«Адыгэ лъэпкъыр зэшэлIэжыным, хэхэс адыгэхэр адэжь хэкум зэрыпыщIам зегъэубгъуным елэжь Дунейпсо Адыгэ Хасэ» жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм я союзым и У С Т А В
1991 гъэм накъыгъэм и 25-м КъызэгъэпэщакIуэ
Конгрессым къищтащ
1993 гъэм бадзэуэгъуэм и 20 — 25-хэм II Конгрессым
Уставым халъхьэжа зэхъуэкIыныгъэхэмрэ
дэщIыгъужыныгъэхэмрэ къищтащ
1996 гъэм бадзэуэгъуэм и 24 — 26-хэм III Конгрессым
щIэуэ зыхэплъэжа Уставыр къищтащ
1998 гъэм мэкъуауэгъуэм и 25 — 27-хэм IV Конгрессым
Уставым халъхьэжа зэхъуэкIыныгъэхэмрэ
дэщIыгъужыныгъэхэмрэ къищтащ
2016 гъэм фокIадэм и 19-м ДАХ-м и зи мычэзу XI Конгрессым
щIэуэ зыхэплъэжа Уставыр къищтащ
1. ПсорикъызэщIэзыубыдэ Iуэхухэр
1.1. «Адыгэ лъэпкъыр зэшэлIэжыным, хэхэс адыгэхэр адэжь хэкум зэрыпыщIам зегъэубгъуным елэжь Дунейпсо Адыгэ Хасэ» жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм я союзыр, адэкIэ «Организацэ» цIэр зиIэу къакIуэр, а Организацэм хэтхэм я зэхуэдэ мурадхэр пхыгъэкIыным, псоми къапэщыт Iуэхухэмрэ мы Уставым къыщыгъэува къалэнхэмрэ гъэзэщIэным зэгъэуIуауэ телажьэ IэнатIэщ.
УрысыбзэкIэ Организацэм нэгъэсауэ зэреджэр: «Союз общественных объединений «Международная Черкесская Ассоциация по единению черкесского народа, развитию связей черкесской диаспоры с исторической родиной».
УрысыбзэкIэ Организацэм гъэкIэщIауэ зэреджэр: «Международная Черкесская Ассоциация», МЧА.
АдыгэбзэкIэ Организацэм нэгъэсауэ зэреджэр: «Адыгэ лъэпкъыр зэшэлIэжыным, хэхэс адыгэхэр адэжь хэкум зэрыпыщIам зегъэубгъуным елэжь Дунейпсо Адыгэ Хасэ» жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм я союз».
Адыгэбзэм и диалект псомкIи Организацэм гъэкIэщIауэ зэреджэр: «Дунейпсо Адыгэ Хасэ». «ДАХ» ИнджылызыбзэкIэ Организацэм нэгъэсауэ зэреджэр: «Union of public associations «The International Circassian Association on unity of the Circassian people and development of relationships of the Circassian diaspora with the historical motherland».
ИнджылызыбзэкIэ Организацэм гъэкIэщIауэ зэреджэр: «International Circassian Association», «ICА».
1.2. Организацэм и лэжьыгъэр Урысей Федерацэм, апхуэдэу Организацэм хэт жылагъуэ зэгухьэныгъэхэр е Организацэм и IэнатIэ пыгъэщхьэхукIахэр здэщыIэ нэгъуэщI къэралхэм я щIыналъэхэм щрегъэкIуэкI.
1.3. Организацэм и лэжьыгъэр ирегъэкIуэкI Урысей Федерацэм и Конституцэм, Урысей Федерацэм и Граждан кодексым, «Фейдэ къэлэжьыным пымыщIа организацэхэм я IуэхукIэ» 1996 гъэм щIышылэм и12-м къащта Федеральнэ закон №7-ФЗ-м, «Жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм я IуэхукIэ» 1995 гъэм накъыгъэм и 19-м къащта Федеральнэ закон №82-ФЗ-м, Урысей Федерацэм, Урысей Федерацэм и субъектхэм я адрей хабзэ мардэхэм, Организацэм хэт жылагъуэ зэгухьэныгъэхэр е Организацэм и IэнатIэ пыгъэщхьэхукIахэр здэщыIэ нэгъуэщI къэралхэм я законодательствэм, мы Уставым езэгъыу икIи а лэжьыгъэм и лъабжьэщ дуней псом къыщалъыта хабзэхэу, мардэхэу, пщалъэхэу, зэгурыIуэныгъэу, конвенцэу Организацэм иригъэкIуэкI Iуэхухэм егъэщIылIахэр.
1.4. Организацэм и Iуэху зехьэ-кIэм и лъабжьэщ абы хэтхэм я фIэфIыныгъэр, хуитыныгъэкIэ зэхуэдэу щытыныр, унафэр нэгъуэщI къыхэмыIэбэу зегъэкIуэныр, законым тетыныр, нахуагъэр, зэIухауэ щытыныр, цIыхум и хуитыныгъэхэмрэ щхьэхуитыныгъэмрэ пщIэ яхуэщIыныр.
1.5. Организацэм юридическэ IэнатIэм и къару егъуэт Урысей Федерацэм и хабзэм къызэригъэувым тету а зэгухьэныгъэр къэралым щитха дакъигъэм щегъэжьауэ.
1.6. Организацэм езым и цIэкIэ мылъку зэригъэпэщын е мылъкум пымыщIа нэгъуэщI хуитыныгъэхэр зэтригъэувэ, къалэн пыухыкIахэр ихь, судым, абы арбитраж судымрэ лъэныкъуэхэр зэрызэгурыIуам тету къащтэ судымрэ хэту, и Iуэхур щыпхигъэкIыну е жэуаптакIуэу къыщыув хъунущ.
1.7. Организацэм мылъку пыгъэщхьэхукIа, баланс хэха иIэ, банкхэмрэ къинэмыщI кредит IуэхущIапIэхэм-рэ ахъшэ щызэригъакIуэ счётхэр щиIэ, апхуэдэу езым и цIэр зытет мыхъур хъурей, штамп, дамыгъэ, бланкхэр иIэ хъунущ.
1.7. Организацэм и лэжьыгъэр хэIущIыIуу щытщ, ар езыр къызэрызэрагъэпэщамрэ и программэхэмрэ ехьэлIа документхэм ятеухуа хъыбарыр зэIухащ.
1.9. Езым и пщэ дилъхьэжа къалэнхэр гъэзэщIэнымкIэ Организацэм жэуап ехь иджыпсту зекIуэ законодательствэм ипкъ иткIэ фIат-хьэкъу хъуну бгъэдэлъ мылъку псомкIи.
1.10. Организацэм и пщэ дилъхьэжа къалэнхэр игъэзэщIэнымкIэ къэралыр, абы и органхэмрэ IуэхущIапIэхэмрэ жэуаптакIуэу щыткъым, апхуэдэ дыдэу Организацэр жэуаптакIуэкъым къэралым, абы и органхэмрэ IуэхущIапIэхэмрэ я пщэ далъхьэжа къалэнхэмкIэ.
1.11. Организацэм и пщэ дилъхьэжа къалэнхэр гъэзэщIэнымкIэ абы хэт псоми жэуап яхь Конгрессым и унафэкIэ ягъэувауэ гъэ къэс зэхуахьэс хэтыпщIэр зэрыхъум хуэдизкIэ.
1.12. Организацэм официальнэу къегъэсэбэп урысыбзэр, адыгэбзэр, инджылызыбзэр.
1.13. Организацэм и Хасащхьэр зэпымыууэ щылажьэр: Урысей Федерацэ, Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэ, Налшык къалэ.
