Зыгъэпсэхугъуэ махуэм
Фэ фщIэрэ?
Бжьэдыгъухэр
Адыгэ лъэпкъхэм ящыщ зым зэреджэщ.
Ижь-ижьыж лъандэрэ бжьэдыгъухэр тенджыз ФIыцIэм и Iуфэм — ТIуапсырэ Щачэрэ (Сочэрэ) я зэхуакум щыпсэуащ. Ахэр къэгъуэгурыкIуащ тIууэ гуэшауэ — хъымыщейхэмрэ чэчэнейхэмрэ. XVII лIэщIыгъуэм и етIуанэ Iыхьэм бжьэдыгъухэм тенджыз Iуфэр ябгынэри, Кавказ къуршхэм я ищхъэрэ лъэныкъуэр хэщIапIэ ящIащ. XVII лIэщIыгъуэм и кIэхэм абыхэм яIыгъащ IэфIыпс псыхъуэм къыщегъэжьауэ Пшышэ нэс.
XVIII — XIX лIэщIыгъуэхэм я щхьэхуитыныгъэм папщIэ бжьэдыгъу мэкъумэшыщIэхэм бэнэныгъэ гуащIэ ирагъэкIуэкIащ. 1796 гъэм щыIа Бзиикъуэ зауэм къыщыщIэдзауэ 1856 гъэ пщIондэ ар екIуэкIащ, зэм гъэпщылIакIуэхэр, зэми лэжьакIуэбэр текIуэу. Уэркъ-мэкъумэшыщIэ зауэр 1856 гъэм иухащ, пщы-уэркъхэр хэкум ирахуауэ, республикэ псэукIэ лъахэм щагъэпсауэ. Абы и унафэр цIыху 18 зыхэт тхьэрыIуэ хасэм и IэмыщIэ илът. Бжьэ- дыгъухэм я республикэр зэрыщыIар илъэсищ къудейщ — 1859 гъэм лъахэр урыс пащтыхьыдзэм иубыдри, адыгэхэм я демократ псэукIэр икъутэжащ.
Иджыпсту бжьэдыгъухэр зэуIуу щопсэу Адыгэ Республикэм, Краснодар крайм, Тыркум. Бжьэдыгъухэр адыгеибзэм (кIахэ адыгэбзэм) иропсалъэ, адыгэу ятх.
Бжьэдыгъухэр муслъымэн-суннитхэщ.
Думэн Хьэсэн.
ГушыIэ
Фи уэншэкум и ипщхьэпIэр сыгъэлъагъу
Выкхъэ Шухьиб хьэщIапIэ щыIэу бысымымрэ езымрэ уэршэрурэ жэщыбг хъуху щысауэ:
— Гъуэлъи зыгъэпсэху, си хьэщIэ! — жиIэри бысым лIыжьыр щIэкIыжащ.
Шухьиб гъуэлъыжыну щыхуежьэм, хьэщIэщ гъуэлъыпIэм уэншэку фIэкIа шхыIэни щхьэнти имылъу къыщIэкIащ. ШхыIэн къыхуахьыным щыгугъыу зыкъомрэ щысыжащ. Щымыхъум, щIэкIри бысымым еджащ:
— Уа, тхьэмадэ, кхъыIэ, накIуи фи уэншэкум и ипщхьэпIэр сыгъэлъагъу! — жиIэри.
Си Iыхьэр ирегъ
Хъуэжэрэ и щхьэгъусэмрэ жейуэ жэщым здыхэлъым, я сабийр къыхэгъыкIащ.
Хъуэжэ и фызыр хуэмыху гуэрти, къэтэджын щхьэхри, и щхьэгъусэм IэфракIэкIэ едыркъащ:
— Тэджи щIэупскIэ, уэри уи Iыхьэ хэлъщ сабийм, — жиIэри.
Хъуэжэ, мэз щыIауэ, ешаелIауэ арати, къэтэджын и жагъуэт.
— Сэ си Iыхьэр ирегъ, уэ уи Iыхьэр ухуеймэ щIэупскIэ, — жиIэри Хъуэжэ зигъазэри жеижащ.
КъардэнгъущI Зырамыку.
Къуажэхьхэр
ЗемыкIуэфыр къезыхьэкI
ЩIым едзэгъу
Гъурыджэ,
Гъурыджэ
Гъуджафэ.
Мэкъур дзэкIэ
Зезыхьэ,
Ауэ езыр
Iыхьэншэ.
Унэ лъэгум
ЩызекIуэ,
ЗемыкIуэфыр
КъезыхьэкI.
