Зыгъэпсэхугъуэ махуэм
Фэ фщIэрэ?
Псалъэхэм я мыхьэнэр
ПщIантIэдыхьэжыбжьэ. Фызышэм епха хабзэщ. Япэм щыгъуэ фызышэ къикIыжахэр куэбжэм деж къыщызэтеувыIэрт. Гупым я нэхъыжьыр шым къепсыхырт, и къамэр пщIантIэ дыхьэжыпIэм и деж щIым щыхитIэрти къэувырт (языныкъуэхэми къамэр хатIэртэкъым), ирагъэблэгъэжыным ежьэу. Нысэ къэзышэ лъэпкъым я нэхъыжьыр я пашэу яIущIэрт фызышэ щыIахэм, итIанэ нэхъыжьыр фызышэ тхьэмадэм ехъуэхъурт Iуэхур тэмэму зэрызэфIигъэкIам щхьэкIэ, бжьэ иритырти иригъафэрт. А бжьэм «пщIантIэдыхьэжыбжьэкIэ» е «куэбжэдыхьэжыбжьэкIэ» еджэрт. Хабзэр ди зэманым щыIэ нысашэм хэтыжкъым.
Иджы фызышэ къикIыжахэр псори зэгъусэу унэм щIохьэжри, абы щофэ, щошхэ, щохъуахъуэхэр.
ПыIэехьэжьэ(ПыIэзэфIэхь). Фызышэм хэта хабзэщ. Ар къыщыкIуэжкIэ, хэгъэрей шу гуп абыхэм къадежьэрти къуажэм къыдашыжырт. Къуажэр къаухыу шу гъусэхэм ягъэзэжын щыхъукIэ, хабзэм къызэриубыдымкIэ, хьэщIэхэм я пыIэ щхьэрачу яхьыну хуитт. ХьэщIэхэм ящыщу зи пыIэ зыщхьэрачар кIэлъыпхъуэу ар къытрихыж хъурт, армырамэ, щIэупщIэ имыIэу, езыхьэжьам къыхуэнэрт. Фызышэ кIуахэм хэгъэрейхэм я пыIэ кърахьэжьэртэкъым.
Хабзэр XX лIэщIыгъуэм и 30-40 гъэхэм кIуэдыжащ.
ПыIэеуэ. Фызышэ къикIыж гупыр къуажэм гъунэгъу къэхъужа иужькIэ, гъуэгум пыIэ тралъхьэрти, шэрыуагъкIэ щIалэхэр зэпеуэрт. Абыхэм я IэкIуэлъакIуагъэр къагъэлъэгъуэну яужь итт: хэт шы жэрыжэм и уанэгум иту пыIэм еуэрт, хэти щIым лъоIэс жыпIэну зригъэзыхырти, еуэрт. ПыIэр гъуэгум къытезыдзэр нысашэм пежьа благъэ-Iыхьлыхэрт.
Хабзэр XX лIэщIыгъуэм и 30-40 гъэхэм кIуэдыжащ.
ПIэ лъапэ шхын. Жылагъуэ зэхэтыкIэм ехьэлIа хабзэщ. Ипэ зэманым адыгэхэм хьэщIэщ яIэт, сыт хуэдэ гъуэгурыкIуэри абы щIыхьэу щышхэ, зыщигъэпсэху хъууэ. ГъуэгурыкIуэр ягъэхьэщIэу ягъэгъуэлъыжа иужь, хьэщIэщым шхын щIагъэувэрт, жэщым е пщэдджыжьым жьыуэ ежьэжын хуей хъумэ, ишхын папщIэ. Абы зэреджэр «пIэ лъапэ шхынт».
СабийгъэгуфIэ. НысащIэр дыщасэм къыщикIыжкIэ, сабийхэм яритын папщIэ хьэпшып цIыкIуфэкIухэр къыздихьырт. Абыхэм зэреджэр «сабийгъэгуфIэт». Хабзэр кIуэдыжащ.
Сарихыхьэ. Лэжьыгъэм, жылагъуэ зэхэтыкIэм епха хабзэщ. Балигъ хъуа щIалэр япэу лэжьакIуэ гуп щыхыхьэм деж, махъсымэ хуащIырт, джэдкъаз хуаукIырт, нэхъ зылъэкIхэм — мэл. Шхынымрэ фадэмрэ иIыгъыу щIалэр лэжьакIуэ ягъакIуэрти, зыхыхьа гупыр ягъэхъуахъуэрт. А хабзэр «сарихыхьэкIэ» еджэрт.
