ГъащIэм и зы налъэ сурэт
СССР-м и цIыхубэ артист, СССР-м и Къэрал саугъэтыр тIэунейрэ, Урысейм и Къэрал саугъэтыр зрата Темыркъан Юрий
ЦIыхушхуэхэм яхэлъ хьэл гъэщIэгъуэнхэм икIи дахэхэм ящыщщ мы-ри: я щIыхьым ныбжь гуэр къытридзэн-кIэ мышынэрэ я гур хэти хуитхьэщIы-кIауэ, я къулыкъурэ я бохъшэкIэ цIыхухэр зэхэгъэж ямыщIу, зыми зыпыIуамыдзрэ зыри зрамыусыгъуэджэу, дэтхэнэми псэлъэгъу, уэршэрэгъу, гушыIэгъу ядэхъуу… жыпIэнуракъэ, ягу ихауэ дунейм тетыфхэщ цIыхушхуэхэр.
А хьэлыфIыр Темыркъан Юрэ зэрыхэлъым щыхьэт тесщIэну сызыхэт мы тхыгъэ пакIэм дэщIыгъуу сытепсэлъыхьынут нэхъ згъэлъапIэ дыдэу схъумэ сурэтхэм ящыщ зы. Дэтхэнэ Iуэхуми пхэнжу егупсысыну зыфIэфIхэр «унажэ фыкъытхуэмыкIуэ» щIыкIэ, вжызоIэ: сэ шэч лъэпкъ къытесхьэркъым, дэри, ди ныбжьэгъу куэдми ещхьу, Темыркъан Юри зи гугъу сщIы сурэтым зэригъэгуфIэнум, и нэIуасэу щыта мы цIыху угъурлыжьым щхьэкIэ «Тхьэм и ахърэтыр дахэ ищI» зэрыжиIэнум. Аращи, зымыцIыхухэм фыдогъэцIыху Темыркъан Юрэ гуфIэпсыжу къыбгъурыт, Дон Кихот и пащIэм ещхь зыгъэкIыу щыта лIы нэ къуэлэныр. «НасыпыфIэу узэрыпсэунум теухуа Iущыгъэхэр щызэхуэхьэса тхылъ» цIэрыIуэр зи IэдакъэщIэкIыр… Хэт хъуну ар?
— Ди лъэпкъ интеллигенцэм щыщу нэхъ ныбжь зиIэ куэдым занщIэу къраIуэнущ абы и цIэр: «Гукъыдэж къыдиту илъэс куэдкIэ къыддэгъуэгурыкIуа цIыху угъурлыжь, зи псэлъафэхэр гукъинэж хъуа Елджырокъуэ Алисэхьщ». Алисэхь жиIауэ е теухуауэ гъэщIэгъуэн гуэрхэр къыпхуэзымыIуэтэжыфын, Тхьэм ирещIи, зыри яхэткъым абыхэм. Ар ящыщт емызэшу усэ зытххэм (ари урысыбзэкIэ!), ауэ зы сатыри зыхутрамыдзэ закъуэтIакъуэхэм…
Хьэуэ, хьэуэ, — политикэ Iуэхуи зэрихуэртэкъым абы, идеологие и лъэныкъуэкIэ гурыщхъуэнэрыщхъуэу зыхущытхэми ящыщтэкъым, — псоми, псоми фIы дыдэу къалъагъурт. А лъагъуныгъэшхуэм и щыхьэту, абы къыздрихьэкIырт республикэм ис нэхъ цIыху цIэрыIуэ дыдэхэм хуатхарэ я Iэхэр щIэлъыжу рецензэ куэдыкIей. Зэмыщхьурэ тхами, а рецензэ псоми я кIэуххэр мыхьэнэкIэ зэтехуэрт: «Нэгъэсауэ шедевр зэфэзэщщ, икIэщIыпIэкIэ тхылъ щхьэхуэу къыдэгъэкIын хуейщ!..»
Уей-уей жезыгъэIэхэм ятха апхуэдиз рецензэм фIэлIыкIыу а «шедеврхэр» къыщыхудамыгъэкIкIэ, дауи, абы и усакIуэ талантыр нэхъ «хэтIэсауэ» къыщIэ-кIынут дэ (апхуэдэ диIэу къызыщыдгъэхъунщи) ди талант къызэрыгуэкIхэм нэхърэ. Къытхуэгъэгъу, Алисэхь, уяпэ дилъадэурэ а уи рецензэхэм языхэзи къэзымылэжьыфа ди тхылъхэр къызэрыдэдгъэкIам щхьэкIэ. Умыгузавэ, дэ псори зэгуэр дынэкIуэжынущ Абы. Критикым я нэхъыфIыр арауэ жаIэ здэщы-Iэри, шэч къытумыхьэ абы укъызэрыдихыжынум…
«Алыхьым къытхуигъэгъу» жытIэнщи, адэкIэ дыкIуэнщ иджы…
Темыркъан Юрэ и ехъулIэныгъэхэм куэд дыдэрэ гуапэу тепсэлъыхьырт Али-сэхь, ицIыхукъицIыхуж къудей мыхъуу, фIы дыдэу къызэрыхущытым, я унагъуэ зэрихьэм, и анэ Блини, и шыпхъу Жени, и къуэшхэми зэрырагъэблагъэм, зэрагъэхьэщIэм ирипагэрт. Пэж дыдэу, Юрэ къэкIуэжакъэ, — Алисэхь Iэмал имыIэу абы лъыгъуазэрт, и зэIущIэхэм кIуэрт, сурэт куэд трихт. Псалъэм къыдэкIуэу жытIэнщи, сурэттехыуи щытащ Алисэхь. Тхьэм ещIэ яхутезыгъэпкIар, ауэ мы сурэтри «къызэрылъэтар» абы и сурэттехыращ, зыщIыжари езы Елджырокъуэрщ, тыгъэ къысхуэзыщIауэ щытари аращ.
Щи-и-и, сызытепсэлъыхь сурэтри уи юбилей лъапIэм тыгъэ худощI, Юрэ, — гушыIэр уи Iэпэгъурэ гуапагъэр уи гъа-щIэ гъуазэу куэдрэ Тхьэм утхуигъэпсэу! Шэч лъэпкъ къытесхьэркъым: псэужа-мэ, Алисэхь угъурлыжьми къыддиIэтынут мы хъуэхъубжьэр.
IутIыж Борис.
2008 гъэ
