Си еджапIэ — си къежьапIэ
Щапхъэ
Зи IэщIагъэм хуэпэж
ЕгъэджакIуэу улэжьэныр сыт хуэдэ зэманми тыншу щытакъым. Абы и пщэ дэлъщ сабийхэм щIэныгъэ ябгъэдэлъхьэным и мызакъуэу, щIэблэм я гъэсэныгъэри. Шэджэм къалэм дэт 2-нэ курыт школым пэщIэдзэ классхэм щезыгъаджэ КIарэ Сусаннэ ящыщщ къытщIэхъуэ щIэблэм и къару щымысхьыжу ядэлажьэхэм.
КIарэ Сусаннэ КIарэр къыщалъхуари щеджари Шэджэм ЕтIуанэрщ. Школыр къиуха нэужь ар щIэтIысхьащ Налшык дэт педагогикэ колледжым икIи сыт щыгъуи зыщIэхъуэпсу щыта егъэджакIуэ IэщIагъэр зригъэгъуэтащ. Илъэс 30-м нэблэгъауэ Сусаннэ лэжьыгъэм пэрытщ гурэ псэкIэ.
Сусаннэ иригъаджэ сабийхэр хабзэ, нэмыс яхэлъу, хэкупсэу, лъэпкъыпсэу щытыным хуегъасэ. Адыгэбзэмрэ литературэмрэ гулъытэ хэха яхуещI КIарэм. Абы еджакIуэхэм щIэх-щIэхыурэ ядрегъэкIуэкI классщIыб лэжьыгъэхэр, урок зэIухахэр, зэIущIэ зэхуэмыдэхэр. Ар махуэ къэси яужь итщ и урокхэм щIэщыгъуагъ гуэр хилъхьэну, сабийхэр еджэным дригъэхьэхын папщIэ. Зи бзэрэ зи хабзэрэ зыщIэж сабийр балигъыпIэ иува нэужьи, къызыхэкIа лъэпкъми къэралми хуэфащэу къызэрыхъунур егъэджакIуэм и фIэщ мэхъу.
— Сабийм щIэныгъэ бгъэдэплъхьэн и пэ къихуэу гъэсэныгъэ яхэлъхьэн хуейщ, — жеIэ КIарэ Сусаннэ. — Гъэсэныгъэр псом ящхьэу сэ къызолъытэ, ар зыхэмылъыр къыпхуэгъэдэIуэнукъым. Адэ-анэри егъэджакIуэри зэкъуэту мы Iуэхум яужь итыпхъэщ. Ахэр зэгурыIуэу зэдэмылажьэмэ, зым жиIэр адрейм димыIыгъмэ, сабийм и гупсысэкIэри и щытыкIэри екIэкIуэнущ. Дэ ди къалэн нэхъыщхьэу къэтлъытэр сабийр гъуэгу пэжым тетшэнырщ, гупсысэ къабзэхэр и гущIэм къыщыдгъэушынырщ. Мис апхуэдэ лъагъуэр щIэныгъэм ухуэзышэ Iэмалщ.
ПэщIэдзэ классхэм сабийм бгъэдэплъхьэ щIэныгъэм куэд елъытащ. ТхэкIи, еджэкIи, гъэсэныгъэр зищIысри зымыщIэ, илъэсихым щIигъуа къудей сабийр и анэм и Iэпэр иIыгъыу еджапIэм къешэри, ар дзыхь хуищIу егъэджакIуэм къыхуегъанэ. Ди нэгу къыщIэдвгъэгъэхьэ егъэджакIуэм а махуэм къыпэщылъ къалэныр зыхуэдизыр. Сусаннэ сабийхэм яхэтщ и къару емыблэжу, и нэIэ щIимыгъэкIыу.
