Унагъуэ насып
Жылагъуэ къэс уащрохьэлIэ бэм гъуазэрэ щапхъэрэ яхуэхъуа унагъуэ щыпкъэхэм. Апхуэдэхэм я гъащIэм, я псэукIэм, яхэлъ хабзэм уащыкIэлъыплъкIэ, сыт щыгъуи ядэплъагъунущ зыми емыщхь дахагъэрэ хьэщыкъ узыщI гуапагъэ инрэ.
ШкIэжьхэ Мухьэмэдрэ Тамарэрэ Нобэ зи гугъу фхуэтщIыну ШкIэжьхэ Мухьэмэдрэ Тамарэрэ фIыуэ къэзымылъагъу, пщIэ къыхуэзымыщI Псыгуэнсу къуажэшхуэм къыщыгъуэтыгъуейщ. Абыхэм япэу я цIэ зыгъэIуар я къару емыблэжу кърахьэлIэ лэжьыгъэ купщIафIэрщ.
Гъуэгунокъуэм и цIэр зезыхьэ колхозым щыпэрытхэм хабжэу, Мухьэмэд тракторист IэкIуэлъакIуэу къэгъуэгурыкIуащ. Жэуаплыныгъэ ин хэлъу сыт хуэдэ къалэнри зыгъэзащIэу илъэс 36-кIэ къезыхьэлIа цIыхур нобэ топсэлъыхьыж япэу къуажэм къыхуэкIуа «Беларусь» тракторым щытрагъэтIысхьа махуэм:
— ЩIымахуэ уаем шыгу зэщIэщIакIэ, нэхъ иужьыIуэкIэ щхьэ зытемылъ тракторкIэ бардэр фермэхэм етшэлIащ, гъатхэ-бжьыхьэ лъэхъэнэхэм вэн-сэныр ди пщэ дэлъыххэт…
Илъэс 13 фIэкIа хъуатэкъым Мухьэмэд япэу колхоз лэжьыгъэ гугъум щыпэрыувам. Зэман дэкIри, цIыхубэ хозяйствэр къэIэтыжыным зи гуащIэшхуэ хэзылъхьэ ныбжьыщIэм къэралым къыхуигъэфэщащ ВДНХ-м и домбеякъ медалыр.
ХадэхэкI бригадэм лэжьакIуэ нэхъыфIхэм хабжэу хэта Тамари и гукъэкIыжхэм языхэзри тхыдэ напэкIуэцI ирокъу жыпIэнщ: 1954 гъэм ар яхэхуащ Москва, ВДНХ-м ягъэкIуэну зыхуагъэфэща щIалэгъуалэ лэжьакIуэбэм. Абдежым къыщыщIэдзауэ зы илъэси дэкIакъым зэщхьэгъусэ гуащIафIэхэм щытхъу тхылъхэмрэ дамыгъэ зэмылIэужьыгъуэхэмкIэ я цIэ кърамыIуэу. ЗэрыжаIэжымкIэ, зыр илъэс 18, адрейр 17 ирикъуа къудейуэ ахэр зэрышащ. Мухьэмэдрэ и шынэхъыщIэ цIыкIумрэ зеиншэу къыщынэм, лъэпкъыр зыхыхьэри унафэ ящIащ унагъуэу ягъэтIысыжыну. Тамарэ зэрыщIалэм емылъытауэ, сыт хуэдэ къалэнми хуэIэижьу къигъэтэджат зи щхьэгъусэр зауэм хэкIуадэу быни 7 къызыхуэна и анэ Сэбан ФатIимэт. Анэм къритауэ щыта чэнджэщхэм щIэту илъэс 60-кIэ унагъуэ къалэныр зыгъэтэрэза унэгуащэм зы щIыпIи щигъэкIуэдакъым унагъуэмрэ бынымрэ ятеубгъуауэ къыбгъэдэта щхьэгъусэм и фIыщIэри.
