Зыгъэпсэхугъуэ махуэм
Псалъэжьхэр
Пшэ темылъу уэшх щыIэкъым
Узэджэр къокIуэ.
Пэжыр шы щIакъуэ тесми, здэкIуэм нэсынщ.
Зи ныбэ изым уи уз ищIэрэ.
И теплъэм уемыплъу, игу илъыр зэгъащIэ.
Акъылыр ящэркъым, къащэхуркъым — зыхалъхьэ.
МылIэр лIы мэхъу.
Пшэ темылъу уэшх щыIэкъым.
ПыIэ зыщхьэрыгъ псори лIыкъым.
Лъэпкъ Iуэху
Шапсыгъыр нэхъ гъунэгъу мэхъу
Тенджыз ФIыцIэ Iуфэм Iус шапсыгъхэм я «Адыгэ Хасэм» и жэрдэмкIэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым и студент гупым папщIэ Сочэ къыщызэрагъэпэщащ этнографие практикэ. Налшык тхыдэм щыхуеджэ ныбжьыщIэхэм Iэмал ягъуэтащ я лъэпкъэгъухэм я блэкIам зыщагъэгъуэзэну, нобэ зэрыпсэур зрагъэлъагъуну.
— Тенджыз ФIыцIэ Iуфэм Iус адыгэхэм Урысейм и щIыналъэхэм, хамэ щIыпIэ щыпсэу адыгэхэм яхуиIэ щэнхабзэ, щIэныгъэ зэпыщIэныгъэхэр гъэбыдэнымкIэ ар мыхьэнэ зиIэ лъэбакъуэщ, — жиIащ Хасэм и тхьэмадэ КIэкIыхъу Мэжид. — Жылагъуэ лэжьыгъэу абы и лъэныкъуэкIэ куэд йокIуэкI — тенджыз ФIыцIэ Iуфэм и щIыдэлъху лъэпкъым пыщIэныгъэхэр хуаIэщ Дунейпсо Адыгэ Хасэми Къэбэрдей-Балъкъэрым, Къэрэшей-Шэрджэсым, Адыгейм, Абхъазым щыIэ нэгъуэщI лъэпкъ IуэхущIапIэхэми. Иджы нэхъыбэу гулъытэ яхуэщIын хуейщ щIалэгъуалэм, абы папщIи къуэш республикэм щыIэ щIэныгъэ-егъэджэныгъэ центрхэм яхудиIэ пыщIэныгъэхэр дгъэбыдапхъэщ. «Адыгэ Хасэм» къызэригъэпэщри, Сочэ и къэфакIуэ гупхэр мызэ-мытIэу щыхьэщIащ Налшык, Черкесск, Краснодар, Мейкъуапэ, Ставрополь, Сыхъум. Шапсыгъхэми щIэх-щIэхыурэ кърагъэблагъэ къуэш республикэхэм я щIалэгъуалэ гупхэр, къэфакIуэ, уэрэджыIакIуэхэр, щIэныгъэ экспедицэхэр, журналистхэр. Лъэпкъым ди зэпыщIэныгъэр гъэбыдэным епха апхуэдэ зы проектышхуэщ КъБКъУ-м и студентхэр Сочэ къызэреблэгъар.
Тхыдэр зыдж щIалэгъуалэр Лазаревск къуажэм нэсащ мэкъуауэгъуэм и 4-м. Тхьэмахуэм къриубыдэу ахэр щыIащ Сочэ къедза къуажэ псоми (Тхьэгъэпщ къищынэмыщIа, абы псыдзэ къыщIэуауэ ирихьэлIат). Тхыдэдж ныбжьыщIэхэм зрагъэлъэгъуащ районым и щIыпIэ дахэхэр, Адыгэ Хасэм и IуэхущIапIэр, Лазаревск щыIэ этнографие музейм зыщаплъыхьащ, ШахэкIеишхуэ пшыхь дахэ щеплъащ, щIыналъэм щыпсэухэм, лъэпкъ Iуэху зезыхуэ жылагъуэ лэжьакIуэхэм яIущIащ.
