Дунейпсо Адыгэ Хасэмрэ КАФФЕД-мрэ зэдэлэжьэн хуейщ
Адыгэ лъэпкъым теухуа псалъэмакъ аргуэру дунейпсо утыку кърахьащ. «КАФФЕД-р Дунейпсо Адыгэ Хасэм хокIыж», «Хэкурысхэмрэ хэхэс адыгэхэмрэ зэзэгъыжыркъым», «ДАХ-р зэбгрокIыж» — мыпхуэдэ цIэхэр зиIэ тхыгъэхэр иужьрей зэманым куэду къралъхьащ интернетым. Кавказым, адыгэм нэхъ тегъэщIауэ лажьэ хъыбарегъащIэ Iэмалхэм зэрафIэфIым хуэдэу зэбграгъэх мы хъыбархэр, Кавказ Хасэхэм я Федерацэм и тхьэмадэ Хьэгъундокъуэ Яшар 2020 гъэ пщIондэ УФ-м къихьэну хуимыту зэрыпаубыдрэ. Езы КАФФЕД-м и сайтым зэритымкIэ, зэгухьэныгъэм Дунейпсо Адыгэ Хасэм хэкIыжын мурад иIэкъым, апхуэдэ унафи къищтакъым. Уеблэмэ къищтэнуи хуитыныгъэ иIэкъым, Хасащхьэм и зэхуэс зэхуишэсу хэмыплъауэ. ЗэкIэ ДАХ-м и ГъэзэщIакIуэ гупым хэтхэм я лэжьыгъэр къызэтрагъэувыIа къудейуэ аращ, щхьэусыгъуэу къагъэлъагъуэр — адыгэ лъэпкъым и Iуэхухэр Хасащхьэм зэрызэфIихым КАФФЕД-р арэзы зэрытемыхъуэрщ, абы папщIэ дзыхь зэрыхуимыщIыжырщ.
Сыт хуэдэ еплъыкIэ хуаIэ мы Iуэхум ДАХ-м и тхьэмадэхэмрэ Адыгэ Республикэм щыпсэухэмрэ? Апхуэдэ упщIэкIэ захуэдгъэзащ дуней псом щыцIэрыIуэхэмрэ къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэхэмрэ.
Дунейпсо Адыгэ Хасэм и президент Сэхъурокъуэ Хьэутий:
— Псом япэу къыхэзгъэщыну сыхуейщ КАФФЕД-м и тхьэмадэ Хьэгъундокъуэ Яшар хэкум къихьэжыну хуимыту зэрыпаубыдам дызэригъэгумэщIыр, абы папщIэ къулыкъущIапIэ зэмылIэужьыгъуэхэм — УФ-м и Президентым и Администрацэм, КъэралкIуэцI IуэхухэмкIэ министерствэм, ШынагъуэншагъэмкIэ федеральнэ IуэхущIапIэм — дазэрыхуэтхар, иджыри зэ Iуэхум хэплъэжыну дазэрелъэIуар. Къэралыгъуэ къэс езым и хабзэ иIэжу мэпсэу. Къэрал 53-м адыгэхэр щопсэури, зэрыс щIыпIэм щызекIуэ хабзэхэм тетщ. Дэри аращ, Урысей Федерацэм и хабзэм дебакъуэркъым. Сэ къызэрыслъытэмкIэ, иджыпсту гуп куэд щыIэщ, адыгэ Iуэхум хуэгумащIэ хуэдэу зыкъагъэлъагъуэу, ауэ КАФФЕД-м епха Iуэхухэр зэбладзурэ ди зэхуаку мафIэ щызэщIагъэстын мурадхэр яIэу. Куэд щIакъым дызыхэс къэралхэм, Урысеймрэ Тыркумрэ, я зэхуаку зэгурымыIуэныгъэ къызэрыдэхъуэрэ, ауэ ди унафэщIхэм зэрызэкIужын хэкIыпIэ къагъуэтыфащ. Дэри абыхэм щапхъэ ятетхын хуейщ. Яшаррэ сэрэ телефонкIэ дызэпсэлъати, ДАХ-м хэкIыжын мурад зэрамыIэр, кърахьэкI хъыбархэр зэрынэпцIыр къызжиIащ.
Илъэс 25-рэ хъуауэ екIуэкI зэпыщIэныгъэмрэ зэдэлэжьэныгъэмрэ апхуэдэу тыншу пхузэпычынукъым. Дунейпсо Адыгэ Хасэм и къалэн нэхъыщхьэхэм — адыгэбзэр, лъэпкъ щэнхабзэр хъумэным, зегъэужьыным, зи хэку къэзыгъэзэжыну хуейхэр къешэлIэжыным — дяпэкIи зэгъусэу дытелэжьэнущ. А IуэхумкIэ къэралыр сэбэп къызэрытхуэхъур дыбзыщIыркъым, абы тхуихих мылъкукIэ проектхэри пхыдогъэкIыф. Хэкум къэзыгъэзэжхэм я тхылъхэр къыдэхынымкIэ ди къэралыр сэбэп мыхъуу пхужыIэнукъым. Нобэ Адыгэ Республикэми, Къэбэрдей-Балъкъэрми, Къэрэшей-Шэрджэсми щопсэу Сирием къикIыжа ди лъэпкъэгъухэр. Ахэр хэкум щекIуэкI гъащIэм хэзэгъэжынымкIэ лэжьыгъэ едгъэкIуэкI зэпытщ. Езы КАФФЕД-м щыщхэри Урысейм и ЛIыкIуэу Тыркум щыIэм и къулыкъущIапIэм мызэ-мытIэу ирагъэблэгъащ. Ялъэгъуакъэ гулъытэу къыхуащIар?
