КIуэкIуэ Юрий: «Фи лIыгъэр лъабжьэ хуохъу Урысейм зедгъэузэщIыным»
ЗауэлI щIыхьым и къалэ Налшык и уэрам нэхъыщхьэм Къэбэрдей-Балъкъэрым щыпсэухэм ящыщу цIыху мин пщIы бжыгъэхэр ирикIуащ. «Полк уахътыншэм» хэту абыхэм ящIыгъуащ КъБР-м и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Юрий.
Хэку зауэшхуэм къыщытхьа ТекIуэныгъэ Иныр илъэс 73-рэ зэрырикъур Къэбэрдей-Балъкъэрым и дэнэ щIыпIи Iэтауэ щагъэлъэпIащ. Накъыгъэм и 9-м абы теухуауэ екIуэкIа Iуэхугъуэхэм хэтахэм къазэрыхэхъуам иджыри зэ къагъэлъэгъуащ ди щхьэхуитыныгъэмрэ мамырыгъэмрэ папщIэ зи псэр зытахэм я фэеплъыр зэрафIэлъапIэр, нобэ тхуэпсэухэми зэрыригушхуэр, пщIэ зэрыхуащIыр .
Махуэшхуэм и дауэдапщэхэр щаублащ Налшык паркым и ихьэпIэм ит «ЩIы-хьым и мафIэ мыужьыхыж» мемориалымрэ Совет Союзым и лIыхъужьхэм, ЩIыхь орденым и нагъыщэ псори зыхуагъэфэщахэм я фэеплъымрэ деж.
ЕтIуанэ дунейпсо зауэм и лIыхъужьхэм, дунейр фашизмэм къезыгъэлахэм я фэеплъым пщIэ хуащIыну пщэдджыжьым сыхьэти 10-м къызэхуэсат республикэм щыпсэу цIыху минхэр. ЩIыхь къэрэгъулым хэтт «Юнармия» урысейпсо хэкупсэ зэщIэхъееныгъэм и лIыкIуэхэр.
Къызэхуэсахэр хэкIуэдахэм дакъикъэкIэ яхуэщыгъуа нэужь, Къэбэрдей-Балъкъэрым и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Юрий, Парламентымрэ Правительствэмрэ, хабзэхъумэ IэнатIэхэм, жылагъуэ, профсоюз зэгухьэныгъэхэм, дин IуэхущIапIэхэм я унафэщIхэм, зауэмрэ лэжьыгъэмрэ я ветеранхэм, щIалэгъуалэ организацэхэм щыщхэм, студентхэмрэ еджакIуэхэмрэ фэеплъхэм удз гъэгъахэр тралъхьащ. Республикэм и Iэтащхьэр абы кърихьэлIа дэтхэнэ ветеранми бгъэдыхьэри фIыщIэ яхуищIащ гугъуехьым къызэфIимыгъащIэу фашизмэм зэрыпэщIэтам папщIэ, ТекIуэныгъэм и махуэшхуэмкIэ ехъуэхъуащ.
МузыкэмкIэ театрым и гупэм деж цIыхушхуэ щызэхуэсат. Псэм едэхащIэ, лъэр щIэзыгъэкI, ТекIуэныгъэ Иным и мыхьэнэр къэзыIуатэ макъамэ, уэрэд зэмылIэужьыгъуэхэм утыкушхуэр я хэщIапIэт.
«Полк уахътыншэм» къыхыхьэхэм илъэс къэс къахохъуэ. Нэгъабэ а Iуэхум Къэбэрдей-Балъкъэрым щыщу цIыху мин 60, мы гъэм цIыху мин 80-м щIигъу хэтащ.
Къэбэрдейр Урысейм зэрыгухьэрэ илъэс 400 зэрырикъум и цIэр зезыхьэ утым къыщежьэри, республикэм и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Юрий зи пашэ цIыху минхэр ЗэгурыIуэныгъэм и утым нэс къыдэкIуеящ.
ЩIыналъэм и Iэтащхьэм иIыгъащ и адэшхуэ, къызэрыгуэкI сэлэт, 1943 гъэм Брянск деж щекIуэкIа зауэшхуэм хэкIуэда КIуэкIуэ Нахъуэ КIыцу и къуэм и сурэтыр. Республикэм и Iэтащхьэм къыбгъурытт Совет Союзым и ЛIыхъужьхэу Къуэныкъуей Назир, Байсултанов Алим, Михайленкэ Василий сымэ я Iыхьлыхэр, школакIуэхэу «Вдохновение» дунейпсо инстру-ментальнэ зэпеуэм и саугъэт нэхъыщхьэр къэзыхьа ЩоджэнцIыкIу Асхьэд, «Умники и умницы» урысейпсо телевизионнэ олимпиадэм щытекIуахэу Мусукаев Ахъмэтрэ Уэлджыр Даянэрэ, «ЕгъэджакIуэ-еджакIуэ» щIыналъэ макъамэ зэпеуэм и лауреат Устиновэ Алия, обществознаниемрэ нэмыцэбзэмкIэ школакIуэхэм я урысейпсо олимпиадэм къыщыхэжаныкIахэу Шен Эрикрэ Бещто Елдаррэ.
