Тэрч щIыналъэр зи IэмыщIэ илъа
Илъэс 42-кIэ узэIэбэкIыжмэ, къэхъуа Iуэхущ зи гугъу фхуэсщIынур. ЦIыху дыщэ Сэхъу Къэрэщей Къасбулэт и къуэр телефонкIэ къэпсалъэри, и деж сыщIыхьэну къызжиIащ. А зэманым ар «Ленин гъуэгум» и редактор нэхъыщхьэу лажьэрт, сэ сыздэщыIэр «Кабардино-Балкарская правда» газетырт. ЩIэх дыдэу сыдэкIуеящ ар щылажьэ къатым. И сэлам хынри и псалъэри зы ищIри абы жиIащ:
ФIэщмыхъу НэIиб — Си ныбжьэгъуфI, ди Iуэху зытетыр мыращ: Тэрч къалэм пщэдей щагъэлъэпIэнущ Джылахъстэнейм я нэхъыжь ФIэщмыхъу НэIиб Умар и къуэм и ныбжьыр илъэси 100 зэрырикъур. Абы уэ укIуэмэ нэхъыфIу къызолъытэ, лъэпкъ хабзэхэр фIыуэ зэрыпщIэм къыхэкIкIэ. АбыкIэ сэ сыгурыIуэнщ уи редактор нэхъыщхьэ Черемисиным.
— Уи псалъэр си дежкIэ унафэщ, — жысIащ сэ.
Къэрэщей си Iуэху къызэхъулIэну къызэхъуэхъури, гъуэгу сытехьащ…
Районым ЩэнхабзэмкIэ и унэм, гуфIэгъуэр щекIуэкIынум, журналистхэр дыщыIухьэм, бжэм ета IункIыбзэ къэбым «дыкъигъэлъеижащ». ТIэкIуи дыкъэуIэбжьауэ, ди жагъуэ хъуари хэлъу дыкъыIукIыжри, партым и райкомым декIуэлIащ. Абы къыщыдгурагъэIуащ юбилярыр зэрыгукъыдэмыжым къыхэкIыу, зэхыхьэр ягъэIэпхъуэн хуей зэрыхъуар. Арати, си лэжьэгъухэр мэкъумэш IэнатIэхэм я Iуэху зытет къащIэну зэбгрыкIащ, хъыбарыншэу лэжьапIэм бгъэзэж нэхърэ ари зыгуэртэкъэ?! Ауэ сэ сепIэщIэкIакъым — мурад быдэ сщIат, дауэ мыхъуами, нэхъыжьыфIым сыIущIэну. Тезгъэчыныхьу сыщIэлъэIуа нэужь, къызэхъулIащ си гухэлъыр. Райкомым и лэжьакIуэ щIалэщIэ МэчрэIил ФIэщмыхъу НэIибхэ я унэ сишащ. Куэбжэр къытхуIуихащ цIыхубз мытIорысэ зэкIужым. ФIэхъус ирихри, МэчрэIил абы еупщIащ: «Любэ, уи адэм дыIущIэмэ, гугъу едмыгъэхьыну пIэрэ?» «Хьэуэ, хьэуэ, фымыгузавэ, нобэ нэхъыфIщ ар. Фыкъыдыхьэ, уеблэмэ къыфщыгуфIыкIыпэнущ ди адэр», — жэуап къитащ цIыхубзым.
Зэрыхабзэщи, хьэщIэр сэрати, япэу сыщIыхьащ унэм. НэIиб пIэкум ист, гу зэрылъыстамкIи нэжэгужэт. «Сэлам Алейкум, тхьэмадэ!» — зыхуэзгъэзащ абы. «Уалейкум сэлам. Сыпэплъатэкъым нобэ мыпхуэдэ щIалэщIэхэр си хьэщIэну», — жану жэуап къитыжащ НэIиб.
Зэ еплъыгъуэкIэ, зэрыжыхуаIам хуэдэу сымаджафэ теттэкъым абы, уеблэмэ зэрынэкIущхьэплъым узыншэ дыдэу гурыщхъуэ уигъэщIырт.
