Си еджапIэ — си къежьапIэ
Iуэху зезыхьэ пэрыт
ЩIэныгъэ нэхум и щIэдзапIэ
Малкэ къуажэм щыIэ курыт школ №2-р Балъкъ псы Iуфэм Iутщ. А здэщыт щIыпIэ закъуэм фIэкIа хэмылъами, ар куэдым ефIэкI еджапIэ мэхъу. Школ гупэм жылэр къисщ, абы и щIыб щожэх республикэм и псы нэхъ кIыхь дыдэр. Псыхъуэм къыдиху салъкъын гуапэм еджапIэм и пщIантIэм щыджэгу цIыкIухэр я Iум щызу иробауэ, абыхэм зэрызаужь щIэгъэкъуэнщ ари. Къатищу зэтет школышхуэр щIэныгъэ нэхум и щIэдзапIэу, гъащIэ гъуэгуанэм узэрытетын дерсхэр къызыщIэпхын уардэунэуи маблэ.
Дзэлыкъуэ куейм и тхьэмадэ Джатэ Русланрэ егъэджэныгъэмкIэ районым щыIэ управленэм и унафэщI КъуэщIысокъуэ Iэсиятрэ я нэIэ тет зэпытщ еджакIуэхэм я Iуэху зэрыдэкIыным, я ехъулIэныгъэхэм.
— Мы зэманым ди школым къокIуалIэ ныбжьыщIэ 306-рэ. Ахэр щоджэ зыхуей хуэза, зыхуэныкъуэ псомкIи къызэгъэпэща класс Iэхуитлъэхуитхэм. ДиIэщ предмет хэхахэмкIэ пэш щхьэхуэхэр, класс нэхъыщIэхэм щIэс цIыкIухэр пщIэншэу щышхэ шхапIэ хъарзынэ. Сабийхэр спортымрэ физкультурэмрэ дегъэхьэхынми гулъытэ хэха худощI, — жеIэ школым и унафэщI Хъуран ФатIимэ. — ЕгъэджакIуэхэмкIи ирикъуу дыкъызэгъэпэщащ. Ахэр 26-рэ мэхъури, я IэщIагъэкIэ, ябгъэдэлъ щIэныгъэхэмкIэ категорие нэхъыщхьэхэр яIэщ. Ди егъэджакIуэхэм яхэтщ щIыхьыцIэ зэмылIэужьыгъуэхэр зиIэхэр. Апхуэдэу Урысей Федерацэм и егъэджакIуэхэм я зэхьэзэхуэм Мыд ФатIимэт бжьыпэр щиубыдащ, икIи «Урысейм и егъэджакIуэ нэхъыфI» цIэр къыфIащащ. ЩIэблэм ядэлэжьэныр фIыуэ ялъагъуу, цIыкIухэм щIэныгъэ егъэгъуэтыным я къару емыблэжу пэрытхэм ящыщщ ди егъэджакIуэхэу Къардэн ФатIимэ, Щоджэн Софият, Къардэн Марие, БищIо Ритэ, Журт Залинэ, Мэлбахъуэ Тимур сымэ. НэхъыжьыфIу, и лэжьэкIэр щапхъэ яхуэхъуу гупым яхэтщ пэщIэдзэ классхэм щезыгъаджэ Мэржэхъу Марие.
А егъэджакIуэ IэкIуэлъакIуэхэм я лэжьыгъэр псыхэкIуадэ зэрымыхъум и щыхьэтщ, псалъэм папщIэ, школыр нэгъабэ къэзыуха ныбжьыщIэ 16-м ящыщу 6-м дыщэ медаль къызэрахьар, 10-р еджапIэ нэхъыщ-хьэ зэмылIэужьыгъуэхэм зэрыщIэтIысхьар. Мы гъэм школыр къэзыуххэр зэрыхъур 8 къудейщ, мащIэрэ IэфIу жыхуаIэу, абыхэми ехъулIэныгъэфIхэр яIэну щогугъ егъэджакIуэхэр.
