Хэт Тхьэр зыхуэлъэр? Урысейм щыплъагъуркъым бюрократиер къыжьэдэзыкъуэфын къару
1991 гъэм екIуэкIа буржуазнэ революцэмрэ экономикэ зыужьыныгъэмрэ я фIыгъуэр зылъысар демократхэркъым икIи цIыхубэркъым, атIэ къулыкъущIэхэрщ. Урысейм щытыкIэр щызэзыхъуэкIыфыну къару щыIэ? Путиным а Iуэхур иублэну?
Мы зэманым къулыкъущIэхэм (интеллигенцэркъым, еджагъэшхуэхэркъым, инженерхэркъым, егъэджакIуэхэркъым) зыкъалъытэж тетыгъуэр зыIэрыхьа къаруущIэу. Езыхэм къезэгъыну хабзэхэр къыдагъэкI, гуфIэгъуэ зэхыхьэшхуэхэр къызэрагъэпэщ, «цIыху дыгъэлхэм» хухаха кхъэхэр яухуэ. Бюджетыр трагуашэ, езыхэм я улахуэм хагъахъуэурэ. Нэхъыбэ дыдэр щыкъулейсыз зэманым автомобиль, унэлъащIэ зыкъизыххэр къащэху. А псори зэран хуохъу цIыхубэ жылагъуэ зэтеухуэным. Сыт зыгуэр щIызэпхъуэкIынур, иджыпсту властым и ухуэкIэр хуабжьу къащыхуэгумащIэкIэ?
Урыс лъэужьхэр
Бюрократиер къэукъубеинкIэ щыIэ шынагъуэм Ленин В. И. гу щылъыдигъэтауэ щытащ «Рабкриныр зэрызэтедухуэну щIыкIэр» (рабочэ-мэкъумэшыщIэ инспекцэр) и лэжьыгъэ цIэрыIуэм, иджы ящыгъупщэжам. Абы лъандэрэ илъэс 90 дэкIащ, арщхьэкIэ бюрократием иджыри тетыгъуэр иIыгъщ. Революцэм къыхуезыджэ Лениным и фIэщ хъурт властыр гуащIэрыпсэухэм щаIэщIэлъыну, къулыкъущIэхэр «цIыхубэм я IуэхутхьэбзащIэу» щыщытыну къэрал къызэрагъэпэщыфыну. Абы а фIэщхъуныгъэр псынщIэ дыдэу фIэкIуэдащ, Iуэхум и пэжыпIэр къыгурыIуа иужь. Граждан зауэр иухыу къэралыр лэжьыгъэм пэрыхьэжа иужь, совет бюрократиер пащтыхьым и зэманым щыIам нэхърэ нэхъ Iеижу къыщIэкIащ. И щхьэусыгъуэри, урыс революцэм «шейтIанхэр» и щхьэкIэ къызэрыдригъэкIуеям, шыгухухэмрэ пщафIэхэмрэ унафэщI къулыкъухэм пэрыувэну къызэрыхураджам и закъуэкъым. КъаймыхъулIа псоми и щхьэусыгъуэр езы большевизмэрауэ къыщIэкIащ. Большевик властыр хуейт псоми якIэлъыплъыну, унафэ яхуищIыну. ГуащIэрыпсэухэм къатехъукIа пэтми, къэунэхуа къулыкъущIэхэм мыгувэу зыкъалъытэжащ гъащIэр езыхэм хуаухуауэ. Пэжщ, абы папщIэ щIэныгъи яхурикъуртэкъым, лэжьэкIи ящIэртэкъым, япэрейхэм хуэдэу. А зэщхьэщыкIыныгъэр ягъэкIуэдыжын мурадкIэ, зэпымыууэ хагъэхъуэн хуей хъурт езыхэм я къулыкъущIэхэм я бжыгъэм. Псалъэм и хьэтыркIэ, мэкъумэш реформэ ин иригъэкIуэкIын папщIэ, Сталиныр зи IэщIагъэм куууэ хэзыщIыкI къулыкъущIэхэу щэм хуэдизым ирикъуащ, къэралыщIэм а Iуэхум иришэлIэн хуей хъуащ дзэ псо.
ВластыщIэм нэгъуэщIи къызыкъуихащ: кIэлъыплъыныгъэ ткIиймрэ залымыгъэмрэ ятещIыхьа политикэм, зыхуэбгъэдэн щымыIэу, хигъэхъуащ цIыхухэр зэхэзехуэн зыщI IуэхущIапIэхэм я бжыгъэм. Иджыри къэс апхуэдэ щытыкIэр зэрахъуэкIакъым. Урысей къарузехьэ IэнатIэхэм (дзэр хэмыту) цIыху мелуани 2-м щIигъу щолажьэ. Апхуэдэ къарум хуабжьу къефыгъуэнт пащтыхь охранкэр. Мы зэманым къэрал къулыкъущIэхэр Iыгъыным Урысейм щытрагъэкIуадэ США-м нэхърэ хуэдитIкIэ нэхъыбэ. Абы щыгъуэм ди цIыхухэр куэдкIэ нэхъ мащIэщ Америкэм и Штат Зэгуэтхэм елъытауэ (ди мелуани 143-р американ мелуан 315-м поув), я ВВП-р хуэди 7-кIэ нэхъ инщ. «Апхуэдизу гугъу ехьу» яугъуея мылъкур яфIэкIуэдынкIэ зэрыхъунум щышынэу теты-гъуэр зейхэм апхуэдиз хъумакIуэ ямыIыгъыу пIэрэ?
