«Къулъкъужыным и саугъэтышхуэр» — хэгъэрейхэм
Ди республикэм и цIыхухэри, кърагъэблэгъа хьэщIэхэри я гуапэу, гукъыдэж яIэу еплъащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и тхыдэщIэм Iуэху дахэу хыхьэну зэпеуэм — «Къулъкъужыным и джабэ зэш бын»-кIэ зэджэ щIыпIэ гъуэзэджэм фокIадэм и 15-м щекIуэкIа шыгъажэшхуэм. Ар къызэригъэпэщащ шы зыгъэхъухэмрэ адыгэш лъэпкъыр фIыуэ зылъагъухэмрэ я урысейпсо зэгухьэныгъэм. Абы и правленэм и унафэщI Кумыщ Мухьэрбий зэхуэсахэр хигъэгъуэзащ ассоциацэм и къалэнхэмрэ я лэжьыгъэр зэраунэтIыну щIыкIэмрэ.
-Ди гум къыбгъэдэкIыу фIэхъусым я нэхъ лъапIэмкIэ дыныфпожьэ нобэрей зэпеуэр дэзыIыгъыну къытхуэкIуа псоми. Дэ къыдолъытэ «Къулъкъужыным и саугъэтышхуэ» зэфIэтща зэхьэзэхуэр зи нэгу щIэкIынухэм ар IэфIу я гум къинэжыну, мы щIэдзапIэ дахэм ди республикэм гъунэ угъурлы щрилъауэ къыщIэкIыну. МурадыфIхэр ди плъапIэщ: Кавказым и курых дыдэм ис Къэбэрдей-Балъкъэрым адыгэш лъэпкъ къабзэхэр щызэтегъэувэжыным ди къарур етхьэлIэнущ. Абы папщIэ мы щIыпIэр сыт и лъэныкъуэкIи къэдгъэсэбэпынущ. Иджы махуэ къэс мыбдеж адыгэшхэм я зыужьыкIэм щыкIэлъыплъынущ, ахэр щагъэсэнущ, зэпеуэхэм щыхуагъэхьэзырынущ. Къуажэ, район администрацэхэм я унафэщIхэм ди мурадыр къыддаIыгъ. Абы и фIыгъэкIэ, республикэм и дэнэ щIыпIи щыщу адыгэш лъэпкъым зезыгъэужьыну зи гурылъхэм илъэс хъурейм къриубыдэу мы щIыпIэр къагъэсэбэп хъунущ, — къигъэлъэгъуащ ассоциацэм и правленэм и тхьэмадэ Кумыщ Мухьэрбий.- Адыгэшым пыщIа зэгухьэныгъэхэр къэралиблым щыIэщ. Ди ассоциацэр къызэдгъэпэщыну дыхунэса къудейт Франджымрэ Германиемрэ щыIэ апхуэдэ организацэхэм зыкъыщытпащIам. Франджым адыгэшхэмкIэ и ассоциацэм и президентыр иджыблагъэ ди республикэм къэкIуащ, ищэхун мурадкIэ шы тIощIырыпщI хуэдиз къыхихащ. Нобэрей зэпеуэм кърихьэлIащ Германием щыщу шы Iуэхум фIыуэ хэзыщIыкI IэщIагъэлI. Дэ жыджэру дадолажьэ Шы гъэхъунымкIэ урысейпсо институтым, КъБР-м мэкъумэш хозяйствэмкIэ и щIэныгъэ — къэхутакIуэ институтым, нэгъуэщIхэми. КIэухыу ди мурадыр зытещIыхьар «Адыгэш лъэпкъ къабзэхэр къэзыгъэхъухэм я дунейпсо ассоциацэ» къызэдгъэпэщу, Iуэхур ипэкIэ гъэкIуэтэнырщ.
