Зыгъэпсэхугъуэ махуэм
Фэ фщIэрэ?
Унэм зэрыщызэIэзэ Iэмалхэр
ЦIыхум и бгъэр, и тэмакъыр узмэ, псчэмэ, щIыIэ хыхьамэ, кIэртIоф укъэбза ягъавэ, абы и бахъэ пщтырымкIэ сымаджэр ягъэбауэ, ипсри ирырагъэф. Ар сымаджэм сэбэпышхуэ хуохъу.
* * *
Къазым, бабыщым я зэзыр фом халъхьэ, фIыуэ зэIащIэри, щIыIапIэ-кIыфIыпIэм ма-хуищ-плIыкIэ и щхьэртепIауэ щагъэув, зэ-хэшыпсыхьын щхьэкIэ. ИтIанэ а фо зэхэшыпсыхьар цIыхум и Iэпкълъэпкъым бэга иIэмэ щахуэри ягъэ-хъуж.
* * *
Нартыху тхъафэм, щхьэцым къыщIэвыкIам и псым уефэмэ, тхьэмщIыгъумкIэ, жьэжьеймкIэ сэбэпщ.
* * *
Дэ купщIэ гъэлыгъуа пшхымэ, уи кIэтIийхэр егъэкъабзэ.
* * *
Тэмакъыдзэр адыгэм зэригъэхъужу щытар: адыгэ бжьыныщхьэ гъэвар сымаджэм жьэдрагъалъхьэрти, пщтыру жьэдагъэлът упщIыIуху, Iэмал иIэмэ, пэкIэ ягъэбауэурэ. Апхуэдэурэ махуищ-плIыкIэ зрагъэхьэлIэрти, сымаджэр хъужырт. ЩащIыр гъуэлъыжыгъуэм дежт.
* * *
Махъсымэ, мэрэмэжьей ящIу къэна кIэрыхубжьэрыхухэри адыгэм къигъэсэбэпу щытащ: къапщтэмэ, ахэр я напэм щахуэрти кIэрагъэлът, дахэ ещI, нэкIу къилъэлъ-сытхэр егъэкIуэд жаIэрт. Абы нэмыщI псы хуабэкIэ зэIыпхыу зрибгъэпскIынуи сэбэпышхуэщ.
* * *
Фор бегъымбар шхыну ябж икIи сыт хуэдэ узыфэми и сэбэпу къалъытэ.
Къубатий Борис.
Еджагъэшхуэхэм я гупсысэхэр
Дахагъэм нэхърэ – гуапагъэ
Зыхуэмыфащэм зэрыкъулейм щхьэкIэ ущымытхъу.
Биант.
Беягъэм Iулыдж лъэпкъ къыпхуихьыркъым.
Сократ.
Унагъуэм щынэхъыщхьэр шыIэныгъэрщ, лъагъуныгъэр куэдрэ псэукъым.
Чехов Антон.
Фи Iуэху фIы хъуныр зэлъытар фэ езым фи дуней тетыкIэрщ.
Рокфеллер Джон Дэвисон.
ЩIым хэплъхьам нэхърэ нэхъыбэ къущимытыж зэи къэхъуркъым.
Цицерон Марк.
Гуапагъэр нэхъыфIщ дахагъэм нэхърэ.
Гейне Генрих.
ЕгъэджакIуэфI ухъун щхьэкIэ, ебгъаджэхэри зэбгъаджэри фIыуэ плъагъун хуейщ.
Ключевский Василий.
ГъэщIэгъуэнщ
Интернетыр къызэрежьэрэ тфIэкIуэдар
Британием къыщыдэкI «DaiIy TeIe- graph» газетым къытрадзащ Интернетыр къызэрежьэрэ цIыхухэм яIэщIэхуа Iуэхугъуэ щхьэпэхэр. Абы дызыхуишэнур фIыми Iейми зэманым къигъэлъэгъуэнщ.
