Акробатикэм и пащтыхь гуащэт
Дуней псом тхуэнейрэ щытекIуа, Европэм щэнейрэ щынэхъыфIа, Урысей Федерацэм куэд дыдэрэ псоми щефIэкIа, спортым щIыхь зиIэ и мастер Кушу (Гуф) Светланэ «Акрабатикэм и пащтыхь гуащэкIэ» еджэрт блэкIа лIэщIыгъуэм и кIэухымрэ дызэрытым и пэщIэдзэмрэ. Абы и гъащIэ кIэщIыр вагъуэижым хуэдэт, зэуэ нуру къызэщIэблэрэ псынщIэу ужьыхыжу, икIи гъэнщIат зэхьэзэхуэ гуащIэхэмрэ зыгъэсэныгъэ хьэлъэхэмкIэ.
1973 гъэм щэкIуэгъуэм (ноябрым) и 10-м Кушу Светланэ къыщалъхуащ Адыгейм хыхьэ Уэчэпщуй къуажэм. И ныбжьыр илъэсий ирикъуатэкъым «Спартак» ДСО-м и Краснодар край советым спорт акробатикэм зыщыхуигъэсэн щыщIидзам. СССР-м спортымкIэ и мастер Стройнов Владимир занщIэу гу лъитащ адыгэ хъыджэбз IэмащIэ-лъэмащIэ цIыкIум Тхьэм къыбгъэдилъхьа зэфIэкI лъагэ зэриIэм икIи абы зегъэужьын зэрыхуейр псынщIэу къыгурыIуащ. И гъэсакIуэм и дэтхэнэ чэнджэщри ущиери Светланэ напIэзыпIэм зыхилъхьэрт, еш жыхуаIэри ищIэу къыпщыхъуртэкъым. Апхуэдэу Кушум и япэ ехъулIэныгъэхэм я лъабжьэ быдэр гъэтIылъа хъуащ.
Зэман дэкIри адыгэ пщащэм зи чэзу лъэбакъуэ лъэщыр ичащ – ар хыхьащ Урысейм щIыхь зиIэ и тренер Скрябинэ Иринэ и гуп телъыджэм. АдэкIэ къызэIуха хъуащ дызыхэт къэрал абрагъуэми дуней псоми я утыку нэхъ ин дыдэхэр.
Зыгъэсэныгъэ кIыхьхэмрэ зэхьэзэхуэ гуащIэхэмрэ закъыдигъахуэурэ Кушу Светланэ щIэныгъэ нэхъыщхьи зригъэгъуэтат. Физическэ щэнхабзэмкIэ Кубань къэрал академиер къэзыуха пщащэр зыхэта акробатикэмкIэ гуп зэпеуэм дуней псом къыщыпэлъэщын къыхэкIакъым 1995-2000 гъэхэм Польшэм, Китайм, Инджылызым щекIуэкIа зэхьэзэхуэхэм. Европэм и чемпионкэ щыхъуащ Польшэм (1995 гъэм), Германием (1997 гъэм), Португалием (2001 гъэм). КъищынэмыщIауэ ар щытекIуащ Финляндиемрэ Япониемрэ щыIа Дунейпсо джэгухэм.
«Урысейм спортымкIэ щIыхь зиIэ и мастер» цIэ лъапIэр япэу зыфIаща, дуней псом япэу щытекIуа адыгей бзылъхугъэр гуузу щыхэкIуэдащ Геленджик щIыпIэм щыIэ спорт базэм къыщыхъуа мафIэсым.
2008 гъэм фокIадэм (сентябрым) и 5-м къыдэкIа «Комсомольская правда» газетым къытехуа «Дунейпсо чемпионкэр хэкIуэдащ, и гъэсэныр къригъэлу» тхыгъэм дыкъыщоджэ: «Тенджызыр ялъагъуну ахэр хуабжьу щIэхъуэпсырт! АрщхьэкIэ – хунэсакъым. АкробатикэмкIэ дунейми Европэми я чемпионкэ, илъэс 35-рэ зи ныбжь тренер Кушу Светланэрэ и гъэсэн нэхъыфIу хъыджэбз цIыкIуищрэ Геленджик кIуат шыщхьэуIум (августым) и 31-м и пщыхьэщхьэм. Ахэр къыщызэтеувыIащ Урысей Федерацэм ЗыхъумэжыныгъэмкIэ и министерствэм и спорт базэм хиубыдэ, пхъэкIэ къищIыкIа унэ щхьэхуэ цIыкIум.