Гупым хэтащ КъБКъУ-м ТхыдэмкIэ, филологиемрэ СМИ-мкIэ и институтым и япэ курсым щеджэ студентхэу Слъон Азнаур, БатI Каринэ, Мэкъуауэ Беслъэн, Джэрыджэ Каринэ, Къашыргъэ Темболэт, КIурашын Залинэ, Къулдэгу Элинэ, Кучуковэ Мадинэ, Атабиевэ Азифэ сымэ. КъБР-м и Ислъэ-мей къуажэм щыщ тхыдэдж ныбжьыщIэ Щхьэлахъуэ Зурьянэ и унэцIэджэгъухэм Сочэ щаIущIэжащ.
— Щхьэлахъуэхэ ящыщу ди республикэм щыпсэур унагъуэ зыбжанэщ. Псори къэбэрдей диалектым дропсалъэ, — жиIащ абы. — ЕджапIэ нэхъыщхьэ сыщIэтIысхьэху сэ апхуэдэуи къысфIэIуэхуакъым лъэпкъыр дыкъызытехъукIар зэзгъэщIэну, сыту жыпIэмэ ди лъабжьэ Къэбэрдей-Балъкъэрым къыщежьэу фIэкIа сегупсысыртэкъым. ИужькIэ къэслъыхъуэу щIэздзащ ди унэцIэм, лъэпкъыр дыкъызытехъукIам теухуауэ щыIэхэр. Абы теухуауэ куэд сыкъыщеджащ интернетми. Аращ къыщысщIар ди лIакъуэр тенджыз ФIыцIэ Iуфэм къызэрыщежьэр.
И лъэпкъыр мы щIыпIэм къызэрыщежьам и щыхьэтхэр Зурьянэ щилъэгъуащ Нэжыгрэ ШахэкIеишхуэрэ щыIэ фэеплъхэм дежи — Хэкум и хъумакIуэхэм я цIэхэр зытетха фэеплъ мывэм тетт Щхьэлахъуэ ящыщхэри. НэгъуэщI къуажэхэми щахуэзащ ар и унэцIэджэгъухэм.
— Сочэ сыщыIэху сэ хьэщIэу зыкъэслъытакъым, ди республикэм сызэрыпэIэщIэр зыхэсщIакъым. Мы щIыналъэм сыкъыщалъхуам хуэдэщ, мыбы щыслъагъу псори си псэм пэгъунэгъущ. Иджы мы щIыпIэм епха хъуащ си гъащIэр. Си адэ-анэм ящIыгъуу Iэмал имыIэу къытезгъэзэнущ, — жиIащ Зурьянэ.
Тхыдэм хуеджэхэм къахуэщхьэпэн куэд этнографие практикэм къыщащIащ адрей ныбжьыщIэхэми.
— Адыгэ лъэпкъым и тхыдэм теухуауэ сыт къасщIэми сфIэгъэщIэгъуэнщ, — жиIащ Къашыргъэ Темболэт. — Тхыдэм нэмыщI сэ содж ди лъэпкъым и къафэхэр, макъамэхэр (ар университетым зэрыщеджэм нэмыщI, «Хатти» къэфакIуэ гупми хэтщ). ЩIыналъэ къэс я къэфэкIэ щхьэхуэ яIэжщ. Абы теухуауэ гъэщIэгъуэн куэд ядэслъэгъуащ тенджыз ФIыцIэ Iуфэм Iус шапсыгъхэми. Iэмал имыIэуи абы гупсысэ къыхэсхынущ.
