text: hypy ũgui umi mba e ijáva ipype ojuhu tuicháva ñepytyvõ mbohapy kuaatýpe ha éva tekoypykuaaty tekochaukahakuaaty ha ñe ẽ etakuaaty techapyrã avakuaaty tembiapoguigua paraguáipe karai mbohapy aranduka ijojaha'ỹva hérava la civilización guarani guarani retãngatu omboguapyhaguépe mba eichaitepevépa ipotĩ ha hesãi upe mba e ojehuha hesãigui hikuái hetepýpe ha iñapytu ũme ikaruhetáva térã ikaruvaíva ndo úiva yva itujúva térã hi aju ỹva térã tembi u ndojyporãiva oikuaa avei karu ỹ ha jave térã oaguyjeme ẽvo tupãme ỹramo omopotĩvo ipy a ha térã paje ojapo hikuái upe karu ỹ oñepyrũ mboyve iñemongeta tupã ndive upéicha avei okaru ỹ umi túva ita ýra arory tupãme ipotĩ asy ndaje ojapokuévo hembi urã ha okarúta ojepohéi porã ojapo hag̃ua hembi urã ha okaru mboyvemi ndo uguasúiva so o oĩvoi ndo ijypykuemavoi oipururaka e hembi urã ãva hína umi mba e a pakuri andai kurapepẽ ha mitã opu ãre ohóma ojahu ha oñakãky o ysyrýpe oĩjeko ára ojahuhápe pakõi jey chiriguanokuéra oipuru ñandyra ra ỹi josopyréva oñakãky o hag̃ua oñangarekokuaa avei ipyapẽ ha ipysãpẽre oñakãky óvo oipuru hikuái peteĩ havõ ha ẽmbávo ojeitýma ysyrýpe ha ojahupa rire ha oñemokã porã mboyve omonambaite hikuái hetére mba eñandýva jepe ipytãngy asy opytávo upehague ko ẽme ojahu onohẽmba peve hag̃ua ijehe hopehýi jave ha ndaha éi ku oñeha ãva hikuái omboyke topehýi ha ekuéra ñepyrũma oguata puku jave ñu térã ka aguýre ha ohupytývo chupekuéra topehýi oñeno ha oke yvýpe ha upeichahápe pyhare javérõ iro y tata ndogueiva erã no õ ymaiteguarére ha tekovekuéra ara ypýre oñeha ã ikatuha peve oha ãnga jey umi resáre tekoypykuaaty rechapyrã paraguáipe ary me oñemoñepyrũkuri peteĩ tembiapo ijojaha ỹva táva caballero pe oĩvahína tetãvore paraguarípe pe tembiapo omoakã ypykue rapykuere mokõivévante iñarandu ha rehe ae ko ág̃a jaikuaa ava pypuku ojapo mbohapysu poteĩsa ikaruha rapykuere oñotỹ umi omanóvape ha ojapo hembipururã yvy ita ha brasil retãme ombojoajúva tembiapoguasúpe omopu'ã hag̃ua tendyry'apoha hidroeléctrica itaipúpe upépe oñemopyenda hag̃ua upe mba'e ñag̃uahẽvo jajuhukuaa iñongatupyre japepo ha ekuéra oipurúva oñotỹ hag̃ua omanóvape oñepyrũ opahápe tekoypykuaaty ohapykuereka ha ohechaukakatu opaichagua ava no õ yvy ape ári oñeha ã ỹijo tembiapo taha'e ha ehápe ha ndaha éi peteĩ avano'õrente ã ohechauka hekopete opaite avano õ rembiapo ha ojesarekove umi avano õ itenonde ivévare ypykue tekochaukahakuaaty rechapyrã paraguáipe ary temimbo ekuéra oñemoarandúva avañe'ẽme ateneo de resquín san pedro pe og̃uahẽ hikuái peteĩ tekoha guasúpe oĩva villa ygatimi kanindeju pa'ũme upépe omono õ hikuái umi mbya mby'a kuéra ombohasa hekove oñopehẽháicha imburuvicha reheve oiko jekupytýpe ha ha hembiapo tee oñeha ã og̃uahẽhague umi temimbo ekuéra ha ehína ka aguy porã narandy ã mba e iñarandu ka ehao mitã térã mitãrusúpe g̃uarã nomoñe ẽkuaái ha ndohaikuaái hikuái sapy apy a oiméramo oĩ peteĩ osẽ ha ohejareíva hekoha ype hũ térã ambuéva rupi peicharõñoite ojehekombo ekuaa mbo ehaópe ha katu ojevysapy árõ hekohápe etaita ome ẽva ekuégui ojeroviakatu tekomarã ha tekokatúre yvy ape oñangareko tesakãre jakaira jeko ha tupã ha ehína ñanembojoajúva ñande