Мэлыжьыхьым и 1-р Ауанымрэ дыхьэшхымрэ я махуэщ
ГушыIэпежьэ
Пасэрейхэм жамыIар укIуэдыж, ауэ жаIэм-жаIэурэ нэхъыфI дыд-д-дэу абыхэм къажьэдэкIам ящыщщ мыр: «ГушыIэр Тхьэм и щIасэщ».
Пэж дыдэу, а гушыIэ тIэкIур щымыIамэ, дауэ хъужынут арыншами гъэпкIауэ къагъэна мы цIыху цIыкIур? Узижагъуэн-сызижагъуэнт итIанэ узыIуплъэнур: дыгъэр къепсми — пшагъуэу, мазэр плъагъуми — фагъуэу, лъагъуныгъэ жыхуаIэр ямыцIыхурэ цIыхухэм я нэгу уиплъамэ, мыдэ-щэ, фIэIум-фIэIуурэ ухуэлэжа пIэтIрэжан щхъуантIэ куэдыкIей хуэдэ — фу!..
НтIэ, угушыIэн щхьэкIэ, апхуэдиз бэлыхьым зыхэбдзэж хъурэт? «ХъункIэ Iэмал зимыIэщ!» жаIэщ, гушыIэу щIадзэри, пасэрейхэм пIытхъ-сытхъкIэ зэхаублар иужькIэ ныбафэузым хуэкIуэжауэ, нобэми додыхьэшх, ныжэбэми додыхьэшх, ди хъубжэм кIэлъыкIуэу ди дыхьэшхыбжэри тхузэхуамыщIыжмэ, пщэдеи дыдыхьэшхынкIэ хъунущ. ХъункIэ хъумэ…
АГЪ ЗэрэгъыжкIэ зэджэж IутIыж Борис.
1995 гъэ
P.S. НапэкIуэцIым ихуа гушыIэ IэшрыIыр къызыхэтхар Борис и сэмэркъо тхыгъэхэмрэ зэхуихьэсыжахэмрэщ.
УпщIэрейрэ къэщIэрейрэ
Акъыл — щхьэм итын хуейуэ Тхьэм къигъэщIа дефицит гуэрщ. Щагуэшым къыплъымысамэ, самэ псо ахъшэу щIэптакIи, къыпхуэщэхунукъым.
ГугъапIэ — цIыху цIыкIум къыхуагъэна тIэкIуфэкIухэм ящыщу налог зытрамылъхьэф закъуэрщ.
Гъуджэ — цIыхубзхэр илъэс 30 ирикъуху зыгъэгуфIэ, 40-м нэсыху хэзыгъаплъэ, 50-м щынахускIэ — зыгъэнэщхъей, 60-м щыхуэкIуэкIэ — зызыщахъумэ, 70-м хуаунэтIа нэужь, — ялъагъунуи теплъэнхэуи зыхуэмеиж абдж кIапэщ.
Къэб — зыкъому зэщхьэщидз хадэхэкIщ. Щхьэ къэбым нэхъ Iей яхэткъым, нэхъ къэмысэбэпи щыIэкъым. Iуэхушхуэракъэ, къэбым я нэхъыбэр а сортым щыщщ.
Нэмыс — модэм икIауэ куэдым къалъытэ фащэ дахащэщ.
Пэж — ящIэу, ауэ ябзыщIу, зыхуэмыбзыщIхэр щIрагъэгъуэжу, щIегъуэжыну хуэмейхэр текIуадэу, текIуэдахэр бжыгъэншэу цIыхум къадекIуэкI тхьэIухуд нэрымылъагъу гуэрщ.
ПцIы — зыщIыпIэ бадзэу къыщежьэу прессэ гъуэжьым я «шэщIэхум» пыл щащI хъыбарщ. ПцIыр апхуэдэ «шэщIэху» зыбжанэм щаIуэтэжа нэужь, мэфIэIу, пцIырыпцI мэхъури, къезыхьэжьахэми къахуэцIыхужыркъым.
