ЛIыгъэншэр зэрыхъум хуэдэу мэпсэу, цIыху хахуэр зэрыщытын хуейуэ илъытэм ирокIуэ
Осетие Ищхъэрэ-Аланием хыхьэ Мэздэгу къалэм иджыблагъэ щекIуэкIащ ди лъэпкъэгъу цIэрыIуэ Тыркуин Анатолэ и фэеплъ махуэ. Ар къыщалъхуащ Ставрополь крайм и Къурей щIыналъэм хиубыдэ Азэней къуажэм, иджы Серноводск зыфIащыжам. Курыт еджапIэр къиухри, щIэтIысхьащ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым икIи ехъулIэныгъэкIэ ПГС къудамэр къиухащ. Тыркуиныр IэнатIэ куэдым пэрытащ, ауэ псоми нэхъыбэу ягу къинэжар иужьрей зэманхэм абы ирихьэкIа лэжьыгъэрщ: КъБР-м КъызэрымыкIуэ щытыкIэхэмкIэ и министерствэм и Iэтащхьэу зэрыщытарщ, а IэнатIэм абы къыщигъэлъэгъуа Iуэху бгъэдыхьэкIэмрэ цIыхугъэ инымрэщ.
Дунейпсо Адыгэ Хасэм и лIыкIуэхэр: ХьэфIыцIэ Мухьэмэд, Бэгъущэ Iэдэм, Шэрджэс Мухьэмэд, МэшбащIэ Исхьэкъ, Сэхъурокъуэ Хьэутий, Дербит (Мудар) Валерэ, КIэкIыхъу Мэжид. Фэеплъ махуэм хэтыну КъБР-м и лIыкIуэ куэд Мэздэгу кIуащ: жылагъуэ лэжьакIуэхэр, Анатолэ и Iыхьлыхэр, и ныбжьэгъухэр, къыдэлэжьахэр. Абыхэм ящыщщ Дунейпсо, Къэбэрдей Адыгэ Хасэхэм я тхьэмадэхэу Сэхъурокъуэ Хьэутийрэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэдрэ, КъБР-м къызэрымыкIуэ щытыкIэхэмкIэ и управленэм и унафэщI Шагин Сергей, Республикэм и Жылагъуэ палатэм и Iэтащхьэ Тау Пщыкъан, Къэбэрдей-Балъкъэр щIэныгъэ центрым и унафэщI Иуан Пётр, нэгъуэщIхэри.
Iуэхур къыщыщIадзащ Тыркуиныр къыщалъхуа щIыпIэм, ар щеджа школым. Серноводск къуажэм и курыт еджапIэм и пщIантIэр нып зэмыфэгъухэмкIэ, удз гъэгъахэмкIэ гъэщIэрэщIат. ХьэщIэхэр зрагъэблэгъа пэш хуитышхуэм щызэхаубла гъэлъэгъуэныгъэм къыуигъащIэрт абыхэм я дежкIэ Тыркуин Анатолэ Тимофей и къуэр цIыху лъапIэу зэрыщытар. Блыныр ягъэбжьыфIэрт адыгэлI щыпкъэм и сурэтхэм. Абыхэм къагъэлъагъуэрт мэздэгу щIалэм и гъащIэм и пычыгъуэ зэмылIэужьыгъуэхэр. Зэрысабий лъандэрэ Анатолэ псэ къабзэу, акъыл жану, гу хьэлэлу зэрыщытам щыхьэт техъуэ тхыгъэхэр, школым и архивым щахъумахэр, псоми гъэщIэгъуэн ящыхъуат. Пасэу дунейм ехыжа Тыркуин Анатолэ и къуажэгъухэм куэдкIэ сэбэп яхуэхъуу зэрыщытар дэтхэнэ зыми игу къигъэкIыжырт. Псом хуэмыдэу, гуапэу я гум илъщ абы къуажэм газ къазэрыхуишар, и жэрдэмкIэ зыщIадзауэ щыта школыр ухуэныр мыгувэу зэраухынур.
