Артист телъыджэ Зыхьэ Заурбий
Урысей Федерацэм щIыхь зиIэ и артист, Адыгэ Республикэм и цIыхубэ артист, Абхъаз, Къэбэрдей-Балъкъэр республикэхэм, Кубаным щIыхь зиIэ я артист Зыхьэ Заурбий и джэгукIэкIэ нэгъуэщIхэм къазэрыщхьэщыкIыр IупщIу къыхощ театрми, киноми телъыджэу щигъэзащIэ ролхэм. Апхуэдэхэм я бжыгъэр 100-м фIокI. Артист гъуэзэджэм фокIадэм игъэлъэпIащ илъэс 70 зэрырикъуар.
Илъэс 40-м щIигъужащ Заурбий Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ театрым и сценэм япэу зэрыщыджэгурэ. Апхуэдэу хъуми, театр сценэм, киногъуазджэм къыхуигъэщIауэ тлъытэ артистыр абы зэрыхуэкIуар гъэщIэгъуэныщэщ.
Сыт хуэдэ псэ къару уиIэн хуейт, гъуазджэм сыт хуэдиз фIылъагъуныгъэ хуэпщIауэ щытын хуейт, медицинэ институтым и ещанэ курсым укъыщIэкIыжу, театр гъуазджэм зептыжын щхьэкIэ?! Зыхьэр зыщIэса факультетым къыщыдеджахэми, щезыгъэджахэми, уеблэмэ езым и унагъуэми ямыгъэщIэгъуэн ялъэкIакъым щIалэм медицинэр IэщIыб зэрищIар. ИтIани, Заурбий и акъылкIэ, и гупсысэкIэкIэ а лъэбакъуэм хуэкIуат икIи быдэу триубыдат артист лъагъуэм ирикIуэну.
Заурбий къиухащ театрымкIэ, музыкэмкIэ, кинематографиемкIэ Ленинград къэрал институтым драмэ гъуазджэмкIэ и къудамэр. ИкIи, 1976 гъэм щегъэжьауэ, Цей Ибрэхьим и цIэр зезыхьэ Адыгэ республикэ театрым и актёрщ. Режиссёр цIэрыIуэхэу КIурашын Аскэр, Нэгъуей Инвер, ТхьэкIумашэ Налбий, ХьэщIэгъуэгу Къэсей сымэ ядэлэжьащ. Зыхьэр РАТИ-м и къудамэу Мейкъуапэ къалэм щыIэ IуэхущIапIэм и художественнэ унафэщIщ. ИкIи, къыжыIапхъэщ, РАТИ-м и художественнэ унафэщIу щыткIэрэ, актёр ныбжьыщIэ-хэр гъэхьэзырыным, гъэсэным Заурбий хэлъхьэныгъэшхуэ зэрыхуищIыр. 1987 гъэм щегъэжьауэ Зыхьэр СТД-м и Адыгэ Республикэ IуэхущIапIэм и тхьэмадэщ, Урысей Федерацэм и СТД-м и секретарщ.
Зыхьэ Заурбий Кавказ Ищхъэрэм и мызакъуэу, Урысей псом цIэрыIуэ щыхъуа артистщ. Ар зыгъэщыпкъэщ театр сценэм, лъэпкъ фестивалхэм щигъэзэщIа ролхэм къыпэкIуэу Заурбий щIыхьыцIэхэр къызэрыхуагъэфэщар.
