Зыгъэпсэхугъуэ махуэм
Ар гъэщIэгъуэнщ
ЦIыхур къызыдэбжэ къэхъукъащIэ инхэр
Илъэс меларди 4,54-рэ ирокъу ЩIыр. «Дауэ къащIа ар?» — жыпIэмэ, ЩIымрэ Мазэмрэ къыщагъуэта, мывэ нэхъ жьы дыдэу къалъытэхэр яджа нэужь хуэкIуащ а бжыгъэм. Къыхэгъэщыпхъэщ, сыт хуэдиз къэпщытэныгъэ ирамыгъэкIуэкIами, щIэныгъэлIхэр 1956 гъэ лъандэрэ а бжыгъэм зэрытетыр.
Ар гурыIуэгъуэщ, ауэ цIыхум сыт къригъэкIыр ди лъэхъэнэм ипэкIэ (до нашей эры) е ди лъэхъэнэм (нашей эры) жиIэу, зэманыр къыщибжым деж? Сытым къыхэкIыу цIыхум зэхигъэщхьэхукIрэ къызэпича гъуэгуанэр, сыт абы щхьэусыгъуэ хуэхъуар?
Япэ дищу къыхэдгъэщынщ лъэпкъ, къэралыгъуэ къэс езым и зэман къэбжыкIэ зэриIэжыр. Псалъэм папщIэ, урымхэм я зэманыр Рим къалэр къыщыунэхуам къыдабж — ар ди лъэхъэнэм ипэкIэ 753 гъэращ, нэгъуэщIу жыпIэмэ, илъэс 2771-рэ (иджыпсту дызэрыт 2018 гъэм 753-рэ хыдолъхьэ) ипэкIэ. Мысырым нэгъуэщIт зытращIыхьыр — зы лIакъуэм и пащтыхьыгъуэр и кIэм нэсу, нэгъуэщI лIакъуэм щыщ къытехьамэ, зэманыр щIэрыщIэу къыщIадзэжурэ къабжырт.
Ислъам диным зэманыр къызэрибжыр Мухьэмэд бегъымбарым епхащ — 622 гъэм бадзэуэгъуэм и 16-м Мухьэмэд бегъымбарым япэ муслъымэнхэр щIыгъуу Мэчэм икIыу Мадинэм щыIэпхъуа махуэм. Абы утетмэ, иджыпсту 1439 гъэр йокIуэкI. Юлиан (григориан) махуэгъэпсымкIэ ди лъэхъэнэм пэщIэдзэ хуэхъуар Хьисэ (Иисус) бегъымбарыр къыщалъхуаращ — илъэс 2018-рэ ипэкIэ. Дуней псор иджы зытетри аращ.
Илъэсыр нобэ зэрытцIыхум хуэдэу мазэ 12 хъууэ мазэр тхьэмахуиплIу, тхьэмахуэр махуиблу, махуэхэми я цIэ яIэжу зыгъэувар урым пащтыхь Цезарь Гай Юлийщ. Пащтыхьым къыхилъхьа махуэгъэпсым зэхъуэкIыныгъэ зыбжанэ игъуэтауэ, астрономие и лъэныкъуэкIэ пэжу къабжа илъэс гъэпсыкIэм 1582 гъэм Iэ тридзауэ щытащ Урым Папэ Григорий ЕпщыкIутIанэм. Аращ махуэгъэпсым юлиан/григориан щIыфIащари.
ЩыIэщ иджыри махуэгъэпс зыбжанэ: вавилон, вьетнам, журт, иран, майе, тибет, шумер, япон, нэгъуэщIхэри.
