Адыгэ лъэпкъым хьэлэлу хуэлэжьа Елбэд Хьэсэн
«Си псалъэр зыхуэгъэзар фэращ, си ныбжьэгъухэ, сыкъэзылъхуа си лъэпкъ!
Си гъащIэ псор, си хъуэпсапIэри си къарури, псэемыблэжу зэстар фэращ. Сэ илъэс 80 къэзгъэщIамэ, ар къыщIэзгъэщIари фэ сывигъусэт, фэ сыфхуэпсэурт, фигухэм сагъэхуабэрти аращ. Иджы… сызыщыгугъыр зыщ — адыгэлIт къысхужыфIэнырщ; сигу къеуэми, къеуэр — дунейм сехыжа нэужь, фэ сыфхуэлэжьэну, къулыкъу фхуэсщIэну зэрыслъэмыкIыжынуращ. Насыпышхуэ къыслъысауэ къызолъытэ бгырысхэм тхыбзэ яIэу си нэкIэ зэрыслъэгъуар — илъэс къиин IэджэкIэ сыщIэбэнат сэ абы!» — гумрэ псэмрэ къабгъэдэкI а псалъэхэмкIэ фIыщэу илъагъу и лъэпкъым дунейм ехыжыным куэд имыIэжу зыхуигъэзауэ щытащ адыгэ узэщIакIуэ Iущ, еджагъэшхуэ, тхакIуэ, усакIуэ хьэлэмэт, хэкупсэ нэсу псэуа Елбэд Хьэсэн Увжыкъуэ и къуэм (1886 — 1967). Адыгэ махуэгъэпсым зи цIэр къыщыхэгъэбелджылыкIа лъэпкъ еджагъэшхуэр къызэралъхурэ иджыблагъэ илъэси 135-рэ ирикъуащ.
Уэсяту къэплъытэ хъунущ Елбэдым къызыхэкIа и лъэпкъым иужьрейуэ жриIэжа а псалъэхэр. А зыхуэгъэзэныгъэмкIэ къызэIухащ Хьэсэн и тхыгъэ къыхэхахэр щызэхуэхьэсауэ 1993 гъэм дунейм къытехьауэ щыта тхылъ купщIафIэр. «Гукъинэж» фIэщыгъэр зиIэ а къыдэкIыгъуэр зэхэзылъхьэу традзэнми хуэзыгъэхьэзырар, апхуэдэуи абы пэублэ псалъэ хуэзытхар Елбэдым и гъукIэгъэсэну зызылъытэжу щыта, лъэпкъ щIэныгъэлI икIи къэхутакIуэ цIэрыIуэ Нало Заурт. А тхылъым Налом къыщызэщIикъуэжащ Елбэдым теухуауэ щыIэ тхыгъэхэм я нэхъыбапIэр.
ГъащIэ кIыхь икIи купщIафIэ къипсэуащ Елбэд Хьэсэн. Ар 1886 гъэм къыщалъхуащ Тыжьей (Бахъсэн щIыналъэм хыхьэ Кыщпэк) къуажэм дэса адыгэ унагъуэм. Хьэсэн и адэ Увжыкъуэ дин щIэныгъэ зыбгъэдэлъа цIыхут. Адэ Iущым и къуэ нэхъыжьитIыр хьэрыпыбзэм хуригъэджат, нэхъыщIэ Хьэсэни абы хуиущийрт. АрщхьэкIэ ар нэсу бзэм хуригъэджэну хунэмысу, Увжыкъуэ дунейм ехыжащ, къуэ кIасэми щIэныгъэ ирагъэгъуэтыну нэхъыжьхэм уэсят къахуищIри. Адэм и уэсятым тету, Хьэсэн иратащ Дыгулыбгъуей дэта мыдрисэм. Абы щызригъэгъуэта щIэныгъэм иужькIэ щыпищащ Дагъыстэным и дин еджапIэхэм. Хьэсэн и зыужьыныгъэм ахэр лъабжьэ хуэхъуами, Налом зэритхымкIэ, абы щIэныгъэ куу щызригъэгъуэтари зэфIэкI лъагэ-хэр къыщызэкъуихари еджагъэшхуэхэу Цагъуэ Нурийрэ Дым Iэдэм-рэ ядэлажьэу щIидза нэужьщ. Ар зэманкIэ зыхуэзэр совет лъэхъэнэращ. Хьэсэн бгъэдэлъа щIэныгъэ куур езым и акъылрэ ерыщагъкIэ зригъэгъуэтауэ щытащ, армыхъумэ, зэращI хабзэм хуэдэу, егъэджакIуэ хэхахэм я дежи кIуакъым, дерс купщIафIэхэми зым и дежи щедэIуакъым. ИужькIэ бзэ щIэныгъэлI IэкIуэлъакIуэ къызыхэкIа Елбэдыр абыкIэ къащхьэщокI адрей еджагъэшхуэ куэдым.
