ЦIыхубэм ягу къина уэрэджыIакIуэ
КъБАССР-м, Шэшэн-Ингуш АССР-м, РСФСР-м щIыхь зиIэ я артист, уэрэджыIакIуэ цIэрыIуэ ПащIэ Ахьмэд псэужамэ, и ныбжьыр илъэс 80 ирикъунут.
ПащIэ Ахьмэд Мэхьмуд и къуэр 1936 гъэм Нартан къуажэм къыщалъхуащ. Ар ящыщщ зи адэм политикэ залымыгъэ кIэлъызэрахьэу Хэкум ирагъэIэпхъукIахэм. Зэкъуэшищым я нэхъыщIэ Ахьмэд илъэс фIэкIа хъуртэкъым и адэр щаукIам. Унагъуэр зыщыгугъ адэр зыщхьэщымытыж бынунэм гугъуехь куэд ишэчащ. Зым нэхърэ адрейр нэхъ цIыкIужу щIалищ къызыхуэна анэр колхозым хагъэхьэртэкъым, и щхьэгъусэр Хэкум и бийуэ, абы епцIыжауэ къалъытэрти. Дауэ мыхъуми, анэм ахэр зыхуей хуигъэзащ, иригъэджащ. Уэрэдымрэ къафэмкIэ «Кабардинка» ансамблым жыджэру хэт Ахьмэд и зэфIэкIым Мэлбахъуэ Тимборэ гу къылъитэри, Ленинград дэт консерваторэм щIэтIысхьэнымкIэ къыдэIэпыкъуат. Абы илъэситхукIэ щеджауэ, Тбилиси дэт консерваторэм зригъэдзыжри, 1969 гъэм ар къиухащ. А гъэ дыдэм республикэм къигъэзэжри, Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал филармонием лэжьэн щыщIидзащ. Иужьрей илъэс 15-м Музыкэ театрым и артист пажэу щытащ. Классикэ, эстрадэ уэрэдхэр зэхуэдэу фIыуэ зыгъэзащIэ ПащIэ Ахьмэд макъ гуакIуэ иIэт. Абы игъэ- защIэ уэрэдхэр Музыкэ театрым и архивым къызэрыхэнар фIыгъуэшхуэщ. Музыкэ театрым щыщылэжьа зэманым къриубыдэу щыджэгуа оперэхэмрэ опереттэхэмрэ куэдым гукъинэж ящыхъуащ. Апхуэдэхэщ Къардэн Хьэсэнрэ Балэ Мухьэдинрэ зэдатха «Мадинэ» оперэр, Джузеппе Верди и «Риголетто», Чайковский Пётр и «Евгений Онегин» оперэхэр, нэгъуэщIхэри.
ПащIэ Ахьмэд къэзыцIыхуу щытахэм фIыуэ къалъагъурт, пщIэшхуэ къыхуащIырт, хьэл-щэн дахэ зэрыхэлъым, зэрыцIыху гуапэм, нэхъыжьми нэхъыщIэми бгъэдыхьэкIэ къазэрыхуигъуэтыфым, цIыху хэтыкIэ зэрищIэм папщIэ. Алим Ленинград консерваторэм къыщыдеджащ дуней псом цIэрыIуэ щыхъуа артистхэу Темыркъан Юрий, Пугачёвэ Аллэ, Образцовэ Еленэ, Эсамбаев Мэхьмуд сымэ, нэгъуэщIхэри.
Ахьмэд и цIыхугъэу, и ныбжьэгъуу щытахэм ящыщщ КIыщокъуэ Алими. Зэгуэрым ПащIэ зэщхьэгъусэхэр Алим зэрымыщIэкIэ щыхуэзам къажриIат, щIалэ къащIэхъуэмэ, и цIэр фIащыну. ИкIи апхуэдэу хъуащ. КIыщокъуэр къыщалъхуа бадзэуэгъуэм и 22-м махуитI нэхъ фIэмыкIауэ дунейм къытехьа я щIалэм Алим фIащащ.
Ахьмэдрэ и щхьэгъусэ Татьянэрэ зэгурыIуэу, пщIэ, нэмыс яку дэлъу илъэс 30-м щIигъукIэ зэдэпсэуащ. Татьянэ и IэщIагъэкIэ пщафIэщ. Зэщхьэгъусэхэм бынищ къащIэхъуащ. Я щIалэ Алим КъБКъУ-м и инженер-ухуакIуэ факультетыр къиухами, и адэм и лъагъуэм ирикIуэжауэ уэрэд жеIэ. Ар макъамэм хуемыджа щхьэкIэ, Тхьэр зэфIэкIкIэ къыхуэупсащ. И адэм игъэзащIэу щытахэм ящыщ уэрэд зыбжанэ Алим жеIэ, «Анэ» жыхуиIэри хэту. Куэдым ягу дыхьащ абы Лосэн Тимур хуитха «Дахэ» уэрэдыр. Мыгувэу игъэзащIэу зэхэфхынущ «Хэт къыздэкIуэн?» гушыIэ уэрэдыр. ЗэтIолъхуэныкъуэу хъыджэбзитI — Светэрэ Ритэрэ — яIэщ. Ахэр инджылызыбзэм хуеджащ.
