Усэхэр
КАВКАЗ
ЗэзыдзэкIар Уэрэзей Афликщ
Си закъуэщ. Кавказым ситщ и щыгум,
Сытетщ мыл джабэ щыхупIэм и нэзым.
Къыр дзакIэ жыжьэм къытелъэтыкIри уэгум
Къихьауэ сибгъукIэ къуршыбгъэр щохуарзэ.
Псыкъелъэхэм я къыщIэжыкIэр солъагъур,
Бгыри хьэзырщ къыгуэуну шынагъуэу.
Си лъабжьэм пшэхэр щIокIуэсыкIыр Iэсэу,
А пшэм псыкъелъэр пхолъэтыкI нэрынэу,
Псы ткIуэпсхэр къаубыдыжу щIым нэмысу,
А псори къыщIаIыгъэхэр къыр пцIанэм.
Нэхъ и лъабжьэжкIэ жыглыцыр щохуэлэжыр,
Гъурц гъущэхэр щыкъуейуэ щощэщэжыр;
Абы уаблэкIым хуейр щоалэрыбгъур,
УдзыпцIэ щхъуантIэм зэщIищтауэ губгъуэр,
Къуалэбзум ягъэIу уэрэд гурыхьыр,
Абы щIэдэIуурэ къежыхьыр щыхьым.
УекIуэтэхыIуэм джабэ жьэгъум
Хэтщ унэхэр, пфIэщIыну абгъуэ.
Мэл хъушэхэр кIапсэлъэрышэу
ИрокIуэ лъагъуэ нэшэкъашэм.
Ауз зэвым къыдэжа къуршыпсыр
Щхьэхьу кIуэцIрож тафэ дыгъэпсым.
Хуит хъужащи, гуфIэжауэ Тэрчи
Къызэрегъэлъэлъыр и пхъэцIычыр;
Мэкъугъыр зэм дыгъужь нэщIауэ,
Iуфэм къеныкъуэкъуу къыдэкIыну.
Мывэ къыр нэпкъыр хухэмыгъэщIауэ,
Псыхъуэм Iэсэу доувэж толъкъуныр...
КъыдэкIынуи имыIэж гугъапIэ:
Ираубыдащи къыр пцIанэхэм гъэрыпIэм.
ГъащIэ шыгу
ЗэзыдзэкIар Тхьэгъэзит Зуберщ
Ттехьэлъэу щытми гъащIэ хьэхур,
Тынш дыдэу шыгум гъуэгу пхещIыкI.
Щезэш зэман къэмыхъу –
Шыгухур
Гублащхьэм зэи къыдэмыкI.
Шыгум, къызэрыщIэкIыу дыгъэр,
ДотIысхьэ –
Дылъэтэн хьэзырщ.
Дэ ди хьэрэму щхьэхынагъэр,
ДокIи: «Нэущ!..»
Ауэ шэджагъуэм ди фэр покIыр,
ДиудыныщIауэ – пкъыр тфIодий.
Кумб диуэм, Iуащхьэ цIыкIу дыдэкIми,
«Нэхъ хуэму, щхьэншэ!» - дэ докIий.
Тетщ шыгур гъуэгум, ещхьу япэм:
Десащ гъуэгуанэм.
Жэщи мэхъу.
ДыхуокIуэ дыщхьэукъуэу ди пIэм,
Зэманми шыхэр егъэлъэхъу.
А.П.Керн деж
ЗэзыдзэкIар Тхьэгъэзит Зуберщ
СощIэж нэплъэгъуэм я нэхъ лъапIэр:
Си пащхьэм уэ укъихутат.
Дахагъэм и псэу, и гугъапIэу
А напIэзыпIэм гу плъыстат.
Псэр ткIууэ, зэшу, хуэмыхьыжу
Жэщ куэдкIэ ухэтащ си пщIыхь.
Уэ уи макъ гуакIуэр мыужьыхыжу
Зэхэсхыу, къэхъуащ гъащIэр щысхь.
КIуэрт гъэхэр.
ГъащIэм и борэным
Си гугъэ IэфIхэр сфIыщIелъхьэж.
Хуэм-хуэму ущIехыжыр си нэм.
Уи макъыр уэгум ирехьэж.
ЩIыпIэ пхыдзар си хьэпст.
ФIыгъуэншэу, кIэлъэфу махуэхэр екIуэкIт,-
Нэпс симыIэжу, сыгъащIэншэу,
Лъагъуныгъэншэу сэ есхьэкIт.
Къыдоушыж псэр зэман гуапэм:
Си пащхьэм уэ укъохутэж,-
Дахагъэм и псэу, и гугъапIэу
Аргуэру си нэр ныIуоплъэж.
Къызэщоуж сигу зэгуэудыр,
Сэ си псэр гуфIэу къопсэуж,
Дахагъэр, нэпсыр, си уэрэдыр,
Си лъагъуныгъэр къоушыж.
