КъБР-м и Iэтащхьэм и къалэнхэр пIалъэкIэ зыгъэзащIэ КIуэкIуэ Казбек: Гулъытэ нэхъыщхьэ зыхуэщIыпхъэр цIыхухэм я псэукIэр егъэфIэкIуэнырщ
КIуэкIуэ Казбек ТАСС хъыбарегъащIэ
агентствэм и упщIэхэм жэуап яритащ
Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэр илъэс къэс цIыху мин бжыгъэхэм, «Iуащхьэмахуэ» курортым къакIуэхэм, зыщагъэпсэху щIыпIэщ, къыщрахьэлIэ хадэхэкIхэмкIэ, пхъэщхьэмыщхьэхэмкIэ, щагъэхьэзыр ерыскъыхэмкIэ цIэрыIуэ хъуащ. Абы къыдэкIуэуи, щIыналъэм иIэщ экономикэм зэрызебгъэужьыну Iэмал куэд. Кавказ Ищхъэрэм и адрей щIыналъэхэми хуэдэу, ахэр нэсу къэгъэсэбэпыныр къэралым гулъытэшхуэ зыхуищIхэм ящыщщ. ЩIыналъэм и Iэтащхьэу щыта КIуэкIуэ Юрий 2018 гъэм фокIадэм и 26-м УФ-м ШынагъуэншагъэмкIэ и советым лэжьапIэ кIуащ, УФ-м и Президент Путин Владимир и УказкIэ Къэбэрдей-Балъкъэрым и Iэтащхьэм и къалэнхэр пIалъэкIэ игъэзэщIэну и пщэ ирилъхьащ илъэс 45-рэ зи ныбжь, республикэм и мызакъуэу, УФ-м и Президентым и Администрацэми къулыкъу зэхуэмыдэхэм щыпэрытауэ лэжьыгъэ и пIалъэ зыщIэ КIуэкIуэ Казбек — республикэм и япэ Президенту щыта КIуэкIуэ Валерий и къуэм.
Республикэм нобэ къыпэщыт къалэн нэхъыщхьэхэм, езым и лэжьэгъуу щытынухэр къыщыхихкIэ, унафэщI IэнатIэхэм щигъэувкIэ нэхъ зытригъэщIэнухэм, щIыналъэм щыпсэу щIалэгъуалэм къахузэригъэпэщыну и мурад Iэмалхэм теухуауэ ТАСС-м и корреспондентым зыхуигъэзащ икIи а Iуэхухэм тригъэпсэлъыхьащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и Iэтащхьэм и къалэнхэр пIалъэкIэ зыгъэзащIэ КIуэкIуэ Казбек.
— Уи япэкIэ Къэбэрдей-Балъкъэрым и Iэтащхьэ къулыкъум илъэситхум нэблагъэкIэ пэрытащ КIуэкIуэ Юрий икIи а зэманым къриубыдэу щIыналъэм унафэ хуэзыщI гуп щызэгъэуIуа хъуащ. Уэ абы зэхъуэкIыныгъэ хэплъхьэну уи мурад?
— ЗанщIэу жысIэнщи, Правительствэр текIыным и гугъу щIэтщIын щыIэкъым, ар щытрагъэкIынур хэхыныгъэхэр зэфIэкIа нэужьщ — сэрами щIыналъэм и нэгъуэщI унафэщIырами, республикэм щыпсэухэм хаха Iэтащхьэм. А гупым щIэ гуэрхэр хэгъэхьэным и гугъу пщIымэ, лэжьакIуэхэр зэхъуэкIыным теухуа унафэ тщIакъым, абы къыхэкIыуи зэкIэ долажьэ, цIыхухэм я лэжьэкIэм сыкIэлъоплъ, хэт сыт хузэфIэкIми зыдогъащIэ. А псом япкъ иткIэ, сэ гу зылъыстахэр зэман кIэщIым къриубыдэу зэхэслъхьэжынурэ унафэ пыухыкIа тесщIыхьынущ.
— Сыт нэхъ зытебгъэщIэнур, уэ уи гупыр къыщыхэпхкIэ?
