БЕМЫРЗЭ ЗУРАБ И ЭЛЕКТРОН ТХЫЛЪЫЩIЭ:
«АДЫГЭ ГУРАЩЭ» («ЧЕРКЕССКАЯ МЕЧТА»)
«Дэ дыджэгуакIуэкъым, дысурэтыщIкъым, дыусакIуэкъым,
дыжурналисткъым, дыгуащIэрыпсэукъым икIи дынэгъуэщI
IэщIагъэлIкъым. Лъэпкъ цIыкIум къыхэкIахэр псом япэ зауэлIу
щытын хуейщ, и лъэпкъыр псэуну зэрыхуитым махуэ
къэс щIэбэну. ДжэгуакIуэ утыкуми, усыгъэми, сурэтыщI,
журналист IэщIагъэхэми, гъущIыкIэ Iэмэпсымэм и пащхьи
дэ дыщызауэлIу аращ. Лъэпкъым щхьэкIэ узэуэн жиIэм
къикIкъым Iэмал имыIэу зауэ губгъуэм уи псэр щыптын
хуейуэ. Уи лъэпкъым и макъым щэнхабзэми, сурэтыщI
IэщIагъэми, анэдэлъхубзэми, тхыдэми къыхэIукIын
щыщигъэтмэ, зауэ губгъуэ уимыхьэжми хъунущ. Iуэхур абы
хуэкIуэмэ, лъэпкъыр къыщелын хуея зауэшхуэм
зэрыфыщI цIыкIуфэкIухэм я зэранкIэ дыщыхэкIуэдауэ
аращ – щхьэж ди гум щедгъэкIуэкIахэм».
Уэс
ЖысIэнум сынэмысурэ
уэсыцыр къыстесащ,
Си лъынтхуэм псы щежэххэр
мэгъуащэ,
гум къихьэжкъым.
Къисхати псалъэр къамэу,
си бгъэгум хэсIужащ -
ЛIым лъы иримыгъафэу
и жырыр ирилъхьэжкъым.
Мы си гум,
сыпсэухукIэ,
хэсынущ уи хыджей,
Абрагъуэу къыхэсыкIмэ,
аргуэру зыхидзэжу.
КъэсIэтмэ щхьэр,
Алыхьым
къызжеIэ: умыжей,
Уи нитIыр зэтеппIэхукIэ
гухэщIым къегъэзэжыр.
Си япэ
псалъэ дапщэ
мы щIылъэм къытеса,
Зыгуэрым и гукъеуэу,
нэгъуэщIым и усыгъэу…
ЖысIэнум сынэмысурэ
Гупсысэр къызнэсащ:
Сэ си цIэр
куэдым жаIэ.
Уэ зым – богъажэр щыгъэу.
23.11.2017.
БзууцIэ
ГъащIэм иIэкъым лъагъуэ. Лъагъуэ зиIэр щIыгупцIэрщ.
Уи лъэужь ящогъупщэ, къыпфIащыжыр бзууцIэ,
Уолъэтэжыр хуабапIэм, ауэ уи гур пхуздэхькъым -
Хощтыхьыжри сын бжэгъуу, щIоувэжыр уи жьэпкъым.
Зэ къыхуеджэ си анэм и щIалэгъуэ къэрабэм,
Зэ хэгъуалъхьэ си адэм и щIыныбэ удз лъапэм,
Блэ лъэужьу хэгъапщхьэ и сатыр имытхахэр,
Къызэджэн хущIэмыхьэу махуэ бжыгъэ блэкIахэр.
Сэ узиIэкъым нобэ, си Хэкужь афэджанэ,
Уи пытхъахуэр щхьэм схьымэ, си гур пцIанэу къегъанэ.
СиуIэнущ зы къамэм, сиукIынущ зы псалъэм,
ГъащIэу сиIэм срокъу, схуримыкъур уи налъэщ,
Уи бзэ ныкъуэ яфыщIыр зыхущыщIэ макъ гуэрэщ,
Инжыджыпсыр IузыщIэу, кърихьэх хьэрэIуэрэщ.
Си адэжьхэми хуэдэу, арэтыш зыгъэныкъуэщ,
Си лъэпкъыжьым епцIыжхэм къысхуагъанэ я дыркъуэщ.
Сщогъупщэж уи щыхупIэр, сетхьэлэжыр уи псыкIэм,
Си тэмакъым фIэнауэ, псалъэ дыдж схуфIэмыкIым,
Сосрыкъуэ и лъакъуэм ящыгъупщэ щIыгупцIэм,
Мы дунейм щыпсэуам къагъэна я бзууцIэм…
26.06.2018
Мазае
Уэс. Уосэж уи гъащIэм, уи псэм, Гущэ пхъэкъум, кхъаблэ гъуэгум, Ныбжь ежьам, пхуэхъуа щхьэгъусэм, Тхьэм и ныбжьым, уи цIыху нэгум, Махуэ къэс унагъуэ пщIантIэм Къыдэпшэж гъуэгублэ лантIэм. Лъэпкъ гукъеуэр я хъуэхъубжьэу ЗэпэIэщIэ уи лъэпкъэгъухэм, Къурмакъейм гупсысэ IуищIэм, Гужьеяуэ гъащIэм егъухэм, СабииIэ къыпхуашийхэм Сэдэкъэ яхуомыкIутэм, Лъэпкъ утыкум щылIы ткIийуэ, Хамэ пащхьэ «щыукIытэм», Узэсауэ уимыIэжым, Закъуэныгъэм, хъыбар куэдым, Уи пщIантIэжьым удыхьэжмэ КъыпхуэгуфIэ хьэщхъуэ уэдым, Анэ псалъэм, шыпхъу чэнджэщым, Дыгъэ къухьэу, къыкъуэкIыжым, Укъэушмэ гъатхэ жэщым БгъэныщкIуж уи гукъэкIыжым. Псоми уосэ. Узэмысэр Бгъэгум ирищIа архъуанэрщ, КъыздикIари къыпхуэмыщIэу Гум пхраш мастэ Iуданэрщ, Iэпщэ лъынтхуэм уезыгъэIэу, Щхьэусыгъуэ здамыгъуэтырщ, Уи гущIагъым щIыIэ-щIыIэу Аркъэн кIапсэ елэлэхырщ… Уэшх. Яшхыж нэпсейуэ цIыхухэм, Я лъэужьыр, гъейр, уэсятхэр. ГъущI Iуданэр кIуэцIришыу Гур схуедыж аргуэру Псатхьэм.
Мей
Зэгуэр сыныпхуэкIуэнущ лъагъунлъагъу,
Гъатхэпэ мазэу, гъэр уэлбанэрилэу,
Дыгъэшхуэр къынэсамэ уафэ щIагъ
УэсэпскIэ и щхьэ бацэр хуэму илэу.
Хэскъузэу башыр сиувэнщ я ужь
Уи набдзэм кIэрыхьа къуажэкIэ хъушэм,
Мэзыпэм деж къыщыспежьа Амыщ
И гъусэу езудэкIыу уэгу тхьэгъушыр.
Си псалъэр мейуэ уи гум щыхэссэнщ,
Къэгъагъэмэ дунейр игъэуназэу,
Мэжджытхэм къагъэпсалъэмэ азэн
Къудамэхэр КъаблэмкIэ зэпигъазэу...
