Зыгъэпсэхугъуэ махуэм
Псалъэжьхэр
Къэмыфэфым пшынауэм трелъхьэ
Гъэм и зы махуэм щIымахуэм уегъашхэ.
Хуэмыху унафэ щIынкIэ Iэзэщ.
ЖьантIэм ущIэмыкъу, пхуэфащэмэ, къыплъысынщ.
УзэлъэIу къэгъани, къолъэIу къашэ.
Зи нэхъыжь едаIуэ и Iуэху мэкIуатэ.
Япэ джэлам ущIэмынакIэ.
Зи щхьэ зыфIэмыдэхэж щыIэкъым.
Зумыхьэри уимыIэри зыщ.
Зымылъэгъуа хашэ хъуркъым.
ЗыщIэм жиIэркъым, жызыIэм ищIэркъым.
Иужьрей Iуэху бзу кIагуэщ.
Къапхъэнми имыгъапцIэ иубыдыркъым.
Къэмыфэфым пшынауэм трелъхьэ.
Къалэн зыщыпщIыжыр къалэн пхуохъу.
Прозэу тха усэ
Сыхуейт!
ГъащIэр зэрыкIэщI дыдэр хъарзынэу ящIэ дуней фIыгъуэр зиIэу напэ зимыIэжхэми. Напэр нэхъ къулеягъэшхуэу къызыхуэнахэми… Япэм жеIэ: «ГъащIэр пцIащхъуэщ. НапIэзыпIэм пIэщIэлъэтынурэ, мы дуней дахэшхуэм ухэкIыжынущ. Къыхэх! Къы-хэтхъ! ЗэлъэфалIэ! А зэ псэугъуэрщ къуитари, ухущхьэрэ ущатэу иумыхьэкI…» ЕтIуанэм къыпедзыж: «Пэжщ, гъащIэр напIэзыпIэщ. Блэлъэту къытегъазэ зимыIэхэм ящыщщ. Ауэ дуней фIыгъуэр зэплъэфалIэу и кум уитIысхьэжами, уэ нэхърэ нэхъ насыпыфIэу зыкъызолъытэж сэ. Си напэр зэрыкъабзэм щхьэкIэ. Ар зыщэжахэм сызэрыфщымыщым щхьэкIэ…» Сэ гукIи псэкIи етIуанэм срителъхьэщ, ауэ… Ауэ гуащIэмрэ гущIэгъумрэ зи бэу Къытщхьэщытым сеупщIыну сыхуейт: ярэби, цIыху напэр къабзэу зыхъумэм тезыр теплъхьауэ ара, и гъащIэ кIэщI тIэкIур мыгъуэмылIэу ирихьэкIыну? Хьэмэ, пэж дыдэу дуней пэжыр къыщытпэплъэр адэкIэ? Дауи щрет, сэ сыхуейт мы дуней хьэху цIыкIум гупсэхуу тIэкIурэ сыщыхьэщIэну. Зэхэпхрэ, ди Тхьэ, — сыхуейт!
IутIыж Борис.
ГушыIэ
ТхьэкIумэкIыхьыр ялъагъужакъым
Зэи фоч зымыгъэуа Машэ фочыншэ Мышэ гъусэ ищIри, щакIуэ кIуат.
Уэршэру къакIухьурэ, хуей зэгъуэкI гуэрым зэрихьэу, къыздикIари къыздихуари ямыщIэу я пащхьэм тхьэкIумэкIыхь ин гуэр къихутащ.
Мышэ ар зэрилъагъуу гуфIащ:
— ЩIэхыу еуэ, Машэ, дехъулIащ. И фэр тщэнщи, и лыр тшхынщ.
Машэ еуэн идакъым:
— Сыт жыпIэр? Фочыр уэнрэ мыуэнрэ умыщIэу занщIэу уеуэ хъурэ?
— АтIэ дауэ хъуну?
— Дауэ хъун?.. Фочыр дэзгъэуеинщи, уэмэ итIанэ сеуэнщ.
— Сыту фIыуэ къэбгупсыса ар. ЩIэхыу дэгъэуей!
