Лъэпкъым и псалъэ махуэ
Нобэ Урысей печатым и махуэщ
«ФифI фымыгъэпуд, фи Iей фымыгъэпщкIу». Адыгэ философ, цIыхубэ лэжьакIуэшхуэ Къэзанокъуэ Жэбагъы а и псалъэ Iущхэм лъэпкъыр къыхуриджэу нобэ къыдэкI «Адыгэ псалъэр» къызыдэбжэр 1924 гъэм мэкъуауэгъуэм и 1-м дунейм къытехьа «Къэрэхьэлъкъ» газетым и япэ номерырщ.
РСФСР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Мырзэкъан Суфян Ауэ а газетыр щIыIэнэщIым къитэджыкIакъым — адыгэ лъэпкъым хэхауэ хуэлажьэ печатым нэхъ ныбжьышхуэ иIэщ, «Къэрэхьэлъкъыр» дунейм къытехьэным хуигъэхьэзырауэ…
Адыгэ литературэм хуэдэу, адыгэ журналистикэри япэу къызэрежьар и бзэкIэкъым, къыщежьари и лъахэркъым. Абы и щхьэусыгъуэри гурыIуэгъуэщ — тхыбзэ зимыIа лъэпкъым и цIыху пажэхэм хамэ лъэпкъыбзэхэр Iэмэпсымэ хьэхуу къащтэурэ абыхэмкIэ адыгэм яхуэлэжьащ. Апхуэдэ щIыкIэкIэ, «адыгэ псоми яхуэгъэза» «Джаридэту аль-Иттихьад» («Зэкъуэувэныгъэм и газет») япэ лъэпкъ газетыр хьэрыпыбзэкIэ 1899 гъэм Мысыр (Египет) жыжьэм къыщыдэкIыу иригъэжьащ. Тыркумрэ Инджылызымрэ я бжьым къыщIэкIыным хуэунэтIауэ а лъэхъэнэм Мысырым щекIуэкIа лъэпкъ-щхьэхуитщIыжакIуэ зэщIэхъееныгъэм и къызэщIэстыгъуэм зи къыдэкIыгъуэр ирихьэлIа газетым зыхуигъэувыжа къалэнхэр къехъулIакъым, ауэ ар щапхъэ яхуэхъуащ мы Iуэхур япэкIэ зыгъэкIуэта адрей хэхэс адыгэ хасэхэм. Ди дежкIэ нэхъыщхьэращи, а хасэм хэта щIалэхэр я цIыхугъэу, я чэнджэщэгъуу, я дэIэпыкъуэгъуу щытащ Къэбэрдейм и япэ адыгэ газетыр — «Адыгэ макъыр» — къыдэзыгъэкIа лъэпкъ узэщIакIуэ цIэрыIуэхэу Дым Iэдэмрэ ЦIагъуэ Нурийрэ.
Каир Адыгэ Хасэмрэ абы къыдигъэкIыу щыта газетымрэ яхузэфIэмыкIар зригъэхъулIат 1908 гъэм Истамбыл къыщызэрагъэпэща «Черкес теаун джемияти» фIыщIэ хасэм. Абы адыгэ сабийхэр бзэм, хабзэм, лъэпкъ тхыдэм щыхурагъаджэ пэщIэдзэ еджапIи къызэIуихат, цIыкIухэр зэрырагъэджэн тхылъхэри къахудигъэкIат. Ауэ а хасэм дэ фIыщIэ нэхъыбэ щIыхуэтщIыр адыгэбзэкIэ «псалъэ» газет япэ дыдэу дунейм къызэрытригъэхьарщ. 1911 гъэм мэлыжьыхьым и 2-м къыщегъэжьауэ къыдэкIыу щIэзыдза «Гъуазэ» газетым тхыгъэхэр уэсмэныбзэрэ (тыркубзэжьымрэ) адыгэбзэкIэрэ къытехуэрт. Ди жагъуэ зэрыхъущи, ар гъащIэ кIыхьу щытакъым — къызэрыдэкIар илъэси 3 къудейщ. 1914 гъэм абы и пIэ къиуващ «Кавказ» газетыр. Уеблэмэ, «Гъуазэм» и фIэщыгъэцIэр «Кавказ»-кIэ зэрахъуэкIауэ жыпIэ хъунущ — япэ адыгэ газетым елэжьа гупырщ ари къыдэзыгъэкIар.
