Къуршхэри гулъытэ хуэныкъуэщ
Бгыхэм я дунейпсо махуэр, дыгъэгъазэм и 11-р, ООН-м и 57-нэ Ассамблее Нэхъыщхьэм, 2003 гъэм екIуэкIам, къыщащтащ.
Къуршхэр фIыуэ зылъагъухэм я зэгухьэны-гъэ зэмылIэужьыгъуэхэм, дыгъэгъазэм и 11-р зыхыхьэ тхьэмахуэ зэхуакум къриубыдэу, дыкъэзыухъуреихь дунейм фIыуэ хущытын зэрыхуейм, бгылъэ щIыпIэхэм мыхьэнэуэ яIэр зыхуэдизыр цIыху-хэм ягу къэгъэкIыжыным хуэунэтIа Iуэхугъуэ щхьэпэхэр IэнатIэ зэмылIэужьыгъуэхэм щрагъэкIуэкI. Бгыхэм я дунейпсо махуэм теухуа симпозиумхэр, лекцэхэмрэ семинархэмрэ къызэрагъэпэщ, тхылъхэр щащэ жармыкIэхэр зэхашэ, а Iуэхум ехьэлIа дерсхэм курыт еджапIэхэм щIэс цIыкIухэр щIагъэдэIу.
Ди планетэм щIы щхьэфэу иIэм и Iыхьэ плIанэр (и процент 22-р) къуршхэмрэ къуакIэбгыкIэхэмрэ яIыгъщ. ЩIэныгъэлIхэм къызэралъытэмкIэ, дунейпсо экономикэм зиужьынымкIэ къуршхэм я мыхьэнэр къыпхуэмылъытэн хуэдизу инщ. КъимыдэкIэ, ЩIы Хъурейм тес цIыхухэм ящы-щу процент 13-р (мелуан 975-м нэблагъэр) бгылъэ щIыпIэхэм исщ. Ахэр икIи я ерыскъы къэкIуапIэщ. Къыхэгъэщыпхъэщ, къуршхэр нэгъуэщI щIыпIэ узыщримыхьэлIэ къэкIыгъэхэмрэ псэущхьэхэмрэ я хэгъэгуу, ЩIы Хъурейм щежэх псыхэм я нэхъыбапIэм я къежьапIэу зэрыщытри, цIыхухэр нэхъ дэзыхьэх, туризмэм нэхъ зыщиужь щIыпIэ телъыджэхэм зэращыщри.
Бгыхэм я дунейпсо махуэм ирырагъэхьэлIа мыгъэрей Iуэхугъуэхэм къыхуагупсыса къыхуеджэныгъэри куэдым уезыгъэгупсысщ: «Къуршхэри гузэвэгъуэ хэхуащ — дунейм и щытыкIэм (климатым) зыщехъуэж, мэжэщIалIагъэм зыщеубгъу, къиIэпхъукIхэм я бжыгъэми хохъуэ».
Пэж дыдэуи, кIуэтэху нэхъ нэрылъагъу мэхъу бгыхэми тIасхъапIэ зэраIэр, ахэри игъащIэкIэ зэтемыщэхэжын быдапIэу зэрыщымытыр. Къэгъэлъэгъуапхъэщ, бгыхэм хъугъуэфIыгъуэхэр къыщIэзых языныкъуэ IуэхущIапIэхэм я унафэщIхэр я лэжьыгъэм зэрыхуэмыIэижьым, я IуэхущIафэ-хэм иужькIэ кърикIуэнум зэрытемыгузэвыхьым къыхэкIкIэ, ахэр щылъэща щIыпIэхэр къыпхуэмыцIыхужын хуэдизу теплъаджэ зэрыхъури.
КъыжыIэпхъэщ, къуршхэм я «гъащIэр» зэрекIуэкIынумрэ ахэр щIыуэпсым зэрызэтриухуауэ къызэтегъэнэнымкIэ ЩIы Хъурейм тет къэралхэм я политикэми, абыхэм щыпсэу цIыхухэм я къыхущытыкIэми мыхьэнэ ин дыдэ зэраIэр.
Куэдрэ къыщыхъу щыIэщ, альпинистхэмрэ туристхэмрэ зыщагъэпсэху, къыщакIухь джабэ нэкIухэмрэ абыхэм я зэхуаку дэт тIуащIэхэмрэ щIыуэпсым щыщу щекIуэкI гъащIэ дахэм къызэрымыкIуэу леишхуэ щрах. А псом я гущIыIужкIи, къуршхэм я куэщI ис къуажэхэм дэсхэм ахэр щыпсэу щIыпIэхэм зэхъуэкIыныгъэ узыхуэмейхэр къыщагъэхъу. Апхуэдэ бгъэдыхьэкIэхэм гулыцI зиIэ дэтхэнэри имыгъэгузэвэнкIэ Iэмал иIэкъым.
Зи гугъу тщIахэм мыри щIыгъужыпхъэу къыщIэкIынщ. Дыкъэзыухъуреихь дунейм къыщыхъу зэхъуэкIыныгъэхэм: уэгъум, ятIэпс къежэххэм, уафэм къех псыIагъэм гуилъэсыкI-гуигъэухэм, уэсукхъуэхэм къыздрахьэх мывэхэм, цIыхухэм я зэхуаку къыдэхъуэ зэгурымыIуэныгъэхэм къахэкI зэрыхьзэрийм, нэгъуэщIхэми я зэрани бгылъэ щIыпIэхэм йокI.
КЪУМАХУЭ Аслъэн.
