text: boquerón ha'e tetãvore paraguái retãmegua oĩva aragua ha kuarahy resẽ tetãvorépe oiko ava kóva pe tetãvore tuichavéva tetã paraguáipe oguereko km hákatu avakuérante oĩ región occidental héravape oĩ oguereko térã kamby ha so o tetã megua ãva tecnología rupive ary jave tetãvore nueva asunción oike tetãvore boquerón ryepýpe ha pe distritos ko tetãvore oñemboja o pokõi tendápe doctor pedro p gui tetã paraguái pegua oĩ yvate gotyo oĩ tetãvore alto paraguái ojeíva peteĩ mba e ojei tetãvore alto paraguái gui esmeralda peve kuarahyresẽ gotyo tetãvore ha casanillo kóva guive peteĩ tape ikarẽ ỹva km peve avei tetãvore alto paraguái rehe ojei chugui peteĩ tape ohóva kuarahyreike gotyo oĩ república de bolivia ojeíva peteĩ hérava línea kóva ha e tetãme tenda sa ive he õva oguereko ñuatĩ memete oĩháme ñanandy ha ha lomadas hetave oĩha ha e noroeste gotyo tetãvore pegua ojeikuaa avei chupeumi yvyra oĩva upépe ha ikatúva opahína ãva morotĩ ha pytãva samu ũ tendápe arapytu mbyte arý pegua ýrõ chaco seco ha pe arapytu akuveha oguahẽ arahaku jave ága pe tetãvore ojupiveha ava rehegua crecimiento poblacional ko tetãvorépe oĩ heta tapicha ypykue indígenas he i oĩha ava oikóva ko tetãvorépe hetave ko ã avakuérapa ũme ypykue indígenas rupi yvypóra isarambíva ã etnias nivaclé koápe oĩ hetaiteve ypykuéra tetã avakuéra ypykue oĩ tetãme avakuéra ypykue chaco pe avakuéra tetãvore pe avapu ã crecimiento tetãvore boquerón pe avapu ã tavaháre departamental boquerón oguerekova ekue peteĩ municipio ha eño ára jasypakõi ary guive pe jasypakõi ary guive oĩvéma mokõi ãva ha tetãvorépe capital departamental ley rupi ramo boquerón oguereko ko ágã y municipales mburuvicha tetãvore omyakãva ko gobernación oñangareko mokõi mbo ehao imba éva rehe peteĩ escuela agrícola peteĩ tasyo ha omykã pe hérava recursos hidrícos avei oguereko peteĩ secretaría administrativa ñemoarandu ha tesãi rehegua peteĩ ko tetãvore oguereko instituciones educativas rupi ko ãva apytégui oĩ ekuaa mba aporã rehegua rehe oguahẽ rupi apañuái tuichavéva ha e mombyrykue distancia oĩ mbohehao temimbo ekuérape guarã ha e ñepysanga peicha rupi heta mitã térã mitãrusu ohejarei tapére iñemoarandu avei oĩ tenda mombyryhápe mbo apo ikatúva neguenohẽ tenonde gotyo ha avei oĩveva erã mbo ehakuéra pe tendáre guarã ikatu haguáicha oguahẽve oparupiete mba ekuaa tetãvorépe oguahẽ ary mbo ehaópe ohasapapyre temimbo ekuéra oĩva mbo ehaoháre ohupity mitã ha mitãrusu oĩva mitã mbo ehaópe ha oĩva mitãrusu mbo ehaópe mitãnguéra ohóva mbo ehaópe pokõi ary mitã ha mitãrusu mbo ehao oĩ mboeharakuéra oĩ avakuéra ohova ha itujavéva oĩ salud ko tetãvore oguereko irundy tasyo ava pe oĩva hetaiterei tendagua más del sector privado oĩ avei gui ha hetaitereive oguereko ỹva tetãvorépe oĩ centros de salud ha tupa ava pa ũ médico privado ha oĩ peteĩ ñe ẽme oñeñangareko porã hesekuéra tesãi rehegua ha e ñeikotevẽ oikotevẽvéva ñangareko oĩ rupi ko ãva kamby so o rupive gotyo oĩ mba ejára ha vaka kamby ñeguenohẽ ára jave central pe avei oĩ heta katu oĩ pakova limõ naraha he ẽva ha mandarina oĩ de comunicación ko tetãvore boquerón oguereko km tape hũ ha avei oĩ gueteri heta tape ivyreíva oky térã ndokyvéi puku jave ome ẽva apañuái opavavépe reguahẽ hagua ko tendápe oguereko a rupi oikuaava erã heta ỹva combustible heta rejúrõ mba yruguatápe ha pohã avei umi menonita rembiapo ojekuaa tapekuéra iporã porã hikuái ko tenda pe peteĩ pista de aterrizaje oipurúva distrito rupi oĩ opaichagua tecnología ta angamýi televisión internet pumbyry tetã mba e telefonía estatal péicha avei oĩ tenda ikatu ỹha gueteri oguahẽ ã mba mbytépe ha umi osẽmave oiko porã hikuái pujoekuéra ha e osẽ amplitud modulada am región occidental pe oñehendupaite oguahẽ umi tenda mombyry oĩvame radio médano ha e osẽva frecuencia modulada fm rupi oĩ avei mokõi pukoe comunitaria peteĩ mariscal estigarribia pe ha mokõiha distrito dr mba eichaitépa ãva omba apo oiko haguã upe rupi heta oguahẽ umi aldea rupi asentamiento íva ndohemo ãivaicha umi tendáre avei tendakuéra ojehoha ko ã tendáre ojekuaa ñorairõ guerra del departamental ramo ko ã símbolo fortín toledo pe oĩ jave ñemohenda tetãvore paraguái