ЩIалэгъуэ
Гъуэгу къежьапIэ
Борсэ Саидэ: «ЦIыхухэм уи сэбэп екIыныр насыпышхуэщ»
Адыгэм и махуэр ди щIыналъэм зэрыщаубзыхурэ ирагъэкIуэкIыу къаубла «Адыгэ пщащэ» зэпеуэм мы гъэм республикэпсо мыхьэнэ иIэ хъуат. 2013 гъэм Мейкъуапэ щызэхэта «Адыгэ пщащэ» дунейпсо зэпеуэм къытепщIыкIыжа зэхыхьэ дахэхэм я щIэупщIэри я инагъри кIуэ пэтми нэхъ ин хъу зэпытщ. «Лъэпкъыр бгъэкIуэдынумэ, и хабзэм кIэщIэдыгъуэ» жиIауэ щытащ цIыху губзыгъэ гуэрым. Мы зэпеуэм хуэдэхэр лъэпкъ хабзэр къэгъэщIэрэщIэжынымкIэ мыхьэнэшхуэ зиIэ Iуэхугъуэщ.
2015 гъэм и жэпуэгъуэм Кэнжэ къуажэ щрагъэкIуэкIа зэпеуэм япэ увыпIэр зыхуагъэфэща Борсэ Саидэ утыкум къызэрибакъуэу, пэшым щIэс псори итхьэкъуат. НыбжькIэ абы нэхъ щIалэ яхэмытми (илъэс 14), хьэлкIэ, зыIыгъыкIэкIэ, псэлъэкIэ зэгъэкIуакIэ, гушыIэкIэкIэ къытекIуэн яхэттэкъым. А псоми къэпщытакIуэ гупым хэтхэм пщащэ цIыкIум и ныбжьыр ящигъэгъупщэри, япэ увыпIэр фIахыфакъым. И IущагъкIи, и акъыл жанагъкIи, и теплъэкIи IуэрыIуатэм хэт Мэлэчыпхъу и къупхъэм ит пщащэр нэхъ гъунэгъуу фэдгъэцIыхумэ ди гуапэу «Адыгэ псалъэм» и хьэщIэщым къедгъэблэгъащ.
— «Адыгэ пщащэ» зэпеуэм и хъыбар къызэрыпщIам, абы ухыхьэну узэрытегушхуа щIыкIэм дыщыбгъэгъуэзамэ арат.
— АдыгэбзэмкIэ си егъэджакIуэ ХьэIупщы Маринэ зэпеуэм и хъыбар къыщищIэм, абы сыхэтыну къысхуигъэфащащ. Iуэхур зытетыр си анэм щыжесIэм, япэщIыкIэ дзыхь имыщIурэ: «Дахагъэм и зэпеуэу ара? Арамэ, ар адыгэ хъыджэбзым и гъащIэм зэран хуэмыхъуну пIэрэ?», — щыжиIэм, дыкъикIуэтыжащ.
Куэд дэмыкIыу, егъэджакIуэр си анэм епсалъэри, зэпеуэм и купщIэр, абы и мыхьэнэр зэхэхауэ къыгуригъаIуэри, иригъэдащ. Ауэ щыхъукIи, си адэр нэхъ къытегъэхьэгъуейт абы ехьэлIауэ. АрщхьэкIэ иужькIэ ари Iуэхум арэзы техъуэжри, псори зэгъусэу къыздэIэпыкъуурэ, зэпеуэм сыхуагъэхьэзыращ.
— Гугъу уехьа зэпеуэм зыщыхуэбгъэхьэзырым?
— Пэжым ухуеймэ, гугъуехьтэкъым ахэр си дежкIэ. Сэ щIэгъэкъуэныфIхэр сиIащ. Псом хуэмыдэу си анэрат емытIысэхыххэр. Зэпеуэм и сыт хуэдэ Iыхьэри нэгъэсауэ къызэрызэзгъэпэщынымкIэ, утыкум екIуу сызэритынымкIэ, нэгъуэщI Iуэху- хэмкIи къыздэIэпыкъуащ. Адыгэ пщащэм и пщIэр сымыгъэлъахъшэу утыку ситынырт си дежкIэ нэхъыщхьэр.
