Лъэпкъым щыгъупщэркъым
ЩIэныгъэлI щыпкъэ, жылагъуэ, политикэ лэжьакIуэ цIэрыIуэ, Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал мэкъумэш университетым и ректору илъэс куэдкIэ щыта, профессор, мэкъумэш щIэныгъэхэм я доктор Жэрыкъуэ Борис Хьэжмурат и къуэр ящыщщ къыщалъхуа щIыпIэм, хэкум и ехъулIэныгъэр зи плъапIэу дунейм тета цIыхухэм. Илъэс блэкIам и дыгъэгъазэм илъэси 5 хъуащ Жэрыкъуэр зэрытщIымыгъужрэ, итIани, езыр щымыIэжми, ар зыцIыхуу щыта куэдым я IуэхущIафэхэр, гупсысэхэр Борис и цIэм епхауэ мэпсэу, иджыри я гъусэ пэлъытэу. Псэужамэ, абы и ныбжьыр мазаем и 28-м илъэс 60 ирикъунут…
Профессор Жэрыкъуэ Борис. IуэхугъуэфI куэдкIэ цIэрыIуэ Псыгуэнсу адыгэ жылэжьым къыщалъхуащ Борис. Жылэм дэт курыт школыр ехъулIэныгъэкIэ къиуха нэужь, абы дзэм къулыкъу щищIащ, иужькIэ щылэжьащ полупроводник Iэмэпсымэхэр щащIу Налшык дэт заводым. ЩIэныгъэм хуеIэ щIалэщIэр 1980 гъэм щIэтIысхьащ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал мэкъумэш институтым агрономиемкIэ и факультетым. ЗыщIэхъуэпса IэщIагъэр зригъэгъуэта нэужь, зэфIэкI лъагэхэр къызыкъуэкIыну зыщыгугъ щIалэр институтым къагъэнэжащ. И егъэджакIуэхэм я жэрдэмкIэ, Жэрыкъуэр щIэтIысхьащ Тимирязевым и цIэр зэрихьэу Москва дэт къэрал мэкъумэш академием и аспирантурэм. Къэхутэныгъэхэм нэхъ пасэуи дихьэхауэ щыта Борис зэман кIэщIым къриубыдэу игъэхьэзыращ и кандидат диссертацэр икIи ар ехъулIэныгъэкIэ пхигъэкIащ. 1995 гъэм Жэрыкъуэм утыку кърихьащ щIэныгъэ дунейм щытхъушхуэ зыщыхужаIа и доктор диссертацэр. Ари лъэпощхьэпоуншэу Москва щыпхигъэкIащ икIи мэкъумэш щIэныгъэхэм я доктор цIэ лъагэр къыфIащащ.
Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал мэкъумэш институтым лэжьыгъэшхуэ щрихьэкIащ Жэрыкъуэ Борис. Кафедрэм и ассистенту лэжьэн щIэзыдза щIалэм къикIуащ профессорым, деканым, проректорым, ректорым нэс гъуэгуанэр. 2000 гъэм Жэрыкъуэр хъуащ а еджапIэ нэхъыщхьэм и пашэ икIи илъэс 12-кIэ а IэнатIэр ирихьэкIащ, иригъэфIакIуэу, езым хуэдэ IуэхущIапIэхэм ятекIуэу.
Зи пашэ егъэджакIуэ гупым, университетым и студентхэм Жэрыкъуэм пщIэшхуэ къыхуащIырт, зэхэщIыкI лъагэ, цIыху хэтыкIэ екIу зэрыхэлъым папщIэ. ГъащIэр фIыуэ зылъагъу, гупсысэ куу зыбгъэдэлъ, псэ къабзэ зиIа а щIэныгъэлI щыпкъэр хущIэкъурт еджапIэ нэхъыщхьэм, абы и лэжьакIуэхэм я цIэхэр фIыкIэ зэригъэIуным. ЦIыху телъыджэт Жэрыкъуэр. Абы хэлъ хьэл-щэнхэм я нэхъыщхьэт цIыхугъэ лъагэр, пэжыгъэр. Къыдэлэжьахэм ягу къызэрагъэкIыжымкIэ, мыхъумыщIагъэ гуэр къэхъуарэ ар зи Iэужьым ткIийуэ щепсалъэкIи, Борис цIыхум и пщIэр зэи игъэлъахъшэртэкъым, ириудыхыртэкъым, атIэ екIуу, зэпIэзэрыту хущытт, хабзэм, нэмысым къыхуриджэу. УнафэщIым хэлъ апхуэдэ Iэдэбагъыр зылъагъу псэлъэгъум и нэгу щIэкI псори псэкIи зыхищIэрт икIи хущIэкъурт нэхъыфI зэрыхъуным. Жэрыкъуэр дапщэщи хьэзырт хэти дэIэпыкъуэгъу хуэхъуну, чэнджэщ щхьэпэхэр иритыну.
