Дзэлыкъуэкъуажэ хуиIэ фIылъагъуныгъэр
Иужьрей илъэс пщыкIутхум ди адыгэ къуажэхэм я тхыдэм теухуа- уэ тхылъ куэд дунейм къытехьащ. Дауи, я мыхьэнэкIи, зытепсэлъыхь Iуэхугъуэхэм я кууагъкIи, зызрапщыта унэтIыныгъэхэр ди пащхьэ къызэрыралъхьэкIи ахэр зэхуэдэкъым — языныкъуэхэр IэхъуэгъуэтегъэкIыущ а Iуэхум зэрыбгъэды- хьар. Абы щыгъуэми жыпIэ хъунущ гъэ къызэднэкIам и кIэуххэм дунейм къытехьа «Абуково-Залукокоаже: история и судьбы» тхылъыр зытепсэлъыхь Iуэхугъуэ псори куууэ къэгъэлъэгъауэ. Ар зи IэдакъэщIэкIыр ди республикэм фIыуэ къыщацIыху, Къэбэрдей-Балъкъэ_рым щIыхь зиIэ и журналист, филологие щIэныгъэхэм я кандидат БжэныкIэ Мухьэбщ.
Илъэс IэджэкIэ ар щылэжьащ Къэбэрдей-Балъкъэр телевиденэм, иужькIэ радиом и адыгэ къудамэм и редактор нэхъыщхьэу зэманыфIкIэ щытащ. Мухьэб и жэрдэмкIэ дунейм къытехьащ МафIэдз Сэрэбий зэхилъхьа «Адыгэ хабзэ» тхылъ телъыджэр, «Нартхэр» эпосыр урысыбзэкIи адыгэбзэкIи щIэрыщIэу къыдигъэкIыжащ, я бжыгъэкIэ мин 20 хъууэ. Апхуэдэу радиомрэ телевиденэмрэ яIэ мыхьэнэм, а IэнатIэм Iутахэм ятеухуауэ тхылъитI и Iэдакъэ къыщIэкIащ, къищынэмыщIауэ, поэмитIи, усэ Iэрамэшхуи итхащ. Ахэр тхылъу щхьэхуэхэу дунейм къытехьащ. И усэхэм макъамэ щIалъхьауэ, уэрэд зыбгъупщIи иIэщ.
БжэныкIэм и иужьрей IэдакъэщIэкIым пэублэ псалъэ хуэзыгъэхьэзыра, Дзэлыкъуэкъуажэ администрацэм и унафэщI Бжьахъуэ Пщымырзэ жеIэ: «Абыкъухьэблэ — Дзэлыкъуэкъуажэ теухуа тхылъым уеджа нэужь, ар зытхам и гущапIэу щыта, и япэ лъэбакъуэхэр щича жылэжьым и цIыхухэм яхуиIэ фIылъагъуныгъэ иныр уи гущIэм нэхъри щобатэ. Гурэ псэкIэ уи гъунэгъу цIыхухэм уатетхыхьыныр зы лъэныкъуэкIи тыншщ, нэгъуэщI лъэныкъуэкIи гугъущ. ЩIэтыншыр авторым зи цIэ къриIуэхэр ицIыхуу, я IуэхущIафэр зыхуэдэм фIы дыдэу щыгъуазэщи аращ. ЩIэгугъур зы мащIэкIэ щыуагъэ пIэщIэкIмэ, къуа- жэдэсэхэм занщIэу абы гу зэрылъатэнурщ. Абыкъухьэблэ теухуауэ архи-вым къыщигъуэтыжа тхылъымпIэхэр и тегъэщIапIэу, Мухьэб мыпхуэдэ гупсысэм хуэкIуащ: блэкIа зэманри, ди нобэри, пщэдейри зэпыщIащ къуэпс быдэкIэ».
Мухьэб и тхылъым къызэщIеубыдэ зэманыфI: ХIХ лIэщIыгъуэм икухэм щегъэжьауэ ди нобэм къэсыху. Псом хуэмыдэу абы увыпIэшхуэ щаубыд совет властым, колхозхэр къыщызэрагъэпэща, Хэку зауэшхуэм я лъэхъэнэхэм. Зауэм хэкIуэдахэм, абы лIыгъэ щызезыхьахэм я цIэ-унэцIэхэри, абыхэм ятеухуа тхыгъэхэри тхылъым къыщыбгъуэтынущ. КъищынэмыщIауэ, БжэныкIэр гуапэу ятотхыхь Дзэлыкъуакъуажэ зэрыгушхуэ, я жылэм щалъхуа цIыху цIэрыIуэхэм, зи гъащIи зи гуащIи щхьэузыхь къуажэм хуэзыщIу абы и пщIэр зыIэтахэм. Абыхэм ящыщщ режиссёр Iэзэ, адыгэбзэкIи урысыбзэкIи спектакль телъыджэ зыкъом зыгъэува Теувэж СулътIан, Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ артист Куэт Къанщобий, критик, тележурналист щэджащэ КIурашын БетIал, уэрэджыIакIуэ Iэзэу щыта Амщыкъуэ Хьэбыж, усакIуэ, журналист, «Нур» журналым и редактор нэхъыщхьэ Аброкъуэ Беллэ, еджагъэшхуэхэу Бэрсокъуэ Анатолэ, Къущхьэ Олег, къулыкъушхуэ зыбжанэ пэрыта Аброкъуэ СулътIан, Дзэлыкъуэ райисполкомым и председателу лэжьа БжэныкIэ Нухь, республикэм и Правительствэм хэт КIурашын Анзор сымэ, нэгъуэщIхэри. Апхуэдэу тхылъым къыщыбгъуэтынущ Абыкъухьэблэ — Дзэлыкъуэкъуажэм и тхыдэр, и нобэрей гъащIэр уи нэгу къыщIэзыгъэувэ сурэт гъэщIэгъуэн куэд.
Я жылэм и къекIуэкIыкIам, и нобэм теухуауэ тхылъыр нэгъэсауэ гъэхьэзырыным Мухьэб зы илъэскъым икIи илъэситIкъым тригъэкIуэдар — абы щIипщытыкIащ дэфтэр тхылъымпIэ Iэджэ, я къуажэм дэс нэхъыжьыфI-хэм я гукъэкIыжхэри къигъэсэбэпащ. Шэч зэхэмылъыжращи, щалъхуа и жылэжьым БжэныкIэм хуищIащ ты-гъэ лъапIэ: а тхылъым сыт щыгъуи хуеинущ, иригъуэзэнущ къуажэр. Тхылъыр щыхьэт тохъуэ ар зытхам и хэку цIыкIум хуиIэ фIылъагъуныгъэр зэрыщIэншэр.
Мыз Ахьмэд.
