ГуфIэгъуэм и къэухьым нэхъри зеубгъу
Кавказ Ищхъэрэм щыпсэулъэпкъхэм щэнхабзэмрэ спортымкIэ я зи чэзу фестивалыр, «Кавказ джэгухэр» зи фIэщыгъэр, Осетие Ищхъэрэ — Алание Республикэм и къалащхьэ Владикавказ фокIадэм и 30 — жэпуэгъуэм и 1-хэм щекIуэкIащ. Абы и къызэгъэпэщакIуэщ УФ-м Кавказ Ищхъэрэм и IуэхухэмкIэ, СпортымкIэ, ЩэнхабзэмкIэ и министерствэхэр, «Кавказым зыщыплъыхь» фондыр, Осетие Ищхъэрэ — Аланием и жэрдэмщIакIуэ гупыр, нэгъуэщIхэри. Фестивалыр зыхуей хуэгъэзэнымкIэ щIэгъэкъуэнышхуэ хъуащ «Кавказ Ищхъэрэм и курортхэр», «Кавказ Ищхъэрэм зегъэужьынымкIэ корпорацэ» акционер зэгухьэныгъэхэр.
Кавказ Ищхъэрэм щыпсэу лъэпкъхэр зэкъуэзыгъэувэ, я зэхуаку дэлъ ныбжьэгъугъэр зыгъэбыдэ, лъэпкъхэм ижькIэрэ къадекIуэкI щэнхабзэ телъыджэм, хабзэ нэхъыфIхэм я плъыфэ зэмыфэгъу куэдыкIейр хъумэным, узыншагъэм зэран хуэхъу хьэл мыхъумыщIэхэм зыдемыгъэхьэхыныр хэIущIыIу щыщIыным хуэлажьэ фестивалыр Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм 2010 гъэ лъандэрэ щокIуэкI.
Иджырей зэхуэсышхуэр зрагъэхьэлIа махуитIыр уэфI хъуат — япэр дыгъэпскIэ гъэнщIауэ, етIуанэр, тIэкIу нэхъ фагъуэми, къемышхыу щытащ. Осетие Ищхъэрэ — Аланием и къалащхьэ Владикавказ дэт «Спартак» стадионым гъунэгъу дызэрыхуэхъуу, Къэбэрдей-Балъкъэрым икIа журналистхэм зыхэтщIащ зэхыхьэр Iэтауэ икIи гъэщIэгъуэну бысымхэми хьэщIэхэми зэрахуегъэкIуэкIынури щызэхуэсхэм IэфIкIэ ягу къызэринэжынури. Пэжу, иджырей зэхуэсыр и къызэгъэпэщыкIэкIи, и егъэкIуэкIыкIэкIи абы ипэкIэ щыIахэм къазэрыщхьэщыкIым гу лъытэгъуейтэкъым. Ар апхуэдэу зэрыщытар хьэщIэхэми иужькIэ къыхагъэщащ.
Хабзэм и хъумакIуэхэмрэ плъыр гуп щхьэхуэхэмрэ зэрысакъымкIэ дэ нэхъри къыдгурыIуащ жэуаплыныгъэ ин пылъу зэхуэсышхуэм зэрызыхуагъэхьэзырар. ДыхьэпIэм пэмыжыжьэу япэу узыIущIэ, лъэныкъуитIкIи сатыру егъэувэкIа дапхъэхэм щыплъагъурт «ЩащIар Кавказырщ» зыфIаща гъэлъэгъуэныгъэр. Ар, уи нэгу къызэрыщIэувэнкIэ, Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм хыхьэ хэгъэгухэм щылажьэ IуэхущIапIэ нэхъ ехьэжьахэм я продукцэр щагъэлъагъуэ жармыкIэ зыкъизыхт. Мыпхуэдэ фестивалхэм щыяпэ гъэлъэгъуэныгъэм и къызэгъэпэщакIуэщ «Кавказым зыщыплъыхь» фондыр.
УФ-м Кавказ Ищхъэрэм и IуэхухэмкIэ и министерствэм и унафэ-кIэ къызэрагъэпэща «Кавказ Ищхъэрэм зиужьынымкIэ корпора-цэ» зэгухьэныгъэм и лэжьыгъэм и зы Iыхьэу щыт жармыкIэм хэт IуэхущIапIэхэм я бжыгъэр 40-м нызэрыхьэсырт.
