ЩIэныгъэм и щыгум ихьэфа Бэвыжь Мухьэмэд
 Къэрэшей-Шэрджэс Республикэм хыхьэ Жьакуэ къуажэм къыщалъхуащ зи зэфIэкIкIэ къэрал куэдым цIэрыIуэ щыхъуа щIэныгъэлI щэджащэ Бэвыжь Мухьэмэд Данял и къуэр. Ар къызыхэкIар хэгъэгум щIэныгъэм зыщегъэу­жьы­ным хэлъхьэныгъэ ин хуэзыщIа, лъэужь мыкIуэ­дыжын республикэ тхыдэм къыхэзына лъэпкъщ.
Мы къуажэр Къэбэрдейм къиIэпхъукIыу 1892 гъэм иджы зэрыс щIыпIэм щыщетIысэхам, Къубатей (иджы Жьакуэ) къуажэм Бэ­выжьхэ ящыщ зэкъуэшищ дэсащ - Хьэжы, Къарэ, Ас­лъэ­ныкъуэ сымэ. Хьэжырэ Къарэрэ 1885 - 1905 гъэхэм Тыркум Iэпхъуащ. Нобэ Бэвыжь унэцIэр зезыхьэхэр къызытехъукIар Аслъэны­къуэщ. Абы къуищ иIащ: Илас, Исмел, ХьэбатI. Илас къуиблрэ (Абдулыхь, МутIалиб, Исмел, Пщымахуэ, Зейд, Билал, Хьэзиз) зы пща­щэрэ (Мэчырхъан) иIащ. Зыхалъхуа зэманым емылъытауэ, Абдулыхь, Му­тIалиб, Зейд сымэ щIэныгъэфI ябгъэдэлъащ икIи жьакуэдэсхэр егъэджэным я гуащIэ ин халъхьащ.
Бэвыжь Мухьэмэд и адэшхуэщ МутIалиб. Абы и щIалэ Даняли адэм и лэ­жьэкIэр и щапхъэу, акъы­лыфIэу къэтэджащ. ЖыIэпхъэщ, Бэвыжьхэ я унагъуэр зэхэзехуэн ящIа лъэпкъхэм зэращыщыр, Хэкури ирагъэбгынауэ зэрыщытар.
Мухьэмэд и адэ Данял и гъащIэр Черкесск дэта «Молот» заводым епхауэ щытащ. Конструктор IэпщIэ­лъапщIэм къилъэщыфауэ щытащ «Техникэ зыужьы­ным и жэрдэмщIакIуэ» цIэ лъапIэри, къигупсысахэр иту тхылъ пщIы бжыгъэхэр, щIыхь тхылъхэр, фIыщIапщIэ куэд къыхуагъэфэщащ.
Адэшхуэмрэ адэ-анэмрэ къыхалъхьа акъыл жаныр, щIэныгъэр, цIыхугъэр Данял и щIалэхэу Мухьэмэдрэ Iэминри зыщIашащ. ЩIэныгъэм и Олимпым дэкIуеифа зэкъуэшитIыр Урысейми, дуней псом щыIэ къэрал куэдми фIыуэ къыщацIыху. Мы щIалэхэм яхузэфIэкIам ирогушхуэ абыхэм я лъапсэр къыщежьа Жьакуэ къуажэм дэсхэри, адыгэ лъэпкъри.
Зэгуэрым Мухьэмэд адэш­хуэм теухуауэ мыр жиIауэ щытащ:
- Си адэшхуэр Жьакуэ ­къуажэм егъэджакIуэу щы­лэжьащ. Си анэри адэри зы классым хэсу иригъэджащ. Сэ сыщеджэм щыгъуэ си дадэр пенсэм кIуагъэххэт. Арами, дунейм тетыхункIэ щыгъупщакъым и IэщIагъэр, абы лъагъуныгъэ ­хуиIари игу ихуакъым. Дадэр акъылышхуэ зыбгъэдэлът. Си къуэшымрэ сэрэ гъащIэм худиIэ еплъыкIэр къыщежьар ди дадэ Iущым дежщ…
Иджыри еджапIэм щIэсу зэкъуэшитIри дихьэхауэ щытащ физикэ, есэп щIэныгъэхэм. Черкесск къалэми, областми, крайми, уеблэмэ Союзми япэ увыпIэхэр къыщахь зэпыту щытащ. Му­хьэмэд физико-есэп щIэныгъэхэм я докторщ, нанотехнологиехэмкIэ, электроннэ техникэмкIэ материалхэм я технологиехэм я кафедрэм и профессорщ, нанотехнологиехэмкIэ Кавказ Ищхъэрэ къэрал университетым и купсэм и унафэщI IэнатIэм пэрытащ, УФ-м щIэныгъэмрэ техникэмкIэ и Къэрал саугъэтым и лау­реатщ. 1997 гъэм Сорос и тыгъэр къыхуагъэфэщащ, ЩIэныгъэхэмкIэ Дунейпсо Адыгэ Академием и академикщ…
Курыт еджапIэр къиухри, 1970 - 1976 гъэхэм Мухьэмэд щеджащ Москва къалэм дэт инженер-физикэ институтым (МИФИ). ЕджапIэ лъэ­щыр ехъулIэныгъэ иIэу къиуха нэужь, адыгэ щIалэр ядернэ физикэм и купсэхэу Москва, Дубнэ, Протвино, Серпухов къалэхэм щыIэхэм щылэжьащ.
