Шахэ и къуэладжэм дэт «Жыгеижь»
Тенджыз ФIыцIэ Iуфэ Iус Шапсыгъыр фIыуэ зылъагъухэм Шахэ и псыхъуащхьэхэм тхыдэ-этнографие зекIуэ къыщызэрагъэпэщащ.
— Ар зэдгъэхъулIэныр куэд щIауэ си хъуэпсапIэт, — жеIэ Адыгэ Республикэм и Къэрал Совет-Хасэм и депутат, «Нэху» къэфакIуэ ансамблым и унафэщI, мы Iуэхур къезыхьэжьа ЩIымыт Мыгъудин. — ЗекIуэм зыхуэбгъэхьэзырынратэкъым нэхъ гугъур, атIэ абы зэман къыхуэбгъуэтынырт. Ауэрэ здекIуэкIым, дигу къэкIащ зэхэзекIуэныр Кавказ зауэр зэриухрэ илъэс бжыгъэ щрикъу махуэм иредгъэхьэлIэ зэрыхъунур. Абы ди зекIуэм хэта дэтхэнэ зыри нэхъ куужу иригъэгупсысащ лъэпкъым и блэкIам, и тхыдэм нэхъри пщIэ лей хуищIурэ къекIуэкIын зэрыхуейм.
Iуэхум и зэхэублакIуэ ЩIымыт Мыгъудин и адэжьхэр Шапсыгъым исащ. Кавказ зауэжьыр къемыжьэ ипэ «ЩIымыт къуажэ» жаIэу шапсыгъ жылэ щыIащ (иджы тенджыз ФIыцIэ Iуфэ дыдэм Iутщ урысыбзэкIэ «Чемитоквадже» зыфIаща урыс жылагъуэ цIыкIу). Езы Мыгъудин и анэшхэри ШахэкIеишхуэ (Кичмай Ин) дэсщ.
И благъэхэм я деж здэщыIэм, Мыгъудин Сочэ, ТIуапсэ куейхэм адыгэ къуажэу исыр къызэхикIухьащ, зи пашэ «Нэху» ансамблри мызэ-мытIэу здришэжьащ. Езым и ныбжьэгъухэм къищынэмыщIа, ЩIымытым и фIыгъэкIэ ШахэкIеишхуэ щIэх-щIэхыурэ щохьэщIэ Тыркум, Сирием, Иорданием, Германием, Швейцарием, Израилым, США-м щыпсэу адыгэхэри. Шахэ и псыхъуащхьэхэр зэщIэзыгъэхьэну зи гуращэу ежьа гупым абыхэм ящыщ зыбжани яхэтащ.
— Мы щIыпIэр тхыдэ и лъэныкъуэкIэ телъыджащэщ, — и Iуэху еплъыкIэр къеIуатэ ЩIымыт Мыгъудин. — ЛIэщIыгъуэкIэрэ Шахэ Шапсыгъымрэ Убыхымрэ я гъунапкъэу щытащ. Илъэси 150-рэ ипэкIэ мы къуэладжэм къуажэ 70-м щIигъу дэсащ. ТIуащIэр къэзыухъурехь Iуащхьэхэмрэ мэзхэмрэ мы щIыпIэм щыпсэууэ щыта адыгэхэмрэ аптIэхъуэхэмрэ (убыххэр) иджыри къыздэсым «я нэгу» щIэтщ. Ахэр мы щIыпIэм щыпсэуа лъэпкъхэм я щхьэм кърикIуа гузэвэгъуэм ноби и щыхьэтщ.
Зэманым щысхь жыхуаIэр ищIэркъым: къытхуемыгъэзэжыну лъэпкъым и блэкIам щыщ куэд тфIэкIуэдащ. Ауэ ноби дэ диIэщ тенджыз ФIыцIэ Iуфэм щызекIуэу щыта щIыпIэцIэхэмрэ абыхэм япыщIа хъыбарыжьхэмрэ къэзыIуэтэжыфын цIыхухэр.