Фестивалым и япэ махуэм лэжьащ Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм хыхьэ хэгъэгухэм щыпсэу лъэпкъхэм я щэнхабзэ хъугъуэфIыгъуэхэр къыщыгъэлъэгъуа пщIантIэхэр. Къэбэрдей-Балъкъэрым ейр Бахъсэн, Шэрэдж, Прохладнэ щIыналъэхэм я къарукIэ къызэрагъэпэщат. Абы дызэрыдыхьэу, дэ гу лъыттащ къэфакIуэ гупитI зэрыдэтым. Япэр Шэрэдж районым кърашат. ЕтIуанэр, Нэхущхэ Анзоррэ Маринэрэ зи унафэ щIэт, «Бахъсэн ауз» зи фIэщыгъэ къэфакIуэ гуп цIэрыIуэрат. Иужьрейхэм я зыIыгъыкIэм, я зыгъэзэкIэм удимыхьэхынкIэ, уамытхьэкъункIэ Iэмал иIэтэкъым, апхуэдизкIэ зэрыгъэгушхуэжрэ уардэу ахэр утыкум итти.
Шэрэдж щIыналъэм къраша гъэлъэгъуэныгъэм куэду хэлът балъкъэр лъэпкъым къыдекIуэкI хьэпшыпхэмрэ унэлъащIэхэмрэ. Апхуэдэу, Балъкъэр Ипщэ къуажэм шыпсэу Цраевэ Къанитат и IэдакъэщIэкIхэр телъыджэ тщыхъуащ. ФIэдзапIэм къеблэблэх щIакIуэ кIыхь фIыцIэшхуэм ди нэхэр щытедием, къыджаIащ ар къызыхищIыкIа цыр илъэситху енкIэ а бзылъхугъэм зэрызэхуихьэсар.
Псы къежэхым дэкIэрахъуэ щхьэл шэрхъышхуэм деж щыт лIым дыбгъэдыхьащ.
— Хэтхэ уащыщ? Мы щхьэлми щхьэ убгъэдэт?
— Серчэхэ Нурхьэлий. Хьэтуей къуажэм сыщыщщ. Мы щхьэлыр Лэскэн щIыналъэ администрацэм и лъэIукIэ щIалищым тщIащ.
Фестивалым и къызэгъэпэщакIуэхэмрэ хьэщIэ лъапIэхэмрэ лъэпкъ пщIантIэхэр чэзууэрэ къаплъыхьащ. Осетие Ищхъэрэ — Аланием ейм щыдыхьэм икъукIэ Iэтарэ дахэу къащыIущIащ. Фадэ пIащIэ зэрыт фалъэшхуэр IитIкIэ зыIыгъ лIыр къахуэкIуахэм япэщIыкIэ осетиныбзэкIэ, иужькIэ урысыбзэкIэ къехъуэхъуащ. Утыкур концерт теплъэгъуэхэм ягъэдэхащ.
А псоми къадэкIуэу, лъагэу Iэта концерт гъэлъэгъуапIэм ихьэ артистхэм махуэм и лъапIагъэр зыхозыгъащIэ, цIыхухэм я гукъыдэжым зыкъезыгъэIэт къафэхэмрэ уэрэдхэмрэ щагъэзэщIащ.
«Спартак» стадионым
ИужькIэ псори стадионым зэрыхьащ. Абы щыщIидзащ фестивалым и япэ махуэм къекIуэлIахэр щызэрихьэлIэжа, зихуэдэ щымыIэ Iуэхум. ЯпэщIыкIэ макъамэ лъэщ къэIуащ. Утыкушхуэм хъыджэбз цIыкIухэр, лъэпкъ фащэ екIухэмкIэ зэщыхуэпыкIахэр, къилъэдащ. Абыхэм яIыгъ хъыдан кIапсэ кIыхьхэр, хужьыбзэу, удзыфэу, гъуэжьу зэщIэпщIыпщIэхэр, Iэзэу зэдыщIаупскIэрт.
