Гуащэхэм я дуней телъыджэ
СурэтыщI Хъуран Жаннэ и насыпщ — ар иджыри гуащэ хьэпшып мэджэгу, усэ етх.
И Iэпэм дыщэ къыпощ зыхужаIэ IэпщIэлъапщIэм хуэдэщ Жаннэ. Гуащэхэм щыдахьэхар Налшык къалэ и курыт еджапIэ №5-м щыщIэса зэманырщ. Къэбэрдей-Балъкъэрым и телевиденэм щылэжьа Павлович Ларисэщ ар зи фIыщIэр. Абы и «IэпщIэлъапщIэ» нэтыным, республикэм ис ныбжьыщIэ куэдым хуэдэу, Жанни еплъырт, щыщIидзэну дакъикъэр къыхуэмыгъэсу пэплъэу, зыри димыгъэхуу. Ларисэ цIыкIухэр хуигъасэрт сурэт щIыным, хэдыкIым, дэрбзэр IэщIагъэм, нэгъуэщI IэпщIэлъапщIагъэхэм. А Iуэхугъуэхэм апхуэдизкIэ Жаннэ зыIэпашати, Ларисэ зригъэцIыхуащ. 70-80 гъэхэм Ларисэрэ Жаннэрэ зэгъусэу а нэтыныр ирагъэкIуэкIыу щытащ. И гъэсакIуэм теухуауэ псэм ехуэбылIэ гукъэкIыж IэфIхэр Жаннэ ноби щыгъупщакъым.
— Ларисэ и нэтыным еплъ ныбжьыщIэхэр хэдыкIым, сурэт щIыным е нэгъуэщI зыгуэрым димыхьэхынкIэ Iэмал иIэтэкъым. Дахагъэмрэ гуапагъэмрэ сабийхэм ди псэм къыщигъэушат. Быдэу си фIэщ мэхъу а нэтыныр куэдым сэбэп зэрахуэхъуар, гъуазджэмрэ щэнхабзэмрэ я лэжьакIуэхэу республикэм исхэм Ларисэ и дерсхэр зыкъомкIэ зэращхьэпар, — жеIэ Жаннэ.
Хъураныр курыт школ нэужьым, куэдрэ мыгупсысэу, щIэтIысхьащ Гуащэ дизайнхэмкIэ Москва щыIэ еджапIэм. Япэ дыдэу ищIа гуащэр марионеткэхэм (Гуащэ, Сабий театрхэм кIапсэкIэ щызэрагъакIуэ лIэужьыгъуэ) хуэдэщ. Абы иIэщ Гуащэ театрхэм къыщагъэсэбэпу зыбжанэ, сабийхэм унэм щахуигъэув спектаклхэм папщIэ. Апхуэдэ гуащэхэм цIыкIухэм я гупсысэм зрегъэужь. Сабийхэмрэ ныбжьыщIэхэмрэ я мызакъуэу, нэхъыжьыIуэхэм щхьэкIи Жаннэ гуащэ ещI. Къыхуахь сурэтхэм къытрищIыкIахэр умыгъэщIэгъуэн плъэкIыркъым. ЖыпIэнуракъэ, зи теплъэ ищIым къыпичам хуэдэу, ахэр Жаннэ къохъулIэ. Зи махуэшхуэ зыгъэлъапIэхэм саугъэту хуахь апхуэдэхэр нэхъыбэм. Ауэ а гуащэ лIэужьыгъуэр ищIыным зэману мазэ зытIущ токIуадэ. Сабийхэр зэрыджэгу хьэпшып къудей мыхъуу, абыхэм псэм зрагъэузэщI, дэрэжэгъуэ къуат, дунейр ягъэдахэ.
Зэ еплъыгъуэкIэ тыншу къыпщыхъу а лэжьыгъэр къохъулIэн папщIэ скульптору, сурэтыщIу, дэрбзэру ущытын, литературэм, тхыдэм фIыуэ хэпщIыкIын хуейщ. Абы и щхьэусыгъуэр гъуазджэм куэд зэрыщызэхэухуэнарщ. Аращ Жаннэ и IэпщIэлъапщIагъэм, хэлъ Iэзагъэм щIэмычэу щIыхигъахъуэр. Абы и гупсысэм къигъэщI дахагъэм гъунэ иIэкъым. И гуащэхэр къыхещIыкI пхъэм, тхылъымпIэм, Iуданэм, гъущIым, «FIMO» нэмыцэ IуэхущIапIэм къыщIигъэкI пластикым, узыншагъэм зэран хуэхъун гуэри зыхэмылъ щэкI къабзэ лIэужьыгъуэм, нэгъуэщIхэми.
