Васильев Сергей: Республикэм щыпсэухэм я шынагъуэншагъэр къызэгъэпэщынырщ ди къалэн нэхъыщхьэр
Террор шынагъуэр нэхъ мащIэ хъуами, Къэбэрдей-Балъкъэрым щытыкIэр иджыри гугъуу къыщонэж. Я махуэшхуэм ирихьэлIэу дызыIущIа къэрал кIуэцI IуэхухэмкIэ министру КъБР-м щыIэ полицэм и генерал-майор Васильев Сергей республикэм щызэфIэува щытыкIэм теухуа и гупсысэхэмкIэ къыддэгуэшащ.
— Иужьрей зэманым республикэм террор шынагъуэр щагъэмэщIащ, Къэбэрдей-Балъкъэрым и щIыналъэм зыкъыщызыIэт бзаджащIэ гупыр ирагъэкIуэтащ. Зэман кIэщIым ар дауэ зэвгъэхъулIа?
— Террор шынагъуэр республикэм щыгъэмэщIэныр кърикIуащ хабзэхъумэхэр зэкъуэту зэрызэдэлажьэм, лъахэм щыпсэухэм закъызэрытщIагъакъуэм. Нэхъыбэм къагуроIуэ экстремизмэм кърикIуэнур.
2011 гъэ лъандэрэ министерствэм и унафэщIхэр хэтащ оперативнэ штабым и Iэтащхьэм игъэува террорым пэщIэтынымкIэ Iуэхугъуэ 34-м, Iуэхугъуэ хэхауэ 274-м. МВД-м, КИФЩI-мкIэ Управленэ нэхъыщхьэм и IэнатIэхэм, Урысей ФСБ-м я къару зэкъуэткIэ бзаджащIэ гупым я Iэтащхьэхэм, хабзэм къемызэгъыу IэщэкIэ зэщIэузэда гупхэм ящыщхэм я лэжьыгъэр къызэпаудащ, щIэпхъаджащIэ 250-м щIигъу яубыдащ. Абыхэм я мылъку хэкIыпIэр, террорым ехьэлIа Iэмалхэр ягъэхьэзырыныр къызэпыудыным теухуа лэжьыгъэ идогъэкIуэкI.
Iэщэ гъэтIылъыгъэу 119-рэ, НВФ-м хэтхэм пIалъэ кIыхьым тещIыхьа я егъэзыпIэу 33-рэ, къагъауэ IэрыщI Iэмэпсымэхэр щагъэхьэзыр лабораторэ цIыкIуу 8 къыщIэдгъэщащ. СВУ-хэр къагъэуэныр 24-рэ къызэпыдудащ. Абы и лъэныкъуэкIэ щытыкIэр иджыри гугъуу къонэж. Экстремист, террор хьэгъэщагъэхэм япыщIа цIыху 50-м щIигъум я хэщIапIэр яубзыху. Я жыджэрагъым хамыгъэщIу ди лэжьакIуэхэр хабзэмрэ республикэм щыпсэухэм я шынагъуэншагъэмрэ къызэрызэрагъэпэщыным яужь итщ.
— КъБР-м щыIэ МВД-р сыт щыгъуи хьэзыру щытыным зэман куэд щIауэ тетщ. Абы психологие и лъэныкъуэкIэ унафэщIхэм я сакъыныгъэр къимыгъэтIэсхъэну пIэрэ?
— Ди къулыкъум къегъэлъагъуэ сыт щыгъуи дыхьэзырын хуейуэ. Милицэм и органхэр полицэм щыхуэкIуэм къыхэхыныгъэр ткIийуэ щытащ. Псом япэ ирагъэщащ хабзэ, хьэл-щэн лъагэ яхэлъыныр, я IэщIагъэм хащIыкIыныр, зыIыгъыкIэр. Гулъытэ нэхъыщхьэ зыхуащIахэм ящыщщ пщэрылъ къытщащIа къалэнхэр гугъуехьым къыпимыкIуэту ди офицерхэм зэфIахыныр.
Зыщыгъэгъупщэн хуейкъым ди лэжьыгъэми узыпэмыплъэххэ ныкъусаныгъэхэри къыщыхъункIэ зэрыхъунур. Аращи, ди унафэщIхэм ящыщ хэту зыгуэр къэхъуамэ, ар сыт и лъэныкъуэкIи нэсу зэпкърах, Iуэхум тIкIийуэ щыбгъэдыхьи къохъу. Къыхэдгъэщынщи, Ветеранхэм я советыр ди унафэщIхэм я къалэныр зэфIахынымкIэ щIэгъэкъуэнышхуэ мэхъу.
