Кебеков Владимир: ГъащIэм ехьэлIа законхэращ дгъэнэхъыщхьэр
«Захуагъэ здэщыIэ Урысей» политикэ партыр къызэрызэрагъэпэщрэ илъэси 7 зэрырикъур иджыблагъэ ягъэлъэпIащ. Я къалэн нэхъыщхьэхэм, япэ игъэщыпхъэу къалъытэхэм къытхутепсэлъыхьащ КъБР-м и Парламентым и фракцэм и унафэщI, ХабзэубзыхумкIэ, къэрал ухуэныгъэмкIэ комитетым хэт, УФ-м щIыхь зиIэ и энергетик, геолого-минералогие щIэныгъэхэм я кандидат Кебеков Владимир.
— Партым и Уставым къыщыгъэлъэгъуа къалэн нэхъыщхьэхэм ящыщщ пэжым тет, хуитыныгъэ зиIэ жылагъуэ зэкъуэт Урысейм къыщызэгъэпэщыныр, зыхуей щыхуэзэ псэукIэ яIэнымкIэ цIыхухэм ядэIэпыкъуныр. Апхуэдэ Iуэхухэм дауэ пэлъэщрэ фи щIыналъэ къудамэр?
— Зи гугъу пщIы, ди уставми, партым и программэми къыщыхьа Iуэхугъуэхэм ди къэралым и цIыху псори иужь итщ, ахэр зи телъхьэ партхэр зыхуэдэм емылъытауэ. Дэ къыдолъытэ, Урысейм социалистическэ къэрал щызэфIэгъэувэжыным и чэзур къэсауэ. Партым и программэм и лъабжьэр «щIэр зи купщIэ социализм» ухуэнырщ, совет зэман жыжьэр дигу къэзыгъэкIыж а псалъэми фыщымышынэну фыкъыхузоджэ. XXI лIэщIыгъуэм щыIэну социализмэр — псэукIэм ехьэлIа, захуагъэр щытепщэ, хуитыныгъэр щыкуэд, зэкъуэтыныгъэр зи лъабжьэ мардэхэм тет жылагъуэрщ. «ЩIэр зи купщIэ социализмэр» куэдкIэ къыщхьэщокI Совет Союзыр къутэжыным щхьэусыгъуэ хуэхъуа къэрал-бюрократ социализмэм.
— Швед теплъэ зиIэ социализмэм нэхъ ещхь?
— Ещхь дыдэкъым. Пэжым ухуеймэ, Швециер и щапхъэщ сату Iуэхур, экономикэм и IэмалыщIэхэр, жылагъуэр гуныкъуэгъуэншэу псэуныр къызэгъэпэща зэрыхъум. Апхуэдэ щыIэкIэр зэрыIэмалыфIыр къигъэлъэгъуащ абы. Ауэ къыхэгъэщыпхъэщ, скандинавие жыпхъэм дытемыплъэкъукIыу дыпсэун хуейуэ зыми къызэримыгъэувыр. Ди программэхэм къыщыгъэлъэгъуа дэтхэнэ Iуэхуми и лъабжьэр Урысейм щыщыIэ щытыкIэрщ, псэукIэрщ.
— Зи гугъу пщIы Iуэхугъуэхэр къызэрыгуэкI цIыхум нэхъ гурыIуэгъуафIэ щыхъун щхьэкIэ, «щIэр зи купщIэ социализм» жыхуэпIэр тхузэпкърыхыт.
