ЗэрымыцIыхухэри гъунэгъу щызэхуохъу, илъэсипщIкIэ зэрымылъэгъуахэри щызэрогъуэтыж
Уэрэдыр, къафэр, макъамэр — цIыху куэд дыдэ зэрызэрыщIэ IэмалыфIщ ахэр. Сыт хуэдэ къэралым щыщри, дэтхэнэ лъэпкъым къыхэкIари а гъуазджэхэм, уеблэмэ ирызоп-салъэ. 1982 гъэмкIэ дгъэзэжмэ, мыхьэнэшхуэ зиIэ, музыкэм и тхыдэм къыхэна Iуэху дахэ екIуэкIауэ щытащ: инджылыз музыкант, жылагъуэ лэжьакIуэ Гэбриэл Питер иригъэжьат макъамэмкIэ «Womad» япэ дунейпсо фестивалыр. Мурадыр зыт: музыкэм и бзэкIэ псори щызэгурыIуэну ут къызэгъэпэщынырт. Абы лъандэрэ «Womad»-р 160-рэ къэрал 27-м (Австралием, Алыджым, Франджым, Канадэ, Португалием, Африкэ Ипщэм, Японием, США-м, Финляндием, Сингапурым, Германием, Италием, Сицилием, н.) щекIуэкIащ, артист телъыджэ куэд абы и утым щызэблэкIащ, цIыху мелуаным щIигъуи зэхуишэсащ. Къэбгъэлъагъуэмэ, 1993 гъэм Сан-Францискэ щекIуэкIа мы фестивалым цIыху 98 000-рэ къекIуэлIат, 2010 гъэм а бжыгъэр мини 100-м хуэкIуат. 2001 гъэм «Womad»-р Гиннесс рекордхэр зратхэ и тхылъым ихуащ, дунейпсо музыкэ фестиваль нэхъ ин дыдэу зэрыщытым къыхэкIкIэ.
Фестивалым и бэракъыр ди къэралым мы гъэм япэу щаIэтащ. ФокIадэм и 21 — 22-хэм Псыхуабэ и Мэшыкъуэ бгым щыхьэщIащ икIи я концертхэр щатащ Гаспарян Дживан (Армение), Доннэ Розэ (Португалие), Бойне Мари (Норвегие), Ska Cubano (Кубэ), Muyayo Rif (Испание), El Tanbura (Мысыр), «Айархаан» (Якутие), Зуля (Татарстан/Австралие), Желанная Иннэ, Пелагея, Катамадзе Нино, Султанбеков Арсланбек, нэгъуэщIхэми. УэрэджыIакIуэ, гуп цIэрыIуэхэм едэIуэну Ставрополь крайм къэкIуат къэрал куэдым къикIа цIыху мин бжыгъэхэр. Къэбэрдей-Балъкъэрым и щэнхабзэр ягъэлъагъуэу фестивалым хэтащ «Кабардинка», «Балкария» къэфакIуэ гупхэр. ХьэIупэ Анзор итха «Си лъахэу Къэбэрдей-Балъкъэр» уэрэдыр жаIащ Гергокаевэ Хьэлимэт, Мэкъуауэ Альмирэ, Иуаз Азэмэт, Куэтэншы Залым, Аттаев Азнор сымэ.
«Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм зезыгъэужьыну фестивалщ «Wo-mad»-р. Псом хуэмыдэу ди туризмэмрэ хьэрычэт Iуэху мыинымрэ егъэфIэкIуэнымкIэ сэбэп хъунущ ар», — жиIащ «Кавказ Ищхъэрэ бгы клуб» проектым и унафэщI Катаев Андрей.
«Womad Russia»-р музыкэ фестиваль къудейтэкъым. Абы екIуэлIахэм Iэмал яIащ пщIантIэ щхьэхуэ гъэщIэгъуэнхэми зыщаплъыхьыну. «IэпщIэлъапщIэхэм я жылэм» IэщIагъэлI 80-м (Ставрополь крайм, Къэбэрдей-Балъкъэрым, Къэрэшей-Шэрджэсым, Осетие Ищхъэрэ — Аланием, Ингушым, Шэшэным, Дагъыстэным щыщхэм) щагъэлъэгъуащ я IэдакъэщIэкIхэр: лъэпкъ фащэхэр, зэрызагъэщIэращIэ цIуугъэнэхэр, дамыгъэхэр зытещIыхьа хьэкъущыкъухэр, тхыпхъэ хьэлэмэтхэр зытет хьэпшыпхэр, нэгъуэщI куэди. Ахэр цIыхухэм къащэхум и мызакъуэу, зэращIми зыхагъэгъуазэрт. Псалъэм щхьэкIэ, Пятигорск дэт художественно-промышленнэ колледжым и IэщIагъэлIым цIыкIуми инми яригъэлъэгъуащ ятIэ гъэжьам хьэкъущыкъу къызэрыхащIыкIымрэ пхъэм сурэт къызэрыхаIущIыкIымрэ. Ставрополь щыщ IэпщIэлъапщIэ Орлов Вячеслави щIалэгъуалэм дерс щхьэпэ ядригъэкIуэкIащ. Кхъуэщын хьэкъущыкъухэр зыщI щIалэм и IэдакъэщIэкIхэм я ефIэкIыныгъэр къызэхуэсахэм яжриIащ. КъызэрыщIэкIымкIэ, апхуэдэхэм фор щыпхъумэмэ, я фIагъыр нэхъыбэрэ кIуэдкъым.
