2018 гъэм и адыгэ махуэгъэпс-щIэнгъуазэ
ЩIышылэ (Январь)
ЩIышылэм и 15
1897гъэм Урысейм дыщэ ахъшэм щызекIуэу щIидзащ. Сомыр дуней псом валютэ нэхъ лъэщ дыдэ щыхъуат.
ЩIышылэм и 16
1922 гъэм Балъкъэрыр Бгырыс АССР-м къыхэкIащ икIи Къэбэрдей-Балъкъэр автоном областыр РСФСР-м хэту къэхъуащ.
1943 гъэм къалъхуащ аккордеонист телъыджэ, УФ-м щIыхь зиIэ и артист, АР-м и цIыхубэ артист ЛIыцIэрыIуэ Ким.
ЩIышылэм и 17
Сабийхэм я къэхутэныгъэм и махуэщ
1934гъэм Свердловскэ, Челябинскэ областхэр къызэрагъэпэщащ.
ЩIышылэм и 18
1765гъэм урыс пащтыхьым унафэ къыдигъэкIауэ щытащ, пщыхэм емыдаIуэ пщылIхэр Сыбыр щылэжьэну ягъэкIуэну хуит ищIу.
ЩIышылэм и 19
1847гъэм «Кавказ» газетым тридзащ Адыл-Джэрий СулътIан и «Урыс-шэрджэс е Адыгэ псалъалъэ, грамматикэ кIэщI щIыгъуу» тхыгъэр.
1965гъэм Майскэ поселкэр къалэ ящIащ.
ЩIышылэм и 20
1921гъэм Бгырыс АССР-р къэунэхуащ.
ЩIышылэм и 21
Дзэ къулыкъум хэт инженерхэм я махуэщ
ЩIышылэм и 22
1517 гъэм мысыр шэрджэс мамлюкхэмрэ тыркудзэмрэ Каир пэмыжыжьэу зэзэуэн щыщIадзащ.
ЩIышылэм и 24
1953гъэм къалъхуащ биологие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъМА-м и профессор Щыхьмырзэ Мухьэмэд.
ЩIышылэм и 25
Урысей студентыгъуэм и махуэщ. Татьянэ и махуэщ
1919 гъэм Деникин и дзэхэм Налшык яубыдащ.
1936гъэм Стахановым и лэжьэкIэм теува гупышхуэ лъакъуэрыгъажэкIэ Налшык къэкIуащ.
ЩIышылэм и 26
Таможенникым и дунейпсо махуэщ
1924гъэм Петроград Ленинграду зэрахъуэкIащ.
1944гъэм Аруан щIыналъэр (КъБР) къызэрагъэпэщащ.
ЩIышылэм и 27
Урысейм и дзэ щIыхьым и махуэщ. Ленинград блокадэр щыIуаха махуэщ (1944)
1904гъэм Урыс-Япон зауэм щIидзащ.
1941 гъэм «КъБР-м щIыхь зиIэ и дохутыр» цIэ лъапIэр ягъэуващ.
1968гъэм Налшык Къэрал музыкэ театр къыщызэIуахащ.
ЩIышылэм и 28
1820гъэм Антарктидэр къахутащ.
1928гъэм къалъхуащ къэфакIуэ, хореограф, РСФСР-м щIыхь зиIэ и артисткэ Шэру Соня.
ЩIышылэм и 29
1710 гъэм славяныбзэм и пIэкIэ иджырей урысыбзэм и алфавитыр къэщтэным теухуа унафэ пащтыхьым къыдигъэкIащ.
ЩIышылэм и 31
1996гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым щыпсэу лъэпкъхэм я бзэхэм зегъэужьыным теухуа къэрал программэ къащтащ.
1928гъэм къалъхуащ УФ-м и цIыхубэ артисткэ, адыгэ уэрэджыIакIуэ цIэрыIуэ, композитор Сэмэгу Гуэщнагъуэ.
МАЗАЕ (ФЕВРАЛЬ)
Мазаем и 1
1931 гъэм Москва къыщызэIуахащ Союзкино («Мосфильм») фабрикэр.
1829гъэм Нэгумэ Шорэ Налшык къыщызэIуихащ сабий нэхъ акъылыфIэхэм я еджапIэ.
1929гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым и къэрал хорыр къызэрагъэпэщащ.
Мазаем и 2
1943 гъэм советыдзэхэм Сталинград и деж текIуэныгъэ къыщахьащ.
1898гъэм къалъхуащ Франджым и ЛIыхъужь, къэбэрдеипхъу Хьэгъундокъуэ Елмэсхъан.
Мазаем и 3
1924гъэм «Къэбэрдей плъыжь» газетым и цIэр «КъэрэхьэлъкъкIэ» зэрахъуэкIащ.
1925гъэм СССР-м радиом псэлъэн щыщIидзащ.
Мазаем и 4
1935гъэм Москва и метром и япэ мафIэгур ирикIуащ.
1945гъэм Кърымым къыщызэIуахащ СССР-м, США-м, Инджылызым я лIыщхьэхэр зыхэт Ялтэ конференцыр.
Мазаем и 5
1940 гъэм Шотландием щыщ Данлон Джон япэ дыдэу хьэфэ шэрхъ къигупсысащ.
1928гъэм къалъхуащ журналист, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Тэрчыкъуэ Исуф.
Мазаем и 6
1918гъэм Урысейр григориан махуэгъэпсым зэрыхуэкIуэмкIэ унафэ къыдэкIащ.
1935гъэм «Кабардинка» къэрал къэфакIуэ ансамблым Советхэм я VII съездым и лIыкIуэхэм папщIэ Москва и Театр Иным концерт щитащ.
1923гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ артисткэ Тэмазэ Маржэнэт.
Мазаем и 7
1855гъэм Курилхэмрэ Сахалинрэ зэдэгуэшыным теухуауэ Урыс-Япон зэгурыIуэныгъэм Iэ традзащ.
1968гъэм къалъхуащ усакIуэ, филологие щIэныгъэхэм я доктор, ЩIДАА-м и академик Бэлагъы Любэ.
Мазаем и 8
Урысей щIэныгъэм и махуэщ
1724гъэм Урысейм ЩIэныгъэхэмкIэ и Академиер къызэрагъэпэщащ.
Мазаем и 9
Стоматологым и дунейпсо махуэщ
Урысейм и граждан авиацэм и махуэщ
1895 гъэм американ Морган Уильям волейбол джэгукIэр къигупсысащ.
1897гъэм Урысейм и цIыхухэр япэу къыхатхыкIащ. Абы щыгъуэ къэралым цIыху мелуани 126-рэ мин 400-рэ щыпсэуащ.
1953гъэм къалъхуащ Европэм и чемпион, XXII Олимп Джэгухэм дзюдомкIэ жэз медаль къыщызы-хьа Емыжь Арамбий.
Мазаем и 10
Дипломат лэжьакIуэм и махуэщ
1837гъэм урыс усакIуэшхуэ Пушкин Александр дунейм ехыжащ.
Пушкин Александр и фэеплъ махуэщ
Аэрофлотым и махуэщ
1883гъэм къалъхуащ Кавказ Ищхъэрэ республикэхэм я ЦИК-м и унафэщIу щыта (1918) Куэцэ Пщымахуэ.
Мазаем и 11
Сымаджэм и дунейпсо махуэщ
Мазаем и 12
1929гъэм Налшык щIыпIэ мыхьэнэ зиIэ курорт хъуащ.
1948гъэм къалъхуащ КъБР-м, КъШР-м я цIыхубэ артист, уэрэджыIакIуэ цIэрыIуэ Мэремыкъуэ Хъусен.
1957гъэм Кавказ Ищхъэрэм щыяпэ дыдэу Налшык телевиденэм лэжьэн щIидзащ.
1961 гъэм дунейм щыяпэу СССР-м «Венера-1» станцыр иутIыпщащ.
1979гъэм Женевэ (Швейцарие) климатымкIэ япэ дунейпсо конференцым лэжьэн щыщIидзащ.
Мазаем и 13
Радиом и дунейпсо махуэщ
1924гъэм Ставрополь крайр къызэрагъэпэщащ.
1873гъэм къалъхуащ урыс уэрэджыIакIуэ цIэрыIуэ Шаляпин Федор.
1908 гъэм къалъхуащ Къэбэрдейм и къэрал, политикэ лэжьакIуэ Лъостэн Чэлимэт.
Мазаем и 14
ФIыуэ зэрылъагъухэм я дунейпсо махуэщ- Валентин щихъым и махуэщ
Мазаем и 15
1960 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым и Композиторхэм я зэгухьэныгъэр къызэрагъэпэщащ.
Мазаем и 16
1571 гъэм Грозный Иван Iэ тридзащ Урысейм и япэ дзэ уставым.
1989гъэм советыдзэхэр Афганистаным кърашыжащ.
Мазаем и 17
1863гъэм Дунейпсо Жор Плъыжьыр къызэрагъэпэщащ.
1923гъэм къалъхуащ экономикэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъМА-м и профессор, КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, ЩIДАА-м и академик Къумахуэ Башир.
1958гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист Хьэгъундокъуэ Сэлисэт.
Мазаем и 18
Транспорт полицэм и махуэщ
1947гъэм Налшык къыщызэIуахащ Ленин еджапIэ къалэ цIыкIур.
Мазаем и 19
1954гъэм Кърымыр Урысейм хагъэкIри, Украинэм иратащ.
1986гъэм СССР-м «Мир» станцыр хьэршым ириутIыпщхьащ.
Мазаем и 20
1940гъэм Налшык IэфIыкIэ фабрикэ къыщызэIуахащ.
Мазаем и 21
Анэдэлъхубзэм и дунейпсо махуэщ
1819гъэм Санкт-Петербург къэрал университетыр къызэIуахащ.
Мазаем и 22
1944гъэмТамбий Владимир Совет Союзым и ЛIыхъужь цIэ лъапIэр къыфIащащ.
Мазаем и 23
Хэкум и хъумакIуэм и махуэщ
1942гъэмКъардэн Къубатий Ленин орденыр япэу къратащ.
1923гъэм къалъхуащ КъБАССР-м и къэрал, политикэ лэжьакIуэ ШэджыхьэщIэ Мухьэмэд.
1923гъэм къалъхуащ композитор, УФ-м и цIыхубэ артист, КъБР-м и къэрал саугъэтым и лауреат, КъБР-м и Гимным и макъамэр зытха Къардэн Хьэсэн.
1923гъэм къалъхуащ УФ-м, КъБР-м щIыхь зиIэ я егъэджакIуэ Пащты СулътIан.
Мазаем и 24
1958гъэм къалъхуащ къэрал лэжьакIуэ, хьэрычэтыщIэ, экономикэ щIэныгъэхэм я доктор, ПАНИ-м и академик Ерчэн Тембо-лэт.
1973гъэм къалъхуащ Тыркум щыщ ди лъэпкъэгъу спортсмен, Европэм тIэунейрэ и чемпион, таэквондомкIэ дуней псом и чемпион Дагдалан (Мыщэ) Мустафа.
Мазаем и 25
1946гъэм Дзэ Плъыжьыр Советыдзэу зэрахъуэкIащ.
Мазаем и 26
1990гъэм Чехословакием советыдзэхэр кърашыжащ.
1953гъэм къалъхуащ фольклорист, Адыгэ Республикэм щIыхь зиIэ и сурэтыщI ГъукIэ Замудин.
Мазаем и 27
1945гъэмМэсей Аслъэнджэрий Совет Союзым и ЛIыхъужь цIэр къыфIащащ.
1958гъэм къалъхуащ жылагъуэ лэжьакIуэ, Шапсыгъ Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ КIэкIыхъу Мэжид.
Мазаем и 28
1555гъэм Нострадамус и тхылъыр къыдэкIащ.
1958гъэм къалъхуащ мэкъумэш щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъМУ-м и профессор, УФ-м, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ Жэрыкъуэ Борис. 2012 гъэм яукIащ.
Гъатхэпэ (март)
Гъатхэпэм и 1
Урысейм и МВД-м и эксперт-криминалистым и махуэщ
Гъатхэпэм и 2
1563гъэм Грозный Иванрэ Идар Гуащэнэрэ (Мариерэ) я къуэ Василий къалъхуащ.
1911гъэм Пятницкэм и хорыр япэу утыку къихьащ.
Гъатхэпэм и 3
ТхакIуэм и дунейпсо махуэщ
1938гъэм къалъхуащ кинорежиссер, КъБР-м и цIыхубэ тхакIуэ, продюсер, ЩIДАА-м и академик Къандур Мухьэдин.
Гъатхэпэм и 4
1846гъэм «Кавказ» газетым тридзащ Къаз-Джэрий и «Зи щIыхьыр ин къэрал тетым и деж» тхыгъэр.
1918гъэм Тэрч ЦIыхубэ Республикэр къэунэхуащ.
1948гъэм къалъхуащ радиожурналист Хьэмту Къадир.
Гъатхэпэм и 5
1953гъэм Сталин (Джугашвили) Иосиф дунейм ехыжащ.
1970гъэм ядернэ Iэщэм земыгъэубгъунымкIэ ЗэгурыIуэныгъэм къару игъуэтащ.
1848гъэм къалъхуащ адыгэхэм куэдрэ ятетхыхьа тхыдэтх, жылагъуэ лэжьакIуэ Фелицин Евгений.
1953 гъэм къалъхуащ физико-математикэ щIэныгъэхэм я доктор, КъШКъУ-м и проректор, УФ-м и Къэ-рал саугъэтым и лауреат, ЩIДАА-м и академик Бэвыж Мухьэмэд.
Гъатхэпэм и 6
1925гъэм «Пионерская правда» газетым и япэ номерыр къыдэкIащ.
1913гъэм къалъхуащ авиацэм и маршал, Совет Союзым щэнейрэ и ЛIыхъужь Покрышкин Александр.
Гъатхэпэм и 7
1944гъэм ГКО-м и УнафэщI Сталин Иосиф Молотовым и цIэкIэ щыIэ колхозым и парт организацэм и секретарь Къашыргъэ ХьэпащIэ фIыщIэ къыхуищIат, Дзэ Плъыжьым зэрызыщIагъэкъуам папщIэ.
1960гъэм Куба щыщ жэмыш Пащты Салимэ Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь цIэр къыфIащащ.
