Къэзан Сэтэней: Си дежкIэ нэхъапэр бжыгъэракъым
Илъэс 15-м нэблэгъауэ урысей шоу-бизнесым хэт адыгэ пщащэм и лэжьыгъэм кIэлъыплъыр куэдщ. АР-м, КъБР-м, КъШР-м щIыхь зиIэ я артисткэ Къэзан Сэтэней цIыхубэми фIыуэ илъэгъуащ. Москва къыщыдэкI журналхэм щIэх-щIэхыурэ къытрадзэ, урысей телеканалхэм къат нэтынхэм куэдрэ я хьэщIэ, уэрэд жыIэным и мызакъуэу, концертхэр езыгъэкIуэкI, езым къигупсыс проектхэр жыджэру гъащIэм хэзыпщэ пщащэр и адэ-анэм я деж Налшык къэкIуэжати, и гуапэу дригъэблагъэри, ди упщIэ зыбжанэм жэуап къаритащ.
Псалъэмакъ гъэщIэгъуэн. Журналист НэщIэпыджэ Замирэрэ Сэтэнейрэ — Сэтэней, уи адэ-анэм я деж ущыIэну пфIэфI, щIэх-щIэхыурэ къыпхуихуэрэ апхуэдэ?
— Си жагъуэ зэрыхъунщи, си адэ-анэм я деж куэдрэ сыкъэкIуэжыфыркъым, мазищым, илъэс ныкъуэм зэ сиIэу аращ апхуэдэ Iэмал. Аращи, мыбы щызгъа-кIуэ зы дакъикъэри си дежкIэ лъапIэщ, си адэм и чэнджэщ сыщIэдэIуу, си анэм и гумащIагъыр зыхэсщIэу сабгъэдэсщи. Нэхъапэм сыкъыщыкIуэжхэм и деж си ныбжьэгъухэр, благъэхэр, Iыхьлыхэр куэду къызэхуэсырти, сагъэгушхуэу, къызэхъуэхъуу, джэгу схуащIу зэхэст. СфIэфт ар, псэкIэ нэхъ къулей сыхъуауэ къысщыхъурт Москва щызгъэзэжкIэ, къищынэмыщIауэ, нэхъыбэжым сытригъэгушхуэрт. Иджы апхуэдэ зэхуэсышхуэхэм нэхърэ щэхуу си адэ-анэм сабгъэдэсмэ нэхъ къызощтэ. А тIум я нэрымылъагъу къаруращ сэ гушхуэныгъэ къысхэзылъхьэри, гъуазэ схуэхъури.
— Уи шыпхъухэми гурыфIыгъуэ ущагъащIэ хъункъым.
— ЗэшыпхъуиплI дохъури, Марианнэ сэрэ Москва дыдэсщ, Светланэрэ Мадинэрэ Италием щыIэщ. Ахэр сызэриIэ къудейр къару схуохъу. Ар къулеигъэшхуэщ си дежкIэ, мылъку нэхъ ин дыдэу къысщыхъур ахэращ. Гуныкъуэгъуэм я нэхъ цIыкIури шыпхъум пщхьэщехри, я нэхъ укъэзыгъэгузавэ лъэпощхьэпор къызэбнэкIынымкIи дэIэпыкъуэгъу мэхъу. Абы щхьэкIэ, Iэмал имыIэу узэгъунэгъун хуейкъым, я псалъэр, чэнджэщыр, къызэрыскъуэт къудейр куэд и уасэщ. Уеблэмэ, «вагъуэу» зыкъысщыхъужу си щхьэр лъагэу щысIэт къыщысхуихуэми си шыпхъухэрат къызжезыIэр: «пащтыхьыпхъу умыхъуамэ, уи «дыщэ тажыр» зыщхьэрыхыт»…
И адэ Сейтхьэлийрэ Сэтэнейрэ — ЕхъулIэныгъэмрэ цIэрыIуагъымрэ зи щхьэр имыгъэуназэ куэд щыIэу къыщIэкIынкъым. Апхуэдэ пхэлъами, укъыблэкIащ, акъыл балигъкIэ гъащIэм ухэплъэ хъуагъэнщ, хьэмэрэ адыгэ унагъуэ узэрыщапIам адрейхэм емыщхь уищIрэт?
