Зэшыпхъуибл
Нобэ зи пычыгъуэ фи пащхьэ къитлъхьэ, усэу тха «Зэшыпхъуибл» Iуэтэж кIыхьыр Щамым къиIэпхъукIыжу Къэбэрдейм лъапсэ щызыухуэжа Захуэхэ я унагъуэм теухуащ. Зэшыпхъухэм я нэхъыщIэ Кубра (и цIэ лейр — Куу) и дуней тетыкIэмрэ и гупсысэкIэмрэ хъыбарым и кIыхьагъкIэ псори зэрипхыу кIуэцIрокI.
Кубра зэрырахьэжьар
Махуэ гуэрым, дерс нэужьым, Кубра къуажэм къэблэгъэжу,
«Шэрхъыр къэуащ», — къажреIэ я маршруткэм дэс щIалэщIэм.
Бгъэзэжынущи – гъунэгъукъым, нэсыжынущи — нэхъейщ,
Ежьэнщ шэрхъыр ядыжыхукIэ, щIэх къэсынукъым адрейр.
ЦIыхубзитI я къуажэм щыщу къыдист пщащэм а гу махэм,
Блэж машинэр къыщыувыIэм, тIуми абы зрагъахуэ.
«КъакIуэ, дахэ, жэщ ухъунущ», — къыжраIэ, ягъэ кIын?
ФэкIэщ тIури зэрицIыхур, къуажэм щыщу къыщIэкIынщ.
Зэрыхуэн тIысыпIэ нэщIи иIэ хуэдэкъым машинэм,
Телефоным «псэ» хэтыжкъым, щытщ Кубра и закъуэпцIинэу.
«Уэ угъур цIыкIущ, укъихуэнущ», — нэхъыжьыIуэм хегъэзыхь,
Уи щхьэ ущымыгугъыфу гъуэгу тетыныр сыт бэлыхь.
Дакъикъитху фIэкIа дэмыкIыу, къуажэ гупэм къыщокIыжри,
ПсынщIэ-псынщIэу я уэрамым долъэдэж тхьэрыкъуэ хужьыр.
Ар дыгъуасэт. Нобэ гуэрым сыт маршруткэм къыщыущI?
Къалэ щIыбым щыункIыфIауэ, хъей имыIэу щытщи щытщ.
«ДывдэIэпыкъунщ», — жыхуаIэу, щIалитI-щым къыIухьэ защIри,
Я къилъади, я къэпхъуати — Кубра цIыкIур бгъуэтмэ, къащтэ.
Абдеж дыдэм щыт гу псынщIэм иракуауэ бжэр хуащIыж,
Уи нэр техуэмэ, хъыджэбзым заригъэхьу къыпфIэщIынщ.
«Я Алыхь! Сыкъыумыгъанэ!» — Кубра и щхьэр мэкIэрахъуэ,
И гур зэгуичыным хуэдэщ кърапэс хьэдэгъуэдахэм.
Телефоныр къыдихыфкъым, кIыфIым псори щIихъумащ,
РэIис псынщIэу зыпищIэну зы Iэмали имылъагъу…
ЩIалэри Налшык щолажьэ, хабзэхъумэщ Iэджэ щIауэ.
«Алло!» «РэIис, сызэхэпхрэ…» — и жэуапыр нигъэсакъым.
Телефоныр къыIэщIачри, зыгъэлажьэр кърахащ:
«Умышынэ, хъыджэбз дахэ, псори хабзэм тету тщIащ».
ЖьакIэ кIыхь, нэгъуджэ фIыцIэ… Кубра и гур фIокIуэдыпэ,
Иджы псори къыгуроIуэ, шофёритIри щыщт мы гупым.
ЦыхэкI гуэр кърашэкIащи, жьы къэшэгъуэ къримыт,
«Iэхъий! Къетхьэжьащ, ныдошэ», — зэрыжаIэр зыхещIыкI.
РэIис дыгъухэм якIэлъожэ
РэIис лэжьапIэ нэужьым зыщиукъуэдийт спортзалым,
ТIэкIуи къэгуфIат, ухуеймэ, шыпхъу нэхъыщIэр къыщыпсалъэм.
Здишэжыным триухуэу къытрехри… Къэхъур сыт?
Кубра жиIэр нимыгъэсу, макъ мыцIыхум зэпеуд.