Гъатхэпэм и 8-м
ЦIыхубзхэм я дунейпсо махуэщ
1923гъэм «Адыгэ макъ» (Адыгей) газетым и япэ номерыр къыдэкIащ.
1918гъэм къалъхуащ КъБАССР-м и цIыхубэ артисткэ, УФ-м щIыхь зиIэ и артисткэ Сибэч Быхуэ.
Гъатхэпэм и 9
1918гъэм нэгъуэщI къэралыдзэхэр Совет Урысейм къытеуащ.
Гъатхэпэм и 10
Урысейм и Архивхэм я махуэщ
1945гъэм ЦIыхубзхэм я Дунейпсо Демократие Федерацэр (МДФЖ) къэунэхуащ.
Гъатхэпэм и 11
1991гъэм «Ленин гъуэгу» газетым и цIэр «Адыгэ псалъэ» жиIэу, «Коммунизмге жол»-р — «Заман»-у зэрахъуэкIащ.
1948гъэм къалъхуащ физико-математикэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Уэщхъун МуIэед.
Гъатхэпэм и 12
Минюстым и УИС-м и лэжьакIуэхэм я махуэщ
1917гъэм Урысейм пащтыхьыр щытрадзащ. Рабочэ, сэлэт депутатхэм я Петроград Советыр къызэрагъэпэщащ.
Гъатхэпэм и 13
Геодезиемрэ картографиемрэ я лэжьакIуэхэм я махуэщ
1733гъэм Франджы литературэм и классик Аиссе (ХьэIишэт) дунейм ехыжащ.
1917гъэм «Известия» газетым и япэ номерыр къыдэкIащ.
1955гъэм ШынагъуэншагъэмкIэ Къэрал Комитет (КГБ) къызэрагъэпэщащ.
1953гъэм къалъхуащ къэрал лэжьакIуэ, социологием и доктор, профессор, ЩIДАА-м и академик, АКъУ-м и ректор Хъунэгу Рашид.
Гъатхэпэм и 14
Адыгэбзэм и махуэщ
1853гъэм адыгэбзэкIэ къыдэкIащ Бырсей Умар и «Адыгэ псалъалъэр».
1995гъэм Налшык экономикэ-правовой лицей къыщызэIуахащ.
Гъатхэпэм и 15
1917гъэм ПIалъэкIэ щыIэ Правительствэм и орган Тэрч къыщызэрагъэпэщащ.
1913гъэм къалъхуащ адыгэ драматург, актрисэ, критик Натхъуэ Долэтхъан.
Гъатхэпэм и 16
1895гъэм Москва трамвай гъуэгу ухуэн щыщIадзащ.
1936гъэм Горький автозаводым япэ автомобиль псынщIэр — «М-1»-р къыщIигъэкIащ.
Гъатхэпэм и 17
1805гъэмДельпоццо Иван Къэбэрдейм и пристав нэхъыщхьэу къагъэкIуащ.
1938гъэм къалъхуащ Адыгэ Республикэм и цIыхубэ сурэтыщI Дыгъужь Мыхьмуд.
Гъатхэпэм и 18
Налог полицэм и махуэщ
1913гъэм Налшык къыщызэIуахащ Налшык округым и лъэпкъхэм я I съездыр.
Гъатхэпэм и 20
ЩIым и дунейпсо махуэщ
1944гъэм Дохъушыкъуей спирт заводым, зэрагъэпэщыжа нэужь, лажьэу щIидзэжащ.
Гъатхэпэм и 21
Гъэрэ щIырэ зэхэкIын щIедзэ
Усыгъэм и дунейпсо махуэщ
1788гъэм къалъхуащ урыс дзэ лэжьакIуэ, генерал-майор, Гривен жылэр къызэзыгъэпэща адыгэлI Мэгурокъуэ Пщыкъуий.
Гъатхэпэм и 23
Урысейм и метеорологие къулыкъум и лэжьакIуэхэм я махуэщ
1730гъэм Черкасский Алексей «Андрей Первозванный щихъым и орденыр» иратащ.
1923гъэм къалъхуащ къэрал, хозяйственнэ лэжьакIуэ, IуэрыIуатэдж ХьэфIыцIэ Мусэбий.
Гъатхэпэм и 24
1898гъэм урыс еджагъэшхуэ Попов Андрей дунейм щыяпэу радио къигупсысащ.
1948гъэм къалъхуащ КъШР-м и къэрал, политикэ лэжьакIуэ Арашыкъуэ Мухьэмэд.
1948гъэм къылъхуащ философие щIэныгъэхэм я доктор, ЩIДАА-м и академик, КъШР-м щIэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Шенкао Мухьэмэд.
Гъатхэпэм и 25
Щэнхабзэм и лэжьакIуэм и махуэщ
Гъатхэпэм и 26
1903гъэм Златоуст дэт Iэщэ заводым и рабочэ зыкъэзыIэтахэр пащтыхьыдзэм зэтриукIат.
1898гъэм къалъхуащ куржы бзэщIэныгъэлI, филологие щIэныгъэхэм я док- тор, профессор, Абхъазым, КъБАССР-м, ЧИАССР-м, Дагъыстэным щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ, Куржым и Къэрал саугъэтым и лауреат Чикобавэ Арнольд.
Гъатхэпэм и 27
Урысейм и Лъэпкъ гвардием и дзэхэм я махуэщ
1917гъэм Налшык гъэзэщIакIуэ комитет къыщызэрагъэпэщащ.
Гъатхэпэм и 28
Балъкъэр лъэпкъым и КъэщIэрэщIэжыныгъэм и махуэщ
1957гъэм Балъкъэр лъэпкъым и автономиер зэфIагъэувэжащ.
1776гъэм Москва Театр Иныр къыщызэIуахащ.
Гъатхэпэм и 29
1730гъэм Москва и уэрамхэр ягъэнэхуу щIадзащ.
1891гъэм Трансиб гъущI гъуэгур ухуэн щIадзащ.
Гъатхэпэм и 30
1867гъэм Урыс пащтыхьым Аляскэр США-м ирищащ.
1958гъэм къалъхуащ КъБР-м и къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэ Бажэ Дотий.
1973гъэм къалъхуащ спорт, жылагъуэ лэжьакIуэ, алыдж-урым бэнэкIэмкIэ спортым и мастер, УФ-м щIыхь зиIэ и тренер Къардэн Хьэсэн.
Гъатхэпэм и 31
1991гъэм Варшавэ ЗэгурыIуэныгъэм и Организацэр зэбграутIыпщыкIыжащ.
Мэлыжьыхь (апрель)
Мэлыжьыхьым и 1
Ауанымрэ дыхьэшхэнымрэ я махуэщ
Геологым и махуэщ
1943 гъэм къалъхуащ КъШР-м и цIыхубэ дохутыр, жылагъуэ лэжьакIуэ Тэмазэ Анатолэ.
Мэлыжьыхьым и 2
Урысеймрэ Беларусиемрэ я лъэпкъхэм я зэкъуэувэныгъэм и махуэщ
1911гъэмЦIагъуэ Нурий Истамбыл адыгэбзэкIэ къыщыдигъэкIащ «Гъуазэ» газетым и япэ номерыр.
1948гъэм КIэрашэ Тембот СССР-м и Къэрал саугъэ-тыр къратащ.
Мэлыжьыхьым и 3
1904гъэм Кавказ бригадэм хыхьэ Къэбэрдей сотняр къызэрагъэпэщауэ щытащ.
1963гъэм къалъхуащ усакIуэ, Адыгэ Республикэм щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Къуий Щыхьымбий.
Мэлыжьыхьым и 4
1933гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым и тхакIуэхэм я оргбюро къызэрагъэпэщащ.
1945гъэм Дзэ Плъыжьым Венгриер хуит къищIы- жащ.
Мэлыжьыхьым и 5
1242гъэм Невский Александр и дзэм Чудскэ гуэлым и деж нэмыцэдзэр щызэтрикъутащ.
1905гъэм Алъхъуей (Курп Ищхъэрэ) къуажэм и мэкъумэшыщIэхэм зыкъаIэтащ.
1943 гъэм ВКП(б)-м и Къэбэрдей-Балъкъэр обкомым и бюром унафэ къищтащ Бахъсэн ГЭС-р зэфIэгъэувэжыным теухуауэ.
1943 гъэм Налшык дэт дагъэ завод №1-р зэфIагъэувэжащ.
Мэлыжьыхьым и 6
1896гъэм Афинхэм япэ Олимп Джэгухэр къыщызэIуахауэ щытащ.
1930гъэм Ленин, Вагъуэ Плъыжь орденхэр къащтащ.
1948гъэм къалъхуащ психологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор Къэбардэ Мухьэмэд.
1958гъэм къалъхуащ физико-математикэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор ХъуэкIуэн Мурат.
1963гъэм къалъхуащ адыгэ тхакIуэ Гъыш Рэхьмэт.
Мэлыжьыхьым и 7
1948гъэм Узыншагъэр хъумэнымкIэ дунейпсо организацэр (ВОЗ) къызэрагъэпэщащ.
1948гъэм къалъхуащ КъШР-м и цIыхубэ усакIуэ, КъШР-м и школым щIыхь зиIэ и егъэджакIуэ, Къандурым и дунейпсо саугъэтым и лауреат Бемырзэ Мухьэдин.
1958гъэм къалъхуащ биологие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъМУ-м и профессор Къуэжьокъуэ Мухьэмэд.
Мэлыжьыхьым и 8
Дзэ комиссариатхэм я лэжьакIуэхэм я махуэщ
1908гъэм къалъхуащ парт, совет лэжьакIуэ, Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь Чэмокъуэ Аслъэнджэрий.
Мэлыжьыхьым и 9
1667гъэм дунейм щыя-пэу гъуазджэм и произведенэхэм я дунейпсо выставкэ Париж къыщызэIуахат.
1938гъэм къалъхуащ биологие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Азэмэт Лэлушэ.
Мэлыжьыхьым и 10
1945гъэмИуан Хьэсэн Совет Союзым и ЛIыхъужь цIэр къыфIащащ.
1964гъэм «КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ», «КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ», «КъБР-м щIыхь зиIэ и ухуакIуэ» цIэ лъапIэхэр ягъэуващ.
1958гъэм къалъхуащ радиожурналист Гъурф Бэллэ.
1958гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и артист Лу Рэмэзан.
Мэлыжьыхьым и 11
1863гъэм япэ адыгэ тхакIуэ, генерал-майор Къаз-Джэрий дунейм ехыжащ.
Мэлыжьыхьым и 12
Авиацэмрэ космонавтикэмрэ я махуэщ
1961гъэм Гагарин Юрий «Восток» кхъухьым ису дунейм щыяпэу хьэршым лъэтащ.
Мэлыжьыхьым и 13
1517гъэм Каир щхьэпы-лъэ щащIащ мамлюкыдзэм и дзэпщ ин, сулътIан Ал-Ашраф Тумэн-бей.
1895гъэм Къэрал Урыс музейр къызэIуахащ.
Мэлыжьыхьым и 14
1945гъэм Москва къыщызэIуахащ СССР-м и АН-м и Ботаникэ хадэ нэхъыщхьэр.
1956гъэм видеомагнитофон дунейм япэу щащIащ.
Мэлыжьыхьым и 15
Щэнхабзэм и дунейпсо махуэщ
1395гъэм Тамерланрэ Тохъутэмыщрэ Къэбэрдей тафэм и деж щызэзэуащ.
Мэлыжьыхьым и 16
1905гъэм Урысейм и япэ профсоюзыр — печатым и лэжьакIуэхэм ейр — къызэрагъэпэщащ.
1920гъэм цIыхубэ милицэм и Налшык управленэр къызэрагъэпэщащ.
1934гъэм Совет Союзым и ЛIыхъужь цIэ лъапIэр ягъэуващ. 1991 гъэм нэсыху а цIэ лъапIэр цIыху 12.772-м фIащат.
Мэлыжьыхьым и 18
Фэеплъхэмрэ тхыдэ мыхьэнэ зиIэ щIыпIэхэмрэ я дунейпсо махуэщ
1970гъэм Балэ Мухьэдинрэ Къардэн Хьэсэнрэ «Мадинэ» япэ адыгэ оперэр ягъэуващ.
Мэлыжьыхьым и 19
1563гъэм япэ урыс типографие къызэIуахащ.
1783гъэм Кърымыр Урысейм гухьащ.
Мэлыжьыхьым и 20
1656гъэм Урысейм гъуаплъэ ахъшэ къыщежьащ.
1937гъэм Прохладнэ станицэр къалэ хъуащ.
1933гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист НэщIэпыджэ Ибрэхьим.
Мэлыжьыхьым и 21
Урысейм и щIыпIэ самоуправленэм и махуэщ
Ди эрэм и пэкIэ 759 гъэм Ромул пащтыхьым Италием и щыхьэр Рим иухуащ.
1920гъэм Налшык цIыхубэ хозяйствэм и окружной совет къыщызэрагъэпэщащ.
1921гъэм Налшык щIыналъэ музей къыщызэIуахащ.
Мэлыжьыхьым и 23
Тхылъымрэ авторым и хуитыныгъэхэмрэ я дунейпсо махуэщ
Мэлыжьыхьым и 24
ЩIалэгъуалэм я зэкъуэтыныгъэм и дунейпсо махуэщ
1958гъэм къалъхуащ КъБР-ми Ингуш Республикэми щIыхь зиIэ я артисткэ Даур Иринэ.
Мэлыжьыхьым и 25
1920гъэм Налшык япэ медицинэ IуэхущIапIэ къыщызэIуахащ.
1945гъэм Совет, Америкэ дзэхэр Эльбэ и деж щызэхуэзащ.
1913гъэм къалъхуащ АР-м и цIыхубэ тхакIуэ, УФ-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Лъостэн Исуф.
1953гъэм къалъхуащ КъШР-м щIыхь зиIэ и артисткэ, КъБР-м и цIыхубэ артисткэ Щэрмэт Людмилэ.
Мэлыжьыхьым и 26
1986гъэм Чернобыль атом электростанцыр къэуащ.
1991гъэм «Лей зытехьа лъэпкъхэр гъэзэхуэжыным и IуэхукIэ» УФ-м и Закон къащтащ.
