Я лэжьыгъэм кърикIуахэр зэхалъхьэжащ
КъБР-м ЕгъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и министерствэм и коллегием иджыблагъэ щыхэплъэжащ 2016 гъэм зэрылэжьам икIи мы гъэм къапэщытхэр щаубзыхуащ.
ЗэIущIэм хэтащ КъБР-м и Правительствэм и УнафэщIым и къуэдзэ — егъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ министр Емуз Нинэ, Сабийхэм я хуитыныгъэхэр къахузэгъэпэщынымкIэ уполномоченнэу КъБР-м и Iэтащхьэм и деж щыIэ Iуэгъуз Светланэ, КъБР-м и Парламентым ЕгъэджэныгъэмкIэ, щIэ-ныгъэмрэ щIалэгъуалэ политикэмкIэ и комитетым и унафэщI Азычэ Светланэ, республикэм ЕгъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и министерствэм и Жылагъуэ сове-тым и тхьэмадэ Сэхъурокъуэ Хьэутий, къалэ округхэмрэ муниципальнэ зэгухьэныгъэхэмрэ я щIыпIэ администрацэхэм егъэджэныгъэмкIэ я управленэхэм я Iэтащхьэхэр, школхэм, сабий зеиншэхэр щапI унэхэм, абыхэм къепха IуэхущIапIэхэм я унафэщIхэр, щIалэгъуалэ политикэр зи нэIэ щIэт IэщIагъэлIхэр.
Илъэс кIуам зрагъэхъулIахэмрэ зыхунэмысу къэнахэмрэ зэпкърихыу къызэхуэсахэм я пащхьэ къыщыпсэлъащ Емуз Нинэ. Министрым гулъытэ нэхъыщхьэ зыхуищIахэм ящыщщ егъэджэныгъэ IэнатIэр мылъкукIэ, нэгъуэщI зыхуей-зыхуэныкъуэхэмкIэ къызэгъэпэща зэрыхъуар, ЕГЭ къэпщы-тэныгъэр егъэкIуэкIыныр, ФГОС-м къигъэув мардэхэм тетыныр, школ программэм курсыщIэхэр хэгъэхьэныр къазэрехъулIэр, ныкъуэдыкъуагъэ зыбгъэдэлъ ныбжьыщIэхэр мыдрей сабийхэм яхэсу егъэджэным пыщIа Iуэхугъуэхэр къызэгъэпэщыныр, еджапIэхэм, сабий гъэсапIэхэм екIуэлIэну хуей псоми апхуэдэ Iэмал ятыныр, егъэджакIуэхэм я Iэзагъым нэхъри хагъэхъуэныр.
2016 гъэм республикэ бюджетым щыщу «Егъэджэныгъэ» Iыхьэм хухаха мылъкур зэрыщыту къагъэсэбэпащ. Псори зэхэту сом меларди 7-рэ мелуан 643-рэ хухахат, абы щыщу мелуани 146-р федеральнэ бюджетым щыщу, мел-уан 82-р нэгъуэщI мылъкуу. Егъэджэныгъэ IэнатIэм хыхьэ IуэхущIапIэхэм я лэжьакIуэхэм улахуэ етыным сом меларди 5-рэ мелуан 983-рэ трагъэкIуэдащ.
Министрым зэрыжиIамкIэ, ЕГЭ къэпщытэныгъэр зэрырагъэкIуэкI щIыкIэм мы гъэм зэхъуэкIыныгъэшхуэхэр игъуэтынущ. Абыхэм ящыщщ экзаменыр зэратыну предметымкIэ упщIэхэр зэрыт конвертхэр мы гъэм щыщIэдзауэ ЕГЭ-р щат щIыпIэм зэрыщызэтрачынур. Iэмал имыIэу ят экзаменым хагъэхьэжащ сочиненэ тхыныр. ТхыдэмкIэ экзаменри школыр къэзыух псоми егъэтыным теухуа псалъэмакъхэри йокIуэкI.
Школхэм щадж предметхэм курсыщIэхэр хэгъэхьэным и гугъу щищIым, Емуз Нинэ къытеувыIащ апхуэдэ проекту астрономиемкIэ курс хагъэхьауэ абы ныбжьыщIэхэр зэрыпэлъэщым зэрыкIэлъыплъым. Апхуэдэуи программэм психологиемкIэ дерсхэр хэгъэхьэнымкIэ щыIэ Iэмалхэр зэпалъыт, щIыналъэм щыпсэу лъэпкъхэм я хабзэхэм теухуа щIэныгъэ щIэблэм етыным пыщIа Iуэхугъуэхэми хоплъэ.
Емузыр хэхауэ къытеувыIащ ныкъуэдыкъуагъэ зыбгъэдэлъ сабийхэр мыдрей ныбжьыщIэхэм я гъусэу егъэджэным теухуа программэр хъарзынэу зэрылажьэм. «Псоми зэхуэдэ Iэмал ятын» программэм ипкъ иткIэ сабий сымаджэхэм щIэныгъэ щызрагъэгъуэт республикэм и школ 58-м. Къэбэрдей-Балъкъэрым и школ псоми апхуэдэ Iэмалхэр сабий ныкъуэдыкъуэхэм къащыхузэгъэпэщыным теухуа лэжьыгъэр зэпыуакъым.