ТехьэпщIэ. ХабзэмкIэ япэм тхьэмадэмрэ нысащIэмрэ зэрымылъагъуу зы илъэс екIуэкIыу щытащ. А тIур япэу щызэтрагъэхьэм деж, тхьэмадэм нысэм бостеяпхъэ, IэлъэщI, нэгъуэщI хьэпшып гуэрхэр иритырт. И ныбжьэгъухэр тхьэмадэм къриджэрти, ерыскъы Iэнэ къахуищтэрт, игъэхъуахъуэрт.
Тхьэмадэм нысэм хуищI тыгъэхэм «техьэпщIэкIэ» йоджэ.
ТехьэпщIэ яту щытащ нысащIэр зылъагъуну лэгъунэм щIыхьэ щIалэгъуалэми Iыхьлыхэми.
Ди зэманым тхьэмадэмрэ нысэмрэ зэтемыхьэу дахыр зы тхьэмахуэ-тхьэмахуитIщ, ауэ хабзэр къэнауэ иджыри ягъэзащIэ, «техьэпщIэри» нэхъ лъапIэ хъуащ.
Думэн Хьэсэн.
Адыгэ Республикэм и цIыхубэ артист, пшынауэ Iэзэ Мыщэ Анзаур.
Унэ дахэ куэд дэтщ Кфар-Камэ адыгэ къуажэм (Израиль). Сурэтхэр Выщхьэ Iэдэм трихащ.
Си адыгэ
Уи тхыдэр гуауэщ, си адыгэ,
Уи лIыгъэр уардэщ, си лъэпкъ Iущ.
СыщIапIыкIащ сэ уи цIыхугъэм,
Си гъуазэщ нобикI нарт Амыщ.
Си гъуазэщ нобикI, фIыр зи гугъэу,
Зи пщIэнтIэпс къабзэкIэ псэужыр.
Си гъуазэщ нобикI ди бзылъхугъэу
Зи Iэпкълъэпкъ дахэкIэ зэкIужыр.
Iэт лъагэу уи щхьэр, си адыгэ,
Ар хъуакъым зэикI екIурэхауэ,
ЯхуэукIакъым уэ уи лIыгъэр,
ХэкIэкхъуэкIагъэ къыуахами.
Биишэм уи бгъэр пхрихами,
ЗыбгъэцIыкIуакъым, убгырысти,
Нэмысыншагъэ къыуахами,
ЯхуэукIакъым уи нэмысыр.
Iэт лъагэу уи щхьэр, си адыгэ,
Ар хъуакъым зэикI екIурэхауэ,
Къопс нобэ хуиту уэ уи дыгъэр
ГугъапIэ нэхухэр пхухихауэ.
Мис а гугъапIэр нахуэ хъуауэ
Сыхуейщ гуфIэгъуэм сыхэтыну,
Си лъэпкъ и бынхэр зы хъужауэ
Утыкур хуиту яубыдыну.
Сыхуейщ адыгэр зэрыпагэу
И нэмыс дахэм зиубгъуну,
Сыхуейщ нэхъыжьхэм я щIыхь лъагэр
Си лъэпкъ дамыгъэу ялъагъуну.
Сыхуейщ адыгэм и Iущагъыр
ЩIэблэщIэм гъуазэ хуэхъужыну,
Сыхуейщ бзылъхугъэм и дахагъыр
Бын зэрипIыфкIэ къапщыжыну.
Ди Тхьэшхуэ, хъунумэ, солъэIур
А псор си лъэпкъым къептыжыну.
Къыппэплъэм егупсыс
Кхъащхьэ мывэр щIыIэу щытми,
Псэм и хуабэр зыкIуэцIысщ.
Къызбгъэдыхьэ, къысщхьэщыти,
Уэ къыппэплъэм егупсыс.
Псыхэмыхьэ Мусэ.
Черкесск къалэ
Псалъэжьхэр
Уэшхым щIым псэ къыхелъхьэж
Жьындури гугъат тхьэрыкъуэ къришыну.
Зи щхьэ щымыIэм и шыд хьэм ешх.
Зы цIыхум жылэм фэ трегъэуэф.
Зи жьэ куэд жиIэм и Iэ куэд ищIэркъым.
ЛэжьэкIэмыщIэ и Iуэху хэщIыркъым.
Мыдэф и Iуданэ кIыхьщ.
Уэшхым щIым псэ къыхелъхьэж.
ФIыуэ плъагъу Iуэхум Iэр хуэпсынщIэщ.
