Кавказ Ищхъэрэм и япэ электроннэ хъыбарегъащIэ Iэмал
КъБР-м и ТВ-р илъэс 60 ирокъу
Къэбэрдей-Балъкъэрым и телевиденэр къызэрызэIуахрэ мы гъэм илъэс 60 ирокъу. Ар япэ электроннэ хъыбарегъащIэ Iэмалу къыщызэрагъэпэщат Кавказ Ищхъэрэм. Налшыкщ япэ радио псалъэр, теленэтыныр къэзытар. Иджы-кIэ «Къэбэрдей-Балъкъэр» КъТРК-р республикэм и телеканал нэхъыщхьэщ, мыбы ис лъэпкъхэм я дежкIэ мыхьэнэшхуэ зыгъэзащIэщ 1 КъБР каналри, «Налшык» ОРТК-ри.
Ди телерадиокомпаниер нобэ щIыпIэ псоми щызэхах, иджырей Iэмэпсымэ-хэмкIэ гъэпса, зэчий зыбгъэдэлъ лэжьакIуэ пажэхэр зиIэ IэнатIэщ. ЛэжьакIуэхэр зыщIэс унэшхуэр 1989 гъэм ящIауэ щытащ, метр зэбгъузэнатIэ 9.436-рэ и инагъыу. Къыхэгъэщыпхъэщ республикэ ТВ-р зэфIэувэным лэжьакIуэ куэдым я гуащIэ зэрыхалъхьар: ахэр Макитов Сафар, Мокъуэ Борис, АфIэунэ Рае, Вэрокъуэ Владимир, Мартиросовэ Ринэ, Гочияев Сэхьид, Скорых Аллэ, Чымэзокъуэ Владимир, Хъуэжэ Хьэзрэт, Гуляев Башир, БжэныкIэ Мухьэб, Безыр Чэмал, КIурашын БетIал, Гадиев Ибрэхьим, Аттаев Магомет, БищIо Анатолэ, Къущхьэ Людмилэ, Щоджэн Хьэбас сымэ, нэгъуэщIхэри. Абыхэм я жыджэрагъымрэ лэжьыгъэр ипэкIэ кIуэтэн щхьэкIэ техникэ мыхьэнэншэм щымыгугъыу къагупсыс хэкIыпIэхэмрэ я фIыгъэу жыпIэ хъунущ телевиденэр ипэ илъэсхэм зэрылэжьар.
Дыду Владимир
Оператор Дерико Анатолий
Режиссёр Мартиросовэ Ринэ
Хьэмжу Ларисэрэ Кривошапкинэ Екатеринэрэ
2004 гъэм «Къэбэрдей-Балъкъэр» КъТРК-р хъыбарыщIэхэр къэтыным хуэкIуащ. Абы лъандэрэ каналым и журналистхэр республикэм щекIуэкI сыт хуэдэ Iуэхуми нос, ар цIыхубэм я деж нагъэс.
2011 гъэм, пIалъэ зыкъомкIэ зэпагъэуауэ щытами, «Къэбэрдей-Балъкъэр» КъТРК-м «Россия-1» каналымкIэ Iуэхугъуэ хэхахэм теухуа нэтынхэр адыгэбзэкIэ, балъкъэрыбзэкIэ, урысыбзэкIэ къиту щIидзэжащ, программэ гъэщIэгъуэн зыбжани, удэзыхьэх проектхэри яубзыхуащ.
«Къэбэрдей-Балъкъэр» КъТРК-м и унафэщIщ Iуэхур фIыуэ зэкIэлъызыгъакIуэ, ди лъахэгъухэм пщIэ зыхуащI Битокъу Владимир. Битокъум къызэрыджиIамкIэ, телевиде-нэр бжыгъэ нэтыным хуэкIуэн папщIэ зыхуей Iэмэпсымэ псори къаIэрыхьащ, мы гъэм и кIэм абы техьэ-ну я мурадщ. А псом я нэхъыщхьэщ ТВ-м и щIыунэм щахъумэ архивыр иджырей Iэмэпсымэхэм-кIэ бгъэлъэгъуэфын хуэ-дэу тхыжын зэрыхуейр. «Ар бгъэкIуэдынкIэ Iэмал зимыIэ беягъэщ, ди республикэм и тхыдэр къызэрыщ защIэщ. ЕтIа-нэгъэ Iуэху нэхъыщхьэу диIэнур мис а псори къэбгъэлъагъуэ хъууэ зэдгъэпэщыжынырщ», — къыд-жиIащ Битокъу Влади- мир.
