text: ku yvypóra tekoiterape kuaaukaha pavẽ ha'e hína peteĩ kuatia tee oikuaaukaha oiko akue tetãnguéra joaju ára jasypakõi pe táva parís pe ipype oime akytã yvypóra tekoiterape rehegua ojehechakuaa tekotevẽite opaite yvypórape kuaauka kuaauka pavẽ he'iháicha oñembohasávo karaiñe'ẽgui guarani joparápe akytã mayma yvypóra heñói hekosãsóva he oguereko oikoháicha jepy'amongeta ha ãngapy oiko va'erã joyke'yrayhúpe oñondivekuéra akytã tekoiterape ha tekosã'ỹ ojeikuaaukáva ko kuaaukahápe oñembojoavy'ỹ mba'éichagua iñemoñáre ipire sa'ýre imeña rehe iñe'ẽre ijeroviapýre iñeimo'a jokuaikuaáre hetã oúva térã avano'õgui oúva rehe ipirapire ñemono'õ rehe heñói rehe téra oimeraẽ oñembojoavy'ỹ tapicha hetã jeiko jokuaikuaápe rehe hetã hekorã rehe térã hetã jeiko tetãitáme rehe hetã térã hetãvore oimeraẽ tapicha oĩ upe tetã térã tetãvore hekorã guýpe taha'e tetã hekosãsóva térã tetãvore ñeñapytĩva hekosãso'ỹ térã oĩva tetã ambuéva ipoguýpe taha'e ha'éva akytã mayma tapicha oguereko tekoiterape jeikovépe tekosãsópe ha hekove ñeporangarekópe akytã avavépe ndojeguerekói va'erã mbyayhu térã tembiguái ramo tembiguái reko oñembotoveite akytã avavére ndoikova'erãi ñembosarái vai térã ñambohasa asy humano rekore ndojojáiva akytã mayma yvypóra handárupi ha'eha peteĩ máva leiduéra renondépe akytã maymavaite peteĩchante léi renondépe ha oguereko mba'eveichag̃ua jeporavo'yre derecho peteĩcha léi oñangarekóvo hese maymáva oguereko derecho peteĩcha oñeñangarekóvo hese maymáva oguereko derecho peteĩcha oñeñangarekóvo hese opaichag̃ua jeporavo ohóvagui ñeha'ã oikóvagui jeporavorã akytã mayma hekoitépe tribunal kuéra oĩva hetãme omo'ã haguáicha ichupe umi opyrũsévagui iderecho kuéra rehe oĩva constitución a léipe akytã avavépe ndaikatúi terá oñemosẽ hetãgui akytã mayma yvypóra oguereko derecho peteĩchapánte ohendúvo haichaite peteĩ tribunal oguatáva ojeheguiete ha oporolado apo'yva oñemyesakãta java avei ojehesa'yjóratõ oñembojáva hese tembiapo vai'éi cóntrape ohóva akytã oñembojáro peteĩ tapicháre hembiapo vai hague nahesakãi aja ha'eha culpable pe ñemyesakã oido va'erã tribunalpe ha oguereko va'erã upépe mayma garantía oikotevẽva oñedefende hag̃ua avavépe noñecondeva va'erãi ojapo térã ndojapói haguére peteĩ mba'endaha'éiva delito upe java tetãpypegua léi térã tetãnguéra léipe guarã noñeme'ẽ va'erãi avei castigo pohyve léipe oĩvagui oiko jave delito akytã ndaikatúj oimeháicha reínte ojeikévo peteĩ tapicha rekovépe hóga hogapy térã icarta kuérpade naikatúi avei ojepokóntevo héra térã herakuã porãre mayma yvypóra oguereko derecho léi oñangarekóvo hese ko'ãmba'épe akytã ha oheovo tetãpyre ha oiporavóvo moõoikóta peteĩ tetã ryepype mayma yvypóra oguereko derecho osẽvo oimeraẽva tetãgui taha e jepe hetãtee ha upéi ou jevyo hetãme akytã ojepersegui jave ichupe mayma tekove ikatu oho oñemo'ã hag̃ua oimeraẽva tetãme ko derecho ndaikatúi ojeporu persecución oúrõ justiciagui tembiapo vaikuére térã ojeho rupi naciones akytã mayma yvypóra oguereko derecho hetãvo avavégui ndaikatúi ojepe'a oimeháicha reínte hetã derecho oguerekóvagui okambiávo upe hetã akytã kuimba'e ha oguereko derecho omdávo ha omoñepyrũvo peteĩ ogapy ko'ávara ndaikatúi of problema oúva raza tetã terã religióngui peteĩcha va'era derecho kuéra sapyánte oñembyairõ upe imenda kuéra ambuéva añoite peteĩ ñe'ẽme upeverã ha'e avano'õ apyra ha ñepyrũete sociedad ha estado akytã mayma ambuerkuéra ndive avavégui ndojepe'a va'erãi oimeháicha reinte imbáe teéva akytã ijerovia