peteĩ avapaje ñande ru papa remimoĩnguéva iñe ẽngatu ha iñarandúva ejeroky ojapo hikuái opýpe tenda aguapy ha tekoha resãire ha avei ani hag̃ua hasykatu hikuái itakua reheve ombota yvy mokõive mymba oisãmbyhy chupekuéra taha e oñemitỹ omymbajukavégui hikuái mandi o oñemitỹ avati kurapepẽ sandia andai itapỹi ypy rupi oñemitỹ heta jey ikogaty ijaipa chuguikuéra ndoikuaaporãigui temitỹ ñeñangareko ha purukuaa hembi urã omymbajuka ha opirakutu hikuái pakova roguépe omo ã hembi ogueru y akãgui omymbajuka jave omoirũ chupekuéra hymba jaguakuéra oguapy hikuái yvýpe okaru hag̃ua ipópente tembipuru ỹre oipurukuaa avei ñuhã oity hag̃ua mymba avei oipuru yvyrapã ha hu y yvyrapã ojapo guajayvígui hu y apýre omoĩ hikuái guyra raguemimi omomba ymave mburuvicharã ojeporavómi peteĩ omenda ỹvape ndoikóiva erã oñangareko hembirekóre ha upehaguére omoirũvétava hekohayguápe ko ág̃a katu mburuvicharã hembirekova erã kuimba éva apytégui ipoguýpe oĩ tekoha ha ehína tekoha ýva tekoha sãmbyhyhára oñemohenda kóicha mburuvicha papa remimoĩngue komi tekoha oñangarekohára ha pysyrõhára ha evahína mburuvicha rembipota ha sãmbyhyhára mba ejerure oĩsapy árõ hekomarã térã oporomyangekõiva oinupãuka tejuruguáipe ỹrõ omoĩnge yvyrakuaópe upe tapichápe iñakãre oipuru akãngua petỹguápe ñay ũgui ojejapóva ha ojeroky mboyve omondýi ha omombyry hagua ãngue iñañávape oipuru avei ra ỹigui ombosa y hikuái ipyapy henypy ã hovayke ipyñuã ha ijyvanga mba e ysýpe ág̃a oĩma ijapytepekuéra oñemondéva ñandéicha ikasõ ha ikamisáva umíchagua ao ome ẽ chupekuéra yvyráre pytagua ha ekuéra ỹva paraguay térã brasil ygua heta oĩ tapicha hesegua ỹva oñembojáva hesekuéra yvyra ogapy sãmbyhára tembireko katu oipytyvõ ichupe mitã jehesape ápe itapỹimimi ijykékatu omopu ã takuáragui ojejokuapáva i térã pakova roguépe ñe'ẽkuaaty ñe'ẽkuaaty linguística hína upe ohapykuehokatúva ava ñe ẽ heñói guive yvy ápe ári ko ag̃aite peve ojehai ha ojehai ỹva ohesa ỹijo opa mba e ombohasa hagua hemiandu ñe'ẽkuaatyhára ha ku ojesarekóva ñe ẽtekuaa añóre oñeha ã uvei ohesa ỹijo tuichaháicha ñe ẽ puru avano õme ha'égui tembipuru jojaha ỹ ko ág̃a peve ha taha guarani kuéra oheja hikuái iñe'ẽ rapykuere upéicha rupi ko'ág̃aite peve og̃uahẽvo umi español heta ñe ẽ castellano pegua oñembohyapu guarani peichahápe ohenói hag̃ua héra rupi heta ñe ẽ oheróva mba ohechakuaávo castellano noipytyvõmo ãiha chupekuéra omysãivo jehova ñe ẽ guaranikuéra avañe ẽre ha upe guive oipuru hikuái avañe ẽ ombohasávo ỹijokuaa mokõi hendáicha peteĩvape ja peteĩ ára jepokuaapyre jepokuaapyre ỹ imarã hechapyre ha hechapyre ỹva oisãmbyhýva ava reko opaite ára ha opaite tendápe mokõiháme tembiapo peteĩ tetãme taha e ha rembiapokue jeroviapy jepokuaa ñe ẽ ã tembiapo ha eha opa mba e iporãmívante ava rembiapokuéva epukuaa música ñe ẽporãhaipyre literatura ha hi arigua hekoporãva tembiasakuaahára ẽ tembiapo imandu a hag̃ua omotenondevéva peteĩ tetãme tekombo e rembiapokue yma guive ko ág̃a ha ñe ẽporãhaipyre guive ao oĩháme ava oĩ tembiapo ha tembiapo oĩháme jajuhúta ava ijapoharépe hembiapo ỹva tembiapo oĩháicha nueva oĩnte avei paraguay ka'asapa ha jutýpe mby a ache ha paĩ retãme avei upévare