text: guarani reko ha ñe'ẽ rembiasa ava itaipuygua guarani retãngatu civilización tembiapo porã ojapova ekue ñane retãme ohapykuehóvo ñande rapo ja eporãsérõ oikuaa porã hagua ñande ypykuépe mávapa ha ekuéra moõguipa retãme mba éichapa hete mba de bering rupi oĩva ko para rupi umi oguahẽraẽvéva paraguaýpe atyguataha peteĩha primera corriente migratoria ko ãva ova ha ova ohekávo hembi urã ndaha éi ñemitỹhára iñemoñare ñane retãme hína oguahẽ hikuái atyguataha mokõiha segunda gui ko ãva ikatupyryvéma oipurukuaáma mymba kangue ojapo hagua hembipururã corriente migratoria oguahẽva paraguaýpe ha ãva katu ñemitỹhára ha oipurukatu iñemoñare ñane retãme hína umi iñe ẽ guaraníva mby a ava katu ava guarani pãi pypuku caballero ygua ary oñemoñepyrũkuri peteĩ tembiapo ijojaha ỹva táva caballero pe oĩvahína paraguari yvyvorépe omoakã josé antonio perasso ñane retãyguáva ha luciana pallestrini italia ñande ypykue rapykuere mokõivévante iñarandu poteĩsa ary tres mil seiscientos oheja ikaruha rapykuere oñotỹ umi omanóvape ha ojapo hembipururã yvy itaipu binacional omopu ãva hernandarias avei paraguay ha brasil retãme años itaipúpe ñaguahẽvo jajuhukuaa iñongatupyre japepo ha ekuéra oipurúva oñotỹ ha kanguégui ijapopyréva guarani retãngatu aranduka ijojaha ỹva hérava la omomba eguasu mba eichaitepevépa ipotĩ ha hesãi hikuái avei ohechakuaa ojehuha hesãigui hikuái hetepýpe ha iñapytu ũme hekorory ha ipy éi ku ikaruhetáva térã ikaruvaíva ndo úiva yva itujúva térã hi aju ỹva térã tembi u ndojyporãiva oikuaa avei karu ỹ ayuno ha ekuéra ojapóva oipotágui ha oipota jave térã oaguyjeme ẽvo tupãme ỹramo omopotĩvo e avare karaiva térã paje ojapo hikuái upe karu ỹ oñepyrũ mboyve iñemongeta tupã ndive upéicha avei okaru ỹ umi túva ita ýra heñoiramóva oñanduka ha ohechaukávo ipy arory tupãme ipotĩ asy ndaje ojapokuévo hembi urã ha okarúta jave katu ae okaru katuete ojepohéi porã ojapo hagua hembi urã ha o oĩvoi ndo uietéva pira e hembi urã opaichagua ka rupi a ko ãva hína andai kurapepẽ ha mbokaja kuimba e kuña ha mitã opu ãre ohóma ojahu ha oñakãky o ysyrýpe oĩjeko ára ojahuhápe pakõi jey chiriguanokuéra oipuru ñandyra ra ỹi josopyréva oñakãky o hagua oñangarekokuaa avei ipyapẽ ha ipysãpẽre oñakãky óvo oipuru hikuái peteĩ havõ ha ekuéra ojapóva oñemokã porã mboyve omonambaite hikuái hetére mba eñandýva ung ento hete ha hóva jepe ipytãngy asy opytávo upehague ko ẽme ojahu onohẽmba peve uruku rembyre hopehýi jave ha ekuéra oñemohendáma ku oñeha ãva hikuái omboyke topehýi ha ekuéra okese jave oñeno ha orambi ñepyrũma oguata puku jave ñu térã ka aguýre ha ohupytývo chupekuéra topehýi oñeno ha oke yvýpe ha upeichahápe pyhare javérõ omohenda ipy tata ndogueiva erã araka eve ko ápe oikuaágui oĩha kóva rire upe yvy marã ỹ mba ehekotee ỹva ndaijaraiha ava upevarã oikova erã jekupytýpe hapichakuéra ha hekoha ndive hekoha ryepýpe oipurukatuva erã oĩva guive hekohápe opaite mba e hyepýpe oñemohendávaniko oguereko ijarýi genio tutelar péicha oĩ tajy jarýi guasu jarýi ka a jarýi ha ambuéva jaitýta jave