Комсомол. ЩIалэгъуэ. Зэман дахэ
Ахэр зыщыдгъэгъупщэ хъунукъым
Комсомолым и махуэр Къэбэрдей-Балъкъэрым щагъэлъэпIащ Граждан зауэм хэкIуэда комсомолецхэм я фэеплъым деж.
— ПщIэ зыхуэтщI ныбжьэгъухэ, 1918 гъэм жэпуэгъуэм и 29-м щыщIэдзауэ къэралым Комсомолым и махуэр щагъэлъапIэ. Совет Союзым и цIыху мелуан 200-м щIигъу комсомол зэгухьэныгъэм хэтащ. ПщIэрэ щIыхьрэ къэзылэжьа а цIыху гуащIафIэхэм я IуэхущIафэхэмрэ я цIэхэмрэ тхыдэм къыхэнащ. Къэбэрдей-Балъкъэрым и комсомолецхэм я лэжьыгъэфIыр къалъытэри, орден, медаль, нэгъуэщI дамыгъэхэр къыхуагъэфэщауэ щытащ. ВЛКСМ-м хэтхэр къэралым зэрызрагъэужьыным, ар зэрырагъэфIэкIуэным хущIэкъуу зэрыщытар, абыхэм къалэхэр зэраухуар зыщыдгъэгъупщэ хъунукъым. Тхыдэ фэеплъым деж нобэ дыщIыщызэхуэсари комсомолыр дигу къэдгъэкIыжын папщIэщ. Къэбэрдей-Балъкъэрым и комсомол зэщIэхъееныгъээм и ветеранхэм къабгъэдэкIыу ВЛКСМ-м и махуэмкIэ сынывохъуэхъу, узыншагъэ, гуфIэгъуэ, зыужьыныгъэ фи куэдыну си гуапэщ, — жиIащ КъБР-м цIыхухэм я хуитыныгъэхэр хъумэнымкIэ и уполномоченнэ Зумакулов Борис.
Зэхуэсахэм я псалъэм къыхагъэщащ комсомолым хэтхэр щIэблэм я щапхъэу, Хэкур фIыуэ ялъагъуу, лIыгъэрэ хахуагъэрэ яхэлъу къызэрекIуэкIар. Гузэвэгъуэ хэхуахэм сыт щыгъуи дэIэпыкъуэгъу яхуэхъуну хьэзыр комсомолецхэм фIыщIэрэ щIыхьрэ зэрахуэфащэри жаIащ.
ПэкIум кърихьэлIахэм Хэку зауэшхуэм хэкIуэда комсомолецхэм я фэеплъым удз гъэгъахэр тралъхьащ, оркестрым и макъамэм щIэту. Афган зауэм хэкIуэдахэм, Лениным хуагъэува фэеплъхэм я дежи а ма- хуэм удз гъэгъахэр щагъэтIылъащ, зы дакъикъэкIэ щыгъуащ.
Зэхыхьэм хэтащ КъБР-м и Правительствэм и УнафэщIым и къуэдзэ Къуэдзокъуэ Мухьэмэд, КПРФ-м и Къэбэрдей-Балъкъэр щIыналъэ къудамэм и япэ секретарь Пащты Борис, комсомолым хэтахэр.
ТЕКIУЖЬ Заретэ.
Сурэтхэр МАМИЙ Руслан трихащ.
Зэмыныбжьхэри ныбжьэгъу зэхуэзыщI
Комсомолыр илъэс 95-рэ зэрырикъум ирихьэлIэу КъБР-м Сабийхэмрэ ныбжьыщIэхэмрэ творчествэмкIэ я республикэ унэм щызэхуэсащ илъэс зэхуэмыдэхэм комсомолым хэтахэмрэ КъБР-м и Парламентым и ЩIалэгъуалэ палатэм щыщхэмрэ.
ВЛКСМ-м иджыпсту цIыхухэр зэреплъыр зэтехуэркъым. Аращ зэIущIэм и щхьэусыгъуэ нэхъыщхьэу къалъытар ЩIалэгъуалэ палатэм и лIыкIуэхэм. «Комсомолым и пIалъэр зыщIэхэм я гупсысэ зэхэтхыну, я Iуэху еплъыкIэм зыщыд- гъэгъуэзэну дыхуейщ», — къыхагъэщащ абыхэм.
