Зи пшыналъэр мыбгъунлъэ
Мэремыкъуэ Хъусен и ныбжьыр мазаем и 12-м илъэс 70 ирикъуащ
Мэремыкъуэ Хъусен: Си фэеплъу адыгэм къыхуренэ
Мэремыкъуэ Хъусен 1948 гъэм мазаем и 12-м Бахъсэн куейм хыхьэ Ислъэмей къуажэм къыщалъхуащ. Къуажэ еджапIэм къыщызэрагъэпэща хорым уэрэд зэрыщыжиIам къегъэлъагъуэ къыдалъхуауэ макъ зэриIэр пасэу нэрылъагъу зэрыхъуар. 1966 гъэм ар щIэтIысхьащ Налшык дэт Музыкэ училищэм. Абы Хъусен къыщыдеджащ уэрэджыIакIуэ, актёр цIэрыIуэхэу Пщыгъуэш Юрэ, Тут Заур, Пщыншэ Хьэлым, Къуныжь Алим сымэ. Иригушхуэу игу къегъэкIыж и егъэджакIуэу щытахэу Къуэдзокъуэ Владимир, Хьэсанэ Мусэ, Темыркъан Юлэ, Проскуринэ Варьянэ, нэгъуэщIхэри.
1968 гъэм Мэремыкъуэр дзэм къулыкъу щищIэну ираджащ. Абы щыщыIа илъэсхэрщ и макъым нэхъ зыщиужьауэ къилъытэр. Куйбышев (иджы Самарэ) гарнизоным уэрэдымрэ къафэмкIэ и ансамблым солисту хэтащ, иужькIэ ансамблым и унафэщIым и къуэдзэу щытащ. 1970 гъэм музучилищэр къызэриухамкIэ дипломыр къратыжри, ар Музыкэ театрым и хорым хохьэ. ЗэманкIэ абы щолажьэ, иужькIэ Къэрал Телевиденэмрэ радиомрэ я хорым хэтщ. Езым къиуха Музыкэ училищэми егъэджакIуэу щылэжьащ Хъусен, еджапIэм иIа «ШыкIэпшынэ» ансамблми и солисту щытащ. И зэфIэкIыр зэрылъагэм, ар къигъэсэбэпын папщIэ и къару зэремыблэжынум и щыхьэтщ Налшык дэт «Эльбрус» комбинатым «Iуащхьэмахуэ» фIищауэ уэрэдымрэ къафэмкIэ гуп къыщызэригъэпэщауэ зэрыщытар. 1984 гъэм щыщIэдзауэ Мэремыкъуэр щылэжьащ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал филармонием.
И щIэныгъэм консерваторэм щыпищэну и унагъуэ IуэхукIэ хуэмыкIуами, щIэныгъэ нэхъыщхьэ зригъэгъуэтащ Хъусен — абы къиухащ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым тхыдэмкIэ и къудамэр.
1990 гъэм «Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и цIыхубэ артист» цIэ лъапIэр къыфIащащ. Апхуэдэуи ар и цIыхубэ артистщ Къэрэшей-Шэрджэс Республикэм. Ди щIыналъэм и мызакъуэу, къэралым щекIуэкIа зэхьэзэхуэ, зэхыхьэ куэдым хэтащ лъэпкъ гъуазджэр иIэту, адыгэм и цIэр фIыкIэ игъэIуу. Зи гугъу тщIа цIэ лъапIэхэм къадэкIуэу, зэман зэхуэмыдэхэм ар ягъэлъэпIащ щIыхь, фIыщIэ тхылъхэмкIэ.
