ЦIыху Iэпкълъэпкъым теухуауэ
Лъы мыкIуэу цIыхум и Iэпкълъэпкъым зы щIыпIэ закъуэщ иIэр - и нэщIыIуфэр (роговица глаза). ЦIыхум и нэр щызэтехам деж нэщIыIуфэм хьэуар лъоIэсри, апхуэдэу къыIэрыхьэ кислородым ­ирокъу, лъынтхуэ емыкIуалIэми.
Сабийр мазибл ирикъуху шхэнри бэуэнри зэ­дехь. ЦIыху балигъым апхуэдэу хуэщIынукъым иужь ихьэми.
Псантхуэм ирижэ импульсым зы сыхьэтым километр 274-рэ къызэпеч.
Дунейм телефону тетым зэгъусэу япкъырыт электроимпульсым нэхърэ нэхъыбэ зы махуэм къегъэщI цIыхум и щхьэкIуцIым.
Зы цIыхум и Iэпкълъэпкъым химие пкъыгъуэу хэлъыр къэбгъэсэбэпу къыпхуэгъэщIынут зы хьэ хэз бжьыдзэ зыукIын серэ, къэрэндащ 900 къэзыщIын углерод, зы топышэ зыгъэуэн калий, сабын Iыхьи 7 къызыхэкIын дагъэ, псы литр 50-м щIигъу.
ЦIыхум и гъащIэм къриубыдэу абы и гум лъы литр мелуани 182-рэ кърехуэкI.
Мы псалъэухам уеджэху уи Iэпкълъэпкъым щыщу налъэ мин 50 малIэри, абыхэм я пIэм щIэ къоувэж.
Чарльз Осборн зэпымычу илъэс 68-кIэ хьэкIащ.
Iэ ижькIэ тхэхэр Iэ сэмэгукIэ тхэхэм нэхърэ илъэси 9-кIэ нэхъыбэрэ мэпсэу.
ЦIыхум пщIыхьэпIэу илъагъум и процент 90-р щогъупщэж.
Зи ныбжь нэса цIыхум и гъащIэм и кIэм ирихьэлIэу информацэ террабайти 150-рэ и щхьэкуцIым илъщ, абыхэм я нэхъыбапIэр къыхуэмыгубзыгъыжми.
ЦIыху Iэпкълъэпкъым хуабагъэ фIокIуэд. Абы и процент 80-р щхьэмкIэ къыпкърокI.
ЦIыхум псыхуэлIэр къыщохьэ и Iэпкълъэпкъым псыуэ итым и зы процент фIэкIуэдамэ. Проценти 5 хэщIмэ къомэх, проценти 10 хуримыкъумэ - малIэ.
Илъэси 4 ирикъу сабийм зы махуэм къриубыдэу упщIэ 450-рэ ет.
ЦIыхуитI дунейм теткъым я IэпапIэр зэтехуэу. Псэущхьэхэм апхуэдэу яхэтыр коалэращ.
Узыфэ куэд бактерие зэмылIэужьыгъуэхэм къыхэкIыу жаIэ. Ауэ щIэныгъэлIхэр зыщыгъуазэ бактериехэм я проценти 10-ращ шынагъуэр.
ЦIыхум и гъащIэм къриубыдэу и фэр 1000-рэ токIри, къытокIэж. Ауэ абы зэи гу лъитэркъым езым.
Iэпкълъэпкъым мывэ хьэзыру 4 пкърылъщ: апатит, арагонит, кальцит, кристобалит.
Зы дакъикъэм къриубыдэу щхьэкуцIым химие реакцэ мини 100 къыщокIуэкI.
Сабийм лъэгуажьэтес имыIэу къалъху. Ахэр сабийр илъэси 2 - 6 щыхъум ирихьэлIэу къикIэу аращ.
Iэпкълъэпкъым нэхъ лъэщ дыдэу хэт лыпцIэр - бзэгурщ.
Сабий цIынэм и щхьэкуцIыр налъэ мелард 14-у зэхэлъщ. Ауэ, ди жагъуэ зэрыхъунщи, абыхэм я бжыгъэр хэхъуэркъым, атIэ, хэщIыурэ макIуэ. ЦIыхум и ныбжьыр илъэс 25-м зэрынэсу, щхьэкуцIым налъэ мини 100-м щIигъу холIыкI зы махуэм къриубыдэу. Тхылъ щеджэкIэ, зы дакъикъэм налъэ 70 малIэ. ЦIыхур илъэс 40-м нэса нэужь, налъэхэр нэхъ псынщIэу кIуэдын щIадзэри, илъэс 50-м ирихьэлIэу щхьэкуцIыр, къапщIэу, нэхъ цIыкIу, щыгъупщэх мэхъу, языныкъуэ къуэпсхэр мэгъу.
КIэтIий псыгъуэм метри 2,5-рэщ и кIыхьагъыр. Ауэ, цIыхум и псэр зэрыхэкIыу, кIэтIийм лэжьэн щегъэт, мэпсэхужри, метри 6-м нэс зешэщIыж.
ЦIыху балигъым зы махуэм къриубыдэу мин 23-рэ хьэуар жьэдешэри къыжьэдегъэкIыж.
ЦIыхум и жьэкIуэцIым бактерие мин 40 жьэдэсщ.
ЦIыху балигъым и нэм плъыфэ мелуани 10 хузэхогъэкI, ауэ сабий къалъхуагъащIэм щIыхур илъагъуххэркъым.
Зы жэщ-махуэм къриубыду цIыхум псалъэ 4800-рэ къыжьэдокI.
ЦIыхур пщэдджыжьым милиметри 8-кIэ нэхъ лъагэщ пщыхьэщхьэм нэхърэ. Махуэ псом лэжьа цIыхум и тхыцIэр зэщегуэри, жэщым, зыщигъэпсэхукIэ, зеукъуэдииж.
ЦIыхур щыпсчэкIэ къыжьэдэкI жьым зы сыхьэтым километри 100 къызэпеч.
Сыт и лъэныкъуэкIи зыхуей хуэзэ цIыхур махуи 10-кIэ мыжеймэ, лIэнущ. Къыхэгъэщыпхъэщ ар шхыныншэу тхьэмахуэ бжыгъэкIэ зэрыпсэуфынур, жейкIэ ирикъумэ.
Фырэ Анфисэ.
