Путин Владимир: Си дежкIэ нэхъыщхьэр ди цIыхухэм я гукъыдэжымрэ псэукIэмрэ зыхуэдэр къэсщIэнырщ
Урысейм и Президент Путин Владимир дыгъуасэ теленэтын занщIэмкIэ жэуап яритащ ди къэралым и цIыхубэр зыгъэпIейтей упщIэхэм.
УФ-м и «Первый», «Россия 1» канал нэхъыщхьитIым зэгъусэу къызэрагъэпэщ теленэтын занщIэм кърагъэблэгъат депутатхэр, жылагъуэ лэжьакIуэхэр, актёрхэр, режиссёрхэр, медицинэм, мэкъумэш IэнатIэм пэрытхэр, егъэджакIуэхэр, спортсменхэр. Мыгъэрей теленэтын занщIэм къакIуэ упщIэхэр махуэ 11 ипэкIэ зэхуахьэсын щIадзащ, псори зэхэту къапщтэмэ, махуэкум ирихьэлIэу абыхэм я бжыгъэр мелуанитIым нэблэгъат. Псом нэхъыбэу цIыхухэм къагъэсэбэпар телефонырщ (упщIэ мелуан), колл-центрым смс ирагъэхьащ цIыху мин 400-м, Президентым и сайтым тхыгъэ мини 170-рэ ятхащ, социальнэ сетхэмкIэ мин 30 яIэрыхьащ. Къэралым и лIыщхьэм видеокIи зыхуэбгъазэ хъуну зэтраухуат, къищынэмыщIауэ, Урысейм и хэгъуэгухэм тыншу зыпащIэрт, каналхэм я лэжьакIуэхэр щIыпIэ хэхахэм щылажьэрт, нэтыныр здекIуэкIым иджыри къагъэхь упщIэхэр экраным къытридзэрт.
УпщIэхэм я нэхъыбэр зытеухуар уасэхэр зэрыхэхъуэрщ, псэукIэр нэхъ гугъу зэрыхъурщ, псэупIэ-коммунальнэ Iуэхутхьэбзэхэм, медицинэ хуэIухуэщIэм гугъуехь куэд зэрыпыщIарщ. Ауэ псэукIэм лъабжьэ хуэхъу экономикэмкIэ яублащ псалъэмакъыр. Тележурналист Борисов Дмитрий Президентым япэу зэрызыхуигъэзар аращ: «Иужьрей зэманым ди экономикэм гугъапIэфIхэр ирапх! ЖыпIэ хъуну пIэрэ экономикэ кризисыр къызэднэкIауэ» Путиным и жэуапым къыхигъэщащ экономикэм и зыужьыныгъэр къыщызэтеувыIауэ щыта пIалъэр къызэднэкIауэ къызэрилъытэр. «А Iуэхум иджыри къытедгъэзэжынщ, ауэ сэ япэу зи гугъу сщIынур гугъуехьхэрщ. Сыт хуэдэ ахэр? Иужьрей илъэсхэм ди цIыхухэм къахэхъуэ мылъкур нэхъ мащIэ хъуащ, псом хуэмыдэу дызыгъэпIейтейр ирипсэун папщIэ Iэмалыншэу зыхуей ахъшэм нэхърэ нэхъ мащIэ къызыIэрыхьэ унагъуэ хуэмыщIахэм я бжыгъэм зэрыхэхъуэрщ. Абы и лъэныкъуэкIэ ди Iуэхур нэхъ хэплъэгъуэу щыщытар 90 гъэхэрщ, къэралым и цIыхухэм я Iыхьэ щанэр хуэмыщIауэ щыщытарщ, апхуэдэхэр процент 40-м нэблагъэрт абы щыгъуэм, ар цIыху мелуан 40 хъурт. А щытыкIэр нэхъ щефIэкIуауэ щытар 2012 гъэрщ, къулейсызхэр проценти 10 хъууэ арат. Ди жагъуэ зэрыхъущи, иужьрей илъэсхэм а бжыгъэр процент 13-м фIэкIащ. Къапщтэмэ, процентыр куэд хъуркъым, ауэ ар цIыху минищэ бжыгъэ зыпэщIэт гугъуехьщ. ЦIыхухэр щылэжьэн IэнатIэщIэхэр къызэ-
