И насып хэлъщ артист IэщIагъэм
ЦIыху къэс зэфIэкI гуэр иIэщ, ар къигъэсэбэпурэ и лэжьыгъэр цIыхубэм ябгъэдилъхьэу. Мы тхыгъэр зытеухуа щIалэм и зэфIэкIыр, псэ къабзэкIэ зыбгъэдэт лэжьыгъэр зыхуэгъэзар гъащIэм и гуащIагъри, и IэфIагъри, и пIащIагъри адрейхэм хуэмыдэу зыхэзыщIэхэрщ.
ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым и артист, ныбжькIэ щIалэми, хабзэ зыхэлъ Джатэжьокъуэ Константин Дзэлыкъуэ къуажэм 1990 гъэм къыщалъхуащ. Зэрысабийрэ спортым дихьэх щIалэ цIыкIум артист IэщIагъэр зригъэгъуэту, адыгэ театрым и утыкушхуэм щыджэгуну гугъэ зэи иIакъым. Ауэ гъэщIэгъуэнурэ къекIуэкI гъащIэм щIалэщIэм хуэфащэ увыпIэр щигъуэтыжауэ, цIыхухэм я гум дыхьэрэ ахэр игъэгуфIэу театрым и утыкур егъэбжьыфIэ.
ГъэщIэгъуэну театрым и утыкум иджэрэза щIалэщIэм упщIэ зыбжанэкIэ зыхуэдгъэзащ.
— Удихьэхыу, ехъулIэныгъэхэр зыIэрыбгъэхьэу спортым узэрыхэтам дыщыгъуазэщ. Ар IэщIыб пщIыуэ, артист IэщIагъэр щхьэ къыхэпхын хуей хъуа? Хэт абы утезыгъэгушхуар, уи Iыхьлыхэми дауэ къащыхъуа апхуэдэ зэхъуэкIыныгъэ уи гъащIэм хэплъхьэныр?
— Иджыри сыцIыкIуу, ди къуажэ дэс сабий куэдым сащIыгъуу, ди адэр ди гъэсакIуэу тхэквондом сыхэтащ. Къуажэм дэт ЩэнхабзэмкIэ унэм зыщыдгъэсэну зы пэш къыдатауэ щIалэгъуалэр абы дыкIуэрт, си адэри абы пщIэншэу сабийхэм щадэлажьэрт. Школыр къэзуха нэужьи IэщIыб сщIын мурад сиIакъым, ар апхуэдизкIэ сфIэфIти, ауэ си узыншагъэм къимыхьыж щыхъум, нэгъуэщI хэкIыпIэ сиIэтэкъыми, къызэхьэлъэкIыу къэзгъэнауэ щытащ. Апхуэдэу си Iуэхур щыхъум, къафэм сыхыхьауэ щытащ.
КъэфэкIэм зыщедгъасэхэм я зы пщыхьэщхьэм къыддэлажьэ ди унафэщIхэм хъыбар къызагъэщIат Къэбэрдей-Балъкъэрым ирагъэкIыу Щукиным и цIэр зезыхьэ Театр институтым щеджэну ягъэкIуэну ныбжьыщIэхэр къызэрыхахымкIэ. Артист IэщIагъэм сыщIэхъуэпсу, сыхуеджарэт, срилэжьарэт, утыку ситарэт жысIэу зэи сыщытатэкъым, ауэ абы сыкIуэмэ нэхъыфIу щыжаIэм, си къару сеплъыжын мурад сиIэу сыкIуэри, зэхьэзэхуэхэм сыпхыкIауэ щытащ.
Курыт школыр къэзуха нэужь, си Iыхьлыхэми къыздаIыгъащ сызытеува лъагъуэр, куэду щыгуфIыкIахэт. Сыту жыпIэмэ, еджапIэ нэхъыщхьэм экономикэмкIэ иIэ къудамэм сыщIэтIысхьауэ щытат. Абы сызэрыщIэхуамкIэ хъыбар къыщатым, си анэшхуэр ди адэм деж телефонкIэ псалъэри игъэгуфIэну хъыбарыр жриIати: «Ар абы куэдрэ щытепыIэнукъым!» — жэуапыр къритат. Апхуэдэуи хъуащ, зыбжанэрэ фIэкI а еджапIэм сымыкIуэу, си псэм зэрыдэмыхьэр къызгурыIуэри, IэщIыб сщIыжат. ИужькIэ, мы Iуэхум зеспщыту сыкIуэцIрыкIа, театральнэ институтым сыщIэхуа нэужь ди адэм: «Мис ар къиухыну къыщIэкIынщ!» — жиIэгъат.
— ИлъэсиплIкIэ фызэдеджащ, дауи, лъэпощхьэпо куэдым фыхуэзащ а зэманым къриубыдэу. Дауэрэ феджа? Сыт хуэдэ зэхущытыкIэ фи яку дэлъар? Фи егъэджакIуэхэр сыт хуэдэт?
