Ислъамым и нур
Уаз
Суннэтыр гъэзэщIэныр псапэщ
Мухьэмэд бегъымбарым (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) илэжьауэ щыта псоми суннэткIэ доджэ.
Япэми зэрыжытIащи, фарзыр дымыгъэзащIэмэ, къытхуэгъунукъым, ауэ суннэтыр дымыгъэзащIэми, къытхуэгъунущ. Апхуэдэу щытми, ар зыгъэзащIэмрэ зымыгъэзащIэмрэ Алыхьым и пащхьэм зэи зэхуэдэ щыхъунукъым. Абы и щыхьэтщ мы хьэдисыр: «Мухьэ-мэд бегъымбарым (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) жиIащ: «Сэ фIыуэ сыкъэфлъагъумэ, Алыхьым фIыуэ фыкъилъагъужынщ». Фарзымрэ суннэтымрэ зыгъэзащIэ цIыхур зэи щыуэнукъым. Суннэтыр дымыгъэзащIэми, къытхуэгъуну щхьэкIэ, суннэтым мыхьэнэшхуэ иIэщ. Iущыгъэ гуэр къызыхыумыхыну, иджыпстурей гъащIэми къыщымысэбэпыну зы суннэти щыIэкъым. Псалъэм и хьэтыркIэ, Бегъымбарым (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) и Iэлъын къудейр къызощтэри, абы и хъыбар кIэщI цIыкIум дыкъыхуреджэ Алыхьым и арэзыщIыныгъэм дытелэжьэн зэрыхуей-ми, дыщыпсэу къэралым къытхуигъэув хабзэхэр зэрыдгъэзэщIапхъэми.
Мухьэмэд бегъымбарым (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) Iэрыгъыу щытащ дыжьыным къыхэщIыкIа Iэлъын. ЛIыкIуэ лъапIэм (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) тхыгъэхэр яхуигъэхьу щытащ а зэма-ным щыIа гупхэм, къэрал унафэщIхэм. Зэгуэрым, Мухьэмэд бегъымбарым (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) къыжраIащ: «Уа, ЛIыкIуэ лъапIэ, хьэрыпхэм тIахын ядакъым письмор, мыхъур (печать) телъкъым, жаIэри». Ар щызэхихым, къэралым и хабзэр имыкъутэн папщIэ, ЛIыкIуэм (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) Iэлъын ищIащ, «Мухьэмэд рэсулу Аллахь» псалъэхэр тету. Ар и мыхъуру щытащ Бегъымбарым. ЛIыкIуэм и щапхъэм дытетмэ, Алыхьри арэзы къытхуэхъунущ, дыщыпсэу къэралми пщIэ зэрыхуэтщIын, абы и хабзэр зэрытхъумэн хуейр тщIэуэ дыпсэунущ. Ар дерсышхуэ къызыхэпхын щапхъэщ.
Бегъымбарыр хьэмэм, псыунэ хуэдэхэм щыщIыхьэм деж Iэлъыныр зыIэрихыу щытащ, Алыхьым и цIэр зэрытетым щхьэкIэ. Бегъымбар лъапIэм жиIауэ щытащ: «Сэ си мыхъурым ещхь фымыщI». Абы къегъэлъагъуэ нэгъуэщIым и мыхъурым ещхь адрейм иригъэщI зэрымыхъунур. ЛIыкIуэ лъапIэр (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуар) дунейм ехыжа нэужь, Iэлъыныр куэдрэ зэрахьащ, япэщIыкIэ Абубакр, итIанэ Хьумар, иужькIэ Уэсмэн къыхуэнащ. АпхуэдизкIэ игъэлъапIэрт ЛIыкIуэм (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) и Iэлъынри, Уэсмэн ар сыт щыгъуи къыздрихьэкIырт. Зы махуэ гуэрым Уэсмэн Iэлъыныр Iэпыхури, «Къубэ» мэжджытым игъунэгъуу щыт псыкъуийм ихуащ. Куэдрэ лъыхъуахэщ, арщхьэкIэ, ягъуэтыжакъым.
Аращи, дыжьыным къыхэщIыкIауэ Iэлъын цIыхухъум зэрихьэныр суннэтщ.
КъурIэным щыщщ
Хъыдыр ЛIыкIуэ лъапIэм и хъыбар
ЛIыкIуэ Мусэ (Тхьэр арэзы зыхуэхъуным) и зэманым щыIащ нэгъуэщI зы лIыкIуэ ХъыдыркIэ еджэу, ауэ ар зэрылIыкIуэм зыри щыгъуазэтэкъым, Мусэ деж щегъэжьауэ.