ЗекIуэм ипэ къихуэу Иорданием къикIри ШахэкIеишхуэ къэсащ Иорданием щыпсэу Хъурмэ Хьэсэн. Зи ныбжьыр илъэс 76-м нэса лIым бгым дэкIыну зэримурадыр быдэу жиIащ. Хъурмэ Хьэсэн абы нэхъри щытегушхуар Кичмай Ин дэс и благъэхэу Хъурмэхэ Русланрэ Щыхьмызрэ яхуэза яужькIэщ. Ахэр, абы япэкIэ зэи зэхуэмызами, куэд щIауэ зэрыцIыхум хуэдэу, Хъурмэхэ я лIакъуэм и къекIуэкIыкIами, зэрыщыту адыгэ лъэпкъыр къызэтенэн папщIэ къыпэщылъ Iуэхугъуэхэми тепсэлъыхьу куэдрэ щысахэщ.
ЗекIуэлI гупым, Хъурмэ Хьэсэнрэ ЩIымыт Мыгъудинрэ къищынэмыщIа, яхэтащ Кфар-Камэ Израиль адыгэ къуажэм къыщыхъуа, хьэрычэтыщIэ икIи жылагъуэ лэжьакIуэ жыджэр Нэпсо Нихьэт, Адыгэ Республикэм и Къэрал Совет-Хасэм и депутат Щауэ Аскэр, Энэм жылэм и унафэщI Хъуэткъуэ Хъызыр, хьэрычэтыщIэ икIи псапащIэ ЩIымыт Алий, Ахынтам шапсыгъ къуажэм щыщ Хахуэ Алик сымэ, нэгъуэщIхэри. Абыхэм гъуэгугъэлъагъуэу яIар ШахэкIеишхуэ щыщ нэхъыжьыфI Ныбэ Батырбийщ.
— Пэжыр жыпIэмэ, дэ, зекIуэ гъуэгу теувахэм, Батырбий хуэдэлI гъусэ къызэрытхуэхъуамкIэ хуабжьу ди кIэн къикIауэ къэтлъытэрт, — жеIэж ЩIымыт Мыгъудин. — Абы и гъащIэм и нэхъыбэр Сочэ дэт лъэпкъ паркым щигъэкIуащ. Ар адыгэхэм я блэкIар зыфIэгъэщIэгъуэну зыджыж дэтхэнэ зым и дежкIи цIыху лъапIэщ. Батырбий щыпсэу щIыналъэм и щIыпIэцIэхэмрэ абыхэм япыщIауэ къекIуэкI хъыбарыжьхэмрэ фIыуэ щыгъуазэщ. Зи ныбжьыр илъэс 82-рэ хъуа Батырбий ноби цIыху узыншэщ, Iэчлъэчщ, бгъэщIэгъуэн бжьыфIагъи бгъэдэлъщ. Абы бгылъэ щIыпIэхэр щIэх-щIэхыурэ шууи лъэсыуи къызэхекIухь.
Мыгъудин зэрыжиIэмкIэ, Батырбий сыхьэт бжыгъэкIэ пхутепсэлъыхьыфынущ ди адэжьхэм псэукIэу зэрахьэу щытами, Шахэ псыхъуэ и кIыхьагъкIэ дэнэ и деж сыт хуэдэ адыгэ, аптIэхъуэ жылэ дэсами. Апхуэдэу гупыр КIыщмахуэ, Быхъуей, Хьэгуэнэщ адыгэ къуажэхэр здису щыта щIыпIэхэми кIуащ, гъуэгугъуазэу яIа жыгыжьми нэсащ. «Жыгеижьым» иджыпсту урысхэр «Царь-Дуб»-кIэ йоджэ. Абдежым ижь-ижьыж лъандэрэ адыгэхэм, убыххэм хасэхэр щрагъэкIуэкIыу икIи я тхьэелъэIупIэу щытащ.
Гъуэгум щалъэгъуа, щызэхаха псори видеокамерэм ирагъэтхащ. Абыхэм хэхэс адыгэхэри еплъыжыф хъууэ къызэрагъэпэщынущ. КъищынэмыщIауэ, мы зекIуэм теухуа хъыбархэр Интернетми илъынущ.
НЫБЭ Анзор.
