Бзэ минкIэ псалъэ къафэ
«Къафэ защIэу гъащIэр едмыхьэкIми,
къафэ нэсым гъащIэ псо къытощ»
Сухоруков Леонид.
Дыгъэгъазэм и 18-19-хэм Музыкэ теат­рым Iэтауэ щагъэлъэпIащ лъэпкъ щэнхабзэм и налкъутналмэс, лъэпкъ тхыдэр зи дамэтелъ, лъэпкъ щIыхьыр зи фащэ «Кабардинка» къэрал академическэ къэфа­кIуэ ансамблыр илъэс 80 зэрырикъуар.
Ансамблым хэтхэр хэти хуегъадэ уэгум щыхуарзэ къуршыбгъэм, хэти псы хуэм ес къазым, хэти псалъэ имы­гъуэ­тыжу абыхэм я концертым Iэгуауэ инхэр щеIэт, ауэ шэч къы­зы­тумы­хьэ­жынур зы­щи, а къэфакIуэ гупыр зэ зы­лъэгъуам игу ихужыркъым. «Кабардинка» къэрал академическэ ансамблым щIыпIэ куэ­дым ди лъэпкъым и цIэр щигъэIуащ, абы Iэгуауэ инхэр щы­ту хуаIэтырт, псом нэхъыщхьэ­ращи, ахэр зей адыгэр кърагъэцIыхурт, пщIэ къыхурагъэщIырт. Лъэпкъыр лъэпкъ зы­щIы­жыр и цIы­ху­хэрщ, къэрал академическэ ансамблыр лъэпкъым и напэщ, и дамэщ, и гъуджэщ.
Ди къэралым и къэфакIуэ гуп нэхъыжь­хэм ящыщ, дунейпсо къэралпсо фестивалхэм я лауреат, Иордан Хьэшимит пащ­тыхьыгъуэм и орден нэхъыщ­хьэу тIу, «Адыгейм и ЩIыхь» дыщэ медалыр зрата, «Адыгэ лъэпкъым и хъу­гъуэфIыгъуэ» фIэщыгъэр Дунейпсо Адыгэ Хасэм зы­хуи­гъэфэща «Кабардинка» гупым и пшыхьхэм къафэр, макъамэр фIыуэ зы­лъагъухэмрэ ансамб­лым иригушхуэ цIыхухэмрэ зэхуишэсат.
Илъэс тIощIым щIи­гъуауэ ансамблым и худо­жественнэ унафэщIыр, къафэхэр екIуу зыгъэувыр КъБР-м, АР-м, Осетие Ищхъэрэ - Аланием щIыхь зиIэ я артист, Шэшэн, Ингуш республикэхэм ГъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ, ­УФ-м и Правительствэм и саугъэтым и лауреат Атэбий Игорщ. Балетмейстер нэхъыщхьэр КъБР-м и цIыхубэ артист Битокъу Аслъэн­бэчщ, музыкэмкIэ уна­фэ­щIыр дунейпсо зэпеуэ­хэм я лауреат Дэрокъуэ Рамищ.
Пшыхьыр ирагъэкIуэкIащ КъБР-м щIыхь зиIэ и артисткэ Атэбий ФатIимэрэ УФ-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Битокъу Бес­лъэн­рэ.
Ансамблым и щIыхьыр къэзылэжьа и ветеранхэм ящыщу пэшым щIэсхэм Iэгуауэ инхэр хуаIэтащ пшыхьыр къыщызэIуахым.
Дунейпсо Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Сэхъурокъуэ Хьэу­тий хъуэхъу псалъэкIэ захуигъэзащ къэфакIуэ гупым.
- Адыгэ лъэпкъыр дуней псом дыкъезыгъэцIыхуа, фIыуэ дыкъезыгъэлъэгъуа «Кабардинка» къэфакIуэ ­гу­пым я илъэс бжыгъэ дахэр ди гуапэу догъэлъапIэ. Дунейм и плIанэпэ куэдым щаIэта ансамблыр ди лъэпкъ хъугъуэфIыгъуэ нэхъыщхьэхэм ящыщщ. Ди щэнхабзэм хуэфащэ увыпIэ иубыдын папщIэ зэман зэ­мылIэужьыгъуэхэм ансамблым хэтахэм ягури я псэри халъхьэу лъэпкъым хуэ­лэ­жьащи, абыхэм фIыщIэ яхузощI. Къафэм лъэпкъым и псэр, и хьэлыр къытощ, ар ди хабзэ дахэхэм я гъуджэщ. Ансамблым нобэ иIэ пщIэр нэхъ кIащхъэ мыхъуу илъэс мин гъащIэ иIэну, къэкIуэну щIэблэм а дахагъэр Iуралъ­хьэжрэ кърагъащтэу, бжьы­фIэу тхурепсэу, - жиIащ Сэхъурокъуэм.