ЗэIущIэм къеблэгъащ КъБР-м и Парламентым и УнафэщIым и япэ къуэдзэ Жаным Руслан, ЦIыхухэм я хуитыныгъэхэр хъумэнымкIэ уполномоченнэу КъБР-м щыIэ Зумакулов Борис, Къэбэрдей-Балъкъэрым и Правительствэм и УнафэщIым и къуэдзэ Къуэдзокъуэ Мухьэмэд, КПРФ-м и республикэ комитетым и япэ секретарь Пащты Борис, КъБР-м и Парламентым ЩIалэгъуалэ IуэхухэмкIэ, жылагъуэ зэгухьэныгъэхэмкIэ, цIыхубэ хъыбарегъащIэ IуэхущIапIэхэмкIэ и комитетым и унафэщI Хьэщхъуэжь Татьянэ, Парламентым и УнафэщIым и къуэдзэ Саенкэ Татьянэ, Тарифхэмрэ энергетикэмкIэ къэрал комитетым и унафэщIу щыта Уэлджыр Жыраслъэн, педагогикэ щIэныгъэхэм я доктор Емуз Нинэ, КъБР-м и Парламентым и депутату щыта Джэш ФатIимэ, комсомолым и IэнатIэ зэхуэмыдэхэм илъэс куэдкIэ щылэжьа Сэбаншы Розэ, КъБР-м Сабийхэмрэ ныбжьыщIэхэмрэ творчествэмкIэ я республикэ унэм и унафэщI Къалмыкъ Кларэ, лэжьыгъэм и ветеранхэу Жыджэт Александр, Безбородый Игорь, Мэрзей Залымджэрий сымэ.
ХьэщIэхэр пшынауэхэм кърагъэблэгъащ. ЗэIущIэр щекIуэкIа пэшым и щIыхьэпIэр комсомолым теухуа куэд къыбжезыIэ сурэтхэмрэ дэфтэр гъэщIэгъуэнхэмкIэ ягъэщIэрэщIат.
ЗэIущIэм зыхуигъэувыжа мурадхэм теухуауэ…
Зэхуэсыр щIимыдзэ щIыкIэ абы зыхуигъэувыжа мурадхэм теухуауэ хьэщIэхэр журналистхэм ядэгуэшащ.
Хьэщхъуэжь Татьянэ:
— Мыбы кърагъэблэгъащ илъэс зэтемыхуэхэм комсомолым хэтахэр. Нэхъыжьхэм хъуэхъу псалъэ хужаIэн, яхуэфащэ фIыщIэ хуащIын къудейуэ аракъым, атIэ абыхэм я псалъэ Iущхэм, я чэнджэщхэм хуэныкъуэщ нобэрей щIалэгъуалэр.
Зумакулов Борис:
— Комсомолым нэхъ лъапIэ дыдэу хэлъри? Абы хэта дэтхэнэми и гум хэку лъагъуныгъэ ин илъщ. Абы щыгъуэ щIалэгъуалэм я гур утIыпщат, псэкIи IуэхукIи зыужьыныгъэ ягъуэтырт. ФIыуэ тлъагъурт Совет Союзыр. А зэманыр дигу къыщыдгъэкIыжкIи, псэм щыз мэхъу IэфIыгъэмрэ гуапагъэмрэ. Балигъ дыхъуащ, гъащIэ тлъэгъуащ, ди нэгум куэд щIэкIащ, ди щхьэцри къетхъухащ, итIани, а гукъэкIыжым зы телъыджэ гуэрым дыхешэж, щIалэ дещIыж. Пэжщ, щыуагъэхэр щытIэщIэкIаи, Iуэхум бгъэдыхьэкIэ тэмэм къыщыхуэдмыгъуэтыфаи къэхъуащ. Ауэ ахэри тхуэгъэзэкIуэжырт. Щапхъэ хъун куэд хэлъащ комсомолым. А щапхъэхэр я гум нэтхьэсыну, тхыдэм хэдгъэплъэжыну, дгъэгупсысэну дыхуейщ нобэрей щIалэгъуалэр.
