Зыгъэпсэхугъуэ махуэм
Шхыныгъуэхэр
Джэш хьэнтхъупс, хугу хэлъу
Джэш лъэсар псы щIыIэм халъхьэри, мафIэ иным тету зэ къытрагъэкъуалъэ, тхъурымбэр къытрахыурэ. МафIэр цIыкIу ящIри, шыуаныщхьэр техауэ дакъикъэ 25-30-кIэ ягъавэ, тхъурымбэр къытрахыурэ. А псыр иракIут, шыуаныр ятхьэщI, псывэ щIакIэжри, тхъурымбэр къытрахыурэ сыхьэтитI-тIурэ ныкъуэкIэ ягъавэ. Вэным дакъикъэ 15-20 иIэжу шыгъу хадзэ. Джэшыр зыхэвыкIа псыр иракIут, шыуаныр ятхьэщIри джэшыр иракIутэж. Абы шэ гъэпщта щIакIэ, зэ къытрагъэкъуалъэри хугу лъэса халъхьэ, зэIащIэри шыуаныщхьэр трапIэ. МафIэ щабэм тету хьэзыр хъуху, дакъикъэ 15-18-кIэ ягъавэ. Хьэзыр хъуа хьэнтхъупсым бжьын гъэлыбжьа традзэ, шыуаныщхьэр трапIэри дакъикъитхухыкIэ щагъэт. Пщтыру Iэнэм трагъэувэ фалъэм иту, шатэпс текIауэ. ЩIакхъуэ е лэкъум дашх.
Халъхьэхэр (зы цIыху Iыхьэ): джэш плъыжьу — г 50, хугуу — г 20, япэу зэрагъавэ псы- уэ — г 1000, етIуанэу зэрагъавэ псыуэ — г 1000, шэуэ — г 400, шатэпсу — г 40, шыгъуу — узыхуейм хуэдиз; бжьын гъэлыбжьам: тхъууэ — г 30, бжьыныщхьэ укъэбзауэ — г 30, шыбжий сыр хьэжауэ — узыхуейм хуэдиз.
Лы гъэгъупцIам къыхэщIыкIа лыцIыкIулыбжьэ, шыпс щIэту
Былымыл гъэгъупцIар г 8-10 хъу тыкъыр цIыкIуурэ яупщIатэ, псы хуабэкIэ ятхьэщI, шыуаным иралъхьэ, псы щIыIэ щIакIэ, зэ къытрагъэкъуалъэ, мафIэр цIыкIу ящIри шыуаныщхьэр тепIауэ дакъикъэ 30-35-кIэ ягъавэ, тхъурымбэри къытрахыурэ. Абы и ужькIэ лым къыщIэна лэпсыр щIагъэжри, нэгъуэщI хьэкъущыкъум иракIэ. Шыуаным къина лым тхъу халъхьэ, мафIэм трагъэувэжри чымчыркIэ зэIащIэурэ дакъикъи 2-3-кIэ ягъажьэ. Бжьыныщхьэ упщIэта, шыбжий сыр хьэжа, гуэдз хьэжыгъэ ухуэнщIа хакIутэ, зэIащIэурэ дакъикъи 3-4-кIэ ягъажьэ. ИтIанэ мафIэр цIыкIу ящI, лэпс къыщIагъэжар хакIэжри зэIащIэурэ дакъикъи 3-4-кIэ трагъэт. АдэкIэ шатэ халъхьэри, хьэзыр хъуху дакъикъи 5-6-кIэ аргуэру ягъажьэ. Лыбжьэр щащIкIэ лэпсыр шыугъэIуэмэ, ар къыщIагъэжри зэщыщхъу хъуху псывэ щIакIэ. Пщтыру яшх, пIастэ, щIакхъуэ, лэкъум, мэжаджэ, чыржын и гъусэу.
Халъхьэхэр (зы цIыху Iыхьэ):лы гъэгъупцIауэ — г 200,псыуэ — г 690-рэ,тхъууэ — г 40,гуэдз хьэжыгъэу — г 10,
бжьын укъэбзауэ — г 5,лэпсу — г 260-рэ,шатэу — г 50,шыбжийуэ — узыхуейм хуэдиз.
Къубатий Борис.
