Жыхьэнмэм хуэкIуэ гъуэгу, е Сыт дэ ипэжыпIэкIэ къытщыщIыр?
Керчь иджыблагъэ къыщыхъуар уи акъылым къыпхуигъэтIасэркъым — «и егъэджакIуэ бзаджэхэм» яхуиIэ гужьгъэжьым (колледжым щIэсхэм ящыщ зым зэрыжиIамкIэ) къызэщIегъаплъэри, щIалэм мурад бзаджэ и гум ирелъхьэ: и ныбжь нэхъыбэ, Iэмал зэриIэкIэ, иукIын. ЯпэщIыкIэ абы хуит зыкърегъэщI Iэщэ зэри-хьэну, адэкIэ езым зэхелъхьэ къагъауэ пкъыгъуэхэр икIи, икIэм-икIэжым, гууз-лыуз имыIэу зэтреукIэ илъэс бжыгъэкIэ зыдеджахэр, езым къыбгъурысу аудиториехэм щIэсахэр, и ныбжьэгъуу къимылъытэу щыта- ми, и нэIуасэ цIыхухэр.
Сыт къэхъур? Сыт ди щIалэгъуалэм къащыщIыр? Сыт дэ къытщыщIыр? А упщIэр блэкIа лIэщIыгъуэм и блыщI гъэхэм къигъэувауэ щытащ Шукшин Василий. Абы и рассказ «Гузэры- дзэ» жыхуиIэм и лIыхъужь нэхъыщхьэр Iуэху мыщхьэ-пэ хохуэ, пцIы къытралъхьэри, ягъэпуд. Сыт абы ищIэн хуейр, сыт и Iэмал, и жагъуэ къызэращIар зыхуигъэшэчын щхьэкIэ. Къызэрыхущытым хуэдэу яхущытыжын, къращIар ярищIэжын хуейуэ ара? Хьэмэ-рэ закъыхимыгъэщыщэу и щхьэр Iуихыу, и жагъуэ къызэращIар ирикъухыу ар игъэвын? Ермолаев Сашкэ хуэмыфащэ къезыпэсам хуимыгъэгъуныр къыхехри, уадэ къищтэу ар иукIыну хьэзыр мэхъу. И щхьэм щызэригъэзахуэурэ ар иукIакIэщ абы, ауэ апхуэдэ лъэбакъуэ ичыным ар нэзымыгъэсар къару телъыджэ гуэрщ.
Керчь апхуэдэ къару телъыджэхэр щызэрихьэлIакъым — гузэвэгъуэ къэхъуащ. Гузэвэгъуэ шынагъуэ дыдэ.
КъэмыхъункIэ хъуну щы-та ар? Шэч хэмылъу, апхуэдэ Iэмал щыIащ. Ауэ абы щхьэкIэ плъагъун, зыхэпщIэн хуеящ еджакIуэ Росляков Владислав и Iуэху зыIутыр. Иджы абы и цIэр къраIуэхукIэ, псори абы ебгынущ, я къуэ лIыукIым и нэпкъыжьэ псэухукIэ ятелъынущ абы и адэ-анэми.
Ар къагъэувыIэфыну щытат. Ауэ къагъэувыIакъым…
Сыт къыщIамыгъэувыIар? Иджыри зэ зыхуэдгъэзэнти Шукшин Василий: «… Дэращ цIыху икIэхэр зыгъэбэгъуар, дэращ… Дэ ахэр парашюткIэ къытхурадзыхакъым».
Аращ, ахэр къытхэтщ икIи кIуэ пэтми нэхъ еру, мыукIытэ мэхъу. Абыхэм шэч къытрахьэркъым езыхэм зыхуей псори зэрахуэщIэнум. Абыхэм я фIэщ мэхъу нэмыукIытагъэр цIыхухэм уахэтынымкIэ Iэмал хъарзынэу зэрыщытыр. Абыхэм шэч къытрахьэркъым цIыхур ягъэикIэну зэрыхуитым. Еруугъэр мардэ яхуэхъуащ апхуэдэхэм. ЦIыхум тегуплIэныр, абы зэран хуэхъу-ныр зыуи кърадзэркъым, мыхъумыщIагъэ ялэжьуи къалъытэркъым, уеблэмэ апхуэдэу щытын хуейуэ къащохъу.
