Бзылъхугъэмрэ политикэмрэ
Бзылъхугъэм и махуэр гъатхэм, дахагъэм дунейм и щIэрэщIэгъуэм ирохьэлIэ. Нэхъапэм бзылъхугъэр унэгъэдахэу, жьэгу хъумакIуэ къудейуэ щытамэ, ди зэманым абы и пщэ къыдэхуэ къалэнхэр куэдкIэ нэхъыбэ, абы и зэфIэкIыр нэхъ ин хъуащ. ЦIыхубз унафэщIхэр, Iуэхузехьэхэр, жэрдэмщIакIуэхэр, политикхэр мымащIэу дызэриIэм уимыгъэгуфIэн плъэкIыркъым. Уеблэмэ дэтхэнэ IэнатIэми псэщIэ халъхьэ, бгъэдыхьэкIэ щIэщыгъуэ къыхуагъуэтыф.
Хьэщхъуэжь Татьянэ Апхуэдэ цIыхубз гуащIафIэхэм ящыщщ КъБР-м и Парламентым ЩIалэгъуалэ IуэхухэмкIэ, жылагъуэ зэгухьэныгъэхэмрэ хъыбарегъащIэ IуэхущIапIэхэмкIэ и комитетым и унафэщI Хьэщхъуэжь Татьянэ.
Ар Налшык къалэ къыщалъхуащ, филолог IэщIагъэр зригъэгъуэтри, Налшык къалэ дэт курыт еджапIэ №5-м урысыбзэмрэ литературэмкIэ егъэджакIуэу илъэс зыбжанэкIэ щылэжьащ. 1980 гъэм ВЛКСМ-м и Налшык къалэ райкомым, иужькIэ комсомолым и обкомым и инструктору лэжьащ. 1990 — 1993 гъэхэм ар хэтащ КъБР-м и Совет Нэхъыщхьэм щIалэгъуалэ IуэхухэмкIэ и комиссэм. 1994 гъэ лъандэрэ КъБР-м и Парламентым и Аппаратым щолажьэ. Мы зэманкIэ комитетым и лэжьыгъэр зэпэщу, гугъэзагъэу, зыхуей хуэзэу къызэрегъэпэщ. Къалэн куэд зи пщэ къыдэхуэ политикым, унэгуащэм, анэ, анэшхуэ гумащIэм, бзылъхугъэ зэкIужым упщIэ зыбжанэкIэ зыхуэдгъазэмэ, ди гуапэу депсэлъащ.
— «Политикэр бзылъхугъэ IэщIагъэкъым» жаIэ куэдым. Уэ дауэ уеплърэ абы?
— Къыхэзгъэщыну сыхуейт ди жылагъуэр апхуэдэ гупсысэкIэм пэIэщIэ зэрыхъуам сызэригъэгуфIэр. Бзылъхугъэр унэгуащэ къудейкъым, абы IэмалыфI куэд иIэщ и зэфIэкIхэр къигъэлъэгъуэну. ПцIы хэлъкъым хьэрычэт Iуэхум, политикэм хэт цIыхубзым дежкIэ ар зэрыгугъум, ауэ бзылъхугъэр бзылъхугъэу къэнэжын хуейщ. Лэжьыгъэр унагъуэм зэран хуэбгъэхъункIэ Iэмал иIэкъым, си щхьэкIэ ар мыIейуэ къызэхъулIэу къызолъытэ. Ар куэдкIэ и фIыгъэщ унагъуэм уи мурадхэр къызэрыбдаIыгъым, узэрытрагъэгушхуэм, уи IэщIагъэм пщIэ зэрыхуащIым. Ауэ цIыхубзым иригъэлеинкIэ Iэмал иIэкъым, унагъуэм — унагъуэ Iуэху, лэжьапIэм лэжьыгъэ Iуэху щыгъэзэщIапхъэщ. Си лэжьыгъэр унагъуэм къэсхьыркъым. Си дежкIэ нэхъ гуапэщ си унагъуэм исхэм я Iуэху зытетым сыщIэупщIэмэ, дызэдэуэршэрмэ.
— Нобэ узыпэрыт IэнатIэм ухуэкIуэн папщIэ, шэч хэмылъу, гугъуехь, лъэпощхьэпо куэдым ущхьэдэхащ. А гъуэгуанэм хьэл-щэн пыухыкIа къыпхилъхьауэ къэплъытэрэ?
— Сэ хуабжьу сыгумызагъэщ, сыт и лъэныкъуэкIи псори зыхуей хуэзгъэзэну, зэрынэхъыфIым хуэдэу сщIыну сфIэфIщ. Ар сызэрыцIыкIурэ зыдэслъагъуж хьэлщ, зы лъэныкъуэкIэ ар фIыщ, адрей лъэныкъуэкIи зэран къыщысхуэхъуж мымащIэу къысхуихуащ. Апхуэдэуи си щхьэ сыхуэткIиижщ. Сыт щыгъуи схэлъа, псом япэу сэбэп къысхуэхъуа хьэлыфIхэм ящыщщ си мурадым си Iэр тезгъэхуэфу сызэрыщытыр.