ЗэпцIыжа
революцэр
Большевизмэм и япэ лъэбакъуэхэм арэзы къамыщIами, Лениным иджыри и фIэщ хъурт «революцэм и унэтIакIуэ къарур». «Рабочэ — мэкъумэшыщIэ инспекцэм» зэхэщIыкI куу зиIэ лэжьакIуищэ хуэдиз хэбгъэхьэмэ, къыхигъэщхьэхукIырт абы, бюрократизацэм кIэ игъуэтынущ.
Лениным зэригугъамкIэ, къэгъэщIэрэщIэжа «Рабкрин»-р пэщIэтын хуейт иужькIэ къэралым узу къыхуинами: парт, къэрал, къарузехьэ IэнатIэхэм я унафэщIхэр зэкъуэмыувэнми. КъехъулIакъым. Абы къыхэкIыу кIэлъыплъыныгъэ гуэри щIэмыт властышхуэ дыдэ яIэрыхьащ гуп цIыкIум. Сталиныр жыджэру яхэту, хэутэн ящIащ «хамэ унафэ щIэмыт аудитыр» (нобэ апхуэдэу жаIэнт). «Хьэрэмыгъэншэ рабочэхэм зыкъыпэщIасащ къэрал къулыкъущIэхэм. 1934 гъэм зи лъэр быдэу ува властыр зыкIи зыхуэмеиж «Рабкрин»-р щэху цIыкIуу зэхуащIыжащ. КъулыкъущIэхэр «цIыхубэ кIэлъыплъыныгъэм» щIагъэувэну иужькIэ зэрыхущIэкъуар зытещIыхьар фэрыщIыгъэ къудейт.
1936 гъэм «ЗэпцIыжа революцэ. СССР-р зищIысымрэ ар здэкIуэмрэ» и тхылъ цIэрыIуэм Троцкий Лев къыщыхигъэщхьэхукIащ «революцэр зытещIыхьа гупсысэхэр зэрызэрахьэкIар икIи зэрагъэкIуэдар». Мы зэманым тхылъым щыгъуазэр закъуэтIакъуэщ. Абы щыгъуэми, бюрократиер зищIыс дыдэр IупщIу къыхощ. «Бюрократие властыр щIэину къыхуагъанэ зэрымыхъум къыхэкIыу, ар хущIэкъунущ унафэ зыхуищI мылъкур езым къыхуэнэным». НэгъуэщI къэрал къыщыдагъэкIа а тхылъым Сталиныр апхуэдизкIэ игъэгубжьати, ар зытхар дунейм щIытрамыгъэтам щхьэусыгъуэ хуэхъуащ. Ар яукIыныр къызэрагъэпэщащ Сталиным къыбгъэдэкIа унафэм тету.
Дэ тлъагъуркъэ Ленинымрэ Троцкэмрэ илъэсищэ хуэдиз и пэкIэ ятхахэр УрысеищIэм и гъащIэм замыхъуэжауэ зэрыхэтыр? Бюрократхэм мылъкур зэIэпах. Олигарххэмрэ Ельциным и лъэхъэнэм къэунэхуа бзаджащIэхэмрэ я пIэ иуващ хьэIуцыдз куэд — бюрократиер, къарузехьэхэр, судыщIэхэр. Нэпсей хъуащ ахъшэ къезытхэм я сэбэп зыхэлъ хабзэхэр пхызыгъэкI депутатхэм ящыщхэри. Псори хуейщ «Рабкрин» гуэр щIэуэ къэмыунэху е цIыхубэр гуахъуэ яIыгъуу къемыжьэ щIыкIэ тхъэжу псэуну.
Иджы илъэс 20 хъуауэ властым жеIэ къулыкъущIэхэр къыжьэдикъуэну. ЦIыхухэм щаIущIэкIэ Путинми Медведевми сыт щыгъуи жаIэ дыгъуэгъуакIуэхэм я лъэхъэнэм кIэ игъуэту. Ауэ мис а «кIэр» кIыхьыIуэ хъуащ. Хэхъуэхэм я зэщхьэщыкIыныгъэр нэхъ ин мэхъу. Къэрал къулыкъущIэхэм я бжыгъэр гъэмэщIэным теухуауэ 2011 гъэм псоми ину зэхахыу къыхалъхьар къызэпаудащ. Урысейм и къулыкъущIэ нэхъыщхьэхэм я хэхъуэхэр Германиемрэ Франджымрэ я унафэщIхэм я улахуэхэм нэхърэ нэхъыбэщ. КъулыкъущIэхэм я хэхъуэхэмрэ хэщIхэмрэ зэрызэхуэхъур къыупщытэну Iэмал къозыт хабзэ иджыри къэс къащтакъым.
Иджы дыдэ зэрахъуэкIащ Къэзыбж палатэм и унафэщIыр. Аргуэруи гугъэ дагъэщIащ Ленин и «РабкриныщIэм» гъуэгу игъуэтынкIэ хъуну. Урысейр поплъэ.
Костиков Вячеслав.
«Аргументы и факты».
