Тау Хьэсэнбий: Олимп джэгухэр ди плъапIэщ
Урысей Федерацэм дзюдомкIэ и командэ къыхэхам и тренер нэхъыжь, УФ-м спортымкIэ щIыхь зиIэ и мастер, 2004 гъэм Афины щекIуэ-кIа Олимп джэгухэм жэз медалыр къыщызыхьа, Европэм и клуб чемпионатхэм тхуэнейрэ щытекIуа, нэгъуэщI ехъулIэныгъэхэри зыIэры-зыгъэхьа Тау Хьэсэнбий Къэбэр-дей-Балъкъэрым къэкIуэжауэ къыщытщIэм, зэлэжь, мы зэманым зызыхуагъэхьэзыр Iуэхугъуэхэм тедгъэпсэлъыхьмэ тфIэфIу зыхуэдгъэзащ.
— Хьэсэнбий, дзюдомкIэ Урысей Федерацэм и тренер нэхъыжьу илъэс куэд хъуауэ уолажьэ. Мы спорт лIэужьыгъуэм узэрыдихьэха щIыкIэм и гугъу къытхуэпщIамэ ди гуапэт.
— Дзюдом сыдихьэхын щIэхъуар зи фIыгъэр си къуэш нэхъыжьырщ. Абы Емкъуж Мухьэмэд и деж сишауэ щытащ. СфIэгъэщIэгъуэн хъуат зыгъэсапIэм щIэт щIалэгъуалэр зэрызэбэныр, сехъуэпсат абыхэм ещхьу сыбэнэфу зезгъэсэну. Абдежым къыщыщIедзэ си япэ лъэбакъуэхэм. СринасыпыфIэщ Емкъужым хуэдэ тре-нер сызэрыпэщIэхуам. Абы сытым дежи фIыщIэ хузощI. Спорт зэпеуэхэм сыхэту екIуэкIыурэ, 2009 гъэм тренер IэнатIэр къыщысхуагъэлъагъуэм, сэри сытегушхуащ.
— Дунейпсо утыку уихьэн папщIэ лъэпощхьэпо куэд къызэбнэкIын хуейщ. Уэ дауэрэ ухуэкIуа Олимп джэгухэм ухуэзышэ гъуэгум?
— Олимп джэгухэм я чемпион сыхъуну сызэрыцIыкIу лъандэрэ сыщIэхъуэпсауэ схужыIэнукъым. Зыгъэсэ-ныгъэхэр щебгъэкIуэкIкIэ, къалэн гуэрхэр зыхуэбгъэувыжурэ абы узэIэпешэ. Псалъэм папщIэ, Урысейм пашэныгъэ къыщысхьарэт жыпIэурэ, абы ехъулIэныгъэр щызэIэрыбгъэхьа нэужь, адэкIэ Европэм ущытекIуэ- ным ущIохъуэпс. Апхуэдэ мурадхэм уапэлъэщамэ, аргуэру нэхъыфIым, нэхъ лъагэм ухуоIэ. СызэреплъымкIи, дэтхэнэ цIыхури гугъапIэ лъагэхэм хуэпабгъэу щытын хуейщ.
— Къэбэрдей-Балъкъэрым дзюдом зыщегъэужьынымкIэ ди спортсмен щIалэхэм мылъку и лъэныкъуэкIэ щIэгъэкъуэн яхуэхъухэр щыIэ?
— «Гладиатор» спорт клубыр къызэзыгъэпэщахэу ар зи унафэм щIэтахэу Хъупсырокъуэ Муратрэ нэхъ иужькIэ Къэжэр Альбертрэ щIэгъэкъуэн сыт щыгъуи къытхуэхъуу щытащ. Зи гугъу тщIы спорт клубым дзюдом зи зэфIэкI щызыгъэлъэгъуэну хуей куэд утыку къыщихьащ, иджыри дызыщыгугъ куэд щагъасэ. Ауэ иужьрей зэманым мылъку и лъэныкъуэкIэ щIэгъэкъуэн хъухэр мащIэ хъуащ. Ар апхуэдэу щIыщытри щытыкIэ гугъу къэралыр зэрихуар арауэ къыщIэкIынущ. ИтIа-нэми шэшэнхэм, дагъыстэнхэм я спортсменхэм нэхъ гулъытэ ягъуэт хъуауэ къысщохъу. ДзюдомкIэ Урысейм и командэ къыхэхам хэхуахэм я нэхъыбэр адыгэу щыщыта зэман щыIащ. Дыщыгугъынщ иджыри Iуэ-хум фIы и лъэныкъуэкIэ зихъуэжыну.
— Сыт хуэдэ зэпеуэхэм зыхуэвгъэхьэзыррэ иджыпсту?
