ПлъапIэ нэхъыщхьэу диIэр Кавказым къэдгъэзэжынырщ
Бадзэуэгъуэм и 15-м ди республикэм и къалащхьэ Налшык къыщетIысэхащ рейс хэхакIэ Иорданием и щыхьэр Амман къилъэтыкIа кхъухьлъатэ. Абы къыздишащ Урыс-Кавказ зауэжьым иужькIэ хамэ къэрал къыщыщIидзауэ щыта ди лъэпкъэгъухэм ящыщу цIыхуи 120-м нэблагъэ. Абыхэм я нэхъыбэр ди лъахэ дэнэ къэна, Кавказым япэу къихьэу аращ.
Бэрэжьей махуэм Абхъазым и утым. Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ, «Адыгэ псалъэ» газетым и редактор нэхъыщхьэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд зыщIэс пэшым бадзэуэгъуэм и 15-м дыщIишэри, «Налшык къыщетIысэх кхъухьлъатэм ди лъэп- къэгъухэм ящыщ гупыш-хуэу Иорданием къыздришым фыпежьэн хуейщ!»- жиIэу, унафэ къытхуищIащ. АфIэкIа хэмылъу, си лэжьэгъухэу Щоджэн Iэминатрэ Къарей Элинэрэ гъусэ зыхуэсщIри, аэропортым псынщIэу дынэсащ: «КъакIуэхэм дэрэ дызэблэкI нэхърэ, абдеж тIэкIу дащыпэплъэжмэ нэхъыфIщ», — жытIэри.
Дыздынэсам кхъухьлъатэр иджыри къыщетIысэхатэкъым. Къеблэгъэнухэм япэплъэу абдежым щызэхэт-щызэхэс цIыхухэми, аэропортым щылажьэхэми деупщIащ Iуэхур здынэсамкIэ. КъыдгурагъэIуащ хьэщIэхэр гъуэгу зэрытетри, Налшык къэсыным иджыри зы сыхьэт хуэдиз зэриIэри.
Ауэ дэ нэхъ пасэу аэропорт «бжэIупэм» дызэрыIухьам зыкIи дыхущIегъуэжакъым, а зэманым къриубыдэу абдежым дызэгупсысахэмрэ щызэхэтхамрэ апхуэдизу дэ езым гъэщIэгъуэн тщыхъужати. Телъыджэкъэ атIэ илъэси 152-рэ ипэкIэ екIуэкIа Iуэхугъуэхэм япкъ иткIэ хамэ щIыпIэ къыщыхута ди лъэпкъэгъухэм, тIэкIу зэпыуми къыщIэддзэжми, ди зэманым тыншу запытщIэф зэрыхъуари, кIуэ-къакIуэхэм я бжыгъэм илъэс къэс зэрыхэхъуэри. Ахэр адыгэ лъэпкъым ди щхьэр лъагэу дэзыгъэлъагъуж, дызыщыгуфIыкI хъуну Iуэху-гъуэхэм ящыщкъэ?
Кхъухьлъатэр къэтIысащ, абы исахэр щIэплъыкIыпIэм зырызу-рэ къыдагъэкIыу щIадзащ. Абыхэм я мурад псори зыхуэкIуэжыр зыт: я адэжьхэр зэрыса Хэку-жьым зыщаплъыхьу «ижь зыщIрагъэхунырт», ди щыIэкIэ-псэукIэм зыхагъэгъуэзэнырт, апхуэдэ щIыкIэкIи я нэгу зыщрагъэужьынырт.
— КъуэкIыпIэ Гъунэгъум къыщыхута адыгэ-абазэхэм ящыщ куэд иужькIэ къэрал щхьэхуэ хъужа Иорданиеми къыщыщIидзащ. Абыхэм я бжыгъэр мы зэманым мини 100-м ноблагъэ, — жиIащ хьэщIэхэм я зэщIэгъэуIуакIуэ гупым хэт Дыгъужьокъуэ Мухьэмэд. — «ЗекIуэр» дэ езым ди мылъкукIэщ нэхъыбэу къызэгъэпэща зэрыхъуари. Апхуэдэ щIыкIэм тету мыпхуэдиз адыгэ абы ипэкIэ зэи Хэкужьым къихьакъым. Ди лъэпкъэгъухэр езым я жэрдэмкIэ къакIуэ зэрыхъунур япэу къытхуэзыIуэтар КъБКъУ-м щеджа, Иорданием щыщ Бырс Маруанщ. Зи гугъу тщIы Iуэхур зэрызэфIы-хьамкIэ абырэ Архъагъэхэ Мухьэмэдрэ Марвэрэ я фIыщIэшхуи хэлъщ.
КъыздэкIуам хьэщIэхэр зыхуей хуэгъэзэн, щIыпIэ дахэхэм къыщешэкIын IуэхухэмкIэ къызэгъэпэщакIуэ нэхъыщхьэу щытар зэщхьэгъусэхэу Жамырзэхэ Феликсрэ Ирадэрэщ.
— Ди хэкуэгъухэр нобэ зэрыфлъагъум хуэдэу къакIуэ хъун папщIэ, Къэбэрдей-Балъкъэрым и Iэтащхьэу щыта Къанокъуэ Арсен Иорданием и пащтыхьым епсэлъылIат, ауэ щхьэусыгъуэ зэхуэмыдэхэм къахэкIкIэ, абы щыгъуэ Iуэхур кIуэтауэ щытакъым, — и гукъэкIыжхэмкIэ мэгуашэ Жамырзэхэ Ирадэ. — Иджы мис, зэрыфлъагъущи, цIыхуи 120-м нэблагъэ рейс хэхакIэ Налшык къыщетIысэхащ. Куэд щIат ди гум зэритлъхьэри, иджы къыдэхъулIащ.
