
Къардэн Олеся и гурыфIыгъуэхэр
Ди республикэм щыпсэу бзылъхугъэхэм мымащIэу къахэкIащ егъэджакIуэ нэсхэр. ЗэрыжаIэщи, IэщIагъэр гурэ псэкIэ къыхэзыха, ар гъащIэ гъусэу къэзылъытэ цIыхухэращ лэжьыгъэм гукъыдэжрэ дэрэжэгъуэрэ щызыгъуэтхэр, абы и хъер зылъагъухэр. Егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ IэнатIэм илъэс 25-м нэсауэ пэрыт Къардэн (Мамхэгъ) Олеся ящыщщ зи гугъу тщIы лэжьакIуэфIхэм. Абы къызэрилъытэмкIэ, егъэджакIуэфIым щIэныгъэфI бгъэдэлъу щытыныр мащIэщ — абы щIыгъуу егъэджакIуэм хэлъыпхъэщ гъэсэныгъэ екIурэ зэхэщIыкI куурэ.
Олеся Шэджэм районым хыхьэ Шэджэм къалэм къыщалъхуащ. Курыт школыр фIы дыдэу къэзыуха хъы-джэбзыр щIэхъуэпсырт егъэджакIуэ IэщIагъэр зригъэгъуэтыну. АбыкIэ Олеся щапхъэ хуэхъуат школым щезыгъэджа IэщIагъэлI щыпкъэхэу МафIэдз Людмилэрэ Къэбжьыхь Артуррэ. Абыхэм и псэм къыщагъэуша гуращэр и гъуэгугъэлъагъуэу ар щIэтIысхьащ КъБКъУ-м ФилологиемкIэ и институтым икIи 1995 гъэм ар ехъулIэныгъэкIэ къиухащ. ЕгъэджакIуэ ныбжьыщIэм лэжьэн щыщIидзащ Шэджэм къалэм дэт курыт школ №1-м. ЯпэщIыкIэ абы иригъэджу хуежьащ адыгэбзэмрэ литературэмрэ, иужькIэ урысыбзэмрэ литературэмкIи сыхьэт бжыгъэ-хэр къратащ. ЕгъэджакIуэным зи нэ къыхуикIыу IэнатIэм пэрыува бзылъхугъэ цIыкIур щIэх дыдэу хуэIэижь хъуащ IэщIагъэм и щэхухэм. Абы щапхъэ ятрихырт лэжьыгъэм и пIалъэ фIыуэ зыщIэ нэхъыжьхэм, щIэдэIурт школ унафэщIхэм я чэнджэщхэм, бзэ щхьэхуэ къахуигъуэтыфырт и гъэсэн цIыкIухэми абыхэм я адэ-анэхэми. Лэжьэн зэрыщIидзэрэ илъэс зытIущ фIэкIа дэмыкIауэ, Олеся щытекIуащ «Илъэсым и егъэджакIуэ-1997» урысейпсо зэпеуэм и щIыпIэ Iыхьэм, къыкIэлъыкIуэу абы къыхуагъэфэщащ «Илъэсым и класс унафэщI нэхъыфI» зэпеуэм и дипломрэ щIыхь тхылърэ.
