Хэкум и ипщэ гъунапкъэхэм я хъумакIуэхэр
Урысей Федерацэм ШынагъуэншагъэмкIэ и федеральнэ къулыкъущIапIэм Iыхьэ щхьэхуэу хэтщ гъунапкъэхъумэ IэнатIэр. Абы и къалэн нэхъыщхьэр Урысейм и къэрал гъунапкъэр тенджызхэми, псыхэми, щIылъэми щыхъумэнырщ, апхуэдэу Урысей Федерацэм езым и закъуэ экономикэ мурадкIэ къигъэсэбэпыну хуитыныгъэ щызиIэ тенджызхэм хэс псэущхьэхэр хъумэнырщ.
Гъунапкъэхъумэ дзэхэм хиубыдэу цIыхуищэм щегъэжьауэ цIыху 300-м нэс зыхэт маневреннэ гупхэр къызэрагъэпэщауэ щытащ ОГПУ-м 1925 гъэм шыщхьэуIум и 27-м къыдигъэкIа унафэм ипкъ иткIэ. А лъэхъэнэм плIыщIрэ ещанэ Геок-Тапинскэ гъунапкъэхъумэ отрядым хиубыдэу къызэрагъэпэщауэ щыта гупым (Урысейм ШынагъуэншагъэмкIэ и федеральнэ къулыкъущIапIэм и Гъунапкъэхъумэ управленэу КъБР-м щыIэр къызытекIыжам) и къалэнт зыкъызэкъуахыурэ ди гъунапкъэхэм къебгъэрыкIуэхэм япэщIэтыну, диверсант гупхэмрэ IэщэкIэ зэщIэузэда бандэхэмрэ ебэныну, хабзэм къемызэгъыу къэрал гъунапкъэм зэпрыкIыныр къимыгъэхъуну, апхуэдэу къэрал гъунапкъэм егъэщIылIа щIыналъэхэм щIэпхъаджащIэхэмрэ политическэ бийхэмрэ иригъэкъэбзыкIыну. Маневреннэ гупыр гъунапкъэхъумэ отрядым и унафэщIым и дэIэпыкъуэгъум и оперативнэ унафэм щIэтт.
КъыкIэлъыкIуэ илъэсхэм къэрал гъунапкъэм зэхэуэхэр мыухыжу щекIуэкIыу щытащ икIи а илъэсхэм нэрылъагъуу ирагъэфIэкIуащ маневреннэ гупым и къызэгъэпэщыкIэри абы къигъэсэбэп хэкIыпIэхэмрэ Iэмалхэмри. Шынагъуэ нэхъ здэщыIэ щIыпIэхэм гъунапкъэр нэхъ ткIийуэ щахъумэн, а Iуэхум пыщIа гупхэм я зэдэлэжьэкIэр ирагъэфIэкIуэн папщIэ оперативнэ резервхэр къызэрагъэпэщауэ щытащ. 1932 гъэм и жэпэуэгъуэ мазэм ирихьэлIэу маневреннэ гупыр шуудзэ дивизоннэу тIурэ зы фочауэ дивизионрэ хъууэ, цIыху 209-рэ хэту, шыуэ 144-рэ иIэу щытащ.
Зауэ нэужь лъэхъэнэм гъунапкъэхэр хъумэным хуэгъэзауи зыубгъуауэ къагъэсэбэпу щIадзащ мотомеханизацэр. Маневреннэ гупхэм а зэманым щыIа бронетехникэ, артиллерие нэхъыфIхэр кърату щIадзащ. Совет-Иран гъунапкъэм щыщу Азербайджаным хиубыдэ километр 256-р зыхъумэ Пришивскэ отрядым СССР-м и къэрал гъунапкъэхэм хабзэм къемызэгъыу зэпрыкIыу е къызэпрыкIыу цIыхуищэ бжыгъэхэр къыщиубыдащ.
Совет Союзыр къутэжу Къэрал Щхьэхуитхэм я Зэгухьэныгъэ къызэрагъэпэща нэужь къару игъуэтащ Урысей Федерацэмрэ Азербайджан Республикэмрэ зэращIылIа зэгурыIуэныгъэм. Абы ипкъ иткIэ 1993 гъэм Кавказ щIыб гъунапкъэхъумэ округым и дзэхэр щIэуэ къэунэхуа къэралым кърашыжащ, а округым хиубыдэ 43-нэ гъунапкъэхъумэ отрядым и хэщIапIэу Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэр яубзыхуащ.
Дзэхэр къыщыIэпхъуэжым нэхъ лэжьыгъэ хьэлъэ дыдэр тегъэщIауэ щытащ мотоманевреннэ гупым. Абыхэм гъущI гъуэгу вагон 98-м хьэлъэхэр иралъхьащ, техникэ зэмылIэужьыгъуэу 98-рэ къашэжащ, дзэ къулыкъущIэу 437-рэ я унагъуэхэр ящIыгъуу къэкIуэжащ.
Гъунапкъэхъумэ отрядыр аргуэру хэхуащ гъунапкъэщIэхэр убзыхунымрэ ахэр зыхуей псомкIи къызэгъэпэщынымрэ япыщIа гугъуехьхэм. АтIэми а зэманым зыхуей мылъкууи ахъшэуи къыхуаутIыпщыр икъукIэ мащIэщ. Заставэхэр щIыпIэ нэщIхэм къыщызэIуахырт, цIыхухэр чэтэн шэтырхэм, щIытIхэм нэху къыщекIырт. Зэфэну псыри шхынри зэрыхъукIэ къызэрагъэпэщу арат. КIэщIу жыпIэмэ, гъунапкъэхъумэхэм я Iуэхур тынштэкъым. Мис апхуэдэ лъэхъэнэм абыхэм яхузэфIэкI псомкIи зыщIагъэкъуащ республикэм и жылагъуэхэу къэрал гъунапкъэхэм нэхъ япэгъунэгъухэм щыпсэухэм.
