ТекIуахэм я парад
1945 гъэм мэкъуауэгъуэм и 24-м Москва щекIуэкIауэ щытащ Хэку зауэшхуэм къыщытхьа текIуэныгъэм и дамыгъэу ува парадыр. Абы щы- гъуэ дзэхэм я сатырхэм хэтащ къэрал иным и республикэхэм, крайхэм, областхэм щалъхуа зауэлIхэр. ТекIуахэм я сатырхэм хэтащ ди лъахэгъухэри. Нобэ а псоми я цIэр къисIуэну сыхуейщ. Ахэр Бороздна Аркадий, Уэл- джыр Хьэжпагуэ, Воронов Иван, Дмитриев Михаил, Къанщыкъуей Уэ- хьид, Къардэн Къубатий, Къардэн Хьэбас, Кебеков Мухьэрбэч, Козлов Василий, Колесников Владимир, Колесниченкэ Пётр, Кольченкэ Василий, Кравченкэ Владимир, Крохмаль Иван, Мэкъуауэ МатIэ, Мамедов Минур, Мкртчан Мкртич, Овод Прокопий, Олейников Пётр, Орлов Николай, Павленкэ Михаил, Петров Платон, Поповцев Николай, Туляков Михаил, Фролов Иван, Хамицаев Уэсмэн, Хакулин Иван, Хомич Анатолий, Щоджэн Гъумар, Яхэгуауэ Михаил сымэщ.
Ди республикэ мыиным папщIэ цIыху 30-р мащIэкъым. ИкIи ахэр парадым зэрымыщIэкIэ хэхуакъым. Абыхэм псоми текIуэныгъэр къэхьыным зэфIэкIыу яIэр ирахьэлIащ икIи лъэпкъ куэд щыпсэу хэкум лъагъуныгъэрэ пэжыгъэрэ зэрыхуаIэр къагъэлъэгъуащ.
ТекIуэныгъэм и Парадыр егъэкIуэкIыным теухуа унафэр Сталин Иосиф 1945 гъэм накъыгъэм и кум къищтащ.
Генеральнэ штабым и унафэ- щIым и къуэдзэ, армэм и генерал Штеменкэ Сергей итхыжауэ щытащ: «Главнокомандующэ нэхъыщхьэм дэ къытхуигъэуващ фашист Германием дызэрытекIуам и дамыгъэу увын хуей парадыр егъэкIуэкIынымкIэ ди еплъыкIэр къыхэтлъхьэну икIи абы къыщыхигъэщхьэхукIащ: «Дэ къытпэщытщ адрейхэм хуэмыдэ парад къызэдгъэпэщу едгъэкIуэкIыну. Абы къызэщIиубыдапхъэщ фронт псори, дзэ лIэужьыгъуэ псори…».
Мыгувэу Генеральнэ штабым мы парадым теухуа Iуэхухэр къыхилъхьащ. Ар зэрыщыту Сталиным ядиIыгъащ, щрагъэкIуэкIыну пIалъэм фIэкIа къэмынэу. Главнокомадующэ Нэхъыщхьэм штабым къигъэлъэгъуа пIалъэр тIукIэ игъэмэщIащ икIи парадыр зы мазэ нэхъ дэмыкIыу егъэкIуэкIын хуейуэ къигъэуващ.
Накъыгъэм и 24-м къыдэкIащ фронтхэм я командующэхэм яхуэгъэза унафэр. Абы къызэрыщыгъэлъэгъуамкIэ, Москва щекIуэкIыну парадым хэтын папщIэ фронт къэс полк къыхэха игъэхьэзырын хуейт. Полкыр къызэрагъэпэщынут мы къыкIэлъыкIуэм хуэдэу: дэтхэнэри цIыхуи 100 хъууэ ротэу тIу зыхэт батальону тху хъууэ. Абыхэм ящIыгъунут командиру цIыху 19, бэракъзехьэу цIыху 36-рэ, офицерхэм я къуэдзэу цIыхуи 4. А щIыкIэм тету полк къэс цIыху 1059-рэ, хуей хъумэ, хагъэхьэжыну аргуэру цIыхуи 10 къызэщIагъэуIуэн хуейт.
Полкым хэтынут лъэсырыкIуэдзэ ротэу хы, артиллеристхэм, танкистхэм, лётчикхэм я ротэ зырыз, шууейхэм, связистхэм, саперхэм я ротэу зы.
Апхуэдэу унафэм итт парадым хэтыну зыхуагъэфэщэнухэр зауэм нэхъ лIыхъужьыгъэшхуэ къыщызыгъэлъэгъуахэм, орденхэр зиIэхэм ящыщу къыхахын зэрыхуейр. Полкхэр 1945 гъэм мэкъуауэгъуэм и 10-м ирихьэлIэу Москва къэкIуапхъэт икIи дэтхэнэми иIыгъын хуейт нэхъ щытхъушхуэ зиIэ соединенэхэм я бэракъыу 36-рэ, апхуэдэу бийм и бэракъыу, штандарту къаIэрыхьа псори.
