IуэрыIуатэ — дыщэ пхъуантэ
Гъэсэпэтхыдэхэр
Псалъэ пэжищ
Зы щІалэ лІыщІакІуэ ежьащ, зы жылэ дыхьэри щІэупщІащ:
— Хэт сигъэлІыщІэн? — жиІэри.
ЗылІ къеплъри, щІалэр игу ирихьа хъунти, зыбгъэдишащ:
— Сэ узгъэлІыщІэнщ.
— Сыт си лІыщІапщІэр? — щІэупщІащ щІалэр.
— Зы илъэскІэ усхуэлІыщІэмэ, псалъэ пэжищ бжесІэнщ, — къыжриІащ лІым. — Аращ уи лІыщІапщІэр.
«Мыр згъэунэхунщ», — жиІэри щІалэр арэзы хъуащ. ИлъэскІэ игъэлІыщІэри, пІалъэр къыщысым, лІым къыжриІащ:
— Уи мыІуэху зумыхуэ — ар зы псалъэ. Ерыскъы хьэзыр ублэмыкІ — ар етІуанэ псалъэ. Псы икІыпІэр умыщІэмэ, псым ухэмыхьэ — ар ещанэ псалъэ. А щым утетмэ, ущІегъуэжынкъым. Ар уи лІыщІапщІэщи, зэгъэзэгъ. Зы ши уэстынщи, унэм унихьэсыжынщ.
Шым къэшэсри, щІалэр къежьэжащ. КъыздэкІуэжым, жэщ къытехъуэри, зы жылэ дыхьащ, «Нэху сыкъыщекІынщ» жиІэри.
— Ныжэбэ хэт сигъэхьэщІэн? — щІэупщІащ щІалэр.
— Ди пщым уигъэхьэщІэнщ, — къыжраІащ. — НэгъуэщІым и хьэщІэщ уихьауэ пщым идэнукъым. СыхьэщІэнщ, жыпІэмэ, ди пщым деж екІуалІэ. УщІемыгъуэж закъуэ: пщым уигъэхьэщІэнурэ уиукІыжынущ.
«Тлъагъункъэ зэрыхъу», — жиІэри, щІалэр пщым деж екІуэлІащ. ХьэщІэщым Іэ-нэ кърахьэри, щІалэм и пащхьэ кърагъэуващ, пщыри къихьэри къыбгъэдэтІысхьащ.
Пщымрэ щІалэмрэ Іэнэм здыпэрысым, пщым и шыбзыхъуэр хьэщІэщым къихьащ:
— Шыбзыр шыдыгъум яхуащ, — жиІэри.
Пщым и щхьэр къиІэтакъым. Пщым зыри щыжимыІэм, шыбзыхъуэр хьэщІэщым икІыжащ. ЩІалэми и жьэр зэщІихакъым.
Шыбзыхъуэр хьэщІэщым икІыжри, заул дэкІауэ, пщым и мэлыхъуэр къихьащ:
— Ди зы мэл хъушэ хьэм яшхащ, — жиІэри.
Мэлыхъуэми зы псалъэ жриІакъым пщым, и щхьэр къиІэтыххакъым. Мэлыхъуэр хьэщІэщым икІыжащ. Пщым и хьэщІэ щІалэри Іэнэм зэрыпэрысщ: зы псалъэ къахидзэркъым.
Мэлыхъуэр хьэщІэщым икІыжа нэужь, пщым и зы унэІут хьэщІэщым къыщІэлъэдащ:
— Ди унагъуэбжэр хуэтщІыжащ! — жиІэу. — Пщым: «Сыт къэхъуар? Сыт щІыхуэтщІыжар?» жиІэн и гугъащ хьэщІэ щІалэм, арщхьэкІэ пщым бадзэ къытетІысхьауэ къыщыхъуакъым.
Пщым зыри щыжимыІэм, унэІутыр хьэщІэщым икІыжащ.
Жэщыр хэкІуэтэху щІалэм бгъэдэсри, пщыр щІэкІыжащ.
ЩІалэр нэху щыху жейм езэгъакъым. «Иш зэрахуари, и мэл хъушэ хьэм зэраш- хари, я унагъуэбжэр зэрыхуащІыжари къыфІэІуэхуакъым пщым, — зыхужиІэжырт щІалэм, пІэм здыхэлъым. — Хьэм и губжьыр кхъуэм трелъхьэ, жахуаІэращ: къызжаІар пэжмэ, пщым сыІэщІэкІуэдэнущ».
