Зигу щIэмыхьа яхэтакъым
Къэщкъэтау поселкэм бадзэуэгъуэм и 26-м щIэрыщIэу щыщIалъхьэжащ 37-нэ армэм и етIуанэ фочауэ дивизэм и 875-нэ полкым щыщу 1942 гъэм жэпуэгъуэм и 27 — 28-хэм а жылагъуэм пэгъунэгъуу щыхэкIуэда зауэлIхэмрэ офицерхэмрэ.
Къанокъуэ Арсен и псалъэ.
Къэщкъэтау поселкэм и дыхьэпIэм деж щыт жыгхэм я лъабжьэм пщэдджыжьым жьыуэ щрагъэувэкIат лIыхъужьхэм я хьэдэ къупщхьэхэр зыдэлъ бэни 10-р. Абыхэм тIэкIу япыIукIуэтауэ къыщыт фэеплъым деж щызэхуэсащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и Iэтащхьэ Къанокъуэ Арсен, республикэм и Правительствэм щыщхэр, Парламентым и депутатхэр, Шэрэдж район, къуажэ администрацэхэм я унафэщIхэр, КъБР-м и ветеран зэгухьэныгъэхэм я тхьэмадэхэр, лъыхъуакIуэ гупхэм хэтхэр, школакIуэ цIыкIухэр, журналистхэр, къуажэдэс-хэр.
— 2013 гъэм накъыгъэм и 23-м дэ къызэдгъэпэщауэ щытащ мы щIыпIэм щекIуэкIа зэхэуэ гуащIэхэм щыхэкIуэда зауэлIхэм я хьэдэхэр щIэрыщIэу щIегъэлъхьэжынымкIэ комитет, — жиIащ Къанокъуэ Арсен, пэкIум къекIуэлIахэм защыхуигъазэм. — Хэку зауэшхуэр зэриухрэ илъэс 68-рэ ирикъуами, абы гуауэу къытхуихьам и инагъыр ноби зыхыдощIэ. Ди республикэм щыщ зауэлI мин 60-м нэблагъэ фронтым дэкIат. Абыхэм ящыщ цIыху 2840-р Шэрэдж куейм икIати, 2267-м къагъэзэжакъым.
Сэлэтхэм я нэхъыбэм къызэрацIыхужын нагъыщэхэмрэ тхылъхэмрэ ящIыгъужакъым. Абы къыхэкIкIэ хьэдэ къупщхьэхэр зейр къэхутэжынымкIэ лэжьыгъэр иджыри йокIуэкI. Хэку зауэшхуэр зэриухрэ илъэс 70 щрикъум ирихьэлIэу зэфIэдгъэкIын хуей Iуэхугъуэ зыбжанэм хеубыдэ мы щIыпIэм нобэ щекIуэкIыр, — жиIащ Къанокъуэм. — Бийм къэралыр Iэрамыгъэхьэн папщIэ, зи щхьэ хэзылъхьахэм я пщIэр зэи кIуэдынукъым.
АдэкIэ псалъэ иратащ республикэм зауэмрэ лэжьыгъэмрэ я ветеран зэгухьэныгъэм и тхьэмадэ Шыхъуэбахъуэ Мухьэмэд.
— Мыбдеж щызэхуэса псори Къэбэрдей-Балъкъэрым и тхыдэм напэкIуэцIыщIэ къызэрыщызэIутхым дрищыхьэтщ, — жиIащ абы. — Нобэ дыщыгъуэми, арэзы дыкъэзыщI Iуэхугъуи догъэзащIэ. Ар Хэкум къыщхьэщыжыным зи щхьэ хэзылъхьахэм пщIэ мыухыж зэрахуэфащэр республикэм ис цIыхухэм зэредгъэлъагъуфырщ.
Зи Хэку зыхъумэжу хэкIуэдахэм папщIэ дыуэ ирагъэщIащ. ЛIахэм Тхьэ хуелъэIуащ КъБР-м и муслъымэнхэм я дин IуэхущIапIэм и тхьэмадэ Дзасэжь Хьэзрэталийрэ православнэ чыристан члисэхэм я благочиннэ Бобылев Валентинрэ.
