Дыкъэзыгъафэ — дыкъэзыгъэуджхэм я зэхыхьэшхуэ
Профсоюзхэм щэнхабзэмкIэ я унэм щызэхуащIыжащ «Си лъахэу Къэбэрдей-Балъкъэр» фестиваль-еплъыныгъэр. Абы хэтащ республикэм и къэфакIуэ, уэрэджыIакIуэ гупхэм ящыщу фIым я фIыжхэр.
Фигу къэдгъэкIыжынщи, нэгъабэ и кIуэцIкIэ республикэм и къалэхэмрэ къуажэхэмрэ щекIуэкIащ «Си лъахэу Къэбэрдей-Балъкъэр» фестиваль-еплъыныгъэм и япэ Iыхьэр. Абы кърикIуам тету, къыхэжаныкIахэр Профсоюзхэм щэнхабзэмкIэ я унэм ирагъэблэгъащ.
Республикэм ис лъэпкъ зэхуэмыдэхэм я нэхъыжьхэри нэхъыщIэхэри зэхыхьэм зэхуишэсащ. Ахэр темыпыIэжу пэплъэрт дыкъэзыгъафэ, дыкъэзыгъэудж гупхэр сценэм къыщихьэну дакъикъэм.
Япэу сценэм къихьащ КъБКъУ-м уэрэдымкIэ и «Амикс» цIыхубэ театрыр, республикэм исхэм фIыуэ ялъэгъуа Къалмыкъ Тамерлан цIыкIу я пашэу. ЩIыхь зыпылъ къалэныр — зэхыхьэр къызэIухыныр — ахэрт зылъагъэсар. «Си Къэбэрдей-Балъкъэр» уэрэдымкIэ фестивалыр къызэIуихащ «Амикс» театрым. Зэхыхьэм и къэфакIуэхэмрэ уэрэджыIакIуэхэмрэ езыгъэблэгъар фестивалым хэтхэм я нэхъыщIэ дыдэ, зи къэфэкIэ дахэмрэ зыIыгъыкIэ екIумрэ лъэпкъыр иригушхуэ Тамерлан цIыкIущ.
КъБР-м и Правительствэм и УнафэщIым и къуэдзэ Портэ Галинэ и пса-лъэм къыхигъэщащ республикэм и щэнхабзэм мы фестивалым мыхьэнэшхуэ зэрыщиубыдыр. Зэхыхьэм зи зэфIэкI щызыгъэлъэгъуэну гупхэм ящыщу уэрэджыIакIуэ, къэфакIуэ Iэзэ къызыхэкIынухэмрэ пщэдей нэгъуэщI щIыналъэхэм республикэм и цIэкIэ зыкъыщызыгъэлъэгъуэну артистхэмрэ мыбдеж къызэрыщынэIуэнур абы жиIа нэужь, фестивалым хэтхэм ехъуэхъуащ я зэфIэкIхэм хагъахъуэрэ ехъу-лIэныгъэ я куэду утыку итыну, я мурадхэр къехъулIэну.
— Къэбэрдей-Балъкъэрыр зэфIэкI зиIэ цIыхухэмкIэ дапщэщи къулейуэ щытащ. Ди къэфакIуэ, уэрэджыIакIуэ ныбжьыщIэхэр зэпымыууэ я зэфIэкI щоплъыж урысейпсо, дунейпсо зэпеуэхэм. Абыхэм республикэм и цIэр зэрыщаIэтым, езыхэми нэгъуэщIхэр зэрызытрамыгъакIуэм дрогушхуэ. Мы зэхыхьэм хэт гупхэм ящыщ куэдым, зэрыныбжьыщIэми емылъытауэ, къыфIащащ «щапхъэ зытрах», «цIыхубэ ансамбль» щIыхьыцIэхэр. Республикэм и мызакъуэу, нэгъуэщI щIыналъэхэми ахэр къыщацIыхуауэ фIыуэ къалъагъу. Гупхэм я утыку итыкIэ екIумкIэ а пщIэр езыхэм къалэжьыжащ, — жиIащ Портэ Галинэ.
