Франджым хуэшэчыжыркъым
Франджым и Лъэпкъ зэхуэсым и зи чэзу зэIущIэу мэлыжьыхьым и 28-м екIуэкIам депутатхэм щыдаIыгъащ оппозицэм къыхилъхьа дэфтэрыр. Ар теухуащ Урысей Федерацэм ехьэлIауэ щыIэ санкцэхэм адэкIэ къыпамыщэным. УФ-м Франджым щиIэ и сату лIыкIуэ Туров Александр «Коммерсантъ»-м и корреспондентым къыхуиIуэтащ текъузэныгъэхэм къыпекIуэкIыурэ урысей компаниехэр франджы рынокым ихьэну зэрыхэтыр икIи франджы хьэрычэтыщIэхэр ди къэралым санкцэхэр техыжыным зэрыхущIэкъур.
— Санкцэхэр къызэрыхалъхьэ лъандэрэ Урысеймрэ Франджымрэ я сату Iуэхухэм сыт и лъэныкъуэкIэ зихъуэжа?
— Ди сату зэпыщIэныгъэхэр хуэдитIкIэ нэхъ мащIэ хъуащ. 2015 гъэм апхуэдэ бжыгъэр доллар мелард 11,6-м хуэкIуащ. НэхъыфI дыдэу дыщызэдэлэжьар 2011 гъэрщ — доллар мелард 28-рэ и уасэ сату щыIащ.
— Сыт урысей компаниехэм Франджым щащэну зыхуейр?
— Псалъэм папщIэ, машинэухуэ IэнатIэм и хьэпшыпхэр, гъущIыкIэм зэрелэжьхэр, гъавэхэкIхэр — ди гъавэм пщIэшхуэ щиIэщ абы. ЗыужьыныгъэфI игъуэтыфынущ кхъухьлъатэ ухуэным пыщIа унэтIыныгъэм. НэгъуэщI къэралхэр къыщIоупщIэ мафIэсхэр зэрагъэункIыфI кхъухьлъатэ телъыджэ Бе-200-м. «Урысейатом»-м и IуэхущIапIэхэм я къудамэхэр Франджым къыщызэIуахауэ атом унэтIыныгъэм ди зэпыщIэныгъэхэр щыдогъэбыдэ. Апхуэдэу Iэ теддзащ «Airbus»-мрэ Граждан авиацэм и заводу Уралым щыIэмрэ я зэгурыIуэныгъэм. Ди IуэхущIапIэм зэпкърилъхьэнущ къегъэлакIуэ унэтIыныгъэ зиIэ вертолётхэр. Ар вертолёт цIыкIущ, ауэ щIэупщIэ зиIэщ. Абы урысей-франджы проектыфI къыхэкIынущ.
— Ди инвесторхэм Франджым дауэ къащыIущIэрэ?
— ФIы дыдэу. Инвестицэшхуэхэр щы-Iэщ мыбы. Псалъэм папщIэ, GEFCO-р РЖД ОАО-м и инвесторщ. Ику ит инвестицэхэри щыIэщ, уеблэмэ коньяк, шампанскэхэр урысей IуэхущIапIэхэм мыбы къыщыщIагъэкI. Шагъыр щагъэхьэзыр хозяйствэхэр къащэху, жызумейхэмрэ псэуалъэхэмрэ иту. Нэхъапэм инвес- торхэм дзыхь хуамыщIыщэу щытамэ, иджы апхуэдэ еплъыкIэхэр щыIэжкъым.
— Иджыпсту щыIэ урысей рынокым къихьэну гукъыдэж зиIэ франджы IуэхущIапIэхэр? Сыт хуэдэ хьэпшып абыхэм ящэну зыхуейр?
— IуэхущIапIэщIэхэм урысей рынокым къихьэну иджыпсту къатехьэлъэнущ. Абыхэм финанс дэIэпыкъуныгъэхэри, кредитхэри иратынукъым санкцэхэм я зэранкIэ. УФ-м инвестицэ хуэзыщI франджы IуэхущIапIэ 500 щыIэщ. ХьэрычэтыщIэ мащIэмрэ курытымрэ къэбгъэлъагъуэмэ, апхуэдэхэм я бжыгъэр 1500-м нэблэгъэнущ. Абыхэм къытхуагъэлъагъуэ машинэухуэ IэнатIэм и хьэпшыпхэр, ерыскъыхэкIхэр. Санкцэхэм хиубыда хьэпшыпхэр къэрал ещанэхэмкIэ кърашэну хэтщ. Апхуэдэхэм дэ къагурыдогъаIуэ ар ди хабзэм къызэремызэгъыр. А хьэпшыпхэмкIэ зэпыщIэныгъэхэм зрагъэужьыну хуеймэ, УФ-м ар къыщыщIагъэкIыну къыхудоджэ. Уи къарумрэ зэфIэкIымрэ елъытауэ мэкъумэш комплексхэр къызэбгъэпэщ хъунущ, гъэшхэкIхэм уелэжьыфынущ. Ди франджы лэжьэгъухэм санкцэ- хэр яIэщIэужэгъуащ, ар трахыжыну хущIокъу. СызэрегупсысымкIэ, апхуэдэр гува-щIэхами къэхъунущ.
— Ди къэралым хьэпшып къызэримышэжрэ Франджым сыт хуэдиз фIэкIуэда?
— Франджы хьэрычэтыщIэхэм банкхэм щIыхуэ къратыркъым: езым я деж къыщыщIагъэкI хьэпшыпхэр куэду къэшэныр зэпыуащ. Дэ къызэрыдбжамкIэ, европей экономикэм езыхэм я санкцэхэм я зэранкIэ евро меларди 100-рэ лэжьапIэ IэнатIэу 1 мелуанрэ яфIэкIуэдащ. Урысейм ярищIылIэжахэм къыхэкIыу абы-хэм евро мелуан 200 хуэдиз яхэщIащ. Адрей къэралхэу Германиемрэ Польшэмрэ елъытауэ а бжыгъэхэр мащIэщ.
— Санкцэхэм жыджэру япэщIэт европей компаниехэм Урысейм дэчыхыныгъэ гуэрхэр яхуищIу хъыбар щыIэщ. Ар пэж?
— Мы щытыкIэм зыгуэрым дэчых хуэпщIыныр гугъу дыдэщ. Ар антимонопольнэ хабзэм узэребакъуэ Iуэхугъуэщ. ФIыцIэрэ хужьрэ щыIэщ — зыгуэр нэхъ хужьу е нэхъ фIыцIэу щытыфынукъым. Мардэхэр псом я дежкIи зэхуэдэщ.
— ЮКОС-м и Iуэхум ехьэлIауэ урысей мылъкуу Франджым щыIэр зэраубыдам сыт хужыпIэфыну?
— А Iуэхум хуэгъэзауэ судым дыщытхьэусыхащ. Приставхэр ди IуэхущIапIэм къыщIыхьэну сыт хуит щIащIар? Мы ухуэныгъэм дипломат иммунитет иIэщ, къызэрагъэсэбэпыр дипломат унэтIыныгъэ къудейщ.
ГОРЯШКЭ Сергей.
«Коммерсантъ»