Актёр IэщIагъэм щыхуеджа илъэсхэм Заурбий зи нэIэ щIэта адыгэ студием и егъэджакIуэхэм гулъытэ хэха къыхуащIырт, гу хуабагъэ ин хуаIэт къэкIуэну дахэ зиIэ артист ныбжьыщIэм. ЕгъэджакIуэхэм фIыуэ къагурыIуэрт Зыхьэр къызэрыкIуэ студенту зэрыщымытыр. Къапщтэмэ, студием зыщызыгъасэхэм нэхърэ Заурбий ныбжькIэ нэхъыжьт. ИкIи, апхуэдэу зэрыщытым ипкъ иткIэ, Зыхьэр сыт щыгъуи зэщIэкъуат, нэхъыщIэхэм къащхьэщыжынут, къуэш нэхъыжь хуэдэ ящхьэщытынут. КъищынэмыщIауэ, Заурбий псоми къахэщырт зэрыщхьэпэлъагэмкIэ, еджэн Iуэхум, къыхиха IэщIагъэм зэрыдихьэхымкIэ. Студием къыщыдеджа- хэм ящIэж Зыхьэм папщIэ Сервантес и «Дон Кихот»-р зэрагъэувауэ щытар. Къапщтэмэ, а образымкIэ къригъэжьащ Зыхьэ Заурбий и актёр театр гъуэгуанэр.
Дауи, ущымыуэу къеббжэкIыфыну къыщIэкIынкъым Заурбий игъэзэщIа ролхэм, цIыхухэм гукъинэж ящыхъуа образу сценэм кърихьам я куэдагъыр. КъыжыIапхъэщ, актёрым дэтхэнэ и ролми гупсысэ куу зэрыбгъэдилъхьар, гукъинэж зэрищIар. Заурбий и теплъэ зэкIужыр, сценэр псэкIэ зэрызыхищIэр, Тхьэм къыхилъхьа зэфIэкIыр — а псори сэбэп хуохъу Зыхьэм хьэл-щэн зэхуэмыдэ зыбгъэдэлъ образхэр, роль хьэлъэхэр къызэригъэщIым.
Театр сценэм и утыкум Зыхьэм щигъэлъэгъуа, цIэрыIуагъ ин къыхуэзыхьа ролхэм ящыщщ Чехов, Шекспир, Мольер, Гоголь, Айтматов, Володин, Лоркэ, КIэрашэ Тембот, IутIыж Борис сымэ, нэгъуэщI тхакIуэ цIэрыIуэхэми я IэдакъэщIэкIхэм къытращIыкIа спектаклхэм щигъэзэщIа образхэр. Дэтхэнэ теплъэгъуэм дежи Заурбий къигъэлъэгъуащ актёр зэфIэкI лъагэ зэрыбгъэдэлъыр. Зыхьэм къигъэщIа драмэ, трагическэ образхэм я кууагъымрэ купщIэмрэ умыгъэщIэгъуэн плъэкIыркъым. Апхуэдэщ, псалъэм папщIэ, «Пащтыхь Лир» и образыр. Къапщтэмэ, мы образыр зэригъэзэщIамкIэ Зыхьэм къигъэлъэгъуащ и актёр Iуэху зэхэщIы-кIыр творческэ лъагапIэ иным зэрынэсар. Абы щехъулIар 1990 гъэм и пэщIэдзэхэрат. Заурбий и ныбжьыр абы щыгъуэ илъэс 43-м итт.
Гу зылъытапхъэщи, дунейпсо классикэ драматургием щыщ апхуэдэ роль хьэлъэхэр нэхъыбэрэ зыгъэзащIэ хабзэр, зыхуагъэфащэр Iуэху зэхэщIыкI ин зыбгъэдэлъ, зи ныбжьыр хэкIуэта актёрхэращ. ИтIани, режиссёр ТхьэкIумашэм игъэува спектаклыр, Лир и образыр зыгъэзэщIа Зыхьэр театр гъащIэм и къэхъугъэ телъыджэ хъуауэ щытащ.
НэгъуэщI теплъэгъуэр, Натхъуэ Къадир игъэува «Медея»-м Зыхьэм щигъэзэщIа ролыр куэдкIэ Лир пэгъунэгъуу къыщIэкIащ. Мыбдежым Заурбий къигъэщIын хуей пасэрей адыгэпщым и образыр, абы и хьэл-щэныр, и гупсысэкIэр, щытыкIэр Зыхьэм пэгъунэгъуу къыщIэкIащ. Абы къыхэкIыуи а образыр Заурбий екIуу, нэгъэсауэ утыку кърихьащ.
