ФIыгъуэ нэхъыщхьэ
Кэнжэ къуажэм ЩэнхабзэмкIэ и унэм иджыблагъэ щекIуэкIащ гуфIэгъуэ пшыхь, Анэдэлъхубзэм и дунейпсо махуэм теухуауэ. Абы кърихьэлIат къуажэ администрацэм и Iэтащхьэ Пщынокъуэ Олег, абы и къуэдзэ ЖьэкIэмыхъу Алик, ИГА-м и ректор Атабиев Алий, къуажэдэсхэм пщIэ зыхуащI нэхъыжьыфIхэу Унэжокъуэ Борис, ЖьэкIэмыхъу Борис, Иуаз Мухьэмэд, Болий Мустэфар сымэ, егъэджакIуэхэмрэ школакIуэхэмрэ. Апхуэдэу махуэшхуэм кърагъэблэгъат ди республикэм щыпсэу лъэпкъ куэдым я щэнхабзэ центрхэм я лIыкIуэхэр: украинхэр, тэтэрхэр, кIэрейхэр, осетинхэр.
Балэ Людмилэ
Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэм и къуэдзэ Щоджэн Iэминатрэ Хъуажь Фахърирэ
Пшыхьыр езыгъэкIуэкIа БатI Залинэрэ Иуаз Азэмэтрэ къызэхуэсахэм ягу къагъэкIыжащ ЮНЕСКО-м и жэрдэмкIэ къыхалъхьа а махуэр 2000 гъэм къыщыщIэдзауэ илъэс къэс мазаем и 21-м зэрагъэлъапIэр. Утыкум къыщыпсэлъахэм къыхагъэщащ анэдэлъхубзэм и къарур зэрыиныр, ар зэбгъэщIэным и мыхьэнэр зыхуэдизыр.
— Хэти щыгъуазэщ анэдэлъхубзэм лъэпкъым и тхыдэр къызэрыдэгъуэгурыкIуэр. Абы урипсэлъэфыныр лIыгъэшхуэкъым, ар дэтхэнэ лъэпкъми и цIыхум и къалэн нэхъыщхьэхэм ящыщщ, — къыхигъэщащ Ульбашев Мутай, Кэнжэ дэс балъкъэрхэм я нэхъыжьыфIым.
ЮНЕСКО-м къызэрилъытэмкIэ, дунейм цIыхуу тетыр зэрыпсалъэ бзэ минихым и ныкъуэр кIуэдынкIэ шынагъуэ щыIэщ. Бзэр кIуэдауэ щалъытэр лъэпкъым абы ирипсалъэ хэмытыжмэщ. Ар узыгъэгузавэ Iуэхугъуэщ.
Мамий Аслъэн
— Кавказыр лъэпкъ куэдрэ дин зыбжанэрэ щызэхэухуэна щIыпIэщ икIи дэтхэнэми и бзэр, и хабзэр зэрихьэну Iэмал щегъуэт. Абы къинэмыщIауэ, зы щIыпIэм щызэдэгъуэгурыкIуэ лъэпкъхэр нэхъри къулей мэхъу я щэнхабзэ, я хабзэ зехьэкIэхэмкIэ зэхъуажэурэ. Апхуэдэу Кэнжэ къуажэм щопсэу лъэпкъ зэмылIэужьыгъуэ куэдым щыщхэр: адыгэхэр, балъкъэрхэр, урысхэр, тыркухэр, осетинхэр, лезгинхэр, украинхэр, абазэхэр, корейхэр, тэтэрхэр, къумыкъухэр, белорусхэр, ермэлыхэр, узбекхэр, къалмыкъхэр, нэмыцэхэр. Мы лъэпкъхэм пщIэрэ нэмысрэ яку дэлъу къызэрызэдекIуэкIыр я фIыщIэщ ди нэхъыжьыфIхэм, абыхэм зэныбжьэгъугъэ быдэм и щапхъэ къагъэлъагъуэу къызэрекIуэкIам, — жиIащ къуажэ администрацэм и Iэтащхьэ Пщынокъуэ Олег икIи къызэхуэсахэм гуапэу ехъуэхъуащ анэдэлъхубзэм и махуэмкIэ.
Махуэшхуэм кърагъэблэгъауэ утыкур хуит зыхуащIа дэтхэнэми и къэпсэлъэныгъэм къыщигъэсэбэпащ и анэдэлъхубзэр. Апхуэдэу а пшыхьым щыIуащ бзэ зэмылIэужьыгъуэхэр, ауэ псори зэрыхъуэхъуар къэралым ис лъэпкъ псори зэрызэгурыIуэ урысыбзэмкIэт.
Урыс усакIуэ Вяземский П. жиIат: «Бзэр лъэпкъым пэгъунэгъу узэрыхуэхъу Iэмалщ. Бзэм щызэхыбох абы и щIыуэпсым и макъ, и псэмрэ и псэукIэмрэ щызыхыбощIэ». ТэтэрыбзэкIэ усэ къеджа пщащэ цIыкIури, кореибзэкIэ хъыбар кIэщI жызыIэжа ныбжьыщIэри, украиныбзэкIэ гушыIэ къеджа нэхъыжьри иригуфIэхэу къыпщыхъурт абыхэм я анэдэлъхубзэр адыгэ къуажэм зэрыщагъэIум.
Зи бзэр зыджым, анэдэлъхубзэм и къарур фIыуэ зыхэзыщIэм, тхэми псалъэми, ар зыгъэшэрыуэфым, зи гупсысэр нэгъэсауэ абыкIэ къэзыIуэтэфым и зэхэщIыкIри зэрынэхъ куур, и гупсысэкIэри зэрынэхъ жаныр нэгъэсауэ къызыгурыIуэ, Тыркум къиIэпхъукIыжу Налшык къыдэтIысхьэжа Хъуажь Фахърии гуапэу ехъуэхъуащ анэдэлъхубзэр фIыуэ зылъагъу псоми. Хэхэсу къэхъуа ди лъэпкъэгъум хэт нэхъри нэхъыфIу зыхищIащ хэкумрэ анэдэлъхубзэмрэ я IэфIагъыр, хамэ лъэпкъхэм яхэсхэр бзэр хъумэжынымкIэ зыIууэ гугъуехьхэр. Фахъри къыхигъэщащ бзэр хъумэным ехьэлIа лэжьыгъэр псом нэхърэ зэрынэхъ щхьэпэр икIи зэрынэхъ гугъур. Абы къызэхуэсахэр къыхуриджащ я псэр зэрахъумэм хуэдэу я бзэри яхъумэжыну.
Пшыхьыр ягъэдэхащ Кэнжэ къуажэ школхэм я еджакIуэ цIыкIухэм я къафэхэмрэ уэрэдхэмрэ, ЩэнхабзэмкIэ унэм и уэрэджыIакIуэхэмрэ пшынауэхэмрэ.
Зэхуэсым и къызэгъэпэщакIуэ, Кэнжэ къуажэм ЩэнхабзэмкIэ унэм и унафэщIым и къуэдзэ Балэ Людмилэ махуэшхуэм кърихьэлIахэм фIыщIэ яхуищIащ икIи къыхигъэщащ щIэблэр хэкупсэу гъэсэнымкIэ, зы жылэ щызэдэпсэу лъэпкъ зэмылIэу- жьыгъуэхэм щыщхэм я зэныбжьэгъугъэр гъэбыдэнымкIэ мыпхуэдэ зэхыхьэхэм мыхьэнэшхуэ зэраIэр.
ЩОДЖЭН Iэминат.
