2017 гъэм и адыгэ махуэгъэпс-щIэнгъуазэ
ЩIышылэ (ЯНВАРЬ)
ЩIышылэм и 20
1921 гъэм Бгырыс АССР-р къэунэхуащ.
ЩIышылэм и 21
Дзэ къулыкъум хэт инженерхэм я махуэщ
1952 гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ БищIо Борис.
ЩIышылэм и 22
1517 гъэм Мысыр шэрджэс мамлюкхэмрэ тыркудзэмрэ Каир пэмыжыжьэу зэзэуэн щыщIадзащ.
1937 гъэм къалъхуащ КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ УанащIэ Розэ.
ЩIышылэм и 24
1912 гъэм къалъхуащ адыгэ лъэпкъым къыхэкIа, урыс тхакIуэ, Армавир щIыхь зиIэ и цIыху Дангулов Саввэ.
1932 гъэм къалъхуащ дзэ, жылагъуэ лэжьакIуэ, полковник, КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат Джэтауэ Хьэмыщэ.
1942 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор БетIрожь Руслан.
ЩIышылэм и 25
Урысей студентыгъуэм и махуэщ. Татьянэ и махуэщ
1919 гъэм Деникиным и дзэхэм Налшык яубыдащ.
1936 гъэм Стахановым и лэжьэкIэм теува гупышхуэ лъакъуэрыгъажэкIэ Налшык къэкIуащ.
1947 гъэм къалъхуащ УФ-м щIыхь зиIэ и егъэджакIуэ, КъБР-м и цIыхубэ егъэджакIуэ Щад Азджэрий.
ЩIышылэм и 26
1952 гъэм къалъхуащ тхыдэдж, зэдзэкIакIуэ Мэлбахъуэ Къэралбий.
ЩIышылэм и 27
Урысейм и дзэ щIыхьым и махуэщ. Ленинград блокадэм къыщрагъэкIа махуэщ (1944)
1904 гъэм Урыс-япон зауэм щIидзащ.
1941 гъэм «КъБР-м щIыхь зиIэ и дохутыр» цIэ лъапIэр ягъэуващ.
1968 гъэм Налшык Къэрал музыкэ театр къыщызэIуахащ.
1947 гъэм къалъхуащ композитор, КъБР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Жырыкъ Заур.
1952 гъэм къалъхуащ КъБР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Бэрэгъун Руслан.
ЩIышылэм и 28
1820 гъэм Антарктидэр къахутащ.
1962 гъэм къалъхуащ балетмейстер, КъБР-м щIыхь зиIэ и артист, Ингушым, Шэшэным гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ Атэбий Игорь.
ЩIышылэм и 29
1710 гъэм славяныбзэм и пIэкIэ иджырей урысыбзэм и алфавитыр къэщтэным теухуа унафэ пащтыхьым къыдигъэкIащ.
ЩIышылэм и 31
1996 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым щыпсэу лъэпкъхэм я бзэхэм зегъэужьыным теухуа къэрал программэ къащтащ.
1837 гъэм къалъхуащ тхыдэтх, филолог, журналист КIашэ Адылджэрий.
МАЗАЕ (ФЕВРАЛЬ)
Мазаем и 1
1829 гъэм Нэгумэ Шорэ Налшык къыщызэIуихащ сабий акъылыфIэхэм я школ.
1929 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым и къэрал хорыр къызэрагъэпэщащ.
1932 гъэм къалъхуащ медицинэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Лъэпщокъуэ МутIалиб.
Мазаем и 2
Урысейм и дзэ щIыхьым и махуэщ. 1943 гъэм советыдзэхэм Сталинград и деж текIуэныгъэ къыщахьащ.
1892 гъэм къалъхуащ хэхэс адыгэхэм ящыщ, Кавказыр зыджа профессор, «Происхождение черкесов» тхылъыр зи Iэдакъэ къыщIэкIа Намитокъуэ Айтэч.
1937 гъэм къалъхуащ АР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, Кубаным щIыхь зиIэ и егъэджакIуэ, профессор КIыкI Хьисэ.
Мазаем и 3
1924 гъэм «Къэбэрдей плъыжь» газетым и цIэр «Къэрэхьэлъкъ» жиIэу зэрахъуэкIащ.
1925 гъэм СССР-м радиом псэлъэн щыщIидзащ.
Мазаем и 4
1935 гъэм Москва и метром япэ мафIэгур ирикIуащ.
1945 гъэм Кърымым къыщызэIуахащ СССР-м, США-м, Инджылызым я лIыщхьэхэр зыхэт Ялтэ конференцыр.
1932 гъэм къалъхуащ КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, журналист Белгъэрокъуэ Евгение.
Мазаем и 5
1927 гъэм къалъхуащ адыгэ актёр, УФ-м и цIыхубэ артист Токъуий Хъусен.
Мазаем и 6
1935 гъэм «Кабардинка» къэрал къэфакIуэ ансамблым Советхэм я VII съездым и лIыкIуэхэм папщIэ Москва и Театр Иным концерт щитащ.
Мазаем и 7
1855 гъэм Курилхэмрэ Сахалинрэ зэдэгуэшыным теухуауэ Урыс-япон зэгурыIуэныгъэм Iэ традзащ.
2014 гъэм Сочэ щекIуэкIа Олимп Джэгухэр къызэIуахащ.
Мазаем и 8
Урысей щIэныгъэм и махуэщ
ЛIыхъужь-антифашист ныбжьыщIэм и фэеплъ махуэщ
1724 гъэм Урысейм ЩIэныгъэхэмкIэ и академиер къызэрагъэпэщащ.
1917 гъэм къалъхуащ КъБАССР-м и цIыхубэ артист, РСФСР-м щIыхь зиIэ и артист, КъБАССР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат Болэ Мурат.
Мазаем и 9
Граждан авиацэм и лэжьакIуэхэм я махуэщ
Мазаем и 10
Дипломат лэжьакIуэм и махуэщ
1917 гъэм къалъхуащ УФ-м и цIыхубэ артист Сонэ Мухьэрбий.
1937 гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор, ЩIДАА-м и академик, Кубаным щIэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Сэкий (КIарэ) Риммэ.
Мазаем и 11
1952 гъэм къалъхуащ къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэ, КъБР-м и цIыхухэр социальнэу хъумэн IэнатIэм щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, Аруан район администрацэм и Iэтащхьэм и къуэдзэ Щоджэн Риммэ.
Мазаем и 12
1957 гъэм Кавказ Ищхъэрэм щыяпэ дыдэу Налшык телевиденэм лэжьэн щIидзащ.
1827 гъэм къалъхуащ лыхь (поляк) революционер, волонтёр, адыгэ тхыдэр зыджа Лапинский Теофил.
Мазаем и 13
1924 гъэм Ставрополь крайр къызэрагъэпэщащ.
Мазаем и 14
Щихъ Валентиным и махуэщ — ФIыуэ зэрылъагъухэм я махуэщ
1932 гъэм къалъхуащ экономикэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, ДАХ-м и президенту щыта (1997 — 2000) Акъбащ Борис.
Мазаем и 15
Дзэ къулыкъу ягъэзащIэу нэгъуэщI къэрал щыхэкIуэда урысей зауэлIхэм я фэеплъ махуэщ
1960 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым и Композиторхэм я зэгухьэныгъэр къызэрагъэпэщащ.
1932 гъэм къалъхуащ адыгэ сурэтыщI-скульптор Къалмыкъ Фёдор.
Мазаем и 16
1571 гъэм Грозный Иван Iэ тридзащ Урысейм и япэ дзэ уставым.
Мазаем и 17
Гуапагъэр къыщызыкъуах махуэщ
1863 гъэм Дунейпсо Жор Плъыжьыр къызэрагъэпэщащ.
Мазаем и 18
1924 гъэм Налшык Лениным и цIэр зезыхьэ еджапIэ къалэ цIыкIу къыщызэIуахащ.
Мазаем и 19
1837 гъэм Лермонтов Михаил «УсакIуэм и лIэныгъэ» усэр, Пушкиныр зэраукIам теухуар, тхын иухащ.
1986 гъэм СССР-м «Мир» станцыр хьэршым ириутIыпщхьащ.
Мазаем и 20
1940 гъэм Налшык IэфIыкIэ фабрикэ къыщызэIуахащ.
1897 гъэм къалъхуащ адыгей усакIуэ, драматург Куэблэ Билъостэн.
1942 гъэм къалъхуащ композитор, УФ-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат ХьэIупэ ДжэбрэIил.
1952 гъэм къалъхуащ Адыгэ Республикэм щIыхь зиIэ и артисткэ БжэIумых Барисэт.
Мазаем и 21
Анэдэлъхубзэм и дунейпсо махуэщ
1922 гъэм къалъхуащ адыгэ тхакIуэ Лохвицкий (Аджыкъу-Джэрий) Михаил.
Мазаем и 22
1942 гъэм къалъхуащ биологие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Щауэ Мухьэмэд.
1957 гъэм къалъхуащ къэрал, политикэ лэжьакIуэ, КъБР-м и Президенту щыта, экономикэ щIэныгъэхэм я доктор Къанокъуэ Арсен.
Мазаем и 23
Хэкум и хъумакIуэм и махуэщ
2014 гъэм Сочэ щекIуэкIа Олимп Джэгухэр зэхуащIыжащ.
1942 гъэм Къардэн Къубатий Ленин орденыр япэу къратащ.
1937 гъэм къалъхуащ усакIуэ, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Гъубжокъуэ Лиуан.
Мазаем и 24
1942 гъэм къалъхуащ физико-математикэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Алшагъыр Борис.
Мазаем и 25
1952 гъэм къалъхуащ банкир, меценат, ДАХ-м и президенту щыта (2009 — 2012), ЩIДАА-м и академик, КъБР-м щIыхь зиIэ и юрист Ажахъуэ Къанщобий.
Мазаем и 26
1712 гъэм Пётр Езанэм и унафэкIэ Тулэ щащIа Iэщэ заводыр къызэIуахащ.
1990 гъэм Чехословакием сове- тыдзэхэр кърашыжащ.
Мазаем и 27
Мыщэ хужьым и дунейпсо махуэщ
1945 гъэм Мэсей Аслъэнджэрий Совет Союзым и ЛIыхъужь цIэр къыфIащащ.
Мазаем и 28
1937 гъэм къалъхуащ уэрэдус цIэрыIуэ Къанкъул ФIыцIэ.
1942 гъэм къалъхуащ усакIуэ, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Сонэ Абдулчэрим.
1957 гъэм къалъхуащ уэрэджыIакIуэ цIэрыIуэ Уэтэр МуIэед.
ГЪАТХЭПЭ (МАРТ)
Гъатхэпэм и 1
Граждан зыхъумэжыныгъэм и дунейпсо махуэщ
Эксперт-криминалистым и махуэщ
Гъатхэпэм и 2
1911 гъэм Пятницкэм и хорыр япэу утыку къихьащ.
Гъатхэпэм и 3
ТхакIуэм и дунейпсо махуэщ
Гъатхэпэм и 4
1942 гъэм къалъхуащ физико-математикэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Щоджэн Вячеслав.
Гъатхэпэм и 7
1944 гъэм ГКО-м и УнафэщI Сталин Иосиф Молотовым и цIэкIэ щыIэ колхозым и парт организацэм и секретарь Къашыргъэ ХьэпащIэ фIыщIэ къыхуищIащ, Дзэ Плъыжьым зэрызыщIагъэкъуам папщIэ.
Гъатхэпэм и 8
ЦIыхубзхэм я дунейпсо махуэщ
Гъатхэпэм и 9
1882 гъэм къалъхуащ урысей дзэ лэжьакIуэ, пщы, контр-адмирал Черкасский Михаил.
Гъатхэпэм и 10
1947 гъэм къалъхуащ адыгей балетмейстер, УФ-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, Адыгэ Республикэм гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Къул Iэмырбий.
1952 гъэм къалъхуащ Адыгэ Республикэм щIыхь зиIэ и журналист Сихъу Гуэщнагъуэ.
Гъатхэпэм и 11
Наркоконтролым и лэжьакIуэм и махуэщ
1991 гъэм «Ленин гъуэгу» газетым и цIэр «Адыгэ псалъэ» жиIэу зэрахъуэкIащ.
Гъатхэпэм и 12
Геодезиемрэ картографиемрэ я лэжьакIуэхэм я махуэщ
Минюстым и УИС-м и лэжьакIуэхэм я махуэщ
1917 гъэм Урысейм пащтыхьыр щытрадзащ.
