Бетрожь Валерэ: Дэтхэнэри зэгугъужын хуейщ
КъБР-м и цIыхубэ IэзакIуэхэм я зэгухьэныгъэм хэт Бетрожь Валерэ и лэжьыгъэм теухуа тхыгъэхэр нэхъапэхэми теддзащ. Ахэр ирыдогъэхьэлIэ уз щхьэхуэхэр уэру къыщыхъей (пса-лъэм и хьэтыркIэ, гъэмахуэм — аллергиер (хьэкъупIэр), щIымахуэм — пыхусыхур) лъэхъэнэхэм.
Iуэхур зыIутыр мыращ: зыкъом щIауэ ди хэгъэрейр и IэщIагъэкIэ дохутыркъым, ар зэрыIэзэр удз- хэм къахищIыкI хущхъуэ-хэращ. Дыщалъхуа щIыналъэр абыхэмкIэ хуабжьу къулейщ икIи дяпэ итахэм ахэр къагъэсэбэпу щытащ, сымаджэхэр ягъэхъужын папщIэ. Бетрожьри а хабзэм ирикIуащ — ар илъэс 37-рэ хъуауэ цIыхухэм йоIэзэ. Дызэрыщыгъуа-зэмкIи, а къалэн мытыншым полъэщ.
Мы щIалэми езым и дуней еплъыкIэ, и философие иIэжщ. Щхьэтечу жыпIэмэ, абы езым и дежкIэ нэхъыщхьэр хуэмыгъэхъужыпэми (зэрыгу- рыIуэгъуэщи, апхуэди къохъу), сымаджэм узыр нэхъ тынш щищIынырщ, и зэран иримыгъэкIынырщ.
ЦIыхухэм илъэс мин бжыгъэ хъуауэ ягъэунэху удз хущхъуэхэр ещхькъым Iэпкълъэпкъым щыщу зым еIэзэу адрейм зи зэран езыгъэкI, синтетикэм къыхэщIыкIа иджырей хущхъуэхэм. Хэбгъэзыхьмэ, щапхъэ куэд къыпхуэхьынущ щIэныгъэр зи лъабжьэ медицинэр узхэм щыпэмылъэщыжхэм и деж удз зэмылIэужьыгъуэхэм къыщIагъэвыкIхэмрэ иризэхащIэ щыхуэнхэмрэ а къалэныр зэрагъэзащIэм теухуауэ.
— Валерэ, удзхэм къыхэпщIыкIа хущхъуэхэмкIэ цIыхухэм уеIэзэным утегушхуэныр къызыхэкIар сыт? — сеупщIащ сэ абы.
— Тхылъ куэд седжащ медицинэм и Iыхьэ зэмылIэужьыгъуэхэм ятеухуауэ, ноби ахэр быдэу си щIэгъэкъуэнщ. Ауэ си IэзэкIэм и къежьэкIам ухуеймэ, псори си адэшхуэ Хьэжмэт и деж къыщыщIидзауэ къызолъытэ. Ар Къэбэрдей псом щыцIэрыIуэ Iэ-зэт. Си адэ Тэзрэти мэзым, губгъуэм сыщыздишэкIэ, абыхэм къыщыкI къэкIыгъэ зэмылIэужьыгъуэхэр сигъэлъагъурт, дэтхэнэр сыт хуэдэ узым епхьэлIэ хъунуми къызгуригъаIуэу. Куэд сигъэщIащ си адэм. ИтIанэ си Iыхьлыхэм, си ныбжьэгъу-жэрэгъухэм чэнджэщхэр есту щIэздзащ. Мис ар си къежьапIэ хъуауэ жыпIэ хъунущ.
— Сытхэм нэхъ уи Iэзэгъуэ хэлъ, Валерэ?
— Сэ зызопщыт гу лъынтхуэ, щхьэ, бгы (радикулит), лъатэ узхэм, кIэтIийхэр тэмэму гъэлэжьэным, нэгъуэщI куэдми. АдэкIэ дыIэбэнщи, тхьэкIумэхэм ву макъ итмэ е дахэ-дахэу зэхамыхмэ, щхьэцыр икIмэ е къигъэкIэжын хуеймэ, бэга хэмытIэсахэр гъэтIысыжыным, цIыхухъу узыфэхэм (простатит хуэдэхэм), бдзанэм (шын, гуэрэф), псыбафэ узым (фошыгъу диабетым), аллергием.