Зэманым къысхилъхьа хьэлхэм я гугъу пщIымэ, жэуаплыныгъэ нэхъ схэлъ хъуауэ, си зэфIэкIхэми хэхъуауэ къысщохъу.
Си щхьэгъусэмрэ сэрэ зэлэжьэгъуу къыщIэддзэри, адэкIэ зы унагъуэу дытIысыжа иужь, хабзэм къызэригъэувым тету, абы и щIэгъэкъуэн быдэ сыхъуащ. АдэкIэ бынхэр зыхуей хуэзгъэза иужь, сэри сыбгъурыувэжыну Iэмал сиIащ.
— Унагъуэм и гугъу щыпщIакIэ, фи бынхэм уатезгъэпсэлъыхьынут.
— ЗэрыфщIэщи, си щхьэгъусэр адыгэщ, сэ сыурысщ. ЩIалищрэ зы хъыджэбзрэ диIэщи, псори балигъщ, я унагъуэ яIэжщ. ЖысIэну сыхуейт адэ-анэ насыпыфIэу зыкъызэрытлъытэжыр, ди быныр мылъку псоми я щхьэу дызэриIэр. Дунейм теткъым адэ-анэм дежкIэ быным я щытхъу зэхахыным нэхъ насыпышхуэ.
«Жьым и щапхъэр щIэм и напщIэщ» — унагъуэм щалъагъуращ быным зыхалъхьэри зытетынури. Уи жыIэ уи IуэхукIэ бгъэдахэмэщ, быным пщIэ къыщыпхуащIынури, щапхъэ птрахыу щыщIадзэнури.
— Комитетым и пщэ къыдэхуэ къалэн псом я нэхъыщхьэу къыщIэкIынщ щIалэгъуалэм фазэрыдэлажьэр. Сыт хуэдэ ди щIэблэр?
— Пэжыр жысIэнщи, щIалэгъуалэ гъэса, зэчиифIэ диIэщ. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, мылъку, политикэ Iуэху зэрахуэу языныкъуэхэм ныбжьыщIэхэр къагъэсэбэп, ауэ абыхэм дадэлажьэмэ, лъэпощхьэпохэм тынш дыдэу дебэкъуэфыну къысщохъу. Иджырей ныбжьыщIэхэм я Iэмалхэр гъунэжщ, абы къыдэкIуэуи дэзыхьэхыу зыгъэлъэпэрапэри нэхъыбэжщ. Сэ ди щIалэгъуалэм яжесIэрейщ мурад пщIырэ уи мурадым ерыщу ухуэкIуэм нэмыщIа, уи мызакъуэу ар нэгъуэщIхэми сэбэп яхуэхъуу щытын зэрыхуейр.
Сэ къызэрыслъытэмкIэ, ЩIалэгъуалэ парламентым мыхьэнэшхуэ иIэщ ди щIэблэр гъащIэм жыджэру хэтынымкIэ, политикэм и щэхухэм хэгъэгъуэзэнымкIэ. Абы зегъэужьын, зегъэубгъун хуейуэ къызолъытэ.
— Псэм ехуэбылIэ, гур зыдэгуфIэ гъатхэр зи ма-зэ бзылъхугъэхэм сыт хуэдэ псалъэкIэ захуэбгъэзэнт.
— Ди цIыхубзхэм я гъащIэр щIэращIэу щытыну, я унагъуэм зэгурыIуэ илъу псэуну си гуапэщ. Я бынхэм я гуфIэгъуэ куэд ялъагъурэ, абыхэм я щытхъу зэхахыу псэуну сыхуейт. Си щхьэкIэ, си быныр цIыхум къазэрыщыхъум куэд дыдэ елъытауэ къызолъытэ. Быныр уи напэщ икIи уи напщIэщ. Уи щIалэгъуэм уэ къыщыпщытхъум пфIэфIщ, уи ныбжьыр кIуэта иужькIэ, уи бын я щытхъурщ дамэ къыптезыгъакIэр. Сыхуейт ди бзылъхугъэхэм я бынхэм я щытхъу нэхъыбэрэ зэхахыну, я унагъуэм исхэмкIэ я гур къыхэмыщтыкIыу псэуну. ГъащIэм сыт хуэдэ щытыкIэм уримыгъэувэми, цIыхубзу укъэнэжын хуейщ. Лъагъуныгъэ, зэгурыIуэ, гулъытэ щымыщIэу ди бзылъхугъэ дахэхэр псэуну сахуохъуахъуэ!
Епсэлъар
Щомахуэ Залинэщ.
