Адыгэхэмрэ нартхэмрэ зэщхьу сыт яхэлъыр?
Мейкъуапэ иджыблагъэ къыщыдэкIащ «Шэрджэсхэм я тхыдэмрэ Iуэ-рыIуатэмрэ» серием хыхьэ япэ тхылъыр, «Нартхэмрэ шэрджэсхэмрэ я зэхэтыкIэм зэщхьу хэлъыр» зыфIащар. Едыдж Батырай и Iэдакъэ къыщIэкIа мы къыдэкIыгъуэм хигъэхьащ 1982 гъэм итха и доктор диссертацэр.
Къыхэгъэщыпхъэщ Едыдж Батырай нэхъапэIуэкIи тхылъ зыбжанэ зэритхар. Апхуэдэхэщ, псалъэм папщIэ, «Адыгэхэмрэ Тыркум и къуажэхэмрэ» (Висбаден, 1989 гъэ), «АдыгэбзэкIэ сопсалъэ» (Эдинген-Неккархаузен, 1999 гъэ), «Адыгэ пшынэм и макъамэм зеIэт» усэ тхылъыр (Эдельберг, 1997 гъэ), «XVII — XIX лIэщIыгъуэхэм псэуа европей сурэтыщIхэм я лэжьыгъэхэм адыгэхэр къызэрыхэщыр» (Мейкъуапэ, 2009 гъэ), «Бгырыпх» (Мейкъуапэ, 2011 гъэ), нэгъуэщIхэри.
ЩIэныгъэлI цIэрыIуэ ХьэдэгъэлI Аскэр адыгэхэр къызытехъукIам теухуа и Iуэху еплъыкIэхэр, Едыдж Батырай Иорданием щызэхуихьэсыжа нарт хъыбархэр, шэрджэсхэмрэ урысхэмрэ я зэхущытыкIар, япэрейхэр хэкум щIрагъэIэпхъукIа щхьэусыгъуэхэр, Тыркум, Иорданием, Сирием, Балкан хытIыгуныкъуэм и къэралхэм Iэпхъуа ди лъэпкъэгъухэм я псэукIар, пщыхэр, уэркъхэр, пщылIхэр, джэгуакIуэхэр зыщIысу щытар къыбгурызыгъаIуэ Iыхьэхэри, хьэщIэщ хабзэхэм ятеухуахэри, нэгъуэщI гъэщIэгъуэн куэди хигъэхьащ тхылъым.
Едыдж Батырай мы лэжьыгъэр щитхым Германием щыпсэурт. Адыгэхэм я тхыдэм фIыуэ зыхигъэгъуэзэн папщIэ, ар 1974, 1975 гъэхэм Сириемрэ Иорданиемрэ кIуащ, 1974 гъэм Адыгэ автономнэ областым, 1977 гъэм Осетие Ипщэм щыIащ.
Мы лэжьыгъэр 1982 гъэм Германием нэмыцэбзэкIэ, 1988 гъэм Иорданием хьэрыпыбзэкIэ къыщыдэкIащ. Иджы урысыбзэкIэ дунейм къытехьауэ аращ.
Нарт IуэрыIуатэм елэжь, адыгэхэм я къекIуэкIыкIар зэзыгъэщIэну хущIэкъу дэтхэнэми мы тхылъыр къызэрыхуэсэбэпынум шэч къытетхьэркъым.
ТЕКIУЖЬ Заретэ.
