Сыт ахэр зищIысыр?
Мывэ хъуреишхуэхэм нэхъыбэу Америкэ Курытым, Америкэм и Штат Зэгуэтхэм (США), Зеландием, Румынием, Къэзахъстаным, Бразилием, Урысейм ущыхуозэ. Ди щIыналъэми ахэр щыкуэдщ.
Къэщкъэтау тIэкIу уфIэкIмэ, къуэладжитI щыIэщ. Дэтхэнэми и кIыхьагъыр километри 4-м щIегъу. Абыхэм псынэпсщ щежэхыр. Теплъэ дахэ зэрамыIэм къыхэкIкIэ, зы лъэныкъуэкIи мы къуэхэм нэр дихьэхыркъым. Абыхэм я лъащIэм щызэпыхьэ джабэхэр дэкIыгъуейуэ зэрыщытым и мызакъуэу, ахэр зэрызэхэлъ щIым и нэхъыбэр зэмыпцIа ятIагъуэщи, зэпымыууэ гуощэщ. Къыгуэухэр зыхэщащэ псы цIыкIухэри щIыфэ-гъуабжафэу утхъуа зэпытщ. Езы къуэ кIуэцIхэми, жыгхэр зэрыщызэтеукIуриям къыхэкIкIэ, ущызэхэзекIуэну гугъущ. ТIуащIэ лъащIэм Iуву «дэзэрыгуа» жыгхэм япыт пщIащэ Iувым дыгъэ бзийхэр зэрыпхымыкIыфыр абы къыхэгъэхьэжи, гурыIуэгъуэ хъунущ къуэладжитIыр цIыху кIуапIэу щIыщымытыр.
Мис апхуэдэ щIыпIэхэращ мывэ хъуреишхуэхэм нэхъ узыщрихьэлIэри. Зэман кIыхьым къриубыдэу зэрызэтрищIэм къыхэкIкIэ, зи гугъу тщIы къэщIыгъэхэм геологхэр «конкрециекIэ» йоджэ. Псалъэм папщIэ, «тхьэ топхэр» щызэтрищIэкIэ, абыхэм лъабжьэ яхуэхъур мэзылъэ-бгылъэ щIыпIэхэм куэду щызэбгрыпхъа мывэ-пшахъуэ хьэдзэхэращ. Лъэхъэнэшхуэм и кIуэцIкIэ адрей пкъыгъуэхэр абыхэм якIэропщIэри, «тхьэ топкIэ» зэджэ абрэмывэм хуэдэхэр къагъэхъу.
Зи гугъу тщIы къуэладжэхэм узыщрихьэлIэ мывэ хъурейхэм я инагъ-цIыкIуагъкIэ зэмыщхь куэд къахокI. Абыхэм яхэтщ сабий джэгуалъэ хуэдиз фIэкIа мыхъухэри, зи къэухьыр метри 3-4-м щIигъуахэри. Мывэ топхэр дэнэкIи щызэбгрыпхъащ: ахэр псыр зи жапIэ ныджэми, абы зыкъытезыгъащIэ джабэхэми щыболъагъу. Иныкъуэхэм дежи «тхьэ топхэр» Iэрамэ-Iэрамэу зэхэтщ.
Зэ еплъыгъуэкIэ, мывэ хъурей абрагъуэхэр зэгуэр иныжь джэгуалъэу щыта фIэкIа пщIэнкъым, апхуэдизкIэ ахэр джафэу хъуреибзэщи. ЩIыуэпсым къигъэщIауи зэрыпщIэн щыIэкъым. Дапхуэдэу щымытми, «тхьэ топхэр» телъыджэщи, «абыхэм цIыхухэр Iузгъэплъарэт», — жыбоIэ. Ауэ ахэр тафэм къипшэным гугъуехьышхуэ пыщIащ. Сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, япэрауэ, укъызэрехын гъуэгу къуэладжэхэм дэткъым. ЕтIуанэрауэ, мывэ хъурейхэр вертолёткIэ къэпIэтыну яужь уихьэнущи, мэзым упхигъэтIысыкIынукъым. Ещанэ щхьэусыгъуэр езы мывэхэм тон бжыгъэ зэрахьэлъагъырщ.
НэгъуэщI «конкрецэ» лIэужьыгъуи мы щIыпIэхэм ущрохьэлIэ. Абыхэм «тегъэщIапIэ» яхуэхъуар пшахъуэ-мывалъэ мыхъуу, къэкIыгъэхэм я кIэрыхубжьэрыхухэмрэ нэщIэпкIэ цIыкIу зэмылIэужьыгъуэхэмрэщ.
ЩIэныгъэлIхэм зэрыхуагъэфащэмкIэ, щIы хъурейм и тхыдэм куууэ ухэзыгъаплъэ, ятIагъуэ-карбонат пкъыгъуэхэм къытепщIыкIа, мывалъэ «конкрецэхэр» щыкуэдщ ди республикэм и кIыхьагъкIэ кIуэцIрыкI Мэзылъэ шытхым (Лесистый хребет).
БЭРАУ Бышэ.
