ГъащIэм и гъуазэ
Аддэ зы зэман гуэрым Хъэзар тенджызымрэ тенджыз ФIыцIэмрэ я зэхуаку дэлъ щIыналъэм зылI и быну лъэпкъ куэду зэхэт ди адыгэхэр щыпсэугъат, лажьэрэ шхэжу, я щхьэхуитыныгъэр яхъумэжу. Гъавэ хасэрт, Iэщ ягъэхъурт, хадэ ящIэрт, жыг ягъэкIырт, лIыгъэрэ хахуагъэкIэ цIэрыIуэхэт. Тхыдэ гъуэгуанэ кIыхь икIи гугъусыгъу къикIуащ а лъэпкъым. Нэхъ зызыужьа дыдэ къэралыгъуэхэм къакIэрымыхуу дуней тетыкIэ екIу абыхэм зэраIам и щыхьэт куэд тхыдэм ещIэж. Сыт и уасэ купщIафIэ дыдэу зэтегъэпсыхьа Адыгэ хабзэр?!
Дауи, а псор зезыгъакIуэр лъэпкъым къыхэлыдыкI, гъащIэм и лъэныкъуэ псомкIи Iущыгъэ зыхэлъ, пажэ хъуф цIыхухэрщ. Апхуэдэхэр къыхокI сыт хуэдэ лъэхъэнэми. Абыхэм ящыщ зыщ нобэ зи гугъу тщIынур.
Пщэдджыжьыр къулъшыкъушхуэм нэсащ жыхуаIэ зэманым ирихьэлIэу, Къылышбийхьэблэм и курыт еджапIэ №2-м и бжэIупэм къыIулъэдэжат хьэщIэр къэзыша машинэр. А еджапIэм хэт сабий гъэсапIэм и унафэщI Думэныщ Сусаннэ IуэхущIапIэм къригъэблэгъат нобэрей адыгэ дуней псом къыщацIыху, пщIэшхуэ зыхуащI макъамэтх цIэрыIуэ ХьэIупэ ДжэбрэIил. КъызэрыщIэкIамкIэ, ар икIи усакIуэ Iэзэщ. Сабий садым и гъэсакIуэхэмрэ цIыкIухэмрэ ягъэхьэзыра, «ДифI догъэлъапIэ» зыфIаща пшыхьыр ХьэIу-пэм и «Iэгуауэншэ пшыхь» усэ тхылъ нэгъабэ дунейм къытехьам теухуат. Хъуэхъу псалъэмрэ усэхэмрэ, уэрэдхэмрэ къафэхэмрэ псэр ягъэгуфIэу къыщIэIукIырт макъамэ пэшым. Пшынэр игъэбзэрабзэрт гъэсапIэм и лэжьакIуэ Хьэту Розэ.
Хэт ищIа ДжэбрэIил усакIуэу?! И гъэпсыкIэкIи, и купщIэкIи псэр дэзымыхьэх зы уси ущрихьэлIэркъым тхылъым. Усэ-хэр зэрытха бзэр апхуэдизкIэ «адыгэбзэщи», апхуэдизкIэ бзэ шэрыуэщи, укъеджэ пэтми зыбгъэнщIыркъым, къытебгъэ- зэху и купщIэми зеубгъу. Псалъэхэри къыбгурыIуэ хуэдэщ, итIани, щхьэм къитIасэркъым зы усэ цIыкIум лъэпкъ псом и тхыдэр къызэрыщиIуэтэфыр, зы усэ сатырым зы цIыхум и гъащIэр, и гуащIэр къызэрыщигъэлъэгъуэфыр, зы псалъэм цIыхум и псэм и хуабагъэр, цIыхугъэу хэлъыр къызэрыригъэубыдыфыр. НэгъуэщIу жыпIэмэ, усакIуэр философ Iэзэщ. Дунейм, гъащIэм, гупсысэм зэрызиужь хабзэ нэхъыщхьэ псори щызэблокI усэхэм.
