Горбачёвыр ищхьэмкIэ дэзышеяр
Совет Союз лъэщыр зэрылъэлъэжар зи гуапэр абы хэуныкIахэмрэ ди жагъуэгъухэмрэ я закъуэщ. Къытрагъэзэжурэ, журналистхэм ар къызыхэкIа щхьэусыгъуэхэм куэд тражыIыхь, ауэ мы зымкIэ зэтохуэ псори: Горбачёв абы хуеякъым, «къыIэщIэщIауэ» къыщIэкIынущ… АтIэ къэрал абрагъуэм власть нэхъыщхьэр апхуэдэ цIыхум щыIэщIыхьэныр къызыхэкIар сыт?
СССР-м и Президентым и Аппаратым и УнафэщIу щыта Болдин Валерий а упщIэм мыпхуэдэ жэуап ирет:
— И акъылкIи, и хьэлкIи, и гупсысэкIэкIи ар пасэу къыхуэкIуа щIыхьым зи щхьэр игъэунэза цIыху къызэрыгуэкIт. Гъавэ Iухыжыгъуэм орден къыщрамытамэ, Горбачёв колхоз тхьэмадэфI е райисполкомым мэкъумэш хозяйствэмкIэ и къудамэм и унафэщI хъарзынэ къыхэкIынкIэ хъунут.
Зауэ нэужьым езым и адэ комбайнёрым зэрыдэIэпыкъуам къыхэкIыу, Михаил школым щеджэу Лэжьыгъэ Бэракъ Плъыжь орден лъапIэр къратауэ щытащ. Абы и гъащIэр зэуэ ихъуэжащ. ЕпщIанэ классым щIэсу партым хагъэхьэнухэм я кандидат хъуащ, еджапIэр къиуха иужь экзаменхэр имыту Ломоносовым и цIэр зезыхьэ Москва къэрал университетым юстицэмкIэ и факультетым щIагъэтIысхьащ. Ставрополь крайм и прокуратурэм щылэжьэн имыдэу, комсомол IэнатIэм пэрыуващ. Къу-лыкъукIэ псынщIэу дэкIуейуэрэ (орденыр сыт щыгъуи щIэгъэкъуэн къыхуэхъурт), 1970 гъэм партым и крайкомым и япэ секретарь хъуащ. Горбачёвым Iэзэу къигъэсэбэпырт къэрал унафэщIхэм Кавминводхэм зэрыщызагъэпсэхур, абыхэм ягу зригъэхьын папщIэ имыщIэн щыIэтэкъым. Абы и фIыгъэкIи Москва къыщыхутащ, 1980 гъэм и ныбжьыр илъэс 49-м фIэкIа нэмысауэ КПСС-м и ЦК-м и Политбюром хагъэхьащ, ЦК-м и секретарь хъуащ. АдэкIэ къэнэжар зы лъэбакъуэт…
Партым и ЦК-м и Секретарь нэхъыщхьэ Черненкэ К. У. сымаджэ хъуа иужь, абы и пIэ иувэным хущIэкъухэр гупитI зэрыгъэхъуащ. Япэрейр хуейт а къулыкъур Громыкэ е Гришиным лъагъэсыну. АрщхьэкIэ тIуми я ныбжьыр илъэс 70-м щхьэдэхакIэт. Горбачёвым къуэуващ нэхъ щIалэхэр — Лигачёврэ Рыжковрэ, Соломенцевымрэ Чебриковымрэ. Иужьрейхэм Гришиным удын ирадза- кIэт 1984 гъэм. Абыхэм къыхалъхьэри, къалащхьэм и сату лэжьакIуэхэмрэ парт къулыкъущIэхэмрэ яку дэлъ зэпыщIэныгъэхэр къапщытащ, газетхэр зэпеуэу тепсэлъыхьырт Iулъхьэхэр уэру зэрызекIуэм, ухуэныгъэм ахъшэ зэрыщашхым, н.къ. А псоми, дауи, Москва и унафэщI Гришиныр ягъэулъийрт.
АрщхьэкIэ ткIийуэ щызэпэщIэувар Черненкэ лIа иужькIэщ. Мыбдеж Горбачёвым зыкъыщигъэлъэгъуащ хьэгъэщагъэхэм я лъэныкъуэкIэ Iэзагъышхуэ зыхэлъу. Абы хузэфIэкIащ и ныкъуэкъуэгъухэр зэкIэщIигъэкIын. Нэхъ лъэщ дыдэр — Громыкэ Андрей — къигъэгугъащ СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым и УнафэщI къулыкъум игъэувыну (къыхэдгъэщынщи, и псалъэр игъэпэжащ). Гришиныр къэпщытэныгъэхэм лъэрымыхь ящIат.
Бэр щыгуфIыкIащ зи ныбжькIэ щIалэ цIыхур къэралым и унафэщI зэрыхъуам: лIыжьхэм я хьэдэхэр щIэлъхьэныр яужэгъуат.
Властыр Iэрыхьа иужь, Горбачёвым и бийхэри и ныб-жьэгъухэри «зыхуей хуигъэзащ».
Псом япэу абы Тихонов Николай СССР-м и Министрхэм я Советым и УнафэщI къулыкъур щхьэщихащ, итIанэ пенсэм игъэкIуащ Гришиныр, езыр Секретарь нэхъыщхьэу ягъэувыну къэзыгъэлъэгъуар. Гришиныр къытехуэри лIащ, ар и жагъуащэ хъури.
ИщхьэкIэ зэрыщыжытIащи, Громыкэ Андрей Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым и УнафэщI хъуащ, арщхьэкIэ абы фIэфIтэкъым Горбачёвым иригъэкIуэкI зэхъуэкIыныгъэ мыхъумыщIэхэр. Арати, 1988 гъэм и къулыкъур щхьэщихри, езы Горбачёвым ар къызыхуигъэнащ. А гъэ дыдэм Соломенцевыр пенсэм игъэкIуащ, Чебриковыр КГБ-м и Iэтащхьэ къулыкъум тригъэкIащ.
80 гъэхэм я кIэухым Горбачёвым мурад ищIащ къэралыр зэрызэрахьэ щIыкIэр президент ухуэкIэм хуигъэкIуэну. ЦК-м щиныбжьэгъуахэм ар яхуэмеиж хъуащ. Арати, ЦК-м 1989 гъэм и мэлыжьыхьым иригъэкIуэкIа пленумым абы «езыхэм яфIэфIу» хэкIащ зэуэ цIыхуи 10. Пенсэм кIуащ Лигачёв Егор. Брежневым и зэманым Политбюром хэтахэм ящыщу къызэтенар езы Горбачёвым и закъуэт…
И иужьрей ныбжьэгъухэр Горбачёвым фIэкIуэдащ 1991 гъэм, ГКЧП-м хэтхэр ягъэтIысыну унафэ зыщIари аращ.
АдэкIэ къэхъуам дэ псори дыщыгъуазэщ…
