
ЦIэ лъапIэхэр
«Илъэсым и усакIуэ»
«Вестник Карачаево-Черкесии» газетым Кавказ Ищхъэрэм и усакIуэ нэхъыфIу къилъытащ КъБР-м, КъШР-м я цIыхубэ усакIуэ, Къэбэрдей-Балъкъэрым и Къэрал саугъэтым и лауреат, зэдзэкIакIуэ Iэзэ Ацкъан Руслан.
Ацкъан Руслан Хьэсбий и къуэр Лэскэн районым хыхьэ Ерокъуэ къуажэм 1949 гъэм къыщалъхуащ. Анзорей къуажэм дэт курыт школым урысыбзэмрэ литературэмкIэ и егъэджакIуэу, иужькIэ КъБР-м ЩэнхабзэмкIэ и министерствэм и лэжьакIуэу щытащ. Зы зэманкIэ абы игъэунэхуащ журналист IэщIагъэри. 1980 гъэ лъандэрэ «Эльбрус» тхылъ тедзапIэм щолажьэ, 2003 гъэм щегъэжьауэ абы и унафэщIщ.
Ацкъаным тхылъу тIощIым нэблагъэ къыдигъэкIащ. И япэ усэ тхылъыр («Пшэ хужьхэр») — 1972 гъэм, етIуанэр («Удз толъкъунхэр») 1977 гъэм дунейм къытехьащ. Абыхэм къакIэлъыкIуащ «Гъэрэ щIырэ» (1979), «ШэсыпIэ» (1983), «Си махуэ — си хуарэ» (1984), «Усэхэмрэ новеллэхэмрэ» (1993), «НатIэм къритха» (1996), «Сонетищэ» (2007), «Усэхэр» (2007), «Уэшх нэужьым» (2014), Лермонтов Михаил и Кавказ поэмэхэр (зэдзэкIауэ) (2018) тхылъхэр, нэгъуэщIхэри.
КЪАНЩАУЭ Мэлычыпхъу.
«Илъэсым и журналист»
«Вестник Карачаево-Черкесии» газетым гулъытэ зыхуищIахэм ящыщщ Адыгэ Республикэм щIыхь зиIэ и журналист, «Адыгэ псалъэ» газетым и къудамэм и унафэщI НэщIэпыджэ Замирэ. Редакцэм иригъэкIуэкIа къэпщытэныгъэхэм япкъ иткIэ, 2018 гъэм и журналист нэхъыфIу къалъытащ Замирэ.
НэщIэпыджэ Замирэ Лиуан и пхъур Аруан щIыналъэм хыхьэ Къэхъун къуажэм 1979 гъэм къыщалъхуащ. Курыт еджапIэ №2-р къиуха нэужь, КъБКъУ-м ФилологиемкIэ и институтым щIэтIысхьащ.
«Филолог. Редакцэм и литературэ лэжьакIуэ» IэщIагъэр зригъэгъуэта нэужь, 2002 гъэм «Адыгэ псалъэ» газетым лэжьэн щыщIидзащ, 2012 гъэ лъандэрэ ПолитикэмкIэ, жылагъуэмрэ лъэпкъ IуэхухэмкIэ къудамэм и унафэщIщ.
Замирэ ядолажьэ КъБР-м, КъШР-м, АР-м, Краснодар крайм къыщыдэкI газетхэмрэ журналхэмрэ. Абы и тхыгъэхэр куэдрэ къытохуэ «Черкес хэку», «Адыгэ макъ», «Шапсугия» газетхэм, «Литературная Кабардино-Балкария», «Литературная Адыгея», «Зэкъуэшныгъ», «Нур» журналхэм. Зэкъуэш республикэхэм адыгэбзэкIэ къыщыдэкI газетищым зэгъусэу ягъэхьэзыр номерхэм и гуащIэ хелъхьэ, редакцэхэм я журналистхэм я зэхуэсхэм хэтщ. Ар куэдрэ тотхыхь хамэ къэралхэм щикъухьа ди лъэпкъэгъухэм. Тыркум, Израилым, Германием, нэгъуэщI щIыпIэхэм щыIащ, хэхэс адыгэхэмрэ абыхэм я псэукIэмрэ газет напэкIуэцIхэм къытридзащ, телевиденэмкIэ нэтынхэр къигъэлъэгъуэжащ. Израилым и адыгэ къуажитIым, — Кфар-Камэрэ Рихьэниерэ — щыпсэухэм ятеухуахэр зэрыт газет щхьэхуи къыдигъэкIащ.
