
ХъуэкIуэн Антисэ
ХъуэкIуэн Антисэ 1957 гъэм Къуэжьыкъуей (Шэрэдж Ищхъэрэ) къуажэм къыщалъхуащ. ЕджапIэм щыщIэса лъандэрэ усэ етх.
ГущIэгъу хуэщI
ЩыщIэнатэм гум уэздыгъэ,
Къиплъэгъуэнт абы щыушэр,
Нэхэм ятхыфатэм тхыгъэ,
Ар къыбгурыIуэнт псалъэншэу.
УэсхьэлIэнущ гурэ псэкIэ
Лъагъуныгъэр, идзу нур,
Ныпхуэсхьынущ дыгъэ бзийкIэ
Лъагъуныгъэм и къарур.
Уилъэгъуащи фIыуэ си псэм,
СфIумыгъэкIуэдыж гугъапIэр,
Си гъащIэм ухуэхъуащи гъусэ,
КъыщIыумыгъэкIыж
ар пщIыхьэпIэу.
НитIыр щыгъкIэ къащIэж нэпсыр
ТIэкIу зыхэщIи, хуэщI гущIэгъу.
Ар къыпожри гущIэм лъыпсу,
Гум и къуэпсыр умыгъэгъу.
Адыгэ щIалэм и гурыгъухэр
Мамырыжами жэщыр,
Гупсысэм сыкъимыгъанэ,
Ужьыхыжами даущыр,
Жейр къысхуемыкIуэ си нэм.
Согупсыс защIэу си гъащIэр,
Нэгум ущIэту йокIуэкI,
Мы дуней псор щIэщIэращIэр
Уэра си гугъэурэ блокI.
Услъагъумэ жыжьэу ублэкIыу,
Зехъуэжыр гум и къеуэкIэм.
Уи гъуэгум сыщыпIууамэ,
Уожьэжыр уи щхьэр щIэIуауэ.
Си гухэлъ щэхум щыгъуазэр
Мазэгъуэ дахэу фIэрафIэрщ.
Псэр зыхуэпабгъэу и гъуазэр
УхыхьэжакIэщ жей IэфIым.
Уэ умыщIэххэу уи пщIыхьым
МазэщIэу сыныхыхьэнщ,
Гум и IункIыбзэр здэпхьыр
КъэсщIэнщи, къыпфIэздыгъунщ.
КъызжиIэ псори уи плъэкIэм
Щэхуу зыхызощIыкIыр.
Гухэлъым мурад игъэшыр
КъозгъэщIэфынущ псалъэншэу.
Си гъащIэм ухэтщи дыгъэу,
Жэщхэри кIыфI къысщымыхъу.
Уи гъуэгум си лъагъуныгъэр
Махуэ хуэхъуну сохъуэхъу.
Уэзгъэщхьыфыну бзылъхугъэ
Щалъхуакъым мы дуней псом,
Си лъагъуныгъэм и лыгъэм
ИщIащ насыпыфIэ псэр.
ХьэпцIэ Аннэ
ХьэпцIэ (КIунтIыщ) Аннэ зыхуеджа IэщIагъэр юристщ, технологщ. Ауэ бзэм, тхэным дихьэхырти, журналист Iуэхум зритыжауэ, илъэс 20 мэхъури, ди къэрал телевиденэм адыгэбзэмкIэ и редакцэм щолажьэ, УФ-м и Журналистхэм я зэгухьэныгъэм хэтщ.
Аннэ куэд щIауэ усэхэм дахьэх. Абы и Iэдакъэ къыщIэкIащ адэжь лъахэм, анэм, лъагъуныгъэм, нэгъуэщIIуэхугъуэ куэдми ятеухуа усэхэр.
ГъащIэ
Нобэ гуэрым сыту упшагъуафэ,
КъыщызжаIэ куэдрэ къохъу.
ГъащIэ гъуэгур дощIэ — ар мыджафэ,
Гугъуехь куэдым упхымыкIыу мыхъу.
Сэ си хьэлкъым си гурылъхэр сIуатэу,
ФIыри Iейри псэкIэ согъэвыж.
Зэми игу къысщIогъури зэманыжьыр
щатэу,
КъыскIэлъоджэ: тIэкIу зыхуэсакъыж !
Хьэуэ, гу узын сэ скIуэцIылъыжкъым,
Мывэм хуэдэу быдэ хъуащ.
Толъкъунышхуэм пэсщIу щыта нэпсым
И къежьапIэр куэд щIауэ гъужащ.
ГъащIэ, сыту уэ угущIэгъуншэ,
Я нэхъ мывэ быдэр къогъэчэф.
ФIыуэ слъагъухэр сыбогъэщIыр
гулъытэншэ,
Псэ зыIумыт «гуащэщ» къысхужогъэIэф.
