Гулливер лиллипутхэм я хэкум
ЗэзыдзэкIар Елбэд Хьэсэнщ, 1959 гъэ
(пычыгъуэ)
Гулливер къыщыушам нэху щыпат. Ар и гущIыIур дэгъэзеяуэ щылъти занщIэу дыгъэр и нэкIум къыридзэт.
Ар и нэм щIэIуэтыхьыну хуея щхьэкIэ, и Iэр къыхуэIэтакъым; къэтIысыну хуежьат, арщхьэкIэ зигъэхъеифакъым.
КIапсэ псыгъуэ цIыкIухэмкIэ и Iэпкълъэпкъ псори зэщIэпхат и блэгущIэм щыщIэдзауэ и лъэгуажьэм нэсу; и Iэхэмрэ и лъакъуэхэмрэ кIапсэ зэрыхъэкIэ быдэу шэщIауэ щытхэт; кIапсэ псыгъуэ цIыкIухэр и Iэпхъуамбэ, лъэпхъуамбэхэм псори къеухуэнэкIат. Ар щыгъэтауэ Гулливер и щхьэц Iув кIыхьыр щIым хэукIа бжэгъу цIыкIухэм быдэу ешэкIауэ кIапсэ псыгъуэ цIыкIухэмкIэ къепхэкIыжат.
Гулливер хъы кIуэцIым къихута бдзэжьейм ещхь хъуат. «Сэ иджыри сожейри аращ»,-игугъащ абы.
Абы хэту зы псэущхьэ гуэр и лъакъуэмкIэ къыдэлъеящ, и бгъэм къэс къыдэжейри и жьэпкъым и деж къыщыувыIащ.
Гулливер нэбгъузкIэ къыщIэплъащ.
Мыр сыт гъэщIэгъуэн!
И пэ щIагъым къыщIэтщ жыпIэну зы цIыкIужьей гуэр къыщытщ – цIыкIунитIэщ, ауэ пэжу цIыху дыдэщ!
Абы и Iэм шабзи шабзэши IэщIэлъщ, шалъэри и плIэм идзащ. Езым и инагъыр псори щалэ хуэдиз фIэкI хъуркъым.
А япэрей цIыкIужьейм кIэлъыкIуэу, Гулливер и гущIыIу къихьащ аргуэру апхуэдэ цIыкIужьей фочауэу плIыщI хуэдиз.
Гулливер, зищIысыр къыхуэмыщIэу, гуоуащ. ЦIыкIужьейхэр зэрехьэжьэри щхьэж и занщIэр и гъуэгуу зэбгрыжыжащ.
Ахэр зэбгрыжахэщ лъэпэрапэм, джалэм къыщылъэтыжхэурэ, итIанэ зым зыр и ужь иту къелъэжащ.
ДакъикъитI-щы хуэдизкIэ Гулливер зыри бгъэдыхьэжакъым. Ауэ тхьэкIумэ щIагъым зэпымууэ макъ гуэр къыщыIурт, тхьэгъэлэдж дж’ макъым ещхьу.
Ауэ мыгувэу цIыху цIыкIухэр аргуэру къызэрыгъэгушхуэжри и лъакъуэ щIыIухэм, и Iэ щIыIухэм, и дамэхэм къыщапкIыхьу щIадзэжащ, я нэхъ гушхуа дыдэр щэху дыдэурэ Гулливер и напэм екIуэлIащ, и мыжурэ кIыхьымкIэ и жьэпкъ щIагъым епэщэщри макъ псыгъуэ зэхэщIыкIыгъуафIэкIэ кIиящ:
- Гекинэ дегуль!
- Гекинэ дегуль! Гекинэ дегуль! – макъ псыгъуэ цIыкIухэр лъэныкъуэ псомкIи къыпэджэжащ.
Ауэ Гулливер хамэ къэралыбзэ куэд ищIэ пэтми, къыгурыIуакъым а псалъэм къикIыр.
Куэдрэ тхыцIэкIэ телъащ Гулливер. И Iэхэмрэ и лъакъуэхэмрэ Iей дыдэу къэпщат.
Абы и къару псори зэхилъхьэри и Iэ сэмэгур щIым къытыричыну къеIащ.
ИкIэм абы ар къехъулIащ.
