Дуней лынэр уэндэгъущ гуэныхь лъхудэу
Къармэ Iэсият и усэщIэхэр
Уафэгъуагъуэ уэшх
Уафэр бампIэм къызэщитхъыу,
Пшэ куэншыбэр зэпекъуз;
Лыгъэ хъуаскIэр гъуэзым хитхъэу,
Щыблэ кIапцIэр зэпогыз…
ЗэщIоутхъуэ уафэ кIэнтхъыр —
ХъуэпскIыу блапцIэ холыдыкI,
ЩIыуэпс лъащIэр зэщIигъалъэу,
Хьэршыжь купщIэр зэгуощIыкI.
Пшэ ныбэфыр зэщIогъуагъуэ —
Гыз-гурыму зэхощIыщIэ —
Уэгу чеищIэу абырагъуэр
Тафэ гъуркIэм треунащIэ.
Уэрэ уэшхыу зэпощэтри,
Псыдзэм щIыр ирелъэсыкI,
Сабырыжу уафэ щатэм
БампIэр шыбзэм щIехузыкI…
***
«Хъыдэз дахэ! Уэ къутахуэр
ПсынщIэу къащти зэтегъэпкI!»
Сожэ лъапцIэу, сэ сыпэлъхущи,
Сожэ. Дадэ къыскIэлъоплъ.
Уэ мыл хьэдзэм Iэпэр хуэсхьым,
ПкIатэу си псэр мэхъэрахъэ.
КъыIэпыхури хьэрш лъащIэхум,
Къихьэсащ щIым уафэ бахъэ!
Мыл щыгъэнэр зэпоткIукIри
Сабий нэпсу мэжэбзэж;
Дадэ гуфIэу къызоплъэкIри,
Нэхэм уафэу залъэщIыж.
Усэ
Усхущытакъым зэи щIыкIафIэу…
Уихъу-уилъти, джалъэу ущIэлъэтт!
Зыгуэрхэм жаIэрт си щхьэр «къавэу».
ЖаIэху, уи напщIэ пфIыхэлъэтт:
— А зэмыфэгъухэм я мэсхьэбыр
Уи диным пщалъэу иумышэкI,
Дэ зэдэдгъэвым и Iэбжьыбыр
ЗыIумыхуам и Iыхьэр — шэчщ…
А шэчхэр псори зэпэшачэм —
Тэрэзэ дакъэр къыдэчэнт,
ДзыхьмыщIым фалъэр щытригъащIэм,
ФIэщмыхъур лъащIэу зэщIэчэнт…
Уакъыхэсхащ, зи натIэр джафэ!
Си тыгъэр уафэм къех налмэсщ,
УфIэфIмэ къавэу, ухуейм къафэу,
ТхылъымпIэм псалъэу сынэхьэс.
Усэбзэ Iуэщхъум и макъамэр
ЛIэщIыгъуэм бзийуэ зэпхыропс:
Хэплъызэу псэхэр зыхь архъуанэм,
Зыгуэрым… щIигъэкIынущ нэпс.
* * *
Сымытха усэр ибэщи,
Бгынэжа лъахэм йопщIыхь;
ЖызмыIа псысэхэр набгъэщи,
Бгъафэ гъейрэтым йотIыхь.
Я зы дэтхэнэри гъыбзэщи,
Макъамэ тхытхыу мэтхьэджэ,
Я нэхъ шэрыуэри — бзабзэщи,
Хьэджасэ пэбдзу мэпыджэ.
Сымытха усэхэр кIуасэурэ
ЛIэщIыгъуэжь гъуэзым пхолъэт,
ЖызмыIа псысэхэр хъуапсэурэ
Уафэ гъэжалъэм йощэт.
* * *
Iуэхуи нэхуи щIэзу тыншщ си унэ,
Щэхущ си унэ, жаIэу: «ПIуэтэжаи!»
Ауэ зыщIэр хэт — къыхуикIрэт си нэ
Жьэгу зэпэщ гъэрыпIэу зэстыжам?
Гъэхэр щокIуэ мы щхьэегъэзыпIэм,
Уэс къыщосри, пщIащэхэр щогъуж.
Къосри гъатхэ, и нэ мыупIэрапIэу,
Уэсэпс щыгъэ гъэм ирешэкIыж.
Гугъи гъуэгуи бзагуэу дэгу гъэрыпIэ,
Нэф гъэрыпIэ. Куэбжэ узэда.
Арми, емыунтIэIуу зы дыхьэпIэ,
Бзий хъуэпскIахуэу усэ илъэтаи!
Псэ хьэфизым и Iуплъэгъуэ закъуэм
НапIэр зэтрипхъуэту зишия?
НапIэдэхьеигъуэм и пытхъахуэм
Бзагуэм и макъамэу зишэщIа?
