Зыгъэпсэхугъуэ махуэм
Псалъэжьхэр
Аслъэн пэтрэ хъумпIэцIэджым щошынэ
Уи тепIэн еплъи, уи лъэр укъуэдий.
ЛIыхъужь зи бийм тыншыгъуэ ищIэркъым.
Уи бийр къыпщытхъурей хъумэ, умыбэлэрыгъ.
Бийм ущысхьмэ, уIэгъэ ухъунщ.
Аслъэн пэтрэ хъумпIэцIэджым щошынэ.
Уи бий лIакIэ уигу жьы думыгъэху.
Губгъуэм ущымыкъэрабгъэ, унэм ущымылIы хъужь.
ЦIыху акъылыншэрэ мафIэншэ джэгурэ.
Джэгугъуэм лIыхъужьщ, зэуэгъуэм жьындущ.
Шэ цIывами гу шынамкIэ зегъазэ.
Хабзэ
Лъэтеувэ
Сабийр къызыхэхъуа унагъуэм ящI тхьэлъэIухэм ящыщщ лъэтеувэр. Ар щащIыр сабийм къикIухьыф хъуа нэужьщ. Мэли щыни яукI, хьэлыуэ Iэнэ яубэ, хьэблэ фызыр ирагъэблагъэ, ягъашхэ, ягъэхъуахъуэ. Апхуэдэу мыбы кърохьэлIэ хамэ къуажэ щыпсэу я благъэ-Iыхьлы фызхэр. Ауэ апхуэдэм цIыхухъу хыхьэ хабзэкъым.
Хьэлыуэ Iэнэр щаупщIатэкIэ сабийр къашэ, утыкум ирагъэувэри йохъуэхъу, лъэтеувэ уэрэд жаIэ:
Мимэ, мимэ щIы, си дыгъэ,
Мимэ, мимэ щIы, си нэху.
Лъэтеувэр тхьэлъэIупIэщ.
Мимэ пщIырэ уи пIэм уикIмэ,
БэкIэ пащIэу, мес, ди дадэ
Фадэ пIащIэр и хьэзырщ.
Мимэ, мимэ щIы, си дыгъэ
Мимэ, мимэ щIы, си фо.
Фадэ пIащIэм и нэмыщIу,
ГъэлъэхъущIэр пхау кIэрытщ…
Мы къебжэкIыр кIыхьу, зэхуэмыдэу, щIалэ цIыкIуми хъыджэбз цIыкIуми яхуэгъэзауэ хужаIэрт. Ауэ, ди жагъуэ зэрыхъунщи, нобэрей лъэтеувэм а къебжэкI дахэхэр кIэрыхужащ, къанэ щIагъуэ щымы-Iэу.
Сабийр утыкум ирагъэувэрти, лъэпкъым я нэхъыжь фызыжьыр къыхашырт, сабийм и лъэхъур зэпиупщIын хуейуэ абы елъэIурт. Фызыжьыр сабийм бгъэдохьэ, и щхьэм Iэ делъэ, псалъэ IэфI куэд жреIэ, итIанэ и лъакъуэ цIыкIуитIым доIэбэри сэ иIыгъымкIэ унэ лъэгур захуэу (сабийм и лъакъуэ зэхуакум дэкIыу) иребзэ, мыхэр жиIэурэ: «Лъэхъу цIыкIур изоуд, ялыхь фIыкIэ зегъакIуэ».
Лъэхъу-пщэхъу зэпыупщIым и къежьапIэр гурыIуэгъуэщ. Сабий зекIуагъащIэр лъэпэрапэу, джалэу зыгуэр къыщымыщIын щхьэкIэ жаIэрти, «зэпамыупщIынкIэ» Iэмал имыIэу ябжырт. Абы щыхьэт тохъуэ лъэхъу зэпыупщIыр лъэтеувэм и пэ къихуэу ящIу зэрыщытар. Сабийр къызэфIэувэу лъэбакъуэ ичауэ зэралъагъуу, асыхьэтым сэми лэныстэми зы- гуэр къащтэрти зэпаупщIырт.
