Зыгъэпсэхугъуэ махуэм
ГушыIэхэр
Актёр зэчиифIэ
Актёр IэщIагъэм хуеджагъащIэ щIалэр езым нэхърэ нэхъыжь цIыхухъум йочэнджэщ:
— Япэ актым цIыхухъу ефам и ролыр щызгъэзэщIэн хуейщ…
— Ар Iуэху-тIэ, шхапIэм ехи, фадэ грамм 200 хуэдиз ефи, хъарзынэу къохъулIэнущ.
— Хьэуэ, ар хъунукъым, етIуанэ актым си лIыхъужьым фадэр пкърыкIыжауэ щытын хуейщ.
— Мис абдеж зэфIэкI къыщыбгъэлъэгъуэн хуейщ, си ныбжьэгъу.
ТумэнитхумкIэ къещIэ
Адэр и къуэм щIокIие:
— Си гъуэншэдж жыпым илъа ахъшэр къыщIипхар сыт?
— Сыт абы ущIыщIэкIиер, сэрами пщIэркъыми къизыхар, — жи анэм.
— ФIы дыдэу сощIэ хэтми, уэрауэ щытамэ а тумэнитхури къибнэнутэкъым.
Интернетым дыкъыщоджэ
Гонорар нэхъыбэ дыдэ зылъысар
Зэгуэрым зы тхылъым уасэу щIатащ пащтыхьыгъуэ псо. ЦIыхур къызэригъэщIрэ тхылъым щIата мылъку нэхъыбэ дыдэт ар. Апхуэдэ гонорар къызэрымыкIуэ зыIэрыхьа «насыпыфIэр» ди зэманым фIы дыдэу щамыцIыху, XVI лIэщIыгъуэм псэуа португал тхыдэдж, тхакIуэ Жуан де Беррушщ. 1552 гъэм абы португал пащтыхь Жуан Ещанэм хуитхащ «Хроника императора Кларимунду» тхылъыр.
ТхакIуэм и IэдакъэщIэкIым пащтыхьыр апхуэдизкIэ гумащIэ ищIати, Мараньо (Бразилием и зы Iыхьэ) щIыпIэр тыгъэ хуищIащ. Абы и инагът миля зэбгъузэнатIэ мини 177-рэ, нэгъуэщIу жыпIэмэ, Франджы къэралым хуэдиз хъурт.
Дохъушокъуэ Синэ.
Адыгэ зауэлIхэм я быдапIэ. Сурэтыр Бёлл Джеймс ищIащ. 1840 гъэ
Псалъэжьхэр
Дунейр чэзущ
Япэ умыуэ, къауэм ущымысхь.
«Акъыл уэстын, хьэмэрэ былым уэстын?» — щыжаIэм, «Акъыл къызэти, былым сэ къэзгъуэтыжынщ», — жиIащ.
Акъылыр жыжьэу маплъэ, нэр абы и лъагъуэм ирокIуэ.
Вы хъунур шкIэ щIыкIэ къыбощIэ.
Гур зыхуеIэм, Iэр лъоIэс.
ГуфIэгъуэри гуIэгъуэри къызэдокIуэ.
Дунейр чэзущ.
ЖаIэ псор къэхъуркъым, къэхъу псор яIуатэркъым.
Зым и хущхъуэр адрейм и щхъухьщ.
КIапсэр и псыгъуапIэм щызэпоч.
Мыщэ дыгъужь фIэбэлацэщ.
Адыгэм я нэхъ тхьэмыщкIэри бысымщ.
АкъылыфIэм делэми бзэ къыхуегъуэт.
Бзаджэм уи кIэр иубыдмэ, пыупщIи блэкI.
Быным къыщхьэщыж хабзэкъым.
Гугъэ нэпцIыр щхьэгъэпцIэжщ.
Делэм уи пыIэ хуэгъэтIылъи блэкI.
Делагъэм уритепщэ нэхърэ, акъылым урипщылIмэ, нэхъыфIщ.
Жьым еубзи, щIэр гъэгушхуэ.
Захуэм — хабзэр и телъхьэщ.
