ИкIхэр нэхъ мащIэ мэхъу
Урысей Федерацэм и Федеральнэ Iэпхъуэшапхъуэ къулыкъум и IуэхущIапIэу Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм щыIэм и унафэщI къалэныр пIалъэкIэ игъэзэщIэну иджыблагъэ пэрыува къэрал кIуэцI къулыкъум и полковник Лъеиншэ МуIэед Iэпхъуэшапхъуэ Iуэхум, республикэм а къулыкъум щигъуэтыну зыужьыныгъэм, къыпэщылъ къалэнхэм тхутепсэлъыхьащ.
— МуIэед, Къэбэрдей-Балъкъэрым щыпсэухэр нэгъуэщI щIыпIэ кIуэнымкIэ зэтеува щытыкIэм дауэ уеплърэ?
— Илъэс кIуам еплъытмэ, Iэпхъуэшапхъуэ щытыкIэм республикэм зэхъуэкIыныгъэ щигъуэтакъым — иджыри цIыхухэр Урысей Федерацэм и нэгъуэщI щIыналъэхэм макIуэ. Иужь илъэсиплIым 2013 гъэм япэу республикэм икIхэр нэхъ мащIэ хъуащ. Апхуэдэу щытми, щытыкIэр узыгъэпIейтейуэ къонэж. Нэхъ гурыIуэгъуэу жытIэнщи, Къэбэрдей-Балъкъэрым икIахэр хуэди 2,8-кIэ нэхъыбэщ, республикэм къэкIуахэм елъытауэ.
Зэрыщыту къапщтэмэ, хамэ къэрал цIыхухэр Урысей Федерацэм пIалъэкIэ къэIэпхъуэнымкIэ щытыкIэр зэрырагъэфIэкIуам Къэбэрдей-Балъкъэрым и миграцэ учетым щагъэувахэм я бжыгъэм хигъэхъуащ.
— Хамэ къэралхэм къикIыу ди деж къакIуэхэр нэхъыбэ зэрыхъур сыт къызыхэкIыу къэплъытэр?
— Иужьрей илъэсищым къызэригъэлъагъуэмкIэ, щыпсэунымкIэ хуитыныгъэ къратыну гукъыдэж зиIэхэм къахохъуэ. А Iэмалыр кърокIуэ дунейпсо зэгурыIуэныгъэхэр пхыгъэкIынымрэ нэгъуэщI къэрал цIыхум и гражданствэр фIэмыкIуэду Урысей Федерацэм зэпымыууэ щыпсэу статус нэхъ тыншу зэрызыIэригъэхьэмрэ.
2013 гъэм щIышылэм и 1-м пIалъэкIэ щыпсэуну, хуит ямыщIауэ лэжьыгъэ Iуэху зэрахьэну хамэ къэрал цIыхухэм Iэмал зэрагъуэтам къыхэкIыу, а дэфтэрыр ирагъэтхыну гукъыдэж зыщIахэр илъэсым и кIэм нэхъыбэ хъуащ.
— Къэбэрдей-Балъкъэрым икIхэм я бжыгъэм хэщIыным ущыгугъ хъуну?
— Лэжьыгъэ Iэпхъуэшапхъуэ Iуэхум и гугъу пщIымэ, республикэм щыпсэухэм ящыщу абы хиубыдэхэр илъэс гъунэгъухэм нэхъ мащIэ хъунущ.
НэгъуэщI къэралхэм я лэжьакIуэхэр къэгъэсэбэпыныр зэтеIыгъауэ щытынущ. Республикэм и щIыналъэм щылэжьэну хуит зыщI дэфтэрхэр зыIэрыхьэхэм ящыщу Азербайджаным, Армением, Узбекистаным къикIхэр япэ итынущ.
IэнатIэхэм куууэ хэзыщIыкI IэщIагъэлIхэр, зи IэщIагъэм хуэIэижь лэжьакIуэфIхэу ди щIыналъэр зыхуэныкъуэхэр къешэлIэныр мы зэманым гугъущ. Абы и щхьэусыгъуэр апхуэдэ IэщIагъэлIхэм хуагъэув улахуэр зэрылъахъшэрщ.
Мыхьэнэшхуэ иIэнущ Урысейм и ФМС-м КъБР-мкIэ и IуэхущIапIэр лъэпкъ зэгухьэныгъэхэм, властым и органхэм нэгъуэщI къэралхэм къикI цIыхухэр ди жылагъуэм хэшэным теухуауэ ядэлэжьэным.
