ЩIалэгъуэ
ДызыгъэпIейтей Iуэху
ЦIыхугъэм нэхъапэ щыIэ?
Лъэпкъ куэдым гъэсэныгъэкIэ, хьэл-щэнкIэ, нэмыскIэ, хабзэ дахэкIэ ефIэкIыу, щапхъэу ягъэлъагъуэу щыта адыгэм сыту пIэрэ нобэ ди псэукIэр?
Ди жагъуэ зэрыхъунщи, пщIэ, нэмыс, шыIэныгъэ ядэплъагъужкъым ди цIыхухэм, я жьэм къыжьэдэкIынур акъылым и кхъузанэм щIагъэкIыну куэдым я щхьэ ирапэсыххэркъым. Сыт абы дыхуэзышар, щхьэ лъэпкъыр «жьгъей» дыхъуу щIэддза? Мылъкум къишэ нэпсеягъэр мыIухуу зи нэм телъ цIыхухэм я псэлъэкIэри, я зыщIыкIэри, гупсысэкIэри, зекIуэкIэри куэдкIэ къыщхьэщокI къулейсызым. Пагагъэр къатокIуэ, зы унагъуэ исхэр, зэблагъэ-зэIыхьлыхэр зэмызэгъыж, зэрымылъагъуж хъуащ. Нэкууи напIэуи яIэри ялъагъури мылъкурщ, я гупсысэр зытраухуэр ар нэхъыбэ зэращIын, зэрагъэбэгъуэн Iэмалхэрщ. Мылъкум, нэпсеягъэм жылагъуэ зэщхьэщыкIыныгъэр, зэхэгъэжыр къишащ. Адыгэ нэсым цIыхугъэм игъэнэхъапэ зыри щыIэтэкъым. Хуабжьу уегъэгумэщI зы унагъуэу тIысыжыну мурад зыщIа ныбжьыщIитIыр зэрызэхуэфащэр мылъкукIэ къыщапщытэкIэ.
Ди цIыхубзхэм нэхъ дахэрэ нэхъ гуакIуэрэ щымыIэу жызыIэр адыгэ лъэпкъым къыхэкIахэм я закъуэкъым, ар зэрыдунейуэ щыхьэт зытехъуа Iуэхущ. 1921 гъэм Налшык къэкIуауэ щытащ Азие Курытым и дзэ округым и Iэтащхьэ Фрунзе Михаил. Адыгэ бзылъхугъэхэм ятхьэкъуа щIалэм мыпхуэдэу жиIауэ щытащ: «Мы дунейм тету си фIэщ хъуркъым адыгэ бзылъхугъэхэм нэхъ дахэрэ лъагъугъуафIэрэ. Я набдзэхэр фIыцIэ къурашэу, я нэкIухэр хъурейуэ, ябгхэр псыгъуэрэ я щхьэцыгъуэ дахэр ухуэнарэ лъэдакъэпэм нэсу».
Хамэми хэгъэрейми ягъэщIагъуэ псэ къабзагъэмрэ хьэлщэн дахэмрэ дэнэу пIэрэ здэкIуар? Иджырей бзылъхугъэм и теплъэм, хьэлым куэдкIэ зихъуэжащ. Муслъымэн динымрэ адыгэ хабзэмрэ «зы жьэу» жаIэ бзылъхугъэр ныкъуэхуапэу уэрамым къыдыхьэ зэрымыхъунур. ЦIыхубзыр зыгъэдахэр и гъэсэныгъэрщ, хэлъ нэмысырщ. Къалэм щIыкIей щыхъухэри мащIэкъым, я щхьэцыр, Iэбжьанэр, нэкIур апхуэдизкIэ зэхацIалэри, ныбжь зиIэмрэ зи щIалэгъуэмрэ пхузэхэмыцIыхукIыжу укъагъэIэнкун.
Куэд зылъэгъуар, зыхуей хуэзащэр щокI, мыбыхэм я Iуэхури арагъэнущ.
Зэгъунэгъухэр, зы хьэблэм дэсхэр зэблагъэ-Iыхьлыхэм нэхърэ нэхъ зэкIэлъыкIуэу, нэхъыфIу зэрылъагъуу, зым имыIэмкIэ адрейм зыщIигъакъуэу, я Iэгу я Iэнэу, зэхэщIыкI яIэрэ зэрыIыгъыу щытащ. Иджы зэгъунэгъухэр къэгъэнауэ, нобэ зы унагъуэ исхэр щызэгурымыIуэ куэдрэ урохьэлIэ. ЩIалэгъуалэм я уэрам дэтыкIэм, я автобус исыкIэм уимыгъэукIытэу къанэркъым.
