Зыгъэпсэхугъуэ махуэм
Мелардырыбжэхэр
Ахъшэмрэ унагъуэмрэ
Дуней псом щынэхъ къулей Слим Элу Карлос теухуа хъыбарыр гъэщIэгъуэн зыщIыр абы и мылъкур и лэжьыгъэкIэ, щIэныгъэкIэ, гуащIэдэкIкIэ, текIуэныгъэм зэрыхуэпабгъэмкIэ къызэрилэжьыжарщ. Абы и щапхъэм дерсу къыхэхыпхъэр лэжьыгъэм хуиIа лъагъуныгъэм и гъащIэм щиIа увыпIэрщ, и адэ-анэм къыбгъэдалъхьа ущииныгъэрщ.
Слим Элу Карлос 1940 гъэм щIышылэм и 28-м Мехикэ къыщалъхуащ. Унагъуэм къахэхъуа сабийхэм ар еплIанэт. Къыхэгъэщыпхъэщ абы и адэр хьэрычэтыщIэ Iэзэу зэрыщытар. Ар Ливаным къикIыу Мексикэм къэIэпхъуэжа нэужь, хьэрычэтыщIэ Iуэху цIыкIу къызэIуихащ. ИкIи илъэсипщIым къриубыдэу и Iуэхур фейдэшхуэ къыхуихьу зэрызэтриублам нэмыщI, Мехикэ и кум бгъэIэпхъуэ мыхъу коммерцэ мылъку 11 къыщищэхуащ.
Унагъуэшхуэм я адэ бжьыфIэ, хьэрычэтыщIэ цIэрыIуэ Слим Дон Хулио къыщIэхъуа щIэблэр хуигъэсащ лэжьыгъэм лъагъуныгъэ хуаIэнымрэ мылъку зэхуэхьэсынымрэ. Уеблэмэ гъащIэм щынэхъыщхьэ дыдэр унагъуэм илъ зэхущытыкIэхэр арауэ ягуригъэIуащ.
Слим Элу Карлос псэукIэр егъэфIэкIуэным пасэ дыдэу хуигъэсащ и адэм. Хулио и бынхэр иджыри цIыкIуу тетрадь зырыз яхуигуэшри, къахэхъуэмрэ ягъэкIуэдымрэ ярыригъатхэу хуежьащ. ИужькIэ зэадэзэкъуэхэр зэгъусэу хэплъэжырти, къапщытэжырт. Апхуэдэ дерс къызэрыгуэкIым щIалэхэр хуигъэIущащ я мылъкум и щытыкIэр зэрагъэкIуэфу.
А илъэсхэм щыщIэдзауэ ахъшэ хъумэнымрэ ар зы Iуэху гуэрым хэлъхьэнымрэ и гъащIэм щыщ Iыхьэу къекIуэкIащ Карлос. И ныбжьыр илъэс 12 щрикъум акцэхэр къызэрищэху счет къызэIуихат абы. Илъэс 13 щыхъум и адэр дунейм ехыжащ.
ЩIалэм Мехикэ дэт Лъэпкъ автоном университетыр 1961 гъэм къиухащ, инженер IэщIагъэр зригъэгъуэтри. И ныбжьыр илъэс 25-рэ ирикъуауэ Grupo Carso и империер ухуэн щIидзащ.
Зи гугъу тщIы хьэрычэтыщIэм и дежкIэ зэман угъурлыуэ щытащ блэкIа лIэщIыгъуэм и 80 гъэхэр. А лъэхъэнэм ар унэтIыныгъэ куэдым щыцIэрыIуэ хьэрычэтыщIэт, къищынэмыщIауэ 1966 -1980 гъэхэм къриубыдэу компание зыбжанэ къызэIуихащ, IуэхущIапIэ лъэщ зыкъоми къищэхуащ.
1982 гъэм Мексикэм кризисышхуэ щызэщIэплъащ икIи хьэрычэтыщIэхэм я мылъкухэр псынщIэу ящэурэ къэралым икIащ. Акцэхэр улъэщIэмыхьэу пуд хъурт. Ар къигъэсэбэпри, Карлос къищэхуу щIидзащ уасэншэ хъуа компаниехэр. Мис аращ ар къулей дыдэ зыщIар — Карлос дежкIэ кризисыр апхуэдэу шынагъуэтэкъым.
