Узэгугъур къогугъуж
Жыгым сыт и мыхьэнэ, пхъэщхьэмыщхьэ къыпымыкIэмэ, лъэпкъым сыт и мыхьэнэ, щIэблэ къыщIэмыхъуэмэ?!
Дунейр зейр зи щIалэгъуэрщ. Зы лъэпкъми къэралми къэкIуэну иIэкъым, и щIэблэм хуэфащэ гулъытэ хуимыщIмэ, ар зрикIуэну «гъуэгур» хуимыгъэхьэзырмэ. ЯтIагъуэм ещхьу IэтIэлъатIэ ныбжьыщIэм къыпфIэIуэхуу уегугъумэ, сытри къыпхухэщIыкIынущ.
Сыт зэмани хуэдэу, ди нэхъыжьхэм яхэтщ къыдэкIуэтейм хуэмыарэзы. Абыхэм я зыщIыкIэм, псэлъэкIэм, дуней тетыкIэм хуохъущIэ, языныкъуэхэм нэхъ икIэ игъащIэм ямылъэгъуауэ тхьэ щаIуэж. Махуэ къэс зыужьыныгъэщIэ зыгъуэт дунейм нобэ хэпщIыкIыу угъуэлъыжамэ, зыри хыумыщIыкIыххэу нэху укъекIынкIэ зыхуэIуа щыIэкъым. Дуней зыужьыныгъэм и архъуанэм ирихьа ныбжьыщIэр зыхалъхуа зэманым декIун папщIэ, къару мымащIэ тригъэкIуэдэн хуей мэхъу. Лъэдакъэпэр пичу къыткIэлъызыгъэпIащIэ зэманым удекIуэкI къудейкIэ зэфIэкIыркъым, абы ухэзэгъэн папщIэ псынщIэ зыщищIым деж уэри зыдэпщIын, хуей хъумэ, укIэлъыщIэпхъуэнри Iэмал зимыIэщ — аращ иджырей гъащIэм и хабзэр. А псом укъыдэхуэу укъызыхэкIа лъэпкъым ухуэфэщэныр, гъэсэныгъэ пхэлъыныр, хабзэр зепхьэныр, адыгагъэм упылъыныр кIуэтэхукIэ нэхъ гугъу мэхъу. ГъащIэр ипэкIэ кIуатэ пэтми, зи щIалэгъуэм сыт щыгъуи щIэрыщIэу псэун щIидзэжын хуейщ.
Иджырей щIэблэр сыт хуэдэ жыпIэмэ, ар щIымахуэм щIэкIа мылыфым къыщIэрыуэ удзыщIэщ, ар дунейм и псэр хэзымыгъэкIщ, гъащIэр зэпызымыгъэч лъэмыжщ. Зэман къэс езым и щIэблэ егъасэ, къегъэтэдж. Ар гъащIэ хабзэщ. НэгъуэщI зы хабзи иIэщ а гъащIэм — уи быным цIыкIуху хэплъхьэрщ балигъ гъащIэм гъуэмылэу щигъуэтыжынур.
Пэжым ухуеймэ, ди зэманым и щIэблэр зэмыфэгъущ, плъыфэ псори ядэплъагъуу. Медан къэс ипэкIэ кIуатэ гъащIэм и щIэблэр нэхъ тэмакъкIэщI, шыIэр зыхуримыкъу зэрыхъуам шэч хэлъкъым, ауэ абы дэщIыгъууи щIалэгъуалэм гъащIэр нэхъ куууэ зыхащIэ, нэхъ гущIэгъулыщ.
ГъащIэм епха Iуэхугъуэ зэхуэмыдэхэм хэпхъауэ хэт щIалэгъуалэр дэзымыхьэх къэгъуэтыгъуейщ, жыджэрагъкIи жьы ящIэтщ, жэрдэмщIакIуэхэр, къэхутакIуэхэр, ухуакIуэхэр, гъукIэхэр, псапащIэхэр дызэриIэм ущымыгуфIыкIынкIэ Iэмал иIэкъым. Зэман къэс хабзэ щхьэхуэ щIэблэм нэрыгъыу яIыгъщ. Ди насыпщи, укъызыхэкIа лъэпкъым ухуэфащэу зыкъэбгъэлъэгъуэныр, абы и фIыр бгъэлъэпIэныр ди зэманым щытепщэ хабзэхэм ящыщ зыщ.