ЦIыкIуу къамылъху ин хъуркъым
ЩыцIыкIу дыдэм щыщIэ-дзауэ Хъусен макъ зэриIэр наIуэ къызэрыхъуар жытIаи! И адэ Билал и дзапэ, и анэ Къэрэжан и гущэкъу уэрэдхэм къыщIэтэджа щIалэр уэрэджыIакIуэ мыхъуу къэнэнт?! Ауэ абы щыгъуэми профессиональнэу уэрэд жыIэныр и гъащIэ гъусэ хъуну игу къэкIыххэртэкъым. «Си анэм и макъыр, зэрыдэ машинэм дежьууэ здэщысым жиIэу щыта уэрэдхэр, иджыпстуи си тхьэкIумэм ит хуэдэщ. Си адэрати, дахащэу къехъулIэрт адыгэ уэрэдыжьхэр, екIуу игъэзащIэрт зауэм щыгъуэ ятха уэрэдхэр. Иужьрейхэм щыщ гуэрхэр сэ нобэми сощIэж. Ауэ си адэр уэрэджыIакIуэ сыхъуну хуейтэкъым, бухгалтеру седжэмэ къысхуимыщIэн щымыIэу жиIэрт», — игу къегъэкIыж Хъусен. АрщхьэкIэ натIэм итхар уэрэдырт, цIыхубэр гъэгушхуэнырт, лъэпкъым дахэкIэ хуэлэжьэнырт. Школыр къыщаухым щыгъуэ абы и унафэщIыр щIэупщIат Хъусен и мурадхэм. ФIы дыдэу еджа, сыт хуэдэ экзаменми пэлъэщыну щIалэм юрист хъуну зэрыхуейр щыжиIэм, егъэджакIуэм а жэуапыр игу ирихьакъым икIи къечэнджэщащ «и зэчийр щIым щIимытIэжу» абы хуеджэну.
А махуэхэм ирихьэлIэу районым ЩэнхабзэмкIэ и унэм къыщыхахырт Музыкэ училищэм къищтэну ныбжьыщIэхэр. Школ унафэщIым и жыIэкIэ Хъусен абы екIуэлIащ, нотэхэр имыцIыхуми, уэрэд жыIэнымкIэ экзаменыр фIы дыдэу итри, ар еджапIэм щIэхуащ.
Музыкэ театрымрэ радиомрэ
Училищэр къиухри, абы лэжьэн щыщIидзащ Музыкэ театрым и хорым, ауэ щIалэр а мащIэмкIэ арэзы хъуфыртэкъым. «Къэбэрдокъуэ Борис и уэрэд гуэрхэр стхыурэ худсоветым зэрыритами, нэгъуэщI зыгуэрхэр зэрысхузэфIэкIми куэдкIэ сагъэгугъэрт. Уэрэд цIэрыIуэ гуэрхэр зэзгъэщIауэ зэрыжысIэм къыдэкIуэу, КIуж Борис, Дэбагъуэ Хьэсэн, Бэрэгъун Владимир, ПащIэ Ахьмэд, Беппаев Сергей, нэгъуэщIхэми къызэхъулIэу запысщIыжырт. Къэрал телерадиокомитетым и унафэщI Дыду Владимир сыхуэзауэ къызжиIащ Музтеатрым сыкъыIукIыу радиом сыкIуэну. Псэуныгъэ и лъэныкъуэкIэ тIэкIу гугъут, общежитием сыщIэсти, абы сыкъыщIагъэкIынут. Ар зы, етIуанэрауэ, тенор зэрамыIэми къыхэкIыу, сыщылажьэмэ нэхъ къащтэрт. ПцIы хэслъхьэркъым, лэжьапIэ сызэригъэувымкIэ си тхылъым Дыдум Iэ щIидза къудейуэ (ар 1976 гъэрщ), абы щыгъуэ щэнхабзэмкIэ министру щыта Ефэнды Джылахъстэн нэпсэлъат (сэ иджыри сыкъыщIэмыкIыжауэ): «Музыкэ театрым Хъусен къыIукIыжауэ жаIэри, радиом къыумыщтэ», — жиIэри. Сигъэгъэзэжыну арат зыхуейр. ЖыпIэнурамэ, бзаджагъэ сыхуекIуэри, сакъыфIыIукIауэ щытащ, нэгъуэщIу хъунутэкъым. Си къару илъыгъуэт, си макъым и лъэщыгъуэти, ар къэзгъэсэбэпыну сыпIащIэрт. Хорым сыхэтащ зэбграгъэкIыжыху, си уэрэд жыIэнми зэран хуэмыхъуу, уеблэмэ радиом щезгъэтхынIамэ си бжэр зэIухауэ.
Зы махуи сыщIегъуэжакъым, утыкум уи закъуэу уитыным фIы фIэкIа хэлъуи схужыIэнукъым. КъэскIуа гъащIэ гъуэгуанэм, творчествэри абы хэтыжу, сызыхущIегъуэжарэ згъэзэкIуэжыну сызыхуеярэ хэлъаIауэ къысхуэщIэжыркъым.
Псалъэм и мыхьэнэр
Мэремыкъуэм гъащIэм нэхъыщхьэу щызыхуигъэувыжхэм ящыщщ цIыхум хуэлэжьэн, ифI зехуэн зэрыхуейр.