Уасэ — чемпионхэм я чемпионыж альпинисткэщ: докIуейри-докIуей, докIуейри-докIуей! АфIэкIа кIуапIи-жапIи имыгъуэтыжыну къыщыпщыхъум дежи, зреч гущэри, нэхъ дапхъэ лъагэжым къытохутэ. ЦIыхубэм я хъуэпсапIэ нэхъ ин дыдэр а альпинисткэр къехуэхым-къехуэхыурэ… щыгугъи щыс, цIыхубэ: уэлэхьи, ар къехуэхыным дыщIэхъуэпсурэ, дэ… «Iэмин» жыфIэт… Тхьэм дыфщимыгъэгъупщэ, бохъшэхуэфIхэу мы бэзэр-гъащIэм къелынкIэ гугъапIэ зиIэхэ!
Уэрэд — пасэм щыгъуэ псалъэ хэбдз мыхъуу яусу щытамэ, иджы зэрыщыту хыфIэбдзэ хъун хуэдэу зэхалъхьэ усакIуэ Iэужьщ.
Унэ — япэм цIыхухэр щыпсэууэ щыта псэуалъэщ. Иджы унэлъащIэ гъэувыпIэ къудейуэ къагъэсэбэп. КIэщIу жыпIэмэ, унэ ящIри, зыщIахэр гуэщым щIотIысхьэж.
Хабзэ — зыщIэн зымыщIэж фыз лъэкъыцэ цIыкIу дэтхэнэми щыхуей меданым деж етIысылIэу къитIэпI, зэрыхуей дыдэу зэхибзыхь, зэрыфIэфI дыдэу зэхидыхь, дигу ирихь-иримыхьми, зыщыттIэгъэн хуейуэ псоми къытхудэкI иджырей «лъэпкъ фащэщ».
Хъуэхъу — Къэбэрдейм нэхъыфI дыдэу щалъагъу IуэрыIуатэ жанрщ. «Сэ хъуэхъуэкIэ сщIэркъым, хъуэхъуэкIэ зыщIэр Алыхьращ»… жиIэу зыгуэр къыпхуэтIыскIэ, уи фIэщ уимыщI: ар хъуэхъуакIуэ профессионал ухуэзауэ аращи, тхьэкIумэшхуитIыр тегъэхуи, зы сыхьэт ныкъуэфIкIэ узэредэIуэнум зыхуэщI… Губзыгъэхэм я хъуэхъухэр акъылым къыхащIыкI, акъылыншэхэм аркъэкIэ кърагъэблурэ, хъуэхъур хъуэным хуашэри, хьэргъэшыргъэкIэ яух.
Чэнджэщ — кIэпIейкIэ къозымытыфынухэри зэрыжумарт тыгъэ нэщIышхуэщ.
ЩIакIуэ — гъащIэ блэкIам кIэлъащтэ щыгъыныгъуэщ.
Iуащхьэмахуэ — хьэщIэу къытхуэкIуэм тыгъэ хуащI сувенирщ. Насып диIэщи, зыми къиIэту хуэхьыркъым.
Тхьэр арэзы къыпхухъу!
Ягъэкъуаншэм тралъхьэну тезырым теухуауэ судыщIэхэр зочэнджэщ-зочэнджэщри, мы гупсысэр трагъакIуэ:
— «И фызым тIуанэ трищIащ» жыпIэу абы суд щIытепщIыхьын лъэпкъ щыIэкъым. ФызитI зиIэм и IэкIэ и судыр ищIэжауэ къэлъытэн хуейщ.
* * *
Хьэжмурид и фыз илъэс 60-м щхьэдэхар пщэдджыжь къэскIэ гъуджэм бгъэдоувэ, лэдэх зэфэзэщ хъуа и нэкIур фIыуэ къызэпеплъыхьри, и гур зэрытепщахэр пщIэуэ жеIэ:
— Мис мыращ уэ пхуэфащэр, Хьэжмуридыжь!
* * *
Анзор цIыкIу хуабжьу зызыгъэщIалафэ и анэшхуэм жреIэ:
— Мэрожнэ къысхуумыщэхумэ, псоми зэхахыу «нанэкIэ» сыноджэнущ!
