«ХьэIишэт» романым и киногъуэгур
Адыгэ бзылъхугъэм тратхыхьар мащІэкъым, тражыІыкІари нэхъыбэжщ. Абы и хъыбарыр яхуэмыІуэтэщІыж ищІащ и дахагъэм къыщымынэу и Іущагъми, и щэныфІагъми. Дэнэ щІыпІэ къыщыхутами, ар и цІыху щІыкІэмкІэ къыхэщырт, зыми емыщхь хабзэ дахэмкІэ къэлъагъуэрт. Арагъэнущ дахэу хужаІэри яфІэмащІэу, фІагъыу бгъэдэлъри яфІэгъэщІэгъуэну адыгэ цІыхубзым и цІэр дунейпсо литературэми щэнхабзэми къыщІыхэнар.
Апхуэдэу, щытхъу дахэ пылъщ адыгэ бзылъхугъэ, франджы эпистоляр литературэм и классик Аиссе Шарлоттэ-Элизабет ХьэІишэт. Къипсэлъыр узыфІэмыкІыжын Іущыгъэу ялъытэу, и зыІыгъыкІэмрэ и дуней тетыкІэмрэ узытемыкІуэн хабзэу ялъагъуу, и зыхуэпэкІэри щыгъын щытІэгъэкІэм и щІэныгъэ нэсу ягъэуву дунейм тета ХьэІишэт зыхэпсэукІа лъэхъэнэм елъытауэ псоми къахэщырт, и щхьэкІэ плъэмыкІыу узригъэхъуэпсэкІыуи щытт. Шэрджэс пщащэм хэт тетхыхьми, и щэн дахэм гу лъыуигъа тэрт.
ХьэІишэт и теплъэмрэ и псалъэмрэ тращІыкІауэ дунейпсо литературэм Іэджэ тхыгъи ущрихьэлІэнущ. Гулъытэншэ щыхъуакъым ди лъэпкъэгъу цІыхубз цІэрыІуэр адыгэ литературэми. Абы и гъащІэр и тегъэщІапІэу 1973 гъэм драматург цІэрыІуэ Щхьэплъокъуэ Хьисэ пьесэ итхыгъащ. Пьесэм къытращІыкІа спектаклыр 1980 гъэм Мейкъуапэ дэт адыгэ театрым щагъэувауэ щытащ. ТхакІуэшхуэ МэшбащІэ Исхьэкъи ХьэІишэт роман телъыджэ триухуащ.
Адыгэ цІыхубзым и гъащІэр экраным къихьэн, кино ІэмалхэмкІэ абы ехьэлІа тхыдэ теплъэгъуэхэр лъэпкъым бгъэдэлъхьэн зэрыхуейм зыбжанэ лъандэрэ ирипсалъэрт. МэшбащІэм и ІэдакъэщІэкІыр дунейм къытехьа нэужь, а псалъэмакъым нэхъри зиубгъуащ. Тхыгъэр тхыгъэшхуэщ, абы къызэщІиубыдэ теплъэгъуэхэр хэгъэгу зыбжанэм зэрыщекІуэкІым, тхыдэ хуэІухуэщІэ зэхуэмыдэ куэд къызэрызэщІиубыдэм тепщІыхьмэ, кино техыныр шэщІа зэрыхъунури, зэпэшэчын хуей куэд къызэрылъыкъуэкІынури, абы къыхэкІыу, мылъкушхуэ зэрытекІуэдэнури гурыІуэгъуэт.
Ауэ МэшбащІэм и романым щІэупщІэ игъуэтащ, кинофильм тепщІыкІ хъуну къа-ру зэриІэри нахуэ хъуащ. Тхыгъэр экраным къихьэным Адыгэ Республикэм и Іэтащ-хьэу щыта, хьэрычэтыщІэ Щэумэн Хьэзрэтрэ сенатор Къанокъуэ Арсенрэ мылъкукІэ щыхыхьэм, зыбжанэ лъандэрэ зытепсэлъыхь проектым псэ къыхыхьащ. «Джатэ и щІагъ нанэ щыІэкъым» жыхуиІэращи, Іуэхур къызэрызэщІэмыкІуэжынур, фильмыр игъэувыну кърагъэблэгъа режиссё-рыр и гуащІэ зэремыблэжынур, лэжьыгъэмкІэ гугъэ пщІы зэрыхъунур къэлъэгъуащ. Проектыр дзыхь хуащІри, Урысей Федерацэм гъуазджэмкІэ щІыхь зиІэ и лэжьакІуэ Муратов Александр кърагъэблэгъащ. Телевизореплъхэм ар нэхъыбэу яцІыху «Королева Марго», «Д.Д.Д. Досье детектива Дубровского» сериалхэмрэ «Преступный квартет», «По прозвищу зверь», «Львиная доля», «Моозунд» фильмхэмкІэ.