«Хъыдыр» псалъэр хьэрыпыбзэм щыщщ, «удзыфэ» къикIыу аращ. ЛIыкIуэм апхуэдэу щIеджэм щхьэусыгъуэ иIэт: Хъыдыр здэтIыса щIыпIэр щхъуантIагъэ защIэ хъууэ щытащ.
Фигу къэдгъэкIыжынщ Мусэ ЛIыкIуэу IисраIил и быным къахуигъэкIуауэ зэрыщытар, тхылъи къызэрыхуехар, къинэмыщIауэ, Мусэ закъуэ Езы Алыхьыр къепсалъэу щытащ.
Зэгуэрым IисраIил и бынхэр къеупщIащ Мусэ: «Уа, Мусэ, мы дунейм хэт нэхъ губзыгъэ дыдэу тетыр?» — жаIэри. Абы жиIащ: «Сэращ». Алыхьым зэхуигъазэу емыупщIу, езым жэуап зэритам щхьэкIэ, Тхьэм абы зригъэщIэжащ. Алыхьым жиIащ: «Хьэуэ, Мусэ, уэ умыщIэ куэд зыщIэ яхэтщ Си пщылIхэм».
— Уа, си Тхьэ лъапIэ, хэт ар? Сэ тхылъ къысхуебгъэхауэ, ЛIыкIуэуи сыкъэбгъэкIуауэ, сэ нэхърэ нэхъ Iущыр хэт? Си Тхьэ, сынолъэIу сыбгъэцIыхуну ар, — лъэIуащ Мусэ.
— ХитIыр щызэхэлъадэм деж ущыхуэзэнущ абы, — жэуап итащ Тхьэм.
— Дэнэ щIыпIэ деж хитIыр щызэхэлъадэр, сэ дауэ ар къызэрысщIэнур? — щIэупщIащ ЛIыкIуэр.
— Хым нэщэнэ иIэнущ. Къэлътмакъ къащтэ, абы бдзэжьей лIа илъхьи, ежьэ. А бдзэжьейр щыпфIэкIуэд щIыпIэм и деж ущыхуэзэнущ Хъыдыр, — жэуап итащ Тхьэ лъапIэм.
Мусэ иIащ унэIут щIалэ цIыкIу, АлыхьымкIэ Iиман щыпкъэ бгъэдэлъу. Юшэхьт щIалэм зэреджэр.
— Юшэхь, Тхьэ соIуэ, Хъыдыр къэзгъуэтыху сымыувыIэнукIэ! — жиIэу Мусэ унэIутым зыщыхуигъазэм, щIалэщIэр щIэупщIащ:
— Уа, ЛIыкIуэ лъапIэ, дауэ ар къызэрыбгъуэтынур, махуэ дапщэкIэ хы Iуфэм уIуту укIуэн хуей абы щхьэкIэ?
— Илъэс бжыгъэкIи къэслъыхъуэнущ, къэзмыгъуэтауи сыувыIэнукъым, жэуап итащ Мусэ. Уэ къэлътмакъ къащтэ, зы бдзэжьей лIа абы илъхьи, нежьэ си гъусэу. Бдзэжьейр пфIэкIуэдмэ, хъыбар сыгъащIэ, ар щыкIуэда щIыпIэм и дежщ Хъыдыр дыщыхуэзэнур, — жиIащ ЛIыкIуэ лъапIэм.
ЛIыкIуэм зэрыжиIам тету, Юшэхь псори игъэхьэзырри, зэгъусэу гъуэгуанэ техьахэщ.
ЩIэныгъэ къилъыхъуэн мурадкIэ, гъуэгуанэ техьахэр Алыхьым жэнэткIэ къызэригъэгугъам ипкъ иткIэ, Муси и щIэныгъэм хигъэхъуэн мурадкIэ, техьащ гъуэгуанэ кIыхь.
