ЩIэблэр дахагъэм щIапIыкI
Лъэпкъым и фIыгъуэ нэхъ лъапIэ дыдэр — бзэр — хъумэныр, абы зегъэужьыныр зи къалэн нэхъыщхьэу Къэбэрдей-Балъкъэрым щрагъэкIуэкI «Си бзэ — си псэ, си дуней» республикэ фестиваль-зэпеуэм Анзорей дэт, Табыхъу Хьэзрит и цIэр зезыхьэ 1-нэ курыт еджапIэр хэтащ.
КъэпщытакIуэ гупым хэту абыхэм яхуеблэгъат: КъБР-м ЕгъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и министерствэм лъэпкъыбзэмкIэ и къудамэм и унафэщI, къэпщытакIуэ гупым и Iэтащхьэ Табыщ Мурат, ЕгъэджакIуэхэм я щIэныгъэм щыхагъахъуэ институтым лъэпкъыбзэхэмкIэ и кафедрэм и унафэщI Инчы Иринэ, Урыху къуажэм дэт курыт школым урысыбзэмкIэ и егъэджакIуэ ХьэцIыкIу Раисэ, а школым и психолог-егъэджакIуэ Срыкъуэ Розэ, Бахъсэн къалэм егъэджэныгъэмкIэ и департаментым и методист АфэщIагъуэ Маритэ, Налшык дэт 4-нэ гимназием и егъэджакIуэ Уэркъуасэ Иринэ, Налшык дэт 1-нэ гимназием и егъэджакIуэ Махуэ Маринэ, Лашынкъей дэт 1-нэ курыт еджапIэм и егъэджакIуэ Къуэныкъуей Раисэ, Шэджэм къалэ дэт 1-нэ курыт еджапIэм и егъэджакIуэ Къардэн Олеся, Псыншокъуэ курыт еджапIэм и унафэщIым и къуэдзэ, егъэджакIуэ Ахъмэт Рустам сымэ.
Къуажэ дэлъэдапIэм деж хьэщIэхэм къащыпежьащ Лэскэн щIыналъэ администрацэм и Iэтащхьэм и къуэдзэхэу Алътуд Заур, АфIэунэ Мухьэдин, Апекъуэ Iэмин сымэ, Анзорей къуажэм и Iэтащхьэ Апэжыхь Батырбий, Лэскэн районым егъэджэныгъэмкIэ и IуэхущIапIэм и унафэщI ХьэщIэлI Жаннэ, абы и къуэдзэ Едгъул Залинэ, куейм адыгэбзэмрэ литературэмкIэ и егъэджакIуэхэм я методикэ зэгухьэныгъэм и унафэщI Атэлыкъ Альмирэ, Анзорей дэт 1-нэ курыт еджапIэм и унафэщI ТIэш Светланэ, егъэджэныгъэ лэжьыгъэ-хэмкIэ абы и къуэдзэ Мэкъуауэ Оксанэ, нэгъуэщIхэри.
Курыт еджапIэр зытет уэрамым и гъуэгубгъуитIым еувэкIат адыгэ фащэ екIухэр зыщыгъ щIалэ къуданхэмрэ пщащэ цIыкIухэмрэ. Школ пщIантIэми цIыхур щыпэкIурт. Адыгэ къафэм и макъ дахэм дэхуарзэу утыкум еджакIуэ цIыкIухэр къыщыфэрт. Сабий дыхьэшх макъым къигъэпсалъэ пщIантIэм хьэщIэ нышыр щагъавэрт, абы пэмыжыжьэу цIыхубз нэхъыжь- хэм хьэлыуэ щащIырт. Берычэт зэрылъ унагъуэшхуэм хьэщIэ къахуэкIуэну зэрызагъэхьэзырыр нэрылъагъут.
