Зеикъуэ и гуфIэгъуэ махуэшхуэр зэраIэтар
Жэпуэгъуэм и 25-м Iэтауэ ягъэлъэпIащ Зеикъуэр — ХьэтIохъущыкъуей Ипщэр — жылэу зэрытIысрэ илъэс 400 зэрырикъуар. Къуажэм и тхыдэм теухуа щIэныгъэ конференцкIэ къыщIадзэри, нэгузыужьу, гукъинэжу екIуэкIащ а махуэр, хьэщIэ лъапIэхэмрэ къуажэдэсхэмрэ щызэрылъытэу, щIалэгъуалэмрэ сабийхэмрэ я гурыфIыгъуэмкIэ щызэдэгуашэу.
ЗыузэщI, ефIакIуэ, си лъахэ лъапIэ!
Зеикъуэ къуажэр илъэс 400 зэрырикъум теухуа махуэшхуэр къызэIуахат 2-нэ курыт еджапIэм щызэхаубла конференцымкIэ. Школым и щIыхьэпIэ хуитышхуэм деж къыщызэрагъэпэщат къуажэм къыдэкIа цIыху цIэрыIуэхэм ятеухуа выставкэр. Профессор Шурдым Барэсбий и жэрдэмкIэ ягъэщIэрэщIа блынхэм щыплъагъурт щIэныгъэлIхэу, тхакIуэхэу, егъэджакIуэхэу, артистхэу Зеикъуэ къыдэкIахэм я сурэтхэр, абыхэм я ехъулIэныгъэхэр къыщыгъэлъэгъуа тхыгъэхэр.
«Зеикъуэ и дыгъуасэр, нобэр, пщэдейр» зыфIаща конференцыр къызэIуихащ Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ, «Адыгэ псалъэ» газетым и редактор нэхъыщхьэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд. Зэхуэсым и къалэн нэхъыщхьэхэм ящыщу абы къриIуащ къуажэм и тхыдэм теухуауэ Iуэху еплъыкIэ зэмылIэужьыгъуэхэр зэрыщыIэр къэгъэлъэгъуэныр, жылэм и ныбжьым теухуауэ къекIуэкI псалъэмакъхэм нэхъ тэмэмыр къыхэхыныр, щIэныгъэлIхэм я къэхутэныгъэхэр абы и тегъэщIапIэу зэрыщытыр къыхэгъэщыныр.
Конференцым кърихьэлIат къуажэм пщIэ щызиIэ нэхъыжьыфIхэр, жылэм и цIэр зыгъэбжьыфIэ цIыху щыпкъэ куэд. Апхуэдэу къызэхуэсахэм IэгуауэкIэ кърагъэблэгъащ хьэщIэ лъапIэхэу КъШР-м и Iэтащхьэмрэ Правительствэмрэ я Администрацэм и унафэщIым и къуэдзэ Астэжь Франческэ, Къэзанокъуэ Жэбагъы и щIэблэхэм ящыщ, КъШР-м и Парламентым и лIыкIуэ Къэзанокъуэ Кърым сымэ.
ТхакIуэ Къэрмокъуэ Хьэмид къызэхуэсахэм яжриIащ тхыдэм и напэкIуэцIхэр пщыгъупщэ зэрымыхъунур икIи Зеикъуэ и ныбжьым теухуа къэхутэныгъэхэм кIэщIу тепсэлъыхьащ. Тхыдэдж, профессор Унэж Кашиф къызэхуэсахэм ехъуэхъуащ махуэшхуэмкIэ.
— Къуажэм и къежьапIэр кIыхьщ, и тхыдэр дахэщ. Археологхэм къызэрахутамкIэ, мы щIыпIэхэм илъэс минитху ипэкIэ псэуалъэхэр щыIащ. Дэ, нэхъыжьхэм, тхыдэм теухуауэ тщIэр щIалэгъуалэм ябгъэдэдмылъхьэмэ, адэкIэ тхыдэм къыпищэнукъым, — жиIащ Унэжым.
Конференцым и къызэгъэпэщакIуэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд къыхигъэщащ къуажэм и дыгъуасэри и нобэри зыгъэбжьыфIэхэр, и пщэдейр нэхъыфIыж хъуным зи зэфIэкI хэзылъхьэхэр зэрымымащIэр. Щапхъэ дахэщ щIэныгъэхэм я доктору 20-м щIигъу, кандидату 300-м нэс Зеикъуэ къызэрыдэкIар.
— Мы къуажэм щIэныгъэм зезыта куэд къызэрыдэкIар псом хуэмыдэу зи фIыщIэхэм ящыщщ егъэджакIуэ гъуэзэджэ Шафий Хьэчим. Абы и гъэсэнхэр цIэрыIуэ хъуащ. Зеикъуэ и щIэнгъуазэ (энциклопедие) къыдэдгъэкIыну ди мурадщи, абы къыщыдгъэлъэгъуэнущ абыхэми, Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужьхэми, нэгъуэщI зыхуэфащэ куэдми я цIэхэр, — яжриIащ къызэхуэсахэм ХьэфIыцIэм.
Зеикъуэ жылэм и тхыдэм теухуа конференц щокIуэкI 2-нэ курыт еджапIэм
«ЗыузэщI, ефIакIуэ, си лъахэ лъапIэ!» къыхуеджэныгъэмкIэ ирагъэжьа махуэшхуэм и конференцым къыщыпсэлъэну гукъыдэж зиIэхэр мащIэтэкъым. Абыхэм ящыщт Шурдым Барэсбий. Зи гупсыси IуэхущIафи и лъэпкъым, и жылэм теухуа щIэныгъэлIым и къэпсэлъэныгъэм къызэщIиубыдащ Зеикъуэ зэрыгушхуэ тхыдэ-ри, езым и щIалэгъуэм щыщ гукъэкIыжхэри, къуажэм и щытыкIэм теухуауэ игу щIэныкъуэхэри. Абы къызэхуэсахэм фIыщIэ яхуищIащ икIи ехъуэхъуащ я лъахэр ягъэбжьыфIэу, IуэхуфIхэр зэдалэжьу, я къуажэм и ехъулIэныгъэхэм къыхагъахъуэу псэунхэу.
КупщIафIэу екIуэкIа конференцым кърихьэлIахэм ХьэфIыцIэ Мухьэмэд фIыщIэ яхуищIащ икIи адэкIэ Зеикъуэ и махуэшхуэм хэтыну иригъэблэгъащ.
ЩОДЖЭН Iэминат.
Телъыджэ
Зеикъуэм и тхыдэр жыжьэ къыщожьэ
Археологхэм Зеикъуэ (ХьэтIохъущыкъуей Ипщэ) къуажэм деж щIым къыщыщIахащ жэз хьэпшыпхэмрэ абджыпсым, сердоликым, янтарым къыхэщIыкIа щыгъэхэмрэ.
— Зеикъуэ къыщыдгъуэта кхъэлъахэм и фэеплъхэр зэманкIэ ди эрэм ипэкIэ I — II лIэщIыгъуэхэм хуозэ, апхуэдэуи абыхэм яхэтщ ику ит лIэщIыгъуэм яухуа къыр мащэхэри. Иужьрейм худохь къыщIэдгъэщыжа хьэпшыпхэр: абджыпсымрэ сердоликымрэ къыхэщIыкIа щыгъэхэр, балтий янтарыр, — жаIэ къэхутакIуэхэм.
