РСФСР-м, КъБАССР-м щIыхь зиIэ я артисткэ, Урысей Федерацэм и цIыхубэ артисткэ ДыщэкI КIунэ къызэралъхурэ илъэси 100 ирокъу
Зэи ящыгъупщэркъым
ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрыр къыгуэхыпIэ имыIэу епхащ ДыщэкI КIунэ и цIэм. «Театрым и гуащэ» цIэр хуэфащэ дыдэу зезыхьа КIунэ къыпэщылъ гъуэгуанэ дахэр и пщIыхьи къыхэхуэртэкъым, и артист зэфIэкIхэр къыщы-нэIуам.
ДыщэкI КIунэ 1917 гъэм накъыгъэм и 17-м Шэджэм къуажэ къыщалъхуащ. Зыхалъхуар къызэрыгуэкI унагъуэт. КъызэрыгуэкIт КIунэ къэзыухъуреихь дунейри, псэукIэри, цIыхухэри. Езыри, къызэрыгуэкI хуэдэт, ауэ адрей цIыхухэм ар къахигъэщхьэхукIырт и зэчий иным. Абы гъэщIэгъуэну запищIыжырт я къуажэм дэс фыз Iэзэ гуэрым, мастэкъуаншэ зыIыгъ сондэджэрым, зыри зэзымыпэсурэ, зыми зэрамыпэсыжу къыдэнэжа пшынауэжьым… КIэщIу жыпIэмэ, куэд мыщIэу КIунэ и зэфIэкIым къезэвэкI хъуащ ар зыдэс хьэблэр.
Къуажэдэсым «театр» жыхуаIэр щимыцIыху зэманым халъхуа хъыджэбзым япэ дыдэу ар щилъэгъуар 1935 гъэрщ, классибгъу къиухыу, библиотекэ лэжьыгъэм хурагъэджэну Псыхуабэ ягъэкIуа иужьщ. Абдежщ КIунэ къызыхуигъэщIар къыщыгурыIуар. ЖыпIэкIэ пхуэIуэтэну къыщIэкIынкъым а дакъикъэм хъыджэбзым и псэм игъэва, щыщIа псор. Ар здэкIуа курсым спектакль щагъэувыну мурад ящIати, КIунэ зы роль цIыкIу абы щыщу къратащ. ДыщэкIым а ролыр мыIейуэ къехъулIат. Iэ-
гуауэшхуэ хуаIэтауэ утыкум щикIыжым, спектаклым еплъа Къалмыкъ БетIал сценэ щIыбагъымкIэ къыдыхьэри, КIунэ и джэгукIэр игу зэрырихьар къыжриIащ, икIи, арэзымэ, Налшык щрагъэджэну ягъэкIуэну къигъэгугъащ.
1936 гъэм ДыщэкI КIунэ щIэтIысхьащ Налшык къалэ дэт театр студием. АрщхьэкIэ, театрым и мыхьэнэр нэсу къызыгурымыIуэхэм КIунэ и анэ Бабыху театрым бий хуащIат, къыщIэнакIэурэ. «Си пхъур ажэгъафэ фщIыну аращ. АлейкIэ гугъу зевмыгъэхь, сшэжынущ», — жиIэурэ къапэувырт.
Бабыху и псалъэхэм текIакъым, и пхъур сценэм иту джэгуу илъагъухункIэ. Арати, КIунэ цIыхубэ лъагъуныгъэм хуэм-хуэмурэ хуэкIуэу хуежьащ.
ДыщэкIыр зыщIэтIысхьа студием щеджэхэм 1937 гъэм спектакль гуэр ягъэлъэгъуэн хуейуэ къалэн щащIащ. Ди тхакIуэхэм иджыри пьесэ зытх яхэттэкъыми, Корнейчук Александр итха «Платон Кречет» пьесэр къащтащ. Нэхъ гугъуу къалъытэ Лидэ и ролыращ КIунэ къылъысар. МазиплIкIэ елэжьащ студиер а спектаклым. Шынагъуэт артист ныбжьыщIэхэм зызрапщытар къаймыхъулIэнкIэ. КIунэ и Iуэхурат хэплъэгъуэ дыдэр: Лидэ и образыр хъыджэбз укIытэхым, зы псалъэ жепIэмэ плъыжь хъум дауэ къигъэлъэгъуэну?! 1937 гъэм и Май махуэшхуэм Къэбэрдей театрыр къызэIуахащ. Япэу сценэм къихьа-хэм яхэтащ ДыщэкI КIунэ, Лидэу джэгуу.