Нобэ Олеся школым и егъэджакIуэ нэхъыфIхэм ящыщщ. Методикэ и лъэныкъуэкIэ Iэзагъышхуэ хэлъу еухуэ абы и урокхэр. Зи лэжьыгъэр псэ хьэлэлу езыхьэкI Къардэным лъэкI къигъанэркъым ныбжьыщIэхэр иригъэдж предметхэм дригъэхьэхын папщIэ. Сабийхэм я гупсысэм, абыхэм я къэухьым заригъэужьын папщIэ, егъэджакIуэм лэжьыгъэм хегъэхьэ IэнатIэм къыщыунэху технологиещIэ Iэмалхэр. Олеся еджакIуэ цIыкIухэр егъасэ Iуэхугъуэ гуэрхэм кIэлъып-лъыфу, къахутэфу, зэрагъапщэфу, я еплъыкIэхэр хуиту къаIуэтэфу. А Iуэхугъуэ псори сэбэп мэхъу сабийхэр тэмэму гупсысэфу, нэгъуэщIым щымыгугъыу я ныбжь елъытакIэ сыт хуэдэ Iуэхуми жыджэру бгъэдэувэфу, абы екIуу хэтыфу, къэхутэныгъэ лэжьыгъэхэр яублэфу гъэсэнымкIэ. Олеся зэрыжиIэмкIэ, щIэб-лэм щIэныгъэ егъэгъуэтынымкIэ апхуэдэ бгъэдыхьэкIэхэр егъэджэныгъэм нобэрей зэманым къигъэув къалэн нэхъыщхьэхэм ящыщ зыщ. Ахэращ ФГОС-м и лъабжьэри. Къардэным и лэжьыгъэр къызыхуэтыншэу зэриухуэм и щыхьэтщ абы и еджакIуэхэм адыгэбзэмрэ литературэмкIэ, урысыбзэмрэ литературэмкIэ щIэныгъэ куу зэраIэр. Абы иригъаджэ цIыкIухэм районым, республикэм щекIуэкI олимпиадэ-хэм увыпIэ лъагэхэр къыщахь.
— Сабийхэм яхэт дэтхэнэ лэжьакIуэми хуэдэу, сэри сызыщIэхъуэпс фIыгъуэ нэхъыщхьэхэм ящыщщ езгъаджэхэм си предметым пщIэ къыхуащIыныр. Апхуэдэ гурыфIыгъуэ сыщагъащIэркъым си гъэсэнхэм, — жеIэ Олеся. — Абыхэм яхэтщ щIыпIэ, республикэ олимпиадэхэм адыгэбзэмкIэ пашэ щыхъуахэр, «Си бзэ — си псэ, си дуней» республикэпсо фестивалым, «Шэрджэс дуней», «УсакIуитIрэ дамитI зытет бзурэ», «Сочиненэ нэхъыфI», «ПсэлъапIэ зэIуха», «Бзэр лIэщIыгъуэхэм къагъэщIа фIыгъуэщ», «Псалъэ псэу», «Динымрэ шыIэныгъэмрэ», «Филолог ныбжьыщIэ» къэралпсо зэпеуэхэм, «ЩIэныгъэр къарущ» конференцым я щIыналъэ Iыхьэхэм щытекIуахэр. Апхуэдэхэщ, псалъэм папщIэ, си еджакIуэхэу Къубатий Эльвирэ, Шэрджэс Анютэ, МафIэдз Марианнэ, Шортей Атмессэ, Нэгъуей Регинэ, Уэрыш Елдар, Къардэнхэ Даринэ, Лаурэ, Заур, Къантемыр сымэ, Къумыкъу Мурат, ГъущIохэ Идаррэ Мадинэрэ, Тхьэмокъуэ Миленэ, нэгъуэщI куэди. Иужьрейуэ текIуэныгъэ къытхуэзыхьахэм ящыщщ Нэхущ Камилэ, ДыщэкI Ренатэ, Къудей Лидэ сымэ. СрогуфIэ икIи срогушхуэ си гъэсэну щыта ХьэпцIэ Дианэрэ Вэрыкъуэ Инессэрэ егъэджакIуэ IэщIагъэр къызэрыхахам.
Апхуэдэ текIуэныгъэхэм Олеся и лъэр нэхъри жан ящI, лэжьыгъэм хуиIэ гукъыдэжым хагъахъуэ, ехъулIэныгъэщIэхэр зыIэригъэхьэным хуэзыгъэуш къару къыхалъхьэ.
Анэдэлъхубзэм и мызакъуэу, егъэджакIуэм и гъэсэнхэм ядрегъэкIуэкI лъэпкъ хабзэм, щэнхабзэм ятеухуа къэхутэныгъэ лэжьыгъэ куэд. Къардэныр зи класс унафэщI гупыр адрейхэм къахощ ябгъэдэлъ щIэныгъэкIи яхэлъ хьэл-щэнкIи. Я бынхэм егъэджакIуэм апхуэдэ гулъытэ къазэрыхуищIыр я гуапэ мэхъу адэ-анэхэм. Абыхэм зэрыжаIэмкIэ, Олеся егъэджакIуэным, гъэсакIуэу щIэблэм яхэтыным къыхуалъхуа цIыхущ. Абы сабийхэм щIэныгъэфI ябгъэдилъхьэ къудейкъым, атIэ я бзэр, щалъхуа щIыпIэр, ди хэку иныр фIыуэ ялъагъуу, лъэпкъ гъэсэныгъэ яхилъхьэу къегъэтэдж, дэтхэнэ ныбжьыщIэми бгъэдыхьэкIэ хэха къыхуигъуэтыфу долажьэ.
