Аулъэ Сариет и гъащIэ тхылъыр
Зэманым къыIэщIэпчыну узыхуей гупсысэхэр, гукъэкIыжхэр… Ахэракъэ нэхъ зыхуэфащэр «тхылъ» фIэпщыну? Зэгуэр ухамыгъэIэбэжу узрагъэджэжыну тхылъкъэ езы гъащIэри? Щхьэхуимыту зыхуэдгъэувыж мы упщIэхэр къытхуэзыгъэкIуатэ IэдакъэщIэкI къыщыдэкIащ иджыблагъэ «Эльбрус» тхылъ тедзапIэм. Ар игъэхьэзыращ урысыбзэ къудамэм и редактор Куэшбей Жамболэт: «Аулъэ Сариет. Лэжьыгъэ къыхэхахэр».
Аулъэ Сариет. 1949 гъэ Зи Iувагъыр напэ 600-м щхьэдэх тхылъыр Жамболэт и анэшхуэм, Адыгейми, КъБР-ми, КъШР-ми фIыуэ щацIыху IуэрыIуатэдж Аулъэ Сариет теухуащ. Абы ихуа тхыгъэхэр апхуэдизкIэ зыхуей хуэза защIэщи, псалъэ дыщIызгъужа-рэт жыуагъэIэркъым. ЩIэныгъэ лэжьыгъэхэр, езы бзылъхугъэм и гъащIэ гъуэгум теухуауэ итхыжахэр, анэр ипхъухэм зэреущие тхыгъэхэр, пхъухэм я зым дунейм ехыжа и анэм хуитхахэр, пхъурылъху щIалэм а псор зэрызэпищIэжа щIыкIэр. Къэбэрдеибзэм къигъэзэн хуэмеямэ, захуагъэр езы Сариет и бзэкIэ къэбгъэпсэлъэнрат. А Iэмалыр яIэнущ тхылъым урысыбзэкIэ къеджэнухэм.
Си гъащIэр
Сэ 1920 гъэм и бадзэуэгъуэм Адыгейм хыхьэ Теучэж районым щыщ Банэжьыкъуей къуажэм сыкъыщалъхуащ. Си адэ Хьэбэхъумэ Шумахуэ тхьэмыщкIэ хъуа уэркъ лъэпкъыжьым къыхэкIат. Сэри унагъуэм срибын пажэти, фIы дыдэу сыкъалъагъурт, псом хуэмыдэу си анэшхуэ Гуащэнейрэ си адэмрэ.
Си анэм и гугъу сщIымэ, абы и къалэнхэр дэнымрэ пщэфIэнымрэ нэхъ пыщIат. Анэшхуэм хадэр зэрихьэрт: хадэхэкIхэр, щхъуантIагъэхэр, нартыхухэр хисэрт, езым ипщIэжырт. Си шыпхъу Фатэрэ сэрэ, дыздигъэIэпыкъу хуэдэурэ, езым ищIэхэм дригъасэрт, дэри тлъэкI къэдгъанэртэкъым. СыщыцIыкIум дэрбзэр IэщIагъэм егъэлеяуэ сехъуапсэрти, си анэр згъэпсэуртэкъым «дэкIэ сегъасэ» жысIэурэ. Ауэ абы сыкъыIуихуж зэпытт, зыгуэр сигъэлъагъун Iуэху зэримыхуэххэу. Ди анэм псэуныгъэм пыщIа лэжьыгъэ гуэрми дыхуигъэсауэ къысхуэщIэжыркъым. А тхьэмыщкIэ цIыкIум езым и адэ-анэр пасэу фIэкIуэдри, и адэ къуэшым ипIыжати, адэ-анэм я IэфI зыхищIатэкъым. Ди анэри ди анэшхуэри къытхуэткIийхэт, дапэпсэлъэжмэ е жаIэр дымыгъэзащIэмэ, егъэлеяуэ къытхуэгубжьхэрт. ТIури зэмыплъэкIыжу лъэпкъ хабзэм тетт, дэри апхуэдэ дыдэу дыщымыту ядэртэкъым.
