Уэрэдыжьхэр къыхадзэ
Пшынэбзэр дахэщи, абы дыщIыбгъуж уэрэдыжьым ар нэхъ лъапIэж ещI. Ар зыхыбощIэ ижь- ижьыж лъандэрэ адыгэм къыдэгъуэгурыкIуэ лъэпкъ макъамэ Iэмэпсымэхэмрэ псалъэ Iущхэмрэ зэхэшыпсыхьа щыхъукIэ. Зыми шэч къытрихьэу къыщIэкIынкъым лъэпкъым и къекIуэкIыкIар, и псэукIар, и щхьэм кърикIуар адыгэ уэрэдыжьхэм къызэраIуэтэжым. Апхуэдэу щыщыткIэ, щIэблэр абыхэм щIэбгъэдэIуным мыхьэнэшхуэ иIэщ. КъызэрысщыхъумкIэ, мы Iуэхум ерыщу яужь ихьащ Думэн Мурадин и театрыр. Абы ещанэу щрагъэкIуэкIащ адыгэ уэрэдыжьхэр щыжаIэ пшыхь. Иужьрей зэхыхьэм къэкIуахэм ягу къагъэкIыжащ уэрэдыжьхэр зи Iэпэгъуу псэуа КъардэнгъущI Зырамыку, Къуныжь Хьэждал, Бэрэгъун Владимир, Уэтэр Анатолэ, КIуж Борис сымэ.
ШыкIэпшынэм и макъамэмкIэ Еуаз Зубер пшыхьыр къызэIуихыу, утыкур ди нэхъыжьыфI, уэрэдус Щомахуэ Хьэсэнбий хуит щыхуащIым, гурыIуэгъуэ хъуат дызрихьэлIар пшыхь гуапэ зэрыхъунур. ЗэрытщIэщи, дэтхэнэ адыгэ уэрэдыжьми гъащIэм къыхэкIа хъыбар хьэлэмэти щIыгъужщ. Мы зэхыхьэми, хабзэм тету, хъыбарыр къыхадзэрэ ар уэрэдымкIэ щIагъэбыдэжу къызэзыгъэпэщахэм екIуу ирагъэкIуэкIащ. Щомахуэ Хьэсэнбий дригъэдэIуащ Хьэтх и къуэ Мыхьэмэт и уэрэдым. Абы къызэрыхэщымкIи зэрыжаIэжымкIи Мыхьэмэт щIалэ къекIуу щытащ, хыхьэхэкI иIэу, лIыгъэ бгъэдэлъу, хабзэмрэ нэмысымрэ тету псэуащ. КIэрашэ Тембот и зы тхыгъэм къыхощ 1812 гъэм франджы пащтыхьыр Урысейм къыщытеуам, адыгэ шуудзэ зэщIаузэдам Хьэтх и къуэ Мыхьэмэтри хэтауэ.
Еуаз Зубер (Налшык) Мыкъуэншауэ, леишхуэ къызытехьа Чэлам и гъыбзэри Хьэсэнбий гум щIыхьэу жиIащ.
ГъащIэм и сыт хуэдэ зэманми мыхьэнэшхуэ иIэу къыдэбакъуэ зы гурыщIэ къабзэ цIыхухэм зэхудиIэщ. Ар лъагъуныгъэрщ, абыи хуаусар мащIэкъым. Абыхэм ящыщт Дзэлыкъуэ районым щыщ Къущхьэ Светланэ дызригъэдэIуа «Гуащэмахуэ и гъыбзэр».
Псом я нэхъыщхьэу адыгэ уэрэдыжьхэм сыт дызыщIагъэдэIур жыпIэмэ, тхыдэрщ, дауи, занщIэу уи гур здэжэр. Псалъэм папщIэ, Талъостэныпщым щэкIыр япэу Къэбэрдейм къызэрырихьауэ щытар, абы щхьэкIэ нэхъ лъэрызехьэу шууи 100-рэ хьэмкIэшыгууи апхуэдиз дыдэрэ абы зэригъусар къытхуеIуатэ «Бахъшысэрей зекIуэм и уэрэдым». Авархэр ди щIыналъэм къытеуауэ зэрыщытами «Къулъкъужын зауэ» уэрэдым дыщIегъэдэIу. Мы уэрэдитIри екIуу жаIащ «Кавказ» ансамблым хэт ди нэхъыжьыфIхэм. Ди щIалэгъуалэми уэрэдыжьхэр псэкIэ зыхэзыщIэ зэрахэтыр къигъэнаIуэу, ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым и актёр щIалэ Бейтыгъуэн Жамбулэт «ГъущIыпсэ и хъыбар» уэрэдыр жиIащ. КъБР-м щIыхь зиIэ и артист, «Кабардинка» ансамблым и къэфакIуэу щыта Мулай Алихъани и макъыр уэрэдыжьым хуэщIащ.
Мыпхуэдэ зэхыхьэхэм мыхьэнэшхуэ зэраIэм теухуауэ Думэн Мурадин къэпсэлъащ.
«Адыгэ уэрэдыжьхэр IэщIыб тщIымэ, пшыналъэхэр дгъэкIуэдмэ, ди щIалэгъуалэр шэшэнымрэ ингушымрэ я къэфэкIэм хуэкIуапэмэ — адыгэр утыку зэритынур сыт? ЩIэблэр къэнауэ, зи ныбжьыр илъэс 80 — 90 хъухэм яхэтщ ди уэрэдыжьхэм я пIэкIэ «Калина красная» жыхуиIэм едаIуэмэ нэхъ къащтэ. Адыгэм ящыщ куэдым уэрэдыжьхэр яIэщIэхужри, Iэнэ щысыкIэри ящыгъупщэжащ, — жеIэ Думэным. — Лъэпкъ фащэр щыттIагъэу хуиту утыку дыкъихьэфыркъым. Апхуэдэ зэхэтыкIэм дэкIуэдыжынкIэ шынагъуэщ ди хабзэри, бзыпхъэри, пшынэбзэри. Хьэмэрэ, ди яужькIэ ди бзэр, хабзэр щымыIэжми, лъэпкъыр мыпсэужми хъуну ара?!» Дызэгупсысын хуейр куэд мэхъу.
Къущхьэ Светланэ (Дзэлыкъуэ щIыналъэ)
Щомахуэ Хьэсэнбий (Зеикъуэ къуажэ)
Уэрэдыжьхэр зыгъэIуахэр.
Думэн Мурадин и театрым мыгувэу къыщызэрагъэпэщынущ пшынауэхэм я пшыхь. Феблагъэ, федаIуэ.
БАГЪЭТЫР Луизэ.
