Ислъамым и нур
НэщIым и иужьрей махуэхэр
Къэдэр жэщыр
Къэдэр жэщым нэхърэ нэхъ лъапIэ зы жэщи щыIэкъым. Алыхьым и псалъэу КъурIэным къыщыкIуащ: «Къэдэр жэщыр жэщ мин нэхърэ нэхъ лъапIэщ» Iэятыр.
Къэдэр жэщым Тхьэм хуэпщылIам и псапэр хуегъадэ жэщ минкIэ Алыхьым хуэпщылIам и псапэм хуэдизым. А жэщыр апхуэдизкIэ лъапIэщи, Тхьэм цIыхум хуиуха гъащIэм зэхъуэкIыныгъэ иIэнущ, а цIыхур Тхьэм зэрыхуэпщылIым теухуауэ. Сыту жыпIэмэ, а жэщ лъапIэм мелыIыч псори щIылъэм къох, Тхьэм елъэIуу щыс цIыхум мелыIычхэри нэху щыху хуолъаIуэ. А лъэIухэр къабыл зэрыхъум щыхьэт тохъуэ КъурIэн лъапIэри хьэдисхэри.
Мухьэмэд бегъымбарым (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) жиIащ: «Къэдэр жэщыр къыщыфлъыхъуэ Рэмэданым и иужьрей махуипщIым», — жиIэри.
НэщIым и иужьрей жэщипщIыр Къэдэр жэщра къыпфIэщIу Тхьэм ухуэпщылIмэ, а жэщ лъапIэм уримыхьэлIэнкIэ Iэмал иIэкъым, армыхъуамэ, пIэщIэкIынкIэ шынагъуэ щыIэщ.
Хьидыр
Муслъымэн псоми ди зэхуэдэ махуэ лъапIэхэр нэщIикIыж хьидымрэ Къурмэн хьидымрэщ. А махуэхэм псапэщ зыгъэпскIыныр, мэ дахэ къыпкIэрезыгъэххэр зыщыхуэныр, Iэмал зэриIэкIэ, щыгъыныщIэ щытIэгъэныр, Iыхьлыхэм, благъэхэм, гъунэгъухэм, ныбжьэгъухэм якIэлъыкIуэныр, хуэмыщIахэм, зи закъуэу псэухэм, тхьэмыщкIэхэм, зеиншэхэм гулъытэ лей яхуэщIыныр.
НэщI дикIыжа нэужь, хьидым и япэ махуэм хьид нэмэзыр дощI. Ар щащIыр мэжджытращ. Ауэ щхьэусыгъуэ пыухыкIа гуэрхэмкIэ мэжджытым мыкIуэфхэм унэм щащIми хъунущ. Хьид нэмэзыр тщIын и пэ къихуэу бытырыр ттын хуейщ. Мухьэмэд бегъымбар лъапIэм (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) жиIауэ хьэдисым къыщыкIуащ: «КъэвнэщIар уафэмрэ щIылъэмрэ я зэхуаку дэтынущ, фи бытырыр фтыхукIэ». Абы и мыхьэнэр фи нэщIыр къабыл хъунукъым, бытырыр фымытмэ, жиIэу аращ. Апхуэдэу щыхъукIэ, бытырыр умытыныр Iэмал зимыIэ Iуэхущ. Ар тыпхъэщ хьид нэмэзым и пэ къихуэу.
Бытырыр зэтыпхъэр
Бытырыр етыпхъэщ тхьэмыщкIэм, хуэмыщIам, къулейсызым. Iыхьлыхэм, благъэхэм, гъунэгъухэм апхуэдэ яхэтмэ, ахэращ зэтыпхъэр, абыхэм ар зытехуэ яхэмытмэ, итIанэщ нэгъуэщI жылэ дэсхэм епт щыхъунур.
Нэмэзым щыуагъэ хэтщIыхьмэ, «сэждэ» тщIымэ къытхуогъу. НэщIым щыуагъэ хэтщIыхьамэ, къызэрытхуэгъур бытырыращ.