Лъэтеувэр IэнэтеIэбэ хэмыту ящI хабзэкъым. «И насып зыхэлъыр, IэщIагъэ хуэхъунур зэдгъэщIэнщ», — жаIэри, сабийм и пащхьэм ит Iэнэм хьэпшып зэмылIэужьыгъуэхэр хутралъхьэ.
Сабийр яутIыпщри Iэнэм бгъэдагъэхьэ, ар абы телъ хьэпшыпхэм дехьэх, тоIэбэри зыгуэр къытрепхъуэт. Къищтар IэщIагъэ хуэхъуну, абы и насып хэлъу жаIэу фыз къызэхуэсахэр мэгуфIэ, сабийм йохъуэхъу:
Лъапэ махуэ ичауэ,
Узыншагъэ иIэну,
Тэмакъ къачэ имыIэу
Къэзылъхуам зэдапIыжыну
Тхьэм жиIэ!
Лъэтеувэм кърихьэлIахэм гуфIэгъуэ Iэнэ къыхуащтэ. Псом хуэмыдэу гулъытэ зыхуащIыр сабийхэрщ. Ахэр ягъашхэ, хьэлыуэ яупщIэтам щыщи ират, ягъэджэгу.
Лъэтеувэр ижь-ижьыж лъандэрэ адыгэхэм къадекIуэкI хабзэ дахэщ, Iыхьлыхэр зэрызыгъэлъагъущ, сабийхэр зыгъэгуфIэщ. Унагъуэм узыншэу къихъуа дэтхэнэ сабийми ар хуащIу щытащ, ноби а хабзэр щыIэщ.
Бгъэжьнокъуэ Барэсбий.
ГушыIэ
Къызэузынур сщIэркъым
Хъуэжэ зы беижь гуэрым лIыщIэу хуэлажьэрт. Беижь нэпсейм зыгъэпсэхугъуэ яримыту лIыщIэхэр мэкъу иригъауэрт. Хъуэжэ тIэу-щэ абы елъэIуащ:
— Къуажэм сегъэхыжи си щыгъыныр зэзгъэхъуэкI, — жиIэурэ.
АрщхьэкIэ ар абы къиутIыпщыртэкъым. Хъуэжэ беижьым зыкIи щыхэмызагъэм, сымаджэ хъуауэ зигъэIури, къуажэм къехыжащ.
КIыхьу укъуэдияуэ гум илъу къашэжурэ унэм къызэрыблэгъэжу, хьэблэр къыпежьауэ псори къеупщIырт:
— Сыт къоузыр? Сыт къыпщыщIар? — жаIэурэ.
Хъуэжэ къыщIэупщIэхэм жэуап яримытыжурэ зыкъомрэ къэкIуа иужькIэ псори къызэхуишэсри, къахэкIиящ:
— Жэмыхьэт махуэ хъун, иджыри пIэм сыгъуэлъа щIыкIэкъым, къызэузынур сщIэркъым, — жиIэри.
КъардэнгъущI Зырамыку.
Ди сурэт гъэтIылъыгъэхэр
Адыгэ пщащэ. Адыгэ цIыхубз. Адыгэ цIыхухъу. Сурэтыр наIуэкъым. Сурэтыр зыщIар наIуэкъым. 1872 гъэ
Лъэпкъ шхыныгъуэхэр
ЛыхэкIхэм дашх бжьыныхушыпс, тшхурэ шатэкIэ щIауэ
Бжьыныхур яукъэбз, псы щIыIэкIэ ятхьэщI, цIыкIу-цIыкIуу яупщIатэ, убалъэм иралъхьэ, шыгъу щабэ хакIутэри яуб. Фалъэ къащтэри бжьыныху убар иралъхьэ, шхурэ шатэрэ хакIэри, фIыуэ зэIащIэурэ шыбжий плъыжь сыр хакIутэ.
