Псори я пIэ йоувэж
Ди корреспондентым дегъэгуфIэ: мыгувэу Антальем ди ахъшэр щызекIуэнущ, ягъэIэпхъуэ мыхъу мылъку къыщызыщэхухэм уасэхэм щыхукIэрагъэхунущ.
Урысеймрэ Тыркумрэ я президентхэр зэрызэхуэзэрэ, гуапэу зэрызэпсалъэрэ зэман дэкIащ. Къэралхэр зэгурыIуащ дяпэкIэ зэфIэмынэну, нэхъапэм зэхуаIа зэхущытыкIэхэр зэфIагъэувэжыну. Арати, Антальем къыщыхутащ урысейхэм я япэ гупхэр. Ауэ тыркухэр абы хуейуэ пIэрэ? Зыщыбгъэпсэхуну мышынагъуэу пIэрэ — Тыркум гъунапкъэ хуиIэщ Урысейм хуит щамыщI «Ислъам къэралым» и террористхэм илъэс куэд хъуауэ езауэ Сирием? А упщIэхэми нэгъуэщIхэми жэуап ират тырку министрхэм, хьэщIэщхэр зейхэм, хьэрычэтыщIэ лэжьакIуэхэм — зи псэукIэр урысей туризмэм епха псоми.
«ИугъащIэ ди
зэныбжьэгъугъэм!»
Мы псалъэхэр купщIэ яхуэхъуащ Антальем щекIуэкIа урысей-тырку медиафорумым.
«ИугъащIэ ди зэныбжьэгъугъэм!» — кIийрт комментаторыр Урысеймрэ Тыркумрэ я футбол командэ къыхэхахэр щызэдэджэгум.
«ИугъащIэ ди зэныбжьэгъугъэм…» — урысыбзэ мышэрыуэкIэ сэлам къыдех хьэщIэщым и гъунэгъуу щыт пхъэнкIакIуэм.
ЗанщIэу гу лъыботэ тыркухэм ди делегацэр егъэблэгъэным егугъуу зэрызыхуагъэхьэзырам.
— Дунейм зэныкъуэкъу къэралхэр щыкуэдщ, ауэ щымащIэщ зым имыIэр адрейм иIэу зэдэпсэухэр,- апхуэдэ псалъэхэмкIэ зэIущIэр къызэIуихащ Тыркум экономикэмкIэ и министр Зейбекчи Нихьат, — Урысеймрэ Тыркумрэ мис апхуэдэ къэралхэщ. 2015 гъэм щэкIуэгъуэм и 24-м (а махуэрщ сирие-тырку гъунапкъэм и деж урысей Су-24-р къыщраудыхар — Дж. А.) и пэкIэ ди зэхущытыкIэхэр фIы дыдэу щытащ — зы илъэсым доллар мелард 34-рэ и уасэ сату зэдэтщIырт. Мы зэманым а бжыгъэр зэрыхъужыр мелард 20-щ.
Ауэ дэ дыхуейщ зэфIэдгъэувэжым и мызакъуэу, а бжыгъэр доллар меларди 100-м нэдгъэсыну. Урысеймрэ Тыркумрэ я мурадщ зэгъусэу инвестицэ фонд къызэрагъэпэщыну. Апхуэдэу ди гугъэщ сомхэмрэ тырку лирэхэмкIэ ахъшэхэр зэIэпытхыну.
А псалъэхэр щызэхахым пэшым щIэсхэр щэху хъуащ.
— Пэжщ, пэжщ, фэ ахъшэр фымыхъуэжу фи деж хуэдэу сомхэмкIэ уасэхэр фтыну мыгувэу Iэмал вгъуэтынущ. Апхуэдэ дыдэущ Урысейм кIуэ тыркухэми я Iуэхур зэрыщытынур. Дэрэ урысей правительствэмрэ абы щхьэтечу жэпуэгъуэм дытепсэлъыхьынущ.
Ауэ абдежи щиухакъым министрым удэзыхьэх и псалъэхэр.
— ЯгъэIэпхъуэ мыхъу мылъку Тыркум къыщызыщэхухэр пIалъэншэу Тыркум щыпсэуну хуит ящIынущ е абыхэм тырку гражданствэ иратынущ,- жиIащ Зейбекчи.
Шынагъуэншэ, хьэмэрэ?..
ЗэIущIэм щынэхъ цIэ- рыIуэ дыдэхэм ящыщщ щэнхабзэмрэ туризмэмкIэ министр, илъэс 62-рэ зи ныбжь Авджи Наби.
— Урысейхэм ди деж тыншу икIи шынагъуэншэу зыщагъэпсэхуу илъэс куэд екIуэкIащ, — жиIащ министрым. — Апхуэдэу дяпэкIи щытынущ.
— Ауэ итIани ди туристхэм я нэхъыбэр Тыркум къэкIуэн мэшынэ терракт куэд къызэрыщыхъум икIи политикэ щытыкIэр зэрызэпIэзэрымытым къыхэкIыу, — падзыжащ журналистхэм.
