Уащымысхь, ди Щэуал!
ЦIыхухэм я псэ куэд зыгъэна, насыпыншагъэ бжыгъэншэхэр къытхуэзыхьа Хэку зауэшхуэр зэриухрэ илъэс 75-м нэблэгъами, абы и уIэгъэхэр нобэми гъущакъым. Я щIалэгъуэрэ я къару илъыгъуэу дапщэ ихьа а мафIэ лыгъейм? Бий хьэщхьэрыIуэм Хэкур щахъумэу дапщэм я псэр ята?!
Фашистыжь бзаджэхэм
Хьэкъур къыщадзым,
Щэуалыр дзэшхуэм яIущIэм
Щыблэу нахэуэрт.
ЗэуапIэм Iухьэм —
И Iэщэр дахэу игъэпсырт,
Мыпсэхужыхэу гъуазэм ириплъэрт,
Бий полкхэм къагъазэм
тхузэкъуиудт.
«Миссершмидтыр» къэсым
къриудыхырт,
Ди хэкуу дахэм къыщизэукIырт,
Танкыжьым исри тхуриукIыхьырт.
ДжатэкIэ зыхыхьэм
Фашистыщхьэр къытхухигъащIэт,
ЗыфIимыгъэщIу лIы пщIей
хигъащIэт.
Жамборэ и къуэкIэ ди Щэуал
лIыхъу,
Уи лIыхъужьыгъэр
къытхуэбгъэнаIуэт,
Вождхэм я пащхьэм уи
щытхъу щаIуатэт.
Снайпер Iэзэ Жамборэ Щэуал.
Гулэжын Беслъэнрэ Жамборэ Заурбийрэ Заполярьем щыIэ Щэуал и фэеплъ сыным бгъурытщ.
Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ усакIуэ ХьэхъупащIэ Амырхъан мы и усэр и къуажэгъу цIэрыIуэ снайпер Iэзэ Жамборэ Щэуал триухуащ зауэм и гуащIэгъуэу. ЛIыхъужьыгъэ зэрахьэу Хэкур зыхъума къэхъундэсхэм ар ящыщ зыщ.
И ныбжьыр ирикъури 1939 гъэм и мазаем къулыкъу ищIэну Щэуал Дзэ Плъыжьым ираджащ. Абы къыхэкIыу Хэку зауэшхуэр къыщыхъеям и япэ махуэхэм щегъэжьауэ бийм пэщIэтахэм яхэтыну къыхуихуащ. Сыт хуэдэ гугъуехьрэ псэзэпылъхьэпIэрэ ихуами, къыщыхъу щыIакъым абы и щIыб къыщигъэза е си щхьэр нэхъыфIщ жиIэу къыщыдзыха.
Зауэ IэнатIэм тынш щыIэкъым, ауэ снайперхэм яйр адрейхэм къащхьэщокI. Абы зышыIэныгъэшхуэрэ Iэрыхуагъ инрэ хэлъын хуейщ. Апхуэдэ-хэр, дауи, куэд хъуркъым икIи ахэр зырыз-тIурытIурэ адэ-мыдэкIэ дзэм къыщыхащыпыкI. ТегъэщIапIэ нэхъыщхьэ ящIырт, къищынэмыщIауэ, и хьэл-щэныр, цIыхугъэр, зэфIэкIыр. А псом ищIыIужкIэ снайперу къащтэнум езым и фIэфIыныгъэ абы хэлъын хуейт. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, апхуэдизу «кхъузанэм щIагъэкI» IэнатIэм пэрыувэну щIэхъуэпсхэр, ар зыхузэфIэкIынухэр мащIэт.
Жамборэ Щэуал и закъуэт зыхэхуа батольоным щыщу снайпер хъуну хуеяр. Адыгэ щIалэр шэрыуэт, абы къыхэкIыуи зауэм щIимыдзэ щIыкIэ «Ворошилов фочгъауэ» цIэр къыфIащат. Къыдэзауэхэм я гугъэт армэм ипэкIэ Щэуал щакIуэ Iэзэу щытауэ, зытригъапсэр хигъащIэ зэпыту къызэрекIуэкIым папщIэ.
Къэхъун щыщ щIалэр къикIуэт имыщIэу икIи зыкIи ящымысхьу зэрыпхъуакIуэхэм япэщIэтащ. Зауэ Бэракъ Плъыжь япэ орденыр абы къыхуагъэфэщащ бий 25-рэ зэрыхигъэщIам къыхэкIыу. Зэман дэкIри апхуэдэ дыдэ етIуанэ орденри къратащ. Абы щыгъуэм Жамборэм фашист 75-рэ зэтриукIат.
Мыгувэу Щэуал и сурэтымрэ и лIыгъэм теухуа тхыгъэмрэ совет лъэхъэнэм нэхъ мыхьэнэшхуэ дыдэ зиIэу щыта «Правда» газетым къытехуащ. Апхуэдэу къэралми щалъхуа щIыналъэми щызэлъэщIысащ снайпер Iэзэ адыгэ щIалэм и лIыхъужьыгъэм теухуа хъыбарым. Абы иригушхуар къызыхэкIа Жамборэхэ я закъуэкъым.