— Зэхуэза цIыхуитIыр, Iуэхум и пэжыпIэр зэхагъэкIын папщIэ, мардэ гуэрым изагъэу зэдауэу аращ. Иджы Интернетыр къагъэсэбэпу апхуэдэ зэдауэр езышажьэхэм (шэч хэмылъу, цIэи-унэцIи къраIуэркъым), я гупсысэм къытемыхуэ анонимыр ялъэкIамэ, псэууэ къагъэнэнтэкъым, зэжрамыIэрэ зэрамыпэсрэ гъуэтыгъуейщ.
— ЩIэуэ къыдэкIа макъамэ альбомыр ахъшэ щIату къащэхуркъым, абы тет уэрэд псоми зэрызэ нэхъ мыхъуми едэIуэжыркъым. Ахъшэ щхьэ бгъэкIуэдын хуей, абы тет уэрэд къомми хуейр хэт, уигу ирихь уэрэдыр Интернетым къипхмэ зэфIэкIакъэ?!
— ЦIыху цIэрыIуэм, псалъэм папщIэ, политикым, и къэкIуэнури и пщIэри зэуэ фIэкIуэдыфынущ. Емыгупсысауэ е зэрымыщIэкIэ политикым зыгуэр къыжьэдэхуамэ, ар дакъикъэ бжыгъэм цIыхубэм ялъоIэсри, и напэр токI, уеблэмэ илъэс бжыгъэкIэ зэригъэпэща псоми пагъэкIыфынущ.
— Сабийр балигъыпIэ иувэху ищIэн хуэмейхэмрэ имылъагъупхъэхэмрэ япэм адэ-анэм щахъумэфу щытамэ, иджы Интернетым и фIыгъэкIэ, хэт сыт хуэдэ хъыбар хуейми зыIэригъэхьэфынущ.
— Псалъалъэ, щIэнгъуазэ, телефон номерхэр зэрыт тхылъ, нэгъуэщI куэди «щIалъхьэжащ». «Яндекс»-мрэ «Гугл»-мрэ къэунэхури.
— Сыхьэт зезыхьэ щыIэжкъым, зэрыкъулейр кърыригъэлъэгъуэну сыхьэт лъапIэхэр зэрызылъхьэхэм фIэкIа. Сыхьэт бжыгъэр къэпщIэну ухуеймэ, компьютер, жып телефон, таймер зыхэт нэгъуэщI техникэ куэд щыIэщ.
— Музыкэ зыщэ тыкуэнхэр гугъуехь хэхуащ. Билан Димэ и альбомыщIэм сом мин щIэзытынур хэт, Интернетым илъмэ?
— Пощтзехьэхэм я къалэнхэм захъуэжащ. Электроннэ пощтыр къежьащи, тхылъымпIэкIэ зыми письмо итхыжыркъым. Пощтзехьэхэм нэхъыбэу кърахьэкIыр пенсэращ.
— Пащтыхьхэмрэ президентхэмрэ унафэр щаIэщIэлъа гъэхэр, властыр щызэIэпаха лъэхъэнэхэр уигу ибубыдэныр Iэмалыншэу щытыжкъым. «Википедие»-мкIэ зы дакъикъэ улъыхъуэмэ, зы Iуэхум теухуа хъыбарищэ зэуэ экраным къыпхуридзэнущ.
— Лэжьыгъэм, еджэным цIыхухэм къахудэхуэу щыта зэманыр дэнэ кIуа? ЩыIэжкъым апхуэдэ, Интернетым псори токIуадэ.
— «Место встречи изменить нельзя» фильмыр щекIуэкIкIэ, уэрамхэр нэщI щыхъуу щыта зэманыр щыIэжкъым. Иджыпсту ущыхуей сыхьэтым узыхуей теленэтыным е фильмым ИнтернеткIэ уоплъыф.
— ИмыщIэ бзэмкIэ тха тхыгъэм зыри игъэшынэжыркъым иджыпсту. Онлайн-зэдзэкIакIуэхэр уи Iэрылъхьэщи, зы кнопкэ тепкъузэмэ, тхыгъэм и купщIэр къует.
