Си еджапIэ — си къежьапIэ
Хъыбар гуапэ
НэхъыфIхэм хабжэ
УФ-м Егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и министерствэмрэ Зэпыу зимыIэ есэп егъэджэныгъэм и центру Москва щыIэмрэ ирагъэкIуэкI къэхутэныгъэхэмрэ кIэлъыплъыныгъэмрэ япкъ иткIэ, илъэс зыбжанэ хъуауэ зэхагъэувэ «ЕхъулIэныгъэ лъагэхэр къэзыгъэлъагъуэ егъэджэныгъэ IэнатIэ нэхъыфI 500» урысейпсо рейтингыр. Iуэхум жыджэру хэтщ «Новости» Урысейпсо хъыбарегъащIэ агентствэмрэ «Учительская газета»-мрэ.
Сэбан Аслъэнбий 2012 — 2013 гъэ еджэгъуэм къриубыдэу ныбжьыщIэхэм ята лэжьыгъэхэм кърикIуахэр къапщытэжри, мы илъэсми зэхагъэуващ апхуэдэ рейтинг. Ди гуапэ зэрыхъущи, зыIэрагъэхьа ехъулIэныгъэхэм япкъ иткIэ, къэралым и курыт еджапIэ нэхъыфI 500-м халъытащ Налшык дэт школищ: гимназие №13-р (унафэщIыр Сэбан Аслъэнбий Аскэр и къуэрщ), Пушкиным и цIэр зезыхьэ курыт школ №5-р (унафэщIыр Емуз Светланэ Гъузер и пхъурщ), курыт школ №9-р (унафэщIыр Коротких Ольгэ Алексей и пхъурщ).
Налшык и щIыпIэ администрацэм егъэджэныгъэмкIэ и департаментым и унафэщIым и къалэнхэр зыгъэзащIэ Темырчы Беслъэн зэрыжиIэмкIэ, а курыт школхэр яхуэфащэ дыдэу хэхуащ еджапIэ нэхъыфI 500-м я къэралпсо спискэм. Абыхэм щолажьэ щIэныгъэ лъагэрэ зэфIэкIышхуэрэ зиIэ егъэджакIуэ Iэзэхэр. Апхуэдэщ абыхэм я гъэсэнхэри. Зы илъэс къэмынэу а школхэм я еджакIуэхэр республикэпсо, къэралпсо олимпиадэхэм, нэгъуэщI зэпеуэхэм жыджэру хэтщ, текIуэныгъэхэр къыщахьу. ныбжьыщIэхэм щIэныгъэ лъагэ къыщагъэлъагъуэ Зыуэ щыт къэрал экзаменхэми. Щапхъэу бгъэлъагъуэ хъунущ гимназие №13-м химиер щезыгъэдж Щербань Еленэ и гъэсэнхэр. Илъэс зыбжанэ лъандэрэ абыхэм ЕГЭ-м къыщахь балли 100.
Емуз Светланэ
Коротких Ольгэ ЗыIэрагъэхьа ехъулIэныгъэ лъагэхэмкIэ, ЕгъэджакIуэм и махуэмкIэ дохъуэхъу зи цIэ къитIуа курыт школхэм я лэжьакIуэхэм. Школым, егъэджакIуэм я пщIэр жылагъуэм щызыIэт мыгъэрей текIуэныгъэм хуэдэ куэд дяпэкIи яIэну.
ЖЫЛАСЭ Маритэ.
Щапхъэ
ЛэжьыгъэфIым щIыхь къыпокIуэ
ЕгъэджакIуэ IэщIагъэм пасэу дихьэхащ Iэнусэ. Иджыри сабий щIыкIэ, абы къэхутэныгъэ лэжьыгъэ зэмылIэужьыгъуэхэм зрипщытырт. Нэрылъагъут ар балигъ хъумэ къэхутэныгъэхэр зыпыщIа щIэныгъэ хьэлэмэт гуэрым зэрыхуеджэнур.
Вэрокъуэ Iэнусэ Нарткъалэ къыщалъхуащ. Абы дэт етIуанэ курыт еджапIэр 1980 гъэм дыщэ медалкIэ къиуха нэужь, зэрысабийрэ химием дихьэх пщащэр зыщIэтIысхьэнумкIэ куэдрэ гупсысакъым, икIи, и тхылъхэр КъБКъУ-м и химие факультетым иритащ. Пщащэр къэпщытэныгъэ гугъухэм пхыкIащ ехъулIэныгъэ иIэу икIи ди республикэм и еджапIэ нэхъыщхьэм и студент хъуащ.
