Зэи тщыгъупщэ хъунукъым
Хэку зауэшхуэм къыщытхьа ТекIуэныгъэ Иныр илъэс 71-рэ зэрырикъур Къэбэрдей-Балъкъэрым и дэнэ щIыпIи Iэтауэ щагъэлъэпIащ. Накъыгъэм и 9-м хуагъэхьэзыра Iуэхугъуэ щIэщыгъуэхэм хэтахэм иджыри зэ къагъэлъэгъуащ ди щхьэхуитыныгъэм папщIэ зи псэр зытахэм я фэеплъ нэхур дапщэщи зэрафIэлъапIэр, зи насып къихьу къэзыгъэзэжу ягъуэта фэбжьым ихьахэми, нобэ тхуэпсэухэми зэрыригушхуэр.
ТекIуэныгъэ… ТекIуэныгъэм и махуэ лъапIэ, нэпсрэ лъыкIэ, лыгъэрэ лIыгъэкIэ, гуауэрэ гуфIэгъуэкIэ псыхьа махуэ! Илъэс 71-рэ хъуауэ ар дэ къытхуокIуэ гъатхэм и щIэрэщIэгъуэм. Сыт хуэдиз зэман дэмыкIами, ди нэхъыжьхэм къалъыкъуэкIа лIыгъэр, хахуагъэр, тфIэкIуэдахэр, ТекIуэныгъэм и уасэр зэи бэм ящыгъупщэнукъым. Сыту жыпIэмэ, дуней псор зыгъэпIейтея, бэлыхь хэзыдзауэ щыта зэрыпхъуакIуэхэр я гъуэм изыукIыхьыжу фашизмэм и бжьыр дуней псом ящхьэщызыха ди зауэлIхэм я лIыгъэр къэралым и тхыдэм дыщэпскIэ хатхащ.
Къэралпсо мыхьэнэ зиIэ мы Iуэхум пасэу зыхуагъэхьэзырати, накъыгъэм и 9-м и пэ къихуэу, республикэм и щIыналъэхэм зэхуэсхэр щызэхашащ, пэкIухэр щрагъэкIуэкIащ, хэкIуэдахэм я фэеплъыр щагъэлъэпIащ. ЕджапIэхэм, библиотекэхэм, ЩэнхабзэмкIэ унэхэм ветеранхэм щаIущIащ, ди лIыхъужьхэм ятеухуа гъэлъэгъуэныгъэхэр къыщызэрагъэпэщащ, концертхэм ирагъэплъащ, ныбжьыщIэхэмрэ щIалэгъуалэмрэ спорт зэхьэзэхуэхэр ирагъэкIуэкIащ.
ТекIуэныгъэ Иныр илъэс 71-рэ зэрырикъур гъэлъэпIэным теухуа гуфIэгъуэ Iуэхугъуэхэр Налшык и парк ихьэпIэм щыIэ «ЩIыхьым и МафIэ мыужьыхыж» мемориалымрэ Совет Союзым и ЛIыхъужьхэм, «ЩIыхь» орденым и нагъыщэ псори зыхуагъэфэщахэм я фэеплъымрэ я деж щызэхаублащ. ЕтIуанэ дунейпсо зауэм и лIыхъужьхэм, дунейр фашизмэм къезыгъэлахэм я фэеплъым пщIэ хуащIыну пщэдджыжьым сыхьэти 10-м цIыхушхуэ зэхуэсат.
ХэкIуэдахэм дакъикъэкIэ яхуэщыгъуа нэужь, Къэбэрдей-Балъкъэрым и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Юрий, зауэм и ветеранхэм, тылым щылэжьахэм, властым и IуэхущIапIэхэм я унафэщIхэм, жылагъуэ, профсоюз организацэхэм, студентхэмрэ еджакIуэхэмрэ фэеплъхэм удз гъэгъахэр тралъхьэри, «Полк уахътыншэ» урысейпсо акцэм хэтхэм яхыхьащ.