2. Организацэр зытелажьэ Iуэхур, мурадхэр, абы къыбгъэдэхуэ къалэнхэр
2.1 Организацэр зытелажьэ Iуэхумрэ абы и мурадхэмрэ ящыщщ:
— Организацэм хэт, адыгэ лъэп-къыр къэгъэщIэрэщIэжыным, абы и щэнхабзэмрэ зэхэщIыкIымрэ зегъэужьыным, лъэпкъым и къыхэщхьэхукIыныгъэхэр хъумэным, адыгэхэм я тхыдэм и пэжыпIэр зэтегъэувэжыным елэжь адыгэ жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм я зэфIэкIыр зэгъэуIунымрэ унэтIынымрэ;
— адыгэ лъэпкъым къыпэщыт экономикэ, социальнэ, щэнхабзэ, дин Iуэхухэр дэгъэкIыным телэжьэныр;
— адыгэхэр зэкъуэгъэувэжынымрэ хэхэс адыгэхэр я адэжь хэкум зэрыпыщIам адэкIи зегъэубгъунымкIэ зыхуеину Iэмалхэр къызэгъэпэщынымрэ телэжьэныр;
— Организацэм хэтхэм законкIэ яIэ хуитыныгъэхэм я хъумакIуэу щытыныр, абыхэм я экономикэ, социальнэ, къинэмыщI хуитыныгъэхэм къащхьэщыжынымкIэ сэбэп хъуныр;
— лъэпкъхэм яку дэлъ мамырыгъэр, зэныбжьэгъугъэр, зэгурыIуэныгъэр гъэбыдэным, социальнэ, лъэпкъ, къинэмыщI зэныкъуэкъухэр къэмыгъэхъуным телэжьэныр.
2.2. Организацэм и къалэнхэм ящыщщ:
— адыгэ лъэпкъыр зэтегъэувэжынымрэ абы зегъэужьынымрэ пыщIауэ экономикэм, хабзэм, тхыдэм, щэнхабзэм, егъэджэныгъэм, демографием, нэгъуэщIхэми ехьэлIа щIэныгъэ къэхутэныгъэхэр къызэгъэпэщынымрэ егъэкIуэкIынымрэ;
— адыгэхэм я зэхэщIыкIымрэ щэнхабзэмрэ зегъэужьыным телэжьэныр;
— анэдэлъхубзэр зэраджыр егъэфIэкIуэным, адыгэ лъэпкъым и литературэбзэм зегъэужьыным телэжьэныр;
— адыгэ щэнхабзэмрэ тхыдэмрэ япыщIа хъугъуэфIыгъуэхэр адэжь щIыналъэм щызэхуэхьэсыжыным телэжьэныр;
— Организацэм и деж библиотекэ щхьэхуэ къыщызэгъэпэщын мурадкIэ адыгэхэм ятеухуа Iэрытххэр зэхуэхьэсыжынымрэ джынымрэ телэжьэныр;
— къэрал зэмылIэужьыгъуэхэм щыпсэу адыгэхэм яку дэлъ благъагъэр къэхутэжыным, абыхэм, псом хуэмыдэу щIалэгъуалэм, я зэпыщIэныгъэхэр зэтегъэувэным телэжьэныр;
— зи адэжь щIыналъэм къэзыгъэзэжыну гукъыдэж зиIэ адыгэхэм Урысейм и законодательствэм къызэригъэувым тету ядэIэпыкъуныр.
3. Организацэр зэрытхабзэ щытыкIэр
3.1. Езым и мурадхэмрэ къыбгъэдэхуэ къалэнхэмрэ игъэзэщIэн папщIэ Организацэм хуитыныгъэ иIэщ:
— езым иригъэкIуэкI лэжьыгъэм теухуа хъыбарыр къыпэрыуэ щымыIэу хэIущIыIу ищIыну;
— къэрал властым и органхэмрэ щIыпIэ унафэр зезыгъакIуэ органхэмрэ унафэхэр къыщащтэкIэ Федеральнэ законхэм къыщыгъэува хабзэмрэ мардэхэмрэ къриубыдэу хэтыну;
— зэIущIэхэр, пэкIухэр иригъэкIуэкIыну;
— цIыхубэ хъыбарегъащIэ IуэхущIапIэхэр къызэригъэпэщыну, тхыгъэхэр тридзэну;
— езым и хуитыныгъэхэм, Организацэм хэтхэм, абы къыдэлажьэхэм, адрей цIыхухэм зекIуэ хабзэхэм япкъ иткIэ я сэбэп зыхэлъхэм я хъума-кIуэу къэрал властым и органхэм, щIыпIэ унафэр зезыгъакIуэ органхэм, жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм къыщыувыну;
— жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм ятеухуа законхэм япкъ иткIэ езым къыбгъэдэхуэ полномочиехэр нэгъэсауэ къигъэсэбэпыну;
— жылагъуэ гъащIэм ехьэлIа Iуэху зэмылIэужьыгъуэхэр къиIэтыну, зыхуэфащэ Iуэхухэр къэрал властым и органхэм, щIыпIэ унафэр зезыгъакIуэ органхэм къыщыхилъхьэну;
— Организацэм иригъэкIуэкI лэжьыгъэм и унэтIыныгъэ щхьэхуэхэм пыщIа проектхэмрэ программэхэмрэ я жылагъуэ экспертизэ иригъэкIуэкIыну;
— юридическэ IэнатIэхэм, цIыху щхьэхуэхэм, абыхэм дунейпсо зэгухьэныгъэхэмрэ нэгъуэщI къэралхэм я цIыхухэмрэ яхэту, IуэхукIэ запи-щIэну икIи дипломатие, иджырей технологиехэм, экономикэм, финансхэм, бизнесым, щэнхабзэм, гъуазджэм, тхыгъэхэр тедзэным, экологием я IэнатIэхэм хиубыдэу абыхэм ядэлэжьэну;
— Организацэм иригъэкIуэкI лэжьыгъэм ехьэлIа дунейпсо, лъэпкъ, щIыналъэ программэхэр гъэзэщIэным хэтыну;
— устав лэжьыгъэм къезэгъыу конгрессхэр, симпозиумхэр, семинархэр, зэхыхьэхэр, зэIущIэхэр къызэригъэпэщурэ иригъэкIуэкIыну;
— зэрылэжьэнум теухуа программэхэр езым зэхилъхьэжыну, къищтэну икIи игъэзэщIэну;
— Организацэм и ахъшэр мылъкур къызэригъэсэбэпынумрэ ахэр зыхуэдизымрэ езым иубзыхуну;
— Организацэм и мурадхэмрэ къалэнхэмрэ гъэзэщIэнымкIэ Iуэхушхуэ зэрызэфIагъэкIам папщIэ наградэхэр, саугъэтхэр, стипендиехэр, къинэмыщI тыгъэхэр игъэувыну;
— Организацэм и лэжьыгъэм теу-хуа Iуэхухэр зэхуихьэсыну, информа-цэм пыщIа Iуэхутхьэбзэхэр зэфIигъэкIыну;
— Организацэм и сэбэп зыхэлъхэм телажьэ гупхэр, цIыху щхьэхуэхэр нэгъуэщI къэралхэм игъэкIуэну, апхуэдэ гупхэмрэ цIыхухэмрэ Урысейм къыщригъэблэгъэну;
— Организацэм иригъэкIуэкI лэ-жьыгъэм и унэтIыныгъэ нэхъыщхьэхэм хиубыдэу секцэ, клуб, совет, комитет, комиссэ зэмылIэужьыгъуэхэр къызэригъэпэщыну;
— ресурсхэр къызэщIэгъэуIуэным телэжьэну, нэгъуэщI мылъку хэкIыпIэхэр къызэригъэпэщыну;
— законкIэ Организацэм ейуэ щыт мылъкур зэрихьэну, къигъэсэбэпыну, зэблигъэкIыну;
— мылъкум пыщIа зэгурыIуэныгъэхэр, контракт зэмылIэужьыгъуэхэр игъэхьэзырыну;
— пIалъэкIэ е зэпымыууэ лажьэ IэщIагъэлI гупхэр къызэригъэпэщыну икIи абыхэм лэжьапщIэр контракткIэ яритыну;
— Организацэм и къызэгъэпэщыкIэр езым иубзыхуну, аппаратым хэтхэр штаткIэ къищтэну, апхуэдэ цIыхухэмрэ Iуэхум къыхашэ лэжьакIуэхэмрэ лэжьапщIэ, саугъэтхэр зэрырат щIыкIэмрэ ахэр зыхуэдизымрэ иубзыхуну;
— Iуэху зезыхьэ зэгухьэныгъэ зэмылIэужьыгъуэхэр къызэригъэпэщы-ну;
— печатым и продукцэр, аудиовидеопродукцэр, организацэм иригъэкIуэкI лэжьыгъэм и унэтIыныгъэхэм ятещIыхьауэ игъэхьэзырыну, къыдигъэкIыну, ищэну;
— егъэджэныгъэм, щIэныгъэм, зэхэщIыкIыр къэIэтыным пыщIа Iуэхухэр иригъэкIуэкIыну.
