Зыгъэпсэхугъуэ махуэм
Псалъэжьхэр
Изрэ ныкъуэрэ зэрыщIэркъым
Блэжьын бгъуэтмэ, пшхыни бгъуэтынщ.
Дыщэр дыщэ зыщIыр пщIэнтIэпсщ.
Гугъу уехьу къэблэжьыр IэфIщ.
Зи жьэ куэд жиIэм и Iэ куэд ищIэркъым.
Къуажэ зиIэ нэхърэ Iэ зыфIэт.
Мыдэф и Iуданэ кIыхьщ.
ЖьэрыIэзэ Iэпэзадэ.
ПщIэнтIэпс пщIэншэ хъуркъым.
Iуэхуншэ псэлъэрейщ.
Зи Iуэ былым из нэхърэ — зи щхьэ акъыл ит.
Ибэр бэшэчщ.
Изрэ ныкъуэрэ зэрыщIэркъым.
Дунейр къэкIухьи, уи унэ ихьэж.
Дыщэ унэ нэхърэ — уи унэжь.
Зауэм хэту джатэ хьэху яткъым.
Уи адэ и щIыпIэ гъэдахэ, уи анэ дахэу епсалъэ.
Хамэ хэку сыщытхъэ нэхърэ, си хэкужь сыщылIэ.
Хьэрэ пэт и къуажэр ибгынэркъым.
Лъэпкъ шхыныгъуэхэр
Нартыху зэтеуда хьэнтхъупс
Мы хьэнтхъупсыр ягъэхьэзыр япэ лIэужьыгъуэм ещхьу, ауэ мы хьэнтхъупсым бжьын гъэлыбжьа традзэ, джэдгын хаудэри, шыуаныщхьэр тепIауэ дакъикъи 5 — 6-кIэ щагъэт. Фалъэ куум иту, пщтыру Iэнэм трагъэувэ. Шатэпс е шатэ халъхьэ. ЩIакхъуэ е лэкъум дашх.
Халъхьэхэр (зы цIыху Iыхьэ):
Нартыху зэтеудауэ — г 50
Псыуэ — г 400
Шэ щIэмыхуу — г 300
Шатэу е шатэпсу — г 40
Шыгъуу, джэдгыну — узыхуейм хуэдиз.
Шыбжиитхъум:
Тхъууэ — г 20
Бжьыныщхьэ укъэбзауэ — г 20
Шыбжий сыр хьэжауэ — узыхуейм хуэдиз.
Хьэ бжьын уба, шыгъурэ шыбжий сыр плъыжь хьэжарэ хэлъу
Мыр бжьыныху лIэужьыгъуэщ. Губгъуэхэм, мэз лъабжьэхэм къыщокI. Сыт хуэдэ шхыныгъуэми хэплъхьэ хъунущ, псом хуэмыдэу лыхэкI, гъэшхэкI шхыныгъуэхэм. Бжьыхьэм гъэтIылъыгъэ ящI. Абы щхьэкIэ щIы бжьыныхур яукъэбз, ятхьэщI, цIыкIу-цIыкIуурэ зэхаупщIатэри шыгъу, шыбжий сыр хьэжа халъхьэри убалъэкIэ яуб. Апхуэдэу ягъэхьэзыра щIы бжьыныхур из хъуху абдж е кхъуэщын хьэкъущыкъум ираубэ, и щхьэр ягъэбыдэжри, щIыIапIэ-кIыфIыпIэм щаIыгъщ. Щыхуейм деж зыхуейм хуэдиз къыхахри къагъэсэбэп.
Халъхьэхэр:
ЩIы бжьыныху укъэбзауэ — г 1000
Шыгъуу — г 1500-рэ
Шыбжий сыр хьэжауэ — г 10
Къубатий Борис.
Хъыбар кIэщI
ЩIыхуэ
УлIэнуми, Данил ахъшэ щIыхуэ къуитынутэкъым, езыми пIихынутэкъым. Абы щымыгъуазэ гуэр ахъшэ щIыхуэ щхьэкIэ Данил елъэIуащ.
