Iулыдж лъагэ зиIэ хэкулI Къанокъуэ Арсен
Урысей Федерацэм и Федеральнэ Зэхуэсым ФедерацэмкIэ и Советым Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм къыбгъэдэкIыу сенатору щыIэ, ФедерацэмкIэ Советым Хамэ къэрал IуэхухэмкIэ и комитетым и Iэтащхьэм и къуэдзэ, 2005 — 2013 гъэхэм КъБР-м и Iэтащхьэу щыта Къанокъуэ Арсен ди лъахэм и зыужьыныгъэм хуэлэжьа, иджыри хуэлажьэ политик цIэрыIуэу ди хэкум, лъэпкъым я тхыдэм хэуващ жыпIэмэ, ущыуэнукъым.
Адыгэ щIалэр 1957 гъэм Шытхьэлэ къуажэм къыщалъхуащ. Курыт школ нэужьым Москва дэт мэкъумэш хозяйствэмкIэ институтым, Плехановым и цIэр зезыхьэм, и сату-экономикэ факультетыр къиухащ. Сатум епха Iуэху куэд зэригъэкIуэкIащ. КъБР-м и лIыкIуэу УФ-м и Президентым деж щыIэм и къуэдзэу лэжьащ.
2003 гъэм и дыгъэгъазэм УФ-м и Къэрал Думэм и еплIанэ лэжьэгъуэм и депутату хахауэ щытащ, «Урысей зэкъуэт» политикэ партым и Ипщэ зэзыгъэуIу советым и тхьэмадэм и къуэдзэу, Къэрал Думэм Бюджетымрэ налогхэмкIэ и комитетым и унафэщIым и къуэдзэу, Къэрал Думэм Кавказ Ищхъэрэ IуэхухэмкIэ и комиссэм хэту IуэхуфI куэд зэфIигъэкIащ.
А лъэхъэнэм Къанокъуэ Арсен псапэ зыпылъу иригъэкIуэкI IуэхухэмкIэ, мылъкукIэ цIыхухэм зэрызащIигъакъуэмкIэ, щэнхабзэ зэхыхьэ инхэр къызэгъэпэщыным и ахъшэ зэрыхилъхьэмкIэ Къэбэрдей-Балъкъэрым фIыуэ къыщацIыхуат. Абы и мылъкукIэ Налшык щаухуащ мэжджыт, Кавказ зауэм хэкIуэдахэм я фэеплъ, «Синдика» хьэщIэщыр, «Эльбрус» рестораныр зэрагъэпэщыжащ, иужькIэ нэгъуэщI ухуэныгъэхэри зэфIигъэкIащ, IуэхущIапIэхэр къызэIуихащ.
2005 гъэм фокIадэм и 27-м Урысей Федерацэм и Президент Путин Влади-мир къигъэлъагъуэри, Къанокъуэ Арсен КъБР-м и Iэтащхьэу хахащ. Илъэситху нэужьым, ар етIуанэу хахыжри, а къулыкъум тетащ 2013 гъэм дыгъэгъазэм и 6 пщIондэ.
Къанокъуэм и пщэ далъхьа къулыкъухэм ехъулIэныгъэхэр иIэу зэрыпэрытым къыхэкIыу, Урысейм и дамыгъэ лъапIэхэр хуагъэфэщащ: «Хэкум и пащхьэ щиIэ фIыщIэм папщIэ» орденым и IV нагъыщэр (2010 гъэ), Зэныбжьэгъугъэм и орденыр (2007), «Мамырыгъэмрэ псапэ зыпылъ Iуэхумрэ зэрыхуэлажьэм папщIэ» дыщэ медалыр (2008), нэгъуэщIхэри.
Сенатор Къанокъуэ Арсен УФ-м и Президент Путин Владимир и жылагъуэ зэIущIапIэу Налшык дэтым къокIуэ цIыхухэм щаIущIэну, я щхьэ IуэхукIэ зыкъы- хуэзыгъазэхэм я гуныкъуэгъуэхэм щIодэIу, а гугъуехьхэр зэфIэхынымкIэ сэ-бэп мэхъу.
Зи хэкум, лъэпкъым гурэ псэкIэ хуэлажьэ цIыхуу зэрыщытым къыхэкIыу 2018 гъэм ар хахащ ЩIэныгъэхэмкIэ Дунейпсо Адыгэ академием и тхьэмадэу.