3.2. Организацэм зэфIигъэкIыну хуитщ фейдэ къыхуэзыхь лэжьыгъэхэр, сыту жыпIэмэ ахэр абы уставкIэ къыпэщыт къалэнхэр дэгъэкIыным пыщIа икIи абыхэм езэгъ Iуэхухэщ.
Организацэм и устав мурадхэр зригъэхъулIэн папщIэ Урысей Федерацэм и иджырей законодательствэм тету хуитыныгъэ иIэщ:
— тхыгъэхэр тедзауэ къыдэгъэкIыным елэжьыну;
— полиграфием и IэнатIэм щылэжьэну;
— сурэт техыным елэжьыну;
— хьэпшып цIыкIуфэкIухэр розницэ сатум щищэну.
Езым иIэ хуитыныгъэхэм къриубыдэу Организацэр ядолажьэ сату щIыным пыщIа IэнатIэхэм, жылагъуэ, щIэныгъэ IуэхущIапIэхэм, властым законхэр къыдэзыгъэкI и органхэмрэ гъэзэщIакIуэ органхэмрэ, нэгъуэщI къэралхэм я зэгухьэныгъэхэм, адрей юридическэ IэнатIэхэмрэ цIыху щхьэхуэхэмрэ.
3.3. Урысей Федерацэм иджыпсту зекIуэ и законодательствэм ипкъ иткIэ Организацэм и къалэнщ:
— Урысей Федерацэм и законодательствэм, дуней псом къыщалъыта хабзэу, мардэу езым зэрихьэ лэ-жьыгъэм къыхуэгъэзахэм, апхуэдэу мы Уставым къигъэув мардэхэм тетыну;
— жылагъуэ зэгухьэныгъэр къэралым и цIэкIэ итхыну унафэ къэзыщ-та органым Организацэм и лэжьыгъэм зэрыпищэмкIэ гъэ къэс хъы-бар иригъэщIэну икIи Юридическэ IэнатIэхэм я къэрал реестрым къызэрыщагъэлъагъуэм тету организа-цэм и унафэщI органыр ипэжыпIэ-кIэ здэщыIэ щIыпIэр, а органым зэреджэр, унафэщIхэр къыщигъэлъэгъуэну;
— жылагъуэ зэгухьэныгъэхэр къэ-ралым и цIэкIэ тхыным теухуауэ унафэ къэзыщтэ органыр къызэрыщIэупщIам ипкъ иткIэ Организацэм и унафэщI органхэмрэ къулыкъущIэхэмрэ къащта унафэхэр хуигъэхьыну. Апхуэдэу лэжьыгъэм пыщIа бжыгъэхэр налог органхэм къызэрагъэувым хуэдизу иритыну;
— жылагъуэ зэгухьэныгъэхэр къэ-ралым и цIэкIэ тхыным теухуа уна-фэ къэзыщтэ органым и лIыкIуэхэр Организацэм иригъэкIуэкI лэжьыгъэхэм хэтынымкIэ Iэмалхэр къахузэригъэпэщыну;
— къыпэщыт устав мурадхэр зэгъэхъулIэнымрэ Урысей Федерацэм и законодательствэм тетынымрэ хуэгъэзауэ Организацэм иригъэкIуэкI лэжьыгъэм щыгъуазэ защIын папщIэ жылагъуэ зэгухьэныгъэхэр къэралым и цIэкIэ тхыным теухуа унафэ къэзыщтэ органым и лIыкIуэхэм зыхуеину Iэмалхэр къахузэригъэпэщыну;
— езым и мылъкур къызэригъэсэбэпым теухуа отчёт гъэ къэс къытригъэдзэну е а отчётым зыхуэфащэ псоми щыгъуазэ защIынымкIэ зыхуеину Iэмалхэр къызэригъэпэщыну;
— нэгъуэщI къэралхэм къабгъэдэкI ахъшэу, къинэмыщI мылъкуу къаIэрыхьамкIэ, а ахъшэмрэ мылъкумрэ къызыхуаутIыпща мурадхэмкIэ, ахэр ипэжыпIэкIэ къызэрагъэсэбэпамкIэ къэралым и цIэкIэ жылагъуэ зэгухьэныгъэхэр зытх федеральнэ органым ягъэува хабзэмрэ пIалъэхэмрэ тету хъыбар иригъэщIэну.
4. Организацэм хэтхэр. Организацэм хэтхэмя хуитыныгъэхэмрэ къалэнхэмрэ
4.1. Организацэм хэт хъунущ юридическэ IэнатIэ — жылагъуэ зэгухьэныгъэ дэтхэнэри.
4.2. Организацэм хагъэхьэ жылагъуэ зэгухьэныгъэм и унафэщI органым къищта унафэм, юридическэ IэнатIэр къэралым зэритхамкIэ щыхьэт тхылъым, жылагъуэ зэгухьэныгъэм и Уставым япкъ иткIэ.
Организацэм хагъэхьэ кърихьэлIа делегатхэм я Iыхьэ щанитIым Iэ зэраIэтам тету Конгрессым къищта унафэм ипкъ иткIэ.
4.3. Организацэм хэтхэм хыхьэпщIэмрэ хэтыпщIэмрэ ят, апхуэдэуи нэгъуэщI мылъкуи халъхьэ. Конгрессым къищта унафэм ипкъ иткIэ а ахъшэр зыхуэдизыр, зэрат щIыкIэмрэ пIалъэхэмрэ яубзыху. Халъхьэр зыхуэдизыр валютэм тещIыхьауэ къагъэлъагъуэ, ауэ ДАХ-м и счётым къыхалъхьэ ахъшэр сомым хуагъакIуэ УФ-м и Банк нэхъыщхьэм зыхуэфащэ зэманым ахъшэ зэмылIэужьыгъуэхэм зэхуаIэ уасэр зэригъэувам тету.
4.4. Организацэм хэт жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм я хуитыныгъэхэр зэрагъакIуэ а зэгухьэныгъэхэм хаха лIыкIуэхэм.