Зэманыр тэмэму къэзыгъэсэбэпу еса пщащэм апхуэдэ дыдэу ирихьэкIащ студент илъэсхэри. Лекцэхэм, семинархэм яужькIэ, абы и щIэныгъэм щыхигъахъуэрт библиотекэхэм, жыджэру хэтт университетым щекIуэкI Iуэхухэми. ФIы дыдэу еджа пщащэ жаным КъБКъУ-м и химие факультетыр диплом плъыжькIэ 1985 гъэм къиухащ.
Химик ныбжьыщIэм лэжьэн щыщIидзащ Лэскэн куейм хыхьэ Лэскэн ЕтIуанэ къуажэм дэт курыт школым. 1992 гъэ лъандэрэ Iэнусэ Анзорей къуажэм и курыт школ №2-м химиер щрегъэдж. Абы хузэфIокI сабийхэр къыдихьэхын. Теорием къищынэмыщIауэ, химиемкIэ къэхутэныгъэ гъэщIэгъуэнхэри сабийхэм ядрегъэкIуэкI Iэнусэ. Апхуэдэуи, сабийхэр езыр-езыру егъэлажьэ, я щхьэкIэ гупсысэжыфу, химие къэхутэныгъэхэр ирагъэкIуэкIыфу ирегъасэ. ЕгъэджакIуэ гумызагъэм апхуэдэуи сабийхэр щыгъуазэ хуещI ди щIыпIэм щыIэ хъугъуэфIыгъуэхэм, ахэр гъащIэм къызэрыщагъэсэбэп щIыкIэми яхутопсэлъыхь. IэщIагъэр гурэ псэкIэ къыхэзыха егъэджакIуэм апхуэдэу, лъэкI къимыгъанэу, иригъэдж предметым ныбжьыщIэхэр дрегъэхьэх. Ар къызэрехъулIэми и щыхьэтщ Зыуэ щыт къэрал экзаменхэмкIэ абы и гъэсэнхэм къахь балл лъагэхэр, иригъаджэхэм, абыхэм я адэ-анэхэм, къыдэлажьэхэм къыхуащI пщIэр.
Апхуэдэ лэжьыгъэфIым фIыщIэ куэд къыпэкIуащ. Абыхэм ящыщщ Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Правительствэм и ЩIыхь тхылъыр, «Лэскэн районым и химик нэхъыфI» цIэр, нэгъуэщIхэри.
И ехъулIэныгъэхэм я къежьапIэр щеджа курыт школым ирепх Iэнусэ.
— Нобэр къыздэсым си гум IэфIу илъщ Нарткъалэ курыт еджапIэ №2-м щызиIа егъэджакIуэфIхэр. Химием сыдезыгъэхьэхауэ щытар абыкIэ дезыгъэджа Мурзинэ Зоещ. Сыт хуэдэ лэжьыгъэ гугъуми дытригъэгушхуэрт, — жеIэ абы. — Апхуэдэуи си гум къинэжащ а еджапIэм и директору щыта Шыд Хьэзрит. А цIыху гуащIафIэм хуэдэ унафэщI уигъэлъыхъуэнт. Сщыгъупщэркъым математикэмкIэ дезыгъэджа Курочкинэ Татьянэ, ди класс унафэщIу щыта, инджылызыбзэмкIэ дезыгъэджа Минаевэ Фаинэ сымэ. Зи цIэ къисIуа псоми я дерсхэр гъэщIэгъуэну, дахэу зэхагъэувэрт. Абыхэм я лэжьэкIэр гъащIэм щапхъэ щысхуэхъуащ куэдрэ.
Iэнусэ и нэIэ зытетахэм ящыщ куэд, езым хуэдэу, химиемкIэ егъэджакIуэ хъуахэщ. Абыхэм ящыщщ Валиевэ Альбинэ, Къуэкъуей Заур, Апэжыхь Замирэ сымэ. Ари и щыхьэтщ Iэнусэ бгъэдэлъ Iэзагъым.
Унагъуэ дахи иухуащ абы. Анзорей щыщ КъалакIуэ Арсенрэ Iэнусэрэ быныфI къащIэхъуащ. Я хъыджэбз Марьянэ КъБКъУ-м филологиемкIэ и институтым адыгэбзэмрэ литературэмкIэ къудамэр, щIалэ Хьэжысмел КъБКъУ-м и биологие факультетым и географие къудамэр къаухащ.
