Гъуазджэр зи гъащIэ
УФ-м, КъБР-м, КъШР-м щIыхь зиIэ я артист, уэрэджыIакIуэ цIэрыIуэ
Ташло Алий и ныбжьыр нобэ илъэс 50 ирокъу
ЦIыхум игъуэт IэщIагъэр, лэжьыгъэр и гум дыхьэмэ, ар иригъэфIакIуэ зэпытщ. ЖыхуэтIэр щынаIуэщ Ташло Алий и деж. Ар къы-щалъхуар Дзэлыкъуэ районым хыхьэ Малкэ (Ашэбей) къуажэрщ. Школ нэужьым ар щIэтIысхьащ Налшык къалэ дэт Музыкэ училищэм. ИлъэситIкIэ еджауэ, дзэм къулыкъу щищIэну ираджащ икIи къафэмрэ уэрэдымкIэ абы щыIэ ансамблым хагъэхьащ. Гупым хэту Алий КъуэкIыпIэ Жыжьэр къызэхикIухьащ, Магадан, Сахалин, Чукоткэ, Владивосток, Тындэ, Уссурийск, Биробиджан, нэгъуэщI къалэхэмрэ щIыпIэхэмрэ концерт гукъинэжхэр щиту. Санкт-Петербург дэт консерваторэр 1992 гъэм къиухри, Налшык дэт Музыкэ театрым къыкIэлъыкIуэ илъэсым лэжьэн щыщIидзащ. Апхуэдэуи ар Дагъыстэным оперэмрэ балетымкIэ и театрым, Пятигорск опереттэм и театрым ядэлажьэу къогъуэгурыкIуэ.
1995 — 1996 гъэхэм Ташлор хэтащ Карузэ Энрикэ, Пуччини Джакомэ сымэ я щIыхькIэ Милан къыщызэрагъэпэща дунейпсо зэпеуэхэм. КъищынэмыщIауи, Ла Скала оперэ театрым и режиссер нэхъыщхьэ Негри Робертэ уэрэджыIакIуэр иригъэблагъэри, и Iэзагъэм абы и деж щыхригъэхъуащ.
Алий фIы дыдэу къехъулIахэм ящыщщ Верди Джузеппе и «Травиата», «Риголетто», Чайковский Петр и «Евгений Онегин», «Иоланта», Леонкаваллэ Руджерэ и «Паяцы», Пуччини Джакомэ и «Тоска» оперэхэм щигъэзэщIа роль нэхъыщхьэхэр.
И илъэс 50-мрэ лэжьыгъэ IэнатIэ зэрыпэрытрэ мы гъэм илъэс 20 зэрырикъумрэ ехьэлIауэ уэрэджыIакIуэм пшыхь гукъинэж иджыблагъэ щыхузэхашащ Профсоюзхэм ЩэнхабзэмкIэ я унэм. Республикэм и щэнхабзэм хэлъхьэныгъэфI зэрыхуищIым папщIэ, Ташлом Парламентым и щIыхь тхылъыр къыхуагъэфэщащ, «Шэджэм къалэм щIыхь зиIэ и цIыху» цIэр къызэрыфIащам щыхьэт техъуэ тхылъыр къратащ. Концертым кърихьэлIахэр абы игъэгушхуащ и уэрэд нэхъыфIхэмкIэ.
Ташло Алий дыIущIэри иджыблагъэ депсэлъащи, и гупсысэ-мурадхэмкIэ ди гуапэу дывдогуашэ.
Узэгугъур къогугъуж
— Алий, уцIэрыIуэщ, цIыхубэм фIыуэ укъалъагъу. Ахэр зэбгъэхъулIэныр гугъуу щыта? Сыт щапхъэ пхуэхъуар, гъуэгугъэлъагъуэу хэт уиIар?
— Гугъууи щытащ, иджыри къэси апхуэдэ дыдэщ. КъызэрысщыхъумкIэ, абы нэгъуэщI хэкIыпIэ иIэкъым. «Узэгугъур къогугъуж», — жиIакъэ адыгэ псалъэжьым?!