— Сэ си щIалэгъуэм щыгъуэ ягъэзэщIа уэрэдхэм купщIэшхуэ ящIэлът. Си щхьэкIи сыт щыгъуи сыхущIэкъуащ уэрэд мыхьэнэншэ утыку къызэризмыхьэным. Уэрэдым и лъабжьэр макъамэракъым, симфониер псоми къагуры-
Iуэркъым, щынэхъыщхьэр псалъэхэращ. Иджыпсту зы макъамэ пычыгъуэ ущIэзгъэдэIунщи, пщыгъупщэжынущ. Мыхьэнэ зиIэ, гупсысэ зыщIэлъ псалъэхэр си Iуэхущ уи гум ихумэ. Псалъэхэр къомыхуэбылIэмэ, уэрэдыр щIыжыпIэни щыIэкъым, абыкIэ цIыхум я гум удыхьэфынукъым… Псалъэ купщIэншэ зыщIэлъ уэрэдым гъащIэ иIэкъым, — жеIэ Хъусен. — Псалъэм и хьэтыркIэ, зэи сщыгъупщэркъым Лыкъуэжь Нелли мы и псалъэхэр: «Уи бзэр бзууэ пIэщIэкIамэ, КIэлъылъати къэпхъуэтэж. Бзэр уи щIэблэм Iурыпчамэ, КъэтIи мащэ итIысхьэж». «Адэм къигъащIэр зы мащIэщ, Анэм къигъащIэр мыкуэд. Ахэм я IэфIыр зымыщIэм, И гъащIэр пщIэншэу мэкIуэд», — итхащ Джэдгъэф Борис. КъызэрыгуэкIщ, гурыIуэгъуафIэщ, абы щыгъуэми гукъинэщ, цIыхум зыхищIыкI къудей мыхъуу, ипхъуэтэн хьэзырщ.
Дзапэ уэрэд хъуахэр
Мэремыкъуэ Хъусен зыдэмылэжьауэ, зи уэрэд жимыIауэ зы композитори диIэу къыщIэкIынукъым. Ар иригушхуэу топсэлъыхь зи уэрэд игъэзэщIахэм. Апхуэдэ уэрэдхэм, зи псалъэхэр цIыхум ящымыгъупщэу дзапэ уэрэд хъуахэм, ящыщ зыбжанэ щIэджыкIакIуэхэм къезгъэщIэ-
жынут. Мэремыкъуэ Хъусен и макъыр уи тхьэкIумэм къизыгъаIуэ защIэщ ахэр, нэгъуэщIым жиIэуи уи нэгу къыпхущIэгъэхьэнукъым. Хэкур, лъэпкъыр, адыгагъэр, цIыхугъэр, анэдэлъ- хубзэр зыгъэлъапIэхэри, лъагъуныгъэм теухуахэри, гушыIэ уэрэдхэри яхэтщ абыхэм. Апхуэдэхэщ, псалъэм и хьэтыркIэ, «Адыгэ нэмыс» (псалъэр Хьэнфэн Алим, макъамэр Даур Аслъэн), «Си анэбзэ, си адыгэбзэ (пс. Джэдгъэф Борис, м. Къардэн Хьэсэн), «Жьым фымыщI и жагъуэ» (пс. Гъубж Мухьэдин, м. Тхьэбысым Умар), «Нэхъыжьхэм къытхуащIам унафэ» (пс. Къанкъул ФIыцIэ, м. Къэбэрдокъуэ Борис), «Къафэжь» (пс. Къэжэр Пётр, м. Бэрэгъун Владимир), «Пшынэ фIыцIэ» (псалъэхэри макъамэри Къуэдз Iэбубэчыр), «Уи цIэр Мадинэ хьэмэ Маринэ?» (пс. Гъубжокъуэ Лиуан, м. Къардэн Хьэсэн), «Си гъатхэ» (пс. Тхьэгъэзит Зубер, м. ХьэIупэ ДжэбрэIил), «Ленэ дахэкIей» (пс. Бахъуэ БетIал, м. Къардэн Хьэсэн), «Хэт усIэщIиха?» (пс. Бахъуэ БетIал, м. Къардэн Хьэсэн), «Мэкъуауэм и уэрэд» (шэрджэс цIыхубэ уэрэд), «Хъэрахъэ» (пс. Щоджэн Хьэбас, макъамэр цIыхубэм ейщ, КIарэ Фолэ хэлэжьыхьыжауэ), нэгъуэщI куэди.
