IуэрыIуатэ — дыщэ пхъуантэ
Тхыдэжь
Нартым и пщIыхьэпIэр
Жэщибл-махуиблкIэ жеяуэ, зы нарт къызэщыужащ. Жэщ къэс пщIыхьэпIэ и нэгу щIэкIырти, егупсыса щхьэкIэ зыхуихьынур къыхуэщIакъым. КъыщыхуэмыщIэм, тхьэгурымагъуэм деж кIуащ:
— ПщIыхьэпIэм жэщибл-махуиблкIэ сыхэкIакъым, къикIыр къызжеIэ, — жиIэри.
— Сыт узэпщIыхьар?- къеупщIащ тхьэгурымагъуэр.
— Япэ жэщым сызэпщIыхьаращ: мэзым зы бланэ къыхахури, ди куэбжэм кърахулIащ, бланэр щаукIым, тхьэрыкъуитI къэлъэтащ, ди пщIантIэ къыдэтIысхьэри зафыщIыжащ. ПщIантIэм зы вындыжь дэсти, и жьэ зэщIихакъым. Бланэр щаукIам деж щIым зы жыгыщIэ къыхэжауэ слъэгъуащ.
— Бланэр уэращ, — жиIащ тхьэгурымагъуэм. — ЗекIуэ уежьауэ уи бийр уи уижь къихьэнурэ уаукIынущ. ТхьэрыкъуитIыр уи шыпхъуитIращ: я дыщым къэкIуэжынурэ уагъеижынущ. Вындыжьыр уи анэращ: уи анэм и нэпс къыщIэкIауэ яригъэлъагъунукъым хьэдагъэ къыдыхьэм. Уи щхьэгъусэр уэндэгъущи, щIалэ къыпхуалъхунурэ уилъ ищIэжынущ — щIым къыхэжа жыгыщIэр аращ, уэ ущымыIэжу уи ужькIэ къэхъунуращ.
— Ари хъунщ, — жиIащ нартым. — ЕтIуанэ жэщым слъэгъуаращ: мэл хъушэм сыхэплъэри, зытI фIэкIа яхэслъэгъуакъым. Ар зищIысыр сыт?
— Ар дэ ди пщысэкъым, ар ди ужь къихъуэнум я пщысэщ: жылэм я унафэр зы лIым и IэмыщIэ щихуэн лъэхъэнэ къэхъунущ.
— Ари хъунщ. Ещанэ жэщым слъэгъуаращ: щIопщыкъу къэсхьынщ жысIэри мэзым сыкIуащ. «Мыр щIопщыкъу хъунщ» жысIэри зы къудамэкIэ сыIэбати, нэгъуэщI зы къудамэ цIыкIуи зыкъишиящ, «Сэ сыпыупщI» жиIэри. Ар сытым хуэпхьрэ?
— Ари ди пщысэкъым, ари ди ужь къихъуэнум я пщысэщ: я адэхэр унэм къранэурэ я къуэхэр хасэм хыхьэ хъунущ.
— ЕплIанэ жэщым сызэпщIыхьар мы-ращ: шы псэф хъупIэм сыщрихьэлIати, езым сыкъищIакъым, и ныбэм илъым и щыщ макъ зэхэсхащ. Ар дауэ къызэрыбгурыIуэр?
— Ари ди пщысэкъым, ари ди ужь къихъуэнухэращ зи пщысэр: я шыпхъу нэхъыжьхэр къыданэурэ я шыпхъу нэхъыщIэхэм дэкIуэу къаублэнущ.
— Етхуанэ жэщым лъахъстэн вакъэмрэ выфэ вакъэмрэ жыгым зэрыдэмыгъэкIуейуэ сепщIыхьащ. Сытым хуэпхьрэ?
— Ари ди пщысэкъым, ари ди ужь къихъуэнухэм я пщысэщ: бжьыгъуэр зэпаубыдынурэ цIыхур зэрышх-зэрылI хъунущ.
