Ислъамым и нур
Щапхъэ
ПсэкIэ цIыхум еIэзэ
Узыфэри, сыт хуэдэ узым и хущхъуэгъуэри, сымаджэм еIэзэн дохутырхэри къэзыгъэщIар Алыхьращ. Хьэдисым къыщокIуэ: «ЛIыкIуэ Ибрэхьим ДыкъэзыгъэщIам еупщIащ: «Ди Тхьэ! Хэт дызыгъэсымаджэр?» «Сэращ», — жэуап итащ Алыхьым. «АтIэ, хэт дызыгъэхъужыр?», — аргуэру щIэупщIащ ЛIыкIуэр. «Сэращ», — жэуап итащ Тхьэм. «АтIэ, апхуэдэу щыщыткIэ, сыт дохутхэр къыщIэбгъэщIар?», — къыгурымыIуэу щIэупщIащ Ибрэхьим бегъымбарыр. «Дохутырхэр — ар къызэрывэIэзэн хущхъуэгъуэр зи IэмыщIэм ислъхьа цIыхухэрщ», — жиIащ Алыхьым. А хьэдисым къокI дохутыр IэщIагъэр зыхуигъэфэща цIыхухэм жэуаплыныгъэ ин ДыкъэзыгъэщIам и пащхьэм зэрыщахьыр.
«Си узыр и IэхэмкIэ сщхьэщихащ» хужаIэ зи IэщIагъэм хуэIэижьхэм. Нобэ зи гугъу сщIыну сызыхуейр щIэныгъэ куу зыбгъэдэлъ, гущIэгъушхуэ зыхэлъ, Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм щIыхь зиIэ и дохутыр Тап Аркадийщ. Ар Тэрч районым хыхьэ ХьэпцIей къуажэм къыщалъхуащ. Школыр къиуха нэужь, Налшык дэт медицинэ училищэм щIэтIысхьэри, ари ехъулIэныгъэкIэ кърихьэлIащ. АдэкIэ и щIэныгъэм хигъэхъуэн мурадкIэ, Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым медицинэмкIэ и факультетыр къиухащ. Ар отоларингологщ (тхьэкIумэ, тэмакъ, пэхэм йоIэзэ).
1979 гъэм Республикэ сымаджэщым лэжьэн щыщIидзащ Тапым. Нобэр къыздэсми, илъэс 40-м нэблэгъауэ, псэ хьэлэлкIэ абы хуэныкъуэхэм щоIэзэ.
— Дохутыр сыхъунымкIэ Ащнокъуэ Аслъэнбий (и ахърэтыр нэху Тхьэм ищI!) щапхъэ нэс къысхуэхъуащ, — жеIэ Аркадий.
ЩIэныгъэшхуэ зэрыбгъэдэлъым и мызакъуэу, и лэжьыгъэми хуэнэхъуеиншэщ, сымаджэхэми яхуэгумащIэщ, псэ хьэлэлщ, гумызагъэщ Тапыр. Ар мызэ-мытIэу си нэгу щIэкIащ. Илъэс 25-м щIигъуауэ дэри, ди бынхэри, ди благъэ, ныбжьэгъу, цIыхугъэхэри ди узыншагъэр дзыхь хуэтщIу ди щхьэр идохьэлIэ Аркадий.
Псом хуэмыдэу гукъинэж сщыхъуащ 1989 гъэм Тапыр и псэм емыблэжу, гущIэгъу хэлъу си анэм и узым зэрыпэщIэтар. Мамэ жиIауэ щытащ: «Аркадий и IэхэмкIэ си узыр сщхьэщихащ». КъищынэмыщIауэ. Си дэлъху нэхъыщIэм и тхьэкIумэмрэ и тэмакъымрэ къеузу Тапым деж щытшэм, Iуэхум апхуэдэ лъэпкъи хэмылъу къыщIэкIащ. Си дэлъхур зыгъэпIейтейм и щхьэусыгъуэр и дзэр зэрыарар къыщихутэм, «Дзэ дохутыр деж фыкIуэ», — жиIэу дыкъыщIигъэкIыжакъым Аркадий, атIэ асыхьэтым телефоныр къищтэри, и цIыхугъэ дзэ дохутырым епсэлъащ.
