Хабзэмрэ анэдэлъхубзэмрэщ лъэпкъыр зыхъумэр
Налшык и ЦIыхубзхэм я советым къызэригъэпэща КъБР-м ЩэнхабзэмкIэ и фондым зэIущIэ щекIуэкIащ. «Ар теухуат ди лъэпкъхэм я щэнхабзэр хъумэным пыщIа гугъуехьхэм цIыхубзыр зэреплъым.
ЗэIущIэм хэтащ Налшык и ЦIыхубзхэм я советым, Налшык къалэ округым хиубыдэ къуа-жэхэмрэ жылагъуэхэмрэ я цIыхубз советхэм, ди лъэпкъэгъу къэIэпхъуэжахэм я лIыкIуэхэр, дин лэжьакIуэхэр, КъБР-м и пенсионерхэм я зэгухьэныгъэм и щIыпIэ къудамэм хэтхэр, къалэ администрацэм щэнхабзэмкIэ и управленэмрэ ЕгъэджэныгъэмкIэ и департаментымрэ я унафэщIхэмрэ IэщIагъэлIхэмрэ, жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм я тхьэмадэхэр, Къэбэрдей-Балъкъэр мэкъумэш университетым, КъБКъУ-м и педагогикэ институтымрэ медицинэмкIэ колледжымрэ я егъэджакIуэхэмрэ студентхэмрэ, зи школ кIуэгъуэ мыхъуахэр зэкIуалIэ еджапIэ IэнатIэхэу №№5,10,30,71-хэм я унафэщIхэр, лэжьакIуэхэр, а IэнатIэхэм я гъэсэн цIыкIухэр, абыхэм я анэхэр.
— Хабзэр — лъэпкъым и щэнхабзэм и Iыхьэ нэ- хъыщхьэхэм ящыщщ. ЩIэблэхэм хабзэмрэ щэнхабзэм и ехъулIэныгъэхэмрэ зэрызэIэпахым езы лъэпкъыр къехъумэ. НаIуэу зэрыщытщи, ди хабзэхэр цIыхум пщIэ хуэщIыным, абы фIыуэ хущытыным тещIыхьащ икIи къалэнышхуэ щагъэзащIэ ди гъащIэм. АрщхьэкIэ ди зэманым къэхъу зэхъуэкIыныгъэхэм, Iэпхъуэшапхъуэхэр куэд зэрыхъуам лъэпкъ-хэм я хабзэхэр зэхегъэзэрыхь, къадекIуэкI щэнхабзэр, я бзэр къафIэмыIуэхуж ящI. Аращи, ижь-ижьыж лъандэрэ къадекIуэкI хабзэхэр хъумэным гугъуехьхэр пыщIащ, — жиIащ Налшык къалэм и ЦIыхубзхэм я советым и гуащэ Дыджэш Лидэ. — Хабзэр пфIэкIуэд- мэ, лIэщIыгъуэкIэрэ декIуэкIа хьэл-щэнхэмрэ нэ-мысымрэ къызэтещэхэнкIэ, апхуэдабзэу езы цIыхухэм зыщыщ лъэпкъым хуащI пщIэри къэтIэс-хъэнкIэ хъунущ. Иджырей щIэблэм мащIэщ яхэтыр цIыхубэм къыдекIуэкI хабзэхэм хащIыкIыу. Нэхъ узыгъэгузавэхэм ящыщщ, псалъэм папщIэ, КъБР-м анэдэлъхубзэхэр щадж курсхэр зэрыщымыIэр. Ауэ хамэ къэралыбзэхэр щрагъэдж курсхэмрэ, уеблэмэ школхэмрэ щымащIэкъым.
Дыджэш Лидэ къыхигъэщащ мы зэIущIэм и пэ къихуэу «Фи лъэпкъым и хабзэхэр фщIэрэ?» щIэупщIэ Налшык къалэ округым хиубыдэ еджапIэ нэхъыщхьэхэмрэ, колледжэхэмрэ зэрыщрагъэкIуэкIар. Псори зэхэту упщIэхэм жэуап къратащ цIыхуи 119-м.