— Уэлэхьэ, тIу, — жиIащ Данил, — сэ ахъшэ гъэтIылъа тIэкIуи сиIэмэ… ахъшэри унэм щIэлъмэ… хьэзырыбзэу пхъуантэм дэлъмэ… пхъуантэм и IункIыбзэри си жыпым илъмэ… ауэ уи жагъуэ умыщI: уэстыфынукъым. Си IэкIэ щIыхуэ стыуэ си лъакъуэкIэ къыщIыкIэлъыскIухьыжынур сыт?
Дудар Хьэутий.
ЦIыхушхуэхэм я гупсысэхэр
Дахагъэр уахътыншэкъым
Хэкум и Iугъуэри гурыхьщ.
Уэ жыпIэ псалъэм хуэдэщ жэуапу зэхэпхынури.
ХамэщI ущыгъуэщэн нэхърэ нэхъ Iей щыIэкъым.
Бзылъхугъэр зыгъэдахэр и щэхуагъырщ.
ЖыпIэн хуеи жыпIэ мыхъуни щыIэщ.
Дахагъэр уахътыншэкъым.
ЗэфIэбгъэкIа Iуэхур гугъэпсэхущ.
Сытми и зэман иIэжщ: упсэлъэнуми зэман хэха иIэщ, зыбгъэпсэхунуми и сыхьэт бжыгъэ иIэжщ.
Мы псалъэ Iущхэр зейр пасэрей алыдж усакIуэ цIэрыIуэ, «Одиссея», «Илиада» поэмэхэр зытха Гомерщ.
Ар щыпсэуа лъэхъэнэр ямыгъэбелджылыфу нобэр къыздэсым щIэныгъэлIхэр иризодауэ. Нэхъ пасэм къэхутакIуэхэр пIалъэ зыбжанэм къытеувыIауэ щытащ: ди эрэм и пэкIэ XII лIэщIыгъуэм къыщыщIэдзауэ VII лIэщIыгъуэм нэс.
Гомер и творчествэм и пэщIэдзэр зытехуэр ди эрэм и пэкIэ 907 гъэрауэ хуагъэфащэ. Ауэ, дауэ щымытми, ди эрэм и пэкIэ VII лIэщIыгъуэм античнэ усакIуэхэм я IэдакъэщIэкIхэм Гомер и псэлъафэхэр къыщагъэлъагъуэ, абы и тхыгъэхэм щыщ Iыхьэхэр къыщагъэсэбэп.
Нэхъ пасэм щыIа биографхэм къалъытэрт Гомер Азие ЦIыкIум щыIэ Ионий псы Iуфэм къыщалъхуауэ. Абы щыхьэт тохъуэ усакIуэм и поэмэхэр ионий диалекткIэ зэрытхар. Алыдж эпиграммэхэм ятепщIыхьмэ, усакIуэм и хэкуу къалъытэну хуейуэ къалибл зодауэ: Смирнэ, Хиос, Колофон, Пилос, Аргос, Итакэ, Афиннхэр.
Гомерыр алыджыцIэкъым. Азие ЦIыкIум и бзэкIэ абы «нэф» къокI, пасэрей алыджыбзэкIэ зэпхъуэкIмэ, «гъэр» жиIэу аращ.
Биографиехэм къызэрыщыгъэлъэгъуамкIэ, Гомер нэф хъуа нэужьщ поэмэхэр тхыным яужь щихьар. Гомер Алыджым и щIыпIэ куэдым къыщыщIидзащ, усакIуэхэм я зэпеуэ куэдым хэтащ. Хъыбархэм къызэрыхэщыжымкIэ, ар и IэдакъэщIэкIхэмкIэ алыдж усакIуэ нэхъ цIэрыIуэ дыдэхэм ящыщ Гесиод пеуащ. ЩIэныгъэлI нэхъыбэм зэрыхуагъэфащэмкIэ, «Одиссея», «Илиада» поэмэхэр усакIуэм щитхар Иониерщ (Азие ЦIыкIу), ди эрэм и пэкIэ VIII лIэщIыгъуэрщ. Поэмэхэм лъабжьэ яхуэхъуар Троян зауэм теухуа IуэрыIуатэрщ.
