Зи Iуэху зехьэкIэр щапхъэ
Адыгэхэм ди мащIэкъым зи IуэхущIафэ дахэкIэ зэманыр зыгъэнщIа, утепсэлъыхь пэтми зыщумыгъэнщI, уеблэмэ, тхылъ щхьэхуэ тептхыхьыну зыхуэфащэ цIыху щыпкъэхэр. Шэч гуэри хэмылъу, апхуэдэхэм ящыщщ Къэбэрдей-Балъкъэрым энергетикэ комплексым зыщегъэужьыным къаруушхуэ езыхьэлIа, абы зи гуащIэшхуэ хэзылъхьа Хьэмыкъуэ Ахьмэд .
ЛIэщIыгъуэ кIуам и плIыщI гъэ-хэм халъхуа дэтхэнэ зыми хуэдэу, абы и сабиигъуэр Хэку зауэшхуэм хиубыдащ, и къэжэпхъыгъуэ-зыужьыгъуэ лъэхъэнэм гугъуехь куэд и нэгу щIэкIащ. Зэманым зэхэгъэж ищIыркъым, абы и дыркъуэр хэмыгъуэщэж уIэгъэу цIыхум къыхуонэ. Ауэ гугъу-ехьыр щытепщэ илъэсхэм халъхуамэ, жыру епсыхь, жану, жыджэру, IуэхуфI-хэм хуэпабгъэу къегъэтэдж икIи а псори гъусэ пэжу гъащIэм къыщыдокIуэкI.
Зи цIыху хэтыкIэкIэ, зи Iуэху зехьэкIэкIэ щытхъу къэзылэжьам пщIэ лей къилъыхъуэркъым. Хьэмыкъуэ Ахьмэд ящыщщ ери фIыри зэпилъытыфу къэхъуахэм, жэуаплъыныгъэм и мыхьэнэр куууэ зыхищIэу, абы и лъапIэныгъэхэр игъэнэхъапэу республикэмрэ бэмрэ хьэлэлу яхуэлажьахэм. Къармэхьэблэ жылэжьым (Каменномост) къыщалъхуа, Балъкъ и куэщIым ирапIыкIа, мы махуэхэм зи ныбжьыр илъэс 75-рэ ирикъуа нэхъыжьыфIыр зы щыпкъэм ит, нэмысышхуэ зыхэлъ, зи щхьэм пщIэ хуэзыщIыж адыгэлIщ. ЦIыхум и шыфэлIыфэр псом япэу къозыгъащIэр къикIуа гъуэгуанэмрэ абы щыхузэфIэкIамрэщ. А пщалъэмкIэ убгъэдыхьэмэ, IуэхуфIхэмкIэ гъэнщIа илъэс бжыгъэ дахэ Хьэмыкъуэм къызэринэкIащ, и гуащIэм хуэфащэ лъагъуи гъащIэм щыпхишащ.
Къуажэ школым къыщIэкIа ныбжьыщIэр адэкIэ зыхуеджэнум куэдрэ егупсысакъым — ар пасэу къыхихати, Лениным и цIэр зезыхьэ Ивановскэ энергетикэ институтым и электротехникэ факультетым щIэтIысхьащ, «инженер-электрик» IэщIагъэр зригъэгъуэтри, 1968 гъэм къигъэзэжащ. Абы лъандэрэ Ахьмэд и гъащIэри и лэжьыгъэри Къэбэрей-Балъкъэрым и энергетикэ комплексым зегъэужьыным пыщIащ. Диспетчер пунктым къызэрыгуэкI инженеру щыщIидзэри, «Къэббалъкъэнерго» производственнэ зэгухьэныгъэм и тхьэмадэм и къулыкъум нэсащ.
