2019 гъэм и адыгэ махуэгъэпс-щIэнгъуазэ
ЩIышылэ (январь)
ЩIышылэм и 18
1854 гъэм къалъхуащ адыгэ усакIуэ цIэрыIуэ ПащIэ Бэчмырзэ.
1949 гъэм къалъхуащ Абхъаз Республикэм и цIыхубэ артист, КъШР-м и цIыхубэ артист, КъБР-м щIыхь зиIэ и артист Акъ Мухьэрбэч.
ЩIышылэм и 19
1974 гъэм къалъхуащ адыгэ усакIуэ, КIэрашэ Тембот и щIыхькIэ щыIэ саугъэтым и лауреат, «Адыгэ макъ» газетым и редактор нэхъыщхьэ Дербэ Тимур.
ЩIышылэм и 20
1939 гъэм къалъхуащ мэкъумэш щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъМУ-м и профессор Елмэс Албий.
1959 гъэм къалъхуащ философие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор КъуэщIысокъуэ Роберт.
ЩIышылэм и 23
1929 гъэм къалъхуащ УФ-м щIыхь зиIэ и артисткэ, КъБР-м и цIыхубэ артисткэ Шэру Соня.
1969 гъэм къалъхуащ Дунейпсо, Къэбэрдей Адыгэ Хасэхэм я тхьэмадэхэм я къуэдзэ, КъБКъУ-м и щIэныгъэ-методикэ центрым и лэжьа-кIуэ, «Адыгэ псалъэ» газетым и корреспондент Щоджэн Iэминат.
ЩIышылэм и 25
Урысей студентхэм я махуэщ. Татьянэ и махуэщ.
1939 гъэм къалъхуащ КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Безыр Чэмал.
ЩIышылэм и 26
Таможенникым и дунейпсо махуэщ.
1949 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и артисткэ, КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат Джэдзауэ Венерэ.
ЩIышылэм и 29
1954 гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ артист Думэныщ Iэулэдин.
ЩIышылэм и 30
1954 гъэм къалъхуащ жылагъуэ лэжьакIуэ, адыгэхэм ятеухуа документальнэ фильм зыбжанэм я автор, УФ-м и Кинематографистхэм я союзым хэт Нэгъаплъэ Аскэрбий.
ЩIышылэм и 31
1949 гъэм къалъхуащ УФ-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, Адыгей лъэпкъ театрым и унафэщI ХьэщIэгъуэгу Къасей.
Мазае (февраль)
Мазаем и 1
1829 гъэм Нэгумэ Шорэ Налшык къыщызэIуихащ сабий нэхъ акъылыфIэхэм я школ.
1929 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым и къэрал хорыр къызэрагъэпэщащ.
1929 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и артист Къардэн Лъостэнбий.
Мазаем и 2
1929 гъэм къалъхуащ КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, «Адыгэ псалъэ» газетым жэуап зыхь и секретару щыта Джаурджий Iэбисал.
Мазаем и 4
1939 гъэм къалъхуащ адыгэ тхакIуэ, зэдзэкIакIуэ, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Мэлбахъуэ Эльберд.
Мазаем и 8
Урысей щIэныгъэм и махуэщ
1834 гъэм къалъхуащ урыс химик еджагъэшхуэ Менделеев Дмитрий.
Мазаем и 9
Стоматологым и дунейпсо махуэщ
Мазаем и 10
Дипломат лэжьакIуэм и махуэщ
Мазаем и 12
1944 гъэм къалъхуащ КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат, усакIуэ цIэрыIуэ Къэшэж Иннэ.
Мазаем и 13
1769 гъэм къалъхуащ урыс усакIуэшхуэ Крылов Иван.
1849 гъэм къалъхуащ Кавказым и тхыдэдж, адыговед, жылагъуэ лэжьакIуэ Щербинэ Фёдор.
Мазаем и 14
ФIыуэ зэрылъагъухэм я дунейпсо махуэщ — Валентин щихъым и махуэщ
1954 гъэм къалъхуащ техникэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Батыр Умар.
Мазаем и 18
1939 гъэм къалъхуащ Адыгейм щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, критик, литературовед, ЩIДАА-м и академик ШащIэ Къазбэч.
Мазаем и 19
1949 гъэм къалъхуащ адыгэ музыковед, КъБР-м и Композиторхэм я союзым хэт Къардэн Юлие.
