Къанокъуэ Арсен: «ЩIым хэпсэрщ къепхьэлIэжынур»
Республикэм и Iэтащхьэр журналистхэм щепсалъэм зэпкърыхауэ къигъэлъэгъуащ Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм мэкъумэш IэнатIэм нэрылъагъуу зэрызыщиужьым и хэкIыпIэхэр:
— «Бжьыхьэ дыщафэ-2012» урысейпсо агропромышленнэ гъэлъэгъуэныгъэм здэщыIэм къэралым и Правительствэм и УнафэщI Медведев Дмитрий хуабжьу игу ирихьащ килограмм ныкъуэ зи хьэлъагъ ди мыIэрысэхэм я фIагъымрэ теплъэмрэ. Абы щыгъуэ къыдэлъэIуащ къыкIэлъыкIуэ илъэсым зы килограмм къэзышэч мыIэрысэхэр къэдгъэкIыну.
Апхуэдэ зыужьыныгъэ мэкъумэш IэнатIэм щIиIэр къыбгурыIуэну гугъукъым. Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм щагъэбелджылауэ щытащ мы IэнатIэм зэрызрагъэужьыну щIыкIэр. Абы ипкъ иткIэ мэкъумэшыщIэ-фермер хозяйствэхэм дадоIэпыкъу, дяпэкIи дадэIэпыкъунущ. Мыбдеж дэ хэкIыпIэ нэ-хъыщхьэу къыдолъытэ агропромышленнэ комплексым дэIэпыкъу банкхэм я кредит политикэр зэгъэуIуныр, апхуэдэу мэкъумэш IэнатIэм мэкъумэшхэкIхэр къэгъэкIынымкIэ, хъумэнымкIэ, абыхэм елэжьынымкIэ дунейм щыIэ технологие нэхъыфI дыдэхэр къэгъэсэбэпыныр.
Псалъэм къыдэкIуэу жысIэнщи, эксперт куэдым къалъытэ Налшык пэгъунэгъуу къыщызэрагъэпэща иджырей предприятэр Урысейм и мызакъуэу, нэгъуэщI къэралхэми пхъэщхьэмыщхьэр щызыгъэкI IуэхущIапIэ инхэм япеуэфыну. Италием щагъэунэхуа технологиехэм тету пхъэщхьэмыщхьэм и бэвагъыр хуэдэ зыбжанэкIэ нэхъыбэ яхуэщIынущ. Иджы щыщIэдзауэ республикэм пхъэщхьэмыщхьэ, мэракIуэ лIэужьыгъуэ нэхъыщхьэхэмкIэ нэсу зыкъызэрегъэпэщыж. Ди деж щагъэкI жыгыщIэхэр ящэхуурэ, Кавказ Ищхъэрэм и щIыналъэ псоми яшэ.
2008 гъэм щегъэжьауэ Къэбэрдей-Балъкъэрым пасэу къызыпыкIэ жыг хадэу гектар миным щIигъу щыхасащ. 2020 гъэм нэсыху КъБР-м иджыри гектар минипщIым нэблагъэ щыхасэнущ. Жыг хадэхэм зегъэубгъуным къыгуэпх хъунукъым иджырей хадэхэкI, пхъэщхьэмыщхьэ хъумапIэхэр ухуэныр. Республикэм иджыпсту апхуэдэ хъумапIэу тIу щолажьэ, дэтхэнэми тонн мини 5 щIэхуэу. Апхуэдэ хъумапIэ зыбжанэ дяпэкIи ящIынущ икIи абыхэм псори зэхэту пхъэщхьэмыщхьэрэ хадэхэкIыу тонн мини 100 щахъумэфынущ.
