ЯхузэфIэкIар къызэщIакъуэж, къапэщылъыр яубзыху
Ди газетым зэрытетащи, КъБР-м ХъыбарегъащIэ IуэхущIапIэхэмкIэ, жылагъуэ, дин зэгухьэныгъэхэмкIэ и министерствэм и коллегием хэтхэм я зэIущIэм щытепсэлъыхьащ 2013 гъэм зэфIагъэкIа лэжьыгъэхэм, дызытехьа илъэсым зыхуагъэувыж къалэнхэм.
ЗэIущIэр къызэIуихащ КъБР-м хъыбарегъащIэ IуэхущIапIэхэмкIэ, жылагъуэ, дин зэгухьэныгъэхэмкIэ и министрым и къалэнхэр зыгъэзащIэ Къумахуэ Мухьэдин.
Къумахуэм къызэхуэсахэр зэрыщигъэгъуэзамкIэ, хъыбарегъащIэ IуэхущIапIэм электрон, печать тедзапIэу 65-рэ иIэщ, къэрал кIэзонэ IуэхущIапIэу 14 министерствэм и жьауэ щIэту мэлажьэ. Абыхэм щылажьэхэм я бжыгъэр цIыху 523-рэ мэхъу, ику иту сом 16300-рэ я улахуэу.
Гъэ кIуам министерствэм иригъэкIуэкIа къэпщытэныгъэм ипкъ иткIэ, «КъБР Инфо» ХъыбарыщIэ агентствэ къызэрагъэпэщащ. 2013 гъэм республикэм къыщыдэкI газетхэм я тиражыр 31519-рэ, журналхэм ейр 12900-рэ ирикъурт. Къумахуэм и псалъэхэм къыхигъэщащ журналхэм республикэм ис лъэпкъхэм я щэнхабзэмрэ хабзэмрэ хъумэнымкIэ къалэнышхуэ зэрагъэзащIэр. Телевиденэм и гугъу щищIым, министрым и къалэнхэр зыгъэзащIэм жиIащ КъБР-м щыпсэухэм я процент 88-р къызэщIаубыдэну зэрахузэфIэкIыр. Къумахуэр щхьэхуэу къытеувыIащ «Къэбэрдей-Балъкъэр» телевиденэм адыгэбзэмрэ балъкъэрыбзэмрэ зэзыгъэщIэну хуейхэм папщIэ ягъэхьэзыр нэтынхэм мыхьэнэшхуэ зэраIэм. КъызэднэкIа илъэсым къэхъуа зэхъуэкIыныгъэфIхэм ящыщу Мухьэдин и гугъу ищIащ Къэбэрдей-Балъкъэр радиор жэщи махуи лажьэу, ди республикэм щыпсэухэм я процент 90-р зэлъищIысу зэрыхъуам.
Апхуэдэуи министерствэр жыджэру Интернетым щолажьэ, хъыбарыщIэхэр абыкIи зэбграгъэкI. Ди республикэм и цIэр фIыкIэ Iуным, абы и ехъулIэныгъэхэр нэхъыбэм къегъэщIэным ехьэлIауэ зэфIагъэкI лэжьыгъэхэм хэту «Роскосмос» федеральнэ агентствэм, «РЕН ТВ», «Россия 1», «Моя планета» телеканалхэм, нэгъуэщIхэми зэгурыIуэныгъэ иращIылIэри, КъБР-м и щэнхабзэм, щIыуэпсым теухуауэ, министерствэр дэIэпыкъуурэ, нэгъабэ нэтын 15-м щIигъу трахащ.
КъБР-м и хъыбарегъащIэ IуэхущIапIэхэм щылажьэ журналистхэм я щIэныгъэм хагъэхъуэн мурадкIэ, Москварэ Псыхуабэрэ IэщIагъэлIхэр кърашурэ семинархэр драгъэкIуэкIащ, зэпеуэ зэмылIэужьыгъуэхэм хагъэтащ.
Жылагъуэ зэгухьэныгъэхэмрэ политикэ партхэмрэ я гугъу щищIым Къумахуэм къыхигъэщащ ди республикэм жылагъуэ зэгухьэныгъэу 820-рэ зэрыщыIэр. А унэтIыныгъэмкIи министерствэм зэфIигъэкIыр мащIэкъым, «2011 — 2015 гъэхэм коммерцэм пымыщIауэ социальнэ унэтIыныгъэ яIэу КъБР-м ит IуэхущIапIэхэм защIэгъэкъуэн» программэм хэту ирагъэкIуэкIа зэпеуэхэм япкъ иткIэ, IуэхущIапIэ 53-м къэралыр мылъкукIэ ядэIэпыкъуащ. А IуэхущIапIэхэм къаIэта Iуэху 728-м цIыху 57410-рэ къызэщIиубыдащ.
