КIуэкIуэ Джэмалдин ягу къыщагъэкIыж
Мэлбахъуэ Тимборэ и цIэр зезыхьэ Лъэпкъ къэрал библиотекэм адыгэбзэмрэ адыгэ литературэмрэ фIыуэ зылъагъухэм папщIэ къыщызэрагъэпэща «Гум и макъ» клубым хэтхэм я зэхыхьэ щекIуэкIащ. Ар теухуауэ щытащ КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, филологие щIэныгъэхэм я доктор КIуэкIуэ Джэмалдин къызэралъхурэ илъэс 90 зэрырикъум. ЗэIущIэр и жэрдэмщ библиотекэм и лъахэхутэ къудамэм и лэжьакIуэ нэхъыжь Безыр Ленэ.
Фэеплъ зэхыхьэр щекIуэкI пэшым щагъэуващ «Бескорыстное служение науке» тхылъ дапхъэр. Абы хагъэхьащ КIуэкIуэ Джэмалдин и къэхутэныгъэ лэжьыгъэ купщIафIэхэр. Зэхыхьэм хэтхэм гъэщIэгъуэн ящыхъуащ 1966 гъэм КIуэкIуэм и Iэдакъэ къыщIэкIа «Кабардинские географические названия» лэжьыгъэр. Дауи, щIэщыгъуэщ ущалъхуа щIыналъэм и фIэщыгъэцIэхэр: щIыпIэцIэхэр, цIэ-унэцIэхэр, лъэпкъыцIэхэр, мифологием, уэгум ит пкъыгъуэхэм, къэхъукъащIэхэм зэреджэхэр. Абыхэм къызэщIаубыдэ лъэпкъым и къекIуэкIыкIам, и хабзэм, и щэнхабзэм я нагъыщэ куэд.
ЗэIущIэм кърихьэлIахэм ягу къагъэкIыжащ ономастикэ унэтIыныгъэм и лъабжьэр зыгъэтIылъа профессорым и гъащIэмрэ гуащIэмрэ. Абы егъэджэныгъэ-щIэныгъэ лэжьыгъищэм щIигъу итхащ. Апхуэдэхэщ «Къэбэрдей щIыпIэцIэхэр. Псалъалъэ кIэщI» (Налшык, 1966 гъэ). «Адыгэ (шэрджэс) антропонимием и Iуэхугъуэхэр» (Налшык, 1973 гъэ), «Адыгэ (шэрджэс) топонимие» (Налшык, 1974 гъэ), «Адыгэ (шэрджэс) ономастикэ» (доктор диссертацэ, 1975 гъэ). КъищынэмыщIауэ, КIуэкIуэ Джэмалдин ящыщщ къэбэрдей, шэрджэс школхэм 5 — 7-нэ классхэм урысыбзэр зэрадж тхылъыр (Налшык, 1964 гъэ), «Балъкъэр топонимикэ псалъалъэхэр» (Налшык, 1970 гъэ), «Къэбэрдей-урыс псалъалъэхэр» (М., 1975 гъэ), нэгъуэщI лэжьыгъэхэри зэхэзылъхьахэм. Ахэр къызэрыдэкIрэ илъэс куэд дэкIами, нобэр къыздэсым щIэупщIэшхуэ зиIэхэм хабжэ. КIуэкIуэм ономастикэм теухуа и къэхутэныгъэхэр союзпсо, дунейпсо конференцэхэм, зэхыхьэхэм, конгрессхэм я утыку нихьэсащ. Абы и къэхутэныгъэхэр псом хуэмыдэжу нэхъ тригъэщIащ я къэхъукIэкъекIуэкIыкIэ елъытауэ топонимхэр, этнонимхэр джыным, Къэбэрдей-Балъкъэрым, Къэрэшей-Шэрджэсым, Адыгейм уазыщыхуэзэ адыгэ цIэ-унэцIэхэм я псалъалъэ зэхэлъыкIэхэр къэхутэным, ономастикэм и адрей Iуэхугъуэхэм ехьэлIауэ ди бзэм хэтхэр зэхуэхьэсыным.
КIуэкIуэ Джэмалдин я къызэгъэпэщакIуэт зэгъусэу ирагъэкIуэкIа экспедицэ куэдым икIи езым и гупсысэрэ хьэрычэткIэ, Кавказым, Урысейм, Украинэм я щIыпIэ куэд ономастикэр джын мурадкIэ къызэхэзыкIухьа щIэныгъэлIщ. Ауэ нэхъ гукъинэж хъуащ 1980 гъэм урысыбзэр джынымкIэ КъБКъУ-м и кафедрэм иригъэкIуэкIа бзэ щIэныгъэ экспедицэр. Абхъаз, абазэ, адыгэ ономастикэр джын мурадкIэ щыIа экспедицэм и унафэщIу щытари КIуэкIуэ Джэмалдинщ. Абы къызэригъэпэща экспедицэхэм, зэпича гъуэгуанэхэ м, ищIа къэхутэныгъэхэм я фIыгъэщ ди ономасти-кэм и Iуэхугъуэ нэхъыщхьэхэр щызэпкърыхауэ «Эльбрус» тхылъ тедзапIэм къыщыдэкIа «Адыгэ (шэрджэс) ономастикэм щыщхэр» (Налшык, 1983 гъэ). Щхьэхуэу а тхылъым щызэпкърыхащ цIыхумрэ псэущхьэмрэ я пкъыгъуэцIэ-хэр къежьапIэ зыхуэхъуа терминхэр.
Клубым и зэIущIэм жыджэру хэтащ Псыгуэнсу къуажэм и курыт еджапIэ №2-мрэ Налшык къалэ и курыт школ №11-мрэ я гъэсэн-хэр. Зэхыхьэм и хьэщIащ филологие щIэныгъэхэм я кандидат, КъБКъУ-м и доцент Къардэн Мусэдин.
ТЕКIУЖЬ Заретэ.
