ЦIыкIураш
Жэм пыджэреймрэ Мадинэрэ
СыщыцIыкIум дэ зы жэм пыджэрей диIащ ДжэмыдэкIэ еджэу. Нобэ хуэдэу сощIэж, ар апхуэдизкIэ пыджэрейти, псоми зыпыIуадзу щытащ.
Джэмыдэ ди адэмрэ ди анэмрэ фIэкIа зыри зыбгъэдигъэхьэртэкъым. Адрейхэр псори мыцIыху ищIырт, ирихужьэрти, бжьакъуэпэкIэ кърихьэкIырт. Си къуэш нэхъыжь Ахьмэди сэри мызэ-мытIэу дыкъытрахыжыгъащ абы. Абы щыгъуэ Джэмыдэ и бжьакъуэм къызидза дыркъуэр иджыри хэмыгъуэщэжауэ телъщ си натIэм.
ЦIыхур дэнэ къэна, джэдкъазми теплъэ хъуртэкъым ар! И пащхьэ къихутэр ирихужьэрт.
— Мы теурэзыр зыхуэмыкIуэныр мэкъумрэ Iусымрэ фIэкIа зэмыпыдж дунеишхуэм теткъым!.. — игу ебгъэхукIэ хуэгъумэтIымэрт ди адэр абы.
Си ныбжьэгъу щIалэ цIыкIухэр пщыхьэщхьэкIэрэ былымым щыпежьэкIэ сэ абыхэм сытым хуэдэу сехъуапсэрэт жэм Iэсэ зэраIэм папщIэ! Пэжу, ди Джэмыдэжьым и зэранкIэ абыхэми чыкъуракъышхуэ зырыз ямыIыгъыу Iэщым пежьэфыртэкъым.
Зы махуэ гуэрым ди пщIантIэм мыпхуэдэ хьэлэмэт къыщыхъуащ. Iэхъуэ къыдыхьэжыгъуэ хъуа димыгугъэу дыбэлэрыгъауэ, Джэмыдэ, и щхьэр гъэкIауэ, къэкIуэжащ. Ди анэм жэм къызэриш пэгуныр игъэхьэзыратэкъыми, жэм бу макъ щызэхихым, пщэфIапIэмкIэ щIыхьащ. Зыми тщIэжакъым ди Мадинэ и закъуэу пщIантIэм къыдэнауэ. Абы иджыри къипщыхьыф къудейт. ПщIантIэм къыдыхьэжа жэмыр сабийм зэрыхуэкIуэр щхьэгъубжэмкIэ къыщилъагъум, ди анэр пщIэфIапIэм къыщIэжащ кIийуэ, ди адэри си къуэш Ахьмэди зэхэзежэ хъуащ. АрщхьэкIэ ущIэгузэвэн щыIэтэкъым. Джэмыдэ хьэлъакъуиплIу щыт сабий цIыкIум бгъэдыхьэри, япэщIыкIэ епэмащ, итIанэ и бзэгур къридзри абы и натIэм ебзейуэ хуежьащ. Мадинэ и щхьэц пIащIэ щабэ цIыкIухэм и бзэгу псыфыр дилъэурэ цIуужу, дахэу игъэтIысырт.
Сабийр къезыгъэлыну пхъэрахэри, а телъыджэр щалъагъум, зэрагъэщIэгъуэнур ямыщIэу къызэтеувыIэ-жащ. АдэкIэ къэхъунум иригузавэу щыт пэтми, ди адэм ахэр зэкIэ жэмым бгъэдигъэхьакъым, «есэм нэхъыфIщ сабийм», жиIэри.
Мадинэ и щхьэц цIыкIур, жьым щIиупскIэ Iущхьэ нэхъей, жэм бзэгум адэкIэ-мыдэкIэ иригъащIэрт, итIани гъыртэкъым. И анэм Iэ къыдилъэ хуэдэ, ар зэзэмызи гуфIэурэ къыхудэплъеирт.
Иужьым ди адэм Джэмыдэ Iуихури, сабийр и IэплIэ иригъэтIысхьащ.