Машэ фочыр дригъэуеящ, ауэ зэныбжьэгъуитIым яуфIыцIа я нэр къыщагъэплъэжым я пащхьэм ита тхьэкIумэкIыхьыр ялъагъужакъым.
Бекъул Барэсбий.
ЖыIэгъуэхэр
Фыгъуэ щыкуэдым фIыгъуэ щокIуэд
ТхьэмыщкIагъэм къытригъэувэмэ, шей къари уефэнщ.
ТхьэмыщкIитI я унафэ къутэжыгъуафIэщ.
Узэрыщымыта хъугъуафIэщи, узэрыщыта хъужыгъуейщ.
Узыуб уигъэтIысыркъым.
УкIытэр насыпым и шыпхъущ, нэмысым и къуэшщ.
Уи делагъэр къагурыIуэмэ, уделэну тыншщ.
Уи жьэ жиIэ унагъуэм къини, уи Iэ хуэщIэ гъунэгъум егъэлъагъу.
Уи лъэкI нэхърэ уи гугъэ нэхъыбэмэ, уи пщэгурыгъ зэриудынщ.
Уи щэху зыщIэм уегъэпщылI.
Фадэ зи нэрыгъ и жып гъуанэщ.
Фадафэ здашэ щIэупщIэркъым.
Фыгъуэ щыкуэдым фIыгъуэ щокIуэд.
Фыгъуэнэдрэ нэпсейрэ зэтIолъхуэныкъуэщ.
Фыз хуэмыху сэхуран IункIынкIэ Iэзэщ.
Фызыр бзаджэмэ, лIыр хэхэсщ.
ФIимыгъэжар и хьэрэмми, ишхыр арат.
ТхьэмыщкIэм и псалъэ гуапи гуапагъэу къалъытэркъым.
Зыри зэмылъэIур езыр лъэIуакIуэщ.
И напэ тебза къэнжалыр улъият.
КIэрэф Хьэсэнбий.
Ди сурэт гъэтIылъыгъэхэр
Урысей Федерацэм щIыхь зиIэ и артисткэ Шэру Соня и гъусэщ космонавт Титов Герман и адэ-анэр. Кемеровэ къалэ, 1964 гъэ
Адэм и гурыгъу
Хъыбар
ФIы дыдэу зэрылъагъу зэныбжьэгъуитI щыIэт. Хьэбалэ зыпхъу иIэт, Гъур зы щIалэ къыхуэхъурт. Зэман дэкIри бынхэр балигъ хъуащ, щIалэмрэ хъыджэбзымрэ фIыуэ зэрылъэгъуащ. АдитIым ар я жагъуэнт?! ПIалъэ ягъэуври, я бынхэр зэрагъэшащ. ХьэгъуэлIыгъуэм и дауэдапщэхэр дэкIри, ныбжьыщIитIым зэдэпсэун щIадзащ…
Зэман дэкIауэ Гъур Хьэбалэ деж къэкIуауэ зэпсалъэу щысхэт. Хьэбалэ и ныбжьэгъум зыхуегъазэри:
— Уа, си ныбжьэгъужь! Ди бынхэр зэ- рызэрыгъуэтрэ зы гурыгъу гуэрым сыхэтщи, ар зыхэхун хуейт. АбыкIэ укъыздэIэпыкъун? — жеIэри къоупщI.
— Си Iэзэгъуэрэ си къарурэ хэлъмэ, абы сыт шэч къытепхьэжын щIыхуейр?
— Уэ бощIэ сэ фэ зэщхьэгъусэхэми уи щIалэми сызэрыфхущытыр, абы псалъэ лей хуеижкъым — фызинэщ, фызипсэщ. Ауэ щыхъукIэ, нэми щIэхуэнIауэ сыхуейкъым, псэми техуэнIауэ сыхуейкъым. Дэ драмыIэж хъумэ, си хъыджэбзым уи щIалэр унагъуэ ищIыфынумэ, и ныбжьэгъу яхигъэгъуэщэфынумэ, згъэунэхуамэ сфIэфIт. Дауэрэ уеплърэ уэ абы?
