ГъащIэм и гъуджэ
Ди щIыналъэм и кинематографием ехьэлIа Iуэху гуапэ Налшык щекIуэкIащ — Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм и республикэхэм щытраха «По небу босиком» фильмыр япэу утыку къыщрахьащ. ЖанркIэ фильмыр мелодрамэщ. Режиссёрри сценарийр зытхари Къэбэрдей-Балъкъэр, Адыгэ, Осетие Ипщэ республикэхэм щIыхь зиIэ я артист, уэрэджыIакIуэ Хъыжьырокъуэ СулътIанщ, продюсерхэр Къардэн Резуанрэ Безыр Аслъэнрэщ, операторыр Сюткин Александрщ.
Фигу къэдгъэкIыжынщи, «По небу босиком» фильмыр 2014 гъэм и гъэмахуэм Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм и хэгъуэгухэмрэ Тыркумрэ (Истамбыл къалэм) щытрахын ирагъэжьащ. Абы къыщыгъэлъэгъуащ щIыналъэхэм я щIыпIэ нэхъ дахэхэр, туристхэм нэхъыбэу зыщагъэпсэхухэр. Апхуэдэщ, Европэм и бгы нэхъ лъагэ Iуащхьэмахуэ, Европэм щынэхъ ин дыдэхэм хабжэ, Осетие Ищхъэрэм щыIэ Мидаграбинскэ псыкъелъэхэр, «Шэшэным и гур» мэжджыт иныр, нэгъуэщIхэри.
Лэжьыгъэр япэщIыкIэ утыку къыщрахьащ Мэхъэчкъалэ, Москва, Владикавказ, Ставрополь, Мейкъуапэ, Налшык къалэхэм я киногъэлъэгъуапIэхэм. КъыкIэлъыкIуэу Урысейм и нэгъуэщI, къалэ 57-м щагъэлъэгъуащ. Апхуэдэхэщ Санкт-Петербург, Тюмень, Красноярск, Адлер, Краснодар, Сочэ, Анапэ, ТIуапсы, Новороссийск, Геленджик, Шахты, Дон Iус Ростов, Невинномысск, Минводы, Псыхуабэ, ЕсэнтIыгу, Кисловодск, Черкесск, Нэзрэн, Грознэ, Красноземск, Щелковэ, Кострома, Курск, Пензэ, Самарэ, Рязань, Волгоград, Улан-Удэ, Иркутск, Челябинск, Омск къалэхэр, нэгъуэщIхэри. КъыжыIапхъэщ фильмым щIэупщIэшхуэ зэриIэр. Дыгъэгъазэм и 17-м ар Налшык япэу щыщагъэлъэгъуам цIыху минитIым нэблагъэ зэхуишэсащ.
Фильмым роль нэхъыщхьэхэр щагъэзащIэ Кокаев Аланрэ (Владикавказ къалэ) Къэрэгъул Миланэрэ (Налшык къалэ). Абы щыджэгуащ ди хэкуэгъу уэрэджыIакIуэ цIэрыIуэхэу Къэзан Сэтэнейрэ Ефремов Амирамрэ, апхуэдэу «Мираж» гуп цIэрыIуэм и уэрэджыIакIуэу щыта Гулькинэ Наталье, ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым и артистхэу КIэмыргуей Валентин, Шыбзыхъуэ Басир, Къуныжь Алим сымэ, артист, режиссёр, журналист Iусейн Олег, КъБКъУ-м гъуазджэхэмрэ хъыбарегъащIэ IэмалхэмкIэ и факультетым и декан, пародист Дым Елдар, актрисэ Байзуллаевэ Розэ, Хъыжьырокъуэ СулътIан, нэгъуэщIхэри. Фильмым хэтащ «Кабардинка», «Каллисто» къэфакIуэ гупхэм щыщхэр. Къэзан Сэтэней фильмым щигъэзащIэ, куэдым ягу дыхьа «Гущэкъу» уэрэдым и макъамэр Лосэн Тимур итхащ. Апхуэдэу композитор Къэбэрдокъуэ Мурат и макъами фильмым къыщагъэсэбэпащ. Уэрэд зыбжанэм ящIэлъ псалъэхэр Терская Еленэ итхащ.
