Лъэпкъ пшыналъэм и псынащхьэхэр
Къэбэрдей-Балъкъэр радиом ди республикэм щыпсэу лъэпкъхэм я щэнхабзэм хэлъхьэныгъэу хуищIыр куууэ къыпхуэгъэлъэгъуэнукъым, абырэ хорымрэ зэдэлажьэу къакIуа гъуэгуанэм утемыпсэлъыхьу. Радиор къызэрызэIуахыу, ар лъэпкъ пшыналъэм и псынащхьэ хъуат, джэгуакIуэхэмрэ уэрэдусхэмрэ я къекIуэлIапIэт, ТхакIуэхэм, Композиторхэм я союзхэм лэжьэн щIадза нэужь — творческэ интеллигенцэм я зэхуэсыпIэт. А лъэныкъуитIыр къуэпс куэдкIэ радиом зэпищIат. КъинэмыщIауэ, Художественнэ советыр пIалъэ хэхакIэ лажьэрт. Абы зы уэрэди къищтэртэкъым, зэрыжаIэщи, нэсу зыхуей хуэмызауэ. КIэщIу жыпIэмэ, радиомрэ хорымрэ зэрызэдэлажьэм щэнхабзэм и фIыгъуэ куэд кърикIуэрт. Апхуэдэу зэдэлэжьэн хуейуэ ягъэпсат хорыр къызэзыгъэпэща цIыху щыпкъэхэм, талант ин зыбгъэдэлъахэм.
Къэбэрдей-Балъкъэрым и къэрал хорым 1951 - 1958 гъэхэм и дирижёру щыта Орлов-Шузьм Аристарх. Къэбэрдей-Балъкъэрым цIэрыIуэ дыдэ щыхъуа уэрэджыIакIуэ гупыр — хорыр — республикэ радиом сытым дежи ейуэщ зэращIэу щытар. Абы и статусым и фIэщыгъэр эфирым къыщыщаткIэ, е зыкъыщагъэлъагъуэ сценэм щыщыжаIэкIэ, РадиомкIэ комитетым и жьауэм зэрыщIэтыр къыхагъэщырт. Пэжщ, иужьрей илъэс тIощIырыпщIым хорыр а къэрал IуэхущIапIэм бгъэдэлъащ, ауэ хорыр къыщызэрагъэпэща махуэхэм къыщыщIэдзауэ республикэм и унафэщIхэм ар зэи ябжу щытакъым радиом ейуэ, атIэ къызэралъытари, и фIэщыгъэу дэфтэрхэм зэрыратхари «Къэбэрдей-Балъкъэрым и къэрал хор» жиIэущ. Абы къегъэлъагъуэ уэрэд жыIэныр зи IэщIагъэ гупым ди щэнхабзэр, гъуазджэр къэIэтынымкIэ пщIэшхуэ хуащIу зэрыщытар.
Щэнхабзэм, гъуазджэм хуэлажьэ дэтхэнэ гупри къызэбгъэпэщыныр гугъущ. Ауэ, музыкэм дыхуеджауэ щымытми, жытIэфынущ хорыр зэтебгъэувэныр, макъ куэдыр зыуэ шэщIауэ, зэуIуу, зэтехуэу, зэхэуэм пэIэщIэу бгъэIуныр нэхъ гугъуу зэрыщытыр. Ар къыхощ хорым и тхыдэми.
ЛIэщIыгъуэ блэкIам и 30 гъэхэм я пэщIэдзэм куэд дыдэрэ ирагъэкIуэкIырт зэчий зыбгъэдэлъ цIыхухэр, самодеятельнэ жыхуаIэ гупхэр, щызэпеуэ — олимпиадэхэр. Ахэр щызэхыхьэрт Налшык, текIуахэр Ростов ягъакIуэрт, абы пэшэныгъэр къыщызыхьахэм Москва къапэплъэрт. Апхуэдэ зэпеуэхэм щытекIуэурэ япэу республикэ утыку къихьахэщ, иужькIэ гъуазджэм и лъагапIэри къащтащ пшынауэхэу Къашыргъэ КIурацэ, Малкандуевэ Сэкинат, Алъхъэс Хацерон, накъырапщэ Ашуров Танахум, къэфакIуэхэу Атэлыкъхэ Аслъэнджэрийрэ Мухьэмэдхъанрэ, Рахаев Екъуб, Лэкъун Жанусэ, Ульбашев Мутай. Апхуэдэ пшынауэ, къэфакIуэ Iэзэхэм яхэтыр уэрэдус-уэрэджыIакIуэ Къэжэр Индрис и закъуэт. Абыи къегъэлъагъуэ ансамблыр зэхуэшэсыныр гугъуу зэрыщытар.