— ТхылъымпIэрэ ручкэрэ яIыгъыу сабийхэр зэрыджэгуу щытахэр фщIэжрэ? ЩыIэжкъым апхуэди. ДжэгукIэ зэмыщхь Iэджэм сабийхэм я мызакъуэу, балигъхэри дихьэхауэ ИнтернеткIэ мэджэгу, зыдэджэгур компьютерырауи щрет е щIыгум и адрей гъунапкъэм щыпсэу цIыху гуэр ирехъу.
Къэбарт Мирэ.
Шхыныгъуэхэр
Шэрджэс джэд гъэжьэкIэ
Инджылыз щIэныгъэлIхэу Салариа Дэвидрэ Теймс Ричардрэ къызэрахутамкIэ, мы ерыскъыгъуэр ебланэ лIэщIыгъуэм щыщIэдзауэ япщэфI адыгэхэм. «Шэрджэсхэр Урысейм и Ипщэ лъэныкъуэм щыпсэу лъэпкъщ, аращ къызытекIар мы шхыныгъуэ сырым и цIэри — «Шэрджэсхэм я джэд гъэжьэкIэ», — щатх абыхэм я тхылъым, «Зэманым и шыфэлIыфэхэр. Ерыскъыр. Iэнэ пэрысыкIэр, пщафIэхэмрэ шхыныгъуэхэр зэрагъэхьэзырымрэ» зыфIащам.
Абы щхьэкIэ джэдыщIэмрэ и кIуэцIфэцIымрэ ягъэкъабзэ, кIуэцIфэцIыр и кIуэцIым иралъхьэжри, шыбжиипс щIыIэ шыуам щIигъанэу халъхьэ, и щхьэр тепIауэ щIыIапIэ сыхьэти 2-3-кIэ ягъэув, зэхэшыпсыхьын щхьэкIэ. Абы и ужькIэ джэдыр къыхахыжри ягъэгъущ, тебэм шыбжиитхъу тIэкIу иралъхьэри, джэд гъэгъущар и щIыбыр егъэзыхауэ тебэм иралъхьэ, лъэныкъуэ псоми шыбжиитхъу фIыуэ щахуэри, хьэкулъэм ирагъэувэри, хьэзыр хъуху ягъажьэ. А зэманым къриубыдэу шыбжиитхъумрэ шатэмрэ тIэу-щэ щахуэ, тхъуэплъ дахэ хъун щхьэкIэ. Хьэзыр хъуа джэдыр кърахыжри, зэрыпсэууэ е Iыхьэ-Iыхьэурэ зэпкърыхауэ Iэнэм трагъэувэ. Яшх пщтыру, пIастэ хуабэ и гъусэу.
Халъхьэхэр:
Джэду — 1
Шыбжиитхъуу — грамм 40
Шатэу — грамми 100
Шыбжиипсу — узыхуейм хуэдиз.
ДжэдыкIэжьапхъэ
ДжэдыкIэр фалъэ куум иракъутэ, абы шатэ, шыгъу халъхьэри, фIыуэ яудэ. Ар тхъу къэплъар зэрыт тебэм иракIэри, мафIэ цIыкIум тету, зэIамыщIэу дакъикъи 6-7-кIэ ягъажьэ. ИтIанэ сэкIэ зэпаупщI, зэрагъэдзэкIри, иджыри дакъикъи 3-4-кIэ ягъажьэ, тхъуэплъ дахэ хъуху. Жьамэ абы зыкъеIэт, езыр щабэщ. ЩаудэкIэ джэдыкIэм содэ хэзылъхьи щыIэщ, ауэ абы содэмэ къыхрегъэх. Ар хэмылъми джэдыкIэр къэтэджынущ, ауэ абы щхьэкIэ фIыуэ удэн хуейуэ аращ. Пщтыру яшх. ПIастэ, мырамысэ, чыржын, мэжа-джэ, щIакхъуэ докIу.
Халъхьэхэр (зы цIыху Iыхьэ):
ДжэдыкIэу — 2
Шатэу — грамм 60
Тхъууэ — грамми 10
Шыгъуу — узыхуейм хуэдиз.
«Адыгэ шхыныгъуэхэр» тхылъым къитхыжащ.
