«Зыужьыныгъэм хуэгъэзауэ Iуэхушхуэхэр къытпэщытщи, псори къыддэлэжьэну къыдогъэблагъэ»
1997 гъэ лъандэрэ Санкт-Петербург илъэс къэс къыщызэрагъэпэщ дунейпсо экономикэ зэхыхьэшхуэм щыхоплъэ Урысейм, зызыужь рынокхэм, зэрыщыту дунейм къэралу щыIэм къапэщыт экономикэ Iуэху нэхъыщхьэхэм. Иджырей зэхыхьэр екIуэкIащ «Дунейпсо экономикэм и зэпIэзэрытыныгъэщIэ къэлъыхъуэныр» къыхуеджэныгъэм щIэту. Абы къыщыпсэлъащ Урысей Федерацэм и Президент Путин Владимир.
ПщIэ зыхуэсщI зиусхьэнхэ! Ныбжьэгъу лъапIэхэ!
Санкт-Петербург щекIуэкI ХХI дунейпсо экономикэ зэхыхьэшхуэм кърихьэлIахэм: дунейпсо зэгухьэныгъэхэм я унафэщIхэм, къэралхэм я унафэщIхэм, дуней псом щыIэ къэралу пщIы бжыгъэхэм я правительствэхэм я Iэтащхьэхэм, бизнесым и лэжьакIуэ пэрытхэм сэлам гуапэ фызох.
Дэ хуабжьу ди гуапэщ Урысейм фи гупэр къызэрыхуэвгъэзар, абы къыдэлэжьэнымкIэ хэкIыпIэхэм фызэрытепсэлъыхьыр. Дэ дыхузэIухащ дунейпсо зыужьыныгъэм и лъэныкъуэкIэ стратегие мыхьэнэ зиIэ Iуэхухэр дэгъэкIыным хуэгъэзауэ зэдэлэжьэным, лъэныкъуэ псоми я сэбэп зыхэлъ проектхэр гъэзэщIэным.
ДызэщIыгъумэщ, ди зэфIэкIхэр зэдгъэуIумэщ иджырей Iуэху зэIумыбзхэр къыщызэднэкIыфынур, дунейпсо экономикэм и зыужьыныгъэр щедгъэкIуэкIыфынур, сату щIынымрэ лэжьыгъэкIэ зэпеуэнымкIэ захуагъэ зыхэлъ хабзэхэр щыдгъэувыфынур, тхьэмыщкIагъэр нэхъ мащIэ щытщIыфынур, социальнэ Iуэху нэхъ гугъу дыдэхэр щыдгъэзэщIэфынур, терроризмэм, щIыналъэ зэныкъуэкъухэм, национализмэмрэ ксенофобиемрэ я шынагъуэхэм дащыпэлъэщынур.
Дэ къэкIуэну гугъуехьышхуэхэм я бжэщхьэIум дебэкъуащ икIи Iуэху хьэлъэхэм, ипэжыпIэкIэ цивилизацэ мыхьэнэ зиIэхэм даIууэу щIэддзащ. Псэуныгъэ и лъэныкъуэкIэ цIыхум илэжьхэми щIыуэпсым къыщыхъу Iуэхухэми япкъ иткIэ щIы хъурейм и экологием кIуэтэху нэхъ дытехьэлъэу йокIуэкI. А Iуэхухэр куууэ джын, къэхутэн, зэпкърыхын хуейщ.
Ауэ, зэрыгурыIуэгъуэщи, ди политикэр, зэщIыгъуу дызэрызэдэлэжьэнур щыдубзыхукIэ, дэ жэуаплыныгъэ тхэлъын икIи тчы лъэбакъуэ псори зэпэт-лъытын хуейщ. Апхуэдэу фIэкIа пхузэфIэгъэкIынукъым дунейпсо зыужьыныгъэр тэмэму зэтеухуэным пыщIа лэжьыгъэхэр.
Абы щIызгъужыну сыхуейщ иджырей технологиехэм дызэса гъащIэр псынщIэу зэрызэрахъуэкIыр, IэнатIэщIэхэмрэ IэщIагъэщIэхэмрэ къызэрагъэщIыр, зыужьыныгъэмкIэ нэхъапэм щымыIа хэкIыпIэхэр къызэрызэрагъэпэщыр, ауэ абыхэм зэи дызэмыгупсыса шынагъуэхэри къазэрыдэкIуэр. Дыгъуасэ псори жыджэру фызэрылэжьар, сессие, зэхыхьэ зэмылIэужьыгъуэхэм фызэрыщызэхуэзар сощIэ. ИкIи абыхэм, дауи, къыщыфIэтащ ищхьэкIэ зи гугъу щысщIахэр.