1958гъэм къалъхуащ адыгэ жылагъуэ лэжьакIуэ, театровед, журналист, УФ-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Щхьэлахъуэ Светланэ.
Мэлыжьыхьым и 27
1974гъэм Байкал-Амур гъущI гъуэгур (БАМ-р) ухуэн щIадзащ.
1958гъэм къалъхуащ шэрджэс политик, хьэрычэтыщIэ, псапащIэ Къэзанокъуэ Руслан.
Мэлыжьыхьым и 29
Къафэм и дунейпсо махуэщ
1770гъэм Австралиер къахутащ.
1942гъэм Къардэн Къубатий Ленин орден етIуанэу къратащ.
1964гъэм ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым щагъэуващ «Лалуцэ» япэ балетыр.
Мэлыжьыхьым и 30
МафIэсгъэункIыфIхэм я дунейпсо махуэщ
1789гъэм США-м и япэ президентыр хахащ. Ар Вашингтон Джорджщ.
1945гъэм Егоров Михаилрэ Кантарие Мелитонрэ сыхьэт 14-рэ дакъикъэ 35-м ТекIуэныгъэм и Бэракъ плъыжьыр Берлин и Рейхстагым фIадзащ.
1953гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор ЩоджэнцIыкIу Нинэ.
Накъыгъэ (май)
Накъыгъэм и 1
Гъатхэмрэ лэжьыгъэмрэ я махуэшхуэ
1929гъэм Малэ-Къэбэрдей псыщIэгъэлъадэр яутIыпщащ.
1941гъэм Налшык сабий стадион къыщызэIуахащ.
1923гъэм къалъхуащ къэрал лэжьакIуэ, КъБР-м и Правительствэм и Iэтащхьэу 1969 — 1984 гъэхэм щыта Къущхьэ КIыщыкъуэ.
1938гъэм къалъхуащ АР-м щIыхь зиIэ и сурэтыщI, АР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат Гъуэгунокъуэ Мухьэрбий.
1943гъэм къалъхуащ къэрал, политикэ лэжьакIуэ, УФ-м Къэрал Думэм и депутату щыта, УФ-м и Жылагъуэ палатэм хэт, ДАХ-м и тхьэмадэ (2000 — 2006) Нэхущ Заурбий.
Накъыгъэм и 2
1920гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым япэ щэбэт щIыхьэху щекIуэкIащ.
1934гъэм Налшык Пионерхэм я унэ къыщызэIуахащ.
1945гъэм СССР-м и Дзэ Плъыжьым Берлин къищтащ.
Накъыгъэм и 4
1959гъэм Налшык газ къашэу щIадзащ.
2010гъэм УФ-м и Президентым и УказкIэ Налшык «Дзэ щIыхьым и къалэ» цIэ лъапIэр къыфIащащ.
1938гъэм къалъхуащ абазэ тхакIуэ, КъШР-м и цIыхубэ усакIуэ ШыкIуэтIу Микаэл.
1943гъэм къалъхуащ УФ-м и цIыхубэ сурэтыщI, Урысейм и Къэрал саугъэтым и лауреат Шемякин (Къардэн) Михаил.
Накъыгъэм и 5
1836гъэм Европэм щыя-пэ дыдэу Бельгием гъущI гъуэгу щаутIыпщащ.
1945гъэм нэмыцэ-фашист зэрыпхъуакIуэхэм я бийуэ Прагэ зыкъыщаIэтащ IэщэкIэ зэщIэузэда цIыхухэм.
1945гъэм cоветыдзэхэм Даниемрэ Нидерландхэм-рэ хуит къащIыжащ.
1949гъэм Лондон Iэ щытрадзащ Европэм и Советым и уставым.
1938гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ дохутыр Бахъсэн Хьэмэдэ.
1943гъэм къалъхуащ усакIуэ, ЩIДАА-м и академик, УФ-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Тхьэзэплъ Хьэсэн.
1948гъэм къалъхуащ Адыгейм и цIыхубэ сурэтыщI ПэтIуащIэ Феликс.
1948гъэм къалъхуащ физико-математикэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ ЛIыс Мухьэмэд.
1953гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ и артисткэ Хьэмыку Жаннэ.
Накъыгъэм и 6
1939гъэм Налшык шыгъэжапIэ къыщызэIуахащ.
Накъыгъэм и 7
Радиом и махуэщ
1895гъэм урыс инженер Попов Александр япэ радиоприемник къигупсысащ.
1927гъэм Къэбэрдей-Балъкъэр радиом и япэ нэтынхэм щIидзащ.
1985гъэм Налшык Хэку зауэ орденым и япэ нагъыщэр къыхуагъэфэщащ.
1990гъэм КъБР-м и «Адыгэ Хасэ» жылагъуэ зэгухьэныгъэр къызэрагъэпэщащ.
Накъыгъэм и 8
1945гъэм фашист Германием псалъэмакъыншэу зыкъызэритымкIэ актым Iэ традзащ.
1953гъэм къалъхуащ химие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Къущхьэ Хьэсбий.
Накъыгъэм и 9
ТекIуэныгъэм и махуэщ
1945гъэм «1941 — 1945 гъэхэм екIуэкIа Хэку зауэшхуэм Германием зэрыщытекIуам папщIэ» медалыр ягъэуващ.
1945гъэм советыдзэхэм Чехословакием и щыхьэр Прагэ хуит къащIыжащ.
1918гъэм къалъхуащ адыгей драматург, прозаик Щхьэплъокъуэ Хьисэ.
1933гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и артист Сэкрэк Мухьэдин.
1958гъэм къалъхуащ бзэщIэныгъэлI, профес-сор, ЩIДАА-м и академик, КъШР-м щIэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Иуан Зэуал.
Накъыгъэм и 10
1938гъэм къалъхуащ жылагъуэ лэжьакIуэ Шапсыгъ Хьэсэн (КъБР).
1948гъэм къалъхуащ усакIуэ Къуныжь ХьэIишэт.
Накъыгъэм и 11
1920гъэм «Гудок» газетым и япэ номерыр къыдэкIащ.
1939гъэм Япониер Монголием теуащ.
1934гъэм КъБР-м ПромышленностымкIэ и управленэ къызэрагъэпэщащ.
Накъыгъэм и 12
1570гъэм Урысейм къыщызэрагъэпэщащ Дон къэзэкъыгъуэр.
1954гъэм Налшык политехническэ техникум къыщызэIуахащ.
Накъыгъэм и 13
1783гъэм Урысейм и тенджыз ФIыцIэ флотыр къыэрагъэпэщащ.
1913гъэм Дзэлыкъуэ мэкъумэшыщIэхэм зыкъаIэтащ.
1913гъэм къалъхуащ тхакIуэ, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Гъубж Мухьэдин.
1953гъэм къалъхуащ «Нальчикский машзавод» ОАО-м и унафэщI Соблыр Руслан.
Накъыгъэм и 14
1692гъэм япэ урыс дзэ кхъухьыр псым трагъэхьащ.
1796гъэм инджылыз еджагъэшхуэ Дженнер Эдуард япэу фэрэкI хилъхьащ.
1955гъэм Варшавэ ЗэгурыIуэныгъэр зэращIылIащ.
Накъыгъэм и 15
1935гъэм Москва и метром япэ мафIэгур ирикIуащ.
1942гъэм 15-нэ Къэбэрдей-Балъкъэр лъэпкъ шууей дивизэр зауэм Iухьащ.
1945гъэм Югославиер хуит къащIыжащ.
1903гъэм къалъхуащ шэрджэс тхакIуэ Темыр Сэлихь.
1933гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ артист, режиссер ШэрыIужь Анатолий.
Накъыгъэм и 16
1954гъэм Налшык къыщызэIуахащ украин тхакIуэ Вовчок Марко и фэеплъ.
1808гъэм къалъхуащ адыгэ тхыдэтх, этнограф, тхакIуэ Хъан-Джэрий СулътIан.
Накъыгъэм и 18
Музейхэм я дунейпсо махуэщ
1764гъэм Петербург къыщызэIуахащ Урысейм и япэ цIыхубз еджапIэ (Смольнэ институт).
1925гъэм Адыгэ Республикэм и лъэпкъ музейр къызэIуахащ.
Накъыгъэм и 19
1943гъэм СССР-м и ГКО-м Бахъсэн ГЭС-р зэфIэгъэувэжыным теухуа унафэ къищтащ.
1985гъэм Налшык къыщызэIуахащ Сабий творчествэм и унэ.
1991гъэм Налшык къыщызэIуахащ Къэбэрдей лъэпкъым и япэ конгресс. Абы и япэ тхьэмадэу хахащ Къалмыкъ Юрий Хьэмзэт и къуэр.
Накъыгъэм и 20
1875гъэм Париж къы-щащтащ метр, литр, килограмм пщалъэхэр.
1939гъэм «КъБР-м и цIыхубэ артист», «КъБР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ», «КъБР-м щIыхь зиIэ и егъэджакIуэ» цIэ лъапIэхэр ягъэуващ.
1938гъэм къалъхуащ усакIуэ, тхакIуэ, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Хьэх Сэфарбий.
1948гъэм къалъхуащ медицинэ щIэныгъэхэм я доктор, АКъУ-м и профессор, ЩIДАА-м и академик Аджырэ Аслъэн.
Накъыгъэм и 21
Полярникым и махуэщ
Урыс-Кавказ зауэм (1763 — 1864) хэкIуэда адыгэхэм я фэеплъ махуэщ. 1864 гъэм илъэсищэм щигъукIэ екIуэкIа зауэр увыIащ.
2004гъэм Налшык къыщызэIуахащ Кавказ зауэм хэкIуэда адыгэхэм я фэеплъ.
Накъыгъэм и 23
1769гъэм Франджы инженер Куньо Николэ зы сыхьэтым километри 5 зыкIу автомашинэ зэпкърилъхьауэ щытащ.
1801гъэм инджылыз инженер Тревитик Ричард бахъэкIэ зекIуэ автомобиль къигупсысащ. Абы зы сыхьэтым километр 14,5-рэ икIуфырт.
Накъыгъэм и 24
Кадровикым и махуэщ
1918гъэм къалъхуащ Совет Союзым и ЛIыхъужь Иуан Хьэсэн.
Накъыгъэм и 25
Филологым и махуэщ
УФ-м и школхэм иужьрей уэзджынэр къыщоуэ.
1987гъэм «Сыбыр» мылкъутэ атом кхъухьыр Полюс Ищхъэрэм нэсащ.
1923гъэм къалъхуащ Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь, КъБАССР-м щIыхь зиIэ и егъэджакIуэ Къамбий Мухьэб.
Накъыгъэм и 26
Урысей хьэрычэтыщIэм и махуэщ
1995гъэм Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал мэкъумэш академиер (иджы университетщ) къызэIуахащ.
1928гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Щэрдан Iэбу.
Накъыгъэм и 27
Библиотекэхэм я урысейпсо махуэщ
1703гъэм Санкт-Петербург ухуэн щIадзащ.
1795гъэм Урысейм цIыху куэд зэуэ зэкIуалIэ хъун библиотекэ къыщызэIуахащ.
Накъыгъэм и 28
Гъунапкъэхъумэм и махуэщ
1923гъэм Адыгейм и профсоюзхэр къызэрагъэпэщащ.
1928гъэм Мейкъуапэ къыщызэIуахащ Адыгейм и тхылъ тедзапIэ.
Накъыгъэм и 30
1431гъэм Руан къалэм и утыкушхуэм щагъэсащ Жаннэ д`Арк.
Накъыгъэм и 31
Урысей адвокатурэм и махуэщ
1223гъэм урысхэмрэ тэтэрхэмрэ Калкэ псым деж щызэзэуащ.
1948гъэм къалъхуащ философие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Шэвлокъуэ Вячеслав.
Мэкъуауэгъуэ (июнь)
Мэкъуауэгъуэм и 1
Сабийхэр хъумэным и дунейпсо махуэщ
1892гъэм Урысейм щыяпэу Киев электричествэкIэ зекIуэ трамвай щаутIыпщащ.
Мэкъуауэгъуэм и 2
1928гъэм Налшык тхылъ тедзапIэ къыщызэIуахащ.
1962гъэм Новочеркасск щызэтраукIат я гукъеуэхэр жаIэну уэрамым къыдыхьа цIыху мамырхэр.
1908гъэм къалъхуащ убыххэм къахэкIа, къэрал лэжьакIуэ, Меджлисым и тхьэмадэ, Хамэ къэрал IуэхухэмкIэ министр, Тыркум и Президентым и къалэнхэр пIалъэкIэ зыгъэзэщIа (1980 — 1981) Чаглыян-гиль Ихьсан Сабри.
Мэкъуауэгъуэм и 3
Мелиораторым и махуэщ
1864гъэм Урысейм япэ зоосадыр къыщызэIуахащ.
1907гъэм ЕтIуанэ Къэрал Думэр зэбграутIыпщыкIыжащ.
1943гъэм Налшык лы комбинатыр зэфIэгъэувэжын яухащ.
1948гъэм къалъхуащ публицист Iэзэ, КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист Шал Мухьэмэд.
1953гъэм къалъхуащ радиожурналист, Урысей артиадэм и лауреат Багъэтыр Нинэ.
Мэкъуауэгъуэм и 4
1943гъэм Налшык щекIуэкIащ фашистхэм я бийуэ республикэм и цIыхубзхэм къызэрагъэпэща пэкIур.
Мэкъуауэгъуэм и 5
Экологым и махуэщ
1943гъэм къалъхуащ усакIуэ цIэрыIуэ, публицист Бещтокъуэ Хьэбас.
Мэкъуауэгъуэм и 6
Пушкиным и махуэщ
Урысыбзэм и махуэщ
1799гъэм урыс усакIуэшхуэ Пушкин Александр къалъхуащ.
1944гъэм етIуанэ фронтыр къызэIуахащ.
1945гъэм «1941 — 1945 гъэхэм екIуэкIа Хэку зауэшхуэм и лъэхъэнэм и къару емыблэжу зэрылэжьам папщIэ» медалыр ягъэуващ.
Мэкъуауэгъуэм и 7
1881гъэм Пушкин А. С. и фэеплъ Москва къыщызэIуахащ.
1936гъэм КъБР-м физкультурэмрэ спортымкIэ и республикэ комитет къызэрагъэпэщащ.