А псоми къадэкIуэу Къардэныр жыджэру хэтщ Шэджэм районым, республикэм щекIуэкI жылагъуэ Iуэхухэм. Илъэс зыбжанэ хъуауэ ар хэтщ «Си бзэ — си псэ, си дуней» республикэпсо зэпеуэм и къэпщытакIуэ гупым, ХьэтIохъущокъуэ Къазий и цIэр зехыхьэ Адыгэбзэ Хасэм и хасащхьэм, апхуэдэуи урысыбзэмрэ литературэмкIэ екIуэкI къэрал къэпщытэныгъэхэм (ГИА) я эксперт гуп- ми щолажьэ 2016 гъэ лъандэрэ. А лэжьыгъэфI псоми къапэкIуащ IэнатIэ зэмылIэужьыгъуэхэм къабгъэдэкIа щытхъу, фIыщIэ тхылъхэр, нэхъыщхьэращи, иригъаджэ сабийхэм я лъагъуныгъэмрэ зэхэщIыкIымрэ.
ЛэжьакIуэ пашэм, егъэджакIуэ Iэзэм и щIыбагъ къыдэтщ унагъуэ дахи. Абырэ и щхьэгъусэ Къардэн Мусэдинрэ (ар КъБКъУ-м и егъэджакIуэщ, филологие щIэныгъэхэм я кандидатщ) щIалитI яIэщ: Марат КъБКъУ-м и медицинэ факультетым и 4-нэ курсым и студентщ, щIалэ нэхъыщIэ Къантемыр ебгъуанэ классыр мы гъэм къеух. Адэ-анэм ахэр ягъасэ лъэпкъ мардэхэм тету, езыхэм, я адэшхуэ-анэшхуэхэм я щапхъэхэр я гъуэгугъэлъагъуэу.
Къэблэгъа махуэшхуэмкIэ, Мартым и 8-кIэ, ди гуапэу дохъуэхъу егъэджакIуэфIым, гъэсакIуэ IэкIуэлъакIуэм, анэ, бзылъхугъэ щыпкъэм. И IэщIагъэм гукъыдэж къриту, унагъуэ насыпрэ бын гуфIэгъуэрэ щымыщIэу куэдрэ Тхьэм игъэпсэу.
ЖЫЛАСЭ Маритэ.
Етуанэ IэщIагъэ
Упсэуну гугъу хъуащ, щыжаIэ зэманым цIыхум щIэгъэкъуэн ухуэхъуным, гуапагъэ пщIэным псапэшхуэ пылъщ. Апхуэдэ Iуэхум нобэ зи зэманрэ къарурэ щымысхьу тезыгъэкIуэдэф бзылъхугъэхэм ящыщщ КъуэщIысокъуэ Зарэ. Илъэсищ хъуауэ ар яхэтщ республикэм и волонтёрхэм икIи мыхьэнэшхуэ зиIэ Iуэхухэр къызэрегъэпэщ.
2006 гъэм Зарэ ехъулIэныгъэ иIэу къиухащ Къэ-бэрдей-Балъкъэр къэрал университетым экономикэмкIэ и магистратурэр. Апхуэдэуи мы гъэм щIэныгъэ нэхъыщхьэ етIуанэр абы щызрегъэгъуэт КъБКъУ-м ПедагогикэмкIэ, психологиемрэ ФСО-мкIэ и институтым.