КъБР-м щэнхабзэмкIэ и министр Фырэ Руслан фIыщIэ яхуищIащ республикэм и районхэмрэ къуажэхэмрэ я Iэтащхьэхэм цIыхубэ гъуазджэм гулъытэ зэрыхуащIым, нэхъыжьхэм къащIэна щэнхабзэ хъугъуэфIыгъуэр зэрахъумэм папщIэ.
Министрым жиIащ республикэм и къалэхэмрэ къуажэхэмрэ щыIэ ЩэнхабзэмкIэ унэхэр зэрагъэпэщыжу абы я лэжьыгъэхэр зэтегъэувэжыным теухуа программэхэр зэрагъэзэщIэнур, ныбжьыщIэхэр IэпщIэлъапщIэу ягъэсэныр, къафэмрэ уэрэдымрэ я Iэпэгъуу къагъэхъуныр я къалэн нэхъыщхьэхэм зэращыщыр.
ЦIыхубэ творчествэм хуащIа хэлъхьэныгъэфIым папщIэ, «щапхъэ зытрах», цIыхубэ ансамбль» цIэхэр зэрыфIащам щыхьэт техъуэ щIыхь тхылъхэр Фырэ Руслан яритыжащ. Апхуэдэхэщ, псалъэм папщIэ, Шэджэм район администрацэм щэнхабзэмкIэ и къудамэм и унафэщI Вэрокъуэ Ларисэ (уэрэдымрэ къафэмкIэ «Шэджэм псыкъелъэхэр» цIыхубэ ансамблыр, къафэмкIэ щапхъэ зытрах «Джигиты Чегема» ансамблыр, нэгъуэщIхэри), Прохладнэ район администрацэм щэнхабзэмкIэ и къудамэм и унафэщI ЛутI Алим (къафэмкIэ щапхъэ зытрах «Импрессия», «Улыбка», «Повитруля» ансамблхэр, «Родные просторы» цIыхубэ хорыр, нэгъуэщIхэри), КъБКъУ-м и проректор Къумыкъу Iэуес («Къафэ» цIыхубэ ансамблыр, къафэмкIэ «Каллисто» цIыхубэ театрыр, КъБКъУ-м и хорыр, уэрэдымкIэ «Амикс» цIыхубэ театрыр), Аруан район администрацэм щэнхабзэмкIэ и къудамэм и унафэщI Шыгъушэ Хьэутий (уэрэдымрэ къафэмкIэ «Нартхасэ» цIыхубэ ансамблыр, уэрэдымрэ къафэмкIэ щапхъэ зытрах «Нартшыр» ансамблыр, къафэмкIэ «Вдохновение» цIыхубэ ансамблыр, нэгъуэщIхэри).
А махуэм ялъэкI къагъэнакъым Шэджэм, Прохладнэ, Аруан, Дзэлыкъуэ, Лэскэн, Iуащхьэмахуэ, Бахъсэн, Тэрч районхэмрэ КъБКъУ-мрэ я къэфакIуэ, уэрэджыIакIуэ гупхэм. Зи нэгум нурыр кърих ныбжьыщIэхэм я утыку итыкIэм зэхуэсахэм дэрэжэгъуэу иратар къэIуэтэжыгъуейщ. «Шэджэм псыкъелъэхэм» я макъ жьгъырум, КъБКъУ-м и «Къафэ» цIыхубэ ансамблым и пасэрей хьэтхэм я къафэм, «Нартхасэ», «Нартшыр», «Нур», «Ислъэмей», «Анзорей» ансамблхэм я пщащэ зэкIужхэмрэ щIалэ къуданхэмрэ я къэфэкIэм, зауэлIхэмрэ ахэр зыхъумэ мелыIычхэмрэ я къафэу «Дэрэжэгъуэ» цIыхубэ ансамблым игъэзэщIам нэри псэри яхьэхуат. Прохладнэ куейм и къэзакъхэм я къафэхэмрэ уэрэдхэмрэ абы щIыбгъужмэ, гурыIуэгъуэщ зэхыхьэр нэгузыужьу, гукъинэжу зэрекIуэкIар.
Къафэмрэ уэрэдымрэ щызэщIэжьыуэ фестивалым кърихьэлIахэм я гур хигъэхъуарэ, апхуэдэ зэфIэкI зиIэ щIэблэ къызэрытщIэхъуэм иригушхуэу зэбгрыкIыжащ.
ТЕКIУЖЬ Заретэ.
