КIуэкIуэ Юрий: Урысейм фIэкIа, адыгэхэм езыхэм я къэралыгъуэ щаIэ Налшык къыщызэIуахащ Дунейпсо Адыгэ Хасэм и ХI Конгрессыр
Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и къалащхьэм и пIалъэр къэмысауэ дыгъуасэ къыщызэIуахащ Дунейпсо Адыгэ Хасэм и ХI Конгрессыр. Бэрбэч Хь. М. и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым и конференц-пэшым щызэхуэсащ Европэм, Тыркум, Иорданием, Сирием, Израилым, Абхъазым я лIыкIуэхэр, Краснодар, Ставрополь крайхэм, Адыгейм, Къэрэшей-Шэрджэсым, Къэбэрдей-Балъкъэ-рым я къэрал властым и органхэм я лIыкIуэхэр, а щIыналъэхэм щыIэ адыгэ зэгухьэныгъэ нэхъыщхьэхэм я унафэщIхэр, Олимпиадэ-2016-м щытекIуа Мудрэн Беслъэн, абы дыжьын медалыр къыщызыхьа Джэду Iэниуар сымэ. ЗэIущIэр къызэIуахащ Урысей Федерацэм и гимнымрэ Дунейпсо Адыгэ Хасэм и гимнымкIэ. Конгрессым хэтхэм я пащхьэ къыщыпсэлъащ КIуэкIуэ Юрий:
Ныбжьэгъу лъапIэхэ!
Ди тхыдэм зэи къыщымыхъуауэ, дунейм и щIыпIэ зэмылIэужьыгъуэхэм къикIри адыгэхэр илъэс тIощIрэ тхурэ япэкIэ Налшык къыщызэхуэсауэ икIи лъэпкъыр хъума хъуным, абы зиужьыным телэжьэн папщIэ Дунейпсо Адыгэ Хасэ къызэрагъэпэщауэ щытащ. БлэкIа лIэщIыгъуэ плIанэр щыхьэт техъуащ ар тэмэму зэрыщытым. Иджыпсту жыпIэ хъунущ Дунейпсо Адыгэ Хасэр къызэрызэрагъэпэщар адыгэхэм я тхыдэм къриубыдэу ялэжьа Iуэху нэхъыфI дыдэхэм зэращыщыр. ДАХ-м и Конгрессым, Хасащхьэм пщIэшхуэ яIэ хъуащ лэжьыгъэшхуэ зэрырагъэкIуэкIым къыхэкIыу, ар Урысей Федерацэми, адыгэхэр зэрыIыгъыу щыпсэу адрей къэралхэми къыщалъытэ.
Адэжь щIыналъэм — Къэбэрдей-Балъкъэрым — щызэхуэсахэм си гуапэу сынывохъуэхъу Дунейпсо Адыгэ Хасэр къызэрызэрагъэпэщрэ илъэс тIощIрэ тхурэ зэрырикъумрэ пщэдейрей махуэшхуэмкIэ — Адыгэхэм я махуэмкIэ.
Ныбжьэгъу лъапIэхэ!
БлэкIа илъэсхэм нэхъыбэу зи Iуэху зэрахуар адыгэбзэмрэ адыгэ щэнхабзэмрэ хъумэныр арамэ, иджы дэ нэхъ хэхауэ дегупсысын хуейщ зэманым къигъэувхэм езэгъыу лъэпкъым и зэхэщIыкIым зегъэужьынымрэ адыгэхэм я зэкъуэтыныгъэр гъэбыдэнымрэ хуэгъэзауэ зэман кIыхьым тещIыхьа политикэ убзыхуным.
Иужьрей илъэсхэм зэрыщыту дунейми абы и щIыналъэ щхьэхуэхэми щекIуэкI Iуэхухэм лъэпкъхэми къэралхэми я пащхьэ къалэныщIэхэр кърагъэувэ. Дэ ди къалэнщ апхуэдэ Iуэхухэр къызэрызэднэкIыным дыхуэхьэзыру дыщытыну икIи адрей лъэпкъхэми ещхьу, тэмэму дыпсэун икIи зыдужьын зэрытхузэфIэкIынур къэдгъэлъэгъуэну.
