КIуащ Тамарэ анэдэлъхубзэм хуищIа гулъытэр
Къэбэрдей-шэрджэс литературэбзэр зэтеувэнымкIэ мыхьэнэшхуэ яIащ лъэпкъ щIэныгъэ лэжьакIуэ цIэрыIуэ, адыгэ бзылъхугъэхэм ящыщу япэу кандидат диссертацэ пхызыгъэкIауэ щыта КIуащ Тамарэ Хьэзрэт и пхъум зэфIиха къэхутэныгъэ инхэм. Иджырей адыгэбзэм и орфографиер къыщащтэм щыгъуэ, щIыналъэ къэрал комиссэм и пашэу щытари КIуащ Тамарэт.
ЛЭСКЭН щIыналъэм хыхьэ Арщыдан къуажэм 1927 гъэм къыщалъхуащ КIуащыр. Жылэм дэт курыт школым фIы дыдэу щеджэ хъыджэбз цIыкIум ар къиухыну хунэсакъым, Хэку зауэшхуэр къызэрыхъеям къыхэкIыу. Бийр ди щIыналъэм ирахужа нэужь, Тамарэ еджэным пищащ, зэреджэм хуэдэурэ щылэжьащ жылэм щызэхэт хозяйствэм и губгъуэм. Курыт школыр Нарткъалэ къыщиуха нэужь, КIуащыр щIэтIысхьащ Къэбэрдей къэрал пединститутым. Ар ехъулIэныгъэкIэ къиухри, и щIэныгъэм хигъэхъуэну Москва кIуащ икIи СССР-м ЩIэныгъэхэмкIэ и Академием БзэщIэныгъэхэмкIэ и институтым и аспирантурэм щIэтIысхьащ. Кандидат лэжьыгъэр щигъэхьэзырым, Тамарэ и щIэныгъэ унафэщIу щытащ дунейпсо цIэрыIуагъ зиIэ еджагъэшхуэхэр — профессор, академик Яковлев Николай, Ломтатидзе Кетеван сымэ. 1953 гъэм ирихьэлIэу КIуащым игъэхьэзыращ ипэкIэ иригъэкIуэкIа къэхутэныгъэ купщIафIэхэр лъабжьэ зыхуищIа и диссертацэр. Ар ехъулIэныгъэкIэ пхигъэкIри, филологие щIэныгъэхэм я кандидат цIэр къыфIащащ. Адыгэ бзылъхугъэхэм ящыщу Тамарэщ щIэныгъэм и апхуэдэ лъагапIэм япэу дэкIуеифар. Ар я зэхуэдэ ехъулIэныгъэшхуэт езы бгырыс бзылъхугъэми ар къызыхэкIа адыгэ лъэпкъым я дежкIи.
1954 гъэм КIуащым щалъхуа щIыналъэм къигъэзэжащ. Къэбэрдей щIэныгъэ-къэхутакIуэ институтым а зэманым и унафэщIу щыта КIэрэф Къамболэт СССР-м ЩIэныгъэхэмкIэ и Академием бзэмрэ литературэмкIэ и къудамэм и академик-секретарь Виноградов Виктор хуигъэхьа лъэIу тхылъым ипкъ иткIэ, Тамарэ Налшык къагъэкIуэжат. Ар щIэныгъэ-къэхутакIуэ институтым ирагъэблэгъащ япэщIыкIэ щIэныгъэ лэжьакIуэу, иужькIэ адыгэбзэмрэ литературэмкIэ абы и къудамэм и унафэщIу икIи илъэси 10-м щIигъукIэ а IэнатIэр ирихьэкIащ къызыхуэтыншэу. Лэжьыгъэшхуэ зэфIихащ а илъэсхэм Тамарэ. Ар жыджэру хэтт кавказыбзэхэр джыныр щIыналъэм щыубзыхуным, а унэтIыныгъэмкIэ къэхутэныгъэ хьэлэмэтхэр иригъэкIуэкIырт. Апхуэдэ лэжьыгъэфIхэр къалъытэри, 1967 гъэм КIуащыр ягъэуващ щIэныгъэ-къэхутакIуэ институтым и унафэщIым щIэныгъэмкIэ и къуэдзэу.
