text: karaiñe'ẽ sistema solar ha'e peteĩ mbyja ypykatu oĩhápe ñande yvy peteĩ mbyjáre hérava kuarahy pe tuichavéva oreko ituichakue opa mba'era'ãgui ojapo ha omosẽ imbaretekue guasuhápe jehe'a mbytegua rupive tatavevýi ombohasa tataveve idróheno ha élio mokõi eleménto tenondégua orekóva ipype mba'ekuaarã ojekuaavéva ko'ág̃a rupive pe kuarahy sua ary guare peteĩ arai mba'ekuéra hembyre ojapo peteĩ apu'a kuarahy ypykatu oĩ ko'ag̃aite arai imbyjaitáva apegua ha upe oĩva kambuchi apegua renda jyva oriõ ary tembipe imbytégui oĩva heta imba'era'ã oĩva poapy yvórape ojeréva kuarahy hi'aguĩvéva imichĩvéva ave mekúrio mbyja ko'ẽ yvy ha jasytata mba'etĩva hérava avei ituicháva húpitericha tuichaitereive yvóra itaguiguágui mokõiva ituichave heta tataveve ha tatavevýi umi yvaja ha yrarýi oguerekóva ipype heta tenda orekóva mba'e michĩ ojeréva kuarahy upe tajave ku'asã oĩ mante jasytata guasu ha ita ku tendápe oĩ peteĩ yvóra michĩ hérava seres yvóra yrarýi ijeremboypýri oĩha kuiper ku'asã ha apu'a ha'eño mokõi tenda ha'eha yvága mba'e yraryimboypýri ha ha metáno umi tendápe oĩha irundy yvóra michĩ haumea makemake eris ha plutõ ymave oikéva va'ekue upe atýpe yvóra ha ko'ãga katu ojehechakuaa ndaha'eiha peteĩ yrarýigui hérava avei plutõrana ha oĩha avei ambue mba'e michĩ poteĩ yvóra ha mbohapy yvóra michĩ oguereko mbyguai jasýicha ojeréva hese kuarahy yvytu peteĩ mba'esyry heko plasma oúva kuarahýgui ojapo peteĩ apu'a kambuchiguáicha ohupytu apu'a oñeimo'ãva upépe oúva jaguavevekuéra ha'e kuarahy ypykatu rembe'y opytáva peteĩ ary tembipe imombyrykue ñehesa'ỹijo ha jehecha thumb peteĩ mba'yru arapýgua oikóva tajave ku'asãme heta tapicha aty ha tetã guasu ymaguare oikóva yvága ojere gua'u yvýre vavilónia retãicha oñemohenda hákatu ohesa'ỹijoite yvy ikuarahyreiképe karai gyrésia retãygua he'i yvy niko peteĩ angu'a hemimbo'ekuéra he'i peteĩhápe ñande yvy platõ ha hemimbo'e hérava aristóteles karai gyrésia retãme claudio ptolomeo og̃uahẽ karai poloñagua nicolás copérnico opyryrỹi imbytére aravóre ha ojere avei kuarahýre peteĩ arýpe sa karai ojapo peteĩhápe pe techambyry oipytyvõva hese ohecha peteĩhápe húpiter ohesa'ỹijoiterei va'ekue ha oñemohenda yvy ko ñe'ẽ kuarahy ypykatu ombohéra hag̃ua opa ojeréva kuarahýre karai vyretáñagua hérava edmund halley ohesa'ỹijo kuarahýre upévare oĩha upe jaguaveve herakuãre sa ro'y pe ára gagarin oho peteĩhápe yvágape mba'yrúpe ha tetã peteĩ reko amérikagua neil armstrong jasýpe ko'ãgaitépe pe oñehesa'ỹijo ha ojehecha techambyry rupive mba'ema'ẽha ojeréva kuarahy rupive ha pe mbyja peteĩva imimbi guasúva ha'e mbyja ñande yvy hi'aguĩvéva ha ñane hesakãvéva ohechaukávo yvágape rehasa kuarahy imbaretekue og̃uahẽva yvýpe ha mba'epytu yvýpe ha yvytúpe umi yvóra ha ijasykuéra ta'ãnga ñande yvy mekúrio ha'e peteĩha yvóra michĩvéva kuarahy ypykatúpe mekúrio ndoguerekói jasy ha hi'aguĩtee kuarahýre upévare hakueterei mbyja ko'ẽ ha'e yvóra pypeve mokõiha kuarahy guive mbyja