Артист IэщIагъэ гугъумрэ абы хуеджэ адыгэ ныбжьыщIэхэмрэ
Щукин Борис и цIэр зэрихьэу Москва дэт театр институтым щоджэ адыгэ щIалэгъуалэ гуп. КъБР-м ЩэнхабзэмкIэ и министерствэм и жэрдэмкIэ къызэрагъэпэща студием и етIуанэ курсым щIэсхэр зэзгъэцIыхуу я еджэнкIэ, я псэукIэкIэ я Iуэху зытет зэзгъэщIэн си мураду институтым сыщыкIуам, студентхэм я экзамен тыгъуэу срихьэлIат.
ЗэрыгурыIуэгъуэщи, актер IэщIагъэм хуеджэхэм я экзаменхэри, адрейхэм къащхьэщыкIыу, нэгъуэщIу йокIуэкI. Абыхэм къапэщытт актер IэзагъымкIэ, макъамэр зэрызыхащIэмкIэ, утыку итыкIэ жыхуаIэмкIэ я зэфIэкIхэр къагъэлъэгъуэну.
Институтым и щIыхьэпIэм деж къыщысIущIа хъумакIуэм адыгэ гупыр къызэрыслъыхъуэр щыжесIэм, си япэ иувэри пэш хуитышхуэ гуэрым и бжэм сыIуишащ: «Мис мыбы щIэсхэщ, хуэму щIыхьи якIэлъыпль», — жиIэри. ЗэрыжиIам хуэдэуи сщIащ. КъызэрыщIэкIамкIэ, ныбжьыщIэхэм экзаменым зыхуагъэхьэзырырт, илъэсым къриубыдэу зызыхуагъэсар къэпщытакIуэхэм я пащхьэ зэрыралъхьэну щIыкIэм елэжьхэрт. «Музыкальный ансамбль» дисциплинэмкIэ я егъэджакIуэ Комаровэ Еленэ шыIэныгъэрэ гуапагъэрэ хэлъу елэжьырт артист ныбжьыщIэхэм ягъэзэщIэну уэрэдхэмрэ къафэхэмрэ я фIыпIэм нэгъэсыным.
Репетицэ нэужьым студентхэмрэ сэрэ дызэрыцIыхуащ, ахэр щеджэ, зыщагъасэ пэшхэр сагъэлъэгъуащ. Терекскэ къуажэм икIа Семэн Астемыр зи нэхъыжь гупыр цIыху 12 мэхъу: Батыр Iэдэм (Акъбащ Ипщэ), Сэбаншы Еленэ (Зеикъуэ), Къурмэн Регинэ (Щхьэлыкъуэ), Зэмай Аминэ (Нарткъалэ), Блашэ Имран (Налшык), Шыпш Къантемыр (Налшык), МафIэдз Заирэ (Шэджэм), Джатэжьокъуэ Константин (Дзэлыкъуэкъуажэ), Жыкъуэ Назир (Нарткъалэ), Щоджэн Асир (Нарткъалэ) сымэ. Япэу уазэрыхэплъэу гу лъыботэ къалэшхуэмрэ абы щызекIуэ хабзэхэмрэ ныбжьыщIэхэм я хьэл-щэным зэрызрагъэхъуэжым. Сыт хуэдэ лъэныкъуэкIэ абы зихъуэжынуми зэлъытар абыхэм я гъэсэныгъэмрэ къалащхьэм щыкIуэм мурад зыхуащIыжамрэщ. ЖыIэпхъэщ мы ныбжьыщIэхэр къалэшхуэм щIэхыу балигъ зэрищIар. Ар хыболъагъуэ я зыIыгъыкIэми я гупсысэкIэми. Я зэхущытыкIэм и гугъу пщIымэ, ахэр зы унагъуэ щапIа зэдэлъхузэшыпхъум хуэдэу зэхуэгумащIэщ.
