Лъэпкъым хьэлэлу хуэлажьэ
Филологие щIэныгъэхэм я доктор, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь
зиIэ и лэжьакIуэ ТIымыжь Хьэмыщэ и ныбжьыр илъэс 65-рэ ирокъу
ЦIыхум и зэфIэкIыр къызэрапщытэр Iуэхуу зэфIихарщ, и гъащIэм и кIуэцIкIэ и Iэдакъэ къыщIэкIарщ. Абы щыгъуэми, адыгэхэм нэхъыбэу къалъытэр цIыхум и щхьэзакъуэ ехъулIэныгъэракъым, атIэ лъэпкъым, бзэм, щэнхабзэм, гъуазджэм я зыужьыныгъэм хуэунэтIа лэжьыгъэхэрщ. Апхуэдэ IуэхуфIхэмкIэ узэдащ ТIымыжь Хьэмыщэ и гъащIэ, творческэ икIи щIэныгъэ гъуэгуанэр.
ТIЫМЫЖЬ Хьэмыщэ Тэркъан и къуэр Къэбэрдей-Балъкъэрым и Тэрч щIыналъэм хыхьэ Курп Ипщэ (Ислъэмей) къуажэм къыщалъхуащ. ТхакIуэщ, зэдзэкIакIуэщ, публицистщ, щIэныгъэлIщ, филологие щIэныгъэхэм я докторщ, профессорщ, Урысей Федерацэм и ТхакIуэхэм, Журналистхэм я зэгухьэныгъэхэм хэтщ, ЩIДАА-м и академикщ, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэщ.
Къуажэ курыт еджапIэр ехъулIэныгъэ иIэу къиуха нэужь, Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым филологиемкIэ и факультетым и адыгэбзэ къудамэм щIэтIысхьащ Хьэмыщэ. Илъэсищ нэхъ дэмыкIыу, Москва дэт къэрал университетым журналистикэмкIэ и къудамэм зригъэдзащ икIи зыхэхуа гупым ядекIурэ Гоголым и цIэр зезыхьэ стипендиери къихьу фIыуэ еджащ. А еджапIэ пажэр къэзыуха ТIымыжьым Москва лэжьапIэ IэнатIэ щигъуэтынут, ауэ зи адэжь лъапсэр, благъэ-Iыхьлыхэр зи псэм хэлъу къэтэджа ныбжьыщIэм зыIэригъэхьа щIэныгъэр и хэку хуигъэщхьэпэну 1979 гъэм къигъэзэжащ икIи а гъэ дыдэм «Ленин гъуэгукIэ» зэджэу щыта, нобэкIэ «Адыгэ псалъэ» фIэщыгъэр зезыхьэ газетым и лэжьакIуэ хъуащ, мыгувэуи жэуап зыхь секретарым и къуэдзэу, иужькIэ жэуап зыхь секретару ягъэуващ.
ТIымыжь Хьэмыщэ езым фIэфIу къыхиха журналист IэщIагъэм и къару емыблэжу илъэс куэдкIэ ирилэжьащ. «Адыгэ псалъэм» щыщылэжьа лъэхъэнэм Къэбэрдей-Балъкъэрым, Адыгейм, Къэрэшей-Шэрджэсым я лъэпкъ газетищым я къыдэкIыгъуэ зэхэтхэр гъэхьэзырыным и зэхэублакIуэхэм, унэтIакIуэхэм ящыщ зыт икIи апхуэдэ къыдэкIыгъуэхэм я фIагъхэмрэ я щыщIэныгъэхэмрэ абы куэдкIэ елъытауэ щытащ. ПIалъэ дэкIри, газетым и унафэщI хъуа ХьэфIыцIэ Мухьэмэд и къуэдзэу ТIымыжьыр ягъэуващ, а IэнатIэми зэфIэкI хъарзынэхэр щигъэлъагъуэу лэжьащ.
Журналист IэщIагъэм къыдэкIуэу, ТIымыжь Хьэмыщэ сыт щыгъуи дихьэхырт бзэ, литературэ щIэныгъэхэм. 2001 гъэм абы Мейкъуапэ щыпхигъэкIащ «Хэхэс адыгэ литературэ: и къэхъукIэмрэ лъэпкъ гупсысэкIэмрэ. (Тыркум щыпсэу шэрджэс диаспорэм щыщ тхакIуэхэм лъэхъэнэ зэхуэмыдэхэм ятха тхыгъэхэм ятегъэщIауэ)» кандидат диссертацэр. 2006 гъэм а къалэ дыдэм щыпхигъэкIащ «Тхыдэмрэ хэхэс адыгэ тхакIуэхэм я художественнэ зэхэщIыкIым и зыужьыныгъэмрэ (зэгъэпщэныгъэ къэхутэныгъэ)» доктор диссертацэр. А лэжьыгъэхэр щыхьэт техъуэрт ТIымыжьыр щIэныгъэми Iэзэу зэрыхэзагъэр, адэкIи абы хэлъхьэныгъэфI зэрыхуищIыфынур. Аращ илъэс 25-кIэ зыщылэжьа «Адыгэ псалъэ» газетыр къигъанэу 2003 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэр щIэныгъэ-къэхутакIуэ институтым щIэныгъэ лэжьакIуэ нэхъыжьу щIэкIуари. А IэнатIэми япэ махуэхэм щегъэжьауэ зэрыхэгъуэзам и щыхьэту, пIалъэ куэд дэмыкIыу, адыгэ филологиемкIэ къудамэм и унафэщIу ягъэуващ.
