Зыгъэпсэхугъуэ махуэм
Къэхутэныгъэхэр
Челеби Эвлиярэ адыгэхэмрэ
Тхыдэ гъуэгуанэхэм илъэс куэдкIэ ирикIуэу, Кавказымрэ абы щыпсэу лъэпкъхэмрэ я къекIуэкIыкIам икъукIэ убгъуауэ тепсэлъыхьахэм ящыщщ зекIуэлI Челеби Эвлия. Абы илъэс 40-кIэ къызэхикIухьащ Уэсмэн къэралыгъуэмрэ абы къыпэщылъ щIыналъэхэмрэ. Куэдрэ здэщыIахэм ящыщщ Адыгэ Хэкур. Япэ дыдэу адыгэ псалъэхэр тхын, зэхуэхьэсын щIэзыдзауэ зи цIэр къраIуэри зыхуагъэфащэри аращ. ЗэманкIэ ар зыхуэзэр 1662-1664 гъэхэращ. ЗекIуэлIым, тхыдэтхым хьэрып хьэрфхэр къигъэсэбэпурэ итхыгъащ адыгэ псалъэ 24-рэ, псалъэ зэпхауэ 19. Челеби зэхуихьэса псалъэхэр, Блейштайнер япэу гу зэрылъитащи, адыгеибзэм нэхъ и гъунэгъущ.
ЩIэныгъэрылажьэ Темыр Рае и тхыгъэм дыщрохьэлIэ: «Адыгэхэмрэ нэгъуейхэмрэ яку дэлъа зэхущытыкIэр фIы дыдэу итхыжащ Тыркум и къэхутакIуэ-зыплъыхьакIуэ, ефэнды Челеби Эвлия. Ефэндым щIыгъуа и гупым адыгэ щIыналъэр тенджыз ФIыцIэ Iуфэм къыщыщIэдзауэ Псыжь и къежьапIэмкIэ къыдэкIуейуэрэ Кавказым щыпсэу лъэпкъхэм (адыгэ лIакъуэхэм) я псэукIэм, цIыхухэм я зэхущытыкIэм, хабзэу зэрахьэм зыщагъэгъуазэурэ, я гъунэгъу лъэпкъхэр зыхуэдэхэр, а лъэпкъхэр зэзышалIэ Iуэхугъуэхэр, зэпэIэщIэ зыщIхэр ятхыжу 1666 гъэм щыхьэщIащ.
Челеби къызэриIуатэмкIэ, Мухьэмэд-Джэрий адыгэ лIакъуэ «шегаке» фIэщыгъэцIэр зезыхьэм малъхъэ яхуэхъуауэ, пэрыуэгъу имыIэжу щыхуей щIыпIэм и пщыIэр щигъэуву ягъэпсэурт. Абы нэмыщIкIэ Челеби наIуэ къытщещI Адагум псыр тенджыз ФIыцIэм щыхэхуэжым адыгэ лъэпкъыжьым и щIыналъэ «Черкесстан»-р къызэрыщыщIидзэр. КъащынэмыщIауэ, къэхутакIуэм IупщIу къретхэкI Кавказ Ищхъэрэм щыпсэу адыгэ лIакъуэхэр, ахэр щIыпIэ здэщысхэр. Челеби зи гугъу ищIа адыгэ лIакъуэхэм я нэхъыбэм я фIэщыгъэцIэхэр къэнауэ ноби щыIэщ: бжьэдыгъу, хьэтыкъуей, адамей, махъуэш, нэгъуэщIхэри.
ЛIакъуэцIэхэм нэмыщI, Челеби къретхэкI псыхэм я фIэщыгъэцIэри, уеблэмэ къыхегъэщ «Псенэф» фIэщыгъэцIэр зезыхьэм нэгъуейхэр «Карасу»-кIэ зэреджэр. АдэкIэ къребжэкI «Гиага», «Уль», «Лаба», «Сераль», «Уарп», «Кубань», «Тегень», «Энджик», «Биююк-Энджик», нэгъуэщI псыхэр.