— Аращ-тIэ, — жиIащ абы, — Iэщ жаIэ щхьэкIэ, абыи гу кIуэцIылъщ.
Сэ жэм слъагъуху а ди Джэмыдэжь пыджэрейм ищIауэ щыта телъыджэмрэ ди адэм жиIа псалъэхэмрэ гуапэу сигу къокIыж.
Гъубжокъуэ Лиуан.
КIэудэ
(Таурыхъ)
КIэудэкIэ еджэу дыгъэбзиифэ бажэ цIыкIу мэзым щыпсэурт. КIэудэ псоми дзы гуэр къахуигъуэтырт, и ныбжьэгъухэм апхуэдизкIэ я жагъуэ ищIырти, зыри къыдэджэгужыртэкъым. Абы щхьэкIэ КIэудэ зэгуэпырт.
Махуэ дыгъэпс гуэрым КIэудэ ежьащ и Iэ лъэныкъуэр и шхужьым идзарэ мыдрейр ину щIиупскIэу, и пэр дэгъэзеярэ и нэ зэв цIыкIуитIым къажыхьу. ЩIихьауэ здэкIуэм, ПэсыринэкIэ зэджэ цыжьбанэм теуващ. Теувэри, Пэсыринэ и банэхэр къыхэуащ. Банэ зыхэуа лъакъуэр фIиубыдыкIыжри, КIэудэ цыжьбанэм текIиеу хуежьащ:
— Емынэ узым ихьын! Си лъакъуэм укъыхэуащ. ЗекIуэр бгъэгуIэу мэзыр къыщIэбущыхьыр сыт?!
— Сэ мэзыр къэзущыхьыркъым — щIымахуэм хуэзгъэтIылъын Iэгъэбэгу зэхуэсхьэсу аращ, — жи цыжьбанэм. — Уэри апхуэдизу уи пэр дэгъэзеяуэ къыумыкIухьатэмэ, узытеувэр плъагъунт.
— Уи цыр банэжьрэ пэ сыринэ ухъужауэ, уэрат иджы сыщIемыплъыхыжар, — ауаныщIу мащIэу цыжьбанэм хуеплъыхри, КIэудэ уэгум щызелъатэ бзухэр ибжу ежьэжащ. КIуэм-кIуэурэ, Дахэпс зыфIаща ужьэм илъэф пхъэм жьэхэуэщ, игъэлъэпэрапэри, жэуэрэ жыгым натIэкIэ еуащ. КIэудэ къэгубжьауэ Дахэпс телъэдащ:
— Емынэ унэр зыхуэкIуэн, пхъэ къеплъэфэкIым сигъэлъэпэрапэри, жыгым натIэкIэ сеуащ.
— Сэ пхъэ къеслъэфэкIыркъым, сыхуейуэ унэм схьыуэ аращ. Ауэ, улъэпэрэпэну ухуэмеймэ, узытеувэм еплъ, нэшхуитI ущIиIэр аращ, — къыпидзыжащ ужьэм.
— Уи пхъэри уи щхьэри фыщамылъагъужыным Алыхьым фихь. Уэ бгы кIантIэу зи нэр къытетIысхьэжа ажалыфэрт сызэмыплъыжар! — Дахэпс текIиери, КIэудэ и гъуэгум пищэжащ.
КIуэм-кIуэурэ, и лъакъуэхэр кIэщIрэ езыр зещэтэжу къакIуэ уашхэ пшэр БыхъутIэ жьэхэуащ. Ар КIэудэ хуэшэчынт, хуэшэчакъым:
— Емынэунэ хъун БыхъутIэжь, мы щIыгу псор уи закъуэ ууей хуэдэ, гъуэгукум уиту щхьэ къэбджэдыхьрэ?!
— Уэлэхьи, гъуэгукуи симыт, зыми зэран сыхуэмыхъу. Ауэ ущызекIуэкIэ мащIэу зыплъыхьи, зыри къыпщыщIынкъым, — жиIащ БыхъутIэ.
— Уи зыплъыхьи уэри емынэм фихь! Уи нэкIужьитIыр къелэлэхыжарэ небэ-къебэу къэбджэдыхьу, уэрат сызымыгъэIущыжар! — жери КIэудэ ежьэжащ.
