Мамырыгъэмрэ нэхумрэ я дуней
Куэд щIакъым ди газетым Урысейм и цIыхубэ сурэтыщI, тхакIуэ Къат Теувэж и литературэ лэжьыгъэхэм я гугъу зэрыщытщIрэ. Адыгейм щыщ ди лъэпкъэгъу цIэрыIуэм и сурэтхэр зэрыхуа тхылъыщIэ къытIэрыхьащ иджыблагъэ. «Мамырыгъэмрэ нэхумрэ я дуней» альбомым ихуащ Къатым лэчрэ литографие IэмалкIэ ищIа сурэтхэмрэ гъущIым къыхиIущIыкIахэмрэ.
«ЦIыху щыIэщ, я хъуреягъкIэ дунейпсо зэращIэкIыфу, — щыжеIэ тхылъым и пэублэм КъуэкIыпIэ гъуазджэр зыдж институтым и унафэщIым и къуэдзэ Мкртычев Тигран. — Абыхэм яхохьэ, шэч хэмылъу, Къат Теувэж. А дунейм и дыгъэр сурэтыщIым и къуажэжь Гъэбыкъуейщ, ар щылэжьа икIи щыпсэуа къуажэхэмрэ къалэхэмрэ абы и хъуреягъкIэ къепщIэпщIэкIыу: лъэпкъкIи, динкIи, IэщIагъэкIи зэхуэмыдэ цIыхухэр куэду щызекIуэу, хэти жыжьэу, хэти и курыкупсэм пэгъунэгъуу».
«Си адэм и псалъэхэр куэдрэ сигу къокIыж, — етх езы Теувэж. — Уи гъуэгуанэм, КъуапцIэ, щыщIидзар Гъэбыкъуейщ. Уигу иумыгъэху ар. Зэманым пщIэ хуэщI, уи щIалэгъуэм бгыр пхуэгъэхъеин къыпфIощI, къарууфIэу зыкъыпщыхъужу. Хуэмурэ къарум акъылыр къытокIуэ. ЩIалэгъуэр — къарущ, ныбжьыр — акъылщ. Къарури акъылри хъумэ, узэплъэкIыжмэ, зыми ухущIемыгъуэжын хуэдэу».
Къатым и гъащIэ гъуэгури, дуней тетыкIэри, и гупсысэхэри хыболъагъуэ мы лэжьыгъэхэм. Абы и сурэтхэм яхуэфэщэн бзэкIэ тепсэлъыхьыну зыхуэфащэри къызытехуэри, дауи, а гъуазджэ къудамэм нэсу хэзыщIыкI IэщIагъэлIхэрщ. Ауэ шэч закъуи хэлъкъым гъащIэм хэлъ дахагъэ щэхур хэзылъагъукIыф сурэтыщIым и фэ къыхэхыкIэхэм, абы гу зылъитэ гъащIэ хабзэхэм, нарт эпосымрэ тхакIуэхэм я IэдакъэщIэкIхэмрэ абы яхуищIа сурэтхэм гулъытэ гунэсрэ псалъэ гуапэрэ къызэралэжьым. Дэтхэнэ зыми пкърыт лъэпкъ гупсысыкIэм и фIыгъэкIэ, Теувэж зыхуей пшынэ Iэпэм йоIусэф, гу зылъыуигъатэ дуней теплъэгъуэхэр къи-гъэщхьэпэурэ, езыр зыхуей макъамэр уи гум къыщрегъэкIыф. Хэт-тIэ сурэтыщI IэзэкIэ узэджэнур?! Щытхъугъэбзэм зи цIэхэр къыхамых, дуней псом щыцIэрыIуэ хамэ къэрал сурэтыщIхэм я IэбэкIэм куэдкIэ йофIэкI Къатым и тхэкIэр.
Дэтхэнэ сурэтыщIри зэплъ дунейр дэ тхуэдэ цIыху къызэрыкIуэхэм ялъагъу, ди хъуреягъкIэ щекIуэкI дуней дыдэращ. Мы сурэтыщIым ар къыщхьэщызыгъэкIыр а дунейр нэм къиубыд къудейм узрипх мыхьэнэ чэнжым нэхърэ зэрынэхъ куур, нэрылъагъум — нэрымылъагъу, зэгупсысын хуей гуэр зэрыпыщIар уи фIэщ зэрищIыфырщ. «Си гъащIэм къыщыхъуа псори — гуфIэгъуэри нэщхъеягъэри — КъэгъэщIакIуэм къысхуиухакIэт, зэхъуэкIыжыпIи иIэкъым, — щыжеIэ Къат Теувэж тхылъым и кIэухым. — Дыгъэр щIым тес псоми зэхуэдэу ятопсэ, щабэрэ гуапэу дэтхэнэ зыри игъэхуабэу. Абы жиIэ хуэдэщ: «Фыпсэу, Iэдэм и бынхэ, Iуэху дахэхэр влэжьу. Алыхьталэм псори зэхэ-гъэж имыщIу фIыуэ фыкъелъагъу. ФIыуэ фызэрылъагъу, фи лъэпкъым, фи хэкум, фи лэжьыгъэм, фэ фхуэдэм и лэжьыгъэм пщIэ хуэфщI. ФIылъагъумрэ тэмакъкIыхьагъымрэ зевгъасэ, итIанэ фэри фIыуэ фыкъалъагъунщ, тэмакъкIыхьуи къыфхущытынщ!»
Чэрим Марианнэ.
