ДяпэкIи дыпэплъэнущ и ехъулIэныгъэхэм
Нэгъабэ и мэлыжьыхь (апрель) мазэм «Атырау» командэм и унафэщI къулыкъур къызэригъанэрэ лэжьапIэншэу къекIуэкIащ 1996-1998 гъэхэм Налшык и «Спартак»-м и тренер нэхъыщхьэу щыта Къумыкъу Виктор. Мыгувэу абы и унафэм щIэувэнущ Узбекистаным и футбол командэхэм ящыщ зы. Азие Курытым щыIэ цIыхубэ хъыбарегъащIэ IэнатIэхэм зэрыжаIэмкIэ, илъэс 57-рэ зи ныбжь адыгэ IэщIагъэлI цIэрыIуэм дяпэкIэ игъэсэнущ а къэралым и дивизион нэхъыщхьэм щыджэгу «Андиджан»-р.
Командэ пщыкIуплI щоджэгу Узбекистаным и чемпионатым. Къумыкъу Виктор зи тренер нэхъыщхьэу ягъэув «Андиджан»-м абы щиIыгъыр епщыкIузанэ увыпIэращ, зы очко закъуэ фIэкIа иджыри къэс зыIэримыгъэхьэфауэ. Пэжщ, мыгъэрей зэхьэзэхуэм зэрыщIидзэрэ ирагъэкIуэкIари джэгугъуищ къудейщ – дуней псом зыщызыубгъуа коронавирус уз зэрыцIалэм и зэранкIэ, адрей къэралхэми хуэдэу, зэпеуэр къызэтрагъэувыIащ.
КъызэрыхагъэщымкIэ, «Андиджан»-м и унафэщIхэмрэ Къумыкъу Викторрэ зэрызэдэлэжьэнум теухуауэ зэгурыIуакIэщ икIи зыхуэфащэ тхылъымпIэхэм Iэ традзэнущ Узбекистаным карантиныр щыIуахыжмэ. Абы иужькIэщ тренер нэхъыщхьэр гупым и пащхьэ щрашэнур. ЗэрыхуагъэфащэмкIэ, Узбекистаным футболымкIэ и чемпионатым мэкъуауэгъуэ (июнь) мазэм щIидзэжынущ.
Фигу къэдгъэкIыжынщи, илъэс тIощIым щIигъуауэ зэфIэкI лъагэ къигъэлъагъуэу Къумыкъу Виктор Азие Курытым и командэхэм ядолажьэ. Къапщтэмэ, нэхъапэм зэи къэмыхъуауэ, Караганда и «Шахтёр»-р Къэзахъстаным щынэхъ лъэщ дыдэ ищIащ икIи Европэм и Чемпионхэм я лигэмрэ УЕФА-м и кубокымрэ ехъулIэныгъэкIэ щигъэджэгуащ. КъищынэмыщIауэ, Азие Курытым и командэ куэдым я тренер нэхъыщхьэу щытащ икIи лъагапIэщIэхэр къаригъэщтащ. 2011-2013 гъэхэм Къэзахъстаным и тренер нэхъыфIу къалъытащ, а къэралым и командэ къыхэхар ди лъахэгъу Красножан Юрэ дэщIыгъуу зыгъэсахэм яхэтащ.
И хамэкъым Къумыкъу Виктор Узбекистаным и чемпионатри. Абы щыджэгухэу «Машъал», «Насаф» командэхэр ехъулIэныгъэхэр иIэу игъэсащ. Япэм дэщIыгъуу къэралым и кубокым и финалым нэсащ, етIуанэм зэхьэзэхуэм и домбеякъ медалхэр тIэунейрэ къригъэхьащ.
«Андиджан»-м и тренер нэхъыщхьэу ягъэувын и пэкIэ Къумыкъу Виктор зэпсэлъэныгъэхэр ядригъэкIуэкIащ а къэралым и чемпионатым и дивизион нэхъыщхьэм хэт Навои къалэм и «Кызылкум» командэм и унафэщIхэм. АрщхьэкIэ лъэныкъуэхэм я Iуэху еплъыкIэхэр зэтехуакъым.
