ЩIэныгъэм хуэузэщIауэ псэуа
Котляровхэ Викторрэ Мариерэ иджыблагъэ къыдагъэкIащ «Устремленный к познанию. Вспоминая Хасана Мухтаровича Думанова» зыфIаща тхылъыр.
Ар зытеухуа щIэныгъэлI, жылагъуэ лэжьакIуэ Думэн Хьэсэн (1942 — 2011) Урысейми КъуэкIыпIэ Гъунэгъуми къыщацIыху и IэдакъэщIэкIхэмкIэ. Тхылъ 20 хуэдиз къыдигъэкIащ абы. ЩIэныгъэлIым и лэжьыгъэхэм уатезашэркъым, гупсысэхэмкIэ къулейщи, Iуэху еплъыкIэ гъэщIэгъуэнхэр къыщыхьащи. Къыхэгъэщыпхъэщ унагъуэм къихъуэ Iуэхухэмрэ къуажэ гъащIэм хэт цIыхум и гурыгъухэмрэ япэу Думэным къызэрихутар, абыхэм зэрытетхыхьар.
Илъэс 30-м щIигъукIэ Думэн Хьэсэн щыIащ Къэбэрдей-Балъкъэр щIэныгъэ-къэхутакIуэ институтым, лэжьакIуэ къызэрыгуэкIыу щIидзэри абы и унафэщI къулыкъум нэсат. И лэжьыгъэ елъытауэ жыпIэмэ, псори зыщIэну хуей, щIэныгъэм хуэнэхъуеиншэ цIыхут ар, архив Iуэхум фIыуэ зэрыхищIыкIымрэ къэхутэныгъэ егъэкIуэкIыкIэм зэрыхуэIэкIуэлъакIуэмкIэ ар куэдым къахэщырт. Езыр унафэщI набдзэгубдзаплъэт, гулъытэшхуэ зиIэт, зи псалъэм тетыжыфт.
Котляров Виктор: — Думэн Хьэсэн нэхъ гъунэгъуу къыщысцIыхуар илъэс 20 и пэкIэт — «Вдали от Родины: к 130-летию окончания Кавказской войны» и IэдакъэщIэкIыр «Эль-Фа» тхылъ тедзапIэм 1993 гъэм ныщихьарт. Тхылъым Хьэсэн къыщиIуэтат XIX лIэщIыгъуэм и кIэхэм адыгэхэр Тырку къэралыгъуэм ягъэIэпхъуауэ зэрыщытар. Тхылъеджэм абы къыхузэIуихат адыгэм тхыдэм щыщу иджыри къэс зыщымыгъуэзар. Иджыри си нэгу щIэтщ абы щыгъуэм Думэн Хьэсэн а лэжьыгъэм хуэсакъыпэу, псори зэригъэзэхуэжу тIэу-щэ щIиджыкIыжауэ зэрыщытар. Апхуэдэущ дэтхэнэри сыт хуэдэ лэжьыгъэми дызэрыхущытыпхъэр.
Думэн Хьэсэн и тхылъхэр къанэ щымыIэу ди тхылъ тедзапIэм и библиотекэм щIэлъщ. ЩIэлъ къудей мыхъуу, абыхэм дэ дролажьэ. Зы Iуэху гуэр дэфтэркIэ, тхыдэм щыщ щапхъэкIэ щIэдгъэбыдэжынумэ, куэдрэ къытхуохуэ абы и тхылъхэр къыщызэдгъэдзэкI, сыту жыпIэмэ, абы и сыт хуэдэ лэжьыгъэми я лъабжьэр пэжырщ…
«Устремленный к познанию. Вспоминая Хасана Мухтаровича Думанова» тхылъым Думэным къыдэлэжьахэр, благъэ-Iыхьлыхэр, ныбжьэгъухэр, щIэныгъэлIхэр щытопсэлъыхь абы и цIыху щIыкIэу щытами, сыт хуэдэ лъэужь щIэныгъэм къыхинами. Къапщтэмэ, абы псалъэ гуапэ хужызыIахэр цIыху 70-м нос. Абыхэм къаIуэтэжхэмкIэ ди нэгу къыщIоувэ узыIэпызышэ цIыху губзыгъэм и теплъэр. ЩIэныгъэлIыр зыхэта Iуэхухэм щыхьэт техъуэу лэжьыгъэр гъэнщIащ абы и сурэтхэмкIэ. Тхылъым и кIэухым Викторрэ Мариерэ хагъэхьащ Думэн Хьэсэн и IэдакъэщIэкI нэхъыфIхэм ящыщ зы — адыгэ узэщIакIуэ Щэрдан Екъуб теухуа и монографиер.
Мы тхылъыр щIэныгъэлIым и унагъуэм и мылъкукIэ къыдэкIащ, и бжыгъэр минитI мэхъу.
ЦIыхур щытхэкIыжкIэ сыт къанэр?! И IуэхущIафэ, лэжьыгъэ, тхылъ… Апхуэдэ щIэин къабзэ къытхуигъэнащ Думэн Хьэсэн, абы къыхэкIыуи, ар иджыри куэдрэ дигу илъынущ…
КъБР-м и Iэтащхьэмрэ Правительствэмрэ я пресс-IуэхущIапIэ.
