КъызэрыщIэкIымкIэ, къалэныншэ лъэхъэнэр иухатэкъым
Урысей Федерацэм футболымкIэ и япэ дивизионым щиухащ 2016 — 2017 гъэхэм екIуэкIа зэхьэзэхуэр. Зы илъэскIэ фIэкIа хэмытауэ, епщыкIубгъуанэ увыпIэр иубыдри, абы къыхагъэкIыжащ «Спартак-Налшыкыр». Къэбэрдей-Балъкъэрым и командэ нэхъыщхьэр щIехуэхам и щхьэусыгъуэу къытщыхъухэм нобэ дыкъытеувыIэнщ.
Премьер-лигэм и Iэужьхэр
2005 гъэм и бжьыхьэ кIасэр Къэбэрдей-Балъкъэрым футболым щыдихьэххэм игъащIэкIэ IэфIу ягу къинэнущ. Зэи къэмыхъуауэ къэралым и гуп нэхъыщхьэм ди командэр хыхьащ. Сабии балигъи абы иримыгушхуэрэ иримыпагэрэ республикэм имысыжу къыпщыхъурт. Уеблэмэ, зи ныбжь хэкIуэта нанэхэр зэхуэзэуэ, «Ан-на, ди «Спартак»-р премьер-лигэм кIуауэ ягъэхъыбар», жаIэу щызэхэпхкIэ, умыгъэщIэгъуэн плъэкIыртэкъым.
А лъэхъэнэм фIы зыкъом зэтрихьащ. Нэхъапэми мылъкукIэ хуабжьу зыкъыщIэзыгъакъуэу щыта «Синдика» холдингыр зи IэмыщIэ илъ Къанокъуэ Арсен Къэбэрдей-Балъкъэрым и Iэтащхьэу къыщагъэкIуэжым, пашэхэм яхэту япэ дивизионым щыджэгу Налшык и «Спартак»-м (арат абы щыгъуэм зэреджэр) къалэн хуагъэуващ премьер-лигэм щIэбэныну. Абы хуэфэщэн мылъку къыщыхуаутIыпщым, адэкIэ Iуэхум хэлъыж щыIэтэкъым. Сыти жыIи, куэд щIащ футболыр спорт къудейуэ зэрыщымытыжрэ.
Ди командэр премьер-лигэм щыкIуа япэ илъэсым Налшык и «Спартак» стадионым цIыхур имыхуэжу къекIуалIэрт, тIысыпIэ къызылъымысахэр уэздыгъэ пкъохэм, жыгхэм, унащхьэхэм егъэзыпIэ щызэрагъэгъуэту. Я нэкIэ зрагъэлъагъуну куэд щIэхъуэпсырт нэхъапэм телевизоркIэ фIэкIа я нэгу къыщIэмыхуа Мэзкуу и «Спартак», ЦСКА, «Динамо», «Локомотив», Санкт-Петербург и «Зенит» командэхэмрэ абыхэм щызэхуашэса дунейми Европэми я футболист лъэры-зехьэхэмрэ. ЩIыпIэ зэмылIэужьыгъуэхэм кърашу зэхагъэува ди командэр абыхэм яхуэфащэу япэщIэту, языныкъуэхэми ефIэкIыу щалъагъум, Къэбэрдей-Балъкъэрым исхэм къищынэмыщIауэ, Кавказ Ищхъэрэм и адрей щIыналъэхэм щыпсэухэри къыкъуэуващ. Ди щIыпIэм къыщалъхуауэ икIи щагъэсауэ абыхэм зытIущ фIэкIа зэрахэмытыр куэдым къафIэIуэхущэтэкъым, зэман дэкIмэ, яхуэфэщэн щIэблэ къащIэхъуэну къалъытэр-ти. Пэж дыдэуи, республикэм и сабий минхэр футбол школхэм кIуэуэ хуежьащ, иужькIэ «Спартак-Налшыкым» хыхьэну я плъапIэу.