ЗэгурыIуэрэ зэдэIуэжу псэу унагъуэ дахэм щIэныгъэр щытепщэщ, апхуэдэуи адыгэ хабзэри текI ямыIэу ягъэзащIэ. Аращ ахэр щIэнасыпыфIэри, жылэм пщIэ яIэу щIыдэсри. Ди гуапэщ адэкIи ефIэкIуэну.
ПЩЫХЬЭЩIЭ Хьэмзэт.
Сурэтым: ВЭРОКЪУЭ Iэнусэ.
Iуэху зехьэкIэ пэрыт
Анэдэлъхубзэр зи псэм хэлъ
ЕгъэджакIуэ. А псалъэм зи гъащIэр емыпхауэ зы цIыхуи дунейм тету къыщIэкIынкъым. Дэтхэнэ зыми гуапэу ди гум илъщ ди япэ егъэджакIуэр, гъэсакIуэр. ЩIэныгъэм хэпчэ япэ лъэбакъуэхэр зыхуэдэм, адэкIэ бгъэтIылъ лъабжьэм и быдагъыр куэдкIэ елъытащ уи егъэджакIуэм, гъуэгугъэлъагъуэм.
Ерыджокъуэ (Семэн) Марэ ди жылэм и егъэджакIуэ пажэхэм ящыщщ. Къэсейхьэблэ къуажэм дэт курыт школ №2-м адыгэбзэмрэ литературэмрэ илъэс щэщIым нэсауэ щрегъэдж. Зи анэдэлъхубзэр фIыуэ зылъагъу, ар зи псэм хэзымых Ерыджокъуэм и нэгум щIэтщ езым и япэ егъэджакIуэу щыта Хьэщыкъуей Лолэ, и анэбзэр фIыуэ езыгъэлъэгъуа, адыгэбзэмкIэ езыгъэджа Шыбзыхъуэ Лалусэ сымэ.
— Школым сыщыщIэсым, адыгэбзэ урокхэр апхуэдизкIэ сфIэфIти, языныкъуэхэм деж си нэгу къыщIэзгъэхьэрт егъэджакIуэм и пIэкIэ урокхэр сэ езгъэкIуэкIыу. Анэ гуапэм, IэфIым и бзэ бзэрабзэу къысщыхъурт егъэджакIуэм и дэтхэнэ псалъэри, — игу къегъэкIыж Марэ. — Иджыри пэщIэдзэ классхэм сыщIэсу мурад сщIат адыгэбзэмкIэ егъэджакIуэ сыхъуну. Нэхъ балигъ сыхъуху, а си мурадри нэхъри нэхъ быдэж хъуащ.
Хъыджэбзым апхуэдизу и нэ къызыхуикI IэщIагъэр зригъэгъуэтынымкIэ дэIэпэкъуэгъушхуэ къыхуэхъуахэщ и адэ-анэ Семэнхэ Аслъэнбийрэ Ленэрэ. ЩIэныгъэм пщIэ щиIэ унагъуэм ис бын псори хуаущийрт фIыуэ еджэным. Къэхъуащ еджапIэ нэхъыщхьэм и студенти 4 зэуэ щаIаи. Ауэ, сыт хуэдэ гугъуехь Iуэхум хэмылъами, зэщхьэгъусэхэм яхузэфIэкIащ я бынхэм щIэныгъэ нэхъыщхьэ иратын, фIыуэ ялъагъу IэщIагъэхэр ирагъэгъуэтын. А щIыкIэм тету Мари зыIэригъэхьащ и хъуэпсапIэр.
Марэ зэрыжиIэмкIэ, егъэджакIуэ IэщIагъэм и щэхухэм щыгъуазэ хъунымкIэ абы сэбэпышхуэ къыхуэхъуащ зэрыхьа унагъуэм и нэхъыжь, езым и тхьэмадэ Ерыджокъуэ Хьэзрэталий. Ар илъэс куэдкIэ лэжьащ урысыбзэмрэ адыгэбзэмкIэ егъэджакIуэу, иужькIэ къуажэ школми и унафэщIу щытащ. ЕгъэджакIуэт Марэ и гуащэри. Псэ къабзэ зиIэ цIыху акъылыфIэхэр щапхъэ хуэхъуащ егъэджакIуэ ныбжьыщIэм. Ар лэжьыгъэм трагъэгушхуащ, пщэрылъ къыпщащI къалэнхэр жэуаплыныгъэр зыхэпщIэу гъэзэщIэн зэрыхуейр езыхэм я Iуэху зехьэкIэкIэ ирагъэлъагъуу.
— ГъащIэм хэлъ гугъуехьхэм сакъыпимыкIуэту сагъэсащ а нэхъыжьыфIхэм, — жеIэ Марэ. — Сыт хуэдэ ехъулIэныгъэ сиIэми, зи фIыщIэр ахэрауэ къызолъытэ.
