КъБР-м и япэ Президент КIуэкIуэ Валерэ и гъащIэм, лэжьыгъэм, унагъуэм теухуащ
КъБР-м и япэ Президенту щыта КIуэкIуэ Валерэ къызэралъхурэ илъэс 75-рэ щрикъум ирихьэлIэу къызэрагъэпэща дауэдапщэхэм ящыщт жэпуэгъуэм и 17-м СурэтыщI гъуазджэхэмкIэ музейм къыщызэIуаха сурэт-документальнэ гъэлъэгъуэныгъэр.
Къэрал, политикэ лэжьакIуэ, УФ-м и Федераль-нэ Зэхуэсым ФедерацэмкIэ и Советым и унафэщIым и къуэдзэ лIы ахъырзэманым и гъащIэ гъуэгуанэр къызытещыж сурэтхэм еплъыну къызэхуэсат КъБР-м и Парламентымрэ Правительствэмрэ я лIыкIуэхэр, КIуэкIуэ Валерэ дэлэжьахэр, и унагъуэр, ар фIыуэ зылъагъуу щыта цIыху къызэрыгуэкIхэр. Къэрал къулыкъущIэхэм щегъэжьауэ цIыхубэм деж щиухыжу КIуэкIуэр дэтхэнэми гуапэу зэрыхущытар къытещы-жырт абыхэм.
Республикэм щыпсэухэм я гъусэу «Студент гъатхэм» хэту, УФ-м и цIыхубэ артистхэу Кобзон Йосиф, Темыркъан Борис, УФ-м и Президентым и полномочнэ лIыкIуэу КИФЩI-м щыIа Козак Дмитрий, Дунейпсо Адыгэ Хасэм и тхьэмадэу щыта Къалмыкъ Юрэ бгъэдэту, Налшык дэт мэжджытым и лъабжьэр щагъэтIылъым (1994 гъэ), Адыгэхэм я щыгъуэ-щIэж махуэм (1997 гъэ), 1992 гъэм президенту щыхахам тхьэрыIуэ щитым, ипподромым иту, Хэку зауэшхуэм и ветеранхэм щаIущIам, нэгъуэщI сурэт куэдхэмкIи гъэнщIащ гъэлъэгъуэныгъэр. КIуэкIуэ Валерэ цIыху къызэрыгуэкIхэм я мызакъуэу, лIыщхьэхэми я деж Iулыджыш-хуэ зэрыщиIэр наIуэ пщещI УФ-м и Президент Путин Владимир абы и анэм и деж щыхьэщIэу къызытещыж сурэтым. Апхуэдэуи выстав-кэм щыплъагъунущ зэман зэмылIэужьыгъуэхэм абы къызэкъуиха акъыл иным, цIыхугъэ лъагэм, зэхэщIыкIым, ар хэзыха цIыхубэм яхуэпэжу зэрабгъэдэтам папщIэ къыхуагъэфэща медаль, орден куэдхэмрэ фIыщIэ, щIыхь тхылъхэмрэ.
Музейм и зы пэш КIуэкIуэм и унагъуэм — и адэ-анэм, и бынхэм, и щхьэгъусэм, и къуэрылъху-пхъурылъхухэм, и анэкъилъхухэм — я сурэтхэм хухахащ.
КIуэкIуэ Валерэ и къэпсэлъыныгъэхэмрэ жыIэгъуэхэмрэ щызэхуэхьэсауэ «Восхождение к идеалам» фIэщыгъэм щIэту 2001 гъэм дунейм къытехьауэ щыта тхылъри щыплъагъунут гъэлъэгъуэныгъэм.
Выставкэр къызэIуихащ КъБР-м и Жылагъуэ палатэм и унафэщI Берд Хьэзрэталий.