— ЕтIуанэ IэщIагъэ схуэхъунум сыщегупсысым, цIыхур гъащIэм зэреплъымрэ ар зэрызыхищIэмрэ джыным мыхьэнэшхуэ зэриIэр къэслъытэу, психологиер къыхэсхащ, — жеIэ Зарэ. — КъищынэмыщIауэ, мы зэманым си щIэныгъэм хызогъахъуэ «Къэрал, щIыпIэ унафэхэр зехьэн» Iуэхум ехьэлIауэ, нэгъабэ ЭкономикэмкIэ школ нэхъыщхьэм сыщыхуеджащ «ЦIыхухэм зэрызыщIагъакъуэ Iуэхухэр къы-зэрызэрагъэпэщым и лъабжьэр» программэм.
КъуэщIысокъуэр илъэс 12-кIэ «Ростелеком» АО-м и Къэбэрдей-Балъкъэр щIыналъэ къудамэм щылэжьащ, экономист къулыкъум къыщыщIэдзауэ инвестицэ Iуэхухэр зыубзыху гупым и унафэщIым деж щыщIэкIыжу. 2018 гъэм Зарэ банк Iуэхум зрипщытащ икIи мы зэманым «Россельхозбанк» АО-м и Къэбэрдей-Балъкъэр щIыналъэ къудамэм и лэжьакIуэщ.
Бзылъхугъэм 2018 гъэм сабий ныкъуэдыкъуэ зиIэ унагъуэхэм защIэгъэкъуэ-ным теухуауэ игъэхьэзыра «СыбдэIэпыкъунущ» Iуэхур зэфIихащ.
— Проектым и лъабжьэр сабийр гъэсэным, цIыху хэтыкIэм ар хуэгъэхьэзырыным теухуауэ психологхэмрэ егъэджакIуэхэмрэ адэ-анэхэм чэнджэщ иратынырщ. Ар къыддаIыгъащ «Ростелеком» IуэхущIапIэм и Къэбэрдей-Балъкъэр щIыналъэ къудамэм и унафэщI Мэшыкъуэ Барэсбий, «Шаг вперед» фондым, «СыбдэIэпыкъунущ» волонтёр зэгухьэныгъэм, нэгъуэщIхэми, — дыщегъэгъуазэ Зарэ. — Дыхуейщ сабий псори нэжэгужэу, гукъыдэжрэ дэрэжэгъуэрэ яIэу дунейм тетыну. АрщхьэкIэ, ди жагъуэ зэрыхъунщи, и узыншагъэм сэкъат иIэу къалъхуа сабийр щапI унагъуэр гугъуехьышхуэ пэщIоувэ, адэ-анэри щезэш къохъу. Апхуэдэм деж абыхэм зэрамызакъуэр къагурыдгъаIуэу щIэгъэкъуэн дахуэхъуныр куэд и уасэу къызолъытэ. Аращ мы Iуэхур къыщIызэзгъэпэщар.
«СыбдэIэпыкъунущ» IуэхумкIэ Къэбэрдей-Балъкъэрым щыпсэу унагъуэ 52-м нэгъабэ зыщIагъэкъуащ. Зарэ иригъэкIуэкIа лэжьыгъэр сэбэп зэрыхъуам и щыхьэтщ адэ-анэхэр а Iуэхум зэрыщыгуфIыкIар. КъищынэмыщIауэ, хъыджэбзым проектыр къыщигъэлъэгъуа зэхьэзэхуэ зэмылIэужьыгъуэхэм текIуэныгъэ къыщихьащ: «Доброволец- 2018» зэпеуэм и щIыналъэ Iыхьэмрэ «Мэшыкъуэ- 2018» щIалэгъуалэ зэхыхьэмрэ. Къыхэгъэщыпхъэщ, Урысейм щагъэзащIэ социальнэ проект нэхъыфIу 80-м ар зэрыхэхуари.
Проектым хухаха ахъшэ саугъэтым и фIыгъэкIэ мы зэманми лэжьыгъэхэр щрагъэкIуэкI «Продвижение» ресурс центрым. Абы тхьэмахуэ къэс къокIуалIэ сабий ныкъуэдыкъуэ зыпI адэ-анэхэр икIи республикэм и психолог нэхъыфIхэм ящыщ Нэгъуей Будимир абыхэм пщIэншэу ядолажьэ.