Унагъуэм ирах,
НэгъуэщI щIыпIэ
Щашхыж.
Жэуапхэр: Вабдзэ. Гуахъуэ. Гущэ. Гъуэмылэ.
Адыгэ хъыбарыжь
Пэжыгъуэ
Къуажэ гуэрым зэныбжьэгъуитI дэст. «Я псэр зы чысэм илъщ» жаIэрт абыхэм щхьэкIэ. Зэгъусэу гъуэгуанэм зэдытехьэрт, зэгъусэуи къагъэзэжырт. Ауэрэ тIуми зы хъыджэбз гуэр фIыуэ ялъэгъуащ. ТIури толIэ хъыджэбзым, итIани зым адрейм щебзыщI. Хъыджэбзми къыхихынур ищIэркъым: тIури щIалэ екIущ, цIыху Iэдэбхэщ. Iей хъууэ хуежьащ хъыджэбзыр. И дэлъхум гу къылъитэри къыхигъэзыхьащ:
— Сыт Iей ущIэхъур? Уи жагъуэ къэзыщI щыIэ?
— Хэт къищIын си жагъуэ — зыми къыщIыркъым…
— АтIэ уигу къеуэр сыт?
Щыхигъэзыхьым, хъыджэбзым зиумысыжащ:
— Ди къуажэм зэныбжьэгъуитI дэсщ, тIуми фIыуэ сыкъалъагъу, ауэ зыр зым къищIэркъым. Си зэранкIэ я ныбжьэгъугъэр къутэнущ. Аращ сигу къеуэр…
— АтIэ ар Iуэху, — жиIащ и дэлъхум. — Махъсымэ чей гъэхьэзыри, тIури къегъэблагъэ. Сэ бжьэ ястынщи, Iуэхур зытетыр ясIуэкIынщ. АдэкIэ щIапхъэми сеплъынщ…
ЗэрызэгурыIуам хуэдэу ящIащ. ЩIалитIыр хъыджэбзым и дэлъхум къриджащ, бжьэ зырыз яритри яжриIащ:
— Си шыпхъур тIуми фIыуэ фолъагъу. Дэтхэнэр малъхъэ схуэхъуми сэ зытезгъэгусэркъым. Пщэдей жэщ нэхъ фIэмыкIыу си шэщым шы къарапцIэ, натIэ гъуджэу, къыщIэзыгъэувэм си шыпхъур изот…
ЗэгурыIуэри зэбгрыкIыжащ. Зы дакъикъи зимыIэжьэу зыр гъуэгу техьащ. Адрейр, КъантемыркIэ зэджэ щIалэр, егупсысащ:
— ЗанщIэу сежажьэкIэ, шы къарапцIэ натIэ гъуджэ дэнэ къисхын? ЛIыжь Iущ гуэр деж сыкIуэнщи, сечэнджэщынщ…
ХьэжмырзэкIэ еджэу къуажэм лIыжь Iущ гуэр дэсти, кIуэри ечэнджэщащ:
— Сэ хъыджэбз гуэрым сылъыхъуащ. Хъыджэбзым и дэлъхум мыр къыдиухылIащ, — жери и Iуэхур хуиIуэтащ.
— Шы къарапцIэ натIэ гъуджэ мы хэкум щыбгъуэтынукъым, — къыжриIащ лIыжьым. — Апхуэдэш къыпхуэзыгъуэтыфынур псы тIуащIэм дэс Етэчщ. Абы и деж си пщIэгъуалэм уихьынщ.
Хьэжмырзэ и пщIэгъуалэм шэсри, Къантемыр псы тIуащIэм кIуащ. Жэщыбгым фIэкIауэ, Етэч и пщIантIэм ды-хьэри джащ. Етэч унэм къыщIэкIри, щIалэр иригъэпсыхащ.
— Сытым укъысхуихьа? — къеупщIащ щIалэм еблэгъэн щимыдэм.
— Хъыджэбз гуэрым сылъыхъуащи, шы къарапцIэ натIэ гъуджэ къыспаубыд. Уэр фIэкIа апхуэдэш зыгъуэтын щымыIэу жаIэ. СынолъэIу: си хьэтыр къэлъагъу.
— Хъунщ, — жиIащ Етэч. — УзгъэщIэхъункъым. Шыр уэтэрым тетщи, сэ сыкIуэнщ. Уэ сэ сыкъызыщIэкIа пэшым щIыхьи, си пIэм гъуэлъ.
