УФ-м, КъБР-м, Абхъазым гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ Фырэ Руслан
Зэманым къигъэув мардэхэм ущыгъуэзэн хуейщ
Фырэ Руслан Борис и къуэр Советскэ районым хыхьэ Зэрэгъыж къуажэм 1951 гъэм мэкъуауэгъуэм и 24-м къыщалъхуащ. Налшык къалэ дэт курыт еджапIэ №11-р къиухащ. Москва Щукиным и цIэр зезыхьэ театр институтым драмэмрэ киномрэ я актёр (1975 гъэ), драмэмкIэ режиссёр (1978 гъэ) и факультетхэр къиухащ. Франджы тхакIуэ, драматург Фермо Мишель и «Бжэхэр мэкIыргъ» тхыгъэм къытрищIыкIа спектаклыр диплом лэжьыгъэу Москва урысыбзэкIэ щигъэуващ. 1998 гъэм юрист IэщIагъэр зригъэгъуэтащ.
Фырэр къулыкъу куэдым пэрытащ. Грознэ къалэм Лермонтовым и цIэр зезыхьэ и Урыс къэрал драмэ театрым и режиссёру, ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым актёру, режиссёру, режиссёр нэхъыщхьэу, Кавказ Ищхъэрэм Гъуазджэхэм- кIэ и къэрал институтым и егъэджакIуэу, КъБАССР-м и Министрхэм я советым и УнафэщIым и къуэдзэу, КъБР-м и Правительствэм и УнафэщIым и къуэдзэу, КъБР-м щэнхабзэмкIэ, щIалэгъуалэ IуэхухэмкIэ, физкультурэмрэ спортымкIэ, курортхэмрэ туризмэмкIэ, щэнхабзэмрэ хъыбарегъащIэ коммуникацэхэмкIэ я министру, КъБР-м и Парламентым и депутату, абы ЩэнхабзэмкIэ, спортымкIэ, туризмэмрэ хъыбарегъащIэ IуэхущIапIэхэмкIэ и комитетым и унафэщIу, КъБР-м и Iэтащхьэм и чэнджэщэгъуу лэжьащ.
«Оглянись, найдёшь друзей» (1975 гъэ), «По следам Карабаира» (1979 гъэ), «Кольцо старого шейха» (1980 гъэ), «Вершины не спят» (1987 гъэ), «Когда отзовётся эхо» (1988 гъэ) фильмхэм роль нэхъыщхьэхэр щигъэзэщIащ. Апхуэдэу куэдым ягу къинэжащ «Лакумы по-чегемски» (1977 гъэ), «Загадка кубачинского браслета» (1982 гъэ), «Шэрджэс» фильмхэм зэрыщыджэгуар.
УФ-м, Абхъаз, Къэбэрдей-Балъкъэр республикэхэм гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ цIэ лъапIэхэр, «ПщIэрэ ЩIыхьрэ», «Зэныбжьэгъугъэ» орденхэр, «УФ-м социальнэ туризмэм зыщегъэужьыным хуищIа хэлъхьэныгъэм папщIэ» дамыгъэр къыхуагъэфэщащ, Телевиденэмрэ радиомкIэ дунейпсо академием и академикщ. КъищынэмыщIауэ, УФ-м и Правительствэм щэнхабзэмкIэ и саугъэтыр 2014 гъэм къихьащ, Толстой Алексей и «Пащтыхьымрэ пащтыхь гуащэмрэ» пьесэм къытрищIыкIа спектаклыр режиссёр лэжьыгъэ нэхъыфIу къалъытэри.
Мы зэманым ВГТРК-м и Къэбэрдей-Балъкъэр къудамэм и унафэщIщ. И щхьэгъусэ Майе Театрым и лэжьакIуэхэм я зэгухьэныгъэм и гуащэщ. Къуэрэ пхъурэ яIэщ, ахэри унагъуэ хъужащ.
Фырэ Руслан илъэс 65-рэ зэрырикъумрэ 2016 гъэр Кином и илъэсу Урысейм зэрыщагъэувамрэ къэтлъытэри, иджыблагъэ упщIэ зыбжанэкIэ зыхуэдгъэзащ, зэфIигъэкIа, нобэ зыпэрыт лэжьыгъэхэм ятеухуауэ.
