Гурэ гурэ лъагъуэ зэхуаIэщ
Тхыдэм нэхъ жыжьэ дыкIуэцIрыплъыжми, и нэхъ гъунэгъуу дыкъэIэбэжми, дэ долъагъу урысхэмрэ адыгэхэмрэ сыт щыгъуи быдэу зэпыщIауэ, зэдэIэпыкъуу, зэрыщIэу зэрыщытар. Абы и щапхъэхэр куэдщ, ауэ дэ иджыпсту нэхъ хэхауэ зи гугъу тщIынур ахэр щызэкъуэува лъэхъэнэрщ. КъыщыщIэддзэнщ епщыкIуханэ лIэщIыгъуэм.
1557 гъэм пщы уэлий Идар Темрыкъуэ Урысей къэралыгъуэм Къэбэрдейр зэрыхыхьэр жиIащ, дзэ-политикэ зэгухьэныгъэ теплъэ иIэу. ЛъэныкъуитIми я дежкIэ а зэгурыIуэныгъэм и мыхьэнэр къыпхуэмылъытэн хуэдизу инт: Къэбэрдейр щыхъума хъурт къэзыухъуреихь и жагъуэгъу куэдым, Урысейми бий и мащIэтэкъым.
А Iуэхур щIагъэбыдащ, Темрыкъуэ ипхъу Гуащэнэ (иужькIэ Марие хъуар) пащтыхь Грозный Иван 1561 гъэм щхьэгъусэу иратри. Урысейм и тетым и бжаблэм щIэуващ абы къэгъазэ имыIэу сыт и лъэныкъуэкIи хуэпэжыну адыгэ лIакъуэлIэш куэд. Абыхэм IэнатIэ псоми къыщагъэлъэгъуащ зэрышыщхьэмыгъазэр, къулыкъу зыхуащIэ къэралым папщIэ я псэр ятыну зэрыхьэзырыр. Мыбдеж псом япэу дигу къэдгъэкIыж хъунущ а зэман гугъум — Урысейр лыхь-литва зэрыпхъуакIуэхэм щаIэщIыхьэ пэта «Зэрыхьзэрий лъэхъэнэм» — Москва хуит къэзыщIыжахэм Черкасский Дмитрий (Къанщауэ) лIыгъэшхуэ хэлъу зэрахэтар. Абы и гупырщ зэрыпхъуакIуэхэр дэзыхужар бийм нэхъ къаруушхуэ щызэщIигъэуIуа Китай-къалэм. АрщхьэкIэ щхьэусыгъуэ зэмылIэужьыгъуэхэм я зэранкIэ ар иджыри къэс къыхагъэщыркъым — псори дин лэжьакIуэ Минин Кузьмарэ дзэпщ Пожарский Дмитрийрэ я фIыщIэу ягъэув. Абыи къыщынэркъым: Черкасскэм и пщIэр апхуэдизу инти, ар Урысейм и пащтыхьу ягъэувыну къагъэлъэгъуат, ауэ езым зыхригъэхын идакъым, лъэпкъкIэ зэрымыурысыр тегъэщIапIэ ищIри.
Абы и ужькIи утыкушхуэм итащ нэгъуэщI ди лъэпкъэгъухэри: Черкасский Иванрэ а унэцIэ дыдэр зезыхьэ Яковрэ (Урыскъан) — Урысейм и Правительствэм и УнафэщIу щытахэр.
Щхьэхуэу и гугъу щIыпхъэщ Пётр Езанэм и дэIэпыкъуэгъу нэхъыщхьэ, Урысейм и япэ генералиссимус, нэгъуэщI къэрал щыкIуэкIэ пащтыхьым езым и пIэкIэ къигъанэу щыта Черкасский Михаил. Ар урысхэм къыпхуэмылъытэн хуэдизу фIыуэ къалъагъуу щытащ.
