Зыгъэпсэхугъуэ махуэм
Хъуэхъу
ГуфIэгъуэ тIуащIэ
Аргуэру зы илъэс
Ноблагъэ и кIэм,
Аргуэру къытхуоблагъэ
Зы илъэс.
Илъэсхэр зэхуэгуапэу
ЩызэблэкIым
И деж гуфIэгъуэ
тIуащIэр
Хэти лъос.
ГуфIэгъуэр ялъоIэсыр
ЦIыкIуи ини,
ГуфIэгъуэр
ЩIы хъурейм щызэдаIэт.
ГуфIэжу кIэрэхъуэну
Илъэс минрэ
Гъэ куэдкIэ,
ЩIым хъуэхъубжьэр
хуэдывгъэIэт.
Дыхьэшхыу къыхреплъ
Сабийр и гущэм,
КъыпыгуфIыкIыу
Нанэ дрырес
Жьэгу мафIэм нуру,
Къигъэнэху жьэгу
пащхьэм,
Кърепщэ жьыбгъэр,
Уэсри кърес.
ПсэкIэ щыбауэу
Тетыр дунеишхуэм
Фэладжэ хъуауэ,
ЩIыIэм иремыс.
Дыгъэ пIыщIар,
ПыкIами и фэр
шэхуу,
И гъуэгу темыкIыу
Махуэ къэс кърепс.
Зэнзэныпс къабзэу
КъыщIреж псынэпсыр, —
Мыл джанэр псынэм
Хэт щитIэгъэфын?!
Уэс джэдыгу хуабэм
ЩIэжеикI жыг къуэпсыр
Ирехъу псэ быдэу
Гъатхэм техьэфын.
И IитI къилэжьым
ЦIыхур щыгугъыжу,
И гугъэр дахэу,
ЕкIуу ирепсэу.
Iей зи гум илъым
И гурыгъ ижыныр
Хабзэ гъэжа
Щрехъу мы дуней псом!
Уэрэзей Афлик.
Махуэгъэпс
Сыт къытпигъаплъэр Шым и илъэсым?
КъуэкIыпIэ къэралхэм я хабзэмкIэ, гъэхэр псэущхьэ пщыкIутIым трагуэшащ. Абы ипкъ иткIэ, дызытехьэ илъэсыр Шым ейуэ къалъытэ. АтIэ сыт хуэдэу къытхущIэкIыну Шым и гъэр, сыт къытпигъаплъэр абы и илъэсым?!
Шым и гъэм къалъхуа псоми дызытехьэ илъэсым гъэщIэгъуэн куэд къапоплъэ, апхуэдэуи зыщымыгугъа Iуэхугъуэхэри къалъыкъуэкIынущ. Я Iуэхухэр дауэ къемыкIуэкIами, зэпIэзэрыту къызэрынэжыным хущIэкъупхъэщ, я гурыгъу-гурыщIэхэр къамыгъэлъэгъуащэмэ нэхъыфIщ. Губжьыр къатекIуэмэ, зы дакъикъэкIэ фIэкIа абы и «хъым» имыIыгъами, илъэс бжыгъэкIэ зытелэжьар зэтекъутэжынкIэ шынагъуэ щыIэщ.
Къапщтэмэ, шыр псэущхьэ угъурлыщ, абы къыхэкIыу и илъэсми фIыр нэхъыбэу къытхудэкIуэну дыщыгугъынщ. ДызыхуэкIуэ гъэр яхуэфIыну къалъытэ унагъуэ зыухуэну мурад зыщIахэм, апхуэдэуи зэгурымыIуэныгъэ зи яку къыдэхъуа зэблагъэ-зэIыхьлыхэр зэкIужыну ягу илъыххэмэ, и чэзу дыдэщ.
2014 гъэр фIыуэ зэрылъагъухэм, зэгуэкIуахэм я илъэсщ. Абыхэм зэхущытыкIэ телъыджэхэр къапоплъэ.
Политикэ, экономикэ зэхъуэкIыныгъэхэр дуней псом щекIуэкIынущ, абы къыхэкIыу финанс Iуэхухэр зэхэзэрыхьынущ. Дыкъэзыухъуреихь дунейм и хъугъуэфIыгъуэхэр цIыхухэм нэхъ ялъытэ хъунущ, мылъкушхуи зэрамыгъэкIуэдыным ахэр хущIэкъунущ.