1912 гъэм къалъхуащ мэкъумэш щIэныгъэхэм я доктор, УФ-ми КъБР-ми щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ КIэрэф Къамболэт.
Гъатхэпэм и 13
1955 гъэм ШынагъуэншагъэмкIэ Къэрал Комитет (КГБ) къызэрагъэпэщащ.
Гъатхэпэм и 14
Адыгэбзэм и махуэщ
1853 гъэм Бырсей Умар и «Адыгэбзэ псалъалъэ» тхылъыр дунейм къытехьащ.
2003 гъэм Адыгэ Республикэм щагъэуващ Адыгэ тхыбзэм и махуэр.
1937 гъэм къалъхуащ тхакIуэ, литературовед, критик, зэдзэкIакIуэ, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Къэрмокъуэ Хьэмид.
Гъатхэпэм и 15
1917 гъэм ПIалъэкIэ щыIэ Правительствэм и орган Тэрч къыщызэрагъэпэщащ.
Гъатхэпэм и 16
1942 гъэм къалъхуащ УФ-м, КъБР-м, КъШР-м, АР-м, ДР-м я цIыхубэ дохутыр, медицинэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, ЩIДАА-м и академик Лий Адылджэрий.
Гъатхэпэм и 17
1805 гъэм Дельпоццо И. П. Къэбэрдейм пристав нэхъыщхьэу къагъэкIуащ.
1918 гъэм къызэIуахащ Тэрч областым и лъэпкъхэм я II съездыр.
Гъатхэпэм и 18
Париж коммунэм и махуэщ
1913 гъэм Налшык къыщызэIуахащ Налшык округым и лъэпкъхэм я I съездыр.
1932 гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ тхакIуэ ШэджыхьэщIэ Хьэмыщэ.
Гъатхэпэм и 19
Сатум, цIыхухэм Iуэхутхьэбзэ яхуэщIэным, ЖКХ-м и лэжьакIуэхэм я махуэщ
Гъатхэпэм и 20
ЩIым и дунейпсо махуэщ
1944 гъэм Дохъушыкъуей спирт заводым, зэрагъэпэщыжа нэужь, лажьэу щIидзэжащ.
1967 гъэм къалъхуащ композитор, КъШР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Абдокъуэ Юрий.
Гъатхэпэм и 21
Усыгъэм и дунейпсо махуэщ
Лъэпкъ зэхэгъэжыр гъэкIуэдыным и дунейпсо махуэщ
Гъэрэ щIырэ щызэхэкI махуэщ
Гъатхэпэм и 22
Псы ресурсхэм я дунейпсо махуэщ
Гъатхэпэм и 23
Урысейм и метеорологие къулыкъум и лэжьакIуэхэм я махуэщ
1912 гъэм къалъхуащ Совет Союзым и ЛIыхъужь Ачмыжь Айдэмыр.
Гъатхэпэм и 24
1952 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист Шыдакъ Татьянэ.
Гъатхэпэм и 25
УФ-м и щэнхабзэм и лэжьакIуэхэм я махуэщ
Гъатхэпэм и 27
Театрым и дунейпсо махуэщ
УФ-м и МВД-м и къэралкIуэцIыдзэм и махуэщ
Гъатхэпэм и 28
Балъкъэр лъэпкъым и къэщIэрэщIэжыныгъэм и махуэщ
1776 гъэм Москва Театр Иныр къыщызэIуахащ.
1957 гъэм Балъкъэр лъэпкъым и автономиер зэфIагъэувэжащ.
Гъатхэпэм и 29
Юрист къулыкъум и лэжьакIуэм и махуэщ
МЭЛЫЖЬЫХЬ (АПРЕЛЬ)
Мэлыжьыхьым и 1
Ауанымрэ дыхьэшхэнымрэ я махуэщ
Къуалэбзухэм я дунейпсо махуэщ
1937 гъэм къалъхуащ Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь, РСФСР-м щIыхь зиIэ и механизатор Дадэ ХьэмытIэ.
Мэлыжьыхьым и 2
Лъэпкъ зэкъуэтыныгъэм и махуэщ
Сабий тхылъым и дунейпсо махуэщ
Геологым и махуэщ
1911 гъэмЦагъуэ Нурий Истам- был адыгэбзэкIэ къыщыдигъэкIащ «Гъуазэ» газетым и япэ номерыр.
1948 гъэм КIэрашэ Тембот СССР-м и Къэрал саугъэтыр къратащ.
1932 гъэм къалъхуащ журналист, УФ-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ АфIэунэ Раисэ.
Мэлыжьыхьым и 3
1904 гъэм Кавказ бригадэм хыхьэ Къэбэрдей сотняр къызэрагъэпэщауэ щытащ.
Мэлыжьыхьым и 5
1905 гъэм Алъхъуей (Курп Ищхъэрэ) къуажэм и мэкъумэшыщIэхэм зыкъаIэтащ.
1943 гъэм ВКП(б)-м и Къэбэрдей-Балъкъэр обкомым и бюром унафэ къищтащ Бахъсэн ГЭС-р зэфIэгъэувэжыным теухуауэ.
Мэлыжьыхьым и 6
1937 гъэм къалъхуащ дирижёр, композитор, УФ-ми Къалмыкъ Республикэми я цIыхубэ артист, КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат Темыркъан Борис.
Мэлыжьыхьым и 7
Узыншагъэм и дунейпсо махуэщ
Мэлыжьыхьым и 8
Военкоматым и лэжьакIуэхэм я махуэщ
Мэлыжьыхьым и 9
Хьэуа зауэм щызыхъумэ дзэхэм я махуэщ.
1947 гъэм къалъхуащ литературовед, критик, къэрал лэжьакIуэ Тхьэгъэзит Юрий.
Мэлыжьыхьым и 10
1945 гъэм Иуан Хьэсэн Совет Союзым и ЛIыхъужь цIэр къыфIащащ.
1964 гъэм «КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ», «КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ», «КъБР-м щIыхь зиIэ и ухуакIуэ» цIэ лъапIэхэр ягъэуващ.
1897 гъэм къалъхуащ адыгэ бзэщIэныгъэмкIэ япэ еджагъэшхуэ Iэщхьэмахуэ Даут.
1957 гъэм къалъхуащ къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэ Пащты Борис.
Мэлыжьыхьым и 11
ГъэрыпIэм исхэр хуит къэщIыжыным и дунейпсо махуэщ
1892 гъэм къалъхуащ адыгей тхыбзэр зэхэзылъхьа БекIухъу Ахьмэд.
Мэлыжьыхьым и 12
Космонавтикэм и махуэщ
1961 гъэм Гагарин Юрий «Восток» кхъухьым ису дунейм щыяпэу хьэршым лъэтащ.
1942 гъэм къалъхуащ тхакIуэ Къущхьэунэ Алексей.
Мэлыжьыхьым и 13
1517 гъэм Каир щхьэпылъэ щащIащ мамлюкыдзэм и дзэпщ ин Ал-Ашраф Тумэн-бей.
1895 гъэм Урыс Къэрал музейр къызэIуахащ.
Мэлыжьыхьым и 15
Щэнхабзэм и махуэщ
Мэлыжьыхьым и 16
1905 гъэм Урысейм и япэ профсоюзыр — печатым и лэжьакIуэхэм ейр — къызэрагъэпэщащ.
1920 гъэм цIыхубэ милицэм и Налшык IуэхущIапIэр къызэрагъэпэщащ.
1934 гъэм «Совет Союзым и ЛIыхъужь» цIэ лъапIэр ягъэуващ. 1991 гъэм нэсыху ар цIыху 12.772-м фIащат.
Мэлыжьыхьым и 17
1927 гъэм къалъхуащ УФ-м щIыхь зиIэ и артисткэ КIуащ Верэ.
Мэлыжьыхьым и 18
Фэеплъхэмрэ тхыдэ мыхьэнэ зиIэ щIыпIэхэмрэ я дунейпсо махуэщ
1970 гъэм Балэ Мухьэдинрэ Къардэн Хьэсэнрэ «Мадинэ» япэ адыгэ оперэр ягъэуващ.
1952 гъэм къалъхуащ техникэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъМУ-м и профессор Балъкъэр Руслан.
Мэлыжьыхьым и 19
Ажэгъуэмэм и махуэщ
1563 гъэм япэ урыс типографие къызэIуахащ.
1783 гъэм Кърымыр Урысейм гухьащ.
1937 гъэм къалъхуащ тхакIуэ, драматург, КъБР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Журт Биберд.
Мэлыжьыхьым и 20
1937 гъэм Прохладнэ станицэр къалэ хъуащ.
1932 гъэм къалъхуащ режиссёр, УФ-м, КъБР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ, КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат Теувэж СулътIан.
Мэлыжьыхьым и 21
ЩIыпIэ самоуправленэм и махуэщ
Мэлыжьыхьым и 22
ЩIы-анэм и дунейпсо махуэщ
1942 гъэм къалъхуащ химие щIэныгъэхэм я доктор, профессор, УФ-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ МэкIэтIей Абдулэхь.
Мэлыжьыхьым и 23
Тхылъымрэ авторым и хуитыныгъэхэмрэ я дунейпсо махуэщ
1912 гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ тхакIуэ Теунэ Хьэчим.
1942 гъэм къалъхуащ дзэ, жылагъуэ лэжьакIуэ, генерал-лейтенант, Абхъаз Республикэм и Правительствэм и УнафэщIым и къуэдзэу — зыхъумэжыныгъэмкIэ министру щыта, Абхъазым и ЛIыхъужь Сосналы СулътIан.
Мэлыжьыхьым и 24
Къуэш зэхуэхъуа къалэхэм я дунейпсо махуэщ
ЩIалэгъуалэм я зэкъуэтыныгъэм и махуэщ
Мэлыжьыхьым и 25
Адыгэ (шэрджэс) ныпым и махуэщ
1920 гъэм Налшык япэ медицинэ IуэхущIапIэ къыщызэIуахащ.
Мэлыжьыхьым и 26
Радиацэ авариехэмрэ катастрофэхэмрэ къарикIуахэр гъэкIуэдыным хэтахэмрэ абы хэкIуэдахэмрэ я фэеплъ махуэщ
1952 гъэм Къэбэрдей АССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и президиумым и УнафэщIу хахащ Мэлбахъуэ Тимборэ.
1986 гъэм Чернобыль атом электростанцыр (Украинэ) къэуащ.
1991 гъэм «Лей зытехьа лъэпкъхэр гъэзэхуэжыным и IуэхукIэ» УФ-м и Закон къащтащ.
Мэлыжьыхьым и 27
Нотариусым и махуэщ
Урысей парламентаризмэм и махуэщ
1952 гъэм къалъхуащ УФ-ми КъБР-ми щIыхь зиIэ я артист, КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат Шыбзыхъуэ Басир.
Мэлыжьыхьым и 28
Лэжьыгъэр хъумэным и дунейпсо махуэщ
1902 гъэм къалъхуащ шэрджэс тхакIуэ ДыщэкI Мухьэмэд.
Мэлыжьыхьым и 29
Къафэм и дунейпсо махуэщ
1964 гъэм ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым щагъэуващ «Лалуцэ» япэ адыгэ балетыр.
Мэлыжьыхьым и 30
1789 гъэм США-м и япэ президентыр хахащ. Ар Вашингтон Джорджщ.
1945 гъэм Егоров Михаилрэ Кантарие Мелитонрэ сыхьэт 14-рэ дакъикъэ 35-м ТекIуэныгъэм и Бэракъ плъыжьыр Берлин и Рейхстагым фIадзащ.
НАКЪЫГЪЭ (МАЙ)
Накъыгъэм и 1
Гъатхэмрэ Лэжьыгъэмрэ я махуэшхуэщ
1937 гъэм къалъхуащ социологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор, ЩIДАА-м и академик, АР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, РСФСР-м егъэджэныгъэмкIэ и отличник АфэщIыж Тыркубий.
1942 гъэм къалъхуащ КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, къэрал лэжьакIуэ Къалэ Владимир.
Накъыгъэм и 2
1934 гъэм Налшык Пионерхэм я унэ къыщызэIуахащ.
1922 гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Урыс Хьэталий.
Накъыгъэм и 3
Печатым и хуитыныгъэхэм я дунейпсо махуэщ
Дыгъэм и махуэщ
Накъыгъэм и 4
1959 гъэм Налшык газ къашэу щIадзащ.
2010 гъэм УФ-м и Президентым и УказкIэ Налшык «Дзэ щIыхьым и къалэ» цIэ лъапIэр къыфIащащ.
