Мылъкум ефIэкI хъугъуэфIыгъуэ
Сабийхэм я гъэмахуэ зыгъэпсэхугъуэ лъэхъэнэр къихьащ. ШколакIуэхэм я зэманыр купщIафIэу зэрырагъэкIуэкIыным гулъытэшхуэ щыхуащI Къэбэрдей-Балъкъэрым. ЦIыкIухэм я гъэмахуэ зыгъэпсэхугъуэм къызыхуэтыншэу зыщыхуагъэзыращ республикэм. Мы гъэм а Iуэхум къызэщIиубыдэнущ ныбжьыщIэ мин 25,5-рэ. Ар мини 2,5-кIэ нэхъыбэщ, нэгъабэрей бжыгъэм еплъытмэ.
Къэрал гулъытэр псом япэ зылъысынур сабий зеиншэхэмрэ бынунагъуэшхуэхэм щапIхэмрэщ. Апхуэдэу путевкэхэр яIэрыхьэнущ гъащIэм щытыкIэ гугъум иригъэува сабийхэми. Абыхэм Iэмал яIэнущ я узыншагъэм санаторэхэм, лагерхэм щыкIэлъагъэплъыну, зыщагъэпсэхуну. Апхуэдэ сабийхэм путевкэхэр пщIэншэу иратынущ.
ЩIэблэм я зыгъэпсэхугъуэ лъэхъэнэр тэмэму къызэгъэпэщынымрэ къызыхуэтыншэу егъэкIуэкIынымрэ мы гъэм хухахащ сом мелуан 217-м щIигъу. Нэгъабэ а Iуэхум трагъэкIуэда мылъкум еплъытмэ, ар проценти 5,9-кIэ нэхъыбэщ. Абы щыщу мелуани 180-р къэрал мылъкум къыхокI.
— Сабийхэр хъумэныр — властыр зэлэжь Iуэхугъуэ нэхъыщхьэ дыдэхэм ящыщщ. А унэтIыныгъэм епха лъэпощхьэпохэр наIуэ къэтщIым и мызакъуэу, ахэр гъащIэм щыгъэзэкIуэжыныр мыхьэнэшхуэ зиIэ Iуэхущ, — къелъытэ Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Iэтащхьэ Къанокъуэ Арсен. — Гулъытэ хэха яхуэщIыпхъэщ бын куэд щапI унагъуэшхуэхэм. Ари мыхьэнэшхуэ зиIэ Iуэхугъуэщ ди дежкIэ. Мыгувэу къэспщытэнущ сабийхэм я хуитыныгъэхэр хъумэнымкIэ жэуаплыныгъэ зыхь дэтхэнэ IэнатIэми абыкIэ зэфIих лэжьыгъэр. Емыгугъуныгъэрэ фIэмыIуэхуныгъэрэ а унэтIыныгъэм щыздэнкIэ Iэмал иIэкъым.
КъБР-м и бюджетым къыщыгъэлъэгъуауэ, бынунагъуэшхуэхэм иратыж фэтэрыпщIэмрэ коммунальнэ Iуэхутхьэбзэмрэ абыхэм щIатым щыщ Iыхьэ. Апхуэдэу къэралым и нэIэм щIэтщ «2015 гъэм нэсыху Къэбэрдей-Балъкъэрым и демографие щытыкIэр егъэфIэкIуэным теухуауэ» республикэ программэ хэхар гъэзэщIэныр, сабий етхуанэ (еханэ…) зэзыгъэгъуэт унагъуэхэм сом мин 250-рэ етыныр, «Анагъэм и щIыхь» медалыр зыхуагъэфащэхэми зэ тыгъуэу ахъшэ саугъэт етыныр.
КъытщIэхъуэ щIэблэм яфI зыхэлъ Iуэхугъуэхэм я стратегие хэха щыубзыхуащ республикэм. 2012 — 2017 гъэхэм ятещIыхьа а унэтIыныгъэм къызэщIеубыдэ унагъуэ политикэри, гъэсэныгъэмрэ егъэджэныгъэмрэ епха Iуэхугъуэхэри, сабийхэм я щэнхабзэ зыужьыныгъэри, Интернет шынагъуэншагъэри, медицинэ Iуэхутхьэбзэхэр яхуэщIэнри, узыншэу, гупсысэкIэ тэмэм яIэу къэгъэтэджынри, нэгъуэщIхэри.