Бжьыныху шыпсыр нэху къекIауэ яшхыркъым, щашхынум ящIу аращ. Лым, жэрумэм, кIуэцI гъэвам я гъусэу нэхъ яшх.
Бжьыныхур лыхьэжым щIамыгъэкIмэ нэхъыфIщ. Япэрауэ, абы щыгъуэ бжьыныхур мэуфIыцI, етIуанэрауэ, витамин С-р мэкIуэд, ещанэрауэ, псыкIэ мэхъу.
Халъхьэхэр (цIыхуищ Iыхьэ):
бжьыныху укъэбзауэ — г 7, шыгъуу — г 7, шхууэ — г 100, шатэу — г 35-рэ, шыбжий сыр хьэжауэ — узыхуейм хуэдиз.
«Адыгэ шхыныгъуэхэр» тхылъым къитхыжащ.
ЖыIэгъуэхэр
ЛъапIэ пщIыну узыхуэмейм умылъыхъуэ
Зы махуэм щэ ныкъуэрэ Iущ дохъу, ауэ пэщ тхуэхъуркъым.
Пэжым жыIэкIэ иIэщ: къыгуэплъэфмэ, зэранщ.
Пэжымрэ пцIымрэ, фIымрэ Iеймрэ дунейр къызэриухуэрэ щIакIуэкIапэ зэдытетщ.
ЖыпIэнур зэтрихьэмэ, псалъэ узыхуэмейр япэу къыбжьэдолъэт.
ЖыIэкIэмыщIэм гупсысэ дахэри фэладжэ ещI.
КъыпхуэзымыщIэнуIам псалъэ дахэ куэд къыпхуригъэкIуэкIынущ: ари Iей дыдэкъым.
ПсалъэкIэ зэIыпщIар IуэхукIэщ зэрыпхузэIыхыжыр.
Щэху цIыкIуу жыпIэну зы псалъэр мэву.
Гукъанэ пщIыпхъэр блэбгъэкIмэ, губгъэни къыхокIыж.
ЖыпIам нэхърэ жумыIам ухущIегъуэжмэ нэхъыфIщ: хьэргъэшыргъэншэщ.
Зыгуэрым удежьуун хуей хъумэ, уэрэдыр къыхэх.
КъыпщIэупщIэ псом уи Iуэху зэрахуэркъым, езыхэми я щхьэ я лажьэщ: жэуапым кIэщI зегъэщI.
ЛъапIэ пщIыну узыхуэмейм умылъыхъуэ.
Ныбэизым ущие хэзагъэркъым.
Тхьэусыхэрейм лейуэ ущIэмыупщIэ, щIэ зэхэпхынукъым.
ПIащIэгъуэм пщигъэгъупщэр гъуэгу теуви къэпщIэжынщ.
Уэшхыр блэкIащ жыпIэу щIакIуэншэу зы-
къыумыгъанэ: къыщыблэкIыжынур пщIэнукъым.
Узыхуэмыныкъуащэм зыхуэгъэныкъуэ.
Уи щIыхуэ зытелъым и жагъуэ имыщIу къуитыжмэ, Iуэхутхьэбзэу лъытэ.
Чэнджащэ кIыхьым къихьыр зыщ: пэжми шэч къытрыуегъэхьэж.
Бейтыгъуэн Сэфарбий.
Прозэу тха усэхэр
«Бзагуэ»
Бзагуэу къафIэщIурэ зыгуэр зыкъомрэ екIуэкIащ. ИтIанэ и бзэр къиутIыпщыжри, хъущIэу хуежьащ:
— Иджыри къэс жыфIа псоми хъуну зыри хэлъкъым!
— Уэ…убзагуэтэкъэ?
— Хьэуэ.
— НтIэ, зыри жыпIэртэкъыми?..
— Зыри сигу ирихьыртэкъыми, зыри жысIэртэкъым.
