Шэрджэсхэм я пщIэр здынэсыр
Урыс-Кавказ зауэр зэриухрэ илъэси 149-рэ щрикъум ирихьэлIэу Тырку Республикэм хыхьэ Самсун къалэм щыгъуэ-щIэж пэкIу щекIуэкIащ. А махуэм цIыхухэр щызэхуэсат тенджыз ФIыцIэ Iуфэм.
Самсун къалэм адыгэ пэкIу щокIуэкI. 25.05.2013 гъэ ЗэрыфщIэщи, адыгэхэм я фэеплъ махуэр къызэрагъэнаIуэрэ куэд щIакъым — илъэс 23-рэ хъуауэ аращ. А Iуэхур къыщащтари демократием хуэкIуэу щыщIадза 90 гъэхэрщ. Абы щыгъуэщ адыгэ хасэхэри зэхашэн щаублар. Абыхэм къежьапIэ яхуэхъуари ди адэшхуэхэр хэкужьым зэрырагъэкIрэ илъэси 125-рэ щрикъум хуэзэу Тыркум щрагъэкIуэкIа адыгэ щэнхабзэ тхьэмахуэращ. Абы лъандэрэ Кавказым исхэм я мызакъуэу, хэхэс адыгэхэми хагъэунэхукIащ а щыгъуэ-щIэж махуэр. Дэнэ щIыпIи щыIэ хасэхэм щхьэж зэрыхузэфIэкIкIэ а махуэм егъэщIылIа дауэдапщэхэр къызэрагъэпэщ.
Нобэр къыздэсым ар нэхъ убгъуауэ щрагъэкIуэкIырт Измит къалэм хыхьэ Кефкен хьэблэм — я хэку кърахуа ди къуэш абхъазхэр зэрыс кхъухьыр тенджыз ФIыцIэм щыщIилъэфам, абы къелахэм я псэр къыздахьэса щIы кIапэм. Ауэ а щIыпIэр жыжьэIуэт, цIыху куэд къекIуэлIэфыртэкъыми, нэхъыбэу щызэхуэсыфыну щIыпIэхэм — Истамбыл и Ускудар, Бешикташ хьэблэхэм — щрагъэкIуэкIащ щыгъуэ-щIэж пэкIур. 2013 гъэм, япэрауэ, Истамбыл и Картал хьэблэм фэеплъ сын къыщызэIуахащ, итIанэ Самсун къалэм — адыгэхэр Анадолэм къыщихьам япэу зытеува щIыналъэхэм ящыщ зым — зэIущIэр щрагъэкIуэкIащ.
Абы теухуауэ тырку газетхэм къытрадза тхыгъэ зыбжанэм къыхэтха пычыгъуэ щхьэхуэхэм фыщыдгъэгъуэзэну дыхуейщ. Ахэр зытхар адыгэхэракъым, атIэ езы тырку журналистхэрщ.
КАФФЕД-м и псалъэ
Кавказ Хасэхэм я Федерацэм щыгъуэ-щIэж пэкІу щригъэкІуэкІащ Самсун къалэ и тенджыз ФIыцIэ Іуфэм. Абы хэтащ а къалэм и Iэтащхьэ Йылмаз Юсуф-Зия, Илкадым, Атакум къалэ цIыкIухэм я унафэщIхэр, КАФФЕД-м и тхьэмадэ Шыгъэлыгъуэ Уэджид, Дунейпсо Адыгэ Хасэм и тхьэмадэм и къуэдзэхэу Бэгъущэ Iэдэм, Шэрджэс Мухьэмэд, ДАХ-м и къэпщытакIуэ гупым и унафэщI Къуэдзокъуэ Анатолэ, КъШР-м и Парламентым и депутат Аслъэн Алий, Германием, Голландием щыIэ хасэхэм я лIыкIуэхэр, къалэ 30-мрэ къэрали 3-мрэ къикІа хьэщІэхэр.
Адыгэхэм я фэеплъ махуэм иращIэкI зэIущIэр Шыгъэлыгъуэ Уэджид къызэIуихри, абы кърихьэлIа псоми фIыщIэ яхуищIащ. «Хэкум кърахуа нэужь ди адэшхуэхэр япэу къызытеувар Самсун и щIыналъэрщ, — жиIащ абы. — Тхыдэм ди нобэм къихьэсыжауэ дэтхэнэми дощIэ абыхэм къакIуа гъуэгуанэр зыхуэдар. Дэ зэи тщыгъупщэнукъым абыхэм я щхьэм кърикIуа гуауэр икIи абыхэм къащIэна я хабзэр, я бзэр тхъумэжу дызэрыпсэуным дыхущIэкъунущ».
