Зыгъэпсэхугъуэ махуэм
ЦIыкIухэм папщIэ
Iущхьэ щыгум
Цыжьбанэр гъуэлъыжрэ пэт ныбжьэгъум и фий макъ къызэхихащ. Ар къыщыщIэкIым къилъэгъуащ и ныбжьэгъур уафэм зэрыдэплъейр. Цыжьбанэр къызэрыщIэкIар зэхимыхауэ, абы и нэр уафэм етат.
— Сыт абы къыпхурыдзыхыну узыхуейр? — дэгушыIащ Цыжьбанэр ЩIыIубым.
— НакIуэ, Iуащхьэм дытегъэс, — жиIащ абы, Цыжьбанэм и упщIэр зыщхьэдигъэIухри.
Цыжьбанэми фIэфIт пщыхьэщхьэм хэплъэу, хэдэIухьу Iуащхьэм тесыни, «хьэуэ» къыхигъэкIакъым. Ныбжьэгъум и ужь иту кIуэ Цыжьбанэм игъэщIагъуэрт къандзэгу жьэхэмыуэу е мылъэпэрапэу ЩIыIубыр Iуащхьэм зэрыдэкIыр.
— Дыкъэсащ. Сыту пщыхьэщхьэ телъыджэ!
— Хьэуа щIыIэтыIэр сыт и уасэ!
— Жэщ хьэпIацIэхэм я макъ зэпэджэжхэр-щэ!
— Пэжщ. Мо мазэгъуэр плъагъурэ?
— Сыт хуэдэ езы а мазэр?
Цыжьбанэр зэIынащ. «Плъагъурэ» жиIэн хуеякъым, иджы сыт щIегъуэжкIэ, и ныбжьэгъум и жагъуэ ищIащ.
— И зо, зэхэпхрэ? И гугъу къысхуэщIыт мазэм. Уэ зэрыплъагъуращ сызыхуейр.
Цыжьбанэм зыри жимыIэу ину щэтащ.
— ИIэ, хуэмыху. Уэ къызжомыIэм хэт къызжиIэн?
ЩIыIубым и псалъэхэм ар трагъэгушхуащ.
— Мазэр, пщIэрэ, ЩIыIуб цIыкIу, хъуреябзэщ. Ныщхьэбэ уафэм пшэ телъкъыми, вагъуэхэри мазэри IупщIу болъагъу. Мы Iуащхьэм сытесу сыщеплъкIэ, вагъуэхэри мазэри нэхъ ину, нэхъ лыду къысщохъу.
— Сэри мы Iуащхьэм сыщытесым деж мазэри вагъуэхэри слъагъуу къысщохъу. Пшэ зытемылъ жэщ уафэ къабзэм мазэр зигъэщIагъуэу вагъуэхэм тхъуэплъышхуэу къахощ. Абы къыпих нурым хьэуар ходжэгухь. И ныбжьэгъу жьыр къепщамэ, щIиупскIэнути, ныщхьэбэ абы тIэкIу хуэзэшу къысщохъу. Уеблэмэ и пIэм икIыну хуэмейуэ зигъэжьажьэу уафэгум зыщеIэжьэ, зыгуэрым пэплъэ нэхъей. ЩIылъэм тетхэр дызэреплъыр ещIэ, езыми зэрыизыр, и дахагъэр и напщIэ телъщи зегъэщIагъуэ. Сытми аращ… НакIуэ.
Цыжьбанэм пидзыжын имыгъуэту, мазэм хуеплъэкIыурэ, ЩIыIубым и ужь иувэжащ.
Мэлей ФатIимэ.
Интернетым дыкъыщоджэ
Дапщэ уриуасэ?
Зи закъуэу псэу лIыжь Iущ гуэрым и деж щIалэщIэ дыдэ къакIуэри къыжриIащ:
— Си щхьэ къосхьэлIэри сыкъокIуэлIащ. Сыпсэуну сыхуейкъым, сигурэ си щхьэрэ зэбгъэжауэ дунейм сытетщ. Си хъуреягъым сэ нэхъ хъерыншэ щымыIэу жаIэ, сынолъэIу, пхузэфIэкIыххэнумэ, къыздэIэпыкъу.
