Ныуэжьыдзэ
А цIэр зезыхьэ бгыр (метр 2948-рэ и лъагагъщ) ди республикэм и Iуащхьэмахуэ щIыналъэм итщ, псыхэу Гижгитрэ Урдырэ щежэх къуэладжэхэм я зэхуаку дэтщ. Зэрызэщхьэщыха и лъэныкъуэкIэ, Гижгит Бахъсэн хохуэж, Урды Гундэлэн холъэдэж.
Бгым зэреджэр, зэрыгурыIуэгъуэщи, адыгэбзэм къытехъукIащ. Ди зэманым куэдым къамыгъэсэбэпыж «ныуэжь» псалъэм къикIыр «фызыжь» жыхуиIэрщ. «Дзэ» пычыгъуэр абы дэщIыдгъужмэ, фIэщыгъэр «фызыжьыдзэ» мыхьэ-нэм тынш дыдэу зэрыхуэкIуэми гу лъыдмытэнкIэ Iэмал иIэкъым.
Дэ къызэрытлъытэмкIэ, ди лъэпкъым и къекIуэкIыкIар къэзыгъэнэIуэж дэтхэнэри егупсысыпхъэщ, а бгым (гъунэгъу зыхуэпщIа иужькIэ) и теплъэр зыхуэдэм а фIэщыгъэр тезыгъэIукIахэр куэду щыгъуазэу зэрыщытам и мызакъуэу, ар зэрыт щIыпIэри я хэщIапIэрэ я Iэщ гъэхъупIэу лIэщIыгъуэкIэрэ къызэрекIуэкIам.
Иджырей туристхэм я деж цIэрыIуэ щыхъуа мы бгыр здэщыIэр ди республикэм и гъэмахуэ хъупIэхэм ящыщ зыщ. И жыжьагъкIэ къэтлъытэмэ, Бахъсэн зыдэт тIуащIэр зи хэщIапIэ Былым къуажэм ар зэрыпыIудзари, куэдыр зыщыгъуазэ Къэнжал бгыщхьэ тафэ гъуэзэджэм «зэрыпыIукIуэтари» зэхуэдэщ — километр 25-м нызэрыхьэсщ. АрщхьэкIэ, иужьрейм уикIыу автомашинэкIэ Ныуэжьыдзэ ухуэкIуэныр ди зэманым зэгъэхъулIэгъуей дыдэ хъуащ, совет лъэхъэнэм щыIа Iэбгъэхэм я нэхъыбэр ябгынэжу, ахэр зэрызэлъэIэсу щыта гъуэгухэри зэрыхэзэрыхьыжам къыхэкIыу.
ИкIи, мы зэманым зэрыщытыр аращи, зи гугъу тщIы Iуащхьэ телъыджэр здэщыIэ щIыпIэм автомашинэкIэ унэсыныр, иджырей туристхэм къызэрахутамкIэ, нэхъ тыншу щызэгъэхъулIэгъуафIэр Былым къуажэм ищхьэкIэ щыIэ гъуэгу бгъунжым, Гижгит псым бгъурыту ар къыздежэхымкIэ дэзыгъэзейм, утехьэрэ утемыплъэкъукIыу ущызекIуэмэщ. Пэжщ, лъэсырыкIуэхэм я дежкIэ, дэтхэнэ зы лъагъуэри гъэщIэгъуэнщ, зыкъыщызэкъуэзых теплъэгъуэхэр апхуэдизу телъыджэщ, удэзыхьэхщи, щызыхэпщIэмрэ къызэрыпщыхъумрэ гъуни нэзи зимыIэм хуэдэщ.
ЗекIуэн Iуэхур зи щIасэ турист «хъыжьэхэм» мы Iэшэлъашэм и гугъу щащIкIэ, адыгэцIэ зезыхьэ нэгъуэщI щIыпIэцIэхэри, ди гуапэ зэрыхъунщи, къагъэсэбэп. Абыхэм ящыщ зыщ Ныуэжьыдзэ ищхъэрэкIэ къыщыщIэж Урды псым и тIуащIэм зыдэзыуфэбгъуа Хьэкхъуафэ лъапэрыт абрагъуэм, нэхъапэхэм хъупIэ папщIэу къагъэсэбэпу щытам, зэреджэри. Абы и джабэ нэкIухэр нэхъ и лъабжьэIуэкIэ жьэхэгъэкъуащ Инал зи фIэщыгъэ бгыщхьэ тафэм, зи лъагагъкIэ Ныуэжьыдзэ куэдкIэ къыкIэрымыхум (метр 2879-рэ).
КЪУМАХУЭ Аслъэн.