Илъэс 12 фIэкIа сыхъуртэкъым ди адэр щытфIэкIуэдам. Ар щIэныгъэ зыбгъэдэлъ цIыху гъэщIэгъуэнт, адэ гумащIагъ зыхэлъ лIы щабэт. Аращ щIэныгъэм дыхуэпабгъэу дызыщIа-ри, фIыуэ демыджэу мыхъуну ди хьэлым къыхэзыпщари, цIыху гъэсауэ, хабзэ тхэлъу дыщытын зэрыхуейр къыджезыIэ зэпыту щытари. А зи гугъу къытхуищI хьэл-щэнхэмкIэ езыр щапхъэ къытхуэхъужырт. Ди анэмрэ ди анэшхуэмрэ елъытауэ ди адэр щхьитI-щыкIэ нэхъ лъагэт. ГъащIэм зэреплъри нэгъуэщIут…
И ныбжьэгъу Хьэджымыкъуэ Хъаний и гъусэу. Мейкъуапэ.1957 гъэ
Унагъуэ хъыбар
Ди адэр и ныбжьэгъухэм яхуэтхэ зэпытт. Зэгуэр и цIыхугъэ гуэрым къыбгъэдэкIыу тхыгъэ къытхуэкIуат. Сэ абы сыщыгъуазэтэкъым, Фатэт япэу зыIэрыхьари, тхыгъэр зэтричри къеджащ. Хуэмурэ унагъуэр зэхуосыж, ди адэм и тхыгъэр зэрызэтечам гу лъетэ. Зэуэ Фатэ зыбгъэдешэри йоупщI:
— Мы тхыгъэр зыхурагъэхьам и цIэм къеджэт.
— Хьэбэхъумэ Шумахуэ Аслъэмбэч и къуэм.
— Уэракъым зыхурагъэхьар, пэжкъэ?
— Хьэуэ, ди адэ, сэракъым.
— АтIэ сэ укъызэмыупщIу си тхыгъэр щхьэ зэтепча? Апхуэдэу, си хъыджэбз цIыкIу, зэпщIэм пщIэ хуумыщIу, блэжьри емыкIуу аращ.
Фатэ апхуэдэу зэи имыщIэжыну къигъэгугъащ.
Пхъашагъым хуэхей цIыхут ди адэр. Ди анэмрэ ди анэшхуэмрэ къыщыдэшхыдэхэм е тезыр къыщыттралъхьэхэм деж, абы сыт щыгъуи игу хэщIырт. Аращ сигу нэхъ къинэжар си адэм теухуауэ.
И щхьэгъусэ Аулъэ Мэлычрэ ипхъу Мирэрэ я гъусэу. 1946 гъэ
ЦIыхубэм я бийм и бын
Краснодар дэт, егъэджакIуэхэр щагъэхьэзыр техникумым и япэ курсыр къэзухауэ етIуа- нэм сыщIэст. Зыгъэпсэхугъуэр Банэжьыкъуей щыдгъакIуэрт. ЗэрымыщIэ дыдэу, 1937 гъэм шыщхьэуIум и 7-м гузэвэгъуэшхуэ дыхохуэ — ди адэр ягъэтIыс. Сэ си нэгу щIэкIат ар къызэрыхъуа щIыкIэр. Ди анэр абы щыгъуэм и шыпхъум деж Мейкъуапэ щыIэт, ди анэшхуэр гъунэгъум екIуэкIат. Хабзэхъумищ къыдыхьэщ, унэр зэIащIэщ, ди адэм и тхылъ тIэкIур зэрагъэдзэкIри, и хьэпшыпхэм хэпщIэпщIыхьащ, итIанэ яубыдри дашащ, «пщэдджыжь къэтшэжынущ» жаIэри. ЩыдэкIым щабэу зыкъызишэкIщ, ба къысхуищIри мыр къызжиIащ: «Умыгузавэ, си хъыджэбз цIыкIу, псори хъарзынэу зэфIэкIынущ, уэ нэхъыфIыжу еджэ закъуэ». Аращ и иужьрей псалъэу зэхэсхар, афIэкIа зэи тлъагъужакъым.
