ЦIыхубэм дэрэжэгъуэ езыт зэщхьэгъусэхэр
Къэбэрдей-Балъкъэрым и Музыкэ театрым и уэрэджыIакIуэхэу, илъэс куэд хъуауэ утыкур зыгъэбжьыфIэхэу, унагъуэ дахэ зэдэзыухуа зэщхьэгъусэхэу ди республикэм щIыхь зиIэ и артист Мэршэнкъул Iэдэмрэ КъБР-м и цIыхубэ артисткэ Бесчокъуэ Майерэ иджыблагъэ ягъэлъэпIащ я юбилейхэр
Зэщхьэгъусэхэр щагъэлъапIэ пшыхьым. 2011 гъэ Мэршэнкъул Iэдэм Мухьэж и къуэр 1941 гъэм мазаем и 19-м Бахъсэн районым щыщ Къулъкъужын Ищхъэрэ къуажэм къыщалъхуащ. Налшык дэт Макъамэ училищэм баяным щыхуеджа нэужь, ГИТИС-м щIэтIысхьащ. Ар къиухри ди республикэм и Музыкэ театрым къигъэзэжащ. Мэршэнкъул Iэдэм ящыщщ абы япэу лэжьэн щыщIэзыдзахэм. Куэдым фIыуэ ялъэгъуа артистыр зыпэрыт IэнатIэм щагъэув спектакль куэдым роль пэрытхэр илъэс 50-м щIигъуауэ щегъэзащIэ. Апхуэдэхэщ «Сильва», «Черный дракон», «Летучая мышь», «Свадьба в Малиновке» спектаклхэр, нэгъуэщIхэри. Псом хуэмыдэу цIыхубэм гукъинэж ящыхъуащ икIи Iэдэм и творчествэм увыпIэ ин щеубыд 1969 гъэм Музыкэ театрыр къызэрызэIуа- хауэ щыта Листов Константин и «Севастопольский вальс» опереттэм зэрыщыджэгуар.
Бесчокъуэ Майе Мусэбий и пхъур Лэскэн щIыналъэм хыхьэ Хьэтуей (Старэ Урыху) къуажэм 1951 гъэм гъатхэ- пэм и 10-м къыщалъхуащ. Къуажэ школыр къиухри, япэщIыкIэ культпросвет училищэм, иужькIэ Ленинград дэт консерваторэм щеджащ. КъБР-м и Музыкэ къэрал театрым зэрыщылажьэрэ Бесчокъуэм оперэ, опереттэ 50-м щIигъум щыджэгуащ. Апхуэдэхэщ «Кармен», «Травиата», «Сильва», «Евгений Онегин», «Марица» спектаклхэр, нэгъуэщIхэри. ЦIыхухэм дэрэжэгъуэ езыт и макъ дахэм зымащIэкIи хэмыщIауэ ноби и зэфIэкI къигъэлъагъуэу Бесчокъуэр мэлажьэ.
КъБР-м и Музыкэ театрым, макъамэ гъуазджэм хэлъхьэныгъэфI хуэзыщIа зэщхьэгъусэ зэчиифIэхэр цIыху зэхъуапсэ унагъуэщ, езыхэм яхуэфащэ щIэблэ дахи къащIэхъуащ. Я бынхэмрэ абыхэм я быныжхэмрэщ адэшхуэ-анэшхуэм я лъэ щIэзыгъэкIыр, я гурыфIыгъуэр.
Ди псэлъэгъухэр
Музыкэ театрыр зыгъэбжьыфIэхэр
Мэршэнкъул Iэдэмрэ Бесчокъуэ Майерэ илъэс бжыгъэ дахэ зэрырикъур щхьэусыгъуэ тщIыри ,упщIэ зыбжанэкIэ захуэдгъэзащ, гурэ псэкIэ зыпэрыт я лэжьыгъэм, я унагъуэ дахэм теухуауэ.
— Iэдэм, илъэс 50-м нэблэгъауэ Музыкэ театрым и утыкур здэбгъэбжьыфIэм, цIыхубэм ягу къинэжа роль нэхъыщхьэ куэд бгъэзэщIащ. Москва ГИТИС-р къэбухыу ди щIыналъэм къыщыбгъэзэжам япэу бгъэзэщIэну къыпхуихуа ролыр сыт хуэдэт?
