ЦIыхугъэшхуэ зыхэлъ адыгэ бзылъхугъэ
Уз хьэлъэм хигъэзыхь цIыхум и гур гъэдэхэн, гущIэгъу хуэщIын, хуэсакъын хуейщ. Сымаджэр зыхуей хуэгъэзэныр, абы и псэм, и гум удыхьэу удэIэпыкъуныр, кIэщIу жыпIэмэ, узым зэщIиубыдар зехьэныр Iуэху тыншкъым, ар псоми яхузэфIэкIыркъым. Нобэ зи гугъу фхуэсщIынур апхуэдэ гугъуехьым щымыщтэ, цIыхугъэшхуэ зыхэлъ, псэ къабзэ зиIэ Къаскъул Люсэщ (нэхъыбэу ар къызэрацIыхур Ленэущ).
Къаскъул Люсэ (Ленэ) Ленэ и щхьэгъусэ Хъалид уз хьэлъэм зэрызэщIиубыдэрэ илъэс етхуанэ хъуащ. Инсульт къызэуэлIа цIыхухъум и щIэлъэныкъуэр къыдэбзыркъым, псалъэркъым. Ленэ ар сабийм хуэдэу зэрехьэ, зыхуей хуегъазэ, кIэлъоплъ. Сымаджэ, Iэрызехьэ куэди слъэгъуащ сэ. Ауэ согъэщIагъуэ, схуэухыркъым Ленэ шыIэныгъэу бгъэдэлъыр. Ар гуапэу, щабэу, и бзэр IэфIу бгъэдэтщ и сымаджэм.
Сэ куэдрэ Ленэ и жьэгум сихьащ. Ар фIыуэ слъагъу, пщIэ зыхуэсщI си гъунэгъу дыдэ цIыху телъыджэщ. Абы и нэгур зэхэуфауэ е сымаджэр къытехьэлъэу «сезэшащ» жиIэу къэхъуауэ сщIэркъым. «Ленэ, уи сымаджэр дауэ щыт?»,- жаIэу къеупщIIамэ, сыт щыгъуи жэуапыр зыщ: «Си сымаджэм хуэдэу щIыкIафIэ узыр зытехьэлъэхэм яхэткъым». Дэнэ кърихрэ апхуэдиз къарурэ шыIэныгъэрэ?
…Ленэхэ дохутыр щIэсу срихьэлIат. «НэхъыфI ухъуащ, сэбэп къыпхуэхъур хущхъуэм и закъуэкъым, нэхъыбэу ар и фIыщIэщ гуапэу, щабэу, бзэ IэфIу къыббгъэдэт уи щхьэгъусэ Ленэ», — къыжриIат абы щыгъуэ.
Гъунэгъури, Iыхьлыри, къэзыцIыху дэтхэнэри щыгъуазэт Ленэ гугъуехьым хэхуа и щхьэгъусэм хуищI пщIэм, еш имыщIэу абы узыр зэрыщигъэпсынщIэным къарууэ иIэр зэрырихьэлIэм.
Зи гугъу фхуэсщI адыгэ бзылъхугъэр илъэс 37-кIэ Дзэлыкъуэ куейм хыхьэ Совхознэ жылагъуэм дэт курыт школым щылэжьащ. Ар сыт щыгъуи егъэджакIуэ нэсу къекIуэкIащ. 2008 — 2009 гъэхэм Урысей Федерацэм щрагъэкIуэкIа «ЕгъэджакIуэм и илъэс» зэхьэзэхуэм абы текIуэныгъэр щызыIэригъэхьащ. Зэпеуэм хыхьауэ, гъуэгуанэм и зэхуэдитIыр къикIуауэ Ленэ и щхьэгъусэр сымаджэ хьэлъэ хъуащ. Апхуэдэу къыщылъыкъуэкIым, зэпеуэм къыхэкIыну мурад ищIат. АрщхьэкIэ, и гъунэгъухэми, анэкъилъхухэми, сыт щыгъуи дэIэпыкъуэгъушхуэ къыхуэхъуа, ноби закъыщIэзыгъакъуэ и шыпхъу ФатIимэтрэ абы и щхьэгъусэ Бэрокъуэ БетIалрэ я бынхэмрэ, псом хуэмыдэу я къуэ Мухьэмэди, и лэжьэгъухэми ипэкIэ кIуэн зэрыхуейр къыдаIыгъащ. Абы и къарур пэлъэщащ и сымаджэри зыхуей хуигъэзэну, лъагапIэми нэсыну. ИпэжыпIэкIэ ехъулIэ- ныгъэр къызыпэкIуа лэжьыгъэшхуэ зэфIихыну Ленэ хузэфIэкIащ. Абы Алыхьышхуэр дэIэпыкъуэгъу къыхуэхъуащ и сымаджэм пщIэуэ хуищIымкIэ, къару къыхилъхьащ.
