ЩIыналъэм мамырыгъэр щытепщэн папщIэ
Гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ Къэбэрдей-Балъкъэр институтым щIэныгъэ практикэ-конференц щекIуэкIащ, «Кавказым — мамырыгъэ» XVI дунейпсо фестивалым и программэм хыхьэу. «Кавказ Ищхъэрэм мамырыгъэ щыIэным щэнхабзэр и лъабжьэщ» зыфIаща зэхыхьэм щытепсэлъыхьащ щэнхабзэм иIэ мыхьэнэм, цIыхухэм ар къазэрыдэгъуэгурыкIуэм, нэгъуэщIхэми.
Конференцэр къызэIузыхари езыгъэкIуэкIари Гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ Къэбэрдей-Балъкъэр институтым и унафэщI, тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор Бгъэжьнокъуэ Барэсбийщ. Ар къытеувыIащ ди япэIуэкIэ псэуа цIыху акъылыфIэхэм я IуэхущIафэ, я хьэл-щэныфIхэр ди щапхъэу, Iущагъышхуэ зыхэлъа нэхъыжьыфIхэм я дуней тетыкIам дригъуазэу лъэпкъхэр дызэкъуэту дыпсэун зэрыхуейм.
Лъэпкъхэм я зэпыщIэныгъэр зыгъэбыдэ Iуэхугъуэхэм тепсэлъыхьащ филологие щIэныгъэхэм я доктор Толгуров Зейтун. Абы къызэрилъытэмкIэ, лIэщIыгъуэкIэрэ зэIэпахыурэ ди зэманым къахьэса щэнхабзэ къулеймкIэ лъэпкъхэр зэрызэхъуажэр Iэмал хъарзынэщ Кавказым и щIыналъэ зэмылIэужьыгъуэхэм щыпсэухэр зэкъуэту, зэрылъытэу, мамырыгъэрэ зэгурыIуэныгъэрэ яку дэлъу къызэдэгъуэгурыкIуэн папщIэ.
Философие щIэныгъэхэм я доктор Бичеев Бязир и псалъэм къыхигъэщащ иджырей къалмыкъхэм я щэнхабзэм зрагъэужьын щхьэкIэ буддизмэм и хабзэхэр къызэрагъэсэбэпым.
Кавказ Ищхъэрэм мамырыгъэр щытепщэн, щIыналъэм зиужьын, зиузэщIын папщIэ щэнхабзэр япэ игъэщын зэрыхуейм теухуауэ къэпсэлъащ тхыдэ щIэныгъэхэм я кандидат Васильев Игорь (Краснодар къалэ).
КъБР-м и Парламентым ЩэнхабзэмкIэ и комитетым и унафэщI, ГъуазджэхэмкIэ Кавказ Ищхъэрэ институтым и ректор Рахаев Анатолэ къыхигъэщащ фестивалым зиужьын, ар ефIэкIуэн папщIэ УФ-мрэ КъБР-мрэ ЩэнхабзэмкIэ я министерствэхэм лэжьыгъэшхуэ зэрызэфIагъэкIыр.
— 90 гъэхэм Совет Союзыр зэрыкъутэжам къиша Iуэху мыщхьэпэхэм нобэми зыкъыдагъащIэ. Ауэ иджыпсту зэхъуэкIыныгъэфIхэр къызэрыхъуми гу лъумытэнкIэ Iэмал иIэкъым. ЩIэблэм щIэныгъэ зрагъэгъуэтми, щэнхабзэм, литературэм, IуэрыIуатэм пэжыжьэу къэхъу хъунукъым. Пэжыр пцIым щытекIуэ ди нарт хъыбархэр сыт и уасэ? Абы щIэтпIыкI ныбжьыщIэхэм гъэсэныгъэ дахэ яхэлъу къыдэкIуэтеинущ. КъищынэмыщIауэ, я щIыналъэхэм, лъэпкъхэм я тхыдэм гулъытэ нэхъыбэ хуегъэщIын хуейщ. Кавказ Ищхъэрэм, Урысейм я щIалэгъуалэм я псэм дахагъэр щытепщэмэщ щIыналъэхэр щымамырынур, — жиIащ Рахаевым. — Иджырей щIалэгъуалэр мыхъумыщIэу жаIэми, абы арэзы утехъуэ хъунукъым. Зэманым зэрызихъуэжым хуэдэу, къэунэху щIэблэри япэрейхэм къащхьэщыкIыу аращ. Къэбгъэлъагъуэмэ, цIыхухэр зэрызэпсалъэ IэмэпсымэщIэхэр, Интернетыр къэунэхуащ. Абы ижь щIэблэм къазэрыщIихум шэч хэлъкъым.
Филологие щIэныгъэхэм я доктор Малкондуев Хьэмид къытеувыIащ къэралым къыщыхъуа зэхъуэкIыныгъэхэм, Хэкур ефIэкIуэн, зиужьын папщIэ цIыхухэм ялэжь Iуэхугъуэхэм, лъэпкъыбзэхэм хуащI пщIэм зэрыхэщIам, нэгъуэщI зыгъэгузавэ Iуэхугъуэхэм.
— Лъэпкъ зэмылIэужьыгъуэхэм къыхэкIахэм ди къалэн нэхъыщхьэхэм ящыщ зыщ дызэрыцIыхуныр, ди зэпыщIэныгъэр дгъэбыдэныр. Дэтхэнэми и щэнхабзэм щхьэхуэныгъэхэр хэлъщ. Абы укIэлъыплъыну, нэхъыфIыр къыхэпхыну гъэщIэгъуэнщ. Дуней псом щыIэ лъэпкъхэр зыгъэгузавэхэм ящыщщ лIэщIыгъуэкIэрэ къадэгъуэгурыкIуа я щэнхабзэр, хабзэр зэрыкIуэщIыр. Аращи, псом япэрауэ, а IэнатIэм пэрытхэм жэуаплыныгъэ ин яхь щэнхабзэм зегъэужьын, ар егъэфIэкIуэн и лъэныкъуэкIэ. ДыкъэувыIэу дызыщIэгупсысыжыну игъуэщ, — жиIащ Ставрополь и къэрал тхыдэ-щэнхабзэ музей-заповедникым и унафэщIым и къуэдзэ Карагодин Егор.
Конференцэр къызэIуаха нэужь, филологиемкIэ, тхыдэмрэ философиемкIэ щыIэ секцэ щхьэхуэхэм щIэныгъэлIхэм я лэжьыгъэхэр утыку къыщрахьащ, зэхыхьэм къыхэжаныкIахэм я цIэ къраIуащ. ЗэIущIэм хэтахэм я лэжьыгъэхэр тхылъ щхьэхуэу къыдагъэкIыну я мурадщ.
БЖЬЫХЬЭЛI Розэ.
