«Адыгэ псалъэм» и гъуэгуанэ кIыхьыр
РСФСР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым 1991 гъэм дыгъэгъазэм и 28-м къищта унафэм ипкъ иткIэ щIышылэм и 13-р Урысей печатым и махуэу ягъэувауэ щытащ. Абы лъабжьэ куу иIэщ икIи илъэс щищым щIигъукIэ узэIэбэкIыжмэ Урысей къэралыгъуэм къыщыдэкIыу хуежьа япэ газетым и тхыдэм пыщIащ.
ГъэщIэгъуэнщ абы япэжкIи, 1621 гъэм, Урысейм «Куранты» жиIэу газет къыщыдэкIыу зэрыщытар. Ар Iэрытхт, нэхъыбэу къытехуэри пащтыхьыгъуэр зыIэщIэлъхэм ятеухуа, дипломатием, сату зэхущытыкIэхэм цIыхухэр щызыгъэгъуазэ тхыгъэхэрт. «Куранты»-р экземпляр зыбжанэу мазэм щэ-плIэ къыдэкIыу арат, и щхьэусыгъуэри IэкIэ абы нэхърэ нэхъыбэрэ ар зэрахуэмытхырт.
Унафэр Пётр Езанэм IэщIыхьа иужь Урысей къэралыгъуэм зэхъуэкIыныгъэ куэд щригъэкIуэкIащ. Абыхэм ящыщт Iэрытхыу мыхъуу, традзэ газет къыдэгъэкIынри. 1702 гъэм дыгъэгъазэм и 17-м пащтыхьым Iэ три-дзащ япэ урыс газетыр — «Ведомости» зыфIащар — гъэхьэзырауэ къыдэкIыу зэтеублэным теухуа унафэм. 1703 гъэм щIышылэм и 13-м абы и япэ номерыр дунейм къытехьащ. Унафэм зэрыщыжыIамкIэ, абы игъэзэщIэн хуейт «хамэ щIыналъэхэм, къэралым къыщыхъухэм цIыхухэр щыгъуазэ щIын» къалэныр. Апхуэдэ щIыкIэкIэ Пётр Езанэм иIэ хъуащ и IуэхущIафэхэр, къэрал кIуэцIым, къэрал щIыбым щригъэкIуэкI политикэр зэригъэлъэгъуэн, абы къыдэкIуэуи цIыхубэр къызэригъэушын, зыхэт щIэныгъэншагъэм къызэрыхишын Iэмал.
Совет зэманым Печатым и махуэр накъыгъэм и 5-рщ зыхуэзэу щытар. Коммунистхэм я газет нэхъыщхьэ «Правда»-р къыдэкIыу щыщIидзам (1912 гъэм накъыгъэм и 5-м) и щIыхькIэ ягъэлъапIэу щытащ 1922 гъэм щегъэжьауэ икIи илъэс блыщIым нэскIэ журналистхэм я лэжьыгъэм пщIэ хуащIу, я псалъэм къаруушхуэ иIэу къекIуэкIащ.
Ди лъэпкъым и дежкIэ а лъэхъэнэм мыхьэнэшхуэ зиIа, иджыри къалэн мынэхъ цIыкIу зыгъэзащIэу къэплъытэ хъунущ мы гъэм и мэкъуауэгъуэм и 1-м илъэс 90 ирикъу ди «Адыгэ псалъэ» газетри. Къуажэдэс цIыхубэр егъэджэнымкIэ, абыхэм я зэхэщIыкIым хэгъэхъуэнымкIэ, гъащIэщIэм хэшэнымкIэ къалэнышхуэ и пщэ дэлъащ газетым. Нобэм къэсыху дунейм къытехьа къыдэкIыгъуэ мин 22.660-м уриплъэжмэ, уи нэгу къыщIоувэж ди республикэм, лъэпкъым къакIуа гъуэгуанэр.
Лъэпкъ журналистикэ диIэ зэрыхъуар зи фIыщIэхэр куэд мэхъу, ауэ абыкIэ лэжьыгъэ нэхъыбэ зи пщэ къыдэхуахэм ящыщщ зэман зэхуэмыдэхэм газетым и редактор нэхъыщхьэу щытахэу Хъуран Батий, Бейтокъу Мыхьэмэтмырзэ, Срыхъу Хьэгуцырэ, Щомахуэ Амырхъан, Фэнзий Исмел, Къущхьэ БетIал, Дал Iэуес, Ерыжокъуэ Хьэзрэталий, Дол Батырбий, Махуэ Анатолэ, Хьэжу Ахьмэд, Сэхъу Къэрэщей, ЛIыбекъуэ Хьэбас, ТIажь Петр, Мэзыхьэ Борис сымэ.
