ЩIэблэ узыншэ къытщIэхъуэныр псом ящхьэщ
«Быныр насыпщ», «Быным насып къыдокIуэ», нэгъуэщI адыгэ псалъэжьхэми къыджаIэ быным гъащIэм щиIэ мыхьэнэр зыхуэдизыр. Унагъуэми, лъэпкъми, къэралми щIэблэ узыншэ къащIэхъуэныр псом ящхьэщ.
Нобэрей зэманым бын пIыныр нэхъ гугъу хъуауэ къалъытэ, сомыр къэлэжьыгъуей хъуауэ, и пщIэр ехуэхауэ, къыщIэкI щымыIэу Iэгум икIуэсыкIыу зэрыщытым щхьэкIэ. Абы щхьэкIи къэмынэу, ди гуапэ зэрыхъунщи, сабий макъхэр къызыщIэIукI адыгэ унагъуэхэри ди мащIэкъым. Абыхэм ящыщщ мы тхыгъэр зытезухуа, Урыху къуажэм дэс Срыкъуэ Анзоррэ Абазокъуэ Ларисэрэ я унагъуэр. Зэщхьэгъусэхэр я ныбжькIэ щIалэми, абыхэм зэдагъуэтащ бынибгъу. Ар и щыхьэтщ адыгэ лъэпкъым зэрызиужьым, зэрызиузэщIым.
Анзоррэ Ларисэрэ унагъуэ хъуащ 1999 гъэм. Ахэр ягъэсащ адыгэ хабзэ, нэмыс зыхэлъ адэ-анэ щыпкъэхэм. Анзор хьэрычэтыщIэ Iуэхухэм пыщIащ. Лариси сабийхэм якIэлъыплъыным зыкъыдигъахуэурэ абы доIэпыкъу. Я бынхэу Мухьэмэд, Аринэ, Каринэ, Мулид сымэ школакIуэхэщ, ФатIимэ, Аскэр, Элинэ, Надир сымэ сабий садым макIуэ, Даринэ мазибл ирикъуа къудейщ. Сабийхэр губзыгъэхэщ, жан цIыкIухэщ, я бын пажэхэр адэ-анэм зэрадэIэпыкъуным хущIокъу.
Дэтхэнэ адэ-анэми хуэдэу, Анзоррэ Ларисэри я бынхэм я тыншыпIэ къалъыхъуэ. «Анэхэм хухаха мылъкур» 2009 гъэм къыхахри, пэшитху хъу я унэр зыхуей хуэзэу зэрахьащ, куэбжэщIэ хагъэуващ. Ауэ, къагъэщIэрэщIэжа пэшхэм гу щахуэну унагъуэр хунэсакъым — уэздыгъэ зэрекIуалIэ кIапсэхэм сэкъат яIэу къыщIэкIри, мафIэс къэхъуащ. Я гугъуехьхэри ирахьэлIа мылъкури псыхэкIуадэ хъури, унагъуэр бэлыхь хэхуащ. Нэхъ пыщхьэхукIауэ, метр зэбгъузэнатIэ 30 хуэдиз хъууэ щыт пэш закъуэр кърагъэлащ.
«Къэхъуар си фIэщ мыхъуу, си пIэм сижыхьат, — игу къегъэкIыж Ларисэ. — МафIэр яхуэмыгъэункIыфIурэ, абы хисхьат ди щыгъынхэри, тепIэнщIэлъынхэри, унэлъащIэхэри, уеблэмэ фIэIугъэ нэгъунэ къытхуэнатэкъым». Ларисэ лэжьапIэ IэнатIэ пэрытыну Iэмал зэримыIэм къыхэкIыу, зэщхьэгъусэхэм уней тыкуэн цIыкIу къызэIуахауэ яIэти, ари мафIэсым ихьащ.
Дахэу псэууэ езыгъэжьа унагъуэшхуэр зы напIэзыпIэм зыри ямыIэжу утыку къинат. А хъыбар гуауэр зэхэзыха къуажэдэсхэри благъэ-Iыхьлыхэри къызэхуэсат, унагъащIэхэм къалъыкъуэкIа Iуэху мыщхьэпэм къызэрыхэкIын Iэмал къалъыхъуэну. Лъэпкъым и нэхъыжьым унафэ ищIащ щхьэж зэрыхузэфIэкIым хуэдэу зыкъыщIагъэкъуэну икIи сом мин 42-рэ хузэхуахьэсащ. МафIэсым къела пэш закъуэр абыкIэ зыхуей хуагъэзэжри, Анзор и анэ Лоли, сабиибгъури, зэщхьэгъусэхэри щIэтIысхьэжащ, иджыпстуи абы щIэсхэщ. Псори дызэрыщыгъуазэщи, апхуэдэ Iуэхум и ужькIэ зыкъэбужьыжыну тыншкъым. Ауэ зэщхьэгъусэхэм я гур ямыгъэкIуэду сабийхэр я шхынрэ я щыгъынкIэ зыхуей хуагъазэ.
