ТхьэкIушынэ Аслъэнджэрий КIытIэ и къуэр
Адыгэ Республикэм и Iэтащхьэу щыта ТхьэкIушынэ Аслъэнджэрий 1947 гъэм бадзэуэгъуэм и 12-м Красногвардейскэ районым хыхьэ Улап къуажэм къыщалъхуащ. Мейкъуапэ дэт къэрал педагогикэ институтым филологиемкIэ и факультетыр — 1970 гъэм, физическэ гъэсэныгъэмкIэ факультетыр 1977 гъэм къиухащ. КъыкIэлъыкIуэ илъэс 22-м физическэ щэнхабзэм-рэ спортымкIэ къулыкъухэр иIыгъащ, IэщIагъэ щрагъэгъуэт еджапIэхэм я зэгухьэныгъэм и Iэтащхьэу щытащ.
1993 гъэм Мейкъуапэ къэрал технологие университетыр къызэригъэпэщащ, 2005 гъэм абы и жэрдэмкIэ еджапIэ нэхъыщхьэм хэту къызэIуахащ медицинэ институт.
ТхьэкIушынэ Аслъэнджэрий социологиемкIэ и доктор диссертацэр 1995 гъэм Ломоносовым и цIэр зезыхьэ Москва къэрал университетым щыпхигъэкIащ, монографие, щIэныгъэ лэжьыгъэ куэд и Iэдакъэ къыщIэкIащ. Ар мызэ-мытIэу хахащ ЦIыхубэ депутатхэм я Мейкъуапэ къалэ, Адыгэ щIыналъэ советым, АР-м и Совет Нэхъыщхьэм и япэ зэхыхьэгъуэм, Къэрал Совет-Хасэм я депутату.
Урысей Федерацэм и Президент Путин Владимир къызэрыхилъхьам ипкъ иткIэ, 2006 гъэм дыгъэгъазэм и 13-м АР-м и Парламентым ТхьэкIушынэ Аслъэнджэрий Адыгэ Республикэм и Iэтащхьэу щыхахащ. 2011 гъэми етIуанэ пIалъэр дзыхь хуащIри, 2016 гъэ пщIондэ Iэтащхьэу лэжьащ.
ЩIэныгъэ и лъэныкъуэкIи мащIэкъым ТхьэкIушынэм зригъэхъулIар. Ар ЩIДАА-м, РАЕН-м я академикщ. Абы «Социологие» курсыщIэ зэхилъхьащ, «Литературэмрэ щэнхабзэмрэ я социологие» зэрырагъаджэ тхылъ итхащ, еджапIэ нэхъыщхьэхэм папщIэ «Этнопедагогикэ» теорие курс иIэщ, нэгъуэщI лэжьыгъэ гъэщIэгъуэн куэд и Iэдакъэ къыщIэкIащ. ЩIэныгъэлIым и къэхутэныгъэхэр къыщагъэсэбэп Ипщэ, Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэхэм ит еджапIэ нэхъыщхьэхэм.
Аслъэнджэрий къыхуагъэфэщащ «Хэкум и пащхьэ щиIэ фIыщIэм папщIэ» орденым и III, IV нагъыщэхэр, ЩIыхьым, Зэныбжьэгъугъэм я орденхэр, «Адыгейм и щIыхь» медалыр, «Кубаным лэжьыгъэмкIэ и лIыхъужь» цIэ лъапIэр. УФ-м и Президент Путин Владимир къыбгъэдэкI фIыщIэ тхылъ, УФ-м и Федеральнэ Зэхуэсым ФедерацэмкIэ и Советым и щIыхь тхылъ, нэгъуэщI куэди.
ТхьэкIушынэ Аслъэнджэрий Урысей Федерацэм, Абхъаз Республикэм щIыхь зиIэ я егъэджакIуэщ, Адыгейм, КъБР-м, КъШР-м, Дагъыстэным, Ингушым, Осетие Ищхъэрэ — Аланием, Шэшэным щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэщ.