КIарэм и дерсхэр щIэщыгъуэу зэхеухуанэ. Абы и урокхэм къыщегъэсэбэп егъэджэныгъэм ехьэлIауэ ФГОС-м къигъэув Iэмалхэр — джэгукIэ зэхуэмыдэхэр, теплъэгъуэ щIэщыгъуэхэр, зэпеуэхэр, нэгъуэщIхэри. Сусаннэ къелъытэ егъэджакIуэм и щIэныгъэм махуэ къэс хигъэхъуэн, методикэ и лъэныкъуэкIэ щIэуэ къыхыхьэ псоми зыщигъэгъуэзэн, и лэжьыгъэм теухуауэ тхылъыщIэу къыдэкIхэм еджэн хуейуэ. Апхуэмыдэмэ, сабийхэм нэщIысауэ уадэмылэжьэфыну ебж. Интернетым, компьютерхэм я Iэмалхэри пэщIэдзэ классхэм жыджэру къыщегъэсэбэп КIарэм.
ЕгъэджакIуэ IэщIагъэм гурэ псэкIэ зэрыбгъэдэтым папщIэ къалэ, район, республикэм къыбгъэдэкI фIыщIэ, щытхъу тхылъхэр къыхуагъэфэщащ Сусаннэ. Абы иригъаджэ цIыкIухэр къахэжаныкIащ район, республикэ, дунейпсо зэпеуэхэм.
— Сызыщылажьэ школым и унафэщI Алэкъей Хьэмидбий хузэфIэкI къигъанэркъым егъэджакIуэхэмрэ сабийхэмрэ дызыхэт Iуэху щхьэпэхэр къыддигъэпсынщIэнымкIэ, — жеIэ Сусаннэ. — Хьэмидбий къыддиIыгъщ ди пщэ къыдэхуэ дэтхэнэ къалэн мытыншри. Абы сыт и лъэныкъуэкIи защIегъакъуэ егъэджакIуэхэм.
КIарэм къыхуэарэзыщ иригъаджэхэм я адэ-анэхэри. Абыхэм егъэджакIуэ гумызагъэм щхьэкIэ жаIэу зэхыбох щытхъу, фIыщIэ псалъэхэр. Сусаннэ иригъаджэ сабийхэм фIыуэ къалъагъу. Ар абыхэм яхущытщ ныбжьэгъу пэжым хуэдэу, яхуосакъ, я гурылъхэм щIодэIу. Классыр зэкъуэту, зэгурыIуэу зэрыщытыным ар сыт щыгъуи яужь итщ.
ТэмакъкIыхьагъыр егъэджакIуэм хэлъын хуей хьэл-щэн нэхъыщхьэщ. Сабийхэр хэти къуейщIейщ, адрейхэри щэхущ икIи дэтхэнэ зы егъэджакIуэми и къалэнщ абыхэм задригъэкIуну. Сусаннэ хузэфIокI и псалъэкIэ, и зыщIыкIэ дахэмкIэ цIыкIухэр къыдихьэхыну.
ЕгъэджакIуэм и IэнатIэр зыхуей хуэзэу, екIуу зэрырихьэкIыфыр и фIыгъэщ и унагъуэ дахэми. Сусаннэ и щхьэгъусэ КIарэ Владимиррэ езымрэ зэгурыIуэу илъэс 30-м нэблэгъауэ зэдопсэу. Абыхэм я бынитIри унагъуэщ. Япхъу нэхъыжь Аленэ цIыху щабэщ, хабзэ, нэмыс зыхэлъ унэгуащэщ. Я щIалэ Хьид (и адэшхуэм Хьид махуэшхуэм и щIыхькIэ фIищауэ щытащ) и зэфIэкIхэм и адэ-анэр ирогушхуэ. Ар алыдж-урым бэнэкIэмкIэ спортсмен лъэрызехьэщ. Хьид мызэ-мытIэу япэ щыхъуащ район, республикэ зэхьэзэхуэхэм. Ипщэ Федеральнэ щIыналъэм, Урысей Федерацэм щекIуэкIа зэхьэзэхуэхэм щытекIуащ икIи «спортым и мастер» цIэр къыхуагъэфэщащ. Владимиррэ Сусаннэрэ я къуэрылъху-пхъурылъхухэм ящыгуфIыкIыу мэпсэу. Абыхэм къалъытэ щIэблэ узыншэ къыпщIэувэным нэхъ фIыгъуэшхуэ щымыIэу.