Ауэ къытезгъэзэжу иджыри зэ жысIэну сыхуейщ: дэ иджыпсту къытпэщытщ езы гъащIэм къыдэкIуа икIи зэман кIыхькIэ щыIэну гугъуехьхэр икIи абыхэм къытхуахьыну псори къыубжыну, къэплъытэну гугъущ. Абы къыхэкIыу дэ зэгурымыIуэныгъэхэм, зэныкъуэкъухэм, геополитикэ хьэгъэщагъэхэм ди къарумрэ зэманымрэ тедгъэкIуадэ хъунукъым, тедгъэкIуэдэнуи дыхуиткъым.
Дэ губзыгъагъэрэ жэуаплыныгъэрэ тхэлъын, къызэрымыкIуэ хэкIыпIэхэр къэлъыхъуэным зэщIыгъуу делэжьын, къэралхэм, щIыналъэ зэгухьэныгъэхэм, бизнесым, щIэныгъэ IэнатIэм я зэдэлэжьэныгъэм и IэмалыщIэхэр къэдгъуэтын хуейщ.
Абы папщIэ нэхъ нэгъэсауэ къэгъэсэбэпыпхъэщ зыхуэбгъэдэн щымыIэ, сыт и лъэныкъуэкIи узыщыгугъ хъуну организацэм, Лъэпкъ Зэкъуэтхэм я Зэгухьэныгъэм, и зэфIэкIыр. Нобэ дэ къытхэтщ Лъэпкъ Зэкъуэтхэм я Зэгухьэныгъэм и Генеральнэ Секретарыр. Ар ди деж къызэрыкIуам сыщыгъуазэщи, абы папщIэ фIыщIэ хузощI икIи ар къыздэфIыгъыну фэри сыныволъэIу.
Дэ къыхэтлъхьащ Санкт-Петербург щекIуэкI экономикэ зэIущIэшхуэм хиубыдэу дунейпсо щIалэгъуалэ секцэ щхьэхуэ къызэрагъэпэщыну, сыту жыпIэмэ щIэблэщIэрщ пщэдейрей махуэм хуэунэтIар. Ахэрщ къэкIуэнур зэтезыгъэувэнури абы хэпсэукIынури. А секцэм хэтхэм яхузэфIэкIынт езыхэм я къэралхэм, зэрыщыту цивилизацэм я къэкIуэнур зэпкърахыну, абы и щытыкIэнур яубзыхуну.
ПщIэ зыхуэсщI си лэжьэгъухэ! Зиусхьэнхэ!
Дуней псом щыIэ гугъуехьхэр дэгъэкIыным иджыпсту щыщIэдзауэ Урысейр холэжьыхь икIи а лэжьыгъэр нэхъри щIигъэхуэбжьэну хьэзырщ. Дэ экологие программэ инхэр, абыхэм Арктикэм хуэгъэзахэри яхэту, догъэзащIэ, фIагъ нэс зиIэ ерыскъыпхъэу дунейпсо рынокым щытщэр кIуэтэху нэхъыбэ дощI, узыншагъэр хъумэнымкIэ дунейпсо организацэм и программэхэм дызэрыхэтым зыдогъэубгъу. Гугъуехь нэхъ ин дыдэхэр къызэнэкIынымкIэ хэкIыпIэхэр къэтлъыхъуэн папщIэ Урысейм и фундаментальнэ щIэныгъэ къэхутэныгъэ лъэщхэр щIэгъэкъуэн къэтщIыну дыхьэзырщ.
Псалъэм папщIэ, математикэмрэ теоретическэ физикэмкIэ къэхутакIуэ гуп лъэщхэр зэрыдиIэм къыхэкIыу дэ иджырей экономикэщIэ жыхуаIэм и унэтIыныгъэ зыбжанэмкIэ, къапщтэмэ, бжыгъэхэр зи лъабжьэ унэтIыныгъэмкIэ, бжьыпэр дубыдыфынущ. Урысей IT-компаниехэр, шэч хэмылъу, дуней псом щынэхъ лъэщхэм ящыщщ. Ди Хэкум и IэщIагъэлIхэм программэхэмкIэ зыхуэбгъэдэн щымыIэ хэкIыпIэ нэхъыфI дыдэхэр къыхалъхьэм къыщымынэу, ипэжыпIэкIэ, щIэныгъэм и IэнатIэщIэхэр, экономикэмрэ гъащIэмрэ заужьынымкIэ хэкIыпIэщIэхэр зэтрагъэувэ.
Псалъэм къыдэкIуэу жысIэнщи, сыхуейт нобэрей утыкур къэзгъэсэбэ-пу Информацэ технологиехэмкIэ, механикэмкIэ, оптикэмкIэ Санк-Петербург дэт университетым и студентхэм, мы гъэм аргуэру ебланэу программэхэр зэхэлъхьэнымкIэ дунейпсо чемпионатым щытекIуахэм, сехъуэхъуну. Ди зэIущIэр езыгъэкIуэкIыр Санкт-Петербург щыпсэухэм ятепсэлъыхьащ.Абы жиIахэр нэгъэсауэ пэжщ, ахэр пщIэ зыхуэфащэ цIыхухэрщ икIи Санкт-Петербург щыпсэу ныбжьыщIэхэм я зэфIэкIыр абы и щыхьэт на- Iуэщ.