ЩIалэгъуалэ палатэм и унафэщI Джаппуев Мусэ:
ЗэIущIэр зи жэрдэмыр ЩIалэгъуалэ палатэрщ. Нобэ диIэщ щIалэгъуалэ зэгухьэныгъэ куэд: «Урысейм и щIалэгъуалэм я союз», «Хэкупсэ», «Псэ къабзэхэр», нэгъуэщIхэри. Дэтхэнэми и лэжьыгъэр Iуэхугъуэ щхьэхуэ гуэрым теухуащ. Хэт спортым, хэт политикэм, хэти щэнхабзэм дехьэх. Ди гуапэщ комсомолым хэтахэм я Iуэху еплъыкIэхэм, гупсысэкIэхэм щыгъуазэ зыхуэтщIыну, ар ди лэжьыгъэкIи, гъащIэ гъуэгукIи къытхуэсэбэпынущи. Дыхуэныкъуэщ нэхъыжьхэм я чэнджэщ.
УпщIэхэмрэ жэуапхэмрэ
ЗэIущIэр гъэщIэгъуэну екIуэкIащ: щIалэгъуалэр куэдым щIэупщIащ, ВЛКСМ-м и тхыдэм щыгъуазэхэм жаIэжын яIэт.
— КъБР-м и ЩIалэгъуалэ палатэм и гукъэкIыр псоми гуапэ тщыхъуащ. Мыбы кърихьэлIа дэтхэнэми республикэм и Парламентым къыбгъэдэкIыу сынывохъуэхъу зэIущIэм фIыгъуэ куэд къыфхудэкIуэну, — пэшым щIэсхэм псалъэ гуапэкIэ захуигъэзащ Жаным Руслан.
— Сыт ипэжыпIэкIэ комсомолыр зищIысыр? Абы теухуауэ фи Iуэху еплъыкIэм дыщывгъэгъуэзамэ ди гуапэт, — захуигъэзащ хьэщIэхэм Джаппуев Мусэ.
— Куэд хузэфIэкIырт комсомолым. Нэхъыщхьэу абы игъэзэщIари?! ЦIыхухэм я псэр дахагъэкIэ ипсыхьащ, ягухэр Хэку лъагъуныгъэкIэ игъэнщIащ. Коммунизмэр — ар мурад пыухыкIа гуэрт. АтIэ зыгуэрым ущыхущIэкъум и дежкъэ гъащIэм и IэфIагъыр щызыхэпщIэр! Дэ Iуэхуу длэжьыр къэралым къыхуэщхьэпэн защIэт. ГъащIэм гукъыдэж худиIэти, сыт хуэдэ лэжьыгъэри къыттехьэлъэртэкъым, — жиIащ Сэбаншы Розэ.
— Комсомолым и тхыдэр зэфIагъэуващ илъэс зэтемыхуэхэм абы жыджэру хэтахэм. Ахэр гугъу емыхьауэ пхужыIэнукъым. Ауэ ар гурыфIыгъуэ къызыхэкI гугъуехьт, — диIыгъащ Розэ и псалъэхэр Зумакулов Борис.
— Комсомолым дауэ фыхыхьа хъуат? — щIэупщIащ ЩIалэгъуалэ палатэм хэт ЖьэкIэмыхъу Жаннэ.
— Комсомолым хыхьэхэм ар япэщIыкIэ гурэ псэкIэ къащтэрт. «Октябрята» жыхуаIэхэм, пионерхэм, комсомолым, коммунист партым пхрыкIахэращ, абыхэм ягъэсахэрщ фи пащхьэ къитхэр. Комсомолым жэуап щихьырт нэхъыщIэхэм я дежи нэхъыжьхэм я пащхьи. Коммунист партым и къудамэ лъэщу щытащ ар, — жиIащ Жыджэт Александр.
— Комсомолым къигъэув мардэхэр зыхэмылъ абы хагъэхьэртэкъым. Дэтхэнэми къилэжьыжат ар цIыхухэм щапхъэ яхуэхъун Iуэху гуэркIэ, лIыгъэкIэ. ЗэрымыщIэкIэ, къэзымылэжьа гуэр абы хыхьами, зэманым яхигъэкъэбзыкIыжырт. Къэралым хуэщхьэпэн Iуэхум жыджэрагъ пхэлъу упэрытынырт нэхъыщхьэр, — дыщIигъуащ Хьэщхъуэжь Татьянэ.
«Урысей зэкъуэтым и щIэблэщIэ гвардие» зэгухьэныгъэм и лIыкIуэхэр щIэупщIащ комсомолым фIыуэ хэлъамрэ щыщIэныгъэу иIамрэ зыхуэдэм.
