Бгырысхэр егъэлъапIэ
Налшык дэт Къэрал концерт гъэлъэгъуапIэм иджыблагъэ утыку къыщрахьащ «Хребет. Кавказ от моря до моря» кинофильмыр. КъБР-м и Жылагъуэ палатэм жэрдэм ищIа а Iуэхум жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм я лIыкIуэхэр, студентхэмрэ ныбжьыщIэхэмрэ кърагъэблэгъат.
Фильмыр зи Iэдакъэ къыщIэкIа сурэттех цIэрыIуэ Ланге Антон и интервьюхэм я зым щыжеIэ ар щытриха лъэхъэнэм Кавказыр игу зэрырихьар, абы щыпсэу цIыхухэм гъэщIэгъуэн куэд зэрадилъэгъуар.
Ланге Антон хузэфIэкIащ Каспий и Iуфэм щегъэжьауэ хы ФIыцIэ Iуфэм нэсыху щыпсэу бгырыс лъэпкъхэм куэдым дамылъэгъуа щхьэхуэныгъэхэр, гу зылъамыта щIыпIэхэр къигъэлъэгъуэн. Фильмым елэжьа гупым илъэситIкIэ Кавказым и бгылъэ щIыпIэхэр къызэхакIухьащ, зекIуэлI куэдым зызрамыпщыта щIыпIэ нэхъ пхыдзахэми теуващ.
Фильмыр тезыха гупыр Дагъыстэн, Ингуш, Осетие Ищхъэрэ — Алание, Къэбэрдей-Балъкъэр, Къэрэшей-Шэрджэс, Шэшэн, Адыгэ республикэхэм, Краснодар, Ставрополь щIыналъэхэм я «гущIэм» иплъам и мызакъуэу, дэтхэнэ щIыпIэри фIыуэ щIэплъагъун, ущIыдихьэхын щхьэусыгъуэ къуату телевизореплъым и пащхьэ екIуу иралъхьэжащ. Ланге и фильмым еплъын хуейр Кавказыр къэзыцIыхуну хущIэкъухэм я закъуэкъым, атIэ езы щIыналъэм щыпсэухэми куэдкIэ къахуэщхьэпэнущ ар. Фильмым дэ дымыцIыху щIыпIэ дахэ куэд къызэригъэлъагъуэм и мызакъуэу, ди хэ-кум и тхыдэри къыщеIуэтэж.
«Урысейм щыпсэу дэтхэнэ цIыхухъури, зэ нэхъ мыхъуми, Кавказым щыхьэщIэн хуейуэ къызолъытэ. Дэ, къалэм щыпсэууэ есахэм, щIыуэпсыр къэдгъэIурыщIауэ къытфIощIыж, ауэ ар пцIыщ. Зы бгырыси арэзы техъуэфынукъым а гупсысэм, сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, абыхэм щIыуэпсым и зэфIэкIымрэ и къарумрэ ягъэунэхуащ. Абы и къарур абрагъуэщ. ПцIы лъэпкъ хэмылъу, укъыщежьам бгъэзэжауэ къыщыпщохъу Кавказым.
Къалэ, къэрал куэд дыдэм сыщыIащи, схужыIэнущ бгырысхэм хуэдэу зи хабзэ, бзыпхъэ зыхъумэж нэгъуэщI зы лъэпкъи ди къэралым зэримысыр», — жеIэ Антон.
Таурыхъым и лъахэщ кином щыплъагъур, цIыху гупсысэкIэ къыпхуэмыгъэщIын а дунейм зэ IуплъэгъуэкIэ нэр етхьэкъу, икIи щхьэхуимыту урегъэхъуапсэ а щIыпIэхэм укъыщыхутэну. Ланге Антон и фильмым бгырыс лъэпкъхэм я мылъку гъэтIылъам, псэемыблэжу яхъума хабзэхэмрэ дуней къабзэмрэщ къыщыгъэлъэгъуар. Кавказым теухуауэ траха фильм бжыгъэншэхэм иджырейр сыт къащхьэщызыгъэкIыр? — жызыIэни щыIэу къыщIэкIынщ, ауэ Ланге Антон Кавказым и фIыпIэхэр зэрыщыту къегъэлъагъуэ, абы щыпсэу лъэпкъхэм я хабзэр иджырей зэманым зэрыщызэрахьэфым, цивилизацэм и архъуанэм зыщызыхъумэжыфхэм пщIэ хэха яхуещI, ижь-ижьыж лъандэрэ нэхъыжьхэм яухуа псэукIэ пэжым бгырысхэр куэдым зэрыщихъумар къыхегъэщ.
Дьяконов Денис(фильмым и режиссер): «Кавказым сыщыхьэщIа иужькIэ бгырысхэм хьэл ткIий щIахэлъыр къызгурыIуащ. Ахэр щыпсэу щIыуэпсым, дунейм нэгъуэщIу укъыщелынукъым, а ткIиягъэр хэмытмэ, зы хабзи хъума хъунукъым. Я гупсысэ, хуитыныгъэ къызэзэвэкIыу еса къалэдэсхэмрэ бгырысхэмрэ, дауи, зэхуэдэнукъым. Абыхэм яхэсыгъуейуэ жаIэ — ар пцIыщ. Я хабзэм пщIэ хуэпщIрэ абыхэм уемыбакъуэмэ, хьэщIагъэшхуэ къуахынущ.
Борискин Илья(сценарист): — Кавказым теухуауэ зэбграгъэкI хъыбар мыщхьэпэхэм я зэранкIэ, абы кIуэну куэд тегушхуэркъым. Фильмыр зэрытетха илъэситIым, дышхэкъуэным нэхъ дызытегузэвыхь щхьэусыгъуэ дрихьэлIакъым. Бгырысхэр ерыскъыфIэщ, нэхъыфIу яIэр хьэщIэм къыхутралъхьэ. Сэ схужыIэнур зыщ — иджыкIэ Кавказыр гупсэхугъуэм и лъахэщ.
Сысоев Валентин(оператор): — Фильм нэужьым си гум фIыуэ илъагъуу щIыпIитI сиIэ хъуащ, зыр Полярнэ Уралращ, адрейр Кавказырщ. А щIыналъэм туризмэм зыщрагъэужьмэ, щIыуэпсыр щауцIэпIынкIэ сошынэ, ар ухуэсакъыу пхъумэн хуей щIыпIэщ.
Щомахуэ Залинэ.
Сурэтхэр Къарей Элинэ трихащ.