КъБАССР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Бекъан Чыланий Адыгэхэм яхуэлажьэу, лъэпкъ гупсысэхэр къыщаIэту блэкIа лIэщIыгъуэм и 20-30 гъэхэм къэрал зыбжанэм нэгъуэщI газетхэр, журналхэр къыщыдэкIащ. Ауэ хэхэс адыгэхэм я «къэпсэлъапIэхэм» яхэтакъым пIалъэ кIыхькIэ къыдэкIаи, ахэр зи гуащIэм къыпыкIахэми къайхъулIакъым я хэкуэгъу псори я анэдэлъхубзэмкIэ еджэу, тхэуэ ялъагъуну зыщIэхъуэпсари.
Псэр зытхьэкъу, кIыфIыгъэр пхызыупщIэ хъуэпсэгъуэ нурт «Гъуазэм» и хъуаскIэу Къэбэрдейм къылъэIэсар — ар «щэджащэ» псалъэм адыгэм къызэщIригъэубыдэ фIагъ псори зыбгъэдэлъа ЦIагъуэ Нурийт.
А лъэхъэнэм насып джэшу къэбэрдей адыгэхэм Тхьэм къаритыжат а зэныбжьэгъуитIыр — Каир дэт аз-Азхар университет хэIэтыкIар къэзыуха Дым Iэдэмрэ ЦIагъуэ Нурийрэ. 1913 гъэм Iэдэм хьэрып хьэрфхэр къигъэсэбэпурэ зэхилъхьа адыгэ алыфбейр Темырхъан-Шурэ (Буйнакск) къыщыдигъэкIащ. А гъэ дыдэм зэныбжьэгъуитIым, Iэдэм и адэр къагъэдаIуэри, Къэзан типографие Iэмэпсымэхэр къыщрагъэщэхуащ икIи тхылъ тедзапIэ Бахъсэн щагъэуващ.
1917 гъэм и дыгъэгъазэ мазэм а тхылъ тедзапIэм дунейм къыщытехьащ Къэбэрдейм и япэ газетыр — «Адыгэ макъыр». Ар тхьэмахуэм тIэу-щэ къыдэ-кIырт. Газетыр зи цIэкIэ щытри, абы къытехуэ тхыгъэхэм я нэхъыбапIэр зытхри, ахэр хьэрф зырызурэ къэзыщыпыжри, зэзыгъэзэхуэжри Дым Iэдэмт. «ЩIэныгъэншэу» ялъытэу щыта Къэбэрдейм газетыр псынщIэу цIэрыIуэ щыхъуат. «Адыгэ макъым» щыщу хъума хъуахэм щыгъуазэ защыхуэпщIкIэ, умыгъэщIэгъуэн плъэкIыркъым абы куэд къыхуэтхэу, къыхуэкIуэу, я гупсысэ, чэнджэщ кърахьэлIэу зэрыщытар.
РСФСР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Къэрмокъуэ Мухьэмэд «Адыгэ макъми» гъащIэ кIыхькIэ Тхьэр къыхуэупсатэкъым — мази 8 къудейщ ар къызэрыдэкIар. Сыт щыгъуи Урысейр зыхэмыкI зэхъуэкIы-ныгъэхэм ящыщ зым — «плъыжьхэмрэ» «хужьхэмрэ» я зэныкъуэкъум — здихьащ ари. 1918 гъэм Даутокъуэ-Серебряков Заурбэч зи пашэ хужьы-дзэм Къэбэрдейр иубыда нэужь, кIэдетхэм типографиер Налшык ягъэIэпхъуащ, газетыр къыдэкIынри зэпыуащ. Ауэ ар къызэрыдэкIа зэман кIэщIми адыгэ лъэпкъыр къэгъэушыным, щIэныгъэм хэшэным хуэунэтIауэ «Адыгэ макъым» зэфIигъэкIар къыпхуэмылъытэным хуэдизу инщ. ФIыщIэ жыг лъэпкъым щIыхухасэн лэжьыгъэ къызэранэкIащ щIэныгъэлI гуащIафIэхэу Дым Iэдэмрэ ЦIагъуэ Нурийрэ.
