Улахуэхэр мащIэу щытыжынукъым
УФ-м лэжьыгъэмрэ социальнэ зыужьыныгъэмкIэ и министр Топилин Максим и нэIэ щIэт Iуэхухэр цIыхубэр зыгъэпIейтей защIэщ. Ар лэжьыгъэрщ, абы къыпэкIуэ улахуэрщ, пенсэм халъхьэ зэхъуэкIыныгъэхэрщ, ныкъуэдыкъуэхэр зыхуей хуэгъэзэнырщ, унагъуэхэм псэукIэ и лъэныкъуэкIэ ядэIэпыкъунырщ…
Къэбгъэлъагъуэмэ, «Российская газета» редакцэм и зы хьэщIи апхуэдиз упщIэ иратауэ къыщIэкIынкъым, Топилиным хуагъэхьэзырам хуэдиз. ЦIыхухэр нэхъыбэу зыгъэгузавэ Iуэхухэмрэ ахэр къэралым зэфIэха зэрыщыхъумрэ теухуа упщIэ — жэуап зыбжанэ къыхэтхыжащ «РГ»-м къытрадза интервьюм.
— Пенсэ зэрагъэув щIыкIэм халъхьэ зэхъуэкIыныгъэхэр къащтэмэ, ди къэралым пенсэр зэрыщыхъунур сыт хуэдиз? Къэбгъэлъагъуэмэ, ахэр иджыпстуи лэжьапщIэм и процент 40-м нэхърэ мынэхъ мащIэу щытын хуейт. Ауэ я лэжьапщIэм и процент 40 е нэхъыбэ пенсэу зыхуагъэувхэр зи улахуэр мащIэ дыдэхэращ.
— Пенсэр улахуэм щыщ Iыхьэу аращ. Абы и инагъыр зэлъытар къэралым лэжьапщIэу щатырщ. ЗэрыхуагъэфащэмкIэ, илъэси 7-8-м къриубыдэу улахуэм хуэдитIым нэскIэ хэхъуэнущ. Абы ипкъ иткIэ, зэрыгурыIуэгъуэщи, пенсэри апхуэдизкIэ нэхъыбэ хъунущ.
Пенсэр улахуэм и процент дапщэу щытми нэхъ щIоупщIэ цIыхухэр. Ар дэтхэнэ зыми и тхылъхэм — IэнатIэ зэрыпэрыта илъэс бжыгъэм, и улахуэм, и лэжьыгъэм и гугъуагъым, нэгъуэщIхэми — елъытауэ аращ. Псалъэм папщIэ, сом мини 100 е 200 къэпхьу щытмэ, дауи, абы и процент 40-р пенсэу ягъэувынукъым, сыту жыпIэмэ, страховой хэлъхьэныгъэхэми пщалъэ гуэр къагъэув. Пэжщ, ахъшэшхуэ къэзыхьхэм хуагъэлъагъуэ зэхуэзыхьэс Iэмалыр (накопительнэ системэр).
Пенсэ нэхъыбэ къэзыхьынур хабзэм ипкъ иткIэ, куэдрэ лэжьарщ. Зи гугъу сщIыр стажу илъэс 35-рэ зиIэхэрщ. Илъэс бжыгъэ нэхъ мащIэкIэ лэжьам и пенсэри нэхъ мащIэу щытынущ.
— А псори зэхьэлIар пенсэ ныбжьым нэмысахэрщ. Иджыпсту пенсэ къэзыхьхэмрэ мыгувэу тIысыжынухэмрэ сыт я Iуэхур зытращIыхьынур?
— Иджыри къэс щыIа хабзэм ипкъ иткIэ, пенсэ ахъшэр къэзылэжьам зыри фIэкIуэдакъым. Пенсэ хабзэщIэхэм дыщытехьа махуэм и пэ къихуахэр зэрыщытауэ къонэж, уеблэмэ иужьрей зэрылэжьа пIалъэри а хабзэм тету къыхуабжыж.