— Дэ ди къэралым шынагъуэ щыIэкъым. Курортхэр, къапщтэмэ, абы тIуащIэу щышынагъуэншэщ,- и фIэщ хъууэ жеIэ Авджи. — Ди деж иджыблагъэ къэкIуащ шынагъуэншагъэ IуэхухэмкIэ IэщIагъэлIхэу хамэ унафэ гуэри щIэмытхэу цIыху 15. Абыхэм аэропорт псори къапщытащ. Инспекторхэр ялъэгъуамкIэ хуабжьу арэзы хъуащ. Абы къыхэкIыу сэ а IэщIагъэлIхэм жаIахэр фи деж нэзгъэсыж къудейуэ аращ.
— Дэ зыхуеину псори долэжь, уеблэмэ, шынагъуэншагъэмкIэ ди къарухэм дзыгъуи блэмыцIэфтын хуэдэу, — щIегъуж Антальем и мэр Тюрель Мендерес. — Тыркум фIэкIуэдащ урысей туристхэм я процент 80-р. Ауэ сэ сощIэ ди ныбжьэгъужьыр дэ бий къызэрытхуэмыхъуфынур.
А псори хъарзынэщ, ауэ ипэжыпIэкIэ дауэ Iуэхур зэрыщытыр? А упщIэм и жэуапыр къэзгъуэтын папщIэ сэ зэIущIэр имыухыу сыкIуащ гъунэгъу дыдэу щыIэ Белек.
«Дэ хэщIыныгъэшхуэ дгъуэтащ»
Япэу гу зылъыстар Белек и кум цIыхухэр зэрыщымащIэрщ. Е урысейхэр щыкуэдкъым е градус 35-м нэс хуабэр зэран мэхъу. Япэу сызыIууа кафем сыщIохьэ, псы птулъкIэ къызатыну солъаIуэ.
— Уэ Урысейм укъикIа? — урысыбзэ ныкъуэкIэ къызоупщI Iэнэзехьэр. — Ахъшэ сыхуейкъым! Мыр тыгъэщ, — псы къызет си лирэр (тумэнитI) сIихын имыдэу.
ЩIыпIэм щыпсэухэр политикэм тепсэлъыхьын яфIэфIкъым. Ауэ зыхыбощIэ ахэр Анкара и прави-тельствэм щIыIэ-щIыIэу зэрыхущытыр.
— Дзэм Эрдоган тридзы-ну щыхущIэкъуам щыгъуэ зыри уэрамым дыхьакъым абы къыщхьэщыжу. Зыгуэрхэм зыкъратIащ, ауэ ахэр закъуэтIакъуэщ, — жеIэ фэеплъ тыгъэ цIыкIухэр щащэ тыкуэныр зей Хьэлил. — АрщхьэкIэ урысей кхъухьлъатэр къраудыха икIи урысей туристхэр афIэкIа зэрыдмылъагъужынур къэтщIа иужь къэхъуар нэгъуэщIщ. ЦIыхухэр губжьат. ПэкIухэр зэхыхьат, тырку правительствэм хуагъэувырт тхэщIахэр къыдитыжыну.
— СлIожь, апхуэдэу куэд ффIэкIуэдауэ ара?
— Ауэ сытми! Сэ япэ щIыкIэ дэсIыгъакъым пэкIум хэтхэр. Си гугъэт урысейхэр къэмыкIуэми цIыхуншэ дымыхъуну: европейхэр щыкуэдщ, ахэр ахъшэ гуфIакIэхэщ. АрщхьэкIэ псори нэгъуэщIу къыщIэкIащ. ХэщIыныгъэхэм драгъэтIысэхащ. КъыдгурыIуащ ди хэхъуэхэм я нэхъыбэр урысей-хэм къызэрытхуахьыр.
— Умыгузавэ, псори зэтоувэж, — жызоIэ сэ хьэрычэтыщIэм.
— Алыхьым жиIэ! Сэ хуабжьу сапоплъэ урысейхэм.
— Шынагъуэншагъэр-щэ? Сэ мыбы полицей-хэр щыслъагъуххэркъым.
— Зэрумылъагъум къикIыркъым ахэр щымыIэу. Ди деж Iуэхур мыпхуэдэу щыгъэуващ: дэтхэнэ пхъэнкIакIуэри, Iэнэзехьэри полицейуэ къыщIэкIынкIэ хъунущ.
Ар тырку хабзэхъумэхэм зэпымыууэ къагъэсэбэп Iэмалщ. Ирагъэджа, Iуэхум хуагъэса цIыхухэр къалэ зэмылIэужьыгъуэхэм ягъакIуэ пхъэнкIакIуэ е сатуущI хуэдэу. ЩIыпIэм щыпсэухэм зыхагъэзагъэри, ахэр якIэлъоплъ террористхэм, властхэм я Iуэху бгъэдыхьэкIэхэмкIэ мыарэзыхэм.
Курорт къалэ цIыкIум сыкъыдэкIыжын и пэкIэ сэ сепсэлъащ хьэщIэщ цIыкIу зиIэм. ЦIыхухъум куэдрэ и фIэщ хъуакъым сэ Урысейм сыкъызэрикIар, сызэрыжурналистыр.
— Дэ дыхуэхьэзырщ урысейхэр къэкIуэным, хуабжьу дахуэзэшащ. Фэри ди деж нэхърэ нэхъ тыншу зыщывгъэпсэхун вгъуэтынкъым. ЗыкIи фымышынэ. Дэ нэбгъуз къудейкIэ къывэплъыр дгъэлэжьэнукъым.
СлIожь, деплъынщ.
Джумэ Аббас.
«Комсомольская правда»