Щэнхабзэмрэ гъуазджэмрэ я зыужьыныгъэм IэзагъкIэ телэжьа, УФ-м гъуазджэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Мыд Хьэжмусэ зэритхамкIэ, хорыр Къэбэрдей-Балъкъэрым 1933 гъэм и жэпуэгъуэ мазэм и 1-м къыщызэрагъэпэщащ, «Къафэмрэ музыкэмкIэ ансамбль» фIэщыгъэр зиIэ гупу. Абы ехъулIэныгъэкIэ зыкъыщигъэлъэгъуащ Совет Союзым и щIыпIэ куэдым, Москва, Киев, КъуэкIыпIэ Жыжьэм и къалэхэм, нэгъуэщIхэми. Зэманым къигъэуват цIыхухэм я пащхьэм апхуэдэу Iэзэу зыкъыщызыгъэлъэгъуэн уэрэджыIакIуэ гуп республикэм иIэныр.
Къэбэрдей-Балъкъэрым и къэрал хорыр.
КъБАССР-м уэрэдымрэ къафэмкIэ и ансамблым хэтхэу (ижьымкIэ къыщыщIэдзауэ) Сэрвас Светланэ, Жылокъуэ Мухьэмэдин, Къардэн ХьэIишэт сымэ.1962 гъэ.
Къэбэрдей-Балъкъэрым уэрэдымрэ къафэмкIэ и ансамблыр.
Хорым хэтхэм Псыхуабэ зыщагъэпсэху.1963 гъэ.
1937 гъэм и гъэмахуэм Къэбэрдей-Балъкъэрым щылажьэу щIидзащ хорым хэбгъэхьэ хъуну щIалэхэмрэ хъыджэбзхэмрэ къыхэхыныр зи пщэ далъхьа комиссэм. Ар къалэн тынштэкъым икIи гъэзэщIа хъун папщIэ абы лэжьыгъэшхуэ къыпэщылът. Комиссэр зыхунэсын хуейр куэдт, псори зэуэ хузэдэхьыртэкъыми, япэщIыкIэ яужь ихьащ Къэбэрдей къэрал хорыр къызэгъэпэщыным: щIалэрэ хъыджэбзу 60 Налшык щызэхуашэсащ, илъэсым щIигъукIэ музыкэм и алыфбийм, хорыр зищIысым, макъ зэдэур зыхуэдэм, макъхэр зэрызэщхьэщыкIым, нэгъуэщI куэдми хурагъэджащ. Хорыр къызэрежьа щIыкIэм, абы и тхыдэр зыхуэдэм уриплъэжыным щэнхабзэм хуэгъэза мыхьэнэ иIэу къыщытлъытакIэ, я цIэ къитIуэнщ икIи я пщIэри тIэтынщ цIыхубэ макъамэр гъуазджэм и лъагапIэхэм япэу нэзыхьэсыфа, музыкэм и лэжьакIуэ гупышхуэ къызэзыгъэпэщахэм. ТегъэщIапIэу мыбдеж къэтщтэнщ «Щоджэн- цIыкIу Алий. Биографием и напэкIуэцIхэр» жиIэу филологие щIэныгъэхэм я кандидат ЩакIуэ Марьянэ къыдигъэкIа тхылъым ит гукъэкIыжхэр. Хорым лэжьэн щIидзэнымкIэ, иужькIэ абы и репертуар зэхалъхьар жаIэнымкIэ (зэманыр гугъут — пхамыгъэкIыным хуэIуа щыIэтэкъым) сэбэпышхуэ хъуащ щэнхабзэ Iуэхухэр зэрихьэу а зэманым лэжьа Битокъу Музэчыр. Мы Iуэхум ар бгъэдыхьэрт егугъуу, дихьэхыу, къыкъуэкI гугъуехьхэр езым и щхьэкIэ жэуап ихьу зэфIихыфырт, республикэм и унафэщIхэм къацIыхурт, пщIэ къыхуащIырт. Битокъум и фIыгъэщ хорым и япэ утыку къихьэгъуэм «Андемыркъан», «Мартинэ», «Къербэч», «Гуащэгъагъ» уэрэдхэр зэрыхагъэхьар. А зэманым цIыхухэм я пащхьэм ахэр щыбгъэзэщIэныр властхэм яфIэфIыщэу щытакъым. Хорым и къызэгъэпэщыныр зи пщэ далъхьар композитор Покровский Александрщ. А Iуэхур абы дэгъуэу зэфIихащ икIи жыпIэ хъунущ адыгэхэмрэ балъкъэрхэмрэ я щэнхабзэм и тхыдэм Iэужь дахэ къыщинауэ.
