Махъсидэ Анатолэ еш ищIэртэкъым
Тхыдэдж, тхакIуэ, жылагъуэ лэжьакIуэ Махъсидэ Анатолэ Ахьмэд и къуэр псэужамэ, мы махуэхэм и ныбжьыр илъэс 75-рэ ирикъунут.
Анатолэ къыщалъхуащ Украинэм и Кировоград областым хыхьэ Песчано-Бродскэ районым 1944 гъэм мэкъуауэгъуэм и 28-м. 1947 гъэм унагъуэр къэIэпхъуэжат щIалэм и адэм и лъахэм — Урожайнэ районым и Хьэмидей къуажэм. Курыт школыр абы къыщиуха нэужь, Анатолэ «Большевик» колхозым и механизатору лэжьащ. Дзэм къулыкъу щищIэри, Махъсидэр щIэтIысхьащ Львов дэт дзэ-политикэ еджапIэ нэхъыщхьэм. Дзэ-тенджыз флотым и лейтенант цIэр иIэу ар къиухри, хы Щэху флотым ягъэкIуащ. 1962 — 1984 гъэхэм къулыкъу зэхуэмыдэхэр иIыгъыу Анатолэ щылэжьащ Хы Щэху флотым и офицерхэм я унэм (пропагандисту, иужькIэ и унафэщIу), Макаров С. О. и цIэр зезыхьэ дзэ-тенджыз еджапIэ нэхъыщхьэм и клубым (унафэщIу), хы флотым и драмэ театрым (директору). 1989 гъэм ар а Iуэхум къыпэрыкIыжащ етIуанэ рангым и капитан цIэр иIэу.
1991 гъэм Махъсидэр КъБР-м и «Адыгэ Хасэ» жылагъуэ зэгухьэныгъэм хыхьэри, илъэситIкIэ жыджэру абы лэжьыгъэ щригъэкIуэкIащ. 1991 — 1992 гъэхэм Анатолэ хэтащ Кавказым ис бгырыс лъэпкъхэм я конфедерацэм, адыгэ лъэпкъым и зэхуэсышхуэм. 1991 — 1994 гъэхэм ар и унафэщIщ «Аслъэн» IуэхущIапIэм (къызэзыгъэпэщар «Хэкужь» псапащIэ фондырщ).
Махъсидэр «Нарт-Тур» турист фирмэр къызэзыгъэпэщахэм ящыщ зыщ, зи гугъу тщIа «Хэкужь» фондым иужькIэ и пашэ хъуащ, къыкIэлъыкIуэу «Махъсидэ» IуэхущIапIэмрэ «Гарантия» урысей фондым и Къэбэрдей-Балъкъэр щIыналъэ къудамэмрэ я унафэщIщ.
ЩIэныгъэ, къэхутэныгъэ лэжьыгъэм Махъсидэм зыщритар 1994 гъэращ. 1998 гъэм ар хагъэхьащ Москва щыIэ тхыдэ-лъэпкъ зэгухьэныгъэм, абы и къудамэу Къэбэрдей-Балъкъэрым щыIэми а гъэ дыдэм и унафэщI ящIащ.
1999 гъэм и дыгъэгъазэм Махъсидэр хахащ Урысей генеалогиемкIэ федерацэм, 2001 гъэм и накъыгъэм — Дунейпсо генеалогие академием и член-корреспонденту. 2001 гъэм абы пхигъэкIащ тхыдэ щIэныгъэхэм я кандидат цIэр къыщIыхуагъэфэща лэжьыгъэр.
2001 гъэм къыщыщIэдзауэ Анатолэ щылэжьащ Къэбэрдей-Балъкъэрым Гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ и институтым генеалогиемрэ геральдикэмкIэ и къудамэм и унафэщIу. Махъсидэм а илъэс-хэм гулъытэшхуэ хуищIащ щIэныгъэ-публицистикэ лэжьыгъэм. 1965 гъэм щегъэжьауэ къыдэкIыгъуэ зэхуэмыдэхэм абы къытригъэдзащ тхыгъэ, очерк 300-м щIигъу. 1982 гъэм Хабаровск щIыналъэм щыIэ «Советская Гавань» тхылъ тедзапIэм къыщыдигъэкIащ «Восставшая сотня» зыфIища и повестыр. Анатолэ и гуащIэм мызэ-мытIэу къыпэкIуащ правительствэ дамыгъэхэр.
2006 гъэм КъБР-м и Архив IэнатIэм къыщызэрагъэпэщащ абы и лэжьыгъэрэ къэхутэныгъэу 126-рэ къызэщIэзыубыдэ и фондыр. Абы хэлъщ, щIэныгъэлIым и лэжьыгъэхэм къищынэмыщIа, езым теухуа тхыгъэхэри, сурэтхэри, дэфтэр зэмылIэужьыгъуэхэри. Псом хуэмыдэу лъапIэщ Москва, Куржым, Мэхъэчкъалэ, Мэздэгу щIыналъэхэм, дзэ-тенджыз флотым я къэрал архив дэфтэрхэр.
Махъсидэ Анатолэ дунейм ехыжащ 2008 гъэм щIышылэм и 24-м.
Мамбэт Еленэ,
КъБР-м и Архив IэнатIэм и лэжьакIуэ.