ИкIэм-икIэжым ахэр нэсащ Алыхьым жыхуиIа щIыпIэу, хитIыр щызэхэлъадэм. Мусэ апхуэдизкIэ ешати, хы Iуфэм деж щыIэ бгъуэнщIагъым щIэгъуалъхьэри щхьэукъуащ. Юшэхь Мусэрэ бдзэжьейм-рэ ихъумэу ящхьэщыст. Алыхь Iэмырти, къэлътмакъым илъа бдзэжьейр абдеж хым щыхыхьэжащ. Абы теухуауэ КъурIэным къыщыкIуащ мы Iэятыр: «Хыхэр щызэхэлъадэ щIыпIэм ахэр щынэсым, ящыгъупщэжащ я бдзэжьейр. Бдзэжьейр хым хыхьэжащ, щIы щIагъкIэ кIуам хуэдэу».
И нэкIэ илъэгъуар хуабжьу телъыджэ щыхъуащ Юшэхь. ЛIыкIуэр къэушыху фIэбэмэщIэу пэплъащ, къэхъуар хуиIуэтэжыну, арщхьэкIэ, Мусэ къызэрызэщыууэ, щIалэщIэм щыгъупщэжащ бдзэжьейм и хъыбарыр. АдэкIи гъуэгуанэм пащауэ здэкIуэм, ЛIыкIуэм жиIащ: «Юшэхь, уэри сэри дымэжэлIащ, тIэкIу дедзэкъэнщ, къэгъэхьэзыр тшхын». ЩIалэр къэлътмакъым щиIэбэм, игу къэкIыжащ бдзэжьейм и хъыбарыр. АдэкIэ Юшэхь и псалъэхэр КъурIэным мыпхуэдэу итщ: «Абы жиIащ: «ПщIэжрэ, бгъуэнщIагъым дыщыщIыхьар? Сщыгъупщэжащ бдзэжьейр. ШейтIаным сщигъэгъупщащ. Бдзэжьейр телъыджэ Iейуэ хым хыхьэжащ».
— Ар дэ къэтлъыхъуэращ, — жиIэри, хуабжьу гуфIащ Мусэ икIи Юшэхь и гъусэу игъэзэжащ бгъуэнщIагъымкIэ. Мусэ здэщхьэукъуа щIыпIэм щынэсым, къалъэгъуащ абдеж жейуэ щылъ Хъыдыр. Ар здэщылъ щIыпIэм удз щхъуантIэр из щыхъуат. ЛIыкIуэм Хъыдыр сэлам ирихащ.
— Ухэт, уэ? — щIэупщIащ Хъыдыр.
— Сэ сы-Мусэщ, — жэуап итащ ЛIыкIуэм.
— IисраIил и быным къахэкIа Мусэр уэра? — жиIэу Хъыдыр щыщIэупщIэм, Мусэ ар фIэтелыджэ хъури, еупщIащ:
— Сэ си хъыбар уэ дэнэ щыпщIэр?
— Сэ си хъыбар къыбжезыIам къызжиIащ уэ уи хъыбар, — жэуап итащ Хъыдыр.
Хъыдыр щIэупщIащ:
— Сытым укъысхуихьа, Мусэ, сыт хуэдэ щхьэусыгъуэкIэ укъысхуэкIуа?
Мусэ жиIащ:
— Си щIэныгъэм хэзгъэхъуэн мурадкIэ сыкъыпхуэкIуащ.
— Уэ езым Алыхьым и пащхьэ къикIа тхылъ лъапIэр пIэщIэлъщ, итIани, си деж уи щIэныгъэм щыхэбгъэхъуэну ара? — щIэупщIащ Хъыдыр.
— Аращ, сэ збгъэдэмылъ щIэныгъэ уэ ббгъэдэлъщ
АдэкIэ Мусэ жиIа псалъэхэр КъурIэным мыпхуэдэу къыщыкIуащ: «Хъуну, уи гъусэу гъуэгуанэ сытехьэ, уэ уагъэщIа щIэныгъэр сыбгъэщIэжын папщIэ?» Хъыдыр жиIащ: «Мусэ, ар уэ пхузэфIэкIынукъым, шыIэныгъэ пхэлъынукъым. АдэкIэ КъурIэным итщ Мусэ жиIахэр: «Алыхьым жиIэмэ, шыIэныгъэ схэлъынщ, жыпIэми сыфIэкIынкъым».
УнэIут щIалэ цIыкIур иутIыпщыжри, Мусэ Хъыдыр и гъусэу гъуэгуанэ техьащ. Ахэр зэрытIысхьэну кхъухьыр къыщысым, абы исхэр гуапэу къыIущIахэщ Хъыдыр, пщIэ лъэпкъи къыIамыхыу тIури кхъухьым ирагъэтIысхьащ, сыт щхьэкIэ, жыпIэмэ, Хъыдыр зыхэт лъэпкъым псоми ящIэрт ар зэрыцIыху пэжыр, Iиман щыпкъэ зэрыбгъэдэлъыр, абы ипкъ иткIэ, фIыуэ къалъагъурт, пщIэшхуэ къыхуащIырт.
