УэфIтэкъым, атIэ уэтIпсытIт
Илъэс 55-рэ ипэкIэ Хрущёв Никитэ унафэщI къулыкъухэр щхьэщахащ
Куэдым къалъытэ а цIыхум ди къэралым «уэфIыр» кърихьэжауэ, ауэ тхыдэдж цIэрыIуэ Спицын Евгений а Iуэхум нэгъуэщIу йоплъ. Абы жэуап зыбжанэ къритащ «Комсомольская правда» газетым и лэжьакIуэм и упщIэхэм.
ЗэхамыгъэкIыу икIи судыншэу
— Уэ уи тхылъым фIэпщащ дызэмыса: «Хрущёв дызыхиша уэтIпсытIыр». Сыт ар къызыхэкIар?
— Мы лъэхъэнэм ехьэлIа тхылъхэр куууэ джын щыщIэздзам сэ занщIэу къызгурыIуащ ар уэтIпсытIу зэрыщытар икIи лъабжьэ псори сиIэщ абы тетыгъуэр щиIыгъа илъэсипщIыр апхуэдизу уэфIу, нэхуу, щабэу щымытауэ жысIэну.
1954 гъэм и мэкъуауэгъуэм къызэрагъэпэщат политикэ щхьэусыгъуэхэм ятещIыхьа уголовнэ Iуэхухэм щIэрыщIэу хэплъэжыну комиссэ. МазипщI дэкIри, Хрущёви, адрей унафэщIхэми я пащ- хьэм иралъхьащ а лэжьыгъэм кърикIуахэр. А зэманым комиссэр хэплъащ политикэ щхьэусыгъуэхэм тещIыхьа уголовнэ Iуэху мин 237-м нэблагъэм.
— Зы жэщ-махуэм къриубыдэу Iуэху 800-м щIигъуми! Мис ар лэжьы- гъэщ.
— Пэжщ. Ауэ а Iуэху мин 237-м ящыщу хейуэ къыщIригъэдзыжыфар суд зытращIыхьахэм я проценти 3,75-рщ. Адрей псори щIэпхъаджащIэт. Абыхэм ящыщ куэдым хуагъэгъуащ, зыгуэрхэм лъэхъуэщым зэрисыну пIалъэхэм хукIэрагъэхуащ. РСФСР-м щыхэплъэжащ уголовнэ Iуэху мин 76,5-м, хей ящIыжыфар суд зытращIыхьахэм я проценти 4,8-рщ. 1938 гъэм и щIышылэм къыщыщIэдзауэ 1949 гъэм и дыгъэгъазэр къэсыху Хру-щёв Никитэ зи унафэщIу щыта Украинэ ССР-м Iуэху мин 93-м щыхэплъащ, абыхэм ящыщу лажьэншэу къыщIэкIар ягъэтIысахэм я процент 0,91-рщ. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, комиссэм хэтхэр хуейт Iэмал зэриIэкIэ нэхъыбэ хей ящIыжы- ну. АрщхьэкIэ ягъэтIысахэм я процент 95-99-м хабзэм тету суд тращIыхьауэ къыщIэкIащ.
— Лагерхэм щаIыгъа куэдыр хуит къызэращIыжам дауэ уеплърэ?
— Партым и ХХ съездым иужькIэ 1956 гъэм аргуэру зы комиссэ къызэрагъэпэщащ. Абы и унафэщIт КПСС-м и ЦК-м и секретарь Аристов Аврекий, а зэманым РСФСР-м ипэжыпIэкIэ и Iэтащхьэр. Абы и къудамэ 97-рэ щIыналъэхэм къыщыунэхуащ. Псоми я къалэнт лъэхъуэщхэм кIуэуэ хуит къащIыжын хуейхэмрэ хуэмейхэмрэ зэхагъэкIыну. Езыхэр зэреплъым тещIыхьауэ икIи суд унафэ хэмыту, Iуэхури щIэрыщIэу зэхамыгъэкIыжу. Мис апхуэдэу хей хъужащ куэд икIи мыбдежщ къыщежьар «Сталиным и зэманым лажьэншэу ягъэтIыса цIыху минищэхэм» я тхыдэр. Аращ Хрущёв и «уэфIым» къытхуихьар…
— Судыншэу хей ящIыжрэт?
— Судыншэу. Мыбы гу лъозгъэтэну сыхуейщ. Амнистиемрэ реабилитацэмрэ зэхуэдэкъым. Япэрейм и деж къэралым щIэпхъаджагъэр хуегъэгъу, ауэ ар абы щхьэщихыркъым. Ауэ реабилитацэм цIыхур хей ещIыж, и хуитыныгъэхэр нэсу зэфIегъэувэж.
