Зы хъуаскIэ налъэ хуэблэу къысщохъу
Ар бжьыфIэт, зэкIужт, зэрыугъурлым и нэщэнэу, зэпIэзэрытт. Къыдалъхуауэ акъыл жанрэ гупсысэ узыншэрэ иIэт, хабзэкIэ хуэдэ уигъэлъыхъуэнт.
Пэжыр зи гъуазэ цIыхур къызыхэкIа лъэпкъым и насыпщ. И гуп хэтыкIэм, Iуэхум хуиIэ бгъэдыхьэкIэм абы и пщIэр къеIэт, ар егъэин. Мис апхуэдэт гущIэгъулыуэ, лъытэныгъэшхуэ иIэу бэм яхэта, Тэрч щIыналъэм хыхьэ Ислъэмей къуажэм щыщ си адэ къуэш Къущхьэ Хьэдис Нахъуэ и къуэр.
Зи сабиигъуэр Хэку зауэшхуэм хиубыдахэм, абы иужь зэман хьэлъэр зи нэгу щIэкIахэм ящыщщ Хьэдис. ЩIалэ цIыкIур жыджэрт, щIэныгъэм и насып зэрыхэ-лъыр бэянти, илъэситху фIэкIа мыхъуауэ школым къащтат. Еджэным апхуэдизу хуэнэхъуеиншэти, зэпымыууэ тхылъым бгъэдэсыфынут.
— ГъэщIэгъуэныщэу икIи дигъэпIейтей- уэ Хьэдис гурыхуэт. Школ нэужьым бжэщхьэIум къиувэрти, а махуэм къищIахэмрэ зэджахэмрэ зыри димыгъэхуу къыджиIэжырт. Кърата дерсхэм дыхигъэгъуэза нэужьт щетIысэхыр,- къытхуиIуэтэжырт ди адэшхуэм Хьэдис и школ илъэсхэр игу къигъэкIыжу.
Къуажэ еджапIэр дыщэ медалкIэ къэзыуха ныбжьыщIэр Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым и инженер-техни-кэ факультетым гугъуехь лъэпкъ пымылъу щIотIысхьэ. И пIалъэр къыщысым дзэм макIуэ, и къулыкъур щIыхь пылъу илъэсищкIэ Германием щрехьэкI, офицер хъуауэ къегъэзэжри, еджэным адэкIэ пещэ. А илъэсхэр абы и дежкIэ гукъинэжт: студент нэхъыфIхэм ящыщт, сыткIи щапхъэт, факультетым щекIуэкI Iуэхухэм жыджэру хэтт. «Комсомолыр илъэс 50 зэрырикъум и щIыхькIэ фIы дыдэу еджэ Къущхьэ Хьэдис Нахъуэ и къуэм худогъэфащэ» псалъэхэр зытетха дыщэ Iэпщэ сыхьэт къыщратам иджыри ещанэ курсым щIэст. Хуэсакъыу икIи иригушхуэу илъэс куэдкIэ зэрихьащ а саугъэтыр Хьэдис. Ар зэрыфIэлъапIэр и напщIэм телът. Хуабжьу гумызагъэт, апхуэдизкIэ гу къабзэти, хэти зыщIигъэкъуэну хьэзырт. И адэ-анэм пщIэшхуэ яхуищIырт, яхуэсакъырт.