Къэралыр демографие щытыкIэ гугъум щиувам щыгъуэ школым екIуалIэ цIыкIухэм я бжыгъэр хэпщIыкIыу нэхъ мащIэ хъуауэ щытами, иджы Iуэхур йофIэкIуэж: пэщIэдзэ классхэм екIуалIэ сабийхэм я бжыгъэм хэхъуэжащи, еджапIэми псэщIэ къыхохьэж.
Школым и лэжьакIуэхэр, зэрыгурыIуэгъуэщи, зытелажьэр щIэблэм щIэныгъэ куу етынырщ, арщхьэкIэ абы прадзыхыркъым ныбжьыщIэхэм лъэпкъ гъэсэныгъэ екIу егъэгъуэтыным епха Iуэхугъуэхэри. А гъэсэныгъэм къыщыщIедзэ школым узэрыщIыхьэу. Абы и кIэлындорышхуэхэм я блынхэр щIэныгъэм гу хуозыгъэщI тхыгъэхэмрэ сурэтхэмкIэ зэрыгъэщIэрэщIам къыдэкIуэу, адыгэ тхыдэм, ди лъэпкъым и блэкIамрэ и нобэмрэ ятеухуа плIанэпэхэри иIэщ. Апхуэдэхэщ «Си лъахэ — си удз дахэ», «Къэбэрдей — си дуней», «Си бзэ — си псэ, си Хэку», «Малкэр япэмрэ иджырэ», нэгъуэщIхэри.
ЕджапIэр зэрыгушхуэщ икIи зэрыпагэщ школ музейр. Абы щызэхуэхьэсащ жылэм и тхыдэм епха дэфтэр гъэщIэгъуэн куэд. Апхуэдэхэщ, псалъэм папщIэ, 1917 гъэм и пэкIэ щыIа унагъуэ Iэмэпсымэхэм ящыщхэр, пасэ зэманыжьым адыгэхэм ящыгъа цIыхухъу, цIыхубз фащэ зэмылIэужьыгъуэхэр, афэ джанэ зэхуэмыдэхэр, пасэм щыIа, нэмыцэ зауэм щыгъуи зэрахьа гъущI пыIэхэр, жьы дыдэ хъуа Iэрыгъадэ машинэр, зэман жыжьэм «къикIа» ету зыбжанэ.
— ЩIэблэр хэкупсэу гъэсэнымкIэ, абыхэм я къэухьым, гупсысэм зегъэужьынымкIэ музейр хуабжьу дэIэпыкъуэгъушхуэщ. Абы щIэлъ хьэпшып зэмылIэужьыгъуэхэр щхьэж зэхьэлIа Iуэхугъуэ елъытауэ дгъэлъагъуэурэ класс сыхьэтхэр щыдогъэкIуэкI. КъищынэмыщIауэ, «ЛIыхъужьыгъэм и сыхьэт» зыфIэтща зэIущIэхэм цIыкIухэр щыгъуазэ щыхудощI къуажэм дэс лъэпкъхэм къахэкIахэм, къахэжаныкIахэм ятеухуа хъыбархэм, — музейм и лэжьыгъэм топсэлъыхь Хъуран ФатIимэ. — ГеографиемкIэ егъэджакIуэу илъэс куэдкIэ лэжьа Скрипниковэ Екатеринэ и жэрдэмкIэ 1975 гъэм къызэIуахауэ щыта ди музейр зэпыу имыIэу мэлажьэ, и зэфIэкIым хигъахъуэу.
