Къафэр лъэпкъым и псэщ
Апхуэдэ фIэщыгъэцIэ иIэу ИлъэсыщIэм и япэ махуэхэм Налшык щекIуэкIащ РСФСР-мрэ КъБАССР-мрэ щIыхь зиIэ я артист Дашу Хьэшыр и фэеплъу къызэрагъэпэща хореографиемкIэ урысейпсо фестиваль-зэпеуэр. МахуищкIэ екIуэкIа зэхьэзэхуэм я зэфэкIхэр утыкум къыщагъэлъэгъуащ Дагъыстэным, Адыгейм, Осетие Ищхъэрэ-Аланием, Къэбэрдей-Балъкъэрым щыщ сабий-ныбжьыщIэ къэфакIуэ гупхэм.
Конференцыр щекIуэкIым
ЩIышылэм и 5-м «Долинск» санаторэм щызэхэтащ зэхьэзэхуэм хэт ансамблхэм я художественнэ унафэщIэхэм я конференц. Ар къызэIуихащ икIи иригъэкIуэкIащ фестивалым и жюрим и тхьэмадэ, УФ-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Битокъу Беслъэн. — Мы махуэхэм ди нэгу щIэкIащ къэфакIуэ ныбжьыщIэ цIыкIухэм я зэфIэкI лъагэхэр, — жиIащ абы. — Абыхэм щапхъэ яхуэхъуащ Дагъыстэным и «Каспий» къэрал ансамблыр. Апхуэдэу фIыщIэ ин хуэфащэщ Дагъыстэн Республикэм и Хореографхэм я зэгухьэныгъэм. Дашум жиIэгъауэ щытащ: «Къафэр — гъащIэ тэмэмым ухуэзышэ гъуэгущ». Мы псори зыхуэгъэзар сабийхэрщ, цIыхур щэныфIэу къэгъэхъун зэрыхуейрщ. Анэдэлъхубзэр зыIурымылъ лъэпкъым щэнхабзи иIэнукъым. КъэфакIуэр щэныфIэщ, цIыху Iейр зэи дахэу къэфэфынукъым.
КъыкIэлъыкIуэу псалъэ иратащ Дагъыстэным и Хореографхэм я зэгухьэныгъэм и унафэщI Казимовэ Марьям.
— Псом япэрауэ, фIыщIэ хуэсщIыну сыхуейщ хореограф цIэрыIуэ Дашу Хьэшыр и фэеплъ япэ фестиваль-зэпеуэр къызэзыгъэпэщахэм. Ар сыт и лъэныкъуэкIи фIы дыдэу зэтеубла хъуауэ жыпIэ хъунущ, — къыхигъэщащ абы. — Си фIэщ мэхъу мы гъэм къэралпсо фестивалу иджы екIуэкIыр дызыхуэкIуэ илъэсхэм дуней псор къызэщIэзыубыдэ хъуну. Иджыпсту хореографиер щытыкIэфI дыдэ иту пхужыIэнукъым, ауэ мыпхуэдэ зэхыхьэхэр щIэх-щIэхыурэ къызэдгъэпэщкIэрэ, абы и зыужьыныгъэм хэлъхьэныгъэфIхэр хуэтщIыфынущ. Дызэрыхьа илъэсыщIэм дэтхэнэми творческэ ехъулIэныгъэ иIэну си гуапэщ.
Я лъэпкъэгъухэр трагъэгушхуэну, абыхэм я къэфэкIэ дахэхэм кIэлъыплъыну а махуэхэм Налшык щыхьэщIащ Дагъыстэным и щIыналъэ зыбжанэхэм я унафэщIхэр.
— Дэ ди къалэну къыдолъытэ ди сабийхэр зыхэт зэхьэзэхуэхэм дыкIуэну, ахэр тедгъэгушхуэну, — жеIэ Ахвах щIыналъэм и Iэтащхьэ, бэнэкIэ хуитымкIэ щэнейрэ дунейпсо чемпион Магомедшарипов Исмэхьил. — Мыпхуэдэ зэхыхьэхэр икъукIэ сэбэпышхуэ зыпылъщ ныбжьыщIэхэм я зэрыцIыхуныгъэм, зэныбжьэгъугъэм зегъэужьынымкIэ. Къэфэным бзэ хуейкъым, абы езым бзэ хэха иIэжщ, дихьэх псоми къагуры- Iуэу. Къэралым и экономикэ щытыкIэ мытыншым и зэманым Кавказым щыпсэухэр зэкъуэзыгъэувэ, тезыгъэгушхуэ Iуэхугъуэщ нобэ къэфIэтар. Ди гуапэщ илъэс къэскIэ фестивалыр ефIакIуэ зэпыту екIуэкIыну.