Глобализацэм пыщIа Iуэхухэм дунейм къэралу тетым къалэн зэмылIэужьыгъуэхэр къахудокIуэ. Зы лъэныкъуэкIэ къапщтэмэ, абыхэм Iэмал инхэр къызэIуах. Къэбгъэлъэгъуэну ирикъунщ дуней псом щызэбгрыдза адыгэхэм зызэпащIэнымкIэ спутникхэр къэзыгъэсэбэп телевиденэм, интернетым къат Iэмалхэр. Абыхэм къадэкIуэу глобализацэм дыщыхуишэ щыIэщ лъэпкъхэм я къыхэщхьэхукIыныгъэхэр къэмылъэтэным икIи абы къыхэкIыу ди лъэпкъ хьэл-щэнхэр тфIэкIуэдынкIэ хъунущ. Аращ глобализацэм и фIыгъуэ псори къызэрыдгъэсэбэпыным, ауэ ди лъэпкъ лъабжьэхэр зэрытхъумэным дыхущIэкъун щIыхуейр. Дэ дызэрыс къэралхэм я цIыхуу дызэрыщытым, дуней псом зыкъыпыдмыгъэщхьэхукIыу дызэрыпсэум, япэкIэ дызэрыкIуатэм къыдэкIуэу адыгэу дыкъэнэжын хуейщ.
Адыгэхэр сыт хуэдэ щIыналъэм щымыпсэуми, дэ сытым дежи пщIэ хуэтщIын икIи къыдгурыIуэн хуейщ Урысейр ди адэжь щIыналъэу зэрыщытым къыдэкIуэу, адыгэхэм езыхэм я къэралыгъуэ щаIэ икIи бзэр, лъэпкъ щэнхабзэр, хабзэхэр хъумэнымкIэ шэсыпIэхэр къыщызэгъэпэща къэралу дунейм а зым фIэкIа зэрытемытыр. Адыгэ жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм, псом япэу, Дунейпсо Адыгэ Хасэм хэтхэм, ди къэралми, адыгэхэр зэрыIыгъыу щыпсэу адрей къэралхэм Урысей Федерацэм и политикэр нэхъ жыджэру даIыгъын икIи зыхуэфащэ къэрал, жылагъуэ IуэхущIапIэхэр абы папщIэ нэхъ нэгъэсауэ къэгъэсэбэпын хуейщ.
Ди лъэпкъым и Iуэхур ефIэкIуэным тхузэфIэкI псори зэрыхуэдунэтIым къыдэкIуэу, дэ нобэ зыщыдгъэгъупщэ хъунукъым ди адэжьхэм къалъыкъуэкIа гугъуехьхэр икIи тхыдэм нэхъ куууэ дыщыгъуазэу дыщытын хуейщ. Дунейпсо Адыгэ Хасэм и япэ зэIущIэхэм къыщегъэжьауэ а Iуэ-хур куэдрэ къаIэтащ. Къэгъэлъэгъуапхъэщ тхыдэмкIэ ди щIэныгъэлIхэм а зэманым къриубыдэу лэжьыгъэ хъарзынэхэр зэрызэфIагъэкIар. КъэхутэныгъэщIэу щэ бжыгъэхэр къытрадзащ, тхыдэр зэрадж тхылъхэр къыдагъэкIащ, узэщIакIуэ Iуэху зэмылIэужьыгъуэхэр ирагъэкIуэкIащ. Мыхьэнэшхуэ зиIэ а Iуэхум адэкIи пыщэн хуейщ.
Ди лъэпкъэгъухэм, нэгъуэщI къэралхэм исхэри абыхэм яхэту, нэхъыбэрэ датетхыхьыпхъэщ. Мыбдеж зи гугъу щIын хуейр лъэпкъыр фIыуэ ялъагъу хуэдэу псалъэ нэхъ дахэ дыдэ-хэр, ауэ купщIэ зыхэмылъхэр, зыгъэIухэмрэ ямыгъэзэщIэну къалэнхэр утыку къизылъхьэхэмрэкъым, атIэ я лэжьыгъэ пыухыкIамкIэ, Iуэху хэхамкIэ, я дуней тетыкIэкIэ адыгэ лъэпкъым и щIыхьыр зыIэтхэрщ. Абы куэдкIэ елъытащ адрей лъэпкъхэм адыгэхэм къраплъыну фэр зыхуэдэри.