ЩIэныгъэлIхэм зэрыхуагъэфащэмкIэ, къагъуэтахэр я щыхьэтщ Бахъсэн аузым щыпсэухэр сатум я Iуэхухэм ефIакIуэу зэрыхэтам. НэгъуэщIу жыпIэмэ, Кавказ Ищхъэрэм исахэм сату дащIыфу щытащ Балтий тенджызым Iус лъэпкъхэм, абыхэм я янтарыр ди щIыналъэм къашэу.
Зеикъуэ къыщхьэщыт Хьэрэкхъуэрэ бгым къыщIахахэм яхэтщ жэз бгырыпх, цIыхубз уэндэгъум тращIыкIа фэеплъ (ари жэзу), жэз мэлыщхьэ цIыкIу 22-рэ зыфIэщIа щыгъэ. Иужьрейм къегъэлъагъуэ пасэрей цIыхухэм а псэущхьэм дин и лъэныкъуэкIэ мыхьэнэшхуэ ирату зэрыщытар.
ДРОБОТОВ Алексей.
«Комсомольская правда» газет,
2015 гъэ, жэпуэгъуэм и 20.
Къуэпсбыдэ
Зи щIыпIэхэр дахащэ, нэри пэри зыхьэху тафэкIэ, губгъуэкIэ, мылылъэкIэ къулей, уардэу зэфIэт къыр дзакIэ узыIэпызышэхэр щыкуэд Къэбэрдей-Балъкъэрым щыIэщ хабзэ хьэлэмэтхэр къызыдекIуэкI, зи пщIэмрэ зи нэмысымрэ зыIыгъыж Зеикъуэ (ХьэтIохъущыкъуей Ипщэ) къуажэр. Къурш зэрамыщIэжхэм я зэхуаку лъащIэхэр къигъэпсалъэу хъущIэу еукIуриех, Iуащхьэмахуэрэ Каспий тенджызымрэ зэпызыщIэ Бахъсэныжь и Iуфэм ар зэрыщытIысрэ илъэс щиплI ирикъуащ. Псы дапщэ ежэха абы лъандэрэ, бжыкI дапщэ якъута, Бахъсэныжь щэхуу здихьар хэт къыхуэIуэтэщIын?! Арами, а лъэхъэнэ хъыжьэм къыпхыкIахэм, иригушхуэу нобэ зи цIэр бэм зэIэпах нэхъыжьыфIхэм ягъэхъахэр зэманым ди деж къихьэсащ. Адыгэхэм я тхыдэм къыдэтэджу лIэщIыгъуэхэм къадекIуэкIа Iуэхугъуэ ин дыдэхэр зеикъуэдэсхэм яфIэлъапIэщ. Сыту жыпIэмэ, ахэр я жылэм и блэкIам къуэпс быдэкIэ пыщIащ, я нобэм и лъабжьэщ, я пщэдейм и джэлэсщ. Аращ а зэман жыжьэм и архъуанэм щхьэмыгъазэу хэта, лъэпкъыр лъэпкъ зыщIа, абы и цIэфI зыгъэIуа нэхъыжьыфIхэм я фэеплъым пщIэ хэха щIыхуащIыр, я щапхъэр гъуазэ щIахуэхъур.
Ди газетым зэрытетащи, я жылэр илъэс щиплI зэрырикъур жэпуэгъуэм и 25-м зеикъуэдэсхэм Iэтауэ ягъэлъэпIащ. Зы унагъуэшхуэу зэхыхьэри, гукъыдэж инрэ дэрэжэгъуэрэ яIэу я гуфIэгъуэр дахащ, зэкъуэшыгъэмрэ зэкъуэтыныгъэмрэ зыгъэбыдэ, зыгъэлъэщ Iуэхугъуэ щхьэпэхэр къызэрагъэпэщащ. ЩэнхабзэмкIэ унэм и пщIантIэ хуитыр махуэшхуэ теплъэкIэ гъэщIэрэщIат, къызэхуэсхэр гуапэу ирагъэблагъэу, лъэпкъ макъамэ узэщIэзыIэтэхэр, гум ехуэбылIэу зэпымыууэ къыщыIурт, ихъуреягъкIэ щрагъэувэкIа унагъуэ пщIантIэхэм щапщэфI, щызэрахьэ ерыскъы зэмылIэужьыгъуэхэм я хъурымэ-жьэры-
мэр Iум IэфIу икIуэсыхьырт. Джэгу дахэ зэхашати, ныбжьыщIэхэм я IутIыжт, Iэгуауэшхуэм щIэту, я зэфIэкIыр утыкум щагъэлъагъуэрт.
Адыгэ ныпыр яIыгъыу лъэпкъ фащэ екIухэр зыщыгъ я шууейхэмрэ полк уахътыншэм хэтхэмрэ къуажэм и уэрам нэхъыщхьэм ирикIуэу зэхуэсахэм къахыхьэжа нэужь, махуэшхуэм хуагъэхьэзыра нэгузыужь Iуэхугъуэхэр зэхаублащ. ГуфIэгъуэр даIэтыну къуажэдэсхэм къахуеблэгъат Къэбэрдей-Балъкъэрым и Премьер-министр Мусуков Алий, Бахъсэн муниципальнэ щIыналъэм и щIыпIэ администрацэм и Iэтащхьэ Сыжажэ Хьэсэн, КъБР-м и Парламентым ЗаконодательствэмкIэ, къэрал ухуэкIэмрэ щIыпIэ самоуправленэмкIэ и комитетым и унафэщI Мэлбахъуэ Борис, Къэрэшей-Шэрджэсым и Iэтащхьэмрэ Правительствэмрэ я Администрацэм и тхьэмадэм и къуэдзэ Астэжь Франческэ, КъШР-м и ЦIыхубэ Зэхуэсым ПромышленностымкIэ, транспортымкIэ, ухуэныгъэмкIэ, энергетикэмрэ связымкIэ и комитетым и унафэщI Къэзанокъуэ Кърым, республикэм и районхэм я лIыкIуэхэр, жылагъуэ лэжьакIуэхэр, творческэ гупхэр.
— ПщIэ зыхуэтщI ди хьэщIэхэ, къуажэдэсхэ! Нобэ ди махуэ лъапIэщ – тхыдэшхуэ зиIэ, цIыху цIэрыIуэ куэд къызыдэкIа ди къуажэм и илъэс щиплIыр догъэлъапIэ. Дригушхуэу къыдоIуэ ХьэтIохъущокъуэ пщыхэм я лъэпкъыр къызытехъукIыжа, Къэбэрдейм и пщы уэлийуэ щыта ХьэтIохъущыкъуэ, узэщIакIуэ, жылагъуэ лэжьакIуэ Iущ Къэзанокъуэ Жэбагъы, 1787 — 1791 гъэхэм екIуэкIа Урыс-Тырку зауэм лIыхъужьу хэта, Георгий орденым и еплIанэ нагъыщэр зыхуагъэфэща ХьэтIохъущокъуэ Исмел, Георгий жорым и нагъыщиплIри зрата Джэтау Уэлий, тхьэгурымагъуэ, гупсысакIуэшхуэ БжьыхьэлI Лиуан, нэгъуэщI куэдми я цIэхэр. ЦIыхуиплIым — Бырс Анзор, Щоджэн ТIэлашэ, Къалмыкъ Хьэжмурат, Бгъэжьнокъуэ Хьэчим сымэ я гуащIэм Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь цIэ лъапIэр къапэкIуащ. Апхуэдиз ЛIыхъужь зиIэ нэгъуэщI жылагъуэ къэгъуэтыгъуейщ. Фашист зэрыпхъуакIуэхэр ди хэкум къыщыса псэзэпылъхьэпIэ зэманым Къэрмокъуэ Мухьэмэд Мэшыкъуэ и къуэм колхоз мылъкур ихъумащ, иужькIэ хозяйствэр зэфIэгъэувэжыным къаруушхуэ ирихьэлIащ. «Колхозым и генерал» цIэр абы хуэфащэу зэрихьэрт.
