Гур зэрыгъум…
2003 гъэм и гъэмахуэкут. Сыщылажьэ Къэбэрдей-Балъкъэр телевиденэм и унафэщIым пщэрылъ къытщищIат Джылахъстэнейм и мэкъумэш IэнатIэхэм ящыщ зым дыкIуэу я Iуэхухэр къэдгъэнэIуэну. Зэманыр гугъут. Къэралыгъуэ лъэлъэжам гугъапIэншэу къигъэна жылагъуэдэсхэр зэрахузэфIэкIкIэ зэрыпсэуным хэтт. Режиссёру къыздэлажьэ Дадэ Ритэ Курп Ипщэ дыкIуэну дытригъэгушхуащ — езыр а къуажэм щыщт.
ШэджагъуэхуегъэзэкIыу дынэсащ дыздэкIуэм. Ар Гувэжокъуэ ХьэмтIакъэ и унагъуэрт. И нэгур зэлъыIухащи, и псалъэр дыщэ и уасэщ, жыхуаIэ нэхъыжьт псэлъэгъу тхуэхъуар. ГуащIэдэкI къабзэкIэ зи гъащIэ гъуэгуанэр гъэпса дадэм щIэныгъэ нэхъыщхьэ бгъэдэлъу хэт и гугъэнт — абы къиухат ижь лъандэрэ зи цIэ Iууэ Мичуринск къалэм дэта, бжьэ гъэхъунымкIэ институтыр. Республикэм апхуэдэ IэщIагъэлI зэримысым шэч хэлътэкъым. Здэпсалъэм гу лъыптэрт бжьэм ехьэлIауэ абы имыщIэ щэху зэрыщымыIэм.
Пэублэ псалъэмакъыр зэпигъэури, дигъэцIыхуащ и унагъуэр. И щхьэгъусэ Нусэ унагъуэ къалэн игъэзащIэу пщIантIэм дэст: хадэ ищIэрт, джэдкъаз игъашхэрт, дыщыдыхьами, кIэдахъуэм изу нартыху игъэлъэлъауэ щысу дрихьэлIат. ХьэмтIакъэ и щIалиплIри, адэм и щапхъэм тету, ар щеджа еджапIэ дыдэр фIы защIэкIэ къаухри къуажэм къагъэзэжауэ, бжьэ ягъэхъурт.
БжьаIуэр здэщыIэр щIыпIэ пхыдзат — Къэбэрдей-Балъкъэрымрэ Ингушымрэ я гъунапкъэ мэз щхъуэшырт. Ар апхуэдизкIэ унэмыплъысу инти, дауэ пэлъэщхэрэ жыпIэнт. Хъуреягъым щызэхэт контейнерышхуэхэр зэпэщт. Бжьэ матэхэр щигъэувыкIа мэз утым и хъуреягъыр, цIыху щызекIуэу умыщIэну, щымт, къабзэт, бжьэр зэрамыгъэпIейтеиным псори хуэщIауэ.
Гувэжокъуэхэ я бжьаIуэм и зы къудамэ тафэмкIи щыIэт. Гу лъыттащ нэм къиплъыхьыр зэщIэзыщта гъэгъа лIэужьыгъуэхэр гъавапкъэ гъунэгъум хэтхэм зэремыщхьым.
— Ахэр дэ езым жылэр тыдопхъэри къыдогъэкI, бжьэм фор пэрыхьэту къыпахын хуэдэу. Удз жылэр Белорус- сием гъэ къэс къыщыдощэху. Жылэр пIалъэкIэ дохъуэж, фо лIэужьыгъуэ нэхъыбэ диIэн папщIэ,- жиIащ МэчрэIил, щIалэ курытым.
Унагъуэр зэлэжьыр абы и закъуэтэкъым. Техыныр духыу унэмкIэ дыкъашэжа нэужь, ХьэмтIакъэ хадэм дришэри гъэгъа телъыджэ дигъэлъэгъуащ — женьшеньт ар. ИлъэсипщIкIэ емызэшу елэжьат ар къыхуэкIын щхьэкIэ. КъуэкIыпIэ Жыжьэм дзэ къулыкъур щрихьэкIауэ къэкIуэж и къуэм елъэIури, мэз Iувым къыщIригъэхат а къэкIыгъэ гъуэтыгъуейм и лъабжьэр. Иджы ар хьэсэшхуэу хадэм итт, дэпым хуэдэу къэгъэгъауэ. Ари щIыхасар бжьэрт. ХьэрычэтыщIэ Iуэхум и купщIэр къызыгурыIуэ апхуэдэ унагъуэхэрат зэхъуэкIыныгъэхэм къадэкIуэ гугъуехьхэм жылагъуэхэр къизышыфри. Абы лъандэрэ куэд дэкIащ, я Iуэхуми зиужьагъэнщ, жысIэрт, а унагъуэр сигу къыщихьэкIэ.
Зыри зыпэмыплъа Iуэхут иджыблагъэ абыхэм къалъыкъуэкIар. Апхуэдиз илъэскIэ зэтраублар зы махуэм дэкIуэдащ: я гъунэгъуу губгъуэм илэжьыхьым къытезэрыхьа мацIэр иукIын мурадкIэ триутха щхъухьым Гувэжокъуэхэ бжьэуэ яIэр напIэзыпIэм зэтриукIащ. Зыри бгъэкъуаншэ мыхъуну зэрымыщIэкIэ къэхъуа Iуэхущ.
— Зы махуэкIэ ипэ иту хъыбар дагъэщIамэ, бжьэхэр Iутшынтэкъэ, — жеIэ къэхъуар гущIыхьэ зыщыхъуа ДжэбрэIил, я къуэ ещанэм.
Ярэби, щIыр бэджэнду зытхэр емыгупсысыпхъэу пIэрэ шынагъуэншагъэ хабзэхэм япэщIыкIэ цIыхур щыбгъэгъуэзэн зэрыхуейм? ЗэкъуэшиплIми бжьэ матэу 200 гуэшауэ яIащ — зыри къэнакъым. Унагъуэм мы гъэм фIэкIуэдащ сом мелуани 2 — 3-р. Псом нэхърэ нэхъ щхьэжэр абыхэм я хэщIыныгъэр зыгъэзэкIуэжын хэкIыпIэ нобэкIэ зэрыщымыIэрщ. Псалъэм папщIэ, Голландие къэралыгъуэм щызокIуэ хабзэ дахэ: Iэщу е бжьэуэ щрырети, ар егугъуу зыгъэхъухэм лейуэ къэралыр яхуоупсэ, мэз лъапэхэр, псы Iуфэхэр абыхэм ягъэдахэу къелъытэри. ЩIыуэпс къабзагъэ зыбгъэдэлъ ерыскъыр зэпэубыда щыхъу зэманым, Гувэжокъуэхэ я бжьаIуэм хуэдэ жылагъуэ къэс ялъымысми, щIыналъэ псом зы итыныр куэд и уасэт.
Лъостэн Музэ.