ТIымыжь Хьэмыщэ и лэжьыгъэхэм къыщиIэт Iуэхугъуэхэр щIэщыгъуэщ, лъэпкъ щIэныгъэр нобэр къыздэсым зыщымыгъуазэу щытахэрщ. Апхуэдэхэщ, псалъэм папщIэ, иджырей тырку литературэм и лъабжьэр зыгъэтIылъа, ар зыунэтIа ди хэ- куэгъу тхакIуэхэу Мыдхьэт (Хьэгъур) Ахьмэд, Омер Сейфеддин (Хьэткъуэ), Уйсал (Чынт) Мусэ, Четин Онер (ГъуэгулI), Эргин Гунджер, Осман Челик (Хьэхъуратэ), Аталай (Инэмыкъуэ) Мулид, нэгъуэщIхэми я творчествэр. Адыгэ хэхэс литературэр лъабжьэ яхуэхъуащ щIэныгъэлIым и тхылъ зыбжанэм.
ТIымыжьым и щIэныгъэ лэжьыгъэхэр зытриухуа хэхэс литературэм зыкъомкIэ ипсыхьащ абы и художественнэ дуней лъагъукIэр. Лъэпкъым и тхыдэ жыжьэр икIи гуузыр зи тегъэщIапIэ художественнэ зэхэщIыкIым къыпкърыкIащ «Зи нэхэм уафэхъуэпскI къыщIих сулътIан» (Налшык, 2001 гъэ), «Хэхэс дуней» (Налшык, 2004 гъэ) тхылъхэр.
ТIымыжьым хэлъхьэныгъэ хуищIащ адыгэ романым и зыужьыныгъэр джынми. Абы ехьэлIауэ иригъэкIуэкIа къэхутэныгъэхэр я лъабжьэу щIэныгъэ статья пщIы бжыгъэхэри къыдэкIыгъуэ зэхуэмыдэхэм къытрыригъэдзащ. 2009 гъэм дунейм къытехьащ «Адыгэ лъэпкъ роман: и тхыдэ гъуэгуанэмрэ художественнэ нэщэнэхэмрэ» (Тхьэгъэзит Юрэ и гъусэу) тхылъыр.
ЩIэныгъэлIым и зэфIэкI зыбжанэ щигъэлъэгъуащ бзэ щIэныгъэми. Ар хэлэжьыхьащ 2006 гъэм къыдэкIа «Адыгэбзэм къыхыхьа хьэрып псалъэхэр» тхылъым (ПщыхьэщIэ Л. И. и гъусэу), 2013 гъэм къыдэкIа «ЕджапIэхэм папщIэ урыс-адыгэ псалъалъэм» (БищIо Борисрэ Къумыкъу Динэрэ я гъусэу). Апхуэдэуи, абы и нэIэ щIэту къыдэкIащ литературэр, бзэр, тхыдэр къызэщIэзыубыдэ лэжьыгъэ куэд: Хьэщыкъуей Ф. М. и «Шэрджэс (адыгэ) литературэдж щIэныгъэр. Библиографие гъуазэ» (урысыбзэкIэ; редактору; Налшык, 2013 гъэ).
ТIымыжьым и ехъулIэныгъэ нэхъ ин дыдэхэм ящыщу къэлъытапхъэщ лIэщIыгъуэ ныкъуэм нэблагъэкIэ лъэпкъым имыIа, КъБЩIКъИ-м къэбэрдей литературэмкIэ и къудамэм и лэжьакIуэхэр илъэс куэдкIэ зыпэрыта, тхылъитIу зэхэлъ «Адыгэ (шэрджэс) литературэм и тхыдэ» лэжьыгъэшхуэр и нэIэ щIэту (редактор нэхъыщхьэу) къызэрыдигъэкIар (Налшык: япэ тхылъыр — 2010 гъэм, етIуанэ тхылъыр — 2013 гъэм).
ЩIэныгъэлIым и нэIэ щIэту илъэс къэскIэ КъБЩIКъИ-м адыгэ филологиемкIэ и къудамэм къыдигъэкI «Вопросы кавказской филологии» автор зэхуэмыдэхэм я щIэныгъэ статьяхэр щызэхуэхьэса сборникри лъапIэщ. А тхылъым и къыдэкIыгъуэ куэд ТIымыжьым и нэIэ щIэту къыдэкIащ.
ТIымыжь Хьэмыщэ и зэфIэкIхэр щхьэзакъуэ унэтIыныгъэм теткъым, атIэ и къэухьри, и зэчийри, и щIэныгъэри лъэпкъым хуегъэлъащэ. ЖытIам и зы щыхьэтщ щIэныгъэлIым и егъэджэныгъэ лэжьыгъэр. НобэкIэ ар КъБКъУ-м ФилологиемкIэ и институтым Кавказ Ищхъэрэм щыпсэу лъэпкъхэм я литературэмрэ IуэрыIуатэмкIэ и кафедрэм и унафэщIщ. А IэнатIэм зэрыпэрыувэрэ илъэс зыбжанэ фIэкIа мыхъуами, абы зэхилъхьащ студентхэр зэреджэн программэхэр, методикэ чэнджэщхэр, аспирантурэм зэрыщIэтIысхьэн икIи абы кандидат экзамен зэрыщатын программэхэр.
Хьэмыщэ удэлэжьэну тыншщ, сыт хуэдэ Iуэхуми хэкIыпIэ къыхуегъуэтыф, зи унафэщI гупхэр зэгурегъэIуэф, езыри щапхъэ яхуохъу.
ТIымыжь Хьэмыщэ дохъуэхъу и гуащIэ и шхыгъуэ ихуэну, гъащIэми и псэм фIэфI лэжьыгъэхэми гу щихуэну!
ХЬЭВЖОКЪУЭ Людмилэ,
филологие щIэныгъэхэм я кандидат,
КъБЩIКъИ-м къэбэрдей литературэмкIэ
и къудамэм и щIэныгъэ лэжьакIуэ нэхъыжь.