— Ар дауэ хъун, абы уи щхьэгъусэр щожей! — идакъым щIалэм.
— Укъыспэрымыуэ, сэ зэрыбжесIам хуэдэу щIы!
Сыт ищIэнт: пэшым щIыхьэри цIыхубзым бгъурыгъуэлъхьащ, и къамэр кърихри я зэхуаку дилъхьащ. Нэхущым деж къэсыжащ Етэчыр. Шы къарапцIэр къритри къиутIыпщыжащ. Езыр и пэшым щIыхьэжащ. ПIэм нэсыжа хъунтэкъым цIыхубзыр гъынанэу къыщызэфIэтIысхьам.
— Сыт ущIэгъыр? — игъэщIэгъуащ Етэч.
— СыткIэ сымыгъынрэ: ухуеймэ, ущIокI, ухуеймэ укъыщIохьэж, уздэкIуэр сщIэркъым, ущыхэтыр сщIэркъым. УкъыщIохьэжри, къамэ къызбгъурыболъхьэ. СыткIэ уигу зэзгъэбгъа?
ЛIыр гуфIащ жэщ хьэщIэм цIыхугъэ хэлъу къызэрыщIэкIам щхьэкIэ. И щхьэгъусэми зыри жриIакъым…
Къантемыр зылъыхъуа хъыджэбзым и дэлъхур нэхущым деж шы щыщ макъым къыдэушащ. Зихуапэри шэщым кIуащ: шэщым къарапцIэ дахэ щIэтт, натIэ гъуджэу.
— Малъхъэ къэзгъуэтащ, — жери гуфIащ хъыджэбзым и дэлъхур, етIуанэ махуэм и шыпхъур Къантемыр иритащ, нысашэ дахэкIэ дригъэшащ.
Илъэс хуэдэ дэкIагъэнщ. Етэч и щхьэгъусэр дунейм ехыжащ. ПIалъэр икIыху щыгъуэри, Етэч щхьэгъусэ лъыхъуэу хыхьащ. Куэдым щыщIэупщIащ: игу ирихьын игъуэтакъым. «Си къарапцIэр зэста щIалэм деж сыщыщIэупщIэнщи сеплъынщ», — жери Къантемыр деж кIуащ. ГуфIэу иригъэблэгъэнтэкъэ, иригъэблагъэри хьэщIагъэшхуэ кърихащ, къызытекIу- хьамкIэ еупщIащ…
ТIури шэсщ, ежьэри тхьэмахуэ хуэдэкIэ заплъыхьащ — ягъуэтакъым Етэч хуэфэщэн цIыхубз. Ямыгъуэту къагъэзэжащ. «НакIуэ, псым дыдыхьэнщи зыдгъэщIыIэтыIэнщ», — жери Къантемыр и хьэщIэр псыхъуэм дишащ. Абы хэту Къантемыр и щхьэгъусэр пхъэхь иIыгъыу псыхъуэм дыхьащ. Ар щилъагъум, Етэч жеIэ:
— Мо цIыхубзыр къэсшэнт, хэтхэ ящыщми…
Етэчым дэнэ щищIэнт ар Къантемыр зэрищхьэгъусэр?..
— Дэгъуэщ, — жиIащ Къантемыр. — Ар си благъэщ. Улъызгъэхъунщ…
Къантемыр и щхьэгъусэр Етэч иритщ, шу гъуси яхуищIри иутIыпщыжащ. ЦIыхубзыр лэгъунэм щIашащ, жэщ хъури, лIыри кIэлъыщIыхьэжащ.
ЛIыр зэрыщIыхьэжу цIыхубзыр къэдыхьэшхащ.
— Сыт ущIэдыхьэшхыр? — игъэщIэгъуащ Етэч.
— Шы къарапцIэр щIэпту щхьэгъусэ къызэбгъэша щIалэм и щхьэгъусэм фIэкIа фыз пхуэхъун зэрумыгъуэтаращ сыщIэдыхьэшхыр…
— ЗэрымыщIагъэкIэ емыкIу злэжь пэтащ, — жери Етэч гур къызэщIищIэри, цIыхубзыр зейм хуишэжащ, тыгъэ лъапIи трилъхьэри.
Зытхыжар Къэрмокъуэ Хьэмидщ.