— НтIэ, иджы ирихьыжауэ ара?
— Иджы сыт жыпIэми мэхъу.
ХьэщIэм и чэнджэщ
Илъэсибгъум ит Маринэ унэ лъэгу къилъэсми, пэшыр зэлъыIуихми, тхылъ еджэми, — сыт ищIэми дзапэ уэрэд тIэкIу жиIэ и хабзэт. Маринэ и уэрэд жыIэкIэр унэм щIэсхэм ягу ирихьыртэкъыми, махуэ псом зэхэпхыр зыт: «Маринэ, бэяу! Бэяу, Маринэ!»
ХьэщIэ къахуэкIуат зэгуэр унагъуэми, гу лъитэщ абыи, щIэупщIащ:
— Уа, мы Маринэ щхьэ Iуэху фщIырэ?
— Iэмал хуэдгъуэтыркъым, уэрэд тфIыжеIэ; жиIэфми зыгуэртэкъэ, джэду гурым фIэкIа пщIэнкъым.
— И гугъу фымыщIу зэ феплъыт, — жи хьэщIэм. — Ар щIэгурымыр фыпэроуэри аращ. Уэрэд жызыIэ цIыхум къыпэрыуэ щымыIэу, и псэр хуиту, и гур утIыпщауэ щытын хуейщ. ИтIанэщ абы и макъыр къыщиутIыпщынури.
Къэжэр Хьэмид.
Лъагъугъуей
Ущие зыхэлъ таурыхъ
Зы щIалэ дэгъуэ гуэр псэурт. Дэгъуэ пэтми, абы псори къызэреджэр «Лъагъугъуейт!» ЩIалэр зэгуэудыным нэсат. Абы зы пщэдджыжь гуэрым мурад быдэ ищIащ: «Дыгъэ къуэкIыпIэм щыщIэдзауэ дыгъэ къухьэпIэм нэс ныбапхъэкIэ сыпщами, сэ псори «ЛъагъугъуейкIэ» къыщIызэджэр къэзмыщIауэ сыкъекIуэлIэжынкъым!» — жиIэри.
Лъагъугъуей щIэкIри Дыгъэ къыкъуэкIагъащIэм худэгуоуеящ:
— Си нэм хуэдэ Дыгъэ дыщэ! Зи дыгъэпсым гъащIэр дэщIэращIэ! Сыт псори сэ «ЛъагъугъуейкIэ» къыщIызэджэр? — жиIэри.
— Си къухьэгъуэм зыкъребгъэхьэлIэфмэ, жэуап тэмэм уэстыжыну укъызогъэгугъэ, — жи Дыгъэм, — Ауэ иджыпстукIэ сыжейбащхъуэщи, къысхуэгубзыгъыжыр зы закъуэщ: уэ си нурым ухисхьэн уи гугъэу зыкъызэрысщыбдзейм щхьэкIэ, цIыхухэм ауанышхуэ укъызэращIым сыщыгъуазэщ. Аращ зэкIэ сэ жэуапу уэстыфынур. АдэкIэ Уафэм еупщI.
— Ееей, Уафэ къащхъуэ! Уафэ къащхъуэ! — Лъагъугъуей уафэм догуоуей: — Уэ си Iуэхум сыт хэпщIыкIрэ?
— Хьэ-хьэ-хьэхь! — къыщодыхьэшх абы Уафэр. — УщIэсIубэн уи гугъэу укъызэрысщышынэм Iэджэ щIауэ сыщыгъуа-зэщ. Абы щхьэкIэ, цIыхухэр дэнэ къэна, уэгум ит къуалэбзухэр къыпщодыхьэшх. АдэкIэ ЩIылъэ щхъуантIэм сыт къыбжиIэфыну пIэрэ?
— Ееей, ЩIылъэ щхъуантIэ, ЩIылъэ щхъуантIэ! — Лъагъугъуей ЩIылъэ щхъуантIэм йолъэIу. — КхъыIэ, си гуныкъуэгъуэм хэпщIыкIIамэ къызжеIэ.