— Ар хэткIи зэранкъым, нысэ цIыкIур псэзэпылъхьэпIэ иумыдзэмэ.
— Хьэуэ, нэрыбгэ хъунур къэпцIыхун щхьэкIэ, ар псэзэпылъхьэпIэм щIынэбгъэсыни щыIэкъым. Уэ укIуэжмэ, уи щIалэр къэгъэIущи, мы ныбжесIэнухэр егъащIэ: япэ жэщым кърекIуэлIэж жэщыбгым, нысэм игъахъэм деплъынщ; етIуанэ жэщым и ныбжьэгъу гуп и гъусэу, гувэпауэ кърекIуэлIэжи, гупыр нысэм игъэхьэщIэн хуей ирещI, абыи зыгуэр къытхуиIуэтэнщ; ещанэ жэщыр уэлбанэшхуэу къыхрехи, а гуп дыдэр и гъусэу жэщ ныкъуэм блэкIауэ кърекIуэлIэжи, ирегъэхьэщIэ, езы щIалэхэр щымысхьу унэ лъэгур ирыратIыкI, ирыраутыкI, абыи къимыгъачэмэ, итIанэ си хъыджэбзыр унагъуэ нэрыбгэ хъуну дыщыгугъынщ. Хъыбарыр уэ къысIэрыбгъэхьэжынщ. ДызыгурыIуа абыкIэ?
— ДызэгурыIуащ, згъэзэщIэнщ! — педзыж Гъури.
Гъур мэкIуэжри, и ныбжьэгъум пщэрылъ къыхуищIауэ хъуар и щIалэм иреIуэтылIэ, ауэ быдэу жреIэ нысэм зыкIи гурыщхъуэ иримыгъэщIыну, зи ужь ихьа Iуэхум зы мастэкIи щыгъуазэ имыщIыну.
ЩIалэм и адэм къыжриIар игъэзэщIэну иужь йохьэ. Жэщыр хэкIуэтауэ къыщысыжым сыт илъагъур? Нысэр къожьэри щысщ зызэфIимыхыжауэ, жьэгум щыфIэдза шыуаным илъ ерыскъыр мыупщIыIужын папщIэ, мафIэри зэхимыгъэкIыу иIыгъщ. И щхьэгъусэр къызэрыщIыхьэжу къыщолъэтри, и щIакIуэр къыIех, Iэщэр пылъапIэм фIедзэ хъыдан гъущэкIэ илъэщIурэ, тас къубгъан къещтэри, зрегъэтхьэщI, и дамэм еупцIэкIа напэIэлъэщIымкIэ зрегъэлъэщIыжри, жьэгу мафIэм и гъунэгъуу Iэнэр къыхуегъэуври, ерыскъы хуабэкIэ егъашхэ. Ар шхэху уанэш упщIыIужам деж макIуэри, зи ныбэпххэр щIалэм къигъэлэлэхха уанэр къытрехыж, шыр шэщым щIешэж. АпщIондэху жьэгум пэригъэува псыр къохуабэри, щIалэм и лъакъуэхэр хуетхьэщI, пIэр ещIыжри егъэгъуэлъыж. ЗдэщыIакIи игъэхъакIи зы псалъэкIэ и Iуэху хилъхьэкъым, «Езым хуейуэ къилъытэмэ — къызжиIэнщ!» — зыхужеIэжри. Ари зэти зэ- фIокI.
НэгъуэщI жэщ гуэрым щIалэм гупыфI и гъусэу къокIуэлIэж адакъэ Iуэгъуэхэм нэблэгъауэ. АрщхьэкIэ нысэм ар уэим ищIакъым. Ерыскъы хьэзыру иIэр яхутригъэувэри, щIалэм хьэщIэ ныш иригъэукIащ. Iэнэ хъуэпсэгъуэ къахуигъэуври гупыр фIы дыдэу къигъэхьэщIащ. Нэху щыщми и нэбдзыпэ зэтримылъхьауэ и Iуэху иужь ихьэжащ, къэунэхуа махуэщIэм къыхуихьа гурыфIыгъуэм хэту. А илъэгъуамкIэ и щхьэгъусэри арэзы дыдэ мэхъу.
