Дызэрыпсалъэр адыгэбзэу пIэрэ?
Бзэм и псэр хэкIын щыщIидзэр
Анэдэлъхубзэм и дунейпсо махуэм ипкъ иткIэ, мазаем и 21-м «Адыгэ псалъэм» къытеддза тхыгъэм къыщыдгъэлъэгъуат «бзэм кIуэдын зэрыщIидзэр». Ауэ ар дэтхэнэ зы къэралыгъуэм дежи нэхъ убгъуауэ къыщыпщтэмэщ апхуэдэу щаубзыхур. Дигу къэдгъэкIыжынщ анэдэлъхубзэм кIуэдын зэрыщIидзэ щIыкIэр. Япэр сабий IыгъыпIэхэм, пэщIэдзэ еджапIэхэм анэдэлъхубзэр ирикъуу щрамыгъащIэмэщ. ЕтIуанэр уэрамхэм, лэжьапIэхэм ирикъуу щызэрамыхьэжмэщ. Ещанэр анэдэлъхубзэр унагъуэм къыщамыгъэсэбэпыж, щызэрамыгъэщIэжыф щыхъуращ.
Абыхэм еплIанэу, япэ дыдэ итыпхъэу иджыри зы Iуэхугъуэ хэгъэхьэжамэ хъунут. Ари «бдзэжьейр и щхьэмкIэ фын щыщIедзэ» зэрыжаIауэ къэралыгъуэм и Iэтащхьэм, къулыкъущIэ, еджагъэшхуэ, адэ-анэхэм я анэдэлъхубзэр къафIэмыIуэхужмэщ. Лъэпкъым и цIыху пажэхэм лэжьыгъэ щрагъэкIуэкIкIэ я анэдэлъхубзэр къамыгъэсэбэпмэ, абыкIэ езыхэр щIэблэщIэм щапхъэфI яхуэмыхъумэ, цIыху къызэрыгуэкIыр сытым иригъуэзэну, хэт игъэгушхуэну?
Иджыпсту зи гугъу тщIыну дызыхуейр, анэдэлъхубзэр зейуэ, сэр нэхъыфIу адыгэбзэр зыщIэ щыIэкъым жызыIэхэм, апхуэдэу къызыфIэщIыж куэдым ямыщIэххэу ар зэраIэщIэхуращ.
ЦIыхубэм япэ дыдэ яфIэкIуэдыр мазэцIэхэрщ
Анэдэлъхубзэр лъэпкъым IэщIэхун зэрыщIидзэр япэ дыдэ къызэрыпщIэр мазэцIэхэр зэрамыхьэж щыхъуращ. НэгъуэщIу жыпIэмэ, бзэм япэ дыдэ хэкIуэдыкIыр ахэращ. МазэцIэхэр зи бзэкIэ зиIэ лъэпкъ куэд щыIэкъым, дэ, адыгэхэр, а мащIэм дащыщщ. АрщхьэкIэ византий, урымхэм фIаща мазэцIэхэр дэри къыттокIуэри, дыдейхэр тIэщIохур. Абы щыгъуэми, мазэцIэ закъуэр хамэбзэм щыщу къащтэми, бзэр щоIэф.
АдэкIэ махуэцIэхэр яIэщIокI
«Адыгэбзэ чистэкIэ» жыпIэмэ, «понедельникым на работэ дыкIуэнщи, воскресеньем отдыхать тщIынщ», — къапсэлъыну щыщIадзэращ махуэцIэхэм кIуэдын щрагъажьэр. УмыгъэщIэгъуэн плъэкIыркъым апхуэдэу щIыжаIэр. Нэрылъагъукъэ блыщхьэ, гъубж, бэрэжьей, махуэку, мэрем, щэбэт, тхьэмахуэ къыупсэлъыну зэрынэхътыншыр урысыбзэкIэ нэхърэ. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, абы къегъэлъагъуэр анэдэлъхубзэр зэрытIэщIэхурщ. Ауэ абыкIи дигу дгъэкIуэд хъунукъым, сыту жыпIэмэ, махуэцIэ тIэкIуми и закъуэ бзэм ягъэшхуэ иригъэкIыфынукъым, адрейхэр ямыгъусэмэ.
