ЦIыхупсэм и плъырхэр
Сымаджэм и узыр щхьэщызыххэм пщIэ хэха яхуэфащэщ. Абыхэм псалъэм я нэхъ IэфIыр лъагъэс, хъуэхъухэр хузэхалъхьэ.Сымаджэхэм я псэм щыщIэр куууэ зыхащIэу, дэтхэнэми гуапэу зэрахущытыным хущIэкъуу, гудзакъэ яIэу я IэнатIэ мытыншым пэрытщ Налшык къалэм дэт Кардиологие центрым и япэ къудамэм и дохутырхэр. Ахэращ инфаркт уз бзаджэр къызэуэлIахэм реанимацэ нэужьым еIэзэхэр, я узыншагъэр зэтезыгъэувэжхэр.
Мизиевэ Заремэ, Щэрдан Нодар, Чып Лерэ. — Нэгъэсауэ узыншагъэм и плъырхэщ, мы си псэр ажалым къыIэщIэзыхар «дохутыр» цIэ лъапIэр хуэфащэу зезыхьэ а IэщIагъэлI Iэзэхэрщ. Махуэ плIыщIкIэ я деж сыщIэлъати, зэрыжаIэу, жэщи махуи сщхьэщыкIакъым, зэпымыууэ къыскIэлъыплъащ, къызэIэзащ, сызыхуей хущхъуэ псори и чэзум къызахьэлIащ, иужьрей зэманым къахуэкIуа Iэмэпсымэ нэхъыфI дыдэхэмкIэ къызэплъащ. ФIыщIэ хэха яхуэсщIыну сыхуейт къудамэм и унафэщI Мизиевэ Заремэ, къызэIэза дохутыр гумызагъэ, медицинэ щIэныгъэхэм я кандидат ФиIэпщэ Эльвирэ, медсестра Iэпэ щабэхэу ГуэныкIэ Маридэ, Жанатаевэ Ирэ, Бжьыхьэ Эльвирэ, Iэтэ Фаинэ сымэ, жэщ плъыр фIэкIа умыщIэну, щIэмычэу я нэIэ къыстезыгъэта псоми. Сымаджэщым сызэрыщыIа зэман кIыхьым къриубыдэу си нэгу щIэкIащ мы къудамэм хабзэ дахэ зэрыщызекIуэр, и лэжьакIуэхэр зэрыгущIэгъулыр, ята тхьэрыIуэм дохутырхэр зэрыхуэпэжыр, — жеIэ Аруан къуажэм щыщ, а жылэм щызэхэта колхозым и экономист нэхъыщхьэу, и парт организацэм и тхьэмадэу илъэс куэдкIэ лэжьа Хьэжыкъарэ Барэсбий Шагъир и къуэм.
Къабзагъэшхуэ здэщыIэ мы къудамэм сымаджэхэр хуабжьу хуэарэзыщ. Абыхэм къыхагъэщ дохутырхэмрэ медсестрахэмрэ дапщэщи зэрыгуапэр, шыIэныгъэшхуэ зэрахэлъыр.
