Щикъухьащ адыгэр дунеижьым
«Абгъуэншэ бзухэр»… Дунейм къытехьащ зэманым пэджэж тхылъ щIэщыгъуэ. Ар зи къалэмым къыщIэкIар Бакъ Зерэщ.
Тхылъым и Iыхьэхэм образ лъагэхэр къызыхэщ фIэщыгъэцIэхэр абы иритащ.
«Анэм и макъыр щысхуэбзэрабзэкIэ» Iыхьэм къыщIедзэ КIыщокъуэ Алим и «Лъапсэ» романым щыщ псалъэхэмкIэ.
Абы щызэпкърыхащ хамэ къэралхэм щыпсэу адыгэ усакIуэхэм ящыщхэм я IэдакъэщIэкI- хэр. Ахэр ЖыркIагуэ Фэтихь, Къалмыкъ Беслъэн, СтIащ Издин, Уджыхъу Исам сымэ я усэхэрщ. Мыхэр зытетхыхьыр Хэкурщ, адэжь лъапсэрщ. Аращ зымыгъэжейр, зыгъэгупсысэр, хэзыгъаплъэр. «Усэныр мыбыхэм я къалэн нэхъыщхьэу щыткъым, атIэ я губампIэр усэбзэкIэ къаIуатэ къудейуэ аращ… ФIыщIэ лей ябгъэдэлъщ, хамэщIым ди бзэр щызыхъумахэм, ди бзэмкIэ тхыгъэ къэзыгъэнахэм». Тхылъыр зэрыгуапэм и нэщэнэхэм ящыщщ мы псалъэхэр.
Усэхэм ящIэлъ гупсысэм ухуешэ Сирием щекIуэкI гузэвэгъуэм. «Сыт и нэгу щIэкIын хуей иджырей цIыхур зытет дунейр зэрытIасхъэр, зэрымахэ дыдэр къыгурыIуэн щхьэкIэ? Сыт илъагъун хуейуэ пIэрэ? Е сыт имылъагъуу къэнэжар? Мыпхуэдиз зауэм дерс гуэр щхьэ къыхамыхрэ? ЦIыху букIыну апхуэдизу тыншу щIыщытыр сыту пIэрэ?» УпщIэ и куэдщ авторым. Зауэм кърихужьэжахэм щхьэкIэ жеIэ: «Дэри мыбыхэм нэхъыфI дгъуэтынукъым, езыхэми драмыIэжмэ, хэкIуэдэжынущ. КIыщокъуэ Алим «аб-гъуэншэ бзухэр хадэм къихьэм» жыхуиIаращ. Мыхэр нобэ абгъуэншэхэщ, ауэ ди хадэм къыщитIысхьакIэ, къыщагъэзэжакIэ, Алыхьым иджыри зы Iэмал, зы еплъыгъуэ къыдиту аращи, е къыдогъэсэбэп, е «Iыхьлыншэу губгъуэм къина щIалэу» ди щIыбагъыр зэхудощIыж». Тхылъым и фIэщыгъэцIэр зэрыхуэфащэри мыбдеж гурыIуэгъуэ дыдэ щещIыж. Мы Iыхьэр зыхуэгъэпсар Сирием къикIыжа ди лъэпкъэгъухэрщ.
ЕтIуанэ Iыхьэр хухихащ Бабыгу Эргун и усыгъэхэм. «Къигъэзэжащ уи къуэ кIуэдам, уэ къуэ ухуэныкъуэу щытмэ». ЕхьэкI-къехьэкI хэмылъу усакIуэм къыдиутIыпща мы псалъэхэм дызыщIагъэгупсысыжын хуейт… Бабыгум «Хэкур ди унэщ, лъэпкъыр ди унагъуэщ», — жеIэ. Абы къыхэIукI мыхьэнэр зыхуэдизыр дэтхэнэми къыгурыIуамэ, бетэмал… Мыбдежым усакIуэм и IэдакъэщIэкIхэм щыщхэри къыщыхьащ.
Иужьу къокIуэ Дыджэ Миланэ «Щикъухьащ адыгэр дунеижьым» зыфIища и усэр.
Тхылъым и пэжагъыр щIигъэбыдэжу абы сурэтхэри къыщыхьыжащ.
Гугъуэт Заремэ.