— КIуэкIуэ Валерэ и псэугъуэ дыдэу, и къару илъыгъуэу дунейм ехыжащ. Абы фIыуэ илъагъу республикэм и Iуэху дигъэкIыным, ар иригъэфIэкIуэным и гуащIэшхуэ ирихьэлIащ. Зэ IуплъэгъуэкIэ ар ткIийуэ къыпщохъу, ауэ нэхъ гъунэгъуу къэпцIыхуа иужь цIыху щабэу, зэрыщытыр къыбгуроIуэ, республикэм къыщыхъу Iуэхугъуэ псори и гум иригъэжалIэрт. Шэч къызытумыхьэныр зыщ, абы республикэр, жылагъуэр фIыуэ илъагъурт. ФедерацэмкIэ Советым щыщыIэми, республикэм нэхъыбэрэ къызэрыкIуэжынум хущIэкъурт. Абы зыгъэпсэхугъуэ зэман иIэтэкъым. Зыщысхьыжакъым республикэм папщIэ. НэхъыфIхэр Алыхьым пасэу и деж ишэжыр пэжу къыщIэкIынущ. Зи гъащIэр IуэхущIафэхэмкIэ дахэ а цIыху пэрытыр дэ зэи тщыгъупщэнукъым, — жиIащ Бердым.
Урысхэм я тхыдэмрэ щэнхабзэмкIэ щыIэ «Вече» зэгухьэныгъэм и унафэщI Канунников Анатолий выставкэм куэд игу къызэригъэкIыжар жиIащ.
— Щхьэусыгъуэ зэмылIэу-жьыгъуэхэмкIэ КIуэкIуэм мызэ-мытIэу сыхуэзэн хуей хъуат. Сыт щыгъуи згъэщIагъуэрт, Iуэхум я нэхъ гугъуми хэкIыпIэ пэж къызэрыхуигъуэтыфыр. Ар цIыху щабэт, зэпIэзэрытт, егупсысауэ фIэкI псалъэртэкъым, ауэ щыхъукIи и унафэхэр зэрагъэзащIэм ткIийуэ кIэлъыплъырт. А хьэлыфIхэращ республикэр къэралым щынэхъыфI щIыналъэхэм ящыщ щIэхъуар. Аращ зи фIыгъэр жылагъуэр мыгужьейуэ щIыбагъ быдэ зэраIэр зыхащIэу зэман зэхуэмыдэхэм зыгъэпсэуар. Ди республикэр къызэрызэрагъэпэщрэ цIыху пэрыт диIахэм ящыщщ КIуэкIуэ Валерэ. Апхуэдэ щIалэхэмкIэ ди щIыналъэр беину си гуапэщ.
ГъуазджэхэмкIэ Кавказ Ищхъэрэ къэрал институтым и унафэщI Рахаев Анатолэ и псалъэхэм къыхигъэщащ гъэлъэгъуэныгъэр зытеухуа цIыхушхуэр фэрыщIыгъэ, фитIнагъэ зыхэмызагъэу, жиIам тетыжу зэрыщытар. КъБР-м и япэ Президентым щIэгъэкъуэныфIу, ныбжьэгъуу, лэжьэгъу пэжу иIахэу Къэрмокъуэ Хьэчим, Сэхъурокъуэ Хьэутий, Федченкэ Людмилэ, Уянаевэ Аминат сымэ я цIэ къриIуащ абы. Рахаевым жиIащ а къэрал политикэ лэжьакIуэ иным теухуа тхыгъэ, роман куэд иджы- ри ятхыну зэрыхуэфащэр, КIуэкIуэм и цIыху щIыкIэм поэмэ щхьэхуэ къилэжьу къызэрилъытэри дыщIигъужащ и псалъэхэм.