Школ кIуэгъуэ ныбжьым нэмыса цIыкIухэм щадэлажьэ IуэхущIапIэхэр зэгъэпэщыжыным хуэунэтIауэ зэфIагъэкIахэм щытепсэлъыхьым Емузым къызэхуэсахэм ягу къигъэкIыжащ 2005 — 20016 гъэхэм къриубыдэу а IэнатIэм щызэфIэгъэкIа хъуахэр. Псалъэм папщIэ, сабий 1240-рэ зыщIэхуэн садибгъу ухуэным, апхуэдэ IуэхущIапIэу 82-рэ зэгъэпэщыжыным къыхуаутIыпщат сом мелуан 681-рэ, абы щыщу мелуан 242-р республикэ бюджетым къыхэкIыу. Мы зэманым ирихьэлIэу кIэлъыIэбэн, сыт и лъэныкъуэкIи зэгъэпэщыжын хуейщ республикэм щыIэ сабий садхэм я процент 65-р.
Хъарзынэу зэтеубла хъуащ унагъуэхэмрэ къэралымрэ зэгъусэу ягъэлажьэ сабий гъэсапIэхэм я Iуэхур. Апхуэдэу плIы щолажьэ мы зэманым республикэм: щыр Налшык къалэм, зыр Яныкъуей къуажэм щыIэщ.
Мы гъэ еджэгъуэщIэм КъБР-м и школхэм щIэсщ ныбжьыщIэ 95429-рэ. Класс нэхъыжьхэм щIэсхэм я бжыгъэр нэхъ мащIэ хъуми, япэ классхэм щIэтIысхьахэм хэпщIыкIыу къахэхъуащ — мы гъэм ахэр мин 11 мэхъу.
Министерствэм мы илъэсым зэлэжьыну къыпэщытхэми зыубгъуауэ къытеувыIащ Емузыр. Япэрауэ, ар республикэм и еджапIэ псори зы сменэу еджэным хуэгъэкIуэным пыщIа къалэнхэрщ, зи ныбжьыр илъэсищ иримыкъуахэм щакIэлъыплъ IуэхущIапIэхэр нэхъыбэ щIынырщ, къуажэдэс сабийхэр школхэм зышэну автобусхэмкIэ ирикъуу къызэгъэпэщынырщ. 2025 гъэ пщIондэ зэфIагъэкIын хуейхэм ящыщщ республикэр федеральнэ проектхэм жыджэру хэтыныр. ДызыхуэкIуэ илъэсым Налшык къалэм щаухуэнущ цIыху 1200 — 1400-рэ зыщIэхуэну школ, апхуэдэуи республикэм и щIыналъэхэм ящыщ зыми апхуэдэ IуэхущIапIэ щащIыну я мурадщ.
ЕджакIуэхэр тхылъхэмкIэ къызэгъэпэща зэрыхъум и гугъу щищIым министрым жиIащ ФГОС-м тету ирагъаджэ сабий псоми — ар япэ — еханэ классхэм щIэсхэрщ — илъэсищ зэкIэлъыкIуэм пщIэншэу тхылъхэр зэрыратар. Апхуэдэу щытми, республикэм и щIыналъэхэм яхэтщ зи еджакIуэхэр тхылъхэмкIэ процент 60-кIэ фIэкIа къызэзымыгъэпэщыфахэр. Мы гъэм а ныкъусаныгъэр ягъэзэкIуэжыну къапэщытщ.
Министрым гулъытэ хэ-ха зыхуищIахэм ящыщщ къуажэхэм щыIэ спорт залхэр зэгъэпэщыжыным, зи адэ-анэр зыщхьэщымытыж сабийхэм унэ къахудэхыным, щIэблэм IэщIагъэ егъэгъуэтыным пыщIа Iуэхухэр, кадет классхэм, сабий зэчиифIэхэм защIэгъэкъуэным хуэунэтIауэ щыIэ Iэмалхэр нэсу къэгъэсэбэпыныр. НэгъуэщI къалэн, пщэрылъ куэдми щытепсэлъыхьащ зэIущIэм.
Шэджэм щIыналъэ администрацэм егъэджэныгъэмкIэ и управленэм илъэс кIуам зэфIигъэкIахэм теухуауэ зэIущIэм къыщыпсэлъащ щIыналъэ администрацэм и Iэтащхьэм и къуэдзэ, управленэм и унафэщI Iэрыпщэ Жаннэ. Езыхэм я Iуэху зыIутым тепсэлъыхьащ «Дыгъэпс къалэ» сабий творчествэмкIэ академием и унафэщIым и къалэнхэр зыгъэзащIэ Джаппуевэ Тамарэ. КъБР-м щрагъэгъуэт щIэныгъэм и фIагъыр къэпщытэныр зи нэIэм щIэт IуэхущIапIэр и къалэнхэм зэрехъулIам тепсэлъыхьащ абы хуэгъэпса центрым и унафэщI Мэшыкъуэ Анзор. Къэбэрдей-Балъкъэрым Iуэху куэд щызэфIагъэкI и щIалэгъуалэ центрым и лэжьыгъэр зыхуэдар къигъэлъэгъуащ абы и къудамэм и унафэщI Сурковэ Екатеринэ.
Зытепсэлъыхьа Iуэхугъуэхэр, мы гъэм къапэщыт къалэнхэр щыубзыхуа унафэ къыщащтащ коллегием и зэIущIэм.
ДЖАТОКЪУЭ Залинэ.
