Зыгъэпсэхугъуэ махуэм
Лъэпкъ шхыныгъуэхэр
Къэб хьэнтхъупс
Къэб тхьэщIар гъущэу ялъэщI, IупщIэурэ зэгуауд, и фэр трагъэжри, г 25-30 хъу тыкъыр цIыкIуурэ яупщIатэ. Шыуаным тхъу иралъхьэри къагъэплъ, абы къэб упщIэтар халъхьэ, бэлагъкIэ зэIащIэурэ мафIэ щабэм тету дакъикъий-пщIыкIэ ягъажьэ, зэIащIэурэ псывэ щIакIэри, дакъикъэ 15-20-кIэ ягъавэ. Мис иджы псыр щIоващIэ щыжаIэм деж къэбыр шыуаным зэрилъу яуб. Шэ гъэпщта щIакIэ, зэIащIэурэ дакъикъипщI-пщыкIутху хуэдизкIэ мафIэ щабэкIэ ягъавэ. ИужькIэ фо е фошыгъу халъхьэри, зэIащIэурэ дакъикъи 5-6-кIэ ягъавэ.
Къэб хьэнтхъупсым и фэр гъуэжь дахэу, мэ гуакIуэ къыхихыу щытщ. Езы хьэнтхъупсыр и IувагъкIэ мырамысэ пIащIэм ещхьщ. Пщтыру яшх лэкъум е щIакхъуэ и гъусэу.
Къэб хьэнтхъупсыр гъэткIугъуафIэщ, сэбэпышхуэщ зи кIэтIий, тхьэмщIыгъу узхэмкIэ. Витамин А куэду хэлъщ.
Халъхьэхэр (зы цIыху Iыхьэ): къэбу — г 250-рэ, псыуэ — г 300, тхъууэ — г 60, шэуэ — г 450-рэ, фоуэ е фошыгъуу — г 30.
КIэртIоф пIастэ
КIэртIоф укъэбзар псы щIыIэкIэ ятхьэщI, ин хэлъмэ, тIууэ-щыуэ зэгуаупщIыкI псори зэдэвэн щхьэкIэ. Шыуаным иралъхьэ, псывэ щIакIэри, и щхьэр тепIауэ мафIэ щабэм тету ягъавэ. Псыр щIэващIэу зэрыхуежьэу, шэ гъэпщта щIакIэ, кхъуей гъэщэща хакIутэри, бэлагъкIэ яубурэ Iув хъуху ягъавэ.
КIэртIоф пIастэр щабэу, тыкъыр хэмылъу щытын хуейщ. Кхъуей хэплъхьам зэщыщхъу имыщIамэ, шыгъу щабэ хэбдзэу зэIыпщIэж хъунущ. Пщтыру тепщэчкIэ Iэнэм трагъэувэ. Щхьэхуэу дытрагъэувэ ша- тэ, шатэкIэ щIа бжьыныху шыпс.
Хуабжьу шхыныгъуэ къэуатщ. Нэхъыбэу щагъэхьэзыру щытар гъатхэмрэ щIымахуэмрэщ.
Халъхьэхэр (цIыхуищ Iыхьэ): кIэртIоф укъэбзауэ — г 500, псы зэрагъэвэну — г 150-рэ, шэ гъэпщтауэ — г 280-рэ, кхъуей быдэу — г 400, шатэу — г 120-рэ, бжьыныхуу, шыгъуу, шыбжийуэ — узыхуейм хуэдиз.
«Адыгэ шхыныгъуэхэр» тхылъым къитхыжащ.
ГушыIэхэр
Ахъшэр сыбгъэкъутэу ара?
Шухьиб гъуэгум тет автоинспекторым къигъэувыIауэ къетхьэкъуну хэтт. Зы ахъшэ зэгуэт закъуэ иIыгъти, ар иритмэ, Iуэху щIежьар зэфIэмыкIынкIэ зэрыхъунум иригузавэу, ар убзэрт:
— КхъыIэ, къуэш, сутIыпщыж. Сыноплъри, угъурлыфэ дыдэ птетщ. Мыращ сIыгъыр. Iуэху сиIэу сокIуэ.
— Мис мо итхъам ущыщхьэдэжэхым абы щхьэ уемыгупсысарэ?
— Тхьэм щхьэкIэ къысхуэгъэгъу. Гу лъыстакъым. Укъызэмытхьэкъуу хъунукъэ?
