Щэнхабзэмрэ гъуазджэмрэ гулъытэ щагъуэтым мыхъумыщIагъэр щымащIэщ
А гупсысэр щытепщэу щытащ Къэбэрдей-Балъкъэрым ЩэнхабзэмкIэ и министерствэм и коллегием и зэIущIэм. Абы къыщапщытэжащ блэкIа илъэсым зыхуагъэувыжауэ щыта къалэнхэм зэрыпэлъэщар, УФ-м и Президентым Урысей Федерацэм и Федеральнэ Зэхуэсым Зэрызыхуигъэзам къыхэщ къэрал щэнхабзэ политикэмрэ «Къэбэрдей-Балъкъэрым и щэнхабзэр» 2013 — 2017 гъэхэм ятещIыхьа къэрал программэмрэ гъэзэщIа хъунымкIэ яхузэфIэкIыр.
ЗэIущIэм, зэрыхабзэу, кърихьэлIат министерствэм, абы и нэIэм щIэт IуэхущIапIэхэм я унафэщIхэр, щэнхабзэм, гъуазджэм я лэжьакIуэхэр. Къэпсэлъэнухэм хухах дакъикъэ бжыгъэр яубзыхуа иужь, зэхыхьэр езыгъэкIуэкIа, ди республикэм и Iэтащхьэм и чэнджэщэгъу Уянаевэ Iэминат псалъэ иритащ Къэбэрдей-Балъкъэрым щэнхабзэмкIэ и министрым и къалэнхэр зыгъэзащIэ Фырэ Руслан.
— Iуэху нэхъыщхьэу 2013 гъэм диIар профессиональнэ гъуазджэм зегъэужьыным, республикэм и щэнхабзэ хъугъуэфIыгъуэхэр хъумэным, цIыхубэ творчествэм дихьэххэр гъэгушхуэным, хэгъуэгум и цIыхухэм щэнхабзэ, нэгузыужь Iуэхухэр нэхъыбэу егъэлъагъуным ехьэлIахэрщ, — къыхигъэщащ и къэпсэлъэныгъэм и пэщIэдзэу Фырэм. — 2013 гъэм зэфIэдгъэкIахэм я пажэу къэлъытапхъэщ Къэбэрдей-Балъкъэрым и щэнхабзэм 2013 — 2017 гъэхэм къриубыдэу зэрызиужьынум ехьэлIа къэрал программэр къызэрытщтар, УФ-м и Президентым 2012 гъэм накъыгъэм и 7-м Iэ зыщIидза, ди IэнатIэм и лэжьыгъэр 2018 гъэм нэсыху зыунэтI «Къэрал социальнэ политикэр гъэзэщIэным хухэха Iуэхухэр» Унафэр зи лъабжьэр.
Апхуэдэуи и гугъу ищIащ дунейпсо, урысейпсо, щIыналъэ зэIущIэхэу Налшык щекIуэкIахэм Къэбэрдей-Балъкъэрыр Кавказ Ищхъэрэм и щэнхабзэ щIыпIэ нэхъыщхьэу зэрыщытыр наIуэ зэрищIам. Фигу къэдгъэкIыжынщи, ди деж щекIуэкIащ дирижёр цIэрыIуэ, СССР-м и цIыхубэ артист Темыркъан Юрэ и ныбжьыр илъэс 75-рэ зэрырикъум траухуа зэхыхьэшхуэхэр — Симфоние макъамэм и етIуанэ дунейпсо, «Налшык Кавказым и щэнхабзэ къалащхьэщ» фестивалхэр, Станиславкий Константин къызэралъхурэ илъэси 150-рэ зэрырикъум и щIыхькIэ къызэрагъэпэща «Южная сцена» Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэ театр фестивалыр, адыгэ, балъкъэр лъэпкъ уэрэдыжьхэм я республикэ фестивалхэу КъардэнгъущI Зырамыкурэ Отаров Омаррэ я цIэхэр зезыхьэхэр, «Iуащхьэмахуэ и щыгу щагъэзащIэ къафэхэр» IуэрыIуатэ фестивалыр, нэгъуэщI куэди. Къапщтэмэ, ди республикэр зэрыгушхуэ «Кабардинка» къэрал академическэ ансамблыр хэтащ «Кавказ Джэгухэр — 2013» ещанэ фестивалу Псыхуабэ щекIуэкIам, Лондон щыIа Олимп Джэгухэм я щэнхабзэ Iуэхухэм.
Республикэм и щэнхабзэм зиужьынымкIэ мыхьэнэшхуэ иIащ КъБР-м и Iэтащхьэм «Театр гъуазджэм ехьэлIауэ Къэбэрдей-Балъкъэрым и Iэтащхьэм игъэув грантхэр», «Литературэмрэ гъуазджэмкIэ Къэбэрдей-Балъкъэрым и Къэрал саугъэтым теухуа» и Унафэхэр гъэзэщIа зэрыхъуам. Муниципальнэ IуэхущIапIэхэм я лэжьыгъэр егъэфIэкIуэным, цIыхухэр щэнхабзэ, гъуазджэ лъэпкъ хъугъуэфIыгъуэхэм нэхъ пэгъунэгъу щIыным, самодеятельнэ цIыхубэ творчествэм я фIыпIэхэм зегъэужьыным илъэс кIуам гулъытэ хъарзынэ игъуэтащ. Республикэм и къалащхьэм и мызакъуэу, районхэм, къуажэхэм щекIуэкIащ зэхьэзэхуэ зэхуэмыдэхэр, гъэлъэгъуэныгъэхэр, абыхэм щылажьэ къэфакIуэ, уэрэджыIакIуэ гупхэр дунейпсо, урысейпсо, щIыналъэ фестивалхэм жыджэру хэтащ.