Ди псэлъэгъухэр
«Хэкупсэ нэсхэм пщIэ лей яхузощI»
Бадзэуэгъуэм и 12-м и ныбжьыр илъэс 70 ирикъуащ Адыгэ Республикэм и Iэтащхьэу щыта, иджы къэрал чэнджэщэгъу, Мейкъуапэ дэт къэрал технологическэ университетым и президент ТхьэкIушынэ Аслъэнджэрий. Езым зэрыжиIэмкIэ, абы и мурадкъым республикэ унафэщIу илъэси 10-кIэ зэрыщытам теухуа псалъэмакъ кIыхьхэр иригъэкIуэкIыну: республикэ Iэтащхьэу щымытыжми, ар къэрал къулыкъум иджыри пэрытщ, и лъахэм зэризиужьыным хуолажьэ.
— Аслъэнджэрий, куэдым я дежкIэ къэрал чэнджэщэгъум и къулыкъур гурыIуэгъуэкъым, уэркIи ар IэнатIэщIэщ. Дапхуэдэу ар зэрыщытыр: уэ чэнджэщ епту ара хьэмэрэ уи чэнджэщ щыхуейм зыкъыпхуагъазэрэ?
— ИпэжыпIэкIэ Iуэхур зытетыр жыпIэмэ, щIыналъэ унафэщIу илъэс куэдкIэ щытам, абы «и гъурри и цIынэри» фIыуэ зыщIэм, щыпсэухэм я гурыгъуазэхэмрэ гукъеуэхэмрэ щыгъуазэм, политикэ-экономикэ Iуэхухэм я зэфIэхыкIэр зыгъэунэхуам и щIэныгъэр, лэжьыгъэм и пIалъэу ябгъэдэ-лъыр къагъэсэбэп унафэ зэмылIэужьыгъуэхэр къыщащтэнум деж. Псоми я еплъыкIэр къалъытауэ унафэ къыщащтэкIэ, сэ хэха-уэ зыкъыщысхуагъази къохъу, языныкъуэхэм деж, гу зылъытапхъэ гуэрхэр IэщIыб ящIу къыщыслъытэкIэ, сэ си жэрдэм яхызолъхьэ, хэкIыпIэ язогъэлъагъу. Iуэхум хэлъ тIэсхъапIэр зэ еплъыгъуэкIэ умылъагъункIи хъунущ, ауэ гурыгъуазэкIэ зыхыбощIэ — зэрыщIын хуейр мыращ е мыпхуэдэущ. Си еплъыкIэр Iуэхур зи пщэ дэлъ министерствэм бгъэдызолъхьэ, дытопсэлъыхь, дытолэжьыхь, дызэгуроIуэ. НэгъуэщIу жыпIэмэ, долажьэ. ЖыпIэнурамэ, сэ иджыри къыздэсым зыкъысхуагъазэ республикэ унафэщIым и унафэ хэлъу фIэкIа зэфIэмыкIыну IуэхугъуэхэмкIэ. Зэресам тету арагъэнщ, шэч хэмылъу. Иджыпсту республикэм и унафэр зыIэщIэлъыр щIалэми, къэралым къулыкъу хуэщIэным и пIалъэр фIыуэ ещIэ, унафэщI IэкIуэлъакIуэщ, IэщIагъэлI нэсщ. Iуэхугъуэ куэдым ехьэлIауэ ар нэгъуэщIым и чэнджэщ хуэныкъуэххэкъым, илъэс куэдкIэ Правительствэм и Iэтащхьэу лэжьащ, фIыуэ щыгъуазэщ зыпэрыт Iуэхум и тIэсхъапIэхэми и быдапIэхэми, гуащIэ нэхъыбэрэ зэфIэкIрэ зыхэлъхьэн хуей Iуэхугъуэхэми.