— «ЩIэр зи купщIэ социализмэр» — къэрал социальнэ политикэ жыджэрщ, Урысейм и цIыхум псэукIэм ехьэлIа тыншыгъуэ къыхузэригъэпэщынымкIэ шэсыпIэу къэуву. Япэрауэ, ар унафэкIэ къащта мардэм тет улахуэрэ пенсэрэ къахьынырщ, ауэ щыхъукIи шхынымрэ Iэмал имыIэу зыхуеймрэ къызыщIэкI мащIэракъым, атIэ псэупIэм щIэптын хуей пщIэри, зэрызыбгъэпсэхунури, нэгъуэщIхэри къыпхудэхуэу щытыпхъэщ. Ар медицинэ Iуэхутхьэбзэхэр пщIэншэу цIыхухэм яхуэщIэнырщ, технологие и лъэныкъуэкIэ медицинэ Iуэхутхьэбзэ къызэрымыкIуэхэм папщIэ щыIэ квотэхэр Iухыжынырщ. Медицинэр ди цIыхухэм я хэхъуэм, я псэукIэм, щыпсэу щIыпIэм емылъытауэ, псоми ялъэIэсу щытыпхъэщ. Апхуэдэ дыдэуи дэ дрителъхьэщ щIэныгъэ курыт, нэхъыщхьэ дэтхэнэми зригъэгъуэтыфу къызэгъэпэщыным. ЩIыналъэ къудамэм и къалэныр партыр зиужь ит Iуэхугъуэхэмрэ япэ иригъэщхэмрэ ди цIыхубэм захедгъэхынырщ, ягурыдгъэIуэнырщ. Абы папщIэ хъыбарегъащIэ IэнатIэхэр къыдогъэсэбэп, хэхакIуэхэм дахуозэ, республикэ законхэр щызэхалъхьэкIэ, къыщащтэкIэ къыхыдолъхьэ.
— Уэ узэреплъымкIэ, жылагъуэм и псэукIэр егъэфIэкIуэныр къызытезыгъэувыIэр сыт?
— Къэралым и лъэпкъ шынагъуэншагъэм нэхъыбэ дыдэу зэран хуэхъур, IуэхуфIхэр къэзылъахъэр, сэ сызэреплъымкIэ, Iулъхьэращ. Абы ебэнынымкIэ иджыпсту щыIэ законхэм къару яIэу къэслъытэркъым. Дэ куэд щIауэ дытопсэлъыхь ар къызэрыбгъэувыIэфын закон пыухыкIа къэщтэн зэрыхуейм. Iулъхьэ къеIыхыныр къэралым епцIыжым хуэгъэдапхъэщ. Ар зыIэщIэщIахэми, абы я унагъуэ щIэсхэми я мылъкур къатехын хуейщ.
— ПенсэкIэ цIыхухэр къызэгъэпэщыным ехьэлIа Iуэхур икIэм нэсу зэрымыгъэтэмэмам къыхэкIкIэ, ар жылагъуэм пкърыт «узыфэу» жыпIэ хъунущ. Абы и лъэныкъуэкIэ сыт хуэдэ лэжьыгъэ евгъэкIуэкIрэ?
— Нобэрей пенсэр жьы хъуахэм ират ахъшэщ, нэхъыбэм къахьыр упсэун щхьэкIэ нэхъ мащIэ дыдэу узыхуей тIэкIуращ. Абы теухуауэ дэ ди еплъыкIэр мыращ: къулыкъущIэхэм щхьэхуэу къызэрыхуабжыр Iухыжауэ, псоми зэхуэдэ пенсэ къахьу зэтеублапхъэщ. Ику иту ят пенсэр цIыхум къихьу щыта улахуэм и процент 25-рщ. Ауэ щыхъукIи, ЛэжьыгъэмкIэ дунейпсо зэгухьэныгъэм и конвенцэм къызэригъэувымкIэ, ар процент 40 нэхърэ мынэхъ мащIэу щытын хуейщ. Дэ ди деж ар процент 60-м щынэблэгъапхъэщ.
Ди партым Iуэхугъуэ зыбжанэ къыхелъхьэ пенсэр нэхъ зыхуей хуэзэу ятын щхьэкIэ щыIэ хэкIыпIэхэр я лъабжьэу.
— КъБР-м и Парламентым и IV зэхуэсыгъуэм «Захуагъэ здэщыIэ Урысей» фракцэр япэу утыку иришауэ жыпIэ хъунущ. БлэкIар мащIэми, сыт хуэдэ лэжьыгъэхэр къыхэбгъэщынт?
— Пэжщ, 2009 гъэм республикэм и цIыхухэм я дзыхь къыдагъэзри, КъБР-м и Парламентым и еплIанэ зэхуэсыгъуэм ди фракцэр къыщызэдгъэпэщауэ щытащ. Абы хэтщ депутати 9, зыр щIэныгъэхэм я докторщ, тIур кандидатщ.