И мыхьэнэр зикI нэхъ мащIэ хъуакъым адыгэ псоми я зэхуэдэ тхыбзэ зэтегъэувэнми. Ар фIэкIыпIэ зимыIэ Iуэхуу зэрыщытым икIи абы папщIэ Iэмал псори зэрыщыIэм теухуа пса-лъэмакъхэр илъэсипщI бжыгъэ хъуауэ йокIуэкI. А зэманым комиссэ, лэжьакIуэ гуп зэмылIэужьыгъуэхэр къызэрагъэпэщащ. Ауэ, ди жагъуэ зэрыхъущи, зэрырагъаджэ тхылъхэр, газетхэр, журналхэр, адрей тхылъхэр нобэми къызэрыдагъэкIыр адыгей, шэрджэс, къэбэрдей тхыбзэхэрщ икIи абы адыгэ псори, хэхауэ къапщтэмэ — нэгъуэщI къэралхэм щыIэ диаспорэхэр, хуабжьу гугъу ирегъэхь икIи бзэр джынымрэ абы зегъэужьынымкIэ лъэпощхьэпо куэд къыдокIуэ. ДАХ-м и Хасащхьэр къызэрызэрагъэпэщрэ абыи мы Iуэхум зыри хищIыхьыфакъым. КъызэрыслъытэмкIэ, и чэзу хъуащ адыгэ псоми я зэхуэдэ тхыбзэ къызэгъэпэщыным щIадзэу елэжьыну. Абы папщIэ властым и органхэми, щIэныгъэ IуэхущIапIэхэми, литераторхэми, егъэджакIуэхэми къарууэ ябгъэдэлъыр зэщIагъэуIуэн хуейщ. Сэ ДАХ-м и Хасащхьэм солъэIу мыхьэнэшхуэ зиIэ а лэжьыгъэм и убзыхуакIуэу къэувыну. Дэри а Iуэхур пхыгъэкIынымкIэ сыт и лъэныкъуэкIи зыфщIэдгъэкъуэнущ.
КъызэрымыкIуэ ди тхыдэр ижь-ижьыж лъандэрэ псом япэу зыпыщIар урыс лъэпкъым и гъащIэрщ. ПсэзэпылъхьэпIэ зэманхэм дэ тэмэму дыкъыхэкIащ ди зэныбжьэгъугъэр гъэунэхуа щыхъуа Iуэхухэм икIи ар и лъабжьэу зэрызэдэлажьэр идогъэфIакIуэ икIи дызэрызэгурыIуэр, пщIэ зэрызэхуэтщIыр адэкIи догъэбыдэ.
А псоми къадэкIуэу къыхэзмыгъэщу хъунукъым иужьрей илъэсхэм дуней псор кIуэтэху нэхъ зыгъэпIейтей Iуэхур. Ар национализмэм, шовинизмэм, политикэ, дин экстремизмэм я Iэужьхэр къыкъуэкIыу зэрыхуежьарщ. Дэ апхуэдэ егъэлеиныгъэхэр къэдгъэхъу хъунукъым. Терроризмэм и идеологием тэмэму икIи зэкIэлъыкIуэу дыпэщIэтынымкIэ зыхуэфащэ псори длэжьын хуейщ.
ХьэкIэкхъуэкIагъэм, цивилизацэхэмрэ динхэмрэ я зэгурымыIуэныгъэр зэщIэгъэстыным дэ пэщIэдгъэувэн хуейщ а икIагъэхэр къэмыгъэхъунымкIэ тхэлъ тегушхуэныгъэр икIи абы и лъэныкъуэкIэ ди къарум и хэкIыпIэу щытыпхъэр ди лъэпкъ зэхэщIыкIым и хъугъуэфIыгъуэхэрщ.
Радикализмэм къихьынкIэ хъуну псори нэрылъагъу къищIащ Сирием и щапхъэм. КъызгуроIуэ а къэралым щыпсэу ди лъэпкъэгъухэм я Iуэхур адэкIэ зэрыхъунум псори зэрытегузэвыхьыр.
А щIыналъэм щыIэ щытыкIэр зэтес щIыжы-ным и лъэныкъуэкIэ Урысей Федерацэм и Президент Путин Владимир иригъэкIуэкI политикэр дэ сыт и лъэныкъуэкIи дыдоIыгъ икIи ди лъэпкъэгъухэм ящыщу Сириер зыбгынэн хуей хъуахэм зэрытхузэфIэкIкIэ дазэрыдэIэпыкъунум яужь дитщ.