1990 гъэхэм Слим фейдэшхуэ зыпылъ зэгурыIуэныгъэм Iэ щIедзри, Telmex (Telefonos de Mexico) телекоммуникацэ компание ехьэжьар зыIэрегъэхьэ. Дауэ жыпIэмэ, доллар мелард 12 зи уасэ а компаниер Карлос мелуан 400-кIэ къищэхуауэ щытащ. Куэд тепсэлъыхьащ а Iуэхум, къулыкъущIэхэри иужь ихьащ къэхъуар зищIысыр зэхагъэкIыну, къэралым и президентым дежи нэсащ. Ауэ зыри къикIакъым. ХьэрычэтыщIэ Iуэхур зебгъэкIуэным сэбэпышхуэ къыщыпхуохъу къулыкъу лъагэ зыIыгъхэр уи ныбжьэгъуным.
Апхуэдэ мылъкушхуэ зыкъуэлъ Слим Карлос Мексикэр «къезэвэкIыу» хуожьэри, дуней псор зэщIещтэ. Ар тыншу хозагъэ дунейпсо рынокым. Grupo Carso компаниер латиноамерикан къэрал псоми къыщацIыху. Абы активхэр къыщещэху Бразилием, Перум, Гондурасым, Аргентинэм, Колумбием, Сальвадорым…
Слим Карло и Iуэхухэм къадэкIуэу пщIэшхуэ хуищIырт и унагъуэмрэ бын гъэсэнымрэ. Абы и щхьэгъусэр 1999 гъэм дунейм ехыжащ, езым сабиих къыхуэнэри. Нэхъыжь дыдэращ иджыпсту Grupo Carso и унафэщIхэм я советым и Iэтащхьэр. Адрей Марко, Антонио, Патрик сыми адэм и Iуэхум пэрытщ.
Куэд хилъхьащ Карлос унагъуэ дахэ иIэным, икIи ахъшэракъым абыхэм ягъэнэхъыщхьэр. Дэтхэнэми пщIэрэ лъа-гъуныгъэрэ я зэхуаку дэлъыным зэрыцIыкIурэ хуигъэIущащ и сабийхэр. Ар зэи и мылъкум щысхьакъым псапэ щIэнымкIэ. Уеблэмэ зэман гъунэгъум Латин Америкэм и зыужьыныгъэм щIэгъэкъуэн лъэщ хуэхъуфынущ.
Мелардырыбжэм ахъшэшхуэ трегъэкIуадэ егъэджэныгъэмрэ социальнэ дэIэпыкъуныгъэмрэ. Ар и щапхъэщ цIыху къулейхэм, ахъшэм имытхьэкъуахэм я щхьэр зыхуей зэрыхуагъэзэным къыщымынэу, мурадышхуэхэр зэрызыхуагъэувыжым. Апхуэдэ къалэн уи пщэм дэплъхьэжыныр зэранкъым, дунейр иригъэфIэкIуэнущи, уи лъэужь дахэ къэбгъэнэнущи, щытхъу пылъу уи цIэр къраIуэнущи.
Шыпш Даянэ.
ЧЕХОВ Антон
Хадэм
Адыгэбзэм и къару
Лолэ, илъэс тIощI зи ныбжь тхьэIухуд сырыху цIыкIур, хадэ бжыхьым кIэрытщи, абы теIулIа пхъэбгъум и жьэпкъыпэр трилъхьауэ, жэщым хоплъэ. Губгъуэ жыжьэри, Iэрамэурэ уафэм телъ пшэхэри, мафIэгу тедзапIэри, лъэбакъуипщI нэхърэ мынэхъ жыжьэу хадэм блэж псы цIыкIури Iуащхьэм къыкъуэкI мазэм и нур плъыжь-фIыцIафэм щIигъэнащ. Жьым ищIэн игъуэткъыми псыежэхыр егъэтхытх, удзхэмкIэ мэщхъыщхъ… Iэгъуэблагъэр щымщ… Лолэ мэгупсысэ… Абы и нэкIу дахэ цIыкIур зыкIэ нэщхъейщ, и нэм апхуэдизкIэ гукъеуэшхуэ щIэтщи, кIуэ, емыкIущ икIи гущIэгъуншагъэщ абы и гум щыщIэр къыумыгъэIуэтэну.
