Джылахъстэней телъыджэ
1961 гъэм Москва щекIуэкIа Урысейпсо фестивалым зыкъыщагъэлъэгъуа иужь «ЦIыхубэ» цIэ лъапIэр зыхуагъэфэща «Терчанка» ансамблым илъэс 55-рэ хъуауэ ар егъэпэж.
Ансамблыр зей лъэпкъым и дахэр, и фIыпIэр игъэлъапIэу, цIыхубэ гъуазджэр иригъэфIакIуэу къэгъуэгурыкIуащ.
Уэрэдымрэ къафэмкIэ «Терчанка» цIыхубэ ансамблыр самодеятельнэ художественнэ творчествэм и япэ Союзпсо, япэ Урысейпсо фестивалхэм я лауреатщ, IуэрыIуатэмрэ щэнхабзэмрэ я хэгъуэгу, дунейпсо фестивалхэм къыщыхэжаныкIащ, республикэми абы и гъунэгъу щIыналъэхэми щекIуэкIа зэпеуэ зэмылIэужьыгъуэхэм мызэмытIэу щытекIуащ ар.
Дунейм и щIыпIэ куэдым (Польшэ, Ирландие, Югославие, Болгарие, Тырку) Iэгуауэ инхэр щыхуаIэтащ а гупым. Щэнхабзэ щIэиныр хъумэнымкIэ лэжьыгъэ иригъэкIуэкIхэм папщIэ дамыгъэ лъапIэ зэмылIэужьыгъуэхэр къыхуагъэфэщащ.
Зэманым декIу репертуар зэпэщ зиIэ ансамблыр хэгъуэгу, урысейпсо зэпеуэхэм мызэ-мытIэу къыщыхэжаныкIащ. Шэч хэмылъу, ар я фIыгъэщ илъэс куэд щIауэ ансамблым дэлажьэхэу абы и художественнэ унафэщI, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Пщыншэ Хьэлим, балетмейстер нэхъыщхьэ ГуэныкIэ Лиуан, хореограф Быкъыш Къазбэч сымэ, нэгъуэщIхэми.
Ансамблыр нобэкIэ зэрыпсэу гъащIэм зыщыдгъэгъуэзэну Пщыншэ Хьэлим уп_щIэ зыбжанэкIэ зыхуэдгъэзащ.
— Ансамблым япэ лъэбакъуэхэр зэричрэ сыбгъурытщ, си гъащIэр абы теухуауэ щытащ сыт щыгъуи, — къыддогуашэ Хьэлим. — ЩIыналъэм щызэхашэ гуфIэгъуэ дауэдапщэхэм драгъэблагъэ. «Шемякиным и гъатхэ» фестивалым Гран-при къыщытхьащ, Ингушым, Къэбэрдей-Балъкъэрым я махуэхэр щагъэлъапIэм, Адыгэхэм я махуэм, Прохладнэ къалэр илъэс 200 щрикъум, иращIэкIа дауэдапщэхэм, нэгъуэщI куэдми дыхэтащ. Ансамблым дежкIэ пщIэшхуэт 2015 гъэм ди лъэпкъэгъухэр щыпсэу Тырку къэралыгъуэм драгъэблагъэу дызэрыщагъэхьэщIар, адыгэ зыдэс къуажэхэм концертхэр зэрыщыттар.
Апхуэдэуи ди ансамблыр «Танцы над Эльбрусом» 4-нэ дунейпсо IуэрыIуатэ фестивалым хэтащ. 2013 гъэм а фестивалым кърихьэлIахэр Тэрч щIыналъэм къытхуеблагъэри, Франджым хыхьэ Шанберри къалэм и «Ballet de Savoie» къэфакIуэ гупымрэ «Терчанка»-мрэ зэгъусэу концерт гъэщIэгъуэн Тэрч къалэ щатауэ щытащ.
Районым и къуажэ куэдым къокI ди ансамблым хэтхэр, уеблэмэ унагъуэ хъужахэри хэтщ, ауэ нэхъыбэу курыт еджапIэм и класс нэхъыжьхэм щеджэ цIыкIухэрщ дызыдэлажьэр.
Псори зэхэту ансамблым цIыху 30 хэтщи, 20-р къэфакIуэщ, 10-р уэрэджыIакIуэщ.
Ансамблым хэтым и нэхъыбэр хъыджэбзщ, нэхъапэм щIалэ куэд къыхыхьэрт. Иджы зэманыр нэгъуэщI хъуащ, цIыхухъухэм я щхьэ, я унагъуэ зэрагъэпсэуным нэхъыбэу хущIокъу. Ансамблым хэтахэм ящыщ куэд щэнхабзэм и лэжьакIуэ хъуахэщ. Апхуэдэщ Къэбэрдей-Балъкъэр, Адыгей, Къэрэшей-Шэрджэс республикэхэм щIыхь зиIэ я артисткэ Хьэрэдурэ Динэ, КъБР-м ЩэнхабзэмкIэ и министерствэм щэнхабзэмрэ гъуазджэмрэ я лэжьакIуэхэм я щIэныгъэм зыщрагъэужь къэрал IуэхущIапIэм и унафэщI Ащхъуэт Артур, Музыкэ театрым и солист пэрыт Абэнокъуэ Рустам, уэрэдус ЗэрамыщIэ Заретэ сымэ, нэгъуэщIхэри.
