Бэрэгъун Мухьэмэд и цIэр фIащащ
Дэтхэнэ цIыхури къызыхуигъэщIа IэщIагъэр языныкъуэхэр щысабийм наIуэ къохъу, языныкъуэхэри ар къыхахынымкIэ гугъу йохь. Ауэ, икIэм-икIэжым, зыхуейм и Iэр техуа нэужь, фIыуэ илъагъу IэщIагъэм пэроувэри, и къарум щымысхьыжу ирехьэкI и IэнатIэр. Ауэ IэщIагъэ псори зэпэплъытмэ, жыпIэ хъунущ псом нэхърэ нэхъыщхьэр егъэджакIуэ IэщIагъэр арауэ.
Ар къыхэзых дэтхэнэми и гумрэ и псэмрэ сыт щыгъуи а лэжьыгъэм етауэ, иригъаджэхэр фIыуэ илъагъуу, ахэр и хьэлкIэ, теплъэкIэ, бгъэдэлъ щIэныгъэмкIэ къыдихьэхыфу щытын хуейщ. А IэщIагъэм гурэ псэкIэ бгъэдэтащ РСФСР-м, КъБАССР-м щIыхь зиIэ я егъэджакIуэ, педагогикэ щIэныгъэхэм я кандидат, филолог Бэрэгъун Хьэжпагуэ и къуэ Мухьэмэд (и ахърэт нэху Тхьэм ищI). Мы махуэхэм а щIэныгъэлI щыпкъэм и цIэр фIащащ Тэрч щIыналъэм хыхьэ Абей къуажэ дэт курыт еджапIэм.
ЗэIущIэм кърихьэлIат Тэрч щIыналъэ администрацэм и Iэтащхьэ Дадэ МуIэед, УФ-м и Къэрал Думэм и депутату щыта Сэхъу Владимир, КъБР-м и Правительствэм и УнафэщIым и къуэдзэ Бэлэтокъуэ Владимир, Урысейм и Федеральнэ антимонопольнэ къулыкъущIапIэм КъБР-м щиIэ управленэм и унафэщI Пщыншэ Казбек, Джылахъстэней Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Ахъсор Хьэлым, Тэрч щIыналъэм щIэныгъэмкIэ и управленэм и унафэщI Вэрий Маринэ, КъБКъУ-м и доцент Хьэтыхъу Iэубэчыр сымэ, нэгъуэщIхэри. Апхуэдэу абы кърихьэлIат иджыпсту IэнатIэ зэхуэмыдэхэм пэрыт, Бэрэгъун Мухьэмэд иригъэджауэ щытахэри, щIэныгъэлIым и Iыхьлыхэри.
ХьэщIэхэр кърагъэблэгъа нэужь, класс нэхъыжьхэм щIэс еджакIуэхэм ахэр нэхъ куууэ щагъэгъуэзащ щIэныгъэлIым и гъащIэ гъуэгуанэм, ирихьэкIа лэжьыгъэм, и Iэужьу къэнахэм, абыхэм ягъуэт гулъытэм, мыхьэнэуэ яIэм тепсэлъыхьахэщ.
Бэрэгъун Мухьэмэд 1928 гъэм Абей къуажэм къыщалъхуащ. ИлъэсипщI ныбжьым иту и адэр щхьэщыукIуриикIри, ар унагъуэм и щIэгъэкъуэн нэхъыщхьэу къэнат. Курыт школыр къиуха нэужь 1948 гъэм ар Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал педагогикэ институтым урысыбзэмрэ литературэмкIэ и факультетым щIэтIысхьэри, 1951гъэм и пIалъэр нэмысу абы еджапIэр ехъулIэныгъэхэр иIэу къиухащ.
Къуажэм дэт курыт еджапIэм и унафэщIым егъэджэныгъэ IуэхухэмкIэ и къуэдзэу илъэс зыбжанэкIэ лэжьа нэужь, ар РСФСР-м педагогикэ щIэныгъэхэмкIэ и академием лъэпкъ школхэмкIэ и щIэныгъэ-къэхутакIуэ институтым и аспирантурэм щIэтIысхьэщ, кIэщIкIи и кандидат лэжьыгъэр пхигъэкIри, КъБКъУ-м урысыбзэмкIэ щригъэджэну а IуэхущIапIэм увауэ щытащ. Илъэс зыбжанэкIэ а IэнатIэм пэрыта нэужь, РСФСР-м ЕгъэджэныгъэмкIэ и министерствэм лъэпкъ школхэмкIэ и щIэныгъэ-къэхутакIуэ институтым и щIэныгъэрылажьэ нэхъыжьу ящтэри, абы щыIэурэ гъэунэхуныгъэхэр щрагъэкIуэкI щIыпIэу Абейкъуажэ дэт курыт еджапIэр къищтэри, илъэс 15-кIэ Мухьэмэд адыгэ сабийхэм тыншу урысыбзэр къегъэщтэным телэжьащ. Къыхэгъэщыпхъэщ ар мы проектым и къызэгъэпэщакIуэуи гъэзэщIакIуэуи зэрыщытар. А зэманым курыт школым щрагъэкIуэкI щIэныгъэ конференцхэм къакIуэрт гъунэгъу республикэхэм я егъэджакIуэ, щIэныгъэлI цIэрыIуэхэр.
