Мы махуэхэм
Дыгъэгъазэм и 21, щэбэт
Илъэсым къриубыдэу махуэр щынэхъ кIэщIщ, жэщыр щынэхъ кIы- хьщ
1610 гъэм яукIащ Урысейм пащтыхьыгъуэр щызыубыдыну хущIэкъуа Лжедмитрий ЕтIуанэр.
1891 гъэм США-м и Спрингфилд къалэм дунейм щыяпэу баскетболымкIэ зэхьэзэхуэ щекIуэкIащ. А джэгукIэ лIэужьыгъуэр къигупсысат физкультурэмкIэ егъэджакIуэ Нейсмит Джеймс.
1899 гъэм Санк-Петербург къалэм къыщыдэкIащ «Огонёк» журналым и япэ номерыр.
1913 гъэм «New York World» газетым (США) дунейм щыяпэу кроссворд къытехуащ.
1944 гъэм ВКП(б)-м и обкомым унафэ къищтащ Дзэлыкъуэ, Куба, Налшык, Шэджэм, Прималкэ, Урожайнэ, Лэскэн районхэм газет къыщыдэгъэкIыным теухуауэ.
1991 гъэм Къэзахъстаным и къалащхьэ Алма-Ата Азербайджаным, Армением, Белоруссием, Къэзахъстаным, Къыргъызым, Молдовэм, Урысейм, Таджикистаным, Туркменистаным, Узбекистаным, Украинэм я Iэтащхьэхэм Iэ щытрадзащ Къэрал Щхьэхуитхэм я Зэгухьэныгъэм и хабзэхэр щыубзыхуа Декларацэм.
1994 гъэм Урысей телевиденэм и Академием илъэс къэс ят «ТЭФИ» саугъэтыр игъэуващ.
Парт, къэрал лэжьакIуэ, генералиссимус, Совет Союзым и ЛIыхъужь, Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь, 1924 — 1953 гъэхэм СССР-м и унафэщIу щыта Сталин (Джугашвили) Иосиф къызэралъхурэ илъэси 140-рэ ирокъу.
Дзэзешэ цIэрыIуэ, Совет Союзым и Маршал, Совет Союзым тIэунейрэ и ЛIыхъужь Рокоссовский Константин къызэралъхурэ илъэси 123-рэ ирокъу.
Совет драматург, журналист, дзэ корреспондент, Сталиным и саугъэтыр зрата Вишневский Всеволод къызэралъхурэ илъэси 119-рэ ирокъу.
ТхакIуэ, щIэныгъэлI Елмэс Iэулдин къызэралъхурэ илъэс 87-рэ ирокъу.
Театрымрэ киномрэ я актрисэ цIэрыIуэ, РСФСР-м и цIыхубэ артисткэ Аросевэ Ольгэ къызэралъхурэ илъэс 94-рэ ирокъу.
УФ-м и Къэрал Думэм и УнафэщIым и къуэдзэ, «Урысей зэкъуэт» Урысейпсо политикэ партым и фракцэу Къэрал Думэм щыIэм и секретарь Неверов Сергей и ныбжьыр илъэс 58-рэ ирокъу.
Къэрал къулыкъущIэ, УФ-м щIэныгъэмрэ цIыхухэм щIэныгъэ нэхъыщхьэ егъэгъуэтынымкIэ и министр Котюков Михаил и ныбжьыр илъэс 43-рэ ирокъу.
Дунейм и щытыкIэнур
«pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык пшэр техьэ-текIыу щыщытынущ. Хуабэр махуэм градуси 6 — 8, жэщым градус 1 — 3 щыхъунущ.
Дыгъэгъазэм и 22, тхьэмахуэ
Энергетикым и махуэщ
Урысей Федерацэм и Пенсэ фондыр (1990 гъэм) къыщызэрагъэпэща махуэщ
Украинэм и дипломатие къулыкъум и лэжьакIуэхэм я махуэщ
1790 гъэм Суворов Александр зи пашэ урысыдзэм Измаил тырку быдапIэр къищтащ. Уэсмэн пащтыхьыгъуэмрэ Урысеймрэ Яссы къалэм (а зэманым Молдавием щыщу щытащ, иджы Румынием хохьэ) 1791 гъэм дыгъэгъазэм и 29-м щызэращIылIауэ щыта зэгурыIуэныгъэм ипкъ иткIэ быдапIэр Тыркум иратыжауэ щытащ.
1857 гъэм Урысей империем и Пощт департаментым унафэ къищтащ япэ пощт маркэхэр къэралым къыщагъэсэбэпыным теухуауэ. Япэ урысейпсо пощт маркэм щаитI и уасэт, и тиражыр мелуанищ хъурт.
1920 гъэм Советхэм я VIII съездым къыщащтащ Урысейр электрификацэ щIыным теухуа къэрал планыр (ГОЭЛРО).
1938 гъэм Африкэм и ипщэ щIыпIэм къыщаубыдауэ щытащ дунейм щынэхъ жьы дыдэу къалъытэ латимериер, метррэ ныкъуэрэ зи кIыхьагъ бдзэжьей дыжьыныфэ-щхъуафэр.
1965 гъэм Сингапурыр республикэ хъуащ.
