И гуащIэр ди гъуазэщ ноби
КъБР-м и япэ Президенту щыта КIуэкIуэ Валерэ Мухьэмэд и къуэр къызэралъхурэ илъэс 80 зэрырикъум теухуауэ КъБР-м и Правительствэм и Унэм зэIущIэшхуэ щекIуэкIащ.
Абы хэтащ УФ-м и Президентым и полномочнэ лIыкIуэу Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм щыIэ Чайкэ Юрий, Къэрэшей-Шэрджэс Республикэм и Iэтащхьэ Темрезов Рашид, Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Казбек, КъБР-м и Iэтащхьэу щытахэу Урысей Федерацэм ШынагъуэншагъэмкIэ и Советым и Секретарым и къуэдзэ КIуэкIуэ Юрий, УФ-м и Федеральнэ Зэхуэсым ФедерацэмкIэ и Советым сенатору щыIэ Къанокъуэ Арсен, УФ-м и Къэрал Думэм и депутатхэр, сенаторхэр, Къэбэрдей-Балъкъэрым и Парламентымрэ Правительствэмрэ хэтхэр, щIыналъэ, къалэ администрацэхэм я Iэтащхьэхэр, КъБР-м и Жылагъуэ палатэм хэтхэр, къэрал къулыкъущIапIэхэм я унафэщIхэр, политикэ партхэм, жылагъуэ, дин зэгухьэныгъэхэм я лIыкIуэхэр, еджапIэ нэхъыщхьэхэм я унафэщIхэр, журналистхэр.
ЗэIущIэр къызэIуихащ икIи иригъэкIуэкIащ КъБР-м и Жылагъуэ палатэм и тхьэмадэ Берд Хьэзрэталий. Абы къызэхуэсахэм фIэхъускIэ захуигъазэри, псалъэ иритащ УФ-м и Президентым и полномочнэ лIыкIуэу Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм щыIэ Чайкэ Юрий. Ар къеджащ УФ-м и Президент Путин Владимир КIуэкIуэ Валерэ къызэралъхурэ илъэс 80 зэрырикъум теухуа Iуэхум хэтхэм зэрызахуигъазэ телеграммэм.
«КIуэкIуэ Валерэ къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэшхуэу, цIыху щыпкъэу, жыджэру щытащ. Урысейм, Къэбэрдей-Балъкъэрым я зэIузэпэщыныгъэм хуэлэжьэным и гъащIэр теухуат. Урысей Федерацэм хэт щIыналъэм зыхуей хуэзэу зиужьынымкIэ куэд ищIащ, гурэ псэкIэ хуэлэжьащ и хэкуэгъухэм. Кавказ Ищхъэрэр щытыкIэ гугъу щита лъэхъэнэм лIыгъэ нэсрэ хахуагъэрэ къызэкъуихащ КIуэкIуэм. ХузэфIэкI псори хилъхьащ лъэпкъ зэгурыIуэныгъэр гъэбыдэным, щIыналъэм мамырыгъэ илъыным, къэралыгъуэ зиIэж республикэ щхьэхуэр хъумэным. КъБР-м и япэ Президенту щыщытам КIуэкIуэ Валерэ къызэринэкIа IуэхущIафэхэмрэ дуней тетыкIэмрэ щапхъэ яхуэхъуу дяпэкIи щIыналъэм зэрызиужьынур, абы и Iуэхухэм иджыри къызэрыпащэнур си фIэщ мэхъу», — щыжеIэ Президентым телеграммэм.
— Си щхьэм къыбгъэдэкIыу жысIэну сыхуейщ нобэ дигу къэдгъэкIыж лIыр хэкупсэ нэсу, лъэпкъылI пашэу щыткIэрэ, иджырей Къэбэрдей-Балъкъэрым и зыужьыныгъэм хэлъхьэныгъэ ин зэрыхуищIар, — къыпищащ Чайкэ Юрий. — Сэ фIыуэ сцIыхуну си насып къихьащ КIуэкIуэ Валерэ. 1990 гъэхэм, 2000 гъэм и пэщIэдзэхэм куэдрэ лэжьыгъэ IуэхукIэ дызэхуэзащ, дызэпсэлъащ. Сэ слъэгъуащ абы и хэкум ис лъэпкъхэм щхьэкIэ и гур зэрыузыр. Ар Iущыгъэ ин зыбгъэдэлъ, жэуаплыныгъэ зыпылъ Iуэху зи пщэ дэзылъхьэжыф, пэжым и телъхьэ, хэкIыпIэ къэзыгъуэтыф совет, урысей политик лъэрызехьэхэм ящыщ зыт. Абы къигъэна щIэиныр фи гъуазэу дяпэкIи зыужьыныгъэм фызэрыхуэкIуэнум сэ шэч къытесхьэркъым.
