Лэжьыгъэм и мардэхэр
ЕгъэджакIуэхэм я лэжьыгъэр зэтеубла зэрыхъунум щIэх-щIэхыурэ егъэпIейтей IэщIагъэлI щIалэщIэхэри илъэс зыбжанэ ипэкIэ я щIэныгъэм щыхагъэхъуэн папщIэ еджапIэ библиотекэхэр къэзыгъэсэбэпу щытауэ иджы интернетым и Iуэхутхьэбзэхэр къызэIузыха егъэджакIуэ Iэзэхэри.
Мардэу сыт къэлъытэн хуейр?
«Иджырей егъэджакIуэм и лэжьыгъэм и мардэр бгъэувыныр Iуэхугъуэ тыншкъым, — жеIэ Мэзкуу къалэм егъэджэныгъэмкIэ и департаментым и унафэщIым и къуэ-дзэ Васильевэ Татьянэ. — Сытым къыхэкIыу? Сыт егъэджакIуэм и лэжьыгъэу къэлъытэн хуейр икIи дауэ абы мардэ зэрыхуэбгъэувынур? Дэфтэрхэм ириплъэмэ, зы ставкэм хуэзэ педагогикэ лэжьыгъэм и мардэр сыхьэт 18-щ е дерс 18-щ. Сыт а дерс 18-м къызэщIиубыдэр икIи дауэ ар къызэрубжынур? КъызэралъытэмкIэ, дерсхэри абыхэм я зэхуаку дэлъ зыгъэпсэхугъуэ дакъикъэхэри егъэджакIуэм и лэжьыгъэ зэманым хохьэ. Ауэ егъэджакIуэхэм дерс егъэкIуэкIыным къищынэмыщIауэ, иджыри Iуэхугъуэ куэдыкIей зэфIагъэкI: щIэныгъэ-методикэ лэжьыгъэ гъэзэщIэныр, сабийхэмрэ адэ-анэхэмрэ яIущIэныр, дерсхэм зыхуэгъэхьэзырыныр — абыхэм псоми зэман токIуадэ икIи сыхьэт бжыгъэхэм хабжэркъым. Дэ тедухуэфынукъым дэтхэнэ Iуэху лIэужьыгъуэми сыт хуэдиз зэман егъэджакIуэхэм трагъэкIуэдэн хуейми. Ар зэхищIыкIыпхъэщ егъэджакIуэр IэщIагъэу къыхэзых дэтхэнэ зыми. А Iуэхугъуэр псом нэхърэ щынэхъ гугъущ егъэджакIуэмрэ еджапIэм и унафэщIымрэ я зэхущытыкIэм. Лэжьыгъэ кодексым егъэджэныгъэ IэнатIэм теухуауэ зэритымкIэ, тхьэмахуэм хуэзэу егъэджакIуэм сыхьэт 36-рэ къылъос. А зэман псоми лэжьакIуэр еджапIэм щIэсын хуей? Хьэуэ, хуейкъым.
Ди дежкIэ мыхьэнэшхуэ зиIэщ егъэджакIуэхэми, адэ-анэхэми, адрей зыфIэгъэщIэгъуэн псоми УФ-м Егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и министерствэм и унафитIым (№69, №1601) зыщагъэгъуэзэныр. Зэман хэха зимыIэ лэжьыгъэр еджапIэмрэ егъэджакIуэмрэ я планым тетщ. Зэтеублауэ щымыт IэнатIэ щыIэкъым. Дэтхэнэ егъэджакIуэми и лэжьыгъэм и зэхэтыкIэ хъунур нэхъапэIуэкIэ еубзыху икIи ар еджапIэм и планым трегъахуэ, зы махуэкIэкъым икIи тхьэмахуэкIэкъым, атIэ гъэ еджэгъуэ псом и кIыхьагъкIэ.