— Москва, Ленинград, Саратов консерваторэхэм, ГИТИС-м щеджэу къэзыгъэ-зэжа гупхэм ди республикэм и Музыкэ театрыр 1969 гъэм къызэIутхауэ щытащ Листов Константин и «Севастопольский вальс» япэ опереттэмкIэ. Бессмертный Генкэ и ролыр щызгъэзэщIа а лэжьыгъэр сэркIэ лъапIэ дыдэщ икIи си творчествэм увы-пIэфI щеубыд. ЦIыхухэм ягу къинэжауэ куэдрэ тепсэлъыхьыжащ а спектаклым.
— АдыгэбзэкIэ фыщыджэгуа спектаклхэм я гугъу къытхуэщIыт.
— Ди жагъуэ зэрыхъунщи, адыгэбзэкIэ мащIэ дыдэрэщ дызэрыджэгуар. Ар IутIыж Борис и «Шэмхьун и фызышэ» тхыгъэм Балэ Мухьэ- дин къытрищIыкIа, Жырыкъ Зауррэ ШэджыхьэщIэ Хьэмыщэрэ зэдатха «Гум и щэху» спектаклхэрщ. Ахэри цIы-хубэм фIыуэ ялъэгъуахэм ящыщщ. Адыгэ спектакль куэдым дыщIыщымыджэгуам и щхьэусыгъуэр дызыхуеджа музыкальнэ комедие жанрым хыхьэ нэгъуэщI лэжьыгъэхэр Музыкэ театрым зэрыщамыгъэуварщ. А жанрым хуеджауэ ди республикэм исыр апхуэдизкIэ мащIэщи, IэпэкIэ къыпхуэбжынущ. Оперэ, опереттэ, балет жыпIэми дыщыджэгуа лэжьыгъэ псори урысыбзэщ зэрагъэувар. Ди яужькIэ артистхэр ирагъэджэжакъым. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, Кавказ Ищхъэрэм ГъуазджэхэмкIэ и къэрал институтым апхуэдэ къудамэ иIэкъым. Абы гу лъатэу, апхуэдэ къудамэ къызэIуахыну и чэзут.
— Артист нэсым и нэщэ- нэу, цIыхубзхэм я ролхэр щыбгъэзэщIаи мызэ-мы- тIэу къыпхуихуащ. УцIыхухъуу тынш къыщIэкIынтэкъым театреплъхэми я фIэщ ухъуу икIи ягу удыхьэу бзылъхугъэм и хьэл-щэныр, и дуней тетыкIэр къэбгъэлъэгъуэныр
— Сыт хуэдэ роль къысхуагъэфащэми, сфIэфIу, сфIэгъэщIэгъуэну сызэрыджэгур арагъэнщ гугъущэ сыдемыхьу дэтхэнэри къыщIызэхъулIэр. Зэи си фIэщ хъунтэкъым «Здравствуйте, я ваша тётя» спектаклым къыхэщ Доннэ Розэ цIыхубзым и хьэлым сысейм техуэну. «Гум и щэху» спектаклми щызгъэзэщIар Жан бзылъхугъэм и ролырщ. Ар зи фIыгъэр ГИТИС-м и егъэджакIуэхэм сыт хуэдэ ролри къыдэхъулIэу дыджэ- гуфу дызэрагъэсарщ.
— Iэдэм, гъуазджэм и лэжьакIуэхэм, артистхэм, уэрэджыIакIуэхэм щIыналъэ куэдым зыкъыщагъэлъэгъуэну къахуохуэ. ФыздэщыIа щIыпIэхэм ящыщу нэхъ уигу къинэжахэм я гугъу уэзгъэщIынут.
