Зыгъэпсэхугъуэ махуэм
ЗэвгъэцIыху
Нэмыцэ усакIуэ
Нэмыцэ усакIуэ, драматург, прозаик, философ, щIэныгъэлI Гёте Иоганн Вольфганг Германием щыIэ Франкфурт Iус Майне къалэм 1749 гъэм шыщхьэуIум и 28-м къыщалъхуащ. И адэ Гёте Иоганн Каспар адвокату щытащ, и анэ Катаринэ Элизабет къалэ старшинам ипхъут.
Гёте и адэр цIыху ткIийт, зэпIэзэрытт, пэжагъ зыхэлът. ЩIэныгъэм зэрыхуэнэхъуеиншэмкIэ, гулъытэшхуэ зэрыхэлъымкIэ, зэрыкъабзэлъабзэмкIэ и адэм ещхь хъужауэ къалъытэрт Гёте. И анэращ зи фIыгъэр щIалэр хуабагърэ гумащIагърэ хуэмыныкъуэу къызэрыхъуар.
Гёте и унагъуэр зыхуей хуэзэу псэурт, библиотекэшхуи яIэт. Абы и фIыгъэкIэ, пасэ дыдэу щIиджыкIащ «Илиа-да»-р, Овидий, Вергилий, нэгъуэщI усакIуэхэм, тхакIуэхэм я IэдакъэщIэкIхэр. Унэм кърагъэблэгъа егъэджакIуэм иригъащIэхэм нэмыщI, езыр-езыру куэдым хуеджащ, апхуэдэуи нэмыцэбзэм къыдэкIуэу, франджыбзэ, латыныбзэ, алыджыбзэ, итальяныбзэ зригъэщIащ. КъищынэмыщIауэ, Гёте хуэIэзэу щытащ къэфэным, шы тесыным, фехтованием.
Лейпциг университетым щеджащ, 1770 гъэм Страсбург университетыр къиухащ, аращ правэмкIэ и доктор диссертацэр щыпхигъэкIари.
Юриспруденцэм мащIэт Гёте зэрыдихьэхыр. Лейпциг кIуа нэужь, абы фIыуэ елъагъу Шойнкопф Кэтхен икIи рококо жанрым иту усэ дыхьэшхэн цIыкIухэр хуитхыу щIедзэ. Усэм дихьэха нэужь, нэгъуэщI жанрхэми зрепщыт икIи тхыгъэ купщIафIэхэр и Iэдакъэ къыщIокI. Щэнхабзэм и тхыдэр зыдж нэмыцэ щIэныгъэлI цIэрыIуэ Гердер Готфир Иоганн хуэза нэужь, Гёте и лэжьыгъэм и къэухьым хуабжьу зехъуэж. Страсбург щыдэса лъэхъэнэм тхакIуэ ныбжьыщIэхэм, иужькIэ дуней псом зи цIэр щыIуахэм, гъусэ яхуохъу, нэхъри зеужь. Ауэ и адэм фIэлIыкIырти, юрист IэщIагъэр Iэпэдэгъэлэл ищIакъым, литературэ лэжьыгъэм зыкIи зэран хуэмыхъуу зыкъомрэ къекIуэкIащ.
Урысейм Гёте къыщацIыхуар XVIII лIэщIыгъуэм и кIэуххэрщ. Абы и IэдакъэщIэкIхэр япэу урысыбзэкIэ щызэрадзэкIар 1781 гъэрщ. ТхакIуэм и тхыгъэхэм япэу щытхъуащ Радищев Александр, Новиков Николай сымэ. Пушкин и лъэхъэнэм гулъытэ нэхъыбэ хуащI хъуащ нэмыцэ тхакIуэм икIи и IэдакъэщIэкIхэу «Фауст», «Виль-гельм Мейстер» жыхуиIэхэр зэIэпахыу щIаджыкIырт.
Гёте Иоганн Вольфганг 1832 гъэм дунейм ехыжащ и ныбжьыр илъэс 82-м иту.
ГушыIэхэр
ТхьэмахуитI дэкIмэ
Сымаджэ хъуа щIалэр дохутырым деж мэпсалъэ.
— Дохутырым деж сыныщыкIуэну зэманымрэ махуэмрэ къэсщIэну арат.
— ТхьэмахуитI дэкIмэ къэпсалъи, устхынщ.
— Сэ сысымаджэщ, апщIондэху сылIэнкIи хъунщ.