— Сэ узэрысцIыхурэ укъыспхрыхун уи гугъэжу уогужьей, — жи ЩIылъэ щхъуантIэм. — Абы щхьэкIэ дуней къытехьэ уимыIэу унэ жьауэм ущIэсщ. Ар ящIэри, уэгум ит къуалэбзухэр дэнэ къэна, мэзым щIэт хьэкIэкхъуэкIэхэр къыпхуодзэлашхэ. АдэкIэ сэ зэзэмызэ сыщIэзыуфэ Пшагъуэм сыт къыбжиIэфыну пIэрэ?
— Ееей, Пшагъуэ фIыцIэжь! Пшагъуэ фIыцIэжьу шынагъуэ! — Лъагъугъуей Пшагъуэм йоупщI: — Сэ сызищIалэ дэгъуагъ псори «ЛъагъугъуейкIэ» щхьэ къызэджэрэ?
— Уэ апхуэдизкIэ сэ укъысщошынэри, дунейм сыкъызэрытехьэу, уи псэр хьэршым докIуеиж, — жи Пшагъуэм, — укъысхэгъуэщыхьу укIуэдыпэну къыпщохъу. Ар лIыгъэ-тIэ? Абы щхьэкIэ, мэзым щIэт хьэкIэкхъуэкIэхэр дэнэ къэна, бадзэхэр къыпщодыхьэшх. АдэкIэ Уэшхым уеупщIмэ, зыгуэр къыбжиIэфыну къысщохъу.
— Ееей, Уэшх! Уэшх! — жи Лъагъугъуей. — Си гур къэзыгъачэ гуауэм уэ сыткIэ ущыгъуазэ?
— Сэ уэ фошыгъум хуэдэу узгъэткIун уи гугъэжу укъысфIолIыкI, — жэуап къетыж Уэшхым. — Сэ сыкъыщешхкIэ, псынщIэу унэм зыщIодзэж. ЕмыкIукъэ ар? Мис, абы щыгъуазэщи, бадзэхэр дэнэ къэна, гъудэхэм ураауанщ. АдэкIэ Уэсым къыбжиIэм едаIуэ!
— Ееей, Уэс! Уэс къесагъащIэу хужь! Мы цIэ угъурсызыр сэ щхьэ къысфIащынкIэ хъуа? — Лъагъугъуей Уэсым йоупщI.
— Ар къыщIыпфIаща щхьэусыгъуэм псоми сэ сыщыгъуазэкъым, — жеIэ Уэсым. — Ауэ сэри зыгуэркIэ абы сызэрыхэпщIар сощIэж. СызэрыхэпщIари мыращ: сэ сыкъыщескIэ, узэщIэзгъащтхьэу усIэщIэукIэну фIэкIа уи гугъэкъым. Абы щхьэкIэ, гъудэхэр дэнэ къэна, дзыгъуэжь цIыкIухэм я лъыр къыпхуоплъ. АдэкIэ мо къыкъуэуа Жьапщэм къыбжиIэм едаIуэт!
— Ееей, Жьапщэ! Жьапщэ! — Лъагъугъуей Жьапщэм йоджэ. — ПыIэ щхьэрыхыу сынолъэIу, си Iуэхум хэпщIыкIIамэ къысщумыбзыщI!
— Хьэ-хьэ-хьэхь! — Жьапщэр абы къыщодыхьэшх. — ТхьэмыщкIэжь мыгъуэ! Унэм ущIэсурэ ущIэгъуэтыхьащ. Моуэ дунейм тIэкIу укъытехьэу сызыщIэбгъапщэмэ, сыт ягъэ кIырэ? Уесхьэжьэу мы щIы хъурейм утесхыжын къыпфIэщIу щхьэ укъысфIэлIыкIрэ? Абы щхьэкIэ дзыгъуэжь цIыкIухэр дэнэ къэна, хъумпIэцIэджхэр къызэрыпщыдыхьэшхыр пщIэжу узиIэ! Абы нэхъ жэуап тэмэм уэ спыпхыфынукъым. Иджы, уэ лIыгъэ уиIэмэ, мо зи къухьэгъуэ хъуа Дыгъэр зыIэщIумыгъэкIыу зэ еупщIыж: пщIэжрэ нышэдибэ абы укъызэригъэгугъауэ щытар?
