Къэралым и мэIуху лъэщ
Илъэс куэд хъуауэ мазаем и 23-м ди цIыхухэм Iэтауэ ягъэлъапIэ Хэкум и хъумакIуэм и махуэр. Ар зыкъомрэ зи цIэр яхъуэжа гуфIэгъуэщ, псори къыщежьари 1918 гъэрщ. Мыбдежым мыпхуэдэ упщIэ къыщоув: сыт мазаем и 23-р махуэшхуэу щIагъэувар? Абы и жэуапыр иджыри зэIубзкъым.
Нэхъапэм жаIэу зэрыщытамкIэ, мазаем и 23-м Дзэ Плъыжьым Псковрэ Нарвэрэ я гъунэгъуу нэмыцэдзэхэр къыщызэтригъэувыIауэ щытащ. Ауэ еджагъэшхуэ куэдым абы шэч къытрахьэрт. Япэрауэ, абы щыхьэт техъуэ тхылъ гуэри щыIэкъым, етIуанэрауэ, а махуэхэм къыдэкIа газетхэм а текIуэныгъэм теухуа гуэри къибгъуэтэнукъым.
1922 гъэм Iэ традзащ Дзэ Плъыжьыр къызэрызэрагъэпэщрэ илъэсиплI зэрырикъур мазаем и 23-м Iэтауэ гъэлъэпIэ-ным теухуа Указым. Ауэ ипэ ита илъэсхэм а гуфIэгъуэр зэи хаIэтыкIакъым.
1923 гъэм къэрал псом гуфIэгъуэ зэхыхьэхэр щекIуэкIащ Дзэ Плъыжьыр илъэситху зэрырикъум ехьэлIауэ. Мис абы къыщыщIэдзауэ мазаем и 23-р илъэс къэс ягъэлъапIэ.
1946 гъэм мазаем и 23-р Совет Армэмрэ Дзэ-Тенджыз Флотымрэ я Махуэ хъуащ.
Абдежи щиухакъым. 1995 гъэм Урысейм и Къэрал Думэм къищтащ «Урысейм и дзэ щIыхьым и махуэхэм я IуэхукIэ» Федеральнэ законыр. Абы ипкъ иткIэ мазаем и 23-р ягъэуващ «1918 гъэм Дзэ Плъыжьыр Германием и казерым и дзэхэм зэратекIуам и махуэу — Хэкум и хъумакIуэм и махуэу».
Ауэ 2002 гъэм Къэрал Думэр аргуэру мы Iуэхум хэплъэжри, мазаем и 23-р Хэкум и хъумакIуэм и махуэу зэрихъуэкIыжащ. Ар зыгъэпсэхугъуэ махуэщ. Ар Совет къэралыщIэм пщIэрэ щIыхьрэ пылъу къикIуа гъуэгуанэм къыгуэхыпIэ имыIэу щыщ Iыхьэщ.
Дриплъэжынти тхыдэм. Граждан зауэм лъэрымыхь ищIа СССР-м хузэфIэкIащ пIалъэ кIэщIым къриубыдэу зи лъэщагъкIэ адрей къэралхэм къакIэрымыху къаруушхуэ зэригъэпэщын. Абы зэманым зыдиужь зэпытт. Патриот гъэсэныгъэр апхуэдизу лъагэти, Дзэ Плъыжьым къулыкъу щищIэныр дэтхэнэ совет цIыхуми и къалэн лъапIэу къилъытэрт.
Псом хуэмыдэу Хэку зауэшхуэм и лъэхъэнэрщ. СССР къэрал абрагъуэм щыпсэу лъэпкъ куэдым я зэкъуэтыныгъэм и быдагъыр наIуэ къыщыхъуар. Дзэ Плъыжьым ди къэралри Европэри фашист зэрыпхъуакIуэхэм къаIэщIигъэкIыжащ, бийр Берлин щыхигъэщIащ.
