Псыхьэ нанэ
Зауэ увыIам цIыхухэр щыгуфIыкI пэтми, абы хэкIуэдахэмрэ хъыбарыншэу къэтхэмрэ гуфIэгъуэр фагъуэ къащищIырт. ЦIыхур гуфIэрт икIи нэщхъейрт.
Дэмэс БышикI зауэр зэрыувыIам щыгуфIыкIри, и къуэ пасэр аргуэру зэ игъеижащ. Бышэ зи насып къытекIуа анэ куэд щыIэт, ауэ щIалэ нэхъыщIэм яукIа хъы- бар зэримыIэмрэ стIол къэгъэ- тэдж щищIам стIолыр «къызэры- тэджамрэ» гугъапIэ гуэр къыхуагъэнати, насыпыншэ дыдэу зилъытэжыртэкъым. «ГугъапIэ зиIэр насыпыншэ-тIэ! Си жьыщхьэ Алыхьым сыкъиужэгъужауэ къыщIэкIынкъым», — жиIэри и гур игъэбыдэжауэ, плъэуэ тIысыжат.
Апхуэдэурэ екIуэкIыурэ зы пщыхьэщхьэ гуэрым жэмхуж къикIыжрэ пэт и куэбжэм хьэмкIэшыгу гуэр Iуту къилъэгъуащ. «Хэту пIэрэ?» — жиIэу къакIуэурэ, нэхъ гъунэгъу къэхъуа нэужь, пощтзехьэр къицIыхуащ. «Си пенсыр къызэрызитар щыгъупщэж-ри етIуанэу къысхуихьащ», — жиIэри, игукIэ ар ауан ищIу къыбгъэдыхьащ.
— Къеблагъэ, Къасым.
— Себлэгъащ, Бышэ, икIи узгъэгуфIэнущ. Уи насып нэхъыбэ Тхьэм ищI, уи къуэр псэущ. Мис и письмо! — жиIэри письмо къритащ.
— СыкъыщIэбгъапцIэ мыгъуэр сыт? — жиIэри, письмор IэщIэлъу фыз домбейр зэфIэщэхащ. ГукIэ къэзыкIухь ныкъуэдыкъуэм Бышэ къыхуэмыгъэтэджыжурэ, хьэблэр зэхуэжэсри фызыр унэм щIахьэжащ. ПIэм иралъхьэри, хущхъуэ иратурэ, псы IуракIэурэ зыкъищIэжащ. Гъунэгъу щIалэ цIыкIухэр кърагъэджэн и пэкIэ, письмор зэIэпах — зэIэпалъ-хьэу яIыгъащ, итIанэ якъутэри сурэт къыдэкIащ, «Си щхьэгъусэщ» жиIэри зы цIыхубз бгъурысу, зы сабии я куэщIым ису, «Ди къуэщ» жиIэри. Письмом итышхуи щыIэтэкъым — и узыншагъэм теухуат итыр. И къуэм, анэр зыхуейIамэ, къыхуигъэхьыну къигъэгугъэрт. Арат итыр.
Щыс псоми зэхалъхьэурэ письмо ятхыжащ: «Башир зауэм щаукIащ, уи анэр жьы хъуащ, къэкIуэжи пIыж», жиIэу иту. Гъунэгъухэри зэбгрыкIыжащ, Бышэ аргуэру къехъуэхъужри:
«Уи къуэм укъыщигъуэтыжакIэ, умыгузэвэж иджы. Уи письмор зэрыIэрыхьэу къэкIуэжынщ. ФIыкIэ фызэрыулъагъуж!»
Абы иужькIэ Бышэ махуэр ибжу, плъэуэ тIысыжащ: губгъуэми мыкIуэж, унагъуэ Iуэхуми емыгугъуж хъуащ. Бышэ и фIэщу гугъэрт, а гугъэми гупсысэ къыдищтэри щхьэщIэгупсыс хъуащ.
Апхуэдэ къалэнышхуэм Бышэ унагъуэ Iуэху хищIыкIыжыфынт? ХищIыкIыжыфыртэкъым. И жэмыр хьэблэ цIыкIум къыхуахуж, и гъунэгъум къыхуешри хуегъэзэгъэж, пионер цIыкIухэм пхъэ хуакъутэ, псы къыхуахь.
И гупсысэм къыхэкIкIэ фыз лъэрызехьэр зэуэ хэщIащи, къэзыцIыхуу щытахэм Бышэ бетэмалу и жьы хъукIэр яхуэIуатэркъым: и щхьэр къетхъухащ, и напэр зэлымпIащ, и тхыр къыдэкIащ, и щхьэр фIосэсыхь, зыгуэрхэр и щхьэ хужиIэжу къекIухь е щысщ. И насыпыншагъэм къыхэкIкIэ Бышэ зымыцIыхуми къацIыхуащ, ауэ я фIэщ пхуэхъунутэкъым а фызыжь щхьэхуэпсалъэм «Бэлаци», «Хьэблаци», «Гуащи», «Бэшэчи» цIэуэ зэрызрихъуэкIар, а псом я гъащIэм щыщу иджы къэнар фызыжь зэфIэсысэ закъуэр арауэ.
Нобэми ныжэбэми а щытыкIэм тету Бышэ маплъэ Хьэутий къэкIуэжыну, ауэ абы аргуэру нэгъуэщI зы хьэл къищтащ. Зы жэщ гуэрым Бышэ и щхьэр зыфIиудыжу нэху къекIащ.
— Ар сыту телъыджэ! Дауэ сIэщIэгъупщыкIынкIэ хъуа ар?! Хьэутий къэкIуэжым хьэгъуэлIыгъуэр псы куэду зэрыхуеинур щхьэ сигу къэмыкIарэ?
Хьэутий къэмысыжу ар игу къызэрыкIыжам иригуфIэу, Бышэ псы къэхьын щIидзауэ, мыувыIэу ар къехь иджы. Къехь нобэр къыздэсым.
Псыхьэ гъуэгум тет цIыхухэм махуэ псом псы зыхь фызыжьым гу лъатащи, зыми щызэхамыхым деж «Псыхьэ нанэщ» къызэреджэр.
Аращ Бышэ и жьыщхьэ къалэн хуэхъужар: и нэм нэху илъагъуху псы къехь, ирекIутыжри Iутщ, и жьыщхьэ «Дисэ» хъужыным и пIэкIэ «Псыхьэ нанэ» хъуащ.
НАЛО Ахьмэдхъан,
КъБР-м и цIыхубэ тхакIуэ.
