ФIэкIыпIэ зимыIэ?
Загъэпсэхуну тIысыжыну зызыгъэхьэзыр урысейхэм
къажьэхэуэнкIэ хъуну зэхъуэкIыныгъитхур
Иджы дыдэ белджылы хъуащ Минфиным пенсэ реформэм теухуауэ къыхилъхьэхэр. Ахэр тху мэхъу.
1. ПIалъэр
Пенсэ ныбжьыр къызэраIэтынум теухуа псалъэмакъым десэжащ. Ар фIэкIыпIэ зимыIэщ. Иджы зытеп-сэлъыхьынур ар зэращIыну щIыкIэрщ: сыт хуэдизкIэ къызэраIэтынур, щыщIадзэнури дапщэщ?
ФинансхэмкIэ министерствэр Iуэхум нэхъ ткIийуэ бгъэдохьэ: пенсэ ныбжьыр цIыхухъухэми цIыхубзхэми папщIэ илъэс 65-м нэгъэсын. Пэжщ, пенсэ щыкIуэ ныбжьыр зэуэ къаIэтынукъым. Ауэ зэрыдэкIуеину псынщIагъми уегъэпIейтей: илъэс къэс, я нэхъ мащIэрамэ, мазихкIэ. Нэхъапэм мы Iуэхум нэхъ щабэу бгъэдыхьэрт: пенсэ ныбжьыр илъэс 63-рэ, хъууэ икIи илъэс къэс мазищкIэ хагъахъуэу къагъэуву.
2. Льготэ зиIэхэр гъэмэщIэныр
Статистикэм къызэритымкIэ, Урысейм и пIалъэр къэмысу загъэпсэхуну щотIысыж дэтхэнэ ещанэри — я ныбжьыр илъэс 45-м, 50-м, 55-м фIэкIа нэмысауэ (и IэщIагъэр зыхуэдэм е зэрыцIыхубзым тещIыхьауэ). Абыхэм яхеубыдэ жыргъавэхэм, узыншагъэмкIэ зэран нэгъуэщI IэнатIэхэм пэрытхэм я мызакъуэу, педагогхэри, дохутырхэри, къарузехьэ IуэхущIапIэхэм я лэжьакIуэхэри.
КъулыкъущIэхэм къыхалъхьэ льготэхэм ящыщ Iыхьэр щамыгъэIэжыну. ТегъэщIапIэ ящI Iуэхугъуэ зыбжанэ. Япэрауэ, льготэ зиIэхэм захъуэжакъым совет лъэхъэнэм лъандэрэ. ИкIи иджы IэщIагъэ куэдыр нэхъапэм хуэдэу узыншагъэмкIэ зэраныжкъым. ЕтIуанэрауэ, пенсэ кIуар а IэнатIэ ды- дэм пэрыту лажьэмэ, льготэм пэкIуэу ират ахъшэр пIалъэкIэ щхьэщах хъунущ.
3. Мыгъуэр зи мыгъуар улахуэрщ
Минфиным къащыгуроIуэ бизнес IэнатIэм налогхэр нэхъри къыщаIэт зэрымыхъунур. Псом хуэмыдэу кризисым и зэманым. ЛэжьапIэ зыт- хэм арыншами улахуэ зэIухам и процент 22-р Пенсэ фондым халъхьэ. Абы къикI ахъшэхэращ иджырей пенсионерхэм нэхъыбэу яIэрыхьэри.
Ауэ цIыху нэхъ щIалэхэм, 1967 гъэм иужькIэ къалъхуахэм, мис а халъхьэхэм ящыщ Iыхьэр езыхэм къыхузэIуаха счёт щхьэхуэхэм къемыупщIу ягъакIуэ. Иужь илъэси 2,5-м ахэр зэхуэщIащ. Иджы Минфиным къыхелъхьэ а зэдауэм кIэ иратыну: процент 22-р зэрыщыту бюджетым ягъэкIуэну (абы зы илъэсым сом мелард 400-м нэс къыдигъэхуэнущ), гъэтIылъыгъэ зыщIыну хуейхэм а къалэныр езыхэм я пщэ далъхьэжыну — ауэ иджы а проценти 6-р лэжьапIэ къезытым къыбгъэдэкIынукъым, атIэ къызыхэкIынур езым и лэжьапщIэрщ. Абы ижь къыщIихунукъэ ди улахуэхэм? А упщIэм и жэуапыр гурыIуэгъуэ си гугъэщ…
4. Лажьэхэм пенсэр къатехыныр
Лажьэ пенсионерхэм пенсэ ирамытыну къыхалъхьэ. Ущылэжьэф-кIэ къару уиIэщ, иджыри ужькъым, пенсэхэр жьыгъэкIэ ят ахъшэщ жыхуаIэщ. Мис апхуэдэу йогупсыс.
Фигу къэдгъэкIыжынщи, Урысейм мы зэманым мыпхуэдэ хабзэ щыщыIэщ: зи ныбжьыр пенсэ кIуэгъуэм нэса цIыхур пенсэ щIэмыупщIэу лажьэмэ, абы и улахуэм коэффициентхэр хущIагъу.
Статистикэм тепщIыхьмэ, къэралым щолажьэ дэтхэнэ пенсионер ещанэри. Апхуэдэ щIыкIэкIэ бюджетым ахъшэшхуэ къыдигъэхуэфынкIэ хъунущ. АрщхьэкIэ куэдым улахуэхэр конвертхэм дэлъу иратынущ.
5. Иумыти, зэфIэкIащ!
Иджырей пенсэ реформэм и мурад нэхъыщхьэр зыхуэгъэзар бюджетым и ахъшэхэм къыдэгъэхуэнырщ. АтIэ ар дауэ нэхъыфIу зэрызэбгъэхъулIэфынур? КъэфщIащ: иумыти, зэфIэкIащ! Минфиным къыщыхалъхьэ пенсэхэм я индексацэр ягъэмэщIэну. Мы гъэм апхуэдэуи хъуащ. Мазаем жьыгъэмкIэ пособиехэм зэрызаIэтар проценти 4 къудейкIэщ (хабзэкIэ зэрыщытын хуея процент 13-м и пIэкIэ). Властхэм къагъэгугъащ гъэмахуэм и кIэм къыхущIагъуну. АрщхьэкIэ мыпхуэдэ щытыкIэм диту дэнэ ахъшэ къыздрахынур?
КIэухыу. Минфиным къыхилъхьэхэр журналистхэм къыщащIар ахэр правительствэм Iэрыхьа иужькIэщ. ЗэкIэ абыхэм зыри тепсэлъыхьыркъым. Дызыщыгъуазэр зэман гъунэгъу дыдэм пенсэ Iуэхум унафэ тращIыхьыну зэрызагъэхьэзырырщ.
БЕЛЯКОВ Евгений.
«Комсомольская правда»