ФатIимэ зэрыжиIэмкIэ, Скрипниковэм кърихьэжьа Iуэхур адэкIэ кIуэтэным къаруушхуэ хилъхьащ адыгэбзэмрэ литературэмрэ сабийхэм яригъэджу школым илъэс куэдкIэ щылэжьа Щхьэныкъуэ Мусэбий. Ар икIи егъэджакIуэт, икIи усакIуэт, икIи журналистти, набдзэгубдзаплъэу дэтхэнэ Iуэхури къиIэтырт. А цIыху щэджащэм и фIыгъэкIэ къуажэ тхыдэм и напэкIуэцI куэд музейм къыщIэхутащ. Малкэ жылэм и лэжьакIуэжьхэм ятеухуауэ къызэхуахьэсыжахэри мащIэкъым. Ахэр щхьэхуэ-щхьэхуэурэ зэхэгъэкIауэ дапхъэхэм щахъумэ.
Музейм и лэжьыгъэм гъунапкъэ имыIэм хуэдэщ. Жэпуэгъуэ Революцэшхуэм ипэкIи, Совет властым и зэманми, абы и ужь лъэхъэнэхэри къыщыгъэлъэгъуауэ плIанэпэ щхьэхуэ иIэщ музейм. Псом хуэмыдэжу купщIафIэщ Хэку зауэшхуэм и зэманым епхауэ абы щыIэ плIанэпэр. Абы щыбгъуэтынущ а лъэхъэнэм теухуа дэфтэр, сурэт куэд. Къапщтэмэ, 1943 гъэм ди республикэм фашист зэрыпхъуакIуэхэр щрахужым, Малкэ къуажэ гупэм и губгъуэшхуэм зауэ гуащIэ щекIуэкIащ. А зауэм хэтащ 295-нэ фочауэ дивизэр. Абы теухуа тхыгъэ куэд дыдэ щызэхуэхьэсащ музейм. «Полк уахътыншэм» папщIэ ирагъэкIуэкI лэжьыгъэми школым и еджакIуэ цIыкIухэр жыджэру хэтщ. Абы ипкъ иткIэ нэхъапэхэм зыщымыгъуазэу щыта, къуажэм щыщу лIыхъужьу зауэм хэкIуэда куэдым ятеухуа тхыгъэхэр къагъуэтыжурэ музейм щIалъхьэжащ, уеблэмэ орден, медаль зыхуагъэфэщауэ иджыри къэс зи хъыбар ямыщIахэм ящыщхэри хэ-ту. Апхуэдэу школ пщIантIэм щаухуащ Зауэ щIыхьым и аллее. Абы къыщыгъэлъэгъуащ ди зауэлIхэр, хэкур хуит къащIыжурэ, зэрыкIуэцIрыкIа гъуэгуанэр. Зауэ гуащIэ щекIуэкIа Псыхуабэ, Малкэ, Бахъсэн, Налшык щIыпIэхэм я цIэхэр мрамор плиткэхэм тратхэри, абыхэм къраха щIы IэмыщIэ зырыз щIэлъу ахэр а аллеем щагъэтIылъащ.
— Школ музейм и Iуэхур хэпщIыкIыу езыгъэфIэкIуа Щхьэныкъуэ Мусэбий и жэрдэмкIэ еджапIэр япыщIа хъуащ 295-нэ фочауэ дивизэм и музейуэ Москва дэтым. Абы еджакIуэ цIыкIухэр матхэ, макIуэ, ямыщIэ IуэхухэмкIэ чэнджэщэгъу къащI, уеблэмэ ди школакIуэхэри абыхэм щадэIэпыкъу куэдрэ къохъу. Урысей Федерацэм и школ музейхэм я зэпеуэм дыдейр нэхъыфI дыдэхэм щыхабжащ, щытхъу тхылъхэри къратащ. А унэтIыныгъэмкIэ ди еджапIэм япэ увыпIэр республикэм щиубыдащ, — пещэ школ унафэщIым и псалъэм. — Мусэбий иригъэкIуэкIа лэжьыгъэфIхэри къалъытэри, къыхуагъэфэщауэ щытащ «Урысейм и хэкупсэ» медалыр. ИпэжыпIэкIэ хэкупсэ нэсу, егъэджакIуэ Iэзэу щыта Щхьэныкъуэм и дунейр ихъуэжауэ егъэджакIуэхэм яхэмытыжми, абы и фэеплъ плIанэпэ къыщызэдгъэпэщащ музейм. Абы щыдохъумэ Мусэбий и тхыгъэхэри и лэжьыгъэхэри щызэхуэхьэса папкэхэр.