СызэреплъымкIэ, зы унагъуи щыIэкъым зэгурымыIуэныгъэ гуэр къимыхъуэу, дэри зы унагъуэ дыхуэдэу аращ. Абы къыхэкIыу, быдэу си фIэщ мэхъу, мы Iуэхур дгъэзэкIуэжыну. Дэ абы теухуауэ хэти депсэлъэну дыхьэзырыххэщ, сыт хуэдэ гугъуехьри зэфIэтхыфынущ.
Адыгэ Республикэм, Къэбэрдей-Балъкъэрым, Къэрэшей-Шэрджэсым я цIыхубэ тхакIуэ, УФ-м и Жылагъуэ палатэм хэт, Дунейпсо Адыгэ Хасэм и Нэхъыжьхэм я советым и тхьэмадэ МэшбащIэ Исхьэкъ:
— КАФФЕД-м Дунейпсо Адыгэ Хасэм тхыгъэ гуэр къызэрыхуригъэхьам сыщыгъуазэщ, я тхьэмадэр Урысей Федерацэм къимыхьэфынумэ, езыхэм я лэжьыгъэр къызэрызэтрагъэувыIэнум теухуауэ.
Сэ ар ядэсщтэркъым. Апхуэдэ унафэ зыщIахэр зэрыщыуэр яжесIэмэ сфIэигъуэщ. Илъэс 25-рэ хъуауэ къызэдэгъуэгурыкIуэ хасэхэм апхуэдэ губгъэн я зэхуаку къыдэхъуэ хъурэ? Унафэ пыухыкIа къэпщтэн ипэ, узэпсэлъэн, зэIущIэ къызэбгъэпэщу щхьэж игу илъ къиIуэтэн хуейщ. Армыхъумэ, Хасащхьэм сыдэлэжьэнукъым жыпIэу уежьэжкIэ зэфIэкIыркъым.
Дунейпсо Адыгэ Хасэр зэбгрызыгъэлъэлъыжыну хуейхэр щыIэщ, мис абыхэм я Iэужьу къызолъытэ сэ мы Iуэхур. ФIы лъэпкъ кърикIуэнукъым мы зэныкъуэкъум. Дунейпсо Адыгэ Хасэр щыIэн, КАФФЕД-ри, адрей къэралхэм щылажьэ Хасэхэри абы хэтын хуейщ. ДАХ-м и IуэхущIапIэр хэкум фIэкIа, нэгъуэщI щIыпIэ щыIэ зэрымыхъунури гурыIуэгъуэщ.
Сэ куэд дыдэрэ Тыркум сыщыIащ, хуабэу, гуапэу ди лъэпкъэгъухэр къысIущIащ. Хуабжьу сригушхуащ Дюзджэ университетым адыгэбзэмкIэ курсхэр къызэрыщызэIуахам. Апхуэдэ Iуэхухэр зэрызэфIахыфым Урысейм и фIыгъи хэлъщ, министерствэр сэбэп хъури, ди егъэджакIуэхэр кIуауэ абы щолажьэ. АтIэ, къэралыр ДАХ-м зыгуэркIэ дэIэпыкъуэгъу къыхуэхъумэ, сыт абы халъагъуэр? Iуэхугъуэ куэд зэфIэхыгъуей хъунущ, къэралым зыкъыпщIимыгъакъуэмэ. Ар къагурыIуэн хуейщ Тыркум ис ди къуэшхэмрэ ди шыпхъухэмрэ.
