Лъэпкъ гъуазджэм лъагъуэ нэху щыпхызыша Мурат Чапай
Псэужатэмэ, иджыблагъэ и ныбжьыр илъэс 80 ирикъунут РСФСР-м, КъБР-м щIыхь зиIэ я артист, Адыгейм и цIыхубэ артист, лъэпкъ гъуазджэм хэлъхьэныгъэ ин хуэзыщIа Мурат Чапай.
ЗэфIэкI инкIэ Тхьэр зыхуэупса зырызхэм ящыщт Чапай. Ар утыкум зэрита илъэс 50-м роли 100-м щIигъу гуимыхужу игъэзэщIащ.
Муратхэ лъэпкъкIэ къэбэрдейщ. Ахэр Адыгей щIыналъэм щыщщ. Лъэпкъыр Мурат цIыхухъуцIэм къытехъукIащ. А къудамэм и ебланэ лIакъуэщ Чапай. Абы цIэр къыфIэзыща и адэ шыпхъум цIэрыIуэу, лIыгъэ хэлъу къэхъуну угъурлыуэ къытриIуат.
Чапай и адэ Исмэхьил яхэтащ 1942 гъэм жэпуэгъуэм и 20-м Красная Полянэм щызэуа зауэлI 250-м. Зауэ нэужьым мы щIыпIэм къыщызэрагъэпэща курыт еджапIэм и музейм зыплъыхьакIуэ куэд къахуокIуэ. Хэкум и мамырыгъэр зыхъумахэм я фэеплъ сурэтым Чапай и адэри хэтщ. Быныр пIын, зыхуей хуэгъэзэн и IуэхукIэ а лъэхъэнэм лIыгъэ зезыхьахэм ящыщщ Чапай и анэри. Абы хузэфIэкI къигъэнакъым щIалэр зыхуей хуэмыныкъуэу къигъэтэджынымкIэ. Зэгуэрым абы Чапай сомитI иритри бэзэрым игъэкIуат, шхын къищэхуну. ЩIалэр «Ленин» псалъэр зытетха тхылъым ехъуапсэри, блэкIыфакъым.
Чапай япэу зэплъар «Аленький цветочек» спектаклрат икIи занщIэу театрым и дуней телъыджэм дихьэхат. «Къуажэ зэшыгъуэ» Чапай и пьесэр я жылэм щагъэувауэ щытащ. Ар псыпэ хуэхъуат тхакIуэм.
Куэшхьэблэ щIыналъэм хыхьэ Блашэ- псынэ къуажэм дэт курыт еджапIэр къиуха иужькIэ, колхозым илъэскIэ щылажьэри, ГИТИС-м и адыгэ студием щIэтIысхьауэ щытащ. А гъэ дыдэм Адыгейм я хэгъэгу драмэ театрым и труппэм хагъэхьащ. Абы Мурат къыщигъэщIащ гуимыхуж ролхэр, теплъэгъуэ гъэщIэгъуэнхэр.
Театрым щигъэзэщIа ролхэм я мызакъуэу, абы и Iэдакъэ къыщIэкIащ пьесэ зыбжанэ. Абыхэм ящыщу хыр Цей Ибрэхьим и цIэр зезыхьэ Адыгэ къэрал драмэ театрым, ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым, Мейкъуапэ дэт Музыкэ театрым щагъэуващ. КъищынэмыщIауэ, Мурат Чапай адыгэбзэкIэ спектакль куэд зэридзэкIащ. Абы къыдигъэкIащ тхыгъэхэр зэхуэхьэсауэ зэрыт «Шъузабэхэр» (1994 гъэ), «IэнатIэм и гъэрхэр» (2004 гъэ) тхылъхэр. Ар хэтащ Урысейм и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм.
Мурат Чапай и цIэ зэхэзымыха адыгэ щIыгум куэд ису къыщIэкIынкъым. Сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, ар лъэпкъым къыхэкIа артист нэхъыфIхэм, акъыл жан зыбгъэдэлъа, зи IэдакъэщIэкIхэм щIэупщIэ ин яIэ цIыхущ. Абы и утыку итыкIэ дахэм, и уэрэд жыIэкIэм, къигъэщIа образхэм нэхъыжьхэри нэхъыщIэхэри дихьэхырт. Абы хузэфIэкIырт дэни щыпсэу адыгэхэм ялъэIэсын, и IуэхущIафэм ахэри нэIуасэ хуищIын. Сыт я уасэт абы и гушыIэкIэм, акъыл ин хэлъу къиIуатэхэм?!
ПIалъэ гуэркIэ Чапай щылэжьащ адыгэ радиоми. Ар къеджэрт гупсысэ кIэщIхэм, теплъэгъуэ цIыкIухэм, очеркхэм, новеллэхэм. Абы и творчествэм зыужьыныгъэ игъуэтауэ къыщалъытэр ар Америкэм и Штат Зэгуэтхэм, Германием, Сирием, Тыркум, Израилым щыщыIа лъэхъэнэрщ. А пIалъэм хамэ къэрал щыпсэу ди лъэпкъэгъухэм къацIыхуам и мызакъуэу, фIы дыдэуи ялъэгъуат.
Чапай ящыщщ, и лъабжьэ дыдэм къыщезыгъажьэу, и къарурэ пщIэнтIэпскIэ IэнатIэ лъагэ зыIэрызыгъэхьэфахэм. Адыгейм щэнхабзэмкIэ и министрым и япэ къуэдзэ, Адыгэ театрым и унафэщI къулыкъухэр ирихьэкIащ. Сыт хуэдэ IэнатIэ пэрытами лъэпкъ Iуэхур, щэнхабзэр, литературэр зэрыригъэфIэкIуэным, абыхэм и гуащIэ зэрыхилъхьэным яужь итащ икIи къехъулIащ.
«Театрыр щыгъын фIэдзапIэм щыщIедзэ», — жаIэ. Мурат Чапай театрым хуищIа фIылъагъуныгъэр и цIыкIущхьэ къыщежьэри и гъащIэ псом пхихыфащ. Ар псэухукIэ литературэм, театрым, лъэпкъым хуэлэжьащ. Абы и гуащIэ зытригъэкIуэдахэр щыIэху езым и цIэми мылIэжыныпсэ Iутынущ.
Инэрокъуэ Данэ.
