Къэзыгъэзэжахэм я щIэбли долъагъу
ЩыIэщ цIыху и теплъэми, и акъылми, и хьэл-щэнми, и цIыху хэтыкIэми зэуэ удихьэхыу. Апхуэдэу къыщысцIыхуа япэ махуэм сыдихьэхащ Сирием къиIэпхъукIыжа нанэ гуакIуэ Уэтей Баширэ.
Уэтей (Къардэн) Баширэ и нысэ Розирэ и къуэрылъху цIыкIумрэ щIыгъуу. Баширэ Къардэнхэ я нысэщ, Уэтейхэ япхъущ. Илъэсым щIигъуащ абы и бынхэр дэщIыгъуу Налшык къызэрыкIуэжрэ. Абы къикIыжа ди лъэпкъэгъухэм япэу сахыхьэу щыщIэздзам, гу лъыстат а унагъуэм щIэсхэр адыгэбзэкIэ фIыуэ зэрыпсалъэр. Езыхэм я зэхущытыкIэкIэ, я IэдэбагъкIэ удихьэхыу щытт. Си псэм фIыуэ илъэгъуа унагъуэр нэхъ гъунэгъуу зэзгъэцIыхуныр тыншу къызэхъулIащ.
Баширэрэ и щхьэгъусэ Къардэн (Идрис) Мухьэмэд-нуррэ бынибл зэдапIащ. ХъуэпсапIэу яIа адэжь хэкум къэзыгъэзэжар зэкIэ тхуращ, Джамболэтрэ Джэнэтрэ Сирием къэнащ, икIи анэр куэду егъэпIейтей и бынхэм я унагъуэхэр зауэм къызэрыхашын Iэмал зэрамыгъуэтым. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, адэм къехъулIакъым и хэкужь илъагъужыну, ар илъэсибл и пэкIэ дунейм ехыжащ.
Къардэнхэ япхъухэми я къуэхэми IэщIагъэ яIэти, лэжьапIэ псынщIэу къагъуэтащ. Япхъу Хьидает и унагъуэр «Дружба» зыгъэпсэхупIэм мазэ зыбжанэкIэ щIэса нэужь, фэтэр къащтэри, Iэпхъуауэ абы щопсэу, я къуэ цIыкIуитIыр сабий садым иратауэ, езыри и щхьэгъусэри мэлажьэ. Жансэт и унагъуэр Мейкъуапэ дэтIысхьащ, абы щопсэу, я щхьэ япIыж. Баширэ и къуитIымрэ и нысэхэмрэ дэщIыгъуу “Эльбрус» зыгъэпсэхупIэ унэм заулкIэ щIэсащ. Куэд мыщIэу ахэр Бахъсэн къалэ Iэпхъуащ, пэшищ хъу фэтэрым ахэр щIигъэтIысхьащ гугъуехь хэхуахэм егуэпэну хуей гуэрым. ФIыщIэ яхуэфащэщ апхуэдэ цIыху псэ хьэлэлхэм.
ЩIалэ нэхъыжь Амир щIэныгъэ нэхъыщхьэ Дамаск щызригъэгъуэтауэ инджылызыбзэмкIэ иригъаджэу школхэм щылэжьащ. Амир нэмыцэбзэри фIыуэ ещIэ, цIыхум и Iэпкълъэпкъыр шытIэнымкIэ Iэзэщ. Зэман гуэр и пэкIэ Амир сигъэлъэгъуат я нэхъыжьхэм теухуауэ тхыдэ-дэфтэр гуэрхэр, Налшык архивым къыщигъуэтыжу сурэт зытрихахэр. Абы и къежьапIэ хъуам теухуа хъыбар гъэщIэгъуэн сригъэдэIуащ Амир. Сирием щыпсэууэ зы зэман гуэрым адыгэбзэкIэ тхауэ тхылъ къыпэщIэхуат хэкум икIахэм я унэцIэхэм, унагъуэхэм теухуауэ. Абы къыщилъэгъуащ и адэшхуэмрэ абыхэм и адэ-анэмрэ ятеухуа тхыгъэ. Абдежым быдэу мурад ищIат хэкум къигъэзэжмэ, и адэжьхэм теухуа хъыбар къилъыхъуэжыну, икIи ар зэман кIэщIым къехъулIащ. Хьэтуейрэ Анзорейрэ щыпсэуа Къардэн зэкъуэшхэм я сабийхэр цIыкIуу хамэ щIыпIэ Iэпхъуащ. Абыхэм къатепщIыкIыжахэм нобэ я адэжь хэкур псэупIэ яхуэхъужащ. Иджыблагъэ Амир унагъуэ хъуащ: абы къиша пщащэр Щам къикIыжахэм ящыщщ. Амиррэ Розирэ унагъуэ быдэ хъуну, хэкум насып куэд щызэдалъагъуну дохъуэхъу.
Къардэнхэ я унагъуэм нысэ цIыкIум нэмыщIкIэ, иджыри зы гуфIэгъуэ къихъуащ. ЩIалэ нэхъыщIэ Тамеррэ абы и щхьэгъусэ Сэтэнейрэ щIалэ цIыкIу зэдагъуэтащ, сабийм Жэбагъы фIащащ. Зауэ гуащIэм къыхэкIыу зи хэку зыгъуэтыжахэм ящыщу япэу хэкум дунейм къыщытехьар а сабий дыщэращ. Абы и цIэджэгъу адыгэлI цIэрыIуэм хуэдэу, лъэпкъыр зэрыпэгэн лIы Iущ Жэбагъы хъуну ди гуапэщ. Мазибгъу хъуа сабийм псэлъэну макъ гуэрхэр къыжьэдэхуу щызэхэсхым, сфIэгъэщIэгъуэну: «СытыбзэкIэ фепсалъэрэ сабийм?», — жысIэри анэшхуэм сеупщIащ. «И анэр абазэхэщи, и бзэмкIэ йопсалъэ, сэ къэбэрдеибзэкIэ сопсалъэ, бзитIри ищIэу къэхъунщ».
— Дыщысабийм щыгъуэ уэрамым хьэрып сабийхэм дащыдэджэгуауэ дыкъыщIэлъэдэжрэ а бзэмкIэ зыгуэр жытIэу ди адэм зэхихамэ, и жагъуэ хъурти, «фыщIэкIи бзэмыIубзэкIэ фызэрыпсалъэ фи жьэм псы жьэдэвгъэжыхь», — къыджиIэрт.
«Бзу пэтрэ и бзэр и шырым Iурелъхьэ. Дэри ди адэ-анэр ди бзэкIэ фIэкIа зэи къыдэпсэлъакъым», — жеIэ Амири.
ЯгукIэ куэд зэрагъэзахуэми, зыгъэпIейтейр мымащIэми, я теплъэкIэ зэпIэзэрыту, я гуныкъуэгъуэхэм, икъукIэ щабэу, зыгуэрым и жагъуэ ящIыну хуэмейуэ апхуэдэущ мы унагъуэм щIэсхэр зэрыпсалъэр.
Абы гу щылъыстэм, нанэр щэхуу къэпсалъэри: «Улахуэр и зэманым къратыркъым хъыджэбзымрэ нысэмрэ зыщылажьэм. Ахъшэ ямыIэу лэжьапIэ сыткIэ кIуэн?» — жиIащ.
Я блэкIам щыхэплъэжкIэ зыгъэнэщхъеин куэд халъагъуэми, «БлэкIам кIэлъыбгэр бгым йолъэпауэ», — жыхуаIэращи, я гур фIым хуоплъэ Къардэн Баширэ и унагъуэ дахэр.
ЩОДЖЭН Iэминат.