Къуажэхьхэр
Псым хэмыхьэу зэпрыкI
ЩыбгъажьэкIэ къэпщ,
УщедзакъэкIэ пщэх.
Мэзми пабжьэми
пхрыкI,
Iэщи цIыхуи зытекIукI.
Псым хэмыхьэу зэпрыкI,
ГъуэгурыкIуэхэр зытекI.
МэкъупIэм щылажьэ,
Iэщхэм яхуэлажьэ.
ГуфIэгъуэм къыпигъанэ,
Гузэвэгъуэм
игъэункIыфI.
Макъамэ зэхэшэ,
Зэхэшэ зэшибл.
Жэуапхэр:
Лэкъум. Лъагъуэ. Лъэмыж. Мэкъуауэ. Нэ. Нотэхэр.
Щоджэн Леонид
Тхыгъэ кIэщIхэр
Мывэ цIыкIу
Гуэлым хэлъ мывэ хужь цIыкIур дахащэу дыгъэм поцIу. Сехъуапсэри, ар псым къыхэсхауэ си Iэгум илъщ. Ауэ мывэ цIыкIур иджы цIуужыркъым, фэншэ хъуащи, гуэлым хызодзэж. Арыххэуи абы щIедзэж цIуун.
Дэ псори дыщыдахэр дызыхуей дыщыхуэзэм дежщ.
ЗумыгъэзэкI
Зы щхьэмыжым адрейм зыхуеший, къэкIыгъэу щыIэм зыхуаший дыгъэм. Сэ-тIэ зызыхуэсшийр уэращ, уи лъагъуныгъэрщ. КхъыIэ, зумыгъэзэкI.
ГъащIэм и бжьыхьэ
Гъэмахуэкум деж и ужь ихьэт жыгхэм я пщIащэр къыпыбгъэхуу мэзыр пцIанэ пщIыну. Ар зыхузэфIэкIын щыIэкъым, а лъэхъэнэм пщIащэм и къару илъыгъуэщи.
Ауэ бжьыхьэр къэгъэси еплъыт – жыгхэм пщIащэр тынш дыдэу икIи псынщIэу къаполъэлъыж.
Аращ, псоми яIэщ я щIэрэщIэгъуи я кIуэдыжыгъуи.
Уо, си гъащIэ, уи бжьыхьэр къэсмэ, сэр дыдэми зыри пхуэсщIэжыфынукъым.
ГУРУНЦ Леонид,ермэлы тхакIуэ.
ЗэзыдзэкIар Къагъырмэс Борисщ.
Лъэпкъ шхыныгъуэхэр
Хъарбыз фо
Хъарбызыр ятхьэщI, ялъэщIыж, зэгуагъэж, жылэр и гъусэу и кур кърагъэжри, тепщэч куушхуэм иралъхьэ. ИтIанэ хъарбызыкур зэхапIытIэ, жылэр къыхах е жылэр къыхэкIын щхьэкIэ кхъузанэм щIагъэкI.
Шыуаным иралъхьэ, мафIэм трагъэувэри, тхъурымбэр къытрахыурэ, зэзэмызи зэIащIэурэ и щхьэр техауэ ягъавэ зы сыхьэт, сыхьэтрэ ныкъуэкIэ. ИтIанэ мафIэр нэхъ ин ящI, нэхъ щIэх-щIэхыури зэIащIэурэ ягъавэ.
Хьэзыр хъуа хъарбыз фор плъыжь дахэщ, Iувщ. Псори зэхэту абы и гъэвэным сыхьэти 2,5 — 3 ехь.
Хьэзыр зэрыхъуар къызэращIэр: абы щыщу тепщэчым зы ткIуэпс ирагъаткIуэ, ар упщIыIуа нэужь зэкIэщIэмыжу е ухэIэбамэ, уи Iэпэхэ зэкIэригъапщIэу щытын хуейщ.
Хъарбыз фор тIэкIу ягъэупщIыIу (градус 30 — 40), абдж хьэкъущыкъум иракIэри, и щхьэр ягъэбыдэж. Лэкъум хуабэ, щIакхъуэ докIу. IэфI дыдэщ, мэ гуакIуэ къыхех.
Халъхьэхэр:
хъарбызыкуу — г 3000.