Зэпеуэм щIидзэн и пэ къихуэу къызэгъэпэщакIуэхэмрэ зэхуэсахэмрэ хъуэхъу псалъэкIэ зыхуагъэзащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и адыгэ жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм я ЗэзыгъэуIу советым и тхьэмадэ Къалмыкъ Жылэбий, Бахъсэн район администрацэм и Iэтащхьэм и къуэдзэ Къаздэхъу Олег, сурэтыщI цIэрыIуэ КIыщ Мухьэдин, нэгъуэщIхэми.
— Нобэ Iуэху дахэ къыдэфхащи, Тхьэм псоми фIы къытхудигъакIуэ, угъурлы тхуищI. Адыгэшыр нэхъыфI дыдэхэм ящыщщ, илъэс мин бжыгъэ хъуауэ къыддогъуэгурыкIуэ. Абы иIэ ефIэкIыныгъэхэр къыхэкIащ егугъуу зэрызэрахьэм, нэхъыфIхэр, нэхъ лъэщхэр, бэшэчхэр къыхахыурэ я нэIэ тет зэпыту зэрагъэбэгъуам. Къапщтэмэ, адыгэхэм шыр дунейм и сыт хуэдэ щытыкIэми къагъэсэбэпырт, гъуэгуанэ гугъум къыщикIухьыфу ирагъасэрт. Тесым и лIыгъэр абы и зэфIэкIым куэдкIэ елъытат. Арагъэнщ «ШыфI зиIэм дамэ тетщ» щIыжаIэгъар. IуэхуфI къефхьэжьащи, Тхьэм фыхущIигъэхьэ, абы фылъэIэсмэ, лъэпкъым куэд дыдэ къехъулIауэ аращи, зэпымыууэ зывузэщIыну ди гуапэщ, — къыхигъэщащ Къалмыкъ Жылэбий.
Къэпсалъэхэм жаIэр щызэхэтхкIэ, адыгэшхэм зэщхьу яхэлъыр ди гум къыпидзэрт. Ахэр жьапхъэ бгъуфIэщ, пащхъын быхъущ, тхьэкIумэ дзасэщ, нэ пIащэ къилыдыкIщ, пщэ задэ кIыхьщ, плIэшхуэщ, бгъэ зэлъыIухащ, лъащхьэ лъагэщ, бэшэчщ, губзыгъэщ, бгы захуэщ, Iущщ, лъэрызехьэщ, щхьэ гъурщ. КъызэрагъэлъэгъуамкIэ, ассоциацэм и къалэн нэхъыщхьэр мис а псори ткIуэпс зырызу зэхуэхьэсыжынырщ, адыгэш лъэпкъ къабзэр зэтегъэувэжыным хуэфащэ унэтIыныгъэ етынырщ.
Къулъкъужын Ищхъэрэ къуажэм и администрацэм и Iэтащхьэ Кумыщ Хьэмидбий шыгъажэр къызэIуиха нэужь зэпеуэм щIидзащ. Ар щызэпагъэу зэманым ныбжьыщIэхэмрэ щIалэгъуалэмрэ IэпщэкIэ зэпекъуащ, гырэ къэIэтынымкIэ я зэфIэкIыр ягъэлъэгъуащ. Зэраубзыхуам хуэдэу, «Къулъкъужыным и саугъэтышхуэр япэу ягъэджэгуащ. Ар къихьэхуащ Къуэнхьэблэ щыщ Бабыгуей Сосрыкъуэ и шым. ЕтIуанэ, ещанэ увыпIэхэр Шордакърэ Аруанрэ къикIахэм яубыдащ. ТекIуахэм «Къулъкъужыным и саугъэтышхуэм и кубокхэр иратащ жылэм и нэхъыжь Дудар Уасэдин, къуажэ администрацэм и Iэтащхьэ Кумыщ Хьэмидбий, зэхьэзэхуэр къызэгъэпэщыным хэлIыфIыхьа Науржан Хьэсэнбий сымэ.
