Адыгэ лъэпкъыу си къежьапIэ
Илъэс пщыкIутху хъуауэ ди щIыналъэм щокIуэкI «Си бзэ — си псэ, си дуней» республикэпсо фестиваль-зэпеуэр. Анэдэлъхубзэмрэ литературэмрэ, тхыдэмрэ щэнхабзэмрэ адэкIи зегъэужьыныр, а лъэпкъ хъугъуэфIыгъуэхэр къэкIуэну щIэблэхэм яхуэхъумэныр, бзэр курыт школхэм зэрыщаджыр егъэфIэкIуэныр, а Iуэхухэм хуэлажьэ егъэджакIуэхэр гъэпэжэныр, еджакIуэ цIыкIухэр гъэгушхуэныр зи къалэн нэхъыщхьэу щыт а зэпеуэм иджыблагъэ хэтащ Аруан районым хыхьэ Нарткъалэ дэт 3-нэ курыт еджапIэм къепхауэ лажьэ «Сабиигъуэ» сабий гъэсапIэр.
Абыхэм яхуеблэгъат Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм ЕгъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и министерствэм къызэригъэпэща къэпщытакIуэ гупыр. Ахэр: министерствэм ЛъэпкъыбзэмкIэ и къудамэм и унафэщI, къэпщытакIуэ гупым и Iэтащхьэ Табыщ Мурат, ЕгъэджакIуэхэм я щIэныгъэм щыхагъахъуэ институтым лъэпкъыбзэхэмкIэ и кафедрэм и унафэщI Инчы Иринэ, Урыху къуажэм дэт 2-нэ курыт школым урысыбзэмкIэ и егъэджакIуэ ХьэцIыкIу Раисэ, а школым и психолог-егъэджакIуэ Срыкъуэ Розэ, КъБКъУ-м егъэджэныгъэ политикэмкIэ и управленэм и лэжьакIуэ, «Адыгэ псалъэ» газетым и корреспондент Щоджэн Iэми-нат, Бахъсэн къалэм егъэджэныгъэмкIэ и департаментым и методист АфэщIагъуэ Маритэ, Налшык дэт 4-нэ гимназием и егъэджакIуэ Уэркъуасэ Иринэ, Налшык дэт 1-нэ гимназием и егъэджакIуэ Махуэ Маринэ, Лашынкъей дэт 1-нэ курыт еджапIэм и егъэджакIуэ Къуэныкъуей Раисэ, Шэджэм къалэ дэт 1-нэ курыт еджапIэм и егъэджакIуэ Къардэн Олеся, Псыншокъуэ курыт еджапIэм и унафэщIым и къуэдзэ, егъэджакIуэ Ахъмэт Рустам сымэ.
КъызэрызэIуахрэ илъэситI фIэкIа мыхъу IуэхущIапIэр къызыхуэтыншэу зэгъэпэщат. ИхъуреягъкIэ дахэу гъэщIэрэщIа пэтми, ущыдыхьэкIэ нэм къыфIэнэхэм ящыщт IуэхущIапIэм и лэжьакIуэхэри и гъэсэнхэри екIуу зэщхьу зэрыхуэпар.
Адыгэ хабзэм къызэрезэгъыу хьэщIэхэм шыгъупIастэкIэ къапежьат Аруан районым щIыпIэ самоуправленэмкIэ и советым и Iэтащхьэ КIущ Валерэ, район администрацэм и унафэщIым и къуэдзэ Щоджэн Риммэ, щIыналъэм щIэныгъэмкIэ и управленэм и унафэщI Жырыщты Олег, Нарткъалэ дэт 3-нэ школым и унафэщI Хьэмыз Суфян, Аруан районым адыгэбзэр щезыгъэджхэм я методикэ зэгухьэныгъэм и унафэщI Хъуэст ФатIимэ, «Сабиигъуэ» сабий садыр зи IэмыщIэ илъ Мэкъей ФатIимэ, куейм и къуажэхэм, абы дэт школхэм, сабий садхэм я унафэщIхэр, адэ-анэхэр, нэгъуэщIхэри.