Лолэ дыгъуасэмрэ нобэмрэ зэрегъапщэ. Нэгъабэ гугъэ IэфIкIэ гъэнщIа мыпхуэдэ дыдэ накъыгъэ мазэ щIэращIэм, цIыхубз институтыр къиухырт абы. Ауэрэ и нэгу къыщIохьэж я класс унафэщI мадмуазель Морсо.
Сымаджэрилэрэ и гур иудауэ, шынэр зэи и нэгум щIэмыкIрэ и пэшхуэр къэпщIэнтIауэ зи гъащIэр езыхьэкI а псэущхьэ мыкIуэмытэм, а гъэм къэзыух хъыджэбзхэр сурэт ятрыригъэхыну ишат.
— Адыдыд, Тхьэм щхьэкIэ мыбыхэм цIыхухъу сурэт къевмыгъэлъагъу! — елъэIурт ар сурэттехым и къуэдзэ цIыхубзым.
ЕлъэIурт, и нэпсым къызэпижыхьауэ. И гъащIэм гъунэгъуу хъулъхугъэ зымыцIыхуа а шындырхъуо тхьэмыщкIэм дуней къутэжыгъуэр къэсам хуэдэу, и щхьэфэцым зиIэтт цIыхухъу нэпкъ-пэпкъ къызэрилъагъуу. Дэтхэнэ зы «псэхэхми» и пащIэ-жьакIэм къэгъазэ имыIэу жыхьэнмэ мафIэм ухэзылъафэ гурыфIыгъуэ IэфI хилъэгъуэфынут абы. Пщащэхэр Морсо делэм щыдыхьэшх щхьэкIэ, езыхэм ягухэри «гугъэхэмкIэ» кудахэти, ар зыгъэпIейтейр зыхамыщIэу къанэртэкъым. Абыхэм быдэу я фIэщ хъурт институт бжэщхьэIум къызэребакъуэхэу, адэ жьы хуегъэзэкIхэмрэ дзэм кIуэну зызыгъэхьэзыр дэлъхухэмрэ уакъыфIэкIмэ, зэрызехьэу усакIуэ щхьэцэхэр, зи фэ пыкIа уэрэджыIакIуэхэр, ауаныщI дыджхэр, хэкулI псэемыблэжхэр, зи мылъкур къыпхуэмыбжын мелуанырыбжэхэр къахузэпещэу щыту. Уи нэпсыр кърагъакIуэу бзэ IэфIхэрэ къыпщхьэщыжын хьэзыру, езыхэр удэзыхьэх защIэу… Хэплъыхь а гуп зэрызехьэми къыхэх! Лолэ, псалъэм папщIэ, шэч къытрихьэртэкъым институтыр къызэриухыу, Iэмал имыIэу Тургенев и тхылъхэм хэт щIалэхэми пэжымрэ зыужьыныгъэмрэ щIэбэн абыхэм ещхьхэми — роману хъуари, тхыдэ пасэри, ику итри, нобэрейри зэрытемыгъакIуэу зытепсэлъыхьхэм — зэрахуэзэнум.
Мы накъыгъэм Лолэ унагъуэ ихьакIэщ. Абы и лIыр къекIущ, къулейщ, щIалэщ, еджащ, псоми пщIэ къыхуащI. Ауэ а псом емылъытауэ ар (дауэ мы накъыгъэ щIэращIэм зыхуэбумысыжын) псэлъэкIэмыщIэщ, тIыгурывэщ икIи мышущ дэлъху мин плIыщI мышухэм хуэдэу*.