ГушыIэхэр
Саугъэт
Зэныбжьэгъу щIалитI зэхуэзащ:
— Мурат, сыт уи махуэ лъапIэм щхьэкIэ уи адэ-анэм къуатар:
— Мобдеж щыт «Мерседес» плъыжьыр плъагъурэ?!
— Уей, укъикIам, сыту лъэщ!
— Мис абы и фэм ещхьыркъэпсу пыIэ.
Мор дауэ щIэбгъэхьэну-тIэ?
Хъуэжэ къуажэпщым деж щыщIы- хьэм бжэм деж щыт хъумакIуэм къигъэувыIащ:
— УщIэзгъэхьэ хъунукъым.
— Сыт щхьэкIэ? — къэуIэбжьащ Хъуэжэ.
— Уэ убзаджафэщ, бзаджагъэ зигу илъ лъэпкъ щIэзмыгъэхьэну пщым унафэ къысхуищIащ.
— Мор дауэ щIэбгъэхьэну-тIэ? — жиIэри пщым и фыз пщIантIэм дэтым и Iэпэр хуи-шиящ Хъуэжэ.
Къэп нэщIи ираш абы
Дизкъуажэ гупым щахыхьам и гъунэгъу гуэр хуабжьу и щхьэ щытхъужу щыст.
— Сэ сыздэщымыIа щыIэ?! Сэ сымылъэгъуа щыIэ?! Сэ сыкъэзымыцIыху щыIэ?! Сэ си цIэр дэнэ къали, дэнэ къуажи щыжаIэ! — щIигъатхъэрт абы.
Щхьэщытхъум едаIуэхэр зэIущащэрт:
— Бегъымбар хъуауэ жиIэнущ мыбы!
— Сыт хуэдиз бгырэ псырэ зэпызупщIа сэ! Индыл дыди сикIащ сэ кхъухь сису! — и гъунэгъум щригъэлейм, Дизкъуажэ къэпсалъэри:
— Пэжщ а си гъунэгъум жиIэр, кхъухьым иплъхьэмэ, къэп нэщIри йокI Индыл.
Хъыбар
Сократ и Iущыгъэ
Сократ зыгуэр еупщIащ:
— Уи ныбжьэгъум уэр щхьэкIэ къызжиIар пщIэрэ?
— Зэ умыпIащIэт, — къигъэувыIащ ар Сократ, — а жыпIэнум япэ щIыкIэ щэ егупсысыж.
— Щэи?
— Сытым дежи, зыгуэр жыпIэн и пэ щэ уегупсысыжын хуейщ. Япэрауэ, пэжрэ пцIырэ зэхэгъэкIыпхъэщ. Иджыпсту къызжепIэнур пэжу ущыхьэт?
— Хьэуэ, сэ зэхэсхар бжесIэжыну аращ.
— Апхуэдэу щыхъукIэ, ар пэжрэ пцIырэ пщIэркъым. ЕтIуанэрауэ, а жыпIэнум гуапагъэ гуэр пылъын хуейщ. Си ныбжьэгъум щхьэкIэ зы фIы гуэр къызжепIэну ара?
— Хьэуэ, фIыкъым, Iейщ.
— Си ныбжьэгъум фэ Iей къытебгъэуэну зыбогъэхьэзыр, — къыпищащ Сократ, — пэжми пцIыми умыщIэу. Ещанэ Iущыгъэм ущIэзгъэдэIунщ, — ар жыпIэнум сэбэпынагъ пылърэ пымылърэ уегупсысын зэрыхуейрщ. Уэ зи гугъу пщIыр Iэмал имыIэу сэ сщIэн хуей? ЗыгуэркIэ сэбэп къысхуэхъуну?
— Хьэуэ, апхуэдэу Iэмалыншэу щыткъым.
— АтIэ, — жиIащ Сократ, — жыпIэну узыхуейм пэжи хэлъкъым, гуапагъи къыпэкIуэнукъым, сэбэпынагъи пылъкъым. Сыт атIэ ар къыщIебгъэжьэххар?! Зыщыгъэгъупщэ…
КIэщIу
Джобс Стив мелардырыбжэ зэрыхъуар
Къызэралъхурэ мази мыхъуауэ, ар нэгъуэщIым ипIыну иратащ.
