Дахагъэм укъыхуреджэ
Адыгэ щэнхабзэм и махуэр дахэу, хьэщIэ куэд кърихьэлIэу щагъэлъэпIащ Адыгэ Республикэм. Ипщэ, Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэхэм хыхьэ хэгъэгухэм лъэпкъ IуэхухэмкIэ я министерствэхэмрэ жылагъуэ зэгухьэныгъэхэмрэ я лIыкIуэхэр хэтащ абы. ЗэIущIэм кърихьэлIащ Лъэпкъ IуэхухэмкIэ федеральнэ агентствэм и унафэщI Баринов Игорь, ди республикэм щыщу ирагъэблэгъащ КъБР-м граждан жылагъуэ IуэхущIапIэхэм ядэлэжьэнымрэ лъэпкъ IуэхухэмкIэ и министр КIурашын Анзор, Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ, «Адыгэ псалъэ» газетым и редактор нэхъыщхьэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд, Дунейпсо Адыгэ Хасэм и тхьэмадэм и япэ къуэдзэ Бырсекъуэ Орфан сымэ.
Баринов Игорь адыгэ уанэр телъыджэ щыхъуащ.
Адыгэ щэнхабзэм и махуэм кърихьэлIащ АР-м, КъБР-м, КъШР-м я хасэхэм я лIыкIуэхэр.
Мейкъуапэ дэт Филармонием къыщызэIуахащ махуэшхуэ зэхыхьэр. Абы и щIыхьэпIэм деж щытщ щIыналъи 10-м я цIэхэмрэ бэракъхэмрэ зытет ныпхэр. ХьэщIэ егъэблэгъэкIэкIэ адрейхэм къахэщу ижь-ижьыж лъандэрэ къекIуэкI адыгэм и жьэгу пащхьэ зэщIэгъэнар, Iэнэ хъурейр, бгъэныщхьэ унэ теплъэ иIэу къагъэуващи, Адыгейм и лъэпкъ театрым и актёр нэхъыжьхэр жьантIэм дэсщ, нэхъыщIэхэр ящхьэщытщ. Абдеж цIыхухэр увурэ сурэт щызытрагъэхри, лъэпкъым щыщ IэпщIэлъапщIэхэм я IэдакъэщIэкI-хэр щагъэлъагъуэ етIуанэ къатым докIуей.
ДыкъызыхэкIа лъэпкъым бгъэдэлъ хъугъуэфIыгъуэхэм щыщ куэд щыбо- лъагъу абдеж — ахэр цIыху къызэрыгуэкIхэм я IэрыкI телъыджэхэрщ. Бзылъхугъэхэм зэрызагъэщIэращIэ хьэпшыпхэр, унагъуэм къыщагъэсэбэпхэр, шы хуэIухуэщIэхэм епхахэр, пхъэм къыхэщIыкIахэр, макъамэ Iэмэпсымэхэр, арджэн, гущэ, Iэщэ, фащэ — куэд мэхъу ахэр. Пщащэхэм я Iэпэ щабэхэмкIэ дыщэ, дыжьын IуданэхэмкIэ хадыкI, уагъэхэр, щагъэхэр зэрахъэ, щхьэж хузэфIэкIыр нобэ хьэщIэхэм я пащхьэ кърахьэ.
ХьэщIэхэм ягъэщIагъуэу зэпаплъыхь-хэм я щIыкIэмрэ къэгъэсэбэпыкIэмрэ бы-сымхэм гурагъаIуэ. ТIэш Нурбий, ЛIыщэ Ахьмэд, Хьэсанокъуэ Хьэмэдэ, ПIатIокъуэ Айдэмыр сымэ я IэдакъэщIэкIхэр, Баджокъуэ Беллэрэ Цурмыт Рузаннэрэ яда фащэхэр ягъэлъэгъуащ, Абрэдж Гуащэхужь, Сет Софиет, Гумэ Ларисэ, Агъыржано-къуэ Анжелэ, ХъуэкIуэн Шамсиет сыми хьэпшып дахэ куэд утыку кърахьащ.