ЗэрыфщIэщи, ди лъахэгъу Къумыкъу Виктор 1963 гъэм Налшык къыщалъхуащ икIи и гъащIэ псокIэ IэщIагъэ хуэхъуну топджэгум зыщыхуигъэсари япэ лъэбакъуэхэр щыхичари аращ. ЗэфIэкI лъагэ зиIэ гъуащхьэтет щIалэм пасэу гу къылъатащ икIи 1982 гъэм Волгоград и «Ротор»-м ирагъэблэгъащ. А лъэхъэнэм Совет Союзым и япэ лигэм ар щыджэгуащ.
Илъэситху дэкIри Налшык и «Спартак»-м хагъэхьащ. АрщхьэкIэ мыгувэу фэбжь хьэлъэ игъуэтри, къыхэкIыжащ. Абы щыгъуэми Къэбэрдей-Балъкъэрым и командэ нэхъыщхьэр IэщIыб ищIакъым. Зэман дэкIри, 1996-1998 гъэхэм и тренер нэхъыщхьэу къигъэзэжащ. Къумыкъум и унафэм щIэту налшыкдэсхэм зэIущIи 193-рэ ирагъэкIуэкIащ, ауэ, дауи, гум нэхъ къинар япэ дыдэращ.
…Илъэс зыбжанэ хъуауэ етIуанэ лигэм къыхэмыкIыф Налшык и «Спартак»-р, икIэм-икIэжым зыхэта гупым япэ увыпIэр къыщихьри, ищхьэкIэ драгъэкIуэтеят. Абы щыгъуэм командэм и тренер нэхъыщхьэу щыта Синицын Борис къилъытащ иджыри къэс гупым и щIэгъэкъуэну щытахэу Исаев Щамил, Гъубж Вячеслав, Кугъуэт Эдуард, Доткъул Владимир сымэ япэ лигэм декIуу зыкъыщагъэлъэгъуэну я ныбжькIэ пэмылъэщыжыну. Дауи, ар псалъамакъышхуэ къызэрыкIа Iуэхущ. Апхуэдэу щыхъум Синицыныр и къулыкъум трагъэкIащ, арщхьэкIэ щIалэхэми къагъэзэжакъым. Налшык и «Спартак»-м и тренер нэхъыщхьэр къыхэхын хуейт. Ар хуэфащэу къалъытащ гъэсэныгъэм бгъэдыхьэкIэ щIыщыгъуэ хузиIэ Къумыкъу Виктор.
1996 гъэм мэлыжьыхьым (апрелым) и 7-м Урысей Федерацэм футболымкIэ и япэ лигэм зэхьэзэхуэр къыщызэIуахащ. А махуэм ди командэм Налшык къыщригъэблэгъат Нижнекамск и «Нефтехимик»-р. ЦIыху мин пщыкIущ къызрихьэлIа зэIущIэр Налшык и «Спартак»-м и текIуэныгъэкIэ, 2:1-уэ, иухащ. Ар гупым и тренер нэхъыщхьэ Къумыкъу Виктор и щIэдзапIэ дахэт. Махуищ дэкIри, Ижевск и «Газовик-Газпром»-ри 2:0-у хагъэщIащ. А гъэм Къумыкъум и гъэсэнхэм зэхьэзэхуэм ебгъуанэ увыпIэр къыщахьащ, тIощIрэ тIум ящыщу.
КъыкIэлъыкIуэ илъэсым абыкIи арэзы зэрымыхъуныр икIи ипэкIэ кIуэтэн зэрыхуейр жиIащ зэхьэзэхуэ нэужьым тренер щIалэщIэм. ИкIи ар зригъэхъулIэфащ - 1997 гъэр Налшык и «Спартак»-м иухащ еплIанэ увыпIэм щыту.
Упэплъэ хъунут адэкIи гупыр ефIэкIуэну. АрщхьэкIэ 1998 гъэр абыи тренер нэхъыщхьэ Къумыкъу Виктори яхуэфIакъым. Зэхьэзэхуэм и пэщIэдзэм Чита къикIа «Локомотив»-р щыхагъащIэри, къыкIэлъыкIуа джэгугъуэ пщыкIутIым зыми щытекIуэфакъым. Ар, дауи, къыхуадакъым икIи, зэрахабзэу, тренер нэхъыщхьэр яхъуэжащ.