— ЩIыпIэ куэдым дыщыIащ. Япэ дыдэ дыздэкIуауэ щытар Армением и къалащхьэ Ереванщ. Абы щыщIэдзауэ спектакль куэд дгъэлъэгъуащ, театрхэм тIысыпIэ имыIэжу, билет къэзыщэхунухэм ямыгъуэтыжу, пщIэшхуэ къытхуащIу. Совет Союзым и щIыналъэ псори зэщIэдгъэхьауэ щытащ. 1978 гъэм Украинэм и Харьков къалэм мазэкIэ зыкъыщыдгъэлъэгъуэну дыкIуат. «Свадьба в Малиновке» спектаклыр дгъэлъэгъуауэ, театрым и гъунэгъуу щыт хьэщIэщым сыкъыщыщIыхьэжым, адыгэбзэкIэ уэрсэру псалъэ щIалиплIым сарихьэлIащ. Сэлам зэтха нэужь, жаIащ ухуэныгъэ лэжьыгъэм зэрыхэтыр, Налшык икIыу а къалэм IуэхукIэ къыщыувыIати, зэман къащыхудэхуэм ди спектаклым зэреплъар. Нэхущ Заур зи пашэ ди хэкуэгъу щIалэхэм хуабжьу я гуапэ хъуащ икIи ягъэщIэгъуащ апхуэдиз зэфIэкIрэ пщIэрэ диIэу Украинэм спектакль зэрыщыдгъэлъэгъуар. ХьэщIэхэр си пэшым здыщIэсшэри нэху щыху дыщысауэ щытащ.
— Майе, Ленинград консерваторэр къэбухыу къэбгъэзэжа нэужь, КъБР-м и Музыкэ къэрал театрым лэжьэн зэрыщыщIэбдзам укъытхутепсэлъыхьамэ ди гуапэт.
— Ди щIыналъэм щыщу Ленинград консерваторэм япэу ягъэкIуа гупыр актёр Iэза-гъэм хурагъэджащ. Ахэр сценэм дахэу къыщыфэу икIи щыпсалъэу ирагъэсащ. Илъэситху дэкIыу, а еджапIэм щIэтIысхьа ди гупыр уэрэд жыIэным и закъуэщ дызыхурагъэджар. Лэжьэн щIэздза нэужь, макъ сиIэ щхьэкIэ, актёр Iэзагъэ схэлътэкъыми, гугъу сехьырт. Си япэ къэкIуэжа гупым садэплъейуэ щIэздзащ. Ахэр зэрыджэгум хуэдэу фIыуэ къызэхъулIэртэкъыми, Iэдэм куэдкIэ къыздэIэпыкъуащ. Къэбгъэлъагъуэмэ, сызэрыджэгуфри, сыкъызэрыфэфри, сызэрыпсэлъэфри аращ зи фIыгъэр. Абыхэм хурамыгъэджахэр гугъу йохь. Апхуэдэ гулъытэ хуащIу абыхэм ядэлэжьэн диIэкъым.
Лэжьэн зэрыщIэздзэу, макъыфI уиIэщ къызжаIэурэ роль нэхъыщхьэхэр къысхуагъэфэщащ. Япэ дыдэу сызыхэта «Сильва» опереттэм Iэдэм — Бони и ролыр, сэ — Сильвэ ейр щызэдэдгъэзэщIащ. Абы ирихьэлIэу «Белоснежка» спектаклым Iэдэм пащтыхьыкъуэу, сэ Белоснежкэу дыщызэдэджэгуащ.
— Майе, бгъэзэщIа ролхэм ящыщу нэхъ уигу къинэжахэр сыт хуэдэ? ИтIанэ, узыщIэхъуэпсу къыплъымыса роль щыIэ?
— Музыкэ театрым щагъэува лэжьыгъэ 50-м нэблагъэм сыщыджэгуащ. Абыхэм ящыщу 15-м роль нэхъыщхьэхэр щызгъэзэщIащ. Нэхъ сигу къинэжахэм ящыщщ «Мадинэ», «Дахэнагъуэ», «Къамботрэ Лацэрэ», «Кармен» оперэхэр. «Кармен», «Травиатэ» оперэхэр уафэмрэ щIылъэмрэ хуэдэу зэпэжыжьэми, нэгъуэщIым сызэримыхъуэкIыу илъэс зыбжанэкIэ жысIащ. Нобэр къыздэсым ахэр цIыхухэм ягу къинэжащ. ДызэзыхъуэкIын зэрыщымыIэм къыхэкIыу, дысымаджэми дылэжьэн хуей хъурт.