Техникумым еджэн щыщIэддзэжащ. Псори зэрыщытауэ екIуэкIыху, ди адэр зэрагъэтIысар ди еджэныгъэ Iуэхум зэран хуэхъуну дигу къэкIакъым. ЯгъэтIыса куэдым я бын щIэст техникумми, илъэс ныкъуэ дэкIа нэужь еджапIэм дыщIагъэсынрэ дыщIадзыжынрэ зэхагъэкIыну IэIэт ирагъэкIуэкIыну мурад ящIат. Парт комитетым и унафэщIыр Суажь Исмэхьилт. Ар ягъэтIысахэм я бынхэм я цIэ-унэцIэхэр зэрыт тхылъымпIэ напэр иIыгъыу къэпсэлъапIэм дэкIуейри, хуабжьу къеджащ. «Хэт арэзы ахэр техникумым щIадзыжыну?» жаIэу щыхагъэзыхьым, къекIуэлIахэм ящыщу процент 99-м Iэр яIэтащ. «Хэт мыарэзыр?» — жаIэу щыщIэупщIэм, Цейхэ ящыщ еджакIуэ щIалэ гуэрым и Iэр еIэт. «Сыт комитетым ищIа унафэм ущIыпэщIэувэр?» — йоупщI абы зэхуэсыр езыгъэкIуэкIыр. ЩIалэми хахуэу къэпсэлъэн щIедзэри, жеIэ лажьэ зимыIэ еджакIуэхэм иращIэр зэрыщыуагъэшхуэр. Ахэр къуаншэкъым лъэпкъым и бийхэм я быну къызэрыщIэкIамкIэ. ЖиIэм и щыхьэту щIалэм Сталиным и псалъэхэр ягу къегъэкIыж: «Къуэм адэм щхьэкIэ жэуап ихьыркъым». ИтIанэ залым щIэс къомым захуегъазэ: «А щIэвдзыжыну зывгъэхьэзырхэр зэреджэм феплъ! Сыт хуэдэу жану хэт ахэр къетхьэжьэ IуэхуфIхэм! Ахэр псори фIы дыдэу еджэ защIэхэщ, ди техникумым и набдзэри и пщIэри ахэращ!»
Профкомри зэхуэсыр езыгъэкIуэкIхэри егупсысыжхэри, унафэ къэщтэгъуэр ягъэIэпхъуэну мурад ящIащ. ИужькIэ псори зэтесабырэжри, техникумым дыкъыщIэнащ.
Сыту мыхьэнэшхуэ иIэ Iуэхур зэхэбгъэкIыным! Сыту уасэшхуэ иIэ цIыху пэжу, хахуэу, и чэзум захуагъэм укъыщхьэщыжыфу укъыщIэкIыным! Цейхэ я щIалэр хахуэу къызэрыпсэлъам и фIыгъэкIэ дэ техникумым дыкъыщIэнащ. Ауэ къытщхьэщыжу дыкъезыгъэла лIыхъужьыр езыр Гитлер зэхиубла зауэм, гъащIэм и IэфIыр зыхимыщIэ щIыкIэ, хэкIуэдащ!
Унагъуэ зэрихьам теухуауэ
А зэманым си гъащIэм зэхъуэкIыныгъэ гуэрхэр къыщыхъуат: ди къуажэм Аулъэ Мэлыч щызэзгъэцIыхуат. Ар а зэманым Банэжьыкъуей къуажэм есэпыр щригъаджэу щылажьэрт, си шыпхъу нэхъыщIэ Фатэ иригъаджэрти, щIалэм тепсэлъыхь зэпытт. 1939 гъэм Аулъэр къыслъыхъури, унагъуэ дыхъуащ…
Си щхьэгъусэр партым и райкомым ираджэри къыхагъэзыхьу ягъэукIытэн щIадзащ: «Уэ, коммунистым, цIыхубэм и бийм ипхъу щхьэгъусэ пщIыну щхьэ уигу къэкIыхха?» Уэркъ унагъуэм къыхэкIа сэ икIэщIыпIэкIэ сригъэкIыжыну унафэ къыхуащIам и мызакъуэу, къытракъузэрти, мыр жэуапу яритащ: «Езы Троцкэм ипхъуу къыщIэкIми, дунейм теткъым сэ абы сыбгъэдэзыгъэкIыжын къару!».