Мазаем и 20
1979 гъэм къалъхуащ «Iуащхьэмахуэ» журналым жэуап зыхь и секретарь, «Адыгэ псалъэ» газетым щэнхабзэмкIэ и къудамэм и унафэщI Истэпан Залинэ.
Мазаем и 21
Анэдэлъхубзэм и дунейпсо махуэщ
1949 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и артист Нэгъуд Борис.
Мазаем и 22
1954 гъэм къалъхуащ КъБР-м и Парламентым и депутат, КъБР-м мэкъумэш хозяйствэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Щоджэн Мартин.
Мазаем и 23
Хэкум и хъумакIуэм и махуэщ
Мазаем и 24
1909 гъэм къалъхуащ шэрджэс тхакIуэ Уэхъутэ Абдулыхь.
Гъатхэпэ (март)
Гъатхэпэм и 1
Урысейм и МВД-м щыIэ эксперт-криминалистым и махуэщ
Гъатхэпэм и 3
ТхакIуэм и дунейпсо махуэщ
Гъатхэпэм и 4
1846 гъэм «Кавказ» газетым тридзащ Къаз-Джэрий СулътIан и «Зи щIыхьыр ин къэрал тетым и деж» тхыгъэр.
1918 гъэм Тэрч ЦIыхубэ Республикэр къэунэхуащ.
1949 гъэм къалъхуащ жылагъуэ лэжьакIуэ, публицист, ЩIДАА-м и член-корреспондент, УФ-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Котляровэ Марие.
1969 гъэм къалъхуащ къэрал лэжьакIуэ, УФ-м щIыхь зиIэ и юрист Къуэшрокъуэ Залым.
Гъатхэпэм и 6
Дзэм еIэзэ дохутырым и дунейпсо махуэщ
1925 гъэм «Пионерская правда» газетым и япэ номерыр къыдэкIащ.
1929 гъэм къалъхуащ абхъаз тхакIуэ, СССР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат Искандер Фазиль.
Гъатхэпэм и 7
1944 гъэм ГКО-м и УнафэщI Сталин Иосиф Молотовым и цIэкIэ щыIэ колхозым и парт организацэм и секретарь Къашыргъэ ХьэпащIэ фIы-щIэ къыхуищIащ, Дзэ Плъыжьым зэрызыщIагъэкъуам папщIэ.
1960 гъэм Куба щыщ жэмыш Пащты Салимэ Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь цIэр къыфIащащ.
1919 гъэм къалъхуащ адыгэ тхакIуэ, зэдзэкIакIуэ Жанэ Къырымызэ.
Гъатхэпэм и 8
ЦIыхубзхэм я дунейпсо махуэщ
1944 гъэм балъкъэр лъэпкъыр и хэкум ирашащ.
Гъатхэпэм и 9
1934 гъэм къалъхуащ япэ космонавт, Совет Союзым и ЛIыхъужь Гагарин Юрий.
1954 гъэм къалъхуащ стIолыщхьэ теннисымкIэ СССР-м и чемпион (1971), Европэм и чемпион (1972), КъБР-м физкультурэмрэ спортымкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Батыр ФатIимэ.
Гъатхэпэм и 10
Урысейм и Архивхэм я махуэщ
1929 гъэм къалъхуащ Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь Емыш Хьэлий.
1944 гъэм къалъхуащ сурэтыщI Къудей МэчрэIил.
1939 гъэм къалъхуащ адыгэ шхыныгъуэхэр гъэхьэзырынымкIэ инженер-технолог, «Адыгэ шхыныгъуэхэр» тхылъыр зи IэдакъэщIэкI Къубатий Борис.
Гъатхэпэм и 11
1991 гъэм «Ленин гъуэгу» газетым и цIэр «Адыгэ псалъэ» жиIэу, «Коммунизмге жол»-р — «Заман»-у зэрахъуэкIащ.
Гъатхэпэм и 13
1955 гъэм ШынагъуэншагъэмкIэ Къэрал Комитет (КГБ) къызэрагъэпэщащ.
1939 гъэм къалъхуащ УФ-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Шумахуэ Владимир.
Гъатхэпэм и 14
Адыгэбзэм и махуэщ
Гъатхэпэм и 15
1917 гъэм ПIалъэкIэ щыIэ Правительствэм и орган Тэрч къыщызэрагъэпэщащ.