— Дэтхэнэри Сочэ дыщыIащ зыгъэпсэхуакIуэ. Ауэ адыгэ къуажэхэм дыщыхьэщIэну, мы щIыпIэм щыпсэу ди лъэпкъэгъухэм бзэр зэраIурылъыр, щэнхабзэр зэрызэрахьэр зэдгъэлъагъуну япэу къытхуихуауэ аращ, — жиIащ гупым и унафэщI, КъБКъУ-м КъБР-м и щэнхабзэмкIэ, этнологиемрэ тхыдэмкIэ и кафедрэм и унафэщI ТекIуий Мадинэ. — Сэ икъукIэ щIэщыгъуэ сщыхъуащ ди зекIуэр. Шапсыгъхэм я хъыбар куэд къызжиIэу щытащ мы щIыпIэм щыщ Нэпсо Долэт тхьэмыщкIэм. Кандидат лэжьыгъэр щыстхым ар си щIэныгъэ унафэщIу щытащ. И щIыналъэм и дахагъэм, абы щыпсэу цIыхухэр зэрыгуащIафIэм, зэрыгуапэм теухуауэ куэд жиIэжырт. Иджы дэтхэнэ и псалъэми щыхьэт сытехъуэфынущ. Мы махуэхэм дэ дахуэзащ ныбжькIэ зэхуэмыдэ цIыху куэдым. Дэтхэнэри лъэпкъым и цIыхущ. ДыкъыздикIар, дызыщыщыр зэхэзых псоми я унэ драгъэблагъэрт. Мыпхуэдэ зэкIэлъыкIуэхэр щхьэпэщ нэгъуэщI щхьэусыгъуэкIи. Лъэпкъым и тхыдэмрэ и щэнхабзэмрэ теориекIэ, университетым и библиотекэхэм ущIэсу е компьютерым убгъэдэсу зэбгъэщIэныр — зы Iуэхущ, тхылъхэм къибджыкIар уи нэкIэ зэбгъэлъагъуныр — нэгъуэщIщ. Тхьэмахуэм къриубыдэу тхыдэм елэжьыну ныбжьыщIэхэм къащIащ тхылъхэм укъызыщемыджэн щIэ куэд. Мыпхуэдэ Iуэхугъуэхэр псом хуэмыдэу щхьэпэщ ди щIалэгъуалэм я дежкIэ. Ар къызэбгъэпэщыныр тыншкъым. АбыкIэ фIыщIэ хузощI ди университетми, шапсыгъхэм я Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ КIэкIыхъу Мэжиди, — жиIащ Мадинэ.
Ныбэ Анзор.
Зы уэрэдым и хъыбар
Сыщолъыхъуэ насып сэ уи деж
«Сыщолъыхъуэ насып сэ уи деж» уэрэдыр зэ нэхъ мыхъуми зэхэзымыха, жыпIэнурамэ, ар фIыуэ зымылъагъу адыгэ уэрэдхэм, макъамэхэм дихьэххэм яхэту си фIэщ хъуркъым. Зэ уедэIуакIэ уи псэм, уи гум зимыгъэнщIу, иджыри зэ къытезгъэзэжу седэIуащэрэт жыуигъэIэу апхуэдэ уэрэдщ ар.АтIэ сыт и хъыбар апхуэдиз цIыху зытхьэкъуа уэрэдым?
Гугъущ уэрэдым утепсэлъыхьыну абы зи гуащIэ хэзылъхьахэр щымыпсэужым и деж. Илъэс зыбжанэкIэ узэIэбэкIыжмэ, мы уэрэдым и хъыбар зэхуэсхьэсыну яужь сыщихьам, япэ дыдэу зыхуэзгъэзауэ щытащ УФ-м щIыхь зиIэ и артисткэ Дау Марианнэ. Сыту жыпIэмэ, ари Сэрмакъ къыщыхъуащ, уэрэдри нобэми егъэзащIэ.
Уэрэдым и псалъэхэр зытха Джатэжьокъуэ Бэчырэ теухуауэ жысIэфынур мащIэщ, ауэ абы макъамэ хуэзытха Ахъмэт Щэлэуат ящыщщ республикэм и щэнхабзэр егъэфIэкIуэным, абы и гъуазджэм хэлъхьэныгъэшхуэ хуэзыщIахэм. «Хэт ар?» жызыIэни къыфхэкIынкIи хъунщ.