«Сыт, щIалэ, фыкъэзгъэпцIарэ сызэрысымаджэр пэжрэ зэхэбгъэкIыну райкомым укъигъэкIуа? Абы щыгъуэми щыхьэт техъуэн пщIыгъуу…» — гушыIэу зыхуигъэзащ НэIиб и къуажэгъум.
«Хьэуэ, ди нэхъыжь лъапIэ! Мы къыпхуеблэгъар Налшык къалэ къикIа журналистщ, уигъэлъэпIэну къэкIуауэ аращ», — жиIащ щIалэщIэм. А дакъикъэр къэзгъэсэбэпри, сэри зыкъезгъэцIыхуащ ФIэщмыхъухэ я нэхъыжьым. «Сэ си цIэр Азрэтщ, уи деж сыкъэзыгъэкIуар Сэхъу Къэрэщейщ, унафэ къысхуищIащ лэжьыгъэ купщIафIэ уэ птеухуауэ згъэхьэзырыну», — жызоIэ.
А псалъэхэм иужь, НэIиб гуапэу къыпыгуфIыкIри, жиIащ: «Къэрэщей щхьэусыгъуэншэу си деж цIыху къигъэкIуэнукъым…»
Япэу гу зылъыстахэм ящыщт НэIиб сэлам щесхым къысхуишия и Iэ лэрыгъухэм къару къызэрымыгуэкI зэрыщIэлъыр. ИкIи сегупсысат абы дяпэкIи и хъыбарыфI зэрызэхыдигъэхынум.
Пэжыр жысIэнщи, сропагэ а цIыху угъурлыр абы щыгъуэм къызэрысцIыхуам. Ди зэпсэлъэныгъэм и ужькIэ стхауэ щытащ «Къэрэхьэлъкъым и къуэ» очеркыр. СызыщыгуфIыкIхэм ящыщщ абы щыгъуэм, илъэс 42-рэ и пэкIэ, Тэрч сыкъыщынэу, махуэ зытIукIэ ветераным и унэм сызэрыщыIам (НэIиб тригъэчыныхьат). Сэ сфIэгъэщIэгъуэну сыщIэдэIуат нэхъыжьым и гукъэкIыжхэм (гугъуми, лIыхъужьыгъэ защIэкIэ гъэнщIат абы и гъащIэр зэрыщыту), нэхъыщхьэрати, куэд щIауэ сызэгупсыс «Сыт а дадэр ТэрчыщIым и тепщэу щIабжыр?» упщIэм и жэуапыр къысIэрыхьат.
… Куэд щIащ абы лъандэрэ. Куэдми зихъуэжащ, мыхьэнэ зиIэ къэхъугъэ Iэджи тщыгъупщащ. Дызэрыщыгъуазэщи, Коммунист партыр нобэ къэралым щытепщэжкъым. А зэманым къэралыгъуэшхуэр зытета идеологиери, Хэку зауэшхуэм текIуэныгъэ къызэрыщытхьари, зэхэкъута цIыхубэ хозяйствэр къэIэтыжа зэрыхъуари зи фIыгъэр тIэщIэгъупщыкIащ. Нэхъыщхьэжырщи, а зэманым лэжьыгъэшхуэ езыгъэкIуэкIахэу ФIэщмыхъу НэIиб хуэдэхэм я фIыщIэр догъэкIуэдыж.
Ауэ, ди насыпщи, щыIэщ иджыри ди лIыхъужьхэр зыщымыгъупщэ. ФIэщмыхъу лъэпкъым щыщхэм я лъэIукIэ, Тэрч щIыналъэм и тепщэу щытам аргуэру зэ и гугъу фхузощI.
Мы тхыгъэр щыстхым, сэ иджыри зэ хьэкъыу спхыкIащ сызэпсэлъылIэну къысхуихуа ди нэхъыжьыфIхэм я гъащIэм щыгъуазэ сызэрыхъуам си дежкIэ мыхьэнэ ин зэриIэр.
