Зэманым и гъуджэ
Къэбэрдей-Балъкъэрым и Лъэпкъ музейм къыщызэIуахащ «Зэманым и гъуджэ» гъэлъэгъуэныгъэр. Ар теухуащ Кавказ зауэр зэриухрэ илъэси 152-рэ зэрырикъум.
Выставкэм хагъэхьащ КъухьэпIэ Европэм хыхьэ къэралхэм щыпсэу сурэтыщIхэм я IэдакъэщIэкI гравюрэхэр. КъБР-м и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Юрий а лэжьыгъэхэр Лъэпкъ музейм тыгъэ къыхуищIащ. Апхуэдэу утыку кърахьащ Кавказ зауэр зэрекIуэкIар уи нэгу къыщIэзыгъэхьэу музейм и фондым щахъумэ сурэтхэр, хьэпшыпхэр, Iуэхум ухэзыгъэгъуазэ тхыгъэхэр, тхылъхэр, щIакIуэр, зэуапIэм къыщагъэсэбэпа Iэщэхэр, фэилъхьэгъуэхэр. ЖыпIэнуракъэ, лъэпкъым и щхьэм кърикIуа мыгъуагъэм, и блэкIам, тхыдэм и напэкIуэцI нэхъ гуузхэм ухэзыгъаплъэт ахэр. Фондым щахъумэ хьэпшыпхэм ящIыгъуу утыку кърахьащ XIX лIэщIыгъуэм и 30 гъэхэм Франджым къыщыдэкIауэ щыта, Гагарин Григорий «Кавказым щыпсэу лъэпкъхэм я фащэхэр» и альбомым ихуа сурэтхэр, художник цIэрыIуэ Лансере Евгений и скульптурэхэр, дэрбзэр, лъэпкъ фащэхэр зыд ХьэцIыкIу Мадинэ къигъэщIэрэщIэжа цIыхухъу, цIыхубз, ныбжьыщIэ фащэхэр, цIыхубэ IэпщIэлъапщIэ ПIаз Александр и лэжьыгъэхэр, Мэзло Руслан и арджэнхэр.
Музейм и пэшитIым щагъэува хьэпшыпхэм къыхэщырт лъэпкъым къикIуа гъуэгуанэр зэрыкIыхьымрэ а зэманым къриубыдэу абы и щхьэм кърикIуа гузэвэгъуэмрэ. Гъэлъэгъуэныгъэм увыпIэфI щаубыдащ лъэпкъым къыдэгъуэгурыкIуэ щэнхабзэ хъугъуэфIыгъуэхэми. Ар адыгэм зэрихьэ Iэщэ-фащэрауэ щрети, къагъэсэбэп хьэпшыпхэрауэ ирехъуи… Гу лъыботэ адыгэр зи ужь ихьэ дэтхэнэ зы лэжьыгъэми бгъэдыхьэкIэ щхьэхуэ хуиIэу зэрыщытам. Ар къэбгъэсэбэпыну, зепхьэну тыншу икIи IуплъэгъуафIэу, и теплъэм узыIэпишэу щытын хуейт. Псом хуэмыдэу гъэщIэгъуэнт XVIII-XIX лIэщIыгъуэхэм псэуа адыгэ зауэлIхэм я шыфэлIыфэр, Iэщэ-фащэхэр къызэрыщ сурэтхэр. Адыгэхэм ди лъэпкъ фащэщ жаIэу, хьэгъуэлIыгъуэхэм, гуфIэгъуэ зэхыхьэхэм мыхъуу, махуэ къэс ящыгъыу щыта фэилъхьэгъуэхэр, дыжьын, дыщэ пыIэхэр, бгырыпххэр, уагъэхэр, тхыпхъэщIыпхъэхэр дахэ дыдэу къагъэлъэгъуащ.
Адыгэр дахагъэм зэрыхуэнэхъуеиншэм къыдэкIуэу, лIыгъэ мыкIуэщIи зэрахэлъар къахощ утыку кърахьа сурэтхэм, Iэщэ-фащэхэм. Зэ еплъыгъуэкIэ абыхэмкIэ псэ яхуэгъэну зэрыщытамкIэ шэч уагъэщI. Ауэ, зэрытщIэщи, адыгэлIым Iэщэ къыщIищтэр Iэмалыншагъэ Iуэхущ, и Хэкур ихъумэжын папщIэщ. А махуэм къызэхуэса цIыхухэр гъэлъэгъуэныгъэм зыщ къызыхуриджэр — зи гъащIэр лъэпкъым щхьэузыхь хуэзыщIахэр тщыгъупщэ хъунукъым: ахэр зыщIэбэна Iуэхур къайхъулIащ, адыгэ лъэпкъыр дымыкIуэдыжу дыкъызэтенащ, ди бзэр догъэлажьэ, ди хабзэри зэрытхузэфIэкIкIэ зыдохьэ.
Гъэлъэгъуэныгъэр иригъэкIуэкIащ музейм и унафэщI Накуэ Феликс. Абы къыщыпсэлъащ КъБР-м щэнхабзэмкIэ и министр Къумахуэ Мухьэдин, Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ, «Адыгэ псалъэ» газетым и редактор нэхъыщхьэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд сымэ, нэгъуэщIхэри. Щыгъуэ махуэм тепсэлъыхьа нэужь, абыхэм я псалъэм къыхагъэщащ апхуэдэ гузэвэгъуэ дяпэкIэ дымылъагъуну, ди дунейр мамыру дыпсэуну, нобэ дыщIэщыгъуэм и щхьэусыгъуэм хуэдэ махуэ ди лъэпкъ махуэгъэпсым хэмыту, дыгуфIэу, дыгушхуэу, дефIакIуэу, зыдужьу адыгэр куэдрэ Тхьэм дунейм дытригъэтыну.
Выставкэр щIэщыгъуэ, гъэщIэгъуэн ящыхъуащ Кавказ Ищхъэрэм ис лъэпкъхэм я блэкIам, тхыдэм, лъэпкъ фащэхэм, Iэщэхэм дихьэххэм. А хьэпшыпхэр фащэхэр къэзыгъэщIэрэщIэжхэм зэрахуэщхьэпэнум шэч хэлъкъым.
Къызэхуэсахэр шыкIэпшынэкIэ адыгэ макъамэ щIагъэдэIуащ. КъищынэмыщIауэ, гупыж зыщIа дэтхэнэми Iэмал иIащ IуэрыIуатэм щыщ пычыгъуэхэм чэзууэ къеджэну.
ТЕКIУЖЬ Заретэ.