Iудмыхмэ, абыхэм лэжьапIэ яIэнукъым, зэрыгурыIуэгъуэщи, я хэхъуэри зэрымащIэу къэнэжынущ. Экономикэм и зыужьыныгъэр къыщызэтеувыIауэ щыта пIалъэр къызэднэкIауэ зэрыжысIам пысщэнщи, иужьрей мазибгъум экономикэр йофIакIуэ, ВВП-ми, мащIэми, хэхъуэ иIэщ. ЕрыскъыхэкI IэнатIэр къапщтэмэ, япэ мазищым процент 0,7-кIэ хагъэхъуащ. Мылъку нэхъыщхьэм халъхьэ инвестицэм и гугъу пщIымэ, проценти 2,3-кIэ нэхъыбэ хъуащ. Автомобиль бжыгъэу ящамрэ ипотекэ кредитымри къагъэлъагъуэ экономикэр зэрефIакIуэр. Макроэкономикэ щытыкIэм тещIыхьауэ упсалъэмэ, Урысейм и иджырей тхыдэм щыяпэу инфляцэр цIыкIущ, нобэкIэ ар проценти 4,1-рэ хъууэ аращ. Мыхьэнэшхуэ зиIэхэм ящыщщ мылъку нэхъыщхьэм хэтлъхьэ инвестицэр экономикэ зыужьыныгъэм нэхърэ зэрынэхъ «жэрыр». Экономикэр мазиплIым процент 0,7-кIэ хэхъуамэ, инвестицэр проценти 2,3-кIэ ефIэкIуащ. Къыхэгъэщын хуейхэм ящыщу къызолъытэ, сабий къалъхуагъащIэу лIэжхэм я бжыгъэр 2000 гъэ лъандэрэ хуэдищкIэ, лъхугъэм илIыкI анэхэр хуэдиплIкIэ нэхъ мащIэ зэрыхъуар. Нэхъапэм цIыхухэр илъэс 70-кIэ псэууэ къалъытэу щытамэ, иджы 72-рэ хъуащ. Мис абыхэм къыджаIэ кризисыр къызэрызэднэкIар», — жиIащ абы.
Экономикэр зэрефIэкIуар цIыхухэм зыхащIэу щыхъуныр дапщэщми и жэуапу Путиным къыхигъэщащ псэукIэр къызэрымыкIуэу зэрекIэкIуам къыхэкIыу, ар занщIэу зыхэпщIэн хуэдэу зэрыщымытыр, ауэ хуэмурэ улахуэхэм, пенсэхэм зэрыхагъахъуэр, дяпэкIэ зэхъуэкIыныгъэфIхэр цIыхубэм зэрызыхащIэнум шэч къызэрытримыхьэр.
Президентым жэуап яритащ е Iуэхур зыIутыр яхузэпкърихащ щIыналъэ зэмылIэужьыгъуэхэм кърагъэха, улахуэр зэрымащIэм, пенсэр зэрыцIыкIум, медицинэ дэIэпыкъуныгъэр и чэзум, зыхуей хуэзэу зэрамыгъуэтым, кхъахэ хъуа унэхэм къызэрыщIамыгъэIэпхъукIым теухуауэ зыкъызэрыхуагъэзахэм, нэгъуэщIхэми. Илъэс зыбжанэ хъуауэ Путиным ират упщIэхэм ящыщщ хамэ къэралхэм къытхуагъэува санкцэхэм ехьэлIар. ТхьэмахуитI ипэ Европэм а санкцэхэм я пIалъэр иджыри зы илъэскIэ зэригъэIэпхъуам и щхьэусыгъуэу Путин Владимир жиIащ Урысейр лъэ быдэкIэ увын зэрыщIидзэрэ хьэрхуэрэгъу нэхъыщхьэу къалъытэурэ текъузэныгъэхэр къыхуагъэуву зэраублар. «Штат Зэгуэтхэм я Сенатым санкцэхэр нэхъ ткIий ящIыну законым и проект аргуэру къыщыхалъхьащ, — жиIащ Президентым. — Сыт щхьэкIэ? Абы щхьэусыгъуэшхуэ иIэкъым, ауэ ар щыхьэт тохъуэ езы США-м и къэралкIуэцI политикэм зэпэщIэувэныгъэхэр зэрыщыIэм. Дэ зыхэтщIа а санкцэхэр? ЗыхэтщIащ! Хуабжьу зэран къытхуэхъуа? Си гугъэ-къым! США-м и Къэрал департаментым къызэрилъытэмкIэ, ди ВВП-м зы проценткIэ хэщIыныгъэ къритащ, ООН-м зэрыхуигъэфащэмкIэ, доллар мелард 50 — 52-рэ тфIэкIуэдащ, ауэ санкцэхэр къытхуэзыгъэува езы къэралхэр доллар меларди 100-кIэ хилъэфащ. Абы къегъэлъагъуэ «а Iэщэр» зыгъабзэхэми хэщIыныгъэ зэраIэр. Къыхэгъэщыпхъэщ а Iуэхум дифI къызэрыхэкIари, ди къару-рэ акъылрэ хэтлъхьэри, IэнатIэ зэмылIэужьыгъуэхэм куэдкIэ зедгъэужьащ. Зэрыщыту къапщтэмэ, а щытыкIэр щIагъуэу къэслъытэркъым, дунейпсо экономикэр апхуэдэ егъэзыгъэхэр хэмыту зэтеублэным делэжьын хуейщ».