Мэкъуауэгъуэм и 8
Социальнэ лэжьакIуэм и махуэщ
1661гъэм Идар Темрыкъуэ и къуэрылъху Черкасский Муцал дунейм ехыжащ.
1943гъэм Налшык фашистхэм я бийуэ интеллигенцэм и пэкIу щекIуэкIащ.
Мэкъуауэгъуэм и 9
1883гъэм Москва тхыдэ музей къыщызэIуахащ.
1935гъэм Iуащхьэмахуэ и щыгум япэ дыдэу гупышхуэ дэкIащ.
Мэкъуауэгъуэм и 10
1774гъэм Урысеймрэ Тыркумрэ зэращIылIащ Кючук-Кайнарджи мамыр зэгурыIуэныгъэр. Абы ипкъ иткIэ, Къэбэрдейр Урысейм и зы Iыхьэу къалъытащ.
1936гъэм «Союзмультфильм» киностудиер къызэрагъэпэщащ.
1955гъэм Тырныауз- рэ Докшукинэрэ къалэ хъуащ.
1988гъэм къалъхуащ «Адыгэ псалъэ» газетым и корреспондент, «Адыгэ пщащэ-2013» дунейпсо зэпеуэм япэ вице-мисс щыхъуа Щомахуэ Залинэ.
Мэкъуауэгъуэм и 12
Урысей Федерацэм и Къэралыгъуэм и махуэщ
1942гъэм Зеикъуэ къуажэм (КъБАССР) къагъэIэпхъуат Ленинград хамэ къэралыбзэхэр щаджу дэт пединститутыр.
1945гъэм Калинин М. И. Кремлым маршал Жуков Г. К. щритащ Совет Союзым и ЛIыхъужьым и ещанэ дыщэ вагъуэр.
1990гъэм Урысей Федерацэм и Къэрал суверенитетым и Декларацэр къащтащ.
1990гъэм «Печатымрэ цIыхубэ хъыбарегъащIэ IэнатIэхэмрэ ятеухуауэ» Законыр СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм къищтащ. Абы цензурэр игъэкIуэдыжащ.
Мэкъуауэгъуэм и 13
1936гъэм Къэбэрдей лъэпкъ драмэ театрыр къызэIуахащ.
Мэкъуауэгъуэм и 14
1936гъэм КъБАССР-м гъуазджэхэмкIэ и управленэр къызэрагъэпэщащ.
Мэкъуауэгъуэм и 15
1561гъэм Идар Темрыкъуэ ипхъу Гуащэнэ (Марие) и дэлъху Думэныкъуэ, и шыпхъу Алътыншаш, абы и щхьэгъусэ Бекбулат, а тIум я къуэ Саин-Булат и гъусэу Москва нэсащ.
1862гъэм Америкэм щыщ Гатлинг Ричард япэу пулемёт къигупсысащ.
Мэкъуауэгъуэм и 16
1930гъэм Сталинград трактор заводыр лажьэу яутIыпщащ.
1963гъэм Терешковэ Валентинэ «Восток-6» кхъухьым ису хьэршым лъэтащ.
Мэкъуауэгъуэм и 17
Медицинэ лэжьакIуэм и махуэщ
1565гъэм Идар Темрыкъуэ и къуэ Мамсырыкъуэ Москва кIуащ.
1961гъэм Налшык экраныбгъуэ зиIэ «Восток» кинотеатрыр къыщызэIуа-хащ.
Мэкъуауэгъуэм и 18
1956гъэм Налшык музы-кэ училищэ къыщызэIуахащ.
Мэкъуауэгъуэм и 20
1957гъэм Москва Союзхэм я Унэм и Колоннэ залышхуэм къыщызэIуа-хащ Къэбэрдей-Балъкъэр АССР-м гъуазджэмрэ литературэмкIэ и гъэлъэгъуэныгъэр.
1938гъэм къалъхуащ механизатор, Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь Кхъуэтепыхьэ Мухьэмэд.
Мэкъуауэгъуэм и 21
1925гъэм Москва и уэ-рамхэм япэ таксихэр къыдыхьащ.
Мэкъуауэгъуэм и 22
Хэкум и хъумакIуэхэм я фэеплъ махуэщ
1941гъэм Хэку зауэшхуэр къэхъеящ.
1944гъэм КъБАССР-м и Министрхэм я Советым деж Архив управленэ къыщызэрагъэпэщащ.
1948гъэм къалъхуащ физико-математикэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор ХьэпащIэ Юрий.
1953гъэм къалъхуащ УФ-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, профессор, Кавказ Ищхъэрэм ГъуазджэхэмкIэ и къэрал институтым и ректор Рахаев Анатолий.
Мэкъуауэгъуэм и 23
1868гъэм зэрытхэ ма-шинкэ къагупсысащ.
Мэкъуауэгъуэм и 24
1937гъэм Республикэм и Советхэм я чрезвычайнэ съездым къищтащ Къэбэрдей-Балъкъэр АССР-м и япэ Конституцэр.
1945гъэм Москва и Ут Плъыжьым ТекIуэныгъэм и парад щекIуэкIащ.
1923гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор, ЩIДАА-м и академик, УФ-ми АР-ми щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ КIэрашэ Зейнэб.
Мэкъуауэгъуэм и 25
Славянхэм я зэныбжьэгъугъэмрэ зэкъуэтыныгъэмрэ я махуэщ
1608гъэм къалъхуащ адыгэпщ, зауэлI, дипломат Черкасский Муцал.
1948гъэм къалъхуащ къэрал лэжьакIуэ, журналист, политикэ щIэныгъэхэм я доктор, МАИ-м, ПАНИ-м я академик КIэрашэ Аслъэн-бэч.
Мэкъуауэгъуэм и 26
1920гъэм Налшык и Затишье хьэблэм япэ санаторэ къыщызэIуахат. Абы Сталин Иосифи зыщигъэпсэхуауэ щытащ.
1938гъэм КъБАССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и депутатхэр япэу хахащ.
1938гъэм къалъхуащ режиссер, КъШР-м и цIыхубэ тхакIуэ Абыдокъуэ Маталио.
Мэкъуауэгъуэм и 27
Урысейм и щIалэгъуа-лэм я махуэщ
1919гъэм Япэ дунейпсо зауэр зэриухамкIэ зэгурыIуэныгъэм Версаль Iэ щытрадзащ.
1979гъэм «КъБР-м и цIыхубэ тхакIуэ» цIэ лъапIэр ягъэуващ.
1968гъэм къалъхуащ тхыдэдж, ЩIДАА-м и член-корреспондент Хъуэткъуэ Самир.
Мэкъуауэгъуэм и 28
1948гъэм Архитекторхэм я дунейпсо зэгухьэныгъэр къызэрагъэпэщащ.
Мэкъуауэгъуэм и 29
1908гъэм Тунгус метеоритыр ЩIым къытехуащ.
1940гъэм Луначарскэм и цIэр зезыхьэ Театральнэ институтым и адыгэ студи-ер къаухащ Къэбэрдей драмэ театрым и актер хъунухэм.
Мэкъуауэгъуэм и 30
1908гъэм Бахъсэн, Дзэлыкъуэ мэкъумэшыщIэхэм зыкъаIэтащ.
1898гъэм къалъхуащ Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь Щоджэн ТIэлашэ.
Бадзэуэгъуэ (июль)
Бадзэуэгъуэм и 1
1957гъэм Москва и Театр Иным щызэхэтащ Къэбэрдейр езым фIэфIу Урысейм зэрыгухьэрэ илъэс 400 зэрырикъум и щIыхькIэ Къэбэрдей-Балъкъэр АССР-м и гъуазджэмрэ щэнхабзэмрэ я лэжьакIуэхэм я иужьрей концертыр.
1981гъэм КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ КIыщокъуэ Алим СССР-м и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм и правленэм и секретару хахащ.
Бадзэуэгъуэм и 2
1556гъэм Астрахань Урысей къэралыгъуэм хыхьащ.
1964гъэм «Къэббалъкъгаз» трестыр къызэрагъэпэщащ.
1990гъэм КПСС-м и ХХVIII съездыр (иужьрей дыдэр) къызэIуахащ.
1913гъэм къалъхуащ шэрджэс усакIуэ Гъуэщокъуэ Хъусин.
Бадзэуэгъуэм и 3
ГИБДД-м и лэжьакIуэхэм я махуэщ
1700гъэм Константинополь щызэращIылIа мамырыгъэ зэгурыIуэныгъэм ипкъ иткIэ, Iузэв (Азов) и Iэгъуэблагъэхэри щIыгъуу (Таганрог, Павловск, Миус) Урысейм и щIыналъэ хъуащ.
1957гъэм СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым и УказкIэ Къэбэрдей-Балъкъэрым Ленин орденыр етIуанэу къыхуагъэфэщащ.
Бадзэуэгъуэм и 4
1848гъэм Маркс Карлрэ Энгельс Фридрихрэ я «Коммунист партым и манифест»-р къыдэкIащ.
1916гъэм Урысейм и тенджыз кхъухьлъатэзехуэхэр Балтие тенджыз щIыIум щекIуэкIа хьэуа зауэм щытекIуащ.
Бадзэуэгъуэм и 5
1943гъэм Курск зауэм щIидзащ.
1957гъэм Налшык Лениным и фэеплъ къыщызэIуахащ.
1963гъэм къалъхуащ политикэ лэжьакIуэ, КъШР-м щIыхь зиIэ и журналист, КъШР-м и ЦIыхубэ Зэхуэсым и депутат, «Абазашта» газетым и редактор нэхъыщхьэ Къул Фардаус.
Бадзэуэгъуэм и 6
1557гъэм Къэбэрдейр езым фIэфIу Урысейм гухьащ.
1957гъэм КъБАССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и гуфIэгъуэ сессие зэхэтащ. Ар теухуауэ щытащ Къэбэрдейр езым фIэфIу Урысейм зэрыгухьэрэ илъэс 400 зэрырикъуам икIи республикэм Ленин орденыр етIуа-нэу къызэрыратам.
Бадзэуэгъуэм и 7
1687гъэм Ньютон Исаак къихутащ дунейм зыщIэзышэ къару зэрыхэлъыр.
1971 гъэм КIыщокъуэ Алим СССР-м и Литфондым и унафэщIу хахащ.
1928гъэм къалъхуащ тхакIуэ, IуэрыIуатэдж, литературовед, Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ тхакIуэ, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, Абхъаз Республикэм щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Нало Заур.
1968гъэм къалъхуащ КъБР-м и Парламентым и депутат Iэпщэ Заур.
Бадзэуэгъуэм и 8
Урысей пощтым и махуэщ
951гъэм Франджым и щыхьэр Париж ухуэн щIадзащ.
1796гъэм США-м япэу паспорт тын щыщIадзащ.
Бадзэуэгъуэм и 9
1945гъэм ВКП(б)-м и Налшык къалэ комитетым унафэ къищтащ Хэку зауэшхуэм ныкъуэдыкъуэ щыхъуахэм защIэгъэкъуэным теухуауэ.
1959гъэм Налшык и Театр ЩхъуантIэм Пятницкэм и цIэр зезыхьэ къэрал академическэ хорым и концерт щекIуэкIащ.
1938гъэм къалъхуащ УФ-м и цIыхубэ артисткэ, УФ-м и Къэрал саугъэтым и лауреат, «Ника» саугъэтыр зрата IэхъуэджакIуэ Лие.
Бадзэуэгъуэм и 10
1918гъэм Советхэм я V Урысейпсо зэIущIэхэм Урысей Федерацэм и Конституцэр — япэ Совет Конституцэр къищтащ.
1943гъэм къалъхуащ жылагъуэ лэжьакIуэ, Сирием щыIэ Адыгэ ФIыщIэ Хасэм и тхьэмадэу щыта Гугу Акрэм.
Бадзэуэгъуэм и 11
1958гъэм «Кабардинка» къэрал къэфакIуэ ансамблыр Монголием кIуащ, абы и лъэпкъ махуэшхуэм хэ-тын папщIэ.
1987гъэм дунейм цIыхуу щыпсэур меларди 5 ирикъуащ.
1948гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ и артист Къуныжь Алим.
Бадзэуэгъуэм и 12
1641гъэм Астрахань хъаныдзэм Балъкъ и деж щригъэкIуэкIа зауэм хэкIуэдащ Къундет зэшхэр — Чэлимэтрэ Елдаррэ.
1958гъэм къалъхуащ спортсмен цIэрыIуэ, дзюдомкIэ дуней псом и чемпион Лъыцэр Хьэзрэт.
Бадзэуэгъуэм и 13
1908гъэм Лондон къыщызэIуахащ IV Олимп Джэгухэр. Абы япэ дыдэу цIыхубзхэр хэтащ.
1930гъэм Монтевидео (Уругвай) къыщызэIуахащ футболымкIэ япэ дуней- псо чемпионатыр. Абы къэрал 13 хэтащ. Уругвайр чемпион хъуащ.
Бадзэуэгъуэм и 14
1945гъэм Париж ТекIуэныгъэм и парад щекIуэкIащ. Япэ иту уэрамым ирикIуащ Франджым и ЛIыхъужь Хьэгъундокъуэ Елмэсхъан.
1965гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым уэрэдымрэ къафэмкIэ и «Кабардинка» къэрал ансамблыр къа-фэмкIэ «Кабардинка» ансамблу зэрахъуэкIащ.
Бадзэуэгъуэм и 15
Металлургым и махуэщ
1812гъэм урысыдзэр Наполеон зэрытекIуам и щIыхькIэ хьэрэкIытIэхэр драгъэлъэтеящ.
1939гъэм Бахъсэн, Аруан, Iуащхьэмахуэ щIыналъэхэм район газетхэр къыщыдэкIыу щIадзащ.
1957гъэм РСФСР-м и гъуазджэмрэ щэнхабзэмрэ я лэжьакIуэхэм я лIыкIуэ-хэм я кIэух концертыр Къэбэрдей-Балъкъэр АССР-м щекIуэкIащ.
1948гъэм къалъхуащ усакIуэ Балъкъыз Батий.
Бадзэуэгъуэм и 16
622гъэм муслъымэн махуэгъэпсым и щIэдзапIэщ. Ислъамым и къежьапIэу къалъытэ. Мухьэмэд Бегъымбарыр Мэчэм икIри Мадинэ кIуащ.
