Къэшэжым и дерс Iущхэр
ЩыIэщ цIыху и IэщIагъэр фIыуэ илъагъум къыщымынэу, абы езыр къыхуигъэщIауэ, игуи и пси а Iуэхум етауэ и гъащIэр ирихьэкIыу. Апхуэдэр егъэджакIуэмэ, езым и зэфIэкIхэм щIэблэр щIигъэджыкIмэ, бгъэдэлъ щIэныгъэм къыщIигъэтаджэмэ, и щхьэ Iуэху телажьэм и мызакъуэу, ар лъэпкъми хуэщхьэпэщ, абы и зыужьыныгъэм и гуащIэ ирехьэлIэ. Апхуэдэ егъэджакIуэ щэджащэщ, ущиякIуэ Iущщ Къэшэжхэ япхъу, Лыхьхэ я нысэ Людэ.
Къэшэж Людэ Хьэжысмел и пхъур Дзэлыкъуэ щIыналъэм хыхьэ Дзэлыкъуэ къуажэм къыщалъхуащ. 1983 гъэм къуажэ еджапIэр къиухри, КъБКъУ-м и филологие факультетым адыгэбзэмрэ литературэмкIэ и къудамэм щIэтIысхьащ. 1989 гъэм ар ехъулIэныгъэкIэ къиухащ. Каменномост (Къармэхьэблэ) дэт курыт еджапIэ № 3-м илъэсийкIэ щылэжьащ, Къамбий Мухьэб и цIэр зэрихьэу а къуажэм щыIэ курыт еджапIэ №1-м 1995 гъэм къыщыщIэдзауэ адыгэбзэмрэ литературэмрэ щрегъэдж, категорие нэхъыщхьэ зиIэ егъэджакIуэщ.
Людэ гъащIэр фIыуэ зылъагъу икIи ар зыгъэдахэ, езыгъэфIакIуэ цIыхущ, езым къызэрилъытэмкIи, абы унагъуищ иIэщ. Япэр, езыр къызыхэкIа Къэшэжхэ Хьэжысмелрэ Марямрэ, и дэлъхумрэ и шыпхъухэмрэщ. ЕтIуанэр, илъэс 30 хъуауэ зыхэс Лыхьхэ я унагъуэрщ — и щхьэгъусэрщ, и къуэмрэ ипхъухэмрэщ, быным я быныжхэу Ильнарэрэ Елдаррэщ. ЕгъэджакIуэ Iэзэм и ещанэ унагъуэу къелъытэ илъэс 29-рэ хъуауэ щылажьэ курыт еджапIэхэр.
Людэ и IэщIагъэм гу зэрыхуищIар игу къегъэкIыж икIи фIыщIэ яхуещI а лъагъуэм тезышахэм. Сабий ныбжьым зэрит лъандэрэ абы псэкIэ къыхихат егъэджакIуэ IэщIагъэр, ауэ иригъэджыну предметыр белджылы щыхъуар, ар фIыуэ щилъэгъуар адыгэбзэмрэ литературэмкIэ егъэджакIуэу Лыхь Хъаджэт я еджапIэ пэшым къыщыщIэбэкъуа дакъикъэрщ. «Абы бзэр, псалъэр, филологиер зэрыщыту къапщтэмэ, си псэм къыхипщащ», — жеIэ Людэ. Лыхь (МахуэлI) Хъаджэт Къэбэрдей-Балъкъэр радиом и журналистщ, анэдэлъхубзэр цIыхубэм зэрахипщэфын къэухьрэ зэфIэкIрэ бгъэдэлъщ. Абы и чэнджэщкIэ Людэ КъБКъУ-м и филологие факультетым адыгэбзэмрэ литературэмкIэ и къудамэм щIэтIысхьащ икIи ар къыщиуха 1989 гъэ лъандэрэ егъэджакIуэ IэщIагъэм хуэпэжу иролажьэ, и псэм пищI адыгэбзэр щIэблэм яIурылъхьэнымкIэ Iуэхушхуэхэр зэфIех.
ЕгъэджакIуэ Iэзэм и зэфIэкIхэм я щыхьэт наIуэщ абы къыхуагъэфэща щIыхь тхылъхэр, саугъэтхэр. Сочэ къалэ щекIуэкIа «Шаги в науку-Юг» конференцэм и лауреат хъуа ныбжьыщIэр зэригъэхьэзырам папщIэ, абы къратащ щIыхь тхылъ, апхуэдэуи Урысейм ис адыгэхэм я лъэпкъ-щэнхабзэ автономием и унафэщI Уэхъутэ Александр къыхуигъэфэщащ «Анэдэлъхубзэмрэ щэнхабзэмрэ хуищI хэлъхьэныгъэм папщIэ» фIыщIэ тхылъыр. И еджакIуэ цIыкIухэр зэпеуэ зэмылIэужьыгъуэхэм зэрахуигъэхьэзырам папщIэ Людэ къратащ Урысей Федерацэмрэ Къэбэрдей-Балъкъэрымрэ щIэныгъэмкIэ я министерствэхэм я дипломхэр.