Нэхъ пасэм Гомер итхауэ къалъытэу щытар «Одиссея», «Илиада» поэмэхэм я закъуэкъым, атIэ нэгъуэщI усыгъэ зыбжани и Iэдакъэ къыщIэкIауэ хуагъэфащэ.
Ди деж къызэрысамкIэ, Гомер Иос хытIыгум щылIащ.
Шыпш Даянэ.
Фэ фщIэрэ?
Хатшепсут — япэ фирхьэун цIыхубз
Хатшепсут ди эрэм и пэкIэ 1504 — 1482 гъэхэм Мысырым щыпсэуа, пащтыхьыгъуэр илъэс куэдкIэ зезыхьа бзылъхугъэщ. Къыхэгъэщыпхъэщи, Хатшепсут и пащтыхьыгъуэм Мысырым хуабжьу зригъэужьащ, ухуэныгъэ телъыджэхэр иригъэщIащ, зауэшхуэ зыбжанэм щытекIуащ. Дунейпсо тхыдэм къыхэщыж фирхьэун лъэщхэу Тутмос III, Эхнатон, Тутанхамон, Рамзес II, пащтыхь гуащэ Клеопатрэ сымэ хуэдэу, политик лъэрызехьэу щытауэ жаIэ.
Языныкъуэ тхыгъэхэм къазэрыхэщыжымкIэ, Тутмос I фирхьэунымрэ Яхмес пащтыхь гуащэмрэ япхъущ. Ауэ, хеттологхэм зэрыжаIэмкIэ, Хатшепсут лъэпкъкIэ адыгэхэр къызытехъукIыжа хьэтхэм ящыщт, и цIэ дыдэри Уд Хъыджэбзщ (Удым акъыл жан, Iущ, куэдым хэзыщIыкI къикIыу). Мыбдеж къыхэгъэщыпхъэщ пасэрей мысырыбзэкIэ Хатшепсут жиIэмэ, «псоми ефIэкI бзылъхугъэ» къызэрикIри.
Хатшепсут зы шыпхъурэ (Нефрубити) дэлъхуищрэ (Уаджмос, Тутмос II, Аменмос) иIащ. Уаджмосрэ Аменмосрэ сабий цIынэу дунейм ехыжат. А зэманым пащтыхьыгъуэм тетхэм я лъыр къабзэу къэнэжын папщIэ, зэдэлъхузэшыпхъухэр, зэадэзэпхъухэр зэрышэжу хабзэти, Тутмос I фирхьэуныр дунейм ехыжа нэужь, Хатшепсут дэкIуэжащ пащтыхьыгъуэр къызылъыса и дэлъху Тутмос ЕтIуанэм. Тутмос II цIыху гущIэгъуншэт, ауэ гуащIэмащIэти, ищIэри мыхъуу илъэсиплIкIэ (языныкъуэ тхыдэтххэм зэрыжаIэмкIэ, илъэс пщыкIуплIкIэ) и къулыкъум тетауэ аращ. Хатшепсут ерыщт, бзаджэт, акъылыфIэти, псынщIэу бжьыпэр иубыдащ и щхьэгъусэр дунейм ехыжа нэужь. Хабзэм утетмэ, пащтыхьыгъуэр къызылъысыр Тутмос II и щIасэ Исидэ къыхуилъхуа Тутмос III щIалэщIэрат. Ауэ, пащтыхьылъ къабзэ зыщIэт бзылъхугъэ Iущым ар иригъэкIуэтэкIащ.
Хатшепсут фирхьэун хъуа нэужь къэралыгъуэм зэхъуэкIыныгъэшхуэхэр къыщыхилъхьащ. Псом япэ дзэзешэ лъэрызехьэхэмрэ политик Iущхэмрэ и чэнджэщэгъу ищIащ.