tekotevẽ jaity umi ñaikotevẽtava ani jaityparei upéicha avei ñamymbajuka jave tekotevẽ jahekýi umi jaipurútavante hembýramo katu ñaporombojopoiva erã jaipurukuévo umi mba e oĩva guarani ohechakuaávo tekoha imegua ñepyrũha ováma ambue yvy pehẽme upe oñemoñajey opa mba e oĩva hyepýpe avakuéra niko are oikundahajepékuri omondýi hagua chupekuéra añetehápe avakuéra urã ndaha éi kyhyje añógui tekotevẽ ñanemandu a ymave ha kanguemimi jahechápa ndoikoveijeýmba e ñembo pa i rete kuaraýre ha éniko hekovejeýkuri omano rire upéicha avei ha ekuéra oiporavo herarã tekogua naturaleza ryepýgui ñandékatu ñamoĩsete ñande réra tape térã távakuérape tekohágui oipyhy hikuái herarã techapyrãrõ ekue kapiatã oipyhyhague héra hekohágui pypuku ha ohayhu añete oĩmiva guive tekohápe upehaguére tekoha ryepýpe ekuéra oikokuaa tekoha ỹre ha hekovekuéra sã upégui osẽmbaite opa hembiapoita ha ekuéra ojerovia peteĩrente ha paha paĩ tavyterã apytépe e ohechauka porã ñandéve ha ekuéra oikuaaporãha mba éichapa heñói ka avo mba ehekotee ỹva ñepyrũrãitépe omoheñói ñe ẽ térã omoheñói avei mborayhu ojoapyteperã ha peteĩ momorãheikatu himno sagrado ha mbohapyve osẽ ichugui ha oĩ ipype ipytúpe ko ã mba e jaikuaávo hesakãne avei ñandéve eguasuete ñe ẽ ha ekuéra noñe ẽreíri ha noñe ẽhetái tekotevẽvante he i upehaguére iñe ẽngatu hikuái ava guarani oheka upe aguyje ohupytýva hekokatu rupi ha upevarã ombokatu hekopy ha hete ha oñeha ã avei oiko jekupytýpe hekoha ndive katu niko ñe ẽ iporãvéva guarani ñe ẽme ha he iséva marã ỹ upehaguére avei pa oñemomba e mokõive ñe ẽre ohenóivo chupekuéra marangatu marã ỹngatu avañe ẽme guarani ñe ẽte rembiasa guarani ñe ẽte reko ypy paraguay retã españa poguýpe paraguay ñemosãsõ francia ha lópez arapa ũ ñorairõ guasu argentina brasil ha uruguay ndive ñorairõ guasu riregua arapa ũ cháko ñorairõ avañe ẽ rembiasa agagua guarani ñe ẽte reko ypy susnik rupi moõguipa ou ypy hikuái ñande ypykuéra moõrupípa iñasãi oñepyrũ karive ha guajanáme ha oguahẽ uruguay peve ha ojepyso ohechaukáva ñandéve moõ guive moõ peve ojepyso guarani retã guasu amerikapýpe ñane retãme paraguaýpe péina hasypeve jaikuaa añetehápe mboy arýmapa péicha avei ñamoñe ẽkuri ava itaipuygua itujaveha umíva oñeñotỹ ñepyrũ mokõi mba eguasuete ága ae jaikuaaporãva ome ẽ ñandéve ava guarani ha guarani ñe ẽte reko ypy jaikuaa porã ava ha ñe ẽte heñoiha oñondive avaetaitágui heñói avano õ ha avano õygua ojokupyty hikuái ñe ẽte rupive ava guarani oheja iñe ẽte rapykuere opaite henda ha uruguaýpe avañe ẽ niko yvyrapã hu y tetã paraguay guajana yvyty itamarãty yvytyrusu ysyry ñe ẽte reko ypy tembikuaaty ndive heñoiha ñe ẽte ja e hekokatu ha hekomarãva oñeha ã hikuái ombohovái jeroviakatu rupive ẽte henoi ypy ava guarani ẽte heñóiva ava ndive guarani ñe ẽte ha ekuéra oheróva papa tenonde rembiapokatu peteĩha ava ẽte ñande ru papa tenonde omoheñói ayvu ñe ẽte ijeheguivoi papa tenonde hekokatúramo ñe ẽte ayvu ñe ẽte omoheñói rire yvýpe paraguay retã españa poguýpe paraguaýpe kóva hína ñane retã réra tee oguahẽkuri umi español