Къалащхьэм и фIыгъуэ нэхъыщхьэ
Налшык и «ХьэтIохъущокъуэм и жыг хадэ» къалэ паркыр ди щIы-налъэм и щIыуэпс хъугъуэфIыгъуэ нэхъ дахэхэм ящыщщ. Хадэм нобэ иIэ щытыкIэмрэ ар адэкIи егъэфIэкIуэнымрэ ятеухуа псалъэмакъ иджыблагъэ щекIуэкIащ Бэрбэч ХьэтIутIэ и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым. Абы щызэхаша «стIол хъурейм» кърихьэлIат КъБР-м и Парламентым и депутатхэр, Налшык къалэ щIыпIэ администрацэм и IэщIагъэлIхэр, щIэныгъэлIхэр, экологхэр, волонтёрхэр, КъБКъУ-м и «Плъыр щхъуантIэ» экологие гупым хэтхэр, университетым и егъэджакIуэ-хэр, библиотекэ лэжьакIуэхэр, студентхэр.
ХьэтIохъущокъуэм и жыг хадэм и тхыдэм къызэхуэсахэм яхутепсэлъыхьащ КъБКъУ-м и ЩIэныгъэ библиотекэм тхылъ гъуэтыгъуейхэмкIэ и къудамэм и унафэщI Къармэ Руслан.
— ХьэтIохъущокъуэм и жыг хадэм и лъабжьэр щагъэтIылъар 1847 гъэрауэ къалъытэ, ауэ, дэфтэр хъумапIэм щIэлъ тхылъхэм ятепщIыхьмэ, 1842 гъэм унафэ къыдагъэкIауэ щытащ Долинск щIыпIэм кхъужьей цIыкIухэр щыхэсэным теухуауэ, — къыхигъэщащ абы. — ЗэрыщыIэ зэманым къриубыдэу хадэм зэхъуэкIыныгъэ куэд игъуэтащ. 1884 гъэм ар ХьэтIохъущокъуэ пщым къищтащ, зыхуей хуигъэзэжын мурадкIэ. ЖыпIэнурамэ, а цIыху щэджащэм и къарурэ мылъкуу куэд хилъхьащ а Iуэхум, ауэ зэфIигъэувэжыфащ.
Къармэм зэрыжиIамкIэ, 1917 гъэм екIуэкIа Жэпуэгъуэ революцэм къыкIэлъыкIуа илъэс зыщыплIым жыг хадэм и Iуэху зыми зэрихуакъым икIи ар хьэлэч хъуащ. ИужькIэ, 1921 гъэм, абы унафэ щхьэхуэ тращIыхьащ республикэм и унафэщIхэм икIи къалэм и парк нэхъыщхьэу къалъытэ хъужащ.
КъБР-м и Парламентым Мэкъумэш политикэмкIэ, экологиемкIэ, щIыуэпсыр къэгъэсэбэпынымрэ щIы IуэхухэмкIэ и комитетым и унафэщIым и къуэдзэ Щхьэгъэпсо Сэфарбий къыщыпсалъэм жиIащ ХьэтIохъущокъуэм и жыг хадэр зыхуей хуэгъэзэжыныр зи пщэрылъ лэжьакIуэ гуп хэха къызэрызэрагъэпэщар. Абы и псалъэм пищэу зэхуэсым къыщыпсэлъа Тембот ФатIимэ, РАН-м Бгылъэ щIыпIэхэм я экологиемкIэ и институтым и унафэщIым, жиIащ ХьэтIохъущокъуэм и жыг хадэр Кавказ Ищхъэрэм и лъэпкъ хъугъуэфIыгъуэу зэрыщытыр.
— А хадэращ парк нэхъ ин дыдэу ди щIыналъэм щыIэр. ХьэтIохъущокъуэм и жыг хадэр хъумэнымрэ егъэфIэкIуэнымрэ пыщIа Iуэху куэд къыкъуэкIащ мы зэманым. Къапщтэмэ, абы щыпсэу къуалэбзухэмрэ хьэкIэкхъуэкIэхэмрэ я бжыгъэр зэфIэгъэувэжын хуейщ. Апхуэдэу жыгхэм яхэтщ узыфэ гуэрхэр зыпкърыт, хэгъукIахэри мащIэкъым. Гъэкъэбзэн хуейщ псыхъуэри, — игъэбелджылащ Темботым. — Паркым къриубыдэ щIыпIэм ит тыкуэн цIыкIухэр, нэгъуэщI уней IуэхущIапIэхэр куэдыIуэ хъуащ. Абыи зы унафэ иIэн хуейуэ къызолъытэ.
А псоми игъэпIейтейхэм ящыщщ «ЩхъуантIэхэр» урысей экологие партым и Къэбэрдей-Балъкъэр щIыналъэ къудамэр. Абы и унафэщI Щхьэгъэпсо Сэфарбий къа-лэ администрацэм зыхуигъэзащ ХьэтIохъущокъуэм и жыг хадэр яхъумэн хуей щIыпIэ хэхауэ къы-зэрылъытапхъэмкIэ лъэIу тхылъ. Мы гъэм и гъатхэм абы теухуа унафэ къащтащ. И илъэс 200 юбилейм паркыр зыхуей хуэзэжа- уэ ирихьэлIэну щогугъ зэхуэсым къыщыпсэлъахэр.
«Плъыр щхъуантIэ» экологие гупыр зэлэжь Iуэхугъуэхэм къызэхуэсахэм яхутепсэлъыхьа абы и пашэ Шыбзыхъуэ Аскэр зэрыжиIамкIэ, гупым хэтхэм я нэIэ трагъэтщ паркым и къабзагъэм. Iуэхур ефIэкIуэным сэбэп хуэхъунут Инстаграм социальнэ сетым паркым, ар зыгъэкъабзэхэмрэ къэзыуцIэпIхэмрэ ятеухуа хъыбархэр иралъхьэу щытамэ. Апхуэдэу хадэм ит тыкуэнхэр, шхапIэхэр зыгъэлажьэхэр кIэлъыплъын хуейщ я IуэхущIапIэхэм ихъуреягъым щыщыIэ къабзагъэм.
ЗэIущIэм хэтащ ХьэтIохъущокъуэм и жыг хадэм и унафэщI Шаваев Елдар. Абы жиIащ паркым и зыужьыныгъэм зи мурадхэмрэ Iуэхуфэхэмрэ хуэзыгъэпс дэтхэнэми шэщIауэ ядэлэжьэну зэригуапэр.
ЖЫЛАСЭ Маритэ.