Дискиблым щызэхуэхьэсауэ
НэхъапэIуэкIэ «Адыгэ псалъэ» газетым и редакцэм къыщIыхьауэ Хъусен къызжиIауэ щытат зэман зэхуэмыдэхэм утыку кърихьа лэжьыгъэ псом я нэхъыфIхэр щызэхуэхьэсауэ дискибл дунейм къытехьэн хуейуэ зэрыщытыр. Абы и Iуэхур здынэсам сыщыщIэупщIэм:
— Щылъщ хьэзырыпсу, къыдэгъэкIын фIэкIа хуэмейуэ, — жеIэ и жагъуэ зэрыхъур и макъым хэплъагъуэу. — Абы темытыр укIуэдыж. Псалъэм папщIэ, уэрэду, макъамэу, усэу зэхэт, лъэпкъым и тхыдэ гуузым теухуа «Адыгэ» композицэр. Абы щоIу ХьэIупэ ДжэбрэIил, Мысостышхуэ Пщызэбий, ЖьакIэмыхъу КIунэ, нэгъуэщIхэми я макъ. Абы къыдэкIуэу уэрэдищэ, адыгэ псалъэжьу, Къанокъуэ Баширрэ сэрэ зэпэддзыжу жытIэу 100, макъамэ щIэту зы хъуэхъу и гъусэу. Хорыр ежьууэ, лъэпкъ макъамэ Iэмэпсымэхэр щIэту езгъэтха цIыхубэ уэрэдхэр; симфоние оркестрыр зыщIыгъухэмрэ шыкIэпшынэ макъ зыщIэтхэмрэ; зи макъамэм сыхэлэжьыхьыжа, «къэзгъэщIэрэщIэжа» уэрэдхэр. ЖыпIэнурамэ, лэжьыгъэ хъарзынэт, лъэпкъым, цIыхубэм я дежкIэ мыхьэнэ мымащIэ зиIэт. Ауэ, ди жагъуэ зэрыхъунщи, зэкIэ дунейм къытехьакъым.
ЦIыху насып
Мэремыкъуэ Хъусен пхъурылъхуу плIы иIэщ — щIалитIрэ хъыджэбзитIрэ. Мис абыхэм яхелъагъуэ Хъусен и насыпыр, и гурыфIыгъуэ нэхъыщхьэри ахэращ.
— Псом хуэмыдэу срогушхуэ мы гъэм МГИМО-м и «Международное право» къудамэм и бакалавриатыр къэзыух си щIалэ нэхъыжь дыдэм, Асхьэд. А еджапIэм къыдэкIуэу, ар щIэсщ Урысей Федерацэм и Правительствэм деж ФинансхэмкIэ щыIэ университетым. ТIури зэгъусэу къызэдиухынущ, Тхьэм жиIэмэ. Гъэ кIуам ар практикэ щыIащ УФ-м и Къэрал Думэм. ЩIымахуэ сессиер «фIы защIэкIэ» итауэ къэкIуэжащ. Мазаем и 7-м ФедерацэмкIэ Советым и лэжьыгъэм зыщыгъэгъуэзэн щIидзащ. Дауэ абы узэрыримыгушхуэнур?! Япэрауэ, пщIэ щIиту щIэтIысхьакъым, зы «4» къыхэмыхуэуи йоджэ. ЕтIуанэрауэ, жылагъуэ лэжьыгъэм жыджэру хэтщ, МГИМО-м и студсоветым и тхьэмадэщи, цIыхум гукъинэж ящыхъу зэхыхьэ куэд къызэрегъэпэщ. Апхуэдэу ищIахэм ящыщщ КъБР-м и Япэ Президенту щыта КIуэкIуэ Валерий и гъащIэмрэ и лэжьыгъэмрэ теухуа пшыхьыр. Лъэпкъ шхыныгъуэхэм, Урысейм щыпсэу лъэпкъхэм я IэпщIэлъапщIагъэм теухуахэри ирегъэкIуэкI.