ТАБЫЩ Динарэ.
Зэпеуэхэр
Школ олимпиадэхэр йокIуэкI
Хабзэ хъуауэ, дыгъэгъазэ, щIышылэ, мазае мазэхэм ди республикэм щокIуэкI школ олимпиадэхэр. Мы махуэхэм яублэ зэпеуэм и щIыналъэ Iыхьэр. А щекIуэкIынущ Налшык дэт школ-интернат №3-м.
Олимпиадэм хэтщ япэщIыкIэ школпсо зэпеуэхэм, къыкIэлъыкIуэу щIыпIэ (район) зэхьэзэхуэхэм щытекIуа ныбжьыщIэхэр. 5-11-нэ классхэм щIэс апхуэдэ еджакIуэхэр ирагъэблэгъащ зэпеуэм и щIыналъэпсо Iыхьэм. НыбжьыщIэхэр зэхьэзэхуэнущ математикэ, обществознание, тхыдэ, биологие, экологие, урысыбзэ, анэдэлъхубзэ (адыгэбзэ, балъкъэрыбзэ), инджылызыбзэ, франджыбзэ, нэмыцэбзэ предметхэмкIэ ябгъэдэлъ щIэныгъэхэмкIэ.
Школ олимпиадэм и иджырей щIыналъэ Iыхьэм хэтщ ди республи- кэм и школхэм къикIа ныбжьыщIэ 800-м нэс. Олимпиадэр 2016 гъэм и мазаем ику пщIондэ екIуэкIынущ. Зэпеуэхэм пашэ щыхъухэр ягъэкIуэнущ школакIуэхэм я къэралпсо олимпиадэу Москва къыщызэрагъэпэщынум.
ТАМБИЙ Линэ.
Хъыбар гуапэ
Сабий-ныбжьыщIэ спортым зрагъэужь
КъБР-м ЕгъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и министерствэм тхьэмахуэ кIуам зэIущIэ гуапэ щекIуэкIащ. ГуфIэгъуэ щытыкIэм иту къызэрагъэпэща зэхуэсым Къэбэрдей-Балъкъэрым и еджапIитIым щратащ спорт оборудованэ зэрыхуагъэувынум щыхьэт техъуэ сертификатхэр.
ГуфIэгъуэ зэIущIэм хэтащ УФ-м и Олимп Комитетым и лIыкIуэхэр, Спорт гъуазджэхэмкIэ Урысейпсо зэгухьэныгъэм (РСБИ) и гъэзэщIакIуэ комитетым хэтхэр, а зэгухьэныгъэм КъБР-м щиIэ къудамэм и унафэщIхэр. РСБИ-м къыбгъэдэкI татами (щызэбэн алэрыбгъу) зырыз тыгъэ хуащIащ Iуащхьэмахуэ районым хыхьэ Гундэлэн къуажэм дэт курыт школ №4-мрэ Налшык дэт гимназие-интернат №1-мрэ. Спорт клубхэр нэхъыфIу щылажьэ еджапIэхэу къалъыта а школхэм екIуалIэ ныбжьыщIэхэм иджы Iэмал яIэщ алэрыбгъу зэпэщым тету бэнэкIэм и щэхухэм зыхуагъэсэну.