Хатшепсут пыIэ лъагэ щхьэрыгъыу, жьакIэ IэрыщI тету, и IэпкълъэпкъымкIэ зэрыбзылъхугъэр къапщIэу, ауэ цIыхухъу фащэ щыгъыу къагъэлъагъуэу зэрыщытар мывэ сурэтхэм къыхощыж. Ар цIыхубз дахэт икIи гуакIуэт, ауэ хьэлкIэ зэрыцIыху ткIийм, лъэрызехьэм къыхэкIыу цIыхухъуцIэхэр къызэрыфIащымрэ псэущхьэ Iэлхэм зэрырагъапщэмрэ фIэфIтэкъым. Арами, фирхьэун цIэ лъапIэр зезыхьэну хуитыр цIыхухъурати, «япэ фирхьэун цIыхубз» цIэр зыфIищыжауэ Хатшепсут зэIущIэхэм, дауэдапщэхэм, зэхуэсхэм цIыхухъу фащэ щыгъыу яхыхьэрт.
Мысырым и тхыдэм Хатшепсут къызэрыхэщыжыр ухуакIуэущ. Сыту жыпIэмэ, Хатшепсут и тетыгъуэм ирагъэкIуэкIа лэжьыгъэхэмрэ ухуэныгъэхэмрэ хуэдэ зы фирхьэуни хузэфIэкIакъым. Иухуэм и закъуэ мыхъуу, зауэ гъунэншэхэм зэхакъута фэеплъхэри къызэригъэпэщыжырт. Хатшепсут и цIэр зытедза ухуэныгъэ зэхуэмыдэхэр Мемфис, Абидос, Армантэ, Ком-Омбэ, Эль-Кабэ, Гермополе, Кусэ, Хебену къалэхэм къыщагъуэтыжащ.
Фирхьэун цIыхубзым и тетыгъуэм Мысырым и экономикэми хуабжьу зиужьащ. Илъэс 22-кIэ къэралыгъуэшхуэм и Iуэхухэр зэригъэкIуащ абы. Пасэрей тхыдэтххэм зэратхыжамкIэ, Хатшепсут мамырыгъэм и телъхьэти, зэи зауэ хыхьэтэкъым. Дауи, дзэзешэхэр абыкIэ арэзытэкъым. Ауэ, иужьрей къэхутэныгъэхэм къызэрагъэлъэгъуамкIэ, езы Хатшепсут дзэзешэу, гъуазэу, пашэу яхэту зауэшхуэ бжыгъэншэхэр иригъэкIуэкIащ, дэнэкIи текIуэныгъэ къыщихьу.
Хатшепсут и кIуэдыжыкIэ хъуам и пэжыпIэр куэдрэ зыми ищIакъым. Языныкъуэ тхыдэтххэм зэрыжаIэмкIэ, Хатшепсут яукIауэ аращ, сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, абы и ныбжьыр хэкIуэтатэкъым, и ажалкIэ дунейм ехыжащ хужыпIэну. Ягъэкъуаншэр Тутмос III. И анэнэпIэсым тепщэгъуэр къызэрытрихам иригубжьу, иригъэукIауэ, къыщIэна фэеплъ ухуэныгъэхэри зэтрикъутэжауэ хуагъэфащэрт. Ауэ 2007 гъэм Хатшепсут и хьэдэр анализ щащIам къигъэлъэгъуащ фирхьэун цIыхубзыр абы къефыкIа уз зэмылIэужьыгъуэхэм яхьыжауэ. Абы и къупщхьэхэми тхьэмщIыгъуми лышхыр ялъэIэсат, фошыгъу узри пкърытат, и къупщхьэхэм кальций хурикъуртэкъым, и зэрытыпIэхэр бэгат, и дзэхэр щIагъуэтэкъым, езыри цIыхубзышхуэти, и лъэм къыхуемыхьэкIыжу иужьрей зэманхэм пIэрыхэнэу щытауэ къахутащ. ЩIэныгъэлIхэм 2011 гъэм ирагъэкIуэкIа къэхутэныгъэхэм къагъэлъэгъуащ и къупщхьэ узыр зыщхьэщихын и гугъэу Хатшепсут зыщихуа хущхъуэхэм ящыщ гуэрым бензопирен жыхуаIэ щхъухьыр хэлъауэ, абы цIыху зэриукIыр зымыщIа бзылъхугъэм и зэран и щхьэм екIыжауэ жаIэ.
