Адыгэбзэ ныкъуэ фIэкIа зымыщIэ уи быным и быным адыгэбзэ щIагъуэ ищIэнукъым, абы и быныжым адыгэбзэ ищIэжыххэнукъым
ТХЬЭМ апхуэдэ къытхуимыухкIэ, ауэ Iейм еджэ зэпытурэ псэу «тхьэгурымагъуэхэм» жаIэр пэж хъурэ адыгэбзэр зэгуэр кIуэдыжынкIэ хъумэ, ахърэткIи хуэмыпшыныжын гуэныхьышхуэ къытехуэнущ ди литературэм.
Адыгэбзэр уахътыншэ зыщIыфын IэмалкIэ Тхьэр зыхуэупсам… Езым и IэкIэ зиукIыжыну хуэмеймэ, ди литературэм къигъэщIыну и къалэнщ тхыгъэ телъыджэхэр. Апхуэдэхэр къыпхащIыкIауэ укIуэдыж зэрымыхъунур, укIуэдыжыну узэрыхуимытыр езы адыгэбзэм къыгурызыгъэIуэжыфын тхыгъэхэр. А Iэужь телъыджащэхэр къызэрагъэщIа анэдэлъхубзэр зыIэщIэбгъэхуныр щыуагъэу щыIэм я нэхъ ину зэрыщытыр дэтхэнэ адыгэми хьэкъ щызыщIыфын тхыгъэхэр… Пасэрейм жиIакъэ: «Хъуапсэ и псэ нэхущ». А нэхур нахуапIэ хъуну Тхьэм жиIэ!
IутIыж Борис и лэжьыгъэхэр щегъэлъагъуэ Лъэпкъ музейм. 2000 гъэ НАСЫПЫМ дэ, псэкIэ зыпыщIа цIыхухэр, дызэбгреш. Дызэбгрешри, уи щхьэ закъуэ уи лъакъуитIу упсэуным нэхъыфI щымыIэу къытщегъэхъу… Ауэ, апхуэдэ псэукIэм дыдихьэха къудейуэ, дэ гуауэм дызэрешэлIэж. ДызэрешэлIэж, дызэхегъэплъэжри, гущIэгъум зыкIи темыгъэпсыхьа мы дунеижьым уи Iэпэхэр щызэрыIыгъыным нэхъ насып зэрыщымыIэр къыдгурегъаIуэ, зэпыIукIуэту хуежьа дигухэри нэхъ зэхуэмыгъуэ ещIыж… Дэтхэнэр нэхъыфIу пIэрэ, ярэби, айтIум — дызэбгъэдэзышымрэ дызэзышэлIэжымрэ?
ПЭЖЫР псоми къалъыхъуэу щIадзэ. Ауэ зыми дзыхь ищIыркъым ар и унэ щIигъэхьэну. Дунейр къызэриухуэрэ Пэжыр гызыжу уэрамым дэтщ. ЛъапцIэу. ПцIанэу. И гугъэр зыхихыжа дыгъэм пэплъэу.
ДАХАГЪЭР дэнэкIи щикъухьащ. Ауэ ахэр, Тхьэм къигъэщIу иузэщIыжа псэ зиIэхэр мыхъумэ, нэгъуэщIхэм къахуэщыпынукъым.
Шэрэдж аузым. 2004 гъэ ПСЭР щымыгуфIэм деж, гъатхэри гъуабжэщ… Армырауэ пIэрэ езыр мы дунейм плъыфэу иIэххэр — гъуабжагъэр? Адрей плъыфэ псори ди псэ хъуэпсэ-
нэгухэм къамыгъэщIу пIэрэ, лэгъупыкъур гъуэзым къызэрыхэкIым ещхьу?
ГЪАЩIЭР кIыфIыгъэм и нэм къыщIэткIуа нэпсщ. Аращ, нэхум щIэбэгыурэ, зэман нэкIущхьэм щIытебзэхыкIыжри.
ЦIЫХУРИ, удзым ещхьу къокI. Къогъагъэ. Мэгъуэлэж. Мэгъуэлэжри, хуэм-хуэмурэ щIы щхьэфэ мэхъуж… ГъащIэр — ар псоми зэдащIэ финалым хуэкIуэ джэгукIэщ… Эсхил! Софокл! Эврипид! Фэ фи трагедиехэр пшапэщыс хъыбархэщ, къагъэщIауэ бзэхыжыным пэплъэ псэм и трагедием елъытауэ.