Бадзэуэгъуэм и 17
1918 гъэм Романовхэ я унагъуэр Екатеринбург щаукIащ.
1942 гъэм Сталинград зауэм щIидзащ.
1945 гъэм ЕтIуанэ дунейпсо зауэм текIуэныгъэр къыщызыхьа къэралхэм я Iэтащхьэхэм я Берлин (Потсдам) конференцыр къызэIуахащ.
1967гъэм Лениным и цIэр зэрихьэу Арщыдан щыIэ колхозым Ленин орденыр къратащ.
1968гъэм къалъхуащ шэрджэс сурэтыщI Къардэн Мухьэдин.
Бадзэуэгъуэм и 18
1941гъэм Къардэн Къубатий япэ фашист кхъухьлъатэр къриудыхащ.
Бадзэуэгъуэм и 19
1942гъэм Къардэн Къубатий Березовскэ щIына- лъэ фашист кхъухьлъатитI къыщриудыхат.
1903гъэм лъакъуэрыгъажэмкIэ япэ дунейпсо зэпеуэр екIуэкIащ.
1980гъэм Москва щыщIидзащ ХХII Гъэмахуэ Олимп Джэгухэм.
1883гъэм къалъхуащ бзэщIэныгъэлI, археолог, СССР-м ЩIэныгъэхэмкIэ и Академием и академик, Нэгумэ Шорэ и лэжьыгъэхэм я къэхутакIуэ Мещанинов Иван.
Бадзэуэгъуэм и 20
1561гъэм Идар Гуащэнэ чристан диныр кърагъэщтащ, Марие цIэри фIащащ.
1924гъэм Дунейпсо шахмат федерацэр (ФИДЕ) къызэрагъэпэщащ.
1938гъэм къалъхуащ усакIуэ Iэзэ АфIэунэ Лиуан.
1938гъэм къалъхуащ тхакIуэ, драматург, АР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Къуиикъуэ Налбий.
1938гъэм къалъхуащ къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэ, философие щIэныгъэхэм я доктор, техникэ щIэныгъэхэм я кандидат, БизнесымкIэ институтым и унафэщI Хъурей Феликс.
Бадзэуэгъуэм и 21
Сатум и лэжьакIуэм и махуэщ
1829гъэм адыгэлI Хьэшыр Чылар япэ дыдэу Iуащхьэ-
махуэ и щыгум къуэкIыпIэ лъэныкъуэмкIэ дэкIащ.
1969гъэм Америкэм щыщ астронавт Армстронг Нил Мазэм и щхьэфэм япэ дыдэу теуващ.
1994гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым и Къэрал гербыр, Къэрал ныпыр, Къэрал гимныр къащтащ.
Бадзэуэгъуэм и 22
1945 гъэм Къэбэрдей Республикэм и щакIуэ хозяйствэр къызэрагъэпэщащ.
Бадзэуэгъуэм и 23
1903гъэм «Форд» корпорацэм япэ автомобиль къыщIигъэкIащ.
1930гъэм Москва авиационнэ институт къыщызэIуахащ.
1923гъэм къалъхуащ генерал-майор, тхакIуэ Нэхущ Мырзэбэч.
Бадзэуэгъуэм и 24
1937гъэм Америкэм щыщ кхъухьлъатэзехуэ Эрхарт Амалие кхъухьлъатэкIэ япэу Атлантикэ хым щхьэпрылъэтыкIащ.
Бадзэуэгъуэм и 25
Следователым и махуэщ
1472гъэм шэрджэс кхъухь 24-рэ тенджыз ФIыцIэм зэпрыкIри, Тыркум теуауэ щытащ.
1943гъэм Прохладнэ — Налшык гъущI гъуэгур зэфIэгъэувэжыныр зэфIэкIащ.
1984гъэм Савицкая Светланэ цIыхубз космонавт- хэм ящыщу япэу кхъухьым къикIри, хьэршым хыхьащ.
1983гъэм къалъхуащ Олимп Джэгухэм (2004) боксымкIэ жэз медаль къыщызыхьа Хърачэ Мурат.
Бадзэуэгъуэм и 26
Парашютистым и махуэщ
1926гъэм Петропавловск быдапIэм декабристхэр щаукIащ.
1957гъэм СССР-м дунейм щыяпэу гъуэгуанэшхуэ зэпызычыф баллистическэ ракетэр иутIыпщащ.
1943гъэм къалъхуащ тырку театрымрэ киномрэ я актер, тхакIуэ Онер (ГъуэгулI) Четин.
Бадзэуэгъуэм и 27
Системнэ администраторым и махуэщ
1841гъэм Псыхуабэ пэмыжыжьэу Мэшыкъуэ бгы лъапэм и деж щаукIащ урыс тхакIуэшхуэ Лермонтов Михаил.
1991гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым щагъэуващ президент къулыкъур.
1928гъэм къалъхуащ Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь Iэбубэчыр Нэжмудин.
Бадзэуэгъуэм и 28
1957гъэм «Кабардинка» къэрал къэфакIуэ ансамблыр студентхэмрэ щIалэгъуалэмрэ Москва щрагъэкIуэкIа фестивалым и лауреат хъуащ.
Бадзэуэгъуэм и 29
УФ-м и Дзэ-Хы флотым и махуэщ
1997гъэм адыгэ пхъурылъху, Иордан пащтыхьыкъуэ Алий бен-Хъусейн «Кабардинка» ансамблым хэт пщащэхэм къадэфащ.
1938гъэм къалъхуащ абхъаз щIэныгъэлI, жылагъуэ лэжьакIуэ, ЩIДАА-м и академик Шамбэ Тарас.
Бадзэуэгъуэм и 30
1980гъэм Израилым и кнессетым къэралым и щыхьэру Иерусалим игъэуващ.
Бадзэуэгъуэм и 31
1866гъэм лIыщIэхэр ящэну, нэгъуэщIым иратыну хуимыту унафэ къыдэ-кIащ.
1991гъэм Москва СССР-мрэ США-мрэ Iэ щытрадзащ зэребгъэрыкIуэ Iэщэхэр (СНВ) гъэмэщIэным теухуауэ.
ШыщхьэуIу (август)
ШыщхьэуIум и 1
УФ-м IэщэкIэ ЗэщIэузэ-да и Къарухэм я тылым и махуэщ
Инкассаторым и махуэщ
Хэкум къэзыгъэзэжа адыгэхэм я махуэщ
1914гъэм Япэ дунейпсо зауэм щIидзащ.
1958гъэм «Iуащхьэмахуэ» журналым и япэ номерыр дунейм къытехьащ.
1967гъэм Бахъсэнрэ Тэрчрэ къалэ хъуащ.
1938гъэм къалъхуащ адыгэ критик, литературовед, зэдзэкIакIуэ, АР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ ЛъапцIэрышэ Хъалид.
1943гъэм къалъхуащ юридическэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, ЩIДАА-м и академик Шапсыгъ (КIэкIыхъу) Дамир.
1953гъэм къалъхуащ «Шэрджэсхэр зэрырахуар» тхылъыр зи IэдакъэщIэкI, Хэкум къэзыгъэзэжахэр гъащIэм щыхагъэгъуэзэжу Мейкъуапэ дэт унэм и тхьэмадэ Бэрзэдж Убых (Нихьэт).
ШыщхьэуIум и 2
Хьэуа-десантыдзэхэм я махуэщ
1916гъэм Москва АМО заводыр (иужькIэ ЗИЛ хъужар) щаутIыпщащ.
1933гъэм Беломор-Балтие кIэнауэр километр 227-рэ и кIыхьагъыу ятIащ.
ШыщхьэуIум и 3
1783гъэм Куржым (Грузием) и КъухьэпIэ лъэныкъуэр Урысейм хыхьащ.
1942гъэм ЗыхъумэжыныгъэмкIэ Налшык комитетым зыхъумэжыныгъэмкIэ гупхэр къызэгъэпэщыным теухуа унафэ къищтащ.
1952гъэм Хельсинки щызэхуащIыжащ ХV Олимп Джэгухэр. Абы япэ дыдэу СССР-м и спортсменхэр хэтащ.
1994гъэм Налшык къыщызэIуахащ Бгырысхэм я дунейпсо конгресс.
ШыщхьэуIум и 5
ГъущI гъуэгум и лэжьакIуэм и махуэщ
1963гъэм ядернэ Iэщэр хьэуам, хьэршым, псы щIагъым щыгъэунэхуныр мыдэным теухуа ЗэгурыIуэныгъэм Iэ традзащ.
ШыщхьэуIум и 6
1941гъэм ВЛКСМ-м и обкомым унафэ ищIащ республикэм и щIалэгъуалэм ящыщу Дзэ Плъыжьым связист 400 хуагъэхьэзырыну.
1945 гъэм Японием и Хиросимэ къалэм США-м и кхъухьлъатэм атомнэ бомбэ щридзыхащ.
1968гъэм къалъхуащ экономикэ щIэныгъэхэм я доктор, Плехановым и цIэр зезыхьэ академием и профессор, ЩIДАА-м и академик Пащты Лелэ.
ШыщхьэуIум и 7
1646гъэм къэзакъ ата-ман Пожарский Семёнрэ адыгэпщ Черкасский Муцалрэ зауэлI мини 6 зыхэт я дзэр Нурадин-Джэрий и лагерым теуэри, хьэбэсабэу зэтракъутащ.
1833гъэм Черепановхэ зэадэзэкъуэ Ефимрэ Миронрэ Урысейм япэ дыдэу мафIэгу щащIащ, гъущI гъуэгууи километри 3,5-рэ щаухуащ.
1942гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым зауэ щытыкIэ щагъэуващ.
ШыщхьэуIум и 8
1942гъэм ЗыхъумэжыныгъэмкIэ Налшык комитетым унафэ ищIащ и къалэм и къыдыхьэпIэхэм быдапIэхэр щаухуэну.
1898гъэм къалъхуащ Мысырым и къэрал, политикэ лэжьакIуэ, Сорбоннэр къэзыуха, «Шэрджэсхэмрэ Мысырымрэ», «Шэрджэс лъэпкъым и гузэвэгъуэм и тхыдэ», «Си лъэпкъ» тхылъхэр зи IэдакъэщIэкI Рушди (Фэукъуэ) Расым.
ШыщхьэуIум и 9
1942гъэм блокадэм ит Ленинград къалэм щагъэзэщIат Шостакович Дмитрий и «Ебланэ симфоние» цIэрыIуэр.
1945 гъэм Японием и Нагасаки къалэм США-м и кхъухьлъатэм атомнэ бомбэ щридзыхащ.
1828гъэм къалъхуащ Кавказым щыцIэрыIуэ археолог, археограф Берже Адольф.
ШыщхьэуIум и 10
1976гъэм Онтарие штатым (Канадэ) дунейм щыяпэу телефон аппарат къыщагупсысащ.
1948гъэм къалъхуащ усакIуэ, тхакIуэ, «Адыгэ амазонкэхэр» тхылъыр зи IэдакъэщIэкI Ахъмэт МуIэед.
ШыщхьэуIум и 11
1485гъэм Италием щыщ архитектор Фрязин Антон (Джиларди Антонио) Москва Кремлым и Тайницкэ чэщанэр ухуэн щIидзащ.
ШыщхьэуIум и 12
УФ-м и Дзэ-Хьэуа Къарухэм я махуэщ
УхуакIуэм и махуэщ
1953гъэм СССР-м ду-нейм щыяпэу водороднэ бомбэ игъэунэхуащ.
ШыщхьэуIум и 13
1942гъэм Кавказ Ищхъэрэм щыпсэу лъэпкъхэм фашистхэм я бийуэ пэкIу ирагъэкIуэкIащ.
1961гъэм Берлин тIууэ зыгуэш блыныр ухуэн щIадзащ.
1908гъэм къалъхуащ мэкъумэш щIэныгъэхэм я доктор, АКъУ-м и профессор, УФ-м щIэныгъэхэм- кIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ ТхьэкIушынэ Нухь.
1963гъэм къалъхуащ УФ-ми, КъБР-ми, КъШР-ми щIыхь зиIэ я артист, опернэ уэрэджыIакIуэхэм Пуччини и цIэкIэ Милан (Италие) щрагъэкIуэкIа зэпеуэм и финалисту щыта Ташло Алий.
ШыщхьэуIум и 14
Абхъазыр зыхъумахэм я фэеплъ махуэщ
1930гъэм СССР-м къыщащтащ Iэмал имыIэу пэщIэдзэ щIэныгъэ дэтхэнэ и цIыхуми иIэн зэрыхуейм теухуа унафэ.
1948гъэм къалъхуащ Тырку Республикэм щылажьэ «КАФФЕД» зэгухьэныгъэм хэт, Дунейпсо Адыгэ Хасэм и тхьэмадэм и къуэдзэу лэжьа Джандемыр (Гугъэв) Джихьэн.
ШыщхьэуIум и 15
1945 гъэм маршал Жуков Г. К. «ТекIуэныгъэ» орденыр етIуанэу иратащ.
1898гъэм къалъхуащ Шэрджэсым и япэ егъэджакIуэ, Лэжьыгъэм и Бэракъ Плъыжь орденым и кавалер Уэхъутэ Хьэсэн.
ШыщхьэуIум и 16
1934гъэм Москва къыщызэIуахащ СССР-м и ТхакIуэхэм я япэ съездыр.
1939гъэм «Кабардинка» ансамблым концертхэр КъуэкIыпIэ Жыжьэм тын щыщIидзащ.
1960гъэм Налшык къыщызэIуахащ изобразительнэ гъуазджэмкIэ музей.
1965гъэм Урысейм и щэнхабзэмрэ тхыдэмрэ я фэеплъхэр хъумэнымкIэ зэгухьэныгъэм и Къэбэрдей-Балъкъэр къудамэр къызэрагъэпэщащ.
ШыщхьэуIум и 17
1771гъэм Екатеринэ ЕтIуанэм езым и унафэкIэ Къэбэрдей цIыхубэм Щытхъу тхылъ къаритащ.
1928гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, АКъУ-м и профессор, АР-м, КъШР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ Тхьэркъуахъуэ Инус.
ШыщхьэуIум и 18
1941гъэм КъБР-м тхьэмахуэ щIыхьэху щекIуэкIащ. Абы къыщалэжьа сом мин 300-р Зыхъумэжыныгъэм и фондым халъхьащ.