1934 гъэм къалъхуащ Иорданием щыIэ Адыгэ ФIыщIэ Хасэм и тхьэмадэу щыта, Хьэшимит пащтыхьыгъуэм и сенатор Къардэн Самир.
1974 гъэм къалъхуащ Адыгэ Республикэм щIыхь зиIэ и журналист , телеведущэ цIэрыIуэ ТIэш Светланэ.
Гъатхэпэм и 20
1944 гъэм Дохъушыкъуей спирт заводым, зэрагъэпэщыжа нэужь, лажьэу щIидзэжащ.
Гъатхэпэм и 21
Гъэрэ щIырэ зэхэкIын щIедзэ
Усыгъэм и дунейпсо махуэщ
Кукольникым и дунейпсо махуэщ
Гъатхэпэм и 22
Псым и дунейпсо махуэщ
1394 гъэм къалъхуащ узбек еджагъэшхуэ, къэрал лэжьакIуэ, узэщIакIуэ Улугбек Мухьэмэд.
Гъатхэпэм и 23
Метеорологием и дунейпсо махуэщ
1730 гъэм адыгэпщ Черкасский Алексей «Андрей Первозванный щихъым и орденыр» иратащ.
1939 гъэм къалъхуащ УФ-м щIыхь зиIэ и юрист Абазэ Руслан.
Гъатхэпэм и 24
1959 гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, ЩIДАА-м и академик, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ ЦIыпIынэ Аслъэн.
Гъатхэпэм и 25
Щэнхабзэм и лэжьакIуэхэм я махуэщ
Гъатхэпэм и 27
Театрым и дунейпсо махуэщ
1534 гъэм къалъхуащ урысей зауэлI, адыгэпщ Черкасский Къазий.
Гъатхэпэм и 28
Балъкъэр лъэпкъым и КъэщIэрэщIэжыныгъэм и махуэщ
1957 гъэм Балъкъэр лъэпкъым и автономиер зэфIагъэувэжащ.
1776 гъэм Москва Театр Иныр къыщызэIуахащ.
1954 гъэм къалъхуащ УФ-ми КъБР-ми щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ, «Советская молодёжь» газетым и редактор нэхъыщхьэ Къардэн Мухьэмэд.
Гъатхэпэм и 31
1944 гъэм къалъхуащ кинорежиссёр, УФ-м щIыхь зиIэ и кинематографист Гуэбэшы Амурбэч.
1969 гъэм къалъхуащ къэрал, политикэ лэжьакIуэ, хьэрычэтыщIэ, КъБР-м РегбимкIэ и федерацэм и советым и тхьэмадэ Къуэжьокъуэ Артур.
Мэлыжьыхь (апрель)
Мэлыжьыхьым и 1
Къуалэбзухэм я дунейпсо махуэщ
Ауанымрэ дыхьэшхэнымрэ я махуэщ
Мэлыжьыхьым и 2
Сабий тхылъым и дунейпсо махуэщ
Лъэпкъ зэкъуэтыныгъэм и махуэщ
1911 гъэмЦагъуэ Нурий Истамбыл адыгэбзэкIэ къыщыдигъэкIащ «Гъуазэ» газетым и япэ номерыр.
1948 гъэмКIэрашэ Тембот СССР-м и Къэрал саугъэтыр къратащ.
1944 гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, журналист Абдокъуэ Iэуес.
Мэлыжьыхьым и 3
1904 гъэм Кавказ бригадэм хыхьэ Къэбэрдей сотняр къызэрагъэпэщауэ щытащ.
Мэлыжьыхьым и 4
1933 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым и тхакIуэхэм я оргбюро къызэрагъэпэщащ.
1949 гъэм къалъхуащ къэрал, политикэ лэжьакIуэ, Абхъаз Республикэм и етIуанэ Президент, АР-м и ЛIыхъужь Бэгъэпщ Сергей.
Мэлыжьыхьым и 5
1905 гъэм Алъхъуей (Курп Ищхъэрэ) къуажэм и мэкъумэшыщIэхэм зыкъаIэтащ.
1943 гъэм ВКП(б)-м и Къэбэрдей-Балъкъэр обкомым и бюром унафэ къищтащ Бахъсэн ГЭС-р зэфIэгъэувэжыным теухуауэ.
1943 гъэм Налшык дэт дагъэ завод №1-р зэфIагъэувэжащ.
Мэлыжьыхьым и 6
1896 гъэм Афинхэм япэ Олимп Джэгухэр къыщызэIуахауэ щытащ.
