Нэщэнэ гъуэзэджэ
«ЩэкIуэгъуэм и 4-м дгъэлъапIэр сыт хуэдэ махуэшхуэ?» — жаIэу щIэупщIэхэр иджыри мащIэкъым. Куэдым къалъытэ ар ЗэгурыIуэныгъэмрэ зэкIужыныгъэмрэ я махуэу иджыри къэс щыту. ЩэкIуэгъуэм и 7-м дгъэлъапIэ махуэм зэреджэр апхуэдэу зэрахъуэкIауэ щытащ 1996 гъэм. Ауэ иужькIэ, УФ-м и Президентым 2005 гъэм къыдигъэкIа Указым ипкъ иткIэ большевикхэм я зэманым «Октябрь Социалист Революцэ Иным и махуэу» щэкIуэгъуэм и 7-м ягъэлъапIэу щытар «ЦIыхубэ зэкъуэтыныгъэм и махуэ» хъуащ, щэкIуэгъуэм и 4-ми къагъэIэпхъуащ. Махуэшхуэр абы теубыдэныр зытращIыхьар лIэщIыгъуэ зыбжанэ ипэкIэ щэкIуэгъуэм и 4-м Урысейм щекIуэкIа Iуэхухэрщ.
Дызэрыщыгъуазэщи, а гуфIэгъуэри уафэм къехуэхакъым: ар пащтыхь Романов Алексей и унафэкIэ ягъэувауэ щытащ икIи большевикхэм властыр яIэрыхьэху, къэралым щагъэлъэпIащ. Аращи, тетыгъуэр зыIэрыхьэм тещIыхьауэ зэм тхыдэм хагъэкIыу, зэми хагъэхьэжу къэгъуэгурыкIуащ.
Урысейр щытыкIэ хьэлъэм иту ирихьэлIащ 1612 гъэм. Илъэс зыкъом хъуауэ къэралыр хэтт иужькIэ «Зэрыхьзэриишхуэ» цIэр иIэу тхыдэм хыхьа лъэхъэнэм. Ар псом япэу къыхэкIат щхьэусыгъуитIым: православнэ члисэр зэрызэгуэкIамрэ Рюриковичхэ я тепщэныгъэр зэриухамрэ. Псом хуэмыдэу Урысейр къарууншэ зыщIар члисэр зэрызэкIэщIэкIарт. Ар абы удын хьэлъэу къытехуат. ЕтIуанэ щхьэусыгъуэр къызыхэкIар лIэщIыгъуэ зыкъомкIэ тепщэгъуэр зыIыгъа Рюриковичхэ я тетыгъуэр зэриухарт (фигу къэдгъэкIыжынщи, ахэр Скандинавием кърашри, боярхэм Урысейм къашауэ щытащ, «Фи унафэм дыщIэвгъэувэ!» жаIэу елъэIури).
Къэралым тепщэгъуэр щызыIыгъхэм ящыщ куэдыр иджыри лъэныкъуэкIэ еплъэкIырт — абыхэм пащтыхьыр къыщалъыхъуэрт хамэ щIыпIэхэм. ИкIи къагъуэтащ: Польшэм щыщу «Лжедмитрий» цIэр зиIэу тхыдэм хыхьар Москва къашащ, дзэшхуэ щIыгъуу. Абы Урысейр езым и унафэм щIэтыжу икIи и Iуэхухэр зэригъэкIуэжу псэуным и телъхьэхэр зэгуигъэпащ. Литературэ тхыгъэхэм къызэрыхэщым-кIэ, псом хуэмыдэу ихъу-ипкIырт адыгэхэм къатехъукIа икIи а зэманым пщIэшхуэ зиIа Черкасский Дмитрий (Къанщауэ): «Пащтыхь нэпцIым и блыгу щIэувэхэр си бжэщхьэIу къезгъэбэкъуэнкъым!» Мыарэзыныгъэр зэщIэплъэрт. Абы къишащ цIыхубэм зыкъиIэтыныр. ДжакIуэу, къарухэр зэщIэзыгъэуIуэу уващ дин лэжьакIуэ Минин Кузьмарэ пщы Пожарский Дмитрийрэ. Зауэ Iуэху псори и пщэ далъхьащ Черкасский Дмитрий (Къанщауэ). Иджы тхыдэджхэм нахуэу зэрыжаIэмкIэ, аращ Польшэм и дзэр Москва дахужыным хэлъхьэныгъэ нэхъ ин дыдэ хуэзыщIар.
Мис апхуэдэ лъабжьэ иIэщ щэкIуэгъуэм и 4-м дгъэлъапIэ гуфIэгъуэм. Зэрытлъагъущи, къагупсысу ягъэува махуэшхуэкъым.
Иджы гуфIэгъуэм и дежкIэ дгъэзэжынщи, ар щытщ УрысеищIэм къыхиха гъуэгум и нэщэнэ гъуэзэджэу. Абы езым и цIэм къыбжеIэ ар цIыхухэр, лъэпкъхэр зэкъуэгъэувэным, абыхэм я зэакъылэгъуныгъэр гъэбыдэным зэрыхуэгъэпсар. СлIожь, ар мурад дахэм дыхузэщIэзыгъэушэ къарущ. Дэ псоми Урысейр ди Хэкущ икIи ар лъэщу щытыну сыт щыгъуи дыхуейщ.
МАХЪШОКЪУЭ Мухьэмэд.