Накъыгъэм и 5
1836 гъэм Европэм щыяпэ дыдэу Бельгием гъущI гъуэгу щаутIыпщащ.
1945 гъэм советыдзэхэм Даниемрэ Нидерландхэмрэ хуит къащIыжащ.
1912 гъэм къалъхуащ адыгей усакIуэ, зэдзэкIакIуэ Пэрэныкъуэ Мурат.
1937 гъэм къалъхуащ экономикэ щIэныгъэхэм я доктор, РАЕН-м и академик, АР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Апышэ Абрэдж.
1952 гъэм къалъхуащ УФ-м щIыхь зиIэ и егъэджакIуэ, КъБР-м егъэджэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Къалмыкъ Кларэ.
1967 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и артист Мысост Вадим.
Накъыгъэм и 6
1939 гъэм Налшык шыгъэжапIэ къыщызэIуахащ.
Накъыгъэм и 7
Радиом и махуэщ — Связым и IэнатIэм и лэжьакIуэ псоми я махуэщ
1895 гъэм урыс инженер Попов Александр япэ радиоприемник къигупсысащ.
1927 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэр радиом и япэ нэтынхэм щIидзащ.
1985 гъэм Налшык къалэ Хэку зауэ орденым и япэ нагъыщэр къыхуагъэфэщащ.
1990 гъэм КъБР-м и «Адыгэ Хасэ» жылагъуэ зэгухьэныгъэр къызэрагъэпэщащ.
1957 гъэм къалъхуащ сурэтыщI ПщыхьэщIэ Хьэсэнбий.
Накъыгъэм и 8
Жор плъыжьымрэ Мазэ ныкъуэ щхъуантIэмрэ я дунейпсо махуэщ
1945 гъэм фашист Германием псалъэмакъыншэу зыкъызэритымкIэ актым Iэ традзащ.
1947 гъэм къалъхуащ Олимп Джэгухэм велоспортымкIэ чемпион щыхъуа (1972) Шыхъуэ Борис.
Накъыгъэм и 9
ТекIуэныгъэм и махуэщ
1945 гъэм «1941-1945 гъэхэм екIуэкIа Хэку зауэшхуэм Германием зэрыщытекIуам папщIэ» медалыр ягъэуващ.
1912 гъэм къалъхуащ адыгей тхакIуэ, зэдзэкIакIуэ Куэстэнэ Дмитрий.
1927 гъэм къалъхуащ УФ-м щIыхь зиIэ и связист Ефэнды Батий.
Накъыгъэм и 10
1937 гъэм къалъхуащ усакIуэ ХьэцIыкIу Хьэсэн.
1937 гъэм къалъхуащ адыгэ литературовед, критик, филологие щIэныгъэхэм я доктор, ЩIДАА-м и академик, АР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ Мамий Руслан.
1967 гъэм къалъхуащ медицинэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, ИР-м щIыхь зиIэ и дохутыр Аслъэн Ахьмэд.
Накъыгъэм и 12
1954 гъэм Налшык политехническэ техникум къыщызэIуахащ.
1917 гъэм къалъхуащ Абхъазым и цIыхубэ усакIуэ, Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь Шинкубэ Бэгърат.
Накъыгъэм и 14
1692 гъэм япэ урыс дзэ кхъухьыр псым трагъэхьащ.
1796 гъэм инджылыз еджагъэшхуэ Дженнер Эдвард япэу фэрэкI хущхъуэ хилъхьащ.
1937 гъэм къалъхуащ экономикэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, УФ-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, къэрал лэжьакIуэ Тау Пщыкъан.
Накъыгъэм и 15
Унагъуэм и дунейпсо махуэщ
1942 гъэм 115-нэ Къэбэрдей-Балъкъэр лъэпкъ шууей дивизэр зауэм Iухьащ.
1942 гъэм къалъхуащ техникэ щIэныгъэхэм я доктор, РАЕН-ми ЩIДАА-ми я академик, РАН-м и Къэбэрдей-Балъкъэр центрым и тхьэмадэ Иуан Пётр.
1962 гъэм къалъхуащ физико-математикэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор ДыщэкI Артур.
Накъыгъэм и 16
1841 гъэм къалъхуащ адыгэ узэщIакIуэ, бзэщIэныгъэлI, этнограф ХьэтIохъущокъуэ Къазий.
1917 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и артисткэ Щхьэгъэпсо Таужан.
1957 гъэм къалъхуащ къэрал лэжьакIуэ, экономикэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, РАЕН-м, ПАНИ-м, МАРЭ-м я академик, КъБР-м щIыхь зиIэ и экономист Къалэ Замир.
Накъыгъэм и 17
1944 гъэм Кърым АССР-р щымыIэж ящIащ. Кърым тэтэр мин 200-м нэс ирашауэ щытащ щалъхуа щIыпIэхэм.
1917 гъэм къалъхуащ УФ-м, КъБР-м я цIыхубэ артисткэ ДыщэкI КIунэ.
Накъыгъэм и 18
Музейхэм я дунейпсо махуэщ
1925 гъэм Адыгэ Республикэм и лъэпкъ музейр къызэIуахащ.
1932 гъэм къалъхуащ физико-математикэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор, УФ-ми КъБР-ми щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ ХъуэкIуэн Хьэзрэталий.
Накъыгъэм и 19
1991 гъэм Налшык къыщызэIуахащ Къэбэрдей лъэпкъым и япэ конгресс. Абы и япэ президенту хахащ Къалмыкъ Юрий Хьэмзэт и къуэр.
1952 гъэм къалъхуащ Иорданием щыщ, КъБКъУ-м щеджа, къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэ, Хьэрып къэралхэм я лигэм и секретарь нэхъыщхьэм и къуэдзэ, Хьэшимит пащтыхьыгъуэм щэнхабзэмкIэ и министр Бакир (Нэгуэр) Нанси.
Накъыгъэм и 20
Метрологием и дунейпсо махуэщ
1927 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, УФ-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Гугу Рэшад.
Накъыгъэм и 21
Полярникым и махуэщ
Урыс-Кавказ зауэм (1763 — 1864) хэ-кIуэда адыгэхэм я фэеплъ махуэщ.
1864 гъэм илъэсищэм щIигъукIэ екIуэкIа Кавказ зауэр увыIащ.
2004 гъэм Налшык къыщызэIуахащ Кавказ зауэм хэкIуэда адыгэхэм я фэеплъ.
Накъыгъэм и 24
Славян тхыбзэмрэ щэнхабзэмрэ я махуэщ
Накъыгъэм и 25
1922 гъэм къалъхуащ юстицэмкIэ къэрал чэнджэщэгъу, КъБР-м и къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэ Ансыкъуэ Мухьэрбий.
1932 гъэм къалъхуащ шэрджэс усакIуэ Тут Михаил.
1952 гъэм къалъхуащ техникэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, ТранспортымкIэ Урысей академием, МАНЭБ-м, МЕАН-м я действительнэ член ЗекIуэрей Аслъэн.
Накъыгъэм и 26
Урысейм хьэрычэт щIэн IэнатIэм и махуэщ
1995 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал мэкъумэш академиер (иджы университетщ) къызэIуахащ.
Накъыгъэм и 27
Библиотекэхэм я урысейпсо махуэщ
1703 гъэм Санкт-Петербург ухуэн щIадзащ.
1795 гъэм Урысейм цIыху куэд зэуэ зэкIуалIэ хъун библиотекэ къыщызэIуахащ.
Накъыгъэм и 28
Гъунапкъэхъумэм и махуэщ
Химикым и махуэщ
1923 гъэм Адыгейм и профсоюзхэр къызэрагъэпэщащ.
1928 гъэм Мейкъуапэ къыщызэIуахащ Адыгейм и тхылъ тедзапIэ.
Накъыгъэм и 30
1952 гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ артист, пшынауэ Iэзэ Сэхъу Хьэсэн.
Накъыгъэм и 31
Тутын ефэным ебэныным и дунейпсо махуэщ
Урысей адвокатурэм и махуэщ
1223 гъэм Урысхэмрэ тэтэрхэмрэ Калкэ псым деж щызэзэуащ.
МЭКЪУАУЭГЪУЭ (ИЮНЬ)
Мэкъуауэгъуэм и 1
Сабийхэр хъумэным и дунейпсо махуэщ
Адэ-анэхэм я дунейпсо махуэщ
1921 гъэм «Кабардино-Балкарская правда» газетым и япэ номерыр къыдэкIащ.
1924 гъэм «Адыгэ псалъэ», «Заман» газетхэм я япэ номерхэр къыдэкIащ.
Мэкъуауэгъуэм и 2
1928 гъэм Налшык тхылъ тедзапIэ къыщызэIуахащ.
1962 гъэм Новочеркасск щызэтраукIат я гукъеуэхэр жаIэну уэрамым къыдыхьа цIыху мамырхэр.
1937 гъэм къалъхуащ адыгей сурэтыщI ЛъапцIэрышэ Нурбий.
Мэкъуауэгъуэм и 3
1864 гъэм Урысейм япэ зоосадыр къыщызэIуахащ.
1907 гъэм ЕтIуанэ Къэрал Думэр зэбграутIыпщыкIыжащ.
1943 гъэм Налшык лы комбинатыр зэфIэгъэувэжын яухащ.
1962 гъэм къалъхуащ Кубаным и къэрал, политикэ лэжьакIуэ, Успенскэ куеймрэ Армавир къалэмрэ я Iэтащхьэу щыта Хьэту Жамболэт.
Мэкъуауэгъуэм и 4
Залымыгъэм ихьа сабий лажьэншэхэм я дунейпсо махуэщ
1856 гъэм Третьяковскэ галереер къызэIуахащ.
1943 гъэм Налшык щекIуэкIащ фашистхэм я бийуэ республикэм и цIыхубзхэм къызэрагъэпэща пэкIур.
Мэкъуауэгъуэм и 5
Дыкъэзыухъуреихь дунейр хъумэным и дунейпсо махуэщ
Экологым и махуэщ
1945 гъэм Германиер зэрыхагъэщIамкIэ икIи СССР-м, США-м, Инджылызым, Франджым я правительствэхэм Германием и власть нэхъыщхьэм и къалэнхэр зэрагъэзэщIэнумкIэ декларацэм Iэ традзащ.
1967 гъэм къалъхуащ экономикэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъМУ-м и профессор ФиIэпщэ Владимир.
Мэкъуауэгъуэм и 6
Пушкиным и махуэщ
1799 гъэм урыс усакIуэшхуэ Пушкин Александр къалъхуащ.
1944 гъэм етIуанэ фронтыр къызэIуахащ.
1945 гъэм «1941-1945 гъэхэм екIуэкIа Хэку зауэшхуэм и лъэхъэнэм и къару емыблэжу зэрылэжьам папщIэ» медалыр ягъэуващ.
1942 гъэм къалъхуащ физико-математикэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, ЩIДАА-м и академик, ГъуазджэхэмкIэ Петровскэ академием и академик, УФ-м метеорологиемкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Къалэ Хьэжбарэ.
Мэкъуауэгъуэм и 7
1952 гъэм къалъхуащ адыгэ лъэпкъым къыхэкIа тырку тхакIуэ, Нобель и саугъэтыр литературэмкIэ зыхуагъэфэща (2006) Памук Орхьэн.
1952 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и артист Тэтэр Анатолий.
Мэкъуауэгъуэм и 8
Социальнэ лэжьакIуэм и махуэщ
1661 гъэм Идар Темрыкъуэ и къуэрылъху Черкасский Муцал дунейм ехыжащ.
1943 гъэм Налшык фашистхэм я бийуэ интеллигенцэм и пэкIу щекIуэкIащ.
1982 гъэм къалъхуащ Эверест и щыгум дэкIа, КъБР-м физкультурэмрэ спортымкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Мэз Каринэ.
Мэкъуауэгъуэм и 10
1774 гъэм Урысеймрэ Тыркумрэ зэращIылIащ Кючук-Кайнарджи мамыр зэгурыIуэныгъэр. Абы ипкъ иткIэ, Къэбэрдейр Урысейм и зы Iыхьэу къалъытащ.
1936 гъэм «Союзмультфильм» киностудиер къызэрагъэпэщащ.
1955 гъэм Тырныаузрэ Докшукинэрэ къалэ хъуащ.
Мэкъуауэгъуэм и 11
Промышленность псынщIэмрэ текстилымрэ я лэжьакIуэхэм я махуэщ
Мэкъуауэгъуэм и 12
Урысейм и махуэщ — Урысей Федерацэм и Къэрал махуэшхуэщ
1942 гъэм Зеикъуэ къуажэм къагъэIэпхъуат Ленинград хамэ къэралыбзэхэр щаджу дэт пединститутыр.