Абы теухуауэ къэпсэлъащ Емуз Нинэ:
— Сыт комсомолым къыдитар? Япэрауэ, гъэсэныгъэ. «НэгъуэщIыр ди щхьэ Iуэхум япэ идгъэщын» гупсысэм дыщIипIыкIащ. Абы зригъэужьырт ди гупсысэм, зэхэ- щIыкIрэ гулъытэрэ тхэлъу дигъасэрт.
ЕтIуанэрауэ, комсомолым дыIуигъэщIащ игъащIэкIэ къытхуэпэжын, дызыхуэпэжын ныбжьэгъухэм. Ар куэд и уасэщ.
Дэтхэнэ зэгухьэныгъэ инми хуэдэу, мыри къэгъуэгурыкIуэфакъым дагъуэ гуэр имыIэу. Языныкъуэхэм деж абы къищтэн хуей хъурт хабзэ ткIий егъэлеяхэр. НэгъуэщI зы ныкъусаныгъи иIэт: цIыху псори «зы лъэныкъуэкIэ» щыплъэф зэман зэи къэхъуакъым. Комсомолым къигъэувхэр зымыдэу абы пэщIэтахэри щыIащ. Абыи комсомолыр фагъуэ щIэхъукIыу зэрыщытам шэч хэлъкъым.
— Зым адрейр зэхэтщIыкIыу, зызэщIэдгъакъуэу, дызэкъуэту, дызэрыщIэу дигъэсащ комсомолым. Арат нэхъыщхьэ дыдэу абы къытхуищIэфынур. ЦIыхугъэрэ гулъытэрэ къытхилъхьащ комсомолым, — дыщIигъуащ абы Пащты Борис.
— Комсомолым хэтхэм Алыхьыр я фIэщ мыхъуу щытауэ жаIэ. Абы теухуауэ сыт къыджефIэн? — щIэупщIащ щIалэгъуалэр.
— Дэтхэнэ цIыхуми фIэщхъуныгъэ хэлъын хуейщ, шэч хэмылъу. Узыгъэгупсысэр нэгъуэщIщ: сыт уи фIэщ пщIынур? ЩыIащ зэман, коммунист идеологием гъащIэр щIэныгъэ и лъэныкъуэкIэ фIэкIа къыщимыпщыта. Сэри абы срителъхьэщ — щIэныгъэрщ сытым дежи япэ изгъэщар — аращ си фIэщ сщIыр. Нобэ Iэщэ къэзыщтэу мэзым щIэлъэдэжахэм я фIэщхъуныгъэм нэхърэ нэхъ тэмэмщ ар, — жиIащ Мэрзей Залымджэрий.
ЗэIущIэм кърихьэлIат Налшык къалэ щыIэ «Журналист ныбжьыщIэхэм я клубым» хэтхэр.
— Комсомол насыпкIэ зэ-джэр сыт? ЩыIэ апхуэдэ? — щIэупщIащ ахэр.
— Си комсомол гъащIэр школым, си студентыгъуэм нэхъ епхауэ щытащ. Комсомол насыпыр — ар ныбжьэгъугъэ быдэщ, щIалэгъуэ дахэщ. Махуэ къэс Iуэху гуапэ гуэр длэжьыну ди гур пхъэрырт, — жиIащ Саенкэ Татьянэ.
Иджырей щIалэгъуалэр — нэхъыжьхэм я нэкIэ
ХьэщIэхэр къытеувыIащ иджырей щIалэгъуалэр къазэрыщыхъум.
Жыджэт Александр:
— Языныкъуэхэм жаIэ иджырей щIалэгъуалэр щIэныгъэншэу, хуэмыхуу. Ар пэжкъым. Иджыпсту ди республикэм щыIэщ щIалэгъуалэ зэгухьэныгъэу 14. Ахэр къэгъэсэбэпауэ, ныбжьыщIэхэр лэжьыгъэм къыхуеджэн, хэшэн хуейуэ къызолъытэ. Сыт абы къикIыр? ЩIэблэр гъэсэн хуейщ езым и щхьэ Iуэху зэрихуэжыфу, лъэпкъми Хэкуми сэбэп яхуэхъуфу. Нэхъыжьхэмрэ нэхъыщIэхэмрэ я зэ- хуаку зэгурымыIуэныгъэ къыщыдэмыхъуа зэман щыIакъым. ЦIыхур хуейщ езым нэхърэ и быныр нэхъыфI хъуауэ (щIэныгъэкIи, IэщIагъэкIи, хьэл-щэнкIи) илъагъуну. Аращ щIызэгурымыIуэм и щхьэусыгъуэр. Нобэрей щIалэгъуалэм дыфхуэарэзыщ. Ауэ дыхуейщ фытлъагъуну нэхъри нэхъ жыджэру, зэхэщIыкI фиIэу.