«Урыс-Кавказ зауэм хэта адыгэ лIыхъужьхэр» темэмкIэ игъэхьэзыра лэжьыгъэм ди республикэм щекIуэкIа зэпеуэм япэ увыпIэр къыщихьауэ щытащ. «Адыгэхэр» фондым Москва щеджэ ди лъэпкъэгъу студентхэм щхьэкIэ игъэува, Къэжэр Альберт и цIэр зезыхьэ ахъшэ саугъэтыр къыхуагъэфэщащ нэгъабэ. УвыIэгъуэ имыIэу тхылъ йоджэ, си библиотекэм (ар Iейуэ схужыIэнукъым, адыгэм и мэ зыщыуауэ зыIэрызмыгъэхьэIауэ къэзгъанэркъым) хэсщ.
Нарт эпосым сытогузэвыхь
— Сэ сыщолажьэ Думэн Мурадин къызэригъэпэща ЭстрадэмкIэ театрым. Абы щыIэщ цIыху зыхыбл зыхыхьэ «Ридадэ» ансамблыр. Гупым игъэзащIэ уэрэдыжьхэм папщIэ иджыпсту радиом ежьур щызотх. Иджырей Iэмалхэр къэзгъэсэбэпурэ, щымыIэж хорым и къалэныр согъэзащIэ жыпIэмэ ущыуэнукъым. Си щхьэкIэ хуабжьу сыхуэныкъуэщ радиом и хорым. Абы и зэфIэкIыр инт, ди лъэпкъым и дежкIэ игъащIэкIэ тхуримыгъэкъужын хэщIыныгъэуи къызолъытэ ар зэрызэбграгъэкIыжар. Ауэ IэрыщIщ хужумыIэнумэ, иджыпсту щыIэ Iэмэпсымэхэм Iэмал къуат ар зы цIыхум иригъэтхыфынуи, мис ар сщIыуэ аращ. Нарт эпосырщ сэ сызытегузэвыхьыр, къэзгъэщIэрэщIэжри аращ. Лъэпкъ зыбжанэ хьэзырщ ар зыIэщIаутIэкъуэну, аращи, тегъэщIапIэ нэхъыбэ диIэху ди дежкIэ нэхъыфIщ.
«Ридадэ»-м и къыхуеджэныгъэ хуэдэу стхащ зы лэжьыгъэ, езым и фIэщыгъэцIэр иIэжу.
Си уэрэд щэ бжыгъэу радиом щIэлъхэми хуэдэу, а нобэ зи ужь сит макъамэхэр, ежьухэр лъэпкъым къыхуэнэнущ си фэеплъу.
Епсэлъар БЛИЙ Даянэщ.
Пщыгъуэш Юрэ, ПщыхьэщIэ Мухьэжыр, Мэремыкъуэ Хъусен сымэ. 1977 гъэ
Мэремыкъуэ Хъусен и махуэр Къэзан Сэтэней деIэт. 2013 гъэ
ГуащIэшхуэ зиIэ уэрэджыIакIуэ
Си ныбжьым къриубыдэу сэ слъэгъуащ уэрэдгъэIу, иджыпсту зэрыжа-Iэм хуэдэу жыпIэмэ, уэрэджыIакIуэ куэд, пхужымыIэн хуэдиз дахагъэ зыхэлъ макъ телъыджэрэ утыку итыкIэрэ яIэу. Апхуэдэт, псалъэм и хьэтыркIэ, КIуащ Верэ, Шэрий Иринэ, Къуэдзокъуэ Владимир, ПащIэ Ахьмэд, Бэгъуэтыж Светланэ, лъэпкъым пэжкIэ хуэлажьэхэм ящыщ Тут Заур, нэгъуэщIхэри. Мис а къезбжэкIахэм, нэхъыфI дыдэхэм ящыщщ Мэремыкъуэ Хъусен.
УэрэджыIакIуэм и макъым зы къэгъэшыпIэ гуэр иIэщ, щIыфэр игъэтхытхыу. Мис апхуэдэ гуащIэ зыпкърылъ уэрэджыIакIуэщ Мэремыкъуэр.
Езым и къарурэ и зэфIэкIкIэ къилэжьыжаращ Мэремыкъуэ Хъусен Хъусен зыщIыжар. Абы пщIэ щIыхуэсщIыр, згъэнэхъапэр цIыхубэм, лъэпкъым яхуищIэфырщ. АтIэ, лъэпкъымрэ Мэремыкъуэ Хъусенрэ дауэ зэхущыту пIэрэ? Адыгэмрэ зи махуэр зыгъэлъапIэ щIалэмрэ, лъэпкъымрэ абы и макъымрэ, дэупIэ имыIэ жыхуаIэм хуэдэу, зэщIохьэ, зэщIоувэ. Ар наIуэ тщещI и дуней еплъыкIэм, адыгэм зэрыхущытым.