30 гъэхэр щыщIидзэм щегъэжьауэ Покровскэр Налшык щыпсэуащ, егъэджакIуэхэр щагъэхьэзыр техникумым музыкэмкIэ щригъаджэу. ЛУГ-ми техникумми къыщызэригъэпэщащ уэрэд жызыIэхэр зыхэт гупжьей зыбжанэ. Олимпиадэхэми текIуэныгъэхэр къыщахьащ, IэщIагъэ хуэхъуар нэхъри куууэ иджын мурадкIэ, и ныбжьыр студентыгъэкIэ хэтIэсами, Чайковскэм и цIэр зэрихьэу Москва дэт консерваторием щIотIысхьэри, къеух Покровскэм. Налшык къегъэзэжри, фIыуэ илъагъу IэнатIэм пэроувэж, адыгэхэмрэ балъкъэрхэмрэ я хорыр къызэзыгъэпэщхэм я пашэу мэув.
Адыгэ лъэпкъым и усакIуэшхуэ ЩоджэнцIыкIу Алий гулъытэ хэха хуищIу щытащ лъэпкъыбзэкIэ жаIэ уэрэдхэр, псом хуэмыдэу уэрэдыжьхэр, радиокIэ къегъэтыным. ТхакIуэ цIэрыIуэ Шортэн Аскэрбий игу къигъэкIыжауэ щытащ, Iэрытх гуэрым еджэхэу зэхэсхэу, «Мартинэ» адыгэ уэрэдыжьыр къатыну радиом щыжиIам, Алий псынщIэу къызэрытэджар, «фымыпIащIэт, девгъэдаIуэт» жиIэу, радиор нэхъ ину зэрыдришеяр, едэIуа иужькIэ, композитор Авраамов Арсений а уэрэдым и макъамэм псэщIэ хилъхьэжауэ зэрыжиIар.
Авраамовыр цIыху гъуэзэджэт, композитор щэджащэт. 1935 гъэ лъандэрэ Налшык щыпсэурт. Абы лъэкI къигъэнакъым ди лъэпкъым и музыкэр дунейм къытехьэнымкIэ, абы зиужьынымкIэ. «ГъэщIэгъуэнырат, — щитхащ Шортэн Аскэрбий ЩоджэнцIыкIу Алий теухуа и гукъэкIыжхэм, — а композиторым и гъащIэр адыгэхэм, балъкъэрхэм, къэзакъхэм хэту ихьауэ къыпфIэщIырт, апхуэдизкIэ ди пшыналъэхэм ар хуэшэрыуэти. Макъамэм и купщIэр дэнэ къэна, ежьуми зэрызихъуэжри, тхьэкIумэм къыхуэмыубыду езы макъамэ дыдэм зэрызигъазэри къыхуэубыдырт. Авраамовымрэ Алийрэ зэнэзэпсэу, хъуэпсэгъуэу ныбжьэгъуфI зэхуащIащ композиторым нотэм иритхауэ, зэригъэзэхуауэ Къэбэрдей-Балъкъэр радиом щIэх-щIэхыурэ къит музыкэм, хорыр къызэгъэпэщыным, абы и репертуарыр зэхэлъхьэным ехьэлIауэ зэгъусэу ирагъэкIуэкI лэжьыгъэм. ИтIанэ а тIур «зэщхь» ищIу гу къабзэрэ псэ къабзэрэ яIэт, щэнхабзэм, гъуаздэжэм, музыкэм я фIыпIэхэр цIыхубэм ябгъэдэлъхьэным тIуми я гъащIэр траухуат».
