Зауэ лыгъэ къэвмыгъэхъу афIэкI
ЩОДЖЭНЦIЫКIУ Алий
Шагъдий гъэшхахэм техутэ
Совет хэку хуитым и бынхэу
ГъащIэм и дахэм еса,
Насып зэхэлъыр зыухуэу
Зи гъащIэр лъапIэу лъыта!
Щхьэхуитыныгъэр уи бийхэм
ГущIэгъу къыпхуащIу къуатакъым,
Лъыр иумыкIуту цIыхугъэм
И гъуэгур нобэ бгъуэтакъым.
БлэкIа зауэшхуэхэм уи лIыгъэр
ЩIыгум и цIыхум ящIэж —
Ди губгъуэ дахэхэр дэпагэу
ТекIуэ уэрэдхэр жаIэж.
Бийм ущытекIуэу есауэ
ЛIыгъэр къыщалъхур уи хэкущ,
Наполеонхэу щыкIахэр
Зыгъэпудахэр уи фочщ.
НаIуэщ уи тхыдэр си хэкум, —
Бийр къозэгъыфыркъым уэ иным,
Фашист нэпсейхэм я лъапсэр
Щыкъутэжынущ уи дежым.
Дэращ лъыгъажэм текIуэнур,
Дэращ зи дыгъэр бзий хущхъуэр,
Дэращ бэлыхьыр зыгъэсу
Насыпым цIыхур хуэзышэр.
Еуэ, хэку лъэщым и щIалэ,
Адэжь и щIапIэр гъэпагэ,
И гъуэм ихуэжыркъым блэ бзаджэр,
Мес, ди щIы кIапэм къытопщхьэ!
Уи лъакъуэ лъэщыр тегъэуви
Езым и хэкум щылIыж,
Лъыр зыщIифауэ ди къуэшхэм
Хуиту цIыху гъащIэр ятыж.
ЗэгъащIэ фIыуэ, си хэкум,
Къуита уи гуащIэр хуитыгъэм
УкIкIэ щыкIахэу фашистхэм
Уэрщ и кIуэдыпIэр я лъапсэм.
ДаIуэт, уафэпшэр зезыхуэр
Уи хьэуа кхъухьхэу къаргъейхэрщ,
ДаIуэт, ди щIыгур щIэзджызджыр
Уи танк лъэщхэу ежьахэрщ.
Еплъыт, тенджызхэр щIэукхъуэр
Уи линкор инхэм я гуащIэрщ,
Къуажэ, щыхьэрхэр щIэхъуахъуэр
Уэ уи жыр топхэм я макъхэрщ.
Еуэ, шагъдийхэу гъэшхахэм
Къэбэрдей щIалэр техутэ,
ПцIащхъуэр щIэмыхьэу щIэгъапхъуи,
Лъэпщ джатэр нобэ гъэхахуэ!
Ди хэку къыхэкIа шухэр
ЛIыгъэ зехьэпIэ дихуащ,
Феуэ фашистхэу лъыгъажэм,
Ди хэкум ахэр къепхъуащ.
Тхъумэнщ ди бынхэр, анэжьхэр,
Тхъумэнщ адэжьхэм я лъапсэр,
Фашист лъэбжьанэм фIэтхынщи,
Хуит къэтщIыжынщ ди къуэшхэр.
1941 гъэ.
ДЖЭДГЪЭФ Борис
ГъащIэ гъыбзэ
(Балладэ)
Зауэшхуэм лъандэ
си зы къуэш
Ди нанэ поплъэ,
поплъэ, емызэш.
Уэ пщIэрэ, жьыбгъэ,
пщIэрэ зэрыхъуар?
КъызжеIэ жьыбгъэм:
«СщIэркъым и хъыбар,
Абы и адэщ
хамэщI щыщIалъхьар,
Аращ пшыналъэр лъэпкъым
щиусар».
Зауэшхуэм лъандэ
ди зы къуэш
Щхьэгъусэ ежьэм
гуауэр дыдогуэш.
Уэ пщIэрэ, уафэ, пщIэрэ
КъыщыщIар?
КъызжеIэ уафэм:
«Армыра слъэгъуар,
ЖыхуэпIэм и шыпхъу закъуэр
яукIащ,
Сэ и фэеплъу вагъуэ пызгъэнащ».
Зауэшхуэм лъандэ
си зы къуэш
Лъапсэжьыр йоджэ,
унэр ныхуозэш.
СоупщIыр щIылъэм
ищIэм и хъыбар.
АрщхьэкIэ щIэлъкъым
мы щIы бгъафэм ар.
Ауэ и анэщ хэкум,
хэкум игъеяр,
Къуэ закъуэрщ анэ тхъуар
зытекIуэдар.
Зауэшхуэм лъандэ
мы зы къуэш,
Уэ ди Тхьэу Тхьэшхуэ,
тфIэкIуэдар.
