ГъущI и щIэблэр
Иджыблагъэ «Принт Центр» тхылъ тедзапIэм ду-нейм къыщытехьащ «ГъущI и лIакъуэхэр» («Род Кардангушевых») зыфIаща лэжьыгъэ купщIафIэр. Абы пэджэжу, къыпызыщэу жыпIэкIэ ущыуэнукъым етIуанэ тхылъри, КъардэнгъущI Зырамыку и IэдакъэщIэкIхэр щызэхуэхьэса «Жанхъуэтхьэблэ хъыбархэр». Ар къызэралъхурэ илъэсищэ щрикъум ирихьэлIэу тхылъыр зыгъэхьэзырар Котляровхэ Мариерэ Викторрэ я «Полиграфсервис и Т» IуэхущIапIэрщ.
«ГъущI и лIакъуэхэр» тхылъым япэу и гугъу тщIынщ. Урыс усакIуэ цIэрыIуэ Пушкин Александр и «УкъызыхэкIамрэ уи нэхъыжьхэмрэ пщIэ хуумыщIыныр — ар цIыхум и хьэкIэкхъуэкIагъэмрэ и хьэлыншагъэмрэ къэзыгъэлъагъуэщ» псалъэхэм укъыщоджэ тхылъым и япэ напэкIуэцIым. Абы къызэщIикъуэркъэ лэжьыгъэм и мыхьэнэ нэхъыщхьэр?! КIэщIу топсэлъыхь КъардэнгъущIхэ, я лъэпкъ жыгыр напэкIуэцI зэкIуэцIылъхьам ину къыщегъэлъагъуэри, ахэр зэпкърыхыным иужь йохьэ «ГъущI и лIыкъуэхэр» зи IэдакъэщIэкI КъардэнгъущI Лизэ (Ксе-ние). Ар КъардэнгъущIхэ япхъущ, 1947 гъэм Псыгуэнсу къуажэм къыщалъхуащ. Курыт еджапIэ нэужьым КъБКъУ-р биологыу къиухащ. Старэ Шэрэдж къуажэм дэта классий школым лэжьэн щыщIидзэри, иужькIэ Нарткъалэ курыт еджапIэ №2-ми щыIащ. Иужьрей илъэс 20-м районом и методисту щытащ. «ЦIыхубэм щIэныгъэ егъэгъуэтыным и отличник», «Лэжьыгъэм и ветеран» цIэ лъапIэхэр щIыхь пылъу зэрехьэ, район, республикэ IуэхущIапIэхэм, КъБР-м ЦIыхубэ ЕгъэджэныгъэмкIэ и министерствэм зыбжанэрэ гулъытэ къыхуащIащ. Сыт хуэдэ IэнатIэ пэрытами, сыт хуэдэ Iуэху яужь ихьами Ксение ар и кIэм щынимыгъэса, щытхъу пылъу абы щыпэмылъэща къэхъуакъым. Абыхэм ящыщ зыщ зи гугъу тщIы мы тхылъри. КъардэнгъущIхэ я лъэпкъым и цIэр фIыкIэ игъэIуныр, ягъэлъапIэу яхъу- мэ хъугъуэфIыгъуэм щIэджыкIакIуэхэр хигъэплъэныр и хъуэпсапIэти, ар бзылъхугъэм къехъулIауэ жыпIэ хъунущ.
Лэжьыгъэм хэтщ тхыдэр щыхьэт зытехъуэхэр (лъэпкъым и фIэщыгъэцIэр къызытекIам, КъардэнгъущIхэ я лъапсэм теухуахэр, дэфтэр хъумапIэм къыщагъуэтахэр), нэхъыжьхэм я гукъэкIыжхэмрэ тхыдэ-биографие очеркхэмрэ, нэгъуэщIхэри. Хэку зауэшхуэм щызэрахьа лIыгъэми топсэлъыхь тхылъыр, «Уахътыншэ полк» фIащауэ екIуэкIа Iуэхум КъардэнгъущIхэ зэрыхэтари гулъытэншэ ищIыркъым.
ГъущI и къуэхэу Бэчрэ Iэубэчыррэ деж щрегъажьэри лъэпкъым и зы лIакъуи къэмынэу гупсэхуу, гъэхуауэ топсэлъыхь тхылъыр, лIакъуэ къэси и «жыгыр» щIыгъущ, а псор сурэтхэмкIэ щIэгъэбыдащ. Гулъытэншэу къигъанэркъым КъардэнгъущIхэ япхъухэри, абыхэм я цIэ-адэцIэхэр итщ, я сурэтхэми напэкIуэцI щхьэхуэхэр хухэхащ.
«Жанхъуэтхьэблэ хъыбархэр» абы пэджэжу жытIатэкъэ?! СыткIи пэмыджэжынрэ: зытхар КъардэнгъущIмэ, къыщыIэтауэ хъуар а лъэпкъым и къежьапIэ Жанхъуэтхьэблэм теухуамэ, лэжьыгъэр КъардэнгъущI лъэпкъым я мылъкукIэ къыдэкIамэ. Ар екIуу зэхэгъэува хъуащ, жыпIэнурамэ Зырамыку и лэжьыгъэхэм я нэхъыфIыр къыхэщыпыкIарэ зыр адрейм къитэджыкIыу зэпыщIэжауэ. КъыдэкIыгъуэр зэуIуу зэхэзыгъэувэжурэ елэжьар Къармэ Iэсиятщ.
КъыдэкIыгъуэм щызэхуэхьэсащ адыгэ щэнхабзэ лэжьакIуэ цIэрыIуэ, тхакIуэ, щIэныгъэлI-IуэрыIуатэдж, артист КъардэнгъущI Зырамыку илъэс зэмылIэужьыгъуэхэм и къалэмыпэм къыщIэкIауэ тхылъ щхьэхуэхэм ихуахэри, «Адыгэ псалъэ» газетым къытехуахэри. Япэм щыщщ IуэрыIуатэ лIыхъужьхэу Андемыркъанрэ Мэлычыпхъурэ я хъыбархэр, гушыIэ Iуэтэжхэр. ЕтIуанэщ и къуажэгъухэм ятеухуа пцIыIэрышэ (байки) кIэщIхэр.
ИСТЭПАН Залинэ.
