Къэбэрдей литературэм и жьантIэдэс
УсакIуэ, журналист Iэзэ, КъБР-м и цIыхубэ тхакIуэ Елгъэр Кашиф Мысост и къуэм и ныбжьыр илъэс 85-рэ ирокъу
Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ тхакIуэ Елгъэр Кашиф Мысост и къуэр Щхьэлыкъуэ къуажэм 1935 гъэм жэпуэгъуэм и 10-м къыщалъхуащ.
1955 гъэм къуажэ школыр къиуха нэужь Кашиф щIэтIысхьащ Горький Максим и цIэр зэрихьэу Москва дэт Литературэ институтым. Ар къиуха нэужь Къэбэрдей-Балъкъэр телестудием, «Ленин гъуэгу» (иджы «Адыгэ псалъэ») газетым щылэжьащ. 1970 гъэм щегъэжьауэ 2013 гъэ пщIондэ щыIащ «Iуащхьэмахуэ» журналым и редакцэм — абы и къудамэм и унафэщIу, жэуап зыхь секретару, редактор нэхъыщхьэм и къалэнхэр игъэзащIэу.
Елгъэрым и усэхэр дунейм къыщытехьар 1955 гъэрщ. И япэ тхылъыр, «Дыгъэр къыщыщIэкIым» зыфIищар, 1958 гъэм къыдэкIащ. Абы лъандэрэ Налшыки Москваи къыщыдэкIащ и тхыгъэхэр щызэхуэхьэса тхылъ 30-м щIигъу. Абыхэм ящыщщ «Гъуэгущхьиблыр щызэхэкIым», «ЩIэдзапIэ», «ГугъапIэ», «Псыгуэж», «Пщэдджыжь хьэщIэ», «Ухеймэ, улъэщщ», «Бгыхэм я жьауэ», «ЩIым и набдзэ», «Лъэужьхэр», «Гъуэгуанэ кIыхь», «Си псэм и щIасэу си лъэпкъ мащIэ», «Песня у водопада», «В долине нарзанов», «Ночное солнце» тхылъхэр, нэгъуэщIхэри. 1988 гъэм дунейм къытехьащ Елгъэр Кашиф и «Щыуагъэ» романыр.
Елгъэрыр зэдзэкIын Iуэхуми хуэIэкIуэлъакIуэщ. Абы адыгэбзэм къригъэзэгъащ нэгъуэщI лъэпкъхэм ящыщ тхакIуэхэм, усакIуэхэм я Iэдакъэ къыщIэкIа тхыгъэ куэд. Литературэ тхыгъэхэм нэмыщI, КъурIэн лъапIэмрэ Мухьэмэд бегъымбарым и гъащIэм, и IуэхущIафэхэм ятеухуа тхылъымрэ адыгэбзэкIэ зэридзэкIащ.
Елгъэрым и усыгъэ куэд нэгъуэщI лъэпкъхэм я бзэкIи къыдэкIащ. Ди литературэм, журналистикэм, щэнхабзэм щиIэ фIыщIэхэм папщIэ Елгъэр Кашиф къыфIащащ «Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ», «Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и цIыхубэ тхакIуэ» цIэ лъапIэхэр. «Лъэпкъхэм я зэныбжьэгъугъэ» орденыр, медалхэр, щIыхь тхылъхэр къратащ.
Куэдым укъыхуагъэуш
ГъащIэм и гугъуехьхэр зыгъэв, зи фэм Iэджэ дэкI, зи гум нэхъыбэж дэхуа цIыху цIыкIум и дуней Iыхьэмрэ и гъащIэ IэнатIэмрэ — аращ Кашиф и тхыгъэхэм я нэхъыбапIэм я купщIэр. Зи фэм куэд дэзыгъэхуа, зи псэр дахэ, сыт и лъэныкъуэкIи узытхьэкъу цIыху цIыкIум и дунеймрэ и гурыгъу-гурыщIэхэмрэ къэгъэлъэгъуэным егъэлеяуэ хуэшэрыуэщ Кашиф и къалэмыр. Ди литературэр къапщтэмэ, Кашиф абыкIэ пэхъунур зырызыххэщ, а зырызми щапхъэ зытрах, гъуазэ яхуэхъу тхакIуэщ Кашиф. Апхуэдэущ ар псоми зэрытцIыхур — тхакIуэхэми щIэджыкIакIуэхэми: и тхыгъэхэмкIи, и цIыхугъэкIи, и дуней тетыкIэкIи ди щапхъэщ, ди шу пашэщ.