Тхьэр макъкIэ къыщыпхуэупсэкIэ, абы дэтхэнэри елэжьыжын хуейуэ къызолъытэ. Дыщысабийхэм нэхъ зэхэтхыу щытар уэрэджыIакIуэ нэхъ пажэхэм ящыщу Лемешев Сергей, Магомаев Муслим сымэ я макъырти, сащедаIуэкIэ сехъуапсэрт, «мыбыхэм хуэдэу уэрэд схужыIарэт», жысIэу. Къыхэзгъэщынщи, къуажэ щIалэ цIыкIум а зэманхэм иджыри сцIыхуртэкъым дунейпсо оперэм щыцIэрыIуэ Паваротти Лучанэ хуэдэ уэрэджыIакIуэхэр. Арами, уэрэд жыIэным пасэу си гур къыхуэушат. Школ нэужьым си хъуэпсапIэм нэхъ селэжьу, гугъу зыдезгъэхьу щIэздзащ. Музыкэ училищэм дыщIэтIысхьэри, деджащ, зыдгъэсащ, абы Iута ди егъэджакIуэфIхэм зэрахузэфIэкIкIэ щIэныгъэ къытхалъхьащ. Амщыкъуэ Хьэбыж, Къуэдзокъуэ Владимир сымэ я чэнджэщ куэд къэзгъэсэбэпащ, зыхэслъхьащ, икъукIэ сахуэарэзыщ абыхэм. Мыри сигу къинэжащ: Къуэдзокъуэм зыхуэзгъазэу (абы и классырат сыщеджар), консерваторэм сыкIуэну сызэрыхуейр щыжесIэм: «Сыт зэрыпщIынур, Алыхьым макъ къуитауэ уиIэщи, училищэр къэухи филармонием уэрэд щыжыпIэнщ», — къызжиIауэ щытащ. Зыри пэздзыжатэкъым, ауэ си жагъуэ хъуари хэлът…
Санкт-Петербург дэт консерваторэм занщIэуи сыкъащтакъым. Илъэс 19 фIэкI сыхъуртэкъым, сыщIалэIуэт, си макъыр ягу ирихьами, иджыри пасэт, зэрыжаIамкIэ, оперэ гъуазджэм сыхыхьэныр. Ахэрт щхьэусыгъуэу къысхуагъэлъэгъуар. ЕтIуанэу щытезгъазэм, экзамен стын и пэкIэ, дохутырыр си тэмакъым къеплъри, сысымаджэу къызжиIащ, илъэскIэ уэрэд жызмыIэу згъэхъужмэ нэхъыфIу чэнджэщ къызитащ. Илъэс нэужьым, аргуэру, сежьащ консерваторэм сыщIэтIысхьэну, Iэнэр лъакъуищ иригъэкъун хуейтэкъэ?! Арати дохутырыр къызэплъри сыкъицIыхужауэ: «Аргуэру укъэкIуа?» — жиIэри зыкъысхуигъэзащ. ЗгъэщIэгъуат ар, апхуэдиз цIыхум, зэмани дэкIауэ, абы сакъызэрыхицIыхукIыжар. Ар къызэплъри, си макъым сэкъат имыIэжу къызжиIэри сигъэгуфIат. Абы щыгъуэм Оперэмрэ балетымкIэ Мариинскэ театрым щылажьэрт Ставрополь щыщ урыс щIалэ, УФ-м и цIыхубэ артист Стеблянкэ Алексей. Театрым роль нэхъыщхьэ дыдэхэр щызыгъэзащIэр арат. Ар къызэдаIуэри, игу срихьащ, адэкIэ илъэситхукIи дызэдэлэжьащ.
— Щхьэ оперэт?
— ЦIыху къэсыху щхьэж и макъ иIэжщ. Ахэр зэщхьэщокI: баритон, тенор, сопрано, бас, нэгъуэщI лIэужьыгъуэуи. Сэ сызэхъуапсэри си макъыр нэхъ зыхуэгъэпсауэ щытри оперэрат. Къапщтэмэ, консерваторэм сыщымыкIуэми, сэ адыгэ уэрэдхэри згъэзащIэу, хъарзынэуи къызэхъулIэу жысIэрт, ауэ си зэфIэ-кIым хэзгъэхъуэну сыхуейуэ, классикэр къыщIыхэсхари аращ. ТIэкIу гугъу сехьами, а унэтIыныгъэр къызэрыхэсхам сыхущIегъуэжкъым. Дахагъэ плъагъуху, абы удихьэхыу, ухуэпабгъэу укIуэ хабзэщ. Сэри аращ сщIар. Консерваторэм сыщыщIэсахэм Санкт-Петербург и театрхэмрэ филармониемрэ музыкант цIэрыIуэхэм, уэрэджыIакIуэ Iэзэхэм, оркестрыфIхэм дыщедаIуэрт, абыхэм дадэплъейрт. А псор лъабжьэ хуэхъуащ ди щIэныгъэм. Пэжыр жысIэнщи, занщIэу къызэхъулIакъым оперэр. Классикэм и лъагапIэр икIи нэхъ гугъу дыдэхэр оперэ, балет, симфоние макъамэ сытхэрщ. Гугъу дехьами, къытезгъэзэжынщи, а гугъуехьыр хуэфащэт абы.