1929 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор Бэчыжь Мухътар.
1939 гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, АКъУ-м и профессор, ЩIДАА-м и япэ вице-президенту щыта Бырсыр Батырбий.
Мэлыжьыхьым и 7
Узыншагъэр хъумэным и дунейпсо махуэщ
Мэлыжьыхьым и 9
1954 гъэм къалъхуащ генерал-лейтенант, Къайсэр вилайетым (Тырку Республикэ) и губернатору щыта Нихьэт (Яхэгуауэ) Джамбулэт.
1964 гъэм къалъхуащ КъБР-м и Муслъымэнхэм я IуэхущIапIэм и унафэщI, дин лэжьакIуэ Дзасэжь Хьэзрэталий.
Мэлыжьыхьым и 10
1945 гъэмИуан Хьэсэн Совет Союзым и ЛIыхъужь цIэр къыфIащащ.
1964 гъэм «КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ», «КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ», «КъБР-м щIыхь зиIэ и ухуакIуэ» цIэ лъапIэхэр ягъэуващ.
Мэлыжьыхьым и 12
Авиацэмрэ космонавтикэмрэ я дунейпсо махуэщ
1961 гъэмГагарин Юрий «Восток» кхъухьым ису дунейм щыяпэу хьэршым лъэтащ.
1929 гъэм къалъхуащ КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ КIумыхъу Жылэбий.
Мэлыжьыхьым и 13
1517 гъэм Каир щхьэпылъэ щащIащ мамлюкыдзэм и дзэпщ, адыгэ сулътIан Ал-Ашраф Тумэн-бей.
1895 гъэм Къэрал Урыс музейр къызэIуахащ.
Мэлыжьыхьым и 15
1395 гъэм Тамерланрэ Тохъутэмыщрэ Тэрч и деж щызэзэуащ.
1934 гъэм къалъхуащ биологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Слъон Лудин.
Мэлыжьыхьым и 17
1929 гъэм къалъхуащ Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь, РСФСР-м щIыхь зиIэ и машинэухуэ Ахъуэхъу Анатолэ.
Мэлыжьыхьым и 18
Фэеплъхэмрэ тхыдэ мыхьэнэ зиIэ щIыпIэхэмрэ я дунейпсо махуэщ
1970 гъэм Балэ Мухьэдинрэ Къардэн Хьэсэнрэ «Мадинэ» япэ адыгэ оперэр ягъэуващ.
Мэлыжьыхьым и 19
1929 гъэм къалъхуащ литературовед, филологие щIэныгъэхэм я доктор, АКъУ-м и профессор, УФ-ми АР-ми щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ, ЩIДАА-м и академик Щхьэлахъуэ Iэбубэчыр.
Мэлыжьыхьым и 20
1937 гъэм Прохладнэ станицэр къалэ хъуащ.
1949 гъэм къалъхуащ КъБР-мрэ КъШР-мрэ я цIыхубэ усакIуэ, КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат Ацкъан Руслан.
Мэлыжьыхьым и 21
Урысейм и щIыпIэ самоуправленэм и махуэщ.
1920 гъэм Налшык цIыхубэ хозяйствэм и щIыналъэ совет къыщызэрагъэпэщащ.
1921 гъэм Налшык хэку музей къыщызэIуахащ.
Мэлыжьыхьым и 22
ЩIым и экологием и махуэщ
Мэлыжьыхьым и 23
Тхылъымрэ авторым и хуитыныгъэхэмрэ я дунейпсо махуэщ
Мэлыжьыхьым и 24
ЩIалэгъуалэм я зэкъуэтыныгъэм и махуэщ
Мэлыжьыхьым и 25
Адыгэ ныпым и махуэщ
1920 гъэм Налшык япэ медицинэ IуэхущIапIэ къыщызэIуахащ.
1944 гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ артист, пшынауэ Iэзэ Къуэдз Iэбубэчыр.
1954 гъэм къалъхуащ биологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор, къэрал лэжьакIуэ, политик Щхьэгъэпсо Сэфарбий.
Мэлыжьыхьым и 26
Радиацэм и зэранкIэ дунейм ехыжахэм я фэеплъ махуэщ
Мэлыжьыхьым и 27
Ветеринар дохутырым и дунейпсо махуэщ
Благъэ зэхуэхъуа къалэхэм я дунейпсо махуэщ
Мэлыжьыхьым и 29
Къафэм и дунейпсо махуэщ
1942 гъэм Къардэн Къубатий Ленин орден етIуанэу къратащ.