Нэху щыри къыщрагъэжьэжым, щІалэр пщым еупщІащ:
— Ди пщым и хьэщІэр иригъэукІыж и хабзэщ, жари къызжаІащ жылэм сыкъыщыдыхьэм. Ныжэбэ уи хьэщІэщ сисащ. СыщІумыгъэукІар къызжеІэ.
— УщІезмыгъэукІар уи мыІуэху зепхуатэкъыми аращ, — къыжриІащ пщым. — Шыбзыр яхуащ, жиІэри шыбзыхъуэр хьэщІэщым нихьащ дыгъуэпшыхь. Уэ зы псалъи жыпІакъым, уи Іуэху хэлътэкъыми. Шыбзыхъуэм и ужькІэ мэлыхъуэр нихьащ хьэщІэщым, ди мэлыр хьэм яшхащ, жи-Іэу. Абы щыгъуи зы псалъэ жыпІакъым. Ди унагъуэбжэр хуэтщІыжащ, жиІэри унэІуэтри нилъэдащ хьэщІэщым — щІыхуэтщІыжам ущІэупщІакъым. Уи Іуэху зыхэмылъым уи псалъэ щІыхэплъхьэн щыІэкъым — ар къыптехуэркъым. Зиш яхуар сэращ — сэ шы си мащІэкъым. Хьэм зи мэл яшхар сэращ — мэли си мащІэкъым. Ди унагъуэбжэр хуэтщІыжамэ, уэ сыт къысхуэпщІэжыфынт? Зи мыІуэху зезыхуэращ псоми хэлІыфІыхьыр: апхуэдэм къыпхуищІэнур мащІэщ, уигъэжэкъуэну аращ. Гъуэгу утетмэ, уи гъуэгу ирикІуэ, уи мыІуэхум уи бэлагъ хыумыІу. Зи мыІуэху зе-зыхуэращ сэ езгъэукІыр, — жиІэри пщым щІалэр къригъэжьэжащ.
Къежьэжауэ къыздэкІуэжым, гъуэгум лІы гуп щрихьэлІащ щІалэр. ЛІы гупым я гъуэмылэр тхьэрыкъуэф Іэнэм къытралъхьауэ зэхэсти, щІалэр щыблэкІым, ирагъэблэгъащ.
— СопІащІэ, — идакъым щІалэм, «СызыгъэлІыщІам и псалъэр згъэунэхунщ», жиІэри.
— УмыпІащІэ, — къыжраІа щхьэкІэ, щІалэр яхуепсыхакъым, лІы гупым къаблэкІри къежьэжащ. КъыздэкІуэм псы ирихьэлІащ. Псыр къиуауэ, нэри пэри ихьырт. «СызыгъэлыщІам лІыщІапщІэ къызимытын щхьэкІэ, псалъэ дыгъэл къызжиІэри сыкъиутІыпщыжащ, — жиІащ щІалэм. — Зы шыжь фІэкІа игу пыкІакъым. Ерыскъы хьэзырым ублэмыкІ къызжиІа-ти, сыкъыблэкІащ — къысщыщІаІакъым. Псы икІыпІэр умыщІэмэ, псым ухэмыхьэ къызжиІащи, ари згъэунэхунщ», — жиІэри, шыр псым хихуащ щІалэм.
Уунэхъунумэ, куэдрэ: шыр псым итхьэлащ, щІалэр и ажал къэса хъунтэкъыми, ныджэм къытридзэжащ. Шыр узджынтауэ къигъуэтыжри, уанэр къытрихащ, и дамэм къытрилъхьэри, псыхъуэм къыдэкІыжащ.
— Псалъэм я нэхъ пэжри псыхэкІуадэ мэхъу, зыхуэмыфащэм жепІэмэ, — жиІащ щІалэм.
Таурыхъ
Бзэ ІэфІ и щІагъ дыщэ щІэлъщ
Зэгуэрым Дизкъуажэ ириджауэ пщыр къытекІиерт.
— ДахэкІэ пхуэзмыщІэр ІейкІэ пхуэсщІэнкъым, пщы, укъыстемыкІиеу дахэкІэ къызжеІэ, «Бзэ ІэфІ и щІагъ дыщэ щІэлъщ» жаІэу псалъэ щыІэщ, ар зыщыгъэгъупщэн хуейкъым, — жриІащ Дизкъуажэ пщым.
