Иналхьэблэ и щапхъэ
Егъэджэныгъэм къы­щагъэсэбэп иджырей Iэмалхэр утыку къыщрахьэ республикэ семинархэр мазитI ипэ курыт еджапIэхэм щекIуэкIащ. Апхуэдэу Къэрэгъэш къуажэм дэт 2-нэ курыт школым къы­щызэрагъэпэщащ ады­гэ­хэм я псэкупсэ лъа­пIэ­ны­гъэхэр, щэнхабзэ-тхы-дэ хъугъуэфIыгъуэхэр, адыгэ хабзэр гъэсэныгъэмрэ зыужьыныгъэмрэ къызэрыщагъэсэбэпым, ахэр зи лъабжьэ цIыху хэтыкIэмрэ шыIэныгъэм­рэ ныбжьыщIэхэм зэрыбгъэдалъхьэм теухуа дерс зэIухахэр.
КъБР-м ЦIыхухэр егъэ­джэнымкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и министерствэм къызэригъэпэща а Iуэхум хэтащ ­къулыкъущIапIэм и лэжьа­кIуэхэр, Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ, «Адыгэ псалъэ» газетым и редактор нэхъыщхьэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд, КъАХ-м и Прох­ладнэ щIыналъэ къудамэм и Iэтащхьэ, уэрэджыIакIуэ Шал Хъусен, музыкант, режиссёр, уэрэдус Къул Амир сымэ, нэгъуэщIхэри.
ХьэщIэхэр хабзэм тету ­кърагъэблэгъа нэужь, дерс­хэр зэрекIуэкIыну щIы­кIэхэр яубзыхури, классхэм зэбграшащ. ЕтIуанэ клас­сым щIэс цIыкIухэм ягъэ­лъэгъуащ адыгэм хьэщIэр зэрыригъэблагъэ, зэрыригъэжьэж хабзэхэр. Ахэр ­игъэхьэзыращ пэщIэдзэ классхэм я егъэджакIуэ Танэ Мадинэ. НэхъыщIэ классхэм ядэлажьэ Лу Маритэрэ 3-нэ классым и еджакIуэхэмрэ утыку кърахьащ Iуащхьэмахуэ траухуа проект лэжьыгъэр.
Дэ дызрихьэлIа дерсхэм ящыщщ пэщIэдзэ классхэм щезыгъаджэ Къумыкъу Iэсият 4-нэ классым щIэс ныбжьыщIэхэм ядри­гъэ­кIуэ­кIар. Ар теухуат адыгэ­хэм я зэхущытыкIэм, зэбгъэдэтыкIэм, зэпсэлъэкIэм. Адыгагъэмрэ адыгэ нэмы­сымрэ я мыхьэнэмрэ ар лъэпкъым къыхэкIа дэтхэнэ зы цIыхуми зэрахьэн зэры­хуеймрэ цIыкIухэм яхутепсэлъыхьу къызэIуихащ Iэсият и дерсыр. Абы къыхигъэщащ адыгагъэм пэжагъыр, укIытэр, гулъытэр, нэхъыжьым пщIэ хуэщIы­ныр, бзылъхугъэр лъы­тэ­ныр, сабийм хуэсакъыныр, гъэсэныгъэ хэлъхьэныр къызэрызэщIиубыдэр. Республикэ инновацэ проектым ипкъ иткIэ егъэджа­кIуэм утыку кърихьа ­«Ады­гэм и цIыху хэтыкIэ» программэм лъабжьэ хуэхъурт адыгэ хабзэм сабийхэми балигъхэми я дежкIэ мы­хьэнэшхуэ зэриIэр цIыкIу­хэм ягурыгъэIуэныр; ныбжьыщIэхэр цIыху хэты­кIэм егъэсэныр; пэщIэдзэ клас­схэм щеджэ цIыкIухэм яIу­рыль анэдэлъхубзэр ­нэхъ шэ­рыуэ щIыныр, нэ­гъуэщI­хэри.
ЕгъэджакIуэр школа­кIуэ­хэм щадэлажьэм къапщы­тэжащ адыгэ фIэхъус ехы­кIэхэр, псалъэ гуапэхэр, апхуэдэуи хабзэр зымыгъэзащIэхэр щытыкIэ гугъу зэ­рихуэр усэхэм, псалъэжь­хэм къызэрыхэщыр къагъэлъэгъуащ.
НыбжьыщIэхэм жаIэрт цIыхухэм яку дэлъ пщIэм, нэмысым, гулъытэм куэд зэрелъытар, гуапэу сэлам къозыхым, къып­щIэуп­щIэм, гулъытэ къып­хуэ­зы­щIым къару къызэрыпхилъхьэр, узэригъэгушхуэр, гъащIэм узэрыщигъэгуфIыкIыр, гуапагъэмрэ нэщхъыфIагъэмрэ адыгэ хабзэм лъабжьэ быдэ зэры­хуэхъур. КъищынэмыщIауэ, дер­сым щагъэлъэгъуащ «Шабзэкъур сыткIэ къэп­щэхуа?» хъыбар зиIэ псалъэжьым къытращIыкIа теп­лъэгъуэ. ИкIи ар къазэ­рыгурыIуар зэпкърахыжащ.
