
Лъэпкъым и уасэр и бынщ
ЦIыху жыджэру, и лэжьыгъэр фIыуэ илъагъуу, щIэныгъэ бгъэдэлърэ набдзэгубдзаплъэу зэрыщытым и фIыгъэкIэ Федченкэ Людмилэ политикэм щыхыхьам зыIущIа лъэпощхьэпохэр псынщIэу къызэринэкIри, хъарзынэу хэзэгъащ. КъБР-м и Парламентым РеспубликэмкIэ и Советым и езанэ, етIуанэ зэхуэсыгъуэхэм и унафэщIым и къуэдзэу, Парламентым и ещанэ зэхуэсыгъуэм и унафэщIым и къуэдзэу щылэжьа зэманым къриубыдэу абы ди республикэм парламентализмэм зыщегъэужьыным гуащIэшхуэ хилъхьащ.
КъБКъУ-м и физико-математикэ къудамэр — диплом плъыжькIэ, аспирантурэр ехъулIэныгъэфIкIэ къэзыуха бзылъхугъэр мы зэманым КъБР-м и Жылагъуэ палатэм и унафэщIым и къуэдзэу мэлажьэ, жылагъуэ гъащIэм жыджэру хэтщ.
— И зэманым къащта унафэхэм я мыхьэнэр куууэ зыхэзыщIахэм уащыщу къызолъытэ, ди Парламентым и тхыдэм уриплъэжмэ, мыхьэнэ зиIэ Iуэхушхуэ куэд къызэщIаубыдэн яхузэфIэкIащ. А зэманыр сыт хуэдэт бзылъхугъэм дежкIэ?
— Зым и дежкIи щэхукъым пэрытхэм, лъагъуэщIэ пхызышхэм я Iуэхур псом нэхърэ зэрынэхъ гугъур. КъБР-м и Парламентым дыщыхахам гугъуехь куэдым дыIущIащ, дымыщIэ куэд къыкъуэкIащ, ди пщэ къыдэхуэрт къэралыщIэ зэфIэувар зэрылэжьэну хабзэхэр дубзыхуныр. Къыхэгъэщыпхъэщ ар ди республикэм дежкIэ зэман хьэлъэу, зэхэзэрыхьауэ зэрыщытар. Ди лъахэм лъэпкъ зэпэщIэувэныгъэхэр ткIийуэ щекIуэкIырт, щхьэхуэ защIыну щIэбэнхэри мащIэтэкъым. Гугъу фехьа жыпIэмэ, дехьащ, ари лъэныкъуэ зэмылIэужьыгъуэ куэдкIэ, ауэ республикэр 1997 гъэхэм щегъэжьауэ зыужьыныгъэм хуэкIуэу щIидзэри, ди лэжьыгъэри нэхъ тынш хъуащ.
— Уи IэщIагъэм хьэл гуэрхэр къуигъэщтауэ къэплъытэрэ?
— Пэжыр жысIэнщи, сэ сызэрыцIыкIурэ жыджэру, жэуаплыныгъэ схэлъу сыкъэхъуащ. Сэ Парламентым сыкъыщыкIуам жылагъуэ гъащIэм ехьэлIа лэжьыгъэ куэдым сыхэтат, Iуэху зехьэкIэ сщIэрт. Куэдрэ хьэкъ сщыхъужащ щIэныгъэм, лэжьыгъэм жэуаплыныгъэ схэлъу сыбгъэдыхьэу зэрыщытыр къызэрымыкIуэу сэбэп къызэрысхуэхъужыр.
— Жыжьэ кIуэцIрыплъ, Iуэхум и щэхуи-нахуи зыщIэ политик набдзэгубдзалъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым и къэкIуэнур сыт хуэдэу жыпIэрэ?
— 90 гъэхэм и пэщIэдзэм а упщIэм и жэуапыр етыгъуейуэ щытами, нобэкIэ а Iуэхур куэдкIэ нэхъ тынш хъуащ. Сигури си щхьэри зэтелъу схужыIэнущ икIи быдэу си фIэщ мэхъу ди республикэм къэкIуэну дахэ зэриIэр, зэрыхигъэхъуэнур, зэрызиужьынур. Иужьрей зэманым ди щIыналъэм игъуэта зыужьыныгъэм ди цIыхухэм гу лъамытэнкIэ Iэмал иIэкъым. Ауэ къыжыIапхъэщ, гъащIэм зыужьыныгъэ игъуэтами, а пIалъэм къриубыдэу гъэсэныгъэ и лъэныкъуэкIэ куэд дыдэ зэрытфIэкIуэдар, ар ди хэгъуэгум и закъуэкъым зи щыщIагъэр, ар зэрыкъэралу тфIэкIуэда хъугъуэфIыгъуэщ. ЗыIэпыгъэхугъуафIэр къэщтэжыгъуейщ, ауэ уи гуапэ мыхъуу къанэркъым а унэтIыныгъэм гулъытэ щхьэхуэ хуащI зэрыхъуар нобэкIэ щыплъагъукIэ. Экономикэ и лъэныкъуэкIэ зыужьыныгъэр нэрылъагъущ, илъэс тIощI и пэкIэ уи нэгу къыпхущIэмыгъэхьэну щыта ехъулIэныгъэхэм нобэ далъэIэсащ. Пэжщ, ди цIыхухэм я улахуэр Урысейм ику иту щатым нэхърэ нэхъ мащIэщ, ауэ абы хэхъуэ зэпытщ. Къэбэрдей-Балъкъэрым и теплъэкIэ зэрызихъуэжам, IуэхущIапIэхэр зэрызэрагъэпэщыжам гур хегъахъуэ. Хуабжьу сыщогугъ зэман куэд дэмыкIыу къэралми республикэми къыщекIуэкI зэхъуэкIыныгъэфIхэр ди цIыхухэм зыхащIэну.
— Ди ныбжьыщIэхэм, къэкIуэнур зейхэм, утезгъэпсэлъыхьынут. Фэ пхыфша гъуэгум я акъылкIи зэфIэкIкIи пызыщэфын диIэу къэплъытэрэ?