Урысейм и канал нэхъыщхьэхэм я журналистхэр щылажьэ щIыпIэхэм щызэхуэса цIыхухэм я упщIэхэми жэуап ягъуэтащ.
Къэбэрдей-Балъкъэрым ипсэлъыкIа Прокопенкэ Татьянэ щIэупщIащ Путин Владимир и пхъурылъху-хэм. Къэрал унафэщIым жиIащ ахэр къызэрыгуэкIыу зэрыпсэур, ипхъухэр политикэм зэрыпэIэщIэр, щIэныгъэ Iуэху зэрызэрахуэр, и пхъурылъху нэхъыжьыр сабий садым зэрыкIуэр, етI-уанэ цIыкIуи иджыблагъэ къазэрыхуэхъуар. Ставрополь крайм щыщ Краснокумскэ къуажэм, иджыблагъэ псышхуэ зыщIэуам, щыпсэу бзылъхугъэм и гуныкъуэгъуэхэр къиIуэтащ, и унэр къагъэлъэгъуащ. Абы жиIащ иджыри къэс зы соми къэралым къыбгъэдэкIыу зэрамылъэгъуар. Президентым къыхигъэщащ лей зытехьахэм ира-тын хуей ахъшэр крайм зэрыIэрыхьар, ар хуэныкъуэхэм щIрамытам и щхьэусыгъуэр зэрымыгурыIуэгъуэр икIи езым и цIэджэгъу губернатор Владимиров Владимир нобэ-пщэдей а унагъуэхэм зэрыкIуэнум шэч къызэрытримыхьэр жиIащ. Нэ-тын занщIэр езыгъэкIуэкI Борисов Дмитрий къыхигъэщащ Путиным хуэгъэза упщIэхэр щызэхуахьэса махуэхэм цIыхухэр зыгъэпIейтей упщIэхэм ятеухуа сюжетхэр журналистхэм зэрагъэхьэзырар, ар зылъэгъуа унафэщIхэм зы махуэм къриубыдэу гъуэгухэм асфальт зэрытрагъалъхьэр, унэхэр зыхуей зэрыхуагъэзэжыр гъэщIэгъуэн зэрыщыхъуар. Путин Владимир жиIащ теленэтын занщIэмкIэ цIыхухэм зэрызыпищIэр апхуэдэ зыгуэрхэмкIи щхьэпэ зэрыхъур зэригуапэр. «Си дежкIэ нэхъыщхьэр цIыхухэм я гукъыдэжыр зыхуэдэмрэ ахэр зыгъэпIейтейхэмрэ къэсщIэнращ. Нобэ упщIэ псоми жэуап зэрезмытыфынур гурыIуэгъуэщ, ауэ Правительствэми, Президентым и Администрацэми гу зылъытапхъэхэр, гугъуехь нэхъыщхьэхэр ялъагъунурэ иужь ихьэнущ», — жиIащ Путиным.
Анэ хъуахэм ират ахъшэм теухуа программэм и пIалъэр 2018 гъэм зэрикIым, абы иджыри къыпащэнкIэ зэрыхъунум щыщIэупщIэм, къэрал УнафэщIым жиIащ апхуэдэ ахъшэр цIыху мелуани 7-м щIигъум зэраIэрыхьар, дяпэкIи зэпалъыту, анэ ныбжьыщIэхэм, курыт ныбжьым итхэм, япэ, етIуанэ, ещанэ сабий зыгъуэтахэм зэрызыщIагъэкъуэн хэкIыпIэхэр къызэрагъуэтынур. Анэм ират ахъшэр зытрагъэкIуэдэну хуитым, сабий пособиехэм, нэгъуэщIхэми я жэуап убгъуахэр къыщыIуащ нэтыным.
Украинэм, США-м къикIа упщIэхэм, щIалэгъуалэм, лэжьакIуэ къызэрыгуэкIхэм, зи узыншагъэм сэкъат иIэхэм къабгъэдэкIахэм сыхьэтиплIкIэ жэуап яритащ УнафэщIым, апхуэдэуи езыр дэIэпыкъуну къигъэгугъахэри, икIэщIыпIэкIэ унафэ зытрищIыхьыну иубзыхуахэри щыIэщ.
Теленэтыныр и кIэм щынэблагъэм ирата упщIэхэм я жэуапу Путиным жиIащ езым и лэжьэгъуэ пIалъэр зэфIэкIмэ, Урысейм и цIыхубэм президент хахыну хуитыныгъэ зэраIэнур, абы щыгъуэм деж езым зыхуигъэфащэри зэримыбзыщIынур. Къэрал лIыщхьэм къыпэщIэтхэм зэрахущытым теухуа упщIэм и жэуапу абы жиIащ: «Сэ ди цIыхубэм я псэукIэр езыгъэфIэкIуэну хуей, къэралым и пащхьэ къит къалэнхэр зэфIэзыхыну зи мурад дэтхэнэ зыми сепсэлъэну сыхьэзырщ».
НэщIэпыджэ Замирэ.
