ЦIыхубэ усакIуэм и щIыхькIэ
Япэ адыгэ цIыхубз усакIуэ, КъБАССР-м и цIыхубэ усакIуэ, СССР-м и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм хэта, ЩIэныгъэхэмкIэ Дуней-псо Адыгэ Академием и академикыу щыта, УФ-м и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм и саугъэтым и лауреат Балъкъэр Фоусэт Гъузер и пхъур щыпсэуа Налшык къалэм Пушкиным и цIэр зезыхьэ и уэрамым тет унэ №60-м фэеплъ пхъэбгъу фIадзащ, ар къызэралъхурэ илъэс 85-рэ щрикъум ирихьэ-лIэу.
— Си цIыхугъэу щыта япэ адыгэ цIыхубз усакIуэр дигу къэдгъэкIыжыну нобэ дыщызэхуэсащ ар щыпсэ-уа пщIантIэм. Фоусэт дунейм ехыжыным и пэ къихуэу, и усэхэм ящыщ зы радиом сыкъыщеджэну къызэлъэIуауэ щытащ. Ауэ а Iуэху дахэр згъэзэщIэну сыхунэсакъым, дызэрыгушхуэ усакIуэр мыгувэу дунейм ехыжри. Нобэр къыздэсым сигу ихужыркъым мы пщIантIэм Фоусэтрэ сэрэ иужь дыдэу дыщыщызэхуэзауэ зэрыщытар, — жиIащ КъБР-м щэнхабзэмкIэ и министр Къумахуэ Мухьэдин пэкIур къыщызэIуихым. — Балъкъэр Фоусэт дунейм ехыжами, и усэ купщIафIэхэр къытхуигъэнащ. Абыхэм адыгэ литературэм хуэфащэ увыпIэ щаIыгъщ, и цIэр лъэпкъ усыгъэм къыхэнащ.
Зэхыхьэм къыщыпсэлъащ КъБР-м и Профсоюзхэм щэнхабзэмкIэ и рескомым и унафэщI, УФ-м щIыхь зиIэ и артисткэ Дау Марианнэ, Тхылъыр фIыуэ зылъагъухэм я Налшык къалэ зэгухьэныгъэм и унафэщI Шинкарёвэ Наталье, Балъкъэр лъэпкъым и нэхъыжь Борис сымэ, нэгъуэщIхэри.
Балъкъэр Фоусэт и усэхэм адыгэбзэкIи урысыбзэкIи къеджащ Тхылъыр фIыуэ зылъагъухэм я «Шэху уэздыгъэ» литературэ студием и гъэсэнхэр, еджакIуэхэр.
Къумахуэ Мухьэдинрэ Балъкъэр Борисрэ фэеплъ пхъэбгъур къызэIуаха нэужь, Мэлбахъуэ Тимборэ и цIэр зезыхьэ Лъэпкъ библиотекэм щыпащащ Балъкъэр Фоусэт къызэралъхурэ илъэс 85-рэ зэрырикъум теухуа зэхыхьэм. Пшыхьыр ирагъэкIуэкIащ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым и артисткэ КIэхумахуэ ФатIимэрэ Балъкъэр къэрал драмэ театрым и артист Мизиев Аубэчыррэ.
Зэхыхьэр къызэIуихащ библиотекэм и унафэщI, филологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, «Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и пащхьэ щиIэ фIыщIэхэм папщIэ» орденыр зыхуагъэфэща Емуз Анатолэ. Фоусэт лъэпкъ литературэм хуищIа хэлъхьэныгъэфIхэм я гугъу щищIым, абы къыхигъэщащ ар илъэсих щрикъум курыт еджапIэм зэрыкIуар, тхэкIэ зригъэщIэн и пэ къихуэу усэхэр зэхилъхьэу зэрыщытар, и Iэдакъэ къыщIэкIахэм щалъхуа щIыналъэм и псынэпс, уэрэд къабзэхэр зэрызыщIашар, ахэр гупсысэ куукIэ зэрыгъэнщIар. Балъкъэр Фоусэт и япэ тхылъыр 1958 гъэм дунейм къытехьащ. Абы къыкIэлъыкIуащ тхылъ 30-м щIигъу, адыгэбзэкIэ, урысыбзэкIэ Налшыкрэ Москварэ щытрадзауэ.
АдэкIэ Къумахуэ Мухьэдин къызэхуэсахэм ягу къигъэкIыжащ Фоусэт и гъащIэмрэ и гуащIэмрэ.
— Фоусэт и усэ куэд дыдэм макъамэхэр щIалъхьащ. Абы и псалъэхэр зыщIэлъ уэрэдхэр нобэ лъэпкъ щэнхабзэм, гъуазджэм я фIыпIэу къалъытэ. УсакIуэм и Iэдакъэ къыщIэкIахэм щIэупщIэ яIэщ. Абыхэм макъамэхэр зэрыщIалъхьам къыдэкIуэу, инджылызыбзэкIэ, хьэрыпыбзэкIэ, испаныбзэкIэ, нэмыцэбзэкIэ, тыркубзэкIэ, нэгъуэщIыбзэхэмкIэ зэрадзэкIащ, — жиIащ министрым. — Ди къэралым и уэрэджыIакIуэхэм я репертуарым хэтщ Фоусэт и псалъэхэр зыщIэлъ уэрэд 70-м щIигъу. Ахэр щоIу Болгарием, Венгрием, Германием, Финляндием, Тыркум, Сирием, Америкэм и Штат Зэгуэтхэм, нэгъуэщI щIыналъэхэми. Гуапэщ Хельсинки щекIуэкIа дунейпсо IуэрыIуатэ фестивалым Тхьэбысым Умар макъамэ зыщIилъхьа, Фоусэт итха «ФIыуэ слъагъум сыкъыдофэ» уэрэдым япэ саугъэтыр къызэрыщыхуагъэфэщар. Финляндием щыпсэухэм иджы-ри ар нэхъыфIу ялъагъу уэрэдхэм ящыщ зыщ.
