ЛIыфI и щытхъу кIуэдыркъым
КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист НэщIэпыджэ Ибрэхьим къызэралъхурэ илъэс 80 ирокъу
ЦIыху гъащIэр къызэрапщыр илъэс бжыгъэкъым, атIэ дунейм къытринэ IуэхущIафэхэмрэ лъэужь дахэмрэщ. Ахэращ дунейм ехыжар и Iыхьлыхэмрэ ныбжьэгъухэмрэ ящызымыгъэгъупщэр. ТщIымыгъужми, къытхэту къытщохъу цIыху щэджащэу псэуа, зи IэнатIэм ехъулIэныгъэ куэд щызыIэрызыгъэхьа журналист цIэрыIуэ НэщIэпыджэ Ибрэхьим. Ар пасэу тхэкIыжами, гум къинащ абы и жумартагъыр, и чэнджэщ Iущхэр, цIыкIуми инми, Iыхьлыми ныбжьэгъуми яхуищIу щыта пщIэмрэ и угъурлагъым къыпкърыкI гуапагъэмрэ.
ЦIыхушхуэм гушхуэ кIуэцIылъщ, жиIакъэ адыгэм. Апхуэдэт Ибрэхьим. И лъагагъым хуэфэщэн лы телъыжу лIы зэкIужт. И теплъэ къудейм хузэфIэмыкIынрэ къемыдэIуэнрэ щымыIэу къыпфIагъэщIырт. ИкIи арат зэрыщытыр, ар зыпэрыхьа сыт хуэдэ Iуэхури гугъуехь къыхэмыкIыу зэфIэкIынут, зыхуигъэувыжа мурадыр зэман гъунэгъум зригъэхъулIэнут. Абы папщIэ къыхуэсэбэпырт и хьэл зэпIэзэрытыр, псэлъэкIэ гуакIуэр, зыпэрыт IэнатIэм зэрыхуэIэзэр, цIыхухэм зэрахуэгуапэр. Ахэрат абы и Iэщэу дунейм щигъабзэр. Гу къабзэрэ псэ хьэлэлрэ иIэу зы цIыху дунейм тетамэ, Ибрэхьим етIуанэт. И цIыху хэтыкIэм, ныбжьэгъу иIыгъыфу зэрыщытам я гугъу пщIымэ, «апхуэдэлI гъуэтыгъуейт: хьэрэмыгъэншэт, зи Iэгур зи Iэнэ цIыху жумартт — гуапагъэм къыхуалъхуами ярейт», — жаIэ абы къыдэгъуэгурыкIуахэм.
Балигъ хъууэ, лIыпIэ иува нэужь, зыхуей псори зригъэхъулIэу, зыхэтхэм пщIэ къыхуащIу псэуа щхьэкIэ, сабиигъуэ IэфIкIэ гъащIэр зыхуэупсахэм ящыщтэкъым Ибрэхьим. Абы и цIыкIугъуэр Хэку зауэшхуэм и лъэхъэнэм хиубыдащ. Зауэм и гуащIэгъуэм балигъ ныбжьым ит псори фронтым Iухьат. Гугъуехь куэд зи пщэм къыдэхуа сабийхэр гузэвэгъуэм кърихуэкIырти, я адэхэм, шынэхъыжьхэм я къалэнхэр ягъэзэщIэну лъэпIастхъэрт. А псор зи нэгу щIэкI анэхэм, анэшхуэхэм я гур узырт. Дэтхэнэм уригузэвэнт — лIыжь-фызыжь лъэрымыхьхэмрэ сабий IэпцIэлъапцIэхэмрэ гъейм къызэребгъэлынурат хьэмэрэ псэзэпылъхьэпIэ зауэм Iутхэрат?
Гупсысэгъуэрэ гузэвэгъуэрэ щыкуэд а зэман гугъум илъэси 9 и ныбжьу хиубыдат Ибрэхьим. 1942 гъэм и мазаем Къэхъун къуажэ щыщ НэщIэпыджэ Мусэ, абы и къуэшхэу Къасымрэ Жэмалдинрэ зауэм кIуащ, икIи зыми къагъэзэжакъым. ЦIыхухъу нэхъыжьу щытыныр зи пщэ къыдэхуар Мусэ и къуэ Ибрэхьимт.
Зауэм зэтрикъутахэр зэфIэгъэувэжыпхъэт. Ибрэхьим нэхъ къыдэкIуэтеят. Абы щыгъуэм еджапIэр къигъанэу пщIантIэм дэсхэм ядэIэпыкъун хуей хъуащ щIалэщIэр. ИкIи хузэфIэкIащ ар абы, и жыджэрагъымрэ сыт хуэдэ лэжьыгъэми зэрыпэлъэщымрэ я фIыгъэкIэ зэман гугъум къикIащ. Анэракъэ сыт щыгъуи гузавэр?! Зы махуэ гуэрым КIулицэ и къуэр зыбгъэдигъэтIысхьэри хэгъэзыхьауэ жриIащ: «Сыт хуэдиз гугъуехь пылъми, си щIалэ, еджэным пумыщэнкIэ Iэмал иIэкъым. Нобэкъым Iуэхур зытещIыхьын хуейр, атIэ пщэдейрей махуэрщ…».