— Еханэ жэщым си нэгу щIэкIар мыращ: мэшым и хъугъуэти, мэшых сыщыкIуэм мэшыр къуалэбзум яхъуауэ срихьэлIащ — ху напIэм ху исыжакъым. Сытым хуэпхь хъуну ар?
— Ари зи пщысэр ди ужь къихъуэнухэ-ращ: щIым и IэфIыр щIэкIынущ; хасэнущ икIи кърахьэлIэжынущ, ауэ яхурикъунукъым.
— Ебланэ жэщым сызэпщIыхьаращ: зекIуэ сежьауэ гъуэгум сыщепсыхри, си щIакIуэр субгъуати, сышэсыжынщ щыжысIэм си щIакIуэм хъумпIэцIэдж къежауэ слъэгъуащ. Абы сыту пIэрэ къикIыр?
— Ари ди пщысэкъым, ари ди ужь къихъуэнум я пщысэщ: ди ужькIэ къэкIуэну цIыхум хъумпIэцIэдж хуэдизщ я инагъынур.
Ар жиIэри, тхьэгурымагъуэр и Iуэху иужь ихьэжащ, нартыжьри, зэхихар фIэтелъыджэлажьэу, къежьэжащ.
Бжьахъуэм и къуэм и таурыхъыр
Гъатхэр къихьэу уэфI щыхъум, нартхэ я бжьахъуэм и бжьэр дишри, тIуащIэм бжьахъуэ пщыIэ щыхисащ. ПщыIэр хисауэ бжьэр игъэхъуурэ, бжьахъуэм щIалэ къыхуалъхуащ. Гущэм хапхащ бжьахъуэм и къуэр. Хапха щхьэкIэ, щIалэщIэр гущэм яхухэлъакъым.
— Си адэр, — жиIэри гущэпсыр къызэпичащ.
— Уи адэр тIуащIэм дэсщ, бжьэ егъэхъу, — жраIащ щIалэм.
Гущэм къафIыхэкIри, жыхафэгум къытеуващ щIалэм и къуэр.
— ТIуащIэм сыкIуэнурэ си адэр слъагъунущ, — жиIащ абы.
ТIуащIэм ежьауэ гъуэгу здытетым, бжьахъуэм и къуэм шууищ кърихьэлIащ.
— Уий, мыр зэрыцIыкIунитIэ, нэщIэпкIэ хуэдизи узэрыхъур! — къыщыдыхьэшхащ шууищыр. — Дэнэ уежьа?
— Сэ сыздежьам сыт хувиIуэху, — жиIащ бжьахъуэм и къуэм. — Фэ фыздежьар къызжефIэ.
— Шы дыгъу докIуэ, гъусэ укъытхуэхъумэ, уздэтшэнщ, — къыдэгушыIащ шууищыр.
— Сыфхуэхъунщ, — жиIащ бжьахъуэм и къуэм. — Сыздэфшэ.
Бжьахъуэм и къуэр ягъэкIэсри здрахьэжьащ. ЗдэкIуэм, уэтэр ирихьэлIащ. Iуэм вы итти:
— Iуэм ихьи, зыв къиху, — жраIащ шууищым бжьахъуэм и къуэм. — Выр дукIынщи, лэгъупыIэмпIэ зэфIэддзэнщ — дыгъуэмылэншэщ.
Бжьахъуэм и къуэр Iуэм ихьэри, шууищым къегуоуащ:
— Iуэм нисхунур вы къуэ-лэн, вы джабэху, вы джэмыдэ, вы уэгуш? — жиIэри.
— УмыкIий, дыкъебгъэщIэнущ! — гузэващ шууищыр.- Сытми, зыв къихуи, Iуэм къикI.
Бжьахъуэм и къуэм Iуэм зыв кърихури, шууищыр мэзым щIыхьащ, хуейм ихьэри выр яукIащ, лэгъупыIэмпIэ зэфIадзэри, лыр халъхьащ. Псыр къыщытекъуалъэм, бжьахъуэм и къуэр лэгъупым хэпкIащ. Шууищым гу лъатакъым бжьахъуэм и къуэр зэрыхэпкIам.