— Ягъэ кIынкъым, уи щхьэгъусэр къэгъэпсалъи, узэрыхуэмеижыр къыджегъэIи зэфIэкIащ.
Пщыгъыу укъэкIуащ
ЩитIагъэ щыгъынхэм екIун пыIэ дахи къыхэзыхын зыфIэфI бзылъхугъэр тыкуэным щIыхьащ. Зыр щитIагъэмэ, гъуджэм иплъэурэ, тIощI хуэдиз зэрихъуэкIа нэужь:
— Мис мыр нэхъ сигу ирихьащи, дапщэ и уасэр?
— Зыри, ар пщыгъыу укъэкIуащ, — ет жэуап тыкуэнтетым.
ЗэвгъэщIэ
Къуалэбзухэм я цIэхэр
Баклан японский — Япон хыбабыщ
Бородач — Бланэукъ, къущхьэхъубгъэжь, мэлыхь-бгъэжь, щынэхь,
щынэхьыбгъэ, щынэхь-бгъэжь
Воробей снежный — Уэсбзу
Волчок — БгъэкIэхьцIыкIу
Вяхирь — Тхьэрыкъуэпщэху
Галстучник — Щхьэщ, пшахъуэджэд
Дубонос арчовый — Къуршдубэкъ
Жаворонок рогатый — Уэсхьэгуагуэ
Журавль даурский — Даур къру
Зеленушка кавказская — БзуудзыфэцIыкIу
Зяблик — Румат
Красавка — КърупщэфIыцIэ
Краснозобик — Бгъэгуплъ
Лунь луговой — ХъупIэжьец
Ди сурэт гъэтIылъыгъэхэр
Гугухэ Шумсэт, Нурэ, Аслъижан, Мэнсурэт сымэ. Кушмэзыкъуей къуажэ, 1923 гъэ
Хъуэхъу
ИIэ фIыгъуэр хуэбагъуэрэ имыIэр къыхэхъуэу
ЦIыхугъэ лъагэ, щIэныгъэ куу зыбгъэдэлъ, зи IэщIагъэм хуэIэижь, зи унагъуэкIэ зэпэщ бзылъхугъэ, илъэс куэд щIауэ къыддэлажьэ, КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист Жыласэ Маритэ къызэралъхурэ илъэс бжыгъэ дахэ ирокъу.
Маритэ дэ зэрытцIыхур бзылъхугъэ нэсым, Iущым, Iэдэбым и хьэл-щэн дахэхэр зыхэлъ лэжьэгъуущ. Ди лэжьэгъу зэчиифIэ къудей мыхъуу, и унагъуэкIи ди гъунэгъущ Маритэ, и щхьэгъусэ Жыласэ Зауррэ и къуэ Жыласэ Замиррэ ди редакцэм щаIэ къулыкъухэр къэплъытэмэ. Маритэ дехъуэхъуну дыхуейщ нобэ иIэ фIыгъуэр хуэбагъуэрэ имыIэр къыхэхъуэу, Зауррэ абырэ зэкъуэту я быниплIымрэ абыхэм къащIэхъуахэмрэ я гуфIэгъуэ хэплъэу илъэс куэдкIэ псэуну.
ГъэщIэгъуэнщ
Зы хьэнэф зы хьэнэф и пщыжщ
Пащтыхьхэм сытым дежи яIэу щытащ я IуэхутхьэбзащIэ блыгущIэтхэр. Пащтыхьым и «пщIантIэдэт-хэр» зыхуей псори ягъуэту, бейуэ псэурт, ауэ я гъащIэр пщым и гукъыдэжымрэ къытехьэгъуэмрэ елъытат.
Пщым и уардэунэм къулыкъу щызыщIэхэм къалэн зэмылIэужьыгъуэ куэд ягъэзащIэрт. Нэхъ пасэм абыхэм я бжыгъэр мащIэт, ауэ куэд хъуа нэужь, къалэн къыщащIыр нэхъ цIыкIу хъууэрэ къекIуэкIащ. Апхуэдэу, псалъэм папщIэ, Франджым и пащтыхь Людовик XIV цIыхуищэ бжыгъэ и унафэм щIэтт, Iуэху мыхьэнэншэ тIэкIухэр зэфIагъэкI мыхъумэ, зыми къалэн пыухыкIа имыIэу. Псалъэм къыдэкIуэу жыпIэмэ, пащтыхьым пщэдджыжьым зезыгъэхуапэхэр зыкъом хъурт. Къапщтэмэ, абыхэм ящыщ зым и къалэныр Людовик XIV щатIэгъэну щыгъынхэр иIыгъын хуей къудейуэ арат. НэгъуэщI зыгуэрым и къалэным хыхьэр зы Iуэху цIыкIу закъуэт — пащтыхьыр щышхэкIэ бгъэIулъ Iуилъхьэнырт.