И ныбжьыр илъэси 9 щрикъум школым къыщIадзыжащ.
Щеджэ лицейм илъэс 17-м иту къыщIадзыж.
Ар уэрамым щожей, птулъкIэ нэщIхэр ищэурэ мэпсэу.
Илъэс 20 щыхъум Индием макIуэ, захуагъэ лъыхъуэу. Ауэ щIыпIэр къемызэгъыу, зыбжанэрэ хьэлъэу мэсымаджэ.
И ныбжьыр илъэс 21-рэ хъууэ, и гаражым компьютер щищIу щIедзэри, компание къыщызэрегъэпэщ. Ар лажьэу зэтриухуэн щхьэкIэ, ахъшэ хуейти, и хьэпшыпхэр ещэж.
ТIэкIу докIри, и лэжьэ-гъум къыхыфIедзэ, зэдащIэ Iуэхум зыри къимыкIыну къыщохъури.
КомпьютерыщIэхэр ищIу щыщIидзэм, аргуэру зыгуэрым къелъахъэ. Абы и проектыщIэр игъэкIуэтэн папщIэ, ахъшэ къыхухилъхьэну зыри тегушхуэркъым.
Илъэс 25-рэ хъуа къудейуэ инвестор къегъуэт икIи проектым ехъулIэныгъэшхуэхэр къыпокIуэ. Зы сыхьэтым къриубыдэу щIалэщIэр Америкэм щынэхъ къулей дыдэ щIалэ мэхъу.
Джобс Стивщ абы и цIэр. А гаражым къыщежьауэ щыта компанием зэреджэр «Apple»-щ.
Дохъушокъуэ Синэ.
Псалъэзэблэдз
ЕкIуэкIыу: 5. Адыгэ цейм и щIагъым щIалъхьэ щыгъын. 6. Iугъуэ икIыпIэ. 7. Абы нэхърэ нэхъ гъунэгъуу цIыхум бгъэдыхьэ къуалэбзу къэзылъэтыхьхэм яхэткъым. 9. Шыхъуэ, жэмыхъуэ, джэдыхъуэ, мэлыхъуэ, … 14. ЦIыхуфI, жумарт, зи гур къабзэ. 16. Шым и кIуэкIэ. 17. Пхъэ уадэшхуэ. 18. Унагъуэ псэущхьэ: жэмым, шкIэм хуэдэу цIыхур абы елIалIэркъым, мэкъумылэ хэплъыхьакIэ ягъашхэ хабзэкъым. 20. Жьэражьэу хьэкум илъщ. 21. Фоч, кIэрахъуэ хуэдэхэр щыщымыIа пасэ зэманым къагъэсэбэпу щыта Iэщэ. 22. Дзэм къулыкъу щызыщIэ. 23. Партизанхэм фашистхэм хьэлэчыпцIэр зэрыхалъхьэу щыта Iэщэ. 24. Вакъэ лъапщэ кIыхь. 26. Гъуэгум иIэ кумблъэмбхэр. 28. Аслъэныр зыпэмылъэщ псэущхьэ. 29. Бжэныфэм къыхащIыкI къэп. 31. Зимыхьэпшып щэхуу зыгъэкIуасэ. 33. Краным къижым нэхърэ куэдкIэ нэхъ къабзэщ, нэхъ IэфIщ абы къыщибгъахъуэ псыр. 36. Къуаргъым нэ хуащIати, … жиIащ. 37. ЦIыхум игу илъ, зыщыгуфIыкI Iуэхугъуэ гуэр е ЩоджэнцIыкIу Iэдэм и усэхэр щызэхуэхьэса тхылъым и цIэр. 39. Гъатхэм пасэу ди щIыпIэм къолъэтэж. 41. Илъэсищэ. 42. Режиссерщ, продюсерщ, Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ тхакIуэщ.