Организацэм хэтхэр я хуитыныгъэкIэ зэхуэдэщ, къабгъэдэхуэ къалэнхэри зэхуэдизщ.
4.5. Организацэм хэтхэм хуитыныгъэ яIэщ:
— Организацэм иригъэкIуэкI лэжьыгъэ, къызэригъэпэщ Iуэху псоми къапэрыуэ щымыIэу хэтыну;
— Организацэм и органхэу IэIэткIэ хаххэм зыхрагъэхыну, езыхэми хахыну;
— Организацэм иригъэкIуэкIыну лэжьыгъэхэм я унэтIыныгъэ нэхъыщхьэхэмрэ программэхэмрэ убзыхуным икIи ахэр зэхэлъхьэным хэтыну;
— Организацэм и Хасащхьэм (ГъэзэщIакIуэ комитетым), Организа-цэм и сыт хуэдэ органми езыхэр зыхуей Iуэхухэр къыщыхалъхьэну, щытхьэусыхэну, щылъэIуэну;
— Организацэм щIэуэ хагъэхьэн хуейуэ къалъытэхэр къыхалъхьэну;
— зыхуэфащэ хъыбархэм щыгъуазэ защIыну, Организацэм зэхуихьэс бжыгъэхэмрэ Iуэхухэмрэ къагъэсэбэпыну;
— Организацэм къыдигъэкI тхылъхэм зыхуэфащэ тхыгъэхэр къытрагъэдзэну;
— Организацэм и мылъкумрэ ахъшэмрэ ягъэува хабзэхэм тету къагъэсэбэпыну;
— чэнджэщкIэ, ахъшэкIэ къызэгъэпэщыныгъэ, къинэмыщI IуэхухэмкIэ къыдэIэпыкъун папщIэ Организацэм и унафэщI органхэм зыхуагъэзэну;
— Организацэм къыпэрыуэ щымыIэу къыхэкIыжыну (апхуэдэм деж Организацэм къыхэкIыжам илъэситIкIэ, адрейхэми ещхьу, Органи-зацэм къищта къалэнхэмкIэ жэуап ехь илъэсым къриубыдэу зэхуахьэс взносыр зыхуэдизым теухуауэ Организацэм и Конгрессым къищта унафэм тету);
— езым и хуитыныгъэхэр ихъумэн папщIэ Организацэм и зэфIэкIыр къигъэсэбэпыну, езым законкIэ и сэбэп зыхэлъхэр хъумэным хуэгъэзауэ властым и къэрал органхэм, щIыпIэ унафэр зезыгъакIуэ органхэм, судхэм, жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм, абыхэм нэгъуэщI къэрал-хэм щыщхэри яхэту къыщыувын папщIэ организацэм елъэIуну.
4.6. Организацэм хэтхэм я къалэнщ:
— Организацэм и лэжьыгъэр даIэтыну;
— Организацэм зэран хуэхъункIэ хъуну сыт хуэдэ Iуэхуми зыщадзеину;
— къэралым и законодательствэм, Организацэм и Уставым тетыну;
— Организацэм и унафэщI органхэм езыхэм къабгъэдэхуэ хуитыныгъэхэм къриубыдэу къащта унафэхэр ягъэзэщIэну;
— Организацэм къызэригъэпэщ Iуэхухэм хэтыну;
— Организацэм иIэ ехъулIэныгъэхэмрэ абы и лэжьыгъэм кърикIуэхэмрэ гъэлъэгъуэным хэтыну;
— къэралхэм зэрадэлажьэм зрагъэубгъуну, мамырыгъэр, лъэпкъхэм яку дэлъ зэгурыIуэныгъэмрэ зэныбжьэгъугъэмрэ хъумэным щIэбэныну;
— Организацэм зэрыхагъэхьамрэ абы зэрыхэтым папщIэ илъэсым хуэзэу ягъэува пщIэмрэ ятыну, апхуэдэуи нэгъуэщI мылъкуи халъхьэну;
— Организацэм и лэжьыгъэм сыт и лъэныкъуэкIи зиубгъун папщIэ абыи ахъшэмрэ мылъкумрэ гъэбэгъуэным езыхэм я зэфIэкIым къызэрихькIэ елэжьыну.
4.7. Организацэм къыхэкIыжын папщIэ зэгухьэныгъэхэм я унафэщI органхэм унафэ къащтэ икIи зыхуэфащэ лъэIу тхылъыр Организацэм и Хасащхьэм (ГъэзэщIакIуэ комитетым) ират.
4.8. Организацэм хэтар къыхэкIыжауэ къалъытэ лъэIу тхылъыр щита дакъикъэм щегъэжьауэ.
4.9. Организацэм хэтыр абы къыхагъэкIыж хъунущ къэралым а зэгухьэныгъэр зэритхар зэракъутэжам, Уставыр зэримыгъэзащIэм, хэтыпщIэ ахъшэр зэримытым, Организацэр зыгъэпуд, абы и пщIэр зыгъэлъахъшэ е мылъку фIэзыгъэкIуэд Iуэхухэр зэрилэжьым къыхэкIыу.
4.10. Организацэм Конгрессым и унафэкIэ къыхагъэкIыж Организацэм и Конгрессым кърихьэлIахэмя Iыхьэ щанитIым нэхърэ мынэхъ мащIэм Iэ зэраIэтам тету.
5. Организацэм и органхэмрэ абыхэм я унафэр здынэсымрэ
5.1. Организацэм и унафэщI орган нэхъыщхьэр Конгрессырщ.
Конгрессым и къалэн нэхъыщ-хьэр Организацэр къыщIызэрагъэпэщауэ щыта мурадхэр зэгъэхъу-лIэнымкIэ хэкIыпIэхэр убзыхунырщ.
5.2. Конгрессыр хуей щыхъум тещIыхьауэ, ауэ илъэсищым зэ нэхърэ мынэхъ мащIэрэ зэхуагъэс. И пIалъэр къэмысу Конгрессыр зэхуашэсынкIэ хъунущ:
— Организацэм и Хасащхьэм,
— Организацэм и ГъэзэщIакIуэ гупым,
— Организацэм и Президентым,
— Организацэм и къэпщытакIуэ комиссэм (къэпщытакIуэм),
— Организацэм хэтхэм я Iыхьэ плIанэм лъабжьэ нэс иIэу къыхалъхьа Iуэхум ипкъ иткIэ.
КъыкIэлъыкIуэ Конгрессым къекIуэлIэнухэм я бжыгъэр, ар зэрызэхуашэсыну щIыкIэмрэ пIалъэмрэ Конгрессым и унафэкIэ яубзыху. КъыкIэлъыкIуэ Конгрессыр зэрызэхуагъэсым, ар зытепсэлъыхьынум теухуа унафэр Организацэм хэт псоми я деж Организацэм и Хасащхьэм (ГъэзэщIакIуэ комитетым) негъэс Конгрессыр зэхуэсыным зы мазэ мынэхъ мащIэ иIэжу.
5.3. Конгрессым и делегатхэм хабжэ:
— Организацэм хэт жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм я зэхуэсым (съездым, конференцым) Конгрессым иубзыхуа мардэм ипкъ иткIэ щыхаха делегатхэр;
— Организацэм и Хасащхьэм (ГъэзэщIакIуэ комитетым) хэтхэр;
— Организацэм и КъэпщытакIуэ комиссэм хэтхэр.
5.4. Организацэм и Конгрессым къищтэ унафэхэм къару яIэщ абы делегату хаха псоми я зэхуэдитIым щIигъур кърихьэлIамэ.
