«Къэбэрдей: Кавказым и щIыхь, хуитыныгъэм и мэIу»
Аращ зэреджэр Котляровхэ я тедзапIэм мыгувэу къыщыдэкIыну тхылъыщIэм.
ФокIадэм и пэм дунейм къытохьэ зыхуэбгъэдэн щымыIэ тхылъ гъуэтыгъуей. Томитхуу зэхэт къыдэкIыгъуэ къызэрымыкIуэм фIэщыгъэ хуэхъуащ Даутокъуэ-Серебряков Заурбэч и Iэдакъэ къыщIэкIа «ПщIыхьэпIэ» усэм щыщ сатырхэр. Абы ущрохьэлIэ Чхеидзе Константин и «Прометей и щIыналъэр» тхылъым.
УсакIуэм дежкIэ Къэбэрдейр — Кавказым и щIыхьщ, хуитыныгъэм и мэIущ. А псалъэхэм щыхьэт тохъуэ зи гугъу тщIы томитхум ихуахэри. Тхыгъэ гъуэтыгъуейхэр, уеблэмэ, нобэр къыздэсым дунейм къытемыхьахэр итщ а къыдэкIыгъуэм.
Тхылъеджэхэм къапоплъэ тхакIуи 125-м я IэдакъэщIэкIхэр. Апхуэдэхэм яхэтщ къэбэрдей адыгэхэр я нэкIэ ямылъэгъуа пэтми, абыхэм нэгъуэщIхэм я псалъэкIэ тепсэлъыхь хамэ къэрал щыщ зыплъыхьакIуэхэр, Къэбэрдейм щыIа урыс щIэныгъэлIхэр, литераторхэр. А лэжьыгъэхэр япэ томищым ихуащ. ЕплIанэм езы лъэпкъым щыщ цIыху щэджащэхэм я тхыгъэхэм ущрохьэлIэ. Етхуанэ томым XX лIэщIыгъуэм цIэрыIуэ хъуа кавказыдж Яковлев Николай итхауэ «Культура кабардинцев и черкесов в прошлом и настоящем» тхыгъэр ихуащ.
Тхылъым литературэ гуэдзэнхэри иIэщ. Ар Къэзанокъуэ Жэбагъы къыщIэна хъыбарыжьхэрщ, псалъэжьхэрщ, жыIэгъуэхэрщ. IуэрыIуатэм щыщ пычыгъуэхэм лъэпкъым и гупсысэкIэр IупщI пщащI.
Томитхум епха лэжьыгъэхэр 2010 гъэ лъандэрэ йокIуэкI. Жинт Iув зэрытебзам, сурэт ихуахэр зэрызэмыфэгъум, тхыгъэхэр зытедза тхылъымпIэри нэхъыфIхэм зэращыщым къыдэкIыгъуэр адрейхэм къахегъэщ.
ТхылъыщIэм ехьэлIа лэжьыгъэ псори зэфIэзыха Котляровхэ Мариерэ Викторрэ къызэралъытэмкIэ, мы къыдэкIыгъуэр адыгэ тхыдэр къызыфIэIуэху дэтхэнэ зыми и унэ щIэлъын хуейщ. АрщхьэкIэ мылъкуу текIуадэр зэрыкуэдым къыхэкIыу, зэкIэ къыдагъэкIыфыр тхылъи 100 къудейщ, ахэри зыIэрыхьэнур абы и уасэр нэхъ пасэу ирату Iэ щэзыдзахэрщ. ЛъэIур ебгъэхь хъунущ elbrus@mail.ru хэщIапIэмкIэ.
ЧЭРИМ Марианнэ.
