ФIым фIым ухуешэ
Ираф районыр Осетие Ищхъэрэм и гъунэм щыIэщ, цIыху мин 20 хуэдиз щопсэу. Мы щIыпIэр адрейхэм къапыщхьэхукIа хуэдэщ, щыпсэухэри муслъымэн диным нэхъ ткIийуэ тетщ. Ахэр республикэм и къалащхьэм куэдрэ макIуэ Iуэхутхьэбзэ зэмылIэужьыгъуэхэм щIэлъэIуу: клуб тхуэвухуэ, диIа псэукIэр зэфIэвгъэувэж, фыкъыддэIэпыкъу… Республикэм и правительствэм и унафэщIым и япэ къуэдзэ Таболов Сергей къелъытэ мы районым и зыужьыкIэр къызэтеувыIауэ. Iуэхур зыIутыр зэдгъэщIэн папщIэ дэ абы дыщыIащ.
ЛъэныкъуитIымкIи
Район IуэхущIапIэхэр здэщыIэр Чикола къуажэрщ. Зэгуэр ар щытащ Кавказ Ищхъэрэм и ислъам центрхэм ящыщ зыуэ. Жылэр дэсщ а цIэ дыдэр зезыхьэ псым зэпиупщI къуэ дахащэм. Къэбэрдей-Балъкъэрым пэгъунэгъу дыдэщ, абы къыхэкIыу мы жылэм щызекIуэ хабзэхэм быдэу зэпещIэ республикитIыр. Ираф щыпсэухэр куэдрэ хьэщIапIэ макIуэ Владикавказ е Къэбэрдей-Балъкъэрым щыпсэу я Iыхьлыхэм я деж. Зэгуэр мыр цIэрыIуащ Мысырымрэ Сауд Хьэрыпымрэ щIэныгъэ щызэзыгъэгъуэта Iимамхэм я лъахэу зэрыщытымкIэ. абыхэм щIалэгъуалэр тхыбзэм хурагъаджэрт. ЦIыхухэр духьэшыхэм я деж кIуэрт гъащIэ IуэхухэмкIэ ечэнджэщыну. ЖыпIэнурамэ, ар иджыри апхуэдэу къэнащ.
— Дэ зэгъусэу къэтлъыхъуэу щIэддзащ Чикола район сымаджэщымрэ Лэскэн къуажэм щыIа колхозым и IуэхущIапIэмрэ зэрызэдгъэпэщыжыну ахъшэ, — жеIэ РСО-Аланием и правительствэм и унафэщIым и япэ къуэдзэ Таболов Сергей. — Республикэ бюджетым сом мелуанипщI къыхэтхащ. Ахэр псом япэу зытрагъэкIуэдэнур узыншагъэр хъумэным егъэщIылIа IэнатIэм зегъэужьынырщ.
Лэскэн къуажэм и совхозу щытам и IуэхущIапIэр еуэ-еIэкIэ зэрагъэпэщыж. МэпIащIэхэр: мазитI нэхъ дэмыкIыу мыбы къыщызэIуахын хуейщ амбулаторэ. Хэт транспорткIэ, хэти ахъшэкIэ къадоIэпыкъу. Махуэ стационарым щылэжьэнущ районым и ахъшэкIэ ирагъэджа дохутырхэмрэ медицинэ лэжьакIуэ нэхъыщIэхэмрэ. ЖытIэнщи, апхуэдэ тхылъ яIыгъыу дохутырхэми, егъэджакIуэхэми, агрономхэми ягъэзэжын хуей хъунущ Ираф.
Чикола сымаджэщым и хирургие къудамэм ухуакIуэхэр щоIэуэлъауэ. Властхэр хуейт мы Iуэхум инвесторхэр къыхашэну, арщхьэкIэ зэкIэ лэжьыгъэ псори ирагъэкIуэкI республикэ бюджетым и хьэкъкIэ.
ЛъхуапIэ къудамэр лажьэу яутIыпщащ мазэ и пэкIэ. А зэманым дунейм къытехьа сабии 10-м ящыщу 8-р хъыджэбз цIыкIущ. Ящыщ зыр дунейм къытехьащ дыкъыщыкIуа дыдэм.
— Хъыджэбз цIыкIур узыншэщ, и анэри апхуэдэщ, — къыджиIащ дохутыр нэхъыщхьэ Боллоевэ ФатIимэ икIи и гуапэ зэрыхъур белджылыуэ щIигъужащ. — Ди IуэхущIапIэм дунейм къыщытехьэ сабийхэр сыт и лъэныкъуэкIи зыхуей худогъазэ.