Фигу къэдгъэкIыжынщи, Спорт гъуазджэхэмкIэ Урысейпсо зэгухьэныгъэр Школ спорт клубхэм я лэжьыгъэр дэIыгъынымкIэ къэралпсо зэпеуэм и лауреат хъуащ 2015 гъэм. А зэхьэзэхуэр къызэригъэпэщауэ щытащ Урысей Федерацэм и Олимп Комитетым. Сабийхэмрэ ныбжьыщIэхэмрэ спортым нэхъри дегъэхьэхыным хуэгъэпса а Iуэхум адэкIи пащэну я мурадщ.
НЫБЭЖЬ Таисэ,
КъБР-м ЕгъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и министерствэм и пресс-IэнатIэм и унафэщI.
Iуэху еплъыкIэ
Гулъытэ зыхуэщIыпхъэ
Ди тхакIуэхэм, усакIуэхэм я гъащIэмрэ я литературэ лэжьыгъэмрэ, зыр адрейм зэрещхьымрэ къызэрыщхьэщыкIымрэ, дэтхэнэми адыгэ литературэм и зыужьыныгъэм хуищIа хэлъхьэныгъэр еджакIуэхэм я пащхьэм зыхуей хуэзэу илъхьэн хуейщ. Адыгэ литературэр школхэм зэрыщрагъэдж ди тхылъхэм мы Iуэхугъуэр къызэрыщыгъэлъэгъуам арэзы укъищIыркъым, тхыгъэхэм я нэхъыбэр очерк тхыкIэм нэхъ и гъунэгъуу гъэпсащ.
Псалъэм папщIэ, арэзы утехъуэ хъунукъым Шортэн Аскэрбий и гъащIэмрэ и литературэ лэжьыгъэмрэ теухуауэ тхылъым ит тхыгъэм (Еплъ «Адыгэ литературэ», 11-нэ классыр зэреджэн тхылъ. Налшык, 2008, нап. 16 — 18). Шортэным теухуа псалъэмакъыр нэхъыбэу икIи нэхъ щIэщыгъуэу къызэщIиубыдэу щытын хуейщ. ТхакIуэм и гъащIэмрэ и литературэ лэжьыгъэмрэ теухуа Iыхьэр, сэ сызэреплъымкIэ, мы щIыкIэм тету ухуапхъэщ.
Шортэн Аскэрбий ТIэхьир и къуэр дыгъэгъазэм и 16-м 1916 гъэм Лэскэн районым щыщ Лэскэн ЕтIуанэ адыгэ къуажэшхуэм дэс унагъуэ хуэщIам къыщалъхуащ. Абы и сабиигъуэри и щIалэгъуэм и ныкъуэри я къуажэм щигъэкIуащ. И ныбжьыр илъэсий ирикъуа нэужь, ар я къуажэ школым щIэтIысхьэри абы илъэсиблкIэ щеджащ. ИужькIэ Аскэрбий и щIэныгъэм щыпищащ Налшык педтехникумым. А гъэхэм Шортэным куууэ едж лъэпкъ зэмылIэужьыгъуэхэм я литературэм щыщ тхыгъэхэр, адыгэ IуэрыIуатэр, тхыдэр. Ауэрэ Шортэныр литературэм дехьэх, пьесэ цIыкIухэр етх, ахэр къуажэхэм щагъэлъагъуэ, абы Аскэрбий иIэ-и лъэр щIегъэкI, театр хуэIухуэщIэхэм дехьэхри, абы хуеджэну мурад быдэ ещI. Педтехникумыр ехъулIэныгъэкIэ къэзыуха, щIэныгъэм хуэнэхъуеиншэ Шортэныр 1936 гъэм Москва дэт театральнэ институтым и режиссер факультетым щIотIысхьэри, псоми фIыкIэ къахэщу егугъуу йоджэ. Мы илъэсхэм абы куууэ щыгъуазэ зыхуещI театр гъуазджэм