Урысыбзэр тыншу абхъаз-адыгэ бзэ гупхэр зыIурылъхэм зэребгъэджыным теухуа методикэ чэнджэщхэр, монографиеу 4-рэ лэжьыгъэу 46-рэ Бэрэгъуным и Iэдакъэ къыщIэкIащ. Абы зэхилъхьа азбукэхэр, зэреджэну тхылъхэр мызэ-мытIэу къыдагъэкIыжащ.
ЩIэныгъэлIым иригъэкIуэкIа лэжьыгъэфIыр гулъытэншэ хъуакъым. Абы къыхуагъэфэщащ РСФСР-м, КъБАССР-м щIыхь зиIэ я егъэджакIуэ цIэ лъапIэхэр, СССР-м цIыхухэм щIэныгъэ егъэгъуэтынымкIэ и отличник, «ЩIыхьым и дамыгъэ» орден лъапIэр, фIыщIэ, щIыхь тхылъу къыхуагъэфэщам бжыгъэ иIэкъым.
Зыпэрыт лэжьыгъэм, иригъаджэ цIыкIухэм яхуиIэ лъагъуныгъэм гукъыдэж къриту лэжьащ Мухьэмэд. КъыдэкIуэтей щIэблэм я къэкIуэнум, гъэсэныгъэм, щIэныгъэм абы хуищIа хэлъхьэныгъэр уасэ зимыIэщ. Илъэс 60-м иту дунейм ехыжа щIэныгъэлI щыпкъэм и цIэр нэхъапэIуэкIэ фIащат ар щыпсэуа, курыт школыр зытет уэрамым. Иджы а цIэ лъапIэр курыт еджапIэми игъуэтащ.
Япэу псалъэ зрата, курыт школым и унафэщI Балъкъэр МуIэед жиIащ:
— ЦIыхубэ гъащIэм егъэджакIуэм щиубыд увыпIэр, а IэщIагъэм гугъуехьу пылъыр къэпхутэну гугъу дыдэщ, сыту жыпIэмэ, абы и IэмыщIэ илъщ къэралым и къэкIуэнур. Ар и лэжьыгъэфIхэмкIэ, и IэужьыфIхэмкIэ иджыри зэ наIуэ къищIащ Бэрэгъун Мухьэмэд Хьэжпагуэ и къуэм. Нобэ къызэIутхыну фэеплъ пхъэбгъури иджыри зэ абы щыхьэт тохъуэ.
КъыкIэлъыкIуэу къэпсэлъащ Тэрч щIыналъэ администрацэм и Iэтащхьэ Дадэ МуIэед.
— Ди щIыналъэм Абей къуажэ курыт еджапIэм увыпIэшхуэ щиубыду, къыхэлыдыкIыу апхуэдэщ. Мы иджыпсту дызыпэрыт Iуэхур ди нобэм къэсыным, нэрылъагъу хъуным цIыху куэд хущIэкъуащ, псом хуэмыдэуи абы яужь итахэр Бэрэгъун Мухьэмэд и Iыхьлыхэращ. Насыпышхуэщ апхуэдэ цIыху щыпкъэм, щIэныгъэлI гъуэзэджэм хуэдэ уи жылэм къыдэкIыныр, абы и цIэр щIыпIэ курыт еджапIэм игъуэтыжыныр. А насыпыр нобэ мы курыт еджапIэми къеуэлIащи, ехъулIэныгъэфIхэр фиIэу, фи цIэр жыжьэ Iууэ, фыузыншэу куэдрэ фылэжьэну сыфхуохъуахъуэ! Iуэхур къыддаIыгъыну къекIуэлIа псоми фIыщIэ фхузощI!
АдэкIэ зэIущIэм къыщыпсэлъащ мы курыт школыр къэзыуха Бэлэтокъуэ Владимири. Нобэ курыт школым игъуэт цIэ лъапIэр я напщIэ телъу, IуэхуфIу щыIэр кърахьэлIэу илъэс куэдкIэ лэжьэну ехъуэхъуащ ар.
Ахъсор Хьэлими псалъэ гуапэкIэ захуигъэзащ къекIуэлIа псоми, Джылахъстэней Адыгэ Хасэм къыбгъэдэкI фIыщIэ тхылъхэр IуэхущIапIэм и лэжьакIуэ нэхъыфIхэм яритащ.
Апхуэдэу зэхуэсым къыщыпсэлъащ Бэрэгъуным и Iыхьлыхэри. Псом хуэмыдэу мы Iуэхум гугъу дехьа Хьэтэжыкъуэ Эммэ фIыщIэ яхуищIащ дэIэпыкъуэкъу къыхуэхъуахэм.
АдэкIэ махуэшхуэм хуагъэхьэзыра гъэлъэгъуэныгъэхэм, теплъэгъуэхэм хьэщIэхэр ирагъэплъащ.
Зэхуэсым и кIэухым ирихьэлIэу фэеплъ пхъэбгъур къызэIуахащ Дадэ МуIэедрэ Хьэтэжыкъуэ Эммэрэ. КъекIуэла псоми хъуэхъу дахэкIэ иджыри зэ зыхуагъэзэжри, зэIущIэр абдеж щызэхуащIыжащ.
ХЬЭРЭДУРЭ Аллэ.
