Тамбий Казим и хъыбаритI
Бешкъэзакъхьэблэрэ Азей къалэмрэ я зэхуаку шыкIэ дэлъыр зы махуэ ныкъуэ гъуэгущ. Зы шы дэгъуэ утесу Мэчэнеикъуэ удыхьэрэ ПсышхуэмкIэ уекIуэкIмэ, Ло къуажэкIэ зиукъуэдийуэ нэхъ кIэщIу зы шы гъуэгу иIэщи, шэджагъуэ мыхъуу унэсыфынущ.
«ТIэкIу зызгъэпсэхунщ, тIэкIуи си шыр езгъэпхъуэнщ» — жыпIэрэ, шхуэ уанэ кIапэ пщIыуэ Азей гъуэгу щхьэIум тет къуажэхэу Аслъэнхьэблэ е Къунашэй удыхьэмэ, шэджагъуэ нэ-ужь мыхъуауэ Азей узэрыщемыпсыхыфынур Iэнэм телъщ.
Азей и гъунэгъу адыгэ къуажэхэм БыгъурбащкIэ йоджэ. «ХьэщIэ фIыуэ зымылъагъу къуажэхэр» хужаIэ иджыри. Быгъурбащхэм я унэбжэхэр быдэу къыхуащI, я щхьэгъубжэ Iупхъуэхэри къыIуапхъуэ жаIэ.
Аслъэнхьэблэ щыщхэм ар къыпхуадэнукъым, ауэ жаIэжыр мыращ. Зы зэман къуажэм щыщ унагъуэ гуэрым я щIалэр дзэм къикIыжат. ЩIымахуэ уаеу жэщыбгым я унэм къыIуохьэжри, шхьэгъубжэм къытоуIуэ. «Хэт ар?» — къоупщI бысымыр. «Сэращ, фи щIалэрщ», — ярет жэуап. «Mыр гъуэгурыкIуэщ, бжэр Iудигъэхынущи аращ апхуэдэу щIыжиIэр», — егупсысри, я фIэщ мыхъуу, я къуэр нэху щыху щIыбым дагъэтауэ ягъэхъыбар. ПцIыи пэжи, ауэ гушыIэ дахэщ.
Узун-Яйла щIыналъэм икIыу Азей къалэм кIуэж-къэкIуэжхэм я зыгъэпсэхупIэт а къуажэхэр. Шури шыри бгъэхьэщIэн хуейт — гъуэгурыкIуэм я щхьэр щIрагъэхьа къыщIэ- кIынт.
Бешкъэзакъхьэблэ щыщ Тамбий Казим зы къуэрылъху хъыджэбз цIыкIу иIэт ТухьфэкIэ еджэрэ и куэщIым иримыгъэкIыу. Абы адкIэ щымыIэу фIыуэ илъагъурт хъыджэбз цIыкIур. Езы Казим цIыкIуу и зы хъыджэбз лIати, абы и цIэр и къуэрылъху хъыджэбзым фэеплъу фIищыжат. Хъыджэбзыр бгъафIэмэ, щIыкIафIэ мэхъу жаIэ. «ТIатIу» жиIэурэ Iейуэ игъафIэрт адэшхуэм и къуэрылъху пщащэ цIыкIур.
Зы махуэ гуэрым Казим пщэдджыжьым жьыуэ Азей кIуэну къэтэджри, и шым мышэс щIыкIэ и къуэрылъху цIыкIур жейм и IэфIыгъуэм къыхишщ, къриджэри еупщIащ: «ТIатIу, Азей сокIуэри, сыт къыпхуэсхьын?» Хъыджэбз цIыкIуми: «Хьэж-Дадэ, укъыщыкIуэжкIэ данэ бостеяпхъэ къысхуэхь», — къыжриIэщ, и адэшхуэм IэплIэшхуэ иришэкIри иригъэжьащ.
Дадэр и шым елъэдэкъауэщ, МэчэнеикъуэкIэ щхьэдэхри, занщIэуэ Азей кIуэщ, и Iуэху зэфIигъэкIри, шэджагъуэ нэужьхэм къуажэм къыдыхьэжащ.
Хъыджэбз цIыкIур «Дадэ данэ бостеяпхъэ къысхуихьынущ» жиIэу къыпэплъэрти, и адэшхуэр къуажэм къэсыжауэ лъэмы-жым къикIыжу зэрилъагъуу, жэрыжэкIэ бгъэдолъадэ. «Хьэж-Дадэ, си данэ бостеяпхъэр къысхуэпхьа?» — жеIэри йоупщI.
Казим пщIыхьэпIэу игу къэкIыжатэкъым и къуэ- рылъху цIыкIур данэ бостеяпхъэкIэ къызэригъэгу-гъар. Абдежым шым къемыпсыхыу занщIэу къиIуантIэщ, мыщхьэхыу Азей нэс игъэзэжщ, хъыджэбз цIыкIум данэ бостеяпхъэр къыхуищэхури, къуажэм къэкIуэжат жаIэри кърахьэкI.
Адыгэхэр езыхэм я бын-хэм щIагъуэу нэсэIуасэ яхуэмыхъуу, зыбгъэдамыгъэхьэ хуэдэу щытми, я къуэрылъху-пхъурылъхухэмкIэ икъукIэ хъыжьэхэщ.
Зы илъэс гуэрым сурэт техыныр къежьагъащIэу, Тамбий Казим и шыпхъумрэ и къуэрылъху хъыджэбз цIыкIумрэ яхэту и унэгъухэм ящыщ зы гуп Азей ишэри, псоми зэгъусэу сурэт зытрагъэхри къагъэзэжауэ щытащ. Къагъэзэжа щхьэкIэ, и къуэрылъху хъыджэбз цIыкIур сурэтым нэщхъейуэ къикIат, жаIэ.
«ЩIыпIэкIуэдыр зыхуэмыкIуэнум трахыфакъым», — жиIэри, зримыусыгъуэджэуэ къыкIэлъыкIуэ тхьэмахуэм аргуэру псори зэщIикъуэщ, Азей нэс ишэхэри, щIэуэ я сурэтхэр ятрыригъэхыжат. Мы зэм и хъыджэбз цIыкIур нэжэгужэрэ нэщхъыфIэу къикIат жаIэ.
Ар къызыщыщIар, и къуэрылъху хъыджэбз цIыкIур мыхъуу, языхэз нэгъуэщI зыуэ щытамэ, Тамбий Казим абы щхьэкIэ апхуэдиз гъуэгур аргуэру зэримыкIужынум шэч хэлътэкъым.
«Уэр щхьэкIэ си псэр сымыгъэгъум» жыхуиIэ и къуэрылъху хъыджэбз цIыкIур апхуэдэу нэщхъейуэ сурэтым иту, ар игу техуэнт адэшхуэм?!
ТЭГЪУЛАН Екъуб.
Тырку Республикэ, Узун-Яйлэ щIыналъэ