* * *
Къулеижьыр ефэндым деж кIуауэ йоупщI:
— Уа, сеуэрэ зы мэжджытыжьыфI фхуэзухуэмэ, жэнэтым сыкIуэну пIэрэ?
— Уэлэхьи, абыкIэ тхьэ пхуэзмыIуэфыну, шынэхъыщIэ, ауэ, пщIэххэнукъым, дегъэплъ, — жи ефэндым.
* * *
Лъэхъуэщым исымрэ Госдумэм хэтымрэ сыткIэ зэщхьэщыкIрэ?
Япэр — пIалъэ телъыр щиухыну махуэм щIобэг. ЕтIуанэр — и пIалъэр щиухыну махуэр къэсмэ, инфаркт игъуэтынкIэ мэшынэ.
* * *
Автобусым игуауэ исхэм зыгуэр къахокIиикI:
— ФызэлъыIукIуэт, армыхъумэ, тхьэр согъэпцI, фи щхьэм сытету сримыкIуэм!
Ар зэхэзыха лIы щхьэфэкъушхуэр и Iэгум йоубжьытхэ, и щхьэ щIыбыр фIыуэ егъэупсыфри:
— Алыхьым укъригъэцIэнтхъуэх!
* * *
ЛIыжьым уэсят къахуещI:
— Фызыжьым сом мин 200 лъос, ди къуэм — мини 100, къуэрылъхум — 50… Апхуэдиз ахъшэ къыздисхынур дэнэ иджы сэ?!
* * *
ЛIыр телефонкIэ и фызым йопсалъэ:
— Сэ ныжэбэ си щIасэ фызым и деж сыкъэнэнущ.
— Аргуэру пцIы боупс, хьэбыршыбырыжь! Мухьэжидыжьымрэ уэрэ фефэну фи мурадщ — аракъэ?!
* * *
ЕфакIуэм:
— Дегъауи вакъэ лъэпс зырыз къэдгъэщэху.
— Сыт зэрытщIынур?
— ТтхьэщIынщ.
* * *
Къуэр зилIэжу къыщIолъэдэж:
— Папэ, папэ! Ди маршынэр ирахужьащ!
— Плъэгъуа езыхужьа хьэбыршыбырыр?
— Слъэгъуащ.
— КъыпхуэцIыхужыну?
— Хьэуэ… Ауэ, мис, — Iуахуа маршынэм и номерыр стхащ.
* * *
Травматологым:
— Уэлэхьи, гипсым дэдмылъхьэу мыхъуну, щIалэ, мы уи Iэр.
— Сыт, зиунагъуэрэ, къызэрыгуэкI гуэрым ей хуэдэ, гипсым щIыдэплъхьэнур? Мраморым дэлъхьэ! — жеIэ зи Iэр къута къулеижьым.
* * *
— Доллар 500 схуэпкъутэфыну пIэрэ?
— ПIэрэкъым, ауэ апхуэдэфэ къызэрызуплъам щхьэкIэ, тхьэр арэзы къыпхухъу.
* * *
Гаишникхэр зэхэтщ.
— Феплъыт мо шэм хуэдэу къакIуэ «Жигули» цIыкIум!
— Сыт хуэдэ скоросту пIэрэ абы иIыгъыр?
— Ауэ хыфIэдзи, тумэн 15 и уасэ скорость.
* * *
Iэзэм лIым жреIэ:
— Зы илъэс 50 хуэдизкIэ уфакъырэу, зыпшхыхьыжу упсэунущ.
— ИтIанэ-щэ?
— ИтIанэ уесэжынущ.
* * *
Секретаршэм и шефым жреIэ:
— ИкIэщIыпIэкIэ си лэжьапщIэм хыумыгъахъуэмэ, мемуар тхыным щIэздзэнущ!
Зэхуэзыхьэсар
АГЪ Зэрэгъыжщ.
2004 гъэ.