Зи гъащIэм щыщу илъэс щэщI сабийм и бзэр ищIэжыным, ар фIыуэ илъагъуным тыхь хуэзыщIа Еры- джокъуэ Марэ и зэфIэкIхэм хуагъэфэщащ категорие нэхъ лъагэ дыдэр. Ар УФ-м егъэджэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэщ. Марэ и лэжьыгъэфIыр къалъытэри, къратащ КъБР-м Егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и министерствэм, егъэджэныгъэмкIэ куей IэнатIэм къабгъэдэкI щIыхь тхылъхэр. Апхуэдэу и къару емыблэжу ноби еджакIуэ цIыкIухэм яхэтщ егъэджакIуэр, абыхэм щIэныгъэ яриту, лъэпкъ гъэсэныгъэ яхилъхьэу.
ЗэрыегъэджакIуэфIым къыдэкIуэу, Марэ унэгуащэ гъуэзэджэщ, бынищым я анэ гумащIэщ. 2010 гъэм къыхалъхьауэ щыта «Илъэсым и унагъуэ» зэпеуэм Ерыджокъуэхэ я унагъуэр нэхъыфIхэм хабжауэ щытащ.
Зыпэрыт IэнатIэм ехъулIэныгъэ щиIэу, унагъуэ насып щымыщIэу Тхьэм игъэпсэу Марэ.
ЗЭГЪЭЩТОКЪУЭ Зарэ.
Юбилейхэр
Илъэси 125-р егъэлъапIэ
Май куейм хыхьэ Новоивановскэ къуажэм Козуб Шурэ и цIэр зэрихьэу дэт курыт школыр къызэрызэIуахрэ мы махуэхэм ирокъу илъэси 125-рэ. ЕджапIэм къикIуа гъуэгуанэм уриплъэжмэ, наIуэ мэхъу а лъэхъэнэм къриубыдэу абы зыужьыныгъэфI зэригъуэтар, къэкIуэнум хуэгъэпса мурадыфIхэри зэриIэр.
ЕджапIэм и унафэщI Хиврич Еленэ. Курыт школым нобэр къыздэсым щIэныгъэрэ гъэсэныгъэрэ щагъуэтащ ныбжьыщIэ мини 3-м нэсым. Абыхэм ящыщу еджакIуэ 94-м школыр дыщэ, дыжьын медалхэмкIэ къаухащ. Ахэр гъащIэм гъуэгу пэж щытеувэным я зэфIэкIи зэмани, щIэныгъи къаруи ирахьэлIащ хьэлэлу зи IэнатIэр дапщэщи езыхьэкI егъэджакIуэхэмрэ гъэсакIуэхэмрэ.
Мы зэманым курыт школыр иджырей мардэхэм хуэкIуэ егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ лэжьыгъэфI щызэфIах IуэхущIапIэщ. «Лицей» статусым ит еджапIэм ныбжьыщIэ 330-рэ йокIуалIэ. КъинэмыщIауэ, абы къепхащ зи школ кIуэгъуэ нэмысахэм щадэлажьэ IэнатIи. Абы сабии 150-рэ щагъасэ, еджэным хуагъэхьэзыр. Ахэр щIэныгъэ гъуэгу бгъуфIэм трашэ егъэджакIуэ, гъэсакIуэ 50-м нэсым. Школым сабийхэр зэрыщеджэм, гъэсэныгъэ зэрыщагъуэтым къадэкIуэу, IэщIагъэ хэхахэмкIи пэщIэдзэ щIэныгъэ щрат. Еджэныр ехъулIэныгъэкIэ къэзыух ныбжьыщIэхэр лэжьэфынущ механизатору, хадэгъэкIыу, пщафIэу, ухуакIуэу. Апхуэдэ Iуэху зехьэкIэр гунэс ящохъу ныбжьыщIэхэм, ар даIыгъ адэ-анэхэми.
ЕджапIэр жыджэру хэтщ куейпсо, республикэпсо, къэралпсо зэпеуэ зэмылIэужьыгъуэхэм. Хэтым и мызакъуэу, ехъулIэныгъэфIхэр къыщехь. «Илъэсым и школ» урысейпсо зэпеуэм щытекIуахэм ящыщщ ар. КъинэмыщIауэ, «Категорие лъагэ зиIэ еджапIэ», «ХХI лIэщIыгъуэм и школ» урысейпсо зэхьэзэхуэхэм я лауреат хъуащ, «Академическэ школ» цIэ лъапIэри къыфIащащ. 2006 гъэм курыт школыр хэтащ «Гъэсэныгъэ лэжьыгъэм и къызэгъэпэщыкIэр» къэралпсо зэпеуэм икIи абы и дипломыр къихьащ.