Творческэ къаруушхуэ ирихьэлIащ ЩоджэнцIыкIу Алий хорыр къызэгъэпэщыным. УсакIуэм IэщIалъхьат литературэ Iыхьэр, штатым хагъэхьат, уэрэджыIакIуэхэм ирагъэкIуэкI репетицэхэми, махуэ къэс зэрыжаIэу, кIуэрт. АдыгэбзэкIэ япэ зэридзэкIат хору ягъэзэщIэн папщIэ совет композиторхэм ятха уэрэдхэм щIэлъ псалъэхэр. Адыгэбзэм къригъэзэгъат урыс композитор цIэрыIуэ Рубинштейн итха «Демон» зи фIэщыгъэ оперэм «Хъыджэбзхэм я хор» жиIэу хэт Iыхьэм и псалъэхэр. А Iыхьэм Алий хуабжьу, дихьэхауэ елэжьат, сыту жыпIэмэ абы щыгъуэ мурад ищIакIэт «Къызбрун» жыхуиIэ оперэр Авраамовым и гъусэу игъэхьэзырыну. Покровскэм зэритхыжымкIэ, ЩоджэнцIыкIур икъукIэ гумызагъэу бгъэдыхьэрт хорым и репертуарым хагъэхьэ уэрэдхэм щIэлъ псалъэхэр адыгэбзэ къабзэм къигъэтIэсауэ, дахэу, гурыIуэгъуэу, образнэу сытым дежи щытыным. Языныкъуэ псалъэхэр, жыIэгъуэхэр куэдрэ яхъуэжырт, къыщыхъу щыIэт уэрэдым и пкъым хэт зы псалъэ закъуэ жыIа зэрыхъуну щIыкIэм щхьэкIэ ЩоджэнцIыкIумрэ Покровскэмрэ зы махуэм тIэу-щэ щызэхуэзэ. УсакIуэр арэзы щыхъур псалъэр шэрыуэу, макъамэм екIуу къэгъуэта нэужьт. Нэхъ егугъуу зытелэжьыхьхэр адыгэ уэрэдыжьхэрат. Мыхьэнэшхуэ иIэт ахэр хорым зэрагъэзащIэр эфирым зэрыщыIунум, сыту жыпIэмэ, радиом и фIыгъэкIэ лъэпкъым бгъэдэлъхьэжа хъурт уэрэдыжьхэм лIэщIыгъуэкIэрэ къаIуатэ тхыдэр, абы япкърылъ пшыналъэм и къарур.
Апхуэдэу зэдэлэжьа нэужь, Алийрэ Покровскэмрэ Авраамовым деж кIуэхэрт, хорым папщIэ композиторым игъэхьэзырахэм зэгъусэу хэплъэхэрт. Гу нэхъ зылъытахэм ящыщт лъэпкъым и лIыгъэмрэ пэжагъыу хэлъымрэ къэзыIуатэ «Андемыркъан» адыгэ уэрэдыжьыр. Авраамовыр пианинэм еуэу, ЩоджэнцIыкIу Алий «Андемыркъан» щедэIуам щыгъуэ, Шортэным игу къызэригъэкIыжамкIэ, усакIуэм и нэгур, и лъэпкъым и тхыдэм зэрыригушхуэр, абы зэрырипагэр къиIуатэу, зэщIэхъуэпсыкIырт, и гущIэр нэхъ нэху хъурт, адыгэм и блэкIа зэманым нэхъ жыджэру ириплъэжырт.