Аращи, лэжьэгъуэ зэманыр махуэ къэс щIэ гуэр къызыхыхьэ егъэджэныгъэм и зэхэтыкIэм теухуауэ убзы-хун хуей мэхъу. Нэхъапэм щIэныгъэм и къигъэхъуапIэу щыIар школ библиотекэхэрауэ щытамэ, иджы апхуэдэщ зэпымыууэ лажьэ интернетыр. Абы къыхэкIкIэ, егъэджакIуэм и зэманыр нэхъ хуит хъуащ. КъищынэмыщIауэ, еджакIуэхэм щIэныгъэ зэрызрагъэгъуэт Iэмалхэми захъуэжащ. Нобэ унагъуэ куэдым къагъэсэбэп зэпэжыжьэу (дистанционнэу) зэрырагъаджэ щIыкIэр. Абы и фIыгъэкIэ, егъэджакIуэм телъ гугъуехьыр нэхъ мащIэ хъуащ.
Сэ сызэреплъымкIэ, дерсыр тэмэму бгъэхьэзыру гупым нэгъэсауэ удэлэжьэным сыхьэт 21 — 24-рэ токIуадэ. ЕгъэджакIуэм и лэжьыгъэр нэсу игъэзэщIэнымкIэ сыхьэт 18-р сфIэмащIэщ.
ЕгъэджакIуэ куэд щIоупщIэ сыхьэт 36-рэ Iэмал имыIэу еджапIэм щагъэкIуэн хуейрэ хуэмейрэ зэхагъэкIыну. Абы теухуауэ жысIэнур зыщ: егъэджакIуэм и лэжьэгъуэ зэманыр зэлъытар дерс бжыгъэ иIэращ, адрейр зэпхар школым и планхэрщ. Сыхьэт 36-кIэ залымыгъэкIэ еджапIэм фыщIагъэсыну хуиткъым. Дерсхэм зыхуагъэхьэзырынри адэ-анэхэм зыхуагъэзэнри школ пщIантIэм дэмыту егъэджакIуэхэм зэфIагъэкI хъунущ.
ЩIэныгъэлIым и псалъэ
— Иджырей зэманым егъэджакIуэм хуагъэув мардэхэм хэхъуэ зэпытщ икIи абы къыхэкIыу нэхъыбэрэ лэжьэн хуей мэхъу, — жеIэ Мэзкуу къалэм егъэджэныгъэмрэ щIэ-ныгъэмкIэ и лэжьакIуэхэм я профсоюзым и унафэщI Ивановэ Маринэ. — Псалъэм папщIэ, еджакIуэхэм я лэжьыгъэхэр къэпщытэным тхьэмахуэм ику иту сыхьэти 8 токIуадэ. ПэщIэдзэ классхэм урысыбзэмрэ литературэм-кIэ е математикэмкIэ я егъэджакIуэм тхьэмахуэ къэс лэжьыгъэ 250-рэ къипщытэн хуей мэхъу.
Иджыри зы щытыкIэ, икъукIэ зэман куэд текIуадэу. Нобэ дэтхэнэ егъэджакIуэми илъэс къэкIуэнум зэрыригъэджэ-ну планыр ипэкIэ игъэхьэзырын хуейщ. Апхуэдэ лэжьы-гъэр напэкIуэцI 600-м щынэблагъэ къохъу. Фи нэгу къыщIэвгъэхьэт абы сыт хуэдиз зэман лей ихьми. ИкIи и нэхъыбэм апхуэдэ лэжьыгъэхэр мыхьэнэ зимыIэщ. А псалъэмакъыр иужьрей зэманым куэдрэ къаIэтащ икIи УФ-м Егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и министерствэ- ми абы гу лъедгъэтащ. Мыхьэнэ зимыIэ тхылъымпIэ лэжьыгъэ лейхэр Iуэхум хагъэкIыным теухуа зэхъуэкIыны-гъэр иджы къыхалъхьащ.
Псом ящхьэращи, егъэджакIуэр щхьэхуиту щытыпхъэщ, сабийхэм нэгъэсауэ щIэныгъэр ябгъэдилъхьэн, езыми зыужьыныгъэ игъуэтын папщIэ. Апхуэдэ лэжьыгъэ дыхуейуэ щытмэ, егъэджакIуэхэр хэдгъэзыхь хъунукъым Iэмал имыIэу сыхьэт 36-р еджапIэм щагъэкIуэну. Ауэ зыгуэр а мардэм нэхърэ нэхъыбэкIэ лажьэ хъумэ, абы улахуэр нэхъыбэу етыпхъэщ.
Синицынэ Василисэ.
«Аргументы и факты»
