Мы махуэхэм
Мазаем и 8, щэбэт
Урысей щIэныгъэм и махуэщ. 1724 гъэм Пётр Езанэм Iэ щIидзащ Петербург ЩIэныгъэхэмкIэ и академиер къызэгъэпэщыным теухуа унафэм. Иджыпсту ар РАНрщ.
Урысейм и дзэ топографым и махуэщ
Словением щагъэлъапIэ я щэнхабзэм и махуэр
Иракым и революцэм и махуэщ
1725 гъэм дунейм ехыжащ Урысейм и япэ император Пётр Езанэр.
1819 гъэм СанктПетербург университет къыщызэгъэпэщыным теухуа унафэр къащтащ.
1837 гъэм Петербург и Iэгъуэблагъэм деж Пушкин Александррэ Дантес (Геккерн) Жоржрэ щIакIуэкIапэ щызэдытеуващ. Абы щигъуэта уIэгъэм Пушкиныр илIыкIауэ щытащ мазаем и 10м.
1838 гъэм Морзе Сэмюэл малъхъэдисыр къигъэсэбэпу зэпкърилъхьа телеграфым и лэжьэкIэм цIыхухэр щыгъуазэ ищIауэ щытащ.
1905 гъэм Урысейм щыяпэу къызэIуахащ журналистхэр щрагъаджэ курсхэр. Ахэр къызэригъэпэщат профессор Владимиров Леонид.
1919 гъэм Урысейм къыщыдэкIащ зэманыр дунейпсо пщалъэм тету къэралым къыщыгъэлъэгъуэным теухуа унафэр.
1943 гъэм Воронеж фронтым и дзэхэм Курск къалэр хуит къащIыжащ.
1984 гъэм Сараевэ къалэм (Югославие) къыщызэIуахащ ХIV ЩIымахуэ Олимп Джэгухэр. Ахэр мазаем и 19 пщIондэ екIуэкIащ.
1992 гъэм Альбервиль (Франджы) къыщызэIуахащ XVI ЩIымахуэ Олимп Джэгухэр. Ахэр мазаем и 23м зэхуащIыжащ.
2002 гъэм СолтЛейкСити къалэм (США) къыщызэIуахащ XIX ЩIымахуэ Олимп Джэгухэр, мазаем и 24 пщIондэ екIуэкIахэр.
1994 гъэм «Газета Юга» газетым и япэ номерыр къыдэкIащ.
Урыс еджагъэшхуэ, химик цIэрыIуэ Менделеев Дмитрий къызэралъхурэ илъэси 186рэ ирокъу.
Урыс тхакIуэ, бзэр зыджа щIэныгъэлI Успенский Лев къызэралъхурэ илъэси 120рэ ирокъу.
КъБРм и цIыхубэ артист, УФм щIыхь зиIэ и артист, КъэбэрдейБалъкъэрым и Къэрал саугъэтым и лауреат Болэ Мурат къызэралъхурэ илъэси 103рэ ирокъу.
СССРм и цIыхубэ артист, Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь, СССРм и Къэрал саугъэтыр зыхуагъэфэща Тихонов Вячеслав къызэралъхурэ илъэс 92рэ ирокъу.
УФм и цIыхубэ артисткэ, СССРм и Къэрал саугъэтыр зрата Муравьевэ Иринэ и ныбжьыр илъэс 71рэ ирокъу.
Химие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУм и профессор Щауэ Iэбубэчыр и ныбжьыр илъэс 65рэ ирокъу.
Урысей фигурист, Олимп чемпион, УФм спортымкIэ щIыхь зиIэ и мастер Костомаров Роман и ныбжьыр илъэс 43рэ ирокъу.
Дунейм и щытыкIэнур
«pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык уфауэ щыщытынущ, уэс къыщесынущ. ЩIыIэр махуэм градуси 3 1, жэщым градус 8 6 щыхъунущ.
Мазаем и 9, щэбэт
Дзэ дохутырым и дунейпсо махуэщ
Урысейм и Граждан авиацэм и махуэщ. 1923 гъэм СССРм «Граждан авиацэмкIэ зэгухьэныгъэ къыщызэгъэпэщыным и IуэхукIэ» унафэр къыщащтащ.
1895 гъэм СШАм щыщ Морган Уильям волейбол джэгукIэр къигупсысащ.
1897 гъэм Урысей империем цIыхуу исыр япэу къыщабжащ. Абы наIуэ къызэрищIамкIэ, а зэманым ирихьэлIэу къэралым цIыху мелуани 124рэ мин 600рэ щыпсэурт.
1943 гъэм советыдзэхэм Белгород къалэр хуит къащIыжри, Краснодар лъэныкъуэр зыIыгъ фашистыдзэхэм ебгъэрыкIуэн щIадзащ.
1946 гъэм СССРм къыщащтащ цIыхубэ хозяйствэм зэрызиужьыну япэ илъэситху планыр.
1955 гъэм СССРм зыхъумэжыныгъэмкIэ и министру ягъэуващ Жуков Георгий.
1969 гъэм СШАм къыщыщIагъэкIа, цIыхухэр къызэрырашэкI «Боинг 747» кхъухьлъатэ лIэужьыгъуэр япэу уэгум ихьащ.
Узбек усакIуэ, цIыхубэм я узэщIакIуэ, къэрал лэжьакIуэ Навои Алишер къызэралъхурэ илъэс 577рэ ирокъу.
Урыс усакIуэ, зэдзэкIакIуэ, критик, романтизмэм и лъабжьэр зыгъэтIылъа Жуковский Василий къызэралъхурэ илъэс 237рэ ирокъу.
