IуэрыIуатэ — дыщэ пхъуантэ
ЗэкъуэшитI
ЗэкъуэшитI псэурт. НэхъыщIэр тхьэмыщкIэт, нэхъыжьыр — къулейт. Абы къыхэкIыу нэхъыжьым и шы нэхъыщIэр зэпымыу-уэ Iумпэм ищIырт икIи езым хуэдэу мылъку зыбгъэдэлъхэрт игъэныбжьэгъур.
Къуэш нэхъыщIэр нэхъыжьым и деж хьэщIапIэ кIуэхукIэ и ныбжьэгъухэм зэрыригушхуэр и напщIэм телъу жиIэрт:
— Iыхьлыхэм сыт я пэрмэн, анэкъилъху къуэшри яхэту. Ныбжьэгъу пэжхэрщ зыхуэбгъадэ хъун щымыIэр. Шэч къытесхьэркъым гузэвэгъуэ сыхэхуэмэ, ахэр псом япэу къызэрыздэIэпыкъунум.
Зэгуэрым, къуэш нэхъыщIэр щIэкIыжа нэужь, нэхъыжьым и щхьэгъусэм жиIащ:
— СызэригугъэмкIэ, уи къуэшыр цIыху хъарзынэщ икIи хуэмыфащэу и жагъуэ пщIыуэ къызолъытэ.
— Дауэ хъуми, си ныбжьэгъухэм япэсщIын щыIэкъым — тригъэчыныхьырт лIым.
— Апхуэдэу щыхъукIэ, ахэр къызэрыпхуэпэжыр зэхэдгъэгъэкI, — къыхилъхьащ фызым.
— Дапхуэдэу ар къызэрытщIэнур? — щIэупщIащ щхьэгъусэр.
— Бжэн дыукIынщи, къэпым итлъхьэнщ. Ар зэ- рымыщIэкIэ пIэщIэукIа лIым и хьэдэу яжетIэнщ. Уи ныбжьэгъухэмрэ уи къуэшымрэ щIэпхъаджагъэр щIэтхъумэнымкIэ къыддэIэпыкъуну захуэдгъэзэнщ. АбыкIэ тхузэхэгъэкIынущ хэт нэхъ къыпхуэпэжми.
— Хъунщ, — абы арэзы техъуащ щхьэгъусэр икIи жэщым и ныбжьэгъу- хэм хъыбар яригъэщIащ къадэIэпыкъуну.
ЯпэщIыкIэ ар и ныбжьэгъу нэхъ гъунэгъу дыдэм и бжэм теуIуащ. Ар къыщIэкIа нэужь, гухэщIу жиIащ:
— Гузэвэгъуэшхуэ сыхэхуащ. ЗэрымыщIэкIэ цIыху сIэщIэукIащ икIи абы и хьэдэр зэрызгъэпщкIужыну щIыкIэр къысхуэщIэркъым. УкъыздэмыIэпыкъуфыну пIэрэт, си ныбжьэгъур?
Ныбжьэгъум сымаджэ хьэлъэу тхьэ иIуэу щIидзэри, унэм къызэрыщIэмыкIыфынур къыжри-Iащ.
ЕтIуанэ и ныбжьэгъуми зыкIи зыкъыщIигъэкъуэфакъым, и щхьэгъусэр зэрысымаджэр и щхьэусыгъуэу. Адрей и ныбжьэгъухэм ар кърахужьэжащ, лIыукIым Iуэху дащIэну зэрыхуэмейр къыжраIэри. И ныбжьэгъухэр зэщIигъэхьэу псоми къыщагъэщIэхъум, иужьым ар и къуэшым деж кIуащ.
Къуэш нэхъыжьым жиIахэм едэIуа нэужь, нэхъыщIэм псынщIэу зихуапэри, унэм къыщIэкIащ. Нэхъыжьым и пщIантIэм ар щыдыхьэм, абы къэпыр и плIэм ирилъхьэри, къыдэкIыжыну зигъэхьэзыращ.
— Сыт мы къэпым епщIэну уи мурадыр? — щIэупщIащ къуэш нэхъыжьым и щхьэгъусэр.
— Нэху мыщ щIыкIэ зы щIыпIэ щызгъэпщкIунщ.
— Абы уемыIуси нэхъыфIщ, иджыри дыхуеинущ, — жиIэщ къуэш нэхъыжьым и щхьэгъусэ-ми, пэжыр къыхуиIуэтэжащ.