Iуэхум хэтахэм и зэхуэдитIым къызэралъытэмкIэ, хабзэм ущыгъуазэмэ, уи лъэпкъым и щэнхабзэр зыхэпщIэнущ, абы Хэку- ри фIыуэ уегъэлъагъу, цIыхум и зэхэщIыкIым зрегъэужь.
УпщIэ ягъэувахэм жэуап къезытахэм ящыщу 59-м къалъытэ я бзэр кIуэду, 55-м зэрыжаIамкIэ — я лъэпкъыбзэм зеужь. ЦIыхуи 119-м ящыщу 102-м жаIащ я гъунэгъу лъэпкъхэм я хабзэхэм щымыгъуазэу, 13-м ятхащ — «СщIэну сыхуейкъым». Ар узыгъэпIейтейщ.
Iуэхум хэтахэм я нэхъыбэм ягу ирохь Къэбэрдей-Балъкъэрым хьэщIэхэм щыкIэлъызэрахьэ хабзэхэр.
«Уи лъэпкъым къыдекIуэкI хабзэхэм уригушхуэрэ» упщIэм и жэуапу 83-м жаIащ «хуабжьу срогушхуэ», 29-м — «пщIэ хузощI».
ЗэупщIахэм я нэхъыбэм я унагъуэхэм щыхущIокъу хабзэр яхъумэным. Процент 40-м къызэралъытэмкIэ, хабзэфIхэр, сыт хуэдэ идеологиеми жылагъуэм зэман-зэман- кIэ къыхыхьэнкIэ хъуну Iуэхухэми пхыкIыфынущ, уеблэмэ лъэпкъыр къихъумэнущ.
Тхылъым теухуа упщIэм кърата жэуапым тепщIыхьмэ, куэд дехьэх лъэпкъым и тхыдэми, хабзэхэми, хуейщ абыхэм зыщагъэгъуэзэну. КъытщIэхъуэ щIэблэр хуэныкъуэщ нэгъуэщI литературэми — лъагъуныгъэм, пэжыгъэм, пщIэ зэхуэщIыным теухуам. Нэхъыбэм гупыж ящIащ и лъэпкъым ижь-ижьыж лъандэрэ къыдекIуэкI хабзэр, и тхыдэр нэхъ хэкъузауэ зрагъэщIэну. Дыджэш Лидэ къызэрилъытэмкIэ, Налшык къалэ и библиотекэ нэхъыщхьэм, школхэм куэд яхуэщIэнущ абы теухуауэ.
— Ижь-ижьыж лъандэ- рэ къекIуэкI хабзэхэр иджырей зэманым пхъумэныр гугъущ, унагъуэшхуэхэр, дадэхэмрэ нанэхэмрэ я къуэрылъху-пхъурылъхухэр щагъасэхэр мащIэ дыдэщи. ЛIэщIыгъуэ блэкIахэми адэ-анэр лэжьыгъэм пэрытащ, сабийхэр зыгъасэр нэ-хъыжьхэрт. Иджы унагъуэщIэхэр адэ-анэхэм ябгъэдэмысу щхьэхуэу мэпсэу, аращи, щIэблэр пэIэщIэ мэхъу лъэпкъхэм къадекIуэкI хабзэхэм. Къыхэдгъэщынщи, нэхъыжьхэмрэ щIэблэхэмрэ я зэпыщIэныгъэр махэ мэхъу, щIэблэ, гъуазэ ямыIэу къонэ, — жиIащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, гуманитар къэхутэныгъэмкIэ Къэбэрдей-Балъкъэр институтым адыгэ литературэмкIэ и секторым и щIэныгъэ лэжьакIуэ нэхъыщхьэ ХьэкIуащэ Мадинэ. Абы къыхилъхьащ лъэпкъ хабзэр школхэмрэ еджапIэ нэхъыщхьэхэмрэ щат дерсхэм хэгъэхьэным и Iуэху зэрахуэну. Апхуэдэуи къыхигъэщащ школхэм, колледжэхэм, еджапIэ нэхъыщхьэхэм щIэныгъэлIхэмрэ щэнхабзэм и IэщIагъэлIхэмрэ щIэх-щIэхыурэ ирагъэблэгъэн зэрыхуейр къытщIэхъуэ щIэблэм я гупсысэкIэм зрагъэужьын папщIэ. И лъэпкъым и щэнхабзэр фIыуэ ялъагъуныр, яхэлъхьэныр къыщыщIэдзэн хуейщ сабий гъэсапIэхэм.