Дунейм щыIэ щытыкIэм зэрызихъуэжам икIи къалэныщIэхэр къызэрыувам къыхэкIыу ХХI лIэщIыгъуэм и пэщIэдзэм гъунапкъэхъумэ органхэм я лэжьэкIэмрэ абыхэм я къызэгъэпэщыкIэмрэ зэхъуэкIыныгъэ куэд халъхьащ. Къэралым щызэтеуващ политикэ, экономикэ щытыкIэщIэм, дунейм къыщыхъуа зэхъуэкIыныгъэхэм тэмэму езэгъ икIи лэжьэкIэщIэм хуэхьэзыр гъунапкъэхъумэ органхэр.
2005 гъэм жэпуэгъуэм и 13-м боевикхэр Налшык къалэм къызэрытеуам наIуэу къигъэлъэгъуащ КъБР-м ислъам диным и мэсхьэб егъэлеям зэрызыщиубгъуар икIи абы пэщIэтыным тещIыхьа бэнэныгъэр икъукIэ ткIийуэ зэрекIуэкIынур. Республикэм щыIэ щэхурылажьэ бандэ гупхэм езыхэм я сэбэп зыхэлъхэм тещIыхьауэ диныр къагъэсэбэпыну хущIэкъурт. А махуэ гузэвэгъуэхэм хиубыдэу террористхэр зэтракъутами, абыхэм я гугъапIэхэр яфIэкIуэдатэкъым икIи хабзэхъумэхэм, властым и органхэм я лэжьакIуэхэм, апхуэдэу гъунапкъэхъумэхэм ятеуэрт. Къапщтэмэ, 2006 гъэм и фокIадэ мазэм гъунапкъэхъумэ IэнатIэм къулыкъу щызыщIэхэм ящыщ гуп зэрыс автомашинэр лагъым щIалъхьэри къагъэуауэ щытащ. Апхуэдэ зэман гугъум отрядым и мотоманевреннэ гупыр къагъэсэбэпащ гъунапкъэхъумэ IэнатIэм и IуэхущIапIэхэр, дзэ къулыкъущIэхэр, абыхэм я унагъуэхэр хъумэным хуэгъэзауэ.
Урысейм ШынагъуэншагъэмкIэ и федеральнэ къулыкъущIапIэм и Гъунапкъэхъумэ IэнатIэм и лэжьэкIэр зэрызэрахъуэкIам къыхэкIыу 2006 гъэм мэкъуауэгъуэм и 1-м зэхуащIыжауэ щытащ Бэракъ плъыжь орденыр зезыхьэ 43-нэ Налшык гъунапкъэхъумэ отрядыр. Абы и пIэкIэ къызэрагъэпэщащ Урысейм ШынагъуэншагъэмкIэ и федеральнэ къулыкъущIапIэм и Гъунапкъэхъумэ управленэу Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм щыIэр. Апхуэдэу щыщыткIэ, мотоманевреннэ гупхэм я статусми зиIэтащ икIи ахэр щIэуэ къы- зэрагъэпэща управленэм и дзэ резерв хъуащ. Куэд щIакъым Кавказ Ищхъэрэ щIыналъэм жылагъуэ-политикэ щытыкIэр егъэлеяуэ ткIийуэ щыщыта зэманыр. НэгъуэщI къэралхэм щыIэ къарухэм къызэщIагъэст бандэ гупхэм я мурадт Урысей Ипщэм мафIэ ирадзыну, федеральнэ центрымрэ щIыналъэхэм щыIэ властым-рэ Кавказ Ищхъэрэм и республикэхэм я экономикэ зыужьыныгъэр щIагъэхуэбжьэным хуэгъэзауэ ирагъэкIуэкI лэжьыгъэр къызэпаудыну.
Апхуэдэ зэман хьэлъэм УФ-м ШынагъуэншагъэмкIэ и федеральнэ къу- лыкъущIапIэм и Гъунапкъэхъумэ управленэу Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм щыIэм и зауэлIхэм къагъэлъэгъуащ абыхэм япэ ита дзэ къулыкъущIэхэм я хабзэ нэхъыфIхэр зэращымыгъупщар икIи оперативнэ щытыкIэ гугъум къикIын папщIэ я узыншагъэми я гъащIэми еблэжакъым, Урысей Федерацэм и къэрал гъунапкъэр хъумэнымкIэ къабгъэдэхуэ къалэн лъапIэр нэсу ягъэзэщIащ. Урысеймрэ Куржымрэ яку дэлъ гъунапкъэм щыщу километри 130-рэ хъу Iыхьэр хъумэныр зи къалэн нэхъыщхьэу щыт резервым къулыкъу щызыщIэхэр жыджэру хэтащ МВД-мрэ шынагъуэншагъэр хъумэнымкIэ органхэмрэ зэщIыгъу къызэрагъэпэщ оперативнэ Iуэхухэр.
Иджыпстуи Урысейм ШынагъуэншагъэмкIэ и федеральнэ къулыкъущIапIэм и гъунапкъэхъумэ управленэу КъБР-м щыIэм къулыкъу щызыщIэхэм зэпымыу- уэ я нэIэ трагъэтщ къэрал гъунапкъэм щыIэ щытыкIэм икIи шынагъуэ гуэр къыщыкъуэкIам деж икIэщIыпIэкIэ сыт ухэдэ мыхъумыщIагъэри къызэпаудыну икIи я къалэныр нэсу ягъэзэщIэну хьэзырщ.
Хьэлышх Аннэ.