Тхыгъэ мащIэ къыщIэкIакъым Кашиф и Iэдакъэм — уси, расскази, повести, романи. Абыхэм ящыщ зыи лъэужьыншэ хъуакъым, ди литературэр зыгъэбжьыфIэ, абы лъэбакъуэщIэ езыгъэча, и пщIэр лъагэ зыдэхъуа тхыгъэ купщIафIэщ ахэр, зэман зэрыхьзэрийм къелауэ, куэдым укъыхуагъэушрэ уи гупсысэр зэхэзехуэн ящIыфу. Уи тхыгъэр апхуэдэ къарурэ гуащIэкIэ умыузэдыфынумэ, къалэм къыщIэпщтэн щыIэкъым. ТхакIуэм и пщэ апхуэдэ къалэн къызэрыдэхуэр куууэ зыхэзыщIэхэм ящыщщ Елгъэрыр. ГъащIэм и уэрыпIэ дыдэм къыщыщIимыгъэлъауэ зы псалъэмакъи къиIэтыркъым Кашиф — ар иреусэ е ирерассказ. Аращ, дауи, тхакIуэм и Iэдакъэ къыщIэкI тхыгъэр псэ быдэ, гукъинэж щIэхъур, абы цIыхур щIитхьэкъур.
ТхакIуэм и гупсысэр цIыхум IупщI щыхъун щхьэкIэ, псалъэм мыхьэнэуэ иIэм щыгъуазэщ псори. Уи псалъэр мыжанмэ, гупсысэм я нэхъ куури фагъуэ пфIэхъунурэ цIыхум узэхищIыкIынукъым. Адыгэбзэр зэрыкъулейр, гупсысэм я нэхъ куур къызэрырипIуэтэфынур нэрылъагъу тщищIащ Кашиф — псалъэ жанкIэ, гущIэлъапсэм нэIус адыгэбзэ гъэхуакIэ. Аркъудейри ирикъунщ Кашиф ди литературэм и пащхьэм щиIэ фIыщIэр зэрыиныр къыбгурыIуэн папщIэ.
КЪЭРМОКЪУЭ Хьэмид,
тхакIуэ
Апхуэдэщ ди нэхъыжьыфIыр
Елгъэр Кашиф и усэ «Лу шыдыгум икIуэдащ» зыфIищар, сыщымыуэмэ, япэу дунейм къытехьа и тхыгъэщ. Лэжьыгъэр зищIысыр псалъэ къудейкIэ мыхъуу, зи фэкIэ зыхэзыщIа, гъащIэм и гупэри и шындэбзийри фIыуэ зыщIэ щIалэм и тхыгъэр къызэрытрадзэххэу жылэ псом щызэлъащIысат, ягу иримыхьын, лэжьыгъэм зыщIезыгъэх гуэр ялъагъумэ, «колхоз-молхоз не ходи, только пщафIэ и сиди» жаIэу. Мыр Кашиф и IэдакъэщIэкI нэхъыфI дыдэхэм ящымыщми, цIыхур и гуащIэ щымысхьу лэжьэн, бэм ифI зыхэлъ Iуэхум щIэбэнын зэрыхуейм ехьэлIауэ усакIуэм и гъуэгупэ псалъэу къыщIэкIащ икIи иужькIи и тхыгъэхэм я нэхъыбапIэм а гупсысэр я джэлэс хъуащ.