Абы щэ бжыгъэкIэ кIапсэ псыгъуэ быдэ цIыкIухэр зэухуэнэкIа бжэгъу цIыкIухэр къыхичащ, и Iэри къиIэтащ.
А дакъикъэм и щIагъымкIэ зы макъ цIу цIыкIу гуэр къыщыкIиящ:
- Тольго фонак!
Гулливер и Iэхэм, и напэм, и пщэм шабзэшэхэм шэ бжыгъэкIэ зыкъыхасащ. А цIыкIужьейхэм я шабзэшэхэр мастэм хуэдэу псыгъуэт икIи папцIэт.
Гулливер и нэр зэтырипIащ икIи жэщ хъуху зимыгъэхъеинуи мурад ищIащ.
«КIыф хъум нэхъ тыншщ хуит зыпщIыжыныр!- егупсысащ ар.
Ауэ абы деж жэщ хъуху щылъыныр абы къехъулIакъым.
И тхьэкIумэ ижьым пэмыжыжьэу зэкIэлъигъэпIащIэу теуIуэ макъ жьгъей къоIу, зыгуэрым абдеж дыдэм пхъэбгъум гъущI Iунэ щыхиукIэ хуэдэу. Уадэ цIыкIухэр сыхьэт псокIэ теуIуащ.
Гулливер и щхьэр мащIэ дыдэу иригъэзэкIри – нэхъыбэIуэу иригъэзэкIыну бжэгъу цIыкIухэмрэ кIапсэ цIыкIухэмрэ амал къыратакъым – и щхьэ дыдэм и деж абы щилъэгъуащ щIын яуха къудейуэ пхъэбгъу теувапIэ бгъуфIэ. ЦIыкIужьейхэм ящыщ зыкъомым абы пкIэлъей цIыкIухэр кIэраупсаерт.
ИтIанэ ахэр Iужыжри, дэкIуеипIэмкIэ хуэм дыдэурэ зы цIыкIужьей дэкIуеящ, плаш кIыхь щыгъыу.
ХуэдитI нэблагъэкIэ абы нэхърэ нэхъ цIыкIужу нэгъуэщI зыгуэри абы кIэлъыдэкIуеящ, и плашым и кIэр щIиIэтэурэ. Ар абы и кIэр щIиIэтэу къыдэзыкIухь щIалэ цIыкIу къыщIэкIынт. Ар Гулливер и IэпхъуамбэжьакIэм нэхърэ нэхъ интэкъым.
Иужь дыдэу абы дэкIуеижащ фочауитI, шабзэ шэщIахэр яIыгъыу.
- Лангро дегиль сан!-жиIэурэ плашыр зыщыгъ цIыкIужьейр щэ гуоури, бжьамийуэ гъэджэрэза тхылъыр къызэкIуэцIихащ, и бгъуагъкIи и кIыхьагъкIи пхъэхуей пщIащэ хуэдиз хъууэ. А сыхьэтым Гулливер цIыкIужьей щэныкъуэ къыбгъэдэлъадэри и щхьэцыр зэрепха кIапсэ цIыкIухэр зэпагъэлъэлъащ.
Гулливер и щхьэр иригъэзэкIри плаш зыщыгъ цIыкIужьейр къызэджэм едэIуащ. ЦIыкIужьейр куэдрэ къеджащ, куэдри псэлъащ. Гулливер зыри къыгурыIуакъым, ауэ сытми и щхьэр ищIащ, хуит къэхъуа и Iэри и бгъэм тырилъхьащ.
Гулливер къищIащ и пащхьэм цIыху хэIэтыкIа лIыщхьэ къызэритыр, узэрыгугъэнумкIи ар пащтыхь лIыкIуэу къыщIэкIынт.
Псом япэу Гулливер мурад ищIащ ягъэшхэну а лIыкIуэм елъэIуну.
Абы кхъухьыр зэрыщинэрэ и жьэм икIэрауэ зы щIакхъуэ щыкъуей жьэдэхуатэкъым. И Iэпхъуамбэр иIэтурэ зыбжанэрэ и Iупэм хуихьащ.
Абы къикIыр къыгурыIуагъэнт плаш зыщыгъ цIыкIужьейм. Ар а пхъэбгъу теувапIэм ехыжри а сыхьэтми пкIэлъей кIыхь зыбжанэ Гулливер и джабэми ираупсеящ.
