Куэдым къела унэ лъапIэ
Хъыбарышхуэ иIэщ Бахъсэн щIыналъэм хиубыдэ Ислъэмей къуажэм 1910 гъэм дащIыхьауэ щыта, цIыху щитIым нэблагъэ зыщIэхуэ мэжджытым. Кавказ Ищхъэрэм мэжджыт япэу дащIыхьар аращ. Ар иригъэщIауэ щытащ а къуажэм щыпсэуа Бещтокъуэ Iэсхьэд.
Мы къуажэм дэсащ Iэсхьэд хуэдэу Алыхьым псэ хьэлэлу хуэлэжьа цIыху куэд: Лъэкъуэщо ХьэцIыкIу, Шыгъэлыгъуэ Хьэчим, Къардэн Чэрим, Къылъшыкъуэ Iэлисэхь, Шэшэн Хьузер, Пыхь Къасым, Бэрэздж Мыхьмуд, Мэремыкъуэ Iэлисэхь, ХьэцIыкIу Машэ сымэ, нэгъуэщIхэри.
1937 гъэм динырылажьэхэр лъэужьыншэу ягъэкIуэду, мэжджытхэр щIым щыщ ящIу щIадзащ.
ИщхьэкIэ къезбжэкIахэм ящыщу Къардэн Чэрим къыщалъхуар Псыхъурей къуажэрат. Абы и унэм щыщ зы пэш хихауэ, сабийхэр ислъам диным щыхуригъаджэрт. А зэманым ар шэ къэуэжти, ди адэр дашри, Сыбыр щагъэтIысащ. Ауэ щыхъукIи и суди ящIакъым, илъэс 15-кIи щысащ.
Ди насып кърихьэкIри, ди адэр псэууэ къытхыхьэжащ. А лъэпощхьэпо псоми къигъэдзыхакъым ар, гугъуехь псори IэщIыб ищIурэ, ислъам диныр зэрихьащ, цIыхубэр къыхуриджащ Алыхьым и гъуэгум. Ауэрэ зэманыр кIуатэурэ, мэжджыт Iуэхур аргуэру къаIэтащ, ар зэхуащIыну унафэ ящIащ. Унафэр унафэт, къэралым упэщIэувэкIэ зыри пхуэщIэнутэкъыми, ар ягъэзэщIащ.
КъызэраIуэтэжымкIэ, а мэжджытыр зэм гъавэ хъумапIэу, зэми клуб ящIурэ къэгъуэгурыкIуащ. Дапхуэдэу ямыщIами, Iэмал псори къагъэсэбэпурэ, мэжджытыр ирамыгъэкъутэу зэтраIыгъэн яхузэфIэкIащ. Ар зэрахъумам и фIыгъэ хэлъу къаIуэтэж а зэманым къуажэ Советым и унафэщIу щыта ЛIуп Марие.
Зи гугъу сщIы мэжджытыр зыхуей хуэзэу зэрагъэпэщыжауэ нобэми Ислъэмейм щолажьэ, уеблэмэ, сабийхэр щрагъаджэ мыдрисэи къыгуащIыхьащ. Абы нэмыщI, иджыри мэжджытитI дащIыхьащ ди къуажэм. Бжьахъуэкъуей жэмыхьэтым — Пыхь Мухьэмэдин, Ислъэмейм — Къундет Сэфудин, Алъэсчырейм — Мамхэгъ Iэхьед ефэндыуэ хахащи, дагъуэншэу я къалэныр зэрахьэ.
Къардэн Мухьэмэд.
