
Щыпкъагъэм и щапхъэ Лъостэн Музэ
ГъащIэм хэлъ фIыгъуэхэм ящыщщ ныбжьэгъугъэр. А лъапIэныгъэмкIэ Тхьэр зыхуэупсахэр адрейхэм къахощ ягурэ я щхьэрэ зэтелъу зэрыпсэумкIэ, лъэ быдэкIэ гъащIэм зэрыхэтыфымкIэ, сыту жыпIэмэ абыхэм я псэр егъэмамыр щытыкIэ гугъум ихуэмэ, Iэр япэу къахуэзышиинухэм ныбжьэгъу пэжри зэрахэтынум, ар дапщэщи щIэгъэкъуэн быдэу, дэIэпыкъуэгъу нэсу къазэрыхущIэкIынум шэч къытрамыхьэу. Апхуэдэ ди ныбжьэгъуфI-хэм ящыщщ нобэ зи махуэшхуэр зыгъэлъапIэ Лъостэн Музэ, цIыху псэ къабзэр, щыпкъагъэр зи фащэ адыгэ бзылъхугъэ екIур.
Я гуащIэдэкI хьэлэлрэ ябгъэдэлъ творчествэкIэ дызэрыгушхуэ цIыху куэд къызэрыдэкIамкIэ цIэрыIуэ жылэщ Музэ къыщалъхуа Псыгуэнсу къуажэр. ЗэгурыIуэрэ зэдэIуэжрэ зэрылъ адыгэ унагъуэм и нэхъыжьыфIхэу Хьэутий-рэ Асярэ къащIэхъуа я бынхэм ящыщ дэтхэнэ- ми иратащ гъэсэныгъэ екIурэ щIэныгъэ куурэ. КъБКъУ-м хамэ къэралыбзэхэмкIэ и факультетым нэмыцэбзэмкIэ и къудамэр къиуха нэужь, Музэ курыт школым щылэжьащ. ИужькIэ хъыбарегъащIэ IэнатIэм пэрыуващ. Куэд щыгъуазэщ Лъостэным телевиденэм къыщрихьэлIа лэжьыгъэ купщIафIэм. Абы къызэригъэпэщ нэтынхэр триухуэрт цIыху-бэм нэхъ яфIэхьэлэмэт хъуну, ипэкIэ зыщIыпIи къыщамыгъэлъэгъуа, зыгуэри зытемытхыхьа Iуэхугъуэхэр утыку къихьэ- ным.
ЗэфIэкI лъагэрэ Iуэху зехьэкIэ дахэрэ зыхэлъ Музэ апхуэдэ дыдэущ зэрыщылажьэр «Адыгэ псалъэ» газетым. ХъыбарыщIэхэмкIэ абы и къудамэм и пашэу щыту, абы газетеджэхэр щыгъуазэ хуещI республикэм щекIуэкI Iуэхугъуэхэм, ахэр бзэ дахэкIэ, гъэхуакIэ ябгъэдилъхьэу. ЗэрылэжьакIуэфIым къыдэкIуэу, Музэ цIыху псэ къабзэщ, гу зэIухащ, хьэлэлщ, нэхъыщхьэращи, уи дзыхь зэбгъэз хъу ныбжьэгъуфIщ. Ар хьэзырщ дэIэпыкъуэгъу е чэнджэщ хуэныкъуэ дэтхэнэми зыщIигъэкъуэну, IуэхукIи псалъэкIи сэбэп хуэхъуну. Апхуэдэу гупым къытхэт бзылъхугъэм пщIэшхуэ щиIэщ редакцэм, нэмыс лъаги хуащI.
Усыгъэр фIыуэ зылъагъухэм, абы дихьэххэм ящыщ куэдым ящIэ Музэ а лъэныкъуэмкIэ зэфIэкIышхуэ зэрыбгъэдэлъыр. Усэным пасэу дихьэхауэ щытащ ар. Хьэх Сэфарбий къызэригъэпэщу илъэс куэдкIэ игъэлэжьа «Шыхулъагъуэ» литературэ гупжьейм и япэ гъэсэнхэм ящыщщ Лъостэныр. ЦIыхупсэм зыхищIэ гурыщIэхэм, ар зыгъэпIейтей Iуэхугъуэхэм, лъэпкъхэм, унагъуэхэм, благъэ-Iыхьлыхэм яку къыдэхъуэ зэхущытыкIэхэм зэреплъыр къыщегъэлъагъуэ Музэ и усэхэм. Абыхэм ящыщ куэ-дым кIуэцIрокI лъагъуныгъэ, гуапагъэ, дахагъэ жыхуэтIэ лъапIэныгъэхэр. Музэ а псоми топсэлъыхьыф, дэтхэнэми хуэкIуэ псалъэ дахэ, шэрыуэ, щIэщыгъуэ къахуигъуэтурэ. Илъэс зыбжанэ ипэкIэ дунейм къытехьащ Лъостэным и къалэмы-пэм къыпыкIа усэхэр щызэхуэхьэса «Нэхущ гупсысэхэр» усэ сборникыр.
