И щхьэ и унафэ ещIыж
Мы гъэм мэкъуауэгъуэм и 12-м илъэс 23-рэ ирокъу Урысей Федерацэм и Къэрал суверенитетым и Декларацэр УФ-м и Совет Нэхъыщхьэм къызэрищтэрэ. Аращ илъэситI (1992 гъэм) дэкIа иужь унафэ щхьэхуэкIэ Урысейм и махуэу ягъэувар. Иджы а махуэр нэхъ хэIэтыкIауэ УФ-м щагъэлъапIэхэм ящыщ зыщ. АрщхьэкIэ иджыри куэд щIоупщIэ: сыт ар апхуэдизу махуэшхуэу къыщIалъытэр? Урысейр нэхъапэм зыгуэрым IэщIэлъу щыта?
Абыхэм я жэуапым лъэныкъуитIкIэ убгъэдыхьэ хъунущ. Пэжщ, РСФСР-м и жэрдэмкIэщ 1922 гъэм Совет Социалист Республикэхэм я Союзыр къызэрызэрагъэпэщар, икIи абы увыпIэ нэхъыщхьэ щиIыгъыу щытащ, шэч хэмылъу. АрщхьэкIэ езым нэгъуэщI щIыналъэхэм яхуищIэр нэхъыбэт абыхэм къабгъэдэкIыу къыIэрыхьэм нэхърэ. ИкIи ар зыщIыпIи къыщыхэщыртэкъым. ИщхьэкIэ зи гугъу тщIа Декларацэм игъэуващ суверинитетыр УФ-м и къэрал ухуэкIэу щытын хуейуэ. «Суверенитет» псалъэм куэд къызэщIеубыдэ, ауэ абыхэм ящыщу нэхъыщхьэу къалъытэр къэралым езым и щхьэ унафэ хуищIыжынырщ, и Iуэхухэр зэригъэкIуэнырщ. Шэч хэлъкъым мыхьэнэшхуэ зиIэ а Декларацэм щыубзыхуа Iуэхухэм Урысейм и иджырей зыужьыныгъэр зэраунэтIам.
Абыхэм къызэIуахащ 1993 гъэм дыгъэгъазэм и 12-м дунейм щынэхъыфIхэм ящыщ Конституцэ къащтэным и гъуэгури. Ауэ ди жагъуэ зэрыхъунщи, абыкIэ щIагъэбыда хабзэ куэд Урысейм и кIэм нэсу щагъэзэщIэфыркъым.
АрщхьэкIэ блэкIа лъэхъэнэм зэфIэгъэкIа хъуар мащIэкъым. Iуэху зехьэкIэ мыхъумыщIэхэм лъэрымыхь дыдэ ящIу лъэлъэжа СССР-м и хуитыныгъэхэр къызыхуигъанэри, Урысейр лъэ быдэкIэ зыужьыныгъэм и гъуэгум теувэжащ. Иджы ар яхэтщ дунейм щынэхъ лъэрызехьэ дыдэ къэралхэм. Абы и ехъулIэныгъэхэр нэхъри нэхъ инынут коррупцэм — а щхъухьзехьэ блэ фIыцIэм — ди къэралым бэнэныгъэ лъэщ щращIылIамэ. АрщхьэкIэ ар зэхэзыублэн хуейхэм зэкIэ а бэнэныгъэр псалъэ гъущэхэмкIэ зэфIагъэкI.
Ди къэралым и зыужьыныгъэмкIэ зэранщ Урысей Федерацэм лъэпкъ политикэ гъэхуа зэрыщымыIэр. Демократиемрэ лъэпкъ политикэмрэ щызэхагъэзэрыхь куэдрэ къохъу. Ди деж ткIийуэ къыщыжьэдакъуэркъым тхыдэр зэзыхьэкIыну хущIэкъухэр, пцIыIуэпцIышхэр, хэбгъэзыхьмэ, лъэпкъхэм я зэхущытыкIэхэр зэIызыгъэхьэхэр. А псоми я ныбжь, зэрыгурыIуэгъуэщи, тредзэ ди къэралым и жылагъуэ гъащIэм.
Нэхъыжьхэм зэращIэжщи, СССР-м и зэманым псом япэу ирагъэщу щытар лъэпкъхэм я зэныбжьэгъугъэрщ, зэхуэдэныгъэрщ. Иджы ар ягу къыщагъэкIыжыр зэзэмызэ дыдэщ.
Мис апхуэдэ щытыкIэ щыщыIэ зэманым ягъэлъапIэ Урысейм и махуэр. ЦIыхухэм абы ирахьэлIэ я гугъапIэ нэхъыфIхэр. ИщхьэкIэ зи гугъу тщIа щыщIэныгъэхэр ди гъащIэм хэлъми, нэхъыбэм я фIэщ мэхъу ахэр ди гъащIэм пIалъэкIэ къефыкI узыфэ къудейхэу зэрыщытыр икIи абыхэм къэралыр зытеува гъуэгум зэрытрамыгъэкIыфынур. Абы дызыхуишэн хуейр захуагъэм, пэжыгъэм, зыузэщIыныгъэм, лъэпкъхэм я зэныбжьэгъугъэм епхащ.
Шал Мухьэмэд.