* * *
Уардэунэм къыщекIуэкI модэр къэзыгупсысыр пащтыхь унагъуэрат. Пащтыхьымрэ пащтыхь гуащэмрэ я щыгъынхэмрэ я дуней тетыкIэмрэ щапхъэ трахырт абыхэм я блыгущIэтхэм.
Елизаветэ I и фIыгъэкIэ къежьауэ щытащ щэкI хъарым къыхэщIыкIа пщампIэхэр. Апхуэдэуи дэнэ щIыпIи къыщацIыхурт пащтыхь гуащэм и щхьэц плъыжьыфэ лъагэу зэщIэкъуамкIэ.
Шыпш Даянэ.
Шхыныгъуэхэр
Лэпс зэщIэт, мэлыл, джэш, кIэртIоф хэлъу
Мэлылыр яупщIатэ е зэпауд грамми 100-150-рэ хъууэ, псы щIакIэри ятхьэщI. Лыр шыуаным иралъхьэ, псы щIыIэ щIакIэри мафIэ иным тету зэ къытрагъэкъуалъэ, тхъурымбэр къытрахыурэ. МафIэр цIыкIу ящIри, дакъикъэ 20-25-кIэ ягъавэ, тхъурымбэр къытрахыурэ. ИтIанэ абы халъхьэ джэш ныкъуэвэ, шыгъу хадзэ, шыуаныщхьэр трапIэри мафIэ щабэм тету дакъикъипщI-пщыкIутI хуэдизкIэ ягъавэ. Абы халъхьэ щимэ цIыкIуурэ упщIэта кIэртIоф, шыуаныщхьэр трапIэжри, хьэзыр хъуху ягъавэ. Хьэнтхъупсыр хьэзыр хъуным дакъикъитху-хы фIэкIа имыIэжу бжьыныху, шыгъу, шыбжий сыр халъхьэ. Хьэзыр хъуа хьэнтхъупсым джэдгын хаудэри, и щхьэр тепIауэ дакъикъи 5-6-кIэ щагъэт. Пщтыру фалъэ куукIэ Iэнэм трагъэувэ. ЩIакхъуэ, чыржын, пIастэ щIыIэ дашх.
Халъхьэхэр (зы цIыху Iыхьэ):
мэлылу — грамми 150-рэ,
лыр зэрагъэвэну псыуэ — грамм 600,
джэшу — грамм 30,
кIэртIоф укъэбзауэ — грамм 50,
бжьыныхуу — грамм 20,
шыгъуу, шыбжийуэ, джэдгыну — узыхуейм хуэдиз.
Прунж лэкъум
Шхум содэ, шыгъу, фошыгъу, шатэ халъхьэри бэлагъкIэ фIыуэ зэIащIэ. ИтIанэ прунж хьэжыгъэ ухуэнщIа тIэкIу-тIэкIуурэ хакIутэурэ, хупцIынэр хъудыру япщ. Абы и ужькIэ ар я Iэр псы щIыIэм хащIэурэ нартыху лэкъумым ещхьу пIащIэ хъурейуэ ящI, тебэм ит тхъу къэплъам халъхьэри зэрагъэдзэкIыурэ тхъуэплъ дахэ хъуху ягъажьэ. Шху, шатэ, шэ щIыIэ докIу. Шейми драф.
Халъхьэхэр (цIыхуиплI Iыхьэ):
шхууэ — грамм 500,
прунж хьэжыгъэу — грамм 570-рэ,
содэу — грамми 10,
фошыгъуу — грамм 80,
шатэу- грамм 50,
тхъууэ — грамм 200,
шыгъуу — узыхуейм хуэдиз.
Къубатий Борис.
ГъэщIэгъуэнщ
Пащтыхьыгъуэр — ди лъэхъэнэм
XX лIэщIыгъуэм и пэщIэдзэм языны- къуэ пащтыхьыгъуэхэр зэхэкъутэжащ, языныкъуэхэм я хуитыныгъэхэр нэхъ мащIэ хъуащ. Ауэ щыхъукIи, иджыри къыздэсым къэрал щыIэщ пащтыхьхэмрэ пащтыхь гуащэхэмрэ унафэр щаIэщIэлъу.