— Сэ къызэрыслъытэмкIэ, псом япэр ар IэщIагъэм фIыуэ хэпщIыкIынырщ, узыпэрыт IэнатIэм уи пщэ къыщыдэхуэ къалэнхэм уапэлъэщыфынырщ, цIыху зэтету, уи лэжьыгъэмкIэ жэуап зэрыпхьыр зыхэпщIэу, зыщIэбдза Iуэхур и кIэм нэбгъэсыфу ущытынырщ. Мис апхуэдэ мардэхэрауэ къыщIэкIынщ си лэжьэгъуу щытынухэр къыщыхэсхкIэ сызытетынур.
— УФ-м и Президентым и полномочнэ лIыкIуэу Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ округым щыIэ Матовников Александр щIыналъэм и депутатхэмрэ и унафэщIхэмрэ уащригъэцIыхум къыхигъэщащ, республикэм мэкъумэш хозяйствэмкIэ и министрым и къуэдзэу улэжьауэ зэрыщытыр экономикэм и а IэнатIэм зиужьынымкIэ сэбэп хъун зэрыхуейр. Президентым и Администрацэм и департаментым и унафэщIу узэрылэжьар, уэ узэреплъымкIэ, сыт хуэдэ лъэныкъуэкIэ щIэгъэкъуэн къыпхуэхъуну къэплъытэрэ? ЩIыналъэм и унафэр пщIынымкIэ ар сыт хуэдизкIэ сэбэп хъуну?
— Сэ УФ-м и Президентым и Администрацэм къэрал кIуэцI политикэмкIэ и управленэм сыщылэжьащ, Кавказ Ищхъэрэ щIыналъэм хыхьэ республикэхэм жылагъуэ-политикэ и лъэныкъуэкIэ я Iуэху зытетхэр си нэIэ щIэту. Къысхуихуащ щIыпIэхэм къыщыхалъхьэ проектхэмрэ абыхэм щыщыIэ гугъуехьхэмрэ куууэ сыхэIэбэну. СызэригугъэмкIэ, сэ Къэбэрдей-Балъкъэрым и мызакъуэу, Кавказ Ищхъэрэ псом щыщыIэ гугъуехьхэм сыщыгъуазэщ, ахэр къызгуроIуэ. Сэ сыщыгъуазэщ нэгъуэщI щIыналъэхэм абы и лъэныкъуэкIэ щызэфIагъэкI IуэхуфIхэм икIи а щапхъэхэр сыкъыщалъхуа хэкуми къыщызгъэсэбэпыфынущ.
— Гу зылъыпта апхуэдэ щапхъэхэм ящыщ зым, КъБР-м и щIыналъэм щыхэппщэну уи мураду, иджыпсту хэхауэ и гугъу пхуэщIыну?
— Псом япэрауэ, ахэр ехьэлIащ уна-фэщI гуп зэкъуэт зэгъэуIуным пыщIа Iуэхухэм. Дэ экономикэм нэхъ псынщIэу зэрызедгъэужьын Iэмалхэр къыхэтлъхьэн хуейщ, зэманым дыдэбэкъуэн, псынщIэу зызыхъуэж дунейм дыхэзэгъэн щхьэкIи абы къигъэув мардэхэм дытехьэн хуейщ.
— Уэ къыхэбгъэщащ, Къэбэрдей- Балъкъэрым щыIэ гугъуехьхэр адрей щIыналъэхэм ейм зэреплъытыфынур. Къулыкъум ущыпэрыхьа махуэм ТАСС-р зэупщIа IэщIагъэлIхэм зэдэарэзыуэ къызэрыхагъэщащи, фокIадэм Iуащхьэмахуэ щIыналъэм къыщыхъуа зэныкъуэкъум (фокIадэм и 18, 19-хэм Гундэлэн къуажэм къаугъэ къыщыхъеящ, абы теухуа Iуэхур зэхагъэкI, хабзэхъумэ органхэм къызэратащи, лъэпкъхэр зэпащIэгъэувэну хэтащ — ТАСС) и ужькIэ уэ, псом япэрауэ, лъэпкъ зэхущытыкIэхэм ехьэлIа Iуэхухэр зэтебухуэжын хуей хъунущ. Уэ апхуэдэ къалэн зыхуэбгъэувыжрэ?
