Бзухэм я дахагъэр
СурэтыщI гъуазджэмкIэ музейм, Ткаченкэ Андрей и цIэр зезыхьэм, гъэлъэгъуэныгъэ гъэщIэгъуэн къыщызэIуахащ. Журт Хьэсэн триха сурэтхэращ абы утыку къыщрахьар. Ди республикэм узыщрихьэлIэ бзу лIэужьыгъуэу щитI къиубыдащ абы и сурэттехым.
Журт Хьэсэн КъБКъУ-м и математикэ факультетыр къиухащ, Урысейм и Федеральнэ налог IуэхущIапIэм КъБР-м щиIэ и IэнатIэм хъыбарегъащIэ IэмалхэмкIэ и къудамэм и унафэщIщ. Сурэт техыным 2006 гъэ лъандэрэ дехьэх, дыкъэзыухъуреихь дунеймрэ щIыуэпсымрэ я дахагъэращ нэхъыбэу зыIэпызышэри. Абы и гъэлъэгъуэныгъэхэр Налшыки (2008, 2011 гъгъ.) Пятигорск къалэми (2011, 2012 гъгъ.) щыIащ, сурэттеххэм я «Свой стиль» клубым илъэс къэс къызэригъэпэщ гъэлъэгъуэныгъэхэм 2008 гъэм щегъэжьауэ хэтщ. «Best of Russia» («Урысейм и сурэт нэхъыфIхэр») зэхьэзэхуэм и сурэтитI 2013 гъэм, 2014 гъэм — и зы сурэт нэхъыфIу къыщалъытащ. Хьэсэн орнитологием (бзухэр зыдж щIэныгъэ) дехьэх, фотобёрдингым (бзухэм сурэт техыным) 2012 гъэ лъандэрэ иужь итщ. 2016 гъэм абы къыдигъэкIащ «Птицы Кавказа. Кабардино-Балкария» зыфIища сурэт альбом. 2012 гъэм къыщыщIэдзауэ Хьэсэн бзу лIэужьыгъуэу 217-м сурэт ятрихащ, абыхэм ящыщу 13-р КъБР-м зэрыщыIэр япэу хэIущIыIу зыщIар Журтырщ.
Музейм и пэшым узэрыщIыхьэу нэм къыIуидзэр уи фIэщ пхуэмыщIыным хуэдизщ. Абы бзу зэмылIэужьыгъуэу, нэхъ цIыкIу дыдэхэм деж щегъэжьарэ абрагъуэхэм деж щиухыжу, фIыцIэ-морафэхэм къыщыщIидзэрэ мы дунейм плъыфэу тетыр хэлъми ярейкъэ жыхуэпIэным хуэдизу щхъуэкIэплъыкIэхэу, щумылъагъур укIуэдыж. ПэшиплIри яуфэбгъуащ Хьэсэн и IэдакъэщIэкIхэм, зым ущIэкIым адрейм ущIыхьэу зыщыпплъыхькIэ, укъыщыщIидзар къыпхуэмыщIэжу щхьэр мэуназэ. Зэщхьу техауэ сурэтитIи хэплъагъуэркъым лэжьыгъэхэм, дэтхэнэ зыми гъуазджэм и къэгъэщIыгъэ гъэщIэгъуэну уIуоплъэ. Ахэр уэгум хуиту ит бзухэрауэ пщIэнкъым, абыхэм сурэт тепхыным гугъуехьу пыщIари теплъэгъуэхэм ауи къатещыркъым. КъэтIысу, езы Хьэсэн зэрыхуейр сыт хуэдэуми «яжриIэу», зытрагъэхам ещхьщ.
ИтIанэ, зы гъэщIэгъуэн, уасэ зыхуумыщIыфыну хъугъуэфIыгъуэ: сурэту хъуам якIэщIэтхащ бзум и щхьэхуэныгъэхэр, абы урысыбзэкIи, адыгэбзэкIи, балъкъэрыбзэкIи зэреджэр. Бзэм ирилажьэ дэтхэнэм и дежкIи ар къэсэбэпыну къудейкъым, нэгъуэщI зы щIыпIи къыщумыгъуэтынкIэ хъуну щIэ- ныгъэ щхьэпэщ. Журтым ди пащхьэ кърихьа къуалэбзухэм ящыщу зыбгъупщIщ, нэхъыжьыIуэхэм е абыхэм дахьэххэм тIэкIу нэхъыбэIуэщ яцIыхур, я фIэщыгъэхэм я гугъу тщIыххэнкъыми. Псалъэм папщIэ, хэт ищIэрэ жыгыуIу удзыфэр (зелёный дятел), къуршмыIэкIэпысыр (горная трясогузка), жэнэтбзур (щёгол), бгъэжьейр (орёл-карлик), къэбцIацIэр (поползень кавказский), бзупэгъумыр, бзупакъыр (обыкновенный дубонос), нэгъуэщIхэри.