Iуэхур езыгъэкIуэкIыну зи пщэ дэлъ, УФ-м щэнхабзэмкIэ щIыхь и лэжьакIуэ Битокъу Беслъэн хьэщIэхэр иригъэблэгъащ еджапIэм и пщIантIэм къыщызэрагъэпэща гъэлъэгъуэныгъэм еплъыну. Утыку къралъхьат Аруан районым ит сабий гъэсапIэхэм я лэжьыгъэхэр. Абыхэм яхэтт материал зэхуэмыдэхэм къыхэщIыкIа, сабийхэр зэрыджэгу хьэпшыпхэр, адыгэ шхыныгъуэхэр, хьэкъущыкъухэр, сурэтхэр, унэ цIыкIухэр, адыгэ фащэ зыщыгъ гуащэхэр, гущэ цIыкIухэр, нэгъуэщI куэди. МыдэкIэ къыщытт пасэм адыгэхэм къагъэсэбэпу щыта хьэпшып зэхуэмыдэхэр (мывэ щхьэл, щIым зэрытелажьэу щыта Iэмэпсымэхэр).
Сабий гъэсапIэм и пэIущIэ пэшым и плIанэпэхэм «Лъэпкъым и теплъэр дунейгъэлъагъуэщ» жиIэу теплъэгъуэ зэхуэмыдэхэри къы- щызэрагъэпэщат. Ди нэхъыжьхэм къагъэсэбэпу щыта хьэпшыпхэр игъэлъагъуэурэ къэпщытакIуэхэм зэпкърыхауэ къахутепсэлъыхьащ ЦIыпIынэ Идар. Адыгэ цIыхубз фащэ екIухэм я гугъу ищIащ сабий гъэсапIэм екIуалIэ цIыкIухэм ящыщ зым и анэ ящыщ Безыр Заирэ. ЦIыхухъу фащэм и пкъыгъуэхэм къызэхуэсахэр щигъэгъуэзащ къэфакIуэ-джэгуакIуэ НакIэ Аслъэн. ДыжьынхэкIхэмрэ дыщэхэкIхэмрэ къэзыгъэщIэрэщIэж IэпщIэлъапщIэ, Iэщэ зыщI Брай Феликс зи гугъу ищIар Iэщэхэмрэ ахэр къызэрагъэсэбэпу щытахэмрэщ.
Апхуэдэу гъэсапIэм и унэм щыплъагъурт IуэхущIапIэм къекIуалIэ сабийхэмрэ адэ-анэхэмрэ зэгъусэу ящIа лэжьыгъэхэри. Нэм къыфIэнэхэм ящыщт фащэ екIу зыщыгъ гуащэхэр, чым къыхэщIыкIа бжыхь зыIут унэ, матэ цIыкIухэр, сурэт зэмылIэужьыгъуэхэр.
IуэхущIапIэм и щыIэкIэ-псэукIэр, къекIуалIэ сабийхэм я IэпщIэлъапщIагъыр хьэщIэхэм зрагъэлъэгъуа нэужь, абы и унафэщI Мэкъей ФатIимэ ахэр щыгъуазэ ищIащ абыхэм я пащхьэ иралъхьэну лэжьыгъэхэр зэрекIуэкIыну щIыкIэм, икIи и гуапэу иригъэблэгъащ япэу ягъэлъэгъуэну дерсым.
«Адыгэ хабзэм деж хьэщIапIэ» зи фIэщыгъэ урокыр инджылызыбзэмкIэ егъэджакIуэ Хьэрун Аленэ трихуат адыгэхэм инджылыз лъэпкъым къыхэкIауэ къахуеблэгъа щIалэр ди хабзэ дахэхэм, ди адыгэ шхыныгъуэхэм, къафэм и хабзэхэм, и гъэсэнхэр и дэIэпыкъуэгъуу, щигъэгъуэзэным. ЦIыкIухэр сабий гъэсапIэм и мызакъуэу, унэми я анэдэлъхубзэмкIэ зэрыщызэпсалъэр, адыгэ хабзэм зэрыщIапIыкIыр, гъэсэныгъэ зэрыщагъуэтыр нэрылъагъут абыхэм ят жэуапхэмкIэ. Инджылыз щIалэр абыхэм щагъэгъуэзащ адыгэхэм хьэщIэм пщIэшхуэ зэрыхуащIым, абы насып къыдэкIуэу ялъытэу, я нэгу зрагъэужьу, шхын нэхъыфI хуапщэфIу, тIысыпIэ нэхъыфIым ягъэтIысу зэрыщытым. Iэнэ къыхуащтам телъ ерыскъыхэм я цIэхэри ирагъэщIащ. ИужькIэ адыгэ джэгуми хашащ, къэфэкIи ирагъэщIащ.