6-нэ классым щIэс щIалэхэмрэ пщащэхэмрэ а махуэм «нартхэм я хьэщIэт». ЕгъэджакIуэ-библиотекарь Гувэжыкъуэ Жаннэ и гъэ­сэнхэм къаригъэпщытэжащ нарт хъыбархэр, псалъэзэблэдз ящIыжащ, шэ­рыуэу анэдэлъхубзэм зэры­рипсалъэр, жыджэру зэ­­ры­зэдэлажьэр, жану зэ­ры­гупсысэр нэрылъагъу тща­щIащ еджакIуэхэм.
Адыгэхэр сабийм и гъэ­сэныгъэм зэрыхущытым, абы и лъэныкъуэкIэ уна­гъуэм и пщэ къыдэхуэ къалэнхэм теухуауэ дерс куп­щIафIэ хъуат ЩIакъуэныкъуэ Залинэ ейр. 8-нэ клас­сым щIэс ныбжьыщIэхэм удихьэхыу, дахэу ягъэлъэгъуащ адыгэ хабзэм щыщ зы Iыхьэ - гущэхэпхэр. Ахэр игъэхьэзыращ КIашэ Iэ­си­ят.
Школым щIэс ныбжьы­щIэхэм къызыхэкIа лъэп­къым, унагъуэм теухуауэ ягъэхьэзыра лэжьыгъэхэм я гъэлъэгъуэныгъэри щIэ­щыгъуэт. Дэтхэнэми езым и зэфIэкI къызэрихькIэ я унагъуэхэм щIэсхэм я су­рэтхэр жыг IэрыщIхэм фIа­дзат. Нэхъ цIыкIу ды­дэхэр трагъэпсэлъыхьащ щхьэж и унагъуэ ис сабийхэмрэ ­балигъхэмрэ я цIэ­хэм, ­къалэнхэм, я лэжьыгъэм, н.къ. Абыхэм ядэ­лэжьар Къу­мыкъу Маринэрэ Гугу Жаннэрэщ.
Егъэджэныгъэм къыщагъэсэбэп иджырей Iэмалхэр утыку къихьэныр IупщIу щагъэлъэгъуащ школым и актовэ пэшым. ПщыукI Ритэ а махуэм игъэлъэгъуащ школым щызэхэт «Хабзэ­хъумэ» гупжьейм игъэ­хьэ­зыра «Лъэпкъ Iей щыIэкъым» дерс зэIухар.
Iуэхур къыщрихьэжьэм егъэджакIуэм къалэну зы­хуигъэувыжат ди щIыналъэм ис лъэпкъхэр зэгу­рыIуэу псэуным нэхъ насып зэрыщымыIэр сабийхэм зы­хегъэщIэныр; КъБР-м щы­зэдэпсэу лъэпкъхэм яку дэлъ зэныбжьэгъугъэр ­къэ­гъэлъэгъуэныр; а темэр литературэм къызэ­рыхэ­щыр убзыхуныр; лъэпкъыр зыгъэлъэпкъыр и бзэр, и хабзэрауэ зэрыщытыр гъэбелджылыныр; сабийхэм я бзэм, я гупсысэм зегъэу­жьыныр, нэгъуэщIхэри.
НыбжьыщIэхэр къеджащ лъэпкъым, анэдэлъхубзэм, хэкум теухуауэ адыгэ уса­кIуэхэм я Iэдакъэ къыщIэкIа усэхэм, къаIуэтащ зэ­мы­лъэпкъэгъухэр фIыуэ зэхущытыным, я зэхуаку пщIэ дэлъыным теухуауэ яIэ гуп­сысэхэр, лъэпкъыр къэп­цIыхунымкIэ абы зэрихьэ хабзэм мыхьэнэшхуэ зэ­риIэр, адыгэ хабзэм и ­кууагъым хуэдэ зиIэ зэрымащIэр.
Къэбэрдей-Балъкъэрым щызэдэпсэу лъэпкъитIым ижь-ижьыж лъандэрэ я зэхуаку дэлъ зэныбжьэ­гъу­гъэм тепсэлъыхьри, абы и щыхьэту КIыщокъуэ Алимрэ Кулиев Къайсынрэ яку дэлъа зэкъуэшыгъэр къы­хэщу зэхуатха письмохэм къеджащ щIалэхэр.
Хуабжьу дахэу икIи гу­къинэжу, нэпсыр къригъа­кIуэрэ гум щIыхьэу ныбжьыщIэхэм ягъэлъэгъуащ Щомахуэ Амырхъан и «ЗэкъуэшитI» Iуэтэжым щыщ пычыгъуэм къытращIыкIа теплъэгъуэр.
Адыгэм и Iущагъыр къы­зыхэщ теплъэгъуэт «Адэм и уэсятри». Ар зэхэзыха ныбжьыщIэм зэи щыгъупщэнукъым, уеблэмэ, гъащIэ дерсу къызэрыхуэнэнум шэч хэлъкъым.
Лъэпкъ зэныбжьэгъугъэмрэ хэку фIылъагъуныгъэмрэ, лъэпкъыбзэ бейм­рэ ди цIыху щэджащэхэмрэ - куэдым и гугъу ящIащ а махуэм. ИкIи нэрылъагъут а псом щIапIыкI щIэблэм я нэр зэрылыдымрэ гъащIэм гъуэгу захуэ зэрыщыхашын акъыл къызэрыхахынумрэ.

Прохладнэ щIыналъэ, Иналхьэблэ
(Къэрэгъэш) къуажэ.

Сурэтхэр Къарей Элинэ трихащ.
Къэбарт Мирэ.