Бжыгъэхэр зи лъабжьэ экономикэм и IэнатIэм лэжьакIуэхэм, щIэныгъэм, технологиехэм я лъэныкъуэкIэ щыди- Iэ ефIэкIыныгъэхэм нэхъри зедгъэужьын папщIэ дэ ди мурадщ зэпIэзэрыту япэкIэ кIуэтэным хуэгъэзауэ дылэжьэну. Сыт абы къикIыр?
Япэр — бжыгъэхэр зи лъабжьэ технологиехэр гъащIэм и IэнатIэ псоми къы-щыгъэсэбэпынымкIэ иджырей хабзэ мардэхэр къызэгъэпэщыпхъэщ. Абы хиубыдэу сыт хуэдэ унафэри къыщащтэкIэ къалъытэн хуейщ къэралым, бизнесым, цIыхухэм информацэ и лъэныкъуэкIэ я шынагъуэншагъэр къызэгъэпэщыныр.
ЕтIуанэр — бжыгъэхэр зи лъабжьэ технологиехэм я IэнатIэм щылажьэ компаниехэу зи къэхутэныгъэхэр нэгъуэщI IэнатIэхэми къыщагъэсэбэп хъунухэм къэралыр ядэIэпыкъунущ. Апхуэдэхэм ящыщщ бжыгъэ куэд зэхуэхьэсыным-рэ ахэр зэпкърыхынымрэ, нейротехнологиехэр, адрей иджырей технологие пыухыкIахэр.
Ещанэр — къэралымрэ уней бизнесымрэ я къару зэхэлъкIэ бжыгъэхэр зи лъабжьэ экономикэм и инфраструктурэ нэхъыщхьэр, абыхэм связым и линэ шынагъуэншэхэр, бжыгъэхэм щелэжь центрхэр яхэту, къызэдгъэпэщынущ. Гу лъывэзгъэтэну сыхуейщ апхуэдэ инфраструктурэм и лъабжьэу технологие пэрыт дыдэхэмрэ къэхутэныгъэщIэхэмрэ щытын зэрыхуейр.
ЕплIанэр — хуэдэ зыбжанэкIэ нэхъыбэ ящIынущ бжыгъэхэр зи лъабжьэ экономикэм щылэжьэн папщIэ ягъэхьэзыр IэщIагъэлIхэр, ипэжыпIэкIэ къэбгъэлъагъуэмэ, нэхъ къалэнышхуэ, лъэпкъ мыхьэнэ зиIэ къалэн зэфIэгъэкIын — бжыгъэхэр зи лъабжьэ экономикэм и лъэныкъуэкIэ щыIэ щIэныгъэншагъэр къызэнэкIын хуейщ. Абы папщIэ егупсысауэ егъэфIэкIуэн хуейщ егъэджэныгъэр школым щегъэжьауэ еджапIэ нэхъыщхьэхэм нэсыху къызэрыщызэгъэпэщар. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, ныбжь зэмылIэужьыгъуэхэм ит цIыхухэм папщIэ програм-мэхэри зэтегъэувапхъэщ.
Сэ къалэн зэрыщысщIам тету Правительствэм игъэхьэзыращ бжыгъэ-хэр зи лъабжьэ экономикэм зегъэужьынымкIэ программэ. Гу лъывэзгъэтэну сыхуейщ — IупщIу убзыхупхъэщ ар ягъэзэщIэн папщIэ текIуэдэну ахъшэм и хэкIыпIэхэр, ахъшэр зыхуэдизымрэ ар зэрызэрагъэкIуэну щIыкIэмрэ. А псоми дыщытепсэлъыхьынущ Стратегие зыужьыныгъэмрэ проект пэрытхэмкIэ советым и зи чэзу зэIущIэм.
ПщIэ зыхуэсщI си лэжьэгъухэ!
Аргуэру къытызогъэзэж — бжыгъэхэр зи лъабжьэ экономикэр IэнатIэ щхьэхуэм, ар бизнесым, сатум, логистикэм, производствэм я къызэгъэпэщыкIэщIэхэр зэтегъэувэнымкIэ лъабжьэщ, абы егъэджэныгъэм, узыншагъэр хъумэным, къэрал управленэм, цIыхубэ коммуникацэхэм я къызэгъэпэщыкIэхэр ехъуэж, апхуэдэу щыщыткIэ, къэралым, экономикэм, зэрыщыту цIыхубэм я зыужьыкIэм и хэкIыпIэхэр еубзыху.