ШыщхьэуIум и 19
1942гъэм Къардэн Къубатий Елъхъуэт (Осетие Ищхъэрэ) и деж бийм и кхъухьлъатитI къыщриудыхащ.
1991гъэм ГКЧП-м СССР-м чрезвычайнэ щытыкIэ щигъэуват.
ШыщхьэуIум и 21
1561гъэм урыс пащтыхь Грозный Иван (Иван IV Васильевич) щхьэгъусэу ишащ къэбэрдеипщ Идар Темрыкъуэ ипхъу Гуащэнэ (Марие).
1964гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубзхэм я V съезд екIуэкIащ.
ШыщхьэуIум и 22
Урысей Федерацэм и Къэрал ныпым и махуэщ
1937гъэм КIыщокъуэ Пщымахуэ дунейм ехыжащ.
1959гъэм Тэрч къалэ щатащ налмэс Iэмэпсымэхэр къыщыщIагъэкI завод.
ШыщхьэуIум и 23
1382гъэм Урысейм артиллерие дзэхэр къыщызэрагъэпэщащ. Ар япэу къагъэсэбэпащ Тохъутэмыщ хъаныр Мэзкуу щытеуам щыгъуэ.
1943гъэм СССР-м и Дзэ Плъыжьым Курск и деж нэмыцэ-фашистыдзэр щызэтрикъутащ.
1992гъэм ЩIэныгъэхэмкIэ Дунейпсо Адыгэ академиер къызэрагъэпэщащ.
ШыщхьэуIум и 24
1830гъэм дунейм ехыжащ Къэбэрдей пщы уэлий Жанхъуэт Кушыку.
1943гъэм Къардэн Къубатий Совет Союзым и ЛIыхъужь цIэр къыфIащащ.
ШыщхьэуIум и 26
Шахтёрым и махуэщ
1908гъэм Тыркум япэ Адыгэ Хасэ къыщызэрагъэпэщащ.
1991гъэм РАН-м прикладной математикэмрэ автоматизацэмкIэ и инсти-
тутыр къызэIуахащ.
ШыщхьэуIум и 27
Урысей кином и махуэщ
1955гъэм дунейм къытехьащ Рекордхэр зратхэ Гиннесс и тхылъыр.
1933гъэм къалъхуащ тхакIуэ, КъБКъУ-м и доцент Бозий Лудин.
1958гъэм къалъхуащ жылагъуэ лэжьакIуэ, Абхъазым и ЛIыхъужь Килбэ Мухьэмэд.
ШыщхьэуIум и 28
1924гъэм Налшык къыщызэрагъэпэщащ ФизкультурэмкIэ областной совет.
1933гъэм къалъхуащ физико-математикэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Щокъуий Владимир.
1973гъэм къалъхуащ Иорданием щыIэ, Хьэмзэ пащтыхьыкъуэм и цIэр зезыхьэ адыгэ курыт еджапIэм адыгэбзэмрэ литературэмкIэ и егъэджакIуэ, усакIуэ, жылагъуэ лэжьакIуэ Шыфэкъуж Данэ.
ШыщхьэуIум и 29
1949гъэм СССР-м академик Курчатов И. В. и унафэм щIэту япэ атомнэ бомбэ щагъэунэхуащ.
1928гъэм къалъхуащ кавказовед, филологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор, ЩIДАА-м и академик Къумахуэ Мухьэдин.
ШыщхьэуIум и 30
1730гъэм Черкасский Алексей пщым Невский Александр и орденыр къратащ.
1933гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, Армавир БзэщIэныгъэхэмкIэ и университетым и профессор, Кубаным щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Сэкий Нурдин.
ШыщхьэуIум и 31
1914гъэм Санкт-Петербург и цIэр Петрограду зэрахъуэкIащ.
1971гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым Октябрь Революцэ орденыр къратащ.
1928гъэм къалъхуащ АР-м щIыхь зиIэ и сурэтыщI Иуан Аслъэн.
1928гъэм къалъхуащ психологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор, УФ-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ КIытэ Ахьмэд.
ФокIадэ (сентябрь)
ФокIадэм и 1
Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Къэралыгъуэм и махуэщ
Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Конституцэм и махуэщ
Налшык къалэ и махуэщ
ЩIэныгъэм и махуэщ
1569гъэм Идар Гуащэнэ (Марие) дунейм ехыжащ.
1674гъэм Муцал и къуэ Къасболэт пщым и дзэм Азов и деж тыркудзэр щызэтрикъутащ.
1921гъэм Къэбэрдей АО-р къызэрагъэпэщащ.
1939гъэметIуанэ дунейпсо зауэр къэхъеящ.
1940гъэм Тырныауз вольфрам-молибден комбинатыр лажьэу яутIыпщащ.
1940гъэм Налшык къыщызэрагъэпэщащ адыгэ, балъкъэр балет студиехэр.
ФокIадэм и 2
Урысей гвардием и махуэщ
Ди эрэм и пэкIэ — 490 гъэм — пасэрей алыдж зауэлI Фитипид алыджхэр персхэм зэратекIуамкIэ хъыбарыщIэ хьэлэмэтыр и хэкуэгъухэм яригъэщIэн папщIэ Марафон къалэм къыщыщIэдзауэ Афинхэм нэсыху — километр 42-рэ метри 195-рэ — гъуэгуанэр къижауэ щытащ. Абы и щIыхькIэ марафон жэкIэр Олимп Джэгухэм хагъэхьащ.
1943гъэм Къанкъуэщ Ахьмэдхъан Совет Союзым и ЛIыхъужь цIэр къыфIащащ.
1983гъэм къалъхуащ атлетикэ хьэлъэмкIэ дунейпсо спортым и мастер, дунейпсо чемпионатым жэз медаль къыщызыхьа, Европэ чемпионатым дыжьын медаль къыщызыхьа Къардэн Рагнеттэ.
ФокIадэм и 3
Терроризмэм ебэныным и телъхьэхэм я махуэщ
1612гъэм Пожарский Дмитрий зи пашэ урысыдзэр польшэдзэм текIуащ.
ФокIадэм и 4
1775гъэм Фальконе Этьен Морис и проекткIэ гъэжын щIадзащ Пётр Езанэм и фэеплъ «Гъуаплъэ шууейр».
ФокIадэм и 5
1991гъэм Латвиер, Литвар, Эстониер къэрал щхьэхуэу къалъытащ.
1933гъэм къалъхуащ УФ-ми КъБР-ми щIыхь зиIэ я энергетик Къущхьэ Мухьэжид.
ФокIадэм и 6
1939гъэм Налшык шыгъэжапIэ къыщызэIуахащ.
1942гъэм ВЛКСМ-м и обкомым республикэм и щIалэгъуалэр къыхуриджащ нэмыцэ-фашист зэрыпхъуакIуэхэм ялъэкI псомкIи япэщIэувэну.
1991гъэм Ленинград къалэм и цIэр Санкт-Петербургыу зэрахъуэкIащ.
2001гъэм Урысей Федерацэм и Президент Путин Владимир Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм къэкIуащ.
ФокIадэм и 7
1812гъэм Кутузовыр зи пашэ урысыдзэр Бородино и деж франджыдзэм щытекIуащ.
1923гъэм Интерполыр — уголовнэ полицэм и дунейпсо организацэр — къызэрагъэпэщащ.
ФокIадэм и 8
Финансистым и махуэщ
1923гъэм къалъхуащ Дагъыстэным и цIыхубэ усакIуэ, Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь, Лениным и цIэр зезыхьэ, СССР-м и Къэрал саугъэтхэм я лауреат Гамзатов Расул.
ФокIадэм и 9
Дахагъэм и дунейпсо махуэщ
1970гъэм Волжскэ автозаводым «ВАЗ-2101» «Жигули» автомашинэ лIэужьыгъуэр къыщIигъэкIыу щIидзащ.
1828гъэм къалъхуащ урыс тхакIуэшхуэ Толстой Лев.
ФокIадэм и 10
1721гъэм Урысеймрэ Швециемрэ илъэс 21-кIэ ирагъэкIуэкIа Ищхъэрэ зауэр иухащ.
1725гъэм Невский Александр и орденыр къащтащ.
1938гъэм къалъхуащ СССР-м и цIыхубэ егъэджакIуэ, КъБАССР-м щIыхь зиIэ и егъэджакIуэ Къаншыкъуей Риммэ.
1938гъэм къалъхуащ УФ-м щIыхь зиIэ и юрист Къунаш Адэлбий.
ФокIадэм и 11
1943гъэм Къуэныкъуей Назир дзэ къалэн иIэу япэ дыдэу уэгум ихьащ икIи япэ нэмыцэ кхъухьлъатэр къриудыхащ, абы папщIи генерал Савицкэм япэ орденыр къритащ.
ФокIадэм и 12
1492гъэм Колумб Христофор Америкэр къызэIуихащ.
1953гъэм Хрущёв Н. С. КПСС-м и ЦК-м и япэ секретару хахащ.
1959гъэм совет ракетэр япэу Мазэм лъэтащ икIи СССР-м и ныпымрэ гербымрэ ихьащ.
ФокIадэм и 13
Парикмахерым и махуэщ
1762гъэм Екатеринэ ЕтIуанэр пащтыхь къулыкъум пэрыуващ.
1942гъэм Сталинград зауэм щIидзащ.
ФокIадэм и 14
1812гъэм Москва Наполеон зауэншэу иратат, къалэри дзэри хъума хъун папщIэ.
1960гъэм ЩIыдагъэ зыщэ къэралхэм я зэгухьэныгъэр (ОПЕК) къызэрагъэпэщащ.
ФокIадэм и 15
1932гъэм Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал пединститутыр къызэIуахащ.
1938гъэм къалъхуащ усакIуэ, критик, литературовед, КъБКъУ-м и доцент Къэжэр Хьэмид.
ФокIадэм и 16
1944гъэм Налшык къыщызэIуахащ республикэм и дохутырхэм я съезд.
1943гъэм къалъхуащ абазэ щIэныгъэлI, политикэ лэжьакIуэ, КъШР-м и ЦIыхубэ зэхуэсым и депутат Шенкао Мухьэдин.
ФокIадэм и 17
1883гъэм къалъхуащ жылагъуэ лэжьакIуэ, «Гъуазэ» газетым (Истамбыл) и япэ редактор Цагъуэ Нурий.
1948гъэм къалъхуащ УФ-м щIыхь зиIэ и егъэджакIуэ (АР) Ачмыжь Мариет.
ФокIадэм и 18
1929гъэм СССР-м япэ комбайнхэр, «Коммунар» зыфIащахэр, къыщIигъэкIыу щIидзащ.
ФокIадэм и 19
1963гъэм Инджылызымрэ Франджымрэ зэгурыIуэныгъэ зэращIылIащ Ла-Манш и щIагъым щIэкIыу гъущI гъуэгу яухуэну.
ФокIадэм и 20
Адыгэхэм я дунейпсо махуэщ
Адыгэшым и дунейпсо махуэщ
1936гъэм Бахъсэн ГЭС-р лажьэу яутIыпщащ.
1999гъэм Мэлбахъуэ Тимборэ дунейм ехыжащ.
ФокIадэм и 21
1827гъэм генерал Ермолов А. П. Кавказым ирашыжащ.
1942гъэм Бахъсэн партизан гупыр жэщым Къармэхьэблэ щыIэ нэмыцэ гарнизоным теуащ, абы хэщIыныгъэшхуи иритащ.
1933гъэм къалъхуащ географие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Борей Рауф.
ФокIадэм и 22
Махуэмрэ жэщымрэ зэхуэдэ щыхъу бжьыхьэ махуэщ
ФокIадэм и 23
1869гъэм Менделеев Дмитрий химие элементхэм я периодическэ законыр къызэIуихащ.
1924гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым щIэныгъэншагъэр щыгъэкIуэдынымкIэ комиссэ къызэрагъэпэщащ.
2000гъэм Тегенекли жылагъуэм къыщызэIуахащ Высоцкий Владимир и музей.
ФокIадэм и 24
1942гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым ис лъэпкъхэм я нэхъыжь лIыкIуэхэм республикэм ис псоми зыхуагъэзащ къарууэ яIэмкIэ нэмыцэ фашист зэрыпхъуакIуэхэм япэщIэувэну.
1993гъэм Урысейм къыщызэрагъэпэщащ ЦIыхум и хуитыныгъэхэмкIэ комиссэ.
1863гъэм къалъхуащ уэрэджыIакIуэ, адыгэ уэрэдыжьхэр зэхэзылъхьэу щыта Сыжажэ Къылъшыкъуэ.
1948гъэм къалъхуащ усакIуэ Iэзэ Семэн Руслан.
ФокIадэм и 25
1934гъэм Налшык къыщызэIуахащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и колхоз-совхоз япэ спартакиадэр.
1941гъэм ВКП(б)-м и обкомым унафэ ищIащ УIэгъэ хъуа зауэлIхэр зыхуей хуэгъэзэнымкIэ комитет къызэрагъэпэщыну.
1933гъэм къалъхуащ къэбэрдей тхакIуэ Щэмырзэ Iэмырбий.
ФокIадэм и 26
1941гъэм Налшык щекIуэкIащ республикэм и парт активым и зэIущIэ. Абы щытепсэлъыхьащ цIыхухэр зауэ Iуэхухэм хуегъэджэным.
ФокIадэм и 27
ГъэсакIуэм и махуэщ
1825гъэм Инджылызым япэ гъущI гъуэгу щатащ.
1942гъэм ВКП(б)-м и обкомым унафэ къищтащ республикэм зыхъумэжыныгъэмкIэ гупхэр къызэгъэпэщын хуейуэ.
1960гъэм Останкинэ телечэщанэр ухуэн щIадзащ.
1933гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор, литературовед, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Хьэщхъуэжь Раисэ.
ФокIадэм и 28
Адыгэ фащэм и махуэщ
ФокIадэм и 30
1960гъэм Налшык лэжьэн щыщIидзащ «Горянка» алэрыбгъу фабрикэм.
Жэпуэгъуэ (октябрь)
Жэпуэгъуэм и 1
Зи ныбжь хэкIуэтахэм я дунейпсо махуэщ
1924гъэм Налшык егъэджакIуэхэр щагъэхьэзыр техникум къыщызэIуахащ.