Шыр и хьэлкIэ лэжьакIуэшхуэщ. Абы сыт хуэдэ гугъуехьми хэкIыпIэ къыхуегъуэтыф, ипэкIэ зымыгъэкIуэн гуэр ирихьэлIэмэ, зэрихабзэу, е щхьэпрыпкIынущ, е, къыпекIуэкIынурэ, лъагъуэщIэ хишынущ. КъимыкIуэту сыт хуэдэ Iуэхуми пэрыувэ лэжьакIуэм 2014 гъэм хуэфащэ гулъыти пщIэи игъуэтынущ.
Дауэ дызэрыпежьэнур Шым и илъэсым? Псом япэрауэ, дыгъэгъазэм и 31-м унэр къабзэу зэлъыIухын хуейщ. Унэм щIэт краным псы къыдэжмэ, Iэмал имыIэу ар зыхуей хуэвгъэзэж. Нэщэнэм зэрыжиIэмкIэ, апхуэдэ псым и гъусэу унагъуэм берычэтыр йокI. Шым и дуней тетыкIэм и гугъу пщIымэ, абы сытым дежи гукъыдэж иIэщ, нэгузыужь зэхыхьэхэр фIэфIщ. Абы къыхэкIыуи илъэсыщIэр къихьэн и пэ, гъэлъэгъуэныгъэхэм, театрым, концертым укIуэу уи нэгу зебгъэужь хъунущ. Ауэ абы щыгъуэми зыщывмыгъэгъупщэ шым жьэгум мыхьэнэшхуэ зэрыритыр, ар унэм быдэу зэрепхар. Аращи, ИлъэсыщIэр фи унагъуэм, Iыхьлыхэм, фIыуэ флъагъухэм фахэсу къивгъэхьэмэ, куэдкIэ нэхъыфIщ.
Гъэм ехъулIэныгъэ къыфхудэкIуэну фыхуеймэ, фи зыхуэпэкIэми гулъытэ хуэфщI. Фи щыгъыныр нэхъ щIэщыгъуэу къыхэфх, абы и плъыфэр шым фIэфIхэм тещIыхьауэ щытыпхъэщи, удзыфэм, къащхъуэм, щхъуэм нэхъ тевгъащIэ. Апхуэдэу шым цIуугъэнэхэри игу ирохь, аращи, тхьэгъу, щыгъэ, щхьэцыр зэрагъэдахэ хьэпшып цIыкIуфэкIухэр зыщывмыгъэгъупщэ.
ИлъэсыщIэ Iэнэм Iэмал имыIэу телъын хуейщ пкъы зыщIэт IэрылъэщI хужьхэр, ахэр лентI щхъуэкIэплъыкIэхэмкIэ е Iэпщэхъу цIуугъэнэхэмкIэ гъэщIэрэщIамэ нэхъыфIт. ЯгъэжьагъащIэ щIакхъуэм и мэр илъэсыщIэ жэщым и хьэуам хэтын хуейщ. Махуэшхуэ Iэнэм телъыну къозэгъ булкэ IэфIхэр, пирожнэ зэхуэмыдэхэр, кхъуей. Шым и гуапэ фщIыну фыхуеймэ, къуэн, къуэнтхъурей, салат тхьэмпэ куэду Iэнэм тефлъхьэ. Iэнэм тетыну салатхэм лыхэкI хэмылъмэ нэхъ тэмэмщ, шхыныгъуэ IэфIхэм фыщыхэдэкIэ, нэхъ тевгъащIэ мыIэрысэм къыхэщIыкIа пирогымрэ зэнтхъ зыхэлъ пыченэмрэ. ФадэхэкIхэм ящыщу гупыж зыхуищIыр шампанскэм и закъуэщ.
Унэр щывгъэщIэращIэкIэ, шы теплъэ зиIэ, абы и сурэт зытет хьэпшыпхэр нэм къыIуидзэу къевгъэувэкI. Шым и илъэсым и нэщэнэ нэхъ лъапIэр налырщ. Ар бжэ щIыхьэпIэм и деж фIэвдзэ хъунущ, апхуэдэуи къэвгъэсэбэп хъунущ уэзджынэ цIыкIухэр, абыхэм я жьгъыру макъым махуэшхуэр фигу къигъэкIыжу икIи унагъуэм илъ мамырыгъэр ихъумэу илъэс псор ефхьэкIынущ.
