Бекъан Чыланий Машэ и къуэр
Ди лъэпкъ журналистикэм хэщIыныгъэшхуэ игъуэтащ. ПIалъэ кIэщIкIэ хьэлъэу сымэджа нэужь, мэкъуауэгъуэм и 18-м дунейм ехыжащ и IэщIагъэм илъэс куэдкIэ хуэпэжа, абы жыджэру икIи хьэлэлу хуэлэжьа Бекъан Чыланий Машэ и къуэр.
Бекъаныр Нартан (Къылышбийхьэблэ) къуажэм 1926 гъэм мэкъуауэгъуэм и 5-м къыщалъхуащ. И къэжэпхъыгъуэ-зыужьыгъуэр Хэку зауэшхуэм ирихьэлIэри, и ныбжьым ит нэгъуэщI куэдхэми хуэдэу, а лъэхъэнэ хьэлъэр игъэващ: щIытI щыIахэм, мэз лъапэм щыплъырахэм, губгъуэрылажьэхэми яхэтащ, бийм зэтрикъута цIыхубэ хозяйствэр зэфIэгъэувэжыным и гуащIэ хилъхьащ.
Къуажэ школым къыщIэкIахэм яхэту, Чыланий еджакIуэ ягъакIуэ. Хъарзынэу къехъулIэрти, илъэситхум иджын хуейр илъэситIым зрегъащIэри, экзаменхэр фIы дыдэу ет икIи 1948 гъэм Налшык пединститутыр къеух. Дипломыр къыщратыжа махуэхэм щегъэжьауэ и къарум къихьыху ар и лъэпкъым хьэлэлу хуэлэжьащ. Аушыджэр къуажэм и курыт школым зэрыщыIа гъэ еджэгъуитIым сабийхэми, адэ-анэхэми фIыуэ закъригъэлъэгъуащ, я щытхъу къихьащ. КъыкIэлъыкIуэ илъэси 8-м — 1950 — 1958 гъэхэм — щалъхуа Нартан къуажэм щригъэджати, и IэщIагъэм хигъахъуэу, зригъэузэщIу, цIыхухэм я пщIэ игъуэту къэгъуэгурыкIуащ.
Бекъаныр журналист Iэзэ зэрыхъунур бэянт. Щыстудентми, егъэджакIуэу щылажьэми а зэманым «Къэбэрдей пэж», иужькIэ «Ленин гъуэгу» цIэр зезыхьа газетым жыджэру хуэтхэрт, и IэдакъэщIэкIхэр ягу ирихьырт. Куэд дэмыкIыуи редакцэм ирагъэблагъэ икIи абы и мэкъумэш къудамэр и IэмыщIэ иралъхьэ. ЛэжьэхункIэ Бекъаным а дзы-хьыр игъэпэжащ. Мэкъумэш IэщIагъэ иIэ нэхъей, гъавэ щIэнми, Iэщ гъэхъунми хищIыкIырт, хозяйствэ куэдым я хьэсэхэм я нэхъ бэвылъэхэмрэ я щIыр нэхъ щышэджэладжэхэмрэ щыгъуазэт. Къуажэдэс лэжьакIуэжьхэр игъэнэхъыщхьэрт. ЗэфIэкI зыбгъэдэлъ унафэщIхэр, IэщIагъэлIхэр, жэмыш, Iэщыхъуэ, механизатор пашэхэр фIыуэ ицIыхурт, я гуащIэм гупсэхуу тетхыхьырт. Чыланий и гъусэу мэкъумэш къудамэм щымылэжьа куэд редакцэм щIэсакъым. Ари щIэблэр журналистикэм и щэхухэм хуэгъэсэным пыщIауэ газетым щызэфIагъэкIхэм я зы Iыхьэт — лэжьакIуэщIэр къудамэ псоми гъукIэгъэсэну ягъакIуэрт.
Журналистикэм и жанрхэм хуэIэкIуэлъакIуэт, псом хуэмыдэжу очерк тхыным хуэIэзэт. ЦIыхур зыгъэдахэ, зыгъэин, лъэныкъуэ куэдкIэ къозыгъэцIыху тхыгъэшхуэхэр мэкъумэш IэнатIэм щыпэрытхэм ятриухуэрт. А псом къадэкIуэу, тхылъ щхьэхуэхэми купщIафIэу елэжьырт. Къапщтэмэ, абы къыдигъэкIащ «ЩIалэгъуэ хьэлъэ», «КъэгъэшыпIэм и деж» повестхэр, и очеркхэр щызэхуэхьэса «Вабдзэ Iумахуэ» жыхуиIэр.
И хьэл-щэным и гугъу пщIымэ, Бекъаныр цIыхугъэшхуэрэ шыIэныгъэшхуэрэ зыхэлъ, хабзэ дахэ къызыдекIуэкI гупылIт, зи нэмысыр зыIыгъыж, зи щхьэмрэ зи цIэмрэ пщIэ хуэзыщIыж цIыху щып-къэт, хуабжьу зэпIэзэрытт. Лэжьыгъэу кърихьэлIар къэлъытэгъуейщ. Лъэпкъ журналистикэм зегъэужьыным хуищIа хэлъхьэ-ныгъэр и IуэхущIафэу щытам и пщалъэ нэхъыщхьэщ.
И гуащIэ хьэлэлым хуэфащэ пщIэи къыпэкIуащ. 1962, 1978 гъэхэм КъБАССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым и ЩIыхь тхылъхэр, 1971 гъэм «ЩIыхьым и Дамыгъэ» орденыр къратащ. Журналистикэм щиIэ фIыщIэм и щыхьэту, 1983 гъэм «КъБАССР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ» цIэ лъапIэр къыфIащащ, илъэсиплI дэкIри, КПСС-м и ЦК-м, СССР-м и Министрхэм я Советым, ВЦСПС-м, ВЛКСМ-м и ЦК-м я ЩIыхь тхылъыр къыхуагъэфэщащ.
ЦIыху гуапэу, нэхъыжьыфIу дунейм тета, лъэужь дахэ къэзыгъэна Бекъан Чыланий хьэлэлу бэм хуэлэжьащи, абы и фэеплъыр IэфIу ди гум илъынщ.
«Адыгэ псалъэ»
газетым и лэжьакIуэхэр.