ha evahína upe pytagua opyrũ ypyva ekue ñane retã hapykurimínte rupi guarani retã upéikatu ary de salazar oguahẽ hikuái paraguaýpe la paraguaýpe domingo martínez de ha ombohekovepyahujeývo ñande ypykuépe ha ekuéra omopu ã heta táva pyahu itupão reheve ary ou ypýkuri umi pa i franciscano ha omoheñói kapi atã jaguarón hesuitakuéra ou ypýkuri ha omoheñói oñeha ãmbaitékuri oikuaauka españa ñe ẽte ijepokuaa ha ijeroviapykatu hesukirito ẽte ija ñepyrũ guarani retãme i ojepuru españaygua jeýnte umi ndikatumo ãiha ohupyty españa ñe ẽte rupive oñepyrũ hikuái oñemoarandu avañe ẽme jahechápa péicha omotenondeporãve oñepyrũkuri onohẽ yvytu pepóre kuatiañe ẽ libro guarani ñe ẽtekuaa ipoguýpe pa i josé serrano ỹ ohai ary e plicaciones oipurúkuri españa ñe ẽte achegety ẽ guaranimegua upe guive ha ẽ hekope ỹ pa ikuéra rupive guarani ñe ẽte ojehai ñepyrũ guarani ñe ẽte ojepurúkuri upérõ ogapýpe ha tupãópe ñembo e misa ñemoñe ẽngatu sermones ẽte ohekombo évo ñande ypykuépe ñoha ãnga rupive guarani ñe ẽte naikangýi imbareteve uvei upevakuére mburuvichakuéra ojepy apy hikuái oĩvoíkuri peteĩ gobernador l rivera ohaiva ẽténte ojepuru ypykuéra ndoikuaaséi mba eve españa ñe ẽtégui ha ñe ẽte rembiasa mokõime peteĩvape jajuhúta ñande ypykue oĩva españa ygua ha hesuitakuéra poguýpe ko ãvape ñamboherakuaa guarani hekosãva oikóva chuguikuéra koygua oñembokógava térã oñemitỹkuaáva oikóva peteĩ tendápe reducción jesuítica pe tembiguáirõ hesuitakuéra oheko óva ã ñande ypykue oikojepékuri péicha hesuita poguýpe ary hesuitakuéra oñemosẽ paraguaýgui ary ambuévape katu ñamboherakuaa guarani hekosã ỹva ha evahína ka aguygua ho a ỹva poguýpe ko ãva oiko ka aguýre upépe ova ha ováva peteĩ tekohágui ambuévape tembi u rekávo oñembokoga ỹva térã oñemitỹkuaa ỹva ko ãva ojepokuaa oipurukatu ogueroguata ha omyasãijeýva iñemoñare apytépe paraguay retã oĩkuri upérõ españa poguýpe kuña guarani oikóva kuimba mitã péicha okakuaáva ndoikuaái ha noñe ẽikuri españa ñe ẽtépe oĩháicha guarani hekosãva ha guarani hekosã ỹva ja ekuaa avei oĩhague guarani ñe ẽte ojehe a ỹva españa ñe ẽre aguygua ha guarani ñe ẽte ũme guaraníme ijákuri españa ñe ẽmimi oĩ ỹ ha ojekuaa ỹva avañe ẽme kóicha kavaju heñóikuri ñe ẽ pyahu ojehero hagua kristiáno rembikuaa kóicha tupã tupão tupãnói angaipa yvága añaretã mongarai ha avare paraguay ñemosãsõ francia ha lópez arapa ũ ñemoñare ikane õ hikuái pytagua jejahéigui ha upévare ono õñemíjepi ha peichahápe oguahẽ peteĩ ñe ẽme omosãso hagua paraguay españa poguýgui ha upevarã oipuru hikuái guarani ñe ẽte iñomongetápe fulgencio ẽ hikuái guaraníme ha peichahápe ary jasypo ko ẽme omosãso hikuái ñane retã españa poguýgui ñane retã mosãsohára oipurúkuri upérõ ñe ẽñemi santo y seña gaspar rodríguez de francia oisãmbyhýkuri paraguay retã ha e oñeha ãkuri omotenonde ñanemba éva mba ñane ñe ẽte avei francia voi oipuru guarani ñe ẽte iñomongetápe ha marandu myasãime avañe ẽ ojepuru tapia opaite mba épe ogapýpe mbo ehaópe tupãópe ñe ẽpapára karaguataygua oipyahã guaraníme momorãhéi himno ypykue ary