НэщIэпыджэ Замирэ 2004 гъэ лъандэрэ Урысейм и Журналистхэм я зэгухьэныгъэм хэтщ. КъБР-м и министерствэхэм, Дунейпсо Адыгэ Хасэм, КъБР-м и Жылагъуэ палатэм, КъБР-м и Журналистхэм я зэгухьэныгъэм я щIыхь тхылъхэр къыхуагъэфэщащ, зэпеуэм япэ увыпIэхэр къыщихьащ.
2014 гъэм НэщIэпыджэм къыфIащащ «Адыгэ Республикэм щIыхь зиIэ и журналист» цIэ лъапIэр.
Щэнхабзэ
КъардэнгъущI Зырамыку и цIэр зезыхьэ хьэщIэщ
«Адыгэ псалъэ» газетым и редакцэм Iуэху гуапэ щекIуэкIащ. Абы и хьэщIэщым, КъардэнгъущI Зырамыку и цIэр зезыхьэм, и блыным фIадзащ щIэныгъэлI-IуэрыIуатэдж телъыджэм, тхакIуэм, артистым и сурэт екIу.
СурэтыщI Гъыдэ Валерий и IэдакъэщIэкIыр зыхурагъэщIа ди IуэхущIапIэм ар къахьыжат КъардэнгъущI лъэпкъым щыщхэу Мусэрбий, Хьэсэн, Заур, Анатолэ, Залым сымэ. Газетым и лэжьакIуэхэмрэ Тыркум щыпсэу ди лъэпкъэгъухэм ящыщу Щоджэн Берсисрэ ЩэрэлIокъуэ Тогълэнрэ яIущIащ абыхэм. Ди хьэщIэщым щыфIадзащ адыгэ лъэпкъым куэд хуэзылэжьа лъэпкъылIым и сурэтыр.
— 1998 гъэ лъандэрэ мы хьэщIэщым зэрехьэ КъардэнгъущI Зырамыку и цIэр, — жиIащ Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ, «Адыгэ псалъэ» газетым и редактор нэхъыщхьэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд зэIущIэр къыщызэIуихым. — Езыр псэут, узыншэт абы щыгъуи, къедгъэблагъэри хъыбархэр, уэрэдыжьхэр къыджиIэу къыдбгъэдэсауэ щытащ. Емызэшыжу Iуэху зэрищIамрэ цIыхугъэу хэлъамкIэ къилэжьащ а лIы щэджащэм пщIэ хуэтщIынуи, ди газетыр щыIэху мы хьэщIэщыр КъардэнгъущI Зырамыку и фэеплъщ.
«Адыгэ псалъэм» и зэдзэкIакIуэ Тэнащ Анатолэ КъардэнгъущIхэ я щIалэхэм ехъуэхъуащ я гукъэкIым папщIэ, я лъэпкъыр зыгъэинын, зыгъэбжьыфIэн апхуэдэ лIыфI куэд къахэкIыну зэригуапэри яжриIащ.
КъыкIэлъыкIуэу псалъэ зрата КъардэнгъущI Мусэрбий жиIащ, я лъэпкъым и мызакъуэу, Зырамыку адыгэ псоми зарейр, хьэщIэщым абы и цIэр зэрыфIащар езым зэрилъэгъуар зэригуапэр. «Мы жэрдэмыфIыр къыхэзылъхьахэр IуэхуфI хэмыкIыу Тхьэм игъэпсэу», — пищащ абы.