— Къэбэрдей-Балъкъэрым и къуэ пэж КIуэкIуэ Валерэ выставкэм къекIуэлIа куэд гукъэкIыж къуэпскIэ дыпыщIащ, — жиIащ КъБР-м и Жылагъуэ палатэм и комиссэхэм ящыщ зым и унафэщI Жаным Руслан. -Къэбэрдей-Балъкъэрыр щытыкIэ гугъу щихуа лъэхъэнэм КIуэкIуэ Валерэ хузэфIэкIащ гъуэгу захуэ тригъэувэжын. Ди щIыналъэм щыпсэухэм а зэма-ным унафэщIкIэ ди насып къикIащ жысIэмэ, езгъэлеину къысщыхъуркъым. Ар Президенту щытрагъэува япэ илъэсхэм федеральнэ къулыкъущIэхэм дзыхь къытрамыщIэу екIуэкIами, иужькIэ езы Ельцин Борис къечэнджэщыжу щытащ. Илъэс куэдкIэ абы и унафэ сыщIэту сылэжьати, ар емызэшу и IэнатIэм зэрыпэрытыр згъэщIагъуэрт, лэжьэгъуэ зэманыр иуха иужькIи жэщыбг хъуху лажьэр- ти, етIуанэ махуэм гупсысэщIэ куэд иIэу къакIуэрт. Абы хузэфIэкI къигъэнакъым лъэпкъ куэду зыхэс республикэр зы унагъуэм хуэдэу псэун папщIэ. Нобэ-кIэ диIэ ехъулIэныгъэхэм я нэхъыбэр аращ зи фIыгъэр жысIэмэ, сыщыуэнукъым. Ди къэралым, республи- кэм дежкIэ а лIы ахъырзэманым иIа мыхьэнэр зэманыр кIуэхукIэ нэхъ куууэ зыхэтщIэнущ, Iэужь мыкIуэдыж къигъэнащ абы. Дэ ди къалэнщ, КIуэкIуэм гугъу ехьу зэфIигъэува псори тхъумэну, едгъэфIэкIуэну.
«Захуагъэ здэщыIэ Урысей» политикэ партым и Къэбэрдей-Балъкъэр щIыналъэ къудамэм и унафэщI Кебеков Владимир и къэпсэлъэныгъэм и пэщIэдзэм КъБР-м щэнхабзэмкIэ министерствэм выставкэр екIуу къызэрызэрагъэпэщам папщIэ фIыщIэ яхуищIащ. Абы къыхигъэщащ КIуэкIуэр ухуакIуэу, къызэгъэпэщакIуэу зэрыщытар. Къэралыр, республикэр щытыкIэ гугъум щитым лъэпкъхэм я зэныбжьэгъугъэр ихъумэн зэрыхузэфIэкIар, ар сытым щыгъуи жылагъуэм я телъхьэу цIыхухэм гууз-лыуз яхуиIэу зэрыщытам тепсэлъыхьащ.
— Къуажэм къыщыхъуа щIалэм унэ гъэплъыным пыщIа гугъуехьхэр и щхьэкIэ игъэунэхуати, ди республикэм и нэхъ щIыпIэ жыжьэ дыдэм щыпсэухэми газ яхуригъэшащ, нэгъуэщI зы щIыналъи ди деж хуэдэу цIыхухэр газкIэ къызэгъэпэщакъым. Ар зи фIыгъэр КIуэкIуэращ, — жиIащ Кебековым.
ДАХ-м и тхьэмадэ Сэхъурокъуэ Хьэутий тепсэлъыхьащ КIуэкIуэм цIыху къызэрыгуэкIхэм, къуэш республикэхэм я унафэщIхэм, уеблэмэ УФ-м и Президентым пщIэ зыхуригъэщIын зэрыхузэфIэкIар. Абы игу къигъэкIыжащ КIуэкIуэм и лIыкIуэу ахэр дэнэ щIыпIэ кIуами, пщIэрэ щхьэрэ яIэу, гулъытэ лей къыхуащIу ирагъэблагъэу зэрыщытар. Лъэпкъ, дин зэхэгъэж имыщIу псори зэхуэдэу фIыуэ илъагъуу зэрыщытар абы къыхигъэщащ, цIыхухэр къыдихьэхыфу хэлъа зэфIэкIым и фIыгъэкIэ ди республикэри фIыуэ къалъагъуу зэрыщытами и гугъу ищIащ.
КПРФ-м и щIыналъэ къудамэм и унафэщI Пащ-ты Борис, ипэкIэ къэпсэлъахэм къыпищэу, езым КIуэкIуэр зэрицIыхуа, абы дилъэгъуа цIыхугъэ лъагэм, нэхъыжьми нэхъыщIэми яхуэфащэ пщIэ яхуищIу, езыми ар къилэжьу и зэманым и лIыхъужу зэрыпсэуар къыхигъэщащ.
ТхьэмахуитIкIэ екIуэкIыну выставкэм гукъыдэж зиIэ псори пщIэншэу еплъыну IэмалыфI щыIэщ.
Щомахуэ Залинэ.
Сурэтхэр Къарей Элинэ трихащ.
