Сабийм сыт и лажьэр?
Япэм хьэгъуэлIыгъуэм трагъэкIуадэр мащIэу, унагъуэ зэтекъутэжхэр закъуэтIакъуэу щытамэ, ди зэманым нысашэр ехьэжауэ ящIрэ зэрышаитIыр куэд дэмыкIыу къызэрехьэжьэу апхуэдэщ. Си анэшхуэм жиIэрт япэм къуажэм щыщ зы къикIыжамэ, ар зэрыжылэу къащыщIа емыкIуу къалъытэу щытауэ. Абы лейуэ утемыпсэлъыхьыжми хъунущ, зэманым елъытауэ цIыхухэм я гупсысэкIэми, хьэл-щэнми, ди лъэпкъым нэхъ теухуауэ къапщтэмэ, адыгагъэми зехъуэжри. Ауэ сыт хуэдэ зэмани зызымыхъуэжу къэнэн хуей щыIэт — ар сабийм дызэрыхущытырщ. Зэщхьэгъусэхэр япэ илъэсым зэбгъэдэмыжыжамэ, псалъэ къыгурыIуэу, папэ, мамэ, дадэ, нанэ, адэ шыпхъу, адэ къуэш (цIыхубзми и лъэныкъуэри апхуэдабзэу) иIэрэ, а псоми я IэфI зыхэзыщIэу щIэзыдза, нэгъуэщIу жыпIэнумэ, зи дуней цIыкIу зиIэ хъуа сабийм а псор щыфIакъутэ къохъу балигъхэм я зэранкIэ.
Гуащэхэр тэмакъкIыхьу, щхьэгъуэсэрэ бынрэ зиIэ щIалэм абыхэм ятеухуауэ и пщэ къыдэхуэ къалэнхэр хьэкъыу пхыкIауэ щытын, нысащIэми зэ къэгубжьыгъуэм ущIэпхъуэж, уи сабийм и дунейр пкъутэ зэрымыхъунур, унагъуэлI гъэсэнми бын гъэсэнми лъабжьэ яхуэхъур цIыхубзым бэшэчагърэ акъылу хэлъым зэрелъытар къыгурыIуэн хуейт. АрщхьэкIэ… Зэрыхъуращи, зэщыхьэу хьэрэм зэрыщIахэм ящыщ дэтхэнэми «езым и пэж иIэжщ», нэгъуэщIым жиIэр пцIы зэфэзэщу тхьэ иIуэу.
Псалъэмакъым хилъэсэпа балигъхэм ауи къафIэIуэхукъым сабийм и гум щыщIэр, абы зыри къыгурымыIуэу къалъытэу. Псори къыгурымыIуэми, зыгуэр къызэрыхъуар зыхещIэ, фIыуэ илъагъуу, зыхуэгуфIэу щытахэр зэгъусэу зэримылъагъужыр абы къытохьэлъэ.
Ди дежхэм жаIэжырт: уцIыкIуу уи анэшхуэм деж уахьат, анэр дыщым лъагъунлъагъу кIуэжырти. Я нэмрэ я псэмрэ ухуахьу нанэ-дадэри, анэ шыпхъури къыбдэджэгуащ. Iуэхур гъуэлъыжыным щынэсым, «си шхыIэныр къыстефпIэ» жыпIэщ угъыу щIэбдзэри, жэщыбгым укъахьыжын хуей хъуат (зэблагъэхэр зэпэжыжьэтэкъым). Мыр къыщIезгъэкIуэкIыр, зэрыжысIауэ, сабийм илъэсищым къыщыщIэдзауэ и дуней иIэж мэхъу, ар абы дежкIэ къызэрыгуэкIщ, дыгъэр къызэрепсым, уэшх къызэрешхым хуэдэщ. Ар абы и дунейщ, и адэмрэ и анэмрэ хуаухуауэ. ИтIанэ, къызэрохьэжьэхэри, «папэ (нэхъ мащIэу мамэр) къыпхуейкъым, дэ афIэкIа абы и гъусэу дыпсэунукъым» — аращ, нэхъ щабэ дыдэу жыпIэнумэ, сабийм зэхихыр.
Мыр сабий куэдым я натIэ зэрыхъум и щыхьэтщ Налшык и ЗАГС-м зы тхьэмахуэм къриубыдэу нэчыхь езыгъэтха (23-м), езыгъэкъутэжам (14-м) ятеухуауэ къит бжыгъэр. Зэрыфлъагъущи, унагъуэ зыщIахэм я зэхуэдитIым фIокI зэбгъэдэкIыжахэр.
Аращи «зауэм» щIедзэ, анэхэм мыдрей лъэныкъуэр зэрызрагъэубзэн, зэрыхагъэщIэн Iэмалу сабийр къагъэсэбэпу. Уеблэмэ иувыкIыни къахокI: узыхуей дыдэр щIэ, ауэ сабийм утезгъэплъэнукъым.
Судхэр щIагъэнащ сабийр зрамыгъэлъагъу адэхэм (е анэм — апхуэдэуи къыщыхъу мащIэкъым) я тхьэусыхафэхэмкIэ. Аращ Унагъуэ кодексым зэхъуэкIыныгъэ хэлъхьэн хуейуэ депутатхэм къыщIыхалъхьар.
Депутатхэм зэрыжаIэмкIэ, адэ-анэхэм япхыгъэкIын хуейщ зым адрейм сабийр пиубыдыныр зэрыцIыхугъэншэр, ар я быным и псэм къызэрытехьэлъэр, и акъылым зэрыхузэмыгъэзахуэр, и узыншагъэмкIэ зэрызэраныр.
Хабзэм и проектым къыщыгъэлъэгъуащ тхьэмахуэ къэс сыхьэтищ нэхърэ мынэхъ мащIэ сабийр адэм (е анэм), адэшхуэ-анэшхуэм я гъусэну хуиту. КъищынэмыщIауэ, телефонкIэ, ИнтернеткIэ, иджырей нэгъуэщI IэмалхэмкIэ ахэр зэрыщIэну хуиту Хабзэм хатхэнущ.
Суд унафэр зымыгъэзащIэ анэм (е адэм) сабийр къыIахыу адрей лъэныкъуэм иратыну къыхалъхьащ зэщхьэгъусэ зэщыIеяхэм яку я быныр зэрыдэкIуадэр зылъагъу, апхуэдэ Iуэхухэм махуэ къэс хэт уэчылхэм.
Сабийхэм я адэхэр (анэхэр) ялъагъунымкIэ яIэ хуитыныгъэр къэралым хабзэкIэ щIегъэбыдэри, абыи зыгуэр къигъэувыIэнщ, ауэ цIыхугъэншагъэм хабзэкIи упэлъэщыну къыщIэкIынукъым.