Телъыджэщ ДжэбрэIил и усэбзэри гупсысэхэм я зэкIэлъыхьыкIэри. Тхыдэтхым ефIэкIыу усэхэм щыболъагъу дэтхэнэ лъэхъэнэми и нэпкъыжьэ нэхъыщхьэр. НэкIэ плъагъум ещхьу, усэ сатырхэм гъащIэм и теплъэгъуэхэр уи нэгу къыщIагъэувэ, лъэхъэнэ блэкIахэм ухешэри, умыщIэххэу нобэрей дунейм укъытохутэж. Псом хуэмыдэу телъыджэщ дунейм и къэхъугъэхэр къыщиIуатэ усэхэр. Ар псэр зыгъэхуабэ пщэдджыжь дыгъэпсщ, ар гупсысэ IэфIым ухэзышэ уэсэпс къаб- зэщ, ар уафэмрэ щIылъэмрэ я зэхуаку щекIуэкI гъащIэм и фIыгъуэри, и дагъуэ-ри псэкIэ зыхозыгъащIэ щIагъыбзэ псалъэщ. Мы усэхэр зи IэдакъэщIэкIым и хьилмымрэ лъэпкъым хуиIэ лъагъуныгъэм и гуащIагъэмрэ къызэрыпхутэн псалъэ щыIэу пIэрэ? ФIэщ щIыгъуейщ. ДжэбрэIил хуэдэ лъэпкъ вагъуэхэрщ гъащIэм и гъуазэр. Апхуэдэхэм я Iэужьыр лъэужь зыхуэхъун щIалэгъуалэ сыт хуэдэ лъэхъэнэми щыдиIэну Тхьэм жиIэ.
Ди щхьэ тетлъхьэфынкъым ХьэIупэм и усэхэр зэпкърытхыну, абыхэм дыкъыщеджэм дызыхуиша гупсысэмрэ щIэуэ дыкъызыхуигъэуша дуней еплъыкIэмрэ къэтIуэтэну яужь диту аркъудейщ…
Апхуэдиз цIэрыIуагъ зиIэ цIыхум сабийми балигъми я усэ къеджэкIэр фIэгъэщIэгъуэну, лъагъуныгъэ къызыщIих нэ жанкIэ дэтхэнэми кIэлъыплъу щыст. ЕкIуэкI Iуэхур и гуапэ дыдэ зэрыхъур и нэгум къищырт, насыпышхуэ къеуэлIам хуэдэу, пыгуфIыкIырт. «Еплъыт, еплъыт мо сабийр (хъыджэбз цIыкIур илъэсищ-плIы ныбжьым итт) лъапэпцIийуэ телъыджащэу къызэрыфэм» — псори фIэгъэщIэгъуэнт макъамэтх-усакIуэм. Абы япэу зэхихыу арат мыпхуэдэ ныбжьым ит сабийхэр и усэхэм къеджэу.
ГъэщIэгъуэн дыдэу, гум зигъэпсэхуу, псэр игъэгуфIэу екIуэкIащ пшыхьыр. Удахьэхырт сабийхэм я усэ къеджэкIэми, я уэрэд жыIэкIэми, екIупсу, щхъуэкIэплъыкIэу ящыгъ адыгэ фащэхэми. Псом хуэмыдэу нэр игъэгуфIэрт щымыIэжу ди гугъэ щхьэц кIыхьхэр тIууэ ухуэнауэ зи щIыбым едзыха хъыджэбз цIыкIухэм я теплъэм. Лъэпкъым и хьэл-щэни, и теплъи зэрымыкIуэдынум и щыхьэткъэ ар?!
Дахэт, щэныфIэт гъэсакIуэхэри, усэ къеджэнкIи, къэфэнкIи, уэрэд жыIэнкIи, къызэрыкIауэ, я зэфIэкI къагъэлъагъуэрт.
Мыпхуэдэ пшыхь купщIафIэ къызэзыгъэпэща и лэжьакIуэхэм гуапэу фIыщIэ яхуищIащ еджапIэм и унафэщI Къуныжь Анзор, хьэщIэми ехъуэхъуащ узыншэну, и хъуэпсапIэм и лъащIэм лъэIэсыну. Дэри дохъуэхъу ди псы уэрхэр ежэхыху, ди бгыжь уардэхэр щытыху, лъэпкъ жьэгу пащхьэр мыункIыфIыну.
Нартан дэт курыт еджапIэ №2-м
и сабий садым и гъэсакIуэхэу
КЪАЛАКIУЭ Жанпагуэрэ
ПАЩIЭ Инетэрэ.