ИтIанэ, бжэнылыр ягъавэри, зэкъуэшхэр жэщ псом щысащ. Абы лъандэрэ къуэш нэхъыжьым и ныбжьэгъухэр хьэрэм ищIауэ и къуэш нэхъыщIэр егъэныбжьэгъу, сыткIи дэIэпыкъуэгъу хуэ- хъуу.
Хъыджэбзымрэ нартхэмрэ
Ижь-ижьыжкIэ узэIэбэкIыжмэ, Дагъыстэным хыхьэ къалэхэм ящыщ зым щыпсэуащ зи ха- хуагъэм цIэрыIуэ ирихъуа щIалэ. Абы зэрихьа лIыгъэхэм кърикIуа щытхъухэр къэралым къыщымынэу дуней псом хэIущIыIу щыхъуат. Ауэрэ, къалэдэс нэхъ щIалэ къуданхэр зым и ужьым иту адрейр дэкIуэдыкIыу хуежьащ. ГъэщIэгъуэнратэкъэ, зы лъэужьи къагъанэртэкъым — цIыхухэр кIуэдырт, Iугъуэм хуэ-дэу.
ЩIалэ хахуэхэр гузавэ хъуащ — дэтхэнэми чэзур къылъысыну къыщыхъурт. Апхуэдэу зи гугъу тщIы щIалэ хахуэри гузэвэгъуэм зэщIиIыгъэрт, дапхуэдизу къарууфIэми.
Гур зэрыгъум дыгъур ирожэ, жыхуиIэрати, жэщыр хэкIуэтауэ абы и куэбжэм зыгуэр ину къытеуIуащ икIи «КъыдэкI!» жиIэу къэджащ. ЩIалэм дэкIыну зигъэхьэзрат, ауэ абы хэту и щхьэгъусэм жиIащ:
— Ныкъуэхуапэу хэт дэкIыр? ЛIыр сытми хуэхьэзыру щытын хуейщ. Сэ шым уанэр теслъхьэху, уэ зыхуапи уи Iэщэхэр зыпщIэхэлъхьэ.
Зи Iэщэхэр зыпщIэхэлъ щIалэм зимыгъэгувэу куэбжэм дэкIащ, уанэ зытелъ и шыр и Iэдэжу. КIыфIым здыхэтым абы къыIэщIэлъэгъуащ шум и ужь иувэну тэрмэшкIэ къызэригъэлъэгъуар. ЩIалэр абы кIэлъыкIуащ.
Ахэр къалэм дэкIри, зыри жамыIэу гъуэгу техьащ, лIы мыцIыхур япэ иту, щIалэр абы и ужь иту.
А тIур уардэунэ гуэрым гъу- нэгъу щыхуэхъум, лIы мыцIыхум жиIащ:
— Шыхэм я гъусэу къани къыспэплъэ.
ЩIалэм зыри жимыIэу ари игъэзэщIащ.
ЛIы мыцIыхур зэуэ кIыфIым хэгъуэщащ. Абы хэту уардэунэм зэрызехьэшхуэрэ Iэщэ макърэ къыщыIуащ. Шыхэр лъэныкъуэкIэ щIэпхъуащ, арщхьэкIэ щIалэм ахэр къигъэувыIэжащ, и IитIыр трилъэфыжауэ. Нэхъ щэху къызэрыхъуу, лIы мыцIыхум къигъэзэжщ, сэшхуэр илъэщIыжри, и шым шэсыжащ.
— Зыр хьэзырщ, — хэгупсысыхьауэ жиIэри шым елъэдэкъэуэжащ.
ЩIалэм зы псалъи жимыIэу абы и ужь иуващ.
Апхуэдэурэ ахэр иджыри уардэунитIым Iухьащ икIи а къэхъугъэхэм къытрагъэзэжащ. ЛIы мыцIыхур зыри жимыIэу блыным щхьэдэхырти зэрыхьзэриишхуэ, сэшхуэкIэ я зэхэуэ макъ къэIурт. Ещанэ уардэунэм лIы мыцIыхур зеукIунтIриеу къыщIэкIыжри, ера-
гъыу и шым шэсыжащ.
— Псори зэфIэкIащ, — жиIэри, абы къалэмкIэ иунэтIыжащ. Пщэдджыжь пшэплъ къыщищIым, шухэр къалэм дыхьэжащ. ЛIы мыцIыхум кхъэм хуэкIуэ гъуэгумкIэ иунэтIри, къатIагъащIэ мащэм хуэзанщIэу и шым къепсыхщ, зэпэгъунэгъуу щыт кхъэлэгъуниплIым ябгъэдыхьэри, и пыIэр щхьэрихащ. Абы и щхьэц кIыхь дыщафэхэр и дамэм щызэбгры-кIым, щIалэм телъыджэ щыхъуащ ар зэрыхъыджэбзыр.