— Зэпеуэм нэхъ узыхуэмыхьэзыру сыт хэтар?
— Схуэмыгъэкъарууну гугъусыгъу гуэри хэлъауэ схужыIэнукъым. Къэфэным куэд щIауэ сыдихьэхырти, а Iыхьэр къысхуэмыгъэсу сыпэплъэрт, пщэфIэным сыхэзагъэрт. Ауэ, IуэрыIуатэр зи лъабжьэ упщIэхэр тынштэкъыми, абыхэм фIыуэ захуэзгъэхьэзыращ. Си адэ къуэш Ало Тимур куэд- кIэ къыздэIэпыкъуащ, абы тхылъ зэмылIэужьыгъуэхэр къысхуигъуэтурэ сригъэджащ.
— Уи зэфIэкI псори утыкум къыщыбгъэлъэгъуэну Iэмал уиIа?
— Пщащэхэм я зэфIэкI къыщагъэлъагъуэ Iыхьэм хухаха зэманыр зэрымащIэм къыхэкIыу, дыщэидэ зэрысхуэщIыр згъэлъэгъуэну Iэмал сиIакъым. Сэ сыкъэфащ, уэрэд жысIащ, ауэ а зымкIэ сигу ныкъуэу къэнащ.
— «Адыгэ пщащэ» зэпеуэм хэта хъыджэбзхэр фыкъызэрызэдэгъуэгурыкIуам утезгъэпсэлъыхьынут. Зэныкъуэкъу фяку къыдэхъуа?
— ФэрыщIагъ халъэгъуэну сыхуейкъым газетым еджэхэм си псалъэм, ауэ адыгэ пщащэ нэс хужумыIэну зы закъуи яхэтакъым абыхэм. Зэпеуэм дыхуагъэхьэзырыну дыщызэхуашэсам нэхъыбэ дыхъурт, ауэ Iуэхум пэмылъэщыну къэзылъытэхэр е абы хэтыну хуэмейхэр хэкIыжурэ, иужьым къэнахэр апхуэдизкIэ зэныбжьэгъу дыхъуати, «Уэращ тезгъэкIуэнур», «Хьэуэ, уэращ» жы- хуиIэмкIэ фIэкIа зэны-
къуэкъу дяку къыдэхъуэртэкъым. Хэт и утыку къихьэ-
гъуэр къэсми, абы дыхуэгузавэрт.
Зэпеуэм сызэрыхэтам фIы куэд къысхуихьащ жысIэмэ, егъэлеяуэ къыфщремыхъу. Пэжщ, нэхъыбэм сыкъацIыхуащ, ауэ аракъым нэхъыщхьэр. Нэхъыжьхэр къызбгъэдыхьэурэ псалъэ гуапэхэр къызжаIэ. Абы зыщыхуэзгъэхьэзырым, сымыщIэ куэди къэсщIащ, ахэр сщыгъупщэжыну си фIэщ хъуркъым. Зэпеуэм къыщысхьа увыпIэр си дежкIэ лъапIэщ. Хьэуэ, абы щхьэпэлъагэ сищIыну аракъым, гушхуэныгъэ ин къысхилъхьэнущ армыхъумэ. Ар фIыгъуэшхуэщ си дежкIэ.
— ГъащIэм гъуазэ щып-хуэхъу, щапхъэ зытепх цIыхуу хэт сымэ уиIэр?
— Адыгагъэм, лъэпкъ Iуэхум, хабзэм, щытыкIэ дахэм и щапхъэ нэсу, срипагэу си адэ къуэш Ало Тимур сиIэщ. Уеблэмэ, урысыбзэкIэ дыпсалъэу зэримыдэнур, ар и жагъуащэ зэрыхъунур дощIэри, си дэлъху цIыкIумрэ сэрэ ди зэпсэлъэкIэм дыкIэлъыплъыж зэпытщ. Сэри сыхуейт а зи гугъу сщIы хьэлыфIхэмкIэ абы ещхь сыхъуну. Мыдрейуэ зэпIэзэрыту, щабэу, Iэдэбу, Iуэхум егупсысауэ псэу си анэри си гъуазэщ. ЖыIэ лей хуейуэ къэслъытэркъым анэм, псом хуэмыдэу пхъум дежкIэ иIэ мыхьэнэм.