— Уи щхьэр къэгъэпцІэж абыкІэ, бзэ ІэфІым зыгуэр къыпыкІыу щытатэмэ, зы джанэ къекІуу пщыгъынт, — къыжриІащ пщым, Дизкъуажэ джанэ лэжьа дыдэ гуэр зэрыщыгъыр къриІуэкІыу.
— АтІэ, а псалъэжьыр зэрыпэжыр уи фІэщ щымыхъукІэ, пщы, уи гуащэ дыдэм мы бзыхьэхуэ тІэкІум джанэ къыхезгъэщІыкІынщ, ар дэрбзэр Іэзэу жаІэри, — жриІащ Дизкъуажэ, и жыпым кърилъэфа бзыхьэхуэ тІэкІур иригъэлъагъури.
— КъыхищІыкІынкъым!
— КъыхищІыкІынщ!
— КъыхищІыкІынкъым!
— КъыхищІыкІынщ, пщы, ауэ уэ гуащэм деж уныщІэмыхьэу ныкъуэплъу щыт.
Арыххэти, щІызэдауэ Іуэхур ящыгъупщэжри, баз зэпихьащ.
Пщым лъэныкъуэ зригъэзри, Дизкъуажэ гуащэм деж щІыхьащ.
— Мыр джанэ схуэщІ, — жиІэри щэкІ бзыхьэхуэ тІэкІур Дизкъуажэ гуащэм иритащ.
— Ана-а, Дизкъуажэ, мыбы джанэ къыхэкІрэ, пщампІапхъэ ирикъункъым! — къыжриІащ гуащэм.
— СщІэркъым, «гуащэр апхуэдизу дэрбзэр Іэзэщи, пщампІэ фІэкІа къызыхэмыкІынум джанэ къыхещІыкІыф» жаІэу псоми къуажэм щагъэхъыбарырти, къэсхьащ, къыщыхэмыкІынукІэ, схьыжынщ, — жриІащ абы Дизкъуажэ.
— Къэгъанэ атІэ бзыхьэ-хуэ тІэкІур, джанэ къыхэтщІыкІыфмэ деплъынщ, — жиІэри, щытхъум къигъэгуфІа гуащэм бзыхьэхуэр Іихащ икІи къэруакъ джа-нэ дэгъуэ хуидри, етІуанэ махуэм къритыжащ.
Арати, Дизкъуажэ базыр пщым къыфІихьащ.
Нарт тхыдэжь
Дзэгъэшынэ шу закъуэ
Нарт шууищ, я пщафІэри я гъусэу, Псыжь Іуфэ Іухьащ. Псым шууэ хыхьэн иракуакъым, псыр къиуауэ ирихьэлІати.
Псым зэпрыплъри, адрыщІкІэ зы бзылъхугъэ къыІухьауэ къалъэгъуащ.
Бзылъхугъэр псыхьэ къэкІуа хъунти:
— Кхъуафэр псым къызэпрызыхун къытхуэбгъуэтын? — жаІэри шууищыр бзылъхугъэм еджащ.
— Жылэм цІыхухъу дэскъым: мэш яхри мэшыпкъэм итщ. Кхъуафэ жыфІэмэ, кхъуафэр сэ ныфІэрызгъэхьэфынущ.
— Бзылъхугъэ къарукІэ кхъуафэм упэлъэщын? — жаІащ шууищым гурыщхъуэ хэлъу. — Кхъуафэр диІатэмэ, псым дынызэпрыкІынут.
Бзылъхугъэм кхъуафэр псым хидзащ, еІунщІри, псым зэприхуащ. Шууищыр, я пщафІэр я гъусэу, кхъуафэм къитІысхьащ, шыр кхъуафэм ирапхри, псым зэпрыкІащ.
— Фынеблагъэ, — жиІащ цІыхубзым. — Унэм сэр фІэкІа имысми, емыкІу къывэзгъэхьынкъым, хьэщІагъэ фэсхынщ.
Бзылъхугъэр ягъэщІэхъуакъым шууищым:
— Деблэгъэнщ, — жаІащ, — уи хьэтыр тлъагъунщи.