— Санкт-Петербург ущезыгъэджахэр…
— ИкъукIэ лэжьыгъэшхуэ къыздригъэкIуэкIащ Стеблянкэм. ИтIанэ, ар езыр езыгъэджа профессор цIыхубз Серваль Нини, си насып кърихьэкIри, срихьэлIащ, сригъэджащ. Алексей щIэх-щIэхыурэ хамэ къэралхэм кIуэн хуей хъурти, арат а Нинэм деж зыщIыщызгъасэр. Абы фIэфIт нотэ лъагэхэр щыпIэтыфым деж… сэ ар къызэхъулIэрти, езым иригъаджэхэм щапхъэу сахуигъэлъагъуэрт. Макъыр хуиту утIыпщауэ бгъэIуфын щхьэкIэ, сэбэп къыпхуэхъу Iэмал Iэджэ къызжиIэу щытащ а цIыхубзым. Ди егъэджакIуэ нэхъыжьым Пуччини Джакомэ и «Богема» оперэр зыпищI щыIэтэкъым. А оперэм хэт Родольфэ и ариер Нинэ жызигъэIэрти, «Феплъ, федаIуэ мы щIалэм. Мыбы ептыр занщIэу ирегъэнэх, зыхелъхьэ, щапхъэ тефх», — жиIэурэ елъэIурт ар и студентхэм. Апхуэдэу гуапэу къысхущыта профессорыр сэри куэдрэ сигу къызогъэкIыж сыхуэарэзыуэ.
— Оперэ гъуазджэм и лъахэу къалъытэ Италиер зэбгъэлъэгъуащ. Зэбгъэлъэгъуа мыхъуу, уи зэфIэкIи ущеплъыжащ, саугъэт лъапIи къыщыпхьащ. Езы къэралыр дауэ къыпщыхъуат? Итальяныбзэр ноби хуиту къыпхуэгъэсэбэпыну?
— А щIыналъэр фIыуэ слъэгъуащ. Сыту жыпIэмэ, дэ тхуэдэ дыдэщ абы щыпсэухэри. Къыдэщхьщ, жысIэу аращ. ИтальяныбзэкIэ уэрэд щыжысIэкIэ, къызэдаIуэхэрти, сыздикIар щыжамыIакIэ, езыхэм сащыщу фIэкIи я гугъэтэкъым. ИужькIэ, Кавказым сызэрыщыпсэур къыщащIэм, абыхэм ар зэрагъэщIагъуэр слъагъурт.
Къытызогъэзэжри, икъукIэ сигу ирихьащ Италиер, щыпсэухэри цIыхуфIхэщ. ИтIанэ, абы псоми уэрэд щыжаIэ…
Итальяныбзэр тыншщ икIи срипсэлъэфынущ. Сэ нэхъыбэу сызыхуейр музыкэм, си лэжьыгъэм ехьэлIа гупсысэхэр къэзгъэлъэгъуэнырщи, ахэр а бзэм къизгъэтIэсэфынущ. Итальян уэрэд щыжыпIэкIэ, ар зытеухуар умыщIэу пхужыIэнукъым. Хьэуэ, пхужыIэнущ, ауэ ар псэкIэ зыхыумыщIэмэ нэсу пхуэгъэзэщIэнукъым, цIыхуми дахэу япхубгъэдэлъхьэнукъым.
— Мы зэманым сытым уе-лэжьрэ?
