ЩIыналъибл — вагъуэзэшибл
Ди газетым зэрытетащи, Кавказ Ищхъэрэм щыпсэу лъэпкъхэм щэнхабзэмрэ спортымкIэ я VII фестивалыр Ингуш Республикэм и къалэ Назрань фокIадэм и 25-м щекIуэкIащ. Абы щызэхуэсащ КИФЩI-м хиубыдэ щIыналъи 7-м я лIыкIуэ 700-м щIигъу.
Фигу къэдгъэкIыжын-щи, Кавказ Ищхъэрэм иужьрей илъэсхэм къыщ-рахьэжьа Iуэхугъуэ щхьэ-пэм и япэ зэхуэсыр Къэрэшей-Шэрджэсым и Хьэбэз районым къыщызэрагъэ-пэщауэ щытащ. КъыкIэлъыкIуэ илъэсым «Кавказ джэгухэр» Черкесск ягъэIэпхъуащ. Ещанэ зэхуэсыр 2012 гъэм Налшык, еплIа-нэр 2013 гъэм Псыхуабэ щызэхашауэ щытащ. Адэ-кIэ фестивалыр 2014, 2015 гъэхэм Грознэрэ Мэхъэчкъалэрэ щекIуэкIащ.
ФокIадэм и 24-р уфарэ уэшхырилэу екIуэкIами, дыщежьа пщэдджыжьым дыгъэр гъуэгу тетхэми щIыпIэрысхэми гуапэу къытхуепсыжат.
Мыгъэрей зэхыхьэм щызэхуэсын мурад зиIэхэр Назрань дэт стадион нэхъыщхьэм, Аушев Рашид и цIэр зезыхьэм, и дыхьэпIэм сыхьэти 10-м дыщызэрихьэлIащ.
Псоми гуапэу япыкъуэкI бысымхэм Къэбэрдей-Балъкъэрым икIа журналистхэм увыпIэ, тIысыпIэ щхьэхуэхэр къытлъагъэсащ. Кавказ Ищхъэрэм и щIыналъэ зэмылIэужьыгъуэхэм икIа хьэщIэхэр куэду щрагъэблагъэ мыпхуэдэ зэхуэс ин Ингуш Республикэм япэу щрагъэкIуэкIыу арати, абы и лэжьыгъэр мамыру, зэпIэзэрыту къызэгъэпэщыным хуэунэтIауэ ялэжьари мащIэкъым. Стадионыр Iэхуитлъэхуитт, гъэщIэрэщIат, цIыхухэр нэшхуэгушхуэт.
ФIэхъус псалъэхэр къызыхэщ макъ лъэщ къэIуащ. Стадионым щызэхуэсахэм абыкIэ къыдгурагъэIуащ махуэшхуэм иращIэкIыну гуфIэгъуэ Iуэхугъуэхэм зэрыщIадзэр.
КъызэIухыкIэр телъыджэт
Кавказ Ищхъэрэм щыпсэу лъэпкъхэм щэнхабзэмрэ спортымкIэ я VII фестивалым и къызэIухыкIэр дгъэщIэгъуащ. Ингушхэр а лъэныкъуэмкIэ къыттекIуауэ къэтлъытащ «Кавказ джэгухэр» щекIуэкIа адрей щIыналъэ псоми.
ЯпэщIыкIэ, нарт щIыналъэм и псэукIэм и даха-гъэр зыхуэдэр къагъэлъагъуэу, утыкум къихутащ цIыху куэдыкIей, адыгэ фащэ зэмыфэгъубэр къащылыдыкIрэ зэкIужу хуэпахэу. Теплъэгъуэм нэхъри зрагъэубгъуащ, адэ-мыдэкIэ къыкъуэж цIыхухэри нэхъыбэж хъуащ. Дунейр зыфIэIэфIу гуфIэжрэ нэшхуэгушхуэу утыкур «зыхуримыкъу» щIыпIэрысхэм къахэлъэдащ шы емылыджым тес лIы напщIэуфэжь. КIэщIкIэ абы иужь иту нэгъуэщI шу гупышхуи къыкъуэхуащ, языныкъуэхэм я нэкIуи я щхьи щэкI фIы- цIабзэхэр кърашыхьэкIыжауэ.
Мамыру псэу цIыхухэм ятеуахэм къапэуващ адыгэ фащэ зыщыгъ цIыхухъухэр, алъандэрэ къабгъэдэта бзылъхугъэхэмрэ ныбжьыщIэ цIыкIухэмрэ яхъумэ щIыкIэу.