Бзур щалъагъур уэгурщ, артистыр къыщацIыхур сценэрщ. ИужькIэ КIунэ Шиллер Фридрих и «Коварство и любовь» (леди Мильфорд), Тубай Мухьэмэд и «Мэжидрэ Мэрятрэ» (Мэрят), Тренёв Константин и «Любовь Яро-вая» (Яровая), Хугаев Георгий и «Си щыкъуанэ» (Феня), Горький Максим и «Васса Железнова» (Рашель), Шортэн Аскэрбий и «Батыр и къуажэ» (Аннэ), Корнейчук Александр и «Платон Кречет» (Шабловэ), Щхьэгъэпсэу Мухьэмэд и «ТIэмашэ и бынунагъуэр» (Зазэ бзэгузехьэ), Шолохов Михаил и «ЩIыщIэ къэIэта» (Дарье Куприяновнэ), Дудар Хьэутий и «ЗэныбжьэгъуитI» (Мамэ-КIутIатIэ) сымэ я ролхэр, нэгъуэщI куэди игъэзэщIащ. Артисткэм и зэфIэкIыр наIуэ къэзыщIауэ къалъытэр Гоголь Николай и «Фызышэм» щигъэзэщIа Агафье Тихоновнэ и ролырщ. Нэрылъагъут Къэбэрдей театрым артисткэ гъуэзэджэ иIэ зэрыхъуар.
А и зэфIэкI лъагэхэм я фIыгъэщ абы РСФСР-м, КъБАССР-м щIыхь зиIэ я артисткэ, РСФСР-м и цIыхубэ артисткэ цIэ лъапIэхэр къыщIыхуагъэфэщар. Шэч хэмылъу, апхуэдэ къэрал гулъытэр и гуапэ хъурт ДыщэкIым, ауэ абы и дежкIэ сыт щыгъуи нэхъ лъапIэу щытар ар псэуху зыщымыщIа цIыхубэ лъагъуныгъэрщ.
— Театрым сызэрыщылажьэрэ роль щитIым щIигъу згъэзэщIауэ къыщIэкIынщи, абыхэм ящыщу фIыуэ сымылъагъурэ сигу зыхэмыхьэрэ сиIауэ сщIэжыркъым. Куэд мэхъу ахэр, къеббжэкIыну щIэбдзэмэ, ауэ си щхьэр лъагэу ирислъагъужу Горький Максим, Кальдерон Педрэ, Шиллер Фридрих, Тренёв Константин, Шолохов Михаил, Гоголь Николай, Айтматов Чингиз сымэ я пьесэхэм сыщыджэгуащ. А спектаклхэм цIыхухэр куэду къекIуалIэрт, ехъулIэныгъэшхуэ иIэуи дгъэлъагъуэрт. Пэжым ухуеймэ, иджырей драматургиер ди зэманым щыIам куэдкIэ къыкIэроху, куэд дыдэкIэ… — щыжеIэ КIунэ и интервьюхэм ящыщ зым. — Артистыр зэрыджэгу ролырщ зэрыпсэури зэрыбауэри. Дэтхэнэри дыхуейщ бэм ягу дыхьэн, гукъинэж ящыхъун роль и зэману дгъэзэщIэну. Илъэсми илъэситIми мыхьэнэшхуэ яIэщ артистым дежкIэ. Иджырей драматургхэм я пьесэхэм цIыхум ягу укъызэринэжын роль яхэткъым.
Сэ гъуэгуанэ кIыхь икIи гугъу къэзгъэщIащ, ауэ зэи сытхьэусыхакъым. Псалъэм папщIэ, колхоз-совхоз театрым спектаклипщI щыдгъэувамэ, абыхэм ящыщу тхум сэ роль нэхъыщхьэ щызгъэзащIэрт. ГИТИС-р къэзыухахэр къыщыкIуэжам «Женитьба Фигаро»-р ягъэувауэ къыздашэжати, ди художественнэ унафэщI Ифраимов Анд-рей Марселинэ и ролыр сэ къызитыну унафэ ищIат. Нэхъ ипэкIэ а ролыр Балъкъэр Кэлисэ ехъулIэу игъэзэщIат. А зэманым ирихьэлIэу гушыIэ спектакль куэдым сыщыджэгуати, псоми жаIэурэ, сэри си фIэщ ящIыжат гушыIэ фIэкIа сыщымыджэгуфыну. А ролым сыщымыджэгуфу си напэр текIыну къысщыхъуу сыгъырти, Ифраимовыр къысщыдыхьэшхырт.