ЛIыжьыр пыгуфIыкIыу щIалэщIэм хуеплъэкIри, мыпIащIэу жэуап иритащ:
— Къысхуэгъэгъу, ауэ иджыпсту сыхущIыхьэркъыми, сэбэп сыпхуэхъуфынукъым, Iуэху пIащIэгъуэ гуэр къыслъыкъуэкIащи, ар зэфIэзмыгъэкIауэ… Ауэ, арэзы ухъурэ Iуэхутхьэбзэ къысхуэпщIэмэ, сэри сыбдэIэпыкъужынщ.
— Си гуапэу, ди нэхъыжь, — жиIащ щIалэм.
— АтIэ мы Iэлъыныр схуэщэ, си щIыхуэр ириспшыныжыну. Iэмал зэриIэкIэ нэхъ лъапIэу щэ, ауэ зы дыщэ ахъшэ нэхъ мащIэкIэ йомыт, — жиIэри унафэ быдэ хуищIащ.
ПIащIэу бэзэрым кIуа щIалэм и Iуэхур тынштэкъым, абы лIыжьым кърита Iэлъыныр дапщэм иримыгъэлъэгъуами, езым хуигъэува уасэм арэзы техъуэн къахэкIакъым, пэжщ, абыхэм яфIэгъэщIэгъуэну Iэлъыныр зэпаплъыхьырт, ауэ жьгъей мащIэ гуэрт къратыну жыхуаIэр. Языныкъуэхэр щIалэм щIыкIейуэ къыщыдыхьэшхырти ежьэжырт, языныкъуэхэр бзэмыIум хуэдэу къеп-лъырт. Зы лIыжь закъуэщ къахэкIар а Iэлъыным ды-щэ ахъшэ зэримыуасэр, нэхъыбэ дыдэу абы гъуаплъэ е дыжьын ахъшэ фIэкIа зыми къызэрыримытынур къыжриIэну.
ЛIыжьым и псалъэхэр щIалэм щхьэжагъуэ щыхъуауэ, Iэлъыныр зейм хуихьыжри кIуэжащ.
— Ди нэхъыжь, уи унафэр схуэгъэзэщIакъым,- жиIэри щIыхьэжащ ар тхьэмадэм и деж. — Нэхъыбэ дыдэу дыжьын ахъшэ зы-тIу фIэкIа къыщIатын ядакъым уи Iэлъыным, ауэ дыщэ ахъшэкIэ фIэкIа сымытыну къызэрызжепIар сщIэжырти, Iэлъыныр къыпхуэсхьыжащ.
— Си щIалэ, уэ иджыпсту жыпIар губзыгъагъэщ, зыгуэр пщэн ипэ, абы и уасэр зэбгъэщIэн хуейкъэ? Ар дыщэкIым нэхърэ нэхъыфIу хэт зыхузэфIэкIынур? Ауэ, дапщэ къуитыну укъигъэгугъэми, Iэлъыныр умыщэу къысхуэхьыж.
ЩIалэр шым шэсри, дыщэкIым деж кIуэну ежьащ. ЗыхуэкIуам Iэлъыныр куэд-рэ игъэкIэрахъуэу зэпиплъыхьщ нэпсей-нэпсейуэ щIалэм къыхудэплъейри:
— Мыр къозыгъэхьам зэман къызитмэ, дыщэ ахъшэ блыщIкIэ къэсщэхуну сыхьэзырщ.
— БлыщIи? — зэхихар и фIэщ мыхъуу щIоупщIэ щIалэр. ЛIыжьым и псалъэхэм къыщытригъэзэжым, фIыщIэ хуещIри къожьэж.
— Мыдэ къэтIыси къызэдаIуэ, — жеIэ ар къызыхуеблэгъэжа лIыжьым, Iуэхур зытетыр къищIа иужь. — Мыр зэгъащIэ, си щIалэ, уэ мы Iэлъыным урещхьщ. УлъапIэщ, узакъуэщ. Уи уасэр къызыхуэщIэнури цIыху нэсыр зищIысыр зыщIэрщ, фIыращ фIыр зыхуэлъагъунур. АтIэ сыт уэ бэзэрым утехьауэ япэ къэсым уи уасэр къебгъэхутэну яужь ущIитыр?..
А псалъэхэр зэхэзыха щIалэр арэзыуэ тхьэмадэм и деж къыщIэкIыжащ.