Нэри псэри яхьэхурт
Гур зыгъэушэ, псэр зыгъэлъатэ къафэхэмрэ уэрэдхэмрэ теухуа «Си лъахэу Къэбэрдей-Балъкъэр» фестивалыр купщIафIэу зэрекIуэкIам къыщымынэу, удэзыхьэхт, гукъинэжт.
Щэнхабзэ зэхыхьэм и етIуанэ махуэм Шэрэдж, Май, Дзэлыкъуэ районхэм, Прохладнэ, Бахъсэн, Налшык къалэхэм я къэфакIуэ, уэрэджыIакIуэ гупхэм я зэфIэкI ягъэлъэгъуащ. Абыхэм еплъыну къызэхуэсахэм КъБР-м щэнхабзэмкIэ и министр Фырэ Руслан защыхуигъазэм къыхигъэщащ фестивалым хэт ансамблхэм республикэ псор зэрырипагэр, ахэр лъэпкъым и налкъутналмэсу зэрыщытыр.
— ФIыгъуэу къызолъытэ ди щIэблэр мыпхуэдэ Iуэху дахэм къызэрыхыхьэр. ЗэманкIэ зыпэплъытмэ, къафэм дихьэх, щэнхабзэр зыхэзыщIэ, хабзэм къыдекIуэкI щIалэгъуалэр нобэ нэхъыбэ хъуащ. Ар долъагъу утыкум къихьэ ныбжьыщIэхэм я лэжьыгъэм ущыкIэлъыплъкIэ. Узыншагъэрэ ехъулIэныгъэрэ яIэну со-хъуэхъу псоми, — жиIащ министрым.
ЦIыхубэ творчествэм хуащI хэлъхьэныгъэм папщIэ, я лэжьыгъэм хуэIэижьу зэрыпэрытым щхьэкIэ КъБР-м щэнхабзэмкIэ и министерствэм къыбгъэдэкI щIыхь тхылъхэр иратащ Налшык щылажьэхэу: щапхъэ зытрах «НалцIыкIу» сабий къэфакIуэ гупым, къафэмкIэ «Черкесия» цIыхубэ ансамблым, «Басият», «Минги-тау», «Нартсанэ», «Кавказ», «Дети гор», «Элия» къэфакIуэ гупхэм, «Эстафета» цIыхубэ хорым, «Родник» къэзакъ лъэпкъ хорым; Шэрэдж районым щыщхэу: къафэмрэ уэрэдымкIэ «Карасу», «Къуанч», «Iуащхьэмахуэ» ансамблхэм; Прохладнэ къалэм: «Блюз», «Новое дыхание», «Созвездие», «Росичи», «Ассорти» къэфакIуэ гупхэм; Май щIыналъэм: «Феникс» уэрэджыIакIуэ студием, «Майчанка», «Водограй», «Мы — терские казаки» ансамблхэм; Дзэлыкъуэ районым: «Маленький джигит», «Эхо гор», «Нэмыс», «Ислъэмей»; Бахъсэн къалэм: «Агни», «ДжэгуакIуэ», «Бахъсэн ауз», нэгъуэщIхэми.
Гукъыдэжыр къиIэту зэхыхьэм япэу зыкъыщигъэлъэгъуащ лъэпкъ къафэхэмкIэ «Дети гор» ансамблым (художественнэ унафэщIыр Кушмэзокъуэ Рафаилщ). Къыхэгъэщыпхъэщ мы гупым и илъэс 30-р гъэ къакIуэ и мазаем зэригъэлъэпIэнур. 1986 гъэм абы къыфIащащ «Щапхъэ зытрах» цIэр. Ансамблым хэт сабии 112-м ягъэзащIэ Кавказым ис лъэпкъхэм я къэфэкIэ зэмылIэужьыгъуэу 30-м нэблагъэ.
Я теплъэкIэ лыду, я макъкIэ жьгъырууэ … апхуэдэт Зауэмрэ лэжьыгъэмрэ я ветеранхэм я «Эстафета» хорыр (художественнэ унафэщIыр КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Хъарзынэ Рустамщ). Гупым хэт цIыху 43-м щыщу плIыр Хэку зауэшхуэм и ветеранщ.