Ахъмэт Щэлэуат 1941 гъэм и мэлыжьыхь мазэм дзэм къулыкъу щищIэну ираджащ. Абы и гущхьэ къэкIыртэкъым мазитI нэхъ дэмыкIыу дуней псор бэлыхь хэзыдза фашистхэр ди Хэкум къытеуэну. Щэлэуат ящыщщ япэу мафIэ лыгъэм хыхьахэм, зауэм и хьэзаб псори зыгъэвахэм.
1946 гъэм ди лъахэм къыщигъэзэжам Щэлэуат и бгъэм къыхэлыдыкIырт ЩIыхь орденым и 1, 2-нэ нагъыщэхэр, «Вагъуэ плъыжь» орденыр, «Зэрихьа лIыгъэм папщIэ» медалыр, нэгъуэщIхэри.
И къуажэгъухэр хуабжьу иригушхуэрт абы и зэфIэкIым, бзэ куэд зэрищIэм икIи пщIэ лей хуащIырт. Творческэ лэжьыгъэшхуэ иригъэкIуэкIыу Сэрмакъ дэт ЩэнхабзэмкIэ унэм илъэс 41-кIэ щылэжьащ Щэлэуат. А зэманым къызэригъэпэщауэ щыта струннэ оркестрым и цIэр жыжьэ Iуат, Москва къыщыгъэнауэ, нэгъуэщI къэралхэми щекIуэкI зэпеуэхэм увыпIэ пэрытхэр къыщихьу апхуэдэт.
Ди жагъуэ зэрыхъущи, Ахъмэтыр дунейм ехыжа нэужь оркестрри абы дэкIуэдыжащ, ауэ сэрмакъдэсхэм гимн яхуэхъуа «Сыщолъыхъуэ насып сэ уи деж» уэрэд цIэрыIуэр Балъкъыжь и даущ макъым пэджэжрэ цIыхухэм я псэгъэтыншу бэм куэдрэ къазэрыдекIуэкIынум шэч хэлъкъым.
КIунтIыщ — ХьэпцIэ Аннэ.
* * *
Гъатхэ жэщыр нэхъри щыхэкIуатэм,
Сэрмакъдэсхэр псори щэху мэхъуж.
Сэ си закъуэу Балъкъ и Iэуэлъауэм
СыщIэдэIууу, пIэм сыхогъуэлъхьэж.
Зы сыхьэти жеин щыслъэмыкIкIэ,
Сыкъотэджри сокIуэр псым и деж.
Мы уэрэдыр уэ щызэхыумыхкIэ,
Сэ аргуэру унэм сыкъокIуэж.
Мис апхуэдэщ мы си лъагъуныгъэр,
Зы дакъикъи си гум уэ уимыху.
Къэушащи нэхущ къуалэбзухэр,
СагъэпIащIэу си пIэри Iузох.
Е дахащэу дунейр щыщIэращIэм,
Сыщолъыхъуэр насып сэ уи деж.
И чэзур нэсащ къызэпта пIалъэм,
ЛэгъунэщIэм тIури дыгъэкIуэж.
ЖыIэгъуэхэр
Сабийр зэхрагъэх бзэмкIэ мэпсалъэ
Шэч зыгуэрым къытепхьэнумэ, уи щхьэм и деж къыщыщIэдзэ, ауэ фIумыудыж.
Iуэхум и хэкIыпIэр къэбгъуэтыну ухуеймэ, щIэпщыпIэр гъэбыдэ.
ПсапэхуэщIэу пщIам къыпэкIуэр дэрэжэгъуэу къуитырщ.
Аркъэм сыт къыхэпхми, узыншагъэр хыболъхьэ.
Зэ сымаджэгъуэм узэрыузынша псор пщегъэгъупщэж.
ЗыщIэ псор зыIуатэм къызэрыгурымыIуэIар IупщIщ.
