Мэлыжьыхьым и 7-р Узыншагъэм и дунейпсо махуэщ
Узыншагъэр хъумэнымкIэ дунейпсо IуэхущIапIэм 1948 гъэм къыхилъхьауэ гъэ къэс мэлыжьыхьым и 7-м мы махуэр ягъэлъапIэ.
Абы лъандэрэ къэрали 194-рэ хыхьащ Узыншагъэр хъумэнымкIэ дунейпсо IуэхущIапIэм. Мы махуэм ирихьэлIэу дуней псом илъэс къэс къыщызэрагъэпэщ зэIущIэхэр траухуэ узыншагъэр хъумэным пыщIа Iуэху зэIумыбзхэм. КъищынэмыщIауэ, зэхыхьэхэр ирагъэкIуэкI узыншагъэм егугъун щIыхуейр цIыхухэм гурагъэIуэн папщIэ.
IэщIагъэм къыхуигъэщIа
Къэбэрдей-Балъкъэрым щIыхь зиIэ и дохутыр, медицинэ щIэныгъэхэм я кандидат, категорие нэхъыщхьэ зиIэ Бырхьэм Анатолэ илъэс 58-рэ хъуауэ и IэщIагъэм хуэпэжу мэлажьэ. А зэманым къриубыдэу, шэч хэмылъу, ар цIыху куэдым сэбэп яхуэхъуащ, гукъыдэжрэ дэрэжэгъуэрэ яIэу гъащIэм хигъэплъэжащ. Бырхьэмыр зыцIыхухэм зэрыжаIэмкIэ, къэхъуакъым абы IуэхукIэ бгъэдыхьа щигъэщIэхъуа: зэрыхузэфIэкIкIэ дэтхэнэми доIэпыкъу, нэхъыщхьэращи, дохутырым хэлъын хуей хьэлыфI псори абы дыболъагъу.
— Хущхъуэм и мыхьэнэм нэхърэ нэхъ мащIэкъым сымаджэм дежкIэ дохутырым и псалъэхэм я къарур, — жеIэ Бырхьэм Анатолэ. — Сымаджэм фIэщхъуныгъэ хэплъхьэфмэ, ар уи къалэным щыщ Iыхьэшхуэ бгъэзэщIауэ аращ. Узым къигъэдзыхэ цIыхур тэмакъкIэщI, гурыщхъуэщI мэхъу, абы къыхэкIыу Iэмал имыIэу щабэу епсэлъэн, бгъэдыхьэкIэ щхьэхуэ къыхуэгъуэтын хуейщ. Iэзагъым къыдэкIуэу, дохутырым Iэмал имыIэу шыIэ хэлъыпхъэщ.
Бырхьэмыр зэрысабийрэ щIэхъуэпсырт дохутыр IэщIагъэм икIи, и насып кърихьэкIри, и мурадыр зригъэхъулIащ. ЕджапIэ нэхъыщхьэм щыщIэсам, лекцэхэм къыщищIэм нэмыщIкIи, къыхиха IэщIагъэм и щэхухэр зригъэщIэн мурадкIэ, тхьэмахуэ махуэхэм Республикэ клиникэ сымаджэщым щылажьэрт. ИужькIи а хьэлыфIыр IэщIыб ищIакъым, сытым дежи и IэщIагъэм теухуауэ щIэ гуэрхэр къызэрищIэным хуэпабгъэу апхуэдэщ.
— Дохутырым зэпыу имыIэу и щIэныгъэм хигъэхъуэн хуейщ, — жеIэ Анатолэ. — Медицинэр и пIэ иткъым, абы къызэрымыкIуэу зеужьри, езым и IэщIагъэм епхауэ щIэуэ сыт дунейм къыщыхъуми щыгъуэзэн хуейщ.
ЕджапIэ нэхъыщхьэр къиуха нэужь, Бырхьэмым Налшык дэт медицинэ IуэхущIапIэхэм ящыщ зым къэнэну Iэмал иIащ, арщхьэкIэ Ислъэмей къуажэм дэт сымаджэщыр къыщыхуагъэлъагъуэм, абы дохутыр нэхъыщхьэу лэжьэн щыщIидзащ. Лэжьыгъэм пэрыувагъащIэми, гугъуехьым къригъэкIуэтакъым, и зэфIэкIыр абдежым къыщызыкъуихащ, пIалъэ кIэщIым къриубыдэу абы и щытхъур жылэм щыIуащ.