Уи щIэблэр къэпцIыхуну ухуеймэ, гъэунэхупIэ утыку игъэхьэ. Кавказ Ищхъэрэм и щIалэгъуалэ зэхыхьэу иджыблагъэ Мэшыкъуэ щекIуэкIам КИФЩI-м и щIыналъэ зэхуэмыдэхэм я щIалэгъуалэ нэхъыфIхэр, акъылыфIэхэр, зэфIэкI зыбгъэдэлъхэр зэхуишэсащ. Абы щызэхуэса ди щIэблэм лъэныкъуэкIэ укъеплъмэ, ущымыгуфIыкIынкIэ Iэмал иIэтэкъым, къару лъэщу къызэщIэрыуэ ныбжьыщIэхэм я лъэпкъ хабзэ, дин, нэмыс, щэнхабзэ яхъумэжыну зэрыхущIэкъур щыплъагъукIэ.
Я гупсысэкIэкIэ, дуней тетыкIэкIэ, гъащIэ лъагъукIэкIэ зэхуэмыдэ ныбжьыщIэхэр къызэщIэзыкъуа зэхыхьэм зэфIэкI зиIэ щIалэгъуалэ куэд къекIуэлIат. Iуэху еплъыкIэ зырыз зиIэхэр зыгъэпIейтейри зэтехуэртэкъым: хэт и щхьэ Iуэху зэригъэкIуэтэн, хэт къыщалъхуа къуажэ фIы гуэр зэрыхуищIэн, хэти сабий сымаджэхэм зэрызащIигъэкъуэн Iэмал къилъыхъуэрт. Дэтхэнэми хэкIыпIэм я нэхъыфIу къилъытэр къыхилъхьэу, акъыл зэхэдзэ ящIрэ зыр зым зэрызыщIигъэкъуэным яужь итт.
ЖыпIэнуракъэ, иджырей щIэблэм зэфIэкI зыбгъэдэлъ, гупсысэкIэ хьэлэмэтхэр, Iуэху еплъыкIэ щIэщыгъуэхэр къэзыгъэлъагъуэ куэд яхэтщ. НэгъуэщI зыми гу лъытапхъэщ: уIэбэ къудеймэ, уи хъуэпсапIэр уи Iэрылъхьэу къыщыпщыхъу ди зэманым къыхэтэджыкI ныбжьыщIэхэр гъащIэ тыншым IэрыпI ищIауэ фэ ятетщи, ари уигу къемыуэн плъэкIыркъым. Интернетыр «узыфэ» бзаджэу зыпкърытхэм я гурыгъу-гурыщIэхэр, гукъеуэхэр къахуэмыIуатэ хъуащ. Ныбжьэгъу пэжым нэхърэ Интернетым щагъэныбжьэгъур куэдкIэ нэхъыбэ мэхъу. Сэбэпынагъыу иIэм хуэдитIкIэ зэран къэзышэ Интернетым малъхъэдисым хуэдэу зыщIишэ ди щIэблэм абы фIагъыу хэлъым фIэкI къыхамыхыу едгъэсапхъэщ. Дэтхэнэ зыми жэуаплыныгъэ дохь къыдэкIуэтей щIэблэм я гъэсэныгъэр, я дуней лъагъукIэр убзыхунымкIэ. Адыгэм ауэ жиIэкъым «жьым и кIапэр щIэм и напэщ», нэхъыжьхэм куэдкIэ елъытащ къэкIуэну щIэблэм и хьэл-щэныр, псэукIэр, гупсысэкIэр.
ЦIыхумрэ жыгымрэ зэзгъэпщэн сфIэфIщ. Гъатхэм гъагъэ кхъужьейм гулъ куэдыщэ щызэротIэпIыкI, жыг къудамэхэр уамыгъэлъагъужрэ жыгыр ягъэдахэу, гъэр кIуэхукIэ уэшхым, жьыбгъэм я зэранкIэ жыгым пытыр нэхъ мащIэ мэхъу. КхъужьIэрысэ цIыкIухэр къыпыкIа иужькIи иныкъуэхэр хофыкI, иныкъуэхэр хьэпIацIэм ныкъуэшх ящI, и хъугъуэр щынэсым пхъэщхьэмыщхьэм и Iыхьэ щанэрщ жыгым къыпынэжыр. ЦIыху гъащIэри апхуэдэщ: лъэпкъ жыгым щызэрытIэпIыкI псоми ущIэгушхуэн цIыху къищIыкIыркъым, ауэ и Iыхьэ щанэр къыхэщыпыкIауэ, зыр щэ я уасэу фIы хъумэ, ахэр лъэпкъым дамэ лъэщ хуэхъунущ. НобэкIэ щIэблэ дахэ, губзыгъэ, гъэса дызэриIэр щыплъагъукIэ, уащымыгуфIыкIын плъэкIыркъым. Пэжщ, гъуэгу пхэнжым техьа щIалэхэмрэ хъыджэбзхэмри диIэщ, ауэ фIымрэ Iеймрэ щыщымыIа зэман псэ зыIутым ящIэжрэ?
Щомахуэ Залинэ.
