Зыгъэпсэхугъуэ махуэм
IуэрыIуатэ
Уэзырмэджрэ щIалэмрэ
Уэзырмэдж шэсри зекIуэ ежьащ. Псы Iуфэ Iухьауэ псым зэпрыплъри зы шу къыIэщIэлъэгъуащ. Шум мэз бжэн къихуурэ, шури бжэнри псым къэсащ. Бжэныр псым къыщыхэпкIэм, шури къыкIэлъыхэпкIащ. Къесурэ, шум и шыр псым щIихащ, итIани къыкIэлъеIэурэ къыкIэлъысри бжэныр, нэпкъым къэсауэ, кIэбдзкIэ иубыдащ, псым къыхидзри ипхащ, иукIри и фэр трихауэ, Уэзырмэдж бгъэдыхьащ.
— Бжэным щхьэкIэ уи шыр псым ебгъэхьащ, — жиIащ Уэзырмэдж. — Уи шым и уасэ мы бжэныр?
— Бжэным хъыбар иIэщ, Уэзырмэдж, — къыжриIащ щIалэм.
— Бжэныр мэзым къыхокIри, ди тхьэмадэм и санэр ефыщI, зыубыдыфи къытхэкIыркъым.
«Бжэныр зыубыдым си пхъур естынщ», — жери тхьэмадэм щигъэIум, Iэджэ пылъащ, яхуэубыдакъым.
«Си къуэм фIэкI бжэныр зыубыдыфын щыIэкъым», — жери ди адэм тхьэмадэм зэхригъэхати, къриухылIащ: «Уи къуэм бжэныр хуэмыубыдмэ, уезгъэукIынщ», — жери.
Ди адэр тхьэмадэм и унэм исщ, нобэр и пIалъэщи, бжэныр нэзмыгъэсмэ, иригъэукIынущ.
— ПIалъэ кIэщIщ, бжэныр плIэкIэ пхуэхьынкъым, си шыр узот, — жиIащ Уэзырмэдж.
И шыр щIалэм иритри, Уэзырмэдж къежьэжащ.
— ЗекIуэ ежьати, и шыр зытрыригъэхри къигъэзэжащ Уэзырмэдж, — къыщIэнэкIащ нартхэр.
— Шууэ дэкIрэ лъэсу къыдыхьэжам пщIэ иIэжкъым, лIа пэлъытэщ. И хьэдэр къригъэхьыжамэ, лIым арат хуэфащэр. Нартхэ пщIэ къыхуамыщIыж хъури, Уэзырмэдж унэм къинащ: ныбжьэгъуи жэрэгъуи къыхуепсыжыхыркъым, зекIуи здашэжыркъым, лIыгъэншэщ, ущыгугъ хъунукъым жари…
Уэзырмэдж и шыр зрита щIалэм мэз бжэныр тхьэмадэм хуихьащ. Тхьэмадэм и фIэщ хъуакъым:
— Бжэныр уи закъуэ бубыдакъым, — жери.
— Щыхьэт сиIэщ, — жиIащ щIалэм. —
Хэт уи щыхьэтыр?
— Уэзырмэдж си щыхьэтщ.
Уэзырмэджрэ тхьэмадэмрэ лъыкIэ зэбийт, зэлъихьэртэкъым. Зэлъихьэ дэнэ къэна, зэIущIамэ, зэрымыукIауэ зэбгъэдэкIынутэкъым. ЩIалэр абы щыгъуазэтэкъыми:
— Уи щыхьэтыр си унэ къипшэфмэ, си фIэщ хъунщ, — жиIащ тхьэмадэм.
— Къисшэнщ, — жери щIалэр шэсащ, Уэзырмэдж ишри Iэдэж ищIри. ЩIэупщIэурэ Уэзырмэдж деж нэсащ. Гъуэгущхьэм мэлыхъуэ щрихьэлIати, мэлыхъуэм еупщIащ:
— Уэзырмэдж и унэр сыбгъэлъагъун? — жери.
— Уэзырмэдж и унэ сыт ипщIыхьыжын: цIыхуи ихьэркъым, цIыхуи икIыркъым, — къыжриIащ мэлыхъуэм. Сытми, мэлыхъуэм игъэгъуазэри, щIалэр Уэзырмэдж и унэм екIуэлIащ, епсыхри джащ. Унэм къиплъри, Уэзырмэдж щIалэр къилъэгъуащ, бжэр къыIуихри бжэщхьэIум къытеуващ:
— Сэ унэм сыникIыну сыхуиткъым, — жиIащ Уэзырмэдж.