— Илъэс зыбжанэ ипэ къызэрагъэпэща ЩIалэгъуалэ парламентым Iуэху зехьэкIэ ирагъэщIэн мурадкIэ ныбжьыщIэ пэрытхэр кърагъэблэгъащ. Абы къыкIэлъыкIуэу муниципальнэ IуэхущIапIэхэм щIалэгъуалэ советхэр щызэхашащ. Абыхэм я зэфIэкIхэр къэтлъытэурэ ткIийуэ къыхэтхащ. ЩIалэгъуалэ жыджэр, губзыгъэ, гъэса диIэщ, нэхъыжьхэм ди къалэнщ щIэблэм я зэфIэкIыр къыщагъэлъэгъуэн утыку еттыныр, абыхэм гъуэгугъэлъагъуэ дахуэхъуныр. Къэралыр къазэрыхуейр, щIэблэр хэкум и фIыгъуэу зэрыщытыр зыхедгъэщIэн, ныбжьыщIэхэм зедгъэужьын хуейщ, зэрыжаIэщи, лъэпкъым и уасэр и бынщ.
Епсэлъар Щомахуэ Залинэщ.
Къэралыгъуэм къыгуэхыпIэ зимыIэ и Iыхьэ
КъБР-м и Хабзэубзыху IэнатIэр къызэрызэрагъэпэщрэ — илъэс 75-рэ, КъБР-м и Парламентыр илъэс 20 зэрырикъум ирихьэлIэу дэ зыхуэдгъэзащ КъБР-м и Парламентым ЭкономикэмкIэ, уней мылъкумрэ хьэрычэт IуэхумкIэ комитетым и тхьэмадэ Мэремыкъуэ Сэфарбий.
— Сэфарбий, КъБР-м и Парламентым и зэхуэсыгъуищым депутату ухэтащ. Дапщэщ а Iуэхум япэу ущыпэрыхьар, сытыт щIалэщIэр хэхыныгъэхэм ухэтыну укъыхуезыджар?
— Си зэфIэкIыр здынэсыр згъэунэхуну арагъэнт. Школым сызэрыщIэсрэ хъыбарыщIэхэм седэIуэну сфIэфIт, къэралым, дунейм къыщыхъу-къыщыщIэхэм сыт щыгъуи кIэлъыплъ си адэм сригъэсат абы. ИужькIэ политикэм сызэрыдихьэхари аращ зи фIыщIэр. Дзэм къулыкъу щысщIа илъэсхэм куэдым сегупсысащ — адэкIэ сызэрыхъунум, къысхэкIынум теухуауэ. Тхылъ куэд седжэрт, политикэ Iуэхухэм зыхэзгъэгъуазэрт. Армэр къэзуха нэужь, КъБКъУ-м экономикэмкIэ и факультетым сыщIэтIысхьащ. Си студентыгъуэ илъэсхэм Налшык къалэ советым и депутату сыхахащ, щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ комиссэм сыщылэжьащ. Иджыри сыстудентт коммунист партым сыщыхагъэхьам. Мис абы щыгъуэщ депутат лэжьыгъэм и щэхухэр къыщысщIар.
Сэ сфIэгъэщIэгъуэнт зэхуэсхэм къыщаIэт сыт хуэдэ Iуэхугъуэри: гугъуехьхэр зэрагъэнаIуэр, абы и хэкIыпIэхэр къызэрагъуэтыр, нэхъыжьхэм я Iуэху зехьэкIэм набдзэгубдзаплъэу сыкIэлъыплъырт. Унафэхэр щыбгъэхьэзыркIэ дэфтэр куэд къэплъыхъуэн, зэбгъэщIэн хуей хъурт.
Пэжыр жыпIэмэ, цIыхухэм садэIэпыкъуну сыхуейт, жылагъуэ Iуэхум жыджэру сыхэтыну, зыужьыныгъэм си гуащIэ хэслъхьэну си хъуэпсапIэти, апхуэдэ Iэмал згъуэтауэ щытащ а лъэхъэнэм.
ИужькIэ лэжьыгъэм фIыуэ хэсщIыкI хъуауэ, КъБР-м и Парламентым и етIуанэ, ещанэ зэхуэсыгъуэхэм депутату сыхахащ. Абы иужькIэ еплIанэ зэхуэсыгъуэм «Урысей зэкъуэт» политикэ партым и Къэбэрдей-Балъкъэр щIыналъэ къудамэм къыбгъэдэкIыу депутату КъБР-м и Парламентым сыхахащ.
Депутату ущытыным мыхьэнэшхуэ иIэщ си дежкIэ — ар хэхакIуэхэм, республикэм, къэралым я пащхьэ щыпхь жэуаплыныгъэ инщ. Депутат лэжьыгъэм къуитар сыт жыпIэмэ, нэхъ гушхуа сищIащ, законодательствэм куууэ хэсщIыкI сыхъуащ.
— Республикэм и Хабзэубзыху IэнатIэ нэхъыщхьэм ущылэжьэныр дауэ къып-щыхъурэ? Сыт хуэдиз гугъуехь, жэуаплыныгъэ пылъ абы?
— Урысейм и Хабзэубзыху IэнатIэр — къэралыгъуэм къыгуэхыпIэ зимыIэ и Iыхьэщ. Илъэси 107-рэ хъуауэ Урысейм и властыр Iыхьищу гуэшащ — закон къыдэзыгъэкI, гъэзэщIакIуэ, суд властхэр. КъБР-м и Парламентыр республикэм щекIуэкI гъащIэр зезыгъакIуэ законхэр къищтэну Iэмал иIэщ. Апхуэдэуи ар хуитщ бюджетым, финансым, псэукIэм, нэгъуэщIхэми теухуа унафэхэр къищтэну, ар гъэзэщIакIуэ органхэм гъащIэм зэрыхапщэм кIэлъыплъыну. Республикэм и хабзэубзыху IэнатIэм къалэн нэхъыщхьэу зыхуегъэувыж щIыналъэм и социально-экономикэ зыужьыныгъэр, цIыхухэм я псэукIэр егъэфIэкIуэныр. Апхуэдэ къалэнхэр зэфIэгъэкIынырщ депутатхэм я лэжьыгъэр зыхуэунэтIар. Абы ипкъ иткIэ, сэ сызэреплъымкIэ, парламентархэм я лэжьыгъэм жэуаплыныгъэшхуэ пылъщ, къару куэд зытекIуадэщ. И гугъуагъым утепсэлъыхьмэ, ар куэдым елъытащ: узыхэплъэ Iуэхум, депутатым и Iэзагъым, бгъэдэлъ щIэныгъэм, къиIэта Iуэхум зэрыхищIыкIым, нэгъуэщIхэми. Дэ зэи тщыгъупщэ хъунукъым жылагъуэм ифI зыхэлъ Iуэхухэр законкIэ щIэгъэбыдэн зэрыхуейм пылъ жэуаплыныгъэр. Унафэр псоми ягъэзэщIэн щIыхуейр ар цIыхубэм яфI зыхэлъ Iуэхухэр къыщыгъэлъэгъуа дэфтэру зэрыщытырщ.