Республикэм, къэралым щылажьэ еджапIэ нэхъыщхьэхэм ящыщ куэдым аграрнэ университетым пыщIэныгъэфIхэр яхуиIэу зэрыщытри куэдкIэ зи фIыгъэр зи IэнатIэр хьэлэлу езыхьэкIа Жэрыкъуэ Борисщ, щIэныгъэ дунейм абы щиIа пщIэ лъагэрщ. КъБКъУ-м къыхэкIыу 1981 гъэм КъБКъМА (академием и япэ ректорыр мэкъумэш щIэныгъэхэм я доктор, профессор ФиIэпщэ Борист) хъуауэ щыта еджапIэ нэхъыщхьэм зыужьыныгъэшхуэ игъуэтащ абы Жэрыкъуэр и пашэу щыщыта илъэсхэм. Борис и унафэм щIэту абы къыфIащащ «Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал мэкъумэш университет» цIэ лъагэр, еджапIэм и пщIэр нэ- хъри зыIэтар.
Жэрыкъуэр гъунэгъуу зыцIыхуу щытахэм зэрыжаIэжымкIэ, ар нэсауэ хэкуп-сэт. Абы куууэ зыхищIэрт и лъэп- къэгъухэм я мызакъуэу, ди республикэм щыпсэу адрей лъэпкъхэри зыгъэпIейтей Iуэхугъуэхэр. Ди лъахэм мамырыгъэ илъыным, абы щыпсэу лъэпкъхэм яку зэгурыIуэныгъэрэ зэныбжьэгъугъэрэ дэлъыным мыхьэнэшхуэ иритырт Жэрыкъуэм. КъэхутэныгъэщIэхэм нэхъри тригъэгушхуэу, абы егъэджакIуэхэм яжриIэ зэпытт: «Ди лэжьыгъэ купщIафIэхэм я мыхьэнэр зыхэзыщIэн хуейр, абыхэм щыгъуазэ щIыпхъэр ди университетым, республикэм щыIэ щIэныгъэлIхэм я закъуэкъым, атIэ ахэр ихьэн хуейщ къэрал-псо, дунейпсо утыкухэм». Мыбдеж къыщыжыIапхъэщ, еджапIэ нэхъыщхьэм и лэжьакIуэхэм ябгъэдэлъ щIэныгъэ зэфIэкIхэм нэхъри хагъэхъуэн папщIэ, Жэрыкъуэм, лъэкI къимыгъанэу, Iэмал псори абыхэм къахузэригъэпэщу зэрыщытар. ЩIэныгъэлI ныбжьыщIэхэр дэIыгъыным, ахэр лъэ быдэкIэ гъэувыным Iуэхур нэсмэ, ректорым ищIэртэкъым «хьэуэ» псалъэр, апхуэдизу ар цIыху зыужьыныгъэм, зыузэщIыныгъэм и телъхьэти. «ТлъэкIыххэIамэ, дэIэпыкъуэгъу дыхъунщ. Апхуэдэу мыхъурэ — ди зэран едгъэкIынкъым» — а псалъэхэрат абы и гъуэгугъэлъагъуэр.
Политикэми экономикэми хуабжьу дахьэхырт Борис. КъищынэмыщIауэ, бгъэдэлъ философие гупсысэ куухэмкIэ куэдым ядэгуэшэфырт. А унэтIыныгъэхэм ятеухуа и тхыгъэхэр щIэх-щIэхыурэ къытехуэрт газетхэм, журналхэм. ЩIэныгъэлIым и тхылъхэмкIэ йоджэ УФ-м мэкъумэш щIэныгъэ щрагъуэт еджапIэ зыбжанэм я студентхэр. Псори зэхэту Жэрыкъуэм и къалэмыпэм къыпыкIащ щIэныгъэ лэжьыгъэу 200-м щIигъу. Абыхэм яхэтщ монографие щхьэхуэхэри, зэреджэ пособиехэри. Профессор цIэрыIуэм и унафэм щIэту гъэхьэзыра хъуащ икIи ехъулIэныгъэкIэ пхагъэкIащ кандидат диссертацэу 18-рэ доктор лэжьыгъэу 3-рэ.