Хым тету ахэр здэкIуэм, зы къуалэбзу къалъэгъуащ хым и псым щыщ ефэу. Мусэ игъэIущын мурадкIэ, Хъыдыр щIэупщIащ:
— Мусэ, еплъыт мо бзум. Хым и сыт хуэдэ Iыхьэра а бзум ирифыфар?
— Зы Iыхьэ закъуи ирифыфакъым, — жэуап итащ Мусэ.
— Плъагъурэ, Мусэ, уэри сэри Алыхьыр къытхуэупсащ щIэныгъэ куукIэ, ауэ щыхъукIи, Алыхьым и щIэныгъэм еплъытмэ, уэри сэри ди щIэныгъэр зэхэту хъуркъым а бзу цIыкIум ирифа псы ткIуэпсым хуэдиз.
ТэлайкIэ кIуа нэужь, Хъыдыр джыдэ къищтауэ зэрыс кхъухьыр кIуэцIриудырт. Ар щилъагъум, Мусэ къэуIэбжьауэ жиIащ:
— Уа, Хъыдыр, пщIэр сыт? Апхуэдизу гуапэу къытIущIа цIыхухэри дэри псым дебгъэтхьэлэну ара, кхъухьыр гъуанэ щIэпщIыр сыт? Лей щхьэ зепхьэрэ?
— Сэ бжесIатэкъэ, уэ си гъусэу гъуэгуанэ узэрытемыхьэфынур, шыIэныгъэ зэрыпхэмылъынур? — жиIащ Хъыдыр.
— Къысхуэгъэгъу, сщыгъупщащ, губгъэн къысхуумыщIу, пызгъащэ гъуэгуанэм уи гъусэу, — жиIэу Мусэ щылъаIуэм, Хъыдыр абы арэзы техъуащ.
Ахэр къуажэ гуэрым нэсу кхъухьым къыщикIым, щIалэ цIыкIуитI зэдэджэгуу къалъэгъуащ. Хъыдыр зы щIалэ цIыкIум Iейуэ еплъырт. Мусэ ар телъыджэ щыхъуащ. Ярэби, сыту пIэрэ, мы щIалэ цIыкIум апхуэдизу Хъыдыр щIеплъыр, егупсысырт Мусэ. Абы хэту, Хъыдыр щIалэ цIыкIум гъунэгъу зыхуищIри, иукIащ.
Мусэ губжьащ, кIиящ:
— Мыр сыт мы пщIар? Лажьэ зимыIэ сабийр щIэбукIар сыт? Хьэрэмышхуэ щхьэ блэжьа?
Мусэ Алыхьым и арэзыщIыныгъэм телажьэрти, дауи, лей лъэпкъ идэртэкъым.
Хъыдыр жиIащ:
— Сэ бжесIатэкъэ, уэ шыIэныгъэ зэрыпхэмылъынур, сэ си гъусэу гъуэгуанэ узэрытемытыфынур?
— ШыIэныгъэ схэлъатэкъыми, зэ къысхуэбгъэгъуащ, етIуанэуи сызэрыщыуар къызгурыIуэжащ, ауэ иджыри зэ закъуэ сыппэрыуэмэ, е шыIэныгъэ схэмылъу къэхъумэ, мис итIанэ сызыкIэрыгъэху, гъусэ су-мыщIыж, — жиIэу Мусэ щылъаIуэм, адэкIи гъуэгуанэм пащащ.
Абыхэм гъуэгуанэшхуэ зэпачащ. МэжэлIауэ, ешауэ, зы къуажэ гуэрым дыхьахэщ. Къуажэдэсхэр псори зэхуэдэу нэпсейхэт, бзаджэ- хэт.