— Парламентым ущыщылэжьа илъэсхэм сыт нэхъыбэу уигу къинэжар? Сыт хуэдэ лъэхъэнэр нэхъ гугъуу щытауэ къыхэбгъэщынт?
— Республикэми къэралми нэхъ хьэлъэ дыдэу иIа лъэхъэнэр, дауи, 90 гъэхэрщ. Парламентым абы щыгъуэм нэхъ япэ иригъэщыр къэрал ухуэкIэмрэ Къэбэрдей-Балъкъэрым и зэкъуэтыныгъэмрэ хъумэнырт. Ар лъэпкъ зэпэщIэувэныгъэр къыщызэщIэхъея зэмант. Мис абы щыгъуэщ КъБР-р, къэрал псоми ещхьу, демократие зэхъуэкIыныгъэхэм, граждан жылагъуэ ухуэным и гъуэгум щытеувар. Абы щыгъуэ республикэм и дежкIэ мыхьэнэшхуэ зиIэ Iуэху зыбжанэ зэфIэкIауэ щытащ — Федеративнэ зэгурыIуэныгъэм Iэ щIадзащ, республикэм и япэ Президентыр хахащ, ди лъахэм щыяпэу Парламентым и депутатхэр хахащ, КонституцэщIэр къащтащ.
ПарламентыщIэм щIэрыщIэу зэхигъэувэн хуей хъуащ республикэм и IэнатIэ псори зезыгъакIуэ законхэр. Конституцэмрэ унафэхэмрэ я тегъэщIапIэу ди лъахэм щызэфIагъэуващ властым и орган зэмылIэужьыгъуэхэмрэ щIыпIэ самоуправленэхэмрэ. Зэман дэкIри, жылагъуэ-политикэ щытыкIэр зэпIэзэрыт хъуа нэужь, Парламентым зы палатэу лэжьэн щIидзащ.
Мамырыгъэр, зэгурыIуэныгъэр и лъабжьэу зэтеува зэпIэзэрытыныгъэм иужькIэ, иджы Парламентыр зыхуэлажьэр республикэм и социальнэ, экономикэ зыужьыныгъэрщ.
Хабзэубзыху орган нэхъыщхьэр нобэ республикэм властым и унэтIакIуэ хъуащ. Депутатхэм яхузэфIэкIыр мащIэкъым ди хэгъуэгум зиужьынымкIэ, псэукIэм ехьэлIа сыт хуэдэ лъэныкъуэри егъэфIэкIуэнымкIэ.
— Уэ узэреплъымкIэ, депутатым дежкIэ сыт нэхъыщхьэр — закон къыдэгъэкIынра хьэмэрэ я хэхакIуэхэм я гугъуехьхэм щыщ ящхьэщыхынра? ЩIэх-щIэхыурэ фахуэзэрэ фи хэхакIуэхэм?
— Депутатым дежкIэ а IуэхугъуитIми мыхьэнэшхуэ яIэщ. Сэ сызэреплъымкIэ, экономикэм ехьэлIа Iуэхухэм иужь уиту, цIыхубэр зыщыбгъэгъупщэ хъунукъым. Абыхэм уахуэзэн, уепсэлъэн, щытыкIэр къагурыбгъэIуэн, гугъу ехьхэм защIэбгъэкъуэн, уадэIэпыкъун хуейщ.
КъБР-м и Парламентым и депутатхэм, махуэ къэс лажьэхэм, я гугъу пщIымэ, тхьэмахуэм щыщу зы махуэр цIыхухэм яхуэзэным хухах. Ар КъБР-м и Парламентым и Регламентым къегъэув. Апхуэдэ махуэу, псалъэм папщIэ, сэ сиIэщ мазэм и етIуанэ бэрэжьейр. Ауэ къыхэгъэщыпхъэщ абыкIэ зэрызэфIэмыкIыр. Сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, районхэм, къуажэхэм, къалэхэм къикIыу депутатхэм зэрызыкъыхуагъазэм махуэ къэси хоплъэ. КъищынэмыщIауэ, ди лэжьакIуэхэр щIыпIэхэм кIуэурэ, абы щыIэ парт къудамэхэм щаIуощIэ. ЦIыхухэм я гуныкъуэгъуэхэр иту къагъэхьа тхыгъэхэм депутатхэр КъБР-м и властым и къудамэхэм, щIыпIэ самоуправленэхэм, парт зэгухьэныгъэхэм, жылагъуэ зэщIэхъееныгъэхэм ящыщ IэщIагъэлIхэр ящIыгъуу хоплъэ.
— Сэфарбий, уэ узиунафэщI комитетым и лэжьыгъэм утезгъэпсэлъыхьынут.
— КъБР-м и Парламентым Экономикэ политикэмкIэ, уней мылъкумрэ хьэрычэт IуэхумкIэ и комитетым хэтхэм я лэжьыгъэ къызэгъэпэщыкIэкIэ фIыуэ къацIыхуа депутатхэщ. Абыхэм фIыуэ ящIэ нобэрей гъащIэм хэлъ гугъуехьхэр икIи я лэжьыгъэр къызыхуэтыншэу ягъэзащIэ. Абыхэм ящыщщ Войтов Алексей, ЛДПР пар-тым и лIыкIуэу КъБР-м и Парламентым щыIэр, ар комитетым и унафэщIым и къуэдзэщ, «Урысей зэкъуэт» партым хэтхэу АфэщIыж Юрэ, Къудалы Мухьэмэд, Шыбзыхъуэ Мухьэмэд, «Захуагъэ здэщыIэ Урысей» партым хэт Чэртбий Мадинэ, «УФ-м и Коммунист партым» и лIыкIуэ Кумалов Заурбэч сымэ.
ЗэрыгурыIуэгъуэщи, ди комитетым щолажьэ политикэ партиплIым къабгъэдэкIыу ди Парламентым щыIэ депутатхэм ящыщхэр. Къыхэгъэщыпхъэщ фракцэ зэмылIэужьыгъуэхэм хэтхэм я зэныкъуэкъум емылъытауэ, ди комитетым цIыхухэм я псэукIэр езыгъэфIэкIуэн гупсысэ, Iуэхугъуэ нэхъ пэжыр япэ ирагъэщу зэрыщытыр. Сригушхуэу жысIэфынущ ди комитетым гуп зэкъуэт зэрыщылажьэр, ахэр жыджэру къалэн, Iуэхугъуэ щхьэхуэхэм иужь зэритыр.
Нэхъыщхьэу зэфIэдгъэкIхэм ящыщщ республикэм и къэрал мылъкур тэмэму зегъэкIуэныр, хамэ къэрал инвесторхэр къешэлIэныр, хьэрычэтыщIэ Iуэху мащIэм, курытым зегъэужьыныр.