Сызэхъуапсэ ролхэр щыIащ, арщхьэкIэ ахэр щхьэусыгъуэ зэмылIэужьыгъуэхэмкIэ ди театрым щамыгъэуву къэнащ. Апхуэдэщ Чайковский Пётр и «Пиковая дама» оперэр. Лизэ и ролыр хуабжьу сигу дыхьэрт, а ариер згъэзэщIэну сыщIэхъуэпсырт.
— ЩоджэнцIыкIу Алий и поэмэм къытращIыкIыу Къардэн Хьэсэнрэ Балэ Мухьэдинрэ зэдатха «Мадинэ» оперэм роль нэхъыщхьэр щыбгъэзэщIауэ щытащ. Режиссёр Дэбагъуэ Роман нэгъабэ ар щIэрыщIэу игъэуващ. Абы Мадинэ и анэу узэрыщыджэгуам дыщыгъуазэщ. А лэжьыгъэр къызэрыпщыхъуам теухуауэ сыт жыпIэнт?
— Пэжщ, нэхъапэIуэкIэ а оперэр щагъэувам Мадинэу сыхэтащ. Нэгъабэ ар щIэрыщIэу утыку къыщитхьэм, Мадинэ и анэм и ролыр згъэзэщIащ. Пэжыр жыпIэмэ, абы сыщыджэгуну сыщыхыхьэм сщIатэкъым и сюжетыр зэрызэрахъуэкIар. Абы еплъахэм ящIэ япэрей оперэм ар зэремыщхьыжыр. Режиссёрым тхыгъэм и сюжетым и Iуэху еплъыкIэр хилъхьэу игъэувыну хуиту къалъытэми, абыкIэ сыарэзыкъым. А оперэр къызытращIыкIа ЩоджэнцыкIу Алий и «Мадинэ» поэмэр курыт школым щадж. Опе- рэмрэ поэмэмрэ зэры зэтемыхуэр зылъагъу ныбжьыщIэхэм къалъытэнущ яджар пцIыуэ, Мадинэ и адэ-анэм емыдаIуэу щIэпхъуэжауэ, тхъэуэ-псэууэ къэнэжауэ. Сэ къызэрыслъытэмкIэ, классикхэм я тхыгъэхэр режиссёрхэм зэрыхуейуэ зэрахъуэкIыжмэ, зыри къытхуэнэжынукъым. Адыгэр дызэрыгушхуэ апхуэдэ лэжьыгъэхэр ди куэдкъым. Оперищ диIэу аращи, ахэр тхъумэну, зэпымыууэ сценэм щыдгъэлъэгъуэну ди къалэнщ. Кавказ Ищхъэрэ федераль-нэ щIыналъэ псом апхуэдэ лэжьыгъэ зиIэ нэгъуэщI лъэпкъ искъым. СхузэфIэкIамэ, адыгэ оперэхэр, спектаклхэр зэпымыууэ утыку къисхьэнт.
— Гастроль фыздэщыIа щIыпIэхэм ятеухуа уи гукъэкIыжхэмкIэ укъыддэгуэшамэ ди гуапэт.
— СыкъыщыкIуэжа илъэсым Iэдэм сымэ я гъусэу сежьакъым, спектаклхэм сыхэттэкъыми. Ауэ къыкIэлъыкIуэхэм иризгъэкъужащ. Урысейм и щIыпIэ куэдым, гъунэгъу къалэхэм дыщыIащ. Дауи, тынштэкъым мазэкIэ зы щIыпIэ ущыIэну, ауэ абы апхуэдизкIэ десати, къытхуэмыгъэсу дыпэплъэрт. Дыздэ- кIуэ щIыналъэхэм хуабжьу пщIэшхуэ къыщытхуащIырт, ди макъхэр ягу дыхьэрт, Iэгуауэшхуэ тхуаIэтырт, удз гъэгъахэмкIэ дыщIагъанэрт. КъищынэмыщIауэ, ди цIэхэр зыхэт усэхэр тхуаусырт, саугъэтхэр къытхуащIырт.