— Республикэм и электроэнергети-кэм и зэфIэувэкIам ди нэхъыжьхэм я тхыдэм увыпIэшхуэ щеубыд. ЦIыхухэм я гум фIыкIэ къинэжащ псэукIэщIэм жыджэру хуэтэджахэр, зэманым къыдежьа а Iуэхушхуэм зи гуащIэ хэзылъхьахэр, зэдыщIэкIыу ди щIыналъэр электрофикацэ щIы-ным япэ лъэбакъуэхэр хуэзычахэр. Гъэмахуэ хъупIэхэри хыхьэу, 1967 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым и жылагъуэ, унагъуэ, IуэхущIапIэ, мэкъумэш псэуалъэ псоми токыр хуашат. Ди республикэри хэту, а къалэным къэра-лым япэу щыпэлъэщар щIыналъищт. СССР-м и унафэщIхэм ар социаль- но-экономикэ, политикэ текIуэныгъэ ину къалъытэри, энергетик гупышхуэм, нэгъуэщI IэщIагъэлIхэм правительствэ дамыгъэхэр къыхуагъэфэщат, — игу къегъэкIыж Хьэмыкъуэм. — Къэралыгъуэ зэрыдгъуэтрэ дэкIа зэманым къриубыдэу республикэм зригъэхъулIахэм я гугъу тщIымэ, ди зыужьыныгъэмрэ зыузэщIыныгъэмрэ дамыгъэ яхуэхъуа Бахъсэн ГЭС цIыхуIэрыкI телъыджэр нэхъ мыхьэнэшхуэ зиIэхэм ящыщу къызолъытэ. Ар зэраутIыпщрэ нэгъуэщI апхуэдэ ухуэныгъэшхуэ ирагъэкIуэкIатэкъым. ГЭС цIыкIуиплIымрэ блокстанцитIымрэ токыу къахуэлэжьыр Къэбэрдей-Балъкъэрыр зыхуейм и процентипщIым нэблагъэт. Республикэм и псыежэххэр къэгъэсэбэпынымкIэ щыIэ хэкIыпIэхэр щIэрыщIэу дджын, къэлъыхъуэн щыщIэддзар 1992 гъэрщ. Абы лъандэрэ гидроэлектростанцитху — Акъбащ МГЭС-р, «Псыхъурей» МГЭС-3-р, Аушыджэр, Къэщкъэтау, Зэрэгъыж ГЭС-хэр яухуащ. Проектхэр зэхэлъхьэным, щIыпIэхэр къыхэхыным, лэжьыгъэм хуэгъэхьэзырыным илъэси 5-10 текIуэдащ. Электрокъарум къыпэкIуэ ахъшэмрэ нэгъуэщIу къыхэкIхэмрэ а Iуэхухэм хэдмыгъэхьэу хъуакъым.
Республикэм и электросеть хозяйствэр зэпIэзэрыту лэжьэн щхьэкIэ, 1980 — 1990 гъэхэм къриубыдэу лэжьыгъэшхуэ зэфIагъэкIащ: Налшык, Прохладнэ къалэхэм, Бахъсэн ГЭС-м подстанцищ щагъэуващ, ток кIуапIэхэр, гуэшыпIэхэр яукъуэдиящ, мэкъумэш IэнатIэхэм я псэуалъэхэр, жылагъуэхэр электрификацэ ящIащ. Къэбэрдей-Балъкъэрым и энергетик нэхъыщхьэ Хьэмыкъуэ Ахьмэд а псоми и гуащIэшхуэ хэлъщ.
Куэдым хуэжыджэрт, хуэIэижьти, и зэфIэкIым зыкъызэкъуих зэпытт. КъызэгъэпэщакIуэфIт, жэрдэмщIакIуэт, и лэжьэкIэр, и Iуэху зехьэкIэр щапхъэт. Зытегушхуэр зригъэхъу-лIэрт. ЩIэныгъэр и лъабжьэу къыхилъхьэхэм я мыхьэнэр къагурыIуэу ищхьэмкIи къыщыдащтэрт. Энергетикэмрэ электрификацэмрэ пыщIауэ абы игъэзащIэ проектхэр республи-кэм и зыужьыныгъэм дежкIэ хэлъхьэныгъэшхуэт.