Лъагъугъуей гужьеяуэ Дыгъэм йогуо:
— Ееей, си псэм хуэдэ Дыгъэ дыщэ! Зи дыгъэпсым гъащIэр дэщIэращIэ! Мис, иджы уи къухьэгъуэм зыкърезгъэхьэлIащ. Жэуап нэс къызэптыну пыIэщхьэрыхкIэ сынолъэIу: сыт сэ сызищIалэ дэгъуагъ, сызищIалэ дахагъ псори «ЛъагъугъуейкIэ» къыщIызэджэр?
— Мис, иджы си жейбащхъуэри сщхьэщыужащ, си махуэ гъуэгуанэри къесхьэлIащи, гупсэхуу жэуап уэстыфынущ, — жи Дыгъэм, и иужьрей дыгъэпсыр щIылъэм къытридзэжурэ. — Пэжщ, уэ ущIалэ дэгъуэщ, ущIалэ дахэщ! Ауэ теплъэкIэ удахэ къудейр зыми и пэрмэнкъым. ЦIыху дахэкIэ узэджэнур гукIэ, хьэл-щэн дахэкIэ, лэжьэкIэ екIукIэ дунейм тетыфыращ. Уэ а псоми гу лъумытэу е лъыптэну ухуэмейуэ хуэмыхугъэм зыдебгъэхьэхащ. Ухуэмыхукъэ — улъагъугъуейщ. Аращ уэ псори «ЛъагъугъуейкIэ» къыщIоджэр. АдэкIэ уэ егупсысыж. ПщIэнуми ухуитыжщ.
Ар жиIэри Дыгъэр къухьэжащ.
— Ееей, си Дыгъэ дыщэ! — кIэлъыгуоуащ Лъагъугъуей Дыгъэм. — Пщэдей уи къыкъуэкIыгъуэ хъухукIэ си дуней тетыкIэм зезгъэхъуэжыну укъызогъэгугъэ!
Лъагъугъуей и псалъэр игъэпэжауэ жаIэж. Абы и ужькIэ псори абы «ЩIалэ лъагъугъуафIэкIэ» къеджэ хъужауэ, дунейм куэдрэ тетыжауи яIуэтэж.
Дудар Хьэутий.
Псалъэзэблэдз
ЕкIуэкIыу:1. УэрэджыIакIуэ Iэзэу щыта, Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ артист Къуныжь… 4. Колхоз тхьэмадэу щыта, Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь … Хьэсэн. 7. УимыIыхьлы, уимыблагъэ. 8. Хабзэм къемызэгъыу, щэхуу зэIэпах ахъшэ. 9. ХадэхэкI. 10. Унагъуэ псэущхьэ щхьэзыфIэфI. 12. …-ешхэ къикIыжа лIыр нэжэгужэу унэм къыщIыхьэжащ. 13. Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ тхакIуэ. 14. МывэкIэ е пхъэбгъукIэ пщIантIэм ихъуреягъкIэ къещIэкIа. 16. Дзыдзэ лъэпкъым щыщ хьэкIэкхъуэкIэ, щэ куэд телъу. 19. КIыщокъуэ Алим и роман «Нал …». 20. ГъущIхэкIым пыщIа IэщIагъэ. 21. Псыщхьэ тещтыкIа. 24. Дунейм ехыжам щхьэкIэ жаIэ хабзэщ: «… нэху Тхьэм кърит!» 26. Адыгэм къыхэкIа еджагъэшхуитI-зэкъуэшитI: зыр физикщ, адрейр филологщ. 27. Мэлыхъуэ пщыIэ. 28. Армэм дэкI и къуэрылъхум лIыжьым жреIэ: « … жегъэIэ!» 29. Зауэ нэужьым къуажэм нэхъыбэу дэта, колхозым къыщагъэсэбэпа «транспорт». 31. Бгырыпхыщхьэ. 33. Ныкъусаныгъэ, сэкъат, … 34. Абы дыгъужьыр бэлацэу къыщохъу. 35. ЩIыпIэ хуабэхэм щыIэ хьэкIэкхъуэкIэ шынагъуэ, джэду абрагъуэ. 36. Сату Iэмэпсымэ.