Мы гъащIэр пцIыкIэ
зэхэт пэж?
Уи щыблэм IэщIэкIынум
удэфар,
Трехуэ дуней иным
и нэлат,
ГуIэгъуэ зимыIа
дэ къытхэмыт.
БАХЪУЭ БетIал
Сэлэт мыцIыхум
Си щыпэлъагъущ сэ мы сыныр,
Зэи сыкъэкIуакъым мыбдеж,
Мы мывэджейри зи блыныр
ЗауэлIщ, куэд щIауи мэжей.
ЦIыхухэ,
Дакъикъэ закъуэ!..
Щэхуу,
Хуэму фыбакъуэ!
Фи гум
ФытеIэбэжыт —
Ди къуэр
Псэущ, къытподжэжыр!
ЦIэи унэцIи щыслъагъукъым
Сын нэкIум, нэкIэ къызощ,
Уэ анэ псоми уракъуэщ,
Сэ си унэцIэр пфIызощ.
СыщIэупщIэнкъым уи лIакъуи,
Уи псэр сэращи щIэптар,
Къуэшуи уэ уиIэр си закъуэ,
Дапщэми гъащIэ епта?
Цеищхъуэ закъуэр джэбыну
ЩIыпцIэм ухэлъми, упщтырщ,
МыупщIыIужу пхуэблэну
Пхъума щIыгу гъагъэр уи плъырщ.
КЪАГЪЫРМЭС Борис
УкъэкIуэжа пэж дыдэу?
КъикIыжу зауэ иухам
Сэлэтыр пщIантIэм щыдыхьэжым,
Къилъагъущ и фызми, къэмэхат:
Къатхат письмо ар щымыIэжу.
ТIэкIу докIри, фызым зыкъещIэж.
ЙоупщI: «УкъэкIуэжа пэж дыдэу?»
Сэлэтым унэм ар щIехьэж:
«СыкъэкIуэжащ, къызэплъыт быдэу».
ЩыхьэкIуэ тхылъыр стIолым телъщ.
Абы къеджауэ лIыр мэщатэ.
«Зэрыхъум Iуэхур,- жеIэ, — еплъ…
Къезыгъэтхар мыр ди комбатырщ».
Сэ саукIауэ и гугъат…
Сагъэхъужащ…»
«Узгъеижат, —
ЖиIащ и фызым. — Ауэ сщIэрт
Узэрыпсэур — пщыгугъырт псэр».
Хъуащ зауэ ябгэр я щIыбагъ.
А тIур мэгуфIэ, зэми магъ.
1994 гъэ.
МАХУЭЛI Нарзан
Лъэпкъ лIыхъужьхэр
ЛIыхъужьхэр зэи схуэгъеижынкъым.
Гум щIыхьэу зы уэрэд яхуэзусынщ.
Си макъыр, дауи, хьэршым
нэсыфынкъым,
ИтIани, ахэм сэ сызэхахынщ.
Псэуху ди лъэпкъыр ахэр
кIуэдыжынкъым —
ЩыIэхукIэ уафэр, вагъуэхэр лыдынщ.
Я кхъащхьэр слъагъуми, сэ си фIэщ
ящIынкъым —
Къыщыс я пIалъэр… псэ
къахыхьэжынщ.
Уахътыншэщ ахэр, хуэдэу ди цIыху
гугъэм,
ЩIехыжхэри дунейм, адыгэ лIыгъэм
Ди тхьэшхуэр къыхуэныкъуэщи аращ.
ЩIым ахэр текIкъым
къамыгъэзэжыну —
Зы пIалъэ гуэркIэ, лейр ямыгъэгъуну,
Ахърэт щIыналъэм зекIуэ кIуахэу арщ.
ТУТ Михаил
Уи дыщэ вагъуэр мэлыд
Совет Союзым и ЛIыхъужь Хьэбэч Умар илъэс 80 щрикъуа махуэм
Хьэбэч Умару лIы щыпкъэ,
Ущалъхуа махуэр доIэт,
Къызэхуэсауэ ди лъэпкъыр
ХьэщIи ныбжьыщIи зэхэтщ.
Хэку зауэ ину мафIэсым
КъикIуэт зымыщIэу хэта,
ЛIыгъэр щыхуэкIуэм нэмысым
Псэм емыплъыжу зыта!
ЛIыхъужь Мурату Къардэныр
Уэрт зауэлIышхуэ зыщIар,
Венэ къалэшхуэр къыщащтэм,
Уи псэт дэр папщIэ хэплъхьар.
Ди Къущхьэхъупсу къежэххэр
Адыгэ щIалэм пхуоусэр,
Ди къуалэбзууэ лъэтэжхэм
Уи цIэр къэралхэм нахьэсхэр,
ДощIэр, мэгуфIэр уэ уи псэр,
КъетIысэхауэ уафэгум,
Уи Дыщэ Вагъуэр мэлыдыр,
Ущыгъупщэнкъым ди хэкум!