ИлъэсыщIэ махуэшхуэр, дауи, саугъэтыншэу щытын хуейкъым. Фи Iыхьлыхэр зыщыгуфIыкIын тыгъэхэр Iэмал имыIэу яхуэвгъэхьэзыр. Саугъэтхэр мылъапIэ дыдэу, ауэ гукъинэжу, щIэщыгъуэу щытыпхъэщ.
ИлъэсыщIэр махуэ фхуэхъуну, хъер фиIэу фыпсэуну дынывохъуэхъу.
Тхьэхущынэ Ланэ.
Фи махуэшхуэ Iэнэм
Къаз гъэжьа, мыIэрысэ илъу
Къаз укIар ягъэкъабзэ, и кIуэцIыр кърах, псы щIыIэкIэ фIыуэ ятхьэщI, и пщэ пытыпIэр е зэгуадэ е папхыкI. Нэгэгъури тхьэмщIыгъури ятхьэщI. МыIэрысэхэр мыин дыдэурэ къыхащыпыкIри, ягъэкъабзэ: якIхэр кърач, я нэбжьыц цIыкIухэр пач, псы щIыIэкIэ ятхьэщI. МыIэрысэхэр зыупщIати щыIэщ, ауэ япэм адыгэхэм апхуэдэу ящIу щытакъым, щыжьэкIэ и псыр къыщIэмыжын щхьэкIэ.
Къаз гъэкъэбзам шыгъу фIыуэ щахуэ, Iэмал зэриIэкIэ, и фэр уIэн хуейкъым. Абы и кIуэцIым нэгэгъур, тхьэмщIыгъур, мыIэрысэр иралъхьэ, псы щIыIэ иракIэри мастэ-IуданэкIэ зэгуадэж. И щIыбыр егъэзыхауэ ар тебэ куум иралъхьэ, псы щIыIэ тIэкIу щIакIэ, хьэкулъэм ирагъэувэри, мафIэ мыгуащIэкIэ сыхьэт 1,5 — 2 нэскIэ ягъажьэ тхъуэплъ хъуху. ЩыжьэкIэ и фэр тримысыкIын щхьэкIэ, зэзэмызэ псывэ текIэн хуейщ. Езым къыщIэж псыр е дагъэр текIами хъунущ. Къазылыр жьамэ, и куэпкъым гуахъуэ е сапэ хэпIумэ щабэу хыхьэнущ.
Ар хьэкулъэм кърахыжри, и щIыбыр егъэзыхауэ тепщэчышхуэм иралъхьэ, Iуданэхэр къыхахыж, и кIуэцIым илъхэри кърахыж. Къазыр Iыхьэ-Iыхьэу зэпкърах. Iэнэм щытрагъэувэкIэ мыIэрысэр яупщIатэ, абы и щIыIум къазыл Iыхьэхэр тралъхьэ, къыщIэжа псыри дагъэри тракIэж.
Халъхьэхэр (цIыхуитху Iыхьэ): къазу — 1, мыIэрысэу — г 1500-рэ, къаз кIуэцIым иракIэ псыуэ — г 460-рэ, щыжьэкIэ тракIэ псыуэ — г 200, шыгъуу — узыхуейм хуэдиз.
«Адыгэ шхыныгъуэхэр»
тхылъым къитхыжащ.
Гъуэгу къежьапIэ
2013 гъэр хуэугъурлащ «Адыгэ псалъэ» газетым и корреспондент Щомахуэ Залинэ. Ар Псыхуабэ, Мейкъуапэ щекIуэкIа зэпеуэхэм щытекIуащ.
Псалъэжьхэр
Лыд псори дыщэкъым
Бзаджэм фIыр доунэхъу.
Гум илъыр нэгум къыуегъащIэ.
Гъуабжэ псори мыщэкъым, лыд псори дыщэкъым.
Джэгум хэту зэшам нэхъей.
Джэду гъунэгъурыпщщ.
ЖыхапхъэщIэр фIыуэ мэпхъанкIэ.
ЗэгъунэгъуитI я мэл бжыкIэ зыкъым.
Зи Iуэху мыхъунум фэндибгъу кIэрыщIащ.
Нэщэнэхэр
Гъэр зэрыхъунур
ИлъэсыщIэ жэщым уафэм вагъуэхэр измэ, гъэр бэв дыдэ хъунущ.
