Зи мурадхэр ин
Совет къэралыгъуэр якъутэжу зыми и гущхьэм къэмыкIа псэукIэмрэ зэхэтыкIэмрэ дыхуэкIуа нэужь, «рынок зэхущытыкIэ» жыхуаIэм и хьэл хъыжьэм ди гъащIэм бжьыпэр щиубыдащ. Иужьрей илъэс 20-м щIигъум абы апхуэдизкIэ зиубгъуащи, здынэмыса плIанэпэрэ дурэшрэ щыIэжкъым.
Хьэсанэ Каринэ Псэуныгъэр зэраубзыхури, IэнатIэхэр зэраунэтIри, лэжьыгъэм фейдэуэ пылъри нобэ къызэралъытэр рынокым и хабзэхэмкIэщ. Къыхэгъэщыпхъэщ апхуэдэ Iуэху зехьэкIэм ди цIыхухэр иджыри куэдрэ зэремысэнур. Арами, псэун, лэжьэн, я унагъуэр япIыжын щхьэкIэ, хэкIыпIэхэр къалъыхъуэ. Абы и лъэныкъуэкIэ къуажэдэсхэм я Iуэхур нэхъ хэплъэгъуэщ. Колхозхэмрэ совхозхэмрэ зэрагъэкIуэдыжам фIы къишакъым, мэкъумэшыщIэхэр IэнатIэншэ хъуащ, нобэр къыздэсым щIым унафэ тэмэм иIэкъым, зыхуэгъэкъарухэм гъавэ щIапIэхэм щыщ бэджэнду зэрахьэ, мэкъумэшыщIэ-фермер хозяйствэхэр къызэрагъэпэщ.
Псыгуэнсу къуажэшхуэм бэджэндырылажьэхэмрэ КФХ-мрэ щымащIэкъым. Абыхэм ящыщщ Хьэсанэ Каринэ зи унафэщI мэкъумэшыщIэ-фермер хозяйствэр. А цIыхубз щIалэр зи нэхъыжь гупым хэтхэм жэмрэ IэщIэвыщIэу 100-м щIигъу зэрахьэ, гъэш хъарзынэ къаш, лыфI ирагъэщI.
— Мы Iуэхум сытегушхуэн и пэ къихуэу щIыр бэджэнду къызэращтэ щIыкIэри, КФХ-м и къызэгъэпэщыкIэри куууэ зджащ, абыхэм ехьэлIа хабзэхэм зыхэзгъэгъуэзащ. Бизнес планыр и кIэм нэзмыгъэсауэ, си мурадыр утыку къисхьакъым. Ар къызыхуэтыншэу зэрыхьэзырым экспертхэр арэзы техъуа нэужьщ, щIы Iыхьэхэр яхухэзых район комиссэм тхылъхэр щестар. Абы щыхэплъэри, зыхуэфащэ акткIэ гектар 22-рэ бэджэнду къызатащ. Гектари 5-м кIэртIоф щыдощIэ, 15-м — нартыху къыщыдогъэкI, гектари 2-р мэкъупIэщ, — жеIэ Каринэ. — Апхуэдэурэ, си къарум сызэхуеплъыжри, КФХ къызэзгъэпэщыну мурад сщIащ. АбыкIэ хуабжьу зыкъысщIигъэкъуащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и мэкъумэшыщIэ-фермер хозяйствэхэм я зэгухьэныгъэм и унафэщI КъардэнгъущI Къазбэч. Программэхэр схузэпкърихащ, чэнджэщхэр къызитащ, къэралым и дэIэпыкъуныгъэр зыхуэдэм сыхигъэгъуэзащ. Иджы илъэс ещанэ хъуауэ жэм къыдош, IэщIэвыщIэ догъашхэ, гъэшыр нобэ зекIуэ уасэмкIэ дощэ.
Мы цIыхубз лъагъугъуафIэм гуащIэшхуэ зэрыбгъэдэлъыр ущепсэлъылIэкIэ зыхыбощIэ. Абы и щыхьэтщ и IуэхущIафэмрэ дяпэкIэ и мурадхэмрэ тегушхуауэ икIи удихьэхыу зэрытепсэлъыхьыр, ехъулIэныгъэ нэрылъагъухэм зэрыхуэпабгъэр. Хьэсанэ Каринэ зэщхьэщыхауэ дыхигъэгъуэзащ и лэжьэгъуэ махуэр зыхуэдэм, ар зэриухуэм, япэ иригъэш къалэнхэм. «МэкъумэшыщIэм и лэжьыгъэр зэи тыншу щытакъым. Гъавэ щIэнми, Iэщ гъэхъунми зэману, къарууэ, мылъкуу куэд токIуадэ. ЕхъулIэныгъэ ущиIэнур а IэнатIэхэм пыщIа Iуэхугъуэ псори утемыплъэкъукIыу и чэзум зэфIэпхмэщ»,- жеIэ Каринэ.
Къэралыр къыдэIэпыкъури, Псыгуэнсурэ Зэрэгъыжрэ я зэхуакум Хьэсанэм Iэщ комплекс къыщригъэжьащ. Ухуэныгъэм ирахьэлIэхэр езым и мылъкукIэ къещэхуж. Жэмрэ IэщIэвыщIэу 600 щызэрахьэну псэуалъэр 2016 гъэм хьэзыр хъунущ, зыхуей Iэмэпсымэхэр щагъэувынурэ щызэтраухуэнущ. Ягъэхъунур нэхъ щIэупщIэ зиIэ Iэщ лъэпкъыфIхэм хуэдэщ. Комплексыр къызэIуахмэ, я лэжьакIуэхэм я бжыгъэм хуэдитIкIэ хагъэхъуэнущ, улахуэ хъарзыни иратынущ. Каринэ къызэрыхигъэщымкIэ, гъавэ щIапIэхэр къомэщIэкI. Гектар 90 — 100 хуэдиз яIамэ, нартыху гъавапхъэмрэ силосыпхъэмрэ ирикъуу зэрагъэпэщыфынут, сенажыр куэду яхуэгъэтIылъынут, къахудэхуэ мылъкур нэхъ фейдэ пылъу къахуэгъэсэбэпынут. Гугъуехь щхьэхуэхэр хэлъми, Iэщыр хъарзынэу щIымахуэ щIагъэкI. И чэзум щIадзэнурэ, Вагъэдзыкъуэ гъэмахуэ хъупIэм зэрагъэкIуэным IэщIэвыщIэр хуагъэхьэзырынущ.
Аруан Алий.