МузыкэмкIэ театрым и гупэм цIыху-хэр уэру щызэхыхьэрт. Псэм едэхащIэ, лъэр щIэзыгъэкI, ТекIуэныгъэ Иным и мыхьэнэр къэзыIуатэ макъамэ, уэрэд зэмылIэужьыгъуэхэм утыкушхуэр я хэщIапIэт. Урысей Федерацэм, Къэбэрдей-Балъкъэрым я къэрал ныпхэр, хэкIуэдахэм я сурэтхэр лъагэу яIэтырт, ныбжьыщIэхэм нып плъыжь цIыкIухэр ягъэбырыбырт, шар гъэпща щхъуэкIэплъыкIэхэр ягъэджэгурт. «ТекIуэныгъэм и махуэшхуэмкIэ дынывохъуэхъу!», «Ветеранхэм — щIыхь!», «ИугъащIэ мамырыгъэм!», «Ди зэкъуэтыныгъэр нэхъри дгъэбыдэнщ!» псалъэхэр гуапэу зэпадзыжырт.
ТекIуэныгъэм и Бэракъ плъыжьым тращIыкIа щэкI плъыжь дахэр яIыгъыу, «Полк уахътыншэ» урысейпсо акцэм хэт цIыху мин тIощIым щIигъур зэуIуу къожьэри, «ТекIуэныгъэ» уэрэдым и макъамэм щIэту, Налшык и уэрам нэхъыщхьэм ирокIуэ. ЯIыгъ сурэтхэм а лъэхъэнэ хьэлъэм я ныбжь трищIэу, лIыгъэкIэ псыхьа тхыдэм ахэр я плъыфэу къыпфIэщIырт. И адэшхуэ КIуэкIуэ Нахъуэ и сурэтыр иIыгъыу, Къэбэрдей-Балъкъэрым и Iэтащхьэри акцэм хэтащ. Абы къыбгъурытт Совет Союзым и ЛIыхъужь, кхъухьлъатэзехуэ хахуэ Къуэныкъуей Назир ипхъу Еленэ… Дэтхэнэ сурэтри тхыдэщ, ТекIуэныгъэ Иным и хэлъхьэныгъэщ, хэкIуэдам, зи насып къихьу къэзыгъэзэжам и гъащIэщ.
Бий ерум къэмылэнджэжу езэуахэм, Хэкум папщIэ зи псэр зытахэм я фэеплъыр «Полк уахътыншэм» къызэщIигъэрыуэжат. ЗэгурыIуэныгъэм и утыкум ветеранхэмрэ тылым щылэжьахэмрэ абы хэтхэм IэгуауэкIэ къащыIущIащ.
Республикэм щыпсэухэм защыхуигъазэм, КIуэкIуэ Юрий къыхигъэщащ ягъэлъапIэ лъэпкъпсо махуэшхуэм ипэжыпIэкIэ мыхьэнэшхуэ зэриIэр, абы зэм зэманыр зэрыпэмылъэщынур.
— Ветеран лъапIэхэ! Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхухэу пщIэ зыхуащIхэ!
ТекIуэныгъэм и махуэмкIэ, фашизмэр зэхэзыкъута ди цIыхубэм я ЩIыхьым и махуэмкIэ си гум къыбгъэдэкIыу сынывохъуэхъу. Хэку зауэшхуэр зэриухрэ илъэс 70-м щIигъуащ. Ауэ абы и фэеплъыр зымащIэкIи нэхъ фагъуэ мыхъуу, щIэблэм зэIэпах. А щIэиным и къару нэхъыщхьэри Хэкум, Iыхьлыхэм, унагъуэм хуаIэ фIылъагъуныгъэрщ. Псом хуэмыдэу, ар наIуэ тщищIащ ипэжыпIэкIэ цIыхубэпсо Iуэху хъуауэ Налшыкрэ республикэм и адрей къалэхэмрэ щекIуэкIа «Полк уахътыншэ» акцэм. Я гур зэIухауэ, зэкъуэту, я адэшхуэхэмрэ я адэхэмрэ иригушхуэу акцэм зэрыхэтар Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхухэр зэрыхэкупсэ нэсым и щыхьэт наIуэщ.