— ИлъэситI и пэкIэ щыIа щытыкIэм еплъытмэ, нобэ Къэбэрдей-Балъкъэрым щыпсэухэр нэхъ зэIуха хъуащ. Ахэр зыгъэпсэхупIэ паркхэм, цIыхубэ зэхуэсыпIэхэм макIуэ. Гу зылъыптэрщи, зыми щымышынэу я сабийхэр ящIыгъуу пщыхьэщхьэр хэкIуэтами къакIухь. Абы теухуауэ сыт къыджепIэнт?
— Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхухэм я шынагъуэншагъэр къызэгъэпэщыным илъэс къэс ди къарур нэхъри хузэщIыдогъэуIуэ. ЩытыкIэм къызэригъэлъагъуэщи, террор шынагъуэм сыт щыгъуи япэ ищу пэщIэтын хуейщ хабзэхъумэ IэнатIэхэр, езы цIыхухэми гудзакъэ яхэлъыпхъэщ.
Республикэм и властхэм я органхэм ящIыгъуу экстремизмэрэ терроризмэмрэ пэщIэтынымкIэ, къемызэгъ идеологиер, псом хуэмыдэу щIалэгъуалэм я деж щыхапщэныр къызэпыудынымкIэ лэжьыгъэ пыухыкIа идогъэкIуэкI. Абы и лъэныкъуэкIэ Iуэхугъуэ хэхахэр къызыдогъэпэщ, КъБР-м и Муслъымэнхэм я дин IуэхущIапIэм, адрей дин конфессиехэм, республикэм и жылагъуэ зэгухьэныгъэ пэрытхэм зэдэлэжьэныгъэ зэгурыIуэныгъэхэр етщIылIащ, КъБР-м и еджапIэ нэхъыщхьэхэми пыщIэныгъэ яхудиIэщ.
— 2013 гъэр и кIэм нэсащ. Илъэс кIуам еплъытмэ, уголовнэ щIэпхъаджагъэм ебэныныр дауэ къывэхъулIэрэ?
— Уголовнэ щIэпхъаджагъэхэр гъэмэщIэным хуэунэтIа Iэмалхэр дубзыхуащ. ЩIэпхъаджагъэр социальнэу зэрыщытыр икIи нэхъыбэм жылагъуэм я социально-экономикэ, демографие, нэгъуэщI щытыкIэхэм зэрелъытам тепщIыхьмэ, ар проценти 2-кIэ нэхъ мащIэ хъуащ. Къыхэзгъэщынщи, щIэпхъаджагъэ хьэлъэу ялэжьыр процент 11-кIэ ехащ. Ар къызрикIуар МВД-м иригъэкIуэкI лэжьыгъэм и закъуэкъым, атIэ ар и фIыгъэщ хабзэхъумэ IэнатIэхэм хуэунэтIа щIыналъэ программэхэр зэрыпхагъэкIым.
2013 гъэм и мази 9-м щIэпхъаджагъэ 93-рэ ягъэхьэзыру къызэпыдудащ. Процент 60-кIэ дгъэмэщIащ укIыгъэхэр, цIыхум теуэныр хуэди 4-кIэ, хъунщIэнымрэ нэгъуэщIым и мылъку къэдыгъунымрэ процент 15-кIэ, транспорт ирахужьэныр процент 30-м щIигъукIэ дгъэмэщIащ. Хабзэм къемызэгъыу Iэщэ зегъэкIуэным пыщIа щIэпхъаджагъэ 400 къыщIэдгъэщащ икIи абы Iэщэ къагъэсэбэпу ялэжь щIэпхъаджагъэхэр хуэдитIкIэ дгъэмэщIэну Iэмал къыдитащ.
— КъБР-м щыIэ МВД-м и кадр зэхъуэкIыныгъэхэм кърикIуар ипэжыпIэкIэ фызыщыгугъам хуэдэ? Зи IэщIагъэм хуэIэижь, къалэнхэр зыхуэзыгъэувыжын икIи зэфIэзыхын, щытыкIэ гугъум жэуаплыныгъэр къэзыщтэн лэжьакIуэхэр къыхэфхыну фхузэфIэкIа?
— ИпэжыпIэкIэ иужьрей илъэсхэм КъБР-м щыIэ МВД-м и унафэщIхэм я нэхъыбэр яхъуэжащ. IэнатIэм пэрыуващ зи щIалэгъуэ, къаруилъыгъуэ, а псоми къыдэкIуэу, лэжьыгъэм хэзыщIыкIхэр. Зэманым полицэм и лэжьакIуэхэм, псом хуэмыдэу унафэщIхэм, къалэн хэхахэр къахуегъэув. Абыхэм псынщIэу икIи и чэзум унафэ тэмэм тращIыхьын, къэувыIэ имыIэу зызыхъуэж щытыкIэр зыхащIэн, нэхъыщхьэращи, къыхаха лэжьыгъэм хуэпэжу щытын хуейщ. УнафэщI зэхъуэкIыныгъэм я фIыгъэкIэ къэрал кIуэцI IуэхухэмкIэ органхэм я лэжьыгъэм и унэтIыныгъэ нэхъыщхьэхэр ефIэкIуащ.