ХьэІишэт теухуа фильмым и техыным епха Іуэхугъуэхэм щІадзауэ нэгъабэ дыгъэгъазэ мазэ лъандэрэ йолэжь, абы къыщегъэжьауэ тезыхыну гупым хэтынухэри, ролхэр зыгъэзэщІэнухэри къыхах. Мы махуэхэм Адыгэ Республикэм актёрхэм я хэдэрыхэшыр щокІуэкІ, кинотеплъэгъуэхэр щытепх хъуну щІыпІэхэр щаубзыху.
Зи гъащІэр Кавказым къыщежьэу, Тыркум щыпищэу, Франджым щиуха адыгэ цІыхубзщ режиссерыр зэувэлІа романыр зытеухуар. И адэм и лъапсэр зэрапхъуэу гъэр ящІа ХьэІишэт зи цІэ хъыджэбз цІы-кІур 1698 гъэм ливр 1500-кІэ Уэсмэн пащтыхьыгъуэм щыІа франджы лІыкІуэ Шарль де Ферриоль Истамбыл бэзэрым къыщещэхури, пхъу ещІ. Абы щыфІэкІы-жым, ирегъаджэ, щІэныгъэ хъарзыни ирегъэгъуэт. Чыристан диныр къыщищ-тэм, Шарлоттэ-Элизабет цІэр къыфІащат, арщхьэкІэ дунейм тетыху абы къызэреджар франджы жыІэкІэм иува Аиссе цІэмкІэщ. ХьэІишэт узримыгъэплъу хъыджэбз дахэ къищІыкІащ, езыр гуакІуэт, щабэт, псэм дыхьэм хуэдэщ жыхуаІэт. ГъащІэм зэхэзедзэн ищІа ХьэІишэт къызыхэхуа унагъуэр сыт хуэдизу къыхуэмыгумэщІами, и нэгум къищ и гурыгъузхэр яхуэгъэкІуэдакъым, гущІэм щигъэпщкІу и гурыщІэхэр къахуэтІэщІакъым. А псом и щэнри ягъэпса къыпфІигъэщІу Іэсэт икІи зэпІэзэрытт. Франджы литературэхутэ Шарль Огюстон Сент-Бёв етхыж: «Азие бэзэрым къраша а адыгэ цІыхубзыр Франджым къыщІашар бзылъхугъэм и щІыхьымрэ абы и къабзагъэмрэ зыхуэдэн хуейр яригъэлъагъуну арагъэнт», — жери.
XVIII лІэщІыгъуэм щыІа цІыху зэхэтыкІэм уеплъмэ, сыт и лъэныкъуэкІи къыхэщ ХьэІишэт нэгъуэщІ зы фІагъи бгъэдэлът: абы зэхэщІыкІышхуэ иІэу къыщІэкІащ. ЦІыху губзыгъэщ хужаІэу и зэманым псэуа тхакІуэ, узэщІакІуэ, философ куэд абы деж щызэблэкІыу щыхьэщІэрт, дэтхэнэми яжриІэнрэ яхуиІуэтэнрэ игъуэту. И ныбжьым емылъытауэ акъылышхуэ къызылъыкъуэкІа цІыхубзыр щыпсалъэкІэ, кІэщІт, ауэ купщІафІэт, жиІэр зэгъэзэхуат, ауэ шэрыуэт. ХьэІишэт бгъэдэлъ зэчийр нахуэ щыхъупар абы Каландрини гуащэм хуитхауэ щыта тхыгъэхэр зэуІуу дунейм къытехьа нэужьщ. Псэ къабзагъэм, фІылъагъуныгъэ пэжым, цІыхугъэм ипэ зыри изымыгъэщ ХьэІишэт куэд къигъэщІа-къым, и ныбжьыр илъэс 39-м иту 1733 гъэм дунейм ехыжащ.
