«Ислъам къэралыгъуэм» и лIыкIуэхэм урысей щIалэгъуалэр зэрызыхашэр
Террорист зэгухьэныгъэхэм хэту ягъэзэуэнухэр къэлъыхъуэнымкIэ «лэжьыгъэ» зэрырагъэкIуэкIым щыгъуазэ фыдощI
Зэ еплъыгъуэкIэ адрейхэм зыкIи къащхьэщымыкI шхапIэщ, ауэ цIыху пщIы бжыгъэхэм «Ислъам къэралыгъуэ» террорист зэгухьэныгъэм хуэкIуэ я гъуэгур мыбдежым къыщожьэ.
КъызэрыгуэкI бэзэрщи, сату зыщIхэр я хадэхэкIхэмрэ пхъэщхьэмыщхьэмрэ къыщотхъу, ауэ дэтхэнэ зы щэхуакIуэми ита ахъшэм щыщу зы сомыр боевикхэм хухахынущ.
АтIэ дэнэ а псори щекIуэкIыр? КъуэкIыпIэ Гъунэгъур ара? Хьэуэ, Урысейм и курыкупсэрщ. Къэзан щыщ политолог, ислъам щIэныгъэлI Сулейманов Раис фундаменталистхэм я жыхьэнмэм и кум хэтащ икIи «КП» радиомкIэ къэпсалъэри къиIуэтэжащ урысей цIыхуу минхэр «ИГ»-м зэрыхэхуа щIыкIэр.
«Ваха» жыхуаIэхэм щIымахуэр щрахыр
— Раис, Урысейм ислъамистхэр щыIэ?
— ЩыIэщ, икIи ахэр мащIэкъым: ваххабитхэр, «Хизбут-тахрир»…
— Ахэр ара «ваха»-кIэ зэджэхэр?
— Ахэрщ. Абыхэм нэмыщI «Исмаил-ага», «Нурджулар» тырку зэщIэхъееныгъэхэр. Апхуэдэу гюленистхэр, «Джамаат Таблиг» пакистан гупыр… Ислъамыр зэблэзыш апхуэдэ гупу къэрал щIыбым щыIэхэр IэшырыIыу зэхэлъщ.
— Волгэ Iуфэ щыIэ мэжджытхэм ящыщ куэд «ваха»-хэм зыIэщIаубыдауэ жыхуаIэр пэж?
— ЯпэкIэ апхуэдэ Iуэхухэр щыIащ. Ауэ иужьрей зэманым ахэр щIагъэкъэбзыкIащ. Аращ иджыпсту нэгъуэщI Iуэхухэм жыджэру зыщIратар.
— «Ваха»-хэр шхыныгъуэ хьэлэлхэр щагъэхьэзыр шхапIэхэм нэхъ щыерууэ ягъэхъыбар.
— Ар пэжщ. Псалъэм папщIэ, мис иджыпсту «Комсомольская правда» газетым и редакцэу Къэзан дэтым дыщIэсщи, тпэмыжыжьэу апхуэдэу зы IуэхущIапIэ щыIэщ. Мис а щIыпIэхэрщ нэхъыбэу «лэжьапIэмкIэ биржэхэр» здэщыIэр (нэгъуэщI къэралхэм къикIа студентхэм, нэгъуэщI къэралхэм къиIэпхъукIа цIыхухэм нэхъыбэу яхуэгъэзауэ).
Апхуэдэ шхапIэхэм цIыхухэр куэду щызэблокIри, щэхурылажьэ гупыр нэхъ тыншу къытрагъэхьэфыну къалъытэхэм ябгъэдотIысхьэри кърагъажьэ: «Сыт, къуэш, фIей зепхьэу улажьэмэ нэхъ къыщIэпщтэр, ар уэ пхуэфащэ?» Мис апхуэдэхэм щыпсэункIи щылэжьэнкIи зыщыщIагъакъуэ щыIэщ.
— ИтIанэ-щэ?…
— АдэкIэ дин зэхыхьэхэм хашэ. Псалъэм папщIэ, зэщIыгъуу нэмэз ящIыну макIуэ. Апхуэдэурэ псалъэкIэ яужьыгу, кассетэ гуэрхэм ирагъэплъ, интернетым къит хъыбархэм топсэлъыхь. «Еплъыт Асад Башар Сирием ис муслъымэн нэсхэр зэрызэтриукIэм! Муслъымэн нэсхэм я фарзщ абыхэм ядэIэпыкъуну», — жаIэурэ нэхъри ягъэщхьэрыуэ.
