Дэнэ пэжыр здэщыIэр?
Къэбэрдей-Балъкъэрым и Iэтащхьэм и къалэнхэр пIалъэкIэ зыгъэзащIэ КIуэкIуэ Юрий Правительствэм щыщхэмрэ республикэм и муниципалитетхэм я унафэщIхэмрэ щIышылэм и 6-м зэIущIэ ядригъэкIуэкIащ. Абы щызэпкърахащ унэ кхъахэм щIэсхэр къыщIэгъэIэпхъукIыным теухуа программэр гъэзэщIа зэрыхъур.
Зэхыхьэр къыщызэIуихым КIуэкIуэ Юрий къыхигъэщащ, къэралым и дэнэ щIыпIи хуэдэу, ди республикэми а Iуэхур икъукIэ зэрыщызэкIэлъымыкIуэр.
— Унэжьхэм щIэсхэр къыщIэгъэкIыным тещIыхьа программэр зэрагъэзащIэм УФ-м и Къэрал Советым и иужьрей зэIущIэм ткIийуэ щытепсэлъыхьащ. Сыту жыпIэмэ, цIыху куэд дыдэ гугъу йохь, абыхэм я псэупIэхэр хуабжьу зэкIэлъымыкIуэщ. Урысей Федерацэм и Президент Путин Владимир къигъэуващ икIэщIыпIэкIэ щытыкIэм зрагъэхъуэжыну икIи зыхуэфащэ IуэхущIапIэхэм пщэрылъ пыухыкIахэр ящищIащ, — жиIащ КъБР-м и Iэтащхьэм и къалэнхэр пIалъэкIэ зыгъэзащIэм. — Фызэрыщыгъуазэщи, УФ-м и Къэзыбж палатэмрэ ЖКХ-м щекIуэкI зэхъуэкIыныгъэхэм я щIэгъэкъуэн фондымрэ абы и лъэныкъуэкIэ ди республикэм ныкъусаныгъэ инхэр къыщагъуэтащ. Унэ кхъахэхэм щIэсхэр гъэIэпхъуэным теухуа программэр гъэзэщIа щIэмыхъур зэхэдгъэкIыну, щхьэусыгъуэхэр сэтей къэтщIыну къытпэщытщи, абыхэм девгъэдаIуэ.
ЭнергетикэмкIэ, ЖКХ-мрэ тариф политикэмкIэ министрым и къалэнхэр зыгъэзащIэ Кучменов ТIэхьир къызэригъэлъэгъуамкIэ, 2008 — 2012 гъэхэм къриубыдэу сом мелуан 451-рэ а Iуэхум хухахащ. Метр зэбгъузэнатIэ 20500-рэ хъу унэжьу 83-рэ ирахащ, цIыху 1360-рэ ягъэIэпхъуащ. Нэгъабэ кърата сом мелуан 259,9-мкIэ цIыху 554-м я псэупIэхэр ирагъэфIэкIуащ.