— Экономикэ щIэпхъаджагъэхэм ебэнынымкIэ щытыкIэм теухуауэ сыт къыджепIэн?
— Экономикэ, коррупцэ щIэпхъаджагъэхэм я лъэныкъуэкIэ щытыкIэр иджыри гугъуу къонэж. 2013 гъэм и мази 9-м къэрал кIуэцI IуэхухэмкIэ органхэм я лэжьакIуэхэм апхуэдэ щIэпхъаджагъэ 878-рэ къыщIагъэщащ. Экономикэ щIэпхъаджагъэхэм я зэхуэдитIым нэсыр хьэлъэхэм хеубыдэ. Абыхэм ящыщу дэтхэнэ етхуанэри мылъкушхуэм пыщIащ. Коррупцэм ехьэлIа щIэпхъаджагъэхэр ялэжьауэ цIыху 34-рэ уголовнэ жэуапым ирашэлIащ. КъулыкъущIэ зэмылIэужьыгъуэ 24-м ятеухуа уголовнэ Iуэхухэр къаIэтащ.
Бюджет мылъкур къызэрагъэсэбэпым, абы лъэпкъ проектхэр зэрыпхагъэкIри хыхьэу, кIэлъыплъыныгъэхэр идогъэкIуэкI. Мы гъэм мылъку зэкIэщIаупщIауэ 176-рэ къыщIагъэщащ, щIэпхъаджагъэ 70-м ехьэлIа цIыху 28-м я уголовнэ Iуэхухэр судхэм ягъэхьащ.
Хабзэр къызэпауду фадэхэкI игъэкIыным ехьэлIа щIэпхъаджагъэ 80 къыщIагъэщащ, хьэзыр фадэхэкI литр мелуанрэ ныкъуэм нэблагъэ, федеральнэ маркэ нэпцIу мин 600 къытрахащ. Щэхуу ягъэлажьэ джэгупIэ 350-рэ зэхуащIыжащ, хабзэншагъэкIэ зэрагъакIуэ зэрыджэгу автомат 1000 къытрахащ, цIыху 310-рэ административнэ жэуапым ирашэлIащ.
Иджыри зэ къыхэзгъэщынщи, республикэм и экономикэ шынагъуэншагъэр къызэгъэпэщыныр ди дежкIэ унэтIыныгъэ нэхъыщхьэу къонэж.
— Узыгъэгузавэхэм ящыщщ республикэм и гъуэгухэм къыщыхъу авариехэр. ЦIыху зыхэкIуадэ гъуэгу насыпыншагъэхэр къэзышэ щхьэусыгъуэу сыт къэплъытэр?
— Республикэм и гъуэгухэм шынагъуэншагъэр къыщызэгъэпэщыныр къалэн убгъуащ, абы теуха профилактикэ Iуэхугъуэхэр министерствэ, ведомствэ куэдым ягъэзэщIэнри хыхьэу.
Къыпэщылъ къалэнхэр зэфIэхынымкIэ КъБР-м щыIэ МВД-м кIэлъыплъыныгъэ, профилактикэ, пропагандэ Iуэхугъуэхэр ирегъэкIуэкI. 2013 гъэм министерствэм Гъуэгум шынагъуэншэу щызекIуэнымкIэ и къэрал инспекцэм и IэнатIэхэм гъуэгум зэрыщызекIуэ хабзэр мин 400-рэ къызэпаудауэ къыщIагъэщащ, абыхэм пэкIуэ къуэдыуэ сом мелуан 85-рэ ирагъэпшынащ. Апхуэдэу щытми, гъуэгум щытыкIэр гугъуу къыщонэж.
Насыпыншагъэхэр къэзышэ щхьэусыгъуэхэм я нэхъыщхьэщ гъуэгум щызекIуэхэм — рулым дэсхэми, лъэсырыкIуэхэми гъуэгум зэрыщызекIуэ хабзэр уэим зэращIыр. Ятха авариехэм я процент 20-р лъэсырыкIуэхэм я зэранщ. Къыхэгъэщыпхъэщ магистраль уэрамхэмрэ автомобиль гъуэгухэмрэ транспортым и куэдагъым зэрыхуэмыщIар.
Ахэри, нэгъуэщI гугъуехьхэри къилъытэри, КъБР-м щыIэ МВД-м зэхигъэуващ «2014 — 2020 гъэхэм гъуэгум шынагъуэншэу щызекIуэныр егъэфIэкIуэн» республикэ программэр икIи ар пхыгъэкIыным ипэжыпIэкIэ ди гъуэгухэм шынагъуэншагъэр щригъэфIэкIуэнущ.