Дохъушокъуэ Дисэ.
Шхыныгъуэхэр
Бжэныщэрэ шэ хуабэрэ
Адыгэхэм бжэнылыр бегъымбар шхыну ябжырт, абы и фэри нэмэзлыкъ ящIу щытащ.
Бжэныщэ гъэвэжагъащIэр хывышэм е бжэны-шэм халъхьэри мафIэ цIыкIум трагъэувэ, зэIащIэурэ дакъикъэ зытхухкIэ къытрагъэкъуалъэ. ИтIанэ къытрахыжри и хуабагъыр градус 30 — 35-рэ хъуху ягъэупщIыIу. Шэ хуабэр шха нэужь трафыхьыжу аращ. Мы хущхъуэгъуэр щызрахьэлIэм и деж ерыскъы пщтырыщи щIыIэ дыди яшхыни ефэни хуейкъым. Мыр нэхъ зи хущхъуэгъуэу ябжыр зи бгъэм щIыIэ хыхьахэмрэ жьэн уз зиIэхэмрэщ. Сымаджэм тэмэму зрихьэлIэмэ, мазитI-мазищым хъужын хуейщ.
Халъхьэхэр:
бжэнышэу е хывышэу — грамм 1000,
бжэныщэ гъэвэжауэ — грамм 200.
«Адыгэ шхыныгъуэхэр» тхылъым къитхыжащ.
Чэнджэщхэр
ПIастэр мыупщIыIуу зэщIауфэркъым
Дзэр быдэ хъун щхьэкIэ щыгъуэлъыжкIэ бжьыныху къикIыкIа хьэдзэ зы-тIу ягъэныщкIури яхуэшэчыху жьэдагъэлъ, итIанэ къыжьэдадзыж. Абы и ужькIэ нэху щыху зыгуэр пшхыи, уефи, уи дзэр плъэщIыжи хъунукъым.
* * *
Ерыскъыр Iэпхъуамбэ зэхуакум дэлъу яшхыркъым, гуэныхьышхуэ пылъу къалъытэри.
* * *
Къэрмэфиблыр (гвоздичное дерево) яущэб, жьэм жьэдакIутэри, ягъэныщкIу, ауэ ирагъэхыркъым. Ар дзэхъудзэшхымкIэ, дзэ узымкIэ сэбэпышхуэ мэхъу.
* * *
Шэрджэсхэм, абазэхэм нэгэгъур нэхъыжь Iыхьэу Iэнэм тралъхьэркъым, абы цIыхур игъэпуду къалъытэри.
* * *
Джэдкъаз фIагъэжар щызэпкърахкIэ, Iэмал имыIэу джэдкъазыпщэм паупщIыж зы сантиметр хуэдиз. Ар пумыупщIу шыуаным иплъхьэмэ, унагъуэр псалъэмакъ хохуэ жаIэ.
* * *
Зи дзэл шхэуэ, узу хъуа-хэм ахъшэдэщ тIэкIу жьэдалъхьэрти жьэдагъэжыхьырт, иужькIэ къызыжьэдадзыжырт. Апхуэдэурэ ягъэхъужырт узыр.
* * *
Маитхъур мэкъуауэгъуэм и 15 пщIондэ щIахуарауэ ябж икIи ар узыфэ куэдымкIэ сэбэпышхуэщ.
* * *
ПIастэ хуабэ убар зэщIэбуфэмэ е зэгуэр тупIэмэ ар уцIынынущ, псыр къыщIэ-жу.
* * *
Джатэ Iэпщэ — ар тхъурыжь гъэжьащ. Апхуэдэу щIеджэр джатэ Iэпщэм ещхьщи аращ.
* * *
Хывышэм и тхъу гъэвэжар зэIымыхьэу мазитI-щыкIэ щытщ, щIыIэпIэ ямыгъэувми.
Къубатий Борис.
Ди сурэт гъэтIылъыгъэхэр
«Кабардинка» къэрал академическэ къэфакIуэ гупым хэт пщащэхэм загъэпсэху. Сурэтыр ЦIыпIынэ Аслъэн трихащ. 2010 гъэ, дыгъэгъазэм и 27
Псалъэпэжхэр
ГуэшакIуэ Iыхьэншэщ
Хамэм ухуэмыубэ, быным ухуэмыдзыхэ.