Модельер цIэрыIуэхэр
Армани Джорджио
Армани Джорджио и цIэр зэхэзымыха цIыху къэгъуэтыгъуейщ. Итальян дизайнерым модэм и дунейм хьэпшып телъыджэ куэд къыщигъэщIащ — ар щыгъын, зэрызагъэщIэращIэ, унэр зэрагъэдахэ хьэпшып ирехъу.
Дизайнер цIэрыIуэм и лэжьыгъэр къыщыщIидзар Милан и универмагхэм я зырщ. И ныбжьыр илъэс 30 щрикъуам абы ищIэрт щэкIхэм я зэхэлъыкIэмрэ цIыхухэм щатIэгъэну яфIэфIымрэ. Аращ модельерым и Iэзагъым лъабжьэ хуэхъуари. Илъэс зыбжанэ нэхъ дэмыкIыу езым и цIэр зезыхьэ цIыхухъу щыгъынхэр иду щIидзащ.
Джорджио япэу игъэлъэгъуа щыгъынхэр цIыхухъу классикэ костюмхэрщ. Зы илъэс нэхъ дэмыкIыу, 1975 гъэм, абы цIыхубз щыгъынхэр иду щIидзащ. А гъэрауэ жыпIэ хъунущ «Армани и империем» щIэдзапIэ хуэхъуар. Абы щыгъуэ дунейм къытехьащ Джорджио и цIэр зезыхьэ щIалэгъуалэ, спорт щыгъынхэр, зэрызагъэщIэращIэ хьэпшыпхэр. Зы илъэс докIри, Италием цIэрыIуэ щыхъуа дизайнерым Голливуд зыкъыщигъэлъэгъуэну иужь йохьэ. Голливуд актёрхэр зэщихуэпыкIыурэ, абы и цIэр дуней псом щыIуащ. Джорджио и костюмхэр, я щIыкIэкIи, я плъыфэкIи, къащхьэщокI а лъэхъэнэм щыIа щыгъынхэм. Гир Ричард, Коннери Шон сымэ «Жигало», «Красотка», «Неподкупные» фильмхэм зэрыхэтар Армани и костюмхэрщ. Абы и фэилъхьэгъуэхэр лэжьапIэми щыпщыгъыну екIуу, зыщыбгъэпсэхукIи тыншу къалъытащ.
Илъэсих дэкIа нэужь, езым и цIэр зезыхьэ япэ фирмэ-тыкуэныр къызэIуех. „Giorgio Armani S.p.A“ маркэм къызэщIиубыдэ хьэпшып, щыгъын псори щещэ. Апхуэдэурэ зеужьри, дуней псом фирмэ-тыкуэну мини 2 къыщызэIуех, зы илъэсым доллар зы меллард «игъэкIэрахъуэу». 1990 гъэм Армани и компаниер зэхигъэкIащ. „Giorgio Armani“, „Emporio Armani“ , „Mani“ фирмэхэм уасэкIэ зэхуэмыдэ хьэпшыпхэр къыщIигъэкIыу щIедзэ, нэхъ къулейхэми, ику иту псэухэми, нэхъ къулейсызхэми къащэхуфын хуэдэу.
Иджы Армани щыгъын къыщIэзыгъэкI лини 6 иIэщ: Armani Junior, Armani Exchange, Armani Jeans, Armani Collezioni, Emporio Armani (Pret-a-porter), Giorgio Armani (Haute Couture).
Армани Джорджио зригъэхъулIахэмкIэ арэзы хъууэ зэи тIысыжакъым. Арагъэнщ абы модэмкIэ и унэм цIы-хубз, цIыхухъу щыгъынхэм нэмыщI, дыхухэр, зэрызагъэщIэращIэ, пэшхэр зэрагъэдахэ хьэпшыпхэр щIыщIэлъыр.
2002 гъэм „Forbes“ журналым иригъэкIуэкIа къэхутэныгъэм къигъэлъэгъуащ Армани Джорджио дуней псом щынэхъ цIэрыIуэ дыдэ дизайнеру зэрыщытыр.
Дохъушокъуэ Синэ.
Чэнджэщхэр
ЛIыфI зи тхьэмадэ лъэпкъым и пщIэр инщ
И лъэпкъэгъу дэхуэхам зыхуэзымышийр шхий и уасэкъым.
Зи напэ зымыхъумэр напэншэмэ, зи хэку зымыхъумэр лIыгъэншэщ.