Уи набдзэхэр Амыщ и хъушэм яхъу,
Мы щIыгури мэджэрэз темыпыIэжу.
Зэгуэр сыныпхуэкIуэнущ лъагъунлъагъу
Си гъащIэм фIэкI бжесIэн щызимыIэжым...
4.02.20I8.
Зэ
Зэр мэгъагъэри, зэр мэгъагъэ,
МэукIытэри плъыжь мэхъуж.
И ткIуэпс плъыжьхэм хедзэжри хагъуэ
Симылъагъуурэ къыпохуж.
Сэ мы гъащIэм зэгуэр сыкъелу,
СикIыфамэ а псым къиуам,
Си щхьэр хэсхьэурэ зэ псыкъелъэм
Сыхэфэнут плъыжьыгъэ хъуам.
ЗэхэсщIэнут IутIей гуащIагъэр,
ЗгъэныщкIунут и купкъ нэщхъейр,
АдрыщI мэзым щыхъуа закъуагъэр,
Нэз къудамэм пыхуа дунейр.
Ауэ махуэхэм сагъэIуэщхъури,
Си гухэлъхэм сыпыIуахыж.
Самылъагъуурэ зэхэр мэхъури,
Жыг къудамэм зрадзыхыж.
28.01.2018.
Уасэ
Алыхьым кьыIэщIэхуа топу
Уафэкум дыгъэр къоджэразэ.
Си мазэ,
лIахэр щытщ къуажэбгъум
Я гупэр псэухэмкIэ гъэзауэ.
Мывэшхуэ тралъхьащи Тобэм,
И хьэлъэр уи гуэныхь и уасэу,
Ажалри гъащIэри къыбдэхъукъым.
МахуэщIэр къэхъумэ,
ЯтIэхум укъыхэсщIыкIынущ,
СыIукIмэ, соплъмэ, сыIухьэжу,
Уи нитIым мывэ сэху хэсхьэжэу,
Инжыдж си IитIыр хэстхьэщIэжмэ,
Псы Iуфэм сыIумыкIыжыфу,
Гупсысэр тутын нэфым дисфу,
ГъащIиблым щыщу, зы сиIэжу.
ЖыIэжыт: сиIэкъым гъуэгуанэ,
Алыхьым и гъуэгуанэм мыхъумэ,
Сыпсэуми, къупщхьэу сыхэфсэжми,
Сыдэвмыхыж си Хэкужь псыхъуэм.
Си гъащIэр нобэ кIапсэрыкIуэщ.
Хьэ плIыщI кърожэ си лъэужьым,
Уи нитIым я бгъуэнщIагъым мыхъумэ
СиIэжкъым зыри зыгъэпщкIупIэ.
Си гупэр псэухэмкIэ гъэзауэ
Нэмэзым жьыбгъэу срегъащIэ.
Къеплъыхыр зыщ, си лъэпкъыр - псорищ,
Адыгэу сэ сыкъамылъхуамэ,
Лъэпкъыбзэ мащIэ къэнэжамкIэ
Хэт си Хэкужьым епсэлъэнут,
Уи нитIым я данагъуэ гуащIэм
Зэреджэр дауэ къыбжаIэнут...
21.01.2018.
Аргъей
БжьыхьэкIэр тхьэмпэхэм къыдофэ,
МыIэрысейхэр уджым хеш,
Дыжьын пшыналъэм шыхэр хофэ,
Зэрыджэм нысэу зыкъреш.
Мэуджыр Iэпэ зэрыдзауэ
КъэкIуэну махуэр, си блэкIар,
Бдзэкъунтхыу си гур хым хэздзауэ
Сощэр гупсысэ хэсыкIам.
Къэгъазэ, си дуней, къэгъазэ,
Гъуэгумахуэ псалъэр сщыгъупщащ,
Зэ къеплъэкIыжыт, миси мазэр
Уи тхьэгъу лъэныкъуэу къэбгъэнащ.
СыкъигъэпцIауэ щIыдэгъадэм
И губгъуэ нэщIым сыпхреш,
СызэплъэкIыжмэ, си жыг хадэм
Зэрыджэм нысэу зыкъреш.
Бдзэкъунтхыр Iуфэм хыфIэздзауэ
Сыхэтщ хыуей къэкъубеям,
Iэ пцIанэкIэ сыкIэлъыпхъуауэ
Аргъейуэ гъащIэ сIэпыкIам.
Арами, пщIэрэ, уафэ лъащIэм
Си сэшхуэр жанщ, уанэшыр уэдщ,
Алыхьми цIыхуми сэ сыкъащIэу
Зы гъащIэ щхьэкIэ симыкIуэт.
2I.II.20I7.
Шу гъусэ
Си Хэку сыщIэфлъхьэж, шылъэ макъыр зэхэсхыу,
Шабзэшэр блэлъэтмэ, ибзытэр си уэхыу,
Шууейхэм я щIопщым хэкухьэр игъащтэу,
Жэщтеуэу ежьахэм си усэхэр здащтэу,
Си адэм ядэжыр зытелIэ щIы Iыхьэр,
ДунейкIи ахърэткIи си мащэм къыхыхьэу.
НэгъуэщI симыIэжми, хэкущIыр си бэну,
ЩIы ныбэ згъэкIам - лъахэ уафэр тепIэну.
Си Хэку сыхэфсэж, си хьэдащхьэр къамэпэу,
ПIэщхьэгъ схуэвгъэщхъар си гупсысэ хьэсэпэу.
Пшыналъэ евгъажьэхэр къысщхьэщысыкIыу,
ГъатхэщIэ удзыпэм си щIыIур хидыкIыу.
Хэкужь! АдыгэщI! Сэ сылIами, сыпсэуми
Уэзджынэукъым, си гур тхьэгъушу къыпхуоуэ.
ГъащIэджэу зэгуэрэм згъэтIылъмэ мы си щхьэр,
Хэкужьым и яжьэм хрелъхьэ си къупщхьэр,
Си адэм ядэжри щIы ныбэм щыщIалъхьэм
Абы нэхъ насып хьэдырыхэ здахьакъым.
Зэгуэрэм, зэгуэрэм згъэнаджэмэ си псэр,
Хьэдаджэ евгъажьэри анэдэлъхубзэу,
Си анэм зэгуэр къызжиIа япэ псалъэр
Вагъуащхьэ пщыкIутIым, шабзищым я налъэу.
Мы си гум жиIэж адыгэш шылъэ макъым
НэгъуэщI, си Iэпкълъэпкъыр псэуху зэхихакъым.
Жэщтеуэу адэжьхэр зыхьа лъэпкъ гупсысэр,
Си ухым хурехъу адыгэпсэ шу гъусэ.
I8.II.20I7.
Адыгэлъ
КъысфIэщ «Убых», си Хэкум сиукIыхьи,
Си хьэдэ къупщхьэр яжьэу ипхъыхьыж,
Хы фIыцIэ Iуфэм си лъыр IугъэпцIыхьи,
Псы фIыцIэ щIагъым си дунейр сфIэхьыж.
КъысфIэщ «Жаней», «Шапсыгъ», е «Абэзэхэ»,
ЕкIуалIэпIэншэу къуэхэм сыдэгъэт,
Бын къэзмылъхуахэм я кIий макъ зэхэсхыу,
Си лIэкIэр яхуэщIыж гущэкъу уэрэд.