2011 гъэ
Джылахъстэней
Къуршылъэ-бгылъэу фIыгъуалъэ кIадэ,
Си адэжь лъахэу Джылахъстэней,
Шууей щауэщIэ щIыхьыбэ уардэу
Дунейм щогъахъэр, Джылахъстэней.
Уэ уи пшыналъэр щызэрылъэлъкIэ
Бзухэр мэфыгъуэр, Джылахъстэней.
ГуфIэгъуэ джэгум Iэгухэр дэлъалъэу
Лъакъуэр золъатэр, Джылахъстэней.
Псы уэр акъужьхэр лэжьэгъуэ махуэм
КъыптолъэщIыхьхэр, Джылахъстэней,
Хьэм бэв уи натIэщ, тIэтIэжщ уи Iэщхэр,
Щапхъэр уи лIыгъэщ, Джылахъстэней.
Дыгъэр къыщепскIэ, и псэр дохьэхри,
Уи деж щогувэ, Джылахъстэней.
Вагъуэбэ жэщхэм гущащхьэ дэси
ЗыпхуещI Шыхулъагъуэм,
Джылахъстэней.
Уи нэхъыжьыфIхэу фIыр зи Iэужьхэр
Ди нанэ-дадэщ, Джылахъстэней,
ЩIэблэу къыпщIэхъуэр щIэныгъэ
бынщи,
Угъурлы нэгухэщ, Джылахъстэней.
Нэхьэху-псэхьэхухэу, тхьэIухуд защIэу
ЩIыкIафIэщ уипхъухэр,
Джылъахъстэней,
ПцIащхъуэу зелъатэу утыку гъэбжьыфIэр
Уи шууей жэрхэрщ, Джылахъстэней.
Хышхуэр си гъуэгуми, щIыгум сытетми,
Ситми уафэгум , Джылахъстэней,
Си гур пхуоусэ, си псэм ухэлъщи,
Си лъахэ дыщэу Джылахъстэней.
Псалъэ схурикъуркъым
Си гуфIэгъуэщ нобэ, цIыхухэ,
Псоми, кхъыIэ, къыздэфIыгъ.
Хуиту зокIуэ, феплъыт, мышынэххэ,
Зыми си къуэ цIыкIур щымыгугъ.
Япэ лъэбакъуэхэр хечэ гъащIэм
ЗегъэщIагъуэ, псори фIэбэлыхьщ.
КъэувыIауэ, зэм хуоплъэкI и адэм,
Зыбгъэдэлъэдэнур къыхуэмыщIэу
бэлыхь телъщ.
И Iэ цIыкIухэр дридзейу къысхуожэ,
Дунеишхуэр тIуми тхуримыкъу.
Мис аращ насыпыр, маржэ,
ФхуэсIуэтэнут, ауэ псалъэ схуримыкъу.
3.12.1996 гъэ
ЩоджэнцIыкIу Еленэ
Адыгэ усакIуэшхуэ ШоджэнцIыкIу Алий и къуэ Лиуан и къуэж Мурат ипхъущ Ленэ. Абы нэгъабэ Налшык дэт Кавказ Ищхъэрэм ГъуазджэхэмкIэ и институтыр къиухащ, иджыпсту Москва аспирантурэм щоджэ. Усэ тхыным дехьэх, «Зэхуагъэ здэщыIэ Урысей» партым иригъэкIуэкIа зэпеуэм етIуанэ увыпIэр къыщихьащ. ЩоджэнцIыкIу Ленэ и усэхэр япэу тыдодзэ.
УсакIуэ
ЩоджэнцIыкIу Алий и фэеплъу
УсакIуэр — бегъымбарщ, щIэхъуэпсу,
ЩIылъэркъым зыхуеIэр абы и псэр.
Уафэ щIэншэрщ зытеплъызэр и нэр,
Бгы аузхэм кърахьэх зэм псы
толъкъунхэр,
Зэм уэсукхъуэкIэ къыщапхъуэ уи нэр.
ЩIалэм и теплъэм удихьэхыу,
Пщащэ щэныфIэм напIэр ирихьэхыу,
Губжьым къримыпхъуэтыжу къамэр
Адыгэ гъащIэр тхыжыныр къалэну
И пщэм дилъхьэжат усакIуэм и къалэмым.
Зауэр напэншагъэкIэ гъэнщIащи,
ГуIэгъуэ нэпсхэр къыфIожэх
щхьэлъащIэм,
Уафэ лъащIэ къабзэр зэхиупщIатэу,
ЩхьэщолъэтыкI фашистым
и кхъухьлъатэр.
Топхэр мэгъуагъуэ, щIопщауэ макъым
игъэткIыбжьу джабэр,
Шы гужьеяхэм къаIэтыр сабэр.
И бийхэм къыщIадза мафIэсым
Пхыжынщ усакIуэр, шыбгым ису,
ИщIэжу дуней зэрызехьэм
ХилъхьэнкIэ зэрыхъунур и щхьэр.