1666 гъэм къэхутакIуэ Челеби Адыгэ Хэкум щыщыхьэщIам илъэгъуахэр къанэ щымыIэу, нэхъ тэмэму жытIэнщи, адыгэщIым и гъунапкъэхэр, щыпсэу лIакъуэхэр, псыхэм я фIэщыгъэцIэхэр къритхэкIащ…
АтIэ, хэт Челеби Эвлия хъужыр? 1611 гъэм ар къыщыхъуащ Истамбыл щыпсэу дыщэкI Дервиш Мехмед Зилли и унагъуэм. И анэ-адэм зэфIэкI яIэти, щIэныгъэфIи иратащ. Эвлия и анэр Мелик-Ахьмэд-пашэ визирым къыдалъхуауэ и шыпхъут, Абхъазым къыщыхъуат.
Эвлия япэу зэхэзекIуэ щежьауэ къаIуэтэжыр 1640 гъэращ. Илъэгъуахэм ятеухуа тхыгъэ зэхуэхьэсахэр томипщIу къыдэкIыжащ «Сейяхатнаме» (Книга путешествий) фIэщыгъэцIэр яIэу. Пэжщ, и тхыгъэхэм егъэлеиныгъэ куэди ущрихьэлIэ щыIэщ. Арами, щыпсэуа зэманым, абы щыгъуэм щыIа къэралхэмрэ псэуа лъэпкъхэмрэ ятеухуауэ Эвлия къызэринэкIам уасэ хуэщIыгъуейщ.
Уэсмэн къэралыгъуэр къызэхикIухьа иужь, ар щыIащ Кавказым, Кърымым, Австрием, Мэжэрым (Венгрием), Фракием, Македонием, Крит хытIыгум, Мэккэ, Мысырым. Апхуэдэуи адыгэхэр Польшэм, Литвам, Кърымым зэрыщыIам, зэрыщызэуам теухуауэ хуабжьу тхыдэ теплъэгъуэ гъуэзэджэ куэд къиIуэтэжащ.
ЗекIуэлIыр, зэрыхуагъэфащэмкIэ, Каир щыщIалъхьэжащ 1682 гъэм.
Бемырзэ Зураб.
БжьыхьэкIэм усэ къеIущэщ
«ЦIыхухэр цIыху зэрыхъурэ къыщызэролъыхъуэ
Нэхъри зэпэIэщIэ хъууэ зыдэт псыхъуэм»
Щомахуэ Залинэрэ Гугъуэт Заремэрэ я IэдакъэщIэкIхэм къоджэ. Мы псалъэхэр зи Iэдакъэ къыщIэкIа IутIыж Борис къызэралъхурэ илъэс 75-рэ зэрырикъум и щIыхькIэ республикэм щрагъэкIуэкIа зэIущIэхэм пащэу, Къаныкъуэ Заринэ зи унафэщI «Жан» жылагъуэ зэгухьэныгъэм и деж щылажьэ литературэ клубым хэтхэм КъБКъУ-м и Медицинэ колледжым иджыблагъэ усэ пшыхь къыщызэрагъэпэщащ.
«Адыгэ псалъэ» газетым и лэжьакIуэ, «Жан» клубым и унафэщI пщащэхэу Гугъуэт Заремэрэ Щомахуэ Залинэрэ зэрыжаIамкIэ, Медицинэ колледжым пшыхьыр щрагъэкIуэкIын хуей щIэхъуа щхьэусыгъуэхэм ящыщщ а IэщIагъэр къыхэзыхахэм псом хуэмыдэу адыгагъэрэ цIыхугъэрэ яхэлъыпхъэу къызэралъытэр.
