Адыгэбзэр зыгъэбзэрабзэхэр
Къэбэрдей-Балъкъэрым ЕгъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и министерствэм иубзыхуа лэжьыгъэм ипкъ иткIэ «Анэдэлъхубзэм и мазэм» епха Iуэхугъуэхэр Шэджэм къалэ дэт 2-нэ курыт еджапIэм щекIуэкIащ иджыблагъэ.
КъэпщытакIуэхэм я пащхьэ иралъхьащ дерс зэмылIэужьыгъуэу 5-рэ классщIыб лэжьыгъэрэ.
Адыгэбзэм и макъхэмрэ хьэрфхэмрэ — арат зытеухуар адыгэбзэмрэ литературэмкIэ езыгъаджэ Вэрыкъуэ Мадинэ 5-нэ классым щригъэкIуэкIа дерсыр. Абы мураду зыхуигъэувыжахэм ящыщт бзэм и макъхэмрэ хьэрфхэмрэ я лъэныкъуэкIэ еджакIуэхэм ящIэр къаригъэпщытэжыныр. А мурадыр къехъулIэн папщIэ Iэмал зэмылIэужьыгъуэхэр IэкIуэлъакIуэу къигъэсэбэпащ егъэджакIуэм. Адыгэбзэ хьэрфылъэм деж къыщыщIадзэри, абыхэм къащIэжащ макъхэмрэ ахэр къызэрыдгъэлъагъуэ хьэрфхэмрэ щызэтемыхуэ щIыкIэхэр, псынщIэрыпсалъэхэр ягъэшэрыуэкIэрэ макъ дэкIуашэхэр зэригуэш гупхэри ягу къагъэкIыжащ. ЕгъэджакIуэм къигъэсэбэп щIэныгъэ бгъэдэлъхьэкIэм мыхьэнэшхуэ щегъуэт дерсым. Джэгум хэтым хуэдэурэ темызашэу, зы Iэмалым адрейр къыпыувэурэ Вэрыкъуэм зы дерсым къригъэзэгъэфащ сабийр щыуагъэншэу адыгэбзэкIэ тхэфу езыгъасэ, и бзэм и къулеягъым хэзыгъахъуэ, и къэухьым зезыгъэужь лэжьыгъэ зыбжанэ. Бзэм теухуауэ зыхуигъэувыжа къалэнхэр щигъэзащIэм, егъэджакIуэм щыгъупщакъым гъэсэныгъэ лъэныкъуэри — «гуапагъэ», «цIыхугъэ» псалъэхэм я макъхэмрэ хьэрфхэмрэ щызэпкърахым, абыхэм я мыхьэнэр къазэрыгурыIуэм теухуа я гупсысэхэри къаригъэIуэтащ.
Егъэджэныгъэ стандартыщIэм къызэригъэувым тету екIуэкIа дерсыр къыщызэщIакъуэжым еджакIуэ цIыкIухэм ар къазэрыщыхъуар утыку кърахьащ: щIэуэ къащIар, яфIэгъэщIэгъуэнар, къайгугъуэкIыну зрихьэлIар. ЕгъэджакIуэм пщэрылъ яхуищIри, дерсым дэтхэнэри зэрыхэлэжьыхьам пэкIуэ оценкэр зыхуагъэувыжащ.
Вэрыкъуэ Мадинэ КъБКъУ-р къызэриухыу мы еджапIэм лэжьэн щыщIидзащ икIи илъэс 20-м нэсауэ адыгэбзэмрэ литературэмрэ ирегъэдж. Мадинэрэ и гъэсэн цIыкIухэмрэ яку дэлъ зэпыщIэныгъэм гу лъыботэ: егъэджакIуэм бгъэдэлъ щIэныгъэмрэ Iэзагъымрэ сабийхэм гурыIуэгъуэу зэрабгъэдилъхьэм къыпэкIуэу езы цIыкIухэми зэпIэзэрыту, пIейтеягъ хэмылъу, къащIар бзэ шэрыуэкIэ къаIуэтэж.
Адыгэбзэмрэ литературэмрэ хуезыгъаджэ Щоджэн Риммэ и дерсыр зытеухуар КъардэнгъущI Зырамыку и къекIуэкIыкIамрэ и лэжьыгъамрэт. ЦIыху щэджащэм и гъащIэ гъуэгум, абы зэхуихьэсыжа IуэрыIуатэм щыщ хъыбархэм, уэрэдыжьхэм зэрыщыгъуазэр IэкIуэлъакIуэу утыку кърахьащ 6-нэ классым щеджэ цIыкIухэм. Иджырей егъэджэныгъэм щытепщэ IэмалыщIэхэр Риммэ и лэжьыгъэм хэпщауэ зэрыщытым гу лъыптэрт. Абыхэм я фIыгъэкIэ дерсыр сабийхэм щIэщыгъуэ ящохъу, лэжьыгъэм темызашэу жыджэру хэтщ.
Анэдэлъхубзэм хуэфащэ пщIэ хуащIу щIэблэм яIурылъын папщIэ адыгэбзэмрэ литературэмкIэ ирагъэкIуэкI дерсхэмкIэ укъызэтеувыIэ зэрымыхъунур къызыгурыIуэ егъэджакIуэхэм классщIыб лэжьыгъэри екIуу зэтраублэ. Абы и щыхьэтщ «Лъэпкъым и псэ» фIэщыгъэр иIэу Вэрыкъуэ Мадинэрэ Щоджэн Риммэрэ Адыгэбзэм и махуэм ирихьэлIэу ягъэхьэзыра гъэлъэгъуэныгъэр. КъэIуа дэтхэнэ зы псалъэри утыку кърахьа теплъэгъуэри адыгэбзэм хуаIэ лъагъуныгъэмкIэ гъэнщIат, гумызагъагъэкIи псыхьат. ЕджакIуэ цIыкIухэри зылъэмыIэса щымыIэжми ярейт, къеплъхэм ягу нэсын папщIэ: псалъэм хэлъын хуей тегушхуэныгъэри, фIэщхъуныгъэри, гуащIэри, псэри. Зи адыгэбзэ гъэтIысахэм, ар екIурэ ещхьу зыгъэбзэрабзэ-хэм апхуэдизкIэ удахьэхырти, узэплъри узэдаIуэри джэгуакIуэ нэсу къыпфIэщIырт.
Шэджэм 2-нэ школым щезыгъаджэхэм я лэжьыгъэр еджэныгъэм кърикIуапхъэм тещIыхьауэ зэрыгъэпсам, щIэныгъэу сабийм игъуэтын хуейм и кIуапIэхэр къэлъыхъуэным зэрыхуэунэтIам гу лъыботэ. Абы къикIыр ара-щи, адыгэбзэмрэ литературэмрэ егъэджыныр купщIэм, курыхым нэсыным хуэгъэза мэхъу. ЩIэблэр гъэсэным, адыгэбзэм хуэлэжьэным хуаIэ гукъыдэжымрэ я зэфIэкIымрэ мыкIуэщIу Щоджэн Риммэрэ Вэрыкъуэ Мадинэрэ куэдрэ я IэнатIэм пэрытыну ди гуапэщ.
ЩОДЖЭН Iэминат.