Зы жьэм жьэдэкIыр, жьищэм жьэдохьэ.
Зым ищIэр щэхущи, тIум ящIэр нахуэщ.
КIэпIейкIэ зымылъытэр, кIэпIейкIэ и уасэкъым.
Къуажэ зиIэ нэхърэ Iэ зыфIэт.
Мэлыхъуэр куэдмэ, мэлыр хьэрэм мэхъу.
НэрыIэзэ Iэпэзадэ.
Изрэ ныкъуэрэ зэрыщIэркъым.
ТхъэмыщкIагъэр къраджэркъым — езыр къуокIуэ.
УтхьэмыщкIэу беипхъу къыумышэ.
Шхыныгъуэхэр
КIэртIоф лэкъум
КIэртIоф укъэбзар псы щIыIэкIэ ятхьэщIри лыхьэжым щIагъэкI, тепщэчышхуэм иралъхьэри шыгъу, джэдыкIэ цIынэ халъхьэ, пщагъэр псы хуабэкIэ зэхащIэ, гуэдз хьэжыгъэ ухуэнщIа халъхьэри, тхьэвым хуэдэу япщ. Ар зэрылъ тепщэчым хьэжыгъэ траудэри, къэтэджын щхьэкIэ зы сыхьэт, сыхьэтрэ ныкъуэкIэ хуабапIэм ягъэув. Тхьэв тэджар чыржыным хуэдэу пIащIэ хъурей цIыкIуурэ ящI, тебэм ит тхъу къэплъам халъхьэ, зэрагъэдзэкIыурэ тхъуэплъ хъуху ягъажьэ. Шатэ тракIэри яшх. Шэ щIыIи удефэ хъунущ. Мыр гъатхэм нэхъ ящIырейуэ щытащ.
Халъхьэхэр
(цIыхуищ Iыхьэ):
кIэртIоф укъэбзауэ — г 500,
псы хуабэу — г 30,
гуэдз хьэжыгъэу — г 200,
пщагъэу — г 20,
джэдыкIэу — г 20.
тхъууэ — г 100,
шыгъуу — узыхуейм хуэдиз.
ТебэкIэ гъэжьа былымыл гъэгъупцIа
Лы гъэгъупцIар см 2 и Iувагъыу, г 40-50 хъууэ, хуэкIыхь цIыкIуурэ зэпаупщI. Сэхуран дагъэр тебэкIэ къагъэплъ, абы лы упщIэтар халъхьэ, дакъикъи 4-5-кIэ ягъажьэ, зэрагъэдзэкIри мафIэр цIыкIу ящI, и щхьэр тепIауэ хьэзыр хъуху дакъикъэ 20-25-кIэ ягъажьэ зэIащIэурэ. Iэнэм щытрагъэувэкIэ пIастэ хуабэр бэлагъыщхьэурэ тепщэчым иралъхьэ, абы и щIыIум лы гъэжьа пщтырыр тралъхьэж, лыр зэрагъэжьа дагъэри тракIэж.
Халъхьэхэр
(зы цIыху Iыхьэ):
лы гъэгъупцIауэ — г 260-рэ,
сэхуран дагъэу — г 50.
Къубатий Борис.
Абы хуэдэлIкъым яукIыр
Хъыбар
Жэнхъуэт хьэблэр зыгъэтIысауэ къалъытэ Жанхъуэт и къуэм и хъыбар куэд щыIэми, мыбы зыщIыпIи сыщрихьэлIауэ сщIэжыркъым.
