Джылахъстэней щIыналъэм — зыплъыхьакIуэ
Сириемрэ Иорданиемрэ къикIыжауэ КъБКъУ-м щеджэ ди лъэпкъэгъу студентхэр Тэрч къалэ щагъэхьэщIащ. КъБР-м хъыбарегъащIэ IуэхущIапIэхэмкIэ, жылагъуэ, дин зэгухьэныгъэхэмкIэ и министерствэм къыхилъхьа Iуэхур даIыгъащ Тэрч районми КъБКъУ-ми.
Тхыдэм и музей-унэм зыщаплъыхь. ХьэщIэхэр Тэрч къалэ администрацэм деж щрагъэблэгъа нэужь, районым и тхыдэм и музей-унэм зыщрагъэплъыхьащ. Пэшищу зэхэт музейр ныбжьыщIэхэм яригъэцIыхуащ абы и унафэщI Нэфлъашэ Светланэ. Абы щахъумэ пасэм адыгэхэм къагъэсэбэпу щыта куэд: унэлъащIэхэр, хьэкъущыкъухэр, Iэщэ-фащэхэр, макъамэ Iэмэпсымэхэр, сурэт зэмылIэужьыгъуэхэр. Апхуэдэуи, тхыдэ-унэм щIэлъщ районым щыщу зауэм хэта лIыхъужьхэм, цIыху цIэрыIуэхэм, спортым ехъулIэныгъэ лъагэ щызыIэрызыгъэхьахэм я сурэтхэмрэ абыхэм ятеухуа тхыгъэхэмрэ.
КъБКъУ-м медицинэмкIэ и факультетым и 3-нэ курсым щеджэ, Амман щыщ Шапсыгъ Мухьэмэд жиIащ музейм щрагъэлъэгъуа хьэпшыпхэр хуабжьу и гум зэрыдыхьар.
— Хьэпшып телъыджэхэр зезыхьэу щыта си лъэпкъым и бзэр зэзгъэщIэну сыхуейщ. Анэдэлъхубзэм срипсэлъэфу згъэзэжмэ, куэд и уасэщ сэркIэ, — къыддэгуэшащ ар и гупсысэмкIэ.
ИужькIэ студентхэр яшащ щIалэгъуалэм я унэм. ХьэщIэхэм абы къащыIущIащ районым и нэхъыжьхэри щIалэгъуалэри.
Сириемрэ Иорданиемрэ щыщ студентхэр. — Гуапэ тщыхъуащ ди лъэпкъэгъу ныбжьыщIэхэр Джылахъстэней щIыналъэм фыкъызэреблэгъар. Районым и нэхъыжьхэр, Лэжьыгъэм, зауэм я ветеранхэр къызэрыфIущIэм, фыкъызэрыкIуам зэрыщыгуфIыкIым къегъэлъагъуэ дэркIэ мы зэIущIэр зэрылъапIэр. Насыпышхуэу къызолъытэ хамэ къэрал щыпсэу адыгэхэмрэ Хэкум исхэмрэ зэпыщIэныгъэ диIэ зэрыхъуар. Лъэпкъым ди щхьэм кърикIуам зэпэIэщIэ ищIа зэIыхьлыхэр зэрогъуэтыж. Ди зэкъуэтыныгъэм, зэрылъытэныгъэм и лъапIагъыр зэманыр кIуэху нэхъ къывгурыIуэу фыхъунущ. Нэхъыжьи нэхъыщIи дызэхэвгъэхьи а зэпыщIэныгъэр дывгъэхъумэ, — захуигъэзащ щIалэхэмрэ пщащэхэмрэ районым и ветеранхэм я зэгухьэныгъэм хэт Балъкъэр Руслан.
НыбжьыщIэхэм щIэны-гъэ куу зрагъэгъуэтыну, гъащIэм и пэжымрэ и пцIымрэ зэхагъэкIыфу зрагъэсэну, я адэ-анэхэм кърагъэз дзыхьыр ягъэпэжыну хъуэхъуащ къалэм щыпсэу ветеранхэм я зэгухьэныгъэм и унафэщI Урым Лиуан.
ХьэщIэхэм псалъэ гуапэкIэ захуигъэзащ районым и пенсионерхэм я зэгухьэныгъэм и тхьэмадэ Хьэжы Толэ.
ЦIыкIухэм зыкъагъэлъагъуэ. — Нобэрей зэIущIэм дыщогуфIыкI икIи фи гупсысэ къыдэфхьэлIэмэ, фызэхэтщIыкIыну ди гугъэщ. Сыту жыпIэмэ, дэри фи ныбжьым дитащ, нэхъ иужьыIуэкIи щIалэгъуалэ Iуэхум лэжьыгъэкIи IуэхущIафэкIи дыпыщIауэрэ дыкъэгъуэгурыкIуащ.