Мэздэгу адыгэхэм я унагъуэ хьэпшыпхэр. — ЦIыхур тIэуней дунейм йохыж: япэу — и псэр щыхэкIкIэ; етIуанэу — абы и фэеплъыр щыужьыхкIэ. Тыркуин Анатолэ псэууэ къытхэту къытщохъу, сыту жыпIэмэ абы и фэеплъыр IупщIу ди гъусэщи, — жиIащ еджакIуэ цIыкIухэм языхэзым. Абдежым псалъэ иратащ Дунейпсо Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Сэхъурокъуэ Хьэутий:
— Нобэ дигу къэдгъэкIыж ди ныбжьэгъум и щIыхьым и инагъыр мыбдеж щытлъагъумкIэ пхужыIэнущ. Адрейхэми хуэдэу, сэри срогушхуэ Анатолэ гъунэгъуу зэрысцIыхуам, сызэрыдэлэжьам. Ар цIыхушхуэу щытащ икIи нобэрей щIэблэр абы и щапхъэфIым зэрыщIапIыкIыр ди гуапэщ. Шэч къытесхьэкъым мы ныбжьыщIэ цIыкIухэри я лъахэгъум хуэдэу хэкупсэ зэрыхъунум, — жиIащ абы. — Мы Iуэхум кърихьэлIа псоми къабгъэдэкIыу фIыщIэ ин яхузощI егъэджакIуэхэми, еджакIуэхэми, къуажэдэс псоми, я къуажэгъу лъапIэм и цIэр ящымыгъупщэу, абы и щапхъэр я гъуазэу зэрыпсэумкIэ.
ШколакIуэ цIыкIухэм сэлам ирахыжри, хьэщIэхэм къуажэкхъэмкIэ яунэтIащ. Илъэситху и пэкIэ дунейм ехыжа лIы щыпкъэм и сыным деж къыщызэтеувыIэхэри, удз гъэгъахэр ягъэтIылъащ, я ныбжьэгъур щыму ягу къагъэкIыжащ.
МэшбащIэ Исхьэкъ и псалъэ Iущ. Осетие Ищхъэрэ-Аланием хыхьэ Мэдзэгу къалэм дэт ЩэнхабзэмкIэ унэм щекIуэкIыну фэеплъ пшыхьым кърихьэлIахэр залым щIэзт. Тыркуин Анатолэ теухуа блынхэм щызэхуэхьэса сурэтхэр цIыхухэм зэпаплъыхьырт. Абы и цIыкIущхьэм щегъэжьауэ, и гъащIэр къызэрекIуэкIар къэзыгъэлъагъуэ дэтхэнэ сурэтми Тыркуиным и нэгур мамыру, нэфIэгуфIэу, лъагъугъуафIэу щыплъагъурт. Пшыхьыр къызэIуихащ Мэздэгу адыгэхэм я зэгухьэныгъэм и Iэтащхьэ Дербит Валерэ:
— Фэеплъ пшыхьыр зытеухуа Тыркуин Анатолэ и щIыхькIэ Къэбэрдей-Балъкъэрым, Осетием, Ставрополь крайм, Шэшэным, Ингушым, Дагъыстэным, Къэрэшей-Шэрджэсым, Адыгейм, Шапсыгъым къикIа хьэщIэ лъапIэхэм фIыщIэ ин яхудощI — нобэ абыхэм гъуэгуанэшхуэ къакIуащ. Анатолэ гъащIэ мащIэ къигъэщIами, лъэужьышхуэ къигъэнащ. Ар хэкупсэу, хэкулI пэжу зэрыщытам, шэч хэмылъу, и гугъу ящIынущ и ныбжьэгъухэми.
