Адыгэ бзэщIэныгъэм и лъагапIэщIэ
Бзэр егъэдахэ гупсысэр къызэрыпIуатэ щIыкIэм — псалъэжьхэр хэухуэна, псэлъафэхэр хэлъхьа, зы жыIэгъуэм и къэIуэтэкIэ зэмылIэужьыгъуэхэр зэблэгъэкIауэ псалъэм хэгъэзэгъа зэрыхъум. Зи бзэр дахэм, зи псэлъэкIэр къабзэм адыгэм пщIэ хуищIу, утыкур ириту, лIыкIуэу иIуэхуу щытащ. Зи бзэр лантIэм, шэщIауэ псалъэм жылэ Iуэхухэр и пщэ далъхьэу, хеящIэу хахыу, щыхьэту ягъэуву къекIуэкIащ. Я фIэщ хъурт адыгэбзэ укъуэдиякIэ псалъэм укъимыгъэпцIэну, и псалъэ тебгъуэтэжыну, и жыIэр зэщIа хъуну. ПсэлъэкIэм хуащI гулъытэм къыхэкIагъэнущ ар зыIэт, зыгъэлъагэ Iэмалхэр бзэм уэру щIыхэтыр, хуей хъумэ, цIыхум и гупсысэр щIэщыгъуэ ирищIыну, зэIубзу къриIуэтэну, нахуэу иришэщIыну хэкIыпIэ зэмыщхьхэр къриту. Адыгэбзэр къулей зыщI Iэмалхэм ящыщщ синонимхэри.
Адыгэ бзэщIэныгъэр лъагапIэщIэ зэрыдэкIам и щыхьэту, Къэбэрдей-Балъкъэрым гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ и институтым «Адыгэбзэ синонимхэм я псалъалъэ» зи фIэщыгъэ тхылъ фафIэшхуэр иджыблагъэ къыдигъэкIащ. Синонимхэм я псалъалъэм и гъэхьэзырыным текIуэда илъэс бжыгъэр пщIэншэ хъуакъым — и инагъкIи, и купщIэкIи, щапхъэу къыщыхьахэмкIи нэхъапэкIэ къыдэкIауэ щыта синоним псалъалъэхэм ар фIыуэ къащхьэщокI, дунейпсо бзэщIэныгъэм и мардэхэм тетщ, псалъалъэр зэхэгъэувэным теухуауэ щыIэ къэхутэныгъэхэм я пщалъэхэри къыщылъытащ.
Синонимхэм адыгэбзэм щIыпIэшхуэ зэрыщаубыдыр уи фIэщ ирихъуну ирикъунщ псалъалъэм синонимэгъу зэхуэгъу гуп 3400-м щIигъу къызэрыщыгъэлъэгъуар. НапэкIуэцI 940-м нэблагъэ псалъалъэм ахэр зи мыхьэнэкIэ нэхъыбэ къызэщIэзыубыдэ икIи бзэм куэдрэ къыщыкIуэ псалъэ пажэрэ абы мыхьэнэкIэ гъунэгъуу екIуалIэ псалъэ благъэу къыщыхьащ. Псалъэ пажэм деж синонимэгъу зэхуэхъуа гупым зэщхьу, зэтехуэу, зэхуэдэу яIэ мыхьэнэр щыгъэнэхуащ. Синонимэгъу зэхуэхъуа псалъэхэм я мыхьэнэ щхьэхуэхэр, ахэр зэрызэщхьэщыкI лъэныкъуэхэр нэрылъагъу зыщI щапхъэхэри лъэпкъ IуэрыIуатэм, адыгэ тхакIуэхэм я тхыгъэхэм къыхэхащ.
Тхылъыр адыгэбзэ синонимхэм я псалъалъэ нэхъ ин дыдэу япэу дунейм къытехьэу аращ. НобэкIэ абы къызэщIиубыдам хуэдиз синоним къэзыхь къэхутэныгъи лэжьыгъи, абазэ-адыгэбзэхэр къыщыгъэнауэ, кавказыбзэхэм ящыщу зиIэ щыIэкъым. Бзэм и лексикэр зэрыщыту къызэбгъэдзэкIыу, тхыгъэу щыIэр щIупщытыкIыу синоним зэхуэхъу псалъэхэр абы къыхыумыхауэ, псалъалъэ пхузэхэгъэувэнукъым. ДызэрыщыгъуазэмкIэ, апхуэдэ лэжьыгъэ зытращIыкIа кавказыбзэхэм яхэткъым. Ар къэплъытэмэ, адыгэбзэ синонимхэм я псалъалъэр зэхэзыгъэува щIэныгъэлэжь гупым Iуэхушхуэ зэфIахащ, адыгэбзэм и зыужьыныгъэм хуащIа хэлъхьэныгъэм къищынэмыщIауи, ар зи анэдэлъхубзэ лъэпкъми Iуэхутхьэбзэшхуэ хуалэжьащ. Мы псалъалъэм и пщIэр, шэч хэмылъу, кIуэтэху нэхъ лъагэ хъунущ, абы лъэужьышхуи къигъэнэнущ.
Псалъалъэр яхуэщхьэпэнущ адыгэбзэр зыджхэми, ар езыгъэджхэми, абы ирилажьэхэми, анэдэлъхубзэр фIыуэ зылъагъу дэтхэнэ зыми. Тхылъыр и бжыгъэкIэ мащIэ дыдэущ къызэрыдэкIар, ауэ ар зыIэрызыгъэхьэну хуейхэр щыщIэупщIэ хъунущ Къэбэрдей-Балъкъэрым гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ и институтым. Ар Налшык къалэ дэт, Пушкиным и уэрамым тет 18-нэ унэм хэт IуэхущIапIэращ, зызыхуэвгъэзэнур адыгэбзэ къудамэм и щIэныгъэ лэжьакIуэ Шэрджэс Заретэщ, телефоныр: +79286919876.
ШУРДЫМ Динэ.