Къыхэгъэщыпхъэщ, япэу къэрал чэнджэщэгъу къулыкъур зратар Тэтэрстаным и Iэтащхьэу илъэс куэдкIэ щыта Шаймиев Минтимерщ. Арэзы фыкъыздэхъунщ: абы хуэдэ унафэщI Iущым и чэнджэщрэ и дэIэпыкъуэгъурэ акъыл зиIэм зыщидзеинукъым. Апхуэдэ щIыкIэкIэ къэунэхуащ зи гугъу тщIы къулыкъур, икIи, Тэтэрстаным и зыужьыкIэм тепщIыхьмэ, ар мыхьэнэшхуэ зиIэ лъэбакъуэ щхьэпэу къыщIэкIащ. Къэрал чэнджэщэгъу къэщтэным теухуауэ тэтэрхэм къыхалъхьар, УФ-м и Президентым и Администрацэми къыщыдаIыгъащ, а къулыкъур Адыгэ Республикэм щылэжьэн папщIэ ди Конституцэм зэхъуэкIыныгъэ гуэрхэри хэтлъхьащ. Сыту жыпIэмэ, япэ игъэщыпхъэр зыужьыныгъэм епха Iуэхугъуэхэращ.
— Псалъэм къыдэкIуэу дыкъытеувыIэнщи, Адыгейм и республикэ унафэщIыр хъуэжыныр псынщIэу зэфIэкIащ. КъыбгурыIуэ зэрыхъунумкIэ, «жыхапхъэщIэм» теухуа псэлъафэр мы Iуэхум деж къыщезэгъыщэркъым. Аракъэ?
— Республикэм и унафэщIыщIэм мы зэманым ирихьэлIэу зэхъуэкIыныгъэфI куэд Iуэхум хилъхьащ, къулыкъу зезыхьэхэм ящыщ куэд зэблихъуащ. Ауэ, зэрыщыту къапщтэмэ, республикэм къыщыхъуакъым экономикэм е политикэм епха гугъуехь гуэри. Адыгейм щыпсэухэм ялъагъуащ унафэщIыр зэхъуэкIыным пыщIа псори наIуэу зэрекIуэкIыр: нэхъапэ тета республикэ Iэтащхьэм къыдэлэ-жьа къулыкъущIэ гупым щыщ цIыхум республикэм и унафэр щыIэрыхьэкIэ, абы къыпищэнущ ипэкIэ ирагъэжьауэ щыта Iуэхухэм. КъумпIыл Муратрэ сэрэ зэгъусэу дыщыIащ Урысей Федерацэм и Президентым деж, Путин Владимиррэ дэрэ дызэгъусэу дытепсэлъыхьащ Адыгэ Республикэм щыщыIэ щытыкIэм икIи дызэдэарэзыуэ, лъэныкъуищми ди фейдэ хэлъ къудейуэ щымыту, атIэ, нэхъыщхьэращи, республикэм щыпсэухэм зэран емыкIыу, апхуэдэ унафэ къызэдэтщтащ. «ЖыхапхъэщIэм» теухуауэ мыращ жысIэнур: уигу иримыхьыр щIупхъэнкIыкIыныр тыншщ, ауэ абы ипIэ ибгъэувэныр зэхуэпхьэсыжыныр IэджэкIэ нэхъ гугъущ. Сэ гукIи псэкIи сыщогуфIыкI зыужьыныгъэм дызэрытелажьэм, властым и политикэ ухуэкIэр зэхъуэкIыным зэман тедмыгъэкIуадэу.
— Пэжу иужьрей илъэсхэм Адыгэ Республикэм хэпщIыкIыу зиужьащ. Уэ узипашэу щыта къулыкъущIэ гупым хузэфIэкIащ республикэм и мылъкур нэхъыбэ ящIыну, илъэс зыбжанэ хъуауэ гъавэу мыбы къыщрахьэлIэмкIэ адрей щIыналъэхэм йофIэкI, щIыпIэм и дахагъэм дихьэхауэ зыплъыхьакIуэ къакIуэхэм я бжыгъэр минищэм щIегъу.