Заурбий комедие роль зыбжанэ адыгэ театрым кърихьащ. АтIэ, теплъэгъуэ дыхьэшхэнхэм деж Заурбий къызэрыкIуэщ, и гушыIэм удихьэхыу, зыхуэбгъадэ хъун щымыIэу Iуэху зэхэщIыкI ин бгъэдэлъу ролхэр утыку кърехьэ. Сценэм и жанр зэхуэмыдэхэр, Iэмалхэр абы икъукIэ дахэу къыхуогъэсэбэп. Апхуэдэщ ХьэщIэгъуэгу Къэсей игъэува «Тартюф»-м Зыхьэм щигъэзэщIа ролыр.
Адыгэ драматургхэм я IэдакъэщIэкIхэмкIэ ягъэува спектаклхэм Зыхьэм щигъэзащIэ ролхэр нэгъуэщIщ. Мыбдежым зыхыбощIэ Заурбий къызыхэкIа лъэпкъым, цIыхубэм бгъэдэлъ хьэлщэным, бзэм, лIыхъужьыгъэкIэ гъэнщIа эпосым, IуэрыIуатэм икъукIэ нэгъэсауэ актёрыр зэрыщыгъуазэр, абыкIи къигъэщI образхэр зэрыригъэфIакIуэр. Псом хуэмыдэу зэфIэкI ин къигъэлъагъуэу Зыхьэр щыджэгуащ КIурашын Аскэр игъэува, Мамий Ерыстэм и Iэдакъэ къыщIэкIа, ХьэпIапI и ролыр здыщигъэзэщIа «Псэлъыхъухэр» комедием. Зыхьэм и лIыхъужьыр — ныбжь гуэрым нэса, гъащIэм фIыуэ иудыныщIа цIыхущ, арами, унагъуэ иухуэжыну хуейщ, щхьэгъусэу щытам къызэрыхыфIидзам папщIэ зэрыхузэгуэпым къыхэкIыу. Адыгэ пыIэр зыщхьэрыс къуажэ «уэркъыр», зауэ нэужь галифер, шырыкъу гъэцIууар зылъыгъ Зыхьэр, дауи, псэлъыхъу щIалэ зэкIужкъэ! Мис апхуэдэ ролыр гушыIэ ин хэлъу, гупсысэ куу кIуэцIылъу Заурбий сценэм кърихьащ. ЖыпIэнурамэ, «Псэлъыхъухэр» комедиер илъэс куэд хъуауэ цIыхухэм щIамыужэгъум, сыт щыгъуи еплъыну щIыщIэлъэIум куэдкIэ и фIагъ хэлъщ Зыхьэм телъыджэу сценэм кърихьэ образым, спектаклым хэт нэгъуэщI артистхэми я зэфIэкI иным.
Я гугъу дымыщIынкIэ Iэмал зимыIэщ Зыхьэм и режиссёр лэжьыгъэхэми. АтIэ, псоми гъэщIэгъуэн ящыхъуу Зыхьэ Заурбий игъэувауэ щытащ Мурат Чапай и «Фызабэхэр» драмэр. Гу зылъытапхъэщи, мы спектаклыр театрым мызэмытIэу щагъэлъэгъуащ. Уеблэмэ езы Заурбийи роль нэхъыщхьэхэм языхэз щигъэзэщIат, жыпIэнурамэ, пьесэм кIуэцIылъ гупсысэри пкъыкIэ зыхищIат.
Режиссёр Зыхьэр куууэ ядэлэжьащ фильмхэмкIэ, тхылъхэмкIэ зауэм къихь гуауэм щыгъуазэ, фызабэ ролыр зыгъэзэщIа актрисэ ныбжьыщIэхэм. И къару емыблэжу зытелэжьа Iуэхум Заурбий игъэгуфIащ, ехъулIэныгъи къыпэкIуащ. Режиссёрым еплъыкIэ, бгъэдыхьэкIэ гъэщIэгъуэн къигъэлъэгъуауэ, спектаклыр адрей илъэсхэм ягъэувахэм къащхьэщы-кIыу утыку кърахьауэ къалъытащ,.