- ЗыдгъэпскIыну куэд щIауэ сыту дыщIэхъуэпсрэт, - гуфIэгъуэм зэрихьэрт нэгъабэ Европэм и чемпионкэ хъуахэу Саратов щыщ Марьинэ Аня, Краснодар къикIа Гофман Оля, Киров къалэр зи хэщIапIэ Головизнинэ Настя сымэ. АрщхьэкIэ зэуэ къызэрыкъуэха уафэгъуагъуэ шынагъуэхэр зыщIэт уэлбанэ иным апхуэдэ Iэмал къаритакъым. ЗэгурыIуащ нэхъ пасэу гъуэлъыжхэу, къызэрыушу пщэдджыжьым жьыуэ тенджызым кIуэну.
Махуэ псом гъуэгу тетахэр псынщIэу Iурихащ. Жэщыкум ахэр щыжей унэр мафIэм зэщIищтащ.
Хъыбар къазэрыIэрыхьэу, мафIэсгъэункIыфхэр, дакъикъибл нэхъ дэмыкIыу, псынщIэ дыдэу къэсащ. АрщхьэкIэ автомашинэ 16-р пэлъэщакъым унэр зэрыщыту щIэзыгъэна бзийхэм я гуащIагъым.
Пщэдджыжьым сыхьэтибгъуращ мафIэр щахуэгъэункIыфIар. Абы иужькIэщ къыщагъуэтыжар хьэдиплIыр: тренерымрэ и гъэсэнищымрэ. ЗэрыхуагъэфэщамкIэ, хъыджэбзитIыр, къэмыушыххэу, Iугъуэм итхьэлащ. Тренер Светланэрэ Настярэ зэшэкIауэ къыщIэкIыпIэ бжэм лъэбакъуитIкIэ фIэкIа пэмыжыжьэу щылът: и гъэсэнхэм я нэхъыщIэ дыдэр къипхъуатэри, Кушу зыкъричат, ауэ Iугъуэм зэуэ игъэмэхри, джэлащ...
- Ахэр Геленджик къэкIуат зыгъэсэныгъэхэм ипэ къихуэу загъэпсэхуну: фокIадэм и 29-м Шотландием кIуэнут дунейпсо чемпионатым зыкъыщагъэлъэгъуэну, - макъ ужьыхакIэ ерагъыу къыдрейшей Краснодар крайм Спорт акробатикэмкIэ и федерацэм и унафэщI Песок Лев.
ФIыуэ къэзыцIыхуу щытахэм зэрыжаIэмкIэ, Кушу Светланэ, и текIуэныгъэ къомым щхьэкIэ къэмынэу, цIыху хьэлэлт икIи къызэрыгуэкIт. Краснодар къалэм фэтэрыжь дыдэм щыпсэут, тренер-гъэсакIуэу сабий-ныбжьыщIэ спорт школым щылажьэрт. И гъусэу мафIэсым хэкIуэда хъыджэбзхэр и гъэсэн нэхъыфI дыдэхэрат. Зыми шэч къытрихьэртэкъым, мазэ дэкIмэ зэхэтыну дунейпсо чемпионатым ахэр зэрыщытекIуэнум.
… Кушу Светланэ къыщалъхуа Адыгейм и Теучэж щIыналъэм хыхьэ Уэчэпщей къуажэм щыщIалъхьэжащ адыгэ хабзэмрэ муслъымэн динымрэ тету. Iыхьлыхэмрэ благъэхэмрэ гуауэр даIэтыну цIыху куэд дыдэ абы кърихьэлIат.