1964 гъэм ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым щагъэуващ «Лалуцэ» япэ адыгэ балетыр.
Мэлыжьыхьым и 30
УФ-м и мафIэсгъэункIыфIхэм я махуэщ
1789 гъэм США-м и япэ президентыр хахащ. Ар Вашингтон Джорджщ.
1949 гъэм къалъхуащ биологие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъМУ-м и профессор, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Дзу Руслан.
Накъыгъэ (май)
Накъыгъэм и 1
Гъатхэмрэ лэжьыгъэмрэ я махуэшхуэщ
1929 гъэм Малэ-Къэбэрдей псыщIэгъэлъадэр яутIыпщащ.
1941 гъэм Налшык сабий стадион къыщызэIуахащ.
1934 гъэм къалъхуащ КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Урыс Мухьэзир.
1954 гъэм къалъхуащ адыгэ усакIуэ Жыкъуэ Гъумар.
Накъыгъэм и 2
1920 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым япэ щэбэт щIыхьэху щекIуэкIащ.
1934 гъэм Налшык Пионерхэм я унэ къыщызэIуахащ.
1939 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, АКъУ-м и профессор, ЩIДАА-м и академик, УФ-м щIэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Мекъул ДжэбрэIил.
Накъыгъэм и 3
Печатым и хуитыныгъэхэм я дунейпсо махуэщ
Дыгъэм и махуэщ
Накъыгъэм и 4
1959 гъэм Налшык газ къашэу щIадзащ.
2010 гъэм УФ-м и Президентым и УказкIэ Налшык «Дзэ щIыхьым и къалэ» цIэ лъапIэр къыфIащащ.
Накъыгъэм и 5
1909 гъэм къалъхуащ этнолог, тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор Лавров Леонид.
1939 гъэм къалъхуащ философие щIэныгъэхэм я доктор, КъШКъУ-м и профессор Нэхущ Владимир.
Накъыгъэм и 6
1939 гъэм Налшык шыгъэжапIэ къыщызэIуахащ.
1949 гъэм къалъхуащ абазэ усакIуэ, КъШР-м и цIыхубэ тхакIуэ Мхъыцэ Керим.
Накъыгъэм и 7
Радиом, связым и IэнатIэ псоми я лэжьакIуэхэм я махуэщ
1895 гъэм урыс инженер Попов Александр япэ радиоприемник къигупсысащ.
1927 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэр радиом и япэ нэтынхэм щIидзащ.
1985 гъэм Налшык Хэку зауэ орденым и япэ нагъыщэр къыхуагъэфэщащ.
1990 гъэм КъБР-м и «Адыгэ Хасэ» жылагъуэ зэгухьэныгъэр къызэрагъэпэщащ.
1954 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист, КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат Къудей Владимир.
Накъыгъэм и 8
1945 гъэм фашист Германием псалъэмакъыншэу зыкъызэритымкIэ актым Iэ традзащ.
Накъыгъэм и 9
ТекIуэныгъэм и махуэщ
1945 гъэм «1941 — 1945 гъэхэм екIуэкIа Хэку зауэшхуэм Германием зэрыщытекIуам папщIэ» медалыр ягъэуващ.
1945 гъэм советыдзэхэм Чехословакием и щыхьэр Прагэ хуит къащIыжащ.
Накъыгъэм и 10
1929 гъэм къалъхуащ усакIуэ, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ ХьэIупщы Лолэ.
1944 гъэм къалъхуащ КъБР-м и къэрал лэжьакIуэ, экономикэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, АППЭР-м и академик, УФ-м псэупIэ-коммунальнэ хозяйствэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Щоджэн Мухьэмэд.
Накъыгъэм и 12
Медицинэ сестрахэм я дунейпсо махуэщ
1954 гъэм Налшык политехникэ техникум къыщызэIуахащ.
Накъыгъэм и 13
1924 гъэм къалъхуащ Урысейм и ЛIыхъужь, ПсэукIэ Дахэ шэрджэс къуажэм щыщ зауэлI Къардэн Уэхьид.
1969 гъэм къалъхуащ усакIуэ, «Горянка» газетым и редактор нэхъыщхьэ, УФ-м и драматургхэм я зэпеуэм и лауреат Къаныкъуэ Заринэ.