Шэч хэмылъу, ди дежкIэ щапхъэ нэсыр а лъэхъэнэр къезыхьэлIахэрщ. Ахэр Хэкум зэрыхуэпэжым фронтым Iутхэмрэ тылым щылажьэхэмрэ я зэкъуэшыныгъэр игъэбыдэрт, бийм яригъэфIэкIырт, зауэ гуащIэхэр щекIуэкI Москварэ Сталинградрэ, Курскэ дугамрэ Днепррэ я деж, партизан гупхэм, къаухъуреихьа Ленинград къалэм, тылым, гугъуехьышхуэхэр пылъу къэралым псэуныгъэр къыщызэригъэпэщ и дэнэ щIыпIи ахэр щIэгъэкъуэнышхуэ щыхъурт.
Фронтым лIыхъужьу щызэуахэр, Хэкум и хуитыныгъэмрэ и щхьэхуитыныгъэмрэ папщIэ зи псэр зытахэр, заводхэм, колхоз губгъуэхэм емытIысэхыу щылэжьахэр, фашист гъэрыпIэхэм икIуэдахэр, мэжэщIалIагъэмрэ Iэмалыншагъэмрэ ихьахэр ТекIуэныгъэм и махуэм чэзууэ дигу къыдогъэкIыж.
Бий гущIэгъуншэм икIи лъыифым текIуэн щхьэкIэ, ди цIыхухэм уасэшхуэ щIатащ. Я хэкур яхъумэжын, дунейр фашизмэм къыIэщIахын папщIэ, Къэбэрдей-Балъкъэрым щыщу цIыху мин 60-м щIигъу фронтым кIуати, мин 40-м щIигъум къагъэзэжакъым. А уIэгъэхэр зэи хэгъуэщэжынукъым. ХэкIуэда лIыхъужьхэм я фэеплъыр уахътыншэщ!
Зауэм къыщагъэлъэгъуа лIыгъэмрэ хахуагъэмрэ папщIэ, Къэбэрдей-Балъкъэрым щыщу цIыху 33-м «Совет Союзым и ЛIыхъужь» цIэр къыфIащащ, 4-м «ЩIыхь» орденым и нагъыщэ псори къыхуагъэфэщащ, мин 12-м щIигъум орденхэмрэ медалхэмрэ къратащ. Дамыгъэ къэс — хэхауэ лIыгъэщ, зыми емыщхь гъащIэщ. Абыхэм я лIыгъэр зэи зэрымылъахъшэнур си фIэщ мэхъу.
Тхыдэм къыщымыхъуауэ, лэжьыгъэшхуэ зыгъэхъея, зэхэщIыкI лъагэ къэзыгъэлъэгъуа совет цIыхубэм дежкIэ Хэку зауэшхуэр гуауэ къудей мыхъуу икIи зэхэгъэкIыныгъэшхуэт. ХэщIыныгъэ хьэлъэхэр зэриIэу, зэрамыщIэж дзэ фIыцIэр къызэтригъэувыIащ, и щIымрэ и хэкумрэ ихъумэжащ икIи бий бзаджэм текIуащ.
Нацистхэм я цIыхулъагъумыхъуныгъэ, лъыгъажэ мурадхэр къызэпызыудар, дуней псор фашистхэм къезыгъэлар Совет Союзыр арауэ зэрыщытыр зэи тщыгъупщэ хъунукъым. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, ди нэгу щIокI блэкIар зэблашыну, зауэм и пэжыр зэрахъуэкIыну зэрыхэтым и мызакъуэу, нэмыукIытагъэ хэлъу пцIы зэраупсыр, ТекIуэныгъэм, дунейм мамырыгъэр щыхъумэным а лъэхъэнэм псори езыта цIыхухэм дзы фIащыну зэрыхэтыр. Абыхэм я мурадыр наIуэщ: нацизмэр зэхэкъутэным ди къэралым хуищIа хэлъхьэныгъэшхуэр, игъэзэщIа къызэгъэпэщыныгъэ-зэгъэуIуныгъэ къалэн нэхъыщхьэм и мыхьэнэр ягъэмэщIэн, тхыдэм зэрырисондэджэр Iэмалхэр геополитикэ джэгухэм къыщагъэсэбэпын папщIэщ.
