Азычэ Светланэ: Егъэджэныгъэ IэнатIэм республикэм зыщеужь
КъБР-м и Парламентым ЕгъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэ политикэмкIэ и комитетым и унафэщI Азычэ Светланэ дэ зыхуэдгъэзащ илъэс кIуам зэфIагъэкIа лэжьыгъэм, хабзэубзыху Iуэхухэр зэрекIуэкIым, 2018 гъэм я мурадхэм тедгъэпсэлъыхьыну.
— Светланэ, узиунафэщI комитетым 2017 гъэм хузэфIэкIам и гугъу къытхуэпщIамэ ди гуапэт.
— Парламентым нэгъабэ къищтащ егъэджэныгъэм теухуа законопроект зыбжанэ. Къыхэзгъэщыну сы-хуейт, сабий зеиншэхэмрэ адэ-анэм я нэIэ щIэмыту къэна сабийхэмрэ щIэныгъэ зрагъэгъуэтынымкIэ яIэ хуитыныгъэхэр къыщыгъэлъэгъуа законхэр нэхъыфI щIыным и IуэхукIэ ди комитетыр «Къэбэр-дей-Балъкъэр Республикэм щыпсэу сабий зеиншэхэмрэ адэ-анэм я нэIэ щIэмыту къэна сабийхэм-рэ къэралыр ядэIэпыкъунымкIэ щыIэ шэсыпIэхэм дэщIыгъужыпхъэхэм теухуауэ» КъБР-м и Законым и 4-нэ статьям къару имыIэжу къэлъытэн», «Егъэджэныгъэм теухуауэ» КъБР-м и законым зэхъуэкIыны- гъэ хэлъхьэным теухуауэ» законопроектхэм елэжьри къыхилъхьащ. ЗэхъуэкIыныгъэхэр зытеухуар сабий зеиншэхэм, адэ-анэм я нэIэ щIэмыту къэна сабийхэм, щеджэ зэманым къриубыдэу зи адэри анэри е тIум я зыр (къэзылъхуахэм щыщу а зым фIэкIа имыIауэ) зыфIэкIуэда сабийхэм щIэныгъэ зэрагъэгъуэтыну яIэ хуитыныгъэхэмкIэ шэсыпIэ яIэнырщ.
Депутатхэм я пщэрылъхэр гъэзэщIа зэрыхъум я гугъу пщIымэ, дэ едгъэкIуэкIащ комитетым и зэIущIэ зэIуха зыбжанэ, «правительствэм и сыхьэт»-кIэ зэджэ зэхуэсхэр, «стIол хъурейхэр». Абыхэм ящыщ зыбжанэм щхьэхуэу сыкъытеувыIэну сыхуейт.
Псалъэм папщIэ, ди комитетым и жэрдэмкIэ нэгъабэ екIуэкIащ афияным ебэныным, ар егъэджэныгъэм пыщIа IуэхущIа-пIэу республикэм итхэм щызэрамыхьэным теухуа зэIущIэхэр. Псалъэмакъхэр теухуауэ щытащ сабийхэмрэ ныбжьыщIэхэмрэ афияныр къахэзыхьэхэм зэрапэщIэтыну щIыкIэхэм, а гузэвэгъуэр зылъэIэсахэм ядэIэпыкъунымкIэ зэфIэгъэкIыпхъэхэм, къыдэкIуэтей щIэблэр афияным щыхъумэныр зи къалэн къэрал IуэхущIапIэхэм хуэгъэза чэнджэщхэм, зи гугъу ящIым теухуауэ мыхьэнэ пыухыкIа зиIэ нэгъуэщI Iуэхугъуэхэм.
«СтIол хъурейм» къыщаIэта псалъэмакъым хиубыдащ волонтёр-хэм я лэжьыгъэм къриубыдэу зыIууэ гугъуехьхэри. Абы теухуауэ щыIэ Iуэху еплъыкIэ псоми едэIуа нэужь, зэIущIэм хэтахэм ягъэбелджылащ волонтёр лэжьыгъэр республикэм щефIэкIуэным, жэрдэмщIакIуэхэмрэ щIалэгъуалэ жыджэрхэмрэ защIэгъэкъуэным теухуауэ щIапхъэр.
«Правительствэм и сыхьэткIэ» дызэджэ зэIущIэхэм, хабзэ зэрыхъуам тету, дыщытепсэлъыхьащ Зыуэ щыт къэрал экзаменхэр ди республикэм зэрыщекIуэкIамрэ абы кърикIуахэмрэ. Комитетым хэтхэм гу лъыдмытэу къанэркъым КъБР-м щыIэ кадет еджапIэхэм я Iуэху зыIутымрэ я зыужьыкIэ хъунумрэ, щIыналъэм я дохутыр IуэхущIапIэхэр медицинэ IэщIагъэлIхэмкIэ къызэгъэпэщыным, сабий зэчиифIэхэм ядэIэпыкъуным пыщIа Iуэхухэм.