— Мы зэманым нэхъыщхьэ дыдэу зи ужь дитыр Рио-де-Жанейрэ щекIуэкIыну Олимп джэгухэм ехъулIэныгъэхэр щызыIэрыдгъэхьэнырщ. Ди щIалэ-хэм ящыщу нэхъ дызыщыгугъхэм ящыщщ Мудрэн Беслъэн, Къамбий Аслъэн, ГъущIапщэ Самир, Жанки-шиев Къазбэч сымэ. Ахэр УФ-м и командэ къыхэхам хэтщ. Мы зи гугъу тщIа дэтхэнэми Европэм, дуней псом щекIуэкI зэхьэзэхуэхэм пашэныгъэ- хэр щаубыдауэ, Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIэр фIыкIэ, Урысейм и мызакъуэу, нэгъуэщI къэралхэми щагъэIуу йокIуэкI. Гуапэщ гъащIэм и лъэныкъуэ зэмылIэужьыгъуэхэмкIэ щIыналъэм и щIыхьыр зыIэт цIыхушхуэхэр уиIэныр. Ар спортым, гъуазджэм, литературэм е нэгъуэщI Iуэхугъуэм ехьэлIауи щрет. Псалъэм папщIэ, дригушхуэкъэ ди Щхьэлыкъуэ къуажэм къыдэкIа КIыщокъуэ Алим литературэм хуищIа хэлъхьэныгъэм, макъамэм Темыркъан Юрэ щыхузэфIэкIахэм! А зи цIэ къитIуахэр фи лъэпкъым къыхэкIащ жаIэу щапхъэу къыпхуахьу щызэхэпхкIэ, уи щхьэр лъагэу плъагъужу уримыгушхуапIэр иIэкъым. Апхуэдэуи нэхъыщIэхэм ящыщу срипагэу сыкIэ-лъоплъ атлетикэ псынщIэмкIэ дуней псом къыщацIыху Кучинэ Марие. А хъыджэбз щэныфIэм Къэбэрдей-Балъкъэрым къызэрыхэкIар, ди щIыпIэм къызэрыщыхъуар игъэгъуащэркъым. Апхуэдэ цIыхухэм пщIэ яхуумыщIын пхузэфIэкIыркъым. И цIэ фIыкIэ къисIуэну сыхуейт щIалэ хъарзынэ, тренер нэхъыжьу си гъусэу лажьэ Гъэунэ Анзор. Зыгуэр ди спортсмен-хэм къахэкIыххэнумэ, мы щIалэм и къаруи и пщIэнтIэпси еблэжынукъым. КъызэрымыкIуэу цIыху тыншщ, зыхэщIыкI лъагэ зиIэщ. Апхуэдэу дзюдом зегъэужьыным псэемыблэжу телажьэхэм ящыщу къыхэзгъэщынут «Грин-Хилл» клубым и къызэгъэпэщакIуэхэу, абы щылажьэхэу Джэданэхэ Алимрэ Залымрэ, Арданов Заур, Лъапэнагъуэ Аслъэн, Хубецов Алан, ЩауэцIыкIу Рустам, ХьэпцIэ Артур, Магомедов Магомед, ГъущIапщэ Самир, Мусэ Ахьмэд, Бабыгуей Олег, Омаров Арсен сымэ. Мы зи гугъу сщIы клубыр къызэрызэрагъэпэщрэ илъэситI хъуами аращ. Ауэ а зэман ма-щIэм къриубыдэу абы екIуалIэхэм яхузэфIэкIащ Европэм и клубхэм я чемпионатым дыжьын медалыр къыщахьын. Ар ехъулIэныгъэшхуэу къызолъытэ.
— Сэ зэрысщIэмкIэ, Урысейм и Президент Путин Владимиррэ Мудрэн Беслъэнрэ зэрызэхуэзам уэри ущыгъуазэщ.
— ФIы дыдэу. Мы Iуэхугъуэр къыщыхъуар Сочэ къалэрщ. Урысей Федерацэм и тренер нэхъыщхьэ Гамбэ Эцио ди къэралым и цIыху хъуауэ къызэралъытэ щыхьэт тхылъ (паспорт) Путиным щритыжа щIышылэм и 8 махуэр аращ. Къэралым и командэ къыхэхам зыгъэсэныгъэхэр щригъэкIуэкI щIыпIэм къытхуеблэгъа лIыщхьэм и псалъэхэм къыхигъэщащ ди командэ нэхъыщхьэм хэт спортсменхэм я бжыгъэр 100-м зэрынэблагъэм, абы нэхъ ныбжьыщIэхэри хэту щытмэ, 477-м нэсу зэрыщытым. Апхуэдэуи пресс-конференц ирагъэкIуэкIам Путиным къыщиIуэтэжащ Мудрэным дзюдомкIэ гъэсэныгъэ щыдригъэкIуэкIым а тIум я зэхуакум къыдэхъуауэ фи газетым тевдзэжа псалъэмакъыр.
— Уи хъуэпсапIэхэм я гугъу къытхуэпщIамэ ди гуапэт.
— Сыхуейт дуней псом цIэрыIуэ щыхъун спортсмен куэд адыгэ лъэпкъым къытхэкIыну.
— Уи мурадхэр Тхьэм къуигъэхъулIэ!
Епсэлъар НафIэдз Мухьэмэдщ.