Ди лэжьыгъэр апхуэдизкIэ фIыуэ тлъагъурти, абы къыпэкIуэ дэрэжэгъуэм, пщIэм гугъуехьхэр тщигъэгъупщэрт. Абы щыгъуэм унафэщI IэкIуэлъакIуэу Локъуэ Марие диIащ. Ар щылэжьа илъэс-хэм ди театрым ехъулIэныгъэфIхэр иIащ, зиужьащ, ефIэкIуащ.
— Кавказ Ищхъэрэм ГъуазджэхэмкIэ и къэрал институтым Щэнхабзэмрэ гъуазджэхэмкIэ колледжми щыбогъаджэ, Майе. Абы некIуалIэ еджакIуэхэр макъамэм зэрыдихьэхым я гугъу уэзгъэщIынут.
— Иджыпсту щIалэгъуалэ куэд утыкум итщ, телевиденэм къохьэ. Хуабжьу зэран къытхуохъу уэрэд жыIэным хуемыджауэ, щIэныгъэ ямыIэу, ауэ уэрэд мышыухэр зэ хэзылъхьэжурэ жызыIэ щIалэгъуалэр. Абыхэм якIэлъыплъын диIамэ хъарзынэт. Ахэри щреIэ, ауэ апхуэдэ дыдэу хуиту бутIыпщ хъунукъым. Ди деж классикэ макъамэр фIыуэ ялъагъуу къакIуэурэ щеджэ цIыкIухэр абыхэм доплъейри оперэ уэрэдхэр IэщIыб ящIыну хуожьэ. Ауэ диIэщ театрми эстрадэми хэзэгъа, ехъулIэныгъэ яIэу тIури зэдэзыхь гъэсэнхэри.
Хъурей Феликс зи унафэщIу щыта автотранспорт Iуэху- щIапIэм пэш щытхухихыу Iэдэмрэ сэрэ абы къыщызэIутхауэ щыта Сабий музыкэ театрым щIэупщIэшхуэ, ехъулIэныгъэ иIэу, цIыкIухэр куэду кърашалIэу щы-тащ. Абы егъэджакIуэ 20-м нэблагъэ щылажьэу, ныбжьыщIэ 50 хуэдиз щеджэу щытащ. Ауэ къэралыр щыкъутэжым ари зэхуащIыжащ. Абы къекIуалIэу щыта цIыкIухэми, я адэ-анэхэми нобэр къыздэсым фIыщIэ къытхуащI. Дгъэсахэм артист, режиссёр, уэрэджыIакIуэ куэд къахэ- кIащ.
— Театр гъуазджэм пщIэрэ ехъулIэныгъэрэ зэрыщывиIэм къыдэкIуэу, унагъуэ зэгурыIуэ икIи быдэ къызэхъулIа, щIэблэ дахэ къызыщIэхъуа артист зырызхэм фащыщщ, Майе. Илъэс 42-кIэ узэIэбэкIыжрэ фи Iуэ-хур къызэрекIуэкIам дыхэбгъэгъуэзамэ ди гуапэт.
