ЦIыхухэр къыпкъуэтмэ, гугъуехьхэм уапэлъэщынущ
Лэскэн ЕтIуанэ къуажэр жылагъуэ нэхъ зызыужьахэм, лэжьыгъэ хъарзынэ зыдэлъхэм ящыщу къогъуэгурыкIуэ. Нобэ я Iуэхухэр зытетым, я щыIэкIэ-псэукIэм щыгъуазэ зыхуэтщIыну дэ зыхуэдгъэзащ щIыпIэ администрацэм и унафэщI Сомгъур ФатIимэ:
— ФатIимэ, сытхэр фи псэукIэ, 2013 гъэр дауэ къызэвнэкIа?
— Дэтхэнэ зы жылагъуэми хуэдэу, ди лэжьыгъэр зытеухуар къуажэр зыхуей хуэгъэзэнырщ. Абы и лъэныкъуэкIэ къытпэщытхэр мащIэкъым. Къуажэм дэтщ курыт еджапIэ, сабий гъэсапIэ, амбулаторэ, ЩэнхабзэмкIэ унэ. Мы гъэм амбулаторэр ремонт тщIащ, бжэ-щхьэгъубжэхэр зыхуей хуэдгъэзащ, пэш кIуэцIхэр зетхьащ, лъэгухэм делэжьащ. ЕджапIэри сабий гъэсапIэри и чэзум гъэ еджэгъуэм хуэдгъэхьэзырыжащ.
Унагъуэхэм псыр, газыр, уэздыгъэр тэмэму зэраIэрыхьэным ди нэIэ тедгъэтщ. Абыхэм и чэзум кIэлъыплъхэри диIэщ. Псы кIуапIэхэм делэжьащ, дертхэр къэтхутэри, зэдгъэзэхуэжащ, зэхъуэкIыпхъэхэр дгъэбелджылащ. ЩэнхабзэмкIэ унэм ди гур нэхъ хуэныкъуэщ, зэкIэ абы ди Iэр хунэмысми, а Iуэхур зэдгъэтIылъэкIыркъым.
— Дызэрыщыгъуазэщи, къуажэдэсхэр нэхъыбэу зыхэпсэукIыр щIым къытрахырщ. А Iуэхур фи жылэм дауэ щызэтеува?
— ЦIыху куэд щылажьэу щыта совхозыр диIэжкъым. Иджы унагъуэхэм я нэхъыбэм Iэщым зратащ, джэдкъаз ягъэхъу, бэджэндырылажьэхэри ди мащIэкъым. Гъэ къэс мэкъумылэр куэду ягъэхьэзыр, кIэртIоф, хадэхэкI ящIэ. А къэкIыгъэхэр мы илъэсым яхуэбэгъуащ.
Къуажэм унагъуэ 500 дэсщ, цIыху 2335-рэ щопсэу. Гъавэ щIапIэу гектар 1190-рэ диIэщи, абыхэм зэрахьэ, я унагъуэхэр ягъэпсэуж, республикэм и зыужьыныгъэми хэлъхьэныгъэ хъарзынэ хуащI. «ЩIым зы ептмэ, щэ къуетыж». Ар ди дежкIэ хьэкъщ. Лэжьыгъэ гуэр къезымыхьэлIэу щыс диIэу схужыIэнукъым.
Гугъуехьым ущыпэлъэщынур цIыхухэм я сэбэп зыхэлъхэр, ахэр зыгъэпIейтейхэр къэплъытэмэщ. Псыр тэмэму унагъуэхэм зэремыкIуалIэм куэд игъэтхьэусыхэрти, а Iуэхур зэфIэтхауэ жыпIэ хъунущ. Къуажэм пхъэнкIийр щызэтримыхьэн щхьэкIэ, ар зэщIэзыкъуэ, зэрыдаш техникэ диIэщи, къабзагъэр абыкIэ къызыдогъэпэщ. А лэжьыгъэр зэрекIуэкIым ткIийуэ дыкIэлъоплъ.
— ЩIэблэм сыт хуэдэ гулъытэ хуэфщIыфрэ?
— Абы и лъэныкъуэкIэ еджапIэмрэ администрацэмрэ зэуIуу зэдолажьэ. ДызэгурыIуауэ, ЩэнхабзэмкIэ унэр зыхуей хуэдгъэзэху, гупжьей ансамбль зэмылIэужьыгъуэхэр школым щызэхашэ. КъищынэмыщIауэ, районым спортымкIэ и комитетым пыщIэныгъэфI худиIэщ. НыбжьыщIэхэр кIэрыутIыпщ мыхъун щхьэкIэ, гъэсэныгъэ мыхьэнэ зиIэ Iуэхугъуэхэр къызыдогъэпэщ, дерс щхьэпэхэм щIыдогъэдэIу, нэхъыжьхэм я блэкIам, я щапхъэхэм щIыдопIыкI. Спортыр щIэгъэкъуэнышхуэ къытхуохъу. НыбжьыщIэ куэд абы дехьэхри дыщогуфIыкI, дэри ахэр дыдоIыгъ, нэхъри тыдогъэгушхуэ. ФутболымкIэ, волейболымкIэ, баскетболымкIэ секцэхэм школакIуэхэри щIалэгъуалэри хуабжьу дахьэх, зэхьэзэхуэхэм жыджэру хэтщ. Наркотик щхъухьым пылъ шынагъуэм, абы цIыхухэр зэригъэунэхъум, унагъуэхэр зэрызэтрикъутэм теухуауэ дерс зэIухахэр щIэх-щIэхыурэ еджапIэм щрагъэкIуэкI. Мы зи гугъу тщIы Iуэхур фэрыщIагъ хэмылъу къызэрагъэпэщ.
— Къуажэм тыкуэн екIухэр дэтщ. Абы фызыхуейхэр щывгъуэтрэ?
— Ахэр блы мэхъури, цIыхухэмрэ унагъуэхэмрэ зыхуей псори щызэблахыу жыпIэ хъунущ. АбыкIэ гуныкъуэгъуэ диIэкъым. Къызэрашам тралъхьэж щIагъуэ щымыIэу, уасэ езэгърабгъукIэ ди цIыхухэм иращэ. Ари гулъытэщ.
— 2014 гъэм дытехьащ. Илъэс блэкIар дауэ щыта фи дежкIэ?
— Къуажэ щыхъукIэ, унафэ зытещIыхьыпхъэ Iуэху куэд къыкъуокI. Псом япэу ахэр цIыхухэм я псэукIэм, ахэр зыхуей-зыхуэфIхэм ехьэлIащ. Къуажэдэсхэр къыпкъуэтмэ, гугъуехьхэм уапэлъэщынущ, щытыкIэр пхуегъэфIэкIуэнущ. Зэрыщыту къапщтэмэ, илъэсыжьыр тхуэIеяуэ схужыIэнукъым — тщIэн, тшхын дгъуэту, лэжьыгъэ хъарзынэхэр къетхьэлIауэ ар къызыдонэкI. Гъэ дызыхуэкIуэми фIыкIэ дыщогугъри, зэрыреспубликэу дыузыншэу дызыпэплъэхэр тхьэм къытхуищIэ!
Епсэлъар Мэремыкъуэ Динарэщ.