КъысфIэщи «Къэбэрдей», сыпхуимыкIуэтмэ,
ТопышэкIэ си къупщхьэр икъутыхь,
Лъэпкъ сыпфIэхъужу, си щхьэр къыпфIэсIэтмэ,
Си быным я лъыр Хэкум игъэжыхь.
КъысфIэщ «Хэхэс», блэкIар си жьы Iубыгъуэу,
Кавказым сыхуеплъэкIыу сыгъэпсэу.
Си гуауэ фIыцIэм жылэр къыхуэщыгъуэу,
Хьэжыгъэу сыхэхьэжэ дунейпсом.
КъысфIэщ «Хьэжрэт», абрэджу сехужьэжи,
Шэгыныр лъым хэмыкIыу сыгъэкуэш,
Си щIэблэ щхьэмыгъазэр пхуэмыгъэшым,
Мывалъэ къуакIэбгыкIэм сыдэхуэж.
Уи зауэми, уи гуауэми сыкъелмэ,
Нып плъыжьхэм я нэхъуейм сыдэгъэгыз,
Нэф къэплъэжахэр си хьэдащхьэм елъэу,
Пщы-уэркъхэр егъэщIыж факъырэм Iус.
Хэхьэж зэманым, диным, гъащIэм, цIыхум,
А псом къыхэкIыжа си лъэпкъыжь гуейр,
Сыт къысфIомыщми, ди Тхьэ, Адыгэлъым
ЕгъэткIури ер, къытонэр мы дунейм.
Я щIыгум IэбжьанипщIкIэ зыхащIауэ
Хуопсэури Хэкум, щхьэр хуагъэтIылъыж.
Уи гъейми, еми, гъаблэми къелауэ,
Адыгэ ныпыр уафэм хуаIэтыж.
ЖыIэт
Дыгъэр
Махъшэ щхьэзакъуэу
Уэгу пшахъуэщIым къинащ,
Гугъэм
ИIэр зы лъагъуэщ,
Ар уи деж накIуэращ.
ГъащIэм
Си нэр тозашэ,
Псэр гупсысэм текIуащ.
Усэм
Псалъэр я пашэу
Хьэж тхылъымпIэм къыщащI.
ЖыIэт -
Хьэршым имыхуэу
Си дунейм къылъыхъуар?
Къамэм
Си Iэр схуэмыкIуэу
ШыкIэпшынэм щIепхъуар.
Махуэм
Махуэ и гъусэщ,
Жэщым - жэщыр дэщIыгъущ.
Жыгхэм
Поху мыIэрысэр,
Бжьыхьэм хуэкIуэурэ лъыхъу.
МащIэр
Куэдым ебэкIри
Къылъысам хэуэкъуащ.
ГъащIэр
Си бжэм къыблэкIри
Си гум къытеуIуащ.
21.07.2017.
Жэщыпсэ
ЩыIакъым дыгъэр. ЩIылъэри зэпцIакъым.
Дуней архъуанэм нэхуи имыщIэж.
Мы гъащIэр щIотIысыкIри си гу щIагъым,
Ахъшэмыр гъуалъхьэм – махуэр сщогъупщэж.
Нэхулъэм итIэтамэ дыгъэ щIыIур,
Хъыджэбз нэщIэпкIэу, хъугъэм хуонэкъикI.
И нитIыр псыхьэлъахуэмэ, бзэмыIуу,
Жейбащхъуэу хопсэлъыхьыр си Инжыдж.
Си упщIэм и жэуапыр я бэракъыу,
Жьыбгъэдзэхэм хьэблэпэхэр щIащыкI.
Хьэ макъыр зэIуадзауэ сагъындакъыу,
Жэщыпсэр дыгъэмыхъуэхэм щаукI.
Ажалым пхъэ упсахуэу хэщыпыхьу,
Архъуанэм IуотIысхьэжыр Тхьэ сабийр.
Гу щIагъым щитхьэла дунейм епщIыхьу,
Нэбэнэушу пцIащхъуэхэр мэкIийр…
24.07.2016.
Хэкужьыр жэнэткъым
Хэкужьыр жэнэткъым! Ар – мафIэщ, ар мафIэщ!
Дэпыжьэхэр къызыпылъэлъ анэ бгъафэщ –
Iугъуалъхьи зегъэс!
Анэшэ къыпIухуэм уи лъынтхуэр пхисыкIыу,
Уи жьафэр илыгъуэмэ, гур ирижьыкIыу –
ЕIуби зегъэс!
А мафIэм нэмыщIкIэ, нэгъуэщI дуней дахэу,
ДиIакъым, дыхуейкъым, дылъыхъуэкъым Лъахэ!
Алыхьыр зыщIэн!
Уи адэм ядэжхэми яхуэдэ къабзэу,
Псэуныр уи плъапIэрэ, лIэныр уи хабзэу –
ЗыщIыж щIэгъэстэн!
Уемыплъ лъэпкъ хьэдащхьэр зи плIэIукIэ зезыхьэм.
Гъыбзэжьхэр зыухыу хуэкIуар тхьэусыхэм-
ГъырнэIуу мэлIэж.
Уэращ мы щIыналъэм къинар хэкужьыхьэу!
Дунейм къыпхугуэчыр – уи лъэпкъым и Iыхьэщ!
Адрейр щхьэгъэпцIэжщ!
Хэкужьыр жэнэткъым, пэIэщIэм и пщIыхьу,
Мыбдеж, махуэ къэскIэ ди щIэблэр хесыхьэ,
ИмыщIэу гущIэгъу!
А мафIэм нэмыщIкIэ, Хэкужь дэ диIакъым,
ЖэнэткIэ угугъэу, Хэку мафIэм уисами,
Хэхэс, къытхуэгъэгъу!
Лъэпкъыщхьэр къытхуивнэу, лъэпкъыпкъыр щифхыжми,
ГуIэгъуэ уIэгъэр фи ужь щымыкIыжми,
Дынаплъэурэ тхьащ!
Ди куэбжэ зэIудзыр хьэдагъэ къащыхъуу,
ЛIыщIыгъуэрэ ныкъуэрэм хэмыгъуэщыхьыу
Лъэпкъыщхьэр зетхьащ.
АрщхьэкIэ лъэпкъыщхьэми хузэфIэмыкIыу,
Лъэпкъыпкъ ифхыжами тыркущхьэ къыпыкIэу
Ди ужьыр мэкIуэд.
Иныкъуэр мэджэгур, иныкъуэр мэщыгъуэ,
Иныкъуэм я лъэпкъым хуащIын щхьэусыгъуэ
Щхьэкъуийм къыщагъуэт.
Хэкужьыр жэнэткъым! ЖэнэткIэ гугъамэ,
Адыгэм и бгыпкъым фIилъхьэнтэкъым къамэ,
Е сэшхуэ гъэшар.
Мы гъащIэм си лъэпкъыр щытакъым игъафIэу,
Уи мафIэ узысым нэгъуэщI ирипщафIэу -
Жэнэт хъунут ар?..
5.03.2017.
ГумыIу
Щывгъэт фи псалъэ нэкIэпсыжэр-
И Хэку щыпсэуращ - АДЫГЭР!
Къылъыс щIы Iыхьэр ихъумэжу,
Щамыгъэпсэумэ-щыщIалъхьэжу!
ЯукIмэ-емыжьэжу щтапIэ!
И хэкужьыкхъэ игъэлъапIэу!
