Мэшыкъуэр зи плъапIэхэр
Мы гъэм еплIанэу ирагъэкIуэкI Кавказ Ищхъэрэ щIалэгъуалэ щIэныгъэ зэхыхьэм ди федеральнэ щIыналъэм щыщу хэтынухэр цIыху 3 927-рэ мэхъу. Абы къищынэмыщIауэ, хьэщIэхэр къикIынущ УФ-м и щIыналъэхэм, СНГ-м, Евросоюзым хыхьэ къэралхэм.
Гъэ къэс йофIакIуэ
— 2013 гъэм федеральнэ мылъкум къыхэкIыу зэхыхьэм текIуэдэнущ сом ме-луан 50, къищынэмыщIауэ, щIыпIэ бюджетым мелуани 5 къыхэкIынущ. А ахъшэр текIуэдэнущ лагерыр зыхуей хуэзэу къызэгъэпэщыным, — къыхигъэщащ Ставрополь крайм щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и комитетым и унафэщIым и къуэдзэ Селин Владимир. — Ди щIыналъэм дежкIэ ар мыхьэнэшхуэ зиIэ зэхьэзэхуэхэм ящыщщ, абы и къалэн нэхъыщхьэри Кавказ Ищхъэрэм ис щIалэгъуалэр зэрыгъэцIыхунырщ, зэчиифIэхэр тегъэгушхуэнырщ, иджырей щIэныгъэ технологиехэм щыгъэгъуэзэнырщ.
ЩIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ комитетым Iулыджышхуэ щиIэщ мыбы, бысымым и зэфIэкIым хохъуэ, егъэджэныгъэ щрагъэкIуэкI утыкухэм къыхагъахъуэ, абы къыщаIэт упщIэхэр нэхъ куу мэхъу. Грант фондыр зэрыщытауэ къэнэжащ — сом мелуани 100 бюджетым къыхокI. Зэрырагъаджэ программэхэр ирагъэфIэкIуащ (япэрейм хэта Iуэху зэIумыбзхэм хэплъэжащ, зи IэщIагъэм пэмылъэщу къалъыта тренерхэмрэ лекторхэмрэ теухуауэ къагъэлъэгъуауэ щыта мыарэзыныгъэхэр къалъытащ).
— Сэ щIэныгъэм егъэлеяуэ дихьэххэм сащыщкъым, ауэ сэбэпынагъ пылъу зызгъэпсэхуну сфIэфIщ, — жеIэ Ставрополь Iэщ зехуэнымрэ Iусыпхъэ зехьэнымкIэ и щIэныгъэ-къэхутакIуэ институтым и лэжьакIуэ, мэкъумэш щIэныгъэхэм я кандидат, «Умник-2012» грантыр къэзыхьа Пикалов Алексей. — Гукъыдэжышхуэ сиIэу срихьэлIащ, «Мэшыкъуэм» си щыпэкIуэщ. А щIыпIэ телъыджэм сэбэпынагъ ин зыпылъ лэжьыгъэмрэ зыгъэпсэхунымрэ екIуу щызэдэпхь мэхъу, уеблэмэ къэхутэныгъэщIэхэм ухуишэнкIэ зыхуэIуа щыIэкъым.
Илъэс 25-рэ зи ныбжь ставрополдэсым и щIэныгъэ къэхутэныгъэхэр хуэгъэпсащ мэл гъэхъуным зегъэужьыным фейдэуэ къыпэкIуэр процент 70-кIэ гъэбэгъуэным. Мэкъумэшым елэжь Ставрополым дежкIэ ар мыхьэнэ зиIэ Iуэхущ. Абы къегъэлъагъуэ зэхыхьэм лъэныкъуэ куэд къызэрызэщIиубыдэр — волонтёр лэжьыгъэм щегъэжьауэ къэпщытэныгъэ щIэныгъэм нэс.