Конгрессым зэрыщызэгурыIуам тету, Конгрессым и унафэхэр абы кърихьэлIа делегатхэм я нэхъыбапIэм Iэ зэраIэтам е пхъэидзэм зэрыхэтам тету къащтэ, абы теухуауэ мы Уставым нэгъуэщI къыщымыгъэлъэгъуамэ.
Организацэм и унафэм хиубыдэ нэхъ Iуэхушхуэхэр къащтэ Конгрессым кърихьэлIа делегатхэм я Iыхьэ щанитIым нэхърэ мынэхъ мащIэм Iэ зэраIэтам тету.
5.5. Конгрессым хуитыныгъэ иIэщ Организацэм иригъэкIуэкI лэжьыгъэм ехьэлIа сыт хуэдэ Iуэхуми теухуауэ унафэ къищтэну.
Зыри къыхэIэбэну хуимыту Конгрессым унафэ зытрищIыхьхэм ящыщщ:
— лэжьыгъэм и унэтIыныгъэхэу гулъытэ нэхъыбэ зыхуэщIыпхъэхэр убзыхуныр, Организацэм и программэу, проекту зэман кIыхьым тещIыхьахэр къэщтэныр, Организацэм и мылъкур зехьэнымкIэ, къэгъэсэбэпынымкIэ, зэблэгъэкIынымкIэ хуитыныгъэхэр убзыхуныр;
— Организацэм и Уставыр къэщтэныр, Президентым, Хасащхьэм, ГъэзэщIакIуэ гупым, Конгрессым и делегатхэм я Iыхьэ тхуанэм къызэ-рыхалъхьам тету Уставым зэхъуэкIыныгъэхэмрэ дэщIыгъужыныгъэхэмрэ хэлъхьэныр икIи ар законым къызэригъэувым тету егъэтхыжыныр;
— мылъку зэгъэпэщынымрэ къэ-гъэсэбэпынымкIэ хабзэхэр убзыхуныр;
— Организацэм и Президентыр, япэ вице-президентыр, вице-президентыр хэхыныр.
Организацэм и ГъэзэщIакIуэ гупыр хэхыныр, абы и отчётхэм едэIуэным-рэ ахэр къэщтэнымрэ;
— Президентым, япэ вице-президентым, вице-президентым, ГъэзэщIакIуэ гупым я къалэнхэр нэхъ пасэу ящхьэщыхыныр;
— Хасащхьэм хэтхэр убзыхуныр;
— Организацэм и КъэпщытакIуэ комиссэр хэхыныр, КъэпщытакIуэ комиссэм хэтхэм я къалэнхэр я пIалъэр къэмысу ящхьэщыхыныр, абы и отчётхэм едэIуэнымрэ ахэр къэщтэнымрэ;
— Организацэм зэрыхагъэхьэ, къызэрыхагъэкIыж щIыкIэр убзыхуныр;
— Организацэм и аудитор IуэхущIапIэр е аудиторыр къыхэхыным теу-хуа унафэр къэщтэныр;
— къыкIэлъыкIуэ Конгрессым хэтынухэм я бжыгъэр, ар щекIуэкIыну щIыпIэмрэ зэманымрэ убзыхуныр;
— Организацэм и хыхьэпщIэмрэ хэтыпщIэмрэ, апхуэдэуи нэгъуэщI мылъкууи халъхьэр зыхуэдизыр, ахэр щат пIалъэхэмрэ зэрат щIыкIэмрэ убзыхуныр;
— Организацэм и зэхэлъыкIэр зэхъуэкIыным, ар зэхуэщIыжыным пыщIа Iуэхухэм унафэ ятещIыхьыныр;
— Организацэр зэхуэщIыжыным- кIэ комиссэр къызэгъэпэщыным икIи ар щызэхуащIыжым ирихьэлIэу ягъэхьэзыра балансыр къэщтэным пыщIа Iуэхухэр дэгъэкIыныр;
— илъэсым и финанс планыр, отчётыр, балансыр къещтэ.
6. Организацэм иХасащхьэр
6.1. Хасащхьэр Организацэм и унафэщI органщ икIи абы и лэжьыгъэр Конгрессхэм я зэхуакум къриубыдэу ирегъэкIуэкI, Организацэм къыпэщыт Iуэху нэхъыщхьэхэр еубзыху икIи дегъэкI.
6.2. Организацэм и Хасащхьэм пыухыкIауэ хэтхэмрэ абыхэм я бжыгъэмрэ илъэси 3 пIалъэм тещIыхьауэ Конгрессым еубзыху. Организацэм и Хасащхьэм хохьэ Организацэм и ГъэзэщIакIуэ комитетым хаха псори, апхуэдэу Организацэм хэт жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм — юридическэ IэнатIэхэм я унафэщIхэр.
6.3. Организацэм и Хасащхьэм и зэIущIэхэр ирегъэкIуэкI хуей щыхъум тещIыхьауэ, ауэ илъэсым зэ нэхърэ мынэхъ мащIэрэ.
6.4. Организацэм и Хасащхьэр хоплъэ Организацэм и ГъэзэщIакIуэ гупым, КъэпщытакIуэ комиссэм, Организацэм хэт жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм къыхалъхьэ лъэIу, зыхуэгъэзэныгъэ тхыгъэхэм, абы-хэм унафэ ятрещIыхь.
6.5. Организацэм и Хасащхьэм и зэIущIэхэм къыщащтэ унафэхэм къару яIэу къалъытэ Хасащхьэм хэтхэм ящыщу процент 50 нэхърэ мынэхъ мащIэ абы кърихьэлIамэ.
7. Организацэм и ГъэзэщIакIуэ гупыр (Исполкомыр)
7.1. Организацэм Конгрессхэм я зэхуакум иригъэкIуэкI лэжьыгъэр иунэтIын папщIэ Организацэм зэпымыууэ лажьэ и унафэщI орган — ГъэзэщIакIуэ гуп хах.
Организацэм и ГъэзэщIакIуэ гупыр зэпымыууэ лажьэ органщ, Организацэм и цIэкIэ юридическэ IэнатIэм и хуитыныгъэхэр дегъэкI, мы Уставым зэритым хуэдэу абы къыбгъэдэхуэ къалэнхэр егъэзащIэ.
7.2. Организацэм и ГъэзэщIакIуэ гупыр цIыху 25-рэ нэхърэ мынэхъыбэу илъэси 3 пIалъэкIэ Конгрессым хех.
Организацэм и ГъэзэщIакIуэ гупым хохьэ: президентыр, япэ вице-президентыр, вице-президентхэр, ГъэзэщIакIуэ гупым Конгрессым хигъэхьахэр.
7.3. ГъэзэщIакIуэ гупым хагъэхьэнухэм я кандидатурэхэр, абыхэм вице-президент псоми я кандидатурэхэри яхэту, Конгрессыр хэплъэн икIи къищтэн папщIэ Организацэм щIэуэ хаха и президентым къыхелъхьэ, а кандидатурэхэм Конгрессым къекIуэлIа делегацэхэм я унафэщIхэр арэзы техъуа нэужь. Зэрыхабзэу, ГъэзэщIакIуэ гупым хагъэхьэркъым ДАХ-м хэт жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм я унафэщIхэу ГъэзэщIакIуэ гупым и зэIущIэхэм унафэ къэзыщтэхэм ящыщу кърагъэблагъэхэр.