Къехыу: 1. Гъатхэм пасэу щIым къыхэж удз гъагъэ шакъафэ-къащхъуафэ лъахъшэ. 2. Кхъухьлъатэзехуэу щыта, Совет Союзым и ЛIыхъужь. 3. ГъущI пIащIэ. 4. Iэщ цIыкIу. 8. Пхъэ иризэгуаудын папщIэ къагъэсэбэп гъущI кIапэ. 10. ЩIыпIэ хуабэхэм къраш пхъэщхьэмыщхьэ. 11. Члисэхэм къыщрагъауэ уэз-джынэшхуэ. 12. Абы «гъуэжьудзкIи» йоджэ. Ягъавэурэ шейуэ ираф. 13. «Сыт, … нэ фIыцIэ цIыкIу? Уеша мыгъуэ, тхьэмыщкIэ цIыкIу, щхьэ унэщхъей?» — ЩоджэнцIыкIу Алий и «Хьэжыгъэ пут закъуэ» рассказым щыщщ. 15. Адыгэ джэгуакIуэшхуэ Агънокъуэ … 16. ЩIэпхъаджагъэ зылэжьахэм пасэм тезырыр щрагъэпшыну щыта мащэ куу. 19. ФIыуэ зэрылъэгъуа ныбжьыщIитIыр зэпызыщIэ. 20. Драматург, артист, уэрэдус … Мурадин. 24. Цы плъыжьыфэ куэд зытет, адыгэм хущхъуэгъуэу къагъэсэбэпу щыта къэкIыгъэ. 25. Вакъэ, пыIэ зыщIхэм къагъэсэбэп щапхъэ. 26. Iэпкълъэпкъ зэкIуж зиIэ щIалэ. 27. Школ унафэщIым еджакIуэхэм … ящищIащ гъуэгу Iуфэхэр ягъэкъэбзэну. 30. ТхылъымпIэм итыр зэрыпэжым щыхьэт техъуэу трагъауэ дамыгъэ. 32. «АдакъэкIэу къэбгъэшрэ, пхъэшыкъу тIэкIу фIэбукIэрэ, къазшырыдзэм хуэдэу дупкIыкIмэ, … жыхуаIэр аракъэ?» — нарт фызыжь Уэрсэрыжь и псалъэ. 34. Уафэр …, Хьэрун мэгъуэг, гъуэгыу зытредзэ, и дзэр хуIуеуд. 35. УэрэджыIакIуэ гъуэзэджэу щыта, Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ артист Къуныжь … 38. … жыг яхуэфащэщ лъэпкъыр зэрыгушхуэ адыгэлI щэ-джащэхэм. 40. Зи кIуэцIыр нэщI. КупщIэ зэрымылъ.
Зэхэзылъхьар Мыз Ахьмэдщ.
ЩIышылэм и 12-м ди газетым тета псалъэзэблэдзым и жэуапхэр:
ЕкIуэкIыу: 5. Иныжь. 6. Гъэужь. 9. Къущхьэ. 10. Фэдэн. 12. Зауэ. 15. Шухьэ. 16. Псыдыуэ. 19. Лэкъум. 22. ХьэщIэщ. 23. Куэбжэ. 25. Пхъэпс. 28. Къэб. 29. Ету. 30. Шэт. 33. Тхьэгъуш. 35. Хьэрып. 37. Щэбэт. 39. Бзий. 40. Алаушын. 42. Къуз-гъун. 45. Дерс. 46. Хэхэс. 48. Махэ. 49. Къубас. 50. «Нанэ».
Къехыу: 1. Къандзэгу. 2. Хьэуазэ. 3. Бжьэф. 4. Бгъэн. 7. ПщыхьэщIэ. 8. Жумэрэн. 11. Дыд. 13. Пшыхь. 14. Имыс. 17. Соку. 18. Ужьэ. 20. Ущ. 21. Хъуп. 24. Батыр. 26. Ибэ. 27. Пшэ. 31. Хьэмидей. 32. Абазэхэ. 33. Тебэ. 34. Шху. 35. Хьэл. 36. Пхъы. 37. Щэ. 38. Танэ. 41. Уэх. 43. Псыбыб. 44. Емынэжь. 46. Хасэ. 47. Санэ.