Диктаторхэр
Къэралым исхэр зэпэщIэувэу зауэ къыщыхъухэм я лъэхъэнэм языныкъуэ пащтыхьыгъуэхэр кIуэдыжауэ щытащ. Ауэ абыхэм я пIэ къиувахэр пащтыхьхэм къазэрыщхьэщыкI щIагъуэ щыIэтэкъым.
Цзэдун Мао (1893 — 1976) Китайм и коммунистхэм я Iэтащхьэу щытащ. Абы къэрал унафэр къыщыIэрыхьа лъэхъэнэр ирихьэлIащ иужьрей дыдэ китай пащтыхьыр традза нэужь къэхъуа зэщIэхъееныгъэшхуэм. Зэман дэкIри, абы хузэфIэкIащ къэрал унафэр зэрыщыту и IэмыщIэм ирилъхьэн.
Абы и политикэ еплъыкIэхэмрэ гупсы- сэхэмрэ зэрыт, дэни щыцIэрыIуэ «Тхылъ плъыжь цIыкIухэр» Китайм щыпсэу дэтхэнэ зы цIыхуми къыздрихьэкIырт.
Цзэдун Мао пщIэшхуэ хуащIырт. Абы и сурэт зытет зы тхылъымпIэ кIапи хыфIадзэртэкъым. Газетхэм сытым дежи къытехуэрти, ар яхъумэн хуейуэ дэтхэнэми и къалэнт. Уеблэмэ, унагъуэхэм газетхэр здахьын ямыщIэжу, унэм щIэз щыхъуа зэмани щыIащ.
Къэралхэм я президентхэмрэ Iэтащхьэхэмрэ
Языныкъуэ къэралхэм я властыр зыIэщIэлъыр пащтыхьхэракъым, атIэ цIыхубэм хаха Iэтащхьэхэрщ. Апхуэдэ къэралхэм республикэкIэ йоджэ, я унафэщIхэр — Президентщ. Пэжщ, пащтыхьхэр яIэту, пщIэшхуэ хуащIу, ихъуреягъым нэхъыфIхэр щыхузэблахыу зэрыщытам хуэдэу, хаIэтыкI президентхэри щыIащ. Псалъэм къыдэкIуэу жыпIэмэ, Кеннеди Джон (1917 — 1963) США-м и Президент нэхъ цIэрыIуэу щытащ. Абырэ и щхьэгъусэ Жаклинрэ псоми щапхъэ зытрах унагъуэт. Кеннеди президент къулыкъум щыпэрыта лъэхъэнэм Унэ хужьым (США-м и президентхэр щылажьэ, щыпсэу) КамелоткIэ еджэрт — пащтыхь цIэрыIуэ Артур и хэщIапIэм ирагъэщхьу.
1964 гъэм щэкIуэгъуэм и 22-м Кеннеди Джон Даллас щаукIауэ щытащ. А щIэпхъаджагъэм дуней псор игъэнэщхъеят.
Иджырей пащтыхь
Елизаветэ ЕтIуанэр, Великобританиемрэ нэгъуэщI къэрал 15-мрэ я пащтыхь гуа- щэр, иджырей конституционнэ монархыу ялъытэ. Къэралым и политикхэр абы зыкIи хэIэбэркъым, а Iуэхухэр зэфIэзыхыр парламентырщ.
Кърахьэжьа Iуэхум теухуа хъыбархэм- рэ чэнджэщхэмрэ Министрхэм я кабинетым къабгъэдэкIыу пащтыхь гуащэм къыIэрагъэхьэрэ абыхэм щыгъуазэ зищIу аращ. Апхуэдэуи зы политикэ партми хэткъым.
Парламентым закон гуэр къыщищтэм деж, Пащтыхь гуащэр хоплъэ, хуитыныгъэ яретри, резолюцэ трегъэувэ. Абы къегъэлъагъуэ ар а законыр къащтэным арэзы зэрытехъуэр.
Елизаветэ ЕтIуанэм и къалэнхэр нэгъуэщIщ — гуфIэгъуэ Iуэхухэр, зэхыхьэхэр зэригъэкIуэнырщ, псалъэм папщIэ, парламент сессиер къызэIухыныр зи пщэрылъыр аращ. Апхуэдэуи пащтыхьыгъуэм IэщэкIэ зэщIэузэда и къарухэм я Iэтащхьэр Елизаветэ ЕтIуанэрщ.