АдрыщI ныджэ
Къэзгупсысащ… къэзгупсысащ!
Дигъуэщыхьынщ си гъуджэиплъэм.
Абы щисшащ лэгъупыкъу къуаншэ,
Гухьэру уи цIэр есщIэкIыжу.
УзгъэщIэращIэурэ уисшэнщ
(Уэ пфIэфIти ущызгъэщIэращIэр)
Си гъуджэ бжаблэм и куэщI жьантIэм —
Лэгъупыкъу задэм дыхыхьэнщ,
Гухьэр Iупэплъым дыхэщатэу!
ДылъапцIэрыщэу, зыщIедгъэхыу,
АдрыщI ныджэм дыкIуэсэнщ,
Дыгъэр писыкIыу, псыр щыжабзэм —
Ландыщэу щыIэр къэтщыпынщ!
«Сыт? Зыри… Сыт?» — зэпэдгъэджэжу,
Тхылъылъэр задэм схудэпхынщ —
Лъэмыж щхьэгуэжьым ущихьэжым,
«Уафэр зыхуэдэм» уепщIыхьынщ.
ДигъэкIуэсэж си гъуджэиплъэм —
Абы щопсэу АдрыщI ныджэ…
Абгъуэрынэ
Сэлам гуапэу минищрэ тIощIыр
Къебгъэхьат зы сатыр къахуэмыту,
Нэхъ дахэжу минищрэ пщыкIубгъур
Нэстхыжат зэман гуэр сымыукIытэу.
Пощт мафIэгум, кхъухьлъатэм, пIэщIэжу,
ЗэIэпахырт чэзууэ сэламхэр,
Ди куэбжэпэм къыIухьэрт гуфIэжу
Зи къэлътмакъыр бэмпIа шу пощтзехьэр.
ГущIагъ гугъэу минищрэ тIощIым —
Зи жэуап згъэныкъуа иужь закъуэр —
Шакъэпс жабзэу щопыхьэ зы бжьыхьэ —
Нэзмытхар хелъэсэж пхуэзмыщI дзыхьым…
Ар къинащ щызынэж абгъуэрынэу,
Зы бзылъхугъи щымыфI уи лэгъунэм,
Шакъэ нэпсу, псыхуэлIэу, пщIыхьхэнэу,
А сэламыр илъынущ уи унэ.
Шу пощтзехьэр куэд щIауэ псэужкъым,
Хэт иджы хъыбар гуэр къысхуихьыну?
Уи бжэщхьэIум кIэкуакуэу щодыкъыр
ЛIы щыуагъэм и теплъэ гъыринэр.
Уафэ тахътэм исар пащтыхьыкъуэу,
Пшапэ гъуэгукIэ йожьэжыр уэкъулэ.
ПщIыпщIу уэгум ита вагъуэ къаныр,
Накъырапщэу хохьэж зэман жылым.
Дуней лынэр уэндэгъущ гуэныхь лъхудэу —
IэщIоукIэ хьэлыншэм хьэ хей.
Дуней бынжэр зэпокъу гуэныхь куэду —
ИрегъэкI щхьэзыфIэфIым фыз хей.
Къэплъыхъуэнущ уимыIэу жэщ-махуэ,
Дурэш плIащIэм къапхыплъ си нэ щхъуэпсыр.
УепщIыхьынущ умыщIэу зы уэхуи,
Абджыпс пIащIэм ижыхь си псэ псысэм.
ФIыншэ гъущIэу жьэражьэ псыхуэлIэр
ДэщIытэнукъым зэи зы псынащхьэ:
Iупэ лыпщIыр зыхуэпхь псынэ лъащIэм
КъыщIэплъынущ мыджылу нэ къащхъуэ.
Пкъынэ-лынэр щIы купцIэм хыхьэжми,
КъыхэкIынущ псэ хейр гъэдэщIыдэм.
Сэреиблу уи бжыхьыр епхьэкIми,
Ныпхуихьэнущ зэгуэр хьэдэджадэ…
Вагъуэтебжэу пхуэсщIа псэ псэщыпхэм
IункIыбзищэу зэIулъщ и усэпкъэ —
Лъэпхъэдэнэу уздит хьэмэшыпхэм
Уэрэдищэу щозу тхьэгъуш закъуэ…
Бжьыхьэ уэфI
Си щхьэгъусэ Мухьэмэд хузотх
КъызэIа гъэхэм я щхьэлъащIэр
Дыжьын гухьэру къыщыстрапхъуэм,
Си псысэ Iуэщхъур зыхуэфащэр
КъэслъэIуу Уащхъуэ щызгъэпыхьэм,
ТенэцIыхьауэ епсых дыгъэр
Си бжьыхьэ уэфIым щедэхащIэм,
Пхэсхыжыпауэрэ си гугъэ
Гъэ бжьыхьэкIапэ зыщезгъэщIым,
УкъыкъуэкIащ… Гъуэгу зэхэкIыпIэм
МыпIащIэу шылъэ къыщыбгъаджэу.