Псэ зыIут псоми хабзэ гуэр яхэлъщ, ауэ Алыхьым и къэгъэщIыгъэм щыщу нэхъыфIу къалъытэ цIыхум и гъащIэ хабзэхэр IэщIыб ищI зэпытщ. ИхъуреягъкIэ зуплъыхьмэ, узыгъэнэщхъей, куууэ ухэзыгъэгупсысыхь куэд щыболъагъу, ауэ абы къикIыркъым псори зэфэзэщу икIэу, фIы димыIэу. а фIы тIэкIурщ лъэпкъыр нобэми зыгъэпсэур.
Ди Iуэхум куууэ сегупсыса нэужь, мы упщIэр гущIыIу къысфIохъу: къэхъуну пIэрэ зэман ди щIалэгъуалэм адыгэ хабзэр щызэхалъхьэжын, нэхъыжьым хуэфащэ пщIэ хуащIыфрэ нэхъыщIэм я гъуэгугъэлъагъуэу щытыфхэу? Адыгэм игъащIэм и хабзэщ жьы хъуахэм пщIэ хуащIрэ ягъэлъапIэу.
ЩIалэгъуалэм къуаншагъэ псор ятетлъхьэу дрихъущIэкIэ зэфIэкIынукъым, дэтхэнэми ди къалэнщ къыдэкIуэтей щIэблэм гъэсэныгъэ яхэтлъхьэну, зэрытхузэфIэкIкIэ унэми, уэрамми, автобусхэм зэрисыпхъэмкIи дечэнджэщыну. КъыдэкIуэтей щIэблэр мыхъумыщIэмэ, зи лажьэр дэращ. Уэрамым игъэсамрэ унагъуэм щапIа сабиймрэ шурэ лъэсрэ я зэхуакущ. ЩIалэхэмрэ хъыджэбзхэмрэ унагъуэ къалэным хуэIэкIуэлъакIуэу лэжьыгъэм щIэпIыкIын хуейщ. ЩIалэгъуалэм унэми, еджапIэми, уэрамыми дащыхуэсакъыпхъэщ, си благъэ-уи благъэ хэмыту, лъэпкъым и быныр гъуэгу захуэ тегъэувэнымкIэ дызэкъуэвгъэувэ. «Нэмыс здэщымыIэм, насып щыIэкъым». КъэкIуэну дахэ диIэну дыхуеймэ, жьыи щIэи дызэкъуэвгъэуви, ди лъэпкъ уардэм хуэфащэ бын дывгъэгъасэ.
Мэкъуауэ Iэмырбий.
Ди хьэщIэщым
Лъэпкъыпсэм и хьэуар къыщIэхъуэ щIэблэрщ
УэрэджыIакIуэ, тхакIуэ, артист, щIэблэ IэпщIэлъапщIэ, щIэныгъэм, политикэм хэзыщIыкI — иджырей щIалэгъуалэр зыхуэмыIэкIуэлъакIуэ унэтIыныгъэ къэгъуэтыгъуейщ. УщымыгуфIыкIын плъэкIыркъым абыхэм ехъулIэныгъэфIхэр яIэу щыплъагъукIэ. Лъэпкъыпсэм и хьэуар, ар зэрыбауэр — къыщIэхъуэ щIэблэрщ. Псом хуэмыдэу уи гуапэ мэхъу къызыхэкIа лъэпкъым егъэщIылIа Iуэхухэм зи щIалэгъуэр хэту щыплъагъукIэ. Пщэдей уимыIэу пщэдеймыщкIэ уиIэнукъым, а пщэдейм и лъабжьэр щагъэтIылъ нобэм жыджэру лъэпкъ Iуэху зэрахуэу хэтщ «ЩIалэгъуэм» и хьэщIэщым къедгъэблэгъахэр. Ди адыгэ театрым и гъукIэгъэсэнхэр, гъэфIэнхэр, и къанхэр жысIэмэ, сыщыуэну къыщIэкIынкъым. Ахэр куэдым нэIуасэ яхуэхъуащ спектакль зэмылIэужьыгъуэхэм, адыгэ зэхуэсхэм, усэ пшыхьхэм я зэфIэкI щагъэлъагъуэу.