Адыгэбзэм хуэшэрыуэ, бзэр дахэу, екIуу, къулейуэ зыIурылъ усакIуэм, журналистым дзыхь къыхуащIри, илъэс зыбжанэ ипэкIэ анэдэлъхубзэм къригъэзэгъащ дуней псом щыцIэрыIуэ, Америкэм и Штат Зэгуэтхэм щыщ мультипликатор Дисней Уолт къызэригъэпэща икIи и цIэр зезыхьэ студием игъэува-уэ щыта «Аслъэн пащтыхьыр» («Король Лев») таурыхъыр. Музэ и псалъэ-хэр яIурылъу адыгэ артист куэдым я макъкIэ къэгъэпсэлъа хъуащ сабийхэр хуабжьу дэзыхьэх, «Оскар», «Дыщэ глобус» саугъэтхэр зыбжанэрэ зыхуагъэфэща а таурыхъыр. Зи лъэпкъыр, щалъхуа щIыналъэр фIы-уэ зылъагъу Лъостэным апхуэдэ хэлъхьэныгъэ хуищIащ анэдэлъхубзэр хъумэным, абы зегъэужьыным, бзэм и IэфIагъыр къытщIэхъуэ щIэблэм зыхегъэщIэным.
Лъэныкъуэ куэд къызэщIэзыубыдэ зэфIэкI зыбгъэдэлъ Лъостэн Музэ, ди ныбжьэгъуфIым, лэжьакIуэ IэкIуэлъакIуэм, бзылъхугъэ щыпкъэм, анэ гумащIэм, анэшхуэ IэфIым, дохъуэхъу къыщалъхуа махуэмкIэ. Узыншагъэ быдэ иIэу, и анэм и жьауэм щIэту, и бынхэр, абыхэм я щIэблэхэр къыкъуэту, я гулъытэрэ лъагъуныгъэрэ щымыщIэу, къигъэщIа илъэсхэм пыщIа и гукъэкIыжхэр гуапэу, къэкIуэнум хуиIэ мурадхэр нэхуу, ахэр къехъулIэу Тхьэм куэдрэ игъэпсэу. ФIыуэ удолъагъу, пщIэшхуэ пхудощI, ди ныбжьэгъу лъапIэ!
ЖЫЛАСЭ Маритэ,
КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист.
И гукъыдэжым хремыщI
Лъостэн Музэрэ сэрэ куэд щIауэ дызэдолажьэ, иужь зэманым ди хэщIапIэри зы пэшщ. АдыгэбзэкIэ къыдэкI газетым и редакцэм икIыу телевиденэм илъэс бжыгъэкIэ щыIауэ, гупым къытхыхьэжащи, дэбгъуэн щымыIэу журналист лэжьыгъэм псэ хьэлэлкIэ бгъэдэтщ.
«Адыгэ псалъэм» и напэкIуэцIхэм къытехуэ и хъыбар кIэщIхэр, тхыгъэхэр щIэджыкIакIуэхэм гунэс ящохъу. Тыншкъым сатыр бжыгъэ мащIэм хъыбарыр тэрэзу ибгъэзэгъэн, купщIэ иIэн, еджэнухэм къагурыIуэн хуейщи. Музэ ар дэгъуэу къохъулIэ.
Ди ныбжьэгъу, лэжьэгъу Лъостэн Музэ дыкъэзыухъуреихь щIыуэпсыр фIыуэ зылъагъу, куэдым гу лъызытэ усакIуэщ. Бзэм и къарур, и беягъэр нэсу къэгъэсэбэпыным хуэпабгъэм и мызакъуэу, абы и къалэмыпэм къыпыкIа сатырхэм я зэхуакум теплъэ гъэщIэгъуэнхэр, гупсысэхэр дыболъагъуэ, адыгэбзэм и къулеягъым гулъытэ хэха хууегъэщI.
Адыгэ литературэм, журналистикэм зи псалъэ щыжызыIа Музэ насыпыфIэу къыщIэкIынщ и анэр къыщхьэщытщи, къыдалъхуахэр иIэщ, бын, абыхэм я быныж къыщIэхъуащи.
Лъостэн Музэ и мурадхэр къехъулIэу, и къалэмыр мыубзэщхъуу, узыншэу, и щIэблэм ягъэгушхуэу дунейм тетыну си гуапэщ.