Иужьрей зэманым сэри зыхэсщIащ апхуэдэ. «Къэнжал зауэ: илъэсищэхэм къапхыкI Iуэху еплъыкIэ» тхылъыр къызэрыдэзгъэкIам къыхэкIыу Интернетым и социальнэ сетхэмкIэ псалъэ гуемыIу куэд къыстратхъуащ. Ари здэнт, сызэрымызахуэм щыхьэт техъуэ щапхъэхэр къахьу щытамэ. Ауэ щапхъэ лъэпкъи къахьыркъым — псалъэ мыхъумыщIэхэр къыстрагъэлъалъэу аращ. ЗэрыжаIэу, бэзэрым къызэрытекIауэ къысхуохъущIэхэр. Зихуэдэ щымыIэ нэмыукIытагъэ хэлъу. Абыхэм зыри зэрырамыщIэфынум шэч къызэрытрамыхьэр зи лъабжьэ нэмыукIытагъэ. ГущIэгъу зыхэмылъ, цIыхур зыгъэикIэ нэмыукIытагъэ. Абы къыдэкIуэуи сызыгъэшынэну хэтхэр, си щIыхьыр зыгъэпудхэр цIэ лей зыфIэзыщыжа, зызыгъэпщкIу цIыхухэкъым, атIэ зи сурэтхэри, зи биографиери зымыгъэпщкIу цIыхухэщ. Уеблэмэ, абыхэм я нэхъыбэр щIэныгъэ нэхъыщхьэ зиIэхэщ, егъэджакIуэхэщ, егъэджэныгъэ IэнатIэм и лэжьакIуэхэщ. Абы щыхьэт утехъуэн щхьэкIэ куэд ухуейкъым — Фейсбукым абыхэм щаIэ напэкIуэцIхэр къызэIупхын хуей къудейуэ аращ.
А цIыхухэм лъагъумыхъуныгъэрщ я гъуазэр. Нобэ абыхэм ялъагъу хъуркъым езыхэм ягу иримыхьахэр, пщэдей — абыхэм зыгуэрхэм хуагъэлъэгъуар, пщэдеймыщкIэ — езыхэм емыщхь дэ псори.
Апхуэдэ я лъагъумыхъуныгъэр иджыпсту абыхэм интернетымкIэщ къызэрагъэлъагъуэр, ауэ шынагъуэщ абыхэм ар ди гъа- щIэми къыщагъэлъагъуэу хуежьэнкIэ (Кърымым къыщыхъуа гузэвэгъуэр абы и щыхьэту жыпIэ хъунущ). Росляков Владислав ещхьу, абыхэм я зэран цIыху хэхахэм екIынкIэ щыхъуну зэманыр мыжыжьэ-жу щытынкIэ зыхуэIуа щыIэкъым. Нэхъ шынагъуэж-ращи, я гужьгъэжьыр зыхуэмыгъэпщкIухэм я нэхъыбапIэр щIалэгъуалэщ. Ахэр къэралыгъуэ абрагъуэм и къуэкIуэнур зэлъы-тауэ щытыну дызыщыгугъахэу жылагъуэм хуэфащэ гулъытэ блэкIа зэманхэм щызымыгъуэтахэрщ, тэмэму унэтIа мыхъуахэрщ. КIэщIу жыпIэмэ, цIыхум пщIэ хуэщIыным щIагъэджыкIакъым, ар я хьэл-щэным хэлъу къагъэтэджакъым. АтIэми, аракъэ жылагъуэм щыIэ зэхущытыкIэхэм я лъабжьэ нэхъыщхьэр. Дигу къэдвгъэгъэкIыжыт Антуан де Сент Экзюпери и «Гъэ-рым хуэгъэза тхыгъэ» жыхуиIэр. «ЦIыхум пщIэ хуэщIын! ЦIыхум пщIэ хуэщIын!.. Зым адрейм пщIэ хуищIыныр цIыхухэм яхэпщамэ, икIэм-икIэжым абыхэм къызэрагъэпэщыфынущ пщIэ зэхуэщIыныр зи хабзэ нэхъыщхьэ жылагъуэ, политикэ икIи экономикэ зэхэтыкIэр. Сыт хуэдэ щэнхабзэми и лъабжьэр езы цIыхум хэлъырщ».
Ар дэ иджыпсту къыдгурыIуэу, нэмыукIытэхэр къыжьэдэдмыкъуэмэ, лIэщIыгъуэ бжыгъэкIэрэ зэтеува хабзэхэм ахэр зэребакъуэм щхьэкIэ жэуапым едмышалIэмэ, пщэдей кIа-сэ хъункIэ шынагъуэщ, Керчь къыщыхъуа насыпыншагъэр хабзэу къытхуэнэнкIэ зыхуэIуа щыIэкъым.
Шукшин къигъэува: «ЦIыхухэ, сыт дэ къытщыщIыр?» упщIэр нобэ зэи хуэмыдэжу игъуэ дыдэщ. Ди жылагъуэм шынагъуэ къыщхьэщыхьэнкIэ гузэвэгъуэщ. ЦIыху хэхам пщIэ хуумыщIыныр жылагъуэ псом пщIэ хуумыщIы-ным ухуэзышэ япэ лъэбакъуэщ. АтIэми, жылагъуэм пщIэ хуэзымыщIыр, ихъуре-ягъкIэ къыщекIуэкIхэр акъыл гъэтIысакIэ къызыгурымыIуэр — абы и бийщ. Керчь щыщ фочауэм, жыхьэнмэр къыхэзыхыу абы кIуам хуэдэ дыдэу.
Тхьэм дащихъумэ жыхьэнмэми цIыхухэм ялэжь залымыгъэхэми.
КОТЛЯРОВ Виктор,
«Котляровхэ Викторрэ Мариерэ я тхылъ тедзапIэ»
IуэхущIапIэм и редактор нэхъыщхьэ.