МэшбащІэм и романым дунеитІ щызэ- пэщІэгъэуващ: XVIII лІэщІыгъуэм щыІа франджы гъащІэмрэ абы сыткІи пэщІэт адыгэ дунеймрэ. ТІури ХьэІишэт и дунейм щызэхэтщ, зыр щыпІэжьажьэм зыр щыныкъуакъуэу. Кинопроектыр езышэжьа Муратовым зэрыжиІэмкІэ, а зэпэщІэт дунеитІращ ХьэІишэт и гъащІэр гъэщІэгъуэн зыщІыр, укІэлъыплъыну, и Іуэху зэрыхъумрэ зэрыхъунумрэ утеплъэкъукІыну ухуэмейуэ щытыкІэ уизыгъэувэр.
Романым сценарие хуэтхыныр къалэн тыншу зэрыщымытымкІэ режиссёрым зеумысыж, ауэ удэзыхьэх икІи узыІэпызышэ лэжьыгъэу зэрыщытри къыхегъэщ. Тхыгъэм къыхихыну сюжетыр сценаристым зэришэщІынум, киноматериалым теІунщІапІэ хуищІынум куэд зэрелъытари жеІэ.
ХьэІишэт теухуа фильмым и сценариер итхыну кърагъэблэгъащ Сасинэ Маринэ. «Призрак Черной смерти», «Петербургский роман» кинофильмхэм я сценариер зыт-хар аращ. Ар къыщыгъэнауэ, дунейпсо кинематографым и хэлъхьэныгъэшхуэу къалъыта Глаголевэ Верэ и «Одна война» фильмым и сценариери зейр Маринэщ. Муратовымрэ Сасинэмрэ зэгъусэу зы лэжьыгъэкъым зэдащІар, «Средство от смерти», «Правила маскарада», нэгъуэщІхэми зэделэжьащ ахэр.
— Иджыпсту дызыпэрыт романым, — жеІэ Муратов Александр, — гу лъумытэнкІэ Іэмал имыІэу нэгъуэщІ зы гъэщІэгъуэни хэлъщ. ЦІыхубзым и псатхьэтыным, фІылъагъуныгъэ нэсым, ныбжьэгъугъэм уасэ щыхуамыщІыжу щыта лъэхъэнэм ХьэІи-шэт къыхэщырт езым къыдалъхуа къабзагъымкІэ, и щытыкІи къыхэщу къызыхэкІа лъэпкъым и щэнхабзэмкІэ. Тыншыгъуэ щІагъуэ зыхэмылъа ХьэІишэт и гъащІэм ахэр мыуныкъуауэ зэрыпхришар хуабжьу телъыджэщ.
Сасинэ Маринэ Исхьэкъ и тхыгъэм щыгъуазэ зыщыхуищІым, трахыну фильмым и сюжетыр зэуэ къыхилъагъукІащ. «Пэжщ, тхыдэр зи лъабжьэ тхыгъэщ, ауэ, фегупсысыт, апхуэдизу гукъинэж хъуа цІыхубзым ищІа фІылъагъуныгъэр зыхуэдэнум», — жеІэри, абы къыфІигъэкІыркъым.
