Мы махуэхэм
Гъатхэпэм и 16,
щэбэт
Урысейм Къэрал кIуэцI IуэхухэмкIэ и министерствэм экономикэ шынагъуэншагъэмкIэ и IэнатIэхэр къыщызэрагъэпэща махуэщ. СССР-м и НКВД-м хыхьэу 1937 гъэм щытащ.
Къэзахъстаным и республикэ гвардием и махуэщ
1870 гъэм Урысейм щыяпэу Новгород Ищхъэрэ къалэм хыхьэ Сормовэ районым щаутIыпщащ гъущI щагъавэ хьэку.
1895 гъэм Москва трамвай зрикIуэн япэ гъуэгур ухуэн щыщIадзащ.
1921 гъэм РСФСР-мрэ Тыркумрэ зэныбжьэгъуным, зэдэлэжьэным теухуа зэгурыIуэныгъэ зэращIылIащ.
1936 гъэм Горький автозаводым япэ автомобиль псынщIэр — «М-1»-р — къыщIигъэкIащ.
1962 гъэм Хрущёв Никитэ хэIущIыIу ищIащ СССР-м километр 5500-кIэ пэжыжьэ щIыпIэми лъэIэсыфы-ну, ядернэ Iэщэ зэрылъ ракетэ зэриIэр.
2014 гъэм Кърымым референдум щекIуэкIащ, хытIыгуныкъуэмрэ Севастополь къалэмрэ я унафэр ящIыным теухуауэ. ХэхыпIэхэм а махуэм екIуэлIащ а щIыналъэм щыпсэухэм я процент 80-р икIи абыхэм я процент 90-р щIыналъэр Урысей Федерацэм ей хъужыным и телъхьэу къыщIэкIащ.
США-м и еплIанэ президент, а къэралым и конституцэр зэхэзылъхьахэм ящыщ зы Мэдисон Джеймс къызэралъхурэ илъэс 268-рэ ирокъу.
Урыс физик, электротехник цIэры-Iуэ, радиор къэзыгупсысахэм ящыщ Попов Александр къызэралъхурэ илъэси 160-рэ ирокъу.
Урыс тхакIуэ-фантаст, «Голова профессора Доуэля», «Человек-амфибия», нэгъуэщI роман цIэрыIуэхэр зи IэдакъэщIэкI Беляев Александр къызэралъхурэ илъэси 135-рэ ирокъу.
Совет космонавт, Совет Союзым тIэунейрэ и ЛIыхъужь Комаров Владимир къызэралъхурэ илъэс 92-рэ ирокъу.
Урысей актёр цIэрыIуэ, режиссёр, тхакIуэ, РСФСР-м и цIыхубэ артист Юрский (и адэм и унэцIэ дыдэр Жихаревщ) Сергей къызэралъхурэ илъэс 84-рэ ирокъу.
УФ-м, КъБР-м, КъШР-м, АР-м, Дагъыстаным я цIыхубэ дохутыр, медицинэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, ЩIДАА-м и академик Лий Адэлджэрий и ныбжьыр илъэс 77-рэ ирокъу.
Дунейм и щытыкIэнур
«pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык пшэр техьэ-текIыу щыщытынущ, уэшх мащIэ къыщешхынущ. Хуабэр махуэм градуси 10 — 11, жэщым градуси 5 — 6 щыхъунущ.
Гъатхэпэм и 17,
тхьэмахуэ
Адыгэ Республикэм и парламентаризмэм и махуэщ
1770 гъэм Ингушыр Урысей къэралыгъуэм хыхьащ.
1805 гъэм Дельпоццэ Иван Къэбэрдейм пристав нэхъыщхьэу къагъэкIуащ.
1845 гъэм инджылыз Перри Стивен хьэфэтегъэкI къызэригупсысам, ар зэрищIам щыхьэт техъуэ тхылъ иратащ.
1861 гъэм Италием пащтыхьыгъуэ къэунэхуащ — абы и ипщэ, ищхъэрэ щIыналъэхэр зы къэралыгъуэу зэгухьащ.
1918 гъэм къызэIуахащ Тэрч щIыналъэм ис лъэпкъхэм я II съездыр.
1922 гъэм Пушкин Александр и щIапIэу Михайловскэм щыIэмрэ абы къедза щIыналъэхэмрэ Къэрал заповедникыу къалъытащ.
1941 гъэм Вашингтон (США) къыщызэIуахащ Лъэпкъ художественнэ галерее. Иджыпсту ар дунейм щынэхъ къулей дыдэхэм ящыщу къалъытэ.
1950 гъэм радиоактивнэ пкъыгъуэщIэ — Калифорний зыфIащар — зэхалъхьащ.
1960 гъэм Инджылызым и банкым къыдигъэкIащ къэралым и пащтыхь гуащэм и сурэтыр зытет, зы фунт стерлинг хъу ахъшэр.
1960 гъэм дунейм щыяпэу Японием и тыкуэнхэм къыщIалъхьащ щхъуэкIэплъыкIэу тхэ фломастерхэр.