Пащты Борис:
— Жыджэрагъ зыхэлъ, щIэныгъэ куу зыбгъэдэлъ щIалэгъуалэ хъарзынэ диIэщ нобэ. Лъагъуэ тебгъэувэмэ, бунэтIмэ, абыхэм яхузэфIэмыкIын щыIэу си фIэщ хъуркъым. Дэтхэнэ Iуэхуми я Iэщхьэлъащхьэр дэхьеяуэ пэрыувэфынущ ахэр, фейдэ къахухэкIын-къахухэмыкIыным емыгупсысу.
Уэлджыр Жыраслъэн:
— Мы зэIущIэр къытхуэщхьэпэнущ нэхъыжьхэми нэхъыщIэхэми. НэхъыщIэхэмрэ дэрэ дызэпэщIегъэкIуэт ди щIалэгъуэр зыхиубыда зэманым къигъэуву щытахэмрэ фэ фызыхэпсэукI гъащIэмрэ зэрызэхуэмыдэм. Аращ ди зэхуаку зэгурымыIуэныгъэхэр къыщIыдэхъуэр, ди Iуэху еплъыкIэ щызэтемыхуэ къыщIэхъур.
Сыт ар къызыхэкIыр? Дэ ди Iуэхур нэхъ тыншт, ди щIыбагъым къытщхьэщыжын къэрал лъэщ къызэрыдэтыр тщIэрти. Ар сыт хуэдэ IуэхукIи къыткъуэувэрт. Дауи, апхуэдэу улэжьэныр нэхъ тыншщ. Дызыпэрыт Iуэхур цIыхубэм къазэрыхуэщхьэпэнур, абы хъер зэрыпылъыр хьэкъыу тпхыкIырт. Арат дыкъыщIимыкIуэтыр.
Фэри комсомолым и Iэужьхэр къыфщхьэпэнущ, фIы и лъэныкъуэкIэ ахэр къыфхуэгъэсэбэпынущ. Комсомолым и лэжьыгъэм щIэныгъэ куу хэлъу щытащ. Абы и гъэпсыкIэмрэ къигъэсэбэпу щыта Iэмалхэмрэ щыгъуазэ зыхуэфщI, феджэ — абы фи къэухьыр нэхъ къулей зэрищIынум шэч хэлъкъым. Псом ящхьэращи, лэжьыгъэм гурэ псэкIэ фыбгъэдэту фигъэсэнущ.
ЗэIущIэр зыгъэдэхахэр
ЗэIущIэм хэта сабийхэмрэ ныбжьыщIэхэмрэ усэ къе-джащ, комсомолым теухуауэ ябгъэдэлъ щIэныгъэри утыку кърахьащ. Абыхэм удз гъэгъахэр тыгъэ хуащIащ комсомолым и ветеранхэм. Къуэдз Iэбубэчыр зи унафэщI «Макъамэ» пшынауэ ансамблым хэтхэм я пшынэхэм къибзэрэбзыкI макъамэ дахэхэм хьэщIэхэр къыдэфащ. «Арабеск» художественнэ ансамблыр вальс къэфащ, езы сабийхэмрэ ныбжьыщIэхэмрэ адыгэ къафэ ягъэзэщIащ. УэрэджыIакIуэ Сечевэ Иннэ къеблэгъахэр игъэгуфIащ комсомол гъащIэр гуапэу къызыхэщыж уэрэдхэмкIэ.
ЩIалэгъуалэ палатэм хэтхэм саугъэтхэр хуащIащ хьэщIэхэм. Зумакулов Борис езым и Iэдакъэ къыщIэкIа тхылъхэмкIэ егуэпащ ныбжьыщIэхэм. Махуэр гукъинэ ящызыщIын сурэтхэри зытрагъэхащ.
Гугъуэт Заремэ.