ПIытIыкъ
Е-е-ей, щIалэгъуэ, щIалэгъуэ! Апхуэдизу ущыIэфIыпсым, мыпхуэдиз мыгъуэуи щхьэ укIэщIыпст! Дыгъуасэ хуэдэкъэ иджы Iэмдулчэримрэ сэрэ а фIыгъуэм дыщыхэсар! Моуэ-щэ, зыщIэдгъэмбырыуэрэ, мыдэ-щэ, зыкъыщIэдгъэмбрыукIыжу! Тхъэгъуэт, уэлэхьи, тхъэгъуэтэмэ! АпхуэдизкIэ тхъэгъуэшхуэти, илъэс минкIэ тхуэмыухыну къытщыхъужт. АрщхьэкIэ, мис, — бгъуэтмэ къащтэ!… ДызэплъэкIыу дыкъызэплъэкIыжыху, зэманым «хьэп!» ищIри ежьэжащ. Иджы лIо! СыщытIыскIэ сохуэх. СыхущIэрыуэурэ сотэдж. ДжыдэкIэ пхуимыупщIыкIын хуэдизу стета си щхьэц фIыцIэ Iуври, макIуэ-мэлъей, къелъэлъэхым-къещэщэхыурэ зэбупсей хъуну цищ къытенэжакъым…
Апхуэдиз уи лажьэрэ ущIалэжь къыдэнэжауэ цIыхум уагъэпсэун? Уэлэхьи, дамыгъэпсэу. Еуэ жаIэ, еуэ жаIэ, жаIэри а зыращ: «Къашэ, къашэ, къашэ!..» Сэ къызэрысшэу машинэ зырыз къратыну фIэкIа умыщIэн, уэлэхьи… Ей-й-й-й, мы цIыхухэр уи ужь къихьэми! Тхьэр згъэпцIащ, уи щхьэр уагъэужэгъунщи, алэмастэм хэмылъу, алмэсты пэшэгъу уамыгъэщIмэ…
Аращ, ахъумэ, уэлэхьи, сэ къыщIэсшэн щхьэусыгъуэшхуи щымыIэж, нобэ къэсшауэ сощIри, къэсшар иритезгъэуну си радикулитым нэхъыфI симыIэ. Ауэ жылэм уахэувэу уапэув хъурэ? Уэлэхьи, мыхъун, зиунагъуэрэ. Щымыхъум, куэд дыдэ лъандэрэ зи напафэ сытемыплъэжа си ныбжьэгъужь Iэмдулчэрим си Iуэхум хэзгъэлIыфIыхьын мурад сщIыри, си шылъэр нэсхусауэ а махуэм я унэм сыщIэст.
«Езыр» дэстэкъыми, ар къилъыхъуэжыну и щхьэгъусэ Цоцэ ежьат. Сэ си закъуэ дыдэрэ плIанэпэм дэлъ хьэфэ топышхуэм си нэр теплъызауэ сыздэщысым, согупсыс: «Арам, уэлэхьи-тIэ: зэманыр макIуэ. Дэ къэзышэми зыхашэжми дащымыщу допсэу, — си ныбжьэгъухэр, мис, бынунагъуэ хъури ежьэжахэщ. Сыту насыпышхуэ-тIэ ар — узэреймкIэ шэч лъэпкъ къыпхуамыщIу зы къуэ быртIым цIыкIу уиIэныр!»