… Тэрч къалэ и гъавэ хъумапIэм пэмыжыжьэу щытащ адрей унэхэм зыкIи къахэмыщ зы псэуалъэ. Ардыдэрщ ФIэщмыхъу НэIиб и илъэси 100-р къызэрыгуэкIыу щигъэлъэпIари. НэIиб ипхъу Любэ къызэрызжиIэжауэ щытамкIэ, а унэр куэд щIауэ якъутэу щIэ яухуэн хуеят, ауэ езы НэIиб идатэкъым. А унэм гукъэкIыж IэджэкIэ епхат ар. Лъэпкъым и щхьэхуитыныгъэр къыщазэуа зэман, тхьэмыщкIагъэрэ мэжэщIалIагъэрэ щыщыIа лъэхъэнэ — гугъуехьыр щыкуэдами, а щIыналъэм щыпсэухэр я лIыхъужьыгъэкIэ, пагагъкIэ псоми къахэщырт. НэIиб и лэжьыгъэ закъуэр къапщтэми, IупщI хъунущ жылагъуэ псом иIа псэукIэр.
… Дауэ цIыхур лIыхъужь зэрыхъур? Сыт абы къару къезытыр, гъэунэхупIэхэм пхыкIыу текIуэныгъэр къихьыну?
УпщIэ къызэрыгуэкIтэкъым ахэр илъэси 100 къызэзынэкIа ветераным дежкIэ. А дакъикъэм пэшыр даущыншэ зэрыхъуам куэд къызжиIащ. Шэч хэмылъу, абы и щхьэм къихьэжат зыпхыкIа куэд, сэ сызыщымыгъуазэхэр. Сэ слъагъурт губзыгъагъэ къызэрыщ и нэгур икIи къызгурыIуэрт абы дежкIэ гукъэкIыжхэр зэрымытыншыр. НэIиб ищIэжырт 1917 гъэм къэралым щекIуэкIа Октябрь зэщIэхъееныгъэри…
«Сыхэтыт сэ абы щыгъуэм, — зэупщIыжащ НэIиб, итIанэ ХьэхъупащIэ Амырхъан и псалъэкIэ жэуап къитат. — Сэ сыкъэрэхьэлъкъщ, къэрэхьэлъкъым срикъуэщ, щIым и бэуэкIэмрэ мэзым и Iугъуэмрэ зыщIихуахэм сащыщщ. Сэ сыIэщыхъуэщ икIи сывакIуэлIщ… Сэ сщIэрт хакIуэ мыгъасэм къызэрыпэскIухьынур… Сэ сщIэрт Iуэхушхуэ куэд, ахэр хэмыкIыжын лэрыгъуу къыхэнащ си Iэгум… Хэт сэ абы щыгъуэ сызэрыщымытар? Сызэрыщымытар зыщ — сэр-сэру…»
ИтIани, НэIиб и сабиигъуэм зытригъэгусэртэкъым. Абы къызэрилъытэмкIэ, и Iуэху къикIат и адэм, ар еджэн зэрыхуейр къилъытэу, урыс школым зэрыритамкIэ. Апхуэдэу, 1888 гъэм ирихьэлIэу НэIиб Курп Ищхъэрэ жылагъуэм щIэныгъэкIэ къыщытекIуэ щымыIэу ябжырт.
Абы хэзымыщIыкIа сэри, фэрыщIагъ лъэпкъ хэмылъу жысIэнщи, хъыбарыр здыжиIэм а цIыхум сригушхуэрт. Ар жесIэну сыщыхуежьэм, НэIиб си щытхъу псалъэхэр зэхимых зищIри, къызэIупщIащ: «Уэ ужурналист къудейкъым, атIэ икIи убалъкъэрщ. Сыпщогугъ, Гундэлэн щыщ си балъкъэр ныбжьэгъу Жанатаев Алий теухуауэ зыгуэр пщIэнкIэ. Абы и гъащIэр сысейм зыгуэркIэ ещхьащ. И къуих зауэм дигъэкIат абы, плIыр хэкIуэдащ. Налшык щекIуэкIыу щыта зэхыхьэхэм абы и цIэр куэдрэ щызэхэпхырт, и дуней тетыкIэр щапхъэу къахьырт».