НобэкIэ музейм и лэжьыгъэр и нэIэм щIэтщ школ унафэщIым и къуэдзэ, инджылызыбзэмкIэ егъэджакIуэ АфIэунэ Юлие. Музейм зыщиплъыхьыну гукъыдэж зиIэ дэтхэнэми ар хуIуах. Школым къекIуалIэ хьэщIэхэри дапщэщи ирагъэблагъэ апхуэдиз хьэпшып телъыджэ щызэхуэхьэса пэшышхуэм.
Сабийхэр лэжьыгъэм щIэпIыкIынымкIэ, IэпщIэлъапщIагъэм хуэгъэсэнымкIэ еджапIэм щолажьэ гупжьей зэмылIэужьыгъуэ куэд. Абыхэм ящыщщ щыгъэ зэмылIэужьыгъуэ цIыкIухэр щаблэ гупыр. Абы хэт хъыджэбз цIыкIухэм я IэдакъэщIэкIхэр щIэх-щIэхыурэ щагъэлъагъуэ зэпеуэ зэмылIэужьыгъуэхэм, ехъулIэныгъэхэр къыщахьу.
Школым щекIуэкI егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ лэжьыгъэ псоми я унэтIакIуэщ икIи къызэгъэпэщакIуэщ зэфIэкI лъагэрэ щIэныгъэ куурэ зыбгъэдэлъ Хъуран ФатIимэ. Школ унафэщIу зэрылажьэ илъэс 16-м къриубыдэу ар и IэнатIэм пэрытщ, игури и псэри етауэ, щIэныгъэм и гъуэгу нэхум щIэблэр хуэунэтIыным и нэIэм щIэт егъэджакIуэхэр къыхуриджэу. ЕджапIэм и унафэщIми абы и лэжьакIуэ псоми дохъуэхъу, ипэкIи хуэдэу, ехъулIэныгъэхэр зыIэрагъэхьэу, узыншэу я IэнатIэр ирахьэкIыну.
ТАМБИЙ Линэ.
Дзэлыкъуэ щIыналъэ
Зэпеуэхэр
«Кавказым и къэкIуэнур»
Апхуэдэ фIэщыгъэ зиIэ олимпиадэ зэIуха иджыблагъэ щекIуэкIащ Дагъыстэн Республикэм и Хасавюрт къалэм. Предмет зэмылIэужьыгъуэхэмкIэ абы щызэпеуащ Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм щылажьэ курыт школхэм щеджэхэр. Къэрэшей-Шэрджэсым, Ставрополь крайм, Къэбэрдей-Балъкъэрым, Осетие Ищхъэрэ-Аланием, Ингушым, Шэшэным, Дагъыстэным къикIат псори зэхэту еджакIуэ 255-рэ.
2001 гъэ лъандэрэ а олимпиадэм илъэс къэс хэтщ ди республикэм и Аруан щIыналъэм и еджакIуэхэри. Абыхэм нэхъыжьу ящIыгъуащ школ унафэщIхэу, егъэджакIуэхэу Алборэ Аслъэн, Джатокъуэ Хьэуелэ, Щоджэн Руслан, медсестра Iэщын Заретэ сымэ.
