Ленин и цIэр лIэщIыгъуэхэм къыхэнащ
Нобэ илъэс 90 ирокъу СССР-р къэралыгъуэшхуэр къызэзыгъэпэща икIи зэфIэзыгъэува Ленин Владимир зэрылIэрэ.
Лениным и цIэм быдэу епхащ СССР-м и къэунэхуныр — япэ лъэбакъуэхэр сыт щыгъуи нэхъ гугъущ. Пащтыхьым и хабзэ залымыр лъэныкъуэ езыгъэза къэралыщIэм и джакIуэу икIи и унэтIакIуэу щытари аращ.
Ленин Владимир и унафэм щIэту 1917 гъэм Жэпуэгъуэ революцэ иныр екIуэкIащ. Большевикхэм къызэрагъэгугъам хуэдэуи рабочэхэм заводхэр, мэкъумэшыщIэхэм щIыр иратащ, граждан зауэм щытекIуащ, Совет Социалист Республикэхэм я Союзыр къызэрагъэпэщащ.
Лениным щхьэкIэ иджыпсту куэд ягъэхъыбар, зыгуэрхэм абы и цIэр ягъэулъиину хэтщ. Уеблэмэ ар «нэмыцэ агенту» къыщIрагъэдзыну хущIокъу. АрщхьэкIэ тхыдэр быдэу щыхьэт тохъуэ ар пцIы зэфэзэщу зэрыщытым — апхуэдащ, къэралыгъуэ лъэщ дуней псор къыкIэрыщIауэ къызэригъэпэщыну щхьэ иужь ихьа? ПIалъэ кIэщIым къриубыдэу къэралыщIэм псынщIэу зиужьу щIидзащ. Электрофикацэм и лъабжьэр зыгъэтIылъа ГОЭЛРО планыр къащтащ, заводхэр, фабрикэхэр зэрагъэпэщыжырт, щIэхэр яухуэрт, мэкъумэшыщIэхэр зэдзейуэ щIым щелэжь зэгухьэныгъэхэр (ПОЗ-хэм хуэдэхэр) зэтраухуэрт. КIыфIыгъэм лIэщIыгъуэ куэд хъуауэ хэт Урысейм и дежкIэ абы и мыхьэнэр къыпхуэмылъытэн хуэдизу ин дыдэт.
Псом хуэмыдэу зи Iуэху къикIар къыкIэрыхуа лъэпкъхэу Урысейм и щIыпIэ пхыдзахэм щыпсэухэрт. Абыхэм сыт и лъэныкъуэкIи защIэгъэкъуэным Лениным езым и нэIэ тригъэтт. Лъэпкъхэр зэхуэдэу щытын зэрыхуейм теухуауэ игъэува хабзэхэр ягъэзащIэурэ, нэхъапэм щIэныгъэншэу къэгъуэгурыкIуа лъэпкъхэм тхыбзэ ягъуэтащ, жылагъуэхэм еджапIэхэр къыщызэIуахащ.
Псом нэхърэ нэхъыщхьэу щытар Урысейм хэт дэтхэнэ лъэпкъми и Iуэхухэр езым зэрихуэжыну Iэмал зэрыратарщ. Абы и лъабжьэфIт автономие ухуэкIэр. Фигу къэдгъэкIыжынщи, 1921 гъэм фокIадэм и 1-м Къэбэрдей автоном областыр къызэрагъэпэщауэ (1922 гъэм и мазаем къыщыщIэдзауэ Къэбэрдей-Балъкъэр автоном областщ) щытащ, ар зыхуэбгъэдэн щымыIэу ипэкIэ яча лъэбакъуэшхуэт. АрдыдэмкIэ хуиту зэIуха хъуащ ди щIыналъэм и зыужьыныгъэ гъуэгур. Къэбэрдей-Балъкъэрым цIыхухэм IэщIагъэ хэха щрагъэгъуэт еджапIэхэр къыщызэIуахырт, мэкъумэш IэнатIэмрэ къэунэхуа промышленностымрэ зыщаужьырт. Къытедгъэзэжынщи, иджы хэти сыти жреIэ, арщхьэкIэ апхуэдэ зэхъуэкIыныгъэхэр лъэпкъхэм зэи ящыгъупщэжынукъым.
Социализмэр (нэгъуэщIу жыпIэмэ, цIыхухэм я зэхуэдэныгъэр) зэфIэзыгъэувэну жызыIа къэралыщIэм бий и куэдт. АрщхьэкIэ Лениныр абы къигъэдзыхакъым, атIэ революцэм и къэзэуныгъэхэр зыхъумэфыну къару къызэригъэпэщащ.
Ленин Владимир и IуэхущIафэхэр ину, къэралым и псэукIэм и лъэныкъуэ псори къызэщIэзыубыдэу щытами, езым къигъэщIар илъэс 54-рэ къудейщ. Большевикхэм я ныкъуэкъуэгъу социал-революционерхэм ящыщ Каплан ар 1918 гъэм Михельсон и заводым къыщыпсалъэу къиуIауэ щытащ. Къридзар уIэгъэшхуэ хуэдэтэкъым, арщхьэкIэ къытехуа шэр щхъухькIэ псыхьауэ къыщIэкIащ. Лениныр жыджэру лэжьащ 1921 гъэм нэсыхукIэ. Ауэ иужькIэ уIэгъэр къешынэуэжащ, политикэ гъащIэми жыджэру хэтыжыфакъым.
ИтIани, а цIыхум и акъылыр апхуэдизкIэ жыжьэ нэсырти, абы иубзыхуа Iуэхухэм я фIыгъэщ СССР-р илъэс бжыгъэ фIэкIа дэмыкIыу, дунейм и къэрал нэхъ лъэщ дыдэхэм зэрахыхьар. Аращ псом хуэмыдэу Лениным и цIэр мыкIуэдыжын зыщIыр.
Махъшокъуэ Мухьэмэд.
