ЩIалэгъуэ дахащэм и джэрпэджэж
Гур хэзыгъахъуэ, псэр зыузэщI Iуэхугъуэщ Къэхъун дэт курыт школ №1-м иджыблагъэ щекIуэкIар. Абы щызэхуэсат илъэс 50 и пэкIэ, 1968 гъэм, а еджапIэр къэзыухауэ щытахэр. Классым щIэса еджакIуэ 37-м ящыщу пшыхьым къекIуэлIат цIыху 32-рэ. Я ныбжькIэ мыщIалэжми (нэхъыщIэ дыдэу абыхэм яхэтыр илъэс 67-рэ хъурт), нэрылъагъут ахэр гъащIэр фIыуэ зылъагъу, ныбжьэгъугъэр зыгъэлъапIэ, псэкIэ зэпыщIа гупу зэрыщытыр.
1968 гъэ
— Ди гупым хуэдэ щIэмысами ярейщ мы школым, апхуэдизу дэ нобэр къыздэсым дызэрыIыгъщ, дызэрощIэ, дызэкIэлъокIуэри. Япэу зэхуэс дыщиIауэ щытар школыр къызэрыдухрэ илъэс 20 щрикъум щыгъуэщ. Абы лъандэрэ зы илъэс къэмынэу дызэхуос гупыр. Пэжщ, псори кърихьэлIэркъым, арщхьэкIэ ди классым щIэсахэм я нэхъыбапIэр докIуалIэ абы, — жеIэ а классым щеджа, Аруан райпом илъэс куэдкIэ хьэлэлу щылэжьа Бэрэздж Iэуес. — Апхуэдэ ныбжьэгъугъэрэ гулъытэрэ, IэфIыгъэрэ хуабагърэ зи зэхуаку дэлъу илъэс 60-м щIигъукIэ (абыхэм ящыщу 10-м щIигъум школым дыщIэсащ) дызэдэгъуэгурыкIуауэ зэрыщытым, шэч лъэпкъ къытедмыхьэу, я фIыгъэ ин хэлъщ егъэджакIуэу, гъэсакIуэу, унэтIакIуэу диIахэм. Абыхэм ящыщу япэу и цIэ къиIуапхъэщ ди класс унафэщIу щыта Чупруно- вэ Антонинэ Николай и пхъум. Ар дунейм ехыжами, и фэеплъыр дохъумэ, къыдбгъэдилъхьа щIэныгъэм къыдэкIуэу, къытхилъхьа гъэсэныгъэмкIэ, дызыхуиущия IущыгъэхэмкIэ дгъэпэжыным дыхущIэкъуу.
Классыр езыгъэджахэм ящыщу пшыхьым кърагъэблэгъат Хьэкъун Дэкуий Хъанджэрий и къуэр. Илъэс 89-м ит нэхъыжьыфIым, зи акъылыр жаным, зи псалъэхэр шэрыуэм, игу къигъэкIыжырт мы гупыр иджыри сабийуэ математикэм зэрыхуригъэджауэ щытар. Абы зэрыжиIэмкIэ, Чупруновэр зи пашэу щыта классым щIэсахэр сабиифI защIэт, унагъуэ хъарзынэхэм къахэкIауэ, тхылъыр фIыуэ ялъагъурэ щIэныгъэм хуэпабгъэхэу. Еджэным щыхуэмыхурэ зи гъэсэныгъэ-кIэ узытеукIытыхьынрэ щIэсакъым абы. Зэклассэгъуу щытахэри хуэгумащIэт я нэхъыжьыфIым, езыгъэджахэм ящыщу псэууэ къэна а зы закъуэм и нэгу зэлъыIухам езыхэм я сабиигъуэ IэфIыр иралъагъуэ хуэдэ.
Зэхуэс гуапэм кърагъэблэгъа хьэщIэ лъапIэхэм ящыщт Къэхъун курыт шко- лым лIэщIыгъуэ блэкIам и 60 гъэхэм пионервожатэ нэхъыжьу щылэжьа Езий Дахэуэс. Бзылъхугъэ щыпкъэм и гукъэкIыжхэр ятеухуат школым щызэхэта пионер, комсомол зэгухьэныгъэхэм я лэжьыгъэм мы классыр дапщэщи жыджэ-ру зэрыхэтам. Гупыр зэдэууэ еджэм и закъуэтэкъым, атIэ зэхьэзэхуэ яхэлъу ирахьэкIырт гъэмахуэ гуащIэдэкI лъэхъэнэри. Ахэр ящыщт къуажэ хозяйствэм и губгъуэхэм хьэлэлу илэжьыхьхэм, хьэмым телъ гъавэр зыхуей хуэгъэзэнымкIэ балигъхэм щIэгъэкъуэнышхуэ яхуэхъухэм.