— Сынихьэнщ жыпIэмэ, уэ къихьэ.
Унэм ихьэри, щIалэм и Iуэху зытетыр Уэзырмэдж жриIащ.
— Сэ щыхьэт сыхъужын? — жиIащ Уэзырмэдж. — ПщIэ сиIэжкъым. КIуэ, нартхэ яжепIэрэ сыныбдрагъажьэмэ, схузэфIэкI пхуэсщIэнщ. Нартхэ щIалэм къыжраIащ:
— Уэзырмэдж лIа пэлъытэщ, и пщэ дэтлъхьэж щыIэкъым. Уи дзыхь ебгъэзмэ, здэшэ. Дэ ди дзыхь едгъэзыжыркъым.
Уэзырмэдж, и шым шэсыжри, щIалэм дежьащ. Тхьэмадэм деж ихьэри, Уэзырмэдж жиIащ:
— УэсщIамрэ къызэпщIамрэ сощIэж, дилъ зэтелъщ, итIани мы щIалэм и хьэтыркIэ уи унэ сыкъихьащ. ЩIалэм и закъуэ бжэныр зэриубыдар си нэкIэ слъэгъуащ, си шыр къестри бжэныр къихьащ.
— ЛIыгъэ уимыIамэ, си унэ укъихьэнтэкъым. ЖыпIэр си фIэщ мэхъу, — жери тхьэмадэр Уэзырмэдж къекIужащ, бжэныр зыубыда щIалэри малъхъэ ищIащ.
ПщIэну щхьэпэщ
МазэцIэхэр
Адыгэхэм къызэралъытэмкIэ, илъэсым и пIалъэхэр зэрызэблэкIынур зыпыщIар Вагъуэбэрт. Ар щIым къыщыхэкIым и деж (иджырей гъатхэпэ мазэм и 21 — 22) гъатхэр, нэхъ тэмэму жыпIэмэ, адыгэ илъэсыщIэр къихьэрт.
Гъатхэм хеубыдэ гъатхэпэм (мартым) щыщу махуи 9, мэлыжьыхьыр (апрелыр) — махуэ 30, накъыгъэр (майр) — махуэ 31-рэ, мэкъуауэгъуэм (июным) щыщу махуэ 22-рэ.
МэкъумэшыщIэр иужь итт гъат-хэм мыбэлэрыгъыным. Ижь-ижьыж лъандэрэ жаIэ : «Гъатхэ махуэ гъэ егъашхэ».
Адыгэхэм, щхьэж зыщыпсэу щIыналъэм езэгъыу, дэтхэнэ зи чэзу Iуэхур щегъэкIуэкIын хуейм теухуа махуэгъэпси яIэу щытащ. Псалъэм папщIэ, дэтхэнэ мэкъумэш къэкIыгъэри щытесэн хуей, вакIуэ дэкIыгъуэ, мэкъуауэгъуэ зэманхэм ехьэлIауэ.
Вагъуэбэр гъавэм къыхэплъамэ (июным и 21 — 22), гъэмахуэм щIидзэрт. Гъэмахуэр псори зэхэту махуэ 92-рэ мэхъу. Абыхэм хохьэ мэкъуауэгъуэ (июнь) мазэм щыщу махуи 8, бадзэуэгъуэ (июль) мазэм щыщу махуэ 31-рэ, шыщхьэуIу (август) мазэм щыщу махуэ 31-рэ, фокIадэм (сентябрым) махуэ 22-рэ.
Гъэмахуэр мэкъумэш лэжьыгъэхэм щигуащIэгъуэ лъэхъэнэщ.
Хьэсэхэр, пщIанэхэр къабзэу зехьэн хуейщ. Абы и закъуэкъым, атIэ къэкIыгъэхэм я бий псоми — хьэпIацIэхэм, узхэм ебэнын хуейщ.