— IэщIагъэлI куэдым жаIэ Урысейм «гъэпщкIуауэ» щылажьэхэм, зи улахуэхэр хэIущIыIу зымыщIхэм я бжыгъэм гъэ къэси зэрыхэхъуэр. Ахэр къыщIэпш мыхъуну пIэрэ а «жьауэм»?
— Ар икъукIэ къалэн гугъущ икIи гъэзэщIа хъуныр зэлъытар экономикэм псори зэрыщызэпыщIар дэтхэнэ зы цIыхуми фIыуэ гурыгъэIуэнырщ. Псори нахуэу дылажьэрэ — ахъшэр социальнэ фондхэм макIуэ. Абы къыхэкIыу, къэралым иIэщ узыншагъэр хъумэным, цIыхухэр пенсэкIэ къызэгъэпэщыным, социальнэу ядэIэпыкъуным, егъэджэныгъэм тригъэкIуэдэн ахъшэ. Иджыпсту, пенсэр зэрагъэув, зэрат щIыкIэхэм куэдрэ дыщытепсэлъыхьым, и гугъу дощI а Iуэхум. Си гугъэщ цIыхухэм дызэхащIыкIыну.
— Нахуэу IэнатIэ Iуувэну Iэмал зимыIэ куэд къызэрыпэджэжынур слъагъу хуэдэщ уи псалъэхэм. Лэжьыгъэм епха законодательствэм зэхъуэкIыныгъэ хэлъхьэн хуэмейуэ пIэрэ? «Щэхуу лажьэхэр», зи улахуэхэр конвертхэм дэлъу зратхэр къыдахьэхын щхьэкIэ, псалъэм папщIэ, хьэрычэтыщIэ Iуэху цIыкIум лэжьыгъэ зэхущытыкIэхэр нэгъуэщI зыгуэру щызэтеубламэ хъарзынэтэкъэ?
— Арэзы сыдохъу апхуэдэ Iуэху еплъыкIэм. Пэжщ, хьэрычэтыщIэхэр хабзэ нэхъ къызэрыгуэкIым тету лажьэу зэтеублэн хуейщ, социальнэ фондхэм ахъшэ халъхьэфу хъун папщIэ.
— Сыт хуэдэ IэнатIэхэра иджыпсту лэжьакIуэ зыхуримыкъур?
— ЦIыхухэр лэжьыгъэкIэ къызэзыгъэпэщ IэнатIэхэр илъэс кIуам зыщIэупщIа мелуани 7,5-м и нэхъыбэр рабочэхэрщ. IуэхущIапIэхэр зыхуэныкъуэ IэщIагъэлIхэм я процент 80-р апхуэдэ лэжьакIуэхэрщ.
— Мыпхуэдэ къыщыхъу щыIэщ — анэр лэжьапIэ щыдэкIыжын хуей пIалъэр къэсащ, и сабийр садым Iахыркъым (ахэр зэрызэпэубыдам къыхэкIыу). Ар уней гъэсапIэм ирет е и унэ къакIуэурэ къыкIэлъыплъын къещтэ. Апхуэдэхэм деж гъэсакIуэм иритыну ахъшэмкIэ къэралыр къыдэIэпыкъуну анэм? ГъэсапIэхэм я бынхэр иратыну Iэмал зэрамыIэр щхьэусыгъуэ хуэхъуркъэ къалъхухэм я бжыгъэр нэхъ мащIэ зэрыхъум?
— Демографие щытыкIэр Iуэху куэдым елъытащ.
Сэ зэрысщIэмкIэ, щIыналъэ зэмылIэужьыгъуэхэм хабзэ пыухыкIахэр щыIэщи, зи гугъу фщIы щытыкIэм хуэдэ къихута анэхэм гъэсакIуэм ират ахъшэм щыщ хуапшыныж. Ауэ ар нэхъ зэпкърыхауэ жызыIэфынур егъэджэныгъэ Iуэхум хэтхэрщ.
