Мэздэгу адыгэхэм я махуэшхуэ
Ди газетым зэрытетащи, «Мэздэгу адыгэхэм я зэгухьэныгъэ» лъэпкъ-щэнхабзэ обществэр къызэрызэрагъэпэщрэ илъэс 25-рэ ирикъуащ. Абы теухуа гуфIэгъуэ зэхыхьэшхуэ щыIащ Мэздэгу къалэм дэт ЩэнхабзэмкIэ Уардэунэм. Къэбэрдей-Балъкъэрымрэ Осетие Ищхъэрэ — Аланиемрэ зэгъусэу къызэрагъэпэща пшыхьыр гуимыхуж хъуащ.
Пэшым щIэзу къызэхуэсахэм яхэтт нэхъыжьи, нэхъыщIи, щIалэгъуали, уеблэмэ, нэгъуэщI лъэпкъ къыхэкIахэри яфIэгъэщIэгъуэну къекIуэлIат. Пшыхьым и пэщIэдзэм экраным къыщагъэлъэгъуащ Мэздэгу Адыгэ Хасэм къикIуа гъуэгуанэр лэжьыгъэ купщIафIэхэмкIэ гъэнщIауэ зэрыщытар, абы и къалэн нэхъыщхьэхэмрэ нобэ-рей зэманым зэрехъулIэмрэ.
Пшыхьыр езыгъэкIуэкIа, Къэбэрдей драмтеатрым и артистхэу КIэхумахуэ ФатIимэрэ Джатэжьокъуэ Константинрэ къызэхуэсахэм фIэхъус гуапэхэмкIэ зыхуагъэза нэужь, псалъэ иратащ Мэздэгу Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Дербит (Мудар) Валерэ.
— Мэздэгу адыгэхэр дызэзыгъэуIу, дызэзышалIэ, ди Iуэху дэзыгъэкI лъэпкъ зэгухьэныгъэр илъэс 25-рэ щрикъу махуэр икъукIэ махуэшхуэщ ди дежкIэ. Ар къыддаIыгъыну нэгъуэщI республикэхэм къикIа ди къуэшхэм фIыщIэ ин яхузощI. Апхуэдэуи дахуэарэ-зыщ ди махуэр екIуу къызэгъэ-пэщынымкIэ щIэгъэкъуэн къытхуэхъуа Осетие Ищхъэрэ — Аланием, Ставрополь крайм, Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэхэм я Iэтащхьэхэм. Нобэ псом япэу дигу къэдгъэкIыжын хуейщ мы Хасэр къызэзыгъэпэща, ар лъэ быдэкIэ увыным зи гуащIэ хэзылъхьа нэхъыжьыфIхэр. Абыхэм хаша лъагъуэрщ дэ нобэ дызытетыр, ди лъэпкъ хабзэр, щэнхабзэр, бзэр хъумэнымкIэ сэбэпышхуэ къытхуэхъур, — жиIащ Валерэ.
Дербитым щIыхь тхылъхэр яритащ Мэздэгу Хасэм и лэжьыгъэм жыджэру хэтхэм.
Осетие Ищхъэрэ — Аланием лъэпкъ зэхущытыкIэхэмкIэ и министр Цуциев Аслъэн жиIащ ди республикэхэм ис лъэпкъхэр тхы- дэм и напэкIуэцIхэм илъэс куэд щIауэ зэрызэпищIэр.
