Артист гъуэзэджэр ягу къагъэкIыж
Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и цIыхубэ, Къэрэшей-Шэрджэс Республикэм щIыхь зиIэ я артист, ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал дра- мэ театрым и актёр гъуэзэджэ Къэжэр Борис и фэеплъу пшыхь гукъинэж екIуэкIащ мы махуэхэм. Ар къызэригъэпэщат КъБР-м и Театр лэжьакIуэхэм я зэгухьэныгъэм (СТД).
Пэшым щызэхуэсат Борис и ныбжьэгъухэр, лэжьэгъухэр, Iыхьлыхэр, Налшык дэт къэрал театр псоми я лIыкIуэхэр, актёрым и гуащIэм дихьэх къудей мыхъуу, и гъащIэмрэ лэжьыгъэмрэ фIыуэ щыгъуазэ цIыхухэр.
Пшыхьыр къызэIуихащ Театр лэжьакIуэхэм я зэгухьэныгъэм и унафэщI Фырэ Майе. Абы жиIащ Щу-кин Борис и цIэр зезыхьэ Театр училищэр Къэжэр Борис 1975 гъэм Москва къызэрыщиухар. Ди республикэм къыщигъэзэжа япэ махуэхэм щыщIэдзауэ псэуху Къэбэрдей къэрал драмэ театрым зэрыщылэжьар, а илъэсхэм къриубыдэу спектакль бгъущIым нэблагъэм зэрыщыджэгуар.
— Утыкум хуэпэж цIыхум хузэфIэ-кIат театреплъхэр къыдихьэхын, къыдэлажьэхэм пщIэшхуэ зыхуригъэщIын, — жиIащ Майе. — «Роль нэхъыщхьэхэри къызэрыгуэкI цIы-кIухэри Борис зэхуэдэу фIыуэ къохъулIэ. Спектаклым еплъым абы къригъэлъагъур хьэкъ щохъу, лъэмыкIыу псэкIэ къыдэщIуи щIедзэ», — итхауэ щытащ «Адыгэ псалъэ» газетым. Зи хьэлкIи, зи щэнкIи зыкIи зэмыкIуалIэ лIыхъужьхэм я образхэм гъэщIэгъуэныщэу ар зэрихьэфыр мызэ-мытIэу жаIащ теат-рыр фIыуэ зылъагъухэм, абы и лэжьыгъэм и гугъу зыщIхэм.
Фигу къэдгъэкIыжынщ Борис щыджэгуа спектаклхэм ящыщ зыбжа-нэ: Абдулин А. и «ЕпщыкIущанэ тхьэмадэ» (Закировым и ролыр), Ричард Н. и «Уэшх зыщэ» (Ной), ШэджыхьэщIэ Хь. и «Хэт къуаншэр?» (Гиго), Эдуардо де Филиппо и «Купьелло гуащэм и унэм къыщрагъэхьа илъэсыщIэр» (Паскуалинэ), Николаи А. и «Гулъытэншэ хъуахэр» (Нинель) жыхуиIэхэр, Мурат Ч. и «КъулыкъущIэкъухэр» (Набдзэшхуэ), Шортэн А. и «Яшэмрэ къэзышэхэмрэ» (Исуф), IутIыж Б. и «Жьэмыгъуэ — Африкэм» (Хьэжмуд) гушыIэ спетаклхэр, «Къуршхэр жейркъым», «Шууей», «Сабий пщIыхьхэр» фильмхэр. Иужьрейуэ ар щыджэгуар Ольмезов Мурадин и «Изнанка тишины» пьесэм Фырэ Руслан къытрищIыкIа «Унэ лъапIэ» спектаклырщ. Абы Мэжид и ролыр Борис зэрыщигъэзэщIар псоми гукъинэ ящыхъуащ. И узыншагъэм къимыхьыж пэтми, гу залъригъэтакъым, дамэ къытригъэкIами ярейуэ абы хэтащ.
И лэжьыгъэ нэхъыщхьэм къыдэкIуэу, Борис илъэс зыбжанэкIэ лэжьащ сабийхэр утыку итыкIэм хуигъасэу. Къэсейхьэблэ къуажэм и курыт еджапIэ №2-м къыщызэрагъэпэща театр студием щыIащ ар. Сабийхэр къыпхуэгъэпцIэнукъым, ищIэ псор зэрабгъэдилъхьэным хущIэкъуу гурэ псэкIэ зыбгъэдэт цIыкIухэм ар зыуэ фIыуэ къалъагъурти, пхужыIэнтэкъым. Ар зи цIыкIуагъхэм дауэ къагуригъэIуэф-рэ утыку итыкIэм и щэхухэр жыпIэу бгъэщIагъуэрт. И лэжьыгъэр фIыуэ зэрилъагъурагъэнт абы къарурэ зэфIэкIрэ къезытыр.