Шэууал мазэм щыщу махуих
Рэмэданым къыкIэлъыкIуэ шэууал мазэм щыщу махуих нэщIыныр псапэ лей зыпылъ Iуэхугъуэщ. Абы теухуауэ Мухьэмэд бегъымбар лъапIэм (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) жиIащ: «НэщI мазэр къинэщIу, къыкIэлъыкIуэ шэууал мазэм щыщуи махуих нэщIар, илъэс псом нэщIам хуэдэщ». Хьид махуищым и ужькIэ махуихыр зэкIэлъыпыту къэбнэщIми хъунущ ар, хэчыхьауэрэ къэбнэщIми хъунущ. Ар фарзкъым, атIэпсапэзыпылъIуэхугъуэуаращ.
Анэм и хьэкъыр
Дызэрыщыгъуазэщи, ЛIыкIуэ лъапIэу Мусэ (Тхьэр арэзы зыхуэхъуныр) Алыхьым епсалъэу щытащ. Зэгуэрым Мусэ бегъымбарым Тхьэм зыхуигъэзащ мы упщIэмкIэ: «Уэ, си Тхьэ ЛъапIэ! Уэ сэ Уи нэфIыр къысщыхуащ, укъызэрызэпсалъэмкIи укъысхуэупсащ, жэнэткIи сыкъэбгъэгугъащ, хэт жэнэтым си гъунэгъунур?» — жиIэри. Алыхьым жэуап къритащ: «Къалэм и зы хьэблэм щопсэу лыщэ (лыкIэ сату зыщI) щIалэ, мис аращ жэнэтым уи гъунэгъунур», — жиIэри.
Ар икъукIэ телъыджэ щыхъуащ ЛIыкIуэм. «Дауэ къызэрыгуэкI цIыхум ЛIыкIуэхэм я гъунэгъуу жэнэтым хэщIапIэ зэрыщигъуэтынур?» («сыткIэ къилэжьауэ пIэрэ?») жыхуиIэу. Мис а гупсысэхэр и щхьэм илъу ЛIыкIуэ лъапIэм къигъуэтащ лыщэм и тыкуэныр. Лыщэр и ныбжькIэ щIалэ дыдэу, и теплъэкIэ лъагъугъуафIэу къыщIэкIащ. Пщыхьэщхьэ хъууэ тыкуэныр зэхуищIыжыху ЛIыкIуэр щIалэщIэм кIэлъыплъащ. Имыщэу къэна лы тIэкIур иIыгъыу унэм кIуэж щIалэм иужь иувэри, Мусэ (Тхьэр арэзы зыхуэхъуныр) кIэлъыкIуащ. ЩIалэр и бжэIупэм щынэсыжам, ЛIыкIуэр бгъэдыхьэри, еупщIащ: «ХьэщIэр Алыхьым и щIасэщ, сынебгъэблэгъэну?» — жиIэри. ЩIалэм гуапэу ЛIыкIуэм сэлам кърихри, иригъэблэгъащ.
А щIалэщIэм Алыхьыр апхуэдизу къыщIыхуэупсам и щхьэусыгъуэр зыгуригъэIуэн мурадкIэ, Мусэ бегъымбарыр набдзэгубдзаплъэу кIэлъыплъащ щIалэм ищIэ псоми. ЩIалэм къихьа лы тIэкIур ипщэфIащ, иужькIэ, нэгъуэщI пэшымкIэ щIыхьэри, матэшхуэ къыщIихащ, фызыжь лъэрымыхь илъу. ЩIалэр сакъыурэ фызыжьыр матэм кърихри, итхьэщIащ, и IэхэмкIэ жьэдилъхьэурэ, сабийм хуэдэу, фызыжьыр игъашхэщ, иужькIэ, едэхащIэри, хуигъэхьэзыра пIэ щабэм игъэгъуэлъыжащ. Фызыжьым хуэмурэ зыгуэрхэр жиIащ, ауэ ар зэрыкъарууншэм ипкъ иткIэ, абы и псалъэхэр ЛIыкIуэм зэхищIыкIакъым.