ХьэщIэр бысымым и гъэрщ.
ХьэщIэр жэщищ исмэ, быным ящыщ мэхъуж.
Бажэм дыгъужьибл къегъапцIэ.
Бжьэм фо здэщыIэр ещIэ.
Былымыр жьы зэрыхъур и фэщ.
Гуэным имылъмэ, Iэнэми телъкъым.
Жылэм дэлъмэ, уиIэщ.
ЖысIэр щIэ, сщIэм уемыплъ.
ГуэшакIуэ Iыхьэншэщ.
Губзыгъэм и гуIэгъуэр делэм и гуфIэгъуэщ.
Къуажэ зиIэ нэф нэхърэ гухъу зыщIыф Iэшэ.
Гугъуехь зымылъэгъуам гъуэгуанэ хуэшэчыркъым.
Емынэм къелар хъумбылейм ехьыж.
Зыщэм и напэр къэзыщэхум и уасэщ.
ЕсыкIэ умыщIэмэ, IупщIа псыми уитхьэлэжынщ.
ГушыIэхэр
СымэжалIэу щытами…
Дыгъужьымрэ тхьэкIумэкIыхьымрэ шхапIэм щIохьэ.
— Сыт фшхын? — къабгъэдохьэ пщафIэр.
— Пхъы,- жи тхьэкIумэкIыхьым.
— Уэ-щэ?- йоупщI пщафIэр дыгъужьым.
— Сэ сымэжалIэу щытамэ, мы тхьэкIумэкIыхьыр мыбдеж щысын уи гугъэрэт?!
Мамэ жиIащ
Хъыджэбз цIыкIум бидон иIыгъыу тыкуэным макIуэ.
— Сыт ухуей уэ цIыкIур?- жи тыкуэнтетым.
— Мамэ шатэ жиIащ…
— Дапщэ?
— Мамэ бидоным из жиIащ…
Тыкуэнтетым бидоныр къыIихри, шатэ изу ирикIауэ:
— И уасэр къызэт, — жи.
— Мамэ ахъшэр бидоным илъу жиIащ.
Абазокъуэ Къантемыр
Тыжьей
Тыжь и щIыналъэр
Лъэр щIимыгъэхуу мэпсэу.
ГъащIэр чынт лъагъуэу,
Гъэхэу блэкIахэм къыхощ.
Псэр зыхьэхуахэм
Хуэму къысхуоIуэ я макъ.
КъэхъукъащIэ дыджхэм
Пкъым къытехуакъэ я щIопщ.
Лъэмб къимыгъанэу
ЩIэм ихъуэжащи дунейр,
Хабзэр пшагъуэбэм
Хыхьэри зыщиудыгъуащ.
Дыгъуу къухьахэм
Iыхьэ мыгуэшхэр къалъос.
Тхэсу къэпсэухэм
Лъахэ ди щIыпIэр хуэхъуащ.
Пкъыхэр пIыщIауэ
Жьэгу иуэжахэм пэрысщ…
Уэсыр къесамэ,
Дуней къутар я уэнжакъщ.
Я гуэншэрыкъхэм
Мыл кIэрищIахэр мэсыс –
Щысщ ди жьакIэхухэр
КъахуимыкIыжу я макъ.
Сэ си лъэпкъ уардэ,
Тыжьхэ я жьэгур щыIэж?
Тхыдэм итхами,
Ямытхыжахэр сэ сотх:
Щауэхэр къафэу
Жэщым и Iугъуэм къыхокI.
Къафэм дежьууэ
Тыжьхэ я макъзэхызох.
