Мы махуэхэм
Дыгъэгъазэм и 22, щэбэт
Энергетикым и махуэщ
Урысей Федерацэм и Пенсэ фондыр (1990 гъэм) къыщызэрагъэпэща махуэщ
Украинэм и дипломатие къулыкъум и лэжьакIуэхэм я махуэщ
1790 гъэм Суворов Александр зи пашэ урысыдзэм Измаил тырку быдапIэр къищтащ. Уэсмэн пащтыхьыгъуэмрэ Урысеймрэ Яссы къалэм (а зэманым Молдавием щыщу щытащ, иджы Румынием хохьэ) 1791 гъэм дыгъэгъазэм и 29-м щызэращIылIауэ щыта зэгурыIуэныгъэм ипкъ иткIэ быдапIэр Тыркум иратыжауэ щытащ.
1857 гъэм Урысей империем и Пощт департаментым унафэ къищтащ япэ пощт маркэхэр къэралым къыщагъэсэбэпыным теухуауэ. Япэ урысейпсо пощт маркэм щаитI и уасэт, и тиражыр мелуанищ хъурт.
1920 гъэм Советхэм я VIII съездым къыщащтащ Урысейр электрификацэ щIыным теухуа къэрал планыр (ГОЭЛРО).
1938 гъэм Африкэм и ипщэ щIы-пIэм къыщаубыдауэ щытащ дунейм щынэхъ жьы дыдэу къалъытэ латимериер, метррэ ныкъуэрэ зи кIыхьагъ бдзэжьей дыжьыныфэ-щхъуафэр.
1965 гъэм Сингапурыр республикэхъуащ.
2001 гъэм Налшык къыщызэIуахащ Къэрал киноконцерт гъэлъэгъуапIэ.
2005 гъэм Москва щызэхэтащ Урысейм и Юристхэм я зэгухьэныгъэр къыщызэрагъэпэща зэIущIэ.
Италием щыщ, дуней псом щыцIэрыIуэ композитор Пуччини Джакомо къызэралъхурэ илъэси 160-рэ ирокъу.
Совет тхакIуэ, сценарист, сабийхэм папщIэ тхылъ куэд къыдэзыгъэкIа Успенский Эдуард и ныбжьыр илъэс 81-рэ ирокъу.
Гу дохутыр цIэрыIуэ, медицинэ щIэныгъэхэм я доктор, РАН-ми РАНМ-ми я академик, УФ-м щIэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, Урысей Федерацэм и Къэрал саугъэтыр зыхуагъэфэща Бокерие Лео и ныбжьыр илъэс 79-рэ ирокъу.
Дунейм и щытыкIэнур
«pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык пшэр техьэ-текIыу щыщытынущ. Махуэм хуабэр градуси 2 — 4, жэщым щIыIэр 1 градус щыхъунущ.
Дыгъэгъазэм и 23, тхьэмахуэ
УФ-м Экологие, технологие, атом кIэлъыплъыныгъэмкIэ и къулыкъум (Ростехнадзор) и махуэщ
Урысейм и Дзэ-Хьэуа Къарухэм гъуэгуанэ кIыхь зэпызычыф я авиацэм и махуэщ
1905 гъэм Тэрч областым зауэ щытыкIэ щагъэувауэ щытащ.
1917 гъэм Урысейм махуэ къэс къыщыдэкI, къэралым «щынэхъыжь» дыдэ «Гудок» газетым и япэ номерыр дунейм къытехьащ.
1943 гъэм Днепр псым папщIэ советыдзэм иригъэкIуэкIа зауэр иухащ. Ар 1943 гъэм и шыщхьэуIум и 26-м къыщыщIэдзауэ дыгъэгъазэм и 23 пщIондэ екIуэкIащ.
1947 гъэм США-м щыщ физикхэу Шокли Уильям, Бардин Джон, Браттейн Уолтер сымэ утыку кърахьащ я IэдакъэщIэкIыр — дунейм щыяпэ транзисторыр.
1947 гъэм СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым унафэ ищIащ ИлъэсыщIэр къыщихьэ щIышылэм и 1-р гъэ къэс гъэлъэпIэным икIи ар мылэжьэгъуэ махуэу гъэувыным теухуауэ.
1986 гъэм академик, Нобель и саугъэтым и лауреат Сахаров Андрей Москва къигъэзэжыну хуит ящIащ. Дызэрыщыгъуазэщи, 1980 гъэм щIышылэм и 22-м абырэ и щхьэгъусэ Боннэр Еленэрэ яубыдри, Горький къалэм ягъэIэпхъуауэ щытащ, зыми пыщIэныгъэ хуаIэну хуимыту. Ар къызыхэкIар советыдзэхэр Афганистаным зэрырашар имыдэу къызэрыуварт, ар къуаншагъэшхуэу къызэрилъытэм теухуауэ СССР-м и унафэщIхэм мызэ-мытIэу зэрызахуигъэзарт.
Урысей император, къэрал унафэр илъэс 24-кIэ зыIэщIэлъа Романов Александр I къызэралъхурэ илъэс 241-рэ ирокъу.
Урыс сурэтыщI цIэрыIуэ Брюллов Карл къызэралъхурэ илъэс 219-рэ ирокъу.
Совет режиссёр, театр лэжьакIуэ, тхакIуэ, драматург, СССР-м и цIыхубэ артист Немирович-Данченкэ Владимир къызэралъхурэ илъэси 160-рэ ирокъу.
