Лъыгъажэр къызыхэкIа щхьэусыгъуитху
Мы къэралым щекIуэкI граждан зауэм шэуэ щрагъэкIам нэхърэ нэхъыбэ пцIыуэ тражыIыхьащ. ЛъэныкъуитIымкIи. АтIэ сыт ар къызыхэкIар? А упщIэм жэуап естын мурадкIэ сэ а жыхьэнмэм сыщыIащ…
Япэ щхьэусыгъуэ: Къулейсызыгъэ
Сирием и къалащхьэм щесэжащ лагъым къауэхэм, шэ фий макъхэм я Iэуэлъауэхэм. Дамаск и кум псори щымамырщ, арщхьэкIэ щыхьэрым и гъунэхэм укIуэныр псэзэпылъхьэпIэщ. Мис а щIыпIэхэм щаухуащ псэупIэ унэ быIуэбышэхэр. Иджы ахэр я хэщIапIэщ боевикхэм. Мы зэманым екIуэкI зауэр къызытехъеикIа щхьэусыгъуэхэм ящыщщ а унэхэри.
— Илъэс 15 ипэкIэ правительствэм удз хущхъуэхэр къыщыкI хъупIэхэм Iэщ щагъэхъуну бедуинхэр хуит зымыщI унафэ къыдигъэкIащ, — жеIэ Сирием и сату палатэм хэт Аль-Ахьмэд Алий. Апхуэдэ щIыпIэхэр куэдтэкъым, ауэ къулыкъущIэхэм ирагъэлеящ: унафэм щIы нэхъыбэ къызыщIрагъэубыдащ. Бедуинхэр сыт щыгъуи псэуащ Iэпхъуэшапхъуэу. Ауэ хъупIэхэр щыIахым, къалэхэмкIэ зыкъагъэзащ. Унэ гъуэмбэрэщхэр къалэ гъунэхэм щаухуэурэ хьэблэ къулейсызхэр къызэрагъэпэщащ.
АрщхьэкIэ ар Африкэм щызекIуэ къулейсызыгъэм зыкIи ещхькъым. Экономикэм и школ нэхъыщхьэм къуэкIыпIэ къэралхэмкIэ и къудамэм щезыгъаджэ Чупригин Андрей къыхегъэщ-хьэхукI зауэм и пэкIэ мэжалIэ Сирием зэрыщымыIар:
— Сирием иIэт къанэ щымыIэу псори зрикъуну ерыскъыхэкIхэр. Промышленностыр нэхъыбэу дзэ Iуэхухэм хуэлажьэрт. Промышленность псынщIэ иIэт. ЩIыдагъэми ахъшэ къыщIихырт. Апхуэдэу валютэм и проценти 10-р къабгъэдэкIырт Сирием и цIыхухэу нэгъуэщI къэралхэм щылажьэхэм. Аращи, граждан зауэм щыщIидза 2011 гъэм екIуэкIа пэкIухэр мэжалIэхэмрэ пщылIхэмрэ я зыкъэIэтыныгъэтэкъым. Къулейсызхэр мащIэт. АрщхьэкIэ Аль-Ахьмэд Алий къелъытэ мис апхуэдэхэрауэ псори зыгъэутхъуар.
ЕтIуанэ
щхьэусыгъуэ:
Щхьэхуитыныгъэ
2011 гъэм екIуэкIа пэкIухэм хэтахэр Дамаск къыщыбгъуэтыныр зы мащIэкIэ нэхъ тыншщ, Москва Сноуден къыщыбгъуэтын нэхърэ.
— Дэ зэхъуэкIыныгъэхэм дыщIэхъуэпсырт, — жеIэ абыхэм хэтахэм ящыщ цIыхубзым. — Нэхъ хуиту дыщытыну дыхуейт. Ауэ зэрыукI къэхъуну ди пщIыхьэпIэ къыхэхуакъым. Дыхуейтэкъым паранджа къытщатIэгъэну, курыт лIэщIыгъуэхэм дыхашэжыну. Дыхьэшхэн къыпщыхъунщ, ауэ дэ мы зэманым Асад дыкъуэтщ. Абырэ дзэмрэщ дэ терроризмэм дыщызыхъумэр.
Асад Башар 2000 гъэм президент хъуащ, илъэс 29-кIэ къэралым унафэ хуэзыщIа и адэр а къулыкъум щызэрихъуэкIри, реформэ куэдыкIей зэхиублащ. Къигъэгугъащ 1963 гъэ лъандэрэ къэралыр зэрыт щытыкIэ ткIийр икъутэжыну. АрщхьэкIэ 2000 гъэм ар къехъулIакъым. Сирием зэфIэкIышхуэ щызиIэ дзэзешэхэм къызэпаудащ. Арати, Асад реформэхэр къызэтригъэувыIэн хуей хъуащ. ЩытыкIэ ткIийм и хабзэр абы икъутэжащ 2011 гъэм пэкIухэр зэхаубла иужь. Ауэ кIасэ хъуат.