— А псори и нэщэнэщ Адыгэ Республикэм кIуатэ пэтми зэрызиужьым. Дэ дубзыхуащ экономикэм зиужьын папщIэ япэ игъэщыпхъэ унэтIыныгъэхэр икIи ар гъэзэщIа зэрыхъуным епха Iуэхугъуэхэр зыр зым кIэлъыкIуэу зэфIэгъэкIыным дыхуежьащ, хэкIыпIэ тыншхэр къэтлъыхъуэу адэ-мыдэкIэ зыддзу, Iэрпхъуэру дыщымыту. Дэ къыдгурыIуэрт щIыналъэм и щIыуэпс беягъыр тхъумэн зэрыхуейр икIи зыхэтщIэрт Адыгейм щыпсэу цIыхухэр зыхуей хуэгъэзэнымкIэ ди пщэ дэлъ жэуаплыныгъэм и инагъыр. ЦIыхум улахуэу къыIэрыхьэр щымащIэ дыдэкIэ е ар щылэжьапIэншэкIэ абы и дежкIэ мыхьэнэ лъэпкъ иIэкъым республикэ унафэщIхэр «зэрыгушхуэ» ехъулIэныгъэхэм. Мис арат дэ цIыху нэхъыбэ лэжьыгъэкIэ къызэзыгъэпэщ IэнатIэхэм зегъэужьыным занщIэу яужь дыщIихьар. Абы дэ Iэмал къыдитащ лэжьапIэншэхэм я бжыгъэр хэпщIыкIыу дгъэмэщIэну, ари кризисым и гуащIэгъуэм хуэзэу. Къыхэгъэщыпхъэщ, экономикэ щытыкIэ хьэлъэр и щхьэусыгъуэу зы социальнэ программэ республикэм зэрыщызэпамыгъэуар, улахуэри ахъшэкIэ дэIэпыкъунри и чэзум фIэмыкIыу зэрыщатар.
— «Мэкъумэш зыгъэкIым, Iэщ зыгъэхъум властыр дэIэпыкъунумэ, абыхэм зэран яхуремыхъу» — жыпIауэ зэрыщытар цIэрыIуэ хъуащ. АтIэ, сыт хуэдэ IэнатIэхэра къэрал унафэщIхэр нэхъ ткIийуэ зыбгъэдыхьапхъэр?
— Ди щIыналъэр илъэс зыбжанэ хъуауэ япэ итщ щIым къытрах ерыскъыпхъэ къэлэжьынымкIэ. Ар и щыхьэтщ цIэрыIуэ хъуауэ жыхуэпIа псалъэхэм. Ауэ, гушыIэр хэхауэ жыпIэмэ, сэ жысIар тIэкIу нэгъуэщIт: властым мэкъумэшыщIэхэм лэжьэкIэ яригъэщIэн хуейкъым — ар абыхэм фIы дыдэу ящIэ икIи яхуощIэ дэ дахэмытуи. Дэ ди Iуэхур абыхэм дадэIэпыкъунращи, тхузэфIэкI псомкIи защIыдогъакъуэ. Республикэм мэкъумэш ерыскъыпхъэ къыщызылэжь IэнатIэм хъарзынэу зиужьащ. Дауэ щымытми, Адыгейр — гъавэ щIапIэ щIыналъэщ.
Ди къалэн нэхъыщхьэхэм ящыщ зыщ мэкъумэш IэнатIэр зыхуей хуэзэу къызэдгъэпэщыныр, щIым телэжьыхьыну щIалэгъуалэм гукъыдэж еттыну. Дэ дыхущIокъу гъавэ гъэкIыным, мэкъумэш щIэным, Iэщ гъэхъуным пыщIауэ ди цIыхухэм ижь-ижьыж лъандэрэ къадекIуэкI хабзэхэмрэ иджырей IуэхущIэкIэхэмрэ зэрызэпытщIэным, фейдэ хэлъу къызэрыдгъэсэбэпыным. Иджы ди щIыналъэр пэрытщ гъавэ гъэкIынымкIи, хадэхэкI щIэнымкIи, ди пхъэщхьэмыщхьэ жыг хадэхэм хуэдэ уигъэлъыхъуэнщ. Мэкъумэш IэнатIэр хъарзынэу къощIэрэщIэж икIи псынщIэу зеужь. ГукIи псэкIи сыщогугъ туризмэм епха IэнатIэм и Iуэхури апхуэдэ хъуну. Дэ дыхущIокъу тхузэфIэкI псори а Iуэхум зэретхьэлIэным. ЗэкIэ къыдэхъулIахэм я щыхьэту къэплъытэ хъунущ ди щIыналъэм зыщызыгъэпсэхухэм я бжыгъэр гъэ къэс нэхъыбэ зэрыхъур.
