КъБР-м и спортсменхэм я бжыгъэм хохъуэ
Иужьрей илъэситхум (2007 — 2012 гъэхэм) КъБР-м щыпсэухэм ящыщу физическэ щэнхабзэмрэ спортымрэ дихьэххэм я бжыгъэр процент 12-кIэ нэхъыбэ хъуащ. Апхуэдэу щыжаIащ КъБР-м Спортымрэ туризмэмкIэ и министерствэм 2012 гъэм я лэжьыгъэм кърикIуахэр къыщапщытэжа, 2013 гъэм я мурадхэр щаубзыхуа зэIущIэм.
Абы кърихьэлIащ Правительствэм и вице-премьер Портэ Галинэ, Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Iэтащхьэм и чэнджэщэгъу Къардэн Мурат, къэрал спорт IуэхущIапIэхэм, район спорт комитетхэм, турист-рекреацэ IэнатIэхэм я унафэщIхэр, спортым и ветеранхэр.
Спортымрэ туризмэмкIэ министр АфIэунэ Аслъэн зэIущIэр къыщызэIуихым къыхигъэщащ я къарур нэхъыбэу зытрагъэщIар республикэм и цIыхухэр гъащIэ узыншэм хуэгъэкIуэным, абы физическэ щэнхабзэм къыхэшэнри хыхьэу, спорт IэнатIэхэм зегъэужьыным, республикэ, дунейпсо утыкухэм зэфIэкI щагъэлъэгъуэным хуэунэтIауэ зэрыщытар.
Министрым и къуэдзэ Мамхэгъ Хьэчим къызэрыхигъэщащи, республикэм и цIыху мин 204,5-рэ физическэ щэнхабзэмрэ спортымрэ дехьэх. Иужьрей илъэситхум къриубыдэу апхуэдэхэм я бжыгъэм хэхъуащ: 2007 гъэм ар процент 11 хъууэ щытамэ, 2012 гъэм процент 23,1-м нэсащ. Республикэм щефIэкIуащ спорт лIэужьыгъуэ 32-рэ. Абыхэм щIалэгъуалэ мин 35-рэ дахьэх.
2012 гъэм къриубыдэу «Урысейм спортымкIэ и мастер» цIэр фIащащ спортсмен 54-м, «Дунейпсо класс зиIэ Урысейм спортымкIэ и мастер» цIыхуиплI хъуащ. «Урысейм спортымкIэ щIыхь зиIэ и мастер» цIэр хуагъэфэщащ тIум. СпортымкIэ япэ разряд къаIэрыхьащ, спортымкIэ мастерым и кандидат хъуащ 700-м щIигъу. ИрагъэкIуэкIыпхъэ зэхьэзэхуэхэм хагъэхьащ сабийхэм, ныбжьыщIэхэм, щIалэгъуалэм яхухэхахэр. Апхуэдэщ, республикэм и цIыху 1500-м щIигъу зэхэзыша атлетикэ псынщIэмкIэ, стIолыщхьэ теннисымкIэ, псы есынымкIэ, футбол цIыкIумкIэ, бадминтонымкIэ, шахматымкIэ зэхьэзэхуэхэр.
«Спортыр наркотикым и бийщ!», «Спортыр террорым и бийщ!» къыхуеджэныгъэхэм щIэту спорт зэмылIэужьыгъуэ зыбжанэмкIэ зэхьэзэхуэхэр илъэс къэс йокIуэкI. Абыхэм къызэхуашэс цIыху мин 50-м щIигъу. Хабзэ хъуащ къызэдэжэнымкIэ Республикэ Олимп махуэ къызэгъэпэщынри. Абы ныбжькIэ зэхуэмыдэ цIыху мини 5-м щIигъу къыхохьэ. ИрагъэкIуэкIащ цIыху куэд къызэщIэзыубыдэ спартакиадэхэр.
АдэкIэ Мамхэгъым къызэрыхигъэщамкIэ, гулъытэ хэха хуащI спортым дихьэх ныкъуэдыкъуэхэм хуэунэтIа лэжьыгъэм. Илъэс кIуам ахэр хэтащ Урысейм пашэныгъэ къыщыхьынымкIэ зэпеуэхэм, чемпионатхэм.
Гукъинэж хъуащ 2012 гъэм Налшык щекIуэкIа, КИФЩI-м и щIалэгъуалэ нэхъыфIу 1500-рэ, хьэщIэ мини 3-м нэблагъэ лъахэм къезышэлIа ещанэ «Кавказ джэгухэр» щIыналъэхэм я фестивалыр.
Спортым щызыIэрагъэхьа ехъулIэныгъэ лъагэхэм я гугъу щищIым, министрым и къуэдзэм жиIащ, 2012 гъэм къриубыдэу республикэм и спортсменхэр зэхьэзэхуэ зэхуэмыдэу 183-м зэрыхэтар, урысейпсо, дунейпсо зэхьэзэхуэхэм 502-рэ текIуэныгъэхэр, ехъулIэныгъэхэр къызэрыщахьар. Иужьрей Олимп Джэгухэм — Сидней, Афины, Пекин, Лондон щекIуэкIахэм — ди спортсменхэм дыщэ медали 2, дыжьыну 1, жэзу 4 щызыIэрагъэхьащ.