И быныр гъаблэм игъэгызми-
Хэхэс чыржыныр къыхимыдзу!
Зыпхъумэж закъуэр сыт и уасэ,
Хэхэс цIыхубзыр хамэ хьэсэу?!
Iэбжьыб къинахэм псэр щагъанэм-
Хэхэс IутIыжыр мелуану?!
Лъэпкъыжьыр жылэу зыщыгугъыр:
Си Къэбэрдейм и лIыгъэ щыгъырщ!;
Си Шэрджэс мащIэм иIэ напэрщ!;
Си КIахэм и лъэпкъыжь унапIэрщ!;
Шапсыгъ дунейм и ежьуу махуэщ!;
Мэздэгу лъэпкъ цIыкIум и упсахуэщ!
НэгъуэщIкIэ, слъагъукъым сэ гугъапIэ
Къыхуэнэу си Адыгэ лъапIэм!
ЛIыщIыгъуэ гъыбзэр уи хьэдагъэу
Сыт укъуэсыжкIэ хамэ къуагъым,
Хэхэс нэпсыкIэ щIэбутхыкIым
ИгъэкI лъэпкъ жыгым тырку къыпыкIэу!
Хьэуэ, си лъэпкъыр гъыбзэ хуейкъым,
Псэр хэмыкIауэ цIыху ягъейкъым!
Щхьэщытми нобэ ар щыхупIэм,
ИутIыпщакъым хэкужь IумпIэр!
Ажалри гъащIэри къылъыхъуми
Зыми щыгугъкъым, и щхьэ мыхъумэ!
Бзэ мыIуракъым хэхэс зыщIыр-
ГумыIу фыхуэхъумэщ фи ХэкущIым!
2.03.20I7.
Iэдииху
Ныщхьэбэ фагъуэщ шэху уэздыгъэр. Уи пэш щхьэгъубжэ зэIудзам Жэщибг къехам иредзри лыгъэр, Жэщибг къехам иредзри лыгъэр, Есыж лъэмыж сызытехьар.
Пасэ узыжьу уохъеижри, Си гущIэм мафIэр ибощIэж. Уи Iэдий нэхур богъэпщкIужри, Уи Iэдий нэхури богъэпщкIужри, Сэ псым аргуэру сетхьэлэж.
Мы гъащIэм и чэтэн лъэмыжым Си махуэ гуартэу елъэжар - Ныщхьэбэ, Инжыджыпс къапыжу, Ныщхьэбэ, Инжыджыпс къапыжу, Уи ныджэ нэщIщ зытрихьэжар.
Йопсыхыр дыгъэр чэсей нэзым, НэхукIэр ныбжьхэм йопсэлъэж. Уи псалъэр бжэгъуу сигу ебгъэзым, Уи псалъэр бжэгъуу сигу ебгъэзым- Дунейр абдежым мэщэщэж.
1.03.2017.
Хуабэпежьэ
Нэбжьыц къыщIохури уи нэм, йолъэтэхыр
Дыгъащхьэр бгы гъуанэжьым йожэикI
Си анэм Инжыдж псыхъуэ жэщ къыдехри
Ныбжьыщхьэхэр пэгуным фIыхофыкI.
Мэжджытыр къоджэ быныр зэщIикъуэжу
Хуэм-хуэмурэ махуэжьыр йокIуэтыж
Гупсысэм хилъэфарэ, ахъшэмхэшу
Чиищхьэм си вагъуэхур щотIысыж.
Хелъафэ къуажэр жейм удэIугъуафIэу
Дунейр щыуэмым псыхъуэр къэдымащ
Жэщхэпщ шы гуартэр къехыжауэ псафэ
Жейбащхъуэ мазэм хуэму щхьэщэ хуащI
Жэщныкъуэщ. Тхъугъэр унэм топщIыпщIыхьыр
Нэхулъэр щIыIэм исри диижащ
Ди мыIэрысэр хъуным хущIэмыхьэу
Си гуIэрысэр хъури пыхужащ.
Жей
Жьыбгъэр щопапщэ жыг хадэ нэщIым,
Уэсым ахъшэмыр дожей.
Пшыналъэ щабэр и гущэ куэщIу
Си гум къыщокI уэздыгъей.
Махуэ щыIауэ гъащIэм ищIэжкъым,
Дыгъэ къепсар упщIыIуащ.
Къызэтелъалъэм, зэIущэщэжу,
Нобэ гупсысэр къесащ.
Си дуней лъабжьэу, си гъащIэ щхьэкIэу,
Гум уэздыгъейуэ къэкIа,
Сыт естыжынур си махуэ блэкIым
Уи цIэ жысIам арфIэкIа?
Мы уэс къесари сахуэ хъужынти,
УримыIамэ дунейм.
ПщIыхьри си гъащIэри згъэгъуэщэжынти,
Сыхихьэжынт уи нэ жейм.
13.12.16.
Рыбжэ
ГъащIэр Iыхьэншэщ.
ЛIыгъэр уасэншэщ.
Псэр си уанэгущ.
Си махуэ къакIуэм
И шылъэ макъыр
НобэкIэ дэгущ.
Дыгъэ къысхуихьэм
Лъыр къытрипхъауэ-
Напэ уэгушщ.
Нобэ си лъэпкъым
Срикъуэ закъуэщ,
Сритхьэгъушщ.
Сяпэ ищахэр
Ахърэт дзэ фIыцIэу
Си щIыб къыдэтщ.
Я нэщхъ зэхэлъым
Мэз зэщIэкIауэ
Ажалыр щIэтщ.
Сэ сыкъемылым,
Уэ укъемылым-
Напэр къелынщ.
Ди щIыб къыдэтхэр
Дэ ди кIуэдыкIэм
Нобэ къеплъынщ.
Рыбжэр ежьамэ
Псатхьэм уемыджэ,
Къомыгъэзэж.
Уяпэ ищахэр
Къызомыгъажьэу
ЯкIэщIыхьэж.
ЛIыгъэм и гъусэу
Уи цIэр жегъыIи
ГъащIэр ущэху.
Уэ уадыгэщ.
Уи адэр -дыгъэщ.
Уи ужьыр- нэхущ.
I2.I2.I6.
Кхъухь
Хэт,
КъызжеIэт, хэт
Уи нитIым хыр езыгъэщхьар?
Хэтщ,
Абы сфIыхэтщ
Си гъащIэ кхъухь щIэгъуэщыхьар.
Жейр,
Си жэщ мыжейр
Хыджейуэ уи псым къыхосыкI.
Мес,
Дуней хыуейр
ЩIэмыхуэу уи нэм къыщIекIыкI.
Гум,
ИIэжкъым гум
ИпщIа уи мафIэм щIэгъэстэн.
Хэт
ЖызыIэр щIым
ИмыIэу гъунэ узэлъэн?
Ар,
Хъурейми ар,
Зэхуэплъэ дапщэ зэблэкIа...
Уэ
Уи гъусэу псэр,
Хьэ си гум нобэ укъэкIа?..
10.12.16.
ЩIышылэ
Уэсым уэсыр и ужьщ. Жэщым жэщыр и плъапIэщ.
Си гупсысэри хужьщ, зэпыщэщу зы щабэщ.
Жэщ кIыфIыгъэ къехам хэгъуэщэнкIэ шынауэ,
Уэсым уэсыр и ужь къох я лъагъуэ хашауэ.
