Toen ik de voorpublicatie van dit boek van Giphart gelezen had, was ik direct gegrepen en ben ik zeer enthousiast geworden om mee te doen aan de Hebban-leesclub. Ik moet eerlijk zeggen - en ik heb dat ook eerlijk gezegd in mijn motivatie voor de leesclub - dat ik maar één boek van Giphart gelezen heb: Troost uit 2005, was dat, over een kok. Giphart heeft veel met ‘gourmets’ en ‘gourmands’ en goed eten; een van mijn kinderen is zo’n uitstekende kok. Vandaar dat ik het boek las, op haar voorspraak. Ik herinner me er niet zo veel van maar ik vond het zeker geen beroerd boek.
Bij ‘Lieve’ raakte me de humor die eruit opspatte en de complexe structuur van verdubbelingen, spiegelingen en ingewikkelde verwijzingen. Ik schatte in dat het begrippenpaar ‘fictie versus werkelijkheid’ wel eens behoorlijk belangrijk zou kunnen zijn.

Waar gaat het boek over? Nou, over het maken van een film. Er is in dit boek sprake van zelfs drie films. Dat wil zeggen, eentje is er al gemaakt - ‘Sub’ met Lieve Vanlieve - nomen est omen, bij elk van de figuren - in de hoofdrol en Noah Boudrin als regisseur, en twee andere films volgen. Dit boek van Giphart gaat over het maken van de film ‘Lieve’ - aan het eind verschijnt er na jaren nog een film die ‘Aurora’ heet en die ook over Lieve gaat.
Lieve is jong overleden nadat ze met haar auto gecrasht is. Haar liefje Noah gaat een film over hun leven samen maken.

Liv Minnema gaat Lieve spelen, Bison van Beerschot - wat een man moet je zijn als je én een bison én een beer in je naamt heb; arme jongen die aan zo’n ouderlijke verwachting moet voldoen - speelt Noah Boudrin - is die naam nu Frans of Marokkaans? en wat doet die oudtestamentische figuur, die wereld redt in dit boek? -: Noah regisseert bij voortduring, niet alleen de hoofdrolspelers maar ook zichzelf.
Twee andere mannen, die bij de films betrokken zijn: Casper de Goede - die naam belooft wat! ik denk aan iemand als Philips de Goede -, de scenarioschrijver, en Dirk Montaigne - weer een Franse naam, eigenlijk sjiek voor Van de Berg, een van de meest voorkomende Nederlandse namen -, is meester opnameleiding.
De verwikkelingen en verdubbelingen liggen voor de hand: Liv, die Lieve speelt die verliefd is op Noah, krijgt iets met Bison, die Noah speelt. Liv - Bison - Lieve - Noah; en dan nog Casper en Dirk, twee soort van ‘eminence grises’. Ik kreeg een beetje een associatie met Shakespeares ‘Midsummer Night’s Dream’, maar zo ingewikkeld wordt het niet. Je voelt wel aan je klompen aan dat het niet helemaal goed kan gaan.
Dit boek gaat namelijk ook over kinky seks: sm in ‘Sub’ tussen een escortmeisje en een politicus - in de film - , en Kandaulisme (een spel van voyeurisme en exibitionisme) tussen Lieve - oa als escort - en Casper - in de werkelijkheid. Casper geeft Lieve opdrachten mannen te versieren en hem daar dan achteraf over te vertellen.

De hoofdstukken zijn kort, de taal en stijl zijn die die horen bij de taal van het filmbedrijf. Als in snelle scenewisselingen komt dan de ene personage dan weer de ander in beeld. Dan gaat het over Lieves leven, over de films van Lieve en over het leven van Noah, over vroeger en nu, over de fictie van de film, die op werkelijkheid berust - maar zeg ik: altijd fictie blijft -. Hoe dan ook een ‘roller coaster’ aan beelden en perspectiefwisselingen, zodat je je af en toe vertwijfeld afvraagt: wie is wie - Lieve - Liv: verwarring ligt voor de hand - en waar ben ik in het verhaal? Er worden ook nog twee verhalen over de werkelijkheid verteld: het leven van Lieve en dat van Liv - om het maar eenvoudig te duiden.

Verder komen er tal van liefdesverhoudingen aan de orde. Bisons vroegere relaties; en die van de moeder van Bison, en van nog meer personen.

Je snapt: daar word je heel duizelig van. Ik heb ook onderwijl schemaatjes getekend met: wie is wie en wie doet wat met wie en wie heeft de touwtjes in handen en waarom? En ik moet toegeven: ik hou ervan, van dat spelen met fictie-werkelijkheid, wisselende rollen, onverwachte perspectieven, puzzels op te lossen, in film en in romans. Waarmee ik zeggen wil: hierin ligt voor mij de sterkte van deze roman.
Ik begrijp niet helemaal waar het allemaal goed voor is. Even dacht ik nog aan een Orfeus-thema, romantica die ik ben. Maar een paar vage aanwijzingen daartoe verdwijnen in het afvoerputje. Noah wil Lieve niet terug, hij wil haar kwijt. Hij hoopt dat hij door het maken van de film haar eindelijk kan vergeten.

Ik mis de mensen van vlees en bloed, dat wil zeggen van mensen die in een verhaal geloofwaardig zijn; mensen die ik herken als mensen en met wie ik in het boek kan meeleven. Het hoeft niet zo te zijn dat die mensen ook in de werkelijkheid bestaan, voorbeeld: de personages in de fictie van Haruki Murakami.
Nu kan dat per lezer verschillen natuurlijk. In dit boek blijven de personages houten klazen, platte personen, die een rol spelen op alle mogelijke gebieden, maar ik zie ze niet, ik voel ze niet, ik leef niet met hen mee.

Het viel me op een aantal zaken, die voor het boek van belang zijn zo expliciet uitgelegd worden; en dat dat feitelijk buiten het verhaal omgaat:, zoals het Kandaules/Gyges-motief en de Traumnovelle van Schnitzler, in hfst 23; op p 173 over eros en agape, p. 193 over Husserl, p. 229 over (een scenario van) Raymond Chandler. Waarom?

Het motto voorin het boek luidt:

Gott sei Dank geht alles schnell vorüber
Auch die Liebe und der Kummer sogar.
Wo sind die Tränen von gestern abend?
Wo ist der Schnee vom vergangenen Jahr?

Bertold Brecht, 'Nanna's Lied'

Wat betekent dat nu eigenlijk? De liefde gaat snel voorbij? Ook de tranen om de liefde verdrogen snel? Het leven is snel voorbij? Een memento mori (gedenk te sterven)-motief? Of wat? De liefde is wispelturig?

Ook de weg via het motto loopt dood. Giphart luisterde naar dit lied tijdens schrijven; het heeft geen inhoudelijke betekenis. Jammer, wat mij betreft.

Er komen veel relaties en verhoudingen aan de orde in dit boek. Geen daarvan houdt stand.

Alles draait om Lieve; zij is het scharnier van het boek, aanleiding voor verdubbelingen en spiegelingen. Leve Lieve....of toch niet?