ЕджапIэм и куэбжэпэм деж хьэщIэхэм къащыIущIащ къуажэм дэс нэхъыжьхэр. КъэпщытакIуэ гупыр хъуэхъу псалъэкIэ пщIантIэм дашэри, еджакIуэхэмрэ адэ-анэхэмрэ зэгъусэу ягъэхьэзыра хьэщIэщымкIэ ирагъэблэгъащ. ХьэщIэщым пасэм иIа теплъэр хъарзынэу зэфIэгъэува хъуат, нэхъыжьхэри дахэу щызэхэст.
АдэкIэ хьэщIэхэри хэгъэрейхэри ирагъэблэгъащ махуэшхуэм хуагъэхьэзыра гъэлъэгъуэныгъэ купщIафIэм. ПэщIэдзэ еджапIэм щIэс цIыкIухэм я Iэгу-джэгум хэту къэпщытакIуэ гупыр еджапIэм щIашащ.
ПэIущIэ пэшым деж къыщызэрагъэпэща, еджакIуэхэм я IэдакъэщIэкIхэм иращIэкIа «Нэм и плъапIэ, Iэм и зэфIэкI» зыфIаща гъэлъэгъуэныгъэмкIэ ирагъэжьащ Iуэхур. ДерсщIыб лэжьыгъэр мы еджапIэм екIуу къызэрыщызэгъэпэщам и щыхьэтт сурэтыщI, пхъащIэ, цым елэжь, уагъэ еуэ, дыщэ Iуданэр изыдэ IэрыIэзэ цIыкIухэм я лэжьыгъэу утыку кърахьамкIэ. Дэтхэнэ зы хьэпшып цIыкIуми еджакIуэхэм я псэр хэлът, ар зыхыумыщIэнкIэ Iэмал имыIэуи узыIэпишэу, удихьэхыу лэжьыгъэри гъэзэщIа хъуат. УемыIусэу, зэпумыплъыхьу уаблэкIыфыртэкъым абыхэм, апхуэдизкIэ телъыджэти. Сабийхэм я IэдакъэщIэкIыу зыхуумыгъэфэщэни яхэтт абыхэм, ауэ дэтхэнэри къызыхэщIыкIамрэ зэрелэжьа щIыкIэм-рэ уагъэлъагъурт еджакIуэхэми, апхуэдэ гупсысэ узэриIам щхьэкIэ узыщыукIытэжырт.
И цIэ къиIуапхъэщ, къэпщытакIуэхэм псом нэхърэ нэхъ гъэщIэгъуэн ящыхъуауэ, махуэ псом къыхуагъэзэжурэ зи лэжьэкIэм кIэлъыплъа, курыт еджапIэм щIэс, сурэтыщI Iэзэ Серчэ Рэмэзан и лэжьыгъэм. И Iэпэм дыщэ къыпощ, жыхуаIэм хуэдэт ар. Пхъэбгъу пIащIэм адыгэ гъащIэм щыщ сурэт теплъэгъуэр трищIыхьрэ ар къыхигъэжьыкIыжу, зытрищIыкIа сурэтым и фIагъкIи, и плъыфэкIи ефIэкIыжу апхуэдэ IэщIагъэ бгъэдэлът а сабийм.
Анзорейр жылэжь дыдэу зэрыщытам уемыгупсысынкIэ Iэмал иIэтэкъым, еджапIэм и музейм щахъумэ хъугъуэфIыгъуэхэм ущеплъкIэ. Нэхъри узыгъэгушхуэр апхуэдиз пасэрей хьэпшыпхэр зэтелъу ямыхъумэу, дэтхэнэми и щыхьэт тхылъ зэрыщIыгъурт, музейм щигъуэта номерыр, хьэпшыпым хуагъэфэща ныбжьыр, къыздикIар, еджапIэм къыщыIэрыхьа илъэсыр иту. Музей лэжьыгъэм мыхьэнэшхуэ иIэщ щIэблэр гъэсэнымкIэ. Ар мы еджапIэм къызэрыщалъытэр, екIурэ ещхьу зэтеубла зэрыхъуар нэрылъагъут.