ha avakuaatýpe ha eha opaite mba e ava rembiapokue iporã ha ivaíva ymaguare ha ag̃aguáva ipyahu ava rembiapokue tapiategua peteĩ ava no õme tembiapo jepokuaapyre ỹva e ava rembiapokue ndaitapiáiva peteĩ ava no õme tembiapo marã jahechakuaáva ha hetepýva tembiapo hechapyre ỹva cultura implícita hína opa ỹva jahecha ỹva ha hetepy ỹva imbovýva mba'eteekuaa umi tetã tuichavéva ha hypy ũvévape oĩva yvy ape ári jajuhukuaa avano'õ'i imbovýva ha jepémo ndahetái hikuái oikuaáva oipurúva ha oikuaaukajeýva hogayguávape ñane retãme oĩnte avei oĩháicha mayma tétame avano õ i oñemohendajeýva mokõime umi ñande ypykuéra paĩ mby'a aché maka angaite ẽtee ha upéicha avei ijepokuaa avano õ i térã avano õ imbovýva oĩháme tapicha ambue tetãmegua oikóva ñane retãme umíva apytépe oĩ oúva alemania corea tetãgui jepémo oiko ñane retãme ẽ ijepokuaa ijeroviakatu ha ambue mba ekuaaita tembiapo rechapyrã paraguáipe kapupyry ñane retãyguáva ohaíkuri hembiapokue omombe uhápe peteĩ ache no õ mba ekuaaita péicha he i heñói jave mitã ache guajaki apytépe opytáma isy poguýpe isýnga u upe oñangarekovétava hese itúva osẽ py ỹire omymbajukávo ha upehaguére akóinte ipore ỹ ováramo térã oguata puku jave mitã oho ka írõ itúva ati y oikuaa ñepyrũ hag̃ua mba éichapa ojehapykuehóva erã mymbakuéra sykuéra omokambu mokõi mbohapy imembymimi ohupyty peve mbohapy térã irundy ary omombo o hag̃ua imemby omoĩ ititíre araity uva ha ome ẽ mitãra ýpe oimeraẽ guyra pyti a ojy ỹva oipyte hag̃ua jakare rãigui mymba mitãme oñemombe u heta mba e ha ekuéra tekotevẽva oikuaa oke hag̃ua oñemoag̃ui hikuái tatágui ombyaku hag̃ua hete ha oñombyaku hag̃ua ojoapytépe upeichahápe mitã ojepokuaáma oñondive imitãvéva hi ag̃uiveva erã ha ekuéra oheka ha onohẽ taha e ha ehágui ñuatĩ hamba e tataypýpe mitãmimi ohendu peichahápe umi mitã oikuaa ñepyrũ ma erãpa oñeporeno umi mitã isy ryepýpe kuña hyeguasu jave iména osẽva erã omymbajuka ha ho ukava erã hembirekópe upe ojehaitypo mitãra y retepýpe upe mymba rérape ojehero uperire mitãme yñarõme ikatu imenaheta upe mba oñeno ag̃uive kuñágui ha katu ohayhuva erã mitãmimi jepémo ndaha ha umi omymbajukakuaa ỹva opyta hikuái ogapýpe ojapóvo kuña rembiapo oñangareko mitãre ojapo ajaka ha urã tembiapoñemoambue ha tembiapoguerova tembiapo tembiapo ha mba ekuaaita myasãi peteĩ avano õ rembiapo ha mba ekuaaita oñemyasãivo mbarete térã py aguapýpe ambuéva ári imombyry térã hi ag̃uíva ichugui oheja ñepyrũ mba e pyahuetáre oúva ambue tetã térã ambue avano õgui ha upeichahápe tembiapo teéva jeroviakatúre ñane ñe ẽre hamba e upéicha avei peteĩ tetã térã avano õ hembiapo katuvéva omoambuérõ peteĩ itenonde ivévape upéva transculturación umi pytaguáva norteamerica térã ekuaaita ha upevarã oipuru hikuái tapepotĩ terã ikarẽva upeichahápe ombogue iñe ẽ ijeroviakatu ijepokuaa hembi u hamba e apytu'ũreñói ypýva oĩ ỹva ekue ha ava ỹva upéva hína apytu ũreñói oñemohendakuaáva mokõime apytu ũreñói ypýva ha apytu ũreñói ñembopyahúva invenciones primarias y secundarias ko ãvape ojepuru peteĩ mba e kuaapyréva yvyrapã arco niko peteĩ apytu ũreñói ypýva peteĩ ava ndajaikuaavéiva mávapa katuete ohechakuaákuri oikohárupi oĩha yvyra ikatúva