ВЛКСМ-м и Къэбэрдей-Балъкъэр обкомым и япэ секретару
илъэс зэтемыхуэхэм щытахэм я гукъэкIыжхэм щыщхэр
Уэрсей Фаинэ
(1954 — 1957 гъэхэм)
Зауэ нэужь лъэхъэнэти, дэнэкIи зэхэкъутат. Налшык зы уни къыдэнатэкъым елэжьыжын хуэмейуэ. ЦIыхухэр псори зэкъуэувэу, къалэр къаIэтыжын хуейт. Педучилищэм и студентхэр фронтым къикIыжагъащIэ цIыхухъухэрт. Си ныбжьи, унагъуэ зыухуахэри яхэтт. Абыхэм я деж сэ къыщысщIащ адыгэ хабзэм и мыхьэнэр зэрылъагэр, адыгэ дуней тетыкIэм къигъэув Iуэхугъуэхэм я фIыпIэр. Студентхэм я зыIыгъыкIэм гур хигъахъуэрт. Гъуэгум бзылъхугъэ кърикIуэмэ, лъэныкъуэкIэ текIуэтырт, ар япэ ирагъэщырт, ину псалъэртэкъым. Нэхъыжьым, бзылъхугъэм пщIэ зэрыхуащI нэгъуэщI хьэл-щэн куэди ядэплъагъурт. Абыхэм зэи я напэм ирагъэкIунутэкъым дерсым хуэмыхьэзыру къекIуэлIэну — хабзэм быдэу зэрытетым и нэщэнэт ар. А зэманым щегъэжьауэ сэ хьэкъыу спхыкIащ адыгэ хабзэр гъэсэныгъэм и джэлэсу зэрыщытыр, иджырей щIалэгъуалэр къезыгъэлыфын къаруи абы зэрыхэлъыр. Студентхэм еджэным хуаIэ бгъэдыхьэкIэр сэри сэбэп къысхуэхъурт си лэжьыгъэм сыхуэпэжынымкIэ. Абыхэм я пащхьэм сиувэн и пэ, дерсым куууэ, ерыщу зыхуэзгъэхьэзырырт.
Еджэным къищынэмыщIа, жылагъуэ Iуэхухэр едгъэкIуэкIырт. Дэтхэнэми тIэщIэлът «МафIэсым зэхикъута ди Налшык зэфIэдгъэувэжынущ» псалъэхэр зэрыт тхылъ.
… Къалэ паркым комсомолым и жыг сатырхэр щыхэтсат, ар щхъуантIагъэхэмкIи дгъэщIэрэщIэжат. ДиIэжщ лэжьыгъэм дыпэрыту зытредгъэхауэ щыта сурэтхэр. Зэманыр телъыджэт. Лэжьыгъэм дыщыпэрытым дежи дызэдэгушыIэрт, дызэдэгуфIэрт, хъуэр псалъэхэр зэпэддзыжырт.
1950 гъэм сыхахащ еджакIуэ ныбжьыщIэхэм ядэлэжьэнымкIэ комсомолым и обкомым и секретару. А гъэ дыдэм коммунист партым сыхыхьащ. Комсомолым и лэжьыгъэм хыхьэрт пионерхэм ядэлэжьэныр. Накъыгъэм и 19-м, Пионерхэм я махуэм, пэщIэдзэ классхэм щеджэхэр абы хэдгъэхьэрт. МафIэ зэщIэдгъанэрт, гимныр къеуэрт, бэрэбэнауэкIэ едгъэблагъэхэрт.
ЩIалэгъуалэр лэжьэф къудейтэкъым, атIэ зыгъэпсэхукIи ящIэрт. Республикэм и комсомолым, Щэнхабзэмрэ просвещенэмкIэ министерствэм и лэжьакIуэхэр, Бер Хьэбалэрэ Нэфлъашэ Хьэмидрэ зи пашэ хорыр я гъусэу, пшыхьхэр, махуэшхуэхэр къыщызэрагъэпэщырт Налшык и «Спартак» стадионым. Уэрэдхэмрэ къафэхэмрэ дэтхэнэми хуэ- гъэзащIэрт. Уэрэд бжыгъэншэхэр гукIэ тщIэрт.
1957 гъэм, илъэс 30-м ситу КъБАССР-м просвещенэмкIэ и министр сащIащ. 1985 гъэм КъБАССР-м щэнхабзэмкIэ и министру сагъэуващ. 1963 гъэм Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым и секретару сыхахри, а IэнатIэм илъэс 20-кIэ сыпэрытащ. Совет Нэхъыщхьэм и депутату илъэс 30-кIэ сылэжьащ.