И анэ БэрэтIинэ, ипхъу Роксанэ, и къуэ Астемыр сымэ я гъусэу. 1987 гъэ — Зэрэгъыж къуажэм къыдэкIа щIалэ цIыкIум актёр, режиссёр IэщIагъэхэр къыхихынымкIэ щапхъэ хуэхъуа цIыху щыIэу къыщIэкIынщ, дауи.
— Ди адэр Зэрэгъыж къуажэм щылэжьэну ягъэкIуауэ, ди анэр абы къыщицIыхуащ. Апхуэдэу унагъуэ хъури, тIэкIурэ абы щыпсэуну къыхуихуащ. Зэрэгъыж сыкъыщалъхуами, си адэр Нартан щыщт.
Курыт еджапIэм дыщыщIэсым езыр-езыру теплъэгъуэхэр къызэдгъэпэщу, гушыIэ гуэрхэр утыку щыдгъэлъагъуэу щытащ. Школыр къыщызухам щэнхабзэ Iуэхум сыхыхьэну иджыри сытемыгушхуэу апхуэдэт. ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым щылэжьащ УФ-м и цIыхубэ артист Сонэ Мухьэрбий. Ар икъукIэ джэгуакIуэ Iэзэт. Ар си анэм и дэлъхути, и унагъуэм куэдрэ дыкIуэрт. Мухьэрбийрэ и щхьэгъусэ Сибэч Быхуэрэ куэдрэ унэм щылажьэрт, репетицэ щащIырт. Си адэ-анэр си гъусэу пщэфIапIэмкIэ е нэгъуэщI пэшкIэ зэран дахуэмыхъуу, хуэму дыпсалъэу дыщIэст, я лэжьыгъэм апхуэдизкIэ пщIэ хуэтщIырти. ИтIанэ, театрым щагъэлъагъуэ зы спектакли блэдмыгъэкIыу дыкIуэурэ деплъащ. Ахэращ щапхъэ, гъуэгугъэлъагъуэ схуэхъуар, театр гъуазджэм сыдезыгъэхьэхар. Москва зэгуэрым яшауэ щыта Гоголь Николай и «Ревизор» пьесэм къытращIыкIа спектаклым Сонэ Мухьэрбий щигъэзэщIа Городничэм и ролым хуэдэ иджыри урыс сценэм илъэгъуакъым жаIэу «Правда» газетым щытхъушхуэ къытрагъэдзауэ щытащ. 1970 гъэм Москва Щукиным и цIэр зезыхьэ театр институтым щIэтIысхьэнухэр къыщыхах зэпеуэ къызэIуахащ. Быхуэ зэпымыууэ къызэрыздэлэжьам къыхэкIыу, си насып текIуэри, а студием сыхэхуащ.
— Руслан, куэдым ягу къинэжа, мыхьэнэшхуэ зиIэ ролхэр фильм зыбжанэм щыбгъэзэщIащ, спектакль куэди бгъэуващ. Абыхэм ящыщу уэ нэхъ къохъулIауэ къэплъытэр, уигу къинэжар дэтхэнэхэра?
— Актёр лэжьыгъэм и гугъу пщIымэ, псом нэхърэ нэхъ сигу къинэжахэм ящыщщ КIыщокъуэ Алим и «Вершины не спят» фильмым щызгъэзэщIа Къатхъэн Назир и ролыр. Апхуэдэщ япэ дыдэу тетха «Оглянись, найдёшь друзей» фильмым щызиIа ролри.
Режиссёр лэжьыгъэхэм я гугъу пщIымэ, апхуэдэщ ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым Молдавием щыщ драматург Друцэ Ион и «Святая святых» пьесэм къытесщIыкIыу си закъуэу згъэува спектаклыр, нэгъуэщIхэри.
И щхьэгъусэ Майерэ и пхъурылъху Русланрэ я гъусэу. 2011 гъэ Къыхэзгъэщыну сыхуейщ узэлэжь дэтхэнэ зы ролри, ар ин е цIыкIу ирехъу, Iэмал имыIэу гукъинэж зэрыпщыхъум шэч зэрыхэмылъыр. А ролыр пкъы иIэу пщIыфын щхьэкIэ, Iэмал имыIэу удихьэхын, уигури уи псэри хэплъхьэу уелэжьын хуейщ. Режиссёр лэжьыгъэри апхуэдэщ.
