Я акъылым зрегъэужь
ФокIадэм и 1-м къыщыщIэдзауэшахматымхурагъэджэнущ
Лъэхъэнэ мыжыжьэ блэкIам ди цIыхухэм я гъащIэм куууэ хэту щытащ шахматхэр. А джэгукIэ телъыджэм дихьэхат мелуанхэр. Шахмат пхъэбгъухэр щыплъагъунут дэни: ЩэнхабзэмкIэ унэхэми, паркхэми, заводхэми, губгъуэхэми… Дунейпсо чемпионхэу Ботвинник Михаил, Смыслов Василий, Таль Михаил, Спасский Борис, Фишер Роберт сымэ, нэгъуэщI гроссмейстер лъэщхэм я цIэхэм псори щыгъуазэт. 70 — 80 гъэхэм планетэм щынэхъыфIу къалъытэным мызэ-мытIэу щIэбэна Карпов Анатолийрэ Каспаров Гаррирэ я зи чэзу зэIущIэр зэриухамкIэт телевиденэмрэ радиомрэ хъыбарыщIэхэм къызэрыщIадзэр. Пэжщ, иужькIэ щхьэусыгъуэ белджылыхэм къыхэкIыу, мы джэгукIэм и пщIэр ди къэралым щехуэхащ. Ауэ, дызыщыгуфIыкIын Iуэхущи, иджы зыкъащIэж хуэдэщ.
ФокIадэм и 1-м урысей школхэм я класс нэхъыщIэхэм щIэсхэм я программэм предметыщIэ къыхэхъуэнущ.
мы Iуэхур УФ-м и щIыналъэ зыбжанэм щагъэунэхуащ япэщIыкIэ. Иджы мурад ящIащ къэрал псор къызэщIрагъэубыдэну.
— Къэхутэныгъэхэм къагъэлъагъуэ ди дежи хамэ щIыналъэхэми шахмат джэгу сабийхэр я ныбжьэгъухэм нэхърэ процент 35 — 40-кIэ нэхъыфIу зэрыщеджэр. Мы джэгукIэм сабийм и акъылым зрегъэужь. Абы къыхэкIыу, ди школхэм щыIэн хуейщ абы щыхуагъасэ дерсхэр, — жиIащ УФ-м егъэджэныгъэмкIэ и министр Васильевэ Ольгэ.
Къыхалъхьа Iуэхур пхызыгъэкIахэм ящыщщ дунейм и экс-чемпион Карпов Анатолий.
— ЯфIэгъэщIэгъуэн зэрыхъунум и мызакъуэу, ар сабийхэм хуабжьу къахуэщхьэпэнущ, — къыхегъэщ абы. — Мы джэгукIэм ерыщагъ къыпхелъхьэ, псори зэпэпшэчу угупсысэфу урегъасэ, щытыкIэ гугъум укъызэрикIыфыну Iэмалхэр къуегъащIэ. А псоми мыхьэнэшхуэ яIэщ ныбжьыщIэм и хьэлыр зэтеувэн папщIэ, ухуэзыунэтIри шахматхэрщ. Зыгуэрхэм къащыхъунщ сэ сабийхэр компьютерхэм къапэрысшыну сыхуейуэ. Хьэуэ, бжыгъэ технологиехэр мыбдеж фIэкIыпIэ имыIэу зыщыхуеину IэнатIэщ: абыхэм я фIыгъэкIэ шахмат урокхэр щатыфынущ зэкIэ апхуэдэ егъэджакIуэхэр здэщымыIэ щIыпIэ пхыдзахэми.
— Си гугъакъым физкультурэм и урокхэм ящыщ зым цIыкIухэр апхуэдизу дихьэхыну, — егъэщIагъуэ IуэхугъуэщIэр щагъэунэхуа, Калугэ къалэм дэт школ №2-м и завуч Сайкинэ Ольгэ. — Уеблэмэ, урок зэблэкIыгъуэхэм щыгъуи, кIэлындорхэм къыщажыхьыным и пIэкIэ, сабийхэм блэкIа дерсыр зэрызрагъэщIар къапщытэж, пхъэбгъум бгъэдотIысхьэри. Школым щекIуэкI гуфIэгъуэ зэхыхьэхэм къокIуэ ферзь, ладья фащэхэмкIэ захуэпауэ. Ауэ зыри хуейкъым пешкэу, нэгъуэщIу жыпIэмэ, лъэсрыкIуэ къызэрыгуэкIыу къыщIидзыну.
Ди гъащIэр апхуэдэщи, кърахьэжьэ сыт хуэдэ Iуэхуми, къылъыкъуокI «арщхьэкIэр».
Урысейм школхэр мин 42-м щыщIегъу. Абыхэм щезыгъэджэнухэр къыздипхынур дэнэ? Ди гуапэ зэрыхъущи, хэкIыпIэхэр къагъуэтащ. ЕгъэджэныгъэмкIэ министерствэм и мурадщ предметыщIэмкIэ езыгъэджэнухэр игъэхьэзырыну. ЖытIэнщи, мис а Калугэ область дыдэм педагогхэм курс щхьэхуэ къыщрагъэухащ щIыпIэ университетым. Екатеринбург къэрал экономикэ университетым къыщызэIуахакIэщ шахматхэмкIэ кафедрэ. Вузыр къэзыуххэм ныбжьыщIэхэр хурагъэджэнущ предмет зыбжанэм. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, пасэрей джэгукIэри хэту. Апхуэдэу, джэгукIэм и хабзэхэм хигъэгъуэзэфынущ япэ разряд зиIэ дэтхэнэми. Нэхъыщхьэхэр ныбжьыщIэхэр а джэгукIэм дегъэхьэхынырщ. ИтIанэ дэтхэнэми езым и гъуэгу къигъуэтыжынщ…