«Лу шыдыгум икIуэдащ» усэмкIэ мылажьэхэм, зыщIезыгъэххэм ар зэращIэнакIэр ауэ сытми къэхъуа Iуэхукъым. Сыту жыпIэмэ, Кашиф увыIэгъуэ имыIэ жыхуаIэм ещхьу мэлажьэ, «махуэ къэс зы сатыр нэхъ мыхъуми тхын» жыхуаIэ хабзэм тету. Си фIэщ хъуркъым абы хуэдэу зэпыу имыIэу лажьэ куэд ди литераторхэм яхэту. Ноби, тхылъ къыдэгъэкIыныр гугъу щыхъуа зэманми, зэрысщIэмкIи, ар матхэ, матхэ…
Елгъэр Кашиф адыгэ литературэм хуищIа хэлъхьэныгъэр инщ. Ар нобэрей ди тхакIуэ нэхъ пажэхэм, IэкIуэлъакIуэхэм, щIэджыкIакIуэхэм фIыуэ ялъагъухэм ящыщ зыщ. Ауэ абы адыгэ журналистикэми хэлъхьэныгъэшхуэ хуищIащ, а Iуэхум нэхъ мащIэрэ и гугъу ящI пэтми. Кашиф «Ленин гъуэгум» щыщылэжьа зэманым газетым и бзэм зегъэузэщIыным ар хуабжьу егугъуащ, зы жыпхъэм къигъэжыкIам ещхь, къарыкIыр къыбгурымыIуэу къыдэкIыгъуэ къэс напэкIуэцIхэм щызэбгрыпхъа жыIэгъуэхэм, псалъэ зэрыIыгъхэм ебэнащ.
Кашиф и публицистикэм ди нобэм и Iуэхугъуэ зэIумыбзхэр щызэпкърех, абы и очеркхэр дызэсэжахэм емыщхьу, художественнэ очерк нэсхэщ.
ТхакIуэ щIалэхэм гъуэгу етыныр къалэн лъапIэу Кашиф къызэрилъытэм и щыхьэтщ ар ныбжьыщIэхэм зэрадэлажьэр. Абы и чэнджэщхэр сэбэп зыхуэхъуа, фIыщIэ къыхуэзыщI куэд езыхэр балигъ хъуауэ литературэм холIыфIыхь. Сэ зэи зыщызгъэгъупщэркъым си рассказым хэплъэу, сымыщIэххэу газетым трыригъэдзауэ зэрыщытар. Апхуэдэу абы зызыщIигъэкъуар куэд мэхъу.
Мыбыи сытепсэлъыхьмэ, си гуапэт. Кашиф къызыхэкIа унагъуэр Щхьэлыкъуэ нэхъ пщIэ, нэмыс щызиIахэм ящыщщ. Абы и адэ Мысост фIыуэ зымылъэгъуа ди къуажи, уеблэмэ Кэнжэ, Шэджэм жылагъуэхэми дэсагъэнкъым. ЛэжьакIуэжьу, цIыху щабэрэ гуапэу, лIыжь Iущрэ чэнджэщ щхьэпэкIэ жумарту ар жылэм ягу къинащ. Абы и къуэхэри — Хьэчими Кашифи — я адэм ещхь хъужащ. Нобэ зи гугъу тщIыр Кашифщи, щхьэлыкъуэдэсхэм ар фIыуэ ялъагъу жыпIэныр мащIэ сфIощI, апхуэдизу пщIэ, нэмыс, щIыхь къыхуащIри. Езыри жылэм папщIэ и щхьэфэр лъэгущIыхь ищIынущ жыхуаIэм хуэдэщ: гуфIэгъуэ зиIэм диIэту, зи пщIантIэ нэщхъеягъуэ дэлъым дэщыгъуэу къекIуэкIащ.
Си гуапэщ Кашиф и гуащIэ мыкIуэщIу, и узыншагъэм хэмыщIу иджыри илъэс куэдкIэ псэуну.