ФIыуэ илъагъуа IэщIагъэм ирилэжьэфын папщIэ Къумыкъур 2000 гъэхэм и пэщIэдзэм Азие Курытым къыщыхутащ. Семипалатинск и «Елимай»-м, Какшетау и «Есиль»-м, Кызыл-Орда и «Кайсар»-м и тренер нэхъыщхьэу щытащ. ЗэIущIэхэм ящыщ зым Виктор и гъэсэнхэм судьям хуабжьу лей къыщыкIылъызэрихьэти, гупыр джэгупIэ губгъуэм къришыжащ. Ар, дауи, къыхуагъэгъуакъым икIи, и къулыкъум трагъэкIри, пIалъэ гуэркIэ Къэзахъстэным щылэжьэну хуимыту къыхуагъэуващ.
КъыкIэлъыкIуа илъэситIым зы команди игъэсакъым Къумыкъум. Абы щыгъуэми Iэмал игъуэтащ гупсэхуу и щIэныгъэм хигъэхъуэну, адрейхэм Iуэхур зэрыщызэтраублэм кIэлъыплъыну. Ар дапхуэдэу къехъулIами, къигъэлъэгъуащ Узбекистаным зэрыщыIа адрей илъэсхэм. Къапщтэмэ, зэи къэмыхъуауэ, абы и унафэм щIэту «Машъал»-мрэ «Насаф»-мрэ медалхэр зыхуагъэфащэ увыпIэхэр я къэралым къыщахьащ, кубокым и финалым щыджэгуащ, Азием и Чемпионхэм я лигэм хэтащ.
Къумыкъу Виктор Узбекистаным щиIа ехъулIэныгъэхэм гу щылъамытэу къэнакъым нэхъапэм щылэжьа Къэзахъстанми. Караганда щIыналъэм и аким (Iэтащхьэ) Ахметов Серик ар 2010 гъэм и кIэухым иригъэблэгъащ икIи зыхуеину псори хуищIэну къигъэгугъащ, я «Шахтёр» командэр къэралым и чемпион ищIрэ дунейпсо утыку иришэфмэ.
Курыт зэфIэкI фIэкIа Къэзахъстаным щызимыIэу щыта Караганда и «Шахтёр»-р нэхъапэм Налшык и «Спартак»-м щыджэгуа икIи зи тренер нэхъыщхьэу щыта Къумыкъу Виктор зэман кIэщIым къриубыдэу пашэ ищIащ. Зэи къэмыхъуауэ, 2011 гъэм ар къэралым и чемпион хъуащ. КъыкIэлъыкIуа илъэсми а ехъулIэныгъэ иным къытригъэзэжащ. Арати, адыгэ щIалэм и гъэсэнхэм европэпсо утыку ихьэну Iэмал ягъуэтащ (Къэзахъстаныр Европэм и Футбол Зэгухьэныгъэм (УЕФА-м) хэтщ). 2012 гъэм Чемпионхэм я лигэм хэтынухэр къызэрыхах зэхьэзэхуэм и япэ Iыхьэм фIэкIыфакъым. ЗакъригъэщIащ апхуэдэ Iэзагъ иджыри зэрабгъэдэмылъым.
