Илъэс 460-м къызэщIиубыдэ тхыдэ
КъБР-м и Парламентым ЩэнхабзэмкIэ, граждан жылагъуэ IуэхущIапIэхэм зегъэужьынымрэ хъыбарегъащIэ IэнатIэхэмкIэ и комитетым фокIадэм и 27-м иригъэкIуэкIащ Къэбэрдей-Балъкъэрыр езым фIэфIу Урысей къэралыгъуэм зэрыгухьауэ щытам иIа жылагъуэ, политикэ мыхьэнэр зыхуэдэм теухуа зэхуэс. Абы хэтащ щIэныгъэлIхэр, щэнхабзэм и лэжьакIуэхэр, дин, жылагъуэ IуэхущIапIэхэм я лIыкIуэхэр, депутатхэр.
ЗэIущIэр къыщызэIуихым, КъБР-м и Парламентым ЩэнхабзэмкIэ, граждан жылагъуэ IуэхущIапIэхэм зегъэужьынымрэ хъыбарегъащIэ IэнатIэхэмкIэ и комитетым и унафэщI Пащты Борис къыхигъэщащ зытепсэлъыхь Iуэхур къызэрыгуэкIыу зэрыщымытыр икIи зэрыкупщIафIэр. «Лъэпкъ зэмылIэужьыгъуэ куэдым я зэхущытыкIэхэр къызэрекIуэкIар зэхуэдэкъым, ауэ дэ тхыдэм нэхъыфIу хэтар къыхэтхыфын хуейщ, ди нобэмрэ къэкIуэнумрэ зэтедухуэн папщIэ. Къапщтэмэ, ди япэ итахэм яухуа къэралыгъуэм, яубзыхуа хабзэхэмрэ зэхущытыкIэхэмрэ, зэныбжьэгъугъэм дерс къыхэтхыпхъэщ», — жиIащ Пащты Борис.
КъБР-м и Парламентым и УнафэщI Егоровэ Татьянэ къыщыпсалъэм жиIащ мы бжьыхьэр Къэбэрдей-Балъкъэрым дежкIэ мыхьэнэшхуэ зиIэ зэрыхъуар, псом хуэмыдэу ар республикэр Урысейм зэрыхыхьэрэ илъэс 460-рэ мы гъэм зэрырикъуам зэрытеухуар.
— Къэбэрдеймрэ Балъкъэрымрэ я закъуэкъым илъэс 500 хуэдэкIэ узэIэбэкIыжмэ тхыдэм къэхъуам мыхьэнэшхуэ щигъуэтар. Къапщтэмэ, Кавказ Ищхъэрэм ис лъэпкъ псоми Iэмал ягъуэтат щIэныгъэ, социально-экономикэ, нэгъуэщI лъэныкъуэхэмкIи заужьыну. Адыгэ, балъкъэр пщыхэм я акъылыфIагъкIэ къэралыгъуэ лъэщым пыщIа хъун яхузэфIэкIащ икIи зэманым къигъэлъэгъуащ зэрыщымыуар, — жиIащ Егоровэ Татьянэ. — Шэч хэмылъу, лъэпкъ зэхущытыкIэфIхэм я лъабжьэр гъэтIылъа щыхъур къэрал лэжьакIуэхэм, жылагъуэ, дин IуэхущIапIэхэм я лIыкIуэхэм, щIэныгъэлIхэмрэ IэщIагъэлIхэмрэ зэгъусэу зы Iуэху щызэдащIэрщ. Абы и щыхьэту къызолъытэ илъэс 460-м и щIыхькIэ екIуэкIа махуэшхуэр къэрал мыхьэнэ иIэу Iэтауэ республикэм зэрыщыдгъэлъэпIар. Апхуэдэуи, Ново-Спасскэ къулъшырыфым и Знаменскэ члисэм Черкасскэ пщыхэм я ехъулIэныгъэхэмрэ тхыдэ фэеплъымрэ хъумэным теухуауэ щекIуэкIа Iуэхугъуэхэри къыхыумыгъэщынкIэ Iэмал иIэкъым. Урысеймрэ Къэбэрдей-Балъкъэрымрэ зы зэрыхъуар щыдгъэлъапIэкIэ, нэхъыбэжу зыхыбощIэ ди къэкIуэнум папщIэ жэуаплыныгъэ ин ди пщэ къызэрыдэхуэр. Абы къыхэкIыу, дэ — тхыдэр зэфIэзыгъэувахэм я щIэблэм — ди къалэнщ ди ужь итхэми абыхэм зэтраухуа зэхущытыкIэхэр яхуэтхъумэну.