Ар щыжысIэ дыдэм — «гъыргъыргъ!» — сызыбгъэдэс щхьэгъубжэм зы абджынэ къыхощэщ. ПщIантIэм къыщыIуа «Ура-аа!» макъ иным сыкъыщыхуеплъэкIым, абджынэ хэкъутыкIам мыIэрысэ гъумыщIэ къолъэтри, къакIуэурэ — «выркъ» — си пэбгым къытохуэ. Ти-и, а сыхьэтыпцIэм си нитIым хъуэпскI зэмыфэгъухэр къыщIихри, си нэпсри джэшым хуэдэу къыщIэлъэлъащ. ГъуэлъыпIэ натIэм еупцIэкIа напэIэлъэщIымкIэ зыкъызэпыслъэщIыхьу мыIэрысэр къыздикIамкIэ сыплъэмэ, — малIэ-мэдыхьэшхри зыкъысхузэкIэщIишу щIалэ цIыкIу гуэр пщIантIэм дэтщ. ДжэгукIэ гъэщIэгъуэным дихьэха сабийм къызэрызэуэн гуэр къилъыхъуэу щыслъагъум, занщIэу зызодзэкIри, плIанэпэм зыдызоудыгъуэ…
Си насыпти, абы ирихьэлIэу Цоцэ къыщIыхьэжащ. Езыр имыгъуэтауэ щыжиIэм, сэ зэуэ сыкъотэджыж.
— КхъыIэ, алыхьым щхьа, апхуэдэу умыщI. Тхьэ дыдэ, убы ухуэмызауэ ущIэзгъэкIыжмэ, сыкъемылын, — жеIэри, Цоцэ си пащхьэ къоувэ. Сыт сщIэнт, — сетIысэхыжащ… Абы хэту, бжэр къызэIуеудри, си пэм «сэлам къезыха» щIалэ цIыкIур пэшым къыщIохутэм, уэлэхьи…
— Мы щхьэгъумыр ди нэхъыщIэращ. НэхъыжьитIыр Iэджэ щIауэ си дыщым щыIэщ, — жи Цоцэ, укIытафэ зытригъауэми, зэрыгушхуэр къапщIэу.
НэкIущхьэплъ хъужауэ мо илъэсих зи ныбжьын щIалэ цIыкIур «Сыпхурикъуа?» жыхуиIэрэ и нэ фIыцIитIыр щIэгуфIыкIыу къысхудоплъей. ГукIи псэкIи себий пэтми, цIыхугъэм зызогъэхьри, сэри сыхупогуфIыкI, «Къажи мыр сIыхыт» жызоIэри, мамырыгъэ есщIылIэн мурад сиIэу, си жыпым къисха жьгъей зытIущыр хузоший. Апхуэдэ «Iулъхьэм» зэресар къапщIэу, езыри къызбгъэдэлъадэри жьгъейхэр зэуэ сIэщIипхъуэтащ, ауэ, щIэпхъуэжыну щыхуежьэм, сыунэхъущ, къэзубыдри, дэтхэнэ балигъри сабийм зэреупщIыр ездзащ: «Уи цIэр къызжеIэт-тIэ, пщымыгъупщэжамэ…»
Ахъшэ жьгъейр пщIэншэу зэрезмытам къызэригъэгубжьар къапщIэу, щIалэ цIыкIум къыжьэдэлъэлъащ: «ПIытIыкъ-ШытIыкъ-КIытIыкъ-МытIыкъ!..»
— ГушыIэрейщ а ныбэузым имыхьыныр. Заурщ и цIэр, ауэ и адэр ПIытIыкъкIэ еджэурэ, абы къытенащ.
Абы хэту, мо зи щхьэ сытелъэщIыхьу си куэщIым ис ПIытIыкъ лъакъуэ сэмэгур фIыуэ ешэщIри, си лъэдий гъурым хуэзэу къатыр лъэдакъэкIэ — «выркъ!»…
— Ды-ды-ды-ды-дэнэ, жыпIа, иджыпсту Iэмдулчэрим щылажьэр? — соупщI сэ Цоцэ, псалъэмакъым дезгъэхьэхыу ПIытIыкъ згъэувыIэныр си мураду.
— А и лэжьапIэжьыращ — шэфорщ.
Абы и псалъэр щиух дыдэм ирихьэлIэу, ПIытIыкъым лъакъуэ сэмэгур иIэтщ, тепкIэжри, — «Iы-ы-ы!» — Iэпкълъэпкъ псом ирижэу лъэхъуамбэшхуэр пиущэбыкIащ. Сыт сщIэнт, си кIуэцIым къыщызэрехьэжьа щэIу макъыр аргуэру укIытэм игъэпщкIужащ.