Ди лъэхъэнэм ипэкIэ илъэс дапщэм деж къебжыхын щыщIидзар цIыхум жыпIэмэ, абыи жэуап иIэщ. «Доисторическая эпоха» (ди лъэхъэнэм и пэр) фIащауэ тхыдэм хэтщ зэман пычыгъуэ — цIыхур цIыху сэфэтым иту дунейм къыщытехьа зэманым къыщыщIэдзауэ, тхэуэ, сурэт ищIу щиубла зэманым нэс къибжу. А зэманым къриубыдэу цIыхум зригъэсащ Iэщэ ищIу, щакIуэу, илъагъу псори сурэту мывэм, бгъуэнщIагъ блынхэм тридзэу. ЗэрытщIэщи, цIыхур дунейм и щIыналъэ псоми зэхуэдэу зы зэманым щыпсэуакъым, атIэ языныкъуэ щIыпIэхэм нэхъ гувауэ Iэпхъуащ. Аращ къызыхэкIар щIыпIэ-щIыпIэкIэ къыщагъуэт Iэщэхэм, тхыгъэхэм, Iэмэпсымэхэм я ныбжьыр зыхуэмыдэныр, лъэпкъ зэхуэмыдэхэм я зэманыр къызэрабжыр зэтемыхуэныр.
Дызытепсэлъыхь лъэхъэнэм («досторическая эпоха») зэманыр къызэрибжымкIэ, япэ дыдэу дунейм цIыху — Iэдэм — къыщытехьар ди лъэхьэнэм ипэкIэ илъэс 5539-кIэ узэIэбэкIыжмэщ. Юлиан махуэгъэпсымкIэ къыубжмэ (2018+5539) — илъэс 7557-рэ ипэкIэ. АпхуэдизкIэ зоIэбэкIыж нобэрей цIыхур, зэманыр къыщибжкIэ.
Мы къэбжыкIэм теухуауэ зэгурымыIуэныгъэхэр щыIэщ, ар мыпэжу къэзылъытэхэри куэдщ. А зэман жыжьэм (ди лъэхъэнэм ипэкIэ илъэс мини 7 — 4-хэм) щыIар неолит жыхуаIэ лъэхъэнэращ — цIыхухэр щакIуэу, щIым телажьэу, Iэщ зэрахуэу зыщрагъэса зэманыр. А зэманращ япэ дыдэ хьэкъущыкъухэри, щэкIри, мывэм къыхэщIыкIа Iэщэхэри дунейм къыщытехьар. УкъеIэбыхмэ, ди лъэхъэнэм ипэкIэ илъэс мини 4 — 1-хэм цIыхум домбеякъым ирилажьэу зригъэсати, а лъэхъэнэм «домбеякъ лъэхъэнэкIэ» еджэ хъуащ. ИужьыIуэкIэ абы «гъущI лъэхъэнэр» къыкIэлъыкIуащ. Абы ирихьэлIэу Мысырым япэ лIакъуэмрэ етIуанэмрэ ящыщ фирхьэунхэм я щIыр зэхагъэхьэжри, къэралыгъуэ къагъэунэхуауэ зэрахьэрт, ди лъэхъэнэм ипэкIэ 2850 — 2450 гъэхэм шумерхэм я экономикэм и зыIэтыгъуэт, ди лъэхъэнэм ипэкIэ 2800 — 1100 гъэхэм пасэрей Алыджым и щэнхабзэм и щIэрэщIэгъуэт, ди лъэхъэнэм ипэкIэ 1190 гъэм зэгуэр пащтыхьыгъуэ абрагъуэу щыта Хьэт къэралыгъуэр щэщэжагъэххэт, Вавилоным и къару илъыгъуэу, ди лъэхъэнэм ипэкIэ 1126 — 1105 гъэхэм Навуходоносор и пащтыхьыгъуэр «уей-уей» жригъэIэу зэрихьащ, ди лъэхъэнэм ипэкIэ 331 гъэм Кавказым къыщыунэхуащ япэ дыдэ къэралыгъуэр, 327 гъэм Македонский Александр Индием езауэрт.
Зэрытлъагъущи, илъэс мини 7-м къриубыдэу цIыхум къыгурыIуащ псэущхьэу дунейм тетым нэхърэ зэрынэхъыщхьэр, зэрынэхъ Iущыр. ЖыпIэнуракъэ, зиужьащ. Языныкъуэхэм къащохъу цIыхум апхуэдизу зиужьыным зэман нэхъыбэ текIуэдауэ, языныкъуэ щIэныгъэлIхэм къызэралъытэмкIэ, илъэс мини 7-р куэд дыдэщ. Хэт ищIэрэ, къыдгурымыIуэ гуэрхэри хэлъынкIи хъунущ…
Фырэ Анфисэ.