КъыкIэлъыкIуа илъэсым щIэзыдза зэхьэзэхуэм «Шахтёр»-м и цIэр фIыкIэ Европэм щыжригъэIащ. Чемпионхэм я лигэм и гуп зэпеуэхэм хэтынухэр къыщыхах зэIущIэхэм абы япэу хьэрхуэрэгъу къыщыхуэхъуа Белоруссием и «БАТЭ» командэм илъэситI ипэкIэ псори зэригъэплъыжауэ щытащ, Мюнхен и «Бавария»-р и стадионым щыхигъащIэри. ГурыIуэгъуэт ар ныкъуэкъуэгъу лъэщу зэрыщытыр. АрщхьэкIэ Къумыкъум и гъэсэнхэр абы къигъэдзыхакъым икIи Чемпионхэм я лигэм къызэрыхах и етIуанэ Iыхьэм хыхьэ зэIущIитIми «БАТЭ»-р бжыгъэ зэщхьэкIэ, 1:0-у, щыхигъащIэри адэкIэ кIуэтащ. КъыкIэлъыкIуэу «Шахтёр»-м хьэрхуэрэгъу къыхуэхъуащ Баку и «Нефтчи»-м ефIэкIа Албанием и «Скендербеу» командэр. Ари ирагъэкIуэтэкIри, Къумыкъум и гъэсэнхэр Шотландием и «Селтик»-м пэщIэхуащ. Абы щытекIуэр Чемпионхэм я лигэм и гуп зэхьэзэхуэм кIуэнут икIи ягъуэтыну пщIэмрэ щIыхьымрэ къищынэмыщIауэ, доллар мелуанхэр къахэхъуэнут.
Караганда щекIуэкIа япэ зэIущIэр «Шахтёр»-м 2:0-у къызэрихьар псоми яфIэтелъыджэт. Куэдым къащыхъуат таурыхъым хэту. АрщхьэкIэ тхьэмахуэ дэкIри, щIылъэм къеувэхыжащ – «Селтик»-м Глазго игъэзэжа иужькIэ Къэзахъстаным икIахэр 3:0-у хигъэщIэжри, адэкIэ кIуэтащ. АрщхьэкIэ «Шахтёр»-р европэпсо утыку абы щхьэкIэ икIакъым. УЕФА-м и кубокым щIэбэнурэ абы ехъулIэныгъэ зыбжанэ а илъэсым зыIэригъэхьащ. А псори иджыри къэс Къэзахъстаным зэи щамылъэгъуа Iуэхугъуэ инт.
Дауи, Къумыкъу Виктор и пщIэр абыхэм лъагэу яIэтащ. Къэзахъстаным футболымкIэ и лигэ нэхъыщхьэм хэт командэхэм я капитанхэм, тренер нэхъыщхьэхэм, IэщIагъэлIхэм, ветеранхэм, журналистхэм я деж щрагъэкIуэкIа щIэупщIэныгъэхэм 2011, 2012, 2013 гъэхэм Илъэсым и тренер нэхъыщхьэ нэхъыфI дыдэу къыщалъытащ, зи унафэм щIэту а лъэхъэнэм къэралым и чемпион тIэунейрэ хъууэ европэпсо утыку лъэ быдэкIэ ихьа Караганда и «Шахтёр»-м и пашэ Къумыкъу Виктор. Къэзахъстаным и футболист нэхъыфI хъуащ ди лъахэгъум и гъэсэнхэм ящыщ Кукеев Жамбыл.
Къумыкъу Виктор и лъэщыгъуэм езыр топджэгум хэзыша «Спартак-Налшыкым» и Iуэхухэр Урысей Федерацэм и премьер-лигэм щызыIыхьэу хуежьащ, абы зыкъомрэ и тренер нэхъыщхьэу щыта Красножан Юрэ Мэзкуу и «Локомотив»-м яша иужькIэ. дыщыгугъат ар кърагъэблэгъэжыну. Езыри абы щIэхъуэпсырт. АрщхьэкIэ апхуэдэу къэхъуакъым икIи ди командэм премьер-лигэри къыкIэлъыкIуэу япэ дивизионри зэкIэлъхьэужьу ибгынауэ, иджы етIуанэ дивизионым щыкурытщ.
«Азием Iэмал къызитащ си зэфIэкIыр здынэсыр къэзгъэлъэгъуэну. Абы къыхэкIыу ар фIыуэ солъагъу», - щыжиIащ Къумыкъум и интервьюхэм ящыщ зым. Адыгэ щIалэм и Iуэхухэр щIыпIэ жыжьэм адэкIи щефIэкIуэну ди гуапэщ икIи и ехъулIэныгъэхэм теухуа хъыбарыфIхэм дяпэкIи дыпэплъэнущ.
Жыласэ Заурбэч.