1945 гъэм Калинин Михаил Кремлым маршал Жуков Георгий щритащ Совет Союзым и ЛIыхъужьым и ещанэ Дыщэ Вагъуэр.
1990 гъэм Урысей Федерацэм и Къэрал суверенитетым и Декларацэр къащтащ.
1990 гъэм «Печатымрэ цIыхубэ хъыбарегъащIэ IэнатIэхэмрэ ятеухуауэ» Законыр СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм къищтащ. Абы цензурэр игъэкIуэдыжащ.
Мэкъуауэгъуэм и 13
1936 гъэм Къэбэрдей лъэпкъ драмэ театрыр къызэIуахащ.
Мэкъуауэгъуэм и 14
Iэпхъуэшапхъуэ къулыкъум и лэжьакIуэхэм я махуэщ
1936 гъэм КъБАССР-м гъуазджэхэмкIэ и управленэр къызэрагъэпэщащ.
Мэкъуауэгъуэм и 15
1561 гъэм Идар Темрыкъуэ ипхъу Гуащэнэ (Марие) и дэлъху Думэныкъуэ, и шыпхъу Алътыншаш, абы и щхьэгъусэ Бекбулат, а тIум я къуэ Саин-Булат и гъусэу Москва нэсащ.
1862 гъэм Америкэм щыщ Гатлинг Ричард япэу пулемёт къигупсысащ.
Мэкъуауэгъуэм и 16
1930 гъэм Волгоград (Сталинград) трактор заводыр лажьэу яутIыпщащ.
1963 гъэм Терешковэ Валентинэ «Восток-6» кхъухьым ису хьэршым лъэтащ.
Мэкъуауэгъуэм и 17
1565 гъэм Идар Темрыкъуэ и къуэ Мамстрыкъуэ Москва кIуащ.
1961 гъэм Налшык экраныбгъуэ зиIэ «Восток» кинотеатрыр къыщызэIуа-хащ.
Мэкъуауэгъуэм и 18
Медицинэм и лэжьакIуэхэм я махуэщ
1956 гъэм Налшык музыкэ училищэ къыщызэIуахащ.
Мэкъуауэгъуэм и 20
1957 гъэм Москва Союзхэм я Унэм и Колоннэ залышхуэм къыщызэIуахащ Къэбэрдей-Балъкъэр АССР-м гъуазджэмрэ литературэмкIэ и гъэлъэгъуэныгъэр.
Мэкъуауэгъуэм и 21
1925 гъэм Москва и уэрамхэм япэ таксихэр къыдыхьащ.
Мэкъуауэгъуэм и 22
Щыгъуэмрэ фэеплъымрэ я махуэщ — Хэку зауэшхуэр щыщIидза махуэщ
1941 гъэм Хэку зауэшхуэр къэ- хъеящ.
1944 гъэм КъБАССР-м и Министрхэм я Советым деж Архив управленэ къыщызэрагъэпэщащ.
1967 гъэм Налшык ПТУ №7-м и цIыхубз спортсменкэ 15 ди щыхьэрым щежьэри, лъакъуэрыгъажэкIэ Ленинград кIуэну гъуэгу техьащ.
Мэкъуауэгъуэм и 23
Дунейпсо Олимп махуэщ
1941 гъэм Къэсейхьэблэ щыщ ТхьэмытлIокъуэ Хьэсэн КъухьэпIэ Украинэм и къэрал гъунапкъэр ихъумэу, лIыгъэ хэлъу и гъащIэр итащ: гранатэхэр щIэпхауэ фашист танкым зыщIидзэри, ар икъутащ, езыри хэкIуэдащ.
1952 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и артист, КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат КIэмыргуей Валентин.
Мэкъуауэгъуэм и 24
КъэхутакIуэмрэ рационализаторымрэ я махуэщ
1937 гъэм Республикэм и Советхэм я чрезвычайнэ съездым къищтащ Къэбэрдей-Балъкъэр АССР-м и япэ Конституцэр.
1945 гъэм Москва и Ут Плъыжьым ТекIуэныгъэм и парад щекIуэкIащ.
Мэкъуауэгъуэм и 25
Славянхэм я зэкъуэтыныгъэмрэ зэныбжьэгъугъэмрэ я махуэщ
Мэкъуауэгъуэм и 26
Наркоманием ебэныным и махуэщ
1920 гъэм Налшык и Затишье хьэблэм япэ санаторэ къыщызэIуахат. Абы Сталин Иосифи зыщигъэпсэхуауэ щытащ.
1938 гъэм КъБАССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и депутатхэр япэу хахащ.
Мэкъуауэгъуэм и 27
Урысейм и щIалэгъуалэм я махуэщ
1919 гъэм Япэ дунейпсо зауэр зэриухамкIэ зэгурыIуэныгъэм Версаль Iэ щытрадзащ.
1979 гъэм «КъБР-м и цIыхубэ тхакIуэ» цIэ лъапIэр ягъэуващ.
Мэкъуауэгъуэм и 28
1948 гъэм Архитекторхэм я дунейпсо зэгухьэныгъэр къызэрагъэпэ-щащ.
Мэкъуауэгъуэм и 29
Партизанхэмрэ подпольщикхэмрэ я махуэщ
1940 гъэм Луначарскэм и цIэр зезыхьэ Театральнэ институтым и адыгэ студиер къаухащ Къэбэрдей драмэ театрым и актёр хъунухэм.
1947 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и артист Балъкъэр Юрий.
Мэкъуауэгъуэм и 30
Экономистым и махуэщ
1908 гъэм Бахъсэн, Дзэлыкъуэ мэкъумэшыщIэхэм зыкъаIэтащ.
БАДЗЭУЭГЪУЭ (ИЮЛЬ)
Бадзэуэгъуэм и 1
Архитектурэм и дунейпсо махуэщ
1957 гъэм Москва и Театр Иным щызэхэтащ Къэбэрдейр езым фIэфIу Урысейм зэрыгухьэрэ илъэс 400 зэрырикъум и щIыхькIэ Къэбэрдей-Балъкъэр АССР-м и гъуазджэмрэ щэнхабзэмрэ я лэжьакIуэхэм я иужьрей концертыр.
1981 гъэм КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ КIыщокъуэ Алим СССР-м и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм и правленэм и секретару хахащ.
Бадзэуэгъуэм и 2
Хы, тенджыз флотым и лэжьакIуэхэм я махуэщ
1556 гъэм Астрахань Урысей къэралыгъуэм хыхьащ.
1964 гъэм «Къэббалъкъгаз» трестыр къызэрагъэпэщащ.
1990 гъэм КПСС-м и ХХVIII съездыр (иужьрей дыдэр) къызэIуахащ.
Бадзэуэгъуэм и 3
УФ-м и МВД-м и ГИБДД-м и махуэщ
1700 гъэм Константинополь щызэращIылIа мамырыгъэ зэгурыIуэныгъэм ипкъ иткIэ, Iузэв (Азов) и Iэгъуэблагъэхэри щIыгъуу (Таганрог, Павловск, Миус) Урысейм и щIыналъэ хъуащ.
1957 гъэм СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым и УказкIэ Къэбэрдей-Балъкъэрым Ленин орденыр етIуанэу къыхуагъэфэщащ.
Бадзэуэгъуэм и 4
1916 гъэм Урысейм и тенджыз кхъухьлъатэзехуэхэр Балтие тенджыз щIыIум щекIуэкIа хьэуа зауэм щытекIуащ.
Бадзэуэгъуэм и 5
1957 гъэм Налшык Лениным и фэеплъ къыщызэIуахащ.
Бадзэуэгъуэм и 6
1557 гъэм Къэбэрдейр езым фIэфIу Урысейм гухьащ.
1957 гъэм КъБАССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и гуфIэгъуэ сессие зэхэтащ. Ар теухуауэ щытащ Къэбэрдейр езым фIэфIу Урысейм зэрыгухьэрэ илъэс 400 зэрырикъуам икIи республикэм Ленин орденыр етIуанэу къызэрыратам.
1957 гъэм къалъхуащ экономикэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъМУ-м и профессор Мысачэ Валерий.
Бадзэуэгъуэм и 7
Псым и махуэщ
1687 гъэм Ньютон Исаак къихутащ дунейм зыщIэзышэ къару зэрыхэлъыр.
Бадзэуэгъуэм и 8
Унагъуэм, лъагъуныгъэм, пэжыгъэм я махуэщ
951 гъэм Франджым и щыхьэр Париж ухуэн щIадзащ.
1796 гъэм США-м япэу паспорт тын щыщIадзащ.
Бадзэуэгъуэм и 9
Бдзэжьеящэм и махуэщ
Урысей пощтым и махуэщ
1945 гъэм ВКП(б)-м и Налшык къалэ комитетым унафэ къищтащ Хэку зауэшхуэм ныкъуэдыкъуэ щыхъуахэм защIэгъэкъуэным теухуауэ.
1959 гъэм Налшык и Театр ЩхъуантIэм Пятницкэм и цIэр зезыхьэ къэрал академическэ хорым и концерт щекIуэкIащ.
1932 гъэм къалъхуащ сурэтыщI-живописец Хьэжу Руслан.
1942 гъэм къалъхуащ КъБР-м мэкъумэш хозяйствэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Беслъэней Чэмал.
Бадзэуэгъуэм и 10
1918 гъэм Советхэм я V Урысейпсо съездым РСФСР-м и Конституцэр — япэ Совет Конституцэр къищтащ.
1922 гъэм къалъхуащ КъШР-м и цIыхубэ усакIуэ, Абхъазым щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Хьэнфэн Алим.
1932 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и артисткэ Срыкъуэ ХьэмщIасэ.
1942 гъэм къалъхуащ техникэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор, ЩIДАА-м и академик Сэбаншы Хъусен.
Бадзэуэгъуэм и 11
ЩIым щыпсэу лъэпкъхэм я дунейпсо махуэщ
1958 гъэм «Кабардинка» къэрал къэфакIуэ ансамблыр Монголием кIуащ, абы и лъэпкъ махуэшхуэм хэтын папщIэ.
1987 гъэм Дунейм цIыхуу щыпсэур меларди 5 ирикъуащ.
1932 гъэм къалъхуащ биологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ КIэрэф Майе.
Бадзэуэгъуэм и 12
1641 гъэм Астрахань хъаныдзэм Балъкъ и деж щригъэкIуэкIа зауэм хэкIуэдащ Къундет зэшхэр — Чэлимэтрэ Елдаррэ.
1927 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и сурэтыщI ТхьэкIумашэ Ми- хаил.
1947 гъэм къалъхуащ социологие щIэныгъэхэм я доктор, АКъУ-м и профессор, Адыгэ Республикэм и Президенту щыта (2007 — 2017) ТхьэкIушынэ Аслъэнджэрий.
Бадзэуэгъуэм и 13
1908 гъэм Лондон къыщызэIуахащ IV Олимп Джэгухэр. Абы япэ дыдэу цIыхубзхэр хэтащ.
1930 гъэм Монтевидео (Уругвай) къыщызэIуахащ футболымкIэ япэ дунейпсо чемпионатыр. Абы къэрал 13 хэтащ. Уругвайр чемпион хъуащ.
1937 гъэм къалъхуащ усакIуэ, тхакIуэ, пулицист Брай Адэлбий.
1972 гъэм къалъхуащ сурэтыщI-график, КъБР-м и цIыхубэ художник Пащт-Хъан Алим.
Бадзэуэгъуэм и 14
1945 гъэм Париж ТекIуэныгъэм и парад щекIуэкIащ. Япэ иту уэрамым ирикIуащ Франджым и ЛIыхъужь Хьэгъундокъуэ Елмэсхъан.
1957 гъэм Налшык щекIуэкIащ СССР-м ис лъэпкъ псоми я тхакIуэхэр зыхэта пшыхь гъэщIэгъуэн.
1965 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым уэрэдымрэ къафэмкIэ и «Кабардинка» къэрал ансамблыр къафэмкIэ «Кабардинка» ансамблу зэрахъуэкIащ.
1967 гъэм къалъхуащ адыгэ тележурналисткэ Жэман Мадинэ.
Бадзэуэгъуэм и 15
1812 гъэм урысыдзэр Наполеон зэрытекIуам и щIыхькIэ хьэрэкIытIэхэр драгъэлъэтеящ.
1939 гъэм Бахъсэн, Аруан, Iуащхьэмахуэ щIыналъэхэм район газетхэр къыщыдэкIыу щIадзащ.