Дыщогугъ дызытепсэлъыхьахэм теухуауэ къэтщта чэнджэщхэр зыхуэгъэзахэм къагъэсэбэпыну, егъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я Iуэхухэр ягъэкIуэтэнымкIэ яхуэщхьэпэну. Псалъэм къыдэкIуэу къыхэзгъэщыну сыхуейт ди комитетым кърихьэжьэ Iуэхухэр къыдэхъулIэнымкIэ дэIэпыкъуэгъу къызэрытхуэхъуар хабзэхъумэ Iэ-натIэхэм, гъэсэныгъэм, егъэджэныгъэм, узыншагъэр хъумэным, щэнхабзэмрэ спортымрэ пыщIа къэрал IуэхущIапIэхэр.
— Республикэм и щIэблэр зэрырагъаджэм, зэрагъасэм сыт щIэуэ къыхыхьэрэ?
— КуэдкIэ дызыщыгугъхэм ящыщу «Зи школ кIуэгъуэ мыхъуахэр зэрырагъаджэмрэ курыт школым зэрыщрагъаджэмрэ егъэфIэкIуэным хуэунэтIа» программэм и гуэдзэм ипкъ иткIэ федеральнэ, республикэ мылъкум къыхэкI ахъшэкIэ яублащ «ШколакIуэхэм иджырей мардэхэм ит егъэджэныгъэ Iэмалхэр къахузэгъэпэщын» Iуэхур. Абы къызэщIеубыдэ сабий 1224-рэ зыщIэхуэн, псыгуэни 2 зыхэт курыт еджапIэ Налшык къалэм щаухуэнымрэ Шэджэм къалэм ныбжьы-щIэ 500 щIэхуэу дащIыхьыну школыщIэмрэ.
КъищынэмыщIауэ, республикэм гулъытэшхуэ щыхуащI сабий зэчиифIэхэм. Урысей Ищхъэрэм щынэхъ ин дыдэ сабий IуэхущIапIэ «ДыгъафIэ къалэ» академием и къудамэхэр районхэм къыщызэ-Iуах, псоми зэхэту ныбжьыщIэ 5000-м щIигъу къызэщIаубыдэфыну. Иджыблагъэ апхуэдэ зы Тэрч районым иIэ хъуащ, Май районми мыгувэу къыщызэIуахынущ. Абыхэм мыхьэнэшхуэ яIэщ къыдэкIуэтей щIэблэр егъэджэнымкIэ, гъэсэнымкIэ.
Къыхэзгъэщыну сыхуейт зи гугъу тщIы «ДыгъафIэ къалэм» ди комитетым и зэIущIэ щедгъэкIуэкIауэ зэрыщытар. Абы щыгъуэ дызытепсэлъыхьари Къэбэрдей-Балъкъэрым щыщ сабий зэчиифIэхэм и чэзум гу ялъытэнымрэ заужьыфын хуэдэу ядэIэпыкъунымрэт. ЗэIущIэм хэтахэм IуэхущIапIэр къэтплъыхьащ. Дэ тлъэгъуа псори хуабжьу дигу ирихьат: абы хэтщ иджырей сабийхэр дэзыхьэх технопаркым къызэщIиубыдэ унэтIыныгъэхэу робототехникэ, IT-технологие, хамэ къэралыбзэхэр пасэу джын щыщIадзэ классхэр, художественнэ гимнастикэм щыхуагъасэ къудамэ, литературэ клуб, правовед ныбжьыщIэхэм я еджапIэ, нэгъуэщI Iэджи.
— Светланэ, уэ узипашэ комитетым и нэIэ щIэтщ щIалэгъуалэ политикэм къызэщIиубыдэ Iуэхухэри. Уэ фIыуэ ущыгъуазэщ абыхэм я зэгухьэныгъэхэм я лэжьыгъэм. Сытым хэплъагъуэрэ ахэр нэхъ гуащIафIэ хъуныр?
— ЩIалэгъуалэр жыджэру къэрал Iуэхухэм хэтынымкIэ, езыхэм заужьынымкIэ мыхьэнэшхуэ яIэу къызолъытэ ныбжьыщIэхэм я жылагъуэ зэгухьэныгъэ зэмылIэужьыгъуэхэр зэрыщыIэм. Псом хуэмыдэу дегъэгуфIэ КъБР-м и Парламентым и ЩIалэгъуалэ палатэм и зэфIэкIым. Зэхуэсыгъуэ етхуанэ хъуауэ лажьэ ныбжьыщIэхэр зи нэIэ щIэтыр ди комитетращ икIи, жыпIэнуракъэ, хуэмыху къахэкIыркъым. Псалъэм папщIэ, нэгъабэ Къэрал Думэм иригъэкIуэкIыу Москва щызэхэта Япэ урысейпсо щIалэгъуалэ зэхыхьэм ди парламентар ныбжьыщIэхэр къахэщащ икIи узыншагъэр хъумэным хуэгъэзауэ къыхалъхьамкIэ япэ увыпIэ къахьауэ къагъэзэжащ. Гу лъытапхъэу къызолъытэ ЩIалэгъуалэ палатэм и иджырей зэхуэсыгъуэм хэт ныбжьыщIэхэр нэхъ жыджэру, я гурылъхэр нэрылъагъу зэрыхъуным хуэпабгъэу, къыдэкIуэтей щIэблэр зыIууэ гугъуехьхэм я мызакъуэу, нэгъуэщI Iуэху къиинхэми зыщамыдзейуэ, хабзэхэм щIэуэ къыхыхьэ псори зэрызэрагъэщIэнум хущIэкъуу, я еплъыкIэхэр утыку кърахьэфу зэрыщытыр.