Уи щIэблэм и Iуэху еплъыкIэр, и гупсысэкIэр зэбгъэщIэну сыт щыгъуи сэбэпщ. Сценэм щитым, роль щагъэзащIэм къищынэмыщIауэ, нэхъ гъунэгъуу зэдгъэцIыхун гуращэкIэ, зыхыхьа гупым, лъэпкъ театрыр къызэрыхахам теухуауэ, я мурадхэмрэ Iуэху еплъыкIэхэмкIэ къыддэгуашэмэ ди гуапэу захуэдгъэзащ. Лэжьыгъэ ятеухуауэ, къызэрыхаха щIыкIэрщ япэу дызыщIэупщIар.
КIэбышэ Iэхьед КIэбышэ Iэхьед: — Илъэсищ ныбжьым щыщIэдзауэ артист IэщIагъэм сыдихьэхырти, гитарэ соуэ жысIэурэ, жыхапхъэу диIэр сфыщIу щытащ. НобэкIэ Iэмэпсымэ зэмылIэужьыгъуэхэм сызыхуей макъамэр къысхуогъэкI. Сыт щыгъуи адыгэбзэр сфIэфIу, нэхъ спэгъунэгъуу, абы ехьэлIа Iуэхухэм жыджэру сыхэту щытащ, иджыри аращ. Школым сыщыщIэс зэманым джэгуным, утыку итыным пэсщI щыIэтэкъым, ди егъэджакIуэхэм куэдрэ защыпысщIыж къэхъурт. Къафэ, уэрэд жыIэнкIэ къыстекIуэ щымыIэу секIуэкIырти, курыт школыр къыщызухым, Къэбэрдей-Балъкъэр университетым и адыгэбзэ къудамэм сыщIагъэтIысхьэну ди благъи-Iыхьлыи ялъэкI къагъэнакъым. АбыкIэ я гур щыIэурэ ГъуазджэхэмкIэ институтым сыщIэтIысхьэри, а гъэ дыдэм «Шэрджэс» студием Шыбзыхъуэ Басир и фIыгъэкIэ сыкъащтауэ щытащ. Лашынкъей ЩэнхабзэмкIэ дэт унэм и унафэщI Тэмазэ Iэуесщ щэнхабзэм хэсча япэ лъэ-бакъуэхэр зи фIыгъэр. ЕджапIэ нэхъыщхьэр къэзыуха нэужь, Шэджэм ЩэнхабзэмкIэ и унэм методисту, иужькIэ режиссер нэхъыщхьэу илъэситIым нэблагъэкIэ сыщыIащ. ДэнэкIэ сыщыIэми, си гур театрымкIэ къысфIэкIуэ зэпытти, Шыбзыхъуэ Басир абы и унафэщIу щагъэувым къызэджэри, сыкъэкIуащ. Абы лъандэрэ махуэ къэс зы лъэбакъуэщIэкIэ нэхъыбэ зэрысчар, зы спектаклыщIэ дгъэувыху нэхъ ин сыхъуауэ, лъагапIэщIэхэр зэрызыIэрызгъыхьэр хьэкъ сщыхъужу щытщ. Мы гъэм илъэсиплI ирокъу лъэпкъ театрым сызэрыщылажьэри, зы махуэ сыхущIегъуэжакъым.
ХьэхъупащIэ ФатIимэ ХьэхъупащIэ ФатIимэ: — ФэрыщIыгъэ хэслъхьэу къызыщыхъуни щыIэу къыщIэкIынщ, ауэ, сэ езым зэрысщIэжрэ, утыку итыныр, зыкъэгъэлъэгъуэныр сфIэфIу сыкъокIуэкI. Илъэсибл — илъэсий ныбжьым ситу, артист зэфIэкI сиIэу гу лъызыта си анэм си Iэпэр иубыдри, ЖьакIэмыхъу КIунэ къызэригъэпэща гупжьейм сишауэ щытащ. КIунэ цIыкIухэр зэрыригъаджэр адыгэбзэти, абы и фIыгъэкIэ сэри си анэдэлъхубзэм нэхъ сыхуэшэрыуэ хъуащ. Дауэ мыхъунрэ, си псэм пэгъунэгъу Iуэхур зэрызэрахьэ, абы щынэхъыщхьэ, щыпащтыхь бзэт ар. ГъуазджэхэмкIэ институтым сыщIэтIысхьа иужь, урыс гупымрэ адыгэ гупымрэ къахэсхын хуей щыхъум, адыгэм сыблэкIыфакъым. Зэманышхуэ мыхъуми, иджыри къэс къэскIуа гъуэгуанэм сыхущIегъуэжу зыри хэлъкъым. Нобэ ди лъэпкъ Iуэху зедмыхуэмэ, ди бзэкIэ дымыпсалъэмэ, ди театрхэм щIалэгъуалэр щымыджэгумэ, ди бзэр, лъэпкъыр кIуэдынущ.
