ЦIыхубэ уэчыл Жыгун Хьэту и гъащIэ купщIафIэр
Жыгун Хьэту Лылэ и къуэр 1936 гъэм жэпуэгъуэм и 20-м Лэскэн щIыналъэм хыхьэ Арщыдан къуажэм къыщалъхуащ, 1954 гъэм курыт еджапIэр къиухри, 1955-1956 гъэхэм дзэм къулыкъу щищIащ.
1967 гъэм Краснодар къалэм дэт Кубань къэрал университетым и юридическэ къудамэр къиухащ.
1978 гъэм и дыгъэгъазэ мазэм щегъэжьауэ илъэс 14-м нэблагъэкIэ Налшык адвокатурэм и лэжьыгъэр зэригъэкIуащ.
1992 гъэм и гъатхэпэм уэчылхэм я республикэ коллегием и тхьэмадэу хахри, КъБР-м и Уэчылхэм я палатэр къызэрагъэпэщыху ирихьэкIащ а къалэныр.
Къэбэрдей-Балъкъэрым и Уэчыл палатэм (УП) и Советым 2003 гъэм щэкIуэгъуэм и 23-м къищта унафэм ипкъ иткIэ, республикэм и УП-м и тхьэмадэу хахащ.
Зыпэрыт IэнатIэм къыщигъэлъэгъуа зэфIэкIым папщIэ мызэ-мытIэу орденхэр, медалхэр, щIыхь тхылъхэр къратащ, «КъБр-м щIыхь зиIэ и юрист» цIэ лъапIэр къыхуагъэфэщащ.
Арщыдан къыщожьэ
КъБР-м щIыхь зиIэ и юрист, къэрал икIи жылагъуэ лэжьакIуэ, Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и уэчылхэм я коллегием и унафэщIу илъэс куэдкIэ щыта Жыгун Хьэту псэужатэмэ, жэпуэгъуэм и 20-м и ныбжьыр илъэс 80 ирикъунут.
Бжьыхьэм дунейм къытехьахэм акъыл гъэтIылъа ябгъэдэлъу, цIыхуфIу, узыншагъэ быдэ яIэу, щIэх балигъ хъууэ жаIэ. Зи сабиигъуэр Хэку зауэшхуэм хиубыдахэм, абы иужь лъэхъэнэ хьэлъэр зышэчахэм ящыщщ Жыгун Лылэ и къуэ Хьэту. Арщыдан къуажэм къыщалъхуа щIалэр жыджэрт, ерыщт, щIэныгъэ зыбгъэдэлъхэм ядэплъейрт, ехъуапсэрт, фэтыджэн уэздыгъэкIэ жэщыку хъуху тхылъ еджэфырт.
Пасэ дыдэу балигъ акъыл хъуа щIалэ Iущым и япэ IэщIагъэр медучилищэм щызригъэгъуэтат. Ар фельдшеру, рентген трихыу лэжьащ, ауэ зи гур захуа- гъэм, пэжыгъэм, щIэныгъэ нэхъыщхьэм хуэпабгъэ щIалэм и плъапIэр нэгъуэщIт — юрист хъуну хуейт. ЕджапIэ нэхъыщ-хьэр къиухыху зы цIыху зытримыгъа-кIуэу, уеблэмэ щапхъэу ягъэлъагъуэу, «тху» защIэкIэ еджащ. 1967 гъэм дипломыр иIыгъыу къигъэзэжа нэужь, Бахъсэн щIыналъэ прокуратурэм лэжьэн щыщIидзащ, илъэсищкIэ абы щыIауэ, Ленинград ягъакIуэри, следствэм и лэжьакIуэхэм я щIэныгъэм щыхагъахъуэ дунейпсо институтым мазихкIэ щеджэжащ. А курсхэр тхылъ плъыжькIэ къиухри, Налшык къалэ прокурату-рэм следователь нэхъыщхьэу илъэси 6-кIэ щылэжьащ.
Уэчылыр псэ къабзэу, щIэныгъэ куу бгъэдэлъу щытыпхъэщ. Апхуэдэт Жыгун Хьэту. Ар къалъытэри, КъБАССР-м ЮстицэмкIэ и министерствэм илъэситIкIэ щылэжьауэ, 1978 гъэм и дыгъэгъазэ мазэм Налшык адвокатурэм и унафэщIу ягъэкIуащ. Илъэс 14 дэкIри, уэчылхэм я щIыналъэ зэгухьэныгъэм и тхьэмадэу хахащ.