Тау Пщыкъан Дербий Валерэ жиIа псалъэхэм я щыхьэту утыкум къихьащ хьэщIэ лъапIэхэу Дунейпсо Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ, экономикэ щIэныгъэхэм я доктор Сэхъурокъуэ Хьэутий, Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ, «Адыгэ псалъэ» газетым и редактор нэхъыщхьэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд, Къэрэшей- Шэрджэсым, Адыгэ Республикэм, тенджыз фIыцIэм и Iуфэм щыпсэу адыгэхэм я хасэхэм я тхьэмадэхэу, ДАХ-м и вице-президентхэу Шэр-джэс Мухьэмэд, Бэгъущэ Iэдэм, КIэкIыхъу Мэжид.
Псалъэ зрата Сэхъурокъуэ Хьэутий жиIащ лъэпкъыр зэрыгушхуэ Тыркуин Анатолэ и щапхъэм щIапIыкI щIэблэр абы хиша лъагъуэм зэрырикIуэнур. Езыр зи тхьэмадэ жылагъуэ зэгухьэныгъэм и лэжьыгъэр лъэпкъхэм я зэныбжьэгъуныгъэм, мамыр гъащIэм, къэралыр гъэбыдэным хуэгъэзауэ зэрыщытыр Хьэутий къыхигъэщащ.
Адыгейм, КъБР-м, КъШР-м я цIыхубэ тхакIуэ, СССР-м, Урысей Федерацэм я къэрал саугъэтхэм я лауреат МэшбащIэ Исхьэкъ жиIащ и щхьэкIэ Тыркуин Анатолэ ицIыхуу зэрыщымытар, ауэ ар зэрыцIыху хьэлэмэтым зэрыщыгъуазэр. Абы и щIыхькIэ езым итха усэхэм къеджащ.
Вэрокъуэ Владимир я пашэу Тыркуиным теухуауэ ягъэхьэзыра видео теплъэ-гъуэр икъукIэ гукъинэ ящыхъуащ къызэхуэсахэм. Анатолэ дэтхэнэ лэжьыгъэ IэнатIэми и къарурэ и псэрэ хилъхьэу къызэрекIуэкIар абы хэплъагъуэрт.
Апхуэдэу фэеплъ пшыхьым къыщыпсэлъахэщ Ставрополь крайм и Къурей щIыналъэм и администрацэм и унафэщI Калашников Сергей, Мэздэгу къалэм и администрацэм и Iэтащхьэ Токаревэ Людмилэ, Налшык къалэ судым и тхьэмадэ Выборнов Владимир, Осетие Ищхъэрэ-Аланием лъэпкъ зэхущытыкIэхэмкIэ и министрым и къуэдзэ Хатиков Сослъэн, Серноводск къуажэм и нэхъыжьхэм я советым и Iэтащхьэ Мамыкъуэ Дмитрий, КъБР-м и Жылагъуэ палатэм и унафэщI Тау Пщыкъан сымэ.
Къумахуэ Мухьэдин Дэтхэнэ зыри Тыркуин Анатолэ теухуа гукъэкIыжхэмкIэ гуапэу ядэгуэшащ къызэхуэсахэм. Калашников Сергей къыхигъэщащ абы зэфIэкIыныгъэ хьэлэмэт зэрыхэлъар, бюрократизм жыхуаIэм къыпикIухьурэ, лэжьыгъэ Iуэхухэр нэхъ псынщIэу зэрыдигъэкIар. Апхуэдэу, блэкIа лIэщIыгъуэм и 90 гъэхэм, къэралыр щытыкIэ хьэлъэ щиува зэманым, Серноводск къуажэм газ къришалIэфауэ щытащ. «ЗыхуащIэ нэхърэ — зыщIэф», — жыхуаIэращи, Тыркуиным и зэфIэкIыр лъэныкъуэ куэдкIэ жыжьэ нэсырт. Тау Пщыкъан и псалъэхэри щыхьэт техъуащ абы:
— Сэ Анатолэ зэрысщIэжыр икъукIэ хьэл-щэн дахэ, гушыIэ зыхэлъ цIыху хьэлэмэтущ. Ар и унагъуэми, къыдалъхуахэми, и ныбжьэгъухэми пIейтейуэ, гу хьэлэлу яхущытт. Ди лъэпкъым и Iуэхур ефIэкIуэн папщIэ, дэ диIэн хуейщ Тыркуиным хуэдэ цIыху къабзэхэр.