ГъэщIэгъуэнт Темыркъан Юрэ теухуауэ ящIа гъэлъэгъуэныгъэри. И сабиигъуэм къыщыщIэдзауэ ди нобэм къэсыху дирижёр цIэрыIуэм и гъащIэм и къекIуэкIыкIар щынэрылъагъут абы.
АдэкIэ хьэщIэхэр ирагъэблэгъащ «Си бзэ — си псэ, си дуней» зэпеуэм хуагъэхьэзыра дерсхэм ящыщу щыIэцIэм теухуауэ еджакIуэхэм зрагъэщIар къызэщIэзыкъуэж мастер-классым, Дэунэж Аксанэ 3-нэ классым щригъэкIуэкIам. ЕгъэджакIуэм къигъэлъэгъуащ щыIэцIэм ехьэлIауэ еджакIуэхэм ярита щIэныгъэр Iэмал зэхуэмыдэхэм тету зэрабгъэдилъхьар, апхуэдэ дыдэуи къазэрыпкърихыжыфыр.
Шагъыр Мадинэ псысэм къытрищIыкIыу пэщIэдзэ классхэм щIэс цIыкIухэр щыджэгуу игъэува «Таурыхъ щIыналъэм дыщохьэщIэ» теплъэгъуэр классщIыб лэжьыгъэу гъэпсами, бзэм зегъэужьыным, уэршэрыкIэм хуегъэсэным, утыку итыкIэр егъэщIэным хуэунэтIа лэжьыгъэшхуэт. Гулъытэншэу къэнакъым джэгуакIуэ цIыкIухэр зэрыта утыкум и къызэгъэпэщыкIэри: интерьерыр, Iэмэпсымэхэр, джэгухэм я фащэхэр. Псори зы гупсысэм телажьэу гъэпсат.
Адыгэбзэмрэ литературэмкIэ егъэджакIуэ Къуэкъуей Оксанэ «ФIы зылэжь и пщIэ кIуэдкъым» фIэщыгъэр иIэу 2-нэ классым щригъэкIуэкIа дерс-уэршэрыр зытеухуауэ щытар адыгэ шыкIэпшынауэ цIэрыIуэ Щауэжь Елмырзэт. Уэршэрыр егъэджакIуэм трищIыхьащ Щауэжьым и гъащIэмрэ и къекIуэкIыкIамрэ, лъэпкъ щIэныгъэм хуищIа хэлъхьэныгъэм. Адыгэ литературэм и щапхъэхэр уэру зыхэухуэна мы дерсыр уэршэр къудей мыхъуу, къэхутэныгъэ псо ирикъуат.
ЗэIущIэр и кIэм нэмыс щIыкIэ къэпщытакIуэхэр щыгъуазэ хуащIащ адыгэбзэр школым щезыгъэджхэм я методикэ зэгухьэныгъэм иригъэкIуэкI лэжьыгъэхэм, къапэщылъ къалэнхэм, яIэ мурадхэм. Ахэр купщIафIэу икIи къызыхуэтыншэу къалъытащ куэдым.
Анзорей щекIуэкIа «Си бзэ — си псэ, си дуней» зэпеуэр зэхуэзыщIыж классщIыб лэжьыгъэри зыгъэхьэзырар Къуэкъуей Оксанэт. Ар зэрекIуэкIа зы сыхьэтым школакIуэхэр къэфащ, театр теплъэгъуэхэм хэтащ, творческэ лэжьыгъэхэр утыку кърахьащ. А псор зытеухуэжар адыгэ лъэпкъымрэ хэкумрэти, бзэ шэрыуэ зыIурылъ ныбжьыщIэхэм ялъэкI къагъэнакъым.
Тхыгъэри сурэтхэри зейр
ХЬЭРЭДУРЭ Аллэщ.
