КИФЩI-м щыпашэщ
КъБР-м Мэз хозяйствэмкIэ и къэрал комитетым и коллегием и зэIущIэ щIышылэм и 21-м зэхэтащ. Абы щызэпкърахащ а IуэхущIапIэм нэгъабэ зэфIигъэкIахэмрэ мы илъэсым къапэщыт къалэнхэмрэ.
Къуэдзокъуэ Мухьэмэд Мэз хозяйствэмкIэ къэрал комитетым и унафэщIым и къуэдзэ Мэрем Мухьэмэд и отчетым къызэрыщигъэлъэгъуамкIэ, псори зэхэту мэзылъэу гектар мини 194,7-рэ я IэнатIэм егъэбыдылIащ. Къэбэрдей-Балъкъэрыр мэзыр щымащIэ щIыналъэхэм хабжэ. Абы мэзылъэм щиубыдыр процент 15,3-рэщ. Отчет лъэхъэнэм къриубыдэу пщалъэ-правовой акту 3 щIэрыщIэу къащтэжри, УФ-м и законодательствэм ирагъэзэгъыжащ.
— Мэз хозяйствэр зехьэным теухуауэ дыубзыхуа Iуэхугъуэ псори зэфIэдгъэкIащ. Къапщтэмэ, гектар 1259,1-м я щытыкIэм дакIэлъыплъащ, жыгыщIэхэм зыщезымыгъэужь щIыпIэхэм ящыщу гектар 206,5-рэ дгъэкъэбзащ, пхъэуэ кубометр мин 44,7-рэ дгъэхьэзыращ. Мэз фондым хыхьэу гектар 80-м жыгыщIэхэр, гектар 32-м къэкIыгъэ зэмылIэужьыгъуэхэр щыхэтсащ, мэз къэкIыгъэхэр щызетхьэ щIыпIэхэм ящыщу гектар 1266-м агротехникэ Iуэхугъуэхэр щызэфIэдгъэкIащ. «2013 — 2020 гъэхэм КъБР-м мэз хозяйствэм зэрызыщиужьынур» республикэ программэм зэрыщыубзыхуам тету, Къэбэрдей-Балъкъэрым и Правительствэм и УнафэкIэ «Къэббалъкъмэзпитомник» къэрал бюджет IуэхущIапIэ нэгъабэ къызэрагъэпэщащ. УФ-м МэзымкIэ и кодексым зэрыщыгъэувам хуэдэу, ди мэз фондым хыхьэ щIы Iыхьэу гектар 15 абы ирагъэбыдылIащ. Пхъэ къызыхахыну жыгхэмрэ чыцэ лIэужьыгъуэхэмрэ я гъэIэпхъуэнхэр щызэрахьэну щIыпIэу гектарих а IуэхущIапIэм и IэщIагъэлIхэм пIалъэ кIэщIым ягъэхьэзыращ, жылапхъэфIу килограмм 900 зэхуахьэсри, гектари 3,59-м щыхасащ, — жиIащ къэпсэлъам. — Жыгхэр, къэкIыгъэхэр узыфэхэмрэ хьэпIацIэхэмрэ зэращытхъумэным дыхущIэкъуащ. Абы папщIэ, гектар мин 26,6-м я щытыкIэр къэтпщытащ, пхъэр къыхэтхыурэ гектар 686-рэ дгъэкъэбзащ, нэгъуэщI лэжьыгъэхэри етщIылIащ. «Къэбэрдей-Балъкъэрым и мэз хъумапIэ» ГБУ-м и къэрал пщэрылъхэм япкъ иткIэ, мафIэс къэхъу хъужыкъуэмэ, псынщIэу дызэрынэсыну гъуэгуу километр 25-рэ дыухуащ, километр 47-рэ къэдгъэсэбэпащ, километр 29-м лъэс гъуэгухэр щыпхытшащ, апхуэдэ лъагъуэу километр 44-рэ зыхуей хуэдгъэзащ. МафIэс шынагъуэ зыпылъ иты-рыгъухэр гектар 225-м дыкIэлъыплъурэ щыдгъэсащ, цIыхухэм гу зылъатапхъэхэр IупщIу зытетха пкъоуэ 155-рэ дгъэуващ, зыгъэпсэхупIэ щIыпIэ хэхауэ 71-рэ зэIузэпэщ тщIащ, псы итыпIэхэм я екIуэлIапIэу 16 дгъэбелджылащ, дагъэгъэсыныпхъэу тонниплI дгъэхьэзыращ, нэгъуэщI лэжьыгъэ щхьэпэхэри едгъэкIуэкIащ. КъищынэмыщIауэ, республикэм и щIыналъэмрэ гъунапкъэхэмрэ мафIэсым пыщIа къызэрымыкIуэ щытыкIэ къыщыхъу хъужыкъуэмэ, абыхэм зэуIуу дазэрыпэщIэтыну щIыкIэм теухуа зэгурыIуэныгъэ зыхуэфащэ IуэхущIапIэхэм етщIылIащ. Абыхэм я фIыгъэкIэ, нэгъабэ ди мэзхэм мафIэс къыщыхъуакъым.
