ЩIэныгъэр гъуэгуу къыхихащ
Лъэпкъым и узыншагъэр, и ехъулIэныгъэхэр, и къэкIуэнур абы и щIалэгъуалэм я деж щыболъагъу. Я зэфIэкIхэр бгъэщIагъуэрэ гуапэуи укъагъэуIэбжьу! ДаIуощIэ, допсалъэ, дигу дохьэри, лъэпкъым папщIэ ди щхьэр доIэт! Нобэрей ди лIыхъужьыр физик ныбжьыщIэщ, техникэ щIэныгъэхэм я кандидатщ. Мырзэбэч Мурат Къармэхьэблэ къуажэм къыщыхъуащ, Москва щIэныгъэ щызригъэгъуэтащ икIи абы щолажьэ, къэхутэныгъэ гугъухэр ирегъэкIуэкI. Унагъуэщ, щIалэрэ хъыджэбзрэ иIэщ.
Москва
Школым фIыуэ сыщеджэу щытащ. Физикэмрэ математикэмрэ нэхъ лейуэ сыдахьэхырт. 2006 гъэм школыр къэзухри, Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал универ-ситетым физикэмкIэ и къудамэм сыщIэтIысхьащ. 2008 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым и Правительствэм-рэ Ломоносовым и цIэр зезыхьэ университетымрэ зэраухылIа зэгурыIуэныгъэм ипкъ иткIэ, республикэм и студент зыбжанэ Москва еджапIэ ягъэкIуэну хуит къащIырт. Университетым деж щекIуэкIа зэпеуэм пхыкIахэм сэри сащыщти, Москва еджапIэ сыкIуащ.
МКъУ-м и общежитым сыщIэтIысхьащ. Сэ згъэщIэгъуат абы ущеджэ пэшышхуэ зэрыхэтыр. Студентхэр абы «боталкэкIэ» еджэрт. Сэ а «боталкэр» хэщIапIэ схуэхъуат. ЕджапIэм лъэсу сыкIуэрт, сыщыпсэум зы километр хуэдизынкIэ пэжыжьэу арати. Сыту гугъут япэ илъэсыр! Экзамени зачёти стыжыну щысхузэтрихьаи къысхуихуащ. МКъУ-м и программэр нэхъ гугъут КъБКъУ-м ейм нэхърэ, ар зыхыумыщIэнкIэ Iэмал иIэтэкъым. Си еджэныр занщIэу мардэ гуэрым тезухуащ. ЕджапIэм сыкъикIыжырт, общежитым сыкъэсыжырт, сышхэрти, жэщыбг пщIондэ сыжейрт. Жэщыкум сыкъэтэджырт, «боталкэм» сыкIуэрти, тхылъхэм нэху ядэзгъэщырт, пщэдджыжьым еджапIэм сыкIуэрт. Еджэныр зыгуэру зэтезублат, ауэ зыгуэрым сыкъилъахъэрт: курыт школми КъБКъУ-ми сэ нэмыцэбзэт щызджар, иджы инджылызыбзэ зэдгъэщIэн хуейт Iэмал имыIэу. Мазэ зыбжанэ дэкIат сызэрыщIэтIысхьэри, сэ инджылызыбзэм хэсщIыкIи хэсщIыхьи щыIэтэкъым. Къысхуихуащ абы щхьэкIэ зыкъызэщIэскъуэу сыкъежьэжыну сыщыхэтаи. Ноби фIыщIэ хузощI абы сыкъэнэнымкIэ зи чэнджэщ седэIуауэ щыта ныбжьэгъум — Мадинэ. Ари Москва еджапIэ ягъэкIуа ди гупым язт. Къалэшхуэм сыщизакъуэтэкъым, зи гупсысэ седэIуэн сиIэт. Си бгыр щIэскъузэри, инджылызыбзэми хуэмурэ «себгъэрыкIуэн» щIэздзащ. Дауи, зэуэ срипсэлъакъым, ауэ сытемыукIытыхьу зачёт къызэрысхьын хуэдизкIэ зыхэзгъэгъуэзат.