Нобэ «Къэбэрдей-Балъкъэр» КъТРК-р цIыхухэр зэплъ, гъэщIэгъуэн куэд къезыгъащIэ Iэмал хъарзынэщ. Республикэм и тхыдэр, щызекIуэ хабзэхэр, ис лъэпкъхэр, нэгъуэщI куэдми теухуа нэтынхэр къат, дэтхэнэми езым и телевизореплъхэр иIэжу. ХъыбарыщIэхэмрэ нэтынхэмрэ интернетым къызэрыралъхьэр хэтыжмэ, къэрал 60-м щIигъум щалъагъу ди лъахэм щагъэхьэзырхэр.
НэщIэпыджэ Замирэ.
Жаным Руслан, Макитов Камал, Жеттеев Мустафир сымэ Селезнёв Геннадий IуощIэ.
БжэныкIэ Мухьэбрэ КхъуэIуфэ Хьэчимрэ
Вэрокъуэ Владимиррэ Губарев Владимиррэ
Гериев Сафаррэ Хъанэ Альбертрэ генерал Трошев Геннадий я гъусэу.
Ноби къэтIасхъэркъым
1955 гъэм ТАСС-м къита хъыбарым къызэрыхэщыжымкIэ, «мазэ зыбжанэ хъуауэ Налшык щолажьэ инженер Сергеевым и жэрдэмкIэ къызэIуаха телецентр IэрыщI. Абы хъарзынэу къеубыд километ-ри 8-кIэ пэжыжьэу къат теленэтынхэр». 1957 гъэм мазаем и 10-м лэжьэн щIидзащ Къэбэрдей-Балъкъэр телевиденэм, нэхъапэкIэ любительскэ къудейуэ щытар. Ар къэунэхуным лъабжьэ хуэхъуащ лъэхъэ-нэм и зыужьыкIэри, щIыналъэм щыIэ экономикэ щытыкIэр зэрефIэкIуари, республикэ унафэщIхэр жыжьаплъэу къызэрыщIэкIари. Ауэ, шэч хэмылъу, щхьэусыгъуэ нэхъыщхьэ хъуар жэрдэмщIакIуэхэм (инженерхэмрэ техникэм ирилажьэхэмрэ) я гумызагъагъымрэ зэфIэкIымрэщ.
1957 гъэм и накъыгъэ мазэм къэрал телевиденэр ЩэнхабзэмкIэ министерст-вэм къыхагъэкIащ. Апхуэдэ унафэ къэрал лIыщхьэхэм къызэращтар куэду хуэщхьэпащ телевиденэмрэ радиомрэ я пIэ имыуджыхьу заужьыным. Сыту жыпIэмэ, ЩэнхабзэмкIэ министерствэм, псалъэм папщIэ Къэбэрдей-Балъкъэрым ейр къэтщтэнщи, щэнхабзэ-узэщIакIуэ лэжьыгъэм, художественнэ самодеятельностым, клубхэм я къызэгъэпэщыкIэм, щэнхабзэмкIэ институтхэм, нэгъуэщI IэнатIэхэм и нэIэ тригъэтурэ, телевиденэмрэ радиомрэ я Iуэхухэр Iэпэдэгъэлэл щыфIэхъур нэхъыбэт.