АрщхьэкIэ илъэситIи, илъэсищи, илъэсиплIи, нэхъыби дэкIащ, ауэ пре-мьер-лигэм хэт ди командэм адыгэ, балъкъэр щIалэхэм я бжыгъэм щыхэщI фIэкIа хэхъуэртэкъым. Щымыхъужыххэм, пресс-конференцхэм ящыщ зым абы и щхьэусыгъуэмкIэ «Спартак-Налшыкым» и тренер нэхъыщхьэм сеупщIащ. Красножан Юрий хуабжьу ар игу ирихьакъым икIи жиIащ премьер-лигэм хуэфэщэну Къэбэрдей-Балъкъэрым закъуэтIакъуэ фIэкIа имысу. Арати, мазэ зытIущ фIэкIа дэмыкIыу, дыдейхэм ящыщу «Спартак-Налшыкым» къыхэнэжар Джатэрывэ Къазбэч и закъуэщ. ЕтIуанэу а лъэхъэнэм абы хэта Мэшыкъуэ Аслъэн Владикавказ и «Алания»-м Iэпхъуэн хуей хъуащ.
Къэбэрдей-Балъкъэрым футболым щыдихьэххэми а Iуэхугъуэр зыхамыщIэу къэ-накъым. Я гъунэгъу, я ныбжьэгъу, я цIыхугъэ, я къуажэгъу, уеблэмэ я лъэпкъэгъу къудей зыхэмыт командэм, республикэм и щIыхьыр ихъумэми, еплъыну къакIуэм кIэрыху хъуащ. Хамэ футболистхэм якIэлъыплъынымкIэ цIыхухэм загъэнщIат.
Абы щыгъуэми, «Спартак-Налшыкыр» премьер-лигэм хэгъэтыным ику иту махуэ къэс сом мелуаным щIигъу текIуадэрт. Къэбэрдей-Балъкъэрым и бюджетри Iуэхум къыхаша щхьэкIэ, ар республикэми командэм и спонсор нэхъыщхьэми хуабжьу къытехьэлъэ хъуащ. ИужькIэ къызэрыщIэщыжамкIэ, а мылъкум и Iыхьэшхуэ зэхашхыхьыжауэ къуэншахэр иджы судым иIыгъщ.
Премьер-лигэм щыхэта илъэсхэм къытрагъэхуа щIыхуэм «Спартак-Налшыкыр» щIригъэлъэфащ. Къэралым и гуп нэхъыщхьэм щыджэгун дэнэ къэна, иджы ар пэмылъэщыж хъуащ япэ дивизионми. ИкIэм-икIэжым, зэбграгъэкIыжу, щIэрыщIэу къыщIадзэжын хуей хъуащ.
Iэмал хъарзынэр зыIэщIагъэкI
ЩIэуэ къызэрагъэпэщыжу Урысей Федерацэм и футбол лъащIэм къыщыщIэзыдзэжа «Спартак-Налшыкым» Iэмал хъарзынэ къыхукъуэкIат икIэм-икIэжым и гъэсэнхэр утыку къришэну. Апхуэдэ унафи къыхуащIат республикэм и Iэтащхьэхэм. Ар икIи гъуэгу тэмэмт: ищхьэкIэ удэкIуэтеину мылъкукIэ зэфIэкI ущимыIэкIэ, сыт хуэдэ увыпIэ къэпхьми узыхэт гупым укъыщыхамыхунукIэ (адэкIэ зэбграгъэкIыжыну хуейуэ арат), къэкIуэнум ухуэлажьэу уи щIыпIэм щагъэса щIалэхэм гъуэгу етыпхъэтэкъэ?! Ди жагъуэ зэрыхъущи, апхуэдэу ящIакъым. Аргуэрыжьти, щIыпIэ зэмылIэужьыгъэухэм къраша, куэдым ямыцIыху футболистхэр «Спартак-Налшыкым» ебэкI хъуащ, дыдейхэм ящыщу зэIущIэм и пэщIэдзэм джэгупIэ губгъуэм къихьэр ику иту цIыхуитI-щыт. Къыщыхъуа щыIэщ зыIущIахэм ящыщ Нэзрэн и «Ангушт»-м апхуэдиз дыдэ адыгэ щIалэу щыхэ-та, дызыдэщIынур дымыщIэжу.