— Дагъыстэным оперэмрэ балетымкIэ и театрым Леонкаваллэ Руджерэ и «Паяцы» оперэр мыгувэу щагъэувыну я мурадщ. Абы Канио и партиер щызгъэзэщIэну къызэлъэIуащи, сыкIуэнущ, садэлэжьэну си гугъэщ. Оперэр ди дежи щыщагъэувам сыхэтащ. Къэбгъэлъагъуэмэ, сэ сыт щыгъуи сфIэхьэлэмэтщ гупыщIэ сахыхьэу, нэгъуэщI дирижер, музыкант, артистхэм садэлэжьэныр. ГъэщIэгъуэнщ, уи деж щыбгъэлъэгъуа оперэр нэгъуэщI щIыналъэм щыпсэухэм къазэрыщыхъунур зэбгъэщIэнуи…
— Алий, итальяныбзэкIэ, испаныбзэкIэ, урысыбзэкIэ, адыгэбзэкIэ, нэгъуэщI бзэхэмкIи уэрэд жыбоIэ. Нэхъ ппэгъунэгъур дэтхэнэра?
— Итальяныбзэрщ, ар си дежкIэ нэхъ тыншщ. А бзэр уэрэдым хуэщIащ. Сыт хуэдэ театри кIуэи, ар Ковент-Гарден, Метрополитен-опера, Ла-Скала ирехъу, нэгъуэщIу щрети, псоми щытетыр итальяныбзэрщ. Сэ сызыхэт унэтIыныгъэращ къасщтэри, оперэм къыщыбгъэсэбэпыну нэхъыфIыр аращ. Пэжщ, урысыбзэри Iейкъым. Чайковскэм итха «Евгений Онегин», «Пиковая дама» оперэхэр (мыгувэу Музыкэ театрым игъэувыну и мурадщ) — мыхэри щIэщыгъуэщ.
— НтIэ, нэхъ пфIэгугъу партие щыIэ?
— Чайковскэм и «Пиковая дама»-м хэт Герман и партиер сфIэгугъущ. Апхуэдэу Верди Джузеппе итха «Отелло» оперэри нэхъ гугъухэм ящыщу дуней псом къыщалъытэ. Арами, сыхуейт сэ Герман и партиер згъэзэщIэну, сигу зэгъэнут итIанэ. Испан уэрэджыIакIуэ Домингэ Пласидэ Герман и партиер япэу щигъэзэщIам апхуэдэ упщIэ иратати, жиIарат: «Отеллэ и партиер куэдрэ згъэзэщIащ, ауэ Герман ейр зэрыжысIа зэ закъуэм нэхъ гугъу сыдехьауэ къысщыхъуащ».
— Алий, укъыщалъхуа Малкэ жылэм сыт хуэдэ гукъэкIыжхэмкIэ уепха?
— Дыщысабийм бгым къыщыджыхьу, жьы къабзэкIэ дыбауэу зэрыщытар си нэгу къыщIэбгъэхьэжащ. Куэдрэ сигу къихьэр Балъкъ псырщ. Ди адэм жиIэрейт абы и зэхуэдитIыр зэнзэныпсу. Ар езыр игъащIэм Iэщым хэту къекIуэкIащ. Къущхьэхъу былымыр дахуу щыщыта зэманрати, зэнзэныпс аузхэмкIэ ар щIэх-щIэхыурэ екIуэкIырт, къэкIуэжа нэужьи жиIэрт: «Абы псы къыщIэжым щыщ ди Балъкъ къыхолъадэ, зыщывгъэпскI, фефэ, ар сэбэпщ». Сэбэп схуэхъуауэ пIэрэ Балъкъыпс, жызоIэ!
— Уи хъуэпсапIэхэр…
— Илъэс 20 мэхъу Санкт-Петербург сыкъызэрикIыжри, а илъэсхэм къриубыдэу, си Малкэ къуажэм сыкIуэу зэ концерт щыстыфакъым. Си хъуэпсапIэщ си къуажэгъухэр, нэгъуэщI мыхъуми, пшыхькIэ згъэгушхуэну. НэхъапэIуи ар зэзгъэхъулIэну къыщIэкIынт, ауэ жылэм дэт ЩэнхабзэмкIэ унэр езыр и теплъэкIэ дахэшхуэу щытми, и кIуэцIым ущIыхьэнкIэ Iэмал иIэкъым, и щхьэр къеухыжащ. Сыту фIыт ди унафэщIхэм абы гу лъатэрэ а тIэкIум зыгуэр тхуращIамэ. Иджыри къэс сигу щIэныкъуэри згъэзэщIэжа хъунут.