Сызыщымыгугъа къэхъуат. Тэрч дэнэ щыIэ, Гундэлэн жылагъуэр дэнэ щыIэ?! — схузэхуэгъакIуэртэкъым. Пэжыр жысIэнщи, сыкъэуIэбжьари хэлът… Си адэшхуэм теухуауэ а псор НэIиб щищIэр дэнэ, жыхуэсIэу. ЗыкъэсщIэжа нэужь, сэ сыкъэтэджри, гъуэлъыпIэм ис дадэм IэплIэ хуэсщIащ. «Дауэ?! Ар уэ пцIыхууи? Си анэмкIэ си адэшхуэращ зи гугъу пщIыр», — жысIащ.
Си псалъэхэм я ужькIэ къэтэджар езы НэIибщ. И ныбжьым хуумыгъэфэщэну, абы зы къарукIэ и бгъэгум срикъузылIати, псалъэхэр сэри сфIэкIуэдат. Абы и нэхэм нэпс къекIуат. «ЩыIэу къыщIэкIынщ дэ зэи къыдгурымыIуэну Iуэхугъуэхэр… Зы къару гуэрхэм укъысхуагъэкIуащ уэ, си балъкъэр ныбжьэгъум и пхъурылъхур… УкIуэжмэ, си сэлам иумыхыжу къыумыгъанэ Алий, зы IэплIэшхуи схухуэщIыж».
А дакъикъэм щегъэжьауэ, гукъэкIыж къызэрымыкIуэхэр кърикIутат НэIиб. Ар тепсэлъыхьыжащ граждан зауэм и лъэхъэнэ хьэлъэхэм зэрызэуам, унагъуэ-унагъуэкIэрэ къызэхакIухьурэ цIыхубэр колхозым хыхьэну къыхураджэу зэрыщытам.
Октябрь революцэр къыщыхъеям, куэдрэ мыгупсысэу лъэпкъым къулыкъу хуищIэну дэкIат ар. Зэман хьэлъэт: гъей, тхьэмыщкIагъэ, жылагъуэ зэтекъутахэр… Щышынакъым зыми НэIиб. Ар икъукIэ щIэхъуэпсырт щхьэхуимыту къулейхэм куэдрэ яхуэлэжьахэм насып ягъуэтыжыным. КъищынэмыщIауи, НэIиб хуейт и къуэш нэхъыжь Данил, нэхъапэIуэкIэ революцэм хыхьам, IущIэну. Данил и хабзэт ежьэрэ зыкъомрэ къэту, къэкIуэжа нэужь, хьэщIэ зэраIэнур жиIэу.
— Апхуэдэ махуэм унагъуэм ису хъуар дыдэкIырт, — жиIэжырт НэIиб. — Зэгуэр сэ къысIэщIэлъэгъуащ ди пщIантIэм шу зыбжанэ дыхьэу. Абыхэм нэхъ къахэщырт щIакIуэ зыщыгъ, пащIэ фIыцIэ зытет лIыр. Ар щIэх-щIэхыурэ къытхуеблагъэрт. ИужькIэщ дэ къыщытщIар ар Орджоникидзе Серго жыхуаIэжыр зэрыарар. Ар хэтат партым и щIыпIэ съезд Владикавказ щекIуэкIам.
… Жэщыр уфащ, пшагъуэ щIыIэ Iувым щIым зытриубгъуащ, НэIиб гъуэгу щIагъуи имылъагъуу кIуэцIрокI. Жылагъуэм щызэпхыIукIат Серебряковым и дзэр щIыгъуу къуажэм къызэрыдыхьэнур. Арати, НэIиб и пщэ къралъхьащ а псалъэмакъым и пэжыпIэр зэхигъэкIыну. Лэжьыгъэ гугъут, ауэ Iуэхур зэфIэгъэкIын хуейт. Абы и гущхьи къэкIыртэкъым а дакъикъэхэм я унэр Серебряковым и цIыхухэм къаухъуреихьу Данил гъэр зэращIар, абы удын бзаджэ зэрырадзыр…
Нэхущым къуажэдэсхэр зрихьэлIар шынагъуэт. Кхъэм пэмыжыжьэу щыIэ щIыпIэ хэIэтыкIам щхьэпылъэ щащIат большевикхэм япыщIауэ шэч зыхуащIа ФIэщмыхъу Данил яхэту цIыху зыбжанэ. Хьэдэхэм зыри бгъэдамыгъэхьэу жэщищ-махуищкIэ фIагъэлъат. АбыкIэ къагъэлъэгъуар хьэкIэкхъуэкIагъэрэ цIыхугъэншагъэрэт. ЦIыхубэр ягъэшынэну я гугъами, къайхъулIакъым, революцэм и бийхэр куэд мыщIэу хагъэщIащ.
