Ислъамым и нур
Уаз
Бзэгузехьэрщ Тхьэм нэхъ жагъуэ дыдэу илъагъу цIыхур
Дунейм сыт хуэдиз IуэхугъуэфI щимылэжьми, бзэгу зехьэныр зыхэлъым Алыхьым и нейр щыхуащ. Гуэныхьышхуэхэр 70 мэхъури, ар абыхэм ящыщщ.
Дин щIэныгъэлI псоми зэакъылэгъуу жаIащ, бзэгу зехьэным пылъ гуэныхьышхуэр къемэт махуэм гуащIэу зэрапшыныжынур. Алыхьыр зыгъэгубжь Iуэхугъуэщ бзэгур. Тхьэм и нейр къытщыхуэмэ, сыт и мыхьэнэжыр дунейм дыщIытетым?
КъурIэным къыщокIуэ: «Уа, Iиман къэзыхьахэ! Фи мылъкумрэ бынымрэ зыдевгъэхьэхыу Алыхьыр зыщывмыгъэгъупщэ. Апхуэдэу зыщIэращ унэхъуар. Дэ фэтта мылъкум фIы къыпэвгъакIуэ, ажалыр къыфлъэмыIэс щIыкIэ. Ар къызылъэIэсым жиIэнущ: «Уэ, си Тхьэ! ТIэкIу сыбгъэпсэужамэ, сэдэкъэи стынт, Уи нэфIыр зыщыхуахэми ящыщ сыхъунт». Зи ажал къэсам Алыхьым хуигъэIэпхъуэркъым. Алыхьыр щыгъуазэщ фэ фщIэм».
Iэят лъапIэм щыгъуазэ дещI тIэщIэкIа зы дакъикъэми къызэрытхуемыгъэгъэзэжынум. Бзэм къыпыкIа зы псалъэ закъуэкIэ цIыхум и насыпыр пхуэкъутэнущ. Зы анэ къилъхуахэр, зэщхьэгъусэхэр, зэныбжьэгъухэр, зэгъунэгъухэр зэфIэбгъэкIуэдыфынущ. А хьэл мыхъумыщIэр зыхэлъхэр Алыхьым апхуэдизкIэ фIэлъагъугъуейщи, Тхьэм и псалъэу КъурIэным къыщокIуэ: «ДыкъэзыгъэщIам фIэфIкъым псалъэ щызэрахьэм деж, лажьэ зимыIэу лей зытехьам къищынэмыщIа. Алыхьым псори зэхех, елъагъу». (ЦIыхубзхэр). Мы IэятымкIэ Тхьэм къыдгурегъаIуэ, бзэгузехьэхэр и пащхьэм зэрыщыпудыр, ар зэрыхьэрэмышхуэр, абыхэм къемэт махуэм жэуап ткIий зэрахьынур. Лажьэ зимыIэу лей зытехьахэм я гукъеуэр яIуатэкIэ гуэныхь къахьынукъым, ауэ абы щыгъуэми лей зылъысар зыми IейкIэ тепсэлъыхьи, ар игъэпуди хъунукъым. Алыхьым бгъэдилъхьэу, лей зезыхьам хуигъэгъуфмэ, абы Iиман щыпкъэ иIэу аращи, апхуэдэхэм папщIэ КъурIэным къыщыкIуащ: «Залымыгъэм пагъэувыжыр залымыгъэщ. Ауэ ар игъэгъуу екIужым Тхьэм и фIыщIэр къихьынущ. Шэч хэлъкъым Алыхьым хабзэншагъэр зэримыгъэгъум».
НэгъуэщI Iэятым къыщокIуэ: «Уа, Тхьэр зи фIэщ хъуахэ! Зыщыфхъумэ псалъэ зехьэным — ар хьэрэмщ. Зым и щIыбагъкIэ адрейр фыхуэмыпсалъэ. Дунейм ехыжа фи анэкъилъхухэм я лыр фшхыну фыхуей? Ар фэркIэ гущыкIыгъуэкъэ?! АтIэ фыщышынэ Алыхьым. Тхьэм гущIэгъу хэлъщ». (Пэшхэр).
Бзэгу зехьэныр ДыкъэзыгъэщIам апхуэдизкIэ и жагъуэщи, ар хуегъадэ хьэдрыхэ щыIэ анэкъилъхум и лыр зышхым.
