Пасэрей хьэпшыпхэр къэзыгъэщIэрэщIэж
Ижь-ижьыж лъандэрэ адыгэхэр дахьэхыу къекIуэкIащ къамыл лIэужьыгъуэхэм ящыщ IутIэным (рогозэ), дей жыг къудамэщIэхэм, хьэуазэм арджэнхэр къыхэщIыкIыным. Зэманым ижь зыщIихуа а хьэпшыпыр кIуэ пэтми яIэщIэхуж хъуащ. Пасэрей арджэныр ди зэманым къигъэщIэрэщIэжащ икIи абы и щэхухэр щIэблэм къахузэIуех УФ-м и СурэтыщIхэм я зэгухьэныгъэм хэт, Къэзанокъуэ Жэбагъы и цIэр зезыхьэ Эстетикэ гъэсэныгъэмкIэ IуэхущIапIэмрэ КъБКъУ-м ДизайнымкIэ и колледжымрэ я егъэджакIуэ, декоративно-прикладной гъуазджэм и IэпщIэлъапщIэ, пасэрей лъэпкъ IэщIагъэм и хъумакIуэ Мэзло Руслан.
Мэзло Руслан Руслан иджыри сабийуэ пасэрей IэщIагъэм дезыгъэхьэхар и анэ ФатIимэтщ. Ар адыгэ арджэнхэр щагъэхьэзыр студие къызэзыгъэпэща IэпщIэлъапщIэ цIэрыIуэщ. ИужькIэ абы и IэщIагъэм щыхигъэхъуащ КъБКъУ-м ДизайнымкIэ и колледжымрэ КъБКъУ-м декоративно-прикладной гъуазджэмкIэ и факультетымрэ. ЗэIусэм псэ хэзылъхьэ Руслан гъуазджэм зэуэ хэпщIащ. Абы щытхъурэ пщIэрэ хуэфащэщ, и Iэдакъэ къыщIэкIа лэжьыгъэхэм лъэпкъым и дежкIэ щIэупщIэ, мыхьэнэ ин зэраIэм, гъуазджэми увыпIэфI зэрыщагъуэтым папщIэ. Мэзлом и зэфIэкI щигъэунэхуащ сурэт щIыным, графикэм, гобеленым, ятIэ гъэжьам, упщIэм. Ар нэхъ куууэ йолэжь сурэт щIыным, гобеленым, арджэным. Лъэпкъ гъуазджэм хэлъхьэныгъэфIхэр хуэзыщI щIалэм и Iэдакъэ къыщIэкIа хьэпшыпхэр езым псэкIэ пэгъунэгъущ.
Мэзло Руслан илъэс тIощIым нэблэгъауэ йолэжь арджэнхэм. Езым щыгъуазэ дызэрищIамкIэ, ар Iуэху къызэрыгуэкIкъым. Хьэпшыпыр къызыхищIыкI къамылыр гуэл, псыежэх Iуфэхэм къыщокI. Абы арджэныпхъэхэр езым егъэхьэзырыж. ЯпэщIыкIэ къамылыр къех, егъэкъабзэ, егъэгъущри, тхьэмахуитIкIэ егъэгъу. Аращи, зы арджэн игъэхьэзырыным мазэм щIигъу токIуадэ. И плъыфэр зэлъытар ар къыщыкIа щIыпIэрщ. Языныкъуэхэр удзыфафэщ, адрейхэр гъуэжьыфэщ, хужьыфэ къызыщIэлъадэхэри яхэтщ. Нэхъыщхьэращи, арджэнхэм илъэс пщIы бжыгъэкIэ зыри къащыщIыркъым.