КIуэм-лъэм, кIуэм-лъэуэрэ, бажэр зы щабэ гуэрым теуващ. Зытеувам текIиен и мураду щеплъыхым, жейуэ щылъ аслъэн пщацэжьрауэ къыщIэкIащ. КIэудэ къэшынэжри, къыщIэпхъуэжыну хэтат, арщхьэкIэ, зэрытеувари фIэмыIуэхуу жей аслъэныжьым еплъыIуэри, зыщимыгъэхъейкIэ къысщышынэу аращ, жиIэри зыкъыфIэщIыжащ. ЗыкъыфIэщIыжыпэри, аслъэным елъэпэуащ. Модрейм зыщимыгъэхъейм, КIэудэ тегушхуэпауэ и макъым зрегъэIэт:
— Уэлэхьэ, мы къомым яхуэфащэу сахурокъум. Пэсыринэжь цIыкIу лажьэ лъызгъэсакъэ! Дахэпси БыхъутIи аракъэ! ЛIо, и цыр зэхэпцIыхьыжауэ мыбдеж щылъ аслъэныжьым сыпэмылъэщын фи гугъэ? И инагъыр и делагърэ лIыгъэ жыхуаIэр къраудми имыщIэу, емынэм щхьэкIэ гъуэгукум къытегъуэлъхьа?! Абы хуэдэхэм сэ есщIэр… — КIэудэ жиIэнур нимыгъэс щIыкIэ аслъэныжьыр къыщылъэтщ, бажэжь цIыкIур зыIэщIиубыдэри:
— Насып уиIэти, нобэ си ныбэ изщ, — жиIащ аслъэным, и ныбэм телъэщIыхьурэ. — Ауэ дяпэкIэ укъыспэщIэхуэмэ… — аслъэным бажэр фIыуэ иудыныщIэри иутIыпщыжащ, езыми жеину зигъэукIуриижащ.
Зи псэр зи лъэдакъэпэм хыхьэжа бажэжь цIыкIу лъапэпцIийуэ къыIукIыжри кIэбгъу зищIыжащ. Абы лъандэрэ КIэудэ и пэр дэгъэзеяуэ къикIухьыжыркъым, зытеувэм йоплъ.
Тау Нинэ.
Хъыбар гъэщIэгъуэн
Дыгъужьым фо щIимышхыр
Еуэрэ-еуэрэт, жи: илъэс мин хъуауэ зы жыгыжь мэзым щIэтт. Абы и кугъуанэр бжьэхэм яубыдри фо иралъхьэу щIадзащ. Бжьэ фом и мэ IэфIым къишауэ Мыщэр жыгым бгъэдэтщ. Жыг гъуанэм иIэбэн мэшынэ: бжьэхэр къеуэнущ. Бжьэхэр фоухьэ кIуэнум поплъэ.
Абы хэту дыгъужьыр къыIуохьэ:
— СлIо пщIэр, Лъэбышэ? — жеIэри.
— Фо сошх, Щхъуэжь.
Дыгъужьыр мэжалIэрти, и гурыIупсыр къэжащ:
— КхъыIэ, сыздэгъашхэ! — жи.
— Къыздэшхэ.
— Дауэ?
Мыщэм лъэнтхъуий щащIэкIэ Дыгъужьыр ирепх, итIанэ баш гъум ирет:
— Мы башымкIэ жыгым еуэ, — жеIэри. — Уеуэху, фо къежэхынущи, ебзей! ЗыбгъэнщIыхукIэ шхы!
Дыгъужьыр жыгым башкIэ еуэу хуожьэ. И къару къызэрихькIэ йоуэ. Баш уэ макъым игъэгубжьа бжьэ быныр жыг гъуанэм къызэрох зэщIэвууэ, мафIэм нэхърэ нэхъ гуащIэу.
Мыщэр зыхуеиххэрати, жыг гъуанэм деж Iуувэри, фор ишхыу щIидзащ: и Iэжьышхуэр гъуанэм иригъэлъадэм, фо хьэкIуэр IэмыщIэкIэ кърихыурэ ешх. Фоуэ жыг гъуанэм илъыр ишхри, мэзым хыхьэжащ Мыщэ бзаджэжьыр.