Алыхьым и цIэхэм ящыщщ «Тэууаб» (тобэр къабыл зыщI) цIэ лъапIэр. Псалъэ зевмыхьэ, тобэ къэфхьыж, гурэ псэкIэ тобэ къэзыхьыжым и лъэIур Тхьэм къабыл ещI.
Алыхьым и пщылIхэм апхуэдизкIэ гущIэгъу къытхуещIри, зы фIы закъуэ тщIамэ, абы къыпэкIуэу псапэу 10-м къыщыщIэдзауэ 70-м нэс тхуетх. Ди гум къэкIа фIыр тщIэну тхузэфIэмыкIами, дигу къызэрыкIа къудейм щхьэкIэ псапэ тхуетх. ЗыIейзыщIамхуитхырищIампэкIуэзыгуэныхьщ.
УпщIэ-жэуап
Сыт лIахэм я псэм лъысынур?
Дунейм ехыжа цIыхум и псэм узэхех икIи укъелъагъу — ар апхуэдэу Алыхьым къигъэщIащ. ЦIыхур лIа нэужь, абы и тхылъыр (и лэжьыгъэхэр зэрытыр) зэхуащIыж. ЗыхуамыщIыжу къанэр сэбэпынагъ къызыпыкIхэу абы дунейм къытринахэрщ. Псалъэм и хьэтыркIэ, тхылъ купщIафIэ къыдигъэкIамэ, абы хьэрфу къраджыкIым хуэдиз псапэ ар зи IэдакъэщIэкIым хуатх. Апхуэдэщ мэжджыт, лъэмыж ухуэныр, псы щIэшэныр, бын губзыгъэ гъэсэныр. А къедбжэкIа псоми сэбэпынагъыу къапыкIым хуэдиз псапэ ар зыщIам и тхылъым иратхэ.
Дунейм ехыжар хуэдэщ псым щIилъафэм. Ар убыдыпIэ лъыхъуэ зэпытщ. Абы и псэм нэсынущ КъурIэн ухуеджэныр, сэдэкъэ хуэптыныр, ауэ зыщыдгъэгъупщэ хъунукъым дунейм тетыху ищIам хуэдэ ахэр зэрымыхъунур.
МыхъумыщIагъэ къызэзынэкIахэми я IэдакъэщIэкIым къыпыкI Iейуэ хъуари ятх. Псалъэм и хьэтыркIэ, цIыхур зыгъэщхьэрыуэ тхылъ, кино къыдэзыгъэкIхэр, Алыхьым игъэхьэрэма ахъшэ джэгупIэ зыщIахэр.
Аращи, цIыхур лIэми, и IэдакъэщIэкIыр ятхынущ Къемэт махуэр къэсыху.
Мэжджыт цIэрыIуэхэр
Колумбием хиубыдэ Майкао къалэм дэт, Умар Ибн-Аль ХъэтIаб и цIэр зезыхьэ мэжджытышхуэр Латин Америкэм щынэхъ ин дыдэхэм ящыщщ. Ар 1997 гъэм яухуащ. Абы йокIуалIэ дин щIэныгъэ зэзыгъэгъуэтыну хуей цIыху куэд, сыту жыпIэмэ, а зы мэжджытырщ ислъам диным ехьэлIа Iуэхугъуэ псори щызэфIагъэкIыу а щIыналъэм итыр. Тхьэм и унэм цIыху 1000-м зэуэ нэмэз щащIыфынущ. Абы елэжьащ Ираным щыщ, архитектор нэхъ лъэщ дыдэхэм хабжэ Али Намази. Абы ирахьэлIар Италием щащI мрамор нэхъыфI дыдэхэрщ, мэжджыт кIуэцIым и блынхэм КъурIэн Iэятхэм щыщ тетхащ, азэн джапIэм метр 31-рэ и лъагагъщ.
Мыхьэнэшхуэ зиIэ хьэдис
Алыхьыр хъуми, уэри укъихъумэнщ!
