text: kuatiáre tove toguahẽ porã hekopete ha tahesakã tapicha omoñe'ẽvape kuatiakatu jahupyty hagua tekotevẽ jajesareko ko ã mba ére ñahendukuaava erã mba éicha oñe ẽ ñande rapichakuéra py ỹi ñamoñe ẽva erã kuatiahaipyre ha arandukakuéra ñahesa ỹijopy ỹiva erã umi moñe ẽrã jahaimeméva erã jahupyty hagua katupyry ko ẽ ko ẽre ñambohetaveva erã ñane ñe ẽndy ikatuha peve jaikuaava erã umi ñe ẽ pyahu oheróva mba e pyahu jaikuaava erã ñe ẽjoajungatu puru kuatiakatu retepy ohechauka ñandéve mba'éichapa jaiporavova'erã umi ñe'ẽ ha ñe'ẽjoaju aty ikatukuaáva jaipuru kuatiakatu iporã hag̃ua pe tembiapo oĩ hagua hekopete tekotevẽ oñemoakã oñembohete ha oñemohu ãkuaa tembiapo hesakã hagua tekotevẽ ojepurukuaa ñe'ẽjoaju ta ãnga i signos ortográficos upéicha avei tekotevẽ oñembohasa porã temiandu karaku tembiapo iporã hagua tekotevẽ jaipurukuaa ha jaipuru meme umi ñe ẽ ha ñe ẽjoaju poravopyre ombohetia'e ha ombopy'arorýtava tapicha omoñe ẽvape ñemohenda mbohapýichagua kuatiakatu oĩ marandu kuatiakatu oñeha'ã ombohasa marandu térã tembiasakue ojehuhaguéicha térã ojehuháicha hesakã haguáicha tapichakuérape ha opaichagua tembikuaa ko ãichagua tembiapópe oje puru ñe ẽ tekotevẽ ñanea randu porã ñaikũmby hagua umi ñe ẽ ojepurúva umichahápe yramo ñanderesareapa ñe'ẽporãhaipyre kuatiakatu oñeha'ã ombohetia'e ha ombopy arory upe omoñe ẽvape ha upevarã oipuru ñe ẽporavopyre ñañandukuaa ha jahechakuaáva umi ñe ẽpoty mombe'u ñoha ãnga ha mayma tembiapo ñe ẽporãhaipyre re heguápe kuatiakatu apópe tekotevẽva ojehekakuaava'erã umi temiandu ese oimeraẽ mba ere oñemohendava erã hekopete temiandukuéra mba éichapa amohendakuaa upe aikuaakaséva tekotevẽ tem biapo iñakã hete ha ipy oje'eva'erã temiandu poravopyre mba éichapa am bohasava erã temiandu ja'eporasevéramo tekotevẽ ñañangare ko porã mba éichapa ambo hasava erã temiandu ikatuhaguáicha tembiapo oguahẽ porã hekopete ha tahesakã tapicha omoñe ẽvape kuatiakaturã ñeñangareko ñe ẽtéva avaite peteĩháme con verbos en primera iñe ẽme upe ojehúva ikatu he i yma che mitãme rohomiva erã taita ndive ka aguýre ñe ẽtéva avaite mbohapyhápe he i che angirũ karai ojoguahague hogarã upépe oikókuri hembireko va he i hikuái peteĩteĩ iñe ẽjoaju ikatu he i ha uperõ apu ã ha ha e aháta ko erõ osẽ ombo hovái néi upéicharõ roha ãrõta tereremíre ysaja mbohasapyre oikónte gueterei oñemo ñe ẽ aguasúre iñirũnguéra katu ombohovaimiva erã ta ãngahai descripción ñemombe u narración ta ãngahai ta ãngahai oha ãnga ñe ẽ rupive opa mba e tekove térã ãngakuaa opa mba e ñañandúva térã ñañandukuaáva hekotee térã heko e tekove térã tembiasakue añónte umi ñaha ãngakuaáva ikatu avei ñaha ãnga umi temiandu kerayvoty ñanemba e térã ambue tapichakuéra mba éva ta ãngahai ikatu ohechauka peteĩ mba e omyi ỹva térã katu omýiva ta ãngahai techapyrã platéro niko michĩ ũmbávaicha pe ijape ha etevaichavoi hũ mimbi mante hatã ndijavýi mokõi lembu itaverahũgui cristal negro oñenohẽva ekue lino trinidad rembiapokue térã japugua ñemombe u oĩ porã hagua kuatiakatu apohára oñeha ãmbaiteva erã ohechauka hekopete upe hemiandu omo hesakãporãva erã mba araka e mboy térã mba ñemombe u techapyrã che távape niko oikova ekue peteĩ karai ha ombotavyraíkuri jasy jatere peteĩ pyhareve asaje oĩ jave kokuépe ita ýra joaquín ndive oñandúndajesapy a oñatõirõ chupe ijatukupéguio