Асад Башар куэд хузэфIэкIащ. Банк IуэхумкIэ хабзэ къыдигъэкIащ. Зауэм ипэкIэ хамэ къэралхэм къабгъэдэкI инвестицэхэм хэхъуат щIэи гъуни ямыIэу. Ауэ реформэхэр тегъэщIапIэ ищIми, Асад зыщигъэгъупщэртэкъым къэрал лэжьакIуэхэмрэ дзэм щыщхэмрэ. Ахэр къэралым щыпсэухэм я зэхуэдитIым нэблэгъат. Президентыр хуейт къыкъуэтынухэм. Асад абыхэм я улахуэхэмрэ пенсэхэмрэ къиIэтащ.
АрщхьэкIэ… игъэкIуэтащ зэхъуэкIыныгъэ инхэр щригъэкIуэкIыну лъэхъэнэр. КъыгурыIуагъэнукъым зэманыр къызэремыжьэр. КъухьэпIэм щIидзат. КъуэкIыпIэ Гъунэгъум и теплъэр ириIэу. Иракым иужькIэ Сирием къэлъатэрт «хьэрып гъатхэм» и къуаргъ фIыцIэхэр. Асад европейхэм хуэдэу Iуэхухэр псынщIэу зэфIигъэкIын хуейт КъуэкIыпIэм зэрыщыхабзэу зримылъэфыхьу.
Ещанэ щхьэусыгъуэ: Дин
Си хьэщIэщым и унащхьэм утетмэ, куэд болагъу: зэхэуэхэр щекIуэкI Аль-Кабун щхьэщыт Iугъуэ фIыцIэр, мэжджытхэмрэ члисэхэмрэ Iуву щызэхэт хьэблэхэр. Сирием лъэпкъ зэмылIэужьыгъуэхэр, дин зыхуэмыдэхэр зыIыгъ цIыхухэр щопсэу. Ахэр зэбгъэзэгъын папщIэ шыIэныгъэ ухуейщ. Къэралым и цIыхухэр абы есащ.
— Сэ сычристэнщ, — къызжеIэ псэлъэгъу схуэхъуа сержант нэхъыжьым. — Мы къызбгъэдэтыр суннитщ. Модрейр шиитщ. ИкIи дэ щыри дызэгъусэу дапэщIэтщ зи акъылым икIа делэхэм.
Омейядхэм я мэжджытым щахъумэу жаIэ Иоанн щихь лъапIэм и щхьэр, мы щIыпIэм итащ Юпитер и чэщанэр. Члисэхэмрэ мэжджытхэмрэ щызэбгъурытым, дин зэмыщхьхэр зыIыгъхэр щызэдэпсэу унагъуэр щызэгурыIуэм деж фIыкъэ?
Ауэ псори апхуэдэу тыншкъым. Суннитхэр Сирием щыпсэухэм я Iыхьэ щанитI мэхъу. Шиитхэри мащIэкъым. Проценти 10-р чристэнщ, процент 12-р алавитхэщ — шиитхэм я къудамэщ.
Иджырей президентым и адэ Асад Хьэфиз и деж къыщежьащ алавитхэм я тетыгъуэр. Ар хущIэкъуащ Сирием и алавитхэр Ливаным, Ираным, Иракым щыщ шиитхэм якъуигъэувэну.
Ахэр зэрызэрыIыгъыр зэи ягу техуэу щытакъым суннитхэм я лъахэ Сауд Хьэрыпми Катарми, — жеIэ Урысейм ЩIэныгъэхэмкIэ и академием КъуэкIыпIэ къэралхэмкIэ и институтым щылажьэ Сотников Владимир. — Ахэр хуейт алавитхэм я тепщэгъуэм Сириеми кIэ щратыну, езы Сириери КъуэкIыпIэ Гъунэгъум щыпашэ къэралхэм хагъэкIыну.
Асадхэ пIалъэ кIыхькIэ Сирием щахузэфIэкIащ суннитхэмрэ шиитхэмрэ щызэрагъэзэгъын. Чристэнхэми ягу ныкъуэтэкъым.
АрщхьэкIэ мыарэзыныгъэм теухуа зэщIэхъееныгъэм езы Сириер мыхъуу щIыналъэ псом дин зэпэщIэтыныгъэр щыщIигъэхуэбжьащ. Суннитхэм я нэхъыбэм мурад ящIащ щытыкIэр къагъэсэбэпу езыхэм я хабзэ ягъэувыну. Абыхэм алавитхэр сыт щыгъуи яфIэауант, динымрэ властымрэ щызэпэщIаха къэралри ягу ирихьыртэкъым.