— Зупщытыр хъарзынэщ, ауэ узэIэзэхэм сэбэп уахуэхъуфу къэплъытэрэ?
— Къэзмылъытэмэ, сылэжьэнтэкъым: сэ зыми сыхигъэзыхьыркъым. Ауэ плъэкIынумкIэ сымаджэм удэIэпыкъун хуейщ, уи Iэзэгъуэ хэлъмэ.
— Сэ къызэрызгурыIуэмкIэ, езы цIыхухэри зэгугъужын хуейщ. Пэжкъэ, Валерэ?
— Ар Iэмал зимыIэщ. ЦIыхум хуэптха хущхъуэр тэмэму зримыхьэлIэмэ къикIын щыIэкъым. Илъэс миным щIигъу и пэкIэ къэхъуауэ жыхуаIэ мы Iуэхур сигу къокIыж. Аль-Абу-Фарадж и деж сымаджэ къыхуэкIуат. IэзакIуэм жеIэ: «Иджы дэ щы дохъури, текIуэнур зэлъытар мис а ещанэр зи лъэныкъуэ хъунуращ». КъэкIуам егъэщIагъуэ: «Ар дауэ? Дэ дызэрыхъур цIыхуитIщ, мы пэшым щIэсыр уэрэ сэрэщ». Дохутырым идэркъым: «Хьэуэ, уэ узыр уи гъусэщ, уэрэ сэрэ дызэкъуэтмэ, мис а узым дыпэлъэщынущ, ауэ абырэ уэрэ фызэгухьэу фыкъыспэувмэ, фыкъыстекIуэнущ!» Абы къикIыр псом я дежкIи гурыIуэгъуэ си гугъэщ. Си лэжьыгъэм и гугъу пщIымэ, хэт и дежкIи ар зэIухащ, хэбгъэзыхьмэ, сызэIэзахэм я деж телефонкIэ сопсалъэри, я узыншагъэр зыхуэдэм сыщIоупщIэ. Си деж хэт хуейми къэпсалъэ хъунущ: 8-938-079-66-69 телефонымкIэ — ар зыми щызбзыщIыркъым. Сызыщытхъужу аракъым, ауэ къысхуэмыарэзыуэ е уэим къысхуищIу иджыри къэс зыри къэпсэлъакъым.
— Валерэ, дэ дыщыгъуазэщ уэ Лъэпкъ библиотекэм, медколледжым, телевиденэм, радиом урагъэблагъэурэ уи IэзэкIэм, къэбгъэсэбэп хущхъуэхэм узэрытрагъэпсэлъыхьам. Мыгувэу уэрамхэм къыдэувэнущ зи пэм бэлътокухэр Iузылъхьэ цIыхухэр — губгъуэжыхапхъэм (амброзием) гъэгъэн щIедзэ. А къэкIыгъэм, гъэщIэгъуныращи, цIэ дахэ дыдэ иIэщ — латиныбзэкIэ «тхьэхэм я шхыныгъуэ» къикIыу аращ. Абы теухуауэ сыт жыпIэфын?
— Аллергиер къозытыр губгъуэжыхапхъэм и закъуэкъым. Ар къыхэкIынкIэ хъунущ сытми: шхын зэмылIэужьыгъуэхэм, сабэм, нэгъуэщIхэми. АрщхьэкIэ, удзыжь зэмылIэужьыгъуэхэм къуагъэуалIэ уз-хэр нэхъ гуащIэщ. Губгъуэжыхапхъэм игъэгуза-вэ цIыхухэр, а къэкIыгъэр гъэгъэн щIидзэу гъужыху, нэгъуэщI щIыпIэхэм, псалъэм и хьэтыркIэ, Iуащхьэмахуэ лъапэ хуэдэхэм щыIэщ. Дауи, ар зыхузэфIэмыкIхэр нэхъыбэжщ, ахъшэшхуэ токIуадэри. Илъэс къэс апхуэдэ бэлыхь ухэмыту зыбгъэхъужмэ нэхъыфIкъэ. Сэ апхуэдэ узыфэ зыпкърытым сыдэIэпыкъуфынущ.
Епсэлъар ШАЛ Мухьэмэдщ.