— Хъунукъым!
— Мы зызакъуэр зэкIэрыту сIыгъыу аращ…
— Хъунщ. Ухэзгъэзыхьыщэнкъым. Мыр къызыбот, уигу пыкIым хуэдиз къызогъанэри, адрейр къыбощтэж. ДызэгурыIуа?
— Хъунщ. ДызэгурыIуащ. Мэ…
Инспектор щIалэм ахъшэ зэгуэтыр къищтэри, и жыпым ирилъхьащ. Адрей жыпым къриха ахъшэхэм къапибжыкIыурэ къриту щIидзащ, ущыарэзым деж уи щхьэр щIы, жиIэри…
— Мыр зы, мыр тIу…
Шухьиб зигъэхъейртэкъым.
— Мыр щы…
Шухьиб щымт. Дэгу зищIауэ, къыхуашийр ипхъуатэрт.
— ПлIы…Тху… Хы… Блы…
Ахэри ипхъуатэри, Шухьиб инспекторым и Iэпэм еплъу увыжащ, иджыри къэхь жыхуиIэу.
— Уа, къуэш, мыр сыбгъэкъутэу ара, хьэмэрэ штраф къызэптрэ? — щIэупщIащ инспекторыр.
Мэкъу драгъауэ
Махуэ псом ефэ-ешхэм яхэта Iэбыдэ унэм къыщыдыхьэжам, пшапэр зэхэуат. Iэщым яхэт фызым зыкъримыгъэлъагъуу пIэм зыхидзэжа щхьэкIэ, и мурад къехъулIакъым. Фызыр къызэрыщIыхьэжу пIэм хэлъ и лIыр къилъагъури, кIиин щIидзащ. Фадэр — зы, Iэщ мэжэлIам я шхын зэрыщымыIэр — тIу! КIэщIу жыпIэмэ, фыз губжьам зэщIиха жьэм къыщихуж-ри, ябгъукIэ къыщыт къуажэкхъэм ихьащ, шэмэджыжьыр иIыгъыу шыудз тIэкIу мыбдеж щыпиупщIын и мураду.
Зихуэпэжынуи хущIигъэхьатэкъым Iэбыдэ фызым и жьэм. ЩIагъщIэлъ хужь щыгъымкIэ шырыкъум иува къудейт. Жэщыр мазэгъуэ дахэти, щIагъщIэлъ хужькIэ мэкъу еуэу кхъэм и кум ит Iэбыдэ IупщIу кIыфIыгъэм къыхэщырт. ЗэрыгъэкIийрэ къызэрехуэкIыу кином къикIыж щIалэгъуалэ гупыр кхъэм къыщысым, мэкъу еуэу джэбын хужь кхъэм итыр щалъагъум, я псалъэмакъыр пачри, зэщIэувыIыкIащ.
— Уа-а, феплъыт мобы! — жиIащ зым.
— Тобэ, сыт мы слъагъур? — дыщIигъуащ етIуанэм.
— Бисмылахьи рэхьмани рэхьим… — къыжьэдэкIащ ещанэм.
Псори щым хъуарэ я пIэм ижыхьауэ зэхэтт. Абыхэм гу ялъызыта Iэбыдэ и макъым зригъэхъуэжри къахэкIиящ:
— Сыт фи нэр къитIэтIу фыкъыщIэплъэр? СлIожь, мыбы дыщагъатхъэ фи гугъэ? Мис, мэкъу драгъауэ!
ЗэрыгъэкIийуэ щIалэгъуалэр щIэпхъуэжащ. ЗэрыжаIэжымкIэ, пшапэр зэхэуауэ а уэрамымкIэ куэдрэ цIыху щызекIуакъым.
Думэн Мурадин.
Псалъэжьхэр
Хабзэ зыгъэзащIэм хабзэегъуэтыж
А сигу, зыIэжьэ, а си жьэ, зыубыд.
Абдж щыкъуейм лъапцIэу ухэмыувэ.
Адыгэ и хьэщIэ быдапIэ исщ.
ХамэIэр Iэгъэзагъэ щхьэкIэ — гугъэзагъэкъым.
Зи щхьэ Iуэху зыхуэмыщIэжыр хамэ IуэхукIэ ерыщщ.