Зэанэзэпхъум журтыцIэ зэрахьэ
Куэд дэмыкIыу фашистхэм Адыгейр яубыдащ. Мирэрэ (ипхъу нэхъыжьыр) сэрэ журтыцIэ зэрызетхьэм щхьэкIэ даукI пэтащ. Автоматхэм я пэ-хэр къыттраубыдакIэт, адыгэ-хэр къытщхьэщыжри дыкърагъэлащ армыхъумэ: «Мыхэр журткъым, адыгэщ, сабийм и адэр Совет властым игъэкIуэдауэ щытащ».
Унагъуэр Мейкъуапэ дотIысхьэж
Сыхъум илъэсищкIэ дыщыпсэуащ. ИтIанэ Аулъэр дзэм къыхэкIыжри, Мейкъуапэ дыIэпхъуэжащ. Тыншу псэун щыщIэддзатэкъым Мейкъуапэ. Унэ диIэтэкъым, Курганнэ уэра-мым тет фэтэр хьэхум дыщIэсу арат. Ди унагъуэри нэхъ ин хъуат: Меремэ (япхъу нэхъыщIэр) къытхэхъуат, си щхьэгъусэм и анэмрэ и адэ къуэшым и къуэ, илъэс 13-м ит, Мэжидрэ къыддэпсэухэрт. Мылъку и лъэныкъуэкIэ гугъу дыдэ дехьырт, ауэ, дыщIалэти, зыхэтщIэртэкъым.
1960 гъэм Тбилиси аспирантурэр къыщызухщ, кандидат къэпщытэныгъэхэр стыри, Мейкъуапэ сыкъэкIуэжащ. 1961 гъэм Мейкъуапэ дэт пединститутым инджылызыбзэмрэ литературэмкIэ и кафедрэм и ассистенту сагъэуват, ауэ, IуэрыIуатэр зджыну егъэлеяуэ зэрысфIэфIым къыхэкIыу, сылъаIуэри, Адыгей къэхута-кIуэ институтым IуэрыIуатэр зыдж и къудамэм сагъэкIуэжауэ щытащ.
Ди анэм теухуауэ
(Сариет ипхъу Жолнач (Аулъэ) ФатIимэ игу къегъэкIыж, и анэр дунейм ехыжауэ, 25.02. 2018)
1972 гъэм ди анэр ди гъусэу Ленинград дыкIуат. Мамэ сымаджэти, сэри сримыгъусэу хъунутэкъым, щIэныгъэ конференц гуэрым къыщыпсэлъэн хуейти. Сэ мафIэгу щхьэгъубжэм сыкъыдэплъу сыщытт, мамэ и тхыгъэм елэжьыжырт. ЗэрымыщIэкIэ гъуэгурыкIуэ гуэр къызбгъэдохьэри къызоупщI: «Мор уи анэу ара?» «НтIэ, сыт ар?» — жызоIэ. «Сыту бзылъхугъэ лъагъугъуафIэ дыдэ!» Украин усакIуэ Рыльский Максим емышу «Кавказым и гъэр сыфщIащ!» — къыжриIэрт ди анэм.
И гуапагъэмрэ и щабагъым-рэ нэхъ дахэж щIэхъукIырт мамэ. Абы и псэлъафэт: «ЦIыху гъэсар факъырэми пащтыхьми зэхуэдэу яхущытщ». Сэри си нэгу къысхущIэгъэхьэжыркъым абы и макъым зригъэIэтауэ, зыгуэрым фIэнауэ е нэщIыбагъкIэ хуэпсэлъауэ.
Сабийм ещхьу гу къабзэт икIи жыIэзыфIэщт ди анэр. IэфI гуэр ипщэфIынти жиIэнт: «Сыту щыуэрэ нобэ дэ ди деж къэмыкIуэр». Унэм къыщIыхьэу хъуар игъашхэрт. Ди ныбжьэгъухэр щигъэIэну и жагъуэтэкъым зэи, ди благъэхэм я гугъу умыщIи. Донецк щыщ си курсэгъу П. Любэ и благъэ дыдэхэм щагъэIэн ямыдэу зэгуэрым щIыбым къыданати, и адэ-анэр къэсыху ди деж щыпсэуну къишауэ щытащ.