7.4. Организацэм и ГъэзэщIакIуэ гупым:
— Организацэм и Конгрессыр зэхуешэс, зи чэзу Конгрессыр зыхэплъэну Iуэхухэр еубзыху, Организацэм и Конгрессыр зытепсэлъыхьы-ну Iуэхухэр егъэхьэзыр;
— Организацэм зэман кIэщIым е зэман кIыхьым тещIыхьауэ зытелэжьэну программэхэмрэ проектхэм-рэ зэхелъхьэ икIи къещтэ;
— Организацэм уставкIэ иIэ мурадхэмрэ къалэнхэмрэ, абы и проектхэмрэ программэхэмрэ, Организацэм и Конгрессым и унафэхэр гъэзэщIэныр къызэрегъэпэщ;
— Организацэр къэралым итхы-нымкIэ унафэ къэзыщта органым гъэ къэс хъыбар ирегъащIэ Организацэм и лэжьыгъэм зэрыпищэмкIэ, абы и унафэщI органыр ипэжыпIэ-кIэ здэщыIэ щIыпIэмкIэ, а органым зэреджэмкIэ, Организацэм и унафэщIхэм ятеухуа Iуэхуу Юридичес-кэ IэнатIэхэм я къэрал реестр зэгуэтым иратхэн хуейхэм хиубыдэхэмкIэ;
— Организацэм и Уставым халъхьэну дэщIыгъужыныгъэхэмрэ зэхъуэкIыныгъэхэмрэ егъэхьэзыр икIи ахэр Организацэм и Конгрессым къищтэн папщIэ къыхелъхьэ;
— Организацэм и цIэкIэ властым и урысей, нэгъуэщI къэрал органхэм, щIыпIэ унафэр зезыгъакIуэ органхэм, дунейпсо, лъэпкъ, щIыналъэ зэгухьэныгъэхэм, апхуэдэу юридическэ IэнатIэ зэмылIэужьыгъуэхэм-рэ цIыху щхьэхуэхэмрэ я пащхьэ къыщоув;
— Организацэм хэтхэм ирагъэкIуэкI лэжьыгъэр абы и IэнатIэ псоми щызэблегъэкI;
— Организацэр нэгъуэщI къэралхэм зэрадэлэжьэнумкIэ планхэр егъэхьэзыр икIи ахэр егъэзащIэ;
— Организацэм и щIыхуэхэр, мылъкур, ахъшэр зехьэнымкIэ унафэщI нэхъыщхьэщ;
— Организацэм иригъэкIуэкI лэжьыгъэм и унэтIыныгъэхэм ятещIыхьауэ Организацэм и комиссэхэр, комитетхэр, советхэр къызэрегъэпэщ, абыхэм ятеухуа положенэхэр къещтэ, я лэжьыгъэр зэблегъэкI, я илъэс отчётхэм йодаIуэри къещтэ;
— конференцхэр, семинархэр, зэIущIэхэр, гъэлъэгъуэныгъэхэр, нэгъуэщI Iуэху зэмылIэужьыгъуэхэр къызэрегъэпэщ икIи ирегъэкIуэкI;
— Организацэм и устав мурадхэм-рэ къалэнхэмрэ гъэзэщIэнымкIэ фIыщIэ хэха зэраIэм папщIэ ират медалхэр, саугъэтхэр, нэгъуэщI тыгъэхэр Организацэм и лэжьыгъэм къриубыдэу къызэрегъэпэщ;
— филиалхэр, лIыкIуэ IуэхущIапIэхэр къызэрегъэпэщ, абыхэм ятеухуа положенэхэр къещтэ, я унафэщIхэр егъэув, абыхэм я лэжьапщIэр зыхуэдизымрэ ар зэрат щIыкIэмрэ еубзыху, илъэс къэс абыхэм ящI отчётхэм йодаIуэри къещтэ;
— Организацэм и аппаратым и штатым и зэхэлъыкIэмрэ абы хуаутIыпщ ахъшэр зыхуэдизымрэ къещтэ;
— зэфIигъэкIа лэжьыгъэм теухуауэ Конгрессым и пащхьэ отчёт щещI;
— Организацэм и адрей унафэщI органхэм хэхауэ унафэ зытращIыхьхэм ящымыщ адрей дэтхэнэ Iуэхухэри зэблегъэкI.
7.5. Организацэм и ГъэзэщIакIуэ гупым и зэIущIэхэр хуей щыхъум деж, ауэ мазищ къэс зэ нэхърэ мынэхъ мащIэрэ ирагъэкIуэкI икIи абыхэм къыщащтэ унафэхэм къару яIэу къалъытэ, ГъэзэщIакIуэ гупым хэтхэм ящыщу процент 50-м щIигъур кърихьэлIамэ.
7.6. Унафэхэр IэIэткIэ къащтэ ГъэзэщIакIуэ гупым хэтхэм ящыщу зэIущIэм кърихьэлIахэм я нэхъыбапIэм Iэ зэраIэтам тету.
8. Организацэм иПрезидентыр,вице-президентыр
8.1. Организацэм и Президентыр езым и щхьэкIэ Организацэм и гъэзэщIакIуэ органщ, ар Конгрессым илъэси 3 пIалъэкIэ хех икIи аргуэру дапщэри а къулыкъум хахыж хъунущ.
8.2. Организацэм и Президентым:
— Организацэм и Iуэху псори зэблэгъэкIыным унафэ трещIыхь, Конгрессымрэ Организацэм и ГъэзэщIакIуэ гупымрэ я унафэхэр, Организацэм и проектхэмрэ про-граммэхэмрэ гъэзэщIэныр къызэрегъэпэщ;
— Организацэм и ГъэзэщIакIуэ гупым и лэжьыгъэхэм я къызэгъэпэщакIуэщ;
— Организацэм и ГъэзэщIакIуэ гупым хэтхэм я къалэнхэр ятрегуашэ;
— езым иригъэкIуэкIа лэжьыгъэм теухуауэ Организацэм и Конгрессымрэ ГъэзэщIакIуэ гупымрэ я пащхьэ отчёт щещIыж;
— Организацэм и цIэкIэ къэувын папщIэ тхылъ щхьэхуэ иIэн хуейкъым икIи абы и цIэкIэ къэрал властым и органу, щIыпIэ унафэр зезыгъакIуэ органу, IуэхущIапIэу, организацэу, предприятэу Урысей Федерацэми абы и щIыбкIи щыIэхэм я пащхьэ къыщоув;
— Организацэм и цIэкIэ договорхэм, зэгурыIуэныгъэхэм, контрактхэм Iэ щIедз, зэпсэлъэныгъэхэр ирегъэкIуэкI, Iуэху пыухыкIахэр дегъэкI, доверенностхэр ет;
— Организацэм и ахъшэр щызэрагъакIуэ счётхэр банк IуэхущIапIэхэм къыщызэIуех икIи финанс документхэм япэу Iэ щIэзыдзыр аращ;
— ГъэзэщIакIуэ гупым игъэува мардэхэм тету Организацэм и мылъкумрэ ахъшэмрэ зэблегъэкI;
— Организацэм и Конгрессым, Хасащхьэм, ГъэзэщIакIуэ гупым я унафэхэм, Организацэм къыдигъэкI адрей документхэм Iэ щIедз;
— Организацэм и Конгрессыр зыхэплъэнухэмкIэ зыхуэфащэ Iуэхухэр къыхелъхьэ;
— Организацэм и ГъэзэщIакIуэ гупым зэрыгурыIуам тету улахуэхэр егъэув, Организацэм и аппаратым штаткIэ щылэжьэнухэр къещтэ икIи IуегъэкIыж, IуэхущIапIэм и кIуэцIкIэ щызекIуэ хабзэхэмрэ лэжьакIуэхэм яIэ къалэнхэмрэ еубзыху;
— бухгалтер учётымрэ отчётымрэ къызэрегъэпэщ;
— Организацэм и IуэхущIапIэ щхьэхуэхэмрэ абы и лIыкIуэхэм я IуэхущIапIэхэмрэ ирагъэкIуэкI лэжьыгъэм кIэлъоплъ;
— юридическэ IэнатIэхэмрэ цIыху щхьэхуэхэмрэ ахъшэ егъэпшыныжыным и лъэныкъуэкIэ Организацэм и цIэкIэ къоув;
— ДАХ-м и адрей органхэм я унафэхэм химыубыдэ къинэмыщI къалэнхэр егъэзащIэ.
