КъБР-р и гъунэгъухэм къакIэрыхуркъым
Зы цIыхум тещIыхьауэ 2013 гъэм и щIышылэ-мазае мазэхэм мэкъумэш продукцэу къилэжьам и куэдагъымкIэ Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм етIуанэ увыпIэр Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ округым щиубыдащ. Ди деж а зэманым цIыху къэс хуэзэу сом 2612,5-рэ и уасэ ерыскъыпхъэ къыщалэжьащ. Мэкъумэш IэнатIэм пэрытхэм — мэкъумэш организацэхэм, мэкъумэшыщIэ (фермер) хозяйствэхэм, щхьэзакъуэ хьэрычэтыщIэхэм, унагъуэхэм продукцэу къаIэрыхьащ сом меларди 2-рэ мелуан 246,2-рэ и уасэ.
КъБР-м экономикэ зыужьыныгъэмкIэ и министерствэм макроэкономикэмкIэ и къудамэм и лэжьакIуэ-эксперт нэхъыщхьэ Къер Залинэ къызэрыджиIамкIэ, «ЩIым щIэлъ хъугъуэфIыгъуэхэр къыщIэхыныр», «Сырьем елэжьыныр», «Электрокъарур, газыр, псыр къэлэжьынымрэ тегуэшэнымрэ» Iуэхухэм хиубыдэу 2013 гъэм и щIышылэ — мазае мазэхэм зэфIагъэкIар 2012 гъэм и апхуэдэ зэманым елъытауэ процент 82,4-рэ (УФ-м — процент 98,5-рэ) хъууэ аращ.
Кавказ Ищхъэрэм и субъектхэм ящыщу псэупIэу нэхъыбэ дыдэ (метр зэбгъузэнатIэ мини 182,4-рэ) щащIар Ставрополь крайрщ. Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм 2013 гъэм и щIышылэ — мазае мазэхэм псэупIэ метр зэбгъузэнатIэ мин 11,2-рэ хьэзыр щыхъуащ.
«Ухуэныгъэ» лэжьыгъэ лIэужьыгъуэм хиубыдэу илъэсым и япэ мазитIым сом мелуан 428,8-рэ, зы цIыхум тещIыхьауэ сом 498,7-рэ, и уасэ зэфIагъэкIащ. А зэман дыдэм Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и розницэ сатур сом мелард 12-рэ мелуани 180-м щIигъуащ. Абы и лъэныкъуэкIэ нэхъыбэ яхузэфIэкIащ Ставрополь крайм (сом мелард 60-рэ мелуан 837,6-рэ), Дагъыстэн Республикэм (сом мелард 47-рэ мелуан 880-рэ). Зы цIыхум тещIыхьауэ Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм розницэ сатумкIэ и IэнатIэм хьэпшыпу, ерыскъыпхъэу сом мин 14166,2-рэ и уасэ щащащ.
Розницэ сатум щаща псоми щыщу ерыскъыпхъэхэр, псы, тутын зэмылIэужьыгъуэхэр я уасэкIэ процент 47,6-рэ, ерыскъыпхъэхэм хэмыхьэ хьэпшыпхэр процент 52,4-рэ мэхъу.
2013 гъэм и япэ мазитIым, ерыскъыпхъэу, псы зэмылIэужьыгъуэу, тутыну цIыхухэм сом меларди 5-рэ мелуан 798,5-рэ и уасэ, ерыскъыпхъэхэм химыубыдэ хьэпшыпу сом меларди 6-рэ мелуан 381,6-рэ и уасэ иращащ.
ПщIэкIэ зэфIагъэкI Iуэхутхьэбзэу цIыхухэм щIышылэ — мазае мазэхэм сом меларди 3-рэ мелуан 52,9-рэ хуащIащ. Абы и лъэныкъуэкIэ дяпэ итщ Ставрополь крайр, Дагъыстэн Республикэр, Осетие Ищхъэрэ-Аланиер.
БлэкIа илъэсым и дыгъэгъазэ мазэм елъытауэ Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм щэхуакIуэ уасэхэр проценти 101,3-м щынэсащ. КъБР-м щыпсэу дэтхэнэ зыми мазэм ику иту сом 10459,4-рэ (УФ – сом 17233-рэ) къаIэрохьэ. Нэхъ хэхъуэшхуэ зиIэр (сом 13530-м щIигъу) Дагъыстэн Республикэм исхэрщ. ЦIыхухэм хэхъуэу къаIэрыхьэ ахъшэм и нэхъыбапIэр улахуэрщ.
Иужьрей илъэс зыбжанэм цIыхухэм хуатх лэжьапщIэмкIэ япэ итыр Ставрополь крайрщ. Иджыпсту абыхэм хуатха номинальнэ лэжьапщIэр сом 17741,6-рэ хъууэ щытащ. (КъБР-м — сом 16647,8-рэ).
Республикэм лэжьапIэншэу официальнэу щатхахэм я бжыгъэр цIыху мини 9,3-рэ мэхъу. 2013 гъэм гъатхэпэм и 1-м ирихьэлIэу лэжьапщIэмкIэ щIыхуэу къатенар сом мелуан 18,8-рэ хъууэ щытащ.
Къэрэщей Элеонорэ.