Ди сурэт гъэтIылъыгъэхэр
Шурдымхэ Амман щызэроцIыху
КъБАССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и комиссэм и унафэщIу щыта, иджыпсту СтандартизацэмкIэ, метрологиемрэ къэхутэныгъэхэмкIэ къэрал щIыналъэ центрым и IуэхущIапIэу КъБР-м щыIэм и Iэтащхьэ Шурдым Юрэ 1978 гъэм Амман щыщыIам зригъэцIыхуат генерал-полковник, Иорданием Къэрал кIуэцI IуэхухэмкIэ и министру лэжьа Шурдым ТIэхьсинрэ (сэмэгумкIэ) генерал-лейтенант, Иорданием и авиацэм и унафэщIу, иужькIэ пащтыхьым и чэнджэщэгъуу, Парламентым и депутату щыта, нобэ сенатор Шурдым Ихьсанрэ.
Лъэпкъ шхыныгъуэхэр
Хуэрэджэ мэрзей
Хьэкъущыкъу мыулъийм псывэ иракIэ, абы фошыгъу щабэ хакIутэ, зэIащIэурэ, фошыгъур ткIуху къытрагъэкъуалъэри, кхъузанэ щабэкIэ языж. Фошыгъупс зар нэгъуэщI шыуаным иракIэ, абы зи купкъыр къиха, фIыуэ зэхэпIытIа хуэрэджэр халъхьэ. МафIэ цIыкIум трагъэувэри, зэIащIэурэ, и щхьэр техауэ ягъавэ. Ар сыхьэти 2-3-кIэ хьэзыр мэхъу. Хуэрэджэ вам и фэр гъуэжьыфэу, езыр зэпышу, тыкъыр лъэпкъ хэмылъу щытын хуейщ. Хьэзыр хъуа иужь къытрахыж, тIэкIу ягъэупщIыIури, пхъэбгъу гъущэм пIащIэу тракIэ икIи дыгъэпсым хэлъу ягъэгъу. Мэрзей дияр зэпамытхъыу пхъэбгъум къытралъэф, кIыхь хъурейуэ зэкIуэцIашыхьри, гъущапIэ-кIыфIыпIэм щагъэтIылъ. ЗэIымыхьэу куэдрэ щылъщ.
Халъхьэхэр: хуэрэджэуэ — г 800, фошыгъуу — г 300, псыуэ — г 200.
«Адыгэ шхыныгъуэхэр»
тхылъым къитхыжащ.
ЖыIэгъуэхэр
Узэрыщымыт зумыщI
МыхъумыщIэ пщIамэ, куэдрэ уащыгъупщэркъым, фIы пщIамэ, занщIэу уаIэщIохуж.
ЦIыхур зыгуэркIэ къыпщыгугъмэ, Iэмал имыIэу и псэлъэкIэмкIэ къэпщIэнущ.
ФIы пщIами Iей пщIами ар Iэмал имыIэу зэгуэр къыппекIуэкIыжынущ.
ЦIыхум жумыгъэIэжын умыIуатэ.
Тыншу упсэуну ухуеймэ, уи мыIуэху зумыхуэ.
Бзэгу зезыхьэу еса цIыхум и къалэныр арауэ къыщохъуж.
Узэрыщымыт зумыщI — хамэ хьэл махуищ пIалъэщ.
ПсэлъэкIэм куэд елъытащ.
БжэныкIэ Регинэ.
Псалъэжьхэр
И фэ ипх щхьэкIэ, игу ипхын?
Жьейм благъуэр гъуэм къреху.
Жьыр щхьэукъуэрейщи, щIалэр джэгурейщ.
Зи щхьэ Iуэху зыхуэмыщIэжыр хамэ IуэхукIэ ерыщщ.
Зытеджалэр и былымщ.
И фэ ипх щхьэкIэ, игу ипхын?
Къэрабгъэр къуэшкIэ лIыхъужьщ.
КъуэгъэнапIэ фочауэщ.
ЛIыжьым и лIыгъэр къэрабгъэм и псэлъафэщ.
Нэщэнэхэр
Мазэм ит «мэлыхъуэр» нэхъ IупщI хъумэ…
Жэм лъхуам и бза-джэр ишхыжмэ, гъэшым кIэреч жаIэрт.
КъэблэмкIэ къикIыу жьы къепщэмэ, уэфI нэщэнэу къалъытэрт.
ЦIыхуитIым лъахъш зэIэпахыртэкъым.
Мазэм ит «мэлыхъуэр» нэхъ IупщI хъумэ, мэлыр мэбагъуэ жаIэрт.
МафIэм гъавэ пэрыбдзэу ебгъэсыну фIыкъым, ар гуэныхьышхуэу къалъытэ.