avei ohechaukávo ko'ãva ha'eño háicha térã ambuekuéra ndive opavave renondépe térã ha'eñohápe tekombo'e térã akytã maypa tapicha iderecho oguerekóvo avei oñemosarambivo ko'ãva opaite hendárupi mayma tembiporu upevarã oiva rupive akytã mayma yvypóra oguereko derecho hapicha kuéra ñorairõ'yre avavépe ndaikatúi ojejopy oike hag̃ua peteĩ asociaciónpe akytã mayma yvipóra oguereko derechoijávo hetã resambyhype ha'ete voi yro katu hemimoĩngue h'ae oiporavo va'ekue peteĩĩchapante ohupityvo cargo público kuéra hetãme mburuvicha kuéra omanda ha oisambyhy hag̃ua teta tetãygua kuéra ome'eẽ ichupekuéra upe pu'aka ha ko tetãygua kuéra rembipota ojechauka va'erã elección ipotiva rupive cada cierto tiempo oiko va'erãva maymavaite revota ikatu hag̃uaicha avave nandejopyiupe jeporavo apópe akytã mayma yvypóra pe sociedad oñangarekóvo hese upevaã pe hetã oñeh'ã mbaite va'erã ha tetãnguéra oñopytyvõ va'erã recurso ha organización tetã oguerekóva rupive maymavaite ohupity hag̃ua hemikotevẽ económico social ha cultural oiko hag̃ua ichugui persona añetete akytã mayma hembiaporã pe imba'apópe oñemongu'évo iporãve derecho mba'eveichag̃ua jeporavo'yre pretelchante ojepagávo ichupe peteĩchaterõ hembiapo mayma omba'apóva oguereko derecho oganávo hekópe porã idignidad humana ojerure háicha ndohupitypáirõ ichupe oimeraẽva medio pytyvõrã sociedad hag̃ua akytã mayma yvypóra oguereko avei omba'apóvo omba'apo hag̃ua ha'óra pevénte ha ivacaciónvo oguahẽ vove ojepagávo ichupe akytã mayma yvypóra hag̃ua ichupe voi ha hogayguápe avei ofalta ho'uva'erã ipohã repyrã iñemonderã óga oiko hag̃ua ha ambue mba'e oikotevẽva oikove hag̃ua ramo guarã imba apohágui terã itujaiterei térã ambue mba'e rupi indojevale kuaavéi ramo guarã ojehe sy ha mitãre oñeñangareko va'erã iporave haguáicha mayma mitã omendáva akytã mayma yvypóra oguereko derecho ojehekombo'eukávo pejehekombo'e reínte va'erã pe iñepyrũetépeguánte jepe pe tekombo'e jehai ha oñemoñe'ẽnte jepe hag̃ua ha'e va'erã obligatorio profesión kuéra ha técnica ñeaprende oĩva'erã enteroitépe ohupity hag̃uaicha umi universidad rupi ojeike hag̃ua katupyry rehente odepende va'erã ha mayma interesádope oñeme'ẽva'erã juruja pe educación rembiaporã ha'eva'erã tojapo opáichavo omombarete va'erã derecho ha libertad ñemomba'e guasu oipytyvõ va'erã olhag̃ua jekopyty ñoaguanta kuaa joayhu mayma tetã ha raza térã religión oñondive omboguata va'erã avei umi tembiapoukapy naciones unidas omoĩva oĩ hag̃ua tapiaite py'aguapy sy oiporavo hag̃ua mba'éichag̃ua educaciónpa oñeme'ẽta imitãnguérape akytã mayma yvypóra oguereko derecho oparticipávo avave ojopy terã ombovyávo ichupe umi tembiapokue porã hechapyrã avei oparticipávo umi arandu porãve ko'ãgarupi oúvape mayma yvypóra ha'érupimba'epyahu terã ñe'ẽ yvoty kuatia arandu térã tembiapo hecharamomby apohare akytã mayma yvypóra oguereko derecho ojejapóvo ichupe hetãsme ha hetãnguéra ha libertd kuéra onnemoĩva ko kuaaukahápe akytã mayma yvypóra oguereko tembiaporã avano'õ ndive guarã upépe omoĩ linde ikatu'yva jahasa jaiporukuévo ñande libertad kuéra ani hag̃ua libertad rehe avei jaiko hag̃ua oipota háicha ha peteĩ sociedad democrática reko py'aguapy oikotevẽ háicha ko'ã derecho ha libertad juéra mba'eveichvérõ ndaikatúi ojeporu naciones unidas oipota ha opensáva cóntrape akytã mba'evepunto ko kuaaukahápe oĩva noñentende va'erãi ome'ẽ estádope peteĩ aty térã peteĩ tapichápe omoñepirũ ha omboguata hag̃ua algún tembiapo ikatúva omboyke peteĩva jepe umi derecho