— Iэдэмрэ сэрэ илъэсищкIэ дызэхуэза, фIыуэ дызэрыцIыхуа нэужьщ унагъуэ зэдэдухуэну дыщытегушхуар. Япэ дыдэу Iэдэм щыслъэгъуар гъэмахуэ зыгъэпсэхугъуэм консерваторэм сыкъикIыжауэ кульпросвет училищэм къыщыздеджа си ныбжьэгъухэм я деж театрым сыщыкIуарщ. Ахэр хорым хэтт, «Кавказская племянница» спектаклым зыхуагъэхьэзырырт. Абы щыджэгурт КIуащ Верэ, Сыбэч Хьэчим, Мэршэнкъул Iэдэм сымэ. Сэ абыхэм я утыку итыкIэм сфIэгъэщIэгъуэн дыдэу сыкIэлъыплъырт. Абы щыгъуэм, иджыри си нэгу щIэтщ, Iэдэм нэхъ нэ лейкIэ сеплъауэ зэрыщытар. Ди Iуэхур гъэщIэгъуэну къекIуэкIащ. Сэ згъэзэжри иджыри илъэситIкIэ се- джащ. Iэдэм и щхьэгъусэр дунейм ехыжри, илъэситI- рэ ныкъуэрэ хъу Мадинэ цIыкIу къыхуэнащ. Къэзуха нэужь, ди Музыкэ театрым сыщылэжьэн щIэздзэри хуэм-хуэмурэ Iэдэмрэ сэрэ зэныбжьэгъу дызэхуэхъуащ. Iэджэм дыщIрагъэгъуэжыну иужь итащ, ауэ зыми де- дэIуакъым. Апхуэдэу зыми я фIэщ дымыхъуурэ, езы тIур дыпэлъэщыну къытщыхъуу дытегушхуэри, зы унагъуэ дахэ зэдгъэпэщащ. Зы хъыджэбзрэ зы щIалэрэ — Iэминэрэ Къантемыррэ — къытщIэхъуащ. Ди бынищ-ри унагъуэ хъуащ, быни яIэжщ. Ди щIэблэращ ди гуфIэгъуэр. Абыхэм я ехъулIэныгъэхэм, зэфIэкIхэм дагъэгушхуэ.
— Узыншагъэ фиIэу, фи щIэблэм я гуфIэгъуэ флъагъуу, фи зэфIэкIыр мыкIуэщIу иджыри илъэс куэдкIэ фыкъызэдэгъуэгурыкIуэну ди гуапэщ.
Епсэлъар ТЕКIУЖЬ Заретэщ.
«Сильва» опереттэм Iэдэмрэ Майерэ щоджэгу.
«Проданная невеста» оперэм хэтхэщ.
Апхуэдэхэр зырызыххэщ
Мэршэнкъул Iэдэмрэ Бесчокъуэ Майерэ я ныбжьыр илъэс бжы-гъэ дахэ щрикъум ирихьэлIэу я лэжьэгъухэмрэ ныбжьэгъухэмрэ къэдгъэпсэлъащ, зэщхьэгъусэхэм я гъащIэм, дуней тетыкIэм, хьэл-щэным, унагъуэм теухуауэ. Абыхэм ди гуапэу фыщыдогъэгъуазэ.
Таукеновэ Галинэ,Урысей Федерацэм щIыхь зиIэ и артисткэ:
— Iэдэмрэ сэрэ япэщIыкIэ ди Музыкэ училищэм, иужькIэ Москва ГИТИС-м илъэситхукIэ дыщызэдеджащ. Хуабжьу дызэрыгъэныбжьэгъут, зэдэлъхузэшыпхъум хуэдэу дызэхущытт. Iэдэм и зыхуэпэкIэкIи и дуней тетыкIэкIи апхуэдизкIэ зэщIэкъуати, адыгэпщкIэ къеджэхэрт. Ар сытым дежи цIыху гуапэу, жэуаплыныгъэ хэлъу, ныбжьэгъу пэжу, дэIэпыкъуэгъу хуейм зыщIигъакъуэу апхуэдэщ.
Iэдэм и щхьэгъусэ Майерэ сэрэ Музыкэ театрми Кавказ Ищхъэрэм ГъуазджэхэмкIэ и къэрал институтым Щэнхабзэмрэ гъуазджэхэмкIэ и колледжми дыщызэдолажьэ. УэрэджыIакIуэ нэхъ Iэзэ дыдэхэм, зэфIэкI зиIэхэм ящыщщ. УнагъуэкIи илъэс зыбжанэ хъуауэ дызэрогъэныбжьэгъу, дызэкIэлъокIуэ. Адыгэ хабзэм езыхэм сыхагъэгъуэзащ, сэ дыдейр езгъэщIащ. Зэщхьэгъусэхэр куэдым я щапхъэщ гъащIэми сценэми къызэрыщызэдэгъуэгурыкIуэфымкIэ, хабзэ, нэмыс зэрылъ унагъуэ дахэ зэраухуамкIэ, я бынхэм щIэныгъэ, гъэсэныгъэ екIу зэрыратамкIэ. Iэдэм илъэс 75-рэ ирикъуами, и теплъэкIэ апхуэдиз зэрумытынур зи фIыгъэр сыт щыгъуи абы зи нэIэ тезыгъэт Майещ. Узыншагъэ, ехъулIэныгъэ яIэу, гукъеуэншэу псэуну си гуапэщ.
