ТУМЭ Мухьэмэдин Мухьэжид и къуэр
Нэщхъеягъуэ хъыбар къикIащ Москва иджыблагъэ. Илъэс 83-м иту дунейм ехыжащ Къэбэрдей-Балъкъэрым щыщ жылагъуэ лэжьакIуэ цIэрыIуэ, къызэгъэпэщакIуэ Iэзэ Тумэ Мухьэмэдин Мухьэжид и къуэр.
Тумэ М. М. Шэджэм щIыналъэм хыхьэ Шэджэм ЕтIуанэ къуажэм 1938 гъэм жэпуэгъуэм и 10-м къыщалъхуащ. Курыт еджапIэр къиуха нэужь ар щIэтIысхьащ мэкъумэш IэнатIэм и инженерхэр щагъэхьэзыру Москва къалэм дэт институтым икIи ар ехъулIэныгъэфIхэр иIэу 1965 гъэм къиухащ. Къэбэрдей-Балъкъэрым къигъэзэжа нэужь, «Шэджэм» колхозым и IэнатIэ зэмылIэужьыгъуэ-хэм пэрытащ, а IуэхущIапIэм и инженер нэхъыщхьэу щытащ.
Тумэ М. М. хэлъэт зэриIэр, лэжьыгъэ и пIалъэ зэрищIэр къалъытэри, абы унафэщI къулыкъу къыхуагъэфэщащ — ар ягъэуващ Шэджэм щIыналъэм мэкъумэш хозяйствэмкIэ и управленэм и инженер нэхъыщхьэу.
1977 гъэм къыщыщIэдзауэ 1994 гъэ пщIондэ Тумэ М. М. «Шэджэм» колхозым и унафэщIу лэжьащ. Абдежщ нэхъри наIуэ къыщыхъуар ар мэкъумэш IэнатIэм и къызэгъэпэщакIуэ лъэрызехьэу зэрыщытыр. Тумэр зи унафэщI «Шэджэм» колхозыр ящыщ хъуащ Шэджэм щIыналъэми Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэми щыпашэ мэкъумэш IуэхущIапIэхэм. Абы Iулыджышхуэ щиIэ хъуащ колхозым и лэжьакIуэхэми къуажэдэсхэми я деж.
Тумэ М. М. и нэIэм щIэт лэжьыгъэ IэнатIэм ехъулIэныгъэфIхэр къыщихьым и мызакъуэу, къуажэм дэлъ социальнэ гугъуехьхэр дэгъэкIынми, жылэдэсхэм я псэукIэр егъэфIэкIуэнми жыджэру хэтт ар.
Тумэ М. М. зэчий зыбгъэдэлъ политикыу, къэрал къулыкъущIэу щытащ. Къэбэрдей-Балъкъэрым и хэхакIуэхэм я дзыхь ирагъэзри, абы хуагъэфэщауэ щытащ Урысеймрэ Къэбэрдей-Балъкъэрымрэ я Совет Нэхъыщхьэхэм я депутатым и мандатхэр. Къэралым и хабзэубзыху орган нэхъыщхьэм щыхэта 1990 — 1993 гъэхэм Тумэ М. М. хэхакIуэхэм кърагъэза дзыхьыр игъэпэжу лэжьащ. Ар ЛъэпкъхэмкIэ Советым лъэпкъ-къэрал ухуэкIэмрэ лъэпкъ зэхущытыкIэхэмкIэ и комиссэм, «Къэралыгъуэрэ зэхуэдэныгъэрэ» фракцэм, «Дзэм зэхъуэкIыныгъэхэр щегъэкIуэкIын» гупым, «МэкъумэшыщIэхэм я зэгухьэныгъэ» фракцэм я лэжьыгъэхэм жыджэру хэтащ.
ХХ лIэщIыгъуэм и 90 гъэхэм къэралым щекIуэкIа зэхъуэкIыныгъэхэм, лъэхъэнэ зэхэзэрыхьам къадэкIуа Iуэху зэIумыбзхэм Тумэ М. М. езым и еплъыкIэ иIэжу, жэуаплыныгъэ, ха-хуагъэ хэлъу бгъэдыхьэрт, цIыхугъэр, демократие зэхэтыкIэм и фIыпIэхэр япэ иригъэщырт. Тумэ М. М. Къэбэрдей-Балъкъэрым и лъэпкъ-демократие зэхъуэкIыныгъэхэм я пашэхэм ящыщ зыуи щытащ, 1991 гъэм СССР-м къэрал ухуэкIэр щызэрахъуэкIыну яужь ихьахэм (ГКЧП) япэувахэм яхэтащ.
ЦIыхубэ депутату, Къэбэрдей лъэпкъым и конгрессым и тхьэмадэу щыткIэрэ, абы хэлъхьэныгъэшхуэ хуищIащ абхъаз лъэпкъым и хуитыныгъэр ихъумэжыным, тенджыз ФIыцIэ Iуфэм Iус шэрджэсхэм (шапсыгъхэм) хабзэм къарит хуитыныгъэхэм, я сэбэп зыхэлъхэм къащхьэщыжыным.
И гъащIэм и иужьрей илъэсхэм зигъэпсэхуну тIысыжами, жылагъуэм дежкIэ мыхьэнэшхуэ зиIэ Iуэхухэм хэтащ, щIалэгъуалэм щапхъэ дахэ яхуэхъурт.
Мэкъумэш IэнатIэм илъэс куэдкIэ хьэлэлу зэрыщылэжьам папщIэ Тумэ Мухьэмэдин къыхуагъэфэщащ «КъБР-м мэкъумэш хозяйствэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ» цIэ лъапIэр. Лъэпкъхэм я Зэныбжьэгъугъэ орденыр, Абхъазым «АнаАираз», «Ахрэ Апшэ» орденхэр.
Мухьэмэдин Мухьэжид и къуэр Къэбэрдей-Балъкъэрым къыбгъэдэкIыу утыку мызэ-мытIэу ихьащ икIи щIыхь къыхуилэжьащ, ныбжьэгъу пэжу щытащ, къалэн зыщищIыжхэр, ита псалъэр игъэпэжу къэгъуэгурыкIуащ. Ар цIыху гумащIэт, зэхэщIыкI зиIэт, и Iыхьлыхэм, благъэхэм, ныбжьэгъухэм щIэгъэкъуэн яхуэхъурт.
Мухьэмэдин Мухьэжид и къуэм, къызыхэкIа лъэпкъым и къуэ пэжым, и фэеплъ нэхур сыт щыгъуи дигу илъынщ.
КЪАЛМЫКЪ Ж. А.,КъБР-м и Адыгэ жылагъуэ
зэгухьэныгъэхэм я ЗэзыгъэуIу советым и унафэщI.
ГУЭБЭЩIЫКI Ж. М., «КъБР-м мамырыгъэрэ лъэпкъ
зэгурыIуэныгъэрэ щыIэн папщIэ» жылагъуэ комитетым и унафэщI.