Къущхьэ КIыщыкъуэ республикэм и Правительствэм и лэжьыгъэр илъэс 15-кIэ иунэтIащ, и къуэш Гъумар Бахъсэн районымрэ Къэбэрдей-Балъкъэрым и мэз хозяйствэмрэ зэрихьащ, жэмыш пашэ Шурдым Лидэ ди къуажэм и цIэфI жригъэIащ, «ГуащIэдэкIым и ЩIыхь» орденым и нагъыщэ псори къыхуагъэфэщащ. Къэрмокъуэ Хьэчим КъБР-м и Совет Нэхъыщхьэм и тхьэмадэу, Къэрал Думэм и депутату щытащ, Урысей Федерацэм и Къэзыбж палатэм и япэ унафэщIу лэжьащ. НэгъуэщI куэдми пщIэрэ щхьэрэ яIэу жэуаплыныгъэшхуэ зыпылъ IэнатIэхэр ирахьэкIащ, абыхэм я Iуэхум пызыщэхэри мащIэкъым. ЩIэныгъэхэм я доктору 23-рэ диIэщ. Абыхэм ящыщщ Шурдымхэ Гъэзалий, Барэсбий, Унэж Кашиф, Бгъэжьнокъуэ Барэсбий, Щауэхэ Iэбубэчыр, Мухьэмэд, ГъукIэлI Сэкинат, Къэрмокъуэ Ахьмэд, Дыкъынэ Хъусен, Нэхущ Iэдэм, абы ипхъу Викторие, Сэбаншы Хъусен, Къумыкъу Iэуес сымэ. ЩIэныгъэхэм я кандидатхэр 200-м щIегъу. Зеикъуэдэсхэр ину дрогушхуэ ди тхакIуэ гъуэзэджэхэу Къэрмокъуэхэ Мухьэмэд, Хьэмид, Жылау Нурбий, ЛIыгъур Чэрим, АбытIэ Хьэжмурат, «Адыгэ псалъэ», «Кабардино-Балкарская правда», «Советская молодежь» газетхэм я редактор нэхъыщхьэхэу ХьэфIыцIэ Мухьэмэд, Болэт Арсен, Къардэн Мухьэмэд, журна-
лист Iэзэхэу Дыкъынэ Хьэмид, Шурдым Алихъан, Мыз (Сыжажэ) Майе, щэнхабзэм, гъуазджэм я лэжьакIуэхэу Щоджэн Владимир, Хъупсырджэн Албэч, Нэхущ Чэрим, Лосэн Тимур, Согуэ Данил, Щоджэн Ленэ, Щомахуэ Хьэсэнбий сымэ.
ХьэтIохъущыкъуей Ипщэр республикэм и къуажэ нэхъ ин дыдэхэм ящыщщ, цIыху 11430-м щIигъу щопсэу. Курыт школиплIрэ зы интернатрэ диIэщи, егъэджакIуэкIэ ирокъу, спорт пэшхэр мэлажьэ. Езанэ, етIуанэ еджапIэхэм сабий гъэсапIэхэр къыщызэIутхащ, абыхэм цIыкIу 223-рэ щаIыгъщ. Школ псоми Интернетыр къыщагъэсэбэп. Район сымаджэщыр Зеикъуэ дэтщ. Абы щылажьэ цIыху 462-м ящыщу 306-р ди жылэм щыщщ. Амбулаторэр гъуэлъыпIищэм хуэщIащи, махуэм къриубыдэу цIыху 350-м щакIэлъоплъыф. ЩIыналъэ поликлиникэм цIыхуи 151-рэ щолажьэ. Ахэр псори я IэщIагъэм хуэIэзэщ, сымаджэхэм яхуэгуапэщ. 2010 гъэм къуажапщэм щедгъэщIа, бэнэкIэ хуитымкIэ зыгъэсапIэм ныбжьыщIэ бгъущI йокIуалIэ. Апхуэдэу ЩэнхабзэмкIэ унэм къыбгъурыту нэгъабэ къызэIутха спорт комплексри сабийхэм я кIуапIэщ, бэнэкIэ хуитымрэ атлетикэ хьэлъэмрэ дихьэххэм зыщагъасэ, къуажапщэм щаухуа стадионым зэпеуэхэр щрагъэкIуэкI. Адэ-анэхэр хуабжьу хуэарэзыщ тренерхэу ХьэфIыцIэ Мухьэмэд, Сэбаншы Iэуес, Мэршэнкъул Мурат, Щомахуэ Анзор сымэ.
Жылэр зэIузэпэщ щIыным, къабзэу зехьэным гулъытэ хэха худощI. А Iуэхур ди депутатхэм къызэрагъэпэщ, къуажэдэсхэри хъарзынэу къыддоIэпыкъу. ЩыщIэныгъэхэри дгъэпщкIуркъым. ЩIыпIэ самоуправленэм и советым и сессиехэм абыхэм ткIийуэ дыщытопсэлъыхь, псэуныгъэм пыщIа Iуэхугъуэхэм унафэ къахудогъуэт, ахэр зэрагъэзащIэм дыкIэлъоплъ. Апхуэдэщ цIыхухэр зэфэ псым, щIыпIэхэм я къабзагъэм, хуэмыщIахэм защIэгъэкъуэным, лэжьапIэншэхэм IэнатIэ къахудэхыным теухуахэр, нэгъуэщIхэри. Щхьэхуэу къыхэзгъэщыну сыхуейт зеикъуэдэсхэр зэрызэдэIэпыкъур, жылэм ифI зэрызэрахуэр, гууз-лыуз зэраIэр, ипэкIэ зэрыплъэр. А нэщэнэфIхэр илъэс щиплI хъуауэ ди нэхъыжьхэм къадокIуэкIри, Тхьэм дригъэфIакIуэ, ди гъащIэр мамыру, дызэхуэузыншэу адэкIи зыдигъэузэщI, — къыхигъэщащ къуажэ администрацэм и Iэтащхьэм и къуэдзэ ХьэцIыкIу Заур махуэшхуэ зэIущIэр къыщызэIуихым икIи япэ псалъэр Мусуков Алий лъигъэсащ.