Псалъэзэблэдз
ЕкIуэкIыу:3. Бадзэ цIыкIу лъыиф. 6. … пэтрэ мэхъуапсэ. 8. Куэд зи фэ дэзыгъэхуэф цIыху. 10. Ефэндыхэм я нэхъыщхьэ, хеящIэ. 11. Мыщэм а хьэкIэкхъуэкIэр фIэбэлацэщ. 12. Хъарбыз … е кхъуей … 14. УнафэщIым и Iуфэлъафэр къэзыжыхь, абы и хьэр псафэ хуэзышэну хьэзыр цIыху. 16. Хьэцэпэцэ пыупщIа, ямыIуэжауэ. 20. КъуийцIыкIу зэбзэджэкIа домбеижь. 21. Уи мыIуэху зепхуэмэ, ар уи щхьэм къытехуэнкIэ мэхъу. 22. Хъущт Аслъэнбэч алыдж — … бэнэкIэмкIэ дунейпсо олимп зэхьэзэхуэм и чемпион хъуауэ щытащ илъэсипщI ипэкIэ. 27. Адыгэ уэрэджыIакIуэ Iэзэу щыта, Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ артист. 28. Узыншагъэр хъумэнымкIэ Къэбэрдей-Балъкъэрым и министр Хъубий … 29. Гъатхэм пасэу щIым къыхэж, ЩоджэнцIыкIу Алий и усэхэм щигъафIэ удз къащхъуафэ-шакъафэ гъэгъа цIыкIу. 30. Шыуанышхуэ. 32. Си ныбжьэгъум … ищIри я унэм дригъэблэгъащ. 34. Iуэ ихьэпIэм е хадэ ихьэпIэм Iуагъэувэу щытащ. 35. НэкIум, щIыфэм иIэ зэлъагъэ. 36. Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ тхакIуэ.
Къехыу:1. Ди щIыналъэм щежэх псы. 2. Iумылым игъэцIантхъуэу джэла лIыжьым … игъуэтащ. 4. Тхьэгъэлэдж и ху нэдыр зыдыгъуу Сосрыкъуэ къызыфIихьыжа нартхэм я ныкъуэкъуэгъу. 5. Уафэ лъащIэм щызеуэ «бжьэхуц» гуартэ. 7. Ди къэралым и бюджетым къихъуэ ахъшэр нэхъыбэу къызыпыкIыр газымрэ абырэ къыщIахырщ. 8. Бжьахъуэ пщыIэ. 9. ЩэкI Iув пхъашэ. 13. Армение къэралыгъуэм и Iэтащ-хьэ. 15. Краснодар щIыналъэм хиубыдэ къалэ. 17. КъардэнгъущI Зырамыку игъэзащIэ уэрэдыжь цIэрыIуэ. 18. Дзыгъуэм и бий кIэуфIыцI, псэущхьэ дахэ цIыкIу. 19. БгитI зэхуаку. 23. Яхуэмылажьэ бжьэхъушхуэ. 24. Адыгэу минипщI бжыгъэхэр щыпсэу къэралым и щыхьэр. 25. Бий шынагъуэм къуажэмкIэ къиунэтIауэ хъыбар къащыIэрыхьэм, цIыхухэм я хьэпи я шыпи зэщIакъуэри … ихьэжащ. 26. Пщым и IуэхутхьэбзащIэу къыздришэкI цIыху. 30. Тутын иракIутэурэ абыкIэ ирефэу щытащ. 31. Лъэс лъагъуэм … къутахуэ телъщ. 33. Дуней псом щикъухьа лъэпкъ.
Зэхэзылъхьар Мыз Ахьмэдщ.
Мэкъуауэгъуэм и 6-м ди газетым тета псалъэзэблэдзым и жэуапхэр:
ЕкIуэкIыу: 1. Хьэлу. 3. Дау. 5. Шэнт. 7. Иризгъэкъунщ. 8. Псым. 9. Унэ. 10. Къамэ. 13. ХьэкIуэ. 14. Ерыщ. 18. Гуащэшхуэ. 20. Ем. 21. Ущ. 22. ЖармыкIэ. 27. Мыгъуэ. 28. Иныжь. 30. Сытхъу. 32. Гъуэгу. 33. Бжей. 35. Къыплъысынщ. 36. Тебэ. 37. Ужьэ. 38. Хуабэ.
Къехыу:1. Хьэрып. 2. Уэрам. 4. Аргъынэ. 5. Шынакъ. 6. Тхыдэ. 11. ИкIута. 12. Урыху. 13. Хьэ. 15. Щэ. 16. Нэгумэ. 17. Кхъуей. 19. Хъущт. 23. Абгъуэ. 24. КIанэ. 25. Къум. 26. Кхъужь. 29. Шэдыбжь. 30. Сэджыт. 31. Хъурыфэ. 33. Банэху. 34. Йопхъуэ.