МЭЗЫХЬЭ Борис,
тхакIуэ
2019 гъэ
КъБР-м и Iэтащхьэ Къанокъуэ Арсен «Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и цIыхубэ тхакIуэ» цIэ лъапIэр Елгъэр Кашиф къызэрыфIащам щыхьэт техъуэ дамыгъэр къыщритыжа махуэм. 2013 гъэ
Налшык къеблэгъа киноактрисэ цIэрыIуэ Кириенкэ Зинаидэ (сэмэгумкIэ ещанэр), Мыд Хьэжмусэ, Елгъэр Кашиф, балъкъэр усакIуэ Макитов Сэфар, радиожурналист АфIэунэ Рае, тележурналист Хъуэжэ Хьэзрэт, усакIуэ Щоджэн Хьэбас сымэ. 1961 гъэ
Нэхъыщхьэм гъунэгъу зыхуэщIын
Лъэпкъ усыгъэм, гъуазджэм игъащIэми «къихутэ» Iуэхугъуэхэм — гъащIэм, лъагъуныгъэм, ажалым, лIыгъэм — ятеухуа тхыгъэхэр ебэкI хъуащ. Иджы абы къыхохьэ гъащIэм и къежьапIэм, дызыпIа щIым и къару мыкIуэщIыжым, дунеишхуэм ятеухуахэр. ГъащIэ мытыншри, фIы зыщIэм ехъуэпсэнри, Iуэху цIыкIуфэкIухэм къыхэкIауэ нэхъыщхьэм пэгъунэгъу зыхуэщIынри — а псори ди лъэпкъ усыгъэм хэлъщ, ар зэпIэзэрыт, Iущыгъэр зэбэкI хъуну, и дамэр нэхъри жыну ущегъэгугъ. А дамэм щIэтхэм ящыщ зыщ Елгъэр Кашиф.
СОКЪУР Мусэрбий,
критик. 1985 гъэ
КъаруущIэу къыхохьэ
ЩIыр къызэпхызыуда псынэр зэуэ жабзэркъым. Пшахъуэри, ятIэри, кIэрыхубжьэрыхури здехь, лъэпощхьэпохэр къызэринэкIыу псышхуэм зэрыхэлъэдэну лъа-
гъуэр хишыху. Абы ещхьщ Елгъэр Кашиф и усэхэр: абыхэм хэкIащ гъуабжафэ къытезыгъауэу, зыгуэрхэм зэрыдежьууэ хэлъар. Кашиф и тхыгъэхэр къаруущIэу къыхохьэ адыгэ усыгъэм. Ар сытым темытхыхьми, и гулъытэм щIэмыкIыр цIыхурщ — гъащIэр зыухуэрщ, фIым хуэлажьэрщ.
ЩОДЖЭНЦIЫКIУ Iэдэм.
1985 гъэ
Усыгъэ нэсым и нэщэнэ
Пришвин зэгуэр жиIэгъащ: «Псори усакIуэу къалъху, ауэ апхуэдэ хъур мащIэщ. Куэдым яхузэфIэкIыркъым шымыгъасэм ибг зрадзу ягъэсэну». Елгъэр Кашиф хузэфIэкIащ адыгэш Iэлыр игъэIэсэн. Абы и псалъэм и купщIэр кIуэ пэтми нэхъ куу мэхъу, усыгъэ нэсым и нэщэнэу, гъащIэшхуэ зэраIэнур нэрылъагъущ.
ПОПЕРЕЧНЫЙ Анатолий.
2000 гъэ
ЦIыхугъэрэ гуапагъэрэ ядыболъагъу
ТхакIуэр зытетхыхь лIыхъужьым езыри ещхьу жаIэ. Пэж хэлъщ абы. Сыт хуэдиз цIыхугъэ, гуапагъэ ядэплъагъурэ Кашиф и лIыхъужьхэм. Псалъэм папщIэ, апхуэдэщ «Лъэужьхэр» зыфIища повестыр. Абы укъеджэу тхылъыр бгъэтIылъыжа нэужь, узэгупсысыр зыщ: сыту фIы мы дунейм апхуэдэ цIыхухэр зэрытетыр.