Сэбаншы Розэ
(1960 — 1963 гъэхэм)
ВЛКСМ-м и Iуащхьэмахуэ райкомым и етIуанэ секретарь, комсомолым и Налшык къалэ комитетым и етIуанэ секретарь IэнатIэхэмкIэ къыщIэздзащ. Комсомолым и республикэ обкомым и унафэщI IэнатIэр къыщысхуагъэфэщам пединститутымрэ партым и школ нэхъыщхьэмрэ къэзухат. Сэракъым а IэнатIэм япэу пэрытар. Си япэ обкомыр и унафэ щIэтащ Уэрсей Фаинэ. КъБР-м ис бзылъхугъэхэм 60 гъэхэм куэдрэ къыхуагъэфащэу щытащ къулыкъушхуэхэр. А зэманым республикэм и Iэтащхьэу щыта Мэлбахъуэ Тимборэ IэнатIэ гугъухэм дыпэригъэувэну шынэртэкъым. ЦIыхубз унафэщIыр Iуэхум нэхъ зэрегугъур, зэрыхуэIэкIуэлъакIуэр, жэуаплыныгъэ зэрыхэлъыр къилъытэрт.
Комсомолым хэтхэм лэжьыгъэр ди куэдт. ДыщIалэт, ди къаруилъыгъуэти, сыт хуэдэ Iуэхуми ди гур хузэIухат. Гъунэ иIэтэкъым ди жыджэрагъым. 50 гъэхэм республикэр зэфIэгъэувэжыным епха лэжьыгъэр гуащIэу екIуэкIырт. Нартыху бэв къетхьэлIэжырт. Комсомол щIалэгъуалэ гупхэм зы щIы гектарым центнери 100 гъавэу къытрахырт. Дауи, нобэрей гъащIэм ебгъапщэмэ, ар зырикIщ. Ауэ, абы щыгъуэ ар куэд и уасэт…
60 гъэхэм пщIондэ республикэм нэхъыбэу зэлэжьыну иIар щIырщ. Промышленностым ди щIыпIэм зыщегъэужьын жэрдэмыр Мэлбахъуэ Тимборэ къыхилъхьати, партым «гъэзэщIэн хуейщ» жиIамэ, комсомолыр сыт щыгъуи хьэзырт. Арати, республикэм щаублащ заводхэмрэ фабрикэхэмрэ яухуэныр…
Комсомолыр зэгухьэныгъэ лъэщу щытащ. Ар узыгъасэт, узыущийт, утезыгъэгушхуэт. Абы хэтхэм я хьэл-щэным хэлъыпхъэт гъэсэныгъэр, хэку лъагъуныгъэр. Ар гъащIэм ухуэзыгъэхьэзырт, щэн къыпхэзылъхьэт. ЗыгуэркIэ дыщымызэхуаи къэхъуагъэнщ, ауэ дызэпэрыт Iуэхум фIэщхъуныгъэ къытхилъхьэрт. Хэкум напэ къабзэкIэ дыбгъэдэтт.
Зумакулов Борис
(1963 — 1972 гъэхэм)
Комсомолым сыщыхэта зэманыр IуэхукIэ гъэнщIат. Ар сэркIэ псом нэхърэ нэхъ гукъинэжщ. Ди гугъэт ди лэжьэкIэм, ди псэукIэм республикэми къэралми я къэкIуэнур елъытауэ. Сыт хуэдэ Iуэхуми зетпщытырт.
А зэманым ВЛКСМ-м и ЦК-м и щIыхь тхылъхэр куэдрэ къытхуагъэфащэрт. Комсомол щIалэгъуалэ зэгухьэныгъэ куэд ВЛКСМ-м и «Лэжьыгъэм и щIыхь» тхылъым ихуат. Уеблэмэ Сталин Иосиф и фIыщIэ телеграммэхэр комсомолым и обкомым и япэ секретару щыта Кабалоев Б. Е. и цIэкIэ къыщыкIуа щыIэщ.