— Фи пщафІэ щІалэм кхъуафэр иревгъэпхыж, — жиІащ бзылъхугъэм. — Псым тфІрехьэжьэри бэлыхь дыхигъэтщ.
ЛІищыр бзылъхугъэм и хьэщІэщым ихьащ, я пщафІэр кхъуафэм къыбгъэданэри.
— Кхъуафэр щхьэ еспхын: щытешыныхькІэ, и унэ схьыжынщ, — жиІэщ пщафІэ щІалэми, кхъуафэр дамэкІэ ихьри, хьэщІэщ натІэм ириупсеящ.
Бзылъхугъэм гу лъитащ пщафІэ щІалэм кхъуафэр дамэкІэ къызэрихьам.
Іэнэ къыхуащтащ хьэщІэхэм.
ХьэщІэхэр тэджыжын щыхъум, бзылъхугъэм жиІащ:
— ЕмыкІу сыкъэвмыщІ, си Іуэху фэсхьэлІэнущи. Фи пщафІэ щІалэм севгъашэмэ, сыдэкІуэнут. Псэлъыхъу симыІэуи аракъым, сахудэкІуэркъым армыхъу. Фи пщафІэ щІалэм кхъуафэр дамэкІэ къихьри, ди хьэщІэщ натІэм къриупсеящ — ар зыхузэфІэкІын къахэкІакъым къыслъыхъум.
ЩІалэри арэзы щыхъум:
— ПІалъэ къыдэт, пІалъэ къыдэптмэ, къытедгъэзэнщ, — жаІащ хьэщІэм.
— Мэшыр яхрэ си дэлъхухэр къыдыхьэжмэ, аращ си пІалъэр, — къажриІащ бзылъхугъэм.
Шу гупыр зекІуэ ежьати, я гъуэгу техьэжри, бзылъхугъэм къарита пІалъэр къыщысым, къагъэзэжащ, я пщафІэ щІалэм бзылъхугъэр къыхуашэри, я унэ ихьэжащ.
ПщафІэ щІалэм дэкІуа бзылъхугъэм зы щауэ къилъхуащ. Щауэр къыдэкІуэтейри, дзэгъэшынэ шу закъуэкІэ еджэ хъуащ. «Албэч и къуэ Тотрэш зылъэгъуам нарт слъэгъуакъым жремыІэ» щІыжаІэжар аращ.
Псэм нэхърэ нэхъапэр
Зыпщ зекІуэ ежьащ, шу гъусэ зы- щІигъури. ЗекІуэ ежьэри кІуэдащ — и хъыбар къэІужакъым. Жылэр гузэвэнтэкъэ: лърагъэжьащ, арщхьэкІэ дунейм яхутехакъым. Зыбжанэ дэкІауэ, зы шу къахуепсыхащ, жыжьэ къикІри.
— Фи пщыр ди гъэрщ, — къажриІащ шум. — ЩхьэщэхужыпщІэ къыдэвмытауэ фэттыжынукъым. Къыдэфтынур дыщэщ.
Ар къажриІэри, шур яхэкІыжащ. Пщыр ирагъэукІынт: щхьэщэхужыпщІэ зэхадзэри, зы гуп ирагъэжьащ. Гъуэгур кІыхьти, жэщ къащытехъуэм, гупыр епсыхащ. Дыщэр зыІыгъ щІалэм шыр хигъэпщ зищІри, дыщэр Іуащхьэ лъабжьэм щыщІитІащ.
Нэху щыри, гупыр ежьэжащ, шэджагъуэ хъуху гъуэгу тетауэ епсыхащ. Дыщэр зыгъэпщкІуа щІалэм уанэр щытрихым, къэщта нэпцІ зищІащ:
— Дыщэр згъэкІуэдащ: лъатэпсыр зэрыжри, дыщэр скІэрыхуащ. СывукІми схуэфащэщ.
Сыт ящІэжынт гупым: щІалэр букІкІэ дыщэр бгъуэтыжын? ТебгъазэкІи дыщэр дэнэ къипхыжын: гъуэгум щыпкІэрыхуамэ, упыкІащ.
— ЛІо тщІэнур? — гузэвэгъуэ хэхуащ гупыр. — Пщыр къаІэщІэдмыхыжауэ дгъэзэж хъунукъым.
