КIуэкIуэ Юрий: «Ди мурадщ къэрал унафэр зегъэкIуэнымкIэ IэнатIэм щылажьэхэр зи IэщIагъэм хуэIэкIуэлъакIуэ цIыху хьэлэлхэм къахэтхыну»
2013 гъэм ирагъэкIуэкIа оперативнэ лэжьыгъэм
кърикIуахэм ятеухуауэ КъБР-м щыIэ МВД-м и коллегием республикэм и унафэщIым къыщипсэлъар
Къэрал аппаратыр зэрыдгъэмэщIэнум къыщымынэу, ар икIи къэдгъэщIэрэщIэжынущ
Республикэм щыIэ социально-экономикэ, жылагъуэ-политикэ щытыкIэм ущыхэплъэкIэ, гурыIуэгъуэу къыпщохъу ди деж иджыри гугъуехь куэд зэрыщыIэр. А щхьэусыгъуэм, апхуэдэу, нэхъыщхьэ дыдэр арщи, республикэм исхэм ящыщ куэдым я псэукIэр зэрызэкIэлъымыкIуэм къагъэув къытпэщыт къалэнхэр гъэзэщIэным хуэунэтIауэ властым и IэнатIэ псоми я зэфIэкIхэр зрагъэуIун хуейуэ.
Псом япэу, нэрылъагъуу егъэфIэкIуэн хуейщ гъэзэщIакIуэ властым и органхэм я лэжьэкIэмрэ абыхэм зэфIагъэкIхэмрэ. Дэ ди мурадщ зым илэжьхэм адрейм къытримыгъэзэжын, зым и къалэнхэм адрейр хэмыIэбэн хуэдэу республикэм и гъэзэщIакIуэ властым и зэхэлъыкIэр зэман гъунэгъу дыдэм къриубыдэу зэхуэдгъэхъуну, къэрал аппаратыр гъэлэжьэным текIуадэр бюджетым иIэ зэфIэкIхэм едгъэзэгъыну. Абы папщIэ дэ властым и органхэм я зэхэлъыкIэмрэ абыхэм я бжыгъэмрэ гъэтэмэмынымкIэ лэжьыгъэхэр идогъэкIуэкI. Фэри зэрыфщIэщи, а Iуэхугъуэр КъБР-м и Iэтащхьэм и Администрацэм ехьэлIауэ зэфIэдгъэкIащ. Иджыпсту апхуэдэ лэжьыгъэр Правительствэм, министерствэхэмрэ ведомствэхэмрэ, гъэзэщIакIуэ властым и адрей IэнатIэхэм щокIуэкI. КъыхэзгъэщхьэхукIыну сыхуейщ къэрал аппаратым и бжыгъэр зэрыдгъэмэщIэнум къыдэкIуэу, ар нэрылъагъуу къэдгъэщIэрэщIэжыну зэрыдимурадыр. ИкIэм-икIэжым дэ дызыхущIэкъур къэрал унафэр зегъэкIуэнымкIэ IэнатIэм щылэжьэн папщIэ зи IэщIагъэм хуэIэкIуэлъакIуэ икIи пэжыгъэ зыхэлъ цIыхухэр къыхэхынырщ. Япэ Iуэхум властым и зэфIэкIыр елъытамэ, етIуанэ Iуэхум елъытащ цIыхухэм абы къыхуащIыну дзыхьыр. А лъэныкъуитIыр зэщIыгъуу къапщтэмэ, властыр зыхуэдэр нэрылъагъу къыпщохъу.
Дэтхэнэ зы сомри зыхухахам
фIэкIа трагъэкIуадэ хъунукъым
Сыт хуэдэ лъэныкъуэкIи къащти, дызыхыхьа 2014 гъэр тыншу щытынукъым. Дуней псор иджыри финанс гугъуехьхэм зэраIыгъым къыхэкIыу ди къэралым, апхуэдэу щыщыткIэ — Къэбэрдей-Балъкъэрми, абыхэм я жьыр къащIимыхуу къанэркъым. Апхуэдэ зэманым экономикэм зэпIэзэрыту зэрызиужьыр къызэтемыувыIэн папщIэ дэ хэкIыпIэу диIэ псори нэсу къэдмыгъэсэбэпу хъунукъым. Псом япэу дэ ди къалэнщ экономикэм халъхьэ дэтхэнэ зы сомри зыхухаха мурадым темыкIыу икIи фейдэ нэхъыбэ къыпэкIуэу къагъэсэбэпын папщIэ тхузэфIэкI псори длэжьыну.