Я Iыхьлы гъунэгъухэм я сурэтхэр яIыгъыу «Полк уахътыншэм» и сатырхэм хэту къыдэкIуеящ КъБР-м и Правительствэм, Парламентым я унафэщIхэр, Урысей Федерацэм и Федеральнэ Зэхуэсым и депутатхэр, жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм, еджапIэхэм я лIыкIуэхэр, студентхэр, сэлэт фащэкIэ хуэпа сабийхэр. Абыхэм ящыщ дэтхэнэ зыми иIыгъ сурэтым уигу къегъэкIыж лIыхъужьыгъэшхуэр, зауэм къытхуихьа гузэвэгъуэм и инагъыр.
ТекIуэныгъэм и нып ин яIыгъыу япэ итт кадетхэр. «Полк уахътыншэм» хэта цIыху минхэм ЗэгурыIуэныгъэм и утым деж къащыIущIащ зауэм и ветеранхэм- рэ тылым щылэжьахэмрэ. ГуфIэгъуэшхуэм хэтхэм захуигъазэри, КIуэкIуэ Юрий жиIащ:
«Ветеран лъапIэхэ!
ПщIэ зыхуэсщI ныбжьэгъухэ!
Си гумрэ си псэмрэ къабгъэдэкIыу сынывохъуэхъу ТекIуэныгъэм и махуэмкIэ!
Псоми ди дежкIэ фIыгъуэ мыкIуэщIу щыт мы гуфIэгъуэр и дамыгъэщ езыхэм я хэкумрэ дуней псомрэ фашизмэм кърагъэлын пап-щIэ Хэку зауэшхуэм и фронт псоми зэкъуэту щызэуа ди адэхэмрэ адэшхуэхэмрэ зэрахьа лIыхъужьыгъэм.
ИлъэсипщIхэр блокI, арщхьэкIэ 1945 гъэм къэтхьа ТекIуэныгъэм, илъэсхэм сыт хуэдизкIэ пэжыжьэ дащIми, мы махуэр щытащ икIи къонэж ди цIыхухэм лIыгъэу яхэлъам, цIыхугъэмрэ акъылымрэ ажалым, хьэкIэкхъуэкIагъэм зэрытекIуэм и щапхъэ нэрылъагъуу.
Нацистхэм Совет Союзым удынышхуэ кърадзащ. Къэралым и мызакъуэу, лъэпкъ куэду зэхэт ди цIыхубэри хэкIуэдэнымкIэ шынагъуэ къыкъуэкIат. АрщхьэкIэ, Урысей Федерацэм и Президент Путин Владимир къызэрыхигъэщащи, «ди цIыхубэр къыхэзыгъэщIэн къару щыIэкъым, щыIакъым икIи щыIэнукъым». Ар щхьэмыгъазэу зэуащ икIи уи нэгу къыщIумыгъэхьэфынур хузэфIэкIащ — бий щыкIар, хьэкIэ- кхъуэкIэр, гущIэгъуншэр зэхикъутащ, хэщIыныгъэ ин игъуэтами, зэрыщыту ЕтIуанэ дунейпсо зауэр зириухынур иубзыхуащ икIи ар ТекIуэныгъэм хуишащ.
А зауэ шынагъуэмрэ ТекIуэныгъэ Инымрэ зылъэгъуахэр кIуэ пэтми нэхъ мащIэ мэхъу. Дэ ди къалэнщ лIыхъужьхэм зэрахьа лIыгъэм и фэеплъыр тхъумэну, ди бынхэмрэ абыхэм къалъхужахэмрэ зи лъахэр зыхъума икIи дунейр нацизмэм къаIэщIэзыгъэкIыжа ди цIыхубэм зэрихьа лIыхъужьыгъэр зыхуэдэр ягурыдгъэIуэну. Ди зауэлIхэм яхуэтщI пщIэм лъабжьэ хуэхъун хуейщ тхыдэр зэрахьэкIыну, Хэку зауэшхуэм теухуа пэжыр щIэзыуфэну хущIэкъухэм ткIийуэ дапэщIэтыныр.
Мы махуэм дэ пщIэшхуэрэ фIыщIэ инрэ яхудощI зауэ губгъуэхэм щыхэкIуэдахэм я фэеплъым, текIуэныгъэр къахьауэ къэкIуэжу зауэм зэхифыщIа ди къэралыр зэфIэзыгъэувэжахэм, хэкум и экономикэр, и лъэщагъыр зыгъэбыдахэм.
Гуапэу дохъуэхъу икIи фIыщIэ яхудощI ди ветеранхэм. Дэ ди щхьэр яхудогъэщхъ фи лIыгъэмрэ псэемыблэжу фызэрыщытамрэ. ШыIэ фхэлъу апхуэдиз гугъуехь къызэзынэкIа щIэблэм хиубыда псоми фIыщIэ фхудощI.