Центральнэ телевиденэм документаль-нэ нэтынхэмкIэ и къудамэр «балигъ» зэрыхъуар «уей-уей» жригъэIэу ЩIалэгъуалэм я дунейпсо фестивалым (1957 гъэм) щигъэлъагъуэм, япэ лъабакъуэхэр зыча Къэбэрдей-Балъкъэр телевиденэм «утыку итыкIэм зыхуигъасэрт» жылагъуэ-политикэ мыхьэнэшхуэ зиIэ Iуэхугъуэр — Къэбэрдейр Урысейм зэрыгухьэрэ илъэс 400 щрикъур Iэтауэ зэрагъэлъапIэр къигъэлъагъуэурэ.
А лъэхъэнэм республикэр зэрыпсэур тхыдэм къыхэнэжа махуэ гукъинэжхэр зэрекIуэкIым теухуа хъыбархэрт: «Москва щызэхэтащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и литературэмрэ гъуазджэмрэ теухуа гъэ-лъэгъуэныгъэ», «Урыс литературэм и декадэ Налшык щыIащ», «Налшык — Москва — Налшык» гъуэгуанэр къызэщIэзыубыдэ шууей зекIуэ екIуэкIащ», «ЦIыху гупышхуэ Iуащхьэмахуэ дэкIащ»…
ЩIыпIэ телевиденэр хущIэкъурт телевизореплъхэр дэзыхьэхын, абыхэм яфIэгъэщIэгъуэнын нэтынхэр зэригъэхьэзырыным. Апхуэдэт, псалъэм папщIэ, 1957 гъэм накъыгъэм и 1-м и щIыхькIэ налшыкдэсхэм я демонстрацэмрэ Москва кIуэуэ къэкIуэжыну зи мурад шууей гупыр зэрырагъэжьамрэ къэгъэлъэгъуэныр. А махуэм и пщыхьэщхьэм щIыпIэ телевиденэм къитащ екIуэкIахэм ятеухуа сурэтхэмрэ хъыбархэмрэ.
Телевизореплъхэм яфIэгъэщIэгъуэныр щIыпIэ хъыбархэм я закъуэтэкъым, атIэ къэралым къыщыхъухэри ящIэну хуейт. Ар къалъытэри, КъБАССР-м и Министрхэм я Кабинетымрэ партым и комитетымрэ хэплъащ щIыпIэ телецентрым къиубыд нэтынхэр нэхъыбэ хъунымкIэ хэкIыпIэу щыIэхэм. Абы ипкъ иткIэ 1957 гъэм шыщхьэуIум и 26-м Тырныауз къалэ щрагъэжьащ ретрансляцэ зыщI телестанц щыухуэныр. КъыкIэлъыкIуэ гъэм ар лажьэу яутIыпщащ.
ЩIыпIэ телевиденэм и япэ нэтын хъуам и гугъу пщIымэ, ар 1956 гъэм щэкIуэгъуэм къатын зыщIадза «Налшык» телегазетращ. А нэтыныр къызэзыгъэпэщари режиссёрри Панасьян Воружант (иужькIэ ар илъэс куэдкIэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал телевиденэм и режиссёр нэхъыщхьэу щытащ), тхыгъэхэм къеджэр Къущхьэ Людмилэт. Япэ телерепортажыр, «Мамырыгъэ. Лэжьыгъэ. Накъыгъэ» зыфIащар, эфирым щыкIуар 1957 гъэм накъыгъэм и 1-рщ. Ар къызэзыгъэпэщар иужькIэ Кавказ Ищхъэрэм щынэхъыфI операторхэм ящыщу къалъыта, документальнэ телефильмхэр техынымкIэ нэхъ Iэзэ дыдэу щыта Буслик Юрэщ.
1957 — 1958 гъэхэм къыдэкIа теленэтын-хэм жылагъуэ-политикэ Iуэхухэр къызэщIэзыубыдэу яхэтыр куэд хъуртэкъым. Ауэ телевизореплъхэм гунэс ящыхъуа нэтынхэр, къуажэ псэукIэмрэ къалэ гъащIэмрэ ятеухуахэр мащIэтэкъым. ЦIыхухэр зыгъэпIейтей Iуэхугъуэхэр къыщаIэту а илъэсхэм къэунэхуауэ щытащ «Шыбжий» ауаныщI нэтыныр иужькIэ къызытепщIыкIыжа къыдэкIыгъуэхэр. Жылагъуэ гъащIэм къыщыхъу мыхъумыщIагъэхэр ауан ящIу, зылъагъухэми дерс хахын хуэдэу телевизореплъхэм я пащхьэ кърахьэрт ватман тхылъымпIэ напэшхуэхэм тет сурэт IэрыщIхэр, Iуэхум щыгъуазэ ухуэзыщI тхыгъэм дикторыр кадрым имыту къеджэу.