Тхыдэтххэм ди къэралым къикIуа гъуэгуанэр зэрагуэш лъэхъэнэхэм ящыщ зыр иухырт. Адрейр — адыгэм гуфIэгъуи, гузэвэгъуи мымащIэу къыхуэзыхьынур — гъуэжькуийуэ ди унэм къыщIэзэрыгуат, бжэр Iуиудри. Лъэпкъым гъэунэху-ныгъэщIэхэр къыпэплъэрт…
Псалъэм, печатым и къарур фIыуэ къызыгурыIуа большевикхэм 1918 гъэм гъатхэпэ мазэм ирагъэкIуэкIа VII съездым унафэ къыщащтащ партым и гупсысэхэр, и IуэхущIафэ нэхъыщхьэхэр къэралым и цIыху псоми я деж нрахьэсын папщIэ, абы щыпсэу лъэпкъхэм я бзэхэмкIэ газет къыдэгъэкIын хуейуэ. Ар щIыналъэ псоми щыдаIыгъащ, Къэбэрдейри яхэту.
КъБАССР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Шыбзыхъуэ Мухьэдин 1918 гъэм дыгъэгъазэм и 7-м Налшык окружной Советым иригъэкIуэкIа и зэIущIэм унафэ къыщащтащ лъахэм щыпсэу лъэпкъхэм я бзэхэмкIэ газет къыдагъэкIыну. Газетым и унафэщIу щытынухэри яубзыхуат: бгырыс лъэпкъхэм я цIэкIэ Фанзий Мэжид, урысхэм — Лобанов Яков. АрщхьэкIэ граждан зауэр екIуэкIырт, Кавказ Ищхъэрэр лъэпкъ-администрацэ щIыналъэкIэ гуэшатэкъыми, газет къыдэгъэкIыным и Iуэхур пIалъэкIэ ямыгъэтIылъыжу хъуакъым.
ИужькIэ, урыс еджагъэшхуэ Яковлев Н. Налшык кърагъэблагъэри, щIэныгъэлIхэу Хъуран Батий, ЩэрылIокъуэ Талъостэн, Борыкъуей ТIутIэ, ЦIагъуэ Нурий, Елбэд Хьэсэн сымэ латин хьэрфхэр я лъабжьэу адыгэ псоми зэдай алыфбей зэхалъхьащ. 1923 гъэм ар «Красная Кабарда» газетым къытрадзащ. 1924 гъэм и пэщIэдзэм а алыфбейр Хъураным иригъэфIэкIуэжащ, Яковлевым и чэнджэщкIэ. КъыкIэлъыкIуэ илъэсми, 1930 гъэми зэхъуэкIыныгъэ гуэрхэр абы хилъхьэжащ Борыкъуей ТIутIэ. Хъураным и алыфбеищIэр хьэзырт, адыгэ псоми къагъэсэбэп хъун хуэдэу.
«Къэрэхьэлъкъыр» къыдэгъэкIыным гугъуехь куэд пыщIат: газет лэжьакIуэхэр яхурикъуртэкъым, тхыгъэхэр адыгэбзэкIэ къэзыщыпыфыр мащIэт. Куэдрэ къэхъурт тхыгъэр зейр типографие кассэм (хьэрфхэр зэрыгуэшам) бгъэдэувэурэ итхар къыщищыпыж. Арат газетыр мазэм тIэу фIэкIа къащIыхудэмыгъэкIыр. Ауэ ар ипэжыпIэкIэ цIыхубэ газет хъуат.
Иджы дызэрытхэ хьэрфхэмкIэ, газетым и цIэр «Социалистическэ Къэбэрдей-БалъкъэркIэ» ихъуэжауэ, 1936 гъэм ар дунейм къытехьащ. 1944 гъэм и гъатхэпэ мазэм щегъэжьауэ илъэс 13-кIэ газетыр «Къэбэрдей пэжу» щытащ. 30 гъэхэм къызэрыдэкIыу щыта «Ленин гъуэгу» цIэр 1957 гъэм аргуэру фIащыжащ, 1991 гъэ лъандэрэ «Адыгэ псалъэ» цIэр зэрехьэ.
КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист Уэрыш Нурхьэлий АдыгэбзэкIэ ди деж къыщыдэкI газет закъуэм и цIэр апхуэдизрэ яхъуэжыныр щхьэзыфIэфIагъ Iуэхум къыхэкIакъым. Ар тещIыхьат а лъэхъэнэхэм къэралым къыщыхъуа зэхъуэкIыныгъэ инхэм. ИкIи и цIэр ихъуэжын хуей щыхъуа лъэхъэнэ къэс газетым и нэгу щIэкIамрэ IуэхущIафэу иIамрэ теухуауэ щIэныгъэ лэжьыгъэ купщIафIэхэр тептхыхь хъунущ. Ауэ, сыт хуэдэ гугъуехь Iууами, дапщэрэ и цIэр ихъуэжын хуей хъуами, ар зэи текIакъым и къалэн нэхъыщхьэм — лъэпкъым хуэлэжьэным.
