text: ñe'ẽtéva guaraníme los verbos en guarani ñe'ẽtéva he iséva concepto ñe ẽtéva ñemohenda clasificación ñe ẽtéva moambueha accidentes he iséva ñe ẽtéva niko ha'ehína upe ñe'ẽ oñandukáva tembiapo ha mba'apo techapyrã karu rekaru okaru jakaru ñe'ẽ reñe'ẽ oñe'ẽ ñañe'ẽ roñe'ẽ peñe ẽ oñe'ẽ ñe ẽtéva ñemohenda iñe'ẽpu'andu rupi por su acción imosusũ rupi por su variabilidad iñe'ẽpu'andu rupi ñe'ẽtéva jurugua verbo oral ñe'ẽtéva hetepy rupi ñe'ẽtevateĩ verbo simple ñe'ẽteva'eta verbo compuesto ñe'ẽtevateĩ ha'e umi ñe ẽtéva iñe ẽrapo peteĩva ja eporãsérõ oikóva peteĩ ñe'ẽgui techapyrã dddd guata guapy sẽ kañy ñani techapyrã pokyty reipokyty oipokyty jaipokyty roipokyty peipokyty oipokyty oĩ ñe ẽtéva katuete oipurúva ñe ẽpehẽtai mboyvegua i hyapu porã hagua techapyrã ñamosusũvo pokyty henon dépe ñamohenda ñe ẽpehẽtai mbohyapukatúva reitypei ke aike reike nupã hekorasapy rupi ñe'ẽtéva mbohasapyréva verbo transitivo ñe'ẽtéva mbohasapyre ỹva verbo intransitivo ñe'ẽtéva mbohasapyréva ha e umi ñe ẽtéva hesakã ỹva ijehegui ha oikotevẽva ambue ñe ẽre oĩva moĩmbaha mbohasapyrévarõ hesakã hagua techapyrã gueru ha e ogueru vakapipopo vakapipopo moĩmbaha mbohasapyréva jogua ha e ojogua mokõi vosa mokõi vosa moĩmbaha mbohasapyréva kuatia moĩmbaha mbohasapyréva ñe'ẽtéva mbohasapyre'yva ijehegui hesak va techapyrã guata imosusũ rupi ñe'ẽtevatee verbo propio ñe'ẽtéva teróva verbo predicativo ñe'ẽtéva terarãnguéva verbo pronominal ñe'ẽtevatee ha ehína ñe ẽtéva hekopetéva ha imo susũme oipurúvajepi ko ã ñe ẽpehẽtai avaite ha papapy ña ro pe o techapyrã ñe'ẽtéva teróva ko ãva katu teroja ha ñe ẽteja oñemosusũkuaáva ja eporãsérõ téra oñemboheko ñe ẽtéva techapyrã jesarekopyrã ñe ẽtéva juruguáva ndive jaipuruva erã ko ã ñe ẽpehẽtai che nde ij hi' avaite mbohapyha papyteĩ ha papyetápe ñe ẽtéva tĩguáva ndive jaipuruva erã ñe ẽpehẽtai mbohapyha papyteĩ ha papyetápe ñe'ẽtéva terarãnguéva ha ehína ñe ẽtéva hekopetéva oñemosusũva terarãnguete moĩmbaha mbohasapyréva ndive oñemosusũ avaite peteĩha ha mokõiháme papyteĩ ha papyetápe umi terarãnguete ndo jokupytýi techapyrã jesarekopyrã observación terarãnguete ro ojepurújepi ombojekupyty hagua avaite peteĩha ha mokõiha papyteĩme che rojuhu terarãnguete po peteĩha papypeteĩgua ha avaite mokõiha umi ñe ẽtéva ijysaja apýva ñe'ẽtéva terarãnguérõ oñe moñepyrũjepi r cherenói péicha jave noñepyrũiva t térã h pe ijysaja rupi ñe'ẽtéva ijysajateĩva verbo