Ар сыхьэтипщI зэрыхъуу къоуш, хъэлат щетIагъэри, зиупсыну мэтIыс. Iуэхушхуэ зэфIигъэкIым хуэдэу зеупс, игури и псэри етауэ, телефон зэпкърилъхьэ фIэкIа умыщIэну. Зиупса нэужь, псы гуэрхэм йофэ, ари зы бэлыхь ищIэм хуэдэу. ИтIанэ зэщIэлыдэу гъэкъэбзарэ ету зытедза защIэкIэ зехуапэ, щхьэгъусэм и Iэм ба хуещIри шыгу зэщIэщIамкIэ лэжьакIуэ макIуэ. Абы щилэжьыр Лолэ ищIэркъым. ТхылъымпIэ гуэрхэр къритхыкI къудейрэ, мурад Iущхэр къылъыкъуэкIрэ е, хэт ищIэрэ, лэжьэгъухэр и IэмыщIэ илъу зригъакIуэрэ — гурыIуэгъуэкъым. СыхьэтиплIыр екIуэкIыу лэжьапIэм къокIыжри, зэрешамрэ къызэрыпщIэнтIамрэ щхьэкIэ тхьэусыхэурэ и щыгъыныр зэрехъуэкI. ИтIанэ шэджагъуашхэ ищIыну мэтIыс. Iэнэм бгъэдэсыху куэд ешх икIи къепсэлъ. Нэхъыбэу зытепсэлъыхьыр мыхьэнэшхуэ зиIэ Iуэхухэращ. ЦIыхубзхэр зэрыдакъузэми къэрал мылъкур къыздикI-здэкIуэжми я гугъу ещI. Зыгуэр щхьэкIэ Англиер еуб, Бисмарк щотхъу. Газетхэми, дохутырхэми, актерхэми, еджакIуэхэми яхуэфащэ ялъос. «ЩIалэгъуалэр егъэлеяуэ мыхьэнэншэ хъуащ»! Зэ шхэгъуэм Iуэхугъуищэ зэхегъэкI. Ауэ псом нэхъ бампIэгъуэращи, хьэщIэ къыдэшхэхэр а цIыху гугъусыгъум къедаIуэурэ къыдожьу. А делагъэрэ гупсысэ мыфэмыцрэ фIэкIа къызыжьэдэмыкIыр хьэщIэу хъуам нэхърэ нэхъ губзыгъэу къыщIокIри, псори зыфIегъэлIыкIыф.
— ДиIэжкъым дэ иджы тхакIуэфI! — мэщатэ ар шэджагъуашхэ къэс, икIи а гупсысэр абы тхылъхэракъым къыздрихар. Ар зэи зыри еджэркъым — тхылъи газети. Тургеневымрэ Достоевскэмрэ зэхегъэгъуащэ, хъуэрыбзи гушыIи къыгурыIуэкъым. Зэгуэр Лолэ и чэнджэщкIэ Щедрин еджати, «мыгурыIуэгъуэу» тхэуэ къилъытащ.
— Пушкин нэхъыфIщ, си псэм хуэдэ… Пушкин дыхьэшхэн куэд иIэщ! Сэ сыкъеджащ… сощIэж…
Шэджагъуэ нэужьым ар пырхъуэм тохьэ, шэнтжьей щабэм йотIысхьэри, и нэхэр щIригъэлъафэу гупсысэн щIедзэ. КIыхьу, хэплъэу, зэхэуфауэ, и натIэхэр зри-гъалъэу мэгупсысэ. Лолэ ищIэркъым ар зэгупсысыр. Абы ищIэращи, сыхьэтитIкIэ акъыл игъэхъея нэужьи, ар зыкIи нэхъ губзыгъэ мыхъуауэ жиIэ хабзэ делагъэ дыдэхэм тохьэж. Пщыхьэщхьэм куэзыр мэджэгу. Набдзэгубдзаплъэу. КIуэгъуэ къэс фIыуэ йогупсыс икIи къыдэджэгур щыуэмэ, макъ гъэхуакIэ тэмакъкIыхьу куэзыр джэгун зэрыхуей щIыкIэр къыгурегъаIуэ. Куэзыр нэужьым, хьэщIэхэр зэрыкIуэжу, псы гуэрым йофэри зэрыхущIэмыхьэр и нэкIум къищу мэгъуэлъыж. ЩыжейкIэ мывэм хуэдэу сабырщ. Зэзэмызэ мэIуэщхъу жумыIэмэ. Ауэ къиIуэщхъури мышущ.
— КъэувыIэ! КъэувыIэ! — шыгухум еджэу къыхэкIиикIащ ар, хьэгъуэлIыгъуэм къыкIэлъыкIуэ жэщым.
Жэщ псом къокъуалъэ. И пэ кIуэцIри, и бгъэри, и ныбэри къокъуалъэ…
Аращ Лолэ хужыIэнур и лIым теухуауэ. Иджы ар хадэ ихьэпIэм деж щытщ, абы йогупсыс, илъэгъуа цIыхухъу псоми ирегъапщэри, псом нэхърэ нэхъыфIу къелъытэ, ауэ, сыт-тIэ абы щхьэкIэ. Мадмуазель Морсо и дунейкъутэж гужьеикIэм ар нэхъыбэжкIэ игъэгугъэрт!