Лэжьыгъэ купщIафIэ щекIуэкI еджапIэм иIэщ илъэс куэдкIэ зэтеува езым и Iуэху зехьэкIэ мардэхэр. Абыхэм я лъабжьэщ дэтхэнэ зыми жэуаплыныгъэ зыхищIэу и пщэрылъ къалэнхэр зэригъэзащIэр, бгъэдэлъ щIэныгъэмрэ зэфIэкIымрэ хигъахъуэ зэпыту зэрыщытыр. Апхуэдэ Iуэху бгъэдыхьэкIэхэр игъэнэхъапэу илъэс 20-м щIигъукIэ школым и унафэщIу щытащ СССР-м цIыхубэр егъэджэнымкIэ и отличник, РСФСР-м и школым щIыхь зиIэ и егъэджакIуэ, зи лэжьыгъэфIым папщIэ мызэ-мытIэу щIыхь, фIыщIэ тхылъ зэмылIэужьыгъуэхэр зыхуагъэфэщауэ щыта Гребенев Василий. ЗэфIэкIышхуэ зыбгъэдэлъа а цIыхубэ егъэджакIуэм ирихьэжьа IуэхуфIхэм пещэ мы зэманым школым и унафэщI, лэжьыгъэм и къызэгъэпэщакIуэ IэкIуэлъакIуэ Хиврич Еленэ.
— Дызэрыт лIэщIыгъуэм Iэмал псори щыIэщ егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ IэнатIэм зыужьыныгъэшхуэ игъуэтын папщIэ, — жеIэ унафэщI щыпкъэм. — Ди егъэджакIуэхэри гъэсакIуэхэри хущIокъу ахэр лэжьыгъэм шэщIауэ къызэрыщагъэсэбэпыным. ЩIэныгъэ куурэ зэфIэкI лъагэрэ зыбгъэдэлъ щIэблэ къытщIэхъуэным дэтхэнэри догугъу.
ЕгъэджэныгъэмкIэ федеральнэ стандартыщIэр (ФГОС) щагъэунэху республикэ IуэхущIапIэхэм ящыщщ мы школыр. Егъэджэныгъэм къыщагъэсэбэп иджырей технологиехэм тещIыхьащ школым щекIуэкI лэжьыгъэр. ЕгъэджакIуэхэм къызэралъытэмкIэ, апхуэдэ технологиехэр ящыщщ ныбжьыщIэхэм я зыужьыныгъэр езыгъэфIакIуэ Iэмалхэм.
Курыт школым и гъэсэнхэм, абыхэм я егъэджакIуэхэмрэ адэ-анэхэмрэ дохъуэхъу IуэхущIапIэм и махуэшхуэмкIэ. ЕхъулIэныгъэщIэхэр яIэу, мурадыщIэхэр я плъапIэу гъуэгуанэшхуэ иджыри зэпачыну ди гуапэщ.
КЪАРДЭН Маритэ.
Дэ къытхуатх
АфIэунэ Маринэ и зэфIэкI
Си тхыгъэ кIэщIымкIэ сыфхутепсэлъыхьыну сыхуейщ си япэ егъэджакIуэ АфIэунэ Маринэ Заурбий и пхъум. А цIыхубзым си гъащIэр Iыхьэ гуэмыкIыу епхауэ жыпIэ хъунущ.
СыцIыкIуу Тыркум сыкъикIыжри, си адэ-анэм срагъусэу Къэбэрдейм сыкъэкIуэжауэ щытащ. Хэкужьым япэ дыдэу щысцIыхуа къэбэрдейхэм ящыщщ Маринэ. Урысыбзэри адыгэбзэри сымыщIэу япэ классым сыщыщIэтIысхьам, абы и IэмыщIэ сихуауэ щытащ.
Си гум гуапэу къинэжащ а зэманыр. И нэгум гуфIэ илъу пщэдджыжь къэс къыспежьэрт ар. Сыт хуэдэ лэжьыгъэми сытригъэгушхуэрт. Дерсхэм нэмыщI, абы зэхьэзэхуэ куэд иригъэкIуэкIырт, сабийхэр игъэгушхуэн щхьэкIэ. Псоми фIыуэ тлъагъурт, пщIэ хуэтщIырт ди ущиякIуэм. Адыгей къэрал университетым сристуденту, иджыпсту сызыхуеджэ егъэджакIуэ IэщIагъэр къыхэсхыну сытезыгъэгушхуари Маринэ и щапхъэрщ. Нобэр къыздэсым абы и деж, сокIуэ, чэнджэщ зэмылIэужьыгъуэхэри щызогъуэт.