— 2016 гъэр Кином и илъэсу Урысейм щагъэуващ. Зы лэжьыгъэ гуэркIэ а Iуэхум фыхэувэну фи мурад?
— Телевиденэм игъэзэщIэну и пщэ дэлъ лэжьыгъэхэм кино техыныр хыхьэркъым, ауэ зи щIыналъэр зыбгынэу Тыркум, Сирием, Иорданием Iэпхъуэн хуей хъуа ди лъэпкъэгъухэм ятеухуауэ франджы тхакIуэм и Iэдакъэ къыщIэкIауэ иджыблагъэ къэдгъуэтыжа «Гъыбзэ» рассказым кино къытетщIыкIыну ди мурадщ. Тхыгъэм къыщыIуэтэжа хъыбарым куэд щыгъуазэкъым. Лэжьыгъэм и сценарийр стхауэ, долэжь.
— Телевиденэм и лэжьыгъэм узэрыхыхьэрэ театр гъуазджэр, режиссёр лэжьыгъэр IэщIыб пщIыпа хьэмэ тIури пхуздэхьрэ?
— Щукиным и цIэр зезыхьэ театр институтым и лэжьакIуэхэм нобэр къыздэсым пыщIэныгъэ яхузиIэщ, пщIэ, зэрылъытэ ди зэхуаку дэлъу, фIыуэ дызэрылъагъуу апхуэдэщ. Абы си лъэIукIэ еджакIуэ згъэкIуауэ щыта адыгэ студие цIыкIур иджыблагъэ ди театрым къекIуэлIэжащ. Сыт хуэдэ IэнатIэ сыIумытми, еджакIуэ згъэкIуа щIалэгъуалэм я дуней тетыкIэм сыщыгъуазэу, я къэкIуэнур зэрыхъунум сегупсысу апхуэдэщ. Ахэр я хъуэпсапIэхэм, я мурадхэм лъэIэсыну сыхуейщ. Иджыпсту сызыпэрыт Iуэхум къыдэкIуэу, театрым зэзэмызэ лэжьыгъэ гуэрхэр щызогъэув.
— ЗэрытщIэщи, уэ къэралым и кинематографием хэлъхьэныгъэфIхэр хуэпщIащ. Ди республикэм кинематографием зыщезыгъэужьыну зи мурадхэм сыт хуэдэ лэжьыгъэхэр къапэщылъу къэплъытэрэ?
— Республикэм кинематографие иIэн щхьэкIэ иджырей зэманым къигъэувхэм декIуу, абы хуеджа актёрхэмкIэ, техникэ лэжьакIуэхэмкIэ, операторхэмкIэ, уэздыгъэр зыгъэувыфхэмкIэ, макъыр зытхыфхэмкIэ къызэгъэпэщауэ щытын хуейщ. Кинематографием зебгъэужьыным ахъшэшхуэ текIуэдэнущ. Иджыпсту хьэршым къыщыщIэдзауэ ди дунейр къыщыунэхуам нэс уришэлIэжу кинохэр трах. Апхуэдэ лэжьыгъэ къохъулIэн щхьэ-кIэ декорацэхэр, эффектхэр зыщIыф, компьютер графикэм хуеджа IэщIагъэлI Iэзэхэр уиIэн хуейщ. Е мылъкушхуэ уиIэу режиссёр, оператор, инженер, компьютерщик, декоратор, художник жыпIэми, узыхуэныкъуэ псори ахъшэшхуэ епту къепшалIэу лэжьэн щIэбдзэу, иужькIэ ууейхэр абы хуребгъэгъэджэжын хуейщ. Ар Iуэху тыншкъым.
— Кинорежиссёр цIэрыIуэ Сокуров Александр ди республикэм щыщу иригъэджа щIалэгъуалэм я лэжьыгъэхэр адыгэбзэкIэ «Россия К» телеканалымкIэ къатащ тхьэмахуэ кIуам. Абыхэм ятеухуауэ сыт жыпIэнт?