Дэ ди къалэнщ фашист Германиер зэхэкъутэным совет цIыхубэм хуищIа хэлъхьэныгъэр зыхуэдизым, Хэку зауэшхуэм дызэрыщытекIуам и фIыгъэкIэ къедгъэла дунейм социальнэу заужьын, захуагъэрэ мамырыгъэ быдэрэ здэщыIэ гъащIэ яухуэн папщIэ, IэмалыщIэхэр къазэрыхузэIутхар ткIийуэ икIи ерыщу пхыдгъэкIыну.
Ныбжьэгъу лъапIэхэ!
Накъыгъэм и 9-р ди цIыхубэм я щIыхьымрэ и гушхуэныгъэмрэ я махуэщ, текIуахэм пщIэ лей щахуэтщI махуэщ. ЛIыхъужьыгъэкIэ гъэнщIа а лъэхъэнэм илъэс къэс нэхъ пэIэщIэ дохъу. ТекIуэныгъэ Иныр зыдэтлъагъуу щытахэр нэхъ мащIэ мэхъу. АпщIондэхукIэ текIуэныгъэр къытхуэзыхьахэм я хъуэпсапIэу щытахэр дгъэзэщIэн зэрыхуейм къалэныщIэхэр къытщещI. Дэ ди пщэрылъщ зауэм хэтауэ нобэ къытхэтыжхэм, тылым щылэжьахэм яхуэфащэ пщIэ хуэтщIыну. Зэи зэрыдмыгъэщIэхъунур, цIыхубэм и тхыдэм игъащIэкIэ къыхэнэну текIуэныгъэм и лъапIэныгъэр ди щIэблэм къазэрыхуэдгъэнэнур ди ветеранхэм ящIэну сыхуейт.
ПщIэ зыхуащI ныбжьэгъухэ!
Хэку зауэшхуэм и лъэхъэнэм зефхьа лIыгъэмрэ фи гуащIэдэкI лъагэмрэ Уры-
сей щIыхьым и фIыпIэщ. Зэманым пэджэжу, псэкупсэ зэкъуэтыныгъэ лъэщрэ ерыщагърэ абы къыдэунэхуащ. ИкIи нобэ гъуазэ тхуэхъур а зэкъуэтыны-гъэрщ.
Ди къэралым къыщыхуэдзэлашхэ мы зэманым зэи хуэмыдэжу дызэрыIыгъын, Урысей лъэпкъыбэм я зэкъуэтыныгъэр сыт и лъэныкъуэкIи дгъэбыдэн хуейщ. Аращ ди лъэпкъым, ди Хэкушхуэм я лъэщагъымрэ я зыузэщIыныгъэмрэ я шэсыпIэр.
Хэку зауэшхуэм и лIыхъужьхэм щIэмычэу щIыхь!
Ди ветеранхэм узыншагъэрэ гъащIэ кIыхьрэ яIэну!
Къэбэрдей-Балъкъэрым мамырыгъэрэ зэIузэпэщыныгъэрэ илъыну!
ТекIуэныгъэ Иным и махуэмкIэ дынывохъуэхъу, — захуигъэзащ республикэм и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Юрий ветеранхэмрэ гуфIэгъуэм хэтхэмрэ.
Махуэшхуэм театр теплъэ зиIэ теплъэгъуэхэр щагъэлъэгъуащ «ТекIуэныгъэм и вальс» щIалэгъуалэ Iуэхугъуэр ирагъэкIуэкIащ, Къэбэрдей-Балъкъэрым и къэфакIуэ, уэрэджыIакIуэ цIэрыIуэхэм концерт ятащ, цIыхухэм къалэ паркым зыщагъэпсэхуащ, я нэгу зыщрагъэужьащ.
Республикэ шыгъэжапIэм шы-спорт зэпеуэ къыщызэрагъэпэщащ. ТекIуэныгъэм и махуэм, Совет Союзым и ЛIыхъужьхэм я фэеплъым я щIыхькIэ саугъэт нэхъыщхьэхэр ягъэджэгуащ.
Хьэжыкъарэ Алик.