«СыбдэIэпыкъунущ» проектым къищынэмыщIа, илъэсыщIэм и пэ къихуэу, Зарэ «Россельхозбанк» IуэхущIапIэм и Къэбэрдей-Балъкъэр щIыналъэ къудамэм къыщыдэлажьэхэр и щIэгъэкъуэну иригъэкIуэкIащ псапэ зыпылъ нэгъуэщI зы Iуэхуи. БалигъыпIэм нэмысахэм я узыншагъэр щрагъэфIакIуэ «Нэмыс» центрым щрагъэкIуэкIащ ныбжьыщIэхэр зыщыгуфIыкIа «Ди IэкIэ телъыджэ къыдогъэщI» Iуэхур.
«ИкъукIэ си гуапэ хъуащ си лэжьэгъухэм, ди унафэщI Сокъур Алим я пашэу, езгъэжьа Iуэхур къызэрыздаIыгъар. Шэч хэмылъу, адэкIи жылагъуэ лэжьыгъэм сыхэтыну си мурадщ, щIыналъэм щыпсэухэм я гугъуехьхэр ядэгъэпсынщIэным, я гъащIэр нэхъыфI щIыным цIыхубэм ди къарур хуэдунэтIын хуейуэ къызолъытэри», — жеIэ Зарэ.
БАГЪЭТЫР Луизэ.
Заретэ и хъуэпсапIэхэр
Музыкэ театрым и хормейстер нэхъыщхьэ КIуащ Заретэ цIыху хэтыкIэ дахэ зиIэ, гупым фIыуэ ялъагъу, зи IэщIагъэм хуэIэижь бзылъхугъэ нэфIэгуфIэщ.
Заретэ Старэ Шэрэдж къуажэм къыщалъхуащ, абы къыщыхъуащ. Макъамэр зыхилъхьэ щымыIэу фIыуэ зылъагъу хъыджэбз цIыкIум, курыт еджапIэм щIэсу, пшынэ еуэным зыщыхуигъэсащ Налшык дэт музыкэ еджапIэ №1-м. 2001 — 2005 гъэхэм ар щеджащ Кавказ Ищхъэрэм ГъуазджэхэмкIэ и къэрал институтым щэнхабзэмрэ гъуазджэмкIэ и колледжым. Хорым и дирижёрхэр щагъэхьэзыр къудамэм абы и гъэсакIуэу щыщытар фIыщIэ лей зыхуищI, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Хьэщыкъуей Розэщ. Ар къиуха иужь, Заретэ а унэтIыныгъэ дыдэмкIэ щIэныгъэ нэхъыщхьэ щызригъэгъуэтащ Собинов Л. В. и цIэр зэрихьэу Саратов дэт къэрал консерваторием. Дирижёр IэщIагъэм и щэхухэр адэкIэ адыгэ хъыджэбзым къыхузэIузыхар профессор Владимирцевэ Неллищ. «Си насып кърихьэкIащ Хор музыкэмкIэ Саратов и губерние театрым илъэситхукIэ сыщылэжьэну. А гуп цIэрыIуэм и гъусэу сэ сыздэщымыIар укIуэдыж, дуней псор къызэхэскIухьащ жысIэкIэ егъэлея хъунукъым», — гуапэу игу къегъэкIыж Заретэ.
Налшык къигъэзэжри, Кавказ Ищхъэрэм ГъуазджэхэмкIэ и къэрал институтым хорым и дирижёрхэр щагъэхьэзыр и кафедрэм лэжьэн щыщIидзащ. 2010 гъэм щегъэжьауэ абы щрегъаджэ, 2017 гъэм ирагъэблэгъауэ, Музыкэ театрым и хорым и унафэщIщ, нэгъабэ лъандэрэ щэнхабзэмрэ гъуазджэмкIэ колледжми и студентхэм я гъэсакIуэщ. IэнатIэ зыбжанэ фIы дыдэу зэрызэдихьым къегъэлъагъуэ КIуащыр зэрыцIыху гумызагъэр, сыт хуэдэ Iуэхуми гудзакъэ иIэу зэрыбгъэдыхьэр, и IэщIагъэм зэрыхуэIэижьыр. ЦIыху 41-рэ зыхэт гупышхуэм ураунафэщIын жыхуэпIэр, абы щыгъуэми хэтым я нэхъыбэр уэ нэхърэ нэхъыжьу, тыншкъым. ЗэрафIэщIалэм къыхэкIыу, тIэкIу дзыхьмыщI-дзыхьмыщIу ахэр пщащэ цIыкIум къызэрыIущIами пцIы хэлъкъым. АрщхьэкIэ зэман кIэщIым къриубыдэу абы хузэфIэкIащ и Iуэху бгъэдыхьэкIэр хорым наIуэ ящищIын. Театрым и «Iэпкълъэпкъым» щыщ зы Iыхьэм — хорым — и къэкIуэнум зэригъэпIейтей къудейр куэд и уасэщ.
