УнафэщI гумызагъэ
Лъэпкъыр зэрыгушхуэ и цIыхухэм ящыщщ «УхуакIуэ» колледжым и унафэщI Сунш Заудин Шэмсэдин и къуэр. Абы и дуней тетыкIэм щыгъуазэ, и Iуэху бгъэдыхьэкIэр зыщIэ дэтхэнэми къыздиIыгъынущ ар жэуаплыныгъэ пылъу сыт хуэдэ къалэнри зыгъэзащIэ цIыху емызэшу зэрыщытыр.
Сунш Заудин Заудин Лэскэн районым хыхьэ Аргудан къуажэм къыщалъхуащ. Курыт еджапIэр къиуха нэужь, 1970 гъэм ар щIэтIысхьащ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым и тхыдэ-филологие къудамэм. 1975 гъэм Суншым егъэджэныгъэ IэнатIэм лэжьэн щыщIидзащ икIи нобэр къыздэсым а унэтIыныгъэм хэтщ зэфIэкI лъагэхэр къигъэлъагъуэу, ехъулIэныгъэхэр иIэу. Ар философие щIэныгъэхэм я кандидатщ, УФ-м егъэджэныгъэмкIэ и отличникщ, КъБР-м егъэджэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэщ, къищынэмыщIауэ, зыпэрыт IэнатIэр зэрыригъэфIакIуэм къыпэкIуэу УФ-м Егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и министерствэм, КъБР-м и Парламентымрэ Правительствэмрэ я щIыхь тхылъхэр мызэ-мытIэу къыхуагъэфэщащ.
ЦIыху хьэлэлу, гуапэу дунейм тет Заудин зыхэт гупми, къызыхэкIа лъэпкъми, и благъэ-Iыхьлыхэм я дежи и пщIэр щылъагэщ, абы и псалъэр ялъытэу апхуэдэщ. Гъуазджэм, щэнхабзэм, тхыдэм, нэгъуэщI унэтIыныгъэхэми куууэ зэрыхищIыкIым, и IэщIагъэм сыт щыгъуи зэрыхигъахъуэм, и къэухьым зэрызригъэужьым и фIыгъэкIэ ар нобэрей зэманым декIуу мэбакъуэ, аращ абы и лэжьыгъэкIэ ехъулIэныгъэхэр щIызыIэригъэхьэфри. ГушыIэ дахи хэлъщ Суншым, уеблэмэ ар егъэджакIуэхэмрэ студентхэмрэ яхуиIэ зэхущытыкIэфIым и лъабжьэ нэхъыщхьэщ. И дэтхэнэ псалъэри, щIагъыбзэ зиIэ и гушыIэри зыхуигъэлажьэр студентхэм гъэсэныгъэ тэмэм егъэгъуэтынырщ. Мыдрейхэми ар къагуроIуэри, зыщIогупсысыж, языныкъуэхэми, гу зэрылъыттащи, нэхъыжьыфIым щапхъэ трах.
Сунш Заудин нобэрей зэманым декIу унафэщIщ, «псалъэр мащIэрэ, Iуэхур нэхъыбэу» къыхуеджэныгъэм щIэту и гъащIэр ирехьэкI абы. Сыт хуэдэ щытыкIэ гугъу къимыхутами, къыпэщыт къалэныр зэрызэфIихын хэкIыпIэхэр къегъуэтыф, дэтхэнэ Iуэхуми езым и еплъыкIэ хуиIэжу щытщ. Апхуэдэ хьэлыфIымрэ зыпэрыт IэнатIэр фIыуэ зэрилъагъурщ ар лъагапIэщIэм хуэзышэр. Абы и щыхьэтщ 2007 гъэм Суншым «Егъэджэныгъэ IуэхущIапIэхэм я унафэщI нэхъыфI» урысейпсо зэпеуэм текIуэныгъэ къызэрыщихьар.
«КъызэрыгуэкI цIыху лэжьакIуэм иIэ пщIэм нэхъ лъагэ щыIэкъым. Жылагъуэм и ефIэкIуэныгъэр зэлъытыжари, абы щызекIуэ адрей лъапIэныгъэхэр къызыдэкIуэри цIыху лэжьакIуэм бгъэдэлъ Iэзагъэмрэ зэфIэкIымрэщ. Абы и лэжьыгъэм, и щIэныгъэм, и Iэзагъэм, къапщтэмэ, куэдкIэ елъытащ экономикэр. ЩIэныгъэлIым и гупсысэ нэхъ хьэлэмэт дыдэми инженер цIэрыIуэм и проектми зыри я мыхьэнэкъым, ахэр гъащIэм хэзыпщэн къызэрыгуэкI лэжьакIуэхэр щымыIэмэ», — а псалъэхэмкIэ илъэс къэс захуегъазэ Суншым колледжым къыщIэтIысхьэ ныбжьыщIэхэм икIи апхуэдэ щIыкIэкIэ япэ махуэхэм щыщIэдзауэ абыхэм захрегъащIэ къыхаха IэщIагъэм я гъащIэм щиубыдынкIэ хъуну увыпIэм и мыхьэнэр зыхуэдэр. ПсынщIэу зызыхъуэж дунейм хэзэгъэн папщIэ абы егъэджакIуэхэри куэдрэ къыхуреджэ, ныбжьыщIэхэри хуеущий я IэщIагъэм, зэфIэкIым кIуэ пэтми хагъахъуэу зэрыщытын хуейм. Колледжым и гъэсэнхэм я нэхъыбэм я щIэныгъэм еджапIэ нэхъыщхьэхэм щыпащащ икIи гъащIэм езыхэм я лъагъуэ щыпхашыжауэ апхуэдэхэщ. И нэIэм щIэт ныбжьыщIэхэм я Iуэху зыIутым щыгъуазэщ Заудин, дэтхэнэми игу илъыр, и псэм щыщIэр къищIэн папщIэ щIэх-щIэхыурэ абыхэм йопсэлъылIэ.