Абыхэм я гуапэу срагъэблэгъащ къыкIэлъыкIуэ махуэм къапэщылъ экзаменым. Артист ныбжьыщIэхэм я къалэнт жанр зэмылIэужьыгъуэхэм къыхахауэ, зэгъусэу уэрэд зыбжанэ ягъэзэщIэну. А экзаменыр екIуэкIыху си нэгу щIэкIауэ къысщыхъуащ спектакль псо. Абыхэм уэрэдхэр жаIэ къудейтэкъым — урысыбзэкIи, итальяныбзэкIи, украиныбзэкIи, адыгэбзэкIи ягъэзэщIахэм зи псалъэхэр къыбгурымыIуэ яхэтми, ар зытеухуар уи пащхьэм къралъхьэфырт.
КъэпщытакIуэ гупым хэтахэм жаIэн я куэдт ялъэгъуам теухуауэ. Комиссэм я нэхъыщхьэ, институтым и музыкэ кафедрэм и унафэщI, профессор Агаевэ Татьянэ къыщIидзащ:
— Музыкальнэ ансамбль экзаменыр бгъэхьэзырыну гугъущ. ДяпэкIэ макъамэм пэIэщIэ фымыхъуу ар къывдэгъуэгурыкIуэну фыхуеймэ, нобэкIэ зызыхуэвгъэсам хэвгъэхъуэну апхуэдэ Iэмали зэчии фиIэщ.
Профессорым гу лъитащ артист ныбжьыщIэхэм ягъэлъэгъуахэм узэлэжьыжын хуейхэр зэрыхэлъми. Абы къажриIащ гъащIэм, зыхуеджэ IэщIагъэм студент ныбжьыщIэхэр зыщыIууэ гугъуехьхэм къызэрыхэкIын Iэмалхэр езыр-езыру къыщагъуэтыфу гъэсэныр егъэджакIуэхэм я къалэн нэхъыщхьэхэм зэрыхабжэр. Дэтхэнэ зы артистри Iэмал имыIэу епхауэ щытын хуейкъым зы режиссерым, и джэгуэгъум. Абы и Iэзагъэм и инагъым щхьэхуитыну Iэмал къритмэ, ар ехъулIэныгъэфIщ.
— Узыхуей псоми зэман кIэщIкIэ уесэнукъым. Мыбы фыкъызэрыщIэтIысхьэрэ блэкIа зэманым къэфщIам фыхэплъэжрэ, къывэхъулIэхэри фызэлэжьыжын хуейхэри къывгурыIуэжмэ, ари Iэзагъэм щыщщ. Ныкъусаныгъэр ехъулIэныгъэм хуэвгъэкIуэфрэ, феджэну къыфхуэнэжа илъэситIым нобэкIэ фызыхуэIэзэм хэвгъахъуэмэ, куэду арэзы дыкъэфщIынущ, — къажриIащ Агаевэм.
Ар ехъуэхъуащ гупыр зыгъэса Комаровэ Еленэ икIи къыхигъэщащ макъамэр фIыуэ зылъагъу артист Iэзэ куэд ди театрхэм зэрыщылажьэм а егъэджакIуэ щыпкъэм и фIыгъэ куэд зэрыхэлъыр. Абы и ужькIэ ягъэнэIуащ студентхэм къагъэлъэгъуа Iэзагъым пэкIуэ дамыгъэхэр. Адыгэ гупым я куратор Ворошиловэ Людмилэ къажриIащ абыхэм хуагъэува «5» псори зэрызэхуэмыдэр — абы ефIэкIи, тIэкIу нэхъыкIэу зыкъэзыгъэлъэгъуаи зэрахэтыр.