— СфIэгъэщIэгъуэну, сыдихьэхыу сыщолажьэ институтми абы и колледжми. Кафедрэхэри зэкъуэтщ, студентхэм уахэтынри гухэхъуэщ. Зыми и жагъуэ сщIыну сыхуейкъым, ауэ хорым ехьэлIа лэжьыгъэхэр нэхъыфIыжщ. Сэ сыдирижёрщ, сыхормейстерщ, гупым сыдэлэжьэныр, хорым сыщIыгъуу зыгуэр къэзгъэщIыныр си къалэн нэхъыщхьэу къызолъытэ. Хорым хэтхэр зи лэжьыгъэр фIыуэ зылъагъу защIэу зэрыщытым си лъэр нэхъри щIегъэкI, гукъыдэж ин къызет, — дыщегъэгъуазэ Заретэ. — Зыми хуэзгъадэркъым икIи егъэлеяуэ согъэлъапIэ режиссёр телъыджэхэу Дэбагъуэ Романрэ Сафаровэ Тамарэрэ сазэрыдэлажьэр. Апхуэдэуи срогушхуэ щIыхь зиIэ артист гъуэзэджэхэм, щIалэгъуалэ зэчиифIэхэм Iуэху зэрадэсщIэм.
Республикэм щэнхабзэ Iуэху щIагъуэ къыщаIэт къыщIэкIынкъым хорым и лэжьыгъэ хэмылъу. Ар концертхэм, пшыхьхэм, театрым игъэув спектаклхэм хэтщ. Псалъэм папщIэ, 2018 гъэм абыхэм утыку кърахьащ Гаджибеков У. и «Аршин мал алан» опереттэр, дызэрыт илъэсым и гъатхэпэ мазэм ягъэлъэгъуэну ягъэхьэзыр Рахманиновым и «Алеко» оперэр. Ахэр хормейстер пщащэм езым и щхьэкIи и ехъулIэныгъэщ. «Си хъуэпсапIэхэм я гугъу сщIымэ, сыхуейт зыми пэзмыщIу фIыуэ слъагъу классикэ макъамэр къызыгурыIуэхэр, фIыуэ зылъагъухэр ди щIыналъэм нэхъыбэ щыхъуну. Аращ къытщIэхъуэ щIэблэр дахагъэм къыхуэзыгъэушыфынур, зыгъэсэфынур, псэкупсэ къулей яIэу къэзыгъэтэджынур», — жеIэ КIуащым.
ЦIыхубзхэм я дунейпсо махуэмкIэ дохъуэхъу Заретэ икIи и хъуэпсапIэхэр зытегуэша и гупымрэ и унагъуэ дахэмрэ я ехъулIэныгъэ куэд илъагъуну ди гуапэщ.
ИСТЭПАН Залинэ.
Бэджокъуэм и щапхъэ
Адыгэ бзылъхугъэр анэ гумащIэм, унэгуащэ щыпкъэм, IэпэIэсэм, Iущым, гуапэм и щапхъэщ. Апхуэдэщ Адыгэ Республикэм и цIыхубэ IэпщIэлъапщIэхэм я зэгухьэныгъэм хэт, лъэпкъ фащэхэр къэзыгъэщIэрэщIэж дизайнер цIэрыIуэ, УФ-м и ТхакIуэхэм я союзым хэт, усакIуэ Бэджокъуэ Бэлэ.