Ди лъэпкъ IэщIагъэу, хьэпшыпу къэгъуэгурыкIуэ арджэн лIэужьыгъуэу Мэзло Руслан и Iэдакъэ къыщIэкIахэм Iэзагъэ ин яхыболъагъуэ. Нэхъапэм а хьэпшыпыр зэрымылъ адыгэ унагъуэ щIагъуэ щыIэтэкъым. Иджы куэдым ящыгъупщэжа арджэнхэр имыгъэкIуэдыжу абы къегъэщIэрэщIэж. НэгъуэщI лъэпкъхэм а хьэпшыпыр зэрамыIэм къыхэкIыу, абыхэм куэд къыщIоупщIэ. Лэжьыгъэхэм куэд зыIэпашэми, арджэ- ным хьэщIэщыр ирибгъэдэхэну уасэ зэримыIэм, абыхэм я мыхьэнэм щымыгъуазэр нэхъыбэжщ. Ар къилъытэри, зэманкIэ узэIэбэкIыжмэ а хьэпшыпыр къызэрагъэсэбэпу щытамрэ нобэ иIэ хъуа мыхьэнэмрэ щIэблэр хигъэгъуэзэну пщэрылъ зыщищIыжащ. Руслан иджыпсту ныбжьыщIэ 50-60-м нэблагъэ и гъэсэнщ. А щIалэхэмрэ хъыджэбзхэмрэ ар- джэн щIыным и щэхухэм псынщIэу дахьэх. Декоративно-прикладной гъуазджэм, пасэрей лъэпкъ IэщIагъэм я мыхьэнэр Мэзло Руслан ныбжьыщIэхэм зэрагуригъаIуэмрэ абы и пщIэр къызэриIэтыжымрэ гуапэщ. ЩIэблэр гъэсэным, лъэпкъым и щэнхабзэмрэ гъуазджэмрэ щIэпIыкIыным сыт щыгъуи мыхьэнэшхуэ иIэщ.
Нэхъ пасэм хабзэм тету унагъуэ ихьэну хъыджэбзым и дыщырыкIыр щигъэхьэзыркIэ арджэнищ зэIуищэну и къалэнт, и IэпэIэсагъэмрэ ар лэжьыгъэм зэрыхуэнэхъуеиншэмрэ къигъэлъагъуэу. Ахэр нобэ алэ-рыбгъу папщIэу, нэмэзлыкъыу, пэш гъэдахэу къагъэсэбэп. Зыр адрейм ефIэкI, нэр зыгъэгуфIэ, гукъыдэжрэ дэрэжэгъуэрэ къозыт арджэн телъыджэхэм Руслан зэрелIалIэр, абыхэм гугъу зэрыдехьыр нэрылъагъущ. Ахэр щигъэхьэзыркIэ къегъэсэбэп дуней псом щызекIуэ иджырей Iэмалхэр, Iуэху бгъэдыхьэкIэхэр, абы щыгъуэми хабзэм къытемыкIыу. Зыми емыщхь, нэгъуэщIхэм ефIэкI Iуэху бгъэдыхьэкIэ зиIэ Мэзлом и арджэнхэр зи унэ щIэлъыну емыхъуапсэ гъуэтыгъуейщ, ауэ ахэр зэкъуэмычауэ зэгъусэу хъумэн, зэман-зэманкIэрэ утыку ихьэн хуей хьэпшыпщ.
Мазлом зэрыжиIэмкIэ, пасэм цIыхур дунейм къыщытехьам щыщIэдзауэ дунейм ехыжыху арджэ-ныр къадэгъуэгурыкIуэрт. Адыгэ хьэщIэщхэм арджэнхэр шыкIэпшынэм, пхъэцIычым, Iэщэхэм я гъусэу блыным фIадзэурэ унэр ирагъэдахэу, сабий къалъхуагъащIэр, апхуэдэу дунейм ехыжар иужьрей гъуэгуанэм щытрагъэувэжкIэ абы трагъэгъуа-лъхьэу къекIуэкIащ, гущэрылъ, алэрыбгъу папщIэу къагъэсэбэпу. КъищынэмыщIауэ, цIыхубзхэм арджэным къыхэщIыкIа щIакхъуэдэлъхьэхэр зэрахьэрт, ерыскъыхэкIхэр зэмыкIуэкIыу куэдрэ абы щыпхуэхъумэу къалъытэрти.
— ЦIыхум и Iэпкълъэпкъым зэрызихъуэжым хуэдэу, арджэнми зэхъуэкIыныгъэ гуэрхэр дыболъагъу. ЩIымахуэм абы уегъэхуабэ, гъэмахуэм укъегъэщIыIэтыIэ. Ноби лъэпкъым дежкIэ арджэным мыхьэнэш-хуэ иIэщ. Псом хуэмыдэу къупщхьэ уз зиIэхэм я узыншагъэмкIэ сэбэпышхуэщ. Апхуэдэу, гу зэрылъыстащи, зи Iэпкълъэпкъым сэкъат иIэ сабийхэр арджэн щIыным щыхэзгъэгъуазэкIэ, куэдкIэ щхьэпэ яхуохъу, ар щагъэхьэзыркIэ, я Iэпхъуамбэ псори зэуэ зэрызэдагъэлажьэм и фIыгъэкIэ, — жеIэ Руслан. — Арджэнхэм я гугъу пщIымэ, классикэхэми, иджырей щIыкIэм тету сщIахэми щIэупщIэ яIэщ. А хьэпшыпыр нэхъапэм зэрагъэхьэзыру щытамрэ иджырей бгъэдыхьэкIэмрэ зэщхьэщокI. Пасэм а Iуэхугъуэм иджы хуэ-дэу зэманышхуэ трагъэкIуадэртэкъым. Си щхьэкIэ арджэнхэм сигу щахуэзагъэр тхыпхъэ дахэхэмрэ плъыфэхэмрэ хэзухуанэу сыщелIалIэм дежщ.