АфIэунэ Маринэ къыщалъхуащ Джылахъстэнейм хыхьэ Мэртэзей къуажэм. «СыщыцIыкIум сфIэфIт сэ егъэджакIуэу сыджэгуну, — жеIэж Маринэ, — сытым дежи сепщIыхьырт сабий езгъаджэу».
Апхуэдэ гуращэхэр зиIа пщащэр курыт школ нэужьым щеджащ Къэрэшей- Шэрджэс педагогикэ институтым. Ар къызэриухрэ Маринэ щолажьэ Налшык дэт 14-нэ гимназием. Илъэс тIощIрэ блырэ мэхъу Маринэ сабийхэм егъэджакIуэу зэрахэтрэ. А зэманым къриубыдэу абы ныбжьыщIэ куэдым пэщIэдзэ щIэныгъэ яритащ, гъэсэныгъэ дахэ яхилъхьащ. ЗыIут IэнатIэм Маринэ ехъулIэныгъэфIхэр щиIэщ. 2008 гъэм ар щытекIуащ «Урысей Федерацэм и егъэджакIуэ нэхъыфI» зэпеуэм. 2010 гъэм АфIэунэм къыфIащащ «УФ-м егъэджэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ» цIэр.
ЕгъэджакIуэ Iэзэм и гъэсэн цIыкIухэр жыджэру хэтщ Налшык къалэм, республикэм, Урысей Федерацэм егъэджэныгъэмкIэ щекIуэкI зэпеуэхэм икIи абыхэм япэ увыпIэхэр къыщахь. Абыхэм ящыщщ ХъутIэ Зураб, Бахъсэн Тембулэт, Лъэпщокъуэ Ислъам, Къардэн Ася, Лъустэнджэл Динарэ. Щхьэхуэу и цIэр къисIуэну сыхуейщ Бетрожь Сабинэ. 2013 гъэм Маринэрэ а еджакIуэ цIыкIумрэ ягъэ- хьэзыращ «Си къалэр ЩIы хъурейм и нэхъ къалэфI дыдэщ» проект къэхутэныгъэр икIи ягъэхьащ къэралпсо зэпеуэм. А лэжьыгъэм абыхэм ехъулIэныгъэшхуэ къахуихьащ: етIуанэ увыпIэр, зэпеуэм и щIыхь тхылъыр къыхуагъэфэщащ. Бетрожь Сабинэ и цIэри, и лэжьыгъэри хагъэ-хьащ апхуэдэ тхыгъэхэр щызэхуэхьэсауэ къыдагъэкIа «Абыхэм Урысейр ирогушхуэ» тхылъым. Абы и егъэджакIуэ АфIэунэ Марини щIыхь тхылъ къратащ.
Сыхуейщ сэ АфIэунэ Маринэ Заурбий и пхъум фIыщIэ ин хуэсщIыну икIи егъэджакIуэхэм я махуэшхуэмкIэ се-хъуэхъуну. Узыншагъэ быдэ иIэу, ехъулIэныгъэхэр и куэду иджыри илъэс IэджэкIэ Тхьэм игъэлажьэ.
ШАХИН Элиф Мерве.
АКъУ-м и 5-нэ курсым и студент.
Псалъэ гуапэ
ЩIэблэ узыншэ щагъасэ
Адыгэхэм игъащIэми къыддокIуэкI «щIэблэ зимыIэм насып иIэкъым» псалъэжьыр. Ди къэкIуэнур дахэ хъун папщIэ, цIыхубэм гъэсэныгъэ екIу зыхэлъ щIэблэ узыншэ къигъэхъун хуейщ. А къалэн мытыншыр зэфIэха хъунымкIэ лэжьыгъэшхуэ ирагъэкIуэкI школхэм щыIэ егъэджакIуэхэмрэ гъэсакIуэхэмрэ.