— Си пэр ес, си нэр ес! — къыхэкIиикIащ бжьахъуэм и къуэр лэпсым, и щхьэр къыхигъэжри.
Къэхъуар къагурыIуакъым шууищым: зэрыгъащтэри мэзым щIэлъэдэжащ, яшхэр къагъанэри.
Бжьахъуэм и къуэр лэпсым къыхэлъыжащ, лыр вати, лэгъупыр и дамэм фIидзащ, зыш къэшэсщ, шитIыр IумпIэкIэ иубыдри къежьэжащ.
КъакIуэм-къалъэурэ, нартхэ я шыбзыхъуэм ирихьэлIащ бжьахъуэм и къуэр.
— Уанэкъуапэм укъыкъуэщыркъым, дэнэ укъикIрэ, дэнэ укIуэрэ? Шыри дэнэ къипха? — къеупщIащ нартхэ я шыбзыхъуэр абы.
— Нарт Сосрыкъуэ шыбз гуартэ къихуауэ егуэш, къыслъысыр къыхэсхуащ,- жиIащ бжьахъуэм и къуэм.- УхокIыж.
— Iэгъу! — жиIэри, шыбзыхъуэр ежэжьащ. Шыбзыхъуэр щежажьэм, бжьахъуэм и къуэм нартхэ я шыбзыхъуэм и шыбз гуартэр кърихужьэри къежьэжащ.
КъакIуэм-къалъэурэ, нартхэ я выхъуэм къыIущIащ.
— Шыбзыр дэнэ къипхурэ? — къеупщIащ нартхэ я выхъуэр.
— Нарт Бэдынокъуэ шыбз гуартэ къихуауэ егуэш, къыслъысыр къыхэсхуащ, — жиIащ бжьахъуэм и къуэм. — УхокIыж.
— Iэгъу! — жиIэри, выхъуэр ежэжьащ. Выхъуэр щежажьэм, бжьахъуэм и къуэм вы хъушэр къызэщIикъуэри, и гъуэгу теувэжащ.
КъакIуэм-къалъэурэ, нартхэ я мэлыхъуэм Iууащ.
— Шыбзри вы хъушэри дэ-нэ къипхурэ? — къеупщIащ абы мэлыхъуэр.
— Нарт Ашэмэз шырэ вырэ къихуауэ егуэш, къыслъысыр къыхэсхуащ, — жиIащ бжьахъуэм и къуэм.- УхокIыж.
— Iэгъу! — жиIэри, мэлыхъуэр ежэжьащ. Мэлыхъуэр щежажьэм, шыбзымрэ вымрэ мэл хъушэри къы-щIигъури, бжьахъуэм и къуэр къежьэжащ. И адэм деж нэсри:
— Шыи, выи, мэли къыпхуэсхуащ, — жриIащ.
— Уэ езыр хэт ухъуну? — къеупщIащ бжьахъуэр, шхуэмылакIэмрэ лъэрыгъымрэ иубыдри.
— Нартхэ я бжьахъуэм срикъуэщ, — жиIащ модрейм, къепсыхри. — Бжьэр къыдэпшауэ сыкъалъхуащ. БжьэркъэпщIмэ, пIэщIэкIынкIэсышынэрти, сыкъыпкIэлъыдэкIащ.
ЖыIэгъуэхэр
Япэ уимыщмэ, ущыным уеукI
Биижь благъэ хъуркъым, благъэжь бий хъуркъым.
Бийм и пIалъэр ущыIущIэщ.
Бийм ущысхьмэ, уIэгъэ уохъу.
Бийр къыпщытхъурей хъумэ, умыбэлэрыгъ.
Джатэ и щIагъ нанэ щыIэжкъым.
Дзэм лей хэткъым.
Жьэр щхьэм и лIыкIуэщ.
Жэщ къыптехъуауэ уемы-жьэ, нэху къыптещауэ уемыкIуэлIэж.
Зи пIалъэ умыщIэ шыкIэ утыку уимыхьэ.
