Гумэ Маринэ: Адыгэбзэрщ утыкушхуэ сизышар
Ди республикэми абы и щIыбкIи фIыуэ къыщацIыху, зэрыхьэ утыкур зыгъэдахэ, адыгэбзэр зыгъэбзэрабзэ бзылъхугъэ гуакIуэ Гумэ Маринэ «КъБР-м щIыхь зиIэ и артист» цIэ лъапIэр къызэрыфIащам и хъыбар гуапэ иджыблагъэ къытIэрыхьащ. Налшык дэт Профсоюзхэм щэнхабзэмкIэ я уардэунэм и режиссёр нэхъыщхьэм упщIэ зыбжанэкIэ зыхуэдгъэзащ.
— Нобэ узыхуэIэижьу зи хъер плъагъу IэщIагъэм узэрыхуэкIуам, гъуазэ пхуэхъуахэмрэ утезыгъэгушхуахэмрэ я гугъу уэзгъэщIынут.
— Си шыпхъу нэхъыжьым зригъэщIэну курыт школым къыщрат усэхэр езым зримыгъащIэ щIыкIэ сигу изубыдэрт. Абы щыгъуэ сэ иджыри школым сыкIуатэкъым. Сызэрыгурыхуэм и фIыгъэкIэ, школми фIыуэ сыщеджащ. Зэрыхабзэщи, дерс нэужьым къагъанэхэр фIыуэ емыджэхэрат. Махуэ гуэрым ди егъэджакIуэм сыкъыщIинэри, тхыгъэ ин дыдэ къызитащ, гукIэ зэзгъэщIэн хуейуэ. КъызэрыщIэкIымкIэ, япэ классым щIэсхэм школыр къэзыуххэм жраIэ хабзэ хъуэхъур си пщэ къыдалъхьауэ арат. Мис абы щыгъуэ япэ дыдэ утыку сихьащ, си зыкъэгъэлъэгъуэкIэр ягу щрихьым, адэкIэ школым щрагъэкIуэкI сыт хуэдэ Iуэхуми жыджэру сыхэтащ. ЦIыхум бгъэдэлъ зэчийр къыщызэкъуимыхыф щыIэщ, укIытэр къызытекIуи урохьэлIэ, апхуэдэхэм елъытауэ сэ сыт щыгъуи гушхуауэ утыкум ситт.
Курыт школыр къэзуха нэужь, Щэнхабзэмрэ гъуазджэмкIэ училищэр къыхэсхащ, КъБКъУ-м и урыс-адыгэ къудамэм сыщIэтIысхьэну Iэмал хъарзынэхэр сиIами. Сыщеджэну сызыхуейр театр режиссурэмкIэ къудамэрати, а илъэсым а унэтIыныгъэмкIэ цIыху къащтэртэкъым, арщхьэкIэ си аттестатыр щалъагъум, етIуанэ курсым щIэсхэм сыхагъэтIысхьэну арэзы хъуащ. Абыи си япэ изгъэщ щIагъуэ щымыIэу сыщеджащ. Ар къыщызухым, иджы сыщылажьэ Профсоюзхэм щэнхабзэмкIэ я уардэунэм срагъэблэгъащ, илъэс 27-рэ хъуауэ а IэнатIэм сыпэрытщ. Сыкъызыхыхьа гупым си IэщIагъэм хуэдэ яIэу цIыху 22-рэ щыIэт. Япэ илъэсым куэдрэ утыку сыкъихьакъым. КъыкIэлъыкIуэ гъэм адыгэбзэкIэ пшыхь куэд ирагъэкIуэкI хъуащ. Зэдэлажьэ гупым адыгэбзэр зыщIэр си закъуэт. «Адыгэбзэм КъалэкIыхь унигъэсынукъым» жыIэгъуэр пцIыщ. Сэ адыгэбзэращ утыкум сизышар. Пэжщ, сэ бзэр нэгъэсауэ сщIэуэ схужыIэнукъым, IутIыж Борис, ХьэIупэ ДжэбрэIил, Нэхущ Чэрим сымэ я адыгэбзэ гъэшэрыуэкIэм елъытауэ си бзэм куэд зэрыхущыщIэр езыми къызгуроIуэж.
— Уи япэрей утыку ихьэгъуэхэм ящыщу уигу къинэжам и гугъу уэзгъэщIынут.
— Даур Аслъэн Къэрэшей-Шэрджэсым щызэхишэ фестивалышхуэр езгъэкIуэкIыну къыщызжиIэм, къикIуэтыжыпIэ сиIакъым. Жэщым сымыжейуэ, къызэрымыкIуэу сыгузавэу зыхуэзгъэхьэзыращ абы. Дзыхь къысхуэзыщIахэр утыку къизнэ хъунутэкъым.