ЦIыкIухэм папщIэ
Къуэрылъху цIыкIу
«Къысхуэщэху, — жи, —
хьэлыгъуанэ», —
ИIыгъщ и кIэкъуащIэр нанэ.
«Хьэлыгъуанэр гъурщ, — жи, нанэ,
IуищIыкIынщ уи дзапэфIанэр».
«Абы щыгъуэ, — жи, — къуэрылъхум, —
Къысхуэщэху мо торт щабэшхуэр!»..
Нанэ зыри хужымыIэ,
Къибжын хуей мэхъу ахъшэу иIэр!
Дэнэ щищIэр?
АдакъэщIэр ину маIуэ,
Зэрыжылэу къигъэдаIуэу.
ЩIэетар ар нобэ сощIэ:
Ди унагъуэр поплъэ хьэщIэ.
Ауэ ар ди адакъэщIэм
Дэнэ щищIэр? Дэнэ щищIэр?!
Гъатхэ уэшх
ЗещIыр уэшх къешхыну-
Пшэхэр техьэ-текIщ.
Пшэр зэбгрихуну
Жьыбгъэр къытреч.
Уафэр тIэкIу мэгъуагъуэ,
УафэхъуэпскIи едз.
Пшэхэм загъэщIагъуэу,
ТкIуэпсхэр къызэпхадз…
Жьыр тесабырэжри,
Гъатхэ уэшх къешхащ.
Дыгъэр къыкъуэкIыжри,
Удзхэр гуфIэжащ.
Губгъуэм ит щIэжьейхэр
Хъун IэфIкIэ мэтхъэж.
Ныбэ къэб хъужахэу
ПщIантIэм къыдохьэж.
Мэз Iэниуар.
Хъыбар зиIэ псэлъафэ
Къуэшрокъуэр пIащIэри унакъым
Гъэмахуэр икIауэ Iэщыхъуэхэр Къущхьэхъум къыдэкIыжын щыхъум, щIыпIэм и пIалъэ зыщIэ нэхъыжьхэм дунейр къызэрызэIыхьэнур жаIащ, уафэм и нэгу щIэлъыр щIэкIыху, Iэщхэр кърамыгъэжьэжу заIэжьэну унафэ ящIащ.
Къуэшрокъуэр мэлыхъуэ пщыIэ гуэрым и нэхъыжьт, а унафэм емыдаIуэу пIащIэри, и мэлыхъуэ пщыIэр къригъэжьэжащ. Гъуэгум борэн къыщытехъуэри, Къуэшрокъуэм и мэл хъушэр уаем иукIащ.
«Къуэшрокъуэр пIащIэри унакъым» псалъэжьыр абы къытекIащ.
Парипых уихуэ
Парипыхыр щIыпIэцIэщ. Балъкъ Iуфэрэ Псыхъурей къуажэ щIыбымрэ я зэхуакурщ.
Къэбэрдейм къытеуауэ щыта тургъутхэр Парипых деж хьэлэч зэрыщащIыгъам псалъэжьыр къытекIащ.
Псалъэзэблэдз
ЕкIуэкIыу: 3. Дуней псом нэхъыфI дыдэу щалъагъухэм ящыщ спорт джэгукIэ. 6. ЦIыху хьэлэл. 8. ПшахъуэщIхэм щыIэ псэущхьэшхуэ. ФIыуэ зэгуэбгъэпмэ, къотIэтIэхыу къоубжьытхыу жаIэ. 9. ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым и джэгуакIуэ, Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ артисткэ, гушыIэ ролхэр Iэзэу зыгъэзащIэ. 11. Джэдуушхуэ: узэкъуэхуауэ ухуэмызэмэ нэхъыфIщ — уичэтхъэнщ, ауэ ди Къэбэрдей-Балъкъэрым апхуэдэ ущрихьэлIэнукъым. 13. ГъущI быдэ лIэужьыгъуэ. 15. Пхъэщхьэмыщхьэ гуащIэ цIыкIу. 16. ПIастапхъэ. 19. Ар зыщIэмыт унэ щыIэу къыщIэкIынкъым. 22. Къуаншагъэ зылэжьа цIыху. 23. КъэкIыгъэ: бжьыхьэ зэманым и щхьэкIэм сэмб пещIэ. Хущхъуи Iэфияни къыхах. 24. Iэпслъэпс. 27. Къуаншагъэ зылэжьам тралъхьэ тезыр. 28. Ди унафэщIым и … зэи къызэкIакъым. 29. … жьгъей. 32. Налшык дэт хьэщIэщ унэ лъагэшхуэ. 33. КъуийцIыкIу зэбзэджэкIа домбеижь. 34. Зи нэхэр куууэ ис. 36. Зыгуэр щискIэ къыпих Iугъуэ Iув. 37. ФIы дыдэу еджэм ар хуагъэув хабзэщ. 38. Пхъэщхьэмыщхьэ. 40. БгитI зэхуаку. 43. « … жэщ» — Молэ Владимиррэ Джэдгъэф Борисрэ яуса уэрэд цIэрыIуэ, Сокъур Ольгэ игъэзащIэу. 45. Нэхъ пасэм зылъэкI адыгэхэм я быныр зрагъэпIу щытам зэреджэ. 47. МафIэ бзий къыдидзу, уафэм къыщоуэ. 48. Блыщхьэм щегъэжьауэ мэремым нэсыхункIэ … махуэхэщ. 49. Цей щIагъым щIалъхьэ щыгъын.