Кхъуей цIынэрэ джэдыкIэрэ
ДжэдыкIэ игъэвыкIар фIыуэ ягъэупщIыIу, яукъэбз, тхъунщIалъэкIэ ятхъунщI е цIыкIу-цIыкIуурэ яупщIатэ. Кхъуей цIынэри ятхъунщI е яупщIатэ, бжьыныху укъэбзар шыгъу хэлъу яуб. Ахэр зы хьэкъущыкъу мыулъийм иралъхьэ, шыбжий плъыжь хьэжа, шыгъу хадзэ, шатэ Iув хакIэжри зэхагъэзэрыхь, ягъэдиин щхьэкIэ, щIыIапIэм е щIыIалъэм ягъэув и щхьэр тепIауэ. Дакъикъэ 15-20 хуэдизкIэ щагъэтри, тепщэч куу цIыкIум пIинэу илъу Iэнэм трагъэувэ. ПIастэ е щIакхъуэ гъусэ хуащI. Хуабжьу ерыскъы гурыхьщ икIи къэуатщ.
Халъхьэхэр (цIыхуитI Iыхьэ):
джэдыкIэу — 2, кхъуей цIынэу — г 100, бжьыныху укъэбзауэ — г 10, шатэу — г 120-рэ, шыгъуу, шыбжийуэ — узыхуейм хуэдиз.
«Адыгэ шхыныгъуэхэр» тхылъым къитхыжащ.
Зы уэрэдым и хъыбар
Лъэмыж цIыкIум деж
Илъэс 60 хуэдэкIэ узэIэбэкIыжмэ ятха усэщ нобэ зи гугъу тщIынур. Илъэс 30 дэкIыжри, ар уэрэд цIэрыIуэ хъуащ. ДэнэкIи кърагъауэу щызэхэпхырт «Лъэмыж цIыкIум деж» уэрэдыр. Зи насып къэкIуэгъуэ пщащэ цIыкIуу абы дэпыхьам и гугъу умыщIыххэ!
АтIэ сыт и хъыбар апхуэдиз цIыху зытхьэкъуа уэрэдым?
Уэрэдым и хъыбар зэхуэсхьэсыну сыщежьэм, япэу сэ зыхуэзгъэзащ уэрэдус Джэдгъэф Хъусен.
— Сыту зэман жыжьэм сыхэбгъэплъэжа, Аня,- жиIэри, пыгуфIыкIыурэ хъыбарыр къыщIидзащ Хъусен. — А уэрэдыр щыстхам си щIалэгъуэ дахэт, ауэ унагъуэ сыхъуат. ХьэIишэт и цIэу хъыджэбздэсу шыпхъу нэхъыщIэ гушыIэрейуэ сиIэт. Абы езым ещхьыркъабзэу зы ныбжьэгъу иIэт, ари ХьэIишэтт. ТIуми я насып къэкIуэгъуэт, я дахэгъуэт. А зэманым сэ егъэджакIуэу Зеикъуэ дэт школым сыщылажьэрт. Махуэ гуэрым лэжьапIэ сыкъикIыжу, унэм сыдэмыхьэж щIыкIэ, джабащхьэм тIэкIу сытесынщ, жысIэри абыкIэ сунэтIащ. Зызгъэпсэхуну сетIысэхауэ, солъагъу а хъыджэбзитIыр псыхьэ кIуэуэ. Псы къыздрахыр жыжьэт, Бахъсэныжьым псы гуэж цIыкIу иIэти, аддэ лъэгум нэс фIыуэ уехын хуейт. Сытми, пхъэхькIэ псы пэгун тIурытI джабэм къыдахауэ загъэпсэхуу щытт. Соплъэри, ди унэкъуэщ щIалэ Хьэжмурат къыкIуэцIрыкIыу солъагъу. ХъыджэбзитIым Хьэжмуратыр къызэралъагъуу, я псы пэгунхэр иракIутыжри, аргуэру псыхьэ кIуэ хуэдэу ягъэзэж. Iуэхур зытетыр къызгурыIуат, ауэ сыкIуэжа иужькIэ си шыпхъум соупщI апхуэдэу щIащIамкIэ. «ЗэгуэкIуаитIыр зэхуэзгъэзэну арат», — жиIащ абы дыхьэшхыурэ. Аращ хэлъар, а пщыхьэщхьэ дыдэм усэр стхащ. Ауэ илъэс куэдкIэ щылъащ зыми езмыгъэлъагъуу. Сытми, зы гъэ гуэрым АфэщIагъуэ Зое естри, абы макъамэ дахэ дыдэ хуитхащ. ИужькIэ радиом къэсхьри, Къардэн Хьэсэнрэ Сэкрэк Хьэсэнрэ езгъэдэIуащ. «Мыр Аслъэн Iэсият и макъым фIы дыдэу хуэкIуэнущ», — жаIэри, абы естауэ щытащ. Нобэр къыздэсым яфIэфIу цIыхубэр йодаIуэ, ар зи фIыщIэр Iэсияту къызолъытэ.