ТIэунейрэ алыфбеищIэ зыIыгъ егъэджакIуэу ар адыгэхэм я пащхьэ ихьащ, Хъуран Батий и латин хьэрфхэр и лъабжьэу зэхилъхьамрэ Борыкъуей ТIу-тIэ кириллицэм тету зэхигъэувамрэ яригъэщIэн папщIэ. Къалэн къызэрыгуэкIтэкъым ар — зи гъащIэр губгъуэм иту езыхьэкI мэкъумэшыщIэхэм, Iэщыхъуэхэм, абыхэм я бынхэм зэман кIэщIым къриубыдэу тIэунейрэ еджэкIэрэ тхэкIэрэ ебгъэщIэну. Нобэ щIэныгъэм и лъагапIэ инхэм лъэIэса, зи псэукIэм зиужьа дэ, дыщошынэ ди тхыгъэхэр еджэгъуафIэ хъун щхьэкIэ, алыфбейм зэхъуэкIыныгъэ мащIэ хэтлъхьэн. Абы щыгъуэ адыгэ газетыр шынэу икIуэтыжакъым икIи гужьеякъым — пэлъэщащ абы и ерыщагъыр а гугъуехьхэм. Ар яхуэхъуат ди хэкуэгъу минхэм буквари, абыхэм я къэухьым зезыгъэубгъу зэреджэ тхылъи.
Нобэрей адыгэ (къэбэрдей) литературэр псыIэрышэ цIыкIуу езышэжьари, абы и бзэм зезыгъэузэщIари адыгэ газетыр зэрыарам шэч къыщIытепхьэн щыIэкъым. Тхэным гу хуэзыщIа адыгэ щIалэгъуалэр газетым зэришалIэрт, къахь тхыгъэхэм абы и лэжьакIуэхэр хэплъэрт, зэра-гъэзэхуэжырти къытрадзэрт.
Хэкум шынагъуэ къыщылъыса 1941 гъэм абы къыщхьэщыжыну япэу Iэщэ къэзыщтахэм яхэтащ адыгэ редакцэм и лэжьакIуэхэ-ри, куэдми я гъащIэр ятащ абы и щхьэхуитыныгъэм папщIэ. Абыхэм ящыщщ Абыдэ Залымхъан, КъардэнгъущI Хъалид, Бжьэдыгъу Шэмсэдин, Къущхьэ БетIал, Шыд Ибрэхьим, Егъэн Хьэту, Алэкъей Хьэталий, Джэрыджэ Анатолэ, Шыгъушэ Пщыкъан, нэгъуэщIхэри. Пасэм щыгъуэ лъэпкъым и лIыхъужьхэм уэрэд хуаусу щытащ. Мыбыхэм яхэткъым апхуэдэ пщIэ зыхуэмыфащэ.
КъБАССР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Къэрмокъуэ Хьэмид Зауэ гъуэгуанэ хьэлъэр икIи кIыхьыр лIыгъэ яхэлъу зэпачри, орденыбгъэу къагъэзэжащ, иужькIи лъэпкъ газетым илъэс куэдкIэ щылэжьахэщ Агузар Мурадин, Батыр Сэид, Гумэ Джатэгъэжь, Гъубж Мухьэдин, Дал Iэуес, Дол Батырбий, Елмэс Iэбу, Жэмбэч Хъусен, Жэмбей Мухьэмэд, Иуаз Iэубэчыр, Колесников Иван, КIэщт Iэниуар, Къэрмокъуэ Рэмэзан, КIумыхъу Iэмырбэч, Къумахуэ Башир, ЛIыбекъуэ Хьэбас, Махуэ Iэлисэхь, Сэбаншы Мэстафэ, Сэхъу Къэрэщей, Тхьэмокъуэ Мухьэмэд, Хьэжу Ахьмэд, Шэмпар Къэралбий, ЩоджэнцIыкIу Нурий сымэ, нэгъуэщIхэри.