— Ди щIалэгъуалэм Сокуровым хуэдэ режиссёрышхуэ къазэрыдэлэжьар, ахэр абы и гъукIэгъэсэн зэрыхъуар фIы дыдэщ. Ауэ сэ щыуагъэу къызолъытэ япэ курсым ахэр къыщащтэм щыщIэдзауэ къаухыху я IэщIагъэр къыщагъэсэбэпынум, къаухмэ IэнатIэ яхуэхъунум зэремыгупсысар. Къаухащ, адэкIэ-щэ? Апхуэдиз режиссёрыр щылэжьэну сыт хуэдэ IуэхущIапIэ дэ диIэр? Си деж щIалитI къэсщтащ. «НОТР» телеканалым зы щIалэрэ зы хъыджэбзрэ, «1 КъБР» телеканалми абы ящыщ гуэрхэр къащтащ. Ауэ, ахэр зыхуеджар киноращ, езыгъэджахэр а илъэситхум къриубыдэу егупсысын хуеящ абыхэм лэжьыгъэ яхуэхъунум.
— Хабзэ зэрыхъуауэ, дэтхэнэ зы унафэщIми зыпэрыт IуэхущIапIэр зэрыригъэфIэкIуэным иужь итщ, зэхъуэкIыныгъэхэр хелъхьэ. Абы и IуэхукIэ къывэхъулIахэм я гугъу уэзгъэщIынут.
— ЗэхъуэкIыныгъэ куэд ди IуэхущIапIэм къыщыхъуащ. Иджыри нэхъыбэжым иужь дитщ. Ди хъыбарыщIэхэм телевизорым къыщитым ирихьэлIэу иджы ИнтернетымкIи уеплъ мэхъу. Зэхыхьэшхуэ щыхъукIэ, ди операторхэм псори къызэщIрагъэубыдэну Iэмал щамыIэ къохъу. Ар къэтлъытэри, километр зыбжанэкIэ къыщхьэщыту тезых квадрокоптер аппаратыр къэтщэхуащ. Мис ахэр нэхъапэм щымыIауэ ди лэжьыгъэм щIэуэ хэтлъхьащ. Ди нэтынхэм нэхъ купщIэ, бгъэдыхьэкIэ щIэщыгъуэ яIэу къызэрызэдгъэпэщыным дыхущIокъу. Радиом, телевиденэм я лэжьакIуэхэм я урысейпсо зэпеуэхэм ди журналистхэр куэдрэ къызэрыхэжаныкIри ехъулIэныгъэщ.
— Зи IэщIагъэм хуэIэижь, телевиденэм и Iуэхухэр ипэкIэ зыгъэкIуатэ лэжьакIуэхэр фи мащIэкъым…
— Куэд щIауэ мы IуэхущIапIэм щылажьэхэмрэ иджыблагъэ къэкIуа щIалэгъуалэмрэ зэхэгъэж сщIыну сыхуейкъым. Пэжыр жыпIэмэ, ущрихьэлIэ къохъу куэд щIауэ зи IэнатIэм пэрыт лэжьакIуэхэр щIэм щытемыгушхуэ. Ауэ, щыIэщ щIалэ е хъыджэбз гуэрхэр къакIуэурэ я Iуэху бгъэдыхьэкIэщIэхэр чэнджащэу къыщыдахьэлIэ. Сэ нэхъ къызощтэ щIэщыгъуэ гуэрхэр ди лэжьыгъэм къыхэзылъхьэхэр, зэманым зыдезыгъэкIухэр. Зэманыр и пIэм зэримытым, абы зэрызиужьым хуэдэу, дэтхэнэ зы IуэхущIапIэми зиужьын хуейщ. Псалъэжьым зэрыжиIэщи, «Зэманым декIур лIыфIщ». Узэсаижьым утету зэпымыууэ укIуэ хъунукъым. Зэманым къигъэув мардэхэм зыдебгъэкIуу, зыдэпщIу улэжьэн хуейщ. Си щхьэкIэ ди корреспондентхэри, операторхэри, режиссёрхэри къыхузоджэ я лэжьыгъэм щIэ гуэрхэр халъхьэну.
— Журналистым сыт хуэдэ хьэл-щэн хэлъын хуейуэ къэплъытэрэ?