Къару куэд зрахьэлIа къэбэрдей къэрал хорыр гуфIэгъуэ пшыхькIэ къызэIуахауэ щытащ 1938 гъэм мазаем и 1-м. Ди щэнхабзэм зэи къыщымыхъуауэ, макъ куэду зэхэт цIыху гупышхуэм гъэхуауэ, зы мэскъалкIэ нотэхэм темыкIыу, адыгэ уэрэдхэр, адыгэбзэкIэ зэдзэкIа урыс, нэгъуэщI лъэпкъ уэрэдхэр зэдыжаIащ. Хорым едэIуэну цIыху куэд къекIуэлIат Пионерхэм я уардэунэм и залым. Унэм и щхьэр трач жыпIэну, Iэгуауэшхуэ хуаIэтащ. Iэгу зыхуеуэр лъэпкъыбзэкIэ уэрэд зэрыIум и закъуэтэкъым, атIэ музыкэм, вокалым хуэIэзэ лъэпкъ профессионал гуп ехъулIэныгъэкIэ утыку къызэрихьар арт. Куэд дэмыкIыу уэрэд зэмылIэужьыгъуэхэр ди хорым фIы дыдэу зэригъэзащIэр жыжьэ щыIуащ. Москва, звукозаписымкIэ къэрал фабрикэм къикIри IэщIагъэлI гуп къэкIуащ. Абыхэм хорым игъэзащIэу адыгэ уэрэду бгъу ятхри, Москва здашащ. Къэбэрдей къэрал хорым иIэ зэфIэкIыр ди къуажэхэмрэ къалэхэмрэ щигъэлъэгъуэну щIидза къудейт, ауэ абы жиIэ уэрэдхэр Москва Союзпсо радиом адыгэбзэкIэ къыщитырт. ИщхьэкIэ зэрыщыжытIащи, усакIуэ-джэгуакIуэу радиом къыхуеблагъэу зэрыщытам къыдэкIуэу ХьэхъупащIэ Амырхъанрэ Сыжажэ Къылшыкъуэрэ дэIэпыкъуэгъу хъуащ хорым и репертуарым адыгэ уэрэдыжьхэр хэгъэхьэнымкIэ.
Хорыр къызэзыгъэпэщахэри, абы и унафэщIхэри, уэрэджыIакIуэу хэтхэри — псори зэгурыIуэ-зэдэIуэжу, адыгэм зэрыжаIэщи, зым Iэпыхур зым къищтэжу, зыр зыхуэныкъуэр адрейм къыгурыIуэу, зэдэIэпыкъуу — зэрыIыгъ гупу лэжьэн щIадзащ. Лъэпкъ пшыналъэр профессиональнэ лъагапIэм хуэзышэ цIыхухэм Къэбэрдей-Балъкъэрым и унафэщIхэр яхуэIумахуэт, цIэ лъапIэхэр къыфIащырт, псэупIэ унэхэр къыхуагъэфащэрт. Езы творческэ интеллигенцэм зызэщIагъэкъуэжырт. КIэщIу жыпIэмэ, цIыхухэр псэ хьэлэлрэ гу хьэлэлкIэ щызэбгъэдэт зэмант.
Къэбэрдей-Балъкъэрым щыпсэу лъэпкъхэм я музыкэр егъэфIэкIуэным хуищIам папщIэ Авраамов Арсений тыгъэу иратащ фэтэрышхуэ, пэшищ хъууэ. Ар абы зы илъэс ныкъуэ щIэсакъым: къратар игуэшыжащ. Зы пэшыр пшынауэ-уэрэдус икIи макъ дахэкIэ уэрэд жызыIэ Къэжэр Индрис иритащ, адрейм хорым хэтхэу Уэрэзей ТIалибрэ ТхьэицIыкIу Нартщауэрэ щIигъэтIысхьащ, ещанэр и къуэм къыхуигъанэри, езыр ЛУГ-м (городокым) дэт пэш цIыкIу дыдэм, зы гъуэлъыпIэрэ зы пианинэрэ фIэкIа зыщIэмыхуэм, зыгъэзапIэ хуиту щумыгъуэтым, щIэтIысхьащ. Мис а зы щапхъэр урикъунщ хорыр зи Iэужь щэнхабзэ лэжьакIуэхэм хуащIу щыта пщIэр зыхуэдэмрэ езыхэм я зэхущытыкIэм гуапагъэрэ къабзагъэу хэлъамрэ кърибгъэлъэгъуэну.