Совет властыр щытепщэ хъуащ адыгэ, балъкъэр жылагъуэхэм. Партым и щIыпIэ комитетым къалэн зыщищIыжат: граждан зауэм зэтрикъута псэуалъэхэр, жылагъуэхэр зэфIигъэувэжыну, мэжэщIалIэхэр ерыскъыкIэ къызэригъэпэщыну. Iуэхум къыхэшэн хуейт цIыху пэжхэр. Апхуэдэт ФIэщмыхъу НэIиб. Партым абы пщэрылъ щищIащ цIыхухэр зыхуеинухэмкIэ къызэгъэпэщыныр. ИужьыIуэкIэ НэIиб къыхуагъэфэщауэ щытащ къуажэ унафэщI IэнатIэр.
— ГукъэкIыж хьэлъэщ ахэр, — жиIэрт НэIиб. — ЩIакхъуэр, сабыныр, фошыгъур, щыгъыныр — псори къыдэмэщIэкIырт. ЩIыпIэ-щIыпIэхэр лъэсу къызэхэткIухьын хуей хъурт, хьэпшыпыр, шхыныр выгухэмкIэ Налшык, Владикавказ, нэгъуэщI щIыпIэхэми къыщитш щыIэт. Къуажэ советыр яхъумэу цIыхухэр махуитI-щыкIэ щызэхэти къэхъурт, сэ сыкъэсыжыным пэплъэу… Языныкъуэхэм дакъыгурыIуэрти, фIыщIэ къытхуащIырт, нэгъуэщIхэр къыдэхъурджауэрт зэман кIыхькIэ зэрызэдгъэжьам щхьэкIэ, — жиIэрт НэIиб.
И лэжьыгъэр ныкъусаныгъэншэу зэрырихьэкIыным къыдэкIуэу, Данил и бын зеиншэу къэнахэу Iустырхъанрэ Мишкэрэ, и къуэш ТIалиб и сабийхэм якIэлъыплъын хуейт, езым еиплIыр абыхэм яхэтыжу. Куэд къыщIэнэкIат НэIиб зэрыбыну гум иригъэтIысхьэу Налшык къалэ щришэжьам. Ленинскэ еджапIэ къалэ цIыкIум (ЛУГ-м) щригъэджэну арати, «Алыхьыр зи фIэщ мыхъу щIэблэ къигъэтэджыну» зэрыхуеймкIэ цIыхухэм ягъэкъуэншат. Емыджар цIыху нэфым пэплъыт зэрыхъунур къызыгурыIуэ НэIиб зи ужь ихьа Iуэхур зэрыпэжыр фIыуэ ищIэрт, ар цIыхухэми къагуригъэIуэну хущIэкъурт. Уеблэмэ, зэкъым, тIэукъым ар и къуажэгъухэм зэрелъэIуар сабийхэр еджэну хуит къащIын щхьэкIэ. Дыщызэпсалъэм НэIиб игу къигъэкIыжат я къуажэ щIалэ цIыкIу Щомахуэ Амырхъан (иужьыIуэкIэ тхакIуэ Iэзэ хъуащ) теухуа хъыбарри. ЩIэныгъэм хуэнэхъуеиншэ щIалэр Налшык щеджэну адэ-анэм яутIыпщыртэкъым, апхуэдэу щыхъум, НэIиб щIэмыупщIэжыххэу Амырхъан ишэри, ЛУГ-м щIигъэтIысхьауэ щытащ. ТхакIуэм куэдрэ ар игу къигъэкIыжырт, фIыщIэшхуи къыхуищIырт.