— Къуэпс мин бжыгъэкIэ дызэпыщIащ осетинхэмрэ ди къуэш адыгэхэмрэ. ТхыдэкIэ, щэнхабзэкIэ, хабзэкIэ, цIыхугъэкIэ дызэрызэгъунэгъум, си щхьэкIэ, срогушхуэ. Илъэс 25-р цIыхум дежкIэ зы гъащIэ Iыхьэ мэхъу, жылагъуэ зэгухьэныгъэр къапщтэмэ, абы нэсыху мылэжьэф куэд щыIэщ. Мэздэгу Адыгэхэм я Хасэм лэжьыгъэшхуэ ирегъэкIуэкI, республикэм къыщаIэт сыт хуэдэ Iуэхуми жыджэру хэтщ, нэхъыщхьэращи, и лъэпкъ хъугъуэфIыгъуэхэр зэрихъумэным иужь иту къогъуэгурыкIуэ, — къыхигъэщащ Цуциевым. Осетие Ищхъэрэ — Аланием лъэпкъ зэхущытыкIэхэмкIэ и министерствэм къыбгъэдэкI ЩIыхь тхылъхэр цIыху зыбжанэм яхуигъэфэщащ министрым.
Осетинхэм яхэс ди лъэпкъэгъухэм КъБР-м и Правительствэм къыбгъэдэкIыу фIэхъус ярихащ КъБР-м и Правительствэм и УнафэщIым и къуэдзэ Къардэн Мурат. «Тхыдэм уриплъэжмэ, хы- болъагъуэ ди адэжьхэр гъащIэм хуэIущу, я лъэпкъ фIыгъуэхэр яхъумэжу сыт щыгъуи къызэрыгъуэгурыкIуар. Дэ ди къалэн нэхъыщхьэу къэслъытэр а адэжь щIэинхэр хъумэнырщ, зэныбжьэгъугъэр сыт щыгъуи ди Iэпэгъунырщ. ФIыщIэ яхуэсщIыну сыхуейщ мыпхуэдэ Iуэху дахэхэр къезыхьэжьэ ди къуэшхэм къадэIэпыкъу унафэщIхэм. Мэздэгу Адыгэ Хасэм лъэпкъ щэн- хабзэмрэ адыгагъэмрэ ихъумэжым и мызакъуэу, лъэпкъ зэныбжьэгъугъэр зэригъэбыдэм, зэху-щытыкIэфIхэр зэрызэтриублэм дыщыгъуазэщ. Сигуми си псэми къабгъэдэкIыу Хасэм хэтхэм сехъуэхъуну сыхуейщ блэкIа илъэс-хэм зэхуахьэса къарумрэ зэфIэкIымрэ хэхъуэ зэпыту иджыри гъуэгуанэ кIыхь якIуну», — жиIащ Къардэным.
Дунейпсо Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Сэхъурокъуэ Хьэутий псалъэ щратым, жиIащ Мэздэгу Адыгэ Хасэм илъэс къэс и лэжьыгъэр иригъэфIакIуэу къызэрыгъуэгурыкIуэр.
— «Мэздэгу адыгэхэм я зэгухьэныгъэ» лъэпкъ-щэнхабзэ обществэр зэхэзышахэм куэд яхузэфIэкIащ. ФIыщIэ яхуэсщIыну сыхуейщ абыхэм кърахьэжьахэр нобэ къыдэкIуэтей щIэблэм я пащхьэ изылъхьэж ди къуэшхэми. ЗэIущIэм щIалэгъуалэмрэ сабийхэмрэ куэду къызэрекIуэлIам къегъэлъагъуэ ди лъэпкъ щIэиныр зэрымыкIуэдыжынур, ар щIэблэм зэIэпахыу къызэрекIуэкIынур. Мэздэгу адыгэхэмрэ ахэр зыхэс осетинхэмрэ зэныбжьэгъугъэ, зэкъуэшыныгъэ, гуапагъэ, гулъытэ я зэхуаку дэлъу илъэс куэд щIауэ къызэрызэдекIуэкIым ущымыгуфIыкIынкIэ Iэмал иIэкъым. Зы унагъуэ хуэдэу ахэр щызэхэсщ Осетие Ищхъэрэ — Аланиеми Ставрополь крайми. Шэч хэмылъу, абы Урысей Федерацэм и лъэщагъыр егъэбыдэ, — жиIащ Хьэутий, икIи Дунейпсо Адыгэ Хасэм къыбгъэдэкI ЩIыхь тхылъхэр яритащ лъэпкъ Iуэхур зыгъэкIуатэхэм, зэныбжьэгъугъэр зыгъэбыдэхэм. Апхуэдэу Мэздэгу Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Дербит Валерэ Дунейпсо Адыгэ Хасэм и дамыгъэ нэхъыщхьэмрэ ЩIыхь тхылъкIэ хуэупсащ.
Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэди захуигъэзащ пшыхьым кърихьэлIахэм.
— Сэ сахуэарэзыщ мэздэгу адыгэхэм, я лъэпкъ щэнхабзэр зэрахьэжу, нэгъуэщI лъэпкъхэм хуаIэ ныбжьэгъугъэр ирагъэфIакIуэу илъэс куэд щIауэ ди къуэш осетинхэм зэрахэсым щхьэкIэ. УкъызыхэкIа лъэпкъым пщIэ щиIэнур, уэ езым нэгъуэщIхэм пщIэ яхуэпщIмэщ. АбыкIэ мэздэгу адыгэхэр къикIуэтыркъым, — жиIащ Мухьэмэд. — Ауэ срипIейтейуэ зы Iуэхугъуэ, лъэIу къыхэзгъэщыну сыхуейт ныщхьэбэ. Ар Мэздэгу къалэмрэ Мэздэгу районымрэ ди къуэшхэм адыгэбзэр щрагъэджу зэтеублэнырщ. Къэбэрдей, Дунейпсо Адыгэ Хасэхэм, ди республикэм къабгъэдэкIыу Осетие Ищхъэрэ — Аланием и Iэтащхьэ Битаров Вячеслав, Правительствэм и УнафэщI Тускаев Таймураз, министрхэм захузогъазэ зы егъэджакIуэ нэхъ мыхъуми къащтэу, Мэздэгу адыгэбзэр щрагъэджыну. Къэбэрдей-Балъкъэрым ис ди къуэш осетинхэр мин 15-м ноблагъэ. Осетин фIэкIа дэмысу къуажэ диIэщ — Уэзрэдж. Мис абы япэ классым щегъэжьауэ 11-нэ класс хъуху осетиныбзэр щрагъэдж. Ар щап-хъэщ.
ЗэIущIэм къыщыпсэлъащ Урысейм ис адыгэхэм я лъэпкъ щэнхабзэ автономием и унафэщI Уэхъутэ Александр, Шэрджэс Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Аслъэн Алий сымэ, нэгъуэщIхэри.
Мэздэгу районым и администрацэм и унафэщI Гугиев Геннадий къыхигъэщащ адыгэхэр гъунэгъу нэхъ гуапэ дыдэхэм, хьэлэлхэм зэрыхабжэр, лэжьыгъэм хуэмыщхьэхыу, я унэм къихьэм пщIэ хуащIу, я щхьэр яхъумэжыфу зэрыпсэур, ахэр къазэрыхэсыр осетинхэм зэрагуапэр.
Ставрополь крайм и Курской район администрацэм и Iэтащхьэм и къуэдзэ Сидоренкэ Оксанэ жиIащ мыпхуэдэ махуэшхуэхэм лъэпкъ зэмылIэужьыгъуэхэр зэрызэкъуигъэувэр, зэкъуэтыныгъэр мамырыгъэм и джэлэсу зэрыщытыр.
Пшыхьыр ягъэдэхащ «Кабардинка» къэрал академическэ ансамблым, «Бзэрабзэ» гупым, уэрэджыIакIуэхэу ЦокIыл Азэмэт, Хьэкъул Оксанэ (Къэбэрдей-Балъкъэр), «Вместе счастливы» уэрэджыIакIуэ гупым (Ставрополь край), ХьэбытIэ Вячеслав, Дауров Эдуард, Секинаевэ Альбинэ (Осетие Ищхъэрэ — Алание) сымэ, нэгъуэщIхэми.
НэщIэпыджэ Замирэ.
