Къэбэрдей-Балъкъэрым газетхэр
нэхъ мащIэрэ къыщыдэкIынущ
Къэбэрдей-Балъкъэр республикэм урысыбзэкIэ, адыгэбзэкIэ, балъкъэрыбзэкIэ къыщыдэкI газетищыр тхьэмахуэм щэ фIэкIа трамыдзэну унафэ къащтащ. ИпэкIэ ахэр тхьэмахуэм тхуэ къыдэкIыу щытащ. Къэбэрдей-Балъкъэрым щылажьэ Правозащитнэ центрым и унафэщI Хьэтэжыкъуэ Валерэ зэрыжиIэмкIэ, лъэпкъ газетхэм я къыдэкIыгъуэхэр гъэмэщIэныр «лъэпкъ щэнхабзэхэм ятехуэ удынщ».
Къэбэрдей-Балъкъэр республикэм къыщыдэкIхэу «Кабардино-Балкарская правда» (урысыбзэкIэ къыдокI), «Адыгэ псалъэ» (адыгэбзэкIэ), «Зэман» (балъкъэрыбзэкIэ) газетхэр 2018 гъэм щегъэжьауэ тхьэмахуэм щэ фIэкIа традзэнукъым. Иджыри къэс ахэр тхьэмахуэм тхуэ къыдэкIыу щытащ.
«КъыдэкIыгъуэхэм я бжыгъэр зэрыхагъэщIар редакцэхэм полиграфкомбинатым (газетхэр тхылъымпIэкIэ щытрадзэ IуэхущIапIэм) и щIыхуэ зэрателъымрэ республикэм а щIыхуэхэр зэрипшыныжын ахъшэ зэримыIэмрэ епхащ», - къыжриIащ «Кавказ узелым» и корреспондентым Правительствэм щылажьэ гуэрым. Абы зэрыжиIэмкIэ, газетхэм я къыдэкIыгъуэхэр хагъэщIами, абы редакцэхэм я лэжьакIуэ бжыгъэм хигъэщIынукъым, ахэр зэхъуэкIыныгъэншэу къэнэнущ.
КъинэмыщIауэ, Правительствэм щыщ псэлъэгъуэм щыгъуазэ дищIащ газетхэр тхьэмахуэм щэ фIэкIа къыдэмыкIыныр пIалъэкIэ къащта унафэу зэрыщытым, щIыналъэм экономикэ Iуэхухэм ефIэкIуэн щыщIадзэжмэ, газетхэр къызэрыдэкIыу щыта бжыгъэм хуагъэкIуэжынущ.
«Кабардино-Балкарская правда» газетым и сайтым зэритымкIэ, абы и тиражыр 4954-рэ мэхъу. Газетыр 1921 гъэ лъандэрэ къыдокI. Редактор нэхъыщхьэр – Болэт Арсенщ. АдыгэбзэкIэ къыдэкI, щIышылэм и 11-м традза «Адыгэ псалъэ» газетым зэрытетымкIэ, абы и бжыгъэр зэрыхъур 2103-щ. Газетыр 1921 гъэ лъандэрэ къыдокI. БалъкъэрыбзэкIэ къыдэкI «Зэман» газетым и сайтым зэритымкIэ, абы и бжыгъэр зэрыхъур 1550-щ. Редактор нэхъыщхьэр Аттаев Жэмалщ.
Газетхэр нэхъ мащIэрэ къызэрыдэкIынум къыхэкIыу гонорархэми (тхыгъэм къыпэкIуэ ахъшэр) хэщIынкIи зэрыхъунум редакцэхэм щылажьэхэр егъэгузавэ. «Сэ улахуэу сом мини 7 къэсхьу аращ. Гонорарыр хэту мазэм сом мин 15-рэ ныкъуэрэ къысхуокI. Гонорарыр хэмытмэ, кIэпIейкIэ бжыгъэ щхьэкIэ дылэжьэну аращ», - къыджиIащ газетхэм язым щылажьэ бзылъхугъэ гуэрым.
Къэбэрдей-Балъкъэрым щылажьэ Правозащитнэ центрым и унафэщI Хьэтэжыкъуэ Валерэ зэрилъытэмкIэ, лъэпкъ газетхэм я къыдэкIыгъуэр гъэмэщIэныр лъэпкъ щэнхабзэхэм ятехуэ удынщ. «Лъэпкъ газетхэр лъэпкъыбзэхэр щылажьэ губгъуэ цIыкIущ. Абыхэм я бжыгъэр хэбгъэщIмэ, бзэр къыщысэбэп дунейр нэхъри нэхъ зэвыж хъунущ», - къыхигъэщащ абы.
Хьэтэжыкъуэм зэрыжиIэмкIэ, иужьрей илъэсхэм еджапIэхэми лъэпкъыбзэм хухаха сыхьэтхэр щагъэмащIэ, иджы лъэпкъ газетхэм я къыдэкIыгъуэхэр зэрыхагъэщIри а Iуэхум къыхэхьащ.
Фигу къэдгъэкIыжынщ, 2017 гъэм и дыгъэгъазэм Къэбэрдей-Балъкъэр университетым адыгэбзэмрэ литературэмрэ езыгъаджэхэм папщIэ научно-практическэ семинар зэрыщекIуэкIар. Абы щхьэусыгъуэ хуэхъуат анэдэлъхубзэм хухаха сыхьэт бжыгъэр еджапIэхэр зэрыщагъэмащIэр.
«Анэдэлъхубзэхэр щхьэж и гукъыдэжкIэ иджу аращ иджыпсту щыIэ Iуэху бгъэдэхьэкIэмкIэ, - къыпещэ Хьэтэжыкъуэм. - ЕджапIэхэм адэ-анэхэр щызэхуашэсурэ, «анэдэлъхубзэм дыхуейкъым» жыфIэ къыщыжраIэ. Ар бдэ мыхъуххэн Iуэхущ».
«Къэбэрдей-Балъкъэрыр «адыгэхэмрэ балъкъэрхэмрэ лъэпкъ щхьэхуэу зэрыщытыр къагъэлъэгъуэну щыхуит щIыналъэщ», - жеIэ адэкIэ Валерэ. – Къыхэзгъэщыну сыхуейщ республикэм ис цIыху псори хуитыныгъэкIэ зэрызэхуэдэр. Ауэ мыр къэралыгъуэм щыщ щIыпIэщ, адыгэхэми балъкъэрхэми я лъэпкъ-щэнхабзэ гукъыдэжхэр, абы бзэр хъумэн Iуэхури хэту, дагъэкIыну щыхуиту».
Маратовэ Людмилэ, «Кавказ узел»