Сымаджэр къабзэу, зыхуей хуэзэу зехьэным, абы и щIэупщIакIуэхэм гулъытэ, пщIэ яхуэщIыным, къыпэплъэ лэжьыгъэшхуэм пэлъэщар Ленэ и шыIэныгъэрщ жытIэкIэ, егъэлеиныгъэкъым. Ар иригъаджэ сабийхэм гурэ псэкIэ ябгъэдэтащ, хуэмыщIа унагъуэхэм къикI цIыкIухэм и мылъкукIэ тхылъхэр, еджэныгъэм зыщыхуеину хьэпшыпхэр къахуищэхуащ. Апхуэдэуи защIигъакъуэрт школакIуэхэм я адэ-анэхэм. Гъэ еджэгъуэщIэр къыщысым деж, зэхэгъэж щымыIэн папщIэ, и зэман емыблэжу, нэхъ езэгърабгъукIэ псоми зэщхьу зэреджэну тхылъхэр къахуищэхурт. ЩIэныгъэм къыдэкIуэу, гъэсэныгъэ дахи ябгъэдилъхьэрт и нэIэ щIэтхэм. Сабийхэм я адэ-анэхэми а псори зыхащIэрт, еджакIуэ цIыкIухэм яIэ ехъулIэныгъэхэр классым и унафэщI Къаскъул Люсэ зэрифIыщIэм папщIэ, пщIэ лей хуащIырт. «Ар егъэджакIуэфIщ, гъэсакIуэ ахъырзэманщ, адыгэ хабзэм сабийхэр щIэпIыкIа зэрыхъуным яужь итщ. Ленэ сабийхэр ныбжьэгъугъэр яку дэлъу зэкъуэзыгъэувэ, дэрэжэгъуэ, гуапагъэ яхэзылъхьэ, фIым хуэзыущий егъэджакIуэщ», — жаIэрт абыхэм. ИпэжыпIэкIэ Къаскъулым иригъэджахэм ящыщ куэдым щIэныгъэ нэхъыщхьэ, IэщIагъэ зрагъэгъуэтащ, пщIэ зиIэ IэнатIэхэм пэрытщ.
Абы иригъэджа цIыкIухэм ятхауэ «Солнышко» сабий журналым дыщрихьэлIащ мыпхуэдэ сатырхэм: «Люсэ хуэдэ егъэджакIуэр фIыуэ умылъагъункIэ Iэмал иIэкъым. Абы еджэным, тхэным, бжэным дыхуригъаджэ къудейкъым. АтIэ абы дыхуегъасэ пэжыгъэм, захуагъэм, гуапагъэм».
Ленэ ящыщщ адыгэбзэм нэхъри зегъэужьыным, ар щIэблэм фIыуэ ялъагъуным зи гуащIэ езыхьэлIахэм. Абы и гъэсэнхэр республикэ, урысейпсо зэхьэзэхуэхэм, фестивалхэм хэтащ икIи ехъулIэнгъэхэр щызыIэрагъэхьащ. Пермь къалэ дэт ЗэфIэкI зыбгъэдэлъхэм защIэгъэкъуэнымкIэ центрым иригъэкIуэкI Урысей чемпионатхэм Къаскъулым и гъэсэнхэр хэтащ. Абыхэм ящыщу 4-м текIуэныгъэхэр къахьри, дипломхэр къратащ, езыми щIыхь тхылъ къыхуагъэфэщащ.
