Лъэпкъ пшыналъэхэмрэ макъамэмрэ я хъумакIуэ
КъБР-м и цIыхубэ артист, лъэпкъ щэнхабзэм и хъугъуэфIыгъуэхэм я хъумакIуэ «Кабардинка» къэрал академическэ къэфакIуэ ансамблым илъэс зыбжанэкIэ и пшынауэу щыта Сэхъу Хьэ- сэн и ныбжьыр накъыгъэм и 30-м илъэс 65-рэ ирикъуащ. Зи пшынэбзэр нэгъуэщIхэм къахэщ пшынауэ цIэры-Iуэр и юбилейм и пэ къихуэу «Адыгэ псалъэ» газетым и редакцэм къедгъэблэгъащ.
— Хьэсэн, республикэм и пшынауэ нэхъ Iэзэхэм уащыщщ. Уи лэжьыгъэм дауэ упэрыхьа хъуа?
— 1968 гъэм «Кабардинка» ансамблым и пшынауэр зэпеуэкIэ къыхахырт. Си насып текIуэри, зэхьэзэхуэм хэтахэм сефIэкIыу къалъытащ. ЗэрытщIэщи, илъэс 20-кIэ къафэхэр пенсэм макIуэ. А унафэм тету, сызыхыхьа япэ гупым илъэсиблщ сазэрыдэлэжьар. Абыхэм къакIэлъыкIуа гупитIми сахэтащ. Псори зэхэту ансамбль цIэрыIуэм илъэс 45-кIэ сыдэлэжьащ. Илъэситху и пэкIэ, илъэс 60 сыщрикъум, сытIысыжащ.
— Урысейм и мызакъуэу, хамэ къэрал куэдым гупым зыкъыщывгъэлъэгъуащ. Нэхъ гукъинэж пщыхъуахэм укъытхутепсэлъыхьамэ ди гуапэт.
— Республикэм и къалэхэр, къуажэхэр, Урысей псор, хамэ къэрал куэд къызэхэткIухьащ. Дэнэ щIыпIэ дыкIуами, бысымхэм пщIэшхуэрэ нэмысрэ ядэтлъэгъуащ, Iыхьэлейуэ дагъэлъэпIащ.
Нэхъ пасэм щыгъуэ, щIымахуэм я нэхъ шылэм дрихьэлIэми, мафIэгум я нэхъыкIэм дисми, дымытхьэусыхэу къытхуащI унафэр дгъэзащIэу Совет Союз псор къызэхэткIухьащ. Концертым щыдгъэзащIэ къафэхэр къытедгъэзэжу-рэ тIэу-щэ дгъэлъэгъуэну къызэрыщIэлъэIум, цIыхухэм Iэгуауэ мыухыжхэр зэрытхуаIэтым, ягу дызэрыдыхьэм ди гугъуехьхэр тщагъэпсынщIэрт.
Ансамблым и къэфакIуэхэр Iэзэ защIэт. Зы мазэм къриубыдэу концерт 15 ттыну ди къалэнми, 30-м нэблагъэ къыдэхъулIэрт. Махуэм къриубыдэу концертитI-щы ттырт. Дгъэлъагъуэ къафэхэм я макъамэр ди лъэпкъ макъамэу зэрыщытыр нэгъуэщIхэм наIуэ ящыхъурт икIи ягу дыхьэрт. Нэхъапэхэм лъэпкъ къэс и макъамэмкIэ къыпхуэцIыхурт, ар зейм и мы- хъур пэлъытэти. Пшыналъэм лъэпкъым и гуфIэгъуи и гукъеуи къеIуэтэф. Иджы лъэпкъ къафэхэм, макъамэхэм, фащэ-хэм я фестиваль, зэпеуэ щыщыIэкIэ апхуэдизкIэ псори зэхэшыпсыхьыжащи, утыку ит гупыр зыщыщ лъэпкъыр, абы игъэзащIэ макъамэр, къафэр, щыгъ фащэр къыхэпцIыхукIыну гугъу хъуащ.
— Уи нэ къызыхуикIыу фыздэщымыIа щыпIэ щыIэ?
— АпхуэдизкIэ щIыналъэ куэдым дыщыIащи, дуней псом ди лъэр зытемыувэу къэнэжар мащIэщ. Си нэ къызыхуикIыу дыздэщымыIар Мысырым и закъуэщ. Жагъуэ зэрысщыхъущи, абы дыкIуэну ди программэм зэи къыхэхуакъым. Ауэ, дауэ хъуми, дахагъэкIэ гъэнщIа, тхыдэ, щэнхабзэ къулей зиIэ Мысыр щIыналъэм зыщысплъыхьыну, дунейм и телъыджи-блым ящыщу къалъытэ пирамидэхэм сурэткIэ е телевизоркIэ мыхъуу, си нэкIэ зэзгъэлъагъун папщIэ, си лъэр зэ мыхъуми зэ абы нэсхусыну иджыри си хъуэпсапIэщ.