— Япэрауэ, журналистым цIыху зэпсалъэм пщIэ хуищIын, абы и купщIэ нэхъыщхьэ дыдэр къыбгъэдихыфын хуейщ. Ар къэзылъагъуфращ журналист нэсыр. А купщIэм нэсыфмэ, псалъэмакъри щIэщыгъуэ, гъэщIэгъуэн хъунущ, нэтыным еплъ е тхыгъэм еджэхэри зэрыщымыгугъауэ, а цIыхур лъэныкъуэ куэдкIэ къахузэIуихауэ къалъытэнущ.
— Руслан, актёр, режиссёр, унафэщI жыпIэми, уи гъащIэм къриубыдэу къулыкъу, IэнатIэ куэд зэпхъуэкIыну къыпхуихуащ. УзэплъэкIыжмэ, узрихьэлIа, узыдэлэжьа цIыхухэм ящыщу зыгуэркIэ къыпщхьэпэжа, фIыкIэ уигу къинэжахэм урихьэлIа хъунщ…
— ЗыгуэркIэ щапхъэ зытесха, фIы гуэр къызыбгъэдэсха цIыху куэдым гъащIэм сыщрихьэлIащ. Си адэ-анэм я деж щыщIэдзауэ курыт еджапIэм, театр институтым дыщыщIэсам дезыгъэджахэр, си лэжьэгъуу щыта нэхъыжьхэр жыпIэми, куэд мэхъу ахэр. Апхуэдэхэм я фIыщIэ згъэкIуэдыркъым.
Сызыдэлэжьахэм ящыщу псом хуэмыдэу и цIэ къыхэзгъэщыну сыхуейщ ди республикэм и япэ Президент КIуэкIуэ Валерий. ЦIыхухэм яхуэщхьэпа, я гум къинэжа лэжьыгъэ куэди зэдэтщIащ, фIы Iэджи абы къыбгъэдэкIыу зыхэсщIащ. Си щIалэгъуэ-си жаныгъуэм щыгъуэ зэпымыууэ щIэ гуэрхэр къэзгупсысырт. Апхуэдэу КIуэкIуэ Валерий сыбгъэдыхьауэ щытащ Тыркум, Сирием, Иорданием шууей гуп сигъэшэну. Зы Iуэху къыхимыгъэкIыу, къыхэслъхьам арэзы техъуат.
Ветеринар Iуэхухэр екIуэкIын хуейти, тхылъ зэрыдмыIыгъым къыхэкIыу Тыркум драгъэхьэртэкъым. Си лэжьыгъэр сщыгъупща хъунтэкъыми, тщIыгъу тэрмэшым абдеж щыт корреспондентхэм таможням и нэхъыщхьэр кърезгъэгъэджащ. Абы жесIащ ди Президентым къыбгъэдэкIыу я Президентым шы еттыну пщэрылъ къызэрытщащIар икIи а Iуэху дахэр зыкъутэр дагъэлъагъуну, и цIэ-унэцIэр къыджаIэну хуэзгъэуващ. Сыхьэт нэхъ дэмыкIыу журналист 70-м нэблагъэ абдеж къыщызэхуэсащ, зиусхьэн Демирель еттыну шыр дэтхэнэрами щIэупщIэу. Зы шы гуэр езгъэлъагъури, сурэтхэр трахащ икIи даутIыпщащ. Ауэ, сэ КIуэкIуэ Валерий семычэнджэщауэ шы естыфынутэкъым, естынуи сигу къэкIыххэртэкъым, хэкIыпIэу ар къэзгупсыса мыхъумэ. Налшык къызогъэзэжри Iуэхур къызэрекIуэкIам ди Президентыр хызогъэгъуазэ. ТщIэнум щыщIэупщIэм, шы 25-рэ дыщиIэкIэ, зыр Тыркум и Президентым еттыну хузогъэлъагъуэ. Сириемрэ Иорданиемрэ едмыту дауэ щыжиIэм, Сириеми еттынщ жысIащ. Иорданием адыгэшитI яхуригъэшауэ зэрыщыIэр игу къэзгъэкIыжащ. Апхуэдэу шыхэр тыгъэ зэрахуищIым теухуауэ итха тхылъхэр къасщтэри згъэзэжащ. КъыкIэлъыкIуэ махуэм Демирель и деж дригъэблэгъащ. Президентым и Iэр субыдри, адыгэшыр тыгъэ хуэсщIащ, зы щIакIуэ хужьрэ пыIэрэ щхьэрыттIагъэри дыкъежьэжащ. ТыркубзэкIэ нэтынышхуэ ттрахауэ щыIэщ. Сириемрэ Тыркумрэ я гъунапкъэм деж Сирием и Президентым и къуэ Асад Башар къыщытIущIэри, зыш тыгъэ хуэтщIащ.