— СызэрыщыгъуазэмкIэ, Шэджэм къалэ дэт курыт школ №1-м и 9-нэ классым ущоджэ. Ар къэбухмэ, IэщIагъэ пхуэхъунур къыхэпха?
— СызэрыцIыкIурэ хирург IэщIагъэм сохъуапсэ. Иджыри сысабийуэ си анэ дэлъхур Краснодар кIуэри дохутыру еджати, абы и хъыбар яIуа-тэмэ сехъуапсэу, а IэщIагъэм теухуауэ нэхъыбэ къэсщIэну сыхуейуэ сыкъыдэкIуэтеящ. Си хъуэпсапIэр зэрысхъуэжын нэгъуэщI зыгуэри щыIэкъым. А IэнатIэр зэрыгугъури, абы бэлыхьу пыщIари сощIэ, ауэ Iуэхур нэхъ гугъуху, уи зэфIэкI нэхъ ин ищIуращ, итIанэ, сэ цIыхухэм махуэ къэс нэрылъагъуу сэбэп сахуэхъуфынущ. Ар насыпышхуэщ.
— Уи мурад дахэхэр къохъулIэну, «Адыгэ пщащэ» зэпеуэм къыщыпхьа текIуэныгъэр уи ехъулIэныгъэхэм я пэщIэдзэ хъуну, дяпэкIи уи цIэ куэдрэ фIыкIэ зэхэтхыну дынохъуэхъу.
Епсэлъар Щомахуэ Залинэщ.
Щапхъэ
«Си адэм и лъагъуэм срокIуэ»
Теунэ Джэмал Москва дэт «Кураж» театрым и артистщ. 1988 гъэм щэкIуэгъуэм и 9-м Нарткъалэ къыщалъхуащ. ГИТИС-м артистхэр щагъэхьэзыр и къудамэр къызэри-ухрэ а театрым щолажьэ. Адыгеймрэ Къэбэрдей-Балъкъэрымрэ я лъэпкъ музейхэм, Урысей Федерацэм и музей цIыкIухэм я гъэлъэгъуэныгъэ къыщызэрагъэпэщам Джэмал хэтати, абы нэIуасэ къыщытхуэхъуащ. Адыгэ газетым щхьэкIэ депсэлъэну къыщищIэм, хуабжьу и гуапэ хъуауэ, ди упщIэхэм жэуап къаритащ щIалэщIэм.
— Джэмал, актёр IэщIагъэр къыхэпхын хуей щIэхъуам, абы утезыгъэгушхуам и гугъу къытхуэпщIамэ арат.
— Курыт еджапIэм сызэрыщIэсрэ а IэщIагъэм сыдихьэхырт. Ебланэ классым сынэсыху къэфакIуэ гупжьейм сыхэтащ, иужькIэ абы уэрэд жыIэнри къыхыхьэжащ.
Си адэри и щIалэгъуэм уэрэд жыIэным дихьэхыу щытащ. Курыт еджапIэ нэужьым Культпросветучилищэм щIэтIысхьэну яужь ихьати, и анэшхуэм къыхуимыдэу и тхылъхэр Медицинэ институтым ирыригъэтыжауэ щытащ. Арати си адэ Теунэ Хьэчим «дэIэпыкъуэгъу псынщIэм» и дохутыр хъуащ, цIыхухэм и сэбэп екIыу лэжьащ.
7-нэ классым сыщIэсу сызыхыхьа театр гупжьейм и режиссеру щыта Сапрыкинэ Галинэ хуабжьу цIыху пхъашэт, нэплъэгъуэ къыдимыту дигъасэрт. Абы и сэбэп куэдкIэ къызэрыдэкIар иужькIэщ къыщызгурыIуар.
— Уэ къыхэпха IэщIагъэр уи унагъуэм исхэм дауэ къащыхъуа?