Мыдэ къызэдаIуэ, щIалэ хахуэ, — къригъэжьащ абы и хъыбарыр. — Си дэлъхуищыр си гъусэу, сэр нэхъ насыпыфIэ щымыIэу къэслъытэу куэд щIатэкъым сызэрыпсэурэ. Ауэ си хьэгъуэлIыгъуэм и пэ къихуэ жэщым нартищ я пщылIхэр я гъусэу къыттеуэри, си дэлъхуищымрэ си щауэмрэ яукIащ. А нартхэр сцIыхурт, мызэ-мытIэу къыслъыхъуауэ, ауэ ахэр къэдгъэщIэхъуауэ щытащ.
Куэд щIауэ сыхущIэкъурт си дэлъхухэмрэ си щауэмрэ ялъ сщIэжу нарт бзаджэнаджэхэм я Iыхьэ ялъызгъэсыжыну, ауэ абы щхьэкIэ уи дзыхь зэбгъэз хъун дэIэпыкъуэгъу сыхуэныкъуэт. СыщыджэкIэ языныкъуэхэр Iэщэншэу, адрейхэр джанэншэу, ещанэхэр щIагъщIэлъ къудейкIэ къыщIэкIырт. Къалэ псом зылI нэс къызэрыдэмынэжар гурыIуэгъуэ сщыхъуащ. Сыгубжьри, зи щытхъур хьэдэджадэм хуэдэ а щIалэхэр сIэщIэукIащ.
ИкIэм-икIэжым, уэ сыкъыщыптеувыIэм, сыкъэбгъэщIэхъуакъым. Ауэ, ар зи фIыгъэр уэрарэ уи щхьэгъусэрарэ сщIэркъым.
Иужьрей уардэунэм сыщыщIыхьам, нарт зэкъуэшхэм я нэхъыщIэм сызэрылIыкIыну уIэгъэр къызихащ. Си иужьрей уэсятыр къысхуэпщIэну, си дэлъхухэм япэгъунэгъуу мы кхъэм деж сыщыщIэплъхьэжыну сынолъэIу.
— Апхуэдэ псалъэхэр жумыIэ! — кIиящ щIалэр. — Дохутыр нэхъыфIхэр къозгъэIэзэмэ, илъэс куэдкIэ иджыри упсэунущ. Сэ — дэлъху, си щхьэгъусэр — шыпхъу дыпхуэхъунщ.
— УIэгъэ сымыхъуами, тIум щыгъуэми сылIэн хуейт сэ. Си Iыхьлыхэмрэ лъагъуныгъэ зыхуэсщIамрэ си мыгъусэу сыпсэуну сыхуейкъым! — жиIэри, хъыджэбзым и псэр хэкIри укIуриижащ.
Хьэлэлымрэ Нэпсеймрэ
Хьэлэлымрэ Нэпсеймрэ зэдэпсэурт. Ахэр насыпым и лъыхъуакIуэ ежьащ, хъуржынхэр я плIэм иралъхьэри. Таурыхъ гъэщIэгъуэнхэр жаIэжу, зэдэгушыIэу кIуэрти, гъуэгур нэхъ кIэщI ящыхъурт. Загъэпсэхуну къыщыувыIэм, Хьэлэлым и хъуржыным ерыскъы кърихащ. Нэпсейм жиIащ къыздищтахэр гъэтIылъыгъэу къызэригъэнэнур. Хьэлэлым, дауи, и ныбжьэгъур зэпымыууэ здигъэшхащ.
Хьэлэлым къыздищта шхыныр яуха нэужь, Нэпсейм ар къигъанэри, зы пса- лъи жимыIэу, и гъуэгу теувэжащ. Хьэлэлым ар и жагъуэ хъуауэ гъуэгу техьэ- жащ. КIыфI щыхъум, нэху щигъэщын къилъыхъуэну иужь ихьащ. Щхьэл бгынэжа гуэр щрихьэлIэм, абдеж къыщыувыIащ.
Зэрызехьэ макъым ар къыщигъэушым къилъэгъуащ япэмыжыжьэу блэ щIыб мафIэм бажэр, дыгъужьыр, мыщэр зэрыпэрысыр. Хьэлэлым зимыгъэхъейуэ щылът, хуабжьу шынауэ.