— ПщIэ зыхуащI зеикъуэдэсхэ, хьэщIэ лъапIэхэ! Къэбэрдей-Балъкъэрым и Iэтащхьэмрэ Правительствэмрэ я цIэкIэ республикэм дежкIэ мыхьэнэшхуэ зиIэ нобэрей гуфIэгъуэ Iуэхугъуэм хэт псоми сэлам гуапэ фызох, Зеикъуэ къуажэр илъэс щиплI зэрырикъумкIэ сынывохъуэхъу. Фи жылэм и тхыдэ хьэлэмэтыр зэман жыжьэм къуэпс быдэкIэ зэрыпыщIар мы зэхыхьэм къегъэлъагъуэ. ЕпщыкIутIанэ лIэщIыгъуэм и пэщIэдзэ лъандэрэ фи адэжьхэр мы щIыпIэм щыпсэуащ. Абыхэм къадекIуэкIа, ди нобэм къахьэса хабзэхэм къатепщIыкIыжа фи лъахэгъухэм ину фригушхуэ хъунущ. Апхуэдэщ тхакIуэ, щIэныгъэлI, артист, спортсмен цIэрыIуэхэр, къэрал лэжьакIуэхэр. Нобэрей фи щIэблэр абыхэм я щапхъэм зэрытетыр, а хабзэ гъуэзэджэхэр зэрахъумэр, зэрагъэбагъуэр гуапэщ. Къэрал дамыгъэ лъапIэхэр зыхуагъэфэща лэжьакIуэжьхэр фи мащIэкъым. КъищынэмыщIауэ, нобэрей гуфIэгъуэ махуэм ехъулIэныгъэщIэкIэ фрохьэлIэри, дяпэкIи зывузэщIыну, щIэныгъэм, егъэджэныгъэм, щэнхабзэм я IэнатIэхэм зэфIэкI къыщывгъэлъэгъуэну, фи унагъуэм, республикэм, ди Урысей къэралыгъуэм я сэбэп зыхэлъ IуэхуфIхэр къывэхъулIэну си гуапэщ, пщIэ зыхуащI зеикъуэдэсхэ! — захуигъэзащ премьер-министрым зэхуэсахэм.
Бахъсэн муниципальнэ щIыналъэм и щIыпIэ администрацэм и Iэтащхьэ Сыжажэ Хьэсэн къигъэлъэгъуащ хабзэшхуэ къызыдекIуэкI Зеикъуэ къуажэм республикэм и зыужьыныгъэм хуэфащэ хэлъхьэныгъэ зэрыхуищIар, IуэхуфI куэдым я зэхэублакIуэу, я пхыгъэкIакIуэу зэрыщытар.
— Мы жылэм и тхыдэр IуэхугъуэшхуэхэмкIэ гъэнщIащ. Абы и щыхьэтщ лIэщIыгъуэхэм ди деж къахьэса хъыбар уахътыншэхэр. Нэхъыжьхэм я щапхъэхэр я гъуазэу зеикъуэдэсхэм гъуэгуанэ кIыхь къакIуащ, я цIэфI жрагъэIэу ди нобэм къэсащ, я гуащIэ хьэлэлымрэ я лIыгъэмрэ хуэфащэ пщIэ къапэкIуащ. ЦIыху Iущ куэд къыдэкIащ Зеикъуэм, къулыкъушхуэ зезыхьахэр, лъэпкъымрэ хэкумрэ къэмылэнджэжу хуэлэжьахэр мащIэкъым. Абыхэми ину фригушхуэ хъунущ.
Зытес щIыкIи, щыпсэу цIыху бжыгъэкIи Зеикъуэр Бахъсэн щIыналъэм щынэхъ ин дыдэхэм ящыщщ, кIуэ пэтми зеужь. Фи щIэблэр а Iуэхум жыджэру хэтщи, адэкIи фехъулIэну ди гуапэщ. Жылэм щыщ дэтхэнэми фи гуфIэгъуэмкIэ иджыри зэ сынывохъуэхъу, нобэрей махуэм Тхьэм фIы къытхудигъакIуэ, — яхуэгуэпащ Сыжажэ Хьэсэн хэгъэрейхэм.
Къэбэрдей-Балъкъэрым и хабзэубзыху IуэхущIапIэм и лIыкIуэ Мэлбахъуэ Борис республикэм и Парламентым и УнафэщI Егоровэ Татьянэ и хъуэхъумкIэ зеикъуэдэсхэм захуигъэзащ:
Ныбжьэгъу лъапIэхэ! КъБР-м и Парламентым и депутатхэм я цIэкIэ, апхуэдэу сэ къызбгъэдэкIыу фи юбилеймкIэ — Зеикъуэ къуажэр илъэс щиплI зэрырикъумкIэ — сынывохъуэхъу. Зи хабзэмрэ зи щхьэмрэ пщIэ хуэзыщIыжу фи жылэм дэс лъэпкъ псоми нобэ я гуфIэгъуэщ. Зеикъуэр зызыужьа жылагъуэщ — унагъуэхэм газыр яIэщ, курыт еджапIэхэр, сабий гъэсапIэхэр, сымаджэщ екIу, поликлиникэ, амбулаторэ дэтщ, псори IэщIагъэлI Iэзэхэм- кIэ ирокъу, къуажэдэс хьэрычэтыщIэхэм щIыр зэрахьэ. Ветеранхэм пщIэ щыхуащI, ныбжьыщIэхэм гулъытэ щагъуэт. Езы къуажэм цIыху гъуэзэджэ куэд къыдэкIащ. ЗэуапIэ губгъуэм лIыгъэ щызезыхьахэм, лэжьыгъэшхуэ къезыхьэлIахэм, литературэм, щэнхабзэм, гъуазджэм я IэнатIэхэм зэфIэкI щызиIэхэм Зеикъуэм и цIэр жыжьэ щагъэIуащ. Фи лъахэм фызэрыхуэпэжым, гъащIэм фызэрыщыжыджэрым, зыузэщIыныгъэм фызэрыхущIэкъум папщIэ, фIыщIэ фхудощI. ЗэвгъэхъулIахэр хъумэным, гъэбэгъуэным, нэхъыбэжым фыхунэсыным фи юбилейр щIэдзапIэщIэ хурырехъу. Фэри, фи Iыхьлыхэми насып, узыншагъэ, зэIузэпэщыгъэ фиIэну ди гуапэщ, — щыжеIэ Парламентым и УнафэщIым и хъуэхъум.
Къэрэшей-Шэрджэсым и Iэтащхьэмрэ Правительствэмрэ я Администрацэм и тхьэмадэм и къуэдзэ Астэжь Франческэ зэхуэсахэм фIэхъускIэ захуигъазэри, республикэм и унафэщIым и хъуэхъум къеджащ.
ПщIэ зыхуащI зеикъуэдэсхэ! Фи къуажэр илъэс щиплI зэрырикъумкIэ си гум къыбгъэдэкIыу сынывохъуэхъу. И адэжь лъахэр хэт и дежкIи лъапIэщ. Абы къару къыпхелъхьэ, гухэхъуэ -къует, уегъэгушхуэ, узэщIеIэтэ, сабиигъуэмрэ щIалэгъуэмрэ я илъэсхэр IэфIу ехъумэ. Фи жылэм и цIыху гъуэзэджэхэм я гъащIэр, я IуэхущIафэр республикэмрэ къэралымрэ я блэкIам, я нобэм быдэу пыщIащ. Лэжьыгъэм и ЛIыхъужьхэр, еджагъэшхуэхэр, щIыхь зиIэ дохутырхэр, егъэджакIуэхэр, тхакIуэхэр, гъэсакIуэхэр фи куэдщ. Тхыдэм, гуащIэдэкIым, щэнхабзэм я хабзэфIхэм фыхуэпэжу къуажэр зывохьэ, ивогъэфIакIуэ, зывогъэузэщI. Фи нэхъыжьхэм фIыщIэ хэха яхуэфащэщ. Ахэр фи щIэблэм я гъуазэщ. Абыхэм я щапхъэм фи хабзэ дахэхэр яхъумэ икIи ягъэбыдэ. Къуажэдэс псоми мамыр гъащIэ, узыншагъэ быдэ, зэIузэпэщыгъэ, ехъулIэныгъэщIэ фиIэну си гуапэщ.
