Уэ къэралым укъехъумэ
Илъэс 50-м нэсауэ ЩIы хъурейм и къэрал куэдым щагъэлъапIэ Сабийм и дунейпсо махуэр. Лъэпкъ Зэкъуэтхэм я Зэгухьэныгъэм (ООН) и Ассамблее Нэхъыщхьэм и жэрдэмкIэ а махуэр яубзыхуауэ щытащ 1954 гъэм щэкIуэгъуэм и 20-м. Илъэси 5 дэкIри, 1959 гъэм и апхуэдэ махуэ дыдэм къащтащ Сабийм и хуитыныгъэхэмкIэ Декларацэр. ИужькIэ, 1989 гъэм щэкIуэгъуэм и 20-м ягъэбелджылащ Сабийм и хуитыныгъэхэр зэрыт Конвенцэр.
Махуэшхуэр гъэлъэпIэным и мурад нэхъыщхьэр сабийхэм я хуитыныгъэхэр, я узыншагъэр, уеблэмэ я гъащIэр хъумэным къэрал унафэщIхэм гулъытэ хэха иджыри зэ хуегъэщIынырщ. Езы ООН-ми зэфIих лэжьыгъэ псоми ящыщу сабийхэм ехьэлIар япэ игъэщыпхъэу дапщэщи къелъытэ. Абы щхьэусыгъуэ иIэщ. Дунейм щыкуэдщ адэ-анэ зыщхьэщымытыжу къэхъу сабий зеиншэхэр, гъащIэм щытыкIэ гугъум иригъэува ныбжьыщIэхэр, сабий сымаджэхэр. Статистикэм къызэригъэлъагъуэмкIэ, сабий къалъхуагъащIэхэм я Iыхьэ щанэрщ узыншэу дунейм къытехьэр. Гъэ къэс сабий мелуан 11 тфIокIуэд, я ныбжьыр илъэси 5 иримыкъуауэ. Апхуэдиз лIэныгъэр къашэ балигъхэм я гулъытэншагъэкIэ и чэзум ямыгъэхъужа узыфэхэм, апхуэдэуи унагъуэхэм я тхьэмыщкIагъэм, щIэныгъэншагъэм, абыхэм щекIуэкI залымыгъэм. НыбжьыщIэ мелуан пщIы бжыгъэхэм я узыншагъэм сэкъат яIэщ. Апхуэдэуи адэ-анэм я нэIэм щIэмытыж сабийхэм я Iуэхури хэплъэгъуэщ. Ди къэралым абыхэм я бжыгъэр мин 700-м ныщызэрохьэс. Сабий куэдым лей къатохьэ, щIэныгъэ зрагъэгъуэтыну, медицинэ кIэлъыплъыныгъэм щIэтыну, жылагъуэ гъащIэм нэсу хэтыну Iэмалхэр зэрамыIэм къыхэкIыу. АбыхэмкIэ къуаншагъэ куэд ябгъэдэлъщ сабийм и хуитыныгъэхэр зымыщIэ е абы и гъащIэр, и къэкIуэнур къызыфIэмыIуэхущэ адэ-анэхэм.
Сабийм и узыншагъэм, гъащIэм, хуитыныгъэхэм епха а Iуэхугъуэ псори къилъытэри, УФ-м и Правительствэм и комиссэ щхьэхуэм «ПщIэншэ юридическэ дэIэпыкъуныгъэм теухуауэ» унафэр къищтащ. Ар гъащIэм хэпщэным яужь иту, ди республикэм щокIуэкI Iуэхугъуэ щхьэпэ куэд. Апхуэдэхэм ящыщщ «Уэ къэралым укъехъумэ» фIэщыгъэ зиIэ зэIущIэ купщIафIэр. Сабийм и дунейпсо махуэм ирихьэлIэу ар нобэ щрагъэкIуэкI НыбжьыщIэхэм я республикэ социально-реабилитацэ «Нэмыс» центрым. Унагъуэмрэ сабиймрэ я хуитыныгъэхэм ехьэлIа упщIэ зиIэхэм IуэхущIапIэм и IэщIагъэлIхэм чэнджэщ щхьэпэхэр иратынущ, зыгъэпIейтей Iуэхугъуэхэм я жэуапхэр къэгъуэтынымкIэ дэIэпыкъуэгъу хъууэ.
ЖЫЛАСЭ Маритэ.
