Зыгъэпсэхугъуэ махуэм
ЖыIэгъуэхэр
ШыIэныгъэмрэ къарумрэ
ЦIыхум куэдрэ ущымытхъу, абы Iуэху мыщхьэпэ кърикIуэнкIэ хъунущ.
Гугъэр бгъэфIэн, пхъумэн хуейщ. Ар гум и щIэгъэкъуэн къызэрымыкIуэщ.
Лъагъуныгъэм и щэху псори зыщIэр зыгуэр фIыуэ зылъагъурщ.
Хэхъуэм и Iэмал нэхъ тыншыр ар пщIэншэу умыгъэкIуэдынырщ.
Зэдауэм и хеящIэ нэхъыщхьэр зэманырщ.
УкIытэр цIыхум напэ зэриIэм щыхьэт техъуэ Iуэхущ.
ШыIэныгъэр къарум нэхърэ нэхъ лъапIэщ.
Къаруракъым пэжымрэ захуэмрэ зыхэлъыр, атIэ пэжымрэ захуэмрэщ къару хъужыр.
ШыIэныгъэм губзыгъагъэмрэ хахуагъэмрэ я гъуэгур къыпхузэIуех.
ЗыхыумыщIыкI Iуэхум упэрымыхьэ.
Щыуагъэр акъылым и япэ дерсщ.
Щэнхабзэр жылагъуэм и зыужьыныгъэр цIыхухэм я фIэщ зыщI Iуэхущ.
Делэм зэрызыщыпхъумэнур шыIэныгъэщ.
ФэрыщIагъэм, гуапагъэ къудей мыхъумэ, зы сэбэпынагъ къыпэкIуэркъым.
Хъурей Феликс.
ГъэщIэгъуэнщ
Бэджыхъым и Iуданэ псыгъуэхэр
IэщIагъэлIхэм къызэрахутакIэ, цIыхум и нэм плъыфэу мин 17-м нэблагъэ зэхегъэкIыф, къелъагъуф. Ауэ зэрыхуагъэфащэмкIэ, а бжыгъэр иджыри мащIэщ, цIыхум и нэхэм къалъагъуфым елъытауэ.
* * *
ЩIэныгъэлIхэм куэд щIауэ ядж бзухэм я «бзэм» хэлъ щэхур. ЗэкIэ абыхэм къащIэну зыхунэсар къэрал зэмылIэужьыгъуэхэм къыщызылъэтыхь бзу зэщхьхэр зэрыпсалъэри, уэрэд къызэрырашри зэрызэтемыхуэрщ.
* * *
КъызэрыгуэкI къэрэндащкIэ километр 50 — 60 зи кIыхьагъ линие пхуитхъэнущ, е псалъэ мин 45-рэ пхуэтхынущ. КъызэрыщIэкIымкIэ, къэрэндащ лIэужьыгъуэу 570-рэ щыIэщ, я плъыфэхэр 70-м нос, я быдагъ елъытауэ лIэужьыгъуэ 18-уэ зэщхьэщокI.
* * *
Бэджыхъым и Iуданэ псыгъуэ цIыкIухэмкIэ дуней псор къэпхухьауэ щытамэ, абы и хьэлъагъыр грамм 450-рэ хъуну арат. Ауэ а бэджыхъыр нэхъ ди гъунэгъу дыдэ Альфэ вагъуэм нэс дэпшеймэ, килограммкIэтэкъым, килограмм пщIы бжыгъэхэмкIэтэкъым къызэрупщынур, атIэ тонн мин 500 хъунут.
КЪЭБАРТ Нащхъуэ.
Псалъэ шэрыуэхэр
Уэ укъалэмэ, сэ сытопщ
ИтI изыфынум из ифыкIэ ищIэркъым.
Хьэрычэтыншэм, жэрдэмыншэм щхьэкIэ жаIэ.
Джэду и къуэ дзыгъуащэщ.