— ФокIадэм къэхъуа зэныкъуэкъум и гугъу пщIымэ, мыбдежым ар нэхъыбэу къызыхэкIауэ къыщIэкIынур лъэпкъхэм ехьэлIа Iуэхухэракъым, атIэ социальнэ гугъехьхэрагъэнущ ар зэхьэлIапхъэр. Сэ зи гугъу сщIыр щIалэгъуалэ куэд мы зэманым зэрыIэнатIэншэрщ, я увыпIэ гъащIэм къыщагъуэтыжынымкIэ, я псэукIэр зэтраухуэнымкIэ гугъуехьхэм зэрыхэтырщ. Абы къыхэкIыу дэ зэхэтлъхьэнущ икIи дгъэзэщIэнущ щIалэгъуалэм я Iуэху дагъэкIыжыфу щытыным, абыхэм я зэфIэкIхэм хагъэхъуэным хуэунэтIа Iэмалхэр къахузэгъэпэщынымкIэ лэжьыпхъэхэр.
Дэ абы хуэунэтIа хэкIыпIэхэр къэтлъыхъуэнущ, ныбжьыщIэхэр жылагъуэ гъащIэм тэмэму хэзэгъэн папщIэ, езыхэм я увыпIэ гъащIэм къащылъысын папщIэ. А лэжьыгъэм хохьэ лэжьапIэ IэнатIэщIэхэр къахузэIухынри, щIалэгъуалэм я щIэныгъэм зэрыхагъахъуэ программэщIэхэр зэхэлъхьэнри. ЛэжьакIуэхэр къыхэхыным хуэгъэзауэ къэралым къыщыхалъхьэ зэпеуэхэр зэрырагъэкIуэкI щIыкIэхэр къэгъэсэбэпын хуейщ, IэнатIэм унафэ хуэзыщIыфыну щIалэгъуалэр къэгъэнэIуауэ, иужькIэ абыхэм къулыкъу гуэрхэр зэрахьэным- кIэ Iэмал еттыфын хуэдэу. Абы Урысейм и Президентым и гугъу ищIауэ щытащ, щIыналъэхэм я унафэщIу иджыблагъэ хахахэм щаIущIам щыгъуэ. ЖысIэфынущ а Iуэхур дэ зэрыщIэдгъэхуэбжьэ- нур, унафэщI къулыкъухэр зезыхьэфынухэр къыхэхыным, щIэныгъэ хэха егъэгъуэтыным хуэгъэза программэхэм Къэбэрдей-Балъкъэрым Iэмал зэриIэкIэ нэхъ псынщIэу лэжьэн щыщIадзэн папщIэ.
— Апхуэдэ зэпеуэхэм щытекIуа щIалэгъуалэм ящыщ зыгуэрхэр Правительствэм щыбгъэлэжьэну къэпщтэну ухьэзыр?
— Абыхэм апхуэдэ Iэмал еттынми дегупсысынущ, шэч хэмылъу. Къулыкъур зыхуэдгъэлъагъуэр ди псалъэмакъым и пэщIэдзэм зи гугъу щытщIа мардэхэм изагъэу щытмэ.
— Къулыкъум ущыпэрыхьэм къызэрыбгъэлъэгъуащи, уи лэжьыгъэм щынэхъыщхьэу къэплъытэу къыхэбгъэщар щIыналъэм и цIыхухэм я псэукIэр егъэфIэкIуэнырщ. Иджыпстуи зы къалэн къыхэбгъэщащ — ар щIалэгъуалэм я зэфIэкIыр къагъэлъэгъуэфын, гъащIэм я увыпIэ къыщагъуэтыжын папщIэ Iэмал ятынырщ. ЩIыналъэм и унафэщIу ущыткIэрэ, сыт хуэдэ IэнатIэхэра иджыри гулъытэ хэха зыхуэщIыпхъэу къэплъытэр?
— Шэч хэмылъу, экономикэм и унэтIыныгъэхэу республикэм лэжьапIэ IэнатIэхэр къыщызэгъэпэщынымкIэ Iэмал нэхъыбэ здэщыIэхэрщ. А IэнатIэхэм пэрытынухэм я лэжьапщIэр лъагэу щытын хуейщ, цIыхухэм я псэукIэр ирагъэфIэкIуэну Iэмал яIэн щхьэкIэ.
— А къалэнхэр гъэзэщIа хъунымкIэ сыт хуэдэ хэкIыпIэхэр щыIэ?