Нобэ зи гугъу тщIынур Алыхьым и ЛIыкIуэ лъапIэу Мухьэмэд бегъымбарым и хьэдисхэм ящыщ зыщ. Ар къэзыIуэтэжар Бегъымбарым и Iэщхьабхэм ящыщ дин щIэныгъэлI Ибн Хьэбасщ. ЖеIэ абы: «Бегъымбар лъапIэм и щIыбагъым сыкъыдэсу, къызэупщIауэ щытащ». «Уа, си щIалэ, Алыхьыр арэзы къыщIыпхуэхъун псалъэ зыбжанэ уэзгъэщIэн?»
«СэгъащIэ, ЛIыкIуэ лъапIэ», — жысIащ сэ». «Алыхьыр уэ хъуми, Езыми укъихъумэжынщ. Уи Iуэхур щыфIым деж Тхьэр зыщумыгъэгъупщи, уи Iуэху зэфIэзэрыхьа нэужь, Езыми укъигъуэтынщ. УлъэIуэнумэ, Алыхьым елъэIу, дэIэпыкъуэгъу ухуэныкъуэмэ, Тхьэм зыхуэгъазэ. ЗыгурыгъаIуэ мыр: Дунейм тету хъуар фIы къыпхуащIэну зэгурыIуэми, Тхьэм къыпхуигъэфэща фIыгъуэращ къыплъысынур. Тхьэм къигъэщIа псоми я зэран къуагъэкIыну зэгурыIуами, Алыхьым къыптрилъхьам фIэкIа зыри къыплъэIэсынукъым. ЗыгурыгъаIуэ, уэ пфIэмыфI куэд уэркIэ хъеру Тхьэм къигъэщIащ, ауэ абы уэ ущыгъуазэкъым. Зыщумыгъэгъупщэ шыIэныгъэм текIуэныгъэр зэрыщIыгъур, гузэвэгъуэм иужькIэ псэхугъуэ зэрыщыIэнур, гугъуехьым тыншыгъуэ къызэрыкIэлъыкIуэнур», — жиIащ Мухьэмэд бегъымбар лъапIэм».
Мы хьэдисым къызэщIеубыдэ ислъам диным дыкъызыхуриджэ Iуэху нэхъыщхьэхэм ящыщ куэд. Уеблэмэ, дин щIэныгъэлI Ибн Аль-Джэузий жиIауэ щытащ: «Мы хьэдисым къикIым сыщегупсысам си акъылыр сфIэкIуэд пэтащ. Мыр къыбгурымыIуэныр, ар умыгъэзэщIэныр насыпыншагъэщ». Мы хьэдисым теухуауэ нэгъуэщI дин щIэныгъэлI цIэрыIуэ Ибн Рэджэб тхылъ псо къыдигъэкIауэ щытащ. Апхуэдэу щыщыткIэ, хьэдисым и мыхьэнэр нэхъ зэпкърыхауэ фи пащхьэ нитлъхьэнщ. ЛIыкIуэм и псалъэу «Алыхьыр хъумэ» жыхуиIэм и мыхьэнэр Тхьэм дежкIэ плъэнырщ, Алыхьым игъэува гъунапкъэхэм емыбэкъуэнырщ, къытхуищIа унафэхэр гъэзэщIэнырщ, игъэхьэрэма Iуэхугъуэхэм япэIэщIэ зыщIынырщ.
Алыхьым и унафэхэм ящыщу япэ дыдэу хъумэн хуейр нэмэзырщ. Нэмэзым ехьэлIауэ Алыхьым и псалъэу КъурIэн лъапIэм къыщыкIуащ. «Фхъумэ нэмэзхэр, ику ит нэмэзри…» (Бэкъэрэ сурэм и 238-нэ Iэятыр). ЛIыкIуэм и хьэдисми къыщыкIуащ: «Ахэр (нэмэзхэр зыхъумэр) Алыхьым къегъэгугъэ жэнэт хадэхэмкIэ».
Ислъам диным тхъумэну дыкъызыхуриджэхэм ящыщщ андезри. Андезыр — нэмэзым и IункIыбзэщ. Абы теухуауэ ЛIыкIуэ лъапIэм жиIащ: «Андезым хуэсакъхэр зи Iиманыр быдэхэращ».