Си унэцIэджэгъухэр щопсэу Тыркум щыщ Мараш къалэм. Абы щыгъуазэ сыхуищIащ Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ, «Адыгэ псалъэ» газетым и редактор нэхъыщхьэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд.
Сэ Iуэхугъуэ зэхуэмыдэхэмкIэ гъэнщIа гъащIэ гъуэгу къызэпысчащ. ЦIыху куэдым саIущIащ, Iуэху ядэсщIащ. А псор къызэщIэскъуэжри, тхылъи къыдэзгъэкIыжащ — «Как много я людей хороших знал» фIэщыгъэр иIэу. Тхылъым фIэсщам къызэриIуатэщи, абы щыстхыжар цIыхухэм фIагърэ гуапагъэу ядэслъэгъуарщ. Си гукъэкIыжхэр щызэхуэхьэса тхылъыр тыгъэ фхуэсщIынуи си гуапэщ, — жиIащ абы.
— Фэ нобэ фызэрысыр, фыщеджэр фи Хэкущ. ЩыIащ зэман фи адэшхуэхэр Хэку напэлъагъум щIэхъуэпсу щыщыта. Абы щыгъуэ гъуэгур зэхуэщIат, зэпыщIэныгъэ зэхудиIэтэкъым. Иджы абыхэм я хъуэпсапIэм фэ фылъэIэсащ. Нэхъапэхэм укъэкIуэжын щхьэкIэ лъэпощхьэпо куэд къызэбнэкIын хуейт. Абы и лъэныкъуэкIэ фэ фи Iуэхур нэхъ тыншщ, Iэмал нэхъыбэ фиIэщ. Мыбы феджэу фыщыщыIэкIэ, бзэр зэвгъащIэ. ИужькIэ апхуэдэ Iэмал фымыгъуэтыжмэ, фыщIегъуэжынущ. Иджыпсту фи IэмыщIэм илъщ зэман хъарзынэ, ар тэмэму къэвгъэсэбэпмэ, фэри фи сэбэпщ, дэри абы дыщыгуфIыкIынущ, — къыхигъэщащ Тэрч районым щыIэ Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Емкъуж Хьэсэнбий.
АдыгэбзэмкIэ егъэджакIуэ Хъупэ Мухьэдин студентхэр къыхуриджащ щIэныгъэ куурэ IэщIагъэ дахэрэ зрагъэгъуэту, Хэкум къэзыгъэкIуа адэ-анэхэр ягъэгуфIэну.
— Адыгэм къытлъыса лейр зым и дежкIи щэхукъым. Зэманым дызэбгрипхъри, щIым дытригуэшащи, тынш дыдэу дызэлъэIэсыфыркъым. Ауэ фэ иджыпсту фIыуэ фыщIемыджэн щхьэусыгъуэ фиIэкъым. Псом хуэмыдэу, фи анэдэлъхубзэр зэвгъэщIэну къыфтохуэ. Уигурэ уи псэрэ етамэ, ар апхуэдэ дыдэуи Iуэху гугъуу, зэвмыгъэхъулIэфын гуэру си гугъэкъым, — яжриIащ абы хьэщIэ ныбжьыщIэхэм.
Нэхъыжьхэм фIыщIэ яхуищIащ КъБР-м ХъыбарегъащIэ IуэхущIапIэхэмкIэ, жылагъуэ, дин зэгухьэныгъэхэмкIэ и министерствэм и лэжьакIуэ Жырыкъ ФатIимэ.
— Мы зэIущIэм хуэдэхэр щIедгъэкIуэкIыр хамэ щIыпIэ щыщ ди лъэпкъэгъухэм адэжь лъахэм и дахагъэр, и тхыдэм щыщ Iыхьэхэр я деж нэтхьэсыну аращ. Си гугъэщ нобэ абыхэм зэхахар я гум дыхьауэ, махуэр пщIэншэу ягъэкIуэдауэ ящымыхъуауэ, — къыхигъэщащ абы.
Студентхэм я егъэджакIуэ Гутаевэ Жаннэ жиIащ Тэрч щIыналъэм щызэрахьэ хабзэ дахэхэр езыми и еджакIуэхэми телъыджэ зэращыхъуар.
Тэрч щIыналъэм и уэрэджыIакIуэхэмрэ къэфакIуэхэмрэ хьэщIэхэм я нэгу зрагъэужьащ. ЗэIущIэр джэгукIэ зэхуащIыжащ.
Тхыгъэри сурэтхэри
Гугъуэт Заремэ ейщ.