Граждан обществэмкIэ институтым дэлажьэурэ министерствэм иригъэкIуэкIахэм ящыщщ Сталинград зауэр зэриухрэ илъэс 70 зэрырикъум и щIыхькIэ къызэрагъэпэща интернет-видеоконференцыр, Къэбэрдей-Балъкъэрыр нэмыцэ-фашист зэрыпхъуакIуэхэм къызэрыIэщIахыжрэ илъэс 70 щрикъум абы хэта ветеранхэм зэраIущIар, Дагъыстэным и цIыхубэ тхакIуэ Гамзатов Расул къызэралъхурэ илъэс 90 щрикъум ирихьэлIэу телелъэмыжкIэ Дагъыстэным зэрызыпащIар, нэгъуэщI куэди.
АдэкIэ Къумахуэ Мухьэдин къызэхуэсахэр щигъэгъуэзащ ди республикэм ит дин IуэхущIапIэхэм зэрадэлажьэм. КъБР-м щыпсэухэм я псэкупсэ гъэсэныгъэмрэ дин зэмылIэужьыгъуэхэр зезыхьэхэм я зэгурыIуэныгъэмрэ хуэгъэпсауэ къэрал властымрэ дин IуэхущIапIэхэмрэ зэфIагъэкI лэжьыгъэхэм 2013 гъэм пащащ. «КъБР-м ит дин IуэхущIапIэхэм ядэлэжьэн, 2013 — 2015 гъэхэм абыхэм къэрал дэIэпыкъуныгъэ етын» зыуэ щыт программэм фIы къыпокIуэ. Дин зэхуэмыдэхэр зезыхьэхэр мамыру зэдэгъуэгурыкIуэн, диныр залымыгъэм хуамыгъэкIуэн мурадкIэ, ди республикэм щрагъэкIуэкIа зэIущIэхэр 112-м щIегъу.
«КъБР-м ис лъэпкъхэм я зэныбжьэгъугъэр гъэбыдэн, я зэхущытыкIэр егъэфIэкIуэн» программэм ипкъ иткIэ, министерствэм жылагъуэ-политикэ, щIэныгъэ-практикэ, щэнхабзэ зэIущIэ зэмылIэужьыгъуэхэр иригъэкIуэкIащ. Иужьрей зэманым лъэпкъхэм я хабзэжьхэм ящыщу къезэгъыу къагъэщIэрэщIэжахэм ящыщщ «Зэкъуэшыгъэр». Апхуэдэу гъэ кIуам Къэбэрдей-Балъкъэрым, Къэрэшей-Шэрджэсым, Дагъыстэным, Тамбов щIы-налъэм щыщу щIалэ 16 хамэ унагъуэхэм щыпсэуащ. «Лъэпкъ дипломатие», «Дэ Урысейм дрицIыхущ» Iуэхухэр, «Лъэпкъ куэдым дакъыхэкIами, дэ дызыунагъуэщ», «Дызэкъуэтщ» зэпеуэхэр — куэд дыдэ мэхъу а унэтIыныгъэм къыщаIэта Iуэхухэр. Гулъытэншэу къагъэнакъым хамэ къэрал щыпсэу ди лъэпкъэгъухэм я Iуэхури. КъызэрабжамкIэ, нэгъабэ и дыгъэгъазэ мазэм хамэ къэрал щыпсэу ди лъэпкъэгъухэм ящыщу цIыху 969-м КъБР-м къагъэзэжащ. Республикэм и IуэхущIапIэ куэд зи щхьэр мафIэм къыхэзыхыжа ди лъэпкъэгъухэм ядоIэпыкъу, абыхэм хуэгъэпсауэ ди республикэм щрагъэкIуэкIа телемарафонхэм я фIыгъэкIэ ди лъэпкъэгъухэм унэ 16 къыхуащэхуфащ.
Министерствэм лэжьыгъэ мымащIэ зэфIигъэкIащ экстремизмэмрэ терроризмэмрэ япэщIэтыным, хабзэр къызэпызыуд Iуэхухэр, Iулъхьэр щымыгъэIэным хуэунэтIауэ.
АдэкIэ зэIущIэм къыщыпсэлъащ «Советская молодежь» газетым и редактор нэхъыщхьэ Къардэн Мухьэмэд. Абы и гугъу ищIащ республикэм къыщыдэкI газетхэм гъэ кIуам ягъуэта зыужьыныгъэм, ахэр я теплъэкIи, я купщIэкIи куэдкIэ нэхъыфI зэрыхъуам. Апхуэдэуи Къардэным и псалъэхэм къыхигъэщащ газетхэр Интернетым зэрыралъхьэм и фIыгъэкIэ, абыхэм нэхъыбэ еджэ зэрыхъуар. И псалъэхэм я кIэухыу Къардэн Мухьэмэд къыхилъхьащ министерствэм илъэс кIуам зэфIигъэкIа лэжьыгъэм арэзы укъищIу къалъытэну.