Ауэ псом хуэмыдэу хьэлъащ зауэ лъэхъэнэр. Нэмыцэхэм я фочым гъуазджэм и къарукIэ дыпэуват театрым и лэжьакIуэхэр. Къуажэхэм дыкIуэурэ зыкъыщыдгъэлъагъуэрт. Псалъэм папщIэ, Щхьэлыкъуэ щедгъажьэрти Шэджэм Езанэм, къыкIэлъыкIуэу Шэджэм ЕтIуанэм, апхуэдэурэ зы къуажэм дикIыурэ абы пэгъунэгъум дыкIуэрт ди гупыр. Къуажэр жыжьэмэ, ди хьэпшыпхэр шыгукIэ е выгукIэ щытхуашэ къэхъурт. Зэгуэрым, ди хьэпшыпхэр шыгум иралъхьэри, жэм щIащIэжауэ дежьэну зыщыдгъэхьэзырым, цIыхубз макъ зэхыдох: «Си псэм хуэдэхэ, Тхьэм и хьэтыркIэ фыкъызэтеувыIэ, жэмыр къэсшакъыми сабийхэм езгъэшхын сиIэкъым…»
Жэмыр щIэтIтIыкIыжщ, фыз тхьэмыщкIэм еттыжри, хьэпшыпыр ди плIэм илъу лъэсу дежьэжауэ щытащ. Зауэр иуха нэужь театрыр зэтекъутати, кинотеатру щыта унэр къыдатри, артистхэм ди IэкIэ зэдгъэпэщыжащ. Е-е-е, а ди театрыжьым си псэр хэлъщ сэ…
Сыт хуэдиз гугъуехьрэ лъэпощхьэпорэ сыIущIами, зы махуэ сыхущIегъуэжакъым артист сызэрыхъуам. А лъэбакъуэр щысчым зыфIэмыкъабыл яхэтами, иужькIэ си Iыхьлыхэми си Iуэхур къыздаIыгъыжащ. Си анэри сэркIэ зэрыгушхуэр щыслъагъукIэ си гур хэхъуэрт. СощIэж, зэгуэрым си анэр къалэм къэкIуауэ сэ пшынауэу сызыхэт спектаклым еплъати (сэ пшынэр ауэ сIыгъыу арат, макъамэр сценэ къуагъым къыщизыгъэкIыр ПщыхьэщIэ Мухьэжырт), игъэщIагъуэу ди благъэхэм яжриIэжырт: «Дауэ къыфщыхъурэ, КIунэ унэм пшынэ къыщысхуищтэркъым, иджы сценэм щегъэбзэрабзэ». Си анэшхуэм утыку ситу имылъагъуурэ дунейм ехыжащ, ауэ актёр, драматург Тубай Мухьэмэд сыщыдэкIуам ар гурэ псэкIэ фIыуэ илъагъури, тIури дызыхэт гъуазджэм абы и фIыгъэкIэ гу хуищIат.
ГъащIэм къриубыдэу цIыху куэдым я хьэл къищтэн, иувэн хуей хъуащ ДыщэкI КIунэ. Театрымрэ и унагъуэм- рэ зэпэшачэу фIыуэ зылъагъу артистым дэтхэнэри зэримыгъэныкъуэным, къыщыгугъхэм гукъанэ зэраримыгъэщIыным яужь итт. Гугъуехьым пимыкIуэт КIунэ и ехъулIэныгъэхэри зыр адрейм къыпытт, узрагъэхъуапсэу.
ЛУГ-м къыщицIыхуа, иужькIэ драматург Iэзэ, актёр, режиссёр хъуа Тубай Мухьэмэдрэ абырэ 1939 гъэм зы унагъуэу тIысыжащ. ЩIалиплIрэ зы хъыджэбзрэ зэдэзыгъуэта зэщхьэгъуситIым я унагъуэ Iуэхухэм лэжьыгъэр ирагъэлъахъэртэкъым. Абы текIуэда къарум и инагъыр хэт зыщIэр, ауэ гугъуехьым щышынэр лъагапIэм нэсрэ?..
