Псалъэр Къэбэрдей-Балъкъэрым и радиорщ
«Къэбэрдей-Балъкъэр» КъТРК-м и радиор фокIадэм и 1-м щыщIэдзауэ жэщ-махуэкIэ къэмыувыIэу лэжьэнущ. ЛъэпкъыбзэхэмкIэ лажьэ радиостанцхэм ящыщу апхуэдэ зэфIэкI зиIэ хъуар мыращ.
Тэтрокъуэ Астемыр ЩIыпIэ радиом иджы зэпымыууэ къитынущ хъыбарыщIэхэр, жылагъуэ-политикэ, экономикэ, псэуныгъэ, литературэ-драматическэ, щIэныгъэ Iуэхухэм ятеухуа, сабийхэмрэ щIалэгъуалэмрэ яхуэгъэза нэтынхэр, апхуэдэуи ди артист цIэрыIуэхэм ягъэзащIэ уэрэдхэмрэ макъамэхэмрэ куэду щIэдэIуну цIыхубэм Iэмал яIэнущ. Радиоэфирым махуэ къэс и хьэщIэщ жылагъуэ, политикэ лэжьакIуэхэр, медицинэм, егъэджэныгъэм, щэнхабзэм, нэгъуэщI IэнатIэхэми я IэщIагъэлIхэр. FM-диапазоным и 99.5 частотам деж республикэ радиор къызэрыщиубыдым и фIыгъэкIэ абы транспортми, лэжьапIэми, унэми, Къэбэрдей-Балъкъэрым и сыт хуэдэ щIыпIэми ущедэIуэфынущ.
Жэщ-махуэм къатыну нэтын курыххэм, нэхъапэми хуэдэу, иджыпстукIэ хухэхар сыхьэти 6 — 7-щ. Илъэсым и кIэ хъуху а бжыгъэр 9 — 12-м нагъэсыну я мурадщ. Абы къыдэкIуэу, Интернетыр къэзыгъэсэбэпхэм папщIэ http://www.allrussia.tv/kabardino-balkarija/radio федеральнэ медийнэ порталым къыщызэIуахащ радиом къитахэр къыщыбгъуэтыну напэкIуэцI.
— Радиом 1985 гъэ лъандэрэ сыщолажьэ, абы и пэ илъэсиплIым телевиденэм сыщыIащи, мы IуэхущIапIэм и гъури и цIыни зылъэгъуахэм сащыщщ, — жеIэ радиом и хъыбарыфIыр къызэрыщыхъуам тедгъэпсэлъыхьыну, я мурадхэм я гугъу едгъэщIыну зызыхуэдгъэза, КъБР-м и радиом и адыгэ редакцэм и унафэщI Тэтрокъуэ Астемыр. — Радиор кIапсэкIэ щылажьэм щыгъуэ ар унагъуэ къэс щIыхьэу, цIыху куэдым зэхахыу щытащ.
ИужькIэ а лэжьэкIэр къэралым къыщакъутэу щIадзэри, къыдэдаIуэхэр икъукIэ мащIэ хъуащ. ИтIанэ хуэм-хуэмурэ зыкъэдужьыжу щIэддзауэ аращ. Иджыпсту радио куэд щыIэщ, абыхэм уахэувэну гугъущ, дамэкIэ IуумыгъэкIуэту щытмэ, куэд пхуэщIэнукъым. Къыхэзгъэщыну сыхуейщ дэ иджыри зы «ауэ» дызэриIэр. Адрейхэм къащхьэщыкIыу дэ ди къалэн нэхъыщхьэщ лъэпкъ щэнхабзэр утыку итхьэну, абы зедгъэужьыну. Ахэр зэрызэдгъэхъулIэфын, ди журналист гуащIафIэхэм ящIа нэтын гъуэзэджэхэри ди мащIэтэкъым, ди фондым иджыпстукIэ дыбгъэдамыгъэхьащэу йокIуэкI армыхъуамэ. Абы хэлъщ спектакль къудейуэ 150-м щIигъу (Iыхьэ щанэ хъуныр сэ езгъэтхауэ), ТIыхъужь Алий, Сонэхэ Мухьэрбийрэ Баширрэ, Къаздэхъу СулътIан, Жыгун Тимэ сымэ хуэдэ артист гъуэзэджэхэр щыджэгуу. Ар мылъкушхуэкъэ?!
— Радиор сыхьэт 24-кIэ лэжьэным хуэхьэзыр? ЛэжьакIуэкIэ, къэвгъэсэбэпыну техникэкIэ жыхуэсIэщ?