ПлIым лэжьэн еух, я къуажэм тхурэ тIощIхэм нэсыж хабзэщ.
Тхум текIа маршруткэр даIэ? Дэсыр хэт? Исар цIыху дапщэ?
Шофёр гупым яхолъадэ… КъигъуэтакIэщ… Мес, йоупщI…
Кубра къыщыщIар ибзыщIмэ, и псэр хухихын хьэзырщ.
Хабзэхъумэ фащэ щыгъыу упщIэр къыщытыриубыдэм,
Iыгъын хуейуи ищIэжакъым шофёр щIалэм псалъэ быдэр.
«Здашэр?» «КъалэкIыхьым». «Адрес?» «Хуитыныгъэм и уэрам».
РэIис мыщэ Iэлым хуэдэт зыкъигъатхъуэу щыщIэпхъуам.
КъалэкIыхь хабзэ хъумапIэм напIэзыпIэм йокIэпсауэ:
«Ладэ» фIыцIэм исщ, зэкIуалIэр Хуитыныгъэм и уэрамырщ».
Гузэвэныр къытекIуащи, шэрхъхэм езыр ятежынт,
И лэжьэгъухэр къэпсэлъэжкъым… Нэхъри нэхъ псынщIэж зищIынщ.
Мыдрей гупыр гурыщхъуэншэщ: «Зэт, ей, телефоныр къоуэ!»
«Машалахьхэр» хууэ тепсэу, уи щхьэм имытыныр Iуэхукъэ.
ИгукIэ тхьэ йолъэIу хъыджэбзыр, фIым щыгугъыр муслъымэнщ,
Псалъэм гугъэ храгъэхмэ, и нэмысыр хуэхъумэнщ.
ЦIыхухэм гущIэгъу зыхуамыщIым ГущIэгъубэрщ и гугъапIэр,
ГуащэнапщIэу гъагъэ цIыкIур фщIэкъым фэ зэрыбэнакIуэр.
КъэувыIахэщ. Тепхъуэ Iувым и мэр тэмакъыщIэм щIэлъщ,
«Мыр мэхами тщIэркъым… Догуэ… И щхьэгъубжэр егъэжэх…».
Бжэри Iуах ягъэбэуэну… КъокI… ЩIакIуэжьыр къыхыфIедзэ,
Инд кино ухуэзэшамэ, къакIуэ, нэгузыужьым щIедзэ.
Кубра къызэрыщIэпхъуэжар
Сыт гунэфым и Iэмалыр — жьэкIэ диным и уэчылщ,
Пщащэр къыщIрахьэжьами хуаусынущ зы «дэлил».
«СывутIыпщыж», — яжреIэ, Iэмал къэнэжар яриту,
«ЗимыхъунщIэу зыри яхькъым», — мэгушыIэ «сэлэфитхэр».
КIыфIщ. ЩIалитIыр къыбгъэдохьэ… Тобэ, ярэби, Кубра
Нобэ сыту фIыуэ и кIэ «дыгъэ ныкъуэр» щитIэгъа!
«Тхэквондо» — арат зэреджэр къупщхьэ гуащэм и бэнэкIэм,
Къэрэгъулт езыгъэсари — узэрыхуеинур пщIэркъым.
Удын зырыз ящытехуэм, гузэвэгъуэ къатехьащ —
Зы хъыджэбз щIалитIым текIуэу хэт игъащIэм илъэгъуа?
Сыт ящIэнур? Бгъэдыхьэну зы бэкъуэгъуэ къалъигъэскъым,
«КIуэи, зыгуэр къыщIэш», — тIум языр егиящ гублащхьэдэсым.
Дэнэ кIуэн, зреч — уэрамым гъуэгурыкIуи щимыгъуэт,
Тхьэм къихъумэ хъыджэбзыфIым бийри и дэIэпыкъуэгъущ.
ЩIалэ делэр лъэсу щIопхъуэ, и IункIыбзэр къыздимыщтэу,
«Сыт къэна иджыри, ди Тхьэ, Уэ Уи пщылIым къыхуумыщIэу?!»
«Ладэм» допкIэ, зэщIегъанэ, шэрхъхэр тхьэджэу зыкъегъэш,
Нэгум щIэкIыр я фIэщ мыхъуу, мыдреитIыр къоуIэбжь.