Соттаев Къурмэнрэ Костенич Петррэ. Мэрем Мухьэмэд зэрыжиIамкIэ, пхъащхьэр зэрыхахым, зэрыхашым я IэщIагъэлIхэмрэ мэз хозяйствэхэм я лэжьакIуэхэмрэ кIэлъоплъ. А къалэныр цIыху 89-м ягъэзащIэ. Отчет лъэхъэнэм къриубыдэу Мэз хозяйствэмкIэ къэрал комитетым административнэ Iуэхуу 52-рэ къызэIуихащ, къуаншагъэ зылэжьахэм яхуэгъэзауэ протокол 50-м хэплъащ, абыхэм къарикIуам ипкъ иткIэ, цIыхуитIым я щыуагъэр ирагъэлъагъужащ, 48-м административнэ тезыр тралъхьащ. Псори зэхэту сом мини 130,1-кIэ къуаншэхэм етхьэкъуащ икIи сом мини 119-рэ федеральнэ бюджетым халъхьащ.
Къэпсэлъам къызэригъэлъэгъуамкIэ, республикэм Мэз хозяйствэмкIэ и къэрал комитетыр «Къэрал мэз реестр» (АИС ГЛР) автоматизированнэ Iэмалым нэгъабэ хуэкIуащ, мэз хозяйствэхэм компьютерыщIэхэр къащэхуащ. Мэрем Мухьэмэд и отчет докладым щигъэнэIуащ 2009 — 2018 гъэхэм ятещIыхьа Къэбэрдей-Балъкъэрым МэзымкIэ и планым ипкъ иткIэ, мэзылъэхэр зезыхьэ къэрал IуэхущIапIэхэм я регламентым тету, мы гъэм зэфIэгъэкIыпхъэхэр.
КъыкIэлъыкIуэу, мэз хозяйствэмкIэ къэрал комитетым и унафэщIым и къуэдзэ Шондыр Тимур я IуэхущIапIэм и нэгъабэрей финанс лэжьыгъэр зыхуэдам зэхуэсахэр хигъэгъуэзащ. Абы къызэригъэлъэгъуамкIэ, 2009 — 2018 гъэхэм ятещIыхьа Къэбэрдей-Балъкъэрым МэзымкIэ и планымрэ мэз хозяйствэм я регламентымрэ тету ирагъэкIуэкIа аукцион зэIухахэм къарикIуахэм япкъ иткIэ, мэзхэр зыхъумэнухэм, ахэр зэфIэзыгъэувэжынухэм, пхъэ хэзыхыу зыщэхунухэм сом мелуани 4,7-рэ и уасэ къэрал зэгурыIуэныгъэу 9 иращIылIащ, «КъБР-м и мэз хъумакIуэ» ГБУ-м мэзылъэхэр мафIэсхэм ящыхъумэным теухуа къэрал пщэрылъу сом мелуан 1,4-м хуэзэр зэфIигъэкIащ. А Iуэхугъуэхэм федеральнэ бюджетым щыщ субвенцэу сом мелуани 6,1-рэ хухахащ. Апхуэдэу «2011 — 2015 гъэхэм КъБР-м и мэзхэр мафIэсхэм зэрыщахъумэнур», «2012 — 2020 гъэхэм Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм мэз хозяйствэм зэрызыщиужьынур» программэхэр гъэзэщIэным хуаутIыпща мылъкур къагъэсэбэпащ. МэзымкIэ законодательствэм къызэригъэувым хуэдэу, гектар 5671-рэ аукцион хэмыту зэгурыIуэныгъэкIэ бэджэнду ятащ. Мэз фондым хыхьэ щIыуэ гектари 8,6-рэ бэджэнду къэзыщтэхэм мы гъэм щIышылэм и 1-м ирихьэлIэу зэгурыIуэныгъэ 218-рэ иращIылIащ, абы щыщу гектар мини 7-р къэралым ирагъэтхащ. «2011 — 2013 гъэхэм КъБР-м Мэз хозяйствэмкIэ и къэрал комитетыр коррупцэм зэрыпэщIэтынур» программэ хэха ягъэхьэзыращ, республикэ, район газетхэм тхыгъэ 12 къытрырагъэдзащ, радио, телевиденэ лекцэ 58-рэ къыщеджащ.
Отчет докладым дыщIагъужу зэхыхьэм къыщыпсэлъащ «Шэрэдж мэз хозяйствэ» ГКУ-м и унафэщI Мокаев Даниялрэ «Къэббалъкъмэзпитомник» къэрал бюджет IуэхущIапIэм и Iэтащхьэ Хьэсанэ Русланрэ.
КъБР-м и вице-премьерым и къалэнхэр зыгъэзащIэ Къуэдзокъуэ Мухьэмэдрэ Ипщэ федеральнэ щIыналъэм Мэз хозяйствэмкIэ и департаментым и тхьэмадэ Костенич Петррэ зэIущIэм кърикIуар зэхалъхьэжа нэужь, республикэм мэз хозяйствэмкIэ и къэрал комитетым и унафэщI Соттаев Къурмэн къыхигъэщащ мэзхэм я къулеягъэр хъумэным, гъэбэгъуэным, зэгъэзэхуауэ къэгъэсэбэпыным, мафIэсхэм яхуэсакъыным хуэунэтIауэ дяпэкIи къалэнышхуэхэр къазэрыпэщытыр икIи ахэр гъэзэщIэным я къарур зэрырахьэлIэнур.
2013 гъэм дыгъэгъазэм и 16-м ЮФО-м Мэз хозяйствэмкIэ и департаментым къищта унафэм ипкъ иткIэ, Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ округым хыхьэ щIыналъэхэм я деж Къэбэрдей-Балъкъэрым нэгъабэ бжьыпэр щиубыдащ.
ХЬЭЖЫКЪАРЭ Алик.