oñemokarapã ha upeichahápe e pyahu heñoiypýva peichahápe ojepurujey umívape oikóma ichugui apytu ũreñói ñembopyahúva upeichahápe yvyrapã puru jajuhukuaa tata ñamyendy hag̃ua jepe upeichaite evahína apytu ũreñói ypýva upéi ojepurujeýva apytu ũreñói ñembopyahúva oñemongu évo mba'yrumýi vehículos ha karréta avano'õ hejapyre avano õ hejapyre ñane avano õ rembikuaa ha rembiapoita jaikuaajey ha jaipuru hag̃ua oĩhaichaite térã ñambopyahu ha ñamoambue hag̃ua ha upeichahápe jahupyty hag̃ua avei tekoporãve jaheka tapiáva avano õ hejapyre oñembohasa túvagui ta ýrape peichahápe avano õ hejapyrépe ijapaite umi ñande jepokuaa techapyrãrõ tembi u ha pohã ogapy apo ñembosarái huã marangatu árape oikóva tata ári jehasa yvyrasỹi kambuchi jejoka avei tupãsy ñug̃uaitĩ ha chipa apo oikóva arapokõindy a upe mba e ojapórõ hasykatuvéta imembypotávo avei mitãra y ao ndojepokaiva erã ỹrõ heterasýta opa ko ã mba e og̃uahẽ ñandéve avano õ hejapyre rupive avano'õ hejapyre rechapyrã guarani oikohag̃uáicha tapiaite yvy ape ári oĩha kóva rire upe yvy mara ỹ upehaguére ha ekuéra avo ha mba ehekotee ỹva oñembohekokatu hag̃ua upevarã oikova erã jekupytýpe hapichakuéra ha hekoha ndive hekoha ryepýpe oipurukatuva erã oĩva hyepýpe oñemohendávaniko oguereko ijarýi péicha oĩ tajy jarýi guasu jarýi ka a jarýi ha ambuéva jaitýta jave tekotevẽ jaity umi ñaikotevẽtava ani jaityreipa upéicha avei ñamymbajuka jave tekotevẽ jahekýi umi jaipurútavante hembýramo katu ñaporombojopoiva erã jaipurukuévo umi mba e oĩva tekohápe niko ñamomeg̃ua jahávo upe guarani ohechakuaávo tekoha imeg̃ua ñepyrũha ováma ambue yvy pehẽme upe oñemoñajey opa mba e oĩva hyepýpe avakuéra niko are oikundahajepékuri ijyvy oipo o hag̃ua yvakuéra omondýi hag̃ua chupekuéra añetehápe avakuéra urã ndaha éi kyhyje añógui tekotevẽ ñanemandu a ymave ha kanguemimi jahechápa ndoikoveijeýmba e ñembo pa i rete kuaraýre ha éniko hekovejeýkuri omano rire upéicha avei ha ekuéra oiporavo herarã tekogua naturaleza ryepýgui ñandékatu ñamoĩsete ñande réra tape térã távakuérape tekohágui oipyhy hikuái herarã techapyrãrõ ekue kapiatã oipyhyhague héra hekohágui pypuku ha ohayhu añete oĩmiva guive tekohápe upehaguére tekoha ryepýpe ekuéra oikokuaa tekoha ỹre ha ha eha hekovekuéra sã upégui osẽmbaite opa mba e hekopykatu ojerovia peteĩrente sapy ánte héra evahína ypy ha paha paĩ tavyterã apytépe katu hera ñane upe mba e ohechauka porã ñandéve ha ekuéra oikuaaporãha mba ehekotee ỹva ha ava ha avei ñepyrũrãitépe omoheñói ñe ẽ térã ayvu ha ekuéra he iháicha omoheñói avei mborayhu ojoapyteperã ha peteĩ momorãheikatu himno sagrado ha mbohapyve ñe ẽ mborayhu ha momorãheikatu osẽ ichugui ha oĩ ipype ipytúpe ko ã mba e jaikuaávo hesakãne avei omomba eguasuete ñe ẽ ha ekuéra noñe ẽreíri ha noñe ẽhetái tekotevẽvante he i upehaguére iñe ẽngatu hikuái ava guarani oheka upe aguyje ohupytýva hekokatu rupi ha upevarã ombokatu hekopy ha hete ha oñeha ã avei oiko jekupytýpe hekoha ndive katu niko ñe ẽ iporãvéva guarani ñe ẽme ha he iséva marã ỹ upehaguére avei jeroviakatu oñemomba e mokõive ñe ẽre ohero hag̃ua i santo kuéra ohenóivo chupekuéra marangatu marã ỹngatu avañe ẽme tembiapo kuaa avei ku