— Зыгуэр къыджеIэж, — елъэIуащ бажэм дыгъужьымрэ мыщэмрэ.
— ДэркIэ сэбэп зыпымылъ, ауэ цIыхум къыхуэщхьэпэнщ зи гугъу ныфхуэсщIы-нур, — къригъэжьащ бажэм. — Щхьэл кIэнауэм деж мывэшхуитI щылъщ. Абы и лъабжьэм иIэ гъуэм дзыгъуэ щопсэу. Дыгъэр къыщыщIэкIкIэ абы и гъуэм дыщэ кърехри, пщыхьэщхьэм щIехьэж.
— Иджы чэзур ууейщ, — зыхуигъэзащ бажэм дыгъужьым. — Мо бгышхуэм и щхьэм мэлхэр щохъуакIуэ, — жиIащ дыгъужьым. — Абыхэм ящыщ зым, зэрыхъушэу къатемыкI цым хуэдиз къет. Мис ар цIыхум и щIапхъэщ!
— Сэ сощIэ къалэ куэбжэм деж щыт дэшхуей лъабжьэм хъугъуэфIыгъуэ зэрыщIэлъыр, — жиIащ мыщэм.
Нэхущым хьэкIэкхъуэкIэхэр ежьэж- ри, абыхэм зи гугъу ящIа хъугъуэфIыгъуэхэр Хьэлэлым зыIэригъэхьащ икIи мэлыхъуэхэм я деж къыщищэхуащ мэл цыфIэр. Ар унэм къэкIуэжри, зыхуэныкъуэ щымыIэу псэууэ щIидзащ.
Нэпсейми къигъэзэжащ. Ар гугъу ехьат икIи фейцейуэ хуэпат. Унэм абы къыщыжраIэжащ гъуэгум къыдытетам къехъулIахэр.
ЕтIуанэ махуэм Нэпсейр Хьэлэлым деж кIуэри хуэтхьэусыхащ: — Къэрал куэд къызэхэскIухьащ сэ икIи дэни гузэвэгъуэрэ бэлыхьрэ щысшэчащ. Уэ насыпыр дауэ къэбгъуэта, си къуэш?
Хьэлэлым и Iуэхур къызэрекIуэкIар абы зыри димыгъэхуу хуиIуэтэжащ икIи и хъугъуэфIыгъуэхэмкIэ дэгуэшащ.
Хъанымрэ пщащэ Iущыцэмрэ
Зы хъан хьилэшы, бзаджэ псэурт. Зи щхьэхуитыныгъэр и IэмыщIэ илъ цIыхубэм абы гузэвэгъуэ куэд яригъэшэчащ. Зэгуэрым хъаным къыхилъхьа унафэхэр цIыхухэм лъагъэIэсыну пщэрылъ ящищIащ.
— Зи щIыхьыр ин хъаным, — кIиящ гъуохэр, — хъаныгъуэм хыхьэхэм я бжыгъэр къыхитхыкIащ икIи дэтхэнэми упщIищкIэ захуигъэзэнущ. Жэуап пэж къэзытхэр мамыру иутIыпщыжынущ, адрейхэр щхьэпылъэ ищIынущ.
Ар зэхэзыха цIыхубэр абы хущIэбжэу щIадзащ. Ауэ, къару зыбгъэдэлъыр хъанырти, псори чэзууэ уардэунэм кIуэу-рэ жэуап ятын хуей хъуащ. ЗэрыжаIэжымкIэ, абы щыгъуэ куэд щхьэпылъэ ящIащ. Зыпхъу закъуэ зиIэ тхьэмыщкIэ гуэрым и чэзур къыщыблагъэм, ар нэщхъей къэхъуащ. И пхъум жеIэ:
— Унэм къанэ, ди адэ, сэ хъаным и деж сыкIуэнщи, и упщIэхэм жэуап естынщ.
ТхьэмыщкIэр япэщIыкIэ абы арэзы техъуакъым, ауэ хъыджэбзым щытригъэчыныхьым, уардэунэм игъэкIуащ.
— Дауэ уэ мыбы укъызэрыкIуар, цIыхубз? — игъэщIэгъуащ хъаным.
— О, хъан! Си адэр сымаджэ хьэлъэ щыхъум, абы и пIэкIэ сыкъэкIуэну сытегушхуащ.
Хъаныр арэзы хъури, къеупщIащ:
— Сыт псом нэхърэ нэхъ жаныр? Сыт псом нэхърэ нэхъ псынщIэр? Сыт псом нэхърэ нэхъ захуэр?