Мыгъэрей зэпеуэм хэта школакIуэ 22-м ящыщу увыпIэ зэмылIэужьыгъуэхэр къахьащ Мамрэш Виолеттэ, Джатэгъэжь Элинэ, Хьэсанэ Астемыр, Жыласэ Астемыр, Къардэн Елдар, Къардэн Iэминэ, Молэ Миланэ, Шыджынэ Адиян, Соблыр Мухьэрбий, Iэщын Iэминэ, КъущхьэтIу Данэ, Мер Миланэ, Къурашэ Къэнэмэт сымэ. А школакIуэхэм щIэныгъэ куу къагъэлъэгъуащ инджылызыбзэмкIэ, математикэмкIэ, тхыдэмкIэ, обществознаниемкIэ, литературэмкIэ, биологиемкIэ, химиемкIэ, географиемкIэ. Абыхэм къратащ зэпеуэм и дипломхэр, щIыхь, фIыщIэ тхылъхэр.
«Кавказым и къэкIуэнур» зэпеуэм и къызэгъэпэщакIуэхэм апхуэдэу гулъытэ хэха хуащIащ Дохъушыкъуей къуажэм дэт курыт школым и унафэщI Алборэ Аслъэн. Абы хуагъэфэщащ «Лъэпкъхэм я зэхуаку дэлъ зэгурыIуэныгъэмрэ мамырыгъэмрэ зэригъэбыдэм папщIэ» дамыгъэр.
КЪУЩХЬЭТIУ Хьэутий,
Аруан щIыналъэм и Адыгэ хасэм и тхьэмадэ.
ЕГЭ — 2017
«ТекIуэныгъэм ухуэзышэ балли 100»
Зыуэ щыт къэрал экзаменхэм я япэ Iыхьэр мы зэманым йокIуэкI. Къапэщылъ къэпщытэныгъэхэм ныбжьыщIэхэр зэрыпэлъэщыфынум тегъэгушхуэн папщIэ къыхалъхьащ «ТекIуэныгъэм ухуэзышэ балли 100» урысейпсо акцэр. Абы хуэщIа зэхуэс купщIафIэ иджыблагъэ щекIуэкIащ Шэрэдж щIыналъэм.
Iуэху щхьэпэм хэтащ КъБР-м и Правительствэм и УнафэщIым и къуэдзэ — КъБР-м егъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и министр Емуз Нинэ, Шэрэдж районым егъэджэныгъэмкIэ и IэнатIэм и унафэщIхэр, щIыналъэм хиубыдэ школхэм я унафэщIхэр, егъэджакIуэхэр, еджакIуэхэр.
Районым щыщ ныбжьыщIэхэу Зыуэ щыт къэрал экзаменхэр балли 100-кIэ илъэс блэкIахэм зытыфахэрт зэIущIэм и хьэщIэ нэхъыщхьэхэр. Ди республикэм, къэралым я щIыпIэ куэдым щыIэ еджапIэ нэхъыщхьэхэм лъэпощхьэпоуншэу щIэтIысхьа а щIалэгъуалэм зыхуагъэзащ мы гъэм ЕГЭ-р къызыпэщылъхэм — 11-нэ классыр къэзыуххэм. Абыхэм я ныбжьэгъу нэхъыщIэхэм чэнджэщ щхьэпэхэр иратащ къэрал экзаменхэр ехъулIэныгъэкIэ зэрызэфIэпхыфынум ехьэлIауэ.
Урысейпсо акцэм къриубыдэу щIыналъэм къыщызэрагъэпэщат нэгъуэщI зы Iуэхугъуэ хьэлэмэти. Ар теухуат Тхылъ Плъыжьым иратха бдзэжьей къуэлэныр гъэбэгъуэжыным. 2017 гъэр ЩIыуэпсым и илъэсу зэрыщытыр зи лъабжьэ акцэм хэтащ Емуз Нини. Аращ бдзэжьей шыр цIыкIухэр япэу хэзыгъэтIысхьар абыхэм зыщаужьыну псыгуэным.
Фигу къэдгъэкIыжынщи, «ТекIуэныгъэм ухуэзышэ балли 100» урысейпсо акцэр илъэситI хъуауэ щокIуэкI ди къэралым. Абы хыхьакIэщ Урысей Федерацэм и щIыналъэ 70-м нэс.