ШЭДЖЫХЬЭЩIЭ Хьэмыщэ,
КъБР-м и цIыхубэ тхакIуэ.
1995 гъэ
ЗекIуэ и вакъэ лажьэркъым
Елгъэр Кашиф къэбэрдей литературэм зи цIэр щыIуа цIыхущ. Ар усакIуэщ, прозэрытхщ, зэдзэкIакIуэщ.
1955 гъэм, Горький Максим и цIэр зезыхьэ Литературнэ институтым щIэсу, къытрадзэн щIадзауэ щытащ абы и япэ усэхэр. 1960 гъэм адэжь щIыналъэм къэкIуэжу лэжьэн зэрыщIидзэрэ, Кашиф и къарури, и гуащIэри трегъэкIуадэ псэуныгъэм и мыхьэнэр, цIыхум гъащIэм щиубыд увыпIэр, абы и зэфIэкIыр къихутэным. И къалэмым къыщIэкI тхыгъэхэмкIэ ар цIыхухэм ядогуашэ. Езыр зыхэпсэукIа зэманыр тынш дыдэу зэрыщымытар къигъэлъэгъуэным, цIыхупсэми цIыхубэ гъащIэми щекIуэкI зэхъуэкIыныгъэхэм бгъэдыхьэкIэ узыншэ зэрыхуейм гулъытэр хуиунэтIыным елIалIэ зэпытущ Елгъэрыр зэрытхэр. Ар уи фIэщ ящI и IэдакъэщIэкIхэм яхуищIа псалъащхьэхэми: «ЩIэдзапIэ» (1964), «Сабиигъуэм и дыгъэ» (1966), «Мэз бгъуэщIым» (1969), «Подумаешь, дождь» (1969), «Пщэдджыжь хьэщIэ» (1973), «Щыуагъэ» (1988), «Лъагъуныгъэм и бзэ» (1999), къинэмыщIхэр. Тхылъ 30-м щIигъу къыщIэкIащ къэбэрдей-шэрджэс тхыбзэм хуэIэзэ нэхъыжьыфIым и къалэмыпэм.
Бегъымбар лъапIэм и псалъэр цIыхубэм я деж нихьэсын папщIэ, Кашиф 1996 гъэм КъурIэн лъапIэр анэдэлъхубзэкIэ зэридзэкIащ. Абы ипэжкIэ, 1993 гъэм, абы адыгэбзэм къригъэзэгъащ Пановэ Верэрэ Вахтин Юрийрэ ятха «Мухьэмэд бегъымбарым и гъащIэр» тхылъыр.
Дызэрыт илъэсым Елгъэр Кашиф и ныбжьыр илъэс 85-рэ ирокъу, ауэ гъэ блэкIахэм тхакIуэ Iэзэм и къалэмыпэр нэхъ жан ящIа фIэкIа, ягъэбгъунлъакъым. Абы къыхэхъуащ ныбжьым къыздихь Iущыгъэр, щIэныгъэр, Iэзагъыр.
Илъэс блэкIам ди тедзапIэм къыщыдэкIащ «Си псэм и щIасэу си лъэпкъ мащIэ» («Мой малый род, любезный сердцу») тхылъыр. Ар урысыбзэкIэ зэридзэкIащ Мэремкъул Ларисэ. ЗыкIэ куууэ, гугъэзагъэу, гунэсу тетхыхьащ Кашиф къызыхэкIа лъэпкъми, щхьэхуимыту уетхьэкъу и хъыбар къэIуэтэкIэм.
