Дунейпсо адыгэ вагъуэхэр
(КIэухыр. ПэщIэдзэр дыгъэгъазэм и 5-мрэ и 7-мрэ къыдэкIахэм итщ).
Ещанэ Iыхьэ. ЩIы хъурейм щытепщахэр
Бильге зэкъуэшхэр

 Газанфер (бэнэкIэ хуит)
Олимп чемпион - 1948
Зафер (бэнэкIэ хуит)
Дуней псом и чемпион - 1951
Европэм и чемпион - 1946
Абазэ лъэпкъым къыхэкIащ Бильге зэтIолъхуэныкъуэхэу Газанферрэ Заферрэ. Я анэр адыгэ бзылъхугъэщ. Ахэр игъэсащ бэнакIуэ цIэрыIуэ, Олимп чемпион Догу (ГъукIэ) Яшар икIи ехъулIэныгъэ инхэр дунейпсо утыкум щаIащ.
1948 гъэм Лондон щекIуэкIа XIV гъэмахуэ Олимп Джэгухэм килограмм 62-м нэс зи хьэ­лъагъхэм я деж Газанфер дыщэ медалыр къыщихьащ, Швецием икIа Шелинрэ Швейцарием щыщ Мюллеррэ иужь зэIущIэхэм щыхигъащIэри.
 Зафер 1946 гъэм Стокгольм Европэм и чемпион щыхъуащ. Илъэсищ дэкIри, зи хьэлъагъхэр нэхъ мащIэ дыдэхэм я деж дуней псом тепщэныгъэр Финляндием щекIуэкIа зэхьэзэхуэм щиубыдащ, хэгъэрейхэм я пелуан Руикку финалым щытридзэри.
КъищынэмыщIауэ, зэкъуэшитIри куэд дыдэрэ Тыркум и чемпион хъуащ икIи лъэужь дахэ бэнэкIэ хуитым къыщагъэнащ.
 Ючел (Бидэнокъуэ) Тевфик (бэнэкIэ хуит, алыдж-урым бэнэкIэ)
Дуней псом и чемпион - 1951
Европэм и чемпион - 1949, 1956, 1957
БэнэкIэ хуитри алыдж- у­рым­ бэнэкIэри Iэзэу къэзыгъэIурыщIахэм ящыщщ Ючел (Бидэнокъуэ) Тевфик. Тыркум хыхьэ Къарэ-Пынар къуа­жэм 1927 гъэм къыщалъ­хуащ. И ныбжьыр илъэс 17-м иту Анкара кIуэри, спортым ерыщу зыщыхуигъэсащ. ЯпэщIыкIэ бэнэкIэ хуитымкIэ Тыркуми, Европэми, дуней псоми я чемпион ­хъуащ. КъыкIэлъыкIуэу алыдж-урым бэнэкIэм зритыжри, Европэм тIэунейрэ тепщэныгъэр щиубыдащ. 1952 гъэм екIуэкIа Олимп Джэгухэм жэз медалыр щызыIэригъэхьащ.
 ЛIыцэр (Тлецери) Хьэзрэт (дзюдо)
Дуней псом и чемпион - 1983
Континентхэм я кубокыр ­къихьащ - 1985, 1986
Европэм и чемпион - 1982, 1983, 1984, 1985
СССР-м дзюдомкIэ и чемпионатым, Минск щекIуэкIам, 1981 гъэм япэ дыдэу щытекIуэри, килограмм 60-м нэс зи хьэ­лъагъхэм я деж ЛIыцэр Хьэзрэт къэралым къыщыпэлъэщын къыкIэлъыкIуэ илъэс зыбжанэм къэралми, Европэми, уеблэмэ дунейми тетакъым. СССР-м тепщэныгъэр щыщиубыда иужькIэ, къыкIэлъыкIуэ илъэсхэм ар Европэми дунейми щынэхъ лъэщащ. Псом хуэмыдэу гуимыхужт Континентхэм я кубокым щыщIэбэнар. Европэм и командэ къыхэхам хэту, ар япэщIэтащ Азием, Америкэ Ипщэмрэ Америкэ Ищхъэрэмрэ, Африкэм я дзюдоист нэхъыфIхэм икIи 1985, 1986 гъэхэм ахэр хигъэщIащ.