Адыгэ мэкъумэшыщIэ календарымкIэ, гъэмахуэ махуэ 92-р мы къэкIуэнум хуэдэу гуэшащ: бадзэуэгъуэм и 17-м гъэмахуэ шылэр къохьэ — ар махуэ 40 мэхъу, шыщхьэуIум и 22-м еух. Абы иужькIэ иджыри фокIадэм и 22 пщIондэ гъэмахуэщ. КъыкIэлъыкIуэу, вагъуэбэр жыг щхьэкIэм хыхьамэ (октябрым и 21 — 22), бжьыхьэр къэсауэ ялъытэрт.
Мы лъэхъэнэр мэкъумэшыщIэм и зэман нэхъ хьэлъэ дыдэхэм ящыщщ.
Гъэ псом къагъэкIар, къагъэхъуар къыщрахьэлIэж мазэхэщ. Ари махуэ 91-рэ мэхъу. Абы хохьэ фокIадэм (сентябрым) щыщу махуи 8, жэпуэгъуэр (октябрыр) зэрыщыту, махуэ 31-рэ, щэкIуэгъуэр (ноябрыр) — махуэ 30, дыгъэгъазэм (декабрым) щыщу махуэ 22-рэ. АдэкIэ Вагъуэбэр щIым хыхьэжу ябж. Ар тохуэ декабрым и 21 — 22 махуэм, абы щыгъуэ щIымахуэр къихьэу ялъытэ. ЩIымахуэр махуэ 90 мэхъу. Абы хохьэ дыгъэгъазэм (декабрым) щыщу махуи 9, щIышылэ (январь) мазэр зэрыщыту, махуэ 31-рэ, мазаер (февралыр) — махуэ 28, 29-рэ хъууэ, гъатхэпэ (март) мазэм щыщу махуэ 22-рэ.
ЩIымахуэ шылэр къохьэ щIышылэм и 17-м. Ар махуэ 40 мэхъу. Шылэр еух мазаем и 23-м. Абы иужькIэ аргуэру махуэ 25-кIэ щIымахуэу щытщ.
Мы къызэрыдгъэлъэгъуам хуэдэу зэхэлъщ адыгэ мэкъумэшыщIэм и илъэс махуэгъэпсыр. Гъэр къызэрыкIуэм, дунейм и щытыкIэм елъытауэ адыгэ мэкъумэшыщIэхэм я лэжьыгъэр зэтраухуэрти, я Iуэхур тэмэму дэкIырт. КъайхъулIэрт, сыт хуэдэ гъэми и шыфэлIыфэм, и къэкIуэкIэм елъытауэ мэкъумэшыр ящIэрти, Iэщыр зэрахьэрти. Абыхэм я гъащIэ псор «щIэщIауэ» яхьырт, зыгуэру темыплъэкъукIын папщIэ. Адыгэ мэкъумэшыщIэхэм ижь-ижьыж лъандэрэ къадекIуэкIа махуэгъэпсыр ноби гъавэ зыщIэхэм, Iэщ зыгъэхъухэм икъукIэ щхьэпэ яхуэхъунущ.
Адыгэ мазэцIэ ищхьэкIэ къэдгъэлъэгъуахэм къищынэмыщIа, нэгъуэщI фIэщыгъэцIэхэри ди бзэм хэтщ. Ар къызыхэкIар цIыхухэм я IэщIагъэм, я лэжьыгъэм ехьэлIауэ зэманыр къалъытэу зэрыщытарщ. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, адыгэ мазэцIэхэм зэреджэр зэтехуэкъым.
Дохъушокъуэ Синэ.
Инджылыз
Ди корреспондент Къарей Элинэ иджыблагъэ Лондон щыхьэщIащ. Мис абы триха сурэтхэр
Псэлъафэхэм къарыкIыр
ЗэIусэм псэ хелъхьэ
Акъылыр щагуэшым дурэшым дэсащ.
Зи акъылыр жыжьэ нэмыс цIыхум ехьэлIауэ къапсэлъ.
Гур зэрыгъум дыгъур кърокIуэ.
Гум къэхъунур ещIэ жыхуаIэращ. Гур зэрыгъуа гуэр къэхъуа нэужь, жаIэ хабзэщ.
ДаIуэ шхиипэ тоувэ.
Чэнджэщ зылъытэр къызэрымыкIыфын щытыкIэ щыIэкъым.
ЗэIусэм псэ хелъхьэ.
ЗэIусэр мэхъу жыхуиIэщ. Iэужь дахэ зиIэ цIыху IэпщIэлъапщIэм хужаIэ.