Мизиев Аубэчыр къызэхуэсахэм и гугъу яхуищIащ Венгрием къикIыу Фоусэт зэгуэр Налшык тхыгъэ къызэрыхуэкIуар, «Гъатхэ жэщхэм умыжей» и усэр игу зэрырихьам папщIэ. «Крестьянка» журналым 60 гъэхэм зи тхыгъэхэр традза адыгэ усакIуэ Балъкъэр Фоусэт и IэдакъэщIэкIхэр куэдым ягу ирихьри, редакцэм тхылъеджэхэм пись- мо къыхуагъэхьу щIадзащ, абы и гъащIэм, зыщыщ лъэпкъым, щыпсэум щIэупщIэу. Апхуэдэт, псалъэм папщIэ, Винницэ къалэм щыпсэу Попко Людмилэ къитхар: «Фоусэт лъапIэ! Уи усэхэм си гущIэм нэсу сагъэпIейтеящ. Ахэр апхуэдизкIэ щIэщыгъуэщ, гурыщIэ куу, пэжыгъэ ин яхэлъщи, гунэс пщохъу. Псом хуэмыдэу сигу ирихьащ «Гъатхэ жэщхэм умыжей» усэр. Макъамэ щIэмылъ щхьэкIэ, ар уэрэд хъарзынэщ». А письмор къэзытхами езы Фоусэти абы щыгъуэм ящIэртэкъым Венгрием и композиторхэми а усэм гу зэрылъатар. Ар зэрыхъуар мыпхуэдэут. Фоусэт и усэхэр зэрыхуа «Крестьянка» журналыр Венг- рием щыщ тхыдэдж, географ, усакIуэ Антал Сатма- ри къыпэщIэхуащ. Урысейм щыпсэуауэ урысыбзэр фIы-уэ зыгъэшэрыуэф а щIалэм Фоусэт и усэхэр венгрыбзэ-кIэ зэридзэкIащ. Уеблэмэ, «Гъатхэ жэщхэм умыжей» усэр Венгрием и Композиторхэм я зэгухьэныгъэм щихьым, абы хэт цIыху 15 арэзы хъуащ и псалъэхэм макъамэ щIалъхьэну. Абы теухуауэ къызэрагъэпэща зэпеуэм Палинкаш Йожеф щытекIуат. Мыгувэу Фоу-сэт къыIэрыхьащ композитор Йожеф игъэзащIэ уэрэдыр зытет пленкэмрэ абы щIигъужа фIыщIэ тхыгъэмрэ. А усэм лъэкIат къэралитIым щыпсэухэр зэришэлIэну.
КъБР-м и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм и тхьэмадэ, усакIуэ Беппаев МутIэлип жиIащ Балъкъэр Фоусэт адыгэ литературэм хэлъ-хьэныгъэфI зэрыхуищIар, абы и тхылъхэм щIэупщIэ зэраIэр, усакIуэ къудей мыхъуу, ар икIи пшынауэ Iэзэу, уи нэпс къезыгъакIуэ гъыбзэхэри, дэрэжэгъуэшхуэ къозыт уэрэдхэри игъэзащIэу зэрыщытар.
Къэбэрдей-Балъкъэрым Гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ и къэрал институтым и лэжьакIуэ, филологие щIэныгъэхэм я доктор Гъут Iэдэм къыхигъэщащ куэ-дым фIыуэ ялъагъу, литературэ творчествэр зи IэщIагъэу абы ирилэжьа япэ адыгэ цIыхубз, Iэзагъышхуэ зыбгъэдэлъ усакIуэ цIэрыIуэм и Iэдакъэ къыщIэкIа-хэр цIыхухэм зэрызэIэпахыр. Абы и усэхэм, уэрэдхэм, пьесэхэм тхылъеджэхэр, макъамэ зыфIэфIхэр, и лэжьэгъухэр щIэх-щIэхыурэ ироплъэж.
Пшыхьым къыщыпсэлъащ усакIуэ икIи журналист Моттаевэ Светланэ, тхакIуэ, щIэныгъэлI, тхыдэтх, философ Бейтыгъуэн Сэфарбий сымэ, нэгъуэщIхэри.
Къэбэрдей къэрал драмэ театрым и артистхэу Мысостышхуэ Маринэ, КIэхумахуэ ФатIимэ, Хьэмырзэ Ахьмэд сымэ къеджащ Фоусэт и усэхэм ящыщу нэхъыфIу ялъагъухэм. Апхуэдэу Балъкъэр Фоусэт и псалъэхэр зыщIэлъ уэрэдхэр ягъэзащIэу пшыхьыр ягъэдэхащ КъБР-м и цIыху-бэ артисткэ Бесчокъуэ Майе, УФ-м щIыхь зиIэ и артист Хъупсырджэн Албэч, КъБР-м щIыхь зиIэ и артисткэ Азэмэт Наталье, уэрэджыIакIуэ Хьэкъул Оксанэ сымэ.
Зэхыхьэр щиухым, Балъкъэр Борис я лъэпкъым къыбгъэдэкIыу фIыщIэ яхуищIащ ар къызэзыгъэпэщахэмрэ абы зыкърезыгъэхьэлIахэмрэ.
ТЕКIУЖЬ Заретэ.
Сурэтхэр КЪАРЕЙ Элинэ трихащ.
