Зы лъэпкъ, зы бзэ, зы хабзэ, зы дуней
Налшык щыIэ «Къурш псынэ» зыгъэпсэхупIэм щохьэ-щIэ Тыркум, Ставрополь куейм, Мейкъуапэ къикIа ди лъэпкъэгъу ныбжьыщIэ гупышхуэ. ХьэщIэ цIыкIухэр ди республикэм зэрыщыIэну махуэхэр нэгузыужьу, гукъинэу екIуэкIын папщIэ, абы и къызэгъэпэщакIуэхэм ялъэкI къагъанэркъым. Гупхэм я унафэщIхэм зэрыжаIэмкIэ, ныбжьыщIэхэм ди щIыпIэм къызэрихьэрэ ялъагъу псори яфIэгъэщIэгъуэнщ, мыбы зэрыщыIэну зэманым и дэтхэнэ дакъикъэри купщIэ иIэу зэрагъэкIуэным хущIокъу.
Тыркумрэ Мэздэгу къикIа адыгэ сабийхэмрэ абыхэм я гъэсакIуэхэмрэ.
КъБР-м и щIыпIэ нэхъ дахэхэм ящыщу хьэщIэхэм япэу я нэгу зыщрагъэужьыну къыхахар Гуэл ЩхъуантIэхэрати, автобусхэм зрагуашэри ежьащ. Сэ нэхъыбэу си нэIэ зытетыр Тыркум къикIа сабийхэрати, сакIэлъыплъырт абыхэм ялъагъухэр къазэрыщыхъум, я упщIэхэр зытеухуахэри сфIэгъэщIэгъуэнт. Гъуэгум псэлъэгъу къыщысхуэхъуа, гупым я унафэщIхэу Тхьэкъуахъуэ Дамиррэ Къардэн Асымрэ зэрыжаIамкIэ, илъэситху хъуауэ ди деж къашэ ныбжьыщIэхэри, «иджыри къытедгъэзэнущ» жаIэу мэкIуэж, я нэгу щIэкIар апхуэдизкIэ я гум дохьэри. Япэу сигу къэкIащ «Адыгэбзэ ящIэрэ?» упщIэр. КъызэрыщIэкIамкIэ, гупым ящыщу зыри я анэдэлъхубзэмкIэ псалъэркъым, цIыхуитI-щым къагуроIуэ.
— Ди жагъуэ зэрыхъунщи, къалэм дэтIысхьа унагъуэхэм я сабийхэм нэхъыбэм ди бзэр яIэщIоху, тыркубзэщ зэрызэпсалъэр. Илъэс зыбжанэ и пэкIэ хуитыныгъэ дгъуэтащ школхэм адыгэбзэр щедгъэджыну. Анкара къалэр къапщтэмэ, зэкIэ школитIщ щыIэр адыгэбзэр щаджу. Апхуэдэхэр зэрымащIэм и щхьэусыгъуэу къэплъытэ хъунущ нэхъапэхэм тыркубзэкIэ фIэкIа я анэдэлъхубзэкIэ псэлъэну хуимыту къызэрекIуэкIар. Абы къыхэкIыу, адэ-анэхэм я гум иджыри шынагъэ гуэр илъу щытщ. Дыщогугъ абыхэм я гупсысэкIэм зихъуэжу, а Iуэхум зэман кIэщIкIэ зызэрихъуэкIыну икIи адыгэбзэр зыдж гупхэр нэхъыбэ хъуну, — жиIащ Тхьэкъуахъуэ Дамир.
Гъуэгум дызыщрихьэлIэ адыгэ къуажэхэм зэреджэм цIыкIухэр щIэупщIэурэ зэрагъащIэрт. Мэздэгу, Серноводскэ къикIа ныбжьыщIэхэм адыгэбзэр фIыуэ ящIэрти, абыхэм Iэпэтэрмэшри къыщыхагъэхьэ щыIэу, ядэуэршэрырт ныбжьэгъу яхуэхъуа я лъэпкъэгъухэм.
— Хэкум къэтшахэм я адэ-анэхэм мащIэщ яхэтыр Кавказыр ялъэгъуауэ, — жеIэ Къардэн Асым. — Езыхэм я хъуэпсапIэр я бынхэм къайхъулIащ, ари насыпщ абыхэм я дежкIэ. ФIыщIэ ин яхудощI мы программэм и къызэгъэпэщакIуэхэм. «Бланэ щалъху йокIуэлIэж», — жыхуаIэращи, хэт ищIэрэ, мы цIыкIухэми къахэкIынкIэ хъунущ зи хэку къэзыгъэзэжын.