Мэзыр жыг зырызурэ зэхэтщ.
Зэкъуэтыныгъэр къаруушхуэу зэрыщытым теухуащ.
Сыхэмыхьэмэ ситхьэлэн.
Iуэхугъуэ гуэрым, нэхъыбэу — шынагъуэм, дзыхьщIыгъуэджэм, хэпщIэну, и Iуэху хилъхьэну зэрыхуэмейр зыгъэнаIуэ цIыхум жеIэ (е апхуэдэ цIыхум теухуауэ къапсэлъ).
Щауэ Къэлидар.
Шхыныгъуэхэр
ДзасэкIэ гъэжьа былымыл Iыхьэхэр
Абы щхьэкIэ нэхъ къащтэр былымыл нэхъ щабэщ. ЛыпцIэр яупщIатэ и кIыхьагъыр см 11 — 12, и бгъуагъыр — см 6, и Iувагъыр — см 2 — 2,5-рэ хъууэ. Ахэр фалъэм иралъхьэ, шыгъу, шыбжий халъхьэ, бжьыныщхьэм ипс къыщIэкъузыкIар хакIэри фIыуэ зэIащIэ. И щхьэр трапIэри дакъикъэ 20 — 25-рэ хуэдизкIэ щIыIапIэ щагъэтщ. ИтIанэ лы Iыхьэхэр я кIыхьыпIэмкIэ дзасэм фIаIури дэпкIэ ягъажьэ, дзасэр ягъэкIэрахъуэурэ. ЩагъажьэкIэ мэлыщэ гъэвэжа щахуэ, нэхъ тхъуэплъ, дахэ хъун, мэ дахэ къыкIэрихын щхьэкIэ. Лы жьар дза-сэм къыфIахыжри тепщэчым иралъхьэ. Бжьын цIынэ гуэплъхьэми хъунущ. Яшх пщтыру, пIастэ, мырамысэ хуабэ, чыржын, хьэлIамэ, мэжаджэ, щIакхъуэ докIу.
Халъхьэхэр(цIыхуитI Iыхьэ):
лыпцIэу — г 600,
бжьыныщхьэ укъэбзауэ — г 70,
щэ дагъэу — г 30,
шыгъуу, шыбжийуэ — узыхуейм хуэдиз.
Кхъуейжьапхъэ IэфI
Шыуаным псы щIыIэ иракIэ, абы шатэр хакIэри къагъавэ. Гъуэжьыфэ хъууэ зэрыхуежьэу, фо хакIэри дакъикъи 5-6-кIэ трагъэт. ИтIанэ бэлагъкIэ зэIащIэурэ, шатэпскIэ зэхэщIа гуэдз хьэжыгъэ зэIащIэурэ хакIэ. МафIэр щабэу блэуэ пэшхьэкум трагъэтщ, тхъу къытридзэху. Iэнэм пщтыру трагъэувэ. Лэкъум, щIакхъуэ дашх.
Халъхьэхэр(цIыхуищ Iыхьэ):
псы щIыIэу — г 100,
шатэу — г 800,
фоуэ — г 130,
гуэдз хьэжыгъэу — г 40,
шатэпсу — г 80,
кхъуей цIынэу — г 50,
шыгъуу — узыхуейм хуэдиз.
«Адыгэ шхынхэр» тхылъым къитхыжащ.
Нартыху цIынэр щагъавэкIэ шыгъу хадзэркъым
Шэрджэсхэм хьэгулывэр бегъымбар шхыну ябжу щытащ, абы хущхъуэгъуэ куэд зэрыхэлъым щхьэкIэ. Хьэм къыхэщIыкIа шхыныгъуэхэр ирагъэшхыу щытащ зи къупщхьэ къутахэм — къапщтэмэ, зи дзажэ къутам хьэ мырамысэ ирагъэшхырт, ар захуэу кIыжын щхьэкIэ. Абы хэлъщ къупщхьэр зыгъэкIыж пкъыгъуэхэр, къапщтэмэ, фосфор, кальций, нэгъуэщIхэр.
ЦIыхум и тхьэкIумэр щыузым и деж, къэрмэфибл дагъэ ирагъаткIуэри мэхъуж.
Лыр нарзаныпскIэ бгъавэмэ нэхъ щIэхыу мавэ икIи лэпс IэфI къыщIовыкI.