1957 гъэм РСФСР-м и гъуазджэмрэ щэнхабзэмрэ я лэжьакIуэхэм я лIыкIуэхэм я кIэух концертыр Къэбэрдей-Балъкъэр АССР-м щекIуэкIащ.
Бадзэуэгъуэм и 16
Адэм и дунейпсо махуэщ
Металлургым и махуэщ
622 гъэм Муслъымэн махуэгъэпсым и щIэдзапIэщ. Ислъамым и къе- жьапIэу къалъытэ. Мухьэмэд Бе-гъымбарыр Мэчэм икIри Мэдинэ кIуащ.
1922 гъэм къалъхуащ тхакIуэ КIэрэф Мухьэмэд.
Бадзэуэгъуэм и 17
Этнографым и махуэщ
1918 гъэм Романовхэ я унагъуэр Екатеринбург щаукIащ.
1942 гъэм Сталинград зауэм щIидзащ.
1945 гъэм ЕтIуанэ дунейпсо зауэм текIуэныгъэр къыщызыхьа къэралхэм я Iэтащхьэхэм я Берлин (Потсдам) конференцыр къызэIуахащ.
1967 гъэм Лениным и цIэр зэрихьэу Аргудан щыIэ колхозым Ленин орденыр къратащ.
1942 гъэм къалъхуащ КъШР-м и Правительствэм и УнафэщI (1995-1999), политик Уэз Анатолий.
Бадзэуэгъуэм и 18
Ди эрэм и 64 гъэм Рим мафIэм исат. Район 14-м щыщу къэнар 4 къудейт.
1941 гъэм Къардэн Къубатий япэ фашист кхъухьлъатэр къриудыхащ.
1932 гъэм къалъхуащ тхакIуэ, литературовед, искусствовед КIурашын БетIал.
Бадзэуэгъуэм и 19
1942 гъэм Къардэн Къубатий Березовскэ куейм фашист кхъухьлъатитI къыщриудыхат.
1903 гъэм ЛъакъуэрыгъажэмкIэ япэ дунейпсо зэпеуэр екIуэкIащ.
1980 гъэм Москва щыщIидзащ ХХII Гъэмахуэ Олимп Джэгухэм.
Бадзэуэгъуэм и 20
Шахматым и дунейпсо махуэщ
1561 гъэм Гуащэнэ чристан диныр кърагъэщтащ, Марие цIэри фIащащ.
1924 гъэм Дунейпсо шахмат федерацэр (ФИДЕ) къызэрагъэпэщащ.
1927 гъэм къалъхуащ къэрал, парт лэжьакIуэ, политик Къущхьэ Гъумар.
Бадзэуэгъуэм и 21
1829 гъэм адыгэлI Хьэшыр Чылар япэ дыдэу Iуащхьэмахуэ и щыгум къуэкIыпIэ лъэныкъуэмкIэ дэкIащ.
1969 гъэм Америкэм щыщ астронавт Армстронг Нил Мазэм и щхьэфэм япэ дыдэу теуващ.
1994 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым и Къэрал гербыр, Къэрал ныпыр, Къэрал гимныр къащтащ.
Бадзэуэгъуэм и 22
1945 гъэм Къэбэрдей Республикэм и щакIуэ хозяйствэр къызэрагъэпэщащ.
Бадзэуэгъуэм и 23
Джейхэмрэ хыкхъуэхэмрэ я дунейпсо махуэщ
СатуущIхэм я махуэщ
1903 гъэм «Форд» корпорацэм япэ автомобиль къыщIигъэкIащ.
1930 гъэм Москва авиационнэ институт къыщызэIуахащ.
Бадзэуэгъуэм и 24
1937 гъэм Америкэм щыщ кхъухьлъатэзехуэ Эрхарт Амалие кхъухьлъатэкIэ япэу Атлантикэ хым щхьэпрылъэтыкIащ.
Бадзэуэгъуэм и 25
1472 гъэм шэрджэс кхъухь 24-рэ тенджыз ФIыцIэм зэпрыкIри, Тыркум теуауэ щытащ.
1943 гъэм Прохладнэ — Налшык гъущI гъуэгур зэфIэгъэувэжыныр зэфIэкIащ.
1984 гъэм Савицкая Светланэ цIыхубз космонавтхэм ящыщу япэу кхъухьым икIри, хьэршым хыхьащ.
1917 гъэм къалъхуащ КъШР-м и цIыхубэ тхакIуэ Ахъмэт Мухьэдин.
1972 гъэм къалъхуащ АР-м щIыхь зиIэ и журналист, «Шапсугия» газетым и редактор нэхъыщхьэ Ныбэ Анзор.
Бадзэуэгъуэм и 26
1826 гъэм Петропавловск быдапIэм декабристхэр щаукIащ.
1957 гъэм СССР-м дунейм щыяпэу гъуэгуанэшхуэ зэпызычыф баллистическэ ракетэр иутIыпщащ.
Бадзэуэгъуэм и 27
1841 гъэм Пятигорск пэмыжыжьэу Мэшыкъуэ бгы лъапэм и деж щау-кIащ урыс тхакIуэшхуэ Лермонтов Михаил.
1991 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым щагъэуващ Президент къулыкъур.
1952 гъэм къалъхуащ тхакIуэ, публицист, щIэныгъэлI, Адыгэ Республикэм щIыхь зиIэ и журналист Къуиикъуэ Асфар.
Бадзэуэгъуэм и 28
1957 гъэм «Кабардинка» къэрал къэфакIуэ ансамблыр студентхэмрэ щIалэгъуалэмрэ Москва щрагъэкIуэкIа фестивалым и лауреат хъуащ.
Бадзэуэгъуэм и 30
Зэныбжьэгъугъэм и дунейпсо махуэщ
Дзэ-Тенджыз флотым и махуэщ
1980 гъэм Израилым и кнессетым къэралым и щыхьэру Иерусалим игъэуващ.
Бадзэуэгъуэм и 31
1866 гъэм лIыщIэхэр ящэну, нэгъуэщIым иратыну хуимыту унафэ къыдэкIащ.
1991 гъэм Москва СССР-мрэ США-мрэ Iэ щытрадзащ зэребгъэрыкIуэ Iэщэ- хэр (СНВ) гъэмэщIэным теухуауэ.
ШЫЩХЬЭУIу (АВГУСТ)
ШыщхьэуIум и 1
1914 гъэм Япэ дунейпсо зауэм щIидзащ. А зауэм хэкIуэдахэм я фэеплъ махуэщ
1958 гъэм «Iуащхьэмахуэ» журналым и япэ номерыр дунейм къытехьащ.
1967 гъэм Бахъсэнрэ Тэрчрэ къалэ хъуащ.
1892 гъэм къалъхуащ Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь Бырс Анзор.
ШыщхьэуIум и 2
Хьэуа-десантыдзэхэм я махуэщ
1916 гъэм Москва АМО заводыр (иужькIэ ЗИЛ хъужар) щаутIыпщащ.
1933 гъэм Беломор-Балтие кIэнауэр километр 227-рэ и кIыхьагъыу ятащ.
1942 гъэм Налшык Дзэ Плъыжьым щхьэкIэ щагъэхьэзырат ткIуаткIуэ къауэу птулъкIэ мин 20.
ШыщхьэуIум и 3
1783 гъэм Куржым (Грузием) и КъухьэпIэ лъэныкъуэр Урысейм хыхьащ.
1942 гъэм ЗыхъумэжыныгъэмкIэ Налшык комитетым зыхъумэжыныгъэмкIэ гупхэр къызэгъэпэщыным теухуа унафэ къищтащ.
1952 гъэм Хельсинки щызэхуащIыжащ ХV Олимп Джэгухэр. Абы япэ дыдэу СССР-м и спортсменхэр хэ-тащ.
1994 гъэм Налшык къыщызэIуахащ Бгырысхэм я дунейпсо конгресс.
1942 гъэм къалъхуащ публицист, тхыдэ щIэныгъэхэм я кандидат, УФ-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Мэшыкъуэ Тэзэл.
1957 гъэм къалъхуащ медицинэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Джаурджий Оксанэ.
ШыщхьэуIум и 5
1963 гъэм ядернэ Iэщэр хьэуам, хьэршым, псы щIагъым щыгъэунэхуныр мыдэным теухуа ЗэгурыIуэныгъэм Iэ традзащ.
ШыщхьэуIум и 6
Хиросимэ и махуэщ
ГъущI гъуэгум и лэжьакIуэм и махуэщ
ГъущIгъуэгудзэхэм я махуэщ
«Дунейм тет дохутырхэр мамырыгъэм и телъхьэщ» дунейпсо махуэщ
1941 гъэм ВЛКСМ-м и обкомым унафэ ищIащ КъБАССР-м и щIалэгъуалэм ящыщу Дзэ Плъыжьым связист 400 хуагъэхьэзырыну.
1945 гъэм Японием и Хиросимэ къалэм США-м и кхъухьлъатэм атомнэ бомбэ щридзыхащ.
1927 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Къасым Алий.
ШыщхьэуIум и 7
1646 гъэм къэзакъ атаман Пожарский Семёнрэ адыгэпщ Черкасский Муцалрэ зауэлI мини 6 зыхэт я дзэр Нурадин-Джэрий и хэщIапIэм теуэри, хьэбэсабэу зэтракъутащ.
1833 гъэм Черепановхэ зэадэзэкъуэ Ефимрэ Миронрэ Урысейм япэ дыдэу мафIэгу щащIащ, гъущI гъуэгууи километри 3,5-рэ щаухуащ.
1942 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым зауэ щытыкIэ щагъэуващ.
ШыщхьэуIум и 8
Пэжырытхэм и дунейпсо махуэщ
1899 гъэм США-м дунейм щыяпэу щIыIалъэ (холодильник) щащIащ.
1942 гъэм ЗыхъумэжыныгъэмкIэ Налшык комитетым унафэ ищIащ и къалэм и къыдыхьэпIэхэм быдапIэхэр щаухуэну.
1947 гъэм къалъхуащ экономикэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор ГъукIэжь Людмилэ.
ШыщхьэуIум и 9
ЩIыдэлъху лъэпкъхэм я дунейпсо махуэщ
1942 гъэм блокадэм ит Ленинград къалэм щагъэзэщIат Шостакович Дмитрий и «Ебланэ симфоние» цIэрыIуэр.
1945 гъэм Японием и Нагасаки къалэм США-м и кхъухьлъатэм атомнэ бомбэ щридзыхащ.
ШыщхьэуIум и 10
1876 гъэм Онтарио штатым (Канадэ) дунейм щыяпэу телефонкIэ щызэпсэлъащ.
ШыщхьэуIум и 11
1485 гъэм Италием щыщ архитектор Фрязин Антон (Джиларди Антонио) Москва Кремлым и Тайницкэ чэщанэр ухуэн щIидзащ.
ШыщхьэуIум и 12
ЩIалэгъуалэм я дунейпсо махуэщ
Физкультурникым и махуэщ
Дзэ-Хьэуа къарухэм я махуэщ
1953 гъэм СССР-м дунейм щыяпэу водороднэ бомбэ игъэунэхуащ.
ШыщхьэуIум и 13
Iэ сэмэгур нэхъ зыгъэшэрыуэхэм я дунейпсо махуэщ
УхуакIуэм и махуэщ
1942 гъэм Кавказ Ищхъэрэм щыпсэу лъэпкъхэм фашистхэм я бийуэ пэкIу ирагъэкIуэкIащ.
1961 гъэм Берлин тIууэ зыгуэш блыныр ухуэн щIадзащ.
1947 гъэм къалъхуащ химие щIэныгъэхэм я доктор, ЩIДАА-м и академик Мэшыкъуэ Нуралий.
1952 гъэм къалъхуащ КъБР-м физическэ щэнхабзэмрэ спортымкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, боксымкIэ дунейпсо категорие зиIэ судья, «УФ-м и къуажэхэм я Iэтащхьэ нэхъыфI» Къуныжь Хьэчим (Щхьэлыкъуэ).
ШыщхьэуIум и 14
Абхъазыр зыхъумахэм я фэеплъ махуэщ
1930 гъэм СССР-м къыщащтащ дэтхэнэ цIыхуми пэщIэдзэ щIэныгъэ Iэмал имыIэу иIэн зэрыхуейм теухуа унафэ.
ШыщхьэуIум и 15
Археологым и махуэщ
1945 гъэм Маршал Жуков Г. К. «ТекIуэныгъэ» орденыр етIуанэу иратащ.