- Адыгэ лъэпкъыр дунейм дыкъезыгъэцIыхуар «Кабар­динка»-ращ жысIэмэ, сы­щыуэнукъым. Африкэм, Ав­ст­ралием, Монголием, Латин Америкэм, Европэм, ди къэрал уардэм я лъэгу щыщIагъэплъащ абыхэм. Ди бэракъщ, ди напщIэщ, ди фIыгъуэщ. Дунейм зы къэфакIуэ гуп телъыджэ тетмэ, мыр етIуанэщ. Фи илъэс пщIейм дахэу, лъапIэу щыIэр къыфхудэкIуэну, щIэблэщIэ къыфщIэувэу, ма­­мырыгъэмрэ гуфIэгъуэм­рэ фыхэмыкIыу Тхьэм фигъэпсэу! - захуигъэзащ къэфакIуэхэм «Адыгэ псалъэ» газетым и редактор нэхъыщ­хьэ, Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ, ХьэфIыцIэ Му­хьэмэд.
Хъуэхъу псалъэхэм адэкIэ пищащ УФ-м и цIыхубэ художник, Адыгэ Республикэм и Къэрал саугъэтым и лауреат, Урысейм и су­рэ­тыщI­хэм, Журналистхэм, Тха­кIуэ­хэм я союзхэм хэт Къат Теувэж.
- Хуабжьу си гуапэщ фи махуэшхуэм сыкъызэрырихьэлIар. СурэтыщIхэм Iэ­пэ­кIэ сурэт тщIымэ, къэфа­кIуэхэм пкъыкIэ сурэт ящI. Нобэ ди пащхьэ къиува къэфакIуэхэм сурэт телъы­джэ­хэр ди нэгу щIагъэкI. Лъэпкъ хабзэр къызытещ къафэхэр мыкIуэдыж дамыгъэщ. Ар лъэпкъым и къулеигъэ инщи, илъэс куэдкIэ а беягъэр иIэну сохъуахъуэ.
КъБР-м щэнхабзэмкIэ и министр Къумахуэ Мухьэдин «Кабардинка»-м и ветеранхэм республикэм и щэнхабзэм хуащIа хэлъхьэныгъэ иным папщIэ фIыщIэ мыу­хыж зэрахуищIыр къыхигъэщащ.
- Ансамблым щIэуэ хагъэхьа ныбжьыщIэхэм я IэзагъэкIи зэфIэкIкIи нэхъы­жь­хэм пимыкIуэту, дэп­лъейуэ псэуну сохъуэхъу. Куэд­кIэ дащогугъ абыхэм, ды­зэ­ра­гъэ­гушхуэнуми шэч къы­тет­хьэркъым. Лъэпкъым и гъащIэр къыщежьэри щиухри и щэнхабзэрщ. А дахагъэр тхуэбэгъуэну, нэхъ ­ины­жу диIэтыну, ефIэкIуэну ды­хуейщ, - жиIащ Къумахуэм.
Жэпуэгъуэм и 1-м 1933 гъэм Налшык дэт Ленинскэ еджапIэ къалэ цIыкIум лъэпкъ къафэмкIэ студие къы­щызэIуахауэ щытащ. Аращ «Кабардинка» къэфакIуэ гупым и лъабжьэр къыщежьари. Илъэс нэхъ дэмыкIыу, а гупыр нэгъуэщI республикэхэм ирагъэблагъэ хъуат. Хэку зауэшхуэ нэужьым щIэрыщIэу зэхуа­шэсыжа ансамблым зауэр зи нэгу щIэкIа орденыбгъэ нэхъыжьхэмрэ ныбжьыщIэ цIыкIухэмрэ къыщыфэрт. 1957 гъэр ансамблым хуэ­фIащ, ар союзпсо фестивалу тIум я лауреат хъуат, Москва къалэ ЩIалэгъуалэмрэ студентхэмрэ я VI дунейпсо фестивалым дыщэ медаль къыщратат. Балеринэ цIэ­рыIуэ Улановэ Галинэ къэп­щытакIуэ гупым хэтати, къа­фэр «Кабардинка»-м игъэзащIэу щилъэгъуам, «Дунейпсо лъэпкъ гъуазджэм «Къафэм» нэхъ дахэ иIэу сщIэркъым», - жиIауэ щытащ.