Колледжым и унафэщIым гъэсэныгъэ IуэхухэмкIэ и къуэдзэ Мокаев Ашэмэз зэIущIэр къыщызэIуихым жиIащ дохутырыр Iэпкълъэпкъыр узыншэным телажьэмэ, тхакIуэм цIыхупсэр Iейм щыхъумэныр и къалэну къызэрилъытэр. Усэ пшыхьыр я еджапIэм япэу щрагъэкIуэкIми, иужьрей мыхъуну, дяпэкIи а Iуэху дахэм къыпащэну зэрыщыгугъыр икIи адыгэ тхакIуэшхуэ IутIыж Борис и цIэкIэ ирагъэжьа Iуэхур яхуэмахуэну и фIэщ зэрыхъур дыщIигъужащ абы и псалъэхэм.
ГурыщIэ къабзэрэ цIыхугъэ инкIэ гъэнщIа усэхэм, гущIагъщIэлъхэм едэIуэну пэшым щызэхуэсар адыгэбзэ къызыгурыIуэ ныбжьыщIэхэм я закъуэтэкъым, абы яхэтт нэгъуэщI лъэпкъхэм щыщхэри.
Борис и гушыIэхэм къеджащ артист Дзэгъащтэ Азэмэт. Философие куукIэ, гухэлъкIэ гъэнщIа усэхэмрэ прозэу тха усэхэмрэ къеджащ тхакIуэ ныбжьыщIэхэу НафIэдз Мухьэмэд, Гугъуэт Заремэ, Щомахуэ Залинэ сымэ.
КъызэгъэпэщакIуэхэмрэ Медицинэ колледжым и унафэщIхэмрэ апхуэдэ зэIущIэхэр дяпэкIи ирагъэкIуэкIыну зэгурыIуащ.
Тэрчокъуэ Дисэ.
Зэпеуэхэр
Пщащэм ехъулIэныгъэкIэ дыщогугъ
Къэбэрдей-Балъкъэрым щыщ ЛIыIэщын Аидэ уэрэд жыIэнымкIэ урысейпсо зэпеуэм («Новая звезда») и етIуанэ зэхыхьэгъуэм пхыкIащ. Аидэ зыхэт Iыхьэр «Звезда» телеканалымкIэ 2016 гъэм и щIышылэ мазэм къагъэлъэгъуэжынущ.
Ди къэралым и щIыналъэ куэдым къикIа уэрэджыIакIуэхэр къыщыхах зэпеуэм цIыху минищым нэблагъэ хэтащ. Зэпеуэр IыхьиплIу гуэшат. Артист, продюсер, щэнхабзэм и лэжьакIуэ цIэрыIуэхэм къапщытэнущ уэрэджыIакIуэ ныбжьыщIэхэм я къэухьыр. Жюрим и тхьэмадэр Урысейм и цIыхубэ артист, композитор Дунаевский Максимщ.
ЛIыIэщыным и гъусэу япэ Iыхьэм уэрэджыIакIуэ 85-м зыкъыщагъэлъэгъуэнущ. Жюрим и унафэкIэ адэкIэ ягъэкIуэнур 49-рэщ. КъыжыIапхъэщ къэпщытакIуэхэм къищынэмыщIауэ, цIыхухэри sms-кIэ уэрэджыIакIуэхэм ядэIэпыкъуну зэрыхуитыр. Финалым ипэ ит Iыхьэм 24-рэ, финалым цIыху 12-щ пхагъэкIынур. КъэпщытакIуэ гупым абыхэм ящыщу къыхахыжынур цIыхуищ къудейщ, уэрэджыIакIуэ нэхъыфIыр къэзылъытэнур телевизореплъхэращ. текIуахэр гала-концертым щагъэнэIуэнущ.
Зэпеуэм теухуауэ хъыбар нэхъыбэ къэфщIэну фыхуеймэ, телеканалым и сайтым (http: //tvzvezda.ru/newstar/ ) къыщывгъуэтынущ.
Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм Печатымрэ цIыхубэ коммуникацэхэмкIэ и къэрал комитетым и
пресс-IуэхущIапIэ.
