Жанхъуэтхьэблэ: дыгъуасэрэ нобэрэ
Тхыдэ къулей къызэзынэкIа къуажэхэм ящыщщ Псыгуэнсур (Жанхъуэтхьэблэ). жылагъуэдэсхэр лэжьыгъэ IэнатIэкIэ къызэгъэпэщыным теухуауэ нобэ къыткъуэкIа гугъуехьхэр щыплъагъукIэ, тхыдэм и напэкIуэцIхэри щIыбопщытыкIыж, лъэхъэнэ зэхуэмыдэхэм фIыуэ хэлъа куэди уи нэгу къыщIохьэж.
Мы зэманым жылагъуэ дапщэ диIэу пIэрэ лэжьыгъэ IэнатIэ щагъуэтыну. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, ахэр мащIэ дыдэщ икIи уней IэнатIэхэщ, нобэ щыIэм пщэдей лъэлъэжынкIэ шынагъуэ хэлъу… Псыгуэнсум дэтащ щIакIуэ, бэщлъыкъ щад артелышхуэ. Абы щылажьэ цIыхубз гупым я IэдакъэщIэкIхэмкIэ Iэщыхъуэ мащIи а зэманым ягъэгуфIакъым…
Артелым и унафэщI Щэбэтыкъуэ Ямыдэрэ абы игъэлажьэ Къущхьэ Тхьэрыкъуэрэ ящIа щIакIуэ дэгъуэхэр къулыкъушхуэ зезыхьэ лIыщхьэ куэдым тыгъэ хуащIауэ щытащ. Абыхэм яхэтащ Буденнэр, Енукидзе, Къалмыкъыр, нэгъуэщIхэри.
Колхоз лэжьыгъэм зи гуащIэдэкIышхуэ хэзылъхьахэм ящыщу ди республикэм и тхыдэм къыхэнащ Ленин орденыр зыхуагъэфэщауэ щыта Мысостышхуэ Былэ. Илъэс 17 фIэкIа мыхъуу, абы игъэхъея губгъуэ лэжьыгъэм езы Сталин дыдэм гулъытэ къыхуищIат «Афэрым, хъыджэбзыфI!» жери фIыщIэ ин пылъу абы и Iэр къиубыдат къэралым и лIыщхьэм. Былэ хуэдэхэм хаша лэжьыгъэ гъуэгуанэ купщIафIэм пызыща IэщIагъэлIт Бахъсэн ГЭС-р езыгъэщIауэ щыта япэ адыгэ инженер Хъурей Ахьмэд.
Мы къуажэшхуэм дэлъа зыужьыныгъэ иным и щыхьэту абы щаухуауэ щытащ ди республикэм ис пионерхэм я япэ уардэ унэр. А зэманым зы щIыпIи щымыIэу абы лэжьэн щыщIадзащ драматическэ, къэфакIуэ гупхэм. Абыхэм дэгъуэу ягъэувырт икIи къуажэдэсхэр щIэх-щIэхыурэ ирагъэплъырт, адыгэ тхыдэм и мызакъуэу, урысей классикхэм я IэдакъэщIэкIхэм телъы-джэу къытращIыкIа теплъэгъуэхэр. Клубым иIащ духовой оркестр нэгъунэ. ГъэщIэгъуэнкъым апхуэдэ творческэ, псэкупсэ лэжьыгъэ щекIуэкI къуажэм Сонэхэ Мухьэрбийрэ Баширрэ, Болэ Мурат, Мысостышхуэ Пщызэбий, Къардэн ХьэкIуцэ хуэдэ артист цIэрыIуэхэр къызэрыдэ-кIар.
ЛIыгъэ зэрахьэу Хэку зауэшхуэм хэтащ Псыгуэнсу щыщ куэд. Абыхэм ящыщт Балъкъызхэ Хьэсэнбийрэ абы и шыпхъу Лилэрэ. Партизан хахуэу щытахэщ Уэтэбейхэ ХъуатIэрэ МатIэрэ, Мыз ТIутIэ, Семэн Назир, Темыркъан Жанхъуэтрэ абы и къуэ Аниуаррэ. Зэадэзэкъуэр Сталинград деж щекIуэкIа зауэ гуащIэм хэтащ, Жанхъуэт абдеж уIэгъэ хьэлъэ щащIащ икIи лъакъуэ лъэныкъуэр памыхыу хъуакъым. Ар къызэрыкIуэжу къуажэм IэщIагъэлI зэрыдэмысыжым гу лъитэри, колхоз агроном къулыкъур и пщэ дилъхьэжат, зэрыныкъуэдыкъуэм хуэдэу, ар жэщ-махуэ имыIэу губгъуэм итащ, колхозхэтхэри игъэгушхуэрэ ехъулIэныгъэшхуэхэри яIэу. Жанхъуэт и щхьэгъусэ Бабылэ къуажэм дэс унэгуащэхэр зыхэт гуп къызэригъэпэщри, зауэм Iут ди сэлэтхэм лъэпэд, Iэлъэ хуабэхэр хуащIащ.
«Зауэм и кIэр хьэдагъэщ» жыхуаIэрати, куэдым къагъэзэжакъым. Зи насып къихьа зырызхэм яхэхуащ Темыркъан Аниуар. Ар дунейм ехыжыху коммунист партым и обкомым политпросвещенэмкIэ и унэм и Iэтащхьэм и къуэдзэу лэжьащ.
Псыгуэнсум и щIэнгъуазэ гъащIэм теухуауэ ноби фIы и лъэныкъуэкIэ пхужымыIэным хуэдизу зихъуэжащ. Къуажэм дэтщ курыт еджапIэу 3, иджырей мардэхэм тету яухуа спорт комплекс, къатитIу зэтет амбулаторэ, нэгъуэщIхэри. Сыт хуэдэ лъэхъэнэми гуащIэдэкIыфIкIэ зыхэзыгъэзагъэу къэгъуэгурыкIуэ жылэшхуэм и къэкIуэнури зэрынэхур нэрылъагъуу ефIакIуэ зэпытщ.
Яхэгуауэ Берд.