КъищынэмыщIауэ, хабзэхэм я проектхэр гъэхьэзырыным, республикэм и гъэзэщIакIуэ властым, УФ-м и хэгъуэгухэм, УФ-м и Федеральнэ Зэхуэсым ФедерацэмкIэ и Советымрэ Къэрал Думэмрэ къыхалъхьэ жэрдэмхэм хэплъэным иужь итщ комитетыр. Апхуэдэуи япэ идгъэщхэм ящыщщ экономикэм ехьэлIа законхэр зэхэлъхьэныр, ахэр гъэзэщIа зэрыхъум кIэлъыплъыныр.
Законым и проектыр щыдгъэхьэзыркIэ, дэ лэжьакIуэ гуп щхьэхуэ къызыдогъэпэщ республикэм и министерствэхэм, ведомствэхэм, Парламентым и Аппаратым я IэщIагъэлIхэр, хьэрычэтыщIэ Iуэху цIыкIум ирилажьэхэм щыщхэр хэту.
Къыхэбгъэщмэ, КъБР-м и Парламентым и IV зэхуэсыгъуэм къриубыдэу, дэ дызэлэжь унэтIыныгъэхэм теухуа закон 80 дгъэхьэзыращ. Абыхэм яхэтщ республикэм и социально-экономикэ зыужьыныгъэр нэхъ псынщIэу зыгъэкIуэтэнухэр, инвестицэхэр нэхъыбэ зыщIынухэр.
Хабзэ зэрыхъуам тету, хьэрычэтыщIэ Iуэху курытым, цIыкIум зегъэужьыным хуабжьу иужь дитщ. Ар къезыхьэжьагъащIэхэми абы куэд щIауэ хэтхэми я Iуэхур кIуэтэн папщIэ унафэ щхьэхуэхэр догъэхьэзыр.
— НобэкIэ сыт хуэдэ Iуэхухэр зэфIигъэкIын хуейуэ къыпэщылъ узиунафэщI комитетым?
— Республикэ законодательствэр егъэфIэкIуэнырщ ди лэжьыгъэр сытым дежи зыхуэунэтIар. Федеральнэ законодательствэм дыкIэлъоплъ, абы зэхъуэкIыныгъэ гуэрхэр иIэмэ, ди республикэм ейри зэрызэдгъэзэхуэжыным иужь дитщ. 2013 гъэм и бжьыхьэ сессием зэфIэдгъэкIын хуейуэ дгъэувахэр мащIэкъым. Депутатхэр хэплъэн папщIэ ди комитетым законым и проект зыбжанэ къыхилъхьэнущ, «правительствэ сыхьэтхэр», «стIол хъурейхэр» едгъэкIуэкIынущ.
Ди псалъэмакъым и кIэухыу фигу къэзгъэкIыжыну сыхуейт Платон и псалъэхэр: «Къэралым щызэрахьэ хабзэр лIэужьыгъуищ мэхъу. Япэрауэ, законхэр фIыуэ щытын хуейщ. ЕтIуанэрауэ, цIыхубэм а законхэр ягъэзэщIапхъэщ. Ещанэрауэ, законхэр хэмытуи жылагъуэр хабзэхэм тету къэрал гъащIэр тэмэму екIуэкIын хуейщ». Сэ сызэреплъымкIэ, лIэщIыгъуэхэм къапхыкIа Iущыгъэхэр зыщыбгъэгъупщэ хъунукъым, хабзэмрэ нэмысымрэ пщIэ хуэпщIын хуейщ, жылагъуэр зыхуэныкъуэ законщ къыдэгъэкIыпхъэр — КъБР-м и Парламентым и депутатхэр зыхущIэкъур мис ахэращ.
Батыр Любэ,
КъБР-м и Парламентым и пресс-IуэхущIапIэм и унафэщI.
КъБР-м и Парламентым Экономикэ политикэмкIэ, уней мылъкумрэ хьэрычэт IуэхумкIэ и комитетым хэтхэмрэ и лэжьакIуэхэмрэ. 2013 гъэ
Дадэ Суфэдин: Депутатым ищIэмрэ илэжьымрэ цIыхухэр щыгъуэзэн хуейщ
КъБР-м и Парламентым и япэ зэхуэсыгъуищым депутату лэжьа, КъБР-м и Жылагъуэ палатэм хэт Дадэ Суфэдин ди псэлъэгъущ.
— Суфэдин, иджырей Парламентыр зэфIэзыгъэувахэм уэри уахэтащ. УзэплъэкIыжмэ, шэч хэмылъу, а зэманым епха гугъуехьхэмрэ ехъулIэныгъэхэмрэ уи нэгу къыщIыхьэжу къыщIэкIынщ.
— КъБР-м и Парламентым игъэлъапIэ юбилейр зэманышхуэ дыдэу пхужыIэнукъым, ауэ къэхъукъащIэ куэдкIэ гъэнщIа Iуэхугъуэщ. Ди Парламентым и илъэс 20-р тохуэ УФ-м, КъБР-м Конституцэр къызэращтэрэ илъэс 20 зэрырикъум. Къыхэгъэщыпхъэщ, къэралым щыяпэу конституцэ дэфтэрым лэжьэн зэрыщIидзар, конституцэ мардэхэр и тегъэщIапIэу дэтхэнэ зы цIыхуми и хуитыныгъэхэр ихъумэжыну Iэмал зэригъуэтар. КъБР-м и Парламентым и зэфIэувэныгъэр зэман хьэлъэм ирихьэлIат. Урысей псом хуэдэу, ди республикэми щызэтрихьат экономикэм ехьэлIа Iуэхугъуэхэр, политикэ, социальнэ гугъуехьхэр. Къэрал властым и органхэмрэ щIыпIэ самоуправленэхэмрэ а лъэхъэнэм къащта унафэм Къэбэрдей-Балъкъэрым и зэкъуэтыныгъэхэр игъэбыдэри, Урысей Федерацэм и жьауэм щIэту къэнащ, дин зэмылIэужьыгъэхэр зезыхьэ лъэпкъхэм я зэгурыIуэныгъэм зиубгъуащ.