УкъыхэкIащ згъэфIа пщIыхьэпIэм —
Телъыджэ макъкIэ укъыспэджэу!
ХэбгъэкIэсами — угъуэщакъым…
СыпщыгуфIыкIыурэ сощатэ:
Ей бетэмал!
Мо дыгъэр…
Хъуакъым —
ДыкIэлъыхъуапсэурэ мэкIуатэ!
Пих нурым псэхэр здыхэтшытIэм —
IэплIакIуэ бзийхэр мэIущащэ;
ТIыгъуэжа гъэхэм зэщыукIытэу
Дыжьын жьгъыру къыттрауфанщIэ…
Падишах
Зэхахатэм, си адэжьхэм,
Куэпэч пыпхэу сыдашынт —
КъысIуплъатэмэ, анэшхуэ,
Джэбын хужькIэ схуэхъуэпсэнт!
Данэпс пIащIэу зы бзыхьэхуэм
Къызэпхыпсурэ си щIыфэ,
Зи нэхъуейр хьэрэм лэгъунэу,
Падишахым сыкъыхуофэ…
Къыуху лантIэу зыщысшэщIым —
И нэ цIурэм дагъэ къоIэ,
ЩыкIэзызым си бгъэгущхьэ —
Щербет бзыгъэм пIаскIуэу йоIэ…
Псыпс бзыхьэхуэр сIэпымыхуу,
Гъыбзэ убзэм сыкъыдофэ,
Нэбжьыц щыгъуэхэм нэпс пыхуу,
Уэрэд къисшурэ сыкъофэ…
А къэфакIуэ сызыщIам,
Псынэм фIынши химыщIат!
А макъамэр зыхуэгъам,
Си псэр зэ схужемыIат…
Сэ уэрэд сэзгъэусам,
Псэ сиIэххэу имыщIа —
Сэ къэфакIуэ сызыщIар
ПхузоутIыпщ, ДыкъэзгъэщIа!
Сонет
Тхьэ умыIуэ, Iэи умыубыд!
Дунеипсэм щос нэгъуэщI псалъалъэ…
ГъэдэщIыдэм хъуэпскIыу къыщолыд,
Тхьэлъанэм я лъэщу «ЛIы и псалъэ».
ЛIы тхьэлъанэ щищIым — ЩIыр мэгыз —
ЛIы Тхьэр игъэпцIыжмэ, Уафэр къоскIэ!
ЛIы щытIасхъэм, Псатхьэ пыхьэу магъ,
ЛIыр пцIы хъужмэ — мэукIытэ Уащхъуэ…
ХуащIыжам а ЛIым акIэупсыж —
Уафэм къыпыхунт мыващхъуэ кIанэ,
Кхъэхэр щатэу, псынэхэр гъужынт,
ГуIэу щинэжынт бзылъхугъэ-Анэ…
Тхьэ умыIуэ… БгъэIур ЛIы и псалъэм,
Си нэхэм уакъиплъэу къызэпсалъэ!
Уэ — Сэ
Уэ ущыIакъым зэи. УщыIакъым!
Уэ уи цIэр — псысэщ — у-къ-э-з-гу-псысащ…
Сабий нэхъуапси — пщащэ пщIыхь зэрыпси —
ЗащумыгъэнщIу ущызгъэпщIыпщIащ…
ПлъэкIыну щытмэ, сызыщыгъэгъупщэ —
О! сощIэ, сощIэ — сощIэ къыпщыщIар:
Ухуейкъым пщIын уи фIэщ — ущымыIауэ —
Зыкъыуплъыхьыжри — узэхъуэпсэжащ!
Сэ сыпсэуащ — сыт щыгъуи сыпсэунущ —
Сэ си цIэр — уафэщ — псынэщ — дыгъэ нэпсщ…
А узэпщIыхьыж псысэр къызэхъуапсэу —
Уэсэпсми, лэгъупыкъуми сакъыхопс…
* * *
КъэпцIыхужынущ уи макъамэр —
Хэт и цIэ абы тезмытхами!
КъэпцIыхужынущ уи макъамэр —
Дэтхэнэм ар хуезмыгъэхьами…
УпыгуфIыкIыурэ… Солъагъу:
Зы жыжьэ гуэр ухоплъызэжри —
ХэщэтыкIыжу (зэхызох):
Iубахъэм си цIэр хелъэсэжыр…
Бзылъхугъэ усэ
Беллэ хузотх
Агънокъуэм игъэфIа щIагъыбзэр
Схуэмыщхьэукъуэу къызощакIуэ;
Бэчмырзэ ипсыхьа хъуэрыбзэм
Мычэнджэщэххэу уакъыхех.