— ЖыпIэну уэрэдыр къыщыхэпхкIэ, Алий, зэрыжыпIауэ, нэхъ гугъум зеппщыту ара, хьэмэ дауэ?
— Иджыпсту ди цIыхухэм оперэр апхуэдэ дыдэу фIыуэ ялъэгъуауэ пхужыIэнукъым. Абы зэрыцIыкIурэ хуумыгъасэмэ, театрхэм епшалIэурэ апхуэдэ уэрэдхэм щIумыгъэдэIумэ, иужькIэ къахуэщтэркъым. Абы къыхэкIыуи, пшыхь щыстынум деж, цIыхум нэхъыбэу зэхах-зэдаIуэхэр къыхызох.
Петербург сыщыщыIа илъэсхэм слъэгъуаращ: сабийр школым щыщIэс зэманым къыщыщIэдзауэ, классикэр зыхащIыкIыу къагъэхъу, а балигъыр зэдаIуэ оперэ макъамэхэм хуэдэ дыдэм махуэкIэ ахэр щIагъэдэIу. СызэригугъэмкIэ, апхуэдэут Iуэхум зэрыбгъэдыхьэпхъэр.
— Тенор макъ лIэужьыгъуэр зиIэ закъуэтIакъуэхэм уащыщщ, партие гугъу дыдэхэр уогъэзащIэ. Уи щхьэр лъагэу уагъэлъэгъужрэ жыхуэсIэхэм?
— Ар емыкIущ жыпIэну, ауэ сагъэлъэгъуж. Сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, щIыпIэ Iэджэм концерт щызотри, урысей къалэшхуэхэм сыдрахьейуэ пщIэ къыщысхуащI, абы щхьэкIи цIыхубэм фIыщIэ яхузощI. Ауэ къыжыIапхъэщ мыри: дэнэ сымыкIуами, си концертым зы адыгэ уэрэд хэзмыгъэхьэу къэзгъанэркъым. «Иджы си бзэкIэ фыкъедаIуэт», — жызоIэри, Даур Аслъэн итха «Адэжь лъахэу Къэбэрдей» уэрэдырщ нэхъыбэрэ утыку къисхьэр. Ар цIыхухэм ягу ирохь.
— Дунейпсо оперэм хэт нэхъ щыбгъэлъапIэр?
— Паваротти Лучанэ фIы дыдэу солъагъу, ноби содаIуэ и уэрэдхэм. Абы иужькIэ Домингэ Каррерас, урысеймкIэ дыкъэIэбэмэ — Атлантов Владимир, Образцовэ Еленэ, Нетребкэ Аннэ сымэ. Нетребкэмрэ сэрэ зы зэман дызэдеджащ, фIыуэ дызэроцIыху. Аннэ хуэсIуэхуащ Налшык къакIуэу пшыхь щитыну, мыбы ар фIыуэ зэрыща-лъагъури жесIащи, хъумэ, тлъагъункъэ…
— Алий, лъэпкъ Iуэхухэм мащIэу я гугъу дыгъэщIи, сызэригугъэмкIэ, адыгэ уэрэдыжьхэм ящIэлъ гупсысэкIи я псалъэхэм я купщIэкIи къатекIуэн щыIэкъым. Апхуэдэхэр щIэх-щIэхыурэ утыку къипхьамэ, цIыхухэри нэхъыбэрэ абыхэм щIэдэIуамэ, адыгэбзэми и пщIэр къэIэтыжа хъунымкIэ зы сэбэп гуэр ари хъунтэкъэ?
— Абыи согупсыс. Илъэс 50 сыхъуащи, адэкIэ адыгэ уэрэдыжьхэм гулъытэ яхуэсщIын хуейуэ къысщохъу. КъардэнгъущI Зырамыку, Къуныжь Хьэждал сымэ жаIэу щыта уэрэдхэр къэдгъэщIэрэщIэжу утыку къитхьэныр сфIэигъуэщ. Яхэтщ абыхэм оперэ гъуазджэм къибгъэтIасэ хъуну куэди, мис абыхэм селэжьыну сигу илъщ.
— Уи IэщIагъэкIэ мыхъуу, уи хьэл-щэнкIэ сытым гу лъыдбгъэтэнт?