Сэ КъБР-м и Парламентым и япэ зэхуэсыгъуищым депутату сыщылэжьащи, а зэманыр си гум хуабэу къинахэм ящыщщ. Дызыхэта гугъуехь псоми емылъытауэ, жысIэфынущ а лъэхъэнэм лэжьыгъэм и пIалъэр куууэ къызэрытщIар. Япэ зэхуэсыгъуэм хэта депутатхэр зрихьэлIар нэгум къыщIэгъэхьэгъуейт. Республикэм законодательнэ лъабжьэ иIэххэтэкъым жыпIэныр нэхъ пэжщ. Абы щыгъуэ лэжьа депутатхэр зэфIэкI зиIэу къыщIэкIащ, хабзэубзыху ухуэкIэм и лъабжьэр ягъэтIылъащ. Дэтхэнэми и жыджэрагъыр умыгъэщIэгъуэн плъэкIыртэкъым. Дыщызэдэуаи дыщызэпеуаи куэдрэ къэхъуащ, ауэ дэтхэнэми и гупсысэм пщIэ хуэщIын, шыIэ тхэлъу дызэбгъэдэтын зэрыхуейр тщIэрти, абы хуэмурэ дытехьащ.
Хабзэубзыху органыр гъуэгущIэ щытехьам зыщIэсын унэ къудеи иIэтэкъым. Япэ законодательнэ актхэр зэхэгъэувэным гугъу дыдехьащ. Псалъэм папщIэ, КъБР-м и законхэу «Егъэджэныгъэм и IуэхукIэ», «Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм ис лъэпкъхэм я бзэхэм и IуэхукIэ» законхэр мазэ бжыгъэкIэ зэхэтлъхьэн, дызэчэнджэщын хуей хъуащ. Депутатхэм я зэпсэлъэныгъэхэр, IэщIагъэлIхэм я Iуэху бгъэдыхьэкIэхэр, республикэм и юристхэм я еплъыкIэхэр сэбэп хъури, а законхэр япэ дыдэу къэтщта хъуащ. Япэ зэхуэсыгъуэм хэта депутатхэм унафэ куэд къащтауэ пхужыIэнукъым, ауэ а илъэсхэращ законодательнэ актхэм я лъабжьэр щагъэтIылъар, парламентаризмэр щызэфIэувар.
Парламентым и япэ зэхуэсыгъуэм и депутатхэр республикэм и район псоми къикIауэ, IэнатIэ зэмылIэужьыгъуэхэм пэрыту щытащ. Я гупсысэкIэр, Iуэху еплъыкIэр щызэтемыхуэ куэдрэ къэхъуми, абыхэм я зэхущытыкIэр лэжьыгъэм зэран хуэхъуртэкъым. Ахэр лэжьащ хэхакIуэхэм я хуитыныгъэр хъумэным, республикэм и Iуэху дэгъэкIыным хущIэкъуу, дэтхэнэ зыми хузэфIэкI хилъхьащ цIыхухэмрэ къэралымрэ я зэхущытыкIэр щыгъэлъэгъуа хабзэхэр зэхалъхьэным икIи къащтэным. Зэманыр гугъут. ЗэхъуэкIыныгъэ куэд екIуэкIырт. Республикэм ис цIыхухэм я псэукIэр егъэфIэкIуэныр Парламентым и къалэн нэхъыщхьэу зэрыщытыр къагурыIуэрти, зэралъэкIкIэ, абы телажьэрт.
— Зэманым къыздихь зэхъуэкIыныгъэхэм цIыхубэр лъэщIыхьэу псэун щхьэкIэ хьэлъэ нэхъыбэр зытрагъащIэр депутатхэрагъэнщ, сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, абыхэм къащтэ унафэхэм мыхьэнэшхуэ иIэщ, псэукIэр ефIэкIуэн папщIэ.
— Совет зэманым депутатхэм я къалэну щытахэмрэ иджы ягъэзащIэхэмрэ захъуэжащ. 1990 гъэхэм щыщIэдзауэ депутатхэр Iууащ хэхакIуэхэр зыгъэпIей-тей Iуэхугъуэ куэд. Абы и щхьэусыгъуэ нэхъыщхьэр совет зэманым псэу-кIэ и лъэныкъуэкIэ къэралым и нэIэ щIэту щыта куэдыр зэрызэтещахэрт цIыхухэр къулейсыз зэрыхъурт. 1993 гъэм IэIэткIэ Конституцэр къащта нэужь, блэкIам зэрыдмыгъэзэжынур гурыIуэгъуэ хъуащ. Къэралым зы парт закъуэ фIэкIа щымыIэу (коммунист партыр) щыщытар зэфIэкIри, партыщIэхэр зэкъэунэхуу хуежьащ. Конституцэм иракъутыкIыжащ коммунист партым и унафэм дыщIэту дыпсэун хуейуэ зэрыщытыр. А псом къыхэкIыу властым и къалэнхэм зихъуэжащ. Хэхыныгъэхэри хабзэщIэхэм тету екIуэкI хъуащ.
Ауэ демократием тету къэралыр ухуэныр гугъу дыдэу къыщIэкIащ. Псом хуэмыдэу цIыхухэм къатехьэлъэ хъуащ псэукIэм ехьэлIауэ яIа хуитыныгъэхэм зэрыхэщIар, щIэныгъэ зэбгъэгъуэтыныр, узыншагъэм кIэлъыбгъэплъыныр, лэжьыгъэ IэнатIэ уиIэныр гугъу дыдэ зэрыхъуар. КIэщIу жыпIэмэ, ди цIыхухэр рынокым и хабзэхэм тету псэууэ, лажьэу зэремысар лъэщIэуд хъуауэ жыпIэ хъунущ.
А псом я хэкIыпIэр экономикэм зегъэужьынырт, цIыхухэм я псэукIэр егъэфIэкIуэнырт. Ауэ экономикэр сыт хуэдэ щытыкIэ иувэми, къыпхуэIэтыжынущ. Абы и щапхъэхэр куэдщ. КъэкIуэну зэманым ди цIыхухэр фIыуэ хэпсэукIын папщIэ узыншэу, щIэныгъэ куу яIэу, я бзэмрэ я хабзэмрэ ящIэжу щытынырт ди дежкIэ нэхъыщхьэр. Аращ дэ, депутатхэм, а Iуэхухэм гулъытэ хэха хуэтщIу дыщIэлэжьар.
Парламентым и депутатхэм Конституцэм къыдит хуитыныгъэхэр къэдгъэсэбэпурэ, лэжьыгъэ пыухыкIа едгъэкIуэкIащ хабзэщIэхэр зэманыщIэм езэгъыу зэхэгъэувэнымкIэ икIи къэщтэнымкIэ. Депутатхэм лэжьыгъэр щаубзыхукIи законхэр щызэхалъхьэкIи, япэ ирагъэщхэм ящыщщ КъБР-м и Iэтащхьэм илъэс къэс КъБР-м и Парламентым Зэрызыхуигъазэм къыщыгъэлъэгъуахэр гъэзэщIэныр. Лэжьыгъэшхуэ екIуэкIащ Урысей Федерацэмрэ ди республикэмрэ я законхэм яIэ зэщхьэщыкIыныгъэхэр зэгъэзэхуэжынымкIэ.