ФиIэпщэ Эльвирэ — НэгъуэщIуи хъунукъым. Мыхъуным и мызакъуэу, ди IэщIагъэм зы-мащIэкIэ къезэгъынукъым. ЗэрыфщIэщи, ди къалэн нэхъыщхьэр узым къыхигъэзыхьым ар псынщIэу щхьэщыхынырщ, и узыншагъэр зэтегъэувэжынырщ, уеблэмэ, абы и псэр ажалым къыIэщIэхынырщ. Кардиологие центрым и дохутыр нэхъыщхьэ Щэрдан Нодар Iэбу и къуэр мы къудамэм и унафэщIу щытащ. Ар зи IэщIагъэм хуэпэж, и лэжьыгъэм гукIи псэкIи ета цIыху щыпкъэщ. Абы куэдым дыхуигъэсащ, дыхуиущиящ. Нодар и дерсхэр сэбэпышхуэ къытхуохъу, и Iуэху зехьэкIэр щапхъэ гъуэзэджэу къыддокIуэкI. Ди кардиологие къудамэм дохутыру, медсестрауэ, санитаркэу куэд иIэщ. Абыхэм я лэжьыгъэр зэкIэлъыгъэкIуэныр, зэгъэуIуныр къызэрыгуэкIкъым. Къудамэм сыщринэхъыжькIэ, ди деж щекIуэкI псомкIи жэуап сохь. КъищынэмыщIауэ, дохутырхэм я щIэныгъэмрэ Iэзагъэмрэ щIэмычэу хагъэхъуэн, медицинэм щIэуэ къищтэ Iэмалхэм куууэ зыхагъэгъуэзэн хуейщ. Сымаджэм и узыншагъэр я IэмыщIэ щилъкIэ, ахэр емыджэу хъунукъым. Абы и лъэныкъуэкIэ щыIэ хэкIыпIэ псори къызэрыдгъэсэбэпыным дыхущIокъу — щIэныгъэм щыхагъахъуэ курсхэм догъакIуэ, дохутыр еджагъэшхуэхэр къыдогъэблагъэ, — жеIэ Мизиевэ Заремэ. — Медицинэм и IэнатIэм щекIуэкI зэхъуэкIыныгъэхэм я фIыгъэкIэ, сымаджэм и узыр къызэрахутэ иджырей Iэмэпсымэхэр къытIэрохьэ, хущхъуэхэкIхэмкIэ хъарзынэу дыкъызэрагъэпэщ. Къыхэзгъэщыну сыхуейт нэгъуэщI щIыпIэхэм, къапщтэмэ, Астрахань къалэм Гу-лъынтхуэ хирургиемкIэ и федеральнэ центрым дызэрыдэлажьэм фIы куэд къызэрыдэкIуэр, ди дохутырхэм я Iэзагъым хэпщIыкIыу зэрыхагъахъуэр. ИкIи, а псор си тегъэщIапIэу, ди къудамэм и IэщIагъэлIхэм хуэфащэ щIэныгъэ зэрабгъэдэлъыр сытегушхуауэ жысIэфынущ.
Мизиевэ Заремэ и псалъэхэр я гуапэу даIыгъщ зи тхыгъэм дыкIэлъыкIуа Хьэжыкъарэ Барэсбии, абы и щхьэгъусэ Римми, адрей сымаджэхэмрэ щIэупщIакIуэхэмри.
— Сэ къызэIэзар ФиIэпщэ Эльвирэщ. Япэ махуэм щегъэжьауэ хьэкъыу спхыкIат ар IуэхуфI Iэджэм къызэрыхуалъхуар, къыхиха IэщIагъэм зэрыхуэфащэр, «цIыхугъэ» псалъэм и лъапIэныгъэмкIэ гъащIэр зэрыхуэупсар. Псэ къабзэ зиIэ дохутырщ, и зыIыгъыкIэмрэ и IэбэкIэмрэ къару къыпхалъхьэ. Къыдалъхуам ярейуэ, Iуэхум хуабжьу хуэIэижьщи, и щIэныгъэ куур цIыхухэм я узыншагъэр хъумэным куэдрэ къыхуигъэсэбэпыну си гуапэщ, — жеIэ Барэсбий, Эльвирэ зэрыхуэарэзыр къыхигъэщу.
Къудамэм узэрыщIыхьэу, псом япэу нэм къыIуидзэр абы и къабзагъэрщ. Ар и щыхьэтщ сымаджэхэм щытыкIэфI къахузэгъэпэщыным, узым хигъэзыхьхэм я псэр гъэтыншыным гулъытэшхуэ зэрыхуащIым. Ерыскъыр Кардиологие центрым и шхапIэм щагъэхьэзырыж. Ар зэмылIэужьыгъуэщ икIи щIэщыгъуэщ. Гу уз зиIэхэм езэгъын хуэдэу хэплъыхьауэ икIи хэхауэ япщэфI.
