Адыгэхэр зыIууэ гугъуехьхэр мащIэкъым
Ди газетым зэрытетащи, Къэбэрдей-Балъкъэрым, Адыгейм, Къэрэшей-Шэрджэсым къыщыдэкI «Адыгэ псалъэ», «Адыгэ макъ», «Черкес хэку» газетхэм я редактор нэхъыщхьэхэмрэ журналистхэмрэ я зи чэзу зэIущIэр Черкесск къалэм щекIуэкIащ. ЗэIущIэм хэтащ адыгэ газетищым я редактор нэхъыщхьэхэу ХьэфIыцIэ Мухьэмэд, Дербэ Тимур, Абидокъуэ Лусанэ. Апхуэдэуи къеблэгъащ Къэбэрдей-Балъкъэрым Гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ и институтым и лэжьакIуэ, филологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор БакIуу Хъанджэрий, Къэрэшей-Шэрджэсым Гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ и институтым и щIэныгъэрылажьэ нэхъыжь, Тыркум щыIэ Эрджиес университетым адыгэбзэмрэ литературэмкIэ и кафедрэм и профес- сор Иуан Зэуал, Къэрэшей-Шэрджэс къэрал телевиденэм адыгэбзэмкIэ и къудамэм и унафэщI ЩакIуэ Мусэлий сымэ, нэгъуэщIхэри.
Дербэ Тимур, ХьэфIыцIэ Мухьэмэд, Абидокъуэ Лусанэ.
ЗэIущIэр къыщызэIуихым, «Адыгэ псалъэ» газетым и редактор нэхъыщ- хьэ, Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд ехъуэхъуащ иджыблагъэ «Черкес хэку» газетым и унафэщI хъуа Абидокъуэ Лусанэ икIи зэфIэкI хъарзынэ къигъэлъагъуэу журналисту, газетым жэуап зыхь и секретару зэрылэжьар, и пщэ къыдалъхьа къалэныр зэрыхузэфIэкIынум шэч къызэрытримы-хьэри жиIащ.
— Республикищым ис адыгэхэр дызэзыпхыу диIэр лъэпкъ газетищращ, — жиIащ ХьэфIыцIэм. — Мыбы IуэхущIэ гуэрхэр къыхэтлъхьэу дяпэкIи едмыгъэкIуэкIыу хъунукъым. Сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, лъэпкъыбзэ-кIэ къыдэкI газетхэм мыхьэнэшхуэ яIэщ. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, дэ ди щIыналъэм щыIэ республикэ газетхэр тхьэмахуэм щэ фIэ-кIа къыдэмыкIыу ящIащ. Ар щыуагъэшхуэу къыдолъытэ икIи абы теухуа ди гупсысэхэр КъБР-м и Iэтащхьэм бгъэдэтлъхьащ. Абы къищынэмыщIауэ, «Адыгэ псалъэ» газетым и тира-жыр мин 20 хъууэ щытамэ, иджы минитI ирикъужу аращ. А псом къадэкIуэу пощтхэм я лэжьыгъэм арэ-зы дыкъищIыркъым, къуажэм тхьэмахуэм зэ къыщрахьэкIыу аращ газетыр, къалэм дэт киоскхэм ща-щэн ядэжыркъым.
Газет лэжьыгъэм къищынэмыщIауэ, Мухьэмэд тепсэлъыхьащ лъэпкъыбзэхэр щхьэж и фIэфIыныгъэм теухуауэ яджми хъуну Къэрал Думэм къызэрыщыхалъхьам. Ар дамыIыгъыу псэлъар, тхар куэд мэхъу, абы нэмыщIу республикэм исхэм петицэм Iэ щIадзу къызэрырахьэкIыр, абы дифI зыхэлъ гуэр къыпэкIуэну зэрыщыгугъыр жи-Iащ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд.