Курыт еджапIэ №12-м хыхьэ сабий сад №5-м и унафэщI Азычэ Лидэ жиIащ лъэпкъхэм я хабзэм хащIыкIыу сабийр гъэсэным мыхьэнэшхуэ зэриIэм тращIыхьу, я гъэсэн адыгэхэм усэхэр балъкъэрыбзэкIэ, балъкъэрхэм — адыгэбзэкIэ, урысхэм бзитIымкIи зэрырагъащIэр.
«Лига новое лицо» щэнхабзэ центрым и унафэщI Соломоновэ Татьянэ тепсэлъыхьащ бзиплI зыIурылъ, сабийхэр къыщыхъу интернациональнэ унагъуэхэм.
Сабийхэм эстетикэ гъэсэныгъэ яхэлъхьэнымкIэ Къэзанокъуэ Жэбагъы и цIэр зезыхьэ IуэхущIапIэм и унафэщI Къуныжь Айшэт къызэхуэсахэр щыгъуазэ ищIащ щIэблэр пасэрей IэщIагъэхэм зэрыхуагъасэм, театрым, уэрэд жыIэным щыхурагъаджэ гупжьейхэм зэрыхэтым, Кавказым щызекIуэ хабзэхэр зэрырагъащIэм.
— «Сэ фэ фыкъэзгъэщIащ лъэпкъ зэмылIэужьыгъуэу, зыр адрейм къищIэн папщIэ», — жиIащ Тхьэш хуэм, — ягу къигъэкIыжащ къызэхуэсахэм КъБР-м и муслъымэнхэм я дин IуэхущIапIэм и унафэщIым и дэIэпыкъуэгъу Амщыкъуэ Анжелэ. Ар тепсэлъыхьащ Москва къыщыхалъхьа «Мусульмане, которыми гордится Россия» проектым ипкъ иткIэ Нэгумэ Шорэ теухуа документальнэ фильм зэрытрахынум.
Налшык къалэ щIыпIэ администрацэм щэнхабзэмкIэ и управленэм и унафэщI Токъуий Мадинэ къытеувыIащ щэнхабзэмкIэ IуэхущIапIэхэм сабийхэм зэращыдэлажьэм.
Къызэхуэсахэм фIыщIэ хуащIащ КъБКъУ-м и медицинэ колледжым и унафэщI Пщыбий Светланэ, а еджапIэм гъэсэныгъэ лэжьыгъэ купщIафIэ зэрыщрагъэкIуэкIым папщIэ.
Къэбэрдей-Балъкъэрым ижь-ижьыж лъандэрэ щыпсэу лъэпкъхэм къадекIуэкI хабзэм теухуа литературэ-макъамэ теплъэгъуэхэр къызэхуэсахэм ирагъэлъэгъуащ къалэм и сабий сад №5-м, №71-м я гъэсэн цIыкIухэм. Абыхэм яхэтащ артист ныбжьыщIэхэм я адэ-анэхэри.
ЗэIущIэм къыщыхалъхьа жэрдэмхэр къызэщIакъуэжу республикэм и унафэщIхэмрэ Налшык къалэ округым и Iуэху- щIапIэхэмрэ Iэрагъэхьэну зэгурыIуащ.
УЭРДОКЪУЭ Женя.
Сурэтхэр Холлаевэ Любэ трихащ.