Дадэ МуIэедрэ Сумаев Ахъмэтрэ Егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ, Спортымрэ туризмэмкIэ комитетхэм я нэхъыщхьэщ. Азычэ Светланэ ЩIалэгъуалэ IуэхухэмкIэ, жылагъуэ зэгухьэныгъэхэмкIэ, хъыбарегъащIэ IэнатIэхэмкIэ комитетым и унафэщIым и къуэдзэщ, Тату Арсен ЗаконодательствэмкIэ, къэрал ухуэныгъэмкIэ комитетым и тхьэмадэм и къуэдзэщ. Фракцэм хэт адрей депутатхэр езым я IэнатIэм елъытауэ нэхъ япэ — гъунэгъу комитетхэм щолажьэ.
Хабзэубзыху Iуэхум и гугъу пщIымэ, ди депутатхэр жыджэру холэжьыхь законхэр зэхэгъэувэнми, зэхъуэкIыныгъэхэр хэлъхьэнми. УпщIэ гуэрхэр къытлъыкъуэкIми, фракцэм хэтхэр дызэхотIысхьэри, зы гупсысэм дыхуокIуэ.
Сэ къызэрыслъытэмкIэ, фракцэм хэт дэтхэнэ зы цIыхуми езым и гупсысэ иIэжыну, ар пхигъэкIыну хуитщ, ауэ дэр-дэру дызэгурыIуэу унафэ пыухыкIа къэтщтэн хуейщ.
— Хабзэубзыху органым хэт адрей фракцэхэм дауэ фадэлажьэрэ?
— Псоми хъарзынэу дадолажьэ. Сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, фракцэхэми, абы хэт депутатхэми къагуроIуэ КъБР-м и Iэтащхьэ Къанокъуэ Арсен Парламентым къыхуигъэува къалэнхэр япэ игъэщын зэрыхуейр, ар псом япэу зытеухуар Къэбэрдей-Балъкъэрым исхэм я псэукIэр егъэфIэкIуэнырщ. Абы ипкъ иткIэ, законым и проектыр къыщытщтэкIэ е арэзы дыщытемыхъуэкIэ дызэплъыр къыхэзылъхьа фракцэракъым, атIэ ди цIыхухэм яфI зыхэлъ Iуэхуращ. Апхуэдэуи къыхэзгъэщыну сыхуейщ, республикэм и Iэтащхьэм ди лъахэм щылажьэ партхэм дэлэжьэну зэригуапэр мызэ-мытIэу зэрыжиIар. Къанокъуэм и жэрдэмкIэ, парламент фракцэхэм я Iэтащхьэхэр илъэс ныкъуэ къэс зэ абы дыхуозэ, ди упщIэхэм жэуап кърет, ди еплъыкIэхэр жыдоIэ.
— КъБР-м и Парламентым и юбилейри къэблэгъащ. Ди цIыхухэм сыткIэ захуэбгъэзэнт?
— Махуэшхуэм ирихьэлIэу ди депутатхэм сехъуэхъуну сыхуейщ сыт щыгъуи псэукIэр езыгъэфIэкIуэн, сэбэпынагъ зыпылъ закон зэпэшэчахэр къащтэну. Ди республикэм исхэм мамырыгъэр, зэкъуэтыныгъэр, зэгурыIуэныгъэр я Iэпэгъуу псэукIафIэ Тхьэм ищI! Адыгэ усакIуэ, узэщIакIуэ ПащIэ Бэчмырзэ и псалъэ Iущхэр гъуазэ хуэхъуну сыхуейщ дэтхэнэ зыми: «ЛIэщIыгъуэкIэ къызэднэкIа лэжьыгъэр къэкIуэнум пщIэ, щIыхь щрехъу! Ди бынхэми, дяпэкIэ къытщIэхъуэнухэми я цIэхэр жыжьэ Тхьэм игъэIу!».
КъБР-м и Парламентым и пресс-IуэхущIапIэ.