Къэбэрдей къэрал хорыр илъэсрэ ныкъуэкIэ лэжьа нэужь, шыщхьэуIум и 3-м гуфIэгъуэ зэхыхьэкIэ къызэIуахащ куэдрэ зыпэплъа Балъкъэр къэрал хорыр. Абы къызэхуэсахэм я пащхьэ ирилъхьащ тематикэкIи жанркIи зэмылIэужьыгъуэ балъкъэр уэрэдхэмрэ советскэ композиторхэм я IэдакъэщIэкI уэрэдхэмрэ. Балъкъэр хорым и япэ концертым хэтащ уэрэджыIакIуэ щIалэщIэ, иужькIэ цIыхубэ артист цIэрыIуэ хъуа Отаров Омар. Ар цIыху щыпкъэт, Iэзагъыу тхьэм къритам и гъусэу къызыхэкIа лъэпкъым хьэл-щэн и лъэныкъуэкIэ фIыуэ бгъэдэлъыр зыхилъхьам хуэдэт.
1940 гъэм и бжьыхьэм Къэбэрдей къэрал хорымрэ Балъкъэр къэрал хорымрэ зэгуагъэхьэжащ икIи, республикэм и Правительствэм къыдигъэкIа унафэм ипкъ иткIэ, «Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал хор» фIэщыгъэр иратри, зэгъусэу лэжьэн хуей зы творческэ гупу къалъытащ.
Хэку зауэшхуэм иужь илъэсхэми Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал хорым къикIуащ щэнхабзэмрэ гъуазджэмрэ я щапхъэхэр щынэрылъагъу гъуэгуанэ. Къэрал мыхьэнэ иIэу зы гуфIэгъуэ зэхыхьи, зы съезди, зы конференци Налшык щекIуэкIыртэкъым, хорымрэ абы и солистхэмрэ ирамыгъэблагъэу.
АтIэ, сыт къызыхэкIар зи тхыдэ хьэлэмэтым щыгъуазэ фыхуэтщIа хорыр димыIэжыныр, нэгъуэщIу жыпIэмэ, сыт ар щIызэбграгъэкIыжар? Мы упщIэм жэуап щраткIэ, лъэпкъ творческэ интеллигенцэм и нэхъыбэм къуаншагъэр зыбгъэдэлъу къалъытэр Къэбэрдей-Балъкъэр радиомрэ телевиденэмрэ (къэрал хорыр щылэжьа IэнатIэхэм) я унафэщIхэрщ. Ауэ Iуэхур зыIутым, нэхъ тэмэму жыпIэмэ, зыIутам куууэ укIуэцIрыплъа нэужь, гурыIуэгъуэ мэхъу хорыр «щIакъутэжам» нэгъуэщI щхьэусыгъуэ куэд зэриIэр. БгъущI гъэхэр щиух илъэсхэм рынокым «къылъыс увыпIэр» быдэу иубыду, зиужьу, и мардэ ткIийхэр гъащIэм щигъэуву щIидзащ. Псом ящхьэ къытеуващ «къэвлэжьи фыпсэуж» жыхуиIэ псалъэхэм къарыкI мыхьэнэр: ар щрет зи лъэ ямыгъэуву къекIуэкIа хьэрычэтыщIэу, е машинэ зыщI завод ину, уеблэмэ нэхъапэм щыгъуэ налог къыхэкIхэмкIэ зыпэгуашэу щыта республикэу. СССР-р, дуней псом щынэхъ лъэщ дыдэ къэралхэм хабжэу щытар, зэракъутэжам къыхэкIкIэ экономикэ зэпыщIэныгъэ щыIахэм я нэхъыбэр къэтIасхъэу хуежьащ. Экономикэр щыкъарууншэм деж, зэрынаIуэщи, щэнхабзэми зиужьыркъым. ХорымкIэ дгъэзэжынщи, ВГТРК-м (Урысейпсо къэрал телерадиокомпанием) а хорым и Iыхьэу илъэс къэс къиутIыпщ ахъшэм кIэричым-кIэричурэ, зы соми къимыутIыпщыжыххэ хъуащ. ВГТРК-м жиIащ: «Хорыр Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал уэрэджыIакIуэ гупу къежьащ, Москва къикI мылъкукIэ псэу щIыпIэ радиомрэ телевиденэмрэ дэрэ дызэдэарэзыуэ зэгуэр хорыр къыфIытхами, иджы рынокыр къэунэхуащ, уафэр гъуагъуэмэ, щхьэж и гуэн щеуэж зэманщи, ар республикэм ирыреIыгъыж. Абы жиIэ уэрэдхэр къатын папщIэ сыт хуэдиз зэман фыхуейми фыдот, димыIэр ахъшэщ».