Хьэту и зэфIэкIыр, цIыхугъэр, гущIэгъур а илъэсхэм нэхъри наIуэ къохъури, зи къару илъ, акъылышхуэ зыбгъэдэлъ юрист лъэрызехьэр Къэбэрдей-Балъкъэрым и Уэчыл палатэм и президенту хах.
«КъБР-м и Уэчыл палатэр зи хуитыныгъэкIи, зи зэфIэкIкIи къаруушхуэ зыбгъэдэлъ организацэщ, уэчылхэм я бжыгъэр хэхъуащ, абыхэм я коллегиеу 8, я къудамэу 5, юридическэ бюроуэ 2 къызэдгъэпэщащ, щхьэхуэу лажьэу, ауэ палатэм и жьауэ щIэту уэчылхэм я пэ- шу 45-рэ къызэIутхащ. Республикэм зы къали, зы райони иткъым уэчылхэм я IэнатIэ хэха щымыIэу. Ди палатэр Уры- сей Федерацэм щынэхъыфIу къалъы-тэ», — жиIэу гуфIэрт, гушхуэрт Жыгуныр.
ЦIыхушхуэ щызэблэкIырт Хьэту деж. Псом хуэмыдэу куэду абы къыхуэкIуэрт лей къатехьауэ къэзылъытэхэр. Ахэр зыхуей хуэгъэзэным, дэтхэнэми и тхыгъэм жэуап пыухыкIа зэрыритыным абы хузэфIэкI псори ирихьэлIэрт.
Жыгун Хьэту республикэм пщIэшхуэ щиIэу, сыт хуэдэ пщэрылъми жэуаплыныгъэ ин хэлъу бгъэдыхьэу, и псалъэм цIыхухэр щIэдэIуу, жиIэр пхыкIыу, IэщIагъэлI нэсу щытащ. Ар жыджэру хэтащ КъБР-м и Президентым деж щыIэ Жылагъуэ институтхэм зегъэужьыным и Iуэхумрэ цIыхум и хуитыныгъэхэмкIэ щыIэ комиссэм, УФ-м и Уэчылхэм я федеральнэ палатэм профессионал, социальнэ IуэхухэмкIэ и комиссэм, ЮФО-м и уэчыл палатэхэм я зэгухьэныгъэм и Советым, КъБР-м и Президентым деж щыIэ Жылагъуэ-чэнджэщэгъу советым.
Хьэту ящыгъупщэркъым и ныбжьэгъухэми, и лэжьэгъуу щытахэми, Iыхьлыхэми, бынхэми.
ФЫРЭ Анфисэ.
Хьэтурэ Людмилэрэ я къуэрылъхухэу Аскэррэ Астемыррэ я гъусэу.
Жыгунхэ Хьэтурэ Мухьэмэдрэ.
Шыгъажэ нэужьым. ИжьымкIэ щытщ Хьэтурэ абы и къуэ Аслъэнрэ.
И лэжьэгъухэм яхэс
Къуэхэм я псалъэ
Лэжьыгъэ къудейтэкъым ар зэрыпсэур
Гугъущ уи адэм утепсэлъыхьыну, псом хуэмыдэу ар щыщымыIэжым деж. Дэтхэнэми фIыуэ елъагъу къэзылъхуахэр, ахэр зыхуагъадэ щыIэкъым, псоми яIэщ я гум щагъафIэ, я сабиигъуэм хэзышэж, я адэ-анэр щIалэу, дахэу, насыпыфIэу щыпсэу гукъэкIыж IэфIхэр. Сэри апхуэдэущ сыкъэзылъхуахэр си нэгу зэрыщIэтыр, ахэр зэрыщымыIэжрэ зыкъом щIами.
Си къуэш Анзоррэ сэрэ ди сабиигъуэр, зэрылъэкIкIэ, ди адэм тхуигъэдэхащ зыми дыхуимыгъэныкъуэным хущIэкъуащ, ди гъэсэныгъэми, ди еджэныгъэми и нэIэ тригъэтащ. Уеблэмэ, сыхэдэн хуей щыхъум, адэм и IэщIагъэращ къыхэсхар.