Комсомолым, совет цIыхухэм я щхьэр лъагэу езыгъэIэтауэ щыта Iуэхугъуэхэм ящыщт ди къэралыр хьэршым япэу зэрыкIуэфар. Абы щыгъуэ щIалэгъуалэр зэрыгушхуар зэбгъапщэ хъунур 1945 гъэм и текIуэныгъэрт…
Жыджэт Александр
(1972 — 1979 гъэхэм)
ВЛКСМ-р илъэс 95-рэ зэрырикъур лэжьыгъэ, политикэ, къэрал Iуэху и лъэныкъуэкIэ абы гъащIэм хуигъэса совет цIыху мелуанхэм я дежкIэ Iуэхугъуэ ин дыдэщ. Дэ, а зэманым хиубыдахэм, комсомолым дыщыхэта илъэсхэр гуапэу дигу къинащ. Комсомолым куэд къыдитащ, дэри дыпылъащ абы сэбэп дызэрыхуэхъуным, абы и пщIэр къызэрытIэтыным… Комсомолым сызэрыщылэжьа илъэсхэм абы цIыху псэ хьэлэлхэр, пэжыгъэ зыхэлъхэр, лэжьыгъэр фIыуэ зылъагъухэр къызэресшэлIэным яужь ситащ. Абыхэм IэщIагъэрэ щIэныгъэрэ зрагъэгъуэтыным, ахэр къулыкъукIэ дэкIуэтеиным сыпылъащ.
Комсомол зэгухьэныгъэхэм я лэжьыгъэм Iуэхугъуэ куэд къызэщIаубыдэрт. Абы хэтт илъэс 14 — 28 ныбжьым ит щIалэхэмрэ пщащэхэмрэ. Ахэр жылагъуэ Iуэхум, лэжьыгъэм дебгъэхьэхыным бгъэдыхьэкIэ тэмэм къыхуэбгъуэтыфын хуейт.
ЩIалэгъуалэм IэщIагъэлI нэсхэр къахэкIынымкIэ а зэманым мыхьэнэ лъагэ яIэу щытащ студент ухуакIуэ гупхэм. Абыхэм яухуэрт Iэщ, мэкъумэш, промышленность IэнатIэхэм епха псэуалъэхэмрэ IуэхущIапIэхэмрэ.
ЩIалэгъуалэр спорткIи хуэмыхутэкъым: «Орленок», «Зарница», «Хьэфэ топ» зэпеуэхэм хэтт. Къыхэзгъэщыну сыхуейт Хэкум папщIэ зи псэ зыта комсомолецхэм я фэеплъыр ВЛКСМ-р илъэс 50 щрикъум ирихьэлIэу республикэм и щIалэгъуалэм я мылъкукIэ зэраухуар
ТхылъыщIэ
Тхыдэм фриплъэжынумэ…
Комсомолыр илъэс 95-рэ щрикъум ирихьэлIэу, Налшык «Тетраграф» ООО-м «По страницам истории комсомола Кабардино-Балкарии» тхылъыр къыщыдэкIащ.
Ар зэхигъэуващ комсомол зэщIэхъееныгъэм жыджэру хэта Зумакулов Борис. И зэманым Зумакуловыр Къэбэрдей-Балъкъэрым и ВЛКСМ-м и обкомым и япэ секретаруи Лениным и цIэр зезыхьа урысейпсо пионер зэгухьэныгъэм и Совет нэхъыщхьэм и унафэщIым и япэ къуэдзэуи щытащ.
«Комсомолым и тхыдэ напэкIуэцIхэр къызэддзэкIыжу», «Комсомолым и зэманыр дигу къэдгъэкIыжу» IыхьэхэмкIэ игуэша, гуэдзэни зыхуищIыжа тхылъымкIэ абы Iуэхугъуэ куэд дыдэ къызэщIиубыдащ. «…комсомолым и ветеранхэм я цIэхэр иджыри зэ фигу къэзгъэкIыжыну, илъэс зэхуэмыдэхэм комсомолым хэтахэм я гъащIэм щыщ Iуэхугъуэхэм фризгъэплъэжыну сыхуейщ. Апхуэдэуи, иджырей щIалэгъуалэр щIэзгъэгупсысмэ си гуапэщ абыхэм я адэшхуэхэмрэ адэхэмрэ, анэшхуэхэмрэ анэхэмрэ я гъащIи я гуащIи Хэкум етауэ, хуей хъумэ, адэжь щIыгур яхъумэным хуэхьэзыру къызэрыгъуэгурыкIуам…», — жеIэ тхылъыр зи IэдакъэщIэкIым. Мыбы къыщыхьащ зытепсэлъыхьхэм ятеухуа дэфтэр гъэщIэгъуэнхэмрэ сурэтхэмрэ.
КЪАРМЭ Сипсэ.