Къуажэр щытIысагъащIэм жылагъуэр зэдэарэзыуэ, Жанхъуэт унафэщIу хахауэ щытащ. ПцIыр сыткIэ щхьэпэ, и пщэ къыдэхуэ къалэныр хъарзынэу зэфIигъэкIыу, къуажэ унафэ хуэщIу, и псалъэм пщIэ иIэу щытащ. И ныбжьыр щыхэкIуатэм, лIыжь губзыгъэм, емыкIу къихьынкIэ шынэри, къуажэр зэхуишэсащ, и къулыкъур нэхъ зыхуэфащэу къалъытэр хригъэхыну. Къуажэдэсхэр зэчэнджэщыжри, АслъэныкъуэкIэ еджэу я къуажэ дэс щIалэ ахъырзэманым къытеувыIащ. Ауэ щыхъукIи, къуажэм хьэщIэ къахуэкIуэмэ, нэхъыжьу бгъэдагъэсыну Жанхъуэт ираджэ хабзэт. Апхуэдэу екIуэкIыурэ, зэгуэрым къуажэм хьэщIэ къызэреблэгъам и хъыбар Жанхъуэт къыIэрохьэ, махуэ псом ежьа щхьэкIэ, джакIуэ къыхуэкIуакъым. ЛIыжьым ар игу хутемыгъахуэу, тридзэри, Аслъэныкъуэ деж кIуащ:
— Сыт, Аслъэныкъуэ, уи закъуэ хьэщIэ бгъэхьэщIэж зэрыхъурэ куэд щIа? — жиIащ Жанхъуэт, и псалъэхэм губжь зэрыщIэлъыр хуэмыбзыщIу.
ЩIалэм абы къыпидзыжын щимыгъуэтым, и щхьэр ирихьэхри:
— Сыпщысхьащ, Жанхъуэт, — жиIащ.
ГъащIэ зылъэгъуа лIыжь губзыгъэм къыгурыIуащ ар зымыдар Аслъэныкъуэ и щхьэгъусэр арауэ зэрыщытыр, икIи зыри жимыIэу къыщIэкIыжащ.
Аслъэныкъуэ и лэжьакIуэхэм ящыщ зым зэрыщыIеяр Жанхъуэт къыщищIэм, ириджэри:
— Аслъэныкъуэ мазэ улахуэу къуитым хуэдиз уэстынщ и щхьэгъусэмрэ езымрэ сэр щхьэкIэ ныжэбэ жаIэр къызжепIэжмэ, — жеIэри, гуроIуэ.
АдэкIэ абы Жанхъуэт къригъэдэIуащ Аслъэныкъуэрэ и щхьэгъусэмрэ яку къыдэхъуа псалъэмакъым. Пщыхьэщхьэм Аслъэныкъуэ и щхьэгъусэм жриIэжащ Жанхъуэт къызытекIухьа щхьэусыгъуэр икIи хьэщIэхэм бгъэдигъэсыну къызэрыримыгъэблэгъамкIэ зэрыукIытэжар.
— А лIыжьым уи унафэ щIебгъэщIращ сымыщIэр. Жылэм я унафэ-щIыр уэрамэ, жьантIэр зейри уэращ, дяпэкIэ ар ди унэ къихьауэ сумыгъэлъагъу. Жылэм дэши, гъэкIуэд е укIи къэкIуэж, — жиIащ бзылъхугъэм, щIыкIэншэу зызэкIэщIишыурэ.
— А зиунагъуэрэ, апхуэдэ емыкIу нэхъыжьым иращIэрэ? — пидзыжащ абы и щхьэгъусэм къэуIэбжьауэ.
Аслъэныкъуэ сыт жиIами, щхьэгъусэм и бзаджагъэр текIуэри, Жанхъуэт лей кIэлъызэрихьэну арэзы ищIащ.
Махуэ гуэрым Аслъэныкъуэ Жанхъуэт и деж кIуэри, и гъусэу зекIуэ ежьэну елъэIуащ. Щежьэну пIалъэмкIэ зэгурыIуэри, ахэр зэбгрыкIыжащ.
Зэманыр куэдрэ кIуэрэ?! ЗэраухылIа пIалъэр къэблагъэри, ахэр ежьащ.
Гъуэгум здытетым, зы щIыпIэ гуэрым нэсу Аслъэныкъуэ къэувыIэну мурад щищIым, Жанхъуэт идакъым:
— Мы дыкъыздэсар шкIэ хъупIэу сиIа щIыпIэращ, дауэ дыкъыщызэтеувыIэн мыбдеж? — жиIэри.