Япэу къэтщта законыр щIэныгъэм теухуат. Абы къыпкърыкIащ мыхьэнэшхуэ зиIа унафэ, программэ зыбжанэ. Япэ парламент едэIуэныгъэри зытеухуауэ щытар аращ. Бюджетым и Iыхьэ плIанэр цIыхухэм щIэныгъэ егъэгъуэтыным хухэтхыу къекIуэкIащ. ЩIэныгъэм теухуауэ къэтщта унафэр адрей щIыпIэхэм къыщащтахэм ефIэкIырт. СыткIэ? Ди республикэр япэ дыдэу шэсыпIэ иувауэ щытащ еджакIуэ псоми пщIэншэу щIэныгъэ егъэгъуэтынымкIэ, 9-нэр къаухауэ 10-нэ классым кIуэ ныбжьыщIэхэр зыхамыдзынымкIэ, сабийр еджапIэм къыщIэбдзыж зэрымыхъунымкIэ, еджапIэ унэхэр пщэну узэрыхуимытымкIэ, нэгъуэщIхэмкIи. Апхуэдэ щапхъэхэр куэдщ.
— Депутат лэжьыгъэм нэхъыщхьэ дыдэу хэлъхэм ящыщт и хэхакIуэхэм яхуэзэныр. Фэ дауэ евгъэкIуэкIрэт а Iуэхур?
— Депутатым ищIэмрэ илэжьымрэ цIыхухэр щыгъуэзэн хуейщ. Сэ сыкъапщтэмэ, мазэм тIэу район администрацэхэм сащыхуэзэрт хэхакIуэхэм, апхуэдэуи си нэIэ щIэт щIыпIэхэм мазэм тIэу сыкIуэрт. Гузэвэгъуэ, Iуэху зэIумыбз, гуныкъуэгъуэ яIэу дэ къыдбгъэдыхьахэрщ щыгъуазэр дэ зэфIэдгъэкIа Iуэхухэм. Абыхэм ящыщ дэтхэнэ зыми жиIэм уедэIуэн, удэIэпыкъун, и Iуэхухэр зэрызэфIигъэкIыну Iэмалхэр хузэпкърыпхын хуейт. ЗэфIэдгъэкIахэм ущриплъэжкIэ, наIуэ мэхъу а лэжьыгъэри хъарзынэу къыдэхъулIэу зэрыщытар.
— Иджырей Парламентым и лэжьэкIэр, депутатхэм я Iуэху бгъэдыхьэкIэр уэ а IэнатIэм узэрыпэрытам еплъытмэ, сыт къыхэбгъэ-щынт?
— БлэкIа илъэс бжыгъэхэм IупщIу къахыболъагъукI парламент лэжьыгъэм зэрызиужьыр, абыхэм ящыщщ Парламентыр КъБР-м и Iэтащхьэмрэ Правительствэмрэ зэрадэлажьэм кърикIуэхэр. Абы къащтэ законхэр хэпщIыкIыу нэхъ гурыIуэгъуафIэ ещI.
Дызыгъэгузавэ Iуэхугъуэ къыщыкъуэкIым и деж ди Iуэху еплъыкIэр зэрыпхыдгъэкIыным ерыщу дыхущIэкъуу дылэжьащ. Дэ дыхуейкъым ди лъахэм ис унагъуэ хуэщIахэм я бжыгъэм хэщIыну, атIэ къулейсызхэр дгъэмэщIэну аращ дызыхуэлажьэр.
Парламентым увыпIэ лъэщ щиIыгъщ властым и органхэм я деж. Абы лэжьыгъэшхуэхэр ирегъэкIуэкI зэпэщIэувэныгъэхэр, зэгурымыIуэныгъэхэр щымыгъэIэнымкIэ, цIыхухэр мамыру, зэгурыIуэу зэдэпсэунымкIэ. УФ-м и Къэрал Думэм, нэгъуэщI щIыпIэхэм щылажьэ парламентхэм жыджэру ядолажьэ ди республикэм и орган нэхъыщхьэр. ЖыпIэнуракъэ, блэкIа илъэс 20-м къриубыдэу зэхъуэкIыныгъэ куэд къыщыхъуащ ди гъащIэм, ауэ нобэкIэ депутатхэм я пащхьэ къит къалэнхэри мащIэкъым. Псом нэхърэ нэхъыщхьэращи, абыхэм я лэжьыгъэр тегъэщIапIэ лъэщ хуэхъун хуейщ Къэбэрдей-Балъкъэрым и къэралыгъуэр сыт и лъэныкъуэкIи егъэфIэкIуэным. МыхъумыщIагъэ псоми дызэрыпэщIэтын хуейр зыщ — цIыхухэр зыхуеину хабзэфIхэр зэхэлъхьэн икIи ахэр псоми ягъэзащIэу егъэсэн. Дыщыгугъынщ икIи дыхущIэкъунщ апхуэдэ зэман ди цIыхухэм ялъагъуну.
— Мыгувэу еух КъБР-м и Парламентым и еплIанэ зэхуэсыгъуэм и пIалъэр. КъыкIэлъыкIуэ зэхуэсыгъуэм щылэжьэну депутат- хэм сыткIэ захуэбгъэзэнт.
— КъБР-м и Парламентым и япэ, етIуанэ, ещанэ, еплIанэ зэхуэсыгъуэхэм республикэм и законотворчествэм и лъабжьэ быдэ ягъэтIылъауэ къызолъытэ, абы ипкъ иткIэ, 2014 гъэм зэхуэсыну гупыр зэрылэжьэну гъуазэр хьэзырщ.
Сэ сыхуейт а зэхуэсыгъуэм щыIэнухэр нэхъапэкIэ зэрагъэпэща хабзэхэм емыбакъуэу, я гупсысэр пхагъэкIыфу, япэ итахэм я IэдакъэщIэкIхэм пщIэ хуащIу, депутатхэм я пащхьэ къиувэ къэрал Iуэхухэр щызэфIагъэкIкIэ зэакъылэгъуу зэдэлэжьэну. Нэхъыщхьэр республикэм ифI зыхэлъ Iуэхухэр ягъэкIуэтэфу, абы щыпсэу цIыхухэм я гурыгъу-гурыщIэхэм гулъытэ хэха хуащIу щытынырщ.
Епсэлъар
НэщIэпыджэ Замирэщ.