Зи хэкум, зи щIыналъэм, зи лъэпкъым хуэпэжу лэжьа, псэуа лIы щэджащэм къикIуа гъуэгуанэмрэ зэфIиха лэжьыгъэмрэ къыхэщу убгъуауэ къэпсэлъащ КъБР-м и Жылагъуэ палатэм и унафэщI Берд Хьэзрэталий.
Ар тепсэлъыхьыжащ КIуэкIуэр «Лэскэн» совхозым и унафэщIу щыщыта лъэхъэнэм щегъэжьауэ къикIуа политикэ гъуэгум. 1974 — 1983 гъэхэм КПСС-м и Аруан райкомым и япэ секретару зэрыщытар, а лъэхъэнэм куейр экономикэм хэлъхьэныгъэ ин хуэзыщI щIыналъэ зэрыхъуар, КПСС-м и Къэбэрдей-Балъкъэр обкомым мэкъумэш IэнатIэмкIэ и секретару, обкомым и етIуанэ секретару, КПСС-м и Къэбэрдей-Балъкъэр обкомым и секретару щылэжьахэм хузэфIэкIар, нэгъуэщI куэди къызэхуэсахэм ягу къигъэкIыжащ.
Политик жыжьаплъэр щытыкIэ гугъу куэдым зэрыпэлъэщар, ди хэкум къыщыхъуа зэпэщIэувэныгъэхэр мамыру зэригъэзэкIуэжар, ар Президенту щыщыта илъэсхэм республикэм хэхъуэрэ ехъулIэныгъэу иIар зэпкърыхауэ къызэхуэсахэм я пащхьэ ирилъхьащ Бердым.
Къэрэшей-Шэрджэс Республикэм и Iэтащхьэ Темрезов Рашид жиIащ Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и япэ Президенту щыта, илъэс 16 ипэ дунейм ехыжа КIуэкIуэм и лэжьыгъэ бгъэдыхьэкIэмрэ иIа зэфIэкIымрэ республикэм ис дэтхэнэ зым дежкIи зэрыщапхъэр.
— Псоми дощIэ КIуэкIуэм и цIэр тхыдэм дахэу къызэрыхэнар. Ар псэ хьэлэлкIэ хуэлэжьащ и лъахэм, гурэ псэкIэ фIыуэ илъэгъуащ и хэкуэгъухэр икIи КъБР-м мамыры-гъэ щыIэнымкIэ хузэфIэкI къигъэнакъым, — жиIащ Темрезовым. — Гугъущ абы къулыкъум щигъэува пщалъэм и лъагагъыр къэплъытэну. Жыжьаплъэу, Iущу зэрыщытам къыхэкIыу, Урысей къэралыгъуэм и дежкIэ мытыншу щыта лъэхъэнэм хузэфIэкIащ лъэпкъ, дин зэныбжьэгъугъэр и лъахэм щихъумэн, ар нэхъри игъэбыдэн. Политикэ гупсысэ зэпэлъыта зэриIам къыхэкIыу, Къэбэрдей-Балъкъэрыр гъуэгу захуэ тригъэувауэ щытащ. АбыкIэ пщIэшхуэ къыщилэжьат и хэкуэгъухэм я деж, апхуэдэуи и лэжьэгъухэм щIыхь къыхуащIырт.
КIуэкIуэм и политикэ гупсысэ убзыхуам и фIыгъэкIэ, Къэбэрдей-Балъкъэрым и мызакъуэу, Кавказ Ищхъэрэм и адрей хэгъуэгухэри зыужьыныгъэм, зэкъуэтыныгъэм хуиунэтIащ. Псом ди дежкIи щапхъэщ абы и лэжьыгъэр. Казбек, нобэ Валерэ и IуэхущIафэхэм хуэфэщэну къыпыбощэ, и Iуэху еплъыкIэу щытахэр тегъэщIапIэ пщIыуэ. Си къэпсэлъэныгъэм и кIэухыу узыншагъэ быдэрэ гъащIэ кIыхьрэ иIэну сехъуэхъуну сыхуейщ КIуэкIуэ Валерэ щIэгъэкъуэн нэхъыщхьэу иIа КIуэкIуэ Виолеттэ.
ЦIыхум и хуитыныгъэхэр хъумэнымкIэ уполномоченнэу КъБР-м щыIэ Зумакулов Борис жиIащ КIуэкIуэ Валерэ КъБР-м и япэ Президенту щыхахам тхьэрыIуэ зэрищIар нобэ хуэдэу зэрищIэжыр, езыри абы зэрыщIэсар.