Адэм и хьэл къуэм къыхохуэ, уеблэмэ ар абы ещхь щыхъужыпи щыIэщ.
ПащIэм къимыхьыр жьакIэм къихьыжыркъым.
УщыщIалэм къыпхуэмылэжьар уи жьыщхьэ пхузэфIэкIыжынкъым.
Уэшх блэкIам щIакIуэ кIэлъумыщтэж.
Мыхьэнэ иIэкъым, сэбэпи пылъкъым блэкIа, зэфIэкIа гуэрым, зи чэзур икIам укIэлъыIэбэжкIэ, укIэлъыпхъэрыжкIэ.
Уэ укъалэмэ, сэ сытопщ.
КъыпэщIэтым худичыхыну хуейкъым — зэрефIэкIыр и тегъэщIапIэщ. Хьэл, Iуэху еплъыкIэ, н.къ. екIурабгъуншэ зэжьэхэуэныгъэ, зэныкъуэкъу сытхэм ятеухуащ.
ЗыхуэмышыIэ пщтырафэщ.
Зыгуэрым ежьэн, пэплъэн щхьэкIэ шыIэныгъэр зыхуримыкъу хабзэ цIыхум теухуащ.
Зи цIэ ираIуэ бжэщхьэIу тесщ.
И гугъу щащI, е ягу къыщыкI, щегупсыс дыдэм ирихьэлIэу къыкъуокI.
ГушыIэхэр
Бжыгъэр — хьэрфкIэ
Банкым ахъшэ къыхихыну кIуа хъыджэбзым абы и лэжьакIуэм къыжреIэ:
— Къыхэпхыну ахъшэр мыбдежым псалъэкIэ итхэ.
— Ар дауэ?
— Хьэрфхэр къэбгъэсэбэпурэ, зиунагъуэрэ.
— Сыту угъэщIэгъуэн! Дауэ сэ бжыгъэр хьэрфкIэ зэрыстхынур?
Си лэжьэгъум кърещэху
ХьэрычэтыщIэ щIалэм гугъу ехьу и торбэ хьэлъэр кхъухьлъатэм дрехьей. Бортпроводницэр къыдэIэпыкъуурэ сумкэ хьэлъэр и пIэ ирагъэзэгъа нэужь, цIыхубзыр щIоупщIэ:
— Сытым дежи мыпхуэдэ торбэ хьэлъэ къыздепхьэкIрэ?
— ДяпэкIэ къесхьэкIынукъым, — жи къэгубжьа щIалэм. — Иджы сэ торбэм сыдэсынщ, си лэжьэгъум билет кърещэху.
Пощтыр лажьэркъым
Зэгъунэгъу фызыжьитI зопсалъэ:
— Ди пощтыр щIагъуэу зэрымылажьэр пщIэрэ?
— Сыт щхьэкIэ, сыт дэбгъуар?
— Уи фIэщ зэрыхъун, мы письмор зэрыстхрэ махуипщI мэхъури, иджыри къэс си пхъуантэм дэлъщ.