Гъэлъэгъуэныгъэм зыщаплъыхьа нэужь, Къалмыкъ, Астрахань, Волгоград, Краснодар, Ставрополь, Къэрэшей-Шэрджэс, Къэбэрдей-Балъкъэр, Шэшэн, Ингуш щIыналъэхэм икIа лIыкIуэхэмрэ бысымхэмрэ концертым ирагъэблэгъащ. Ар езыгъэкIуэкIа тележурналистхэу Биданокъуэ Замирэрэ ЛIыхъужь Айдэмыррэ хьэщIэхэр адыгэ дунейм хашащ, адыгэ щэнхабзэм лъабжьэ быдэ зэриIэр, ар жыжьэ къызэрыщежьэр, зэрыбейр жаIащ.
Адыгэ Республикэм и Iэтащхьэм и цIэкIэ хьэщIэхэм фIэхъус псалъэкIэ захуигъэзащ АР-м и Къэрал Советым — Хасэм и тхьэмадэ Нарожный Владимир. Абы жиIащ Адыгэ Республикэм лъэпкъым зэригъэпэща фIыгъуэхэр хуэсакъыпэу зэрыщахъумэр, ахэр къыдэкIуэтей щIэблэм я деж нэхьэсыным мыхьэнэшхуэ зэрыратыр. «Сыт хуэдэ лъэпкъми и щэнхабзэр цIыхупсэм гъуазэ хуохъу, жылагъуэм купкъыу иIэщ. Ахэр ббгъэдэлъмэщ лъэпкъ къалэн инхэр зыхуэбгъэувыжурэ щызэбгъэхъулIэфынур», — къыхигъэщащ Нарожнэм. ХьэщIэхэм къабгъэдэкIыу зэIущIэм къыщыпсэлъащ Къэрэшей-Шэрджэсым лъэпкъ Iуэхухэмрэ хъыбарегъащIэ IэнатIэхэмкIэ и министр Хьэпышт Мурат.
ХьэщIэхэр ирегъэблагъэ Адыгейм и Iэтащхьэ КъумпIыл Мурат.
Нарт эпосым щыщ пычыгъуэхэм щегъэжьауэ, адыгэ унагъуэм илъ хабзэхэр театр теплъэгъуэу ягъэлъэгъуащ артист ныбжьыщIэхэм. Апхуэдэу пшыхьыр ягъэдэхащ уэрэджыIакIуэ цIэрыIуэхэу Дзыбэ Мухьэмэд, Цышэ Заретэ сымэ, къэфакIуэхэм.
Концерт нэужьым хьэщIэхэм гупурэ загуэшри, Iуэхугъуэ зэмылIэужьыгъуэхэм теухуа зэIущIэ гъэщIэгъуэнхэм хэтащ. Абыхэм ящыщт КъуэкIыпIэ музейм, Мейкъуапэ дэтым, къыщызэрагъэпэща фащэ гъэлъэгъуэныгъэр.
«Ошад» творческэ зэгухьэныгъэм хэт щIалэхэмрэ пщащэхэмрэ цIыхухъу, цIыхубз фащэхэр ягъэлъэгъуа нэужь, «Адыгей» КъТРК-м и тележурналист пщащэ зэкIужхэм утыку кърахьащ модельер цIэрыIуэ СтIащ Юрэ и IэдакъэщIэкI фащэхэр. СтIащым и бостейхэр дыщэидэкIэ хэдыкIарэ лъэпкъ тхыпхъэщIыпхъэхэмкIэ гъэщIэрэщIауэ зэрыщытым къыдэкIуэу, бзэ яIурылъщ жыпIэмэ, ущыуэнукъым. Ар пщащэм дахэу щыгъ къудейкъым, атIэ къопсалъэ хуэдэщ, дэтхэнэми хъыбар гуэр цIыхухэм я деж нихьэсу. Дунейм и щIыпIэ зэмылIэужьыгъуэхэм къыщыдэкI газетхэм, щылажьэ телевиденэхэм я цIэхэр къызытещ фащэ плъыжьыр; АР-м и Iуащхьэхэм къыщыщIаха дыщэ, дыжьын хьэпшыпхэм я сурэтхэр зытетыр; адыгэ щIыгум и беягъыр — бгъуэнщIагъхэр, псыкъелъэхэр, къуршхэр, мэзхэр — къэзыгъэлъагъуэр; ООН-р къызэрызэрагъэпэщрэ илъэс 50 щрикъу илъэсым ида фэилъхьэгъуэр, адыгэ фащэм дунейр зэрызэрипхым, мамырыгъэм зэрителъхьэм и щыхьэту, Адыгэ Республикэм и ныбжьыр илъэсищ щыхъу гъэм, лъэпкъ ныпым ещхьу удзыфэрэ дыщэ IуданэкIэ тхыпхъэхэр хэдыкIауэ идар — нэм фIэдахэрэ псэм фIэгуакIуэ фащэхэр гур хэзыгъахъуэщ.
