श्री नारायण मूर्ती आणि श्री सुब्रमणियन (अनेकवचनी) यांना उद्देशून 

तुम्हाला माहित असेलच तरीदेखील. सर ऍडम स्मिथ यांचे सर्वात क्वोट केले जाणारे वाक्य. जे वाक्य तुमच्यासकट जगभरचे नवउदारमतवादी मंत्रोच्चारासारखे वैचारिक विरोधकांच्या तोंडावर फेकतात. 

स्मिथ म्हणाले होते 

“आपण रात्रीच्या जेवणात जे दारूचे घोट घेत,  मटण कबाब बरोबर पाव खातो त्या चीजवस्तू काही अनुक्रमे दारू गाळणारा, कसाई आणि बेकरीवाला आपल्यावर परोपकार करण्यासाठी बनवत नाही. त्या चीजवस्तू बनवतांना आणि त्या आपल्याला विकताना ते स्वतःचा  स्वार्थ साधात असतात”  

फाईन !
_________________________

श्री नारायण मूर्ती आणि श्री सुब्रमणियन (अनेकवचनी), आता तुम्ही ऍडम स्मिथ सरांनी तुम्हाला दिलेली वैचारिक दुर्बीण उलटी धरा !

तुमच्या कंपन्यातील कामगार/ कर्मचारी कंपनीसाठी / तुमच्यासाठी काम करतात असा तुम्हीच सोयीस्करपणे पसरवलेला भ्रम आहे. 
तुम्हाला वाटते कि तुम्ही त्यांना आयडियॉलॉजिकली ब्रेनवॉश केले आहे. 

ते तुम्हाला तुमच्या बद्दलच्या आदरामुळे नव्हे. तर नोकरीच्या असुरक्षितेतेमुळे त्यांच्या मनातील खरेखरे सांगत नाहीत.  तुमच्या कामगार / कर्मचाऱ्यांच्या मनात स्पष्ट असते. ते कशासाठी काम करतात.

ते त्यांच्या स्वतःच्या कुटुंबाचे, बालबच्यांचे भवितव्य घडवण्यासाठी, सुखासाठी, आयुष्याचा छान उपभोग घेण्यासाठी , सुरक्षितता मिळवण्यासाठी तुम्हाला स्वतःचे शारीरिक , बौद्धिक श्रम विकत असतात. 

तुमच्या कंपनीला / तुम्हाला स्वतःला (ज्यातून तुम्ही ५० / १०० कोटीं वर्षाला कमावता) फायदा होतो हे इन्सिडेंटल. ऍडम स्मिथ म्हणतात तसे इन्सिडेंटल. 

त्यांच्याकडून जास्त श्रम हवे असतील तर जास्त मोबदला टाका. 
___________________________________

तरुणांनो, 

श्री नारायण मूर्ती आणि श्री सुब्रमणियन (अनेकवचनी) दुय्यम व्यक्ती आहेत. त्यांच्यावर घसरत राहून एक स्युडो समाधान मिळू शकेल. तेवढेच. ते एका पोलिटिकल इकॉनॉमिक तत्वज्ञानाचे प्रवक्ते आहेत. 

त्यांच्याच पुस्तकातील पाने फाडून उलटी धरून त्यांच्या समोर वाचून दाखवता आली पाहिजेत. त्यांच्याच भाषेत , परिभाषेत प्रत्युत्तर देता आले पाहिजे.  नवउदारमतवाद्यांच्या अंगणात जाऊन नुसते खेळता येणे पुरेसे नाही. त्यांच्या अंगणात जाऊन त्यांना चितपट करता आले पाहिजे.

गेल्या ४० वर्षातील नवउदारमतवादी वैचारिक फ्रेममध्ये असंख्य  फटी आहेत. त्या शोधून फाडल्या पाहिजेत. 
त्या फ्रेममध्ये अनेकानेक अंतर्विरोध आहेत. त्या ताणाखाली जगभर नवउदारमतवादी प्रकल्प टराटरा फाटू लागला आहे. ते अंतर्विरोध अजून धारदार केले पाहिजेत. 

 हा दीर्घकालीन प्रोजेक्ट हातात घ्या. त्यासाठी प्रचलित अर्थव्यवस्थेचा अभ्यास करा. तरच निचरा व्हायला सुरुवात होऊ शकते. 

संजीव चांदोरकर (१३ जानेवारी २०२५)