Зыри къэмыхъуа хуэдэ, ахъшэ жьгъейр ибжу си ПIытIыкъыу плъагъур щытщ, сэ губжьыр кIуэцIкIэ согъэупщIыIу. Къысхуэгупсысарати, бий кIэуфIыцI сызыхуэхъуа щIалэ цIыкIур къэсIэтщ, си куэщIым изгъэтIысхьэри, и лъакъуитIыр фIэзубыдыкIащ.
— УлахуэкIэ дауэ щыт Iэмдулчэрим и лэжьапIэр? — жысIащ сэ, къезгъэжьа псалъэм къыпызмыщэныр емыкIуу къэслъытэри.
— Iейкъым. Къыдэлыжри сыт, ауэ дрокъу.
ПIытIыкъыр си жьэпкъым щхьэкIэ къыщIэуащ…
— У-у-у-у-уэлэхьи, иджыпсту ушэфорыныр мыIей…
— Iейкъым, ауэ машинэр куэдрэ мэкъутэри егъэбампIэ…
ПIытIыкъым IэштIымыр папцIэ ещIри, си лъатэм хуэзэу — «быргу!»…
— У-у-у-у-уэлэхьи, арамэ-тIэ, сыт пщIэн, — жысIэри, схуэмышэчыжу, ПIытIыкъым хуищIэу сыкIэщIэпIэскIуащ…
— Тхьэ, кIэщIракъэ, мылэжьыгъэ тынш: жэщ-махуэ имыIэу губгъуэм итщ…
ПIытIыкъыр си бгъэ жыпым иIэбэщ, мастэм хуэдэу пызупэпцIыкIа къэрэндащыр кърихри, си джабэм хуэзэу…
— У-у-у-у-уэлэхьи, ар пэжмэ, — жысIащ сэ, щэIу макъыр уэрэдым хуэзгъэкIуэну сыхэтурэ…
ПIытIыкъым зэуэ зыкърегъэзэкI, си пэр фIеубыдыкIри, мыр епщIэ хъунщ жыпIэу зыри къигъанэркъым: ирешэкI, кърешэкIыж, къыпеш, трешытIэ. Сэ губжьым сызэрехьэри, кIуэаракъэ, сыкъыщиудыным сынэсауэ сыщысщ. Ауэ сабий упэщIэувэу уи напэр тепхыжынт, — слъэкIырати, ПIытIыкъыу плъагъум аргуэру зэ хуищIэу сыкIэщIопIаскIуэ, езыми жэуапыншэу сыкъигъанэркъым.
А екIуэкI «зауэшхуэм» зыри хэзымыщIыкI Цоцэ мафIэр къигъэлыду адрей пэшым щыщIыхьэм, «уэхухуху» кIыхьыр щIэту ПIытIыкъыр унэ лъэгум езгъэтIысэхащ. ЕзгъэтIысэхар Iуэхут, — и нэщхъыр къысхузэхеукIэ, къыщолъэтыжри, пхъэ къута гъумыщIэ къепхъуатэ. СхуэщIэжынурати, зызэхуэсшэщ, зысшыхьри, си щхьэ тIэкIур щIэсхъума нэужь, хуит хуэхъуа мо си щIыбыкум — «быргу!» — пхъэ къутар кърилъхьэри, ПIытIыкъыр зэуэ гъуэлъыпIэ щIагъым щIэпщхьащ…
Шатэ банкIыр иIыгъыу къыщIыхьэжри, зыгуэрхэр къызжиIэурэ, Цоцэ и Iуэху иужь ихьэжат, ауэ сэ зыри зэхэсхыжтэкъым: си нэри си тхьэкIумэри гъуэлъыпIэ щIагъым щыIэт. «КIыкъ-мыкъ» жиIэу зы тэлай щIэса нэужь, ПIытIыкъ и щхьэр гъуэлъыпIэ щIагъым къыщIигъэжащ. И нэ фIыцIэ цIыкIуитIыр къыстриубыдауэ ар сэ къысхуэпщт. Къысхуэпщт, бийм епщылIэ сэлэтым хуэдэу. Къысхуэпщыр Iуэхут, — зы хьэлъэ гуэри къилъэфырт. Тобэ, — джыдэ! Сэ къызэрызэуэн джыдэ!..
