Жэуаплыныгъэ зыхэвгъэлъ
Махуэшхуэм и тхыдэр къыгуэхыпIэ имыIэу епхащ ООН-м къудамэ щхьэхуэу къызэригъэпэща Узыншагъэр хъумэнымкIэ дунейпсо зэгухьэныгъэм (ВОЗ) лэжьэн зэрыщIидзам. Абы и къалэн нэхъыщхьэр узыншагъэр хъумэнымкIэ цIыхухэр зыIууэ гугъуехьхэр зэфIэхынырщ. Зэгухьэныгъэм хэтщ къэрали 194-рэ, и IуэхущIапIэхэр къэрали 150-м щыIэщ, абыхэм яхэтщ Урысейри.
1948 гъэм бадзэуэгъуэм и 22-м, ВОЗ-м и уставым къару щигъуэта махуэм, узыншагъэм теухуа япэ зэхыхьэр къызэрагъэпэщащ, ауэ илъэситI дэкIа нэужьщ ар щхьэхуэу ягъэлъэпIэн щыщIадзар. Апхуэдэ щIыкIэкIэ 1950 гъэм мэлыжьыхьым и 7-р Узыншагъэм и дунейпсо махуэу ягъэуващ.
Узыншагъэр хъумэнымкIэ дунейпсо зэгухьэныгъэм и жэрдэмкIэ 1995 гъэм щегъэжьауэ а махуэр цIыхухэр зыгъэгумэщI Iуэхугъуэшхуэхэм траухуэ икIи къыхуеджэныгъэ щхьэхуэхэм щIэту йокIуэкI. Апхуэдэхэщ, псалъэм папщIэ, «КъэкIуэнур убзыхун», «Гъуэгухэм шынагъуэншагъэр къыщызэгъэпэщын», «Зы ани, зы сабии гулъытэншэу къэдгъэнэнкъым», «ЩIыуэпсым къыщыхъу зэхъуэкIыныгъэхэм узыншагъэр щыхъумэн», «Лъы зытхэр сымаджэ куэдым ядоIэпыкъу», «Жыджэрагъыр гъащIэ кIыхьым и лъабжьэщ», «ЩIыуэпсым къыщыхъу зэхъуэкIыныгъэ мыщхьэпэхэм узыншагъэр щыхъумэн», «Лъы дэуейм узэрыпэщIэтыныр», «Гъудэ-бадзэ лIэужьыгъуэхэм кърахьэкI узыфэ зэрыцIалэхэр», «Ерыскъыпхъэхэм я шынагъуэншагъэр», «Фошыгъу узым дытекIуэнущ!», «Узыншагъэр хъумэнымкIэ IэнатIэм щыхуащIэ Iуэхутхьэбзэхэм цIыху псори къызэщIегъэубыдэн», нэгъуэщIхэри. 2020 гъэр хуэунэтIащ узыфэ зэрыцIалэхэм пэщIэтыным, ар гъэхъужыным епха Iуэхугъуэхэм, гъащIэ узыншэ ехьэкIыным цIыхухэр къыхуеджэным.
Абы и хъумэныр цIыху къэс и къалэн къудейуэ къэнэжкъым, атIэ ар я пщэрылъщ жылагъуэ, къэрал IуэхущIапIэхэми, узыншагъэр хъумэнымкIэ IэнатIэ псоми. Къалэнышхуэ ягъэзащIэ а махуэм ирагъэкIуэкI Iуэхугъуэхэм: медицинэм и унэтIыныгъэ зэмылIэужьыгъуэхэм ятеухуа семинархэм, конференцхэм, егъэджэныгъэ IуэхущIапIэхэм къыщызэрагъэпэщ зэхыхьэхэм, узыншагъэр хъумэнымкIэ IэнатIэм щыIэ гугъуехьхэр хъыбарегъащIэ IэнатIэхэм къызэрыщаIэтым, спорт зэхьэзэхуэхэм, узыфэ зэхуэмыдэхэм ятеухуауэ сымаджэщхэм щрагъэкIуэкI «бжэ зэIухахэм», нэгъуэщIхэми.
Урысей Федерацэм Узыншагъэр хъумэнымкIэ и министерствэм, Профилактикэ медицинэмкIэ лъэпкъ медицинэ къэхутакIуэ центрым, «Волонтёры-медики» къэралпсо жылагъуэ зэщIэхъееныгъэм зэгъусэу гъэ къэс мы махуэхэм ирагъэкIуэкI «Узыншэу щыт!» урысейпсо зэхыхьэр. Iуэхум и къалэн нэхъыщхьэр цIыхухэм я узыншагъэм гулъытэ хуегъэщIынырщ, гъащIэ узыншэ ехьэкIыным къыхуеджэнырщ, абы и хабзэхэм ткIийуэ зэрытетын хуейр гурыгъэIуэнырщ. Иджыпсту дуней псор зэрыт щытыкIэ гугъур, коронавирусым къэрал куэдым зэрызыщиубгъур къэплъытэмэ, мы махуэм цIыхухэр щызэхыхьэ зэIущIэхэр ирагъэкIуэкIынукъым. Нобэ ди узыншагъэр тхъумэн папщIэ къэрал унафэщIхэми дохутырхэми дыкъызыхураджэр дэтхэнэри ди унэ дисыжынырщ. Апхуэдэ щIыкIэкIэ узыфэ шынагъуэм зэрызиубгъур нэхъ тыншу къыпхуэгъэувыIэнущ.
Медицинэ Iуэхутхьэбзэ тэмэмыр цIыхухэм псоми зэхуэдэу ялъэгъэIэсыныр, узыфэхэр къэмыгъэхъуным хуэгъэза профилактикэ лэжьыгъэр нэсу къызэгъэпэщыныр псом нэхърэ нэхъыщхьэу зэрыщытыр къагурыIуэу я IэнатIэр ирахьэкI дохутырхэм. Ауэ Iуэхур кIуэта щыхъунур езы цIыхухэри я узыншагъэр хъумэным жэуаплыныгъэ пылъу бгъэдыхьэмэщ. Аращ УзыншагъэмкIэ дунейпсо зэгухьэныгъэм а Iуэхур Iэпэдэгъэлэл ямыщIу зыкIэлъыплъыжыну псори къыщIыхуриджэр.
Тхьэхущынэ Ланэ.