КIУНТIЫЩ-ХЬЭПЦIЭ Аннэ.
Мазэ цIыкIур, бгыпэм къыкъуэкIауэ,
Пшэхэм зыщигъэпщкIуу докIуэтей.
Пшапэ зэхэуэгъуэм, сфIэемыкIуми,
Псыхьэ сокIуэ лъэмыж цIыкIум деж.
Псы Iущащэм сэ сыныщыхэплъэкIэ,
Мазэр къысхуэщыгъуэу къысхукъуоплъ.
Псалъэу къызжепIахэм уепцIыжами,
Псыхьэ сокIуэ лъэмыж цIыкIум деж.
Лъэмыж цIыкIум сакъыу уэ сынипшурэ,
Лъагъуныгъэр Iуащхьэу сыбгъэщIащ.
«ДэкIуэ», — жаIэм, сыдэкIуэн сымыдэурэ,
НэгъуэщI уи лэгъунэм къыщIэпшащ.
Иджы лIыкIуэ схуощI, ибгъэкIыжауэ,
МафIэр жьэгум пхьыжкIэ мыхуэбэж.
Ауэ, бампIэр сщхьэщыун къысфIэщIурэ,
Псыхьэ сокIуэ лъэмыж цIыкIум деж.
Псалъэзэблэдз
ЕкIуэкIыу:1. Адыгэ цIыхухъухэм зэрахьэу щыта, лъапэ зыпымыт щыгъын лIэужьыгъуэ. 7. Хьэцэпэцэ къэкIыгъэ. 9. Зыгуэрым къыкIэрыщэща е унагъуэр зыхуэмеижу куэншыбыжь идзыпIэм ишэхэр. 10. Бын. 11. Адыгэ бзылъхугъэ уэрэджыIакIуэ Iэзэ, Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал филармонием и артисткэ … ФатIимэ. 12. Пасэрей зэрыпыджэ Iэщэ. 13. КIыгуугу и … иреIуэж. 14. Уафэм къех мыл тыкъыр цIыкIу. 15. Бжэныфэм къыхэщIыкIа къэп. 17. КIуэ пэтми бжьиз зымыкIу. 19. Гъэмахуэм Iэщым я фэр изых бадзэжь. 20. Уи щхьэ мыузым … иумышэкI. 21. … и пIэ … къокIэж. 24. Бжэгъу кIыхь, къурагъ гъум. 25. Къэрэшей-Шэрджэсым, Адыгейм я щIыналъэхэм щыIэ псыежэх. 27. Джатэ, сэшхуэ, … 28. Ди гъунэгъум и къуэ нэхъыжьым … къищэхури унэ ирищIыхьащ. 30.… и къуэ нарт Щэуей хахуэ. 34. Ди республикэм и гъунэгъу къалэ Пятигорск адыгэхэр зэреджэр. 35. 1943 гъэм СССР-м, Инджылызым, США-м я лIыщхьэхэу Сталин, Черчилль, Рузвельт сымэ а къалэм щызэхуэзащ. 38. ЩоджэнцIыкIу Алий и усэхэм щигъэфIа удз гъэгъа къащхъуафэ-шакъафэ цIыкIу. 41. ЩIэпхъаджагъэ зылэжьам нэхъапэм и тезырыр щихьу щыта мащэ куу. 42. Адыгэ композитор цIэрыIуэ. 43. «ФIыцIэ» псалъэр нэгъуэщIу зэрыжаIэ. 44. Фадэ гуащIэ. 47. ЕгъэджакIуэр урокым техьэулеикI еджакIуэм щIокIие: «ЖьэкIэ … уемыщэу жысIэм едаIуэ». 49. Щхьэц къызытемыкIэ цIыху. 50. Ди республикэм къыщы- щIах: ухуэныгъэм ирахьэлIэ, блыныр ирыдращIей. 52. Унагъуэм къахуеблэгъа хьэщIэм … — къубгъан къыхуащтэри зрагъэтхьэщIащ. 54. Егъэлеяуэ щыщIыIэ зэман. 55. Къуэш … нэхърэ — ныбжьэгъуфI. 56. Лышхуэ зытелъ, пшэр, зэпэхъурей. 57. Пасэрей зауэлI джанэ. 58. «Бацэ сопхъ, … сопхъэх» — адыгэ шыпсэм щыщщ. 60. … вы бжьакъуэм къокI. 61. Iэщым и кIуэцIфэцIым къыхэщIыкIа адыгэ шхыныгъуэ. 62. ЩIакхъуащхьэ тежьыкIа. 63. ГъэшхэкI.