А зекIуэм теухуа нэгъуэщI зы пычыгъуэ цIыкIуи гукъинэж сщыхъуащ. Дэ дызрикIуар адыгэхэр нэхъыбэу щыпсэу къалэхэмрэ къуажэхэмрэщ. ЩIалэхэм шыхэр цIуужу къабзэу езгъэгъэпскIырт, адыгэ фащэр щезгъэтIагъэрти, бащлъыкъыр дезгъэлъхьэжырт, республикэм и бэракъымрэ адыгэ ныпымрэ тIыгъыу, налхэм «сыкъ-сыкъ» жаIэу Iэуэлъауэу асфальтым дрикIуэрт. Дыздыдыхьа къалэ гуэрым щекIуэкIар плъагъуну фIэкIа ухуейтэкъым. Зы уэрамым дыкъытекIауэ адрейм дыщытехьэм лъэныкъуитIымкIи еувэкIауэ щыту цIыху гуп къытIущIащ. Машинэ сису зытIэкIукIэ япэ ситу сыздэкIуэм, сщIэркъым си нэр щIытехуар зи IэблитIыр яIыгъыу щыт нанэм. Тхьэм ещIэ, сымаджэу унэм къыщIашагъэнт. Сигу къыщыкIыжкIэ сыкъызэфIонэри, дахэ-дахэу схужыIэжыркъым. Къытхэплъэурэ, а шууейхэр гъунэгъу щыхуэхъум, и нэпситIыр къежэхыу и IэштIымитIымкIэ и лъэгуажьэхэм еуэу щIидзащ…
А псор щIыжысIэращи, КIуэкIуэ Валерий тщIэр къыгурыIуэу, дызэхищIыкIыу, дунейпсо, республикэпсо фестиваль, зэпеуэ жыпIэми къетхьэжьэ Iуэхухэр, ди жэрдэмхэр къыддиIыгъыу щытащ. Абы и фIыщIэкIэ къэунэхуауэ щыта зэхыхьэ куэд нобэр къыздэсым республикэм щокIуэкI.
— Упсэу, Руслан, ди упщIэхэм жэуап къызэрептам папщIэ. Уи лэжьыгъэкIи уи унагъуэкIи гукъеуэншэу, узыншагъэ, гуфIэгъуэ ущымыщIэу Тхьэм уигъэпсэу!
Епсэлъар ТекIужь Заретэщ.
Сирием и Президентым и къуэ Асад Башар и гъусэу. 1994 гъэ
Фырэ Руслан игъэува «Кукарача» спектаклыр Москва яшащ. 1981 гъэ
Чэнджэщ щхьэпэхэр
Фырэ Руслан хуэдэ цIыхушхуэхэр лъэпкъым дызэриIэм дэтхэнэ зы адыгэри дригушхуэн хуейуэ къызолъытэ. И псэлъэкIэкIи, и дуней тетыкIэкIи, и лэжьэкIэкIи ар щапхъэщ. Дэнэ щIыпIэ кIуэми ягъэщIагъуэу апхуэдэщ далъагъу хьэл-щэн дахэхэр. А псом къыдэкIуэу, гушыIэ дахи хэлъщ.
Руслан и зэран зыгуэрым щекIа зэхэсхакъым. ГъащIэм теухуа си ехъулIэныгъэхэмкIэ си гуапэу сыдогуашэ, къызэрыщыхъунур сфIэгъэщIэгъуэну. И чэнджэщхэр сэркIэ лъапIэщ, и псалъэхэр сфIэзахуэщ, сфIэпэжщ. ГъащIэм зэрыщыхабзэу, пашэу зэрыщытым къыхэкIыу абы куэд хузэгуоп, ауэ лъэпкъым апхуэдэ цIыху, ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым апхуэдэ режиссёр дызэриIэр фIыгъуэшхуэщ.