Къолъэлъэхри мэгъуэлъыр щIышылэ хьэжыгъэу...
Дапщэм я гур ягъэсрэ ныщхьэбэ уэздыгъэу?
Тэрэзэм тралъхьауэ я гъащIэ IыхьитIыр,
Дапщэм гъэхэм пашэчрэ закъуагъэм и нитIыр?
Хэт абы яупщIар щIытехьамкIэ щыхупIэм?
ЩIэгъуэлъыжым жэщ къэскIэ гупсысэр я гупэу?
Къру закъуэу я уафэм къина гукъэкIыжыр
Кърагъэлу закъуагъэм, езым щIаукIыжым?..
Уэ абы хэпщIыкIынт уи гъэмахуэм ухэплъу?-
ГъащIэ ныбэ бгъэфIам уегугъужрэ Iэ дэплъэу,
Уи дзэдэнэ дэпхыжым ебгъэщхьу, я гупсэм
УдэтIыхьу щебгъэзкIэ: "Къэгъуэт гъащIэ гъусэ".
4.12.2016.
Зэгуэрэм
Зэгуэрэм, щIымахуэу, къэгъагъэмэ дыгъэр,
ЛIыжьыпсэу, щIалэгъуэм дунейр хуеплъэкIыжмэ,
Мэлыхъуэ чы пыIэу, пшагъуэхур щхьэрыгъыу,
Пщэдджыжьыр бжэн лъагъуэкIэ бгыкIэм къехыжмэ,
Уи адэм и джанэ къэнар пхурадыкIыу,
И гугъэ шагъди емылыджым ушэсмэ,
Уи анэр жэщыкум уэр щхьэ къыхэщтыкIыу,
Бжьэхуцу, гупсысэ Iэрамэхэм хэсмэ,
Гъуэмылэу уиIар лъагъуэ ныкъуэм щыбухыу,
Хъуржыныр быунэщIыу, гущIагъым уиIэбэм,
Шу закъуэ къыпхуэзэм и къамэр кърихыу,
Сэро и сэхыдзэу хисэжмэ къухьэпIэм,
Уи усэу птхъыжар нартыхущхьэу бгъэлъалъэу,
Хьэрыф зэрызыхэу, жылапцIэу хэпсэжмэ,
Уи псалъэ хэхэсыр зыжепIэм техьэлъэу,
Цыджан хьэхэбасэу зэгуэрэм ежьэжмэ -
Тхьэр уэ къопщIыхьащ.
23.II.20I6.
Шыхулъагъуэм сыхэплъэм
Шыхулъагъуэм сыхэплъэм, солъагъур адыгэ шуудзэр,
Я нып яIэтахэр ичатхъэу ныкъуей къуейнарум.
Фочыпэ ущIахэр жэщ ныкъуэм ажалкIэ хэплъызэм,
Я сэшхуэр къихауэ хэлъадэу биидзэ ерум.
Ей, маржэ! Адыгэр зэгуэрми хуэхъуапсэкъым гъащIэм!
Ей, маржэ! Адыгэр ажалми имыщI лъэгущIэтын!
Си лъэпкъ щхьэмыгъазэр зы закъуэщ дунейм хэзыгъащIэр –
И напэм епцIыжу, езым зрихыжмэщ удын.
Адэжьхэм я лIыгъэм езыр ирикъейуэ увыжмэщ,
Пэм лъы къыщиудыр къыщыхъуу уIэгъэ мыхъуж.
Лъыбафэ ныпыжьым и жьауэр джэгупIэ ищIыжу,
Къыздэфэм гурыммэ, къыщыхъуу хъужауэ дыгъужь.
Щхьэщытхъур къищыпмэ, и напэ фыщIар иридыжу,
Хъуэхъубжьэр къейбэкIыу, лъэпкъ Iуэхур ищIыжмэщ кIэ къуагъ.
Си лъэпкъ щхьэмыгъазэр къэгъазэ имыIэу зыхьыжыр –
И лIыгъэр ищэжу, зэгуэр къищэхуа нэпсеягъщ.
15.02.2016
Гъэужь
ЕджаIуэмэ молэр - джаур мэхъуж.
Тхьэр къэплъыхъуэху, цIыхугъэри мэлIэжыр.
Зэгуэр си ужьыр фщIыжмэ щыгъуэщIыж
Си сэдэкъэуэ вгуэшыжыныр - пэжырщ.
Сышынэу е сыукIытэу жызмыIарщ,
ПсыхуэлIэу, си Инжыдж иримыгъэкIырщ,
ПсэхуэлIэу, Мухьэдин зэрылIыкIарщ,
Гъэужьу и къуэ закъуэм кIэлъигъэкIырщ.
Зы гъащIэкIэ си гущIэм ирахарщ,
КъиIэбэмэ, псыкъуий сакъыщыхъужу.
Жыхьэнэмэм и куэбжэ зэIусхарщ,
ЖэнэткIэ си дунейр сымыгъэхъужу.
ЕджаIуэмэ молэр – джаур мэхъуж.
Тхьэм сыт епщIэнур, уи цIыхугъэр лIэжмэ?
Мывэ хъурейуэ бзури къохуэхыж,
И дамэхэр зэриIэр щыгъупщэжмэ.
6.02.2016
ЛъынтхуэрыкIуэ
ШыкIэпшынэм етхъунщIыр си гур,
Макъ тхъунщIамкIэ пшыналъэр хеш.
Зэлэн Iуащхьэ и дыщэ щыгум
Гъэр щоуджыр, имыщIэу еш.
Адыгэдзэм и шылъэ дэпым,
«Маржэ!» идзыу зеукъуэдий.
Нып удзыфэм хэсыкI вагъуэбэр
И шыхулъагъуэу, хуопхъэрыр бийм.
Инжыдж псыхъуэм дохьэж хьэжрэту
Хуитыныгъэр ищIауэ псэгъу.
Дыгъужьыдзэу, пшагъуэкIэм хэту
Тхыдэ къупщхьэм инату йогъу.
Щхьэмыгъазэу йолъэж щыхупIэм,
Гъейм и быныр хуищIыжу Iус.
Къыхожыжри гъатхэкI удзыпэу,
Щхьэмыж щхьэлъэхэм щIогупсыс.
Гу пхъэрахэм щIещIэж пшыналъэр,
ГъащIэ мэшу лIыщIыгъуэр ех.
ШыкIэпшынэм и лъынтхуэр псалъэу
Уэредадэ Iэтар зэблех.
Уэм ищIыжмэ зэгуэрэм и бзэр,
Бжьыхьэ кIасэу мэдым дунейр.
ЛъынтхуэрыкIуэурэ гур ирибзэу
ЕуIэжыр мы гъащIэр гъейм.
Сыт хуэбусыр уэ нобэ лъэпкъым,
ШыкIэпшынэу, дыжьын макъыжь?
Адыгэпсэм и дыщэ жэпкъым
Къытенари дунейм етхъыж.
Сыт пшыналъэ уэ нобэ хэпшыр
Лъынтхуэу сиIэр пщIыжауэ гъуэгу?
КъехьэлIэжи уи гъыбзэ мэшыр,
Уэредадэр щыгъэIу ди жьэгу.
ЩIымахуэ уэшх
Умыукъуэдийт уи гъыбзэр, псыхъуэгуащэ.