— И нэхъыбапIэкIэ, республикэм инвестицэхэр къыхалъхьэнымкIэ щыIэ Iэмалхэр егъэфIэкIуэнырщ икIи а IэнатIэм хьэрычэт щызыщIэ нэгъуэщIхэри къешэлIэнырщ — дэ а унэтIыныгъэм щекIуэкI лэжьыгъэр Iэмал имыIэу щIэдгъэхуэбжьэнущ. НобэкIэ бизнесым, хьэрычэт IэнатIэм зегъэужьыным теухуа уна-фэ куэд щыIэщ, ауэ экономикэм щIэгъэхуэбжьауэ зеужь. Абы къыхэкIыу дэ икъукIэ псынщIэу тхъуэжын хуейщ абы ехьэлIа хабзэхэр, бизнесым лъэпощхьэпоуншэу зиужьыфын, абы хуэлэжьэну щытыкIэхэр къыхузэгъэпэща хъун папщIэ.
— Къэбэрдей-Балъкъэрым и щIыналъэм щылэжьэну хуейхэм зэрыза-щIэвгъэкъуэну, абыхэм зэрахудэфчыхыну льготэхэр къызэвгъэпэщынми и гугъ тщIы хъуну?
— Сэ къызэрыслъытэмкIэ, хъунущ. Дэ сыт хуэдэ Iэмалри къэдгъэсэбэпынущ бизнесыр бюрократие лъэпощхьэпохэм Iумыуэн щхьэкIэ. Дыщогугъ мыбы къыщалъхуа хьэрычэтыщIэхэр щылэжьэну ди деж къагъэзэжыну.
— КъБР-м и экономикэм и тегъэщIапIэ нэхъыщхьэхэм ящыщщ туризмэр икIи туристхэм я нэхъыбэр здэкIуэр Iуащхьэмахуэщ. НэгъуэщI щIыпIэхэми туризмэм зыщегъэужьынымкIэ мурадхэр фиIэ?
— Туризмэр, шэч хэмылъу, ящыщщ республикэм и IэнатIэ нэхъыщхьэхэм. Iуащхьэмахуэ лъапэ туристхэм я кIуапIэу щытщ куэд щIауэ. Ауэ жысIэну сыхуейщ Къэбэрдей-Балъкъэрым автотуризм, агротуризм, экотуризм жыхуаIэ унэтIыныгъэхэм, нэгъуэщI куэдми зыщегъэужьынымкIэ хэкIыпIэфIхэр дызэриIэр. ИкIи дэ сыт хуэдэ Iэмалри къэдгъэсэбэпурэ, а унэтIыныгъэхэми делэжьы-нущ, Урысейм щыщхэм я мызакъуэу, нэгъуэщI къэралхэм къикI туристхэми я дежкIэ удэзыхьэх щIыналъэ ди республикэр тщIын папщIэ. Сэ шэч къытесхьэркъым, Iуащхьэмахуэ и мызакъуэу, Налшык къалэри республикэм туриз-мэм зыщегъэужьын Iуэхур ипэкIэ зыгъэкIуатэ къару илъэс гъунэгъухэм зэрыхъунум.
— Уэ птеухуа упщIэри уэзмытын слъэкIынукъым. Уи адэ КIуэкIуэ Валерий, Къэбэрдей-Балъкъэрым и япэ Президенту щытам, щIыналъэм Iулыджышхуэ щиIащ. Утегузэвыхьыркъэ уэ абы урагъапщэу, уи дэтхэнэ зы лъэбакъуэри абы и лэжьэкIам иралъыту щытынкIэ зэрыхъунум?
— ЖысIэфынуращи, абыи, сяпэкIэ лэжьа адрей унафэщIхэми я ехъулIэныгъэ псори сэ Iэмал зэриIэкIэ къэзгъэсэбэпынущ. Ауэ, зэрынэрылъагъущи, дэтхэнэ зы цIыхуми езым и Iуэху еплъы-кIэ иIэжщ, гъащIэри и пIэм иткъым, аращи, нобэ къэхъухэм ятещIыхьа IуэхущIэхэри абы къыхэлъхьэн хуей хъунущ. Шэч хэмылъу, дэ езым ди унафэ тщIыжынущ икIи къэхъу сыт хуэдэ щытыкIэми, ди Iуэху еплъыкIэхэм ятеухуауэ, унафэ ятетщIыхьынущ, нэхъыжьхэм я лэжьэкIамрэ я губзыгъагъэмрэ я лъабжьэу.
Епсэлъар Полосковэ Галинэщ.