Ущысабийм уи адэр адэ къудейуэщ зэрыплъагъур, ауэ балигъ ущыхъукIэ къыбгурыIуэн щIыбодзэ абы и хьэл-щэнри, уэри, уи унагъуэм исхэми, укъэзыухъуреихь адрей цIыхухэми зэрахущытри ахэр къызэрыхущытыжри, ирихьэкI лэжьыгъэм кърит дэрэжэгъуэри абы епхауэ езыр зыгъэпIейтей Iуэхугъуэхэри. Ди адэм и лэжьыгъэр IуэхущIапIэм «къыщынэртэкъым», унэм «къыздихьырт», зрихьэлIа Iуэхугъуэхэм тепсэлъыхьырт, абыхэм я зэфIэхыкIэ хъунум зэпымыууэ егупсысырт, къэхъукъащIэм зэпэщIигъэува лъэныкъуитIри химылъафэу Iуэхур зэхэкIыным зэфIэкIыу иIэр ирихьэ-лIэрт.
СыщыцIыкIум си адэр зытепсэлъыхьхэр зэхэсхыу аркъудейт, сыкъыдэкIуэтея нэужь къызгурыIуэн, сэри абы зи гугъу ищIхэм сегупсысын щIэздзащ. Езыри «къызэчэнджэщырт», «Уэратэмэ, сытыт пщIэнур? Сыт мы Iуэхум и хэкIыпIэу плъагъур?» — жиIэу- рэ къызэупщIырт, си гупсысэкIэр зригъэщIэн мурадкIэ. Апхуэдэурэ юрист IэщIагъэм сэри сыдихьэхащ.
Къыхэзгъэщыну сыхуейт си анэм сыт и лъэныкъуэкIи ди адэм и тыншыпIэ къилъыхъуэу зэрыщытар. Абыи IэнатIэ иIыгът, ауэ «си лэжьыгъэ, си къулыкъу хэзгъэхъуэнщ» жимыIэу, унагъуэмрэ унэ къалэнхэмрэ игъэнэхъапэрт, щхьэгъусэмрэ абы и лэжьыгъэмрэ япэ иригъэщырт. Хэт зи анэр фIыуэ зымылъагъур, сэри си анэр (ар Iэщыжхэ япхъущ, и цIэр Людмилэщ) зыхуэзгъадэ щыIэтэкъым, ауэ си адэр псэкIэ нэхъ спэгъунэгъут, сыткIи дызэдэгуашэрт, чэнджэщэгъу къысхуэхъурт.
Захуагъэр тегъэкIуэн, пэжыр пцIым къыхэцIыхукIын, псалъэм япэ акъылыр игъэщын, зэпIэзэрыту щытын — мис абыхэм си адэм и дежщ зыщезгъэ- сар. Еджэн сухыу дипломыр зыIэрызгъэхьа нэужь, сэ лэжьэн щыщIэздзар си адэр зи унафэщIу щыта IуэхущIапIэращ, уэчылу зы зэманкIэ сылэжьащ, иужькIэщ судыщIэ сыщыхъуар. Мис абы щыгъуэ къэсщIащ Жыгун Хьэту адэ гумащIэу, щхьэгъусэ пэжу зэрыщытым къыдэкIуэу, лэжьэгъу гупым пщIэ зыхуащI унафэщIу, захуагъэм, цIыхугъэм я телъхьэу зэрыщы-тыр. Сэ зыхэсщIащ ирихьэкI IэнатIэм ар жэуаплыныгъэшхуэ хэлъу зэрыбгъэдэтыр, къыдэлажьэхэри абы тетыну зэриузэщIыр.
Фи нэгу къыщIэзгъэувэну сыхуейт уэчылу лажьэ цIыху гупым я зы махуэ. Ахэр я лэжьыгъэм и нэпкъыжьэ зытелъ цIыху гъэщIэгъуэнхэщ, я еплъыкIэр яукъуэдиямэ, зэрыпхутешын Iэмал щымыIэу. ЖыпIэнуракъэ, ныкъуэкъуэным къыхуигъэщIами ярейуэ, псалъэм хуэIэзэу апхуэдэхэщ. Еплъы-кIэ зэпэщIэуэ лэжьапIэм деж къыщыхъуамэ, абы Iэуэлъауэшхуэ ира-щIэкIыу зэныкъуэкъуфынущ. Жыгун Хьэту сызэриадэм щхьэкIэ къысщыхъужу аракъым, ауэ абы хузэфIэкIырт дэтхэнэми и жыIэ едаIуэу пэжыр зэхихыну, ауэ Iуэхум хэкIыпIэ къыхуигъуэту унафэ пыухыкIа тещIыхьыным хуепIэщIэкIынутэкъым, псори зэпимышэчауэ.