1907 гъэм къалъхуащ тхакIуэ, полковник КIыщокъуэ Рашид.
ШыщхьэуIум и 16
1934 гъэм Москва къыщызэIуахащ СССР-м и ТхакIуэхэм я япэ съездыр.
1939 гъэм «Кабардинка» ансамблым концертхэр КъуэкIыпIэ Жыжьэм тын щыщIидзащ.
1960 гъэм Налшык къыщызэIуа- хащ изобразительнэ гъуазджэмкIэ музей.
1965 гъэм Урысейм и щэнхабзэмрэ тхыдэмрэ я фэеплъхэр хъумэнымкIэ зэгухьэныгъэм и Къэбэрдей-Балъкъэр къудамэр къызэрагъэпэщащ.
1902 гъэм къалъхуащ адыгей тхакIуэ, СССР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат КIэрашэ Тембот.
ШыщхьэуIум и 17
1771 гъэм Екатеринэ ЕтIуанэм езым и указкIэ Къэбэрдейм и цIыхубэм Щытхъу тхылъ къаритащ.
1922 гъэм къалъхуащ къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэшхуэ, Мысырым щыпсэуа адыгэлI, мамырыгъэр хъумэнымкIэ Дунейпсо Ленин саугъэтым и лауреат Хъалид (Жэмбей) Мухьэдин.
1942 гъэм къалъхуащ СССР-м и цIыхубэ артист, уэрэджыIакIуэ цIэрыIуэ Магомаев Муслим (и анэр адыгэщ).
1952 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Куэш Мырзэбэч.
ШыщхьэуIум и 18
1941 гъэм КъБР-м тхьэмахуэ щIыхьэху щекIуэкIащ. Абы къыщалэжьа сом мин 300-р Зыхъумэжыныгъэм и фондым халъхьащ.
1957 гъэм къалъхуащ мэкъумэш щIэныгъэхэм я доктор Хъурмэ Хьэзрэт.
ШыщхьэуIум и 19
1942 гъэм Къардэн Къубатий Елъхъуэт (Осетие Ищхъэрэ) и деж бийм и кхъухьлъатитI къыщриудыхащ.
1991 гъэм ГКЧП-м СССР-м чрезвычайнэ щытыкIэ щигъэуват.
ШыщхьэуIум и 20
Урысейм и Хьэуа флотым и махуэщ
Псэущхьэ хьэулейхэм я дунейпсо махуэщ
1972 гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я кандидат Чурей Дыжьын.
ШыщхьэуIум и 21
1561 гъэм урыс пащтыхь Грозный Иван (Иван IV Васильевич) щхьэгъусэу ишащ къэбэрдеипщ Идар Темрыкъуэ ипхъу Гуащэнэ (Марие).
1964 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубзхэм я V съезд екIуэкIащ.
ШыщхьэуIум и 22
Урысей Федерацэм и Къэрал ныпым и махуэщ
1937 гъэмКIыщокъуэ Пщымахуэ дунейм ехыжащ.
1959 гъэм Тэрч къалэ щатащ налмэс Iэмэпсымэхэр къыщыщIагъэкI завод.
ШыщхьэуIум и 23
1382 гъэм Урысейм артиллерие дзэхэр къыщызэрагъэпэщащ. Ар япэу къагъэсэбэпащ Тохъутэмыщ хъаныр Мэзкуу щытеуам щыгъуэ.
1943 гъэм СССР-м и Дзэ Плъыжьым Курск и деж нэмыцэ-фашистыдзэр щызэтрикъутащ.
1992 гъэм ЩIэныгъэхэмкIэ Дунейпсо Адыгэ Академиер къызэрагъэпэщащ.
ШыщхьэуIум и 24
Ди эрэм и 79 гъэм Везувий вулканыр кърихуащ. Абы зэтрикъутащ Помпей, Геркуланум къалэхэр.
1830 гъэм дунейм ехыжащ Къэбэрдей пщы уэлий хахуэ Жанхъуэт Кушыку.
1943 гъэмКъардэн Къубатий «Совет Союзым и ЛIыхъужь» цIэр къыфIащащ.
1927 гъэм къалъхуащ экономикэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Къущхьэ Iэбу.
ШыщхьэуIум и 26
1451 гъэм къалъхуащ Америкэр зэрыщыIэр 1492 гъэм жэпуэгъуэм и 12-м къэзыхута Колумб Христофор.
1908 гъэм Тыркум япэ Адыгэ Хасэ къыщызэрагъэпэщащ.
1991 гъэм ЩIэныгъэхэмкIэ Урысей академием прикладной математикэмрэ автоматизацэмкIэ и КъБЩIКъИ-р къызэIуахащ.
1947 гъэм къалъхуащ педагогикэ щIэныгъэхэм я доктор, МАНПО-м и член-корреспондент Зэгъэщтокъуэ Айсэ.
1952 гъэм къалъхуащ жылагъуэ лэжьакIуэ, «Тетраграф» ООО-м и унафэщI, ДАХ-м и саугъэтым и лауреат Шакъ Эльберд.
ШыщхьэуIум и 27
Шахтёрым и махуэщ
Урысей кином и махуэщ
1955 гъэм дунейм къытехьащ Рекордхэр зратхэ Гиннесс и тхылъыр.
ШыщхьэуIум и 28
Байкал гуэлым и махуэщ
1924 гъэм Налшык къыщызэрагъэпэщащ ФизкультурэмкIэ областной совет.
ШыщхьэуIум и 29
1949 гъэм академик Курчатов Игорь и унафэм щIэту СССР-м япэ атомнэ бомбэ щагъэунэхуащ.
ШыщхьэуIум и 30
1730 гъэмЧеркасский Алексей пщым Невский Александр и орденыр къратащ.
1918 гъэм Каплан Фанни Ленин (Ульянов) Владимир иукIыну хэтащ.
ШыщхьэуIум и 31
1914 гъэм Санкт-Петербург и цIэр Петрограду зэрахъуэкIащ.
1971 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым Октябрь Революцэ орденыр къра-тащ.
1902 гъэм къалъхуащ адыгэбзэм елэжьа, филологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор Турчанинов Георгий.
ФОКIАДЭ (СЕНТЯБРЬ)
ФокIадэм и 1
Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Къэралыгъуэм и махуэщ
Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Конституцэм и махуэщ
Налшык къалэ и махуэщ
ЩIэныгъэм и махуэщ
1569 гъэм Идар Гуащэнэ (Марие), урыс пащтыхь гуащэр дунейм ехыжащ.
1921 гъэм Къэбэрдей АО-р къызэрагъэпэщащ.
1939 гъэм ЕтIуанэ дунейпсо зауэр къэхъеящ.
1940 гъэм Налшык къыщызэрагъэпэщащ адыгэ, балъкъэр балет студиехэр.
1947 гъэм къалъхуащ УФ-ми, Кубанми, КъБР-ми щIыхь зиIэ я артист Зыхьэ Заурбий.
ФокIадэм и 2
ЕтIуанэ дунейпсо зауэр щиуха махуэщ
1943 гъэмКъанкъуэщ Ахьмэдхъан «Совет Союзым и ЛIыхъужь» цIэр къыфIащащ.
ФокIадэм и 3
ЩIыдагъэ, газ промышленностым и лэжьакIуэхэм я махуэщ
Терроризмэм ебэнхэм я зэкъуэтыныгъэм и махуэщ
1932 гъэм къалъхуащ парт, къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэ, КъБАССР-м и Министрхэм я Советым и УнафэщI (1983 — 1988) Дохъущокъуэ Мусэ.
ФокIадэм и 4
1917 гъэм къалъхуащ Совет Союзым и ЛIыхъужь Нэхей Даут.
1927 гъэм къалъхуащ шэрджэс щIэныгъэлI, тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор Нэпсо Довлэт.
1967 гъэм къалъхуащ журналист, публицист Чэрим Марианнэ («Адыгэ псалъэ»).
ФокIадэм и 5
1936 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым щаутIыпщащ Бахъсэн ГЭС-р.
1887 гъэм къалъхуащ урыс тхакIуэ Толстой Алексей.
ФокIадэм и 6
1991 гъэм Ленинград къалэм и цIэр Санкт-Петербургыу зэрахъуэкIащ.
2001 гъэм Урысей Федерацэм и Президент Путин Владимир Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм къэ-кIуащ.
ФокIадэм и 7
1923 гъэм Интерполыр — уголовнэ полицэм и дунейпсо организацэр — къызэрагъэпэщащ.
ФокIадэм и 8
Еджэныгъэм, пэжырытхэм зегъэубгъуным я дунейпсо махуэщ
Журналистхэм я зэкъуэтыныгъэм и махуэщ
Кърухэм я махуэщ
Финансистым и махуэщ
ФокIадэм и 9
Дахагъэм и дунейпсо махуэщ
1942 гъэм къалъхуащ шапсыгъ сурэтыщI, АР-мрэ Кубанымрэ щIыхь зиIэ я сурэтыщI Хьэпышт Айсэ.
ФокIадэм и 10
Танкистым и махуэщ
1937 гъэм къалъхуащ медицинэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор КIэнцIэлий Лиуан.
ФокIадэм и 11
1943 гъэмКъуэныкъуей Назир зауэ къалэн иIэу япэ дыдэу уэгум ихьащ икIи япэ нэмыцэ кхъухьлъатэр къриудыхащ, абы папщIи генерал Савицкэм япэ орденыр къритащ.
1937 гъэм къалъхуащ СССР-мрэ КъБР-мрэ я цIыхубэ артист Кобзон Иосиф.
ФокIадэм и 12
1953 гъэм Хрущев Никитэ КПСС-м и ЦК-м и япэ секретару хахащ.
ФокIадэм и 13
1762 гъэм Екатеринэ ЕтIуанэр пащтыхь къулыкъум пэрыуващ.
1942 гъэм Сталинград зауэм щIидзащ.
1937 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и егъэджакIуэ Бицу Георгий.
ФокIадэм и 14
1947 гъэм къалъхуащ хьэрычэтыщIэ, политикэ, жылагъуэ лэжьакIуэ Дер Станислав.
1952 гъэм къалъхуащ педагогикэ щIэныгъэхэм я кандидат, БУКЭП-м и егъэджакIуэ, жылагъуэ лэжьакIуэ ХьэфIыцIэ Эльмирэ.
ФокIадэм и 15
1932 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал пединститутыр къызэIуахащ.
ФокIадэм и 17
Мэзымрэ пхъэм елэжь промышленностымрэ я лэжьакIуэхэм я махуэщ
1877 гъэм къалъхуащ усакIуэ, жылагъуэ лэжьакIуэ, КIыщокъуэхэ Рашидрэ Алимрэ я адэ КIыщокъуэ Пщымахуэ.
ФокIадэм и 18
1947 гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ артисткэ Мэшыкъуэ Феня.
ФокIадэм и 19
1937 гъэм къалъхуащ КъШР-м и цIыхубэ тхакIуэ, КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист АбытIэ Владимир.
ФокIадэм и 20
Адыгэхэм (шэрджэсхэм) я дунейпсо махуэщ
Осетие Ипщэм и щхьэхуитыныгъэм и махуэщ
Мамырыгъэм и дунейпсо махуэщ
1922 гъэм къалъхуащ Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь, къэрал лэжьакIуэ, политик Ахъмэт Мусэбий.
1922 гъэм къалъхуащ АР-м и цIыхубэ тхакIуэ, АР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат, УФ-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ ХьэдэгъэлI Аскэр.
1937 гъэм къалъхуащ химие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор, жылагъуэ лэжьакIуэ Шурдым Барэсбий.
1987 гъэм къалъхуащ бэнэкIэ хуитымкIэ дуней псом щэнейрэ и чемпион хъуа, Олимп Джэгухэм жэз медаль къыщызыхьа (Лондон, 2012) Махуэ Билал.
ФокIадэм и 21
1942 гъэм Бахъсэн партизан гупыр жэщым Къармэхьэблэ (Каменномост) щыIэ нэмыцэ гарнизоным теуащ, абы хэщIыныгъэшхуи иритащ.
ФокIадэм и 22
Махуэмрэ жэщымрэ зэхуэдэ щыхъу бжьыхьэ махуэщ.
1932 гъэм къалъхуащ педагогикэ щIэныгъэхэм я доктор Мамхэгъ Раисэ.
ФокIадэм и 23
1869 гъэм Менделеев Дмитрий химие элементхэм я периодическэ законыр къызэIуихащ.
ФокIадэм и 24
Машинэухуэм и махуэщ
1993 гъэм Урысейм къыщызэрагъэпэщащ ЦIыхум и хуитыныгъэхэмкIэ гуп (комиссэ).