Шхыныгъуэхэр
ТебэкIэ гъэжьа бжэныл гъэгъупцIа, кIэртIоф, бжьын щIэлъу
Бжэныл гъэгъупцIар зэпауд е зэпаупщI г 40-50 хъу тыкъыр цIыкIуурэ, псы хуабэкIэ ятхьэщI, тебэм иралъхьэ, псы щIыIэ щIакIэри, тебащхьэр трапIэ. Хьэзыр хъуху, псыр щIэвэщIэху, зэзэмызэ зэIащIэурэ мафIэ щабэм тету ягъавэ. Псыр щIэвэщIа нэужь къыщIидза дагъэмкIэ дакъикъи 5-8-кIэ, тхъуэплъ хъуху, зэIащIэурэ ягъажьэ. КIэртIофыр IупщIэурэ яупщIатэ, шыгъу трагъэщащэ, тIэкIу ягъэжэпхъыжри лы жьэм зэIащIэурэ халъхьэ. Тебащхьэр трапIэри дакъикъи 10-12-кIэ ягъажьэ, зэзэмызэ зэIащIэурэ. ИтIанэ бжьыныщхьэ упщIэта халъхьэ, псори зэIащIэри, хьэзыр, тхъуэплъ дахэ хъуху ягъажьэ. Жьэным зы дакъикъэ е тIу фIэкIа имыIэжу, шыбжий сыр хьэжа траудэ. Хьэзыр хъуа лыр пэшхьэкум къытрах, джэдгын траудэри, тебащхьэр тепIауэ дакъикъи 4-5-кIэ щагъэт. Пщтыру яшх. Дашх пIастэ хуабэ, мырамысэ.
Халъхьэхэр (цIыхуитI Iыхьэ):
бжэныл гъэгъупцIауэ — г 400,
кIэртIоф укъэбзауэ — г 100,
бжьыныщхьэ укъэбзауэ — г 80,
псы щIыIэу — г 150-рэ,
шыгъуу, шыбжийуэ, джэдгыну — узыхуейм хуэдиз.
Джэш лыбжьэ
Джэшыр зэхадз, фIыуэ ялъэс, псы къэкъуалъэм хакIутэри, тхъурымбэр къытрахыурэ сыхьэтрэ ныкъуэкIэ ягъавэ. Шыгъу хадзэри иджыри апхуэдизкIэ ягъавэ. АпщIондэху псыр щIэващIэмэ, псывэ щIакIэ. Джэш вар зэрыпщтыру яуб е лыхьэжым щIагъэкIри шыуаным иралъхьэж. Абы тхъукIэ гъэлыбжьа бжьын халъхьэ, шыбжий сыр хакIутэ, а псори зэIащIэ, шатэ хакIэри дакъикъи 7-8-кIэ къагъэкъуалъэ.
Хьэзыр хъуа джэш лыбжьэм джэдгын хаудэри и щхьэр тепIауэ тIэкIурэ щагъэт, мэ дахэ къищтэн щхьэкIэ. Пщтыру яшх, щIакхъуэ е пIастэ и гъусэу.
Халъхьэхэр (цIыхуитI Iыхьэ):
джэшу — г 200,
псыуэ — г 1450-рэ,
бжьыну — г 30,
тхъууэ — г 60,
шатэу — г 160-рэ,
шыгъуу, шыбжийуэ, джэдгыну — узыхуейм хуэдиз.
«Адыгэ шхынхэр» тхылъым къитхыжащ.
Псалъэжьхэр
Дыщ мэжаджэ IэфIщ
Дыщэ лъэнкIэпс, уэсэпс хэмыхьэ.
Къуажэ ив нэхърэ — къуажэ и благъэ.
Дунейр бжьакъуэпэкIэ зэредзэ.
Зи нэгу къабзэм игури къабзэщ.
Нэм пэжыжьэми, гум пэблагъэщ.
Къуаргърэ пэт, и шырым «хужь цIыкIукIэ»йоджэ.
Зи ныбэр зи IэфIылъэм и гур и лъэмыжщ.
ДыщмэжаджэIэфIщ.