КъыкIэлъыкIуэу, «Ди Iэпэм дыщэ къыпощ» темэр иIэу мастер-класс иригъэкIуэкIащ гъэсакIуэ ХьэкIашэ Лианэ. Дерсыр щыщIидзэм сабийхэр псысэ цIыкIум къыхохутэри, я нанэм деж макIуэ. Анэшхуэ гумащIэм ахэр пщэфIапIэм щIешэри, абы щIэлъ хьэпшыпхэр, Iэмэпсымэхэр, адыгэ шхыныгъуэхэр, ахэр къызыхэщIыкIар ярегъащIэ. Хъыджэбз цIыкIухэм нанэр я дэIэпыкъуэгъуу лэкъум ягъажьэ. ЩIалэ цIыкIухэм анэшхуэм и тепщэчхэм тхыпхъэщIыпхъэхэр хутращIэ. Iуэху ялэжьым сабийхэр зэрыдихьэхыр, зэрафIэфIыр плъагъурт, дэтхэнэри елIалIэу, езым ейр нэхъ дахэ зэрыхъуным яужь итт.
Дахэт икIи удихьэхырт адыгэбзэмкIэ егъэджакIуэ Тэрчокъуэ Зитэ «Фащэр лъэпкъым и теплъэщ» жиIэу иригъэкIуэкIа дерсри. ЕгъэджакIуэм и урокым Iэмал зэмылIэужьыгъуэхэр къыщигъэсэбэпкIэрэ, нэхъ гъэщIэгъуэн, купщIафIэ зэрищIыным иужь итащ, фащэм ехьэлIауэ щыIа хабзэхэр, псалъэжьхэр шэрыуэу ягъэIуащ. Фащэм и зэхэлъыкIэр цIыкIухэм яфIэгъэщIэгъуэну зрагъэщIат, абы теухуа усэхэми къеджащ. Дерсым и иужьрей дакъикъэхэм цIыкIухэр тхылъымпIэм щхьэж нэхъ фIэдахэ тхыпхъэр тращIыхьри, зэщIэлындэу къэпщытакIуэхэм я пащхьэ щагъэлъэгъуащ.
АдэкIэ хьэщIэхэр ирагъэблэгъащ сабий садым и гъэсакIуэхэм IутIыж Борис и «Гуащэ ябгэ» тхыгъэм къытращыкIыу ягъэхьэзыра теплъэгъуэм еплъыну. Лъэныкъуэ куэдкIэ гъащIэм епха спектаклым пэшым щIэсхэр гуапэу IущIат. УщIэдыхьэшхыныр нэхъыбэми, ущIэгупсысыкIмэ, дунейм куэдрэ къыщыхъу, унагъуэ куэдым къыщекIуэкI псалъэмакът утыку кърахьар. Ауэ, сыт хуэдэ Iуэхугъуэ къэмыхъуами, цIыхум илэжьа щIэпхъаджагъэр зэгуэр къызэрыгурыIуэжыр, зэрыщIегъуэжыр наIуэ иджыри зэ пщащIу зыкъагъэлъэгъуащ.
Иужьрейуэ къэпщытакIуэхэм я пащхьэ кърахьащ «НысащIэр япэу псыхьэ зэрашэу щыта» теплъэгъуэр. Ар игъэхьэзырат сабий садым макъамэмкIэ и егъэджакIуэ ВэрылI Каринэ. Адыгэ фащэ екIуу зыщыгъ садым и гъэсэнхэр, балигъхэм хуэдэу, зыхэт Iуэхум дихьэхыу джэгухэрт.
«Сабиигъуэ» садым ныбжьыщIэхэр зыщыхуагъасэ псоми зыщагъэгъуэзэну мы махуэм Iэмал яIащ къэпщытакIуэхэм.
Мы IуэхущIапIэм адыгэбзэмрэ хабзэмрэ хъумэнымкIэ щекIуэкI лэжьыгъэр, щIыпIэ администрацэми езы гъэсапIэм и унафэщIми сабийр къызыхэкIа лъэпкъым и хабзэм хэпIыкIыным, и анэдэлъхубзэм пщIэ хуищIыжу гъэсэным гулъытэшхуэ зэрыхуащIым гукъыдэж къратауэ ежьэжащ къэпщытакIуэхэр.
ХЬЭРЭДУРЭ Аллэ.