peteĩva ha jeko oimo ãgui ita ýraha upe oñatõiva chupe osẽraka anivéna upéicha ha omaña ỹ ýre ha oimo ãjeygui ita ýra joaquín oñembohoryseha hese ojere upépe peteĩ mitã íme ndaje iñakãrague sa yju ipire morotĩ ha oguereko ipópe peteĩ pokoka mitã i nombohovái mba eve ichupe vaicha ku iñe ẽngúva uperiremínte upe mitã i oñepyrũ ha heta oguata rire oñeñandujeýsapy a peteĩ karaguataty guasu mbytetépe oĩva peteĩ yvyty cerro mboypýri mombyrýva hóga ha ikokuégui karai cecilio jepéramo osẽse upégui ndaje ndaikatúikuri ha oikarãimbátagui ichupe karaguata upémarõ oñepyrũ osapukái ha ohendu ã rire hikuéi ha ekuéra oguahẽ karai cecilio oĩha meve ha onohẽ ichupe upégui karai ỹre hetaiterei oguatákuri upe mitã karaguatatýpe peichaite jekoraka e oiko rembiapokue ndaje jasy jatere karaguatatýpe ekue kuatiakatu opaichagua kuatiañe'ẽ carta ñe'ẽsyry discurso kuatiañe'ẽ'i esquela kuatiañe'ẽ ha'e marandu mbohasaha itujavéva kuatiañe'ẽ tapichakuérape ikatu'ỹva oñomongeta ojovake térã pumbyry rupi kuatiañe ẽ retepy mo akã encabezamiento tenda ha arange mávape ohejai ha moõpa to o cuerpo ñe ẽ apesã ñepyrũgua ñe ẽ apesã marandugua ñe ẽ apesã pahagua mohu ã cierre maiteipaha teraguapy techapyrã mo akã tenda ha marangatu hetepy ñe ẽ apesã ñepyrũgua tuicha vy a reheve ahai ndéve ko kuatiañe ẽmi ñepyrũrãme romomai hagua ha upekuévo cultura guaraníme ñe ẽ apesa marandugua reikuaaháicha amohu ã rire che ñemoarandu mitãrusumbo ehaópe niko ñe ẽ mbo éhararã ko ñe ẽ chemandu ákuri mba kuatiañe ẽme mbykymi jepe ambohováita porã mba éichapa heta ára ñane retãme ojepurúkuri españa ñe ẽ año oñehekom bo egua u hagua ñane retãyguápe ha eve ndojehupytýikuri hetahetave uvei umi oñemoarandu ỹva térã katu umi ohejareíva mbo ehao nahesakãigui chupekuéra umi mba e ome ẽva ága katu oñembo évo mitãme iñe ẽteépe guarani térã castellano añetehápe oñembokatupyry ha iñarandu ñepyrũ hikuái ko ã mitã oñehekombo éva guarani ñe ẽme niko hesakãgui chupekuéra umi mba e ome ẽva ha upéi osẽvo mbo ehaógui ha oguahẽvo hogakuérape ojehu upe iporãvéva umi mitã oikũmbýgui umi mbo epy pyahu ome ẽva ekue upe árape remiandu oiméne hesakãmive ndéve mba érepa añemoarandu guarani ñe ẽme añeñanduporãha ikatútagui aipotyvõ tekombo e rupive ñane retãme ndaipóri ambue ndéve avañe ẽ rupive ikatutaha ñamotenondeve ñane retãme ñe ẽ tomyanyhẽ pende rekove vy a tesãi ha mborayhúgui mohu ã maiteipaha nemomaitei py arorýpe teraguapy ẽ ha e avei upe ỹva oñomongeta ojovake térã pumbyry rupi kuatiañe ẽ retepy mo akã encabezamiento tenda ha arange mávape ohejai ha moõpa oiko o cuerpo ñe ẽ apesã ñepyrũgua ñe ẽ apesã marandugua ñe ẽ apesã pahagua mohu ã cierre maiteipaha teraguapy techapyrã mo akã tenda ha arange hetepy ñe ẽ apesã ñepyrũgua ndéve ko kuatiañe ẽmi ñepyrũrãme guaraníme ñe ẽ apesa marandugua reikuaaháicha amohu ã rire che ñemoarandu mitãrusumbo ehaópe niko añepy ẽ mbo éhararã ko ága ẽ chemandu ákuri mba éichapa ẽme mbykymi jepe ambohováita ndéve nde ha che jaikuaa porã retãme ojepurúkuri españa ñe ẽ hagua ñane retãyguápe ha upe ndojehupytýikuri hetahetave uvei umi oñemoarandu ỹva térã katu umi ohejareíva mbo ehao nahesakãigui chupekuéra umi mba e ome ẽva ága katu oñembo évo mitãme iñe ẽteépe guarani térã castellano jahechakuaa oñembokatupyry ha iñarandu ñepyrũ hikuái ko ã mitã oñehekombo éva guarani