Документальнэ теленэтынхэр лъэ быдэ увыным хуэщхьэпащ телестудием и лэжьакIуэхэм еш ямыщIэу IэмалыщIэхэм лъыхъуэу икIи къагъуэту, щIыпIэ радиомрэ печатымрэ я лэжьыгъэ гъэпсыкIэм къыхаха дерсхэр къагъэсэбэпу зэрыщытар.
1959 гъэм щIыпIэ телестудием зиужьыным хуэунэтIа лъэбакъуэшхуэ ичащ: Налшык къалэ, Долинск и Iэгъуэблагъэм хэт телебашням пэмыжыжьэу щрагъэжьащ телевизионнэ центрыщIэр ухуэныр. Техникэ Iэмалхэр зэрефIэкIуам кърикIуащ хуэм-хуэмурэ телевиденэр цIыху нэхъыбэм ялъэIэсыныр, республикэм и район псори къызэщIиубыдэу зиубгъуныр. Ауэ, телевиденэм щылажьэ журналистхэм я бжыгъэр зэрымащIэм къыхэкIыу, политикэм, мэкъумэшым, щэнхабзэм теухуа нэтыну ягъэхьэзырхэр ирикъуртэкъым. А щыщIэныгъэр ягъэзэкIуэжыну телевиденэм лэжьакIуэ ягъэкIуащ «Кабардино-Балкарская правда» газетым, «Iуащхьэмахуэ» журналым я редакторхэу, ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмтеатрымрэ радиомрэ я режиссёрхэу зи IэщIагъэм фIыуэ хэзэгъахэр. Абы кърикIуар тележурналистхэр нэхъыбэ зэрыхъуам и закъуэтэкъым, атIэ прессэ, радио, театр IэнатIэхэм щызрагъэгъуэта зэфIэкIыр абыхэм къыздахьри, теленэтынхэм я фIагъым хэпщIыкIыу хагъэхъуащ.
Хъарзынэу зызыужь унэтIыныгъэхэм ящыщт художественнэ нэтынхэмкIэ къудамэр. Псом хуэмыдэу телевизореплъхэм гунэс ящыхъуат телеспектаклхэр. Уеблэмэ, абы и фIыщIэкIэ щIыпIэ театрхэм цIыху нэхъыбэ кIуэуэ хъуат, къищынэмыщIауэ, къуажэ пхыдзахэм щыпсэухэми иджы Iэмал яIэт драмэ постановкэхэм еплъыну.
1959 гъэм телестудием трихащ макъ зыщIэлъ япэ документальнэ фильм. Ар теухуат республикэми нэгъуэщI щIыпIэ куэдми а зэманым ирихьэлIэу къыщацIыхуа «Кабардинка» къэфакIуэ гупым. Абы къыкIэлъыкIуа «Налшык — хы ФIыцIэ» фильмым къыхуагъэфэщауэ щытащ СССР-м Телевиденэмрэ радиовещанэмкIэ и къэрал комитетым и диплом, оператор лэжьыгъэфIым папщIэ.
