«Іуащхьэмахуэ 5642» щIэныгъэ-егъэджэныгъэ проектым и IуэхукIэ
Бэрбэч ХьэтІутІэ и цІэр зезыхьэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым иджыблагъэ щекІуэкІащ «Нейтрино: интеллект системэхэр, ІэмалыщІэхэр, экономикэ щхъуантІэр» щІэныгъэ-егъэджэныгъэ центрыр къызэгъэпэщынымкІэ онлайн-зэхуэс убгъуа. ЩІэныгъэ зэхуэсым кърихьэлІахэм зэпкърахащ «Іуащхьэмахуэ 5642» проектым и къехьэжьэкІэ хъунум епха Іуэхугъуэ нэхъыщхьэхэр, абы пыщІа тхылъымпІэхэм я гъэхьэзырыныр здынэсар, адэкІэ щІапхъэхэр зыубзыху планыр.
ЩІэныгъэ зэхуэсым кърихьэлІащ Къэбэрдей-Балъкъэрым егъэджэныгъэмкІэ, щІэныгъэмрэ щІалэгъуалэм я ІуэхухэмкІэ и министрым и къалэнхэр зыгъэзащІэ Езауэ Андзор, щІэныгъэ-егъэджэныгъэ центрым хэту Къэбэрдей-Балъкъэрым, Къэрэшей-Шэрджэсым, Осетие Ищхъэрэ — Аланием къикІа щІэныгъэлІхэмрэ ІэщІагъэлІхэмрэ.
ЗэІущІэм и пэщIэдзэм, Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым и проректор Хьэшыр Светланэ къыхигъэщащ: «ЩІэныгъэ-егъэджэныгъэ центрыр къызэІухыным фІыуэ хэлъыр щІыналъэм зэрызыдиужьынум къыщынэркъым, атІэ едгъэкІуэкІ лэжьыгъэм и фІыгъэкІэ щІэныгъэр зи лъабжьэ технологие инхэр хэзыпщэ ІуэхущІапІэхэм къыщІагъэкІ хьэпшыпхэм, ящІэ Іуэхутхьэбзэхэм хьэкъулэ тетыкІыныр ящхьэщихынущ. Абы уфІэкІыжмэ, щІэныгъэмрэ егъэджэныгъэмрэ епха ІуэхущІапІэу центрым хэтхэр «ЩІэныгъэ» лъэпкъ проектым и грант программэхэм тыншу хыхьэфынущ. Сэ фІы дыдэу къызгуроІуэ, иджыпсту зэдгъэпэщыну зи яужь дит центрым хуэдэ зиІэ щІыналъэхэм уапеуэныр зэрыхьэлъэ дыдэр. Абыхэм щІэныгъэ грант къыдэхыным и пІалъэр фІыуэ ящІэ, хьэрхуэрыкІэм хуэІэижьщ, я ехъулІэныгъэхэми куэд щыгъуазэщ. Апхуэдэу щыт пэтми, узыпэмылъэщын щыІэкъым. Ди гуращэхэр къыщыдэхъулІэнур ди къарумрэ зэфІэкІымрэ зэдгъэуІуа нэужьщ. Абы щхьэкІэ къытпэщылъ Іуэхухэм я инагъымрэ мыхьэнэуэ яІэмрэ фІыуэ къыдгурыІуэн хуейщ. Псом япэрауэ, центрым хэт ІуэхущІапІэ 30-м я гуащІэр зэуІу щІауэ проектым и ешэжьэным пылъ лъэпо- щхьэпохэр къызэнэкІын, тхылъымпІэхэр икІэщІыпІэкІэ гъэхьэзырын хуейщ. ЕтІуанэрауэ, щІыпІэхэм къэрал унафэр щызезыхьэ ІуэхущІапІэхэм запыщІауэ зи ужь дитыр ягурыгъэІуэн, Іэмал зэриІэкІэ къызэдегъэщтэн хуейщ. Дунейр зыхуэкІуа зыужьыныгъэм дызэрылъэІэсын щІэныгъэ дбгъэдэлъщ, дазэрылъэщІыхьэн зэгурыІуи димыІэу хъунукъым».
Урысейм щІэныгъэхэмкІэ академием и Къэбэрдей-Балъкъэр щІэныгъэ центрым и унафэщІ Нэгъуей Залымхъан арэзы техъуащ Хьэшырым жиІахэм: «ЩІэныгъэ-егъэджэныгъэ центр къызэгъэпэщыныр ди щІыналъэм дежкІэ къызэрымыкІуэу Іуэхугъуэшхуэщ, пщэрылъ къытщищІхэри инщ. ЩІыпІэ зыужьыныгъэм епхауэ зыхуэдгъэувыж къалэнхэр цІыкІуфэкІукъым, абы къыхэкІыуи, программэр егупсысауэ, лъэбакъуэ къэс зэпэшэчауэ зэхэлъхьэныр къытпэщылъщ. Къэлъытэн хуейщ программэм и гъэзэщІэныр къызэпызыудынкІэ хъуну шынагъуэхэр, мылъку и лъэныкъуэкІэ къыхэкІыну зэІумыбзхэр. Программэр зэпымыууэ лэжьэн хуэдэу, и щыщІэныгъэхэр игъуэм къыщІэгъэща, и фІагъхэми нэхъри зегъэубгъуа хъун папщІэ, центрым и къызэгъэпэщыныр зи нэІэ щІэт гуп гъэнэхуауэ, тхьэмахуэ къэс зэ зэхуэзэу, зэпэІудзами, зэрыщІэу щытыпхъэт».
«ЩІыпІэхэм къэрал унафэр щызезыхьэ ІуэхущІапІэхэм дэлэжьэныр Іэмал зимыІэщ, — жиІащ Хетагуров Коста и цІэр зезыхьэ Осетие Ищхъэрэ къэрал университетым и проректор Туаевэ Бертэ. — ЩІэныгъэ-егъэджэныгъэ центрыр дунейм къызэрытехьэну концепцэм абыхэм я псалъэ хэмылъу хъунукъым. Мылъку и лъэныкъуэкІэ центрым и лэжьыгъэр къызэзыгъэпэщ бюджетым къэралри хэтыныр фІэкІыпІэ зимыІэщ».
Къэбэрдей-Балъкъэрым ЕгъэджэныгъэмкІэ, щІэныгъэмрэ щІалэгъуалэм я ІуэхухэмкІэ и министерствэр щІэныгъэ-егъэджэныгъэ центрыр щІыналъэм щыІэнымкІэ, абы зиужьыным теухуауэ дэІэпыкъуэгъу зэрыхъунумкІэ министрым и къалэнхэр зыгъэзащІэ Езауэ Андзор къызэхуэсахэр къигъэгугъащ.
ЗэIущIэм кърихьэлІахэм центрым и лэжьыгъэр зэрекІуэкІыну унэтІыныгъэхэр ягъэнэхуащ, зэрылэжьэну планым и жыпхъэми и гъунэр иралъащ, щхьэж и еплъыкІэрэ и бгъэдыхьэкІэрэ къыщыхилъхьэну Іэмал щиІэну къыкІэлъыкІуэ онлайн-зэхуэсым и пІалъэри траухуащ.
Зэхуэсым хэтахэм зэакъылэгъуу къыхагъэщащ центрым и щІэныгъэ зэфІэкІым уеплъмэ, къиІэтыну лэжьыгъэр ди щІыпІэм къыщыщхьэпэным и мызакъуэу, дунейпсо мыхьэнэ иІэнкІэ зэрыхъунур.
ТАБЫЩ Мурат.
