Хэт къыкIэлъыкIуэр?
БлэкIа тхьэмахуэ зэхуакум и кIэр шынагъуэу щытащ: махуиплIым къриубыдэу къэрал зэмылIэужьыгъуэхэм цIыху 379-рэ щыхэкIуэдащ, фэбжь зэмылIэужьыгъуэхэр щагъуэтащ 1654-м.
ЖэщитIкIэ цIыхухэр гузавэу кIэлъыплъащ Ниццэ, иужькIэ Анкарарэ Истамбылрэ щекIуэкIахэм. Ещанэ махуэм «Iуэхум» хыхьащ Ереван, итIанэ лъы щагъэжащ Къэзахъстанми.
Сыт щахузэрымыгъэгуэшыр мы дуней хуитым? Абы и щхьэусыгъуэхэр хуабжьу зэмылIэужьыгъуэщ ауэ, икIэм-икIэжым, жэуапу пхуетыр зыщ: США-ми Европэми къагурыIуэну игъуэ хъуащ ди зэманым и къару нэхъ нэджэIуджэ дыдэм — терроризмэм — Урысейр ямыгъусэу зэрыпэмы- лъэщынур. Пэжщ, абы щхьэкIэ апхуэдизу куэдрэ щIэгупсысэн щхьэусыгъуэ щыIакъым — ар икъукIэ нэрылъагъут.
Къэхъуахэр кIэщIу фигу къэдгъэкIыжынщи: махуэку кIуам и жэщыкум (Москва зэманымкIэ) Франджым и къалэ дахащэ Ниццэ и тенджыз Iуфэм зыщызыгъэпсэхухэм яхэлъэдащ хьэлъэзешэ хужь (рулыр зыIыгъам морожнэ ишэ хуэдэу жиIэри, гъуэгур хуит хуащIащ). Хьэлъэзешэм цIыхухэр зэхипIытIэу хуежьащ. апхуэдэу кIуащ километритIкIэ. къэхъуар къызыгурымыIуэ цIыхухэм къэрэкъурэм хуэдэу ирищIыкIырт. Автомобилым иса цIыхухъур дыхьэшхыурэ кIэрахъуэкIэ яхэуэрт лъэныкъуэ зезыгъэзыну хущIэкъухэм. хабзэхъумэхэм мыгувэу яукIащ бзаджэнаджэр. Ар Тунисым къыщалъхуауэ Ниццэ щыпсэу Бухлель Мухьэммэду къыщIэкIащ. Бынищ зиIэ а цIыхухъур и унагъуэм яхэсыжтэкъым.
Франджым къыщыхъуар апхуэдизкIэ зыпэмыплъати, уеблэмэ уи нэгу къыщIэбгъэхьэну гугъут. Хэт атIэ а бзаджэнаджагъэр зи Iэужьыр? Фэри къэфщIагъэнщ: «Ислъам къэралыгъуэ зыфIэзыщыжа гупырщ». ХэкIуэдахэм яхэтащ Урысейм и цIыхухэри.
Зы махуэ дэкIри, Анкара нэхъ шынагъуэж къыщыхъуащ. ТелевизоркIэ къагъэлъагъуэрт Анкара IэщэхэмкIэ зэрыщызэхэуэр, уэгум итт кхъухьлъатэхэр, зыкъэзыIэта зауэлIхэм Истамбыл щызэхуащIат Босфор телъ лъэмыжхэр. зыкъэзыIэтахэм я танкхэр мыгувэу ебгъэрыкIуащ Истамбыл Ататюрк и цIэр зэрихьэу щыIэ аэропортым. Тыркум и къэрал телевиденэм лэжьэн щигъэтащ. Штаб нэхъыщхьэм жиIащ дзэм властыр зэрыIэрыхьар. ЗыгъэпсэхуакIуэ щыIэ президент эрдоган и Iуэхур зытетым теухуауэ къатхэр зэтехуэртэкъым. Ауэ абы хузэфIэкIащ Анкарарэ Истамбылрэ щыпсэухэр къигъэдэIуэн. ГъэщIэгъуэнщ, ауэ мыбдеж Эрдоган япэ дыдэу къыжьэдэкIащ къэхъуам США-р хэпщIауэ къызэрилъытэр. Абы Америкэм щыпсэу, тыркум щыщ дин лэжьакIуэ Гюлен Феттхулах игъэкъуэншащ властыр къарукIэ трыригъэдзыну хущIэкъуауэ.
Зэ еплъыгъуэкIэ, Тыркум апхуэдэ къыщыхъуну зыми и пщIыхьэпIэ къыхэмыхуэ хуэдэт. Япэрауэ, Эрдоган унафэщI ткIийуэ зыкъигъэлъэгъуат. ЕтIуанэрауэ, къэралым щытыкIэ тэмэм щыIэ хуэдэт. Эрдоган текIуащ. ЗыкъэзыIэтахэр ягъэтIысащ, япэщIыкIэ яубэрэжьри. Абыхэм я бжыгъэр мини 6-м щIигъуу жаIэ.
Мыри гу зылъытапхъэщ: Анкара и Iэтащхьэм жиIащ властыр тезыдзыну хущIэкъуахэм Урысейм и СУ-24 кхъухьлъатэр къезыудыха кхъухьлъатэзехуэр, Гюлен и зэгухьэныгъэм щыщыр, зэрахэтар.