МыдэкIэ мо бжьэ губжьахэм Дыгъужьыр къызэралъагъуу, ежэщ аби, еуэу ирагъэжьащ. А бжьэ зэуар сыт хуэдэу Iейуэ узрэ езыр! Дыгъужьыр йохъу-йолъ, мэкъугъ, мэкIий:
— Уэиихь, — жи, — сыхуейкъым фо, сывутIыпщыж закъуэ!
АрщхьэкIэ насыпыншэ делэжьыр жыгым быдэу епхащи къиутIыпщыркъым. ИкIэм-икIэжым, Дыгъужьыр къэмэхри зэпкърылэлащ, итIанэщ бжьэхэр я унэм щекIуэлIэжар.
Тхьэмахуэ енкIэ Дыгъужьыр жыгым епхауэ кIэрытащ. Къулейсыз, къарууншэ хъуащ. Абдежым зы дзыгъуэ цIыкIу щыпсэурти, абы игу къыщIэгъуащ: лъэнтхъуийхэр зэпишхыкIри Дыгъужь делэр къиутIыпщыжащ.
А махуэм лъандэрэ Дыгъужьым фо ишхыркъым.
Нало Заур.
Фор Iэзэгъуэщ, и чэзум блумыгъэкI, жаIэрт. (Нэщэнэ)
Къуажэхьхэр
Ебгъэз дзыхьри егъэпэж
Сыбгъэдохьэ абы щэхуу,
СыщыIэбэм — мэлъэтэж.
КъызохуэкI,
зызмыгъэпсэхуу,
СимыIэжми гукъыдэж.
(Хьэндрабгъуэ)
Бжьыхьэти гъатхэ щIыр
елъэс,
Жьым къыдожьэ,
мыш — мылъэс.
(Уэшх)
И ныбжьэгъукъым ар
дыгъуакIуэм,
Ягъэшынэу
щIэмыпхъуэж.
Хейм и телъхьэщ,
и хъумакIуэщ,
Ебгъэз дзыхьри егъэпэж.
(Хьэ)
Ар къыумыщтэм —
бзагуэщ,
Къапщтэм —
егъэджакIуэщ.
(Тхылъ)
Удын зыхимыщIэу и
къалэн имыщIэ.
(ГъущI Iунэ)
Батыр Мухьэрбий.
Ныбжьэгъугъэ
Хэт зымыщIэр хьэмрэ джэдумрэ зэтеплъэ зэрымыхъур? ЦIыхуитI фIыуэ зэрымылъагъумэ, «хьэмрэ джэдумрэ хуэдэщ» жаIэ. Ауэ зэгуэрым телъыджэ къэхъуащ. ФIы дыдэу тлъагъу ди хьэжьыр кIуэдащ, здэкIуари здэжари дымыщIэу. Дылъыхъуэщ, дылъыхъуэ-ри, щыдмыгъуэтыжым, хьэп-шыр дахэ дыдэ цIыкIу къэтхьащ, и нэр къэпщIа къудейуэ. Абы ирихьэлIэу зы джэду шыр цIыкIуи къытхуахьащ ди гъунэгъум.
ТIэ, къэхъурт а цIыкIуитIыр зэгъусэу. Зэгъусэу шхэрт, зэгъусэу жейрт, зызэрашэкIауэ. Ар зыфIэмыгъэщIэгъуэн щыIэтэкъым ди деж къакIуэхэм. Дэ десэжати къытфIэIуэхужтэкъым. Апхуэдэурэ ахэр ин хъуащ. Ин хъуа щхьэкIэ я зэхущытыкIэм зыкIи зихъуэжатэкъым.
Зы пщэдджыжь гуэрым Нанэ, жэмыр къишри къыщIыхьэжауэ, Дадэ жриIащ:
— Ан-на, лIыжь, мы ди хьэмрэ джэдумрэ щыцIыкIуам ещхьыркъабзэу фIыуэ зэролъагъу!