ЖЫЛАСЭ Маритэ.
Махуэшхуэм зыхуагъэхьэзыр
Бахъсэн щIыналъэм хыхьэ еджапIэхэм шэщIауэ зыхуагъэхьэзыр ТекIуэныгъэ Иныр илъэс 72-рэ щрикъу махуэшхуэр Iэтауэ гъэлъэпIэным. Бахъсэнёнкэ къуажэм дэт курыт школ №3-м иджыблагъэ щекIуэкIащ а Iуэхугъуэм теухуа районпсо еплъыныгъэ-зэпеуэ. 9 — 11-нэ классхэм щеджэ ныбжьыщIэхэр зэхьэзэхуащ екIуу, зэдэууэ зекIуэнымкIэ, апхуэдэуи хэкупсэ уэрэдхэр гъэзэщIэнымкIэ.
Еплъыныгъэ-зэпеуэм къигъэув мардэхэм япкъ иткIэ, зэхьэзэхуэм хэт гуп-хэр хуэпат дзэ лIэужьыгъуэ зэхуэмыдэхэм я фащэхэмкIэ. Утыкум щыплъагъурт лъэсыдзэхэри, хыдзэхэри, фочауэхэри, нэгъуэщIхэри. Гупхэм ящыщ дэтхэнэми и зыкъэгъэлъэгъуэныгъэр щIидзэрт хэкупсэ уэрэд екIуу гъэзэщIэнымкIэ. АдэкIэ ахэр зэпеуэрт я зыIыгъыкIэкIэ, бэкъуэкIэкIэ, зекIуэкIэкIэ — псори дзэм къулыкъу щызыщIэхэм я хабзэхэм тету.
Зэпеуэр хьэлэмэту икIи купщIафIэу екIуэкIащ. Абы и къызэгъэпэщакIуэхэм увыпIэхэр ягуэшащ, щхьэж зэрыхуагъэфэщам елъытауэ. Япэ увыпIэр зэдагуэшащ Зеикъуэ къуажэм дэт курыт школ №2-мрэ Жанхъуэтекъуэ жылэм и курыт школымрэ къикIа гупхэм. ЕтIуанэ хъуахэщ ХьэтIохъущыкъуей къуажэм дэт курыт школ №3-мрэ Къулъкъужын Ипщэм дэт курыт школ №2-мрэ я еджакIуэхэр. Ещанэ увыпIэр хуагъэфэщащ Бахъсэнёнкэ дэт курыт школымрэ ПсыкIэху къуажэм дэт курыт школымрэ къикIа ныбжьыщIэхэм. Абыхэм иратащ еплъыныгъэ-зэпеуэм и щIыхь, фIыщIэ тхылъхэмрэ саугъэтхэмрэ.
Псори зэгъусэу къапщтэмэ, зэхьэзэхуэм хэтащ районым и курыт школ 22-м къикIа ныбжьыщIэ 440-рэ.
КЪАРДЭН Маритэ.
Лъэпкъ Iущыгъэхэр
Гупсысэм и кхъуафэжьей
Акъыл зиIэр еджэнкIэ ирикъуркъым.
Акъылыр былымщ.
Акъылым и анэр гупсысэщ.
Акъылым и лъапсэр чэнджэщщ.
Акъылыр ландыщэщ, гъэсэныгъэр дыщэ жыгщ.
Акъылым уасэ иIэкъым, гъэсэныгъэм гъунэ иIэкъым.
Еджэным кIасэ иIэкъым.
Еджауэ щIегъуэжа щыIэкъым.
Зи нэхъыжь едаIуэ и Iуэху мэкIуатэ.
УмыщIэм ущIэупщIэныр емыкIукъым.
IэщIагъэ зиIэм Iэужь иIэщ.