— Депутатхэм я къалэнхэм щыщщ хэхакIуэхэм яхуэзэн зэрыхуейр. Абы теухуауэ сыт жыпIэнт?
— Пэжщ, депутатым и лэжьыгъэм къыгуэхыпIэ имыIэу епхащ хэхакIуэхэм яIущIэныр, епсэлъэныр. ЦIыхухэм я гурыгъу-гурыщIэхэм ущымыгъуазэу, республикэм щыпсэухэм я псэукIэр нэхъыфI зэрыхъунум и кIуапIэр пщIэнукъым, хабзэщIэхэр пхуэгъэбелджылынукъым.
Къыхэзгъэщынут депутат псори курыт еджапIэхэм япыщIауэ зэрыщытыр, школакIуэхэмрэ студентхэмрэ щIэх-щIэхыурэ зэрахуэзэр. Ди комитетым хэтхэм яIэщ къалэдэсхэми къуажэдэсхэми щахуэзэ зэIущIапIэхэр. ЦIыхухэм зэрызыкъытхуагъазэр махуэ къэс зыпэщIэт гугъуехьхэрщ зытеухуар: хэт хущхъуэ лъапIэ къищэхун хуейщи пэлъэщыркъым, хэт и унэр хунэгъэсыркъым, хэти и быныр зэрырагъаджэмкIэ арэзыкъым. Зыуэ щыт къэрал экзаменхэр зэрекIуэкIым ныкъусаныгъэ хэзылъагъуэхэр, лэжьапIэ зыIутым деж лей къащытехьэу къэзылъытэхэр е лэжьапIэ лъыхъуэхэр, зи бын сабий гъэсапIэм езытыну хуейхэмрэ еджапIэ нэхъыщхьэм щIэзыгъэтIысхьэну зи гугъэхэмрэ, льготэ иратыну къызытехуэхэр — куэд мэхъу цIыхухэр зыгъэпIейтейр.
— Светланэ, дызытехьа илъэсыщIэм сыт хуэдэ Iуэхугъуэхэра гулъытэ нэхъыбэ зыхуэфщIыну фи мурадыр?
— Псом япэу къыхэзгъэщыну сыхуейт «Урысей Федерацэм и щIалэгъуалэмрэ къэралым и щIалэ-гъуалэ политикэмрэ я IуэхукIэ» Федеральнэ законым и проектым елэжьын зэрыщIэддзар. Нэгъабэ накъыгъэ мазэм сэ сыхэтауэ щытащ УФ-м и Къэрал Думэм щIалэгъуалэ политикэм теухуауэ иригъэкIуэкIа зэIущIэм. Шэч хэмылъу, куэд щIат щIалэгъуалэм я IуэхумкIэ къэралым пщэрылъ зыщищIыжыр убзыхун зэрыхуейрэ. А лэжьыгъэр ирагъэжьащи, дэри абы жыджэру дыхэтынущ.
КъищынэмыщIауэ, фэ фыщыгъуазэщ 2018 гъэр Волонтёрхэм я илъэсу зэрагъэувар. Абы къыхэкIыу гулъытэ хуэтщIыну ди мурадщ республикэм волонтёр зэщIэхъееныгъэм зэрызыщедгъэужьынум.
А псом къыдэкIуэу, дэ Iэпэдэгъэлэл тщIынукъым комитетым иригъэкIуэкI къэпщытэныгъэ лэжьыгъэхэри. Къэпщытэныгъэ-аналитикэ Iуэхухэм хэту, ди гугъэщ дыхэплъэну зи школ кIуэгъуэ мыхъуахэм папщIэ щыIэ гъэсапIэхэм, щIэныгъэ гуэдзэн щрагъэгъуэт IуэхущIапIэхэм, IэщIагъэ къозыт курыт еджапIэхэр зыIууэ гугъуехьхэм, зеиншэу къэхъуахэм псэупIэ етыным, зи узыншагъэм сэкъат зиIэ цIыкIухэр егъэджэным, нэгъуэщI Iуэхугъуэхэри зэрекIуэкIым ди нэIэ тедгъэтыну. Зи гугъу сщIахэр 2018 гъэм ди мурадхэм я зы Iыхьэ къудейуэ аращ, тщIэн хуейр нэхъыбэщ.
Епсэлъар Батыр Любэщ.