Урыс тхакIуэ щэджащэ Достоевский Фёдор къызэралъхурэ илъэси 139рэ ирокъу.
Совет дзэзешэ, Граждан зауэм и лIыхъужь Чапаев Василий къызэралъхурэ илъэси 133рэ ирокъу.
СССРм и цIыхубэ артист, Сталиным и щIыхькIэ ягъэувауэ щыта саугъэтыр тIэунейрэ зыхуагъэфэща актёр Андреев Борис къызэралъхурэ илъэси 105рэ ирокъу.
Совет политолог цIэрыIуэ, телерадионэтынхэр езыгъэкIуэкIыу щыта, тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор Зорин Валентин къызэралъхурэ илъэс 95рэ ирокъу.
Биологие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУм и профессор Иуан Анатолэ и ныбжьыр илъэс 69рэ ирокъу.
Европэм дзюдомкIэ и чемпион хъуа, ХХII Олимп Джэгухэм жэз медаль къыщызыхьа, УФм щIыхь зиIэ и гъэсакIуэ Емыжь Iэрамбий и ныбжьыр илъэс 67рэ ирокъу.
Урысей фигуристкэ, дунеймрэ Европэмрэ я чемпионатхэм мызэмытIэу щытекIуа, Олимп Джэгухэм дыжьын, жэз медалхэр къыщызыхьа Слуцкая Иринэ и ныбжьыр илъэс 41рэ ирокъу.
Дунейм и щытыкIэнур
«pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык уфауэ щыщытынущ, уэс къыщесынущ. ЩIыIэр махуэм градуси 7 5, жэщым градус 12 11 щыхъунущ.
Мазаем и 10, тхьэмахуэ
УФм щагъэлъапIэ дипломатие IэнатIэм и лэжьакIуэм и махуэр
Пушкин Александр и фэеплъ махуэщ. 1837 гъэм урыс усакIуэшхуэр дунейм ехыжащ.
1636 гъэм етур къагупсысащ. Иджыпсту иIэ теплъэм хуэдэ етум щигъуэтар абы щыгъуэщ, щыгъын упIышкIуахэр зэраузэхуж Iэмэпсымэхэр ди эрэм и пэ къихуэуи щыIами.
1784 гъэм Урысейм и пащтыхь гуащэ Екатеринэ II унафэ ищIащ Кърымым щыIэ Ахтиар къалэм, кхъухь тедзапIэм и цIэр Севастополь жиIэу зэрахъуэкIыным теухуауэ.
1827 гъэм Петербург Дзэтенджыз академие къыщызэрагъэпэщащ.
1931 гъэм Индием и щыхьэр мэхъу НьюДели къалэр.
1937 гъэм СССРм КъафэмкIэ и къэрал ансамблыр, Моисеев Игорь зи унафэщIу щытар, къыщызэрагъэпэщащ.
1946 гъэм СССРм и Совет Нэхъыщхьэм и депутатхэр япэу хахащ.
2006 гъэм Турин (Италие) къыщызэIуахащ ХХ ЩIымахуэ Олимп Джэгухэр. Ахэр мазаем и 26 пщIондэ екIуэкIащ.
Кавказ Ищхъэрэ совет республикэм и гъэзэщIакIуэ комитет нэхъыщхьэм и унафэщIу щыта Куэцэ Пщымахуэ къызэралъхурэ илъэси 137рэ ирокъу.
УзэщIакIуэ, «Адыгэ псалъэ» газетым и редактору щыта, «Адыгэбзэ» тхылъыр зэхэзылъхьа Хъуран Батий къызэралъхурэ илъэси 130рэ ирокъу.
Урыс усакIуэ, тхакIуэ, Нобель и саугъэтыр 1958 гъэм зрата Пастернак Борис къызэралъхурэ илъэси 130рэ ирокъу.
Совет композиторуэрэдус, СССРм и цIыхубэ артист, Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь Блантер Матвей къызэралъхурэ илъэси 117рэ ирокъу.
Совет еджагъэшхуэ, академик, Социалист Лэжьыгъэм щэнейрэ и ЛIыхъужь, СССРм ЩIэныгъэхэмкIэ и академием и президенту илъэс куэдкIэ щыта Келдыш Мстислав къызэралъхурэ илъэси 109рэ ирокъу.
Актёр, СССРм и цIыхубэ артист Зельдин Владимир къызэралъхурэ илъэси 105рэ ирокъу.
УФм и цIыхубэ артист Сонэ Мухьэрбий къызэралъхурэ илъэси 103рэ ирокъу.
УФм щIыхь зиIэ и агроном Мысрокъуэ Беслъэн къызэралъхурэ илъэс 92рэ ирокъу.
Филологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор, ЩIДААм и академик, Кубаным щIэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Сэкий (КIарэ) Риммэ къыщалъхуа махуэщ.
ТхакIуэ, журналист, детектив цIэрыIуэ куэд зи къалэмыпэм къыщIэкIа Вайнер Георгий къызэралъхурэ илъэс 82рэ ирокъу.
ТхакIуэ, публицист, критик, УФм щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ КхъуэIуфэ Хьэчим къызэралъхурэ илъэс 80 ирокъу.
Техникэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУм и профессор, ЩIДААм и академик Дэхъу Мухьэмэд и ныбжьыр илъэс 78рэ ирокъу.
Жылагъуэ лэжьакIуэ, хьэрычэтыщIэ, псапащIэ Едыдж Нихьаи и ныбжьыр илъэс 75рэ ирокъу.
Дунейм и щытыкIэнур
«pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык уфауэ щыщытынущ, уэс къыщесынущ. ЩIыIэр махуэм градуси 4 3, жэщым градус 12 11 щыхъунущ.