Лэжьыгъэ фIэкIа я гъащIэм хэмытами яхурикъуну куэд зи фэ дэхуахэм я къалэныр абдеж щиухыртэкъым. Мухьэмэдрэ Тамарэрэ зэдагъуэтащ бынибл: Борис, Резуан, Ахьмэдхъан, Хьэмзэтхъан, Залымхъан, Амырхъан, Жаннетэ. Зэщхьэгъусэ Iумахуэхэм къалъхуахэм я гъусэу иджыри щIалищ япIащ. Зыр, цIыкIуу къэна, Тамарэ анэ зыхуэхъуа Мухьэмэд и къуэш нэхъыщIэрщ, адрей тIур зеиншэ хъуа шыпхъу бынхэу зрашэлIахэрщ. Мухьэдин, Мурадин, Володя сымэ маскъалкIэ и бынхэм къыкIэрымыхуу зыпIа Тамарэ а щIалэхэри къыпэджэжащ гурыщIэ къабзэрэ гулъытэ гъунапкъэншэкIэ. Володя къэжэпхъыху япIри, и адэр къыщыщIэупщIэм, иратыжащ.
«И анэр дунейм ехыжын и пэ къызжиIат щIалэ цIыкIур зэрысабий лъандэрэ кхъухьлъатэзехуэ хъуну зэрыщIэхъуэпсыр, — игу къегъэкIыж Тамарэ, — икIи къызэлъэIуат, Iэмал иIэххэмэ и мурадыр дэтIыгъыну». Зэманыр къэсри, щIалэр и хъуэпсапIэм хурагъэджащ. Лэжьэн щIидза нэужь Къудей Володя и цIэ фIыкIэ фIэкIа зы махуи къраIуакъым. Иджыпсту пенсэм щысщ. Мухьэдин хабзэхъумэ IэнатIэхэм щылэжьащ, Мурадин зи Iэм дыщэ къыпыщ лэжьакIуэщ.
ПщIэрэ нэмысрэ зи унагъуэм илъу къэгъуэгурыкIуа ШкIэжьхэ я быни 10-ми нобэ яхэткъым унагъуэ дахэ зымыухуа, щIэныгъэ зыбгъэдэмылърэ къулыкъу хъарзынэ къезымыхьэлIэрэ. Борис, Хьэмзэтхъан, Залымхъан сымэ хьэрычэтщIакIуэхэщ: транспорт IэнатIэрэ дэрбзэр цехрэ къызэIуахыжахэу ягъэлажьэ. Экономист IэщIагъэр зэзыгъэгъуэта Резуан Нарткъалэ дэт абдж заводым, Май районым и «Агросок» IуэхущIапIэм унафэщI къалэныр къыщрихьэлIащ, мы зэманым ерыскъыхэкIхэм елэжьу Шэджэм дэт «Рада» ООО-м и Iэтащхьэщ. Ахьмэдхъан Плехановым и цIэр зэрихьэу Москва дэт еджапIэ нэхъыщхьэр къиухащ,хьэрычэтыщIэщ, Амырхъанрэ зэкъуэшхэм я шыпхъу закъуэ Жаннетэрэ УФ-м налог инспекцэмкIэ и щIыналъэ къудамэу КъБР-м щыIэм къулыкъу къыщрахьэлIэ. Сыт щыгъуи къахуэнэмысыфIэ, къахуэжыIэщIэ я нысэ цIыкIухэмкIи гуащэ-тхьэмадэр икъукIэ арэзыщ: «Зы ныси сиIэкъым быным пэзмыщIу, апхуэдизу дэтхэнэри дигу къызэрыдыхьэным хущIокъури», — мэгуфIэ гуащэр. Мухьэмэдрэ Тамарэрэ къуэрылъху-пхъурылъху бынхэу 31-рэ яIэщи, я дэтхэнэри щапхъэ зытрахым хуэдэщ.
Унагъуэ насыпымрэ жьыщхьэмахуагъэмрэ Тхьэм зыхуигъэфэща зэщхьэгъусэхэр зэрызэдэпсэурэ илъэс 60 зэрырикъур бынхэми, лъэпкъми гуфIэгъуэ дауэдапщэкIэ ягъэлъэпIащ. Лэжьыгъэ гъуэгуанэ кIыхь къезыхьэлIа, быни 10 зыпIу, гъуэгу тэмэм тезыгъэува Мухьэмэдрэ Тамарэрэ иджыблагъэ къуажэ администрацэм къыбгъэдэкIа фIыщIэ тыгъэ къратащ. Дэри дохъуэхъу дадэ-нанэ Iумахуэхэм узыншагъэ быдэ яIэу, гукъеуэншэу иджыри илъэс куэдкIэ унагъуэм жьауэу ящхьэщытынхэу.
Лъостэн Музэ.
