ЗифI зыгъэлъапIэхэр
Зэман зыбжанэ хъуауэ си гум щызгъафIэрт КъардэнгъущI Зырамыку теухуа фэеплъ пшыхь гуапэ Бахъсэн районым зэрыщрагъэкIуэкIам папщIэ фIыщIэ яхуэсщIыну. Ауэ абыи сыхунэмысауэ, си деж къэпсэлъащ Бахъсэн районым Щэнхабзэ — зыщагъэпсэху и центрым и методист нэхъыжь, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм хэт Зэгъэщтокъуэ Людмилэ икIи къызжиIащ ПащIэ Бэчмырзэ теухуа пшыхь-зэпеуэ ар къызэралъхурэ илъэси 165-рэ етIанэгъэ зэрырикъум и щIыхькIэ зэрагъэхьэзырыр, абы Бахъсэн районым и курыт еджапIэм щIэсхэр зэрыхэтынур. Ар си дежкIэ жьы къабзэ Iубыгъуэт, адыгэ лъэпкъым и къуэ пажэр зэращымыгъупщэм и нэщэнэ гуапэт.
«Елърэт абыхэм, сегупсысащ сэ, — аргуэрыжьти бахъсэндэсхэр япэщ». Сигу къэкIыжащ Бахъсэн щыщ зыгуэрым вертолёт ищIауэ пасэу хъыбар къэIуауэ зэрыщытар. Еш зэрамыщIэм хэт щымыгъуазэр, урипсэуфын хуэдэу мылъку къыпыкIыну япэу бахъсэндэсхэм ямыублэри сыт?! МыIэрысэ ешэжьэнри, нэгъуэщI щIыпIэхэм Iэщхэр кърашурэ лыр гъэгъупцIауэ (ар апхуэдэу пщэ хъууэ нэгъуэщIхэм иджыри щамыщIэм) ящэнри, нэгъуэщI куэди.
Сигу къэкIыжащ Тэрч ерыскъы щагъэхьэзыр и комбинатым, абы и унафэщI Хьэжу Анатолэ сригъэблэгъауэ, уэрэд щыжысIауэ зэрыщытар. ЗгъэзэщIахэм ящыщт «ШэукIэт Нэхунэ и уэрэдыр». Къызэхуэсахэм яхуэсIуэтат ар Калифорнием щыпсэу Шогуэ Муккэрэмрэ Шыкъ Мухьэмэд-Хьидрэ къызжаIауэ зэрыщытар. Пэшым щIэсхэм я упщIэхэмкIэ сыщIагъанэу щIадзащ: «Дауэ адыгэхэр абы щыпсэурэ, я бзэр ящIэжрэ? Сыт хуэдэ а Америкэ хъу-жыр? Диснейлендыр дауэ къыпщыхъуа?» Сэ яжесIаращ абыхэм: «Мелуанырыбжэ Дисней а къалэм и дахагъэм мылъкуу иIэр тригъэкIуэдащ. Дэ ди Iуащхьэмахуэ, Шэджэм псыкъелъэхэр, Гуэл щхъуантIэхэр, Шэнтхъурей гуэлыр, нэгъуэщIхэри цIыхуIэ хуэныкъуэкъым, дуней псом щыпсэухэр къазэрыхудэхьэхын дахагъэ яIэу къигъэщIащи».
Къысхуэвгъэгъу, тIэкIу сытехьэулеикIащ къалэмыр къыщIэсщтам. АтIэ, жыпIэнурамэ, цIыху гъуэзэджэхэу Дым Iэдэм, ЦIагъуэ Нурий, ЩоджэнцIыкIу Алий къыщалъхуа Бахъсэн щIыналъэр къулеин хуейкъэ абыхэм яхуэфащэ щIэблэкIэ? Мис ар зэрыбэяныр хьэкъ щысщыхъуащ сызрагъэблэгъа зэIущIэм.
Пшыхьыр щаублащ музейм и пэшым. ПащIэ Бэчмырзэ и хьэпшыпу, и гъащIэмрэ и гуащIэмрэ ехьэлIауэ здэсшахэр яфIэгъэщIэгъуэну зэпаплъыхьащ, жысIэм нэхъуеиншэу къыщIэдэIуащ еджакIуэ цIыкIухэр. Куэд зи нэгу щIэкIа адыгэ лъэпкъ хьэпшыпыжьхэм нэмыщI, музейм утыку къыщрахьат IэпщIэлъапщIэ БатIитIэ Мухьэмэдрэ абы и гъэсэнхэмрэ я IэдакъэщIэкIхэр. Сыту фIыщэ зи лъэпкъыр апхуэдизу фIыуэ зылъагъу, гукIи псэкIи абы хуэпэж цIыхухэр дызэриIэр! БатIитIэм и IэрыкIхэр уфIэмыгъэщIэгъуэнынкIэ Iэмал иIэкъым.
Зэпеуэ щIыкIэу яубла зэхыхьэр абы кърихьэлIа псоми яхуэгъэза фIэхъус псалъэхэмкIэ, ПащIэ Бэчмырзэ теухуа и усэкIэ къызэIуихащ Зэгъэщтокъуэм.