1976 - 1981 гъэхэм ядернэ къэхутэныгъэхэмкIэ институтым, Дубнэ къалэм щы­Iэм, и аспирантщ. 1982 гъэм ар «Физика атомного ядра и элементарных частиц» Iэ­щIагъэр иIэу къеух. ИригъэкIуэкI ядернэ къэхутэныгъэхэр къалъытэурэ, абы институтым къыбгъэдэкI тыгъэхэр къыхуагъэфащэ, 1984 гъэм Комсомолым и саугъэтым и лауреат мэхъу.
«Кристалл» фIэщыгъэр зиIэ, совет-американ ду­нейпс­о къэхутэныгъэхэм - «поворот заряженных частиц деформированными кристаллами» IэмалыщIэр япэ дыдэ къэзыгъэнэIуахэм яхэтащ щIэныгъэлI Бэвы­жьыр. Зэкъым Мухьэмэд США-м, нэгъуэщI хамэ къэ­ралхэм щылэжьэну зэрырагъэблэгъар, ауэ адыгэлI щып­къэм и зэфIэкIхэр къыщалъхуа хэкум къыщигъэсэбэпмэ нэхъыфIу къилъытащ.
КъыкIэлъыкIуэу, 1981 - 1983 гъэхэм монокристаллхэм деж электронхэмрэ по­зитронхэмрэ къапыкI нэхур къэхутэнымкIэ ирагъэ­кIуэ­кIа лэжьыгъэхэм хэтащ ар. Мы темэмкIэ иригъэкIуэкIа къэхутэныгъэхэм къагъэ­лъэгъуахэм Бэвыжьым и кан­дидат диссертацэр треухуэ, 1985 гъэм физико-есэп щIэныгъэхэм я кандидат ­мэхъу.
1994 гъэм Мухьэмэд «Физико-есэп щIэныгъэхэм я доктор» цIэ лъапIэри къелъэщ. 1984 - 1994 гъэхэм Му­хьэмэд ИФВЭ-м и лэжьа­кIуэщ. Бэвыжьым и унафэм щIэту «Практическое применение элементов кристаллооптики в физическом эксперименте и ускорительной тех­нике» лъэныкъуэмкIэ зэпкъ­рыхыныгъэ лэжьыгъэшхуэ ирагъэкIуэкIащ. ИкIи, абы щахузэфIэкIар къа­лъытэри, 1996 гъэм ­УФ-м и Къэрал саугъэтыр, къыдэлэжьа гупым и гъусэу, Мухьэмэди къыхуагъэфащэ.
1994 гъэм Мухьэмэд и лэжьыгъэм щыпищащ Къэ­рэшей-Шэрджэс къэрал технологическэ академием. 2006 гъэм къыщыщIэдзауэ Бэвыжьыр КъШКъТА-м и щIэныгъэрылажьэ нэхъыщ­хьэщ, Москва къалэм щы­Iэ «Радий» НПП-м и щIэныгъэлI-чэнджэщакIуэщ.
2008 гъэм Кавказ Ищхъэрэ къэрал техническэ уни­верситетым Прикладной нанотехнологиемкIэ и щIэ­ныгъэ-къэхутакIуэ инсти­тутым и унафэщIу ягъэув, «Нанотехнологии и технологии материалов электронной техники» кафедрэми и профессорщ. Илъэс дэкIри, Мухьэмэд Кавказ Ищхъэрэм нанотехнологиехэмкIэ и къэрал университетым и куп­сэм и унафэщI IэнатIэр къы­хуагъэфэщащ. Бэвы­жьым и Iэдакъэ къыщIэкIащ щIэныгъэ лэжьыгъи 100-м щIигъу, и къэхутэныгъэхэм щы­хьэт техъуэ патент зыбжанэ.
ЩОХЪУЖЬ Лусанэ.