Пэжыр жысIэнщи, Руслан сыдэлэжьэну апхуэдэу куэдрэ къысхуихуакъым. Ольмезов Мурадин и «Унэ лъапIэ» тхыгъэм къытрищIыкIауэ иджыблагъэ игъэува спектаклымрэ Къэшэж Иннэ и юбилейм щыгъуэ дгъэхьэзыра макъамэ-усыгъэ пшыхьымрэщ нэхъ гъунэгъуу дыщызэдэлэжьар. Ауэ къыхэзгъэщыну сыхуейт кIий-гуоуэ пщIэн хуейр къыбгурызыгъаIуэ режиссёрхэм Руслан зэращымыщыр. Артистыр зыхуэкIуэн хуей ролым абы апхуэдизкIэ дахэу хуешэри, жиIэр псынщIэу къыумыпхъуэтэнкIэ Iэмал иIэкъым. КIэщIу жыпIэмэ, Руслан удэлэжьэну гуапэщ икIи тыншщ. АпхуэдизкIэ гумызагъэщи, цIыхум и гум, и псэм зэрылъэIэсыну зы лъагъуэ гуэр пхешыф, дэтхэнэми бгъэдыхьэкIэ къыхуегъуэтыф. Егъэлеяуэ срогушхуэ дэсщIа лэжьыгъэм, къысхуигъэфэща ролым.
КIэхумахуэ ФатIимэ,
КъБР-м щIыхь зиIэ и артисткэ.
ХэкIыпIэхэр къелъыхъуэ
Ди унафэщIыр республикэм мыхьэнэшхуэ щызиIэ къулыкъу куэдым илъэс зэмылIэужьыгъуэхэм пэрыта цIыхущ. Зи тхьэмадэу щыта нэгъуэщI IуэхущIапIэхэм, театрым телевиденэр къащхьэщыкIми, ди лэжьыгъэм псынщIэу хэзэгъащ.
Гу зылъыптэращи, Руслан емыгупсысауэ зы Iуэхуи зэфIихыркъым. Сыт щыгъуи хэкIыпIэ хъунур ипэ иту ищIэ пэтми, зэпымыууэ гупым къыдочэнджэщ, ди Iуэху еплъыкIэхэм фIэгъэщIэгъуэну зыщегъэгъуазэ. Пщэдей зыгуэркIэ жэуап щIэтхьынкIэ хъуну щыуагъэ къызэрытлъыкъуэмыкIынур быдэу ди унафэщIым зыхыдигъащIэу ди щIыбагъ къызэрыдэтым ди лэжьыгъэр нэхъри тщегъэпсынщIэ. Апхуэдэ унафэщIым удэлэжьэн къудейри гуапэщ.
Нэхъыщхьэращи, Руслан сыт хуэдэ IуэхукIэ убгъэдэмыхьэми, къодэIуэнущ. Ди гупым, лэжьыгъэм емыхьэлIами, гъащIэм, унагъуэм теухуа ди Iуэху зэIумыбзхэр щыжетIэкIэ, чэнджэщ къыдет икIи къыд- доIэпыкъу. Узыншагъэ, ехъулIэныгъэ, гуфIэгъуэ щымыщIэну Тхьэм жиIэ!
Акаев Расул, ВГТРК-м и Къэбэрдей-Балъкъэр къудамэм и режиссёр нэхъыщхьэ.
Шхэпсым хуэдэу дызэкIэрешхэ
Русланрэ сэрэ 1970 гъэ лъандэрэ дызэроцIыху. ДызэрыцIыху къудей мыхъуу, апхуэдиз илъэс бжыгъэм къриубыдэу ину дыщызэпсэлъа къэмыхъуауэ дызэныбжьэгъуу дыкъокIуэкI. Къулыкъу, IэнатIэ куэдым пэрытыну къыхуихуами, зы мэскъалкIи зимыхъуэжу зэрыщытауэ къэнэжащ.