Мыгъэлыгъуауэ хуэрэджэ купкъ, щIыдэ, пщIий куэд пшхымэ, щхьэр егъэуз.
Нартыху цIынэр щагъавэкIэ шыгъу хадзэркъым. Шыгъум хьэдзэхэр зэрегъалъэ, вэгъуей ещI, IэфIи хъуркъым.
Хьэлыуэр щаубэкIэ я Iэр куэдрэ псыф ящIмэ, хьэлыуащхьэр тоуцIыныкI.
Мэжаджэр щагъажьэкIэ къэмычэн щхьэкIэ и щIыIум шху щахуэ.
Къубатий Борис.
Уэгум вагъуэбэр щыкуэдщ
Хэку зауэшхуэр щыщIидзам СССР-м и Дзэ-Тенджыз флотым иIащ зэрызауэ кхъухь зэмылIэужьыгъуэу 1000-м нэс. Абыхэм ящыщу 3-р линкорт, 54-р эсминецт, 212-р псыщIагърыкIуэт, 22-р псы Iуфэхэр зыхъумэт, 80-р хьэлъэзешэт, 287-р торпедэ зезыхьэт. Абы нэмыщI ди къэралым иIащ тенджыз авиацэм и кхъухьлъатэу 2.800-рэ.
* * *
Зи Iэпкълъэпкъыр нэхъ хуабэ дыдэр джэдырщ — градус 43-рэ. Абы кIэлъокIуэ тхьэрыкъуэр, бзу цIыкIухэр — градус 42-рэ. Гуэгушым, къазым, бабыщым, жьындум, къашыргъэм я хуабагъыр зэхуэ-дизщ — градус 40 — 41-рэ. Iэщ пIащэм, мэлым, хьэм, джэдум — 37 — 39-рэ яIыгъщ. ЦIыхур, номиныр, шыдыр, шыр, пылыр зэрызэщхьэщыкI щыIэкъым — градус 35 — 38-рэ.
* * *
Алыдж астрономхэм къызэрахутамкIэ, вагъуэбэ 48-рэ щыIэщ. Ауэ абыхэм я ужькIэ нэгъуэщI астрономхэм вагъуэбэ 40 къахутащ. Вагъуэбэхэм яхэтщ гъэм и лъэхъэнэ хэхахэм деж фIэкIа уафэм щумылъагъухэр. Иджыри къамыхутэфауэ нэгъуэщI вагъуэбэхэри щыIэнкIи хъуну къалъытэ щIэныгъэлIхэм.
* * *
Ди эрэм и пэкIэ 3200 гъэм Мени фирхьэуным Мысырым щыIэ пщыгъуэхэр зэгуигъэхьэри, Мемфис зи къалащхьэ Мысыр къэралыгъуэр къызэригъэпэщащ, дунейм щыяпэ дыдэу. Илъэс 500 хуэдиз дэкIа нэужь ар лъэщ мэхъу икIи ди эрэм и пэкIэ 2725 гъэм зауэ зекIуэхэр ирегъажьэ, лъэныкъуэ куэдкIэ унэтIауэ. Апхуэдэурэ къизэуащ Суданыр, Сириер, Ливаныр зэрыс щIыналъэхэр.
Псалъэзэблэдз
ЕкIуэкIыу:5. Хьэкъущыкъу. 6. Уи … мыкIуэду уи уз укIуэд. 7. Дыгъужьыр бэлацэу къызыщыхъу хьэкIэкхъуэкIэ. 8. Iэщ … бгъашхэмэ, уи Iупэр дагъэ къищIынщ, цIыху … бгъашхэмэ, уи Iупэм къеуэжынщ. 10. Лэскэн районым щыIэ къуажэ. 12. Ерыщыр щыту … 14. Пщым хуэлIыщIэ цIыху. 17. Iэщэ лIэужьыгъуэ. 18. Зи гъэгъахэр щхъуэ-хужьыфэ удз, гъэмахуэпэм къэкIыу. 19. КIыщым щIэт Iэмэпсымэ. 22. Адыгэ пщIантIэхэм нэхъапэм дэту щыта, фIэдзапIэу къудамэ куэд зытет пкъо. 25. Таурыхъхэм узыщрихьэлIэ шы лъэрызехьэ: икIи мэпсэлъэф, икIи мэлъэтэф. 26. Зи гъэгъа гъуэжьхэр гъэмахуэпэм къыпидзэ, Налшык и уэрамхэм щыкуэд жыг. 28. КIуэ пэтми бжьиз зымыкIу. 29 Гъэузи … 31. Жыг ку гъуанэхэр зи псэупIэ псэущхьэ кIэ баринэ. 32. Адыгэ театрым и джэгуакIуэ Iэзэу щыта, РСФСР-м и цIыхубэ артист. 34. ЛэжьапIэм къикIыжа лIыр апхуэдизкIэ мэжэлIати, Iэнэм къытралъхьар … хуэхъуакъым. 35. ЩIы щхьэфэ тещтыкIа. 39. Сабий цIыкIур пщэдджыжьым жеящ … хъухункIэ. 40. Пхъэщхьэмыщхьэ.
