Дуней псор зэрыгушхуэ цIыху (Къыргъыз тхакIуэ телъыджэ Айтматов Чингиз)
ГъуазджэхэмкIэ Кавказ Ищхъэрэ институтым дунейпсо щIэныгъэ конференц щекIуэкIащ, «Тхыдэ фэеплъ» епщыкIутхуанэ Iуащхьэмахуэ еджэныгъэхэм хыхьэу. Зэхыхьэр теухуауэ щытащ къыргъыз тхакIуэ цIэрыIуэ Айтматов Чингиз къызэралъхурэ илъэс 85-рэ зэрырикъум.
Беппаев МутIалип, Рахаев Анатолэ, Эфендиев Сэлихь. Iуэхур къызэригъэпэщащ ГъуазджэхэмкIэ Кавказ Ищхъэрэ институтым УФ-м ЩэнхабзэмкIэ и министерствэр и дэIэпыкъуэгъуу. ЗэIущIэр къызэIуихащ институтым и ректор, гъуазджэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор Рахаев Анатолэ.
Философие щIэныгъэхэм я доктор, профессор Эфендиев Сэлихь зэхыхьэм кърихьэлIахэм ягу къигъэкIыжащ дунейпсо литературэм хэлъхьэныгъэшхуэ хуэзыщIа Айтматовым и гъащIэмрэ и гуащIэмрэ.
Сэлихь къытеувыIащ тхакIуэм и тхыгъэхэм къыщигъэщIа образхэр и лъэпкъэгъу къыргъызхэм къазэрытрищIыкIам, Совет Союзми нэгъуэщI щIыпIэхэми щызэIэпах тхыгъэхэм, тхыдэ фэеплъхэм мыхьэнэ ин зэраIэр къызэрыщыгъэлъэгъуам. Эфендиевым жиIащ и ныбжьыр илъэс 33-рэ фIэкI мыхъуу тхакIуэм Ленин саугъэтыр зэрыхуагъэфэщар, абы и тхылъхэр къэрали 128-м бзэ зэхуэмыдэхэмкIэ къызэрыщыдагъэкIар, ЮНЕСКО-м къызэрихутамкIэ, тхылъеджэхэр нэхъ зыщIэупщIэ, пщIэ зыхуащI тхакIуэхэм ар зэращыщыр, тхакIуэм и фэеплъыр хъума хъуным ехьэлIауэ Къыргъызым лэжьыгъэ ин зэрыщрагъэкIуэкIыр, 2013 гъэр Айтматовым и гъэу а республикэм зэрыщыщытар, «Исповедь на исходе» и тхылъыр Къэзахъстаным къыщыдагъэкIыну зэрагъэхьэзырар, Чолпан-Ате къалэ абы и фэеплъ къызэрыщызэIуахар, и уэрамхэм ящыщ зым тхакIуэм и цIэр зэрыфIащар.
«Заман» газетым и редактор нэхъыщхьэм и къуэдзэ Беппаев МутIалип тепсэлъыхьащ Айтматов Чингиз лъагъуныгъэм триухуа «Джамиля» повестым, Литинститутым щыщIэса зэманым езыр Айтматовым хуэзауэ, епсэлъауэ зэрыщытам.
Филологие щIэныгъэхэм я кандидат, КъБР-м щIыхь зиIэ и егъэджакIуэ Джангуразовэ Елизаветэ и псалъэр Айтматовым и повестхэм триухуащ. Абы жиIащ тхыгъэхэм гъащIэм и пэжыр, лъэпкъым и блэкIар къызэрыщыгъэлъэгъуар, хьэл-щэн дахэхэр зыдэплъагъу лIыхъужьхэр къызэригъэщIар.
КъБКъУ-м и профессор, филологие щIэныгъэхэм я доктор Мусукаев Борис и гугъу ищIащ илъэсибл и ныбжьу езыр къыщыхутауэ щыта Къыргъыз щIыналъэм, абы щыпсэу цIыхухэм ятеухуа и гукъэкIыж гуапэхэм.
«Нюр» журналым и редактор нэхъыщхьэ, усакIуэ Мусукаевэ Сэкинат, Налшык къалэм и Лъэпкъ библиотекэм и лэжьакIуэ Махиевэ Азизэ Айтматовым и тхыгъэхэр зэпкърахащ, абыхэм щIэупщIэ зэраIэм, фIым, дахэм узэрыхуаущийм тепсэлъыхьащ.
Публицист Новиковэ Ларисэ жиIащ илъэситху и пэкIэ дунейм ехыжа тхакIуэ цIэрыIуэр зэращымыгъупщэр. ЩIыуэпсым, дунейм и щытыкIэм зэрызихъуэжар мэзхэр мащIэ зэрыхъуам къыхэкIыу къилъытэрт абы икIи пшахъуэщIым жыгыщIэ зыбжанэ щыхисэну мурад дахэ иIэти, бетэмал, хунэсакъым! Къыргъызым, Къэзахъстаным, Узбекистаным, Катарым щыпсэухэр зыхэт «Айтматов Чингиз и ныбжьэгъухэм я зэгухьэныгъэ» IуэхущIапIэмрэ Айтматовым и фонд Бишкек щыIэмрэ жыгыщIэ цIыкIуу мелуанипщI ягъэтIысыну къызэрыхалъхьар, тхакIуэр зыхунэмыса Iуэху дахэр абы и фэеплъу ящIэну зэрамурадыр жиIащ Ларисэ.
Къыргъыз Республикэм и лIыкIуэ Иманалиев Каныбек жиIащ зи тхыгъэхэр бзи 176-кIэ зэрадзэкIа, гулъытэ ин зыхуащIа тхакIуэ цIэрыIуэр зэращымыгъупщэнур. Абы къыхигъэщащ Индие къэралым и Нью-Дели къалэм и университетым къыргъызыбзэмкIэ кафедрэ къызэрыщызэIуахар, Айтматовым и бзэр щаджын мурадкIэ. Абы щIэныгъэхэм я доктор, кандидат зыбжанэ зэрыщылажьэр жиIащ.
КъБКъУ-м и доцент, филологие щIэныгъэхэм я кандидат Гуэбэшы Еленэ къытеувыIащ цIыхухэр зыгъэгузавэ Iуэхухэр тхакIуэм и повестхэмрэ романхэмрэ къызэрыщиIэтам, совет, дунейпсо литературэм хэлъхьэныгъэфI зэрыхуищIам, къыргъызыбзэмкIи урысыбзэмкIи ар зэхуэдэу фIыуэ тхэуэ зэрыщытам.
ТЕКIУЖЬ Заретэ.
