«Благъуэмрэ феникымрэ» Налшык щагъэлъагъуэ
Ди газетым зэрытетащи, Налшык и Лъэпкъ музейм къыщызэIуахащ «Дракон и феникс в искусстве Востока» зыфIаща гъэлъэгъуэныгъэр.
Благъуэм и гъэр къыщихьэм ирихьэлIэу, Москва дэт КъуэкIыпIэ къэрал музейм 2012 гъэм япэу щагъэлъэгъуа мы выставкэр Мейкъуапэ, Черкесск, Тимашевск, нэгъуэщI къалэхэми щыIащ. Къыхэгъэщыпхъэщ ар куэдым ягу зэрырихьари. Иджы чэзур Налшык къылъысащ.
Благъуэмрэ фениксымрэ теухуа хъыбар, шыпсэ зыбжанэ Вьетнамым ижь-ижьыж лъандэрэ къыщокIуэкI. Хъыбархэм къызэрыхэщымкIэ, благъуэм зэфIэкIышхуэхэр иIэщ, дамэ теткъым, ауэ мэлъэтэф. Ар сытым дежи зыхуей щытыкIэм йоувэф, хьэкIэкхъуэкIэ е цIыху зыхуощI, зыми къамылъагъууи зегъэпщкIуф. Вьетнамым и ма- къамэ Iэмэпсымэхэр, унэлъащIэхэр, дэкIуеипIэхэр, нэгъуэщI хьэпшыпхэр благъуэмрэ фениксымрэ я сурэтхэмкIэ ягъэщIэращIэ. Теплъэгъуэу нэхъыбэрэ узрихьэлIэхэм ящыщщ «пшэм зыщызыгъэпщкIу бла-гъуэр», «дзыгъуэ къэзылъэты-хьымрэ благъуэмрэ», «благъуэ лъатэмрэ феникс къафэмрэ». Хабзэ хъуауэ, фениксым и образыр къагъэлъагъуэ и жьэм тхылъ жьэдэлъу, щIэныгъэм ехъулIэныгъэ щаIэным и дамыгъэщ ар. ИтIанэ, бгым къыщыкI удз гъэгъа Iэрамэхэм яхэту урохьэлIэ, мамырыгъэм, беягъэм и нэщэнэу.
Къэбгъэлъагъуэмэ, нэхъапэм Китайм и къэрал ныпым благъуэшхуэ тету щытащ. Иджыри Китайм и тхылъхэм благъуэ тету урохьэлIэ, ар я лъэпкъ дамыгъэу зэрыщытым и нэщэнэу.
Благъуэмрэ фениксымрэ зытет, фарфорым, ятIэ гъэжьам, пхъэм, мывэм, щэкIым къыхэщIыкIа хьэпшып зэхуэмыдэхэмкIэ (хьэкъущыкъу, Iэщэ, алэрыбгъу, щыгъын) Китайм, Японием, Кореем, Вьетнамым, Азие Курытымрэ КъуэкIыпIэ Гъунэгъумрэ я деж щытепщэ дамыгъэхэр къагъэлъэгъуащ. Утыку кърахьахэм яхэтщ гъуазджэм и фIыпIэм, лъагапIэм нэса хьэпшып гъэщIэгъуэн куэд.
Лъэпкъ музейм и унафэщI Накуэ Феликс зэхыхьэр къыщызэIуихым, къыхигъэщащ благъуэм епха хъыбар куэд «нарт» IуэрыIуатэми зэрыхэтыр. Абы жиIащ Москва дэт КъуэкIыпIэ къэрал музейм и гъэтIылъыгъэхэр дяпэкIи Налшык щагъэлъэгъуэну зэригуапэр.
КъБР-м щэнхабзэмкIэ и министрым и къалэнхэр зыгъэзащIэ Карчаевэ Iэминат республикэм исхэр мы гъэлъэгъуэныгъэм зэрыпэплъар жиIа нэужь, КъуэкIыпIэ къэрал музейм и унафэщI Седов Александр, абы и къуэдзэ Рагинский Николай сымэ мы хьэпшыпхэр къызэрашам папщIэ КъБР-м и Правительствэм къыбгъэдэкIыу фIыщIэ яхуищIащ.
