Шортэн Аллэ: Нэхъыщхьэр ди гъэсэнхэм цIыху щыпкъэ къахэкIынырщ
ТхакIуэ, драматург Шортэн Аскэрбийрэ актрисэ Шортэн Даниткэрэ я бын пажэ Шортэн Аллэ адэ-анэм къалэжьа щIыхьым зыкIэрызыщIэу абыхэм я фIыгъэкIэ утыку ихьахэм ящыщкъым. УФ-м щIыхь зиIэ и артисткэ, КъБР-м и цIыхубэ артисткэ, «Кавказ пшэплъхэр» ныбжьыщIэ ансамблым и хореограф, балетмейстер бзылъхугъэм езым и гъуэгу щэнхабзэм щыпхишыжащ. ИджыпстукIэ абы цIэ лъапIэхэр и куэдми, а IэщIагъэм Аллэ зэрыхуэкIуар гъэщIэгъуэнщ. Езым къызэриIуэтэжымкIэ, ар курыт еджапIэм зэрыщIэсрэ уэрэд жыIэнымрэ къафэмкIэ гупжьейхэм хэтт.
1967 гъэм КъБКъУ-м и инджылыз къудамэм щIэтIысхьа иужь университетым я къэфакIуэ гупым хыхьащ. Махуэ гуэрым республикэм щэнхабзэмкIэ и министр Ефэнды Джылахъстэн, «Кабардинка»-м и унафэщI Аронов Евгений, балетмейстер Ульбашев Мутай сымэ къахуеблагъэри, зэрызагъасэм еплъащ (къызэрыщIэкIамкIэ, «Кабардинка»-р къэфакIуэ цIыхубз хуэныкъуэти къыхахынурат). «Африкэм укIуэ-ну ухуей?» — аращ Аллэ репетицэ нэужьым къыбгъэдыхьа хьэщIэхэр япэу къызэреупщIар. Езыр хуей щхьэкIэ гъэсэныгъэ ткIий зыхэлъ и адэ-анэм жаIэнур гурыIуэгъуэтэкъыми, абы гуитIщхьитI зэрищIыр щыжиIэм: «Шортэн Аскэрбий уи адэр? Арамэ, уемыупщIми хъунущ, ар зэи арэзы техъуэнукъым абы», — жиIащ лIыхэм языхэзым.
Хъыджэбзыр унэм нэмысыж щIыкIэ и хъыбар и адэм къыжраIагъэххэт. Аскэрбий унэр къигъачэу шхыдами, зэи хуимыдэну жиIами, иужькIэ пхъум къыхиха IэщIагъэм арэзы техъуэри, абдежым щегъэжьауэ абы и гъащIэр «Кабардинка»-м быдэу пищIащ.
— Австралие — Гонконг — Филиппинхэр — Малайзие гъуэгуанэр зэи сигу ихужынукъым, — жеIэ Аллэ. — Тенджызым и IэмыщIэ ис а щIыпIэ жыжьэхэм щIымахуэу сыхьэт 18-кIэ гъуэгу дытетами, абыхэм щытлъэгъуам гугъу дызэрехьар тщигъэгъупщат. Австралием ситхьэкъуауэ щытащ, метр зэбгъузэнатIэ миным цIыхуитI-щы нэхъыбэ щыпсэукъым, екIуу къат зырызу ухуа унэ лъагэхэм я пщIантIэр удзкIэ гъэдэхащ — псэ тхъэжыгъуэт а щIыпIэр. Абы дызэрынэсу сурэт куэду ттрахри, я деж къыщыдэкI га-зетым дыкъытрадзауэ щытащ. Пальмэ-де-Мальоркэ хытIыгури гуимыхужт. Абы щыдгъэкIуа илъэс ныкъуэр си гъащIэм и Iыхьэ нэхъыфIхэм ящыщщ.
Аллэ жеIэж и анэр куэдкIэ щIэгъэкъуэн, щапхъэ къызэрыхуэхъуар. Ар езымкIэ зэрыгушхуэр зыщIэ пхъум и ехъулIэныгъэхэм зэрыхигъэхъуэн яужь итт икIи къехъулIэрт. Илъэс тIощIым щIигъукIэ «Кабардинка» ансамблым и солисткэу щытащ Аллэ. Хъыджэбзым теплъэ гуакIуэ зэриIэм и мызакъуэу, и къэфэкIэм куэд итхьэкъурт. Абы хуаIэт Iэгуауэм и инагъымрэ ар цIыхухэм фIыуэ ялъагъуу утыкум кърагъэблагъэу зэрыщытамрэ ноби жаIэж.
Езым и зэфIэкIхэр зи фIыгъэу къилъытэхэм ящыщщ РСФСР-м и цIыхубэ артист, балетмейстер Iэзэ Ульбашев Мутай. Щапхъэу, ещхь хъумэ фIэфIу Аллэ иIар къэфакIуэ цIэрыIуэ Шэру Сонящ. Хъыджэбзым къафэр «уз» хуэзыщIари аращ. Илъэс 12-м иту арат Соня утыкум щилъагъуу щехъуэпсам. ИужькIэ Аллэ и насып къикIри, къафэм и щэху гуэрхэмкIэ Соня къыдэгуэшауэ щытащ.
Шортэн Аллэ адыгэ къафэм и лIэужьыгъуэ псори дагъуэншэу къехъулIэми, езым нэхъыфIу илъагъухэм ящыщщ и адэ Шортэн Аскэрбий и тхыгъэм къытращIыкIа «Созрэш» къафэмрэ «Уэркъ» къафэмрэ.
Абы и къэфэкIэр ялъагъуну зи насып къимыкIахэм, адыгэ хъыджэбзым и гуакIуагъыр ягъэщIагъуэу Мамбэт Хьэсэн и гъусэу я сурэтыр зытет «Танцующая пара» кIэн-фет пхъуантэр кърахьэкIырт, а зэманым ар щIыпIэ куэдым щащэрти.
Илъэс 20-м нэблэгъауэ ныбжьыщIэхэр зыгъасэ Шортэн Аллэ жеIэ къафэм къищынэмыщIауэ, сабийхэр утыкум зэритыным, гъащIэм зэрыхэзэгъэн хабзэхэм зэрыхуаущиир.
«Нэхъыщхьэр ди гъэсэнхэм цIыху щыпкъэ къахэкIынырщ, адрейхэр гъащIэм и гуэдзэнщ», — щыжеIэ Аллэ и интервьюхэм языхэзым. — КIуэ пэтми къафэм и бзэр (техникэр) нэхъ гугъу хъууэрэ макIуэ, аращ ар нэхъ дахэ зыщIыжыр. Къэфэныр лэжьыгъэ хьэлъэщ, а гугъуехьхэм щымышынэу ныбжьыщIэ цIыкIухэр а IэнатIэм къыхэзышэр абы хуаIэ фIылъагъуныгъэрщ, лъэпкъым зэрыпыщIа къуэпс лъэщхэрщ».
Тэрчокъуэ Дисэ.
