Адыгэхэр: дунейм нэхъыжь дыдэу тет лъэпкъхэм яз
ЩIэныгъэхэмкIэ Дунейпсо Адыгэ Академием и нэIэ щIэту иджыблагъэ «Принт-Центр» тхылъ тедзапIэм къыщыдэкIащ Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ, «Адыгэ псалъэм» и редактор нэхъыщхьэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэдрэ а газетым и обозреватель, тхакIуэ Чэрим Марианнэрэ ягъэхьэзыра «Адыгэхэр: дунейм нэхъыжь дыдэу тет лъэпкъхэм яз» тхылъыр.
ЩIэнгъуазэ жыпхъэм иту дунейм къытехьа къыдэкIыгъуэр напэкIуэцI 652-рэ мэхъу, абы ихуащ сурэт 1538-рэ, езыр Iыхьэ 22-уэ зэхэтщ.
«Адыгэм къызэринэкIа тхыдэ гъуэгуанэм апхуэдиз и кIыхьагъ, и кууагърэ пэт, джа зэрыхъуа и лъэныкъуэкIи зэрызиубгъуа щIыкIэкIи арэзы укъищIыным фIыуэ пэжыжьэщ нобэр къыздэсым», — зыкъыщытхуегъазэ пэублэм зи гугъу тщIы тхылъым мылъкукIэ щIэгъэкъуэн хуэхъуа, ЩIДАА-м и президент Къанокъуэ Арсен.
Ди тхыдэджхэр щылажьэ хэгъэгухэр зэрызэпэIэщIэри, щхьэж зыхэпсэукI къэрал хабзэм зэрызыдригъэкIупхъэри щхьэусыгъуэ хуохъу, щIэныгъэлIым зэрыжиIэмкIэ, лъэпкъым теухуа лэжьыгъэхэр дызыхуей лъагапIэм зэрытхунэмыгъэсым: «Ди лъэпкъым и тхыдэр зэфIэгъэувэжын зэрыхуейм деж къыщымынэу, пэжу зыгурыгъэIуэни хуейщ. Ар тхузэфIэкIынукъым, щIы хъурейм и щIыIум адыгэм лъэужьу къытрина псори къызэщIэдмыкъуэжауэ, ди щIэныгъэлIхэмрэ хамэ къэралхэм щыщ тхыдэджхэмрэ бжьыпэр зыIыгъ бзэ лъэрызехьэхэмкIэ кърахьэлIа тхыгъэхэр зы дымыщIыжауэ».
ЖыIэгъуэ кIэщIхэр ди зэманым и нэщэнэ хъуащ. Нобэ телефоным зи Iэ лъэIэс дэтхэнэ зыми къилъыхъуэр занщIэу и акъылым къипхъуэтэн, итIанэми Iуэхур зыIутым теухуауэ зымыгъэбэлэрыгъын псалъэ шэрыуэхэрщ. Аращ тхылъыр зыгъэхьэзырахэм зытращIыхьар, щIэныгъэлIхэм я лэжьыгъэ цIэрыIуэхэм къыхаха пычыгъуэ кIэщIхэмкIэ лъэпкъым и блэкIар нэгум къыщIагъэувэну мурад щащIам. Псалъащхьэхэм уриплъэмэ, гугъу удемыхьу къыбгуроIуэ ар: «Шэрджэсей – адыгэхэм я хэгъэгу», «Бзэмрэ тхыбзэмрэ», «Теплъэмрэ щыгъынымрэ», «Унагъуэмрэ гъэсэныгъэмрэ», «Къэнжал зауэр», «Лъапсэмрэ абы и зехьэкIэмрэ», «Адыгэшыр», «ФIэщхъуныгъэмрэ динымрэ», «Адыгэхэр хэкум зэрырагъэIэпхъукIар. ЩIыналъэм хамэхэр къызэрырагъэтIысхьар», къинэмыщIхэр.
Тхылъыр къыдэзыгъэкIахэм тхылъеджэр тегъэчыныхьауэ хуагъэсакъ ар лъэпкъ зэхэгъэж ящIын гукъыдэжым тегъэщIапIэ хуащI зэрымыхъунум. Ауэ щыхъукIэ, лъэпкъ щхьэхуэу дунейм ущытеткIэ, къыбдалъхуа фIыр хэбгъэкIуэдэжынри захуагъэкъым.
«Мамырыгъэм, зэныбжьэгъугъэм къыхуедджэнырщ, щхьэж и пщэ дэлъ къалэнымрэ кърита Iэмалымрэ темыплъэкъукIыным тедгъэгушхуэнырщ мы тхылъыр къыщыдэдгъэкIым диIа плъапIэр, — къыщыхагъэщ ищхьэкIэ зи гугъу тщIа тхылъым и пэублэм. — Кавказым къыщалъхуахэм зыщыщыр ябзыщIын хьэзыру щыпсэу нобэрей дунейм цIыхухэм ягу къэдгъэкIыжыну дыхуейт зэгуэр а хэгъэгур зы унагъуэшхуэ хуэдэу зэрыщытари, Къэбэрдей щIыналъэ махуэр зи нэр плъэм щапхъэу зэриIари. Тхылъеджэм а «зэхэгъэж» тIэкIур къытхуидэмэ, адрей псомкIи дэ тIэщIэкIа щыуагъэхэр зэзыгъэзэхуэжымрэ къыкIэлъыкIуэ лъэбакъуэр зычымрэ фIыщIэ яхуэтщIынущ».
КIэух псалъэ папщIэу, тхылъым иджыри ихуащ Хьэткъуэ Самир, ХьэфIыцIэ Мухьэмэд сымэ я тхыгъэхэр.
ТекIуэда лэжьыгъэр зэрыабрагъуэм къыхэкIыу, зи гугъу тщIы къыдэкIыгъуэр зэкIэ дунейм къызэрытехьар бжыгъэ мащIэущ, ауэ дыщогугъ етIуанэ къыдэкIыгъуэм а гукъеуэр тщхьэщихыну.
ХЬЭПЦIЭ Iэуес.