ko'ẽ ndoguerekói jasy ha mba'e ñeikotevẽva jaikove hag̃ua yvy ha'e yvagamba'e ojeréva kuarahýre tenda mbohapyhápe peteĩ yvóra itaguigua yvýpe mante oĩ jeikovepy ha tekoha renda porã umíva oikove hag̃ua oguereko peteĩ yvagamba'e guasu ojeréva jasýpe ndaipóri haguére y ha hína yvagamba'e opytáva aiguĩ ñande yvýgui mbohapyha kuarahy guive ha'e peteĩ yvóra itaguigua avei ha oguereko mokõi jasy ijerére hérava ijasykuéra ha'e peteĩ yvóra mba'etĩva jasy ha heta mba'etĩ ipype ijasykuéra ha'e yvóra poteĩha kuarahy heta mba'etĩ ha'e mokõiha yvóra kuãirũ avei uráno ha ijasykuéra ha'e yvóra pokõiha kuarahy guive oguereko jasy ha heta mba'etĩ oguereko heta kuãirũ avei netúno oguereko jasy ha heta mba'etĩ kuãirũ avei ojeréva hese yvorakuéra michĩva kuarahy ypykatu oguereko yvóra michĩva ceres ha'e peteĩ yvóra michĩ oĩ kuarahy ypykatúpe giuseppe piazzi ojuhuakue seres pe jasyteĩ ha'e peteĩ yvóra michĩ ojeréva kuarahýre ha oĩ kuarahy ypykatúpe plutõ oguereko po mbyguai caronte clyde illiam tombaugh ojuhuakue plutõ pe jasykõi pe haumea ha'e peteĩ yvóra michĩ ojeréva kuarahýre ha oĩ kuarahy ypykatúpe oguereko mokõi mbyguai hi iaka ha namaka makemake ha'e peteĩ yvóra michĩ ojeréva kuarahýre ha oĩ kuarahy ypykatúpe makemake oguereko peteĩ mbyguai hérava ko'ag̃aitérõ s térã eris ha'e peteĩ yvóra michĩ ojeréva kuarahýre ha oĩ kuarahy ypykatúpe eris oguereko peteĩ mbyguai yvóra michĩ tuichavéva oĩva yvágape ojuhuakue eris pe jasyteĩ pe arai rehegua yvagamba'e yraryimboypýri ha'e opa yvága mba'e oĩva upe yrarýi ypy jerére oort arai tajave ku'asã ha'e peteĩ tajave aty oĩva yvágape yvorakuéra yvorakuéra michĩva mbyguaikuéra ha yvóra kuãirũnguéra peteĩ yvagamba'e guasu ojeréva peteĩ yvagamba'e michĩ oúva tajave ku'asã mba'etĩva pegua ha yvagamba'e michĩ kuiper ku'asã pegua mbyguai tritõicha yraryipegua térã ku mbyguai ikatu ojejapóva térã oúva ijyvóra pegua ñande jasýicha ñande yvy pegua pe yvorakuéra mba'etĩva oguereko yvyku'i mba'eku'i hérava yvóra ku'asã satúyno oguereko heta ku'asã poguasu ojeréva avei yvága mba'e michĩve umi yvagamba'e michĩ hérava yvága mba'e michĩvéva kuarahy ypykatu pegua ha'e heta yvagamba'e oĩva ñande mbyja ypykatúpe tajavekuéra yvága mba'ekuéra yraryimboypýri jaguaveve kuéra ha ambuéva imichĩva tajavekuéra asteroides tajave michĩve yvóragui oĩ mante jasytata guasu ha yvagarenda hérava tajave ku'asãme ku yvagarenda oguereko peteĩ yvóra michĩ peteĩ tajavépe hákatu ndaha'éi tajave oĩ heta tajave ojeréva ambue tajave guasuvérehe ha oĩ avei ha'e yvágamba'e jaguavevéicha ojeréva kuarahýre ha oĩ húpiter ha netúno mbytépe ituichave jaguavevégui peteĩha sandu'a ojehecha peteĩhápe hérava kirõ quiron ha ko'ág̃a kirõ oñemohendapyrejey ha oñemohenda jaguaveve ramõ sandu'a tuichavéva yvagamba'e yraryimboypýri yvagamba'e yraryimboypýri ha'e amovéva yrarýi jerére ha ojogua sandu'ápe ko yvóra michĩ hérava plutõ ha eris oĩ ko yvága rendápe peteĩha yvága mba'e yraryimboypýri ojehecha peteĩhápe ary pe