Адыгэ газетищым зэгъусэу къыдагъэкI номерхэм щытепсэлъыхьым, тхьэмадэм къыхилъхьащ адыгэшым и тхыдэмрэ къызэрекIуэкIамрэ, нэгъуэщI лъэпкъхэм къахэкIахэм абы теухуауэ жаIам ехьэлIауэ хъыбар дахэ куэд зэрыщыIэр, адыгэр дуней псом дыкъызэрыщацIыху хъугъуэфIыгъуэр адыгэшы- рауэ зэрыщытыр, адыгэ-лIыр адыгэлI зыщIар шыр зэрыарар, абы зы къыдэкIыгъуэ щхьэхуэ траухуэн зэрыхуейр игъэбелджылащ ХьэфIыцIэм. АдэкIэ гу нэхъ зылъытапхъэ Iуэхугъуэхэм ящыщу Мухьэмэд къыхигъэщащ, Дунейпсо Адыгэ Хасэм къыхилъхьэу КъБР-м и Iэтащхьэм и унафэкIэ ягъэува Адыгэхэм (шэрджэсхэм) я махуэм, адыгэ Iэщэ-фащэм, адыгэ бзылъхугъэхэм ятеухуа къыдэкIыгъуэхэри гъэхьэзырын зэрыхуейр.
«Адыгэ макъ» газетым и редактор нэхъыщхьэ Дербэ Тимур псалъэ щратым жиIащ я тиражыр мини 4 зэрыхъур, тхьэмахуэм тхуэ къызэрыдэкIыр, сайтым адыгэбзэкIи, урысыбзэкIи, тыркубзэкIи, хьэрыпыбзэкIи тхыгъэхэр къызэрыралъхьэр, зэманым декIун папщIэ социальнэ сетхэм — Инстаграмымрэ Фейсбукымрэ — напэкIуэцIхэр зэрыщаIэр.
— Номер зэхэтхэм я гугъу пщIымэ, нэхъ гъунэгъу къэхъуауэ япэу къыдэкIыгъуэр зыхуэдгъэпсын хуейр Хэкум къэзыгъэзэжахэм я махуэращ. Фэ зэрыфщIэщи, ди республикэм ар Iэтауэ щагъэлъапIэ икIи Косовэ кърашыжу япэу хэ-хэс адыгэхэр хэкум къызэ-ритIысхьэжрэ мы гъэм илъэс 20 ирокъури, абы къыкIэлъыкIуэ номер зэхэтыр тедухуэну сфIэтэ-мэмт. Нобэ Махуэхьэблэ дэс ди лъэпкъэгъухэм я Iуэху зыIутыр, абыхэм дохутыр, егъэджакIуэ, нэгъуэщI IэщIагъэлI куэд къазэрыхэкIар, адрей къэкIуэжахэми я Iуэху зэрыдэкIыр, фэ фи республикэхэм ис унагъуэхэм ятеухуахэр зэхуэтхьэсрэ тхыгъэхэр зэIэпытхмэ, гъэщIэгъуэн хъуну къызолъытэ, — пищащ Тимур.
«Черкес хэку» газетым и редактор нэхъыщхьэм и къуэдзэ Тхьэгъэпсэу Увжыкъуэ къыхигъэщащ мы гъэм Абхъазым и ТекIуэныгъэр илъэс 25-рэ зэрырикъум адыгэ газетхэм гулъытэ хуащIыныр зэрыфIэигъуэр. Увжыкъуэ къыхилъхьар даIыгъащ редактор нэхъыщхьэхэм, Тимур дыщIигъуащ шапсыгъхэм ятеухуа тхыгъэхэри гъэхьэзырын зэрыхуейр, абыхэм ящыщ куэди а зауэм зэрыхэкIуэдар. ХьэфIыцIэм Iуэхум нэхъри зригъэубгъуу, нэхъри дызэрипхыу абхъаз текIуэныгъэм теухуа номер зэгуэтым «Апсны», «Абазашта» абхъаз-абазэ газетхэри къыхэшэн зэрыхуейр, адыгэхэм ятеухуауэ яIэ гупсысэхэр езы абхъазхэм къыщаIуатэ тхыгъэхэри хэтмэ, нэхъ щIэщыгъуэ зэрыхъунур жиIащ.
БакIуу Хъанджэрий къыхилъхьащ адыгэ литературэм и блэкIам, и нобэм, и къэкIуэнум теухуауэ зы номер зэгуэт ящIмэ, зэрыфIэигъуэр. Литературэм нэхъ убгъуа, акъылми бзэми абы хуэдэу зезыгъэужь зэрыщымыIэр, цIыхур зэригъасэр жиIащ профессор БакIуум. Литературэм елэжь щIэныгъэлIхэр къэвгъэпсалъэу, литературэм и проблемэхэр къевгъэIуатэу хъарзынэ хъунут зы къыдэкIыгъуэ вгъэхьэзырамэ», — дыщIигъуащ абы.