Къэралыр щытыкIэ хьэлъэм щита 1993 гъэм, адрей IэнатIэхэм хуэдэу, «Къэббалъкъэнерго» зэгухьэныгъэри гугъуехьышхуэхэм хуэзат. Акционер обществэ хъуа предприятэр зэхъуэкIыныгъэ зэIумыбзым къыдэунэхуа Iуэху зехьэкIэ мыгурыIэгъуэм хэгъэзэгъэн хуейт. Абы теухуауэ зэрыгъуэ-зэн, щапхъэ яхуэхъун гуэрхэр щыIэтэкъым. Хьэмыкъуэр жыжьаплъэт, еджэным хуэнэхъуеиншэти, Шотландие политехникэ институтым, США-м, Швейцарием, Франджым и щIэныгъэм щыхигъэхъуат.
ГъащIэм къыхыхьэу хуежьа рынок хъыжьэм и хабзэхэм пэщIэтынымкIэ ар сэбэп къыхуэхъужащ. Абы дапщэщи фIыкIэ игу къегъэкIыж гидроэнергетикэ ухуэныгъэхэм я программэхэр ди щIыналъэм щыпхыгъэкIыным и Iуэхур а зэманым къыдэзыIыгъахэу Къэбэрдей-Балъкъэрым и япэ Президент КIуэкIуэ Валерий, республикэм и Правительствэм и тхьэмадэу щытахэу Дохъушокъуэ Мусэ, Черкесов Георгий, «Урысейм и ЕЭС» АО-м и унафэщIхэр. Абы щыгъуэ яубзыхуахэр гъэзэщIа хъуами, пщэдей къытпэщытхэм Ахьмэд йогупсыс. IэщIагъэлI Iэзэм къызэрилъытэмкIэ, 2020 гъэ пщIондэ КъБР-м и гидроэнергетикэм зэрызиужьынум и унэ-тIыныгъэ нэхъыщхьэхэм теухуауэ 1998 гъэм къащта программэм щIэрыщIэу хэплъэжын хуейщ. «Лъыхъуэм къегъуэт», — жаIэркъэ. IэнатIэр езыгъэфIакIуэ IуэхущIэу къыхилъхьахэр, ягъэунэхуахэр куэд мэхъу. «ЭнергогъэтIылъыгъэхэр» энергетикэ компанием и унафэщIхэм я советым и тхьэмадэ Хьэмыкъуэ Ахьмэд зэпымыууэ ипэкIэ маплъэ, щIэ гуэрхэр къелъыхъуэ. Абы игъэхьэзыращ Балъкъ псыр къэбгъэсэбэп зэрыхъунум и концеп-цэ. Ар ягъэзащIэмэ, электростанцищым киловатт-сыхьэт мелуани 1800-рэ илъэсым къахуэлэжьынущ.
ГъащIэм и дерс Iущхэр зи Iэпэгъу, цIыхупсэ къулеигъэр къызэбэкI, зи акъылыр, зи щIэныгъэр къэралымрэ бэмрэ я сэбэп зыхэлъхэм хьэлэлу хуэзыгъэлэжьа, ноби а хабзэ хьэлэмэтыр зи гъуазэ нэхъыжьыфIым и гуащIэм хуэфащэ пщIэи къыпэкIуащ. «СССР-м щIыхь зиIэ и энергетик», «Урысейм и ЕЭС-м щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ», «КъБР-м щIыхь зиIэ и энергетик» цIэ лъапIэхэр, «Эртсмейкер» къэрал зэхуаку дамыгъэр, «ГОЭЛРО-р илъэс 70 ирокъу» бгъэхэIур къыхуагъэфэщащ. Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Парламентым и етIуанэ хэхыгъуэм и депутату щытащ, щIэныгъэрэ техникэрэ я лъэныкъуэкIэ КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреатщ, «Урысей Федерацэм и топ-менеджер-2006» цIэ лъапIэр зэрехьэ.
Зи ныбжьыр илъэс 75-рэ ирикъуа Хьэмыкъуэ Ахьмэд дохъуэхъу узыншагъэ быдэ иIэу и щIэблэм я гуфIэгъуэ куэд илъагъуну, дяпэкIи и мурадхэм къыхузэпищэну.
Мысост Уэлий.
