ЦIыху щэджащэт
Гу зыкIуэцIымылъ бзаджащIэхэм дыгъэгъазэм и 25-м яукIащ профессор, мэкъумэш щIэныгъэхэм я доктор Жэрыкъуэ Борис. Абы и ныбжьыр мазаем и 28-м илъэс 55-рэ ирикъунут. ПщIэ къыхуэзыщI, фIыуэ къэзылъагъу и лэжьэгъухэми, унэтIакIуэ, ущиякIуэ, чэнджэщэгъу зыхуэхъу студент щIалэгъуалэми, и ныбжьэгъухэми, и унагъуэми, и Iыхьлыхэми Iэтауэ хуагъэлъэпIэнут цIыху щыпкъэ, жылагъуэ лэжьакIуэшхуэ, щIэныгъэлI цIэрыIуэм и махуэшхуэр. АрщхьэкIэ, абы мазитIрэ махуитIрэ хурикъуакъым…
КъБР-м и Парламентым и ЩIалэгъуалэ палатэм и унафэщI Шыпш Аслъэн къопсалъэ. Махуэшхуэр фэеплъ пшыхь хъуащ. И ныбжьыр илъэс 55-рэ щрикъуну махуэм Жэрыкъуэ Борис теухуа фэеплъ зэхыхьэ щекIуэкIащ ар зи ректору щыта, республикэм и япэ президент КIуэкIуэ Валерэ и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал мэкъумэш университетым. Абы кърихьэлIащ КъБР-м и Парламентым и унафэщIхэр, Правительствэм и лIыкIуэхэр, къулыкъущIэхэр, щIэныгъэлIхэр, Жэрыкъуэм и унагъуэр, Iыхьлыхэр, ныбжьэгъухэр, къуажэгъухэр, лэжьэгъухэр, студентхэр.
Пшыхьым щIэдзапIэ хуэхъуащ, УФ-мрэ КъБР-мрэ щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ Жэрыкъуэ Борис и сабиигъуэм къыщыщIэдзауэ къикIуа гъащIэ гъуэгуанэм теухуауэ ягъэхьэзыра «Гум къыбгъэдэкIыу» фэеплъ фильмыр. Утыкум къихьа студентхэр къеджащ гум зезыгъэхуз, куэдым уезыгъэгупсыс, зи гъащIэр зыIэщIаха цIыху щыпкъэм хуэгъэза сатырхэм.
Мурадхэр зи куэда, зи къаруилъыгъуэ цIыхум и цIэр блэкIа зэманым иту бгъэIуныр хьэлъэщ, ауэ ар гукъэкIыжхэм я пшыхьти, япэу псалъэ иратащ проректор Щыхьмырзэ Мухьэмэд.
— Жэрыкъуэ Борис къыщалъхуа махуэм ди деж къэкIуа пщIэ зыхуэтIщ ди хьэщIэ лъапIэхэм, ди лэжьэгъухэм, мы пэшым къыщызэхуэса псоми фIыщIэ фхузощI, — жиIащ абы. — Хьэлъэщ блэкIа зэманым иту апхуэдэ цIыхум утепсэлъыхьыну. Ар ди гум къинащ ныбжьэгъуу, егъэджакIуэу, унэтIакIуэ-унафэщIу. Ныбжьэгъу пэж, гъунэгъуфI зэрафIэкIуэдар нобэ ягу къыщагъэкIыжынур ди университетым, Къэбэрдей-Балъкъэрым и закъуэкъым. Абы и цIыхугъэмрэ гуапагъэмрэ, и Iуэху бгъэдыхьэкIэр ящыгъупщэнукъым. «ЕджапIэм щыцIыху нэхъыщхьэр студентырщ, абыхэм щIэныгъэ нэс ягъуэтын хуейщ», — жиIэрт. Абы щыгъуэми япэ иригъэщырт гъэсэныгъэр. Студентхэми аспирантхэми абы пщIэшхуэ хуащIырт. Борис сыт хуэдэ гугъуехьми пэлъэщырт. Дэ абы дыхуэныкъуэнущ, дигуми ихунукъым.