ñanearandujojóva térã katu peteĩchainténte ñanerandupáva ñañe ẽ jajepy ñane avano õme javáramo ambue avano õme iñambuéta avei umi ñane rembikuaa ha rembiapoita iporã ñamano meve ogapýpe mbo ehaópe térã jaikoha rupi ñemoarandu ndopái upévare ñane rembiakuaatýpe ija umi mba e jaipyhýva ñemoarandu rupive õme upe ojahaitypohápe upevakuére ha techapyrãrõ mokõi joyke y hi aryjojáva ñamongakuaárõ mombyry ojuehegui mokõi táva ojoavýva imba ekuaápe okakuaapa rirévo mokõive ojoavýta avei hembiakuaa ha hembiapópe aipórõ ojoavykuaa tembiapo pyhýpe jepémo mokõive ojojogua tekoite hejapyre rupi jepokuaa avano'õre adaptación social oĩháicha jepokuaa tekoháre oĩ avei jepokuaa avano õre ha avakuéra jajepokuaávo ñane avano õre ñanereñoihaguépe térã javahápe jaiko hag̃ua ha ñaimévo ipype jajepokuaakatu hag̃ua jepokuaa ojehu oĩgui mba e pyahu térã oñembopyahujeýre taha e ha éva apytu ũreñ i jaipurukuévo ambue tetã térã avano õgui peteĩva térã hetave tembiapo ndojepuruvéivo térã oñemyengoviávo tembiapo ha oguekuévo tembiapo oñembyai térã oñembohasavaihaguére ypykuévagui ñemoñarépe techapyrãrõ ja ekuaa mayma heñóiva ñane retãme oguerekoha ñe ẽ jepokuaa jeroviapy tembi oguerekóma ijypýpe avano õ hejapyre oipyhýtava mbeguekatúpe ñemoarandu rupive ha e umívare iporãva erã ñambojo árõ peteĩ mba e ja emavakuevoi jepokuaa ha eha peteĩ katupy oĩgui heta ojepokuaa añetéva avano õ rembikuaa ha rembiapoitáre oĩgui avei ojepokuaáva sa i oĩgui avei ojepokuaa ỹva tekoha avano õ rembiapoita heñói okakuaa ha oñembopyahujey tekoha ryepýpe ha tekoha pytúre upévare avano õ peichahápe avei jahechakuaa aipórõ mba térã ombopyahu peteĩ avano õ ipohýiva ha tembi u omombaretekuaáva íva ko ẽ ko ẽre ñane retã techapyrã tekoha pu aka paĩ tavyterã jeroviakatúre táva capitán bado pe amambaýpe oĩ cerro guasu oñemopyendahápe paĩ tavyterã ha tekoha ko ág̃a imeg̃ua ohóvo ava ha ekuera ỹva omoheñói omongakuaa ha oipyso hag̃ua e ypy upépe mante oĩ yvypyte yvypuru ã centro del mundo upépe heñoi ypy paĩ tavyterã retã tavyterã he ise táva yvyteerã jasuka véndame oĩ e ñandeapova ekue upépe oĩ avei mymbakuéra ñane rembi urã ha opaite mba e porã avei paĩ tavyterã rekove yvy ojerure imba eteerã upe yvy upeicharõ añoite arapy ha ava hekovepukúta ha ndopamo ãi araka peteĩ avano õygua omba eherokuaa oĩva guive ipype ha ijerére pukukue javeve ha upevarã oipuru ñe ẽ jehai ha ta ãnga péicha ha techapyrãrõ ja ekuaa poyvi pytã morotĩ ha hovýva omba eheroha ñane retãme avei peteĩ pykasu morotĩ ovevéva tekosã ỹme omba ehero py aguapýpe mba ehero símbolo mba jaikuaa hag̃ua maymaite mba e he iséva peteĩ mba e tuicha ojoavy imba eherógui techapyrãrõ ãi kurusu mba ehero jepémo kurusúre ojehekombo eraẽva erã ichupe avano õ rembiapópe el papel ombojoavývo chupekuéra karajágui opaite avano õ itenonde ha itapykuemivéva heñói jajavy ỹre opaite ava rekopy ava oipuru hag̃ua mba ehero símbolo hesakã ỹre chupe ambuéva ava oipuru hag̃ua mba ehero hekopete tesakã pa ũme mayma yvypóra jaguerekokuaa mokõivéva mba ehero techapyrãrõ ja ekuaa sapy ánte jaipuruha jaikoha rupi ñe ẽ térã ñe ẽjoaju hesakã ỹva ñane ñe ẽ rehegua ingles ñe ẽ upéicharõ jepe ndajaikuaamo ãi mba epa he ise upe