теухуа Iуэхугъуэхэм; урыс икIи хамэ къэрал драматургхэм я пьесэ нэхъыфIхэм я ухуэкIэмрэ я зэхэлъыкIэмрэ, лъэпкъыбэ литературэм, тхыдэм, философием, логикэм. Псом хуэмыдэу ар дехьэх ЩоджэнцIыкIу Алий и тхыгъэхэм. Арыххэу Аскэрбий мурад ещI пьесэ тхыным и къарур щигъэунэхунуи, «Батыр и къуажэ» жыхуиIэ пьесэм елэжьын щIедзэ икIи ар 1939 гъэм тхын еухри, утыку кърехьэ. Пьесэр псоми гурыхь ящыхъуащ. ЩIэныгъэ нэхъыщхьэ зригъэгъуэтауэ, творческэ лэжьыгъэм дихьэхауэ и япэ пьесэр къыздишэжри 1939 гъэм Шортэным и лъахэм къигъэзэжащ, зыхуеджа IэщIагъэм занщIэуи ирилэжьэн щIидзащ. Хэку зауэшхуэр къэхъеиху ар адыгэ театрым и режиссеру лэжьащ, фIыуэ илъагъу и IэщIагъэм иригушхуэу икIи иригуфIэу, игури и псэри етауэ, ауэ зауэ бзаджэм и зэранкIэ ар абы зэпигъэуащ. Ипэ махуэхэм къыщыщIэдзауэ зауэр иухыху, лIыхъужьыгъэ къигъэлъагъуэу Аскэрбий зэуапIэм Iутащ, зыбжанэрэ уIэгъэ щыхъуащ, ауэ, и насыпти, къелащ. Хэку зауэшхуэм щызэрихьа лIыхъужьыгъэм папщIэ Шортэным орденрэ медалу зыбжанэ къратащ, занщIэуи мамыр лэжьыгъэм щIидзэжащ.
Хэку зауэшхуэм и зэманым Аскэрбий итхащ «Луизэ», «Танкистищ», «ЛIыхъужь унагъуэ» пьесэхэр, «Атакэ нэужьым», «ГъатхитI», «Псэемыблэжхэм я нып» рассказхэр, «Къэбэрдей-Балъкъэрым щекIуэкIа зауэшхуэр» очеркыр. ИужькIи Шортэным итхащ зауэ лъэхъэнэм и нэгу щIэкIар къызыхэщыж тхыгъэ зыбжанэ. Абыхэм ящыщщ «Балъкъ и деж», «ЛIыгъэм и вагъуэ» рассказхэр, «Мыпсэхыж шу» очеркыр.
Хэку зауэшхуэм и иужьрей илъэсипщIыр щытащ тхакIуэм и литературнэ лэжьыгъэм и зыужьыныгъэу. Мы илъэсхэм Шортэным итхащ рассказ купщIафIэ зыбжанэ, «Бгырысхэр» роман-тетралогием я япэ тхылъыр, Iуэхугъуэ зэмылIэужьыгъуэхэм теухуа критическэ тхыгъэ зыкъом, пьесэ зыщыплI, очерк купщIафIэхэр, гушыIэ, ауаныщI рассказ гъуэзэджэхэр: «Хэтхэ я унэ къанжэ тес?», «ФатIимэт и пшынэр егъэгъуагъуэ», «Мэцыхъу зегъэхъу», «КъурIэнри дигъэкIуащ», нэгъуэщIхэри.
Шортэным и рассказ купщIафIэхэм ар цIэрыIуэ ящIащ, ауэ абы и тхакIуэ щIыхьыр лъагэу зыIэтар, и цIэр жыжьэ зыгъэIуар и пьесэхэмрэ «Бгырысхэр» роман-тетралогиемрэщ. Абы и япэ тхылъыр 1954 гъэм, етIуанэр — 1975 гъэм, ещанэр — 1985 гъэм къыдэкIащ, еплIанэр — 1988 гъэрщ дунейм къыщытехьар, езы тхакIуэр зэрылIэрэ илъэсищ дэкIауэ.