КъБР-м и Iэтащхьэм и Администрацэм и унафэщIым и къалэнхэр зыгъэзащIэ Къуэшырокъуэ Залым къопсалъэ. — Илъэс 55-м къриубыдэу Борис къыпхуэмылъытэну куэдым хунэсащ, куэд зэфIихащ, а псори абы къигъэна лъэужьыфIщ. Гугъуехьым щымыщтэу, ерыщу ипэкIэ пабгъэу зэрыщытам и фIыгъэкIэ а псори зригъэхъулIащ. Ар гуапагъэкIэ гъэнщIа цIыхут, щIэныгъэлIым и мызакъуэу, щIэныгъэм, егъэджэныгъэм и къызэгъэпэщакIуэ, политикэ лэжьакIуэшхуэ хъуат. Лэжьэгъухэм, ныбжьэгъухэм я дежкIэ ар сыт щыгъуи лъахэм, хэкум къулыкъу хуэщIэнымкIэ щапхъэу къэнэнущ, — жиIащ псалъэмакъым къыпызыща КъБР-м и Парламентым и Тхьэмадэм и япэ къуэдзэ, «Урысей зэкъуэт» политпартым и республикэ къудамэм и унафэщI Жаным Руслан.
АдэкIэ утыкур хуит хуащIащ КъБР-м и Iэтащхьэм и Администрацэм и УнафэщIым и къалэнхэр зыгъэзащIэ Къуэшырокъуэ Залым.
— МазитI я пэкIэ къэхъуа, Къэбэрдей-Балъкъэрым и мызакъуэу, Урысейр зыгъэпIейтея гуауэр гум ихуакъым икIи блэкIа зэманым иту Борис и цIэр къипIуэныр, абы утепсэлъыхьыныр икъукIэ хьэлъэщ. ЦIыху минищэхэм ар я гум илъынущ. Абы и гугъу пщIыну тыншщ, гу къабзэу, псэ хьэлэлу, цIыху нэсу щытащи. Сыт хуэдэ Iуэхуми бгъэдыхьэкIэ къыхуигъуэтыфу, гушыIэ хэлъу зэфIихыфу щытащ. Жэрыкъуэ Борис теухуа фильмым нэпсхэр къригъэкIуами, ягу къагъэкIыж цIыхум далъэгъуа хабзэмрэ цIыхугъэмрэ, гушыIэ дахэм мыбы щIэс цIыхухэм я нэгум гуапагъэр щигъэлыдащ. Абы илъагъу хъуртэкъым залымыгъэр, экстремизмэр, террорыр. ИпэжыпIэкIэ абы хуэфащэу къилэжьащ КъБР-м и къуэ нэсхэм ящыщ цIэр.
Къуэшырокъуэм къызэхуэсахэм ягу къигъэкIыжащ Жэрыкъуэр щыщIалъхьэ махуэм КъБР-м и Iэтащхьэм жиIа псалъэхэр: «Борис, Къэбэрдей-Балъкъэрым зиужьыным хуэгъэза уи гурылъхэмрэ мурадхэмрэ нэхуапIэ хъунымкIэ тхузэфIэкI псори длэжьынщ икIи ар уи фэеплъ мыкIуэдыжынщ».
ГукъэкIыж псалъэмакъхэр щызэпыукIэ, хэщIыныгъэр гуауэшхуэу зэрыщытыр, гум зэримыхунур, уи псэм щыщIэм емылъытауэ, гъащIэм къызэрыпищэр, псэун зэрыхуейр къызыхэщ, гупсысэм ухэзышэ сатырхэм къеджащ Урыс драмэ театрым и артистхэу Каграманян Грантрэ Кравцовэ Натальерэ.
Жэрыкъуэ Борис и ныбжьэгъу, экономикэ щIэныгъэхэм я доктор Ерчэн Темболэт къопсалъэ. — Борис цIыху гъуэзэджэт. ЩIалэгъуалэр ныбжьэгъуу дыкъилъытэрт, и гум, и псэм къыбгъэдэкIыу къыддэIэпыкъурт. Абы ищIэртэкъым «сыхущIыхьэркъым», «схузэфIэкIынукъым» псалъэхэр. IуэхукIэ екIуалIэ дэтхэнэми зэман къыхуигъуэтырт, дэIэпыкъурт. Ди жагъуэ зэрыхъущи, апхуэдэхэр мащIэщ, икIи дыхуейт нэхъыбэ хъуну, — жиIащ КъБР-м и Парламентым и ЩIалэгъуалэ палатэм и унафэщI Шыпш Аслъэн икIи езым и къуэш нэхъыщIэ Беслъэн Жэрыкъуэ Борис хуитха усэм къеджащ.
Апхуэдэуи утыкур хуит хуащIащ фэеплъ пшыхьым кърихьэлIа Жэрыкъуэм и ныбжьэгъухэм, цIыхугъэхэм, къуажэгъухэм, университетым и студентхэм я адэ-анэхэм икIи псалъэ гуапэхэмкIэ ягу къагъэкIыжащ, зэращымыгъупщэнури жаIащ.
