Тхыдэмрэ бзэмрэ
Мэлбахъуэм и цIэр зезыхьэ Республикэ библиотекэм и лъахэхутэ къудамэм Адыгэхэм я щыгъуэ махуэм теухуа зэIущIэ щекIуэкIащ. Абы кърихьэлIащ тхыдэ щIэныгъэхэм я кандидат, Гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ Къэбэрдей-Балъкъэр институтым и лэжьакIуэхэу Кхъуэжь Заурбэчрэ Ало Тимуррэ, химие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Шурдым Барэсбий, тхыдэ щIэныгъэхэм я кандидат, КъБКъУ-м и егъэджакIуэ Созаев Аслъэн, ЕмыкI Галинэ сымэ.
Ахэр яIущIащ КъБКъУ-м и тхыдэ къудамэм щеджэ студентхэм. Псалъэмакъыр траухуащ адыгэ лъэпкъым и къекIуэкIыкIам, хабзэмрэ динымрэ зэрызэрахьам, Урыс-Кавказ зауэр тхыдэ къэхутэныгъэхэм, художественнэ тхыгъэхэм къазэрыхэщыжым.
ЕмыкI Галинэ студентхэм яжриIащ хабзэмрэ динымрэ зэ- рызэпхар, ахэр зэрызыхалъхьэнуми къыхуриджащ.
— Ди щIыпIэ дахэр Алыхьым анэмэту къыдитащи, дэ ар тхъумэну ди къалэнщ. Хабзэр зэрызыхэфлъхьэн и ужь фит, диным фи щIыб хуэвмыгъазэ. Ди хабзэр дахэщ адыгэр хьэщIэкIэ зэрыжумартымкIэ, цIыхугъэ, лIыгъэ зэрахэлъымкIэ, — жиIащ абы. — Иджыпсту щIалэгъуалэм ящыщ куэдыр зэрыдэтым хуэдэу, уи плIэм «Адыгэ» жиIэу теткIэ, хабзэр зехьа хъунукъым. КъурIэн феджэ. ХабзэфIу адыгэм хэлъ псори къызыхихар ислъам динырщ. Иджыпсту дин жаIэри щIалэгъуалэр къагъапцIэ, жьакIэ кърагъэгъэкIри мэзым щIашэ. Аракъым диныр. ЦIыхум пщIэ яхуэпщIу, уи зэран зыми йомыгъэкIыу, нэхъыжь-нэхъыщIэ зэхэпщIыкIыу упсэумэ, ар хабзэщ. Щхьэж езым и щхьэ зэриущиижын и ужь фит.
Кхъуэжь Заурбэч къыхигъэщащ, гъащIэм сыт хуэдэ IэнатIэ уIуигъэувэми, пэжыр жыпIэн зэрыхуейр:
— Нэхъыщхьэр щIэблэм пэжыр яжеIэнырщ, ягурыгъэIуэнырщ. ЩIэныгъэ тхыдэм нэмыс щIыкIэ, диIа тхыдэжьым — IуэрыIуатэмрэ уэрэдыжьхэмрэ — мыхьэнэ ин яIэщ. Художественнэ щэнхабзэ лъэщ диIауэ къызолъытэ. Бзэм и дахагъкIи къыкIэрымыхуу, пцIыи къыхимыгъахуэу адыгэ джэгуакIуэм Кавказ зауэм и тхыдэр къиIуэтэжауэ къысщохъу. Иужьрей зэманым адыгэ уэрэдыжьхэр, хъыбарыжьхэр IэщIыб ящIауэ, урысыбзэкIэ гъэпса, адыгэ гупсысэм пэжыжьэ тхылъхэм зрат. Ар жагъуэщ. Кавказ зауэр Урысейм и тхыдэм и зауэ нэхъ гуащIэщ.
Ди школхэм, университетым Кавказ зауэм и тхыдэр пэжым тету щрагъэджыркъым, щощтэри даутIыпщыкI. Е, урысхэм дагъэунауэ, фIыгъуэ къытхуащIауэ жраIэ. Апхуэдизу зэман кIыхькIэ ди лъэпкъыр зыхэта зауэм теухуауэ жаIэнIауэ хуиту щытакъым. Тхыдэр щрагъэджкIэ, абы теухуа псалъэмакъыр псалъэуха зытIущым кърагъэтIэсэнут е и гугъу ящIыххэнутэкъым. Иджыпсту пэжыр жыпIэ хъунущ, лIыгъэ пхэлъмэ. ЩыIэщ Кавказ зауэр къызыхэщыж тхыгъэ куэд, ар щIэныгъэ лэжьыгъэу е художественнэу гъэпсауэ щрети. Феджэ.
ЩыIэщ уи псэр щIэптын, ущIэзэуэн лъапIагъэ гуэр. Къабзагъэм, дахагъэм, хуитыныгъэм зэпымыууэ зыгуэр щIэптын хуейщ. Хуитыныгъэр зэрынэхъ лъапIэр къагъэлъагъуэу, ди лъэпкъыр илъэсищэрэ зыкIэ зэуащ. ТекIуэныгъэ ямылъэгъуами, я напэр къабзэу дунейм ехыжащ. Ди япэ итахэм, дэ нэхърэ нэхъ дахэу, нэхъ къабзэу, нэхъ адыгэу щыта ди адэжьхэм я щIыхьыр дывгъэхъумэ, я лIыгъэм щхьэщэ хуэдывгъэщI!
— ДыкъыздикIар дымыщIэжмэ — дызищIысри тщIэжынукъым. Жыгыр жыг зыщIыжыр и лъабжьэращ. Теплъэ уиIэрэ, кIуэцIкIэ унэщIмэ, мыхьэнэ уиIэнукъым. Нобэрей ди щIалэгъуалэр ужьыгуауэ къыдокIуэтей. Мыр си лъэпкъэгъущ жыпIэу, уи щхьэр Iэтауэ узыбгъэдыхьэн куэд урихьэлIэркъым. Ди тхыдэм ущIэукIытэн, уи щхьэр щIепхьэхын Iуэхугъуэ хэтакъым. ДыкъыздикIамрэ ди къуэпсымрэ зэдвгъэгъэщIэж. Ди нэхъыжьхэм яхэлъа лIыгъэм дыдэвгъэплъей, — жиIащ Ало Тимур
Шурдым Барэсбий къызэхуэсахэм гу лъаригъэтащ цIыхум езым и бзэкIэ и тхыдэр зэриджыжыпхъэм:
— Ди тхыдэтххэм адыгэбзэкIэ адыгэм я къекIуэкIыкIар зэрамытхыр си жагъуэщ. УрысыбзэкIэ тхауэ куэд дыдэ щыIэщ, ауэ щIэблэм къыдалъхуа бзэмкIэ тхыдэр ябгъэдэлъхьапхъэщ. Ди лъэпкъым и архив къулей щIыпIэ куэдым щыIэщ. Ахэр къэзытIэщIыжын, елэжьын ди лъэпкъым Алыхьым кърит!
ЗэIущIэм кърихьэлIа ныбжьыщIэхэм тхыдэм теухуа Iуэхугъуэ куэдым гу лъатащ, абы хуэгъэпса художественнэ тхыгъэхэм еджэнуи гукъыдэж ящIащ. Библиотекэм и бжэр хуащIыжа нэужь, а гурылъхэр яIэщIэмыхужамэ, махуэр яфIэкIуэдакъым.
Гугъуэт Заремэ.
