Сомыр долларкъым, псоми ягу ирихьын хуэдэу
Лъэпкъ валютэм теухуа упщIитху
Зы илъэсым къриубыдэу сомыр хуабжьу пуд хъуащ. Иужьрей махуэхэм нэхъ щIэхуэбжьауэ йокIуэкI ахъшэм епха зэхъуэкIыныгъэхэр. Еврэмрэ долларымрэ егъэлеяуэ лъапIэ хъуащ. Сыт абы кърикIуэнкIэ хъунур?
Сыт сомым и лъэр щIыщIэхур?
Абы Iуэхугъуэ зыбжанэ щхьэусыгъуэ хуэхъуащ. Япэрауэ, дунейпсо Iуэхущ. Экономикэ зызыужьахэр кризис нэужьым зэтеувэжу хуежьащи, инвесторхэм ар къагъэсэбэпу ахъшэ къалэжьыну хуейщ. Абы ипкъ иткIэ, абыхэм зи Iуэху нэхъ хуэкIуэ къэралхэм я мылъкум щыщ къащтэурэ доллар е еврэ активхэм халъхьэ.
— Сомыр пуд хъууэ аракъым, валютэр лъапIэ хъууэ аращ, — жиIащ Центробанкым и Iэтащхьэ Набиуллинэ Эльвирэ.
Къэрал щIыбым епха щхьэусыгъуи иIэщ мы Iуэхум. Урысей экономикэр иджыпсту и пIэ итщ (стагнация), нэгъуэщIу жыпIэмэ, экономикэ зыужьыныгъэм хэхъуэ лъэпкъ иIэкъым. Аращи, сомым и пщIэр зыIыгъын къару бгъэдэлъкъым.
ФIы гуэри хэлъщ
Экономикэр зэрыщыту къапщтэмэ, лъэпкъ валютэр зэрыкъарууншэр фейдэ мэхъу. Долларыр нэхъ лъапIэху, бюджетым сом нэхъыбэ хэлъщ. Iуэхур зыIутыр мыращ: къэрал мылъкур зыгъэбагъуэр щIыдагъэмрэ газымрэ валютэкIэ зэращэрщ.
ЗэрыгурыIуэгъуэщи, валютэр зэрылъапIэр я фейдэщ хамэ къэралхэм щащэн хьэпшып къыщIэзыгъэкI компаниехэм я дежкIи.
Сомыр зэрыпудым къэралыр зэрыхуа щытыкIэ гугъум къришыжын хуейщ. Ауэ ар къыщыдэхъулIэнур щытыкIэр къэдгъэсэбэпыфмэщ.
Уасэхэр дэуеину?
Ди жагъуэ зэрыхъущи, ди къэралым щащэм и процент 40-р хамэ къэралхэм щащIащ. Мис абыхэм я уасэм хэмыхъуэнкIэ Iэмал иIэкъым.
ЩIымахуэм ди бэзэрхэм телъ пхъэщхьэмыщхьэхэмрэ хадэхэкIхэмрэ къашэу аращи, псом япэ ахэр лъапIэ хъунущ. Шэм къыхэщIыкIа ерыскъыкIэ дызыгъашхэр ди къэралымрэ Белоруссиемрэщи, абыхэм я уасэр хэхъуэми, мащIэ дыдэущ зэрызыхэтщIэнур, гъэм и зэманым елъытауэ нэхъ лъапIэ зэрыхъум щхьэкIэ. Псоми зэращIэщи, щIымахуэм и кIэмрэ гъатхэм и пэмрэ жэмхэм къащIэкI шэр сыт щыгъуи нэхъ мащIэщ.
Лым и Iуэхур нэхъ гугъущ. Джэдкъазыр ди деж ща- гъэхъуми, былымылым и ныкъуэр хамэ къэрал кърашу аращ. Нэкулъхэми халъхьэм я нэхъыбэр нэгъуэщI къэрал къыщащэху.
Ди хэкум къыщыщIагъэкI техникэр (хамэ къэралыцIэхэр яIэу ди къэралым щащI телевизорхэр, щIыIалъэхэр, зэрыжьыщIэ Iэмэпсымэр, н.къ.) лъапIэ хъун хуейкъым. Ауэ компьютерхэмрэ телефонхэмрэ зэрыщыту къашэу аращи, я уасэм хэхъуэми бгъэщIагъуэ хъунукъым.
Хамэ къэрал ахъшэ
къэщэхун хуей?
ФыкъыкIэрыхуащ. Валютэр нэгъабэщ къыщыфщэхун хуеяр. Иджыпсту валютэхэм я курсхэмкIэ улэжьэныр хуабжьу гугъущ. ИкIи гъащIэм къызэригъэлъэгъуамкIэ, мы щытыкIэм фейдэ къыхэзыхыфынур инвестор ехьэжьахэм я закъуэщ. КъызэрыгуэкI цIыхухэм я ахъшэ гъэтIылъыгъэхэр валютэ зэмылIэужьыгъуэхэмкIэ яхъумэмэ нэхъыфIщ. Псалъэм папщIэ, процент 50-р — сомкIэ, адрей ныкъуэр — валютэкIэ. Апхуэдэу щытмэ, нэхъ тыншщ икIи нэхъ хъума хъунщ. Ахъшэу уиIэр зэщIэпкъуэу банкым хъуэжакIуэ укIуэныр къемызэгъщ, тыкуэнхэм дызэрыщыщахуэр сомщи.
Гъэмахуэм Европэм, Америкэм зыгъэпсэхуакIуэ фыкIуэну фи мурадмэ, валю-тэр къыфхуэсэбэпыжынущ. Центробанкым и Iэтащхьэ Набиуллинэ Эльвири дигу къигъэкIыжащ экономикэм и зы щэху: ахъшэ лIэужьыгъуэу къэвгъэсэбэпращ зефхьэн хуейри.
АдэкIэ сыт?
ЦБ-м и унафэщI Набиуллинэми экономикэмкIэ министр Улюкаев Алексеи я Iуэху еплъыкIэр зэтохуэ. КъулыкъущIэхэм быдэу я фIэщ мэхъу мы гъэм сомым и пщIэр зэрыдэуеижынур. НэгъуэщI экономистхэм къызэралъытэмкIэ, сомыр нэхъ зэпIэзэрыт хъунурэ, зы долларым сом 35-рэ хуэзэнущ.
Къэбгъэлъагъуэмэ, зэман гъунэгъуми сомым зиIэтыжыныр зыхуэIуа щыIэкъым. Сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, налогхэр щытын хуей пIалъэр къос. Компание инхэм я валютэ гъэтIылъыгъэхэр къызыкъуахыу сомкIэ яхъуэжын хуейщ. Аращи, валютэу къагъэсэбэпыр нэхъыбэ хъунурэ, я уасэри ехуэхыжынущ.
Бероевэ Нигинэ.
«Комсомольская правда»