Бэджокъуэ Бэлэ Адыгейм и къалащхьэ Мейкъуапэ щыщщ. Къалэм щиIэ хэщIапIэм лъэпкъ дамыгъэхэмрэ тхыпхъэхэмрэ зыхилъхьа, адыгэ идэхэмрэ уагъэхэмрэ хиухуанэурэ игъэдэха иджырей лъэпкъ фащэ дахэхэм къадэкIуэу (зэманым къызэригъэувымрэ цIыхухэм я щIэупщIэмрэ къилъытэу, фэилъхьэгъуэм и пасэрей щIыкIэр IэщIыб ищIын хуей мэхъу) ныпхэр, дамыгъэхэр, цIыхубзхэм къагъэсэбэп хьэпшып зэмылIэужьыгъуэхэр, саугъэт цIыкIухэр щегъэхьэзыр, Iупхъуэхэр щед.
Экономикэ щIэныгъэ нэхъыщхьэ зригъэгъуэтами, Бэлэ гукIи псэкIи зыхуэпабгъэр лъэпкъ щэнхабзэмрэ адыгэ литературэмрэ хэлъхьэныгъэ хуэщIынырт. Аращ балигъыпIэ имыувауэ дэзыхьэха IэрыщI гъуазджэм и щэхухэм зыхигъэгъуэзэну и жэрдэму, модельер-конструктор IэщIагъэр щIызригъэгъуэтыжам и щхьэусыгъуэри. Бэджокъуэр иджыри пасэу, курыт еджапIэм щыщIэса зэманым, усэ тхынми дихьэхащ. Абы лъандэрэ бзылъхугъэм усэ купщIафIэ куэд и къалэмыпэм къыщIэкIащ. Ахэр нэхъыбэу ятеухуащ и лъэпкъэгъухэм, абыхэм ижь лъандэрэ къадекIуэкI хабзэ дахэхэм, адыгэ щIыналъэм, лъагъуныгъэм.
Налшык къалэм и «Акрополь» нэгузегъэужь IуэхущIапIэм 2017 гъэм утыку къыщрахьауэ щытащ «Принт Центр» тхылъ тедзапIэм къыщыдэкIа «Антология женской поэзии» тхылъыр. Ди республикэм щыщ бзылъхугъэ усакIуэхэу Къудей Фаридэ, Мэржэхъу ФатIимэ, ХьэщIэлI Заирэ сымэ я Iэдакъэ къыщIэкIахэм къадэкIуэу, къыдэкIыгъуэм хагъэхьащ Бэджокъуэ Бэлэ и усэ зыбжани. Абы и усэхэр нэхъапэIуэкIэ газет, журнал напэкIуэцIхэмкIэ цIыхухэм ялъэIэсащ. Зи усэ Iэрамэхэр тхылъ щхьэхуэм щызэхуэхьэсауэ япэу дунейм къытехьа Бэджокъуэм ар хуэмахуэну, иджыри абы къыкIэлъыкIуэну дыхуохъуапсэ. Бэлэ и усэхэм зыхэзыгъэгъуэзэну гукъыдэж зиIэхэм ахэр щагъуэтынущ Интернетым щиIэ Стихи.ру и напэкIуэцIым.
Бэджокъуэ Бэлэ Налшык щыщ сурэттеххэу Тхьэкъуахъуэ Артуррэ Ардавэ Тамарэрэ и дэIэпыкъуэгъуу, 2017 гъэм накъыгъэм и 21-м къызэригъэпэщащ «XXI лIэщIыгъуэм и адыгэ пщащэ» проектыр. Абы щIэдзапIэ хуэхъуащ Бэлэ ида лъэпкъ фащэхэр щызэхуэхьэса «Черкешенка» выставкэм хыхьэу, ахэр зи IэпкълъэпкъкIи утыку итыкIэкIи зэкIуж пщащэхэм Налшык зэрыщагъэлъэгъуар икIи къалэм и щIыпIэ дахэхэм сурэтхэр зэрыщытрахар. «Нарт Хэку» ЩIалэгъуалэ Хасэм Адыгэ фащэм и махуэм ирихьэ-лIэу Налшык Профсоюзхэм щэнхабзэмкIэ я унэм илъэситI и пэкIэ щригъэкIуэкIа «Фащэ гъэфIэж» щэнхабзэ Iуэхум хыхьэу, Бэджокъуэ Бэлэ и Iэдакъэ къыщIэкIа лъэпкъ фащэ дахэхэр пщащэхэм ягъэлъэгъуащ.