Пэж дыдэу, фильмыр тезыхынухэм нэхъ зытраубыдэр абы и сюжет нэхъыщхьэр ХьэІишэт псэуху зыхуэпэжа фІылъагъуныгъэм къещІэкІауэ щытын зэрыхуейращ. 1720 гъэм ХьэІишэт Мальтэ орденым и лІыхъусэ Блез-Мари д’Эди нэІуасэ хуохъу. НыбжьыщІитІым я кум къыдэхъуа гурыщІэм тІури епцІыжакъым, ауэ я гъащІэр зы ящІыну, я бын зэдапІыжу унагъуэу зэдэпсэуну насып яІакъым. ЦІыху гъащІэм хэлъ драмэр мыбдеж апхуэдизкІэ уэру къызэрыдохьейри, уимыгъэпІейтеинкІэ Іэмал имыІэу псэкІэ задэпщІу ухуожьэ — Сасинэм тегъэщІапІэ ищІри мис аращ. Мальтэ орденым хыхьар и тхьэлъанэ епхауэ, унагъуэ зэригъэпэщыну хуимыту мэхъу. ГъащІэм къахуихьа лъэпощхьэпом тІури ебэкъуэну Іэмал зэрамыІам, цІыху зэхущытыкІэхэм, тхыдэ щхьэусыгъуэ зэхуэмыдэхэм яжь а гурыщІэ къабзэм зэрыщІихуам, я хьэлкІи, я дуней лъагъукІэкІи зэмыщхь цІыхуитІыр а псом къызэрыхэкІыфам сюжетыр теухуауэ зэрыщытынур фильмым елэжьынухэм къыхагъэщ.
«Зэгуэр франджы тхакІуэ Поль де Сент-Виктор ХьэІишэт теухуауэ итхыгъат псоми фІылъагъукІэр зищІысыр щащыгъупщэм абы цІыхур фІыуэ зэрылъагъун хуейм и щапхъэ дигъэлъэгъуащ, жиІэри — гу лъыдегъатэ МэшбащІэм ХьэІишэт ищІа фІылъагъуныгъэм щытепсэлъыхькІэ. — Щалъхуа лъахэм пэІэщІэ пэтми, адыгэ цІыхубз цІыкІум лъэкІащ зыкъызыщыхъужа франджы лІакъуэлІэшхэм псатхьэтынымрэ къабзагъэмрэ я щапхъэ яригъэлъагъун. Зы мастэкІи шэч къытесхьэркъым абы и цІэр франджы щэнхабзэ тхыдэм къыщІыхэнам ар и зы щхьэусыгъуэу зэрыщытым».
Сасинэ Маринэ зытхьэкъуа ХьэІишэт зыщыщымрэ къызыхэкІамрэ къыгурыІуэн, нэхъ куууэ зыхищІэн папщІэ абы и дуней лъагъукІэм и лъабжьэу щыт адыгэ гупсысэкІэр зыхуэдэм, и философием къиубыдыр зыхуэдизыр зригъэщІэну иужь ихьащ. «Шэч хэлъкъым, — жеІэ Маринэ, — фильмым лъабжьэ хуэхъур МэшбащІэм и романырщ. Ауэ абы и гъунапкъэм укъинэнкІэ Іэмал имыІэу Исхьэкъ зи гугъу ищІ адыгэ гупсысэр зыхуэдэм фІыуэ зыщыгъэгъуэзэн хуейщ. Арыншауэ ХьэІишэт экраным къыпхуихьэнкІэ фІэщщІыгъуейщ. Си ІэщІагъэкІэ сыфилологщ, лъэпкъ куэдым я эпосхэм мыІейуэ сыщыгъуазэу зыкъызолъытэж. Ауэ адыгэм я «Нартхэм» иджыщ сыщыІууэр, згъэщІагъуи ирикъукъым. Сытуи дахэ, сытуи лъэщ, сытуи телъыджэ! «Нартхэм» сыщІэджыкІыну Іэмал сиІа нэужь сэ хьэкъыу спхыкІащ ХьэІишэт зыщІапІыкІа философием и къарур зэрыиныр, абы зэ ужьэхэуамэ, лъэужьыншэу зэрымыкІуэдыр».
ЗытелэжьыкІыну сценариер хьэзыр хуэдэщ. Абы, дауи, пІалъэ-пІалъэкІэ зэхъуэкІыныгъэ гуэрхэр игъуэтынущ, зыгуэрхэри зэрагъэзэхуэжынущ. Ауэ езы МэшбащІэм шыІагъэ хэлъу пІэрэ жыпІэнущ. Исхьэкъ сценариер щатхым яхэпсэлъыхьакъым, зи ІэщІагъэм хуэІэижьхэм дзыхь яхуищІащ.