— КIуэкIуэр си дежкIэ Президент къудейуэкъым зэрыщытар, атIэ ныбжьэгъу пэжу, къуэш пэлъытэу дызэбгъэдэтащ, — къыхигъэщащ абы. — Ар и къалэным щыпэрыта лъэхъэнэр тыншу щытакъым. Псоми ящIэж абы щыгъуэм щыIа зэпэщIэувэныгъэхэр. КIуэкIуэм хузэфIэкIащ лъыгъажэ къыхэмыкIыу мамыру Iуэхур зэфIихыну. А лъэхъэнэм республикэмрэ цIыхубэмрэ я пащхьэ щытхь жэуаплыныгъэ иныр зы лIым и пщэ къыдэхуащ икIи пщIэрэ щIыхьрэ иIэу а къалэныр игъэзэщIауэ щытащ.
КIуэкIуэм и гугъу щыпщIкIэ, хуабжьу цIыхугъэшхуэ зэрыхэлъам укъытемыувыIэнкIэ Iэмал иIэкъым. Ар республикэм и ныбжьэгъухэмрэ Къэбэрдей-Балъкъэрым ис лъэпкъхэмрэ зы унагъуэу къызэщIэзыкъуэфт. Совет Союзым и дэнэ плIанэпи къыщацIыхурт, къыщащIэрт. ФIыуэ ялъагъурт, пщIэшхуэ хуащIырт Валерэ. Ар зэи емызэшу, сыт хуэдэ Iуэхуми хуэIэрыхуэу и къулыкъум пэрытащ. И гупсысэкIэр, къэIуэтэкIэр, утыку зэхуэмыдэхэм щиIэ къэпсэлъэкIэр куэдым ягъэщIагъуэрт, дэ дрипагэрт. Сэ зэи сщыгъупщэнукъым республикэр гугъуехь щыхэта лъэхъэнэм абы щыпсэу лъэпкъхэм я къэкIуэнур зэрыхъунумкIэ жэуаплыныгъэ зэрихьар икIи зэрынэхъыфIым хуэдэу Iуэхур зэрызэфIихар. Апхуэдэущ ар дигу къызэринэжари.
Федеральнэ къулыкъущIапIэхэм ядэлэжьэнымкIэ КъБР-м и Iэтащхьэм и лIыкIуэу Москва щыIэ-КъБР-м и Правительствэм и УнафэщIым и къуэдзэ Губин Геннадий тепсэлъыхьащ КIуэкIуэм и цIэм республикэми къэралми я дежкIэ мыхьэнэуэ иIам. Iулыдж иIэу, цIыхугъэ хэлъу, еш имыщIэу, акъыл жанрэ гупсысэ куурэ къигъэлъагъуэу и къулыкъум зэрыпэрытар игу къигъэкIыжащ Губиным.
КъБР-м и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Казбек къызэхуэсахэм фIыщIэ яхуищIащ республикэм и япэ Президентыр гуапэу, дахэу ягу къызэрагъэкIыжам щхьэкIэ. «Нобэрей махуэр мыхьэнэшхуэ зиIэ политикэ Iуэхуу къызолъытэ. Сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, нобэ УФ-м и Президентым и полномочнэ лIыкIуэу Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм щыIэ Чайкэ Юрий УФ-м и Президент Путин Владимир зыкъызэрытхуигъазэм мы пэшым къызэрыщеджам къегъэлъагъуэ гъуэгу захуэ дызэрытетыр, ди япэ итахэм я IуэхущIафэхэр ди гъуэгугъэлъагъуэу адэкIи зэрызыдужьыр.
Къэбэрдей-Балъкъэрыр къызэрыунэхурэ абы и унафэщIу щытащ цIыху хахуэхэр, щыпкъэхэр, Iущхэр. Дэтхэнэми хэлъхьэныгъэ ин хуищIащ ди лъахэм и зэIузэпэщыныгъэм. Абы ипкъ иткIэ, дэ нобэ ди щхьэр лъагэу Iэтауэ тхухаша гъуэгум дрокIуэ, ар нэхъыфI зэрытщIыным дыхущIэкъуу. КъБР-м и япэ Президентым псом нэхърэ нэхъ игъэнэхъыщхьэу щытар республикэм и цIыхухэрт, сэ ар сощIэ. Абы и плъапIэр зыт — Урысейр къэрал лъэщу, уардэу илъагъунырт. И фIэщ хъурт къуэш нэхъыжьу къыдбгъурытым, къэрал лъэщу къытщхьэщытым и цIыхухэм лей къазэрытемыхьэнур. Ар нобэ щыгуфIыкIынут Урысейм и ехъулIэныгъэмрэ и лъэщагъымрэ. Сэ си къаруи, си гуащIи, хуей хъумэ, си гъащIи сыщысхьынукъым, ди нэхъыжьхэм къытхуагъэна къалэнхэр згъэзэщIэн папщIэ, — жиIащ КIуэкIуэ Казбек.
НэщIэпыджэ Замирэ.