1933гъэм Налшык Лениным и цIэр зэрихьэу дэт еджапIэ къалэ цIыкIум къыщызэрагъэпэщащ лъэпкъ студие.
Жэпуэгъуэм и 2
1945гъэм Къэбэрдей пединститутым школ-интернат къыщызэIуахащ.
Жэпуэгъуэм и 4
Урысей Федерацэм и хьэршыдзэм и махуэщ
1957гъэм СССР-м дунейм щыяпэу ЩIым и IэрыщI спутникыр иутIыпщащ.
1986гъэм «Iуащхьэмахуэ лъапэ» къэрал лъэпкъ паркыр къызэрагъэпэщащ.
Жэпуэгъуэм и 5
ЕгъэджакIуэм и дунейпсо махуэщ
Уголовнэ розыскым и лэжьакIуэм и махуэщ
1990гъэм Адыгэ Республикэр къызэрагъэпэщащ.
1914гъэм япэу хьэуам щызэзэуащ. Уэгум щызэрихьэлIат франджы, нэмыцэ кхъухьлъатитI.
Жэпуэгъуэм и 6
1768гъэм Тыркум Урысейм зауэ кърищIылIащ.
1977гъэм «МиГ-29» зэребгъэрыкIуэ кхъухьлъатэ псынщIэр япэу лъэтащ.
Жэпуэгъуэм и 7
1918гъэм Даутокъуэ-Серебряков и дзэм Налшык къищтащ.
1920гъэм Кембридж университетым (Инджылыз) япэу цIыхубзхэр щIигъэтIысхьэу щIидзащ.
1953гъэм къалъхуащ къэрал лэжьакIуэ, дипломат, УФ-м щIыхь зиIэ и ухуакIуэ Жамборэ Владимир.
Жэпуэгъуэм и 8
1860гъэм Бахъсэн цIыху-бэ судыр къызэрагъэпэщауэ щытащ.
1928гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, АКъУ-м и профессор, УФ-м, АР-м щIэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ ЗекIуэхъу Увжыкъуэ.
Жэпуэгъуэм и 10
1928гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБАССР-м щIэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Iулыдж Iустырхъан.
Жэпуэгъуэм и 11
1941гъэм Къэбэрдей-Балъкъэр тхылъ тедзапIэм къыдигъэкIащ республи-кэм и усакIуэхэм я усэхэр зэрыт «Iэщэр къафщтэ!» тхылъыр.
Жэпуэгъуэм и 12
1897гъэм Урысейм щыяпэу футбол зэхьэзэхуэ щекIуэкIащ.
1957гъэм Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетыр къызэIуахащ. Абы и япэ ректору ягъэуват Бэрбэч ХьэтIутIэ. Иджы абы и цIэр КъБКъУ-м зэрехьэ.
Жэпуэгъуэм и 14
Стандартизацэм и дунейпсо махуэщ
1948гъэм къалъхуащ режиссёр, КъБР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Темрокъуэ Риммэ.
Жэпуэгъуэм и 15
1990гъэмГорбачев Михаил Нобель и саугъэтыр къыхуагъэфэщащ.
Жэпуэгъуэм и 16
1991гъэм Налшык щызэхэтащ КъБР-м ис лъэпкъхэм я нэхъыжьыфIхэм я съезд.
1868гъэм къалъхуащ адыгэхэм къахэкIа мысыр усакIуэ телъыджэ Щэукъуий Ахьмэд.
Жэпуэгъуэм и 17
1943гъэм къалъхуащ техникэ щIэныгъэхэм я доктор, КъШКъУ-м и профессор Тохъутэмыщ Хъызыр.
Жэпуэгъуэм и 18
1967гъэм «Венера» совет хьэрш аппаратыр Венерэ планетэм тетIысхьащ.
Жэпуэгъуэм и 19
1097гъэм Мономах Владимир Урысейр пщыгъуэкIэрэ гуэшыныр къигупсысащ.
1812гъэм Бонапарт Наполеон и дзэр ихъумэн мурадкIэ Москва къигъэнащ.
1985гъэм Мэлбахъуэ Тимборэ и къулыкъум текIащ.
1958гъэм къалъхуащ мэкъумэш щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъМУ-м и профессор Шыгунэ Владимир.
Жэпуэгъуэм и 20
2000гъэм Шэджэм къалэ хъуащ.
1938гъэм къалъхуащ биологие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Къущхьэ Хъусен.
1948гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и ухуакIуэ Хьэжы Руслан.
Жэпуэгъуэм и 21
1520гъэм Магеллан Фернан хы Хуэмымрэ Атлантикэ хымрэ я псыдэжыпIэр къихутащ, абы езым и цIэри фIащыжащ.
1958гъэм Инджылызым и Парламентым и лорд палатэм япэу цIыхубз хахащ.
1963гъэм къалъхуащ къэрал лэжьакIуэ, УФ-м щIыхь зиIэ и дохутыр КIуэкIуэ Аслъэн.
Жэпуэгъуэм и 22
1612гъэм Мининымрэ Пожарский, Черкасский сымэ зи пашэ урысыдзэм лыхьхэр Москва дахужащ.
1721гъэм Урыс сенатым пащтыхьыцIэр игъэкIуэдыжри, Петр I Урысейм и император ищIащ.
Жэпуэгъуэм и 23
1995гъэм дохутыр Уэстеби Стивен (инджылыз) цIыхугум и пIэкIэ токкIэ лажьэ гу япэу ирилъхьат.
Жэпуэгъуэм и 24
1945гъэм ООН-м и Уставыр къащтащ.
1893гъэм къалъхуащ 1921 — 1938 гъэхэм Къэбэрдей-Балъкъэрым и УнафэщIу щыта, къэрал лэжьакIуэ, политик цIэрыIуэ Къалмыкъ БетIал.
Жэпуэгъуэм и 25
Урысей Федерацэм и таможенникым и махуэщ
1653гъэм Урысейм таможеннэ IэнатIэ къыщызэрагъэпэщащ, абы и устави къыщащтащ.
1928гъэм къалъхуащ журналист, УФ-ми КъБР- ми щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ Мырзэкъан Суфян.
Жэпуэгъуэм и 26
1976гъэм СССР-м бдзэжьей махуэ щагъэуват.
Жэпуэгъуэм и 27
1895гъэм Транссыбыр гъущI гъуэгум и япэ Iыхьэр ухуэн яухащ.
1940гъэм Налшык къыщызэIуахащ Къэбэрдей, Балъкъэр къэрал драмэ театрхэр.
Жэпуэгъуэм и 28
1944гъэм Дзэ Плъыжьым Украинэр хуит къищIыжащ.
Жэпуэгъуэм и 29
1696гъэм Пётр I и жэрдэмкIэ Урысей Флотыр къызэрагъэпэщащ.
1943гъэм Налшык ФЗО школ къыщызэIуахащ.
1948гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и артисткэ Балъкъэр Тамарэ.
Жэпуэгъуэм и 30
Политикэ IуэхукIэ зэхэзехуэн зэращIам и зэранкIэ хэкIуэдахэм я фэеплъ махуэщ
Инженер-механикым и махуэщ
Автомобилистым и махуэщ
1711гъэм Къэбэрдей отрядым Мурад-СулътIан зи пашэ тыркудзэр хигъэ- щIат.
1938гъэм къалъхуащ кхъухьлъатэзехуэ, генерал-лейтенант, Иорданием и ЛIыхъужь, Хьэшимит пащтыхьыгъуэм и сенатор Шурдым Ихьсан.
Жэпуэгъуэм и 31
1888гъэм лъакъуэрыгъажэм щIалъхьэ хьэфэ шэрхъыр къагупсысащ.
1984гъэм Индием и премьер-министр Ганди Индирэ яукIащ.
ЩэкIуэгъуэ (ноябрь)
ЩэкIуэгъуэм и 1
1922гъэм — Налшык парт школ къыщызэIуахащ.
1936гъэм — Налшык урыс драмэ театр къыщызэIуахащ.
ЩэкIуэгъуэм и 2
1942гъэм Къэбэрдей бгылъагэ заповедникыр къызэрагъэпэщащ.
ЩэкIуэгъуэм и 3
1562гъэм Къэбэрдей пщы уэлий Идар Темрыкъуэ и щIалэ Думэныкъуэ и гъусэу Астрахань хъаным и деж кIуащ.
1907гъэм Франджым дунейм щыяпэу вертолёт щагъэлъэтащ.
1931гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым ВЦИК-м и ЩIыхь тхылъ къратащ.
ЩэкIуэгъуэм и 4
ЦIыхубэ зэкъуэтыныгъэм и махуэщ
1742гъэм Черкасский Алексей (адыгэпщ) дунейм ехыжащ.
1890гъэм дунейм щыя-пэу Лондон метро къыщызэIуахащ.
ЩэкIуэгъуэм и 5
Дзэ тIасхъэщIэхым и махуэщ
1922гъэм Налшык щызэхэтащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубзхэм я япэ съезд.
1929гъэм Москва СССР-м щыяпэу планетарий къыщызэIуахащ.
1941гъэм ВКП(б)-м и обкомым унафэ къищтащ республикэм зыхъумэжыныгъэмкIэ быдапIэхэр щыухуэным теухуауэ.
1967гъэм Москва щатащ «Останкино» телецентрыр.
ЩэкIуэгъуэм и 6
Суд приставым и махуэщ
1731гъэм Урысейм и Министрхэм я Кабинет къызэрагъэпэщащ, абы хагъэхьат Черкасский Алексей (адыгэщ).
1953гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Быж Зарэ.
ЩэкIуэгъуэм и 7
Октябрь революцэм и махуэщ (1917)
1928гъэм Акъбащ ГЭС-р ятащ (КъБР).
1941гъэм Москва Ут Плъыжьым Дзэ Плъыжьым и парад щекIуэкIащ. Полкхэр абы икIри, занщIэу зауэм Iухьащ.
1938гъэм къалъхуащ усакIуэ, жылагъуэ лэжьакIуэ Джэдгъэф Борис.
ЩэкIуэгъуэм и 8
1917гъэм Советхэм я Урысейпсо съезд зэхэтащ. Абы къыщащтащ мамырыгъэм, щIым ятеухуа декретхэр, къыщызэрагъэпэщащ ЦIыхубэ Комиссархэм я Совет, Ленин В. И. и пашэу.
ЩэкIуэгъуэм и 9
1900гъэм Урысеидзэм Маньчжуриер къищтащ.
1911гъэм япэ парашютыр ягъэунэхуащ.
1918гъэм Къатхъэн Назир пащтыхь генерал Мистуловым и дзэр зэтрикъутащ.
ЩэкIуэгъуэм и 10
МВД-м и лэжьакIуэм и махуэщ
1741гъэмЧеркасский Алексей (адыгэщ) Урысейм и канцлеру ягъэуващ.
1982гъэм Брежнев Леонид дунейм ехыжащ.
1933гъэм къалъхуащ КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Шыбзыхъуэ Мухьэдин.
ЩэкIуэгъуэм и 11
1905гъэм Севастополь и хыдзэлIхэм, портымрэ тенджыз заводымрэ я рабочэхэм зыкъаIэтат.
1958гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Къэмбэчокъуэ Iэдэм.
1988гъэм къалъхуащ усакIуэ, «Адыгэ псалъэ» газетым и корреспондент Гугъуэт Заремэ.
1851гъэм Москварэ Санкт-Петербургрэ зэпызыщIэ Николаевскэ (иджы Октя-
брьскэ) гъущI гъуэгур ятащ.
ЩэкIуэгъуэм и 14
1666гъэм япэу лъы хакIауэ щытащ. Ар зы хьэм къыхашри, нэгъуэщI хьэм хакIат.
1851гъэм Санкт-Петербург — Москва гъущI гъуэгум цIыху къезышэкI мафIэгу япэу ирикIуащ.
1956гъэм КПСС-м и обкомым щытепсэлъыхьащ Къэбэрдейр Урысейм езым фIэфIу зэрыгухьэрэ илъэс 400 зэрырикъум зэрызыхуагъэхьэзырым. Доклад зыщIар обкомым и секретарь Бэрбэч ХьэтIутIэщ.
ЩэкIуэгъуэм и 15
Дзэм къулыкъу щищIэну ираджэм и махуэщ
1764гъэм Урысейм ХудожествэхэмкIэ и академиер къызэрагъэпэщащ.
1934гъэм СССР-м япэу макъ зыщIэт теленэтынхэр щекIуэкIащ.
1973гъэм къалъхуащ АР-м щIыхь зиIэ и артисткэ Къудей ФатIимэ.
ЩэкIуэгъуэм и 16
1942гъэм «За Советскую Кабардино-Балкарию!» листовкэр къыдагъэкIыу щIадзащ.
1943гъэмЯхэгуауэ Михаил Совет Союзым и ЛIыхъужь цIэр къыфIащащ.
1943гъэм къалъхуащ физико-математикэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Щокъарэ Хьэсэнбий.
ЩэкIуэгъуэм и 17
1869гъэм Суэц кIэнауэр (Мысыр) къызэIуахащ.
1920гъэм Бгырыс АССР-р къызэрагъэпэщащ.
1933гъэм СССР-мрэ США-мрэ дипломат зэпыщIэныгъэ яIэ хъуащ.
ЩэкIуэгъуэм и 18
1866гъэм Къэбэрдейм мэкъумэшыщIэхэр пщылIыпIэм щрагъэкIащ.
1928гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Тыгъуэн Рашад.
1943гъэм къалъхуащ композитор, АР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат, УФ-м, КъБР-м, АР-м, Кубаным гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ Нэхей Аслъэн.
1958гъэм къалъхуащ Къэбэрдей-Балъкъэр хъумапIэ банкым и тхьэмадэ, УФ-м щIыхь зиIэ и экономист Урысбий Хьэмидбий.
1968гъэм къалъхуащ тележурналист Елъкъэн Маринэ.
ЩэкIуэгъуэм и 19
1941гъэм ЗыхъумэжыныгъэмкIэ Налшык комитетым Къэбэрдей-Балъкъэр шууей дивизэр къызэгъэпэщыным теухуауэ унафэ къищтащ.
1942гъэм Ново-Ивановкэ къуажэм (КъБР) фашистхэм щхьэпылъэ щащIащ партизанкэ Козуб Шурэ.
