Гум телъ дыркъуэ
Мыкъуэжь Анатолэ
Поэмэ
(КIэухыр. ПэщIэдзэр №№13 — 14-хэм итщ)
XVI
Гухэлъыншэу и дунейр ихьыну
Ухуэупсэ жагъуэгъуми мыхъуну.
Лъагъуныгъэр — цIыхупсэм и дамэщ,
Насып жыгым и дыщэ къудамэщ.
Лъагъуныгъэрщ дыгъэр
къыщIыкъуэкIыр,
Пшэплъ къыщIищIыр, мазэр
къыщIыщIэкIыр.
Вагъуэ лыдхэр уэгум къыщIиувэр,
Нэхущвагъуэм тIэкIу зыщIигъэгувэр.
Гулъ къыщIищIыр, жыгхэр
къыщIэгъагъэр,
Къуалэбзухэм уэрэдкIэ щIагъахъэр.
Жыгей мэзыр щэхуу щIэIущащэр,
Жьыбгъэр гуапэу тхьэмпэм щIедэхащIэр.
Удз гъэгъам мэ гуакIуэ къащIыпихыр,
Бжьэхэм фо удзыпэм къыщIыпахыр.
Псынэ къабзэр шкIурэу къыщIыщIэжыр,
Ажэгъуэмэр пIащIэу къыщIыхэжыр.
Псыежэхым щIищIыр Iэуэлъауэ,
Гуэдз щхьэмыж нэгъунэ щIэщэнауэр.
Лъагъуныгъэр щIэнэкIалъэ зыщIхэм
Нэхъ тхьэмыщкIэ щыIэу сэ сымыщIэ.
Лъагъуныгъэр — цIыху гъащIэм и дыгъэщ,
Мы дунейр аращ зэтезыIыгъэр.
… Мы жысIахэр уэри сэри дощIэ,
Дэ тщIэ щхьэкIэ, щыIэщ ар зымыщIэ.
Хэзмылъхьами куэд дыдэ щIэщыгъуэу,
Сэ къысфIощI жысIауэ ахэр игъуэу.
XVII
Си поэмэм «хуэзда» усэ фащэм
Имызагъэу, къыщхьэщыкIыу мащIэу,
СиIэщ сэ зы усэ. Iэджэ щIауэ
ФIыуэ слъагъу си пщащэм хуэзгъэпсауэ.
Зэрыстхам хуэдабзэу фыкъеджамэ,
Сщыхъунт гуапэ, Iыхьэлейм икIауэ:
«Гъусэ пэж мы щIым къыщызгъуэтыну
Сымыгугъэжыххэу афIэкIа,
ГухэщI кIыхькIэ си дунейр уэлбанэу,
Сыпхуэзащ уэ, дэнэ укъикIа?
Дыгъэ нэкIуу, нурыр къыпщхьэщихыу,
СымыщIэххэу укъысхукъуэкIащ.
Си уафэгур, пшэр щызэбгрыпхури,
ЛэгъупыкъукIэ уэ схухэбдыкIащ.
Зи макъ гуапэм псэр игъэгумащIэу,
Зи нэ бзийхэр мафIэу къыщIэкIа,
Си щхьэц тхъуахэр бгъэфIэну упIащIэу,
УщIалащэу, дэнэ укъикIа?
ЖыIэт, сэщхьу, уэри ущыщ гъащIэм,
Хьэмэ псысэ гуэр укъыхэкIа?
Тхьэ Iэмыр хэмылъмэ, удахащэу
Апхуэдизу, дэнэ укъикIа?
Къысхэплъхьэжу уэру къаруущIэ,
Зезбгъэпщыту схузэфIэмыкIам,
Сабиигъуэу си дунейр IэфIыщэ
КъысщыпщIыжу, дэнэ укъикIа?
ЩыIэмэ гухэлъ къыщIихуу нэпсыр,
УэркIэ нобэ ар си нэгу щIэкIащ.
Си насып гува, си гъащIэ, си псэ,
Си гуфIэгъуэ, дэнэ укъикIа?»
Гъатхэ пшыхьу, дызэхуэгумащIэу,
А сатырхэм щIэзгъэдэIут си пщащэр.
Гухэлъ IэфIу дэ тIум дяку дэлъахэм
Я фэеплъу сэ сохъумэ ахэр.
XVIII
ГъащIэ-хышхуэ, хэт хьэфэ гъэпщакIэ,
Хэт кхъуафэжьей цIыкIукIэ,
хэт кхъухь инкIэ —
Дытехьащи, щхьэж зэрыхуэщIакIэ —
Дэ дыщосыр псори уи толъкъунхэм.
Демызэшу къунтххэр зэфIыдощIэ,
Идодзыхыр хъыхэр уэ уи лъащIэм.
Дожьэ махуэ ди кIэн къыщикIынум —
Ди насып-бдзэжьейр къыщыкъуэкIынум.
Ди мурадым дылъэIэс щытфIэщIым, —
Зэтрекъутэж псори уи жьапщэм.
ДокI зэмани, ифI зыкъыбошэжри,
Гугъэ нэпцIхэм псэр зыщIогъэшэжыр.
Кхъухьым исым джейр хуощIыжыр
плъапIэ,
Адрейхэм — щхьэж езым фIэлъапIэр.
Апхуэдэххэу дыбогъэхь ди гъащIэр
ДыщIэтIысыкIыхукIэ уи хы лъащIэм.
… ФIыуэ слъагъурат, насыпу слъытэу,
Си дыщэ бдзэжьейуэ си пщIыхь хэтыр.