Къэмыхъуа лIыгъэ дэзыгъэлъэгъуа фэ сыт щыгъуи щапхъэу, гъуазэу фыдиIэнущ. Ар лъабжьэ хуохъу Урысейм зедгъэузэщIыным жыджэру дыхущIэкъуэным, щIэблэм Хэкур фIыуэ ялъагъуным, хуэпэжыным.
ПщIэ зыхуэтщI, ныбжьэгъухэ!
Ди къэрал абрагъуэм зы унагъуи искъым зауэр зылъэмыIэса. Къэралым и лъэпкъ псоми я гъусэу, ди Хэкум и щIыхьымрэ щхьэхуитыныгъэмрэ щIэзэуащ ди республикэм и цIыхухэри. Къэбэрдей-Балъкъэрым и къуэхэу, ипхъухэу мин 60-м щIигъур зэуапIэм Iутащ, абыхэм ящыщу мин 40-м щIигъум къагъэзэжакъым.
Нобэ дэ ди щхьэхэр яхудогъэщхъ зэуапIэ губгъуэхэм зи псэр щызытахэм я фэеплъ нэхум, дахуощыгъуэ зауэм и иужь илъэсхэм дунейм ехыжа ди зауэлIхэм. Ахэр дэ зэи дигу ихунукъым!
Ди зауэлI гъуэзэджэхэм зыщIагъакъуэу текIуэныгъэр къытхуахьащ зауэм Iумытахэми. ЛIыжьхэр, цIыхубзхэр, сабийхэр губгъуэхэмрэ заводхэмрэ щылэжьащ, мэжэщIалIагъэм, зыхуей зэрамыгъуэтым, я Iыхьлыхэр зэрыхэкIуэдам теухуауэ къаIэрыхьа хъыбар шынагъуэхэм къызэфIамыгъащIэу.
ЛIыгъэ мыкIуэдыжын зэрызефхьам папщIэ щхьэщэ фхудощI зауэм Iутахэм, а зэманым лэжьахэм. Фэ дуней псом евгъэлъэгъуащ Хэкум хувиIэ лъагъуныгъэр нэхъ бий гущIэгъуншэ дыдэм нэхърэ зэрынэхъ лъэщыр.
ПщIэ зыхуэтщI ныбжьэгъухэ!
Хэку зауэшхуэм дерс куэдыкIей къыдитащ. Абыхэм ящыщу нэхъыщхьэр мыращ: дэ зыри къыщыттемыкIуэнур дызэкъуэтмэщ, дызэакъылэгъумэщ икIи ди Хэкум дыхуэлажьэмэщ. Урысейм и быдагъыр иджыри ягъэунэхуну къару пыухыкIахэр щыхущIэкъу мы зэманым дэ ди къэралым дыхуэсакъын хуейщ ди адэхэмрэ адэшхуэхэмрэ я щапхъэм дытету. Дэ дгъэбыдапхъэщ ди зэкъуэтыныгъэмрэ Хэкум хуэпэжынымрэ я щапхъэ къыддекIуэкI-хэр.
ТекIуэныгъэр тхыдэм хэгъуэщакъым, ар нобэми пщэдейми хуэгъэзащ. Иджырей щIэблэми къытщIэхъуэнухэми я дежкIэ ар ди къэралым и къарум и хэкIыпIэ мыкIуэщIщ, ди цIыхубэм Хэку зауэшхуэм къыщихьа ТекIуэныгъэм и инагъыр зэи фагъуэ зэрымыхъунур гушхуэныгъэ къытхэзылъхьэщ.
Си фIэщ мэхъу ди цIыхубэм Хэку зауэшхуэм къыщахьа ТекIуэныгъэм и пщIэр зэи зэрымыужьыхынур.
ТекIуа цIыхубэм — щIыхь!
ГуфIэгъуэмкIэ сынывохъуэхъу, ныбжьэгъу лъапIэхэ!
ТекIуэныгъэм и махуэмкIэ сынывохъуэхъу!».
ГуфIэгъуэ дауэдапщэхэм пащэу ирагъэкIуэкIащ «ЛIыхъужьыгъэ ин къыщызэкъуаха илъэсхэр тщыгъупщэнкъым» театр гъэлъэгъуэныгъэр, «ТекIуэныгъэм и вальс» щIалэгъуалэ зэхыхьэр. Къызэхуэсахэм я нэгу зрагъэужьащ республикэм и артист цIэрыIуэхэм, сабий ансамблхэм. Концертым щагъэзэщIащ Совет Союзым и ЛIыхъужьхэу Къанкъуэщ Ахьмэдхъанрэ Байсултанов Алимрэ ятеухуа уэрэдхэр (адыгэбзэрэ балъкъэрыбзэкIэ).
Пщыхьэщхьэм Абхъазым и утым деж зауэм теухуа фильмыщIэ щагъэлъэгъуам еплъыну щызэхуэсат цIыхушхуэ. Сыхьэт 21-м Дзэ щIыхьым и къалэ Налшык и уэгур хьэрэкIытIэхэм ягъэдэхащ.
УЭРДОКЪУЭ Женя.
