Сыт хуэдэ Iуэхуми хуэIэижь
Дунейм цIыхуу тетыр я фэкIэ, хьэл-щэнкIэ, гупсысэкIэкIэ, IуэхущIафэкIэ зэщхьэщокI. Нэхъыбэр иролажьэ зрагъэгъуэта IэщIагъэм, адрейхэри абы къыдэкIуэу нэгъуэщI Iуэхугъуэхэми дахьэх. ЕтIуанэрейхэм ящыщт физико-математикэ щIэныгъэхэм я кандидат, КъБКъУ-м дифференциальнэ уравненэхэмкIэ и кафедрэм и доцент, цIыху зэпIэзэрыту гъащIэр езыхьэкIа Бозий Людин Iэмин и къуэр. Математик Iэзэр хуабжьу дихьэхырт есэпым пэжыжьэ IуэрыIуатэм, тхыдэм, анэдэлъхубзэм, лъэпкъ литературэм. Псэужамэ, абы и ныбжьыр мы махуэхэм ирикъунут илъэс 80…
Бозийр Аруан куейм хыхьэ Псыгуэнсу (Жанхъуэтхьэблэ) адыгэ жылэжьым къыщалъхуащ 1933 гъэм шыщхьэуIум и 27-м. И сабиигъуэр зэман хьэлъэм хиубыдами, щIалэр къэтэджащ псэ хьэлэлу, гу къабзэу, еджэнымрэ щIэныгъэ лъагэмрэ хуэпабгъэу. Къуажэ школыр ехъулIэныгъэ иIэу къиуха нэужь, Людин щIэтIысхьащ Къэбэрдей пединститутым и физико-математикэ факультетым. Еджэныр къызыхуэтыншэу зэфIигъэкIри, Людин къуажэ школым къигъэзэжащ, математикэм и хабзэхэм щIэблэр хуригъэджэну. Илъэс зыбжанэкIэ абы щылэжьащ, егъэ-джэныгъэ-гъэсэныгъэ IэнатIэм ехъулIэныгъэфIхэр щызыIэригъэхьэу, къыдэлажьэхэми къуажэдэсхэми пщIэ къыхуащIу. Iуэху зехьэкIэ пэрыт зиIэ IэщIагъэлIыр, бгъэдэлъ щIэныгъэри зэфIэкIри къалъытэри, КъБКъУ-м ирагъэблэгъащ егъэджакIуэу. АдэкIэ Бозийм и гъащIэр куууэ пыщIа хъуащ щIэныгъэ лъагэмрэ къэхутэныгъэ хьэлэмэтхэмрэ.
ЩIэныгъэм хуэнэхъуеиншэ щIалэм и зэфIэкIхэм щыхигъэхъуащ Тбилиси дэт Математикэ институтым и аспирантурэм. 1970 гъэм абы щытхъу иIэу пхигъэкIащ и япэ къэхутэныгъэ лэжьыгъэр — щIэныгъэ диссертацэр. Абы ипкъ иткIэ, Людин къыфIащащ физико-математикэ щIэныгъэхэм я кандидат цIэ лъапIэр. А зэманым щегъэжьауэ 2000 гъэм нэсыху щIэныгъэлI щыпкъэр щытащ КъБКъУ-м дифференциальнэ уравненэхэмкIэ и кафедрэм и доценту. Студентхэр иригъаджэурэ, абы къэхутэныгъэ зэмылIэужьыгъуэхэр зэфIихащ, еджапIэ нэхъыщхьэм щекIуэкI жылагъуэ Iуэхухэми жыджэру хэтащ.
ЩIэныгъэ «гъущэкIэ» зэджэ есэпым ирилажьэми, Людин хуабжьу дахьэхырт лъэпкъ IуэрыIуатэм, адыгэ уэрэдыжьхэмрэ хъыбархэмрэ, анэдэлъхубзэм. Шэч хэлъкъым: абыхэм яхуищIа лъагъуныгъэр Бозийм и сабиигъуэм къыздрихащ. Апхуэдэ щэнхабзэ унэтIыныгъэ зи гупсысэм, дуней еплъыкIэм иIэ Людин хуэм-хуэмурэ теуващ лъэпкъ литературэмрэ тхыдэмрэ я лъагъуэм. А лъагъуэр хуэкIуащ гъуэгу бгъуфIэм икIи математик Iэзэм литературэм щиIэ IэкIуэлъакIуагъри къыщызыкъуихащ. КъБКъУ-м и доценту щыщыта лъэхъэнэм щIэныгъэ-къэхутэныгъэ, егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ къалэнхэм къадэкIуэу, Бозийр щылэжьащ «Жьэгу пащхьэ», «Унагъуэ насып» телерадиожурналхэм.
А зэманым ирихьэлIащ Бозийм и къалэмыпэм къыщIэкIа япэ усэхэр, таурыхъхэр, псысэ цIыкIухэр. Абыхэм къакIэлъыкIуащ рассказхэр, новеллэхэр, повестхэр. Ахэр щIэх-щIэхыурэ къытехуэу хуежьащ «Адыгэ псалъэ», «Советская молодежь» республикэ газетхэм, «Литературная Кабардино-Балкария», «Iуащхьэмахуэ», «Нур», «Псынэ» журналхэм.
И тхыгъэхэр щызэхуэхьэса тхылъи 4 къыдигъэкIащ тхакIуэ Iэзэм. Апхуэдэхэщ «Щэуейрэ Налмэсрэ», «ТхьэмыщкIэм Тхьэр хуэлъэщ», «ПIащIэри унакъым», «Гъуэгу нэшэкъашэ» жыхуиIэхэр. Ахэр бзэ дахэкIэ, къулейкIэ тхат, купщIафIэт, гъэсэныгъэ-ущииныгъэ мыхьэнэ ящIэлът. Людин и тхыгъэхэм тещIыхьа дерс зэIухахэр, езыри ирагъэблагъэурэ, щрагъэкIуэкIырт куейм и школхэм.
Литературэм щиIэ зэфIэкIхэр къалъытэри, Бозий Людин 1999 гъэм хагъэхьащ УФ-м и ТхакIуэхэм я союзым.
ЩIэныгъэлI щыпкъэу, тхакIуэ зэчиифIэу, щэнхабзэ Iуэхухэм дахьэхыу зэрыщытым нэмыщI, Бозийр икIи пхъащIэ IэкIуэлъакIуэт, бжэ-щхьэгъубжэхэр ищIыфу, апхуэдэуи фэм елэжьырт, пыIэ, бохъшэ цIыкIу хуэдэхэр къыхищIыкIыфу.
И гурылъ псоми хунэсакъым гъащIэр зыфIэIэфIу, цIыхур фIыуэ зылъагъуу, сыт хуэдэ Iуэхуми хуэIэижьу псэуа Людин. 2007 гъэм и дыгъэгъазэм ар дунейм ехыжащ. Ар куэдрэ ягу илъынущ къыщIэна и унагъуэм исхэм, ныбжьэгъуу иIахэм, къыдэлэжьахэм, зыцIыхуу щытахэм.
БЭЧ Аниуар.
Аруан щIыналъэ.