«Мэзым къуэш
щызэхуэхъуахэр»
— Араи лъэпкъ щэхурылажьэ зэгухьэныгъэхэм яхэтахэм, «мэзым къуэш щызэхуэхъуахэм» щIыхуагъэгъуар…
— Мыр нэгъуэщI Iуэхущ. СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым и унафэщI Ворошилов Климентрэ Президиумым и секретарь Пегов Николайрэ я Iэ щIэлъу 1955 гъэм фокIадэм и 17-м къыдэкIащ «1941-1945 гъэхэм екIуэкIа Хэку зауэшхуэм и лъэхъэнэм зэрыпхъуакIуэхэм ядэлэжьа совет цIыхухэм яхуэгъэгъуным и IуэхукIэ» Указ. ЗэзмыхьэкIыу сыкъоджэ
3-нэ пункт. «Нэмыцэдзэм, полицэм, нэмыцэ къару щхьэхуэхэм къулыкъу зэрыщащIам къыхэкIыу суд зытращIыхьа цIыхухэр хуит къэщIыжын щысыну тралъхьа пIалъэм емылъытауэ. Апхуэдэ щIэпхъаджагъэхэм папщIэ зи лъахэм ирагъэкIахэм тезырыр ящхьэщыхын» 6-нэ пункт: «Мы указым ипкъ иткIэ суд унафэр ящхьэщыхын икIи я хуитыныгъэхэр яхузэфIэгъэувэжын тезыр зытралъхьахэм».
7-нэ пункт: «1941-1945 гъэхэм екIуэкIа Хэку зауэшхуэм и лъэхъэнэм нэгъуэщI къэралхэм щыIа совет цIыхухэу бийм гъэру зезытахэм е нэмыцэдзэм хуэлэжьахэм жэуаплыныгъэр ящхьэщыхын».
А указыр и лъабжьэу хуит хъужащ бандеровцу, власовцу щыта псори, «мэзым къуэш щызэхуэхъуахэр», нэгъуэщIхэри. НэгъуэщIу жыпIэмэ, я напэр къабзэу къыщIэкIыжащ.
Мы указыр я тегъэщIапIэу япэ илъэсым Украинэм ягъэзэжащ Бандерэ и зауэлI мин 70-м. Абыхэм ящыщу мин 20-р лагерхэм, зыщаIыгъа щIыпIэ жыжьэхэм икIыжащ. Абыхэм псэупIэ ящIащ Галицием и мызакъуэу Харьков, Днепропетровск, Херсон областхэри. Аращ Бандерэ и хуэмэбжьымэхэр Украинэ Курытми абы и къуэкIыпIэ лъэныкъуэми къызэрыщыщIидзам и щхьэусыгъуэри.
Унагъуэм къыщежьат
— Сытыт Хрущёв Бандерэ и гупхэм апхуэдизу щIахуэгущIэгъулыр? Ар езыр къыщалъхуар Курск областырщ…
— Курск областым щыпсэухэм я зэхуэдитIыр сыт щыгъуи украинхэу щытащ. Абы и щIы Iыхьэшхуэ зэгуэр Речь Посполитэм еящ.
Мыри гъэщIэгъуэнщ: Никитэ и анэ Ксение урысыбзэкIэ фIыуэ псэлъэфыртэкъым, украиныбзэм нэхъ хуэшэрыуэт, украин уэрэдхэр жиIэн фIэфIт. Джанэ, напэIэлъэщI хэдыкIахэр Хрущёв фIыуэ езыгъэлъэгъуар и анэращ. Дауи, и щхьэгъусэри — Кухарчук Нинэ Петровни — Iуэхум хэтащ. Ар хуабжьу тхьэусыхэрт залымыгъэкIэ урыс ящIыну и егъэджакIуэхэр хущIэкъуу жиIэурэ. Нинэ къуажэдэс цIыхубз щIэныгъэншэу къыщIрагъэдзырт. Ауэ Люблин гимназиер, иужькIэ Холмск цIыхубз училищэр къиухащ. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, а зэманым апхуэдэ еджапIэхэм щеджэхэр къулыкъущIэхэмрэ попхэмрэ я бынхэрт. Кухарчук урысыбзэмрэ полякыбзэмрэ я мызакъуэу, франджыбзэми ирипсэлъэфырт, иужькIэ инджылызыбзэри зригъэщIащ.
— Уегупсыс зэрыхъунумкIэ, Хрущёв и фызым и жьауэм хуабжьу щIэтащ, абы къыжриIэр игъэзащIэрт. Нинэрэ Горбачевэ Раисэрэ зэбгъапщэ хъуну?
— Ахэр зыгуэркIэ зэщхьт. Хрущёврэ Горбачёврэ фIэкIа зи щхьэгъусэхэр къыздезышэкIа совет унафэщIхэм яхэтакъым. Брежневым и фызыр тIэу фIэкIа щIыгъуакъым, абы щыгъуэми, зыщIыпIи къыщыхэщакъым, ауэ мыдрейхэм икъусыкъужкIэ загъэпIийрт. ЖыпIэнурамэ, Никитэ и гъащIэм цIыхубзхэм къалэнышхуэ щагъэзэщIащ. Москва Крупскэм и цIэкIэ щыIа комакадемием абы гу къыщылъитащ и курсэгъу цIыхубзым. Иужьрейр итIанэ и лIым елъэIуащ и нэIэ Ники-тэ къытригъэтыну. И курсэгъу цIыхубзыр Аллилуевэ Надеждэт, и лIыр Сталин Иосифт. Абы иужькIэ Хрущёвым къу- лыкъукIэ зиIэту хуежьащ…
