Дызэкъуэтмэ — дылъэщщ
Сирием щекIуэкI гузэвэгъуэм цIыху минихым нэблагъэ гъатхэпэ мазэм щыхэкIуэдащ. Граждан зауэр къыщыхъуа щIыналъэм я лъапсэр къагъанэу, бэлыхьыр ятелъу къиIэпхъукIыжын хуей хъухэрщ нэхъыбэу гущIэгъурэ гулъытэрэ зыхуэфащэр. Зи хэку къэзыгъэзэжа ди лъэпкъэгъухэм къэралым, жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм, хьэрычэтыщIэхэм, зигу щIэгъу цIыху къызэрыгуэкIхэми зыщIагъакъуэ. Сирием щыIэ ди лъэпкъэгъухэм я гуауэр дагуэшыну, ядэIэпыкъуну Адыгэ Республикэм къыщаIэт псапащIэ Iуэхухэм хэуващ тенджыз ФIыцIэ Iуфэм Iус шапсыгъхэри. — Мыпхуэдэ зэман хьэлъэхэм деж гулъытэ къудейри сэбэпышхуэщ. ИгъащIэ лъандэрэ къалэжьар напIэдэхьеигъуэм зыфIэкIуэдахэр мастэм деж къыщыщIэдзауэ унагъуэр зыхуеину псоми хуэныкъуэщ. Шапсыгъ Жылагъуэ парламентым къызэригъэпэща псапащIэ Iуэхум и къалэн нэхъыщхьэр гузэвэгъуэшхуэ зылъэгъуа ди къуэшхэм щIыбагъ зэраIэр, утыкум къызэридмынэнур, сыт щыгъуи дадэIэпыкъуну дызэрыхьэзырыр зыхедгъэщIэнырщ, — жеIэ Шапсыгъ Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ КIэкIыхъу Мэжид.
— Мазэм и кIуэцIкIэ сом мин 250-м нэблагъэ зэхуахьэсащ. Япэ сом мин 70-р Лазаревскэ куейм и администрацэращ къыхэзылъхьар. Адыгэ Хасэм игъэIуа гъуом джэрпэджэж къыхуэхъуащ Шапсыгъым и къуажэ куэдым къикIа, Сирием щыпсэу адыгэхэм къалъыкъуэкIа гузэвэгъуэр зи щхьэм ирижахэр. Хэт сытым нэхъ хуэкъулейми зэхалъхьащ. Зэ еплъыгъуэкIэ зэхуахьэса ахъшэм и бжыгъэр инкъым, ауэ, псапащIэ Iуэхур иджыри йокIуэкI, — жиIащ Жылагъуэ парламентым и унафэщIым. Нэхъыбэу зыщыгугъхэм ящыщщ Хасэмрэ хьэрычэтыщIэхэмрэ, Сочэ къалэ и жэрдэмщIакIуэ щIалэгъуалэ гупыр. Иджыблагъэ Сирием къикIыжу Адыгэ Республикэм и Тохъутэмыкъуей куейм къитIысхьэжа гупым я деж ШахэкIейшхуэ икIа гуп щыIащ.
Тенджыз ФIыцIэ Iуфэм Iус адыгэхэм къэзыгъэзэжахэм хузэхуахьэса дэIэпыкъуныгъэр хуашэри зы гуп Мейкъуапэ кIуащ. Абыхэм я пашэу щытащ КIэкIыхъу Мэжид, жылагъуэ зэгухьэныгъэм пщIэшхуэ зыхуащI унафэщI ТIэш Мурдин, тенджыз ФIыцIэ Iуфэм Iус шапсыгъхэм я Нэхъыжьхэм я Хасэм и тхьэмадэ Шхьэлахъуэ Анатолэ, Сочэ къалэрэ ТIуапсы щIыналъэмрэ я Iимам нэхъыщхьэ Шхьэлахъуэ Батмыз, Агуй-Шапсыгъ къуажэм щызэхэт хасэм и унафэщI Ныбэ Жамболэт сымэ.