— Iейуэ дымэжэлIащ, тIэкIу дывгъашхэ, — жаIэу щылъаIуэм, зыми зыри къратакъым. Жэщ хъури, Мусэрэ Хъыдыррэ зы унэщIыб гуэрым деж щетIысэхащ. Унэм и зы блынджабэр къауэу щыхуежьэм, Хъыдыр къэтэджри, ар зэтрилъхьэжащ. МэжэлIа щхьэкIи, еша щхьэкIи къимыгъанэу, и къару псори ирихьэлIащ унэм и зы блынджабэ къеухыр тэмэм ищIыжын папщIэ. Апхуэдизу бзаджэу къаIущIа цIыхухэм ящыщ зым и унэр къимыгъэуэн папщIэ Хъыдыр и къарум щIемыблэжым и щхьэусыгъуэр къыгурыIуэртэкъым Мусэ, ауэ зыхуигъэшэчащ щIэмыупщIэну. Нэху щыри, хуэмышэчыжу, Хъыдыр игъэкъуаншэу, щIэупщIащ Мусэ:
— Уа, Хъыдыр, шхын дзэкъэгъуэ къыдэзымыту, апхуэдизу бзаджэу къытIущIахэм я унэ блынджабэр щхьэ яхуэпщIыжа, Iэмал имыIэмэ, пщIэ гуэр къеIыпхыу яхуэпщIыжамэ хъунутэкъэ?!
Хъыдыр къэпсалъэри, жиIащ:
— Мис мыбдеж къыщыдухащ уэ-рэ сэрэ зэгъусэу ткIуну гъуэгуанэр. Ауэ бжесIэнщ дызэрыс кхъухьыр гъуанэ щIэсщIами, щIалэ цIыкIур щIэзукIами, блынджабэр щIэсщIыжами я щхьэусыгъуэхэр. Кхъухь сыугъуэнам къыпэплъэу хы Iуфэм Iутт зы пщы бзаджащIэ гуэр. Дагъуэ зимыIэ кхъухь псори а бзаджащIэм зыIэщIилъхьэрт. Кхъухь дызэрысар зейхэр Алыхьым хуэжыIэщIэхэщ. А кхъухьымкIэ абыхэм къалэжь тхьэмыщкIэхэмрэ зеиншэхэмрэ трагъэкIуэдэн мылъку. Сэ сыщыгъуазэт гъуанэ сщIа кхъу-хьым псы къэмыкIуэу ар зейхэм зэращIыжыфынум, апхуэдабзэуи, сыщыгъуазэт дагъуэ гуэр зиIэ кхъухь зрипэсу пщым къызэримыщтэнум. Ар уи япэ упщIэм и жэуапщ, Мусэ.
«Лажьэ зимыIэ щIалэ цIыкIур букIащ», — жыпIэри укъызэщащ. ЩIалэ цIыкIум и адэ-анэр АлыхьымкIэ Iиман щыпкъэ зыбгъэ- дэлъ цIыхухэт. Езы щIалэ цIыкIур ин хъуамэ, джаур хъунурэ, Алыхьым и гъуэгум текIынут, адэ-анэри гугъу иригъэхьынут, абы илэжьынут игъащIэкIэ къыхуэмыгъун гуэныхьышхуэ, жыхьэнмэ Iыхьлы хъунут ар. ЩIалэ цIыкIуми абы и адэ-анэми Алыхьым гущIэгъу яхуищIауэ аращ. Тхьэм щыгъуазэ сищIат сабийм къыпэщылъ гузэвэгъуэхэм, а псори езмыгъэлэжьу, сукIмэ, сабийр жэнэт Iыхьлы зэрыхъунум, къинэмыщIауэ, Iиман щыпкъэ бгъэдэлъу къащIэувэн щIэблэкIэ Тхьэр адэ-анэм зэрахуэупсэнумкIи хъыбар сигъэщIат ДыкъэзыгъэщIам. Ар уи етIуанэ упщIэм и жэуапщ, Мусэ.
БзаджащIэхэм я блынджабэр щIахуэсщIыжами къедаIуэ, иджы: А бзаджащIэхэм зы лIы закъуэ яхэтащ Алыхьым и арэзыщIыныгъэм телажьэу. Алыхь IэмыркIэ, абы ищIэрт куэдрэ зэрымыпсэунур. Абы щIалэ цIыкIуитI иIэт, къинэмыщIауэ, дыщэ-дыжьыни куэду иIэт. Нэху щыху сызэлэжьа блынджабэм и лъабжьэм щIэлът адэр щыпсэум и сабийхэм яхуигъэпщкIуа мылъкур. Блынджабэр къэуамэ, къыщIэщынут зеиншэхэм я мылъкур. Сабийхэр балигъ хъууэ, я мылъкур яIэрыхьэжыхукIэ, блынджабэр хъумэн зэрыхуейм щыгъуазэ сищIат Алыхьым. Мис ар уи ещанэ упщIэм и жэуапщ, Мусэ. Сыт хуэдэ Iуэхугъуэ сымылэжьами, Алыхь IэмыркIэ сщIауэ аращ, — жэуап итащ Хъыдыр. Мис абдежым щиухащ Мусэрэ Хъыдыррэ зэгъусэу якIуа гъуэгуанэр.