Ди сурэт гъэтIылъыгъэхэр
Адыгэ мамлюк сулътIан Щихъ МуIэед и мэжджытым и теплъэр. Литографиер Косте Паскальейщ. 1818 гъэ
Леонардо да Винчи
Захуагъэ
— Захуагъэ дунейм теткъым!» — ужьэм и лъэбжьанэм телыджэлажьэу къыIэщIэкIа дзыгъуэр къэтхьэусыхащ.
— ПцIыр дапхуэдизрэ тшэчыну?! — къэгубжьауэ кIиящ ужьэр, ерагъыу джэдум къыIэщIэкIыу и жыг кугъуанэм илъэдэжар.
— Залымыгъэм псэупIэ къыдитыркъым! — къэпщIэуащ джэдур, мывэ сэрей лъагэм здыдэжейм. И лъабжьэм деж банэу щыт хьэм кIэзызу къеплъырт ар.
— Зэ фызэтесабырэ, ныбжьэгъухэ! — жиIащ жьынду Iущым, мэкъумэшыщIэ пщIантIэм дэт гъущI хъарым здисым. — Фэ фи тхьэусыхафэхэм пэж гуэрхэр хэлъщ. Ауэ захуагъэ жыхуаIэр фэ фщыщ языхэзым и закъуэу ейуэ пIэрэ?
Ар жьындум щыжиIэм, дзыгъуэр и гъуэм къиплъащ, ужьэм и жыг кугъуанэм и пэр къригъэжащ, джэдур нэхъ тыншу сарейм щетIысэхащ, хьэр и кIэбдз лъакъуэхэм тетIысхьэжащ.
— Захуагъэр, — къыпищащ адэкIэ жьындум, — ар щIыуэпсым и хабзэ нэхъыщхьэщ. А хабзэмкIэ дунейм тет псэущхьэу хъуам я кум губзыгъагъэ зыхэлъ зэгурыIуэныгъэ къыдохъуэ. А хабзэ Iущым тету мэпсэу хьэкIэкхъуэкIэхэр, къуалэбзухэр, бдзэжьейхэр, уеблэмэ хьэпщхупщхэмрэ гъудэбадзэхэмрэ. Феплъыт, мо бжьэ къэпщIыр зэгурыIуэрэ зэдэIуэжу зэрыпсэур.
Жьындур, пэжу, захуэт. Зэ мыхъуми зэ бжьэматэм дэплъам ещIэ абы бжьэпщым и закъуэу, куэду зэхэт бжьэ унагъуэм щхьэж и къалэн иубзыхуу, акъылрэ захуагъэрэ хэлъу унафэ зэрыщищIыр. Языныкъуэхэм я къалэн нэхъыщхьэр — удз гъэгъахэм фо къапыхынырщ, языныкъуэхэр безхэм щолажьэ; языныкъуэхэм бжьэ матэр яхъумэ, тхьэщыхьэ хьэдзыгъуанэхэмрэ щIыбжьэхэмрэ Iуахуу, нэгъуэщIхэми езы бжьэ матэм и къабзагъэм кIэлъоплъ. Бжьэ яхэтщ бжьэпщым кIэлъыплъу — зы лъэбакъуэкIи къыбгъэдэкI мыхъуу, зыхуей-зыхуэфIхэмкIэ и нэIэ тригъэту. Езы бжьэпщыр, жьы хъуа нэужь, бжьэ нэхъ лъэрызехьэхэм я плIэкIэ хуэсакъыу зэрахьэ, нэхъ хэзыщIыкIхэри йоIэзэ, хущхъуэ зэмылIэужьыгъуэхэр ирахьэлIэурэ. ИкIи зы бжьэ закъуэм и къалэныр имыгъэзащIэу зыщIригъэхмэ е хузэфIэмыкIмэ, абы фIэкIыпIэншэу тезыр гущIэгъуншэ къытохуэ.
