Зэш псори зы анэ къилъхуркъым
Дэтхэнэ цIыхуми иIэщ и гъащIэр щыз, къызыхуэтыншэ зыщI лъапIэныгъэ куэд. Абыхэм ящыщщ укъызыхэкIа лъэпкъым удэгушхуэныр, унагъуэ дахэ уиIэныр, щIэблэ узыншэ къыпщIэхъуэныр, нэгъуэщIхэри. Апхуэдэхэм яхызолъытэ ныбжьэгъу пэж уиIэу укъэгъуэгурыкIуэнри. КъызэрысщыхъумкIэ, ныбжьэгъугъэм и уасэр цIыхухъухэм нэхъ зыхащIэ. Уэрэдым зэрыжиIэщи, «цIыхухъухэм яку дэлъ зэныбжьэгъугъэр къуршым хуэдэу лъагэщ, жырым хуэдэу быдэщ». Ар гъащIэр къызэрыпхуэупсэ фIыгъуэхэм ящыщщ.
Сэ Аруан районым хыхьэ Къэхъун къуажэм сыщопсэу. Си ныбжькIэ илъэс 80-м сыщIигъуащ, си гъащIэри есхьэкIащ Iуэхугъуэ зэмылIэужьыгъуэ куэдкIэ, къэхъукъащIэ хьэлэмэтхэмкIэ гъэнщIауэ. Хэтащ абы гугъуехьи тыншыгъуи, гуауи гуфIэгъуи. Абыхэм ящыщ куэд къыздигуэшу, къыздиIыгъыу илъэс 65-м нэсауэ си ныбжьэгъуфIщ Тэрч районым хыхьэ Болэтей (Терекскэ) къуажэм щыпсэу Наурыз Хьэтызэ. ЦIыху гъащIэ хуэдиз хъу а лъэхъэнэм къриубыдэу къэхъуакъым Хьэтызэрэ сэрэ ди хъыбар зэрымыщIэу куэд щыдэтха.
ЗэманыфI дэкIащ дэ тIур япэу дызэрызэрихьэлIэрэ. 1952 гъэм сэ дзэм сраджащ къулыкъу щысщIэну. Карантинымрэ ди еджэн тIэкIумрэ зэфIэкIа нэужь, сэлэтхэр щIыпIэ-щIыпIэкIэ дызэбграшащ. Си лъахэгъу щIалэ Наурызымрэ сэрэ Закарпатьем (Украинэ) дыкъыщыхутащ. Адыгэ щIалитIыр абдеж псэкIэ нэхъ зэпэгъунэгъу дыхъуащ, иужькIэ ныбжьэгъу пэжагъри дяку къыдэхъуащ.
Дзэ къулыкъур абы щыгъуэ илъэсищрэ ныкъуэкIэ ирахьэкIырт. ЩIыхь зыпылъ а къалэныр ныкъусаныгъэншэу, дагъуэ къытхуамыщIу къетхьэлIащ бгырыс щIалэхэм. Уеблэмэ куэдрэ къэхъурт ди командирхэм адрейхэм япэ дыщрагъэщ, къулыкъур къызыхуэтыншэу зэретхьэкIым папщIэ фIыщIи къыщытхуащI. Абы теухуа щытхъу тхылъхэри къытхуагъэфэщауэ щытащ Хьэтызи сэри. Ар псори фIы дыдэщ, арщхьэкIэ а зэманым Тхьэшхуэр къызэрысхуэупса фIыгъуэхэм ящыщт гъащIэм къыщыздекIуэкIын ныбжьэгъу пэж къызэрызитар.
Хьэтызэрэ сэрэ дяку дэлъ пэжыгъэрщ, псэ къабзагъэрщ ноби мыкIуэд ди зэпыщIэныгъэм и лъабжьэ быдэр. ЗэрыжаIэщи, дифIкIи ди IейкIи дызэрыщIэу, гуфIэгъуэми нэщхъеягъуэми зыр адрейм къигъуэту, дызэкIэлъыкIуэу допсэу. Къэралым пэжу дыхуэлэжьащ, ди ныбжьыр нэсу зыгъэпсэхугъуэ дихуэхукIэ. ТIуми унагъуэ дахэ духуащ, ди къуэрылъху-пхъурылъхухэм я быныжи, Тхьэм и фIыщIэкIэ, тлъэгъуащ.
ПщIэ зыхуэсщI «Адыгэ псалъэ» газетым и щIэджыкIакIуэхэм садэгуэшащ си гурылъ-гурыщIэхэм ящыщ зымкIэ. ЖызыIэн щыIэнкIэ хъунущ зэрыгъэпэж, зэрылъытэ зэныбжьэгъухэр куэдыкIейуэ. АтIэми, сэ сызэреплъымкIэ, илъэс 65-м нэскIэ зэрымыгъэкIуэду зэкIэлъыкIуэр мащIэщ. ЦIыху нэхъыбэм яку пэжыгъэрэ зэхэщIыкIрэ дэлътэмэ, дунейри нэхъ дахэ, щIэщыгъуэ хъунт, гъащIэри нэхъ тынш къытщыхъунт мы зэман мытыншым.
«Зэш псори зы анэм къилъхуркъым», — жиIащ адыгэ псалъэжьым. А лъэпкъ Iущыгъэм и мыхьэнэр, и купщIэр, гъащIэр кIуэтэху, нэхъыфIу къызгурыIуащ. Ныбжьэгъугъэ пэжыр уасэ зимыIэ хъугъуэфIыгъуэщ, ар дыщэкIи ахъшэкIи къыпхуэщэхунукъым.
ТХЪУЭСТ Сэлэдин,
пенсионер, лэжьыгъэм и ветеран,
Къэхъун къуажэ
Сурэтым (сэмэгумкIэ къыщыщIэдзауэ):
Тхъуэст Сэлэдинрэ Наурыз Хьэтызэрэ.
Мукачевэ къалэ (Украинэ).
1954 гъэ