— Дгъэзэжынкъым, — жиІащ дыщэр щІэзытІа щІалэм. — Дыщэр щыдимыІэжкІэ, бзаджагъэ дыхуекІуэнщ…
ЗэрыгъэІущри, гупыр ежьэжащ, я пщыр зыубыдам я деж нэсри, хъыбар ирагъэщІащ: «ЩхьэщэхужыпщІэ къэтхьащ, фыкъакІуи, дызэвгъэпсалъэ».
ЛІитІ къагъэкІуащ, щхьэщэхужыпщІэмкІэ зэгурыІуэн хуейти. ЛІитІыр яубыдащ гупым. А тІур щыгувэм, нэ- гъуэщІ лІитІи къыкІэлъагъэкІуащ: «Щхьэ загъэгувэрэ?» жаІэри. А тІури яубыдащ гупым. Іуэхур зытетыр модрейхэм дэнэ щащІэнт: аргуэру лІитІ къагъэкІуащ — а тІури яубыдащ. ИтІанэ хъыбар ирагъэ-щІащ: «Ди пщым лІитху щІыгъущ, фи лІих ди ІэмыщІэ къихуащ. Пщымрэ пщым и шу гъусэхэмрэ къыдэвмытыжмэ, лІихри дукІынущ». Іэмал яІэжтэкъым: пщыр къратыжри, гупыр къежьэжащ. Я гъусэ щІалэм дыщэр щыщІитІа Іуащхьэм къэсыжауэ, гупыр епсыхащ. Дыщэр къыщІитІыкІыжри, щІалэм жиІащ:
— Дыщэр згъэкІуэдакъым. Дыщэр мы Іуащхьэм деж щыщІэстІат. Ди пщым и щхьэ къэтщэхужын къезгъэкІуакъым — аращ дыщэр щІыщІэстІар. «Абы дынэса дэ?» жысІащ, афІэкІа лІыгъэ димыІэжуи сыхуейтэкъым си фІэщ сщІыну. Ди пщым и щхьэ къэтщэхужауэ зэхэзыхым сыт къытхужаІэнт? Дыщэр згъэкІуэдауэ щыжысІэм, сывукІынкІэ хъуну зэрыщытари сщІэрт, сывукІакІи емыкІу фиІэтэкъым. Си псэ себлэнутэкъым: псэм нэхърэ нэхъ лъапІэщ напэр — аращ сэ сызэп-лъар.
Дыщэр къыздахьыжри, гупыр я жылэ дыхьэжащ, я напэ мыулъияуэ.
Нарт жыІэгъуэхэр
Нартхэ я нэхъ мэхъаджэри
анэ къилъхуащ
Алыдж и унэ къыпфІэщрэ мыр?!
Лъэпщ уадауэр зэрехуэ!
ЛІар нэпскІэ къыпхуэгъэтэджыжынукъым, нартри пцІыкІэ пхуэгъэжэкъуэнукъым.
Нарт Батэрэзу лІы мыгъэгъуи!
Нарт бзылъхугъэхэр хасэу зэхэпхамэ, псапсэбэ ягъахъэ.
Нарт и лъэр щІым тету ириуда къэхъуакъым.
Нарт пІалъэ епцІыжыркъым.
Нарт санэм хуэдэу къызэщІопщІыпщІэ.
Нарт хабзэ хэлъщ, ущІэупщІэжыну щыткъым.
Нарт Хасэр сэм нэхърэ нэхъ жанщ: пиупщІыр пеупщІыпэ.
Нарт хуэдэ, джатэпэм къыщофэри!
Нарт хуэдэ, шы тесыкІэкІэ Іэзэщ.
Нарт я тхыдэ гуауэу ирекІуэд!
Нартхэ жаІэр къадэхъу хабзэщ.
Нартхэ пІалъэмыт яІэкъым.
Нартхэ я нэхъ мэхъаджэри анэ къилъхуащ.
Нартхэм я лэгъупыкъур уэфІ нэщэнэщ.
Нартхэри апхуэдизрэ зэхэмысат!
ПІалъэ зиІэм и пІалъэр къос, нартхэ пэт игъуэрэ ибгрэ яІэт.
Сэтэней езыр сэ папщІэщ, пиупщІар кІыжыркъым.
Сэтэней и щэхур Сэтэней здихьыжащ.
Сэтэней-гуащэ и шыпхъуу фІэкІа пщІэнкъым!
Фызым имыпхар нарт хъууэ зэхэпха?
