МэкIэтIей Абдулыхь Къасболэт и къуэр
Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм хэщIыныгъэ хьэлъэ игъуэтащ. 2017 гъэм мэлыжьыхьым и 20-м дунейм ехыжащ щIэныгъэлI щыпкъэ, къэрал икIи жылагъуэ лэжьакIуэ цIэрыIуэ МэкIэтIей Абдулыхь Къасболэт и къуэр.
МэкIэтIей Абдулыхь Балъкъ щIыналъэм хыхьэ Малкэ къуажэм 1942 гъэм мэлыжьыхьым и 23-м къыщалъхуащ. Жылэм дэт курыт школыр дыжьын медалкIэ 1959 гъэм къиухри, ар япэщIыкIэ аппаратчикыу щылэжьащ Москва пластмасс къыщыщIагъэкIыу дэт заводым, иужькIэ щIэтIысхьащ Москва дэт химико-технологие институтым (иджы Урысей химико-технологие университет), Менделеевым и цIэр зезыхьэм. 1965 гъэм ар ехъулIэныгъэкIэ къиухащ, «Пластмассэхэмрэ синтетикэ каучукымрэ я химие технологие» IэщIагъэр иIэу.
1968 — 1991 гъэхэм МэкIэтIейр Бэр-бэч ХьэтIутIэ и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым и егъэджакIуэ нэхъыжьщ, доцентщ, кафедрэм и унафэщIщ. 1968 гъэм МэкIэтIейм игъэхьэзыращ икIи ехъулIэныгъэкIэ Москва щыпхигъэкIащ и кандидат диссертацэр. 1974 гъэм утыку кърихьащ икIи пхигъэкIащ и доктор диссертацэри. 1976 гъэм абы къыфIащащ профессор цIэ лъапIэр.
1990 гъэм МэкIэтIей Абдулыхь хахащ Урысей Федерацэм и цIыхубэ депутату, Урысей Федерацэм и Совет Нэхъыщхьэми хагъэхьащ (ЩIэныгъэмкIэ комитетым и къудамэм и унафэщIу). 1992 гъэм ар ягъэуващ УФ-м и Президентым и деж ГражданствэмкIэ щылажьэ комиссэм и унафэщIу, 1994 гъэм къыщыщIэдзауэ УФ-м и Президентым и Администрацэм Гражданствэ IуэхухэмкIэ и IэнатIэм и пашэщ. А лъэхъэнэхэм Абдулыхь жыджэру хэтащ РАН-р къызэгъэпэщыным епха Iуэхугъуэхэм.
2004 гъэм МэкIэтIей Абдулыхь Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым къыщызэригъэпэщащ молекулэ лъагэхэм елэжьынымкIэ кафедрэ щхьэхуэ икIи 2013 гъэ пщIондэ абы и унафэщI IэнатIэм пэрытащ. 2014 гъэм къыщыщIэдзауэ дунейм ехыжыху Абдулыхь щытащ Бэрбэч ХьэтIутIэ и цIэр зезыхьэ КъБКъУ-м прогрессивнэ полимерхэмкIэ и лабораторэм и щIэныгъэ лэжьакIуэ нэхъыщхьэу.
МэкIэтIей Абдулыхь къызэригъэпэща щIэныгъэ школыр Урысей Федерацэми хамэ къэралхэми полимерхэм елэжьу щыIэ апхуэдэ IэнатIэхэм я нэхъыфIхэм халъытэ. Профессор МэкIэтIейм иригъэкIуэкIа къэхутэныгъэхэм я фIыгъэкIэ яубзыхуфащ полибутилентерефталатымрэ нанокомпозит пкъыгъуэхэмрэ, нанокомпозит термоэластопластхэри хиубыдэу, къыдэгъэкIыным я промышленнэ технологиер.
Абдулыхь Къасболэт и къуэм и нэIэм щIэтащ докторантхэри аспирантхэри. И пашэу щыту абы ехъулIэныгъэкIэ игъэлэжьащ иужьрей илъэситхум къриубыдэу доктор диссертаци 10-рэ кандидат диссертацэ 32-рэ щыпхагъэкIа диссертацэ советыр. Абдулыхь и гъэсэнхэм ящыщ куэд Урысей Федерацэми хамэ къэралхэми щыIэ щIэныгъэ IэнатIэ зэмылIэужьыгъуэхэм я унафэщIщ. МэкIэтIей Абдулыхь хэтащ «Материаловедение», «Пластические массы», «Успехи современного естествознания» журналхэм я редколлегиехэм.
Лъэпкъ IэщIагъэлIхэр, квалификацэ лъагэ зиIэ щIэныгъэ лэжьакIуэхэр гъэхьэзырыным хуищIа хэлъхьэныгъэр, жыджэру зэфIиха жылагъуэ Iуэхухэр къалъытэри, МэкIэтIей Абдулыхь хуагъэфэщащ «ЩIыхьым и дамыгъэ», «Лъэпкъхэм я зэныбжьэгъугъэ» орденхэр. Абы фIащащ «РСФСР-м щIэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ», «Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм щIэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ» цIэ лъапIэхэр, Урысей Ипщэ щIыналъэм я щIыхьыцIэхэри.
Къыхиха IэщIагъэм, Хэкум пэжу, хьэлэлу зэрыхуэлэжьам, бгъэдэлъа цIыхугъэ лъагэмрэ щыпкъагъэмрэ, щалъхуа и щIыналъэр фIыуэ илъагъуу зэрыщытамрэ зэхэщIыкI иIэу цIыхухэм зэрабгъэдэтамрэ къыхэкIыу, Абдулыхь Къасболэт и къуэм республикэми нэгъуэщI щIыпIэхэми хуэфащэ дыдэу къыщыхуащIырт пщIэ лъагэрэ нэмысышхуэрэ.
ЩIэныгъэлI цIэрыIуэм, къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэшхуэм, хэкупсэм икIи лъэпкъ псори зэхуэзыгъадэу фIыуэ зылъагъуу щытам, къызыхэкIа лъэпкъым и къуэ пэжым и цIэр игъащIэкIи ди гум илъынщ.
КIуэкIуэ Ю. А., Егоровэ Т. Б., Мусуков А. ТI., Канунников В. А., Джэш В. М., Алэкъей А. М., Алътуд Ю. Къ.,
Амщокъуэ Ф. Къ., Апажэ А. Къ., Ахъуэхъу Т. Б., Беккиев М. Ю., Берд. Хь. А., Беппаев С. У.,
Бозий Н. М., Бэлэтокъуэ В. Хь., Говоров С. А., Губин Г. С., Джатэ Р. Хь., Дзэмыхь Къ. ФI.,
Емуз Н. Гъу., Жанатаев С. А., Жыджэт А. А., Залиханов М. Ч., Зумакулов Б. М.,
Геляхов А. С., Иуан П. М., Къалэ З. I., Къарэмырзэ Б. С., Къэрмокъуэ Хь. М.,
Къуэдзокъуэ М. М., Нэхущ З. А., Рахаев А. И., Сэхъурокъуэ Хь. Хь.,
Сэхъу В. Къ., Тау П. КI., Федченкэ Л. М., Хьэщхъуэжь А. Б., ХьэфIыцIэ М. М., Шурдым Ю. Хь.