— Ансамблым щагъэза-щIэ уэрэдхэр хэт фхуитхрэ?
— Уэрэдусу зыкъэзылъытэжхэм ятх уэрэдхэм хуэдэ зы махуэм пщыкIутху пхуэусынущ, апхуэдизкIэ «мышу» защIэщи. Сэ абыхэм нэхърэ нэхъыфI схуэтхынукъыми, а Iуэхум зеспщытыркъым. Ауэ апхуэдэхэм ятхахэри ансамблым жезгъэIэнукъым. Гугъущ уэрэдыфI къэбгъуэтыну. Ди ансамблым уэрэд зыхуэтххэр хэтщи, абыхэм я IэдакъэщIэкIхэр догъэзащIэ, ди тхакIуэхэм я усэхэм макъамэ щыщIэтлъхьэжи щыIэщ.
Тхьэмахуэм щэ ансамблым дыдолажьэ, абы къищынэмыщIауэ, щIэ къыхыхьамэ, щхьэхуэу согъасэ. Ансамблым къыхыхьэну гукъыдэж зиIэр куэд дыдэ мэхъу, ауэ псори зэуэ къытхуэщтэнукъым.
Тэрч къалэ дэт Сабий творчествэмкIэ IуэхущIапIэми сыщолажьэри, абы щеджэхэм ящыщу я зэфIэкIкIэ нэхъ къыхэжаныкIхэр къыхызогъэхьэ.
ИтIанэ, ансамблым нобэ къыхыхьэу, пщэдей хэкIыжу яхуэздэркъым. ЦIыхум зэфIэкI иIэу слъагъумэ, ар нэгъуэщI зыгуэрым дихьэхыну Iэмал естынукъым. Си дежкIэ нэхъыщхьэр щIэб-лэм сэбэп сахуэхъуфынырщ, аращ си лэжьыгъэм къыпэкIуэну сызыхуейри, гупсэхугъуэ къызэзытри. Зэпеуэ дыхэтыну къытхуагъэфащэмэ, докIуэ. Улахуэкъым, щытхъукъым сыщIэлажьэр, сызыхэт Iуэхум гупсэхугъуэ къызет, ар си псэм фIэфIщи аращи.
— Иджырей щIэблэм уадэлэжьэну гугъу?
— Iеи фIыи здэщымыIэ щIыпIэрэ зэманрэ къэхъуакъым. Сабийм зэфIэкI иIэмэ, сэ абы жесIэр зэхилъхьэнущ, зэфIэкI имыIэрэ, абы сэбэп ухуэхъуфынукъым. Гъэсэныгъэ зыхэмылъ, цIыху мыдаIуэ ан-самблым хэзгъэтынукъым, къыкIэрыхуу, щIыкIейуэ защIу, жысIэр ямыгъэзащIэу яхуэздэнукъым. Ар ящIэри, ныбжьыщIэ цIыкIухэм зым — адрейр ягъэIущыжу зэхэтщ. ЩIэуэ къыхыхьа хъыджэбз цIыкIу гуэр къыкIэрыху зэпытт. Махуэ гуэрым ар къаувыхьауэ: «Иджыри зэ укъыкIэрыхумэ, дызэхыхьэнщи ухэтхужынщ ансамблым», — жаIэу зэхэсхащ. Абыхэм пщIэ яхуэпщIращ бгъуэтыжынур. Ахэр иджы-ри балигъыпIэ имыува сабийщи, Iэджэ яку къыдохъуэ, щызэмыпсалъи къэхъуу. «Фызэщыхьауэ къасщIэмэ, ансамблым фыхэсхунущ», — яжызоIэри, зыкъызагъащIэркъым.
— Ансамблым и фащэ екIухэр хэт къыфхуищэхурэ, мылъкукIэ зыгуэр къывдэIэпыкъурэ?
— ИлъэсиплI къэс зэ фащэщIэ тхурагъэду щытащ. ФащэщIэ зэредмыгъэдрэ зыкъом щIауэ, Тэрч районым и Iэтащхьэу щыта Пэнагуэ Максим фэилъхьэгъуиплIкIэ къытхуэупсат. Бэлэтокъуэ Владимир Тэрч щIыналъэм и Iэтащхьэу щытрагъэувам делъэIуати, дыкъигъэщIэхъуакъым. Ансамблым хэтхэм я фащэ зырыз ХьэцIыкIу Мадинэ тхуригъэдащ.
Осетие Ищхъэрэ Алани-ем «Зэныбжьэгъугъэм и махуэшхуэ» мы мазэм щекIуэкIынущи, абы дыхэтыну зыдогъэхьэзыр. Юбилей концерт бжьыхьэм тщIыну ди мурадщ, уэрэдыщIэхэр дотх, къафэ щIэщыгъуэхэр догъэув.
Епсэлъар
Щомахуэ Залинэщ.