Пшыхьым къекIуэлIахэм зэрыжаIащи, Тыркуин Анатолэ КъБР-м КъызэрымыкIуэ щытыкIэхэмкIэ и министерствэр и пщэ щыдалъхьам, зэман кIэщIкIэ УФ-м и адрей щIыналъэхэм щыIэхэм къакIэрымыхуу сыт и лъэныкъуэкIи къызэригъэпэщат. Анатолэ ирихьэкIа къулыкъухэм уахэплъэжмэ, дэтхэнэми и гуащIэрэ и псэм щыщ Iыхьэрэ къыхинащ. Абы и гъащIэм и нэхъыбэм Налшык щыпсэуами, зыщалъхуа лъахэр зэи щыгъупщакъым. «ЛIыгъэншэр зэрыхъум хуэдэу мэпсэу, цIыху хахуэр зэрыщытын хуейуэ илъытэм ирокIуэ», — жаIэ. Мы псалъэхэр Тыркуин Анатолэ и гъащIэм епхьэлIэ хъунущ. Апхуэдэ гупсысэхэр игъэIуащ илъэс куэдкIэ абы дэлэжьа Шагин Сергей:
Тыркуин Анатолэ щеджа школым Сэхъурокъуэ Хьэутий къыщопсалъэ.
Канунников Анатолэрэ Выборнов Владимиррэ я ныбжьэгъур ягу къагъэкIыж.
Тыркуин Анатолэ и кхъащхьэм.
Шагин Сергей
Хатиков Сослъэн
Тхьэгъэлэдж Светланэ уэрэд жеIэ.
Амирамов Ефрем
Ташло Алий
Мэздэгу пщащэ тхьэIухуд.
«Кабардинка» ансамблыр къофэ.
Тыркуинхэ я унагъуэм къыбгъэдэкIыу Геннадий фIыщIэ псалъэ жеIэ.
Артистхэр зэгъусэу зэ сценэм къохьэж.
— Куэдым дыхуигъэсащ, лъэужь къулей къызэринэкIащ ди ныбжьэгъу пэжу ди нэхъыжьыфIым. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, гъащIэ мащIэт, ауэ, абы и гъащIэм хузэфIэкIам хуэдиз зылэжьыфын Тхьэм дищI!
Тыркуинхэ я унагъуэр, лъэпкъым я нэхъыжьхэр утыкум къихьэри къызэхуэсахэм, зэIущIэр къызэзыгъэпэщахэм фIыщIэ хуащIащ.
Пшыхьыр ягъэдэхащ «Кабардинка» академическэ къэфакIуэ ансамблым, Урысей Федерацэм щIыхь зиIэ и артистхэу Батыр Мухьэдинрэ Ташло алийрэ, КъБР-м и цIыхубэ артист Амирамов Ефрем, КъБР-м щIыхь зиIэ и артистхэу Хьэрэдурэ Динэрэ Тхьэгъэлэдж Светланэрэ, уэрэджыIакIуэхэу Хьэкъул Оксанэрэ Къуэдзокъуэ Алимрэ, «Амикс», «Терцы» гупхэм, Къурей щIыналъэм, Мэздэгу къалэм я артист ныбжьыщIэхэм.
ЩОДЖЭН Iэминат,
«Адыгэ псалъэ» газетым
и корреспондент.
Налшык — Къурей щIыналъэ -Мэздэгу.