ЩIыуэпсым, щхьэж езым Iуэху щигъэзэщIэжу, псори губзыгъэу щызэхэухуэнащ, щыубзыхужащ, икIи а Iущыгъэм гъащIэм и захуагъэ нэхъыщхьэр хэлъщ.
ЗэзыдзэкIар Хьэту Пётрщ.
ЦIыхушхуэхэм я гупсысэхэр
Насыпыр зылъысыр
Ухъуапсэу ущысыныр зыми и мыхьэнэкъым, а узыщIэхъуэпсыр зыIэрыбгъэхьэным иужь уимытмэ.
Ливрага Хорхе Анхель.
Насыпыр зылъысыр куэдрэ лажьэрщ.
да Винчи Леонардо.
ЦIыхум и хэщIыныгъэ нэхъ ин дыдэр зэманыр пщIэншэу гъэкIуэдынырщ.
Теофраст Тиртам.
ЦIыхум нэхъ лъапIэ дунейм къытехьакъым. Ар псэ зыIут адрей псоми акъылкIэ къащхьэщокI, и дуней тетыкIэкIи ар игъэпэжу щытын хуейщ — нэхъыщхьэращи, и къабзагъэкIэ, узыншагъэкIэ, губзыгъагъкIэ, псэукIэкIэ.
Павлов Иван.
ЦIыхур псэуху и гугъэр фIэкIуэд хъунукъым.
Сенекэ.
АкъылкIэ лажьэм и гъащIэр хьэлъэ хъунущ, и Iэпкълъэпкъыр имыгъэлажьэу, къарукIэ зыгуэр имыщIэу щытмэ.
Толстой Лев.
Шхыныгъуэхэр
Лэпс зэщIэт, мэлыл хэлъу
Мэлылыр зэпаупщI е зэпауд Iыхьэ цIыкIуурэ, г 50 — 60 хъууэ, псы щIыIэкIэ ятхьэщI, шыуаным иралъхьэ, псы щIыIэ щIакIэри, зэ къытрагъэкъуалъэ, тхъурымбэр къытрахыурэ. МафIэр цIыкIу ящI, шыуаныщхьэр трапIэри, тхъурымбэр къытрахыурэ, лыр ныкъуэвэфI хъуху ягъавэ. Абы халъхьэ щимэ цIыкIуурэ упщIэтауэ пхъы укъэбза, бжьыныху-шыгъу, шыбжий сыр. Шыуаныщхьэр трапIэри, лыр ягъавэ дакъикъитху-хыкIэ. Абы халъхьэ шыбжий дэгу тхьэщIа, зэпэплIимэ цIыкIуурэ упщIэтауэ. Шыуаныщхьэр трапIэжри, хьэзыр хъуху ягъавэ. ЗэрызэщIэту фалъэ куукIэ Iэнэм трагъэувэ. Пщтыру яшх. ПIастэ, щIакхъуэ, чыржын, хьэлIамэ дашх.
Халъхьэхэр (цIыхуитI Iыхьэ):
Мэлылу — грамм 600
Лыр зэрагъэвэну псыуэ — грамм 1200-рэ
Пхъы укъэбзауэ — грамм 60
Бжьыныхуу — грамм 30
Шыбжий дэгуу — грамм 60
Шыгъуу, шыбжий сыру — узыхуейм хуэдиз.
Дагъэ уэркIэ гъэжьа кIэртIоф
КIэртIоф укъэбзар тыкъыр цIыкIуу, г 10 — 12 хъууэ, мыIув Iейуэ, яупщIатэ, сэхуран дагъэр къагъэплъ, пщтырагъыр градуси 140 — 150-рэ хъуху. Абы кIэртIоф упщIэта гъэгъущар хакIутэри, чымчырымкIэ зэIащIэурэ тхъуэплъ хъуху ягъажьэ. КIэртIоф жьар чымчыркIэ кърахыж, пIинэу тепщэч цIыкIум иракIутэ. ШатэкIэ щIауэ бжьыныху шыпс тракIэри, хуабэу яшх. ПIастэ, щIакхъуэ, лэкъум дашх. Шхыныгъуэр витаминкIэ къулейщ.