Сыхьэт плIанэ нэхъ дэмыкIыу, цIыхуищэ хъууэ хьэлъэзехьэ хэплъыхьахэм шхын зэрылъ кIарзинкIэхэр а пкIэлъейхэмкIэ дырахьеящ.
А кIарзинкIэхэм щIакхъуэ мин илъащ, я инагъкIэ джэрш хьэдзэ хуэдизхэу, дэшхуэ хуэдиз хъу кхъуэкуэ шыуахэр, ди бадзэхэм нэхърэ нэхъ цIыкIу хъун джэдыщIэ гъэжьахэр.
Гулливер куитIрэ щIакхъуищрэ зэуэ иригъэлъэтэхащ. Абы иужькIэ вы гъэжьагъитху, дыгъэкIэ гъэгъуауэ мэлий, кIагъуэкIэ гъэгъуауэ кхъуэшыр пщыкIутI, джэдыщIэрэ къазу щитI ишхащ.
ЩIэх дыдэу кIарзинкIэхэр нэщI хъуащ.
ИтIанэ цIыкIужьейхэм Гулливер и Iэм деж ирагъэукIуриелIащ шагъыр бошкIитI. БошкIэхэр икъукIэ инхэт – дэтхэнэри стэчан хуэдиз хъунт.
Гулливер зы бошкIэм и щхьэр тыриудщ, адрейм и щхьэри тыриудри, Iубыгъуэ зытIущкIэ бошкIитIри ирищхъумпыкIащ.
ЦIыкIужьейхэм ягъэщIагъуэу я Iэгухэр зэтырагъэуащ, итIанэ къызэрищIэнкIэ елъэIуахэщ бошкIэ нэщIхэр щIым къыридзыхыжыну.
Гулливер бошкIитIри зэуэ къахуидзыжащ. БошкIэхэр хьэуам щыджэрэзащ, щIым зэрытехуэуи лъэныкъуэ зырызкIэ лъеижащ.
ЦIыху Iув зэхэтри зэрыгъэкIийуэ лъэныкъуэ-лъэныкъуэхэмкIэ зэрегулIащ:
Борэ меволэ! Борэ меволэ!
Шагъыр ефа нэужькIэ Гулливер занщIэу и жеин къэкIуащ. Жейм зыдиIыгъым абы къищIащ цIыкIужьейхэм абы и гущIыIум къызэрыщажыхьыр, и кIыхьагъымкIи и бгъуагъымкIи ирижэхэу, и джабэхэм къежэххэрт, тэмэму Iэжьэ цIыкIукIэ бгым къызэрежэхым хуэдэу, баш цIыкIухэмкIэ, мыжурэпэхэмкIэ ягъэкIылырт, зым ипкIмэ адрейм пкIэурэ.
Ар хуабжьу хуеят жеигъуэ къезымыту и гущIыIум къыщызыпкIыхь, а къэжыхьырей цIыкIухэр пщIы бжыгъэкIэрэ зытыригъэлъэлъыну, ауэ абыхэм ягу ящIэгъуащ. Дауи щырети икъукIэ хьэщIэкIэ гумащIэу а цIыкIужьейхэм шэджагъуашхэу, шхын зэщыщхъу, асу зыщIэлъкIэ ягъэшхат, цIыхугъэтэкъым абыхэм я Iэ цIыкIу, я лъакъуэ цIыкIухэр зэхэбгъэщIыщIэныр. Абы къыдэкIуэу Гулливер имыгъэщIагъуэуи хъуакъым зэ жьэхэуэгъуэкIэ псори зыгъэкIуэдыфыну иныжьым и гущIыIум къыщызыжыхь а цIыкIужьей дыдэхэм я лIыхъужьыгъэ хьэлэмэтыр.
Гулливер ахэр зыфIимыгъэIуэхуным триубыдащ, шагъыр гуащIэм чэф къыритати, езыри щIэх дыдэу жейм хилъэфащ.
ЦIыкIужьейхэр зыхуеяри арат. Абыхэм бошкIэм ит шагъырым зыгъэжей щхъухь щIыхакIутари я хьэщIэ иныжьыр ягъэжеину арт.
