Мы махуэхэм
Мазаем и 11, щэбэт
Сымаджэм и дунейпсо махуэщ
Урысейм щагъэлъапIэ щIымахуэ спорт лIэужьыгъуэхэм я махуэр
Тутын емыфэным и урысейпсо махуэщ
Азербайджаным и налог къулыкъущIапIэм и лэжьакIуэхэм я махуэщ
Япониер къэралыгъуэ щхьэхуэ щыхъуа махуэщ
1697 гъэм Пётр Езанэм Iэ щIидзащ Урысейм тутын щащэну хуит зыщI унафэм.
1809 гъэм бахъэкIэ лажьэ кхъухь япэу зэрищIам щыхьэт техъуэ тхылъи къратри, абыкIэ цIыхухэр къришэкIыну зэрыхуитым теухуаи хуатхащ америкэ инженер Фултон Роберт.
1826 гъэм Лондон къалэм университет къыщызэIухыным теухуа унафэ къащтащ.
1829 гъэм цIыху губжьахэм Тегеран щаукIащ урыс усакIуэ, драматург, дипломат Грибоедов Александр.
1928 гъэм Санкт-Мориц (Швейцарие) къыщызэIуахащ II ЩIымахуэ Олимп Джэгухэр. Ахэр мазаем и 19 пщIондэ екIуэкIащ.
1929 гъэм Ватикан къэрал щхьэхуэ хъуащ. Аращ дунейм щынэхъ цIыкIу дыдэ къэралыр.
США-м щыщ къэхутакIуэ цIэрыIуэ, фонографыр къэзыгупсыса, дуней псом къыщалъыта зэхъуэкIыныгъэхэр электротехникэм хэзылъхьа, Америкэм и дамыгъэ нэхъ лъапIэ дыдэр — Конгрессым и Дыщэ медалыр — зыхуагъэфэща Эдисон Томас къызэралъхурэ илъэси 170-рэ ирокъу.
Актёр, «СССР-м и цIыхубэ артист» цIэ лъапIэр япэу зыхуагъэфэщахэм ящыщ Качалов Василий къызэралъхурэ илъэси 142-рэ ирокъу.
Совет актрисэ, уэрэджыIакIуэ, къэфакIуэ, СССР-м и цIыхубэ артисткэ Орловэ Любовь къызэралъхурэ илъэси 115-рэ ирокъу.
Жылагъуэ лэжьакIуэ, философие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор, ЩIДАА-м и академик, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Унэж Кашиф и ныбжьыр илъэс 71-рэ ирокъу.
Жылагъуэ лэжьакIуэ, КъБР-м цIыхухэм социальнэу къащхьэщыжынымкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Щоджэн Риммэ къыщалъхуа махуэщ.
Дунейм и щытыкIэнур
«pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык уфауэ щыщытынущ, уэс тIэкIу къыщесынущ. ЩIыIэр махуэм градуси 6 — 5, жэщым градуси 9 — 7 щыхъунущ.
Мазаем и 12, тхьэмахуэ
Iэ плъыжьым и дунейпсо махуэщ. Сабийхэр зауэхэм, лъыгъажэхэм хэтын хуей зэрыхъур, залымыгъэ зехьэным ирахулIэныр мыдэным хуэгъэпсауэ 2004 гъэ лъандэрэ ирагъэкIуэкI.
1864 гъэм Москва зоопарк къыщызэIуахащ.
1908 гъэм дунейм щыяпэу Нью-Йорк къалэм щежьащ автомобилкIэ къызэдэжэурэ щIым и хъуреягъ гъуэгуанэр зэпызычыну мурад зыщIа гуп.
1929 гъэм Налшык щIыпIэ мыхьэнэ зиIэ курорт хъуащ.
1943 гъэм Краснодар къалэр, Тимашевск, Кореновск щIыналъэхэр Кавказ Ищхъэрэ фронтым и дзэхэм хуит къащIыжащ. Абыхэм щIэгъэкъуэнышхуэ яхуэхъуат партизанхэри.
1947 гъэм Приморскэ крайм, Сихотэ-Алинь щIыналъэм, къыщехуэхащ вагъуэижыпкъ (метеорит). Ар езым хуэдэхэм я нэхъ ин дыдэт — и хьэлъагъыр тонн 70-м нэсырт.
1955 гъэм СССР-м и Министрхэм я Советым унафэ къищтащ Байконур космодромыр ухуэным теухуауэ.
1957 гъэм Кавказ Ищхъэрэм щыяпэу Налшык телевиденэм лэжьэн щыщIидзащ.
1961 гъэм дунейм щыяпэу СССР-м «Венера-1» станцыр хьэршым иутIыпщащ.
1979 гъэм Женевэ (Швейцарие) климатымкIэ япэ дунейпсо конференцым лэжьэн щыщIидзащ.
1994 гъэм Лиллехаммер (Норвегие) къыщызэIуахащ XVII ЩIымахуэ Олимп Джэгухэр. Ахэр мазаем и 27-м иухащ.
2010 гъэм мазаем и 12 — 28-хэм Ванкувер (Канадэ) щекIуэкIащ ХХI ЩIымахуэ Олимп Джэгухэр.
США-м и 16-нэ президенту щыта, цIыхур ягъэпщылIу мыдэныр хабзэу зыгъэува я лъэпкъ лIыхъужь Линкольн Авраам къызэралъхурэ илъэс 208-рэ ирокъу.