Бзылъхугъэ усэр унэ итшэу,
Данэпс тIууащIэ къыуопхъух;
Лъэпкъыжь жыхафэм дахэр тетшэу,
ЩIызокъузэж и щIыIу-бгырыпх.
Сыбылэ гуащэу, дахэ Iущым
И гъыбзэр хэтыт зыусар?
Мывэ фIыцIэжьхэр къыдэщащэу,
Хэтт Къанщобий зыгъеижар?
НысащIэ хейм и гурыгъузыр
Хьэтх гъуазэм и къуэм зэхихынут?
А жыхуэсIахэм языхэзыр —
Бзэр щхьэукъуам, ди деж къэсынут?!
Ди шыкIэпшынэу макъ дахащэр
ЛIыжь Iэджэм сакъыу ягъэпсащ;
А жыхафэгу тетшэ нысащIэр
Анэшхуэ Iущхэм ягъэсащ…
Фоужь матэ
ПщIэркъым хэт сырипхъуми —
укъызэмыдауэ…
УощIэр, дауи, мамэ сыкъызэрилъхуар,
Ауэ сызипхъу дыдэр, зым гу лъимытауэ,
Уэрам зэхэкIыпIэм ныбжьу къытенарщ.
Сыкъилъхуат ди мамэ. IэфIт си дадэ, Мэшхуэ,
СиIэт таурыхъ нэду — адэ нэкъуэлэн.
Зыр анэшхуэ адэу, зыр адэшхуэ анэу —
СызгъэфIам я бжыгъэр Тхьэм и тыгъэ инщ.
Ауэ сызипхъу дыдэу, зи псэм срилъхудэр,
Уэрам зэхэкIыпIэм тес фызыжь уэршэрщ,
УкъыщIызэшхыдэу — сызэрыжьэджатэр,
Ди хьэблэ фызыжьхэм я гущэ шхыIэнщ.
Уэрам зэхэкIыпIэм языхэз плIанэпэм,
Жьым ипхъэхыжауэ телъщ мывэ джеитI —
И лъэдий псыгъуитIыр джафэм къецIэфтэхыу,
Щысщ си сабиигъуэу къихъуэпсыкI
нащхъуитI.
И щхьэ къихьэсауэ тетIысхьэпIэ лъахъшэм —
Нэхэр щегъэплъызыр зэманыжь блэкIам —
ЗауэжьитI хьэдагъи, гъаблэ хьэлу Iыхьи,
Зэдэзыгуэшауэ щысщ фызыжь тандем.
Зыр къыдоскIэ хыщIэу НКВД-щIопщым,
Адрейр заемым жэщкIэ йопщIыхьыж,
Фызабэ унащхьэу иуэжа бгъэныщхьэм
Сабий щIыбырыпхэ хьэдэу ирехьэж.
Си анэшхуэращи, телъщ абрэдж шэ уапIэ,
Ди ЖанIэфI и Iыхьэр лIыми хуэмыхьынт.
КIуакIуэщи, зы махуэ имыщIа псэхупIэ,
Дахэнур игъэвым — мывэр игъэткIунт…
СощIэ хэт «щыуами», хэт «ядекIуэкIами»,
НэчыхьитI зиIахэм я цIи къызощIэж.
Дэтхэнэм и хулъэ хуитI зэдехуэхами —
Ди жылэжь и щэхухэр кIэпхъыу соуткIэпщI.
Пщыпхъур зэры-Псатхьэр.Тхьэшхуэр
зэрызакъуэр;
Къуэм къыщыкI удз хущхъуэр; щхъуэ
зэрызэхалъхьэр;
Iыхьэ зыхухахыр; Iунэ зэрырахыр…
ЛIыфI зэрагъэIущми хызощIыкI зыгуэр (…)
ЯгъэкIуэда лIакъуи — зытекIуэда бзэгуи,
Ираша унагъуи — ягъуэтыжа щIэбли,
Къеблыжа быдзыши. ЩымыIэж джэшыдзи —
Хэбгъэзыхьмэ, сощIэ пIуатэ мыхъун гуэр!
Ди хьэблэ фызыжьхэм я псэ-фоужь матэр —
Куэдым ямыгъуэту зыщыстIыжа жьэгущ.
Псэхэр изышэжым сыщIелъэIу тыншыпIэр —
Я дэтхэнэ зыми, Тхьэшхуэ, егъэгъуэт!
КъызоутIыпщ уогубжьри, сахуэмыгъэсауэ —
Сы-сэгъей гъэфIауэ дагъуэ къысхубощI —
ТIуми ди щIэщыгъуэр зыщыгъупщэжауэ,
А фызыжьхэм ещхьу, IупщIэ сэри сощI!
