Iуплъэгъуэ закъуэ
Дэтхэнэ зы цIыхуми гъащIэр хуэзыгъэIэфIыр и анэ гумащIэрщ. Гъунапкъэншэщ анэм и лъагъуныгъэр. Ар ещхьщ псынэпс къабзэм, гъуэгугъэлъагъуэ вагъуэм. Мис а псоращ дэ анэм и пащхьэм щытхь жэуапыр щIэиныр, абы къытхуищIар зэи щIыхуэдмыщIэжыфынур…
Мы Iуэхур къыщыхъуар лIэщIыгъуэ блэкIам и 80 гъэхэрщ. Сэ а лъэхъэнэм сыщылажьэрт жьы хъуахэм, ныкъуэдыкъуэхэм, бын зимыIэхэм е зиIэу зимыIэ пэлъытэхэм щакIэлъыплъ IуэхущIапIэм. Ди жагъуэ зэрыхъути, абы щыIэхэм адыгэ зыбжани яхэтт. ДызыкIэлъыплъхэм ящыщт зи ныбжьыр фIыуэ хэкIуэта, иужьрей илъэсхэри зи закъуэ дыдэу зыгъакIуэ нанэ гуэр. Ар икъукIэ цIыхуфIт, хуэтщIэф мащIэри фIыщIэ ин ищIырт. А цIыху угъурлым и къуэ закъуэр илъэс куэд щIауэ илъэгъуатэкъым, итIани зэи и гугъэр хихыжыртэкъым и щIалэр лъагъунлъагъу къэкIуэным: жэщми махуэми пэплъэрт и къуэ закъуэм.
ЩIалэм щIэныгъэ нэхъыщхьэ иIэт, унагъуи иухуауэ, Урысейм и къалэ ин гуэрым щыпсэурт, IэнатIэ бэлыхь пэрыту. Нанэр и къуэм и напэлъагъум щIэбэгырт, гухэ дыдэ къыщыхъури гукъыдэмыж щыхъухэм дежт, «сыIумыплъэжу сылIэмэ» жиIэу. Сыт хуэдэ щхьэусыгъуэм къыхэкIми, щIалэм и анэр IэщIыб ищIат, щыгъупщэжыпат. Куэдрэ хуэтхэрт нанэр и къуэм, ауэ и тхыгъэ псори жэуапыншэу къанэрт. Абы и тхыгъэ сатырхэм укъыщеджэкIэ, фIэщ щIыгъуейт апхуэдиз лъагъуныгъэ анэм быным хуиIэу. Нанэр хэтт сытым дежи и къуэр игъэзэхуэну икIи жиIэ зэпытт: «ЩIалэр лэжьыгъэшхуэ пэрытщи хущIыхьэгъуэ иIэкъым, е Тхьэм ещIэ, гукъыдэмыж»…
А псом нэхъ гъэщIэгъуэнри мырат: анэм и пенсэ «уэдым» къыхихыурэ и къуэм гъуэгупщIэ хузэхуихьэсырт, къэкIуэж хъумэ, ирикIуэжынщ жиIэу. Зэгуэр илъэсыщIэ хъуэхъу тету открыткэ къыхуригъэхьат щIалэм и анэм. А Iэрытх закъуэр анэм хуабжьу сакъыу ихъумэрт, щIэхщIэхыурэ къищтэурэ ба хуищIырт, хъэтIым сабийм хуэдэу епсалъэрт. А дакъикъэм анэм и нэгум уиплъэныр гукъутэт.
ГущIыхьэт а Iуэхум и кIэухыр: илъагъужакъым анэм и къуэ закъуэр. Ауэ къуэр анэм и дауэдапщэм кърихьэлIэжащ, анэм и «къуентхъ» тIэкIури зыхуей хуигъэзащ.
Ноби щыIэщ зи анэхэр IэщIыб зыщIыфхэр, уеблэмэ, ди жагъуэ зэрыхъущи, ди лъэпкъэгъу зыкъоми яхэтщ абыхэм. Сыхуейт бын псоми яжесIэну: «ФымыщI зэи анэр IэщIыб, абы хуэфщIаращ фэри фи бынхэм къыфхуащIэжынур. Дунейм теткъым зы цIыху, анэм нэмыщIа, быным сыт къримыщIами, зыгъэгъуф».
Сыхуейщ си тхыгъэм кIэух хуэсщIыну дуней псом нэхъ лъапIэ дыдэу тет анэ гу щабэпсэ щабэм хуэгъэза мы сатырхэр:
Псори уэрщ зи фIыщIэр, си анэ!
Алыхь лъапIэм и IэмыркIэ
Анэм гъащIэр къызэптащ,
Узым, лажьэм сащыпхъумэу
Бгъафэ хуабэкIэ супIащ.
Жэщ кIыхь куэдхэр ущхьэукъуэу
Си пIэ лъапэм щыбгъэкIуащ,
ГъащIэ гъуэгум сытепшэным
Къару куэд хуэбунэтIащ.
Гъуэгу тэмэм пхысшамэ гъащIэм,
Ар зи фIыщIэр уэрщ, си анэ
ЦIыхухэм цIыхуу сыкъалъытэм,
Ари уэрщ зи лIыгъэр, си анэ.
Си унагъуэр зэгурыIуэм,
Ар зи щапхъэр уэрщ, си анэ,
Ди жьэгу пащхьэр нэхуу къаблэм,
Ари уэрщ зи нэхур, си анэ.
ЗэрымыщIэкIэ зэгуэр
Сегуэуауэ щытым уигу,
Щхьэщэ пхуэсщIу сынолъэIур,
Си анэ дыщэ, къысхуэгъэгъу!
Бынхэм псоми сыволъэIу
ДывмыгъэщI и жагъуэ анэм,
Дыхуэсакъыу а фIыгъуэшхуэр
ЗиIэм псоми дывгъэхъумэ!
ШЭДЖЫХЬЭЩIЭ Ленэ
Нарткъалэ