Бейтыгъуэн Жамболэт Бейтыгъуэн Жамболэт: — ЦIыхум къыхихыну IэщIагъэри зытеувэну гъуэгури зэлъытар къызыхэкIа унагъуэмрэ и адэ-анэм я дуней еплъыкIэмрэщ. Пэжыр жысIэнщи, си адэри актеркъым, си анэри утыкуакIуэкъым. СыщыцIыкIум артист сыхъуну зыми игу къэкIакъым. СыкъыдэкIуэтеихукIэ адыгэ Iуэхум, лъэпкъ тхыдэм сыдихьэх щыхъум, си натIэм илъым си гум сыхуишащ.
Театрым япэ дыдэу сыщыджэгуар таурыхъщ, етIуанэу «Маржэ, сыщIэфлъхьэж» пьесэм Иуан Владимир и пIэкIэ сыхагъэхьауэ щытащ. ЗгъэзэщIа ролхэм ящыщу дэтхэнэри сэ сщыщ хъуащ, пэжу жаIэ роль цIыкIу зэрыщымыIэр. Дэтхэнэми зыщызмыгъэнщIу нэхъыбэм езгъэлъагъум, нэхъыбэм я деж си лIыхъужьым и хьэл-щэныр нэсхьэсмэ, си гуапэщ.
— Сыт хуэдэ актерми езым и художественнэ образ къегъэщIыж, ар къытопщIыкIыж езым и хьэл-щэным, и цIыху щIыкIэм. Абы теухуауэ сыт къыджефIэн?
КI. I.: — ОбразыщIэ къэбгъэщIыныр ауэ къызэрымыкIуэу Iуэху гугъущ, сэ си образхэр псом хуэмыдэу бэзэрхэрщ къызытесхыр, хэт и зекIуэкIэ, хэт и псэлъэкIэ, хэт и зыщIыкIэ къызощтэ. Нэхъыбэу спэгъунэгъум и гугъу пщIымэ, ар, шэч хэмылъу, комедиеращ. Нэхъ тыншууи къызохъулIэ, си псэми нэхъ къещтэ. СрахулIэмэ, сыт хуэдэ роли схуэгъэзэщIэну, сиувэфыну къыщIэкIынщ, ауэ комедием сыблэкIыфынукъым. ГушыIэныр гъащIэ хьэл схуэхъуагъэнщ.
Псом нэхърэ нэхъыщхьэращи, артистым фIэщхъуныгъэшхуэ хэлъын хуейщ, къигъэщIым езыр щыщ гуэру, абы и щхьэ кърикIуэнум химыщIыкIыххэ хуэдэу. Арыншауэ театреплъхэм я фIэщ ухъунукъым.
Хь. Ф.: — Зыри щхьэхуэу къысхухэхынукъым, ауэ сыт хуэдэ жанрым итами, гупсысэ куу, философие, щIагъыбзэ, акъыл зыхэлъ сыт хуэдэ ролри сфIэфIщ.
Б. Ж.: — ПцIы хэмылъу трагедиер нэхъ къызощтэ. Абы цIыхум и гущIэр къетIэщIри, къызэщIеIэтэ, гупсысэщIэхэр, Iуэху еплъыкIэщIэхэр уегъэгъуэт. Иджыри къыздэсым трагедие сыджэгуакъым, ауэ сыхэтарэт жысIэу си нэр къокI.
— Артистхэм нэхъыфIу цIыхур зылъагъурэ цIыхум и мыхъумыщIагъэ псори езыгъэлъагъужыфрэ щыIэу къыщIэкIынкъым. КъэвгъэщIыну фызыщIэхъуэпс роль нэхъыщхьэ дыдэмкIэ сытыт ди цIыхухэм ябгъэдэфлъхьэнур е зэрызахуэвгъэзэнур?