— Ерыскъы хуабэр къызэрысу, ди пщафIэ къабзэлъабзэхэу ХьэцIыкIу Налжанрэ Егъэлыхь Олесярэ ар зэщхьэщыхауэ сымаджэхэм ират. Махуэм плIэнейрэ ягъашхэ. Ди деж псори щыпщIэншэщ. Иджырей медицинэ Iэмэпсымэ нэхъыфI дыдэхэмкIэ доIэзэ, дызыхуей хущхъуэ-мастэ псори ди мылъкукIэ къыдощэхуж, — жеIэ къудамэм и медсестра нэхъыжь Чым Лерэ. — Узым къыхигъэзыхьыр тэмакъкIэщIи гурыщхъуэщIи мэхъу. Абыхэм гудзакъэрэ шыIэныгъэрэ тхэлъу дабгъэдэтын хуейщ. Ар фIыуэ къагурыIуэу, я IэщIагъэм хуэпэжу жэщи махуи зэблэкIыу сымаджэхэм ящхьэщытщ ди медсестра гумащIэхэу, Iэпэ щабэхэу ПщыхьэщIэ ХьэIишэт, Бэрычэт Лерэ, Таукеновэ Залинэ, Бахъсэнокъуэ Марьят, Гугъуэтыж Аллэ, Балъкъыз Оксанэ, Бабыгуей Мадинэ, Къул Ларисэ сымэ. Псори жэуаплыныгъэ зыхэлъ защIэщ, дохутырхэм я щIэгъэкъуэн нэсщ, сымаджэхэм «нэ плъэжыгъуэ къыдэзытхэр» зыхужрагъэIэу я къалэнхэм йогугъу. Къабзагъэм и мыхьэнэр нэхъ мащIэкъым. Абы зэпымыууэ дыкIэлъоплъ. Ди санитаркэхэу Къумахуэ Сакинат, Хьэмыкъуэ Тае, Хьэнцэ Оксанэ, Жэмыкуэ Ларисэ, ЛIуп Ларисэ, Дудэ Индирэ, тепIэнщIэлъыным и тет Хьэмжу Ленэ, нэгъуэщIхэми арэзы дыкъащIу, фIыщIэ къахьу ди къудамэм къабзагъэр къыщызэрагъэпэщ, — дыхегъэгъуазэ и гуапэу Чып Лерэ я лэжьакIуэхэм я IуэхущIафэм.
Дунейр зыгъэнэхур дыгъэрамэ, цIыхупсэр зыпсыхьыр, абы и хъумакIуэр ФиIэпщэ Эльвирэ, Балаевэ Тамарэ, Къун Верэ, Уэлджыр Анжелэ сымэ хуэдэ дохутыр Iэзэхэрщ, гумызагъэхэрщ. Щытхъур дыщэм, налкъутым ещхьщ, щагъэлъапIэри щымащIэм дежщ. Арами, цIыхупсэм и плъырхэм щытхъуи, фIыщIэ леи къалъыхъуэркъым, я акъыл жанымрэ я гупсысэ узыншэмрэ зыхуэгъэзар сымаджэм къеныкъуэкъур щхьэщыхынырщ, и узыншагъэр зэтегъэувэжынырщ, дунейм и IэфIыр зыхегъэщIэжынырщ. Къуэпс зэхуэмыдэ куэдкIэ зэпхащ икIи гъэнщIащ мы гъащIэр. Абыхэм цIыхухэр зэхъуэкIыныгъэ Iэджэм я пащхьэ ирагъэувэ. ГъащIэр нэхъ нэху, хуит зыщIыр цIыхугъэрщ, гущIэгъурщ, псалъэ гуапэмрэ гулъытэ нэсымрэщ. А псори щызэхэухуэнауэ жыпIэ хъунущ Гиппократ и тхьэрыIуэм тет дохутырхэм я деж. ИпэжыпIэкIэ гъащIэр зыгъэIэфIри, абы къыпезыгъащэри зи гуапагъэ къыплъэIэсхэрщ. Мис а лъапIэныгъэхэм хуэсакъыу, ахэр я щапхъэрэ я гъуазэу Кардиологие центрым и япэ къудамэм и лэжьыгъэр яунэтI, реанимацэ нэужьым къыхуашэ сымаджэхэм егугъуу щоIэзэ, я узыншагъэр щызэтрагъэувэж.
«ЦIыхупсэм и плъырхэр». Аращ зэреджэр абы и дохутырхэм. НэхъыфIуи пхужыIэнтэкъым.
Мысост Алий.