ЩэкIуэгъуэм и 20
1480гъэм Урысейм тэтэр-монгол тепщэныгъэр щиухащ.
1999гъэм «КъБР-м щIыхь зиIэ и юрист» цIэ лъапIэр ягъэуващ.
ЩэкIуэгъуэм и 21
УФ-м и налог органхэм я лэжьакIуэхэм я дунейпсо махуэщ
ЩэкIуэгъуэм и 22
Психологым и махуэщ
1941гъэм Ладогэ гуэлым пхыкI мыл гъуэгур («ГъащIэм и гъуэгу» зыфIащауэ щытар) къызэIуахащ.
1933гъэм къалъхуащ мэкъумэш щIэныгъэхэм я доктор, профессор, РАЕН-м и академик, КъБР-м мэкъумэш хозяйствэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Уэлджыр Мушэхьид.
1943гъэм къалъхуащ КъБР-ми АР-ми щIыхь зиIэ я артист Иуан Владимир.
1948гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и артист Ало Арсен.
ЩэкIуэгъуэм и 23
1965гъэм СССР-м и Кинематографистхэм я союз къызэрагъэпэщащ.
ЩэкIуэгъуэм и 24
Анэм и махуэщ
ЩэкIуэгъуэм и 25
1339гъэм Москва Кремлым и блынхэр щIын щIадзащ.
1741гъэм Черкасский Алексей (адыгэщ) и пщэ иралъхьат Пётр ипхъу Елизаветэ императрицэ къулыкъум зэрыпэрыувэну манифестымрэ абы ищIыну тхьэрыIуэмрэ зэхилъхьэну.
1933гъэм къалъхуащ адыгей тхакIуэ, АР-м щIыхь зиIэ и журналист ЛIыфIыцIэжь Хьэжрэтбий.
ЩэкIуэгъуэм и 28
1942гъэм Къэбэрдей-Балъкъэр партизан гупыр Жэмтхьэлэ Ипщэ щыIэ нэмыцэ гарнизоным теуащ, хэщIыныгъэшхуи иритащ.
1943гъэм Сталин, Рузвельт, Черчилль сымэ зыхэт Тегеран конференцым и лэжьыгъэм щIидзащ, щиухар дыгъэгъазэм и 1-рщ.
1963гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист, «Кабардино-Балкарская правда» газетым и редактор нэхъыщхьэ Болэт Арсен.
ЩэкIуэгъуэм и 29
1917гъэм Цагъуэ Нурий-рэ Дым Iэдэмрэ «Адыгэ макъ» газетым и япэ номерыр къыдагъэкIащ.
1953гъэм къалъхуащ генерал-лейтенант, УФ-м щIыхь зиIэ и ухуакIуэ, техникэ щIэныгъэхэм я доктор Хьэмхъуокъуэ Руслан.
ЩэкIуэгъуэм и 30
1571гъэм Къэбэрдей пщы уэлий Идар Темрыкъуэ дунейм ехыжащ.
1968гъэм Гагарин Ю. А. и Дыщэ медаль ягъэуващ.
Дыгъэгъазэ (декабрь)
Дыгъэгъазэм и 1
1917гъэм Тэрч-Дагъыстэн правительствэ къызэрагъэпэщат.
1945гъэм ЦIыхубзхэм я дунейпсо демократие федерацэр (МДФЖ) къызэрагъэпэщащ.
1933гъэм къалъхуащ биологие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъМУ-м и профессор КIэш Антонинэ.
1938гъэм къалъхуащ композитор, АР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Сихъу Рэмэзан.
Дыгъэгъазэм и 2
Банкым и лэжьакIуэм и махуэщ
1870гъэм Рим къалэр Италием и щыхьэр хъуащ.
Дыгъэгъазэм и 3
Ныкъуэдыкъуэхэм я дунейпсо махуэщ
1621гъэм Галилей Галилео узэплъыр хуэдэ 32-кIэ нэхъ ину уэзыгъэлъагъу телескоп ищIащ икIи абыкIэ къихутащ Мазэм щыIэ бгыхэр, Юпитер и спутникхэр, Дыгъэм иIэ бжьыгъэхэр.
1835гъэм Андерсен Ганс и таурыхъхэр зэрыт и япэ тхылъыр дунейм къытехьащ.
1933гъэм къалъхуащ хэхэс адыгэхэм ящыщ, географие щIэныгъэхэм я доктор, Дамаск университетым и профессор Абдул-Сэлам (Лаш) Адыл.
1958гъэм къалъхуащ тележурналист, Дунейпсо арткомитетым и саугъэтым и лауреат Токъмакъ Светланэ.
Дыгъэгъазэм и 5
1936гъэм СССР-м и Конституцэр къащтащ. КъБАО-р КъБАССР хъуащ.
1942гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым и партизанхэр Лэскэн I щыIэ нэмыцэ быдапIэм теуащ, хэщIыныгъэшхуи иратащ.
1938гъэм къалъхуащ физико-математикэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор, ЩIДАА-м и академик икIи и президент, РАЕН-м и академик Нэхущ Iэдэм.
Дыгъэгъазэм и 6
1944гъэм ВКП(б)-м и обкомым и пленум зэхэтащ. Абы обкомым и япэ секретарыр щызэрахъуэкIащ.
1933гъэм къалъхуащ балъкъэр щIэныгъэлI, философие щIэныгъэхэм я доктор, профессор, МТА-м, ЩIДАА-м я академик, КъБР-мрэ Къалмыкъымрэ щIэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ Эфендиев Сэлихь.
Дыгъэгъазэм и 7
1725гъэм Петербург щызэхэтащ Урысейм щIэныгъэхэмкIэ и Академием и япэ зэхыхьэр.
Дыгъэгъазэм и 8
Урысей казначействэм и махуэщ
1991гъэм Къэрал Щхьэхуитхэм я Зэгухьэныгъэр (СНГ) къызэзыгъэпэща Беловежскэ зэгурыIуэныгъэм Iэ традзащ. Абы СССР къэралыгъуэр щымыIэж ищIащ.
1953гъэм къалъхуащ сирие режиссёр, Иорданием, Иракым, Японием щекIуэкIа дунейпсо фестивалым щытекIуа Анзор Нэждэт.
Дыгъэгъазэм и 9
Хэкум и ЛIыхъужьхэм я махуэщ
Iулъхьэ тын-къеIыхыным ебэныным и дунейпсо махуэщ
1769гъэм Урысейм и зауэ дамыгъэ лъапIэ нэхъыщхьэр — Георгий щихъым и орденыр — къащтащ.
Дыгъэгъазэм и 10
Нобель и махуэщ (Нобель и саугъэтхэр щат махуэщ)
1938гъэм къалъхуащ СССР-м и цIыхубэ артист, СССР-м и Къэрал саугъэтым тIэунейрэ и лауреат, дирижёр цIэрыIуэ Темыркъан Юрий.
1938гъэм къалъхуащ медицинэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Былымгъуэт Борис.
Дыгъэгъазэм и 11
1815гъэм Петербург щыIэ Берже заводым япэ урыс кхъухьыр щащIащ.
1946гъэм ООН-м Сабийхэм защIэгъэкъуэнымкIэ фонд къызэригъэпэщащ.
1956гъэм Мэлбахъуэ Тимборэ КПСС-м и обкомым и япэ секретару хахащ.
Дыгъэгъазэм и 12
Урысей Федерацэм и Конституцэм и махуэщ
1993гъэм КъБР-м палатитI хъу и Парламентыр хахащ.
1933гъэм къалъхуащ къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэ, юридическэ щIэныгъэхэм я кандидат, ДАХ-м и КъэпщытакIуэ гупым и унафэщI ГубэщIыкI Владимир.
1938гъэм къалъхуащ химие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Алэкъей Лерэ.
1948гъэм къалъхуащ УФ-м щIыхь зиIэ и артист Балъкъыз Валерий.
Дыгъэгъазэм и 13
1949гъэм Налшык щекIуэкIащ КъАССР-м и цIыхубз ныбжьыщIэхэм я 11-нэ республикэ съезд.
1991гъэм Налшык щекIуэкIащ КъБР-м ис лъэпкъхэм я лIыкIуэхэм я съезд.
Дыгъэгъазэм и 14
Академик Сахаров А. Д. и фэеплъ махуэщ
1695гъэм пащтыхь Пётр Езанэм къыхилъхьэри, адыгэпщ Черкасский Алий (Михаил) Алигъуокъуэ и къуэр Урысейм и генералиссимусу хахат. (Абы щыгъуэ ар дзэм и къулыкъу нэхъыщхьэт).
1911гъэм Норвегием и къэхутакIуэ Амундсен Руаль япэу Ипщэ полюсым нэсащ.
Дыгъэгъазэм и 15
1699гъэм Пётр Езанэм и унафэкIэ, Урысейр Юлиан махуэгъэпсым хуэкIуащ.
1700гъэм къыщыщIэдзауэ илъэсыщIэр къыщрагъэхьэр щIышылэм (январым) и 1-рщ, зэрыщыта фокIадэм (сентябрым) и 1-м и пIэкIэ.
1905гъэм Москва Пушкиным и унэр — дунейпсо литературэм и институтыр — къыщызэIуахащ.
1928гъэм къалъхуащ химие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Дзу Iэбубэчыр.
Дыгъэгъазэм и 16
1931гъэм Москва «Ромэн» цыджан театрыр къыщызэIуахащ.
Дыгъэгъазэм и 17
Стратегие мыхьэнэ зиIэ ракетэдзэхэм я махуэщ
1959гъэм Стратегие мыхьэнэ зиIэ ракетэдзэхэр къызэрагъэпэщащ.
Дыгъэгъазэм и 18
ЗАГС-м и лэжьакIуэхэм я махуэщ
Дыгъэгъазэм и 19
1866гъэм Урысейм и Телеграф агентствэр къызэрагъэпэщащ.
1925гъэм ТАСС-р (Совет Союзым и Телеграф агентствэр) къызэрагъэпэщащ.
Дыгъэгъазэм и 20
Къэралым и шынагъуэншагъэм и органхэм я лэжьакIуэхэм я махуэщ
1917гъэм ВЧК-р (Урысейпсо чрезвычайнэ комиссэр) къызэрагъэпэщащ. Абы и унафэщIу ягъэуват Дзержинский Ф. Э.
Дыгъэгъазэм и 21
1237гъэм Хъан Батий и дзэм Рязань игъэсащ.
1944гъэм ВКП(б)-м и обкомым унафэ къищтащ Дзэлыкъуэ, Куба, Налшык, Шэджэм, Прималкэ, Урожайнэ, Лэскэн районхэм газет къыщыдэгъэкIыным теухуауэ.
Дыгъэгъазэм и 22
Энергетикым и махуэщ
1790гъэм Суворов А. В. зи пашэ урысыдзэм Измаил тырку быдапIэр къищтащ.
1920гъэм Урысейр электрификацэ щIыным теухуа къэрал план (ГОЭЛРО) зэхалъхьащ.
2001гъэм Налшык къыщызэIуахащ Къэрал концерт гъэлъэгъуапIэ (ГКЗ).
Дыгъэгъазэм и 23
1905гъэм Тэрч областым зауэ щытыкIэ щагъэувауэ щытащ.
1947гъэм Япэ транзисторыр ящIащ.
Дыгъэгъазэм и 24
1979гъэм советыдзэхэр Афганистаным ихьащ.
1991гъэм Правительствэ связымрэ информацэмкIэ Федеральнэ агентствэр (ФАПСИ) къызэрагъэпэщащ.
1958гъэм къалъхуащ хьэрычэтыщIэ, жылагъуэ лэжьакIуэ Лъхукъуэщауэ Хьэбас.
Дыгъэгъазэм и 25
Хьисэ бегъымбарыр (католикхэм я махуэгъэпсым тету) къалъхуащ
1942гъэм 37-нэ армэм и дзэхэр фашистхэр зыдэс Налшык къебгъэрыкIуэу хуежьащ.
1923гъэм къалъхуащ композитор, КъБР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Балэ Мухьэдин.
1933гъэм къалъхуащ тхакIуэ, журналист Щхьэумэжь БетIал.
Дыгъэгъазэм и 26
1991гъэм СССР-р зэрыщымыIэжымкIэ Декларацэр къащтащ.
Дыгъэгъазэм и 27
1932гъэм СССР-м паспорт системэ щагъэуващ.
1945гъэм Дунейпсо валютэ фондымрэ (МВФ) КъэщIэрэщIэжыныгъэмрэ зыужьыныгъэмрэ я дунейпсо банкымрэ (МБРР) къызэрагъэпэщащ.
1953гъэм къалъхуащ жылагъуэ лэжьакIуэ, КъБР-м щIыхь зиIэ и сурэтыщI Жылэ Анатолэ.
Дыгъэгъазэм и 28
1905гъэм Налшык зыкъыщызыIэтахэр хагъэщIащ.
1959гъэм Налшык телемеханикэ аппаратурэ къыщыщIагъэкI завод къыщызэIуахащ.
1968гъэм Мейкъуапэ иIэ Зэныбжьэгъугъэм и утым «ИгъащIэкIэ Урысейм дыщIыгъуу» фэеплъыр къыщызэIуахащ.
Дыгъэгъазэм и 29
1699гъэм Пётр Езанэм унафэ къыдигъэкIащ, Европэм щыIэ къэралхэм хуэдэу, Урысейми Хьисэ бегъымбарыр къыщалъхуам гъэхэр къыдабжыну.
Дыгъэгъазэм и 30
1922гъэм Советхэм я I Союзпсо съездым къыщызэрагъэпэщащ Совет Социалист Республикэхэм я Союзыр — СССР-р.
1972гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым Лъэпкъхэм я зэныбжьэгъугъэ орденыр къыхуагъэфэщащ.
1958гъэм къалъхуащ биологие щIэныгъэхэм я доктор, ЩIэныгъэхэмкIэ Урысей Академием и член-корреспондент Тембот ФатIимэт.
Дыгъэгъазэм и 31
1898гъэм Москварэ Петербургрэ япэу телефонкIэ зэпащIащ.
1938гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ артист, уэрэджыIакIуэ Жылокъуэ Мухьэмэдин.
3 — 6-нэ напэкIуэцIхэр
зыгъэхьэзырар
НэщIэпыджэ Замирэщ.