— Уи утыку итыкIэр къацIыхуа иужь, сыт хуэдэ Iуэхухэм зеппщыта?
— ХьэрычэтыщIэхэм селъэIуныр си жагъуэ дыдэщ. Мылъкуншэу Iуэху пхуэщIэркъым. Сценэм и гъэщIэрэщIэным деж къыщегъэжьауэ Iэмэпсымэ къэлъыхъуэным деж щиухыжу псоми уасэ яIэщ. Билет пщэрэ Iуэхум текIуэдар къыпхухэхыжмэ, хъарзынэщ. Къыпхухэмыхыжмэ-щэ? Мис а щхьэусыгъуэм и зэранкIэ си гум щызгъэтIыгъуэ Iуэху куэд зэзгъэтIылъэкIын хуей хъуащ. «ГукъэкIыжхэм я пшыналъэр» Iуэху дахэт. Лъэпкъыр зэрыгушхуэ артист цIэрыIуэхэр утыкум къисшэурэ, я гъащIэм тезгъэпсэлъыхьыжырт, щхьэж и зэфIэкI абдеж щигъэлъагъуэрт. Иджы хэти сурэттех къыздрехьэкI, а зэманым «Полароид»-р къежьа къудейти, пэшым щIэсхэм ящыщу артистым упщIэ нэхъ гъэщIэгъуэн езытар утыкум къедгъэблагъэрт, зэгъусэу сурэт ятетхырти, ар занщIэу еттыжырт. Апхуэдэ щIыкIэкIэ артист цIэрыIуэхэр цIыхубэм нэхъ япэгъунэгъу хъурт. Ауэ, си жагъуэ зэрыхъужщи, хэ-блэ нэхъыбэрэ схуегъэкIуэкIакъым а Iуэхур. Сэ езым сфIэгъэщIэгъуэну къэзбжыжати, сэ проекту 43-рэ утыкум къисхьащ.
ЕзгъэкIуэкIыну Iуэхум сыт хуэдизу гугъу сыдехьу зыхуэзмыгъэхьэзырами, сызыхуэарэзыжу утыкум сыкъикIыжауэ сщIэжыркъым. «Ар нэхъыфI схуэщIыну пIэрэт?» — жысIэу сызэныкъуэкъужу апхуэдэщ. Си лэжьыгъэр ефIэкIуэнымкIэ фIэщхъуныгъэ къысхалъхьэрэ сытрагъэгушхуэу зи жьауэ сыщIэта нэхъыжьыфIхэм я сэбэп куэд къызэкIащ. Уи ныкъусаныгъэр зэрыщыт дыдэм хуэдэу къыбжезыIэфын куэд щыIэкъым, сэ апхуэдэ цIыху пэжхэр къызбгъэдэтщ.
Иджы садолажьэ зи закъуэу концерт зыщIхэм. Ауэ щыхъукIи, уэрэд жызыIэ псори сэ утыку къисшэнукъым. Сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, куэдым я уэрэд гъэзэщIэкIэр, утыку итыкIэр, хьэл-щэныр сигу ирихьыркъым. И дуней тетыкIэр мыхъумыщIэмэ, и уэрэдхэми купщIэ ящIэмылъмэ, артистым щытхъупс къезгъэжэхыу, цIыхухэр къэзгъапцIэу я пащхьэ схуишэнукъым. Зи зэман, зи ахъшэ къыттезыгъэкIуадэу къыдэкIуалIэ цIыхухэм пщIэшхуэ яхузощI. Режиссёрым и пщэм къалэнышхуэ къыдохуэ. «Кулисэ къуагъымкIэ Iупхъуэ кIапэр щыхъеямэ, режиссёрыр зыри и уасэкъым» — къыджаIэрт. Абы сытету нобэр къыздэсым сыкъогъуэгурыкIуэ, артистхэри къызэсащи, здэнумрэ сымыдэнумрэ иджы ящIэ. Зы артистми и жагъуэ сщIыну сыхуейкъым, ауэ ди щэнхабзэм и купщIэр зэрытхъумэным, ар зэредгъэфIэкIуэным, цIыхухэм я пащхьэ дахэу дыкъызэрихьэным яужь дитыпхъэщ. ЩэнхабзэмкIэ критик дызэримыIэм и зэран къыдокI. Псалъэм папщIэ, уэрэд жиIэу щIэзыдзагъащIэм зэуэ концертышхуэ итыну хуейщ, е усакIуэ ныбжьыщIэм тхылъ къыдегъэкIри, абы пшыхь хуащIыпхъэу къелъытэ. Илъэс бжыгъэкIэ узэлэжьыжын хуейщ щэнхабзэм ухэбэкъуэн папщIэ. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, ар псоми къагурыIуэркъым. Апхуэдэу щытми, утыку къихьэ щIалэгъуалэм яхэтщ артистыфI зэрыхъунум и нэщэнэ зыдэплъагъухэри. Апхуэдэхэращ сызыдэлажьэри.