uniforme ñe'ẽtéva ijysaja'apýva verbo triforme ñe'ẽtéva ijysajateĩva ha'e umi ñe'ẽtéva oguerekóva peteĩ chapyrã guata purahéi juhu muña ñani jeroky ñe'ẽtéva ijysaja'apýva ha'e umi ñe'ẽtéva oguerekóva mbohapy ysaja ojepuru hagua techapyrã teka reka renói henói hekoambue rupi ñe'ẽtéva hekopeguáva verbo regular ñe'ẽtéva hekopegua'ỹva verbo irregular ñe'ẽtéva heko'ỹva verbo defectivo ñe'ẽtéva hekopeguáva ha'e umi ñe'ẽtéva naiñam buéiva iñe'ẽrapópe oñemosusũvo techapyrã guata guapy purahéi kyhyje vy'a juhu muña ñe'ẽtéva hekopegua'yva ha'e umi ñe'ẽtéva iñam buéva iñe'ẽrapópe oñemosusũvo avañe'ẽme jaguareko poteĩ ñe'ẽtéva hekopegua'ỹva techapyrã jesarekopyrã observación ko ã poteĩ ñe'ẽtéva hekopegua'ỹva ẽrapópe nahániri jajesarekoporãrõ jajuhúta ko ãva iñambueha oñemosusũ jave avaite ha papapy ñe ẽpehẽtaime ñe ẽtéva ju ha ha katu iñambue hikuái iñe ẽrapópe oñemosusũ ñe ẽpehẽtaime ñe ẽtéva e katu iñambue mokõivépe iñe ẽrapópe ẽpehẽtaime ñe'ẽtéva heko'yva ha'e umi ñe'ẽtéva noñemo susũmbaiva mayma avaitépe techapyrã overa otiri osunu oky ñe ẽtéva moambueha a papapy número ha ã avaite persona ñe ẽapoha voz ysaja forma ñe ẽteko modo ára tiempo kokatu grado jesarekopyrã guaraníme papapy mbotovéva ñe ẽpehẽtai katu oñemboja o mokõime ñe téva mboyvegua nd n ha ñe ẽtéva avaite ko ã moambueha ohechauka ñandéve mávapa ñe ẽtéva moandu apohare ha mboýpa hikuái papyteĩ ha papyeta ha'eteguáva categóricas moĩmbyre imperativas o compulsivas ha potapyrã optativas ha'eteguáva papyteĩ a re pe o techapyrã moĩmbyre papyteĩ ña toro pe to techapyrã potapyrã papyteĩ ta tere to to techapyrã ysaja ysaja niko ñe ẽtévape ysaja moneíva forma moneíva naiñe'ẽpehẽtaíri techapyrã ysaja mbotovéva kóva ojepuru arã kóicha ñe ẽtéva jurugua ndive nd ñe ẽtéva i ñe ẽtéva tĩguáva ndive n ñe ẽtéva i ñe ẽtéva jurugua térã tĩgua opárõ i pe oñembojoaju va erã hese ñe ẽpehẽtai ri noñaníri techapyrã ysaja porandúva ñe ẽpehẽtai pa térã piko techapyrã ñe'ẽapoha kóva ohechauka mávapa ñe ẽtéva omoandúva apohare ñe'ẽapohaite voz activa ñe'ẽapoheta voz pasiva ñe'ẽapoukaha voz coactiva ñe'ẽapoñondiveha voz recíproca ava ñe'ẽapoñemiha voz subsuntiva de personas mymba ñe'ẽapoñemiha voz subsuntiva de animales ñe'ẽapoukapy voz objetiva ñe'ẽapohaite naiñe'ẽpehẽtaíri techapyrã ñe'ẽapoheta jurugua je tĩgua ñe techapyrã ñe'ẽapoukaha jurugua mbo tĩgua mo techapyrã jesarekopyrã ko ã mokõi ñe ẽpehẽtai mbo ha mo omoheñói ñe ẽtéva