text: majakuéra oñepyrũraka'e ary ha kirito ko'ág̃a guatemála velíse ha méhiko yvy pehẽmíme jepéramo oikove ou ohupyty ru'ã siglo ha kirito o'a rire ojoavývo teotihuacán ndive maja kuéra nomoñepyrũi estructura política unificada katu omoñepyrũ heta ciudades estado oguerekóva cultura peteĩchaite tembiapojegua ñemitỹhára oikotevẽ cacique rehe siglo ojehecharamovéva apytépe oĩ el mirador avei hetaiterei tavayguakuéra oñemopu'ã templos hag̃ua pu'aka tendotakuéra maja rehegua ñai'ũ rembiapojegua ha ambue arte mba'apoharakuéra rembiapo ojojoguapaite peteĩcha opa oñoipytyvõmbaite economía pe ha ambue tee heta mba'apoharakuéra ikatupyrýva ojuhu hembiaporã umi táva maja kuera astronomía ha matemática rehegua omopu'ã tupãme g̃uarã avei palacios plazas peteĩha maja kuérape g̃uarã ha'ekuri tikal oñemopyendáva ka'aguy oĩhápe petén táva itenondevéva heta mba'e oipytyvõ upevarã oñemohendahápe yvy iporãiterei ñemitỹrã ha'e avei óga jeroviarã ha ombojokupytýva kaminaljuyú ndive yvy ijyvateha jokupyty oiko oĩ haguére ijapytépe omendáva ojuehe térã tembiapo rupive miniaturadeimagen p maja arapapaha oñepyrũrõguare gotyo ary me oisambyhýva táva hérava caracol oĩhápe ko'ág̃a belice oiko ñorãirõ ha osẽ porãite ho'a ipoguypekuéra ha ojejuka peteĩ monumentos oĩva'ekue plaza kuérape ojeitypa oikovéva omopu'ã peteĩ estado pyahu ipahápe oñemomba'e petén rehe oĩva oĩ diez millones rupi upérõ civilización maja pe ojehu peteĩ mba'evai ndojeikuaáiva mba'e térã moõgui upéva omomichĩ jey ñemitỹngue rehegua táva oĩ yvy yguy gotyoguápe ko yvýre ha cultura maja peteĩ táva avakuéra ñorãirõhára ha ñemuharakuéra ha upérõ majas oñembopirapire heta ha upekuévo ipu'akave og̃uahẽvo pe ha chupe oñeme'ẽ tributo ambue táva oĩva ijeréregui ary rupi chichén itzá ojehekýi pu'akágui v mbyte rupi ko ñomoirũ ojoapytépe kóicha oĩ ko tenda español kuéra og̃uahẽ jave yucatán