Уи упщIэм хэта псалъэхэм деж дгъэзэжынщи, унафэщIыр Iуэхухэм нэхъ ткIийуэ бгъэдыхьэнракъым нэхъыщхьэр. Ар мэкъумэшыщIэу, хьэрычэтыщIэу е IуэхущIапIэ щхьэхуэу щрет — зыужьыныгъэм хуэкIуэ, хущIэкъу дэтхэнэми дэIэпыкъупхъэщ. Илъэс блэкIахэм дэ тхузэфIэкIащ республикэм инвестицэу сом меларди 150-рэ къыхалъхьэныр. ЩIыналъэ быджетым илъэсым хуэзэу ику иту иIэ мылъкур сом мелард 15 фIэкIа зэрымыхъур къэплъытэмэ, ар мащIэкъым. Инвестицэу къыхалъхьэ ахъшэр щымыIатэмэ, республикэ бюджетыр улахуэу ттыну дрикъуну аркъудейт. Иужьрей илъэсищым къызэIутха IуэхущIапIэ 300-р, ар сымаджэщу, курыт еджапIэу, сабий гъэсапIэу щрети, зэрыдухуар инвестицэкIэщ. Мейкъуапэ спортым епха ухуэныгъэщIэу къыдэувахэр зэ еплъыгъуэкIэ къыпхуэбжынкъым. Мылым тету ирагъэкIуэкI спорт джэгукIэхэм папщIэ иджыри зы уардэунэ тщIыну ди мурадщ — хэт ищIэрэ, ЩIымахуэ Олимп Джэгухэм текIуэныгъэ къыщызыхьын спортсмен тхуэгъэсэнкIи хъунщ.
Сымаджэщхэр, поликлиникэхэр зэIузэпэщ дощIыж, уэрамхэр, гъуэгухэр зыдогъэпэщыж, цIыхухэм я псэукIэр нэхъыфI мэхъу. Вертолёт къэтIысыпIэ иIэу медицинэ IуэхущIапIэ ин Мейкъуапэ къыдэхутэну илъэсипщI ипэкIэ хэт и гугъэнт?
— Республикэ Iэтащхьэу ущыщытам, уигу ириныкъуэу куэд- рэ къыхэбгъэщырт щIэныгъэм, егъэджэныгъэм хухэпхын зэман узэримыIэр. Иджы къэрал чэнджэщэгъуу узэрыщытым къыдэкIуэу, уэ урипрезидентщ илъэс 25-рэ и пэкIэ къызэбгъэпэщауэ щыта еджапIэ нэхъыщхьэм. Мейкъуапэ дэт къэрал технологическэ университетым сыт хуэдэ къэкIуэн иIэу къыпщыхъурэ?
— Иджыри къэс зэдгъэхъулIахэри хэдмыгъэкIуадэу, нэгъуэщI лъагапIэхэми дылъэIэсыфу ипэкIэ дыкIуэтэн папщIэ, МГТУ щылажьэ псори дызэкъуэту щIэныгъэ-егъэджэныгъэ зыужьыныгъэм дыхуэзышэ къалэнышхуэхэм зетпщы-тын хуейщ. ЦIыхур (е IуэхущIапIэ гуэр) и пIэ иуджыхьын щIидзамэ, щIэ гуэрхэм мылъыхъуэмэ, къэкIуэн имыIэу плъытэ хъунущ. Ар егъэджакIуэм е унафэщIым и закъуэкъым, цIыхухэми IэнатIэхэми зэхуэдэу епхьэлIэ хъунущ — ипэкIэ кIуэтэну, зиужьыну хущIэмыкъур зыщIыпIи нэсынукъым, зыри къехъулIэнукъым.
— Аслъэнджэрий, уэ укъыщалъхуа махуэр уогъэлъапIэ, псалъэ гуапэ куэд къыпхуатх. Уэ езым сыт хуэдэ хъуэхъукIэ захуэбгъэзэнт республикэм щыпсэу цIыхухэм?