Интернетым дыкъыщоджэ
Щхьэж къилъыхъуэ IуощIэж
ЛIыжь гуэрым щIалэщIэ гъуэгурыкIуэ къыхуэзэри къеупщIащ:
— Мы къалэм япэу сыкъэкIуауэ аращ. КъызжеIэ, сыт хуэдэ мыбы щыпсэу цIыхухэр?
— Уэ укъыздикIа къалэм и цIыхухэр сыт хуэдэт? — щIоупщIэж езы лIыжьри.
— Сэ сыкъыздикIам щыIэхэр щхьэзыфIэфIхэт, бзаджэхэт. Аращ абы сыкъыщIыдэкIари.
— Мыбыи апхуэдэ дыдэхэм ущрихьэлIэнущ,- итащ жэуап лIыжьым.
Тэлай дэкIауэ, лIыжьым аргуэру зы щIалэ къыхуозэри къоупщI.
— Ди адэ, мы къалэм нобэ сыкъэкIуа къудейщи, си нэIуасэкъым. КхъыIэ къызжеIэ, я хьэлкIэ сыт хуэдэ мыбы щыпсэу цIыхухэр?
ЛIыжьыр абыи йоупщIыж япэ гъуэгурыкIуэм зэреупщIамкIэ:
— Уэ укъыздикIам щыIэхэр сыт хуэдэт?
— Сэ сыкъыздикIам щыIэхэр цIыхуфIхэщ, хьэщIагъэ яхэлъщ, гуапэхэщ. Абы къыщызгъэнащ си ныбжьэгъу куэди. Аращ сигу нэхъ щIэныкъуэр.
— Мы къалэми апхуэдэ дыдэу цIыху гуапэхэм уащыхуэзэнущ.
ЛъэныкъуэкIэ къыщыту а псалъэмакъхэр зэхэзыха лIы гуэр лIыжьым къыбгъэдохьэри, жеIэ:
— ЩIалитIым жэуап зэтемыхуэ зэрептар зэхэсхащ. Зым жепIащ къалэм дэсхэр мыхъумыщIэу, адрейм жепIащ псори цIыхуфIу…
— Дэнэ щIыпIи щыIэщ цIыхуфIи цIыху Iеи. Щхьэж къилъыхъуэ IущIэжу аращ,- къитащ жэуап лIыжьым.
ЗэзыдзэкIар Гъуэт Синэщ.
ФщIэн папщIэ
ЖыIэкIэм къикIыр
Пщы хъуэж. Пщырэ пщылIрэ щыщыIа зэманым адыгэхэм яхэлъа хабзэщ. Хабзэм тету пщымрэ уэркъымрэ зэгурыIуэрти зэувалIэрт уэркъым пщым къулыкъу хуищIэну. Уэркъыр пщым и гъусэу зэуакIуэ кIуэрт, абы жиIэр ищIэрт, пщыр къыщеджэм и деж къэгъазэ имыIэу и Iуэхур дызэфIигъэкIырт. А къулыкъум пэкIуэу пщым уэркъым иритырт щIы Iыхьэ, пщылI зыбжанэ, Iэщ, Iэщэ-фащэ. Хабзэм къызэриубыдымкIэ, пщым уэркъым и жагъуэ ищIмэ, абы и уэркъ тыныр пщым иритыжырти, нэгъуэщI пщым и деж кIуэрт, къулыкъу хуищIэну. Уэркъыр нэгъуэщIыпщым и деж кIуамэ, абы пщы хъуэжкIэ еджэу щытащ.
Пщым я пщыж. Феодальнэ лъэхъэнэм Къэбэрдейр пщыгъуэ-пщыгъуэу гуэшауэ щытащ. Пщыгъуэ къэсыхункIэ езым япщ яIэжт, ауэ абы къыщымынэу зэрыкъэбэрдейуэ зы пщышхуэ хахырт пщым я пщыжкIэ еджэу. А къалэныр пщыгъуэхэм гъуэрыгъуэурэ къалъысырт.