Лъэпкъ зэныбжьэгъугъэм и орденыр Къэбэрдей-Балъкъэрым къыщыхуагъэфащэм.
ХьэфIыцIэ Мухьэмэд: Совет Нэхъыщхьэм и
иужьрей зэхуэсыгъуэм и цIыхубэ депутатхэм ящIар мащIэкъым
КъБР-м и Совет Нэхъыщхьэм и 12-нэ зэхуэсыгъуэм и цIыхубэ депутату щыта, «Адыгэ псалъэ» газетым и редактор нэхъыщхьэ, Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд зыхуэдгъэзащ, Парламентым и юбилейм ирихьэлIэу и гукъэкIыжхэмкIэ къыддэгуашэмэ ди гуапэу.
— Къэбэрдей-Балъкъэрым и Совет Нэхъыщхьэм зэхуэсыгъуэу 12 иIащ. Иужьрейр 1990 гъэм гъатхэпэм и 4-м зэхыхьэри, илъэси 3,5-рэ лэжьауэ аращ. ЗэрытщIэжщи, а лъэхъэнэм УФ-м и Совет Нэхъыщхьэр топрэ танккIэ зэтракъутэри, Коммунист партри абы щыгъуэ зэхуащIыжащ. Абы ипкъ иткIэ, ди республикэм и Iэтащхьэхэми унафэ къащтащ Совет Нэхъыщхьэм и лэжьыгъэр къызэтегъэувыIэн хуейуэ. Бжьыхьэм дызэбгрыкIыжри, дыгъэгъазэм и 7-м Парламентым и япэ зэхуэсыгъуэр хахыжауэ щытащ.
Сэ депутату сыщылэжьар Совет Нэхъыщхьэм и иужьрей зэхуэсыгъуэращ. Ар нэхъапэкIэ лэжьахэми, ПарламентыщIэ зэхашахэми ещхьтэкъым. СыткIэт къызэрыщхьэщыкIыр жыпIэмэ, 12-нэ зэхуэсыгъуэм, хуит ящIри, цIыхухэм езыхэм зыкъагъэлъэгъуащ, ауэ абы къикIыркъым парт номенклатурэм къылъысыр химыгъэхьауэ. Ахэр районхэм трагуашэри, езыхэм храгъэхауэ щытащ.
Сэ сыкъапщтэмэ, КъБР-м и Журналистхэм я зэгухьэныгъэм зы цIыху къигъэлъэгъуэну хуит къащIати, правленэр зэхуашэсри, цIыху зыбжанэ къагъэлъэгъуащ. «Кабардино-Балкарская правда» газетым и редактор нэхъыщхьэ Черемисин Борис си кандидатурэр къыхилъхьати, къызэхуэсахэм даIыгъри, сэри сахэхуащ а къагъэлъэгъуахэм. ИтIанэ пхъэидзэ ящIри, сэ си кIэныр къикIати, зэпеуэм сыхэтыну хуит сыхъуащ. Дэтхэнэри округ гуэрым егъэубыдылIауэ, абы къыбгъэдэкIыу щытыпхъэт. Ди округыр 10-рати, цIыху 3700-м дыхахын хуейт. ПлIы дыхъурти, тIур пыхури, зы урыс бзылъхугъэрэ сэрэ дыкъэнащ. IэIэткIэ сэ сытекIуащ.
Дызэрылэжьа илъэсищрэ ныкъуэм уриплъэжмэ, куэд къыхэтлъхьащ, зэдгъэхъулIащ. Хэт зи фIыгъэр жыпIэмэ, Со-вет Нэхъыщхьэм хэтт я IэщIагъэкIи, гупсысэкIи, къулыкъукIи Iэзэ куэд: КIуэкIуэ Валерэ, Нэхущ Заурбий, Хъурей Феликс, Иуан Пётр, Зумакулов Борис, Къэрмокъуэ Хьэчим, Берд Хьэзрэталий, Ажахъуэ Къанщобий, Нало Заур, Абазэ Руслан, Бечелов Ильяс, Гугу Рашад, Мэзыхьэ Борис, Мер Юрэ, Сыжажэ Валерэ, Фырэ Руслан, Шурдым Юрэ сымэ, нэгъуэщIхэри. Совет Нэхъыщхьэм и 12-нэ зэхуэсыгъуэм цIыхуи 160-рэ хэтти, абыхэм ящыщу 100-р адыгэт, адрей лъэпкъхэм къалъысам еплъытмэ, ар мащIэтэкъым. Дэ пхыдгъэкIащ 1763 — 1864 гъэхэм адыгэхэм къращIылIа зауэр зэрылъэпкъгъэкIуэдыр. Ар Совет Нэхъыщхьэм къищтауэ щытащ 1992 гъэм.
Дэ къытхэтт районхэм, къуажэхэм я лIыкIуэ депутатхэри. Абыхэм дадэлажьэкIэрэ, жылэ зыбжанэм я адыгэцIэхэр фIедгъэщыжащ. Апхуэдэщ, псалъэм папщIэ, Бахъсэн районым — Ислъэмей, Джылахъстэнейм — Инарыкъуей, Лэскэн районым — Хьэтуей, Анзорей къуажэцIэхэр къызэредгъэщтэжар. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, а Iуэхури нэхъри зыгъэкIуэтэфыну, нэгъуэщI къуажэхэми яйр зэрезыгъэхъуэкIыфыну щыта депутатхэм Iэпэдэгъэлэл ящIри, нобэми нэгъуэщIыцIэм къытенауэ екIуэкI къуажэцIэ куэд диIэщ. Иджыри щыIэщ адыгэцIэ яIэу, ауэ фIамыщыжауэ къуажэ 30-м нэблагъэ. Абы ноби Къэбэрдей Адыгэ Хасэр иужь итщ.
Си гукъэкIыжхэм яхэтщ зы зэман хьэлъи — Къэбэрдей-Балъкъэрым и унафэщIхэр трахуну хуейуэ Правительствэм и Унэм и гупэ утым щызэхуэсауэ щытахэрщ зи гугъу сщIыр. Депутатхэми ди деж къэсырти, лъэпкъ Iуэху зедмыхуэу, цIыхухэр зыхуейр яхуэдмыщIэу жаIэу къытхуэшхыдэрт. Псоми фIыуэ ялъагъу, лIы губзыгъэ, политик Iэзэ КIуэкIуэ Валерэ абы щыгъуэ зэпэшэчауэ Iуэхум бгъэдыхьэри, Къэрмокъуэ Хьэчим унафэщIу хригъэхащ. Зэманым къигъэлъэгъуащ уэрамым къыдыхьауэ щытахэм я щыуагъэхэр. Апхуэдэуи нэрылъагъу хъуащ адыгэхэмрэ балъкъэрхэмрэ зэгъусэу дыпсэун зэрыхуейм езы лъэпкъхэм зы шэчи къызэрытрамыхьар. Республикэм щыпсэу лъэпкъхэр, нэхъапэми хуэдэу, зэгурыIуэу зэдэпсэуным теухуауэ Совет Нэхъыщхьэм и 12-нэ хэхыгъуэм хэтахэм лэжьыгъэшхуэ ирагъэкIуэкIащ.