ФокIадэм и 25
Зи тхьэкIумэм зэхимыххэмрэ зи бзэр мыпсалъэхэмрэ я дунейпсо махуэщ
Гум и дунейпсо махуэщ
1934 гъэм Налшык къыщызэIуахащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и колхоз-совхоз япэ спартакиадэр.
1932 гъэм къалъхуащ пшынауэ Iэзэ, КъБАССР-м, РСФСР-м щIыхь зиIэ я артист ПщыхьэщIэ Мухьэжыр.
ФокIадэм и 26
Хамэкъэралыбзэхэм я европэ махуэщ
1947 гъэм къалъхуащ усакIуэ, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Джэрыджэ Арсен.
ФокIадэм и 27
Туризмэм и дунейпсо махуэщ
Сабий гъэсапIэм и лэжьакIуэм и махуэщ
1967 гъэм къалъхуащ адыгэ лъэпкъ фащэхэм я модельер, химие щIэныгъэхэм я кандидат ХьэцIыкIу Мадинэ.
ФокIадэм и 28
Адыгэ фащэм и махуэщ
Атом промышленностым и лэжьакIуэм и махуэщ
ФокIадэм и 29
1807 гъэм къалъхуащ генерал-майор, япэ адыгэ тхакIуэ Къаз-Джэрий СулътIан.
1932 гъэм къалъхуащ кхъухьлъатэзехуэ, генерал-лейтенант, Сирием и лIыхъужь Абазэ Мамдухь.
ФокIадэм и 30
Абхъаз лъэпкъым и текIуэныгъэм и махуэщ
Интернетым и дунейпсо махуэщ
ЗэдзэкIакIуэм и дунейпсо махуэщ
1947 гъэм къалъхуащ Сирием шынагъуэншагъэмкIэ и къарум и генерал-полковник, политикэ, жылагъуэ лэжьакIуэ Абазэ Уэлид.
1952 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист, публицист Мэз Иринэ.
ЖЭПУЭГЪУЭ (ОКТЯБРЬ)
Жэпуэгъуэм и 1
Зи ныбжь хэкIуэтахэм я дунейпсо махуэщ
УФ-м и лъэсыдзэм и махуэщ
Макъамэм и дунейпсо махуэщ
1924 гъэм Налшык егъэджакIуэхэр щагъэхьэзыр техникум къыщызэIуахащ.
1933 гъэм Налшык Лениным и цIэр зэрихьэу дэт еджапIэ къалэ цIыкIум къыщызэрагъэпэщащ лъэпкъ студие.
1937 гъэм къалъхуащ дзэ лэжьакIуэ, генерал-майор Хъуэт Владимир.
Жэпуэгъуэм и 2
1945 гъэм Къэбэрдей къэрал пединститутым школ-интернат къыщызэIуахащ.
1982 гъэм къалъхуащ уэрэджыIакIуэ цIэрыIуэ, КъБР-м, КъШР-м, АР-м щIыхь зиIэ я артисткэ Къэзан Сэтэней.
Жэпуэгъуэм и 3
1934 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым уэрэдымрэ къафэмкIэ и «Кабардинка» къэрал ансамблыр къызэрагъэпэщащ.
1927 гъэм къалъхуащ техникэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, ЩIДАА-м и академик, генерал-майор Къатхъэн Мухьэмэд.
Жэпуэгъуэм и 4
Хьэршыдзэм и махуэщ
Урысейм и МЧС-м Граждан зыхъумэжыныгъэмкIэ и махуэщ
1957 гъэм СССР-м дунейм щыяпэу ЩIым и IэрыщI спутникыр иутIыпщащ.
1986 гъэм «Iуащхьэмахуэ лъапэ» къэрал лъэпкъ паркыр къызэрагъэпэщащ.
1957 гъэм къалъхуащ КъБР-м и радиом, «Адыгэ псалъэ» газетым я корреспондент Къумахуэ Аслъэн.
Жэпуэгъуэм и 5
ЕгъэджакIуэм и дунейпсо махуэщ
1990 гъэм Адыгэ Республикэр къызэрагъэпэщащ. Адыгэ Республикэм и махуэщ
1957 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор, КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат Дзэмыхь Къасболэт.
Жэпуэгъуэм и 6
1768 гъэм Тыркум Урысейм зауэ кърищIылIащ.
Жэпуэгъуэм и 7
1918 гъэм Даутокъуэ-Серебряковым и дзэм Налшык къищтащ.
1917 гъэм къалъхуащ УФ-м и цIыхубэ артист ТIыхъужь Алий.
1952 гъэм къалъхуащ Урысей Федерацэм и Правительствэм и УнафэщI Путин Владимир.
Жэпуэгъуэм и 8
Мэкъумэш хозяйствэмрэ промышленностымрэ я лэжьакIуэм и махуэщ
1860 гъэм Бахъсэн цIыхубэ судыр къызэрагъэпэщауэ щытащ.
Жэпуэгъуэм и 10
1942 гъэм къалъхуащ композитор, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Щомахуэ Хьэсэнбий.
1942 гъэм къалъхуащ тхакIуэ, КъШР-м щIыхь зиIэ и журналист Шорэ Ахьмэд.
Жэпуэгъуэм и 12
1937 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор, ЩIДАА-м и академик Быж Алий.
Жэпуэгъуэм и 13
1884 гъэм Гринвичыр Меридианым техуэу ягъэуващ.
1904 гъэм Тэрч-Псыжь полкым хыхьэ адыгэ шуудзэм хэтхэм зыкъаIэтащ.
Жэпуэгъуэм и 15
Гъуэгу хозяйствэм и лэжьакIуэм и махуэщ
Жэпуэгъуэм и 16
1991 гъэм Налшык щызэхэтащ КъБР-м ис лъэпкъхэм я нэхъыжьыфIхэм я съезд.
1917 гъэм къалъхуащ тхакIуэ, зэдзэкIакIуэ, филологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор Къардэн Бубэ.
Жэпуэгъуэм и 17
1952 гъэм къалъхуащ тхакIуэ, публицист, ЩIДАА-м и академик, КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист Котляров Виктор.
Жэпуэгъуэм и 18
1942 гъэм къалъхуащ медицинэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, РАЕН-м и академик, КъБР-м и цIыхубэ дохутыр ХьэцIыкIу Борис.
Жэпуэгъуэм и 19
1097 гъэм Мономах Владимир Урысейр пщыгъуэ-пщыгъуэкIэ игуэшащ.
Жэпуэгъуэм и 20
2000 гъэм Шэджэм Езанэ къуажэр къалэ хъуащ.
Жэпуэгъуэм и 21
1937 гъэм къалъхуащ экономикэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, СКФУ-м (Пятигорск) ЭкономикэмкIэ и кафедрэм и унафэщI ЛъэнкIэпIащIэ Мусэ.
Жэпуэгъуэм и 22
1612 гъэм Минин, Пожарский, Черкасский Къанщауэ сымэ зи пашэ урысыдзэм лыхьхэр (полякхэр) Москва дахужащ.
1721 гъэм урыс сенатым пащтыхьыцIэр игъэкIуэдыжри, Пётр I Урысейм и император ищIащ.
Жэпуэгъуэм и 23
Рекламэм и лэжьакIуэм и махуэщ
1995 гъэм дохутыр Уэстеби Стивен (инджылыз) цIыхугум и пIэкIэ токкIэ лажьэ гу япэу ирилъхьат.
Жэпуэгъуэм и 24
Спецназым и махуэщ
1945 гъэм ООН-м и Уставыр къащтащ.
Жэпуэгъуэм и 25
Урысей Федерацэм и таможенникым и махуэщ
1917 гъэм къалъхуащ шапсыгъ тхыдэдж, СССР-м цIыхубэ егъэджэныгъэмкIэ и отличник Нэпсо Фазил.
Жэпуэгъуэм и 26
1937 гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор, МАИ-м и академик Емуз Анатолий.
Жэпуэгъуэм и 27
1940 гъэм Налшык къыщызэIуахащ Къэбэрдей-Балъкъэр Къэрал драмэ театрхэр.
1942 гъэм къалъхуащ адыгэ тхакIуэ, журналист Къамбий Джэфар.
Жэпуэгъуэм и 28
1952 гъэм къалъхуащ юридическэ щIэныгъэхэм я доктор, ЩIДАА-м и член-корреспондент Мысрокъуэ Замир.
Жэпуэгъуэм и 29
Автомобилистым и махуэщ
Жэпуэгъуэм и 30
Политикэ залымыгъэм ихьахэм я фэеплъ махуэщ
Инженер механикым и махуэщ
1957 гъэм къалъхуащ сурэтыщI-живописец, КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат Акъсырэ Михаил.
Жэпуэгъуэм и 31
СИЗО-мрэ лъэхъуэщхэмрэ щылажьэхэм я махуэщ
1952 гъэм къалъхуащ УФ-м и къэрал лэжьакIуэ, етIуанэ рангым и къэрал чэнджэщэгъу Хъупсырокъуэ Назир.
ЩЭКIУЭГЪУЭ (НОЯБРЬ)
ЩэкIуэгъуэм и 1
1917 гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ, Ленин саугъэтым, СССР-м, РСФСР-м я Къэрал саугъэтхэм я лауреат Кулиев Къайсын.
1947 гъэм къалъхуащ медицинэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Шыгъушэ Хьэсэн.
ЩэкIуэгъуэм и 2
1949 гъэм Къэбэрдей бгылъагэ заповедникыр къызэрагъэпэщащ.
1947 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Бгъэжьнокъуэ Барэсбий.
1957 гъэм къалъхуащ адыгэ усакIуэ, журналисткэ Лъостэн Музэ.
ЩэкIуэгъуэм и 3
1562 гъэм къэбэрдей пщы уэлий Идар Темрыкъуэ и щIалэ Думэныкъуэ и гъусэу Астрахань хъаным и деж кIуащ.
1907 гъэм Франджым дунейм щыяпэу вертолёт щагъэлъэтащ.
ЩэкIуэгъуэм и 4
ЦIыхубэ зэкъуэтыныгъэм и махуэщ
1742 гъэм Урысейм и Правительствэм и УнафэщI Черкасский Алексей (адыгэпщ) дунейм ехыжащ.
1890 гъэм дунейм щыяпэу Лондон метро къыщызэIуахащ.
1942 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат, къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэ, политик Думэн Хьэсэн.
ЩэкIуэгъуэм и 5
1922 гъэм Налшык щызэхэтащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубзхэм я япэ съезд.
1967 гъэм Москва щатащ «Останкино» телецентрыр.
1867 гъэм къалъхуащ дзэ, къэрал лэжьакIуэ, полковник Къылышбий СулътIанбэч. 1910 — 1917 гъэхэм Налшык округым и унафэщIу щытащ.
1942 гъэм къалъхуащ сурэтыщI-график Къып Мухьэмэд.
1947 гъэм къалъхуащ медицинэ щIэныгъэхэм я профессор, жылагъуэ лэжьакIуэ, Тырку Республикэм щыIэ Адыгэ бзылъхугъэ хасэм и гуащэ Шурдым Гюнсел.
1977 гъэм къалъхуащ Олимп Джэгухэм жэз медаль къыщызыхьа (2004) Тау Хьэсэнбий.
ЩэкIуэгъуэм и 6
1857 гъэм къалъхуащ Уэсмэн пащтыхьыгъуэм и къэрал, дзэ къулыкъум и лэжьакIуэ, маршал, зыхъумэжыныгъэмкIэ, къэрал щIыб IуэхухэмкIэ министр Абыкъуэ Ахьмэд-пэщэ.
ЩэкIуэгъуэм и 7
Октябрь революцэм и махуэщ (1917)
ЗэкIужыныгъэмрэ зэгурыIуэныгъэмрэ я махуэщ
1928 гъэм Акъбащ ГЭС-р ятащ (КъБР).
1942 гъэм къалъхуащ адыгэ тхакIуэ, тхыдэдж Бейтыгъуэн Сэфарбий.
ЩэкIуэгъуэм и 8
1882 гъэм къалъхуащ усакIуэ, Ленин орден зрата ХьэхъупащIэ Амырхъан.
1917 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, ЩIДАА-м и академик Аулъэ Малыч.
1932 гъэм къалъхуащ Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь Щауэ Iэхьед.
1947 гъэм къалъхуащ КъБР-м и политикэ, къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэ, МАТР-м и академик, МАИПТ-м и член-корреспондент Жаным Руслан.