Тхылъыр гупсысэм и кхъуафэжьейщ.
ТхылъыфIыр зи щIалэгъуэм и унэтIакIуэщ, зи жьы хъугъуэм и ныбжьэгъуфIщ.
Тхылъыр къыбгурымыIуари укъемыджари зыщ.
Гъунэгъу щIыналъэхэм
Анэдэлъхубзэм и пщIэр яIэт
ЕджапIэ куэд, цIыхуищэхэр илъэс зыбжанэ лъандэрэ зэхэзышэ «Си бзэ — си псэ, си дуней» зэпеуэр лъэпкъпсо Iуэху зэрыхъуам и щыхьэтщ ар адыгэхэр щыпсэу ди гъунэгъу щIыналъэхэми зэрыщекIуэкIыр. Анэдэлъхубзэм и пщIэр щаIэт апхуэдэ гуфIэгъуэ зэхыхьэхэр иджыблагъэ къыщызэрагъэпэщащ тенджыз ФIыцIэм и Iуфэм Iус КIыщмей Ин, Хьэжыкъуэ шапсыгъ къуажэхэм дэт курыт школхэмрэ Щхьэхуит жылэм дэт библиотекэмрэ.
Адыгэ лъэпкъ махуэгъэпсым къыщыгъэлъэгъуа махуэ лъапIэхэм ятещIыхьат а гуфIэгъуэ зэхыхьэхэр. Абыхэм ящыщт жылагъуэм мыхьэнэшхуэ щызыубыд Адыгэ тхыбзэм и махуэр, анэдэлъхубзэкIэ тха япэ тхылъыр 1853 гъэм Тифлис къы-щыдэзыгъэкIа Бырсей Умар къызэралъхурэ илъэс 210-рэ зэрыхъур, адыгэхэм игъащIэ лъандэрэ ягъэлъапIэу къадекIуэкI Гъэрэ ЩIырэ щызэхэкI махуэр. Апхуэдэу щIыналъэм щагъэлъэпIащ шапсыгъ лъэпкъым и къуэ щэджащэ, Совет Союзым и ЛIыхъужь, ТекIуэныгъэ Иным папщIэ зи псэр зыта Ачмыз Айдэмыр Ахьмэд и къуэр къызэралъхурэ илъэси 105-рэ зэрырикъур.
Фэеплъ махуэшхуэхэр гъэлъэпIэным жыджэру хэлэжьыхьащ тенджыз ФIыцIэм и Iуфэм Iус шапсыгъхэм я «Адыгэ Хасэ» жылагъуэ парламентым и лIыкIуэхэр. Ахэр хэтащ адыгэ узэщIакIуэ Бырсей Умар и гъащIэмрэ и лэжьыгъэмрэ теухуауэ Мейкъуапэ щызэхаша щIыналъэзэхуаку щIэныгъэ-практикэ конференцым. Апхуэдэу хэлэжьыхьащ Сочи къалэм дэт курыт школхэм Совет Союзым и ЛIыхъужь Ачмыз Айдэмыр теухуауэ щекIуэкIа зэхуэсхэм.
КIыщмей Иным къыщалъхуат Ачмызыр. А къуажэм зы илъэси къэмынэу щагъэлъапIэ лъэпкъпсо, къэралпсо ЛIыхъужьым и махуэр. А зэIущIэхэм ирагъэблагъэ хабзэщ жылэм и нэхъыжьыфIхэр, Айдэмыр и благъэхэр, къыщIэна щIэблэм ящыщхэр. Ачмызыр къызэралъхурэ мы гъэм илъэси 105-рэ зэрырикъур гъэлъэпIэным хуагъэпсащ «Адыгэ тхыбзэмрэ щэнхабзэмрэ я тхьэмахуэ» фIэщыгъэр зиIэу жылэм щекIуэкIа дауэдапщэхэр.