Си псэм ищIат
Гъэмахуэ зыгъэпсэхугъуэр иухат, ещанэ курсым дыкIуэнути, библиотекэм тхылъ- хэр къеIытхырт. Къыздеджэ щIалэм семестритIми зэреджэн тхылъ къыIихат, сэ зы семестрым ей фIэкIа къэзмыщтэну асыхьэту сигу къокI. Си гъусэм егъэщIагъуэ: «Псори зэуэ къеIыпхмэ тыншкъэ?», — жи. «ЯпэкIэ уплъащэ хъунукъым, мы зы семестрым дыкъелын хуейщ иджыри», — жызоIэ сэри. Абдеж си гум зыхищIагъэнт сэ си тхылъхэм хурикъун семестрым фIэкIа сызэремыджэнур. Армэм сраджэ. Сыстудентти, еджапIэм сыкъытрачу армэм сызэрыдашыр згъэщIэгъуат, ауэ КъБКъУ-м сикIыу Москва еджапIэм сыщагъакIуэм зы илъэс къытезгъэзэжын хуей хъуати, сызэреджэну зэманым къыщIигъуат — арат щхьэусыгъуэр. Армэм сыдокI, Балтийскэ флотым сыхохуэ. ИлъэскIэ къулыкъур изохьэкIри, МКъУ-м согъэзэж.
Армэ нэужьым, еджэным хузиIэ щытыкIэм зихъуэжат — куэдкIэ нэхъ тынш хъуат. Си псэр гузэвэжыртэкъым. Еджэн щызгъэтауэ аратэкъым, уеблэмэ нэхъри щIэскъузат. ГъащIэм хузиIэ еплъыкIэм зихъуэжати, еджэн Iуэхури абы къриубыдэрт. Армэм щыIам къыгурыIуэну си гугъэщ си гупсысэр — гъащIэр нэхъ плъытэу уохъу.
Ещанэ курсым деж студентхэр кафедрэхэм трагуашэ. Сэ «Геофизика» щIэныгъэр спэгъунэгъути, абы сыкIуащ. Ещанэ курсым сыщIэсу си щIакхъуэ Iыхьэр къызлэжьыжу щIэздзащ, хъумакIуэу, хьэлъэзехьэу, курьеру сылажьэурэ. ЕплIанэ курсым сынэсри, си IэщIагъэм срилажьэ хъуащ — сырепетиторт. «Армыраи хабзэр» — жысIэрт сигукIэ!
Соджэ, солажьэ, зызогъэпсэху
Етхуанэ курсым сыщеджэу, си япэ иту къэзыуха си ныбжьэгъу гуэрым и гугъу къысхуищIат езыр зыщылажьэ «Физикотехникэхэмрэ радиотехникэхэмкIэ урысейпсо щIэныгъэ-къэхутакIуэ институт» федеральнэ къэрал IуэхущIапIэм. Абы щыгъуэ къэрал экзаменхэр къыспэщылът, лэжьыгъэ IэнатIэ схуэхъунум апхуэдэу куууэ сегупсысыртэкъым. Ауэ, итIани, си дэфтэрхэр институтым езгъэхьащ. Техникэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, УФ-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Фатеев Вячеслав щIэныгъэлI ныбжьыщIэхэм я гуп къызэригъэпэщырт. Сэри абыхэм сахыхьащ. А зэманхэм МКъУ-м и къэрал экзаменрэ сессиерэ къыспэщылът. Ауэ сэ псом япэ нэгъуэщI зы Iуэху изогъэщ: ди еджапIэм Сочэ щиIэ «Буревестник» пансионатым зыгъэпсэхуакIуэ сигъэкIуащ.