Адыгейм хыхьэ Къэзаныкъуей къуажэм къыщалъхуа щIалэм къызыхэкIа лъэпкъым и пщIэр сыт щыгъуи лъагэу иIэтащ. Зэхьэзэхуэ инхэм зэрыщытекIуам къищынэмыщIауэ, ар СССР-м спортымкIэ щIыхь зиIэ и мастерщ, Европэм дзюдомкIэ и зэгухьэныгъэм и дыщэ медалыр зыхуагъэфэща закъуэтIакъуэхэм ящыщщ.
 Хьэсанэ Мурат (самбэ)
Дуней псом и чемпион - 1994, 1995, 1998 - 2006
Европэм и чемпион - 1993 - 1996, 1998
Адыгейм и Куэшхьэблэ щIыналъэм къыщалъхуа Хьэсанэ Мурат самбэмкIэ зыIэригъэхьа ехъулIэныгъэхэм хуэдиз зиIа ЩIы хъурейм щыIэкъым: дуней псом 11-рэ и чемпион ­хъуащ, Дунейпсо кубокыу 8 къихьащ, Европэм 5 щыте­кIуащ, 19-рэ къэралым дыщэр щызыIэригъэхьащ. Илъэс пщы­кIутхум щIигъукIэ Урысей Федерацэм и командэ къыхэхам и капитану щытащ. 1993 - 2006 гъэхэм абы самбэмкIэ къэралми дунейми къыщыпэлъэщын щыIакъым.
Спортым хэкIыжа иужькIэ къэрал, жылагъуэ лэжьыгъэшхуэ иригъэкIуэкIащ. Адыгэ Республикэм физическэ щэнхабзэмрэ спортымкIэ и комитетым и унафэщIу щытащ, Урысей Федерацэм и Къэрал Думэм и депутатщ.
 Махуэ Билал (бэнэкIэ хуит)
Дуней псом и чемпион - 2007, 2009, 2010
Европэм и чемпион - 2010
Инджылызми (2012) Бразилиеми (2016) щызэхэта Олимп Джэгухэм Махуэ Билал щыIащ. БэнэкIэ хуитымкIэ абы къыпэлъэщын дуней псом зэрытемытыр наIуэт. АрщхьэкIэ спортым езым и хабзэ пыухыкIа иIэжщ - утыкум ущит дакъикъэхэм уи зэфIэкI псори къызыкъуэпхыу уи хьэрхуэрэгъур хыумыгъэщIэфмэ, абы и пэкIэ уиIа ­ехъулIэныгъэ псоми мыхьэнэ яIэкъым.
2008 гъэм Пекин щекIуэкIа Олимп Джэгухэм хэтыну Махуэ Билал хузэфIэкIакъым. И щхьэусыгъуэр псоми ящIэж - абы и пэ къихуэ зэхьэзэхуэм Красноярск щыхэту щхъухь къызэрырахьэлIарщ. И узыншагъэр зэфIэувэжа иужькIэ, дунейпсо, Европэ, къэрал чемпионатхэм щытекIуат, иджы Лондон Олимпиадэм ерыщу зыхуигъэхьэзырат. Псоми жаIэрт Билал «дыщэр» и Iэрылъхьэу. АрщхьэкIэ финалым и Iыхьэ ны­къуэм хьэрхуэрэгъу къыщыхуэхъуа куржы Модзманашвили Давид къыхигъащIэри, Олимп лъагапIэм зэрыхуэкIуэ гъуэгум къытригъэкIуэтащ. АдэкIэ къэнэжыр жэз медалым щIэбэнынурати, Билал ещанэ увыпIэр къихьащ.
Нэхъ гущIыхьэжт 2016 гъэм Рио-де-Жанейрэ къыщыхъуар. Зэман кIыхьым ерыщу Олимпиадэм зыхуэзыгъэхьэзыра Махуэ Билал япэ дыдэ зэIущIэм къыщыхагъэщIащ.
Олимп Джэгухэм къыщыщыщIа щIэщхъу псоми кърагъэкIуэтакъым адыгэ пелуаныр. Махуэм и къару псори ирехьэлIэ къыкIэлъыкIуэ Олимп Джэгухэм хуэфащэу зэрыхэтыным. Абы и мурад быдэщ Олимп чемпион мыхъуауэ спортым хэмыкIыжыну икIи щэнейрэ дуней псом зэрыщытекIуар, зы да­къикъи емыгупсысу, а Iуэхугъуэм пигъэувынт. 2020 гъэм Токио (Японие) щекIуэкIыну Олимпиадэр ­Махуэ Билал и гугъэ псори зэпхащ. Тхьэм къригъэхъулIэ!
Жыласэ Заурбэч.