УЭРДОКЪУЭ Женя.
Сэ бжьыхьэрщ кIыхьу сыщыпсэур»
Пэжу пIэрэ? УсакIуэм и гупсысэ джылъщ ищхьэкIэ къэтхьар… Апхуэдэ джылъ-уагъэу псыгъуащэхэр псэ Iунэм жэру щIэзылъэфынур е гъуэбжэгъуэщщ, е, дауи, усыгъэм и дахэм къамылъху щIыкIэ епщIыхьа бзылъхугъэщ.
Егъэлеиныгъэ хэмылъу, Лъостэн Музэ и усэхэр къэбэрдей бзылъхугъэ усэм и дэнлъэчщ. Дэнэ иджыри щыIэ апхуэдэу усэ щIыкIафIэ?! Усэ къыщигъэщIкIэ гурыгъу-псысэм дихьэхыпэу а и данэпс пIащIэр зэи Iэпыхуркъым Музэ. Дуней щIыуэпсым къыхэкIуэтуи зызэпыдигъэплъы-хьыркъым. Ауэ щыхъукIи, тхьэрыкъуэ хужьу е пкIауэ зэрыбыну ди лъапэм къыщетIысэх псысэ жьыхухэм я щIагъыбзэр ди щхьэ-ди псэкIэ зыдыдолъагъу.
Музэ и усэхэр ещхьщ и шылэхъар къуэлэн дахэр жыг зэхуакухэм къапхыплъ-хэкIуэдэжу, фокIадэ мэзым къафэурэ щIэзэрыхь таурыхъым. Лъостэныр Iэщабэ-Iущабэу зыхуэусэ жыгхэм я теплъэр уи нэгу къыщIыхьэу къэнэжыркъым. АпхуэдизкIэ дахэу Музэ и жыгхэм йоIущащэри, умыщIэххэу уи нэгу къыщIоувэ кIарцхэр хэзыса лIыжьыр, умыщIэххэу къапщIийхэр къыптощащэри кIарцымэм, псори хозэ-рыхь. КъодэхэщIэжурэ усэм урешэ Вындыжь джабэ; зэи нэхъапэм уздыдэмыхьа и Псыгуэнсум усакIуэм дыгъэпс данэкIэ хъыринэ ущрегъащIэ. Лъостэным и губгъуэ удз гъэгъам ещхь зыщIыпIи къыщыкIыркъым… А гъэгъа Iэрамэм дахэрэ укIытэхыу хэгъэзэгъащ гущIагъ налъэ гуэр. Ауэ ари шэч уигъэщIу аркъудейщ — уэрэдыр щIыкIафIэу губгъуэм йохуарзэри, жьыбгъэм тесу мэлъэтэж.
Музэ и «Сабиигъуэ губгъуэм» усэм укъыщеджэкIэ шэч къытепхьэркъым а пшэ Iэрамэхэм лъатэу ирахьэжьэжар зэрыуэрам!
Дыгъэ нэпскIэ ныбгъуэ шырхэр къегъэушри, усакIуэр нэщхъейуэ кIэлъоплъ «гъатхэм и гъэгъа» IукIуэтыжым. Ауэ уэсэпс ткIуэпсрэ мэзрэ щыIэху, усакIуэ нэсыр зэи уэрэдыншэ хъункъым.
И шыпхъу хуэдэ дзыхь иригъэзу, Музэ доуэршэр дуней щэхум и гуащэм. Дауи, езым и цIэджэгъу гуэрщ а гуащэри. А цIэджэгъур зыхуэупсам хуэдэ бзылъхугъэ-усакIуэрщ щхьэмыж ныкъуэхъур сакъыу ипхъыурэ гупсысэм и дарий кIапэр дэнлъэчу изышыр. Апхуэдэу уэрэд щIыкIафIэ дахэрщ къэбэрдей бзылъхугъэ поэзиекIэ уеджэну зыхуэфащэри. Лъостэн Музэ и усэхэр екIуу зэгуэгъэза рифмэ сатыркъым, ахэр поэзие зэфэзэщщ. Апхуэдэ адыгэ поэзие щыIэху IэнэщI хъунукъым Музэ уэрэдкIэ игъэфIа тхьэрыкъуищыр.
Пэжщ — тIэ ар: Еухыр гъатхэм и
гъэгъэныр,
Гум къыщIимытхъ
зэщIикъуэж псор.
Сыт гъатхэр сылIэкIи
щIэгъынур,
Сэ бжьыхьэрщ кIыхьу
сыщыпсэур.
Къармэ Iэсият.