— Нобэ къафэм и махуэшхуэщ. Ар хореографхэм я сэбэпышхуэ зыхэлъ Iуэхугъуэщ, — къыхигъэщащ зэIущIэм къыщыпсэлъа Владикавказ къалэм дэт ГъуазджэмкIэ лицейм къафэмкIэ и егъэджакIуэ нэхъыжь Газюмовэ Изольдэ. — Мыпхуэдизу зэхуэмыдэ дагъыстэн къафэ куэдыкIей сэ зэи слъэгъуакъым. Дэ псори зыр адрейм и деж зыщыдгъэсэн, щапхъэ зытетхын хуейщ.
— Иджырей фестиваль-зэпеуэм дэ зыужьыныгъэшхуэ къыдитащ, — жиIащ «Горянка» ансамблым (Дагъыстэн) и художественнэ унафэщI Кагировэ Абидат. — Ди бзэхэр зэтемыхуэми дэ зыхэтщIащ зы лъэпкъыу дызэрыщытыр. Щапхъэ тхуэхъун куэд тлъэгъуащ. Дэ къэдгъэлъэгъуэну дыхуеящ даргинхэр зищIысыр. Абы теухуауэ щытащ зэхьэзэхуэм хухэтха къафэри.
* * *
МахуищкIэ екIуэкIа фестивалыр зэхуащIыжащ Налшык и Курортнэ залым щекIуэкIа гала-концертымкIэ. Абы утыку иджыри зэ къыщихьащ зэхьэзэхуэм и жюрим нэхъыфIу къилъыта къэфакIуэ ансамблхэр.
Дашу Хьэшыр и фэеплъ фестиваль-зэпеуэм хэтахэм ехъуэхъуну пшыхьым кърихьэлIащ КъБР-м и Правительствэм и УнафэщIым и къуэдзэ Битокъу Владимир, щэнхабзэмкIэ и министр Къумахуэ Мухьэдин, Налшык къалэ администрацэм щэнхабзэмкIэ и къудамэм и унафэщI Токъуий Мадинэ, «Кабардинка» къэрал ансамблым и художественнэ унафэщI Атэбий Игорь, фестивалым и жюрим и тхьэмадэ Битокъу Беслъэн, УФ-м щIыхь зиIэ и артист Алэкъей Мухьэмэд, Дашу лъэпкъым и лIыкIуэхэр.
— ИкъукIэ си гуапэщ мыпхуэдэ IуэхугъуэфIым зэуIу ищIа къэфакIуэ ныбжьыщIэ цIыкIухэр слъагъуну, — захуигъэзащ къызэхуэсахэм Битокъу Владимир. — Дашу Хьэшыр хьэлъхьэныгъэшхуэ хуищIащ ди республикэм хореографиер щызэфIэгъэувэным. Сэри сыцIыкIуу абы и деж къафэм зыщыхуэзгъэсэну сыкIуауэ щытащ икIи ар и щхьэусыгъуэу нобэрей пшыхьыр блэзгъэкIыфакъым. Зэпеуэм щытекIуахэмрэ къыхэжаныкIахэмрэ си гуапэу сохъуэхъу. Си фIэщ мэхъу мы Iуэхугъуэм къэкIуэну дахэ зэриIэр.
— Хьэшыр и гъусэу илъэс куэдкIэ сыкъэфащ, — жиIащ Алэкъей Мухьэмэд. — Ар си ныбжьэгъуу икIи си егъэджакIуэу щытащ. Абы бгъэдэлъ зэчиймкIэ ныбжьыщIэхэм ядэгуашэт. Дашуращ лъэпкъ республикэхэм япэ балетмейстеру къахэкIар. Нобэрей фестивалым хуэдэхэм Кавказым щыпсэухэм я мызакъуэу, къэралым ис лъэпкъхэри хэтын хуейщ.
АдэкIэ пшыхьым кърихьэлIахэм захуигъэзащ жюрим и тхьэмадэ, УФ-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Битокъу Беслъэн.