Гъуэгуанэ IыхьэфI къызэранэкIауэ, Аслъэныкъуэ аргуэру къэувыIэну тогушхуэ, Жанхъуэтым и былым хъупIэу щытам деж къыщыувыIэну зэрыфIэемыкIур къыщызэпхигъэIукIым, модрейр къодзыхэри, унэмкIэ къаунэтIыж.
Аслъэныкъуэ къыпежьа и щхьэгъусэм и напщIэр хишу къоплъ, «КIэ ептакъэ?» жыхуиIэу.
— Абы хуэдэлIкъым яукIыр! — жеIэри мыдрейри лэгъунэм щIохьэж.
АфIэкIа хэмылъу, зэщхьэгъусэхэр зэщыIеящ.
Жанхъуэт лIыжьым бзылъхугъэм и хьэгъэщагъэр къыгурыIуати, унэIут щIалэр зэщхьэгъусэхэм якIэщIигъэдэIухьыну егъакIуэ.
— Мы лIыжь кхъахэр щыпхуэмыгъэкIуэдкIэ, еуи укI, — жи бзылъхугъэ губжьам, пэшыр хуримыкъуу къызэхикIухьурэ.
Аслъэныкъуэ и щхьэгъусэм щошынэри, акъылэгъу дохъу.
Аргуэрыжьти, Аслъэныкъуэ Жанхъуэт къегъэдаIуэри, ирешажьэ.
Тенджыз ФIыцIэм и Iэгъуэблагъэхэм нэсауэ:
— Мы щIыпIэхэм си ныбжьэгъу щIалэ щыпсэууэ щытащ, дыщIэупщIамэ, хуабжьу и гуапэ хъунут, — жеIэ Жанхъуэтым.
Аслъэныкъуэ и мурад бзаджэр къемыхъулIэнкIэ шынагъуэ зэрыщыIэм къигъэдзыхащ. ЛIыжьым жыхуиIа и ныбжьэгъури куэдрэ къамылъыхъуэу къагъуэтащ. КъызэрыщIэкIымкIэ, а тхьэмыщкIэр илъэс Iэджэ ипэ нэф хъуат.
— А си псэр къурмэн зыхуэсщIын, сыпщIэбэгыу си гъащIэр сыбогъэхьри, упсэуж си гугъакъым, — жи нэфым и нэпсхэр къыщIэжу. — Зы лъэIу пхузиIэщ. Ди щIыпIэхэм си лъы щIыхуэ телъу бий щызиIэщ. А лIы ябгэм и лъым щыщ уи хьэзырылъэхэм из къысхуэпхьрэ себгъэфамэ, асыхьэту си псэр хэкIми, «солIэ» жысIэнтэкъым.
— Ар Iуэху-тIэ, — жеIэри, Жанхъуэт унэм къыщIокI.
Жэщыбгым фIыуэ фIэкIат Жанхъуэт и ныбжьэгъум и бийм и деж щынэсам. Маджэ, лIыр къыдешри, и пIэ къримыгъэкIыу еукI, и хьэзырылъэхэм из лъы къещтэри и ныбжьэгъум деж къегъэзэж. ЛIыжь нэфым игу зэгъауэ Жанхъуэт фIыщIэ хуещI.
— ЕмыкIу сыкъыумыщI, ауэ иджыри зы лъэIу пхузиIэт, — жеIэ лIыжьым.
— СхузэфIэкI къэзгъэнэнкъым, — етыж жэуап Жанхъуэт.
— Я дэкIуэгъуэ хъуауэ хъыджэбзитI сиIэщи, ахэр мы щIыпIэм къизнэнкIэ зы Iэмал щыIэкъым. Уи анэмэтщ.
АдыгэлI зэрихабзэу, Жанхъуэт и ныбжьэгъур игъэщIэхъуакъым. Ауэ хъыджэбзхэр къызэришэн шы хуейти, Аслъэныкъуэ здыщIигъури дыгъуакIуэ ежьащ. ХакIуапцIэ екIу хэту шы гуартэ къахуу къыщысыжым, хъыджэбзхэм я адэр дунейм ехыжауэ кърихьэлIэжащ. ЛIыжьым и хьэдащхьэр зыхуей хуагъазэри къежьэжащ.
