ГъащIэ лъагъуныгъэр ехъумэф
Бланауэ Быцэ и ныбжьыр илъэс 95-рэ ирокъу
Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм къыщыхъуа фIы куэд зи нэгу щIэкIа, нобэми абыхэм хэплъэ бзылъхугъэ гуакIуэм и гукъыдэжымрэ гъащIэм хуиIэ лъагъуныгъэмкIэ нобэми къару яхелъхьэ ар къэзыухъуреихьхэм. Иджыблагъэ и ныбжьыр илъэс 95-рэ зэрырикъур игъэлъэпIащ Урысейм щIыхь зиIэ и артисткэ Бланауэ Быцэ.
2020 гъэ Ар къыщалъхуащ Брамтэ (Вольный Аул) хьэблэм щыпсэу мэкъумэшыщIэ унагъуэм. Илъэс пщыкIуплI фIэкIа мыхъуу 1939 гъэм ар хагъэхьауэ щытащ уэрэдымрэ къафэмкIэ къэрал ансамблым, иужькIэ дуней псом цIэрыIуэ щыхъуа «Кабардинка»-м, и хорым.
1946 гъэм хъыджэбз зэчиифIэр Ленинград дэт консерваторием ягъэкIуащ и щIэныгъэм хигъэхъуэну. Ар къиухыу къэкIуэжа иужь, ансамблым и хормейстер-дирижёру лэжьэн щIидзащ. Гупым и гъусэу Быцэ дунейм и щIэлъэныкъуэр къызэхикIухьащ. Бланауэр и дирижёру ансамблым зыкъыщигъэлъагъуэрт Театр Иным и утыкуми, Чайковскэм и цIэр зезыхьэ пэшышхуэми, къуажэ клубхэми. Сыт хуэдэ утыку имыхьами, бзылъхугъэр зэхуэдэу хущIэкъурт макъамэм и къарур цIыхухэм я деж зэрынихьэсыным. Бланауэ Быцэ гъуазджэм хуэлэжьэным щхьэузыхь хуищIащ илъэс щэ ныкъуэ пIалъэ. А зэманым къриубыдэу и гум имыхуж куэди илъэгъуащ.
1945 гъэ Псом хуэмыдэжу Быцэ гукъинэж щыхъуащ Къэбэрдейр Урысейм зэрыгухьэрэ илъэс 400 зэрырикъур щагъэлъэпIар, 1957 гъэм Москва щекIуэкIыну гуфIэгъуэ Iуэхухэм хэтыну ди республикэм икIа гупышхуэм зэрыщIыгъуар, СССР-м щэнхабзэмкIэ и министр Фурцевэ Екатеринэрэ артисткэ Орловэ Любоврэ вокзалым къащыIущIауэ зэрыщытар. Абы щыгъуэщ щэнхабзэм хуищIа хэлъхьэныгъэр къалъытэу «РСФСР-м щIыхь зиIэ и артисткэ» цIэ лъапIэр къыщыфIащар.
Илъэс щэщIрэ щыкIэ Быцэ щылэжьащ Налшык дэт етIуанэ сабий музыкальнэ школым. Зи къару псори къыхуагъэфэ- ща къулыкъум езыхьэлIа унафэщI гъуэзэджэу зэрыщытар абы дэлэжьахэм нобэр къыздэсым ягу къагъэкIыж.
— Налшык дэт музыкальнэ училищэр 1978 гъэм къэзуха иужь, сэ сыщылэжьэну саунэтIат а школым, – игу къегъэкIыж ДМШ №2-м егъэджэныгъэ IуэхумкIэ и унафэщI Молэ Светланэ. — Быцэ ипэкIи сцIыхурт сэ, ар си благъэщ. Ауэ, фи фIэщ зэрыхъун, зы мэскъалкIэ схудимычыхт, адрейхэм хуэдэ дыдэу къыстрикъузэ мыхъумэ. Пэжыр жыпIэнумэ, школым и лэжьакIуэхэм Быцэ анэм хуэдэут зэрахущытыр, и чэнджэщ, гулъытэ псоми ялъигъэсырт, хуей хъумэ, гъэсакIуэ, къыщхьэщыжакIуэ нэси яхуэхъуфырт. ЕджапIэр абы и сабийм хуэдэт жыпIэкIи егъэлея хъунукъым — 1962 гъэм IуэхущIапIэр къызэIуахри, 1966 гъэм абы и уна-фэщI хъуат Бланауэр. Гулъытэшхуэ хуищIырт цIыху Iущхэр, егъэджакIуэфIхэр къришэлIэным, шэч хэмылъуи, арагъэнт школым щIэныгъэ лъагэ щIыщызрагъэгъуэтыфыр. Сыдэлэжьэн щыщIэздза ипэ махуэхэм къыщыщIэдзауэ нобэми согъэщIагъуэ Бланауэ Быцэ и дуней тетыкIэр. Абы и ныбжьым иту мащIэщ Бы- цэ хэлъ гу хуабагъэр, къарур, зэфIэкIыр, гъащIэ лъагъуныгъэр зыхъумэфыр.
КъБАССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и етхуанэ зэхуэсым и депутату щытащ Бланауэр. А зэманым абы иригъэкIуэкIащ цIыхухэр езым фIыуэ зыхищIыкI Iуэхум хэгъэгъуэзэным ехьэлIа лэжьыгъэшхуэ. Псалъэм и хьэтыркIэ, псоми гукъинэж ящыхъуат щэнхабзэмрэ гъуазджэмрэ республикэм щаIэ щытыкIэм теухуауэ ар къызэрыпсэлъэгъар. Быцэ ди щIыналъэм щIыхь зиIэ и цIыхущ, КъБР-м и ЩIыхь тхылъым и цIэр иратхащ.
И Iэ-и лъэр ищIу зэрыпсалъэм Бланауэ Быцэ дирижёру зэрыщытар къегъэлъагъуэ. Абы иджыпстуи егъэнэхъапэ сыт хуэдэ Iуэхури убзыхуауэ, тэмэму щытыныр, хьэщIэхэр щхьэж къылъыс тIысыпIэм игъэтIысыныр. Иджыпсту, и дирижёр баш цIыкIур къиIэту, макъ куэд зыщIэлъ макъамэ щабэр ди тхьэкIумэм къиIуэнми ярейщ.
Илъэс 95-р къэпкIуа гъуэгуанэм ущриплъэж, Iущыгъэм и ныбжь дахэщ. Узыншагъэ быдэ иIэу куэдрэ Тхьэм ди япэ иригъэт нэхъыжьыфIыр. ИщIа IуэхуфIхэм къапэкIуэ гуфIэгъуэрэ гурыфIыгъуэкIэ дэтхэнэ и зы махуэри гъэнщIауэ щытыну ди гуапэщ.
БЛИЙ Даянэ.