КъыкIэлъыкIуэу, пщащэ нэхъ цIыкIужхэр, жьауэ гъуэжьыпсхэр зыгъэкIэрахъуэхэр, утыкум къихутащ. Ауэрэ, щыгъын екIукIэ зэщыхуэпыкIахэр утыкум нэхъыбэж щызэрыгъэхъуащ: псысэм къыхэкIа псэущхьэ теплъэ зиIэ фащэхэр зыщыгъхэри, спортсмен ныбжьыщIэ цIыкIухэри. Псоми я Iэзагъэр здынэсыр къыщагъэлъэгъуащ абдежым.
КъыкIэлъыкIуа теплъэгъуэр псом ящхьэжт, япэрей фестивалхэм щыдмылъэгъуат. Стадионым исхэр и къилъэдэкIэм зэщIигъэфиеу, япэщIыкIэ зы шу гъуэгум ирижащ. Ар зылъэгъуахэм зыкъащIэжыну хунамыгъэсу, нэгъуэщI шухэри утыкум къилъэдащ. Мыбыхэм шыгъэджэгу ящIащ, утыкум здитым зызэблахъурэ загъэкIэрахъуэу. ГъэщIэгъуэныракъэ, апщIондэхункIи, утыку нэхъыщхьэм концерт теплъэгъуэхэр щызэпыуакъым: чэзууэрэ къихьэ къэфакIуэ гупхэм яхузэфIэкI къагъэнакъым.
Къызэхуэсахэр а псом ефIэкIыжу зытхьэкъуар гъуэгубгъум уардэу кърикIуа, лъэпкъ фащэ хужьыпскIэ зэщыхуэпыкIа бзылъхугъэ шууей зыкъизыхырт. Ар, къыхуигъэщIа фIэкIа умыщIэну, шы гъэджэгукIэм апхуэдизкIэ хуэIэзэти, еплъ псоми зэрагъэщIэгъуэнур ящIэртэкъым. Шым и лъакъуиплI щэкI хужь лантIэхэр къызэшэкIар, зэми зэдыщIидзурэ езыри бгъукIэ кIуэрт, зэми лъагъуэм дахэ дыдэу къыщыфэрт. Ар, иужькIэ зэрызэхэдгъэкIамкIэ, «Нартхэр» шы театрым, Галаов Аслъэнбэч зи унафэщIым, зыкъыщызыгъэлъагъуэ псэущхьэ лъагъугъуафIэхэм ящыщт.
Махуэшхуэ концертым къыпызыщэу, утыкум осетин лъэпкъ джэгукIэ зыбжанэ щагъэлъэгъуащ. Ауэрэ теплъэгъуэ нэхъ гъэщIэгъуэныжхэм щIадзащ. Бысымхэр зэрыгушхуэ, Осетие Ищхъэрэ — Алание Республикэм и «Алан» академие къэфакIуэ ансамбль цIэрыIуэр, Тедеев Руслан зи унафэщIыр, стадионым къихьащ. АдэкIэ, Къэбэрдей-Балъкъэрым и «Кабардинка» ансамблым хэтхэм утыкум зыкъыщагъэлъэгъуащ. Къызэхуэсахэм, ар ягу зэрырихьым и нэщэнэу, къытрагъэзэжурэ Iэгуауэшхуэ яIэтащ. ИужькIэ адрей хэгъуэгухэм я къэфакIуэ гупхэми зыкъагъэлъэгъуащ.
Севастополь къикIа гупым, Хы ФIыцIэ кхъухь флотым къафэм-рэ уэрэдымкIэ и ансамблым, гуфIэгъуэм къакIуэу зыкъызэригъэлъэгъуар си щхьэкIэ гъэщIэгъуэн ды-дэ сщыхъуащ. Нэхъ телъыджэжыр, хьэрш станцым (МКС-м) щыIэ щIалитIым, Рязанцев Сергейрэ Мисурин Александррэ, фестивалым зыкъыпащIэу, абы щызэхуэсахэм къазэрехъуэхъуарщ, къазэрепсэлъарщ.
Фестивалым и къыкIэлъыкIуэ Iыхьэм щIидзащ. Губгъуэшхуэм къихьащ, зэрызэкIэлъыкIуэм хуэдэу, Къэбэрдей-Балъкъэрым, Къэрэшей-Шэрджэсым, Дагъыстэным, Ингушым, Ставрополь крайм, Шэшэным, Осетие Ищхъэрэ — Аланием къикIа спортсменхэр.
