text: hína ñe'ẽpapára haihára ha mbo'ehára paraguay retãme ára jasyteĩ ary ha isýkatu angela serrato itúva argentina retãme ñemitỹhára omanókuri ary pe isy heñóikuri ára jasykõi ary pe táva paraguaýpe ha'éngo itúva rógape opytáva loma pytã de guerra pe tenda ko'ág̃a cuerpo de ejercito kue imitãrusúpe ojuhúkuri apañuãi peteĩha ohasava'erã ha'éva rupi opytávo tyre'ỹ ojapókuri opa mba'e oikove hag̃ua omba'apókuri tropéro omohu'ã rire mitãmbo'ehao oikékuri mbo'ehao paraguaýpe oĩhaguépe motenondehárarõ mbo'ehára campos ha upépe omohu'ãkuri mbo'esyry mbohapyha ha upéi osẽkuri hetave mba'ére iñasãigui pe mba'asy vaiete ha'éva mba'asypararã ojukava'ekue heta tapichápe ha ambuévapekatu tuicha omoapañuãi ijoyke'y tuichavéva mboyve pe ary tekotevẽva oikékuri guarinírõ oihaguépe ary peve jepémo imitã guive ohecharamo purahéi ñe'ẽpoty ojapókuri peteĩ mba'e ndetuichapajepéva oikérõguare tahachi mba'epu atýpe banda de ha'e oñembokatupyrýkuri mba'epúpe oñepyrũkuri ombopu ohupytýkuri oisãmbyhýre chupe umi mokõivéva dentice ha nicolino pellegrini mokõivéva italia retãmegua upépe oĩkuri peve orekórõguare ary oñepyrũkuri ohai iñe'ẽpoty ha oñeha'ãkuri oipuru porã guarani ñe'ẽ ha avei karaiñe'ẽ upe hembiapo peteĩha niko ohaíkuri karaiñe'ẽ oikuave'ẽkuri anselma heyn me umi árape oikuaa ypy ha oñemoangirũ ha ambue tapicha katupyrýre omyasãiva avañe'ẽ ary pe oñepyrũ iñapysẽ ambue jehero péicha techapyrãrõ arribeño arýpe ohaíkuri iñe'ẽpoty oĩva umi iporãvéva ha herakuãvéva apytépe jasy morotĩ ombopuraheiva'ekue herminio giménez mbeguekatúpe ha tekotevẽháicha ko ñe'ẽpapára tuichaitéva oñepyrũ iguata peteĩ tapére oguerahátava upéva rehegua opytáva mandu'arãme niko pe jopói guasuete ohupytyva'ekue orekórõguare ary ojegueromandu'árõguare sa ary heñoihague mburuvichapavẽ francisco solano lópez upérõ oñeme'ẽkuri chupe jopói peteĩha iñe'ẽpoty yvoty reka rehe osẽva'ekue ára arýpe oiporavókuri umi iñe'ẽpoty porãporãvéva upéi onohẽva'ekue irundyvéva yvytu pepóre upe rire oñenohẽjeyva'ekue omyatyrõ ha ñesẽ mokõiháre oñangarekókuri karai pedro céspedes ohasávo ary ojapókuri peteĩ mba'e ndetuichapajepéva umi angirũ apytépe ha omyasãiva avei ñande reko oĩkuri josé asunción flores ha pe oikuaaha peteĩ angirũ ikatupyryetereíva oñomoĩkuri peteĩ ñe'ẽme ha py'arorýpe ojokuaa hikuái péicha oñomoangirũkuri manuel flores oikuaa'ỹre upe rire mokõivéva mandu'arã ijehechakuaa iñangirũ darío gómez serrato pe ohaírõguare heraitépe punta karapãme serrato ndive oñemboaóva purahéi porãme ha oikuaaukáva peteĩ vy'a pe ha oike ñane retã ñorairõhára apytépe ha oisãmbyhy r añetete oisãmbyhýgui peteĩ mba'epu aty ha upekuévo avei oñembokatupyry pytyvõ pya'épe mitãrusu aty ndive pe mba'epu aty niko omboheti'eva'erã ñane ñorairõharakuérape ha upéicha avei omomaitei umi upérupi ohóvape og̃uahẽ jave ohechaukáva ohayhuetereiha ñane retãme niko ojehúkuri ary guive peve oikórõguare cháko ñorairõ ha ha'e ohorõguare oñorairõ upépe ha ombojopyruhaguépe mba'epu ha mboka upe aty oĩháme ha avei ñorairõhára pytu'u jave ha ohai ñe'ẽpoty ñorairõ rehegua ombopy'arory hag̃ua hapicha ñorairõhárape opávo ñorairõ oĩkuri escuela militar ñu guasupegua moingovepyahúpe motenondehára mokõihárõ remberto giménez ndive ha ijykére oikuaaporãve ichugui kapitã okarusu ruvicha guaranikuéra jasypoteĩ ary pe oĩrõguare chákope niko akóinte ojajái ha'égui peteĩ kuimba'e ndaijapúiva ijejapo'ỹva omoañetéva iñe'ẽ mandu'arãme ohechaukáre pe mborayhu oñanduva'ekue hembijeroviáre