Iущагъ уахътыншэ
Адыгэ литературэм и классик
ЩоджэнцIыкIу Алий (1900 — 1941 гъгъ.)
Адыгэ-шэрджэс тхыбзэм и классик цIэр хуэфащэу зезыхьэ ЩоджэнцIыкIу Алий Iэсхьэд и къуэм лъэпкъым и гум зэрилъыр усакIуэ-узэщIакIуэущ. Алий и сатырхэрщ адыгэбзэкIэ дахэу сыпсэлъэнщ жызыIэм япэу игу къи-хьэр. Абы дуней тетыкIэу иIар лIэщIыгъуэ бжыгъэкIэ мыкIуэдыжын щапхъэу къыкIэлъыкIуэ лъэхъэнэхэм къахуэнащ.
* * *
Япэ зыщIам тIу ищIащ, жызыIа усакIуэшхуэм имыщIэу жиIакъым. Лъагъуэ пхышыныр IэджэкIэ нэхъ гугъущ, ар гъуэгужь хъуа нэужь урикIуэным нэхърэ. ЩоджэнцIыкIу Алий хиша лъагъуэращ дэ гъуэгушхуэ тхуэхъуауэ дызытетыр. ФIы къыдэхъулIами, ди гур щыхэщIа къэхъуами, ди япэ ищам дыкIэлъопIащIэ, нэхъ тегушхуауи докIуэ, сыту жыпIэмэ, гъуэгур къуейщIейми, гъуэгу мытыншми дощIэ, щыхупIэ иIэми, пэрытым игъэунэхуащ.
КIыщокъуэ Алим,
КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ, Социалист
Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь.
* * *
ЦIыху къэс и вагъуэ иIэжу жаIэ. Ар пэжмэ, вагъуэ къэси езым и цIыху щIылъэм щиIэщ. Вагъуэр ункIыфIмэ, цIыхур малIэ. Апхуэдэ дыдэу лъэпкъ къэси и вагъуэ иIэжщ. ЩоджэнцIыкIу Алий адыгэ лъэпкъым и апхуэдэ вагъуэщ, адыгэбзэр зекIуэху, дэтхэнэ зы адыгэми и гум усакIуэм щыпигъэнауэ щыблэу.
Тхьэгъэзит Зубер,
КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ.
* * *
Си ныбжьэгъуфIу щыта ЩоджэнцIыкIу Алий фIыщIэшхуэ хуэсщIу и цIэр къизмыIуэнкIэ Iэмал иIэкъым. Тхыдэ тхылъ дапщэ семыджами, абы и хъыбархэм хуэдэу зыри сэбэп къысхуэхъуакъым адыгэ хьэлыр къэсцIыхунымкIэ.
Либединский Юрий,
урыс тхакIуэ.
* * *
ЩоджэнцIыкIу Алий къэзылъхуа лъэпкъым хуилэжьам и инагъыр, абы хуэфащэ щIыхьыр кIуэ пэтми нэхъ наIуэ мэхъу. ЩоджэнцIыкIур емызэшыжу, дихьэхауэ лэжьащ. МыкIуэдыжын фэеплъу и тхыгъэхэр къытхуигъэнащ. Ар цIыхум зэи ящыгъупщэнукъым.
Теунэ Хьэчим,
тхакIуэ.
* * *
Алий цIыхум фIыуэ къалъагъум къыщынэртэкъым, атIэ пщIэи, щIыхьи къыхуащIырт. Алий и тхыгъэхэм цIыхухэр зэрыIущIэр гъаблэгу зыщтам шхын IэфIым зэрызытридзэм ещхьут. ПцIы хэлътэкъым а лъэхъэнэм адыгэхэм, гъаблэгу зыщтам ещхьу, литературэм, гъуазджэм зэрызратам. Тхылъ гуэр къыдэкIмэ, къеджэфыр къеджэу, къемыджэфыр едаIуэу, ар я гум щагъэткIуу, я псэм щагъэву щытт. Алий и усэм емыджэ бгъуэтынутэкъым, ахэр гукIэ зэзыгъэщIапэр гъунэжт. Уеблэмэ, усэ дэнэ къэна, Алий и поэмэшхуэхэри гукIэ зыщIэ цIыху ущрихьэлIи къэхъурт.
Къашыргъэ ХьэпащIэ,
тхакIуэ.
* * *
Ди хэкум и тхыдэ жыжьэу лIыгъэкIэ гъэнщIар, и теплъэ уардэр, ди псы уэрхэм я уэрэд макъыр, ди мэзхэм я Iущащэ гуакIуэр, нанэ гумащIэхэм я бзэ IэфIыр, дадэ жьакIэхухэм я акъыл тIысар — ди хэкур дуней цIыхубэм къызэрацIыху фащэхэр зэман екIуэкIым и сатхъуэм хуэмыгъэдзыхэу щолыд ди Алий и IэщIагъэ уахътыншэм.
Сокъур Мусэрбий,
филологие щIэныгъэхэм я кандидат, критик-литературэхутэ.