— Сэ шэч лъэпкъ къытезмыхьэу жысIэфынущ сыдэгъуэгурыкIуэ-ну, сыдэлэжьэну, зы лъахэ ядэзгуэшу садэпсэуну хэкупсэ цIыху хьэлэмэтхэм си насып зэрыхэлъыр. Дэ псори ди щIыналъэм, ди лъахэм дрогушхуэ. Ди республикэм щыпсэухэм яхузэфIокI зэгурыIуэу псэуну. Адыгэ Республикэр ящыщщ лъэпкъ зэпэщIэувэны-гъэ, экстремизм здэщымыIэ щIыналъэхэм. Дэ зыгуэрхэмкIэ дымыарэзынкIи хъунущ, зыгуэрхэри дызэрыхуеям хуэдэу къыщыдэмыхъулIи къохъу, щIэ гуэрым, нэхъыфIым дыщыгугъыу, дыпэплъэу допсэу, ауэ мамыру упсэуныр псом ящхьэу зэрыщытыр зэи зыщыдгъэгъупщэркъым. Мамыр псэукIэращ республикэм ди ехъулIэныгъэ нэхъыщхьэ дыдэу къэтлъытэри. Адыгейм иIэкъым щIыщIагъ хъугъуэфIыгъуэхэр къыщыщIах щIыпIэхэр, щIыдагъэ къыщIэхупIэхэр, ауэ диIэщ псоми ефIэкI налкъутналмэс — ар ди щIыналъэм щыпсэу цIыхухэрщ. Абыхэм лъэпкъ зэхэгъэж ящIыркъым, я адэжь лъахэмкIэ хэкупсэщ, щыпсэу къэралым, Урысейм, и хъумакIуэ нэсщ. «Ди гушхуапIэр ди цIыхухэращ», — жысIат сэ зэгуэр. Иджыри а псалъэхэращ си гъуазэр: ди цIыхухэр гумащIэщ, гуапэщ, лэжьакIуэшхуэхэщ, хьэщIэкIэ жумартщ, ягури я псэри зэIухауэ мэпсэу. НэгъуэщIуи щытынкIэ Iэмал иIэкъым лъэпкъ 80-м щIигъу щыпсэу, Адыгэ Республикэр я зэхуэдэ унэ щыхъуа щIыналъэм. Си лъахэгъу псоми сохъуэхъу узыншагъэ, мамырыгъэ, зэIузэпэщ гъащIэ яIэну.
Епсэлъар Варавэ Дмитрийщ.
Пшыхьхэр
АдыгэлI щыпкъэм и гъуэгуанэ гуащIафIэр
Ди газетымкIэ хъыбар зэрывэдгъэщIащи, Адыгэ Республикэм и Iэтащхьэу илъэсипщIкIэ щыта, АР-м и Къэрал чэнджэщэгъу, Мейкъуапэ къэрал технологие университетым и президент ТхьэкIушынэ Аслъэнджэрий и ныбжьыр илъэс 70 зэрырикъуар дахэу Мейкъуапэ щагъэлъэпIащ.
КъумпIыл Мурат Къэрал филармонием щекIуэкIа пшыхьым хэтащ Адыгэ Республикэм и Iэтащхьэм и къалэныр пIалъэкIэ зыгъэзащIэ КъумпIыл Мурат, АР-м и Къэрал Совет — Хасэм и унафэщI Нарожный Владимир, Урысей Федерацэм и хэгъэгу зэмылIэужьыгъуэхэм я Iэтащхьэхэр, лIыкIуэхэр, республикэ парламентым и депутатхэр, правительствэм хэтхэр, федеральнэ, щIыналъэ къулыкъущIапIэхэм, район администрацэхэм я унафэщIхэр, щIэныгъэлIхэр жылагъуэ лэжьакIуэхэр, ТхьэкIушынэм и лэжьэгъухэр, ныбжьэгъухэр, благъэхэр. Псалъэ гуапэ куэд хужаIащ а пщыхьэщхьэм ТхьэкIушынэ Аслъэнджэрий икIи къыхагъэщащ ар республикэм и Iэтащхьэу щылэжьа илъэсхэм щIыналъэм зэрызиужьар, цIыхухэм я псэукIэмрэ экономикэм и щытыкIэмрэ хэпщIыкIыу зэрефIэкIуар, лъэныкъуэ куэд къызэщIэзыубыдэ проектхэр гъащIэм хэпща зэрыхъуар, дунейпсо, щIыналъэ зэпыщIэныгъэхэр, зэдэлэжьэныгъэхэр зэрызэтриублар.
