Псоми зэдай адыгэбзэ
Компьютерхэмрэ жып телефонхэм- рэ къежьэу, интернетым дуней псор зэрызэпищIэрэ, лъэпкъым и къэкIуэнур къызыфIэIуэху жэрдэмщIакIуэхэр егупсыс зэпытщ а Iэмалыр ди анэдэлъхубзэм дежкIэ щхьэпагъ нэхъыбэ хэлъу къэгъэсэбэпа зэрыхъуну щIыкIэм. А мурадым хуэунэтIа гупыж гъэщIэгъуэнхэр къызыкъуихыну хунэсащ «Псоми зэдай адыгэбзэ» («Черкесский язык для всех») проектымкIэ дызэрыт илъэсым утыку къихьа бахъсэн пщащэ Хьэщэ Альбинэ.
УзыблэмыкIыф хъугъуэфIыгъуэкIэ уеджэну яхуэфащэщ Альбинэ и Iэужь-хэм. «Сэ сыщIохъуэпс адыгэбзэм зезгъэубгъуу, абы урысыбзэмрэ инджылызыбзэмрэ яIэ пщIэр езгъэгъуэтыну», — пщащэр и плъапIэхэмкIэ къыщыддогуа-шэ и инстаграм напэкIуэцIым. Iуэхум зэрыпэрыхьэрэ зригъэхъулIэну зыхунэсахэр щыплъагъукIэ, Хьэщэхэ я хъыджэбзыр и мурадхэм зэратеIэбэнур уи фIэщ мэхъу.
Хэт щIэмыхъуэпсыр анэдэлъхубзэр цIыхубэ зэпыщIапIэхэм уэру къыщысэбэпу илъагъуным. Альбинэ абы хуэпабгъэрэ и Iэр зэтедзауэ пэплъэныр и гум къыхуидакъым. Инджылызыбзэр Iэзэу зыгъэшэрыуэ пщащэм лэжьыгъэр иублащ интернетым тыншу къыщыбгъэщхьэпэ хъуну адыгэбзэ-инджылыз псалъалъэмкIэ. Абы къыкIэлъыкIуащ адыгэбзэкIэ щыIэ тхылъу хъуар зригъэзэгъэну и гугъэ «Адыгэ тхылъ хъумапIэ» интернет губгъуэм къыщызэIуихын гукъыдэжыр, а мурадым хуэгъэза япэ лъэбакъуэхэри ичащ. Iуэху мыублэ къэс хэс блэм пща-щэр зэребгъэрыкIуар нэгъэсауэ игъэшэрыуэ и анэдэлъхубзэмрэ урысыбзэмрэ я закъуэкъым. Абы щIэупщIэшхуэ зиIэ, хамэ къэралыбзэкIэ зекIуэ видео-нэтынхэр адыгэбзэкIэ зэредзэкIри, и тэрмэ- шыр зыхуей хуэза субтитру а теплъэгъуэхэм якIэщIетхэж. Апхуэдэ щIыкIэу Альбинэ ядоIэпыкъу инджылызыбзэ зэзыгъащIэ адыгэхэми, адыгэбзэ зрагъэщIэным щIэхъуэпсу щIыпIэ жыжьэхэм щыпсэу ди лъэпкъэгъухэми. Псом нэхърэ нэхъыщхьэращи, адыгэбзэр «бзэ ехьэжьахэм» къакъуэзымыгъэплъ зэхьэзэ-хуэм хахуэу хэувауэ, къикIуэт зымыщIэ хъыджэбзыфIыр толажьэ ди анэдэлъхубзэм и къару гъэтIылъахэр зэманым зэрыдригъэкIуным.
Ауэ а псори пщегъэгъупщэж бахъсэн пщащэм шыщхьэуIум и кIэм «Оазис» тыкуэным къыщызэIуиха тхылъ хъумапIэ цIыкIум. ЦIыху нэхъыбэ дыдэ зэкIуалIэ къалэ тыкуэным Альбинэ щIигъэуващ адыгэ щэнхабзэм ущызыгъэгъуазэ тхылъхэр зытелъ дэлъхьэпIэ.
«Мы тхылъ дэлъхьэпIэр щIэзгъэувар фи зэманыр фымызэшу, мыхьэнэ иIэу ефхьэкIын папщIэщ, — зыкъытхуеумыс Альбинэ и гуращэхэмкIэ. — Мыбдежым къыщывгъуэтынущ адыгэбзэкIэ дунейм къытехьа тхылъхэмрэ адыгэ щэнхабзэм щыгъуазэ узыщI лэжьыгъэхэмрэ. Тхылъхэм фахуэсакъ. Къэфхьыжыну къыщывгъэлъэгъуа махуэм фIэвмыгъэкIыу, дапхъэм къытефлъхьэж».
ДапхъиплIым екIуу къыщегъэувэкIа тхылъхэр хэти къищтэу пщIэншэу еджэну хуитщ, Альбинэ Iэзэу «упщIалъэ» зыфIища анкетэм и цIэ-унэцIэр, и телефоныр, тхылъыр къыщихьыжыну пIалъэр иритхэмэ. УзэщIыныгъэ мурад зэригъэзащIэм ищIыIужкIэ, мы Iуэху дахэр гъэсэныгъэм, цIыхур и псалъэм тебгъуэтэжу щытын зэрыхуейм хуэзыунэтI Iэмалуи къэплъытэну хуэфащэщ.
Тхылъ телъхьэпIэр зэрагъэуврэ мазэ етIуанэр йокIуэкIри, абы щэнхабзэ фейдэ хэзыххэм я бжыгъэм хэхъуэ фIэкIа, хэщIыркъым, уеблэмэ, нэгъуэщI тыкуэнхэм, нэгъуэщI къалэхэм, къуажэхэм апхуэдэ «дапхъэ губзыгъэхэр» къыщызэIупх зэрыхъунум йогупсыс пщащэр икIи трагъэгушхуэ. Езы Альбинэ и IэбэкIэми зихъуэжащ. «НэгъуэщIыбзэкIэ тха тхылъхэр тесхыжынурэ, тхылъу теслъхьэ псори адыгэбзэ защIэ сщIынущ», — жеIэ Iущыцэм.
Iуэхур зылъэхъэнкIи хъуну щхьэусыгъуэхэм щымыщтэу, хъунукъым-щIэнукъым жиIэу щымысу, езым лъэкIыр зыщIэ хъыджэбзым и зэфIэкIым ущымыгуфIынкIэ Iэмал иIэкъым. Шэч закъуи къытетхьэркъым зи ехъулIэныгъэфIхэмкIэ дызыгъэгуфIэ ныбжьыщIэхэр ди щIэджыкIакIуэхэм нэхъ гъунэгъуу къезыгъэцIыху «ЩIалэгъуэ» напэкIуэцIым Альбинэ куэд дэмыкIыу дызэрыщрихьэлIэжынум, сыту жыпIэмэ, хъуэхъуфIхэр зэзышалIэ абы и жэрдэм купщIафIэр лъапэ махуэкIэ ежьакIэщ.
Чэрим Марианнэ.