Игъасэ гупым щыщхэм гуапэ дыдэу зэрахущытыр щIимыхъумэу, дэтхэнэ зыри зэригъэгушхуэн псалъэхэр къахуигъуэту къэпсэлъащ студентхэм я гъэсакIуэ Комаровэ Еленэ. Абы къыхигъэщащ экзаменым щагъэлъэгъуэну къыхахахэр уэрэд цIэрыIуэ защIэу зэрыщытыр, икIи, хэти къызэрыгурыIуэщи, псоми фIыуэ яцIыху композицэхэр утыку къипхьэну нэхъ гугъущ. А къалэныр фIы дыдэу зэрагъэзэщIамкIэ ар арэзы зэрыхъуар жиIащ:
— Фэ фощIэж къыщыщIэвдзауэ щытар, иджы зэвгъэхъулIэфами ар ивогъэпщэф. Фи зэфIэкIым зэрыхэхъуамкIэ фIыщIэ нэхъыбэу зыхуэфащэр фэращ. ЕгъэджакIуэхэм я закъуэ апхуэдиз яхузэфIэкIынтэкъым, фэ фи ерыщагъыр, егугъуныгъэр хэмытамэ. Сэ сигу ирохь фи гур зэIухауэ, фызэкъуэту, къывжаIэр зыхэфлъхьэу, ипэкIэ кIуэтэным фыхущIэкъуу фызэрыщытыр икIи сыфхуэарэзыщ абы папщIэ.
НыбжьыщIэхэм я куратор Ворошиловэ Людмилэ и гъэсэнхэм щатепсэлъыхькIэ игу къегъэкIыж абыхэм еджэн щыщIадзам икъукIэ гугъу зэрехьар. Япэрауэ, климатыр емызэгъами, еджэныгъэр къатехьэлъауэ арами — хэт ищIэрэ, ахэр сымаджэрилэти, абы къыхэкIыу куэдрэ еджэныгъэм хэнащ. Еджэурэ лэжьэну яужь итахэми къайхъулIакъым. Сыту жыпIэмэ, абыхэм махуэ псор еджапIэм щагъакIуэ, жэщ лэжьыгъэм и ужькIэ зыгъэпсэхупIэ зэман къахудэмыхуэжу еджэныр гугъут.
— Пщащэхэри щIалэхэри икъукIэ бэшэчу къыщIэкIащ. Абыхэм яхузэфIэкIынур пасэу къызгурыIуати, гупым ящыщу ипэхэм еджэным къыкIэрыхуахэм сакъыщхьэщыжащ, институтым и унафэщIми къыздиIыгъри, хуэмурэ я Iуэхури зэфIэувэжащ. Гугъу ехьами, я бэшэчагъымрэ ерыщу еджэныгъэм зэрыбгъэдэтымрэ текIуащ, — жиIащ Людмилэ.
Апхуэдэу кураторым гу лъитащ ныбжьыщIэхэм я гупсысэкIэми я бзэми зэрызихъуэжам. Хамэ къэрал литературэмкIэ экзаменым абыхэм къыщагъэлъэгъуа щIэныгъэр щыхьэт тохъуэ а псалъэхэм. Псом хуэмыдэу абы къыхигъэщащ студием щыщ МафIэдз Заирэ и зэфIэкIыр. Людмилэ ныбжьыщIэхэм ядилъагъу псори игу иримыхьми, ахэр сэтей къимыщIу, я щыуагъэхэм гу лъригъатэу щытщ.
— ГъэщIэгъуэныракъэ, мы гупыр хьэл-щэнкIэ, я дуней еплъыкIэкIэ зэхуэмыдэщ, апхуэдэу щытми, зы унагъуэ къыщIэкIам хуэдэу фIыуэ зэролъагъу. Хэт зэпIэзэрытщ, хэти нэхъ псынщIэщ, ауэ зэгуроIуэхэр, зыр адрейм дэIэпыкъуу йоджэ, — жеIэ Ворошиловэм.