Иорданием щыщ дохутыр, дипломат, адыгэ лъэпкъым и блэкIар джыным хэлъхьэныгъэшхуэ хуэзыщIа, тхылъ зыбжанэ къыдэзыгъэкIа Хьэбжокъуэ Шэукэт къызэралъхурэ илъэси 113-рэ ирокъу.
Театрымрэ киномрэ я актёр, режиссёр, СССР-м и цIыхубэ артист Дуров Лев къызэралъхурэ илъэс 87-рэ ирокъу.
Японием и император Акихито и ныбжьыр илъэс 85-рэ ирокъу.
Совет актрисэ, РСФСР-м и цIыхубэ артисткэ Фатеевэ Наталье и ныбжьыр илъэс 84-рэ ирокъу.
Урыс тхакIуэ, тхыдэдж, «Звезда» журналым и редактор нэхъыщхьэ, ЩIДАА-м и академик Гордин Яков и ныбжьыр илъэс 83-рэ ирокъу.
Адыгэ Республикэм щIыхь зиIэ и журналист ЖьакIэмыкъуэ Iэминат къыщалъхуа махуэщ.
Тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, АКъУ-м и профессор Азэщокъуэ Геннадий и ныбжьыр илъэс 58-рэ ирокъу.
Дунейм и щытыкIэнур
«pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык пшэр техьэ-текIыу щыщытынущ. Махуэм хуабэр градус 1 — 4, жэщым щIыIэр градуси 2 — 1 щыхъунущ.
Дыгъэгъазэм и 24, блыщхьэ
Урысейм и Дзэ щIыхьым и махуэщ — Измаил тырку быдапIэр къыщащта (1790 гъэм) махуэщ
Башкортостан Республикэм и Конституцэм и махуэщ
1801 гъэм Инджылызым щыщ Камборн къалэ цIыкIум щыпсэу механик-конструктор Тревитик Ричард игъэлъэгъуащ езым зэпкърилъхьа, бахъэкIэ лажьэ япэ автомобилыр.
1979 гъэм советыдзэхэр Афганистаным ихьащ.
1982 гъэм Киев и уэгум япэу ихьащ Ан-124 «Руслан» дзэ-транспорт кхъухьлъатэщIэр.
1990 гъэм РСФСР-м къыщащтащ «Мылъкум теухуауэ» законыр. Совет къэралыгъуэм щыяпэу абы къилъытащ дэтхэнэ цIыхуми езым и мылъку иIэну зэрыхуитыр.
1991 гъэм Правительствэ связымрэ информацэмкIэ Федеральнэ агентствэр (ФАПСИ) къызэрагъэпэщащ.
Уэсмэн пащтыхьыгъуэм и маршал, Кавказым и тхыдэм теухуа лэжьыгъэ куэд къытрезыгъэдза Бэрзэдж Зеки-пэщэ къызэралъхурэ илъэси 179-рэ ирокъу.
Нэмыцэ шахматист, дунейм и чемпион Ласкер Эммануил къызэралъхурэ илъэси 150-рэ ирокъу.
Совет тхакIуэ, жылагъуэ лэжьакIуэ, Сталиным и цIэр зэрихьэу щыIа саугъэтыр зыхуагъэфэща Фадеев Александр къызэралъхурэ илъэси 117-рэ ирокъу.
СССР-м и цIыхубэ артист, СССР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат, Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь Крючков Николай къызэралъхурэ илъэси 108-рэ ирокъу.
СССР-м и телевиденэми радиоми я диктору щыта, УФ-м и цIыхубэ артист Балашов Виктор и ныбжьыр илъэс 94-рэ ирокъу.
РСФСР-м и цIыхубэ артист Равикович Анатолий къызэралъхурэ илъэс 82-рэ ирокъу.
Актёр, режиссёр, усакIуэ, УФ-м и цIыхубэ артист Филатов Леонид къызэралъхурэ илъэс 72-рэ ирокъу.
Техникэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъМУ-м и профессор ЕхъулIэ Мартин и ныбжьыр илъэс 64-рэ ирокъу.
Экономикэ щIэныгъэхэм я доктор Къэзанш Хьэлимэт къыщалъхуа махуэщ.
ХьэрычэтыщIэ, жылагъуэ лэжьакIуэ ЛIыкъуэщауэ Хьэбас и ныбжьыр илъэс 60 ирокъу.
Сабий дохутыр, «Урысейм и дохутыр нэхъыфI» цIэ лъапIэр 2013 гъэм зыхуагъэфэща Чым Мадинэ къыщалъхуа махуэщ.
КъБР-м щIыхь зиIэ и артисткэ КIэхумахуэ ФатIимэ къыщалъхуа ма- хуэщ.
Урысей уэрэджыIакIуэ цIэрыIуэ, Шэшэн, Ингуш Республикэхэм щIыхь зиIэ я артист, КъБР-м и цIыхубэ артист Билан Димэ и ныбжьыр илъэс 37-рэ ирокъу. Ди лъахэгъу Билан и закъуэщ УФ-м щыщу «Евровидение» зэпеуэ цIэрыIуэм щытекIуар. Абы ар тIэунейрэ хэтати, зэм етIуанэ увыпIэр (2006 гъэм), иужькIэ япэ увыпIэр (2008 гъэм) къихьащ.
Дунейм и щытыкIэнур
«pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык уфауэ щыщытынущ. Махуэм хуабэр градуси 2 — 4, жэщым щIыIэр градуси 3 — 2 щыхъунущ.