Хатшепсут и кхъэлэгъунэр здэщыIэр ямыщIэу зэман куэдкIэ къекIуэкIащ. ЩIыпIитIым хуагъэфащэрти, тIуми фирхьэуным и хьэдэр щIэмылъу къыщIэкIащ. Ауэрэ, 2006 гъэм, египтолог Ха- уасс Захи жиIащ Хатшепсут и хьэдэр Мысыр музейм илъэс куэд щIауэ зэрыщIэлъыр. КъызэрыщIэкIымкIэ, 1906 гъэм къагъуэта KV60 кхъэлэгъунэ цIыкIум щIэлъа хьэдэр зейр Хатшепсутт, армыхъумэ алъандэрэ зытращIыхьа Сат-Ра цIыхубзыратэкъым. 2007 гъэм ирагъэкIуэкIа ДНК анализыр щыхьэт техъуащ фирхьэун цIыхубзым и хьэдэр къызэрагъуэтам. Хатшепсут къыщIэна пхъуантэ цIыкIум дэлъа дзэмкIэ къащIащ ар.
Фырэ Анфисэ.
ФщIэн папщIэ
Щхьэцыр гъэдэхэн зэрыхуейр
Бзылъхугъэхэм сыт щыгъуи гулъытэ хэха хуащIу щытащ щхьэцым и теплъэм, и зэщIэкъуэкIэм. Философхэм ящыщ гуэрым жиIэгъауэ щытащ цIыхубзыр зыгъэдахэр и щхьэцыр зэрызэщIэкъуа щIыкIэр арауэ. АрагъэнкIи мэхъу. Ауэ, къыхэгъэщыпхъэщ щхьэцым сыт щыгъуи укIэлъыплъын зэрыхуейр.
ЦIыхухъухэм къагупсысащ
ЦIыхубзхэм я щхьэцхэмкIэ загъэдахэу щытащ ди эрэм и пэкIи. Абы щыхьэт тохъуэ тхыдэм къыхэна сурэтхэр.
ЛIэщIыгъуэ къэс цIыхухэм я дуней еплъыкIэм, я хъуэпсапIэхэм елъытауэ зихъуэжу къогъуэгурыкIуэ цIыхубзым и щхьэцым и теплъэри. Ар зэрызэщIакъуэ, зэражь щIыкIэм зихъуэжырт, цIыхубзхэм я дуней еплъыкIэм, яIыгъ диным, зытет модэм елъытауэ.
Щхьэцым гулъытэ хуэзыщIу щытар бзылъхугъэхэм я закъуэу къэзылъытэхэр щоуэ. Къэбгъэлъагъуэмэ, щхьэцыр дахэу жьыныр, теплъэ зэмыщхь етыныр къэзыгупсысар цIыхухъухэращ. Нэхъапэхэм цIыхубзхэм загъэдэхэну, нэгъуэщIхэм зыкъыхагъэщыну, гу зылърагъэтэну къезэгъыртэкъым. Абыхэм я къалэн нэхъыщхьэр унагъуэр зэрахьэнырт, сабийхэр ягъэсэнырт.
Щхьэцым кIэлъыплъыным ехьэлIауэ лъэпкъ къэс езыхэм я хабзэ яIэж хъуащ. Нэхъ пасэм щхьэц кIыхь, Iув птелъыныр яфIэдахэу щытащ. Апхуэдэ щхьэц зытелъын хуейуэ къа- лъытэри цIыхухъухэрат, сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, ахэр нэхъ хахуэу, лIыгъэ нэхъ яхэлъу къалъытэрт. Бзылъхугъэхэри щхьэц Iувым, кIыхьым игъэдахэу ялъытэрти, щхьэцыр пIащIэмэ, парик зытралъхьэныр къызэрыгуэкIыу ябжу щытащ.