Ди щIыналъэм совет властыр щагъэувын ипэ къихуэу, Елбэдыр щылэжьат Бахъсэн дэта мыдри-сэм, ныбжьыщIэхэм хьэрыпыбзэ яригъэджу. 1916 гъэм абы жэрдэм ищIащ адыгэбзэр джынымкIэ гупжьей къызэIуихыну. А мурадыр и гъуэгугъэлъагъуэу, Цагъуэ Нурий бзэмрэ тхыдэмрэ ятеухуауэ кърита тхыгъэхэр и Iэдэжу, Хьэсэн иублащ анэдэлъхубзэмрэ лъэпкъ тхыдэмрэ ныбжьыщIэхэм яригъэджын Iуэхушхуэр. Абдежым къыщыщIидзэри, Елбэдыр илъэс 50-м щIигъукIэ елэжьащ а унэтIыныгъэм. Абы и гуащIэ куэд хилъхьащ лъэпкъым бгъэдэлъ щIэныгъэм зегъэубгъуным, адыгэ тхыбзэм зегъэужьыным, бзэм и хабзэхэм хэлъ Iуэху зэхэмыбзхэр гъэтэмэмыжыным, курыт школхэм анэдэлъхубзэр зэрыщрагъэдж тхылъхэр егъэфIэкIуэным, бзэм епха нэгъуэщI Iуэхухэри зэпэщ щIыным.
Егъэджэныгъэ лэжьыгъэм къыщыдэхуэ зэманым щIалэ жыджэрыр хунэсырт ди щIыналъэм щекIуэкI жылагъуэ Iуэхухэми хэтыну. НэхъапэIуэкIэ, 1913 гъэм, Дзэлыкъуэ къыщыхъуауэ щыта зэрыхьзэрийми хэтат ар цIыхубэр захуагъэм къыхуриджэу. Даутокъуэ-Серебряков и дзэр ди щIыналъэм щыщызэуами, Елбэдыр апхуэдэ дыдэуи япэщIэувауэ щытащ зэхъуэкIыныгъэщIэхэм я бийуэ къэувхэм. Налшык къалэм 1918 гъэм щызэхуашэсауэ щыта цIыхубэ съездым, апхуэдэуи Тэрч щIыналъэм къедзылIа жылагъуэхэм я лIыкIуэхэр кърихьэлIэу Владикавказ 1920 гъэм щекIуэкIа зэхуэс инми я лэжьыгъэхэм жыджэру хэтахэм ящыщащ Хьэсэн. Апхуэдэущ хэкупсэ нэсу зи гъащIэр зыхьа Елбэдыр дунейм зэрытетар: и пщэрылъ къалэнхэри жылагъуэ Iуэхухэри къызэхуэтыншэу, гудзакъэ хэлъу дапщэщи зэдихьу.