ЗэзыдзэкIар
Чэрим Марьянэщ.
* «Сэ ар дэлъху мин плIыщIым зэралъагъуфыным нэхърэ нэхъыфIу слъагъурт». (Шекспир У., Гамлет).
Си бзэ — си псэ, си дуней Къуажэм щокIуэкI зэпеуэ дахэ. Абы хэтщ Ацкъан Руслан, ХьэфIыцIэ Мухьэмэд, Уэхъутэ Александр, IутIыж Борис, Чурей Алий сымэ. 2003 гъэ
Шхыныгъуэхэр
ДжэдыкIэрэ бжьынрэ зыдэлъ хьэлывэ
ДжэдыкIэр ирагъэвыкI, цIыкIу-цIыкIуу яупщIатэ, хъурейуэ упщIэта бжьын цIынэ, шыгъу щабэ, шыбжий сыр, бурш, джэдгын, шатэ халъхьэри, джэдыкIэр ямыпIытIын щхьэкIэ хуэсакъыурэ зэIащIэ. ИтIанэ пщагъэ зыхэлъ тхьэвыр пIащIэу яху, далъхьэнур тралъхьэ. Тхьэв кIапэр хъурейуи, плIимэуи, мазэ ныкъуэм ещхьуи зэтебгъапщIэ хъунущ. Тхъу зыщыхуа тебэм зэтегъэпщIапIэр къыдэгъэзеяуэ иралъхьэри, хьэзыр хъуху, да-къикъэ 18-20-кIэ, хьэкулъэкIэ ягъажьэ.
Халъхьэхэр:
Тхьэвым:
Гуэдз хьэжыгъэу — грамм 500
Псыуэ — грамм 250-рэ
Пщагъэу — грамм 20
Шыгъуу — грамми 10
Хьэлывэм дэлъынур:
ДжэдыкIэу- 7
Бжьын цIынэу — грамм 200
Шатэу — грамми 100
Шыгъуу, шыбжийуэ, буршу, джэдгыну, тебэщыхуэу — узыхуейм хуэдиз.
Лэпс зэщIэт, мэлыл, джэш, кIэртIоф хэлъу
Мэлылыр яупщIатэ е зэпауд г 100-150-рэ хъууэ, псы щIакIэри ятхьэщI. Лыр шыуаным иралъхьэ, псы щIыIэ щIакIэри, мафIэ иным тету зэ къытрагъэкъуалъэ, тхъурымбэр къытрахыурэ. МафIэр цIыкIу ящIри дакъикъэ 20-25-кIэ ягъавэ, тхъурымбэр къытрахыурэ. ИтIанэ абы халъхьэ джэш ныкъуэвэ, шыгъу хадзэ, шыуаныщхьэр трапIэри, мафIэ щабэм тету дакъикъипщI-пщыкIутI хуэдизкIэ ягъавэ. Абы халъхьэ щимэ цIыкIуурэ упщIэта кIэртIоф, шыуаныщхьэр трапIэжри, хьэзыр хъуху ягъавэ. Хьэнт- хъупсыр хьэзыр хъуным дакъикъитху-хы фIэкIа имыIэжу бжьыныху, шыгъу, шыбжий сыр халъхьэ. Хьэзыр хъуа хьэнтхъупсым джэдгын хаудэри, и щхьэр тепIауэ дакъикъи 5-6-кIэ щагъэт. Пщтыру фалъэ куукIэ Iэнэм трагъэувэ. ЩIакхъуэ, чыржын, пIастэ щIыIэ дашх.
Халъхьэхэр (зы цIыху Iыхьэ):
Мэлылу — грамми 150-рэ
Лыр зэрагъэвэну псыуэ — грамм 600
Джэшу — грамм 30
КIэртIоф укъэбзауэ — грамм 50
Бжьыныхуу — грамм 20
Шыгъуу, шыбжийуэ, джэдгыну — узыхуейм хуэдиз.
Къубатий Борис.