Щэуал зэрихьэ лIыгъэмрэ къигъэлъагъуэ хахуагъэмрэ ятеухуауэ 1943 гъэм Къэхъун пэкIушхуэ щекIуэкIащ. Абы хэтахэм я лъахэгъум хуагъэхьа письмом итт: «Иджыри къэс хуэдэу лIыгъэ пхэлъу адэкIи зауэ. Уащымысхь, ди Щэуал, нэмыцэ фашистхэм, букIахэм я бжыгъэм махуэ къэс хэгъахъуэ! Ар пхуэтщI унафэщ. Дэри укъыдогъэгугъэ, ди зауэлI хахуэ, Дзэ Плъыжьымрэ совет цIыхубэмрэ я пащхьэм щыдиIэ къалэнхэр щIигъуу икIи фIагъ ин иIэу дгъэзэщIэну».
КъызыдэкIа жылэм и унафэр и псэр пытыху Жамборэ Щэуал игъэзэщIащ.
… Хэку зауэшхуэр иухыным зы илъэс къэнэжауэ, 1944 гъэм накъыгъэм и 8-м, Заполярьем щызауэ ди сэлэтхэм посылкэхэр яIэрыхьащ. А махуэм Щэуал и отделенэр и гъусэу и ныбжьэгъу икIи и лъахэгъу псыгуэнсудэс Мыз ТIутIэ зи унафэщI взводым и хэщIапIэм щыIэт. ЗауэлIхэр хуабжьу щыгуфIыкIащ посылкэхэм Къэхъун икIаи зэрахэтым. Абы илъыр IэфIу зэдашхащ, щалъхуа адыгэ щIыналъэр ягу къагъэкIыжащ. Зауэр иухмэ я мурадхэмкIэ, дауи, зэдэгуашащ.
Шэджагъуэ нэужь хъуауэ Жамборэр и отделенэр и гъусэу къежьэжыну зыщигъэхьэзырым, ТIутIэ абы елъэIуащ:
— Щэуал, кхъыIэ, пшапэр зэхэуэхукIэ умыпIащIэ. Жэщ хъумэ, нэмыцэхэм нэхъ укъамылъагъуу укIуэжыфынщ.
— Умыгузавэ, — жэуап къитащ абы, — закъедгъэлъэгъункъым. Пшапэр зэхэуэхукIэ иджыри фашист Iэджи хьэдрыхэ дгъэкIуэну къытпоплъэ.
Мыз ТIутIэ щIэгузавэм щхьэусыгъуэ иIэт. И гупыр дэщIыгъуу Жамборэр здыкIуэцIрыкIыжын хуей щIыпIэр нэмыцэхэм я Iэгум илъым хуэдэу нэщIт икIи зыри щызрагъакIуэртэкъым.
Гу лъамытэу къэнакъым махуэ шэджагъуэм губгъуэм зэпрыкI совет сэлэтхэми икIи абыхэм къахэуэу хуежьащ. Къэуа лагъымхэм ящыщ зым и къутахуэм лIыхъужьым и гъащIэр къызэпиудащ. Абы щыгъуэм Щэуал и ныбжьыр илъэс 25-рэ хъуа къудейуэ арат икIи, дауи, унагъуэ иухуэну хунэсатэкъым. А зэманым ирихьэлIэу фашисти 125-м я псэр игъэнат, ТекIуэныгъэ Иныр къытхуэзыгъэблэгъахэми ящыщт.
Ныбжьэгъу пэжым и кIуэдыкIар гущIыхьэ ящыхъуащ къыдэзэуахэм. Абыхэм тхьэ яIуащ фашисти 100-кIэ ялъ ящIэжыну. Щыхьэдагъэшхуэт Къэхъун къуажэми.
Лъэпкъми, жылэми, Хэкуми ящыгъупщакъым я щIыхьыр къэзыIэта, ар бий гущIэгъуншэм щызыхъума Жамборэ Щэуал. Абы и цIэр Къэхъуни Нарткъали я уэрамхэм нобэ зэрахьэ икIи псэууэ зи лIыгъэм уэрэд хуауса лIыхъужьым и щапхъэм щIэблэщIэр щIапIыкI. Жамборэм и фэеплъ зэпеуэ ДОСААФ-м и Къэбэр-дей-Балъкъэр къудамэм илъэс къэс ирегъэкIуэкI. Абы хэтщ ди республикэми нэгъуэщI щIыпIэхэми щыщ фочгъауэ ныбжьыщIэхэр.
Куэд щIакъым, 2009 гъэм, Гулэжын Беслъэнрэ Жамборэ Заурбийрэ Iуэху ящIри, я «Нива» автомашинэмкIэ кIуащ Щэуал щызэуа икIи и псэр щита Заполярьем. КъэлъыхъуакIуэхэм зыпащIэри, абыхэм ягъэнэIуэжащ я къуажэгъу, Iыхьлы лIыхъужьыр щы-хэкIуэда щIыпIэр. А тIум яхьа хъыбархэр я тегъэщIапIэу нэгъуэщI сэлэти 350-м щIигъум я хьэдащхьэр здэщыIэри яубзыхужащ. Ахэр зэгъусэу щIалъхьэжри, я цIэ-унэцIэхэр тету фэеплъ сын ягъэуващ.
Къэхъун ираха щIы IэмыщIэр Беслъэнрэ Заурбийрэ Жамборэ Щэуал и кхъащхьэм тракIутащ, зэрыхэкIуадэрэ илъэс 65-рэ дэкIауэ. И псэр Тхьэм щигъэгуфIыкI!
Жыласэ Заурбэч.
