КIэмац-дадэ и махуэ лъапIэр илъэс къэс догъэлъапIэ
Шурдым КIэмац ПIатI и къуэр къызэрыгуэкI цIыхут, зэ IуплъэгъуэкIэ. Зеикъуэ къуажэм дэсхэм нобэр къыздэсым, ар гуапэу ягу къагъэкIыж и хъыбархэр щIэблэм хуаIуэтэжу къокIуэкI.
КIэмац 1915 гъэм мэкъумэш унагъуэ къыщалъхуащ. Абы и адэ-анэм щIалитху зэдагъуэтауэ, зэгурыIуэ-зэдэIуэжу псэурт, быным я нэхъыжьри езырат. КIэмац пасэу зеиншэу къэнати, щIэныгъэIэщIагъэ зригъэгъуэтыну хунэсакъым. И къуэш нэхъыщIэхэр зыхуей хуигъэзэн хуейти, губгъуэм лэжьыгъэ илъыххэу увыIэнутэкъым. Сыт хуэдэ лэжьыгъэми хуэIэзэу, пхъэми гъущIми ирилажьэу, цIыху IэпщIэлъапщIэт Шурдымыр.
ЩIалэ гуащIафIэм хуэм-хуэмурэ мэл хъушэ, шы гуартэ зэригъэпэщащ, Iэщышхуи зэрихуэрт. КIэмац гъавэри берычэту къехъулIэрт. А псори и цIыхуфIагъым пэкIуэжу гъащIэм хуигъэбагъуэ хуэдэт — къуажэм хуэмыщIа, зеиншэ, сымаджэ дэсхэм я цIэ-унэцIэр тхауэ иIэти, гъавэр кърихьэлIэжа нэ-ужь, унагъуэ-унагъуэкIэ яхуигуэшырт.
Апхуэдэу, КIэмац псапащIэу хэIуащ жылэм. ЛIы хьэлэлыр унагъуэ хъуа нэужь, зэщхьэгъусэхэм быниплI зэдагъуэтащ, къищынэмыщIауэ, сабий зеиншитI къахьри я быным па-щIу япIыжауэ, дэтхэнэри унагъуэ щхьэхуэу ягъэтIысыжауэ жаIэж къуажэдэсхэм.
КIэмац и щхьэгъусэр уэркъ унагъуэ къыхэкIат, Пщыгъэушхэ япхъут, политикэ IуэхукIэ лей зытехьахэм ящыщт. Арами, гъащIэм и зэхэзэрыхьыгъуэм я мылъкур ягъэпщкIуфати, дыщэмрэ дыжьынымрэ хуэм-хуэмурэ къызэкъуахыжырт, къуажэм мэжэщIалIэ, сымаджэ, зеиншэ дэсмэ, зыщIагъакъуэрт. Хэку зауэшхуэр къэхъея нэужь, зэщхьэгъуситIым апхуэдэу цIыху щэ бжыгъэхэр ажалым къыIэщIахауэ щытащ.
ЦIыхухэм ягу ихуакъым КIэмац IуэхуфIу илэжьар — 1968 — 1984 гъэхэм ар КъБАССР-м и Министрхэм я Советым и УнафэщIу щыта Къущхьэ КIыщыкъуэ и дэIэпыкъуэгъуу, и чэнджэщэгъуу лэжьащ.
«АдэфI къуэфI хуэщкъым» жыхуаIэ псалъэжьым пэщIэувэу, и щIалэ закъуэри цIыху нэсу игъэсащ КIэмац. Абы и къуэ Хьэсэн бгъэдэлъ IэщIагъэмрэ щIэныгъэмрэ зымыгъэщIагъуэ жьыи щIэи дэскъым Зеикъуэ къуажэм, и адэм хуэдэу колхозым илъэс куэдкIэ щылэжьащ. КIэмац и нысэ Риммэ зыхэхуахэм яхуэфэщэн цIыхуфIу, гуапэу, псэ хьэлэлу къыщIэкIащ — унагъуэм исхэр я фэкIи я ныбэкIи зыхуей хуигъазэу быныфI ипIащ.
КIэмац и быни, абыхэм я быныжи а пщIантIэрат къызыдэхъукIари, берычэтыр зэи я лъапсэм икIакъым, Шурдымхэ я ерыскъы зыIумыхуарэ, IуэхуфI гуэркIэ зылъэмыIэсарэ Зеикъуэ зы унагъуи дэскъым.
ЛIы нэс и хьэлу, Хэку зауэшхуэр къыщыхъейм, лъахэр зыхъумахэм ябгъурыуващ КIэмац, ар ящыщщ Берлин нэсахэм.
Зауэ губгъуэм лIыхъужьыгъэ щызэрихьэу итами, КIэмац зэи зы хъыбар жиIэжу, и щхьэ щытхъужу зы цIыхум зэ-хихакъым, ауэ къыдэзэуахэм яIуэтэж а цIыхухъу щабэм лIыгъэу къылъыкъуэкIар зыхуэдизыр.
— КIэмац си адэшхуэм и адэжуращ. Си сабиигъуэр анэшым щысхьащ. Абыхэм библиотекэшхуэ къызэрагъэпэщауэ яIэт, тхылъ гъэщIэгъуэнхэр щызэхуэхьэсауэ. Си анэдэлъхур а тхылъхэм къысхуеджэрт. литературэр, тхыдэр, си лъахэр фIыуэ сэзыгъэлъэгъуар арауэ жыпIэ хъунущ. КIэмац и дуней тетыкIар си щапхъэу, абы теухуа хъыбар гъэщIэгъуэнхэм гукъыдэж къызату сыкъэтэджащ. Сропагэ, срогушхуэ. 2013 гъэм Москва къыщыдэкI журнал гуэрым къытехуауэ щытащ КIэмац теухуауэ си шыпхъумрэ сэрэ дгъэхьэзыра тхыгъэшхуэр. Шурдымхэ я щIэблэм и за- къуэ мыхъуу, жылэ псом щапхъэ яхуэхъуу щыта КIэмац дунейм тетыху и лъапсэжьым псори дыщызэхуэсыжу щытащ ТекIуэныгъэм и махуэм ирихьэлIэу. Ди нэхъыжьыфIыр къызэрытхэмытыжрэ илъэс куэд щIащ, арами, накъыгъэм и 9-м лъэпкъыр дызэхохьэ, дадэ и махуэр догъэлъапIэ, — жеIэ КIэмац и къуэрылъхум ипхъу Пщыгъэунэ Марьянэ.
Фырэ Анфисэ.
