Шырыхъукъуэ Дыгъужь
Шырыхъукъуэ Дыгъужь и цIэр адыгэ тхыдэми адыгэ IуэрыIуатэми игъащIэкIэ къыхэнащ. Абы и хъыбар куэд ущрохьэлIэ урыс дзэпщхэм къызэранэкIа тхыгъэхэми хамэ къэралхэм къыщыдэкIа тхылъхэми.
Адыгэ дзэзешэ лIыхъужьхэр: Шырыхъукъуэ Дыгъужь, Хьэджыкъуэ Мухьэмэд, Уардэзауэкъуэ Дзэпщ. Сурэтыр Белл Джеймс ищIащ. БЁЛЛ и тхылъым дыкъыщоджэ: «Шырыхъукъуэ Дыгъужьрэ Жамболэтрэ, я джатэр кърахри, сэлэт щитху хъу дзэм ебгъэрыкIуащ, хьэлэч зэтращIащ, езы тIури хэкIуэда я гугъа щхьэкIэ, уIэгъи мыхъуауэ, мэзым щIыхьэжащ, бийм кIэ ирата нэужь. А зауэм и хъыбар Пщадэ деж къыщытхуаIуэтэжащ».
ИлъэсищкIэ исащ Белл Шэрджэсым, абы и ужькIэ итхыжа гукъэкIыжхэм куэдрэ ущрохьэлIэ Шырыхъукъуэ Дыгъужь и хъыбар. «Зэгуэрым, — итхыжащ абы, — урыс быдапIэм зы фоч уэгъуэ хуэдизкIэ бгъэдыхьа шу щыслъагъум, сыкъэгузэващ: блыным топих тетт, сэлэтхэми я фочыр гъэпкIа хьэзырт. «Шырыхъукъуэ Дыгъужьщ ар, къеуэми, шэ къытехуэнукъым», — къызжаIащ сэ. ТопкIи фочкIи къеуащ, зы шэ къытехуакъым, быдапIэм къыдэкIыну къэзакъ шухэм къракуакъым. Езым шыр сэлэтхэм я пащхьэ щигъэджэгури, лъэбакъуэкIэ къыIуигъэзыкIыжащ».
Апхуэдэ лIыгъэ куэдрэ далъэгъуащ Шырыхъукъуэ Дыгъужь. Кавказ зауэр увыIэху, епсыхакъым. 1864 гъэм хэкум икIащ. И ныбжьыр илъэс 80-м нэсауэ, Тыркум щылIащ.
