text: tero guaraníme ha'e ñe'ẽ guaraníme ombohérava ava mymba ka'avo térã mba'e techapyrã kalo jagua tajy apyka tero ñemohenda iñe'ẽpu'andu rupi ñemohenda iñe'ẽpu'andu rupi tero tĩgua umi tero oguerekóva pu'ae tĩgua ã ẽ ĩ õ ũ ỹ térã pundie tĩgua g nt ñ ipype techapyrã ejemplos mandyju petỹ tañykã tetyma tero o u y térã pundie techapyrã ejemplos apyka ao juru rupi tero ijysajateĩva sustantivos uniformes tero ijysajakõiva sustantivos biformes tero ijysaja'apýva sustantivos triformes tero ijysajarundýva sustantivos cuatriformes tero ijysajateĩva ha'e umi tero oguerekóva peteĩ ysaja año ojepuru hagua techapyrã jagua pyhare avañe'ẽ tero ijysajakõiva ha'e umi tero oguerekóva mokõi ysaja ojepuru hagua peteĩva héra ysaja'ypy ha oñepyrũjepi t pe ha oñepyrũ r pe ko'ã tero apytépe oĩve umi ombohérava ñane pehẽnguépe techapyrã ysaja'ypy ta'ýra tajýra ru ryke tero ijysaja'apýva ha'e ojepuru hagua ko'ãvape pe ysaja'ypy oñepyrũkuaa t tér o pe ha umi mokõi ysajapuru katu oñepyrũjepi r peteĩ va ha ambuéva h pe techapyrã ysaja'ypy tova tetyma tañykã téra óga ysajapuru rova retyma rañykã réra róga ysajapuru hova hetyma hañykã héra hóga tero ijysajarundýva ha'e hagua koichagua terópe ysaja'ypy oñepyrũ ysajapurúgui mokõi oñepyrũ r ha katu oñepyrũkuaa ambue pundiépe techapyrã rupi teroteĩ sustantivos simples teroeta sustantivos compuestos teroteĩ ha'e umi tero oguerekóva ipype peteĩ ñe'ẽ añón te térã oñembohetepeteĩva techapyrã umi tero oguerekóva ipype mokõi térã hetave ñe'ẽ peteĩ ñe'ẽme ojojuhu ha oñomopeteĩ mokõi térã hetave ñe'ẽrapo ha ojoajukatúvo ombohérava hikuái peteĩ mba'e pyahu peteĩ ñe'ẽntema oiko chuguikuéra techapyrã apykahai tupãmba'ejára ararundy tero ñemohenda he'iséva tero ijysajakuaa'ỹva sustantivos abstractos tero jahecháva hetéva añeteguáva ikatúva ñaha'ã ipohyikue isa'y térã ijysaja techapyrã jagua apyka óga tero ijysajakuaa'ỹva cha'ỹva añetegua'ỹ ha noñembohetéiva ikatu'ỹva ñaha'ã ipoh yikue isa'y térã ijysaja techapyra tupã yvága py'aguapy teratee sustantivos propios teratee'ỹva sustantivos teete oñeme'ẽva ava mymba ka 'avo térã mba'épe ha heratee rupi ojoavýmava ambuévagui techapyrã chive paraguay kanindeju teratee'ỹva ha'e umi téra oñeme'ẽva ava mymba ka'avo térã mba'e aty ojojoguáva tér ojueheguáva ha ojojaveguávape techapyrã kuña guyra táva jesarekopyrã guarani ñe'ẽtépe ndajajuhumo'ãi tero ñemohenda heñoi rupi castellano peguáicha guaraníme ñe'ẽrapo naiñambuéi castellano pe katu iñambue aipórõ sustantivo primitivo noñemoñáiva ambue ñe'ẽgui techapyrã juru tye tĩ teramoñare sustantivo derivado ãva oñemoña oñembojoajúvo tero'ypýre opaichagua ñe'ẽ ỹrõ ñe'ẽpehẽtai techapyrã juru juru'i juruvã jurupy tyepo tĩ tĩgua tĩngua tĩmbe tĩndy guaraníme tero ñemohenda iñe'ẽpu'andu jurugua ndive katuete jaipuru va'erã ñe'ẽpehẽtai jurugua ha tero tĩgua ndive katuete jaipuru va'erã ñe'ẽpehẽtai tĩgua techapyrã aguaity ñanandy jaikuaaháicha ñam bojoajuva'erã hese ñe'ẽpehẽtai ty ñana katu tero tĩgua upévare ñambojoapy hese ñe'ẽpehẽtai ndy tero ysaja arapuru mo'ãva forma utente frustrativa ko'ã ysaja oñanduka tero arapuru ága yma térã upéi oĩ avei oñandukáva tero arapuru oñembo'ajemo'ãva ha noñem bo'ajéiva arapuru puru agaite voi techapyrã ao rembireko ne rembireko akã iñakã tero puru ange kuehe térã yma hi'arejepéva kóicha jave oñembojoapyva'erã teróre ñe'ẽpehẽtai upeigua kue ngue re techapyrã ao che aokue rembireko ne rembirekore akã iñakãngue tero puru upeigua tenonderã gotyo kóicha jave oñembojoapyva'erã ñe'ẽpehẽtai upeigua rã techapyrã ao che aorã rembireko ne rembirekorã pa'i mbohapy pa'irã arapuru mo'ãva ha'e pe ha ojepuru'ỹva kóicha jave oñembojoapyva'erã ñe'ẽpehẽtai upeigua rãngue techapyrã ao che aorãngue