Мы гъэм сэ дыщэ медалкIэ къэзухащ Къэрэгъэш къуажэм дэт курыт школ №2-р. Мы зэманым сыщIэсщ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал мэкъумэш университетым. Школым щызиIа ехъулIэныгъэхэр, дауи, я фIыщIэщ си егъэджакIуэхэу Сэкъал Тамарэ, Албердий Зое, Цэгъэхэ Юрэрэ Мирэрэ, Танэ Риммэ, Бэшорэ Галинэ, ПщукIхэ Адэлбийрэ Ритэрэ, КIашэхэ Iэсиятрэ Аслъэнрэ, Вэрокъуэ Iэсият, Гурдыгъуэ Маринэ, Гуэнгъэпщ Жаннэ, Батыр Оксанэ, Къуэтепыхьэ Алихъан, Гугу Жаннэ, ЩIэкъуэныкъуэ Залинэ, си класс унафэщIу щыта Шал Мартинэ. ЕджапIэм щекIуэкI Iуэху псоми я къызэгъэпэщакIуэщ абы и унафэщI Заптий Татьянэ. пщIэшхуэ зиIэ а цIыху хьэлэмэтым дэтхэнэ егъэджакIуэми еджакIуэ цIыкIуми бгъэдыхьэкIэ щхьэхуэ къахуегъуэтыф, IуэхущIапIэм щекIуэкI лэжьыгъэфI куэдым я жэрдэмщIакIуэщ.
ГъащIэм щапхъэ дахэ щысхуэхъу цIыхухэм ящыщщ егъэджакIуэ IэщIагъэм ирилажьэ си анэ ПщукI Альбини.
Жэпуэгъуэм и 5-м ди къэралым щагъэлъапIэ ЕгъэджакIуэм и махуэр. ЩIэблэ узыншэ хэкум къитэджэным зи гъащIэр тыхь хуэзыщI си анэм, си егъэджакIуэхэм гуми псэми къабгъэдэкIыу сохъуэхъу я IэщIагъэм епха махуэшхуэмкIэ. Узыншагъэ быдэ, унагъуэ насып фиIэу, лэжьыгъэм ехъулIэныгъэщIэхэр щызыIэрывгъэхьэу фи IэнатIэр иджыри илъэс куэдкIэ ефхьэкIыну си гуапэщ.
ПЩУКI Эланэ.
Къэрэгъэш къуажэ.
Зэпеуэхэр
КъыхэжаныкIахэр ягъэпажэ
Хабзэ зэрыхъуащи, егъэджэныгъэ IэнатIэм зы илъэси къэмынэу щокIуэкI «ГъэсакIуэ нэхъыфI» зэхьэзэ-хуэр. Мы зэманым дэнэкIи къыщапщытэж мыгъэрей апхуэдэ зэпеуэм и ещанэ Iыхьэм кърикIуахэр.
«ГъэсакIуэ нэхъыфI- 2013» зэхьэзэхуэм жыджэру хэт щIыпIэхэм ящыщщ Прохладнэ къалэр. Абы дэт гимназие №6-м къепхауэ лажьэ гъэсапIэ къудамэ №11-м иджыблагъэ щекIуэкIа зэхыхьэм и утыкур ягъэбжьыфIащ Iуэхум хэтхэм. Ипэ ита зэхьэзэхуэхэм къыхэжаныкIа гъэсакIуитхур аргуэру зэпеуащ я Iуэху зехьэкIэкIэ, лэжьыгъэ къызэгъэпэщыкIэкIэ, нэгъуэщIхэмкIи. КъэпщытакIуэ гупым зэдэарэзыуэ къыхахащ щIыпIэм и гъэсакIуэ нэхъыфI дыдэр. Ар Головко и цIэр зезыхьэу къалэм дэт курыт школ №4-м и гъэсапIэ къудамэ №22-м и лэжьакIуэ Ермоленкэ Натальещ. Абы фIащащ «Илъэсым и гъэсакIуэ нэхъыфI» цIэр.
Зэпеуэм и къэпщытакIуэ гупым хэтхэм я жэрдэмкIэ яубзыхуащ абы и нэгъуэщI унэтIыныгъэхэм пашэ щыхъуахэри. «Зи IэщIагъэм хуэIэижь» цIэр фIащащ гимназие №6-м къепха гъэсапIэ къудамэ №11-м и лэжьакIуэ Головко Наталье. Головко и цIэр зезыхьэу къалэм дэт курыт школ №4-м и гъэсапIэ къудамэ №8-м щылажьэ Грининэ Аннэ «КъэкIуэнур зей» унэтIыныгъэм пашэ щыхъуащ. Курыт школ №1-м и гъэсапIэ къудамэ №15-м и лэжьакIуэ Тамилинэ Татьянэ «Зи IэщIагъэм къыхуалъхуа» унэтIыныгъэм щынэхъыфIу къалъытащ. Апхуэдэу «Си IэщIагъэм срогушхуэ» — гимназие №2-м и къудамэ №16-м и гъэсакIуэ Софян Новеллэ, «Си гур сабийхэм язот» — Пушкиным и цIэр зэрихьэу къалэм дэт курыт школ №8-м и гъэсапIэ къудамэ №14-м и лэжьакIуэ Раздольскэ Маринэ сымэ щытекIуащ.