Ахьмэдрэ и щхьэгъусэ Татьянэрэ я унагъуэр
ПащIэ Ахьмэд "Реголетто" оперэм къыдыхэтхэм я гъусэу
ПащIэ Ахьмэдрэ Хъупсырджэн Албэчрэ
Ахьмэд и лэжьэгъухэм яхэту
— Пэжщ, Ахьмэд фIэкъабылтэкъым Алим макъамэр Iэпэгъу ищIыныр, унагъуэр зэрыбгъэпсэуну мылъку а IэщIагъэм къызэрыпэмыкIуэм къыхэкIкIэ. Ауэ, «ЛIэужьыр бжьиблкIэ мауэ», жыхуи- Iэращи, а лэжьыгъэр Алим и натIэм Тхьэм къритхагъэнщ. Ди бынхэм сэ нэхърэ Ахьмэд куэдкIэ нэхъ щабэу яхущытами, зыщышынэри зыщыукIытэри я адэрат. Ар щхьэгъусэ тыншу щытащ. Иджыпсту ди бынищри унагъуэ хъужащ, — къыджеIэ Ахьмэд и щхьэгъусэ Татьянэ. — Алим и хъыджэбз нэхъыжь Ланэ «Кавказ пшэплъхэр» ансамблым илъэсипщIкIэ къыщыфащ. Си пхъурылъху ЩоджэнцIыкIу Iэсхьэд фортепианэ йоуэ. Республикэпсо, урысейпсо зэпеуэхэм и зэфIэкI щоплъыж, пашэ щохъу. Темыркъан Юрий и щIыхькIэ ягъэува саугъэтыр абы иджыблагъэ къыхуагъэфэщащ. Аращи, къуэрылъху-пхъурылъхухэм я зэфIэкIхэмрэ ехъулIэныгъэхэмрэ срогуфIэ, срогушхуэ.
— ПащIэ Ахьмэд, Къуэдзокъуэ Хьэсэн, КIуащ Верэ, Шэрий Иринэ сымэ зэгъусэу 1957 гъэм Ленинград еджакIуэ ягъэкIуащ. Гупым я утыку итыкIэм укIэлъыплъыныр насыпышхуэт, гур хэзыгъахъуэт, гъуазджэм и фIыпIэт, и дахапIэт, — жеIэ композитор, усакIуэ ХьэIупэ ДжэбрэIил. — Ахьмэд бас макъ зиIэ уэрэджыIакIуэ лъэщт. СощIэж: абы уэрэд щыжиIэкIэ, пшэ хужь къысщхьэщыхьауэ сыщесу къысщыхъурт. «Утыку зэрихьэр лъапэщи, къызэрикIыжыр напэщ», — жеIэ ижь-ижьыж лъандэрэ адыгэм. Ахьмэд хуэдэу сценэ итыкIэ зыщIэ артист къэгъуэтыгъуейт. Абы урыс композиторхэм я IэдакъэщIэкI оперэ, арие куэд гум дыхьэу игъэзащIэрт. Балэ Мухьэдинрэ Къардэн Хьэсэнрэ зэдатха «Мадинэ» оперэм Къасым и ролыр щигъэзэщIа нэужь, ар драмэ актёр лъэщ зэрыхъуфынур наIуэ къэхъуат. Дэ насып диIэмэ, ПащIэ Ахьмэд хуэдэ уэрэджыIакIуэкIэ Тхьэр иджыри къытхуэупсэнщ.
Апхуэдэу гуапэу, IэфIу Ахьмэд зигу къинэжахэм ящыщщ абы и ныбжьэгъуу икIи и гъунэгъуу щыта Жыгун Хьэту и къуэ Аслъэн.
— Ахьмэдрэ си адэмрэ зэныбжьэгъут. Зы унэ дыщIэсти, дызэкIэлъыкIуэрт. и бынхэмрэ дэрэ дыкъыздэхъуащ. Ахьмэд щIэныгъэ зыбгъэдэлъ цIыхути, уепсэлъэну сыт щыгъуи гъэщIэгъуэнт, узыщымыгъуазэ куэд къыбжиIэрт, — игу къегъэкIыж Аслъэн. — Дуней псом щыцIэрыIуэ артистхэр, уэрэджыIакIуэхэр ицIыхурти, абыхэм я гъащIэм теухуауи щIэщыгъуэ Iэджэ къытхуиIуэтэжырт. Кобзон Иосиф, Магомаев Муслим, Пугачёвэ Аллэ сымэ игъэхьэщIэуи тлъэгъуащ. Ар Iэнэм тхьэмадэу зэрыпэрысым укIэлъыплъыну гухэхъуэт, щапхъэт. Хъуэхъу дахэхэр, уэрэдхэр жиIэрт. Шахмати дызэдэджэгурт, зэгъусэу бдзэжьеящи дыкIуэрт. Ахьмэд ди пщIантIэм куэдрэ щыплъагъунут, ини цIыкIуи ядэуэршэру. Ар дунейм щехыжам пщIантIэр нэщI хъуауэ, абы зеиншафэ къытеуауэ, зыгуэр хуэчэму къысщыхъуат.
УэрэджыIакIуэ, артист Iэзэ ПащIэ Ахьмэд дунейм зэрехыжрэ илъэси 10 мы гъэм жэпуэгъуэм и 22-м ирикъуами, ар и благъэхэм, и Iыхьлыхэм, и лэжьэгъухэм, къэзыцIыхуу щытахэм ящыгъупщэркъым.
ТЕКIУЖЬ Заретэ.