— Илъэс 15 ипэкIэ Москва сыкIуащ. Абы лъандэрэ куэдым зихъуэжащ, уеблэмэ си дуней тетыкIэкIи гупсысэкIэкIи срещхьыжкъым абы щыгъуэ сызэрыщытам. А зэманым сытми сытегушхуэу, си къарумрэ зэфIэкIымрэ сыкъигъэгугъэу утыку сихьэу щымытамэ, а зэзгъэхъулIахэр щыIэну къыщIэкIынтэкъым. Иджыпсту апхуэдэ хьэлхэр схэлъыжкъым. НэгъуэщIу жыпIэмэ, балигъ сыхъуащ. Илъэс 33-рэ сохъури, илъэс 20-м сызэрыщытамрэ иджыпсту си псэукIэмрэ шурэ лъэсрэ я зэхуакущ. Иджыщ а зи гугъу пщIы адыгэ унагъуэм къысхалъхьахэмрэ кавказ хьэлхэмрэ нэхъ къыщыздэплъагъур, адыгагъэр япэ щизгъэщыр. Сызыщытхъужу къыфщымыхъу, ауэ нэхъ зэтеубыда, набдзэгубдзаплъэ, зэпIэзэрыт сызэрыхъуам шэч хэлъкъым.
Ауэ зыми сыхущIегъуэжыркъым, си щIалэгъуэм нэхъ жыджэру сызэрыщытам куэд къысхуихьащ. Нэхъыщхьэрати, сфIэмыфIу зыри залымыгъэкIэ сагъэщIакъым, си адэ-анэр мыарэзыуэ Iуэху гуэр иужь сихьакъым. КъурIэнми нэгъуэщI лъэпкъхэм я тхылъ лъапIэхэми итщ: «Уи адэ-анэр арэзымэ, ехъулIэны-гъэ узэриIэнум шэч хэлъкъым». Абы сытетащ сыт щыгъуи.
— Уи лэжьыгъэмкIэ лъагъуэщIэ гуэрым утехьа хуэдэщ иджыпсту…
— ЛъагъуэщIэ сытехьа сщIэркъыми, гъащIэщIэ гуэр къыщIэздзэ хуэдэщ. Нэхъапэм нэхъыбэIуэ зэрызлэжьыным сыхущIэкъуу щытамэ, иджы нэхъыфIу, нэхъ купщIафIэу зыгуэрхэр къэгъэщIынырщ зи ужь ситыр. «ТелевизоркIэ куэдрэ утлъагъужыркъым», — жаIэ языныкъуэхэм. СщIэ Iуэхухэм, си уэрэдхэм я бжыгъэр нэхъыбэ сщIыну сызэрыхущIэмыкъужыращ ар къызыхэкIыр. Си дежкIэ нэхъапэр бжыгъэракъым, атIэ фIагъырщ, купщIэрщ.
— Дауэ хъуми, иджыри уи клипыщIэхэр долъагъу, уэрэдыщIэхэр ибогъэтх. Уи лэжьыгъэм епхауэ сыт хуэдэ _мурадхэр уиIэ?
— ЦIыхухэр зэса макъамэ цIэрыIуэхэр зэкIэ IэщIыб сщIакъым, аращ иджыпсту си щIакхъуэ Iыхьэр къызэрызлэжьыр, си цIэр къызэращIэр. Ауэ сэ проектыщIэ къызэзгъэпэщауэ ар гъащIэм зэрыхэспщэным иужь ситщ иджыпсту. Абы хохьэ адыгэ уэрэдыжьхэри, пасэрей тхьэ зэрелъэIу усыгъэхэри, муслъымэн зэчырхэри, нэгъуэщIхэри. Сыт и купщIэр жыпIэмэ, цIыхур къызыхэкIар щымыгъупщэу, и лъэпкъ, и хабзэ ищIэжу псэуну сыхуейщ. Ар нэхъапэми щыIащ, ауэ а жьы хъуам иджырей гъэпсыкIэ естыну си мураду аращ. Сыхуейщ а зи гугъу сщIы макъамэри цIэрыIуэ сщIыну, цIыхухэр едэIуэну.