«Сценическое движение» экзаменыр къыкIэлъыкIуэ махуэм яIэти, егъэджакIуэ Гончаров Владимиррэ абы и гъэсэнхэмрэ абыи я къару емыблэжу зэрызыхуагъэхьэзырар наIуэ къэхъуащ. Экзаменыр щекIуэкI пэшышхуэм къыщызэхуэса къэпщытакIуэхэм я пащхьэ щагъэлъэгъуэн хуейт Iэмэпсымэ зэмылIэужьыгъуэхэр къагъэсэбэпурэ студент къэс щхьэхуэу ягъэхьэзыра программэ кIэщI. Щхьэж къылъыса предметыр: теувапIэ, тхылъымпIэ зэрызэрахьэ папкэ, шэнт, сурэтылъэ, фалъэшхуэ, псы щахъумэ бошкIэ, нэгъуэщIхэри къагъэсэбэпурэ ягъэува теплъэгъуэхэр комиссэм хэтхэм я пащхьэ кърахьэну я къалэнт. Циркым и лэжьакIуэхэм къакIэрымыхуу абыхэм ягъэIэкIуэлъакIуэрт Iэмэпсымэхэр. Ар икъукIэ гугъуу къысщыхъуащ икIи Гончаров Владимир лэжьыгъэшхуэ абыхэм зэрадригъэкIуэкIам шэч хэлъкъым.
Экзаменым и кIэм къэпсэлъа, «Пластическая выразительность актера» кафедрэм и унафэщI Дрознин Андрей студентхэм гуапэу ехъуэхъуащ икIи къыхигъэщащ абыхэм къыхаха IэщIагъэр псэкIэ зыхащIэу зэрыщытыр.
— Артист IэщIагъэр цIыхур насыпыфIэ зыщIхэм ящыщщ. Абы игъэзащIэ ролхэм я фIыгъэкIэ артистыр щытыкIэ куэдым йохьэф, хьэл-щэн зэмылIэужьыгъуэхэр игъэлъагъуэкIэрэ, и гупсысэкIэри нэхъри къулей мэхъу. Фэри а дахагъэм и гъуэгум фытеувауэ аращи, фи IэщIагъэм фыхуэпэжыну ди гуапэт, — къажриIащ ныбжьыщIэхэм Дрознин Андрей.
Сессием иригъэша студентхэр къахуэмыгъэсу иджыри зы экзамен пэплъэхэрт. Ар «Амикс» гупым я художественнэ унафэщI Къул Амир яригъэдж адыгэбзэрат. Амир пIалъэ-пIалъэкIэрэ Москва кIуэурэ студентхэм я анэдэлъхубзэм зегъэужьынымкIэ ядолажьэ. АбыкIэ ныбжьыщIэхэм я Iэзагъыр щагъэлъэгъуа экзаменым срихьэлIакъым, ауэ гурыIуэгъуэт ахэр фIыуэ абы зэрыхуэхьэзырыр, зрагъэщIа усэхэр, псалъэжьхэр, псынщIэрыпсалъэхэр яIурылът.
ЦIыхур теплъэкIэ зэрызэмыщхьым хуэдэу, я хьэл-щэнкIи зэтехуэркъым, я зэчийкIи зэхуэмыдэщ. Артист ныбжьыщIэхэм я мурадхэр, гупсысэкIэхэр къэсщIэну сыхуейуэ защыхуэзгъазэм нэхъ псэлъэгъу къысхуэхъуахэм ящыщщ Сэбаншы Еленэ, Семэн Астемыр, Батыр Iэдэм, Зэмай Аминэ, Багъ Иннэ сымэ.
Мы гупым щIэс дэтхэнэ зыри институтым къызэрыщIэтIысхьа щIыкIэм хъыбар щхьэхуэ иIэщ, ауэ псори къезышэлIар зы хъуэпсапIэщ — артист IэщIагъэр зрагъэгъуэтыну зэрыхуейрщ. Джатэжьокъуэ Константинрэ Батыр Iэдэмрэ спортым дихьэхырт. Сэбаншы Еленэ КъБКъУ-м и филологие къудамэм щеджэрт, Семэн Астемыр пшынэ Iэзэу еуэрт, сабийхэр игъасэрт, Щоджэн Асир колледжым щеджэрт, нэхъыбэм школыр къаухыу арат. Москва артистхэр щагъэхьэзыру щыIэ еджапIэ нэхъыфI дыдэхэм ящыщ зым щеджэну мыбыхэм Iэмал езыта, КъБР-м щэнхабзэмкIэ и министр Фырэ Руслан фIыщIэшхуэ хуащI. ЖыIэпхъэщ Щукиным и цIэр зезыхьэ институтым адыгэ студие куэд щIауэ зэримыIэжыр икIи Фырэ Руслан и жэрдэмкIэщ илъэситI и пэкIэ абы мы гупыр зэрыщIэтIысхьар.
