ЕхъулIэныгъэкIэ зэфIахащ
ДэнэкIи хуэдэу, ди республикэми Iэтауэ щагъэлъэпIащ ЦIыхубэ зэкъуэтыныгъэм и махуэр. Ди щIыналъэхэм къыщызэрагъэпэщащ щэнхабзэ пшыхьхэр, еджэныгъэхэр, нэгъуэщI зэхуэс щхьэпэхэр. Махуэшхуэм ирихьэлIэу хэплъэжащ ЭтнографиемкIэ урысейпсо диктант иным кърикIуахэми. Ди гуапэ зэрыхъунщи, Къэбэрдей-Балъкъэрыр яхэхуащ диктантыр нэхъыфI дыдэу зытхыфа щIыналъищым. Нэхъ тэмэму жыпIэмэ, ди республикэм щыпсэухэм етIуанэ увыпIэр къахьащ этнографие диктантымкIэ. Япэ хъуащ Тэтэрстаныр, ещанэ увыпIэр хуагъэфэщащ Смо-ленск областым.
Этнографие диктант иныр хъарзынэу зытхахэм ящыщщ Ингуш Республикэмрэ (4-нэ увыпIэ) Осетие Ищхъэрэ-Аланиемрэ (5-нэ увыпIэ) щыпсэухэри. Къэпщытэныгъэм нэхъыфIу пэлъэща щIыналъи 10-м хиубыдащ Шэшэн Республикэри. Фигу къэдгъэкIыжынщи, зи гугъу тщIы урысейпсо акцэр щекIуэкIащ Урысей Федерацэм хыхьэ щIыналъэхэм я щIыпIэ 800-м: Владивосток къыщыщIэдзауэ Калининград нэс, Анадырь къыщыщIэдзауэ Севастополь нэс. Абы хэтащ цIыху мин 90-м нэс. Апхуэдэу диктантыр ятхащ Тыркумрэ Швейцариемрэ щыпсэу ди лъахэгъухэм. Абыхэм ящыщу цIыху мин 35-м занщIэу а махуэм ятхащ, адрей мин 50-м щIигъум акцэм и Интернет-сайтым и Iэмалхэр къагъэсэбэпурэ къэпщытэныгъэр ягъэзэщIащ. Лэжьыгъэр зэрызэхэтам и гугъу пщIымэ, абы къызэщIиубыдащ Урысей Федерацэм щыпсэу лъэпкъхэм я тхыдэхэм, хабзэхэм, щэнхабзэхэм епха упщIэ 30. Къыхэгъэщыпхъэщ тестхэр псори дэнэкIи щызэхуэдэу зэрыщытар.
Урысейпсо этнографие къэпщытэныгъэр Налшык къыщыщызэрагъэпэщащ утыкуитхум. Апхуэдэхэт Бэрбэч ХьэтIутIэ и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетыр, Кавказ Ищхъэрэм гъуазджэхэмкIэ и къэрал институтыр, КIуэкIуэ Валерий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал мэкъумэш университетыр, Мэлбахъуэ Тимборэ и цIэр зезыхьэ Къэрал лъэпкъ библиотекэр, Налшык дэт лицей №2-р. Акцэр къызэгъэпэщыным, тэмэму егъэкIуэкIыным я зэфIэкI ирахьэлIащ КъБР-м Граждан жылагъуэ институтхэм ядэлэжьэнымрэ лъэпкъ IуэхухэмкIэ и управленэмрэ егъэджэныгъэ IэнатIэхэмрэ я IэщIагъэлIхэм.
УФ-м Лъэпкъ IуэхухэмкIэ и федеральнэ агентствэм и унафэщI Баринов Игорь зэрыжиIамкIэ, къэралпсо этнографие къэпщытэныгъэм къигъэлъэгъуащ УФ-м щыпсэу лъэпкъхэм я тхыдэхэр, щэнхабзэхэр джыным гулъытэ хэха хуэщIын зэрыхуейр. Абы епха Iуэхугъуэхэм шэщIауэ щытепсэлъыхьынущ УФ-м Егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и министерствэм мыгувэу щекIуэкIыну зэIущIэм.
ЖЫЛАСЭ Маритэ.