Фызыжьыр игъэжея нэужь, щIалэщIэр и хьэщIэ лъапIэм бгъэдэтIысхьащ. «Хэт а фызыжьыр?» — жиIэу Мусэ (Тхьэр арэзы зыхуэхъуныр) щыщIэупщIэм, щIалэм жэуап къитащ: «Ар си анэщ», — жиIэри. «Бзылъхугъэ къасщтэу си анэм кIэлъызгъэплъыфынукъым, абы естын мылъку зэрызимыIэм къыхэкIыу, си анэр сэ езым зызохьэж», — жиIащ ныбжьыщIэм. ЛIыкIуэр етIуанэу щIэупщIащ: «Сыт уи анэм Iущащэу жиIахэр?»
— Си анэр згъэшхауэ щызгъэгъуэлъыжым деж зы махуэ къэмынэу Тхьэм схуолъэIу си гуэныхьхэр къысхуигъэгъуну, ЛIыкIуэ лъапIэу Мусэ (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуэным) и гъунэгъуу жэнэт Iыхьлы сыхъуну, — жэуап къитащ щIалэм.
ЛIыкIуэ лъапIэм (Тхьэр арэзы зыхуэхъуным) щIалэщIэм зыхуигъэзащ: «Уи насыпщ, щIалэ! Хъыбар узогъащIэ, уи анэм и тхьэлъэIур Алыхьым къабыл зэрищIамкIэ, Мусэ бегъымбарыр сэращи, си гъунэгъуу жэнэт Iыхьлы узэрыхъунумкIэ!» — жиIащ Мусэ Бегъымбар лъапIэм.
Аращи, адэ-анэм, псом хуэмыдэу анэм, жэнэтми жыхьэнмэми уашэфынущ. Адэ-анэм я хьэкъырзыщымыгъупщэнТхьэмпсоридищI!
Кърымым къыщрагъэжьа мэжджытышхуэр
Кърымым къыщрагъэжьауэ щаухуэ Тхьэм и арэзыныгъэ къыщалэжьыну уардэунэ. Къэрал Думэм и депутат Бальбек Руслан зэрыжиIэмкIэ, апхуэдэ мэжджытышхуэ а хытIыгуныкъуэм зэи щаухуакъым. Кърымыр Урысейм ей хъужа нэужь кърагъэжьа а ухуэныгъэр 2019 гъэм яухыну я мурадщ.
Мэжджытыр метр зэбгъузэнатIэ 5.785-рэ мэхъу. КъызэрабжамкIэ, абы текIуэдэнущ сом мелардиплI. Мэжджытым хэтынущ хьэрыпыбзэмрэ дин щIэныгъэмрэ щрагъэгъуэт еджапIэ нэхъыщхьэ, щIэныгъэлIхэр щызэIущIэну пэшышхуэхэр, хьэщIэщхэр. АзэнджапIэуплIыиIэнущи, дэтхэнэзыми метр 50 и лъагагъыущытынущ.
Тхылъ щхьэпэ куэд къыдэзыгъэкIа Тхьэкъуахъуэ Iэуес
Хьэдисым къыщыкIуащ: «Дунейм ехыжа цIыхум и тхылъыр зэхуащIыж. ЗэхуамыщIыжу къанэр абы и IэдакъэщIэкIхэр зэрыт тхылъ закъуэращ».
Хьэдисым и мыхьэнэр мыращ: ЦIыхум и псэр щыхэкIам и деж, абы и гъащIэр зэрыта тхылъри зэхуащIыж. Ауэ зэхуамыщIу къонэ абы и Iэдакъэ къыщIэкIауэ дунейм къытринахэр. Псалъэм и хьэтыркIэ, тхылъ щхьэпэ къыдэзыгъэкIахэм я псапэр зратхэ тхылъыр зэхуащIыркъым, абы и IэдакъэщIэкIыр дунейм тетыху. Апхуэдэхэр лIа щхьэкIэ къэмынэу, псапэ къалэжь. Апхуэдабзэщ зи Iэдакъэ Iей къыщIэкIахэри. Псалъэм и хьэтыркIэ, цIыхур зыгъэщхьэрыуэ тхылъ е кино хуэдэхэр дунейм тезыутIыпщхьахэм я гуэныхьхэр зратхэ тхылъри зэхуащIыркъым.
Нобэрей ди тхыгъэри зэтеухуар Алыхьым и арэзыщIыныгъэм псэемыблэжу телажьэ Тхьэкъуахъуэ Iэуесщ.
