Фызэхуэпэжу, фызэрылъытэу фызэдэпсэу
А махуэр къыхахын хуей щІэхъуам хъыбар зыбжанэ иIэщ.
Цыджанхэм — зи Iуэху зэхуэмыхъуу, гугъу ехьурэ къэгъуэгурыкIуэ лъэпкъым — я гуапэ ящІыжын я мурад хуэдэ, абы и зы хабзэжьым къытрахауэ къэзылъытэхэри щыIэщ. ЗэрыжаІэмкІэ, ди эрэм и пэ 4-нэ лІэщІыгъуэм, урым щІалэ ныбжьыщІэхэр я тхьэпалъэ Луперк (урымхэм бэвагъым и тхьэу къалъытэу щытам) лъагъэІэсын е ар къыхуагъэупсэн папщІэ, зы хьэгъуэлІыгъуэ гъэщІэгъуэн ирагъэкІуэкІырт. Хъыджэбз зи ишэгъуэхэм я цІэхэр тхьэмпэ зырызым тратхэрти, зы чысэм иракІутэрт, щІалэхэри зырызурэ абы хагъэІэбэрт. Зи насып къэкІуам а хъыджэбз зи ишэгъуэхэм ящыщ зым и цІэр кърихырти, етІанэгъэ пщІондэ ахэр зэгъусэну хуитт. ЗэгурыІуэрэ зэгуакІуэмэ, зэрышэхэу, унагъуэ хъууэ къыщІэкІынт, зэгурымыІуэрэ зэмыгуакІуэмэ — зэпыкІыжхэу.
Ауэ ди эрэм и 270-нэ илъэсым император Клавдий ЕтIуанэм (абы Клавдий залымкІи еджэрт), зэуэн хуей хъулъхугъэхэм унагъуэ ящІ мыхъуну унафэ къыдегъэкІ, я бынунагъуэр ягу къэкІыурэ фІыуэ мызэуэфхэу жеІэри.
Тхьэм фІыуэ илъэгъуауэ, тхьэхуэфІу ябж цІыху Іущ Валентини а унафэр фІэигъуэджэти, идэртэкъым. Ауэ залымым дауэт зэрыпэувыфынур! ЗэгуэкІуахэр и деж ишэрти, щэхуу нэчыхь яхуитхыурэ зэригъашэрт абы. Пащтыхь Клавдий ар къыщищІэм, Валентин иреджэри апхуэдэу щІищІэмкІэ йоупщІ. Ар щІищІэр икІи ар тэмэму къызэрилъытэр цІыху Іущым апхуэдизкІэ бзэ ІэфІкІэ хуеІуатэри, мо цІыху губзыгъэр зэуэ игъэкІуэдыну пащтыхьым фІэгуэныхь мэхъу. Абы йоущие, щІегъуэжрэ а ищІэ-жиІэхэр щигъэтыжмэ, и диныр хыфІидзэмэ, нэхъапэм «зэхищIыхьахэр» хуигъэгъуну жреІэ. Ауэ модрейр къикІуэтыркъым. Пащтыхьым Валентин лъэхъуэщ кІыфІым щIрегъадзэ, ярегъэубэрэжь, игъашхэркъым, псы иригъафэркъым… КъыщимыкІуэтым, щхьэпылъэ тралъхьэ.
Валентин лъэхъуэщым щисым, абырэ тутнакъхъумэм ипхъу Юлиерэ уэршэрэгъу зэхуохъу. Хъыджэбзыр нэфт. Валентин абы, япэрауэ, и гур къегъаплъэ, Тхьэр и фІэщ ещІ, гъащІэм и къекІуэкІыкІэр гурегъаІуэ… Ауэрэ зогуакІуэхэ. Ахэр Тхьэм йолъэІури, Юлие и нэхэр къоплъэж. Валентин и щхьэр палъэну щашэм, абы «уи Валентин къыбгъэдэкІыу» жиІэу иухыжу зы тхыгъэ къыхуегъанэ, псалъэ гуапэ фІэкІа имыту. Валентин 270 гъэм мазаем и 14-м палъэ.
Абы къытехъукІауэ, мазаем и 14-р 1800 гъэм къыщыщІэдзауэ ЗэгуэкІуахэм я махуэу ягъэлъапІэ. Нэхъ пэжу жыпІэнумэ, иджы ар капитализмэм къегъэсэбэп цІыхухэр кърыдихьэхрэ, ар я щхьэусыгъуэу ахъшэ куэд яригъэгъэкІуэду.
АбыкІэ сэ фыкъызэупщІмэ, вжесІэну сызыхуейр мыращ: ФызэгуэкІуамэ, фІыуэ фызэрылъагъу, фызэхуэпэжу, фызэрылъытэу фызэдэпсэу. Фи гугъэ-гупсысэ зэдэвгуэш, фызэчэнджэщ, пщIэ зэхуэфщІ, псалъэ гуапэ зэжефІэ… КъэгъэпцІакІуэхэм, цІуугъэнэ нэпцІхэм зыдевмыгъэхьэх. Фи лъагъуныгъэр цІуугъэнэ нэпцІкъым зыхуейр, атIэ, гу къабзагъэщ, фызэхуэпэжынырщ, псалъэ гуапэщ.
ХЪУАЖЬ Фахъри.