Аращи, щIэныгъэ псори зыбгъэдэлъыр Езы Алыхь закъуэращ.
Сэкэрэтул мэутыр
КъурIэн лъапIэми Мухьэмэд бегъымбарым (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) и хьэдисхэми къыщыкIуащ цIыхум и псэр зэрыхах щIыкIэр, псэр хэкIын и пэ зы дакъикъэм къриубыдэу къэхъухэр.
ЦIыхум и псэр щыхэкIкIэ игъэв хьэзабыр («сэкэрэтул мэуткIэ» йоджэ) ажалыр къызэрыблэгъам и япэ нэщэнэщ. КъурIэнми къыщыкIуащ абы теухуа Iэятхэр. Сэкэрэтул мэутыр ЛIыкIуэ лъапIэми игъэващ. Мухьэмэд бегъымбарым (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) и псэр щыхэкIыну дакъикъэр къыщыблагъэм, и натIэм пщIэнтIэпсыр ирилъэщIыкIыурэ жиIат: «Сэкэрэтул мэут, сэкэрэтул мэут, сэкэрэтул мэут жыхуиIэр мыракIэ Тхьэ соIуэ!»
Абы теухуауэ КъурIэным къыщыкIуащ мы Iэятыр: «Мыр фэ фи фIэщ мыхъуаращ. Фэ фи гугъащ абы фыкъимыгъуэтыну. Нобэ, псэхэхыр къыщыфхуэкIуам, Дэ тIэтынущ уафэхэм я Iупхъуэр, фэдгъэлъагъунущ дуней щыпкъэр. Ауэ псэхэхыр фэ щыфлъэгъуа дакъикъэм щегъэжьауэ, фи тобэр къабыл хъужынукъым. Ар флъагъун и пэкIэ тобэ къэвмыхьыжамэ, иджы къэфхьыжкIэ, мыхьэнэ иIэжкъым».
ЛIыкIуэ лъапIэм и хьэдисым къыщыкIуащ: «Псэр Iэпкълъэпкъым щыхэкIым и деж, нэр абы кIэлъоплъ, аращ зи псэр хэкI цIыхум и нэхэр щIыдэплъейр». Алыхьым апхуэдэу иухащ, ди псэр зэрыхэкIымрэ ар здахьымрэ ди нэхэр кIэлъыплъыну икIи псэхэхыр зыхуэ- кIуам фIэкIа ар нэгъуэщIым зыми илъагъуркъым.
КъурIэнымрэ хьэдисхэмрэ къызэрыщыкIуамкIэ, цIыху псоми я псэр зэхуэдэу хахыркъым. АлыхьымкIэ фIэлIыкIыныгъэ зиIахэм, Абы хуэжыIэщIахэм я псэр щыхахкIэ, мелыIыч ХьэзрэIилым (ар псэхэхыращ) и гъусэу я нэгум нурыр кърихыу нэгъуэщI мелыIычхэри (ахэр мин бжыгъэ хъунущ) къахуэкIуэнущ зи псэр хахым. Абыхэм жаIэнущ: «Умыгузавэ икIи умышынэ. Дэ Алыхь IэмыркIэ, ХьэзрэIил и гъусэу дыкъыпхуэкIуащ, дэ ди къалэнщ уэри, уэ дунейм къытебнэ уи унагъуэри къэтхъумэну». ИтIанэ абы и псэр тыншу, щабэу хахынурэ, хуэсакъыпэу уафэм драхьеинущ. Жэнэтыбжэхэр абы хузэIуахынурэ, Алыхьым жиIэнущ: «Мы си пщылIым и цIэр ифтхэ си нэфIыр зыщыхуахэм я цIэхэр зэрыт тхылъым!». ИтIанэ Тхьэм псэм унафэ хуищIынущ: «КIуэ, псэ, хыхьэж щIыми, щыпсэу абы Къемэт махуэр къэсыхукIэ».