Илъэсрэ ныкъуэкIэ абы щылэжьауэ, Бырхьэм Анатолэ Бахъсэн район сымаджэщым и терапие къудамэм и унафэщIу ягъэуващ. Лэжьыгъэр и чэзум нэгъэсауэ зэрызэфIихым псынщIэу гу лъатэри, Анатолэ сымаджэщым и дохутыр нэхъыщхьэм и къуэдзэ ящIащ. ИужькIэ дохутыр нэхъыщхьэм и къалэнхэри пщэрылъ къыщащIащ. ПщIэрэ щIыхьрэ иIэу а IэнатIэ гугъум ар илъэс 15-кIэ пэрытащ.
Бырхьэмыр зыхэт гупым я дежкIэ сыткIи щапхъэт: и лэжьыгъэ зехьэкIэкIи, и цIыхугъэкIи. Зи унафэщI сымаджэщым и дэтхэ- нэ IэнатIэми щекIуэкIыр ищIэрт, абы щылажьэ цIыхухэми я Iуэху зыIутым щыгъуазэт. Дэтхэнэми IуэхукIи чэнджэщкIи дэIэпыкъуэгъу яхуэхъурт. Дохутыр IэщIагъэр къыхэзыха щIалэгъуалэ куэди гъуэгу захуэ тригъэуващ абы. ГукIи псэкIи зи IэнатIэм пэрытырщ абы ехъулIэныгъэ щызиIэнур. Апхуэдэщ Бырхьэмыр. Щхьэхи езэши ищIэркъым, и гуащIи и зэмани еблэжыркъым, сымаджэм зыгуэркIэ сэбэп хуэхъун папщIэ.
— Гугъуехь псори сщегъэгъупщэж сымаджэр и лъэ теувэжауэ, гукъыдэж иIэу щыслъагъукIэ, — жеIэ Анатолэ. — Аращ си дежкIэ си лэжьыгъэм къыпэкIуэ пщIэ нэхъ лъагэ дыдэр.
«Си ныбжьыр хэкIуэтащ, куэдщ сэ цIыхухэм сэбэп сазэрыхуэхъуар», — жиIэу Анатолэ тIысыжакъым, ар иджыри лэжьыгъэм хуэжыджэрщ, и деж къакIуэ дэтхэнэми сэбэп хуэхъуну хущIокъу.
Бахъсэн дэт поликлиникэм электрокардиограммэ щытрах и пэшым деж цIыху куэд щызэхэтщ. АдэкIэ дохутырым и макъыр къыщоIу.
— Налшык дэт сымаджэщым сыпсэлъэнщи, ущIагъэгъуэлъхьэну селъэIунщ, хэмытIасэ щIыкIэ уи гур бгъэхъужын хуейщ, — хуогузавэ зым.
— Уи гум и лэжьэкIэмкIэ шынагъуэ щыIэкъым, космонавтым ейм хуэдэщ, Тхьэм уригъэфIакIуэ, — и гур фIы хуищIащ етIуанэм.
— Уэ уи гум сэкъат иIэщ, умыгъэгувэу операцэ ебгъэщIмэ, псори тэмэм хъужынущ, — чэнджэщ ирет къыкIэлъыкIуэм.
Апхуэдэщ махуэ къэскIи.
Къардэн Мухьэмэд,
УФ-м и Журналистхэм я союзым хэт.
Мурад дахэхэр зи плъапIэ
Кушбокъуэ Залымхъан ныбжькIэ щIалэми, зэфIэкI хъарзынэхэр къэзыгъэлъагъуэ IэщIагъэлIщ. ЦIыхур зыгъэщхьэжагъуэ узыр щхьэщыпхыфыныр насыпу къэзылъытэ щIалэ цIыкIум дохутыр IэщIагъэр и гум щигъафIэрт. Абы фIы дыдэу къыгурыIуэрт а хъуэпсапIэр тыншу зэрыпхузэмыгъэхъулIэнур, ауэ ерыщу Iуэхум и ужь ихьэри, и зэфIэкI псори хуиунэтIащ ар нахуапIэ зэрищIыным.
— Ди благъэ-Iыхьлыхэм дохутыр IэщIагъэм хуеджа зыри яхэткъым, — жеIэ Залымхъан. — IэщIагъэр сэ езым сфIэфIу къыхэсхащ икIи сыхущIегъуэжыркъым. Зи узыншагъэмкIэ гуныкъуэгъуэ зиIэ цIыхум сэбэп ухуэхъуным нэхъыфI сыт щыIэ?!