Адыгэ Республикэм и Iэтащхьэм и къалэныр пIалъэкIэ зыгъэзащIэ КъумпIыл Мурат Урысей Федерацэм и Президент Путин Владимир ТхьэкIушынэм къыхуигъэхьа хъуэхъу телеграммэм къеджа нэужь, жиIащ лъэпкъ куэд щызэдэпсэу хэгъэгум мамырыгъэрэ зэгурыIуэныгъэрэ илъын, политикэ, социальнэ зэпIэзэрытыныгъэр къызэгъэпэщын, а псоми я лъабжьэ экономикэр ефIэкIуэн папщIэ ТхьэкIушынэм лэжьыгъэшхуэ зэрызэфIихар, игури и псэри къабзэу къэралым, республикэм, абы ис лъэпкъхэм зэрахуэлэжьар.
МэшбащIэ Исхьэкъ — Адыгэ Республикэр нобэ Урысей Федерацэм увыпIэ щхьэхуэ щызыубыд, икIи Урысей къэралыгъуэр ефIэкIуэн папщIэ хэлъхьэны- гъэ ин хуэзыщI, Ипщэ федеральнэ щIыналъэм лъэпкъ, дин зэгурыIуэныгъэ илъыным хэлIыфIыхь хэгъэгухэм ящыщщ. Апхуэдэ щытыкIэ зэфIэгъэувэным зи гуащIэ хэзылъхьахэм ящыщщ нобэ зи илъэс 70-р зыгъэлъапIэ тхьэмадэр, — жиIащ КъумпIыл Мурат. — Республикэм и Iэтащхьэу щылэжьа илъэсхэм IуэхугъуэфI куэдым я къызэгъэпэщакIуэу, жэрдэмщIакIуэу щытащ ар. Ди щIыналъэм илъ гугъуехьхэр къызэднэкIынымкIэ, гъуэгу захуэм дытеувэнымкIэ хэкIыпIэфIт жылагъуэ лэжьакIуэхэр, хьэрычэт Iуэхум, щIэныгъэм, нэгъуэщI унэтIыныгъэхэм щыпашэхэр зэкъуигъэувэу, къэрал властым пэгъунэгъу зэрищIар.
Хьэту Джамболэт Хабзэубзыху органым и депутатхэм къабгъэдэкIыу къэпсэлъащ Нарожный Владимир икIи къыхигъэщащ ТхьэкIушынэм политикэ лэжьыгъэ инкIэ гъэнщIа и биографиер Адыгэ Республикэм къыгуэхыпIэ имыIэу зэрепхар, илъэсипщIкIэ зыпэрыта къулыкъум и хэкур зыужьыныгъэм хуэзышэ шу пашэу зэрызыкъыщигъэлъэгъуар.
— Сыт хуэдэ IэнатIэ упэрытами, сыт хуэдэ къулыкъу зепхьами къуагъэза дзыхьыр бгъэпэжу, акъылрэ жэуаплыныгъэрэ бгъэлъагъуэу упэрытащ, — зыхуигъэзащ Нарожный ТхьэкIушынэм. — Уэ республикэр уи псэм хэлъу, абы и цIыхухэм я псэукIэр ебгъэфIэкIуэну ухуейуэ узэрылажьэм гу лъыттащ. Псом хуэмыдэу Адыгейм и Iэтащхьэу ущылэжьа илъэсхэрщ уи зэчийми зэфIэкIми зыкъыщызэкъуахар, — къыхигъэщащ Нарожнэм.