Дэ тщIэр зыщ — ахэр зэгъусэу а лъэпощхьэпо псом зэребакъуэфарщ, гугъуехьым зэрипсыхьарщ, цIыху нэсу зэрыпсэуарщ. Гъуэгуанэ кIыхь, дахэ къикIуащ КIунэ. Актрисэм игъэзэщIащ урысхэм, адыгэхэм, осетинхэм, дагъыстэнхэм, нэгъуэщI лъэпкъ драматургхэм ятхауэ роль куэд. КIунэ киноми щыджэгуащ. КIыщокъуэ Алим и «Бгы къыгуэуа» фильмым адыгэ фызыжь Зэрылэу хэтар аращ.
Театрым къыщIэхъуэ щIэблэр гъэсэным, ахэр театрым и «дунейм» хэгъэсыхьынми и гуащIэшхуэ ирихьэлIащ КIунэ. Абы и щыхьэтщ артист пажэхэм нобэ хужаIэ псалъэ гуапэхэр.
Зэманыр кхъузанэ щабэм хуэдэщ. А кхъузанэм изу кърегъахъуэ зы лIэщIыгъуэм и цIыхухэр. ГъащIэр кIуэтэху щIэщэщыр нэхъыбэ хъууэрэ, къанэр нэхъ мащIэурэ йокIуэкI. Апхуэдэ щIыкIэкIэ, кхъузанэм къинэр нэхъыфIхэмрэ, зи зэфIэкI инхэмрэщ. Зэманым къыхищыпыкIа цIыху пэрытхэм ящыщщ ДыщэкI КIунэ. Ар къызыхэнар театрым, гъуазджэм я тхыдэм я закъуэкъым, атIэ и джэгукIэр зэ нэхъ мыхъуми зылъэгъуа дэтхэнэми и гум къинащ.
Щомахуэ Залинэ.
Къэбэрдей къэрал театрым и артистхэр. 1978 гъэ
Сыт хуэдэ спектаклри адыгэ театреплъым пэгъунэгъу ищIыфырт
Къэбэрдей къэрал драмэ театрыр къызэзыгъэпэщахэм, абы и лъабжьэр зыгъэтIылъахэм ящыщщ ДыщэкI КIунэ. Иджыри «Къэрал театр» цIэр фIамыщауэ, КIунэшхуэ (арат ДыщэкI КIу-нэ дызэреджэр) яхэту зы гуп елэжьащ театрыр зэфIэгъэувэным.
Театрым, артистхэм ятеухуауэ псалъэмакъ гуе-
мыIу гуэрхэр кърахьэкI хабзэщ, къагупысысар нэхъыбэу. ДыщэкI КIунэ теухуауэ абы и цIэр зыгъэпуд, и Iей къызыхэщ жаIэу зэи зэхэсхакъым. Сэ сызэреплъымкIэ, езым игу, и псэ фIы фIэкIа илъатэкъыми, цIыхухэри абыкIэ къыпэджэжащ. Зыхэт гупым яхэзагъэрт, уеблэмэ ар куэдым щапхъэ, гъуазэ яхуэхъурт. Ар Iэзагъ ин зыбгъэдэлъ артистт. КIунэ сыт хуэдэ спектаклри адыгэ театреплъым пэгъунэгъу ищIыфырт. Абы и хьэлым щыщ хилъхьэу, игу хыхьэу щыпсэурт роль къэс. Зыгуэр лъэпэрэпамэ е лъэпощхьэпо IущIамэ, КIунэ сытым дежи щIэгъэкъуэн къызэрыпхуэхъун Iэмал къилъыхъуэрт икIи къигъуэтырт. Илъэс 30 ипэкIэ Къэрмокъуэ Мухьэмэд и «Лъагъуныгъэм и къару» пье-сэр ди театрым щызгъэувауэ щытащ, ДыщэкI КIунэрэ ТIыхъужь Алийрэ хэту. Абы къыщылъыса ролым елэжьыжри, игъэдэхауэ щытащ. КIунэ и ролыр нэхъыщхьэм зыкIи емыфэгъуэкIыу игъэзэщIэн хузэфIэкIат.