— IэщIагъэр си адэ-анэм къыздаIыгъащ, уеблэмэ сытрагъэгушхуэ зэпытщ. 11-нэ классым сыщIэсу, ГъуазджэхэмкIэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал институтым сагъакIуэри, уэрэд жыIэным КъуийцIыкIу Валерэ и деж зыщыхуезгъэсауэ щытащ. А зэманым республикэм щызэхашэ концертхэм сыхагъэхьэрт, КъБР-м ЩэнхабзэмкIэ и министерствэм и лъэIукIэ зэхыхьэ зэмылIэужьыгъуэхэм зыкъыщызгъэлъагъуэрт. Апхуэдэурэ еджапIэр къэзуха иужь, си зэфIэкIым хэзгъэхъуэн мурадкIэ Санкт-Петербург е Саратов дэт консерваторэм сыкIуэн мурад сиIэу ЩэнхабзэмкIэ министерствэм къипсэлъыкIри: «Уи щIалэр ГИТИС-м щебгъэджэну ухуей?», — къыжраIащ си анэм. Ар си щхьэкIэ насыпышхуэу къэслъытэри, зызмыIэжьэу сызэрыарэзымкIэ жэуап естыжащ. НыбжьыщIибл ГИТИС-м дагъэкIуауэ жаIати, къызэрыщIэкIамкIэ, апхуэдэ дэфтэр зиIэр цIыхуитI къудейт, адрейхэр ди къарукIэ дыпхыкIын хуейт. Сэрэ нэгъуэщI зы щIалэрэщ зи насып къикIар. Си жагъуэ зэрыхъуащи, си гъуса щIалэр япэ семестр нэужьым еджапIэм къыщIэкIыжащ.
— ГИТИС-м ущеджа зэманым хэт щапхъэ пхуэхъуар, уезыгъэджахэр хэт сымэ, сытхэр уигу къинэжа а зэманым щыщу?
— Студент гъащIэр гъэщIэгъуэнщ! ИлъэситхукIэ зэдеджахэр зы унагъуэм хуэдэу дызэхэтащ, дызэрылъэгъуащ. Кавказым исхэр псэущхьэ Iэлым хуэдэу къызыщыхъухэм я еплъыкIэр едгъэхъуэжын тхузэфIэкIащ. «ФIыуэ тлъагъу адыгэ щIалэ!» — арат къызэрызэджэр. ЕгъэджакIуэ бэлыхьхэри диIащ. Тишман Марк къэралым фIыуэ къыщацIыху уэрэджыIакIуэщ, дэ нэхърэ зэрынэхъыжь щIагъуэ щымыIэми, абы Iэзагъышхуэрэ зэфIэкI лъагэрэ бгъэдэлъщ. Езыр Дагъыстэным щыщщ, хуабжьу фIыуэ къысхущытащ. Ар сыт и лъэныкъуэкIи щапхъэу къызолъытэ. Сыщеджэ зэманым кавказ лъэпкъхэм я щэнхабзэм теухуа концерт Москва къыщызэрагъэпэщмэ, си гуапэу сыхыхьэрт.
— «Кураж» театрым узэрыувам дыщыбгъэгъуэзамэ арат.
— ГИТИС-м къыщыздеджахэм ящыщ зым «Кураж» театрым актерхэр къызэрищтэм и хъыбар къыщызжиIэм, къыщыхах Iыхьэм сыкIуэри япэщIыкIэ лезгинкэ сыкъэфащ, иужькIэ адыгэ уэрэдыжь, итIанэ инджылызыбзэкIэ зы уэрэд яжесIащ къэпщытакIуэхэм хэсхэм. Театрым и художественнэ унафэщI Долоко Михаил си зэфIэкIыр игъэунэхуну, къыскIэлъыплъыну мазитI пIалъэ къызитащ. А зэманыр дэкIри театрым сыкъагъэнащ. Лъэпкъ зэмылIэужьыгъуэ куэдым къыхэкIахэр щолажьэ а театрым. Адыгэ, ермэлы, урыс, журт, нэгъуэщIхэри дызэхэтщи, зэныбжьэгъугъэ дяку дэлъу, фIы дыдэу дыкъызэдогъуэгурыкIуэ.