Мэремыкъуэ Хъусенрэ Бэрэгъун Владимиррэ хуэдэу адыгэ уэрэдыжьыр макъкIэ къэзыщтэфа лъэпкъым диIакъым. АбыкIэ шэсыпIэ сихьэфынущ. Адыгэ уэрэдыжьу тIощIым нэс, уэрэду щищым щIигъу иригъэтхауэ радиом и фондым хэлъщ Хъусен. Ар щэнхабзэм, гъуазджэм и хэлъхьэныгъэшхуэщ. Псори мэкIуэдри уэрэдыр къонэ жиIакъэ?! Хъусен и фэеплъ дахэу къэнэнущ абы иригъэтха уэрэдхэр.
Мэремыкъуэ Хъусен зэчиишхуэ бгъэдэлъщ. НыбжькIэ мыщIалэжми, иджыри увыIэркъым, зыгуэр иригъэтх, зыгуэр къигъэщI зэпытщ. Мис а сызыгъэтхытх макъыр адыгэм зэи фIэмыкIуэдын Тхьэм ищI, иригъэтхауэ щыIэхэр лъэпкъым хуэлэжьэну, ахэр псэуху лъэпкъри щыIэну си гуапэщ, си хъуэпсапIэщ.
Дахагъэу къэзгупсысын хуейуэ сызынэмысам и дахэр Мэремыкъуэ Хъусен Тхьэм къылъигъэс.
ХЬЭIУПЭ ДжэбрэIил,
композитор, КъБР-м и цIыхубэ артист.
Си бзэ — си псэ, си дуней
Уэрэдым хуэдэу псынщIэу цIыхум и гум, и псэм гъуэгу къыхуэзыгъуэт къэгъуэтыгъуейщ. ГупсысапIи чэнджэщапIи дримыгъахуэу, ар ди гъащIэ гъусэ мэхъу, гуауэр тщигъэпсынщIэу, гуфIэгъуэр нэхъ куууэ зыхыдигъащIэу. Зи гугъу сщIыр рестораным щрагъэкIуэкI хьэгъуэлIыгъуэхэм къыщрагъауэ, къызыдэфэ, адыгэбзэ-мыадыгэбзэ псалъэхэр зыщIэлъ уэрэд-мыуэрэдхэркъым. АтIэ уэрэджыIакIуэр зэрыщытын хуейм и щапхъэу къэпхь хъуну, адыгэ эстрадэм и уэгум вагъуэ нурыбэу щыблэ, Къэбэрдей-Балъкъэрми Къэрэ-шей — Шэрджэсми я цIыхубэ артист, уэрэджыIакIуэ щэджащэ Мэремыкъуэ Хъусен игъэзащIэ уэрэдхэм хуэдэхэрщ.
Мэремыкъуэм жиIэу Къэбэрдей-Балъкъэр радиом и «дыщэ» гъэтIылъыпIэм уэрэд щищым щIигъу щIэлъщ. «Уэ сэ фIыуэ узолъагъу, уэри фIыуэ сыкъэлъагъу», — жаIэу утыку къилъэда уэрэджыIакIуэ щIэрыпсхэм къащхьэщыкIыу, Мэремыкъуэ Хъусен зы уэрэди иIэкъым и псалъэкIи и макъамэкIи зыхуей хуэмыгъэзауэ. Ар гумызагъэщ, уэрэдым псалъэ хуэзытхами макъамэ щIэзылъхьами еш имыщIэу ядолажьэ; зы уэрэдым и тхыным мазэ бжыгъэ текIуэдарамэ, игу хуэмызэгъауэ етIысэхынукъым.
Сыт хуэдэ уэрэд абы и лъэпкъым тыгъэ хуищIахэр! «Адыгэ хабзэ», «Адыгэ лъэпкъ», «Адыгэ пщащэ», «Адыгэ пшынэ», «ЦIыху», «Си нанэ», «Си бзэ — си псэ, си дуней», «Тхьэм фысхуигъэпсэу», нэгъуэщI куэди. Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ артист Мэремыкъуэ Хъусен жиIэ уэрэдхэм я нэхъыбэр апхуэдизкIэ купщIафIэщ, апхуэдизкIэ гъэсэныгъэ мыхьэнэ ин яIэщи, хэкупсэхэр ирибгъасэу дерс щхьэхуэ пты хъунущ абыхэмкIэ.