oĩ aja camacho cháko pe mba'epu aty motenondehárarõ oñepyrũkuri pe ñorairõ ojoapytepegua ary pe ha'éva tetãygua ñorairõ ha ha'e upéi ohókuri ka'irãime peña hermosa pe oĩhaguépe ary ha jasy g̃uarã hembiapo hetáre ohai ha omoñe'ẽ heta oguereko heta tapicha oúva hendápe avei oñemog̃uahẽmi chupe heta jopói ápe herakuã avei imba'ekuaa pohãno rehegua ha'éva peteĩ mba'e hesegua oĩva'ekue ñemimbýpe omopu'ãkuri peteĩ mbo'ehao mandi'i umi oikóva ypa'ũme g̃uarã mitãrusu ha mitã'i akóinte oikóva tavy poguýpe upéi ijerure rupi mburuvichakuéra omoneĩ upe mbo'ehao ha umi ka'irãimegua ipirapirehetavéva ome'ẽkuri ojejogua hag̃ua ogykehai itahai oguereko'ỹre mbo'ehára kuatia'atã oñepyrũkuri ombo'e mbohapy mbo'erã oñekotevẽvéva moñe'ẽ jehai oikóva ypa'ũme oñembokatupyry ha oñe'ẽkuaave ambue mba'e ojapóva py'arorýpe ára ha imandu'ájepi oguerekohague peteĩ omoirũvajepi chupe ha ñavõ ka'aru ohasávajepi hendápe ha he'ími chupe kapitã omoneími chupe osẽ rire peña haimete ary hógape ko'ág̃a opytáva ityarõve oĩ oñorairõve hag̃ua hemiandúre ha omyasãi ha oñeha'ã oikuaaporãve guarani ñe'ẽ ha upeichahápe oikuaauka rehegua ha oike peteĩ atýpe omyasãiva guarani jepivegua hembiapokue haiháraicha opyta mandu'arãme umi hembiapokue oñemyasãiva'ekue ñane retã rayhupápe arykuéra pe o kuri el diario haihárarõ mba'e oisãmbyhýva justo pastor benítez ha la hora pe oĩhaguépe ipoguýpe guarani ñe'ẽ pa'ũ avei ñane retã ysyry yvypyte la voz del mutilado oisãmbyhýkuri kuatiahaipyre pe oĩhaguépe mbo'ehárarõ ha avei oisãmbyhy ñe'ẽporãhaípe academia guarani upepegua avei ombo'ékuri upérõ mbo'ehao cristo pysyrõháraicha omopu'ãkuri ambue tapicha ndive ichugui motenondehára mokõiha ambue tapichakuéra ndive ha'éicha ikerayvotýva ohayhúva ñande reko ha guarani ymaguare omopu'ãkuri guarani haihára aty oĩhaguépe pytyvõhára ramo ha avei sãmbyhyhára atýpe hekove pukukuépe oñeme'ẽkuri chupe hetaiterei pyti'ajegua ha jehechakuaa ñe'ẽpapáraicha niko ichupe ojehechakuaajepe mokõi jey mariscal ombotýrõguare pe yvotyty ñembosaráipe ojapova'ekue cancionero paraguayo oñembojoapyva'ekue ohupytýrõguare jopói peteĩha ñe' poty ñeha'ãru'ãme ojapova'ekue ñembosarái tupãsy rérape oikova'ekue ohupytýkuri jopói peteĩha mba'epu ñeha'ãru'a oñeme'ẽhaguépe ary pe ohupyty jopói mokõiha ha kuatia'ãta ome'ẽva chupe aty amigos del arte iñe'ẽporãhaipyrére ára estudios antropológicos del paraguay ome'ẽkuri chupe peteĩ kuatia'atã ary pe ohupytýkuri jopói peteĩha ateneo paraguayo pe ára jasypateĩ ary pe ome'ẽkuri chupe pete kuatia'atã ohechakuaávo hembiapo guasu ñane retã mba'epu rehehápe ary pe peteĩ amandaje guarani ñe'ẽ reheguápe oñemboajehaguépe guarani ome'ẽkuri chupe peteĩ pyti'ajegua ohechakuaávo ichupe hembiapo porãita guarani ñe'ẽ hekove kangy ñepyrũkuri hete rasy omba'eporandúva ipyapýva iñe'ẽmondópe ha ohayhúva añetegua hákatu kane'õ oñemomba'e hetére heta mba'ére umíva apytépe ho'árõguare peteĩ mba'yruguatágui ohejava'ekue chupe tupápe oĩrõguare tasyo san roque pe ary pe osẽkuri ára resáre turismo pytyvõ rupive ombyatýva jehai omyasãiva'ekue kuatiahaipyrépe ha omboguapyhápe hemiandu tavarandu rehegua jehai porãme hesakuaitépe og̃uahẽkuri chupe hogamíme hembireko ykére ha'éva hekove irũ hekokatuetéva sy henyhẽva kunu'ũ ijojaha'ỹvagui ha avei hemiarirõkuéra ndive omyenyhẽva'ekue hekove vy'águi ojapyhy chupe tuguysyrypa'ã ojukava'ekue chupe ojehekýikuri ñande apytégui orekór guare ary peteĩ arapoteĩ jasypakõi ary pe aravo jave hetekue oñegueroko'ẽ