Агропромышленнэ комплексым зегъэужьынымкIэ концепцэм ипкъ иткIэ хьэрычэт Iуэху мыиным къыхашэнущ республикэм и къуажэхэм щыпсэухэм ящыщ куэд икIи ар сэбэп хъунущ жылагъуэхэм я экономикэр къаIэтынымкIэ. Фермерхэр щрагъэджэну я мурадщ Бахъсэн районым къыщызэIуаха агропромышленнэ инкубаторым. А псоми я фIыщIэкIэ зэман кIэщIым къриубыдэу лэжьапIэншэхэм я бжыгъэм кIэрыхунущ, къуажэдэсхэм я Iуэхухэри ефIэкIуэнущ. Дэтхэнэ хэгъуэгум и унафэщIми хуэдэу, си дежкIи мыхьэнэшхуэ иIэщ ди республикэм щыпсэухэр IэнатIэ пыухыкIахэм пэрыту щытыным е езыхэм я щхьэ Iуэху зэрахуэжыным. Псалъэм къыдэкIуэу жысIэнщи, къэралыр зэрадэIэпыкъу щIыкIэмрэ ар къызэрыIах хъунумрэ щымыгъуазэхэр куэдщ. ЦIыхухэм юридическэ щIэныгъэ зэрабгъэдэмылъым къыхэкIыу, субсидие е грант къыIах зэрыхъунум хащIыкIыркъым. Апхуэдэу щытын хуейкъым. Дэтхэнэми чэнджэщкIэ дэIэпыкъупхъэщ. Абы папщIэ иджыпсту республикэм бизнес-инкубатору 4, абыхэм ящыщу тIур Налшык къалэ, Прохладнэ, Бахъсэн районхэм зырыз щолажьэ. А псоми къадэкIуэу, республикэм бизнес проект зыбжанэ щагъэзащIэ лыуэ, гъэшу къалэжьым хэгъэхъуэнымкIэ программэхэм хиубыдэу. Апхуэдэу лэжьыгъэм пэрыувагъащIэ фермерхэм ядэIэпыкъуным, мэкъумэшыщIэ (фермер) хозяйствэхэм унагъуэ Iэщ фермэхэр къыщызэгъэпэщыным теухуа программэ щхьэхуэми елэжьу щIадзащ.
Къэбэрдей-Балъкъэрым и мэкъумэшыщIэ псоми 2012 гъэм и щIышылэ — фокIадэ мазэхэм къриубыдэу мэкъумэшхэкIыу сом мелард 21,3-рэ и уасэ къалэжьащ. Ар нэгъабэ и апхуэдэ зэманым елъытауэ нэрылъагъуу нэхъыбэщ.
ЗэрыжаIэщи, щIым хэплъхьэрщ къепхьэлIэжынур. Апхуэдэу щыщыткIэ, гъавэ нэхъыбэ зыхуей хуэзэу тетсэнущ. Псалъэм къыдэкIуэу жысIэнщи, мэкъумэш IэнатIэм зегъэужьынымкIэ щапхъэ зытрахын проектыр ди республикэм щагъэзащIэу щIадзэнущ. Псори зэрыщыгъуазэщи, ди республикэм иджыблагъэ щыIащ къэралым мэкъумэш IэнатIэмкIэ и министр Федоров Николай Василий и къуэр. Абы ди агропромышленнэ комплексым и щытыкIэм щыгъуазэ зищIа нэужь, дызэгурыIуащ проект пэрытым дытелэжьэну. Министрым къызэрилъытамкIэ, Къэбэрдей-Балъкъэрыр Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ округым и мызакъуэу, Iуэху щхьэхуэхэмкIэ къэралми щыпашэщ. Апхуэдэу щыщыткIэ, республикэм дяпэкIэ ахъшэ нэхъыбэ къыIэрыхьэнущ, предприятэщIэхэр къыщызэIуахынущ, цIыху нэхъыбэм щылэжьэн IэнатIэхэр ягъуэтынущ.
КъБР-м и Iэтащхьэмрэ Правительствэмрэ я пресс-IуэхущIапIэ.
