Лъэпкъымрэ тхыдэмрэ зыгъэлъапIэ
ЦIыхум и хьэл-щэн хъунумрэ и къекIуэкIыкIэнумрэ абы фIащ цIэм епхауэ жызыIэ щыIэщ. Абы тепщIыхьмэ, зи гугъу тщIыну щIалэр езыр гъукIэрэ пщым и къуэу, щауэ къекIурэ мамырыгъэр и гуращэу ди нэгу къыщIоувэ. Ар ГъукIэпщокъуэ Щауэмирщ.
Художникым и гъэлъэгъуэныгъэм Черкесск щытопсэлъыхь. Адыгейм щыщ сурэтыщIыр щIыпIэ куэдым къыщацIыху. Илъэси 5 и пэ ГъукIэпщокъуэм зригъэхъулIащ сурэтыщI гъуазджэм и IэмалыщIэ — Sand art (пшахъуэ графикэ) зи фIэщыгъэр. ПшахъуэкIэ абджыпсым абы трищIыхь сурэтхэм гъащIэ псо къуагъэлъэгъуф. Къыхэгъэщыпхъэщ а гъуазджэр нэсу къэзыгъэсэбэпыф куэд зэрыщымыIэр.
Щауэмир и IэщIагъэм, Iэзагъэм лъабжьэ щигъуэтар Тхьэбысым Умар и цIэр гъуазджэмкIэ еджапIэрщ зезыхьэрщ. Ар къиухри, щэнхабзэмрэ гъуазджэмрэ щыхурагъаджэу Краснодар дэт къэрал университетым щIэтIысхьащ. Абы иджыри щеджэу, ГъукIэпщокъуэм езым и псапащIэ гъэлъэгъуэныгъэ, «Нэхущ пшэплъхэр» и фIэщыгъэу, къахузэригъэпэщауэ щытащ жьы хъуахэмрэ ныкъуэдыкъуэхэмрэ. 2003 — 2005 гъэхэм ГъукIэпщокъуэм дзэм къулыкъу щищIащ. КъэкIуэжа нэужь, ар Москва Iэпхъуащ, Педагогикэ къэрал университетым и художественно-графикэ факультетым щIэтIысхьэну. 2006 гъэм сурэтыщIым Санкт-Петербург къыщызэригъэпэщащ «ДжэгуакIуэхэр» выставкэр.
ГъукIэпщокъуэ Щауэмир и сурэт. Мы щIалэр Хэкум, лъэпкъым гурэ псэкIэ зэрепхар пасэуи наIуэ къэхъуат — абы и диплом лэжьыгъэр Идар Темрыкъуэ ипхъу Марие (Гуащэнэ) и сурэтыр щIыным щытриухуэм щыгъуэ. Еджэным къыдэкIуэу, Щауэмир жыджэру хэтащ дунейпсо гъэлъэгъуэныгъэ-зэпеуэ куэдым икIи мызэ-мытIэу щытекIуащ. Апхуэдэт 2008 гъэм Москва щекIуэкIа «Смерть в современном искусстве» дунейпсо гъэлъэгъуэныгъэ-зэхьэзэхуэм «Живопись» IыхьэмкIэ япэ увыпIэр абы къызэрыщихьар, «Дух и реальность» зэпеуэшхуэми апхуэдэ пщIэ Щауэмир зэрыщигъуэтар, Щэнхабзэмрэ щIэныгъэмкIэ урысей центру Берлин дэтым щызэхэта «German artweek» зэхыхьэми пашэ зэрыщыхъуар, нэгъуэщIхэри.
ПшахъуэкIэ сурэт щащI студием (дуней псом япэу апхуэдэ еджапIэ Москващ къыщызэIуахар) ГъукIэпщокъуэм 2009 гъэм щригъэджэн щIидзащ. Апхуэдэу Щауэмир нэхъыбэжым къацIыхуурэ макIуэ, и дерсхэр игъэлъэгъуэну щIыпIэ куэдым ирагъэблагъэ. 2010 гъэм щыщIэдзауэ Урысейм, Австралием, Испанием, Германием, Литвам, Молдавием я къалэхэм и гъуазджэр щегъэлъагъуэ, Шемякиным и цIэр зезыхьэ щэнхабзэ фондым (Санкт-Петербург) къызэригъэпэщ выставкэхэми и IэдакъэщIэкIхэр щIэх-щIэхыурэ хегъэхьэ.