Совет псэукIэ хабзэм и лъабжьэхэр ди щIыналъэм щагъэтIылъу динымрэ цIыхубэ егъэджэныгъэмрэ зэпэIэщIэ ящIа нэужь, Елбэд Хьэсэн яхэтащ апхуэдэ Iуэху бгъэдыхьэкIэр ди хэкум япэу щызэтезыублахэм. НэхъапэIуэкIи апхуэдэ еплъыкIэт абы армырами и лэжьыгъэм тегъэщIапIэ хуищIари, егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ Iуэхур къэралым иригъэкIуэкI политикэм и зы Iыхьэ щыхъум, зи лъэпкъыр фIыуэ зылъагъу, абы и къэкIуэнур дахэ зэрыхъуным зи гупсысэри IуэхущIафэри хуэунэтIа Елбэдыр нэхъ жыджэрыжу иужь ихьащ IэнатIэм хуиIэ хъуэпсапIэхэр нахуапIэ щIыным. Пэжу жыпIэнумэ, а лъэхъэнэм егъэджакIуэу улэжьэну хуабжьу гугъут, сыту жыпIэмэ цIыхубэм къащыхъурт жылэхэм къыщызэIуах школхэм уи быныр екIуалIэмэ, ар якIэщIашу, гъащIэм хуаIэ гупсысэхэр зэхъуэкIа хъууэ, абы зэраныгъэ куэд лъэпкъым къыхуихьыну. Языныкъуэхэми къалъытэрт егъэджэныгъэр лъэпкъышхуэм я бзэмкIэ егъэкIуэкIыпхъэу, ди алыфбейр зытет графикэм къытешауэ щIэблэр диным пэIэщIэ щIын папщIэ. ЗэхъуэкIыныгъэхэр нобэм къыздэсым щыкуэд егъэджэныгъэ IэнатIэм и лъабжьэр щагъэтIылъ зэманти, «Iуэху мыублэм хэс блэр» сыт хуэдэми зыми ищIэртэкъым. Абыи лэжьыгъэр лъэпощхьэпоуншэ ищIыртэкъым.
Дауэ хъуми, сыт хуэдэ гугъуехьхэр Iуэхум хэлъами, хэкупсэ нэсхэм лIыгъэщIапIэ яхуэхъуа а IэнатIэм и зыужьыныгъэм зэфIэкIыу яIэр ирахьэлIащ лъэхъэнэм и цIыху пажэхэм. Елбэд Хьэсэн хуэдэу псэемыблэжу Iуэхум хэтащ адыгэлI пэрытхэу Цагъуэ Нурий, ЩоджэнцIыкIу Алий, Борыкъуей ТIутIэ сымэ, нэгъуэщIхэри. Къалэмыр тхылъым дэщIыгъуу зи Iэдэж а хэкупсэхэм ялъэкI псори ящIащ адыгэ лъэп-къыр щIэныгъэм и нурым хашэнымкIэ. ДощIэ абыхэм IэщэкIэ къащыпэщIэти, я гъащIэр къыщызэпауди, ерагъыу къызэрагъэпэща еджапIэ пэш закъуэхэр тхылъхэри щIэлъу щагъэс къэхъуу зэрыщытар, ди жагъуэ зэрыхъущи. «Си псэр нэхъапэщ», — жамыIэу Хьэсэн сымэ хуэдэхэр хьэлэлу хуэлэжьащ цIыхубэр кIыфIыгъэм къыхэшын Iуэхушхуэм. Аращ абыхэм я егъэджакIуэхэм лIыхъужькIэ уеджэми къыщIезэгъыр.
КъызэIуиха школым и унафэщIу, апхуэдэуи егъэджакIуэу зэрыщытым къыдэкIуэу, Елбэдыр жыджэру хэтт щалъхуа жылэми зыщыщ Бахъсэн щIыналъэми щекIуэкI Iуэху куэдым. ЩIэныгъэфI зыбгъэдэлъ хэкупсэр къуажэм къыщызэрагъэпэщ комиссэ зэмылIэужьыгъуэ зыбжанэм я пашэт, гъунэгъу жылэхэм къыщызэIуах ликбез пунктхэм я чэнджэщэгъут, уеблэмэ Елбэдырат къуажэм абы щыгъуэ къыщызэрагъэпэща бзылъхугъэ зэгухьэныгъэм и Iуэхур зэзыгъэуIуари. Апхуэдэу, къру пашэм ещхьу, Тыжьей лэжьыгъэу дэлъым я нэхъыбэм и къызэгъэпэщакIуэт Елбэд Хьэсэн. Абы щыгъуэми куэдрэ къэхъурт абы и лэжьыгъэм улахуэ гуэри къыщыпэмыкIуэ, пщIэншэу щызэфIих. АрщхьэкIэ гу къабзэрэ псэ хуабэрэ зиIэ адыгэлIым и деж-кIэ нэхъапэр езым и щхьэ Iуэхур аратэкъым, атIэ щIыналъэм социальнэ, щэнхабзэ, щIэныгъэ зыужьыныгъэхэр къыхуэзыхьыну зэхъуэкIыныгъэфIхэр къызэрыкI лэжьыгъэ щхьэпэхэр гъэзэщIэнырат.