Ещанэ жэщым уридэкIуеину уэшх къешхыу, уафэри къызэгуэчыным хуэдэу гъуагъуэу, щыблэри зэкIэлъхьэпыту уэуэ, зызылIэж жьыбгъэми и макъым мыгъуэлъыжауэ едэIу нысэм къытеуэжащ и щхьэгъусэм и ныбжьэгъу гупыр и гъусэу. ЩIакIуэ къомым къапыж псым унэ лъэгур зэригъэфри къримыдзэу, гуфIэпсыжу:
— Псыф хъуа къыфхэт, мо мафIэм и гъунэгъуу фыкъакIуэ, сэ иджыпсту а уэлбанэшхуэм къыхэфхыжа фи псэ пIыщIахэр къыфхуэзгъэхуэбэжынщ! — жиIэу бзэрабзэу япежьэри, къригъэблэгъащ, мыпхуэдэ уэлбанэм псэууэ гупыр къызэрыхэкIыжам щыгуфIыкIыпэу. ЗарегъэтхьэщI-зарегъэлъэщIри, фо махъсымэ пIащIэ изу зэрыт кхъуэщыныр Iэнэм къахутрегъэувэ, ерыскъы хьэзыр и куэдти, Iэнэр къахуеузэдри:
— Фышхэ, си псэ тIэкIухэ! ПIыщIа къыфхэтми, къэхуэбэжынщ, псыф хъуа къыфхэтми гъущыжынщ! Фэ фыпсэууэ, фыузыншэу фыкъысхуэкIуэжамэ аращ нэхъапэри, фыхэIэбэ, сэ иджыпсту гуэгушыхъу бэгъуари къыфхуэзгъэхуэбэжынщи, фызгъэтхъэжынщ! — яжриIэрт нысэ гуапэр ерыскъым фIыуэ хэзыкъуэ щIалэхэм.
ЩIалэхэм загъэнщIыжащ, фо махъсымэ пIащIэри тIэкIу къапкърохьэри, джэгу ящIмэ яфIэфI мэхъу. Ар нысэм щраIуэкIым:
— Уэлбанэ жэщыр зэшыгъуэщ, дыгъужьрэ пэткIэ зегъэпщкIу, зыздэвгъэпщкIуари фи унэщ, фи унэм щыфщIэнумкIэ фыхуиткъэ, си нэхухэ! Фэ джэгу фхуэзмыщIмэ, сэ хэт джэгу хуэсщIын? ТIуми къыддалъхуа диIэкъым, диIэр фэращи, Тхьэм кIыхь дызэхуищI! — жиIэщ, и пшынэр къищтэри, унэ лъэгум щыщ умылъагъужу я вакъэ псыфрэ ятIэ защIэхэмкIэ ираутыкIыу, езыхэм «хъунщ!» жаIэху пшыни яхуеуэу, гъуэрыгъуэуи къадэфэурэ гупыр игъэджэгуащ. Нэху щыщым, щIалэ гуэрхэр тыкуэным ягъакIуэри, тыгъэ лъапIэхэр къыхурагъэхь. Ахэр апхуэдиз гуапагъэр къызыпыкIа нысэм иритурэ я нэхъыжьыIуэм къыжреIэ:
— Ди шыпхъуфI, дыщэр уи гум къощэщ, ерыскъым я нэхъыфIыр уи IэрыкIщ! Уэ дэлъху уиIатэкъыми, еплъ иджы уи цIыхугъэм, уи ерыскъы жумартым, уи гуапагъэ гъунэншэмрэ шыIэныгъэшхуэу пхэлъымрэ дэлъху къыпхуищIа къомым! Мыбыхэм ящыщ дэтхэнэри хьэзырщ уэр щхьэкIэ и къару къихь емыблэжыну! Дэ уэ удгъэунэхуурэ умыщIэххэу дыпкIэлъыплъащ. Насып мыухыжыр иIэщ уэ зи пIэ лъапэ укъыщытэджми, ди ныбжьэгъумкIэ ауи дигу ныкъуэкъым! Насыпым, зэпэщым, псом хуэмыдэу — узыншагъэм Тхьэм фыщимыгъащIэкIэ! Унагъуэ укъызэрыхьар лъэпкъ мащIэщи, Тхьэм птыригъэбагъуэ!