Къэралым лэжьыгъэшхуэ щыщекIуэкIа 1930 гъэхэм ФIэщмыхъу НэIиб жыджэру хэтащ колхозхэр къызэгъэпэщыным. Апхуэдэуи абы хузэфIэкIат Мэртэзей (Дей къуажэ) ТОЗ-хэр щызэригъэуIун. Ар къэрэхьэлъкъым и къуэт, цIыхухэм гъащIэщIэ яухуэну игъасэрт.
НэIиб игу къигъэкIыжахэм ящыщт ар Москва ягъакIуэу республикэм япэу щаухуэну Мэртэзей гъавэ хъумапIэм и дэфтэрыр къихьауэ зэрыщытар. НэIиб зэхэхауэ къызжиIэжат а ухуэныгъэр зэращIа щIыкIэри, иужькIэ илъэс зыбжанэкIэ абы и унафэщIу зэрыщытари. Илъэс зыбжанэкIэ ар Прохладнэ гъавэ хъумапIэм и Iэтащхьэу щытащ, итIанэ партым и обкомым и бюром и унафэкIэ 1937 гъэм Налшык «Югзагототдел»-м и унафэщIу ягъэуващ.
… Къэралым пшэ фIыцIэр къыщхьэщыхьащ — цIыхубэр зыпэмыплъа Хэку зауэшхуэр къэхъеят. Зи ныбжьыр илъэс блыщIым нэблэгъа НэIиб лэжьыгъэшхуэ къыпэщылът: бийм зы гъавэ хьэдзэ Iэрымыгъэхьэныр, зы трактори, зы Iэщи ялъымыгъэсыныр… Къаруушхуэ цIыхухэм ирахьэлIат республикэм и предприятэхэр зауэ щемыкIуэкI щIыпIэхэм гъэIэпхъуэным. Жей имыIэу НэIиб псоми кIэлъыплъырт, иужьрей эшелоным и ужькIэт езыр щыIукIыжыр. Апхуэдэрщ хэкупсэ, зи щIыналъэм и «тепщэ» зыхужаIэжыр.
Хэкум щикIым (эвакуацэ ягъакIуэрт), НэIиб и бынхэм (Хъызыр, Борис, Мэржан, Любэ) унафэ яхуещI лIыгъэ яхэлъу бийм IущIэну, зы щхьэкIи къимыкIуэтыну. ЯгъэщIэхъуакъым адэр бынхэм. Хъызыр абы щыгъуэм «Осоавиахим» район советым и унафэщIу лэжьащ. Езым фIэфIу зауэ IэнатIэм Iухьат, артиллерие дивизионым и лагъымыдз батареем и комиссару щыIащ (абы щыгъуэ Мэлгъэбэг деж щызауэрт). А щIыпIэм щызэуащ НэIиб ипхъу Люби, Данил и къуэ Iустырхъани.
Куэдрэ зыщаIэжьакъым фашистхэм ди щIыналъэм. Республикэр ди зауэлIхэм хуит къыщащIыжа япэ махуэхэм къыщалъхуа жылэм къегъэзэж ФIэщмыхъу НэIиби. Партым и щIыпIэ комитетым ар аргуэру егъакIуэ зауэм зэтрикъута хозяйствэр къэIэтыжыным хэлIыфIыхьыну.
Япэ зауэ нэужьым къагъэкIа гъавэр губгъуэм щолыд. АрщхьэкIэ, ар зэрыIупхыжын, щыбгъэтIылъын къэгъуэтын хуейкъэ? Зыри щыIэкъым, псори зэхэкъутащ. Мыбдеж нэхъыщхьэу НэIиб къысхухигъэщат ди зауэлIхэм я мызакъуэу, а зэманым жылэхэм къыдэна цIыхубэри быдэу зэрызэкъуэувар. Я къару къимыхьми, мэжэщIалIэми, жэщ-махуэ ямыIэу лажьэрт ахэр. 1943 гъэм гъавэ хъумапIэщIэ яухуэжащ.