8.3. Япэ вице-президентыр Конгрессым илъэси 3 пIалъэкIэ хех икIи аргуэру дапщэри а къулыкъум хахыж хъунущ.
8.4. Япэ вице-президентым:
— Организацэм и цIэкIэ къэувын папщIэ тхылъ щхьэхуэ иIэн хуейкъым икIи абы и цIэкIэ къэрал властым и органу, щIыпIэ унафэр зезыгъакIуэ органу, IуэхущIапIэу, организацэу, предприятэу Урысей Федерацэми абы и щIыбкIи щыIэхэм я пащхьэ къыщоув;
— Организацэм и Конгрессым, Хасащхьэм, ГъэзэщIакIуэ гупым, президентым къыхуагъэува пщэрылъ щхьэхуэхэр егъэзащIэ;
— Организацэм фейдэ къыхуэзыхь Iуэхухэр иригъэкIуэкIынымкIэ лэжьыгъэхэр къызэрегъэпэщ;
— жылагъуэ IуэхухэмкIэ, программэмкIэ, проектхэмкIэ нэгъуэщI жылагъуэ программэхэм хэтынымкIэ, нэгъуэщI къэрал жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм ядэлэжьэнымкIэ зыхуэфащэ Iуэхухэр егъэхьэзыр;
— Организацэр мылъкукIэ къызэгъэпэщынымкIэ лэжьыгъэхэр зэблегъэкI;
— президентыр щыщымыIэм и деж абы и къалэнхэр егъэзащIэ;
— Организацэм и адрей органхэмя унафэм химыубыдэ къинэмыщI Iуэхухэр зэблегъэкI.
8.5. Вице-президентыр Конгрессым илъэси 3 пIалъэкIэ хех икIи аргуэру дапщэри а къулыкъум хахыж хъунущ.
8.6. Вице-президентым:
— ДАХ-м иригъэкIуэкI лэжьыгъэм и унэтIыныгъэхэм ящыщу ДАХ-м и президентым и унафэкIэ пщэрылъ къыщищIам и нэIэ тригъэтщ;
— ГъэзэщIакIуэ гупым ДАХ-м и президентым и пщэ къралъхьэ Iуэхухэр егъэзащIэ;
— ДАХ-м и адрей органхэм я уна-фэм химыубыдэ къинэмыщI къалэнхэр ирехьэкI.
8.7. ДАХ-м и аппаратым штаткIэ щылажьэхэм ятохуэ лэжьыгъэмкIэ, социальнэ пенсэ IуэхухэмкIэ Урысей Федерацэм и законодательствэм къигъэувхэр.
9. Организацэм и къэпщытакIуэкомиссэр
9.1. КъэпщытакIуэ комиссэр Организацэм и кIэлъыплъакIуэ органщ. Абы цIыхуи 5 хэтщ икIи езыр Конгрессым и унафэм щIэтщ.
КъэпщытакIуэ комиссэм хэтхэмрэ абы и унафэщIымрэ Конгрессым илъэсищкIэ лэжьэну хех.
9.2. КъэпщытакIуэ комиссэм хагъэхьэ хъунукъым Организацэм и Хасащхьэм, ГъэзэщIакIуэ гупым хэтхэр, Организацэм и аппаратым и лэжьакIуэхэр.
КъэпщытакIуэ комиссэм хэтхэм хуитыныгъэ яIэщ Организацэм и устав, финанс, хьэрычэт лэжьыгъэхэм япыщIа и документу езыхэр зыщIэупщIэхэр Организацэм и унафэщIхэм къыIахыну.
9.3. Организацэм и къэпщытакIуэ комиссэр кIэлъоплъ законодательствэмрэ мы Уставымрэ къагъэувхэр гъэзэщIа зэрыхъум. Абы гъэ къэс къепщытэ ГъэзэщIакIуэ гупым, абы и фондхэм, IуэхущIапIэхэм, предприятэхэм я финанс, хозяйствэ, хьэрычэт Iуэхухэр икIи ахэр къыщыгъэлъэгъуа актхэр ГъэзэщIакIуэ гупымрэ Организацэр езыгъэтхахэмрэ яхуегъэхьыж.
Президентым, ГъэзэщIакIуэ гупым, Организацэм хэтхэм я Iыхьэ тхуанэм къызэрагъэувам е къэпщытакIуэ комиссэм унафэ зэрищIам тету планым хэмыт къэпщытэныгъэхэр ирагъэкIуэкI хъунущ.
9.4. КъэпщытакIуэ комиссэм и унафэщIыр ГъэзэщIакIуэ гупым, Организацэм и Хасащхьэм я зэIущIэхэм хэтщ унафэ къыщащтэкIэ Iэ имыIэту.
9.5. ГъэзэщIакIуэ гупым зэрыгурыIуам тету къэпщытакIуэ комиссэм езым иригъэкIуэкI къэпщытэныгъэхэм зэгурыIуэныгъэхэм япкъ иткIэ къыхишэ хъунущ экспертхэр, аудиторхэр.
10. Организацэм и зэхэлъыкIэр
10.1. Организацэм и зэхэлъыкIэм и лъабжьэщ IуэхущIапIэ пыгъэщхьэхукIахэмрэ лIыкIуэ IуэхущIапIэхэмрэ. Организацэм IуэхущIапIэ пыгъэщхьэхукIахэмрэ лIыкIуэ IуэхущIапIэхэмрэ къыщызэригъэпэщ хъунущ Урысейми нэгъуэщI къэралхэми.
10.2. Организацэм и IуэхущIапIэ щхьэхуэщ зэгухьэныгъэм и къалэнхэр е абыхэм ящыщ Iыхьэр, апхуэдэу лIыкIуэ IуэхущIапIэм и къалэнхэр зыгъэзащIэ IуэхущIапIэ пыгъэщхьэхукIар.
10.3. Организацэм и лIыкIуэ IуэхущIапIэщ Организацэм и сэбэп зыхэлъхэр хъумэным телажьэу нэгъуэщI щIыпIэ щыIэ IэнатIэ пыгъэщхьэхукIар.
10.4. IуэхущIапIэ щхьэхуэхэмрэ лIыкIуэ IуэхущIапIэхэмрэ я Организацэм и ГъэзэщIакIуэ гупым и унафэкIэ ягъэув.
10.5. Организацэм и лIыкIуэ IуэхущIапIэхэмрэ IуэхущIапIэ щхьэхуэхэмрэ юридическэ IэнатIэу щыткъым икIи абыхэм Организацэм и мылъкур къагъэсэбэп. ЛIыкIуэ IуэхущIапIэхэмрэ IуэхущIапIэ щхьэхуэхэмрэ я мылъкур баланс хэхамрэ Организацэм и балансымрэ къыщагъэлъагъуэ.
10.6. ЛIыкIуэ IуэхущIапIэхэмрэ IуэхущIапIэ щхьэхуэхэмрэ я лэжьыгъэр Организацэм и цIэкIэ ирагъэкIуэкI. ЛIыкIуэ IуэхущIапIэхэмрэ IуэхущIапIэ щхьэхуэхэмрэ я лэжьыгъэмкIэ жэуап зыхьыр Организацэрщ.