И гъащIэр щIэныгъэмрэ еджэнымрэ хуэпабгъэ зэпыту ирихьэкIащ. И адэр зэрагъэкIуэдар щхьэусыгъуэ къыхуащIу, Мэзкуу къикIыжын хуей щыхъум, ар илъэсищкIэ хамэ къэралыбзэхэр щрагъэдж курсхэм щIэтIысхьэри, иужькIэ Мейкъуапэ дэт 19-нэ еджапIэм инджылызыбзэр щригъэджауэ щытащ, сэри сригъэджэну къысхуихуащ. Сэ къысхуэткIийт. СощIэж сысымаджэу дерс зыбжанэ дэзгъэхуауэ зэрыщытар. СыщыдэкIыжа махуэм мамэ къызэупщIыну си цIэр къреIуэ. Сэ, дауи, сыхьэзыркъым. «ТIу» схуегъэув. Зэрыклассу къысщхьэщыжырт: «Ар сымэджащ, хуумыгъэув «тIу»!» Ауэ мамэ яхуикIуэтакъым. Езыр псори нэгъэсыпа-уэ фIэкIа зымыщIэф цIыхут, дэни «щыотличницэт». Абы ищIэр мащIэт? ЦIыхуих хъу унагъуэр, абы щыщу щыр сабийуэ, зэрихьэн хуейт. А псори хьэку щагъэплъ пэш цIыкIунитIитIым. ИужькIэ и Iуэхум институтым зэрыщеджэр къыхэхъуэжат. Зэгуэр мамэ сыбгъурыту уэрамым срикIуэрт. Илъэсих хуэдизт сызэрыхъур. И зы Iэм си Iэр IэщIэлът, адреймкIэ тхылъхэр зэрыль портфелымрэ ерыскъы зэрылъ хъуржынымрэ иIыгът. Дауэт абы а псор къызэрехъулIэр? Е тхьэусыхэнтэкъым, е ди адэм хуэшхыдэнтэкъым, и гукъыдэж къудей ехуэхауэ зыкъыдигъэлъагъуртэкъым. Сыт щыгъуи екIуу хуэпауэ, гуапэу апхуэдэт. Лэжьыгъэм жэуаплыныгъэ хуиIэт. Жэщым щыгъуэлъыжкIэ щхьэнтэ лъабжьэм къалэмрэ зэрытхыхь тхылъ цIыкIурэ щIилъхьэрт.
Мамэ и Iэпэм дыщэ къыпыщырт, фIы дыдэу дэрт. Унагъуэ псом щытIтIагъэр зыдыр арат: хъыджэбз цIыкIуищ, ди анэшхуэр, езыр, и пхъурылъхур. СощIэж модэм теухуа журналым еплъурэ еджапIэм сызэрыкIуэн кIэпхын схуидауэ зэрыщытар, апхуэдэ дыдэу кIэхэм щегъэжьауэ бэлътом нэс. Ету щIыжын, гъущIIунэ хэукIэн хуэдэ Iуэхухэри зыми емылъэIуу езым ищIэжырт. Зэи зыми елъэIуртэкъым, и щхьэм щыгугъыж зэпытт.
Ахъшэ зэрыримыкъум хуэбэшэчт. Мылъку лей зрилъэфэн и жагъуэт. «Сэ тхылъ фIэкIа мылъку сиIэкъым», — жиIэрт. Япэ дыдэ си деж хьэщIапIэ накIуэу тхылъ зэрызимыIэр щилъэгъуам и жагъуэ хъуат: «Дэнэ мы хьэпшып зэхуэхьэсын хьэлыр къыздипхар? Сыт мы хьэкъущыкъу гъэлъэгъуэныгъэри зищIысыр?»
ИтIанэ нэгъуэщI гъащIэм щIидзащ. Мамэ гугъуехьыщIэхэр къыпэщылът: гукъэкIышхуэ зиIэ цIыху Iущу, псом нэхърэ нэхъыщхьэращи — цIыхушхуэу, цIыху зэчиифIэу щыта ипхъу Мирэ дунейм ехыжат. Егъэлеяуэ и къарум щыгугъыж цIыху пэжт Мирэ, захуагъэм и телъхьэ псэемыблэжт. Си гугъэмкIэ, абы и дуней еплъыкIэр зэфIэувэным псом нэхърэ нэхъыбэ хэзылъхьар ди анэращ.