Къехыу:1. ШхэныIэ … 2. Пхъурылъхур къихьэмэ, псатхьэр … 3. Псэхэлъхьэж. 4. Къэрэгъул, хъумакIуэ, … 7. … Iэрымылъхьэм гуащэр щумыгъэгугъ. 8. Пхъэ уадэшхуэ. 9. Жьэрэжьэжу, хьэкум илъщ. 11. Пхъэщхьэмыщхьэ гъуэжь IэфI, купкъ илъу. 13. … къуэфI хуэщкъым. 15. Совет Союзым и зэманым щыIа ахъшэ жьгъей. 16. Краснодар щIыналъэм хиубыдэ къалэ, адыгэу миным нэблагъэ щыпсэууэ. 20. ХадэхэкI. 21. Зи щхьэгъусэм къыбгъэдэкIыжа цIыхубз. 23. «Лъагъуныгъэр, си псэ, ар мы … джэгу, дыкъызэрыгъапцIэу, дызэдомыгъэджэгу» — Тхьэбысым Умаррэ Гъубжокъуэ Лиуанрэ яуса уэрэд цIэрыIуэм щыщщ. 24. ГъущI пIащIэ. 26. Iэщ хъушэ зыгъэхъум хуэзамэ, жраIэ: « … апщий!» 27. АдакъэщIэрэ … пIастэрэ. 30. … зытеха къэбыр нэхъ IэфI мэхъу. 31. Адыгэ художник цIэрыIуэ … Мухьэдин. 33. Цы закъуэ. 36. ШхэнкIэ иримыкъу, къэкIыгъэхэм лъапсэрыхыр къыхуэзыгъакIуэ хьэпIацIэ къэзылъэтыхь. 37. НысащIэр къызыхэкIа унагъуэр. 38. … тесу псым йопыдж.
Зэхэзылъхьар Мыз Ахьмэдщ.
ШыщхьэуIум и 17-м ди газетым тета псалъэзэблэдзым и жэуапхэр:
ЕкIуэкIыу:1. Мазэгъуэ. 4. Атэлыкъ. 7. Пшэ. 8. Сэшхуэ. 10. Назир. 12. Мэрат. 14. Сахуэ. 15. IумпIэ. 16. ПщIэгъуалэ. 18. Хъуп. 20. Хьэ. 21. Яжьэ. 22. ХупцIынэ. 23. Шэфтал. 24. Къэп. 26. Ефэнды. 27. Къэптал. 29. Пщы. 31. Балыджэ. 32. Нэгъабэ. 33. Гъубж. 35. Уэ. 38. КIэ. 39. Шылэхъар. 40. Чынт. 42. Куба. 44. ХъуаскIэ. 46. Румын. 48. Щэращ. 49. Кумб. 50. Мэзыхьэ. 51. Ахумыдэ.
Къехыу:1. Мысостышхуэ. 2. Гъудэ. 3. Пшэр. 5. Тэн. 6. Къармэхьэблэ. 9. Шэху. 11. Зым. 12. МыщIэ. 13. Тулэ. 17. Гъуэжь. 19. Псыхьэлыгъуэ. 20. ХьэфэтегъэкI. 24. Къып. 25. Пкъы. 28. Абдулчэрим. 30. ГъуэрыгъуапщкIуэ. 34. Бгъэ. 36. Сытхъу. 37. Мащэ. 41. Нэм. 43. Уэр. 45. Сэмб. 47. Нухь. 48. Щиху.