Зы лIым щэ уигъапцIэмэ, уделэщ, зы мащэм щэ уихуэмэ, унэфщ.
ЛIэным лIыгъэ хэлъщ.
ЛIы здашэ щIэупщIэркъым.
ЛIы и махуэрэ шы и махуэрэ зэхуэдэкъым.
ЛIы и пIалъэ епцIыжыркъым.
ЛIы и псалъэ епцIыжыркъым.
ЛIы Iэщэншэ еуэркъым.
ЛIыгъэ зиIэм Iэщэр ейщ.
ЛIыгъэ щIапIэ лIы икIуадэркъым.
ЛIыхъужь и лъэужь кIуэдыркъым.
ЛIыхъужьым и джатэ бзэщхъуркъым.
ЛIыхъужьыр зэ лIэгъуэщи, къэрабгъэр тIэу лIэгъуэщ.
Махуэ гъуэгу утехьэмэ, махуищ гъуэмылэ здэщтэ.
Удэхуэха нэужь, бгъуэтыжыр ныбжьэгъущ.
Уи гъунэгъур бзаджэмэ, щIы хущынэ.
Уи мыгъусэм уи лъатэпс иумыгъапхэ.
Хьэ закъуэрэ лIы закъуэрэ уатемыгушхуэ.
Щауэмыхъу жьантIакIуэщ.
ЩытхъукIейрэ убыкIейрэ зэхуэдэщ.
ЩIакIуэ нэхърэ, уэшх нэхъ благъэщ.
Ялъагъу псор яIуэтэжыркъым.
Ямыгъэпсалъэ яукIыркъым.
Япэ уимыщмэ, ущыным уеукI.
Япэ умыуэ, къоуэм ущымысхь.
Iэщэ зыгъэдалъэм илъ япэ мажэ.
Сыт апхуэдэу щIыжаIэр?
Жьындум и фыз къэшэкIэщ
Жьындум махуэ къэс фыз къишэрт. Пщэдджыжьым къишэрт, пщыхьэщхьэ зэрыхъуу: «Мыбдежым си щхьэр щылъы-нущ, мыбдежым си лъакъуэр щылъынущ, мыбдежым си дамэр щылъынущ, уэ дэнэ деж уздэзгъэгъуэлъынур?» — жиIэрти, ирихужырт. «Жьындум и фыз къэшэкIэщ» жыхуаIэ псэлъафэр абы къытекIащ. Фыз къэзышэрейм хужаIэ.
Къэзылъэфри зылъэфыжри
пщIэнукъым
Хъуэжэ и выгъашхэр ядыгъуауэ нэху къекIащ. И гъунэгъур дыгъуакIуэжьти, выгъашхэр абы зэрыфIэмыкIар Хъуэжэм къищIащ.
Пщэдджыжьым и гъунэгъум деж екIуэкIри, пщIантIэм дэсIауэ щимыгъуэтым, и выгъашхэри щимыгъуэтыжым, я адакъэжьыр къихьри фызым и пащхьэ иридзащ.
— Мэ, ди выгъашхэр зыдыгъуам я адакъэжьыр къэздыгъужащ. Къэзылъэфри зылъэфыжри пщIэнукъым, — жиIэри.
А псэлъафэр абы къытекIащ.
Дамэкъуэр иплъхьэху сыгъэжей
Зыгуэрыр щIымахуэ жэщым къэтэджурэ мэкъушэ кIуэрт, щIалэщIэ и гъусэти, абы жеигъуэ иритыртэкъым. Жэщ гуэрым щIалэр хэкIуэтауэ джэгум къикIыжащ, бжьынэм вэнвей хуабэ ириупцIэри, гъуэлъыжащ. Нэху щыщым, лIыр щIалэм еджащ:
— Тэдж, дыгуващ! — жиIэри.
— КхъыIэ, дамэкъуэр иплъхьэху сыгъэжей, нэгъуэщI мыхъуми, — жиIащ щIалэм.