Астэжь Франческэ Къэрэшей-Шэрджэсым и Iэтащхьэм къыбгъэдэкIыу компьютер техникэ къуажэ еджапIэхэм тыгъэ къахуищIащ.
Апхуэдэу КъШР-м и ЦIыхубэ Зэхуэсым и комитетым и унафэщI Къэзанокъуэ Кърым республикэм и Парламентым и тхьэмадэ Иванов Александр и хъуэхъум къеджащ:
— Тхыдэ пщалъэкIэ къапщтэмэ, илъэс щиплIыр ныбжь хъарзынэщ. А зэманым къриубыдэу Зеикъуэм гъуэгуанэшхуэ къикIуащ, абы и щIыхьыр зыхъума, и цIэр фIыкIэ зыгъэIуа цIыху гъуэзэджэ куэд къыдэкIащ. Нэхъыжьхэм къадекIуэкIа, ди нобэм къахьэса хабзэ хьэлэмэтхэр хуэсакъыу щIэблэм зэрахъумэнур, я щIыналъэмрэ Урысеймрэ я зыужьыныгъэм хуэфащэ хэлъхьэныгъэ зэрыхуащIынур ди фIэщ мэхъу. Нобэрей фи гуфIэгъуэм зыдэвузэщIыну, IуэхугъуэфIхэм фытригъэгушхуэну, фи жыджэрагъым хигъэхъуэну дынывохъуэхъу, — итщ абы.
КъШР-м и Парламентым и депутатхэм къуажэ администрацэм компьютер техникэ тыгъэ къыхуащIащ.
Зеикъуэм и гъунапкъэр зыпыхьэ щIыналъэм и лIыкIуэхэри махуэшхуэм къахуеблэгъат — Iуащхьэмахуэ районым и щIыпIэ администрацэм и Iэтащхьэм и къуэдзэ Азубэч МуIэед, Гундэлэн, ЛэшкIутIэ къуажэхэм я унафэщIхэу Текуев Къамбулэт, Малкаров Елдар сымэ. Азубэч МуIэед зэхуэсахэм къахуеджащ Iуащхьэмахуэ муниципальнэ щIыналъэм и администрацэм и тхьэмадэ Уянаев Казым и хъуэхъум.
«ПщIэ зыхуащI зеикъуэдэсхэ! Фи махуэшхуэмкIэ — фи жылэр илъэс щиплI зэрырикъумкIэ — си гум къыбгъэдэкIыу сынывохъуэхъу. Зеикъуэр тхыдэшхуэ зиIэ, хабзэ хьэлэмэтхэр зыдэлъ къуажэщ. Жылэр зэрытIысрэ зэхъуэкIыныгъэ куэд къэхъуами, адэжь лъахэм хувиIэ лъагъуныгъэр зымащIэкIи къэтIэсхъакъым. Нобэрей Зеикъуэр цIыхухэр, лъэпкъхэр зэзышалIэ, къуэпсхэр щызэрыубыд лъапсэщ. Фи цIыхухэр жыджэрщ, фIэщхъуныгъэ яхэлъщ, ягури я псэри лэжьыгъэм етауэ гъащIэм и уэрыпIэм хэтщи, адэкIи фефIэкIуэну, зывужьыну, фи мурадхэм фалъэIэсыну си гуапэщ».
Зеикъуэдэс Сыжажэ Хъусен утыкум кърихьа хъыбарым зеикъуэдэсхэр IэгуауэшхуэкIэ IущIащ. Абы къуажэ администрацэм и лIыкIуэм IэщIилъхьащ я лъэпкъым и мылъкукIэ яухуа мэжджытым и тхылъхэр.
Хъуэхъухэр зэфIэкIа нэужь, зэхуэсышхуэр къафэкIэ ирашажьэри, нэгузыужь Iуэхугъуэхэм щIадзащ. Къуажэдэс ныбжьыщIэхэм концерт купщIафIэ ягъэхьэзырати, ахэр чэзууэ утыкум ирашащ. Езы цIыкIухэми яфIэщIэщыгъуэу, яфIэфI дыдэу сценэр ягъэбжьыфIащ, хэкум, лъэпкъым, цIыхугъэм, гуапагъэм ятеухуа усэхэм къеджащ, уэрэдхэр жаIащ, къафэ зэмылIэужьыгъуэхэр ягъэзэщIащ. Спортсмен ныбжьыщIэхэри хуэмыхуакъым — бэнэкIэ хуитымкIэ, футболымкIэ зэпеуащ, нэхъыжьыIуэхэр IэпщэкIэ зэпекъуащ, гырэ къэIэтыным я зэфIэкI щеплъыжащ, шыгъажэ ирагъэкIуэкIащ.
КъБР-м и Правительствэм и УнафэщI Мусуков Алий и псалъэ.
КъШР-м и Iэтащхьэмрэ Правительствэмрэ я Администрацэм и унафэщIым и къуэдзэ Астэжь Франческэрэ КъШР-м и ЦIыхубэ Зэхуэсым и комитетым и унафэщI Къэзанокъуэ Кърымрэ.
Бахъсэн щIыналъэ администрацэм и тхьэмадэ Сыжажэ Хьэсэн къопсалъэ.