Нобэ «УхуакIуэ» колледжым студент 1779-рэ щIэсщ. НыбжьыщIэхэм я еджэныгъэр тэмэму къызэгъэпэща хъунымкIэ зыхуэныкъуэ псори яIэщ. Колледжым хэтщ лабораторэ, спорт пэшхэр, компьютер классхэр, студентхэр пщIэншэу здэкIуэ шхапIэ. Сытми, ныбжьыщIэр еджэнумэ, Iэмал псори къыхузэгъэпэщащ. ЕгъэджакIуэхэм ныбжьыщIэхэм ират щIэныгъэм нэмыщI, къыхаха IэщIагъэм пэжу, жэуаплыныгъэ яхэлъу зэрыбгъэдэтыным хуагъасэ. КъищынэмыщIауэ, еджапIэм щрагъэкIуэкI ныбжьыщIэхэм я къэухьым зезыгъэужь, я зэфIэкIыр здынэсыр къызэрапщытэ зэхьэзэхуэ зэхуэмыдэхэр. «ЕхъулIэныгъэр занщIэу къакIуэркъым, — жеIэ Суншым. — Ар уи IэнатIэм уегугъуу упэрыткIэрэ, уи Iэзагъэр ебгъэфIакIуэкIэрэ къыпхуэлэжьыну аращ. Абы и лъэныкъуэкIэ мыхьэнэшхуэ яIэщ студентхэм я зэфIэкIыр утыку къыщрахьэ зэпеуэхэм. Абдежым наIуэ къыщохъу щхьэж хузэфIэкIынур здынэсыр, адэкIэ зэрызиужьыну Iэмалхэри къещIэ. Зыхуигъэувыжа мурадым ерыщу хуэкIуэрщ гъащIэм и лъагапIэхэр къэзыгъэIурыщIэфынур».
ЦIыхум и хъуэпсапIэхэр къехъулIэнымкIэ, зыхуигъэувыжа мурадхэм теIэбэнымкIэ дэIэпыкъуэгъу къыхуохъу и Iыхьлыхэм къыхуаIэ лъагъуныгъэмрэ абыхэм Iуэхур къызэрыдаIыгъымрэ.
— ГъащIэм зыгуэр къыщызэхъулIамэ, ар зи фIыщIэр си адэ-анэрщ, абыхэм я лъагъуныгъэрщ, Iуэхум сызэрытрагъэгушхуарщ, — жеIэ Заудин. — Мы дунеишхуэм зы фIыгъуи теткъым абы сэ къысхуащIам, ядэслъэгъуа гуапагъэм пэзгъэувыфыну.
ЕхъулIэныгъэ гуэр зыIэригъэхьамэ, абы занщIэу и нэгу къыщIоувэ гушхуэныгъэ хэлъу адэр Iуэхум щыгуфIыкIыну зэрыщытар. Сунш Шэмсэдин дунейм темытыжми, абы и щапхъэрщ къуэм нобэми гъуазэ хуэхъур. ПщIэшхуэ зиIэ цIыхуу дэсащ ар Аргудан къуажэм. ЛIыгъэрэ хахуагъэрэ къигъэлъагъуэу Хэку зауэшхуэм и пэм щыщIэдзауэ и кIэм нэс хэтащ икIи къэмылэнджэжу и щIыналъэр зэрихъумэжам папщIэ дамыгъэ лъапIэхэр къыхуагъэфэщащ. ИужькIэ къулыкъу зэхуэмыдэхэр ирихьэкIащ: ар лэжьащ учетчикыу, бригадиру, къуажэ советым и тхьэмадэу, парторгыу, колхоз унафэщIу. Сыт хуэдэ Iуэхуми жэуаплыныгъэ пылъу пэрыхьэрт, апхуэдэу щытыну адрейхэми япиубыдырт. УнафэщI ткIийт, ауэ псом япэу и щхьэм и дежт къыщищIидзэр, лэжьыгъэм зыпыIуидзыртэкъым, Iуэху кърахьэжьэм пашэ хуэхъур арат.
Дауи, апхуэдэ нэхъыжьыфIым щIэблэ мыхъумыщIи иIэнукъым. И адэм хуэфэщэнщ Заудини. Езэш имыщIэу зи зэфIэкIым зезыгъэужь, ищIэмкIэ сыт щыгъуи къыбдэгуэшэну, дэIэпыкъуэгъу нэс къыпхуэхъуфыну унафэщIыр и лэжьэгъухэм я дежкIэ щапхъэщ. И акъылкIэ, и IэщIагъэм хуэIэижьу зэрыщытымкIэ абы къилэжьыжащ жылагъуэм щиIэ пщIэ лъагэр.
Зи илъэс 60-р зыгъэлъапIэ Заудин дохъуэхъу узыншагъэ быдэ иIэу, и гуащIэр мыкIуэщIу адэкIи гъащIэ купщIафIэ, насыпыфIэ ирихьэкIыну.
Шорэ Раисэ,
«УхуакIуэ» колледжым и къудамэм и унафэщI.