Къехыу: 1. Къэнжал хьэку цIыкIу. 2. Бахъсэн районым щыIэ къуажэ. 3. Зы лъэпкъыр адрейм къызэрыхацIыхукI щыгъын. 4. Нарт Щэуей и адэр. 5. Лы лей зытелъ цIыху. 7. IэщIэвыщIэ. 10. Лъахъстэн вакъэ пIащIэ. 12. … и жапIэр езым къегъуэтыж. 14. Дзэлыкъуэ районым хиубыдэ къуажэ. 15. … зытI йохуэж. 17. Пхъэбгъум хэт IэпапIэ. 18. Уэшх нэужьым ди уэрамым … цIыкIухэр дэз мэхъу. 20. … зэрымытым Iэтэ ирегъэувэ. 21. Къэрэшей-Шэрджэсым и цIыхубэ усакIуэ Бемырзэ … 25. Шым, Iэщым я фэр изых бадзэжь. 26. ХадэхэкI. 30. Къамэ Iэпщэр зэрагъэщIэращIэ. 31. Мыщэм ар фIэбэлацэщ. 35. ГъущIхэкI лъапIэ. 36. Махъсымэ щащIкIэ халъхьэ пщагъэ. 39. Уэсыншэу тещтыкIа щIы щхьэфэ. 40. Iэщхэм я тхьэ. 41. Iэпхъуамбэшхуэм и гъумагъым хуэдиз хъу щапхъэ. 42. Удын зэхэдзэ нэхърэ — … зэхэдзэ. 44. Пшынэм и сэмэгурабгъу лъэныкъуэм тет Iэпэ е уафэ … макъ. 46. ЩIакхъуапхъэ.
Зэхэзылъхьар Мыз Ахьмэдщ.
Бадзэуэгъуэм и 13-м ди газетым тета псалъэзэблэдзым и жэуапхэр:
ЕкIуэкIыу: 5. Анэмэт. 7. Гъуэншэдж. 9. Бру. 11. Хьэлыуэ. 12. Уэрдыхъу. 13. ЛэпIанкIэ. 14. Гъымбу. 17. Сэшхуэ. 19. Пхъэбгъу. 21. ЛантIэ. 22. Дыркъуэ. 23. Ин. 24. Унагъуэ. 27. Шху. 30. Гудзэ. 31. Къэб. 32. Пыжь. 33. Яжьэ. 38. Акъ. 39. Уэрэд. 4I. Хъуп. 42. Гуартэ. 43. Ерчэн. 45. Дубай. 47. ЛантIэ. 48. Мудар. 49. Къэрэгъэш. 51. Къуэла-джэ. 53. Алабгъуэ. 55. Пыл. 56. БгъэхэIу. 57. БзэмыIу.
Къехыу: 1. Анэл. 2. Дэлэл. 3. Хьэиуэ. 4. Фэнд. 6. Архъуанэ. 8. Тхьэгъэзит. 10. Тхъувэжахуэ. 15. Мыл. 16. Уанэгу. 17. Сарыкъ. 18. Шхуэ. 19. Пэу. 20. Гъудэ. 25. Набдзэ. 26. Гъуаплъэ. 28. Бдзы. 29. Бжьо. 34. Къамылыкъуэ. 35. Маржэ. 36. Хьэчим. 37. Хъупсырджэн. 39. Уэд. 40. Дей. 42. Гуэн. 44. Нэд. 46. Бжьэдыгъу. 49. Къэзэр. 50. Шабзэ. 52. Лыгъэ. 54. Бжьын.