Ауэ къунтхкIэ ар къысхуэубыдакъым,
Хъы зыIыгъхэм сэ сыхиубыдакъым.
XIX
Мы поэмэр стхат сэ Iэджэ щIауэ,
Iыхьэ гуэрхэм сетхъунщIэуэжауэ,
Сэ иджы фи пащхьэ ар нызолъхьэ,
Къызэрыфщыхъунуми сыпоплъэ.
ЗэманыфI алъандэм дэкIыжами,
Си уIэгъэр нобэми кIыжакъым.
Къэятэжу къохъу сыщигъэгуIэ,
ФIарий тхьэмпэ теплъхьэкIи мыувыIэ.
УзхуэIэзэм и деж сыщыIами,
Пэж мыхъуа абыи къызжиIахэр.
И хущхъуэгъуэ гухэлъым щымыIэ,
Гум телъ дыркъуэм хэгъуэщэж имыIэ.
XX
ЩхъуэкIэплъыкIэщ дунейм и IуплъапIэр,
Ауэ, Iупхъуэр Iупхрэ уIуплъапэм,
ЩIэ щIэмыт икIагъэу щызэрахьэм,
Хьилэшыхэм пцIыуэ щызэрахъэм.
Ди лъэхъэнэу ябгэр хъийм икIауэ,
Уи емыкIуи екIуи зэхиджауэ,
Мажэ щхьэхьу, Iуэху пхэнжхэм тегушхуэу,
И «гъущIыш» шхуэIуншэм иригушхуэу.
ЛъапIэныгъэу гъащIэм къыдекIуэкIхэр
ДадзэжакIэщ Iэджэм хьэрэкъуакIэ.
Хьэл-щэныфIу псэм хуэхъужхэм купщIэ,
Япэм ещхьу, ямыIэж щIэупщIэ.
МылъкукIэ фIэкI къапщыжкъым лIым
и лIыгъэр,
Кърадзэжкъым псэм и къулеигъэр.
Инэхъыбэр, псэм теплъэкъукIауэ,
Пкъым хуолIыщIэ, Iыхьэлейм икIауэ.
Хъуащ цIыхугур мывэм нэхъ нэхъ быдэ,
Зыхэлъыжыр гущIэгъу мащIэ дыдэщ.
Допсэу, напэншагъэм десэжауэ,
Хабзэншагъэр хабзэ тхуэхъужауэ.
Ди зэманым щыгъуэ, я фIэщ дыдэу,
Лъагъуныгъэ ящIт, иджы хуэмыдэу.
Иджы, нэгузыужьым халъытауэ,
А щэху IэфIым ироджэгу, етахэу.
Хуитыныгъэр — мыщхьэзыфIэфIыгъэ,
ПщIэну уи гум къыпылъадэу хъугъэр.
Хуитыныгъэр — хабзэм ухуэпэжу
Упсэунырщ, уи псэм ухуитыжу.
Зи гурыщIэр жьгъейуэ изыкъухьыр
Хуэдэщ зэсылIэн зимыIэ кхъухьым.
Кхъухь гъуазэншэм ещхьщ мы дунеижьыр,
Хузэхэмыхуж сэмэгуи ижьи.
Дахагъ нэпцIым итщи и Iумэтым,
Дахагъ нэсыр имыщIэж зыхуэдэр.
Дунеижьым псэкIэ зиужьакъым,
И акъылкIи жыжьэ ар нэсакъым.
Ахъшэм, мылъкум псэр я кIэрыдзэну
ЩытыхункIэ фIым ар хуэмызэну,
ЛъапIэныгъэу илъытэжкъым напэр,
Мылъку фIэкIа иIэжкъым нэгъуэщI
плъапIэ.
ЩIыхьым, напэм мылъкур
къыпэхъункъым,
БгъэцIууакIэ гъуаплъэр дыщэ хъункъым.
Уэмрэ щIымрэ тхузэтезыIыгъэ,
ПщIэ хуэтщIыфкъым къытхуэпщIахэм
тыгъэ.
Зыхэмылъхэм ди Iуэху — дыхоIэбэ,
Уэм идоку, щIы щIагъми дыщIоIэбэ.
Уафэм, щIылъэм яку дэлъ хабзэ быдэр,
ЗэрытлъэкIкIэ дэ зэтыдокъутэ.
А Iуэхугъуэм фIы къримыкIуэну,
Ар къэхъугъэм къытщIимыгъэкIуэну.
Жэнэт хадэу мы дуней дахащэм
Щхьэ дымыпсэуфрэ дыхуэфащэу?!
… ФитIнэ лъапсэу дунеижь абрагъуэм
ЕгъэкIуэщI цIыхугъэр, ещхьу благъуэм.
Ныщхьэщыхьэпащи ар щыхупIэм,
Къимыгъазэм — унэхъуащ цIыхубэр.
… Ныкъусаныгъэу хэлъа гуэрхэр
гъащIэм
НыфхуэсIуэтэжащ сэ, тезмылъащIэу.
НывжесIами ахэр къытезгъазэу,
А вжесIахэм сэ къезмыгъэгъазэ.
* * *
ЛIэщIыгъуитIыр щызэблэкIым щыгъуэ,
КъысщIихуащ сэ а тIуми я жьыбгъэр.
ЗэIищIамэ зым си гущIэ тIэкIур,
КърихулэкIащ адрейм си нэкIур.
Лъэхъэнэжьым иIамэ дагъуищэ,
Иджырейм и дагъуэщ мелуанищэ.
Езгъэпщати нобэм и сурэтым,
Ди блэкIар къысщыхъужащ жэнэту.
1983, 2015
