Саугъэт лъапIэр зыхуагъэфэщахэр
2012 гъэм къриубыдэу щэнхабзэм хуащIа хэлъхьэныгъэм папщIэ, УФ-м и Правительствэм и саугъэтхэр зыхуагъэфэщахэм зэрыратыжрэ куэд щIакъым. ГуфIэгъуэ зэIущIэр щекIуэкIащ Урысей къэрал академическэ Театр Иным.
— Саугъэтыр фи зэчийм, зыхуэвгъэувыжа мурадхэм ерыщу фызэрыхуэкIуэм, Урысейм и щэнхабзэ гъэтIылъыгъэхэм фи къарурэ зэфIэкIкIэ зэрыхэвгъахъуэм къапэкIуа тыгъэщ. Нобэ дгъэлъапIэ цIыхухэр щIыналъэ зэхуэмыдэхэм щыщщ: Урысейм и къалащхьэм щыщIэдзауэ Забайкальемрэ Къэбэрдей-Балъкъэрымрэ нэс. Абы къегъэлъагъуэ ди къэралыр зэрыгъэщIэгъуэныр, хуэди зэрыщымыIэр, — жиIащ саугъэтыр зыхуагъэфэщахэм езытыжа, УФ-м щэнхабзэмкIэ и министр Мединский Владимир.
Зи лэжьыгъэ къалъытахэр сурэтыщIу, тхакIуэу, композитору, артисту, кином и лэжьакIуэу 47-рэ мэхъу. Ди дежкIэ хъыбар гуапэщ, дызэрыгушхуэнщ абыхэм ящыщу цIыхуи 3-р зэрыадыгэр.
КъБР-м и «Кабардинка» къэрал академическэ къэфакIуэ гупым и художественнэ унафэщI Атэбий Игорь саугъэтыр къратащ зи пашэ ансамблым къызэригъэпэща «Зэныбжьэгъугъэм и удз гъэгъа» концертым папщIэ. Саугъэт лъапIэр хуагъэфэщащ сабийхэмрэ ныбжьыщIэхэмрэ я художественнэ лэжьыгъэхэр зытраухуа «Нартхэм я хъугъуэфIыгъуэ» дунейпсо фестиваль-зэхьэзэхуэм и къызэгъэпэщакIуэхэм: проектым и унафэщI ТIажь Борис, арт-директор ТIажь Альбинэ, апхуэдэуи Лъэпкъхэм я унэ Москва дэтым (МДН) и Iэтащхьэ, лэжьыгъэм и унафэщIхэм ящыщ зы Комаров Николай, МДН-м Щэнхабзэ лэжьыгъэхэмрэ цIыхубэ IэпщIэлъапщIагъэмкIэ и центрым и унафэщI, «Нартхэм я хъугъуэфIыгъуэ» проектым и гъэлъэгъуэныгъэхэр зыгъэхьэзыра Мазиловэ Татьянэ, а центрым зэIущIэхэр зэхэзышэ и къудамэм художественнэ проектхэр пхыгъэкIынымкIэ и секторым и щIэныгъэ лэжьакIуэ Батыровэ Наталье сымэ.
«Нартхэм я хъугъуэфIыгъуэ» фестиваль-зэхьэзэхуэм ди газетым мызэ-мытIэу дыщытепсэлъыхьами, иджыри зэ фигу къэдгъэкIыжыну дыхуейщ ар зэрылэжьыгъэ гъэщIэгъуэныр, ипэкIэ апхуэдэ Iуэху зэремыкIуэкIар. Кавказ Ищхъэрэм щыпсэу лъэпкъхэм я щэнхабзэ гъэтIылъыгъэ нарт эпосырщ, къапщтэмэ, ди эрэм и пэкIэ япэ лIэщIыгъуэм къэунэхуа адыгэ лъэпкъым и IуэрыIуатэрщ арт-проектым и къызэгъэпэщакIуэхэм къыхахар. 2008 гъэм къыщыщIэдзауэ 2012 гъэр иухыху «Нартиада»-м хэтащ Урысейм и щIыналъэ 12-м, Европэм, Азием, Африкэм, Латинскэ Америкэм щыщ къэрал 22-м щыщхэр, лъэпкъ зэхуэмыдэу 53-м къахэкIа сабийуэ мини 9-м щIигъум я IэдакъэщIэкI сурэтхэр. Абыхэм ящыщу 457-р зэпеуэм и лауреатщ, цIыху 95-р, творческэ гупу 17-р пашэ хъуахэщ.
«Нартхэм я хъугъуэфIыгъуэ» Iуэхум теухуауэ яIэ еплъыкIэр, IуэрыIуатэ нэхъыжь дыдэхэм ящыщ нарт хъыбархэм сабийхэр щIэпIыкIын зэрыхуейм, абы цIыхугъэм, Iущыгъэм, лIыгъэм узэрыхуигъасэр, лъэпкъхэм я зэхуаку дэлъын хуей зэхущытыкIэр зэрыригъэфIакIуэр, проектым ипкъ иткIэ, къызэрагъэпэща гъэлъэгъуэныгъэхэмрэ зэIущIэхэмрэ ди щIэблэм куэд къызэрыратыр, нарт хъыбархэр лъабжьэ зыхуэхъу сурэтхэр зыщI сабийхэм я псэкупсэ къулеигъэр зэрыбагъуэр, нэгъуэщIхэри «Аргументы и факты» газетым щыжаIащ Москва къалэм и Iэтащхьэм и къуэдзэм и къалэнхэр зыгъэзащIэ Горбенкэ Александр, УФ-м и Къэрал Думэм лъэпкъ IуэхухэмкIэ и комитетым и унафэщI Сафаралиев Гаджимет, ди къэралым и ЛIыхъужь, УФ-м щIыхь зиIэ и кхъухьлъатэзехуэ, тхыдэ щIэныгъэхэм я кандидат Толбоев Магомет, Урысейм щIэныгъэхэмкIэ и академием этнологиемрэ антропологиемкIэ и институтым и унафэщI Тишков Валерий, Урысейм и цIыхубэ артисткэ, Къэбэрдей-Балъкъэрым и Къэрал саугъэтыр зыхуагъэфэща Гъэсашэ Наталье.
Нарт эпосыр адыгэбзэкIэ илъэс 20, урысыбзэкIэ илъэс 30 хъуауэ къызэрыдэмыкIар къалъытэри, проектыр къызэзыгъэпэщахэм я нэIэм щIэту дунейм къытехьащ зэуэ тхылъитI: тхакIуэ, IуэрыIуатэдж Къэрмокъуэ Хьэмид сабийхэм папщIэ итхыжа «Сосрыкъуэ», Кузьмин Валентин и «Сокровище Нартов» жыхуиIэхэр. ГъэщIэгъуэнщ ахэр «Нартхэм я хъугъуэфIыгъуэ» фестивалым щытекIуа сабийхэм я IэдакъэщIэкI лэжьыгъэхэмкIэ зэрыгъэщIэрэщIар.
ИСТЭПАН Залинэ.