Дэтхэнэ зауэлIри офицерри хуабжьу хэплъыхьауэ къыхахырт. Япэ ирагъэщырт зауэм нэхъыфу зыкъыщызыгъэлъэгъуахэр. Мыхьэнэшхуэ иIэт зауэлIым и лъагагъми. Къапщтэмэ, Япэ Белорус фронтым и дзэхэм яхуэгъэза унафэм къыщыгъэлъэгъуат парадым хэтынухэр я лъагагъкIэ сантиметри 176-рэ нэхъ- рэ мынэхъ лъахъшэу, я ныбжькIэ илъэс 30-м щIимыгъуу зэрыщытын хуейр.
1945 гъэм мэкъуауэгъуэм и 22-м СССР-м IэщэкIэ ЗэщIэузэда и Къарухэм я Главнокомандующэ Нэхъыщхьэ Сталин Иосиф къыдигъэкIа унафэм ипкъ иткIэ ТекIуэныгъэм и парадыр 1945 гъэм мэкъуауэгъуэм и 24-м Москва и Краснэ Утыкум щрагъэкIуэкIыну ягъэуващ. Абы хэтынущ фронтхэм я полк къыхэхахэр, ЗыхъумэжыныгъэмкIэ наркоматым и полк къыхэхар, Дзэ-Тенджыз Флотым и полк къыхэхар, дзэ академиехэр, дзэм и еджапIэхэр, Москва и гарнизоным хиубыдэ дзэхэр. Парадым и Iэтащхьэу Совет Союзым и маршал Жуковыр, парадыр иригъэкIуэкIыну Совет Союзым и маршал Рокоссовскэр ягъэуващ.
Парадым зыщыхуагъэхьэзырым гугъуехь пыухыкIахэр къыкъуэмы-кIыу къэнакъым. Фронтхэм я лIыкIуэ зауэлI минхэр зыщIэсынрэ яшхын- кIэ къызэрагъэпэщын, махуэшхуэ фащэкIэ яхуэпэн хуейт. Дэтхэнэ зы-ми и щыгъыныр езым и пкъым хуэкIуэу ядыну къапэщытт. А къалэн мытыншым нэгъэсауэ ехъулIащ Москварэ областымрэ я дэрбзэр фабрикэхэр. Мэкъуауэгъуэм и 20-м ирихьэлIэу парадым хэтыну псори фащэщIэхэмкIэ зэщахуэпыкIащ.
ЕтIуанэ Iуэхур полк къыхэхахэм я штандартхэр гъэхьэзырынырт. А Iуэхур Москва и гарнизоным щыщ ухуакIуэхэм я пщэ иралъхьащ. ИкIи ахэр я къарум емыблэжу Iуэхум пэрыта пэтми, абыхэм ягъэхьэзыра штандартхэр ягу ирихьакъым. Парадыр екIуэкIыным махуипщI нэхъыбэ иIэжтэкъыми, мы лэжьыгъэр Театр иным и IэщIагъэлIхэм нэхъ яхузэфIэкIыну къалъытащ. Абыхэм зэман кIэщIым ящIащ бэракъ 360-р зыфIэлъ башхэм я штандартхэр, абыхэм къепхэкIауэ щытыну лентIхэр. Дэтхэнэ зы лентIми къигъэлъагъуэрт бэракъыр зыIыгъа дзэ гупым хуагъэфэща наградэр зыхуэдэр.
Мэкъуауэгъуэм и 24-м къызэIуаха парадыр екIуэкIащ Главнокоман- дующэ нэхъыщхьэм и унафэм къызэрыщыгъэлъэгъуам зыкIи темы-кIыу. Полк къыхэхахэр утыкум икIа нэужь, музыкант 1500-рэ зыхэт оркестрыр увыIащ. Абдеж бэрэбанауэм щIэту сэлэт 200-м гъэщхъауэ яIы-гъыу утыку кърахьащ Ещанэ рейхым и дзэхэм я штандартхэр икIи ахэр мавзолейм и гупэкIэ щIым щызэтрадзащ. ЯIыгъ дамыгъэхэм зэрыщымэхъашэм и щыхьэту сэлэт псоми Iэлъэхэр яIэрыгът. Апхуэдэу иухащ зэпымыуж уэлбанэм щIэту сыхьэтитI-кIэ екIуэкIа парадыр. Абы хэтащ маршал 24-рэ, генерал 249-рэ, офицер 2536-рэ, сержантрэ сэлэту 31116-рэ.
Кебеков Владимир,
«Захуагъэ здэщыIэ Урысей» партым и щIыналъэ къудамэм
и тхьэмадэ, КъБР-м и
Парламентым и депутат.