— Зи щIалэгъуэ уэрэджыIакIуэхэм уигу къыдыхьэ яхэту жыпIащ, абыхэм я цIэ къытхуипIуамэ арат.
— КъБКъУ-м къафэмрэ уэрэдымкIэ и «Амикс» театрым хэтхэр хъарзынэу ягъасэ, абы и лъэныкъуэкIэ Къул Амиррэ Ланэрэ лэжьыгъэшхуэ ирагъэкIуэкI. «Хатти» гупыр, «Пшыналъэм» хэт щIалэхэр сигу ирохь. Махуэ къэс утыку къимыхьэми, зэфIэкI хъарзынэхэр къэзыгъэлъагъуэ нэгъуэщI щIалэгъуалэ гупхэри диIэщ. Утыкум къихьэнракъым артистым дежкIэ нэхъыщхьэр, атIэ цIыхухэр къызэрыдэпхьэхын уиIэн зэрыхуейрщ.
— Илъэс зыбжанэ хъуауэ «Гъэм и теплъэгъуэхэр» фIэщыгъэм щIэту Къаныкъуэ Заринэрэ уэрэ къызэвгъэпэщ усэ пшыхьхэм узэрыхыхьам и гугъу уэзгъэщIынут.
— «Горянка» газетым и редактор нэхъыщхьэ Къаныкъуэ Заринэ, модельер Сэралъп Мадинэ, сэ ди гупсысэ зэрызэтехуэм зы дищIауэ илъэс зыбжанэ хъуауэ дыкъызэдогъуэгурыкIуэ, Iуэху зэдыдощIэ. Заринэ и усэ тхылъ къыдэкIри, абы теухуа пшыхь ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым щыхуэсщIат. Ар цIыхухэм ягу зэрырихьар къыщыджаIэм, телевиденэмкIэ зыбжанэрэ къыщатыжым, гъэм и зэманхэм теухуауэ ди усакIуэхэм я Iэдакъэ къыщIэкIа усэхэм артистхэр къедгъэджэну мурад тщIащ. Илъэсибл мэхъу а Iуэхур зэретхьэжьэри, кIуэ пэтми нэхъ зэщIэплъэу, зэхыхьэм кърихьэлIэхэр нэхъыбэ хъууэ апхуэдэщ. Ди усакIуэхэм я IэдакъэщIэкIхэр нэхъыбэрэ утыкум къихьэнымрэ цIыхухэр усыгъэм дегъэхьэхынымрэщ мы IуэхумкIэ къалэн зыщытщIыжар.
— «КъБР-м щIыхь зиIэ и артист» цIэ лъапIэр иджыблагъэ къызэрыпфIащам дыщыгуфIыкIащ. Сыт хуэдэ мыхьэнэ уи дежкIэ абы иIэр?
— Ар къыщызатам: «Иджыри къэс уимыIауэ арат?» — къызжезыIаи щыIэщ. Республикэм и тхьэмадэм а дамыгъэр къэблэжьауэ къилъытэу къыщыпхуигъэфащэкIэ, уи бгыр щIомыкъузэнкIэ Iэмал иIэкъым. Апхуэдэ пщIэ республикэ унафэщIхэм къызэрысхуащIар сэ икъукIэ си гуапэщ икIи ар зэрызгъэпэжынум сыхущIэкъуу адэкIи сылэжьэнущ.
— ЦIыхум и хьэл-щэным щыщу нэхъ мыхьэнэ епту къыхэбгъэщыр сыт?
— Псалъэ птамэ, ар бгъэзэщIэжын хуейщ, къэбгъэгугъар сабийми балигъми емылъытауэ. IуитIбзитI слъагъу хъуркъым. Сигу иримыхьар ехьэкI-къехьэкI хэмылъу цIыхум жесIэнущ, зыкъысхуигъэгусэныр езым и Iуэхужщ, нэщIыбагъкIэ упсэлъэныр икIагъэущ къызэрыслъытэр. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, иужьрейхэм хуэдэ ди мащIэкъым. Апхуэдэхэм деж жысIэращ: «Зы лъакъуэ фIэкIа зимыIэжыр лъакъуитI зиIэм къыщIыдэбгъэжэн щыIэкъым».
Епсэлъар Щомахуэ Залинэщ.