ЛIыр щIэкIри, дамэкъуэр ирилъхьэну щыхуежьэм, бжьынэм вэнвейр ищтыхьат. ЛIым псы игъэхуабэу, абыкIэ вэнвейр къригъэвыкIыжу, дамэкъуэр ирилъхьэу выр щIищIэху, щIалэр жеящ, нэхуи щащ.
Къуэшрокъуэ
пIащIэри, унакъым
Гъэмахуэр икIауэ Iэщыхъуэхэр Къущхьэхъум къыдэкIыжын щыхъум, щIыпIэм и пIалъэ зыщIэ Iэщыхъуэ нэхъыжьым дунейр къызэрызэIыхьэнур жиIащ, уафэм и нэгу щIэлъыр щIэкIыху, Iэщхэр кърамыгъэжьэжу заIэжьэну уна-фэ ящIащ. Къуэшрокъуэ мэлыхъуэ пщыIэ гуэрым и нэхъыжьт. Ар а унафэм емыдаIуэу пIащIэри, и мэлыхъуэ пщыIэр къригъэжьэжащ. Гъуэгум борэн къыщытехъуэри, Къуэшрокъуэм и мэл хъушэр уаем иукIащ.
«Къуэшрокъуэ пIащIэри, унакъым» жыхуаIэ псалъэжьыр абы къытекIащ.
Мо нартыхур къызэрыфэ…
ЛIыжьыр щIалэхэм яхэсу бжыхь джабэм здыкIэрысым, плъэри зы шу къакIуэу илъэгъуащ. ЛIыр зы- тес шыр лъэрытемыту къафэрт. ЛIыжьым ар щилъагъум, жиIащ:
— Мо нартыхур къызэрыфэ…
ЩIалэхэр плъэри, нартыху ялъэгъуакъым, а шы дэгъуэр къызэрыфэми гу лъатакъым.
— Дадэр хэпсэлъыхь хъуащ, тхьэмыщкIэ, — жиIэри зым адрейм жриIащ, и жагъуэ хъууэ.
ЛIыжьым ар зэхихри:
— Уэращ, хьэм хуэдэ, хэпсэлъыхьыр. Мо къафу къакIуэ шыр къэзыгъафэр нартыхущ, — жиIащ.
Ахъмэт и фо изщ
АхъмэтыбгкIэ еджэу бгы лъагэ, бгъуэнщIагъ зищIыжу, Къущхьэхъу адкIэжкIэ зы щIыпIэ щыIэщ. А бгышхуэм и джабэм апхуэдизкIэ куэду бжьэр изти, абы ящI фор гъэми щIыми бгы гъуанэхэм къитIэтIырт. Ауэ, а бгыр апхуэдизкIэ лъагэщи, фор къипхыну зы дуней Iэмал хуэбгъуэтыркъым: и лъабжьэмкIэ ущежьэу удэкIыфыркъым, и щхьэмкIэ укъыщежьэу кIапсэшхуэкIэ укъехыфыркъым, бгыр хуэбгъуэнщIагъыу щытщи. Ахъмэт и фо изщ, жаIэ, уплъэрэ плъагъуу, ауэ улъэмыIэсыфу щытмэ.
Уи япэ мывэ хъурей бгъажэмэ, ухуозэж
Зы фыз гуэрым зы къуэ иIэт. А къуэ закъуэм къиша нысащIэр узижагъуэну бзаджэ Iейт. Дунейм трилъагъуэ хъуртэкъым и гуащэр. Фызыжьыр сымаджэ хъуауэ хэлъу и нысэм елъэIуащ:
— КхъыIэ, нысэ, зы джэд тхуэукIи дыгъэшх, — жиIэри.
ЦIыхубзым джэд фIимыгъэжу, джэду фIегъэжри фызыжьыр егъалIэ.
Езы цIыхубзми зы къуэ закъуэ иIэт. Ауэ абы къиша фызыр цIыхуфIт. Езыр сымаджэ хъуауэ хэлъу и нысэм йолъэIу зы джэд фIигъэжу унагъуэм яригъэшхыну.