Къэрал лэжьакIуэ цIэрыIуэм псалъэ гуапэкIэ зыхуигъэзащ УФ-м и Жылагъуэ палатэм хэт, АР-м, КъБР-м, КъШР-м я цIыхубэ тхакIуэ МэшбащIэ Исхьэкъ:
— Гъуэгуанэ купщIафIэ къикIуащ Аслъэнджэрий, — жиIащ МэшбащIэм. — ЕхъулIэныгъи текIуэныгъи зыIэригъэхьащ, гугъуехь куэди игъэунэхуащ. КIэщIу жыпIэмэ, цIыху гъащIэм къыщыхъу хабзэ псори хэтащ ТхьэкIушынэм и гъуэгуанэми. Ауэ нобэ къыхуащI пщIэр къызэрилэжьар, мис а гугъуехьхэм кърамыгъэкIуэту, зыхуигъэувыжа мурадхэм зэрыхуэкIуарщ. Ар республикэм и Iэтащхьэу щыщыта илъэсипщIым фIы и лъэныкъуэкIэ зихъуэжащ ди лъахэм, ухуэныгъэщIэ куэд ящIащ.
Абдулатипов Рэмэзан Нобэ ди хэку цIыкIур и нэIэ щIэтщ Iэтащхьэ къулыкъур езыхьэкI КъумпIыл Мурат. Ар цIыху щIалэщ, жыджэрщ, Iуэхум хуэIэзэщ, республикэм и щыщIэныгъэхэр фIыуэ зыщIэщ. Сыщогугъ нэхъапэм республикэм и пашэу щытахэу Хьэкъуратэ, КIадэ, Чундыкъуэ, Бэрзэдж, Хъутэ, Джэрым, Щэумэн, ТхьэкIушынэ сымэ ягъэтIылъа лъабжьэр къигъэсэбэпурэ, ди хэгъэгур зыужьыныгъэм хуишэну, лъэпкъ зэмылIэужьыгъуэхэм я зэхуаку мамырыгъэрэ зэгурыIуэныгъэрэ дэлъыныр къыхузэгъэпэщыну.
Къыщалъхуа хэкур япэ иригъэщу, абы и цIыхухэм яфI зэрихуэу, къэралым и зыужьыныгъэм хэлъхьэныгъэ хуищIу зэрылэжьар къыхагъэщу, ныбжьэгъугъэкIэ, цIыхугъэкIэ хуэдэ зэрыгъуэтыгъуейр, гушыIэкIэ дахэ зэрыхэлъыр жаIэу ТхьэкIушынэм а пщыхьэщхьэм ехъуэхъуащ УФ-м мэкъумэш хозяйствэмкIэ и министрым и япэ къуэдзэ Хьэту Джамболэт, Дагъыстэн Республикэм и Iэтащхьэ Абдулатипов Рэмэзан, Ростов областым и губернатор Голубев Василий, КъШР-м и Iэтащхьэ Темрезов Рашид, КъБР-м и Правительствэм и Уна-фэщIым и япэ къуэдзэ Ахъуэхъу Таймураз, Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ, «Адыгэ псалъэ» газетым и редактор нэхъыщхьэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд, Урысейм и Ипщэ щIыналъэм и ректорхэр зыхэт зэгухьэныгъэм и лIыкIуэ-хэр, щIыпIэ зэмылIэужьыгъуэхэм къикIа и ныб-жьэгъухэр, лэжьэгъухэр.
Темрезов Рашид
Ахъуэхъу Таймураз
Тут Заур
"Налмэс" къэфакIуэ гупыр
ТхьэкIушынэ Аслъэнджэрий гуащIафIэу къикIуа илъэс 70-м фIыщIэ куэд къыхуащIащ, къэрал дамыгъэхэмкIэ ягъэлъэпIащ. А пщыхьэщхьэм абы и тыгъэхэм къахэхъуащ «Урысейм и АПК-м щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ» цIэ лъапIэр, «Къыщалъхуа хэкум хуиIэ лъагъуныгъэм папщIэ» Дагъыстэн Республикэм и цIэ лъапIэр, «Къэрэшей-Шэрджэс Республикэм и пащхьэ щиIэ фIыщIэм папщIэ» орденыр, «Краснодар крайм и хабзэубзыху IэнатIэм зегъэужьыным хуищIа хэлъхьэныгъэм папщIэ» медалыр.
НэщIэпыджэ Замирэ.
Мейкъуапэ — Налшык.
Сурэтхэр Къарей Элинэ трихащ.