— ЦIыху къынтIэшынтIэхэм сащыщу зыкъэслъытэжыркъым. Си гугъу къыумыщIмэ, уи Iуэху зесхуэнукъым, ауэ леи зытезгъэхьэнукъым. Си адэ-анэм пэжыгъэрщ сызыхуагъэсари, аращ слъэкIыхукIэ сызытетынур.
— Мы гъащIэм нэхъыщхьэу къыщохъулIауэ сыт къэплъытэр?
— Си макъыр и пIэ зэриуварщ. Абы зэман куэд тезгъэкIуэдащ. Сыт щыгъуи сызыхущIэкъуар си республикэр, си цIыхухэр згъэгушхуэнырщ, зэрысIэтынырщ. Тхьэм жиIэмэ, къэкIуэну зэманми аращ сызэлэжьынур…
Епсэлъар БАГЪЭТЫР Луизэщ.
Ташлор и ныбжьэгъухэм яхэту.
Балъкъыпс ефа Iей хъуркъым
Дызэкъуажэгъущ Ташло Алийрэ сэрэ. Ар — бгы лъапэмкIэ, сэ — псы IуфэмкIэ дыкъыщыхъуащ. Дыкъыщыхъуащ жысIэ щхьэкIэ, къуажэм и гъунэ зырызщ дыщыпсэуар, къинэмыщIауи сэ езанэ классыр къэзуха нэужь, къалэм сыкъэкIуащ сыщеджэну. Арами, абы и хъыбар зыхэсхрейт. «А щIалэ цIыкIум зы макъ иIэщи, бгым дэкIауэ уэрэд щыжиIэкIэ, къуажэкIэм нэс щызэхыбох», — жаIэрт къуажэдэс щIалэгъуалэм. Гу лъытэн хуейщ: ар иджыри школым щыщIэс зэманрат…
Налшык музыкэ училищэм Алий ныщыщIэтIысхьам, сэ а еджапIэр къэзухырт. Абы къыхэкIыуи, а лъэхъэнэхэм иджыри ар фIыуэ сцIыхуртэкъым. ЗгъэщIэгъуауэ зы Iуэху закъуэ IупщI дыдэу сощIэж: училищэм щеджэу, Алий Iэмал къратауэ щытащ симфоние оркестрым щIыгъуу концерт гуэрым уэрэд щыжиIэну. Ар еджакIуэм дежкIэ пщIэшхуэт, щытхъум я нэхъ лъапIэт. Училищэм щеджахэм ящыщу апхуэдэ насып нэгъуэщIым къытхукъуэкIауэ щытауэ сщIэжыркъым… Ташло Алий и закъуэщ зи зэфIэкIхэр Италием къыщызыпщытэжауэ диIэр, ар «лъэпкъым и набдзэ» зыхужыпIэ хъуну ди уэрэджыIакIуэ пажэщ.
ЦIыхухъум и губзыгъагъэм и нэщэнэу къызолъытэ щхьэгъусэфI, унэгуащэ пэж къызэрыхихыфыр. Абы тепщIыхьми, Алий Iущыгъэ ин зыхэлъщ. Тамарэ (абы и щхьэгъусэр) илъэс 30 хуэдиз хъуауэ соцIыху икIи дызэныбжьэгъущи, а зы хьэлымрэ зы пIэмрэ итщ, уемыхъуэпсэнкIэ Iэмал имыIэу. Жьэгур зыхуейри хуегъазэ, и лэжьыгъэри ирегъэфIакIуэ, Алий и Iуэхухэри деIыгъ. Сыт щыгъуи диIыгъащ абы и щхьэгъусэм и IэщIагъэр, уеблэмэ Ташлор еджэну консерваторэм щыкIуэми, и уэрэд жыIэнри къигъанэри (а зэманым Тамарэ республикэм фIыуэ къацIыхуа уэрэджыIакIуэ нэхъ щIалэхэм ящыщт), илъэситхуми Алий къуэту абы щыIат. Ар щIыжысIэрщи, уи Iуэху къохъулIэнкIэ, нэгъуэщIкIэ унагъуэм куэд зэрелъытар къыхэзгъэщыну сыхуейщи аращ. Езы Ташломи и щхьэгъусэм щхьэкIэ жиIэ хабзэщ: «Ар мыхъуамэ…».