Гурэ псэкIэ фIыуэ илъагъу IэщIагъэм бгъэдэт егъэджакIуэр, и гъэсэнхэми хуэдэу, район, республикэ, урысейпсо зэхьэзэхуэ зэмылIэужьыгъуэ куэдым ар хэтащ икIи сыт щыгъуи ехъулIэныгъэхэр щызыIэригъэхьащ. 2008 гъэм Къаскъулым къыхуагъэфэщащ «Дерс зэIуха» урысейпсо фестивалым и диплом, мызэ-мытIэу къратащ КъБР-м Егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и министерствэм, Дзэлыкъуэ районым егъэджэныгъэмкIэ и управленэм я щIыхь тхылъхэр. 2009 гъэм Ленэ къыфIащащ «Урысей Федерацэм егъэджэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ» цIэр. Люсэ щылажьэ школым и профсоюз комитетым и унафэщIуи щытащ. Ар сыт щыгъуи хущIэкъурт я лэжьакIуэхэм я сэбэп зыхэлъхэр зэрыпхигъэкIыным. Абы и жыджэрагъымрэ пэжагъымрэ къыпэкIуащ Урысей Федерацэм ЦIыхубэ егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмрэ я лэжьакIуэхэм я профсоюзым и медалыр. А псоми къыдэкIуэу, къыхэзгъэщынут, егъэджакIуэ IэщIагъэм къыхуигъэщIа, абы хуэпэж цIыхубзым тест дерсхэр щызэхуэхьэса тхылъ 2009 гъэм «Эльбрус» тхылъ тедзапIэм къызэрыщыдигъэкIар, ноби ар къызэрагъэсэбэпыр.
ЦIыкIуми инми, жьыми, щIэми фIыуэ ялъагъу, адыгэ бзылъхугъэ щыпкъэ, ипэжыпIэкIэ егъэджакIуэ нэс Къаскъул Ленэ и лэжьыгъэри къигъэнэн, и псэупIэри ихъуэжын хуей хъуащ и сымаджэм тыншыгъуэ иIэн, ар зыхуей хуигъэзэн папщIэ. Совхознэ къуажэм щыпсэухэми, егъэджакIуэхэми я гум къоуэ псэм дыхьэ апхуэдэ цIыхур япэIэщIэ зэрыхъуар. Сэри сащыщщ абыхэм. И сымаджэм пщIэуэ хуищIым, иригъэджа цIыкIухэм щIэныгъэрэ гъэсэныгъэу ябгъэдилъхьам, дэтхэнэми и гум, и псэм дыхьэу цIыху пэжу къызэрыддекIуэкIам папщIэ, нобэ къалащхьэм щыпсэу си ныбжьэгъум гумрэ псэмрэ къабгъэдэкIыу фIыщIэ хузощI.
Апхуэдэ къалэн мытыншыр и пщэм дэлъми, Ленэ «Вагъуэ цIыкIу» сабий санаторэм пэщIэдзэ классым щIэс цIыкIухэм щадолажьэ. Мы гъэм абы и нэIэ щIэтхэм япэ классыр къаухащ.
Ленэ, уи сымаджэр къызэфIэувэжыну, уи узыншагъэр быдэу, сыт и лъэныкъуэкIи зыкъыпщIэзыгъакъуэ уи бынхэм я гуфIэгъуэмрэ насыпымрэ уи гур дыхэхъуэу, уи къарумрэ шыIэныгъэмрэ мыкIуэщIу дунейм гу щыпхуэну, гъащIэ кIыхь къэбгъэщIэну Тхьэшхуэм сыпхуолъэIури, а псори нэхуапIэ пщыхъумэ си гуапэщ.
Бышэн ФатIимэт.
