ЛIэщIыгъуэхэр зэпызыщIэ пхъэхуей аллее
ТекIуэныгъэ Иныр ди къэралым Хэку зауэшхуэм къызэрыщихьрэ илъэс 72-рэ зэрырикъур мы махуэхэм дэнэкIи щагъэлъапIэ. Накъыгъэм и 9-м ирихьэлIэ а махуэшхуэм и пэ къихуэу Iуэхугъуэ куп щIа фIэ куэд къыщызэрагъэ пэщ ди республикэм и еджа пIэхэм, гъэсапIэхэм. Абы хэм я зы щапхъэщ Аруан щIыналъэм хыхьэ Къэхъун къуажэм дэт ку рыт школ №1-м иджыб ла гъэ щекIуэкIа зэIущIэш хуэр.
ЕджапIэм гъунэгъу узэ рыхуэхъуу зэхэпх макъамэ хэм гури псэри зэщIа Iэтэрт, Хэку зауэшхуэм, 115-нэ шууей дивизэм, ТекIуэныгъэ Иным, лIыхъужьыгъэм, мамырыгъэм ятеухуа уэрэдхэмрэ усэхэмрэ нэхъ кIащ хьэ щыхъум, къэIурт Хэку зауэшхуэм и илъэсхэм фрон тым щыщыIэ щы ты кIэхэм цIыхубэр щыгъуазэ хуэзыщIу щыта диктор цIэ рыIуэ Левитан Юрий Сталинград, ТIуапсы, Налшык къалэхэм щекIуэкIа зэзауэ хьэлъэхэм ятеухуауэ иIуатэ хъыбархэр.
ЦIыху куэд щызэхуэсат а махуэм еджапIэм. Абыхэм яхэтт жылэм дэт школитIми я егъэджакIуэхэр, абыхэм я гъэсэнхэр, къуажэм и нэхъыжьыфIхэр, адэ-анэхэр, Нартан дэт курыт школ №5-м и еджакIуэхэр. Школ пщIантIэм и бгъуитIымкIэ екIуу еувэкIа ныбжьыщIэ -хэм пщIэ хуащIу кърагъэб лагъэрт хьэщIэ лъапIэу къахуэкIуа дэтхэнэри. Ап хуэ дэхэт КъБР-м щIыуэпсым и хъугъуэфIыгъуэхэмрэ эко логиемкIэ и министрым и къуэдзэ Мэрем Мухьэмэд, республикэм и дзэ комиссарым и къуэдзэ Мэрзей Хьэ дис, Аруан районым егъэ джэныгъэмкIэ и IэнатIэм и унафэщIым и къа лэнхэр зыгъэзащIэ Жэ рыщты Олег, КъБР-м и ДОСААФ-м и унафэщIым и къуэдзэ МацIыхъу Хъусен, Зауэм, лэжьыгъэм, IэщэкIэ ЗэщIэузэда Къарухэм, хабзэхъумэ IэнатIэхэм я ветеранхэм (пенсионерхэм) я республикэ зэгухьэныгъэм и Аруан щIыналъэ къуда -мэм и тхьэмадэ Борыкъуей Мирон, КъБР-м и Пенсионерхэм я зэгухьэныгъэм и Аруан къудамэм и пашэ Шел ковников Пётр, 115-нэ шууей дивизэм и командирым и къуэрылъху Скоро — ход Игорь, шуудзэм и зауэлI хахуэу щытахэм я къуэхэу Хьэмырзэ Мухьэмэд, Таз МэчрэIил, 1965 гъэм къы зэ рагъэпэща «Налшык — Большая Мартыновка» шу зе кIуэм хэта, Тэрч щIыналъэм хыхьэ Плановскэ къуажэм щыщ Уэрсей Хьэмыщэ, КъБР-м и ДОСААФ-м и Тэрч къудамэм и пашэ Уэрсей Владимир сымэ. Хэгъэ рей хэм яхэтт Къэхъун жы лэм и Ветеранхэм я советым и пашэ Джатокъуэ Хьэуелэ, къуажэм и нэхъы жьы фI хэу, лэжьыгъэм и ве т е ранхэу Жэ мыхъуэ Щыхьырбий, Бланауэ Мухьэмэд сымэ, нэгъуэщIхэри.
ЗэIущIэр къызэIуихащ Iуэ хур щекIуэкI еджапIэм и унафэщI ХьэхъупащIэ Iэмин. Iуэхум къекIуэлIа псоми сэлам гуапэ яриха нэужь, ар къытеувыIащ зэ IущIэр зытеухуам.