Урысей Федерацэм и Совет Нэхъыщхьэр зэхакъута нэужь, дэри дызэбгрыкIыжын зэрыхуейр къыдгурыIуэрт. Ди гъунэгъу осетинхэр нэгъуэщIу бгъэдыхьащ Iуэхум — Совет Нэхъыщхьэм и цIэр яхъуэжщ, хэта депутатхэр къагъэнэжри, тыншу зэфIагъэкIащ. Ди деж псори щIэрыщIэу щызэфIагъэуващ. КъБР-м и президент хэхыныгъэри зэрекIуэкIын хуей хабзэр дэ зэхэтлъхьэри, а унафэм тету, 1993 гъэм щIышылэм и 5-м КъБР-м и япэ президенту КIуэкIуэ Валерэ хахауэ щытащ, палатитI хъу Парламентми лэжьэн щIидзащ.
Си депутат лэжьыгъэм гуапагъэу хэлъахэм ящыщщ цIыхуфI, акъыл жан зиIэ куэд ныбжьэгъу зэрысхуэхъуар, нобэми ахэр республикэм и зыужьыныгъэм зэрыхуэлажьэм си щхьэр лъагэу сегъэлъагъуж.
Зытхыжар НэщIэпыджэ Замирэщ.
Аграрнэ политикэмрэ щIы IуэхухэмкIэ комитетым хэтхэр.
УхуэныгъэмкIэ, ЖКХ, ТЭК-хэмкIэ комитетыр.
Экологиемрэ щIыуэпсыр хъумэнымкIэ комитет. 2013 гъэ
Егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ комитет. 2013 гъэ
ЩIалэгъуалэ политикэмкIэ, жылагъуэ зэгухьэныгъэхэмкIэ, СМИ-мкIэ комитет. 2013 гъэ
ГуфIэгъуэ зэхыхьэхэр
НэхъыжьыфIхэм пщIэ хуащI
Дыгъэгъазэм и 4-м КъБР-м и Парламентым и Унэм зэIущIэ гуапэ щекIуэкIащ. Абы щызэхуэсат республикэм и Хабзэубзыху орган нэхъыщхьэм и лъабжьэр зыгъэтIылъа, ди щIыналъэм зиужьыным, щыпсэу лъэпкъхэм я зэхуаку зэгурыIуэныгъэ дэлъыным зи зэфIэкI езыхьэлIа нэхъыжьыфIхэр. ЗэIущIэр къызэIуихащ КъБР-м и Парламентым и УнафэщI Чеченов Ануар.
— Ди республикэм хабзэубзыху IэнатIэр щызэфIэгъэувэным нэхъыжьыфIхэм хуащIа хьэлъхьэныгъэр лъабжьэ быдэ хуэхъуащ икIи нобэр къыздэсым ди щIэгъэкъуэныфIщ. Дэри ди къару къызэрихькIэ а лъабжьэр нэхъ быдэ зэрытщIыным, зэрыдгъэбэгъуэным, зэредгъэфIэкIуэным иужь дитщ, — жиIащ Чеченовым. — Узыншагъэ фиIэрэ фи къарур мыкIуэщIу иджыри илъэс куэдкIэ фыкъыткъуэтыну сынывохъуэхъу. Фэр папщIэ сыт зэмани ди бжэр зэIухащ, фи чэнджэщ, ущие, псалъэ Iущхэм дахуэныкъуэщ.
КъБР-м и Совет Нэхъыщхьэр илъэс 75-рэ, Парламентыр илъэс 20 щрикъум ирихьэлIэу КъБР-м и Парламентым и ЩIыхь тхылъхэр хуагъэфэщащ зэман зэхуэмыдэхэм депутату щытахэу Уэрсей Фаинэ, Атэлыкъ Анатолэ, Ахъуэхъу Анатолэ, Беппаев Суфян, Дохъущокъуэ Мусэ, Жыджэт Александр, Зелинская Еленэ, Зумакулов Борис, Иуан Пётр, Къэрмокъуэ Хьэчим, Клевцов Михаил, КIуащ Тамарэ, Мамаевэ Iэминат, Пунаржи Виктор, Сэбаншы Розэ, Урыс Раисэ, Хъурей Феликс, Черкесов Георгий, Чипчиковэ Зейнаф, Чочаев Магомед, Шурдым Юрэ, Энеев Мыхьмуд сымэ. КъБР-м и Парламентым и лэжьыгъэр къызэгъэпэщыным илъэс куэдкIэ зи гуащIэ хэзылъхьа Мэршэн МэчрэIил КъБР-м и Парламентым и ФIыщIэ тхылъыр иратащ.
Гулъытэншэу къагъэнакъым нэхъыжьыфIхэм я хабзэр яхъумэу, я лэжьыгъэр ирагъэфIакIуэу нобэ лажьэхэри. Абыхэм хуагъэфэщащ КъБР-м и Парламентым, УФ-м и Федеральнэ Зэхуэсым ФедерацэмкIэ и Советым и Аппаратым, КъБР-м и Правительствэм я ЩIыхь тхылъхэр, КъБР-м и Iэтащхьэм, УФ-м и Федеральнэ Зэхуэсым и Къэрал Думэм и унафэщIым, КъБР-м и Парламентым и УнафэщIым я ФIыщIэ тхылъхэр, «Урысейм и Парламент» дамыгъэхэр.
АдэкIэ КъБР-м и Профсоюзым хыхьэ IуэхущIапIэхэм я зэгухьэныгъэм и унафэщIым и къуэдзэ Егоровэ Галинэрэ Къэрал къулыкъущIапIэхэмрэ жылагъуэм Iуэхутхьэбзэ яхуэзыщIэ IуэхущIапIэхэмрэ я лэжьакIуэхэм я профсоюзым и рескомым и унафэщIым и къуэдзэ Мыд Анатолэрэ зи лэжьыгъэкIэ къыхэжаныкIахэм ЩIыхь тхылъхэмрэ ахъшэ саугъэтхэмрэ иратащ.
Щомахуэ Залинэ.
Сурэтхэр Холлаевэ Любэ трихащ.