КI. I.: — Театрым игъэзащIэ къалэным и гугъу пщIымэ, езы цIыхум гу зылъимытэж хьэл-щэн гуэрхэр едгъэлъагъужын хуейуэ къысщохъу. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, цIыхухэр нэхъ дэзыхьэхыр гушыIэрэ щIэнэкIалъэрэ зэбэкI спектаклхэрщ. Ауэ фIыщIэ яхузощI ди театрым, щэнхабзэм гулъытэ хуэзыщIхэм, дэ тщIэр къафIэIуэхуу къекIуалIэхэм.
Хь. Ф.: — Ди цIыхухэм захуэзгъэзэну сыхуейт, сыт хуэдэ Iуэху яужь ихьэми, псалъэ гуэр къажьэдэкIынуми, фIыуэ егуп- сысыну, зэчэнджэщыжу итIанэ утыку ихьэну, зыр адрейм хуэсакъыжу, щысхь, зэхэщIыкI яхэлъу псэуну. Ар къыхэщу роль згъэзэщIами жысIэну сыхьэзырт.
Б. Ж.: — Си фIэщ хъуркъым ди бзэм нэхъ дахэрэ IэфIрэ дуней псом тету. Абы уи гурыгъу-гурыщIэхэр кърипIуэтэныр сыт и уасэ?! Бзэр зыгъэдахэр зыIурылъырщ. ГущIэм къыщIэтхыу дызэрыпсалъэ бзэр зыгъэшэрыуэхэр нэхъыбэ хъуну, адыгэ унагъуэм адыгэбзэ щыIуу, адыгэ макъамэ щедаIуэу адыгэбзэкIэ тхылъ щеджэу щытыну сыхуейт. Лъэпкъым и бынхэм жаIэм нэхърэ ящIэр нэхъыбэу щызгъэтынут, сыхуитамэ.
Ди псэлъэгъухэр псыкIантIэм ебгъапщэ хъуну къызолъытэ. Дэтхэнэ псыкIантIэми езым и къежьапIэ, и псынащхьэ иIэжщ, куэд елъытащ псынащхьэм и къабзагъым, и куууагъым, и IэфIагъым. Ауэ нэхъыбэж елъытащ а псыкIантIэ цIыкIур зрижэну къыхих, езым пхишыж гъуэгум, абы и хъуреягъым, езым и ерыщагъым. ЦIыхури аращ: лъэпкъым и псынащхьэм псыкIантIэ куэд къыщожьэ, щIыIэ хъужарэ зэнзэныпсу къабзэу. Хэти псышхуэм къабзэу нос, хэти псы инауэ къонэ, жьымрэ псымрэ къыIуащIа и гъуэгум емыныкъуэкъуфу, адрейхэр псы ежэх щхьэхуэ мэхъури псэ зыIутым сэбэп яхуохъу. Лъэпкъ Iуэху зэрахуэу, абы и пщэдейм зи гур хуэмыгъуэ щIалэгъуалэм гъуэгу махуэ теувэну дахуохъуахъуэ!
Епсэлъар Щомахуэ Залинэщ.
Хъыбар кIэщIхэр
Сызэгуопри аращ
Iэхуитлъэхуиту, жьым и гукъыдэжым зыдищIу къэзылъэтыхь хьэндырабгъуэр блэ фIыцIэ кIэ кIыхьым ирихужьэри, жэщ-махуэкIэ кърихуэкIащ. Хьэндырабгъуэр шынэрти къэувыIэ хъунутэкъым, зэрышынэм кърит къарум щIигъэIэрт, блэри емышыжу и кIэм итт. Махуэ ещанэм, къарууэ иIэр щIэкIауэ, адэкIэ зы мэскъал зэрыхузэфIэмыкIыжынур зыхищIэри, хьэндырабгъуэр езым ещхьыркъабзэ удз гъэгъа дахэм и къуакIэм тетIысхьэри, и ужь итым жриIащ:
— СыбукIын и пэ къихуэу, упщIищ къудейкIэ зыпхуэзгъазэ хъуну пIэрэ?
— Си хьэлкъым уэ пхуэдэ жьгъейхэм апхуэдэ Iэмал есту, ауэ хъунщ, седэIуэнщ уи уэсятым, жыIэ.
— Хьэндырабгъуэ пшхы уи хабзэ?
— Хьэуэ…
— Си зэран уэкIа?
— Хьэуэ…
— НтIэ, щхьэ сыпшхыну сыкъепхуэкIрэ?
— Сызэгуоп, хуиту къэплъэтыхьу, жьым узэрихьэу щыслъагъукIэ!