Псэр щIым къехыжа нэужь, мелыIычитI къыхуэкIуэнущ — Мункиррэ Накиррэ. Абыхэм псэм упщIищ иратынущ: «Хэт уи Алыхьыр? Сыт хуэдэ уи диныр? Хэт уи ЛIыкIуэр?» Дауи, Алыхьым хуэжыIэщIахэм тыншу ятынущ а упщIэхэм я жэуапхэр.
КъурIэнымрэ хьэдисхэмрэ къызэрыщыкIуамкIэ, Iейуэ дунейм тетахэм я псэхэр хатхъынущ, ахэр Iейуэ гугъу ехьынущ икIи шынэнущ. Апхуэдэхэм я псэхэр уафэм щыдрахьейкIэ, жэнэтыбжэхэр зэхуащIынущ. Алыхьым жиIэнущ: «Ифтхэ абы и цIэр Си нейр зыщыхуахэм я цIэхэр зэрыт тхылъым!»
Алыхьым хуэмыжыIэщIахэм я псэхэр щIым хадзэжынущ, Мункиррэ Накиррэ я упщIэхэ- ми жэуап иратыфынукъым.
КъурIэн лъапIэм Iэят куэд къыщыкIуащ абыхэм ятеухуауэ, хьэдис куэди щыIэщ.
Хьэдисхэр
Жэнэтым кIуэнухэр зэрыпсэлъэнур хьэрыпыбзэщ. Дунейм щытетым а бзэр ящIэу щымытами, жэнэтым гугъуехь лъэпкъи зэрыщымыIэнум ипкъ иткIэ, жэнэт Iыхьлыхэр тыншу абыкIэ псэлъэнущ. А IуэхумкIэ и щыхьэтщ мы хьэдисыр: «ЛIыкIуэ лъапIэм (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) жиIащ: «Хьэрыпхэр фIыуэ флъагъу мы щхьэусыгъуищым щхьэкIэ: сэ сызэрыхьэрыпым, КъурIэныр хьэрыпыбзэкIэ къызэрехам, жэнэтым кIуэхэр хьэрыпыбзэкIэ зэрыпсэлъэнум щхьэкIэ».
НэгъуэщI хьэдисым къыщыкIуащ: «Жэнэтым кIуэхэр Iэдэм хуэдэу ину, Исуф хуэдэу дахэу, Хьисэ хуэдэу илъэс 33-м иту щыпсэунухэщ».
ЛIыкIуэ лъапIэм (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) жиIащ: «Тхьэ соIуэ Iиман ябгъэдэмылъкIэ! Тхьэ соIуэ Iиман ябгъэдэмылъкIэ! Тхьэ соIуэ Iиман ябгъэдэмылъкIэ!» Асхьабхэр щIэупщIащ: «Хэт сымэ жыхуэпIэр, ЛIыкIуэ лъапIэ?» «Зи гъунэгъур гугъу езыгъэхьхэращ жыхуэсIэр», — жэуап итащ Бегъымбарым (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам).
ГъукIэлI Исуф
Дунейри Ахърэтри нэхъ дахэ тхуэхъунт
Ди Тхьэшхуэм
къытхуищIэр
ЗыхэтщIэу щытам,
Гуэныхьу, хьэзабу
Зэрахьэр тщIэгъам,
НэщI мазэр, нэмэзыр
ДгъэзащIэ дыхъуам,
Алыхьым бзаджащIэр
Нэхъ мащIэ тхуищIынт,
Гуэныхьым, хьэрэмым
ПэIэщIи дищIынт.
ЦIыху щIакIэр
ЦIыхуфIым пэдмыщIу
Щытам,
Ди гъащIэр щIэращIэ
Гуапащэ хъужынт,
Дунейуи, ахърэтуи
Дахащэр тлъагъунт.
Мэжджыт цIэрыIуэхэр
Нигерием и къалащхьэ Абуджа дэт мэжджытым турист куэд йокIуалIэ. Ар 1984 гъэм яухуауэ аращ. Азэн джапIэу плIы хэтщ, нэмэз щащI пэшыр инщ, хуитщ. Абы фIэлъ уэздыгъэшхуэм и хъуреягъым дыщэпскIэ тратхащ КъурIэным щыщ Iэятхэр. Мэжджытым хэтщ библиотеки музеи. Ислъамыр зезыхьэхэм я мызакъуэу, Тхьэм и унэм екIуалIэ хъунущ нэгъуэщI дин зезыхьэхэри.