Ныбжьэгъум занщIэу къыбжиIэнщ, бийм уи щIыбкIэ щигъэIунщ. tФIы зыщIэ и пщIэ кIуэдыркъым.
ФIыгъуэм я нэхъыщхьэр зэгурыIуэщ.
Фащэм я нэхъ дахэр укIытэщ.
Хабзэ здэщымыIэм зэгурыIуи щыIэкъым.
Хабзэ зыгъэзащIэм хабзэ егъуэтыж.
Хабзэ зыщIэм и Iуэху мэкIуатэ.
ХабзэмыщIэ Iуэху зэIыщIэщ.
Хамэ дагъуэр лъагъугъуафIэщ.
Хейм гъуэгу егъуэт.
Хуэмыху и Iуэху блэкIыркъым.
Хъушэм къакIэрыхуа мэлыр дыгъужьым пэщIохуэ.
Хьэм и кIэм утеувэмэ, къодзакъэ.
ХьэщIэр хьэзыр щхьэкIэ, бысымыр хьэзыр?
Къэнжал зауэр зэриухрэ илъэс 310-рэ ирокъу
Адыгэ зауэлIхэр Кърымыдзэм текIуа иужькIэ я къуентхъыр щагуэшыжа щIыпIэм, Къэнжал бгым и Iэгъуэблагъэм хиубыдэм, Джэрыджэхэ я лъагапIэкIэ йоджэ.
Абдежым сурэт щызытригъэхащ адыгэ лъэпкъым Iуэху дахэ куэдкIэ хуэщхьэпэ, хэкупсэ нэс Джэрыджэ Хьэсэн.
Зы уэрэдым и хъыбар
„Къэгъэзэж“
Адыгэ тхакIуэ, уэрэдус Бахъуэ БетIал и къалэмыпэм къыпыкIащ рассказ, усэ купщIафIэхэр. Арауи къыщIэкIынщ цIыхубэм ар фIыуэ ялъагъуу щIыщытар. БетIал и тхыгъэхэм нэхъыбэу къыщиIуэтар езым и нэгу щIэкIахэращ.
Хэт фэ фщыщу зэхэзымыхар «Адыгэ нысэ унэм идошэ» е «Хэт епта си гъатхэр?» уэрэдхэр.
Нобэ зи гугъу тщIыри, абыхэм ещхьу, дзапэ уэрэду ди гъащIэм къыхэнахэм ящыщщ. Ар зэраусрэ илъэс щэ ныкъуэм щIигъуами, иджыри цIыхухэм ящыгъупщакъым, щIэх-щIэхыурэ ди радиоми телевиденэми къат.
УэрэджыIакIуэ ПащIэ Ленэ япэу игъэзэщIахэм ящыщ зыщ мыр. Абы зэрыжиIэжымкIэ, радиомрэ телевиденэмрэ я хорым щылажьэу зэхихауэ щытащ Бахъуэ БетIалрэ Сэхъу Хьэсэнрэ зэбгъэдэсу макъамэ дахэ гуэр пшынэм кърагъэкIыу.
— Сыдихьэхауэ макъамэм сызэредаIуэм БетIал гу щылъитэм, къызбгъэдыхьэри, усэ гуэр къысхуишиящ: «Еджэт мыбы», — жиIэри. Псалъэхэр апхуэдизкIэ сигу ирихьати, селъэIуащ уэрэдыр сэ сагъэгъэзэщIэну. ЗанщIэуи микрофоным сыбгъэдэувэри, а махуэ дыдэм ттхауэ щытащ. «Къэгъэзэж» уэрэдыр, дэнэ дымыкIуами, тIэущэ жызамыгъэIэжу сыкъаутIыпщыжыртэкъым. ПщыхьэщIэ Мухьэжыр си пшынауэу куэдрэ цIыхубэм я пащхьэ къитхьащ ар. Сэ уэрэд зыбжанэ сиIащ, Бахъуэ БетIал итхауэ. СфIэфIт абы и уэрэдхэр, сыт щхьэкIэ жыпIэмэ уи гъащIэм щыщ зы Iыхьэ гуэру къыпщыхъуу апхуэдэт абы итххэр, — жеIэ ПащIэ Ленэ.
КIУНТIЫЩ-ХЬЭПЦIЭ Аннэ,
КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист.