mbohasapyréva techapyrã guata ñamosusũrõ ñe eapohaitépe niko ñe ẽtéva mbohasapyre ỹva ága ñamosusũvo ha ñe ẽteja oiko ñe ẽtéva techapyrã amboao amoapatĩ amomombyry rehe techapyrã añemboao añembotavy añemomombyry ñe'ẽapoñondiveha jurugua jo tĩgua ño techapyrã ko ñe ẽapoñondiveha ojepuru papyeta añóme noñemo susũkuaái papyeteĩme ava aty ava ñe'ẽapoñemiha poro techapyrã mymba ñe'ẽapoñemiha mba'e techapyrã ñe'ẽapoukapy voz objetiva guero ro techapyrã ñe'ẽteko ko moambueha niko ñe ẽtéva moandu ñe'ẽtekoite indicativo ñe'ẽtekopota volitivo ñe'ẽtekomo'ã supositivo ñe'ẽtekokatu conjetural ñe'ẽtekomeme habitual ñe'ẽtekopaitéva totalitativo ñe'ẽtekoapovy cuasiaccional ñe'ẽteko apoukapy mediativo ñe ẽteko apouka imperativo ñe'ẽteko apoukapohýi imperativo conminativo ñe'ẽteko apoukavevúi imperativo amistoso ñe'ẽteko apoukarayhu imperativo cariñoso ñe'ẽteko apoukajehe'a imperativo compuesto ñe ẽteko kuaaporã ỹva indeterminado ñe'ẽteko tendapy locativo ñe'ẽtekojojáva concomitante ñe'ẽteko apoaguíva pro imal ñe'ẽtekojoáva colectivo ñe'ẽteko añetéva narrativo verosímil ñe'ẽteko añetegua'ỹva narrativo inverosímil ñe'ẽtekopotaite anhelativo ñe'ẽtekovaicháva aparencial ñe'ẽteko angapy pietativo ñe'ẽtekotapiáva frecuentativo ñe'ẽtekotapiaitéva frecuentativo enfático ñe'ẽtekomo'ãite frustrativo ñe'ẽteko ñeha'ãpy intencional ñe'ẽtekomboyvegua antelativo ñe ẽteko kotevẽpy condicional ñe ẽtekotee aseverativo ñe ẽteko momorãva admirativo ñe ẽteko mbojo áva reiterativo ñe ẽteko mombaretéva afirmativo ñe ẽteko reiguáva dubitativo ñe ẽteko jepokuaagua usual ñe ẽteko añeteguaitéva enunciativo ñe ẽteko hekopegua real ha ñe ẽteko py ỹigua intermitente ñe'ẽtekoite ñaiñe'ẽpehẽtaíri techapyrã ñe'ẽtekopota se ipu atãva tónica techapyrã ñe'ẽtekomo'ã po nipo pipo ipu atã ỹva átona techapyrã ñe'ẽtekokatu rõ ramo ipu atã ỹva techapyrã ñe'ẽtekomeme va ipu atã ỹva techapyrã ñe'ẽtekopaitéva pa jurugua mba tĩgua ipu atãva techapyrã ñe'ẽtekoapovy vy ipu atãva techapyrã ñe'ẽteko apoukapy uka ipu atãva techapyrã ñe ẽteko apouka kóva oipuru avaite ha papapy ñe ẽpehẽtai moĩmbyre ta e to ja toro pe to techapyrã ñe'ẽteko apoukapohýi ke ipu atã ỹva ñe ẽpehẽtai moĩmbyre ta e techapyrã ñe'ẽteko apoukavevúi na ipu atã ỹva kóva oipuru avaite ha papapy ñe ẽpehẽtai moĩmbyre pe to techapyrã ñe'ẽteko apoukarayhu mi ipu atãva kóva oipuru avaite ha papapy ñe ẽpehẽtai moĩmbyre ta e to ja toro pe to techapyrã ñe'ẽteko apoukajehe'a