Абыхэм я ужькIэ къэрал къулыкъущIэхэр утыкум къихьащ. Япэу къэпсэлъащ УФ-м Кавказ Ищхъэрэм и IуэхухэмкIэ и министр Кузнецов Лев.
— Хуабжьу дрогуфIэ Кавказ Ищхъэрэм щыпсэу лъэпкъхэм я лIыкIуэхэр илъэс зыбжанэ хъуауэ мыпхуэдэ фестивалхэм зэрыщызэрихьэлIэми щэнхабзэмрэ спортымкIэ я зэфIэкIыр здынэсыр зэрыщагъэлъагъуэми. КъыфIэбгъэкIмэ, дэ къедгъэблэгъэф хъуащ адрей щIыналъэхэм щыщхэри. Псалъэм папщIэ, мы иджырей ди гуфIэгъуэшхуэр къыддаIыгъынуди деж къэкIуащ Осетие Ипщэм, Севастополь къалэм къикIахэри.
АдэкIэ псалъэ иратащ Осетие Ипщэ Республикэм и Iэтащхьэ Бибилов Анатолий.
— Кавказым и шытх нэхъыщ-хьэми лъэныкъуитIымкIи щыпсэу лъэпкъхэм я лIыкIуэхэр щызэрихьэлIэ, я щэнхабзэр щагъэлъагъуэ мыпхуэдэ зэхуэсышхуэхэр илъэс зыбжанэ хъуауэ КИФЩI-м зэрыщекIуэкIым дэри дыщыгъуазэщ икIи дрогушхуэ. ДыфпэIэщIэу иджыри къыздэсым дыкъекIуэкIами, дяпэкIэ дыкъыфхыхьэнымкIэ гугъэфIхэр диIэщ.
Ингуш Республикэм и Iэтащхьэ Евкуров Юнус-Бэч жиIащ:
— Фестивалым кIуэтэху нэхъ зэрызиужьри, и зэфIэкIым зэрыхэхъуэри, Iуэхугъуэу къызэщIрагъэубыдэхэр нэхъыбэж зэрыхъури дэркIэ нэрылъагъущ. Ауэ, псом нэхърэ нэхъыщхьэжыращи, мы зэхыхьэхэм ди адэжьхэм я псэукIар, я IэпщIэлъапщIагъэр здынэсу щытар ди нэгу къыщIагъэувэж, нобэрей гъащIэм къытхуихь зэхъуэкIыныгъэфIхэр щыдогъэлъагъуэ, ди зэхуаку дэлъ ныбжьэгъугъэм зрагъэужь, дызэрызэрыщIэм хагъахъуэ. Си щхьэкIэ Осетие Ищхъэрэм и цIыхухэм, и унафэщIхэм фIыщIэ ин яхузощI хьэщIагъэ ин къызэрыдахам, ди зэIущIэр екIуу къызэрызэрагъэпэщам папщIэ!
ИужькIэ къэпсэлъапIэм къихьащ Осетие Ищхъэрэ — Аланием и УнафэщI Битаров Вячеслав.
— Махуэшхуэр ди республикэм зэрыщекIуэкIым икъукIэ дыщогуфIыкI. Зым адрейм иригъэлъагъун, дызэрызэдэгуэшэн дызэрикуэдыр Кавказ джэгухэм къыдагъащIэ, — жиIащ абы.
«Кавказ джэгухэр-2017» щэнхабзэмрэ спортымрэ я VIII фестивалым и етIуанэ махуэм къыщызэрагъэпэща спорт зэхьэзэхуэхэр лIэужьыгъуэ 12-кIэ зэщхьэщыхауэ щытащ. Ахэр псори гъэщIэгъуэну екIуэкIащ. Зэпеуэхэм къарикIуа-хэр щызэхалъхьэжым, япэ увыпIэр Осетие Ищхъэрэ — Аланием и командэ къыхэхам къихьауэ къалъытащ, етIуанэр — Дагъыстэным, ещанэр — Ингушым хуагъэфэ-щащ.
Тхыгъэри сурэтхэри КЪУМАХУЭ Аслъэн ейщ.
Владикавказ – Налшык