Абы щыгъуэми Къэбэрдей-Балъкъэрым щагъэса футболистхэр зэбгрыкIын хуей хъуащ, щалъхуа щIыпIэм IэнатIэ щамыгъуэту. Ахэр къыщыщIидзащ Новосибирск, Екатеринбург, Пермь, Саратов, Воронеж, Астрахань, Новороссийск, Оренбург, нэгъуэщI къалэ куэдым я командэхэм. Ар зылъагъу ныбжьыщIэхэри нэхъ мащIэу футбол школхэм екIуалIэ хъуащ: сыт лейуэ гугъу зыщIебгъэхьынур, къэкIуэнур щыкIагъэпшагъэкIэ?!
ЗыкъэIэтыжыгъуэ ихуат
Урысей Федерацэм футболымкIэ и етIуанэ дивизионым и «Ипщэ» гупым 2015 — 2016 гъэхэм щекIуэкIа зэпеуэр «Спартак-Налшыкым» фIы дыдэу кърихьэлIащ. Зэ закъуэ фIэкIа къыхамыгъащIэу (ари пенальтикIэ), ди щIалэхэм бжьыпэр яубыдащ икIи япэ дивизионым кIуэну Iэмал къахукъуэкIащ. АрщхьэкIэ абы зэрыхэтыну мылъкур дэнэ кърахыну?
Куэдым ящIэжу къыщIэкIынщ илъэсищ ипэкIэ «Спартак-Налшыкыр» езыр-езыру япэ дивизионым къыхэкIыжу етIуанэм къызэрекIуэтэхар. Щхьэусыгъуэр, гъуэгуанэ кIыхь (Калининград къыщыщIэдзауэ Владивосток нэс) зэрызэпачын мылъку зэрамыIэрт. КIуэкIыпIэ Жыжьэм зэ кIуэн папщIэ, налшыкдэсхэм сом мелуанитIым щIигъу трагъэкIуэдэн хуейт. ЕтIуанэ дивизионым Iуэхур щынэхъ тыншт — абы зэхьэзэхуэр щыпсэу щIыналъэм теухуауэ щыгуэшащи, гъуэгупщIэу ихьыр хэпщIыкIыу нэхъ мащIэщ.
Зы илъэси къанэркъым гъуэгуанэшхуэ зэпачым трагъэкIуэдэн мылъку зэрахуримыгъэкъум къыхэкIыу, Урысей Федерацэм и япэ дивизионым хэт командэ гуэрхэр мыкIуэдыжу е нэхъ лъахъшэу къемыIэбыхыу. «Спартак-Налшыкым» къищынэмыщIауэ, апхуэдэу иужьрей лъэхъэнэм къащыщIащ Элиста и «Уралан»-м, Владикавказ и «Алания»-м, Волгоград и «Ротор»-м, нэгъуэщI куэдми. Аращ къыщIыхалъхьауэ иджыпсту ткIийуэ щIытепсэлъыхьыр щхьэж зыхиубыдэ щIыналъэм теухуауэ япэ дивизионыр гупищу зэпыудыным — «КъуэкIыпIэ», «Курыт», «КъухьэпIэ». Ар тэмэму зэфIагъэкIатэмэ, урысей футболым зэрыщыту ифI къыхэкIынут икIи гъуэгуанэ кIыхь зэпычыным мылъку лей тра- мыгъэкIуадэу псори хъарзынэу зэхьэзэхуэм хэты-фынут. Апхуэдэ зэхъуэ- кIыныгъэхэм щыгугъыу къыщIэкIынут «Спартак-Налшыкым» и унафэщIхэри. А жэрдэмыр УФ-м и адрей субъектхэми зэрыдаIыгъынум шэч хэлътэкъым, сыти жыIи, футбо-лыр цIыху мелуанхэр дэзыхьэхщ. АрщхьэкIэ, 2018 гъэм дунейпсо чемпионатыр ди къэралым зэрыщекIуэкIынум къыхэкIыу, абы и пэ къихуэу апхуэдэ Iуэхухэм яужь зэримыхьэнур быдэу жиIащ УФ-м и Правительствэм и вице-премьер, Урысей Футбол Зэгухьэныгъэм и Iэтащхьэ Мутко Виталий.