— ХьэІишэт теухуауэ жысІэну сызыхуей псори романымкІэ къэсІуэтащ, — зеумысыж Исхьэкъ. — Киносценариер, гурыІуэгъуэщ, тхыгъэм къыщхьэщокІ. Мыбдеж сценариер зытхми, режиссёрми, операторми езым я лъагъукІэ къыхамылъхьэу хъунукъым. Си гупсысэ нэхъыщхьэхэм фащэ щызытІэгъэнур ахэращ.
Фильмыр техыным телажьэ «Орёл», «Ракурс» кинокомпаниехэм я лІыкІуэхэр тхьэмахуэм нэблагъэкІэ Адыгэ Республикэм щыІащ, фильмыр тезых гупым я гъусэу Цей Ибрэхьим и цІэр зезыхьэ Лъэпкъ театрым щекІуэкІа хэдэрыхэшми хэтащ. ЗэрыщыІа пІалъэм къриубыдэу ахэр хэплъащ ХьэІишэт и цІыкІущхьэм, и Іыхьлыхэм, и адэжь щІыналъэм къыщигъэщІа мащІэм и кІуэцІкІэ ар къэзыухъуреихьа цІыхухэм я ролыр зыгъэзащІэ хъунухэм.
ХьэІишэт и ролыр зыгъэзэщІэнур къыхэ-ха зэрыхъунуращ пщэрылъ нэхъыщхьэ дыдэу къэувыр. Іуэхугъуэ куэд щызэтехуапхъэщ мыбдеж: егъэлеяуэ дахэу икІи зэкІу-жу зэрыщытын хуейм и мызакъуэу, абы и и гурыгъу-гурыщІэм къигъэщІ дунейми, екІуэкІыр зэрызыхищІэми, зэрыпэджэжми мыхьэнэшхуэ иІэнущ.
— Фильмым и гупсэ хъур ХьэІишэтщ, — жеІэ хэдэрыхэшыр къызэзыгъэпэщахэм я пашэ Коломистовэ Александрэ. — Телевизореплъыр къоплъкІэ е къодаІуэкІэ зэфІэкІыркъым, и нэІэ къыптримыгъэкІыу зэщІэбубыдэфу щытын хуейщ. Апхуэдиз дахагъэмрэ губзыгъагъэмрэ зыхэлъ цІыхубзым и щабагъри, щэныфІагъри къызэдегъэщтауэ ролым ухуэфащэу уджэгун хуейщ. ХьэІусыпэ зрату франджым яхэтыр ХьэІишэт зригъэдэІуфэу, зришэлІэфу щыщытакІэ, ари щыщІагъэ имыІэу къыптещын хуейщ. ХьэІишэт и ролыр зыгъэзэщІэнур, ар хэтуи щрети, щытыкІэ гугъу дыдэ иувэнущ, зэрызиІыгъым къыщегъэжьауэ и гущІагъщІэлъыбзэхэр къызэриІуатэм нэсыжу шыбзэм щІигъэкІыну къыпэщылъу. НэгъуэщІ пэбубыдыфынукъым философ Вольтер, Франджыр зи ІэмыщІэ илъа Орлеан пащтыхь ныкъуэр зи уэршэрэгъуу щытахэм.
— Гугъум къыщынэркъым гъэрыпІэм укъибэкъукІыу гуащэ ухъуныр, а цІэм сыт и лъэныкъуэкІи хуэфащэу ущытыныр, — къыпещэ Александрэ и псалъэм «Орёл» кинокомпанием и унафэщІ Орёл Владимири и гупсысэр, — хуабжьу хьэлъэщ, зыхузэфІэмыкІхэри нэхъыбэжщ. ХьэІишэт еджэу епщэжа къудейкъым, цІыхухэр зришэлІэфащ. Телъыджэлажьэу къысщыхъунущ апхуэдиз зэфІэкІыр къызылъыкъуэкІын актрисэ къытхухэхмэ, абы хуэфэщэн джэгуакІуэ гупи тхузэгъэпэщмэ.
