Мамэ Катя
Налшык къалэм дэта Ленин еджапIэ къалэ цIыкIум Хэку зауэшхуэм и иужьрей илъэсым, гъатхэ пасэу щызэрыцIыхуат урыс хъыджэбз гуакIуэ Дигурко Екатеринэрэ зауэм хэта адыгэ щауэ КIэрашэ Хьэзритрэ.
Екатеринэ Налшык педагогикэ институтыр къиухырт, Хьэзрит парт лэжьакIуэхэм я Iэзагъэм щыхагъахъуэ курсхэм щеджэрт. ЕджапIэр къиуха нэужь, хъыджэбзыр лэжьакIуэ кIуэн хуейт Ботэщей (Плановскэ) къуажэм и курыт школым щригъэджэну. АрщхьэкIэ Хьэзрит абы елъэIуащ Курп Ищхъэрэ къуажэм зыкъригъэдзыжыну. Ар езыр къуажэ Советым и унафэщIти, бзылъхугъэр къигъэгугъащ зыщIэсыну унэ къигъуэтынымкIэ къыдэIэпыкъуну. Курп Ищхъэрэ къуа-жэр абы къыщIыхихын щхьэусыгъуэм щыщт Екатеринэ и адэ-анэр зыдэс Раздольнэ жылэм ар зэрынэхъ пэгъу- нэгъури — шыгукIэ сыхьэтым и кIуэцIкIэ абы унэсынут.
Екатеринэ арэзы хъури, 1945 гъэм шыщхьэуIум и 15-м, гъэ еджэгъуэщIэр щIадзэным тхьэмахуитI иIэу, хъыджэбзыр Курп Ищхъэрэ къуажэм кIуащ…
Мазищ ипэкIэ иухат Хэку зауэшхуэр. Нэмыцэхэм къуа-жэр щаубыдам, курыт школыр шэщ ящIауэ щытащ: блынхэр даудат, щхьэгъубжэхэр хакъутыкIат. ЦIыхухъуIэ хуэныкъуэт къуажэр зэфIэгъэувэжынми еджапIэр зыхуей хуэгъэзэжынми, ауэ ахэр мащIэт, зауэм зэщIикъуати. ЩIэныгъэ нэхъыщхьэ зиIэ егъэджакIуэхэрати, щыIэххэтэкъым.
Екатеринэ япэ махуэ дыдэм завучу ягъэуващ. Гъэ еджэгъуэм щIимыдзэ щIыкIэ абы къуажэр къызэхикIухьурэ балигъхэри сабийхэри зригъэцIыхуащ, псом хуэмыдэу езанэ классым кIуэнухэмрэ зауэм и зэранкIэ зи еджэгъуэр къызэпыуда щIалэгъуалэмрэ гулъытэ яхуищIу. Зи ныбжьыр илъэс 80-м иджы нэблэгъа ди Iыхьлы КIэрашэ Iэуес ноби игу къегъэкIыж езанэ классым щыщIэтIысхьэм, абы и цIэр Екатеринэ «Ауэс» жиIэу дахэу итхауэ зэрыщытар.
Мамэ Катярэ абы и къуихымрэ.
Курп Ищхъэрэ курыт еджапIэм Екатеринэ тхыдэр, географиер, биологиер щригъэджырт, ауэ куэдрэ къэхъурт нэгъуэщI дерсхэри щарит, егъэджакIуэхэр яхуримыкъумэ.
Къуажэдэсхэм ар занщIэу я гум дыхьащ. Псоми егуэ-пэкI, дэтхэнэ сабийми бгъэдыхьэкIэ къыхуэзыгъуэт бзылъхугъэм цIыкIухэри къыдихьэхащ, нэхъыжьхэми фIыуэ ялъэгъуащ.
Мазэ зытIу хуэдэкIэ Екатеринэ адыгэбзэр зригъэщIащ, къапщтэмэ, хамэбзэхэр джыныр абы фIыуэ къызэрехъулIэм и щыхьэту. И сабиигъуэм ар щеджат нэмыцэхэр зыдэтIысхьауэ щыта Гладенбургское (иджы Винограднэ) къуажэм икIи абыхэм я бзэр зригъэщIат.
Алъхъо жылэжьым дэсхэр псори Екатеринэ къыдэIэпыкъурт, адыгэбзэр ирагъэщIэнымкIи лъэпкъ хабзэхэм хагъэгъуэзынымкIи. ЦIыхубзхэр абы и деж къакIуэрт чэнджэщ гуэр хуейми, украин шхыныгъуэхэр зэрапщэфI щIыкIэхэр яфIэхьэлэмэту зрагъэщIэну ягу къыщыпылъадэми. Апхуэдэ дыдэу езы Екатерини зригъэсащ лэкъум игъажьэу, джэдлыбжьэ, пIастэ, мырэмысэ, дэлэн ищIу.
Къуажэм къазэрыхыхьэрэ мазищ фIэкIа мыхъуауэ, Екатеринэрэ Хьэзритрэ унагъуэ яухуащ. ИлъэситI дэкIри, 1947 гъэм накъыгъэм и 9-м, абыхэм япэ сабийр (Михаил) зэдагъуэтащ. Илъэс дэкIри, ТекIуэныгъэм и махуэшхуэм аргуэру техуэу, я етIуанэ щIалэр (Вовэ) дунейм къытехьащ. ИужькIэ — Тимошэ, Валерик, Сашэ, Серёжэ сымэ.
«Ди мамэ Катя!» апхуэдэут зэкъуэшхэр ди анэм дызэреджэр. ДыщыцIыкIум щегъэжьауэ куэдым дыхуигъэсат абы, щIакхъуэ гъэжьэным къыщыщIэдзауэ, Iэщри джэдкъазри зыхуей хуэгъэзэным щыщIэкIыжу. УрысыбзэмкIэ ди япэ егъэджакIуэу щытар ди анэращ, абы хузэфIэкIащ и къуихми щIэныгъэ нэхъыщхьэ къыдитыну.
Екатеринэ илъэс 51-рэ щхьэузыхь хуищIащ Курп Ищхъэрэ курыт школым, къилэжьащ къуажэдэсхэм я пщIэрэ лъагъуныгъэрэ.
Ди анэм хуэдэу, зауэ нэужь зэман нэхъ гугъухэм егъэджакIуэхэр къуажэ пхыдзахэм ягъакIуэу щытащ. Дэтхэнэми и къалэныр псэемыблэжу игъэзэщIащ, хамэ жылэхэм хэгъэрей щыхъужащ, къуажэм я гуныкъуэгъуэри гуфIэгъуэри дагуэшащ.
Шэч зыхэмылъращи, анэхэм, егъэджакIуэхэм фэеплъ яхуэбгъэувыну яхуэфащэщ, ахэр лэжьыгъэри унагъуэри зыхуей хуагъэзэнымкIэ я къару еблэжакъым. Дэ нэхъыжьхэм ахэр зэи дигу ихунукъым.
КIэрашэ Михаил.