2014 гъэм Москва къалэ хореографхэмрэ балетым и артистхэмрэ я деж щекIуэкIа зэпеуэм и къэпщытакIуэхэм Атэбий Игорь игъэува ­«Уэркъ къафэ»-м саугъэт щхьэхуэ хуагъэфэщащ.
Москва къыщыдэкI «Балет» журналым и редак­- цэм УФ-м ЩэнхабзэмкIэ и министерствэм игъэува ­«Къа­­фэм и псэ» саугъэтыр 2015 гъэм зыхуагъэфэщахэм щратыжащ. Гупым я унафэщI Атэбий Игорь ­«Къа­фэм и лIыхъусэжь» унэ­тIыныгъэм и лауреат хъуащ. Саугъэтыр тын зэ­ры­щIадзэ­рэ цIыху цIэрыIуэхэу Гри­горович Юрий, Плисецкая Майе, Щедрин Родион, Васильев Владимир сымэ, нэ­гъуэщI­хэми ар хуа­гъэ­фэ­щащ.
Лъагъуныгъэ, пагагъэ, лIы­­гъэ, хахуагъэ къызытещ, бзэ минкIэ псалъэ къафэм узэщIэзыубыдэу хэлъ мэгъу къарур иджыри зэ ягъэунэ­хуащ пшыхьым къекIуэлIахэм.
«СапэхэтIэ» (зыгъэзэщIар ансамблым и солист Дер Мухьэмэдщ), «Уэркъ къа­фэ» (КъБР-м щIыхь зиIэ и артисткэ Къуэныкъуей Ири­нэрэ Молей Темболэтрэ), Лермонтов Михаил и «Бэлла» повестым тращIыкIауэ «Ямыдэж» теплъэгъуэр ­(КъБР-м щIыхь зиIэ и артист Къуэныкъуей Алим, ГъущIохэ Залымрэ Сюзаннэрэ), «Щолэхъу и хъыбар» ­(КъБР-м щIыхь зиIэ и артистхэу Архэст Иринэрэ ­Къуэныкъуей Алимрэ), «Ислъэмей» (солистхэу Кумыщ Заринэрэ Алэкъей Азэ­мэт­рэ). «Псэлъыхъу» (КъБР-м и цIыхубэ артисткэ Куэшмэн Олеся, КъБР-м щIыхь зиIэ и артистхэу Хъурзокъуэ Заремэ, Къуэныкъуей Алим, Увыж Мурат, Куэтэншы Руслан, КIуж Владимир), «Хъуромэ», «Щырыщу къафэ», «Адыгэ джэгу зэхэшэ», «Удж хэш», «Джылахъстэней зе­кIуэ», «Абхъаз къафэ», «Убых къафэ», нэгъуэщI куэди щагъэзэщIащ пшыхьым. Къафэ къэс хабзэ, гупсысэ пыухыкIа, лъэпкъым и тхы­дэр, гурыщIэ къабзэ хэплъагъурт.
«Кабардинка»-м къикIуа гъуэгуанэмрэ дуней псор къызэритхьэкъуамрэ теухуа хъыбархэмкIэ, абы и «дыщэ пхъуантэм» дэлъ къафэ, теплъэгъуэ нэхъыфIхэмкIэ гъэн­щIауэ къызэрагъэпэща пшыхьыр гуимыхуж хъуат.
Дахагъэм, щыпкъагъэм и дамыгъэ «Кабардинка» къэ­рал академическэ къэфакIуэ ансамблым гъуэ­гуанэ кIыхь, дахэ къикIуащ, абы и цIэр куэдрэ фIыкIэ ираIуащ, цIэ лъапIэ куэди ­хуагъэфэщащ, дя­пэкIи дыщогугъ Iэгуауэм я нэхъ инымрэ гъуэгуанэм я нэхъ дахэмрэ абыхэм къа­пэщылъу.

«Кабардинка» гупым Сэхъурокъуэ Хьэутийрэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэдрэ йохъуэхъу.

Сурэтхэр Къарей Элинэ трихащ.
Щомахуэ Залинэ.