Зыхьэ Заурбий и творческэ лэжьыгъэр театр сценэм щигъэзащIэ роль закъуэхэмкIэ къэувыIэкъым. АтIэ, кино гъуазджэм кIэлъыплъхэм фIыуэ ящIэ Зыхьэр художественнэ фильм куэдым зэрыхэтар. ПсалъэкIэ къыхуэIуатэркъым иужьрейуэ зыхэта режиссёр Котт А. игъэува, серие куэд хъу, Лермонтов Михаил и «Белээ» повестым къытращIыкIа кинор къызэрыщыхъуар. Мыбдежым Заурбий щигъэзэщIащ джыназым и ролыр. Хуабжьу телъыджэ щыхъуу ар топсэлъыхь Петренкэ Игорь бгъэдэлъ актёр Iэзагъым.
Щхьэтехауэ и гугъу щIыпхъэщ Зыхьэр жылагъуэ Iуэхухэм жыджэру зэрыхэтым. АтIэ, хэгъуэгум, республикэм щекIуэкI щэнхабзэ, гъуазджэм пыщIа Iуэхугъуэхэм Заурбий сыт щыгъуи я пашэщ.
КъищынэмыщIауэ, илъэс куэд хъуауэ Мейкъуапэ къалэм щрагъэкIуэкI «Кавказский меловой круг» хэгъуэгупсо театр фестивалыр къызэгъэпэщыным и лъабжьэр зыгъэтIылъахэм ящыщщ.
Зыхьэм лэжьыгъэшхуэ ирегъэкIуэкI театр щэнхабзэм зиужьынымкIэ, сценэм щыджэгу щIалэгъуалэм, гъуазджэм и ветеранхэм защIэгъэкъуэнымкIэ.
Зыхьэ Заурбий хэлъ лIыгъэр, гъащIэр фIыуэ зэрилъагъур игъэщыпкъэжащ абы къехъулIа зы Iуэхугъуэм. Илъэс зыбжанэкIэ узэIэбэкIыжмэ, Зыхьэр гъуэгум къыщыхъуа машинэ зэжьэхэуэныгъэ хьэлъэм хэхуауэ щытащ, фэбжьышхуи игъуэтат. Илъэсым щIигъукIэ Заурбий пIэхэнэу щытащ, фэбжь хьэлъэхэр телъу. ИтIани, лIыгъэ зыхэлъ адыгэлIым лъэкIащ лъэ къытеувэжыну, Тхьэм и шыкуркIэ, и гуащIэдэкI лэжьыгъэми пэрыувэжын. АбыкIи хуабжьу щIэгъэкъуэн къыхуэхъуащ Заурбий сыт щыгъуи къыкъуэт, и лэжьэгъу, и щхьэгъусэ Мэлэчэт.
И гуащIэдэкI лэжьыгъэр, бгъэдэлъ артист зэфIэкI иныр, хэку щэнхабзэмрэ гъуазджэмрэ и зыужьыныгъэм хуищIа хэлъхьэныгъэшхуэр къалъытэкIэрэ, УФ-м и Президентым и унафэкIэ, Зыхьэ Заурбий «Зэныбжьэгъугъэм и орден» тыгъэ лъапIэр къыхуагъэфэщащ. Зыхьэм къэрал дамыгъэхэр, щIыхьыцIэ лъапIэхэри къратащ.
Зи гъащIэр театр гъуазджэм тезыухуа, адыгэу дуней псом тетыр зэрыгушхуэ артист телъыджэ Зыхьэ Заурбий ноби фIыщэу илъагъу и лэжьыгъэм пыщIащ, абы и зыужьыныгъэм добакъуэ. Узыншагъэ щымыщIэу, гуфIэгъуэм хэмыкIыу и гум гупсэхугъуэ къезыт, и насыпыр зыхилъагъуэ и лэжьыгъэм илъэс куэдкIэ Заурбий бгъэдэтыну ди гуапэщ!
ЩОХЪУЖЬ Лусанэ,
«Черкес хэку» газетым жэуап зыхь
и секретарь.
Черкесск къалэ.