«Кавказым шыр сыт щыгъуи щагъэлъапIэ. ЗэманкIэ абы и пщIэр ехуэхауэ щытами, дызэрыгушхуэнщ иджы а псэущхьэр нэхъыбэу зэрахуэ зэрыхъужар. Шыгъажэхэр сыт и уасэ?! — жеIэ Къэрэшей-Шэрджэсым къикIа IэпщIэлъапщIэ Ерчэн Жанболэт. — 2004 гъэм къыщыщIэдзауэ сэ солэжь шы уанэхэр щIынми, си щIэщыгъуэр икIыркъым. ТфIэфIу дыхэтщ мыпхуэдэ фестивалхэм, дыщогуфIыкI ди щэнхабзэр нэхъыбэм едгъэлъагъуну Iэмал дыщиIэкIэ».
Фестивалым и зы пщIантIэ хухэхат лъэпкъ шхыныгъуэхэр зыпщэфIхэм, нэгъуэщI зым къэфакIуэхэм дерс щрагъэкIуэкIащ. ЗэрымыцIыхухэри гъунэгъу щызэхуэхъуу, илъэсипщIкIэ зэрымылъэгъуахэри щызэрыгъуэтыжу икъукIэ фестиваль купщIафIэ хъуащ.
«Womad Russia»-м и артистхэми гуапэу цIыхухэр яIущIащ. Псом япэу зыкъигъэлъэгъуащ уэрэдымрэ къафэмкIэ «Даймокх» сабий къэфакIуэ гупым. Шэшэн лъэпкъым и щэнхабзэр дунейпсо утыку изыхьэ а ансамблыр нэхъ лъэщхэм ящыщу ялъытэ. Концерт купщIафIэ игъэхьэзырат Къэрэшей-Шэрджэсым. 1981 гъэ лъандэрэ лажьэ «Апсаты» IуэрыIуатэ ансамблым хэт нэхъыжьыфIхэр екIуу хуэпауэ (лъэпкъ фащэ хужьыр къабзагъэм и дамыгъэ пэлъытэт) къихьащ къызэхуэсахэм я пащхьэ. ГушыIэ уэрэдхэр, цIыхубэ уэрэдыжьхэр зыгъэзащIэ а гупыр ягу зэрырихьым и нэщэнэу, цIыхухэм Iэгуауэшхуэ хуаIэтащ. Куэд щыгуфIыкIащ фестивалым нэгъуей уэрэджыIакIуэ, композитор, КъШР-м и цIыхубэ артист Султанбеков Арсланбек зэрыщалъэгъуам, и макъ зэрыщызэхахам. Мы уэрэджыIакIуэр хэкупсэщ, жиIэ уэрэдхэми я лъабжьэр къызыхэкIа лъэпкъым и щыIэкIэ-псэукIэрщ. Ар фIыуэ къыщацIыху нэгъуейхэр нэхъыбэу щыпсэу щIыпIэхэм: Къэзэхъстаным, Дагъыстэным, Шэшэным, Астрахань областым, Ставрополь щIыналъэм. ИужькIэ, журналистхэм абы ярита интервьюми къыхэщащ и къуэпсыр къыщежьэм гукIи псэкIи зэрыпэгъунэгъур. «Ди тхыдэр жыжьэ къыщожьэ: кунгратхэм, найманхэм, кипчакхэм, кереитхэм, мангытхэм я деж. Лъэпкъ макъамэ Iэмэпсымэ телъыджэхэр, щэнхабзэ дахэ диIэщ, — жиIащ Султанбековым. — Гъуазджэм сыщыдихьэхар 6 — 7-нэ классхэм сыщыщIэсарауэ къыщIэкIынущ, си къуэшым япэу гитарэ унэм нихьу ар зыхуей хуэзэу зэтедухуа иужькIэ. Зэман дэкIри, дауи, домбра лъэпкъ макъамэ Iэмэпсымэр зэзгъэцIыхуащ, абы игъэIу макъми сызыIэпишащ. Сропагэ си лъэпкъым, ар цIыху псом я деж нэсхьэсынырщ си творчествэм и лъабжьэр. ФIыщIэ яхузощI дызыхэта фестиваль хъарзынэм и къызэгъэпэщакIуэхэм». ЦIыхубэм фIыуэ ялъэгъуа Арсланбек мы зэманым щопсэу Астана къалэм. Къэзахъстаным и Iэтащхьэм и лъэIукIэ ар щолажьэ президент оркестрым, «Нур» ансамблми и унафэщIщ. Апхуэдэу щытми, езы уэрэджыIакIуэм зэрыжиIэмкIэ, зы дакъикъи абы игу ихуркъым къызыхэкIа лъэпкъыр.
Жьым и макъыр, бзухэм я бзэрабзэкIэр, шыхэм я щыщыкIэр, щIыуэпсым нэ- гъуэщI и макъамэхэр Якутием щыщ хъыджэбзхэм езыхэм ягъэIу. Ахэращ «Айархаан» гупым я концертхэм щызэхэпхынур. Псыхуабэдэсхэми абы и хьэщIэхэми ансамблыр ягу ирихьащ.
Ермэлы лъэпкъым и псэкупсэ къулеигъэр зыгъэIуфа Гаспарян Дживан, гущIагъщIэлъ уэрэдхэр зыгъэзащIэ Доннэ Розэ, поп, рок, джаз музыкэхэр жызыIэ, макъ лъэщ зиIэ Желанная Иннэ, зыми емыщхь Пелагея — мыхэр псори зэуэ плъагъуныр гуфIэгъуэшхуэт.
БАГЪЭТЫР Луизэ.