ñe ẽme niko hetia e hekorory ha imarangatuve hesakãgui ẽva ha upéi osẽvo mbo ehaógui ha oguahẽvo hogakuérape ojehu upe iporãvéva umi mitã oikũmbýgui ẽva ekue upe árape ohekombo oiméne hesakãmive ndéve mba érepa añemoarandu guarani ñe ẽme ága ae ha ekuaa ndéve añeñanduporãha ikatútagui aipotyvõ tekombo e rupive ñane retãme ndaipóri ambue tape avañe ẽ rupive ikatutaha ñamotenondeve ñane retãme ñe ẽ apesa ha nde rogayguáre ha tomyanyhẽ pende rekove vy a tesãi ha mborayhúgui mohu ã maiteipaha nemomaitei py arorýpe teraguapy porfiria trinidad kóva niko ñe ẽpyahã ñe ẽngatu rupive ojapóva ñe ẽsyry oñeha ãne ikatuha peve ũme ñe ẽsyry retepy ñe ẽ ypy oñemboja o mokõi moñepyrũ mba épa upe oñemomba eguasúva tete ñe ẽsyry hypy ũveha mohu ã ñe ẽ paha omoguahẽva ijapýpe ñe ẽsyry techapyrã ñe ẽ ypy renduhára mbo ehára kalo gómez mitãmbo ehára porfiria zarza mitãrusumbo ehao mokõive mbo ehaopegua temimbo ekuéra mitã ha mitãrusúva sy ha tuvakuéra ha mayma ñande atýva moñepyrũ vy a ha mborayhupópe ko rapýpe ko pyhareve porãite ijojaha ỹvape ñamomorãvo ñane ñe ẽ guarani ára tete jaikuaaháicha heta ára ñane ñe ẽ retãme oĩgui heta tapicha ñaña oñeha ãva ekue ára ha avañe ẽ ỹramo katu upehaguére oñesũmiva erã hikuái toryjápe itaku i térã mbokaja pire ku i ári oĩ avei umi oñemongavajukakuaava ekue guaraníme oñe ẽhaguére ẽ mbo ehaópe térã atykatehápe ẽva opa umi mba ére avañe ẽ oimo ãgui ha eha mba e vai térã katu ombotavyvéva mitãme iñemoarandúpe heta ára ñane ñe ẽ oiko ñeroyrõme otyryry ápe ha pépe e vaietáre ne irãnte omano vaicha ku oikuaáporãva oguahẽtaha ára pyahu ichupe guarã ha upéicha che irũnguéra péina ñande ñaiméva ko mbo ehao korapýpe ko aty porãitépe ha ehína umi ñamoĩva ñande ati y jagueroguatávo avañe ẽ tape pyahu ha ikarẽ ỹva rehe ko ápe ñaime umi jajepytasóva kyhyje ỹre ñane retã mba éteéva ja a ha kane õ ỹre ñane ñe ẽ teetére anive guarani ñe ẽ nomanói ára oñemomarangatu ha peichahápe hekove rosã oike avei mbo ehaópe mitã ha mitãrusu apytépe ombohetia e añetetévo ichupekuéra mitã ymaveguare españa ñe ẽmente oñemoarandugua úva niko hi otĩ ijurujái ha hovay nahesakãigui ichupe mba eve mitã ñe ẽme iñe ẽteépe ha ehára porandumimi katupyrýpe ha osẽ rire mbo ehaógui ha oguahẽvo iporãvéva oguapýgui isy ha itúva ndive oñemongeta kyre ỹ ha mborayhu pa ũme omombe úvo chupekuéra umi mba e porãita ome ẽva ekue mbo ehaópe pehechakuaápa che irũnguéra mba éichapa rajykuéra hekovesãsõsapy a péina hasypeve ãrõva ekue ikatuhahápe jahecha heta mba e porã ñane retãre ha ohechaukávo opavavépe ápe oĩha mayma ñande atýva jahechakuaaháicha guarani ñe ẽ hekove pyahúma iñapysẽma ichupe ko ẽ pyahu ko ẽ porã ko ẽ jojaha ỹ ko ẽ imarangatúva oĩma kuña arandu mitãrusu ha mitãmimi ãtava opaite ára omba apo hayhupápe ikatuha guáicha ojekuaaporãve ojehayhuve ojepuruporãve ha taite nondeve ñane retãme peteĩ mba énte ajerurese peẽme aníke ñanekane õ ha avañe ẽ mohu'ã amoguahẽvo hu ãme che ñe ẽsyrymi ame ẽ peẽme che aguyjevete hypa ỹva cherenduhaguére ha ajerure tupã ha tupãsýme omyehyhẽ hagua pende tesãigui ha tome ẽ avei ñane avañe ẽme tekove puku aguyje maymávape kuatiañe'ẽ'i péva hína ha arange techapyrã chive aipota reipurukami chéve ikatútarõ nde kuatiahai mbo ehaopegua aipurupa vove ombojevýta paraguay jasypokõi fuentes por david y cultura guarani ñemohenda ñe'ẽ