Гъут Хьэмидбий дунейм щыхузэфIэкIар
Бахъсэненкэ (Къасейхьэблэ) къуажэм щыщ мэкъумэшыщIэ унагъуэм къыщыхъуа ныбжьыщIэр Iэпыдзлъэпыдзу колхозым щыхыхьам илъэс пщыкIух ирикъуа къудейт. «Мыр къащтэт», «мор къэхьыт», «мыбдеж къыщIэIуантIэт» жаIэурэ, ар нэхъыжьхэм лэжьыгъэм кIэлъагъэплъырт. Езыр набдзэгубдзаплъэти, куэдым гу лъитэрт, техникэм и зэхэлъыкIэр, и лэжьэкIэр егугъуу иджырт, гъавэ щIэкIэм и «щэхухэм» куууэ зыхигъэгъуазэрт.
Апхуэдэурэ щIалэ жыджэрым зыкъеужь, хозяйствэм и унафэщIхэмрэ IэщIагъэлIхэмрэ я дзыхь кърагъэзу хуожьэ. Ахэр щыуатэкъым — Хьэмидбий и лэжьэкIэм кIэлъыплъхэм гу лъатат абы механизатор нэс къызэрыхэкIынум икIи я гуапэу нэхъри трагъэгушхуэрт.
Гъутым и зэфIэкIым нэрылъагъуу зыкъызэкъуихырт, нэгъуэщIхэм ехьэехуэ, уеблэмэ и IэзагъкIэ ефIэкI хъуат. Иджы ар хозяйствэм и механизатор нэхъыфIхэм хабжэрт. Езыми лэжьыгъэм зыкъригъэлынутэкъым, Iуэху ныкъуэщIэ щыIэу етIысэхынутэкъым.
1973 гъэм Берлин щекIуэ-кIа ЩIалэгъуалэмрэ студентхэмрэ я 10-нэ дунейпсо фестивалым щагъакIуэм а псор къамылъытэу къэнакъым. Абы щыгъуэ Хьэмидбий илъэс тIощI ирикъуа къу-дейт. ПIалъэ кIэщIым къриубыдэу Гъутым наIуэ къищIащ, я дзыхь ирагъэзмэ, IэщIагъэлI щIалэхэм куэд зэрахузэфIэкIынур. Абы и щыхьэтщ нартыху бэв къызэригъэкIам къыпэкIуэу, 1976 гъэм «Лэжьыгъэм и Бэракъ Плъыжь» орденыр къызэрыхуагъэфэщар. ИлъэситI нэхъ дэмы-кIыу нартыхугъэкI гупым и унафэщI щIалэщIэр ВЛКСМ-м и ХVIII съездым и делегату, 1979 гъэм СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и депутату хах. И къэмылэнджэж лэжьыгъэм папщIэ, СССР-м и Къэрал саугъэтымрэ ВЛКСМ-м и сау-гъэтымрэ къыхуагъэфащэ, комсомолым и обкомым штатым щымыщ и секретарщ, абы и бюром хэтщ.
Апхуэдэ гулъытэмрэ дамыгъэ лъапIэхэмрэ Гъутым закъыфIигъэщIыжакъым — илъэс зэкIэлъыкIуэхэм и зэфIэкIым хегъахъуэ, нэхъ Iуэху гугъухэм, жэуаплыныгъэ нэхъыбэ зыпылъхэм зрепщыт икIи ахэр хъарзы-нэу зрегъэхъулIэ. ПлъакIуэхэр и куэдт, езыми и гуапэу и лэжьыгъэм, къигъэсэбэп Iэмалхэм ахэр гупсэхуу хигъэгъуазэрт, хьэсэхэм я щытыкIэм иригъэплъырт, агротехникэм и зэман нэхъыфIхэр яхуиIуатэрт.
— «Хьэмидбий, уи щIалэгъуэм къигъэзэжрэ IэщIагъэ пхуэхъунум ухагъэдатэмэ сыт къыхэпхынт?» — куэдрэ иратащ а упщIэр нартыхугъэкI цIэрыIуэм.