— Сыт хуэдэ роль япэу бгъэзэщIар?
— Хыкхъуэм и роль (мэдыхьэшх). Театрым сыувагъащIэу Налшык сыкъэкIуэжауэ абыкIэ къыщызэупщIым, яжесIэжар я фIэщ хъуатэкъым. ИужькIэ шыпсэм хэт хьэкIэ-кхъуэкIэ зэмылIэужьыгъуэхэм я ролхэр згъэзэщIащ. Апхуэдэурэ классикэ пьесэхэм сыхагъэхьэ, роль нэхъ инхэр къысхуагъэфащэ хъуащ. Абыхэм ящыщщ Грибоедов Александр и «Горе от ума» комедием хэт Загорецкэм и ролыр. Войнович Владимир и «Трибунал» пьесэм пэшым щIэсу еплъхэм сахэсу роль къызатащ. Режиссёр Мирзоев Владимир си псалъэхэр адыгэбзэкIэ жызигъэIэну сыщелъэIум, къыздиIыгъащ.
— Тэрмэшхэм уи псалъэхэр зэрадзэкIрэт?
— АтIэ. Си мызакъуэу, хьэкумыщIэм и ролыр зыгъэзащIэми, адыгэбзэкIэ жэуап къызитыжыфын хуэдэу, псалъэ зыбжанэ езгъэщIати, тIуми дыдейхэр зэрадзэкIырт. Еплъахэм нэхъ ягу ирихьа пычыгъуэхэм ящыщщ ар. Езы Войновичыр спектаклым къэкIуауэ, кавказыбзэхэм ящыщ зыкIэ пьесэм сызэрыщыпсалъэр къыщищIэм, хуабжьу и гуапэ хъуат.
Си ехъулIэныгъэ псомкIи си анэм фIыщIэ хуэсщIыну сыхуейщ. Абы сытригъэгушхуэ зэпыту къыскъуэтщ. Арыншамэ, шэч хэмылъу, къызэхъулIэнIауи къыщIэкIынтэкъым. Си адэм и хъуэпсапIэу щыта, ауэ къемыхъулIа лъагъуэм срикIуэу къысщохъу. Тхьэм жэнэтыр унапIэ хуищI, езыр къызбгъурымытми, псэкIэ къызэрысщIыгъур зыхэсщIэ зэпытщ.
Джэмал щIалэми, и нэгур зэIухауэ, нэфIэгуфIэу, гущIэгъу зиIэ цIыхуу зэрыщытыр уолъагъу. Ар къыщалъхуа щIыпIэм пэжыжьэу псэуми, адыгэм и цIэр фIыкIэ егъэIури, и зэфIэкIкIэ ипэкIэ кIуатэ зэпыту, и мурадхэр къехъулIэу Тхьэм куэдрэ игъэпсэу!
Тау Замирэ,
Адыгэ Республикэм
щIыхь зиIэ и журналист.
Хабзэм щыщ Iыхьэхэр
Унаплъэ
Хъыджэбзым и адэ-анэм лъэпкъым и нэхъыжьхэм дзыхь хуащIу лIищ-плIы хагъэхьэрт мы Iуэхум. Нэхъыбэм ахэр благъагъэрэ IыхьлыгъэкIэ къагуэмыхьэу апхуэдэт, ауэ цIыху пэжхэу, жылэм пщIэ къыхуащIу. Унаплъэ кIуахэм ябзыщIыртэкъым я муради, я къалэни. ЩIалэм и лъэныкъуэм ахэр ирагъэблэгъэну хьэзырт, шыгъупIасти къыхуащтэнут, арщхьэкIэ мыдрейхэм фIыщIэ ящI мыхъумэ, Iэнэ къафIэмыIуэхуу, зэплъын, зрагъэлъэгъун хуей къамыгъанэу псори щIапщытыкIырт: унэ, пщIантIэ, унэлъащIэ, псэуалъэ, Iэщ, джэдкъаз, псори. Уеблэмэ, я бжыхь гъуанэ, я хьэхэр дауэ ягъашхэрэ, явхэр къуэгъу, я гъунэгъухэр къахуэарэзы, жылэм пщIэ къыхуащIрэ, я лIыжь сыт и дуней тетыкIэ, я гуащэ сыт и псэлъэкIэ, я пкIэунэ сыт илъ, махуэм къалэжьыр жэщым яшхыжрэ, хьэмэрэ дэдзыха гуэрхэр яIэ, япхъу хэтхэ ис, я гуахъуэкI бэлацэ — зыри къагъанэртэкъым.