— Нэхъыбэу творческэ лэжьыгъэщ мыбы щIэлъри, техникэ и лъэныкъуэкIэ гуныкъуэгъуэшхуэ щыIэу си гугъэкъым, уэрэдхэр, нэтынхэр щыттхын студие диIамэ. Радиом илъэс 20 нэхърэ нэхъ мащIэ щылэжьа адыгэ редакцэм хэткъым. Абы къигъэлъагъуэ си гугъэщ зэфIэкI зиIэ, теплъхьэр зи хьэлъэ лэжьакIуэкIэ дызэрыкъулейр. Дызыщытхъужу къыфщыхъуну сыхуейкъым, ауэ цIыхуиблми зи лэжьыгъэр фIыуэ зымылъагъу, зыгуэрым хуэмыIэкIуэлъакIуэ яхэткъым. Литературэм, театрым, нэгъуэщI унэтIыныгъэхэми хэзыщIыкIхэр, сабийхэм, щIалэгъуалэм ядэлажьэу къэгъуэгурыкIуахэр диIэщ, иджыпстукIэ нэхъ дызыхуэныкъуэр макъамэм щыгъуазэ редакторщ. Къапщтэмэ, радиом и мылъку нэхъ ин дыдэу щытыр уэрэд, макъамэ, пшыналъэ жыхуэтIэхэращ.
Ди къарур зыпэлъэщыр иджыпсту дызэрылажьэращ, нэхъыфI тхуэщIыну къыщIэкIынщ, ауэ абы щхьэкIэ цIыху нэхъыби мылъкукIэ гулъыти дыхуейщ.
Ди пщэ къыдэхуэ къалэнхэр нэхъыбэ щхьэкIэ, редакцэм хэт цIыху бжыгъэр нэхъ мащIэ хъуащ, хъыбарыщIэм, урыс редакцэм цIыху зыбжанэ ягъакIуэри. Мыдрейуэ зэкIэ и гугъу ящIакъым цIыху къэтщтэным, нэтын курыххэм хухах сыхьэт бжыгъэр нэхъыбэ хъумэ, абыи егупсысыну къыщIэкIынщ. ИджыпстукIэ сыхьэти 6-7-м къриубыдэу адыгэбзэкIэ, урысыбзэкIэ, балъкъэрыбзэкIэ къата нэтынхэм къытрагъэзэжурэ екIуэкIынуращ.
— ЛъэпкъыбзищымкIи ягъэхьэзыр нэтынхэм эфирыр зэрытрагуэшэнур сыт хуэдэу, Астемыр?
— Зэманым и процент 40-м щIигъур адыгэбзэ нэтынхэмрэ макъамэхэмрэ ейщ, къэнар урыс, балъкъэр редакцэхэм я зэхуэдитIщ. ИпэкIи апхуэдэущ ар зэрыщытар, ар икIи тэмэму къысщохъу.
— Фызытепсэлъыхьу щытахэм иджы щIэуэ, гъэщIэгъуэну къыхэвгъэхъуэнуIа?
— Дэ зи щхьэфэ димыIэбэ щыIэкъым. Нэхъ мащIэр спортыр арати, тхьэмахуэм бзищымкIэ тхуэрытхуэ дакъикъи 10 — 12-кIэ спорт нэтын тщIын хуейуэ къытхухагъэхьащ.
ХъуэпсапIэхэр сытым дежи куэдщ, сэри си лэ-жьэгъухэри абы дыхуэхейкъым. Ауэ адыгэм иIэщ псалъэжь: «Уи тепIэн еплъи, уи лъэр укъуэдий». ЦIыхухэр нэхъыбэу къепшэлIэн, къодаIуэр нэхъыбэ пщIын щхьэкIэ, уэрэдхэр екIуу къыхэпхын папщIэ узыхуейр мащIэкъым. Псалъэм папщIэ, сэ ди макъамэхэмкIэ си гур загъэркъым. Хор дызэримыIэжрэ, уэрэдым и фIыпIэр къыхэзыхыу щыта худсоветыр зэрыщымыIэжрэ, ди Iуэхур екIэкIуащ. Адыгэбзэу щытын хуейкъэ уэрэдым щIэлъ псалъэхэр, макъамэхэрщи, хэт хьэрыпщ, хэти тыркущ. Мыадыгэбзэу куэд утыкум итшащ, псори псынщIэу утыкум ихьэну зэрыхуейм къыхэкIыу. Лъэпкъ щэнхабзэм, гъуазджэм заужьын щхьэкIэ уэрэдыр дэ къыхэтхын хуейщ, иджыпсту езы уэрэдым дэ дыкъыхихыу аращ. Ар зейм къытхуехьри къыдот. НэгъуэщI къызыхэпхын щыщымыIэкIэ, ахъшэ епту къыщыпхуэмыщэхунукIэ, сыт пщIэнур? ФIытэкъэ уэрэдхэм я зэпеуэ тщIыуэ нэхъыфIхэр къыхэтхыну, саугъэт гуэркIи дахуэупсэну.
Щэнхабзэм мыхьэнэуэ иIэр лъэныкъуэ езащ, нэгъуэщI Iуэху къиинхэр, псэуным ехьэлIахэр, нэхъ догъэинри. Щэнхабзэ зыхэлъын хуэмей щыIэкъым, езы цIыхум деж щыщIэдзауэ абы къигъэщI-къилэжьхэм деж нэсыжу. Дэри дызытелэжьэн хуейр ди псэм и щэнхабзэмрэ ди зэхэтыкIэм и хабзэмрэщ. Лъэпкъыр лъэпкъыу къызэтезыгъэнэнур аращ.
Епсэлар
ИСТЭПАН Залинэщ.