ИлъэсыщIэ махуэр щIыIэу, уэс къесу щытмэ, фIыщ — гъэр берычэт хъунущ, псом хуэмыдэу, гъавэр бэгъуэнущ.
ИлъэсыщIэ жэщым вагъуэхэр уафэм Iу- ву исмэ, мэракIуэ, пхъэщхьэмыщхьэ, хадэхэкI бэв пэплъэ.
Псом нэхърэ…
Псей
1950 гъэм и дыгъэгъазэм псей нэхъ ин дыдэ щагъэувауэ щытащ США-м щыIэ Вашингтон штатым и Сиэтл къалэм дэт Норгейт сату центрым. Метр 67-рэ сантиметр 37-рэ зи лъагагъ жыгыр Канадэм кърашат.
Торт
ИлъэсыщIэ Iэнэр зыгъэдахэ торт нэхъ ин дыдэр 1989 гъэм США-м хыхьэ Алабамэ штатым щыIэ Форт Паин къалэм щащIащ. Абы тонн 58,80-рэ и хьэлъагът. Тортым гъусэ хуащIыжат тонни 7-рэ ныкъуэрэ хъу мороженэр.
ГъэщIэгъуэнщ
Тхылъхэм я зэманыр икIынукъым
Смартфонхэмрэ электрон тхылъхэмрэ я лIэщIыгъуэм нэмыцэхэм иджыри я мурадщ зэрыбкIэ тедза къыдэкIыгъуэхэм я зэманыр ирамыгъэкIыну. Къапщтэмэ, къэрал зэмылIэужьыгъуэхэм щыIэ къалэ щхьэхуэхэм я уэрамхэм тхылъ дэлъхьэпIэ екIухэр щагъэув.
Апхуэдэу Германием щагъэувахэм я бжыгъэр 400-м ноблагъэ. Абыхэм ящыщ зыр Берлин и Грюневальд станцым тет телефон унэ цIыкIурщ, адрейр Бергиш-Гладбах къалэм дэтщ.
Языныкъуэ тхылъ гъэтIылъыпIэхэр жылагъуэ фондхэм къызэрагъэпэщауэ аращ, адрейхэр IуэхущIапIэ зэхуэмыдэхэм я рекламэщ. Псалъэм папщIэ, Бергиш-Гладбах щагъэува тхылъ дэлъхьэпIэр хьэдэщIэлъхьэ IуэхущIапIэм ейщ.
Тхылъ гъэтIылъыпIэхэм яхэтщ зы Iуэхугъуэм хуэгъэпса къыдэкIыгъуэхэм фIэкIа щызэхуэмыхьэсауэ. НэхъыбапIэр библиотекэ щIыкIэу щытщи, тхылъхэр щызэрахъуэж — цIыхухэм щIаджыкIахэр къахьри, нэгъуэщI абдеж къыщащтэ. Языныкъуэ тхылъ дэлъхьэпIэхэм пIалъэ пыухыкIакIэ фIэкIа тхылъыр къыщыпщтэ хъуркъым. Къыпхуагъэлъэгъуа зэманым ар пхьыжын хуейщ. Тхылъ хъумапIэхэм IункIыбзэ хэлъкъым, я бжэхэри зыми игъэбыдэжыркъым. Абыхэм я лэжьыгъэр цIыхухэм зэхуащI дзыхьым тещIыхьауэ щытщ. Дауи, къызэрыгуэкI библиотекэхэм хуэдэу щIэджыкIакIуэхэм тхылъ къыщыхузэIуахыркъым, къащтэхэмрэ къахьыжхэмрэ къыщыгъэлъэгъуауэ, ауэ «къыдэ-кIыгъуэ зэхуэхьэсахэм» ар зыгъэува фондхэмрэ IуэхущIапIэхэмрэ кIэлъоплъ.
Германием щыпсэухэм зэрыжаIэмкIэ, уэрамхэм щагъэув апхуэдэ дэлъхьэпIэхэр икъукIэ сэбэпщ зэрыбкIэ тедза къыдэкIыгъуэхэр цIыхухэм ящымыгъупщэжынымкIэ икIи шэч къытрахьэркъым, абыхэм я фIыгъэкIэ, тхылъхэр иджыри куэдрэ я гъащIэм зэрыхэтынум.
Инэрокъуэ Данэ.