— Илъэс куэд щIащ зэхэуэ гуащIэхэр мы къуэладжэм зэрыщекIуэкIрэ, — жиIащ КъБР-м и зауэ комиссар Харламов Евгений. — Абы щыхьэт тохъуэ мы тлъагъу Iэгъуэблагъэм совет зауэлIхэм я хьэдэ къупщхьэу ноби дызыщрихьэлIэхэр.
Къагъуэтыжахэм ящыщу цIэ-унэцIэкIэ зэхагъэкIа сэ-лэти 10-р зыдэлъ бэнхэр къуэшыкхъэ папщIэу къатIа мащэшхуэм ехьэхын щIадзащ. Сэлэтхэм зырызыххэу ахэр къаIэтурэ, абы еувэха цIыхухэм хуэсакъыпэурэ IэщIалъхьэрт, лъэныкъуэкIэ кърагъэувэкIауэ щыт зауэлIхэм фочхэр ягъауэу. ГъэщIэгъуэнт къуэшыкхъэр изытхъуэжхэми абыхэм япэмыжыжьэу щызэхэт цIыхухэми уакIэлъыплъыныр. Абыхэм зыри яхэбгъуэтэну къыщIэкIынтэкъым екIуэкI Iуэхугъуэр зи гум щIэмыхьа. Щытхэр къулыкъу яIыгъхэмкIи я ныбжькIи зэхуэмыдэт — щIэблэщIэ цIыкIухэм я деж щегъэжьауэ, абыхэм илъэс 90-м нэблэгъа дадэхэри яхэтт. Ахэр псори мыбде-жым щекIуэкI Iуэхушхуэм а напIэзыпIэм зы ищIами ярейт.
Бадзэуэгъуэм и 26-м Къэщкъэтау щекIуэкIа Iуэхугъуэм езым и тхыдэ гъэщIэгъуэн иIэжщ. 1942 гъэм псынщIэрыкIуэу къакIуэ фашистхэр а жылэм къыдэзэрыгуат. Ахэр зы жэщым къриубыдэу дахужын мурад яIэу, 37-нэ армэм и етIуанэ фочауэ дивизэм и 875-нэ полкым хэтхэр жэпуэгъуэм и кIэухым а къуажэм къыIухьащ. АрщхьэкIэ нэмыцэхэр жейртэкъым икIи а Iуэхум хуэхьэзыру къыщIэкIащ. Бийм и сэлэтхэр топкIи пулеметкIи щахэуэм, ди зауэлIхэм ящыщ куэд абдежым щигъуэлъыкIащ. Дыдейхэри, къикIуэт жыхуаIэр ямыщIэу, ерыщу къуажэм къыщебгъэрыкIуэм, абы фIы къахуихьакъым. ЗэрыжаIэжымкIэ, совет зауэлIхэм я хьэдэхэр апхуэдизкIэ куэд хъурти, зэхэуэр иуха яужькIэ, Къэщкъэтау дэс нэхъыжьхэр нэмыцэ унафэщIхэм елъэIуащ губгъуэжьым къина сэлэтхэмрэ офицерхэмрэ щIалъхьэжыну хуит къащIыну. Арати, абыхэм «гущIэгъу» яхэлъу къыщIэкIри, закъыхуэзыгъэзахэр яхуэгъэщIэхъуакъым…
Къуажэдэсхэми лIыхъужьыгъэ зезыхьа ди зауэлIхэр жылэбгъум деж щыщIалъхьэжащ. АрщхьэкIэ илъэс 70-м и кIуэцIкIэ тIэкIу-тIэкIуурэ къэIэпхъуа псыр мащэхэм гъунэгъуIуэ къахуэхъуащ. Абы гу лъызыта цIыхухэм куей унафэщIхэм зыхуагъэзащ. Мыдрейхэми совет зауэлIхэм я хьэдэхэр я закъуэ къарукIэ зыхуей зэрыхуамыгъэзэфынур къагурыIуэри, абы теухуауэ республикэм и унафэщIхэм зыхуагъэзащ.
Тхыгъэри сурэтри
КЪУМАХУЭ Аслъэн ейщ.