Дахагъэм хуэгъэпса Iуэхум цIыхухэр гуапэу, дэрэжэгъуэ яIэу IуощIэ. Жэпуэгъуэм и 25-м ар ди нэгу щIэкIащ. ЗэщIэкъуауэ ягъэува пщыIэхэм цIыхухэр уэру щызэблэкIырт, хьэщIэхэр щрагъэблагъэрт. ЕкIуу зэлъыIуха лъэпкъ пщIантIэхэр пасэрей хьэпшыпхэмкIэ гъэщIэрэщIат. Абыхэм щыплъагъунут нэхъапэм къагъэсэбэпу щыта шыуанхэр, гуэгуэнхэр, Iэнэ лъакъуищхэр, пэрыIэбэхэр, дзасэхэр, пхъэ уадэхэр, бэлагъхэр, гухъухэр, шыгунхэр, пхъэ Iэнлъэхэр, етухэр, убалъэхэр, нэгъуэщIхэри. Лъэпкъ шхыныгъуэхэри куэду щызэрахьэрт. ЛыцIыкIулыбжьэм, джэдлыбжьэм, зэтеупIэщIыкIым, чыржыным, дэлэным, жэмыкуэм, кхъуейжьапхъэм, дзажэ гъэжьам, лы гъэвам, жэрумэм, пIастэм Iэнэхэр къакъутэрт. Зэпеуэу ягъэщIэрэщIа фIэкIа умыщIэну пщыIэхэр теплъафIэт, я лэгъупыIэмпIэхэр зэфIэдзат. ГъукIэлIхэ, Кэцыбейхэ, Iэпщэхэ, Ашэбокъуэхэ, ХьэвцIыкIухэ, БжьыхьэлIхэ, Сэбаншыхэ, Жэмыхъуэхэ, Къалмыкъхэ, Щомахуэхэ, ШыкIэбахъуэхэ, Мэжджыхьхэ, Джэдгъэфхэ, Дыкъынэхэ, Къаскъулхэ, Шыгъушэхэ, Къущхьэхэ, Джэгухэ, Щауэхэ, Хьэмырзэхэ, АбытIэхэ, Быхъурэхэ, Къардэнхэ, Бейтыгъуэнхэ, Мэршэнкъулхэ, Къумыкъухэ, Къэрмокъуэхэ, Нэхущхэ, Къуэдзокъуэхэ, Къулийхэ, Тенджызхэ, ХьэцIыкIухэ, Лосэнхэ, Унэжхэ, Сыжажэхэ, Токъмакъхэ я пщыIэхэр нэр ягъэгуфIэу зэдекIуэкIырт, хьэблэ зэхуеблагъэ щIыкIэу лIыкIуэкIэ зэкIэлъихьэрт. Я лъэпкъ пщIантIэм дэ зыщыхуэдгъэзащ Зеикъуэ къуажэ администрацэм деж щыIэ жылагъуэ советым и тхьэмадэ Мэршэнкъул Хьэсэнбий. Я гуфIэгъуэм и мыхьэнэм, ар къызэрыщыхъум теухуауэ абы къыджиIащ:
— Мы зэхыхьэшхуэм ди щхьэр лъагэу дигъэлъагъужащ. Ди япэ итахэм яхузэфIэкIам, абыхэм къытхуагъэна щIэин лъапIэхэм ину дрогушхуэ. ЦIыху Iущхэт, жыжьэ плъэхэрт, я щIыналъэмрэ я пщIэмрэ яхъумэжын щхьэкIэ, я псэ еблэжынутэкъым. Лъэпкъ хабзэфIхэмрэ Iуэху зехьэкIэхэмрэ лIэщIыгъуэкIэрэ ягъэпсри, ди нобэм къахьэсащ. Ахэр псори ди зэхуэдэ лъапIэныгъэщи, дыхуэсакъыу зетхьэну, зэIэпытхыну, щIэблэр щIэтпIыкIыну ди боршщ. Илъэс щиплIыр ныбжь хъарзынэщ, ди блэкIам, ди тхыдэм и къулеигъэщ. Мы зэхыхьэ щхьэпэр къыдэзыхахэм, къызэзыгъэпэщахэм фIыщIэшхуэ яхуэфащэщ. Сыту жыпIэмэ, ар ипэкIэ узыгъаплъэ, мурадыфIхэм утезыгъэгушхуэ Iуэхугъуэщ, ди щIэблэм я дежкIэ дерс гъуэзэджэщ. Гукъыдэжрэ дэрэжэгъуэрэ диIэу дызэхыхьащи, махуэ угъурлы Тхьэм тхуищI.
ПщыIэ пщIантIэхэм щагъэуват я цIыху цIэрыIуэхэм я сурэтхэр щызэхуэхьэса стендхэр. Абыхэм яхузэфIэкIамрэ зрагъэхъулIамрэ зэпадзыжу зэхуаIуатэрт, Iэнэхэм хъуэхъу кIыхьхэр щызэIэпахырт.
— Нобэрей гъащIэм, щыIэкIэ-щытыкIэм къуэпс куэду зэхэухуэна Iуэхугъуэхэр щытепщэщ. ИкIи, шэч хэмылъу, ахэр зэхьэлIари, япэ игъэщыпхъэри ди пщэдейрщ. Абы зэпымыууэ дегупсысыпхъэщ. Сыт хуэдэ Iуэхури зыгъэкIуатэр зэкъуэтыныгъэрщ. Зеикъуэр къуажэшхуэщ, лъэпкъ куэд щопсэу. ФIыкIэ дакъыхэщу дэри абыхэм дакъыдокIуэкI. Нобэ дыщIызэхыхьар ди жылэм и илъэс щиплIыр дгъэлъэпIэну, ди япэ итахэр дигу къэдгъэкIыжыну аращи, ди адэжьхэм дахуэфащэу Тхьэм дыкъыщIигъэкI, — къыхигъэщырт Щауэхэ я пщыIэм и тхьэмадэ Мэрем.
Къэбэрдей-Балъкъэрым къэралыгъуэ зэригъуэтрэ блэкIа зэманыр IуэхугъуэшхуэхэмкIэ гъэнщIауэ щытащ. 1936 гъэм фокIадэм и 20-м яутIыпща Бахъсэн ГЭС-м республикэм и гидроэнергетикэм и тхыдэм увыпIэ хэха щеубыд. Гидротехникэ лэжьыгъэ нэхъыщхьэхэр щрагъэкIуэкIар Зеикъуэщ. Станцыр ухуэным пыщIа сыт хуэдэ Iуэхуми къуажэм щыпсэухэр жыджэру хэтащ, Тырныауз бгы-металлург комбинатыр зэтегъэувэным я гуащIэшхуэ халъхьащ. А лэжьыгъэ абрагъуэхэр къезыхьэлIа я нэхъыжьхэр иригушхуэу ягу къагъэкIыжырт.
ХьэтIохъущыкъуей Ипщэм щыщ тхьэмадэ Джэдгъэф Хъусенрэ уэрэдус Щомахуэ Хьэсэнбийрэ.
— Мыр къызэрыгуэкI зэхуэс къудейкъым, атIэ гъащIэм къыпезыгъащэщ, щIэблэм дежкIэ гъэсэныгъэ мыхьэнэшхуэ зиIэщ. Мыпхуэдэу зэуIу дыщыхъуакIэ, унагъуэ къалэнхэми дытевгъэпсэлъыхь. ЩIэблэм къищтэ хьэлыр махуэ къэс и нэгу щIэкIхэрщ. Дапщэщи хуэдэу, ди быным и Iуэхум унагъуэм дыщевгъэгугъу. Абы ди лъэпкъым и пщIэр нэхъри къиIэтынущ, зыдэдузэщIынущ, ди япэ итахэм яхуэфащэ щIэблэ дгъуэтынущ, — къыхигъэбелджылыкIырт Хьэмырзэхэ я нэхъыжьу зэхуэсышхуэм хэта Сэрэбий.
Зеикъуэ щыщ уэрэдус цIэрыIуэ Щомахуэ Хьэсэнбий гъуазджэр зи Iэпэгъу, зи гур абы хуитхьэщIыкIа цIыху гумызагъэщ. ГуфIэгъуэ махуэр щIэщыгъуэу къызэгъэпэщыным жыджэру хэлIыфIыхьам и мызакъуэу, адыгэ уэрэдыжьхэм хуэIэзэу республикэм исхэр зэщIигъэуIуэри, я Iуэхум къыхишащ, я къуажэгъухэмрэ хьэщIэхэмрэ я гукъыдэжыр къригъэIэтащ.
— Мыпхуэдэ зэхыхьэхэм деж уэрэдыжьхэм я мыхьэнэм куэдкIэ хохъуэ, цIыхухэм я гупсысэхэр нэхъ жан, нэхъ куу мэхъу, фIымрэ гуапагъэмрэ ди гур яхуопабгъэ, ди псэр щабагъэм хузэIудох. Мы Iуэхур къызэретхьэжьэ лъандэрэ а псор нэхъ уэру къытпкърыхьэу къысфIощI. Сыту жыпIэмэ, нобэрей махуэм зэхэщIыкI лъагэм ухуреджэ, фIэщхъуныгъэ къыпхелъхьэ, пщIэм, нэмысым хегъахъуэ, узэкъуегъэувэ.