Нэхъ Iеижыр бжыгъэцIэхэр щыпIэщIэхуращ
Бзэм нэхъ зи ягъэ езыгъэкIыр бжыгъэцIэхэр щыпIэщIэхуращ гъащIэм нэхъ куууэ, нэхъ хэпщауэ хэлъщи, ахэр куэд дыдэрэ къыдогъэсэбэпри. КъищынэмыщIауэ, бжыгъэцIэхэр гъащIэм хобэгъухь. НэгъуэщIу жыпIэмэ, ахэр зэрыхъур пщыкIутIкъым (мазэцIэхэм хуэдэу) е блыкъым (махуэцIэхэм ещхьу), атIэ мелардхэм нос. Абы къыхэкIкIэ, бжыгъэцIэ зимыIэж бзэр дамэ зимыIэж бзу мэхъу. Аращи, анэдэлъхубзэм бжыгъэцIэхэмкIэ кIуэдын щIедзэ. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, мымащIэу дыхуозэ дахэкIейуэ адыгэбзэкIэ псэлъэф, ауэ бжыгъэцIэр зымыщIэ. Шэч хэлъкъым, мащIэу хуэсакъхэмэ, абыхэм ари дахэ дыдэу, тыншу зэрыжаIэфынур. Абы щыгъуэми, бжыгъэцIэхэр тIэщIэхумэ, абы бзэм мыкIыжын уIэгъэшхуэ къытридзэнущ.
Пэжщ, тIощIым тещIыхьа пасэрей адыгэбзэ бжэкIэр гугъут — ар иджыпсту къекIужыркъым. Сыту жыпIэмэ, нобэрей гъащIэр псынщIэу йокIуэкI. Абы и хуабжьагъым зыдумыгъэкIумэ, укъыкIэрыхунущ е уи бжэкIэри бжыгъэцIэхэри пIэщIигъэхупэнущ.
Девгъэгупсысыт зэ, псалъэм папщIэ, зыгуэрым телефонкIэ уопсалъэри, 798 76 54 номерыр ибогъэтх. Пасэрей адыгэ бжэкIэмкIэ зэрыжыпIэну щытар: Щиблрэ тIощIиплIрэ пщыкIуийрэ тIощIищрэ пщыкIухрэ, тIощIитIрэ пщыкIуплIрэ. А телефон номерыр зыжепIэм ар гурыIуэгъуэу итхыфын папщIэ езыр-езыру хьисэп куэд ищIын хуей мэхъу. АбыкIэ мыщIагъуэу щытмэ, итхыфынукъым. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, адыгей жыIэкIэм иджыри абыкIэ зиужьакъым. Абы къыхэкIкIэ, бжыгъэцIэхэр абыхэм нэхъ щIэхыу яIэщIэхуащ. Ауэ къэбэрдейхэм адыгэ бжэкIэр, бжыгъэцIэхэр щIызэрамыхьэн, щIызыщагъэгъупщэн щхьэусыгъуэ щыIэххэкъым. Иджырей къэбэрдей бжэкIэмкIэ ар зэрыжыпIэнур: щиблрэ бгъущIрэ ирэ, блыщIрэ хы, тхущIрэ плIы. Ар урыс бжэкIэми ефIэкIыу си гугъэщ.
Маржэ, дыхуэвгъэсакъ адыгэ бжыгъэцIэхэр зэдгъэщIэным, ахэр гъащIэм нэхъ ерыщу щызетхьэным. бзэр кIуэдын зэрыщIидзапэр абыкIэщ. Анэдэлъхубзэр Iумпэм пщIын дэнэ къэна, абы зы тIэкIукIи ухуэбэлэрыгъ хъунукъым.
Хьэлъэ псори зым тедгъащIэмэ
Бзэм и Iуэхур егъэзыхыгъуэ зэрыхъуар IупщIу уэзыгъащIэщ глагол (хъурыщIэ) псоми я пщэрылъыр «щIын-щIэн» закъуэм и пщэм зэрыдэхуар. Щапхъэ къэтхьынти: «фчира ранэу си другым звонить хуэсщIынути, и номер телефоныр забывать сщIау къыщIэкIащ. Тетраду сиIэр исследовать сщIыри, и номер телефоныр къэзгъуэтащ. Звонить хуэсщIа щхьэкIэ отвечать ищIакъым. Си гугъэмкIэ, е слышать ищIакъым е и телефоныр унэм забывать щищIащ. Си номерыр къилъагъуми, перезвонить къысхуищIыжынщ жысIэри ждать сщIащ. Ауэ ар ждать сщIыу сыщытынут? Сеуэри, на работэ сыкIуащ. Обработать сщIын хуейуэ работэ куэд сиIэти…»
ЦIыхухэр мыпхуэдэу псалъэрэ ар адыгэбзэ къафIэщIыжу щытмэ, мис абы щыгъуэ ди Iуэхур Iей дыдэ хъуауэ ди унагъуэбжэр зэхуэтщIыжыным дынэсауэ аращ. Маржэ, дызэвгъэплъыжыт, дэтхэнэ зыри дызэрыпсалъэр адыгэбзэу пIэрэ, хьэмэрэ апхуэдэу къытфIэщIу ара?
Хъуажь Фахъри.