Лъагъуныгъэр хьэху къысхуэпщIу,
Уэ щхьэ уежьэжат,
Нэхъ дахэжу згъэщIэращIэу
Пхьыжмэ нэхъ къэпщта?
Уафэм хуэсщIкъым сэ лъэмыж,
Къесхьэхыну вагъуэиж,
Ауэ си гур пщIащ уIэгъи,
ПлъэкIмэ, схуэгъэхъуж.
Бзур дамэншэм, уэгум еплъу,
Гъыбзэ хишу щысщ, —
ХущIэкIыжкъым гъащIэм си лъэр,
ЩIы хъурейр мэсыс.
Уи псэр гъатхэу зы зытщIат,
МылкIэ ар иджы тхьэщIащ,
Псэншэ розэм сыхуэпшэн,
Сэ уэ сыт уэсщIа?
Ди лэгъунэм сыщIыхьэжмэ,
Слъагъур уи сурэтщ,
НэкIэ стхауэ, хэмыкIыжу
БлынджабиплIым хэтщ.
Блынхэм соплъри, къызоплъыж,
Зы сурэти мыпсэлъэж.
Мазэр блэркъым щыдыгъэншэм,
Си дежкъэгъэзэж.
Адыгэ лIакъуэхэр
КIэмыргуейхэр
«КIэмыргуей» псалъэм и мыхьэнэр гурыIуэгъуащэу щыткъым, ауэ а фIэщыгъэр зезыхьэ адыгэ лъэпкъыр ижь-ижьыж лъандэрэ Лабэшхуэрэ Щхьэгуащэрэ я тIуащIэм щопсэу.
КIэмыргуейхэм я бзэр тенджыз ФIыцIэ Iуфэм Iус адыгэхэм я псэлъэкIэм нэхъ ещхьщ, къэбэрдейхэмрэ беслъэнейхэмрэ игъащIэми ягъэблагъэу къэгъуэгурыкIуэми. КIэмыргуей пщыхэр къалъытэ Инал и лIакъуэхэм (къэбэрдей, беслъэней пщыхэр къызытехъукIахэм) къахэкIауэ, езы лъэпкъхэм я къежьапIэр зыуэ.
Тхыдэ дэфтэрхэм къазэрыхэщымкIэ, XIX лIэщIыгъуэм ирихьэлIэу унагъуэ мини 5 хъууэ щытащ. Ахэр хуэщIауэ псэурт: Iэщыр яхуэбагъуэрт, ящIри пшэрти, гъавэ бэв къытрахырт. Абыхэм сату дащIырт я гъунэгъу лъэпкъхэм. Лъэпкъым хуиту зрагъэужьакъым увыIэгъуэ имыIэу къатеуэу щыта бийхэм. КIэмыргуейхэри, адрей адыгэ лъэпкъхэми хуэдэу, лъэщу япэщIэтащ кърым тэтэрхэм, Индыл къызэпрыкIыу Кавказ Ищхъэрэм и губгъуэ хуитхэм къитIысхьэу щыта нэгъуейхэм, нэгъуэщIхэми. Кавказ зауэм и ужькIэ кIэмыргуейхэм я бжыгъэм фIыуэ хэщIащ: зауэм хэкIуэдахэм мынэхъ мащIэ емынэ узым ихьащ, куэди хэкум икIыжащ.
КIэмыргуейхэр нобэ щопсэу Адыгэ Республикэм, Краснодар крайм, Тыркум, Сирием, Иорданием. Адыгей литературэбзэм и лъабжьэщ кIэмыргуей диалектыр.
Мамхэгъхэр
И цIэр къанэу кIуэдыжа адыгэ лъэпкъхэм ящыщ зыщ.
Мамхэгъхэр Щхьэгуащэрэ Куржыпсымрэ я зэхуаку щимэу дэлъ щIы Iыхьэм щыпсэуащ. Языныкъуэхэм ахэр абазэхэхэм ящыщу ябжырт, ауэ езы мамхэгъхэм апхуэдэу къалъытэртэкъым. Мамхэгъхэр, абазэхэхэм, натыхъуейхэм, нэгъуэщI адыгэ лъэпкъхэм хуэдэу, пщырэ пщылIрэ ямыIэу псэуащ; адыгэ лъахэр яубыдыну къыхуеIэ бийхэм ахэр лъэщу езэуащ.
