Бзэм и IэфIыр ноби си псэм хэлъщ
КъБКъУ-м и филологие къудамэм проект щхьэпэ иригъэжьащ «Си IэщIагъэм ухызошэ» фIэщыгъэр иIэу. Абы ипкъ иткIэ факультетым иригъэкIуэкIыну лэжьыгъэфIхэм ящыщщ а къудамэр къэзыухауэ, я IэщIагъэр я псэм дыхьэу ирилажьэхэм я гупсысэхэр къыщыгъэлъэгъуа тхыгъэхэр щIэджыкIакIуэхэм я деж нэгъэсыныр. Зи лэжьыгъэр фIыуэ зылъагъу, зи IэщIагъэм щIэблэр дезыгъэхьэхыф егъэджакIуэ Iэзэ Шыгъушэ Хьэбас и гупсысэхэр нобэ фи пащхьэ идолъхьэ.
ЦIыхур зыгъэдахэр и хабзэрщ, и хьэлырщ, хэлъ нэмысырщ. И пщIэр зыIэтыр — Iурылъ бзэм и IэфIыр зыхищIэу, гъащIэм щигъуэта IэщIагъэм къыдэкIуэу, дунейм лъэужь дахэ къызэрытринэным хущIэкъуу къэкIуэну щIэблэм хуэлажьэмэщ. УифI зэкIар цIыху закъуэми, — ярэби, фIыщIэ жыг хухэссащэрэт, — къыпхужиIэу и гъащIэр ихьынущ.
Адыгэбзэмрэ литературэмкIэ егъэджакIуэ сыхъуну си хъуэпсапIэу балигъ сыхъуху къекIуэкIащ. Гугъэ дахэу щыIэр уэзыгъэщIри, насыпым ухуэзышэ лъагъуэр хозыгъэшри школ егъэджакIуэхэрщ. Мурад сщIам сылъэIэсын щхьэкIэ гушхуэныгъэ къысхалъхьэри, чэнджэщ къулеи къызатащ сезыгъэджахэм. Ахэр гъуэгугъэлъагъуэ схуэхъури, КъБКъУ-м и адыгэбзэ къудамэм сыщIэтIысхьащ. УзыхущIэкъур къохъулIэ жыхуаIэрати, насыпыфIэ сыхъуауэ зыслъытэжырт. Япэ курсым къыщыщIэдзауэ щIэныгъэлIхэм я лекцэ купщIафIэхэмкIэ къыдатырт егъэджакIуэ нэс къызэрытхэкIыным хуэгъэпса Iэмал псори. Бзэ щIэныгъэм и методикэм, литературэм и зыужьыкIэм, тхыдэм теухуауэ куэдым щыгъуазэ дащIырти, си пащхьэм нэгъуэщI щIэныгъэ дунейм зыкъыщызэIуихауэ къысщыхъурт.
ЕгъэджакIуэ IэщIагъэр згъуэтри си мурадым сылъэIэсащ. Лэжьэн щIэздза иужь, университетым щызгъуэта Iэзагъ псори къэзгъэсэбэпурэ щIэблэм бзэмрэ литературэмрэ дегъэхьэхыным сегугъуу сыхуежьащ. Куейм, республикэм семинархэр, Къэбэрдей-Балъкъэр телевиденэмкIэ урок щхьэпэхэр езгъэкIуэкIырт. Си мурадыр зыт: щIэблэр си IэщIагъэм дезгъэхьэхынырт, адыгэбзэм и IэфIыр си лъэпкъым зыхезгъэщIэнырт. Ар къызэрызэхъулIам и щыхьэтщ сэ езгъэджа ныбжьыщIэ куэд си лъэужьым ирикIуэу лэжьэгъу зэрысхуэхъужар. Уи анэм къыбдилъхуа бзэр фIыуэ лъагъун хуейщ, ар къыпфIэмыIуэхумэ, пфIэкIуэдмэ сытым урищIыс? Лъэпкъыр зыгъэлъэпкъыр и бзэрщ. Абы и зыузэщIыныгъэр къыфIэIуэхуу щытын хуейщ ар зыIурылъ цIыхум. Нобэ адыгэбзэм тетыгъуэ дахэ иIэным толажьэ ди щIэныгъэлIхэр, тхакIуэхэр, лъэпкъыбзэкIэ къыдэкI газет, журналхэм я лэжьакIуэхэр, псом хуэмыдэу ди университетым и адыгэбзэ къудамэм и егъэджакIуэхэр.
Куэдым сыт хуэдэ тхьэусыхафэ кърамыгъэкIуэкIми, сэ схужыIэнукъым ди бзэр кIуэдыжу, абы зыужьыныгъэ имыгъуэту. Псори зэлъытар дэ егъэджакIуэхэрщ — бзэр узэщIа хъунуми, абы къыдэкIуэ Iуэхугъуэ псори (хабзэр, нэмысыр, адыгагъэр, щIэныгъэр) щIэблэм ябгъэдэтлъхьэнуми. Ар гъэзэщIа хъун папщIэ бзэр гъэлэжьэн хуейщ. Лъэпкъым и фащэр и бзэр ару щытмэ, абы и бзыпхъэр зыщIыпIи кIуакъым. Зи щIэныгъэкIэ ар зыгъэтэрэзын, къытщIэхъуэ щIэблэм я гъащIэм фащэ къекIуу и бзэр щызытIэгъэфын, и акъылым хэзылъхьэфын егъэджакIуэхэр щыIэн хуейщ. ЩыIэщ апхуэдэ егъэджакIуэхэри — адыгэ щIэблэм щIэныгъэ нэс егъэгъуэтыным мычэму щIэгупсыс, хуэлажьэ, анэ быдзышэу яIурылъ адыгэбзэм и IэфIыр зыхрагъащIэу щIэныгъэм и «дыщэ пхъуантэр» къэзытIэщIхэр.
Абы папщIэ бзэр фIыуэ зылъагъуу курыт еджапIэр къэзыух щIэблэр къыхузоджэ, щIэныгъэ лъагэ зрагъэгъуэту бзэм телэжьэну, я лъэпкъыр къафIэIуэхуу псэуну. Ар пхузэфIэкIмэ, уи щхьэм пщIэ хуэпщIыжу аращ.
ШЫГЪУШЭ Хьэбас,
егъэджакIуэ-методист, СССР-ми РСФСР-ми цIыхубэ егъэджэныгъэмкIэ я отличник.
