Зи Iуэхум хуэIэижь Нэгумэ Мухьэмэд
Къармэхьэблэ щыщ Нэгумэ Мухьэмэдрэ сэрэ илъэситхукIэ дыщызэдеджащ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым и ветеринарнэ къудамэм. «Курсым и псэ» — арат дызэреджэр и псалъэм тебгъуэтэж а щIалэ гуапэм. ФIыуэ зэреджэм къыдэкIуэу, Мухьэмэд жылагъуэ лэжьыгъэ зыбжани игъэзащIэрт. Ар студпрофкомым хэтт, комсомол «прожекторти», шхапIэхэм, тыкуэнхэм, автобусхэм я лэжьыгъэр къипщытэу куэдрэ урихьэлIэнут. Ар егъэджакIуэхэмрэ студентхэмрэ фIыуэ къалъагъурт.
Ди ныбжьэгъур тлъагъун мурадкIэ, къыздеджа Кумыщ Сафудинрэ сэрэ Мухьэмэдхэ я къуажэм дыкIуащ иджыблагъэ. Илъэс 71-рэ зи ныбжь Мухьэмэд, зэры-Мухьэмэдт. Пэжу, тхъугъэ тIэкIу хидзащ и щхьэцхэм, ауэ и нэхэр иджыри гуапэщ, хуабэщ, узэIэпашэу «къопсалъэт». Мухьэмэд гуфIэу къытIущIэри дригъэблэгъащ. Хъыбархэр кIэщIу зэIэпытха нэужь, дэ щыгъуазэ зыхуэтщIащ еджапIэ нэхъыщхьэр къызэрыдухрэ дымылъэгъуа Нэгумэ Мухьэмэд и гъащIэм.
Ар Iэщ дохутыру лэжьащ илъэс 40-м щIигъукIэ. Лэжьэн щыщIидза «Каменномост» мэл совхозым а зэманым мэлу мин 35-рэ, жэм къашу мин, IэщIэвыщIэу мини 7, шыуэ минрэ щитхурэ иIэт. Ахэр зыхуей хуэзэу зепхьэн папщIэ, щхьэкъэIэт уимыIэу, уи зэман уемыблэжу улэжьэн, пщIэнтIэпс куэд къокIуэн хуейт. Дауи, тынштэкъым дыгъуасэрей студентым и дежкIэ апхуэдиз къалэныр, арщхьэкIэ Мухьэмэд зэригъэгъуэта щIэныгъэфIыр абдеж сэбэп къыщыхуэхъужащ. Iэщхэм къеуз хабзэ узыфэхэр къэхутэныр гугъут, ауэ абы упэмылъэщмэ, ар зэуэлIар лIэнущ, адрейхэр ицIэлэнущ. Апхуэдэ щытыкIэ гугъухэм имыхуэн щхьэкIэ, Мухьэмэд хозяйствэм щигъэуващ ветеринар кIэлъыплъыныгъэм и хабзэхэм ткIийуэ тетыныр.
Гъэунэхуныгъэ инт Мухьэмэд и дежкIэ япэ илъэсыр. НэгъуэщI лэжьыгъэ умыщIэу а Iэщ бжыгъэм уз зэрыцIалэхэм я вакцинэ мазих къэскIэ хэпIуныр, махуэ 15 къэс лъы къыхэпшыныр урикъунт. Совхоз Iэщхэр зэрызэбгрыдзам Мухьэмэд игъэгузэвакъым, фермэхэм кIэлъыплъыну и пщэ къыщыдалъхьам щыгъуи. Ахэр къызэхикIухьурэ тхьэмахуэкIэ шым уанэ щытримых къэхъурт.
— Зэгуэрым мэл фермэхэм языхэзым щынэ куэд щылIэу щIидзащ. Узым псынщIэу зиубгъурти, ар зыхуэдэр икIэщIыпIэкIэ зэхэгъэкIауэ и хущхъуэгъуэри къэгъуэтын хуейт, — игу къегъэкIыж Мухьэмэд. — Налшык ветлабораторэм и IэщIагъэлIхэр къедджати, узыр къахутэн папщIэ, анализхэр къащтэри кIуэжат, арщхьэкIэ абыхэм къагъэлъэгъуэнум дежьэху, щынэр зэтелIэрт. АпщIондэху, щынэхэм къеуэлIауэ шэч зыхуэсщI узыфэм зэреIэзэн хущхъуэхэр есхьэлIащ, узыншэхэм вакцинэ хезгъэлъхьащ. Арати, щынэхэм лIэн щагъэтащ. Тхьэмахуэ дэкIа нэужь, Налшык къикIри хъыбар къытIэрыхьауэ щытащ жыхуэсIа узыфэм лабораторэр щыхьэт зэрытехъуар иту.
Апхуэдэу дохутыр щIалэм а тхьэмахуэм узым къригъэлат щынэ мин зыхыбл. Ар ехъулIэныгъэшхуэт, узэрыгушхуэ хъун япэ текIуэныгъэшхуэт. Зи IэщIагъэм щIэхыу хуэIэижь хъуа щIалэр опытышхуэ зиIэхэм чэнджэщэгъу ящIу хуежьащ иужькIэ. Къуажэми щызэлъащIысат дохутыр Iэзэм и хъыбарыфIыр. Нэгумэм Iэщхэм я узыфэр щыуагъэншэу къихутэф къудейтэкъым (нэхъыщхьэр арат), атIэ Iэзэуи игъэхъужырт. Хозяйствэми къуажэдэсхэми я дэтхэнэ зы Iэщми елIалIэрт Нэгумэр. Уз зэрыцIалэхэр къэмыхъун щхьэкIэ иригъэкIуэкI лэжьыгъэхэм я сэбэпкIэ хэщIым я бжыгъэр зы процентым фIэкIыртэкъым. Апхуэдэ ехъулIэныгъэ зыIэрызыгъэхьэфыр зырызыххэт.
Сыт щыIэ уи гъащIэр, IэщIагъэр нэгъуэщIхэм яхуэщхьэпэу упсэун нэхърэ нэхъ насып? Ар къызэхъулIахэм ящыщщ Iэщ дохутыр IэщIагъэ мытыншым ирилажьэ Нэгумэ Мухьэмэд. И лэжьыгъэм папщIэ Нэгумэм къыхуагъэфэщащ фIыщIэ тхылъхэр, саугъэтхэр.
И ныбжькIэ мыщIалэжми, Нэгумэр ноби и IэщIагъэм иролажьэ, хуэIэижьу. Къуажэдэсхэм къыхуащI пщIэр и дуней тетыкIэкIэ, и лэжьыгъэ щхьэпэкIэ къихьащ IэщIагъэлI IэкIуэлъакIуэм. Си гуапэщ Мухьэмэд хиша гъуэгур куэдрэ хэмыгъуэщэну.
КЪАРДЭН Мухьэмэд,
УФ-м и Журналистхэм я союзым хэт.