carlos antonio lópez ojupi paraguay motenondehárarõ heta mba e porã ojapókuri ñane retã rayhupápe jepémo upéicha omboyke avañe ẽ ha omotenonde españa ñe ẽte ohechakuaágui ipytyvõharakuéra omyatyrõ hagua carlos antonio lópez heseve españa ñe ẽte puru mitã ñemoarandúpe péicha avei kuatiañe ẽ upérõ oñenohẽva apytépe ndaiporiete guaraníme ojehaíva oĩmbaite castellano ha lucero aguaiyy ñorairõ guasu argentina ha ojeity paraguay ári ñorairõme ñorairõ guasu ojepyso guive peve lópez ra y omotenondékuri upérõ paraguay guarinikuérape soldado upérõ guarani ñe ẽte oñemotenondejey ha égui ñe ẽte oipuruvéva tetãygua ha ha ipytyvõharakuéra oñemoñe ẽ guaraníme paraguay ra ývape osẽraka e ẽpoty ha marandu opaichaguáva natalicio ñe ẽpapára guarani peteĩha oikuatiákuri kavichu ípe ko ñe ẽpoty he íva ñorairõ guasu riregua arapa ũ opaitévo ñorairõ guasu oñepyrũkuri guarani ñe ẽtépe guarã ñe ẽte omombareteha paraguayguávape upévare omoñepyrũ hikuái ambue ñorairõ oñeha ãva ekue omboyke ha ojuka guarani ñe ẽtépe bartolomé mitre argentina ygua mburuvicha oñeha ãkuri ojuka avañe ẽme ha e he iva ekuevoi guarani ojehekýirõ ñane retãgui kóva ikatutaha oñemongu i ha ipehẽmimi oñembojoaju argentina brasil ha uruguaýre mitre remiandu tembiapo ky a oñepyrũkuri umi ñane retãygua ndive ohóva argentina retãme oñemoarandúvo mbo ehararã oñemoinge iñakãme guarani hekomarãha upérõ oje e ñepyrũ guarángo guarani ñe ẽhárape avei ojepurujepe ambue mongyhyjerã péicha avei guaraníme oñe ẽva oñesũva erã mbo ehao korapýpe juky itaku i térã avati cirilo a rivarola oisãmbyhýva ñane retã carlos loizaga ha josé díaz de bedoya ndive onohẽ peteĩ kuatiapyre resolución ombotovéva avañe ẽ puru mbo ehaópe heta mba e vai ohasa upérõ ẽte ha upevakuére ja ekuaa yvy ape ári ñe ẽte avañe ẽicha hembiasa asyetéva jepémo noñeñe ẽveiva erã guaraníme ñane retãygua oĩhaguéicha ndaipy amirĩri ha akóinte oipurukatu avañe ẽ iñomongetápe aipórõ jeja o jurupete ñesũ mbo ehao korapýpe hamba e nomokangýi ñane retãyguápe ha upevére oipurupuruve iñe ẽ tee upérõguare guarani rayhuhára apytépe oĩkuri moisés kuatiañe ẽ ohaiva ekue omomorãvo guarani reko hembiapokatu apytépe oĩ heta ñe ẽpapára katupyry omyasãi jajuhukuaa narciso r colmán yvytĩmi omoñepyrũva ekue ñoha ãnga guaraníme ẽpoty che kuãirũ resa ha ipahápe ñanemandu ava erã avei ñe ẽpoty porã ohaiva ekue ja eva erã avei ary revista okára potykuemi omyasãiva ñe ẽpoty purahéi ha opaite paraguay mba eteéva cháko ñorairõ ary guive peve ñane retã oikékuri ñorairõme bolivia retã ndive upérõ jepiveguáicha guarani ñe ẽte oñemohendajeýma tenondetépe añetehápe avañe ẽ ha ékuri paraguay mboka hyapuhatãvéva tuvichavete mba e onohẽraka e kuatiapyre he íva paraguay ñorairõharakuéra oipurutaha guarani ñe ẽte oikuaauka hagua oipyhýjepi marandu ha ndikatúi ombojerekatu mba eve nahesakãi chupekuéra techapyrãrõ ñahesa ỹijokuaa kóva heta ojeroky rire lo mitã péina oho peteĩteĩma hikuái che ra ykuéra jajuhúta he iseha tuicha ñorairõ ñambojerávo jajuhúta he iseha ñorairõ renda tuicha ojepyso paraguay ñorairõhára