НыбжьыщIэхэм яхэлъа апхуэдэ жа- нагъри жыджэрагъри иужькIэ гъащIэм сэбэп къазэрыщыхуэхъужари наIуэ хъурт, абыхэм ящыщ дэтхэнэми я гъащIэм уриплъэмэ. Къапщтэмэ, зэклассэгъуу щытахэм я нэхъыбапIэр школ нэужьым лъэпощхьэпоуншэу щIэтIысхьащ ди республикэм, нэгъуэщI щIыналъэхэм я еджапIэ нэхъыщхьэхэм, курыт щIэныгъэрэ IэщIагъэрэ щызрагъэгъуэт техникумхэм, училищэхэм. Я псэм фIэфI IэщIагъэхэр зрагъэгъуэтауэ лъэпкъ зыужьыныгъэм хуэлэжьащ. Псалъэм папщIэ, Берычэт Iэниуар химие щIэныгъэхэм я докторщ, КъБКъУ-м хьэршым пыщIа къэхутэныгъэхэр щрагъэкIуэкI и лабораторэм и унафэщIу илъэс куэдкIэ щытащ. УхуакIуэ IэщIагъэр зэзыгъэгъуэта Къэмбэчокъуэ Суфян IуэхущIапIэ зэмылIэужьыгъуэхэм я пашэу лэжьащ, КъБР-м и Парламентым и депутатуи хахащ. Къардэн Анатолий, Хъуэстхэ Къанщобийрэ Леонидрэ хабзэхъумэ IэнатIэхэм, IэщэкIэ ЗэщIэузэда Къарухэм ирапхащ я гъащIэр, ахэр къулыкъум къыпэрыкIыжа полковникхэщ. Хьэмырзэ Мухьэмэд парт лэжьакIуэ цIэрыIуэу щытащ, ВЛКСМ-м, КПСС-м я райкомхэм инструктору щыIащ, Нарткъалэ АТП-м и парт зэгухьэныгъэм и пашэу, иужькIэ а IуэхущIапIэм и унафэщIу лэжьащ. Бланауэ Мухьэмэд Нарткъалэ дэт химкомбинатым щызэхэт комсомол зэгухьэныгъэм и секретару, иужькIэ ЖБИ заводым и карьерым и пашэу, щIыналъэм мэкъумэш хозяйствэмкIэ и управленэм и IэщIагъэлI нэхъыщхьэу щытащ. Цомай Мухьэрбий зоотехник IэщIагъэр зригъэгъуэтри, илъэс куэдкIэ хьэлэлу щылэ-жьащ «Псыкуэд» совхозым, джэд щагъашхэ «Къэбэрдей-Балъкъэр» фабрикэм. Егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ IэнатIэм я гъащIэр ирапхащ Езий Юрий, Лу Хъурсиан, Жамборэ Марие сымэ. ФIы дыдэу еджахэм ящыщащ Абызэ Майе, Езий Жануэс, нэгъуэщIхэри. Зи цIэ къитIуахэм ящыщ куэд ноби IэнатIэ зэмылIэужьыгъуэхэм Iутщ, нэхъыщIэхэм я щапхъэу, унэтIакIуэу. Нэхъыщхьэращи, классым щIэсахэм къахэкIащ цIыху пэжхэр, адыгэ хабзэмрэ нэмысымрэ зыхэлъхэр.
Школ гъащIэм епха гукъэкIыж IэфIхэмкIэ зэдэгуэшащ пшыхьым къекIуэлIахэр, зым и псалъэм адрейм пищэу, зым и гупсысэр нэгъуэщIым нигъэсу. А псори зи нэгу щIэкIахэу пшыхьыр щекIуэкI курыт школым и унафэщI ХьэхъупащIэ Iэминрэ къуажэм дэт библиотекэр зи IэмыщIэ илъ Пхъэшх Светланэрэ зэклассахэм ехъуэхъуащ яку дэлъ IэфIагъымрэ гулъытэм- рэ мыкIуэду иджыри куэдрэ псэуну, къащIэхъуэ щIэблэм я насыпрэ гуфIэгъуэрэ ялъагъуу дунейм тетыну.
Пшыхьыр игъэдэхащ Макъамэ театрым и солисткэ, а школыр къэзыуха уэрэджыIакIуэ Къул ФатIимэ. ЗэIущIэр зэхуащIыжащ адыгэ джэгукIэ. Утыкум зи лъэгу ущIэзыгъэплъу итхэм я ныбжьыр илъэс 60-м щхьэдэхами, я нэгум къищ нэжэгужагъымрэ зэхуэсым къахилъхьа дэрэ- жэгъуэмрэ ахэр къыпщигъэхъурт илъэс 17-18-м къихутэжа, иужьрей уэзджынэр дыгъуасэ къызыхуеуа зи щIалэгъуэхэу. Апхуэдэ зэIущIэхэм гъащIэм къыпащэу къыпщохъу, абы и IэфIыр иджыри зэ зыхыуагъэщIэжу, блэкIами урагъэгупсысыжу. Гупым фи зэхуэзэр IуэхугъуэфI куэдым я щIэдзапIэ хъуну дэри ди гуапэщ. Куэдрэ ирезу лIэщIыгъуэ ныкъуэ зи кIыхьагъ лъэхъэнэм къыхэIукI школ уэзджынэм и макъыр.
КЪАРДЭН Ритэ.