Пелуанхэм
я лъахэ
КъыхэгъэщхьэхукIын хуейщ мы лъахэм зауи, зэпэщIэувэныгъи, уеблэмэ къаугъэи зэи зэрыщымыIар. Лъэпкъ зэщыIеиныгъэхэм я гугъу тщIыххэнкъым. ЩIыпIэм щыпсэухэр ирогушхуэ бэнэкIэ хуитымкIэ щэнейрэ олимп чемпион Фадзаев Арсен зэракъуажэгъум. Ираф и щIэблэр хуейщ абы ещхь хъуну.
Чикола и гъунэгъу Лэскэн къуажэм аргуэру къыщызэщIэрыуащ спортсмен куэд. Мыгувэу къуажэм и спортзалым и пщIантIэм къыдэхутэнущ губгъуэ IэрыщI. Ар яухуэ республикэм и правительствэм зэхилъхьа программэм ипкъ иткIэ.
— Спортзалым и закъуэщ дерс нэужьхэм школакIуэхэр я гуапэу здэкIуэр, — жеIэ Ираф районым и администрацэм и Iэтащхьэм и къалэнхэр зыгъэзащIэ Бекмурзов Валерий.
Абы щыгъуазэ дыхуищIащ Лэскэни Сурх-Дигораи волейбол, футбол цIыкIу, баскетбол утыку зэIухахэр щаухуэу зэрыщIадзам. Къуажэдэс ныбжьыщIэхэм яIэн хуейщ я къарур здынэсыр къыщагъэлъэгъуэн.
Езыхэм я бзэ
щхьэхуэ
Мыбы щызопсалъэ езыхэм я бзэ щхьэхуэкIэ икIи я жагъуэ ящI зыгуэрым абы щхьэкIэ «осетиныбзэм и дигор къэпсэлъыкIэ» жиIэмэ. А щхьэусыгъуэм къыхэкIыу РСО-Аланием илъэс куэд хъуауэ къыхуэщтэркъым бзэм теухуа закон. Куэдым къагъэув дигорыбзэм осетиныбзэм и къарур егъэгъуэтын хуейуэ. Адрейхэм къалъытэ зы республикэм бзитI щыIэн хуэмейуэ. ЩIыпIэм щыпсэухэр къабзэу иропсалъэ осетиныбзэми, урысыбзэми, дигорыбзэми, языныкъуэхэр, уеблэмэ адыгэбзэми хуэхейкъым. Ауэ абы щыгъуэми, псори фIыуэ щызэгуроIуэ. ЩIыдгъужынщ мыбы уэрэд нэщхъейхэр фIыуэ зэрыщамылъагъури: фIым фIым ухуешэ.
ЩIэблэщ
нэхъыщхьэр
Ираф районым иIэр еджакIуэ минитI къудейщ. Абыхэм ящыщ зыкъомыр унагъуэ хуэмыщIахэм щопсэу — адэ-анэ куэдыр IэнатIэншэщ. Абы къыхэкIыу школхэр еджапIэ къудейкъым, атIэ щIалэгъуалэм я нэгузегъэужьыпIэщ.
«Егъэджэныгъэ программэм ипкъ иткIэ, школхэм щIагъэуващ партэщIэхэр, шэнтхэр, компьютерхэр, нэгъуэщI Iэмэпсымэхэр. Электрон журналхэр къежьащ. АрщхьэкIэ хэт езыгъэджэнур?
— Мыгувэу дэ дыщыщIэнущ математикэмкIэ, физикэмкIэ, алгебрэмкIэ, химиемкIэ езыгъэджэнухэм, — мэгузавэ Ираф районым егъэджэныгъэмкIэ и IэнатIэм и унафэщI Батоев Тамерлан.
Ираф и егъэджакIуэхэм ику иту я улахуэр сом мин 13-щ зэрыхъур. Абы къы-хэкIыу къалэм Iэпхъуэну зи мурад ныбжьыщIэхэр ямыутIыпщыну хущIокъу. Сом минищ я улахуэм хущIагъу.
— Дэ ди школхэр цIыкIущ. Абыхэм ящыщу тIур бгы лъагэ щIыпIэхэм щыIэщ, — къыджеIэ Батоевым. — ИлъэсийкIэ фIэкIа щрамыгъаджэ школхэри диIэщ, ауэ ахэр мыгувэу курыт хъунущ.
Абы дэ дигъэцIыхуащ Хъазнидон курыт школым урысыбзэмрэ литературэмрэ щезыгъэдж Гекиевэ Жаннэ. Хъыджэбзыр ирогушхуэ и гъэсэнхэр Пушкинымрэ Есенинымрэ я усэхэм фIыуэ зэрыщыгъуазэм. Абыхэм ящыщ Сосрановэ Фаризэт, уеблэмэ уры-сыбзэмкIэ урысейпсо олимпиадэм хэтащ икIи абы щIыхь тхылъ къыщра- тащ.
ЛАЦОЕВ Мурат,
Владикавказ.
«Российская газета»