Япэ дивизионым зэригъэзэжам къытщигъэхъуат зы къалэни имыIэу «Спартак-Налшыкыр» Урысей Федерацэм и футбол лъащIэм зэриса лъэхъэнэр иухауэ. Къытщыхъуат иджы ар увыпIэ лъагэхэм щIэбэн хъуну, ищхьэкIэ зэрыдэкIуэтеинум щымышынэу. Абы папщIэ зыхуеину псори щыIэ хуэдэт… мылъкум къищынэмыщIа. Мис ар псом ящхьэу къыщIэкIащ. НаIуэ зэрыхъуамкIэ, республи-кэм и бюджетым фIэкIа мылъкукIэ зыкъыщIэзыгъэкъуэн «Спартак-Налшыкым» игъуэтакъым, абы и генеральнэ директору КъБР-м финансхэмкIэ и министру щытар ягъэува пэтми.
Хэт ущIэджэгунур?
ЦIыху мин пщыкIутхум нэблагъэ зэрыхуэ Налшык и «Спартак» стадионым мащIэ дыдэ фIэкIа зэремыкIуалIэр щыплъагъукIэ, гур хощI. Къэбэрдей-Балъкъэрым и чемпионатым хэт языныкъуэхэм я зэIущIэм абы нэхъыбэ къызэхуашэс. ЦIыху 500 — 600 фIэкIа «Спартак-Налшыкым» еплъыну къемыкIуэлIэныр хьэдэгъуэдахэщ.
Пэжщ, премьер-лигэм и командэ нэхъыфIхэр зи нэгу щIэкIахэр иджы адрейхэм дегъэхьэхыжыгъуейщ. Псом хуэмыдэу етIуанэ дивизионым ар щыджэгумэ. Абы щыгъуэми хэкIыпIэхэр гъунэжщ. Армырами нэщI «Спартак» стадионым сыт пщIэншэу ибгъэхьэ щIэмыхъунур школакIуэхэр, жьы хъуахэр, футбол секцэхэм екIуалIэ ныбжьыщIэхэр, топджэгум и ветеранхэр?
Стадион нэщIым щекIуэкI зэIущIэр сыт щыгъуи зэшыгъуэ мэхъу. Ар удэзыхьэх зыщIыр еплъыну къэкIуахэм губгъуэм итхэр къызэрызэщIагъаплъэрщ, зэрытрагъэгушхуэрщ. Ди жагъуэ зэрыхъущи, зыкъом щIауэ апхуэдэ «Спартак» стадионым щытлъагъужыркъым. Интернетым къигъэлъагъуэ топджэгур нэхъыбэм къыхах хъуащ, псом хуэмыдэу зи щIалэгъуэхэм. Ахэр я шэнт щабэм къипIэтыкIыу я унэм къыщIэпшын папщIэ хьэлэмэт гуэр яхуэбгъэлъэгъуэн хуейщ.
Гъэр къызэрырахьэлIар
Урысей Федерацэм футболымкIэ и япэ дивизионым 2016 — 2017 гъэм щекIуэкIа зэхьэзэхуэр «Спартак-Налшыкым» хуабжьу гугъуу иригъэжьащ. Гупыр зыгъэлъэщын къазэрыхэмыхьам, зы щхьэкIэ нэхъ лъагэ зэпеуэм зыхуагъэхьэзырыну зэман кIэщI фIэкIа зэрамыIам я зэранкIэ, темыгушхуащэу Iуэхур ирагъэжьащ. А псоми къарикIуащ пэщIэдзэ джэгугъуитхум зыри зэрыщыхамыгъэщIэфар, топитI фIэкIаи я хьэрхуэрэгъухэм зэрыхудамыгъэкIыфар. Пэжщ, къазэрытекIуари зэ закъуэт, я гъуэр къызэрыхагъэщIари щэт.
Iуэхур зэтеувэж хуэдэу щыхъум, зэкIэлъхьэужьу фэбжь ягъуэтащ Гъурф Азэмэт, ЛIуп Ислъам, Гугуев Магомед, Бажэ Амир, Тебэрды Тимур сымэ. Ахэр ебгъэрыкIуэныгъэм хуэунэтIа защIэт икIи зэрахэмытыжыр гупым зэуэ зыхищIащ. «Спартак-Налшыкым» нэхъри къехьэлъэкI хъуащ я хьэрхуэрэгъухэм я гъуэр хигъэщIэну.