Къуажэбгъум къэсыжауэ къызэтеувыIахэщ. Жанхъуэт хъыджэбзитIыр я деж ишэри къигъэзэжащ, итIанэ «шы зимыIэхэр фыкъыдэкI» жиIэу къуажэм гъуо хигъэхьащ. Къуажэбгъум деж къэкIуа дэтхэнэми шыкIэ хуэупсащ. Абы иужькIэ щхьэж и унэ кIуэжащ.
Жанхъуэт унэм къэсыжа иужь, и бзэгузехьэм еджэри, Аслъэныкъуэрэ и щхьэгъусэмрэ ныжэбэ зытепсэлъыхьыр къыхуиIуэтэжыну унафэ хуищIащ. Бзэгузехьэм и къалэныр игъэзэщIа иужь, пщэдджыжьыр нэхутхьэху къэхъуа къудейуэ, Жанхъуэт Аслъэныкъуэ деж йоблагъэри, зэщхьэгъуситIми захуапэу къыщIэкIыну яхурегъэIуэху, абы хэтуи выгур зыщIрегъащIэ.
— Мы цIыхубзыр выгу чы пцIанэм тесу и дыщ уошэж, гупкIэр унэмкIэ уогъазэ, уоIэдэкъауэри ибодзыж. Ар пхузэфIэмыкIынумэ, зэщхьэгъуситIми фи псэр мыбдеж щыхэсхынущ, — жиIэри Жанхъуэт и къамэр кърихащ.
Аслъэныкъуэ нэгъуэщI къыщыхуэмынэм, и щхьэгъусэр и дыщ ишэжри, унафэ къызэрыхуащIам хуэдэу, иридзыжащ. Абы яужь, зэмани дэкIыжауэ, Жанхъуэт Аслъэныкъуэ деж къокIуэ:
— СлIожь, Аслъэныкъуэ, уи фызым куэдрэ ухуэщыгъуэу ущысыну? — къыжреIэ, ауан ищI щIыкIэу.
— Унафэр ууейщ, Жанхъуэт, зэрыжыпIэм хуэдэу сщIынщ, — къет мыдрейми жэуап.
Жанхъуэтым и ныбжьэгъум и пхъуитIым языр Аслъэныкъуэ къритыну щыжиIэм, щIалэр арэзы тохъуэри, нэчыхь ирагъэтх. Адрей хъыджэбзми хуэфэщэн къыхуегъуэтри, унагъуэу егъэтIысыж. Апхуэдэ щIыкIэкIэ Жанхъуэт и ныбжьэгъум и пхъуитIри зыхуей хуигъэзащ, жылэри ихъумащ.
Бесчокъуэ Далым.
Хьэтуей къуажэ
Псалъэзэблэдз
ЕкIуэкIыу:1. Пхъэ уадэшхуэ. 3. Пасэрей Iэщэ зэрыпыджэ. 5. МахуэцIэ. 8. Гъэмахуэм Iэщышхуэм я фэр изых бадзэжь. 10. Уэлбанэшхуэ нэужьым адкIэ-мыдкIэ жапIэ щызыщI псы цIыкIухэр. 11. Нэхъ пасэм адыгэлIхэм зэрахьэу щыта Iэщэ. 12. Адыгэ псалъэжьым зэрыжиIэмкIэ, ар куэдрэ уэмэ, и дамэр мэкъутэ. 13. Нарт фызыжь Уэрсэрыжь и фIыгъэкIэ Лъэпщ ищIа Iэмэпсымэ. 14. Бдзэжьей зэрещэ. 17. ЗауэлIым и Iэпкълъэпкъым къыхэнащ … къутахуэ. 18. Джэдкъазым ятет цы щабэ. 19. Лъакъуэм ищI лъэужь. 24. ТхылъымпIэм ит тхыгъэр зэрыпэжым щыхьэт техъуэ дамыгъэ. 25. Лъэпкъым, къуажэм, республикэм, къэралым я блэкIа зэманыр. 26. Iэпхъуамбапщэм и инагъым хуэдиз хъу щапхъэ. 27. … зэхэдзэ нэхърэ акъыл зэхэдзэ. 29. Совет Союзым и ЛIыхъужь Иуан … 31. Дунейм ехыжам и цIэкIэ тхьэмыщкIэхэм ират ахъшэ. 33. ЩIымахуэ … е гъэмахуэ … . 34. УэрэджыIакIуэ Iэзэу щыта, Къэбэрдей-Балъкърым и цIыхубэ артист. 36. Уафэм къех мыл тыкъыр цIыкIу. 38. ГъэшхэкI. 39. Хьэжыгъэм къыхэщIыкIа адыгэ шхыныгъуэ. 41. Лъапэ зыпымыт цIыхухъу щыгъын лIэужьыгъуэ. 42. Зи акъылыр зэтекIа цIыху. 43. Гукъеуэ зиIэр …, бэгу зиIэр тIэхъуалэщ. 44. Гъатхэр къызэрихьэу жыгхэм … иратащ. 45. Аргъуей зэзрэ … кхъуейрэ. 46. Зэпымыууэ уэс зытелъ бгы. 47. ПхъащIэ Iэмэпсымэ.