Адыгэ Республикэм Лъэпкъ IуэхухэмкIэ, зэлъэпкъэгъухэм я зэпыщIэныгъэхэмрэ хъыбарегъащIэ IэнатIэхэмкIэ и къэрал комитетым и унафэщI Щхьэлахъуэ Аскэр:
— Мы хъыбарым интернетым сыкъыщеджащ. КАФФЕД-м и тхьэмадэр Урысейм къимыхьэныр зэрыпаубыдам кърикIуа псалъэмакъщ мыр. Ауэ, сэ сызэреплъымкIэ, мыбы зэныкъуэкъу къыхэкIын хуейкъым. Къэралыгъуэ къэс хабзэ гуэрым тету мэпсэу. Яшар ди къэралым къыщIрамыгъэхьэм и щхьэусыгъуэр сэ сщIэркъыми, лажьэ иIэми имыIэми схузэхэгъэкIынукъым. Ауэ хэти езыр зэрыс лъахэм и хабзэщ зытетыпхъэр, абы ипкъ иткIэ хэкум къэзыгъэзэжхэр е къакIуэхэр дызэрыс Урысейм и хабзэхэм тетын хуейщ. Ар ди къуэшхэм ягурыдгъэIуэну дыпылъ зэпытщ, ауэ а хабзэхэр зыхуэдэр щажетIэкIэ, бийм хуэдэу къыдоплъ. Ауэ дэ фIы фIэкIа дигу илъкъым, ди гуапэу дапожьэ. КАФФЕД-мрэ ДАХ-мрэ я зэгурымыIуэныгъэр жыжьэ къыщожьэ, ауэ пэжыр зыщ: Тыркум ис адыгэхэм я Хасэ нэхъыщхьэр КАФФЕД-ращ, ар ДАХ-м хэкIыжынкIэ Iэмал иIэкъым. ЛъэныкъуитIми фIы къахудэкIуэнукъым абы. Сыту жыпIэмэ, лъэпкъым и зэгухьэныгъэ нэхъыщхьэ дыдэм и лъэр щIиудынущ, КАФФЕД-ми Тыркум щиIэ пщIэм кIэрыхунущ. Ар тIуми къагурыIуэн хуейщ. Си псалъэр зэхахыну сфIэигъуэу, Тыркум щыIэ ди къуэшхэм захузогъазэ щыуагъэ ямыщIэну. КАФФЕД-р ДАХ-м хэкIыжмэ, хэкужьым къызэрыпыщIар кIуэдынущ. Ар зыщрамыгъэгъупщэ.
Хэкум къэIэпхъуэжахэм дэIэпыкъуэгъу яхуэхъуу Мейкъуапэ щыIэ зэгухьэныгъэм и тхьэмадэ ГъукIэлI Асхьэд:
— Илъэс 30 хъуащ хэкурысхэмрэ хэхэсхэмрэ дызэкIэлъыкIуэу, дызэхыхьэу зэрыдублэрэ, абы лъандэри ди зэпыщIэныгъэр дгъэбыдэ зэпытщ. АтIэ сыт апхуэдиз гуащIэ щIетхьэлIар, зы губгъэным дызэкIэричынумэ?
Адыгэ Республикэ диIэ зэрыхъурэ едгъэжьауэ, хэкум къэгъэзэжыным дытолажьэ. Мыр къэрал Iуэхущ, хабзэ гъэнэхуам тету мылъку гуэри гъэ къэс тыдогъэкIуадэ. Хэкужьым къэкIуэжхэм, щыпсэун унэ къахуэдгъуэтми, хэкужь гъащIэм хэзэгъэжынымкIэ защIэдгъакъуэми, егъэджэныгъэ, узыншагъэр хъумэн я лъэныкъуэкIэ дадэIэпыкъуми ди нэIэ ятедгъэтщ. ДАХ-ми мащIэкъым а Iуэхухэм хилъхьар. Зыгуэр яхузэфIэмыгъэкIыу арамэ, зэIухауэ жрыраIэ. Ауэ «сыбдэлэжьэнукъым» жыпIэу тхыгъэ къебгъэхькIэ, напэкъым. Сэ согугъэ псори зэфIэкIыжыну. ДяпэкIи дызэдэлэжьэну. Езыхэми пIащIэрыщIэу ящIа унафэр зэрахъуэкIыжын хуейуэ соплъ.
Тыркум къикIыжауэ Мейкъуапэ щыпсэу Джатауэ Ибрэхьим:
— Дунейпсо Адыгэ Хасэмрэ КАФФЕД-мрэ гукъанэ гуэрхэр я зэхуаку дэлъщ. ЗэгурыIуэркъым, я IуэхущIафэхэр зэтехуэркъым. Ауэ, къызэрыслъытэмкIэ, псори зэхуэсу зэпсэлъэн хуейщ, зэзыгъэкIужын дипломатхэр яхэтщ. Дунейпсо Адыгэ Хасэр нэхъ жану лэжьэн хуейуэ, и пщэ къыдэхуэ, хузэфIэкIын Iуэху зыгуэрхэр къанэу къысщохъу сэ. СщIэркъым абы и щхьэусыгъуэр.
КАФФЕД-м и гугъу пщIынумэ, сэ зы къыхэзгъэщынущ — хэкум кIэрычауэ ар псэу, лажьэ хъунукъым. Сыт лъэпкъ Iуэхуу хамэ щIыпIэ щызэфIэбгъэкIыну плъэкIынур? ДАХ-р нэгъуэщI къэрал пхьы зэрымыхъунум шэч хэлъкъым. Аращи, зэгурыIуэныгъэ гъуэгум щIэх зэдытеувэжыну лъэныкъуитIми сащогугъ.
Зыгъэхьэзырар ТIэш Светланэщ,
Адыгэ Республикэм щIыхь зиIэ и журналист,
Адыгэ телевиденэм и лэжьакIуэ.