КъБР-м щэнхабзэмкIэ и министр Къумахуэ Мухьэдин тепсэлъыхьащ Къэбэрдей-Балъкъэрыр Урысейм зэрыгухьэрэ илъэс 460-рэ зэрырикъуам теухуауэ республикэм щекIуэкIа Iуэхугъуэшхуэхэм. «Дэ тхуэхъумауэ къызолъытэ зэгуэрым «ИгъащIэкIэ — Урысейм дригъусэу!» тхьэрыIуэр. Ди япэ итахэр фIыуэ зэгупсыса Iуэхут ар, сыту жыпIэмэ, нобэ ди зыужьыкIэмрэ лъэпкъхэм я зэхущытыкIэхэр зэрефIакIуэмрэ нэрылъагъущ», — къыхигъэщащ министрым.
Къэбэрдей-Балъкъэрым Гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ и институтым и унафэщI, тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор Дзэмыхь Къасболэт тепсэлъыхьащ Къэбэрдей-Балъкъэрыр Урысейм хыхьэным иIа жылагъуэ, политикэ гупсысэр зыхуэдэм.
— Урысеймрэ Кавказым щыпсэу лъэпкъхэмрэ я зэпыщIэныгъэм 1557 гъэм къэбэрдеипщхэм я жэрдэмкIэ лъабжьэ игъуэтат. Абы лъандэрэ блэкIа илъэс 460-м тхыдэм дежкIэ мыхьэнэ зиIэ Iуэхугъуэ куэд къызэщIиубыдащ. Псалъэм папщIэ, апхуэдэщ балъкъэр лъэпкъым Урысейм хуэпэжыну тхьэрыIуэ зэрыхуищIрэ илъэси 190-рэ зэрырикъур, Къэбэрдей-Балъкъэрыр Урысейм хэту автоном щIыналъэ зэрыхъурэ — илъэс 95-рэ, япэ еджапIэ нэхъыщхьэ къызэрызэIуахрэ — илъэс 85-рэ, Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетыр — илъэс 60, балъкъэр лъэпкъым я автономиер зэрызэрагъэпэщыжрэ — илъэс 60, иджыпсту лажьэ КъБР-м и Конституцэр — илъэс 20 зэрырикъуар. Апхуэдэ щIыкIэкIэ, республикэм щыпсэу лъэпкъхэмрэ Урысеймрэ зэпыщIауэ зы тхыдэ яIэ хъуауэ къызэдогъуэгурыкIуэ, — жиIащ Дзэмыхь Къасболэт. Абы къызэхуэсахэр щыгъуазэ ищIащ Къэбэрдейр Урысейм зэрыгухьэрэ илъэс 460-рэ зэрырикъуам и щIыхькIэ республикэм и щIэныгъэлIхэм лэжьыгъэ купщIафIэ зыбжанэ къызэрыдагъэкIар.
Япэ дунейпсо зауэм (1914 — 1918 гъэхэм) къэбэрдей шуу гупыр зэрыхэтам теухуауэ зэIущIэм къыщыпсэлъащ Къэбэрдей-Балъкъэрым Гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ и институтым и щIэныгъэ лэжьакIуэ нэхъыщхьэ Опрышкэ Олег. КъищынэмыщIауэ, зи гугъу ящI Iуэхугъуэм зэреплъыр къагъэлъэгъуащ КъБКъУ-м къэрал тхыдэмрэ правэмкIэ и кафедрэм и доцент, тхыдэ щIэныгъэхэм я кандидат Абазэ Алексей, Къэбэрдей-Балъкъэрым Гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ и институтым этнологиемкIэ и секторым и унафэщI, доцент, тхыдэ щIэныгъэхэм я кандидат Прасолов Дмитрий, а IуэхущIапIэм и щIэныгъэ лэжьакIуэ нэхъыщхьэ Вариводэ Наталье сымэ.
Егоровэ Татьянэ щIэныгъэлIхэм фIыщIэ яхуищIащ ди республикэм и дежкIэ мыхьэнэшхуэ зиIэ Iуэхур купщIафIэу зэрызэпкърахам папщIэ. ЗэIущIэм хэтахэм яубзыхуащ лъэпкъ, дин зэхущытыкIэхэр егъэфIэкIуэным, Къэбэрдей-Балъкъэрым ис лъэпкъхэм я тхыдэр, щэнхабзэр цIыхубэм егъэщIэным теухуауэ зэлэжьынухэр.
БАГЪЭТЫР Луизэ.
