«Лъэпкъхэр куэд мэхъу — хэкур зыщ»
Апхуэдэ къыхуеджэныгъэм щIэту Къэбэрдей-Балъкъэрым иджы етIуанэу щекIуэкIащ ЭтнографиемкIэ урысейпсо диктант иныр. Къэралпсо акцэр къызэрагъэпэщыным, ар къызыхуэтыншэу щIыпIэхэм щегъэкIуэкIыным я зэфIэкI ирахьэлIащ УФ-м Лъэпкъ IуэхухэмкIэ и федеральнэ агентствэм, «Антропологхэмрэ этнологхэмрэ я ассоциацэ» урысейпсо жылагъуэ зэгухьэныгъэм, Удмуртие Республикэм Лъэпкъ IуэхухэмкIэ и министерствэм, КъБР-м Граждан жылагъуэ институтхэм ядэлэжьэнымрэ лъэпкъ IуэхухэмкIэ и управленэм я IэщIагъэлIхэм.
УФ-м и Конституцэм и махуэм ирихьэлIэу хэплъэжащ диктантым кърикIуахэм. Ди гуапэ зэрыхъунщи, Къэбэрдей-Балъкъэрыр яхэхуащ ар нэхъыфI дыдэу зытхыфа щIыналъитхум. Нэхъ тэмэму жыпIэмэ, ди республикэм щыпсэухэм еплIанэ увыпIэр къахьащ этнографие диктантымкIэ. НэхъыфIу къалъытахэм апхуэдэу яхэтщ Ингуш, Тэтэрстан, Осетие Ищхъэрэ — Алание, Къэрэшей-Шэрджэс республикэхэр.
ЭтнографиемкIэ урысейпсо диктант иныр мы гъэм щекIуэкIащ УФ-м и щIыналъэ 85-м къыщыхузэрагъэпэща щIыпIэ 2600-м. Псори зэгъусэу къапщтэмэ, абы хэтащ цIыху мини 167-рэ. КъинэмыщIауэ, Интернетым и онлайн Iэмалыр къагъэсэбэпу, диктантыр ятхащ цIыху мин 200-м щIигъум. Ар хуэди 5-кIэ нэхъыбэщ, нэгъабэрей бжыгъэм ебгъапщэмэ. Къэбэрдей-Балъкъэрым щыщу 2016 гъэм къэпщытэныгъэм кърихьэлIар цIыху 802-рэ хъууэ щытамэ, мыгъэрейм цIыху 1448-рэ хэтащ.
Къэралпсо этнографие къэпщытэныгъэм и къалэн нэхъыщхьэр УФ-м щыпсэу лъэпкъхэм я тхыдэхэр, щэнхабзэхэр джыным гулъытэ хэха хуегъэщIынырт, а IуэхугъуэхэмкIэ цIыхухэм ябгъэдэлъ щIэныгъэр наIуэ къэщIынырт. А пщэрылъхэм жэуаплыныгъэ ин зыхащIэу щыбгъэдыхьащ ди республикэм. Этнографие диктантыр щытхыным хуэщIа утыку 17 къыщызэрагъэпэщащ республикэм. Абыхэм екIуэлIахэм дакъи-къэ 45-м къриубыдэу жэуап иратын хуейт диктантым къигъэув упщIэ 30-м. Абыхэм ящыщу упщIэ 20-р щызэщхьт Урысейм зэрыщыту, къэна упщIи 10-р щIыналъэхэм, лъэпкъхэм я тхыдэм, хабзэм хэлъ щхьэхуэныгъэхэм пыщIат.
Диктантым хэтащ къэрал, щIыпIэ властхэм, щIэныгъэ IэнатIэхэм, жылагъуэ, лъэпкъ, творческэ зэгухьэныгъэхэм я IэщIагъэлIхэр, лIыкIуэхэр. Нэхъыбэу абы хэтар республикэм и школакIуэхэмрэ студентхэмрэщ.
Лэжьыгъэр пэжу зыгъэзэщIахэм къахьыфащ балл 30. Абы кърикIуахэр къыщапщытэжым, наIуэ хъуащ диктантыр зыгъэзэщIахэм къахьар къэплъытэмэ, ар ику иту балл 17,38-рэ зэрыхъур. Ди гуапэ зэрыхъущи, Къэбэрдей-Балъкъэрым ику иту къыщахьыфащ балл 21,86-рэ.
Мы гъэм япэу этнографие диктантыр ятхащ СНГ-м хыхьэ къэрал зыбжанэм щыпсэу ди лъахэгъухэми. Акцэм нэхъ жыджэру хэтахэм ящыщщ Къыргъызым, Таджикистаным, Молдовэм щыIэхэр.
ЖЫЛАСЭ Маритэ.