11. Организацэм имылъкумрэ ар къызэгъэпэщынымкIэ хэкIыпIэхэмрэ
11.1. Урысей Федерацэм и иджырей законодательствэм ипкъ иткIэ Организацэм и мылъкум хэт хъунущ щIы Iыхьэхэр, унэхэр, ухуэныгъэхэр, псэупIэ фонд, транспорт, Iэмэпсымэхэмрэ хьэпшыпхэмрэ, щэнхабзэм, щIэныгъэм, узыншагъэр хъумэным пыщIауэ къагъэсэбэп мылъкур, ахъшэр, акцэхэр, тхылъымпIэ лъапIэхэр, Организацэм къыпэщыт устав лэжьыгъэр иригъэкIуэкIын папщIэ зыхуеину нэгъуэщI мылъкур.
11.2. Организацэм и мылъкур къызэрагъэпэщ а зэгухьэныгъэм хы-хьэн папщIэ, абы зэрыхэтым щхьэкIэ къыIах, нэгъуэщI мылъку взносхэм, апхуэдэуи цIыхухэм езыхэм я жэрдэмкIэ къыхалъхьэ мылъкум, Уставым ипкъ иткIэ Организацэм иригъэкIуэкI лэжьыгъэм къыпэкIуэ мылъкум, Организацэм иригъэ-кIуэкI хьэрычэт лэжьыгъэм къыпэкIуэ фейдэм, адрей зэгурыIуэныгъэхэм, Организацэм иригъэкIуэкI къэрал щIыб экономикэ лэжьыгъэм, законым къезэгъыу къыIэрыхьэ адрей ахъшэм я хьэкъкIэ.
11.3. Организацэм юридическэ IэнатIэм и хуитыныгъэхэр зиIэ Iуэху зезыхьэ зэгухьэныгъэхэр, нэгъуэщI IуэхущIапIэхэр къызэригъэпэщ, хьэрычэт IэнатIэм зегъэужьыным хуэгъэзауэ зыхуеинухэр къищэху хъунущ.
11.4. Организацэм фейдэ къыхуихьу иригъэкIуэкI лэжьыгъэм къыпэкIуэ хэхъуэр Организацэм хэтхэм зэхуагуэшыжыну хуиткъым икIи ар Организацэм уставкIэ къыбгъэдэ-хуэ къалэнхэр гъэзэщIэнымрэ псапащIэ Iуэхухэмрэ трагъэкIуэдэну аращ.
11.5. Организацэм езым ейщ законкIэ къилэжьа мылъкур. Организацэм бгъэдэлъ мылъкум щыщ Iыхьэр Организацэм хэт дэтхэнэ зыми трагуэшэну хуиткъым.
Организацэм хэт жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм — юридическэ IэнатIэхэм езыхэм ейщ законкIэ къалэжьа мылъкур.
ЛIыкIуэ IуэхущIапIэхэмрэ IуэхущIапIэ щхьэхуэхэмрэ юридическэ IэнатIэу щыткъым икIи абыхэм Организацэм яхухиха мылъкур зегъэкIуэнымкIэ хуитыныгъэ яIэу аращ.
11.6. Организацэм езым бгъэдэлъ мылъкур къигъэсэбэп хъунущ Урысей Федерацэм и законодательствэм, мы Уставым къезэгъыу икIи Организацэм и устав мурадхэр гъэзэщIэным тету.
11.7. Организацэм къыIэрыхьа мылъкур, апхуэдэу езым къилэжьа мылъкур Организацэм и цIэкIэ зэблегъэкI зэпымыууэ лажьэ абы и унафэщI органым — Организацэм и ГъэзэщIакIуэ гупым.
11.7. Организацэм оперативнэ бухгалтер, статистикэ учетыр ирегъэкIуэкI УФ-м и иджырей законодательствэм зэрыщыгъэувам тету.
12. Организацэм и зэхэлъыкIэр зэрызэрахъуэкI, ар зэрызэхуащIыжщIыкIэр
12.1. Организацэм и зэхэлъыкIэр Конгрессым и унафэкIэ зэрахъуэкI, апхуэдэ унафэм папщIэ Организацэм и Конгрессым и делегату къекIуэлIахэм я Iыхьэ щанитIым нэхърэ мынэхъ мащIэм Iэ яIэтамэ.
12.2. Организацэм и зэхэлъыкIэр зэрахъуэкIа нэужь абы и мылъкур щIэуэ къызэрагъэпэща юридическэ IэнатIэхэм иратыж Урысей Федерацэм и иджырей законодательствэм къызэрыщыгъэлъэгъуам те-ту.
12.3. Организацэр зэхуащIыж хъунущ Конгрессым и унафэкIэ, апхуэдэ унафэм папщIэ Организацэм и Конгрессым и делегату кърихьэлIахэм я Iыхьэ щанитIым нэхърэ мынэхъ мащIэм Iэ яIэтамэ, апхуэдэу судым и унафэкIэ. Организацэр зэхуащIыж е абы и зэхэлъыкIэр зэрахъуэкI Урысей Федерацэм и иджырей законодательствэм къызэрыщыгъэлъэгъуам тету.
12.4. Организацэр щызэхуащIыжым деж абы и мылъкумрэ ахъшэмкIэ щIыхуэхэр япшыныжри, къэнар Организацэм и устав мурадхэр дэгъэкIыным трагъэкIуадэ икIи а ахъшэмрэ мылъкумрэ Организацэм хэтхэм трагуэшэну хуиткъым.
12.5. Организацэр зэхуащIыжа нэужь абы и документхэр законым къызэрыщыгъэлъэгъуам тету Къэрал архивым ират абы щахъумэн папщIэ.
12.6. Организацэр зэрызэхуащIыжым теухуа унафэр Организацэр зытха органым хуагъэхь ар Юридическэ IэнатIэхэм я къэрал реестыр зэгуэтым ирахыжын папщIэ.
12.7. Организацэр зэхуащIыжауэ, езы Организацэм и лэжьыгъэриухауэ къалъытэ абы теухуа тхыгъэр Юридическэ IэнатIэхэм я къэрал реестрым къыщагъэлъэгъуа нэужь.
13. Организацэм и Уставым зэхъуэкIыныгъэхэмрэ дэщIыгъужыныгъэхэмрэ зэрыхалъхьэ щIыкIэр
13.1. Организацэм и Уставым зэхъуэкIыныгъэхэмрэ дэщIыгъужы-ныгъэхэмрэ Конгрессым и унафэкIэ халъхьэ, апхуэдэ унафэм папщIэ Организацэм и Конгрессым и делегатхэм ящыщу кърихьэлIахэм я Iыхьэ щанитIым нэхърэ мынэхъ мащIэм Iэ яIэтамэ.
13.2. Уставым халъхьа зэхъуэкIыныгъэхэмрэ дэщIыгъужыныгъэхэмрэ Организацэм и Конгрессым къищ- та нэужь къэралым ирагъэтхын хуейщ.
13.3. Организацэм и Уставым халъхьа зэхъуэкIыныгъэхэмрэ дэщIыгъужыныгъэхэмрэ къэралым ирагъэтх Урысей Федерацэм и иджы-рей законодательствэм зэрыщыгъэува щIыкIэм тету.
13.4. Организацэм и Уставым халъхьа зэхъуэкIыныгъэхэмрэ дэщIыгъужыныгъэхэмрэ къару ягъуэт ахэр къэралым итха нэужь.
Налшык къалэ,
2016 гъэ