Чаадаевым деж
ЗэзыдзэкIар Тхьэгъэзит Зуберщ
ГугъэфIым, щIыхьым, лъагъуныгъэм
Дэ дилъэхъакъым я пцIым куэдрэ.
Бзэхащ ди сабиигъуэ дахэр –
ПщIыхь IэфIым хуэдэу,
Пщэдджыжь пшагъуэу.
Ауэ хъуэпсапIи нобэ диIэщ,
ДыщIэтми залымыгъэ джатэм,
ЩIодэIур ди псэ темыпыIэр
Ди хэкум дэ дызыхуриджэм.
Дэ дожьэ къыщысын лъэхъэнэм
Щхьэхуитыныгъэу ди псэм хуэтхьыр,
ЩIалэр и пщащэм щыхуэзэну
Дакъикъэм зэрыпэплъэм хуэдэу.
Щхьэхуитыныгъэм псэр дэплъыху,
ЩIыхь лъагэм дигухэр хуэпсэуху,
Ныбжьэгъу, еттынщ дэ лъахэм, бэм
Дахагъ – къабзагъэу хэлъыр псэм.
Уэ щIы уи фIэщ: дэ къытхуэблэнщ
Зэгуэр - и вагъуэр насып махуэм,
Урысейм и нэр къигъэплъэнщ,
Пащтыхь зылымыгъэм и къутахуэми
Ди цIэхэр лыду тратхэнщ!
Услъагъут сэ фIыуэ
Услъагъут сэ фIыуэ, къиплъэм сэ си гущIэм,
Иджыри хъункIэ хъунщ уэ уилъагъун.
АрщхьэкIэ урепсэу уэ ар умыщIэу –
Сыхуейкъым сэ нэщхъей уэ узгъэхъун.
Услъагъут сэ фIыуэ бзэншэу, гугъапIэншэу.
Сыфыгъуэрт зэми, зэм сыхъужырт щым.
Сэр хуэдэу пхуэгумащIэрэ пхуэпэжу
Тхьэм жиIэ уилъагъуну нэгъуэщI зым.
ЗэзыдзэкIар Бемырзэ Мухьэдинщ
***
ШIу услъэгъугъ.
Джыри шIулъэгъуныгьэм
Итэпхэр сыгу щэнэфых, мыкIосагъ.
Ау земгъэгъап о сыгу
ибгъэхъыкIыгъэм
Унэшхъинэу сэ сыфэмыягъ.
ШIу услъэгъугъ бзэмыIоу, гугъэ нэкIэу,
Зэ сыщтэмэ, зэ сшъхьэ зэкI окIэу,
Зэ закъокIэ сэ Тхьэм сыпфелъэIуи
Сэщ фэдэу шIу уилъэгъоу къыуитын.
ЗэзыдзэкIар Хъунэгу Саидэщ
Тазит
(пычыгъуэ)
ГуфIэжу зэдэуэршэрыну,
Е зекIуэ Iуэху тепсэлъыхьыну
Ди дадэм пкъырыупщIыхьыну
ЯщIауэ аркъым гукъыдэж,
Адыгэхэр мыпхуэдэу жьыуэ
КъыщIекIуэкIар Хьэсуб и деж.
И Iэгъуэу Тэтэртуп чэщанэм
Егъу къефыгъуам къыщиукIауэ,
Хьэсуб и щIалэм,
Фэр пыкIауэ
И хьэдэр щIэлъщ къыщалъхуа унэм.
Хьэдэм хуэщIапхъэ псори хуащIэ,
Молэми кIыхьу хеш зэчырыр.
Гуауэр щепсыха унэ гупым
Хьэзыру Iутщ выгу зэщIэщIахэр.
Лъэ теувапIэ пщIантIэ хуитым
ИIэжкъым – дэзщ къызэхуэсахэр.
Мы зауэ макъми,
Макъ шынагъуэм
ЕщI щтэIэщтаблэ шы лъэхъахэр.
Мис –
КъыщIокI дунейм ехам и адэр,
И бейгуэлитIым къыщIах хьэдэ
ЩIыIэр –
КIуэцIылъу щIакIуэ фIыцIэм.
КъолъэIу зэхэтхэм текIуэтыну.
Иралъхьэ хьэдэр къыщыт выгум,
Ныбгъуралъхьэж абы и Iэщэр:
Шэ зэрымылъ къэуал, шабзэкъу,
Шабзэшэ, куржы къамэ, джатэ, -
ЛIыхъужьыр зэрылъыну мащэр
Хъун папщIэ зэи имыуэж,
ХьэзрэIил бегъымбарыр къеджэм,
ЗауэлI хуэщIауэ къэтэджыну.
Хъуащ псори хуэхьэзыр гъуэгуанэм.
Къыжьэдакъуэу шыр,
ТкIиягъыр я нэм
ЩIэту – адыгэхэр я выгум
КIэлъожэ – якIу кхъэм хуэкIуэ гъуэгур.
