Лъабжьэ быдэ
Кавказ Ищхъэрэм щыпсэу щIалэгъуалэр зэхэзышэ «Зэныбжьэгъугъэ» проектым и мыгъэрей лэжьыгъэр купщIафIэу зэрекIуэкIар нэрылъагъу щытщыхъуащ ар щызэхуащIыжым Iуэхум хэта псори къызрихьэлIэжа пщыхьэщхьэм.
Ижь-ижьыж зэманым адыгэм хабзэу яIащ унагъуэм къихъуа сабийр къану яту. Апхуэдэ пщIэ лъагъэсырт сыт хуэдэ Iуэхуми фIыуэ хэзыщIыкI, куэдым хуэIэкIуэлъакIуэ, сабийр къарууфIэу, хабзэрэ нэмысрэ хэлъу къэзыгъэхъуфыну унагъуэм. Абы къикIыртэкъым адэ-анэм я быныр апхуэдэу яхуэмыгъэсэну, ауэ а Iэмалыр куэдкIэ нэхъ щхьэпэу къалъытэрт… Зи гугъу тщIы хабзэр «Зэныбжьэгъугъэ» Iуэхум лъабжьэ хуохъу. Къэбэрдей-Балъкъэрым, Къэрэшей-Шэрджэсым, Ингушым, Шэшэным, Осетие Ищхъэрэ — Аланием, Дагъыстэным я щIэблэр зыр адрейм деж щохьэщIэ, тхьэмахуэм и кIуэцIкIэ лъэпкъхэм я щыIэкIэ-псэукIэм дэтхэнэми зыщегъэгъуазэ. Iуэхур 2009 гъэм зэхаублащ, а зэманым къриубыдэуи цIыху 300-м щIигъу абы хэтащ.
— Унагъуэм ухэсу гъунэгъу лъэпкъыр зэбгъэцIыхуну нэхъ тыншщ, — жеIэ КъБР-м Егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и министерствэм щIалэгъуалэ программэхэмрэ проектхэмрэ я IуэхухэмкIэ и къудамэм и унафэщI Джаппуев Мусса. — Апхуэдэ IэмалкIэ щIалэгъуалэр нэхъ зэрыцIыхуа мэхъу, я хабзэри къащIэ. Унагъуэхэм щыхьэщIэ сабийхэм я щIыналъэр ирагъэцIыху, музейхэм яшэ, я лъэпкъ шхыныгъуэхэр хуапщэфI. «Зэныбжьэгъугъэр» къызэрызэдгъэпэщрэ илъэс 5-нэ мэхъури, нэрылъагъущ абы фIыгъуэ къызэрыдэкIуэр, уеблэмэ къуэш пэлъытэ зэхуэхъу щIалэхэр ИнтернеткIэ адэкIи зэрощIэ, зэхуозэ…
Унагъуэхэм щыхьэщIа ныбжьыщIэхэр (мы гъэм Iуэхум щIалэгъуалэ 70 хэтащ) иджыблагъэ щызэхуэсыжат Налшык дэт «Ридадэ» рестораным. Ныбжьэгъу зэхуэхъуа унагъуэхэр иджыри зэ зэбгъэдагъэсыжащ, ялъэгъуахэмрэ гукъинэ ящыхъуахэмкIэ зэдэгуэшащ.
Зэхуэсыр щIэщыгъуэу, утемызашэу езыгъэкIуэкIа Аттаев Азноррэ Гергокаевэ Хьэлимэтрэ чэзууэрэ ныбжьыщIэхэр утыку кърашащ, я гупсысэхэр, мурадхэр жрагъэIащ, зэхыхьэм зэрыхэтам щыхьэт техъуэ тхылъхэри дэтхэнэми иратащ. Шэшэн Республикэм икIыу Къэрэшей-Шэрджэсым щыхьэщIа Бетельгериев Хьэсу къыхигъэщащ лъэпкъ шхыныгъуэ хуапщэфIахэм ящыщу джэд лыбжьэр игу зэрырихьар. ЩIалэ цIыкIум ар зэрагъэхьэзырым зыщигъэгъуэзащи, и анэм иригъэпщэфIыну жеIэ.
Дагъыстэным щыщ Мусаев Курахмэ къыщалъхуа махуэм техуат зэхыхьэр щызэхуащIыжри, щIалэм къуэш къыхуэхъуахэр къехъуэхъуащ ехъулIэныгъэ, узыншагъэ иIэну.
Шэшэным щыщ Орсханхэ я унагъуэм щагъэхьэщIащ щIалитху: Сагов Хьэмзэт (Ингуш Республикэм щыщщ), Кокаев Александррэ Джагаев Аланрэ (Осетие Ищхъэрэ — Алание), Бэрбэч Алихъанрэ Жарашуев Зейтунрэ (Къэбэрдей-Балъкъэр) сымэ. ЩIалэгъуалэр нэжэгужэу тепсэлъыхьыжащ я зэманыр купщIафIэу зэрагъэкIуам, щхьэж и хабзэкIэ зэрызэдэгуэшам, зи деж тхьэмахуэкIэ щыIа унагъуэми фIыщIэ хуащIащ. Ахэр къэфакIуэ Iэзэуи къыщIэкIат, утыкум «зэныбжьэгъугъэ къафэкIэ» икIыжащ. Орсхан Маликэ фIэхьэлэмэту ныбжьыщIэхэм зэ-ракIэлъыплъар жиIащ, я хьэл елъытауэ цIэ зырыз къазэрыхуигупсысар, хабзэ зэрадилъэгъуар къыхигъэщащ.
Кавказ Ищхъэрэм щыпсэухэм я щIэблэр узыншэну, акъылыфIэу щытыну, къару яхэлъыну ехъуэхъуащ КъБР-м Егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и министрым и къуэдзэ Геккиев СулътIан.
ЩIалэгъуалэм я гукъыдэжыр къаIэтащ ди уэрэджыIакIуэхэу Зеущэ Iэуес, Теппеев Алим, Шэрхъ Любовь, Лилу сымэ.
БАГЪЭТЫР Луизэ.