И лэжьыгъэ нэхъыщхьэм къыдэкIуэу, сурэт техыныр зыми хэзымылъхьэ Хьэсэн и гуащIэм зэрыдихьэхыр, гъэлъэгъуэныгъэ зыбжанэ музейм абы къыхузэригъэпэщауэ зэрыщытар, IуэхущIапIэм и бжэхэр сытым дежи зэрыхузэIухар щыжиIащ выставкэм теухуауэ екIуэкIа зэIущIэм музейм и къудамэм и унафэщI, искусствовед Леонтьевэ Ни-нэ.
— Езы Хьэсэн зэрыжиIэжымкIэ, ар зэрыцIыкIу лъандэрэ дехьэх ди щIыналъэм и щIыуэпсым, къыщалъхуа Зэрэгъыж къуажэм и мэзи, и къуэладжи къызэхикIухьу щытащ, щIэщыгъуэ гуэр зригъэлъагъумэ фIэфIу. ИужькIэ ар дахьэхащ ди щIыналъэм щыпсэу бзухэм, абыхэм сурэт ятрихыуи хуежьащ. Абы Котляровхэ Мариерэ Викторрэ я тхылъ тедзапIэм къыщыдигъэкIа альбомым бзу лIэужьыгъуэу щэрэ тхущIым щIигъу итщ, мы гъэлъэгъуэныгъэм а бжыгъэр щитIым щыщIригъэгъуащи, ди гуапэу дохъуэхъу Хьэсэн, — жиIащ Нинэ.
КъэпсэлъапIэр хуит зыхуащIахэу Котляров Виктор, КъБР-м и Парламентым ЩэнхабзэмкIэ, жылагъуэм зегъэужьынымрэ хъыбарегъащIэ политикэмкIэ и комитетым и унафэщI Пащты Борис, ди республикэм и цIыхубэ сурэтыщI, ЦIыхубэ творчествэмкIэ щэнхабзэ — методикэ центрым и унафэщI Жылэ Анатолэ, Бгылъэ щIыпIэхэм я экологиемкIэ институтым и унафэщI Тембот ФатIимэт, биологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор, «Урыс географие зэгухьэныгъэ» урысейпсо жылагъуэ зэгухьэныгъэм и тхьэмадэ Къуэжьокъуэ Мухьэмэд, «Свой стиль» фотостудием и тхьэмадэ Лукьяненкэ Иван, физико-математикэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, Хьэсэн и адэ къуэшым и къуэ Журт Арчыл сымэ зыжьэу жаIащ Журт Хьэсэн и зэфIэкIым хуэдэрэ и шыIэм пэхъунрэ куэдрэ узэрыримыхьэлIэнур, абы и лэжьыгъэхэр профессиональнэ сурэттеххэм ейхэм емыфIэкIмэ, зыкIи къазэрыкIэрымыхур, нэхъ гугъу дыдэ Iэмалым, псэущхьэ щхьэхуитым гъунэгъу зыхуэпщIу сурэт тепхыным, зэрызрипщытам, ар фIы дыдэу зэрызригъэхъулIам папщIэ пщIэ хэха зэрыхуащIыр.
Езы Хьэсэн псалъэ щратым зэIущIэм зыкърезыгъэхьэлIа псоми фIыщIэ яхуищIащ, и гуащIэм ирата гулъытэм, дяпэкIи лэжьэн хуэдэу, гукъыдэж къызэрыритыр, къару къызэрыхилъхьэр жиIащ.
Гъэлъэгъуэныгъэр щIышылэм и 30 хъуху екIуэкIынущ, ар зэзыгъэлъагъуну хуей псори музейм фрагъэблагъэ.
ИСТЭПАН Залинэ.
Сурэтхэр Къарей Элинэ трихащ.