Зэрызехьа щхьэкIэ, «фIыцIагъэр» нэхъ лъэщу къыщIэкIри, къатеуахэм бгырыс щIыпIэрысхэр зы тэлайкIэ къыхагъэщIащ, щIыгури мафIэ бзиишхуэм зэщIрагъэщтащ. АрщхьэкIэ, куэд дэмыкIыу «къригъэжьа» уафэгъуагъуэ зыщIэт уэшхышхуэм щIылъэр зыуфIея мыхъумыщIагъэр тригъэкъэбзыкIыжащ, къэхъуа-къэщIахэр зэщIибзаежу нэхугъэ инри къыдэкIуэжащ, нып хужьышхуэхэр зыгъэхуарзэ щIалэхэри утыкум къихьэжащ. Абыхэм ягъэгушхуэжа ныбжьыщIэхэр нэхъ уардэжу икIи нэхъыбэжу къызэщIэувэжащ, щхъуэкIэплъыкIэбэу яIыгъ удз гъэгъахэр зэщIагъэсысэрэ гуфIэгъуэ иным зэщIищтахэу.
ХьэщIэхэри ирагъэблагъэ
Фестивалым и къыкIэлъыкIуэ теплъэгъуэт стадионым и кум ит лъагапIэ бгъуфIэшхуэм «Ингушетия» къэфакIуэ ансамблым хэт щауэхэмрэ пща-щэхэмрэ зэрызыкъыща-гъэлъэгъуар. Абыхэм я къафэ псынщIэр щызэпагъэум, КИФЩI-м хиубыдэ адрей щIыналъэхэм къикIа ансамблхэри утыкум къихьащ. А псоми датхьэ-къуауэ дыздэщысым, Осетие Ищхъэрэ — Аланием и артистхэм я утыку къихьэкIэр дгъэщIэгъуащ: «Нартхэр», «Бгыхэм я макъамэ» гупитIым хэтхэр стадионым къыщыфа иужькIэ, абыхэм шу гупышхуэ къакIэлъихьащ, зытес шыхэр къэIу макъамэхэм къыдагъафэу.
КъыкIэлъыкIуэу, Шэшэным и «Вайнах», Къэбэрдей-Балъкъэрым и «Бал-кария» ансамблхэм хэтхэри утыкум къихьащ. Абы- хэми я лъэгу щIагъэплъащ гуфIэгъуэшхуэм щызэхуэсахэр. Артистхэр щыджэгукIэ, щхьэж зыщыщ щIыналъэм ехьэлIа теплъэгъуэхэр лъэныкъуи-тIымкIи щрагъэувэкIа экранхэмкIэ ягъэлъагъуэрти, ди республикэм и деж щынэсым дызыIуагъэплъам дыщыгуфIыкIащ: ди къалащхьэр зэрыкъабзэми, ди къуршхэр, хуэдэ щымыIэу, зэрыуардэми, Рио-де-Жанейрэ щекIуэкIа Олимпиадэм пашэныгъэ къыщызыхьа ди спортсмен цIэрыIуэхэми …
Къызэхуэсахэм фIэхъус гуапэкIэ зыхуагъэзащ Урысей Федерацэм Кавказ Ищхъэрэм и Iуэхухэм-кIэ и министр Кузнецов Лев, УФ-м и Президентым и Полномочнэ лIыкIуэу Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм щыIэм и къуэдзэ Шишкин Анд- рей, Ингуш, Шэшэн, Осетие Ищхъэрэ — Алание, Дагъыстэн республикэхэм я Iэтащхьэхэу Евкуров Юнус-Бэч,Кадыров Рамзан, Битаров Вячеслав, Абдулатипов Рэмэзан, Ставрополь крайм и УнафэщI Владимиров Владимир, Мэзкуу къалэм Iэпкълъэпкъым зегъэужьынымрэ спортымкIэ и департаментым и тхьэма-дэ Воробьёв Алексей сымэ, нэгъуэщIхэми.
— Ди щIыналъэм куэдрэ дызыпэплъа гуфIэгъуэ къихъуащ — Кавказым щыпсэу лъэпкъхэм щэнхабзэмрэ спортымкIэ я VII фестивалыр къыщызэIутхащ, — жиIащ Ингушым и IэтащхьэЕвкуров Юнус-Бэч. — Иужьрей илъэсихым абы увыпIэшхуэ щиубыдащ къэралым и щэнхабзэ, спорт гъащIэм. Зэхыхьэшхуэр щIэгъэкъуэн хуохъу лъэпкъ щэнхабзэхэр хъумэным, абыхэм ижькIэрэ къадекIуэкI спорт лIэужьыгъуэхэр къэгъэщIэрэщIэжыным. Дэ псори дызэгъунэгъущ икIи мыпхуэдэ Iуэхухэм я сэбэпкIэ нэхъыфIыжу дызэроцIыху, щIалэгъуалэм ныбжьэгъущIэхэр къыщагъуэт. А псори щIэгъэкъуэн хуохъу мамырыгъэр, зэгъунэгъу зэхущытыкIэхэр гъэбыдэным. Фэ фщыщ дэтхэнэ- ми ехъулIэныгъэ фиIэну, фи мурадхэм фалъэIэсы-ну сынывохъуэхъу!