ИужькIэ, университетыр къиухыу балигъыпIэ щиувам щегъэжьауэ, и псэр пытыху и къару еблэжакъым, къэзылъхуахэм я цIэфI жригъэIэу, къалэн щхьэпэ игъэзащIэу дунейм тетащ, и щхьэм хуэфащэ щытхъуи къилэжьыжащ. Тхьэр куэдкIэ хуэупсати, и акъыл жаныр, и гупсысэ къабзэхэр, и щIэныгъэ куур фIы щIэнымрэ зыузэщIыныгъэмрэ хьэлэлу хуигъэлэжьащ. И Iущагъыр япэ итти, напэ къабзэр тыгъэ лъапIэу зэрыщытыр, зэманыр Iэужьым зэрищыхьэтыр псэкIэ зыхищIэу, IэнатIэ хэплъыхь имыщIу и Iуэху Iыхьэр дагъуэншэу кърихьэлIащ. Инженеру, мастеру лэжьэн щыщIидза Налшык полупроводник Iэмэпсымэ заводым и продукцэр Iуэху-щIапIэ минитхум щIигъум хурагъашэрт, СССР-м зыхъумэжыныгъэмкIэ и промышленнэ комплексым и IэнатIэхэм жыджэру къыщагъэсэбэпырт, апхуэдэу Варшавэ ЗэгурыIуэныгъэм хэт къэралхэм я деж щIэупщIэшхуэ щаIэт. Мо щIалэ гумызагъэр я IэдакъэщIэкIхэм я фIагъым егугъурт, полупроводник Iэмэпсымэхэм зэрелэжь оборудованэ лъапIэхэм хуэ-сакъырт. И Iэзагъми, и зэфIэкIми нэрылъагъуу хэхъуэрт, къызэгъэпэщыныгъэ Iуэхухэм хуабжьу хуэжыджэрт. ФIы щIэным къыхуалъхуами ярейуэ, псоми егуэпэкIырт, дэтхэнэри и щхьэм ирилъытырт. И ныбжькIэ щIалэми, дзыхь кърагъэзырти, и къулыкъукIэ ягъэкIуатэрт. Комсомол къалэн щигъэзащIэми, предприятэшхуэм и профсоюз комитетым и тхьэмадэу щылажьэми, цIыхумрэ цIыхугъэмрэ япэ иригъэщырт, хузэфIэкIымкIэ хэти дэIэпыкъурт. Къэралым ЗыхъумэжыныгъэмкIэ и министерствэм и IуэхущIапIэхэм папщIэ интегральнэ микросхемэхэр щызэпкъралъхьэ цехым и унафэщIу щыщытам, ахэр зэрагъэхьэзыр технологиехэр егъэфIэкIуэным хэлъхьэныгъэфI хуищIащ. Электрон промышленностым и предприятэу республикэм щыIэхэр зэхагъэхьэжри, цIыху мин 12 щылажьэ «Элькор» производственнэ зэгухьэныгъэр къызэрагъэпэщауэ щытащ. ЯпэщIыкIэ а IэнатIэшхуэм, иужькIэ «Налшык полупроводник Iэмэпсымэ завод» ОАО-м я унафэщIхэм я къуэдзэу лэжьащ. 2001 — 2004 гъэхэм «Къэббалъкъснаб»-м и тхьэмадэм, къыкIэлъыкIуэ илъэсиплIым Прохладнэ щIыналъэм и щIыпIэ администрацэм и Iэтащхьэм я къуэдзэщ.
Унагъуэ дахэ зэдаухуащ Хьэдисрэ и щхьэгъусэ Риммэрэ. ЩIалэрэ хъыджэбзрэ зэдапIащи, цIыху зэхъуапсэм хуэдэщ, я Iуэху Iыхьэ ягъэзащIэу къогъуэгурыкIуэ. Я къуэ Владимир КъБКъУ-м экономикэмкIэ и факультетымрэ Урысейм и Президентым деж щыIэ финанс академиемрэ къиухащ, япхъу Жаннетэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым и медицинэ факультетым щеджащ, ординатурэм и щIэныгъэм щыхигъэхъуащ, аспирантурэ нэужьым, Мэзкуу къалэм и диссертацэр щыпхигъэкIащ, дохутыр-эндокринологщ, медицинэ щIэныгъэхэм я кандидатщ.
Нэмыцэ фашист зэрыпхъуакIуэхэм удынышхуэ щрадза, бий ерур къыщагъэувыIа «Курп лъагапIэр» а щIыпIэм щекIуэкIа зэхэуэ гуащIэхэм лIыгъэ мыкIуэщIыж къыщызыгъэлъэгъуа совет зауэлI хахуэхэм я фэеплъу тхыдэм хыхьащ. Абдеж щагъэува обелиск екIур, хэкIуэдахэм я псэм едэхащIэ щIыкIэу, уардэу зэфIэтщ, ищхьэ дыдэм къыщыблэ вагъуэ плъыжь къуапитхур я «вагъуэ имыжу» къыпфIощI. Фашистхэр ди лъахэм щрахужа 1943 гъэм мазаем и 9-м дунейм къытехьа си адэ къуэш Къущхьэ Хьэдиси а «вагъуэ имыжым» щыщ зы хъуаскIэ налъэ хуэблэу къысщохъу. Сыту жыпIэмэ, ди щхьэхуитыныгъэм папщIэ зи псэр зытахэм яхуэпэжу, цIыхугъэ лъагэр и щапхъэу лэжьащ, псэуащ, и сэбэп куэд бэм яригъэкIащ. Хъуэпсэгъуэ нэхухэр и гъуазэу дунейм тетащи, а псори и унагъуэмрэ и щIэблэмрэ ялъысыну си гуапэщ.
Къущхьэ (Щомахуэ) Дусэ.
Тэрч щIыналъэ,
Ислъэмей къуажэ
