Зеикъуэ телъыджэ
Зеикъуэ къуажэм пэгъунэгъу лъагапIэхэм къыщагъуэта бгъуэнщIагъ нэхъ иным къыбгъэдэт Iуащхьэхэм ящыщ зыр пирамидэ IэрыщIым зэрещхьым гу лъатащ а жылэм щыщ щIалэхэм. Ахэр Тенджыз Азэмэт, Соблырхэ Арсен, Алим сымэщ. ЩэкIуэным пащI зэрыщымыIэм и фIыгъэкIэ ахэр ныбжьэгъу зэхуэхъуащ.
ЩIалэхэм къыздакIухьым гу лъатащ мэз Iувым щIигъэнауэ Бахъсэн хэхуэж Зеикъуэпс цIыкIур къыздыщыщIидзэхэм пэгъунэгъуу щыт Iуащхьэм и къыгуэупIэхэр хуумыгъэфэщэн хуэдизу зэрыджафэм. Ар мывэ пхъэбгъум хуэдэу зэрызахуэр нэхъри нэрылъагъу хъуащ, абыхэм якIэрыпщIа щIыр къыкIэрагъэщэща иужькIэ.
Ныбжьэгъухэм щIыпIэр щызэпаплъыхьым, захуабзэу зэхуэгъэкIуауэ зыр адрейм и гущIыIу къегъэщIауэ зэтелъ «мывэ пхъэбгъухэр» къалъэгъуащ. Нэхъ гъэщIэгъуэныжращи, ахэр зэрагъэубыдын папщIэ, абыхэм я зэхуаку ятIагъуэ теплъэ иIэу, ткIуаткIуэ гуэр дацIэлъауэ къыпщохъу. КъыщIеб-гъэгъурэ набдзэгубдзаплъэ дыдэу Iуащхьэ щыгур зэпэп-плъыхьмэ, абы тращIыхьауэ къыпщыхъу теувапIэри, абы хуэзышэж дэкIуеипIэри уи нэгу къыщIоувэ.
Къуажэдэс ныбжьыщIэхэм гу зылъатахэм теухуауэ езыхэм яIэ Iуэху еплъыкIэр къаIуатэ Зеикъуэпс цIыкIум ищхьэхэмкIэ щыIа, лъахэхутэ цIэрыIуэхэу Котляровхэ Мариерэ Викторрэ.
— ЛъэныкъуиплIымкIэ зыкъыхущIэзыIэтэ джабэхэр Iуащхьэ щыгум щызэхохьэж, — жаIэ абыхэм. — Бгым пирамидэ теплъэ нэхъри ирет ар зэрызэхэт туф блокхэми. Зэ еплъыгъуэкIэ ахэр цIыхуIэм зэпиупщIа фIэкIа къызэрыпщыхъун щыIэкъым, я зэпыхьэпIэхэр апхуэдизкIэ джафэщ, езыхэри захуабзэу зэтелъщи.
АтIэ мы Iуащхьэм и къэунэхукIэм теухуауэ сытым дыщыгъуазэ? А упщIэм и жэуапыр иджыри хьэзыркъым. Туфыр, зэгуэр къибыргъукIыу щыта Iуащхьэхэр (вулканхэр) зыпэгъунэгъу бгылъэ щIыпIэхэм куэду узыщрихьэлIэ пкъыгъуэщ. Ди республикэм абы нэхъыбэ дыдэу ущрохьэлIэ Хьэрэ-Кхъуэрэ бгым и Iэгъуэблагъэм.
Совет лъэхъэнэм ди къэралым щыпсэуа геолог цIэрыIуэ Ренгартен Владимир гу лъитауэ щытащ: «ЗэпцIауэ, зэфэзэщу къыпщыхъу туф абрагъуэм зыкIи зэпымыщIа Iыхьэхэр яхэтщ, — жиIэрт абы. — Апхуэдэ теплъэ зиIэ зэщхьэщыупщIыкIа пкъыгъуэхэр щыкуэдщ Зеикъуэрэ Бахъсэн гэс-рэ я зэхуаку дэлъ щIыналъэми…».
Геологхэм къызэралъытэмкIэ, пщтырыбзэу Iуащхьэм къибыргъукI вулкан сахуэр щIэупщIыIуэжауэ щызэпцIыжкIэ зэгуочри, туфым блок-блоккIэ зэщхьэщыуда теплъэ иIэ мэхъу. Дапхуэдэу щытми, зи гугъу тщIы Iуащхьэм мы зэманым иIэ хъуа теплъэр цIыхухэм я Iэужьми, зыми емыупщIыж щIыуэпсым къигъэщIами IупщI къэзыщIынур абы теухуауэ ирагъэкIуэкIыну къэхутэныгъэхэращ.
ЦIыхухэм яфIэтелъыджэ къэщIыгъэхэр щыкуэд Къэбэрдей-Балъкъэрым апхуэдэ зы иджыри иIэ зэрыхъуам шэч хэлъкъым. Нэхъри ар пэгъунэгъущ илъэситIым нэблэгъауэ щIэныгъэрылажьэхэми щIыпIаплъэ къызэрыгуэкIхэми къызэрагъэпэщ гупхэм увыIэгъуэ ямыIэу зэпаплъыхь, метр 80-кIэ щIы кIуэцIым ущIэзышэ, иджы цIэрыIуэ хъуа бгъуэнщIагъым. Ари, ищхьэкIэ зи гугъу тщIари Iуащхьэри зи IэдакъэщIэкIыр хэтми-сытми иджыри зэхэгъэкIа щIыкIэкъым.
КЪУМАХУЭ Аслъэн.