— Псори къызогъанэри, тхакІуэ зэфІэкІ бгъэдэлъащ ХьэІишэт. Адыгэ бзылъху- гъэм къыщІэна «Каландрини гуащэм хуэгъэза тхыгъэхэм» нэхъ щыхьэтыфІ ухуейкъым ар цІыху къызэрыгуэкІыу зэрыщымытар къэбгъэлъэгъуэну. Франджы литературэм и классик хъуа ХьэІишэт и ІэдакъэщІэкІхэр иужьрей илъэс 300-м куэд-рэ къыдагъэкІащ, нобэр къыздэсами яфІэгъэщІэгъуэну зэІэпах. XVIII лІэщІыгъуэм Франджым иІа псэукІэм и щэхухэр къэзыхутэхэм абы и тхыгъэхэр зыкъомкІэ щІэгъэкъуэн яхуохъу. ЗыхэпсэукІа дунейм апхуэдизкІэ гузыхэщІэ ин хуиІэу тетхыхьащ ХьэІишэти, нобэ абы блогеркІэ еджэнут, — жеІэ режиссёрым. — Къетхьэжьа Іуэхуфэм сыт хуэдизу тхыдэм и хуэмэбжьымэ къыщІимыхуами, ар зи пащхьэ итлъхьэнухэм къатехьэлъэн е къагурымыІуэн хуэдэу тщІынукъым. Езы ХьэІишэти и фІыщІэ хэлъщ апхуэдэу щІэхъум. Абы гу зылъитахэм я нэхъыбэм ноби гъащІэ мыхьэнэ яІэщ — ахъшэм и реформэр, политикэ хьэгъэщагъэр, тхакІуэхэмрэ драматургхэмрэ, уэрэджыІакІуэхэмрэ актёрхэмрэ я зэхэтыкІэр, нэгъуэщІхэми… ЖыпІэнуращи, езыр зыхэпсэукІа лъэхъэнэм тритхыхьар иджырей гъащІэм и сурэту къыщІэкІащ. Ахэр щызэхэдухуэнэфыну дыщогугъ дызэлэжь фильмым.
ХьэІишэт къигъэщІа гъащІэ мащІэм ущегупсыскІэ, Іэмалыншэу ухелъасэ хэку гупсысэм — ар дауэ къыщыхъуу пІэрэт, игу къэкІрэт, илъагъуну хуэпабгъэрэт, жыпІэу. Хэкупс зэ ефам абы и ІэфІыр щыгъупщэнкІэ Іэмал иІэкъым, щыжеІэ МэшбащІэм романым. А гупсысэр зэрыимыгъуэджэр сценариер зытхми, режиссёрми къагурыІуащ. Хэдэрыхэшыр щекІуэкІым абыхэм къыхалъхьащ ХьэІишэт щалъхуа Хэкум и акъужьыр фильмым Іэмалыншэу щызепщэн зэрыхуейр.
— ХьэІишэт зищІысыр къыбгурыІуэн щхьэкІэ ар къыщыхъуа щІыпІэм, къэзыухъуреихьа дунейм ухуеплъэкІын хуейщ, — мэхъу арэзы фильмым и продюссер, «Ракурс» кинокомпанием и унафэщІ Матросов Алексей. — Сабийм зыгуэр къыгурыІуэу зэрыхъуу а дунейращ щымыгъупщэжыну и гум итІысхьэр, псэуху- кІи щымыгъупщэу, къыхуигъэзэжу, игъафІэу гум щихъумэр. Фильмыр щытетхыну щІыпІэхэм дыщеплъым, Мейкъуапэ щІыналъэм хуэдэу ХьэІишэт и гурыгъу-гурыщІэхэм пэджэж зэрыдмыгъуэтынур ди фІэщ хъуащ. Дунейр дахащэщ, Щхьэгуащэпсым и шкІур макъымрэ мыІэрысэ жыгхэм къапих мэ гуакІуэмрэ щызэщІыхьэжкІэ, пшыналъэ къащІэІукІыр пщыгъупщэжынкІэ Іэмал иІэкъым. Фильмым и кІуэцІкІэ а дунейм ехьэлІауэ теплъэгъуитІ хэтынущи, мыІэрысэ жыгхэр къыщызэщІэущкъулэм ирихьэлІэу иджыри зэ къытедгъэзэжынущ. ИтІанэ, езы мыІэрысэри, адыгэ гупсысэкІэми ар и хамэкъым, хэкум, унагъуэм, жьэгум и дамыгъэщ. Къысщохъу Меикъуэр фильмым и сюжетым курыхыу хэувэну, ХьэІишэт и образым куэди хилъхьэну…
Ди лъэпкъэгъу цІыхубзыр щыпсэуа франджы щыхьэрыр, абы дэта уардэ — унэхэмрэ сэрейхэмрэ къэгъэлъэгъуэн щхьэкІэ фильмыр тезых гупыр Бытырбыху щылэжьэнущ. Языныкъуэ пычыгъуэхэр Тыркумрэ Франджымрэ щытрахынуи я гугъэщ. БлэкІа лъэхъэнэр нэхъ ІупщІ ищІу, пасэрей Парижымрэ Истамбылымрэ нэхъ нахуэу къигъэлъагъуэу компьютер графикэр Іуэхум къыхилъхьэну треухуэ режиссерым.