Лосэн Тимур и псалъэ
ЛIыхъужь нэхъыщхьэхэм я щхьэм кърикIуэну Iуэхугъуэхэм ухэзышэу фильмым къыщIедзэ мы пэублэ псалъэхэмкIэ: «Щхьэусыгъуэншэу ди гъащIэм зыри къыщымыхъуу, цIыхум и натIэм къритхам фIэмыкIыу жаIэ. Махуэ къэс ди гъащIэм цIыхущIэхэр къыхохьэ. Языныкъуэхэр псынщIэу тпэIэщIэ мэхъу, адрейхэр гъащIэ гъусэ тхуохъу. Дапхуэдэу мыхъуми, зэрымыщIэкIэ дызрихьэлIэ цIыхухэм яхэтщ ди псэукIэм, гупсысэкIэм куэду зезыгъэхъуэжхэр…». Псынэпсым хуэдэу къабзэ лъагъуныгъэ зи зэхуаку къыдэхъуа я лъагъуныгъэ ныбжьыщIитIым, зэман докIри, зэхуащIа гухэлъыр, абдж пIащIэу, мэщэщэж, я ныбжьэгъугъэми йопцIыжхэр, я гуфIэгъуэм гузэвэгъуэкIэ зызэрехъуэкI, езыхэр зэрымыцIыхуххэу гъащIэм къыщIрегъэдзыж.
ЩIалэгъуалэм ятеухуа, макъамэрэ къафэкIэ гъэнщIа «По небу босиком» фильмым и сюжетыр гъащIэм и гъуджэ пэлъытэщ, узыгъэгупсысэщ. НыбжьыщIитIым я зэхущытыкIэхэр, егъэлеиныгъэ лъэпкъ хэмылъу, гъащIэм и пэжыр зэрыщыт дыдэм хуэдэу а гъуджэм къощ. Фильмым апхуэдизкIэ узыщIешэри, лIыхъужь нэхъыщхьэхэм ехъулIэныгъэ щаIэкIэ уадогуфIэ, гузэвэгъуэ къащылъыкъуэкIкIэ уадонэщхъей, языныкъуэхэм и деж уи нэпс къыпфIекIуэу апхуэдэщ.
Куэдым зезыпщыт, гъащIэм нэхъыбэж щызэзыгъэхъулIэну зи мурад лIыхъужь нэхъыщхьэхэм — Битрэ (Алан) Капеллэрэ (Миланэ) — я ныбжькIэ зэрыщIалэм къыхэкIыу, дуней псор я IэмыщIэм илъу, хъуэпсапIэу яIэр къехъулIэну, зыхуэкIуэ гъуэгуанэ псори зэIухауэ къащохъу. Къэбгъэлъагъуэмэ, Бит быдэу и фIэщ хъурт хужьымрэ фIыцIэмрэ хузэхэгъэкIыу, ауэ зэман дэкIыу и гъащIэм зэхъуэкIыныгъэр къыщыщыхъум, а гупсысэм зригъэхъуэжащ, гъащIэм нэгъуэщIынэкIэ иригъэплъыжащ.
Кавказым ис щIалэгъуалэм я нобэрей гъащIэр, я псэукIэр, я зэхущытыкIэхэр, дунейм къыщыхъу Iуэху зэIумыбзхэм зэрагъэгузавэр, лъэпкъ хабзэхэм зэрытетыр, я нэхъыжьхэм пщIэ зэрыхуащIыр фильмым къыщызэщIэкъуащ. Нэхъыщхьэращи, абы и лIыхъужьхэм зыхащIэ лъагъуныгъэм и къарур зыхуэдэр.
«Дея Синема» киногъэлъэгъуапIэм «По небу босиком» фильмыр япэу утыку къыщрахьа нэужь, абы и режиссёр-сценаристыр, продюсерхэр, лIыхъужь нэхъыщхьэхэм я ролхэр зыгъэзэщIахэр журналистхэм яIущIащ. Артистхэр тепсэлъыхьащ фильмым зэрырагъэблэгъа хъуам, абы зэрыщыджэгуам.
