Токъуий Мадинэ: «Щэнхабзэр унафэкIэ зебгъэкIуэфынукъым»
ЦIыхубз гуащIафIэм и щапхъэ хъухэм ящыщщ Налшык къалэ администрацэм ЩэнхабзэмкIэ и управленэм и унафэщI Токъуий Мадинэ. Ар Налшык дэт Музыкэ училищэм, КъБКъУ-м ФилологиемкIэ и институтым щеджащ.
— Сэ макъамэрщ псом нэхърэ нэхъыфIу слъагъур. Налшык дэт 27-нэ школым илъэс 23-кIэ сыщылэжьащ, сабийхэр фортепианэ еуэным хуэзгъасэу. ПIалъэ кIыхькIэ а Iуэхум сыпэрыта нэужь, гъащIэм зэхъуэкIыныгъэ гуэр хэслъхьэну сыхуейуэ, ЩэнхабзэмкIэ управленэм лэжьэн щыщIэздзащ, — жеIэ Мадинэ. — Зэщхькъым макъамэ егъэджакIуэм и къалэнымрэ лъэныкъуэ куэд къызэщIэзыубыдэ IэнатIэмрэ. ЩэнхабзэмкIэ унэхэр, библиотекэхэр, макъамэ еджапIэхэр, паркыр, зоопаркыр, макъамэм ирилажьэ гуп зэмылIэужьыгъуэхэр ди нэIэ щIэтщ. Лэжьыгъэр гугъущ, къару куэд дыдэ епхьэлIэн хуей мэхъу, ауэ икIи гъэщIэгъуэнщ, удэзыхьэхщ. ЩэнхабзэмкIэ управленэм къызэрегъэпэщ къалэм щекIуэкI зэхьэзэхуэ зэмылIэужьыгъуэхэр, пшыхьхэр. Гукъыдэж ин къытхэзылъхьэр сабий зэчиифIэ куэду зэрыдиIэрщ. Макъамэм, сурэт щIыным дихьэх ныбжьыщIэ цIыкIухэм куэд зрагъэхъулIэфыну си гугъэщ. Пэжщ, макъамэм хуеджам е сурэтыщIым и IэщIагъэм мылъкушхуи къыпэкIуэркъым. Ауэ псэр дахагъэкIэ бгъэнщIынумэ, уи гупсысэм зебгъэужьынумэ, абы нэхъ IэмалыфI щыIэкъым. Къэзанокъуэ Жэбагъы и цIэр зезыхьэ Щэнхабзэ центр хьэлэмэт диIэщ дэ. Абы макъамэм, лъэпкъ фащэ дыным, хэдыкIыным, арджэн щIыным, нэгъуэщI IэщIагъэ гъэщIэгъуэнхэми щыхуагъасэ, — дыщIегъу абы.
Мадинэ ещIэ и IэщIагъэм и пIалъэ. Сабийхэм куэдрэ зэрадэлэжьар абы иджы къыхуощхьэпэж. А бзылъхугъэм и Iуэху бгъэдыхьэкIэр нахуэу убзыхуащ, ауэ ткIиягъ хэлъкъым.
— Щэнхабзэм и лэжьакIуэхэр адрейхэм къахэпцIыхукIыну тыншщ. Дэтхэнэми и хьэл-щэным гъэщIэгъуэн гуэр хэухуэнащ. Щэнхабзэр унафэкIэ зебгъэкIуэфынукъым. Абы хэзэгъэнур чэнджэщрэ щапхъэрэщ. Ар цIыхум псэкIэ зезыгъэужьщ. Зэчий зыбгъэдэлъым упэрыуэ хъунукъым, атIэ и псэм фIыуэ илъагъу IэщIагъэм хуит хуэщIын хуейщ. Зэран умыхъун къудейри куэд и уасэщ. Сабийр гъуазджэм дебгъэхьэхын папщIэ Iэмал куэд къэбгъэсэбэп мэхъу. Мыхьэнэшхуэ иIэщ абы егъэджакIуэр щапхъэ хуэхъуным. «Си егъэджакIуэм ещхь сыхъуну сыхуейщ»,- щыжиIэм деж, ар дерсым нэхъ йогугъу. Зыхэдэни ебгъэлъагъупхъэщ. Псалъэм и хьэтыркIэ, макъамэ лIэужьыгъуэхэм хэбгъадэ хъунущ, зэ пшынэм, зэм пианинэм, зэм фортепианэм зэрыхэзагъэм ебгъэплъурэ. Къыпхуэщтэнукъым, ухэзэгъэнукъым жыпIэу Iубгъэщт хъунукъым. Iэмал имыIэу щыткъым ар сурэтыщI, макъамэтх цIэрыIуэ мыхъункIэ. Гъуазджэр зыми зэран хуэхъунукъым, абы гъэсэныгъэ мыхьэнэшхуэ иIэщ.
Сабийм и щэным зезыгъэужь Iуэхугъуищ къокIуэ, зэкIэрыпч мыхъуну: щэнхабзэр, егъэджэныгъэр, гъэсэныгъэр. Дэтхэнэра мыбыхэм нэхъапэр жыпIэнри лейщ. Псалъэм папщIэ, цIыхум IэщIагъэ нэхъыщхьи зригъэгъуэтауэ, куэдми хищIыкI хъуами, зыхэс лъэпкъым и хабзэхэр имылъытэмэ, цIыху хэтыкIэм, зыIыгъыкIэм и пIалъэ имыщIэмэ, абы и щIэныгъэ нэхъыщхьэми мыхьэнэ иIэжкъым, — къыддогуашэ Мадинэ.
2014 гъэр Щэнхабзэм и илъэсу ягъэуващ. Ди псэлъэгъум къыхигъэщащ ЩэнхабзэмкIэ управленэм абы теухуауэ мурад дахэ куэд зэриIэр:
— Гугъэшхуэ худиIэщ илъэсым. Iуэхугъуэ зэмылIэужьыгъуэхэмкIэ дгъэнщIыну дыхуейщ. Сэралъп Мадинэ и арт-центрым щекIуэкIа «Изъящный арнамент души» пшыхьымкIэ дублащ щэнхабзэм и илъэсыр. Ар теухуауэ щытащ адыгэхэмрэ балъкъэрхэмрэ я лъэпкъ щэнхабзэм.
Сыт хуэдэ Iуэхугъуэ къызэдгъэпэщми щIэщыгъуагъ хэтлъхьэну ди мурадщ, псом хуэмыдэу ди нэIэ тетынущ сабийхэр гъуазджэм пкъырылъ хьэлэмэтхэм дедгъэхьэхыным. Мыхьэнэ иIэщ КIыщокъуэ Алим къызэралъхурэ мы гъэм илъэси 100 зэрырикъур, Мечиев Кязим илъэси 155-рэ зэрыхъур зэрыдгъэлъэпIэнум.
БлэкIам пщIэ хуэзыщIырщ къэкIуэнум щIэ гуэр хэзылъхьэфыр. Псори зэпалъытыфрэ Iуэхум акъыл куу хэзылъхьэу щыта ди нэхъыжьхэм зэрахьа хабзэрщ ди щэнхабзэм и курыхыу Токъуий Мадинэ къилъытэр.
Гугъуэт Заремэ.
