Бзэрабзэ, ди бзэу дахэкIей!
Хэкум и цIэр фIыкIэ къэзыIэтыну, ди бзэ дахэр ину зыгъэIуну зыщыгугъ щIэблэщ Налшык къалэ дэт гимназие №14-м щрагъаджэр. Анэдэлъхубзэм и махуэм теухуауэ мыбы мазэ псокIэ Iуэхугъуэ зэмылIэужьыгъуэхэр щекIуэкIащ. Ди усакIуэхэм, тхакIуэхэм я IэдакъэщIэкIхэр нэхъыфIу зэзыгъащIэхэм я зэпеуэ, сурэтыщI ныбжьыщIэхэм я «Хэхъуэ, гъагъэ, си Хэку дахэ!» зэхьэзэхуэр, нэгъуэщIхэри купщIафIэу къызэрагъэпэщащ гимназием и лэжьакIуэ Ефэнды Марьятрэ Хьэмырзэ Заретэрэ.
Псори къыщызэщIакъуэжа «Си бзэ — си псэ, си дуней» пшыхь дахэр сабийхэм гукъинэжу ирагъэкIуэкIащ.
ФIэхъус апщий, Адыгэ Хэку!
ФIэхъус апщий, ди лъэпкъ дахащэ!
ЩIэкIауэ щытми куэд уи нэгу,
Иджыри Iэджэр уи гуращэщ!
Тетыху адыгэ мы дунейм,
Птеуэнкъым, Хэку, уэ зеиншафэ!
Бзэрабзэ, ди бзэу дахэкIей!
Узэпымыу, адыгэ къафэ!
Мы псалъэхэмкIэ зэхыхьэр къызэIуахри, еджакIуэхэм ирашэжьащ джэгу екIур. КъыкIэлъыкIуэу утыкум къеблэгъащ 2-нэ классым щеджэ Тхьэзэплъыж Анатолэрэ Балэ Миланэрэ, 11-нэ классым щIэсхэу Шыбзыхъуэ Тамерланрэ Понэж Марьянэрэ. НыбжьыщIэхэм дахэу, щIэщыгъуэу ирагъэкIуэкIащ зэхыхьэр.
«Ди адэжь-анэжьхэм я бзэ дахащэмкIэ дэ дыгъэми, мазэми, псэущхьэми, къэкIыгъэми допсэлъэф, абыхэм я гъусэу донэщхъей икIи догуфIэ», — жиIащ Анатолэ. Абы и псалъэм щыхьэт техъуэу, Мысостышхуэ Айдэмыр Нало Заур и «Нанэ и псэ, дадэ и бзэ» усэм къеджащ.
ЕтIуанэ классым щеджэ Щоджэн Тамерлан тепсэлъыхьыжащ Къэжэр Хьэмид и «Чэнджэщ» хъыбарым. Гур хэхъуэрт щIалэщIэм и анэдэлъхубзэр Iэзэу зэригъэшэрыуэр щызэхэпхкIэ. Шорэ Данэрэ Дыгъужь Иланэрэ ягъэзэщIащ «Къэбэрдей», «Си Къэбэрдей» уэрэдхэр. Хэкум, лъахэм нэхъ лъапIэ зэрыщымыIэр зи лъабжьэ а уэрэдхэм щIалэгъуалэр нэхъ щIэх-щIэхыурэ щIэдэIумэ, щIыналъэм нэхъ хуэгумащIэу къыдэкIуэтеинкъэ?!
Гимназием и еджакIуэ нэхъыжьхэм ягъэлъэгъуащ «Бзэм и къарур» театр теплъэгъуэ кIэщIыр. Пасэрей алыдж хъыбарым къытращIыкIа спектакль цIыкIум и гупсысэ нэхъыщхьэр бзэм нэхъ IэфIи нэхъ дыджи зэрыщымыIэрщ. ЕджакIуэхэм къагъэлъэгъуэжащ алыдж хэкупщ, философ Ксантрэ абы и лIыщIэ Эзопрэ я зэхущытыкIари иужьрейм и Iущыгъэри. Шхыныгъуэм я нэхъ IэфIыр, абы къыдэкIуэуи ерыскъыгъуэм я нэхъ Iейр ипщэфIыну Эзоп и пщэ къыщыдалъхьэм, ар куэдрэ гупсысатэкъым: тIум щыгъуэми бзэгу гъэва Iэнэм къытрилъхьащ. ЛIыщIэм апхуэдэу щIищIам и щIагъыбзэр Iэзэу яIуэтэжащ еджакIуэхэм: «Бзэгум нэхъ IэфI мы дунейм теткъым. БзэмкIэ цIыхухэм фIэхъус зэрах, Iуэху куэд зэфIагъэкI, нэхъ тэмэму жыпIэмэ, бзэм ирызэгуроIуэ. Бзэм и фIыгъэкIэ къэралхэм я Iуэхур зэтоувэ, лъэпкъхэм я псэукIэми, щэнхабзэми заужь»; «Бзэгум нэхъ Iей мы дунейм тет?! Бзэр къагъэсэбэпри, цIыхухэр зэфIонэ, къызэрогъапцIэ, зым адрейм и жагъуэ ещI. Бзэм зауэ къигъэхъеифынущ, къалэхэр, къэралхэр зэтрикъутэфынущ».
— Мы теплъэгъуэ кIэщIымкIэ дэ жытIэну дызыхуейр бзэм куэд зэрыхузэфIэкIырщ. ЦIыхур егупсысыпхъэщ жиIэм, щIыжиIэм, щыжиIэм. Арыншамэ, фом хуэдэу ди бзэ IэфIыр зэзым ещхьу дыджу къыпхущIэкIынри хэлъщ. Бзэм дыхуэвгъэсакъ, дывгъэхъумэ. Зыщыдвмыгъэгъупщэ — бзэм куэд хузэфIокI, — жиIащ зэхыхьэр езыгъэкIуэкIа Понэж Марьянэ.
Усэхэм гъэхуауэ къеджащ Апажэ Дианэрэ Щоджэн Мадинэрэ. Пшыхь дахэр зэхуащIыжащ джэгукIэ.
КъызэгъэпэщакIуэхэми еджакIуэхэми фIыщIэ яхуищIу къэпсэлъащ гимназием и унафэщI Жамборэ Риммэ. «Дахэ дыдэу, гум хыхьэу зыкъэвгъэлъэгъуащ нобэ нэхъ цIыкIухэми еджакIуэ нэхъыжьхэми. Уолъагъу анэдэлъхубзэм фи псэр зэрыхэфлъхьэр. Фи фIэщ фщIы, зи бзэ, зи хабзэ, зи щэнхабзэ фIыуэ зылъагъуж цIыхур насыпыфIэнущ. Дуней псом къыщалъытэ адыгэ хабзэм, адыгэ нэмысым щапхъэ трахыу адрей лъэпкъхэр къэгъуэгурыкIуащ. Абы къыхэкIыуи, фи Хэкум, фи лъэпкъым папщIэ фи щхьэр лъагэу Iэтауэ, сыт хуэдэ Iуэхум зевмыпщытми, фIым фрителъхьэу дунейм фытетыну си гуапэщ», — жиIащ Риммэ.
БАГЪЭТЫР Луизэ.