Уи щхьэм ухуэлажьэмэ, уи жып къихъуэнщ, лъэпкъым ухуэлажьэмэ, уи пщIэм хэхъуэнщ.
Зи бзэ зыфIэкIуэдам цIыхугъэм и нэхъ лъапIэм щыщ хощI.
ЛIыфI зи тхьэмадэ лъэпкъым и пщIэр инщ.
Уи щхьэм зэран хуэхъуам хуэбгъэгъу хъунущ, бгъэгъу мыхъунур уи лъэпкъым къытехьэ лейрщ.
Уи псэр хэлъхьи, уи бзэр къегъэл.
ЦIыхугъэшхуэ зыхэлъ лъэпкъым гуащIэшхуэ хуэщщ.
Узыхэсым и лъабжьэ къэптIыныр уи мащэ къэптIыж пэлъытэщ.
ГубэщIыкI Владимир.
Фэ фщIэрэ?
Письмом и фIыгъэкIэ
Пасэрей алыджхэм щIакхъуэ лIэужьыгъуэу 24-рэ ягъажьэрт. Псом нэхърэ нэхъ IэфIу къалъытэр «самидамита» щIакхъуэрат. Ар хьэжыгъэ нэхъыфI дыдэм къыхащIыкIырт. Пасэрей эллинхэм щIакхъуэу ягъэжьэну тхьэвым хадэхэкI- хэр, пхъэщхьэмыщхьэхэр, кхъуейхэр халъхьэрт. Апхуэдэуи иджырей пыченэхэм, бисквитхэм, пряникхэм ещхьхэр ягъажьэрт.
* * *
Сахариныр япэ дыдэу къэзыгъуэтар химик Фальбергщ. Ауэ илъэс бжыгъэ куэд дэкIауэщ ар къызэрыгуэкI фошыгъум нэхърэ 500-кIэ зэрынэхъIэфIыр къыщахутар.
* * *
КIыхьагъыр къызэрабж «метр» пщалъэр Париж щыIэ щIэныгъэхэмкIэ академием къыхилъхьэри, 1791 гъэм къащтауэ щытащ. Ауэ ЩIы хъурейм и хэгъэгу куэдым занщIэу къэгъэсэбэпын щыщIадзакъым ар. Къэбгъэлъагъуэмэ, Урысейм зэрыщыбжэ сажнэр щызэрахъуэкIар 1918 гъэм и фокIадэ мазэрщ.
* * *
Нэгъуджэм и гугъу ящIу щыщIадзар XII лIэщIыгъуэрщ. ГъэщIэгъуэныр зыщ: ар япэщIыкIэ зэрымыщIэкIэ къагупсыса хъуащ, итIанэ нэхэм нэхъыфIу зэрыригъэлъагъур къэзыхутар нэмыцэ щIэныгъэлI Кеплерщ (1571-1630). Ауэ абы и ужькIи илъэси 150-рэ дэкIын хуей хъуащ нэгъуджэ щIыным, къэгъэсэбэпыным щIэныгъэ лъаб-жьэ игъуэтыным. Урысейм нэгъуджэхэр къыщагъэсэбэпу щыщIадзар дапщэщми зэхэкIауэ щыткъым. Ауэ 1636 гъэм ятха зы дэфтэр гуэрым къызэригъэлъагъуэмкIэ, XVII лIэщIыгъуэм и ещанэ Iыхьэм ар зищIысыр ящIэу щытащ.
* * *
Гъуэгухэм асфальт телъхьэныр пасэрей Вавилоным къыщагупсысащ. Ауэ ар телъхьэн щагъэтыжри, 1712 гъэм Швейцарием къыщаублэжащ. Абы щыгъуэм асфальтыр унэ щащIкIэ къагъэсэбэпу арат, иужькIэ, 1822 гъэм, гъуэгум тралъхьэу щIадзэжащ.
Теплъэгъуэхэр
Бжьыхьэ дыщафэ. Сурэтыр Къарей Элинэ трихащ.
Испан псалъэжьхэр
Сытым деж псалъэр щыдахэр?
Хэхъуэ нэхъыбэ ущиIэм деж Iуэху нэхъыби къыплъыкъуокI.
Пщэдджыжь нэхущым къэтэджым ехъулIэныгъэр и Iэрылъхьэщ.
