Думэн Хьэсэн ягу къагъэкIыжу
КъБР-м ЩэнхабзэмкIэ и фондым зэхыхьэ щекIуэкIащ. Тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэ цIэрыIуэ Думэн Хьэсэн теухуауэ Котляровхэ Викторрэ Мариерэ ягъэхьэзыру я тхылъ тедзапIэм иджыблагъэ къыщыдагъэкIа «Устремленный к познанию» тхылъыр абы утыку къыщрахьащ.
Филологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор, КъБР-ми КъШР-ми щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ, Къэбэрдей-Балъкъэрым и щIэныгъэхутэ институтым адыгэ литературэмкIэ и къудамэм и лэжьакIуэ нэхъыщхьэ БакIуу Хъанджэрий зэхыхьэр къызэIуиха нэужь, Думэн Хьэсэн и гъащIэмрэ и гуащIэмрэ зэхуэсахэм ягу къигъэкIыжащ.
Думэн Хьэсэн и Iэдакъэм къыщIэкIащ щIэныгъэ, жылагъуэ-политикэ лэжьыгъэу 200-м щIигъу, ди щIыналъэмрэ нэгъуэщI щIыпIэхэмрэ къыщыдэкI журналхэмрэ газетхэмрэ къытехуахэр. Хьэсэн и лэжьыгъэм и пщIэр жылагъуэми, къэралми, къэзыцIыху псоми къалъытащ. ЩIэныгъэлIыр IэнатIэ зэхуэмыдэхэм пэрытащ. Къэбгъэлъагъуэмэ, КъБР-м лъэпкъ IуэхухэмкIэ и къэрал комитетым и унафэщIу, КъБР-м и Iэтащхьэм и деж лъэпкъ Iуэхухэмрэ жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм я лэжьыгъэр къэпщытэнымкIэ щыIэ комиссэм жэуап зыхь и секретару, Къэбэрдей-Балъкъэрым гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ и институтым и унафэщIу лэжьащ, УФ-м и IуэрыIуатэджхэмрэ антропологхэмрэ я зэгухьэныгъэм и тхьэмадэу щытащ. Думэн Хьэсэн къыфIащащ Уф-ми КъБР-ми щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ, ЩIэныгъэхэмкIэ Урысей Академием, КъБР-м и Правительствэм я щIыхь тхылъхэр, ди республикэм и Къэрал саугъэтыр къыхуагъэфэщащ.
Хъанджэрий къыхигъэщащ Хьэсэн и ныбжьэгъухэмрэ и лэжьэгъухэмрэ пщIэшхуэ яхуищIу езыми къыхуащIу зэрыщытар, хьэл-щэн екIу зыхэлъа а цIыху Iущым щIэныгъэ лэжьыгъэшхуэ къызэригъэнар.
Думэным и гъащIэмрэ и гуащIэмрэ теухуауэ къыдагъэкIа тхылъым мыхьэнэшхуэ зэриIэм, зэхъуэкIыныгъэхэм я лъэхъэнэ 90 гъэхэм къэхъуа зэщIэхъееныгъэм щIэныгъэлIыр жыджэру зэрыхэтам, ар ныбжьэгъухэр зылъытэ цIыху пэжу зэрыщытам, нэгъуэщIхэми къытеувыIащ ди нэхъыжьыфI, жылагъуэ лэжьакIуэ цIэрыIуэ Дохъущокъуэ Мусэ.
КъБР-м и Парламентым и унафэщIу щыта, УФ-м и Федеральнэ Зэхуэсым республикэм и лIыкIуэу хэта Нэхущ Заурбий жиIащ ижь-ижьыж лъандэрэ зэгъусэу псэу адыгэхэмрэ балъкъэрхэмрэ яку зэгурыIуэ, зэрылъытэ дэлъу, къызэдэгъуэгурыкIуэн зэрыхуейр Думэ- ным зэхыхьэхэм щыжиIэу, лъэпкъ Iуэхухэм ехьэлIа зэIущIэхэм Iущу, акъыл зэрыбгъэдэлъыр IупщIу и Iуэху еплъыкIэхэр къыщигъэлъагъуэу зэрыщытар, Кавказ Ищхъэрэм и тхыдэ щIэныгъэм абы хуищIа хэлъхьэныгъэр къызэрылъытэгъуейр. Нэхущыр щIэныгъэлIым и унагъуэм, и Iыхьлыхэм захуигъазэри яжриIащ Хьэсэн и гуащIэ хьэлэлыр цIыхухэм зэращымыгъупщэнур, езыр дунейм ехыжами, абы и IуэхущIафэ дахэхэм иригушхуэу я щхьэр лъагэу Iэтауэ псэун зэрыхуейр.
РАН-м и Къэбэрдей-Балъкъэр щIэныгъэ центрым и унафэщIым и къуэдзэ Улаков Махъты Котляровхэ Мариерэ Викторрэ фIыщIэ яхуищIащ республикэм ис узэщIакIуэ, тхакIуэ, щIэныгъэлI цIыху щыпкъэхэм ятеухуа тхылъхэм зэрелэжьым папщIэ. Думэн Хьэсэн республикэм и зыужьыныгъэм гукIи псэкIи зэрыпылъам, цIыху гъэщIэгъуэну, гуапэу зэрыщытам тепсэлъыхьа нэужь, Урысейм и мызакъуэу, хамэ къэралхэми куэдрэ зи гъусэу щыIа и лэжьэгъум, и ныбжьэгъум теухуа и гукъэкIыж гуапэхэмкIэ зэхуэсахэм ядэгуэшащ.
Котляровэ Марие и псалъэм къыхигъэщащ Думэн Хьэсэн и кIуэгъужэгъуу зэрыщымытар игу къызэреуэр. ЦIыхур дунейм ехыжа нэужь нэгъуэщI нэкIэ доплъыж абы и гъащIэмрэ и гуащIэмрэ. «Хьэсэн и Iыхьлыхэм, благъэхэм, лэжьэгъухэм, ныбжьэгъухэм къаIуэтэжахэмрэ щIэныгъэлIым и IэдакъэщIэкIхэмрэ щIэблэм щапхъэ яхуэхъун куэд зэрыхэтыр си дежкIэ хьэкъщ», — жиIащ Марие.
Хьэсэн и къуэшхэм ящыщу пшыхьым хэтахэм жаIащ ар псом я дежкIи егъэджакIуэу икIи гъэсакIуэу, зэрыщытар, и макъ дэшеяуэ зыми зэремыпсэлъар, зэдэлъхузэшыпхъухэр абы фIэлIыкIыу къызэрыхъуар, зэрыжаIэу, къуэфIу, къуэшыфIу, дэлъхуфIу, щхьэгъусэфIу, адэфIу, ныбжьэгъуфIу дунейм зэрытетар.
Думэн Хьэсэн и унагъуэм къыбгъэдэкIыу фIыщIэ хуащIащ зэхыхьэр къызэзыгъэпэщахэм, тхылъым елэжьа Котляровхэ Викторрэ Мариерэ.
ТЕКIУЖЬ Заретэ.