Котляровхэ ди тедзапIэм иджыблагъэ аргуэру къыщыдэкIащ къэбэрдей литературэм и жьантIэдэс Елгъэр Кашиф и лэжьыгъэщIэ: «Си гъуэгуанэхэр, е ЗекIуэ и вакъэ лажьэркъым». Тхылъым фIища цIэм адыгэ псалъэжь цIэрыIуэр лъабжьэ хуэхъуащ. Гъуэгу теувам IэнэщIу, къуентхъыншэу къызэримыгъэзэжырщ абы и мыхьэнэр. Илъэс блыщIым щIигъуащ Елгъэр Кашиф журналистикэм зэрыхэтрэ. Гъуэгуанэ куэд тетащ, цIыху бжыгъэшхуэ зригъэцIыхуащ. Абыхэм я псэукIэмрэ я дуней тетыкIэмрэщ Кашиф и «къуентхъыр», тхылъыщIэм и напэкIуэцIхэм ихуахэр.
КОТЛЯРОВ Виктор.
Езым и нэпкъыжьэ иIэжу
Дэ ди тхакIуэ Iэпкълъэпкъыр жэпхъа щIыкIэтэкъым, литературэм и Iуфэлъафэм къыщыдагъэкIухьмэ, дыгуфIэу арат Елгъэр Кашиф тхылъ зыбжанэ къыдигъэкIарэ ахэр зэIэпах-зэIэпатхъыу зэIущIэхэм ирагъэблагъэ усакIуэ цIэрыIуэ щыхъуам щыгъуэ.
Дэтхэнэ усакIуэми тхакIуэми щхьэж езым и литературэ нэпкъыжьэ иIэжу къыщIэкIынщ. Кашиф и тхыгъэ нэхъ пасэхэм ятыболъагъуэ сабиигъуэ гурыфIыгъуэншэм къытрина апхуэдэ нэпкъыжьэ. Пасэу анэншэ хъуа, анэнэпIэсищ зыгъэунэхуа усакIуэ щIалэм дежкIэ сабиигъуэр гурыфIыгъуэншэ дыдэу щытащ, пэж дыдэу. И гум фIэIэфIу къэкIыжын щIагъуэ къыхуигъэнакъым сабиигъуэм Кашиф…
Ауэ сабиигъуэ насыпыншэр триуIэфIэж щIыкIэу, Тхьэм Кашиф тыгъэ къыхуищIащ жьыщхьэЗапись махуэ хъуэпсэгъуэ. ЗэкъуэшитIрэ дзитI зыIут къамэрэ жыхуаIэм ещхьу щIалитI иIэщи, я дуней тетыкIэкIи, я псэукIэкIи хъуэпсэгъуэхэщ. И къуэрылъхухэр гугъэгуфIэ-псэгъэгуфIэ защIэщи, адэшхуэ-анэшхуэм къопщIэпщIэкIхэр. И щхьэгъусэ Зоещи, Кашиф и зы шэджагъуашхэ блигъэкIамэ, гузавэрэ къыкIэлъыгумащIэу и нэIэ къытет зэпыту апхуэдэщ.
IУТIЫЖ Борис,
КъБР-м и цIыхубэ тхакIуэ.
2005 гъэ
СэмэгумкIэ къыщыщIэдзауэ: щIэныгъэлI Апажэ Мухьэмэд, тхакIуэхэу Гуртуев Берт, ЩоджэнцIыкIу Iэдэм, Кулиев Къайсын, Эфендиев Сэлихь, Черемисин Борис, Макитов Сафар, Боташев Исса, Елгъэр Кашиф сымэ.
ЕЛГЪЭР Кашиф
Хы ФIыцIэ бжьэпэм
Гулиа Дмитрий и фэеплъу
СлIожь, си гум илъыр къэпщIауэ
УщIэпэбжьауэр ара?
ПлъэкI къыумыгъанэ зикI — къауэ,
Хы ФIыцIэжь, зи жьэр ущIа!
Укъолъыр уэ, хьэжь епхауэ,
Уи толъкъуныдзэхэр къысхуолъ.
Сыноплъ сэ си лъыр къэплъауэ,
Хы ФIыцIэ, си гур пхуохъу Iэл.