Щхьэхуэу тепсэлъыхьыпхъэщ Шортэным адыгэ драматургием, щIэныгъэ-къэхутэныгъэ лэжьыгъэм хилъхьа и гуащIэм. Ар илъэс куэдкIэ лэжьащ ди щIэныгъэ-къэхутакIуэ институтым адыгэ IуэрыIуатэмкIэ и къудамэм и унафэщIу. IуэрыIуатэр зэхуэхьэсыным, ар джыным, зэрыхуэфащэу зэхэдзыным, къыдэгъэкIыным ехьэлIа Iуэхугъуэхэм елэжьащ. Абы итхащ хуэIухуэщIэ зэмылIэужьыгъуэ куэдым ятеухуа пьесэ зыбжанэ. Апхуэдэхэщ «Батыр и къуажэ» (1939), «Андемыркъан» (1940), «Нэхур къыщыщIэнэм» (1947), «Зы унагъуэ гуэрым» (1956), «Яшэмрэ къэзышэхэмрэ» (1968), «Июль мазэр гуащIэщ» (1979), «Фыз цIыкIу къамэшхуэ» (1981). «Нэхур къыщыщIэнэм щыгъуэ» пьесэм папщIэ Шортэным 1947 гъэм Урысей Федерацэм къыбгъэдэкI саугъэтыр къыхуагъэфэщащ. Аскэрбий и пьесэхэр щIыпIэ куэдым щагъэлъэгъуащ, урысыбзэкIи зэрадзэкIащ. Ахэр нэхъ зытеухуар ди зэманым и цIыху пэрытхэрщ, абыхэм я гъащIэмрэ я гуащIэмрэщ, я гурыгъу-гурыщIэхэмрэ я IуэхущIафэ инхэмрэщ.
Шортэным и Iэдакъэ къыщIэкIащ театр гъуазджэм теухуа тхыгъэ куэд, зы тхылъ щхьэхуэ («Къэбэрдей-Балъкъэрым и театральнэ гъуазджэр»). Адыгэ драматургиемрэ лъэпкъ гъуазджэмрэ я зыужьыкIар джынымкIэ ар мыхьэнэшхуэ зиIэ тхылъ щхьэпэщ. Лъэпкъ щэнхабзэм дежкIэ хэлъхьэныгъэшхуэ ин дыдэщ щIэныгъэлIым и тхылъхэу «Къэзанокъуэ Жэбагъы» (1956), «Къалмыкъ БетIал» (1963), «Адыгэ мифологие» (1982), «Адыгэ культхэр» (I992) жыхуиIэхэр, журналхэм тета абы и тхыгъэхэр.
Ар ди литературэм и тхыдэм иужьрей илъэс 80 — 85-м къыщыхъуа Iуэхугъуэ нэхъ ин дыдэхэм егъэпщауэ абы и IэдакъэщIэкIхэр лъэхъэнэ щхьэхуэу гуэшыпхъэщ.
Япэ лъэхъэнэм къызэщIеубыдэ тхэн щыщIидза 1933 гъэмрэ Хэку зауэшхуэр къыщежьа 1941 гъэмрэ я зэхуакум дэлъ зэманыр, тхэным зыщыхуигъэхьэзыра, и япэ тхыгъэхэр дунейм къытехьэу щыхуежьа илъэсхэр.
ЕтIуанэ лъэхъэнэр — 1941 – 1945 гъэхэрщ. Мы илъэсхэм тхакIуэм и зэхэщIыкIым зеужь, и зэфIэкIыр зауэм и мафIэ лыгъэм епсыхь, абы гъащIэм, дунейм хуиIэ щытыкIэм зехъуэж, и Iэзагъым хохъуэ, и Iуэху еплъыкIэм зэхъуэкIыныгъэхэр егъуэт; зы едзыгъуэу зэхэлъ пьесэхэр, рассказхэр, очеркхэр етх.