Адыгэ газетым и лэжьакIуэхэм ягъэващ зауэ нэужь илъэс хьэлъэхэм ди цIыхухэр зыхэта хьэзаб псори — ахэр щыгъыныджэт, я ныбэ изу шхэ яхэттэкъым, зыщыпсэункIи, лэжьапIэкIи гугъу ехьхэрт. Ауэ зэкъуэтхэт, зыр адрейм зыщIигъакъуэрти, гугъэр яфIэкIуэдыртэкъым. Аращ я пщIэр, я нэмысыр лъэныкъуабэ ямыщIу, лъэпкъ газетым и лэжьакIуэхэр а лъэхъэнэ гугъум къыщIыхэкIыфари…
Лъэпкъ журналистикэм и тхыдэм игъащIэкIэ хэтыну я цIэхэр къыхэнащ Хэку зауэшхуэм, абы иужь илъэс гугъухэм редакцэм щылэжьахэм, зи акъыл, Iэзагъ газетыр къыдэгъэкIыным, егъэфIэкIуэным хэзылъхьахэм. Ахэр: Апажэ Назир, Дудар Хьэутий, Дол Тобий, Дыджэ Зулъкъарней, Джырандокъуэ Умар, Егъэн Хьэту, Журт Тыгъуэн, Къардэн Хьэсэн, Къумыкъу Хьэутий, Къумахуэ Хьэутий, Мыз Нэфихь, Тэтэр Мухьэмэд, Теунэ Хьэчим, Теувэжыкъуэ Анатолэ, ТхьэщIокъуэ Мурадин, ТIыхъужь Зэмахъ, Хьэжыкъарэ ТIалэ, Хьэмгъуокъу Хьэсит, Хьэмщокъуэ ФIыцIэ, ХъутIэ Хьэмидбий, Шэвлокъуэ Пётр, Шорэ Чэруан, IутIхэ Баширрэ Исмэхьилрэ сымэщ, нэгъуэщIхэрщ.
Щхьэхуэу я цIэ къиIуапхъэщ газетым и къыдэгъэкIыным и хьэлъэр нэхъ ятещIэу, яхь жэуапри нэхъ ину щыт редакторхэм. А къалэн мытыншыр зэман зэхуэмыдэхэм ягъэзэ-щIащ: ЩоджэнцIыкIу Алий, Хъуран Батий, Бейтокъу Мыхьэмэтмырзэ, Срыхъу Хьэгуцырэ, Щомахуэ Амырхъан, Тау Борис, Фанзий Исмел, Къущхьэ БетIал, Дал Iэуес, Ерыжокъуэ Хьэзрэталий, Дол Батырбий, Махуэ Анатолэ, Хьэжу Ахьмэд, Сэхъу Къэрэщей, ЛIыбекъуэ Хьэбас, ТIажь Пётр, Мэзыхьэ Борис сымэ, иджыпсту а IэнатIэм пэрытщ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд. Ахэращ лъэхъэнэ хьэлъэхэм я толъкъунхэр зэран къыхуамыгъэхъуу, зытет гъуэгум трамыгъэщхьэрыукIыу лъэпкъ газетыр а илъэсхэм къыпхрызышар.
РСФСР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Мэзыхьэ Борис Ди цIыхухэр лэжьыгъэ текIуэныгъэщIэхэм хуэшэным жыджэру я къалэмыр илъэс зэмылIэужьыгъуэхэм хуагъэлэжьащ журналист Iэзэхэу Ахуэмгъуэт Башир, Багъэтыр Аркадий, Бекъан Чыланий, Бекъул Токъан, Брай Адэлбий, Джаурджий Iэбисал, Джэлэс Таужид, Емыш Хьэдис, Елгъэр Кашиф, Журт Биберд, Къамбийхэ Зуфаррэ Джэфаррэ, КIэщт Мухьэз, Къазджэрий Iэуес, Къэрмокъуэхэ Мухьэмэдрэ Хьэмидрэ, Къуэдзокъуэ Нурбий, КхъуэIуфэ Хьэчим, Лэмырдон Хьэсэнбий, Мамбэт СэIэдулэ, Мэджэ СулътIан, Мырзэкъан Суфян, Тэнащ Анатолэ, Тэрчокъуэ Исуф, Тхьэмокъуэ Барэсбий, ТIымыщ Тимур, Хьэх Сэфарбий, Увыж Хъусен, ШэджыхьэщIэ Хьэмыщэ, Шыбзыхъуэ Мухьэдин, ШыкIэбахъуэ Хьэсэн, Шырытхэ Хьэтызэрэ СулътIанрэ, Щхьэумэжь БетIал, Щоджэн Абдул, Уэрыш Нурхьэлий, Щомахуэ Владимир сымэ, ныбжькIэ нэхъ щIалэхэу Гъубжокъуэ МуIэед, ГъущIо Зариф, Жыгун Азимэ, Къэмбэчокъуэ Iэдэм, Къудей Владимир, Мыкъуэжь Анатолэ, Уэрэзей Афлик, Хьэту Пётр, нэгъуэщIхэми.
