Тхьэлыджокъуэ Сюзаннэ: Пшынэбзэр си псэмрэ си гумрэ я хъуахуэщ
Адыгэм макъамэм, пшыналъэм гулъытэ ин хуищIу щытащ дапщэщи. Ар зэрихъумэн, зэрызригъэужьын Iуэхуи зэрихуэрт. ЛIэщIыгъуэ куэд хъуауэ ди лъэпкъым къыдэгъуэгурыкIуэ бжьамиймрэ шыкIэпшынэмрэ иужьрей илъэсищэм ябгъурыуващ пшынэри. Пшынэ еуэным зыхуегъэсэныр зи мурад ди ныбжьыщIэхэм ящыщщ нобэ ди псэлъэгъур. Ар Кавказ Ищхъэрэм ГъуазджэхэмкIэ и къэрал институтым и ещанэ курсым щеджэ Тхьэлыджокъуэ Сюзаннэщ.
— Сюзаннэ, узыхуеджэ IэщIагъэм, ар къыхэпхын хуей щIэхъуам укъытхутепсэлъыфыхьыну? Пшынэ еуэныр IэщIагъэ гугъу?
— Сызэрысабийрэ адыгэ къафэм, пшыналъэм сыдахьэхырт. КъэфакIуэ гупым сыхэтти, пшынэри фIэфIщ жаIэри, Налшык дэт музыкэ еджапIэ №2-м сыщIагъэтIысхьащ. Си насыпым кърихьэкIри, егъэджакIуэу сызыпэщIэхуар Кхъуэжь Мадинэщ. IэщIагъэ зэрысхуэхъуари зи фIыщIэр аращ. Пшынэр си гъащIэм гуэх имыIэу зэрыщытыр зыхызигъэщIащ.
Пшынэ еуэкIэ зебгъэсэныр гугъурэ тыншрэ жысIэфынукъым, сыт щхьэкIэ жыпIэмэ сэ къызэгугъуэкIакъым, ар зи фIыщIэр япэ махуэм щыщIэдзауэ нобэр къыздэсым гугъу къыздехь си егъэджакIуэ, ущиякIуэ Мадинэщ. Къыхэзгъэщыну сыхуейщ ди республикэми, Осетие Ищхъэрэ — Аланиеми Мадинэ и Iэ-щIагъэм хуэфэщэн пщIэ иджыблагъэ къызэрыщыхуащIар. И махуэшхуэм ирихьэлIэу абы къыхуагъэфэщащ а республикэхэм гъуазджэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ цIэ лъапIэр.
— Лъэпкъ гъуазджэм сыт хуэдэ къалэн пшынэм щигъэзащIэу къэплъытэрэ?
— ЗэрытщIэщи, лъэпкъ къэс езым и гъуазджэ, щэнхабзэ иIэжщ, и купщIэ, и гурыщIэ, и гукъеуэ кърыриIуатэу. Ди адыгэ гъуазджэм и зы къудамэщ пшыналъэри. Пшынэ еуэныр къыщIыхэсхари арауэ къыщIэкIынщ, гум щыщIэр, псэм фIэфIыр нэхъ гупсэхуу кърырибоIуэтэф.
— Сэ зэрысщIэмкIэ, уи пшынэ еуэкIэр куэдым ягу ирохь, Сюзаннэ. Сыт хуэдэ зэхьэзэхуэхэм ухэта? Сыт хуэдэ увыпIэхэр къыщыпхьа?
— Къыхэсха IэщIагъэм и фIыгъэкIэ куэдрэ утыку сохьэ. Ди республикэм къыщынэмыщIауэ, Кавказ Ищхъэрэм хыхьэ щIыналъэхэми концерт щыдот. Абы нэмыщI зэхьэзэхуэ, зэпеуэкIэ утыку дохьэ, Iэмал зэриIэкIэ IэнэщIуи дыкъэкIуэжыркъым.