— Къэбэрдей-Балъкъэрым и сабий IуэхущIапIэхэм яIэ мылъку-техникэ лъабжьэр зыкъомкIэ нэхъ лъэщщ, гъунэгъу щIыналъэхэм еплъытмэ, — жеIэ Сабийм и хуитыныгъэхэмкIэ уполномоченнэу КъБР-м и Iэтащхьэм деж щыIэ Iуэгъуз Светланэ. — Абы къищынэмыщIауэ, Сабийм и хуитыныгъэхэмкIэ институтым и лIыкIуэхэм гулъытэ хэха хуащIащ Налшык дэт Республикэ сабий унэм щекIуэкI Iуэху зехьэкIэмрэ лэжьыгъэ бгъэдыхьэкIэмрэ. Ахэр ехъулIэныгъэ яIэу щагъэлъэгъуащ Сабийм и хуитыгъэхэмкIэ уполномоченнэхэм я 7-нэ зэхуэсу Уфа иджыблагъэ щекIуэкIам.
ПсапащIэ Iуэхухэр зэфIэхыным жэрдэмщIакIуэ хуэхъу цIыхухэм ящыщщ Къанокъуэ ФатIими. Абы и нэIэм щIэту республикэм щIэх-щIэхыурэ щокIуэкI махуэшхуэ псапащIэ акцэхэр. Мы гъатхэм Къанокъуэм Налшык дэт курыт школ №12-м къыщызэIуихащ Художественнэ, спорт гимнастикэмкIэ центр. Апхуэдэу Къанокъуэ ФатIимэ щIэх-щIэхыурэ макIуэ щIыпIэм щыIэ сабий унэхэм, зеиншэхэр щапI, зи узыншагъэм сэкъат иIэ цIыкIухэр здэщыIэ интернатхэм.
— Сэ псэкIэ спэгъунэгъущ сабий пIыным, зи ныбжь хэкIуэтахэм гулъытэ яхуэщIыным епха социальнэ Iуэхухэр, — жеIэ Къанокъуэ ФатIимэ. — ИгъащIэми къыддокIуэкI а хабзэр: балигъхэр сабийхэм ядэIэпыкъун, нэхъ къарууфIэхэм гуащIэмащIэхэм зыщIагъэкъуэн зэрыхуейр. ГъащIэр хуабагъэрэ IэфIыгъэкIэ зыхуэмыупсахэм я дунейр зэзэмызэ нэхъ мыхъуми гуфIэгъуэ махуэшхуэ ящыдгъэхъуфмэ, ар фIыгъуэшхуэщ абыхэм я дежкIэ. Абы къыхэкIыу сэ щIэх-щIэхыурэ сахуоблагъэ сабийхэм, зи ныбжьыр хэкIуэтахэм.
ЖыпIэнурамэ, сабиигъуэр, анагъэр хъумэныр зи къалэн IэнатIэ псо мэхъу республикэм щылажьэ апхуэдэ IуэхущIапIэхэр. Бын куэд щапI унагъуэшхуэхэм социальнэ дэIэпыкъуныгъэхэр ират. Сабиитху е нэхъыбэ зэзыгъэгъуэта икIи ахэр тэмэму гъэсауэ гъащIэм хэзыгъэувэфа анэхэм «Анагъэм и щIыхь» медалыр хуагъэфащэ, бын къэс сом мини 10 хуэзэу ахъшэ саугъэтри щIыгъуу. «Анагъэм и щIыхь» дамыгъэр зыхуагъэфэщахэм ящыщу быни 10 е нэхъыбэ зыпIахэм микроавтобуси ират.
Сабийхэр хъумэным и дунейпсо махуэри Iэтауэ щагъэлъэпIащ Къэбэрдей-Балъкъэрым. А махуэм республикэм щекIуэкIащ цIыху мин 70-м щIигъу зыхэта щэбэт щIыхьэху. ПсапащIэ Iуэхум къыщалэжьа ахъшэр бынунагъуэшхуэхэм къахэкIа школакIуэхэм хуаутIыпщынущ, сабий къэс сом мин тIурытI яхуэзэу.
«Российская газета — Неделя» газетым къитхыжащ.