«ЦIыхуу дунейм тетым пщIэ зэхуащIын, зэгурыIуэн, зэрылъытэн хуейщ. Дызытет дунейр зы кхъухьышхуэу къызыщывгъэхъуи, гурыIуэгъуэ мэхъу абы ис псори зэгурыIуэрэ зэдэIуэжу ар яхъумэн зэры- хуейр. Дэтхэнэ лъэпкъми щэнхабзэ гъэщIэгъуэн иIэщ, абы и дахапIэхэр къыхэпхыурэ нэгъуэщI лъэпкъхэм ябгъэлъагъуным мыхьэнэшхуэ иIэщ, фIы куэд къыпэкIуэнущ», — къыддогуашэ модельер, АР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ СтIащ Юрэ.
ХьэщIэ куэд къеблэгъащ Адыгэ щэнхабзэм и махуэм, абыхэм я пащхьэ къра- хьа дэтхэнэ Iуэхугъуэри фIым, дахагъэм укъыхуезыджэт. Ар къыхагъэщащ нэгъуэщI хэгъэгу къикIа лIыкIуэхэми.
Шыбзыхъуэ Юрэ, Ставрополь Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ: Мыпхуэдэ махуэшхуэхэм цIыхухэр нэхъ зэгъунэгъу зэхуещI, щIыналъэ зэпэщхьэхуэхэм ис зэлъэпкъэгъухэр ар ди щхьэусыгъуэу дызэкIэлъокIуэ. Апхуэдэ дыдэу Ставрополь щедгъэкIуэкI адыгэ зэхыхьэхэми нытхуоблагъэ ди къуэшхэр. КъищынэмыщIауэ, гъунэгъуу къыдбгъэдэс лъэпкъхэм ди хъугъуэфIыгъуэхэр едгъэлъагъунымкIэ, зэныбжьэгъугъэр, мамырыгъэр нэхъ бы-дэ щIынымкIэ мыхьэнэшхуэ иIэщ мы Iуэхум.
Аслъэн Алий, Шэрджэс Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ: Адыгэм утыкушхуэ зэрихьэн беягъ куэд бгъэдэлъщ, ар хабзэм, щэнхабзэм, бзэм, тхыдэм ехьэлIа ирехъу. Ахэр сыт щыгъуи гъэлъэгъуэн, зыхэщIэн, хъумэн хуейщ.
Щанэ Рэмэзан, Ермэлыхьэблэ (Армавир )Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ:Нэхъыбэ-рэ дызэхыхьэху, ди щэнхабзэр нэхъыбэм едгъэлъагъуху, ди Iуэхур нэхъ кIуэтэну аращ. Абы къыхэкIыу, мыпхуэдэ махуэхэр сыт щыгъуи Iэтауэ гъэлъэпIэн хуейщ, цIыху куэд кърихьэлIэу.
Адыгэ щэнхабзэм и махуэм щыщт «Къэрал лъэпкъ политикэр гъэзэщIэным теухуауэ» УФ-м къыщащта программэм хыхьэу къызэрагъэпэща зэIущIэр. «СтIол хъурейр» теухуауэ щытащ лъэпкъхэм я зэхущытыкIэфIыр хъумэнымкIэ жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм яIэ мыхьэнэм. Абы и лэжьыгъэм хэтащ АР-м и Iэтащхьэ КъумпIыл Мурат, Лъэпкъ IуэхухэмкIэ федеральнэ агентствэм и унафэщI Баринов Игорь, АР-м и Къэрал Советым — Хасэм и тхьэмадэ Нарожный Владимир, АР-м и Министрхэм я Кабинетым, республикэм и жылагъуэ палатэм хэтхэр, жылагъуэ лэжьакIуэхэр, лъэпкъ, дин зэгухьэныгъэхэм я тхьэмадэхэр.
