Адыгэ щэнхабзэм и хъугъуэфIыгъуэхэр щызэхуэхьэсащ
Санкт-Петербург и «НП-Принт» тхылъ тедзапIэм иджыблагъэ къыщыдэкIащ «Предметы культуры адыгов в собрании Российского этнографического музея» тхылъыр. КъыдэкIыгъуэм тхыгъэхэр урысыбзэкIи инджылызыбзэкIи ихуащ. Тхылъ щхьэпэр къыдэкIынымкIэ дэIэпыкъуэгъу хъуащ ЖьакIэмыхъу Аслъэнбий.
Тхылъыр зэгъусэу ягъэхьэзыращ Урысейм и этнографие музейм и лэжьакIуэхэмрэ Къэбэрдей-Балъкъэрым щыщу Санкт-Петербург щыпсэу, зи щэнхабзэм, тхыдэм фIыуэ щыгъуазэ адыгэхэмрэ. КъыдэкIыгъуэм хагъэхьэну хьэпшыпхэр къыхахащ икIи абыхэм ятеухуа тхыгъэхэр ягъэхьэзыращ Урысейм и этногра-фие музейм Кавказымрэ Азие Курытымрэ ехьэлIауэ иIэ къудамэм и щIэныгъэ лэжьакIуэ, тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор Дмитриев Владимиррэ УФ-м и СурэтыщIхэм я зэгухьэныгъэм хэт Мэстафэ Вячеславрэ.
Музейм и унафэщI, педагогикэ щIэныгъэхэм я доктор Грусман Владимир тхылъым и пэублэ псалъэм къыщыхегъэщ щIэныгъэлIхэу Иностранцев Константин, Миллер Александр, Кавказ Ищхъэрэм щыпсэу лъэпкъхэм я щэнхабзэм фIыуэ щыгъуазэ Студенецкая Еленэ сымэ фIыщIэ зэрахуэфащэр, адыгэ щэнхабзэм ехьэлIауэ я IуэхущIапIэм щахъумэ хьэпшыпхэр ди щIыналъэм экспедицэ къакIуэурэ зэрызэхуахьэсыжам папщIэ.
КъыдэкIыгъуэм куэд къызэщIрагъэубыдащ. Абы щызэхуэхьэсащ Урысейм и тхыдэ этнографие музейм адыгэ щэнхабзэм ехьэлIауэ щахъумэ, лъэпкъ хъугъуэфIыгъуэу къалъытэ хьэпшыпхэм теухуа тхыгъэхэмрэ сурэтхэмрэ. Ап-хуэдэхэщ адыгэ узэщIакIуэхэм, зауэлIхэм, мывэ сынхэм, псэупIэ унэхэм, гъавэ щахъумэу щыта гуэнхэм, унэлъащIэхэм, арджэнхэм, нэгъуэщI Iэмэпсымэхэм я сурэтхэр.
КъищынэмыщIауэ, тхылъым ихуащ адыгэ цIыхухъу, цIыхубз фащэхэм, пыIэхэм, бгырыпххэм, щхьэрыпхъуэнхэм, данэпсхэм, щIакIуэхэм, цейхэм, къэпталхэм, джанэхэм, лъейхэм, гуэншэрыкъхэм, Iэщэхэм, хьэзырхэм, шалъэхэм, къамэхэм, шым епха Iэмэпсымэхэм, ди адэшхуэ-анэшхуэхэм зэрахьэу щыта нэгъуэщI фэилъхьэгъуэхэмрэ хьэпшыпхэмрэ я сурэтхэр. Нэхъ гъэщIэгъуэнхэм ящыщщ 1900 гъэм Берлин щащIа, адыгэ фащэхэр зыщыгъ къупщхьэ гуащэхэр. Апхуэдэу къыдэкIыгъуэм хагъэхьащ пащтыхь Александр III и унагъуэр 1888 гъэм Кавказым зыплъыхьакIуэ къыщыкIуам адыгэхэм къабгъэдэкIыу тыгъэ хуащIа Iэщэхэм — тхыпхъэхэмкIэ гъэдэха сэшхуэмрэ къамэмрэ — щIыгъуу ирата бгырыпхым, къэуалым, гынылъэм, хьэзырхэм, щхьэрыпхъуэнхэм, щIакIуэм, цейм, дыщэпс зытегъэлъэда дыжьын саугъэтым, дыщэ пыIэм, къэдабэ, дарий бостейхэм, Iэщхьэ тхьэмпэм, къэпталым, джанэм, бгырыпхым, тхыпхъэхэмрэ уагъэхэмрэкIэ гъэдэха лъахъстэн, пхъэ вакъэхэм я сурэтхэр.
ТЕКIУЖЬ Заретэ.