Лэжьыгъэ къудейтэкъым ди адэр зэрыпсэур. Къулыкъум къыщыдэхуэ зэманым ар бдзэжьеящэ кIуэрт, тхылъ куэд еджэрт, псэущхьэхэр, псом хуэмыдэу шыхэр, фIыуэ илъагъурт, Iэмал гуэр иIэу зы шыгъажэ блигъэкIыртэкъым, уеблэмэ сэри сыздишэрт. СощIэж бдзэжьеящи сыздишэу зэрыщытар.
ЕджапIэм щыщIэсам ныбжьэгъу къыхуэхъуахэр, лэжьыгъэ IэнатIэ зэмылIэужьыгъуэхэм щыпэрытым къыдэгъуэгурыкIуахэр, гъащIэ гъуэгуанэм здрикIуэм къицIыхуахэр и къуэш пэлъытэу фIыуэ илъагъурт ди адэм. Хьэту зыцIыхуу щыта дэтхэнэми иджыпсту еупщIи, япэу къыбжаIэнур ар цIыхуфIу, цIыху щабэу зэрыщытарщ.
Ди адэм и ныбжьэгъуа куэд нобэ дунейм тетыжкъым, ди жагъуэ зэрыхъунщи, ауэ сэ фIыуэ сощIэж абы ныбжьэгъуфIхэр зэриIар, сыт хуэдэ Iуэху- кIи зэкIэлъыкIуэу, зэрылъагъуу зэрыщытар. ЩIэх-щIэхыурэ сигу къэкIыжхэм ящыщщ ди адэм и ныбжьыр илъэс 70 щрикъуа махуэр зэрыдгъэлъэпIауэ щытар. Ди республикэм и мызакъуэу, ди гъунэгъу щIыналъэхэм къикIри хьэщIэ куэд къыхуэкIуат ди адэм абы щыгъуэ, икъукIэ ягъэгуфIат, и гуапэ къащIат. Апхуэдэ зэхуэс дахэ абы иужькIэ илъагъужакъым. ИлъэситI дэкIри, ди адэр дунейм ехыжащ…
Зи адэ-анэм гу щызыхуа щыIэкъым, сэ си адэ-анэр пасэу сIэщIэкIауэ къызолъытэ. Апхуэдэу щыт пэтми, сыщогуфIыкI я къуэрылъхухэр ялъагъуну, я куэщI щагъэфIэну ахэр зэрыхунэсам. Сэ щIалитI сиIэщи, абыхэм фIыуэ ящIэж я адэшхуэр, абы и гумащIагъыр, фIыуэ къилъагъуу зэрыщытар. Си адэм и IэщIагъэу щытар е сэ си IэщIагъэр къыхахыну сэ абыхэм сахуэупсэркъым. Балигъ хъумэ, езыхэм я гъуэгу якIу-жынщ. Сыхуейт я цIыху щIыкIэкIэ, я хьэл-щэнкIэ, я хабзэрэ я цIыхугъэкIэ ахэр я адэшхуэм ещхь хъуну.
Жыгун Аслъэн.
Идар цIыкIу и адэшхуэм щIоупщIэ
Си адэ-анэр сэ сыцIыкIуу зэбгъэдэкIыжри, си адэмрэ сэрэ зэпэIэщIэу дыпсэун хуей хъуащ, ауэ абы щхьэкIэ къэмынэу дызэрылъэгъуащ икIи дызэкIэлъыкIуащ. Хьэту сэркIэ гумащIэт, гу щабэт, си Iуэху зэрыдэкIыным, зэрызэтеувэным хущIэкъурт си адэр, чэнджэщэгъу къысхуэхъурт.
Сэ къызгурыIуэрт си адэм дэIэпыкъуэгъу имыIэу, и къару закъуэкIэ щIэныгъэ куу зригъэгъуэтыну зэрыхузэфIэкIар. Си къуэшымрэ сэрэ абы дрипагэрт икIи дригушхуэрт, дэри ар гъуэгугъэлъагъуэу диIэти, абы хуэдэ дызэрыхъужыным дыхущIэкъурт.