Диным тхъумэну дыкъыхуреджэ тхьэрыIуэр. Тхьэм и псалъэу КъурIэным къыщыкIуащ: «Фхъумэ фи тхьэрыIуэхэр» (МаIидэ сурэм и 89-нэ Iэятыр). Мыхьэнэшхуэ иIэщ Тхьэ Iуэным. Тхьэ зыIуам жиIар игъэзэщIэн хуейщ, имыгъэзащIэмэ, абы къыпэкIуэ гуэныхьыр зэрипшыныжынур махуищкIэ нэщI иIыгъмэщ.
Дин щIэныгъэлI Тирмизи къиIуэтэжа хьэдисым мыр къыщыхощ: «ИпэжыпIэкIэ Алыхьыр къыщыфхуэарэзынур щхьэмрэ щхьэм къызэщIиубыдэхэмрэ (нэмрэ тхьэкIумэмрэ), ныбэмрэ абы игъусэхэмрэ (гур) вгъэкъабзэмэщ. Абы и мыхьэнэр — щхьэм имылъыпхъэ имыгъэлъынырщ, тхьэкIумэм зэмыдэIуапхъэ зэхемыгъэхынырщ, нэми имылъагъупхъэ емыгъэлъагъунырщ, ныбэр мыкудэнырщ, Тхьэм игъэхьэрэма мышхынырщ, имыфынырщ, апхуэдэуи гури гъэкъэбзэн хуейщ. Абы мыхьэнэшхуэ зэриIэм и щыхьэтщ Алыхьым и псалъэу КъурIэным къыщыкIуар: «ЗэвгъащIэ, фэ фи гум илъыр Алыхьым ещIэ, фысакъ!» (Аль-Бэкъэрэ сурэм и 235-нэ Iэятыр).
ЛIыкIуэ ЛъапIэм и хьэдисым и мыхьэнэм егупсысауэ ар зыгъэзащIэр жэнэт Iыхьлы зэрыхъунум шэч хэлъкъым. Абы щыхьэт тохъуэ КъурIэн лъапIэри хьэдисхэри. А мардэхэм дызэрытетыным дыхущIэвгъэкъу.
Iэтауэ ягъэлъэпIащ
Муслъымэн псоми ди зэхуэдэ Къурмэн махуэшхуэр Iэтауэ щагъэлъэпIащ Прохладнэ куейм хиубыдэ Къэрэгъэш къуажэм. АбыкIэ фIыщIэ лей хуэфащэщ илъэс 30-м щIигъуауэ Тхьэм и арэзыщIыныгъэм телажьэ, а къуажэм и раIис Iимам Нэгъуей Хьэсэнбий.
Къуажэдэс нэхъыжьыфIхэри нэхъыщIэ цIыкIухэри а махуэм гулъытэншэу къэнакъым. Iэнэшхуэхэр ягъэуври, цIыхухъухэри бзылъхугъэхэри ягъэхьэщIащ. Сабийхэм щхьэхуэу Iэнэ хуагъэуващ, IэфIыкIэхэр хуагуэшащ. ДжэгупIэхэр, зэпеуэ зэмылIэужьыгъуэхэр щрагъэкIуэ-кIын щIыпIэ хэхахэр куэду щыIащ.
— Мылъку и лъэныкъуэкIи, мы Iуэ-хур къызэгъэпэщынкIи щIэгъэкъуэн къытхуэхъуа Зыхьэ Рашид, Шэт Маринэ, Ашэбокъуэ Артур, Запти Хьэсэн, Щтым Къэралбий сымэ ину фIыщIэ яхузощI, — жиIащ къуажэм и раIис Iимам Нэгъуей Хьэсэнбий.
Сытым ещхь ди гъащIэр?
Мухьэмэд бегъымбарым жиIауэ хьэдисым къыщыкIуащ пщIыхьэпIэр япэ дыдэу зыхуэпIуатэм къыбжиIэр къызэрыхъур. Абы ипкъ иткIэ, фи нэгу щIэкIар зигу фIы илъ цIыхум фIэкIа нэгъуэщIым хуэвмыIуатэ.
Хьэдисым къыджеIэ: «Зэ-
гуэрым бзылъхугъитI ЛIыкIуэ лъапIэм деж кIуахэт я пщIыхьхэр хуаIуэтэну. Зым и пщIыхьэпIэр Бегъымбарым жриIа нэужь, ЛIыкIуэр абы еупщIащ: «Уи пщIыхьыр ипэкIэ зыгуэрым хуэпIуэта?» «ХуэсIуэтащ, ЛIыкIуэ лъапIэ!» «АтIэ ар япэ дыдэу зыжепIам къыбжиIа дыдэращ уи пщIыхьым къикIыр». «Сыунэхъужащ, си щхьэгъусэр лIэну къызжиIащ», — жиIэу бзылъхугъэр щыгъым, «Ардыдэщ къэхъунур», — жиIащ ЛIыкIуэм.