— Сэ цIыхугъэшхуэ зыхэлъ адэ-анэ сагъэсащ, фэ пщIэрэ щIыхьрэ фхуэсщIыфыращ сэри си уасэр. Сэ сывгъэунэху щхьэкIэ зыри нэхъ лейуэ сщIауэ схужыIэнукъым. Си щхьэгъусэмрэ абы и ныбжьэгъуфIхэмрэ пщIэ яхуэсщIыфмэкъэ сэри пщIэ щызиIэнур? Жьэ джатэрэ щэныншагъэкIэ мы дунейм къытепхыфын щыIэкъым, фIым хузэфIэмыкI зэи IейкIэ къыпхуэхьынукъым. Сэ фэ сыфхуэщхьэхмэ, а зи унэ сыщIэс фи гъусэм дауэрэ сыIуплъэжыну, ар унагъуэ сщIынкIэ къысщыгугъыу и гъащIэр къызихьэлIауэ? Фэри узыншагъэрэ гъащIэрэ тхьэм къывит! А тIур фиIэмэ, мылъку псори фыфейкъэ! — яжреIэ нысэ гуапэми.
Апхуэдэ акъыл зэтесрэ гъэсэныгъэ дахэрэ зиIэ нысэм и хъыбарыфIым узригъэжьэнт?! Гъур Хьэбалэ деж нэмыс щIыкIэ, и хъыджэбзым и хъыбарыфIыр Iэрыхьагъэххэт, ауэ итIани и Iуэхур зи пщэ ирилъхьа и ныбжьэгъужьым езым и жьэкIэ къыжриIэмэ, нэхъ и гуапэт. И ныбжьэгъуми куэдрэ зригъэжьакъым, къэсри Iуэхур къызэрекIуэкIар, нысэм и жэуап Iущхэри щIыгъуу, къыжриIэ- жащ.
— Мис иджы уэри сэри долIэ жыдмыIэми хъунущ, си ныбжьэгъужь! Ди сабийхэр зэхуэфащэ дыдэу зэрихьэлIащ, цIыхугъэрэ щыпкъагъэкIэ узыщыгугъ хъун унагъуэ къагъэщIащи, тхьэм жьы зэдищI! ТIуми быныр ди мащIами, а къыдита мащIэр надэрэ куэдым яхуэдэ Iэджэм нэхърэ нэхъ пщIэ яIэу къыщIэкIащи, ари гурыфIыгъуэшхуэщ! — жеIэ Хьэбалэ.
— Пэж дыдэщ жыпIэр, Хьэбалэ. Быныр адэ-анэм емыфIэкIмэ, гъащIэр и пIэм йоуджыхь, лъэпкъми къэралми заужьынукъым! Ди щIэблэр Тхьэшхуэм тхуиузэщI!…
Апхуэдэ нэмысрэ гъэсэныгъэрэ зэрылъ унагъуэм гъащIэм и жьыуейхэри къри-дзэркъым, абыхэм ирагъэщIыфыркъым, жагъуэгъу псалъэри къепIэскIуфыркъым. Хэкум и лъэщагъри, лъэпкъым и къэкIуэнури апхуэдэ унагъуэхэм къыщожьэ.
Шэрджэс Алий.
Лъэпкъ шхыныгъуэхэр
Зэпкърымыхауэ гъэжьа джэд
Джэд гъэкъэбзар псы щIыIэкIэ ятхьэщI, хъыдан къабзэкIэ ялъэщIыж, ягъэгъущ. Абы и кIуэцIыр яшыу, шыгъу, шыбжий сыр, бжьыныху уба щахуэурэ. Джэд щIыбым шыгъу фIэкIа щахуэркъым.