— БзаджащIэхэм ди ныбжьэгъу лъапIэр тIэщIахащ. ТIури Къэбэрэдей-Балъкъэрым къыщалъхуащ. Зыр и лъахэм, абы щыпсэухэм фIы зэрахуищIэным хущIэкъурт. Адрейм лъахи, лъэпкъи, адэ-ани — дунейм щигъэлъапIэу зыри иIэтэкъым. Борис ипэжыпIэкIэ къилэжьащ мы пшыхьым абы хуэгъэзауэ щыжаIа псалъэ гуапэхэр. Дэ ар зэи тщыгъупщэнукъым, ди гум, ди псэм хэлъынущ, сыт щыгъуи тщIыгъунущ. Гу зэрылъыттащи, а цIыху щэджащэм усэхэр хуатх. Ауэ а псори щIэдзапIэщ. Зэ мыхъуми Борис къыхуэза цIыхум ар гукъинэж щыхъуащ и дуней тетыкIэкIэ, Iуэху зехьэкIэрэ цIыхугъэкIэ. Ди къэралым абы щиIэщ ныбжьэгъу куэд икIи гуапэу сыт щыгъуи ягу къэкIыжынущ, и фэеплъым пщIэ хуащIынущ. Си фIэщ мэхъу абы и бынхэр, я адэм хуэфащэу, и пщIэр нэхъри яIэту, гъащIэм лъэ быдэкIэ зэрыщыувынур, и IуэхуфIхэм къызэрыпащэнур, — жиIащ профессор, экономикэ щIэныгъэхэм я доктор Ерчэн Темболэт икIи фэеплъ пшыхьыр къызэзыгъэпэщахэм фIыщIэ яхуищIащ.
Пшыхьыр езыгъэкIуэкI Жэрыкъуэ Борис и къуажэгъу Гумэ Маринэ къызэрыхигъэщащи, ипэжыпIэкIэ Псыгуэнсу къуажэм къыдэкIащ зи акъылрэ IущыгъэкIэ, зи IуэхущIафэкIэ цIэрыIуэ цIыху телъыджэ куэд. Къуажэдэсхэр зэрыгушхуэхэм ящыщщ Жэрыкъуэри. Марини псалъэ гуапэ куэд хужиIащ и къуажэгъум, и гур къыщызэфIэнэ, нэпсхэр къыщыфIекIуэ къэхъуу, гукъэкIыжхэм къытеувыIащ. АдэкIэ Гумэр адыгэбзэкIэ къеджащ Жэрыкъуэ Борис илъэс 55-рэ щрикъум ирихьэлIэу ШэрэIужь Аслъэн итха усэм.
Студентхэр усэ къоджэ. Мэкъумэш университетым и профкомым и унафэщI, профессор Зумакулов Асхьэт фэеплъ пшыхьым къекIуэлIахэм, къызэгъэпэщакIуэ гупым ину фIыщIэ яхуищIащ и шыпхъу усакIуэ Зумакуловэ Танзиля и усэ сатыр зыбжанэ къеджащ.
Фэеплъ пшыхьым кърихьэлIа Жэрыкъуэ Борис и унагъуэмрэ и къуэшымрэ я гум щыщIэр къэIуэтэгъуейт. Ахэр иригушхуэрт адэм, къуэшым, щхьэгъусэм и пщIэр, и цIэр зэраIэтым, абы мыкIуэдыжыну лъэужь дахэ къызэригъэнам.
Жэрыкъуэм и щхьэгъусэ Оксанэ къызэхуэсахэм фIыщIэ яхуищIащ. «Фэ, нэхъыжьри нэхъыщIэри, абы и гум и Iыхьэу фыщытащ, апхуэдэ дыдэу си фIэщ мэхъу фэ фщыщ дэтхэнэми и гум ар IэфIу къызэринар», — жиIащ Оксанэ.
Жэрыкъуэ Борис и ныбжьыр илъэс 55-рэ щрикъу махуэм макъамэ Iуащ, псалъэ гуапэ куэд жаIащ. Ауэ а макъамэр дэрэжэгъуэ къозыт махуэшхуэ макъамэтэкъым, атIэ гукъэкIыжым ухэзышэт. Утыкум къихьахэм яIэтыр хъуэхъутэкъым — гум къыбгъэдэкI псалъэхэр блэкIа зэманым итут зэрыжаIэр.
УАРДЭ Жантинэ.
