Нэмысыр, лIыгъэр телъхьэу щIыгъущи, къафщтэ!
«…Цей хужь!
Уэ лIыгъэм щауэр хубогъасэ,
Бгъэм хуэдэу уардэу шыбгым фисщ.
Уи бзыпхъэр сэркIэ къыхахами,
Зэры-Кавказу ухуэфIыпсщ!»
МэшбащIэ Исхьэкъ.
Адыгэ фащэм и махуэм ирихьэлIэу Къэбэрдей-Балъкъэрым гуфIэгъуэ дауэдапщэхэр къыщаIэт, абы и тхыдэм, иIа теплъэм, мыхьэнэм теухуа дерсхэр еджапIэхэм щрагъэкIуэкI, фильмхэмрэ нэтынхэмрэ телеканалхэм щагъэлъагъуэ.
Вэсэмахуэ Адыгэ фащэм и махуэр ХьэтIохъущокъуэм и жыг хадэм щагъэлъапIащ: Къэбэр-дей-Балъкъэр къэрал университетым Адыгэ щэнхабзэмкIэ и центрымрэ КъБР-м Егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и министерствэм и лъэпкъ къудамэмрэ зэгъусэу усэеджэ къызэрагъэпэщащ. А зэхыхьэм усэхэм къыщеджащ республикэм и IэнатIэ зэмылIэужьыгъуэхэр щызыIыгъ, къулыкъу зэхуэмыдэхэр езыхьэкIхэр, студентхэр, школакIуэхэр. Махуэшхуэм ехьэлIа гуфIэгъуэ зэIущIэр ирагъэкIуэкIащ КъБР-м Егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и министерствэм и лэжьакIуэ Мыз Залинэрэ «АмикС» театрым и унафэщI Къул Амиррэ.
«Щхьэ мыконцертрэ, щхьэ усэеджэ зэхэвубла жызыIи щыIэу къыщIэкIынщ. Абы щхьэусыгъуэ зыбжанэ иIэщ. Нобэ дунейм къыщыхъу зэхъуэкIыныгъэхэм уимыгъэгулэзу къанэркъым. ЦIыхум тхылъыр къыщищтэр зэзэмызэщ, интернет хъыбаркIэ, абы къриха щIэныгъэкIэ мэпсэу. Апхуэдэуи мэхъу. Ауэ, ди лъэпкъ литературэхэм я гугъу пщIымэ, ди тхакIуэхэм, усакIуэхэм, щIэныгъэлIхэм я тхыгъэхэр къызэщIэкъуауэ интернертым зэкIэ ущрихьэлIэнукъым, кIапэ-лъапэ фIэкIа. Абыхэм лъыхъуэ цIыхухэм зыхуейр ямыгъуэтмэ, библиотекэм кIуэнукъым. Ди лъэпкъ усэхэр нэхъыбэм зэхедгъэхын мурадщ нобэ ди щхьэусыгъуэр», — жиIащ Мыз Залинэ.
КIыщокъуэ Алим, КIуащ БетIал, Бештокъуэ Хьэбас, Ацкъан Руслъан, нэгъуэщIхэми хуэдэ усыгъэ нэс зи IэдакъэщIэкIхэр нэхъ мащIэ хъуащ. Гупсысэ зэкIэлъыхьа зи тхыгъэхэм къыхэщ щIалэгъуалэр закъуэтIакъуэщ. Абыхэм я усэхэри хагъэхьащ усэеджэ зэхыхьэм.
Адыгэ цейм и пщIэр лъагэу яIэтащ лъэпкъым къыхэкIа адыгэ усакIуэшхуэхэм. Апхуэдэщ МэшбащIэ Исхъэкъ, Хьэкъун Исуф, АфIэунэ Лиуан сымэ.
КъБКъУ-м адыгэбзэмкIэ и къудамэм и студент Молэ Миланэ къеджащ МэшбащIэм и «Адыгэ цей» усэм. «Сыкъоуш аргуэру жьыуэ» зыфIищауэ Лъостэн Музэ итха усэм зэхыхьэм къекIуэлIахэр щигъэгъуэзащ Къубэ-Тэбэ къуажэм и курыт еджапIэм щеджэ Багъэтыр Зурианнэ. Нало Заур «Хъыринэ» и IэдакъэщIэкIыр утыку кърихьащ налшыкдэс Къардэн Марие.