ЕджапIэ нэхъыщхьэм щызэфIих лэжьыгъэхэм къадэкIуэу, Жэрыкъуэр жыджэру хэтащ республикэм, къэралым щекIуэкI жылагъуэ гъащIэм. КъБР-м и Парламентым и депутату, ЕгъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ узыншагъэр хъумэнымкIэ абы и комитетым хэту, ар и пашэт «Урысей зэкъуэт» политикэ партым и щIыналъэ къудамэм абы щиIэ лIыкIуэ гупым. Апхуэдэу Жэрыкъуэ Борис КъБР-м Мэкъумэш хозяйствэмкIэ, Егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и министерствэхэм я коллегиехэм я лэжьыгъэм жыджэру хэтащ, бгъэдэлъ щIэныгъэ куумрэ зэфIэкI лъагэмрэ IэнатIэхэр егъэфIэкIуэным хуигъэпсу. УФ-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, къэхутэныгъэ лэжьыгъэ куэд зи къалэмыпэм къыпыкIа Жэрыкъуэр мызэ-мытIэу ягъэпэжащ УФ-м, КъБР-м я министерствэ зэмылIэужьыгъуэхэм къабгъэдэкI щIыхь, фIыщIэ тхылъхэмкIэ, «Урысейм и мэкъумэш IэнатIэм и зыужьыныгъэм хуищIа хэлъхьэныгъэм папщIэ» дыщэ медалыр къратащ.
ЗэгурыIуэныгъэр, зыужьыныгъэр, ефIэкIуэныгъэр зи гъащIэ мардэу щыта адыгэлI щыпкъэр и гурылъ псоми хунэсакъым. 2012 гъэм дыгъэгъазэм и 25-м ар гуузу бзаджащIэм иукIащ. ЦIыхум пап-щIэ псэуа, апхуэдиз IуэхущIафэ дахэ зиIэ, зи мурадхэр ин, гупсысэхэр къабзэ щIэныгъэлIыр пасэ дыдэу дунейм зэрехыжар куэдым хуабжьу къехьэлъэкIащ. Жэрыкъуэ Борис дунейм зэрехыжрэ илъэс щрикъу махуэм ар зи пашэу щыта еджапIэ нэхъыщхьэм и пщIантIэм къыщызэIуахащ абы и фэеплъ. Борис и фэеплъым пщIэшхуэ зэрыхуащIым и щыхьэту, а зэхуэсым цIыхушхуэ кърихьэлIауэ щытащ. Абы хэтащ КъБР-м и Парламентымрэ Правительствэмрэ я лIыкIуэхэр, республикэм и къалэхэм, щIыналъэхэм я администрацэхэм я Iэтащхьэхэр, жылагъуэ, дин зэгухьэныгъэхэм я пашэхэр, Налшык дэт еджапIэ нэхъыщхьэхэм я ректорхэр, щIэныгъэлIхэр, егъэджакIуэхэр, студентхэр. КъБКъМУ-м и ректоратым къызэригъэпэща зэIущIэм апхуэдэу кърагъэблэгъат Жэрыкъуэ Борис къыщалъхуа Псыгуэнсу къуажэм щыщхэр, абы и благъэхэр, Iыхьлыхэр.
Дзыхь къыхуащIа дэтхэнэ IэнатIэми щхьэкIэ жэуаплыныгъэ зыхэзыщIэу лэжьам, цIыху псэ къабзэм къигъэщIа мащIэр щапхъэщ абы къыдэлэжьахэм, иригъэджахэм, ныбжьэгъуу иIахэм, зыцIыхуу щытахэм папщIэ. Жэрыкъуэ Борис Хьэжмурат и къуэм хуэдэхэр лъэпкъым куэдрэ щыгъупщэркъым. Абыхэм я гъащIэр щапхъэу хуагъэлъагъуэ къытщIэхъуэ щIэблэхэм.
Къэрдэн КIунэ.