ПащIэ Бэчмырзэ
Сыроплъэр хуэму ди блэкIами,
Дадэ Iущ, Iумахуэр си гум къохьэр,
Абы лъандэ зэман куэд дэкIами,
Теплъэ екIур нэгум къысфIыщIохьэр.
Ди къэкIуэнум щIэгупсыс а дадэр
Къигъэнэну щIэкъурт дэ ди тхыбзэ,
Хуейт и лъэпкъ увыну и лъэр быдэу,
МыкIуэдыжу ди адыгэ хабзэ.
ПащIэ лъэпкъым къахэкIа лIы Iущым
Ди адыгэ тхыдэр ищIт Iэпэгъуи,
Тхыбзэр псэкIэ щIэкъут абы пищIэну,
Ар зэIуищэу пшынэ Iэпэ гуэгъуу.
ЦIыху гукъеуэр гъыбзэу иусыжырт,
Я гуфIэгъуэри пшыналъэу ишэщIт,
Ди усакIуэу лъэпкъ и щIалэ Iущым,
Псалъэу жиIэми къаруушхуэ щIэлът.
Ди Бэчмырзэ, ди адыгэ тхыбзэм,
Хэзышам и лъагъуэр уэ уащыщщ,
Мэхъу си фIэщ, щыIэхукIэ адыгэбзэр,
Уэри лъэпкъым щIыгъууэ упсэунщ.
ИтIанэ Людэ утыкум къригъэблэгъащ пшыхьыр езыгъэкIуэкIыну Елбэрд Маринэрэ Хьэнахъуэ Iэмыдэрэ. Абыхэм зэхьэзэхуэр къызэIуаха иужь, псалъэ иратащ «Кавказ» цIыхубэ ансамблым и унафэщI икIи и уэрэджыIакIуэ, Зеикъуэ дэт макъамэ школым и унафэщI Жылау Арсен. Ар зэпеуэм хэтынухэм ехъуэхъуащ тегушхуауэ я зэфIэкI ягъэлъэгъуэну.
Бахъсэн районым егъэджэныгъэмкIэ и управленэм и лэжьакIуэ Нанэ Любэ зи пашэ къэпщытакIуэ гупым хэтащ уэрэдус Щомахуэ Хьэсэнбий, щIыналъэм и библиотекэхэм я IуэхущIапIэ хэхам и унафэщI Нэгъуей Мадинэ, Щэнхабзэ — зыщагъэпсэху центрым и тхьэмадэ Тембот Хьэчим, сэ.
Япэ дакъикъэхэм щыщIэдзауэ наIуэ хъуат «Къулъкъужын» гупыр нэгъэсауэ абы и унафэщI КъуэщIысокъуэ Мадинэ зэригъэхьэзырар. Iэхъуэбэч Ислъам къоджэ Бэчмырзэ и усэ. Пэшым щIэсыр мэзэхащ. Артист хьэзырщ нэсри къэсыжауэ!
Къэсейхьэблэ къикIа «Пэжыгъэ» гупым хэт Хьэкъул Сабинэщи, и адыгэбзэ гъэхуам псори дихьэхащ. ЖыпIэнурамэ, зэхьэзэхуэм хэта сабийхэми абыхэм я унафэщIхэми я дежкIэ щытхъу псалъэ гуапэу щыIэр егъэлея хъунукъым апхуэдизкIэ гурэ псэкIэ Iуэхум бгъэдыхьащи.
ЗэIущIэм и къэпщытакIуэ гупым къыхигъэщхьэхукIахэм я цIэ ираIуащ. Япэ увыпIэр хуагъэфэщащ ищхьэкIэ зи гугъу тщIа «Къулъкъужын» гупым. ЕтIуанэ хъуащ «Пэжыгъэр». Куба къуажэм и «Сэтэней» гупым (унафэщIыр Мэлбахъуэ Мадинэщ) ещанэ увыпIэр лъагъэсащ. Кыщпэк жылэм къыбгъэдэкIыу зыкъэзыгъэлъэгъуа сабийхэм, «Шыхулъагъуэ» зыфIэзыщыжахэм, зэпеуэм зэрыхэтам папщIэ Бахъсэн районым къыбгъэдэкI фIыщIэ тхылъ иратащ.
Апхуэдэуи фIыщIэшхуэ яхуэфащэщ ПащIэ Бэчмырзэ къызэралъхурэ илъэси 165-рэ зэрырикъур зыгъэлъэпIэну мурад зыщIахэм я гукъэкI дахэр дэзыIыгъахэу Къэсейхьэблэ къуажэ администрацэм и тхьэмадэ Абрэдж Хьэутийрэ сыт хуэдэ Iуэху дахэ кърахьэжьэми абы хэт, защIэзыгъакъуэ Бэрокъуэ БетIалрэ.
Афэрым, бахъсэндэсхэ!
ПАЩIЭ Ленэ.