Тырныауз къалэмрэ Къэщкъэтау посёлкэмрэ къыщедгъэжьа унэхэр гъэ кIуам и кIэм тхунэгъэсакъым. Щхьэусыгъуэр ахэр зыухуэнухэр къыщыхах зэпеуэхэр щIыпIэ администрацэхэм зэрагъэгуварщ. Программэм хэт адрей муниципалитетхэм лэжьыгъэ псори и чэзум зэфIагъэкIащ. 2014-2015 гъэхэм къриубыдэу метр зэбгъузэнатIэ 32900-рэ хъу унэжьу 187-м цIыху 2685-рэ къыщIэдгъэкIын хуейщ. Абы сом мелуан 873-рэ хуэзэнущ. «Урысей Федерацэм и цIыхухэр псэупIэ езэгъырабгъукIэ, тыншыпIэ зиIэкIэ къызэгъэпэщыным, ЖКХ-м и Iуэхутхьэбзэхэр егъэфIэкIуэным хуэунэтIауэ лэжьыпхъэхэм я IуэхукIэ» 2012 гъэм накъыгъэм и 7-м УФ-м и Президентым къыдигъэкIа Указ №600-м ипкъ иткIэ, Къэбэрдей-Балъкъэрым зи пIалъэр икIа и псэупIэхэр 2017 гъэм фокIадэм и 1 пщIондэ Iутхыну къытпэщытщ. 2012 гъэм щIышылэм и 1-м ирихьэлIэу псэупIэ кхъахэу диIэр метр зэбгъузэнатIэ 42600-рэ хъууэ къэдбжащ икIи абыхэм я пIэкIэ духуэнухэм хуэзэну мылъкур бюджетым къыщалъытэнущ. Арами, зыхуэфащэ тхылъхэм къыщамыгъэлъэгъуа унэжьу метр зэбгъузэнатIэ мин 14500-рэ щыIэу къыщIэкIащ. Иджы псори зэхэту республикэм зи пIалъэ икIа и псэупIэ фондыр метр зэбгъузэнатIэ мин 57100-рэ мэхъу. Къамыгъэлъагъуэу къэна метр зэбгъузэнатIэ 14500-м сом мелуан 386,4-рэ хуэзэнущи, 2017 гъэм фокIадэм и 1 пщIондэ ар зэщхьэщыхауэ къэдгъуэтын хуейщ, — жиIащ министрым и къалэнхэр зыгъэзащIэм.
КIуэкIуэ Юрий щIэупщIащ хуагъэхьэзыра справкэ тIощIырыпщIым къыщыхьа бжыгъэхэр щIызэтемыхуэм, къыхуаутIыпща ахъшэр къыщIамыгъэсэбэпам, абы щIрагъэгъэзэжам и щхьэусыгъуэм.
— ЖыпIахэм ятепщIыхьмэ, программэр къызэрыхалъхьэ лъандэрэ къытпэщыта псори нэгъэсауэ зэфIэдгъэкIащ, ныкъусаныгъэ гуэри мы Iуэхум хэлъкъым. Абы щыгъуэми, дгъэIэпхъуэн хуей цIыхухэр арэзыкъым, тхьэусыхафэхэр куэдщ, прокуратурэм иригъэкIуэкIа къэпщытэныгъэхэм къарикIуахэр ухэзыгъаплъэщ. Дэнэ пэжыр здэщыIэр? — щIэупщIащ республикэм и Iэтащхьэм и къалэнхэр пIалъэкIэ зыгъэзащIэр.
Кучменов ТIэхьир зиумысыжащ ягъэIэпхъуэн хуейхэм папщIэ яухуа унэхэр пщалъэхэм къызэримытIасэмкIэ, апхуэдэу зы фэтэрым унагъуэ зыбжанэ щIагъэтIысхьэну зэрамурадамкIэ.
— ЦIыхухэр абыхэм Iэпхъуэн ядакъым икIи зэрызахуэр судкIэ щIагъэбыдащ. Программэм ухыхьэн щхьэкIэ, унэхэм я процент 70-р хьэзыру щытын хуейщ. А зэманым дэ апхуэдэхэр диIакъым. Яхуэдгъэлъэгъуа псэупIэхэм цIыхухэр зэрымыкIуам къыхэкIыу, федеральнэ, республикэ бюджетхэм сом мелуани 123-рэ едмытыжу хъуакъым, — къигъэлъэгъуащ Кучменов ТIэхьир.
КIуэкIуэ Юрий къыхигъэщащ икIэщIыпIэкIэ щытыкIэм зегъэхъуэжын зэрыхуейр. Абы Правительствэм и УнафэщI Храмов Константин пщэрылъ щищIащ мы гъэм и япэ мазищым зыхуеину тхылъ псори зэхэхауэ, гурыIуэгъуэу, зэIухауэ игъэхьэзыру пIалъэ кIэщIкIэ и пащхьэм ирилъхьэну.