Къехыу:1. Ухэныпэ нэхърэ — … 2. ЩIымахуэ щыгъын. 3. Хадэхэм щагъэкI пхъэщхьэмыщхьэ. 4. МахуэцIэ. 5. ЗэщыхьаитIыр зэбгъэдишыжын хьисэпкIэ яку дыхьэ. 6. Къуажэ унагъуэм и ерыскъыпхъэ гъэтIылъыпIэ. 8. Дзэлыкъуэ районым щыщ къуажэ. 12. Нэхъапэм, лIэщIыгъуэ зы-тIу и пэкIэ, адыгэ унагъуэм и нэхъыбэм арат я унащхьэр зэрагъэбыдэр. 16. Дунейм ехыжам и цIэкIэ тхьэмыщкIэм ират ахъшэ. 18. Шым и пщэм тет цы кIыхь. 22. Литературэ тхыгъэ. 23. ЩIы къиуда. 26. Псэлъэрей. 27. Хъуржынышхуэ. 29. Лы гъэжьами нэгъуэщI шхыныгъуэ куэдми ар докIу. 31. Къэрэшей-Шэрджэсым щыпсэу, адыгэм къуэпс быдэкIэ къытпыщIа лъэпкъ. 32. Iэпслъэпс. 33. Бжьэхэм я фо зэхуэхьэсыпIэ. 36. Урысей Федерацэм и президентым и лIыкIуэу, Кавказ Ищхъэрэ щIыналъэм щыIэ … Олег. 37. Адыгэ республикэм и Iэтащхьэ ТхьэкIушынэ … 39. … псы кIэрыпщIэрэ? 40. Къуалэбзу пщэ кIыхь, лъакъуэ псыгъуэ кIыхь. 45. ЩIалэм и … илъыгъуэщ. 46. Алыхьым и Iэмырхэм ерыщу тет цIыху. 48. «Е гуфIэгъуэщ, е гузэвэгъуэщ» жаIэри, лIыжь-фызыжьым … тIэкIу дадзыхащ. 50. «… уанэр си шым, уей, си шынэхъыщIэ, зауэм кIуэ жаIауэ ТэрчкIэ соукъуэдий» — ХьэIупэ ДжэбрэIилрэ КIыщокъуэ Алимрэ яуса, Тут Заур игъэзащIэ уэрэд цIэрыIуэ. 51. Колхозым иIэщ… гъэш. 52. Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ тхакIуэ. 53. Спорт лIэужьыгъуэ. 59. … пэтрэ илъэсым зэ мэфтырей.
Зэхэзылъхьар МЫЗ Ахьмэдщ.
ШыщхьэуIум и 13-м ди газетым тета псалъэзэблэдзым и жэуапхэр:
ЕкIуэкIыу:1. Мэз. 5. КIыщ. 7. Сэшхуэ. 8. Дадэ. 10. Псым. 12. Тхьэзэплъ. 14. Ныбгъуэ. 16. Лъабзэ. 18. Дарий. 21. Напэ. 23. Удын. 27. Пэщ. 29. ПщIий. 30. Лэгъуп. 31. Пэу. 33. Пшэм. 35. Хьэсэ. 36. Шыпсэ. 38. Щыблэ. 39. Амман. 44. Сэтэней. 46. Гурыгъу. 47. Чынт. 48. Набдзэ. 50. Шыгъу. 51. КIэн.
Къехыу:1. Мудрэн. 2. Псыхьэ. 3. Еш. 4. ХьэIупэ. 6. Щомахуэ. 9. Дэ. 11. Сэ. 13. Заур. 15. Гъуджэ. 17. Аму. 19.Алъп. 20. Инщ. 21. Насып. 22. Пыпхэ. 24. Дапхъэ. 25. Набгъэ. 26. Щиху. 28. Шэд. 31. Пхъы. 32. Уэс. 34. Мыл. 35. Хьэм. 37. Пагэ. 38. Щхьэгуэш. 40. Нартан. 41. Лэгъунэ. 42. ТепIэн. 43. Вы. 45. Чы. 49. Бо.