Ди лъэпкъым и зэкъуэтыныгъэр хъумэныр дэ тщыщ дэтхэнэ зыми елъытащ. Адыгэхэр къэрал зэмылIэужьыгъуэ куэдым щопсэу икIи, ахэр дэнэ щымыIэми, зэпIэзэрытыныгъэр, ныбжьэгъугъэр хъумэным, экономикэмрэ щэнхабзэмрэ зегъэужьыным хущIокъу. А псоми къадэкIуэу дэ дегъэпIейтей адыгэ жылагъуэ зэгухьэныгъэ щхьэхуэхэм яку зэгурымыIуэныгъэ щхьэхуэхэр къызэрыщыхъум. Ар тегъэщIапIэ ящIынкIэ хъунущ геополитикэ мурадхэр дэгъэкIыным хуэгъэзауэ адыгэхэр аргуэру къагъэсэбэпын папщIэ. Апхуэдэ къэдгъэхъуну дэ дыхуиткъым. Дэ къыдгурыIуэн хуейщ псынщIэу зызыужь икIи зызыхъуэж дунейм зэгурымыIуэныгъэхэм шынагъуэ зэрапылъыр икIи абыхэм гузэвэгъуэхэр къарикIуэнкIэ зэрыхъунур. Абы и щыхьэт наIуэщ ди тхыдэр.
Иджыпсту гъащIэр зэрекIуэкIыр аращи, сыт хуэдэ псэукIэми и лъабжьэ нэхъыщхьэр экономикэрщ. Абы и лъэныкъуэкIэ жысIэну сыхуейщ ди лъэпкъэгъухэр нэхъ зэрыIыгъыу щыпсэу къэралхэм яхудиIэ тхыдэ зэпыщIэныгъэхэр къэдгъэсэбэпурэ, абыхэм сатум, экономикэм я лъэныкъуэкIэ дазэрыпыщIам зедгъэужьыну Iэмал псори зэрыдиIэр. Ар нэгъэсауэ йозэгъ Урысей Федерацэр нэгъуэщI къэралхэм зэрапыщIам зегъэужьынымкIэ къэрал политикэм. Ди республикэр хузэIухащ фэ фыкъыздикIа къэралхэм Iуэху щызезыхьэ гупхэм лъэныкъуитIми я сэбэп хэлъу ядэлэжьэнымкIэ сыт хуэдэ проектми.
Экономикэм и IэнатIэм щызэдэлэжьэныр зэтегъэувэным къыдэкIуэнущ щэнхабзэ-тхыдэ зэпыщIэныгъэхэри къэIэтыныр. Дэ адэкIи зэрытхузэфIэкIкIэ Дунейпсо Адыгэ Хасэм зыщIэдгъэкъуэнущ адыгэхэм я щэнхабзэ хъугъуэфIыгъуэхэр хъумэным икIи абыхэм зегъэужьыным, правительствэхэм я унафэм щIэмыт IуэхущIапIэхэм зэрадэлажьэр егъэфIэкIуэным хуэгъэзауэ къэрал органхэмрэ жылагъуэ зэгухьэныгъэхэмрэ ирагъэкIуэкI лэжьыгъэр щIэгъэхуэбжьэнымкIэ.
Си псалъэм и кIэухыу аргуэру зэ къыхэзгъэщхьэхукIыну сыхуейщ зэманым Iуэху мытыншхэр икIи жэуаплыныгъэ зыпылъхэр къызэрытхуигъэувыр. Шэч къытесхьэркъым зэманым къыдэкIуэ зи чэзу гугъуехьхэр ди къару зэхэлъкIэ къызэрызэднэкIыфынум, ди зэкъуэтыныгъэр, щIэблэхэм я зэпыщIэныгъэр, лъэпкъым и хабзэ нэхъыфIхэр зэрыпхуэхъумэнум икIи ди лъэпкъым и къэкIуэнум фIыкIэ дызэрыхэлэжьыхьыфынур.
* * *
Иджырей зэманым адыгэхэм дунейм щаIыгъ увыпIэмрэ абыхэм зэфIагъэкIхэмрэ ятеухуауэ доклад ищIащ ДАХ-м и президент Сэхъурокъуэ Хьэутий.
Конгрессым хъуэхъу тхыгъэхэр кыхуагъэхьащ Абхъаз Республикэм и Президент Хаджимбэ Рауль, Къэрэшей-Шэрджэс Республикэм и Iэтащхьэ Темрезов Рашид сымэ.
КъБР-м и Iэтащхьэмрэ
Правительствэмрэ я
пресс-IуэхущIапIэ.