Ди нэгу зэрыщIэкIащи, ныбжьыщIэхэм я зэфIэкIыр гухэхъуэу утыкум щагъэлъэгъуащ. АбыкIэ къыхэзгъэщыну сызыхуейр къуажэ администрацэр, ЩэнхабзэмкIэ унэр, музыкэмкIэ еджапIэр зэуIуу, зэдэIэпыкъуу зэрызэдэлажьэрщ. Школхэри лъэныкъуэкIэ щыткъым. Нобэрей нэгузыужь Iуэхугъуэхэр гъэхьэзырыным къаруушхуэ ирахьэлIащ ЩэнхабзэмкIэ унэм и художественнэ унафэщI Къулий Маринэ, къэфакIуэ цIыкIухэр зыгъасэ Шыгъушэ Марьянэ, музыкэмкIэ еджапIэм и директор Жылау Арсен, пшынауэ Iэзэ Лосэн Тимур сымэ. Ди гуфIэгъуэр мамыр гъащIэм, зэIузэпэщ псэукIэм я лъабжьэр зыгъэбыдэ, блэкIамрэ къэкIуэнумрэ зэпызыщIэ лъапIэныгъэщи, тхуаIэт хъуэхъухэр Тхьэм къытлъигъэс, — къыхигъэщащ гушхуэу Хьэсэнбий.
ПшапэхуегъэзэкIхэм ирихьэлIэу а махуэм екIуэкIа спорт зэпеуэхэм къарикIуахэр зэхалъхьэжащ. Япэу утыкум кърашащ шыгъажэм щытекIуахэр. Къуажэ администрацэм и унафэщIым и къуэдзэ ХьэцIыкIу Заур щIыхь тхылъхэмрэ ахъшэ саугъэтхэмрэ абыхэм яритыжащ.
ПщыукI Азэмэт, Бырс Музэр, Шыгъушэ Азэмэт сымэ хьэрып шы лъэпкъ къабзэхэм я зэпеуэм япэ увыпIищыр щызэдагуэшащ. Адрей къекIуэкIыгъуэхэм адыгэшхэр къыщагъэжащ. Бырс Мусэ, Тэмазэ Iэдэм, Тхьэгъэлэдж Олег сымэ абыхэм бжьыпэр щаубыдащ. Тэмазэ Муртаз, Мыд Iэниуар, Тэмазэ Муртаз (къекIуэкIыгъуитIым хэтащ) етIуанэу, Токъмакъ Заур, Сабанчиев Iэниуар, Тау Алий ещанэу къэсащ.
Хэку зауэшхуэм и ветеран БатIитIэ Сыхьэтджэрий и къуэрылъху Алим и адэшхуэм и цIэкIэ приз щхьэхуэ игъэджэгуащ. Ар Шыгъушэ Мухьэмэд къихьащ. Къэрмокъуэ Ислъам етIуанэу, ГъукIэ Рустам ещанэу къэкIуащ.
Шыгъажэм и къызэгъэпэщакIуэ нэхъыжьуи и судыщIэуи щытар а Iуэхум фIыуэ хэзыщIыкI Шыгъушэ Iэубэчыр Хьэсэн и къуэрщ.
Килограмм 65-рэ, 80 хъухэр, абы щIигъухэр IэпщэкIэ зэпекъуащ. Я хьэлъагъ елъытауэ увыпIэ нэхъыщхьэхэр къахьащ Къуэдзокъуэ Анзор, Къуэдзокъуэ Мурат, Шыхъуэбахъуэ Азэмэт, Къарэнашэ Алим, АбытIэ Азрэт, Сыжажэ Аслъэн, Нэхущ Астемыр, АбытIэ Мурат, Къалмыкъ Астемыр сымэ. Гырэ къэзыIэтахэри а хьэлъагъхэм щызэпеуащ. Абыхэм бжьыпэр щаубыдащ Къумыкъу Ислъам, Хьэмырзэ Мухьэмэд, Жэмыхъуэ Мурат, Шыхъуэбахъуэ Тимур, Кэцыбей Ахьмэд, Къуэдзокъуэ Сосрэн, Шыгъушэ Адмир, Шыгъушэ Ислъамрэ Быхъурэ Iэмырбийрэ.
Бахъсэн район администрацэм и Iэтащхьэм и къуэдзэ Къэнэмэт Рустамрэ ХьэцIыкIу Зауррэ текIуахэм щIыхь тхылъхэр иратыжащ.
Къуажэм и курыт еджапIэхэм футболымкIэ я зэпеуэм еплIанэ школым и командэр щытекIуащ. Ещанэ еджапIэм и футболистхэм етIуанэ увыпIэр къахьащ, езанэ, етIуанэ курыт школхэм я командэхэм ещанэ увыпIэр зэдагуэшащ.
Муниципальнэ щIыналъэм и щIыпIэ администрацэм и унафэщIым и къуэдзэ Iэхъуэбэч Анзор футболист ныбжьыщIэхэм щIыхь тхылъхэр яритыжащ.
Хэтхэм я хьэлъагъым елъытауэ гупи 8-уэ гуэшауэ ирагъэкIуэкIа, бэнэкIэ хуитымкIэ турнирым Бахъсэн районым и спорт еджапIэхэмрэ и курыт школхэмрэ я гъэсэнхэр щызэпеуащ.
ТекIуахэр ягъэбелджыла нэужь, щыбэна гупым япэ увыпIитIыр къыщызыхьахэмрэ ещанэр щызэдэзыгуэшахэмрэ утыкум кърашащ.
КъБР-м и Парламентым Спортымрэ туризмэмкIэ и комитетым и унафэщI, Олимп чемпион Къардэн Мурат бэнакIуэ ныбжьыщIэхэм псалъэ гуапэ яжриIащ, спортсмен нэс къахэкIыну зэращыгугъыр къыхигъэщри, щIыхь тхылъхэр яритыжащ.
ИужькIэ концертышхуэ яублэри, хэкIуэтэху я нэгу зрагъэужьащ, загъэпсэхуауэ, зэхуаIуэтэжын я куэду зеикъуэдэсхэр зэбгрыкIыжащ.
ХЬЭЖЫКЪАРЭ Алик.
ЩыIэкъым щIыпIэ уэ пхуэзгъэдэну…
«Дэнэ жылагъуи сыдэмыхьамэ,
Сыт хуэдэ фIыгъуи щызмылъэгъуами
ЩыIэкъым щIыпIэ уэ пхуэзгъэдэну
Зеикъуэ къуажэм сыт сэ пэсщIыну!»
Мы псалъэхэр зыщIэлъ и уэрэд дахэмкIэ артист ныбжьыщIэ Хьэмырзэ Азэмэт къызэIуихащ Зеикъуэ къуажэ и махуэшхуэ пшыхьыр. Жылэу зэрытIысрэ илъэс 400 зэрырикъур щагъэлъапIэ махуэр зэрекIуэкIа щIыкIэм и гугъу къытхуищIыжащ а къуажэм къыдэкIа пшынауэ, уэрэджыIакIуэ Iэзэ, Къэбэрдей-Балъкъэр, Адыгей, Осетие Ищхъэрэ — Алание, Ингуш республикэхэм щIыхь зиIэ я артист Лосэн Тимур.