Фыгъуэм плъыфэ иIэу щытамэ, дуней псор фIыцIабзэ хъунт.
Псалъэр дахэщ гум къыщикIым и деж.
Сыт хуэдэ гуфIэгъуэри IэфIу гум къонэ.
Бажэр бзаджэ щхьэкIэ, ари къаубыдащ.
ТхылъыщIэ
СурэтыщI ТхьэкIумашэ Михаил
РСФСР-м щIыхь зиIэ и сурэтыщI, КъБР-м и цIыхубэ сурэтыщI, Къэбэрдей-Балъкъэрым и Къэрал саугъэтым и лауреат ТхьэкIумашэ Михаил къызэралъхурэ илъэс 90 зэрырикъум ирихьэлIэу къыдагъэкIащ абы и IэдакъэщIэкIхэр зэрыт тхылъ.
Пэублэ псалъэр итхащ гъуазджэхэмкIэ щIэныгъэлI цIэрыIуэ Аппаевэ Жаухар. Тхылъым щызэхуэхьэсыжащ ТхьэкIумашэм илъэс 70-м къриубыдэу и Iэдакъэ къыщIэкIауэ музейхэм, езы сурэтыщIым и лэжьапIэм щахъума сурэтхэр.
Михаил и гупсысэмрэ IэщIагъэмрэ зэрыхигъахъуэ зэпытыр IупщIу къыхощ къигъэщI скульптурэхэм. КъищынэмыщIауэ, абы и IэдакъэщIэкIхэмкIэ къыщацIыху щалъхуа щIыналъэм и закъуэ мыхъуу, нэгъуэщI щIыпIэхэми. Сыту жыпIэмэ, ТхьэкIумашэм и лэжьыгъэхэр адрейхэм ещхькъым, я ухуэкIэкIэ, зэхэгъэувэкIэкIэ, хилъхьэ гупсысэмкIэ адрейхэм къащхьэ-щокI. Апхуэдэщ Къэбэрдей-Балъкъэрым и узэщIакIуэхэу ПащIэ Бэчмырзэ, Мечиев Кязим, КIыщокъуэ Алим, ЩоджэнцIыкIу Алий, Кулиев Къайсын, КIуащ БетIал, КъардэнгъущI Зырамыку, Темыркъан Юрэ сымэ я сурэтхэр.
Скульптор цIэрыIуэм и IэдакъэщIэкIхэр щахъумэ Москва, Мурманск, Белгород, Воронеж къалэхэм я лъэпкъ музейхэм. ТхьэкIумашэм и лэжьыгъэхэр куэду ящэхуу щытащ РСФСР-м, СССР-м я министерствэхэм, Урысейм и художественнэ фондым. Михаил ищIа сурэтхэмрэ скульптурэхэмрэ ягъэдахэ Краснодар, Ставрополь крайхэм, Дагъыстэн, Осетие Ищхъэрэ, Адыгэ республикэхэм, Дон Iус Ростов къалэм я IуэхущIапIэхэр.
ТхьэкIумашэ Михаил реализм жанрым хуэпэжу къэгъуэгурыкIуащ, а унэтIыныгъэм зригъэужьыным толажьэ нобэр къыздэсми.
Тамбий Гуащэмахуэ.
Псалъэзэблэдз
ЕкIуэкIыу: 2. Вакъэдыж Iэмэпсымэ. 5. Цым, цым, цым, … лъэбыцэжь. 7. Гъатхэм пасэу къэгъагъэ удз, шакъафэ-къащхъуафэу. 9. Щыхь ин лъэпкъ. 10. Бжьэхуц зыдэлъ щIымахуэ щыгъын кIэщI. 12. И … къурыкъуу ежьэжащ. 14. ЕсщIар сщIэркъым, си унафэщIым и … къысщыхуащ. 15. Пшынэм и сэмэгурабгъу лъэныкъуэм тет Iэпэ. 17. Чы — … бжыхь. 21. ИлъэситI, щым ит шыщIэ мыгъасэ. 22. Хывым нэгъуэщIу зэреджэ. 23. Зэгъунэгъуу итIысыкIа унагъуэ гуп. 26. Хабзэншагъэ зылэжьа адыгэм и тезырыр щрагъэпшыну щыта мащэ куу. 27. IэнатIэ, … хъарзынэ. 30. Зыгуэр зракIутэ . 31. ХадэхэкI. 32. Совет властым и зэма-ным бригадэ зэхьэзэхуэм щытекIуэм ирату щыта щэкI плъыжь цIыкIу. 34. КIыщокъуэ Алим и усэхэм мызэ-мытIэу узыщри- хьэлIэ пхъэщхьэмыщхьэ жыг. 36. ЦIыхубзхэми, цIыхухъу куэдми къыздрахьэкI хьэпшып цIыкIу. 38. … къэпхьыну ухуеймэ, зыхузэфIэмыкIым зыщIэгъакъуэ. 39. Шым и теплъэ, и фэ. 40. Зэгуамыгъэжу псэущхьэм траха фэ. 42. ЩIалэр мэзым жьыуэ кIуэри … гулъэ къишащ.