— Абы фIэкI хэмылъу цIыхур «Ислъам къэралыгъуэм» и телъхьэ ящIыфу ара?
— Хъым ихуа дэтхэнэ зыри «IурыщIэ» хъуа иужь, апхуэдэм жраIэ: кхъухьлъатэм итIысхьи Тыркум кIуэ, абы къы-щыппежьэнущ. А щIыкIэм тету цIыху щхьэрыуар езым и ахъшэкIэ къызэ-рыгуэкI туристу Тыркум макIуэ.
— АдэкIэ террористхэм зэрахыхьэр дауэ?
— Езыр макIуэ е зыгуэрым ешэ. Абыхэм ящыщу я насыпым къихьу къэзыгъэзэжхэри щыIэщ. Апхуэдэхэм жаIэ «халифатыр» ягу зэрыримыхьар, зэрагугъауэ, абы хэтхэр захуагъэм и телъхьэу зэрыщымытыр, атIэ я нэр мыджылу цIыхум и щхьэр зэрыпаупщIыфыр. Пэжщ, къэзыгъэзэжхэм фэрыщIыгъэкIэ апхуэдэ псалъэхэр жызыIэхэри яхэтынкIэ хъунщ…
Диныр зи тегъэщIапIэ хъунщIакIуэхэр
— Апхуэдэу ехьэжьауэ ирагъэкIуэ-кIын папщIэ экстремистхэм ахъшэ къыздрахыр дэнэ?
— Япэрауэ, щIыдагъэ ящэ. ЕтIуанэрауэ, Перс псыдэуэхым къекIуэкIыу щыIэ къэралхэм къыщызэрагъэпэща псапащIэ фондхэм къыхокI. Ещанэрауэ, жыIэзыфIэщу террористхэм пщIэншэу ятелажьэхэри щыIэщ. Щымыхъужыххэм деж хъунщIэнри ямыхьэмышхкъым: лIы жьакIацэ зыбгъуп-щIым бэзэрхэр къызэхакIухь, «диным щIэзэу ди къуэшхэм ядэIэпыкъун хуейщ» жаIэурэ.
— 90 гъэхэм ди къэралым щыIа хъунщIакIуэхэм хуэдэуи?…
— Аращ. Муслъымэн диным уимытмэ, абы щхьэкIэ налог къыптохуэри, хэкIыпIэ щыIэкъым. Бэзэрым и хабзэр ткIийщ, полицэм укIуэу утхьэусыхэ нэхърэ къыптрагъэхуа ахъшэр ептмэ нэхъ тыншщ.
90 гъэхэм лъандэрэ зэхъуэкIыныгъэшхуэ къэхъуакъым
— Уи быныр ислъамистхэм интернетым щагъэува хъым ихуамэ, ар и зэманым дауэ къызэрыпщIэнур?
— Псом япэу гу зылъытапхъэр сабийр диным иубыдауэ зэрыщытырщ. Iуэхур дзыхьщIыгъуэджэщ, уи быныр уэ нэмэз зэрумыщIым, «джаур псэукIэ» зэребгъэкIуэкIым папщIэ къохъурджауэу хуежьамэ. АдэкIэ абы социальнэ сетхэм ирилъхьа и сурэтым феплъ: щIалэм и зы Iэпхъуамбэр Iэтауэ сурэт зытригъэхамэ — ар таухьидым и дамыгъэу аращ. Абы и псэлъэкIэми зихъуэжу хуожьэри, «си къуэш», «си шыпхъу» псалъэхэр нэхъыбэрэ къыхигъахуэу е хьэрыпыбзэм тещIыхьауэ «ахьти», «уэхьти» жиIэу хуожьэ. Ди мэсхьэбым ит муслъымэнхэр апхуэдэу псалъэркъым. Апхуэдэу фи быным социальнэ сетхэм ирилъхьэ тхыгъэхэмрэ абы къыхуагъэхь тхыгъэхэмрэ щыгъуазэ зэрызыхуэфщIыным фыхущIэкъу.
— АдэкIэ сыт щIэн хуейр?
— КIыхьлIыхь фымыщIу зыхуэвгъазэ диным хэзыщIыкI икIи абы и радикальнэ унэтIыныгъэм псалъэкIэ пэщIэувэфын психологым. Хабзэхъумэ органхэм фепсалъэ. Журналистхэм захуэвгъазэ — Карауловэ Варварэ къызэрагъуэтыжар апхуэдэущ, цIыхубэ хъыбарегъащIэ IуэхущIапIэхэм псалъэмакъышхуэ ирагъэжьа нэужьщ.