1991 гъэм Совет Союзым щекIуэ-кIащ СССР къэралыгъуэр къызэте-гъэнэным е ар зэбгрыгъэкIыжыным теухуа референдум. СССР-м и телъхьэу къэуват цIыхубэм я процент 77-м щIигъур.
Урыс сурэтыщI цIэрыIуэ Врубель Михаил къызэралъхурэ илъэси 163-рэ ирокъу.
Совет журналист, тхакIуэ, Сталиным и цIэр зезыхьэ саугъэтым, Мамырыгъэм и дунейпсо саугъэтым я лауреат, 1967 — 1981 гъэхэм «Юность» журналым и редактор нэхъыщхьэу щыта Полевой (и унэцIэ дыдэр Камповщ) Борис къызэралъхурэ илъэси 111-рэ ирокъу.
Адыгэ Республикэм и цIыхубэ сурэтыщI Дыгъужь Мыхьмуд и ныбжьыр илъэс 81-рэ ирокъу.
Урысей актёр, УФ-м и цIыхубэ ар-тист Ливанов Аристарх и ныбжьыр илъэс 72-рэ ирокъу.
США-м щыщ киноактёр, продюсер, сценарийхэр зытх Рассел Курт и ныбжьыр илъэс 68-рэ ирокъу.
Урысей режиссёр, УФ-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Астрахан Дмитрий и ныбжьыр илъэс 62-рэ ирокъу.
Дунейм и щытыкIэнур
«pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык пшэр техьэ-текIыу, къешх-къесу щыщытынущ. Хуабэр махуэм градуси 6 — 7, жэщым градуси 2 щыхъунущ.
Гъатхэпэм и 18,
блыщхьэ
Кърымыр Урысейм къыщыхыхьэжа махуэщ. 2014 гъэм Урысейм и Президент Путин Владимир Федеральнэ Зэхуэсым и палатитIми хэт-хэм захуигъэзащ Кърымыр ди къэралым щыщ зэрыхъужам теухуауэ. ХытIыгуныкъуэм и лIыкIуэхэм ящIыгъуу абдежми Iэ щытрадзащ Кърым Республикэмрэ Севастополь къалэмрэ Урысей Федерацэм къыхэгъэхьэжыным теухуа зэгурыIуэныгъэм.
Белоруссием и къэрал кIуэцI дзэхэм я махуэщ
1662 гъэм Париж дунейм щыяпэу лэжьэн щыщIидзащ жылагъуэ транспортым, «Омнибус»-кIэ зэджэм. Ар цIыхуи 8 зэуэ зэрыхуэ, щхьэ зытелъ, къэуфыхьа шыгу зэщIэщIат.
1871 гъэм Франджым Париж коммунэр къыщызэрагъэпэщащ.
1892 гъэм США-мрэ Канадэмрэ я хоккей командэ нэхъыфIхэм хуагъэфащэ саугъэтыр — Стэнли и Кубокыр — ягъэуващ.
1913 гъэм Налшык къыщызэIуахащ округым и лъэпкъхэм я I съездыр.
1931 гъэм США-м къыщыщIагъэкIыу щIадзащ электрокъарукIэ лажьэ жьакIэупсыр.
1965 гъэм СССР-м и летчик-космонавт Леонов Алексей «Восход-2» кхъухьым икIри, хьэрш зэIухам япэ дыдэу хыхьащ.
1980 гъэм «Восход-2М» ракетэр Плесецк космодромым щаутIыпщыным щыхуагъэхьэзырым къэуащ икIи абы мафIэсышхуи къишащ. А насыпыншагъэм цIыху 48-рэ хэкIуэдащ, 40-м щIигъум фэбжьышхуэхэр хаха-уэ щытащ.
Урыс композитор цIэрыIуэ, дирижёр, жылагъуэ лэжьакIуэ Римский-Корсаков Николай къызэралъхурэ илъэси 175-рэ ирокъу.
Филологие щIэныгъэхэм я доктор, КъШКъУ-м и профессору щыта, КъБР-м, КъШР-м, АР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ, ЩIДАА-м и академик, «Хэкум и пащхьэм щиIэ фIыщIэхэм папщIэ» орденым и 4-нэ, 3-нэ нагъыщэхэр зыхуагъэфэща Хъупсырокъуэ Хъызыр къызэралъхурэ илъэс 89-рэ ирокъу.
КъБР-м и цIыхубэ тхакIуэ ШэджыхьэщIэ Хьэмыщэ къызэралъхурэ илъэс 87-рэ ирокъу.
Кинорежиссёр, сценарийхэр зытх, Урысейм гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Грачевский Борис и ныбжьыр илъэс 70 ирокъу.
Урысей фигурист, Олимп чемпион, дунейм плIэнейрэ и чемпион хъуа, Европэм и чемпионатым щэнейрэ щытекIуа Ягудин Алексей и ныбжьыр илъэс 39-рэ ирокъу.
Дунейм и щытыкIэнур
«pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык уфауэ щыщытынущ, уэшх мащIэ къыщешхынущ. Хуабэр махуэм градуси 5 — 6, жэщым градус 1 — 2 щыхъунущ.
Зыгъэхьэзырар
ЖЬЭКIЭМЫХЪУ Маринэщ.