ndahetái bolivia ygua hatãngue ombokapu cháko ñorairõme oñemoheñoihague heta ñe ẽ pyahu opaite mba e avión ojeherókuri guyrapepo atã mba yrumýi vehículo katu oñembohéra muamua mbokapohýipe ametralladora pesada oje e mburuvichakuérape techapyrãrõ akã guasu josé f estigarribia ha leõ karẽ cnel rafael franco avañe ẽ ñorairõ guarani ñe ẽte rembiasa iñambue ñepyrũ hetavehaguére upérõ tapicha avañe ẽ águive jajuhukuaáta ambue ñe ẽporãhaipyrehára literato omyasãiva ñane ñe ẽte ñe ẽpoty poesía novela ha ñoha ãnga teatro adeg ombyatýva guarani ñe ẽpaparakuérape féli de guarania iporã ñanemandu a avei tembikuaarekahárare ko ãva ohaiva ekue heta kuatiañe ẽ ojapova ekue guarani ñe ẽtére ẽtekuaa ñe ẽpukuaa ñe ẽysajakuaa ha ñe ẽjoajukatu jaipurúva avañe ẽ ñembo épe avei ohaíkuri ha ñane retã purahéi guasu filosofía universidad nacional de paraguaýpe eñepyrũkuri avañe ẽ mitãrusúpe ary omoheñõi ha oisãmbyhy ypy instituto tetãygua amandaje guasúpe convención nacional constituyente upérõ ijatýva guarani ñe ẽtégui oiko hagua léi guasu ẽte upe mba ejerure rupive ñe ẽte ága tetã ñemotenondépe he ivakue paraguay retã oñangarekova erã guarani ñe ẽtére ha oñeha ãmbaiteva erã omoinge tekombo ñe ẽte mbo esyry mbo ekuaahararã licenciatura en lengua guarani nacional de paraguaýpe pe upe arýpe oñemoheñói avei secretaría de ẽte mbo ehararã mbo esyrýpe formación docente upéi ary iñapysẽ kuatiarandu revista ñemitỹ feliciano acosta guarani rayhuhára no õ ruvicha ñane retãme ipype oĩ mbo ha avañe ẽ rayhuhára omba hagua ñane retãme upépe oñembo e avañe ẽ mbo ehararã ojejapo opaichagua tembikuaareka ha oñenohẽ kuatiañe ẽ opaite mba eguigua ñe ẽtekuaa mbo ekuaakatu ñe ẽporãhaipyre ñe ẽkõi umíva rehegua retã tuichakue javeve ary avañe ẽ oñemoinge mitãrusu mbo ehaópe nivel medio ñane retã tuichakue javeve ary guarani ñe ẽtégui hasypeve oiko ñane retã ñe ẽte españa ñe ẽ ykére peteĩcha léi guasúpe oñemboajeva ekue ha e tetã hembikuaa arandu hetáva ha iñe ẽ mokõiva estado ñe ẽ tee ha he iva erã mba éichapa ojepurúta mokõivéva mayma ypykue ñemoñare ñe ẽ ha opaite imbovyvéva ñe ẽ ha e tetã ehaokuérape iñepyrũrã mitãme oñembo eva erã hogaygua ñe ẽ teépe upéicha avei oñemoaranduva erã chupekuéra mokõive paraguay ñe ẽme umi tapicha tetãygua aty mbovyvéva noñe ẽiva guaraníme oiporavokuaa paraguay ñe ẽ peteĩha oñembo euka hagua ary avei oikókuri tetãygua papakatu retãme oĩha iñe ẽkõiva guarani ha castellano oñe ẽva guarani año oñe ẽva castellano ñe ẽte año ha katu oñe ẽva imbovyvéva ñe ẽtépe ypykue tetãygua amandaje congreso nacional omboaje ha guarani ñe ẽte oñembo eva erãha mitãmbo ehao escuela mitãrusumbo ehao colegio ha aranduópe universidad ary oñepyrũkuri tekombo e myatyrõ reforma educativa ha heseve guarani ha españa ñe ẽte léi guasupegua avei upe arýpe ismo ary guarani ñe ẽte ijákuri mercosur ñe ẽte apytépe guive guarani ñe ẽte oguereko ñepyrũ hogue tee internet pe peteĩva umi oñemohendaramóva apytépe ha tetã rupi argentina brasil bolivia austria ha alemania pe techapyrãrõ paraguay ñemohenda avañe'ẽ