ПсынщIэу зыкъэсIэтыжри, сэ Цоцэ жесIащ:
— Уи жагъуэ умыщI, сэ…уэлэхьи…семыжьэжу мыхъуну. Мыгувэу фи къуажэ сыкъэкIуэнущи, Iэмал имыIэу сыкъыдыхьэнщ…
Сыт жимыIами, дауэрэ къызэмылъэIуами, Цоцэ и псалъэр си тхьэкIумэ ихьакъым. Щымыхъум, кхъуейжьапхъэ ищIыр тригъэувыкIри, хуэмурэ къыскIэлъыкIуэтащ.
Моуэ куэбжэ цIыкIур Iусхауэ пщIантIэм сыкъыщыдэкIыж дыдэм, — «быргу!» — зы мывэ иныфI си блэгъукIэм къытохуэм, уэлэхьи. КIуэцIкIэ сыкъугъами, IупэкIэ сыгуфIэну сыхэтурэ Iэмдулчэрим и фызым сэ зэ сыкъыхуеплъэкIыжащ «уи гущIэгъум сыхыумын» къызэрыкI плъэкIэкIэ.
— Плъагъуркъэ ар! — дыхьэшхыурэ и къуэм хуеплъэкIащ Цоцэ. — Тхьэ, сабий гушыIэрейщи, етщIэнур дымыщIэ. Махуэр зи кIыхьагъым хьэблэр ныбафэуз ещIри, мис апхуэдэххэу яхэтщ.
-У-у-у-у-уэлэхьи, гушыIэшхуэ хэлъым, — жысIащ сэ, ПIытIыкъ махуэ къэс ныбафэуз ищI хьэблэм сызэрыщымыщым сригуфIэрэ кIэбгъу зызэрысщIыным сыхэту…
Абы лъандэрэ сэ къэшэн-нэшэн Iуэхухэм сыхэтыжкъым, къуажэ дэнэ къэна, зэрыхэкуу къыслъитIысхьами, сытрагъэгушхуэфынутэкъым. ПIытIыкъ ещхьу сабий гушыIэрей зыбжанэ згъуэтрэ къыздэгушыIэу щIадзэмэ… Хьэуэ, тIасэхэ! Дизыкъуажэ и жыIауэ, си бжэныхъуи си бжэныхъуэ!..
ХьэIупэ ДжэбрэIил
Уоу, Алыхьталэ! Дыщыхъумэ
Уи нейм. Уи жанырыбзэм.
ЛIыжь узым. Зауэм…
НэгъуэщI мыхъуми, —
ХьэIупэм и хъуэрыбзэм.
Гъут Iэдэм
ФыдогъэцIыху: мыр куэд зыщIауэ
Иджыри Iэджэр зи мурадщ.
«Нарт» эпос иныр зыщIалъхьауэ
БгъуэнщIагъ щахъумэм и завскIладщ.
ХьэфIыцIэ Мухьэмэд
«Адыгэ псалъэр» бэм зэIэпахыу
Зэраджыр нобэ хэткIи бэянщ.
Континент псоми щызэбграхыу
Хъумэ, мис ари мыбы и «зэранщ».
Джэрыджэ Арсен
Хьэл мыхъумыщIэ Iэджи Iэджэм
зыханащ,
Ауэ усэ тхыныр хьэл мыгъуибл тхуэхъуауэ
Ноби IэщIэмыкIхэм мыр тхэкIуэсыкIащ:
Зи насып, — мэпсэур иджы тыншыжауэ!!!
Ацкъан Руслан
Поэзие дахэр нахуэу зи щIасэгъу,
Прозэ дэгъуэшхуэр щэхуу зи гъуэлъэгъу
Ацкъаным и гум Лермонтов къотхыкI,
И нитIым, мес, — Хаям къыщIецыцыкI!