Дэрэжэгъуэ къыпхэзылъхьэ, щIыуэпсым и къулеягъыр къызыхэщ и сурэтхэмрэ гуащэ екIухэмкIэ гъэдэха и унэ пэшхэм ущIыхьа нэужь, гуащэхэм я дуней телъыджэм укъыщыхутауэ къыпщохъу. Мыпхуэдэ гуащэхэмкIэ цIыхум ухуэупсэу бгъэгуфIэ зэрыхъунур иджыри ямыщIэрэ е и мыхьэнэр къагурымыIуэрэ? Жаннэ и лэжьыгъэхэм республикэм апхуэдэу щIэупщIэ щиIэкъым. И гуащэхэр нэхъыбэу зыщэхур хамэ къэралхэм щыпсэухэрщ.
Гъуазджэм и цIыхур хуэбгъадэ хъунущ зи IэдакъэщIэкIхэм еджэшхуэ щымыIэми усэн, тхэн щызымыгъэт цIыхухэм. Жаннэ и гуащэхэр ямыщэхуми, и псэм фIыуэ илъагъу лэжьыгъэр IэщIыб хуэщIынукъым. ЗэрытщIэщи, талант зыбгъэдэлъыр псэуфынукъым къигъэщI дахагъэмрэ гуапагъэмкIэ цIыхухэм ядэмыгуашэу, абыхэм лъагъуныгъэр нэхъри зыхрагъэщIэн, гъащIэр нэхъ мамыр, дунейр нэхъ щIэращIэ щащIын щхьэкIэ.
Гуащэхэм къыщыдэхуэкIэ, Жаннэ сурэт ещI. Нэхъыбэу ар дэзыхьэхыр декоративно-прикладной гъуазджэрщ. ИлъэсиплI и пэкIэ КъБКъУ-м ДизайнымкIэ и колледжым Хъураным и сурэт гъэлъэгъуэныгъэ щагъэувам цIыхушхуэ къекIуэлIащ икIи ялъэгъуар ягу дыхьащ. И гуащэхэм я гъэлъэгъуэныгъэ иджы къызэригъэпэщыну и мурадщи, ди фIэщ мэхъу абыи ехъулIэныгъэ къызэрыпэкIуэнур.
ЗэрыжытIащи, Жаннэ уси етх. Хэку зауэшхуэр ди къэралым и текIуэныгъэкIэ зэриухрэ илъэс 65-рэ зэрырикъум теухуауэ Москва къыщыдэкIа тхылъым хагъэхьащ Жаннэ и адэшхуэм хуиусар. ГъащIэм и лъэныкъуэ куэд къызэщIаубыдэ абы и усэхэм.
Тхылъ еджэнри зыхилъхьэ щыIэкъым. Художественнэ тхыгъэхэм къыхэщ лIыхъужьхэм я образхэр и нэгу къызэрыщIыхьэм хуэдэ теплъэ зиIэ гуащэхэр ещI. Тхыгъэхэм хэт лIыхъужьхэм я образыр пэжу къигъэлъэгъуэн папщIэ, лIэщIыгъуэ зэхуэмыдэхэм щыIа фэилъхьэгъуэхэм я тхыдэр едж, дэрбзэр IэщIагъэм нэхъ куууэ зыхегъэгъуазэ. Куэдрэ къыхуохуэ адыгэ фащэр, цейр, хьэзырхэр, бгырыпхыр, къамэр, макъамэ Iэмэпсымэхэр ищIыну.
КъищынэмыщIауэ, Хъураныр ящыщщ архитектурэр фIыуэ зылъагъухэм. КъехъулIэмэ, гуащэхэм унэ екIухэр яхуищIыну игу илъщ.
Урыс литературэм Кавказыр къызэрыхэщыр Лермонтов Михаил и поэмэхэм хэт лIыхъужьхэм я теплъэхэмкIэ къигъэлъэгъуэну и мурадщ. Иджыпсту Печориным и образым йолэжь. Совет кином и артист цIэрыIуэхэу куэдым фIыуэ ялъэгъуа Никулин Юрэ, Миронов Андрей, Леонов Евгений, Тихонов Вячеслав сымэ я сурэтхэмкIэ гуащэ ищIыну Жаннэ и хъуэпсапIэщи, ди гуапэщ къехъулIэну, и Iэзагъымрэ и зэфIэкIымрэ хигъэхъуэну.
ТЕКIУЖЬ Заретэ.