ИУАН Бубэ
Зауэ
Къалэжь ухуахэр мэщахэ,
Жыг дахэкIейхэр мэджалэ.
Лагъымыр щыуэу уи лъахэ,
ГъащIэ ункIыфIыр мэджалъэ.
Щхьэщыту зауэм и лыгъэр,
ЩIылъэ джэрэзыр чэф хьэнэу,
Йофэ лъы уэрым, плъыжьыгъэр
Удз пащIэ кIырхэм къыхэнэу.
ТХЬЭГЪЭЗИТ Зубер
МафIэ мыужьых
МафIэ мыужьых,
МафIэ мыужьых,
ЖаIэ лIахэм псори я зэхуэдэу,
Ауэ дыноплъыху,
Ауэ дыноплъыху
Ди лIыхъужьхэм я макъ зэхыдохыр:
«Дэ къытхуэкIуэ псоми
лъагъунлъагъу,
Дэ дымылъэгъуахэр фрелъагъу.
Дэ тхулъэмыкIахэр зылъэвгъэкI,
Зауэ лыгъэ къэвмыгъэхъу афIэкI.
Ди щIыналъэр къэвгъэщIэрэщIэж,
Дэ дымыгъэщIахэр — къэвгъэщIэж».
ТекIуэныгъэ ин,
ТекIуэныгъэ ин,
Зауэ гъуэгум тету ахэр хуэплъэт.
Я псэм пащIыр зыт,
Я псэм пащIыр зыт:
Ди сэлэтхэм я гур Хэкум хуэблэт.
МафIэ мыужьых,
МафIэ мыужьых,
Уэ къыпхуэкIуэм нэпсыр
къыфIыщIохур.
ЩIыр щытыхукIэ блэ,
ЩIыр щытыхукIэ блэ, —
Хэку лIыхъужьхэр ди гум иумыгъэхуу.
Пхуэдэ абы фIэкI,
Пхуэдэ абы фIэкI
ТфIэфIщ дэ щIылъэм
щызэщIамыгъанэм,
Мамырыгъэм дэ,
Мамырыгъэм дэ
Гурэ псэкIэ арщ дыщIыхуэбанэр.
Сэлэт уэрэд
Ди щIалэгъуэу Iэщэ къыдатауэ
Ди щIыр гурэ псэкIэ догъэпэж, —
Щытхъумэнщ Хэку-анэр бий етахэм:
Къэдгъэхъункъым зауэ, сэ си къуэш.
Анэу щIылъэм тетым дэрщ я плъапIэр,
Дэ къытпэплъэу ахэр емызэш.
Мамырыгъэ гъащIэрщ я хъуэпсапIэр:
Къэдгъэхъункъым зауэ, сэ си къуэш!
Ди хъыджэбзхэм я гум дыщагъафIэу
Я гухэлъ уэрэдыр дэ тхуагъэш, —
Ягъэужьыхкъым лъагъуныгъэ
мафIэр:
Къэдгъэхъункъым зауэ, сэ си къуэш!
КIУАЩ БетIал
ТекIуэныгъэ
Гъэбырыб уи ныпхэр
Махуэм и нэхъыфI,
ЩIэзылъхьам бий гупхэр —
Дыгъэ мыункIыфI!
Дыгъэм пшэр пхисыкIыу
ЩIыр зыгъэнэхуауэ,
Укъепсащ, гущыкI
Зауэр щIым тепхуауэ.
Сыт хуэдиз гуфIэгъуэ
ЦIыхухэм къахуэпхьа,
Сыт хуэдиз гуIэгъуэ
Уэ хьэдрыхэ пхьа?!
Сыт хуэдиз бынунэм
Адэр хэпшэжа!
Сыт хуэдиз лэгъунэм
Щауэ ипшэжа!
Зи щхьэр хэзылъхьахэр
Тхэткъым зигу къэмыкI,
Анэм къапыхьахэр
Махуэ дигу имыкI.
Пщащэу лъагъуныгъэ
Дапщэм ептыжа!
Дэ ди текIуэныгъэ,
Бэр дэзыхыжа.
Уэркъэ дуней иныр
МафIэм хэзыхар!
Полякыр, румыныр
ЛIэрт — хуэгумэхар.
Фучик и лъэпкъ дахэр
Ем къезыгъэлар,
Петэн ища лъахэр
Хуит къэзыщIыжар!
Уэркъэ, ТекIуэныгъэ,
Гитлер кхъэ ищIа
Къэралым лъэкIыныгъэ
Псэуну хуэзыщIар.
Уэрщ а псор зи фIыгъэр,
Дуней хейр къохъуэхъу,
Уардэу ТекIуэныгъэ,
Сигуми жеIэр хъуэхъу!
9.05.1945 гъэ.
