«Кавказым уи мылъку хэлъхьэ»
Апхуэдэ фIэщыгъэ иIэу Грознэм иджыблагъэ зэIущIэшхуэ щекIуэкIащ Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм хыхьэ хэгъэгухэм я экономикэм зэрызебгъэужьыфынум теухуауэ.
УФ-м Кавказ Ищхъэрэм и IуэхухэмкIэ и министр Чеботарёв Сергей къызэрыхигъэщащи, КИФЩI-м гъэ къэси ахъшэ къыхуаутIыпщ, ауэ ахэр нэхъыбэу зытрагъэкIуадэр социальнэ Iуэхухэр зэфIэхынырщ. АрщхьэкIэ зэпымыууэ апхуэдэу екIуэкI хъунукъым, экономикэм зегъэужьын хуейщ, цIыхухэм лэжьапIэ яIэн, щыIэкIэ-псэукIэр егъэфIэкIуэным я мылъку хэгъэгухэми хьэрычэтыщIэхэми халъхьэфын хуэдэу. Къапщтэмэ, 2018 гъэм проект 14 къыхахащ етIанэгъэ зэфIагъэкIын хуейуэ.
КИФЩI-м и хэгъэгухэм инвесторхэм Iуэху дащIэфын щхьэкIэ илъэс къэс кърат сом меларди 7-м нэс. Абы и ныкъуэр хэгъэгухэм заужьынымкIэ я корпорацэхэм хуагуэш, проектхэм щIыналъэ, федеральнэ мылъкукIэ елэжьын папщIэ. КъищынэмыщIауэ, дэтхэнэ щIыналъэми сом мелуан 500 ират. Проектхэр гъэзэщIа хъуным мылъку хелъхьэ Кавказ Ищхъэрэм зегъэужьынымкIэ корпорацэми.
Апхуэдэ зэдэлэжьэкIэм къыпэкIуэр нэрылъагъущ. Псалъэм папщIэ, гъатхэ кIуам Ингушым къыщызэIуахащ алюминым пкъыгъуэ зэмылIэужьыгъуэхэр къыщыхащIыкI завод. Ар яухуэным текIуэдащ сом мелуан 436,7-рэ. А заводым лэжьапIэ щаIэ хъуащ цIыху 220-м. Осетие Ищхъэрэ-Аланием щаухуащ (сом мелуани 100 ихьу) хьэцэпэцэ гъэгъущыпIэ, хъумапIэ.
ХьэрычэтыщIэхэм Грознэм щагъэлъэгъуащ я проектыщIэхэр, «Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм зегъэужьын» къэрал программэм хагъэхьэн мурад яIэу. Псалъэм папщIэ, дагъыстэн компанием и лIыкIуэм къихьат гипсрэ гипс зыхэлъ псэуалъапхъэрэ къыщыщIагъэкIыну заводым и проект. Къэрэшей-Шэрджэсымрэ Ставрополь краймрэ хуейщ псынщIэу зызыужь жыг хадэхэм халъхьэн мылъку.
УФ-м Кавказ Ищхъэрэм и IуэхухэмкIэ и министрым и къуэдзэ Байсултанов Одес зэрыжиIащи, «Агропромым тебгъэщIэныр тэмэмкъым, ар арыншами цIыхухэр нэхъ зыхуэIэкIуэлъакIуэ лэжьыгъэщ. Мылъкур зытегъэкIуэдапхъэр иджырей IэмэпсымэхэмкIэ зэщIэузэда, щIэныгъэ зиIэ цIыхухэр щылэжьэн заводхэмрэ фабрикэхэмрэщ. Апхуэдэ проектхэращ япэ идгъэщынур. Зым ищIэм, къигупсысыфам хуэдэ нэгъуэщIым щIищIэн щыIэкъым, зыми игу зыхунэмысар къэзыгупсысырщ зэманым дэгъуэгурыкIуэфыр, уеблэмэ япэ ищыфыр. Ахэрщ экономикэм зезыгъэужьынур».
Грознэм щекIуэкIа зэIущIэм мыхьэнэуэ иIэм лейуэ дытемыпсэлъыхьми хъунущ, Кавказ Ищхъэрэм и экономикэм хуэщхьэпэну псоми дыщыгуфIыкIыну дыхьэзырщи. ДэщIызгъужыну сызыхуейрат: федеральнэ щIыналъэ псоми 2018 гъэм и япэ мазибгъум къриубыдэу инвестицэу яIэрыхьар къапщтэмэ, нэхъыбэ дыдэ зратар Москващ (сом мелард 2639,2-рэ), нэхъ мащIэ дыдэр Кавказ Ищхъэрэрщ (сом мелард 281,1-рэ). Абы тепщIыхьмэ, ди щIыналъэм и экономикэм зи мылъку къыхэзылъхьэну хуейхэр мащIэщ, щIытемыгушхуэм и щхьэусыгъуэри куэдыкIейщ.
Кавказ Ищхъэрэм и экономикэм и мызакъуэу, и цIэр фIыкIэ зыгъэIун нэгъуэщI зы Iуэхугъуи щыIэщ. Иджыблагъэ УФ-м и Правительствэм игъэбелджылащ къэралым и санаторэхэм зыкъаужьыжын папщIэ зэфIэхын хуей Iуэхугъуэхэр. СССР-м и лъэхъэнэм узыншагъэр щрагъэфIакIуэ санаторэхэм я нэхъыбэр здэщыIар Краснодар крайм, Кавминводхэм, Къэбэрдей-Балъкъэрым я къалэхэращи, дыщыгугъ хъуну къыщIэкIынщ Долинск псэщIэ къыхыхьэжыну. Президентым къахуигъэува къалэнхэр щыIэщ зэфIахын хуейуэ: япэрауэ, архитектурэ и лъэныкъуэкIэ гъуэзэджэу ящIауэ щыта санаторэхэм щелэжькIэ, абыхэм яIа теплъэр къыхуагъэнэныр; етIуанэрауэ, дунейм щыцIэрыIуэ «медицинэ туризм» жыхуаIэм сыт и лъэныкъуэкIи санаторэхэр хуэгъэхьэзырын, Европэм и туроператорхэм цIыхухэр здагъакIуэхэм Урысей Федерацэри хыхьэфын хуэдэу. А лэжьыгъэр зэрежьам и щыхьэтщ мыпхуэдэ бжыгъэхэр: Кавминводхэм я санаторищ хагъэхьащ «Национальная система сертификации санаторно-курортных организаций» жыхуаIэм. Урысейм щыщу пщIым а сертификатыр иратауэ аращи, блыр Алтай крайм къихьэхуфащ. А сертификатыр къуатын щхьэкIэ цIыхухэм я узыншагъэм зэрыкIэлъыплъым, зэрагъашхэм, санаторэм и унэм и щытыкIэм, щIыуэпсым и къулеягъым (цIыхум хуэщхьэпэну) теухуа мардэ пыухыкIахэр щыIэщи, а псори уи зэфIэкIым къихьын хуейщ.
ГурыIуэгъуэщ мы лэжьыгъэр зэрыиныр, абы къэрал-уней мылъкукIэ фIэкIа узэрыпэмылъэщынур. Санаторэхэр европей мардэм хуагъакIуэрэ абы зыщыбгъэпсэхуныр лъапIэ хъумэ, цIыхухэм я нэхъыбэр пэмылъэщыжынри хэлъщи, ар Правительствэм хэкIыпIэ къызыхуигъуэтын хуей Iуэхущ.