КъафэмкIэ щапхъэ зытрах «Басият» ансамблым хэт щIалэгъуалэр я къару еблэжакъым, я зэфIэкI ягъэлъэгъуэн папщIэ. Сыт щыгъуи зи мурадыр зэзыгъэхъулIэ, жыджэр гупыр Хьэсэней жылагъуэм ЩэнхабзэмкIэ и унэр къыщызэIуахым ирихьэлIэу къызэрагъэпэщауэ щытащ. Ансамблым и репертуарым къэрэшей-балъкъэр лъэпкъ къэфэкIэхэм къищынэмыщIа, Кавказым ис лъэпкъ псоми я къафэхэри хэтщ. Ахэр ныбжьыщIэхэм къехъулIэн щхьэкIэ набдзэгуб-дзаплъэу, гумызагъэу гупым ядолажьэ Мусукаевэ Анжеликэ.
Фестивалыр я къафэхэмкIэ ягъэдэхащ ансамбль нэхъ щIалэ дыдэхэм щыщ «Минги-тау»-м. ГъуазджэхэмкIэ сабий школ №1-м и къудамэу Хьэсэней дэтым 2007 гъэм къыщызэрагъэпэща гупым зэман кIэщIым зэфIэкI къигъэлъэгъуащ, зэхьэзэхуэ, фестиваль зэхуэмыдэхэм саугъэт лъапIэхэр къыщихьащ. Щэнхабзэ зэхыхьэм гупым щигъэзэщIащ хабзэм ехьэлIа къэфэкIэхэр.
Гулъытэ хэха хуэфащэщ зи тхыдэр зэман жыжьэм кIуэ «Родник» къэзакъ лъэпкъ хорым. 1985 гъэм къэунэхуа уэрэджыIакIуэ гупым нобэкIэ цIыху 30 хэтщ. Абыхэм ягъэзащIэ Тэрч, Дон, Кубань къэзакъхэм, Къэбэрдей-Балъкъэрым ис лъэпкъхэм я уэрэдхэр.
Республикэр зэрыгушхуэ, зэрыбжьыфIэ ансамблхэм ящыщщ Дзэлыкъуэкъуажэ ЩэнхабзэмкIэ и унэм щагъасэ «Маленький джигит» сабий къэфакIуэ гупри (художественнэ унафэщIыр Къардэн Вячеславщ). Кавказ Ищхъэрэм ис лъэпкъхэм я къафэхэр зыгъэзащIэ мы ансамблым и цIэр жыжьэ щигъэIуащ, зэрыщыIэ илъэсипщIым къриубыдэуи республикэ зэхьэзэхуэ куэдым я лауреат хъуащ. Гупым хэтщ илъэси 9 — 15 ныбжьым ит сабий 40-м нэблагъэ. 2005 гъэм ансамблым къыхуагъэфэщауэ щытащ «Щапхъэ зытрах» цIэ лъапIэр.
Гуп цIэрыIуэщ «Кавказ» ансамблыр. Творческэ лъагапIэ инхэм хущIэкъуу къэгъуэгурыкIуэ мы гупым ныбжьыщIэ 80 хуэдиз къызэщIеубыдэ (илъэси 6 — 14 зи ныбжьхэрщ хэтыр), куэдым фIыуэ ялъэгъуа къэфакIуэ цIыкIу Къалмыкъ Тамерлан зыхэтыр мы ансамблырщ.
Лъэпкъ къафэхэм къадэкIуэу, фестивалым щагъэлъэгъуащ спорт, бал къэфэкIэхэри. Прохладнэ къалэ щылажьэ «Блюз» ансамблым «дызыхиша» вальсыр щIэщыгъуэт, дахэт. Я щыгъынкIэ, я макъкIэ нэр, псэр зыхьэхуахэм ящыщт «Созвездие» цIыхубэ уэрэджыIакIуэ студиери, Прохладнэ къалэ округым и щIыпIэ администрацэм ЩэнхабзэмкIэ и унэм щылажьэр.
ЛIэщIыгъуэкIэрэ къэгъуэгурыкIуа къафэхэр, уэрэдхэр цIыхубэм ихъумащи, абы и мыхьэнэр къызыгурыIуэ щIэблэ ноби дызэриIэр фIыгъуэщ.
БАГЪЭТЫР Луизэ.
