Гъуэгуанэ гугъу икIи дахэ къэзыкIуа
Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ тхакIуэ Нало Ахьмэдхъан Хьэмырзэ и къуэр Лэскэн районым хыхьэ Хьэтуей къуажэм 1921 гъэм шыщхьэуIум и 10-м къыщалъхуащ. Къэбэрдей-Балъкъэр педрабфакыр къиухащ. 1941 гъэм щыщIэдзауэ Совет Армэм къулыкъу щищIащ, Хэку зауэшхуэр къыщыхъеям Ахьмэдхъан фронтым кIуащ.
1942 гъэм щыщIэдзауэ 1943 гъэ пщIондэ Налор Ленинград дэт дзэ-инженер еджапIэм щIэсащ. 1943 гъэм и накъыгъэ мазэм лейтенант Нало Ахьмэдхъан фронтым Iухьэжри, зауэр иухыху хэтащ, сапёр взводым, ротэм я унафэщIу. Зэрихьа лIыгъэмрэ къигъэлъэгъуа хахуагъэмрэ папщIэ Хэку зауэ орденым и япэ нагъыщэр, Хэку зауэ орденым и етIуанэ нагъыщэу тIу, Невский Александр, Вагъуэ Плъыжь орденхэр, СССР-м и медали 10, Польшэм и медалыр къыхуагъэфэщащ.
1946 гъэм дзэм къыхэкIыжри, Лэскэн райисполкомым щылэжьащ. 1947 гъэм ВКП(б)-м и обкомым и парт курсхэр къиухащ. ИужькIэ Нало Ахьмэдхъан педагогикэ инс-титутым щIэтIысхьэри, 1951 гъэм къиухащ икIи бзэщIэныгъэхэмкIэ кандидат хъуащ. КъБКъУ-м адыгэбзэмрэ литературэмкIэ и кафедрэм и доценту зэрылажьэм хуэдэурэ, абы къэхутэныгъэшхуэ иригъэкIуэкIащ адыгэбзэм зегъэужьыным пыщIауэ. Москва къыщыдагъэкIа «Адыгэ-шэрджэсыбзэм и грамматикэ», «Урыс-адыгэ-шэрджэс псалъалъэ» тхылъхэр зыгъэхьэзырахэм яхэтащ.
Налор ящыщщ литературэм бжьыпэр щызыубыдахэм, зи тхыгъэхэр цIыхубэм ягу дыхьа тхакIуэхэм. Ар СССР-м, Урысей Федерацэм я ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэхэм хэтащ.
1960 гъэм Налшык къыщыдэкIа «Урыху акъужь» и япэ тхылъыр псынщIэ дыдэу цIыхухэм зэлъащIысащ икIи гунэс ящыхъуащ. Ар щыхьэт техъуат куэдкIэ дызыщыгугъ хъун тхакIуэ гъуэзэджэ къызэрыунэхуам. Налом и рассказ купщIафIэхэр зэрыт и япэ тхылъым къыкIэлъыкIуащ нэгъуэщI зыбжанэ. Абыхэм ящыщщ «ГушыIалъэ» (1963), «Къэрэгъул зэблэкIыгъуэ» (1967), «Лъагъуэхэмрэ гъуэгухэмрэ» (1969), «Рейхстагым адыгэбзи тетщ» (1972), «Нэхущ шу» (1977), «Бжьэр къэпщIащ» (1980), «Пшэплъ жыжьэхэр» (1984), «Псы Iуфэм Iут унэ цIыкIу» (1995) тхылъхэр.
Налом и IэдакъэщIэкI нэхъыфIхэр щызэхуэхьэсауэ «Тхыгъэхэр» тхылъищым ярыту 1993 — 1995 гъэхэм къыдигъэкIащ. Абы и тхыгъэхэм ящыщ зыбжанэ урысыбзэкIэ дунейм къытехьащ.
ЦIыхубэм яIурылъ бзэм и дахагъри, и IэфIагъри, и къабзагъри мыгъэкIуэдауэ, зытетхыхь Iуэхум тэмэму тегъэпсыхьауэ къэгъэсэбэпыныр тхакIуэм и тхыгъэхэм я фащэщ. Аращ Налом и тхыгъэхэм гъунэжу щIыхэбгъуатэр псалъэ купщIафIэхэр, гушыIэ дахэкIэ узэда псалъэ шэрыуэ-хэр.
Абазэ Албэч.