ИджыкIэ Олимп спорт лIэужьыгъуэхэмкIэ Урысейм и командэ къыхэхам ди республикэм и гъэсэну 108-рэ, Олимп джэгухэм химыубыдэ спорт лIэужьыгъуэхэр къэплъытэмэ — спортсмени 128-рэ хэтщ.
Къэбэрдей-Балъкъэрым къыщызэIуахащ Гъэмахуэ спорт лIэужьыгъуэхэмкIэ центр. Абы и къалэн нэхъыщхьэщ гугъэ нэхъ уэзыгъэщI спортсмен ныбжьыщIэхэм зэгъэузэщIыныр, Урысейм и командэ къыхэхам хыхьэнухэр гъэхьэзырыныр. Абы хэтщ бэнэкIэ хуитымкIэ, алыдж-урым бэнэкIэмкIэ, дзюдомкIэ, атлетикэ хьэлъэмкIэ къудамэхэр. Центрым зыщагъасэ илъэс 14-16 ныбжьхэм ит сабий 75-м. Мыгувэу а бжыгъэр 150-м нагъэсыну я мурадщ.
Спортым гурэ псэкIэ пыщIа спортсмен диIэн, абыхэм нэхъри гукъыдэж ягъуэтын папщIэ КъБР-м и Iэтащхьэм и унафэкIэ, ахъшэ саугъэтхэр, мазэ стипендиехэр хуагъэуващ Урысей Федерацэм и командэ къыхэхам хэт спортсменхэм, абыхэм я тренерхэм. Апхуэдэу, 2012 гъэм и япэ мазихым абыхэм стипендиеу сом мелуани 4, 374-рэ ахъшэ саугъэту мелуани 9-рэ хухахащ. УФ-м и командэ къыхэхам спортсменхэр хуэзыгъэхьэзыр спорт IуэхущIапIэхэм федеральнэ мылъкум къыхэкIыу ахъшэкIэ зыщIагъакъуэ. Къапщтэмэ, 2011 — 2012 гъэхэм республикэм спортымкIэ и школ зыбжанэм сом мелуани 4,5-рэ хухахащ.
Олимп резервхэр щагъэхьэзыр сабий-ныбжьыщIэ спорт школхэм я программэр къызэзыгъэпэщ «Урысейм и олимпийцхэр дэзыIыгъ фонд»-м гранту мелуан зритынухэм хагъэхьащ Iуащхьэмахуэ муниципальнэ куейм щыIэ сабий-ныбжьыщIэ спорт школыр.
2009 гъэм щыщIэдзауэ, республикэм щокIуэкI спорт инфаструктурэр къэгъэщIэрэщIэжынымкIэ лэжьыгъэхэр. Абы ипкъ иткIэ, лэжьэн щIадзащ физическэ щэнхабзэмрэ узыншагъэр егъэфIэкIуэнымкIэ, спорт лIэужьыгъуэхэм зыщыхуагъасэ IуэхущIапIэ, спорт- зал 11. КъызэрыгуэкI футбол губгъуэ 20 зэрагъэпэщыжащ. Алэрыбгъу IэрыщIхэр топ джэгупIэу 8-м, футбол цIыкIу губгъуэу 12-м щагъэтIылъащ.
2012 гъэм Сабий стадионыр зэрагъэпэщыжащ, Налшык къалэм, Лэскэн куейм хыхьэ Урыху къуажэм спорт комплексхэр ухуэныр щызэфIагъэкIащ. «Урысей зэкъуэт» социальнэ проектым ипкъ иткIэ, Май къалэм дэт Физическэ щэнхабзэмрэ узыншагъэр егъэфIэкIуэнымкIэ IуэхущIапIэр зыхуей спорт IэмэпсымэхэмкIэ къызэрагъэпэщащ. Лэскэн куейм хыхьэ Анзорей, Прохладнэ куейм и Прималкинскэ къуажэхэм Физическэ щэнхабзэмрэ узыншагъэр егъэфIэкIуэнымкIэ IуэхущIапIэхэр щаухуэ.
Программэм ипкъ иту, мы гъэм Налшык, Нарткъалэ, Тэрч спорт IуэхущIапIэр дащIыхь. Физическэ щэнхабзэмрэ узыншагъэр егъэфIэкIуэнымкIэ IуэхущIапIэхэр Налшык къалэ, Плановскэ, Дыгулыбгъуей, Куба, Малкэ, Къэхъун, Щхьэлыкъуэ, Жэмтхьэлэ Ипщэ, Гундэлэн, Сэрмакъ, Хьэтуей къуажэхэм, Котляревскэ, Екатериноградскэ станицэхэм къыщызэрагъэпэщынущ.
— Нэгъабэ и закъуэ, федеральнэ мылъкум къыхэкIыу спорт инфраструктурэхэр егъэфIэкIуэным тедгъэкIуэдэну сом мелуан 276, 1-рэ къытIэрыхьащ. Мы гъэм мелуан 250-кIэ догугъэ. Мылъкур къытхуаутIыпщмэ, спорт утхэр хьэпшыпхэмкIэ, IэмэпсымэхэмкIэ къызэгъэпэщыным, футбол щыджэгу губгъуэ IэрыщIхэр ухуэным тедгъэкIуэдэнущ,- жиIащ министрым и къуэдзэм.
Гугъуэт Заремэ.