Къызэхуэсахэмрэ хьэщIэхэмрэ ехъуэхъуащ Шишкин Андрей:
— Кавказым щыпсэу лъэпкъхэм щэнхабзэмрэ спортымкIэ я фестиваль телъыджэр иджы ебланэу зэхохьэ. Зэхуэс гуапэм белджылыуэ къегъэлъагъуэ щIыналъэм щыпсэухэр зэрызэкъуэтри, къызыхэкIа лъэпкъхэм я тхыдэм, къадекIуэкI хабзэхэм пщIэ зэрыхуащIри.
ЛIыщхьэхэм я къэпсэлъэныгъэр зэпагъэуа иужькIэ, УФ-м, Ингуш Республикэм я гимнхэр стадионым щыIуащ, Кавказ Ищхъэрэм и спортсмен цIэрыIуэхэм фестивалым и бэракъ нэхъыщхьэр яIэтащ.
СпортымкIэ зэхьэзэхуэ-хэр лIэужьыгъуэ 12-кIэ зэхэгъэщхьэхукIауэ щытащ: кIапсэм дэпщеинымкIэ, хьэлъэ къэIэтынымкIэ, лъэнымкIэ, баш псыгъуэ кIыхьхэм тету къэкIухьынымкIэ, атлетикэ псынщIэмкIэ, хьэлъэ къехьэкIынымкIэ, бэнэкIэ лIэужьыгъуитIымкIэ, IэпщэкIэ, кIапсэкIэ зэпекъунымкIэ, шабзэ уэкIэмкIэ, мини-футболымкIэ. Зэпеуэхэм кърикIуа псори зэхалъхьэжа иужькIэ наIуэ къэхъуащ япэ увыпIэр Ингуш Республикэм и командэм, етIуа-нэр Дагъыстэным, ещанэр Къэбэрдей-Балъкъэрым икIахэм къызэрахьар.
Фестивалым и саугъэт фондыр сом мелуани 100 хъурт. Абы щытекIуахэм тыгъэ папщIэу сом мин 30-м къыщыщIэдзауэ сом мини 100-м нэблагъэ иратащ.
Зэпеуэхэм къадэкIуэу, пщIантIэ-гъэлъэгъуапIэхэри къызэIуахат. Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм хиубыдэ хэгъуэгухэм щыпсэу цIыхухэм щэнхабзэ и лъэныкъуэкIэ я щыIэкIэ-псэукIэр зыхуэдэр щынэрылъагъу утыкухэр щаухуар стадионыр здэщыт лъэныкъуэмкIэ щыIэ утыкур Хъумбылей псым тращIыхьа хыжьей IэрыщIым укъызэпрызыш лъэмыжым гъунэгъу щыхуэхъурати, хьэлэмэтт икIи щIэщыгъуэт абыхэм удыхьэу зыщыпплъыхьынри, къыдэIукI макъамэ гуакIуэхэм ущIэдэIунри, лъэпкъ къэс я щыIэкIэ-псэукIэр къызыхэщ хьэпшып, Iэмэпсымэ хуэдэхэм уеплъу пщафIэхэм ягъэ-хьэзыра шхыныгъуэ IэфIхэм ящыщ зыIубгъэхуэнри. Сабийхэмрэ ныбжьыщIэхэмрэ дэнэкIи щыкуэдт. НэхъыжьыIуэхэри, уеблэмэ зи ныбжь нэхъ хэкIуэтахэри щымащIэтэкъым а пщIантIэхэм.
Къэбэрдей-Балъкъэрым и пщIантIэр нэхъ екIуу зэлъыIухахэм зыкъизыххэм ящыщу дэ къэтлъытащ. Бахъсэн, Шэрэдж, Май щIыналъэхэм къызэрагъэпэща плIанэпэхэм щхьэж зэрылъысакIэ адыгэхэм, балъкъэрхэм, республикэм щыпсэу урысхэм ди щыIэ-кIэ-псэукIэр, щэнхабзэр, пщэфIэкIэр зыхуэдэр къыщыгъэлъэгъуат. Фестивалыр къызэIузыха лIыщхьэхэр «ди деж» къыщысым, «бысымхэр» абыхэм шыгъупIастэкIэ дыпежьащ, адэ-мыдэкIэ щедгъэувэкIа хьэпшып гъэлъэгъуапIэ- хэм гупсэхуу защед- гъэплъыхьащ, ди пшынауэхэм ягъэзэщIа макъамэ дахэхэм щIэдгъэдэIуащ.
Стадионым и пэ къит парк ихьэпIэми концерт гъэлъэгъуапIэ къыщызэIуахат. Абдежми щIыналъэ псоми икIа артистхэм уэрэд щыжаIащ, къыщыфащ.
КЪУМАХУЭ Аслъэн.
Сурэтхэр Елъкъэн Артур трихащ.