Кавказ зауэр мамхэгъхэм я щIыналъэм 1822 гъэм къэсащ. Урыс генералхэм мамхэгъ адыгэ унагъуэу зы мин хуэдиз залымыгъэкIэ Прочный окоп быдапIэм и Iэхэлъахэм ягъэIэпхъуащ. Мейкъуапэ вёрстихкIэ пэжыжьэу тIысащ Пэтыкъуейр, Куржыпс станицэм ищхьэIуэкIэ зы вёрсткIэ удэкIуеймэ — Дыгъухьэблэр, ХьэщIэмырзейр — иджырей Тульскэ станицэр здэщыс щIыпIэм, Къуралыр — Щхьэгуащэрэ Куржыпсымрэ я тIуащIэм. Мамхэгъхэр ямыгъэIэпхъуэ щIыкIэ унагъуэ 1500-рэ хъууэ щытащ.
Адрей адыгэ лъэпкъхэм, псом хуэмыдэу абазэхэхэм, я нэгу щIэкIам хуэдэ мамхэгъхэми ялъэгъуащ. Зауэ кIыхьхэм, уз зэрыцIалэ Iейхэм, ИстамбылакIуэм а лъэпкъ цIыкIум и цIыху бжыгъэр ягъэкIуэщIащ, къэнар хуэмурэ яхэшыпсыхьыжащ зыхэс адрей адыгэ лъэпкъхэм (п.п., абазэхэхэм).
ТхылъыщIэ
«ГушыIэр Тхьэм и щIасэщ»
Аращ зэреджэр Къармэхьэблэ (Каменномост) дэт курыт школ №1-м адыгэбзэмрэ литературэмкIэ и егъэджакIуэ Лыхь (Къэшэж) Людмилэ «Тетраграф» ООО-м иджыблагъэ къыщыдигъэкIа тхылъым. Абы щызэхуэхьэсащ гушыIэ, таурыхъ, хъыбар гъэщIэгъуэнхэр. Тхылъыр сабийхэми балигъхэми яхуэгъэзащ, ар къызыIэрыхьэ дэтхэнэми дихьэхыу икIи фIэщIэщыгъуэу щIиджыкIынущ.
«Дэнэ къикIа мы тхылъым ихуа гушыIэхэр?» жыпIэмэ, ахэр куэд мэхъу: газетхэм, журналхэм къисхащ, адэ-мыдэкIэ жаIэжу щызэхэсхахэр стхыжащ, урысыбзэкIэ сызэдэIуауэ е сызэджауэ адыгэбзэм къизгъэтIэсахэри хэтщ. ГъащIэм пэж дыдэу къыщыхъуауэ къармэхьэблэдэсхэм къаIуэтэж, сымытхмэ, кIуэдыжынкIэ сызытешыныхь гушыIэ-хъыбархэри хэзгъэхьащ. КъыздикIари щызэхэсхари сымыщIэж, ауэ стхыурэ сызэрыстудент лъандэрэ зэхуэсхьэсауэ нобэм къэсахэри куэд мэхъу. ГушыIэм гъащIэм къыпещэ. Си IэдакъэщIэкIхэр фигу ирихьу щытмэ, ар сэркIэ гухэхъуэщ», — щетх тхылъым и псалъапэм Лыхь Людмилэ.
ГушыIэм и закъуэкъым тхылъым щывгъуэтынур. Абы итщ сабийхэм папщIэ (балигъхэмкIи икъукIэ гъэщIэгъуэн хъунущ) зэхуихьэса упщIэ гъэщIэгъуэнхэр, жыIэгъуэхэр, IуэрыIуатэм щыщ Iыхьэ гуэрхэр.
Мы къыдэкIыгъуэр Лыхь Людмилэ и тхылъ етIуанэщ. Япэр — «Лыхь лъэпкъыр» — 2014 гъэм «Тетраграф» ООО-м къыщыдэкIащ.
ЩхьэщэмыщI Изэ.