Дуней псом и тхыдэм нэхъапэм щымыIа а ТекIуэныгъэ Иным теухуауэ куэд пхужыIэнущ икIи жыIэни хуейщ къытщIэхъуэ щIэблэм дяпэ итахэм къыпхуэмылъытэным хуэдизу зэрахьа лIыгъэр ящымыгъупщэн, ахэр абы щIэтпIыкIын папщIэ. Абы псом хуэмыдэу мыхьэнэшхуэ иIэщ Япэ дунейпсо зэуэми хуэдэу, Хэку зауэшхуэми кърикIуахэр зэрахьэ-кIыну, пэжыр пцIыуэ къыщIрагъэдзыну ди жагъуэгъухэр хуабжьу щыхущIэкъу мы зэманым. АрщхьэкIэ пцIым лъакъуэ зэи яхущIэгъэувэнукъым.
ЗэрыгурыIуэгъуэщи, СССР-р лъэлъэ-жа иужь, дунейм щыщыIэ щытыкIэм зихъуэжащ. Урысейр къэунэхуа «реформаторхэм» я зэранкIэ лъэрымыхь дыдэ хъуат. Уеблэмэ ди къэралыр кърадзэжыххэртэкъым. СССР-м къыжьэдикъуэу щыта США-м зыкъилъытэжащ сыт ищIэми хъуну. Континент псори езым и бжьым щIэту къилъытэрти, хэIэбэрт щIыналъэхэм щекIуэкI Iуэхухэм. Дэ ди нэгу щIэкIащ абы кърикIуар. Вашингтон игу иримыхь правительствэхэр щытрадзащ Иракым, Ливием, Афганистаным, нэгъуэщI къэралхэми. США-м и ахъшэкIэ «революцэ щхъуэкIэплъыкIэхэр» щIыпIэ — щIыпIэхэм щекIуэ-кIащ, НАТО-м и дзэхэр ди гъунэгъу къэрал зыбжанэм къашащ. АрщхьэкIэ кIэ зимыIэ щыIэкъым.
ЛъэхъэнэщIэм щIидзауэ къэплъытэ хъунущ 2007 гъэм. Мюнхен дунейпсо шынагъуэншагъэмкIэ щекIуэкIа зэIущIэшхуэм къыщыщыпсалъэм УФ-м и Президент Путин Владимир къехьэкI-нехьэкI хэмылъу икIи быдэу жиIащ зы къэралым ЩIы хъурейм унафэ щищI зэрымыхъунур, дэтхэнэ къэралми езым и сэбэп зыхэлъхэр зэриIэжыр икIи ахэр пхигъэкIын зэрыхуейр. Ар КъухьэпIэр зыкIи зыпэмыплъауэ къыщIэкIащ. Телъыджэ ящыхъуат дунейпсо утыкум къимыгъэзэжыну икIауэ къалъытэ Урысейм и Iэтащхьэм и псалъэхэр. АрщхьэкIэ мыгувэу къагурыIуащ Путин Владимир зэрымыгушыIэр икIи абы езым и щIыналъэр зэрихъумэжыну къару зэрыбгъэдэлъыр. Иужь илъэсхэм Урысейм дзэ IуэхукIэ апхуэдизкIэ зыкъиужьыжащи, Путин Владимир щIимыуфэу жеIэф Урысейр «дэтхэнэ агрессорым нэхъри нэхъ лъэщу». Ар лъабжьэншэу зэрыщымытыр къагурыIуащ ди жагъуэгъухэми. Абы къикIыркъым Урысейр зыгуэрым и щIыналъэм щIэнэцIу, абы теуэну зигъэхьэзыру. Псори зытещIыхьар зихъумэжынращ. Къэралым и щIыналъэмрэ ди цIыхухэмрэ я шынагъуэншагъэр къызэрагъэпэщын мурадкIэщ Урысейм и дзэхэр щIыщыIэри зыхуэлажьэри аращ.
Ар псом хуэмыдэу IупщIу дигу къегъэкIыж нобэ дгъэлъапIэ махуэм.
Шал Мухьэмэд.