ПщIэну щхьэпэщ
Нартыхур ягъэкIын зэрыщIадзар
Зи IэщIагъэкIэ дыщэкI, Париж щыщ Жан Шарден (1643 — 1713) 1672 гъэм бадзэуэгъуэм и 27-м щегъэжьауэ фокIадэм и 10-м нэс Тэн (Дон) псым къыщыщIидзэри, хы ФIыцIэ Iуфэр иIыгъыурэ зэпиупщIыгъащ Нарткъуажэхэм я хэгъуэгур, Шапсыгъыр, Убыхыр, Абхъазыр, Ингур псым еуалIэу Мингрелым нэсыху. Шарден мазэрэ ныкъуэрэ хуэдизкIэ яхэтыну къыхудэхуащ хы ФIыцIэ Iуфэм щыпсэу адыгэхэм, абхъазхэм, мингрелхэм икIи и акъылрэ щIэныгъэрэ къызэрихькIэ ятетхыхьыжауэ щытащ. Абы гу лъитащ а лъэпкъ псоми нартыхур къызэрагъэкIым, а гъавэхэкIым шхыныгъуэу къыхащIыкIым: «Ар гъатхэм прунжым хуэдэу хасэ. ЩIым IэкIэ кумб цIыкIу щащI, жылэр абы иралъхьэри, тратхъуэж. КъэкIыгъэр къыхэкIа нэужь Iэпхъуамбэшхуэм хуэдиз и гъумагъщ, цIыху лъагагъ хуэдизкIэ докIей, и щхьэмкIэ къыщищI сэмбым илъ нартыхущхьэм хьэдзэ 300 хуэдиз тетщ. Нартыхупкъыр къамылфом и пкъым ещхьщ. Жэпуэгъуэм ирихьэлIэу хъуа нэужь, паупщIри дыгъэм хуэгъэзауэ бжыхьхэм фIалъэ, нэхъ щIэхыу гъун щхьэкIэ. Махуэ тIощI хуэдиз дэкIа нэужь къыдачыж.
Нартыхур щагъэлъалъэр шхыныгъуэр щагъэхьэзырынум и пэ къихуэущ, икIи шхыныр къыщыхащIыкIыр шхыгъуэр къыщысым дежщ. Езыр псынщIэу мавэ, сыхьэт ныкъуэ нэхъыбэ ихьыркъым. Къызэрытевэу бэлагъкIэ мащIэурэ зэIащIэ икIи хуэмурэ, къару щIагъуэ темыкIуадэу хупцIынэм ещхь мэхъу. ИужькIэ мафIэр нэхъ ягъэужьыхри, шыуаным илъыр хуэмурэ щIагъэжьыхь, быдэ хъуху.
Мы шхыныгъуэр къызэрымыкIуэу хужьщ, уэсым ещхьщ, ауэ мышыущ икIи хьэлъагъ иIэщ. Ар пхъэбгъу кIэщI цIыкIухэу абы щхьэкIэ ящIхэм телъу къуат. Адыгэхэр а шхыныгъуэм зэреджэр пIастэщ, мингрелхэр — гъомщ. ПIастэр гугъу удемыхьу IэпхъуамбэхэмкIэ уопIытIыф… Адыгэхэри, мингрелхэри, тыркухэм я унафэм щIэт куржыхэри, абхъазхэри, жыпIэнуракъэ, хы ФIыцIэ Iуфэм, Мэуэт хым и Палус псыдэкIыпIэм (пролив) къыщегъэжьауэ Трапезунд нэсыху щыпсэу лъэпкъхэм аращ щIакхъуэм и пIэкIэ яшхыр икIи нэгъуэщI яIэкъым. Ахэр а шхыныгъуэм апхуэдизкIэ есащи, гуэдз хьэжыгъэм къыхэщIыкIа щIакхъуэм нэхърэ нэхъ къыхах. Сэ аращ а хэгъуэгум и нэхъыбэм деж нэрылъагъу щысхуэхъуащ. ИкIи апхуэдэу згъэщIагъуэркъым, сыту жыпIэмэ, инджылыз пудингкIэ сышхэн зэпыту къыщысхуихуам щыгъуэ абы апхуэдизкIэ сесати, гугъуу къысщыхъурт ар къэзгъанэу къызэрыгуэкI щIакхъуэм зестыжыныр».
XVII лIэщIыгъуэм и етIуанэ Iыхьэм ирихьэлIэу адыгэхэм нартыхур зэрыхасэ, зэрыIуахыж щIэныпхъэр (технологиер) жаIэу зэхихыу, абы пIастэ къызэрыхащIыкI щIыкIэр нэрылъагъу щыхъуу япэ дыдэу зытхыжар Шарденщ. Мыбы и тхыгъэращ япэу дэзыгъэлъагъур адыгэхэм, абхъазхэм, мингрелхэм, куржыхэм нартыхум пIастэ къыхащIыкIыу зэрыщытар. Шарден пIастэр зытралъхьэу жыхуиIэ пхъэбгъу кIэщ цIыкIухэр адыгэхэр пхъэбгъу IэнэкIэ дызэджэращ.
