Кавказ Ищхъэрэм и тхакIуэ ныбжьыщIэхэр зыгъэпIейтейр сыт?
«Тхэныр IэщIагъэкъым икIи щIэныгъэкъым,
тхэныр — цIыхур къызыхуигъэщIащ»
Паустовский Константин.
Мылъку къегъэщIыным пымыщIа социально-экономикэ, интеллектуальнэ программэхэмкIэ фондым хабзэ дахэу иригъэжьауэ Кавказ Ищхъэрэм и тхакIуэ ныбжьыщIэхэм я зэIущIэ илъэс ебгъуанэ хъуауэ ирегъэкIуэкI.
Филатов Александр, Нагимов Фарит, Басовская Евгение, Исаевэ Еленэ сымэ щIалэгъуалэм я Iуэху еплъыкIэм зыщагъэгъуазэ. Мы гъэм а зэIущIэм хэтыну зыкъэзыгъэлъэгъуа цIыху 66-м ящыщу рецензентхэр, критик цIэрыIуэхэр, тхакIуэ, усакIуэ пэрытхэмрэ литературэ журнал нэхъыфIхэм я лэжьакIуэхэмрэ я дэIэпыкъуэгъуу цIыху 24-рэ къыхахри, бадзэуэгъуэм и 24 — 27-хэм Адыгейм щызэхуашэсат. Махуищым къриубыдэу ныбжьыщIэхэм мастер-классхэр драгъэкIуэкIыну, форумым ягъэхьа я тхыгъэхэр зэпкърахыу нэхъыфIыр къыхагъэщхьэхукIыну я пщэрылът ди къэралми нэгъуэщI щIыпIэхэми фIыуэ къыщацIыху драматург, тхакIуэ, Горький Максим и цIэр зэрихьэу Москва дэт Литературэ институтым творчествэмкIэ и кафедрэм и доцент Нагимов Фарит, усакIуэ, «Мой Малый Карачай» газетым и редактор нэхъыщхьэ Бостанов Хъусей, гъэ кIуам ди къэралым усакIуэ нэхъыфIу къыщалъыта Ватутинэ Марие, усакIуэ, драматург Исаевэ Еленэ сымэ. ЗэIущIэм кърагъэблэгъат тхакIуэ, Адыгэ Республикэм и Къэрал саугъэтым и лауреат Пренкэ Анатолий, Адыгейм и къэрал университетым и филологие факультетым литературэмрэ журналистикэмкIэ и кафедрэм и доцент Анкудинов Кирилл, а щIыналъэм и профессиональнэ литераторхэм я зэгухьэныгъэм и унафэщI Мэжаджэ Мадин сымэ, нэгъуэщIхэри.
ТхакIуэ ныбжьыщIэхэмрэ хьэщIэхэмрэ. Къэбэрдей-Балъкъэрым щыщу зэIущIэм хэтащ тхакIуэ, усакIуэ ныбжьыщIэхэу Демидов Алексей, «Кабардино-Балкарская правда» газетым и корреспондент Мазуренкэ Маринэ, Головко Арсений и цIэр зэрихьэу Прохладнэ къалэ дэт курыт еджапIэ №4-м и 11-нэ классым щеджэ Мусатовэ Татьянэ, «Адыгэ псалъэ» газетым и корреспондент Щомахуэ Залинэ сымэ.
Фондым и унафэщI Филатов Александр форумыр къыщызэIуихым Iуэхум къежьапIэ хуэхъуам кIэщIу къытеувыIащ.
— Зэман зэблэхъугъуэм литературэр IэщIыб зэращIыр щытлъагъум, тхакIуэ ныбжьыщIэхэм я зэIущIэхэр зэхэдублащ. абыхэм Кавказ Ищхъэрэм щыщу мащIэ дыдэ фIэкIа нызэремыкIуалIэм куэд дэмыкIыу гу лъыттэри, хэгъуэгум щыпсэухэм папщIэ зэIущIэ щхьэхуэхэр къызэдгъэпэщыну тедухуауэ щытащ. Кавказ Ищхъэрэм и тхакIуэ ныбжьыщIэхэм я япэ зэхыхьэ 2008 гъэм Налшык щызэхэтшат.