КъБР-м и СурэтыщIхэм я зэгухьэныгъэм и правленэм и унафэщI Темыркъан Геннадий и псалъэм къыхигъэщащ КъуэкIыпIэ къэрал музейм зэпыщIэныгъэфI зэрыхуаIэр, абы дяпэкIи зрагъэужьыну, республикэм и гъуазджэ хъугъуэфIыгъуэхэр къалащхьэми щагъэлъэгъуэну зэригуапэр.
— Москва дэт музейм къраша хьэпшып гъэщIэгъуэнхэм Японием, Китайм, Вьетнамым, Азием и нэгъуэщI къэралхэм къадекIуэкI дамыгъэхэм теухуауэ куэд къыбжаIэ. Гъэлъэгъуэныгъэр къэзышахэм фIыщIэ фхузощI республикэм и гъуазджэм и лэжьакIуэхэм къабгъэдэкIыу, дахагъэм, гуапагъэм укъыхуезыджэ мы хьэпшыпхэм дазэрыхэвгъэплъам папщIэ, — жиIащ Темыркъан Геннадий.
УФ-м и цIыхубэ сурэтыщI, КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат, ХудожествэхэмкIэ Урысей Академием и член-корреспондент, ЩIДАА-м и академик, Красноярск гъуазджэхэмкIэ и институтым ксилографиемкIэ и студиер къыщызэзыгъэпэща икIи абы и унафэщI Пащты Герман жиIащ Москва дэт КъуэкIыпIэ къэрал музейм щIэлъ хьэпшыпхэм щыщ зы Iыхьэ ди щIыналъэм исхэм зэралъэгъуар узыщыгуфIыкIын Iуэхугъуэу зэрыщытыр. Герман къызэрыхигъэщIамкIэ, Японием, Китайм, Вьетнамым, Кореем, нэгъуэщI къэралхэм я гъуазджэ къулей КъуэкIыпIэ музейм щызэхуэхьэса псом зыщыбгъэгъуэзэн папщIэ Москва зыбжанэрэ укIуэн хуейщ.
Седов Александр зэхыхьэм зыкърезыхьэлIахэм, гъэлъэгъуэныгъэм псалъэ гуапэ хужызыIахэм фIыщIэ яхуищIащ.
— Выставкэм и фIэщыгъэр къыщIыхэтхами щхьэусыгъуэ иIэщ. Ар Японием, Китайм, Вьетнамым, Кореем, Азием и нэгъуэщI къэралхэм я щэнхабзэм, тхыдэм благъуэмрэ фениксымрэ мыхьэнэшхуэ зэрыщагъэзащIэрщ. Илъэс щэ бжыгъэ зыбжанэкIэ узэIэбэкIыжмэ, Кавказымрэ Кореемрэ я лъэпкъхэр зэгъунэгъуу псэуащ, зэпыщIэныгъэхэр яIэу, я бзэм зэщхь гуэрхэри хэлъу. Ар къэтлъытэри, мы гъэлъэгъуэныгъэр Къэбэрдей-Балъкъэрым къэтшащ, — жиIащ абы. — Мы хьэпшыпхэм уакIэлъыплъмэ, гу лъыботэ Кавказым и гъуазджэм пыщIэныгъэ зэрыхуаIэм. Ди музейм и къудамэ Мейкъуапэ щыIэщ. Мы щIыналъэм ди хьэпшыпхэр япэу къэтшауэ аращи, махуэ тхуэхъуну, едгъэжьа Iуэхум дяпэкIи пытщэну, дызэдэлэжьэну ди гуапэщ.
Рагинский Николай гъэлъэгъуэныгъэм хэтахэм фIыщIэ яхуищIри, Москва дэт КъуэкIыпIэ къэрал музейм иригъэблэгъащ. Абы къыхигъэщащ республикэм и дахагъэм, и щIыуэпс къулейм зэритхьэкъуар, къалэм зыщаплъыхьыну икIи зыщагъэпсэхуну къызэрытрагъэзэнур.
Накуэ Феликс УФ-мрэ КъБР-мрэ щэнхабзэмкIэ я министрхэм фIыщIэ яхуищIащ, гъэлъэгъуэныгъэр республикэм зэрыщрагъэкIуэкIым папщIэ.
Выставкэр шыщхьэIум и кIэух пщIондэ екIуэкIынущ. Абы еплъыну гукъыдэж зиIэхэр Лъэпкъ музейм пщIэншэу щIыхьэну Iэмал яIэщ.
ТЕКIУЖЬ Заретэ.