Хьэту ныбжьэгъукIэ егъэлеяуэ фIыт… Нэхъыбэу сэ абы гу щылъыстар и ныбжьыр илъэс 70 зэрырикъур щыдгъэлъэ-пIа махуэращ. Ди республикэм и къуажэхэм, къалэхэм къикIахэм я гугъу умыщIыххи, си фIэщ хъуркъым Кавказ Ищхъэрэм щыщу ар къэзыцIыху а гуфIэгъуэ пшыхьым къемыкIуалIэу къэнауэ. Ар и щыхьэтщ Хьэту и ныбжьэгъухэм, и лэжьэгъухэм, къэзыцIыхухэм пщIэшхуэ къыхуащIыу, фIыуэ къалъагъуу зэрыщытам.
Сэ икъукIэ сыщогуфIыкI Хьэту и къуэрылъху нэхъыжьхэр (си къуэшыр нэхъыщIэми, абы и щIалэхэр сысейм нэхърэ нэхъыжьщ) я адэшхуэм ещхьу, щIэныгъэ зэгъэгъуэтыным ерыщу зэрыхущIэкъум, ахэр гъэсауэ, нэмыс яхэлъу къызэрытэджым. Зы закъуэщ си жагъуэ хъур — си къуэ Идар къамылъхуу, ар имылъагъуу ди адэр дунейм зэрехыжар… Хьэту абы ежьэрт, къыхуэгъэсыртэкъым, пэплъэрт. Иджы езы Идар щIоупщIэ зэи имылъэгъуа, ауэ зи цIэр куэдрэ зэхих и адэшхуэм.
Си щхьэкIэ, къапщтэмэ, сэри щIэныгъэ нэхъыщхьэ сиIэщ, ауэ адэкIэ зэрыхэзгъэхъуэным сыпымылъу хьэры-чэт щIэным зестыжащ. Ауэ срогушхуэ Аслъэн ди адэм и лъагъуэм зэрырикIуам икIи и лэжьыгъэм ехъулIэныгъэфIхэр щигъэлъагъуэу, зэфIэкIышхуэ бгъэдэлъу зэрылажьэм.
Жыгун Анзор.
Ныбжьэгъум и псалъэ
Дызэрымылъагъуу махуэ дэкIыртэкъым
Хьэту цIыхухэм фIыуэ къалъагъурт, ныбжьэгъу куэд иIэт. 1963 гъэм дызэрыцIыхуат абырэ сэрэ. А зэманым Хьэту сымаджэщым щылажьэрт, рентгенкIэ сурэт трихырт, сэ Днепропетровск еджапIэ сыкъикIыжа къудейт. Абы щегъэжьауэ Хьэту псэуху дызэрымылъагъуу зы махуэ дэкIауэ къысхуэщIэжыркъым. Ди лэжьапIэхэр зэрызэпэмыжыжьэр абыкIэ къытщхьэпэрт.
Езыр сыт хуэдэ цIыхуу щыта жыпIэмэ, гъэщIэгъуэныщэт. Псалъэм папщIэ, сытым теухуа упщIэ иумытами, къыбжиIэн иIэт, щIэныгъэми, техникэми, литературэми хищIыкIырти.
Хьэту сэрэ гуп дахэ куэд дызэдыхэтащ, гуфIэгъуэ Iэнэ куэд дызэдыщысащ, ауэ зэ жиIа хъуэхъум къыщытригъэзэжа зэи зэхэсха-къым. ЦIыхум зэрехъуэхъун, жриIэн, и гур фIы зэ-рищIын ищIэрт, и бзэр дахэт, къулейт. Ар «уэркъ нэс» жыхуаIэм хуэдэт! И хьэлкIи, щэнкIи, псэлъэкIэкIи удихьэхырт, цIыху гуапэт, гулъытэ иIэт, набдзэгубдзаплъэт.
Къэрал ухуэкIэр щызэблахъу зэманым хабзэм ебакъуэр, щхьэзыфIэфIыр куэд хъуат. Хьэту абы иригузавэрт. Езыр къэрал хабзэхэм тету псэути, «дызыхэхуа щытыкIэм укъыхэкIын папщIэ, зыгуэрми уебэкъуэнщтIэ» щыжысIэкIэ, къэгубжьырт. Сыт хуэдэ IуэхукIи уи дзыхь зэб-гъэз хъун, пщIэ зыхуащI цIыху пэжт Хьэту. Уеблэмэ КъБР-м и Президенту щыта КIуэкIуэ Валерэ Хьэту щриджэ, къыщечэнджэщ къэхъуащ. Хьэту и псалъи, Iуэху еплъыкIи, езым теухуа тхыгъэхэри ди республикэм къыщыдэкI газетхэм, журналхэм къытрадзэрт.