Щауэмир и гъуазджэм дихьэхыр мащIэкъым. Щауэмир ящыщщ зызыужьыну сыт щыгъуи пабгъэ цIыхухэм. Абы гу лъыботэ художникым зызрипщыт и лэжьыгъэхэм щыгъуазэ зыщыпщIкIэ. ТНТ каналым къит «Comedy club» нэтыным игъэхьэзыр концерт Iыхьэм Щауэмир зыкъыщигъэлъэгъуащ 2012 гъэм. КъыкIэлъыкIуэ илъэсым ар хэтащ «6 стихий» шоум. А гъэ дыдэм и жэпуэгъуэм спорт лIэужьыгъуэ зэхуэмыдэхэмкIэ дунейпсо чемпионатым (Москва) Щауэмир пшахъуэкIэ сурэт теплъэгъуэ дахэхэр щигъэлъэгъуащ, Кунгуров Евгений игъэзащIэ «Кърухэр» уэрэдыр щIэту.
ЦIыхуфI и IуэхущIафэ куэдщ, жыхуаIэращи, ГъукIэпщокъуэм зы махуи, зы сыхьэти пщIэншэу зэримыгъэкIуэным, псапэ ищIэным пылъщ. Вильнюс къэрал симфоние оркестрым и гъусэу Щауэмир иригъэкIуэкIащ сабийхэм папщIэ «Славянский родник» псапащIэ концертыр. Абы нэмыщIкIэ, Сэралъп Роберт и проектхэми Щауэмир хэтщ, модельер ХьэцIыкIу Мадинэ 2013 гъэм къызэригъэпэща «Фащэ» фестивалми «Адыгэм и къэхъукIэ» фильмыр щигъэлъэгъуащ. ИлъэситIым щIигъуауэ щIалэщIэм анимацэмкIэ театрым игъэувхэм и гуащIэ хелъхьэ, пшахъуэкIэ, псыкIэ гъащIэ теплъэгъуэхэр художникым къегъэщI.
Лэжьыгъэшхуэщ ГъукIэпщокъуэ Щауэмир нэгъабэ утыку кърихьа «1763 — 1864» и гъэлъэгъуэныгъэр (Налшык къалэ). Илъэси 101-кIэ екIуэкIа Урыс-Кавказ зауэращ ар зытеухуауэ щытар. Илъэси 150-рэ и пэкIэ екIуэкIа Iуэхугъуэхэм и Хэкур зэрагъэлъэлъауэ щытар, лъэпкъыр зэрызэбгридзар Щауэмир и гъуазджэмкIэ Iэзэ дыдэу къигъэлъэгъуэжат. Иджыблагъэ а выставкэр Черкесск къалэм къыщызэIуахащ, зылъэгъуахэм я нэпс къекIуэрт, адыгэм и нэгу щIэкIам игъэгумэщIу.
ГъукIэпщокъуэм и гъуазджэм, ди жагъуэ зэрыхъунщи, зы щыщIэныгъэ хэлъщ: абджыпс къагъэнэхум пшахъуэкIэ трищIыхь сурэтхэр асыхьэтым хогъуэщэж. Ауэ, дызэрыгушхуэнщи, абы Iэмал къыхуагъуэтащ гъуазджэм и лэжьакIуэхэм. Дэтхэнэ теплъэгъуэри пхуэхъумэнущ сурэт е видео тепхыу. Апхуэдэ лэжьыгъэ 39-рэ хэтщ Черкесск щекIуэкI гъэлъэгъуэныгъэм. Абыхэм езы сурэтыщIым и псэм щыщ Iыхьи и дуней еплъыкIи зэрахэлъыр гурыIуэгъуэщ. «Уи Хэкум, лъэпкъым уащыпэIэщIэм абы нэхъ ухуэныкъуэ мэхъу. Сэ илъэси 10 хъуауэ Москва сыщопсэури, а гурыщIэр псом хуэмыдэу зыхызощIэ. Стха сурэтхэм сыхуэзыша гупсысэр, дауи, хьэлъэщ. Ауэ, сэ сыхуейкъым мы гъэлъэгъуэныгъэм зыгуэрым гужьгъэжь иригъэщIыну. Ди блэкIар тщIэну адыгэм ди къалэну къызолъытэри аращ мыхэр щIэсщIыр», — жеIэ Щауэмир.