Налшык къалэ дэт курыт школ №5-р фIы дыдэу къиуха нэужь, Кушбокъуэр щIэтIысхьащ КъБКъУ-м и медицинэ факультетым. Абы иужькIэ ординатурэм и щIэныгъэм щыхигъэхъуэжри, Налшык и къалэ сымаджэщ №1-м лэжьэн щыщIидзащ.
— Медицинэр щIэныгъэ куущ, абы къыхэкIыуи сытым дежи уеджэн хуейщ, — къыддогуашэ и гупсысэхэмкIэ Залымхъан. — ЩIэныгъэм и мыхьэнэр къызгурызыгъэIуа, курыт школ №5-м, университетым я егъэджакIуэхэм сахуэарэзыщ. Абыхэм сытым дежи къыджаIэрт щIэныгъэ зыбгъэдэлъыр сыт хуэдэ зэманми зэрыхэпсэукIыфынур. Къыхэсха IэщIагъэр зыхуэдэр къэсщIэнымкIэ сэбэпышхуэ къысхуэхъуащ сыщыстудент зэманым сымаджэщхэм сызэрыщылэжьар. Абы щыгъуэм зи лэжьыгъэм сыкIэлъыплъа дохутырхэм щIэныгъэшхуэ зэрабгъэдэлъыр наIуэ сщыхъуати, сэри си зэфIэкIым зэрыхэзгъэхъуэным яужь ситащ: Москва Сеченовым и цIэр зезыхьэ и Япэ медицинэ къэрал университетым и клиникэ сымаджэщ №1-м торакальнэ хирургиемкIэ и къудамэм си Iэзагъэм щыхэзгъэхъуащ. Абы щызгъэкIуа зэманыр икъукIэ сэбэп къысхуэхъуащ дохутыр IэщIагъэм и щэху куэд къэсщIэнымкIэ. Къапщтэмэ, IэщIагъэ тынш щыIэкъым. Уегугъумэ, дэтхэнэ зы Iуэхуми уехъулIэнущ. Пэжщ, медицинэм ухэзэгъэныр щIэныгъэм и закъуэкIэ зэфIэкIыркъым: набдзэгубдзаплъэу, шыIэныгъэшхуэ пхэлъу сымаджэхэм я гукъеуэр, тхьэусыхафэхэр, гурыгъу-гурыщIэхэр зыхэпщIэфу ущытын хуейщ. Адрей IэщIагъэхэм щыуагъэ гуэрхэр щыпIэщIэкI хъуми, медицинэм ар къыщезэгъыркъым, сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, цIыхум дохутырым нэхъ лъапIэ дыдэу иIэр дзыхь хуещIри.
Кушбокъуэм щIэныгъэм и нэ къызэрыхуикIым и щыхьэтщ, аспирантурэм зэрыщIэтIысхьэжар. Лэжьэнри еджэнри здэпхьыныр тыншкъым, ауэ щIэныгъэ куу зыбгъэдэлъ IэщIагъэлI нэс хъуну щIэхъупс Залымхъан гугъуехьым къигъэдзыхэркъым. АбыкIэ абы щапхъэ хуохъу аспирантурэм зи нэIэ щIэту щеджэ, медицинэ щIэныгъэхэм я доктор, госпитальнэ хирургиемкIэ кафедрэм и профессор Аслъэн Ахьмэд.
— Аслъэн Ахьмэд щIэныгъэшхуэ зыбгъэдэлъ IэщIагъэлI Iэзэщ, — жеIэ Кушбокъуэм. — Ар и лэжьыгъэм зэрыпэрытыр, и къалэнхэр зэригъэзащIэр си нэгу щIокIри, сымыгъэщIэгъуэн слъэкIыркъым. Абы хуэдэхэрщ дохутыр IэщIагъэм къыхуигъэщIащ жыхуаIэр. Сэ си насып къикIауэ къызолъытэ, абы и жьауэм сыщIэту IэщIагъэм сыхэгъуэзэну Iэмал зэрызиIэмкIэ. Хуабжьу си нэ къыхуокI цIыхухэр гъэхъужынымрэ щIэныгъэ лэжьыгъэмрэ зэдэсхьыфу сылэжьэну.
ПщыхьэщIэ Хьэмзэт.
