Нобэрэ пщэдейрэ
Мэлыжьыхьым и 11, махуэку
Фашист гъэрыпIэм исахэр хуит къызэращIыжам и дунейпсо махуэщ. 1945 гъэм гъатхэпэм и 11-м къызэрыIэтауэ щытащ нэмыцэ лагерь нэхъ ин дыдэхэм ящыщ Бухенвальд (Германием и Веймар къалэм пэмыжыжьэу щащIауэ щытащ) исхэр.
Паркинсон узыфэм ебэныным и дунейпсо махуэщ. А узыфэр къэзыхута дохутыр Паркинсон Джеймс къыщалъхуа махуэм (1755 гъэм мэлыжьыхьым и 11-м) техуэу ягъэуващ 1997 гъэм.
Кърым Республикэм и Конституцэм и махуэщ. 2014 гъэм мэлыжьыхьым и 11-м Кърым Республикэм и Къэрал Советым къищтащ.
1147 гъэм япэ дыдэу къагъэсэбэпауэ щытащ «Москва» псалъэр.
1803 гъэм Франджым нэгъуэщI къэрал IуэхухэмкIэ и министр Талейран Шарль жэрдэм къыхилъхьащ я Луизианэ щIыналъэр зэрыщыту США-м иращэным теухуауэ.
1857 гъэм император Александр ЕтIуанэм Урысейм и Къэрал гербыр — щхьитI зыфIэт бгъэр зыхэщIыхьар — къэщтэным теухуа унафэ ищIащ.
1909 гъэм къалэщIэм, зы илъэс дэкIмэ, Тель-Авив зыфIащынум, и лъабжьэр ягъэтIылъащ.
1919 гъэм ЛъэпкъхэмкIэ Лигэм егъэщIылIауэ къызэрагъэпэщащ ЛэжьыгъэмкIэ дунейпсо зэгухьэныгъэр.
1927 гъэм лэжьакIуэхэм, мэкъумэшыщIэхэм, сэлэтхэм я Белоруссие VIII съездым къыщащтащ Республикэм и Конституцэр.
1944 гъэм Керчь къалэр фашистыдзэхэм къыIэщIагъэкIыжащ.
2008 гъэм Вашингтон (США) къыщызэIуахащ Журналистикэмрэ хъыбарыщIэхэмрэ я музей.
Адыгей тхыбзэр зэхэзылъхьа БекIухъу Ахьмэд къызэралъхурэ илъэси 127-рэ ирокъу.
Совет циркым и артист, иллюзионист цIэрыIуэу щыта Кио Эмиль (и унэцIэ дыдэр Гиршфельдщ) къызэралъхурэ илъэси 125-рэ ирокъу.
Сорбоннэ (Франджы) дэт университетыр къэзыуха, филологие щIэныгъэхэм я доктор Батокъуэ Нияз къызэралъхурэ илъэс 79-рэ ирокъу.
СССР-м и кхъухьлъатэзехуэ-космонавт, Совет Союзым и ЛIыхъужь, Адыгейм и Тохъутэмыкъуей щIыналъэм хыхьэ Энем къуажэм къыщалъхуа Березовой Анатолий къызэралъхурэ илъэс 77-рэ ирокъу.
Совет футболист, спортым и мастер, Урысейм щIыхь зиIэ и тренер Ярцев Георгий и ныбжьыр илъэс 71-рэ ирокъу.
Актёр цIэрыIуэ, УФ-м и цIыхубэ артист Гаркалин Валерий и ныбжьыр илъэс 65-рэ ирокъу.
Налшык къалэм къыщалъхуа уэрэджыIакIуэ цIэрыIуэ, КъБР-мрэ Ингушымрэ я цIыхубэ артист, КъШР-м щIыхь зиIэ и артист Амирамов Ефрем и ныбжьыр илъэс 63-рэ ирокъу.
Адыгэ уэрэджыIакIуэ Аслъэн Iэсият къыщалъхуа махуэщ
Дунейм и щытыкIэнур
«pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык пшэр техьэ-текIыу щыщытынущ, уэшх тIэкIу къыщешхынущ. Хуабэр махуэм градус 18 — 19, жэщым градуси 9 — 10 щыхъунущ.
Мэлыжьыхьым и 12, мэрем
ЦIыхум хьэршым япэу лъагъуэ щыхиша дунейпсо махуэу ООН-м игъэуващ
Авиацэмрэ космонавтикэмрэ я дунейпсо махуэщ. 1961 гъэм Гагарин Юрий «Байконур» щаутIыпща «Восток» кхъухьым ису дунейм щыяпэу хьэршым лъэтащ.