ЩIалэщIэ IэпщIэлъапщIэм и гъэлъэгъуэныгъэр КъШР-м тхыдэмрэ щэнхабзэкIэ и къэрал музейм къыщыщызэIуихым абы и IэдакъэщIэкIхэр зрагъэлъагъуну цIыху куэд къекIуэлIат.
— ГъукIэпщокъуэм къытхуиша гъэлъэгъуэныгъэр адыгэ лъэпкъымкIэ уасэншэщ. Ауэ, сэ сызэригугъэмкIэ, димызакъуэу, лъэпкъхэр псори мамыру, гушхуэу псэуным къыхуезыджэщ мы лэжьыгъэхэр, — къыхигъэщащ Урысейм щыпсэу адыгэхэм я федеральнэ лъэпкъ-щэнхабзэ автономием и унафэщI Уэхъутэ Александр.
Абы и псалъэм пищащ «Къэрэшей-Шэрджэс» къэрал телерадиокомпанием адыгэбзэкIэ и нэтынхэр езыгъэкIуэкI ЩакIуэ Мусалий. «Уи нэпсыр къыпфIемыкIуэу уеплъыфыркъым Щауэмир ди пащхьэ кърихьа сурэтхэм. Абыхэм уигури у псэри ягъэуз. СурэтыщIым и IэкIэ пшахъуэр «къигъэпсэууэ» а блэкIа жыжьэм дызэрыхишэфыр сфIэгъэщIэгъуэнщ. Езыр яхэта фIэкIа умыщIэну, зэуапIэм ит шэрджэс щIалэмрэ урыс генералымрэ IупщIу къызэригъэлъэгъуар гъэщIэгъуэныщэщ. Мы выставкэр Урыс-Кавказ зауэм и лIыхъужьхэри хьэкIэкхъуэкIагъэ зезыхьахэри къэзыгъэлъагъуэ, тхыдэм и напэкIуэцI пэжу къэплъытэмэ ущыуэнукъым», — жиIащ щакIуэм.
Черкесскдэсхэр Щауэмир иригъэплъащ «Адыгэ Хэку» зыфIища и фильмым. Абыи къыхощ 1763 — 1864 гъэхэм екIуэкIа зауэм и гужьеигъуэр, насыпыншэ хъуа цIыху минхэр, унагъуэ зэтекъутахэр, къуажэ зэтещэщэжахэр. Адыгэгу зыкIуэцIылъ сурэтыщIым и фильмым курых хуэхъуащ мухьэжыр гъуэгуанэр. Апхуэдэ гугъуехьымрэ хьэзабымрэ ирамыуда лъэпкъ уардэм и лIыгъэм и нэщэнэу, ГъукIэпщокъуэм фильмым кIэух хуещI пхъэ дакъэжьым къыдэжыж къудамэщIэ цIыкIур щытлъагъу сурэтыр…
ГъукIэпщокъуэм и лэжьыгъэр ягу зэрыдыхьар къагъэлъагъуэу, музейм и тхылъым псалъэ гуапэхэр иратхащ абы къекIуэлIахэм. «Адыгэ лъэпкъыр уэркIэ допагэ. Уи IэщIагъэм гъуэгу иIэну дынохъуэхъу. Уи IэдакъэщIэкI гъуазджэм ди псэм къыщигъэуш гурыщIэхэр лъагэщ, лъапIэщ». Апхуэдэ псалъэхэрат абы итыр.
Щауэмир и выставкэр Адыгейм, Москва къалэм щигъэлъэгъуэнущ, Тыркум ишэнущ. СурэтыщIым и мурадщ «Нысашэ» фильмыр (пшахъуэкIэ итх сурэтхэм ящыщщ) дяпэкIэ игъэхьэзырыну. Ди гуапэщ щIалэщIэ IэпщIэлъапщIэм и IэщIагъэкIэ иджыри куэдрэ дигъэгуфIэну.
БАГЪЭТЫР Луизэ.