ЕплIанэ
щхьэусыгъуэ:
Терроризм
ЦIыхубэм зыкъиIэта хуэдэу ягъэхъыбар псори зэрышыпсэр къыбгуроIуэ дунейм и щIыпIэ псоми икIа террористхэр оппозицэм и къарухэм зэрахыхьэр щыплъагъукIэ. Абыхэм яхэтщ Европэми, Кавказми, Азие Курытми икIахэр. Ахэр Ливием щызэуащ, абы икIри Мысырым кIуащ, иджы Сириер хэщIапIэ ящIащ. Сэ, къапщтэмэ, лъэхъуэщым сащепсэлъащ Сирием щызэуэну кIуа тыркумэнхэм. Я Iуэху къимыкIмэ, абыхэм тыншу ябгынэ щызауэ къэралыр. Иджыпсту апхуэдэ зэманщ. Правительствэм и дзэхэр щIыпIэ псоми щобгъэрыкIуэ. Къалэхэмрэ къуажэхэмрэ хуит мэхъуж. Политолог Аль-Матруд Кхаледэ къелъытэ химие Iэщэм егъэщIылIа Iуэхур абы къыхэкIыу къэхъеяуэ: КъухьэпIэм къыгурыIуащ оппозицэр Сирием зэрыщытемыкIуэнур.
— КъухьэпIэм къыгурыIуа хуэдэщ «джихьэдым» хэт «ныбжьэгъухэм» Европэм е къыкъуэт къэрал гуэрхэм ягъэзэжмэ, псори бэлыхь зэрыхэхуэнур. ИтIанэ КъуэкIыпIэ Гъунэгъур зыми къыфIэIуэхужынукъым, — жеIэ Антиглобалист зэщIэхъееныгъэм и президент Ионов Александр.
Сэ сызэпсэлъа гъэрхэм жаIэм тепщIыхьмэ, боевикхэм я мазэ улахуэр доллар мини 5-м нос. Сирием щызекIуэ курыт лэжьапщIэр зэрыхъур доллари 150 — 200-рэщ. Боевикхэм я мурадщ Сирием иужькIэ Урысейм, Европэм къэкIуэну. Ар жаIэ Сирием и политикхэми. АбыкIэ дагъэшынэу ара? Хьэмэрэ апхуэдэ шынагъуэ ипэжыпIэкIэ щыIэ? А упщIэхэм я жэуапхэр дымыщIэмэ нэхъыфIщ.
Етхуанэ
щхьэусыгъуэ: ЩIыдагъэрэ
ахъшэрэ
Сирием псоми я фIэщ щохъу къезауэр США-р арауэ.
— Ар Москварэ Вашингтонрэ яку къыдэхъуа къаугъэщ, — жеIэ политолог Аль-Матруд Алий. — А зэпэщIэтыныгъэм щытекIуэм и жьауэм щIэувэнущ КъуэкIыпIэ Гъунэгъу псор.
АрщхьэкIэ Динымрэ политикэмкIэ институтым и Iэтащхьэ Игнатенкэ Александр Iуэхум нэгъуэщIу йоплъ.
— Сирием щызауэ террорист гупхэр зэхэзышар Катарымрэ Сауд Хьэрыпымрэщ. Ахэращ абыхэм ахъшэ езытыр. ТIуми зауэр зэхаублащ къапэрыуэ щымыIэу щIыдагъэ бжьамийр тенджыз Плъыжьымрэ Суэцкэ кIэнауэмрэ зэпрашыфын папщIэ.
Мы хъыбарыр пэжрэ пцIырэ зыри щыхьэт техъуакъым. Ауэ сауд принц Бандар Урысейм къигъэгугъауэ жаIэ Сирием дэмыIэпыкъумэ, щIыдагъэ пуду кърищэну. Абы щыгъуэми, Бандар щIигъужащ Урысейм ар имыдэмэ, Сочи щекIуэкIыну олимпиадэм террорист щIэпхъаджагъэхэр къыщымыхъункIэ Сауд Хьэрыпыр шэсыпIэ имыувэфыну.
Езы Сириеми хьэлэмэт къыщохъу. ЩIыдагъэ къыщIэшыпIэхэр яубыд бедуинхэм. Абыхэм щIыдагъэхэкIхэр иращэ зыкъэзыIэтахэми властхэми. Политикхэм къалъытэ ар къэралыр зэрызэхэщащэм и япэ нэщэнэу: шынагъуэ щыIэщ Сириер Ливием хуэдэу Iыхьэ-Iыхьэу зэкIэщIатхъынкIэ.
Ауэ зэкIэ гъащIэр йокIуэкI. Сабийхэр мэджэгу, дыгъэр къопс. Лъыгъажэм кIэ игъуэтамэ, псори и пIэ иувэжынут. АрщхьэкIэ сыт хуэдэу щытыну а «и пIэр?»
БЕРОЕВЭ Нигинэ.
«Комсомольская правда»