Газетым елэжьа псоми уащытепсэлъыхьыфынукъым мыпхуэдэ тхыгъэ кIэщIым, ауэ дыхуейщ абыхэм ящыщ зыбжанэм я цIэ къитIуэну. Ахэр журналист Iэзэхэу Апажэ Назир, Бекъан Чыланий, Бекъул Токъан, Брай Адэлбий, Джаурджий Iэбисал, Джэлэс Таужид, Емыш Хьэдис, Елгъэр Кашиф, Къамбийхэ Зуфаррэ Джэфаррэ, Журт Биберд, КIэщт Мухьэз, Къэрмокъуэхэ Мухьэмэдрэ Хьэмидрэ, Къуэдзокъуэ Нурбий, КхъуэIуфэ Хьэчим, Ламырдон Хьэсэнбий, Мамбэт СэIэдулэ, Мырзэкъан Суфян, Сэбаншы Мэстафэ, Теувэжыкъуэ Анатолэ, Тэрчокъуэ Исуф, Тхьэмокъуэ Барэсбий, ТхьэщIокъуэ Мурадин, ТIымыщ Тимур, ТIыхъужь Зэмахъ, Хьэх Сэфарбий, Увыж Хъусен, ШэджыхьэщIэ Хьэмыщэ, Шыбзыхъуэ Мухьэдин, ШыкIэбахъуэ Хьэсэн, Шырытхэ Хьэтызэрэ СулътIанрэ, Щхьэумэжь БетIал, Щоджэн Абдул, Уэрыш Нурхьэлий, Гъубжокъуэ МуIэед, Багъэтыр Аркадий, ТIымыжь Хьэмыщэ, Жыгун Азимэ, Къэмбэчокъуэ Iэдэм, Къэзанш Людмилэ, Къудей Владимир, Мыкъуэжь Анатолэ, Уэрэзей Афлик, Хьэту Пётр, Хьэщыкъуей Олег сымэ, нэгъуэщI куэди. Сурэттех IэкIуэлъакIуэхэт Щомахуэ Владимиррэ Колесников Иванрэ.
Газетыр щыуагъэншэу къыдэкIыным егугъуу, жэщ-махуэ ямыIэу лэжьащ корректорхэу КIуэкIуэ Женя, Сокъур Тамарэ, ТIэш Анинкэ, Къардэн Женя, Iулыдж ТIатIэ, Дол Женя, машинисткэхэу КIуэкIуэ Къэрэжан, Хьэх Хьэлимэт, ХьэцIыкIу Лидэ, Къэзанш Татьянэ сымэ.
Нэхъыжьхэм дагъэлъэгъуа щапхъэ дахэм адэкIи къызэрыпытщэным дыхущIокъу иджыпсту газетым щылажьэ гупри. Адыгэ узэщIакIуэ Къэзанокъуэ Жэбагъы и псалъэ Iущхэр — «ФифI фымыгъэпуд, фи Iей фымыгъэпщкIу» къыхуеджэныгъэр гъуазэ тхуэхъуауэ лъэпкъым и бын пажэхэр республикэми хамэ къэралхэми цIэрыIуэ щыдощI, цIыхубэм зызыщадзеипхъэ хьэл-щэнхэри щIэдуфэркъым.
«Адыгэ псалъэм» и ехъулIэныгъэхэми, псалъитI-щыкIэ нэхъ мыхъуми, дыкъыщытеувыIэну дыхуейт мыбдеж. Ди газетыр щIыналъэм и зэпеуэ зэхуэмыдэхэм мызэ-мытIэу пашэ щыхъуащ, я лэжьыгъэфIым къыпэкIуэу щытхъу, фIыщIэ тхылъхэр зыхуамыгъэфэща ди журналистхэм яхэткъым. Къэралым, республикэм я дамыгъэ лъапIэхэр зыгъэпэжхэри ди мащIэкъым. ДызыщыгуфIыкIхэм я гугъу щытщIкIэ, дызыблэкI мыхъунщ «Адыгэ псалъэ», «Адыгэ макъ», «Черкес хэку» газетхэм илъэс куэд хъуауэ къыдагъэкI номер зэхэтхэр. Абыхэм я фIыгъэкIэ щIыналъэ зэхуэмыдэхэм щыпсэу ди лъэпкъэгъухэр зэрыгъуэтыжащ, я Iуэху зыIуткIэ зэрощIэ. Апхуэдэ номеру дунейм къытехьакIэщ къыдэкIыгъуэ 99-рэ.
Печатым и махуэу къежьами, цIыхухэм хъыбар зэрырагъащIэ нэгъуэщI Iэмалхэми зэманыр кIуэху заужьри, иджы щIышылэм и 13-р къыддагъэлъапIэ прессэм и лэжьакIуэ псоми. А IэнатIэм пэрыт дэтхэнэри цIыхухэр гъэгуфIэным зэрыщIэхъуэпсым шэч къытетхьэркъыми, ди лэжьэгъухэм дохъуэхъу сыт щыгъуи хъыбарыфIкIэ утыку къихьэну, дэрэжэгъуэ щымыщIэу, я гугъэмрэ гъащIэмрэ зэтехуэу илъэс куэдкIэ псэуну!
«Адыгэ псалъэм» и редколлегие.