Нартыхур Америкэ континентым кърашу XV лIэщIыгъуэм и кIэм, XVI лIэщIыгъуэм и пэм Евразием къахьэса пэтми, ар лъэпкъ къэкIыгъэ зыхуэхъуар куэдкъым. Ар къызыхэкIам езым и щхьэусыгъуэ иIэжщ. ЗэрытщIэщи, гъавэхэкIыщIэхэр, хадэхэкIыщIэхэр, жыгIэрысэ лIэужьыгъуэщIэхэр сыт хуэдэ лъэпкъми къабыл ищIын щхьэкIэ, ахэр езым къыдекIуэкI къэкIыгъэ гуэрым ещхьын хуейщ. ЕтIуанэу, ахэр лъэныкъуэ зыбжанэкIэ (бэвагъкIэ, фIагъкIэ, къыщагъэкI щIыгум зэрезэгъымкIэ, цIыхум дежкIэ сэбэп зэрыхъумкIэ, н.къ.) ефIэкIын хуейщ «къэкIыгъэжьхэм». Агрономием къызэрилъытэмкIэ, хумрэ нартыхумрэ зэхуэдэ гъавэ къэкIыгъэу зы гупым хохьэ. Гуэдз, гъасэ, хьэпцIий, хьэ, зэнтхъ лIэужьыгъуэхэр нэгъуэщI гупщ. Хумрэ нартыхумрэ шхыныгъуэ къыхащIыкIхэмрэ ахэр къызэрыхащIыкI щIэныпхъэхэмрэ зыщ. Апхуэдэу щыщыткIэ, нартыхур къыщежьэм, ар Европэми, Азиеми, Африкэми къабыл щызыщIар хур зи лъэпкъ гъавэхэкIыу щытахэращ. Иджыпстуи Европэмрэ Азиемрэ нартыхур щызыщIэ, щызышх лъэпкъхэр ижь-ижьыж лъандэрэ хум елэжьу, зышхыу щытахэращ. Адрейхэм нартыхур къащтакъым. Пасэрей адыгэхэу хур куэ-ду къэзыгъэкIыу щытахэм нартыхур къазэрыIэрыхьэу псынщIэу яфIэфI, яфIэкъабыл хъуащ. Сыту жыпIэмэ, япэрауэ, къызэрыщIэкIамкIэ, хум къыхащIыкIыу щыта шхыныгъуэ псори нартыхум къыхащIыкIыфырт. ЕтIуанэу, нартыхум и бэвагъыр хум ейм нэхърэ куэдкIэ нэхъ инт, щIыпIэм фIы дыдэу езэгъырт. Ещанэу, нартыхур блэжьынкIэ, IупхыжынкIэ, зепхьэнкIэ куэдкIэ нэхъ псынщIагъуэт. Хум хуэдэу бгъэкъэбзэн, бужьгъэн, бгун хуейтэкъым. ЕплIанэу, нартыхур а зы щIыпIэм илъэс бжыгъэкIэ тепсэми, и бэвагъым кIэричыртэкъым, узхэр къеуалIэртэкъым. Етхуанэу, нартыху жэп-къыр мэкъум къыкIэрымыхуу Iэщым яшхырт. А псор къэплъытэмэ, щIыр зи мащIэ адыгэ мэкъумэшыщIэхэм я дежкIэ нартыхур узыблэкI мыхъун гъавэу, мэкъумылэу къыщIэкIащ.
Хьэкъун Барэсбий.