Псом щыщи нэхъыбэIуэу
Зэгуэр цIыхубзым пщIыхьэпIэ елъагъу, тыкуэным щIыхьарэ зиплъыхьу, тыкуэнтетыр езы Тхьэ дыдэрауэ.
— Ди Тхьэ, ар уэра? — гуфIэ макъыр тэмакъым къыщIэгъуэлъхьауэ цIыхубзыр кIиящ.
— Сэращ,- зэпIэзэрыту и жэуапыр къитыжащ мыдрейм.
— Сыт уи деж къыщысщэху хъунур? — цIыхубз хьэлу темыпыIэу щIоупщIэ.
— Сэ си деж сытри къыщыпхуэщэхунущ.
— Абы щыгъуэ, кхъыIэ, псом щыщи нэхъыбэIуэу — узыншагъэ, насып, лъагъуныгъэ, ехъулIэныгъэ, ахъшэ куэду къызэт.
Тхьэшхуэр мащIэу пыгуфIыкIри, цIыхубзыр зыщIэлъэIуахэр къыщIихыну пэш щхьэхуэкIэ щIыхьащ. Заул дэкIауэ, зыкIуэцIыпха цIыкIу закъуэ фIэкI имыIыгъыу къыщIэкIыжри, къыхуишиящ.
— Мыра къызэптынур зэрыхъур? — губжьрэ мыарэзыныгъэрэ зэщIэлъу къопсалъэ цIыхубзыр.
— УзыщIэлъэIуар мыращ зэрыхъур. Уэ умыщIауэ ара си тыкуэным жылэ фIэкI зэрыщамыщэр?..
ЗэныбжьэгъуитI
И сабиигъуэм Аслъэн я гъунэгъу лIыжьым и гъусэу зэман куэд игъакIуэрт, жыпIэнуракъэ, махуэм жэщ хъуху и ужьым итт. Зэманыр псынщIэрыкIуэщ, Аслъэн ин хъухукIэ, дэзыхьэххэр нэхъ иныж хъуурэ, еджапIэти, ныбжьэгъути, итIанэ лэжьапIэти, зыр-зым къыпыувэурэ, лIыжьым бгъэдэсыну зэман имыIэжыххэ, къуажэм дэмыхьэж хъуащ.
Ажалыр къожьэн, лIыжьыр зэрыщымыIэжым и щхьэкIуэ махуэ гуэрым къыхуэкIуащ щIалэм. Абы занщIэу и нэгу къыщIыхьэжащ лIыжьым и гъусэу игъэкIуа зэман дахэр, абы зыхуиущия, адэ папщIэу къыщхьэщытам къыжриIа псори. ЛIыжьыр щIалъхьэри, пщыхьэщхьэхуэкIуэу щIалэр дыхьэжащ илъэс Iэджэ щIауэ имылъэгъуа, иджы нэщIыпс хъуа пщIантIэм. Нэхъ кхъахэ зэрыхъуар хыумыбжэмэ, псори а зэрыщытат… Ауэ, дыщэпс тегъэлъэдауэ, сыт щыгъуи стIолыщхьэм тету щыта ашык плIимэ цIыкIур тетыжтэкъым. ЛIыжьым жиIэрейт а цIыкIум дэлъым нэхъ лъапIэ мы дунейм зэрыщимыIэр. Благъэ-Iыхьлыхэм къащтауэ гурыщхъуэ ищIри, щIалэм зыри жимыIэу, пщIантIэм къыдэкIыжащ.
Абы яужь тхьэмахуитI дэкIауэ, дунейм ехыжа лIыжьым къыхуигъэхьу, щIалэм зыкIуэцIылъ гуэр къыщыIэрыхьэм, и щIыфэр къэтхытхащ. ЗыкIуэцIихмэ, дыщэпс зытебза ашык цIыкIур елъагъу. ПIащIэу къызэтрихри, дыщэ сыхьэт къыдихащ: «Си гъусэу бгъэкIуа зэманым папщIэ фIыщIэ пхузощI».
Дауэ къыгурымыIуэнрэт, щIалэм къыгурыIуащ лIыжьым нэхъ лъапIэ дыдэу иIар и ныбжьэгъу цIыкIум и гъусэу игъэкIуа зэманыр зэрыарар.
Жыгым къыпыкIэ и уасэщ, лъэпкъым и уасэ и бынщ. Сурэтыр къарей Элинэ трихащ.
