ЩоджэнцIыкIу Алий дунейм зэрехыжрэ илъэс 75-рэ ирокъу
Псынащхьэ
Дунейм тет лъэпкъхэм ящыщ зыгуэри «лъэпкъщ» къыхужаIэу нобэ къэсыну къыщIэкIынтэкъым, зи ныбэрэ зи бохъшэрэ фIэкIа нэгъуэщI къызыфIэмыIуэху защIэу цIыхухэр къызэхэнатэмэ.
Тхьэм и шыкуркIэ, игъащIэми дунейм къытохъуэ, щIыр щытыхуи къытехъуэнущ, я щхьэ Iуэхухэр дах къудей мыхъуу, къызыхэкIа лъэпкъым, а лъэпкъыр къызэрыхъукIа щIыналъэм, абыхэм я закъуэ — дуней псом фIыуэ щыIэмкIэ яхуэхъуапсэ, зи гур ятеубгъуа, зи гъащIэр тыхь яхуэзыщI цIыху щэджащэхэр. Лъэпкъ нэщIысауэ къэплъытэ хъунуи къыщIэкIынукъым апхуэдэ цIыхухэрэ IуэхухэмкIэ дунейм, гъащIэм яхуэупсэфурэ къемыкIуэкI лъэпкъыр.
ИтIани, апхуэдэ цIыхухэми яхэтыжщ, Iуащхьэмахуэ дибгхэм къазэрыхэщым ещхьу, псоми къахэлъагыкI цIыху щэджащэхэр. Мис апхуэдэ лъагапIэщ ЩоджэнцIыкIу Алий адыгэ литературэм и дежкIэ.
Литературэм зыгуэрхэр щызэбгъэпщэн-щызэбгъэщхьыныр зыкъомкIи дзыхьщIыгъуэджэщ икIи нэхъыбэм деж ущызыгъауэщ, ауэ ар Iэмал нэхъ къагъэсэбэпхэм ящыщщи, дэри мы зэм къыпэткIухьынкъым. Аращи, зыкIи егъэлея хъуну ди гугъэкъым Урысейм я литературэм Пушкиныр зэрыхэтым хуэдэу, урыс дэтхэнэми ар къызэрыщыхъум, къызэрилъытэм ещхьу, ЩоджэнцIыкIу Алий ди литературэм и нэхъ жьантIэ дыдэр хуэфащэу къызэрылъагъэсар, дэтхэнэ адыгэми ар и Пушкину зэрыщытыр къыжытIэмэ.
Хьэуэ, дэ псалъэшхуэ тафэтелэ зыфIэфIхэм дыхабжэну дыхуейкъым икIи жытIэркъым абыхэм къащIэна литературэ Iэужьхэр зэпэшачэу е зэшхуэзэесхэу. Апхуэдэу пцIым, япэрауэ, жыжьэ унихьэсынукъым, адрейуэ, зым и пщIэмрэ и щIыхьымрэ зыкIи зыхуэмыныкъуэщ ар. Ахэр зэщхь икIи зэшхуэзэес зыщIыр нэгъуэщIщ: къызыхэкIа лъэпкъхэм я деж щаIэ лъытэныгъэхэмкIэ, я гъащIэхэмрэ я гуащIэ къыдэкIахэмрэ а лъэпкъитIым я тхыдэхэм, я литературэхэм щаIэ мыхьэнэхэмкIэ, щаубыд щIыпIэхэр зыхуэдизымкIэ.
Тхьэм гъунэжу адыгэхэм къыдит, ди лъэпкъым, ди лъахэм я мызакъуэу, дуней псом зи цIэр щаIэтын, дэри дызэрылъапIэн усакIуэшхуэхэр, ауэ абы щыгъуэми ЩоджэнцIыкIу Алий ипщэкIэ къыщытхуэгъэувынIауэ къыщIэкIынукъым къэбэрдей литературэм, сыту жыпIэмэ лъэпкъым абы хухиха жьантIэр гъуэрыгъуэ шэнткъым, зэIэпах-зэIэпалъхьэхэм ящыщкъым, — уэрыпIэуи куупIэуи ди литературэм иIэм, дяпэкIи (Тхьэм къабыл ищI) иIэнухэм къежьапIэ яхуэхъуа псынащхьэщ.
IутIыж Борис,
КъБР-м и цIыхубэ тхакIуэ.
2000 гъэ
ЩоджэнцIыкIуАлий и сурэт
Пшэ чэтхъахэр сыт зезыхуэр?
Жьым ар къуршым хутемыху,
Уи уэрэду къуэм дэмыхуэр
Къытхуэнащи, тхуэмыух.
Уэ зэ уэгъуэм бийр къибуду –
Арщ уэ гъащIэу къэбгъэщIар.
Iуащхьэмахуи къыгуауду
Уи сурэти арщ щIащIар.
КIыщокъуэ Алим.
УсакIуэшхуэ
Зи псалъэр шэрыуэу
Мастэнэм изыху,
Къэдалъэм пэрыуэу
Кхъузанэм щIэзыху,
Бзаджагъэм езауэу,
И нитIыр къизыху,
ЦIыхугъэм хуэдауэу
И натIэр зыубзыху…
Нэ гуфIэу гу фIейхэм
Я ныбэр къыредз,
Псэ IэфIрэ фейцейхэм
ЛIыгъэшхуэр къаредз…
Псалъэсэр ныхисэм
КIыфIыпсэ хеуд,
Пэж лъапсэм еIусэм
ЦIыху гупсэр къолыд,
И псысэр къэтIасэм,
Уигу, уи псэр пфIеубыд,
И усэр къэпасэм,
Лъэпкъыпсэр еузэд…
IэфIыщэу унахуэщ,
Ди дыгъэфI нэбзий,
ЛIыфI дыщэу
улъынтхуэщ,
Ди дыгъэфI мыулъий,
Бзум цIыхум урихуэщ,
УсакIуэ уэлий.
Псэм, нэхум и хъуахуэщ
ЩоджэнцIыкIу Алий!
Дыгъужь ФуIэд.
Сирие, Дамаск.
Си адэшхуэм и фэеплъу
Дыгъуасэ къухьэу нобэ къыкъуэкIыж
Дыгъэм и нурым ещхьу, ухэлъщ си псэм.
Зэм сфIощI игъащIэ псокIэ укъухьэж,
КъысфIощI зэм уи куэщI сису.
Ауэ сыт щыгъуи ныбдэслъагъур зыщ:
Си дуней гъащIэм схузэIупхыу и бжэр,
ЦIыху цIыкIуу щыIэр насыпыфIэ зыщI
Усыгъэм и жэнэтым сфIощI уэ сипшэу.
ЛIэужьыр бжьиблкIэ мауэ, жи, Зэман,
Щыхъумэт си пкъым си адэшхуэм и псэр.
Абы насыпу сэ къысхуигъэнар
ЦIыхубэм естыжыным сыщIохъуэпсыр.
Сабий пфIэщIыну, абы мы дунейм
Къыщыхъу гуфIэгъуэ псори фIэтелъыджэт,
Арщ къысщыхуауэ, гъащIэ, сэ уи ней,
ПэIэщIэ сыпщIмэ а хьэл-щэн гъуэзэджэм.
СыпкIэлъыпIащIэ пэтми, сыпщIэмыхьэу
Уи ужь ситщ икIи нэгъуэщI сыхуэмейт,
КъесхьэлIэфарэ уи гъуэгуанэ Iыхьэр
Си насып вагъуэр хъутэм ещхь ууейм.
ХьэкIуащэ Мадинэ.