Людэ и зэфIэкIхэр наIуэ къэзыщIыр езым къыхуагъэфэща щIыхь тхылъхэмрэ саугъэтхэмрэ я закъуэкъым, атIэ и гъукIэгъэсэн еджакIуэ цIыкIухэми я ехъулIэныгъэ бжыгъэншэхэрщ. Абы игъэхьэзыра еджакIуэхэр район, республикэ олимпиадэхэм хэтщ, зэпеуэ зэмылIэужьыгъуэхэм я зэфIэкI щагъэунэху. Апхуэдэу, къэбгъэлъагъуэ хъунущ Къэшэжым и еджакIуэ Абыдэ Алинэ «Псори сщIэну сыхуейщ» дунейпсо зэпеуэм ещанэ увыпIэр къызэрыщыхуагъэфэщар, а зэхьэзэхуэ дыдэм Кумыщ Тимур текIуэныгъэр къызэрыщихьар. Гъатхэпэм и 26-м ахэр иджыри зэ а зэпеуэм ирагъэблэгъащ икIи Абыдэ Алинэ «Нартхэ я хъугъуэфIыгъуэ» унэтIыныгъэмкIэ япэ увыпIэр иубыдащ. Езы Людэ ипхъу икIи и еджакIуэ Лыхь Иннэ 10-нэ классым щIэсу «Лыхьхэ я лIакъуэр» лэжьыгъэр игъэхьэзыращ, абыкIи Налшык щекIуэкIа зэпеуэхэм къыщыхэжаныкIащ, япэ увыпIэри къыщихьа щыIэщ.
Къэшэж Людэ сыт щыгъуи и IэщIагъэм зэрызригъэужьын IэмалыщIэхэр къелъыхъуэ, и щIэныгъэм зэрыхигъэхъуэным, ар щIэблэм щIэщыгъуэу зэрабгъэдилъхьэжыным иужь итщ. И лэжьыгъэр нэхъ гъэщIэгъуэн икIи купщIафIэ ищIын мурадкIэ, абы къегъэсэбэп егъэджэныгъэмкIэ методикэщIэхэр, езым къигъэщIыжа Iуэху бгъэдыхьэкIэхэр. АбыкIэ егъэджакIуэм хуабжьу сэбэп къыхуохъу техникэщIэхэр къызэригъэIэрыхуэр, щIэныгъэм щыхагъахъуэ институтым къыщызэрагъэпэщ курсхэм зэрыкIуэр, дунейпсо, урысейпсо щIэныгъэ конференцэхэм зэрыхэтыр.
Гудзакъэ зиIэ бзылъхугъэ щыпкъэр фIыуэ ялъагъу, абы пщIэ ин хуащI къыдэлажьэхэми зыхэс лъэпкъми.
2014 гъэм дунейм къытехьащ Лыхьхэ ятеухуа «Род Лиховых» тхылъыр. Ар къыдэкIыным хуэзыгъэхьэзырар Людэщ. Тхылъым щызэхуэхьэсащ унэцIэр къызытекIауэ мы зэманым къэса хьыбархэр, дамыгъэхэр, архив дэфтэрхэр, Хэку зауэшхуэм хэкIуэдахэм я цIэ-унэцIэхэр, Лыхь лъэпкъым щыщхэр щыпсэу щIыпIэхэр, цIыху щхьэхуэхэм ятеухуа очеркхэр. Апхуэдэу тхылъым куэду итщ зэман зэмылIэужьыгъуэхэм траха сурэтхэр, тхыгъэкIэ зи гугъу щыщIар наIуэу уи нэгу къыщIагъэхьэрэ лэжьыгъэр ягъэбейуэ.
Зэчий зыбгъэдэлъ цIыхум сыт щыгъуи гъащIэр фIэщIэщыгъуэщ, махуэщIэ къэскIи и псэм зезыгъэузэщI дахагъэ хелъагъуэ. Людэ журналистикэми дехьэх, и тхыгъэхэр «Нур» журналым, «Адыгэ псалъэ», «Зольские вести» газетхэм къытохуэ, «Ди дуней» еджапIэ газетым и редакторщ. Нэхъыбэу ар зытетхыхьри и еджакIуэ цIыкIухэм, щылажьэ еджапIэм, къыдэлажьэхэм я зэфIэкIхэрщ. Абы къызэригъэпэщащ икIи егъэлажьэ «Журналист ныбжьыщIэ» хасэри. А хасэм хэтхэу Маргъущ М., Хьэмыз М., Мэкъуауэ А., Мыщхъуэжь М., Лыхь И., Хьэмыз А. сымэ «Шемякинская весна» фестивалым 2014 гъэм я зэфIэкI щеплъыжащ икIи япэ, етIуанэ дамыгъэ зиIэ дипломхэр зыIэрагъэхьащ.
А псом къищынэмыщIыжауи, Людэ сурэт техыныр зыхилъхьэ щыIэкъым, и хэкум хуиIэ гурыщIэ куум и щыхьэтщ абы и щIыпIэ телъыджэхэр и сурэтхэм куэдрэ къазэрытещыр. 2015 гъэм ар хэтащ «Бжьыхьэ теплъэгъуэхэр» зыфIаща Урысейпсо сурэт-зэпеуэм икIи ещанэ дамыгъэ зиIэ дипломыр къыщыхуагъэфэщащ.
Людэ иригъэджахэм, гъуэгуанэ дахэ тригъэувахэм сыт щыгъуи дигу илъщ абы и дерс Iущхэр, бзэ дахэр, и цIыхугъэр. Ди егъэджакIуэм и гуащIэмрэ гукъыдэжымрэ мыкIуэщIу иджыри илъэс бжыгъэ куэдкIэ ди Къармэхьэблэ жылэжьым, хэкум, лъэпкъым хуэлэжьэну ди гуапэщ!
Гугъуэт Лидэ.