— Псом нэхъ жаныр — тхьэкIумэщ, нэхърэ нэхъ псынщIэр — нэщ икIи нэхърэ нэхъ захуэр — абы псори щыгъуазэщ — уи губжьырщ, хъан, пыгуфIыкIыу жиIащ хъыджэбзым.
Хъаным ар яутIыпщыжыну унафэ ищIащ, ауэ абы и пэ- кIэ жиIащ:
— Уи Iущагъыр зыхуэдэр иджыри зэхэдгъэкIынщ.
ЕтIуанэ махуэм хъаным тхьэмыщкIэм и пхъум зэрыIуэ машинэхэр хуригъэшащ, фэилъхьэгъуэ дахэхэр хуидыну унафэ хуищIри.
— Хъаным схужефIэж абы и унафэр зэрызгъэзэщIэ- нур, ауэ IуданэфI сиIэкъым. Мы мывэхэм Iуданэхэр къысхухрещIыкI, — жиIэри, хъыджэбзым мывэ хъуреишхуитI хъыбарегъащIэм иритащ.
КъыкIэлъыкIуэу хъаным и хъыбарзехьэм джэдыкIэ пщыкIутху къыхуигъэхьащ, къыкIэлъыкIуэ махуэм джэджьей пщыкIутху къригъэшыну къалэн къыщищIри.
Хъыджэбзым хъыбарегъащIэм хъаным хьэ Iэбжьыгу щыхуигъэхьым, жиIащ:
— Хъаным мы жылэхэр хрыреси гъавэр пщэдей къытрырехыж, армыхъумэ, джэдхэр Iус щхьэкIэ лIэнкIэ шынагъуэ щыIэщ.
Хъаным абы и жэуапыр къыщыIэрыхьэм къыгурыIуащ хъыджэбзыр зэрыакъылыфIэр икIи абы пидзыжын зэрыщымыIэр. Абдежым щыщIэдзауэ цIыхубэр и щхьэзыфIэфIыгъэкIэ иукIын щигъэтыжащ икIи, зэрыжаIэмкIэ, ар мыгувэу дунейм ехыжащ. Хъыджэбзыр къуажэм дэс нэхъ щIалэфIым щхьэгъусэ хуэхъуащ икIи нобэр къыздэсым псэущ.
ПцIыуэ шэч зыхуэпщIыр уи фIэщ умыщI
Зэгуэрым цIыхум къуалэбзур къиубыдащ. Ар къелъэIуу щIидзащ:
— Сыт сызэрыпщIынур? Си лымкIэ уи шхалъэр пхуэгъэнщIынукъым, сыутIыпщыжи нэхъыфIщ. Абы щхьэкIэ къыпхуэщхьэпэну чэнджэщищ уэстынщ.
ЦIыхур арэзы хъури, къуалэбзур иутIыпщыжащ.
— Си япэ чэнджэщым къедаIуэ, — жиIащ абы. — ПцIыуэ шэч зыхуэпщIым арэзы утемыхъуэ. ПщIам ущIэмыфыгъуэж, — пищащ къуалэбзум, — зэгъащIэ, си тэмакъым джэд джэдыкIэм хуэдиз хъу дыщэ зэрытенар. СыбукIамэ, къулей ухъунут.
— Сыту сыделэ! — щIегъуэжауэ къыхэкIиикIащ цIыхур.
Къуалэбзум лъэтэжыну зигъэхьэзыращ.
— Уи ещанэ чэнджэщыр-щэ? — кIиящ цIыхур.
— Япэрей чэнджэщитIми акъыл къыхэпхакъым. Къуалэбзу цIыкIум и тэмакъым джэд джэдыкIэ хуэдиз хъу дыщэ дауэ зэрытенэнур? ПцIыуэ шэч зыхуэпщIыр уи фIэщ умыщI икIи пщIам ущIэмыфыгъуэж — аращ си ещанэ чэнджэщыр, — жиIэщ, къуалэбзуми, лъэтэжащ.
ЩIалагъэм и щэху
Зы къуажэ гуэрым щхьэлтет щыпсэурт. Ар цIыху пэжт, захуэт. И пщIэнтIэпс хьэлэлкIэ къимылэжьар абы и хьэрэмт икIи иужьрей хьэжыгъэ IэмыщIэмкIэ хуэныкъуэхэм ядэIэпыкъуну хьэзырт.