Кулиев Къайсын илъэси 100 ирокъу
Балъкъэр усакIуэшхуэ Кулиев Къайсын тхакIуэ щIалэхэр игъэгушхуэрт, ядэIэпыкъурт. Ар и гуапэу кIэлъыплъырт адыгэ усакIуэ Семэн Руслан и творчествэм.1973 гъэ
Балъкъэр усакIуэшхуэ Кулиев Къайсын тхакIуэ щIалэхэр игъэгушхуэрт, ядэIэпыкъурт. Ар и гуапэу кIэлъыплъырт адыгэ усакIуэ Семэн Руслан и творчествэм.1973 гъэ
Пащтыхь хъыбархэр
Инджылыз пащтыхьгуащэ Елизаветэ I (1533 — 1603) бзитху игъэшэрыуэрт, тхылъ куэд щIиджыкIырт, макъамэм, къафэм, усыгъэм хуабжьу дихьэхырт. Абы фIэгъэщIэгъуэн хъун и гугъэу дипломат гуэрым къыжриIат: «КъызэрыщIэкIымкIэ, Шотландием и пащтыхьгуащэ Марие музыкант лъэрызехьэщ». Елизаветэ жэуап итыным и пIэкIэ вирджиналым бгъэдыхьэри, макъамэ телъыджэ къригъэкIащ, макъамэ Iэмэпсымэр Iэзэу къызэригъэсэбэпри нэрылъагъу щищIащ.
Елизаветэ и уардэунэм, псом хуэмыдэу, щызэхуэсырт литератор, сурэтыщI зэчиифIэхэр, цIэрыIуэхэр.
Шекспир Уильям (1564 — 1616) и «ЕпщыкIутIанэ жэщ» пьесэр 1599 гъэм зыхуитхар Елизаветэщ.
Езыхэм я хабзэ яIэжщ
Инджылыз пащтыхьгуащэ Елизаветэ I (1533 — 1603) бзитху игъэшэрыуэрт, тхылъ куэд щIиджыкIырт, макъамэм, къафэм, усыгъэм хуабжьу дихьэхырт. Абы фIэгъэщIэгъуэн хъун и гугъэу дипломат гуэрым къыжриIат: «КъызэрыщIэкIымкIэ, Шотландием и пащтыхьгуащэ Марие музыкант лъэрызехьэщ». Елизаветэ жэуап итыным и пIэкIэ вирджиналым бгъэдыхьэри, макъамэ телъыджэ къригъэкIащ, макъамэ Iэмэпсымэр Iэзэу къызэригъэсэбэпри нэрылъагъу щищIащ.
Елизаветэ и уардэунэм, псом хуэмыдэу, щызэхуэсырт литератор, сурэтыщI зэчиифIэхэр, цIэрыIуэхэр.
Шекспир Уильям (1564 — 1616) и «ЕпщыкIутIанэ жэщ» пьесэр 1599 гъэм зыхуитхар Елизаветэщ.
Пащтыхьым и сурэт
Инджылызым и пащтыхь Карл I (1600 — 1649) 1632 гъэм уардэунэм къригъэблэгъат фламанд сурэтыщI Ван Дейк Антонис (1599 — 1641). Абы и Iэдакъэ къыщIэкIа сурэтхэр пащтыхьым апхуэдизкIэ игу ирихьати, лIыхъусэжь цIэри фIищщ, пенси хуигъэуври, Инджылызым къигъэнауэ щытащ.
Дейк и Iэзагъым мыхьэнэшхуэ иIащ къыкIэлъыкIуэ лIэщIыгъуитIым Инджылызым портрет живописым зыщиужьынымкIэ. Карл I и сурэту къэнари зи IэдакъэщIэкIыр Ван Дейк Антонисщ.
Хым тета Генри
Португалием и пащтыхьыкъуэ Генри (1394 — 1460) и гъащIэ псор зытриухуар цIыхум и лъэр здынэмыса щIы IэнэщIхэр къэхутэнырщ. Португалием и Альгарвэ и губернатору щыткIэрэ, кхъухьхэр щаухуэ, щызэрагъэпэщыж щIыпIэ иухуащ, хым техьэнухэр щагъэхьэзыр школ къызэIуихащ.