Институтыр къаухмэ, я мурадхэмкIэ сыщеупщIым, Семэн Астемыр жиIащ:
— Ди хэкум дгъэзэжыну ди мурадщ. КъыдгуроIуэ гугъу дызэрехьынури, сыту жыпIэмэ, ди зэманым цIыхухэр нэхъыбэу дэзыхьэхыр гушыIэрэ ауану зэхэлъ пшыхьхэращ. КупщIэ зиIэ, гупсысэ зыщIэлъ спектаклхэм театреплъхэр къешэлIэжын хуейщ. Ипэ зэманхэм зэрыщытам хуэдэу, къуажэхэм кIуэн хуейщ театрыр. Къалэм и закъуэкъым театрым зыщиужьын хуейр.
Сэбаншы Еленэ зэрыжиIэмкIэ, институтым щезыгъаджэхэм ягу ирохь адыгэ щэнхабзэр икIи ныбжьыщIэхэм я лъэпкъ хабзэхэр зэрагъэлъэгъуэным, хьэл-щэн дахэхэр зэрахъумэным яужь итщ.
— Мыбы махуэ псом щыдагъэджар пщыхьэщхьэм дыщыщIэкIыжкIэ здыщIыдох. Институтым дызыщыхурагъаджэр сытым дежи тхэлъщ икIи а щIэныгъэхэр дэ гъащIэм сэбэп къыщытхуохъу, — жеIэ Еленэ.
Къармэхьэблэ щыщщ Багъ Иннэ гъащIэм фIыуэ хэзыщIыкI балигъым хуэдэу зэрыгупсысэр, зэрыпсалъэр згъэщIэгъуащ. Къыхиха IэщIагъэм теухуауэ абы жиIащ:
— Артист IэщIагъэм хуеджэр цIыху къабзэу, псэ хьэлэлу, губзыгъэу щымытмэ, зыри къехъулIэнукъым. Iей зигу илъым зы роли фIыуэ хуэгъэзэщIэнукъым. Мы IэщIагъэм ухуегъасэ цIыху хэтыкIэм, щэнхабзэмрэ щIэнгъуазэмрэ ехьэлIа Iуэхугъуэ дэтхэнэри нэхъ куууэ зэхэпщIыкI уохъу.
Зэмай Аминэ щIохъуэпс и лъэпкъэгъухэм ящыщу исскуствэ нэсыр къызыгурыIуэхэр нэхъыбэ хъуну:
— Iэмал зэриIэкIэ, сабий щIыкIэ щэнхабзэм дегъэхьэхын хуейщ. Ар къыдэкIуэтеиху нэхъри зыхищIэнущ абы и мыхьэнэр. Мы институтым сыкъыщIэтIысхьа нэужь къызгурыIуащ артист IэщIагъэр зэрыгугъур икIи абы и лэжьыгъэм и псэм щыщ Iыхьэ зэрыхилъхьэр.
Сэ гу зылъыстаращи, мы гупым узыщыгуфIыкIын куэд ябгъэдэлъщ: егъэджакIуэхэм фIыуэ къалъагъу, зэчий яхэлъщ, езыхэм гупсысэкIэ дахэ яIэщ. КъызыхэкIа лъэпкъым и щэнхабзэр къэIэтыным я гъащIэр траухуэну хуейщи, ди гуапэщ абыхэм я мурад къехъулIэну.
ЩОДЖЭН Iэминат.
Налшык — Москва —
Налшык.