— Дэрэжэгъуэ къыдет артист цIэрыIуэ Дашу Хьэ-шыр и цIэкIэ къызэдгъэпэща фестивалым фызэрыхэтам. Псом хуэмыдэу гуапэ сщыхъуащ Дагъыстэным и щIыналъэ зыбжанэхэм я Iэтащхьэхэр ди пшыхьым къызэрырихьэлIар. ФIыщIэ хэха хузощI «Каспий» къэрал ансамблымрэ Осетие Ищхъэрэ-Аланиемрэ я лIыкIуэхэмрэ, — жиIащ абы.
КъБР-м и Правительствэм къыбгъэдэкIыу саугъэт иратащ «Каспий» ансамблым. КъищынэмыщIауэ, Налшык къалэ администрацэм щэнхабзэмкIэ и къудамэм саугъэт щхьэхуэ хухихащ къэфакIуэ нэхъ цIыкIу дыдэ Къэлагъэ Iэминэ («Зэрдах», Мейкъуапэ).
Гала-концертым дэ зыщыхуэдгъэзащ фестивалым и гран-при саугъэтыр къэзыхьа Мейкъуапэ къалэм къикIа «Зэрдах» ансамблым и художественнэ унафэщI Исмел ФатIимэ. «Ди ансамблыр иджыри щIалэ дыдэщ, ауэ илъэс зыбжанэм къриубыдэу зэфIэкI лъагэхэр къигъэлъэгъуащ, — къыджиIащ абы. — Сэ си гупым хэтщ илъэси 7-м къыщыщIэдзауэ 13-м нэс зи ныбжь цIыкIухэр. Зыбжанэрэ урысейпсо фестивалхэм я лауреат дыхъуащ. Нэгъабэ дыхэтащ Франджым и къалащхьэ Париж щекIуэкIа «Талантхэм я салют» дунейпсо фестивалым. Ди гъэсэн цIыкIухэм абы япэ гуп увыпIэр щаубыдащ. «Лъэпкъ хабзэр зэрахъумэм папщIэ» саугъэт щхьэхуэри къытхуагъэфэщащ. Лъэпкъ фащэр щатIагъэу утыкум къихьэу я зэфIэкIыр здынэсыр къагъэлъэгъуэну Iэмал ягъуэтыныр сабийхэм я дежкIэ гухэхъуэшхуэщ. ФIыщIэ хуэсщIыну сыхуейщ фестивалым дыкъезыгъэблэгъа Атэбий Игорь. Зэхьэзэхуэм дэ къыздэтша къафи 6-м ящыщу 4-р гала-концертым къыщыдогъэлъагъуэ.
Фестиваль-зэпеуэм щытекIуахэмрэ къыщыхэжаныкIахэмрэ грамотэхэмрэ саугъэтхэмрэ иратыжа нэужь, гала-концерым зыкъыщагъэлъэгъуащ жюрим нэхъыфIу къилъыта ансамблхэм. Пшыхьыр зэхуащIыжащ Дашу Хьэшыр къызэригъэпэща «Нальчанка» ансамблым и къафэмкIэ.
Гала-концерт нэужьым лъэпкъым и цIэкIэ къекIуэлIахэм захуигъэзащ Дашу Валентинэ. — Дэ къыдбгъэдэкIыу фIыщIэ ин хузощI фестивалыр къызэзыгъэпэщахэмрэ абы кърихьэлIахэмрэ. Ди гуапэщ Хьэшыр кърихьэжьа, къаруушхуэ зыхилъхьа IуэхугъуэфIыр псыхэкIуадэ мыхъуу къэкIуэн дахэ иIэ зэрыхъуар.
— Куэдым къыхуихуакъым Дашум и гъусэу лэжьэну, — жиIащ УФ-м щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Безрокъуэ Еленэ. — Хьэшыр сабийхэмрэ къафэмрэ фIыщэу илъагъурт. Нобэ фестивалым хэт дэтхэнэ гупми Дашум фIыщIэ хуищIын хуейщ ар абыхэм я гъуэгугъэлъагъуэ зэрыхъуам щхьэкIэ. Лъэпкъ къафэм артист гъуэзэ-джэм хэлъхьэныгъэшхуэ хуищIащ, ауэ псом нэхъыщхьэу сэ къэслъытэр лъагъуэ пэжым тригъэува, абы къызэригъэпэща «Нальчанка» ансамблырщ. Ар утыку итыху Хьэшыр и къафэхэри псэунущ.
ЖЫЛАСЭ Замир.
Сурэтхэр Къарей Элинэрэ Чертуганов Зауррэ трахащ.