— ЗэIущIэр зи жэрдэм «Нарт Хэку» ЩIалэгъуалэ Хасэм фIыщIэ хуэфащэщ. Абы кърихьэлIахэм фэилъхьэгъуэхэр хуабжьу ягу зэрырихьам ди гур хигъэхъуащ. Iэпкълъэпкъым хуэщIа адыгэ фащэм пщащэхэр зэрагъэдэхар къэIуэтэжыгъуейщ. Ар лъэпкъ фащэм и щIэуп-щIэм хэзыгъахъуэ, щэнхабзэм зезыгъэужь Iуэху дахэщ. КъыдэхъулIэмэ, апхуэдэ пшыхь купщIафIэ иджыри Мейкъуапэ, Черкесск, Налшык къалэхэм къыщызэдгъэпэщыну ди мурадщ. Къэбэрдей-Балъкъэрым и дизайнер Iэзэхэри, цIыхубз IэпщIэлъапщIэхэри а зэхыхьэм къызэреблэгъар гуапэщ. ЗэрытщIэщи, IэпэIэсэхэр зэпымыууэ щIэ гуэр долъыхъуэ, ипэкIэ доплъэ, зыгуэрхэр къыдогупсыс. Ди IэщIагъэм и щэхухэмкIэ дызэдэгуэшэн и лъэныкъуэкIэ ар IэмалыфIт. Адыгэ щэнхабзэм и зэгухьэныгъэ IэпщIэлъапщIэхэм къызэдгъэпэщыну ди мурадщ. Ар къыдэхъулIэмэ, Iуэху щхьэпэхэр тхуегъэкIуэкIынут, ди бгъэдыхьэкIэхэмкIэ дызэхъуэжэфынут, — жеIэ Бэджокъуэ Бэлэ.
Мейкъуапэ щекIуэкI адыгэ щэнхабзэ фестивалхэмрэ гъэлъэгъуэныгъэхэмрэ къадэкIуэу, Бэлэ и IэрыкIхэр жыджэру щегъэлъагъуэ Урысейм и щIыналъэ зэмылIэужьыгъуэхэм, Москва, Санкт-Петербург къалэхэм къыщызэрагъэпэщ щэнхабзэ Iуэху гуапэхэм. Бзылъхугъэ IэпэIэсэм и Iэдакъэ къыщIэкIа адыгэ фащэхэр дунейпсо утыкухэми щигъэлъэгъуащ, и лэжьыгъэхэм щIэупщIэрэ ехъулIэныгъэрэ яIэрэ паши щыхъуу.
Ижь-ижьыж лъандэрэ лъэпкъым къыдекIуэкI IэщIагъэ дахэр къэгъэщIэрэщIэжэнымрэ абы зегъэужьынымрэ и къарурэ зэфIэкIрэ хилъхьэми, и къалэмыр игъэлъащэми, Бэлэ зи ужь ихьэ Iуэху дахэхэм, лэжьыгъэ щхьэпэхэм хуэзыгъэушыр, дэрэжэгъуэ къезытыр фIыуэ илъагъу адыгэ лъэпкъырщ. IэрыщI гъуазджэм теухуа щIэныгъэр зэрыгъунапкъэншэрщ Бэджокъуэм еш имыщIэу и зэфIэкIым щIыхигъахъуэр, щIэхэр къыщIигупсысыр. Абы щIэблэр къыхуреджэ а IэщIагъэ дахэр ипэкIэ ягъэкIуэтэну, ди фащэхэр щIалэхэми хъыджэбзхэми ямыгъэкIуэдыжу Iэмал яIэху зыщатIэгъэну.
Бэджокъуэ Бэлэ и IэрыкIхэми усэхэми псэгъэгуфIэ-дахагъэ зэрахэплъагъуэр гур хэзыгъахъуэщ икIи гуапэщ. Апхуэдэхэм фIыщIэ яхуэфащэщ я IэщIагъэмрэ щIэныгъэмрэ лъэпкъым и щэнхабзэм, литературэм, гъуазджэм я зыужьыныгъэм зэрыхуагъэлажьэм папщIэ.
ТЕКIУЖЬ Заретэ.