Ауэ щыхъукIи, Аркадий дежкIэ дэ дыцIыху къызэрыгуэкIщ, дриблагъэкъым икIи дриныбжьэгъукъым, ди хьэтыр къилъагъун хуэдэу. Мис апхуэдэущ дэтхэнэ зы сымаджэми зэрабгъэдэтыр Тапыр.
Сымаджэхэм я мызакъуэу и лэжьэгъухэри къыхуэарэзыщ Аркадий, езыми зыхэт гупыр фIыуэ елъагъу. Абы и лэжьэгъу дохутыр щIалэм къызжиIащ: «Аркадий псэкIэ цIыхум йоIэзэ, нэхъ сымаджэ хьэлъэ дыдэхэм я узым ерыщу пэщIэтщ икIи и ерыщагъым къыпэкIуэ ехъулIэныгъэм ирогуфIэ. Тапыр сэркIэ щапхъэщ, абы хуэдэ сызэрыхъуным сэри сыхущIокъу».
Лэжьыгъэм къыдэхуэу зэман щигъуэт зэзэмызэм, Аркадий фIэфIщ щакIуэ, бдзэжьеящэ кIуэну. Адыгэ макъамэмрэ къафэмри хуабжьу дехьэх.
Аркадий унагъуэ дахэ иIэщ. И щхьэгъусэ Илианори дохутыр Iэзэщ — терапевтщ. Абыхэм бынитI зэдагъуэтащ. Япхъу Каринэ КъБКъУ-м экономикэмкIэ и факультетыр къиухащ, и IэщIагъэм иролажьэ. Я къуэ Аскэр ФСБ-м и академиемрэ Хамэ къэрал зэпыщIэныгъэхэмкIэ институтымрэ диплом плъыжькIэ Москва къыщиухащ. Ар Урысейм Къэрал щIыб IуэхухэмкIэ и министерствэм къулыкъу щещIэ, НАТО зэгухьэныгъэм зэпымыууэ щыIэ УФ-м и хэщIапIэм и япэ секретарщ. НобэкIэ Бельгиер и хэщIапIэщ, Брюссель къалэм щолажьэ.
Тап Аркадий и унагъуэ дахэр нэщIэбжьэ ямылъагъуу, зэщхьэгъуситIыр зэкIэрымыхуу, я зэфIэкIым хагъахъуэ зэпыту иджыри куэдрэ псэуну ди гуапэщ.
Мэжджыт цIэрыIуэхэр
Нэхъыжь дыдэхэм ящыщ ибн ТIулуб
Мысырым (Египетым) щыIэ ибн ТIулуб мэжджытыр дуней псом щынэхъыжь дыдэхэм ящыщ зыщ. Ар 876-879 гъэхэм иригъэщIащ а къэралыгъуэм и Iэтащхьэу щыта Ахьмэд ибн ТIулуб.
Тхыдэм къызэриIуэтэжымкIэ, абы елэжьа чристэн диныр зезыхьэ щIалэр хьэпсым кърашыжат мэжджытыр ирагъэщIын мурадкIэ, икIи ар дэгъуэу къехъулIащ.
Мысырым щыIэ мэжджыт 500-м щIигъум къахощ и теплъэ уардэмкIэ, и телъыджагъымкIэ Тхьэм и унэ ибн-ТIулубыр. Ар зыбжанэрэзэрагъэзэхуэжами, абы къыхэнащзэманыжьым и фэеплъпсори.
Уаз
ЩIылъэм щыIэм гущIэгъу хуэзыщIым
Ислъам диным къытхуигъэув мардэм тету сымаджэм и хьэкъыр гъэзэщIапхъэщ. ЛIыкIуэ ЛъапIэм жиIащ: «Муслъымэнхэм я зэхущытыкIэм теухуауэ къалэнитху ящищIащ: ущыхуэзэкIэ «сэлам алейкум» жеIэн, уригъэблагъэмэ, кIэлъыкIуэн, чэнджэщкIэ зыкъыпхуигъазэмэ, щIэгъэкъуэн хуэхъун, къепсмэ, ехъуэхъун, лIэмэ, и жэнэзым хэтын хуейщ». Аращи, дунейм дыщытеткIи, дыщылIам дежи зэхущытыкIэ дахэм ислъам диным дыкъыхуреджэ.