И ныбжь хэкIуэта нэужь, ди анэм зэрыхъукIэ зыри езмыгъэщIэну сыхэтт. А зэм фIэкIа сщIэжкъым ар Iэнэм теуIуэу шхыдауэ: «Сэ Iуэхуншэу сыщысу сесакъым». Си анэ дыщэм ди Iуэху зэрихуэ зэпыту есати, ар къару хуэхъурт. Иджыпсту ар сыту зыхэсщIыкIрэ. Сыпхуэ-арэзыщ, си псэм хуэдэ, сызэплъэкIыжу сызыдэплъеин зэрызиIэм щхьэкIэ… Си гъащIэм ухэтащ, сыт щыгъуи ухэтынущ.
Сэ си гукъэкIыжхэр
(Куэшбей Жамболэт, Сариет и пхъурылъху, «Эльбрус» тхылъ тедзапIэм и урысыбзэ къудамэм и редакторым, игу къегъэкIыж)
Япэу си нэгу къыщIыхьэж теплъэгъуэхэр Мейкъуапэ епхащ. Абыхэм къыхоувэ Аулъэ Сариет — зэи хущIэмыхьэ бзылъхугъэ щIалэ лъагъугъуафIэ. СщIэркъым къызыхихар инджылызыбзэ сригъэджэн хуейуэ. Сурэт хужь-фIыцIэхэр зэрыт тхылъ Iувышхуэ си нэгу къыщIоувэж. Япэ дыдэу инджылызыбзэкIэ «анэшхуэ» щыжысIам зэрыгуфIари си нэгу щIэтщ. Ауэ зызэрысщIэжрэ «мамэщ» сызэреджар, си анэ Мирэ и цIэмкIэ седжэрт.
1939 — 1954
Сариетрэ абы и шыпхъу ФатIимэрэ «цIыхубэм я бийм и бын» жыхуаIэ цIыху гупышхуэм хэхуат. Нобэ уи нэгу къыпхущIэгъэхьэнукым абыхэм яшэчар зыхуэдизыр. Я анэ КъутIас «цIыхубэм я бийм» зэрищхьэгъусэм къыхэкIыу хэхыныгъэ хуитыныгъэри, унэри, хьэпшыпхэри трахри, и гуащэм деж Iэпхъуэжын хуей хъуат. «ХъыбарегъащIэхэм» замыгъэпсэху-жу хабзэхъумэхэм тхыгъэщIэ-хэр хурагъэхьырт. Абы нэхърэ нэхъ гъэщIэгъуэныжщ «цIыхубэм я бийхэм я бынхэм» ящыщ куэдым итIанэми хэкур фIыуэ ялъагъуу къызэрынар. Абыхэм ящыщт Сариети.
1939 гъэм Сариет Аулъэ Мэлыч (1917 — 2001) дэкIуащ. Тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, Хэку зауэшхуэм и лIыхъужь Аулъэ Мэлыч гъащIэ гугъу къэзыгъэщIа цIыху зэчиифIэт. Абы и цIэ-унэцIэ дыдэр Къакъупщ Абдулт. Аулъэхэ япхъу и анэр абазэт, абэзэхэ лъэпкъым щыщ Къакъупщ Айса дэкIуауи, щхьэусыгъуэ гуэркIэ и дыщым, Хьэкурынэхьэблэ, къигъэзэжауэ дэст. ЩIалэ цIыкIуми цIэщIэ фIащри, и анэм и дыщ унэцIэкIэ ирагъэтхат, и адэцIэ-ри мащIэу яхъуэжат…
«Iуэхур здынэсаращи, — хуетх зэгуэр Аулъэ Мэлыч КПСС-м и ЦК-м и лэжьакIуэ Маленков Георгий, — аргуэру уи нэгум къыпхущIэмыгъэхьэн IуэхукIэ сагъэкъуаншэ, 1918 гъэм дунейм ехыжа си адэр 1938 гъэм хэкум ирашауэ жаIэри». Шынагъуэт Сталиным и зэманыр. КIэ имыIэу бзэгу яхьырт, ущагъэтIысынумрэ ущыдашынумрэ къыпхуэмыщIэу, уаукIынкIи тIэу еплъынутэкъым. Сталиныр дунейм ехыжа нэужь, гъащIэр куэдкIэ нэхъ тынш хъуат, ауэ Мэлычи Сариети «тетхыхьыныр» щагъэтыртэкъым. А лъэхъэнэм и гугъу щищIкIэ, Сариет жиIэрт: «СызэплъэкIыжурэ сошынэ, дауэ сигу техуа а къомыр» жызоIэжри».
