Шэху уэздыгъэу 101-рэ
Кавказ зауэжьыр (1763 — 1864) зэриухрэ илъэси 155-рэ зэрырикъум иращIэкIа дауэдапщэхэм ящыщ зыуэ щытащ Налшык къалэ и ипщэ лъэныкъуэмкIэ щыIэ Хуитыныгъэм и хадэм ит Псэ жыг фэеплъым деж накъыгъэм и 20-м щызэхашар.
ЛIэщIыгъуэм щIигъукIэ екIуэкIа зауэм хэкIуэда ди лъэпкъэгъухэр ягу къыщагъэкIыж пшыхьым кърихьэлIащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и Правительствэм и УнафэщIым и къуэдзэ Къардэн Мурат, республикэм граждан жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм ядэлэжьэнымрэ лъэпкъ IуэхухэмкIэ и министр КIурашын Анзор, КъБР-м щэнхабзэмкIэ и министр Къумахуэ Мухьэдин, Дунейпсо Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Сэхъурокъуэ Хьэутий, пэкIур зэхэшэным зи гуащIэ хэзылъхьахэр, нэгъуэщIхэри.
Пшыхьым хуэфащэ макъамэрэ уэрэдхэмрэ щагъэзэщIащ ди республикэм илъэс куэд хъуауэ щыцIэрыIуэ «Шэджэм псыкъелъэхэр» гупым, Бахъсэн щIыналъэм ЩэнхабзэмкIэ и унэм щызэхэт «Кавказ» ансамблым, «Хьэгъэудж», «Бзабзэ», «Бзэрабзэ» джэгуакIуэ гупхэм хэтхэм, нэгъуэщIхэми.
Удэзыхьэхт шыкIэпшынауэ Iэзэ, и адэшхуэ ХьэхъупащIэ Амырхъан и цIи, и унэцIи зезыхьэ артист щIалэм и утыку итыкIэри. Абы иIыгъ Iэмэпсымэм езыр дежьуужурэ къригъэкIа макъамэхэми къызэхуэсахэр ятхьэкъуат.
Зэрыщыту къэтщтэнщи, пшыхьыр зэкIэлъыгъэкIуауэ, дахэу екIуэкIащ. ЩагъэзащIэ уэрэдхэм, макъамэхэм уатезэшэн дэнэ къэна, гущыщIэ-гурыщIэу щызыхащIахэм къызэхуэсахэр зылI и быну зэрызэкъуигъэувар я нэхэм къафIыщIэлъадэу яхуэмыгъэпщкIужа нэпсхэм къыуагъащIэу апхуэдэт.
Макъамэ зэпэджэжхэмрэ уэрэдыжьхэмрэ апхуэдизу щIэщыгъуэу къытщызыгъэхъуар сыт жыпIэмэ, ахэр гум къикIыу зэ- рагъэзэщIамрэ нобэрей зэманым декIуу абыхэм щIагъэува я «къэIукIэщIэмрэт».
Утыкум щыжаIа уэрэдыжьхэм къахэщырт икIи къызэхуэсахэм, шэч хэмылъу, ягу ирихьащ къыхадза едзыгъуэхэм пкъралъхьа гупсысэр макъ лъэщкIэ цIыхухэм я гум нэзыхьэсыфа, «Бахъсэн» гупым хэт БатIитIэ Мухьэмэдрэ «Шэджэм псыкъелъэхэр» ансамблым и уэрэджыIакIуэ пажэ Молай Алихъанрэ я гъэзэщIэкIэр. Ауэ, итIани, сэ къызэрыслъытэмкIэ, псори дызэзышэлIэж гупсысэр къызэхуэсахэм нэхъ захезыгъэщIар «Бзэрабзэ» гупыр и гъусэу макъ лъэщкIэ уэрэдыщIэхэр жызыIа, иужь зэманым ди республикэм цIэрыIуэ щыхъуа ДыщэкI Артурщ.
Псэ жыг фэеплъым и дэкIуеипIэхэм «Илъэси 101-рэ» псалъэхэр къикIыу, зауэр зэрекIуэкIа илъэс бжыгъэхэр къагъэлъагъуэу, трагъэува шэху уэздыгъэхэр зэхуэсым и етIуанэ Iыхьэм пагъэнащ. Пшапэ зэхэуэгъуэм яубла а Iуэху телъыджэм, гукъинэжым пшыхьым къыщызэхуэсахэм ящыщу, зэрыжаIэу, цIыкIуи ини, хулъ- хугъи бзылъхугъи, къулыкъущIи, цIыху къызэрыгуэкIи хэтащ.
«Нарт Хэку» щIалэгъуалэ хасэм и унафэщI Ащхъуэт Анзор щыгъуазэ дызэрищIамкIэ, а пщыхьэщхьэм Псэ жыг фэеплъым и щIыбагъым деж щызэфIащIа лэгъупыIэмпIэхэмкIэ ягъэуа жьэрымэмрэ ерыскъы гурыхьхэмкIэ хагъэщхьэжащ а махуэм нэщI зыIыгъахэр, сабийуэ кърихьэлIахэри ягъэш-хащ.
Пшапэ зэхэуэгъуэм цIыхухэр кIуэ пэтми нэхъыбэж хъууэ, ихъуреягъкIэ зэщIагъэлыда мафIэ цIу цIыкIухэм ди нэхэр теплъызэрэ къыкIэлъыкIуэ илъэсми, Тхьэм жиIэмэ, мыбдежым мыпхуэдэ Iуэху зэрыщекIуэкIынум дегупсысурэ, Псэ жыг фэеплъым дыкъыIукIыжащ.
КЪУМАХУЭ Аслъэн.
Сурэтыр Къарей Элинэ трихащ.