Халъхьэхэр (цIыхуитI Iыхьэ):
КIэртIоф укъэбзауэ — г 400
Сэхуран дагъэу — г 1000
Бжьыныху укъэбзауэ — г 10
Шатэу — г 100
Шыгъуу, шыбжийуэ — узыхуейм хуэдиз.
Къубатий Борис.
СурэтыщI цIэрыIуэхэр
Франджы гъуазджэм и вагъуэ
Тхыдэм хэтауэ къыщIэкIынкъым зи творчествэм апхуэдизрэ тепсэлъыхьа сурэтыщI. Пикассо Пабло теухуауэ зэи зыри псэлъакъым шыIэныгъэ хэлъу: хэти абы и цIэр уэгум нэс еIэт, хэти хужимыIэ къигъанэркъым. Бзэ зэхуэмыдэхэмкIэ къыдэкIащ Пикассо теухуа тхылъ куэд. Абы тетхыхьащ Аполлинеррэ Элюаррэ, Маяковскэмрэ Арагонрэ, нэгъуэщIхэри.
Дуней псом тет къалэ зэмылIэужьыгъуэхэм — Парижрэ Прагэрэ, Токиорэ Римрэ, Нью-Йоркрэ Стокгольмрэ, Мехикэрэ Цюрихрэ, Сан-Паулурэ Амстердамрэ, Москварэ Берлинрэ — щекIуэкIа абы и гъэлъэгъуэныгъэхэр къэхъукъащIэ телъыджэ гуэрым хуагъадэрт. Пабло и лэжьыгъэм дихьэхыр сурэтыщIхэм я закъуэтэкъым, атIэ абы и IэдакъэщIэкIхэм щытепсэлъыхьырт уэрамхэм, клубхэм, шхапIэхэм, метрохэм.
Франджым щыIэ Гримальди Уардэунэр Пикассо и музей ящIащ. КъищынэмыщIауэ, къэрал псоми я къалащхьэхэм дэт музейхэм пэш хэха щаIэщ сурэтыщIым и IэдакъэщIэкIхэм.
Пикассо и творчествэр, абы и гъуазджэр куэдым къагурымыIуэу жаIэ. Ауэ щыхъукIи, абы и цIэр цIыху мелуан бжыгъэм ящIэ. Ныбжьэгъу куэд иIащ Пикассо, ауэ и жагъуэгъухэри нэхъ мащIэтэкъым.
Пикассо Пабло Испанием и Ипщэ лъэныкъуэмкIэ щыIэ Малаг къалэм 1881 гъэм къыщалъхуащ. Абы и адэ Руис Хуани сурэтыщIт, уеблэмэ сурэт щIынымкIэ егъэджакIуэт. ЩIалэ цIыкIур и адэм дэIэпыкъуурэ дихьэхащ гъащIэм IэщIагъэ нэхъыщхьэ щыхуэхъуа Iуэхум. Хуан щыхущIэмыхьэхэм деж къыщIидза лэжьыгъэр и кIэм нигъэсыну Пабло къыхуигъанэрт. ЩIалэми ар фIэхьэлэмэту нитхысыжырт. ИужькIэ езы Пабло сурэт ищIу хуежьащ. Абы и IэдакъэщIэкIхэм «Руис-Пикассо» жиIэу кIэщIитхэрт, иужькIэ и анэ Пикассо Марие и унэцIэр къищтащ.
Пабло и сабиигъуэр щигъэкIуар Коруньерэ Барселонэрэщ, иужьрейм художествэмкIэ и школым щеджащ. ХудожествэмкIэ училищэ нэхъыщхьэ Мадрид къыщиухащ. Щеджэм щегъэжьауэ абы мурадышхуэхэр зыхуигъэувыжырт. Париж зыбжанэрэ кIуащ, живописым зэрызригъэужьыну Iэмалхэм егупсысу щIидзащ, художественнэ журнал къыдигъэкIыу хуежьащ.