Къыхэбгъэщмэ, музейхэми яIэщ ехъулIэныгъэхэр. 2013 гъэм къриубыдэу абыхэм ирагъэкIуэкIащ гъэлъэгъуэныгъэу 173-рэ (ар 2012 гъэм елъытауэ зэIущIэ 19-кIэ нэхъыбэщ). Я пщэрылъхэм пэлъэщащ республикэм и библиотекэхэри: абыхэм екIуэлIащ щIэджыкIакIуэ мин 269-рэ, тхылъу абыхэм иратам и бжыгъэр 5257,7-рэ мэхъу.
Щэнхабзэ IэнатIэм и лэжьакIуэхэр гъэхьэзырыным, сабийхэм художественнэ щIэныгъэ етыным ехьэлIа лэжьыгъэ мымащIэу ирагъэкIуэкIащ, зэчий зыбгъэдэлъ ныбжьыщIэхэр къэгъэнэIуэнми гулъытэ хуащIащ.
ЩэнхабзэмкIэ министрым щIиуфакъым зи къалэным пэмылъэща IуэхущIапIэхэри. Дызытехьа илъэсым абыхэм я ныкъусаныгъэхэр ямыгъэзэкIуэжмэ, гупсэхуу я Iуэхум хэплъэн, унафэ ткIий тещIыхьын зэрыхуейр жиIащ. «2014 гъэр Щэнхабзэм и илъэсу ягъэуващи, ди IэнатIэм мылъку нэхъыбэIуэ хухахыпхъэщ. Iэщэ яIыгъыу ныбжьыщIэхэр уэрамхэм къыдэмыхьэн, ахэр Iуэху фIейхэм пэIэщIэ тщIын папщIэ щIэблэр гъэсэным хуэфащэ мылъку хухэтхамэ мынэхъыфIу пIэрэт?!» — жиIащ Фырэ Руслан.
Зи пашэ IуэхущIапIэхэм я лэжьыгъэм, къапэщыт къалэнхэм илъэс кIуам зэрыпэлъэщам, яхузэфIэмыкIахэмрэ абыкIэ лъэпощхьэпо хъуамрэ, зыужьыныгъэм и хэкIыпIэу къалъытэмрэ абы папщIэ республикэм и къулыкъущIэхэм зэращыгугъымрэ, нэгъуэщIхэми я гугъу ящIу зэIущIэм къыщыпсэлъащ Мэлбахъуэ Тимборэ и цIэр зезыхьэ Лъэпкъ библиотекэм и унафэщI Емуз Анатолэ, ЩэнхабзэмкIэ фондым, Кинематографистхэм я зэгухьэныгъэм и щIыналъэ къудамэм я тхьэмадэ Вэрокъуэ Владимир, Прохладнэ районым и администрацэм и Iэтащхьэм и къуэдзэ, щэнхабзэмкIэ, социальнэ политикэмрэ спортымкIэ къудамэм и унафэщI Лутов Олег, Горький Максим и цIэр зезыхьэ Урыс къэрал драмэ театрым и унафэщI Николаевэ ФатIимэ, КъБР-м ЩэнхабзэмкIэ и министерствэм егъэджэныгъэмкIэ и щIэныгъэ-методикэ центрым и нэхъыщхьэ Бэрбэч Беслъэн.
ЩэнхабзэмкIэ министерствэм и коллегием зэIущIэм и кIэухым иубзыхуащ ялэжьын хуейхэм ятещIыхьа унафэм и проектыр. Iыхьийуэ зэхэт унафэр хуэгъэзащ езы министерствэм, творческэ зэгухьэныгъэхэм, район, къалэ администрацэхэмрэ абыхэм щэнхабзэмкIэ я къудамэхэмрэ, КъБР-м и театрхэм, КъБР-м и Лъэпкъ музеймрэ СурэтыщI гъуазджэмкIэ музеймрэ, Лъэпкъ библиотекэм. Псалъэм папщIэ, театрхэм гулъытэ хэха хуащIын хуейщ я репертуарым, я лэжьыгъэхэр щIыналъэ нэхъыбэм зэрыщагъэлъэгъуэнуми яужь итыпхъэщ; район музейхэм компьютер зэрагъэпэщу Интернет сайтым зыпащIэныр иджырей зэманым Iэмалыншэу къигъэув Iуэхущ; къэрал, муниципальнэ щэнхабзэ IуэхущIапIэхэм щылажьэхэм я улахуэм хэгъэхъуэн хуейщ, нэгъуэщIхэри. ЗэIущIэм кърихьэлIахэм абыхэм халъхьэн щыIэу къалъытэмэ, министрым махуэ зытIущ яритащ тхауэ IуэхущIапIэм Iэрагъэхьэну.
Иджыри зы Iуэху гуапэм къытеувыIащ Фырэ Руслан — «Къалэ Щэнхабзэ унэ нэхъыфI», «Къуажэ Щэнхабзэ унэ нэхъыфI» республикэ зэпеуэхэм кърикIуахэм ятещIыхьауэ IуэхущIапIэ зыбжанэ къызэрыхагъэщхьэхукIам. Абыхэм яхэтщ ахъшэ саугъэту сом мини 100 зратахэр, адыгэ пшынэкIэ зыхуэупсахэр, макъыр ину зыгъэIу Iэмэпсымэ тыгъэ зыхуащIахэр. Зи лэжьыгъэр щапхъэу къалъытэу ягъэлъэпIа клуб лэжьакIуэхэми я цIэ къриIуащ.
ИСТЭПАН Залинэ.
Сурэтхэр Елъкъан Артур трихащ.