Ещанэ лъэхъэнэр — зауэ нэужь илъэсипщIырщ, 1946 — 1956 гъэхэрщ. Зауэм къиша хэщIыныгъэ инхэр гъэзэкIуэжыным, Хэкум и щIыхьыр къэIэтыжыным, къэралыр зэIузэпэщ псэукIэм хуэшэным жыджэру хуэлажьэ цIыхухэр гъэлъэпIэным тхакIуэр емызэшыжу хущIокъу. Мы гъэм тхакIуэм и щIэныгъэ-къэхутэныгъэ лэжьыгъэм къыдэкIуэу ауаныщI, гушыIэ рассказхэр, пьесэхэр, фельетонхэр, очеркхэр етх. «Бгырысхэр» романым и япэ тхылъыр къыдегъэкI (1954), и литературно-критикэ тхылъхэр щIэх-щIэхыурэ газетхэмрэ журналхэмрэ къытрадзэ.
ЕплIанэ лъэхъэнэр ин дыдэщ, абы къызэщIеубыдэ 1957 — 1985 гъэхэр. Мы илъэсым тохуэ тхакIуэм и тхыгъэ нэхъыфIхэм я нэхъыбэр щитхар. Абыхэм ягъэбелджылы къэралми республикэми щекIуэкIа Iуэхугъуэ нэхъыщхьэхэр, цIыху гъащIэм къыщыхъуа зэхъуэкIыныгъэфIхэри, мыхъумыщIэхэри, къинэмыщIхэри.
ТхакIуэм и лъэпкъым хуилэжьа Iуэхугъуэ инхэр гулъытэншэу къагъэнакъым: абы орденрэ медалу зыбжанэ къратащ, щIыхь тхылъхэр тыгъэ хуащIащ. Шортэным КъБР-м и цIыхубэ тхакIуэ, РСФСР-м гъуазджэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ цIэ лъапIэхэр къыфIащащ. Абы лъэпкъ лъагъуныгъэр и гуащIэдэкI хьэлэлымкIэ къилэжьащ. Ар псом нэхърэ нэхъ дамыгъэ лъапIэщ. Шортэным и гъащIэмрэ и лэжьыгъэмрэ гуапэу тепсэлъыхьащ Гъут Iэдэм, Елгъэр Кашиф, Ержыб Аслъэн, Журт Биберд, КIурашын БетIал, Къэрмокъуэ Хьэмид, Къэжэр Хьэмид, Къэшэж Лиуан, Пщыбий Инал, Теунэ Хьэчим, ХьэхъупащIэ Хьэжбэчыр, IутIыж Борис сымэ, нэгъуэщIхэри.
ТхакIуэ цIэрыIуэ драматург гъуэзэджэ, щIэныгъэлI Iэзэ, режиссер губзыгъэ, хэкулI ахъырзэман Шортэн Аскэрбий и ныбжьыр илъэс 69-рэ ирикъуа къудейуэ дыгъэгъазэм и 22-м дунейм ехыжащ, ауэ абы и тхыгъэ купщIафIэхэр ди литературэм и тхыдэмрэ лъэпкъ щэнхабзэмрэ игъащIэкIэ къыхэнэнущ.
Мыпхуэдэ щIыкIэм тету егъэджыпхъэщ адрей ди тхакIуэ пажэхэм я гъащIэмрэ я литературэ лэжьыгъэмрэ. Абыхэм ятеухуа тхыгъэ купщIафIэм ядэщIыгъун хуейщ ахэр къызэрапщытэж упщIэ шэрыуэхэмрэ лэжьыгъэ щхьэпэхэмрэ. Ядж художественнэ тхыгъэхэм хэухуэнауэ щытыпхъэщ литературэм и теорием щыщ гуэри.
Ержыб Аслъэн,
педагогикэ щIэныгъэхэм я кандидат, Дагъыстэн Республикэм и еджапIэм щIыхь зиIэ и егъэджакIуэ.