Театрыр зэрыгушхуэ артистышхуэхэу ДыщэкI КIунэрэ ТIыхъужь Алийрэ къызэралъхурэ мы гъэм илъэси 100 щрикъум ирихьэлIэу а пьесэр я цIэкIэ дгъэувыжащ. Ахэр къытхэмытыжми, а спектакль екIуэкIым я псэр зэрыщыгуфIыкIынум шэч къытетхьэркъым, абы хагъэхьэжауэ щыта жыIэгъуэхэри тфIэфIу къыхэднащ.
КIунэ цIыхубэм фIыуэ ялъэгъуа, ягу къинэжа артисткэщ. Ар тщыгъупщэнукъым и лэжьэгъухэми и ныбжьэгъухэми, благъэхэми Iыхьлыхэми. ДыщэкI КIунэ и цIэр къытщIэхъуэ щIэблэм, артист ныбжьыщIэхэм егъэцIыхуныр, абы и артист зэфIэкIым щапхъэ трегъэхыныр ди къалэнщ.
Фырэ Руслан,
УФ-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ
Мис аращ IэзагъэкIэ зэджэжыр
Дэтхэнэ артистри дэтхэнэ ролми ириджэгуфын хуейуэ етх Станиславскэм. Ар пэжщ, хуейщ. Ауэ театрым и тхыдэм артист куэд ицIыхуркъым комедиехэми трагедиехэми зэхуэдэу щыджэгуфауэ. Дэтхэнэ артистми иIэщ и гуащIэр нэхъ зэта, нэхъ къехъулIэ роль. Мис абы къыхэкIкIэ «амплуа» жыхуаIэри щыхъума мэхъу театрым. ДыщэкI КIуни Агафье Тихоновнэ дигъэлъэгъуа нэужь псоми зыжьэу зэдыжытIащ: «КIунэ хьэл-щэн хэIэтыкIа зиIэ артисткэщ». Театрым и дежкIэ ар гуфIэгъуэшхуэт, сыту жыпIэмэ, ди артистхэм нэхъ яхэдмылъагъуэу щытт апхуэдэ ролхэм елэжьын.
ДыщэкI КIунэ ролу игъэзэщIар зэпэплъытмэ, анэхэм ятеухуауэ абы ролу ищIар куэдкIэ нэхъыбэщ, адрейхэм елъытауэ. Ар илъэс куэд щIауэ сценэм итщ. А лъэхъэнэм КIунэ роль пщыкIутхум щIигъу игъэзэщIащ, анэхэр къигъэлъагъуэу. Театрым куэдрэ къыщохъу мыпхуэдэ: зы роль лIэужьыгъуэ гуэр артистым ираубыдылIэри, а ролым хуэдэхэм зэпыу имыIэу артистыр ирагъэджэгуу-рэ, нэгъуэщI роль мыджэгужыфу ящI. ДыщэкI КIунэ ар къыщыщIа-къым. КъыщIыщымы-щIари зыщ: абы и гурыщIэр ролым хузэIухауэ щыта щхьэкIэ, ар зэпыу имыIэу лъыхъуэрти, гупсысэрти, гузавэрти аращ. Дауи, шынагъуэщ артисткэм дежкIэ апхуэдизрэ зы роль уджэгуну. Апхуэдэу щыт пэтми, ДыщэкIым и анэхэр зэщхькъым, зэтехьэркъым, абыхэм ящыщ дэтхэнэ зыми теплъэ, щэн, хьэл щхьэхуэхэр яIэщ. Мис аращ IэзагъэкIэ зэджэжыр. КIыщокъуэ Алим зи сценарийр итха «Бгы къыгуэуа» кином ДыщэкIыр адыгэ фызыжь Зэ-рылэу щоджэгу. ИгъащIэм кином зезымыпщыта артисткэм дежкIэ, дауи, ар Iуэху цIыкIутэкъым икIи тынштэкъым. Апхуэдэу щыт пэтми, ДыщэкI КIунэ и зэчийр экранми къыщынэхуащ.
