Динымрэ тутнакъхэмрэ
Щхьэхуимыт хъуа цIыхум и гъащIэр гугъущ, языныкъуэхэм дежи пхуэмыхьыну хьэлъэщ. Псом хуэмыдэу щIэпхъаджащIэхэм япэу къахэхутахэм икIи абыхэм жэщми махуэми ядекIуэкIын хуейхэм я дежкIэ. Ахэр зыIууэр нэмысыншагъэщ, диныншагъэщ, зым адрейм дзыхь хуимыщIынымрэ зэпэщIэтынымрэщ. Апхуэдэхэр гъащIэм и мыхьэнэм егупсысынымкIэ къалэныш-хуэ ягъэзащIэ диным и лэжьакIуэхэм. Абы теухуауэ депсэлъащ Урысейм и ФСИН-м и IуэхущIапIэу КъБР-м щыIэм и унафэщIым диныр зи фIэщ хъухэм ядэлэжьэныр къызэгъэпэщынымкIэ и дэIэпыкъуэгъу Болэ Айвар.
Болэ Айвар — КъБР-м цIыхухэр щхьэхуимыту щаIыгъ IуэхущIапIэхэм тхьэелъэIупIэу сыт хуэдиз щыIэ?
— Шэджэм районым и Каменкэ къуажэм щыIэ ИК-1 ФКУ-м члисэрэ мэжджытрэ щолажьэ илъэс зыбжанэ хъуауэ . Республикэм и адрей апхуэдэ щIыпIэхэм тхьэелъэIупIэ пэшхэр щыIэщ. Ахэр псори тху мэхъу. Урыс православнэ члисэм, КъБР-м и Муслъымэнхэм я дин IуэхущIапIэм, «Налшык къалэм и бгырыс-журт» дин зэгухьэныгъэм етщIылIа зэгурыIуэныгъэхэм япкъ иткIэ ди лъэхъуэщхэм егъэбыдылIащ дин лэжьакIуэхэр. Ахэр суд зытращIыхьахэм я деж макIуэ, гъэсэныгъэ, ущие лэжьыгъэ драгъэкIуэкI, ядоIэпыкъу. Уеблэмэ ерыскъыхэкIхэр, щыгъынхэр хуахь. Хьэуэ, тутнакъхэр ерыскъыхэкIкIэ, нэгъуэщIхэмкIэ гугъу ехьу аракъым — абы и лъэныкъуэкIэ я Iуэху Iейкъым. Ахэр псом япэу зыхуейр гулъытэщ: ящIэну хуейщ жылагъуэм и щIыб къазэрыхуимыгъэзар, къагъэзэжу ахэр гъуэгу тэмэм зэрытеувэжыфынур.
— Зыкъом щIащ диныр лъэхъуэщхэм зэрынэсрэ. А лэжьыгъэм кърикIуам утепсэлъыхь хъуну къыщIэкIынщ.
— Шэч хэлъкъым фIы къызэришэм. ЦIыхур гъуэгу тэмэм тебгъэувэжын папщIэ абы къыгурыIуэжын хуейщ щIэпхъаджагъэ зэрилэжьар икIи ар гуэныхьышхуэу зэрыщытыр. Тутнакъыр щхьэхуимыту зэрыпIыгъ, зэрыбгъэлажьэ къудейм цIыхум и хьэлыр иригъэхъуэжыркъым, хэбгъэзыхьмэ, нэхъри зэIегъэхьэ. ИщIам хущIемыгъуэжа щIэпхъаджащIэм и дежкIэ хуабжьу гугъущ гъуэгу тэмэм теувэжыныр. Диныр зи фIэщ мыхъу цIыхум и дежкIэ лъэхъуэщыр тралъхьа тезырыр щипшын щIыпIэщ. Уеблэмэ языныкъуэхэм къащохъу лажьэ имыIэу ягъэкъуэншауэ.
— Лъэхъуэщым ихуа иужь, тутнакъхэм диныр къыщащтэ къохъу.
— Абыхэм ящыщ куэдым я дежкIэ диныр гугъуехьхэм къезыгъэл Iэмал мэхъу. Япэ -щIыкIэ цIыхум и гур фIокIуэд, ищIэркъым къыщыщIам зэреувэлIэну щIыкIэр. Зым и дежкIи щэхукъым тутнакъхэм езыхэм я хабзэ зэраIэжыр, лъэхъуэщым ихуэхэр зи унафэ щIэхуэ зэрыщыIэр. Аращи, цIыху махэр ираудыхыпэнкIи хъунущ. Нэхъапэ-хэм апхуэдэхэм я дежкIэ хэкIыпIи гугъапIи щыIэтэкъым. Иджы диныр ядоIэпыкъу. Псалъэм и хьэтыркIэ, ислъамыр къищтамэ, ар апхуэдэ зыIыгъ нэгъуэщIхэм я къуэш мэхъу.
