Лъэхъэнэ жыжьэм къыщежьэ тхыдэ
Дунейпсо Адыгэ Хасэм къыхилъхьа жэрдэмым тету, 2010 гъэм щыщIэдзауэ Адыгэ ныпым и махуэшхуэр мэлыжьыхьым (апрелым) и 25-м щагъэлъапIэ Адыгэ, Къэрэшей-Шэрджэс, Къэбэрдей-Балъкъэр республикэхэм, Ставрополь, Краснодар щIыналъэхэм. Апхуэдэуи ди хэкуэгъухэр щыпсэу къэрал 50-м щIигъум адыгэ ныпым и махуэр щаIэт.
Лъэпкъ къэскIэ езым адрейхэм къазэрыщхьэщыкI дамыгъэ иIэжщ. Абыхэм ящыщщ бзэр, хабзэр, фащэр, дуней тетыкIэр, ныпыр.
Дэтхэнэ зы адыгэм и дежкIи мыхьэнэшхуэ иIэщ, пщIэ ин хуещI Адыгэ ныпым. Псом хуэмыдэу гуапэщ лъэпкъ ныпыр нобэрей ди щIалэгъуалэм лъагэу зэраIэтыр. Зы гуфIэгъуи, Iуэхушхуи къанэу къыщIэкIынкъым ар ирипагэу щамыгъэлъагъуэ.
Адыгэ ныпым и махуэр гъэлъапIэн зэрыщIэддзэрэ илъэсипщIщ зэрыхъур. Ауэ и тхыдэр лъэхъэнэ жыжьэм къыщожьэ. Мы Iуэхум еплъыкIэ зэхуэмыдэ зыбжанэ иIэми, щIэныгъэлIхэм къызэрахутамкIэ, адыгэ ныпым и тхыдэ гъэщIэгъуэныр 1830 гъэхэм къыщыщIедзэ. Абы и гугъу япэ дыдэу зыщIар инджылыз зыплъыхьакIуэ Спенсер Эдмундщ. «Шэрджэс щIыналъэм сызэрыкIуар» гукъэкIыжхэм, 1839 гъэм Лондон къыщыдэкIам, Спенсер адыгэ ныпым щытопсэлъыхь. Япэ напэкIуэцIми щхъуэкIэплъыкIэу къыщыгъэлъэгъуащ лъэпкъ дамыгъэ лъапIэр. Аращ нобэрей ныпри къызытращIыкIыжар. Языныкъуэхэм зэрыжаIэмкIэ, Уркварт Дэвид ищIа эскизымкIэ щэкI удзыфэм шабзищрэ вагъуэ пщыкIутIрэ япэу хидыкIыу Хэкум къезыгъэхьар Уэсмэн империем щыпсэу адыгэ бзылъхугъэщ.
БлэкIа илъэс зыбжанэм къриубыдэу мы махуэшхуэм лъэпкъ, дунейпсо мыхьэнэ иIэ хъуащ. Адыгэхэр зыщыпсэу щIыпIэхэм Адыгэ ныпым и махуэр илъэс къэс Iэтауэ, екIуу къыщызэрагъэпэщ. Бэракъыр щIыналъэхэм къыщрахьэкI, махуэшхуэ концерт зэхаублэ, музейхэм гъэлъэгъуэныгъэхэр къыщызэрагъэпэщ, адыгэ джэгухэр зэхашэ. 2020 гъэм, ди жагъуэ зэрыхъунщи, коронавирусым и зэранкIэ Iэтауэ ныпым и махуэр и зэманым дгъэлъэпIэн тлъэкIынукъым. Ауэ, Тхьэм жиIэмэ, илъэсыр имыкI щIыкIэ екIуу, дахэу абы ехьэлIа махуэшхуэр къызэдгъэпэщынщ.
Нобэ къэрал зэмылIэужьыгъуэхэм ис ди лъэпкъэгъухэм щэнхабзэр, тхыдэр, гъуазджэр, хабзэр хуэсакъыу яхъумэ. Щыпсэу щIыналъэхэм зегъэужьыным, егъэфIэкIуэным я зэфIэкI ин абыхэм халъхьэ. Адыгэ Хасэхэр нэгъуэщI жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм, къэрал къулыкъущIапIэхэм купщIафIэу ядолажьэ. Лъэпкъыр зэкъуэзыгъэувэ, удэзыхьэх, щхьэпэ куэд зэфIагъэкI. Абы папщIэ хамэ къэрал щыпсэу ди хэкуэгъухэм фIыщIэ ин яхудощI.
Ныбжьэгъу лъапIэхэ! Дунейпсо Адыгэ Хасэм и ГъэзэщIакIуэ гупым хэтхэм я цIэкIи, си щхьэкIи гуапэу сынывохъуэхъу Адыгэ ныпым и махуэмкIэ!
Тхурехъу Адыгэ ныпым и махуэшхуэр угъурлы! Ирегъагъэ дыщыпсэу Урысей Федерацэр, Кавказ Ищхъэрэр, адыгэ лъэпкъыр! Иребыдэ лъэпкъхэм я зэныбжьэгъугъэр! Мамырыгъэ, фIыгъуэ, насып, ефIэкIуэныгъэ унагъуэ къэс фиIэну Тхьэм жиIэ!
СЭХЪУРОКЪУЭ Хьэутий,
Дунейпсо Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ,
2020 гъэ, мэлыжьыхьым и 24