Куэд къызэщIеубыдэ
Шатская Иринэ нэгъабэрей зэхыхьэр къызэгъэпэщыным жыджэру хэтахэм ящыщщ. Мы гъэм сыткIэ къыдихьэхыну пIэрэ Ставрополь и хьэщIэхэр?
— «Япэрауэ, цIыхухэмкIэ — ди лъахэр зэрыгушхуэ лIыхъужьхэмкIэ. Апхуэдэу, щIыналъэм и пщIэр зыгъэлъагэ спортсменхэр, артистхэр, музыкантхэр, щIэныгъэлIхэр яхэтынущ щIалэгъуалэм, — жеIэ Иринэ. — Олимп чемпионхэр, Къэзан щекIуэкIа Универсиадэм текIуэныгъэ къыщызыхьахэр-щэ?! «Мэшыкъуэм» щыIэхэм абыхэм драгъэкIуэкIынущ пщэдджыжь зарядкэхэр. Ди мурадщ, ди лъахэгъу цIэрыIуэ Слепаков Семён форумым хэтхэм яIудгъэщIэну. «КВН-м и школи» къызэдгъэпэщынущ. Ар куэдым телъыджэ ящыхъуну ди гугъэщ.
Зэрыхабзэу, зэхыхьэр Ставрополь крайм и махуэмкIэ къызэIуахынущ. Мы гъэм абыи щIэщыгъуагъ хэтлъхьэну ди мурадщ. Хабзэ хъуа лъэпкъ пщIантIэхэракъым духуэнур, атIэ дэтхэнэми и зэфIэкI щигъэлъэгъуэфыну интерактивнэ утыкухэрщ. Абыхэм ящыщ зым зэхыхьэм кърихьэлIэхэм щызэдаухуэнущ арт-объект гуэр. Ар зищIысу щытынур зэкIэ щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ комитетым и щэхущ. Нэхъыщхьэр, абы псоми я гуащIэ зэрыхалъхьэнурщ.
Гъунэгъу зэхущытыкIэ
— Зэхыхьэм къыщызэIуахынущ Iуэхугъуэ щхьэхуэхэм хуэгъэпса утыкухэр. Щхьэж и щхьэ Iуэху фIэкIа зэримыхуэжу щытынукъым. Псалъэм папщIэ, «Победа-70» унэтIыныгъэм ухэтмэ, абы къикIыркъым нэгъуэщI Iуэхухэр зэпкърызыххэм уахыхьэ мыхъуну. Дэтхэнэми лагерым щигъэкIуэну зэманыр лъэныкъуэ куэдкIэ къалъытэн хуейщ: къыщыкIуэкIи щежьэжкIи тест лэжьыгъэхэр ягъэзэщIэнущ, Iуэхум зэрыпэрыт жыджэрагъри къалъытэнущ. НыбжьыщIэм хуагъэувыну дэтхэнэ баллми мыхьэнэ иIэнущ щхьэж и проектыр пхигъэкIынымкIэ. Статистикэм къипщытэнущ ехъулIэныгъэхэри щыуагъэхэри, къищынэмыщIауэ, щхьэж езым къигупсыса унэтIыныгъэкIэ утыку иухуэну хуитыныгъэ иIэнущ.
Иджыри зы щIэщыгъуагъ. Мы гъэм кураторхэм къахэхъуэнущ. «ХъыбарегъащIэ IэнатIэр» и нэIэ щIэтынущ Шэшэн Республикэм ЩIалэгъуалэ политикэмкIэ и министерствэм. Iуэхур гугъуми, ар я пщэ далъхьэну щахуэдгъэлъэгъуам, занщIэу арэзы хъуахэщ, жэуаплыныгъэшхуэ зэрыпылъыр къагурыIуэ пэтми. ЩIэныгъэлI ныбжьыщIэхэм я зэхыхьэм зеубгъу, я зэфIэкIхэм хохъуэ, — жиIащ Иринэ.
Максимовэ Еленэ.
«Аргументы и факты».