mba e ojehúrõ upéva hína mba ehero pururei ág̃a katu jaikoha rupi jaipurusapy árõ ñe ẽ térã ñe ẽjoaju hesakãva ñandéve ha evahína ñane avañe ẽmegua kavaju morotĩ upéicharõ mitãme oñembo egua úrõ castellano e iñe ẽtee guarani upévare ha ndajajaposéirõ mba ehero pururei tekotevẽ jahekombo e mitãme iñe ẽteépe péicha jajapóramo añoite oikóne mba ehero purukatu ha mitãmimi peicha ỹramo mitãmimi akõinte itavýta guarani ñe ẽme oñe ẽvape tekotevẽ jahekombo e ñepyrũ guaraníme upéicha jajapórõ ñamongakuaáne ichupe hogaygua ha ñane retãme avei avareko ekuaa oĩha avareko ha avareko ỹ yvypóra ijavareko omoheñói oipuru omohesakã ha ombohasajeýre mba ehero upe omoñe ẽ ha ohaikuaáva oho ha oikũmbýva ñembo e ohepyme ẽ ijeho mba yrumýime yvypóra ijavareko ỹ ha ekuéra ndikatúi omoheñói omohesakã térã ombohasa ambue mymbakuéra ndojapói tembiapo peteĩ jagua kavaju térã mbarakaja techapyrãrõ nomoñe ẽi ha ndohaikuaái ndoikéiva tupaóme ndohomeméiva mba yrumýime ha araka eve noñemomba emo ãi mba eherokuaáre ñe ẽkuaa mba mbo ehaopegua oipuru ñe ẽkuaa omoarandu hag̃ua opavavépe ñane retãme rei ñañeha ãta jahekombo e ñande rapichakuérape ñe ẽ oikuaa ỹvape jaipurúramo añoite iñe ẽtee upéva upe iñe ẽ ypy upe oikuaaporãva ava oñemoarandu heta observación ha mba eha ã imitación rupive ág̃a katu jehekombo e hypy ũvéva ha hekopetéva símbolo ñe ẽ rupive upehaguére ñe ẽkuaa lenguaje ha ehína ẽkuaa omoarandu hag̃ua opavavépe ñane retãme rei ñañeha ãta jahekombo e ñande rapichakuérape ñe ẽ oikuaa ỹvape jaipurúramo añoite iñe ẽtee jahekombo engatúta ichupe ha égui upéva upe iñe ẽ ypy upe oikuaaporãva ñe ẽkõi en la educación ñane retãme tekombo e ñemyatyrõ reforma educativa hupytyrã apytéme oĩhína guarani ha casellano purukatu ha upevarã tekombo e oikóva erã mokõive ñe ẽme ág̃a katu oñepyrũva erã mitã ñe ẽteépe ñahesa ỹijo pypukúrõ upe mba e ja ekuaa aipórõ hasypeve ñane retãme ojejapohague mba e iporãva oipytyvõtava mitã ha mitãrusúpe iñemoarandúpe upeichahápe upérõ oñembo egua u castellano pe guaran me oñe ẽvape ko ág̃a katu mitã tuicha ẽteépe opa mba e hesakã ichupe ha upehaguére oñeñandu porã vy a ha py aguapýpe hesakãporãgui chupe oñeme ẽmíva guive ehakotýpe ojepurúgui peteĩ ñe ẽ hesakã ỹva péicha mbo epy e amen oĩmbaiteva ekue castellano pe ha mitãmimi ha mitãrusu katu iñe ẽ guarani upehaguére nahesakãigui chupekuéra mba eve ha ambuéva katu noñembojáinte ijypýpe upevakuére avei hetaiterei oĩ ñane retãme omoñe ẽ ha ohaikuaa ỹva niko ojehu mbo ehaópe ñandejapárõ opaichaguáva ñemboyke ỹre ymave niko castellano pe oñe ẽva año ijákuri mbo ehaópe ko ág̃a katu ojepurúvo mbo ehaópe mokõive ñe ẽ guarani ha castellano jahupyty avei maymaite jaku érõ jekupytýpe jahekávo oñondivepa teko porãve hesakãporãva educación crítica niko jahupyty ñaikũmby porã jave ñane ñe ẽ teépe opa mba e ehaguéicha ñane retãme upe mba e ymavémi ndojehupytýi ojepurúgui ambue ñe ẽ ha upehaguére mitã ha mitãrusu ijurujái ha hovayvajoa mbo ehakotýpe ojesareapa noikũmbýi mba eve jepémo oñeha ã heta upevarevoi niko ojepurúmi peteĩ ñe ẽnga omyesakãmbaitéva mba e vai ág̃a iñambueñepyrũvo upe mba e ñamoambuekuaáma upe ñe ẽnga ha ja e mitãmimíre oike mbo chupe