Телестудием и техникэ къызэгъэпэщыкIэмрэ лэжьыгъэ гъэпсыкIэмрэ егъэфIэкIуэным, журналистхэмрэ редакторхэмрэ гъэхьэзырыным, къулыкъущIэ зэмылIэужьыгъуэхэм пресс-зэIущIэхэр ядегъэкIуэкIыным къищынэмыщIауэ, публицистикэ и лъэныкъуэкIэ, нэтынхэм къызэщIаубыдэ Iуэхугъуэхэм я купщIэмрэ куууагъымрэ, ахэр зэманым къызэрезэгъым кIэлъыплъ гупхэр къызэрагъэпэщу щIадзат. Абы къыдэкIуэу унафэщIхэм я нэIэ зытет унэтIыныгъэхэм къызэщIиубыдэрт лъэпкъ зэныбжьэгъугъэр гъэбыдэным, Хэкур фIыуэ лъагъуным теухуа нэтынхэр. Бгырысхэр нэхъапэм зэрыпсэуамрэ абыхэм я иджы-рей гъащIэмрэ щызэралъыт нэтынхэм я бжыгъэм хэхъуэрт, уеблэмэ, гъунэгъу республикэхэм щагъэлъагъуэрт, а щIыналъэхэм щытраха фильмхэмкIэ зэхъуажэрт. А лъэхъэнэм трахауэ щыта телефильм куэдым СССР-м Телевиденэмрэ радиовещанэмкIэ и къэрал комитетым, Кинематографистхэм я зэгухьэныгъэм къабгъэдэкI дипломхэмрэ саугъэтхэмрэ къыхуагъэфэ- щат.
70 гъэхэм ирихьэлIэу щIыпIэ телевиденэм зыщиубгъуат республикэм и щIыналъэм и процент 90-м. РетрансляторыщIэхэр дэнэкIи щагъэувырт, кабелхэр яукъуэдийрт. Къэбэрдей-Балъкъэрым телевизор мини 155-м щIигъу щылажьэрти, абы щыщу мин 15-р щхъуэкIэплъыкIэу къэзыгъэлъагъуэхэм хуэдэт. Налшык телестудием игъэхьэзыр нэтынхэри щхъуэкIэплъыкIэ хъуат, 1977 гъэр къыщихьэм ирихьэлIэу «Лотос» ягъэIэпхъуэ телестанцым и лэжьэкIэр республикэм къыщагъэIэрыхуа нэужь.
Телевиденэмрэ радиомрэ цIыхубэм и пащхьэ щахь къалэнхэр сыт щыгъуи ину щытащ. Ахэр иджыри къэтIэсхъакъым. Ауэ а къалэнхэм упэлъэщынукъым, узыпэрыт IэнатIэр зыхуей-зыхуэфIкIэ къыпхузэмыгъэпэщмэ, журналистхэм я Iэзагъым зэрыхэбгъэхъуэн Iуэху зумыхуэмэ. Дэтхэнэ нэтынри щIэщыгъуэ, гъэщIэгъуэн икIи купщIафIэ пщIыныр тыншкъым. Ауэ телевизореплъхэм ягу узэрыдыхьэн, я нэфI къызэрыблэжьын, я гупсысэ къызэрыбгъэушын нэгъуэщI хэкIыпIи зэкIэ щыIэкъым. Мы псалъэхэр яхуэгъэзащ хъыбарегъащIэ IэнатIэ езыхьэкIхэм, псом хуэмыдэу теле-, радиожурналистхэм, сыту жыпIэмэ, ахэращ зыIэщIэлъыр псынщIэу цIыху куэдым ялъэIэс хъыбарегъащIэ Iэмалыр.
БжэныкIэ Мухьэб,
КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист,
ЩIДАА-м и академик.
Къалэмыр микрофонкIэ сохъуэж
Телевиденэм зэрымыщIэкIэ сыкъыщыхутат. Нэхъ тэмэму жыпIэмэ, хъыбарегъащIэ IэнатIэхэм я зы къудамэм сикIри, адрейм сыкIуауэ арат. «Индустриальная Караганда» газетым и щIыналъэ къудамэм илъэси 10-кIэ сыщылэжьауэ, илъэс 22-кIэ сыкъэтауэ си лъахэм къыщызгъэзэжым, «Кабардино-Балкарская правда» газетым сыкъащтэну сыщыгугъырт, ар урысыбзэкIэ къыдэкIырти. А лъэхъэнэм газетым и редактор нэхъыщхьэу щыта Черемисин Борис сыхэтми къыщищIэм, гуфIэжу къыспежьащ, ауэ лэжьапIэ зэримыIэр, зэрызэхурикъужыр къызигъэщIащ, IэнатIэ гуэр хуит къэхъуу щытмэ, занщIэу хъыбар сигъэщIэну къызжиIэри, дызэбгъэдэкIыжащ.
