Къэбэрдей-Балъкъэрым егъэджэныгъэм щытрагъэкIуадэр къэкIуэну зэманым хуолажьэ
ФокIадэм и 1-м къару егъуэт «УФ-м зэрыщрагъаджэм и IуэхукIэ» законыщIэм. Абы Урысейм егъэджэныгъэмкIэ и системэм и Iуэхугъуэ зыбжанэ, къапщтэмэ, егъэджэныгъэмкIэ IуэхущIапIэхэр зэрызэхагъэкI щIыкIэр, куууэ ехъуэж, егъэджэныгъэм и IуэхугъуэщIэхэр, егъэджэныгъэмкIэ программэхэм я классификацэр еубзыху.
Къуаншагъэ илэжьа — IуагъэкI
Сурэтыр КЪАРЕЙ Элинэ трихащ Къэралым и щIыналъэхэм къапэщытащ а Iуэхум егугъуу зыхуагъэхьэзырыну: бюджетым и лъэныкъуэкIэ къабгъэдэхуэ полномочиехэм, щIыналъэм и экономикэ, лъэпкъ, демографие къыхэщхьэхукIыныгъэхэм ятещIыхьауэ хабзэ мардэхэм хэплъэжыну, абыхэм зэхъуэкIыныгъэхэр халъхьэну е къару ямыIэжу къалъытэну, егъэджэныгъэм пыщIа Iуэхухэр зэблэзыгъэкI законыщIэхэр къащтэну. Къэбэрдей-Балъкъэрым икъукIэ егугъуу зыщыхуагъэхьэзыращ федеральнэ законыщIэм къару щигъуэтыну зэманым. Егъэджэныгъэм и Iуэхур КъБР-м и Iэтащхьэ Къанокъуэ Арсен и нэIэм хэхауэ щIигъэтщ икIи мы IэнатIэм абы тэмэмагъ хелъхьэ. Къапщтэмэ, 2013 гъэм Зыуэ щыт къэрал экзаменхэр къыIаха нэужь къащта унафэ ткIийм къигъэлъэгъуащ мыхъумыщIагъэхэр яшэчыну властым и лэжьакIуэхэм зэрамымурадыр.
Рособрнадзорым къыщIигъэща мыхъумыщIагъэхэр куууэ зэпкърахащ. Абы ипкъ иткIэ жэуапым ирашэлIащ зи къулыкъукIэ зэхуэмыдэ цIыху зыбжанэ. ИрагъэкIуэкIа къэпщытэныгъэхэм къагъэлъэгъуахэм япкъ иткIэ, я IэнатIэхэм IуагъэкIащ КъБР-м Зыуэ щыт къэрал экзаменхэр щегъэкIуэкIынымкIэ жэуап зыхь къулыкъущIэхэр. Къанокъуэ Арсен къигъэуващ КъБР-м Егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и министерствэм егъэджэныгъэм и IэнатIэм кIэлъыплъынымкIэ и департаментым и унафэщIыр жэуап ткIийм ирашэлIэну икIи ар и къулыкъум IуагъэкIащ. Апхуэдэу трагъэкIащ КъБР-м и Правительствэм и УнафэщIым и къуэдзэу егъэджэныгъэм пыщIа Iуэхухэм кIэлъыплъыну зи пщэ къыдэхуэр. Министрым выговор ткIий иратащ. Абы къалэн щащIащ егъэджэныгъэм и IуэхущIапIэ псоми я унафэщIхэр зыпэрыт къулыкъухэм зэрахуэфащэр фокIадэм и 1-м нэсыху щIипщытыкIыну.
МардэщIэхэм тету
ИкIэщIыпIэкIэ зэфIэгъэкIын хуей къыкIэлъыкIуэ Iуэхуу республикэм и Iэтащхьэм къигъэуващ сабий садхэр дяпэкIэ зэпэубыдауэ щымыгъэтыжыныр. ЩIэныгъэхэм я махуэм хуэзэу Къэбэрдей-Балъкъэрым Iуэху гуфIэгъуэ къыщыхъунущ — и бжэр сабийхэм яхузэIуихынущ Iэдииху къуажэм дащIыхьа курыт школым. Абы цIыху 550-рэ щIэхуэнущ.