Польшэм щыщ революционер, адыгэхэм я псэукIэр, я хабзэхэр зыджу щыта Лапинский Теофил къызэралъхурэ илъэси 190-рэ ирокъу.
Тыркум щыпсэуа адыгэ тхакIуэ, дунейпсо литературэм и классик Хьэткъуэ Умар(Омер Сейфеддин) къы-зэралъхурэ илъэси 133-рэ ирокъу.
Дзэзешэ цIэрыIуэ, Совет Союзым тIэунейрэ и ЛIыхъужь, Маршал Чуйков Василий къызэралъхурэ илъэси 117-рэ ирокъу.
УсакIуэ, КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат Къэшэж Иннэ къыщалъхуа махуэщ (1944 гъэ).
Дунейм и щытыкIэнур
«pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык уфауэ щыщытынущ, уэс тIэкIу къыщесынущ. ЩIыIэр махуэм градуси 8 — 5, жэщым градуси 10 — 8 щыхъунущ.
Мазаем и 13, блыщхьэ
Радиом и дунейпсо махуэщ
1830 гъэм дунейм къытехьащ Урысей къэралыгъуэм и законхэр щызэхуэхьэса тхылъхэр. Ахэр том 45-рэ хъурт.
1842 гъэм урысей пащтыхь Николай Езанэм Санкт-Петербург — Москва гъущI гъуэгур ухуэным теухуа унафэм Iэ щIидзащ. ЗэрагъэхъыбарыжымкIэ, а гъуэгур зыхуэдэнур картэм щыщритхъэм, Николай иIыгъ къэрэндащыр тхылъымпIэм телъ и Iэпэм жьэхэуэри, ар къитхъыхьащ. ЛэжьакIуэ жыIэдаIуэхэм а щIыпIэм деж, апхуэдэ дыдэу, къэгъэшыпIэ иIэу ящIауэ щытауи жаIэж.
1859 гъэм Москва япэ цIыхубз гимназие къыщызэIуахащ.
1895 гъэм дунейпсо кинематографым и лъабжьэр ягъэтIылъащ — Люмьер зэкъуэшхэу Луирэ Огюстрэ ящIа, кино зэрытрах япэ аппаратым и патент къратащ.
1924 гъэм РСФСР-м хыхьэу къызэрагъэпэщащ Ипщэ-КъуэкIыпIэ областыр. Иджыпсту ар Ставрополь щIыналъэрщ.
1943 гъэм совет зауэлI-альпинистхэр Iуащхьэмахуэ и щыгум дэкIащ икIи нэмыцэхэм абы щагъэува я бэракъхэр кърадзыхыжри, СССР-м и ныпыр щагъэувыжащ.
1945 гъэм советыдзэхэм Венгрием и къалащхьэ Будапешт нэмыцэ-фашист зэрыпхъуакIуэхэм къыIэщIагъэкIыжащ.
1980 гъэм США-м щыщ Лейк-Плэсид къалэм къыщызэIуахащ ХIII ЩIымахуэ Олимп Джэгухэр. Олимпиадэр мазаем и 24-м зэхуащIыжащ.
1984 гъэм Черненкэ Константин КПСС-м и ЦК-м и Секретарь нэхъыщхьэу хахащ.
1988 гъэм Калгари (Канадэ) къыщызэIуахащ ХV ЩIымахуэ Олимп Джэгухэр. Абы щыгъуэщ фристайл, шорт-трек спорт лIэужьыгъуэхэмкIэ япэ олимп зэпеуэхэр щекIуэкIар. Олимпиадэр мазаем и 28-м зэхуащIыжащ.
Урыс тхакIуэшхуэ Крылов Иван къызэралъхурэ илъэс 248-рэ ирокъу.
Кавказым и тхыдэр зыджа, адыгэхэм куэдрэ ятетхыхьа жылагъуэ лэжьакIуэ Щербинэ Федор къызэралъхурэ илъэси 168-рэ ирокъу.
Урыс уэрэджыIакIуэ цIэрыIуэ, Совет къэралыгъуэм и япэ цIыхубэ артист Шаляпин Фёдор къызэралъхурэ илъэси 144-рэ ирокъу.
Къэрал лэжьакIуэ, политик Лъостэн Чэлимэт къызэралъхурэ илъэси 109-рэ ирокъу.
СурэтыщI, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Гъыдэ Валерэ и ныбжьыр илъэс 72-рэ ирокъу.
СССР-м щIыхь зиIэ и тренер, УФ-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Тарасовэ Татьянэ и ныбжьыр илъэс 70 ирокъу.
Режиссёр, Адыгэ Республикэм и лъэпкъ театрым и художественнэ унафэщI, УФ-м и цIыхубэ артист Куканэ Мурат и ныбжьыр илъэс 67-рэ ирокъу.
Израилым щыпсэу дзэ къулыкъущIэ, жылагъуэ лэжьакIуэу щыта, Рихьэние къуажэм щыIэ Адыгэ музейм и унафэщI Хъун Щэукъий и ныбжьыр илъэс 63-рэ ирокъу.
Дунейм и щытыкIэнур
«pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык уфауэ щыщытынущ. ЩIыIэр махуэм градуси 8 — 4, жэщым градуси 9 — 7 щыхъунущ.