Хъупсырджэн Албэч,УФ-м щIыхь зиIэ и артист:
— Iэдэмрэ Майерэ илъэс куэд щIауэ си цIыхугъэщ, я унагъуи мызэ-мытIэу сыщыхьэщIащ, зэгурыIуэрэ пщIэрэ ди зэхуаку дэлъщ, гуа- пэу дызэхущытщ. Зэщхьэгъусэхэм нэхърэ сынэхъыщIэми, еджапIэр къэзухыу къэзгъэзэжа нэужь, зэгъусэу сценэм куэдрэ дызэдитащ. ТIури зи лэжьыгъэм хуэIэижь, цIыхубэм фIыуэ ялъэгъуа артистышхуэхэщ. Япэ адыгэ оперэ цIыхубз уэрэджыIакIуэ, зэфIэкI зиIэ Майерэ сэрэ илъэс 30-м щIигъукIэ дызэдэлэжьащ, ди макъхэр зэтехуэу, лIыхъужь нэхъыщхьэхэм я ролхэр зэдэдгъэзащIэу. Ноби утыку дызэдитыфынущ. Я гум илъыр къехъулIэу, я щIэблэм я гуфIэгъуэ ялъагъуу куэдрэ зэдэпсэуну сохъуэхъу!
Къуныжь Алим, КъБР-м и цIыхубэ артист:
— КъБР-м и Музыкэ театрым и лэжьакIуэ пашэхэу Мэршэнкъул Iэдэмрэ Бесчокъуэ Майерэ нэхъыфI дыдэу слъагъу артистхэм ящыщщ. Зэщхьэгъусэхэм республикэм и театр, макъамэ гъуазджэм хэлъхьэныгъэфI хуащIащ, нобэр къыздэсми я зэфIэкI емыблэжу мэлажьэ. Мэршэнкъул Iэдэм, Беппаев Сергей, Караев Михаил сымэ дызэгъусэу уэрэджыIакIуэхэм я «Сосрыкъуэ» ансамблыр 1971 гъэм къызэдгъэпэщауэ щытащ. Абы щыщIэдзауэ Iэдэмрэ сэрэ дызэдолажьэ, уеблэмэ театрым сызэрыкIуам абы и фIыщIэ хэлъщ. Илъэс куэд хъуауэ Iэдэми Майи соцIыхури, зэщхьэгъусэхэм ятеухуауэ псалъэ дахэ фIэкIа схужыIэнукъым. ЦIыху гуапэхэщ, сыт щыгъуи чэнджэщэгъушхуэ къысхуохъухэр. Узыншагъэ, дэрэжэгъуэ яIэу ди театрым и утыкур иджыри илъэс куэдкIэ ягъэбжьыфIэну, я щIэблэм я гуфIэгъуэ щымыщIэну Тхьэм жиIэ!
Батыр Мухьэдин,УФ-м щIыхь зиIэ и артист:
— Мэршэнкъул Iэдэм ящыщщ КъБР-м и Музыкэ театрыр къызэIузыха артистхэм. «Мыщэ и къуэ Батыр» спектаклым зэгъусэу дызэрыщызэдэджэгуар гукъинэж сщыхъуащ. Апхуэдэ артист зэчиифIэхэр зырызыххэщ. Бесчокъуэ Майи цIыхубэм ягу дыхьа макъ дахэ, гуакIуэ зиIэ уэрэджыIакIуэщ. Романсхэр, ариехэр абы зэрыжиIэм уедэIуэну уасэ зимыIэщ. Зэщхьэгъусэхэм илъэс бжыгъэ куэд хъуа-уэ макъамэ гъуазджэм зрагъэужь, а унэтIыныгъэр ирагъэфIакIуэ. ГъащIэ дахэ къызэдагъэщIэну, жьыщхьэ махуэ хъуну сахуохъуахъуэ!