И гъащIэмкIэ, къикIуа гъуэгуанэмкIэ арэзыуэ дунейм ехыжа щыIэмэ, Жыгун Хьэту абыхэм ящыщщ. Сыту жыпIэмэ, и цIыхугъэрэ и напэрэ щебэкъуа къэхъуакъыми. Пэжщ, зыми ди гугъатэкъым ар апхуэдэу щIэхыу тхэкIыжыну. Илъэс 70-р сытым щыщ, абы илъэситI щIригъэгъуауэ аркъудейт. И бын, абы я быныж и фIыгъуэ илъагъунуми, дяпэкIэт…
Илъэс зыбжанэ дэкIыжащ Хьэту къызэрытхэмытыжрэ, ауэ сэ нобэр къыздэсым сыхуэныкъуэщ си ныбжьэгъу нэхъыфI дыдэм, абы и псалъэм къызиту щыта дэрэжэгъуэм, гушхуэныгъэм.
Хьэкъул Жантемыр.
Шыпхъурылъхум и псалъэ
Абы и цIэр щыжаIэкIэ куэд си нэгу къыщIоувэ
Илъэсищ сызэрыхъурэ зызощIэжри, абы лъандэрэ Хьэту си гъащIэм хэту къыздекIуэкIащ. ФIыщэу сыкъилъагъурт си анэ дэлъхум. Сэри си адэмкIэ адэшхуэ-анэшхуэ сиIэтэкъыми, анэшым сыщыIэрейт. Абы я деж сыкIуэхукIэ, Хьэту къалэм сыкъи-шэурэ си нэгу зригъэужьырт, IэфIыкIэхэр къысхуищэхуурэ сигъэтхъэжырт, дэнэ кIуэми сыздишэрт. Езыр щIалэ фызкъэмышэт, къалэм дэст, ауэ сэ сабийр сызыхуей сыхуигъэзэфу, махуэ зытIукIэ и деж сыщигъэIэрти, Псынабэ сишэжырт.
Хьэту и цIэ щыжаIэкIэ, куэд ды- дэ си нэгу къыщIоувэж, Iэджэм согупсысыж… Иджыри курыт еджапIэм сыщIэст, IэщIагъэ схуэхъунум сегупсысын щыщIэздзам, икIи шэч къытесхьэртэкъым си анэ дэлъхум и лъагъуэм сызэрырикIуэнум. Абы и лэжьыгъэр фIыуэ зэрилъагъур, зэрыхуэпэжыр, къызэрехъулIэр сызэрыцIыкIурэ си нэгу щIэкIырти, сэри абы хьэщыкъ сыхуэхъуат. Ауэ си хъуэпсапIэр къызэхъулIакъым. Юридическэ факультетым сыщыщIэмытIысхьэфым, Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым физикэмрэ математикэмкIэ и къудамэр къэзухащ. ИужькIэ милицэм сыхыхьащ, илъэсиплI дэкIри, апхуэдизу сызэхъуапсэ юрист IэщIагъэри зыIэрызгъэхьащ. Заочнэу седжэу арати, еджэныр зэпызмыгъэууэ следователу лэжьэн щIэздзащ. ЖысIэну сызыхуейращи, дауэрэ сыкъемыкIуэкIами, Хьэту хиша лъагъуэм сэри сытеуващ.
А зэманым Хьэту адвокатурэм къулыкъу щищIэрт. ГъащIэр къуэпс куэду зэхэухуэнащ, ауэ си анэ дэлъхур дэнэ щымыIами, сыт хуэдэ IэнатIэ иримыхьэкIами, зыхыхьэм пщIэ къыхуащIу, фIыуэ къалъагъуу, и жыIэм псори къедаIуэу, щIыхь иIэу и лэжьыгъэри кърихьэлIащ, и гъащIэри къипсэуащ.
Хьэту IэщIагъэлI нэст. Следователь нэхъыщхьэу къалэ прокуратурэм щыщыIами, абы зэфIиха IуэхумкIэ цIыхухэр мыарэзыуэ, хэплъэжын, кIэлъыплъыжын е зэгъэзэхуэжын хуейуэ зэи къэхъуакъым. «Урысей Федерацэм и цIыху щэджащэхэр» тхылъым Хьэту и цIэр иратхащ, зэрихьа IэнатIэм пэжу зэрыпэрытам папщIэ дамыгъэ лъапIэхэр къыхуагъэфэщащ, дэнэ щымылэжьами, фIыщIэ тхылъхэр кърату, и лэжьыгъэм щытхъуу къекIуэкIащ.