ЗэIущIэр къыщызэIуихым Баринов Игорь жиIащ лъэпкъ къэс зэрыгушхуэ хабзэр хъумэным жэуаплыныгъэ ин пылъу бгъэдыхьэн зэрыхуейр, дэтхэнэ лъэпкъми и щэнхабзэм пщIэ зэрыхуэщIыпхъэр.
— Си гуапэ мэхъу Адыгэ щэнхабзэм и махуэм нэгъуэщI лъэпкъхэм къахэкIа, Урысей Федерацэм и нэгъуэщI щIыналъэхэм щыщхэр зэрыхэтыр. ПщIэ зэхуэщIынымрэ зэпIэзэрытыныгъэмрэ лъабжьэ яхуэхъур арауэ къэплъытэ хъунущ. Лъэпкъ политикэ гъэпсам сэбэпышхуэ хуэхъунущ дэтхэнэми и щэнхабзэр егъэджэныгъэ ухуэкIэм хагъэхьэмэ, ар щIэблэм ирагъэджмэ. Щэнхабзэ, лъэпкъ, дин зэмылIэужьыгъуэхэр къызэрызэдекIуэкIыр еджапIэхэм щагурыгъэIуэн хуейщ сабийхэм. Уеблэмэ, ар зи школ кIуэгъуэ мыхъуа ныбжьым къыщебгъажьэу ябгъэдэплъхьэмэ нэхъыфIщ. Сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, нэгъуэщI лъэпкъхэм я къежьапIэмрэ хабзэмрэ зэрамыщIэм псалъэмакъ, гугъуехь куэд къыщыхэкI щыIэщ, — жиIащ Бариновым. Апхуэдэуи къыхигъэщащ Адыгэ Республикэм ис лъэпкъхэр сыт щыгъуи зэгурыIуэрэ зэдэIуэжу зэрызэдэпсэур.
— Адыгейм, ди къэралми хуэдэ дыдэу, лъэпкъ зэмылIэужьыгъуэ куэд щопсэу. Абы ипкъ иткIэ, лъэпкъ зэгурыIуэныгъэм ди дежкIэ мыхьэнэшхуэ иIэщ. Дэ сыт щыгъуи идогъэкIуэкI лъэпкъ щIэинхэм хуэгъэпса зэхуэсхэр, фестивалхэр. Абыхэм ящыщщ Адыгэ щэнхабзэм и дунейпсо фестивалри, Къэзакъ щэнхабзэм и дунейпсо фестивалри, Къэзыгъэзэжахэм я махуэри, нэгъуэщI Iуэху дахэ куэди, — жиIащ АР-м и Iэтащхьэ КъумпIыл Му- рат.
Апхуэдэуи къыхигъэщащ Лъэпкъ IуэхухэмкIэ федеральнэ агентствэр дэIэпыкъуэгъушхуэ зэрыхъур, абы и фIыгъэкIэ щIыналъэр къэрал лъэпкъ политикэр гъэзэщIэнымкIэ федеральнэ программэм зэрыхэхуар, зи гугъу ящI Iуэхур сыт щы- гъуи я нэIэ зэрыщIэтыр, республикэм щызэхэт жылагъуэ, лъэпкъ, дин зэгухьэныгъэхэм быдэу зэрадэлажьэр, абыхэм я лIыкIуэхэр къэрал къулыкъущIапIэхэм я деж щыIэ жылагъуэ советхэм зэрыхэтыр.
ЗэIущIэм Iуэхугъуэ куэдым щытепсэлъыхьащ, я гупсысэхэмкIэ зэхъуэжащ.
Адыгэ щэнхабзэм и махуэр гукъинэжу екIуэкIащ, Iуэхугъуэ зэмылIэужьыгъуэхэмкIэ гъэнщIауэ. Лъэпкъым и блэкIамрэ къэкIуэнумрэ зэпызыщIэ, ифI щигъэлъагъуэ, зэныбжьэгъугъэр гъэбыдэным хуэгъэпса хъуат Мейкъуапэ щекIуэкIа махуэшхуэр.
НэщIэпыджэ Замирэ.
Налшык–Мейкъуапэ