Унаплъэр дэкIыжа иужькIэ махуитI-щы нэхъ дамыхыу щIалэм и лъэныкъуэр зыхуэкъулей гуэрхэр яIыгъыу, Iэгу нэщI дыдэу мыкIуэн щхьэкIэ, хъыджэбзым лъыгъуазэрт. Дауи, зэрыжытIащи, а псори щекIуэкIыр щIалэмрэ хъыджэбзымрэ зэрыцIыхуу, зэхуэарэзыуэ зы защIыну щыхуейм и дежт.
Мыпхуэдэ хабзэхэр нэхъыбэу зи зэхуаку дэлъу щытар, зэрыгурыIуэгъуэщи, мэкъумэшыщIэ, лъхукъуэщо унагъуэхэрт. Пщыхэм е уэркъхэм я деж унаплъэ щIэкIуэн щыIэтэкъым. Абы нысэ къашэмэ, зыхагъэпсэукIын яIэт. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, сытым щыгъуи псом япэ итыр хъыджэбзым и арэзыныгъэмрэ абы и адэ-анэм я псалъэмрэт. Дауи, абы къикIыркъым щIалэм и лъэпкъыр, и адэ-анэр зыми щымыщу. Ауэ сытми щыщтэкъым. Я къуэм и хэдэр ягу иримыхьмэ, лъэпкъыр лъэпкъ гъуэлэгъуасэмэ, абы псори зэхакъутэжыфынут. Ауэ апхуэдэ куэдрэ къэхъуртэкъым. Нэхъыбэм ныбжьыщIитIым я Iуэхур нэхъыжьхэм зэрахьэми, хъыджэбзымрэ щIалэмрэ зэран хуэхъуртэкъым, я насып зыхэлъмэ хъарзынэкъэ, жаIэрти.
Унаплъэм и ужькIэ хъыджэбзым щIэупщIэжа псэлъыхъухэр замыIэтыщэу ягъэхьэщIэрт, абы Iэнэ къыхуащтэрт. Абдежым зэблагъэ хъунухэр щызэгурыIуэрт нэчыхьытхым и IуэхукIэ.
МафIэдз Сэрэбий
и «Адыгэ хабзэ» тхылъым къитхыжащ.
Дэ къытхуатх
ЕгъэджакIуэ нэс
Дунейм IэщIагъэу тетым я нэхъ лъапIэщ, я нэхъ дахэщ егъэджакIуэм ейр. Сэ сыхуейт си тхыгъэм щывэзгъэцIыхуну зи лэжьыгъэм гурэ псэкIэ бгъэдэт, зи IэщIагъэм хуэпэж Жамбэч (КхъуэIуфэ) Рабия. Абы ди Алътуд курыт еджапIэм 2005 гъэ лъандэрэ адыгэбзэмрэ адыгэ литературэмрэ щрегъэдж. ЩIэныгъэ нэхъыщхьэ КъБКъУ-м и филологие факультетым и адыгэбзэ къудамэм щызэригъэгъуэтащ.
Рабия и лэжьыгъэм зэрыпэрыувэ махуэрэ а IэщIагъэм къызэрыхуигъэщIар псоми я фIэщ ищIыфу мэлажьэ. А егъэджакIуэ телъыджэм теухуауэ псалъэфI куэд схужыIэнущ. Ар и дерс тыкIэкIи, и лэжьыгъэм хуиIэ лъагъуныгъэкIи, еджакIуэхэм къахуигъуэт бзэ зэхуэмыдэхэмкIи, езым щIэныгъэшхуэ зэрыбгъэдэлъымкIи куэдым къащхьэщокI. И бзэ дахащэр-щэ?! Абы апхуэдизкIэ адыгэбзэр егъэшэрыуэ, акъылышхуэ хилъхьэу мэпсалъэри, уеблэмэ урегъэхъуапсэ и лэжьыгъэм хуиIэ бгъэдыхьэкIэм. Рабия икIи психологщ, икIи философщ. Куэдым, куэд дыдэм ущыхурегъасэ абы и дерсхэм.