Дадэ и дамэхэр дригъэуея мыхъумэ, зыри жиIакъым. Ауэ абы и теплъэм къигъэлъагъуэрт езыми ар зэригъэщIагъуэр.
Зы махуэ гуэрым унагъуэм нэщхъеягъуэ къихъуащ — ди джэду цIыкIур машинэм иукIащ. Сыт сщIэнт, дыхуэнэщхъейщ, дыхуэнэщхъейри, джэдур щIэтлъхьэжащ. Дэ бжьэпэм дыщыпсэурти, псыхъуэм жыжьэу дэтхьэри, псыр къиуми къылъэмыIэсын хуэдэу, нэхъ лъагапIэ гуэрым деж щIэтлъхьащ.
Дэр нэхърэ нэхъ нэщхъейуэ ди хьэри ди гъусэт. Псори зэщIыгъуу унэм дыкъэкIуэжащ. ЕтIуанэ махуэм ди хьэри кIуэдащ.
— НэщэнэфIкъым ахэр псори! — ину щэтащ Дадэ.
— НэщэнэфI мыгъуэкъым, — жиIащ Нани.
Махуэ зытIущ дэкIауэ Дадэ ди хыв танэр къихужыну щыкIуэм, имыщIэххэу ди хьэм хуэзащ джэдум и кхъащхьэм деж щылъу, и нэпсыр къыщIэжу. Дадэ хьэр къишэжри ирипхащ, и шхыни хуигъэуващ. Нэху ща нэужь деплъмэ, хьэр шхыным еIусатэкъым.
Сэ сфIэгуэныхь хъури хьэр къэзутIыпщащ, къызэрызутIыпщыххэуи пщIантIэм дэжри ежьэжащ. Дапщэ-рэ къэтшэжа а тхьэмыщкIэр, ауэ кIапсэр и пщэм къызэритхыу аргуэру игъэзэжырт джэдум и деж.
Зы пщэдджыжь гуэрым Дадэ къэгубжьауэ кIуащ хьэр къишэжыну… арщхьэкIэ ар лIауэ ирихьэлIащ. Дадэ ар джэдум и гъунэгъуу щыщIилъхьэжри, мывэшхуэ зырызи я кхъащхьэм трилъхьащ.
Зэман Iэджэ щIащ ар къызэрыхъурэ, ауэ нобэр къыздэсым ди хьэблэм ящыгъупщэркъым.
Журт Биберд.
Бзэкъутэ-бзэщIыж
Жьыхур щэхуу щIехур щихум
Дызэдауэу дызэдауэм —
Дауэм дауэ дедэуэн?
Уэдыдыд! Ди дадэ дыдыр
Дэдубыдым — быдэу
едыр!
Аргъуейр гъуамэщ,
Аргъейр гъумщ,
Гъупщыр пщэмэ —
ПщампIэ хъунщ.
Жьыхур щэхуу щIехур щихум.
ХьэIупэ ДжэбрэIил
Нэщэнэхэр
Жэмыр жьэгъуашхэреймэ, фIыщ, гъэшыфIэщ, жаIэрт.
Ищхъэрэжьыр къепщэмэ, гъэр гъей мэхъу, жаIэрт.
КIыгуугур къаджэмэ, мэкъуауэ дэкIыгъуэщ, жаIэрт.
Къанжэ кIакIэмэ, хьэщIэм зыхуэгъэхьэзыр, жаIэрт.
Лэгъупыкъу къищIмэ, уэфI мэхъуж, жаIэрт.
МафIэм уриджэгуну фIыкъым, жаIэрт.
Мэрем пшыхь къэс гъэшыр умытмэ, берычэт хъунукъым, жаIэрт.
Ущие
ЧыцI ерыщхэр
ХъуакIуэ къыздикIыжым, пхъэ закъуэ лъэмыжым чыцIитI зыщэрихьэлIащ.
Пхъэ закъуэ лъэмыжым техьэри, чыцIитIыр зэпэуващ,тIуми дадзыхын ядэр-къым.
— Щхьэ укъыспэува? СигъэкI лъэмыжым! Сэ сопIащIэ! — жиIащ зым.