ЩIымахуэм зэрызагъэпсэхуа мазищым щIигъу лъэхъэнэм Iуэхухэр зэтрагъэувэжыну ущыгугъ хъунут. АрщхьэкIэ мылъкур къазэремэщIэкIым къыхэкIыу загъэлъэщыфакъым. КърикIуар нэрылъагъущ: гъатхэм къыщыщIэдзауэ ирагъэкIуэкIа зэIущIэ 15-м ящыщу 1-м я хьэрхуэрэгъухэр щыхагъэщIащ (иужь дыдэ увыпIэм щытт «Нефтехимик»-р), 8-м зэрыщытегъэкIуакъым, 6-м щы-фIахьащ. НэгъуэщIу жыпIэмэ, къахуэхьыфыну щыта очко 45-м щыщу зыIэрагъэхьэфар 11-щ (Iыхьэ плIанэм иримыкъу). Хьэлэмэтращи, абы щыгъуэми пашэхэм Мэзкууи, Ленинград областми, Хабаровски (ахэр псори иужькIэ премьер-лигэм хыхьащ) къыщыхагъэщIэфакъым.
Псом хуэмыдэу ди щIалэхэр хуэмыхуащ я Iуэхухэр щызэхэкIын хуея «пыIэзыфIэхь» иужьрей джэгугъуэхэм. Зи очко бжыгъэр пасэу иригъэкъуу, ныкъуэкъуэн мурадышхуэ имыIэу Налшык къэкIуа «Химки»-м япэщIыкIэ пэлъэщакъым, итIанэ япэ дивизионым къыхэнэнымкIэ и хьэрхуэрэгъу нэхъыщхьэхэу «Сибирь»-р, «Мордовия»-р, «Кубань»-р зэкIэлъхьэужьу зытрагъакIуэри, иужь дыдэ увыпIэхэм ящыщ зым къыщынащ икIи етIуанэ дивизионым хуэкIуэ гъуэ-гур хуагъэлъэгъуащ. Сыт щыгъуи лъэщу щыта ди гъуащхьэхъумэхэм кIэух зэIущIитIым топ щырыщ къызэрыщыхудагъэкIами я гугъэхэр пасэу хахыжауэ гурыщхъуэ уегъэщI.
АдэкIэ къапэплъэр
«Спартак-Налшыкыр» иджыпстукIэ зэбграутIыпщыкIыжащ, тренерхэми футболистхэми иращIы- лIа контрактхэм я пIалъэр зэрикIам къыхэкIыу. Иджы ди командэр хэт игъэсэнуми, хэт щыджэгунуми, хэт мылъкукIэ зыкъыщIигъэкъуэнуми зэкIэ наIуэкъым. Псори зэрыщыту къэнэ-жынкIэ хъунщ, аргуэру хамэ щIыпIэм кърашахэр тегъэщIапIэ ящIу. Е къагурыIуауэ пIэрэ Къэбэрдей-Балъкъэрым и щIыхьыр къэралпсо утыкум ехъулIэныгъэкIэ щызыхъумэфынур абы къыщалъхуа икIи щагъэса футболист-хэр арауэ зэрыщытыр? Имычэзууэ пIэрэ Урысей Федерацэм и щIыпIэ куэдым щызэбгрыдза, ди спорт школхэм щагъэса щIалэхэр зэхуашэсыжу гуп зэкъуэт къызэрагъэпэщыну?! Къалэжьыну сомым къищынэмыщIауэ, абыхэм щалъхуа щIыналъэм гугъу зыхурагъэхьыну Iэмал яIэнут, зыгуэркIэ зыщIрагъэхми, къызыхэкIа лъэпкъым, ныбжьэгъухэм, гъунэгъухэм, Iыхьлыхэм яхуэгъэукIытэнут. Армырамэ «Спартак-Налшыкыр» зыри къызэрымыкI, дэрэжэгъуи къыдэзымыт, мылъкушхуэ зытекIуадэ IэнатIэу къэнэнущ.
Жыласэ Заурбэч.