Абы и ужькIэ къуажэм сыкIуэжри, тхьэмахуитIкIэ абыи гу щысхуащ. Си щхьэр къабзэу, щIэныгъэм сыхуэхьэзыру Москва згъэзэжри, диплом лэжьыгъэм зеспщытащ. Институтми ставкэ ныкъуэкIэ сыщылажьэрт. Диплом лэжьыгъэр пхызгъэкIа нэужь, абы сыувыпауэ, илъэс ебланэ мэхъу сызэрыщылажьэрэ. Аспирантурэми сыщIэтIысхьэжри, ари 2019 гъэм къэзухащ. Си кандидат лэжьыгъэри 2020 гъэм мэкъуауэгъуэм и 30-м пхызгъэкIри, техникэ щIэныгъэхэм я кандидат сыхъуащ.
Сэ сфIэгъэщIэгъуэнхэм, зджыхэм, сызэлэжьхэм ятеухуауэ… Девгъэгупсысыт, цIыхур здэщыIэ щIыпIэр къэхутэнымкIэ къэунэхуа Iэмалхэм. Спутникхэр къежьа нэужь, хэщIапIэр къэпхутэныр тынш хъуащ, ГЛОНАСС, GPS, нэгъуэщI системэхэри къэунэхури. ЖыпкIэ къетхьэкI телефонхэм хэщIыхьа спутник сигналым Iэмал къыдет хэщIапIэр къэтхутэну. Зы щIыпIэм уикIыу нэгъуэщI щIыпIэ укIуэнуми, гъуэгур пхутреухуэ. Мы Iэмалхэр къэгъэсэбэпыгъуэм нэса нэужь тынш хъу щхьэкIэ, ар зэхэбгъэувэным, тебухуэным щIэныгъэшхуэ хэлъщ. Мис ахэр додж, къыпыдощэ, догъэкIуатэ. СыздэщыIэ къудамэм щолэжь хэщIапIэм и картэ зэхигъэувэнымрэ ар навигацэм пыщIэжынымкIэ Iэмалхэм. Вагъуэхэм уакIэлъыплъурэ, ЩIым и гравитацэ губгъуэр къызэрапщ Iэмэпсымэ тщIащ сэ сызыхэт гупым.
Си къэхутэныгъэхэм я лъабжьэщ геодезие (гравиметрие) щIэныгъэмрэ астрономиемрэ. Абыхэм ятеухуауэ конференцхэм сыхэтын сфIэфIщ. Яхэслъхьэнрэ къахэсхынрэ щыIэщ. ЩIэныгъэми хызогъахъуэ, зи гупсысэ сфIэгъэщIэгъуэн куэди зызогъэцIыху.
Жэуаплыныгъэ
Еджэнымрэ лэжьэнымрэ къалэн къыпщащIыр зэщхькъым. Ущеджэм деж щIэныгъэ зэбгъэгъуэтынырщ къалэн нэхъыщхьэ дыдэу уиIэр, уи зэманым нэхъ ухуитщ. Лэжьыгъэр нэгъуэщIщ: IэнатIэм къалэн куэд ущиIэщ, лэжьэгъухэри бгъэщIэхъу мыхъуну къыпщогугъ. МыдэкIи — унагъуэщ, бынщ, лъапсэщ. Сэ, псалъэм папщIэ, мис апхуэдэ къалэнхэм сыкъаутIыпщыркъым, си республикэм къэзгъэзэжыну. ЩIэны-гъэлI ныбжьыщIэхэм ират зэрыдэIэпыкъур къэзгъэсэбэпри, Подмосковье фэтэр къыщысщэхуащ, институтым Iэ щытездзащ илъэсипщI зи пIалъэ зэгурыIуэныгъэм. Ауэ щыхъукIи, си гум илъщ си щIыналъэр, си къуажэр, си лъапсэр. Лэжьыгъэм сыкъыщыдэхуэ-хэм си гъуэгу занщIэр къуажэрщ. Къапщтэмэ, жэуап щIэсхьхэрщ си насып хъужри: си унагъуэр, си лэжьыгъэр.
Гугъуэт Заремэ.