Адыгэ фащэм и махуэр къыддагъэлъэпIэну усэеджэм кърихьэлIащ нэгъуэщI лъэпкъхэм къыхэкIахэри. Апхуэдэу Гугъуэт Заремэ и усэм удригъэхьэхырт Дзэлыкъуэ районым щыщ Гороженкэ Ангелинэ. Мыкъуэжь Анатолэ «Сэ цIыхуу сыкъэнэнущ» и тхыгъэр адыгэбзэкIэ игъэIуащ КъБКъУ-м Балъкъэр щэнхабзэмкIэ и центрым и унафэщI Ахметов Артур.
Студентхэмрэ школакIуэхэмрэ къищынэмыщIауэ, усэеджэм хэтащ къулыкъущIэхэри. Шэрэдж куейм и Iэтащхьэм и къуэдзэ Ефэнды Терезэ утыкум кърихьащ тхэн зэрыщIидзэрэ куэд мыщIа, ауэ тхыгъэ купщIафIэхэр зи Iэдакъэ къыщIэкI Къущхьэ Роберт и «Пщэдджыжь дыгъэпс» усэр. Бахъсэн куей щIыналъэ администрацэм и Iэтащхьэ, адыгэ лъэпкъ Iуэхухэм сыт щыгъуи жыджэру хэт Мамхэгъ Хьэчим узыIэпишэу дыщIигъэдэIуащ КIыщокъуэ Алим и «СыкIуэнт нэхъ псынщIэу схузэфIэкIым» усэр.
Адыгэ фащэм къикIыр уи щIыфэ щIэзыхъумэ къудейр аракъым, атIэ дахагъэщ, уардагъэщ, бжьыфIагъэщ. Ар зыщыгъыр адыгэ нэсу щытыпхъэщ, фащэм и напэр тримыхыу.
Дунейм тет лъэпкъ куэдым къадэгъуэгурыкIуа фащэхэм зэхъуэкIыныгъэ гуэрхэри имыгъуэту къекIуэкIакъым апхуэдиз лIэщIыгъуэм. Адыгэ лъэпкъми зызэрихъуэкIыу, зэманым декIуу и фащэкIи, и псэукIэкIи къикIуащ и тхыдэ кIыхьыр — гъунэгъухэм ядэплъейуэрэ нэхъыфIыр къищтэу, езыри ядэгуашэу, нэхъри игъэдахэу.
Хъан-Джэрий СулътIан итхат: «Адыгэ цейм дахагъэрэ тыншагъкIэ къытекIуэн щыгъын Азием и мызакъуэу, щIэныгъэм фIыуэ зыщиужьа, уегупсысмэ, кIыфIыгъэм хэт лъэпкъым елъытауэ, псори нэхъыфIу зыбгъэдэлъын хуей Европэми щыслъэгъуакъым. Ар лIы нэсым и дамыгъэт, зыщыгъым и щхьэр лъагэу иригъэIэтрэ щыпкъагъыр къыпкъригъэщу. ЦIыхухъум щыгъыныр зэрыщытыпхъэу ибжым цейр апхуэдизкIэ техуэрт, къилъыхъуэ псори хигъуатэрти, XVIII лIэщIыгъуэм и кIэм Кавказым ис лъэпкъ псоми щатIэгъэн щIадзащ. Абы Къэбэрдейр Кавказым унафэ щызэрихьэу зэрыщытри щхьэусыгъуэ хуэхъуащ. Ауэ афIэкIа хэмылъамэ, дауэ ар XIX лIэщIыгъуэм Куржыми, Азербайджанми, ермэлыхэми я дежи нэсынт?» Жэуапыр Де Бесс Жан-Шарль и деж къыщыдогъуэт: «Адыгэхэм я щыгъыныр сыт нэхъри нэхъыфIу шы тесынымрэ зауэ IуэхукIэ зекIуэ урежьэнымрэ хуэщIащ».
Си лъэпкъ адыгэу
ЛIыгъэр зыдалъагъум
Лъэпкъ куэд къехъуапсэу
ЩитIэгъэфырт фащэ:
И цей Iэщхьэхъум
Дыжьынхэр щынэдзэу,
Къыхэплъ,
Бгырыпхым щIэпхат дыжьын
къами.
А псори
Зигу ирихьхэм къащтащ фащэу.
Джэгу ирихохьэ,
Ирихэтщ махуэшхуэм…
А фащэм хэт къехъуапсэми
СолъэIур:
Нэмысыр, лIыгъэр телъхьэу
щIыгъущи,
Къафщтэ!
Тхыгъэри сурэтхэри Жыласэ Замир ейщ.