— Хабзэ хъуауэ, Ачмызым и фэеплъ махуэр ди школым илъэс къэс щыдогъэлъапIэ. Абы ирихьэлIэу едгъэкIуэкI школпсо зэхуэсым къриубыдэу ныбжьыщIэхэм удз гъэгъахэр тралъхьэ ди къуажэгъу ЛIыхъужьым и сыным, — жиIащ къуажэм дэт курыт школым адыгэбзэмрэ литературэмрэ щезыгъэдж Гувашэ (Гвашева) Сэламэт. — Дауэдапщэхэм хэтащ ди еджапIэм и класс нэхъыщIэхэм къыщыщIэдзауэ нэхъыжьхэм щIэсхэм я деж щиухыжу школакIуэ куэд, зыщыщ лъэпкъми емылъытауэ. НыбжьыщIэхэр зэпеуащ анэдэлъхубзэкIэ усэ къеджэнымкIэ, уэрэд жыIэнымкIэ, анэбзэм цIыху гъащIэм щиIэ мыхьэнэм теухуа сочиненэхэр тхынымкIэ. Апхуэдэу сабийхэм ягъэлъэгъуащ адыгэ таурыхъхэр зи лъабжьэ театр теплъэгъуэ цIыкIухэр.
Тхьэмахуэ лэжьыгъэм кърикIуахэр къыщапщытэжащ «Шапсыгъым и нартхэр» къэфакIуэ ансамблыр зыхэта концерт иным. Абы и къызэгъэпэщакIуэхэмрэ кIэлъыплъакIуэхэмрэ ягъэбелджылащ Iуэхум нэхъ жыджэру хэта гупхэмрэ ныбжьыщIэ цIыкIухэмрэ. Абыхэм иратащ лъэпкъ ЛIыхъужьым и щIыхькIэ ягъэхьэзыра медалхэр, кубокхэр, щIыхь тхылъхэр.
Анэдэлъхубзэмрэ Ачмызымрэ яхуэгъэпса апхуэдэ фэеплъ зэхуэсхэр щекIуэкIащ Хьэжыкъуэ къуажэм дэт курыт школымрэ сабий садымрэ, Щхьэхуит жылэм дэт библиотекэм. Сабий гъэсапIэм и унафэщI Бэгулей Маринэ зэрыжиIэмкIэ, садымрэ еджапIэмрэ къыщызэрагъэпэща зэIущIэм цIыкIухэр къыщеджащ Ачмыз Айдэмыр теухуа усэхэм, щыжаIащ хэкум теухуа уэрэдхэр. Апхуэдэу удз гъэгъахэр тралъхьащ ЛIыхъужьым и барельефу школ щIыхьэпIэм деж щагъэувам.
Куэдым ягу къинэжащ «Ди адэжьхэм я бзэр иремыкIуэд» пшыхь купщIафIэр. Ар игъэхьэзырат Щхьэхуит къуажэм дэт библиотекэм и унафэщI Гувашэ Хьэрет. Абы зэхуэсым къригъэблэгъат жылэм и нэхъыжьыфI, Хэку зауэшхуэм и ветеран ТIэш Мурадин.
— Ди анэдэлъхубзэр хъумэным, абы зегъэужьыным лъэпкъым и дежкIэ мыхьэнэшхуэ иIэщ, сыту жыпIэмэ аращ къызэрытщIэр ди блэкIари, ди нобэри, къэкIуэну дахэм дыхуэзышэнури а фIыгъуэращ, — жиIащ нэхъыжьыфIым, сабийхэм захуигъазэу. Шэч хэлъкъым, бзэ псори дахэщ, арщхьэкIэ ди анэбзэм хуэдэу IэфI, ди гум, ди псэм къехуэбылIэ абыхэм зыри яхэткъым. Флъагъу, фхъумэж ди бзэр, ди Хэкур. Ахэращ лъэпкъ дызыщIыр.
НЫБЭ Анзор.
Шапсыгъ щIыналъэ