«Мыр амирым и фIэщ хъуну?» «Хуитщ езым зигъэхъеину».
«Къызэрепхьэжьа машинэр птезыхам упэлъэщыну?»
Напэтехщ ар, зиусхьэнхэ, жаIэжыным нэвмыгъэс!
ПсынщIэ-псынщIэу фыкIэлъыжэ, нысэ къахькъым махуэ къэс!
Кубра гъуэгум зэрытехьэу, полицэ машинэ гупым
Ирахужьэ… КъагъэувыIэ… Автомат къытраубыдэ.
РэIис и ныбжьэгъухэрат ар, «Ладэ» фIыцIэр къаубыдащ.
Сыт мыбы хъыджэбз щIыдэсыр? «Уи дэфтэрхэр дыгъэлъагъу!»
Зэхагъэгъуэща яфIэщIу, номер тетыр ирагъапщэ,
РэIис еупщIыжмэ, тыншкъэ: «И цIэр хэт къэтлъыхъуэ пщащэм?»
Мес, езыри къабгъэдохьэ, и жэуапыр нэгум къощ.
Куу хъуржыныр игъуэтыжкъым, хьэуэ, мес, мобдеж кIэщIэлъщ.
Щхьэр къиIэту хабзэхъумэм и дэфтэрыр щыIэщIилъхьэм,
Асыхьэтым гу лъитакъым РэIис къаплъэу зэрыщытым.
Ар къызэрилъагъуу, пщащэм нэпс къудамэ IэщIэкIащ,
КъыщыщIахэр зыдигъуэжми, дэлъху зэриIэр наIуэ хъуащ.
Дэнэ щыIэ хъыдан шухэр — Пенелопэ и псэлъыхъухэр?
Лъэпкъыр — щIакIуэм, диныр — жьакIэм къыдихыжу къызыщыхъухэр?
Хъыджэбз цIыкIум и «IэбэкIэр» зыкъомыфIрэ ярикъунт,
Ауэ «къысхуэгъэгъу» къудейкIэ къэрал хабзэм уфIэкIын?
Къэхъуа псори ятхыжыхукIэ, пIалъэр нэблэгъащ жэщыкум.
УнагъуитIыр мэгузавэ… Ежьэжынщ зэдэлъху-зэшыпхъур.
Захуэмрэ къуаншэмрэ
Залымыгъэ хэлъу пщащэ езыхьэжьэр щIэпхъаджащIэщ,
Хилъэфахэм зыкъаумысмэ, тезыр техуэхэри гуащIэщ.
ХэIущIыIу ямыщIын мурадкIэ сыт хуэдизым забзыщIа,
Адэ, дэлъху зимыIэ дапщэм гъащIэр хузэпаупщIа?
Кубра, къаIэщIэкIыжами, апхуэдизкIэ и гур хэщIти,
Хабзэхъумэм епсэлъэныр къытехьэлъэт а пщыхьэщхьэм.
Ауэ, зигъэнэмысыфIэу, ибзыщIамэ къыщыщIар,
Хэтыт щIезыгъэгъуэжынур и дунейр зэIызыщIар?
Бэлыхь лъыхъуэм къигъуэтат ар. Къэралыгъуэр къыхэмыхьэу,
Псэгъуу узэхъуапсэм сытыт хабзэкIэ улъыхъу щIэмыхъур?
Тырку сулътIану зыплъытэжу, гъэр къэбубыда нэхъей,
И цIи и щхьи бгъэулъийуэ, пщащэр бгъэпудын щхьэ хуейт?
Кубра куэдрэ щаIыгъакъым КъалэкIыхьым и полицэм,
Къагъуэтынщ, гува-щIэхами, иса гупыр «Ладэ» фIыцIэм.
А щIалищыр къицIыхужмэ, я «амирри» къыкъуэкIынщ,
РэIис къелмэ, акъылыншэм гъащIэ иIэу къыщIэкIынщ.
Армырами цIэрыIуэнкIэ щIыхуэ зытемылъ хъыджэбзым
Хъыбар зэпыщIапIэу щыIэм ущыхуэзэт и унэцIэм.
«IэлъэщI зытелъ пщащэ цIыкIур бэевичхэм ятекIуащ».
Пэжи, пцIыи, ауэ цIыхухэр лъэныкъуищ зэрищIыкIащ.