Хым фIыуэ хэзыщIыкI, щес цIыхухэр, астрономхэр, географхэр зэхуишэсри, Африкэм и къухьэпIэ лъэныкъуэм и хы Iуфэр къэзыхутэну экспедицэхэр зэригъэпэщащ. Апхуэдэ гуп 14 иригъэжьат Генри, ауэ Боядор плIанэпэм зэрынэсу къагъэзэжырт. Абыхэм жаIэрт адэкIэ тенджыз щхъуантIэ шынагъуэ гуэр щыIэу, къыщепс дыгъэр апхуэдизкIэ гуащIэщи, хыр къигъэкъуалъэу, цIыхуфэр фIыцIэу трижьыкIыу, зэи цIыхум имылъэгъуа псэущхьэ шынагъуэ гуэрхэр щыпсэууэ.
Апхуэдэурэ екIуэкIащ 1434 гъэр къэсыху. Абы щыгъуэ Генри и чэнджэщэгъуу, и акъылэгъуу щыта, Иннес Жил хым техьащ, жыхуаIа плIанэпэм адэкIэ щыIэхэр зригъэлъагъури, псэууэ къигъэзэжауэ щытащ.
Дохъушокъуэ Санэ.
Псалъэзэблэдз
ЕкIуэкIыу:3. « … псыкъелъэхэр» — район уэрэджыIакIуэ ансамбль. 6. Фэ Iув зытелъ, щIылъэми псыми щыпсэуф, хуэм дыдэу къэзыкIухь псэущхьэ. 8. Къуаргъ лъэпкъым щыщ, щIымахуэм щIыпIэ хуабэхэм лъатэ къуалэбзу. 9. Жьэгу натIэм хэщIыхьа тегъэувапIэ. 11. Бжэныфэм къыхах Iуданэ. 13. Ар яшхыркъым, ауэ фом нэхърэ нэхъ IэфIу жаIэ. 14. Африкэм щыщ, Атлантикэ хым и Iуфэм Iус къэрал, Аккрэ и щыхьэру. 16. Лы лей зытелъ цIыху. 18. Мылажьэ-мыпщIантIэу къэгъуэгурыкIуэ лIым …-ешхэр и щIасэу жаIэ. 21. Ди зэманым сеныч дестэ къызыщIэмыкIыж ахъшэ жьгъей. 23. Зи … исым и уэрэд жеIэ. 24. … пыIэ. 27. Совет Союзым хэту щыта Прибалтикэ республикэхэм ящыщ зым и щыхьэр. 28. ХьэкIэкхъуэкIэ шынагъуэ. 29. Жыгыку гъуанэр зи псэупIэ псэущхьэ кIэ баринэ цIыкIу. 32. Шыуанышхуэ. 33. Адыгэ псалъэжьым зэрыжиIэмкIэ, апхуэдэ цIыхур щыту малIэ. 34. Бо, шы егъэзыпIэ. 36. Уафэ лъащIэм щызеджадэ «бжьэхуц» гуартэ. 37. Фадэ гуащIэ. 38. ЩакIуэм фочышэу къигъэсэбэп бдзапцIэ хъурей цIыкIу. 39. Пхъурылъхур къихьэмэ, псатхьэр … 41. Псым е бгым я нэпкъ лъагэ. 43. Школыр къэзыуха щIалэщIэм … ищIащ еджапIэ Нэхъыщхьэ щIэтIысхьэну. 46. Таурыхъ, шыпсэ, … 47. Мэкъуауэм и Iэгум … трищIащ. 48. Хьэблэдэсхэр, ныбжьэгъухэр зэхуэсу унэ зыухуэм и Iуэхур зэрыдагъэпсынщIэм апхуэдэу йоджэ.