Фильмым еплъахэми апхуэдэ мурад зиIэхэми пресс-конференцым зыкърагъэхьэлIащ. Журналистхэм къадэкIуэу абыхэми упщIэхэр я гъунэжт. ЩIалэгъуалэм яфIэгъэщIэгъуэнт «По небу босиком» фильмым и цIэр къыхаха зэрыхъуар, абы иджыри къыпащэнрэ къыпамыщэнрэ, мылъкуу текIуэдар зыхуэдизыр, артистхэм лъэпкъ фащэхэр щIащымыгъам и щхьэусыгъуэр, ягъэзэщIа ролхэм я щхьэхуэныгъэхэр, фильмыр хамэ къэралхэми щагъэлъэгъуэнрэ щамыгъэлъэгъуэнрэ, нэгъуэщIхэри. ЗэрыжаIэмкIэ, гупым етIанэгъэ зи жанркIэ комедие зы фильмрэ философиер зи лъабжьэ нэгъуэщI зырэ къыдагъэкIыну я мурадщ. Нэхъ упщIэ гъэщIэгъуэн, щIэщыгъуэ зытахэм «По небу босиком» дамыгъэр зытет саугъэтхэр тыгъэ хуащIащ. Фильмым зэреплъыну билетыр къэзыщэхуахэм папщIэ насыпырыхь джэгур яублащ. Зи кIэн къикIахэм саугъэтхэмкIэ яхуэупсащ.
Пшыхьыр ягъэдэхащ республикэм и уэрэджыIакIуэхэу ЦокIыл Азэмэт, Уэзрокъуэ Чэрим, Третьяк Татьянэ, КIыщхэ Ислъамрэ Каринэрэ, нэгъуэщIхэми.
КъБР-м щэнхабзэмкIэ и министр Къумахуэ Мухьэдин и псалъэм къыхигъэщащ фильмыр и кIэм нэсу трамых щIыкIэ еплъыну Iэмал зэриIар, абы щыгъуэми игу дыхьауэ зэрыщытар, и ныбжьэгъу, цIыхугъэ псори еплъыну къызэрыхуриджар. Абы хэтахэм, зи зэфIэкI хэзылъхьахэм я мурадхэр къазэрехъулIар Къумахуэм яжриIащ икIи дяпэкIи ехъулIэныгъэ куэд яIэну ехъуэхъуащ.
Фильмым хэтахэм, абы елэжьахэм, еплъахэм Хъыжьырокъуэ СулътIан фIыщIэ хуащIащ. Къыхагъэщащ ар, и IэщIагъэкIэ мырежиссёрми, зызрипщыта лэжьыгъэм зэрыпэлъэщар, зэфIэкIрэ къарууэ иIэр Iуэхум егугъуу зэрырихьэлIар. Апхуэдэуи щIагъужащ фильмыр псоми я зэхуэдэ ехъулIэныгъэу зэрыщытыр, цIыхухэм а лэжьыгъэр къыдаIыгъыну зэращыгугъыр. Хъыжьырокъуэм «Дея Синема» кинотеатрым и унафэщI Шыбзыхъуэ Мухьэмэдрэ абы и лэжьакIуэхэмрэ фIыщIэ яхуищIащ икIи къыхигъэщащ къэралым адэкIэ закъыщIигъэкъуэну зэрыщыгугъыр.
1991 гъэ лъандэрэ ди щIыпIэм кино зэрыщытрамыхар къэплъытэмэ, цIыхухэр куэд щIауэ зыщIэхъуэпс, зыхуэныкъуэ лэжьыгъэу фильмыр зэрыщытыр гурыIуэгъуэщ. Кинематографием япэ лъэбакъуэ тегушхуэу хэзычахэм, фильмым елэжьахэм дяпэкIи ди щIыналъэм, Кавказым и кином хэлъхьэныгъэфIхэр хуащIыну, я зэфIэкIым хагъахъуэу а унэтIыныгъэм зрагъэужьыну, ирагъэфIэкIуэну дащогугъ.
ТЕКIУЖЬ Заретэ.
Сурэтхэр Къарей Элинэ трихащ.
