Сыт хуэдэ зауэри щIыуэпсым и бийщ
ООН-м и Ассамблее Нэхъыщхьэм 2001 гъэм и щэкIуэгъуэ мазэм хъыбар зэбгригъэхауэ щытащ, цIыхухэм я зэхуаку къыдэхъуэ зэжьэхэуэныгъэ зэмылIэужьыгъуэхэмрэ зауэхэмрэ щызэщIэплъэ щIыпIэхэм щIыуэпсым и щытыкIэр къызэрымыкIуэу зэрыщызэIыхьэр къэлъытауэ, жылагъуэр а Iуэхугъуэ мыщхьэпэм пэщIэтыным къыхуезыджэ махуэу щэкIуэгъуэм и 6-р (International Day for Preventing the Exploitation of the Environment in War and Armed Conflict) къызэдэщтэн зэрыхуейм ехьэлIауэ.
ООН-м хэтхэр а унафэм щеувалIэм, псом япэу зэгупсысар адэкIэ-мыдэкIэ къыщыхъей зауэхэм, зэраныгъэшхуэ къызэрашэм къыхэкIыу, дыкъэзыухъуреихь дунейм и экосистемэхэм хъугъуэфIыгъуэу япкърылъми икъукIэ зэрегуауэрщ. Уеблэмэ, щIыуэпсым къылъыс тхьэмыщкIагъэр апхуэдизу инщи, зэжьэхэуэныгъэхэм къарикIуам «ижь» зыщIихур зыщаубгъу къэралхэмрэ абыхэм щыпсэу цIыхухэмрэ я закъуэкъым, атIэ а хэкухэм къедза Iэшэлъашэхэри гузэвэгъуэшхуэм хадзэ, къэунэхуну щIэблэхэми щIэин мыхъумыщIэкIэ «яхуоупсэ».
Мыбдежым дигу къэдмыгъэкIыжынкIэ Iэмал иIэкъым Урыс-Кавказ зауэм и кIэухыр ищхъэрэкIэ къикIа пащтыхьыдзэхэм зэрырагъэкIуэкIауэ щыта щIыкIэр: зыхъумэжыныгъэ кIыхьым зи къарур мащIэ ищIа адыгэхэм ятекIуэу, я лъахэм ахэр ирагъэкъэбзыкIын папщIэ, зэрыпхъуакIуэхэм яхузэфIэкI псори ялэжьауэ зэрыщытар: хэкупсэхэр щыпсэуа щIыгум и гъавэ щIапIэхэр Iисраф зэтращIэрэ я Iэщри зэтраукIэжу, ихъуреягъкIэ къыщыт мэзхэр мафIэ лыгъейм зэщIрагъащтэрэ жыг зи цIи кърамынэу…
ООН-м къулыкъу щызыIыгъхэр зэрегупсысымкIэ, зи гугъу тщIа хьэкIэкхъуэкIагъэм хуэдэхэр къамыгъэхъун е, нэгъуэщI мыхъуми, ягъэмэщIэн яхузэфIэкIынут зэпэщIэувэныгъэ гущIэгъуншэхэм зэпигъэщхьэхукI лъэныкъуэхэр къэзыухъуреихь дунейм и щIыуэпсым леишхуэ зэрырамыхыным хущIэкъуамэ. Мыбдеж IэфIу дигу къэдмыгъэкIыжынкIэ Iэмал иIэкъым совет лъэхъэнэм кинотеатрхэмрэ телевиденэмкIэ куэдрэ дагъэлъагъуу къыддекIуэкIа «Отец солдата» фильм цIэрыIуэр. Абы еплъахэм ящыщу хэт зымыщIэжыр лIыхъужь нэхъыщхьэр, Махарашвили зи унэцIэ куржы дадэр, и къуэр къыщилъыхъуэу зауэм здыпэрытым, Германием и щIыналъэм къыщихутарэ советыдзэхэм я гъусэу здэкIуатэм, танкыр зезыхуэ дзэлIхэм зрихьэлIа жызумыпкъэр зэрыс я гъущIышымкIэ щысхьыншэу зэрызэхаутэр и гум щIыхьэщауэ зэрыщытар…
Швейцарием и къалащхьэ Женевэ къыщащтауэ щыта къэрал зэхуаку зэгурыIуэныгъэм къыщагъэлъэгъуат адэкIэ-мыдэкIэ къыщыхъей зэпэщIэувэныгъэхэу зауэм хуэкIуэжхэм щIыуэпсым зэраныгъэшхуэ ирамыхын хуэдэу, ахэр мардэ хэгъэунэхукIам итын зэрыхуейр. Псалъэм папщIэ, абыхэм ящыщ зыр, мэкъумэш щIапIэхэр щхьэзыфIэфIагъкIэ зэхэбутэ зэрымыхъунур, экологие мыхьэнэ зиIэу къалъытэр. АрщхьэкIэ, зэрыгурыIуэгъуэщи, мащIэ дыдэщ а гупсысэм иригъуазэу зауэ IэнатIэм пэрыувэр. Ауэ, итIани, къэралхэм я унафэщIхэми щIэныгъэлIхэми я нэхъыбапIэр зэрегупсысымкIэ, игъуэ хъуащ (хэмытIэсамэ), ЩIы Хъурейм и къэкIуэнур зэрыхэплъэгъуэм къыхэкIыу, щIыуэпсым щхьэзыфIэфIагъкIэ лей езыххэм тезыр ятелъхьэн зэрыхуейм и мызакъуэу, зэрымыщIэкIэ ар Iисраф зыщIхэри дунейпсо жэуапым ешэлIэнри.
Зи гугъу тщIы Iэмалхэм хуэдэхэр щызэхагъэувэкIэ, ООН-м щыщхэр зыщыгу-гъыр зыщ: зэпэщIэувэныгъэ мыхъумыщIэхэм зыдезыгъэхьэххэм къэзыухъуреихь дунейм леишхуэ ирах зэрымыхъунур я щхьэм кърагъэхьэкIэрэ, я зэхуаку къыдэхъуэ зэныкъуэкъухэри зауэм зэрыхуамыгъэкIуэжынырщ. Сыту жыпIэмэ, зэрынэрылъагъущи, зэпэщIэува лъэныкъуэхэм «фызэзауэми, фи хъуреягъкIэ зэтекъутэныгъэхэр къыщывмыгъэхъу!» яжепIэныр, дауи, дзыхьщIыгъуэджэщ, хэкIыпIэ щIагъуэу зэрыщымытри гурыIуэгъуэщ.
АНЗОР Къесын.