къалэмым зезыпщыта цIыху 200-м щIигъу абы лъандэрэ къызэщIэдубыдащ. ЗэIущIэхэм къыщыхэжаныкIахэм гъуэгу зэреттыным, дазэрыдэIэпыкъуным яужь дит зэпытщ, тхакIуэ ныбжьыщIэхэм я дунейпсо зэхыхьэхэм догъакIуэ, къэралым къыщыдэкI литературэ журнал нэхъыфIхэм я тхыгъэхэр тыдодзэ, стипендиекIэ зызыщIэдгъакъуэхэри яхэтщ.
Филатовыр зыгъэгузавэхэм ящыщщ тхэным гупыж хуэзыщIхэр кIуэ пэтми нэхъ мащIэ зэрыхъум. къэпсалъэм зэрыжиIамкIэ, форумым къекIуалIэхэм я ныбжьыр ику иту илъэс щэщIым ноблагъэ. Литературэ нэсым и къуэпсыр къыщежьэ критикэр ди къэралым зэрыщымащIэм, лъэпкъыбзэхэмкIэ тхэ закъуэтIакъуэм зэдзэкIакIуэ зэрамыIэм зэрилъахъэм, нэгъуэщI куэдми къытеувыIащ фондым и унафэщIыр.
Форумым кърихьэлIахэр. ЗэIущIэ, псалъэмакъ щхьэпэхэмкIэ гъэнщIа махуэхэр псынщIэу блэкIырт. ЩоджэнцIыкIу Алий, КIыщокъуэ Алим, Мечиев Кязим, Гамзатов Расул, Кулиев Кайсын сымэ къагъэна литературэ щIэиным къыпызыщэн, лъэпкъым и цIэр жыжьэ зыгъэIун тхакIуэ, щIыуэпскIэ, дыгъэкIэ, тхыдэкIэ бей ди щIыналъэм и литературэм къыщIэхъуэмэ, зэхагъэкIын хуейуэ къапэщылът къэпщытакIуэхэм.
Къыхэгъэщыпхъэщ форумыр тхэным гу хуэзыщIа щIалэгъуалэм я щIэныгъэм щыхагъахъуэ, къэухьым зыщрагъэужь утыкуу зэрыщытыр. Абы купщIэншэрэ надэу зы псалъи зэрыщаIэпымыхум и щыхьэтщ филологие щIэныгъэхэм я доктор, РГГУ-м Масс-медиамкIэ и институтым журналистикэмкIэ и факультетым медиаречымкIэ и кафедрэм и унафэщI Басовская Евгение «Русский язык в литературе как посредник поколений» фIэщыгъэм щIэту иригъэкIуэкIа псалъэмакъыр. ТхакIуэ Нагимов Фарит ныбжьыщIэхэм драмэм и щэхухэр къахузэIуихащ. ЩIэджыкIакIуэр темыгупсысыкIрэ темызашэу тхыгъэм «зэрыщыпIыгъыну» Iэмал нэхъыщхьэхэмкIэ, тхэн щIэзыдзагъащIэхэм яIэщIэщIэ щыуагъэхэм щхьэхуэу къытеувыIащ ар. Усыгъэм и «дунейм» щыхабзэхэм яхутепсэлъыхьым и мызакъуэу, дэтхэнэми и IэдакъэщIэкIым иIэ дагъуэхэмрэ фIыпIэмрэ зэпкърахащ усакIуэхэу Ватутинэ Мариерэ Исаевэ Еленэ- рэ.
— ТхакIуэр и щхьэ хуэтхэжыныр щыуагъэщ, ар и IэдакъэщIэкIымкIэ цIыхухэм ядэгуэшэн хуейщ, абыкIэ и щIэджыкIакIуэхэм я псэм фIы гуэр къыщигъэушыфу щытыпхъэщ, — жиIащ Ватутинэм. — Фи лэжьыгъэхэм фытемыукIытыхьу тхакIуэ нэхъыжьхэм я пащхьэ зэрифлъхьэным фыхущIэкъу.