ЦIыхушхуэхэм я гупсысэхэр
ГъащIэм и IэфIыр
Дэтхэнэ зы гъащIэри сурэтщ. Адэ-анэм сурэтыр зытетщIыхьынур къыдат, гъащIэм — зэрыдгъэувэну къупхъэр тхуегъэхьэзыр, цIыхубэм лэчхэр къытхуагуэш, дэ езым сурэтыр дощI.
Миллер Тарас.
ГъащIэр гъуэгум ещхьщ: нэхъ кIэщI дыдэр нэхъ фIейщ, кIыхь дыдэри къабзащэкъым.
Бэкон Френсис.
ГъащIэм зэхъуэкIыныгъэ къыщыщыхъур акъылым гупсысэщIэ гуэр къыщихьам и дежщ.
Экман Пол.
Пэжыр къыбгурыIуэныр, дахагъэр зыхэпщIэныр, фIым ухущIэкъуныр — мис аращ гъащIэ IэфIым и лъабжьэ хъужыр.
Платен Август.
Дэтхэнэ дакъикъэми купщIэ тэмэм езытыфращ зи гъащIэр къызыхупищэр.
Курц Изольдэ.
ГъащIэм и кIэщIагъыр къэпщIэн щхьэкIэ куэдрэ упсэун хуейщ.
Шопегауэр Артур.
ФщIэн папщIэ
Лимоныр сэбэпщ
ШхапIэхэм щылажьэхэм лимоныр куэду къагъэсэбэп. Уеблэмэ, абы и фэри шхыным халъхьэ. Абы и сэбэпынагъыр къэфлъытэу, фэри а щапхъэм фытет хъунущ.
Лимоныр ятхьэщIри, щIыIалъэм далъхьэ. Ар щта нэужь, къыдахри, ятхъунщI.
Лимон тхъунщIар хэплъхьэ хъунущ хадэхэкIхэм къыхэщIыкIа салатым, мороженэм, хьэнтхъупсхэм, макароным, прунжым, бдзэжьейм къыхэщIыкIа шхыныгъуэм, нэгъуэщI куэдми.
Лимоным шхыныр зэригъэIэфIым къищынэмыщIауэ, сыт хуэдэ сэбэпынагъ пылъыр! Къэбгъэлъагъуэмэ, лимоныфэм витамину хэлъыр проценти 5-10-кIэ нэхъыбэщ, лимоныпсым хэлъым нэхърэ. КъищынэмыщIауэ, лимоныфэр антиоксидант лъэщщи, ари зыщывмыгъэгъупщэ.
ГЪУКIАКЪУЭ Идар,
ГЪУКIЭЛI Салимэ.
Псалъэзэблэдз
ИхъуреягъкIэ къикIухьу: 13. Iэщым я шхын. 14. ПшахъуэщI. 15. Лъахъстэн вакъэ пIащIэ. 16. Сату хуэIухуэщIэм хуащIа унэ. 17. Шым и «вакъэ». 18. КIыщокъуэ Алим и «Мазэ ныкъуэ щхъуантIэ» романым хэт щIалэщIэ. Е Къэбэрдей-Балъкъэрым щIыхь зиIэ и артист, ЩоджэнцIыкIум и цIэкIэ щыIэ адыгэ драмтеатрым и джэгуакIуэ … Рэмэзан. 19. Уэшх къемышхыу зэман кIыхь щыдих лъэхъэнэ. 20. Уафэ лъащIэм къыщыунэхуу напIэзыпIэм кIуэдыж. 21. ЛъагапIэ. 22. Джабэм къех шыгур нэхъ хуэм зэращI. 23. Iэщэ. 24. Хьэлу, хьэтыкъ, мэжа-джэ… 25. БегъымбарыцIэ, цIыхухъуцIэ. 26. Хьэпщхупщ. 27. Адыгэ псалъэжьым зэрыжиIэмкIэ, лъхукъуэлIыр бгъэкIэсмэ, ар уфIиубыдынущ. 28. Iэщ пIащэ: къэгубжьауэ зыпэщIумыгъахуэ — бжьакъуэпэкIэ узэрихьэнщ. 29. Зиусхьэн лъэпкъ. 30. ЩыпсалъэкIэ зэIынэ. 31. … щхьэнтэ. 32. Шым и кIуэкIэ. 