Дауи, къулыкъу гуэр хуит къыщыхъунур езы Черемисин дыдэми ищIэртэкъым. Абы къыхэкIыу, партым и Къэбэрдей-Балъкъэр обкомым сыкIуащ, лэжьапIэ къысхуагъуэтыну сылъэIуэну. Абдеж къыщызжаIащ КъБР-м и Къэрал телерадиом и унафэщI Дыду Владимир зыхуэзгъэзэну. Газетым къытехуа си тхыгъэхэр сIыгъыу сыкIуати, Владимир абыхэм куэдрэ хэплъэщ, тIэкIу егупсысри, Долинск сиунэтIащ. А зэманым арат телевиденэр здэщыIэр. Къущхьэунэ Алексеи си тхылъхэм куэдрэ ириплъащ. КъызэрысщыхъуамкIэ, абы къыгурымыIуэу арат илъэс 20-кIэ щIы лъабжьэм щылэжьа фIамыщIытIыр журналист IэщIагъэм къызэрыхуэкIуэжар. Ауэ зы псалъэкIи зыкъызигъэщIакъым. Арати, промышленностымрэ мэкъумэш лэжьыгъэмкIэ къудамэм и редактору сыкъащтащ. СызыщIагъэтIысхьа пэшым сэ нэмыщI иджыри Ало Ларисэрэ Токовэ Зарэрэ щIэст. Ахэращ си лэжьыгъэщIэмкIэ япэ ущиякIуэ схуэхъуари.
Ауэрэ сэри лэжьыгъэм сыпэрыуващ. Псом япэращи, узыхуэкIуэ мазэм узэлэжьынур убзыхун, гъэбелджылын хуейт. Сэ сщIэртэкъым сызытепсэлъыхьынури, сызэрытепсэлъыхьыну щIыкIэри. Абдежи къыздэIэпыкъуащ си лэжьэгъухэу Зарэрэ Ларисэрэ.
Нобэрей телевиденэмрэ си зэманым щыIамрэ техникэкIэ къызэрызэгъэпэщар зэхузогъадэри, къызгурыIуэркъым махуэ къэс дакъикъэ 15 хъу хъыбарыщIэхэр дгъэхьэзырыфу зэрыщытар. Редакцэм цIыхуи 5 дыщыIэу арат: корреспонденти 4-рэ сэ- рэ. ХъыбарыщIэм кIуэнур кърахьэлIэну махуэ къэс цIыхуитI дэкIырт, дэтхэнэми хъыбари 2 — 3 къихьу арат. Корреспондентхэм къахьа хъыбархэм дакъикъи 8 хухахырт, адрей дакъикъи 7-р дикторым къылъысырт, псалъэкIэ игъэнщIын хуейуэ. Штатым хэмыт лэжьакIуэхэм куэд-рэ дыкъыдахыжырт. Насып диIэти, ахэр ди мащIэтэкъым. Апхуэдэу сигу къинащ Файтелевич Павел, Къумахуэ Хьэутий, Сало Геннадий сымэ.
Шурдым Алихъан,
Урысейм и Журналистхэм я зэгухьэныгъэм хэт.
Оператор Мамхэгъ Аслъэн
Диктор Токумаевэ Лейлэ
Майбородэ В., Гориковэ Р., Гочияев С., Мизиевэ Н., Сушко А. сымэ.