Пащтыхь унагъуэм исхэр щIэх-щIэхыурэ хамэ къэралхэм макIуэ. Ахэр хуабжьу сэбэп мэхъу Великобританиемрэ адрей къэралхэмрэ зэхущытыкIэфI я зэхуаку дэлъынымкIэ, сату Iуэхум зиужьынымкIэ. ПсапащIэ зэгухьэныгъэхэм ирагъэкIуэкI Iуэхухэм жыджэру хэтщ Елизаветэ ЕтIуанэр икIи абы и нэIэ зытетхэр нэхъ зыхуей хуозэ.
Пащтыхь гуащэм Великобританием и зыужьыныгъэм хэлIыфIыхьхэр сытым дежи егъэпажэ. Абыхэм ящыщ дамыгъэ нэхъыщхьэ дыдэр лIыхъусэжь цIэр яфIэщынырщ.
Къэбарт Мирэ.
Псалъэжьхэр
Нысэр гъэсамэ, усэ хуэфащэщ
ХамэщIыр сыт щыгъуи щIыIэщ.
Щхьэм имылъмэ, гум илъыр къолъэлъ.
Бгым щыхуам и мыIуэху зэрихуэжыркъым.
ЩIыхь зиIэ щытхъу хуэныкъуэкъым.
Iуэху ныкъуэщIэ къагъанэу, IуэхущIэ яублэркъым.
ХьэщIэм и щIыхьыр езым къеIэтыж.
Хамэм зыкъыпщIигъакъуэмэ, къуэшри къофыгъуэж.
Щыуагъэр мыгъуагъэщи, гугъапIэр пIэщIех.
Анэм и гузэвэгъуэр гъунапкъэншэщ.
Нысэр гъэсамэ, усэ хуэфащэщ.
Зи мащIэм зигъэнщIри, зи куэдым зимыгъэнщIыжу къэнащ.
АфэщIагъуэ Анас.
Псалъэзэблэдз
ЕкIуэкIыу:5. МэкъумэшыщIэ цIэрыIуэу щыта, Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь Дадэ … 6. Нэхъ пасэм хьэгъуэлIыгъуэ щекIуэкIкIэ фочыр зытраунащIэу щыта, унэм щыщ Iыхьэ. 8. ШкIащIэ къэзылъхуа жэмым япэ махуэ зытIум къыщIаш гъэшым къыхах шхыныгъуэ. 9. Гъатхэм пасэу, уэсыр телъу, щIым къыхэж удз цIыкIу- хужьуи щхъуантIэуи мэгъагъэ. 10. ШыкъумцIий уд фызыжьым ебзэджэкIри абыкIэ псыхьэ игъэкIуащ. 12. Ди гъунэгъур къекIуэкIауэ къызоупщI: «Мы хьэсэ бгъэхьэзырам … хэпсэнур?» 13. Лев Толстой гунэс щыхъуа рассказ телъыджэхэр зи Iэдакъэ къыщIэкIа, урыс тхакIуэ нэхъ цIэрыIуэ дыдэхэм ящыщ. 17. Тонн зыплIытху зи хьэлъагъ псэущхьэ. 18. Мэлыхъуэ пщыIэ. 20. Дзыгъуэм и бий псэущхьэ дахэ цIыкIу. 23. Егъэлеяуэ дунейр щыщIыIэ. 24. Аргъуей зэзрэ … кхъуейрэ. 25. Тхьэмпэ псыгъуэ кIыхь зыпыт, гъэгъа хужь Iэрамэхэр зи куэд жыг. БелыкI, гуахъуэкI, шэмэджыкI хуэдэхэр къыхащIыкI. 28. Адыгэ таурыхъхэм узыщрихьэлIэ шы лъэрызехьэ — икIи мэпсэлъэф, икIи мэлъэтэф. 30. Акъылыр щагуэшым абы дэсар Iэджэщ. 32. «Нал … »- КIыщокъуэ Алим и роман. 33. Къуацэ-чыцэ Iув, удзыжь зэщIэкIа. 34. Анэкъилъху. 36. Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым и етIуанэ ректору щыта. 37. Iэщым и … тхьэмбыл зэкIэрыщIам адыгэм шхыныгъуэ IэфI къыхащIыкI. 39. Ди хэкуми нэгъуэщI къэралхэми къыщацIыхуу щыта физик Къумахуэ … 41. Лэскэн районым щыщ къуажэ, цIыхуу щыпсэум и нэхъыбапIэр лъэпкъкIэ кхъущхьэу (осетину). 42. Пхъэщхьэмыщхьэ.