ПщIэжрэ, си лъэпкъым зэгуэрым
Уэ хьэдрыхэ лъэмыж
ЗыхуэпщIу, уи толъкъун уэрым
ЩIебгъэлъафэхэр? — КъэщIэжыт!
А щхьэхуимытхэм я нэпсу
Уэ бгъэкIуэщIахэр — къэщIэжыт!
КъэщIэжыт я бжыгъэр цIыхупсэу
ЗыIэщIэплъхьахэм? КъэщIэжыт!
Ей, уэ хы ФIыцIэм
Уи тхыцIэр
Лъэпкъ хьэдрыхэ лъэмыжт.
Толъкъун-аркъэнкIэ цIыхудзэр
Хуэплъэфт ажалым. Уемышт.
ПщIэрэ, а гуауэм, лъэпкъ гуауэм,
Уэ пхуэдиз нэпсу къишащ.
Телъщ ди тэмакъ ар тенауэ
Нобэ дэ псэууэ къэнам…
Абдеж къоуIэбжьыр хы ФIыцIэр,
И аркъэн пхъашэу толъкъун
IэщIэлъыр хуэму хыфIедзэ,
Щегъэтыр бжьэпэм къеуэн.
Къыщихужауэ напIащхьэр
Къысхуилъ-къысхуипкIыу щыта
Хыр, ихуа пфIэщIу суд пащхьэм,
И нэшхуэр къижу къэщтащ…
Хышхуэр къызоплъыр сабыру,
Ауэ сэ слъагъур нэгъуэщIщ:
Зэгуэр си Хэкум и быну
ИкIуэдэжахэрщ хамэщI.
* * *
Дунейм щифIыгъуэм зи жьы хъугъуэр
Техуахэм сэри хъуащ сащыщ.
Мис иджыщ, жысIэу сыщигугъэ
Дыдэм
Си гъуэгум зеуплIэнщI.
СыщищIалэгъуэу батэкъутэр
Згъэшын мурадыр щызиIам,
ЩымыIэжами цIыху дэпхъуэтыр,
ХьэIупс ящIынт пэж жызыIар.
Арати, ди кIэм дыщыщтэжу,
ЩымыIэу щIагъуэу хэпIэнкIыкI,
Дышынэу тчын лъэбакъуэ пхэнжу,
Щэху цIыкIуу гъащIэм дыдекIуэкIт.
Ар уигу темыхуэу,
Е улIыну,
Е сылIэнщ жыпIэу мурад пщIам,
Делэщ дохутырхэр къуагъэплъынти,
Уи Iыхьэт ахэм къыпфIащар.
Абы и ужькIэ, сыт хуэдэфэ
Къуаплъу щытами,
Ухъут нэгъуэщI:
ПщIыгъуа нэгъуни бдешхэ-бдефэу,
УлIт, зыгъэхъужи уэ я фIэщ.
Уеблэм: «Апхуэдэу зэрыхъунур
ПщIэнт», — жаIэу Iэджи ежьэжынт.
АтIэ хуейр хэтыт унэхъуну —
Гу бампIэр кIуэцIкIэ дгъэвыжынт.
Иджы еплъ къэхъум — Си щIалэгъуэм
ПфIэщIынщ щыIауэ нэгъуэщI парт:
СампIэимыхьэу абы щыгъуэ
Щытахэрщ нобэ лIыхъужь хъуар.
ПцIыр сыткIэ щхьэпэ,
Ноби ахэм
Тхьэм сехъуэпсэну имыух —
ГъащIэфI къилъыхъуэурэ
Зи лъахэр
Зыбгынэр сэркIэ ар мыцIыху.
ЗэрыжысIащи,
Зыщ сигу къеуэр:
Дунейм щифIыгъуэм дыхъуащ жьы.
Ди напэр къабзэу,
Ди псэр хейуэ
Тхьэм дгъуэтыжын ищI иджы щIыр.