Фызыр щІэупщІамэ, нарт пэтрэ абы жэуапыр япэ иретыж.
Хасэм жиІэр зы жыІэщи, Хасэм ищІэр зы щІэнщ.
ГушыIэхэр
Хъуэжэ и хъыбархэр
Тхьэ гуэшыкІэу игуэшащ
Дэ къэп яІыгъыу Хъуэжэ деж лІищ къакІуэри къелъэІуащ:
— Хьэтыр пщІэмэ, Хъуэжэ, дэ къэпыр Тхьэ гуэшыкІэу къытхуэгуэш, — жаІэри.
Хъуэжэ къэпым иІэбэщ, дэ Іэбжьыбышхуэр кърихри, зым хуишиящ, адрей-ми зы дэ хъурей фІэкІа иритакъым, ещанэм къэнар зэрыщыту ІэщІилъхьащ.
— Ар сыт гуэшыкІэ, лІэун, сыт пщІэр? — жаІэри, дэ Іэбжьыбымрэ зы дэ хъуреймрэ фІэкІа зылъымысаитІыр Хъуэжэ къыфІэнащ.
— А зи унэр бэгъуэнхэ, Тхьэр зэхуэдэу цІыхум зэремытэр иджыри къэс фымыщІауэ ара? — игъэщІагъуэу еплъащ Хъуэ-жэ абыхэм. — Зым куэду ирет, адрейм нэхъ мащІэу, зыри зримытыххэхэри гъунэжщ. ЦІыху гуэшыкІэу къытхуэгуэш жыфІатэ-мэ, сэри зэхуэдэу фхуэзгуэшатэкъэ.
Ахъшэ щІыхуэ
Ефэндыр Хъуэжэ къыхуэтхьэусыхащ:
— Нэмэз щІыгъуи срагъэхуэжыркъым. Нэхулъэр къыщызэкІэщІитхъым щегъэжьауэ жэщыбг пщІондэ зым и ужь зыр иту цІыхухэр къокІуэ, си Іэр яубыдурэ йобэу. Си ужь зэризгъэкІынур къысхуэщІэмэ, Тхьэр згъэпэжащ, — жиІэри.
— Уи деж къакІуэхэм псоми елъэІу ахъшэ щІыхуэ тІэкІу къуатыну, — игъэІущащ Хъуэжэ ефэндыр. — Тхьэуэ мыр зи хьэжьим, абы иужькІэ цІыхуу псэкІэ бауэм я лъапэ уи бжэщхьэІу щамылъэщІыжын. Тхьэм нэхърэ ахъшэр нэхъыфІу зымылъагъуу зы цІыху накІуэркъым уи деж.
Фызым уедаІуэмэ къэхъунур
Уаз итыху къэс, нэмэзыщІ къэкІуахэм ефэндым яжриІэ зэпытт:
— КуэдкІи мащІэкІи фызым уедэІуэнкІэ Іэмал иІэкъым, дурыскъым, — жиІэурэ.
Апхуэдэу щыхъум, Хъуэжэ ефэндым бгъэдыхьэри еупщІащ:
— Сыт сщІэнур? Дауэ зэрыхъунур? Си щхьэгъусэм седэІуэнуми сщІэркъым, семыдэІуэнуми сщІэркъым.
— УедэІуэнкІэ Іэмал иІэкъым, Хъуэжэ, уекІуэдылІэнущ, — тригъэчыныхьыпащ ефэндым.
— Уэ сиІуэху зытетым зыри хэпщІыкІыркъым, — жиІащ Хъуэжэ.
— Сыт уи Іуэху зытетыр?
— УнагъуэкІэ мэлитІ диІэщ. Зыр пшэрщ, адрейр уэдщ. Мэл пшэрыр мэжджытым ет, жеІэри фызым си щхьэр щІызигъэхьэным нэсащ, уэдыр къэгъани, пшэр хъуху гъашхэ, жи. Сэри мэл уэдыр мэжджытым едгъэти, мэл пшэрыр дыгъэшх, жызори хуэздэркъым, — жиІащ Хъуэжэ.
Ефэндым и нэхэр щІригъэлъафэри, Хъуэжэ пидзыжащ:
— УзэдаІуэ хъун фызхэми къахэкІыу итщ чытапхэм, — жиІэри.