Къэпсэлъахэм нэхъыщхьэу къыхагъэщаращи, «Адыгэ псалъэмрэ» КъардэнгъущI Зырамыкурэ зэпыщIэныгъэ быдэ я зэхуаку дэлъащ, газетым и лэжьакIуэхэм я гуапэт, фIыгъуэшхуэу къалъытэрт абы епсэлъэну, и тхыгъэхэр хутрадзэну, и гъусэу сурэт зытрагъэхыну.
ФIы куэд хуищIащ къызыхэкIа лъэпкъым КъардэнгъущI Зырамыку, ар зэрытщымыгъупщэм, и фэеплъыр зэрыдгъэлъапIэм и нэщэнэщ а зыхыхьэри, фIыщIэ яхудощI ар зи жэрдэмхэу ХьэфIыцIэ Мухьэмэдрэ КъардэнгъущI Зауррэ лэжьыгъэр зи IэдакъэщIэкI Гъыдэ Валерий, зэIущIэм кърихьэлIа псоми.
ИСТЭПАН Залинэ.
Сурэтыр Къарей Элинэ трихащ.
Юбилей
Адыгэ Iуэхум дехьэх
«Адыгэ псалъэ» газетым и лэжьакIуэ, ди республикэм щекIуэкI жылагъуэ Iуэхухэм жыджэру хэт, къытщIэхъуэ щIэблэм щIэныгъэ етынымрэ хэкупсэу гъэсэнымрэ зи гуащIэ куэд хуэзыгъэпс егъэджакIуэ Iэзэ, цIыху псэ къабзэ икIи ныбжьэгъу пэж Щоджэн (Къарэнашэ) Iэминат и ныбжьыр илъэс бжыгъэ дахэ ирикъуащ.
Iэминат Зеикъуэ къуажэм щыпсэу Къарэнашэхэ Топашрэ Марусэрэ я унагъуэшхуэм 1969 гъэм къыщалъхуащ. Жылэм дэт курыт школыр ехъулIэныгъэкIэ къиухри, адэкIэ еджэным щыпищащ КъБКъУ-м и тхыдэ-филологие къудамэм. «Урысыбзэмрэ литературэмкIэ, адыгэбзэмрэ литературэмкIэ я егъэджакIуэ» IэщIагъэр абы щызригъэгъуэтри, а предметхэр иригъэджу илъэс зыбжанэкIэ щылэжьащ Налшык къалэ дэт 13-нэ, 14-нэ гимназиехэм. ЛэжьакIуэ гумызагъэр 2011 гъэм КъБКъУ-м ирагъэблэгъащ икIи абы и филологие къудамэм и Методикэ центрым и унафэщIу ягъэуващ. А IэнатIэр къызыхуэтыншэу ирихьэкIащ абы, жэуаплыныгъэр зыхищIэу, пщэрылъ къыхуащI дэтхэнэ Iуэхури щытхъу пылъу зэфIихыу. «Адыгэ псалъэ» газетым и корреспондент, «ДыгъафIэ къалэм» и егъэджакIуэ лэжьыгъэхэм ящIыгъуу, Щоджэныр ноби щыIэщ университетым. Ар КъБКъУ-м Егъэджэныгъэ политикэмкIэ и управленэм зэрырагъаджэ программэхэм я фIагъыр къэзыпщытэ и къудамэм и лэжьакIуэщ.
Апхуэдиз къалэн гугъухэр зэрызэфIихым къыдэкIуэу, Iэминат фIэхьэлэмэтщ ди щIыналъэм щекIуэкI жылагъуэ Iуэхухэр. Адыгэбзэм иIэ щытыкIэм дапщэщи игъэпIей-
тей егъэджакIуэр КъБР-м ЦIыхухэр егъэджэнымкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и министерствэм лъэпкъыбзэхэмкIэ и къудамэм и къэпщытакIуэ советым хагъэхьащ. Адыгэ Iуэхум дихьэх, хэкупсэ зыIут бзылъхугъэ цIыкIур апхуэдэуи Къэбэрдей Адыгэ Хасэм, Дунейпсо Адыгэ Хасэм я тхьэмадэхэм я къуэдзэщ.