33. Ди къэралым и ищхьэрэ щIыналъэмкIэ Iэжьэм щыщIащIэ псэущхьэ. 34. ХадэхэкIым зэран хуэхъу удзыжь щхьэ гъуэжь. 35. ЩIылъэми псыми щопсэуф. Хуэм дыдэу фIэкI зекIуэркъым. 36. ЗыщагъэпскIын е бдзэжьей щагъэхъун папщIэ къратIыкIыу псы зрагъэлъэда мащэшхуэ. 37. Адыгэ IуэрыIуатэм къыхэщыж цIыхубз пелуан. 38. Бжэныфэм къыхэщIыкIа къэп. 39. Жэмтхьэлэ щыщ адыгэ генерал. 40. 2008 гъэм Китайм щекIуэкIа дунейпсо Олимп зэхьэзэхуэхэм дыщэ медаль къыщызыхьа адыгэ щIалэ. 41. Пасэрей гъущI пыIэ. 42. ХьэщIэу къытхуеблагъэхэм ди щIыпIэ телъыджэр … щIыналъэу къалъытэ. 43. Къэхъуну-къэщIэнухэр къыбжезыIэф цIыху Iущ. 44. … и жапIэр езым къегъуэтыж. 45. АдыгэцIэ зезыхьэ къалэ, нэгъуэщI республикэм щыщу. 46. Пшэ … е мэз … 47. Хадэм щагъэкI удз лIэужьыгъуэ, шхынхэлъхьэ. 48. ЦIыху жейм е сымаджэм къыжьэдэкI псалъэхэр. 49. Адыгэ таурыхъхэм узыщрихьэлIэ щIалэ Iущ, иныжьхэм ебзэджэкIыу. 50. Адыгэ усакIуэ цIэрыIуэ.
И кумкIэ кIуэуэ: 1. Iэщхэм я тхьэ. 2. Хьэм къупщхьэкIэ уеуэкIэ… 3. Дин лэжьакIуэ, муслъымэн хабзэм тет хеящIэ. 4. ЩIыпIэ сэтей, тафэ. 5. Адыгэ тхакIуэ Къашыргъэ … 6. Хабзэншагъэу, щыхьэтыншэу зэIэпах ахъшэ. 7. Фадэ гуащIэ. 8. Налшык щыпсэу уэрэджыIакIуэ, Къэрэшей-Шэрджэсым и цIыхубэ артист. 9. Бзу … 10. Нэзым къиубыдыр. Е Iэшэлъашэ, Iэгъуэблагъэ. 11. Удз пыупщIа сатыр. 12. «… бэлътокур уей, жи, уей, Iэгум йокIуадэр …» — уэрэд цIэрыIуэм щыщщ.
Гу зылъытапхъэ: ихъуреягъкIэ къэзыкIухьхэм зы псалъэм и кIэухыр къыкIэлъыкIуэм и щIэдзапIэщ. Щапхъэ: мэш-шыгъу-гъуэз.
Зэхэзылъхьар Мыз Ахьмэдщ
Мэкъуауэгъуэм и 1-м ди газетым тета псалъэзэблэдзым и жэуапхэр:
ИхъуреягъкIэ къикIухьу: 13. Щыкъу. 14. Къуентхъ. 15. Хъэуан. 16. Нэху. 17. Хугу. 18. Гуэбэн. 19. Нэбгъэф. 20. Фошыгъу. 21. Гъуэгу. 22. Гуэщ. 23. Щауэкъуэт. 24. Тощ. 25. Щэрмэт. 26. Тхьэгъэлэдж. 27. Джынасу. 28. Арджэн. 29. Нартан. 30. Нал. 31. Лэ-къум. 32. Мылыф. 33. Фэдэн. 34. Ныш. 35. Шыд. 36. Ду. 37. Уэщ. 38. Щиху. 39. Хуэ- щкъым. 40. Мыхъур. 41. ЧыцI. 42.ЦIэфэщ. 43. Щэбэт. 44.Топ. 45. Пэу. 46. Уэх. 47. Хамэгу. 48. Гулъ. 49. Лъей. 50. Къру. 51. Уд. 52. Дарий.
И кумкIэ кIуэуэ: 1. Деур. 2. Гъэсашэ. 3. Пэгун. 4. Анэл. 5.Хьэлыуэ. 6. Мыщэ. 7. Мащэ. 8. Джэрыджэ. 9. Лъэпщ. 10. Дэлъху. 11. Нэмыплъ. 12. Даур.