Мы Iуэхум, шэч хэмылъу, иригузэващ къуажэ, район администрацэхэри. КъадэIэпыкъуну, езыхэм Iэмал щамыгъуэтым, Налшык къалэ лъэIу тхылъ къагъэхьащ, унагъуэщIэм зыкъыщIагъэкъуэну елъэIуу. Абы Срыкъуэхэ зыщыгуфIыкIын хъыбар къикIащ — КъБР-м Лэжьыгъэмрэ социальнэ зыужьыныгъэмкIэ и министерствэм къыбгъэдэкIыу 2012 гъэм сом мин 50 хуагъэхьащ, я унэр зэгъэпэщыжыным къыхуагъэсэбэпыну. Зэщхьэгъусэхэм сыт хуэдэ лэжьыгъэми зрапщыт, я сабийхэр зыхуей хуагъэзэн папщIэ — помидор щагъэкI теплицэ зэрагъэпэщащ, хадэ ящIэ, джэдкъаз куэду ягъэхъу.
КъБР-м и Сабий фондым и унафэщI Умэ Светланэ унагъуэщIэм къытепсыха насыпыншагъэм и хъыбар щызэхихым, жэмыфI къахуригъэщэхуащ. Апхуэдэ Iэмал къыщратым, Анзор зы жэмыр тIу ищIащ, иджы абыхэм къащIэкI гъэшыр сабийхэм ирагъэшх.
И сабийхэр ипIынымкIэ Ларисэ щIэгъэкъуэнышхуэ къыхуэхъуащ и гуащэ Лоли. «Си гуащэм и узыншагъэр иджыпстукIэ щIагъуэкъым, ауэ сабийхэр зыхуей хуэгъэзэнымкIэ абы къысхуищIар псалъэкIэ пхужыIэнукъым», — жеIэ абы. Абазокъуэм и адэ-анэми зэралъэкIкIэ зыкъыщIагъакъуэ.
Ди адэшхуэ-анэшхуэхэм жаIэрейт: «ЩхьэкIуэ зышэч щхьэ шхыгъуэ йохуэ, жаIэ. Сабийхэр щыцIыкIум деж гугъу уехьми, пIуэтэжынщ ахэр къыдэкIуэтеймэ. ИужькIэ абыхэм сыткIи зыкъыпщIагъэкъуэнущ, уагъэфIэжынущ». Уузыншэмэ, мылъкур зэбгъэпэщыжыфынущ, атIэ бы- ныр зэрыфIыгъуэшхуэр зыхэзыщIэ анэ гумащIэр насыпыфIэщ.
Ди тхыгъэм зи гугъу щытщIа Iуэхум къегъэлъагъуэ мылъкур напIэдэхьеигъуэм кIуэдыжынкIэ зэрыхъунур, ауэ бынхэм уи нэщхъеягъуэри уи гуфIэгъуэри къыбдаIыгъынущ, щIэгъэкъуэнышхуэ къыпхуэхъунущ. ГъащIэм лъэпощхьэпо гуэр щыIумыуэ щыIэу къыщIэкIынукъыми, мы унагъуэм щыщхэр нобэкIэ гугъу йохь, ауэ Срыкъуэ зэщхьэгъусэхэм я фIэщ мэхъу а щытыкIэм къызэрикIынур, зэраIуэтэжынур.
Лъэпкъ Зэкъуэтхэм я Зэгухьэныгъэм накъыгъэм и 15-р Унагъуэхэм я дунейпсо махуэу игъэувауэ илъэс къэс щIагъэлъапIэр жьэгу пащхьэ дахэ зиIэ зэщхьэгъусэхэм, абыхэм я щIэблэм я щапхъэр нэгъуэщIхэм гъуазэ яхуэщIыным и закъуэкъым, дауи. Унагъуэхэр зыIууэ гугъуехьхэр гъэмэщIэным жылагъуэм гулъытэ нэхъыбэ хуегъэщIынырщ абы и мурад нэхъыщхьэу щытри, а махуэр ехьэлIэпащ мы тхыгъэр зытедухуа Срыкъуэ зэщхьэгъусэхэм. Къэралым и гулъытэ хэхар нобэ зыхуэгъэзауэ щытын хуейри апхуэдэхэрщ. КъимыдэкIэ, адыгэ лъэпкъым сыт щыгъуи хэлъа хьэл дахэхэм ящыщт унагъащIэхэм зэрахузэфIэкIкIэ защIагъэкъуэныр, сабийхэр ягъэгуфIэнри, а хабзэфIыр нобэрей гъащIэми щремыкIуэд!
Срыкъуэхэ Анзоррэ Ларисэрэ я унагъуэм дохъуэхъу я бынхэм я гуфIэгъуэ ялъагъуу илъэс куэдкIэ зэдэпсэуну, зэдэузыншэну.
ТАБЫЩ Динарэ.