Уэ щIымахуэкум дэнэ укъикIа?
Уи щхьэц фыщIахэр уэшхыу къыстещащэу,
Си гъащIэм нобэ тхьэ ущхьэщыкIа?
Къысщыхъути сэ дунейм утемытыжуи,
БжьыхьэкIэм къыхэбнауэ уи гъейшейр.
Шыугъэ мыхъужын уэхыпс къыпыжу,
ЩхьэщымыкIыну щIым уи кхъуафэжьейр.
Къысщыхъути сэ уи Iэпэ щыгъэрыбжым
Хуэмыщыпыну махуэу къыстрапхъар,
КъуэкIыпIэм и мастэнэм дыгъэ ипшым
Имыдыжыну гъащIэ зэIытхъар.
АрщхьэкIэ гъэм уэлбанэ епщIэкIыжри,
Уэс лъэгум уи уэшхыпскIэ уебэкIащ.
ЩIышылэм и уIэгъэхэр бгъэкIыжри,
ЩIымылу нэху аргуэру укъекIащ.
Хэт ищIэрэ уэ жэщкIэ бгъэкIуэтэжыр,
Тебгъэхьэу гъуэгу, епхыжу уи сэлам.
Хэт ищIэрэ сэрыншэу гъэр пыпщэжу,
Ущыхэшхэныр гъащIэ згъэщтыжам.
I2-I3.0I. 20I6.
Ахърэт бзу
КъоувыIэр сигури, зэм йожьэж,
Йожьэж – къоувыIэ.
Гъэмахуэм хуабэ имыIэж, щIымахуэм – щIыIэ.
ЦIыхугъэр ящэу здащэхуж дуней гъейрэтыр
ЩIодэIури, гъыбзэу еусыж пхуэстха уэрэдыр.
Къоушри щIылъэр, мэжеиж.
Мэжей-къоушыр.
Зэблахыр махуэм щыгъуэщIыж, гупсысэм – жэщыр.
КъуэкIыпIэр дыгъэм егъэбий зэримыпэсу,
Уэлбанэу, гуауэм хуоулъий уи кхъащхьэдэсэр.
Сыт уасэу иIэр къэзгъэщIам?
Сыт уасэу иIэр?
Си псалъэ, бжьэуэ къыпхуэпщIар, ихьыжмэ щIыIэм;
ЩIымахуэ дыгъэм идия сызыщIэпщэжым;
Си фэеплъ матэ пхуезхьэжьам Гупсысэ щIэжым.
Шыугъэу жьыбгъэм къегъэзэж
Дыжьын уэзджынэу.
Сабийуэ дыгъэр йотIысхьэж уафэку хъыринэм.
Дунейм щетIагъэ джанэ хужь, зэм – джанэ фIыцIэр.
Гъэмахуэ бзууэ йогъуэщыхь мы си гум уи цIэр.
11.01.2016.
Абэзэххэ гъыбзэ
Псэудэуурэ си абэзэххэ,
Хэмрэ щIымрэ сфIызэфIытрах.
Страха си абрэджым и шым
Ажал уджыр губгъуэжьым щещI.
Уанэгу нэщIыр псэ щхьэдэхыпIэщи,
Дэзыхыни лIэхэр къытхуэмынэж,
Хьэдэкъуаншэ хъуа хьэжыгуащэм
И бостеикIэм сабийр ироджэгу.
Джэгуэн дызыщIа къэзакъ псэдыгъухэм
Дыгъужьыдзэу ди щIалэхэр йопхъуэ,
Ачыбэрхэм я бэракъ фIыцIэр
Хьэдзэкъэну жьыбгъэм ефыщI.
Пытхъахуэу фхуэсфыщI мы си гур
Фи уIэгъэхэм къыфхуесшэкIынт,
Абэзэххэ шыщхьэ гуэрэным
Урыс топхэм къыгуадзэкъыкI.
Ей, маржэ,гынышэр упщIыIумэ
Вэнтхъулэм дивгъэщыпыхь,
Фикъ Iус дывмыгъэщIу, щIалэхэр,
ЖылэмыкIыу къэдывгъэщыпыж.
Къыпыжурэ лъырыпс мы дыгъэр
Жьэ ущIахэм нобэ хуохъуапсэ.
ГъыбзэкIэ дызэпсэлъэжхэм
Я Iэ жахэри къамэпщэрыкIуэщ.
Арджэн
Псыпэр зэхохьэри, псыкIэр зэхокI,
Гъуэгу зэхэкIыпIэр-бэджыхъкъым, шэрхъ гудзэщ.
Дыгъэр илъагъумэ, гъатхэри щокI,
Псэм хуэнэкъикIмэ, гуузыр и псыдзэу.
ЕщIри шэдылъэ гъуэгуанэу пхуэкIуар,
Си лъэужь щтахэр зэхегъэныщкIуэ.
Дыгъэ Iэрысэу уафэкум пыхуар
Нэзым ежэхмэ, ещIыжыр и хущхъуэ.
Мазэ шэ ныбэу йоплъэ псыкъуийм,
Къуажэ уэнжакъыу кIыфIым хобауэ,
МэзпыупщI лIыжьу йокIри ахъийм
Си махуэ згъэкIыр жыгыжьу егъауэ.
Псалъэхэр йос псыхьэлъахуэу си жейм,
ПщIыхьэпIэ Iусыр - нэбжьыц Iумылэщ.
Мазэ ныкъуэшхэр си кхъуафэжьейщ,
Махуэ ныкъуэшхыр си гъуэгу гъуэмылэщ.
Дзапэ уэрэдыр гъатхэм хокIухь,
Псыпэм и кIуапIэр псыкIэм ещтэжыр,
Псэр кхъуафэжьеймэ, гупсысэхэр кхъухьщ,
ГъащIэ мылищэри ягъэщэщэжу.
ПщIэрэ: гъубж махуэр си лъэпкъым и дей –
Iуэху къемыхьэжьэщ, гъуэгуанэ темыхьэщ.
ПщIэрэ: пщэдджыжь сигу пэщыху сыгъэжей,
Си псыкъуиинэм умыкIуэу псыхьэ.
ГъащIэ тхухахмэ, ди псыпи къэжэнщ,
Гъэхэм щыщ тIэкIуи уи куэщI игъэщащэ.
Мы дунеижьыр гъуэгуанэ арджэнщ
Уи щхьэц бухуэным хуэдэу, си пщащэ…
20.12.2015
Чэнджэщ
КъэувыIэ зэ. Мыпхуэдэу умыпIащIэ.
Псэ уасэу зы хъыбар пхуэсIуэтэжынщ.
Жэщ уафэм и жьэгужьым щыдгъэгъажьэ
Шэ изыфа мазэжьым и чыржын.
ЩIымахуэм хуомыгъафIэ уи лъэужьыр,
IутIыжкIэ гъатхэм ухуэмынэпсей,
Мы гъащIэм зыщ дэ щIэгъэкъуэн тхуэхъужыр,
Ар цIыху лIэужьщ, армыхъумэ мыдуней.
Зэманым и Iэдэж иIэжу макIуэ:
Уэсыр – уэшх лъыхъуэщ, жэпыр – хуабэ щыпщ.
УмыщI зэгуэрми ахэр чэнджэщакIуэ –
Чэнджэщыр здилъыр цIыхум и псэ жыпщ.