— Iэщэмрэ наркотикхэмрэ хабзэр къызэпауду зэрагъэкIуэным кIэлъыплъыныр республикэм дауэ щызэтегъэува?
— Апхуэдэ щIэпхъаджагъэхэм япэщIэтыныр ди къалэн нэхъыщхьэхэм ящыщщ икIи абы хуэунэтIа Iуэхугъуэхэр зэфIыдох. Къыхэдгъэщынщи, ирагъэкIуэкI щIэпхъаджащIэ гупхэм ягъэхьэзыра Iэщэ гъэтIылъыпIэ щэхуу 40 къэтхутащ.
2013 гъэр къызэрихьэрэ «Iэщэ» лэжьыгъэр едгъэкIуэкIащ. Абы къриубыдэу Iэщэ 142-рэ, Iэщэ Iэмэпсымэу мин 12-м нэблагъэ къагъауэ IэрыщI Iэмэпсымэ 44-рэ, къагъауэ вещество килограмм 20 къытрахащ. Наркотикхэр зегъэкIуэным кIэлъыплъынымкIэ федеральнэ къулыкъум и управленэу КъБР-м щыIэм щIыгъуу «Iущхьэ» лэжьыгъэр едгъэкIуэкIати, наркотикхэкI килограмм 70 къытрахащ, наркотикхэр щызрахьэлIэ егъэзыпIэ 16 зэхуащIыжащ.
— МВД-р нэхъ зэIуха, граждан жылагъуэм япыщIа зэрыхъуам куэдрэ топсэлъыхь. Министерствэм и деж щыIэ Жылагъуэ советым и лэжьыгъэм, абы я чэнджэщхэр къызэрывгъэсэбэпым, фи зэпыщIэныгъэ-зэхущытыкIэм я гугъу къытхуэпщIамэ, ди гуапэт.
— Жылагъуэ советыр полицэм къыпэщыт къалэнхэр зэфIихынымкIэ мыхьэнэшхуэ зиIэу, Iэмал имыIэу зыхуейуэ къызолъытэ. Абы и чэнджэщкIэ къэрал кIуэцI IуэхухэмкIэ щIыналъэ IэнатIитIыр Урысей МВД-м и «Прохладнэ» муниципальнэ зы къудамэм хуэдгъэкIуащ икIи ар зэманым декIуу, сэбэп зыхэлъу къыщIэкIащ.
КъБР-м щыIэ МВД-м и деж щыIэ Жылагъуэ советым хэтхэр мы гъэм министерствэм и унафэщIхэм цIыхухэр щригъэблагъэ 140-м, аттестацэ комиссэм и зэIущIэ 16-м хэтащ. Ахэр кърихьэлIэу, цIыхухэм хабзэкIэ я хуитыныгъэмрэ я сэбэп зыхэлъхэмрэ, абы ветеранхэр, ныкъуэдыкъуэхэр, щытыкIэ гугъум къихута сабийхэри яхыхьэу, теухуа жылагъуэ Iуэхугъуэ 50-м щIигъу едгъэкIуэкIащ. Республикэм и къалэхэмрэ районхэмрэ зэIущIэхэр иджыри щрагъэкIуэкI.
Къэбэрдей-Балъкъэрым щыпсэухэм я шынагъуэншагъэр къызэгъэпэщынымкIэ къалэн нэхъыщхьэр зэфIэхынымыкIэ дызэхэзыщIыкI, дэIэпыкъуэгъу хъу Жылагъуэ советым хэтхэм, республикэм щыпсэухэм ину фIыщIэ яхудощI.
— Ди псалъэмакъыр Къэрал кIуэцI IуэхухэмкIэ органхэм я лэжьакIуэм и махуэм ирихьэлIащ. Фи лэжьэгъухэм сыткIэ захуэбгъэзэнт?
— Илъэс гугъу къызэдо-нэкI, абы кърикIуахэм утепсэлъыхьыну иджыри пасэщ, ауэ жысIэфынущ республикэ полицэр Къэбэрдей-Балъкъэрым и щIыналъэм законностымрэ жылагъуэ хабзэмрэ къыщызэгъэпэщынымкIэ я къалэнхэм зэрыпэлъэщар. Урысей МВД-м къэрал кIуэцI органхэм я лэжьакIуэхэм си гум, си псэм къабгъэдэкIыу я махуэшхуэмкIэ сохъуэхъу. Узыншагъэ, унагъуэ зэIузэпэщыгъэ яIэну, лIыгъэ яхэлъу, къимыкIуэту зыхуагъэувыжа мурадхэр къайхъулIэмэ си гуапэщ.
Бережная Наталье.