— Уэращ къыспэувар! Сэ сымыпIащIэ уи гугъэ? ТекIуэти, сыблэгъэкI! — идэркъым адрейм.
— СытекIуэтынукъым. Уэр нэхърэ сынэхъыкIэ? НэхъыкIэм сыкъилъхуа? Уэри текIуэт: сопIащIэ жысIакъэ!
— УщIегъуэжынщ, тхьэмыщкIэ, сыкъомыгъэгубжь. Сэ сытэмакъкIэщI гуэрщ: натIэкIэ сыноуэнщи, уездзыхынщ лъэмыжым!
— УблэзгъэкIынукъым!
НатIэкIэ зэжьэхэувэри, чыцIитIыр зэныкъуэкъуащ — зэрытегъэкIуакъым.
— Сыту уерыщ, уэ Iейр! — жиIащ зым. — СызэрыпIащIэр пщIэрэ пэт, сыблэбгъэкIыркъым.
— Сэри сопIащIэ, — жиIащ адрейми. — Жэщ къызэрыттехъуар плъагъуркъэ: сэ нэхъ жыжьэ сыкIуэжынущ. Пшапэр зэхэуэмэ, ди унэр къысхуэгъуэтыжынукъым.
— Дэнэ нэс уздэкIуэжынур?
— Хьэрэкхъуэрэ нэс сыкIуэжынущ.
— Сэ Афэбг нэс сыкIуэжынущ…
— Сэ сынэхъыжьщ, нэмыс къысхуэп-щIын хуейщ. Нэхъыжьым гъуэгур ират зэрыхабзэр пщIэркъэ?
— Сыт уи ныбжьыр?
— Уафэгъуагъуэ уэшхышхуэ къыщешха гъэм сыкъалъхуауэ жаIэ.
— Апхуэдэ ныбжь дэнэ уэ къыздипхар?
— Дуней слъэгъуащ сэ, тIысэ!
— Дуней зылъэгъуарэ ныбжь зиIэрэ ухуеймэ, сэращ! ЩIыр щыхъея гъэм сыкъалъхуащ сэ!
— Укъамылъхуагъаххэрэт уэ Iейр! Лъэмыжым япэ къытехьар сэращ: текIуэти сыблэгъэкI!
— Уэракъым япэ къытехьар — сэращ! Мо-о-о-дэ укъэсауэ ущыслъэгъуам, сэ лъэмыж дакъэм сытетт.
— ЗэрымыукIытэ ар! СыблэгъэкI, зо!
— УблэзгъэкIмэ, напэ сиIэкъым!
— ФIы щIэпхынкъым, сыблумыгъэкIмэ!
— Уи ней къысщыхуэ!
ЧыцI ерыщитIыр, натIэкIэ зэжьэхэуэри, лъэмыжым зэредзыхащ.
Зытхыжар Къэрмокъуэ Хьэмидщ.
Сабий усэхэр
СынэхъыщIэу щымытамэ
Розэ цIыкIу сэ къызбгъэдэсщ,
Класс ещанэм дэ дыщIэсщ.
Рустамыжь еплIанэм макIуэ,
Ар зэуэнкIэ IэкIуэлъакIуэщ.
Розэ ар къыкIэрохъыжьэ,
ЕкIу-емыкIу абы имыщIэ.
Щигъагъыпи къохъур ар.
Сыт зыхуейр а удэфар?
СынэхъыщIэу щымытамэ,
ХуэфI сыхъунт сэ а Рустам!
Пхъэ докъутэ
Дадэ сэрэ пхъэ докъутэ,
Дэ ар фIыуэ къыдохъулIэ.
Дадэ джыдэм хуэIэрыхуэщ:
Пхъэ къутапIэм пхъэр хэмыхуэ.
Сригушхуэу соплъ сэ дадэ,
Ар щымыIэ зыхуэзгъадэ.
Нобэ ар си мыгъусамэ,
Схуэкъутэнут мы пхъэ
Iэрамэр?!
Ин сыхъуатэм дадэ хуэдэу,
Сэри пхъэ скъутэнут куэду.