АдэкIэ пшыхьыр иригъэкIуэкIащ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым и режиссёр нэхъыщхьэ Фырэ Руслан. Абы къыхилъхьащ, нобэ къытхэмытыжми, езы Борис ифIэфIу зэрыщытам хуэдэу гуапэу, гушыIэр куэду пшыхьыр ирагъэкIуэкIыну.
— Зи гъусэу седжа, сызыдэлэжьа, ныбжьэгъу нэсу къэслъытэ Къэ- жэр Борис сыт щыгъуи гуп гъэда- хэт, гукъыдэжыр къиIэту гушыIэрейт, цIыхуфI дыдэт, нуру абы къыщхьэщихым ижь ди IуэхущIапIэм щIэту хъуам ящIихум хуэдэт, — жиIащ Фырэм. — Дыщеджэм щыгъуэ абы нэхъыжь къытхэттэкъыми, пщэрылъ нэхъыбэ иIэт, шыIэ хэ- лъу сыт хуэдэ Iуэхуми зэрыбгъэдыхьэмкIэ къытщхьэщыкIырт. Сэ гуапэу сигу къэкIыжыр, зэи сщымыгъупщэр абы и нитIырщ. Актёрхэм сахуэзэми, спектакль дгъэувын хуей хъуми, утыку къитхьэным хуэхьэзыр лэжьыгъэм зэ дыкIэлъыплъыжми, сэ сытым дежи Бо-рис и нитIыр къэслъыхъуэрт. Къэслъыхъуэрт сыкъамыгъапцIэу пэжыр къызэрызжаIэнур сщIэрти. «Унэ лъапIэм» ущыджэгуфын? — жысIэу сыщеупщIами, жэуап къызимыт щIыкIэ абы и нитIым къагъэлъэгъуат хузэфIэкI къызэримыгъэнэнур. Ерагъыу къакIуэу арат абы щыгъуэ лэжьапIэм, игурэ и щхьэрэ зримыгъэбгъэжын щхьэкIэ бжэщхьэIум зэрымыщIэкIэ «къытехутэрт» Хьэмырзэ Ахьмэди, хуэмурэ щIишэрт. АтIэми, къарууэ иIэр зэхилъхьэри Мэжид и ролыр игъэ- зэщIащ. Иужьым: «ФIыщIэ пхузощI, Руслан, ролыр къызэрызэптам щхьэкIэ, ар си «къру къафэу» къыщIэкIынщ сэ», — жиIат.
Фырэр зэрыщIэлъэIуам хуэдэу хъуащ адэкIэ пшыхьыр. КърихьэлIахэм зэпадзыжу ягу къагъэкIыжырт Борис и гушыIэ дахэмрэ и дуней тетыкIэ екIумрэ, и гуапагъэмрэ емызэшыж лэжьакIуэу зэрыщытамрэ. ЗэIущIэм кърихьэлIауэ зы цIыху къэнатэкъым къэмыпсалъэ-уи, псоми зы жьэу жаIащ ар цIыхуфIу, лъэпкъым щхьэкIэ гууз-лыуз иIэу, дахагъэмрэ гуапагъэмрэ я щапхъэу зэрыщытар. И цIыхуфIагъыр, гушыIэр, адыгэбзэмрэ лъэпкъымрэ псэм хэлъам химыхыну зэрыщытар къэзыгъэлъагъуэ защIэщ. КъБР-м щэнхабзэмкIэ и министр Къумахуэ Мухьэдин, УФ-м щIыхь зиIэ и артисткэ ЖьакIэмыхъу КIунэ, Балъкъэр къэрал драмэ театрым и художественнэ унафэщI Жангуразов Мэжид, а IуэхущIапIэм и режиссёр нэхъыщхьэ Атмурзаев Мыхьэмэт, Къэбэрдей, Музыкэ, Урыс къэрал драмэ театрхэм я унафэщIхэу Пащты Иринэ, Бэрэгъун Руслан Николаевэ ФатIимэ, ди республикэм и цIыхубэ артистхэу Щэрмэт Людмилэ, Хьэмыкъу Жаннэ,Балъкъэр Юрэ, КъБР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Балъкъэр Тамарэ, КъБР-м щIыхь зиIэ и артистхэу Кулиевэ Элизэт, КIэмыргуей Валентин, Хьэмырзэ Ахьмэд, КIэхумахуэ ФатIимэ, артистхэу Мэкъуауэ Фатимэрэ КIарэ Ларисэрэ. СТД-м и лэжьакIуэ Куэтэншы Хьэлимэт, актёр щIалэ Шыпш Къантемыр, Борис и къуэшым и къуэхэу Аслъэнрэ Артуррэ жаIэжахэр.
Къэжэр Аслъэн псоми фIыщIэ яхуищIащ икIи жиIащ Къэжэр Борис дэтхэнэ зыми хуэгумыгъуэу, хуэарэзыуэ, хуэгумащIэу дунейм зэрытетар, апхуэдэуи дунейм зэрехыжар.
ИСТЭПАН Залинэ.
Сурэтыр Толгуров Камал трихащ.