Нобэрей зэманым — компьютерымрэ интернетымрэ я хъым псори щихуам — еджакIуэхэр художественнэ тхыгъэ щIаджыкIыу ебгъэсэжыныр, библиотекэхэм епшэлIэжыныр Iуэху тыншкъым. Рабия къохъулIэ а Iуэхугъуэр. И гъэсэнхэм художественнэ тхылъ ямыIыгъыу куэдрэ плъагъуркъым. Абы иригъаджэ дэтхэнэми еупщIи, ар фIыуэ зымылъагъу, пщIэ хуэзымыщI зыри яхэткъым. Езыми пщIэшхуэ яхуищIу ябгъэдэтщ и гъэсэнхэм. ФIымрэ Iеймрэ гъащIэм щахузэхэгъэкIыу ирегъасэ, еджэнымкIэ къыкIэрыхухэм нэхъыфIу еджэхэр ядэIэпыкъуным хуеущий, дэтхэнэ и зы урокри щIэщыгъуэу, еджакIуэхэм къахуэмыгъэсу апхуэдэщ. Си щхьэкIэ сыкъапщтэмэ, си анэр щабэу, гуапэу, гъэсэныгъэ къысхилъхьэу къызэрызэпсалъэм хуэдэущ Рабия и бзэ дахэр сигу къызэринар. Апхуэдэщ Рабия — езым и щIэныгъэр псоми яхуегуэш, псоми абыкIэ яхуоупсэ. Ар къызыгурыIуэу къэзыпхъуатэм и насыпщ.
Рабия куэдрэ къызэрегъэпэщ литературэ пшыхьхэр, классщIыб лэжьыгъэхэр.
Ди къуажэм дэт ЩэнхабзэмкIэ унэм абы мызэ-мытIэу апхуэдэ зэхуэсхэр щызэхиублащ. А зэхыхьэхэм кърегъэблагъэ тхакIуэхэр, усакIуэхэр, щIэныгъэлIхэр, къуажэдэс нэхъыжьхэр. Рабия и фIыгъэкIэ дэ къэтцIыхуащ ХьэкIуащэ Андрей, IутIыж Борис, Елгъэр Кашиф, Абазэ Албэч сымэ.
Апхуэдэу Рабия и гъэсэнхэр Налшык къалэ дэт ЩоджэнцIыкIу Алий и унэ-музейм ешэ, радиом ирагъэблагъэурэ къыщагъэпсалъэ, еджакIуэхэм я усэ цIыкIухэр «Нур» журналым къытрырегъадзэ.
ЕгъэджакIуэу зэрыщытым къыдэкIуэу Рабия икIи тхакIуэщ, усакIуэщ. Езым зэрыжиIэмкIэ, абы и япэ усэр еянэ классым щIэсу итхащ. Ауэ и IэдакъэщIэкIхэр дунейм къытехьэу щыщIидзар еджапIэ нэхъыщхьэм щIэтIысхьа нэужьщ. «Хуабжьу си нэ къыхуикIыу сызыщIэтIысхьа адыгэбзэ къудамэм сыщезыгъэджа егъэджакIуэ гъуэзэджэхэм я фIыгъэщ нобэкIэ зыIэ-рызгъэхьа ехъулIэныгъэ мащIэхэр. Си бзэм хузиIэ лъагъуныгъэм нэхъри хагъэхъуащ Урыс Хьэтэлий, Тау Хьэзешэ, ХьэкIуащэ Андрей, Абазэ Албэч сымэ. Егъэджэныгъэ лэжьыгъэм зыгуэркIэ сыхэзэгъэххэмэ, абыхэм я дежщ фIыщIэр щыслъагъур. Тхэным, художественнэ тхыгъэ къэгъэщIыным гурэ псэкIэ сыхэзыша, зыми пэзмыщI Хьэх Сэфарбий хуэсщI пщIэшхуэмрэ фIыщIэмрэ лъытэгъуейщ. КърисIуэтэну псалъэ схуримыкъункIи хъунщ. Ди «Шыхулъагъуэ» литературэ хасэм и тхьэмадэфI, псоми фIыуэ тлъагъу Сэфарбий адыгэбзэм хуищI гулъытэр дэри тлъытэу дригъэсащ», — жеIэ Рабия.