Мис а псори къэлъытауэ дэ ди экономикэр, технологие политикэр, промышленностыр, инфраструктурэр дубзыхунущ, хьэрычэт Iуэхухэр, лэжьыгъэмкIэ рынокыр къызэIухауэ. Зэтедгъэувэнущ, зэман кIыхьым хуэунэтIа зыужьыныгъэм пыщIа къалэнхэр дэдгъэкIынущ. Нобэм ирихьэлIэу дэ жытIэ хъунущ экономикэм щIэрыщIэу зыкъиIэтыжу зэрыхуежьар.
Урысейм и къэрал кIуэцI валовэ продуктым зэкIэлъыкIуэу квартал ещанэ лъандэрэ хохъуэ. ЗэкIэ къызэрабжамкIэ, мэлыжьыхь мазэм абы процент 1,4-рэ къыщIигъуащ. Автомобилу ящэм, ипотекэ кредиту ятым хохъуэ. Абыхэм я гугъу щIэсщIыр мыращ: IэщIагъэлI псори зэрыщыгъуазэщи, эксперту щыIэм къалъытэ апхуэдэ бжыгъэхэр экономикэр къызэрыщIэрэщIэжым, цIыхухэм къащэхур нэхъыбэ зэрыхъум и щыхьэт нэхъыщхьэу.
Мыбыи гу лъыттэ хъунущ: 2016 гъэм и щIышылэ — мэлыжьыхь мазэхэм къриубыдэу автомобилу ящар проценти 2,6-кIэ нэхъыбэ хъуащ. Нобэм ирихьэлIэу дэ къыдэхъулIауэ жыпIэ хъунущ ахъшэм и пщIэр зэрыкIэрыхур гъэмэщIэнымкIэ дызыхуэплъа къалэнхэр, апхуэдэу дэ дыщогугъ илъэсым къриубыдэу ар зыхуэдгъэувыжам нэхърэ нэхъ мащIэну, процентиплIым фIэмыкIыну. Абы и фIыщIэкIэ Урысейм и Банкым зэкIэлъыкIуэу егъэмащIэ ахъшэ щIыхуэм проценткIэ тралъхьэр.
Псалъэм къыдэкIуэу къэгъэлъэгъуапхъэщ: мы зэхыхьэшхуэм хиубыдэу екIуэкIа псалъэмакъхэм инвесторхэмрэ бизнесым и лIыкIуэхэмрэ къыщыхагъэщащ урысей макроэкономикэ политикэм фIагъ лъагэ зэриIэр. Дуней псом щыIэ къэрал зэмылIэужьыгъуэхэм ящыщ лэжьакIуэхэм, инвестицэ фонд нэхъ ин дыдэхэм я лIыкIуэхэм ящIыгъуу дэ абы дыгъуасэ дытепсэлъыхьащ. Урысей рынокым щылэжьэным фейдэ зэрыпылъымкIэ ар щыхьэт наIуэщ.
Япэ кварталым кърикIуахэм япкъ иткIэ нэгъуэщI къэралхэм ящыщ инвесторхэм ди хэку, урысей экономикэм доллар мелардибл къыхалъхьащ. Къэзгъэлъэгъуэну сыхуейщ ар иужьрей илъэсищым къриубыдэу зэры-нэхъ бжыгъэ лъагэр. Зэрыщыту къапщтэмэ, япэ кварталым къриубыдэу инвестицэхэр проценти 2,3-кIэ нэхъыбэ хъуащ.
Аращи, сыт нэхъ къыхэгъэщыпхъэр? Нобэ Iуэхур зэрекIуэкIым феплъмэ, къэрал кIуэцI валовэ продуктым зэрыхэхъуэм нэхърэ нэхъ псынщIэущ инвестицэхэм къазэрыхэхъуэр — ар япэкIэ жысIам и къыкIэлъыкIуэ щыхьэтщ: экономикэр зыужьыныгъэм и лъэхъэнэщIэм хохьэ, абы дяпэкIэ зэрызиужьынум и лъабжьэр зэтоувэ. 2019-2020 гъэхэм дунейпсо экономикэм елъытауэ къэралым и экономикэм зэрызиужь псынщIагъыр япэ игъэщынымкIэ апхуэдэ зэхъуэкIыныгъэм мыхьэнэшхуэ иIэщ икIи ар дэ адэкIи зэрыдэтIыгъыным дыхущIэкъун хуейщ.
Абы и лъэныкъуэкIэ Iуэху нэхъыщ-хьэ дыдэхэм ящыщщ инвестицэ жыджэрагъым, псом япэу уней бизнесым и жыджэрагъым, хэгъэхъуэныр. Дэ куэд зэфIэдгъэкIащ федеральнэ законодательствэр къэгъэщIэрэщIэжыным, административнэ лъэпощхьэпохэр къызэнэкIыным, къэпщытэныгъэ-кIэлъыплъыныгъэ къалэнхэмрэ Iуэхухэмрэ гъэтэмэмыным яхуэгъэзауэ.