ИтIанэ тебэм дагъэ иракIэри, къагъэплъ пщтырагъыр градус 200-м нэсыху, абы джэд шыуар халъхьэ и щIыбыр егъэзыхауэ. ЗэрагъэдзэкIыурэ, тхъуэплъ дахэ хъуху дакъикъи 5 — 7-кIэ ягъажьэ. ИужькIэ джэдыр зэрилъу тебэр хьэкулъэм ирагъэувэри, дакъикъэ 25-рэ хуэдизкIэ ягъажьэ, зэзэмызэ зэрагъэдзэкIыурэ.
Джэдылыр мыпшэрмэ, щагъажьэкIэ джэд щIыбым шатэ щахуэ, тхъуэплъ дахэ ищIын щхьэкIэ. Джэд жьар хьэкулъэм кърахыжри, хуеймэ зэрыпсоуэ е Iыхьэ-Iыхьэурэ упщIэтауэ Iэнэм тралъхьэ. Тебэм къина дагъэри езы джэдым къыщIэжа псыри тракIэж.
Къазри бабыщри апхуэдэ дыдэу бгъажьэ хъунущ. ПIастэ, щIакхъуэ и гъусэу пщтыру яшх.
Халъхьэхэр (цIыхуитху Iыхьэ): джэд гъэкъэбзауэ — г 1100-рэ, сэхуран дагъэу — г 100, бжьыныху укъэбзауэ — г 30, джэдым щахуэ шатэу — г 50, шыгъуу, шыбжийуэ — узыхуейм хуэдиз.
КIапэ дагъэрэ форэ
Мыр щIымахуэ шхыну ящI, зи кIуэцI узхэм, псчэхэм я хущхъуэу къалъытэ. Мэл кIапэм нэхърэ нэхъ хущхъуэщ жаIэу ягъэтIылъыр бжэн дагъэрэ форэт. Япэрауэ, бжэн дагъэм хущхъуэгъуэ нэхъыбэ хэлъщ, мэл дагъэм нэхърэ. ЕтIуанэрауэ, бжэн дагъэр хужь дахэщ, мэ гурымыхьи къыхихыркъым. Бжэныщэр мэл кIапэм ещхьу ягъэвэж.
КIапэ дагъэр е бжэны-щэ дагъэр и пщты- рагъыр градус 50 — 60 хъуху ягъэупщIыIури, утхъуар щIотIысыкI. Абы и щIыIум къытри- щIар къытрах, дагъэ къабзэр кхъуэщыным е кIэструл лам иракIэ, абы фо цIы-нэ хакIэ, зэхэзэрыхьыху фIыуэ зэIащIэ, и щхьэр ягъэбыдэри, диин щхьэ-кIэ щIыIапIэ-кIыфIыпIэм ягъэув. ЗэмыкIуэкIыу куэдрэ щытщ. Щашхынум и деж зыхуейм хуэдиз къыхах, ягъэхуэбэжри мырамысэ, чыржын, мэжаджэ хуабэ дашх. Ар шэ пщтырми, шей пщтырми традзэри ираф.
Халъхьэхэр: дагъэу — г 1000, фоуэ — г 1100-рэ.
«Адыгэ шхыныгъуэхэр» тхылъым къитхыжащ.
Псалъэзэблэдз
ЕкIуэкIыу: 5. … жьгъей. 6. … и къуэ дзыгъуащэщ. 7. ЦIыху теплъэншэ, фэншэ. 10. «ФIыцIэ» псалъэр нэгъуэщIу зэрыжаIэ. 11. Iэпслъэпсым щыщ. 12. ЕгъэджакIуэм къигъэсэбэп сэху тыкъыр цIыкIу. 14. Жыг къудамэхэр траухъуэнщIыкIа нэужь пхъэм къытенэ IэпапIэ. 16. ГъущI тхьэгъуурэ зэрылъ кIапсэ. 19. Тхьэмпэ хъуреишхуэ зытет удз. Абы «фIарийтхьэмпэкIи» йоджэ. 21. Сымаджэ хьэлъэр къызэфIэувэжати … хуащIащ. 22. ЩIыпIэ хуабэхэм хьэлъэзехьэу къыщагъэсэбэп псэущхьэ. 25. Псыхъуэ, псы Iуфэ хуэдэхэр зи щIасэ жыг лIэужьыгъуэ, и пхъафэр гъуабжафэ-фIыцIафэу. 27. Къалэ-лIыхъужь. 30. Адыгэш къабзэ. 31. Лэскэн щIыналъэм хиубыдэ къуажэ. 32. Хьэуар пхуримыкъуу дунейм щихуабэгъуэ зэман. 34. Бжьэхуц зыдэлъ щыгъын хуабэ, Iэщхьэ пымыту. 36. Пщы зыфIэпщым … къыпфIещ. 39. КIэкъинэ. 40. ХадэхэкI. 41. Дагъыстэным щыщ лъэпкъ. Абы ящыщ цIыху щэ бжыгъэхэр ди республикэм щопсэу.