1944 гъэм ФIэщмыхъур зи пашэ гуп мыиным дэтхэнэми тонн мини 9000 щIэхуэну складитI ящIын яхузэфIэкIат. Ар Iуэхушхуэт! ИлъэситI дэкIри, Москва къикIа комиссэм абыхэм къахуигъэфэщауэ щытащ я япэ саугъэтыр, къэралым и предприятэхэм я зэхьэзэхуэм къызэрыщыхэжаныкIам папщIэ. Абы щыгъуэ НэIиб и унэм микрофон щагъэуври, къэрал псом радиокIэ зэхахыу жылагъуэ лэжьакIуэбэм я гуащIэм ар тепсэлъыхьыжат.
Илъэс 30-м нэблагъэкIэ НэIиб щытащ элеваторым и унафэщIу. Къэралым и Правительствэм къилъытащ абы и лэжьыгъэфIыр икIи къыхуигъэфэщащ орденхэмрэ медалхэмрэ. Пенсэм кIуа нэужьи, НэIиб щIэх-щIэхыурэ кIуэрт зэман куэдкIэ и лэжьыгъэр щрихьэкIа элеваторым, я Iуэху зэрыхъум кIэлъыплъырт. Ар псоми къацIыхурт, псори къыщыгуфIыкIырт.
… НэIиб сэ сыIущIа иужь, ди жагъуэ зэрыхъунщи, куэдрэ псэужакъым. Абы лъандэри илъэс 42-рэ дэкIыжащ. Арами, сэ хьэкъыу спхыкIащ ноби цIыху мин бжыгъэм ар гуапэу ягу зэрилъыр. Си фIэщ мэхъу абы и фэеплъыр зэрыуахътыншэр, сыту жыпIэмэ, абы къигъэнащ лъэужь дахэ.
НэIиб и бынхэри езым хуэдэу хэкупсэрэ я щIыналъэм и цIыху пэжу къигъэхъуащ. Нэхъыжь Хъызыр инженер нэхъыщхьэу щытащ, къыкIэлъыкIуэ Борис адэм и IэщIагъэр къищтэжащ — гъавэ къыщыIах Котляревскэ пунктым и унафэщIу щытащ, ипхъу Любэ илъэс куэдкIэ сатум хэтащ, нэхъыщIэ дыдэ Мэржан и гъащIэр щIэблэм гъэсэныгъэ етыным хухихащ.
Зэманыр езыр-езыру йокIуэкI, цIыхум абы зыри хуещIэнукъым. Зи гугъу сщIы цIыхухэр нобэ дунейм тетыжкъым. Ауэ, иджыпсту йофIакIуэ, мэбагъуэ НэIиб и къуэрылъху-пхъурылъхухэмрэ абыхэм я быныжхэмрэ. Абыхэм я унагъуэхэм щытепщэр мамырыгъэрщ, зэгурыIуэрщ. СощIэ а щIэблэм хабзэ-бзыпхъэ яхэлъу къызэрытэджыр, ахэр хущIокъу республикэ псом щыцIэрыIуа я адэшхуэ НэIиб хуэфэщэн цIыху къахэкIыну.
Дапхуэдэу гуфIэнт НэIиб, и къуэрылъху Вячеслав и гъащIэр балъкъэр пщащэ Татьянэ, Гундэлэн дэса и ныбжьэгъуфI Жанатаев Алий и пхъурылъхум, зэрыпищIар илъэгъуатэмэ. Ауэ ар Iэмал зимыIэщ. СигукIи си псэкIи гъунэгъу схуэхъуа а унагъуэм сазэрыщыгуфIыкIыр зыщ — НэIибрэ Алийрэ къуэрылъху-пхъурылъхукIи зэгъунэгъу зэрыхъуарщ. Си фIэщ мэхъу абыхэм я адэжьхэр зэи зэращымыгъупщэнур.
«Нобэрей махуэм и уасэр къэпщIэну, пщэдейр зэбгъэлъагъуну ухуеймэ, Iэмал имыIэу зэплъэкIыжыпхъэщ», — жиIакъэ цIыхушхуэ гуэрым!
ТЕППЕЕВ Азрэт,
КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист.