Узылэр небэ-къебэурэ, узыншэр къытохуэ.
Фадэр езыгъэлейр нэрыгъыу еубыд.
Iэпкълъэпкъ пщыкIутI уиIэрэ уимыIэрэ къомыузу пщIэнукъым.
Дзыгъуэр и шхыныгъуэмэ, джэдум сыт и лажьэ?
Лъэужь хэпшрэ хьэмэрэ лъакъуампIэ къызэбнэкIыу ара?
Дерс къыхэзыхын мыхъумэ, къызыхахын щхьэкIэ къанэIаркъым.
КIий-гуоуныр ущиикIэм и джэрпэджэжщ.
Сабийр зэхрагъэх бзэмкIэ мэпсалъэ.
ФIым долъыхъуэ, Iейм дыкъегъуэт.
ЦIыхум Iейри фIыри иIэщ, къеIыпхыфыр ууейщ.
Дунейм и махуитI зэхуэдэкъым — цIыхури апхуэдэщ.
Гумызагъэр гугъэпсэхущ.
Дыгъу и ахъшэр къуагъырыбжэщ.
ЗэIыхьащ жыхуаIэм илъ и хьэл къищтэжауэ аращ.
Зыр зэрыпсэлъэн бзэ, адрейм и жьэр зэриубыдын щхьэ къахуэтщ.
ТхьэкIумэр сытым и дежи зыгуэрым хуэдэгущ.
Бейтыгъуэн Сэфарбий.
Лъэпкъ шхыныгъуэхэр
Хьэ хьэжыгъэм къыхэщIыкIа щIакхъуэ
Хьэ хьэжыгъэ ухуэнщIам и кур къратхъу, абы пщагъэр, шыгъур зыхэшыпсыхьа псы хуабэ иракIэ. Сэхуран дагъэ хакIэри, мыбыдэ Iейуэ тхьэвыр япщ. Тхьэвым хъыдан къабзэ трапхъуэри, сыхьэтрэ ныкъуэкIэ хуабапIэм щагъэтщ, къэтэджын щхьэкIэ. ИтIанэ дагъэ зыщыхуа тебэм тхьэвыр иралъхьэ, и щхьэфэр захуэ ящIри хьэкулъэкIэ ягъажьэ дакъикъэ 30 — 40 хуэдизкIэ. Хуабэу яшх. Шатэ, шху дашх, къалмыкъ шей драф.
Халъхьэхэр: хьэ хьэжыгъэу — г 800, пщагъэу — г 40, псыуэ — г 350-рэ, сэхуран дагъэу — г 50, шыгъуу — узыхуейм хуэдиз.
КIэртIофыщIэ кхъуейжьапхъэ лъэ кIыхь
КIэртIоф укъэбзар шыгъу хадзэри ягъавэ, псыр щIагъэжри зэрыпщтыру яуб, абы бжьыныщхьэ гъэлыбжьа халъхьэ, шатэ хакIэри мафIэм трагъэувэ. ЗэIащIэурэ зэ къытрагъэкъуалъэ, итIанэ джэдыкIэ цIынэ уда халъхьэри, зэрызэIащIэм хуэдэурэ, дакъикъи 10 — 15-кIэ къагъавэ. Абы иужькIэ кхъуей цIынэ упщIэта, шыгъу халъхьэ. МафIэ мыиным тету зэIащIэурэ дакъикъи 5 — 6-кIэ къагъавэ.
Хьэзыр хъуа кхъуейжьапхъэм джэдгын хаудэ, шыуаныщхьэр трапIэжри пэшхьэкубгъум трагъэувэ дакъикъи 5 — 6-кIэ, мэ дахэ къыхихын щхьэкIэ. Кхъуейжьапхъэр гъуэжьыфэу, тхъу къыщIидзауэ, зэпышу щытын хуейщ.
Пщтыру яшх, пIастэ, чыржын, щIакхъуэ и гъусэу.