Социальнэ дэIэпыкъуныгъэм ехьэлIауэ жыпIэу щытмэ, къалъхум я бжыгъэр нэхъыбэ хъун папщIэ пособие зыбжанэ ят. Абыхэм ящыщщ зи демографиер щытыкIэ нэхъ гугъу ит хэгъуэгу 50-м ещанэ, абы къыкIэлъыкIуэ сабийхэм папщIэ мазэ къэс ахъшэ ирату 2013 гъэм къызэраублар. А субсидиехэр къызыхэкIыр федеральнэ бюджетырщ. АдэкIи, демографие политикэм елъытауэ, нэгъуэщI бгъэдыхьэкIэхэри щыIэнкIэ хъунущ.
— Ныкъуэдыкъуэхэм якIэлъыплъым ират ахъшэр илъэсиплIым щIигъуауэ сом 1200-рэщ зэрыхъур. Сыт абы щIыхэмыхъуэр?
— УФ-м и Президентым иджыблагъэ Iэ щIидзащ сабий сымаджэ зыпIхэмрэ зэрысабийрэ япэ гупым хыхьэ ныкъуэдыкъуагъэ зыбгъэдэлъхэм якIэлъыплъ адэ-анэхэмрэ ират ахъшэм хуэдиплIкIэ зэрыхэхъуэнур къыщыгъэлъэгъуа Унафэм. Иджы ар сом мини 5,5-рэ хъунущ икIи 2013 гъэм и щIышылэм щыщIэдзауэ къабжыжынурэ зыхуэфащэхэм иратыжынущ. Абы трагъэкIуэдэну ахъшэр бюджетым щыхухахащ.
— Ныкъуэдыкъуэхэр зэрыс гу цIыкIухэм папщIэ дэкIуеипIэхэр зимыIэ, нэхъ пасэу ящIа унэхэм апхуэдэ Iэмалхэр къыщызэгъэпэщыным теухуа Iуэхур дауэ зэфIэха хъуну?
— Абы унафэ тезыщIыхьын хуейр щIыналъэ властырщ. Ди жагъуэ зэрыхъущи, иджыпстуи унэ щащIкIэ ар къыщамылъытэ щыIэщ. Ауэ щыхъукIэ, ныкъуэдыкъуэхэр зэрыс гу цIыкIухэр щызекIуэн бгъэдыхьэпIи теувапIи иIэн хуейщ унэми пщIантIэми, ар хабзэм къыщыгъэлъэгъуащ. Иджыри зэ къытызогъэзэжри, мыбы нэхъ набдзэгубдзаплъэу кIэлъыплъын хуейщ щIыпIэ властхэр.
Федеральнэ къулыкъущIэхэр хэгъуэгухэм щаухуэ дэтхэнэ унэми кIэлъыплъыфынукъым. Дэ Iуэхур къыдоIэт, ар зэрагъэзэщIэнумкIэ чэнджэщ ядот, адрейхэр зи пщэ дэлъыр щIыналъэхэм щылажьэхэращ.
Иджыпсту «Доступная среда» къэрал программэр мэлажьэ, аращ ныкъуэдыкъуэхэр пщIантIэм, унэм, Iэшэлъашэм зыхуей щыхуэзэнымкIэ Iэмалхэр къыщыгъэлъэгъуар. Апхуэдэ программэхэр ягъэзэщIэн папщIэ щIыналъэхэм сом меларди 4,2-рэ хуаутIыпщынущ етIанэгъэ.
Хэгъуэгухэмрэ абы щылажьэ жылагъуэ зэгухьэныгъэхэмрэ яубзыхун хуейщ ныкъуэдыкъуэхэр нэхъ зыхуэныкъуэ объектхэр зыхуэдэмрэ программэхэм хэгъэхьапхъэхэмрэ.
Смольяковэ Татьянэ,
Грицюк Маринэ.