Къехыу:1. Автомашинэм, шыгум, лъакъуэрыгъажэм я зы Iыхьэ. 2. Дыгъужьыр бэлацэу къызыщыхъу хьэкIэкхъуэкIэ. 3. … пэтрэ, илъэсым зэ мэфтырей. 4. Нарт лIыхъужь Щэуей и адэр. 5. Бжейм къыпыкIэ жылэ: цIыхум яшх. 7. Къуажэдэс унагъуэм и гъавэр, ерыскъыпхъэр щахъумэ хабзэ гъэтIылъыпIэ. 10. ЗыкъызыфIэщIыжа, зи щхьэр зыIэт. 12. ЕджакIуэм унэм щигъэзэщIэну хуейуэ кърата лэжьыгъэ. 15. … зимыIэм дзажэпкъ иIэщ. 17. … къамылъхуам уанэ хузэщIелъхьэ. 18. Псым хэс псэущхьэ цIыкIу, бэджым хуэдэу лъакъуэ куэд щIэту. 19. Ди гъунэгъур къулыкъущIэшхуэ хъури, … зратхэм яхэхуащ. 20. Бжьэхуцым къыхэщIыкIа щэкI Iув. 22. … шыд-рэ. 25. ЩIыпIэм и лъагапIэ. 26. Псы фIей ина. 30. Адыгэ хабзэр нэхъыбэу зыхъумауэ къалъытэ зиусхьэн лъэпкъ. 31. ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым и джэгуакIуэ Iэзэу щыта, РСФСР-м щIыхь зиIэ и артисткэ Сибэч … 35. Бахъсэн районым щыпсэуа гъавэгъэкI цIэрыIуэ, Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь … Iэхьед. 36. Зыгуэрым и былым, и шы гуартэ ирахужьамэ, абы кIэлъыщIэпхъуэ гуп. 39. Къуаншагъэ зылэжьа цIыху. 40. Хьэцэпэцэ пыупщIа, ямыIуэжауэ. 41. Хадэм зэрилэжьыхь Iэмэпсымэ. 42. Къэрэшей-Шэрджэсымрэ Адыгеймрэ я щIыналъэхэм щежэх псышхуэ. 44. Алыдж- … бэнэкIэ. 45. Мэ дахэ къызыхих, цIыхубзхэм къыздрахьэкI ткIуаткIуэ.
Зэхэзылъхьар Мыз Ахьмэдщ.
ФокIадэм и 16-м ди газетым тета псалъэзэблэдзым и жэуапхэр:
ЕкIуэкIыу:7. Уэтэр. 8. ЦIынэу. 9. Благъэ. 10. Гъуо. 11. Тхъу. 12. Вэгъу. 14. «Нур». 16. Дыд. 18. Дыщэ. 20. Сурэ. 22. Ажэ. 25. Мер. 26. Къунан. 27. Надэ. 30. Вагъуэ. 31. Хьэсэгъу. 32. Лэгъуп. 35. Заур. 36. Сыхъэ. 37. Тощ. 39. Къыр. 40. Арэф. 42. Хъурмэ. 43. Ким. 44. Чэт. 46. Бий. 47. Пэ. 48. Хъуп. 51. Щтауч. 53. Сарыкъ. 54. Джэлам.
Къехыу:1. Ауз. 2. КIэбгъу. 3. Къуэлэн. 4. Елгъэр. 5. Шыпхъу. 6. Тут. 12. Владивосток. 13. Гъудэ. 15. Удж. 16. Дэм. 17. Дырийпсырий. 19. Щынэ. 21. Уадэ. 23. Андэгурэ. 24. Къундэпсо. 28. Кугъуэ. 29. Мэз. 33. Джатэ. 34. Пхъэр. 38. Щам. 39. Къэб. 41. Уэ. 44. Чэтэн. 45. Теунэ. 47. ПщылI. 49. Пшэр. 50. Псы. 52. Кумб.