tekombo e tekosãsorã educación liberadora niko upe ome ẽva ñandéve pu akakatu jajapo hag̃ua rekovepy jahekávo tekokatu tekotevẽ ja e hekosãsoha upe iñaranduva ha hekosãsove oñemoaranduvévo upéva jahupytykuaa tekombo e hesakãva rupive ndaipóri ambue ẽ ojepurúvo tekombo épe heta mba e porã jahupytykuaáne heseve tekotevẽ avei ñamyesakã porã guarani ñanemoarandu hag̃ua iñe ẽtekuaa añóme nahániri guarani ñanepytyvõta ñanearandu ha jakakuaa hag̃ua opaite mba épe amo hapópe ñane retãme avano õ tekopy normas de cultura mongakuaa apytu ũ purukatu rupive mba eporã ha mba evai ñambojoavy hag̃ua peteĩ avano õme tekopy oñemohenda mokõime tekopy potáva ñane avano õygua oipotáva jajapo térã ja e opa jaikohárupi mba e añetehápe jajapo térã mba e avano õ potapyrégui ñandéve ñane avano õygua rembipota õ rekopýpe g̃uarãva tekopy potáva ko ãvape ja e ha jajapóva erã avano õ rembipota ndikatúi ja e térã jajapo horyvéva ko ãvape ikatúma jaiporavo umi jaguerohoryvéva ñambohováivo temikotevẽ jarekóva ãvape ja e ha jajapokuaa ko ãvape ja e ha jaipurukuaa oimeraẽva ndaipórigui joavy ijapytepekuéra ha tekopy pota ijapýva ko ãva ndahetái ndive jaipurukuaa sa techapyrãrõ ja ekuaa tupãnói ha ñane avano õygua rembipota jepémo mba éichapa oĩháicha tapicha ojapóvajepi upe mba e oĩ avei heta ojapo ỹva ndojerurevéiva tupãnói túva sy paíno térã maína ojeruréjepi ojejapo hag̃ua heta mba e oimeraẽ tapichágui oiko hag̃ua avei kristiáno umíva apytépe oĩ háicha umíva ojejapova erã ha peteĩ tekopy pota katuetéva norma kristiánoha ág̃a katu oñemongarai ỹva térã katu omenda ỹva tupão rupi ñane retãme niko tupãnói ko ãva apytépe avei ija pombéro ñamoĩvo haperãme ka a eirete petỹ térã yva ka avano õygua rembipota jepémo upéicha jaikohárupi ñane retãme jajuhukuaa heta tapicha amoañetéva upe jepokuaa oĩháicha avei heta oikuaa ỹva upe mba e peteĩ techapyrã tekopy pota ijapýva norma ideal restringida kuña ñe ẽndy purúpe guarani ñe ẽme jaikuaaháicha avañe ẽme oĩ ñe ẽ kuimba énte avei oĩ ñe ẽ kuñánte ỹva upe mba e ha ẽvo tekopy ombojoavy opaite avano õme la diversidad del comportamiento ha hetepýpe hapicha avápe ojoavy ichugui tekopýpe conducta comportamiento upehaguére tekopýpe ha upevakuére avei ndaiporiha yvy apére peteĩ tekopy año opavavépe g̃uarã techapyrãrõ ja ekuaa imombyrýva parágui océano ho uve hembi úpe ñemitỹngue ha ka avo upéicha avei oĩ ho úpe oĩháicha avei oñemyrõva upe cultural ava rembiapo ndopytái peteĩ hendápe ha peteĩ ysaja añóme ñane ramói ha ñande jarýi ymaguare ja eporãsérõ ha upe ẽrekópe ha hemiandúpe aranduka libro kuatiahaipyre diario ha ta ãnga õ ag̃aguáva niko ojoavýnte avei ñandéve mba éichapa tetã ha avano õ oĩva yvy ape ári yma ha ko ág̃a ohekaha akarapu ã ohupytyseha akóinte ko ẽ ha ára pyahu tembiapo ñemoambue apanuãi problemas del cambio cultural tembiapo térã apytu ũreñói ypy ñembopyahu ñemoambue téra ñembohekokatúva ogueru hendive apañuãi avakuaatýpe oñembohérava tembiapo ñemoambue apañuãi ko ã apanuãi ijetu uve umi ojepokuaapyrémava hekoha térã hetã rembikuaa ambue tekoha térã tetã pyahúpe hembikuaa ha hembiapoita ambuéva apañuãi ñane retãme ovávo ñande apytépe umi pytaguakuéra oúva ambue tetãgui jahechakuaa