Сыт хуэдэ гугъуехьхэр щыIами, дэ текI имыIэу дгъэзэщIэн хуейщ Урысей Федерацэм и Президентым Федеральнэ Зэхуэсым Зэрызыхуигъэзамрэ цIыхухэм я хэхъуэр егъэфIэкIуэным хуэунэтIауэ абы 2012 гъэм и накъыгъэ мазэм къыдигъэкIа указхэмрэ къыщыгъэува къалэнхэр. Псом япэу, абыхэм ящыщщ цIыхухэр псэупIэ ныкъуэкъутэхэм къыщIэгъэIэпхъукIынри хиубыдэу, псэупIэм пыщIа Iуэхухэр гъэзэщIэныр, узыншагъэр хъумэным и IэнатIэр къэгъэщIэрэщIэжынымрэ медицинэ Iуэхутхьэбзэхэм я фIагъыр къэIэтыныр, егъэджэныгъэмкIэ IэнатIэм реформэхэр щегъэкIуэкIыныр, абы и мылъку-техникэ лъабжьэр гъэбыдэныр, бюджет IэнатIэм щылажьэхэм я улахуэр къэIэтыныр, инвестицэ, хьэрычэт IэнатIэхэм папщIэ хэкIыпIэ тэмэмхэр зэтегъэувэныр.
Хабзэхъумэ органхэм я лэжьакIуэхэм дяпэкIэ пщIэ яIэнущ
Къытпэщыт лэжьыгъэшхуэхэм я Iыхьэ нэрылъагъур тэмэму гъэзэщIа хъун папщIэ, абыхэм республикэм и хабзэхъумэ органхэм я нэIэ хэхауэ трагъэтын икIи я гуащIэ ирахьэлIэн хуейщ. Хабзэхъумэ IэнатIэхэм я фIыщIэр бгъэкIуэд хъунукъым, иужьрей илъэсхэм абыхэм куэд зэфIагъэкI республикэм щыIэ щытыкIэр егъэфIэкIуэным, зэрыщыту жылагъуэ-политикэ зэпIэзэрытыныгъэр Къэбэрдей-Балъкъэрым щыхъумэным хуэгъэзауэ. Экстремизмэмрэ терроризмэмрэ ебэнынымкIэ къахьа ехъулIэныгъэхэри нэрылъагъущ. Дэ вдыдоIыгъ, дяпэкIи сыт и лъэныкъуэкIи вдэтIыгъынущ фэ евгъэкIуэкI лэжьыгъэм и унэтIыныгъэ псори. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, хэхауэ гу ялъыттэнущ псэ зэпылъхьэпIэм иту езыхэм къабгъэдэхуэ къалэнхэр зыгъэзащIэ лэжьакIуэхэм. Мы IэнатIэм, фи жагъуэ зэрыхъущи, хэщIыныгъэшхуэхэри щыдиIэщ. Иужьрей илъэситхум къриубыдэу я къулыкъур хьэлэлу ягъэзащIэурэ МВД-м, къулыкъу хэхахэм я лэжьакIуэу 134-рэ хэкIуэдащ. А зэман дыдэм къриубыдэу къэрал кIуэцI органхэм я лэжьакIуэу 134-м къэрал наградэхэр къратащ. Абыхэм хиубыдэу цIыху 51-м ЛIыхъужьыгъэ орденыр къыхуагъэфэщащ. А псори щыхьэт тохъуэ хабзэхъумэ органхэм я лэжьакIуэхэм зыпэрыт IэнатIэр щхьэмыгъазэу зэрырахьэкIым, абыхэм лIыгъэрэ бэшэчагърэ зэрахэлъым. Фэ фи мызакъуэу, апхуэдэхэм зэрыщыту Къэбэрдей-Балъкъэрыр ирогушхуэ.
ДяпэкIи дэ зыхуей псори зэфIэдгъэкIынущ къэрал кIуэцI IуэхухэмкIэ органхэм щылажьэхэм я пщIэр лъагэу щытын, хьэлэлу зи IэнатIэм бгъэдэт IэщIагъэлI нэсхэм я лэжьыгъэм мылъкукIи пщIэкIи хуэфащэ псори ягъуэтын папщIэ.
Дэ псоми мы зэманым ди нэгу щIокI ди къэралым дунейпсо утыкум щиIэ зэфIэкIымрэ пщIэмрэ зэрыхэхъуэр. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, ар псом япэу зи фIыщIэр къэралым и Президентырщ. Уигу къэбгъэкIыжыну ирикъунщ Сирием щыIэ щытыкIэр мамыр IэмалхэмкIэ зэтегъэувэжыным, Ираным ядернэ Iуэхухэм япыщIауэ къыщыхъуа гугъуехьхэр дэгъэкIынымкIэ абы къыхилъхьа жэрдэмхэр дуней псом зэрыщыдаIыгъар. Къэралым дунейпсо утыкум пщIэшхуэ зэрыщиIэр къэзыгъэлъагъуэ щыхьэт наIуэхэм ящыщщ ди деж Олимп зэхьэзэхуэхэр зэрыщрагъэкIуэкIри. Урысей Федерацэм иIэ апхуэдэ пщIэшхуэр Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэми зэрыхуэфащэр нэрылъагъу къэтщIын папщIэ дэ ди деж зыри къыщыдгъанэ хъунукъым.