1904 гъэм Париж Iэпхъуэну мурад ещI, а къалэр Европэм и гъуазджэ хэщIапIэу къилъытэрти. «Париж сыщыщхьэхуиту къысщыхъурт», — жиIэжырт абы. А лъэхъэнэм ар ныбжьэгъу хуэхъуащ тхакIуэ цIэрыIуэу щыта Аполлинер, Жакобо Макс, сурэтыщI Брак Матисс сымэ, Франджым щыпсэунуи къэнащ.
Дуней псор къызэрихьэхуа лэжьыгъэхэр XX лIэщIыгъуэм и пэщIэдзэхэм итхауэ аращ. Иджы ахэр — «Арлекин» е «Портрет поэта» — классикэм щыщ Iыхьэ хъуауэ къалъытэ.
Пикассо и гъуазджэр зэманым игъэунэхуну хунэсащ. Хэт иджыпсту Бёклин и IэдакъэщIэкIхэм дахьэхыжыр? Футурист Маринетти зыцIыхужыр хэт? Дадаистхэм я усэ еджэжыр хэт сымэ? Ауэ щыхъукIи, 1909 — 1959 гъэхэм Пикассо и цIэр жамыIэу екIуэкIакъым.
Языныкъуэхэр иризодауэ — Пабло испан сурэтыщI хьэмэрэ франджы? Дауи, Пикассо испану щытащ икIи щытщ. Абы и хэкур фIыщэу илъагъурт, къищынэмыщIауэ, и теплъэкIи, и хьэлкIи, и дуней тетыкIэкIи испанхэм ещхьыркъабзэщ. Абы зыми шэч къытрихьэркъым. Ауэ цIыхухэм зэдэуэн щыщIадзэр абы гъуазджэм щиубыд увыпIэм деж нэса нэужьщ. Иныкъуэхэм къалъытэ абы и живописым испан Iуэху лъэпкъ хэмыту, и IэдакъэщIэкIхэр Италиемрэ Франджымрэ епхауэ. Езыр испан дыдэщ, ауэ и творчествэр нэхъыбэу зэпхар франджы гъуазджэрщ. Дауэ мыхъуми, Париж и художественнэ гъащIэм хэмытамэ, ар Пикассо хъурэт?!
КъэщIэрэщIэжыгъуэ лъэхъэнэм псэуа IэщIагъэлIхэми хуэдэу, Пабло куэдым дихьэхырт икIи зрипщытырт. Ар сурэтыщIт икIи скульпторт. Пабло тхылъ куэдым сурэт яхуитхащ, балет куэдым декорацэхэр яхуищIащ.
Шыпш Даянэ.
Псалъэзэблэдз
ЕкIуэкIыу:1. Жыг лъагэшхуэ. 2. Пасэрей зауэлIым и гъущI пыIэ. 6. Шху мыхъуу шэ гъэпщта упщIыIужа. 8. Хахуэ, гушхуэ зыкIуэцIылъ. Е IэубыдыпIэншэ. 9. Iуэху мыублэ … хэсщ. 10. УнафэщIышхуэм и IэнатIэр … хэхыпIэ ищIащ. 13. ЩыхупIэ, нэпкъ лъагэ. 14. Гъуэгум иIэ кумблъэмб узыгъэлъэпэрапэхэр. 17. Дуней псом щыцIэрыIуэ дирижёр Темыркъан Юрэ, Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ тхакIуэ IутIыж Борис, дунейпсо, Олимп зэхьэзэхуэхэм дыщэ медаль къыщызыхьа Къардэн Мурат сымэ я къуажэ. 18. ЩIалэр и лэжьэгъум хуотхьэусыхэ: «ЕсщIар сщIэркъым, ди унафэщIыр .. IейкIэ къызоплъ». 19. Кхъухь абрагъуэхэр щызекIуэ псышхуэ. 20. Тепщэхэр, къулыкъущIэшхуэхэр нэхъапэм къызэрырашэкIыу щыта шыгу. 23. Къэп цIыкIу. 24. Адыгэ IуэрыIуатэм къызэрыхэщыжымкIэ, Андемыркъан, щакIуэ щыIэу, пщы уэлийм ещащ мыпхуэдэу: «Беслъэней пцIапцIэу …, си шэм и кIуэкIэр уигу ирихьа?» 28. IэмыкIуэлъэмыкIуэ. 30. Зэпымыууэ уэс зытелъ бгышхуэ. 31. Къэрэшей-Шэрджэсым, Адыгейм я щIыналъэхэм щежэх псы. 32. Щыкъум яхыхьэжа щIалэжь. 33. Алыхь Iэмырыр текI имыIэу зыгъэзащIэ цIыху. 34. Гъатхэр къэсри, жыгхэм … иратащ.