Советсоюз псор къапщтэмэ, дэ тхуэдэ лъэпкъ цIыкIу куэдым я студие Щукиным и цIэр зезыхьэ театр институтым ягъакIуэурэ щрагъэджащ. Абыхэм ящыщу нэхъ зэбгрымыжыжу, зэбгрымыщэщыжу къызэтена ди студием фIэкIа къэрал псом итакъым. Си щхьэкIэ сропагэ икIи срогушхуэ ди щIыналъэм дыкъэкIуэжу лъэпкъ театрым дызэрыхуэлэжьам, ди Iуэху нэхъ щыдэкIыну, нэхъыбэ къыщытхуэлэжьыну нэгъуэщI щIыпIэхэм Iэмал хъарзынэхэр щыдиIами. Ар зи фIыщIэр театрым и мыхьэнэр къыдгурызыгъэIуа ди егъэджакIуэхэращ. ЛэжьыгъэфI, IэнатIэфI куэд щыIэми, ди IэщIагъэм и гъуэзэджагъыр зыхуэдизыр абыхэм зыхыдагъэщIат. Фырэ Руслани и фIыщIэ хэлъщ ди гупыр дызэбгрымыщэщыжу дыкъызэрызэте-нам. Сыту жыпIэмэ, абы шхэпсым хуэдэу дызэкIэришхэрт, дэтхэнэми бгъэдыхьэкIэ къытхуигъуэтыфырт.
Театрым щигъэува спектаклхэм я гугъу пщIымэ, Руслан лэжьыгъэ щIагъуэ ищIакъым, тIысыпIэ имыIэжу цIыху зэхуимышэсу. Уеблэмэ, билетхэр апхуэдизкIэ зэпэубыдати, ди Iыхьлыхэм къахуэдгъуэтыфыртэкъым. Зытеухуа и лъэныкъуэкIи и спектаклхэр зэманым пэджэжу апхуэдэт. Псалъэм папщIэ, Лохвицкий Михаил и «Уафэгъуагъуэ макъ», Нэш Ричард и «Уэшх зыщэ» спектаклхэр. Кино куэдми цIыхухэм ягу къинэжа роль хъарзынэхэр щищIащ.
Ди къуэш абхъазхэм я деж спектакль щыдгъэлъэгъуэн и IуэхукIэ япэ дыдэу лъагъуэ пхызышар Русланщ. Абы дыщыкIуам пщIэшхуэ къытхуащIащ, къыпхуэмыIуэтэжыну дагъэлъэпIащ. Абы щыщIэдзауэ нобэр къыздэсым дызэкIэлъокIуэ, ди зэпыщIэныгъэр нэхъ быдэ хъууэ.
ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым и теплъэм утемыукIытыхьу дахэу зэрагъэпэщыжыным щIэбэгыу дунейм ехыжащ абы щылэжьа ди нэхъыжьыфIхэр. Ди IуэхущIапIэр зыхуей зэрыхуагъэзэжар зи фIыщIэр ди республикэм и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Юрийрэ Фырэ Русланрэщ. Хамэ къэралхэм, гъунэгъу республикэхэм щыщ хьэщIэхэр театрым къыщытхуеблагъэкIэ, иджы дытеукIытыхьыркъым.
Руслан апхуэдизкIэ цIыху хэтыкIэ, бгъэдыхьэкIэ ещIэри, удэлэжьэн дэнэ къэна, зэ Iэнэм удыбгъэдэсыну къыпхуихуэнри хъуэпсэгъуэщ. Дэ дыдэлэжьэнуи Iэнэм дыдыпэры-сынуи Iэмал, щхьэусыгъуэ куэд дызэриIар гуапэщ. Ольмезов Мурадин и «Унэ лъапIэ» тхыгъэм къытрищIыкIауэ иджыблагъэ игъэува спектаклыр хуабжьу фIыуэ дигъэлъэгъуащ. А лэжьыгъэм и мыхьэнэр фIыуэ къыдгуригъэIуащ. Абы мыпхуэдэ псалъэхэр хэтщ: «ЦIыхур дунейм къыщIытехьэр лъэужь дахэ къигъэнэну аращ. Аращ гъащIэм и купщIэр». Иджыри къыздэсым Руслан лъэужь дахэ къызэринэкIыу къэгъуэгурыкIуащи, сохъуэхъу дяпэкIэ къикIуну лъэужьыр нэхъри бгъуфIэ хъуну!
Къэжэр Борис,
КъБР-м и цIыхубэ артист.