Адэ жыжьэу, къэбэрдей къуажэхэм клуб щIагъуэ щамыIам щыгъуэ къыщыщIэдзауэ, артистхэм лъэсу къакIухьу щыщытам, декорациехэр, щыгъынхэр я плIэ илъу къезыхьэкIахэм яхэтащ ДыщэкI КIунэ. Абы хузэфIэкIащ цIыхубэм искусствэм и дахагъымрэ и лъэщагъымрэ яхилъхьэн. ДыщэкI КIунэ хуэдэхэрщ лъэпкъыр, хэкур щIэгушхуэр.
Шортэн Аскэрбий.
1962 гъэ
Зыми емыщхь
ДыщэкI КIунэ, ТIыхъужь Алий сымэ хуэдэхэр дэри дэщхькъым, зыми ещхькъым, езыхэри зэщхьыжкъым. Абыхэм я псэр нэхъ къабзэу щытауэ къызолъытэ. Я щIалэгъуэм щегъэжьауэ щхьэкъэмыIэту лъэпкъым хуэлэжьащ. Зауэ нэужь зэман хьэлъэм цIыхум я псэм телъа бэлыхьыр зэрахузэфIэкIкIэ дагъэпсынщIащ. Дыбеярэт, ахъшэ куэду диIарэт, жаIакъым, цIыхум зэрадэIэпыкъуным, лъэпкъ театр гъуазджэм зэрызрагъэужьыным хущIэкъуащ.
КIунэ-нанэ — арат абы дызэреджэр. ФIыуэ умылъагъун плъэкIынутэкъым. И гур, и псэр зэIухат, хэти дэIэпыкъуну хьэзырт, дэтхэнэри и быным хуэдэу фIыуэ дыкъилъагъурт. Си насыпти, сыдэлэжьащ. КIэншэщ абы бгъэдэлъа акъылымрэ хэлъа цIыхугъэмрэ.
Ди театрым КIунэ, Алий сымэ я псэр щIэту къысщохъури, фIыуэ щIэслъагъур аращ. ИтIанэ, гъэщIэгъуэнракъэ, Къэбэрдей театрыр, щIымахуэм а нэхъ щамыгъэплъми, хуабэщ, гъэмахуэм, псэм фIэфIу щIыIэтыIэщ. Сыщошынэ ахэр здэщымыIэну театрыщIэм дагъэкIуэнкIэ. Псэм зыщегъэпсэху ди театрым.
КIунэ цIыху щыпкъэт, нэст. Къанэ щымыIэу и зэфIэкIыр цIыхухэм ябгъэдилъхьэфырт, арат къару къезытыжри. ДыщэкI КIунэ хуэдэ щыIакъым икIи щыIэнукъым, ар лъэпкъ театрым и гъуазэщ.
Думэн Мурадин,
КъБР-м и цIыхубэ артист
Мысостышху эПщызэбий
ДыщэкI КIуншхуэ
(ГушыIэ)
ДыщэкI КIунэ!
Дуней нэху,
Сценэр псэкIэ
Зыгъэнэху!
Роль нэхъыщхьэ
БгъэзэщIэху,
Ди щхьэр тIэкIу
Зэгуэбудыху,
ТхуэбукIынум
Гуэгушыхъу,
Щхьэузыхь
Ди гъащIэр пхухъу!
КъытIухуэну
Уи шхын тщIэм,
ДыхэкIыжми
Додэ щхьэм…
Зы къазыхъу
Дыбгъэшхыжам,
Зы гъэлъэхъу
Тетшхыхьыжам —
Дыпщытхъунут
Дезэшыху,
Дыкъэплъагъумэ,
ЗыбгъэпщкIухъуху.
Анэ гумащIэ
Зэрыбынитху дыхъурт. Ди адэ-анэр мащIэ дыдэу фIэкIа зэрыдмылъагъум къыхэкIыу, зэи защыдгъэнщIыртэкъым. Ауэ абы къикIыркъым ахэр адэ-анэфIу щымытауэ. Сыт хуэдизкIэ театрыр фIыуэ ялъагъуу щымытами, абыхэм я быным къытпащIын зэрыщымыIэр ди дежкIэ хьэкът. Си анэм бынитхукъым иIар, артист ныбжьыщIэхэм «си щIэблэт» ар зэреджэр. Абыхэм я премьерэ къэс кIуэрт, ехъуэхъурт, ящыгуфIыкIырт. Езыхэри апхуэдэу къыхуэгуапэу къыбгъэдэтт. Театрымрэ унагъуэмрэ я мызакъуэу, IыхьлыкIи егъэлеяуэ гумащIэт си анэр.
