Iуэхур цIыкIуфэкIуу къытщремыхъу
Дунейм и щытыкIэм куэду елъытащ ди зэманым псэухэми дяпэкIэ къэунэхуну щIэблэхэми я щыIэкIэ-псэукIэр, къэралхэр ерыскъыпхъэкIэ къызэрызэгъэпэщар, цIыхухэм, зэхуахьэса мылъкум темышыныхьу, я гъащIэм щаIэ псэтыншыгъуэр зыхуэдэр.
Накъыгъэм и 15-м ирырагъэхьэлIа Климатым и махуэр ягъэлъапIэ экологием лей лъымыгъэсыным телажьэ къэхутакIуэхэм, щIыуэпсым къыщекIуэкIхэм кIэлъыплъ IуэхущIапIэхэм я IэщIагъэлIхэм, къэрал властым щыщхэм, щIэныгъэлIхэм, дыкъэзыухъуреихь дунейм и щытыкIэм тегузэвыхь цIыху къызэрыгуэкIхэм.
ЩIыгур, дызэрыбауэ хьэуар кIуэ пэтми нэхъ хуабэ зэрыхъум къыхэ-кIыу, уэгъухэр, псыдзэхэр, къинэмыщI тхьэмыщкIагъэхэр адэкIэ-мыдэкIэ къыщоунэху, хы щхьэфэм зыкъеIэт-ри, псыIур къегъэIэпхъуэ, ищхъэрэ, ипщэ жыжьэхэм илъэс мин бжыгъэкIэрэ щызэтрищIа мыл джейхэр щызэщIоткIукI. Ди планетэм дежкIэ хуабжьу шынагъуэщ къытщхьэщыт уэгум гъуэз щхъухьзехьэхэр куэду зэрыщызэтрихьэри.
Тхыдэ мыжыжьэм къызэрыхэщыжымкIэ, мы къедбжэкIа Iуэхухэм япэ дыдэу нэхъ зэIухауэ щытепсэлъыхьар 1992 гъэм Рио-де-Жанейрэ щекIуэкIа, къэрали 180-м щIигъум (СССР-м хыхьэу щытахэри абыхэм яхэту) я лIыкIуэхэр щызэIущIа, «ЩIым и Саммит» зыфIаща зэхыхьэшхуэрщ. А зэхуэсым щызэрихьэлIахэм Iэ щытрадзауэ щытащ ООН-м и Конвенцэм, ди планетэм и климатым и зыхъуэжыкIэ шынагъуэм теухуам. Мы зэгурыIуэныгъэрат къыщагъэлъэгъуар гъуэз «дыджхэр» атмосферэм щызэтремыгъэхьэным пыщIауэ япэ дыдэу зэфIэгъэкIыпхъэхэр зыхуэдэри.
ЩIым и Саммитым и ещанэ конференцыр Японием хыхьэ Киото хытIыгум 1997 гъэм и кIэухым щызэхашат. Мыбдежым щызэIущIахэм къыщащтат иужькIэ дуней псом цIэрыIуэ щыхъуа Киото унафэр — къэрал зызыужьахэмрэ зи экономикэр зэблэкIыгъуэ лъэхъэнэм итхэмрэ уэгум хаутIыпщхьэ гъуэзыр 2008 — 2012 гъэхэм ягъэмэщIэн зэрыхуейм теухуа къыхуеджэныгъэр.
Илъэси 10 дэкIри, 2007 гъэм и дыгъэгъазэм Индонезием и Бали къалэм аргуэру щызэхэтащ ООН-м мы Iуэхум триухуа и къыкIэлъыкIуэ зэIущIэ иныр. Абыи щхьэтечу щытепсэлъыхьат дунейм и щытыкIэм къыщыхъу зэхъуэкIыныгъэ шынагъуэхэм. Къэрали 190-м я лIыкIуэхэу а зэхыхьэм щызэIущIахэм абдежым Iэ щытрадзат сату-промышленнэ IуэхущIапIэхэм уэгум хаутIыпщхьэ гъуэзхэр ягъэмэщIэным къыхуезыджэ дунейпсо зэгурыIуэныгъэм. Мы Iуэхуми и къызэгъэпэщакIуэхэм зыхуагъэувыжауэ щыта къалэн нэхъыщхьэхэм ящыщ зыщ экологие щэнхабзэм зегъэужьынымрэ ды-къэзыухъуреихь дунейм и щыты-кIэм цIыхухэр щыгъуазэ щIыным- рэ.
ЩIыуэпсыр хъумэныр, дыкъэзыухъуреихь дунейр къабзэу щыгъэтыныр тщыщ дэтхэнэми ди фарзщ. Автомобилхэр нэхъ мащIэрэ къэдгъэсэбэпрэ электрокъарури ямылейуэ дымыгъэкIуэщIу, жыгыщIэхэр дгъэтIысрэ щхъуантIагъэми зедгъэубгъуу дыкъекIуэкIмэ, ахэр псори, шэч зыхэмылъыжыр аращи, щытыкIэр зэтезыIыгъэщ, сэбэпынагъ къэзышэщ.
Тедгъэчыныхьу къыхэдгъэщынщи, зи гугъу тщIыхэр Iуэху цIыкIуфэкIукъым. ЩIы Хъурейм цIыхуу тетым апхуэдэхэр зэгъэуIуауэ длэжьмэ, къарикIуэнур мыхьэнэшхуэ зиIэщ.
БЭРАУ Бышэ.