Зи ужь ихьэ Iуэхухэр фIыуэ къызэхъулIэ Руслан и лэжьыгъэхэр зэман-зэманкIэрэ утыку щыщигъэлъагъуэкIэ гу лъыботэ абы и зэфIэ- кIым, и IэпэIэсагъэм зэрыхигъэхъуам. Мэзлом и лэжьыгъэхэр мызэ-мытIэу щигъэлъэгъуащ КъБР-м и Лъэпкъ, СурэтыщI гъуазджэхэмкIэ музейхэм, Москва къалэм, Флоренцием, Дагъыстэн, Шэшэн, Осетие Ищхъэрэ — Алание, Адыгэ республикэ-хэм. ДызыхуэкIуэ зэман гъунэгъум абы и арджэнхэр Грознэ, Черкесск къалэхэм, Абхъаз республикэм щигъэлъэгъуэну и мурадщ. Мэзлом и Iэдакъэ къыщIэкIа хьэпшыпхэр гъэщIэгъуэнщ, я теплъэкIи удэзыхьэхщ. Языныкъуэхэр укъэзыгъэуIэбжьщ, ар щIэщыгъуэ гуэрхэм зэпымыууэ я лъыхъуакIуэ IэпщIэлъапщIэщи. Егъэлеиныгъэ хэмылъу дэтхэнэ зыри узыIэпызышэщ, гупсы-сэ куу зыщIэлъщ. Руслан и иужь- рей лэжьыгъэхэр япэрейхэм къащхьэщокI плъыфэмрэ тхыпхъэмрэ абыхэм хэухуэнэным гулъытэ нэхъыбэ зэращыхуищIамкIэ. Ахэр щыхьэт тохъуэ пасэрей адыгэ IэщIа- гъэр иджырей зэманым декIуу къызэригъэщIэрэщIэжым. Арджэнхэр я тхыпхъэхэмкIи, я инагъкIи лIэужьыгъуэ куэду зэрызэщхьэщыкIыр и нэщэнэщ художникыр лъагапIэщIэхэм зэрыхуэкIуэм. ДахагъэкIэ гъэнщIа Мэзлом и арджэнхэм къапкърыкI хуабагъэмрэ гуапагъэмрэ дыгъэм хуэдэу узищIашэ. А лэжьыгъэхэр я щыхьэтщ IэпщIэлъапщIагъэм, гъуазджэм, дахагъэмкIэ зэрамыIэм.
Лъэпкъ гъуазджэр зыгъэбей Мэзлом арджэным цIыхухэр нэ- гъуэщIынэкIэ иригъэплъыжащ. Ижь-ижьыж лъандэрэ адыгэм къы- декIуэкI а хьэпшыпхэр и пэкIэ зэ- рагъэкIуэтэнум, ахэр нэхъ зэмылIэужьыгъуэу, гъэщIэгъуэну цIыхубэм я пащхьэм зэрырихьэнум хущIэкъу зэпытщ ар. Еш зымыщIэу республикэ гъуазджэм и зыужьыныгъэм хуэлажьэ, ди щIыналъэм къищынэмыщIауэ, гъунэгъу хэ- гъуэгухэм, хамэ къэралхэм щып- сэууэ и лэжьыгъэхэр фIыуэ зы- лъагъухэр зыгъэгуфIэ ди лъэпкъэгъу художникым и зэфIэкIыр зымащIэ-кIи имыгъэкIэщхъэну, къэмыувыIэу адэкIи ехъулIэныгъэфIхэр зыIэригъэхьэну дыхуохъуапсэ.
ТЕКIУЖЬ Заретэ.
Сурэтхэр Къарей Элинэ трихащ.