Унагъуэ дахэкIи Тхьэр къыхуэупсащ Iэминат. Абырэ и щхьэгъусэ Муратрэ зэгурыIуэу, пщIэрэ нэмысрэ яку дэлъу зэдопсэу. Зэщхьэгъусэхэм бынитI зэдагъуэтащ, лъэпкъ гъэсэныгъэ дахэ халъхьащ. Ахэр зыщIэхъуэпс IэщIагъэ ирагъэгъуэтынымкIи ялъэкI къагъэнакъым нэхъыжьхэм. Астемыр экономист IэщIагъэм щыхуеджащ Плехановым и цIэр зэрихьэу Москва дэт къэрал университетым финансхэмрэ кредитымкIэ и къудамэм, и IэщIагъэмкIэ мэлажьэ. Мадинэ Кутафиным и цIэр зэрихьэу Москва дэт къэрал университетым и юридическэ факультетым и 3-нэ курсым и студенткэщ.
ЗэфIэкI лъагэ зыбгъэдэлъ, нэмысрэ хабзэрэ зыхэлъ, лэжьыгъэм и къызэгъэпэщакIуэ хьэлэмэт, жылагъуэ Iуэхухэри жыджэру дэзыгъэкIыф бзылъхугъэ гуащIафIэ Щоджэн Iэминат дохъуэхъу и пщIэр лъагэу, и дунейр дахэрэ узыншагъэ иIэу, и анэр, къыдалъхуахэр хуэпсэууэ, унагъуэ насыпым щымыщIэу, я бынхэм я гуфIэгъуэ куэд Муратрэ абырэ зэдалъагъуу, зэкIэрымыхуу дунейм куэдрэ тетыну, зыщIэхъуэпс, фIыгъуэу къилъытэ псомкIи Тхьэр къыхуэупсэну.
ЖЫЛАСЭ Маритэ.
Хэкум къэзыгъэзэжахэм я махуэм. 2018 гъэ
Лъэпкъыр зэпызыщIэж махуэ
Хэкум къэзыгъэзэжахэм я махуэр екIуу щагъэлъэпIащ Налшык къалэ. Дунейпсо, Къэбэрдей Адыгэ Хасэхэм и жэрдэмкIэ, КъБР-м къэзыгъэзэжахэр «Трек» шхапIэм щызэхуашэсри, дахэу зэбгъэдэсащ, лъэпкъым и гугъуехьхэм, хэхэсхэм я щыIэкIэ-псэукIэм, зи адэжь щIыналъэм къэкIуэжахэр хэкужь гъащIэм зэрыхэзэгъэжым, хамэщI исхэм я гурыгъу-гурыщIэхэм, нэгъуэщIхэми тепсэлъыхьащ. ЗэIущIэм хэтащ КъАХ-м и район, къалэ хасэхэм я тхьэмадэхэри.
Дунейпсо Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Сэхъурокъуэ Хьэутий жиIащ нобэкIэ къапщтэмэ, Адыгэ Республикэм цIыху мини 2, Къэрэшей-Шэрджэсым — 52-рэ, Къэбэрдей-Балъкъэрым ди лъэпкъэгъу мини 3-м щIигъу къызэритIысхьэжар, абыхэм псэун Iуэху зэрызэрахуэр, зыхуэныкъуэхэмкIэ зыщIагъэкъуэну зэрыхьэзырыр, къэхъуапсэ щыIэмэ, къэкIуэжынымкIэ сэбэп зэрыхъунур.
КъБР-м граждан, жылагъуэ IуэхущIапIэхэм ядэлэжьэнымрэ лъэпкъ IуэхухэмкIэ и министр КIурашын Анзор, Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд сымэ махуэшхуэмкIэ ехъуэхъуащ хэхэсу къэхъуауэ нобэ зи хэку зыгъуэтыжахэм. Я къуэшхэм яхуэгъэза псалъэ гуапэхэр жаIащ къэIэпхъуэжахэм ящыщ нэхъыжьыфIхэу Абеикъуэ Шухьэиб, Хъуажь Фахъри, Къущхьэ Нэдим сымэ, нэгъуэщIхэми. Псори зыщIэхъуэпсри я псалъэхэм къыхагъэщари зыщ — дэнэ щыпсэу адыгэри зэрыгъуэтыжауэ, зэрыубыдыжауэ тлъагъунырщ.