ЛIэщIыгъуэ блэкIам и 30 гъэхэм я пэщIэдзэм нэс апхуэдэу Елбэд Хьэсэн егъэджакIуэу щылэжьащ я жылэм къыщызэригъэпэща школым. КъыкIэлъыкIуэ илъэси 10-м къриубыдэу ар Псыхуабэрэ Налшыкрэ щыIащ, егъэджэныгъэм епха лэжьыгъэ зэмылIэужьыгъуэхэр зэфIигъэкIыу, къулыкъу зэмыщхьэхэр зэрихьэу. 1939 гъэм Хьэсэн ирагъэблэгъащ Къэбэрдей-Балъкъэр пединститутым къэбэрдеибзэмрэ литературэмкIэ и къудамэм къыщызэIуахауэ егъэджакIуэхэм я щIэныгъэм щыхагъахъуэ IэнатIэм и тхьэмадэу. Апхуэдэу Елбэдыр хыхьащ щIэныгъэ-къэхутэныгъэ лэжьыгъэм.
Хэку зауэшхуэм и лъэхъэнэм Хьэсэн зэпигъэуакъым иригъэкIуэкI лэжьыгъэхэр, ахэр нэхъ кIащхъэ ищIами. Бийр ди щIыналъэм ирахужу, школхэм лэжьэн щIадзэжа нэужь, ар и къалэнхэм пэрыувэжащ къаруущIэ хэлъу. 1944 гъэм Хьэсэн ирагъэблэгъащ Къэбэрдей щIэныгъэ-къэхутакIуэ институтым икIи абы къэбэрдеибзэмкIэ и къудамэм и пашэу ягъэуващ. А гъэм къыщыщIэдзауэ илъэс 15-кIэ, пенсэм кIуэхукIэ, а къулыкъум пэрытащ Елбэдыр.
Адыгэбзэм и хабзэхэр зэтегъэувэным, ар къабзэу, шэрыуэу Iуным, къытщIэхъуэ щIэблэм анэбзэм и IэфIагъыр зыхащIэу псэуным лэжьыгъэшхуэ ирихьэлIащ Елбэдым. Ар щIэх-щIэхыурэ къыщыпсалъэрт бзэмрэ литературэмрэ ятеухуауэ екIуэкI щIыналъэпсо конференцхэм, нэгъуэщI зэхыхьэхэм, и Iуэху еплъыкIэхэр абыхэм я утыку къыщиIуатэу. Лъэпкъ литературэм япэ лъэбакъуэхэр а зэманым хэзычэ тхакIуэ ныбжьыщIэхэм я къалэмыпэм къыпыкI тхыгъэхэм хэт псалъэ зэпхахэр, жыIэгъуэ щхьэхуэхэр щапхъэу къихьурэ, Елбэдым бзэм и лэжьакIуэхэр къыхуриджэрт адыгэбзэм и къабзагъым, грамматикэм и хабзэхэр ягъэзэщIэным гулъытэ хэха хуащIыным. ЖыпIэнурамэ, тхакIуэ, усакIуэ ныбжьыщIэхэр щIэдэIурт бзэ щIэныгъэлIым, узэщIакIуэм и псалъэм.
Езыр тхакIуэ цIэрыIуэу щымытами, Елбэдым бгъэдэлът апхуэдэ зэфIэкIи. Абы и къалэмыпэм къыпыкIащ сабий щэнгъасэ Iуэтэж кIэщIхэр. Языныкъуэхэм деж Елбэдым къигъэсэбэпырт хамэ лъэпкъхэм яIэ тхыгъэ кIэщIхэри ахэр ди лъэпкъ щэнхабзэм хуигъэкIуэжырт, сабийхэм нэхъыфIу къагурыIуэн папщIэ. Абы и щапхъэщ Хьэсэн Крыловым и басняхэр и лъабжьэу адыгэбзэкIэ зэхигъэу-вэу щыта Iуэтэж цIыкIухэр. УщиякIуэ-узэщIакIуэ Iэзэм бгъэдэлъа апхуэдэ зэфIэкIыр лэжьыгъэм къыщагъэсэбэпырт икIи сэбэп яхуэхъурт егъэджакIуэхэми гъэсакIуэхэми.
Егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ лэжьыгъэ инхэм къадэкIуэу, Елбэд Хьэсэн сыт хуэдэ зэмани иригъэкIуэкIащ адыгэбзэр зэрегъэджыпхъэ методикэм и щIэныгъэ-къэхутэныгъэхэр. Апхуэдэхэм халъытэ Цагъуэ Нурийрэ ЩоджэнцIыкIу Алийрэ ядитха зэреджэ тхылъыр. Абы мыхьэнэшхуэ иIащ а зэманым, сыту жыпIэмэ бзэр зэрегъэджыпхъэмкIэ узэрыгъуэзэн тхылъ гуэри чэнджэщ лъэпкъи иджыри куэду щыIэтэкъыми. «Артель» фIэщыгъэ зиIа а тхылъым къыкIэлъыкIуащ нэгъуэщIхэри. Псори зэхэту къапщтэмэ, Елбэд Хьэсэн и къалэмыпэм къыпыкIащ зэреджэ тхылъу 13, абыхэм яхэткъым Iэрытхыу къэнахэри псалъалъэхэм я Iыхьэ зэмылIэужьыгъуэу ар зэлэжьахэри (апхуэдэ лэжьыгъэ щхьэпэхэри 70-м щIегъу).
IэнатIэм хуищIа апхуэдэ хэлъхьэныгъэ иныр къалъытэри, Елбэд Хьэсэн къыфIащауэ щытащ «КъБАССР-м егъэджэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ», «КъБАССР-м щIэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ» цIэ лъапIэхэр. КъинэмыщIауэ, еджагъэшхуэм, лъэпкъ узэщIакIуэм къыхуагъэфэщащ «щIыхьым и дамыгъэ», «гуащIэдэкIым и Бэракъ Плъыжь» орденхэр, «Псэ хьэлэл лэжьыгъэм папщIэ» медалыр, нэгъуэщI дамыгъэхэр, щIыхь, фIыщIэ тхылъхэр.
Зэрихабзэу, Елбэд Хьэсэн сыт хуэдэ лъэхъэни хэтащ жылагъуэ лэжьыгъэ зэмылIэужьыгъуэхэм. Дзыхь къыхуащIу, ар мызэ-мытIэу хахащ КъБАССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и цIыхубэ депутату. Апхуэдэ пщIэ лъагэхэр, гулъытэ нэс-хэр Хьэсэн къилэжьащ зыпэрыт IэнатIэм щызыхищIэ жэуаплыныгъэмкIэ, жылагъуэ Iуэхухэм яхуиIэ гудзакъэмкIэ.
Зи анэдэлъхубзэм лъагъуныгъэ мыкIуэщI хузиIэу зи гъащIэр зыхьа Елбэд Хьэсэн лэжьыгъэшхуэ зэфIигъэкIащ адыгэ IуэрыIуатэр зэхуэхьэсыжынымкIи. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, IуэрыIуатэр лъэпкъым зэрызэрихьэр, хъума зэрыхъур вариант зэмылIэужьыгъуэхэм итущ. Елбэдым зэхуихьэсыжри итхыжауэ щытащ нарт пшыналъэхэм я вариант зыбжанэ. Апхуэдэхэщ, къапщтэмэ, «Нарт Сосрыкъуэ», «Нарт Батрэз», нэгъуэщIхэри. ЩIэныгъэлIхэми къэхутакIуэхэми хьэлэмэту икIи купщIафIэу къалъытащ абы итхыжа таурыхъхэмрэ хъыбарыжьхэмрэ. КъинэмыщIауэ, Елбэдым Шортэн Аскэрбийрэ ЩоджэнцIыкIу Iэдэмрэ я гъусэу игъэхьэзырат икIи 1948 гъэм къыдигъэкIауэ щытащ «Къэбэрдей уэрэдхэмрэ псалъэжьхэмрэ» тхылъ гъэщIэгъуэныр. Апхуэдэу щIэныгъэ дунейм гулъытэшхуэ щыхуащIащ Елбэд Хьэсэн ЩоджэнцIыкIу Iэдэмрэ профессор цIэрыIуэ Яковлев Николайрэ щIыгъуу зэфIиха лэжьыгъэшхуэм: къэбэрдей псалъэжьхэр алфавиткIэ зэкIэлъихьри, урысыбзэкIи зэридзэкIыжауэ щытащ. Ахэр Къэбэрдей щIэныгъэ-къэхутакIуэ институтым къыдигъэкI «Учёные записки»-м ихуащ. А псори ди тегъэщIапIэу жытIэ хъунущ бзэщIэныгъэлI Iэзэу зэрыщытам къыдэкIуэу, Елбэд Хьэсэн IуэрыIуатэдж гумызагъэуи лъэпкъым дызэриIар.