«Рабия нэхъ зыхуэIэзэр убзыхугъуейщ. И рассказхэм ущеджэкIэ, шэч къытепхьэркъым зэрыпрозаикым. Ауэ и усэхэр плъагъумэ, моуэ жыбоIэж: Хьэуэ, дауи ирехъуи, мыр усакIуэщ!» — щыжеIэ Хьэх Сэфарбий «Шыхулъагъуэм и вагъуэхэр» тхылъым и хэзыгъэгъуазэ Iыхьэм.
Сэ сызэреплъымкIэ, Рабия икIи тхакIуэщ, икIи усакIуэщ, икIи егъэджакIуэщ. Абы езым и IэдакъэщIэкI «ЕгъэджакIуэ» усэр щыхьэт тохъуэж мы си псалъэхэм:
ЩIэныгъэм нуру хэтэджыкIыу
IэщIагъэу гугъэ псэм хуэхъуж.
Усхуэхъуэжынкъым узгъэикIэу,
УIэгъэу згъуэтыр зыдэхъуж.
Уэ уи цIэр фIыкIэ бэм къаIэтыр,
Щытхъупсыр гуащIэкIэ къохьыж.
ЗыхуэпщIыжауэ уи сурэтыр,
Уи напэр, фащэр къозэуж.
Егъэджэныгъэм пыщIа псори
Гу къуэпсхэм мывэу хэжыхьам,
Уи кIэн къикIащи, жьыри щIэри
ЗыщIэхъуэпс гъуэгум утехьам,
КъикIуэт умыщIэу кIуэ, ебакъуэ —
Лъэпощхьэпохэр къызэнэкI.
УхуимыкIуэт зы гугъуехь закъуэ,
Нэхугъэм гъащIэр хуегъэзэкI!
IутI Iэминат,
Алътуд курыт еджапIэ №1.
ЖыIэгъуэхэр
Дауэ делэр зэрагъэунэхур?
ФIы пщIэну уигу къэкIамэ, ущIемыгъуэж щIыкIэ еужьэрэкI.
Хъуэхъур къохъулIэну ящIамэ, зэрагъэкIэщI плъагъунт!
Хуэмызар хуэзам хуэзамэ, зыхуэзапхъэм хуэзащ.
Къэблэжьа щIыхьыр къыплъагъэсыжмэ, дамэу къуата хуэдэщ.
ХъумпIэлейм уихьыж нэхърэ, фэ птету емынэм уихьми нэхъыфIщ.
Хьэл дахэр зехьэгъуейщ, — аращ щIэдахэжри.
КъулыкъукIэ ирикъуа къытехъуэмэ, дунейр къутэжыну жаIэ.
Делэр зэрагъэунэхур къыIахIауэрэкъым, — хуашийIауэрэщ.
Пасэрейм и жыIауэ, насыпыр Iыхьэ мыгуэшщ, ауэ насыпыншагъэри япэ къэсым иратурэ кърагуэшэкIыркъым.
Къэбыр къуэпсым пытмэ — уэсысысщ, пщэм фIэтмэ — уэдыдыдщ.
Псэм сыщыхуейм Iэпкълъэпкъым хэкIрэ ежьэжмэ, зэпытырыкIуэр къыхукIуэ.
ЕкIуу упса пцIыр пэж къыгуэудам йофIэкI.
Делэм сыфIокI… сэрмырамэ.
Убэлэрыгъауэ Алыхьым и нэфI къыпщыхуэ нэхърэ, ухуэхьэзыру и ней къыпщыхуэми нэхъ шынагъуэншэщ.
Бейтыгъуэн Сэфарбий.