ДызыхуэкIуэ Олимп зэхьэзэхуэхэм я гугъу щищIым Урысей Федерацэм и Президент Путин В. В. къыхигъэщхьэхукIащ: «Ди къэралым и мызакъуэу, спортыр фIыуэ зылъагъуу дунейм тет псори зэхьэзэхуэхэр зэрекIуэкIым набдзэгубдзаплъэу кIэлъыплъынущ. Абыхэм гу лъамытэу къэнэнукъым апхуэдэ зэпеуэхэр къызэгъэпэщыным Урысейр зэрегугъуам».
Къэралым и Iэтащхьэм апхуэдэ и псалъэхэр къэтлъытэу, дэ тхузэфIэкIынури тхузэфIэмыкIынури ддлэжьын хуейщ Олимпиадэр къезыгъэблэгъа къэралу щыт Урысей Федерацэм и щIыхьым зымащIэкIи зэран хуэхъуфын щIэпхъэджагъэ Къэбэрдей-Балъкъэрым и щIыналъэм къыщымыгъэхъуным хуэунэтIауэ. Дэ псоми ди пщIэр абы елъытащ.
ЦIыхухэм шынагъуэ
къатемыгъэхьэныр къалэн нэхъыщхьэщ
ЦIыхухэм я сэбэп зыхэлъхэм телэжьэным нэхърэ нэхъ къалэнышхуэ дэ диIэкъым. ЦIыхухэм шынагъуэншагъэ къахузэгъэпэщыныр, мамыру лэжьэнымрэ псэунымкIэ Iэмалхэр яхузэтегъэувэныр япэ дыдэ игъэщыпхъэ Iуэхущ. А мурадхэр зэгъэхъулIэным я къарур хуаунэтIын хуейщ хабзэхъумэ органхэм.
ЦIыхухэм я мурадыр зыхуэунэтIар къэкIуэну зэманыр зыхуэдэу щытынум, я бынхэм я гъащIэм темыгузэвыхьыу мамыру икIи зэгурыIуэу псэунырщ. Абы къыхэкIыу МВД-м и лэжьыгъэм и унэтIыныгъэу нэхъ мыхьэнэшхуэ зиIэр цIыхухэм, зэрыщыту жылагъуэм шынагъуэ къатемыгъэхьэнырщ, хабзэншагъэхэм тегушхуауэ ебэнынырщ. Иужьрей илъэсхэм къэралым куэд зэфIегъэкI къэрал кIуэцI IуэхухэмкIэ органхэм я лэжьакIуэхэм я псэукIэр егъэфIэкIуэным хуэунэтIауэ. Абыхэм я улахуэр хуэдэ зыбжанэкIэ къаIэтащ, псэупIэм и Iуэхур, адрей социальнэ Iуэхухэр зэкIэлъыкIуэу дагъэкI. Апхуэдэу щыщыткIэ, цIыхухэм дэ къытхуагъэув хъунущ я гъащIэмрэ мылъкумрэ шынагъуэ къатемыгъэхьэным зэпымыууэ дытелэжьэну.
МВД-м и лэжьакIуэхэр тэмакъкIыхьу щытын, цIыхухэм гулъытэрэ гудзакъэрэ яхэлъу
ябгъэдэтын хуейщ
Псоми къагурыIуэу къыщIэкIынщ МВД-м и органхэм къапэщыт мыхьэнэшхуэ зиIэ къалэнхэр дэзыгъэкIыр я IэщIагъэм хуэIэкIуэлъакIуэу, пэжыгъэрэ лIыгъэрэ яхэлъу зэрыщытыпхъэр. Ди жагъуэ зэрыхъущи, МВД-м и IэнатIэм иджыри ущрохьэлIэ зи IэщIагъэм епцIыжхэм, зи напэр зыщэжхэм, коррупцэм хэпщIахэм. Апхуэдэ мыхъумыщIагъэхэр къызэнэкIын, апхуэдэу щыкIахэр, къызыфIэщIы-жахэр лъэныкъуэ егъэзын хуейщ. МВД-м и дэтхэнэ лэжьакIуэри тэмакъкIыхьу щытын, цIыхухэм гулъытэрэ гудзакъэрэ хэлъу ябгъэдэтын хуейщ. Фэ лэжьыгъэми гъащIэми щапхъэу фыкъыщалъытапхъэщ. Абы елъытащ цIыхухэм хабзэхъумэ IэнатIэм, зэрыщыту властым дзыхь зэрыхуащIынур.
Си псалъэм и кIэухыу КъБР-м щыIэ МВД-м и унафэщIхэр абы и лэжьакIуэ псоми Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм, зэрыщыту ди Хэкум я фIыгъуэм къыщхьэщыжыным хуэунэтIауэ ирагъэкIуэкI лэжьыгъэ гугъум ехъулIэныгъэхэр къыщахьыну сохъуэхъу.