— Интернетым щытлъагъу хъыбархэмрэ видеохэмрэ тепщIыхьмэ, уэ пфIэфIщ къэрал зэмылIэужьыгъуэхэм укIуэну. Апхуэдэуи лъэпкъхэм я уэрэдыжьхэм, щэнхабзэм, диным узэрыдихьэхым гу лъыттащ…
— Сэ а псори сфIэфIщ. Абыхэм нэхъ къулей уащI, нэхъыбэ къэпщIэхукIэ, уи лъабжьэр, уи къежьапIэр нэхъ зыхэпщIэ уохъу. А псори умылъэгъуауэ, ар зыхыумыщIауэ къыбгурыIуэнукъым зи гугъу сщIыр. Диныр ар къабзагъэщ, лъагъуныгъэр псоми я къежьапIэщ, Тхьэр уи фIэщ хъумэ, ар уи гум илъмэ, гъуэгу уиIэнущ. Ахэр ди КъурIэнми итщ, нэгъуэщI дин зезыхьэ лъэпкъхэми яхэлъ хабзэщ. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, иджыпсту ислъам диным цIыхухэр щыщ-тэу ящIащ. Сэ Москва сыщыIэми, хуабжьу сигу къеуэрт ди республикэм щекIуэкIыр. Сыту сригузавэрэт абы, си щхьэм схуигъэзагъэртэкъым зы лъэпкъ къыхэкIауэ, зы дин зэрахьэу зэзэуэжхэр.
Сэ сыздэкIуэну нэхъ сызыхуэпабгъэр зи лъэпкъ хабзэжь нэхъ щахъумэжа щIыпIэхэрщ. Бали, Индие — ахэр хуабжьу сфIэфIщ. Абыхэм щызыхэпщIэ гурыщIэм и кууагъыр псалъэкIэ къыпхуэIуэтэнукъым. Глобализацэр зыжьэхэмыуэ щыIэу къыщIэкIынкъым, ауэ яфIэкIуэдышхуэ щымыIэу хэпсэукIыфращ зи насыпыр. Хъунукъым къежьэ псоми зыдебгъэхьэх. Сэ зыри згъэкъуаншэркъым, ауэ сринэщхъейуэ аркъудейщ купщIэм зэрызихъуэжым. Фегупсысыт адыгэхэм я адэжьхэм къащIэнауэ къахуэна хъугъуэфIыгъуэхэм, хабзэм. А хабзэхэм нэхъ мыхьэнэ щаIэнури, хъума щыхъунури зэрыщытауэ къызэтенэмэщ, ауэ зэманым теплъхьэурэ, абы зыдэдужь ди гугъэурэ дохъуэж е тIэщIохупэ.
Сэ сызэреплъымкIэ, лъэпкъыр лъэпкъыу, цIыхур цIыхуу къызэтенэн папщIэ фIэщхъуныгъэ и гум илъын, лъагъуныгъэ иIэн, пэжым тетын хуейщ.
— Сыт уэркIэ лъагъуныгъэр, пэжыгъэр?
— Лъагъуныгъэм куэд къызэщIеубыдэ. Ар цIыхухъумрэ цIыхубзымрэ я зэхуаку дэлъ зэхущытыкIэракъым, абы нэгъуэщIщ зэреджэр. Лъагъуныгъэр ДыкъэзыгъэщIам, дыкъэзылъхуахэм, къыддалъхуахэм, щIыуэпсым худиIэ пыщIэныгъэрщ. Пэжыгъэр укъызыхэкIам, уи псалъэм, уи IэщIагъэм ухуэпэжынращ. Зи гугъу тщIы Iуэхугъуэхэр зэпыщIащ купщIэшхуэ яIэу. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, ахэр мащIэ-мащIэурэ къыбгурыIуэу аращ, армыхъумэ школхэм ущрагъаджэркъым.
— ТелевизоркIэ уэрэд жыпIэу укъэзылъагъу, уи сурэт зытет журналхэм зэIэ-пахыурэ еджэ ди щIэджыкIакIуэхэм сыткIэ захуэбгъэзэнт?
— Псом япэрауэ, си хэку цIыкIум — Къэбэрдей-Балъкъэрым — зэгурыIуэныгъэ, мамырыгъэ, зэкъуэтыныгъэ илъыну сыхуейщ. Ди лъахэм зыгуэрхэр къокIуэ, зыгуэрхэр мэкIуэж, Iэтащхьэ ягъэув, къулыкъущIэхэр зэрахъуэкI. Ар фIэкIыпIэ зимыIэ къэхъукъащIэщ. Абы емылъытауэ, езы цIыхухэр зэхуэIэфIу, зыхуей хуэзэу, насыпыфIэу псэуну сыхуейт. Узэджэр къокIуэ жаIэ, зыщIэгупсысыжыфу, нэхъыфIым хуэпабгъэу, гупсэхугъуэр я Iэпэгъуу Тхьэм куэдрэ щигъэIэ.
Епсэлъар
НэщIэпыджэ Замирэщ.
Сурэтхэр Мамий Руслан трихащ.