Гухэлъыр хуомыIуатэ бжьыхьэ тхьэмпэм,
Уэсыцыр уи лъэужьу уемыжьэж,
Дыгъэпсым и нэбзийхэр пщыхъуу щхьэпэ,
Щхьэзакъуэныгъэм гугъэр йомыщэж.
Уи махуэхэр уэршэрурэ блэжынщи,
Псэ Iуфэм уи блэкIар къыIунэжынщ.
Къудамэхэм уи щхьэцыр дэтхъужынщи,
Таурыхъыу уигу илъар къыбжаIэжынщ.
АрщхьэкIэ, сыт и уасэ илъэс бжыгъэр
Бгъэсыжурэ хуабагъ зылъыбгъэсам,
Дунейм къыбдигуэшынущи уи жьыгъэр,
ДыщIэпхъуэжынущ гъатхэ къыхуепсам.
Гъуэгущхьэм къытебнари къэбгъуэтыжми,
Абы и мафIэр гугъэфIэн хъужащ.
Къыхуепсмэ дыгъэр, шылэм игъэщтыжу,
Ар уи гухэлъхэм жьы хэхъухьыжащ.
15.12.2015.
Уэркъ жылэжь
Инжыдж зэблешыр и щIымахуэтхыр,
КъухьэпIэм дыгъэр ехьэж.
Саур дыжьынкIэ хуэпа хьэжрэтхэр
Хьэгъундыкъуей къыдохьэж.
Я уэредадэр ежьууэрышэщ,
ПхъэцIычыр я шылъэ макъщ.
ЩIэгъэпщкIуэжауэ сэшхуэ тхышэр
Я щIакIуэ фIыцIэ щIагъ.
Я шы гъэфIэнхэр фIалъэрыджэгуу
Къызэрыдох Бэчбий.
Уэркъыжь апщийхэр исщи уанэгум
Хуэщхьэмыгъэщхъхэщ бийм.
Яхэтщ абыхэм Кавказ зауэжьым
Зи псэхэр тын хуэзыщIар,
Жьэсэр лIэужьу, къущхьэхъу къуэ куэщIхэм
Абрэджу даукIыхьар.
Граждан зауэжьым зи псэр хэзылъхьэу,
Хъуахэр гъей щIэгъэстэн.
Хъыданплъыжьзехьэхэм я нэм ихьу,
ЗыхуащIыжар къурмэн.
Сыбырым гъаблэкIэ ирагъэкIуадэу,
ХамэщIым иратыжар,
Зи гур къыхуеIэми, зи хьэдэ къупщхьи
Хэкужьым къэмысыжар.
Хьэзыр Iупэхурэ лъэпкъ щIэрэщIэну
Къытхуеблэгъэж, хьэжрэт!
Псыжьыпс и псыхъуэм, Инжыдж и куэщIым
Уи псэр иджыри дэтщ.
КъыщоIу иджыри Зэлэн и щыгум
Лъэпкъ уэредадэ макъ,
Iуащхьэ нэфыжьым къыщылъ утыкум
ЩаIэтыр лъэпкъ бэракъ!
ДэкIуэдыкIакъым къуажэм фи жылэр.
Адыгэри ди дунейщ.
Хьэжрэт адэжьхэм фхъума фи щIылъэм
Щопсэур Хьэгъундыкъуейр!
КъыфщIэна къуэпсхэщ дунейпсом сыныр
Щыяпэу фхуэзыгъувар,
Япэрей псалъэр фи щыгъуэ тыну
Iэтауэ жызыIэфар.
Зэрыдунейуэ лъагъуэ къыхашу
КъакIуэурэ щхьэщэ зыхуащI -
Уи Iуащхьэжь нэфым тет мывэ пхъашэр
ЛъэпкъщIыж джэлэс тхуэхъуащ.
Хьэгъундыкъуейуэ хьэжрэтыжь дамэ,
Уэ гуауэ куэд бгъэващ,
Илъэс блэкIахэм къупщхьэ хэплъхьами
Уи напэр къыхэпхыфащ.
Зым хуомыгъадэ уи хуитыныгъэщ
Хьэжрэту къыщIэпкIухьар,
Шыщхьэмыгъазэу, лIы махуэ лIыгъэу,
Уи щIылъэныкъуэр зыхьар.
Арми, си къуажэ, уи быныр щхьэхуитщи,
Уи жылэр хабзэрысщ,
ГущIэм къыщежьэу, Iэплъэпкъ пщыкIутIым
Ежэхыр Инжыджыпсщ.
20.11.2015.
Псэрыгу
ЖыпIэжкъэ зэ си цIэр,
ЩIэбгъэпщрэ мы гъащIэм и махуэ хуэнщIейр,
Сатырэрэ фIыцIэу
КъэкIуэжмэ си усэр уи дей е си дей,
Си псысэ зэрыхъэу
Кърилъхьэмэ дыгъэм щхьэ гъуэжьыр уи куэщI,
КъухьэпIэ уэздыгъэу
Къэхъуамэ сэрыншэу дунейр щыгумэщI.
ЖыIэж зэ си псалъэр,
Хьэрыфхэр бзу фIыцIэу бутIыпщу хьэуам,
Нартыхуу бгъэлъалъэу
Дунейр зэпцIыхункIэ лъэпкъыбзэу къэхъуар,
МазэщIэр уи пхъыхьыу,
Жэщ уафэ пэгун къыщIэгъалъи къысхуэхь,
Абы къыхэсфыкIым
НэгъуэщI щызмылъагъуу мы гъащIэм гугъуехь.
Илъэсхэр схуэкIэщIми,
Уи псалъэр абы яхуэхъунущ пыдэн.
Щхьэ тхъугъэр уэзгъэщIу,
Усхуэхъумэ зэгуэрым дуней щIэгъэкъуэн,
Ищыпу си куцIыр
Сихьыжмэ ахърэтым ажал жэщмыжейм-
ЖыпIэжкъэ зэ си цIэр,
ЩIэбгъэпщрэ мы гъащIэм и махуэ хуэнщIейр.
26.11.2015.
Дуней лэгъуп
Ди псалъэр къэтщыпыжми и зэманщ,
БлэкIами и кIэкъинэри иткIуту.
ДяпэкIэ тхуатхынур зы хъыданщ,
Ажали, гъащIи, насып Iыхьи иту.
Дэрыншэу, пэжщ, а дыгъэр къыкъуэкIынщ,
Дунейми джэрэзын игъэувыIэнкъым,
Арами, динри сытым ищIысынт
Имыгъусатэм цIыхур Уи КъурIэным?
ПэщIэдзэм имыIатэмэ кIэух
Мы гъащIэм и IэфIагъыр хэтт зыщIэнур?
СымыщIэтэм ажалыр, сыпсэуху
Дуней къызэптым махуэу иуIэнур?
Дакъикъэхэр шабзэшэу соутIыпщ
Ажалыр бланэ щылъхуу къалъыхъуэну.
Си махуэр хыфIомыдзэу, схуегъэжьыщI,-
Иджы, сыт щыгъуэ сыкъыщытехъуэнур
Уи кIыфIым щыкIэрахъуэ мы дунейм,
Уи нэхум я щIэуфэ уафэ щIагъым…
И пщIыхьхэр хузэIыпщIэу, щIыр мэжей,
Дунейр лэгъупмэ гъащIэр Уи бэлагъыу.