Дунейпсо экспертхэм къызэрагъэлъэгъуамкIэ, адрей къэралхэм елъытауэ Урысейм иужьрей илъэситхум нэхъ псынщIэу щефIэкIуащ хьэрычэт Iуэхур къызэгъэпэщынымкIэ Iэмал-хэр. Дэ зэуэ увыпIэ 80-кIэ дыщыдэкIуэтеящ Doing Business къэпщытэныгъэм хиубыдэу. Апхуэдэу мыхьэнэшхуэ иIэщ хьэрычэт Iуэхур зехьэ-нымкIэ щытыкIэ зэIуха, тэмэм къызэгъэпэщыным ди щIыналъэхэри зэрыхуежьам. Абы и щапхъэхэр нобэ къагъэлъагъуэ Тэтэрстан Республикэм, Чувашием, Москва къалэм, Тулэ, Калугэ областхэм. Мы гъэм абыхэм пашэныгъэр щаубыдащ инвестицэ щытыкIэмкIэ лъэпкъ рейтингым икIи апхуэдэ ехъулIэныгъэхэмкIэ дехъуэхъу хъунущ.
Федерацэм и субъект гупым — Москва, Калининград областхэм, Санкт-Петербург — яхузэфIэкIащ хьэрычэт Iуэхур къызэгъэпэщынымкIэ Iэмалхэр псынщIэу ирагъэфIэкIуэн. Си гуапэу къыхызогъэщ апхуэдэ зэхъуэкIыныгъэхэмкIэ, зэхъуэкIыныгъэфIхэм-кIэ пашэхэм КъуэкIыпIэ Жыжьэм щыIэ ди щIыналъэхэр — Хабаровскэ краймрэ Амур областымрэ — иджы япэ дыдэу зэрахэхуар. Урысейм и щIыналъэ псоми я Iэтащхьэхэм захузогъазэ: мы Iуэхум ехьэлIа егугъуныгъэм зэпымыууэ хэвгъэхъуэн, бизнесыр ефIакIуэу, щхьэхуиту лэжьэн папщIэ IэмалыщIэхэр къыхузэIуфхын хуейщ.
Мыхьэнэ хэха, уеблэмэ мыхьэнэ нэхъыщхьэ дыдэ хьэрычэтыщIэхэм, цIыху псоми я дежкIэ иIэщ абыхэм я хуитыныгъэхэр, я бизнесыр, я мылъкур тэмэму хъумэным. Абы теухуауэ къыхэзгъэщыну сыхуейщ суд IэнатIэр егъэфIэкIуэным теухуауэ Iуэху пыухыкIахэр зэраубзыхуам. Абыхэм тепсэлъыхьащ икIи елэжьащ экспертхэр, Урысей Федерацэм и Суд Нэхъыщ-хьэм и унафэщIхэр ящIыгъуу.
Ахэр зытеухуар судыщIэхэр зыми зэрыIэщIэмылъыр нэхъри щIэгъэбыдэнырщ, суд лэжьакIуэхэр зэрагъэхьэзырыр ирагъэфIэкIуэнырщ, суд Iуэхур гъэтэмэмынырщ, судыщIэхэм ирагъэкIуэкI лэжьыгъэр егъэлеяуэ щымыгъэтынырщ. Апхуэдэ Iуэху псоми я купщIэр суд лэжьыгъэр захуагъэм тету къызэгъэпэщынымкIэ шэсыпIэщIэхэр зэтегъэувэнырщ.
АдэкIэ. Дэ зэхэтлъхьащ инвестицэ проектхэр дэIыгъынымкIэ Iэмал пыухыкIахэр. Ахэр егъэфIэкIуэным, нэхъ IэтIэлъатIэу, пыухыкIауэ зэрыщытынум адэкIи делэжьынущ. Абы и лъэныкъуэкIэ щIэн хуейуэ къыхалъхьэр сыт?
Япэр. Проектхэр финансхэмкIэ къызэрызэрагъэпэщыр лъабжьэ быдэм тегъэувэн, инвесторхэм мылъкур яфIэкIуэдынкIэ щыIэ шынагъуэр проектхэр щагъэхьэзырым щегъэжьауэ ар щагъэзащIэ лъэхъэнэм нэсыху ягъэкIуэдын, абы папщIэ къэрал шэсыпIэ пыухыкIахэр иратын, инвестор зэмылIэужьыгъуэхэм: банкхэм, инвестицэ компаниехэм, пенсэ фондхэм я мылъкур къызэщIагъэуIуэн хуейщ.