Ужьыхыжт хуэму мафIэс – пшэплъыр,
Къырхэр дыщафэу изыIар,
Вы жьажьэхэр ауз мывалъэм
Нэсу – къыщызэтеувыIам.
Нэмыплъ къызытым мы аузырщ
ЩIалэ шууейр щIыхигъэщIар,-
ЗыIэщIилъхьэнщ мащэ хьэфизым
Абы и хьэдэу бзагуэ хъуар.
Къищтащ щIым хьэдэр.
Мащэ щIыIэр
Ясеижащ.
Зэхэтхэм жаIэр
Зэчыр.
ЯщIыжыр псоми дыуэ.
Абдеж къалъагъур щытхэм зэуэ
Зы лIыжь щхьэтхъуа игъусэу щIалэ.
Щытхэр зэлъыIуокIуэт.
КъэкIуам
Гупсэхуу кърегъажьэ псалъэ,
Зи щIалэ щIым щIэзылъхьэжам
Зыкъыхуегъазэ: «Гъэ пщыкIущ
Ипэ ди деж унэкIуэгъащ,
ЩIалэ лъэрымыхь къызэптыгъащ,
Сэ зы Iуэхутхьэбзэ уэ пхуэсщIэну,-
Шэшэн лIыхъужьу ар згъэсэну.
Нобэ имыгъуэу щIэплъхьэжащ
Уэ уи зы щIалэ, у игур хэщIу.
Сыт пщIэн?
Хуэгъэщхъ щхьэр уи уыгъэм,
Ухыгъэм лъокI дыхигъэщIэну…
ЕтIуанэр сэ къыпхуэсшэжащ,
Уэ къеплъ мыбы и амэ лъэщхэм,
ПфIэкIуэдам и пIэ къиувэнщ ар.
ЩхьэтегъэщIапIэ пхурехъу ар уэ,
ИтIанэ къэпщIэнщ сэ схуэщIар уэ.
ЛIыжьым щиухым, Хьэсуб пIащIэу
Къызэпеплъыхьыр щIалэ цIыкIур.
Тазитыр къитщ абы и пащхьэм
Щхьэр ирихьэхыу, пфIэщIу ткIууэ.
Гуауэм иIыгъми Хьэсуб и гур,
И псэр абы къыфIогумащIэр,
ЗэлъыIуехыжри и нэгур,
ПсэкIэ ар щIалэм йодэхащIэр,
ХуещI щIалэр зыпIа лIыжьым фIыщIэ,
Кърегъэблагъэ и деж пIащIэу,
ИгъэхьэщIэну хуейщ ящIыгъуу
Нобэ къыхуеблэгъа ныбжьэгъухэм.
ИтIанэ иригъэжьэжынщ,-
Тыгъэ хуищIынщ.
Тхьэ хуелъэIунщ.
«Аращ – мэгухэ,-
ФIыщIэр зейр,
Си IуэхутхьэбзащIэу, си ныбжьэгъуу,
ИщIыфу бий зыщIар си жагъуэ,
ЩызиIэжыххэр мы дунейм».
ЗэзыдзэкIар Тхьэгъэзит Зуберщ
Пиндемонти щыщ
ЛъапIэу къысщыхъукъым сэ, игъэIуми
макъышхуэ,
Щхьэ куэд зыгъэуназэ зэфIэкIышхуэр
Тхьэм къызимыпэсакIэ, сфIэщIкъым гуауэу
СыхэмытхъыкIкIэ къэрал мылъку зэдауэм
Зэзауэ цархэми сахуремыхъу Iэжьэгъу;
КIэзетхэр дакъузам къысфIэмыIуэху,
ЖыIэзыфIэщхэр хуиту къамыгъапцIэу,
Плъыр сакъми и къалэмыр ирепапцIэ.
А псори, зэрыжаIэу, псалъэщ, псалъэщ, псалъэщ…
НэгъуэщIщ зэфIэкIыу сызэхъуапсэр сэ, нэхъ лъагэщ
НэхъыфIщ, нэхъ лъагэщ хуитыныгъэу сызыхуейр!
Тепщэм и нэфI ирехъу, лъэпкъым и ней…
Я щхьэ зэрыхь. Зы псэм уфIэмылIыкIыу
Гур арэзымэ, укъыхэмыщтыкIыу
Тетыгъуэм е къулыкъум уигъэдзыхэу
Уи напэи, уи плIэи, плъапIэи умыухуэу
Алыхь IэщIагъэм уи гур игъэусэу
Нэр зыгъэгуфIэм уи лъэри нэпхусу
Дахагъэм хуэIэижьу гум иIуатэм
Уи псэр пэджэжрэ фIы къыкъуэплъам уипхъуатэу
Мис ар насыпщ! Мис ахэр зэфIэкIышхуэщ!
ЗэзыдзэкIар Чэрим Марианнэщ