ЦIыхубзыр джэдэщым щIыхьэу, лъэуейм тес джэдым зэреIусэу, джэду хъурт.
— Сыт, нысэ, щIытхуфIумыгъэжыр джэд? — жиIэу фызыжьыр щыщIэупщIэм,
— Уащхъуэ мыващхъуэ кIанэ, сщIэнури зыхуэсхьынури сымы-щIэ, джэдым сызэреIусэу джэду мэхъу, — жиIащ нысащIэм, гузавэу.
Фызыжьым къыгурыIуащ и дунейм и кIэр къызэрысар, зэгуэр езыми ищIар къызэрыщIэзэрыхьыжыр.
— АтIэ, сыт тщIэн, нысэ, фIэгъэж джэдур, — жиIэри апхуэдэу фIригъэгъэжащ. ИкIикуэддэмыкIыуидунеймехыжащ.
Гъэсэпэтхыдэхэр
Насып
ЩыIащ-псэуащ зы унагъуэ гуэр. А унагъуэм я нэхъыжьыр жьыры- тэджт. Пщэдджыжь къэс жьыуэ къыщIэкIырти, пщIантIэм Iэуэлъауэу, Iуэху ищIэу дэтт.
ЩIымахуэ пщэдджыжь гуэрым жьыуэ къыщIэкIауэ пщIантIэм лъагъуэ дэкIыу лIым къилъэгъуащ.
— Сыту пIэрэ мыр зи лъагъуэр? Лъэужьым тету сыкIуэнщи, зыщыщыр къэсщIэнщ, — жиIэри лъагъуэм тету ежьащ.
Бжьэпэм нэсри, лъагъуэр къэувыIащ. Лъым макъ къызэхех:
— Сэ слъэгъуащ си ужь уиту укъызэрыкIуар. Куэд щIауэ фи унагъуэм сыкIэлъоплъ. УцIыху лэжьакIуэшхуэщ. Сэ сынасыпщ. ЖыIэ сыт ухуей, узыхуей гуэр пхуэсщIэнущ, — жиIащ насыпым.
— Арамэ, си закъуэкIэ бжесIэфынкъым, си унагъуэм сечэнджэщыжынщи, хъыбар уэстыжынщ, — пидзыжащ насыпым лIым.
— Хъунщ, сэ мыбдеж сыныщожьэнщ, — жэуап къитащ насыпым. — Пщэдей иджыпсту хуэдэ зэманым мыбдеж къыIухьэж.
ЛIыр унэм щIэсхэм яхыхьэж-ри, Iуэхур зыIутыр яжриIащ. Хэт жэм куэд жиIэрт, хэти шы куэдкIэ елъэIу жиIэрт.
ЛIым иджыри темыхьауэ унагъуэм нысащIэ цIыкIу яIэти, абы деж кIуэуэ насыпым зэрелъэIу хъунур жрагъэIэну игъэкIуащ. НысащIэм щеупщIым:
— Шы куэди, жэм куэди дыхуейкъым. Ди унагъуэм зэгурыIуэ илъу дыпсэумэ, абы нэхърэ нэхъыфI щыIэу къысщыхъуркъым. ДызэгурыIуэмэ, шыри жэмри дгъуэ-тынщ. ИрелъэIу зэгурыIуэ ди унагъуэ кърилъхьэну, — жиIащ.
ЛIым нысэм и жэуапыр гурыхь щыхъуащ. ЕтIуанэ махуэм щыжиIа зэманым насыпыр къыщыпэплъэ щIыпIэм деж кIуащ.
— Шыи жэми жысIэркъым, зэгурыIуэ ди унэм илъу дыпсэуну дыхуейуэ аращ, — жиIащ лIым.
— Арамэ, насыпыр зыхуэфащэр фэращ, — жиIащ абы.
А унагъуэм абдеж къыщежьэри, зэи хьэргъэшыргъэ къихьакъым, зэгурыIуэ-зэдэIуэжхэу, тхъэуэ псэухэу куэдрэ дунейм тетащ.