Правительствэмрэ Урысейм и Банкымрэ солъэIу кредитхэр зэрат хабзэхэр нэхъ гъэзэгъуафIэ зыщI зэхъуэкIыныгъэхэр законодательствэм хэлъхьэнымкIэ Парламентым и лэжьыгъэр щIэгъэпсынщIэным яужь итыну. Дыгъуасэ пщыхьэщхьэм, фIыуэ хэкIуэтауэ, зэлэжьэгъухэр дызэгъусэу абы дытепсэлъыхьащ икIи а Iуэхур нэхъ псынщIэу зэфIэгъэкIын хуейщ. Абы Iэмал къитынущ экономикэм мылъку къэзылэжь и IэнатIэм проектыщIэхэр щыгъэзэщIэным хуэгъэзауэ халъхьэ уней ахъшэм нэрылъагъуу хэгъэхъуэнымкIэ.
ЕтIуанэр. Экономикэм адрей IэнатIэхэм елъытауэ нэхъ псынщIэу зедгъэужьын папщIэ дэ нэрылъагъуу хэдгъэхъуэн хуейщ транспортым, энергетикэм, связым, адрей инфраструктурэм тедгъэкIуадэр. Апхуэдэ инвестицэхэм я хэкIыпIэу щытынур уней мылъкурщ. Ауэ мыбдежи зэран хъур цIыхухэм я ахъшэр яфIэкIуэдынкIэ щыIэ шынагъуэхэр зэрыинырщ.
Абы къыхэкIыу мыхьэнэшхуэ иIэщ инвесторхэм я сэбэп зыхэлъхэр зыхъумэ, псом я дежкIи гурыIуэгъуэ хабзэ-хэр зэтегъэувэным. Абыхэм Iуэхум трагъэкIуэда мылъкур IэнатIэм фейдэ къыпызыххэм я ахъшэкIэ ирагъэпшыныжыну къыхалъхьэ. Абыхэм ящыщщ бюджетым и IэнатIэ зэмылIэужьыгъуэхэр, инфраструктурэмкIэ монополиехэр, инфраструктурэр къэзыгъэсэбэп адрей IэнатIэхэр.
Платёжхэр зэпIэзэрыту ирагъэкIуэкIын папщIэ къэрал шэсыпIэхэмкIэ хэкIыпIэхэр къагъэсэбэпи хъунущ. НэгъуэщIу жыпIэмэ, инфраструктурэ ипотекэкIэ узэджэн хэкIыпIэ зэтрагъэувэ: инфраструктурэ ухуэныгъэр уней инвесторым къыхилъхьа ахъшэр и лъабжьэу кредиткIэ ящэ, адэкIэ а кредитыр зэман пыухыкIахэм тещIыхьауэ епшыныж ухуэныгъэр къэзыгъэсэбэпым.
Апхуэдэ лэжьэкIэр зэтеувэн папщIэ уней мылъкур къагъэсэбэпурэ, инфраструктурэм зегъэужьыным хуэгъэза комплекс бгъэдыхьэкIэ зэхилъхьэну Правительствэм селъэIунут. А бгъэдыхьэкIэм къызэщIиубыдэн хуейщ лэжьыгъэм и лъэхъэнэ псори: проектхэр щагъэхьэзырри, ахэр ахъшэкIэ къыщызэрагъэпэщри, щагъэзащIэри.
ПщIэ зыхуэсщI си лэжьэгъухэ! Дэ дыхущIэкъунущ инвестицэхэр технологие нэхъ пэрыт дыдэхэр къыщагъэсэбэп IэнатIэхэм нэхъыбэу зэрыхалъхьэнум. Махуэ зыбжанэ япэкIэ ягъэ-лъэтащ куэдкIэ узыщыгугъ хъун, жыжьагъкIэ курыту щыт гъуэгуанэ- хэм тетыну МС-21 урысей кхъухьлъатэщIэр. Сэ заводым и унафэщIхэм телефонкIэ сепсэлъащ, а проектыр гъэзэщIэным хэта псоми фIыщIэ яхуэсщIыну икIи сехъуэхъуну сыхуейщ.
Авиацэми, Урысейм и зыужьыныгъэм и дежкIэ нэхъыщхьэ дыдэу щыт адрей IэнатIэхэми фIэкIыпIэ имыIэу дыщыхуейщ ди деж щызэхалъхьа къэхутэныгъэщIэхэмрэ Iуэху зехьэкIэмрэ. Ахэр зэтегъэувэжын е щIэрыщIэу къызэгъэпэщын хуейщ. Абыхэм ящыщщ производствэм технологиехэр, пэрытымрэ материалхэмрэ къыщызэгъэпэщыныр, энергетикэмрэ энергиер зэхуэхьэсынымкIэ системэмрэ, Арктикэмрэ абы хиубыдэ щIыпIэхэмрэ къэгъэсэбэпынымкIэ технологиехэр, узыфэхэр къызэрахутэ икIи зэрагъэхъуж иджырей Iэмэпсымэхэр, мэкъумэшым, ерыскъыпхъэхэм зэрелэжь технологиехэр.
