ХузэфIэкIар мащIэкъым
ДыщэкI Мухьэмэд къызэралъхурэ илъэси 115-рэ ирокъу
Шэрджэс литературэм и лъабжьэр зыгъэтIылъахэм ящыщ зыуэ зэрыщытым и мызакъуэу, зэчиишхуэрэ хьилмышхуэрэ зыбгъэдэлъ цIыхуу щытащ ДыщэкI Мухьэмэд. ЖыIэгъуейщ икIи къэлъытэгъуейщ а лIы хъарзынэм ди лъэпкъым хуилэжьар, литературэмрэ щэнхабзэмрэ хэлъхьэныгъэу хуищIар, тхакIуэ, усакIуэ щIалэу игъасэу гъуэгу махуэ тригъэхьар.
ДыщэкI Мухьэмэд Пщыкъан и къуэр 1902 гъэм Къэрэшей-Шэрджэсым хыхьэ ХьэтIохъущыкъуей (иджы Зеикъуэ) къуажэм къыщалъхуащ. ЩIалэ цIыкIум и акъылыфIагъымрэ ар набдзэгубдзаплъэу, жану зэрыщытымрэ пасэу гу лъызыта и анэшхуэмрэ и адэ къуэшымрэ Мухьэмэд къуажэ пэщIэдзэ еджапIэм иратащ. ИлъэсищкIэ зыщIэса школыр фIы дыдэу къиухами, адэкIэ еджэну лъэкIыныгъэ имыIэу лэжьэн щIидзащ.
1917 гъэм и щIымахуэм Мухьэмэд и щIэныгъэм хигъэхъуэн мурадкIэ Тыркум кIуэри, 1924 гъэм и шыщхьэуIу мазэ хъуху щыIащ. Абы щыпсэу хэхэс адыгэхэр къыдэIэпыкъуурэ щIэныгъэ хъарзынэ зыIэригъэхьащ .
1924 гъэм зи хэкум къэзыгъэзэжа щIалэм и щIыналъэри и хэкуэгъухэри къыхуэцIыхужыртэкъым, властыщIэм зэхъуэкIыныгъэшхуэхэр иригъэкIуэкIырт, школхэр, клубхэр, IуэхущIапIэ зэмылIэужьыгъуэхэр ищIырт, тхылъ тедзапIэхэр, еджапIэ нэхъыщхьэхэр къызэ-Iуихырт. ДыщэкIри а лэжьыгъэ хъарзынэм дихьэхри, и къарурэ и щIэныгъэ-рэ къызэрихькIэ къэзылъхуа лъэпкъым, хэкум зыщIигъэкъуащ. Езым хуэдэу щIэныгъэ зиIэ адыгэ щIалэ гуп и гъусэу, абы и гуащIэшхуэ хилъхьащ япэ адыгэ газет лъэпкъым иIэным икIи ар къыдэкIыу хуежьа нэужькIэ илъэсиплIкIэ абыи литературэ лэжьакIуэу щыIащ . 1931 — 1934 гъэхэм Кавказ Ищхъэрэ пединститутым и аспиранту щытащ. Ар къиуха нэужькIэ, Кавказ щIэныгъэ-къэхутакIуэ институтым щылэжьэн щIидзащ, абы къыдэкIуэуи педрабфакым егъэджакIуэу щыIащ.
1935 гъэм бзэмрэ литературэмкIэ щригъэджэну ар ягъэкIуащ Псыхуабэ дэт Къэбэрдей-Балъкъэр пединститутым. А илъэсхэм Мухьэмэд и къару псори ирихьэлIащ къызыхэкIа лъэпкъым и щIалэгъуалэр щIэныгъэм хэшэным.
Егъэджэныгъэ, щIэныгъэ лэжьыгъэхэм къыдэкIуэу, ДыщэкIым тхэн, усэн Iуэхуми зэман къахуигъуэтыфырт. И къалэмыпэм къыщIэкIхэр газетхэм къытрадзэрт. ИужькIэ абы «Комсомол уэрэд», «Сабийхэмрэ бийхэмрэ», «Алмэсты» фIэщыгъэм щIэту тхылъ щхьэхуэхэр къыдигъэкIащ. 1934 гъэм дунейм къытехьащ абы и IэдакъэщIэкI нэхъыщхьэу къалъытэ «Пшэплъ» романыр. «Пшэплъым» и етIуанэ Iыхьэри итхыну мурад иIа щхьэкIэ хунагъэсакъым, 1937 гъэм пцIы къытралъхьэри, илъэсихкIэ лъэхъуэщым ирагъэсащ. 1943 гъэм, зауэм и гуащIэгъуэу, къуаншагъэ зыбгъэдэмылъ, и лъэпкъым псэ хьэлэлу хуэлажьэ тхакIуэ щIалэр нэхъапэм Тыркум зэрыщыIар щхьэусыгъуэ ящIри, и Iуэхур зэхагъэкIыну суд ямыщIэу яукIащ.
ДыщэкI Мухьэмэд и творчествэр, псом хуэмыдэу «Пшэплъ» романыр, адыгэ прозэм и хэлъхьэныгъэшхуэщ.
Тэрчокъуэ Дисэ.