— Ди лэжьыгъэр цIыхухэм я деж нэсын папщIэ дэ япэ щIыкIэ дечэнджэщащ АР-м Лъэпкъ IуэхухэмкIэ, хэкуэгъухэм запыщIэнымкIэ, хъыбарегъащIэ IэнатIэхэмкIэ и комитетым и унафэщI Щхьэлахъуэ Аскэр, аращ мы Iуэхур зи пщэ дэлъыр, — жиIащ КIэкIыхъу Мэжид. — Ди къалэныр унагъуэ нэхъ хуэмыщIахэм, хуэныкъуэхэм дадэIэпыкъунырт. Дэ унафэ тщIат, хьэпшыпхэр, ерыскъыхэкIхэр къэдмыщэхуу ахъшэр унагъуэхэм ятедгуэшэну, езыхэр зыхуэныкъуэр зэрыхуейм хуэдэу къащэхужын хуэдэу. Абы ипкъ иткIэ, зэлъэпкъэгъухэр зэхуэгъэзэныр, ахъшэр зэхуэдэу ятегуэшэныр комитетым ипщэ дилъхьэжащ. Псори фIы дыдэу къызэрагъэпэщат, фIыщIэшхуэ яхузощI зи гуащIэ абы хэзылъхьа дэтхэнэми.
Мейкъуапэ деж гупым гъусэ зыкъыщыхуащIащ АР-м щыIэ педагогикэ колледжым и унафэщI Ачмыжь Къазбэч, щIэныгъэлI цIэрыIуэ Едыдж Батрай, ШахэкIей ЦIыкIу дэс пшынауэ Iэзэ Гъуафэ Хъэлид.
— Ди хэкуэгъухэм зэрамызакъуэр быдэу захедгъэщIэну дыхуейт, — жеIэ Шапсыгъ Адыгэ Хасэм и тхьэмадэм. — Адыгэ пшынэм и макъ лъэщым къыпхуигъэкIынущ псалъэкIэ къыпхуэмыIуэтэн щытыкIэ, гурыщIэ.
Адыгэ Республикэм и ЩIэныгъэ-къэхутакIуэ институтым и пэшышхуэм щекIуэкIа зэIущIэм цIыху куэд кърихьэлIат. Абыхэм яхэтт къэзыгъэзэжахэр, щIэныгъэм и лэжьакIуэхэр, институтым и унафэщI Бырсыр Батырбий, АР-м и Адыгэ Хасэм и ГъэзэщIакIуэ гупым щыщхэу Едыдж Мэмэтрэ МэшхуэфI Нэждэтрэ. Псом хуэмыдэу щIалэгъуалэ, студент куэд къызэхуэсат.
— НобэкIэ Сирием къикIыжауэ унагъуэ 97-рэ ди республикэм исщ, — жиIащ Щхьэлахъуэм. — Ахэр зыIущIэ лъэпощхьэпохэр мащIэкъым, ауэ дэри зэрытхузэфIэкIкIэ дадэIэпыкъу зэпытщ. Къуажэм щыпсэуну дэтIысхьэхэм я Iуэхур куэдкIэ нэхъыфIщ, абыхэм щIэгъэкъуэныфI яхуохъу щIыпIэ администрацэмрэ къуажэдэсхэмрэ. Къалэдэсхэм я Iуэхур нэхъ хьэлъэщ, псом хуэмыдэу студентхэр гугъу йохь. Къэрал къулыкъущIапIэм щыIэхэм, хьэрычэтыщIэхэм унагъуэ хуэмыщIахэм зыщIагъакъуэ, псы, газ, уэздыгъэ уасэхэр хуат. Езыхэми я Iэ зэтедзауэ щыскъым, лэжьапIэ къалъыхъуэ, унэ лъащIэхэр зэрагъэпэщыж, урысыбзэмрэ адыгэбзэмрэ егугъуу зэрагъащIэ, къыздэкIуэжам зэрызыхагъэзэгъэным яужь итщ.