Мы зэманым Музыкэ Театрым щыри дыщызэдолажьэри, я Iэзагъым къищынэмыщIа, сэ абыхэм ядэслъагъур сыт щыгъуи дызыхуей зэгурыIуэрщ. Алий щIэзгъэлъапIэхэм ящыщщ, къытызогъэзэжри, апхуэдэ цIыхубз къызэрыхихыфар, ар и насыпышхуэу къысщохъу. Я щIалэри дыгъэм хуэдэщ, сабий IэфIщи «си къуэ цIыкIукIэ» фIэкIи седжэфыркъым.
Алий лэжьакIуэшхуэщ. Зы махуэ къанэу къыщIэкIынкъым ар театрым е училищэм кIуэуэ и макъым емылэжьу. ЗэрыфщIэщи, уэрэджыIакIуэм и макъыр дахэу, жьгъырууэ щытын папщIэ, махуэ къэс жыхуаIэм хуэдэу абы елэжьыжын хуейщ. Ар къыгуроIуэ Алии, зэман къигъуэтурэ а сыхьэт-сыхьэтитIыр а Iуэхум хухех.
Гъуазджэм апхуэдэ дыдэу хэпщIа цIыхум унагъуэ IуэхукIэ ищIэф щымыIэу къызыщыхъуи урохьэлIэ. Сэ сызэрыщыгъуазэмкIэ, а Iуэху еплъыкIэр Ташлом деж щылъэлъэжынущ. УнагъуэкIэ дызэкIэлъокIуэри, солъагъу, зы дакъикъи емытIысэхыу абы зыгуэр зэрищIэр: хадэм ихьэнщ е пщIантIэм щыIэбэнщ, зигъэпсэхуну щетIысэхыр зэзэмызэ дыдэщ.
Лэжьыгъэр езым зэрыфIэфIым щхьэкIэ, Алий адрейхэми япеубыд Iуэхум дэтхэнэри апхуэдэу бгъэдэтын хуейуэ. Жэуаплыныгъэ хэлъщ, и псалъэм епцIыжыркъым. Ауэ а псом, дауи, ящIыIужыр и талантырщ. Балъкъыпс ефа Iей хъун хуейкъым…
КЪРЫМ Иринэ,
Ингуш, Осетие Ипщэ республикэхэм щIыхь зиIэ я артисткэ.
Джэш Вячеслав, Къуныжь Алим, Ташло Алий.
Адыгэм ди амкIыщ
ЗэфIэкIышхуэ зыбгъэдэлъщ Ташло Алий. МакъыфI иIэщ. Дэнэ щIыпIи фIыуэ къыщалъагъу, Iэгуауэшхуэхэр хуаIэт.
А псом щIэдзапIэ хуэхъур Ташлор сыт хуэдэ Iуэху пэрыхьэми, нэгъэсауэ зэригъэзащIэрщ. Уэрэд къыхихар гурэ псэкIэ имыгъэвауэ, ар зыхимыщIауэ утыку къыпхурихьэнукъым, абы теухуауэ лэжьакIуэшхуэщ.
ЦIыхур зыгъэлъапIэ хьэлыфI куэд хэлъщ Алий. Сэ абыхэм сыщыгъуазэщ, илъэс 25-м щIигъуауэ абы сыкъыдогъуэгурыкIуэри. ЦIыху пэжщ, укъигъэпцIэжынукъым, уеблэмэ тIасхъэщIэх бгъакIуэ хъунщ жы-зоIэ. Хабзэм зэрыхищIыкIыр-щэ?! Ар фIым я фIыжщ. Удэлэжьэнуи тыншщ абы. И уэрэд жыIэнырами нэгъуэщI зы лэжьыгъэ гуэру щытми, езэш имыщIэу Алий псори и кIэм негъэс. Апхуэдэхэр закъуэтIакъуэщ.
Дызэдэлажьэм и мызакъуэу икIи дызэныбжьэгъущ абырэ сэрэ. Нэхъыщхьэращи, къыхиха и IэщIагъэм егъэлеяуэ фIыуэ хещIыкI. Абы зыхещIэ дапхуэдэу и уэрэдыр цIыхум деж нэхъыфIу нэхьэса хъунуми, сыт хуэдэу ар абыхэм къагурыIуэнуми. УэрэджыIакIуэ нэсым бгъэдэлъын хуей псори иIэщ Ташлом, аращ ар цIэрыIуэ щIэхъуари.