2015 гъэм нэсыху республикэм щагъэзэщIэну я мурадщ егъэджэныгъэм ехьэлIа проект зыбжанэ. Иджыпсту Лэскэн районым щыщ Урыху къуажэм и школымрэ Прохладнэ къалэм дэт школ №8-мрэ къагъэщIэрэщIэж, Аруан къуажэм сабийуэ 185-рэ зыщIэхуэн еджапIэ дащIыхь. Шэрэдж районым щыщ Жэмтхьэлэ Ипщэ къуажэм сабий 320-рэ зэкIуэлIэн курыт школ дэщIыхьыным сом мелуан 77-рэ щыхухахащ республикэм и инвестицэ программэ пыухыкIам.
Школхэмрэ сабий садхэмрэ къэгъэщIэрэщIэжыным, ухуэным къыдэкIуэу, КъБР-м и унафэщIхэм гулъытэ хэха хуащI пэщIэдзэ щIэныгъэ зэрырагъэгъуэт мардэщIэхэр зэтегъэувэным. Апхуэдэ мардэщIэхэр республикэм и щIыналъэм 2010 гъэ лъандэрэ къыщагъэсэбэп. ИрагъэкIуэкIа гъэунэхуныгъэхэм къарикIуахэр тэмэму къалъытащ, абы къыхэкIыу иджы и апхуэдэ мардэхэмкIэ ирагъэджэнущ КъБР-м и пэщIэдзэ классхэм щIэс сабийхэм я процент 80-м нэблагъэр.
МардэщIэхэр къагъэсэбэпын папщIэ школхэм я инфраструктурэри ирагъэфIэкIуэн хуей хъуащ. Дызэрыт илъэсыр иухыху иджырей IэмэпсымэхэмкIэ къызэрагъэпэщынущ пэщIэдзэ классхэм я кабинету миным нэблагъэ.
— Апхуэдэ зэхъуэкIыныгъэ хъарзынэхэр къыщежьар дыгъуасэкъым. Iуэхухэр ефIакIуэу зэрыхуежьар дэ идохьэлIэ Къанокъуэ Арсен республикэм и Iэтащхьэу зэрагъэувам, — жеIэ Тырныауз къалэм дэт гимназие №5-м и унафэщI Моллаевэ ФатIимэ. — Ар еджапIэхэм щIэх-щIэхыурэ макIуэ, Iуэхухэр зэрекIуэкIым щыгъуазэ зещI. Ди гимназием и закъуэ ар тIэунейрэ щыIащ.
2006 гъэ лъандэрэ дэ зэпеуэ зэмылIэужьыгъуэхэм, федеральнэ, щIыналъэ программэхэм дыхэтщ икIи абыхэм я фIыщIэкIэ ахъшэшхуэ къытIэрыхьэри, еджапIэр зэдгъэпэщыжащ, предмет щхьэхуэхэмкIэ классхэр зэдгъэпэщащ, иджырей Iэмэпсымэхэр къэтщэхуащ. «Европэм и школ» проектым дыхэтщи, абы ипкъ иткIэ ди сабийхэр Скандинавием щыщ къэралхэм дгъакIуэурэ зэман кIэщIкIэ щедгъэджэн тхузэфIокI. А псоми я фIыщIэкIэ, дэ къэралым и гимназие нэхъыфI дыдэу 100-м ящыщ дыхъуащ, республикэм и еджапIэ нэхъыфI цIэр къытфIащащ. Школхэм я нэхъыбэр мис апхуэдэ гъуэгум тетщ.
Моллаевэ ФатIимэ къыхегъэщхьэхукI: езы егъэджакIуэхэр я IэщIагъэм зэрыбгъэдыхьэ щIыкIэми зихъуэжащ. Иджыпсту дэтхэнэми и лэжьэкIэм хуэфащэ ахъшэ кърату зэрыхуежьам, и IэщIагъэмрэ щIэныгъэмрэ хигъэхъуэну Iэмалхэр иIэ зэрыхъуам къыхэкIыу педагогхэр лэжьыгъэм нэхъ егугъуу бгъэдохьэ. Абы псоми я сэбэп хэлъщ, сыту жыпIэмэ а IэнатIэр егъэфIэкIуэнымкIэ егъэджакIуэ лъэщым, зи IэщIагъэм хуэфащэм куэд елъытащ.
ЩIыналъэм гулъытэшхуэ щыхуащI егъэджэныгъэм и IэнатIэм щылажьэ псоми я щIэныгъэмрэ IэщIагъэмрэ зэрыхагъахъуэр егъэфIэкIуэным. Къапщтэмэ, хэхауэ къызэрагъэпэща курс щхьэхуэхэм информацэ-технологие Iуэхухэм щыхурагъэджащ республикэм и школ псоми я егъэджакIуэхэмрэ унафэщIхэмрэ я процент 90-м щIигъур.
