Къурашэ Эдуард: Си гъэсэн цIыкIухэм си щхьэр лъагэу сагъэлъагъуж
Щапхъэ зытрах «Вагъуэ цIыкIу» сабий ансамблым ехъулIэныгъэщIэ иIэщ. Ар щытекIуащ Сочэ къалэ къафэмкIэ щекIуэкIа Урысейпсо зэпеуэ зэхуэщIам.
Зэпеуэр зи нэIэ щIэту къызэзыгъэпэща «Алые паруса» щэнхабзэ фондым къалэн нэхъыщхьэу зэхуигъэувыжыр творческэ гупхэм защIэгъэкъуэнырщ, цIыхубэ къафэхэм зегъэужьынырщ.
Элиста, Тольятти, Цхинвал, Псков, Ставрополь, Краснодар къалэхэм, нэгъуэщI щIыпIэ куэдми къикIа къэфакIуэ гуп тIощIым щIигъум ди къэралым и щэнхабзэ бейр нэIурыт щащIащ абы. КъэпщытакIуэ гупым хэтащ УФ-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэхэр, дунейпсо зэпеуэхэм щытекIуа, гъуазджэхэмкIэ еджапIэ нэхъыщхьэхэм щезыгъаджэ цIыху цIэрыIуэ куэд.
Творческэ зэпеуэ гъэщIэгъуэным «Вагъуэ цIыкIум» зэрызыхуигъэхьэзырам, утыку зэритамрэ я мурадхэмрэ зыщыдгъэгъуэзэну дэ зыхуэдгъэзащ къэфакIуэ гупым и художественнэ унафэщI Къурашэ Эдуард. Къыхэгъэщыпхъэщ абы зэпеуэр къызэзыгъэпэщахэм фIыщIэ тхылъ щхьэхуэ къызэрыхуагъэфэщар.
— Къафищ щыдгъэзэщIащ а зэпеуэм. Щхьэж зыхыхьэ щIыналъэм и «дыщэ фондым» щыщ къафэ Iэмал имыIэу игъэлъэгъуэн хуейти, «Уэркъ» къафэр, «Ислъэмейр», «Авар хъыджэбз къафэр» утыку къитхьащ. ИужькIэ къэпщытакIуэ гупым хэтхэми пэшым щIэсхэми псалъэ гуапэ куэд къыджаIащ.
Ансамблым и къэфакIуэ пашэ Абазэ Марат «Къэфэным къыщигъэлъагъуэ Iэзагъ лъагэм папщIэ» щIыхь тхылъкIэ и цIэ къраIуащ.
Апхуэдэуи ансамблыр Грантохореографическэ урысейпсо зэпеуэ зэхуэщIам хагъэтыну ирагъэблэгъащ. Абы щытекIуэм сом мелуан иратынущ.
Илъэс 11 — 13-м я ныбжьыр иту цIыху 37-рэ сшат. Уеблэмэ япэу утыку ихьахэри яхэтащ абыхэм. Сабийр зэрыбгъэгушхуэм елъытащ и зэфIэкI къызэрызэкъуихынур. «Алые паруса» зэпеуэр хуабжьу егупсысауэ, къызыхуэтыншэу къызэрагъэпэщым къищынэмыщIауэ, абы нэфI-ней щызэрахьэркъым. Дэтхэнэми и зэфIэкIым елъытащ къратыну увыпIэр — апхуэдэ Iуэху зехьэкIэр хуабжьу сфIэфIщ. А щхьэусыгъуэращ абы сабийхэр илъэс къэс щIэсшэр. Езы цIыкIухэми яфIэфIу, яфIэгъэщIэгъуэну хэтщ, я нэгуи зыдогъэужь.
— Урысейпсо зэпеуэм цIыху дапщэ пшэну ухуит, абы щывгъэлъэгъуэну къафэхэм фегупсыса?
— Зэпеуэм теухуа тхыгъэ къытхуагъэхьын хуейщи, къытIэрыхьэмэ, зыхуэгъэхьэзырын щIэддзэнущ. Ауэ си мурадщ ныбжькIэ нэхъ щIалэхэри хэзгъэхьэу «Кабардинка» ансамблым игъэзащIэу щыта «Мэлыхъуэхэр» къафэр дгъэувыну. Апхуэдэуи «Удж пыху», «Удж хэш» къафэхэри щыдгъэлъэгъуэну сыхуейт.
— Псори зэхэту сабий дапщэ бгъасэрэ?
— «Вагъуэ цIыкIу» ансамблыр цIыху 40-м нос. Курыт гуп диIэщи, ари апхуэдиз мэхъу. Зыщыдгъасэ пэшым аращ щIэхуэр.
— Фежьэн папщIэ, шэч хэмылъу, ахъшэ гуэри фыхуейщ, ар гъуэгупщIэ, сабийхэм я шхын уасэ ирехъу. АбыхэмкIэ хэт щIэгъэкъуэн къыфхуэхъурэ?