СызэригугъэмкIэ, абы хуэдэ уэрэджы-IакIуэхэм дащыс-хьын, уеблэмэ дгъэфIэн хуейщ, апхуэдэхэм я гъащIэр цIыхубэм тегъэпсауэ щытщи.
Алий уIуплъамэ ауэ цIыху къызэрыгуэкIщ, ауэ укIэлъыплъыжакъэ — псоми хэзыщIыкI цIыху губзыгъэщ. Леонкаваллэ Руджерэ и «Паяцы» оперэм и роль нэхъыщхьэр уи псэм пхыбгъэкIыу утыку къипхьэныр ар сыт хуэдэ лэжьыгъэ?! Гугъу дыдэщ, итIани Алий ар дэгъуэу хузэфIокI, и Iэзагъым и щыхьэтуи ар къызолъытэ.
Зэманыр псынщIэу макIуэ, дыхунэмысу къытщыхъуури дифI зыхэлъ куэдым гулъытэ хуэтщIыркъым. Алий хуэдэ дэ диIэкъым, дыхуэсакъыпхъэщ. Сохъуэхъу Ташлом узыншэну, и гъащIэм щыщ Iыхьэ хъуа и IэщIагъэм иджыри хъер куэд къыпэкIуэну!
БАТЫР Мухьэдин,
УФ-м щIыхь зиIэ и артист.
Алий и къуэ Тембулэт и гъусэу.
ЗакъуэтIакъуэщ апхуэдэхэр
Апхуэдэу жысIэным сыщIытегушхуэр мы уэрэджыIакIуэм и Iэзагъэм шэч къытезыхьэн щымыIэу къысщохъури аращ. ДызэрыцIыкIурэ дыкъыздэхъуащи, сэ сыщыгъуазэщ ар зыпхыкIа гъуэгуанэ дахэм, ауэ икIи гугъум.
ИгъащIэм цIыхум зэран хуэхъуауэ Алий сэ сщIэжыркъым, сыт щыгъуи дэрэжэгъуэ хэлъу IуэхуфIхэм зрипщыту къекIуэкI зэпытщ. ЦIыху щабэщ, Iэдэбщ, нэхъыжь-нэхъыщIэ ищIэу щытщи, абы уримыгушхуэу къанэркъым.
Лэжьыгъэ елъытауэ жыпIэмэ, мыр цIыху ерыщщ. Щысабийм къыщыщIэдзауэ, тIэкIу-тIэкIуурэ зэпищэурэ абы зригъэхъулIауэ жыпIэ хъунущ зыщIэхъуэпса и IэщIагъэр. Училищэр, консерваторэр, «Ла Скала» театрыр — сыт щыгъуи и щIэныгъэм зэрыхигъэхъуэным хуэпабгъэу Алий къекIуэкIащ икIи къысщохъу лъагапIэфI абы зригъэгъуэтауэ. Аращ Iуэхум гу къабзэкIэ убгъэдэтмэ, дахагъэм ерыщу ухущIэкъумэ.
ЦIэрыIуэ хъу цIыхухэм щыкI куэд къахокI. Алий апхуэдэкъым. Абы зыдригъэхьэхакъым а Iуэху мышыухэм. А псом я лъабжьэр абы цIыху хэтыкIэ зэрищIэрщ, тыншу псоми зарадекIуэкIыфырщ.
Нэхъ дыщыщIэла зэманхэмкIэ згъэзэжынщи, сигу къэзгъэкIыжхэм ящыщщ Алий и гъусэу къуажэ клубым сэри секIуалIэурэ си зэфIэкI сеплъыжу зэрыщытар. Ауэ сэ макъ сиIэ къыщIэкIынтэкъым, а унэтIыныгъэм сыхэзэгъакъым… сызыщыгуфIыкIыр Алий дызэрыгушхуэн уэрэджыIакIуэ пажэ къызэрыхэкIарщ.
Ди къуэшыр, ди ныбжьэгъуфIыр ефIэкIуэну, лъэпкъым и пщIэр лъагэу иIэту илъэс куэдкIэ тхуэпсэуну ди гуапэщ.
ТАШЛО Хьэсэн.