Си дэлъхуиплIми къэзыщта яхэткъым, ауэ сэ сымыщIэххэурэ си гъащIэм щыщ хъуащ театрыр. Дауэ мыхъунрэт — театрым си сабиигъуэр щыкIуащ. Балигъ сыхъуа нэужь, актрисэу седжэнущ щыжысIэм, медицинэр къысхуагъэлъэгъуащ си адэ-анэм. Ди адэм и псалъэр унафэт, абы зыри пэувынутэкъым. Апхуэдэу щыхъум, лIыгъэ къызыкъуэсхри, театрым фIэкIа сызэрыхуэмеир жыс- Iащ. Щызукъуэдийм — къыспэрыуакъым. АртистыфIхэщ, талантышхуэ ябгъэдэлъщ, жаIэрт си адэ-анэм щхьэкIэ. СыцIыкIуу мамэ трагедием щыджэгуу щыслъагъукIэ, ар сфIэгуэныхь хъурт. Ауэ щыхъукIи, ахэр сценэм щиткIэ сыгуфIэрт, «си насыпщ мыпхуэдэ адэ-анэ сызэриIэр», — жысIэу.
Тубай Раисэ,
КъБР-м и цIыхубэ артисткэ.
Артист IэщIагъэм къыхуигъэщIат
КIунэ хуэдэ актрисэ илъэсищэм зэ къалъхуу аращ. Артист IэщIагъэм хуеджахэм ящыщкъым ар, ауэ абы къыхуигъэщIат, еджахэм нэхърэ нэхъыфIуи джэгурт. И IэщIагъэкIи и щIэныгъэкIи КIунэ ди нэхъыжьыфIхэм ящыщт. Нэхъыжь зиIэм насыпи иIэщ, театрым и нэхъыжьхэр зэрытщхьэщыкIрэ зеиншафэ къыттеуауэ жыпIэ хъунущ. Роль куэд игъэзэщIащ КIунэ, ауэ нэхъыбэу ар цIыхум ягу къызэринэжар комедиехэращ. Абырэ ТIыхъужь Алийрэ щыджэгуа гушыIэ спектаклхэр зылъэгъуахэм зэи ящыгъупщэну къыщIэкIынкъым. ЦIыхугъэ и лъэныкъуэкIэ къапщтэмэ, сыт хуэдэ IуэхукIэ дыхуей хъуами, ар иречэнджэщ е иреIуэхутхьэбзэ, зэи «хьэуэ» жиIакъым. Куэдым дыхуиущиящ, гъуазэу диIащ.
ДыщэкI КIунэ си анэу дыщыджэгуат Къэрмокъуэ Мухьэмэд и «Лъагъуныгъэм и къару» пьесэм къытращIыкIа спектаклым. Сценэм и мызакъуэу, гъащIэми анэ щытхуэхъуат дэ ар. КIунэ сценэм къыхуалъхуат, икIи утыкум иумыгъэхьэныр гуэныхьышхуэт. Ар сценэм щыджэгуртэкъым, щыпсэурт армыхъумэ.
Театрым хабзэ иIэщ, сабийрэ хьэкIэкхъуэкIэрэ утыкум ибгъэхьэ мыхъуну. Ахэр утыкум щитым деж, сыт ухуейми щIэ, цIыхухэр ахэращ зэплъынур. Апхуэдэу, КIунэ сценэм къихьа иужь, псори арат зэплъынур. Ар зылъэгъуахэм ящыгъупщэжынкIэ Iэмал иIэкъым, апхуэдизкIэ абы уи псэр дихьэхырти.
Сэ студентхэр изогъаджэри, сощIэ: цIыхум и лъым хэмылъмэ, зэчий бгъэдэмылъмэ, зыри пхуещIэнукъым. Куэдым хунэсакъым, куэд къимыджэгуу къэнащ КIунэ. Ар щытхэкIыжам хэщIыныгъэшхуэ игъуэтащ республикэм и театр гъуазджэм зэрыщыту.
Шыбзыхъуэ Басир,
Урысей Федерацэм щIыхь зиIэ и артист