Школым кIуэ сабий зиIэ унагъуэу КъБР-м исхэм я процент 80-м щIигъум езыхэм я бынхэр зэреджэм, школым зэрекIуалIэм теухуа информацэм электрон Iэмэпсымэхэр къагъэсэбэпурэ щыгъуазэ защIыфынущ. Абы папщIэ республикэм и школ псоми документхэр зэрыщызэрахьэр электрон Iэмалым хуагъэкIуащ. Псори дызэса класс журналхэр щыкIуэдыжыну зэманри жыжьэжкъым.
Электрон Iэмэпсымэхэр къагъэсэбэпурэ, сабийхэр я унэ къыщIэмыкIыу езыгъаджэ базовэ IуэхущIапIэхэр зэтрагъэуващ икIи ахэр зыхуеину IэмэпсымэхэмкIэ къызэрагъэпэщащ. Абы и фIыщIэкIэ сабийхэм, псом хуэмыдэу къуажэхэм щыIэ школ мыинхэм щеджэхэм щIэныгъэ тэмэм ягъуэт.
Къэбэрдей-Балъкъэрым и Iэтащхьэ Къанокъуэ Арсен жеIэ:
— Егъэджэныгъэм тебгъэкIуадэ ахъшэр зэи пщIэншэу кIуэдынукъым. Къэбэрдей-Балъкъэрым и Правительствэм и лэжьакIуэхэм нэгъэсауэ къагуроIуэ ди къэкIуэнур — ди сабийхэр — зыхуей хуэгъэзэным къарууи мылъкууи диIэр етхьэлIэн зэрыхуейр. 2013 гъэм и закъуэ а Iуэхум хухах федеральнэ субсидиехэр сом мелуан 400-м щIегъу. Ди деж щагъэзащIэ КъБР-м и социально-экономикэ зыужьыныгъэм и илъэситху программэр. Абы ипкъ иткIэ гъуэгущIэхэр, лъэмыжхэр, школхэр, сабий садхэр, спорт комплексхэр яухуэ икIи а лэжьыгъэхэм адэкIи пащэ. Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ округым зегъэужьынымкIэ къэрал программэм зэрыхэтым и фIыщIэкIэ, Къэбэрдей-Балъкъэрым 2025 гъэм нэсыху егъэджэныгъэм, узыншагъэр хъумэным, инфраструктурэм зегъэужьыным ятеухуа проектхэр гъэзэщIэным сом мелард 295-м щIигъу хухихынущ. Шэч лъэпкъ хэмылъу, абы экономикэм и зыужьыныгъэр щIигъэхуэбжьэнущ, республикэм и цIыхухэм я псэукIэр иригъэфIэкIуэнущ.
Псалъэм къыдэкIуэу
Тхьэмахуэ кIуам егъэджакIуэхэм я шыщхьэуIу зэIущIэр, «УФ-м зэрыщрагъаджэм и IуэхукIэ» законыщIэм къару зэригъуэтым къыхэкIыу КъБР-м егъэджэныгъэмкIэ и IэнатIэм къыбгъэдэхуэ къалэнхэм щытепсэлъыхьар, Налшык щригъэкIуэкIащ УФ-м егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и министр Ливанов Дмитрий. УФ-м и министерствэм и Iэтащхьэм къыхигъэщащ фокIадэм и 1-м ирихьэлIэу къару зыгъуэт хабзэ мардэщIэхэр цIыхухэр зэрыщыгугъым хуэдэу егъэджэныгъэр къызэгъэпэщыным зэрыхуэунэтIар. Ливановым жиIащ цIыхухэр школым куэдкIэ зэрыщыгугъыр. Абыхэм ящыщщ педагогикэм и иджырей технологиехэмрэ зыхуэфащэ тыншыпIэхэмрэ къызэгъэпэщыныр, лъэпкъ зэгурыIуэныгъэ зэтегъэувэныр, ауэ нэхъыщхьэ дыдэр егъэджэныгъэм и фIагъырщ.
КъБР-м егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и министр Семэн Пщыкъан къигъэлъэгъуащ егъэджэныгъэм и Iэ- натIэм щат улахуэр ику иту республикэм и экономикэм къыщалэжьым нэхърэ процентибгъукIэ нэхъыбэ ящIын зэрахузэфIэкIар.
«Российская газета
Неделя» газет, №6168,
2013 гъэм шыщхьэуIу и 29-м
