Нобэми лъэпкъым хуолажьэ
ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым иджыблагъэ щагъэлъэпIащ а театрым и лъабжьэр зыгъэтIылъа, тхакIуэ, драматург Шортэн Аскэрбий къызэралъхурэ илъэси 100 зэрырикъур.
Къумахуэ Мухьэдин
Гъут Iэдэм
Зумакулов Борис
Профессор ХьэкIуащэ Андрей и псалъэ
Даур Жэгъэфаррэ Уэхъутэ Александррэ
Созаев Ахъмэт
Лъэпкъ литературэм мыкIуэдыжын лъэужь къыхэзына Шортэн Аскэрбий артистхэм ядэлажьэу, цIыху цIэрыIуэхэм я гъусэу, пэкIум къыщыпсалъэу траха и сурэтхэм я гъэлъэгъуэныгъэ щащIат театрым и пэIущIэ пэшым.
КъБР-м щэнхабзэмкIэ и министр Къумахуэ Мухьэдин къызэIуихащ фэеплъ пшыхьыр.
— Тхыдэр и лъабжьэу япэ адыгэ роман зытха Шортэн Аскэрбий лъэпкъ литературэм хэлъхьэны-гъэ ин хуищIат. Зэманым декIу адыгэлIым, тхакIуэм хузэфIэкIащ къызыхэкIа лъэпкъым зригъэужьын, абы и щэнхабзэ зэхэщIыкIым хигъэхъуэн. Зи зэфIэкIыр къуэпсыбэ Аскэрбий щеджэ зэманым лъандэрэ пьесэхэр итхырти игъэувыжырт. Абы къаруушхуэ хилъхьащ лъэпкъ IуэрыIуатэр зэхуэхьэсыжыным. Къалэмым хуэIэижь Шортэныр Хэку зауэшхуэм хэтащ, абы къыщигъэлъэгъуа лIыгъэм папщIэ орден, медаль зыбжанэ къыхуа-гъэфэщащ. Зауэ нэужь лъэхъэнэ хьэлъэми Аскэрбий тхэн щигъэтакъым. ЩIэныгъэ лэжьыгъэмрэ творческэ зэфIэкIымрэ Iэзэу зэдезыгъэкIу Шортэныр нэхъ зыхуэIэижьыр зэхэгъэкIыгъуейт. Абы и IэдакъэщIэкI дэтхэнэри лъэпкъ литературэм и фIыгъуэшхуэщ. ЗауэлI хахуэу, тхакIуэ лъэщу, драматург Iэзэу зэрыщытам къыщымынэу, ар цIыхугъэшхуэ зыхэлъ адыгэлI щыпкъэт. «Зэманым декIур лIыфIщ», — жиIауэ щытащ Къэзанокъуэ Жэбагъы. Зэманым де-кIум и мызакъуэу, абы «къеузхэр» зыхищIэри, и тхыгъэхэмкIэ пэджэжащ Аскэрбий. Ар зыхэпсэу-кIа лъэхъэнэ гугъур и IэдакъэщIэкIхэмрэ и лэжьыгъэ купщIафIэхэмкIэ цIыхухэм ядигъэпсынщIащ, — жиIащ Къумахуэм.
Филологие щIэныгъэхэм я доктор, КъБР-м Гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ и институтым адыгэ IуэрыIуатэмкIэ и къудамэм и унафэщI Гъут Iэдэм псалъэ щратым я институтым Шортэн Аскэрбий и щIыхыкIэ щрагъэкIуэкIа конференцым ипкъ иткIэ къыдагъэкIыжа тхылъым тхакIуэм теухуауэ ит гукъэкIыжхэм ящыщ къызэхуэсахэр щIигъэдэIуащ.
КъБР-м ЦIыхум и хуитыныгъэхэр хъумэнымкIэ и уполномоченнэу щыIэ Зумакулов Бориси Шортэн Аскэрбий псалъэ гуапэ куэд хужиIащ.
— Граждан зауэм хэта, политикэ лэжьакIуэ жыджэру щыта си адэр ягъэулъиину иужь къыщихьэм, Аскэрбий хузэфIэкI къигъэнакъым пэжыр наIуэ къищIыжынымкIэ. Хуабжьу сыхуэарэзыщ. СощIэж, сыцIыкIуу, си адэм Аскэрбий тхыгъэ гуэр хузигъэхьат. Абы еджа иужь си Iэр быдэу къикъузри, «Борис, уи адэм щапхъэ тех. ИкъукIэ цIыху нэгъэсащ», — къызжиIауэ щытащ. А псалъэхэр си гуапэ зэрыхъуар къэIуэтэгъуейщ икIи сэ быдэу къызгурыIуащ цIыхум и гуапэ пхуэщIыну, пхузэфIэкIымкIэ удэIэпыкъуфыну зэи къэбгъанэ зэрымыхъунур. ИужькIэ партым и обкомым и секретару сыщыщыта лъэхъэнэм Шортэн Аскэрбий и лэжьыгъэм хуэфащэ пщIэ хуэщIынымкIэ сыт хуэдэ дэфтэрми си гуапэу Iэ щIэздзащ. Шортэн Аскэрбий хуэдэхэр зэи тщыгъупщэнукъым, — жиIащ Зумакуловым и псалъэхэм я кIэухыу.
Филологие щIэныгъэхэм я доктор ХьэкIуащэ Андрей и цIыхугъэу щыта тхакIуэм теухуауэ куэд зыщымыгъуазэ хъыбархэр къиIуэтэжащ.