ТАМБИЙ Линэ.
Прохладнэ къалэ.
ПроектыщIэхэр
Фэеплъ тхылъым йолэжь
«Хэку зауэшхуэм и пэкIэ, абы иужь лъэхъэнэм республикэм и егъэджэныгъэ IэнатIэм щылэжьа IэщIагъэлIхэм я фэеплъыр хъумэн» проектым епха лэжьыгъэхэр зэфIэхыным Шэджэм районыр жы-джэру хыхьащ. Абы и жэрдэмщIакIуэщ КъБР-м и Жылагъуэ палатэм и советыр.
Лъэпкъ IэщIагъэлIхэр гъэхьэзырынымкIэ лэжьыгъэшхуэ зэфIэзыгъэкIауэ щыта «урыс педагогикэ десантым» хэтахэм — лIэщIыгъуэ блэкIам и 20-50 гъэхэм ди щIыпIэм щыIа егъэджакIуэхэм — я цIэхэр къэхутэжыным, абыхэм я гъащIэм теухуа дэфтэрхэр зэхуэхьэсыжыным ехьэлIа Iуэхугъуэхэр мы зэманым щызэфIах куейм и курыт школи 10-м. Къэлъыхъуэныгъэхэр езыгъэкIуэкI гупхэм хэтщ егъэджакIуэхэри, еджакIуэ цIыкIухэри, абыхэм я адэ-анэхэри. Псори зэгъусэу цIыхуи 100-м нэс хыхьащ а лэжьыгъэм. «Къэбэрдей-балъкъэрым и къуажэхэм щIэныгъэм и нэхур революцэ нэужьым къахуэзыхьауэ щытар урыс лъэпкъым къыхэкIа егъэджакIуэхэращ. Щалъхуа щIыпIэхэр къагъанэурэ, ахэр къэIэпхъуащ иужькIэ хэку етIуанэ яхуэхъуа ди республикэм, къэралым къахуигъэува къалэныр, я педагогикэ пщэрылъыр ягъэзэщIэн папщIэ, — жеIэ къэлъыхъуэныгъэ лэжьыгъэхэм я къызэгъэпэщакIуэ, егъэджэныгъэмкIэ куей IэнатIэм и методист Беслъэней Заинэ. — Нобэрей щIэблэм фIыщIэ ин яхудощI ди адэшхуэ-анэшхуэхэр егъэджэным зи гуащIэ куэд езыхьэлIа а IэщIагъэлIхэм. Абыхэм я цIэхэр тщIэныр, я фэеплъхэр хъумэныр — дэтхэнэми ди къалэну къызолъытэ».
Районым хыхьэ жылэхэм я архивхэм хэлъ дэфтэрхэр я лъабжьэу, зэхагъэуващ япэ ита егъэджакIуэхэм я спискэхэр. Иджы абыхэм дыщIагъужынущ, КъБР-м и архив хъумапIэм щIэлъхэм хэплъэурэ. Апхуэдэ щIыкIэкIэ зэхуахьэсыжа тхыгъэхэр иужькIэ къыдагъэкIынущ фэеплъ тхылъ щхьэхуэу. КъинэмыщIауэ, щIыпIэм къыщызэрагъэпэщынущ «Абыхэм ди адэшхуэхэр, анэшхуэхэр ирагъэджащ», «Гум ехъумэ», «ЕгъэджакIуэр цIыхупсэр зыузэщI цIыхущ» щIалэгъуалэ акцэхэр.
КIАРЭ Элинэ.
Шэджэм район .
Тхьэгъэзит Зубер
Си егъэджакIуэ
Си егъэджакIуэ,
Си егъэджакIуэ,
ГъащIэм и джакIуэ,
ГъащIэм и джакIуэ!
Си гум ихункъым
Гъибл ныбжьым ситу
Япэу уи нитIым
СыщыщIэплъар, —
Уи бын пэлъытэу
УсщыгуфIыкIыу
Гуапэу си щхьэфэм
Iэ щыдэплъар…
Анэдэлъхубзэм
ХуэпщI лъагъуныгъэр
Къысхыумылъхьамэ,
СлъэкIынт сытхэн?
… СщIамэ нэсыну
Уи гум си гуащIэр,
Си гум иусхэм
Уи цIэр щIэстхэнт!