Псалъэзэблэдз
ЕкIуэкIыу:1. Пхъэщхьэмыщхьэ. 3. Щхьэусыгъуэ гуэркIэ жылэр зыбгынауэ мэзхэм, къурш щIыналъэхэм зыщызыгъэпщкIум адыгэр зэреджэу щытар. 6. Дзэлыкъуэ районым щыщ къуажэ. 8. Мынэхъыжь, мынэхъыщIэ. 9. Джэрэзыжу, мылым къыщагъафэ. 10. Лъэпщ и Iэмэпсымэхэм ящыщ зы. 13. Адыгэ театрым и джэгуакIуэ Iэзэу щыта, РСФСР-м и цIыхубэ артист. 14. Зи суд ящIэм къыщхьэщыж цIыху. 17. Пхъэм къыхэщIыкIа, шэмэджым дадзэ Iэмэпсымэ. 18. Пхъэщхьэмыщхьэ плъыжь цIыкIу, купкъ илъу. 19. Щэ и уасэу … уэстын хьэмэрэ … и уасэу щэ уэстын? 20. КIыщокъуэ Алим и адэцIэр. 23. Фызыжьым цы … и къуэрылъхум хуещI. 24. Набдзэ … 28. Анэр къыщалъхуа унагъуэ. 30. РифмэкIэ, ритмкIэ къулей литературэ тхыгъэ. 31. … и пIэ … къокIэж. 32. Бэрбэч ХьэтIутIэ и цIэр зезыхьэ университетым и 4-нэ ректор. 33. УнафэщIым и лэжьакIуэ гупым … ящищIащ гъуэгубгъур ягъэкъэбзэну. 34. Бдзэжьей лIэужьыгъуэ.
Къехыу:1. Шатэм, кхъуей цIынэм, хьэжыгъэм къыхэщIыкIа адыгэ шхыныгъуэ. 2. Къулейхэм я IуэхутхьэбзащIэ. 4. Узижагъуэм и нэм … ущIоуэ. 5. Мы гъэм и бжьыхьэкIэ мазэм зи ныбжьыр илъэс 80 ирикъуа къэбэрдей усакIуэ, зи IэдакъэщIэкIхэм япкъ иткIэ уэрэд куэд яуса. 7. Дагъыстэн лъэпкъ: абы щыщ щэ бжыгъэхэр ди щIыналъэм исщ. 11. Адыгэ бзылъхугъэ уэрэджыIакIуэ Хьэрэдурэ … 12. … пыIэ. 13. Мы гъэм зи ныбжьыр илъэс 75-рэ ирикъуа къэбэрдей усакIуэ, КъБР-м и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм и тхьэмадэу щыта. 15. Дэрбзэр Iэмэпсымэ. 16. «… зэшищ» — КъардэнгъущI Зырамыку игъэзащIэу щыта уэрэдыжь цIэрыIуэ. 21. … имытмэ, лъакъуэм и мыгъуагъэщ. 22. Адыгэш къабзэ. 25. Къэбэрдей-Балъкъэр автоном областым и япэ унафэщIу щыта. 26. … и жапIэр езым къегъуэтыж. 27. Хьэцэпэцэ къэкIыгъэ. 29. Адыгэ ерыскъы щагъэхьэзыр … къызэIуахащ. 31. Сату щIапIэ.
Зэхэзылъхьар Мыз Ахьмэдщ.
ЩэкIуэгъуэм и17-м ди газетым тета псалъэзэблэдзым и жэуапхэр:
ЕкIуэкIыу:3. Бжы. 7. Шэд. 8. Пхъы. 9. Къэбэрдокъуэ. 10. Аркъэ. 11. Акъужь. 12. Жьажьэ. 13. ГъущI. 16. Щэ. 17. Бурш. 18. КуутI. 23. Самэ. 25. Уашхэ. 26. КIуапIи. 28. Лъэпщ. 30. Лъэпэд. 32. Духьэ. 34. Щыгъуэ. 35. Урыху. 37. Яе. 39. Сэ. 40. Шыпхъу. 42. Баш. 43. Шатэ. 44. Шыпсыранэ. 45. ГъукIэ. 46. Къыр. 47. Мэз.
Къехыу:1. МэшбащIэ. 2. Бжьэпэ. 4. Жэрыкъуэ. 5. Мыкъуэжь. 6. ПхъэIэщэ. 14. Арму. 15. Шухьэ. 17. Блэ. 19. ТIэкIу. 20. Псалъэ. 21. Пшапэ. 22. Сибэч. 24. Нып. 27. Аму. 29. Щыщ. 30. Лъагъуэ. 31. Дерт. 32. Дыху. 33. ТешанкIэ. 36. ЕсэнтIыгу. 38. Балыджэ. 41. Хъурыфэ. 43. Шынакъ.