Дунейр къызэридзэкІмэ, сэ сыхуейщ
лъакъуэкІэ щІылъэм къыщыскІухьыну
«Хъуэжэ лІэнущ» жаІэу сымаджэ хьэлъэ хъуати, ефэндыри яхэту щІэупщІакІуэхэр щхьэщытт.
— МылІапэ щІыкІэ уэсяту къытхуищІынур къыжебгъэІэтэм, — жаІэу Хъуэжэ и Іыхьлыхэр ефэндым щелъэІум, адэ-модэ куэдым хэмыту ефэндыр Хъуэжэ еупщІащ:
— Зи ахърэтыр нэху хъун си тІасэ, уи гур губзыгъэ щІыкІэ уэсяту къытхуэпщІыр къыджыІэ, уигу къеуэІауэ здумыхь, дэ ар дгъэзэщІэнщ, — жиІэри.
— Зы Іуэхугъуэ закъуэщ уэсяту сщІынур: сылІа иужькIэ си лъакъуитІыр дэгъэзеяуэ, си щхьэр егъэзыхауэ сыщІэлъхьэ, — жиІэри Хъуэжэ ефэндым къелъэІуащ.
— Сыт Алыхьым деж нэмысын псалъэ жыпІэу диным ущІикІыр, муслъымэныр апхуэдэу щІалъхьэрэ? — жиІэри ефэндыр Хъуэжэ егиеу щІидзащ.
— Сыт щхьэкІэ, ефэнды, уэракъэ къы-джезыІар, — жеІэ Хъуэжэ щэІуурэ, — «дунейр къэкъутэжмэ, и щхьэр и щІагъыу дунеищІэм зыкъызэридзэкІыну». Апхуэдэу дунейр къызэридзэкІмэ, сэ сыхуейщ лъакъуэкІэ щІылъэм къыщыскІухьыну, фэ абы щхьэкІэ къыщыфкІухьын хуей хъунущ.
Пшыналъэ
Бещто Жамбот и уэрэд
Щолэхъужьыр кІэбдзкІэ егъафэ,
Шэ уэфхэр зытрегъахэ, —
Бещтом и къуэкІэ ди Жамбот дыщэ.
Къэбэрдейми щынэрылъагъу,
Ди цІыхухэм ялъагъужын, —
Бещтом и къуэкІэ ди Жамбот дыщэ.
Уи шы къарэжьыр хуэлъэпщт,
И лъэгуажьапщэм къыщещтэ,
И дзэ кІапитІыр къехуз,
«Сывмыгъазэххэу сыфшэ!»
Шорэ и псынэм фочыр къыщещтэ,
Шорэ и псынэм зауэр щеублэ,
Бэчу и гъусэр лІы цІыкІу макъышхуэт,
ПщІэгъуалэмкІэ дзэшхуэм нахохьэ,
Уей, зыхыхьэр сэшхуэрыуэшхуэщ.
Жамботышхуэр екІэ мэдалъэр,
Лъэрытетурэ щхьэхэр пегъэщ,
А щІалэр хэтхэ ящыщ жыпІэм, —
Бещтом и къуэкІэ ди Жамбот лІыхъущ.
ЛІыфІ пашэти, и кІуэдыжыгъуэт,
Борыкъуей пщыІэхэр ягъэс,
Губгъуэ станицэхэр якъутэ,
Губгъуэ станицэхэр щакъутэм,
Инэрал пакъэм и топыр
Бгырысхэм я дзэбгъум щегъэпс,
Жамботым и фоч гъэпсар
Мыубзэщхъуу а махуэм мауэ.
Зэ уэгъуэм топгъауэ лІышхуэр
А щІыпІэм къыщыхегъащІэ,
ЩІэращІэм и фочыжь хьэлъэр
Имыгъэуэххэу къахьыж.
Дыщэ цеишхуэр щыщыгъым,
Дыщэ лъэрыгъым ущитым,
Шууищэ урапІэу ди гугъэт, —
ЩІэращІэм и къуэу Мысост.
Къэрабгъэ джанэр къебгъэбзщ,
Ди жыр лэныстэр мэбзакъуэ,
Ди мастэ кІэщІыр текъутэщ.
ЩІэращІэу, уей, ди Мысостыжьыр,
Си пащхьэм къысхуивмыгъаплъэ,
И хъыбари къысхуэвмыхьыж,
Фызхэми яхуэфІуэтэж.