Зауэм зыми хуиIэкъым гущIэгъуи:
ИреIэхъуэ, ирезауэлI е ирегубгъуэ,
Псори, хэх имыIэу и зэхуэдэщ,
Залымыгъэм напIэр дэмыхуадэу.
Окопым къолыдыкIыр мафIэ лыгъэр,
Зауэм и IугъуэкIэ бгыщхьэр мэбауэ.
Ауэ и щхьэм хуитыжыным папщIэ,
Адыгэр щысхьыжакъым зэи гъащIэм,
Хихакъым гугъэр махуэщIэм IущIэным…
АрщхьэкIэ нэсакъым усакIуэр
а махуэщIэм.
Гупсысэр уахътыншэу хэжыхьри
зэманым,
Игъуэ нэмысу IэщIахами гъащIэр,
Къыхуигъэнащ и лъэпкъым акъыл жаныр,
Гум и хуабагъэр, псэм и фIыщIэр.
Аннетэ
Псалъэр псэм къыIэщIомащIэ,
Апхуэдэу мащIэщ къыдитар дэ гъащIэм,
ПщIыхьым дыхэту дахуэжэну
лъапцIэрышэу,
Къытхуэлъагъужыркъым адэжьхэм
я гуращэр.
Куэд щIауэ дымылъэгъуами анэр,
ДыхуэпIэщIэжыфыркъым ди унэм.
Уэшхыр къызэрешхыр тфIэщIэщыгъуэу,
Къыщыджыхьыжкъым, зэдутхыжу,
псыхьэлыгъуэм,
Зэзэмызи зытщIыжу нэджэIуджэ,
Зыдгъэбалигъыурэ диплъэжкъым
гъуджэм.
Мыбдеж кIыфIыгъэщ, къыщытхэуэу
минэр,
ЗызэтIкъузылIэжрэ, дышынэу.
НэхъыфIщ улIэжми умэжалIэу,
УIэщIэхуэ нэхърэ фашистым пщылIу.
Дэтхэнэ зыми фIыуэ ещIэр:
Нэхущыр къэсмэ, пшэкIэплъ къещIыр.
ЩIыр хьэрэкIытIэу къигъэнэхуу.
Ди нэри щоужыр нэхум
Окопэ кIыфIым дисым куэдрэ,
Ешами, тIэкIу зимыгъэпсэхуу,
Аннетэ мабзэ икIи мадэ.
Мэхъур и фIэщ: къэсынущ махуэр,
Дыгъэшхуэм щIылъэр къигъэнэхуу.
Псэунущ ар иджыри гушхуэу,
И щIалэ цIыкIур хъухукIэ лIышхуэ.
Зауэм къикIыжынщ щхьэгъусэр.
Хадэр дэгъэгъэнщ дыгъэ къытепсэм…
Ирихыжыфмэ зы гъатхэ,
Уаер кIуэщIыу, ткIужыху уэсыр.
Псэм къемэщIэкIыу псалъэ мащIэр
Гъатхэр къэсыхукIэ дзыхь
къытхуащIыр.
Жеинщ пщIыхьэпIэ имылъагъуу
Аннетэ, илъэщIыжынщ нэпс лъагъуэр.
Дихутэжынурэ ди унэ,
Гу ящытхуэжынущ анэм,
УIэгъэу къэкIуэжами, адэм
ЯхуэтщIыжынущ IэплIэ быдэу.
БакIэ щIэдгъэнэнщ ди быныр,
Ахэр къинэжынухэщ я унэм.
ТекIуэныгъэм и уэрэдыр Iунущ,
ХуащIу щIыхь цIыхухъухэм я къалэным.
Щхьэрихыжри и пыIэр зауэлIым,
Аннетэ дилъхьэжат щхьэцышхуэр и плIэм.
Ауэ, илъэс блыщI нэсауэ я ныбжьыр,
Хэлъщ акъылым дыпIэ лъэужьхэр,
Гум къегъэкIыж Iуданэ кIапэм
Зауэ зэманым и окопыр.
И дахагъэ псор къысхуигъэнахуэу,
Гъэмахуэ акъужь къыщопщэ си
щIымахуэм.
Бжьыхьэ дыщафэм и хъыбарегъащIэу,
Удз хуэлэжхэм я щхьэкIэхэр къыфIощIэ.
Жьыбгъэ емышхэрщ, зы къафIэмыIуэхуу,
ГуфIэжу губгъуэхэм щызэрызехуэр.
Гъатхэ къэкIуэнум и мэ къысIуригъауэу,
Си щIымахуэр гъэмахуэмэкIэ мэбауэ,
ГъащIэм хузигъэщIу гукъыдэж,
Си гукъеуэ псори егъэсыж.