Зэгуэрым абы щхьэл кIэнауэр здигъэкъабзэм, псыежэхым кърихьэх мыIэрысэ хъуар къыIэщIэлъэгъуащ. Ар зэрилъагъуу ишхыну ехъуэпсащ, ауэ егупсысащ: «А мыIэрысэр къыщызмыгъэкIакIэ сшхынуи сыхуиткъым». Ауэ мыIэрысэм и дахагъым ар апхуэдизкIи итхьэкъуати, къыздикIар зэхигъэкIыну мурад ищIащ. Щхьэлтетыр кIэнауэм дэту псыежэхымкIэ дригъэзеяуэ здэкIуэм, зы лIыжь жьакIэху хуэзащ.
— Уи махуэ фIыуэ, нэхъыжьыфI! Мыпхуэдэ мыIэрысэ дахэхэр къыщыкIыр уи хадэу пIэрэ?
— Хьэуэ. Ахэр къыщы-кIыр псыежэхым и Iуфэм уIуту иджыри тIэкIу удэкIуэтеймэ узыхуэзэну си къуэш нэхъыжьым и хадэрщ.
Щхьэлтетыр адэкIэ щыкIуэм зы нэхъыжь жьакIэху IущIащ.
— ФIэхъус апщий, нэхъыжьыфI! Псыежэхым нэхъ и щIагъымкIэ щыпсэу нэхъыжьым урикъуэшкъэ уэ? Уи жыг хадэракъэ къызэрыкIар мы мыIэрысэхэр?
— Ар пэжу си къуэш нэхъыщIэщ. Мы мыIэрысэхэр къыщыкIар нэхъ ищхьэкIэ удэкIуэтеймэ щыпсэу ди къуэш нэхъыжьым и хадэращ.
Зэман дэкIа нэужь, щхьэлтетыр ирихьэлIащ зы тхъугъи зыхимыдза лIым.
— Уи махуэ фIыуэ! Уи жыг хадэр армырауэ пIэрэ мы мыIэрысэхэр къызэрыкIар? Нэхъ и лъабжьэмкIэ щыпсэу зэкъуэшхэм уранэхъыжькъэ уэ?
— НэхъыфIыжу! Пэж дыдэу зэкъуэшхэм сранэхъыжьщ. Мы мыIэрысэхэр къэзыгъэкIари сэращ. Къеблагъэ, гъуэгурыкIуэ, хьэщIэ усщIынщ.
Щхьэлтетыр арэзы хъури, еблэгъащ.
— Щхьэгъусэ, Iэнэр къытхуэгъэхьэзыр. Хъарбыз нэхъ хъуа къыхэпхынуи зыщумыгъэгъупщэ, — жиIащ къуэш нэхъыжьым, унэм здыщIыхьэм.
Абыхэм шхэн яуха нэужь, щхьэгъусэм хъарбызыр къахуихьащ. Бысымым ар зэгуигъэжри, жиIащ:
— Мыр хъарбыз мыхъущ, нэхъыфIыIуэу къытхухэх!
И щхьэгъусэм хъарбыз хэплъыхьа къригъэхьыну тхуэ игъэкIуа нэужь, иужьрейм къытеувыIащ.
Щхьэлтетым бысымхэм фIыщIэ яхуищIри, щIэупщIащ:
— ХьэщIагъэ, хабзэ зыдэслъэгъуа нэхъыжь, зы упщIэкIэ зыпхуэзгъэзэну хуит сыкъэщI. Зэкъуэшхэм я нэхъыжьым жьыгъэм апхуэдэу зэрызыщыпхъумэфам сыт и щэхур?
— Си щхьэгъусэр хъарбызыхьэ тхуэ зэрызгъэкIуар плъэгъуащ. ТIури абы щхьэкIэ зымащIэ- кIи дыкъэгубжьакъым. Си щхьэгъусэмрэ сэрэ зэгурыIуэ ди зэхуаку дэлъу илъэс зыбжанэ хъуауэ дызэдопсэу, зыри зэран къытхуэмыхъуу. Си къуэш нэхъыщIэхэм, ди жагъуэ зэрыхъунщи, ар зрагъэхъулIэфакъым.
Апхуэдэу щхьэлтетым щIалагъэм и щэхур къищIащ икIи и щхьэгъусэм мамыру, зэгурыIуэу дэпсэуащ. ЗэрыжаIэжым- кIэ, илъэсищэм щхьэдэ-ха нэужьи, абы и щхьэ-цым зы тхъугъи хидзатэкъым.