Халъхьэхэр(цIыхуищ Iыхьэ): кIэртIоф укъэбзауэ — г 400, шатэу — г 400, кхъуей цIынэу — г 50, джэдыкIэ ныкъуэ, тхъууэ — г 30, бжьын укъэбзауэ — г 20, шыбжий сыр хьэжауэ, шыгъуу, джэдгыну — узыхуейм хуэдиз.
«Адыгэ шхыныгъуэхэр» тхылъым къитхыжащ.
ГушыIэ
СыфщыукIытэри, зызгъэпщкIуат
Жэщ гуэрым Хъуэжэ и унэм хъунщIакIуитI къыщIыхьащ. Ахэр щилъагъум, Хъуэжэ шынэри гъуэлъыпIэ щIагъым щIэпщхьащ. ХъунщIакIуэхэм унэм зыкъыщаплъыхьри, къадыгъуну зыри щагъуэтакъым, гъуэлъыпIэ щIагъым щыщIэплъэм, щтэIэщтаблэ хъуауэ абы щIэс Хъуэжэ къалъэгъуащ.
— СлIожь, ягъэщта джэдуужь хуэдэу уи нэр цIууэ мыбдежым щхьэ ущIэс? — жиIэри хъунщIакIуитIым я зыр къыщIэкIиящ Хъуэжэ.
— Си унэм щIэфхын зэрыщывмыгъуэтынур сщIэрти, сыфщыукIытэри, зызгъэпщкIуащ, зиусхьэнхэ, — жиIэри, Хъуэжэ гъуэлъыпIэ лъабжьэм къыщIэпщыжащ.
Махуэ Iэлисэхь.
Псалъэзэблэдз
ЕкIуэкIыу:7. Гъэм и зэман. 8. Чым къыхэщIыкIа матэ, бдзэжьей ирещэу. 9. Япэ адыгэ щIэныгъэлIхэм ящыщщ. Абы и цIэр зэрехьэ Налшык и уэрамхэм ящыщ зым. 10. Уэс зэратхъу. 12. Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ усакIуэ. 14. Уафэ лъащIэм щызекIуэ … гуэрэн. 16. Дзыгъуэм и бий псэущхьэ дахэ цIыкIу. 17. Щхьэхуимыту яIыгъ цIыху. 20. Жэм мэжэлIам и бу … Iуэм къиIукIащ. 21. ГъущI быдэ лIэужьыгъуэ. 22. Пасэм адыгэм абыкIэ я унащхьэр ягъэбыдэрт. 24. Лъэпщ и Iэмэпсымэ. 27. Гъатхэм пасэу щIым къыхэж удз шакъафэ-къащхъуафэ цIыкIу. А удзым теусыхьащ ЩоджэнцIыкIу Алий. 28. Щхьэусыгъуэ гуэркIэ жылэр зыбгынауэ мэзым, къуршым зыщызыгъэпщкIу цIыху. 29. ХадэхэкI. 32. ГъэшхэкI. 33. IэщIэвыщIэ. 34. Адыгэ IуэрыIуатэм узыщрихьэлIэ шы лъэрызехьэ: мэпсэлъэф, мэлъэтэф. 36. Муслъымэн … е чыристэн … 37. ЩыпсалъэкIэ зэIынэ. 39. Къэбэрдей тхакIуэ, усакIуэ, литературэм япэ лъэбакъуэ хэзыча щIалэгъуалэм я гъэсакIуэ. 40. Адыгэ псалъэжьым зэрыжиIэмкIэ, ар нэм хуэдэщ. 41. Беларусым щыщ Къалэ-быдапIэ лIыхъужь. 43. Адыгей Республикэм и япэ президент … Аслъэн. 45. Псыежэхым и адрей лъэныкъуэр. 46. Къалэшхуэм щекIуэкIа … зэхьэзэхуэм ди пелуан шIалэхэр щытекIуащ. 48. Пщэдейрей … нэхърэ нобэрей бзу.