Апхуэдэ технологие Iэмалхэр зэтедгъэувэн папщIэ дэ Iуэхум къетшэлIапхъэщ уней мылъкушхуэ зыбгъэдэлъхэр — технологием и IэмалыщIэхэм зегъэужьыным, бизнесым и зэхэлъыкIэр егъэфIэкIуэным зи фейдэ хэлъхэр. Апхуэдэ лэжьыгъэм ахэр жыджэру къыхыхьэн папщIэ абыхэм шэч хэмылъу къахузэгъэпэщын хуейщ удэзыхьэх, гурыIуэгъуэу щыт Iэмалхэр. Абы папщIэ къагъэсэбэп хъунущ инвестицэ контракткIэ зэджэ хэкIыпIэ пыухыкIар. ИкIи тэмэму къызолъытэ апхуэдэ Iэмалыр егъэфIэкIуэным фегупсысыныр.
ИпэжыпIэкIэ жыпIэмэ, апхуэдэ лэжьэкIэр щIадзауэ ди деж къыщагъэсэбэп, ауэ ар иджыри гъэтэмэмыпхъэщ сэбэпыныгъэ нэс къызыпыкI Iэмал хъун папщIэ. Псалъэм папщIэ, инвестицэ контракт хэхахэм я пIалъэр иджырей илъэси 10-м и пIэкIэ илъэс 20-м нагъэс, абыхэм властым и федеральнэ органхэм, щIыналъэхэм, езы инвесторым къадэкIуэу зыужьыныгъэмкIэ IуэхущIапIэхэр, банкхэр, естественнэ монополиехэм я субъектхэр, нэгъуэщI IэнатIэхэр хэтыным-кIэ хэкIыпIэхэр яубзыху хъунущ.
Псом япэу зи гугъу сщIыр мыхьэнэ хэха зиIэ унэтIыныгъэхэмрэ мыхьэнэ хэха зиIэ IэнатIэхэмрэщ. Зи гугъу сщIыр къэрал дэIэпыкъуныгъэ щымыIэмэ, а дэIэпыкъуныгъэр зэIухауэ икIи нэрылъагъуу щымытмэ, инвесторыр зэмыкIуэлIэну Iуэхухэрщ, сыту жыпIэмэ, апхуэдэ проектхэм зэуэ фейдэ къапыкIыркъым, абыхэм я хьэкъкIэ ахъшэ псынщIэу къыпхуэлэжьынукъым.
Апхуэдэу зегъэубгъун хуейщ продукцэм щIэупщIэ иIэнымкIэ инвести-цэ контракт хэхахэм къриубыдэу къэралымрэ къэралым и Iыхьэ зыхэлъ компаниехэмрэ къызэрагъэпэщ шэсыпIэхэм.
Мы Iуэхуми икъукIэ мыхьэнэшхуэ иIэщ. Контрактыр щагъэзащIэ зэманым къриубыдэу инвесторым къыхузэрагъэпэщын хуейщ налогхэмрэ ахъшэр зегъэкIуэным пыщIа адрей IуэхухэмкIэ зэхъуэкIыныгъэхэр щы- мыIэнымкIэ шэсыпIэхэр. Налогхэм я гугъу пщIымэ, сэ къыхызолъхьэ фейдэуэ къаIэрыхьэм техуэ налогхэмкIэ льготэ зэрырат зэманым 2025 гъэм иужькIи пащэну.
Егъэлеяуэ мыхьэнэшхуэ зиIэ технологиехэу иджыпсту сызытепсэлъыхьахэр къызэгъэпэщыным хуэгъэзауэ IэнатIэ щхьэхуэхэм щызэфIагъэкIхэр зэран хъун хуейкъым экономикэм и IэнатIэм IуэхукIэ щызэпеуэнымкIэ. Правительствэм долъэIу, а Iуэху псори зэпкърихыу, зэфIэгъэкIыпхъэу къилъытэхэр къыхилъхьэну. Бизнесым и лIыкIуэхэм мыгувэу ядедгъэкIуэкIыну зэIущIэхэм ящыщ зым зэпкърыхауэ дыщытепсэлъыхьынщ технологие зыужьыныгъэм пыщIа къалэнхэр дэгъэкIынымкIэ зэщIыгъуу длэжьынухэм.
АдэкIэ. Иджырей зэманым гупсысэщIэхэмрэ IэмалыщIэхэмрэ куэдрэ къыщагъэсэбэп компание мыинхэм — стартап жыхуаIэхэм. Зэрыхабзэу, ахэр къызэзыгъэпэщыр къэхутакIуэ ныбжьыщIэ гупхэрщ. Сэ шэч къытесхьэркъым ахэр урысей бизнес иным тэмэму зэрыдэлэжьэфынум, абы къыхэкIыу апхуэдэ зэдэлэжьэныгъэм зедгъэубгъунущ икIи абы папщIэ зыхуей инфраструктурэ зэтедгъэувэнущ.
