Урысейм и гъуэгущIэ
Иджыри къэс мащIэкъым «щэкIуэгъуэм и 4-м дгъэлъапIэр сыт хуэдэ махуэшхуэ»? — жаIэу щIэупщIэхэр. Куэдым иджыри къалъытэ ар ЗэгурыIуэныгъэмрэ зэкIужыныгъэмрэ я махуэу. Апхуэдэу, щэкIуэгъуэм и 7-р зэрахъуэкIауэ щытащ 1996 гъэм. Ауэ УФ-м и Президентым и УказкIэ 2005 гъэм большевикхэм я зэманым «Октябрь Социалист Революцэ Иным и махуэу» щытар «ЦIыхубэ зэкъуэтыныгъэм и махуэ» хъуащ, лIэщIыгъуэ зыбжанэ и пэкIэ щэкIуэгъуэм и 4-м Урысейм щекIуэкIа Iуэхухэм тращIыхьри.
АрщхьэкIэ, а гуфIэгъуэри уафэм къехуэхакъым: ар пащтыхь Романов Алексей и унафэкIэ ягъэувауэ щытащ икIи большевикхэм властыр яIэрыхьэху къэралым щагъэлъэпIащ. Аращи, тетыгъуэр зыIэрыхьэм тещIыхьауэ зэм тхыдэм хагъэкIыу, зэми хагъэхьэжу къэгъуэгурыкIуащ.
1612 гъэм Урысейр щытыкIэ хьэлъэм иту ирихьэлIащ. Илъэс зыкъом хъуауэ къэралыр хэтт иужькIэ «Зэрыхьзэриишхуэ» цIэр иIэу тхыдэм хыхьа лъэхъэнэм. Ар псом япэу къыхэкIат щхьэусыгъуитIым: православнэ члисэр зэрызэгуэкIамрэ Рюриковичхэ я тепщэныгъэр зэриухамрэ. Псом хуэмыдэу Урысейр къарууншэ зыщIар члисэр зэрызэкIэщIэкIарт. Ар абы удын хьэлъэу къытехуат. ЕтIуанэ щхьэусыгъуэр къызыхэкIар лIэщIыгъуэ зыкъомкIэ тепщэгъуэр зыIыгъа Рюриковичхэ я тетыгъуэр зэриухарт (фигу къэдгъэкIыжынщи, ахэр Скандинавием кърашри, боярхэм Урысейм къашауэ щытащ «Фи унафэм дыщIэвгъэувэ!» жаIэу елъэIури).
Иджыри къэралым тепщэгъуэр щызыIыгъхэм ящыщ куэдыр лъэныкъуэкIэ еплъэкIырт — абыхэм пащтыхьыр къыщалъыхъуэрт хамэ щIыпIэхэм. ИкIи къагъуэтащ: Польшэм щыщу «Лжедмитрий» цIэр зиIэу тхыдэм хыхьар Москва къашащ дзэшхуэ щIыгъуу. Абы Урысейр езым и унафэм щIэтыжу икIи и Iуэхухэр зэригъэкIуэжу псэуным и телъхьэхэр зэгуигъэпащ. Литературэ тхыгъэхэм къызэрыхэщымкIэ, псом хуэмыдэу ихъу-ипкIырт адыгэхэм къатехъукIа икIи а зэманым пщIэшхуэ зиIа Черкасскэ Дмитрий (Къанщауэ): «пащтыхь нэпцIым и блыгу щIэувэхэр си бжэщхьэIу къезгъэбэкъуэнкъым!» Мыарэзыныгъэр зэщIэплъэрт. Абы къишащ цIыхубэм зыкъиIэтыныр. ДжакIуэу, къарухэр зэщIэзыгъэуIуэу уващ дин лэжьакIуэ Минин Кузьмарэ пщы Пожарский Дмитрийрэ. Зауэ Iуэху псори и пщэ далъхьащ Черкасский Къанщауэ. Иджы тхыдэджхэм нахуэу зэрыжаIэмкIэ, аращ Москва Польшэм и дзэр дахужыным хэлъхьэныгъэ нэхъ ин дыдэ хуэзыщIар.
Мис апхуэдэ лъабжьэ иIэщ щэкIуэгъуэм и 4-м дгъэлъапIэ гуфIэгъуэм. Зэрытлъагъущи, къагупсысу ягъэува махуэшхуэкъым.
Иджы нобэ ягъэлъапIэ гуфIэгъуэм и дежкIэ дгъэзэжынщи, ар щытщ УрысеищIэм къыхиха гъуэгум и нэщэнэ гъуэзэджэу. Абы езым и цIэм къыбжеIэ ар цIыхухэр, лъэпкъхэр зэкъуэгъэувэным, абыхэм я зэакъылэгъуныгъэр гъэбыдэным зэрыхуэгъэпсар. СлIожь, ар мурад дахэм дыхузэщIэзыгъэушэ къарущ. Дэ псоми Урысейр ди Хэкущ икIи ар лъэщу щытыну сыт щыгъуи дыхуейщ.
ШАЛ Мухьэмэд.