Шы зыгъэхъухэмрэ адыгэш лъэпкъыр фIыуэ зылъагъухэмрэ я Урысейпсо зэгухьэныгъэм и цIэкIэ ягъэува саугъэт нэхъыщхьэр Псыгуэнсу къуажэм щыщ шууей Хьэсанэ Мурат къихьащ. ЕтIуанэ, ещанэ увыпIэхэр Нартанрэ Шордакърэ я лIыкIуэхэу Урыс Борисрэ Жырыкъ Рашидрэ зэдагуэшащ. Бжьыпэр зыубыдахэм ассоциацэм и саугъэтхэр Кумыщ Мухьэрбий яритащ.
Къулъкъужын щыщ лъэпкъхэри мы Iуэхум жы-джэру хэтащ. Къапщтэмэ, Шымэзокъуэхэ, Нырхэ, Къуэдзхэ, Науржанхэ, Ездэчхэ ягъэува саугъэт щхьэхуэхэр къэхьыным шууейхэр зэщIэплъауэ щызэпеуащ. Абыхэм щатекIуащ Тэмазэ Анзор (Къэрэгъэш), Бадзэ Хьэбас (Зэрэгъыж), Ныр МуIэед (Дзэлыкъуэдэс), Жыджэт Iэниуар (Урыху), Тхьэ-гъэлэдж Олег (Налшык къ.)сымэ.
IэпщэкIэ зэпекъуахэм я деж къулъкъужындэсхэу Багъ Хьэсэн, Борэн Аскэр , Науржан Азэмэт сымэ бжьыпэр щаубыдащ. Гырэ хьэлъэр 90-рэ къиIэтри, Щокъуий Хьэсэнбий а спорт лIэужьыгъуэм щапхъэ къыщигъэлъэгъуащ. Дол Зубер етIуанэ хъуащ, Ныр Маратрэ Кумыщ Андемыррэ зэхуэдэ бжыгъэкIэ — 77-рэ гырэ къаIэтри, ещанэ увыпIэр зэдагуэшащ.
Шы зыгъэхъухэмрэ адыгэш лъэпкъыр фIыуэ зылъагъухэмрэ я урысейпсо зэгухьэныгъэм и тхьэмадэ Кумыщ Мухьэрбий я Iуэхур дэзыIыгъа, дэзыIэта, ар къызэгъэпэщыным, екIуу егъэкIуэкIыным хэлIыфIыхьа псоми фIыщIэ яхуищIащ.
— Зи щхьэм, зи блэкIам пщIэ хуэзыщIыж, зи къэкIуэнум егупсыс лъэпкъым, шэч хэмылъу, Iуэхугъуэ инкIэ гъэнщIа тхыдэ хьэлэмэт иIэщ. Апхуэдэщ ди лъэпкъ мащIэр, ауэ уардэр. А ди тхыдэ къулейм нобэ къыхэхъуащ адыгэш лъэпкъ къабзэхэр зытегъэувэжыным гъунэ щыхуитлъа мы шыгъажэшхуэри, Тхьэм псоми фIы къытхудигъакIуэ! Къетхьэжьа Iуэхур ныбжьыщIэхэмрэ щIалэгъуалэмрэ дяпэкIи жыджэру къыддаIыгъыну дащогугъ икIи ар ипэкIэ зэрагъэкIуэтэнур ди фIэщ мэхъу. Сыту жыпIэмэ, шы лъэпкъыфIыр адыгэм ди напщIэм телъу нобэм дыкъэсащи, къыхренэ ар адэкIи ди тхыдэм набдзэу. НэхъапэкIэ зэрыжысIауэ, ди зэгухьэныгъэр а Iуэхум хэкъузауэ елэжьынущи, мыр къэрал Iуэху тхуэщIмэ, ехъулIэныгъэ нэрылъагъухэр къызэрытхудэкIуэнум шэч къытетхьэркъым, — къыхигъэбелджылыкIащ Кумыщ Мухьэрбий.
Шыгъажэм ирихьэлIа нэхъыжьыфIхэмрэ хьэщIэхэмрэ Iэнэ къыхуащтащ, сабийхэр IэфIыкIэхэмкIэ ягъэгуфIащ, Къулъкъужын щыщ уэрэ- джыIакIуэхэм зэхуэсахэм я нэгу зрагъэужьащ.
Хьэжыкъарэ Алик.
