Мы махуэхэм
ЩIышылэм и 11, щэбэт
ФIыщIэ щIыным и дунейпсо махуэщ
Урысейм и мэзгъэфIэнхэмрэ (заповедникхэмрэ) лъэпкъ паркхэмрэ я махуэщ. 1917 гъэм Урысейм къыщызэрагъэпэщащ япэ мэзгъэфIэ-ныр — Баргузин щIыпIэм (Бурятие) псэущхьэхэр хъумэным хуэщIа къэ-рал IуэхущIапIэм лэжьэн щыщIидзащ.
Албание Республикэм и махуэщ
1569 гъэм дунейпсо тхыдэм щыяпэу Инджылызым лотерей щагъэджэгуащ.
1693 гъэм Сицилие хытIыгум (Италие) Этнэ вулканыр къыщиури, щIыр щыхъеящ. Абы цIыху мин 60-м щIигъу хэкIуэдащ.
1909 гъэм цIыхубзхэр япэу автомобилкIэ къызэдэжащ — Нью-Йорк къыщыщIэдзауэ Филадельфием нэс гъуэгуанэр зэпачащ.
1935 гъэм КъуэкIыпIэ Жыжьэм щыIэ тенджыз къарухэм зэреджэр хы Хуэм флот жиIэу зэрахъуэкIащ.
1943 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрыр нэмыцэ-фашист зэрыпхъуакIуэхэм къыIэщIагъэкIыжащ.
1943 гъэм советыдзэхэм Псыхуабэ, Железноводск, Минеральные Воды къалэхэр хуит къащIыжащ.
1957 гъэм СССР-м и къэрал Iэтащхьэхэм унафэ къащтащ «Плесецк» космодромыр ухуэным теухуауэ.
1960 гъэм СССР-м и Министрхэм я Советым Космонавтхэр щагъэхьэзыр япэ центр къызэгъэпэщыным теухуа унафэ къищтащ.
1994 гъэм лэжьэн щIидзащ Урысейм палатитIу (ФедерацэмкIэ Советрэ Къэрал Думэу) зэхэт и ПарламентыщIэм — УФ-м и Федеральнэ Зэхуэсым. Къэралым и хабзэубзыху орган нэхъыщхьэм хэтынухэр цIыхубэм щаубзыхуат 1993 гъэм дыгъэгъазэм и 12-м екIуэкIа хэхыныгъэхэм.
1995 гъэм УФ-м и Къэзыбж палатэр къызэрагъэпэщащ. Абы и япэ унафэщIу ягъэуващ Къэрмокъуэ Хьэчим.
Урысей этнограф, Кавказым и тхыдэр джыным елэжьа Косвен Марк къызэралъхурэ илъэси 135-рэ ирокъу.
Адыгей тхакIуэ, драматург, зэдзэкIакIуэ Цей Ибрэхьим къызэралъхурэ илъэси 130-рэ ирокъу.
Пшынауэ Iэзэ, РСФСР-мрэ КъБАССР-мрэ я цIыхубэ артисткэ Къашыргъэ КIурацэ къызэралъхурэ илъэси 121-рэ ирокъу.
Тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессору щыта, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Медалы Хьэчим къызэралъхурэ илъэс 95-рэ ирокъу.
Совет актёр, УФ-м и цIыхубэ артист Тараторкин Георгий къызэралъхурэ илъэс 75-рэ ирокъу.
Урысей актёр цIэрыIуэ, УФ-м щIыхь зиIэ и артист Хабенский Константин и ныбжьыр илъэс 48-рэ ирокъу.
Тележурналист, «Хэкум и пащхьэ щиIэ фIыщIэхэм папщIэ» орденым и етIуанэ нагъыщэм и медалыр зрата Малахов Андрей и ныбжьыр илъэс 48-рэ ирокъу.
Дунейм и щытыкIэнур
«pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык уфауэ щыщытынущ. Хуабэр махуэм градуси 4 — 6, жэщым градуси 2 — 3 щыхъунущ.
ЩIышылэм и 12, тхьэмахуэ
Урысей Федерацэм и прокуратурэм и лэжьакIуэм и махуэщ. 1722 гъэм Пётр Езанэм къэрал органыщIэ — Урысейм и прокуратурэр — къызэригъэпэщащ. Урысейм и япэ прокурору ягъэуват Ягужинский Павел.
1820 гъэм Инджылызым къыщызэрагъэпэщащ Пащтыхьыгъуэм и астрономие зэгухьэныгъэ.
1922 гъэм Къэрэшей-Шэрджэс АО-р къэунэхуащ.
1936 гъэм «Локомотив» спорт зэгухьэныгъэр къызэрагъэпэщащ.