Апхуэдэм деж дапщэщи и жэуапыр зыт: «ГъавэгъэкI сызэрыхъуам зы махуи сыхущIегъуэжакъым. Гукъеуэ мащIэ сиIэмэ, зэхьэлIар си щхьэрщ — жылагъуэ лэжьыгъэм зыкъыдэзгъахуэу унагъуэм гулъытэ нэхъыбэ зэрыхуэзмыщIыфарщ».
Губгъуэ Iуэхухэм тепсэлъыхьын и фIэфIт. Бахъсэненкэ щызэхэт «Красный Кавказ» колхозым зы хьэси иIэтэкъым Хьэмидбий и лъэр темыувауэ. Дэтхэнэми и щытыкIэр, и фIагъыр, и къэуатыр зыхуэдэм щыгъуазэти, агротехникэм къигъэувхэр и чэзум зэфIигъэкIырт. Тегушхуауэ, фIэщхъуныгъэ хэлъу зи IэнатIэм пэрыт механизатор пашэм и мурадхэр «зэхъуэкIыныгъэ» зыфIаща Iуэху зехьэкIэ мыгурыIуэгъуэм къызэпиудащ.
— УпщIи уси хэмылъу, а лъэхъэнэм къыдащIар щхьэм къитIэсэгъуейщ. Къуажэдэсхэр зэса псэукIэмрэ лэжьэкIэмрэ дыпагъэкIри, колхозхэр, совхозхэр зэтрагъэщэхащ. ЦIыхухэм IэнатIэмрэ улахуэмрэ яфIэкIуэдащ, хозяйствэхэр техникэ лъэщ-хэм, щIыгъэпшэрхэм, къэкIыгъэм зэрелэжь химикатхэм пагъэкIащ. Ар ди дежкIэ удынышхуэт, — жиIэрт Гъутым СССР-р щакъутэжа зэма-ным къалъыкъуэкIа гугъуехьхэр игу къыщыкIыжкIэ.
Къэралым и гъавэгъэкI цIэрыIуэхэм я лэжьыгъэм, я зэфIэкIым фIыуэ щыгъуазэт, и щхьэкIэ зыхуэзахэмрэ цIыхугъэ къыхуэхъуахэмрэ мащIэтэкъым. Ар ящыщщ республикэм япэу къыхуэ-кIуа «Херсонец-200» комбайнхэр зыгъэунэхуахэм. Абы кIэлъыплъыну колхозхэтхэм яхуеблэгъат РСФСР-м мэкъумэш хозяйствэмкIэ и министр Флорентьевымрэ республикэм и унафэщIхэмрэ. Нартыхур, лъагэ хъужауэ, захуэу зэдекIуэкIырт. Зэуэ сатырих къэзыщтэ комбайн лъэщыр абыхэм къахэщ къудейт. ТехникэщIэр и къалэным гъуэзэджэу пэлъэщащ. Бэвагъым нэр игъэгуфIэрт — Хьэмидбий и звеном зэрихьа хьэсэм гектарым хуэзэу ику иту центнери 137-рэ къытекIат.
И къаруми и зэманми щымысхьыжу щIым телэжьыхьащ Гъутыр, хузэфIэкIыр жылэм яхуищIащ. Дапщэщи зэпIэзэрытт, цIыху гуапэт, Iуэхум куууэ хэзыщIыкI Iэ-щIагъэлIт. Нэхущым губгъуэм дэкIырт, гувауэ екIуэлIэжырт. Илъэс псом и дэтхэнэ махуэри апхуэдэт. И лэжьэгъухэмрэ унафэщIхэмрэ я деж пщIэшхуэ щиIэт.
И мурад псоми хунэмысу, пасэу дунейм ехыжами, мы гъащIэм щилэжьамрэ щыхузэфIэкIамрэ и щIэблэм я фэеплъщи, ахэр хуэсакъыу зэрахъумэнум, зэрагъэбэгъуэнум шэч къытетхьэркъым.
Ныр Iэуес.
Бахъсэн щIыналъэ