— ЛIыгъэ, цIыхугъэшхуэ зэрыхэлъам, щIэныгъэ зэриIам и мызакъуэу, Аскэрбий ныбжьэгъуфIт. Ар ящыщащ ЩоджэнцIыкIу Алий хуэпэжу бгъэдэта цIыху зырызхэм. Зауэ нэужь лъэхъэнэм Алий и унагъуэм лей къытехьауэ щытащ. «ЦIыхубэм я бий» цIэ жагъуэр а зэманым зыфIаща ЩоджэнцIыкIум и щхьэгъусэ ШэIидэтрэ и бынхэмрэ зэрышхэн карточкэ кърататэкъым, зыщIэс унэми къыщIахури, нэгъуэщI зыгуэрхэр щIагъэтIысхьат. Шортэным ар къыщищIэм, унэм щIагъэтIыс-
хьахэр къыщIигъэкIыжри, ЩоджэнцIыкIум и унагъуэр щIигъэтIысхьэжат. ИужькIэ «Къамботрэ Лацэрэ» спектаклыр Аскэрбий театрым щыщигъэувам, абы къыпэкIуа гугъуехьыпщIэр (гонорарыр) Алий и унагъуэм иритыжат. Апхуэдэ и IуэхущIафэхэр щыхьэт тохъуэ Шортэныр псэ хьэлэл зиIэ цIыху нэсу зэрыщытам.
Къэрэшей-Шэрджэс Республикэм къыбгъэдэкIыу пшыхьым къеблэгъахэу тхакIуэ Даур Жэгъэфаррэ Урысейм ис адыгэхэм я лъэпкъ-щэнхабзэ автономием и унафэщI Уэхъутэ Александррэ Шортэным и IэдакъэщIэкIхэр езыхэми яфIэфIу зэраджым, ар къэбэрдейхэм я мызакъуэу, дунейм адыгэу тетым зэдай тхакIуэу къызэралъытэр къыхагъэщащ. Даур Жэгъэфар къиIуэтэжащ Шортэным ифI куэд шэрджэс адыгэхэм екIауэ зэрыщытар. Унагъуэ хуэмыщIам къыхэкIа е адэ-анэ щхьэщымытыжу школыр фIы дыдэу къэзыуха ныбжьыщIэ зыбжанэ Аскэрбий КъБКъУ-м щIигъэтIысхьащ.
— Шортэным дэлэжьэну, абы бгъурытыну зи насып къикIахэм сохъуапсэ. Гупсысэм и къигъэхъуапIэ цIыхут ар. Абы и «Бгырысхэр» романыр сыт и уасэ?! Шортэным теухуауэ ар зыцIыхуахэм я гукъэкIыжхэм ущыщIэдэIукIэ, абы IуэхуфIхэмкIэ гъэнщIауэ къикIуа гъащIэ гъуэгуанэм ущриплъэкIэ, ар къызыхэкIа лъэпкъым и хъугъуэфIыгъуэшхуэу зэрыщытыр къыбгуроIуэ, — жиIащ Уэхъутэ Александр.
«Щэ зэхэпх нэхърэ, зэ плъагъу», — псалъэ Iущхэр къалъытат тхакIуэм и пшыхьыр егугъуу зыгъэхьэзырахэм. Шортэн Аскэрбий и IэдакъэщIэкIхэм ящыщ пычыгъуэхэм пшыхьым къыщеджащ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым и артистхэр. «Уэлэхьи, пэжтэм» гушыIэ рассказым щыщ Iыхьэ утыкум кърихьащ КъБР-м щIыхь зиIэ и артист Мысост Вадим, «Яшэмрэ къэзышэхэмрэ» пьесэм щыщ теплъэгъуэ КъБР-м и цIыху-бэ артисткэ Щэрмэт Людмилэрэ КъБР-м щIыхь зиIэ и артисткэ Тхьэщыгъуей Жаннэрэ ягъэзэщIащ, Сосрыкъуэ Хасэм зэрыхыхьа щIыкIэр Хьэмыз Ахьмэд игъэзэщIащ.
ЦIыхум ищIам пщIэ щиIэр абы къыпызыщэн, къэзылъытэн щIэблэ къыщIэхъуамэщ. Шортэн Аскэрбийрэ КъБАССР-м щIыхь зиIэ и артисткэ Хьэжмэт Даниткэрэ щIалитIрэ зы хъыджэбзрэ зэдагъуэтати, дэтхэнэми и цIэр фIы- кIэ къраIуэу, къыхаха IэнатIэм хуэпэжу, зыхэтым фIыкIэ къахэщу мэпсэу. «Кабардинка» къэрал академическэ ансамблым и солисткэу илъэс куэдкIэ щыта, УФ-м щIыхь зиIэ и артисткэ, КъБР-м и цIыхубэ артисткэ, «Кавказ пшэплъхэр» ныбжьыщIэ ансамблым и хореограф, балетмейстер Шортэн Аллэ хэт зымыцIыхур?! Абы и щIыхькIэ «Кабардинка»-м уэркъ къафэ щигъэзэщIащ утыкум.
«ЦIыхур псэущ, и цIэр къизыIуэн щыIэхукIэ», — жиIауэ щытащ пасэрейм. И тхыгъэ купщIафIэхэмрэ и пьесэ гуимыхужхэмкIэ Шортэныр нобэми лъэпкъым хуолажьэ.
Щомахуэ Залинэ.
Сурэтхэр Къарей Элинэ трихащ.