Пшыхьыр ягъэдэхащ КъБР-м и уэрэджыIакIуэ пажэхэу Хьэрэдурэ Динэ, Шал Хъусен, Бэч Азэмэт, Беслъэней Ренатэ сымэ икIи джэгу дахэ зэхашащ.
А махуэ дыдэм, IэфIыкIэхэмкIэ узэда Iэнэхэр ягъэуври, Дунейпсо, Къэбэрдей Адыгэ Хасэхэр саугъэтхэмкIэ яхуэупсащ Тыркум, Сирием, Иорданием, Израилым, Осетие Ищхъэрэ — Аланием къикIауэ хэкум зыщызыгъэпсэху ныбжьыщIэ 80-м щIигъум.
Къэбарт Мирэ.
Iуащхьэмахуэ и джэ макъ
«Си куэщIым иса си бынхэр
ФыщIэпхъуэу дэнэ фыкIуат?!
Си бгъэм къыщIэжу
псы уэрхэр
Быдзышэ фхуэсщIу
фыспIат!
Си закъуэ губгъуэм
сыкъивнэу
Щхьэ фи хэку лъапIэр
вбгынат!
Уи хэку пхъумэну ушынэу
Апхуэдэ хабзэ фхэлъат?!
Иджы псы уэрхэр си нэпсу
Фэ — бынхэм — щхьэкIэ
къожэх.
Тхъуау си щхьэр фэр
щхьэкIэ уэсу,
Фэ фыкъэслъыхъуэу
соплъых.
Зэм ину си пщэр хызошри,
Хым адрыщIкIэ сыфлъохъу.
Фызмылъагъужу, сызэшу,
Фэ сыфщIэбэгыу жьы
сохъу.
Фэ фыздикIауэ хэку дахэр
Нурыр щхьэщихыу гъэгъащ.
Щытщ щыхьэр ину
фи лъахэр,
ФIыгъуэм ар хэсу, бэгъуау.
Адыгэ лъэпкъым и бынхэ,
Дэнэ лъэныкъуи Iэпхъуа! —
ФыкъыхуэкIуэжыт
си IэплIэм,
Зэу тIысыжынщ сигу бэгар».
Хэкуншэм и гугъэ пщIыхь
«Гум зэтрех мо
къурш аузхэр, —
Сыкъоджэ хуэдэу
тхылъ гуузым,
Си лъэпкъым ябгынащ
хэку лъапIэр…
Телъщ дыркъуэ инхэр
уи къурш натIэм.
Сытетщ Кавказым и
къурш щыгум.
Сыхуоплъэ лъэпкъым
и гъащIэ Iэгум:
Уэ мывэу гъур ухъуащ
лъэпкъ Iэгур,
ЩIэкIащ куэдыщэ уэ
уи нэгум.
Уи Iэгу — лIэщIыгъуэм
дэпхъэшам
Лэдэх нэпкъыжьэр
текIыжау,
Сыхуейт, аузхэр кIуэдыжау,
Зы къурш ди лъэпкъыр
дыхъужам…
Си Iэгур пхъашэр — ар
мыIуэхут,
Си хэку сиIэжтэм сыпсэуху…
Хэхэсщ — пхужаIэу
пхьым дунейр,
Къыупсэур и уасэкъым
зы щай».
БАЛЪКЪЭР Фоусэт.
Адыгэ щIыналъэм – зыплъыхьакIуэ. 2016 гъэ
Хэкужь адэжь и щIасэщ
Къэбэрдей-Балъкъэрым щыхьэщIащ Иорданием щыпсэу ди лъэпкъэгъухэм ящыщу цIыхуи 120-м нэблагъэ.