Къехыу:1. Шым и фIалъитIымрэ и кIэбдз лъакъуэ лъэныкъуэмрэ иралъхьэ лъахъэ. 3. Шатэм, кхъуей цIынэм, нартыху хьэжыгъэм къыхэщIыкIа адыгэ шхыныгъуэ. 4. Цым, цым, цым, … лъэбыцэжь. 5. … лъакъуэ щIэткъым. 7. «Дахэнагъуэ», «Къамботрэ Лацэрэ» оперэхэр, цIэрыIуэ хъуа «Лэскэн хъыджэбз», «Бланэ щалъху мэкIуэж», «Мазэгъуэ жэщ», «Уузыншэу, школ» уэрэдхэм я макъамэр зи Iэдакъэ къыщIэкIа композитор. 11. Щхьэгъубжэ … 12. …- Абхъаз зауэм я щхьэр халъхьащ адыгэ щIалэу 50-м щIигъум. 13. Гъатхэм пасэу ди щIыпIэм къэлъэтэж къуалэбзу. 15. ХадэхэкI. 16. Зэхьэзэхуэм щытекIуэ предприятэхэм, колхоз-совхозхэм тыгъэ хуащIу щыта ныпышхуэ. 21. Адыгэ псалъэжьым зэрыжиIэмкIэ, апхуэдэ цIыхур щыту малIэ. 22. Бжэ къыIуахам и … макъ къэIуащ. 25. Кхъухьлъатэзехуэу щыта адыгэлI, Совет Союзым и ЛIыхъужь. 26. Фадэ гуащIэ. 27. ХадэхэкI. 29. Адыгэ уэрэджыIакIуэ, уэрэдус Iэзэу щыта Тхьэбысым … 31. ПхъащIэ Iэмэпсымэ.
Зэхэзылъхьар Мыз Ахьмэдщ.
Гъатхэпэм и 3-м ди газетым тета псалъэзэблэдзым и жэуапхэр:
ЕкIуэкIыу:2. Мэшыкъуэ. 5. Къамбот. 9. Бдзы. 10. Вэгъу. 11. Шхуэ. 12. Шыбзыхъуэ. 14. Уашхэ. 16. Набгъэ. 18. ЦIэ. 19. Мыкъуэжь. 21. Уэ. 24. Бытыр. 25. Назир. 29. Из. 31. Махъшэ. 33. Вы. 34. Сэбэп. 36. Куэбжэ. 37. Шылэхъар. 38. Бакъ. 40. Пхъы. 41. Бжьэ. 43. Нэбгъэф. 44. Хьэлыуэ.
Къехыу:1. Гуэдз. 2. МывэупцIэ. 3. Шыгъу. 4. Къурашэ. 6. Аслъэн. 7. Баш. 8. Тхьэгъэлэдж. 13. Зеикъуэ. 15. Хыв. 17. Абдж. 19. Мэрем. 20. ЖьантIэ. 22. КIыгу. 23. Жин. 26. Лиссабон. 27. Пхъашэ. 28. Дыгъэмыхъуэ. 30. Гущэ. 32. Пшэ. 35. Пшынэ. 36. Курыбэ. 39. Къэб. 40. Пщы. 42. Жьым.