rembireko ne rembirekorãngue pa'i mbohapy pa'irãngue tero moambueha meña'ỹva género neutro meñajoja género común meñakuaa'ỹva género epiceno kuimba'e jey oñembojoapy teróre ñe'ẽ kuimba'e péicha jave oikóva ñe'ẽpehẽtai upeiguárõ ojepu rukuaa avei ñe'ẽpehẽtai upeigua me oñemomeña kuimba'e hagua peteĩ hekokuña añóva ndive ja'eporãsérõ oguereko'ỹva kuimba'e meña techapyrã karai kavaju mitãkuimba'e vakame ryguasume kuña meña oñembojoapy teróre ñe'ẽ kuña péicha jave oikóva ñe'ẽpehẽtai upeiguárõ techapyrã kuñataĩ vaka kame mitãkuña jaguakuña meña'yva ko'ápe ija umi mba'ehekove'ỹva ja'eporãsérõ ndahekokuimba'é'ỹ ha hekokuñá'ỹva amo hapó pe imeña'ỹva techapyrã apyka tero ojoavy'ỹva ojepurukuaáva kuimba'e ha kuñáramo ko'ãva rehe oñembojoa vy hagua oñembojoapy ñe'ẽpehẽtai upeiguárõ kuimba'e ha kuña peicharõ añoite oñembohekokuimba'e ỹrõ katu oñem bohekokuña techapyrã mitã kóva jaipurukuaa kuimba'e ha kuñarõ ñambojoavysérõ ñambojoajúmanteva'erã hesekuéra kuimba'e mitã kuimba'e ha kuña mitãkuña ha kuñarõ ñambojoavysérõ ñambojoajúmanteva'erã hesekuéra mirĩmimi michĩgui ndojekuaáiva ha'épa kuimba'e térã ha'épa kuña techapyrã tahýi ñati'ũ lembu tarave papapy papykõi número genérico papyteĩ número singular papyeta número plural papykõi guaraníme ja'eporãsérõ noĩri papyteĩme ha noĩrinte upe jave tero ipapykõiha techapyrã yvytu papyteĩ tero ipapyteĩ hagua katuete ogueraha va'erã teroja moteĩva papyteĩme techaukarã mba'éva papý va térã kuaa'ỹva techapyrã ko jagua pyhare peteĩ apyka che róga oguerahava'erã teroja moteĩva papyetápe techau karã mba'éva papýva térã kuaa'ỹva techapyrã ko'ã karai umi apyka discriminativo ã papyetetaite mbohetáva plural ha'etéva kóva ojehu ñambojoajúrõ teróre ñe'ẽpehẽtai upeigua kuéra tero jurugua ndive ha nguéra tero tĩgua ndive ko'ã ñe'ẽpehẽtai kuéra ha nguéra katuete ojoajuva'erã teróre techapyrã karaikuéra ogakuéra mitãnguéra ñe'ẽnguéra ã papyetaite mbohetáva kóva ojehu ñambojoajúrõ teróre ñe'ẽpehẽtai upeigua eta tero ijapýrõ pu'ae kangýpe i ĩ u ũ y ỹ ha ita tero opárõ pu'ae atãme a ã e ẽ o õ techapyrã tero opáva pu'ae'atãme pu'ae kangýpe kavajueta ju'ieta petỹeta petéva ndahekoambuéiva nombojoapýiva hese mba'eveichagua ñe'ẽpehẽtai techapyrã yvoty mitã karia'y kokatu mbojojáva momichĩva comparativo de katu peteĩ tero mokõigui oñembotuicha ñe'ẽpehẽtai upeigua ve rupive ja'eporãsérõ tuichave ambuégui techapyrã luchi ikaria'yve mokõi térã hetave tero ojojaha ndojoavyiha ojoehegui pe varã peteĩvare oñemboajúva'erã katuete ñe'ẽpehẽtai upeigua icha techapyrã luchi ikaria'y lakúicha kóva ijyvoty amóvaicha kokatu mbojojáva momichĩva kóvape katu pe teĩ tero mokõigui oñemomirĩ ñe'ẽpehẽtai upeigua ive rupive ja'eporãsérõ imirĩve ambuégui techapyrã sa'ỹijótava oñanduka tero ñemongakuaakuaave ñembo ñe'ẽpehẽtai upeigua ite tero ijapýrõ pu'ae kangýpe i ĩ u ũ y ỹ ha ete tero opárõ pu'ae atãme a ã e ẽ o õ techapyrã karia'yete karaiete mitãite kokatu tuichavéva kóva ombojoaju teróre ñe'ẽpehẽtai upeigua iterei tero ijapýrõ pu'ae kangýpe i ĩ u ũ y ỹ ha eterei tero opárõ pu'ae atãme a ã e ẽ o õ techapyrã karia'yeterei karaieterei mitãiterei kokatu tuichaitéva kóva ombojoaju teróre ñe'ẽpehẽtai upeigua rasa techapyrã karia'yrasa mitãrasa kokatu tuichaitevéva kóva ombojoaju teróre ñe'ẽpehẽtai upeigua itereirasa tero ijapýrõ pu'ae kangýpe i ĩ u ũ y ỹ ha etereirasa tero opárõ pu'ae atãme a ã e ẽ o õ techapyrã karia'yetereirasa mitãitereirasa kokatuvusu kóva ha'ehína kokatukuéra ruvicha upe tuichavéva ijojaha'ỹva kóva ombojoaju teróre ñe'ẽpehẽtai upeigua pavẽ techapyrã karia'ypavẽ mburuvichapavẽ jesarekopyrã ko'ã ñe'ẽpehẽtai kokatuguigua jaipurúva tero teroja ñe'ẽtéva ha ñe'ẽteja ndive guarani ñemohenda avañe'ẽ