1945 гъэм советыдзэхэм Вислэ, Одер псыхэм деж щебгъэрыкIуэн щIадзащ. ЩIышылэм и 12 — мазаем и 3-хэм екIуэкIа а зауэшхуэм мыхьэнэшхуэ иIащ Польшэр фашистыдзэхэм къаIэщIэгъэкIыжынымкIэ.
1950 гъэм СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым къищтащ Хэкум епцIыжахэм, нэгъуэщI щIэпхъаджагъэ хьэлъэ зылэжьахэм я судыр укIкIэ ящIэну хуит зыщI унафэ. Ди къэралыр абы тетащ 1996 гъэ пщIондэ.
Франджы тхакIуэ, усакIуэ, дуней псом цIэрыIуэ щыхъуа таурыхъ куэд зи къалэмыпэм къыщIэкIа Перро Шарль къызэралъхурэ илъэс 392-рэ ирокъу.
Америкэм щыщ тхакIуэ цIэрыIуэ Лондон Джек (и цIэ-унэцIэ дыдэр Джон Гриффит Чейнищ) къызэралъхурэ илъэси 144-рэ ирокъу.
Совет физик цIэрыIуэ, СССР-м япэ атомнэ бомбэ щызыщIа гупым и унэтIакIуэу щыта Курчатов Игорь къызэралъхурэ илъэси 117-рэ ирокъу.
Академик, Социалист Лэжьыгъэм тIэунейрэ и ЛIыхъужь Королёв Сергей къызэралъхурэ илъэси 113-рэ ирокъу.
Техникэ щIэныгъэхэм я доктор, РСФСР-м щIыхь зиIэ и егъэджакIуэ Къатхъэн Чэрим къызэралъхурэ илъэси 104-рэ ирокъу.
Композитор, пианист цIэрыIуэ, СССР-м и цIыхубэ артист Паулс Раймонд и ныбжьыр илъэс 84-рэ ирокъу.
ЩIДАА-м и академик, Къэрэшей-Шэрджэс Республикэм и Жылагъуэ палатэм хэт, Урысейм ис адыгэхэм я лъэпкъ-щэнхабзэ автономием и унафэщI Уэхъутэ Александр и ныбжьыр илъэс 72-рэ ирокъу.
УФ-м щIыхь зиIэ и артисткэ, Урысей Федерацэм и Къэрал саугъэтым и лауреат Литвиновэ Ренатэ и ныбжьыр илъэс 53-рэ ирокъу.
Дунейм и щытыкIэнур
«pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык уфауэ щыщытынущ, пIалъэ-пIалъэкIэрэ уэс къыщесынущ. Хуабэр махуэм градуси 3 — 4, жэщым 1 градус щыхъунущ.
ЩIышылэм и 13, блыщхьэ
Урысей Печатым и махуэщ. УФ-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым 1991 гъэм дыгъэгъазэм и 28-м къищта унафэм ипкъ иткIэ ягъэуващ.
1703 гъэм Пётр Езанэм и унафэкIэ къыдэкIащ «Ведомости о военных и иных делах» урысейпсо газетым и япэ номерыр.
1830 гъэм «Литературная газета» газетым и япэ номерыр къыдэкIащ.
1858 гъэм къагъэсэбэпу щIадзащ япэ урысей пощт маркэр.
1872 гъэм Урысейм лэжьэн щыщIидзащ дуней щытыкIэм кIэлъыплъ, къэунэхуну махуэм ар зыхуэдэнур къэзыхутэ IуэхущIапIэм.
1874 гъэм Урысейм и пащтыхь Александр ЕтIуанэм къыдигъэкIащ «Дзэм къулыкъу щыщIэным теухуа Уставыр». Зи ныбжьыр илъэс 21-рэ ирикъуа цIыхухъум абы къалэн щищIырт къэралым къулыкъу хуищIэн хуейуэ.
Физик цIэрыIуэ, СССР-мрэ Украинэмрэ щIэныгъэхэмкIэ я академие-хэм я академик Лифшиц Илья къызэралъхурэ илъэси 102-рэ ирокъу.
«Адыгэ псалъэ» газетым и къудамэм и унафэщI, КъШР-м щIыхь зиIэ и журналист Уэрдокъуэ Женя къыщалъхуа махуэщ.
Актрисэ, режиссёр, УФ-м щIыхь зиIэ и артисткэ Апексимовэ Иринэ и ныбжьыр илъэс 53-рэ ирокъу.
Дунейм и щытыкIэнур
«pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык уфауэ щыщытынущ, пIалъэ-пIалъэкIэрэ уэс къыщесы-нущ. Махуэм хуабэр градуси 3 — 4, жэщым щIыIэр градуси 3 — 1 щыхъунущ.