Ухуэзэныр насыпышхуэт
(Сариет дэлэжьа, тхыдэ щIэныгъэхэм я кандидат Кучмезовэ Марие игу къегъэкIыж, 2018 гъэ)
Сарэ хуэдэ цIыху сыхуэзэну къызэрысхуихуар насыпыш-хуэу къызолъытэ. Дызэрызэдэлэжьам срогушхуэ. Сигу къоуэ а илъэсхэр зэрыблэкIар. Сигу къыщызгъэкIыж дакъикъэхэращ сфIэфIыр.
ЦIыху зэпIэзэрыту щыт Сарэ дакъикъэ хуит къызэрыхуи- хуэу зыхищIэхэр наIуэ къищIыпэрт. Къалэм дыдэкI хъумэ, дунейм и дахагъэм зыщигъэнщIыртэкъым. СурэтыщIым ещхьу, ди хъуреягъкIэ щилъагъу дахагъэ псоми гу лъитэрт.
Сыт къэхъуми, Сарэ гуапэу, узэхэзыщIыкI цIыху Iущу къыббгъэдэтт. Зэкъым, тIэукъым абы щыхьэт сызэрыхуэхъуар. ЗэкIэлъыпыту гузэвэгъуэ зыбжанэ сыIууат. Зыр зым иужь иту илъэс ныкъуэм и кIуэцIкIэ си дэлъхуищым щыщу тIур ду-нейм ехыжат. Къысхуэгузэва нэужь, Сарэ чэнджэщ къызитащ фIыцIэ зэфэзэщкIэ зызмыхуэпэну. А зэманым сэ институтым и щIэныгъэ секретару сылажьэрт. Лэжьэгъухэр къыщIыхьэмэ, фIыцIэ защIэкIэ хуэпа бзылъхугъэ ялъагъуну къатехьэлъэнущ жиIэрт. Сэри арэзы сыхъуащ. Езыр фIыуэ дэрти, къыздэIэпыкъуауэ щытащ. Нэм зыкъыщIимыдзэу бостей екIу схуидат. ГуфIэгъуэр къыбдэзыгуэшыр пщогъупщэж, гугъуехьым къыбдыхэтыр гум ихуркъым.
Игу къыщыпщIэгъум деж, псалъэ хуэзэ къигъуэтыфырт Сарэ. Езым егъэлеяуэ куууэ зыхищIэ гуауэ хьэлъэ игъэвырт — пасэу ипхъу фIэкIуэдат. ГъащIэм и удынхэм Сарэ и узыншагъэм хагъэщIами, и псэуныгум егуауэфатэкъым, зэрылэжьэныгуу къызэтенат.
И унэ сыщеблэгъам, ар хьэщIэ зыфIэфI цIыхубз IэкIуэлъакIуэу зэрыщытыр згъэунэхуащ. И пщэфIапIэ тыншым шей дыщефэрт. Сарэ и пхъурылъхур плъагъурт хьэщIэщым щIэлъ тхылъхэм яхэсу тхылъ еджэу е джэгуу. Ар ин хъуащ, тхакIуэ, усакIуэ цIэрыIуэ, ЦIыху къыхэкIащ! Куэшбей Жамбо-лэт и хьэлым, си гугъэмкIэ, Сарэ щыщ куэд хэлъщ.
ЦIыху нэгъэсауэ, зэпIэзэрыту, щIэныгъэшхуэ зыбгъэдэлъ, кавказ гъэсэныгъэр къызыпкърыщ цIыхубзу щыт Сариет бзылъхугъэхэми хъулъхугъэхэми фэрыщIыгъэншэу пщIэш-хуэ къыхуащIырт. ЛэжьакIуэ гупым абы Iулыдж щиIэр лъагэт.
Аулъэ Сариет си нэгум цIыху дахэу, цIыху щIэщыгъуэу, бгырыс бзылъхугъэм и щапхъэ наIуэу, щIэныгъэ Iуэхум хуэIэижь лэжьакIуэу къыщIэнащ.
Зыгъэхьэзырар ЧЭРИМ Марианнэщ.