Къэбэрдей-Балъкъэрым гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ и институтым адыгэ литературэмкIэ и къудамэм щIэныгъэрылажьэ, филологие щIэныгъэхэм я доктор ХьэкIуащэ Мадинэ иригъэкIуэкIа «стIол хъурейр» теухуат художественнэ тхыгъэр зэдзэкIыным хэлъ щхьэхуэныгъэхэм. Абы и къэпсэлъэныгъэм къызэрыхигъэщамкIэ, бзитI-щы ящIэу лъэпкъ литературэр утыку изыхьэфыну зэдзэкIакIуэхэр Къэбэрдей-Балъкъэрым и мызакъуэу, Кавказ Ищхьэрэм зэрыщыту къыдомэщIэкI. Iуэхум и хэкIыпIэу ХьэкIуащэм къыхилъхьащ хэгъуэгу еджапIэ нэхъыщхьэхэм я деж зэдзэкIакIуэхэм я къудамэ къыщызэIухыныр.
Усыгъэмрэ прозэмкIэ зэпэщхьэхуэу махуитIым къриубыдэу ирагъэкIуэкIа дерсхэм ныбжьыщIэхэр зэрыхуэпIащIэм хуэдизкIи щышынэрт. Зы лъэныкъуэкIэ, тхакIуэ цIэрыIуэхэмрэ форумым къадыхэт ныбжьыщIэхэмрэ я Iуэху еплъыкIэр къащIэну пIащIэрт, апхуэдэуи я зэфIэкIрэ Iэзагърэ яхуримыкъуу къыжраIэным тегузэвыхьырт.
Сыт хуэдэ-тIэ Кавказ Ищхъэрэм и тхакIуэ ныбжьыщIэхэр? Сыт ахэр зытетхыхьыр, зыгъэгузавэр, ягу хэзыгъахъуэр? ЯIэ абыхэм цIыхугум зэрылъэIэсын, акъылыр фIым зэрыхуаунэтIын зэфIэкI хьэмэрэ тхакIуэ цIэр зыфIэзыщыжу жылагъуэм закъыхэзы- гъэпIиикIыну зыфIэфIхэм ящыщ?
— Кавказ лъэпкъхэм я литературэм макъыщIэ куэд «щызэщIожьыуэ». Форумым къагъэхьа тхыгъэхэм адэжьхэм я таурыхъхэм, IуэрыIуатэм и джэрпэджэж къыщоIу, апхуэдэуи хамэ къэрал литературэм и макъи къыхощ. Пэжщ, иджырей щIэджыкIакIуэр тхылъым епшэлIэну гугъу хъуащ. Ауэ щыхъукIи, тхакIуэ нэпцIхэмрэ фэрыщIхэмрэ Iуэхум хокъэбзыкIри, IэнатIэм хуэпэжхэрщ къанэр. Кавказ Ищхъэрэм и тхакIуэ ныбжьыщIэхэр дуней еплъыкIэ щIэщыгъуэ зиIэщ, лъэпкъ хабзэмрэ иджырей дунеймрэ зэзыгъэкIуфщ, лъэпкъ гупсысэр зи тхыгъэхэм екIуу хэзыухуанэщ, — жиIащ Нагимов Фарит.
Форумым и кIэух зэхыхьэм мастер-классхэм къарикIуахэр къызэщIакъуэжри, нэхъыфIу къалъытахэр саугъэткIэ ягъэпэжащ. Апхуэдэу, Урысейм, хамэ щIыналъэхэмрэ СНГ-м хыхьэ къэралыгъуэхэмрэ щыщ тхакIуэ ныбжьыщIэхэр хэту бжьыхьэм зэхашэну XVI дунейпсо форумым Кавказ Ищхъэрэм щыщу Байрамуков Азрэталий, Джанибеков Ренат (КъШР), Щомахуэ Залинэ (КъБР) сымэ ягъэкIуэну хуагъэфэщащ.
Илъэс къэс къыдагъэкI «Новые писатели» сборникым Мазуренкэ Маринэ (Къэбэрдей-Балъкъэр), Федотов Всеволод, Андреевэ Олеся, Редькин Николай, Марковэ Еленэ (Адыгей), Изудинов Гамзат, Тумалаев Багдат (Дагъыстэн), Колоев Iэдэм (Ингуш), Асламурзаевэ Дзерассэ (Осетие Ищхъэрэ-Алание), Шатаев Аслъэн, Салаханов Iэдэм, Шамаев Увейс (Шэшэн) сымэ я IэдакъэщIэкIхэр хагъэхьэнущ.
Инэрокъуэ Данэ.
