Лъэпкъ узэщIакIуэ
Дызытехьа илъэсым и щIышылэ мазэм и 6-м илъэс 85-рэ ирикъуащ Урысей Федерацэм щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, Къэрэшей-Шэрджэс Республикэм щIыхь зиIэ и журналист, Урысейм и тхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм хэт Даур Жэхьфэр Ахьмэд и къуэр.
Даур Жэгъфар АдыгэбзэкIи урысыбзэкIи абы и Iэдакъэм къыщIэкIащ тхылъ 17. Жэхьфэр и дэтхэнэ тхыгъэри купщIафIэщ, ди лъэпкъыр зыхуэныкъуэщ. Даурыр адыгэ гъащIэм ноби жыджэру хэтщ, тхакIуэ, журналист ныбжьыщIэхэми ядолажьэ.
АдыгэлI щыпкъэщ зыхужаIэ Даур Жэхьфэр 1931 гъэм Хьэбэз щIыналъэм хыхьэ Хъумэрэн къуажэм къыщалъхуащ. Курыт еджапIэ нэужьым абы и щIэныгъэм щыхигъэхъуащ Хьэбэч Умар и цIэр зрихьэу Черкесск дэт педучилищэм. Адыгэбзэмрэ литературэмкIэ егъэджакIуэу Еджэбэкъуей жылэжьым щылэжьащ. 1957 гъэм дзэм къулыкъу щищIэу къигъэзэжа нэужь, «Черкес пэж» газетым уващ. А газетым щыIащ зэдзэкIакIуэу, литературэ лэжьакIуэу, мэкъумэш къудамэм и унафэщIу. Зэрылажьэм хуэдэуи КъШКъУ-м и педагогикэ къудамэри къиухыжащ.
Журналист IэщIагъэм нэхъ куууэ зыхигъэгъуэзэн папщIэ, Къэрэшей-Шэрджэс обкомым и унафэкIэ, Даурыр 1967 гъэм Ленинград дэт парт еджапIэ нэхъыщхьэм ягъэкIуащ. ЕхъулIэныгъэхэр иIэу ар къызэриухам и щыхьэтщ кърата тхылъым ит мы псалъэхэр: «Гурыхуэщ, щIэныгъи иIэщ, сыт хуэдэ парт къалэни игъэзэщIэфынущ».
Даурыр хуэпэжащ къыхиха и журналист IэщIагъэм. Илъэс 52-кIэ ар пэрытащ а лэжьыгъэ мытыншым икIи зэи хущIегъуэжакъым. Адыгэ лъэпкъ газетым и мызакъуэуи, ар ядэлэжьащ Урысейм къыщыдэкI нэгъуэщI газетхэми, журналхэми. Абы и дэтхэнэ тхыгъэри купщIафIэщ, удэзыхьэхщ.
Хэку зауэшхуэр къыщыхъеям, Жэхьфэр и ныбжькIэ сабийт. Апхуэдэу щытми, абыи лIыгъэ щигъэлъэ-гъуащ. И псэр хилъхьэнкIэ зэрыхъунуми къимыгъэдзыхэу, уIэгъэ хъуа зауэлIыр ажалым щихъумэн хузэфIэкIащ. Даур Жэхьфэррэ КIыкI Хьэмидрэ лъыр къызэжэх зауэлIыр я пщIантIэм щагъэпщкIуну далъафэрэ пэт, нэмыцэхэр къатеуащ. КIыкI Хьэмид зэшэзэпIэу яукIащ, Жэхьфэри уIэгъэ къащIащ. Ауэ сыт хуэдэ фэбжь къытехуами, ныбжьыщIэр абы къигъэдзыхакъым, ХузэфIэкIащ ди зауэлIыр ихъумэн. Нобэр къыздэсым, абы щыгъуэ къытехуа фэбжьым зыкъригъащIэми, нэхъ уIэгъэшхуэу телъыр а Iуэхур къыщыхъуам и ныбжьэгъу цIыкIур хэкIуэдауэ зэрыщытарщ.
ТекIуэныгъэшхуэр илъэс 70 щри- къум ирихьэлIэу, Даурым КъШР-м тыгъэшхуэ хуищIащ. Абы и къалэмы- пэм къыщIэкIащ «ЛIыхъужьыгъэм и гъуэгукIэ», «Участники Парада Победы 1945», «Сын двух народов» тхылъхэр. Ахэр къалъытэри, Жэхьфэр хуагъэфэщащ «Илъэсым и тхакIуэ» цIэр.
«ЛъэпкъитIым я къуэ» тхылъым гулъытэ щыхуащIащ Саратов областым. А тхылъым щыщ Iыхьэ «ТекIуэныгъэшхуэр илъэс 70 щрикъум» программэм хагъэхьащ. Апхуэдэу тхакIуэм и IэдакъэщIэкIым теухуа пшыхь Саратов къалэм дэт библиотекэм щекIуэкIащ.
Жэхьфэр и къалэмыпэм къыщIэкIа тхылъ купщIафIэхэм ящыщщ «Оборванные струны сердца», «Адыгэ журналистикэм и къежьапIэр», «КIэн джэгум», «Щыхь лъагъуэ», «ЖыIэ уэрэд, си Кавказ» жыхуиIэхэри. «ЖыIэ уэрэд, си Кавказ» тхылъыр зытеу- хуар уэрэдус, композитор Iэзэ Даур Аслъэнщ. Дуней псом щикъухьа адыгэхэм я мызакъуэу, Кавказми, Урысейм ис лъэпкъхэми абыкIэ яхуихъумащ Аслъэн и уэрэдхэр.
IуэхуфI куэд илэжьащ Жэхьфэр. Аращ газет напэкIэ япэ дыдэу ди къуэш къэбэрдейхэмрэ адыгейхэмрэ зэпызыщIауэ, хъыбарыщIэхэмкIэ зэхъуажэу зыублауэ щытар. Апхуэдэ Iуэхугъуэр щIэдзапIэ хуэхъуащ «Адыгэ псалъэ», «Адыгэ макъ», «Черкес хэку» газетхэм я номер зэгуэт къыдэкIыгъуэхэм.
Даурым иIэщ фIыщIэ, щытхъу тхылъ куэд. Абыхэм яхэтщ УФ-м и Президент Путин Владимир къыбгъэдэкI щIыхь тхылъи. Ахэр и щыхьэтщ тхакIуэр, журналист Iэзэр псэемыблэжу и лъэпкъым зэрыхуэлажьэм.
Даур Жэхьфэр адэ насыпыфIэщ. И щIалэ Рэмэзан ВИМО-р (Дунейпсо зэпыщIэныгъэхэмкIэ дзэ институт) къиухащ, политик щэджащэ Примаков Евгений дэлэжьащ, Адыгэ Республикэм и лIыкIуэу Мэзкуу щыIэм и къуэдзэу щытащ. ВостоковедениемкIэ институтым и унафэщIым и къуэдзэщ. И щIалэ етIуанэ Ахьмэд Белгород дэт Сату академиер къиухащ, хьэрычэтыщIэщ. Ипхъу Эльмирэ медицинэм и лэжьакIуэщ. Къуэрылъху-пхъу-рылъхухэр къыщIохъуэ. Абыхэм я гуфIэгъуэм щымыщIэу, чэнджэщ щхьэпэхэр яриту мэпсэури, дохъуэхъу нэхъыжь лъапIэм адэкIи узыншагъэ быдэ иIэну, лъэпкъым куэдрэ тхуэузыншэну.
Уэхъутэ Александр.
Черкесск къалэ