— Мы зэманым къыфпэщыт къалэнхэм ящыщу сытхэра япэ игъэщыпхъэхэр?
— Си фIэщ мэхъу ди IуэхущIапIэм, зэрыщыту къулыкъум, зэманым екIу зэхъуэкIыныгъэфIхэр къызэрыпэплъэр. ЯпэщIыкIэ зэфIэдгъэкIын хуейщ гугъуу икIи кIэлъэфу щыт Iуэхухэр. Ахэр нэхъыбэу зыхуэгъэзар нэгъуэщI къэралхэм къикIа цIыхухэр пIалъэкIэ щаIыгъыну IуэхущIапIэ щхьэхуэ къызэIухынырщ.
Сыхуейт лэжьакIуэ псоми фIыщIэ яхуэсщIыну я IэнатIэм зэрегугъум, я лэжьыгъэр хьэлэлу икIи нэщIысауэ зэрагъэзащIэм папщIэ. ЗыщIезыгъэх къытхэткъым.
— Нэхъ зэгугъун хуейуэ, япэ игъэщыпхъэу сыт нэхъ зытебгъащIэр?
— Iэпхъуэшапхъуэ Iуэхухэм яжь ящIеху къэралым и экономикэми, демографиеми. Псалъэм и хьэтыркIэ, Урысей Федерацэм зэпымыууэ щыпсэуну къэIэпхъуэхэм я фIыгъэкIэ цIыху бжыгъэхэм хохъуэ. Ди мурадщ республикэм и экономикэр зыхуэныкъуэ IэщIагъэхэр зиIэ лэжьакIуэхэр къедгъэблэгъэну.
ЗэфIэгъэкIын хуей къалэнхэм ящыщщ хабзэншагъэкIэ ди къэралым къэIэпхъуахэм япыщIар. Абыхэм экономикэм и IэнатIэ щIэуфар къаIэт. Мыбдеж дэ абы ехьэлIа хабзэншагъэ Iэпхъуэшапхъуэ Iуэхум пэщIэтынымкIэ лэжьыгъэшхуэ щызэфIэдгъэкIын хуейщ икIи ди унафэщIхэр ахэр зыхуей хуэзэу зэфIэхыным хуэхьэзырщ.
Си фIэщ мэхъу ди лэжьакIуэ дэтхэнэри Урысей Федерацэм и къэрал миграцэ политикэм и хабзэхэм дяпэкIи ткIийуэ зэрытетынур. Псом япэу цIыхум и хуитыныгъэхэр къызэрагъэпэщынырщ, зэхэгъэжыныгъэ гуэри щымыгъэIэнырщ, жылагъуэмрэ къэралымрэ я сэбэп зыхэлъхэр зэгъэкIунырщ, лэжьыгъэ IэнатIэхэр хъумэнырщ.
Мыхьэнэшхуэ иIэу къызолъытэ зэпымыууэ Iуэхухэм я щытыкIэр къэпщытэным, лъэпощхьэпохэр лъэныкъуэ егъэзыным.
УФ-м и цIыхур зищIысыр хэтми къэзыгъэлъагъуэ тхылъ нэхъыщхьэхэр зэрырат хабзэр едгъэфIэкIуэн хуейщ. Апхуэдэу къызэрыгуэкI цIыхухэми, къулыкъущIэхэми ягъэзэщIапхъэщ ди IэнатIэм щызекIуэ нэгъуэщI хабзэ псори. Дэтхэнэми къэрал Iуэхутхьэбзэхэр псынщIэу, фIагъ хэлъу икIи чэзууншэу хуащIэн хуейщ.
ЦIыхухэм хъыбар езыгъащIэ IэнатIэхэр къэдгъэсэбэпурэ дэ дыхущIокъу ди IуэхущIапIэм и пщIэр зыгъэлъахъшэ псори дгъэкIуэдыжыну. Псом нэхърэ нэхъыщхьэр абыхэм я деж пэжыр нэтхьэсынырщ. ИтIанэ ди IуэхущIапIэм, абы и щIыналъэ къудамэхэм я лэжьыгъэм нэгъуэщIынэкIэ къеплъынущ.
УЭРДОКЪУЭ Женя.