ПэкIу. Хэку Iуэхум теухуауэ унафэ пыухыкIа къыщащтэр арщ. ПэкIум хыхьэу щытар пщыхэмрэ уэркъхэмрэ я лIыкIуэхэрт. Пщыхэр щхьэхуэу зэхэтIысхьэрт, уэркъхэри абыхэм япэмыжыжьэу щхьэхуэу тIысхэрт. ГупитIым я зэхуакум зы лIыкIуэ итт, пщыхэм я Iуэху еплъыкIэр уэркъхэм яжриIэу, уэркъхэм ейр пщыхэм яжриIэжу.
Апхуэдэурэ гупитIым ящIа унафэр зрагъащIэурэ, псори арэзы зыдэхъу унафэм къытеувыIэрт. ПэкIур нэхъ щIызэхуэсу щытар зауэ Iуэхугъуэхэм, нэгъуэщI къэралхэм зэрахущытын хуейм тепсэлъыхьыну арат.
Хасэ. Нарт IуэрыIуатэм щыщщ. Абы къызэрыхэщымкIэ, нартхэр илъэс къэс зэ зэхуэсу щытащ, хасэкIэ еджэу. Хасэм щызэхуэсахэр нарт Iуэхухэм тепсэлъыхьырт, зэрыпсэун унафэ къащтэрт, тхьэ елъэIурт, джэгукIэкIэ зэпеуэрт. Хасэм нэхъыжьри, нэхъыщIэри, цIыхухъури, цIыхубзри зэхэдз имыIэу хыхьэрт. Хасэм лъэпкъкIэ, къулей-къулейсызкIэ зэхэгъэж ищIыртэкъым.
ГукIэ къузыбжьэ. Мэкъумэш е мэз щIыхьэху щащIам деж псом яужь иту къэзыгъэзэжам фадэбжьэ иратырти ехъуэхъурт дяпэкIэ яужь къимынэу сыт щыгъуи пашэу щытыну. А фадэбжьэм гукIэ къузыбжьэкIэ еджэрт. Хабзэр щагъэзащIэу щытар Къызбрун, Зеикъуэ къуажэхэрщ.
Гъуэрыгъуэ мэкъуауэ. Зы унагъуэ къарукIэ зи мэкъу Iыхьэр пызымыупщIыжыфхэр гуп-гупурэ зэгухьэрти, зэдэIэпыкъуурэ я мэкъур паупщIырт. ПхъэидзэкIэ унагъуэхэр зэрызэкIэлъыкIуэнур яубзыхурти, зы махуэм зым и мэкъум щыщ паупщIырт, етIуанэ махуэм къыкIэлъыкIуэм ейр. Апхуэдэу къытрагъэзэжурэ, псом я мэкъури паупщIырт. Хабзэр щагъэзащIэу щытар Къармэхьэблэщ. Ди зэманым кIуэдыжащ.
Думэн Хьэсэн.
Псалъэзэблэдз
ЕкIуэкIыу:2. Уафэ лъащIэм къыщызыкIухь «бжьэхуц» Iэрамэ. 5. Щхьэхуимыту яIыгъ цIыху. 8. «Мазэгъуэ …» — Молэ Владимиррэ Джэдгъэф Борисрэ яуса уэрэд цIэрыIуэ, Сокъур Ольгэ игъэзащIэу. 9. Гъатхэ дыгъэм кIагъуэпскIэ …, бжьыхьэ дыгъэм тхъупс къыптрекIэ. 10. Гъэмахуэ … е щIымахуэ … . 11. Шхынхэлъхьэ. 12. Адыгэш къабзэ. 13. Уафэм къех мыл тыкъыр цIыкIу. 16. ЦIыхубз щыгъын. 17. Iэзэ къашэри … ирищIщ. 18. Ди республикэм щыIэ псыежэх. 23. И Iуэху къимыкIыну къыщищIэм, щIалэм … зищIыжащ. 24. Жэщым дзыгъуэм ещакIуэ къуалэбзу. 25. 1941 гъэм Гитлер … къыдищIылIащ. 26. Зиусхьэн лъэпкъ. 28. … ипэ псэр ихуэ. 30. А къуалэбзум нэ хуащIати, … жиIащ. 32. Дин лэжьакIуэ, хеящIэ. 33. Пхъэм къыхащIыкI бжэмышх, шынакъхэм я кIуэцIыр зэрагъэтэмэм, дзитI къэгъэша зыIут Iэмэпсымэ. 35. Ер … бжьакъуэм къокI. 37. Къуэш … нэхърэ ныбжьэгъуфI. 38. Дзыгъуэм, шындырхъуом я псэупIэ. 40. Бгырыпхыщхьэ. 41. Сымаджэм и … макъ пэшым къыщIэIукIащ. 42. ЖьантIэм ущIэмыкъу, … къыплъысынщ. 43. Шы «вакъэ». 44. Аргъуей зэз, … кхъуей. 45. «Хьэжыгъэ … закъуэ» — ЩоджэнцIыкIу Алий и рассказ.