— Раис, уэ илъэс куэд лъандэрэ радикалхэм уапэщIэтщ. Уи щхьэм утешыныхьыркъэ?
— Пэжыр жыпIэмэ, сошынэ, къысхуэдалъэхэр куэдщ. Ауэ сыт сщIэн?… АтIэми, фщIэжу къыщIэкIынщ Къэзан щыщ Iимам Якупов Валиулла?
— Пэжщ, дин еджагъэшхуэт, ваххабитхэм къикIуэт имыIэу япэщIэтащ. Аращ илъэсищ япэкIэ щIаукIар.
— Абы щIыгъуу а махуэ дыдэм сэри саукIыну я мурадащ. Ауэ, си насыпти, Москва сыкIуауэ ирихьэлIащ. Мис аращ, Якуповым дэрэ дызэрыцIыхуу щытащ. Арауэ жыпIэ хъунущ ди мэсхьэбым сыкъыщхьэщыжыну нэхъри сытезыгъэгушхуар. Иджы дауэ сыкъикIуэтыжын? Сэ апхуэдэ хуитыныгъэ сиIэкъым.
Чесноков Эдвард.
Боевикым ику иту къигъащIэр мазитIщ
Адэ-анэхэмрэ егъэджакIуэхэмрэ папщIэ Урысейм и Жылагъуэ палатэм къыдигъэкIащ «ИГИЛ-м и таурыхъ шынагъуэ» брошюрэр. Ар щIалэгъуалэр щIэпхъаджащIэхэм я хъым имыхуэнымкIэ сэбэп хъун хуейщ.
Тхылъ цIыкIур къыдэзыгъэкIахэм зэрыжаIамкIэ, террористхэм ягъэжэкъуа урысей щIалэгъуалэм я процент 90-р къыщагъэпцIар социальнэ сетхэрщ. Террористхэм я агентхэм къагъэсэбэп зи ныбжьыр ику иту илъэс 23-рэ хъу щIалэхэр тэмэму цIыхухэм зэрахэмыхьэр, икIи мыпхуэдэ упщIэхэмкIэ къыщIадзэ: «Бужэгъуакъэ фIымрэ Iеймрэ фыхуаущийуэ, уагъэIущу унэм узэрыщIэсыр? Захуагъэ зэрыщымыIэм уигъэгузавэркъэ? Хэт уэ узыхэзыщIэр? Гу къыплъызытэ щыIэ? Дунейр зэбгъэлъагъуну ущIэхъуэпсу, ауэ уежьэн пхузэфIэмыкIыу щыт? Сыт уэ нобэ Алыхьым хуэпщIар?»
— Террористхэм я лIыкIуэхэм хаубыдыкIа цIыхухэм я къекIуэкIыкIар, я гурыщIэхэр куууэ зэхагъэкI, — къыжриIащ «Комсомольская правда» газетым и лэжьакIуэ Кочубей Марианнэ, проектыр зэхэзылъхьахэм ящыщ зым, СНГ-м Террорым пэщIэтынымкIэ и центрым и унафэщIым. — Псом япэу гу зылъатэр дзэ еджапIэхэм, щIыдагъэм елэжьынымкIэ IэщIагъэлIхэр къыщIэзыгъэкI вузхэм я студентхэрщ. Апхуэдэу ахэр хуэныкъуэщ химикхэм, зэдзэкIакIуэхэм, медицинэм и лэжьакIуэхэм. Мыбдежым нэхъ къэгъэпцIэгъуафIэ хъухэм ящыщщ зэгуэкIуа хъыджэбзхэм IэщIыб къащIахэр, захуагъэ къалъыхъуэну хущIэкъухэр, къэралым иригъэкIуэкI политикэмкIэ зэрымыарэзыр интернетым щызытххэр.
— «Ислъам къэралыгъуэм» и боевикым ику иту мазитI къигъащIэу аращ. Абы къыхэкIыу террористхэм я лIыкIуэхэм я лэжьыгъэр зэи зэпагъэуркъым, — жеIэ Кочубей Марианнэ.
— Iуэхур икъукIэ хэплъэгъуэщ: урысей интернетым «Ислъам къэралыгъуэм» и Iуэхухэм щыщIэупщIа цIыху мелуан 1,5-м ящыщу мин 88-м хэхауэ къалъыхъуар террористхэм цIыхухэр зэраукI щIыкIэрщ, — «Комсомольская правда» газетым и лэжьакIуэм къыжриIащ «Урысей щIалэгъуалэр «Ислъам къэралыгъуэм» хэзышэхэм япэщIэтыныр» проектым и унафэщI Сутормина Еленэ.
Бойкэ Александр.