— Нобэрей махуэр ди курыт еджапIэм и мызакъуэу, Ар уан районми мыхьэнэшхуэ щызиIэщ, — къыхигъэщащ ХьэхъупащIэм. — Ди жылэм щыщ щIалэ 14 сэлэтрэ офицеру зыхэта 115-нэ шууей дивизэ цIэрыIуэм и фэеплъу школ хадэм щы хэтсэнущ пхъэхуеи 115-рэ. Зи пхъа фэр хужь а жыг дахэхэр ирекI лъагэрэ уардэу, щхьэ мыгъазэу зауэм хэта, Те кIуэныгъэм зи псэр щIэ зы та ди къуажэгъу лIы — хъужьхэм я фэеплъу.
ЩIыхьым и аллеер гъэ — т Iы сыным кърихьэлIахэм ящыщ куэд къыщыпсэлъащ зэхуэсым. Ахэр тепсэлъы хьыжащ я адэжьхэр зыхэта зауэ гущIэгъуншэм цIы хубэм къахуихьа насыпыншагъэм, ди къэралым и щхьэхуитыныгъэм зи псэр щIэзыта зауэлI хахуэхэм. Апхуэдэу нэхъыжьхэм нэхъыщIэхэр яущиящ лъэпкъ тхыдэр ящIэу, ди блэкIам пщIэ хуащIу псэун зэры хуейм. Щапхъэу ныбжьы щIэхэм хуагъэлъэгъуащ 115-нэ шууей дивизэм хэта къэхъундэсхэм зэрахьауэ щыта лIыгъэмрэ хахуа гъэмрэ.
ЗэIущIэр езыгъэкIуэкIа Езий Оксанэ, школ уна фэ щIым гъэсэныгъэ лэжьыгъэмкIэ и къуэдзэм, зэIущIэм къыщриIуащ а зауэлI 14-м я цIэ-унэцIэхэр. Ахэр Абазэ Iэмин, Абазэ НэщIо, Абазэ ХьэзрэIил, Бэрэздж Мухьэжид, Езий Заудин, Ермэлы Мухьэмэд, Жы ласэ Хьэжмурат, Жыласэ Хьэжмурид, Къарэ Мусэ, Семэн Мышэ, Тамбий Алий, Тхьэгъэлэдж Сыхьэтджэ рий, ХьэхъупащIэ ТIытIу, Хьэмырзэ Мысост сымэщ. Абыхэм я нэхъыбэр зауэм хэкIуэдащ. УIэгъэ хъуауэ къэзыгъэзэжа закъуэтIа къуэри зауэм къраха фэбжь хэм яхьыжащ. ЗауэлI хахуэхэм дакъикъэкIэ яхуэ щыгъуащ зэхуэсым къекIуэ лIа псори.
Къэпсэлъэныгъэхэм къа дэкIуэу школакIуэхэр усэ къеджащ, уэрэдхэр ягъэ зэ щIащ. Апхуэдэхэт «Дыгъэ шыр» сабий ансамблым хэтхэр, еджакIуэхэу ХьэхъупащIэ Миланэ, Даур Асте мыр сымэ, нэгъуэщIхэри.
АдэкIэ зэхуэсым хэтахэр ирагъэблэгъащ ЩIыхьым и аллеер щагъэтIысыну школ хадэм. Зэхуэсым и жэрдэмщIакIуэхэу Герма нием къулыкъу щызыщIа ди хэкуэгъухэм я республи -кэ зэгухьэныгъэм и пашэ Гулэжын Беслъэнрэ Къэхъун курыт школ №1-м и уна -фэщI ХьэхъупащIэ Iэминрэ я фIыгъэкIэ школ хадэм кърашэлIат пхъэхуей жыгы щIэхэмрэ ахэр зыхасэну щIыгулъ фIыцIэрэ. Еджа кIуэ цIыкIухэмрэ хьэщIэ хэмрэ зэдэIэпыкъуурэ ха -дэм щыхасащ пхъэхуей жыги 115-рэ.
— ЖыгыщIэхэм дакIэлъып лъы ну, щIыпIэр ипэжыпIэ -кIэ зауэлI щIыхьым и фэ еплъ мыкIуэдыж хъуным делэжьыну къызэхуэсахэр къыдогъэгугъэ, — жаIащ ныбжьыщIэхэм. — Ди адэш хуэ хэм зэрахьа лIыхъужьыгъэм дахуэфэщэнщ!
Фэеплъ зэIущIэм и мурад нэхъыщхьэу щытар щIэб лэ хэм яку дэлъ зэпыщIэныгъэр нэхъри гъэбыдэнырщ, ныбжьыщIэхэр хэкупсэу, къы зыхэкIа лъэпкъым, къыщалъхуа жылэм я тхыдэр ящIэу, дуней еплъыкIэ тэ мэм яIэу къэгъэтэджынырати, Iуэху дахэр, щхьэпэр къызэзыгъэпэщахэм а псори къазэрехъулIам шэч хэлъкъым. ЩIыхьым и ал леем зи лъабжьэхэр нобэ щызыгъэбыдэ пхъэхуей лантIэхэри абыхэм я щы хьэтщ.
ЖЫЛАСЭ Маритэ.