ЦIыхухэр зыхуэныкъуэм тещIыхьауэ, тенджыз ФIыцIэ Iуфэм Iус адыгэхэм зэхуахьэса гуманитар дэIэпыкъуныгъэр унагъуэхэм трагуэшащ. Абы щыщу унагъуибгъум сом мин пщIырыпщI лъагъэсащ, Адыгэ Республикэм щеджэ студент 62-м сом мин тIурытI, цIыхуищым сом мин тхурытху, сымаджэ хьэлъэ яIэу зы унагъуэм сом мин 25,5-рэ хухахащ. Апхуэдэуи къэзыгъэзэжахэм трагуэшэнущ Шапсыгъым кърагъэха шхынхэр.
— ГъащIэм куэдрэ щытыкIэ гугъу урегъэувэ, абыхэм сыт щыгъуи уапэщIэтын, уи къару къызэрихькIэ хэкIыпIэм я нэхъыфIыр къэплъыхъуэурэ удекIуэкIын хуейуэ аращ. Фэ псом хуэмыдэу IэнатIэ гугъу фыпэрыуващ, ауэ абы къикIыркъым гуауэм фи лъэр щIевгъэхын хуейуэ. ГъащIэр къекIэрэхъуэкIри, фи адэжьхэм я щIыналъэм къэвгъэзэжащ. Уи хэку лей къыщыптехьэнукъым. Дызэкъуэтмэ — дылъэщщ. Дызэгъусэу дэ сыт хуэдэ гугъуехьми дыпэлъэщынущ, аращ ди адэжьхэм къытхуагъэна уазыр, — жиIащ нэхъыжьыфI ТIэш Мур-дин.
ЗэIущIэр и кIэм нэблэгъами, цIыхухэр куэдрэ зэхэкIыжакъым. Ахэр зэрыцIыхурт, зэпсэлъылIэрт, фIыщIэ зэхуащIырт. Я гукъеуэхэм я гугъу ямыщIынри ялъэкIакъым. Сирием къикIыжа адыгэхэм я нэхъыжьхэу Хъунэгу Гъиаз, Едыдж Мустэфа, СтIащ Фираз, Уджыхъу Мустэфа, Нэрзан Алий сымэ, нэгъуэщIхэри хуабжьу егъэгузавэ я нэхъыщIэхэм я натIэ хъуным, зи щхьэр мафIэм хэлъхэм къапэплъэм.
А махуэм Шапсыгъым къикIа гупыр щыIащ иджыблагъэ къызэIуаха Физкультурэмрэ дзюдомкIэ институтым, пасэу дунейм ехыжа Куэблэ Екъуб и музейм. НобэкIэ а хъумапIэм щIэлъщ зэман зэхуэмыдэхэм траха сурэт щихым нэблагъэ, Екъуб и хьэпшыпхэр, медалхэр.
Шапсыгъхэр АР-м щыщыIэм ирихьэлIэу IэмалыфI ягъуэтащ адыгэхэм я илъэсыщIэм хэтыну, ягъэлъэпIэну. Зи къуэпсхэр жыжьэ къыщежьэ хабзэр нобэхэми яIэт, ящIэж хэкулI нэсхэм, псэкупсэхэм я фIыгъэкIэ. Апхуэдэщ цIыху IэпщIэлъапщIэ, зи Iэпэм дыщэ къыпыщ жыхуаIэм хуэдэ, «НАН» фирмэм и унафэщI НэгъущI Аслъэн.
Илъэс къэс абы и «кIыщым» адыгэгу зыкIуэцIылъ нэхъыжьхэр, щIалэгъуалэр, щIэныгъэм, творчествэм и цIыхухэр, хэкум къэзыгъэзэжахэр, хамэ къэрал щыпсэу ди лъэпкъэгъухэр, нэгъуэщI куэд щызэхуосри, хабзэжьым къызэригъэувым хуэдэу, зэбгъэдэсщ. Лъэпкъым и фIыпIэр, и къарур апхуэдэхэм дежщ нэсу щызыхэпщIэр.
Тхыгъэри сурэтхэри
Ныбэ Анзор ейщ.
