Тхыдэм ущызыгъэгъуазэ
Къэбэрдей-Балъкъэрым и Лъэпкъ музейм къыщызэIуахащ «Кавказ Ищхъэрэм ис лъэпкъхэм я тхыдэ напэкIуэцIхэр (ХIХ лIэщIыгъуэм икухэмрэ — ХХ лIэщIыгъуэм и япэ Iыхьэмрэ) зыфIаща гъэлъэгъуэныгъэр. Ар теухуащ Урысейм ис лъэпкъхэм къэралым и тхыдэр зэфIэувэнымкIэ мыхьэнэуэ яIам.
Гъэлъэгъуэныгъэр къызэрагъэпэщащ Урысейм и иджырей тхыдэмкIэ Къэрал музей нэхъыщхьэм, къэралым и архив нэхъ бейхэм, КъуэкIыпIэ лъэпкъхэм я гъуазджэмкIэ къэрал музейм, КъБР-м и Лъэпкъ музейм.
Ягъэлъагъуэ сурэтхэмрэ дэфтэрхэмрэ Кавказ зауэр щыщIидзам щегъэжьауэ Хэку зауэшхуэр щиухам нэс (1941 — 1945 гъэхэр) къызэщIаубыдэ, Хэкум ирагъэкIауэ щыта лъэпкъхэр 1957 гъэм хуит зэрыхъужам теухуахэри хыхьэу.
Мы псоми уи нэгу къыщIагъэхьэ Кавказ Ищхъэрэр Урысей пащтыхьыгъуэм хыхьа щыхъуам хэгъуэгум къыщыхъуа зэхъуэкIыныгъэхэр. ГъэщIэгъуэн дыдэщ КъуэкIыпIэ лъэпкъхэм гъуазджэмкIэ я музей Москва щыIэм щахъумэ фащэхэмрэ бзылъхугъэхэм зэрызагъэщIэращIэ хьэпшыпхэмрэ. Ахэр япэ дыдэу ди деж щагъэлъагъуэу аращ.
Щхьэхуэу утепсэлъыхьыну хуэфащэщ Кавказ Ищхъэрэм урысхэр, украинхэр, нэгъуэщI лъэпкъхэр къызэритIысхьам, абыхэм щIыналъэм зэгъусэу щрагъэкIуэкIа щэнхабзэ зэхыхьэхэм, зэрыпсалъэ бзэкIи, зэрахьэ хабзэкIи, зэрыт динкIи зэхуэмыдэ лъэпкъхэм я сабий гъэсэкIэм, егъэджэкIэм, я Iуэху щIэкIэм, Кавказ Ищхъэрэр дуней псом и зыгъэпсэхупIэхэм ящыщ зэрыхъуам теухуа сурэтхэр.
КъищынэмыщIауэ, гъэлъэгъуэныгъэм кIуэхэм «Урыс дзэ хроникэ» серием щыщ «Зауэм хэт ди шэрджэсхэр» (1915 гъэ) документальнэ кином еплъыну Iэмал яIэщ.
ГЕРАСИМОВЭ Риммэ.