АдэкIэ Шыгъэлыгъуэм и гугъу ищIащ Сочэ щекIуэкIыну Олимп Джэгухэм теухуа я Iуэху еплъыкIэм. «Сочэ щащІыну Олимпиадэм и пэ къихуэу адыгэ лъэпкъым а щIыналъэм хуиIэ пыщIэныгъэм теухуа хъыбар абдеж щагъэIуну дыхуейщ, — къыхигъэщащ Уэджид. — Ди гугъу зыкIи ямыщIу, абдеж къыщыхъуа зэхэуэр щымыIам хуэдэу, ди адэжьхэм я хьэдащхьэм утеджэгухьыныр къезэгъыркъым. Сочэ зэрыадыгэ щIыгур къыхамыгъэщу яхуэддэнукъым».
ПэкІум къыщыпсэлъащ Самсун къалэм и Iэтащхьэр. Абы къыхигъэщащ адыгэхэр къызыхэхуахэм зэрахэзэгъар, ахэр зи цIыхугъэрэ зи нэмысрэ зыIыгъыж лъэпкъ уардэу зэрыщытыр, я щIыналъэр ефIэкIуэным, зиужьыным абыхэм я зэфIэкI куэди зэрыхэлъыр.
ЗэIущIэм кърихьэлIахэр Урыс-Кавказ зауэм хэкIуэдахэм дакъикъэкIэ яхуэщыгъуащ. Абдежым абыхэм гъыбзэхэр щыжаIащ, лъэпкъыр зы хъужыну Тхьэ елъэIуащ, иужьым удз гъэгъа Iэрамэхэр тенджыз ФIыцIэм траутIыпщхьащ.
Зыгуэр бгъэбииным фIы къишэркъым
НэхъапэкIэ «Адыгэ псалъэ» газетым тетащ Тырку Республикэм и премьер-министрым адыгэхэм я фэеплъ махуэм къахуигъэхьа телеграммэр. Апхуэдэ телеграммэ къыбгъэдэкIащ Анталие къалэм и депутат, политик цIэрыIуэ Байкал Денизи.
«Я хэкур, я напэр, я щхьэхуитыныгъэр яхъумэжын папщIэ зи псэ зытахэм щIыхь ин яхуэтщIынумэ, абыхэм я фэеплъыр дигухэм идгъэлъын хуейщ, — итщ телеграммэм. — ИгъащIэ лъандэрэ ущыпсэу уи хэкур Iэмалыншэу уагъэбгынэныр гуауэшхуэщ. Хамэ щIыналъэм щIэрыщIэу псэупIэ щыбухуэнри тыншкъым. Абы и лъэныкъуэкIи гугъуехьышхуэ ишэчащ адыгэ лъэпкъым. Мыбдежми ахэр щыхэхуащ зауэ, гъаблэри ягъэунэхуащ. Емынэм къелар хъумбылейм ехьыж жыхуаIэм хуэдэу, мы щIыналъэми куэдым я псэр щатащ. Абы и щыхьэтщ Кефкен щыIэ кхъэлъахэхэр. Зауэм, узым, гъаблэм къелахэм я щIэблэхэращ нобэ Тыркум щыпсэухэр. Я щхьэм кърикIуари ящымыгъупщэу, зыхэс лъэпкъми зыдрагъэкIуу хамэ къэрал куэдым хэпхъауэ щопсэу адыгэхэр. Нэхъыщхьэращи, апхуэдиз гугъуехьыр зылъэгъуа лъэпкъым гужьгъэжь и гум илъ хъуакъым. Абыхэм къагуроIуэ зыгуэр бгъэбииным фIы къызэримышэнур. Иджыпсту нэхъыщхьэр гум тридза уIэгъэм и дыркъуэм уэтэпс къемыгъэщIынырщ».
ЦIыхугъэм къытхуигъэув къалэн
Сирием щекIуэкI зауэм къыхэкIыу Тыркум къэкIуа адыгэхэм ятеухуауэ нэтын зыгъэхьэзыр Адыгэ Республикэм и телевиденэм и лэжьакIуэхэри хэтащ Самсун щекIуэкIа щыгъуэ-щIэж пэкIум. Абыхэм трахащ зэIущIэр зэрекIуэкIар. И Iуэху еплъыкIэр къащIэну абыхэм къагъэпсэлъащ Самсун къалэм и унафэщIыр.
— Адыгэхэри, адрей лъэпкъхэм хуэдэу, мы хэгъуэгум и зыужьыныгъэм хуолажьэ, и щэнхабзэми хэлъхьэныгъэ хуащI, — яжриIащ абы Адыгэ Республикэм и журналистхэм. — Сирием щекIуэкI зауэм къыхэкIыу зи щхьэ къыдэзыхьэлIахэм ди къуэш адыгэхэри яхэтщ. Дэ, къэралри жылагъуэри дызэгъусэу, абыхэм дазэрыдэIэпыкъуным дыхущIокъу. Ар цIыхугъэм къытхуигъэув къалэну добж. Дэ зыкIи къыттехьэлъэркъым ахэр ди деж зэрыщыIэр, ауэ дыщIохъуэпс а зауэ гущIэгъуншэр увыIэу, дэтхэнэри мамырыгъэ зыдэлъ я жьэгум етIысылIэжыну».
Зытхыжар Хъуажь Фахърищ.
