Трам и къуэ Къэрабэ
Къэрабэхэ зэшибл хъурт. КъызэдекIуалIэу зэщIыгъуу зэдэшхэну зы жэщ-зы махуэ къахуихуэртэкъым. Я адэ-анэм гукъанэшхуэ къыщыхуащIым, зэгурыIуэхэри, махуэ гуэрым зэкъуэшиблри зэдэшхащ. «Мыр дэзыгъэлъэгъуа Алыхьым къурмэн дыхухъу», — жаIэри гуфIахэщ. Жылэр зэхуашэсри Iэнэ кърахьэжьащ, тхьэлъэIушхуи ящIыжащ.
Зыкъомрэ зэхэсауэ зэбгрокIыжхэри, унагъуэр мэгъуэлъыж. Ауэрэ нэху мэщ. Пщэдджыжь хъуа щхьэкIэ, мобыхэм я бжэр къыIуахыртэкъым. Шэджагъуэр къос, пщыхьэщхьэри къоблагъэ, ауэ я унэбжэр зэрыгъэбыдащ.
«Мыбыхэм зыгуэр къащыщIауэ къыщIэмыукI», — жаIэу, бжэр Iуатхърэ щIыхьэмэ, ялъагъур сыт? Адэ-анэр лIауэ щIэлъщ. Я къуэ нэхъыжьымрэ я нысэ нэхъыжьымри аращ. Адрей я къуэ-я нысэхэри — Къэрабэхэ псори зэтелIащ. Зы нану гущэм хэлъу къыхэнати, бгыкъум пылъ дзажэналъэжьым къыпыткIу дагъэр и жьэм къыжьэдэткIуэрт. Сабийр абы тепсэукIри, мылIэу къызэтенауэ арат.
Жылэм щхьэжэ ящыхъуащ: «Ярэби, сыту пIэрэ мыбыхэм къащыщIар?» ИужькIэ: «Алыхьым къахуиухар арагъэнщ», — тражыIыхьри, хьэдэхэр щIалъхьэжащ.
— Иджы мы щIалэ цIыкIур дауэ хъуну? ЦIэуи хэт мыбы фIэтщынур? — чэнджащэу зэхэтIысхьахэщ.
— Трам и къуэ Къэрабэ фIэдвгъэщ! — къыхидзащ зыгуэрым.
— Хэт мыбы ин хъуху къыщхьэщыжакIуэ хуэхъунури зыпIыжынури? — щIэупщIащ итIанэ. Абдежым зылI къахэкIащ. ХьэтIохъущокъуэхэ Мыхьэмэт-Iэшэ жыхуаIэрат ар.
«Сэ срианэшщ абы, сэращ къызытехуэр», — къажриIэри, нанур абы иратащ.
Йоуэри, махуэ гуэрым зекIуэ ежьэну гуп зэрогъэхъу.
— Дэнэ фыздэкIуэр? Сэри сыздэфшэ, — къажреIэ мо щIалэ цIыкIум. Зэи зыщIыпIи мыкIуауэ, жылэм дэмыкIауэ апхуэдэт иджыри.
— ЗекIуэ дыкIуэнущ, пщыIэм дыдэкIынущ, — къыжраIэ.
— Сэри сынэкIуэнущ, — япеубыд щIалэм.
— Уэ иджыри уцIыкIущ, уи акъыл тIысакъым.
— Хьэуэ, сынэкIуэнущ.
Гупым щIалэр зыщIагъущ, пщыIэм кIуэщ, зэхэтIысхьэхэри, ауэрэ я шхыныр яIэщIэухащ, я джанэ-гъуэншэджхэр фIей хъури улэуащ, езыхэми гугъу ехьын щIадзащ.
— Иджы, — къэкIащ ягу, — Тыжьхэ ХъыджэбзыфI деж зыгуэр дгъэкIуэнщи, ди джанэ-гъуэншэджыр хуедгъэхьынщ. Абы ахэр ижьыщIынщ, игъэгъущыжынщи, къытхуригъэхьыжынщ, гъуэмылэнши дищIынкъым.
— Сэ сыкIуэнщ абы, — жиIащ щIалэ цIыкIум.
— Уэ укIуэфынкъым.
— Хьэуэ, сыкIуэнущ.
— Хъунщ-тIэ, — жаIэри яутIыпщащ, жи, щIалэ цIыкIур.
«Мыращ-моращ, мыпхуэдэу сыкъагъэкIуащ», — жреIэ здынэсам.