КъБР-м ит члисэхэм я благочиннэ Бобылев Валентин и гуапэу къыхигъэщащ министерствэм и фIыгъэкIэ члисэмрэ къэралымрэ я зэхуаку пщIэрэ щIыхьрэ дэлъу иужьрей илъэсхэм зэрызэдэлажьэр.
«Заман» газетым и редактор нэхъыщхьэ Аттаев Жэмал жиIащ илъэс кIуам министерствэр арэзы укъищIу зэрылэжьар. ХъыбарегъащIэ IуэхущIапIэхэм я гугъу щищIым, Аттаевым къыхигъэщащ а IэнатIэм Iутхэм жэуаплыныгъэшхуэ зэрахэлъыр, республикэм къыщызэрагъэпэщ Iуэху цIыкIури инри къагъэлъэгъуэн хуейуэ я пщэ къызэрыдэхуэм газетыр тIэкIу «гъущэ» ищIу къызэрилъытэри ибзыщIакъым. Апхуэдэуи балъкъэр газетым и редакторым жиIащ республикэм и Iэтащхьэр зэрызэрахъуэкIрэ газетхэм критикэр нэхъыбэ зэрыщыхъуар щIэджыкIакIуэхэм я гуапэ зэрыхъур.
КъБР-м и Парламентым щIалэгъуалэ IуэхухэмкIэ, жылагъуэ зэгухьэныгъэхэмрэ хъыбарегъащIэ IуэхущIапIэхэмкIэ и комитетым и унафэщI Хьэщхъуэжь Татьянэ жиIащ министерствэм и пщэ къыдэхуэ къалэнхэр куэд хъуми, а псори ехъулIэныгъэфIхэр къигъэлъагъуэу зэригъэзащIэр. Телевиденэм и гугъу щищIым, Хьэщхъуэжьым абыхэм чэнджэщ яритащ, цIыхухэр нэхъ зэплъ, яфIэгъэщIэгъуэн нэтынхэр нэхъыбэ, нэхъыфI ящIыну.
«Адыгэ псалъэ» газетым и редактор нэхъыщхьэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд жиIащ министерствэм зэфIих Iуэхухэм арэзы укъызэращIыр. Газетым щылажьэхэм я улахуэр зэрыцIыкIум хуабжьу зэригъэгузавэр, ар телевиденэм щыIэм ейхэм фIыуэ къызэрыкIэрыхум щхьэхуэу къытеувыIащ ХьэфIыцIэр. Газетым и тиражыр иужьрей илъэсхэм мащIэ щIэхъуа щхьэусыгъуэхэм я гугъу щищIым, Мухьэмэд жиIащ пощтым и лэжьакIуэхэм ар и зэманым цIыхухэм я деж зэрынамыхьэсымрэ газетыр Интернетым зэрыралъхьэмрэ къызэрыхэкIыр. 2014 гъэм министерствэм зэфIигъэкIыну зыхуигъэувыжа къалэнхэм я гугъу щащIым, «Адыгэ псалъэ», «Заман» газетхэм я илъэс 90-р ягъэлъэпIэн зэрыхуейр къызэрыхамыгъэщар игу къызэреуари жиIащ.
ЗэIущIэм къыщыпсэлъащ КъБР-м и муфтий Дзасэжь Хьэзрэталий, Тэрч-Малкэ къэзакъ зэгухьэныгъэм и атаман Любуня Николай, «Литературная Кабардино-Балкария» журналым и редактор нэхъыщхьэ Тхьэзэплъ Хьэсэн сымэ, нэгъуэщIхэри.
КъБР-м ХъыбарегъащIэ IуэхущIапIэхэмкIэ, жылагъуэ, дин зэгухьэныгъэхэмкIэ и министерствэм и коллегием и зэIущIэм щыжаIар къызэщIикъуэжу Къумахуэ Мухьэдин иджыри зэ щIигъэбыдащ ди республикэм и цIэр фIыкIэ гъэIуныр я къалэн нэхъыщхьэу зэрыщытыр, илъэсыщIэ зытехьам цIыхухэм зэрадэгуэшэн хъыбарыфI куэд яIэну ехъуэхъуащ.
2013 гъэм ирагъэкIуэкIа лэжьыгъэм арэзы укъищIу къалъытэри, 2014 гъэм зэфIахыну ягъэбелджылам дыщIызыгъужын щыIэмэ, министерствэм ирагъэхьыну зэгурыIуащ.
Щомахуэ Залинэ.