Хъусен сэ илъэс куэд щIауэ соцIыху икIи срогушхуэ цIыхугъэшхуэ зыхэлъ а адыгэлIыр сызэриныбжьэгъум. Хъусен зи щхьэм пщIэ хуэзыщIыж, и лъэпкъым и пэ зыри изымыгъэщ адыгэлI пагэщ, гъащIэр, цIыхухэр фIыуэ елъагъу.
Зи республикэм, зи лъэпкъым куэд хуэзыщIа уэрэджыIакIуэ щэджащэ Мэремыкъуэ Хъусен къыщалъуа махуэмкIэ сохъуэхъу и макъ телъыджэмкIэ уэрэд гуимыхужхэм иджыри куэдрэ дыщIигъэдэIуну, и унагъуэ дахэм узыншэу щхьэщытыну.
ТЭТРОКЪУЭ Астемыр,
КъБР-м и радиом и адыгэ къудамэм и унафэщI.
Лъэпкъым и фIыгъуэ
Хъусен япэ дыдэу щыслъэгъуар, сыщыIущIар унэлъащIэ щащI «Эльбрус» комбинатырщ. 70 гъэхэм икухэм абы сыщылажьэрт рабочэу. СэзыгъэцIыхуари мастер нэхъыжьу цехым щIэт Къанкъул ФIыцIэт. Хъусен щIэх-щIэхыурэ накIуэрт абы и деж. ФIыцIэ и уэрэд куэд хэтщ Мэремыкъуэм и репертуарым. ИужькIэ, 1979 гъэм, Хъусен сэрэ лэжьэгъу дызэхуэхъуащ: радиом сыкъащтащ корреспонденту. Абы щыгъуэ Хъусен радиомрэ телевиденэмрэ я хорым хэтт. А зэманхэм телевиденэми апхуэдэу къару игъуэтыщатэкъым, телевизорри псоми яIэтэкъыми, радиорат жьыри щIэри зэдаIуэр, унагъуэ щIагъуи щыIэтэкъым ар щIэмыту.
СощIэж: а лъэхъэнэм письмор хъушэу къакIуэрт радиом. Нэхъыбэу къыщIэтхэри я псэм дыхьа уэрэдхэр кърагъэтын щхьэкIэт. Зы махуэ къанэртэкъым «Мэремыкъуэ Хъусен игъэзащIэу мыпхуэдэ уэрэд девгъэдаIуэ» жаIэу къамытхыу. Псом хуэмыдэжу куэд къыщIэупщIэрт Тхьэбысым Умаррэ ШэджыхьэщIэ Хьэмыщэрэ яуса «УщытеткIэ, дахэ, мы дунейм», Къардэн Хьэсэнрэ Бахъуэ БетIалрэ зэдатха «Хэт усIэщIиха?», Щомахуэ Хьэсэнбий иуса «Лъагъуныгъэм, жаIэр, къигъэзэжу» уэрэдхэм. Ахэр тхьэмахуэм тIэу, щэ къатырт. Уеблэмэ зэгуэрым редактор нэхъыщхьэ Къэрмокъуэ Мухьэмэд ехъурджэуауэ щытащ макъамэмкIэ адыгэ редакцэм и къудамэр зыIэщIэлъ Сэкрэкым, «Хьэсэн, уи концертхэм Хъусен и уэрэд-хэр куэдыIуэрэ хыумыгъэхьэу пIэрэ?» жери. «ЛIо-тIэ сыбгъэщIэнур, лъэIу письмор махуэ къэс IэплIэкIэ къысхуахь», — иритыжат абы жэуап Хьэсэн.
Мэремыкъуэ Хъусен хуэдэ цIыхухэр ди лъэпкъым и фIыгъуэщ икIи апхуэдэ зэчий зыбгъэдэлъхэр, гурэ псэкIэ адыгэм хуэлажьэхэр дгъэлъэпIэну ди боршщ. Лъэпкъым къыхэкIа уэрэджыIакIуэ нэхъыфI дыдэу цIыху зыщыплIым я цIэ къиIуэ жаIамэ, шэч лъэпкъ къытезмыхьэу, Мэремыкъуэр абыхэм яхэзгъэхьэнт.
МЫЗ Ахьмэд,
КъБР-м щIыхьзиIэ и журналист.