ФедерацэмкIэ Советым Хамэ къэрал IуэхухэмкIэ и комите-тым и Iэтащхьэм и къуэдзэ политик цIэрыIуэр иджыпсту нэхъыбэу зиужь итыр УФ-м хамэ къэралхэм щиIэ лIыкIуэхэр хэхынырщ, дипломатие, политикэ, экономикэ, сыт хуэдэ унэтIыныгъи къащти, Урысейр адрей къэралхэм зэрадэлэжьапхъэ жыпхъэхэр убзыхунырщ, Урысеймрэ хамэ къэралхэмрэ я зэхуаку дэлъ зэпыщIэныгъэр гъэбыдэнырщ. КъБР-м къыбгъэдэкI сенаторым сытым дежи и нэIэ щIэтщ и адэжь хэкум и экономикэм тегъэпсыхьа проектхэр Москва щыпхыгъэкIыныр, экономикэ зыужьыныгъэр егъэфIэкIуэныр, нэгъуэщIхэри. АдыгэлI нэсым и Iуэху бгъэдыхьэкIэр адрейхэм къазэрыщхьэщыкIыр сыт жыпIэмэ — гугъуехьхэм я хэкIыпIэхэр нэхъ псынщIэу къызэригъуэтыфырщ, зыхуигъэувыжа къалэнхэр зригъэхъулIэн папщIэ щыIэ Iэмалхэр къызэригъэсэбэпыфырщ.
Къанокъуэм и цIэр дуней псом къыщащIэ жыпIэмэ, ущыуэнукъым. АбыкIэ жысIэну сызыхуейр зыщ: дэнэ лъэныкъуэкIэ имыгъэзами, абы щыпсэу ди лъэпкъэгъухэм зэращIэупщIэрщ, зэрахыхьэрщ. Абы къыщымынэу, мылъкукIэ зэрадэIэпыкъурщ. Арсен сытым дежи жеIэ хэхэс адыгэхэм пщIэ лей зэрахуищIыр, лIэщIыгъуэрэ ныкъуэрэ хъуауэ хамэм яхэс пэтми, я хабзэр, лъэпкъ щIэинхэр яхъумэжыным, я бзэр зэраIэщIэмыхуным иужь зэритым щхьэкIэ.
Хэкуращи, абы и гугъу щытщIкIэ, ди нэгу къыщIэувэжыр КъБР-м и Iэтащ-хьэу лэжьэху дэтлъэгъуа Iэзагъымрэ жумартагъымрэщ. Къэбэрдей-Балъкъэрым и УнафэщIу щагъэува махуэм щегъэжьауэ ар иужь ихьащ республикэм и экономикэм зегъэужьыным, туризмэм зегъэубгъуным, мэкъумэш IэнатIэмрэ промышленностымрэ егъэфIэкIуэным. Ахэр зригъэхъулIэфын папщIэ зыхуей псори — щIэныгъэ, жыджэрагъ, зэфэкI иIэт абы. Къанокъуэ Арсен экономикэ щIэныгъэхэм я докторщ. Экономикэ щIэныгъэхэмрэ хьэрычэтыщIэ IуэхухэмкIэ академием, Естественнэ щIэныгъэхэмкIэ академием, ЩIДАА-м я действительнэ членщ. Абы и къалэмыпэм къыщIэкIащ рыночнэ экономикэм и хабзэхэм ятеухуа монографие зыбжанэ, тхыгъэ куэд.
Къанокъуэ Арсен сыт щыгъуи хеубыдэ политикхэм, экономистхэм я зэфIэкIыр къыщапщытэ рейтингхэм икIи ар Урысей Федерацэм и къэрал лэжьакIуэ пщIэ нэхъ зыхуащIхэм ящыщу къалъытэ. Ахэр бжыгъэ, гулъытэ къызэрыгуэкIыу зэрыщымытым щыхьэт тохъуэ КъБР-м и УнафэщIу щылэжьа лъэхъэнэм республикэм къыщыхъуа зэхъуэкIыныгъэфIхэр. Иджыри сенатор къулыкъум пэрытыху Къэбэрдей-Балъкъэрым ифI зыхэлъ Iуэхухэр зэрихьэу, кърахьэжьэ жэрдэм-хэр къадиIыгъыу, къэрал унафэщIхэм я деж щыпхигъэкIыу ар зэрылэжьэнум шэч къытетхьэркъым.
НэщIэпыджэ Замирэ,
Адыгэ Республикэм щIыхь
зиIэ и журналист.