Апхуэдэ щIыкIэкIэ, Ибрэхьим Налшык дэт пединститутым щIэтIысхьащ икIи урысыбзэмрэ литературэмкIэ егъэджакIуэ IэщIагъэр иIэу 1956 гъэм къиухащ. Ауэ абы егъэджакIуэу лэжьэну къыхуихуакъым. Ар КПСС-м и Къэбэрдей-Балъкъэр обкомым и деж щыIэ республикэ лекцэ бюром и унафэщIым и дэIэпыкъуэгъуу ягъэуващ. ИужькIэ а бюрор Министрхэм я Советым иратащ, итIанэ республикэм ЩэнхабзэмкIэ и министерствэм хагъэхьэжащ.
Абы щыгъуэм НэщIэпыджэм и пщэм къыдэхуа къалэн мытыншым гурэ псэкIэ бгъэдэувэри, лекцэхэр итхыу, абыхэм къеджэхэм ядэIэпыкъуу, езыри зэманым къигъэув Iуэхугъуэ зэмылIэужьыгъуэхэм, гъэщIэгъуэнхэм теухуахэм тепсэлъыхьу лэжьащ.
1957 гъэм бюрор якъутэжри, абы и мылъкури и къалэнхэри «ЩIэныгъэ» обществэм иратыжащ. А гъэ дыдэм Ибрэхьим комсомолым и обкомым и инструктору ягъэкIуащ. А IэнатIэм абы Iэмал щигъуэтащ республикэм и районхэм, къуажэхэм щыIэ комсомол зэгухьэныгъэхэм, щIалэгъуалэ псоми нэхъыбэрэ яхуэзэну, я IуэхущIафэхэр зригъэщIэну, зи лэжьыгъэр къызэхьэлъэкIхэм ядэIэпыкъуну.
КъБКъУ-р 1957 гъэм къыщызэIуахам ар университетым и комсомол комитетым и секретару хахащ, мыгувэуи Къэбэрдей-Балъкъэр щIалэгъуалэ гупым и комиссару щIыщIэхэр къыщаIэт Акмолэ областым ягъэкIуащ. Республикэм щыщ щIалэгъуалэу 1800-м я пашэу НэщIэпыджэр щIыщIэхэм 1958 гъэ псом щыIащ.
Абы къикIыжри, Ибрэхьим инструктору ягъэкIуащ республикэм ЩэнхабзэмкIэ и министерствэм. Абы кърагъэбыдылIащ Iуащхьэмахуэ, Дзэлыкъуэ, Прималкэ районхэм щылажьэ ЩэнхабзэмкIэ унэхэр, библиотекэхэм я лэжьыгъэр унэтIыныр. Ибрэхьим мы IэнатIэщIэм сэбэп къыщыхуэхъуащ щIалэгъуалэм ядэлэжьэнымкIэ нэхъапэм иIа IуэхущIафэхэр. Къуажэхэм дэт ЩэнхабзэмкIэ унэхэм я Iуэхухэр къызэгъэпэщынымкIэ, библиотекэхэм зэIущIэ зэмылIэужьыгъуэхэр щегъэкIуэкIынымкIэ, нэгъуэщI IуэхухэмкIи ар щIэгъэкъуэн нэс хъурт.
Лэжьыгъэу зыпэрыхьэр дахэу къызэхъулIэ Ибрэхьим сыт щыгъуи жыджэру хэтащ республикэм щекIуэкI Iуэхухэм. Къалэн къыщащI псори жану, къызыхуэтыншэу зэригъэзащIэм къыхэкIкIэ, абы къулыкъу зыбжанэ дзыхь къыхуащIауэ щытащ. Къызэрыдгъэлъэгъуащи, комсомол IэнатIэхэм щригъажьэри, КъБР-м ЩэнхабзэмкIэ и министерствэм щылэжьащ, илъэс зыбжанэкIэ ар и тхьэмадэу щытащ ЦIыхубэ творчествэмкIэ республикэ унэм. Апхуэдэ щIыкIэкIэ, щэнхабзэм, гъуазджэм, республикэм я зыужьыныгъэр егъэфIэкIуэным жумарту хэт щIалэм гу хуищIащ литературэм. Абы и Iэдакъэм къыщIэкIащ усэхэр, рассказхэр, хъыбархэр. НэщIэпыджэр журналистикэми дихьэхырт. И псэм фIэфI IэнатIэм щыпэрыувэм, и унафэщIхэми къыдэлажьэхэми я деж и Iулыджыр щиIэтащ ар гурэ псэкIэ лэжьыгъэм зэрыпэрытым.