Парикыр къэзыгупсысар африканхэрауэ хуагъэфащэ. Ар ящIын папщIэ псэущхьэхэм яцхэмрэ удзхэм я жэпкъымрэ къагъэсэбэпырт. Пасэрей мысырхэм я парикхэр я теплъэкIи къызыхэщIыкIакIи адрейхэм къащхьэщыкIырт. Ар кIапсэ ухуэнамрэ лотосым и пкъымрэ къыхахыу арат.
Куэд къыбжиIэрт
Щхьэцым и зэщIэкъуэкIэмкIэ, и кIыхьагъымкIэ пхузэхэгъэкIырт цIыхур зыщыщ лIакъуэр. Псалъэм папщIэ, пащтыхьхэм, пащтыхь гуащэхэм я щхьэцхэр лъагэу яIэтырт, унэIутхэм, мэкъумэшыщIэхэм, зауэлIхэм я щхьэцхэр къызэрыгуэкIыу жьа къудейуэ арат.
Ину къэIэтауэ щхьэцыр зэщIэзыкъуэр мысырхэм я закъуэтэкъым, атIэ ассирийцхэри персхэри ерыщт абыкIэ.
Пасэрей Алыджым щыпсэуахэм я щхьэцыр зэращI щIыкIэр ящыгъ кIэстумхэр зэрызэтедзам ещхьт. Апхуэдэу, щхьэцыр ягъэщIэрэщIэн щхьэкIэ, абы хуагъэса унэIутхэри яIэт. Алыдж бзылъхугъэхэм я щхьэцхэм лентI зэмыфэгъухэр халъхьэурэ къаIэтырти, ар нэхъ дахэжу ягъэщIэрэщIэжырт.
А лъэхъэнэм щхьэц хужьыфэхэрат модэм нэхъ къезэгъри, зи щхьэц фIыцIэхэми сырыхуу ираIэрт. Плъыфэм и закъуэтэкъым гулъытэ зыхуащIыр, атIэ Iэмал зэмыщхьхэр къагъэсэбэпурэ хъыджэбзхэм я щхьэцхэр ягъэутIэрэзырт. Ар нэхъыбэрэ иIыгъын папщIэ сеткэ цIыкIу фIалъхьэрт.
Дохъушокъуэ Синэ.
Сабийхэм жаIэ
Ар сыт зыгъэпсэхукIэ?
И анэр лэжьакIуэ кIуатэкъыми, Линэ щIоупщIэ:
— Мамэ, уэ нобэ удэсыну?
— НтIэ, си хъыджэбз цIыкIу. Нобэ зыгъэпсэхугъуэ махуэщи, зызогъэпсэху.
— Зыбгъэпсэхууи?
— НтIэ.
— Нобэрей махуэм уетIысэхакъым: уожьыщIэ, уопщафIэ, уодыжэ. Ар зыгъэпсэхугъуэ махуэ?..
Тату Аслъэн.
