ЩIымрэ псымрэ я къабзагъэр дывгъэхъумэ
Куэд тепсэлъыхь хъуащ дыкъэзыухъуреихь дунейм, ди къалэхэм, къуажэхэм я къабзагъэм, псыежэххэмрэ гуэлхэмрэ я Iуфэхэр, губгъуэхэмрэ къуэкIийхэмрэ пхъэнкIий идзыпIэ зэращIым.
Зы зэманкIэ екIуэкIащ пластик жыхуаIэ, зэ фIэкIа къамыгъэсэбэп Iэмэпсымэхэм я куэдагъыр къафIэмыIуэхуу, абы гу лъамытэ хуэдэу. Иджы цIыхум зыкъащIэжауэ, ирогузавэ абы къытхуихь шынагъуэм. Къохъу пластикыр тенджызым хакIутэурэ абы хытIыгу щIыкIэу щызэщIэхъаеу къытенэу. Абы и закъуэ — псым псэущхьэу хэсхэмрэ псы щIыIум бзууэ тетIысхьэхэмрэ Iисраф зэтрещIэ пхъэнкIийм. ЦIыхум къигъэсэбэпу хыфIидзэж хьэпшып бжыгъэншэхэр, я хьэлъагърэ инагъкIэ къыпхуэмылъытэнухэр, лъэужь мыкIуэдыжыну ЩIы хъурейм къытонэ, абы кърикIуэм щIым и щытыкIэр нэхъы-кIэ ещI, цIыхум и узыншагъэр докIуэд, псэущхьэхэм я бжыгъэмрэ я фIагъымрэ егъэмащIэ.
Дэ зи гугъу тщIыр шхын зрагъэзагъэ, зэрытхьэщIэ, зэрыжьыщIэ хуэдэхэр зэрыт, зэрылъхэращ. Ауэ дытепсэлъыхьынуи, и шынагъуагъыр ди нэгу къыщIэдгъэхьэнуи тхулъэкIынукъым промышленностым и кIэрыхубжьэрыхухэр. Арауэ къыщIэкIынущ ЩIы хъурейр зыуфэбгъупэнур. Мыдрейуэ, нэхъ мащIэ хуэдэу ди нэгу къыщIэдгъэхьэ пластикым, щIым хэмыкIуэдэжу илъэс щиплI-щитхукIэ хэлъ нэгъуэщI кIэрыхубжьэрыхухэм (ахэри къыдэзыгъэкIыр нэхъыбэм IуэхущIапIэ инхэращ) я куэдагъыр цIыху къызэрыгуэкIым къыхуэлъытэнукъым, зэрыкъэралуи къыхуэмыхутэныр хэлъщ.
Сэ къысщохъу зэман къэсыну, зэтрауцIэпIа щIыуэпсым нэхърэ нэхъ Iуэху гузэвэгъуэ щымыIэу къыщалъытэн. Ар псоми къагурыIуэжу Iуэхур ягъэзэкIуэжыну иужь щихьэну илъэсхэм сыхэплъэну си нэ къокI. МызэкIэ дэ, цIыху къызэрыгуэкIхэм, тхузэфIэкIынури мащIэкъым дунейм и къабзагъэм теухуауэ. Псалъэм папщIэ, щхьэж егупсысрэ къалэну зыхуигъэувыжмэ, махуэ къэс тыкуэн зэмылIэужьыгъуэхэм къыщищэху хабзэ целлофан хъуржынхэр къимыщтэжу зригъэсэфынущ. Хэт зымыщIэр целлофанри щIым илъэс 400-кIэ хэмыкIуэдэжу зэрыхэлъынур? Фи нэгу къыщIэвгъэхьэт зы цIыхум и зэранкIэ илъэсым къриубыдэу апхуэдэ хъуржыну щIы щхьэфэм къытенауэ е щIым щIатIауэ мыфыжу щIэлъыр зыхуэдизыр. Фабрикэхэм ар къыщIамыгъэкIыххэнрат, дауи, нэхъ тэмэмыр, абы хуэкIуа къэралхэри щыIэщ, ауэ дэ щIэх апхуэдэ бгъэдыхьэкIэм дынэсыну фэ теткъыми, щхьэж и щхьэм деж къыщригъажьэмэ, нэхъ хэкIыпIэщ зэкIэ. Аращи, хъуржын мыфыжу щIым халъхьэ къомыр илъэсым нэхъ мащIэ дыдэу 200 хуэдизкIэ зы унагъуэм хуэгъэмэщIэфынущ. Апхуэдэщ батарейкэ хыфIадзэжхэри. А Iэмэпсыхэр щIым хыхьа нэужь, зэранышхуэ къашэ, ихъуреягъкIэ щIыр зэтрауцIапIэу, цIыхум и узыншагъэми зэран хуэхъуу. Иджы апхуэдэхэр пIызых IуэхущIапIэхэр къэунэхуащи, абдеж щызэхуахьэсурэ заводышхуэхэм ирагъэшэж. ЕджакIуэ цIыкIухэр къыхашэри, иджыблагъэ Налшык дэт Гранд-Кавказ хьэщIэщым апхуэдэ Iуэху щхьэпэ зэрырагъэкIуэкIымкIэ хъыбар къэIуащ, зэхуахьэсауэ хъуари Челябинск ирагъэшащ, абдеж щызэхагъэвэжу щIэрыщIэу къыщагъэсэбэпыжыну.
Сыт хэлъыр псы Iуфэхэм, губгъуэхэм пхъэнкIий щумыкIутыным? Хэлъыр напэщ, укIытэщ, гъэсэныгъэщ, къэрал хабзэм уемыбэкъуэнырщ. Абыхэм ящыщ зыгуэр нэхъ мыхъуми пхэлъмэ, апхуэдэ Iуэху икIэ зэи блэжьынукъым — уи фIейр зыщIыпIэ деж къыщыбгъанэу уежьэжынукъым, е ар зэхуэпхьэсу псыхъуэм дэпкIутэнукъым, псыежэхым хэпкIутэнукъым. Иджырей ди псы ежэххэр пхъэнкIий елъэсэхыпIэ зыщIар куэд мэхъу. Зи канализацэ абы езышалIэхэр-щэ? Мис апхуэдэхэм къэралыр ткIийуэ етхьэкъун хуейщ, ялэжь мыхъумыщIагъэр къызэрахутэу.
Ди жагъуэ зэрыхъущи, дунейм и къабзагъэр зэIызыгъэхьэ щхьэусыгъуэхэр куэдыщэ мэхъу. Куэд елъытащ псори къызэщIэгъэуIуэным: къэрал унафэри, унагъуэм къыщекIуэкI гъэсэныгъэри. ЕджапIэхэм я программэхэм экологие предметыр хагъэхьами хъунут.
Дыхуэвгъэсакъ, дывгъэхъумэ дыкъэзыухъуреихь дунейр. ЩIэблэм щапхъэ дахэ евгъэгъэлъагъу нэхъыжьхэм. Уи хэку уисыжу, уищI утесыжу упсэуныр насыпщи, ди щIыналъэр къабзэу зедвгъэхьэ.
ТЕУНЭ Джэмал.