avei ñane retãyguáva apytépe itujavéva ha imitãvéva apytépe mokõivévante ñemotenonde apañuãime ja ehaguéicha ñane ramói ha ñande jarýi ojepokuaajepe imitãme otupãnóivo upéva tuichamba e akue upe mba e jajapórõ jahechauka mborayhu hesekuéra ha tupãre avei mitã ag̃agua katu ndojepokuaavéima péicha ñande apytépe ndaiporiguasuvéima tupãnói sa íma umi tapicha otupãnói hi arigua ko ág̃a ñañemotĩma ñatupãnóirõ kóva ko mba e pyahu oipy apy oipy akarãi ñande ramói ha ñande jarýipe péicha jahechakuaa apañuãi oĩva upehaguére tembiapo ára ha pa ũ el espacio ñahesa ỹijóramo guare mba épa jepokuaa avano õre ág̃a katu pa ũ espacio ndive ha pa ũ reheve oĩmavoi ára tiempo oñandukáva ñandéve arapy rembiasa ijapyra ỹva techapyrãrõ ja ekuaa ñane retã pe ñane retã ag̃aguágui ñambohovakénteva erã upérõguare ha ag̃aguáva jahechakuaa hag̃ua joavy oĩva ñemonde jepokuaa jogapo mba yrumýi ha myasãihakuérape ja ári pa ũ ha ára pýpe omoheñói ha omboambuehápe hembikuaa myasãi la difusión delconocimiento y eve imba erã añónte oĩva guive ava rembiapopyréva tekomarã térã tekokaturã oñemyasãi ñe ẽ térã jehai rupi ỹrõ katu ava mba e ambue avano õyguápe upéicha avei ág̃a ojepuruve umi myasãihára kuatiahaipyre aranduka ñe ẽasãiha ta ãngambyry hamba e upe ha tembiapo myasãi upe ñembohasa avei omyasãi ikatuha peve umi isyva ry aikue péicha pohã mba e iporãva oñemyasãiháicha ojekuaauka pokarẽkuaa ñorairõ hamba e oĩva guive oñemyasãi ha péicha jaháta jiménez domingo pukarã chistes folklóricos paraguayos paraguaýpe paraguay cepag p pyre mombe u pyrã káso ñemombe u paraguaýpe paraguay servilibro ẽnga dichos populares paraguayos paraguaýpe vosa paraguaýpe paraguay editorial toledo guarani del guaira paraguaýpe paraguay paraguaýpe paraguay editorial cuadernos republicanos la raza paraguaýpe paraguay imprenta compilación paraguaýpe paraguay editora litocolor ẽ paraguay biling e políticas e paraguaýpe paraguay fundación en paraguaýpe paraguay el lector p sabiduría popular paraguaýpe paraguay editorial arandurã p durán hortensia y paraguaýpe paraguay centro reprográfico saul lengua y cultura guarani paraguaýpe y cultura guarani paraguaýpe paraguay káso ñemombe u paraguaýpe paraguay a káso ñemombe u paraguaýpe utiles usadas en paraguay paraguaýpe guarani paraguaýpe paraguay editora litocolor paraguaýpe paraguay editorial comuneros s paraguaýpe paraguay editora litocolor s paraguaýpe paraguay cepag p kluckhohn paraguaýpe paraguay ediciones taller p reforma educativa paraguaýpe paraguay miranda tradicionales del paraguay paraguaýpe paraguay técnicas en superficies amplias paraguaýpe py puku paraguaýpe paraguay rp arriéro pórte paraguaýpe paraguay el del paraguay paraguaýpe paraguay editorial la tragedia ayoreo paraguaýpe paraguay kásos ahendu ahai paraguaýpe paraguay oñemombe u paraguaýpe paraguay editorial mandioca paraguaýpe paraguay p romero idioma guarani paraguaýpe paraguay rótterdam tomos paraguaýpe paraguay editora litocolor paraguay varios tomos paraguaýpe paraguay la educación paraguaýpe paraguay ceaduc realidad una interpretación psicoanalítica paraguaýpe paraguaýpe paraguay rp ediciones p paraguaýpe paraguay el lector p