«Жьыуэ къэтэджауэ щIегъуэжа щыIэкъым», жаIэ. ЦIыхур зэрыпсэун, зэрефIэкIуэн Iуэхущ зэрихуэри, жьыуэ къэтэджым и Iуэхур бзэпсу йокIри, и насыпри хуарзэу щхьэщытщ.
Афэ джанэ
Еуэщ-еIэри, зэлIзэфыз псэурт. А тIум зыпхъу яIэт. Ар апхуэдизкIэ дахэти, абы зэ Iуплъам лъагъуныгъэшхуэ и гум щигъэтIылъырт. Зэгуэрым а хъыджэбзым я унэм афэ джанэ къыщигъуэтащ. Къыщигъуэтым, и анэм деж ихьри еупщIащ:
— Мыр сыт зищIысыр, хэт зейр? — жиIэри.
— Си хъыджэбз, мыр афэ джанэщ. Ар уэ къыщыбгъуэтакIэ, хабзэжьым тету зыщытIагъи, уи насып къэплъыхъуэу ежьэж, — жриIащ анэм и пхъум.
Хъыджэбзым афэ джанэр щитIагъэри, и анэм зэрыжиIам хуэдэу ежьащ. Гъуэгум тету здэкIуэм ар хуэ- защ зы цIыхубз гуэрым. А цIыхубзым, къэпсалъэри:
— Си пхъур, си пхъур къэзгъуэтыжащ. Мыпхуэдэ афэ джанэ сэр нэмыщI зиIэр зы унагъуэщ, Iэмалыншагъэ-кIэ хыфIэздза си пхъур иджыри къыздэсым схуапIащ а унагъуэм, — зэкIэлъигъэпIащIэурэ жиIащ.
ЦIыхубзым хъыджэбзым и Iэблэр иубыдри, я унэм ишащ. Ар абы дахэ дыдэу ихуапэри, цIыхухэм яхишэу хуежьащ. ЦIыхубзым хъыджэбзыр щигъашхэкIэ, пIастэм вэгъу темылъу, лым къупщхьэ хэмылъут зэригъашхэр. Сытми, медан хуэдизкIи теплъэкъукIыртэкъым.
Зы махуэ гуэрым хъыджэбзыр унэм къыщIинэри, цIыхубзыр гъунэгъум екIуэкIащ. Хъыджэбзым унэр зэлъыIуихри, и анэм ежьэу щхьэгъубжэ Iухам IутIысхьащ. Щхьэгъубжэм здыIусым Iурихри, мо и жьэ зэтехам щхьэгъубжэмкIэ къыдэпщри блэ жьэдэпщхьащ. Блэм зигъэхъеймэ, хъыджэбзыр и акъылым икIырт, зимыгъэхъеймэ, зэрыщытауэ хъужырт. Апхуэдэурэ куэд кIуа, мащIэ кIуа, къуажэм дэс фызыжь губзыгъэ гуэрым цIыхуб-зым къыжриIащ хъыджэбзым афэр щригъэхыжу псым зыщригъэгъэпскIыжыну. ЗэрыжаIам тету, хъыджэбзым афэр зыщихыжри, зигъэпскIыжыну псым хыхьащ, зэрыхыхьэуи абы къыхэкIа блэр и жьэм къыжьэдэкIыжри хыхьэжащ. Абдеж щегъэжьауэ хъыджэбзым афэ джанэр щитIэгъакъым, унагъуэ хъуа нэужь, и бынхэми щаригъэтIэгъакъым, щIыпIэ пхыдза гуэрым ихьри щыщIитIэжащ, насып лъыхъуэ нэгъуэщI гуэрым кърегъуэт, жиIэри.
«Насыпым еблэкъым, еижкъым», жаIэ. Насып зыгъуэтар абы емыблэжыныр, ар нэгъуэщIым къызэригъуэтыным щIэхъуэпсыныр езыр насыпщ. Насыпыр умеймэ, афэ джанэ хуэдэщ, пкIэрызэгъэнукъым.