АрщхьэкIэ, Iуэхур иджыри зэфIэкIа хуэдэкъым. Тыркум и флотым и унафэщIыр зэрыс кхъухьыр зыкъэзыIэтахэм иджыри къэс яIыгъащ.
Зэрытлъагъущи, тэмэм хъужу хуежьа урысей-тырку зэхущытыкIэхэми мы къэхъуам я зэран къекIащ. Ди гъунэгъу къэралым и курортхэм зыщызыгъэпсэху урысей цIыхухэм шынагъуэр щхьэщахынырщ иджыпсту псори зэгупсысыр.
АрщхьэкIэ, УФ-м и Президент путин Владимир Эрдоган зэрыдиIыгъар щыхьэт техъуэу къыщIэкIынущ ди къэралхэм я зэхущытыкIэхэр зэрефIэкIуэжым. Абы дэ, адыгэхэм, ди дежкIэ псом хуэмыдэу мыхьэнэшхуэ иIэщ, Сирием къыщыхъухэми хуэдэу: Тыркур ди лъэпкъэгъухэр нэхъыбэ дыдэу щыпсэу щIыпIэщ икIи абыхэм яхудиIэ пыщIэныгъэхэр сыт и лъэныкъуэкIи елъытащ ди къэралхэр зэрызэхущытым.
СССР-м хэтахэм я дежи Iуэхур щыщIагъуэкъым. Зи гъугъу тщIы махуэхэм я ещанэм Армением и къалащхьэ Еревани хуабжьу щызэрызехьащ. Псоми яхузэрымыгъэгуэшыр властырщ.
Бадзэуэгъуэм и 17-м, пщэдджыжьыр сыхьэти 10-м нэблэгъауэ, IэщэкIэ зэщIэузэда гупым Ереван къэрал кIуэцI дзэхэмрэ полицэмрэ я унэр яубыдащ. Абыхэм къагъэуващ властхэм яхуэмыфI Сефилян Жирайр хуит къащIыжыну. Шэджагъуэ нэужьым бронетранспортёрхэр къэкIуащ, арщхьэкIэ зыкъэзыIэтахэм затын ядакъым. Зэрызекъуэм зы полицей хэкIуэдащ, плIыр уIэгъэ щыхъуащ. ЩытыкIэр абы нобэр къыздэсым щыщIагъуэкъым.
ИкIэм-икIэжым Къэзахъстаным апхуэдэ дыдэ хъыбар къикIащ. Алма-Ата къалэм блыщхьэм и пщэдджыжьыр шынагъуэу щыщытащ. IуэхущIапIэхэмрэ тыкуэнхэмрэ зэхуащIыжащ. ЦIыхухэр сабий садхэм зэрыхьащ я бынхэр яшэжыну.
Сыт атIэ къэхъуар? Сыхьэт 11-м нэблэгъауэ зыгуэр полицэм и IуэхущIапIэм щIыхьэщ, бжэм и гъунэгъуу щытым автоматыр къытрихри щIэпхъуэжащ. Полицейхэр абы кIэлъыпхъэращ. Зэхэуэм полицеищрэ автомобиль рулым Iуса цIыхумрэ хэкIуэдащ. Иужьрейм и машинэр иубыдыну бандитыр хущIэкъуат, арщхьэкIэ езыр яубыдащ. КъызэрыщIэкIамкIэ, ар, щIэп-
хъаджагъэ хьэлъэ зэрилэжьам къыхэкIыу, лъэхъуэщым иса цIыхухъут.
Мы республикэм апхуэдэ бзаджэнаджагъэ нэхъапэхэми щалэжьащ. Псалъэм и хьэтыркIэ, иджыблагъэ Актобэ къалэм (Актюбинску щытащ) апхуэдэ къыщыхъуащ. Псори зи Iэужьыр муслъымэнхэр ваххабизмэм и гъуэгум тезышэну хущIэкъухэр арауэ жаIэ.
Зэрытлъагъущи, дунейр апхуэдэ хъуащи, щIэпхъаджагъэхэр сыт хуэдэ къэралми щалэжьынкIэ шынагъуэ щыIэщ. Сыт щхьэкIэ? Абы и щхьэусыгъуэр зыхэплъэгъуэнур зыщ: СССР-р лъэлъэжа иужь дунейр зи закъуэ «къызыхуэна» США-м къилъытащ зыхуей псори ищIэ хъуну. НэгъуэщIу жыпIэмэ, дэтхэнэ къэралми я унафэщIхэр хуеймэ тригъэувэ, хуеймэ тригъэкI хъуну. Абы и щыхьэтщ Иракым, Ливием, Мысырым щекIуэкIахэр, иджы Сириер зыхэт бэлыхьыр. Ауэ езы США-ри егупсысын хуей мэхъу IэрыщIу къигъэхъуа «Ислъам къэралыгъуэм» и удыныр езыми къылъысынкIэ зэрыхъунур. Аращи, фIэфI-фIэмыфIми, къыхуэнэжыр терроризмэм и бий бэнэныгъэм Урысейр щыдиIыгъынырщ. Арыншамэ, зи гугъу тщIа къэралхэм къыщыхъуахэм ещхь нэгъуэщI щIыналъэхэми къыщыхъеинкIэ зэрыхъунум шэч хэлъкъым.
МАХЪШОКЪУЭ Мухьэмэд.
