Зихуэдэ щымыIэ къыдэкIыгъуэ
«Кабарда. Слава Кавказа, вольности щит XVI-XX вв.» фIэщыгъэм щIэт лэжьыгъэшхуэ томитху хъууэ мы мазэм дунейм къытехьащ.
ФIэщыгъэм хуэфэщэн тхыгъэхэр щызэхуэхьэсащ тхылъитхум. Абыхэм ящыщ куэдым IэщIагъэлI языныкъуэхэм фIэкIа щымыгъуазэу щытащ, адрейхэр иджы япэу дунейм къытехьэу аращ.
ЛIэщIыгъуитхум къриубыдэу Къэбэрдейм тетхыхьа цIыхуи 140-м я IэдакъэщIэкIхэм гъэщIэгъуэн куэд къыщыбгъуэтынущ. Абыхэм яхэтщ хамэ къэрал щыщу ди щIыналъэм зыплъыхьакIуэ къэкIуахэр, урыс щIэныгъэлIхэр, тхакIуэхэр, нэгъуэщIхэри. Ахэр япэ — ещанэ къыдэкIыгъуэхэм итщ. ЕплIанэ томым лъэпкъым къыхэкIа цIыху щэджащэхэм я IэдакъэщIэкIхэр щызэхуэхьэсащ. Етхуанэм Къэбэрдейм и тхыдэр щызэпкърах: апхуэдэщ щIэныгъэлI цIэрыIуэ Яковлев Николай и «Культура кабардинцев и черкесов в прошлом и настоящем» къэхутэныгъэ гъэщIэгъуэныр.
КъыдэкIыгъуэм литературэ гуэдзэни хуащIащ. Къэбэрдей IуэрыIуатэр, псалъэжьхэр, псынщIэрыпсалъэхэр, Къэзанокъуэ Жэбагъы и Iущыгъэхэр екIуу къыщыхьащи, зи къуэпсхэр жыжьэ къыщежьэ лъэпкъым и тхыдэр, и хабзэр, щыIэкIэ-псэукIэр нэхъыфIу къэпщIэнымкIэ ахэри сэбэпщ.
КъыдэкIыгъуэ къэс на- пэкIуэцI 500-м ноблагъэ. ФIагъ лъагэ, купщIэшхуэ иIэу дунейм къытехьа мы тхылъхэр адыгэ лъэпкъым и щIэнгъуазэу къэплъытэ хъунущ.
Къыхэгъэщыпхъэщ зи гугъу тщIы тхылъхэм 2010 гъэм къыщыщIэдзауэ зэрелэжьыр. Ар зэхэзыгъэувэу къыдэкIыным хуэзыгъэхьэзырахэу Котляровхэ Мариерэ Викторрэ мылъкукIэ закъыщIэзыгъэкъуэн зэрамыгъуэтам къыхэкIыу, экземпляри 100 фIэкIа дунейм къытрагъэхьэфакъым, ауэ щыхъукIи, ахэр зращэнур нэхъ пасэу тезыдзахэращ. Тхылъитхум я уасэр сом мини 5 мэхъу, Iэ тезыдзахэм процент 20-р хукIрагъэхунурэ сом мини 4-кIэ иратынущ.
Тхылъхэр Москва щытрадзэри, куэд мыщIэу Налшык къашэжащ. КъыдэкIыгъуэхэр зыфIэгъэщIэгъуэнхэм папщIэ абы хагъэхьа лэжьыгъэхэм я теплъэр фи пащхьэ идолъхьэ.
Инэрокъуэ Данэ.
