Къыпхуэмылъытэным хуэдиз къаруушхуэ
1912 гъэм накъыгъэм и 5-м большевикхэм я «Правда» газетым и япэ номерыр дунейм къытехьауэ щытащ. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, щэхуу. Къызэрыунэхурэ, РСДРП-м Iэщэ лъэщу къилъытащ печатыр. Хуабжьу зэхэзехуэн ящIми, къыдагъэкIащ «Искра» газетыр, нэгъуэщIхэри. ЗэрахузэфIэкIкIэ ахэр зэбгрырагъэ-хырт.
ОКТЯБРЬ революцэр текIуэу бжьыпэр яубыда иужь, большевикхэр а хабзэм текIакъым, уеблэмэ, печатым и Iэмалхэр нэхъ убгъуауэ къагъэсэбэпащ. Газетхэр партым и дежкIэ щIэгъэкъуэнышхуэт. Псом хуэмыдэу ахэр я щIэщыгъуэт революцэм и ужькIэ тхыбзэ зыгъуэта лъэпкъхэм.
Совет лъэхъэнэм печатым и мыхьэнэм нэхъри зиубгъуащ. Лъэпкъ политикэ зэпэшэча ирагъэкIуэкIырти, газетхэр район къэс къыщыдагъэкIыу хуежьащ щIыналъэм щыпсэухэм я нэхъыбэм я бзэмкIэ. Уеблэмэ, блын газетхэри щIыпIэ-щIыпIэхэм къыщыфIадзэрт. Дэ, нэхъыжьхэм, дощIэж абыхэм я мыхьэнэри цIыкIуу зэрыщымытар. Псалъэм и хьэтыркIэ, махуэ зытIущым зэфIагъэкIа лэжьыгъэм кърикIуахэр къащIэн папщIэ, комбайнёрхэр абджыпсым илъу къыфIадза блын газетым екIуалIэрт. КIэщIу жыпIэмэ, ахэр сэбэп хъурт.
ЗэфIэкIышхуэ къагъэлъагъуэрт езы журналистхэми. Абыхэми нэгъуэщI цIыхухэм я IэдакъэщIэкI тхыгъэхэу газетхэм къытрадзэхэм щIэупщIэшхуэ яIэт. Печатым и къарур апхуэдизкIэ инти, ныкъусаныгъэхэр сэтей къэзыщI тхыгъэхэр зыхуэгъэзахэр абыхэм фIэкIыпIэ имыIэу къапэджэжын хуей хъурт замыгъэгувэу: махуи 10-м къитIасэу партым и райкомым и бюром унафэ щытращIыхьырт. ИужькIэ ар къытрадзэжырт, «Газетым тетащ. Сыт кърикIуа?» рубрикэм щIэту.
Я мыхьэнэр нэхъ цIыкIуакъым радиокIэ къатхэми. Мыбдеж къыщытхьынщ ди деж щыцIэрыIуэу щыта «Аркъэн» сатирэ радиожурналыр. «Ныкъусаныгъэхэр сэтей къэзыщI тхыгъэхэр нэхъыбэрэ щхьэ къытемыхуэрэ газетхэм?» — щIоупщIэ ди щIэджыкIакIуэхэр. Абы и жэуапыр зыщ. Совет идеологием хуэдэу, СССР-р лъэлъэжа иужь, а псори кIуэдыжащ. Иджы газетым шыбгъэ кърилъхьа унафэщIым зы жэуапи ихьыжыркъым, къаIэта Iуэхуми зыри кIэлъыплъыжыркъым. Дауи, ар я жагъуэ мэхъу блэкIа зэманым газетым иIа къарур зыхуэдизыр зи нэгу щIэкIа нэхъыжьыфIхэм. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, абы къыпхуегъэгъэзэжынукъым. АрщхьэкIэ, хэкIыпIэ щыIэ?
Газетхэм сэтей къащI ныкъусаныгъэхэр щIыпIэхэм нэхъ псынщIэу икIи щхьэтечу щахуэгъэзэкIуэжыфынут. Ауэ зэкIэ апхуэдэ тлъагъуркъым. Куэд щIащ СССР-м и Журналистхэм я зэгухьэныгъэм и унафэщI Богдановым прессэм къиIэт Iуэхухэр зыхуэгъэзахэр абыхэм къапэджэжыну къалэн ящызыщI хабзэгъэув проектыр Къэрал Думэм зэрыщIилъхьэрэ. АрщхьэкIэ, ар къащтэным и гугъу тщIыххэнкъыми, абы щыхэплъэнур жыIэгъуейщ.
ШАЛ Мухьэмэд.