Махуэшхуэм и дауэдапщэхэм я зы Iыхьэт «ХьэтIохъущыкъуей щIэблэ» зыфIэтща концертыр. «НэхъыжьыфI зыдэс къуажэм нэхъыщIэфIи щыIэн хуейщ», — жаIэ. Абы дегупсысри, ди щIэблэр дгъэлъэпIэн мурадкIэ, абыхэм я зэфIэкIыр къэдгъэлъэгъуэн папщIэ концерт программэ щхьэхуэкIэ ахэр утыку къитшащ. Мы программэр зи пщэ илъар илъэс куэд щIауэ сабийхэм ядэлажьэ Жылау Арсенщ. И анэр дунейм зэрехыжрэ куэд мыщIами, абы жэуаплыныгъэшхуэ зэрыхэлъыр къигъэлъагъуэу, и гъэсэн цIыкIухэр хуигъэхьэзыращ махуэшхуэм икIи дахэу, гушхуауэ зыкъагъэлъэгъуащ.
Ди мурадхэр къуажэ гъунэгъухэм къыщащIэм, ди гуапэ зэрыхъунщи, ахэри къэлъэIуащ я уэрэджыIакIуэ, къэфакIуэ ныбжьыщIэ цIыкIухэр ди утыку къидгъэхьэну. ФIыщIэ ин яхудощI къуажэ гъунэгъухэм къикIыу ди гуфIэгъуэр къыддэзыIыгъа, къыддэзыгъэлъэпIа сабийхэм, абыхэм я адэ-анэхэм, я гъэсакIуэхэм. Я цIэ къисIуэну сыхуейщ абыхэм: къуажэм ЩэнхабзэмкIэ и унэм и къэфакIуэ гупым, Жылау Арсен зи унафэщI сабий музыкэ школым, Бахъсэн ЩэнхабзэмкIэ и унэм и къэфакIуэ гупым, Зеикъуэ дэт школиплIми я егъэджакIуэхэмрэ еджакIуэ цIыкIухэмрэ.
СыхьэтитIкIэ сабий концертым еплъа къуажэдэсхэмрэ хьэщIэхэмрэ зэбгрыкIри, жылэм щыпсэу лъэпкъ 38-м абдежым къыщызэрагъэпэща пщыIэ-хьэщIэщхэр зрагъэлъэгъуащ. Абыхэми зэIущIэ гъэщIэгъуэнхэр щекIуэкIащ. Зы сыхьэт нэхъ дэмыкIыу ди программэм пищащ «Адыгэ цIыхубэ уэрэдыжь» концертымкIэ. Къызэхуэса псоми гукъинэж ящыхъуащ Къармэхьэблэ къикIа Апыч Iэниуас, «Кавказ» цIыхубэ ансамблым и уэрэджыIакIуэхэу БатIитIэ Мухьэмэд, Къущхьэ Заур сымэ, уэрэдус Щомахуэ Хьэсэнбий, Мулай Алихъан, Блашэ Владимир, Щоджэн Таймураз, Тупцокъуэ Толэ, Мамрэш Аслъэн, Джэдмышх Мухьэмэд, Шорэ Iэдэм, ШыкIэбахъуэ Ислъам сымэ я утыку итыкIар. СыхьэтитIым нэблагъэкIэ екIуэкIа концертым гъыбзэхэри лIыхъужь уэрэдхэри щыжа-Iащ.
Зи гугъу сщIа Iуэхугъуэр щекIуэкI зэманым техуэу шыгъажэ, спорт зэпеуэхэри щыIащ. Дэ дыхущIэкъуащ ди щIалэгъуалэр мызэшу, нэгузыужьу зыхэтын зэхьэзэхуэхэр къызэдгъэпэщыным икIи къыдэхъулIауэ си гугъэщ. Зэпеуэхэм щытекIуахэр пщыхьэщхьэ концертым и пэ къихуэу дгъэлъэпIащ. Шыгъажэм, футболым щытекIуахэм, бэнакIуэ нэхъ лъэщхэм, хьэлъэ къэзыIэтхэм щIыхь тхылъхэмрэ саугъэтхэмрэ яритащ, игъэгушхуащ Олимп джэгухэм я чемпион Къардэн Мурат.
Махуэшхуэр зэхуэтщIыжащ сыхьэтиплIым нэблагъэкIэ екIуэкIа концерткIэ. Мыбдежым къыхэгъэщыпхъэщ зы Iуэхугъуэ. Пшыналъэм, щэнхабзэм ехьэлIа Iуэхугъуэхэр си пщэ къыдалъхьати, ди республикэм ис артистхэм захуэзгъэзащ махуэшхуэр къыддаIыгъыну икIи, сыкъагъэщIэхъуакъым. ФIыщIэрэ щытхъурэ яхуэфащэщ уэрэджыIакIуэхэу, пшынауэхэу, утыкур зыгъэдэхахэу Тхьэгъэлэдж Светланэ, Сокъур Ольгэ, Аслъэн Iэсият, Хьэкъул Оксанэ, ЦокIыл Азэмэт, Лий Аслъэн, ПащIэ Алим, Мэрем Гуокъан, Мэремыкъуэ Резуан, Гуэнгъэпщ Артур, Дзэгъащтэ Азэмэт, Уэзрокъуэ Чэрим, ЩоджэнцIыкIу Аслъэн, ДыщэкI Артур, Дэгу Каринэ, ЗэкIурей Азэмэт, Хъыжьрокъуэ Руслан, Соблыр Азэмэт, Унэж Аслъэн, Хьэмырзэ Азэмэт сымэ; «Кабардинка», «Бзэрабзэ» ансамблхэм, Лий Иринэ и гъэсэнхэу «Ридадэ» сабий къэфакIуэ гупым. Къыхэгъэщыпхъэщ мы махуэшхуэр къыддэзыIэта артистхэр пщIэншэу къызэрытхуеблэгъар.
Сыт и лъэныкъуэкIи и чэнджэщ къытхилъхьэу, тегъэщIапIэ тхуэхъуу ди нэхъыжь ахъырзэ- ман ХьэфIыцIэ Мухьэмэд псом хуэмыдэу хэлэжьыхьащ махуэшхуэр къызэгъэпэщыным. Апхуэдэу хэт чэнджэщкIэ, хэти мылъкукIэ къыдгуэувахэри мащIэкъым, абыхэми фIыщIэ ин яхуэфащэщ. Махуэшхуэр къызэгъэпэщыным хэлъхьэныгъэшхуэ хуащIащ, IэкIуэлъакIуэу ирагъэкIуэкIащ Хьэмырзэ Ахьмэд, Щомахуэ Хьэсэнбий, Къулий Маринэ, Табыщ Мурат сы-мэ.
Сыхьэт 22-м хьэрэкIытIэхэр екIуу дэдгъэлъэтейри цIыхур зэбгрыкIыжащ, я гум IэфI илъу, я нэгу щIэкIар ягъэщIагъуэу. Ди гум итлъхьар къыдэхъулIауэ солъытэ, абы дрогуфIэ дэри.
КЪЭРЭНАШЭ Мадинэ.