2001 гъэм Налшык къыщызэIуахащ Къэрал киноконцерт гъэлъэгъуапIэ.
2005 гъэм Москва щызэхэтащ Урысейм и Юристхэм я зэгухьэныгъэр къыщызэрагъэпэща зэIущIэ.
Италием щыщ, дуней псом щыцIэрыIуэ композитор Пуччини Джакомо къызэралъхурэ илъэси 161-рэ ирокъу.
Совет тхакIуэ, сценарист, сабийхэм папщIэ тхылъ куэд къыдэзыгъэкIа Успенский Эдуард и ныбжьыр илъэс 82-рэ ирокъу.
Гу дохутыр цIэрыIуэ, медицинэ щIэныгъэхэм я доктор, РАН-м и академик, УФ-м щIэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, Урысей Федерацэм и Къэрал саугъэтыр зыхуагъэфэща Бокерие Лео и ныбжьыр илъэс 80 ирокъу.
Дунейм и щытыкIэнур
«pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык уфауэ щыщытынущ. Хуабэр махуэм градуси 10 — 11, жэщым градус 2 — 3 щыхъунущ.
Дыгъэгъазэм и 23, блыщхьэ
УФ-м Экологие, технологие, атом кIэлъыплъыныгъэмкIэ и къулыкъум (Ростехнадзор) и махуэщ
Урысейм и Дзэ-Хьэрш Къарухэм гъуэгуанэ кIыхь зэпызычыф я авиацэм и махуэщ
1905 гъэм Тэрч областым зауэ щытыкIэ щагъэувауэ щытащ.
1917 гъэм Урысейм махуэ къэс къыщыдэкI, къэралым «щынэхъыжь» дыдэ «Гудок» газетым и япэ номерыр дунейм къытехьащ.
1943 гъэм Днепр псым папщIэ советыдзэм иригъэкIуэкIа зауэр иухащ. Ар 1943 гъэм шыщхьэуIум и 26-м къыщыщIэдзауэ дыгъэгъазэм и 23 пщIондэ екIуэкIащ.
1947 гъэм США-м щыщ физикхэу Шокли Уильям, Бардин Джон, Браттейн Уолтер сымэ утыку кърахьащ я IэдакъэщIэкIыр — дунейм щыяпэ транзисторыр.
1947 гъэм СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым унафэ ищIащ ИлъэсыщIэр къыщихьэ щIышылэм и 1-р гъэ къэс гъэлъэпIэным икIи ар мылэжьэгъуэ махуэу гъэувыным теухуауэ.
1986 гъэм академик, Нобель и саугъэтым и лауреат Сахаров Андрей Москва къигъэзэжыну хуит ящIащ. Дызэрыщыгъуазэщи, 1980 гъэм щIышылэм и 22-м абырэ и щхьэгъусэ Боннэр Еленэрэ яубыдри, Горький къалэм ягъэIэпхъуауэ щытащ, зыми пыщIэныгъэ хуаIэну хуимыту. Ар къызыхэкIар советыдзэхэр Афганистаным зэрырашар имыдэу къызэрыуварт, ар къуаншагъэшхуэу къызэрилъытэм теухуауэ СССР-м и унафэщIхэм мызэ-мытIэу зэрызахуигъэзарт.
Урысей император, къэрал унафэр илъэс 24-кIэ зыIэщIэлъа Романов Александр I къызэралъхурэ илъэс 242-рэ ирокъу.
Урысей сурэтыщI цIэрыIуэ Брюллов Карл къызэралъхурэ илъэс 220-рэ ирокъу.
Совет режиссёр, театр лэжьакIуэ, тхакIуэ, драматург, СССР-м и цIыхубэ артист Немирович-Данченкэ Владимир къызэралъхурэ илъэси 161-рэ ирокъу.
Иорданием щыщ дохутыр, дипломат, адыгэ лъэпкъым и блэкIар джыным хэлъхьэныгъэшхуэ хуэзыщIа, тхылъ зыбжанэ къыдэзыгъэкIа Хьэвжокъуэ Шэукэт къызэралъхурэ илъэси 114-рэ ирокъу.
Театрымрэ киномрэ я актёр, режиссёр, СССР-м и цIыхубэ артист Дуров Лев къызэралъхурэ илъэс 88-рэ ирокъу.
Японием и императору щыта Акихито и ныбжьыр илъэс 86-рэ ирокъу.
Совет актрисэ, РСФСР-м и цIыхубэ артисткэ Фатеевэ Наталье и ныбжьыр илъэс 85-рэ ирокъу.
Урыс тхакIуэ, тхыдэдж, «Звезда» журналым и редактор нэхъыщхьэ, ЩIДАА-м и академик Гордин Яков и ныбжьыр илъэс 84-рэ ирокъу.
Адыгэ Республикэм щIыхь зиIэ и журналист ЖьакIэмыкъуэ Iэминат къыщалъхуа махуэщ.
Тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, АКъУ-м и профессор Азэщокъуэ Геннадий и ныбжьыр илъэс 59-рэ ирокъу.
Дунейм и щытыкIэнур
«pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык пшэр техьэ-текIыу щыщытынущ. Хуабэр махуэм градуси 7 — 8, жэщым градус 1 — 2 щыхъунущ.