— Псом нэхъ хьэлъэр хамэ щIыпIэ дызэрыщыIэр арат. Дезыгъэджа егъэджакIуэхэм, псоми я цIэ къизмыIуэми, фIыщIэшхуэ яхузощI, куэду гугъу зыкъыддрагъэхьащ, я псэм щыщ хъуахуэ къытхалъхьауэ жыпIэ хъунущ. Сыту жыпIэмэ, ауэ сытми зэманыр ямыгъакIуэу, щIэныгъэ зэрыдагъэгъуэтыным, дызыхуеджэ унэтIыныгъэм и дурэш псоми дызэрыдагъэплъэным, сыт и лъэныкъуэкIи зыкъызэрытпэщIагъэкъуэным хущIэкъуащ ахэр. Хэти актёр IэщIагъэм дыхуигъэ-сащ, хэти къафэм, хэти утыку итыкIэм, нэгъуэщI куэдми щыгъуазэ дащIым къыщымынэу, дагъэлъэгъуащ, къытхалъхьащ. А псор къыщыдгурыIуэри къыщыдгъэсэбэпри иджыпстущ.
Жыжьэ дызэрыщыIэр арами сщIэртэкъым, ауэ мыбыкIэ дикIа ныбжьыщIэхэри дызэрыIыгъыу, зы анэм къилъхуам хуэдэу дызэхущытащ а илъэсхэм. Иджыпстуи къэдгъэзэжауэ театрым дыщызэдолажьэ, дызыкIэлъокIуэ, дызэрыIыгъщ.
— ДызэрыщыгъуазэмкIэ, спектакль зыбжанэм ущыджэгуащ, театреплъхэм гукъинэж ящыхъуа роль зыбжани бгъэзэщIащ. Сыт хуэдэ ахэр? Утыкум ипхьэ ролхэм дэтхэнэр нэхъ упэгъунэгъу, щапхъэ тесхарэт жыхуэпIэ яхэт?
— Роль нэхъ ину утыку исхьахэм ящыщщ Теувэжыкъуэ Владимир игъэува «Доктор философии» спектаклым хэт Милорад и ролыр; Фырэ Руслан игъэувахэу «Лъагъуныгъэм и къарур» спектаклым хэт Мурадин, «Бгъэмрэ бгъэ анэмрэ» хэт Малютэ Скуратов сымэ я ролхэр, ЕмкIуж Андзор игъэува «Мыщэ и къуэ Батыр» таурыхъым хэт ДомбеиплIэ и ролыр. Абыхэм къыщымынэу, нэгъуэщI зыбжанэми сыщоджэгу, ауэ абыхэм роль нэхъыщхьэ щызгъэзащIэкъым.
Актёр къэс езым нэхъыфIу илъагъу, нэхъ къехъулIэ роль иIэжщ, сэ отрицательнэ ролхэм нэхъ сыхущIэкъуу сыщытщ.
Утыку исхьэ ролхэм зыри къыхэзгъэщхьэхукIыркъым, згъэзащIэхэм дэтхэнэри сэр щхьэкIэ лъапIэщ, фIыщ, театреплъхэм я пащхьэ нэсу зэрисхьэным яужь ситщ. Ауэ мыбы ещхьу сыщытарэт, мыбы и хьэлхэм щыщ зыхэслъхьарэт жысIэу сыщыткъым. Ар сценэщ, си лэжьыгъэщ, мыдрейр си гъащIэщ.
— Дэтхэнэ зы цIыхуми мурад гуэр иIэщ, зыгуэрхэр къызэхъулIарэт жиIэу щытщ. Уэ сыт хуэдэ мурадхэр уиIэ? Сытым ухущIэкъурэ?
— Псоми мурад гуэр диIэщ, фIым дыпоплъэ. Ауэ а сызыщыгугъ, сызыпэплъэ фIым къыдэкIуэу сэ сыщIэхъуэпсу зы щыIэщ — си адэм ещхь сыхъуну сы-хуейщ.
Дэтхэнэ адэ-анэри я быным ятеубгъуауэ, яфI къалъыхъуэу щытщ. Сэри, сысейхэри нэхъ лейуэ аракъым, ауэ си адэм куэд къысхуищIащ, куэдкIэ щIэгъэкъуэн къысхуэхъуащ. Тхэквондом сыщыхэтым къызэрызбгъэдэтам къыщымынэу, ар IэщIыб сщIын хуей щыхъуми къыздиIыгъащ, иджыпсту сызытет лъагъуэми сытригъэгушхуэри, дэIэпыкъуэгъу къысхуэхъуурэ, нобэм сыкъэсащ. Сыт щы- гъуи къыскъуэтщ, сыт хуэдэ Iуэхуи ирехъу, чэнджэщ къеIысхыу, абы и деж сыщыщIэупщIэжу, и хьэлхэм щыщ схэлъарэт, ещхь сыхъуарэт жысIэу, ар си щапхъэу апхуэдэщ.
Мурадхэр куэд мэхъу, тхузэпыщэмэ, тхузэгъэуIумэ ди насыпщ. Ауэ зэкIэ къызэхъулIахэмкIи сыарэзыщ, лъэпкъым сыхуолажьэ, цIыхубэм сахэтщ. СынасыпыфIэу зызобжыж утыку сыкъихьэу цIыхухэр згъэгуфIэу сызэритым щхьэкIэ.
— Уи мурадыфIхэр къохъулIэну ди гуапэщ, Константин. Тхьэм уригъэфIакIуэ.
Епсэлъар ХЬЭРЭДУРЭ Аллэщ.