P.S. Къэхъуам теухуауэ уголовнэ Iуэху къаIэтащ. ЗэкIэ зэрыхуагъэфащэмкIэ, мафIэсым щхьэусыгъуэ хуэхъуащ унэм щыблэ зэреуар».
Апхуэдэу гуузу къызэтекъутащ адыгэ акробат цIэрыIуэм и гъащIэ дахэр. АрщхьэкIэ ар Адыгейми Урысей Федерацэми я спорт тхыдэм къыхэнащ, нобэми IэфIу цIыхухэм ягу къагъэкIыж, и цIэкIэ зэпеуэ зэмылIэужьыгъуэхэр къызэрагъэпэщурэ. КъищынэмыщIауэ, илъэс къэс йокIуэкI «Сердца четырёх» къэралпсо зэпеуэр. Ар и фэеплъщ Геленджик къыщыхъуа мафIэсым гуузу хэкIуэда тренер Кушу Светланэрэ абы и гъэсэн ныбжьыщIэхэу Марьинэ Аня, Гофман Оля, Головизнинэ Настя сымэ.
Светланэ и ехъулIэныгъэ инхэр щымыIэнкIэ хъунт 1983 гъэм абы и адэ-анэр пIалъэкIэ Краснодар мыIэпхъуатэмэ. Баязэтрэ Любэрэ а къалэм щылажьэрти, апхуэдэу ящIэн хуей хъуащ. Я хъыджэбзыр акробатикэмкIэ секцэм иратащ, еджэным къыщыдэхуэхэм и деж мыхьэулеин папщIэ. Хэт ищIэнт абы щыгъуэм, дунейпсо вагъуэм ар и къежьапIэу?!
Кушу Светланэ, Заляевэ Эльвирэ, Аракелян Еленэ сымэ зыхэт акробат гупым ехъулIэныгъэ куэд яIащ. Псом хуэмыдэу гукъинэжщ 1997 гъэм Инджылызыми Манчестер щIыпIэм щекIуэкIа дунейпсо чемпионатыр. Светланэ, Эльвирэ, Еленэ сымэ зэгъусэуи я закъуэуи дыщэ медалхэр япэ дыдэу апхуэдэ зэхьэзэхуэ иным щызыIэрагъэхьат, куэдым яфIэтелъыджэу. Абы щыгъуэм Уэчэпщуй къуажэм, Теучэж щIыналъэм, Адыгейм гуфIэгъуэрэ хъуэхъуу щаIэтар пхуэмыIуэтэжынщ.
Мазэ зыбжанэ дэкIри, а гупыр Финляндием и Лахти щIыпIэм кIуащ, Дунейпсо джэгухэм хэтыну. Аргуэрыжьти, зыри япэ кърагъэщакъым, я закъуэуи зэгъусэуи.
Насыпыр – уи лэжьыгъэмрэ IэщIагъэмкIэ цIыхухэм дэрэжэгъуэ щептым и дежщ. Ар зыхузэфIэкIыр куэд хъуркъым. А закъутIакъуэм ящыщщ щалъхуа щIыналъэми, къызыхэкIа лъэпкъми, щыпсэу къэралми я пщIэр лъагэу дунейпсо утыкум зыбжанэрэ щызыIэта, зи цIэр дыщэпскIэ спорт акробатикэм иратха Кушу Светланэ. И ахърэтыр нэху Алыхьым ищI!

Дунейм псом тхуэнейрэ щытекIуа, Европэм щэнейрэ щынэхъыфIа, Урысей Федерацэм куэд дыдэрэ псоми щефIэкIа, спортым щIыхь зиIэ и мастер Кушу Светланэ.

Японием щекIуэкIа Дунейпсо джэгухэм 2001гъэм щытекIуащ.
Инджылызым и Манчестер къалэм 1997 гъэм.

Урысейм щIыхь зиIэ и тренер Скрябинэ Иринэ и гъэсэнхэу Заляевэ Эльвирэ, Аракелян Еленэ, Кушу Светланэ сымэ 1997 гъэм щыIа Дунейпсо джэгухэм къащыпэлъэщын къахэкIакъым.
Жыласэ Заурбэч.
