Инарыкъуей щагъеяр къыщалъхуам и закъуэкъым
Хэку зауэшхуэм и лъэхъэнэм зэпэщIэувэныгъэм я нэхъ гуащIэхэм ящыщ Инарыкъуей и щыгухэм зэрыщекIуэкIам ди щIыналъэм щыпсэу куэд щыгъуазэщ.
1942 гъэм Кавказ Ищхъэрэм и щIы дагъэ къыщIэхупIэхэр ирамыгъэубыду 317-нэ фочауэ дивизэр нэмыцэ зэрыпхъуакIуэхэм махуищэм щIигъукIэ япэщIэтащ. ЗауэлI мини 7-м я щхьэр щагъэтIылъащ абдеж. Инарыкъуей щагъеяр къыщалъхуахэм я закъуэкъым. Нобэр къыздэсым къуажэм и Iэхэлъахэм зауэм и Iэужь хьэпшыпхэмрэ зауэлIхэм я къупщхьэхэмрэ къыщагъуэтыж. Хэку лъагъуныгъэм и гуащIагъымрэ абы и уасэмрэ къуажэдэс ныбжьыщIэхэм хьэкъ тщызыщIыр мащIэтэкъым. Апхуэдэт зауэм къыщIэна хьэпшыпхэмкIэ къулей музейр, зауэм и фэеплъ обелискыр, зауэр зи нэгу щIэкIахэр хэту къызэрагъэпэщ зэIущIэхэр. СССР-м и цIыхубэ артист Этуш Владимири щызэуар ди щыгухэращ. ИужькIэ абы мызэ-мытIэу ди щIыналъэм къытригъэзат икIи хуэфащэ дыдэу фIащат «Тэрч къалэ щIыхь зиIэ и цIыху» цIэ лъапIэр.
Инарыкъуей щыщу Хэку зауэшхуэм цIыхуи 199-рэ кIуати, 151-р хэкIуэдащ, я унагъуэ къэзыгъэзэжар 48-рэщ. Абыхэм псоми орденхэмрэ медалхэмрэ къратащ, «Германием зэрытекIуам папщIэ» медалри хэту. ЦIыхуитхур офицеру фронт зэмылIэужьыгъуэхэм Iутащ.
Хэкум и хуитыныгъэм щIэзэуащ ди къуажэгъухэу Дукъуэ Хьэмид, Срыхъухэ ХьэмытIэрэ ХьэзрэIилрэ, Уэрсей Мухьэмэд сымэ. 1942 гъэм Курп и щыгухэм щекIуэкIа зауэ гуащIэхэр къуажэдэсхэм тIэунейуэ къажьэ-хэуащ. Инарыкъуейдэсхэм я унэхэри ухуэныгъэхэри зэрызэхакъутам ищIыIужкIэ, цIыху куэди хэкIуэдат.
Къуажэдэсхэм къызэрымыкIуэу зыщIагъэкъуащ къэралым. Дзэ Плъыжьым папщIэ абыхэм хьэпшыпу, ерыскъыуэ, ахъшэу сом мелуаних уасэ хуагъэхьащ. Къуажэр цIыкIуми, абы хузэфIэкI хилъхьащ ТекIуэныгъэр къэгъэблагъэным. Зэкъуэт и Iуэху йофIакIуэ!
Къуажэм дэс цIыхухъухэр зауэм даша иужькIэ, щхьэусыгъуэ зэмылIэужьыгъуэкIэ къэна, е къагъэна цIыхухъухэм я гъусэу бзылъхугъэхэмрэ зи Iэпкълъэпкъыр зэмыпцIа сабийхэмрэ мэкъумэш IэнатIэм жыджэру пэрыхьащ. Тылым лэжьыгъэ ин щызыщIахэм ящыщу я цIэ къыхэгъэщыпхъэщ Щомахуэхэ Хьэбалэ, МтIи, Лулэ сымэ, Дукъуэ БтIухъуэ, ПIэнагуэ Амырхъан, нэгъуэщIхэми. Абыхэм тракторхэмрэ комбайнхэмрэ зэрахуэрти, жэщ махуэ ямыIэу губгъуэм итащ. Инарыкъуей щыщу а лъэхъэнэм япэу тракторым тетIысхьа бзылъхугъэхэм ящыщщ Хьэщэ ФатIимэт, Кыл Хъаний, Уэрсейхэ Хъармихъэрэ Люшэрэ, Албэрды Хъатхъан сымэ. Абыхэм я фIыгъэкIэ 1941 гъэм къэралым центнер мин 19-м щIигъу гъавэрэ лыхэкIрэ иратат. КъыкIэлъыкIуэ илъэсым, нэмыцэр къуажэм къыдыхьэху, къуажэдэсхэм къэралым центнер мин 28-м щIигъу гъавэу, центнер 1600-рэ лыуэ, джэдыкIэ мин 320-рэ, гъэшхэкI куэду иратат. Инарыкъуей бзылъхугъэхэм ядауэ, зэIуащауэ зауэлIхэм щыгъын хуабэу 850-рэ хурагъэшат.
Хэку зауэшхуэм и лъэхъэнэм къагъэлъэгъуа псэемыблэж лэжьыгъэм папщIэ Инарыкъуей щыщу цIыху 13-м «За доблестный труд в Великой Отечественной войне» медалыр къыхуагъэфэщащ.
Iуэхур шынагъуэ дыдэ щыхъуар нэмыцэ зэрыпхъуакIуэхэр жылэм къебгъэрыкIуэу щIадза иужькIэщ. Къуажэ гъунэгъухэм благъэ-Iыхьлы щызиIэхэр кIуат, къэнахэр мазиплIкIэ щIытIхэм исауэ аращ. Зэтемыкъутауэ къуажэм къыдэнар унэ закъуэтIакъуэххэт.
Нэмыцэхэм яубыдри яукIауэ щытащ инарыкъуейдэс коммунистхэу ДыщэкI СулътIанрэ Къэтей ХьэтIырэрэ.
1943 гъэм и ИлъэсыщIэ жэщым 317-нэ, 151-нэ фочауэ дивизэхэм, 581-нэ фочауэ полкым яхузэфIэкIащ нэмыцэ зэрыпхъуакIуэхэр къуажэм дахужын. Зауэ нэужьым ирагъэкIуэкIа къэпщытэныгъэхэм зэритымкIэ, псо-ри зэхэту а зауэм и ягъэкIэ къуажэдэсхэм сом мелуанитIым щIигъу хэщIыныгъэ иратащ. Сомыр къэлэжьыжыгъуафIэми, абы Инарыкъуей и быну IэщIихамрэ гузэвэгъуэу и нэгу щIигъэкIамрэ нобэми щыгъупщакъым. Тщыгъупщакъым, Курп и мамыр щыгухэм нобэ зи лъэр теувэ и щIэблэми ди япэ итахэм къытхуащIа тыхьыр! Я ахърэтыр нэху Алыхьым ищI!
Щомахуэ Залинэ.