ХьэщIэхэмрэ бысымхэмрэ
ЗекIуэм хэтхэм гъуэгуанэ тхылъхэр яхузэгъэпэщынымкIэ ядэIэпыкъуащ Иорданием щыIэ Адыгэ ФIыщIэ Хасэм и унафэщI Къардэн Самиррэ Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ, «Адыгэ псалъэ» газетым и редактор нэхъыщхьэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэдрэ, нэгъуэщIхэри.
Нэхъыбэр Кавказым япэу къихьэу арат, я мурадри я адэжьхэр зэрыса Хэкужьым зыщаплъыхьу ижь зыщIрагъэхунырт, ди щыIэкIэ-псэукIэм зыхагъэгъуэзэнырт, апхуэдэ щIыкIэкIи я нэгу зыщрагъэужьынырт.
ХьэщIэхэм зи ныбжь хэкIуэтахэр куэду яхэтащ. Ахэр Шэджэм псыкъелъэхэм щыIащ, Хыжьей ЩхъуантIэхэр зрагъэлъэгъуащ, Iуащхьэмахуэ лъапэкIи яунэтIащ.
Ди лъэпкъэгъухэр Хэкужьым езыхэм я хьэрычэткIэ къакIуэ зэрыхъуар телъыджэщ. ИкIи абы теухуауэ япэу жэрдэм къыхэзылъхьар КъБКъУ-м и студенту щыта, Иорданием щыпсэу Бырсхэ Маруанщ. Зи гугъу тщIы Iуэхур зэрызэфIыхьам Архъагъэхэ Мухьэмэдрэ Маруанрэ я фIыщIэшхуэ хэлъщ. КъыздэкIуам хьэщIэхэр зыхуей хуэгъэзэн, щIыпIэ дахэхэм къыщешэкIын IуэхухэмкIэ къызэгъэпэщакIуэ нэхъыщхьэу щытар зэщхьэгъусэхэу Жамырзэхэ Феликсрэ Ирадэрэщ.
КЪУМАХУЭ Аслъэн.
Сурэтыр Къарей Элинэтрихащ.
Адыгэхэм я дунейпсо махуэр щагъэлъапIэ КъАХ-м и «пщыIэм» хьэщIэ куэд къекIуэлIащ. 2018 гъэ
Налшык къалэ хасэр зэхуос
Печатым и унэм щекIуэкIащ Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и Налшык къудамэмрэ КъАХ-м и хасащхьэмрэ я зэIущIэ.Ар теухуауэ щытащ жылагъуэ зэгухьэныгъэм и тхьэмадэмрэ абы и къуэдзэмрэ хэхыным.
ЗэIущIэр езыгъэкIуэкIар Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэдщ. Абы къыхилъхьэри, КъАХ-м и Налшык къудамэм и тхьэмадэм и къалэнхэр пIалъэкIэ игъэзэщIэну хуагъэфэщащ НафIэдз Мухьэмэд.
НафIэдз Мухьэмэд Щхьэлыкъуэ къуажэм щыщщ. Абы къиухащ КъБКъУ-м и филологие факультетым и адыгэбзэ къудамэр, Горький Максим и цIэр зезыхьэ Литературэ институтыр. ТхакIуэщ, илъэс 32-рэ мэхъу. «Iуащхьэмахуэ» журналым щылэжьащ, иужьрей илъэсхэм «Адыгэ псалъэ» газетым и корреспондентщ.
Налшык къудамэм и тхьэмадэм и къуэдзэу къагъэлъэгъуащ Аруан щIыналъэм ЩэнхабзэмкIэ и управленэм и унафэщIым и къуэдзэ Зыхьэ Оксанэ. Ар адыгэ Iуэхум хуэжыджэр, зи Iэр хуэпсынщIэ бзылъхугъэщ, Налшык къалэ щопсэу.
Къызэхуэсахэм зэдэарэзыуэ Iэ яIэтащ НафIэдзымрэ Зыхьэмрэ папщIэ.
Щомахуэ Залинэ.