ШэджыхьэщIэ Аслъэнбий,КъБР-м щIыхь зиIэ и артист:
— Ленинград дэт консерваторэр 1979 гъэм къэзухыу къызэрызгъэзэжрэ Iэдэмрэ Майерэ соцIыху. Майе къыщиуха гъэм сэ а еджапIэм сыщIэтIысхьащ. КъБР-м и Музыкэ театрым ар илъэситхукIэ щылэжьауэ сэ къэзгъэзэжащ. ЗэрытщIэщи, оперэ нэхъ гугъу дыдэхэм ящыщу къалъытэ Бизе Жорж и «Кармен»-р. А лэжьыгъэр 1980 гъэм накъыгъэм и 7-м Майерэ сэрэ япэу утыку къитхьащ, лIыхъужь нэхъыщхьэхэм я ролхэр зэдэдгъэзащIэу. Кавказ Ищхъэрэм щылажьэ театрхэр къапщтэмэ, ар япэу къызэхъулIар ди Музыкэ театрырщ.
Зэщхьэгъусэхэр хабзэ, нэмыс зыхэлъ цIыху гуапэхэщ. Зэдэлэжьэгъу къудей дымыхъуу, унагъуэкIи ды-зэкIэлъокIуэ, фIыуэ дызэролъагъу. СэркIэ артист лъапIэхэщ, ущыхуей дыдэм дэIэпыкъуэгъу къыпхуохъуфхэр. Узыншагъэ быдэ яIэу, нобэ хуэдэу зэрыIыгъыу республикэм и гъуазджэр адэкIи ирагъэфIакIуэу, илъэс бжыгъэ куэдкIэ иджыри дагъэгуфIэу Тхьэм ди япэ иригъэтхэ!
Калабековэ Ирэ, КъБР-м щIыхь зиIэ и артисткэ:
— 1981 гъэм Музыкэ театрым лэжьэн щыщIэздзам щегъэжьауэ нобэр къыздэсым пщIэшхуэ хузощI икIи фIыуэ солъагъу опе-реттэм и актёр нэс Мэршэнкъул Iэдэмрэ оперэ уэрэджыIакIуэ цIэ-рыIуэ Бесчокъуэ Майерэ. Хуэдэхэр зырызыххэщ зыхужыпIэну лэжьакIуэшхуэщ ахэр. Зэщхьэгъусэхэм узыншагъэ быдэ яIэну, гъащIэ кIыхь къызэдагъэщIэну, я щIэблэм я гуфIэгъуэ куэд ялъагъуну, фIыгъуэу щыIэр Тхьэм къабгъэдилъхьэну ди гуапэщ.
Дау Марьянэ,УФ-м щIыхь зиIэ и артисткэ:
— Ди республикэм и Музыкэ театрыр зыгъэбжьыфIэ Мэршэнкъул Iэдэмрэ Бесчокъуэ Майерэ псалъэ гуапэ мыухыжхэр яхуэфащэщ. Республикэм и макъамэ гъуазджэм зегъэужьыным, ар егъэфIэкIуэ-ным хэлъхьэныгъэшхуэ хуащIащ зэщхьэгъусэхэм. Зэманыр сыт хуэдизу ткIийуэ къытхущIэмыкIами, гъуазджэм, щэнхабзэм и лэжьакIуэхэр зрихьэлIэ гугъуехьхэм ахэр къахуэгъэшакъым. Зэщхьэгъусхэр утыку итщ я лэжьыгъэр ямыхъуэ- жу, цIыхухэм дэрэжэгъуэ мыухыж ирату, лъэпкъым щапхъэ яхуэхъуу. Абы папщIэ фIыщIэшхуэ яхуэфащэу, гулъытэ, пщIэ яхуэщIыпхъэу къызолъытэ.
Ди театрыр зыгъэбжьыфIэ зэщхьэгъусэ зэчиифIэхэм я щхьэм, я унагъуэм, я лъэпкъым теухуауэ я гум илъыр къехъулIэну си гуапэщ.
БЖЬЫХЬЭЛI Розэ.
Iэдэмрэ Майерэ я унагъуэр.
Я лэжьэгъухэм ягъусэу.