Къехыу:1. Уэрэдус цIэрыIуэ, уэрэджыIакIуэ Тхьэбысым … 2. Гъэмахуэ жэщ щIыIэтыIэм уафэм къех псыIэгъэ. 3. ЦIыху хьэлэл. 4. Чы щIыкIэ къыумыгъэшмэ, … хъуа нэужь упэлъэщыжыркъым. 5. Удзыжь: къыплъэIэсамэ, зыкъыпкIэрищIэнущ. 7. Колхоз тхьэмадэ цIэрыIуэу щыта, Социалист Лэжьыгъэм и лIыхъужь Тэрчокъуэ … 11. Шы «вакъэ». 14. Унагъуэ къэс щIэлъ Iэмэпсымэ; току щыдимыIа зэманым и кIуэцIым дэп жьэражьэ иракIутэрт, къагъэпщтырын щхьэкIэ. 15. Iэщ пIащэ: къэгубжьауэ зыпэщIумыгъахуэ, бжьакъуэпэкIэ укърихьэкIынщ. 16. Муслъымэн диным зэрыжи-IэмкIэ, зи щIалэгъуэр зэи имыкIыу жэнэтым ис тхьэIухуд. 19. Къэрал мылъкум Iэ щIыIэкIэ хэIэба къулыкъущIэшхуэм … тралъхьащ. 21. Лъэдиймрэ лъэгуажьэмрэ щIэзыгъанэ цIыхухъу щыгъын. Ди зэма-ным апхуэдэ зезыхьэжыр мащIэщ. 22. ПхъащIэ Iэмэпсымэ. 26. «КъыщIыхьэ, хамэгу … — ущымыт». 27. … защIауэ, щIалэгъуалэр джэгум къыщофэ. 29. Чыцэм къыпыкIэ пхъэщхьэмыщхьэ хъурей цIыкIу, ткIыбжьрэ къащхъуафэу. 30. Дзыгъуэм жэнэту къыщыхъу нартыху хъумапIэ. 31. ГъэшхэкI. 32. Чэтэн … . Е пхъашэ, гъур. 34. Узыдэмыхьэ … лы дэзщ. 35. Ди республикэм щыпсэу уэ- рэджыIакIуэ Iэзэ, Къэрэшей-Шэрджэсым и цIыхубэ артист. 38. Ди къэралым исщ зи … улахуэр сом мелуан зыбжанэ хъуи, сом мин зыхыбл фIэкI зрамыти. 40. Бжэгъу кIыхь, къурыкъу, и зы кIапэм фIэгъэнапIэ иIэу.
Зэхэзылъхьар Мыз Ахьмэдщ.
ЩэкIуэгъуэм 18-м ди газетым тета псалъэзэблэдзым и жэуапхэр:
ЕкIуэкIыу:3. Ахъшэм. 5. Шэрэз. 8. Щхьэм. 9. Курых. 10. Шхуэ. 11. Хьэ. 12. Умэ. 14. Джей. 16. Хугу. 19. ЩIэп. 20. Къурашэ. 22. Еру. 25. Гуэдз. 26. Гъуджэ. 27. Бжьо. 30. ЩIыIу. 32. Ленин. 34. Боз. 35. Гъуо. 36. Ежьу. 38. Пшэ. 39. Кхъухь. 41. Ажэ. 43. Лулэ. 44. Дэлъху. 45. Пшынэ. 46. Тутей.
Къехыу:1. Ахърэт. 2. Хьэкъурт. 4. Махъшэ. 5. Шэрэдж. 6. ПщыхьэщIэ. 7. Яхэгуауэ. 13. Мэкъу. 15. Ефэ. 17. Хъуп. 18. Яе. 21. Арджэн. 23. Гудзэ. 24. Гъубж. 28. ПщIэгъуалэ. 29. Бзыхьэхуэ. 31. Iущ. 32. Лыжь. 33. Ныш. 34. Бо. 37. Уардэ. 38. Пэрыт. 40. Пшынэ. 42. Лъэуей.
