Гъуэгуанэ кIыхьым я щыхьэт сурэтхэр
СурэтыщI гъуазджэр республикэм щызэфIэувэным, зыщегъэужьыным хэлIыфIыхьахэм ящыщщ Урысейми Къэбэрдей-Балъкъэрми щIыхь зиIэ я художник Третьяков Николай. Абы и гъэлъэгъуэныгъэ иджыблагъэ СурэтыщI гъуазджэхэмкIэ музейм (Налшык къалэ) щызэхэтащ.
Третьяков Николай Третьяков Николай къыщалъхуар Краснодар крайм хыхьэ Темрыкъуэ къалэрщ, и сабиигъуэр щигъэкIуар Дербентщ. 1935 гъэм и унагъуэр Налшык къэIэпхъуэри, мыбы щыпсэуащ. Курыт еджапIэр къиуха нэужь, Николай щIэтIысхьащ Грабарь Игорь и цIэр зезыхьэ Москва художественнэ школым. ЕджапIэр къиухри, абы Налшык къигъэзэжащ, арщхьэкIэ 1941 гъэм зауэр къэхъейри, зи ныбжьыр илъэс 18 фIэкI иримыкъуа, езым хуэдэ щIалэхэм ящIыгъуу зауэм Iухьащ. Кавказыр, Украинэ Ипщэр щхьэхуит къэзыщIыжахэм ар яхэтащ, псэемыблэжуи Прагэ нэс кIуащ. Налшык къэкIуэжа иужь, Третьяковыр жыджэру и IэщIагъэмрэ жылагъуэ Iуэхухэмрэ пэрыхьэжащ. ИкъукIэ лэжьыгъэ купщIафIэ куэд сурэтыщIым и Iэдакъэ къыщIэкIащ. Ар псэужамэ, илъэс 90 мы гъэм ирикъунут.
Зауэм и пэ зэман гугъухэм, Хэку зауэшхуэм и илъэсхэм, текIуэныгъэм къихьа гуфIэгъуэм, нэгъуэщI Iуэхугъуэхэми зыхуиша гупсысэхэр абы и лэжьыгъэхэм къыщигъэлъэгъуэжащ. Тхыдэм и напэкIуэцIхэр къыпхузэIуахым хуэдэщ Николай и сурэтхэм.
Художникым щIыпIэ куэд къызэхикIухьащ, щIыуэпсым и теплъэ къабзэр зэрилъагъур тхылъымпIэм тридзэжу. Абы и сурэтхэмкIэ зыщыпплъыхьыфынущ Къэбэрдей-Балъкъэрым, Дагъыстэным, Азие Курытым, Урысейм и къалэхэм. Третьяковым и лэжьыгъэхэм я нэхъ гукъинэжхэм ящыщщ цIыху цIэрыIуэхэм ятрищIыкIа сурэтхэр. Апхуэдэхэщ «Управления колхоза», «Разговор о земле», «Балкарская семья», «Портрет ветерана», «Ковровщицы», «Чабан Жабелов», «Портрет Шериевой Сони», нэгъуэщIхэри.
ЦIыхум къызэринэкIа гъуэгуанэр езым нэхърэ нэхъыфIу нэгъуэщIым къыхуэIуэтэжынукъым икIи къигъэлъэгъуэжыфынукъым. Третьяков Николай зауэм лIыгъэ зэрихьэу хэтам и мызакъуэу, илъэгъуахэм къызыхуигъэуша гупсысэхэр и лэжьыгъэхэм щыдигъэлъагъун хузэфIэкIащ. ЛъапIэщ абы зауэм триухуа и IэдакъэщIэкIхэр: «Знамя над Эльбрусом», «Защитникам Кавказских перевалов», «Оборона Кавказа», «На марше», «Год 1942», нэгъуэщIхэри.
КъБР-м щэнхабзэмкIэ и министрым и къуэдзэ Карчаевэ Аминэ къыхигъэщащ сурэтыщIым и лэжьыгъэхэм лIэщIыгъуэ псо къызэрызэщIаубыдэр, гурыщIэ къабзэкIэ ахэр зэрыгъэнщIар. «Николай цIыхубэм сыт щыгъуи пэгъунэгъуу щытащ, мызэ-мытIэу ар хахащ республикэм и СурэтыщIхэм я зэгухьэныгъэм и унафэщIу. Хэку зауэшхуэм и курыкупсэм хэта ди лIыхъужьщ, сурэтыщI Iэзэщ ар», — жиIащ Аминэ.
— ГъащIэ дахэ икIи гугъу къэзыгъэщIа художникыр и цIыху щIыкIэкIи и творчествэкIи ящымыгъупщэнхэм ящыщщ. Зауэ лыгъейр зылъэгъуа Третьяковым дахагъэ къигъэщIыну иужькIэ зэрылъэкIыжам уригушхуэ хъунущ. Абы и фIыгъэкIэ щIалэгъуалэм Iэмал яIэщ а зэман хьэлъэхэм я пэжыпIэр зрагъэщIэну. ИкъукIэ щIэин лъапIэ къытхуигъэнащ сурэтыщIым, — жиIащ КъБР-м и СурэтыщIхэм я зэгухьэныгъэм и правленэм и тхьэмадэ Темыркъан Геннадий.
СурэтыщI Плотников Василий игу къигъэкIыжащ Третьяков Николайрэ абырэ зэрызэдэлэжьар, зэгъусэу бгыхэм дэкIыу зэрыщытар.
Ерчэн Исуф къыхигъэщащ гъэлъэгъуэныгъэр Третьяков Николай и къуэрылъху Вадим и фIыгъэкIэ къызэгъэпэща зэрыхъуар, апхуэдэуи абы сурэтыщIым и благъэ-Iыхьлыхэм фIыщIэ яхуищIащ я адэшхуэм и IэдакъэщIэкIхэм пщIэ зэрыхуащIым папщIэ.
— ЖысIэну тIэкIу емыкIуми, мы унагъуэм сыкъыщыхыхьам абы исхэм яку дэлъ зэгурыIуэ-зэрылъытэр, зэныбжьэгъугъэ быдэр згъэ- щIэгъуат, — жеIэ Вадим и анэм. — Николай, си тхьэмадэр, цIыху угъурлыуэ щытащ, и IэщIагъэм къищынэмыщIа, ар дихьэхырт киноми, тхылъми… СфIэгъэщIэгъуэнт итIанэ мыри: а зэманым щыIа сурэтыщIхэр щIэх-щIэхыурэ зэхуэсырти, я лэжьыгъэхэр нэхъыфI зэрыхъунумкIэ зэчэнджэщхэрт, Москва къикI заказ куэдым елэжьхэрт, къыдэкIуэтей сурэтыщI ныбжьыщIэхэр яущийрт. Николай Къэбэрдейм къыщымыхъуами, щIыналъэм и щIыуэпсыр гурэ псэкIэ зыхищIэрт, цIыхухэр фIыуэ илъагъурт.
БАГЪЭТЫР Луизэ.