15.11.2015
Уэ
Уи нэхэм жьыбгъэ шыугъэр щохьэщIэ.
Гуэл нагъуэхъырсым
И щIыIэрысу
Акъужьыр ирожэ.
Пшэхэр зэхожри,
Дыгъэр къупщхьэжьу хьэм ирехьэжьэ,
КъухьэпIэ нэзым ехьыжри щыщIетIэ.
Едэ, уэ, едэ:
Вагъуэхэм, пщIыхьхэм, жей ныбгъуэхьэшым,
Дыгъэ къухьэжым,
Дуней зэхыхьэжым,
Махуэм сабий кIэрыхуауэ,
Жэщ хъуауэ,
Уи нэху пытхъахуэу, къысхуэблэу ужьыхым,
Пщэдджыжь дэпыжьэм и хъуаскIэу зэблихым
Уи нэхэм жэщым щIэгъуэщыхьауэ.
Хьэуэ.
Хъужынукъым си гур Iэрышэ,
Гъуэгуанэу сиIэм абы хуахьыжыр
Уи цIэр арами,
ГъащIэр бдыгъуами
Ажалри и гъусэу,
Уэзджынэ псысэу
Уэсыр къесыхми,
Псэм сыкъепсыхми,
Уи пщIантIэм сыдэхьэу,
Уэс лъагъуэ закъуэ ныщыпхухэсшми.
Жьыбгъэм зихъуэжми,
Гъатхэр къэкIуэжми,
Си цIэр къэкIуэнум иримыIуэжми,
Уи нэм я гуэл щIыIэрысхэм сыIусу,
СIуатэурэ псысэр
БлырекI къэнэжари –
ГъащIэ IыхьэфIми,
Дакъикъэ хьэжами…
16.11.2015.
Жэщтеуэ
(Нало Заур и «Жэщтеуэ»-м сигъэусэу)
- Сыт къыпщыщIар?
- Си гъащIэр къысщыщIащ,
Щыуагъэрэ пэжагърэкIэ гъэнщIауэ.
- Сыт къыхэпхар?
- Уэ зыр укъыхэсхащ,
Си махуэхэр бжьэцыбэу къызэпщIауэ.
- Хэт урикъан?
- Дыгъужьым сырикъанщ,
И нитIым жэщырыкIуэу срашажьэу.
КъуэкIыпIэр къысхуащIыжмэ хьэурхъан,
УэрэдкIэ си пщэдджыжьхэр ирагъажьэу.
- Къэбгъанэр сыт?
- Дуней зэхэуфар,
Си махуэр уэсмэ, жэщыр си уэшхылэу,
Си Инжыджыпсу мы дунейм щисфам
НэгъуэщIи симыIэжу гъуэгугъуэмылэу.
-Уздэжэр дэнэ?
-Си гур здэпхъэрам,
Си гугъэр щхьэрыпхъуэну нэм къытелъу.
Шу закъуэу си мурад зытесIуэнтIам
Жэщ къэсыхункIи щыхупIэжьу селъэу.
- Сыт къызжепIэн?
- Уэ сыт къызжепIэжын,
Си гъащIэми, си пщIыхьми я жэуапу?
- Шу закъуэ щхьэмыгъазэу узблэжынт,
Жэщ къэскIэ си щыхупIэм уемыпкIатэм…
12. 11. 2015.
Жьыгъэ
Уэратэкъэ жызыIэр бжьыхьэр жьыгъэу? -
Уэрыншэуи ар нобэ къэсцIыхуащ.
Си махуэхэр зэпычри нэмэз щыгъэу
Уи куэщIым бжьыхьэ тхьэпэурэ ихуащ.
Жыг щхьэцэхэр нэпсейуэ ифыщIауэ,
КъудамэмкIэ си жьыбгъэм зеуIэж,
Си псыхъуэми и Iэгур иущIауэ,
Гъуэжьыфэурэ и щIыфэр иреIэж.
Уэратэкъэ жызыIэр псалъэр – плъыфэу?
А плъыфэхэмкIэ гъащIэр нобэ сотх:
Мес адэр псэууэ, махуэм иригуфIэу,
Лъэбакъуэхэр хикъузэурэ кърох,
Анэшхуэми игъажьэ лэкъумымэм
Гу къуэпсхэр хьэ гъаблэнэу кIэлъопхъэр,
Си анэми егъэбзэрабзэ пшынэр
И узхэми яхуэмыщIыжу гъэр.
Гукъеуэр ящхьэщокIыр пшэ гуэрэну,
Я махуэхэр къахуокIуэ лъагъунлъагъу…
Арами, пщIэрэ сэ сфIэгъэщIэгъуэныр?-
Сэ си щхьэ а сурэтым щызмылъагъу:
Ахърэтми, мы дунейми си лъыхъуакIуэу,
ЦIыху минри, мэлыIычхэри щопхъэр,
Гъэужьым хэтщи си шагъдийр щыхъуакIуэу,
И уанэгу нэщIым щожеихьыр псэр.
Къыслъохъуэри ягъуэткъым си лъэужьыр,
Зы уси, си зы псалъи щымыIэж,
Си гугъэ-уапIэм къэкIыжа гъэужьым
НэгъуэщIым шэмэджыпэр ныхехьэж.
Ей, маржэ! ФщIэжрэ – сэ мы дунеижьым
Зэгуэрэм сыпсэуащ, сыхьэбэуащ?!
Си IэгуфитIыр а фи дыгъэм ижьэу,
Фи махуэ къэс уафэгум къыфхуисхьащ!
Си лъэгур къурш дзакъэнхэм ячэтхъауэ
Фи пшагъуэ дапщэ къырым фIэсхыжа!
Тэмакъыр фи уэрэдым иритхъауэ
Жэщ ныкъуэ нысэу мазэр исшыжа?!
АрщхьэкIэ щымщ. Дунейми нэмэз щыгъэр
Игъажэурэ ахърэтым щиухащ.
Уэратэкъэ жызыIэр бжьыхьэр жьыгъэу?-
Уэрыншэуи ар нобэ къэсцIыхуащ…
07.10.2015.
Шырыш
Пщэдджыжь уэсэпс къаухъуэкIур шыхэм,
Пшагъуэ пытхъахуэхэр зыIуралъафэу,
ИрокIуэр щэхуу уэгу лъащIэ тафэм,
ЩIэдэIумэ щIылъэм, епсалъэу жыгхэм,
Пщэдджыжь уэсэпс къаухъуэкIур шыхэм,
ШхуэIу гъущIырымэри къахуэмыщIэжу,
Жэпуэгъуэ мазэу, щIымахуэщIэжу,
Бжьыхьэ удзымэм фIыншэр дэдзыхэу.
Пщэдджыжь уэсэпс къаухъуэкIур шыхэм,
ЩхьэрыутIыпщу губгъуэм йохьэжыр
ЩIылъэмрэ уэгумрэ здызэпыхьэжым,
ГъащIэм здыщIидзэу, пщIыхьым здиухым
Пщэдджыжь уэсэпс къаухъуэкIур шыхэм,
Я Iупэ щабэмкIэ къыстещыпыхьыу,
Си бжьыхьэ гугъэхэр яфIэгурыхьу,
Гъэр гъуэлъыжыну, джанэр щыщихым
Пщэдджыжь уэсэпс къаухъуэкIур шыхэм.
31.10.2015.