ЩэкIуэгъуэм и 9
1918 гъэм Къатхъэн Назир пащтыхь генерал Мистуловым и дзэр зэтрикъутащ.
ЩэкIуэгъуэм и 10
МВД-м и лэжьакIуэм и махуэщ
1741 гъэмЧеркасский Алексей (адыгэщ) Урысейм и канцлеру ягъэуващ.
1947 гъэм къалъхуащ техникэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, КъБКъУ-м и президент, УФ-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Къарэмырзэ Барэсбий.
ЩэкIуэгъуэм и 11
1905 гъэм Севастополь и хыдзэлIхэм, кхъухьтедзапIэмрэ тенджыз заводымрэ я лэжьакIуэхэм зыкъаIэтат.
1917 гъэм къалъхуащ Совет Союзым и ЛIыхъужь, генерал-майор Къардэн Къубатий.
1937 гъэм къалъхуащ экономикэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъМА-м и профессор Жанджэрий Юрий.
ЩэкIуэгъуэм и 14
Социологым и махуэщ
1947 гъэм къалъхуащ физико-математикэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Къэрмо- къуэ Ахьмэд.
ЩэкIуэгъуэм и 15
1764 гъэм Урысейм ХудожествэхэмкIэ и академиер къызэрагъэпэщащ.
1934 гъэм СССР-м япэу макъ зыщIэт теленэтынхэр щекIуэкIащ.
1937 гъэм къалъхуащ техникэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъМА-м и профессор, ЩIДАА-м и член-корреспондент, КъБР-м мэкъумэш хозяйствэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Хьэшыр Юрий.
1957 гъэм къалъхуащ публицист, «Адыгэ псалъэ» газетым и редактор нэхъыщхьэм и къуэдзэ, КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист Ширдий Маринэ.
ЩэкIуэгъуэм и 16
1942 гъэм «За Советскую Кабардино-Балкарию!» листовкэр къыдагъэкIыу щIадзащ.
1943 гъэмЯхэгуауэ Михаил «Совет Союзым и ЛIыхъужь» цIэр къыфIащащ.
1957 гъэм къалъхуащ Урысейм щIыхь зиIэ и артист, уэрэджыIакIуэ Батыр Мухьэдин.
ЩэкIуэгъуэм и 17
1869 гъэм Суэц кIэнауэр (Египет) къызэIуахащ.
1933 гъэм СССР-мрэ США-мрэ дипломат зэпыщIэныгъэ яIэ хъуащ.
ЩэкIуэгъуэм и 18
1917 гъэм къалъхуащ парт, къэрал, политикэ лэжьакIуэ, КъБАССР-м и унафэщIу щыта (1956-1985) Мэлбахъуэ Тимборэ.
1937 гъэм къалъхуащ журналист, тхакIуэ, АР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Багъ Нурбий.
ЩэкIуэгъуэм и 19
Ракетэдзэмрэ артиллериемрэ я махуэщ
1941 гъэм ЗыхъумэжыныгъэмкIэ Налшык комитетым Къэбэрдей-Балъкъэр шууей дивизэр къызэ- гъэпэщыным теухуауэ унафэ къищтащ.
ЩэкIуэгъуэм и 20
1480 гъэм Урысейм тэтэр-монгол тепщэныгъэр щиухащ.
1999 гъэм «КъБР-м щIыхь зиIэ и юрист» цIэ лъапIэр ягъэуващ.
1942 гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор, ЩIДАА-м и академик Габуние Зинаидэ.
ЩэкIуэгъуэм и 21
УФ-м и налог къулыкъущIапIэм и лэжьакIуэм и махуэщ
Бухгалтерым и махуэщ
ЩэкIуэгъуэм и 22
Психологым и махуэщ
ЩэкIуэгъуэм и 23
1947 гъэм къалъхуащ усакIуэ, журналист Уэрэзей Афлик.
ЩэкIуэгъуэм и 25
1927 гъэм къалъхуащ литературовед, критик, Урысейм, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ Шэвлокъуэ Пётр.
ЩэкIуэгъуэм и 26
Анэм и махуэщ
1952 гъэм къалъхуащ КъШР-м щIыхь зиIэ и сурэтыщI Хьэгъундокъуэ Мухьэмэд.
1962 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист Жыласэ Маритэ.
ЩэкIуэгъуэм и 27
Тенджызым тетхэм я махуэщ
1957 гъэм къалъхуащ жылагъуэ лэжьакIуэ, ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ псапащIэ фондым и унафэщI ЩоджэнцIыкIу Леонид.
ЩэкIуэгъуэм и 28
1942 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэр партизан отрядыр Жэмтхьэлэ Ипщэ щыIэ нэмыцэ гарнизоным теуащ, хэщIыныгъэшхуи иритащ.
ЩэкIуэгъуэм и 29
1917 гъэм Цагъуэ Нурийрэ Дым Iэдэмрэ «Адыгэ макъ» газетым и япэ номерыр къыдагъэкIащ.
ЩэкIуэгъуэм и 30
Хъыбархэр хъумэным и дунейпсо махуэщ
1571 гъэм къэбэрдей пщы уэлий Идар Темрыкъуэ дунейм ехыжащ.
1932 гъэм къалъхуащ КъШР-м и парт, къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэ, къэрал чэнджэщэгъу, ЩIДАА-м, МАИ-м, МАДЕН-м я академик Темыр Умар.
ДЫГЪЭГЪАЗЭ (ДЕКАБРЬ)
Дыгъэгъазэм и 1
1917 гъэм Тэрч-Дагъыстэн правительствэ къызэрагъэпэщащ.
Дыгъэгъазэм и 2
1870 гъэм Рим къалэр Италием и щыхьэр хъуащ.
1897 гъэм къалъхуащ Маршал, Совет Союзым тIэунейрэ и ЛIыхъужь Баграмян Иван.
Дыгъэгъазэм и 3
Юристым и махуэщ
Сэлэт щхьэхуитым и махуэщ
Дыгъэгъазэм и 4
1907 гъэм къалъхуащ уэрэджыIакIуэ, КъБАССР-м щIыхь зиIэ и артист Ало ЛутIэ.
1927 гъэм къалъхуащ адыгей усакIуэ, тхакIуэ, драматург Тхьэркъуахъуэ Мэжид.
Дыгъэгъазэм и 5
1936 гъэм СССР-м и Конститу- цэр къащтащ. КъБАО-р КъБАССР хъуащ.
1927 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор, ЩIДАА-м и академик, УФ-ми КъБР-ми щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ Къумыкъу Тыгъуэн.
Дыгъэгъазэм и 7
1725 гъэм Петербург щызэхэтащ Урысейм ЩIэныгъэхэмкIэ и Академием и япэ зэхыхьэр.
Дыгъэгъазэм и 8
1991 гъэм Къэрал Щхьэхуитхэм я Зэгухьэныгъэр (СНГ) къызэзыгъэпэща Беловежскэ зэгурыIуэныгъэм Iэ традзащ. Абы СССР къэралыгъуэр щымыIэж ищIащ.
1962 гъэм къалъхуащ адыгей сурэтыщI, АР-м и цIыхубэ художник Еутых Iэсият.
Дыгъэгъазэм и 9
Хэкум и ЛIыхъужьхэм я махуэщ
1802 гъэм къалъхуащ Урысей армэм и генерал-майор, щихъ Георгий и жорым и кавалер Анзор Хьэту.
1962 гъэм къалъхуащ медицинэ щIэныгъэхэм я доктор, КъШКъУ-м и профессор Шэвхужь Замир.
Дыгъэгъазэм и 11
1815 гъэм Петербург щыIэ Берже заводым япэ урыс кхъухьыр щащIащ.
1922 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Щхьэгуэш Шотэ.
1967 гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ артисткэ Егъэн (Багъэтыр) Мадинэ.
Дыгъэгъазэм и 12
Урысей Федерацэм и Конституцэм и махуэщ
1993 гъэм КъБР-м палатитI хъу и Парламентыр хахащ.
1952 гъэм къалъхуащ КъБР-м егъэджэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Шал Любовь.
Дыгъэгъазэм и 13
1949 гъэм Налшык щекIуэкIащ Къэбэрдей АССР-м и цIыхубз ныбжьыщIэхэм я республикэ съезд.
1991 гъэм Налшык щекIуэкIащ КъБР-м ис лъэпкъхэм я лIыкIуэхэм я съезд.
Дыгъэгъазэм и 14
1695 гъэм пащтыхь Пётр Езанэм къыхилъхьэри, адыгэпщ Черкасский Алий (Михаил) Алигъуокъуэ и къуэр Урысейм и генералиссимусу хахащ.
Дыгъэгъазэм и 15
1699 гъэм, Пётр Езанэм и унафэкIэ, Урысейр Юлиан махуэгъэпсым хуэкIуащ.
1922 гъэм къалъхуащ КъБАССР-м и къэрал лэжьакIуэ, публицист Джэдгъэф Аслъэмырзэ.
1952 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист Мыз Майе.
Дыгъэгъазэм и 17
Стратегие мыхьэнэ зиIэ ракетэдзэхэм я махуэщ
1959 гъэм Стратегие мыхьэнэ зиIэ ракетэдзэхэр къызэрагъэпэщащ.
Дыгъэгъазэм и 20
1917 гъэм ВЧК-р (Урысейпсо чрезвычайнэ комиссэр) къызэрагъэпэщащ.
1952 гъэм къалъхуащ адыгэ тхакIуэ, журналист ХьэIупщы МуIэед.
Дыгъэгъазэм и 21
1932 гъэм къалъхуащ тхакIуэ, щIэныгъэлI Елмэс Iэулдин.
Дыгъэгъазэм и 22
Энергетикым и махуэщ
1790 гъэм Суворов Александр зи пашэ урысыдзэм Измаил тырку быдапIэр къищтащ.
2001 гъэм Налшык къыщызэIуахащ Къэрал концерт гъэлъэгъуапIэ (ГКЗ)
Дыгъэгъазэм и 23
Урысейм и ВВС-м и авиацэ жыжьэм и махуэщ
1952 гъэм къалъхуащ Адыгэ Республикэм щIыхь зиIэ и журналист ЖьэкIэмыкъуэ Iэминат.
Дыгъэгъазэм и 24
1957 гъэм къалъхуащ экономикэ щIэныгъэхэм я доктор Къэзанш Хьэлимэт.
Дыгъэгъазэм и 25
1937 гъэм къалъхуащ усакIуэ, тхакIуэ КIэщт Мухьэз.
Дыгъэгъазэм и 26
1912 гъэм къалъхуащ къэрал, политикэ лэжьакIуэ, Адыгей облисполкомым и унафэщI (1954 — 1969) НапщIэкъуий Сэхьид.
1937 гъэм къалъхуащ КъБР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Мыз Борис.
Дыгъэгъазэм и 27
Урысей Федерацэм и къегъэлакIуэм и махуэщ
1932 гъэм СССР-м паспорт системэ щагъэуващ.
1945 гъэм дунейпсо валютэ фондымрэ (МВФ) КъэщIэрэщIэжыныгъэмрэ зыужьыныгъэмрэ я дунейпсо банкымрэ (МБРР) къызэрагъэпэщащ.
1947 гъэм къалъхуащ КъШР-м щIыхь зиIэ и артист, къэбэрдей актёр Къэжэр Борис.
Дыгъэгъазэм и 28
1959 гъэм Налшык телемеханикэ аппаратурэ къыщыщIагъэкI завод къыщызэIуахащ.
1968 гъэм Мейкъуапэ иIэ Зэныбжьэгъугъэм и утыкум «ИгъащIэкIэ Урысейм дыщIыгъуу» фэеплъыр къыщызэIуахащ.
Дыгъэгъазэм и 29
1699 гъэм Пётр Езанэм унафэ къыдигъэкIащ, Европэм щыIэ къэралхэм хуэдэу, Урысейми Хьисэ бегъымбарыр къыщалъхуам гъэхэр къыщыдабжыну.
1962 гъэм къалъхуащ адыгэ тхакIуэ, жылагъуэ лэжьакIуэ Мэкъуауэ Амир.
Дыгъэгъазэм и 30
1972 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым Лъэпкъхэм я зэныбжьэгъугъэ орденыр къыхуагъэфэщащ.
Дыгъэгъазэм и 31
1917 гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор, КъБАССР-мрэ РСФСР-мрэ щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ Балъкъэр Борис.
1967 гъэм къалъхуащ ортопед-травматолог, медицинэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор Къардэн Андрей.
Зыгъэхьэзырар
НэщIэпыджэ Замирэщ.