Сыт хуэдэ къулыкъу ирихьэкIами, ар быдэу япыщIат республикэм къыщыдэкI газетхэм, телевиденэм, радиом я редакцэхэм. Абы зэпымыууэ итхырт лэжьакIуэ пашэхэм, цIыху щыпкъэхэм ятеухуа очеркхэр, хъыбар кIэщIхэр. Очеркхэмрэ адрей тхыгъэхэмрэ нэмыщI, щэнхабзэ лэжьыгъэмкIэ методикэ чэнджэщхэр щызэхуэхьэса тхылъ зыбжанэ къыдигъэкIащ.
НэщIэпыджэр зэрылажьэм хуэдэурэ, Дон Iут Ростов дэт къэрал университетым журналистикэмкIэ и къудамэри къиухри, 1969 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэр радиом пропагандэмкIэ и къудамэм и редактору ягъэуващ. А IэнатIэм Ибрэхьим къыщигъэсэбэпащ и щIэныгъэ куур, журналист нэсым иIэн хуей къэухьым зригъэужьащ, Iэмалхэм зыхигъэгъуэзащ. 1989 гъэм ар хъуащ Къэбэрдей-Балъкъэр радиом урысыбзэмкIэ и редакцэм и редактор нэхъыщхьэ.
Ибрэхьим иригъэкIуэкIыу щытащ «Хэку зауэшхуэм и лIыхъужьхэр» зыфIища нэтыныр, лэжьыгъэм и ветеранхэм ятеухуа циклри хэту. Абы цIыхухэр щигъэгъуазэрт езым къыдэлэжьахэу, и ныбжьэгъухэу хьэл-щэн дахэ зыдилъэгъуахэм я IуэхущIафэхэм, гъащIэ дерс дахэкIэ щапхъэ хъуауэ къилъытэхэм ятеухуа гукъэкIыжхэм.
ЗэфIэкI хъарзынэ къэзыгъэлъагъуэ, зи къалэн псоми фIыуэ пэлъэщ НэщIэпыджэ Ибрэхьим и лэжьыгъэр гулъытэншэ хъуакъым. 1977 гъэм ди республикэм и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым и ЩIыхь тхылъыр къыхуагъэфэщащ, иужькIэ «Телевиденэмрэ радиовещанэмрэ я отличник» цIэ лъапIэр къыфIащащ. Журналистхэм я союзыр илъэс 80 щрикъум и щIыхькIэ къыдагъэкIа дамыгъэр, «ЩIыщIэхэр къэIэтыным хуищIа хэлъхьэныгъэм папщIэ», «Лэжьыгъэм и ветеран» медалхэр къратащ. Псом ящхьэращи, «КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист» цIэ лъапIэр 1995 гъэм къыхуагъэфэщащ.
ЛъэужьыфIэт Ибрэхьим. Журналистикэм къыхина хъэтIым нэмыщI, и фэеплъыр я гъуазэу, абы хиша лъагъуэм ирокIуэ и унагъуэ дахэр. Зым Iэпыхур адрейм къищтэжу зэдэпсэуа зэщхьэгъусэхэм я зыр дунейм ехыжами, абы къыщIэна псори зэригъэзахуэу мэпсэу и щхьэгъусэ Тамарэ. Маринэ, Мадинэ, Заур сымэ адэм и фэеплъ нэхур яхъумэрэ пщIэ хуащIу къогъуэгурыкIуэ.
Куэдым я гуапэ ищIу, и гум щыщ IыхьэкIэ яхуэупсэу дунейм тета НэщIэпыджэ Ибрэхьим псэужамэ илъэс 80 ирикъунут. Езыр къытхэмытыжми, и фэеплъым и нурым я гъуэгур егъэнэху ар зыцIыхуу щыта псоми. И къуэшхэмрэ абыхэм я бынхэмрэ, езым и щIэблэм я гъуазэт ар, ноби щызэхыхьэжхэм деж и цIэр кърамыIуэу къанэркъым. И ныбжьэгъухэращи, зы махуи ягу ихуакъым. Си IэнатIэм куэдрэ сыщыхуозэ ди нэхъыжьыфIым къыдэлэжьахэм, икIи сыт щыгъуи гуапэу абы къыдакIуа гъуэгуанэм щыщ пычыгъуэ мащIэм теухуа хъыбарыфIхэм срагъэдаIуэ. Къытхэмытыжми, тщIыгъущ апхуэдэ цIыху щэджащэр, гу къабзэрэ псэ хьэлэлрэ иIэу зи лъэужьыр лъагъуэу къытхуэзыгъэна Ибрэхьим…
Къэхъун Нэхунэ.