УЗЭРЫДАХЭР къэпщIэну ухуеймэ, си нэхэм къащIэплъэ.
УЭ УАПХУЭДЭКЪЫМ. Узэрымыапхуэдэр сощIэ. Ауэ ар зэрысщIэр си гум къезгъащIэркъым… Абы уэ уритхьэIухудщ. Урихур хъыджэбзщ. Дуней цIыхуу узэрыщытыр къищIэмэ, ункIыфIынкIэ хъунущ.
КЪЫПХУЕПЛЪЫХ гущIэгъум нэхъ уезыудых щыIэкъым. Абы и тыгъэ дэтхэнэми ауаныщI гуэр къыхоплъ. ГущIэгъу къыщIыпхуищIын щытыкIэм уиту укъилъагъуным лъандэрэ зэрыщIэхъуэпсар кърипщIэу.
ДАПЩЭЩ ухыгъэр къыщысынур?.. Пщэдей?.. ПщэдеймыщкIэ?.. ЕтIанэгъэ?.. Жэуап шынагъуэм пэплъэ упщIэ нагъыщэхэр гъэщхъауэ зэхэтщ. Абыхэм ягъэщIагъуэ къаувыхьа цIыхур а упщIэхэм зэратегупсысыкIыфыр… цIыхуми зыхеш. Ахэр имылъагъуфэ зытрегъауэ. Ауэ упщIэ нагъыщэхэм я сурэтхэр и нитIым къащIэщ зэпытщ. Пщэдей?.. ПщэдеймыщкIэ?.. ЕтIанэгъэ?!
ЦIЫХУР куэдрэ малIэ. «СылIащэрэт» жезыгъэIэн гузэвэгъуэ къызэрылъэIэс хуэдизрэ. Ауэ лIэуэ зи гугъэж апхуэдэ цIыхур зи уахъты къэмыса пкъым хуэм-хуэмурэ къегъэщIыж. КъегъэщIыжри, адэкIи мэпсэу. А теплъэри иIэу. А цIэри зэрихьэу. Ауэ нэгъуэщI цIыху хъуауэ. ГъащIэм макъамэ нэхъ дахэ дыдэхэр къызэрыIукI гурыщIэ пшынэм и Iэпэ куэд щIэуауэ.
ДУНЕЙМ тетщ псоми я жэуапыр зыхъумэ зы Пэж. Пэжу къытщыхъу псори пцIы зыщIэхъукI Пэж щэджащэ. Ауэ ар апхуэдизкIэ лъагэщи, гъащIэу щыIэр зэпыбгъэувэми, псысэ цIэрыIуэ гуэрым зи гугъу ищI а джэдуукIэм хуэдизыр къэнэнущ… ЦIыхур зэи зылъэмыIэсыну Пэж щэджащэм зыщыхуэпший хъууэ.
ТХЬЭ ЩЫIЭУ зэрыжаIэрэ Абы и щыIэныгъэм шэч къытезыхьэхэри къогъуэгурыкIуэ. ЛъэныкъуитIри къайгъэншэу дунейм зэрытегъэтынут, абыхэм я зэхуакум фейдэ хэхыпIэ къыщызылъыхъуэ закъуэтIакъуэхэр мыхъуамэ.
ГУ КЪУЭПСЫМ пыкIэзызыхь пшыналъэ дахащэм содаIуэ. СедаIуэурэ, согупсыс, сыту дытхьэмыщкIэ дэ, цIыхухэр. А пшыналъэм иджыпсту си нэгу къыщIигъэува дунейм сэ зэи, зэи, зэи сытехьэфынукъым… ГъащIэр нэр игъэлажьэу фагъуэщ. Псэр ибэмпIыхьу къызэрыгуэкIщ. Гур къритхъунщIыкIыу пхъашэщ. ТхьэкIумэр икудэу хущхьэ макъ зэфэзэщщ. ГъащIэр илъэс мин бжыгъэкIэрэ зэхалъхьа курыбэщ. Зэхэзылъхьари щIызэхалъхьари къахуэмыщIэж курыбэ зэкIуэкIащ. Абы дэ ди псори, псори хофыхь… ди хъуэпсапIэхэм къищынэмыщIа…ХъуэпсапIэхэр тхъурымбэ напIэурэ уафэм докIуей. ДокIуейри, а дэ зызыхуэтшийуэ зэи дызылъэмыIэс дунейм зыхаунащIэ.