Жылэтеж Сэлэдин
Къуэдзокъуэ Хьэсэн и гуащIэ
Хьэсэнрэ сэрэ илъэс зыбжанэкIэ телевиденэм дыщызэдэлэжьащ. Ар щIэныгъэ куу зыбгъэдэлъ цIыху зэпIэзэрытт, и псалъэр пэжыгъэкIэ гъэнщIауэ. ЦIыхугъэ, хабзэ, нэмыс дэслъэгъуащ абы. Хьэсэн и къалэну ибжырт къыдеджахэми, и лэжьэгъухэми, и благъэхэми, и Iыхьлыхэми цIыхугъэ якIэлъызэрихьэну, щIэх-щIэхыурэ яIущIэну, махуэ лъапIэхэм деж ехъуэхъуну. А псом къыдэкIуэу, Хьэсэн апхуэдиз дауэ хуэтхрэ жумыIэнкIэ Iэмал иIэтэкъым, и очеркыфI журналым тету щыплъагъукIэ, нэгъуэщI тхыгъэшхуэ газетым къытехуауэ ущеджэкIэ е тхылъ къыщыдигъэкIкIэ.
И лэжьыгъэр зыхуей хуэмызауэ Хьэсэн игу загъэртэкъым. Къуэдзокъуэм сыт щыгъуи лъэпкъ зырызым щыщ тхакIуитIым я къалэн игъэзащIэрт. Абы Iэзэу урысыбзэр зэрищIэм и фIыгъэкIэ, адыгэ тхакIуэ куэдым я къалэмыпэм къыщIэкIа тхыгъэ нэхъыфI дыдэхэр зэридзэкIырти, урысыбзэ зыIурылъ тхылъеджэм и пащхьэ ирилъхьэрт. Ещхьыркъабзэу, урыс литературэм и классикэ хъуа тхыгъэ куэд адыгэбзэм къригъэзагъэрт. Хьэсэн и фIыгъэкIэ адыгэбзэкIэ къыдэкIа хъуащ Толстой Лев, Чехов Антон, Шукшин Василий, Симонов Константин, нэгъуэщIхэми я тхыгъэ телъыджэхэр. Зыщыдгъэгъупщэ хъунукъым урысыбзэкIэ еджэхэм ди адыгэ тхакIуэхэу IутIыж Борис, Къэрмокъуэ Мухьэмэд, МафIэдз Сэрэбий, Тхьэгъэзит Зубер сымэ, нэгъуэщI куэдми я тхыгъэхэм Къуэдзокъуэм и фIыщIэкIэ щыгъуазэ зэрызащIыфар.
Къалэнышхуэ игъэзащIэрт Къуэдзокъуэм. Ар куэдым я тхыгъэхэм хэплъэжын, кино-видео трахари зэригъэзэхуэжын хуей хъурт. ЦIыху гуп игъэлажьэм яку псалъэмакъ къыдэмыкIыу зэригъэзэгъын щхьэкIэ куэд илэжьырт Хьэсэн. ИкIи ар абы къехъулIэрт…
Къуэдзокъуэ Хьэсэн унагъуэ дахэ иIэт. Куэдрэ къохъу зэщхьэгъусэхэм зэгъусэу зы IэнатIэ пэрытын щафIэ-мыфI. Абы щхьэусыгъуэ пыухыкIа иIэщ. ИтIани, Хьэсэнрэ Тамарэрэ телевиденэмрэ радиомрэ щызэдэлэжьащ, Тамарэ радиом щырежиссеру, Хьэсэн телевиденэм щыредактор нэхъыщхьэу. И щхьэгъусэм хуитхауэ Хьэсэн иIэт «Уэрэ сэрэ» уэрэдыр. Ар Шумахуэ ХьэзрэIил жиIэу уедэIуэныр куэд и уасэщ, бужэгъункIэ Iэмал зимыIэщ. РадиомкIэ ар щIэх-щIэхыу къыщаткIэ, «Тамарэрэ Хьэсэнрэ я уэрэдыр къат», — жытIэу дедаIуэрт.
Дыгъэм хуэдэу щIалитI зэдапIащ фIыуэ зэрылъагъу зэщхьэгъусэхэм. Къуэдзокъуэхэ я цIэр фIыкIэ жезыгъэIэ хъуащ ахэр.
Жылэтеж Сэлэдин,
тхакIуэ, усакIуэ, журналист.