Къэхутэныгъэхэмрэ зыузэщIыныгъэмрэ щIэбэн пащтыхьым апхуэдэ ды-дэу хуабжьу щIэгъэкъуэн хуэхъуащ Каспий тенджызым и картэ зэIубз япэу зэхэзылъхьа Бекович-Черкасский Александр. Абы и псэри итауэ щытащ къулыкъу зыхуищIэ Урысейм папщIэ.
Тхыдэм фIыкIэ къыхощыж империем зиузэщIыным хэлъхьэныгъэ ин дыдэхэр хуэзыщIахэу Черкасскэхэ Алексейрэ Владимиррэ.
А псори дэ нобэ дигу къыщIэдгъэкIыжыр ди лъэпкъхэм яку дэлъ зэныбжьэгъугъэм и лъабжьэр зыгъэтIылъахэм я фIыщIэр дымыгъэкIуэдын мурадкIэщ. Псом хуэмыдэу дэ игъащIэкIэ дыкъыхэмыкIыжыну дызыхэт икIи дызэрыгушхуэ Урысей къэрал лъэщым и Президент, псоми пщIэшхуэ зыхуэтщI Путин Владимир ди республикэм къыщытхуеблэгъа зэманым ар хуабжьу игъуэу къыдолъытэ. Хэбгъэзыхьмэ, ди япэ итахэм ягъэтIылъа лъабжьэхэм тещIыхьауэ щымыту пIэрэ а гулъытэр? Ар щIыжытIэр къэрал абрагъуэм (щIыналъэ 85-рэ мэхъу) и Iэтащхьэм ди республикэ цIыкIуми къылъэIэсыну Iэмал зэригъуэтыр ди гуапэщи аращ. Дауи, ар езы ди лъэпкъэгъухэм къалэжьыжащ.
БлэкIа лIэщIыгъуэхэми хуэдэу, адыгэхэмрэ балъкъэрхэмрэ сыт щыгъуи гурэ псэкIэ хущIокъу Урысейм Федерацэм и щIыхьымрэ лъэщагъымрэ яIэтыну. Путин Владимир, шэч хэмылъу, щыгъуазэщ а псоми.
Ди къэралым и зыужьыныгъэм хэлъхьэныгъэш-хуэ хуащIащ Дэгужий Виталий, Мэлбахъуэ Тимборэ, Къэрмокъуэ Хьэчим, Къалмыкъ Юрий, КIуэкIуэ Валерий, Къанокъуэ Арсен, КIуэкIуэ Юрий сы- мэ, н.
Мыбдежым щхьэхуэу къыхэдгъэщхьэхукIынщ Путин Владимир КIуэкIуэ Валерий и акъылыфIагъымрэ щыпкъагъэмрэ сыт щыгъуи пщIэшхуэ къыхуищIу, ар игъэныбжьэгъуу зэрыщытар.
Урысейм и щIыхьыр къэзыIэтахэм ящыщщ литературэмрэ гъуазджэмрэ зегъэужьын и лъэныкъуэкIэ куэд зэфIэзыгъэкIахэу Темыркъан Юрий, КIыщокъуэ Алим, МэшбащIэ Исхьэкъ, КIэрашэ Тембот, Даур Аслъэн, Шемякин (Къардэн) Михаил, Тут Заур сымэ, н.
Апхуэдэу дэ ди мащIэкъым урысей спортыр дунейпсо щыгум щызыIэтахэри. Я цIэ къитIуэнщ Олимп чемпионхэу Шыхъуэ Борис, Чыржын Мухьэрбий, Ахэмын Еленэ, Къардэн Мурат, Хъущт Аслъэнбэч, Мудрэн Беслъэн, самбэмкIэ пщыкIузрэ дунейпсо чемпион Хьэсанэ Мурат, Махуэ Билал сымэ.
Мис апхуэдэу дэ нобэ къыдогъэблагъэ фIыуэ тлъагъу икIи шэчыншэуи фIыуэ дыкъэзылъагъу ди Президент Путин Владимир Владимир и къуэр!
ШАЛ Мухьэмэд.