Iэуес 1972 гъэм Нартан къуажэм къыщалъхуащ. Ар зэрысабийрэ щIэхъуэпсырт дин щIэныгъэ зригъэгъуэтыну.
— Сэ сыщыцIыкIум щыгъуэ сымаджэ сыхъуамэ, псом япэу си анэр къызэпщэу щытащ КъурIэн IэятхэмкIэ. Шэч хэмылъу, сэбэпи къысхуэхъурт, — игу къегъэкIыж Iэуес.
Муслъымэн щыпкъэхэм, абыхэм яхэлъа хьэл-щэн дахэмрэ шыIэныгъэмрэ ятеухуа тхыгъэ кIэщI цIыкIухэр зэрыт напэкIуэцIхэр адыгэ тхылъхэм къыщигъуэтмэ, къытригъэзэжурэ ахэр щIиджыкIырт Тхьэкъуахъуэм икIи щIэхъуэпсырт апхуэдэ цIыху щыпкъэхэм я лъагъуэм ирикIуэныр. «Узэджэр къокIуэ» жыхуиIэрати, Iэуес и хъуэпсапIэр къехъулIащ.
Тхьэкъуахъуэр КъурIэн еджэкIэ иригъэсащ Нартан щыпсэу Ануар Хьэсэн. Налшык дин IуэхущIапIэ къыщызэIуаха нэужь, ПщыхьэщIэ Шафихь иригъэкIуэкIыу щыта курсхэм щIэсащ. ИтIанэ Налшык ислъам институт къыщыщызэIуахым, абы щIэтIысхьауэ щеджэу, и насып кърихьэкIри, дунейпсо ислъам институту Мысырым щыIэ аль-Азхарым еджакIуэ ягъакIуэ гупым яхэхуащ. Абы илъэс зыбжанэкIэ щеджауэ, ар Мысырым икIри, Сауд Хьэрыпым кIуащ. Мис апхуэдэурэ, дин щIэныгъэр зригъэгъуэтын мурадкIэ, Iэуес къыщыхутащ щIыпIэ зыбжанэм.
Къэбэрдей-Балъкъэрым къызэригъэзэжрэ зы махуи щысакъым Тхьэкъуахъуэр Iуэхуншэу, атIэ нобэр къыздэсым и щIэныгъэм хигъахъуэ зэпытщ.
— Хамэ къэрал сыщыщеджэ илъэсхэм ди къуажэдэсхэм мылъкукIэ зыкъысщIагъэкъуащ, ар гуапэу си гум къахуинащ. Тхьэм сахуолъэIу Алыхьым и фIыгъуэм ахэр химыныну, — жеIэ Iэуес.
Ислъам диным теухуа тхылъ щхьэпэ зыбжанэ адыгэбзэкIэ къыдигъэкIащ Тхьэкъуахъуэм. Ахэр теухуащ нэщIым, нэмэзым, хьэлэлым, хьэрэмым, фарзым, сунэтым, КъурIэным, хьэдисхэм, нэгъуэщI куэдми. КъищынэмыщIауэ, иджы къыдигъэкI тхылъхэм диск ящIыгъущ. Тхьэкъуахъуэм адыгэбзэкIэ къыдигъэкIа и тхылъ щхьэпэхэр щывгъуэтынущ ислъам тыкуэнхэм.
— ФIыщIэ ин яхуэсщIыну сыхуейщ сыт и лъэныкъуэкIи щIэгъэкъуэн къытхуэхъуа псоми. Псом хуэмыдэу я цIэр къисIуэну сыхуейт мы гъащIэм гъуэгугъэлъагъуэ щысхуэхъуа Бэлагъы Шэукъирэ Гуащокъуэ Абдул Бакъирэ. Ахэр ади, къуэш нэхъыжьи, ныбжьэгъуфIи зэрымыхъу щыIэкъым. Абыхэм я сэбэпынагъыу дэ къыдагъэкIыр къыпхуэмыIуэтэным хуэдизщ. Абыхэм сахуолъаIуэ Алыхьым и нэфIыр къащыхуэну, Тхьэм и фIыгъуэмрэ берычэтымрэ химыныну, — жеIэ Тхьэкъуахъуэм.