Адыгэ дунейм и зы ныбз гъэщІэгъуэн къызэпрагъэзэну игъуэ ихуащ «ХьэІишэт» романым и киногъуэгур зыкІуну иужь ихьахэм. ГурыІуэгъуэщ, лэжьыгъэ псынщІэкъым, пщэдэкІыж ин зыпылъщ. Илъэс хуэдизкІэ зэлэжьыну зытраухуа фильмыр формат зэмылІэужьыгъуитІым иту дунейм къытехьэн хуейуэ щытщ — кинозалхэм щыбгъэлъагъуэ хъуну фильм шэщІамрэ телевизореплъхэм щхьэкІэ теплъэгъуитІу зэхэт фильмымрэ.
— «ХьэІишэт» романыр цІыхум ягу дыхьащ, — къызэщІикъуэж хуэдэу пещэ МэшбащІэм, — мызэ-мытІэуи дунейм къытехьащ. Тхылъыр ялъэІэсащ Кавказым щыпсэу адыгэхэми, ІэщІыбым щыІэ ди лъэпкъэгъухэми. Адыгэ цІыхубзым и щапхъэ, и хъуэпсапІэ куэд зыдалъэгъуа ХьэІишэт я нэгум къызэрыщІэувам хуэдэу экранми къихьэным пэплъэр мащІэкъым. Фильмыр трахыну, ар нэсу зрагъэпэщыну дзыхь зыхуэтщІар я ІэщІагъэм фІыуэ хэзыщІыкІ цІыхухэращи, дыщогугъ ди гугъапІэхэр нахуэ хъуну.
Фильмыр тезых гупыр Адыгэ Республикэм и Іэтащхьэ КъумпІыл Мурат ІущІащ, проектыр зэрадиІыгъынумкІэ, хэгъэгум зыхуэныкъуэнумкІэ дэІэпыкъуэгъу зэра- хуэхъунури къыхигъэщащ.
ТАБЫЩ Мурат.
P.S. «ХьэІишэт» романыр зи Іэдакъэ къыщІэкІа МэшбащІэ Исхьэкъ Адыгэ, Къэбэрдей-Балъкъэр, Къэрэшей-Шэрджэс республикэхэм я цІыхубэ тхакІуэщ. СССР-м, Урысей Федерацэм, Адыгейм я Къэрал саугъэтхэм, Шолохов Михаил и цІэкІэ щыІэ, ДАХ-м я дунейпсо саугъэтхэм я лауреатщ. Горький Максим и цІэр зэрихьэу Мэзкуу дэт Литературэ институтыр 1957 гъэм фІы дыдэу къиухри, щалъхуа Хэкум къигъэзэжауэ нобэр къыздэсым гуащІафІэу лъэпкъ литературэм хуолажьэ. Тхылъ 60-м щІигъу зи Іэдакъэ къыщІэкІа тхакІуэшхуэм лъэпкъ литературэм хуищІа хэлъхьэныгъэр къыпхуэмылъытэну инщ, абы щыщ куэдыр хамэбзэкІэ зэрадзэкІауэ щыІэщ. МэшбащІэм и псалъэхэм къищІыкІауэ уэрэд цІэрыІуэ куэд нобэ ягъэзащІэ.