Гуэл ЩхъуантIэхэм я дахагъым, хьэлэмэтагъым дихьэха цIыкIухэм къытрагъэзэжурэ и хъуреягъыр къакIухьурэ сурэтхэр трахащ. Шэджагъуашхэ нэужьым адыгэ джэгу зэхаублэри, пщащэ цIыкIухэмрэ щIалэхэмрэ я зэфIэкIыр утыкум къыщагъэлъэгъуащ. Тыркум къикIахэр Iэзэу къызэрыфэр гъэщIэгъуэн зэрысщыхъуам гу щылъитэм, Дамир жиIащ ныбжьыщIэхэм я нэхъыбэм адыгэ къафэ гупхэм зэрызыщагъасэр. Илъэс 15 зи ныбжь Алокъуэ Альбинэ Анкара щыщщ. Школыр къиухмэ, дохутыр IэщIагъэм хуеджэну и мурадщ. «Налшык ущеджэну ухуейкъэ?» — жысIэу сыщеупщIым, пыгуфIыкIащ. «Си нэхъыжьхэм къысхуадэмэ, ар нэхъ къэсщтэнт», — жиIащ. Альбинэрэ и ныбжьэгъу цIыкIухэмрэ адыгэбзэм зэрыримыпсэлъэфым тIэкIу Iэнкун ещI, ауэ Мэздэгу, Мэлгъэбэг къалэхэм, Серноводскэ къуажэм къикIа цIыкIухэм я фIыгъэкIэ кIуэ пэтми нэхъ нэжэгужэ къохъу.
КъыкIэлъыкIуэ махуэм ди лъэпкъэгъу цIыкIухэм я нэгу зыщрагъэужьащ Налшык ХьэтIохъущокъуэм и хадэм, зоопаркым ис псэущхьэхэр зрагъэлъэгъуащ, «Сосрыкъуэ» рестораныр зытет Iуащхьэм дэкIащ. Абдежым, я гъэсакIуэхэр къадэIэпыкъуурэ, ныбжьыщIэхэм ягу къагъэкIыжащ адыгэ IуэрыIуатэм щыщ хъыбархэр, къалэм и Iэгъуэблагъэхэр хуиту къызэхаплъыхьри къагъэзэжащ.
Ди щIыпIэм зэрыщыIэнур мащIэми, а зэманыр ныбжьыщIэ цIыкIухэм нэхъ гъэщIэгъуэну ягъэкIуэным я щIэныгъэ, зэфIэкI, гуапагъэ халъхьэ абыхэм ядэлажьэ, КъБКъУ-м и адыгэбзэ къудамэр иджыблагъэ къэзыухахэу Зэгъэщтокъуэ Зурьянэ, Ташу Оксанэ, ЦIагъуэ Маринэ сымэ. Абыхэм гу зэрылъатамкIэ, Мыкъуэжь Людмилэ адыгэбзэмкIэ ядригъэкIуэкI дерсхэм я ужькIэ ди лъэпкъэгъу цIыкIухэр адыгэбзэм нэхъ дехьэх, ар зрагъэщIэным нэхъ тогушхуэ.
КъБР-м ЦIыхубэ хъыбарегъащIэ IуэхущIапIэхэмкIэ, жылагъуэ, дин зэгухьэныгъэхэмкIэ и министерствэм и лэжьакIуэ, хьэщIэхэм зэпымыууэ ящIыгъу Жырыкъ ФатIимэ къызэрыджиIамкIэ, къыкIэлъыкIуэ махуэхэм абыхэм я нэгу зыщрагъэужьынущ Iуащхьэмахуэ лъапэм, Шэджэм псыкъелъэхэм, Лъэпкъ музейм и гъэлъэгъуэныгъэхэм еплъынущ, иужькIэ гуфIэгъуэ концеркIэ ирагъэжьэжынущ.
ЦIыхур я фэкIэ зэрызэмыщхьым хуэдэу, я гупсысэкIи зэхуэдэкъым. Зи гугъу сщIа ныбжьыщIэхэмрэ ди щIыпIэ сабийхэмрэ гупсысэкIэ зэхуэмыдэ яIэми, ахэр зэзышалIэ къарууэ яIэщ зы лъэпкъ, зы бзэ, зы хабзэ, зы дуней. ДэнэкIэ къыщыхъу ди щIэблэри къызыхэкIа лъэпкъым и тхыдэр ящIэрэ я бзэр яIэщIэмыхуу, хабзэ яхэлъу къыдэкIуэтеймэ, лъэпкъ лъэщым и нэщэнэр аращ. Хамэ къэрал щыпсэу ди лъэпкъэгъухэмрэ хэкум исхэмрэ я зэпыщIэныгъэр егъэфIэкIуэным хуэунэтIа программэу КъБР-м и Правительствэм къищтар гъэзэщIа зэрыхъум щыхьэт техъуэ Iуэхугъуэхэр нобэкIэ нэрылъагъущ.
ЩОДЖЭН Iэминат,
Къэбэрдей Адыгэ Хасэм
и тхьэмадэм и къуэдзэ.