Сымаджэм щIэупщIэм Алыхьым и нэфIыр щыхуащ. Мухьэммэд бегъымбарым жиIащ: «Шэч хэлъкъым щIэупщIакIуэ кIуэ цIыхум жэнэт хадэхэр зэриIэрылъ-хьэм». НэгъуэщI хьэдисми къыщокIуэ: «Пщэдджыжьым щIэупщIакIуэ кIуэм жэщ хъуху Тхьэм хуелъэIунущ мелы-Iыч мин блыщI. Пщыхьэщхьэм щIэупщIакIуэ кIуэм, нэху щыху хуэлъэIуэнущ ахэр. Жэнэтым и фIыгъуэри хузэ-тралъхьэнущ щIэупщIакIуэм».
ЛIыкIуэм жиIащ: «Къемэт махуэм Алыхьым жиIэнущ: «Уа Iэдэм и бын! Сысымэджати, щIэупщIакIуэ укъысхуэ-кIуакъыми!». Тхьэм зызыхуигъэза цIыхум жэуап итынущ: «Си Тхьэ лъапIэ, дауэ уи деж сынэкIуэнт, Уэ Уалыхьщ?» Тхьэм адэкIэ къыпищэнущ: «Сыт щхьэкIэ, пщIэртэкъэ си пщылIхэм ящыщ гуэр зэрысымаджэр?! «ПщIэртэкъэ, абы и деж щIэупщIакIуэ укIуамэ, Сэ сыкъызэрыбгъуэ-тынур?!» ДыкъэзыгъэщIам и псалъэхэмкIэ гурыIуэгъуэщ щIэупщIакIуэ кIуэ цIыхур Тхьэм и дежкIэ зэрылъапIэр.
Сымаджэм щIэупщIэн, абы и гур дахэ хуэщIын хуейщ сыт хуэдэ дин зэрихьэми емылъытауэ. Iэнэс ибн Малик къиIуэтэжа мы хьэдисри абы и щыхьэтщ: «Зы журт щIалэ сымаджэ щыхъум, Мухьэммэд бегъымбарыр щIэупщIакIуэ хуэкIуат. ЛIыкIуэм щIалэм жриIащ: «Ла Iиллахьэ Iиллэлахь, Мухьэммэд рэсулуллахь». Сымаджэм зыри къыщыпимыдзыжым, абы и адэр къыщхьэщыувэри, чэнджэщ къритащ: «Си щIалэ, Мухьэммэд жиIэр къэпсэлъыж».
ЩIалэм ар игъэзащIэри, ислъам диным ихьащ. ЛIыкIуэр унэм къыщыщIэкIыжым, жиIащ: «Мы щIалэр мафIэм щызыхъума Алыхьым фIыщIэр ейщ». НэгъуэщI хьэдисым къыщыкIуащ, Мухьэммэд бегъымбарым жиIауэ: «ЩIылъэм щыIэм гущIэгъу хуэзыщIым, Уафэм щыIэм гущIэгъу къыхуищIыжынущ».
Хьэдисхэр
Нэфыр зи нэхэм ямылъагъуракъым
Нэфыр зи нэхэм ямылъагъуракъым атIэ зи акъыл нэфыращ.
Зэпыу имыIэу ажалым щIэгупсысыр, абы зыхуэзыгъэхьэзырыр нэхъ губзыгъэ дыдэхэрщ.
Уи жагъуэ зыщIым хуэгъэгъу, зи щIыб къыпхуэзыгъазэр умыбгынэ, Iей къозыщIэм фIыкIэ пэджэж, жьэм пэж фIэкIа жумыгъэIэ, абы и зэран къокIынуми.
ЛIыгъэ зыхэлъыр псоми къарурэ зэфIэкIкIэ ятекIуэракъым, атIэ зи псэр адрейхэм ефIэкIращ.
БзэгумкIэ тынш дыдэу, тэрэзэмкIэ хьэлъэ дыдэу псалъэхэр щыIэщ: «Субхьэн Аллахьи бихьэмдихьи», «Субхьэн Аллахьил Хьэзим».
Алыхьыр и гум илъу, муслъымэну дунейм къытохьэ къалъху цIыху псори. Адэ-анэращ ахэр адэкIэ зэрыхуейуэ зыгъэсэжыр.
Хьэрэмым зыщыпхъумэныр нэхъ тыншщ, жыхьэнмэ мафIэм зыщыпхъумэным нэхърэ.
Жагъуэгъум фызэрымыIущIэным фыхущIэкъу, ауэ фыхуэзамэ, шыIэныгъэ зыхэвгъэлъ.