Зи Iуэху зехьэкIэмкIэ къэралым цIэрыIуэ щыхъуа адыгэ бзылъхугъэм гу къыщылъатащ СССР-м ЩIэныгъэхэмкIэ и Академиеми. 1968 гъэм абы и Президиумым къыдигъэкIа унафэм ипкъ иткIэ, КIуащ Тамарэ хагъэхьащ Лъэпкъыбзэхэр джынымкIэ къэралпсо советым. Абы Тамарэ хэтащ илъэси 10-м нэскIэ, лэжьыгъэфI куэдым я жэрдэмщIакIуэу, къызэгъэпэщакIуэу. И Iуэху еплъыкIэхэр къигъэлъагъуэу ар къыщыпсалъэрт Академием и нэIэм щIэту екIуэкI къэралпсо щIэныгъэ зэхыхьэхэм, иберийскэ-кавказ бзэ гупыр джыным, лъэпкъ цIыкIухэм я анэдэлъхубзэхэм зегъэужьыным еджагъэшхуэхэм гу лъаригъатэу.
ИригъэкIуэкI щIэныгъэ-къэхутэныгъэхэм Тамарэ гъусэ яхуищIащ егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ лэжьыгъэри, 1978 гъэм КъБКъУ-м ирагъэблэгъа нэужь. Ар илъэс куэдкIэ щылэжьащ университетым и тхыдэ-филологие къудамэм адыгэбзэмрэ литературэмкIэ и кафедрэм, япэщIыкIэ егъэджакIуэ нэхъыжьу, иужькIэ доценту. Адыгэбзэм и фонетикэмрэ лексикэмрэ ятеухуауэ КIуащыр къызэджэу щыта лекцэхэр купщIафIэт, хьэлэмэтт. Ахэр ноби ящIэж Тамарэ абы щыгъуэ иригъэджауэ щыта студентхэм ящыщ куэдым. Къэхутэныгъэ лэжьыгъэм щIалэгъуалэр хэшэным гулъытэ хэха хуищIырт егъэджакIуэ IэкIуэлъакIуэм. Ар я щIэныгъэ унафэщIт, унэтIакIуэт диплом лэжьыгъэ зыгъэзащIэхэм, курсхэм я кураторт, апхуэдэуи дапщэщи жыджэру хэтт кафедрэм, факультетым, университетым щекIуэкI Iуэхугъуэ зэмылIэужьыгъэхэм.
Анэдэлъхубзэм зегъэужьыным гулъытэшхуэ хуи-щIащ Тамарэ. А унэтIыныгъэмкIэ иригъэкIуэкIа къэхутэныгъэ купщIафIэхэр зэрыт тхылъхэр мымащIэу къыдэкIащ а лъэхъэнэм. Абыхэм ноби пщIэшхуэ щаIэщ щIэныгъэ дунейм.
Жэуаплыныгъэ зыпылъ апхуэдэ лъэпкъпсо Iуэхухэм къадэкIуэу, Тамарэ игъэзащIэрт жылагъуэ къалэнхэри. Республикэм щекIуэкI жылагъуэ-политикэ гъащIэм жыджэру хэт а цIыху акъылыфIэр мызэ-мытIэу хахащ Налшык къалэ советым, КъБАССР-м и Совет Нэхъыщхьэм я депутату. Ар хэтащ а хабзэубзыху IэнатIэм Егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и комитетым, щытащ КъБАССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Тхьэмадэм и къуэ-дзэу.
ЗэфIиха апхуэдэ лэжьыгъэ хьэлэлым папщIэ КIуащ Тамарэ зыбжанэрэ къыхуагъэфэщащ къэрал дамыгъэхэр, щIыхь, фIыщIэ тхылъхэр. Абыхэм ящыщщ «ГуащIэдэкI хьэлэлым папщIэ», «Лэжьыгъэм и ветеран» медалхэр, КъБАССР-м и Совет Нэхъыщхьэм къыбгъэдэкI щIыхь тхылъхэр.
ЖЫЛАСЭ Маритэ.