Псалъэзэблэдз
ЕкIуэкIыу:3. ИIэгъэ плъыжьыфэ къызыщIэж, нэхъ пасэм цIыхубзхэм я Iэбжьанэр зэралэу, мэлыц хужьыр зэрыраIэу щыта удз. 5. ПIалъэ-пIалъэкIэрэ къыкъуэуурэ къепщэ жьы. 8. Уафэ лъащIэм къыщызыджэдыхь «бжьэхуц» гуартэ. 10. Сэхуран зыщэхэм яшыхь тхылъымпIэ. 11. Палестинэм и Iэтащхьэу, Брежневым деж къэкIуэрейуэ щыта … Арафат. 12. Муслъымэн диным зэрыжиIэмкIэ, зи щIалэгъуэр зэи имыкIыу жэнэтым ис тхьэIухуд. 13. АдакъэщIэрэ … пIастэрэ. 15. Мэш хьэуазэ. 17. … щIыкIэ къыумыгъэшмэ, бжэгъу хъуа иужь упэлъэщыжыркъым. 18. Ди лъэпкъэгъу, Къэрал Думэм и депутат. 19. ПщыхьэщхьэхуегъэзэкI хъуащ, … зэхэуэгъуэр къэсащ. 21. Джатэ и … нанэ щыIэкъым. 24. Пхъурылъхур къихьэмэ, псатхьэр … 25. Мэзым ягъэкIуа щIалэ IэмыкIуэлъэмыкIуэм къишауэ хъуар бжэгъу … защIэщ. 26. «Щихухэр иджыри …» — Къэрмокъуэ Мухьэмэд цIэрыIуэ зыщIа повесть. 29. Япэ классым кIуэ ди гъунэгъу щIалэ цIыкIур къабзэу матхэ, … дахэ дыдэ иIэщ. 30. ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым и бзылъхугъэ джэгуакIуэ нэхъ Iэзэ дыдэхэм ящыщ, Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ артисткэ. 32. … щытхъуи, щIэр къащтэ. 33. Школым IэхъуэгъуэтегъэкIыу щеджэм ар хуагъэув хабзэщ. 34. КIыщокъуэ Алим и роман «Нал …» 36. Езыр мылъэтэфми, Iэзэу бадзэ къеубыд. 37. Пивэ къызыхащIыкI гъавэ къэкIыгъэ. 40. Псалъэ дахэм … гъуэмбым къреш. 41. Егъэлеяуэ къэгубжь, гущIэгъуншэ, пхъашэ. 42. Ефэндыхэм щатIагъэу щыта щыгъын щIыIутелъ. 43. Зи ныбжьыр хэкIуэта цIыхубз. 44. Бэрбэч ХьэтIутIэ и ужькIэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым и ректоу щыта.
Къехыу:1. Адыгэ тхакIуэ Къашыргъэ … 2. Адыгэ лъэпкъ. 4. АдыгэлI псоми нэхъапэм зэрахьэу щыта Iэщэ. 6. Гуэдз пыупщIа, ямыIуэжауэ. 7. Къалмыкъ БетIал и мурадащ а къалэр Къэбэрдей-Балъкъэрым и щыхьэр ищIыну. 9. Бажэ, дыгъужь шыр хуэдэхэр зи шхыныгъуэм хэт къуалэбзу пIащэ. 14. КIапсэ къызыхах къэкIыгъэ. 16. ЩIалэщIэм … гулъэ мэзым къришащ. 20. ЕплIанэ нэмэз щIыгъуэ. 22. Адыгэ псалъэжьым зэрыжиIэмкIэ, ар адэжь щIэинщ. 23. Пхъэ уадэшхуэ. 27. Жыг, и пхъафэр щхъуантIэ-хужьыфэу. Псэуалъапхъи къыхах, мафIэдз щащI IэнатIэхэм къыщагъэсэбэп. 28. Абы и кIуэдыжыгъуэм дамэ къытекIэу жеIэ псалъэжьым. 30. ЛIыжьым чэнджэщ ирет дзэ къулыкъум дэкI и къуэрылъхум: «ЛIы хуэдэлIу зыкъэлъагъуэ, … жегъэIэ». 31. ДжэдыкIэ … 35. Къамыл нэхъ теплъэншэхэм къыхащIыкI алэрыбгъу. 36. Хьэсэхэм зэран щыхъу удзыжь. Убэлэрыгъамэ, зыкъыпкIэрищIэнущ. 38. БукIамэ, игъэува уасэм пхутекIынукъым. 39. МэкъумэшыщIэхэм я гъавэ щIапIэ, къуажэм пыIудзауэ.
Зэхэзылъхьар Мыз Ахьмэдщ.