ХьэщIэхэм яхэтщ Налшык къэкIуауэ щытахэри. Абыхэм ящыщ зыщ Нэхущ Зейн.
— Хэкум япэ дыдэу сыкъызэрихьэжрэ илъэс 20 хуэдиз дэкIащ. Нобэ ди кхъухьлъатэр къыщетIысэхым слъэгъуахэр телъыджэ сщыхъуащ, къыпхуэмыцIыхужыным хуэдизу Налшык зихъуэжащи, — жиIащ Зейн. — Зэрыщытари тфIэдахэт, ауэ иджы нэхъри зыкърех. Анэдэлъхубзэр мы щIыпIэм щыщызэхэсхкIэ си гур хохъуэ. Згъэзэжыну сыхуейкъым, ауэ сыт сщIэн — махуэ бжыгъэ дэкIмэ дожьэж.
Абхъаз утым цIыху 500-м щIигъу кърихьэлIат. Ди лъэпкъэгъухэм зи ныбжь хэкIуэтахэр куэду яхэтщ. Дэ дыбгъэдыхьащ Iурылъ анэдэлъхубзэмрэ нэшхуэгушхуагъэу и нэгум къищымкIэ дыдэзыхьэха бзылъхугъэ лъагъугъуафIэм.
— Тхьэ гугъу дехьамэ! Нышэди- бэ лъандэрэ гъуэгу дытетщ. Бырсхэ сранысэщ, ЛъэнкIэпIашэхэ срапхъущ, си цIэр Фадиещ. Хэкужьым япэу сыкъихьэу аращ. ЩIыпIэ куэдым сыщыIами, иджыщ Кавказым сыкъыщыкIуэр. Ди хэгъуэгур, ди адэшхуэхэр щыпсэуар, тлъагъуну дыкъэкIуащ. Ди щIэблэ цIыкIухэр махуэ зыбжанэ ипэкIэ мыбы къашауэ щыIэщ. Зыщагъэпсэху. Ахэр илъэс къэсыхукIи къокIуэ, ауэ иджы дэ япэу дыкъакIуэу аращ.
ХьэщIэхэм дащепсэлъылIэм, Жамырзэ Ирадэ ахэр дигъэцIыхурт. ДгъэщIэгъуащ ящыщ куэдым я цIэ-унэцIэм зэрыщыгъуазэр. КъытхэкIырти, зи чэзур къэсу щIэплъыкIыпIэм къыдагъэкIам гуфIэжу пежьэрт. Къыдбгъэдишахэм нэIуасэ дахуищIырт.
— Илъэс 63-рэ си ныбжьщ. Си щхьэгъусэри сщIыгъущ. Мыр абы и дэлъхущ, — зэкIэлъигъэпIащIэу жиIэри, къыбгъэдэтым дежкIэ зригъэзэкIащ Алъэсчыр Самир. — И IэщIагъэкIэ дохутырщ, урысыбзи ещIэ.
ФIэхъус тIэкIур япэти, ар зэрызэфIэкIыу, нэхъыжьыфэ зэтплъа, жьакIэ тхъуа зытет лIым доупщI:
— Урысыбзэ пщIэуи?
— Урысыбзэкъым, болгарыбзэщ! — къыдитыжащ жэуап Къунаш Жэмал. — Амман сыщопсэу. Къэрал кIуэцI IуэхухэмкIэ министерствэм и сымаджэщым ортопед-травматолог IэщIагъэм сыщролажьэ. Зэрыфлъагъущи, ди унагъуэр зэрыщыту дыкъэкIуащ.
Хамэ къэралхэм щикъухьа ди лъэпкъэгъухэмрэ дэрэ ди зэпыщIэныгъэр нэхъ быдэ хъун, ефIэкIуэн папщIэ, абыхэмрэ дэрэ нэхъ быдэу дызэрыубыдыпхъэщ. А гупсысэращ купщIэ нэхъыщхьэу хэтлъэгъуар Дыгъужьокъуэ Мухьэмэд ипхъу Санэ къыджиIахэм.
— Кавказыр Хэкужьщ. Къэгъэзэжыным си щхьэкIэ хуабжьу сыщIохъуэпс. Ауэ сэ схуэдэхэм гукъеуэ ин яIэщ, «дызыхамыгъэзэгъэжынкIэ дошынэ» жаIэри. Нэхъри, мы къэралым къыщекIуэкI политикэм къызэригъэ- лъагъуэмкIэ, унафэщIхэри, жылагъуэри абы нобэ хуэхьэзыры-щэу къысщыхъуркъым. ИтIани «гугъэр адэжь щIэинщ» жыхуиIэращи, плъапIэ нэхъыщхьэу диIэр Кавказым къэдгъэзэжынырщ.
ЗэрыщыIа махуэ бжыгъэм къриубыдэу хьэщIэхэм Хыжьей ЩхъуантIэхэр, Шэджэм псыкъелъэхэр ирагъэлъэгъуащ, Iуащхьэмахуэ лъапэ зыщрагъэгъэпсэхуащ, Налшык Абхъазым и утым бэрэжьей кIуам щекIуэкIа Адыгэ джэгум я нэгу зыщрагъэужьащ. Нобэ, бадзэуэгъуэм и 22-м, Амман лъэтэжынухэщ.
Тхыгъэри сурэтхэри КЪУМАХУЭ Аслъэн ейщ.
