Эдилс-Эхнатон – адыгэ лъэпкъым и лIыкIуэ
2013 гъэм Германием, Нюрнберг къалэм, шы лъэпкъыфIхэр щыщагъэлъэгъуам Краузер Штеффи тесу адрейхэм къыхагъэщхьэхукIа адыгэшым и цIэр Эдилс-Эхнатонщ. Интернет сайт щхьэхуэ зыхухаха а шым и хъыбарыр къеIуатэ Груссельберг къалэм «Шагъдий» журналыр къыщыдэзыгъэкI, «Адыгэшыр фIыуэ зылъагъухэм я дунейпсо зэгухьэныгъэм» и унафэщI Кнол Тобиас.
Шэрджэсымрэ шымрэ зэпэжыжьэ зыщIар
Адыгэхэм я дежкIэ шыр ныбжьэгъу пэжрэ дэIэпыкъуэгъу жану къекIуэкIащ лIэщIыгъуэ зыбжанэкIэ. Куэд щызэдашэчащ икIи щызэдагъэунэхуащ адыгэшымрэ адыгэлIымрэ тхыдэм и кIыхьагъкIэ - зауэ зэманми мамыр гъащIэми. Ауэ зи лъэпкъыр зыхъумэжыну хущIэкъу нобэрей адыгэр глобализацэм зригъэува щытыкIэ гугъу дыдэм нэхъ махэ ищIащ шымрэ лIымрэ игъащIэ лъандэм яIа зэпыщIэныгъэр. Лъэпкъым и щэнхабзэ лъагэм и уасэр уеблэмэ езым и щIалэгъуалэм ялъигъэIэсыфыркъым, хамэр къэнауэ. Абы и зы щапхъэщ адыгэлIымрэ шымрэ зэпэжыжьэ зэрыхъуари.
Удзыфэмрэ дыщафэмрэ
ИтIани адыгэм иIэщ дэIэпыкъуэгъу къыхуэхъуфын ныбжьэгъуфI, къызыхэкIа лъэпкъым лIыкIуэ хуэхъуу, и хэкур дуней псом къыщригъэцIыхуфыну. Германием зи гъуэгур щызэIуха адыгэшым Iэмал егъуэт къызыхэкIа лъэпкъым и дахагъымрэ и щэнхабзэ куумрэ, абы къыдэкIуэу ар иджыпсту зыхэт гугъуехьхэмрэ къыпэщылъ къалэнхэмрэ утыку кърихьэну. Къеплъым игу къимынэжынкIэ Iэмал иIэкъым адыгэшым и гъусэу утыку кърахьэ лъэпкъ ныпри. Удзыфэмрэ дыщафэмрэ щызэхэлъ адыгэ бэракъым псоми хъыбар ярегъащIэ: «Мис, мы тлъагъур адыгэ лъэпкъым и шы телъыджэхэм язщ!»
Фирхьэуным ещхьу бжьыфIэ
Эхнатон дунейм къыщытехьар 2008 гъэрщ. Абы и адэр I993 гъэм Европэм щекIуэкIа шы зэхэдзым уасэшхуэ зыщыхуагъэува Эзоп-Эдилщ. И анэ Темсэ Урысейм кърашащ. ШыщIэр дунейм къызэрытехьар зылъэгъуахэм занщIэу гу лъатат абы узыIэпызышэ теплъэрэ къызэрымыкIуэ шыгъэрэ зэрыхэлъми, фIы куэдкIэ ущыгугъ зэрыхъунуми, хьэл дахэ къызэрыпхуегъэщтэнуми. Мазих фIэкIа щымыхъум Эхнатон и адэр къицIыхужырт. 20I2 гъэм IэщагъэлIхэм Эхнатон драгъэкIуэкIа къэпщытэныгъэхэм къагъэлъэгъуащ ар зэрыщыгугъам хуэдэу къызэрыщIэкIар, кIэлъыплъакIуэ нэхъыщхьэу щыта Хак Берндт жиIащ ар «къэбэрдей» шы лъэпкъыр иригъэбэгъуэн папщIэ, псори зыбгъэдэлъ шы къабзэу зэрыщытыр. Шыхъуэхэр кIэлъыплъащ Эхнатон и хьэлым зэрызихъуэж щIыкIэм, ар зэрыхуэ щIыпIэмрэ гъусэ хуэхъухэмрэ елъытауэ. Абы иужькIэ Берндт шыр хуигъэлъэгъуащ езым и нэIуасэу щыт бзылъхугъэ шурышэс Краузер Штеффи. Пщащэмрэ Эхнатонрэ я хьэлыр занщIэу зэтехуащ. Шым хуэарэзы зэпытт ар игъэсэну къызыIэрыхьа словак щIалэ Даниэли.
ЩIэупщIэ щыIэщ, сыт абы адыгэцIэ щIыфамыщар жаIэу. Ар шыхъуэ IэщIагъэм хабзэу къыщокIуэкI - хакIуэ зэадэзэкъуэхэм я цIэхэр къызэрыщIидзэ хьэрфыр зэтехуэн хуейщ. Эдилс-Эхнатон и адэм и цIэр Эзоп-Эдилти, и къуэм и цIэри хьэрф «э»-кIэ къригъэжьэн хуейт. Дэ къытщохъу Эхнатон цIэр мы хакIуэм екIупсу. «Фирхьэуным хуэдэу бжьыфIэщ», - жиIэгъат адыгэ гуэрым, абы япэу щыIуплъэм. Зыми емыщхь Эхнатон фирхьэуным и цIэр хэплъыхьу къыхухахам хуэдэщ, апхуэдизкIэ дахагъ хэIэтыкIа дыболъагъу мы шы къуданым и зыIыгъыкIэ гуакIуэми. Иджы ар и лъэпкъым и лIыкIуэу хэтщ гъэлъэгъуэныгъэхэм, зэпеуэхэм, махуэшхуэхэм.
Эхнатон игурэ и щхьэрэ зэтелъ зэпытщ. Адрей шыхэм щаригъусэм дежи, абы хьэл зэтет къегъэлъагъуэ икIи, къэбэрдей нэсым хуэдэу, и бжьыфIагъыр сыт щыгъуи нэрылъагъуу зэрыщигъэтыным хущIокъу.