Тэн Iус Ростов къалэм 2016 гъэм щекIуэкIа «Аккордеон плюс» Еханэ дунейпсо зэпеуэми Дагъыстэн республикэм щекIуэкIа Ебланэ дунейпсо зэпеуэми япэ увыпIэхэр къыщысхьащ. Астрахань къалэм щекIуэкIа «Голоса Золотой степи» дунейпсо зэпеуэм ещанэ увыпIэр къыщысхуагъэ-фэщащ. Казань къалэм иджыблагъэ къыщызэрагъэпэща «Кубок Поволжья» дунейпсо зэпеуэм лауреат сыщыхъуащ. Сэри си егъэджакIуэми япэ увыпIэхэр къэтхьащ унэтIыныгъэ зэмылIэужьыгъуэхэмкIэ. Пшынэ зэгъусэу еуэнымкIи япэ увыпIэр къытхуагъэфэщащ. Абы дикIри Санкт-Петербург дыкIуащ икIи дыхэ-тащ абы щызэхыхьа «Петропавловские Ассамблеи» дунейпсо зэпеуэм, лауреати дыщыхъуащ. Си закъуэу пшынэ сеуэри, етIуанэ увыпIэр къэсхьащ, си егъэджакIуэмрэ сэрэ дызэдеуэри, ещанэ дыхъуащ. Налшык щекIуэкIа «Шемякинская весна» зэпеуэм дыкърихьэлIэжри Гран-при къыщысхьащ.
— Тхьэм уригъэфIакIуэ, Сюзаннэ. Зэхьэзэхуэхэм узэрыхэтым къадэкIуэу, уэ иджыри гуп ухэту пшынэ уоуэ. Абы къытхутепсэлъыхьыт.
— Пэжщ. Адыгэ-абхъаз лъэпкъ макъамэ Iэмэпсымэхэм и «Bzabza» ансамблым и гъусэу утыку ситщ. Си ныбжьэгъу хъыджэбзым и гъусэу абы сыкIуауэ я макъамэр сигу ирихьащ. Абы иужькIэ Еуаз Зубер сригъэблэгъати, арэзы сыхъуауэ, дызэгъусэу концертхэр дот.
— Пшынэм кърагъэкI макъа-мэр щIалэгъуалэм дауэ зэхащIыкIыу къэплъытэрэ?
— Си гуапэ мэхъу нобэ ди щIалэгъуалэм сыт хуэдэ джэгуми адыгэ пшынэр нэхъ къызэрыщащтэр. Ауэ, ди жагъуэ зэрыхъунщи, къызыдэфэ макъамэ-хэр зэхэзыцIыхукIыр мащIэщ. Уеблэмэ адыгэ макъамэ къыщемы-уа джэгу ущрихьэлIэ къохъу. Адыгэ «Къафэ» къыщыфэу джэгу куэд урихьэлIэжыркъым. Сыт хуэдэ лъэпкъми и къэфэкIэр, и Iуэху дэхыкIэр къатщтэурэ, адыгэ лъэпкъым дахагъэу диIэр IэщIыб зэрытщIыр си жагъуэ мэхъу.
Ди щIалэгъуалэм захуэзгъэзэну сыхуейт: «Сыадыгэщ!» — жызыIэ дэтхэнэ зыми ди къалэнщ цIыхугъэ тхэлъыну, хабзэр зетхьэну, бзэм дрипсэлъэну, щIэныгъэ зэдгъэгъуэтыну, ди щIыхьыр тхъумэну, ди лъэпкъ гъуазджэр ипэ-кIэ дгъэкIуэтэну. Ар зи пщэ дэ-лъыр дэращ — нобэрей щIэблэращи, щхьэж тхузэфIэкIыр тщIэмэ, адыгэ лъэпкъыр дефIэкIуэнущи, Тхьэм къыдигъэхъулIэ.
— Еджэн къэбухмэ, сыт хуэдэ мурадхэр, хъуэпсапIэхэр уиIэ? Уи IэщIагъэр дэнэ къыщыбгъэсэбэпыну уи мурад?
— Еджэныр къэзухыным иджы-ри илъэс зыбжанэ сиIэщи, абы куууэ сегупсысакъым. Ауэ сщIэр зыщи — пшынэ еуэнымрэ а IэщIагъэм хуегъэджэнымрэ зэдэсхьыну си мурадщ. Пшынэр си гъащIэм и lыхьэщ, пшынэбзэри си псэмрэ си гумрэ я хъуахуэщ.
— Уи мурадхэр Тхьэм къыуигъэхъулIэ, Сюзаннэ.
Епсэлъар БАКЪ Мадинэщ.