Къэзахъстаным ЩIэныгъэм и лэжьакIуэхэм я махуэр щагъэлъапIэ
1606 гъэм Инджылызым и пащтыхь Яков Езанэм Инджылызымрэ Шотландиемрэ я къэрал ныпыр къэщтэным теухуа унафэ ищIащ. Иджы ар Великобританием и къэрал бэракъщ.
1633 гъэм Италием щыщ астроном, физик Галилей Галилео и судыр Рим къалэм ящIэн щыщIадзащ. Илъэс 70 хъуа щIэныгъэлIыр ягъэкъуаншэрт Коперник Николай и Iуэху еплъыкIэхэр, Дыгъэм и хъуреягъыр ЩIым зы илъэсым къриубыдэу къызэрикIухьым теухуахэр, зэрыдиIыгъамкIэ.
1861 гъэм Урысейм и пащтыхь Александр ЕтIуанэм унафэ къыдигъэкIащ лэжьакIуэхэм папщIэ сымаджэщ Санкт-Петербург къыщызэIухыным теухуауэ.
1861 гъэм США-м Граждан зауэм, «Ищхъэрэмрэ Ипщэмрэ яку къыдэхъуа зауэ» зыфIащам, щыщIидзащ.
1919 гъэм Совет Урысейм коммунистхэм япэ щэбэт щIыхьэху щрагъэкIуэкIащ — Москва-Сортировочная станцым мафIэгуищ щызэрагъэпэщыжауэ щытащ а махуэм.
1943 гъэм Франджым «Нант» футбол клубыр къыщызэрагъэпэщащ.
1985 гъэм Горький къалэм дэт заводым «Волга» ГАЗ-24 автомобиль лIэужьыгъуэм хуэдэу къыщыщIагъэкIар зы мелуан ирикъуащ.
Пьесэ щэ ныкъуэм щIигъу зи Iэдакъэм къыщIэкIа драматург цIэрыIуэ, Петербург щIэныгъэхэмкIэ и академием и член-корреспонденту щыта, Урыс театрыр зэфIэувэным хэлъхьэныгъэшхуэ хуэзыщIа Островский Александр къызэралъхурэ илъэси 196-рэ ирокъу.
Урысей империем и Министрхэм я советым и иужьрей унафэщIу щыта Голицын Николай къызэралъхурэ илъэси 169-рэ ирокъу.
Урыс революционер, Ленин Владимир и къуэш нэхъыжь Ульянов Александр къызэралъхурэ илъэси 153-рэ ирокъу.
Актёр, СССР-м и цIыхубэ артист, РСФСР-м и Къэрал саугъэтыр зыхуагъэфэща Копелян Ефим къызэралъхурэ илъэси 106-рэ ирокъу.
Публицист, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ КIумыхъу Жылэбий къызэралъхурэ илъэс 88-рэ ирокъу.
Испанием щыщ оперэ уэрэджыIакIуэ цIэрыIуэ, къэрал куэдым я дамыгъэ лъапIэхэр зыхуагъэфэща Кабалье Монсеррат къызэралъхурэ илъэс 86-рэ ирокъу.
Совет усакIуэ-уэрэдус, дунейпсо конкурс куэдым я лауреат Дербенёв Леонид къызэралъхурэ илъэс 88-рэ ирокъу.
ТхакIуэ, публицист Къущхьэунэ Алексей къызэралъхурэ илъэс 77-рэ ирокъу.
Эстрадэм и актёр, УФ-м щIыхь зиIэ и артист Гальцев Юрий и ныбжьыр илъэс 58-рэ ирокъу.
УФ-м спортымкIэ щIыхь зиIэ и мастер, 2004 гъэм Афины щекIуэкIа Олимп Джэгухэм чемпион щыхъуа, Урысейм а спорт лIэужьыгъуэмкIэ и командэ къыхэхам и тренер нэхъыщхьэ Борзаковский Юрий и ныбжьыр илъэс 38-рэ ирокъу.
Дунейм и щытыкIэнур
«pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык пшэр техьэ-текIыу щыщытынущ, уэшх тIэкIу къыщешхынущ. Хуабэр махуэм градус 15 — 16, жэщым градуси 9 — 10 щыхъунущ.