Я нэхъыбэм ягу Iей илъкъым, уэрэ сэрэ дэщхьыркъабзэщ,
Андез щтэным иумыхулIэ, я гур зэнзэныпсу къабзэщ:
«ЦIыхухэм ещхьу зихуэпамэ, цIыхум ещхьхэр къылъыхъунт,
«Чупэ-чупсу» ущыдэткIэ, «киндер» гуэри къыкъуэкIынщ».
Щысхь ямыIэу жьэрыIэзэщ адыгэбзэкIэ цIыхуфIхэр,
Зыгуэр кърамыцIэлэхмэ, я щхьэр лъагэу яIыгъыфкъым.
Адыгагъэм и уэчылщи, лъэпкъым и пщIэм псэр щIатынщ,
Пщащэ цIыкIу ухуэпсэлъэнри адэ щIэин къыщIэкIынщ.
Зи жьэ зэтезымыпIэжыр яхьри здахьри зыщIэ «шыпхъухэрт»:
«Ар зи лъакъуэ къэIэтыкIэ, хуейми, зыщIремыхъумэ».
ЛъэныкъуитIым я зэхуакум удэтыфмэ, зыкъэумыс:
Дин зезыхьэм уфIэпсынщIэщ, «мыджаурхэм» дзы пхуаус.
Зэмыщхь пфIэщIми, текIуэрщ я хьэр. Уэр нэхъ лъэщ утыку къилъадэм,
Уи щыщIагъэу къыумылъытэ ахэр зэрикIар уи натIэм.
Къагъуэтащ Кубра и «лъыхъухэр», хъыбарыщIэхэр щыхьэтщ:
«Дин зезыхьэ гуп мыхъумыщIэ КъалэкIыхь къыщыщIагъэщ».
Къэрэгъул гупсысэм хохуэ. УнагъуитIыр мэгузавэ.
РэIис и ныбжьэгъу пэлъытэт къалэкIыхь полицэ щIалэр.
Ар хамыгъэIэбэжыххэу, пцIы зэрызэIуащэр хьэкъщ.
«Къаубыд пэт къебгъэрыкIуати, яукIащ», — жаIэнри хэлъщ.
«Тхьэусыхэр» къыIахыжмэ, Iуэхур зэхуащIыну пIэрэ?
«ЗезгъэцIыхужынущ» жыпIэу, хэт и анэ бгъэгуIэнур?
Дзэм хэта Уэлид мэбампIэ. Мыр сыт хабзэ? Сыт къэрал?
Къуаншэм пцIы зэрытралъхьэм езыр захуэу къыщегъэхъу.
Мэрем махуэм ирихьэлIэу Къэрэгъул здэкIуа мэжджытым
ЛIы мыцIыху къыщыбгъэдохьэ, езым нэхърэ нэхъыжьыфэу.
ЯгъэтIыса гупым я зым и Iыхьлыщ, адэшхуэ ныбжьщ:
«Дапщэ жыфIэми, фэттынущ, кхъыIэ, тхылъыр къыщIэфхыж».
РэIис къриджащ пщыхьэщхьэм. Армырами ягу зэрощIэ.
Iуэхур зыIэщIэлъ адыгэм хэзэгъэфмэ… ахъшэ, бохъшэ.
КIэщIу жыпIэмэ, мо гупым «бэевичыр» кIэрахыж,
МащIэу къуейщIеям тралъхьэ мылъку тезыркIэ хуит мэхъуж.
Ауэ, къаутIыпщыжами, кIэлъыплъакIуэхэр я куэдщи,
«Гува-щIэхами дашынущ, — жаIэ, — нэхъыфIщ, загъэкIуэдмэ».
Зы зэман, Кавказым икIыу Щамым кIуахэм я сурэт
Интернетым къралъхьати, а тхьэмыщкIэхэр яхэтт.
УтхьэмыщкIэкъэ гу къабзэм къуит тыншыгъуэм ухуэнэфмэ,
Пэжым Iущ ущIэмыхъукIмэ, хамэ щIыпIэ ущыунэхъумэ?!
Зыми имыхьэлъэ ихькъым. «Муслъымэнхэр дызэкъуэшщ!»
Ялыхь, дыбэлэрыгъыхукIэ дахэкIэ дызэшэлIэж.
Чэрим Марианнэ.