Къехыу:2. ГъущI куэбжэ зиIэ гъущI … щощIэ. 4. Зигу фIы къыпхуимылъ, ужакъуэмэ зыфIэфI цIыху. 6. ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей театрым и джэгуакIуэ, Урысей Федерацэм щIыхь зиIэ и артист. 7. IэщIэвыщIэ гуп. 9. Духьэ куэд зыщIэ цIыху. 15. Къызэралъхурэ мы гъэм илъэс 80 ирикъу, адыгэ тхакIуэ Iэзэу щыта. 16. ХадэхэкI трищIэн хьисэпкIэ унагъуэм игъэхьэзыра щIы Iыхьэ. 18. Бгы лъагэрэ мывэ блыну. 20. Бжьэхэм я фо зэхуэхьэсыпIэ. 21. ИбгъэкIыжа фыз … 22. Таурыхъ …, псысэ … 23. Нартыху гъэлыгъуа хьэжыгъэ. 28. ХьэщIэ лъапIэм хуаукI Iэщ. 29. Зи кIапэ лъэныкъуэр упIэщIа гъущI, пхъэ иризэгуауду. 30. Къуэрылъхур зыгъафIэ хабзэ бзылъхугъэ. 31. Фэ гъэтэджа. 32. … щIакъуэншэ хъуркъым. 35. Нартхэм я бжьамияпщэ. 37. НапIэзыпIэ. 40. Египетым адыгэхэр зэреджэу щытар. 42. … дыщэпс хуэныкъуэкъым.
Зэхэзылъхьар Мыз Ахьмэдщ.
ЩIышылэм и 28-м ди газетым тета псалъэзэблэдзым и жэуапхэр:
ЕкIуэкIыу:1. Расторгуевэ. 8. «Нур». 9. Бэзэр. 11. Боз. 12. Ауз. 13. Зэ. 16. Шху. 17. Арыкъ. I9. Ерыщ. 20. Ущ. 21. Гулъ. 25. Къады. 26. Урыху. 27. Лы. 30. Уд. 31. ГупкIэ. 32. Вагъуэ. 33. Хьэ. 35. Кхъухь. 38. Бжы. 42. Вэн. 43. Хьэнцэ. 44. Жэп. 45. ТхьэмщIыгъуныбэ.
Къехыу:2. Абрэдж. 3. Тебэ. 4. Уэркъ. 5. Выбжьэ. 6. Къундуз. 7. Бзииху. 10. Заур. 14. Къру. 15. Щыщ. 18. Къэбыстэ. 19. Евкуров. 20. Уэчыл. 22. Лъэпэд. 23. Пкъы. 24. Шхуэ. 28. Гъупщ. 29. Кугъуэ. 33. Хьэлвэ. 34. Бжэн. 36. ХьэIупэ. 37. Гуэныхь. 39. Ержыб. 40. Тхьэм. 41. Пэгун.