— Зэпеуэм хэтын папщIэ сабий къэс сом гуэр щIатын хуейщ. Ар адэ-анэм ят. Япэ дыдэу Сочэ дыщыкIуам гъуэгупщIэр Шэджэм щIыналъэм и администрацэм тхуитауэ щытащ. Иужьрейуэ дыздэщыIа зэпеуэм и уасэр езытар адэ-анэхэращ. ТекIуэныгъэм къыпэкIуэ ахъшэр фащэщIэ едгъэдыным, сабийхэр гъуэгум щыдгъэшхэным, гъуэгупщIэм тыдогъэкIуадэ. Ди гупым зыхузэфIэмыкI хэтмэ, адэ-анэхэр зэхыхьэурэ ар щхьэщах, е гупым грант диIэмэ, абы къыщыхэдгъэкI щыIэщ. Зэрыхъум хуэдэу, зызыщIэдгъэкъуэжурэ долажьэ.
Шэджэм щIыналъэм и щIыпIэ администрацэм и Iэтащхьэ ТекIушэ Артур, а IуэхущIапIэм щэнхабзэмкIэ и къудамэм и унафэщI Вэрокъуэ Ларисэ, Нартан къуажэ администрацэм и Iэтащхьэ КIа- гуэ Валерэ сымэ зыкъызэрытщIагъэкъуэм папщIэ фIыщIэ ин яхуэсщIыну сыхуейщ. Псом хуэмыдэу дэIэпыкъуэгъуэшхуэ къысхуохъу цIыкIухэм я адэ-анэхэр. Сабийхэр зыдихьэх Iуэхур къафIэIуэхуу, езыхэм я лэжьыгъэр къагъанэурэ я бынхэр къафэм кърашалIэ, дежьэн хуей хъумэ, тщIыгъущ. Адэ-анэращ мыр зи ансамблыр жысIэмэ, сыщыуэнукъым, ахэр къыддэмыIэпыкъуатэмэ, ди ехъулIэныгъэхэм я ныкъуэри тхузыIэрыгъэхьэнтэкъым. Сыт хуэдэ Iуэху къыхэслъхьэми, къыздагъэпсынщIэ, къыздаIыгъщ.
— Сыт хуэдэ гугъуехьхэм фыIущIэрэ?
— Ди къуажэ щэнхабзэмкIэ унэ дэткъым, атIэ администрацэм пэш тхухихауэ абы дыщолажьэ. ИлъэситI ипэкIэ а пэшыр сабийхэм я адэ-анэхэм зэрахьащ. Санкт-Петербург щызэхэта зэпеуэм дыхэтри, сом мин 50 къэтхьати, абыкIэ пхъэбгъу лъэгу итлъхьащ, щхьэгъубжэщIэхэр хэтлъхьащ. Сабийхэм я фащэр щытхъумэ хъун щIыпIэ диIэкъым, щхьэж ейр я унэ езгъэхьын хуей мэхъу.
— Фи текIуэныгъэхэм ныбжьыщIэхэм къару къазэрыхилъхьэм, шэч хэлъкъым. Уэ езым сыт хуэдэ гурыщIэ къуитрэ сабийхэм я ехъулIэныгъэхэм?
— Фи нэмыс нэхъ лъагэ ухъу, сэ сабиитI сиIэщи, абыхэм яфI зыхэсхыныр насыпышхуэщ. Ансамблым хэтхэм я ехъулIэныгъэхэри апхуэдэ дыдэу лъапIэщ си дежкIэ. Сабийхэр къэбгъапцIэ хъунукъым. Абыхэм балигъым хуэдэу сопсалъэ, пщIэ яхузощI. КъызгуроIуэ, сабийхэм яхэплъхьэращ бгъуэтыжынур. А цIыкIухэм я зэфIэкIым си щхьэр лъагэу сегъэлъагъуж.
— Тынш сабийхэм уадэлэжьэну?
— Гугъущ. Къуажэм щапIа сабийхэмрэ къалэдэсхэмрэ зэщхьэщыкIыныгъэ ин яIэщ. Къуажэм къыщыхъуам хэлъ хабзэри нэмысри куэдкIэ нэхъыбэщ. Си насып къикIауэ къызолъытэ къуажэдэсхэм сазэрыдэлажьэмкIэ. Ауэ адэ-анэхэми гугъу ущрагъэхь къохъу. Абыхэми яхэтщ и сабийр гупым къахигъэщыну хущIэкъухэр. Си дежкIэ псори зэхуэдэщ икIи япэ изгъэщыр лажьэращ. Адэ-анэхэр я бынхэм щхьэкIэ зэпсалъэу яхуэздэркъым, сабийхэм яку гужь-гъэжь къыдэхъуэми, абы балигъхэр щIыхэIэбэн щыIэкъым. ЦIыкIухэм я зэщыхьэр сыхьэтитIщ: нобэ зэзэуамэ, пщэдей я Iэпэ зэрыIыгъыу къыдэувэжынущ.
— Фи мурадхэм я гугъу къытхуэпщIамэ арат.
— Ансамблыр къызэрызэдгъэпэщрэ мы гъэм илъэситху ирокъури, накъыгъэм и 17-м абы хуэгъэпса концерт Музыкэ театрым щедгъэкIуэкIыну ди мурадщ. Дызрагъэблэгъа урысейпсо зэпеуэм зыхуэдгъэхьэзырынущ. КъищынэмыщIауэ, республикэм щекIуэкIыну махуэшхуэ зэхыхьэхэм дыхэтынущ. Ди лэжьыгъэм пытщэнущ, къафэщIэхэр дгъэувынущ. Ди щIыналъэм щызэрахьэ хабзэ дахэхэр, щэнхабзэ бейр дыхуейщ щIыпIэ куэдым щыдгъэлъэгъуэну.
Епсэлъар Щомахуэ Залинэщ.