— Тхьэм къуигъэхъулIэ, Хьэсэн. Уи репертуарым цIыхубэ, лъэпкъ къафэхэр, гум дыхьэ макъамэ щIэщыгъуэхэр къызэщIеубыдэ. Пшынэ еуэкIэм зыщыхуэбгъэсар сфIэгъэщIэгъуэнщ.
— ЗгъэзащIэ къафэхэм цIыхубэ, лъэпкъ къафэхэри, сэ стхыжахэри яхэтщ. КъищынэмыщIауэ, «Кабардинка» ансамблым иджыри си къафэхэр ягъэзащIэ. Пшынауэ цIэрыIуэхэу, макъамэтххэу Къэжэр Индрис, Къашыргъэ КIурацэ, ТIэш Лэкушкэ жыпIэми куэдым сыхуагъэсащ. Курыт еджапIэхэм пшынэ еуэным щыхуэзгъэхьэзырыну хуитыныгъэ сиIэ щхьэкIэ, сэ уэрэджыIакIуэхэр мыхъуу, къэфакIуэхэрт нэхъыбэу сызыдэлэжьэну си хъуэпсапIэр. КъэфакIуэхэм сахэмыт-мэ, си лэжьыгъэр сигу дыхьэртэкъым.
— Лъэпкъ къафэхэмкIэ щапхъэу къалъыта, Къурашэ Эдуард зи унафэщI «Вагъуэ цIыкIухэр» сабий ансамблыр къызэрызэрагъэпэщрэ куэд мыщIами, зэфIэкI зэраIэр зыгъэнэIуэну хунэса гупщ. Абы иджыпсту уазэрыдэлажьэм и гугъу уэзгъэщIынут.
— «Вагъуэ цIыкIухэр» ансамблым хэт ныбжьыщIэхэр зы къупхъэм къигъэжыкIам хуэдэу къафэм зэфIэкI щызиIэхэщ. Макъамэм езым и хабзэ, щIэдзапIэ, кIэух гуэр иIэщи ахэр пкъутэ хъуркъым. НыбжьыщIэхэр къафэм и хабзэхэм хъарзынэу тетщ. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, курыт еджапIэр къыщаухкIэ гупыр лъэлъэжынущ. Къурашэ Эдуард сыхуохъуапсэ абы къыщIэувэну цIыкIухэр иджырейхэм хуэдэу гукIи псэкIи къафэм хуэнэхъуеиншэ хъуну. Къуажэдэс сабийхэр темыхьэулеикIыу, зэманыр пщIэншэу ямыгъакIуэу лъэпкъ къафэхэм зэрызыхуагъасэр уасэншэщ. АдэкIи ефIэкIуэну си гуапэщ. Ар Нартэн къуажэ, Шэджэм район администрацэхэр зыщыгуфIыкIын, зэрыгушхуэн Iуэхугъуэ дахэщ.
— Хьэсэн, уи илъэс 65-м къриубыдэу куэд зэбгъэхъулIащ. Абы щыщу илъэс 50-м нэблэгъауэ лъэпкъ щэнхабзэм ухуолажьэ. УзэплъэкIыжрэ къэпкIуа гъащIэ гъуэгуанэм уриплъэжмэ, уи щхьэ ухуэарэзыж?
— Быдэу сызыхуэарэзыжщ. «Кабардинка» къэрал академическэ къэфакIуэ ансамбль цIэрыIуэм и гъусэу дуней псор зэзгъэлъэгъуащ. Гугъу дехьами, сызыдэлэжьа гупхэм ди зэхуаку зэгурыIуэ, пщIэ, нэмыс дэлъу дыкъызэрызэдекIуэкIам срогушхуэ. Лъэпкъ къафэр, пшынэбзэм и IэфIагъыр мыкIуэдыжыну, адэкIи заужьыну, хуэфащэ гулъытэрэ пщIэрэ хуащIыну си хъуэпсапIэщ.
Нэхъыщхьэращи, лэжьыгъэм къыдэкIуэу унагъуэкIи сынасыпыфIэщ. Си хъыджэбзищри унагъуэ хъарзынэ хъужахэщ. Пхъурылъху щIалэхэмрэ хъыджэбзхэм- рэ дадэ-нанэр дытрагъэу, дагъэгушхуэ, дагъэгуфIэ.
— Узыншагъэ ущымыщIэу, уи щIэблэм я гуфIэгъуэ куэд плъагъуу, лъэпкъ макъамэр уи пшынэбзэ дахэмкIэ бгъэбзэрабзэу дуней дахэм утезэшэну ди гуапэщ, Хьэсэн!
Епсэлъар ТЕКIУЖЬ Заретэщ.