Ди вуз пэрытхэм я зэфIэкIыр къэдгъэсэбэпурэ инновацэ Iуэхухэм елэжь щIэныгъэ-технологие центрхэр зэтедгъэувэу щIэддзэну ди мурадщ. Апхуэдэ центрхэм хиубыдэу зы щIыналъэм щыIэнущ егъэджэныгъэри, къэхутэныгъэхэр егъэкIуэкIынымкIэ Iэмалхэри, технологие лъагэхэр къэзыгъэсэбэп компаниехэри, венчур компаниехэри. А псори быдэу зэпыщIауэ щытынущ.
Ди компание нэхъ ин дыдэхэм я унафэщIхэм — Ростехым, Роскосмосым, АвиацэмкIэ ухуакIуэ корпорацэ зэгуэтым, Кхъухьхэр щIынымкIэ корпорацэ зэгуэтым, Росатомым, технологие лъагэхэр къагъэсэбэпу къэралым щыIэ адрей компаниехэм я унафэщIхэм захузогъазэ — къыкъуэкIа IэмалыщIэхэр жыджэру къэвгъэсэбэп.
Стартапхэмрэ инновацэ компание мыинхэмрэ пыухыкIауэ ядэлэжьэн IэнатIэхэр, апхуэдэу проектхэр зыгъэзащIэхэм ахъшэ яхуэзыутIыпщ вен- чур фондхэр апхуэдэ IуэхущIапIэхэм я деж къыщызэгъэпэщыпхъэщ.
Апхуэдэу бизнес инми инновацэ компание мыинхэр къащэхужынымкIэ е абыхэм я Iыхьэгъуу хыхьэнымкIэ правовой Iэмал пыухыкIахэр иIэн хуейщ. Абы папщIэ Правительствэмрэ Къэрал Думэмрэ солъэIу законым хэлъхьэпхъэ зэхъуэкIыныгъэхэр ягъэхьэзыру къащтэну.
Ныбжьэгъу лъапIэхэ!
Дэ дыхэтщ къызэрымыкIуэ, зэгурымыIуэныгъэ куэд щыщыIэ, ауэ гъэщIэгъуэну, мурадыщIэхэмкIэ, къэхутэныгъэщIэхэмкIэ, проектхэмкIэ, псынщIэу екIуэкI зэхъуэкIыныгъэхэмкIэ гъэнщIа лъэхъэнэм. Зэманым къигъэувхэм уехъулIэн папщIэ егугъуныгъэ, ерыщыгъэ пхэмылъу хъунукъым, сыту жыпIэмэ, абы къикIыр къэкIуэнум ухуэгъэзауэ аращи, а къэкIуэнур сыт щыгъуи зыубзыхур тегушхуэныгъэ, акъыл, ерыщагъ зыхэлъ икIи сэбэпынагъ къэзыхьыф цIыхухэрщ, зи акъылыр, жыджэрагъыр, сэбэпынагъыр къэралым къыхуэщхьэпэн Iуэхухэм яхуэзыунэтIыфхэрщ.
Апхуэдэ цIыхухэрщ, абыхэм щIалэ дыдэхэри яхэту, нобэ щIэныгъэм ехъулIэныгъэхэр къыщызыхьхэр, иджырей бизнесыр зэтезыгъэувэхэр, граждан, социальнэ жэрдэмхэр дэзыгъэкIыр. Абы къыхэкIыу дэ нэхъри дгъэбэгъуэнущ ди хъугъуэфIыгъуэ нэхъыщхьэр — цIыху зэфIэкIыр. Шэч къытесхьэркъым урысей экономикэм зэман кIыхьым тещIыхьауэ зэпIэзэрыту зэрызедгъэужьыфынум, Урысейр къызэрыдгъэщIэрэщIэжыфынум, ди цIыхухэм я псэукIэм фIыкIэ зэрызедгъэхъуэжыфынум.
Зыужьыныгъэм хуэгъэзауэ Iуэхушхуэхэр къытпэщытщи, псори къыддэлэжьэну къыдогъэблагъэ. Си фIэщ мэхъу апхуэдэ зэдэлэжьэныгъэр гъэщIэгъуэну, лъэныкъуэ псоми я сэбэп хэлъу зэрыщытынур.
Урысейм зэщIыгъуу дыщызэдэлэжьэн папщIэ фыкъеблагъэ! ФIыщIэ фхузощI гулъытэ фхэлъу фыкъызэрызэдэIуам папщIэ. Ину берычэт бесын.
www.kremlin.ru