Лъэпкъ еджагъэшхуэм и къалэмыпэм къыпыкIа лэжьыгъэ хьэлэмэтхэм ящыщщ «Гум къэкIыжхэр» мемуар тхыгъэшхуэр. И зэхэлъыкIэкIи, и ухуэкIэкIи гъэщIэгъуэну икIи купщIафIэу щыт а тхыгъэм Елбэд Хьэсэн къыщиIуэтэжащ и сабиигъуэм къыщыщIэдзауэ и гъащIэ псор къызэрекIуэкIар. Роман дахэм ещхьу къеджэгъуафIэу, узыIэпызышэу щыт, щIэныгъэ лэжьыгъэм хуэдэу купщIэшхуэ зиIэ а тхылъым хуэдэ Елбэдым ар итхын ипэ димыIауэ жаIэ щIэныгъэлIхэм. Ар ещхьщ нэхъ иужьыIуэкIэ дунейм къытехьауэ щыта, КIыщокъуэ Алим и «Бгыщхьэ хужьым укъеплъыхмэ» романым. Елбэдым и гъащIэмрэ и лэжьыгъэмрэ куууэ зыджа Нало Заур зэритхауэ щытамкIэ, литературэджхэми тхыдэджхэми яфIэхьэлэмэт Iуэхугъуэ куэд къыщаугъуеящ а тхыгъэшхуэм. Абы итщ Хьэсэн и къалэмыпэм къыпыкIа усэхэр, щIэныгъэ статьяхэр, поэмэ цIыкIухэр, нэгъуэщIхэри. Апхуэдэу, къапщтэмэ, тхылъым къыхощыж адыгэхэм нэхъапэм я псэукIар, диIа еджапIэхэм (мыдрисэхэм) щызекIуэу щыта хабзэхэмрэ Iуэху бгъэдыхьэкIэхэмрэ, адыгэ тхыбзэмрэ литературэмрэ зэрызиужьа щIыкIэхэр ди щIыналъэм тхыдэ мыхьэнэ зиIэ Iуэхугъуэхэр зэрыщекIуэкIам я хъыбархэр. А Iуэхугъуэ псоми щыгъуазэ дызэрыхуэхъур езы Елбэд Хьэсэн и гъащIэм дыкIуэцIрыплъурэщ.
Къэбэрдейм и узэщIакIуэ щэджащэр 1967 гъэм и фокIадэм дунейм ехыжащ, къыщалъхуа и къуажэм яшэжри, пщIэ хуащIу абы щыщIалъхьэжащ. И кIэм нитхысыну зыхунэмысу Нало Заур и фIыгъэкIэ иужькIэ къыдэкIа «Гум къэкIыжхэр» тхылъым итщ иужьрейуэ Елбэдым лъэпкъым зэрызыхуигъэзэжар. Ди тхыгъэм и пэщIэдзэм къыщытхьа а псалъэхэм мыпхуэдэхэр къакIэлъокIуэ: «…Сэ сыфхокIыжыр, си гуащIэ мащIэмкIэ злэжьа тIэкIури къыфхузогъанэ. Псоми берычэт бесын вжызоIэ, си илъэс 80-р насыпыфIэу къызэрызгъэщIам щхьэкIэ! Узыншэу фыщыт, цIыхухэ! Узыншэу, щIэныгъэм дамэ зытригъэкIа, си псэм хуэдэ си лъэпкъ дахэ!»
Апхуэдэу псэ къабзэу зи лъэпкъым, зи анэдэлъхубзэм, цIыхухэм яхущыта, лъэкI псори адыгэхэм я зыужьыныгъэмрэ зыузэщIыныгъэмрэ тыхь хуэзыщIа Елбэд Хьэ-сэн Увжыкъуэ и къуэр, узэщIакIуэ цIэрыIуэр, еджагъэшхуэр, къэхутакIуэ емызэшыр, щIэныгъэ лэжьакIуэ IэкIуэлъакIуэр, зытелэжьахэр IэщIыб дымыщI хъугъуэфIыгъуэу дрыреIэ куэдрэ. Елбэдым и гъащIэ купщIафIэри хэкупсэ нэ- сым, къызыхэкIа лъэпкъым хуищIэфынум и щапхъэ ирехъу.
ЖЫЛАСЭ Маритэ.