míkena ipu atãva kóva ẽpehẽtai moĩmbyre ta e to ja toro pe to techapyrã ñe ẽteko kuaaporã ỹva mba e ipu atã ỹva kóva ñe ẽpehẽtai moĩmbyre ta e techapyrã ñe'ẽteko tendapy ha ipu atãva techapyrã ñe'ẽtekojojáva vo ipu atã ỹva techapyrã ñe'ẽteko apoaguíva nunga ipu atãva techapyrã ñe'ẽtekojoáva joa ipu atãva techapyrã ko ñe ẽteko oñemosusũ papyeta añóme noñemosusũ kuaái papyteĩme joa he iségui ava aty ñe'ẽteko añetéva niko ningo ko ipu atã ỹva techapyrã ñe'ẽteko añetegua'ỹva ndaje je ipu atã ỹva techapyrã ñe'ẽtekopotaite nga'u ipu atã ỹva techapyrã ñe'ẽtekovaicháva gua'u ipu atãva techapyrã ñe'ẽteko angapy anga ipu atã ỹva techapyrã ñe'ẽtekotapiáva mante ipu atãva techapyrã ñe'ẽtekotapiaitéva manterei ipu atãva techapyrã ñe'ẽtekomo'ãite rei ipu atãva techapyrã ñe'ẽteko ñeha'ãpy mo'ã ipu atãva techapyrã ñe'ẽtekomboyvegua jepe ipu atãva techapyrã ñe ẽteko kotev py mo ipu atã ỹva techapyrã ñe ẽtekotee ma ipu atã ỹva techapyrã ñe ẽteko momorãva sapy a ipu atã ỹva techapyrã ñe ẽteko mbojo áva jey ipu atãva techapyrã ñe ẽteko mombaretéva voi ipu atã ỹva techapyrã ñe ẽteko reiguáva nte ipu atã ỹva techapyrã ñe ẽteko jepokuaagua jepi ipu atã ỹva techapyrã ñe ẽteko añeteguaitéva katu ipu atã ỹva techapyrã ñe ẽteko hekopegua katu ngatu ipu atãva techapyrã ñe ẽteko py ỹigua mimi ipu atãva techapyrã araka etépa ojehu ñe ẽtéva agaguaite naiñe'ẽpehẽtaíri techapyrã ára agaguapuku ína ipu atãva techapyrã ára agaguasoso ikóni ipu atãva techapyrã akue ipu atãva techapyrã ára mboyveguapuku mi ipu atã ỹva techapyrã ára mboyveguaiteve va'ekue ipu atãva techapyrã ára mboyveguaramo kuri ipu atã ỹva techapyrã ára mboyveguandaje raka'e ipu atã ỹva techapyrã ára mboyvegua'yma ra'e ipu atã ỹva techapyrã ára upeigua ára upeiguakotevẽ futuro necesario ára upeiguárõ futuro dudoso ára upeiguaite ta ipu atã ỹva techapyrã ára upeiguakatuete va'erã ipu atãva techapyrã ára upeiguakotevẽ arã ipu atãva techapyrã ára upeigua'agui pota mbota ipu atãva techapyrã ára upeiguárõ ne ipu atã ỹva techapyrã kokatu kóva ohechauka ñe ẽtéva moandu oñembotuicha ha oñemomirĩvérõ kokatu ypy naiñe'ẽpehẽtaíri techapyrã kokatu ve ipu atãva techapyrã kokatu atãva techapyrã kokatu tuicháva ete ite ipu atãva techapyrã kokatu tuichavéva eterei iterei ipu atãva techapyrã kokatu tuichaitéva rasa ipu atãva techapyrã kokatu tuichaitevéva etereirasa itereirasa ipu atãva techapyrã ñemohenda avañe'ẽ fuente por david galeano