Языныкъуэхэм апхуэдэ Iэмалыр къагъэсэбэп къудейщ захъумэжын папщIэ. АрщхьэкIэ яхэтщ диным и гъуэгум быдэу теувэхэри. Зы дини щыIэкъым цIыху яукIыну, дыгъуэну, нэгъуэщI къуаншагъэ ялэжьыну къыхуриджэу. Мис аращ къэралым ар лъэхъуэщхэм щIынигъэсар. Сэ си къалэныр дин зэмылIэужьыгъуэхэм я лэжьакIуэхэм садэIэпыкъунырщ суд зытращIыхьахэм гъунэгъу яхуэхъунымкIэ.
— Уигу къинэжа щапхъэ щыIэ?
— Лъэхъуэщхэм ящыщ зым исащ тхуэнейрэ суд зытращIыхьа. Абы хуэм-хуэмурэ диным зритащ, хуит хъужа иужь Тырныауз кIуэри, члисэм лэжьэн щыщIидзащ, унагъуэ зэригъэпэщащ, иджыпсту и Iуэхухэр тэмэмщ. Дин лэжьакIуэр и гъусэу щIэх-щIэхыурэ лъэхъуэщым макIуэ, суд зытращIыхьахэм йопсалъэ. Абы жеIэ, цIыхур сыт хуэдизрэ лъэпэрэпами, Тхьэр апхуэдэм зэрыдэIэпыкъур икIи а Iэмалыр къэгъэсэбэпын зэрыхуейр. Гува-щIэхами дэ догупсыс гъащIэм щыщ IыхьэфI къызэрызэднэкIам. ДызэплъэкIыжмэ, фIы тщIауэ къытхуэщIэжтыркъым адэкIэ дызэрыпсэунумрэ къытпэплъэмрэ дэращ зэлъытыжар. А псалъэхэм куэд йодаIуэ икIи дин IуэхущIапIэхэм кIуэн щIадзэ.
— КъызэрыщIэкIымкIэ, диным и мыхьэнэр къыпхуэмылъытэн хуэдизу инщ икIи ар щхьэхуит хъужа цIыхум и дежкIэ щIэгъэкъуэнышхуэщ.
— Дауи. Ди насыпщи, суд зытращIыхьахэр я Iыхьлыхэм, благъэхэм, ныбжьэгъухэм япымыщIауэ къыщынэр зэзэмызэххэщ. АрщхьэкIэ, Урысейм и щIыналъэ языныкъуэхэм цIыхур и закъуэ дыдэу къыщонэ — Iыхьлыи, уни, лэжьыгъи имыIэжу. Мис апхуэдэхэм диныр ядоIэпыкъу щхьэхуит хъужа нэужь гъащIэм хэзэгъэжынымкIэ.
— ДяпэкIэ фи мурадхэм я гугъу къытхуэщIыт.
— Хабзэ ткIийм тету цIыхухэр щаIыгъ лъэхъуэщым мэжджыт щедгъэщIащ, члисэр ухуэныр и кIэм щыныдогъэс. Лажьэр езы тутнакъхэрщ. ПсэуалъапхъэмкIэ къыддэIэпыкъуащ Муслъымэнхэм я дин IуэхущIапIэмрэ Православнэ члисэмрэ, цIыху щхьэхуэхэр, ди лъэхъуэщхэм я лэжьакIуэхэр. КъыхэзгъэщхьэхукIыну сыхуейт, дин зэмыщхь зыIыгъхэр мыпхуэдэ IуэхухэмкIэ зэрызэдэIэпыкъур.
Муслъымэнхэм я дин IуэхущIапIэм мы зэманым допсалъэ Ислъам университетым я студентхэри тутнакъхэм дагъэлэжьэным теухуауэ. Псоми зэрытщIэщи, Кавказым щыIэ гугъуехь нэхъыщхьэр къызыхэкIыр дин егъэлеиныгъэрщ. А гъуэгум техьахэм ящыщ ди тутнакъхэм къахэкIмэ, ахэр ислъамым и гъуэгу тэмэ-мым тедгъэувэжыну яужь дитщ. Ди къалэн нэхъыщхьэр — ахэр экстремизмэм- рэ терроризмэмрэ пэIэщIэ тщIынырщ.
— КъывэхъулIэрэ?
— КъыдохъулIэ. Зыри умыщIэмэ, зыри къохъулIэнукъым. МурадыфIхэм IуэхуфIхэм ухуашэ. Апхуэдэ дыдэу дадэлэжьэнущ ягъэтIысахэм фадэмрэ наркотикымрэ ятхьэкъуауэ яхэтхэми.
Епсэлъар Зэбар Мадинэщ.