Ди къазыхъур
Ди къазыхъур бзаджэ гуэрщ,
Ар къыпхуожэ, хишу пщэр.
Уэ ущIэпхъуэу уемыжьэжым,
ПщIэрэ къуищIэр
а бзаджэжьым?
И къазыдзэр къыпхеукIэ,
УиутIыпщынкъым угъыхункIэ.
Угъмэ — ейщ абы дунейр,
КъыптекIуащи — арщ зыхуейр.
Сэ абы сыхуэмышынэ.
«УитI! — жызоIэ. — ПхуисщIынщ
уи нэр!
Сэ щIымахуэм сыхэхъуащ,
ИлъэсиплI си ныбжьыр хъуащ!»
Дадэ жеIэ: «Уэт лIыхъужь!
Сыт пщIэжын ди къазыхъужь!»
Къагъырмэс Борис.
Гъэмахуэ
Уафэм и IэпIохуэм
ПлIаплIэу дыгъэр исщ.
Хадэми имыхуэу
ХадэхэкIыр изщ.
ФIыгъуэр фIэлъщ ди санэм,
Пызщ ди щхъырыбейм.
Си къуэш цIыкIу Хьэсанэ
Абы доIэбей.
Ди Iущхьэ щхьэ мати
Плъыжьу къэгъэгъащ.
ДиIэщ дэ мамкъути,
Ди балийри хъуащ.
АфIэунэ Лиуан.
ЩIыIэм къыщIекъузэ
ЩIыIэм хуабжьу къыщIекъузэ,
Уэсым ещI дунейр хужьыбзэ,
Уаем тIэкIурэ йоныкъуэкъури
Бжьыхьэм зрегъэз лъэныкъуэ.
Ей, щIыIэбжь, умыудафэ,
Сэ пхъэчыныр къызогъафэ.
Си щIэщыгъуэщ мы щIымахуэр
Хъуну щытмэ гу щызгъахуэ.
Адакъэжь
Адакъэжьу сыдж плъыжьыжь,
НэгъуэщI мыхъуми зы
пщэдджыжь,
Сщхьэщумыхуу уэ си жей,
Хьэтыр уиIэм сыгъэжей!
Хьэрхьуп
Хьэрхьупым мыхъу и гуапэ
Сыкъотэджри абы япэ.
ПогуфIыкIри си папэ,
«Зэ хэжаи, къэхь, жи, псапэ»!
Мыщэр — циркым
Ущыхэтым уэ цирк джэгу,
Еплъу хъуам зеужь я нэгу,
Уфэфэжу уи джэдыгу,
ДыщIэгъаплъи уэ уи лъэгу,
Дыпхуеуэнущ ину Iэгу!
Мэз Аниуар.
Дадэ
Сэ си анэр Динэщ
Динэ и анэр нанэщ.
Сэ си адэр Мэдэщ
Мэдэ и адэр дадэщ.
Ауэ дадэ нэхъыжь дыдэщ,
Ауэ дадэ цIыхуфI дыдэщ,
Дадэ псоми ди псэм хуэдэщ.
НатIэху
Си шкIэ цIыкIуу си натIэхур
Куэдрэ пщIантIэм сэ дызохур,
ТIэкIу хъуэкIуэну, тIэкIу теуну.
Ауэ, пщIэрэ, къыфIэIуэхукъым
Сыт жысIами, къедэIуэфкъым.
Си япэм иту къыщIопхъуэж,
Бэкхъым щIэсу сыхуозэж.
И кIэ цIыкIур мэпIэжьажьэ,
И нэ цIыкIухэр зэщIолыдэ,
Мэжьэгъуашхэ, къызошхыдэ:
«Сэ сыхуейкъым сыхъуэкIуэну,
Сэ сыхуейкъым удзыжь
сшхыну.
Сэ сыхуейщ пIапIу сефэну.
Ущымыту уэ мыбдей,
Хъуну щытмэ, зыгъэхъей!
КIуэи, мамэ къысхуэшэж,
Шэ пIапIукIэ сыгъэтхъэж!»
Щоджэн Леонид.
