ГъущIо Зариф Тыгъуэн и къуэр
2019 гъэр къызэрихьэрэ хэщIыныгъэ куэд игъуэтащ ди лъэпкъым — щIэныгъэм, гъуазджэм, литературэм, нэгъуэщI IэнатIэхэми я лэжьакIуэ зыбжанэ дунейм ехыжащ, дэтхэнэ зыри адыгэм хуэлэжьауэ, абы и зыужьыныгъэм хузэфIэкIкIэ хэувауэ. Апхуэдэу гущIыхьэ тщыхъуащ «Адыгэ псалъэ» газетым илъэс куэдкIэ къыщыддэлэжьа, журналист Iэзэ, усакIуэ, тхакIуэ зэчиифIэ ГъущIо Зариф Тыгъуэн и къуэр щIышылэм и 24-м дунейм зэрехыжар.
Зариф 1966 гъэм жэпуэгъуэм и 3-м Шэджэм Езанэ къуажэм къыщалъхуащ. Абы дэт езанэ курыт школыр хъарзынэу къиухащ, щIыхь пылъу дзэ къулыкъури ирихьэкIащ. ИужькIэ ГъущIор Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым адыгэбзэмрэ литературэмкIэ и къудамэм щIэтIысхьащ икIи абыи фIыуэ щеджащ.
И IэдакъэщIэкIхэр «Адыгэ псалъэм» къихьым, ахэр къыхутрадзэурэ, Зариф нэIуасэ яхуэхъуат абы щылажьэхэм икIи тхэным зэрыхэзагъэм гу лъатэри, 1991 гъэм ар жылагъуэ IуэхумкIэ къудамэм и корреспонденту къащтауэ щытащ. Анэдэлъхубзэр фIы дыдэу зыгъэшэрыуэ щIалэ лъагъугъуафIэр газетым илъэситIкIэ фIэкIа щымыIауэ, телевиденэм ирагъэблагъэри, абы илъэс пщыкIутIкIэ щылэжьащ. Ауэ, езыми зэрыжиIэу щытамкIэ, «Адыгэ псалъэм» фIырыфIкIэ уиутIыпщыркъым: е зэгуэр къэбгъэзэжынущ, е абы узэрыIукIыжам уигу ириныкъуэу упсэунущ. Арати, 2004 гъэм Зариф къигъэзэжащ журналистикэм хэзыша гупым.
Газетым къэкIуэжа нэужь Зариф и пщэ иралъхьащ къуажэ гъащIэмрэ экономикэмкIэ къудамэм и унафэщI къалэныр икIи абы и лэжьыгъэр сыт и лъэныкъуэкIи тэмэму иунэтIащ. Езым и лэжьэкIэ мардэрати, къэрал къулыкъущIапIэхэм щекIуэкI зэIущIэм кIуэуэ абы теухуа тхыгъэ газетым еттын хуейуэ ежьамэ, а илъэгъуахэр къритхэкIыжкIэ зэфIигъэкIыртэкъым. ЗэIущIэм къыщаIэта Iуэхухэм езыр зэреплъри дахэу хиухуанэрт, къагъэнэIуа мыхъумыщIэгъэхэр гъэзэкIуэжынымкIэ хэкIыпIэ хъуну къилъытэхэри къыщигъэлъагъуэрт и тхыгъэм.
Тхэным хэзышахэм, япэ лъэбакъуэхэр щичым дэIэпыкъуэгъу, чэнджэщэгъу къыхуэхъуахэми я фIы- щIэ игъэкIуэдыртэкъым Зариф. И лэжьыгъэм, къызыхыхьэжа гупым ятеухуауэ абы жиIат: «Си IэщIагъэм зыхуэзгъэсэнымкIэ дэIэпыкъуэгъу къысхуэхъуащ, куэдым сыхуиущиящ журналист Iэзэ Къамбий Зуфар. Къэбэрдей-Балъкъэр телевиденэр лэжьыгъэ IэнатIэ схуэхъуа иужьи сщыгъупщакъым газетым къыщыздэлэжьахэу, си гъэсакIуэу щытахэу Хьэх Сэфарбий, Мыкъуэжь Анатолэ, Мырзэкъан Суфян, Шал Мухьэмэд сымэ я чэнджэщхэр, абыхэм сахуэмызэшу, газетым и бзэм, и гъащIэм, и дунейм, и лэжьэкIэ Iэмалхэм сыхуэмыпабгъэу зы махуи дэкIакъым».
Журналистикэм къыщигъэлъагъуэ зэфIэкIым и закъуэтэкъым Зариф къызэрацIыхур. Абы усэ хъарзынэхэри итхырт. НыбжьыщIэхэм я «Шыхулъагъуэ» зэгухьэныгъэу Хьэх Сэфарбий и нэIэм щIэту «Адыгэ псалъэм» щылажьэу щытам и гъэсэнхэм ящыщт ГъущIори. 1992 гъэм «Эльбрус» тхылъ тедзапIэм Зариф къыщыдигъэкIащ и усэхэр щызэхуэхьэса, «Губгъуэ мафIэ» зыфIища тхылъыр. 2000 гъэм дунейм къытехьащ и етIуанэ усэ тхылъри — «Шэху уэздыгъэ» жыхуиIэр.
И лэжьыгъэфIым пап-щIэ Зариф мызэ-мытIэу щытхъу, фIыщIэ тхылъхэмкIэ ягъэпэжащ, саугъэт зэмылIэужьыгъуэхэри къратащ.
Унагъуэ дахэм, зэрыIыгъым къихъуа ГъущIо Зариф и адэ-анэм, анэкъилъхухэм я зэхущытыкIэ, я хьэл-щэн дахэр зыхилъхьащ, абыхэм я гу хуабагъэр къыдекIуэкIащ. ГъащIэр фIыуэ илъагъуу, сыт хуэдэ лъэпощхьэпоми щIыхь пылъу къызэрыхэкIыным хущIэкъуу, и Iыхьлыхэмрэ и бынхэмрэ яхуэгумащIэу, ныбжьэгъухэр игъэпэжу, и лэжьэгъухэми егуэпэкIыфу псэуащ. Апхуэдэуи дигу къинащ ар: цIыху зэщIэкъуауэ, нэфIэгуфIэу, хьэрэмыгъэншэу. Дигу къэкIыжыхуи къэтщтэнущ Зариф мыпхуэдэ и усэхэр зэрыт, и гурыгъу-гурыщIэхэр, и щэхухэр зыхуиIуэта тхылъхэр…
Пхуэмыхъуэжурэ уи хьэлыр,
Дуней псом къохъу зыщихъуэж.
ИутIыпщамэ мывэ щхьэлыр,
ГъащIэм махуэр зэщIекъуэж.
ЗэщIекъуэжри, зэманыр,
КъуийцIыкIу мывэу, екъузыж,
БлэкIа псори зы ещIыжри,
ФIым и ткIуэпсхэри езыж.
Пхуэмыхъуэжурэ уи хьэлыр,
Дунеижьым зэ зехъуэж.
Джэгуху гъащIэр, зэман щхьэлым
Ажал мывэкIэ уехьэж…
«Адыгэпсалъэ» газетым и лэжьакIуэхэр.