Зэманыр и пIэм иткъым, гъащIэми къалэныщIэхэр зэпымыууэ редакцэм и лэжьакIуэ-хэм я пащхьэ кърегъэувэ. Ахэр зыгъэзэщIэфынур нобэрей махуэм и къэхъукъащIэхэм куууэ пхрыплъыф, зэманым дэбэкъуэф цIыху гуащIафIэхэрщ. Гъэунэхуныгъэ ткIий куэдым къыхэкIащ газетыр, и пщIэми, и нэмысми IэпапIэ бжьыгъэ тримыгъэдзауэ. «Адыгэ псалъэм» и лэжьакIуэхэр сыт щыгъуи хущIокъу газетыр зыIэрыхьэ дэтхэнэми ар Iэпэгъу зэрыхуэхъуным. Дэ дыхуейщ газетым и ныбжьэгъухэм къахэхъуэу, ехъулIэныгъэ и куэду, лъэпкъым и псалъэ абы и напэкIуэцIхэм сыт щыгъуи щыжиIэфу махуэшхуэ куэд газетым игъэлъэпIэну.
УФ-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд
КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист Шал Мухьэмэд
КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист Хьэжыкъарэ Алик
КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист Жыласэ Заурбэч
КъШР-м щIыхь зиIэ и журналист Уэрдокъуэ Женя
КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист Ширдий Маринэ
КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист ЖьэкIэмыхъу Маринэ
КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист Жыласэ Маритэ
АР-м щIыхь зиIэ и журналист ЩхьэщэмыщI Изэ
АР-м щIыхь зиIэ и журналист НэщIэпыджэ Замирэ
ТIЫМЫЖЬ Хьэмыщэ,
«Адыгэ псалъэ» газетым и редактор нэхъыщхьэм и къуэдзэу илъэс куэдкIэ лэжьа, Гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ Къэбэрдей-Балъкъэр институтым и къудамэм и унафэщI, филологие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор.
Псалъэ, си «Адыгэ псалъэ»
Псалъэхэр Джэдгъэф Хъусен ейщ, макъамэр Согуэ Данил итхащ.
Псалъэ, псалъэ, си «Адыгэ псалъэ»,
Едгъэшажьэ гущIэм и уэрэд.
Уэ пIурылъщи ди лъэпкъ мащIэм и бзэр,
Уэрэ сэрэ зэжетIэн ди куэдщ.
Ежьу:
Псалъэ, псалъэ, си «Адыгэ псалъэ»,
Адыгэгур лIыгъэм хуэгъэпсыж.
«Уадыгэщ» жаIэм дрипагэу,
Адыгагъэм и пщIэр къэIэтыж.
Псалъэ, псалъэ, си «Адыгэ псалъэ»,
Ди адэжьхэм я хъыбар Iуэтэж,
Хабзэ дахэу лъэпкъым къигъэщIахэр
Ухуэсакъыу щIэблэм IэщIэлъхьэж.
Ежьу.
Псалъэ, псалъэ, си «Адыгэ псалъэ»,
Хэхэс хъуахэм я бзэр къегъэщтэж.
Мы дунейм тепхъауэ ди лъэпкъ уардэр
Уи уэрэдкIэ зэкъуэгъэувэж.
Ежьу
Зэгъэщтокъуэ Людэ
УзэIэпытхыу ущIыдоджыкI
«Адыгэ псалъэ», узипсэлъэгъущ,
Сытым и дежи учэнджэщэгъущ,
ФIыуэ слъагъуу узиныбжьэгъущ,
Псэм ехуэбылIэу узигъунэгъущ.
УзэIэпытхыу ущIыдоджыкI,
Уи псалъэ Iущхэр ди гум имыкI.
ГъащIэр къытщыхъуми нобэ гугъусыгъу,
УдоIуэтылIэр ди гур зэрыгъу.
«Адыгэ псалъэ», уи адыгэбзэр
Ди гур хигъахъуэу иребзэрабзэ!
Сытым и дежи уэ уи гупсысэр
Адыгэ лъэпкъыр арщ зыхуэбгъэпсыр.