— Хъунщ, Трам и къуэ Къэрабэ, — кърет жэуап Тыжьхэ ХъыджэбзыфI, иIыгъхэр Iехри. ИтIанэ джэд гъэва телъу, сэри дэщIыгъуу зы Iэнэ къыхузэрегъэпэщри къыхущIехьэ.
— Уэ мыхэр пшхыхукIэ сэри адрейхэр зэзгъэпэщынщ, — къыжреIэ, бжэр къыхуещIри щIокIыж.
— Гъуэмылэри ислъхьащ, джанэ-гъуэншэджри зэзгъэпэщащ, — жиIэу, хъыджэбзыр къыздыщIыхьэжам, йоплъри, джэдыр зэрыщыту ишхат, жи, щIалэм.
— Иджы нэужькIэ Трам и къуэ КъэрабэкIэ сыноджэнукъым, — къыжреIэ ХъыджэбзыфIым апхуэдэу щилъагъум. — Джэдышх пфIызощ уэ.
Мыдрейри къеуэри къежьэ-жащ.
КъэкIуэжщ, къритар къахуихьри, я гъуэмылэмрэ я джанэ-гъуэншэджымрэ яритыжащ. Гупым ар икъукIэ я гуапэ хъуат.
Зыкъом докIри щIэрыщIэу джанэ-гъуэншэджхэр хьын хуей мэхъу.
— Хэт ихьын, хэт кIуэн? — щIоупщIэхэ аргуэру.
— Сэ схьынщ, — жеIэ щIалэм.
— Хъункъым ар, иджы нэгъуэщI зыгуэр ирекIуэ, — къыхуадэркъым.
— Хьэуэ, сэ схьынущ.
ЗдэкIуам аргуэру хъыджэбзым джэдыр къыщIехьэ. Джанэ-гъуэншэджхэр къабзэкIэ зэрехъуэкI, гъэмылэри хузэрелъхьэ. ЩIалэм иджы джэдыр ишхатэкъым, ауэ зэIихри Iэнэм къытринат. Арати, хъыджэбзым хуигъэхьэзырахэр къещтэри къожьэж.
Хъыджэбзыр къыкIэлъыгуоуащ, жи:
— Уа Джэдышх, къэгъазэ! Си щIыфэр Iэгу-IэщI зытемыIащ, къэбгъазэмэ, утезгъэIэнщ, — къыкIэлъоджэ. ЩIалэм игъэзэн имыдэу къэкIуэжри, къихьахэр гупым яритыжащ, мыдрейхэри абы щыгуфIыкIащ.
Ещанэу аргуэру кIуэн хуей мэхъу.
— Иджыри сэ сыкIуэнщ, — жеIэ щIалэм.
— НэгъуэщI зыгуэр ирекIуэ.
— Хьэуэ, сэ сыкIуэнущ.
— Хъарзынэщ, кIуэ, — жаIэри, яутIыпщ аргуэру.
— СыкъэкIуащ иджыри, — жреIэ хъыджэбзым.
— Хъарзынэщ, — кърет жэуап.
Аргуэру Iэнэ къыхузэтригъэувэщ, «уэ шхэ» къыжриIэщ, бжэр къыхуищIри щIэкIыжащ. ЩIалэм и ныбэ из ещIри зызэпелъэщIыхьыж. Хъыджэбзми къритынухэр дахэм хуэдэу егъэхьэзырри къыжреIэ:
— «Мыр щэкIыфIщ, щэкI лъапIэщ, къат плIыщIу зэтелъщ, щIыIу лъакъуэр гъэбыди, быдагъэкIэ къысхуегъэхьыж», — зэрыжысIар фи пщыIэм и нэхъыжьым схуеIуэтылIэж», — къыжреIэри къеутIыпщыж.
ЩIалэм къратар иIыгъыу къокIуэжри, псори ялъегъэIэсыж.
— Хьыыы, — жиIащ, жи, я нэхъыжьым, — хъуащ!
Игу ирихьати, «а щIалэм сыдэкIуэнущ» жиIэу арат къыхуиIуэхуахэм къикIыр. Арати, Тыжьхэ ХъыджэбзыфIым лъагъэхъущ, къыхуашэри, къуажэм жэщибл-махуиблкIэ джэгурэ ефэ-ешхэрэ щаIэтащ.
«Трам и къуэ Къэрабэ, Тхьэм уи лъэпкъ икIам нэхърэ нэхъыбэ къригъэувэж унагъуэм!» — къыжраIэурэ тхьэ хуелъэIуахэщ жылэр. Тхъэрэ псэууи къэнэжахэщ.
Ар зэрыдмылъэгъуауэ, дэри Тхьэм гуауи лажьи димыIэу дигъэпсэу.
Тэгъулан Екъуб.
Тырку Республикэ