Къехыу:1. Пхъэщхьэмыщхьэ. 2. Гъунэгъум пIалъэ кIыхькIэ анэмэту къыхуагъэна сабийр яхъумащ и … налъэ хамыгъэхуу. 3. Жыг … 4. Къэбэрдей-Балъкъэрым и Правительствэм и УнафэщIу щыта … Михаил. 5. Джэдкъазым, къуалэбзум ятет цы щабэ. 6. Адыгэ таурыхъхэм хэт фызыжь бзаджэ. 11. Бжьэпэ, щыхупIэ, ехыпIэ задэ. 13. Нарт Щэуей и адэр. 15. Голландием и къалащхьэ. 16. Iуданэу зэхэща кIапсэ псыгъуэ цIыкIу. 18. Ди къэралым щызекIуэ законхэр къэзыщтэм зэреджэр Думэщ. Украинэм ейм-щэ? 19. Америкэм щыщ къэрал, Германием и щIыналъэм нэхърэ 8-кIэ нэхъ ину. 23. Зи нэхэм фIыуэ ямылъагъу. 24. Пщы унагъуэм (ди зэманым — цIыху къулейхэм ) я IуэхутхьэбзащIэ. 25. Езыр мылъэтэфми, Iэзэу бадзэ къеубыд. 26. Пхъэ сахуэ. 30. Ди республикэм щыIэ псыежэх. 31. «Мэрем пщыхьэщхьэм … зэфIызощIэ, щэбэтыр къихьэм гъуэмылэ схуащI» — Къардэн Хьэсэнрэ Акъсырэ Залымхъанрэ яуса «Бдзэжьеящэ» гушыIэ уэрэд цIэрыIуэм щыщщ. 35. Пщэ гъум. 36. Адыгэ композитор цIэрыIуэ, Урысей Федерацэм и Къэрал саугъэтыр зрата. 38. «Лъагъуныгъэр, си псэ, ар мы … джэгу, дыкъызэрыгъапцIэу, дыздумыгъэджэгу» — Тхьэбысым Умар макъамэ зыщIилъхьа икIи игъэзащIэ уэрэдым щыщщ. Псалъэхэр зытхар Гъубжокъуэ Лиуанщ. 39. Хугу хьэжыгъэм, тхъум, фошыгъум къыхэщIыкIа адыгэ шхыныгъуэ. 42. Ахърэтым кIуэжа цIыхум къыпкърыупщIыхь «прокурор». 44. Удын зэхэдзэ нэхърэ … зэхэдзэ. 47. Бын. 49. Адыгэм яIа пасэрей хъыбарегъащIэ.
Зэхэзылъхьар Мыз Ахьмэдщ.
Мэкъуауэгъуэм и 25-м ди газетым тета псалъэзэблэдзым и жэуапхэр:
ЕкIуэкIыу:7. ПщыхьэщIэ. 8. Тхьэрыкъуэ. 10. ХьэщIэщ. 12. Уэс. 13. Ныш. 15. Мэш. 17. Унагъуэ. 18. Гущэ. 21. Задэ. 22. Гъубжэ. 24. Бгъэ. 25. Шхэпс. 27. Чын. 29. Гуэн. 31. Бел. 32. ХъумакIуэ. 35. Хьэдрыхэ. 37. Бемырзэ.
Къехыу:1. Пщы. 2. Щхьэпс. 3. ГъущI. 4. Кхъухь. 5. Аркъэн. 6. Акъужь. 9. ПщIэгъуалэ. 10. Хьэлу. 11. Щынэ. 12. Уэм. 14. Шхуэ. 16. Шыбзыхъуэ. 18. Гуэбэнэч. 19. Гъудэ. 20. Гъубж. 23. БгъуэнщIагъ. 24. Бэгу. 25. Шыпхъу. 26. Санэ. 28. Нал. 30. Нэкурэ. 31. Батыр. 33. Мэл. 34. Бзу. 36. Хы. 38. Ер.
