ЩыгуфIыкIыным и пIэкIэ… тогъэ
Урысейм гъащIэм и кIыхьагъым щыхохъуэ.
Ауэ щыгуфIыкIыным и пIэкIэ къулыкъущIэхэр абы топсэлъыхь я жагъуэу. ЖаIэ абы къэралым къулейсызыгъэ инхэр къыхуихьын хуэдэу.
ЛIыжьхэм хуеижкъэ?
Лэжьыгъэмрэ псэуныгъэ зыужьыныгъэмкIэ министрым и къуэдзэ Вовченкэ Алексей иджыблагъэ тегузэвыхьащ Урысейм «цIыху куэд жьы щыхъуу зэрыхуежьам — иджы дэтхэнэ еянэри илъэс 65-м щхьэдэхащ». Ар Iейуэ къыщIрегъэдз щхьэусыгъуитIкIэ: япэрауэ, бюджетым тохьэлъэ, етIуанэрауэ, нэгъуэщI къэралхэм я цIыхухэр куэду ди деж къешэ. Мыпхуэдэу ди нэгу къыщIегъэхьэ: къэралыр факъырэ мэхъу, мэлъэлъэж «ерыщ екIуа» лIыжьхэм я зэранкIэ, къутахуэхэм хэту гастарбайтер чэфхэр къофэ…
Ауэ ипэжыпIэкIэ Iуэхур зэрыщытыр нэгъуэщIущ. ПцIы хэлъкъым Пенсэ фондым и бюджетыр зы сом триллион зэрыхущыщIэм. Ауэ, ди къэралыр къулейсызкъым, экономикэм и инагъымкIи Германием дытежакIэщ. Зыхъумэжыныгъэ IэнатIэм сом триллион 20 хухыдохыф, спорт зэпеуэ инхэр едгъэкIуэкIын папщIэ дызыхуеину мелардхэр къыдогъуэтыф, РЖД-мрэ нэгъуэщI монополистхэмрэ ахъшэшхуэ зытекIуэдэну проектхэм папщIэ гуащIэу зоныкъуэкъу. КIэщIу жыпIэмэ, а триллионыр Урысейм къыхуэгъуэтынущ. Пенсэм кIуахэм е абы гъунэгъу хуэхъуахэм папщIэ ахъшэ дыщымысхьын къудейщ къэнэжыр. Абы къыдэкIуэу хьэлэлуи ахъшэр ятедгуэшэн хуейщ. Ауэ ныбжьыщIэхэм занщIэу яжетIапхъэщ: фи жьыгъэм фэ езыхэр фыхуэгъэтIылъэ. АрщхьэкIэ зэхуахьэса ахъшэр иужькIэ инфляцэм здимыхьынымкIэ икIи зэхамыдыгъуэнымкIэ къэралыр шэсыпIэ иувэн хуейщ. Ар зэрызэбгъэхъулIэфыну щIыкIэри нэрылъагъущ. Ауэ бюрократием япэ иригъэщхэр нэгъуэщIщ.
Миграцэр шынагъуэу жызыIэхэм дагъэжакъуэ къудейщ. КъулыкъущIэхэм ящIэ зи ныбэхэм илъу наркотикхэр къытхуэзыхьхэм я пIэкIэ лэжьакIуэ гуащIафIэхэр къытхуэкIуэн папщIэ щIэн хуейр. АрщхьэкIэ мигрантхэмкIэ дагъэшынэмэ нэхъ къащтэ.
ООН-м и пщалъэхэмкIэ къэралым и цIыхухэр жьы хъуауэ къалъытэ, абыхэм зи ныбжьыр илъэс 65-рэ, нэхъыбэ ирикъуауэ яхэтыр проценти 7-м щIигъуамэ. Мы Iуэхум ухуэзышэр зыкIи зэпымыщIа щхьэусыгъуитIщ — гъащIэм и кIыхьагъым хохъуэ, къэралым сабийуэ къыщалъхум и бжыгъэм хощI.
Иужь зэманым Урысейм щыхохъуэ гъащIэм и кIыхьагъыр. 2012 гъэм ар илъэс 70-м зымащIэкIэ щхьэдэхащ (США-м илъэс 78-рэ, Германием — 79-рэ, Франджым — 81-рэ, Японием — 82-рэ щохъу). НэгъуэщI къэралхэм бюджетым къытехьэлъэу къыщалъытэр зи ныбжьыр илъэс 80-м, хэбгъэзыхьмэ, 90-м щхьэдэхахэрщ. Ди деж апхуэдэхэр щымащIэ дыдэщ. Я нэхъыбэр илъэс 70 — 75-рэ хъухэрщ. Ахэр дуней псом къыщалъытэркъым зи ныбжь хэкIуэтахэу — лэжьэфынухэщ, лэжьэнуи хуейщ. Абы къыдэкIуэу иужь илъэс 20-м иджы япэ дыдэу Урысейм къыщалъхуахэр лIахэм нэхърэ щынэхъыбащ.
КъухьэпIэм зи ныбжь хэкIуэтахэм я бжыгъэр илъэс 50-кIэ нэхъ пасэу щыдэкIуейуэ хуежьащ Урысейм нэхърэ. Ауэ абы мы Iуэхум зыри щытегузэвыхьакъым. Абы и пIэкIэ псынщIэу гу лъатащ ахэр IэнатIэщIэхэр къызэIуахынымкIэ щIэгъэкъуэн къазэрыхуэхъуфынум — хущхъуэ, щыгъын, ерыскъы щхьэхуэхэр, н.къ. яхуэгъэхьэзырын хуей мэхъу, медицинэ Iуэхутхьэбзэхэм заубгъу. Пенсэ зратхэм я ахъшэм псынщIэу яхухэгъэхъуэн хуейщ хьэпшып нэхъыбэ къащэхуфын, Iуэхутхьэбзэ нэхъыбэ зыхурагъэщIэфын хуэдэу.
Пэжщ, крейсерхэу нэхъ мащIэ тщIын, хуэгъэкIуатэ зиIэ пенсионерхэм (псалъэм и хьэтыркIэ, илъэс 40 — 45 ныбжьым иту пенсэм кIуэ полицэхэм) я бжыгъэм кIэрыдгъэхун хуей хъунущ. Ар нэхъ гугъущ, «дэIэпыкъуэгъу псынщIэ» автомашинэхэм я бжыгъэм зэрыхэхъуамкIэ къэралым и Президентыр бгъэгуфIэным нэхърэ. ЛIыжь-фызыжьхэр нэгъуэщI зыри хуэмеиж хуэдэ…
БОВТ Георгий, политолог.
«Аргументы и факты»