Къехыу:1. Хьэулейуэ дэт хьэ. 2. Iэщ гъэхъуным пыщIа IэщIагъэ. 3. Шыуанышхуэ. 4. Егъэлеяуэ нэпсей. 5. Пхъум и щхьэгъусэ. 6. Макъ псыгъуэ цIыкIукIэ джэ пкIауэ лъэпкъ е адыгэ бзылъхугъэ уэрэджыIакIуэ, Къэбэрдей-Балъкъэрым щIыхь зиIэ и артисткэ. 11. Гъуэгубгъухэм Iут, унагъуэ куэдым ягъэкI пхъэщхьэмыщхьэ жыг. 12. ЦIыху ткIий, гущIэгъу зыхэмылъ. 15. Лондон щекIуэкIа Олимп зэхьэзэхуэм Махуэ Билал … увыпIэр къыщихьащ. 17. … хиса жыгыр мэгъу. 18. Ямыупсу щхьэкум къранэу щыта щхьэц Iэрамэ. 22. Пасэрей шабзэ лIэужьыгъуэ. 23. Сосрыкъуэрэ иныжьымрэ … зэдэджэгуащ. 25. Адыгэ уэрэджыIакIуэ, Урысей Федерацэм и цIыхубэ артист. 26. Зэпымыууэ уэс зытелъ бгы. 28. Муслъымэн лъэпкъышхуэ. 30. Адыгэ IуэрыIуатэм къызэрыхэщыжымкIэ, Андемыркъан пщышхуэм ещащ мыпхуэдэу: «Беслъэней пцIапцIэу …, си шэм и кIуэкIэр уигу ирихьа?» 31. Iэщ цIыкIу. 32. Дуней псом щикъухьа лъэпкъ е къэбэрдей тхакIуэ.
Зэхэзылъхьар Мыз Ахьмэдщ.
Мэкъуауэгъуэм и 11-м ди газетым тета псалъэзэблэдзым и жэуапхэр:
ЕкIуэкIыу:6. Хьэщпакъ. 7. Ашэмэз. 8. Бру. 9. Къады. 10. Псым. 11. ПцIэгъуэплъ. 12. Берн. 15. Тебэ. 17. Былым. 20. Псыжь. 21. Ерыщ. 24. Косыгин. 30. Ахъшэ. 31. Шэрхъ. 33. Хъурыфэ. 35. Сонэ. 36. Джыдэ. 37. Пулемет. 40. Нэхущ. 41. Урыху. 43. Дыху. 44. Аброкъуэ. 45. Накъырэ.
Къехыу:1. Жэпкъ. 2. Хъарып. 3. Лэрыгъу. 4. Пшэплъ. 5. Лэкъум. 13. Егъу. 14. «Насып». 15. Тхыдэ. 16. Бо. 17. Бжьэ. 18. Лыжь. 19. Мет. 22. Псы. 23. Бгы. 25. Махъшэ. 26. Шэрэдж. 27. Дэхъу. 28. Бжы. 29. Пшэ. 32. Фо. 34. Уд. 37. Пщыкъуэ. 38. Емышэ. 39. Тубай. 40. Нобэ. 42. Хуарэ.