ЕтIуанэ бзылъхугъэм и пщIыхьыр Бегъымбарым щыжриIам, ЛIыкIуэр щIэупщIащ: «ИпэкIэ зыгуэрым хуэпIуэта?» «ХуэсIуэтащ, ЛIыкIуэ лъапIэ, абы къызжиIащ си пщIыхьэпIэм фIыгъуэ кърикIуэну», — щыжиIэм, Бегъымбарым жиIащ: «АтIэ ар япэ дыдэу зыхуэпIуэтам къыбжиIаращ уи пщIыхьэпIэм кърикIуэнур».
Аращи, пщIыхьэпIэр зигу фIы илъым фIэкIа нэгъуэщIым жефIэ хъунукъым, абы дэ мыхьэнэшхуэ едмытми, хуэсакъыпхъэщ. Ислъам диным щыуэ егуэш пщIыхьэпIэр. Япэр Тхьэм уигъэлъагъуу аращ, етIуанэр шейтIаным, ещанэр цIыхум и псэм (зэгупсыса, махуэм и нэгу щIэкIахэр жэщым илъагъужынырщ). Дин щIэныгъэлIхэм яхэтщ пщIыхьэпIэхэм я мыхьэнэр къызыгурыIуэ.
Зы щIалэ гуэр епщIыхьат, аслъэным ирихужьауэ. Ар жыгым дэпщейри къудамэм тетIысхьат, арщхьэкIэ аслъэныр IукIыжыртэкъым, щIалэм пэплъэу жыг лъабжьэм кIэщIэст. Зытес къудамэм еплъмэ, абы дзыгъуэ цIыкIуитI тест, зыр фIыцIэу, адрейр хужьу. Абыхэм къудамэм и хъуреягъыр къажыхьырт, икIи абы егъурт, зэпашхыкIыну я мураду, , къыщехуэхынур имыщIэу щIалэм и псэм гузэвэгъуэр телът. ЩIалэр аргуэру щIым еплъыхмэ, елъагъу блэ фIыцIэшхуэ, и жьэр иущIарэ щIалэр зэрехуэхыу жьэдидзэным пэплъэу. ЩIалэр ищхьэмкIэ дэплъеймэ, елъагъу ищхьэмкIэ щыIэ зы къудамэ гуэрым фо къыпыткIуу. ЩIалэм и жьэр зэтри-хауэ, къыпыткIур ешх, и псэмрэ и гумрэ замыгъэнщIу, нэхъыбэ зэришхыным хуэпабгъэу, гужьеяуэ фор ешх, къыпэплъэ гузэвэгъуэ къомыр щыгъупщэжауэ. ЩIалэр къэушри, и нэгу щIэкIа пщIыхьэпIэм игъэпIейтеяуэ дин щIэныгъэлI гуэрым хуиIуэтащ. Дин щIэныгъэшхуэ зыбгъэдэлъым жиIащ: «Уи пщIыхьэпIэм и мыхьэнэр мыращ: Уэ къыппэплъэу щыс аслъэныр — ажалыращ. Ар дэ сыт щыгъуи тщIыгъущ, къытпоплъэ. ДзыгъуитIыр, фIыцIэмрэ хужьымрэ — махуэмрэ жэщымрэщ. Абыхэм я къалэн ягъэзащIэ — ажалым дыхуашэ. Блэ фIыцIэшхуэр — дылIэмэ дызрахьэхыну мащэращ. Ар дэтхэнэ зыми къытпоплъэ. Уи жьэм жьэдэткIуа фор — дызытет дунейм щыIэ хъугъуэфIыгъуэхэращ. Абыхэм дыдахьэхауэ къытпэщылъ ажалри, Къемэт махуэри дымыщIэжу гъащIэм дыкIэлъожэ. Ауэ сытым ещхь а ди гъащIэр?» — жиIащ дин щIэныгъэлIым.