Къехыу:1. Ди республикэм хиубыдэ псыежэх. 2. Лы лей зытелъ цIыху. 3. Хьэжыгъэм къыхэщIыкIа адыгэ шхыныгъуэ. 4. Мэлыц щабэ. Е … бостей. 8. … щытхъуи, щIэр къащтэ. 9. Бдзэжьей щагъэхъу псы итыпIэшхуэ. 13. Щыгъын Iуэхум пыщIауэ унагъуэ къэс щIэлъ Iэмэпсымэ, хьэпшып. 14. КIуэ пэтми бжьиз зымыкIу. 15. Зи нэхэр зэблэплъ. 17. ТхъуцIынэ щIэпхумэ, къанэ псыр. 18. Уафэм къыщызыджэдыхь «бжьэхуц» гуартэ. 20. Мурад, гухэлъ, хъуэпсапIэ. 21. Музтеатрым и уэрэджыIакIуэ, Урысей Федерацэм щIыхь зиIэ и артист … Алий. 23. Гъатхэм пасэу щIым къыхэж удз къащхъуафэ-шакъафэ. 24. Дунейм ехыжам и цIэкIэ хуэмыщIауэ псэухэм ират Iыхьэ. 26. Пщэдджыжьыпэ, нэхущ. 28. Гъатхэр къызэрихьэу жыгхэм … иратащ. 29. А къуалэбзур куэдрэ уэмэ, и дамэр мэкъутэ. 32. УэршэрынкIэ ирикъуа нэужь, щIалэхэр зэбгрыкIыжащ, щхьэж и … бжэн лъакъуэу. 33. ЩIыIум нэгъуэщIу зэреджэ. 34. КъуийцIыкIу дыщэ … къигъуэтащ. 35. Сабийхэр (хъыджэбз цIыкIухэр) зэрыджэгу хьэпшып. 37. Письмо … фронтым къратхыкIащ. Е къуапэ зэхуэдэу щы зиIэ гуэр. 38. ЗылIым къытепщIыкIа зэшхэр.
Зэхэзылъхьар Мыз Ахьмэдщ.
Дыгъэгъазэм и 5-м ди газетым тета псалъэзэблэдзым и жэуапхэр:
ЕкIуэкIыу:1. Балий. 3. Абрэдж. 7. Шыпсыранэ. 8. Абдж. 10. Кхъуей. 11. Щэдж. 14. Балэ. 15. КIыргъ. 18. НэщIэбжьэ. 20. Яжьэ. 21. Гурэ. 22. Бумэзей. 27. Ерыщ. 28. Лъэпщ. 32. Сес. 33. КIакхъу. 34. ЛIыжь. 37. ЩIэупщIакIуэр. 38. Батыр. 39. Бжьыгъэ.
Къехыу:1. Бэщмакъ. 2. Иныжь. 4. Банэ. 5. Джэрыджэ. 6. Жыгей. 9. Джабэ. 11. Щыгъэ. 12. Алмэ. 13. ТIыхъужь. 16. Шэрэз. 17. Бжьэ. 19. Еру. 23. Узыр. 24. Ерэн. 25. Дерс. 26. ПщылI. 29. Псыбыб. 30. КъуанщIэ. 31. БжьапцIэ.35. Уэзы. 36. Гъэужь.