УщыщIалэм зэхэпха куэдым я мыхьэнэр уи ныбжьыр хэкIуэта нэужьщ къыщыбгурыIуэр. Хьэту куэдрэ жиIэрт: «ЦIыхум хэлъ Iейм псоми гу лъатэ, ауэ цIыхум и фIыр къыхэплъагъукIыфын, абы и хьэтыркIэ ар фIыуэ плъагъун хуейщ». Мис апхуэдэ куэдым сыхуиущийрт сэ Хьэту. Си адэ-анэм яужькIэ дэIэпыкъу эгъууи чэнджэщэгъууи сиIар аращ. Къабзагъэр зыпищI щыIэтэкъым, ар зэхьэлIар къэзыухъуреихь хьэпшыпхэм я къабзагърами цIыхум и псэ къабзагърами. «Уей, Амур, зы машинэжь тхьэщIауэ нэхъыфIым, машинэщIэ фIейм нэхърэ», — жиIэрт абы гушыIэурэ. Ар сигу щIэх-щIэхыурэ къокIыж. КъэкIыжыхуи си машинэр изогъэтхьэщI…
Хьэту къуэшитIрэ шыпхъуитIрэ къыдалъхуауэ иIэт, щIалэхэм ящыщ зыр, Хьэжысмел, пасэ ды-дэу дунейм ехыжат. Си адэр абы-хэм я малъхъэу арат, ауэ я къуэш пэлъытэу ябжу, пщIэ къыхуащIу, зэрыIыгъыу псэуащ. Си адэр зеиншэу къызэрыхъуар къэплъытэ-мэ, сэ егъэлеяуэ си гуапэ хъурт апхуэдэ хуабагъ абыхэм я зэхуаку зэрыдэлъыр.
СощIэж уэчылхэм я зэгухьэныгъэм и унафэщIу ар щыхахым щыгъуэ, мыарэзыуэ зыгуэр къыхэкIат. А мыарэзыри зэрыцIыкIурэ Хьэту ицIыхухэм ящыщт, ауэ, къызэрыхущыт дыдэр къищIа нэужьи, ар и жагъуэ хъуауэ зэи зыкъригъэщIакъым, лэжьыгъэ IуэхукIи пэрыуэгъу хуэхъуакъым.
Ныбжьэгъур игъэныбжьэгъуфырт, игъэпэжырт Хьэту. Псалъэм папщIэ, сызэрыцIыкIурэ соцIыхуж абы къыдэгъуэгурыкIуауэ щыта Хьэкъул Жантемыр, Мэчанэ Аскэр, Архэст Хьэсбий, ПащIэ Ахьмэд сымэ. Ахэр зэхэсу, дахэу гушыIэу куэдрэ сарихьэлIэрти, я зэхэтыкIэм, зэбгъэдэтыкIэм сехъуапсэрт, щапхъэ зэратесхыным сыхущIэкъурт.
Хьэту сриблагъэщ щыжысIэкIэ, ноби сропагэ, си гур хохъуэ, сроин. Си анэ дэлъхум хуэдэу, сэри следователу сыщытащ, иужьрей илъэс 16-м Аруан щIыналъэм зэзыгъэкIуж хеящIэу сыщолажьэ. Нобэр къыздэсым сыхущIокъу Хьэту и щIыхьым хуэфащэу сызэрыщытыным.
Къыхэзгъэщыну сыхуейт Хьэту следователу щылэжьа илъэсхэм и нэгу щIэкIахэр къыщызэщIикъуэж гукъэкIыж тхылъ зыбжанэ зэритхар, ахэр гъэщIэгъуэну икIи еджэгъуафIэу зэрыщытыр, тхэным хуэгъэпса зэчии Хьэту зэрыбгъэдэлъар. Жыгун Хьэту зыхуэда цIыхур зэзыгъэщIэну, абы и лэжьыгъэм щыгъуазэ зищIыну хуей дэтхэнэми а тхылъхэм хьэлэмэт куэд иригъуэтэнущ.
Шыд Амур,
Жыгун Хьэту и шыпхъум и къуэ.