ЗэIущIэм хэтахэм зэ-дэарэзыуэ къыхагъэщащ нобэ адыгэ лъэпкъыр хэзыгъаплъэр адыгэбзэр яджыжыну зэрыхуэмейр зэрыарар. ЩакIуэ Мусэлий къыхигъэщащ адыгэбзэр зи быным езыгъэджыну хуэмейуэ школ унафэщIым деж лъэIу тхылъ щIэзылъхьэ адэ-анэхэр Къэрэшей-Шэрджэсым куэд зэрыщыхъуар. «ЖытIэми тщIэми зыри къикIынукъым, адэ-анэхэм я бынхэм адыгэбзэр ирамыгъэджмэ», — жиIащ Му- сэлий. Тимур дыщIигъуащ адыгэ къуажэхэм дэс сабийхэри урысыбзэкIэ фIэ-кIа зэрымыпсалъэр, зы урыс зыдэмыс хьэблэм щызэдэджэгу цIыкIухэр хамэ-бзэкIэ зэрызэпсалъэр зэригъэщIагъуэр.
ХьэфIыцIэ Мухьэмэд жи-Iащ а Iуэхуми номер зэхэт щхьэхуэ зэрытраухуэнур. Ди бзэр кIуэдыжыным и щхьэусыгъуэ нэхъыщхьэр езы адыгэхэм яджыжыну зэрыхуэмейрщ. ЩIэныгъэлIхэр, егъэджакIуэхэр, тхакIуэхэр абы зэреплъыр, а щIэщхъум и хэкIыпIэ хъунум теухуауэ жаIэр, адэ-анэхэр бзэм щIыхуэмейм и щхьэусыгъуэр газет напэкIуэцIхэм щызэпкърыхын хуейуэ къызэрилъытэр къыхигъэщащ нэхъыжьым.
— Бзэр псэун папщIэ, гъащIэм и сыт хуэдэ лъэныкъуэми къыщагъэсэбэпу щытын хуейщ, — жиIащ Иуан Зэуал. — Тэгъулан Екъуб жеIэ: «Бзэм ирипсалъэм къыIурыпчын папщIэ, япэм ещхьу, хьэпсым щIэбдзэн хуейкъым, хуэмеиж, къимыгъэсэбэп щIын хуейуэ аращ». Дэри нобэ аращ дызыхуэкIуэр. Анэдэлъхубзэр зы щIыпIэ дежи къыщагъэсэбэпыжыркъыми, аращ адэ-анэхэми щIамыдэр, сабийхэми Iумпэм щIащIыр. Дэ ди къарури ди зэфIэкIри етхьэлIэн хуейщ адыгэбзэр ди республикэхэм къыщагъэсэбэпу тщIыным, къытщIэхъуэ щIэблэм лъэпкъ зэхэщIыкIыр яхэтлъхьэным. Адыгэм и гумрэ и псэмрэ дылъыIэсыфын хуейщ фэ-рэ дэрэ, цIыхур езыр зэгупсысыжу, зэрыадыгэ къу-дейм щхьэкIэ адыгэбзэ ищIэн зэрыхуейр къыгурыдгъэIуэжын папщIэ. Адыгэшым, Iэщэ-фащэм ятеухуа номерхэр къыдэвгъэкIыну жывоIэ. Ахэр щIэину къытхуэзыгъэна ди япэ итахэм дахуэфэщэн папщIэ нобэрей дуней тетыкIэр зэгъэзэхуэн хуейщ.
ЖаIа псори къызэщIикъуэжу, бысым редактор Абидокъуэ Лусанэ къыхигъэщащ мыпхуэдэ зэхуэсхэмрэ акъыл зэхэдзэмрэ мыхьэнэшхуэ зэраIэр.
Япэ номер зэхэтыр ду-нейм къызэрытехьэрэ гъэ къакIуэ илъэс 30 зэрырикъур, а Iуэхум фIыуэ хэлъымрэ ар нобэ дахэу зэрыдгъэкIуатэмрэ тепсэлъыхьыну зэрыфIэигъуэр жиIащ Лусанэ. Хэкум къэзыгъэзэжахэм ятеухуа номерым езыхэми халъхьэн зэраIэр, Хьэбэз деж къат куэду зэтет унэ щащIу зи адэжь лъахэм къэзыгъэзэжа унагъуибгъур абы зэрыщIагъэтIысхьари къыхигъэщащ.
НэщIэпыджэ Замирэ.Налшык — Черкесск.