Къехыу: 1. Лы лей зытелъ, пшэр. 2. Хъыршыным нэгъуэщIу зэреджэр. 3. Европэ къэралипщIым я щIыналъэхэм щежэх псы. 4. … вы бжьакъуэм къокI. 6. Бгым и лъагапIэ. 8. Адыгэ псалъэжьым зэрыжиIэмкIэ, хьэщIэ жагъуэм … кIэщIакIэ. 11. Бзухэм папщIэ школакIуэхэм … ящIащ. 13. Iугъуэ зэрыкI уэнжакъ кIуэцIым кIэрещIэ. 16. Зи лъэр темыпыIэ щIалэ цIыкIум и вакъэр … хъуащ. 18. Къызэралъхурэ мы гъэм илъэс 80ирикъуа адыгэ тхакIуэ. 19. Шэжыпс гъэфIэIуа. 20. ТхакIуэ-усакIуэхэу КIыщокъуэ Алим, Елгъэр Кашиф, Мэзыхьэ Борис, Къуныжь ХьэIишэт, Брай Адэлбий, Апажэ Ахьмэд сымэ я къуажэ. 24. Хьэжыгъэм къыхэщIыкIа адыгэ шхыныгъуэ. 25. Щоджэн- цIыкIу Алий и цIэр зезы-хьэ театрым и джэгуакIуэ нэхъ Iэзэ дыдэхэм ящыщу щыта, РСФСР-м и цIыхубэ артист. 28. Къэрэшей-Шэрджэсым, Адыгейм, Краснодар щIыналъэм щежэх псышхуэ. 29. КъуийцIыкIу бзаджагъэкIэ зытекIуа домбеижь. 32. Я … зэхэлъти, щIалэмрэ хъыджэбзым-рэ унагъуэ зэрыгъэ-хъуащ. 33. Хадэхэм ирагъэувэ бзугъащтэ. 35. Уэрэд жызыIэм и щIэгъэкъуэн гуп. 37. Пасэрей зауэлI джанэ, гъущI хъарым къыхэщIыкIауэ. 39. ХакIуитI зы … щIэзагъэркъым. 41. Нартыху хъумапIэ.
Зэхэзылъхьар Мыз Ахьмэдщ.
Жэпуэгъуэм и 28-м ди газетым тета псалъэзэблэдзым и жэуапхэр:
ЕкIуэкIыу:3. Сэрмакъ. 5. ИIэкъым. 7. Ибэ. 9. ХьэлIамэ. 10. ТхъуцIынэ. 11. Лэгъуп. 13. Сарыкъ. 15. ЩIыхуэ. 16. Гъуо. 17. Медан. 19. Мы. 24. КхъуейплъыжькIэрыщIэ. 27. Хы. 29. Бунин. 32. Лы. 33. Мыхъур. 34. Шэджэм. 36. Хуабэ. 39. Хьэщпакъ. 40. Тэрмэш. 41. Пшэ. 42. Мыжурэ. 43. Пщыкъан.
Къехыу: 1 Псыхьэлыгъуэ. 2. ХъумпIэцIэджым. 4. Армэ. 6. Iэхъуэ. 8. Блэр.12. Пхъы. 13. Сом. 14. Къан. 15. ЩIэп. 18. Дыжьын. 20. Без. 21. Гъупщ. 22. Къурш. 23. ПщIэ. 25. Ухэмыхьэмэ. 26. ШыкIэпшынэ. 28. Къыр. 29. Баш. 30. Нэм. 31. Сэху. 35. Джэрш. 37. Саур. 38. Лъэпщ.