Къехыу: 1. Армум и унэр … 3. Адыгэ лъэпкъ. 4. ГущIыхьэу гуIэм щхьэкIэ жаIэ: «ЩIыр … къегъазэ». 6. Зи акъыл зэтекIа цIыху. 7. Ди республикэм и гъунапкъэм щыс къуажэхэм ящыщ зы. 14. Адыгэ уэрэджыIакIуэ цIэрыIуэу, макъ телъыджэ зиIэу щыта, Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ артист. 15. Кавказым щыщ къалэшхуэ, цIыхуу мелуаным щIигъу дэсу. 17. ЩIакхъуащхьэ тежьыкIа. 19. … псы кIэрыпщIэрэ? 20. МацIэм хэуэри … закъуэр хиукIыкIащ. 21. Ахын (тенджыз ФIыцIэ) и Iуфэ Iус къалэ-курорт. 22. IэщIэвыщIэ фермэ. 27. ЩыпсалъэкIэ зэIынэ. 28. Зи кIуэцIыр нэщI, купщIэ зэрымылъ. 29. ТхылъымпIэм итыр зэрыпэ-жым щыхьэт техъуэу традзэ дамыгъэ. 30. Гъур, пхъашэ. 31. Мылъкум къигъэпщри къуэшхэр … 34. Адыгэм къахэкIа усакIуэ нэхъ Iэзэ дыдэхэм ящыщ, Къэрэшей-Шэрджэсым и цIыхубэ усакIуэ. 36. Блын зэтралъхьэр захуэрэ къуаншэрэ къызэращIэ Iэмэпсымэ. 39. Адыгэ театрым и джэгуакIуэ Iэзэу щыта, РСФСР-м щIыхь зиIэ и артисткэ Сибэч … 41. Пасэрей шыгу, щхьэ телъу.
Зэхэзылъхьар Мыз Ахьмэдщ.
Дыгъэгъазэм и 12-м ди газетым тета псалъэзэблэдзым и жэуапхэр:
ЕкIуэкIыу:5. Хьэкъырш. 6. Шэдыбжь. 9. Жин. 10. Жьым. 11. Ныбгъуэ. 12. Тулэ. 14. Къуэш. 15. ПащIэ. 19. Ашэмэз. 20. Мазэхэ. 22. Тэрч. 23. Щыхь. 24. Саут. 29. Абазэ. 31. Бын. 32. Щэм. 33. Тепщэч. 34. Техьэгъуэ.
Къехыу:1. Пкъынэ. 2. Аргъынэ. 3. Уэншэку. 4. Шэдыбжь. 5. Хьэжмэт. 7. Жьэмыгъуэ. 8. Нэбгъэф. 13. Уашхэ. 16. ЩIыхэу. 17. ЦIэщ. 18. Шал. 21. Мыщафэ. 22. Тембот. 25. Тхьэмпэ. 26. Къандзэгу. 27. Нэпсей. 28. Анапэ. 30. Къущхьэхъу.
