ФIыщIэ жыг зыхуэфащэхэр
Хэку зауэшхуэм и пэкIэ Кэнжэ къуажэм щызэхэта колхозыр и ехъулIэныгъэхэмкIэ къэрал псом цIэрыIуэ щыхъуат. 1936 гъэм мы жылагъуэм и лIыкIуэхэр хэтащ колхозхэт пэрытхэм я Союзпсо зэхуэсым. Абы щыгъуэ къэралым и дамыгъэ лъапIэхэмкIэ Калинин Михаил къахуэупсат ди къуажэдэс зыбжанэм. Къэбгъэлъагъуэмэ, Лениным и орденыр къратат колхозым и унафэщI Блэныхь Темыркъанрэ бригадир Гуэщей Хьисэрэ, «ЩIыхьым и дамыгъэ» орденыр къыхуагъэфэщат бригадир Къумахуэ Хьидрэ пионер Хьэмгъуокъу Барэсбийрэ.
СэмэгумкIэ къыщыщIэдзауэ: Пщынокъуэхэ Хьэпагуэ, Лалыху, Хьэмзэт, ТIэмашэ, Барэсбий.
Апхуэдэ цIыху ахъырзэман куэд дэсащ къуажэм. Ахэр я IэужьыфIхэмкIэ цIэрыIуэ хъуати, куэдым къацIыхурт, я хъыбарыфIхэр газетхэм, телевиденэм, радиом щIэх-щIэхыурэ яIуатэрт. Абыхэм я мызакъуэу, Кэнжэ мымащIэу дэсащ къызэрыгуэкI лэжьакIуэу, «къытралъхьэр и хьэлъэщ» жыхуаIэм хуэдэу, хьэрэмыгъэншэу зи къалэным бгъэдэтахэр, цIэрыIуэ мыхъуами, колхозым, жылагъуэм гугъу зыхуезыгъэхьахэр. Абыхэм ящыщт Iэщыхъуэхэу Балэхэ Шыкъэ, ФIыцIэ, Тэтэрхэ Бэчыр, ТIэмашэ, Бэрэгъунхэ Iэюб, Тэркъан, Блэныхь Зэчий, Иуаз Токъу, Гъуэщей Мурат, Бекъул Назир, Пщынокъуэ Мухьэб сымэ. Ахэр лэжьакIуэфIт, зэпIэзэрытт, цIыхухэм яхуэгуапэт, дэтхэнэми ялъэкIымкIэ зэрызыщIагъэкъуэным хэтт.
Жылэм, къэралым хьэлэлу яхуэлэжьахэм ящыщщ Пщынокъуэ Хьэпагуэрэ Бекъул Мышыкъэри. Абыхэм я гуащIэ куэд халъхьащ жылагъуэр зэрыгушхуэ Iэщ лъэпкъыфI 550-мрэ щхьэ бжыгъэ мин 12 хъу мэл гуартэмрэ бийм Iэрымыгъэхьэным.
Фашистхэр ди щIыналъэм гъунэгъу къыхуэхъурт. Налшык ЗыхъумэжыныгъэмкIэ щыIа комитетым унафэ къищтат колхозхэм я Iэщыр, мэкъумэш техникэр, гъавэр гъэIэпхъуэн, ахэр бийм Iэрымыхьэу хъумэн зэрыхуейм теухуауэ. Кэнжэ и Iэщыхъуэхэм пщэрылъ щащIат Къущхьэхъу щыIэ я хъушэр къуршым щхьэпрахуну. Ар я мураду, Iэщыр Iуащхьэмахуэ лъапэкIэ ирахужьащ. ХъупIэм щылэжьа шкIахъуэ цIыкIухэмрэ жэмышу, пщафIэу абы щыIа хъыджэбзхэмрэ шыгуитIым ирагъэтIысхьэщ, нэхъ лIыжьитIи абыхэм гъусэ хуащIри, къуажэм къэкIуэжыну къаутIыпщыжащ. Хьэпагуи яхэту къэна адрей гупым Iэщыр Куржым яхуну ирахужьащ, ауэ ЗыхъумэжыныгъэмкIэ комитетым и лIыкIуэри ямыгъуэту, гъуэгури ямыцIыхуу губгъуэм къинащ — здагъэзэнур ямыщIэу, Iэщри я гъусэу фронтым и щIыбкIэ къыщыхутащ. ЖыпIэнурамэ, гъэр пэлъытэ хъуат ахэр.
ЩыуэфIми щыуэлбанэми, ди щхьэр нэхъапэщ жамыIэу, къуажэ Iэщыр зэрахъумэным тегужьеикIауэ губгъуэм куэдрэ итащ ахэр — къуршым щхьэдэхынуи Iэмал яIэжтэкъым, къуажэм къагъэзэжи хъуртэкъым. ЛIыжьхэр зэчэнджэщри зэгурыIуащ: «Къуажэ емыкIур нэхъапэщ, Iэщхэр щхьэрыутIыпщ тщIыуэ губгъуэм идутIыпщхьэнкъым, ахэр дымыхъумэу хъункъым. Ди хъушэр тщIымыгъууи жылэм дыдыхьэжынкъым», — жаIэри. Арати, КъущхьэхъукIэ ягъэзэжри, къуакIэбгыкIэхэм Iэщыр щагъэпщкIуурэ щахъумащ, абыхэм хьэзабрэ бэлыхьу яшэчари зы тхыгъэ кIэщIым къигъэтIэсэгъуейщ. ИкIэм-икIэжым, Iэщыр Кэнжэ къахужри, комиссэ щхьэхуэм и унафэкIэ унагъуэхэм ирагъэхъумэну трагуэшауэ щытащ.
ЦIыхухэм быдэу я фIэщ хъурт нэмыцэр мы щIыпIэм тепщэу куэдрэ зэрыщыщымытынур. Ди адэ Хьэпагуэ куэдрэ жиIэжырт а зэман зэхэмыбзым цIыхуитI зэфIэмынэу, псалъэ жагъуэ зэзыпэс къахэмыкIыу, къуажэ Iэщыр спискэкIэ зыхуагуэшахэм ахэр колхозым иратыжауэ зэрыщытар.
Сэ зи гугъу сщIыжар а лъэхъэнэ шынагъуэм и зы теплъэгъуэщ. ЦIыхум и фэм дэмыхуэн жыхуаIэм хуэдиз гугъуехь ягъэващ зауэ зэманым фронтым Iутахэми, мыдэкIэ абыхэм я шхын, я щыгъын, зэрызэуэн Iэщэ зэзыгъэпэщу лэжьа псоми. Я къару емыблэжу, я щхьэ япэ ирагъэщыным емыгупсысыххэу а зэманым тылым щылэжьахэм фIыщIэ жыг яхухэпсэну яхуэфащэщ.
ПЩЫНОКЪУЭ Хьэбас.
Кэнжэ къуажэ