«Центрым лъэпкъ щэнхабзэхэм яхуищI гулъытэр дэнэ щыIэ?!» — жыпIэу упщIэ хэIэтыкIакIэ зыбгъэзэнути — хэт зыхуэбгъэзэнт? ЩIыпIэ радиомрэ телевиденэмрэ я унафэщIхэм къахуэнэжьыр, «хъунумэ, мы хорыр тхуэфхъумэ», — жаIэу ВГТРК-м елъэIунурати, ар ящIащ, ауэ зыри къикIакъым. Хорым и художественнэ унафэщIхэм, уэрэджыIакIуэ щIалэ зыбжанэм, радиожурналистхэм, редактор нэхъыщхьэм жэрдэм щхьэпэ къыхалъхьат: езы хорым концертхэр къалэхэм, къуажэхэм щитурэ, зэрыпсэун Iэмалхэр къигъуэтыжыну. Ауэ абыи текIуэдэнур нэхъыбэжу къыщIидзащ: зэрыкIуэн автобус къэщэхун, я щыгъынхэр щIэуэ егъэдын, макъыщIэхэр къыхэшэн, нэгъуэщIхэри. Ауэрэ, езы телевиденэмрэ радиомрэ адыгэбзэрэ балъкъэрыбзэкIэ къат программэхэр гъэмэщIэныр чэзууэрэ къалъыкъуэкIыу щIедзэ. Телеканал щхьэхуэ диIэн зэрыхуеймкIэ, радиор техникэщIэ зэрыхуэныкъуэмкIэ проект ягъэхьэзырри, ди республикэм и унафэщIхэм ВГТРК-м я пащхьэ иралъхьэ. Мылъкуу текIуэдэнур къэгъуэтыгъуафIэтэкъыми, республикэм и министерствэ щхьэхуэхэмрэ ВГТРК-мрэ зэгурыIуэныгъэ зэращIылIэ, республикэм телеканал щхьэхуэ къыхуэщэхуным зэгъусэу мылъку хуаугъуеину. Ди радиомрэ телевиденэмрэ къалъыкъуэкIа апхуэдиз гугъуехьым хорым и Iуэхур зэфIэхыныр IуигъэкIуэтащ, ар хъумэным ди щэнхабзэм дежкIэ мыхьэнэуэ иIэри щIыгъуу.
Республикэм и хорыр щыIэнуми щымыIэнуми теухуа псалъэмакъыр иужь дыдэу щекIуэкIар Къэбэрдей-Балъкъэрым ЩэнхабзэмкIэ и министерствэм творческэ интеллигенцэм щыщ цIыху цIэрыIуэ зыбжанэ къызрихьэлIа и зэIущIэрщ. ГъэщIэгъуэныракъэ, абыхэм зылI къахэкIакъым, хорым къикIуа гъуэгуанэ щэджащэр, КъБР-м пщIэрэ щIыхьрэ абы илъэс куэдкIэ къызэрыхуихьар, дяпэкIи куэд зэрыхузэфIэкIынур къызэхуэсахэм я пащхьэ щыжиIэну.
Мис аращ пэжыр — ди щхьэм пщIэ зэрыхуэдмыщIыжырщ, армыхъуамэ, хорыр зэрыдимыIэжыр зы унафэщIым е унафэщIитIым я ягъэщ жыпIэнуракъым.
БлэкIар — блэкIащ, абы къигъэзэжынукъым. Мы тхыгъэм къалэмыр къыщIыхуэтщтари зыгуэрым дыхуэшхыдэну, е дгъэкъуэншэну аракъым. Ауэ дэ зыщыдгъэгъупщэ хъунукъым Къэбэрдей-Балъкъэр хорым и тхыдэмрэ абы иIэта гуащIэ инымрэ республикэм и лъэпкъыбэ щэнхабзэм кърит дерсыр. А дерсыр къыпкърокI вокал гъуэзэджэр зи мардэ лъэпкъ пшыналъэр мыбгъунлъэным сакъыу хуэлажьэ хор уиIэныр лъэпкъ хъугъуэфIыгъуэу зэрыщытым.
БЖЭНЫКIЭ Мухьэб,
филологие щIэныгъэхэм я кандидат, электроникэ информацэхэмкIэ социолог, публицист.