Къэбэрдей-Балъкъэрым и прокурорым и къуэдзэ Махуэ Артур зэрыжиIамкIэ, цIыхухэр гъэIэпхъуэным теухуа программэр зыгъэзащIэхэм ЖКХ-м щекIуэкI реформэхэм я щIэгъэкъуэн Фондым отчётхэр тэмэму иратакъым. Къапщтэмэ, щIэсхэр къыщIагъэкIауэ, езы унэжьхэр ирахауэ къагъэлъэгъуахэр пэжкъыр.
— 2009 гъэ лъандэрэ прокуратурэм и IуэхущIапIэхэр мы программэр зэрагъэзащIэм кIэлъоплъ. А зэманым къриубыдэу къэрал мылъкур хабзэм къемызэгъыу къызэрагъэсэбэпым теухуа хъыбару 18 къытIэрыхьащ, уголовнэ Iуэхуу 13 къызэIутхащ, 8-р судым еттащ, Iуэхуитхум хоплъэ. Къадыгъуар идогъэпшыныж, къуаншэхэр уголовнэ жэуапым идошалIэ. ЯгъэIэпхъуэхэм я Iуэхур захуагъэ хэлъу зэфIамыхмэ, абы аргуэру псалъэмакъ къикIынущ, хабзэр хэIэбэн хуей хъунущ, — къыхигъэщащ республикэм и прокурорым и къуэдзэм.
КIуэкIуэ Юрий Правительствэм и УнафэщIым и пщэ ирилъхьащ ЖКХ-м щекIуэкI реформэхэм я щIэгъэкъуэн Фондым и программэмкIэ къалъысыпхъэм щIигъу метр зэбгъузэнатIэхэр къащэхужыфын папщIэ, унэжьхэм щIагъэIэпхъукI хуэмыщIахэм зэрадэIэпыкъуну щIыкIэр яубзыхуну.
Япэ вице-премьерым и къалэнхэр зыгъэзащIэ Алътуд Юрэ къызэхуэсахэм ягу къигъэкIыжащ цIыхухэр зэрагъэIэпхъуэ программэр 2017 гъэ пщIондэ зэрылэжьэнур, мы илъэсхэм къагъэсэбэпыну мылъкур республикэ бюджетым зэрыщагъэбелджылар.
КIуэкIуэ Юрий къигъэлъэгъуащ лэжьыпхъэхэр гъэхуауэ зэрымыгъэпсар, министерствэхэмрэ муниципалитетхэмрэ я IуэхущIафэр зэIухауэ, гурыIуэгъуэу щытын зэрыхуейр, мылъкур зыхалъхьэр, ар зэрызэрагъакIуэр зэхэщIыкIыгъуэу къызэрагъэлъэгъуапхъэр.
— ЦIыхухэр къыпхуэгъэпцIэнукъым. Я щIыбкIэ щекIуэкI мыхъумыщIагъэхэм егъэгубжь. Республикэм и псэупIэ фондым и щытыкIэр, нобэ и Iуэхур зыIутыр абы и зы щапхъэщ. ЦIыхухэр мыарэзымэ, къуаншэр дэращ, властырщ, унафэщIхэрщ. Пэжу дылажьэмэ, къэрал мылъкум демыдыгъумэ, дэтхэнэ унагъуэми ди гулъытэр ялъэIэсмэ гугъуехьхэр яшэчынущ, ауэ ныкъусаныгъэхэр зэтредгъэхьэмэ, абы и зэранышхуэ къыдэкIыжынущ. Аращи, нэхъыфIхэм дадэвгъэплъей, хабзэм тету ди къалэнхэм девгъэгугъу, — къыхигъэбелджылыкIащ КIуэкIуэ Юрий.
ЗэIущIэм хэтащ КъБР-м и Парламентымрэ республикэм и Жылагъуэ палатэмрэ я лIыкIуэхэр.
Хьэжыкъарэ Алик.
