Къэжэр Хьэмид ХьэтIутIэ и къуэр
Лъэпкъ литературэм хэщIыныгъэшхуэ игъуэтащ. И ныбжьыр илъэс 81-м иту щIышылэм и 7-м дунейм ехыжащ тхакIуэ, литературэ критик, егъэджакIуэ Iэзэ, егъэлеяуэ цIыху гуапэ Къэжэр Хьэмид ХьэтIутIэ и къуэр.
Хьэмид 1938 гъэм Бахъсэн районым хыхьэ Ислъэмей къуажэм къыщалъхуащ. Курыт еджапIэ нэужьым ар 1957 гъэм щIэтIысхьащ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым. ЕхъулIэныгъэкIэ еджапIэ нэхъыщхьэр къиухри, 1962 — 1965 гъэхэм адыгэбзэмрэ адыгэ литературэмкIэ кафедрэм и аспирантурэм щеджащ. Куэд дэмыкIыуи, 1967 гъэм, и лэжьыгъэр пхигъэкIауэ щытащ, бзэщIэныгъэхэмкIэ кандидат цIэри къыфIащащ.
Къэжэр Хьэмид зэрыстудент лъандэрэ литературэм дихьэхырт, республикэм щекIуэкI литературнэ Iуэхухэм хэтт, газетхэмрэ журналхэмрэ тхэрт, жылагъуэ лэжьыгъэми жыджэру хэтт.
1967 гъэм и фокIадэ мазэм урысыбзэмрэ литературэмкIэ егъэджакIуэу Къэжэрым лэжьэн щыщIидзат Зеикъуэ дэт етIуанэ школым. Абы мазэ зыщыплI нэхъ щымыIауэ, ар ирагъэблэгъащ КъБКъУ-м и филологие факультетым урыс литературэмрэ нэгъуэщI къэрал литературэмкIэ и кафедрэм. 1977 гъэм щегъэжьауэ нэгъуэщI къэрал литературэмкIэ кафедрэм щылэжьащ, и доценту щытащ. Илъэс 36-м щIигъукIэ а кафедрэм щыIащ Хьэмид, къыдэлажьэхэми иригъаджэхэми пщIэшхуэ къыхуащIу.
Къэжэр Хьэмид литературэм къыхыхьауэ жыпIэ хъунущ етIуанэ курсым щыщIэса илъэсхэм къыщыщIэдзауэ. Абы и япэ художественнэ тхыгъэ кIэщIыр, «Псалъэрэ Iуэхурэ» зыфIищар, 1959 гъэм «Ленин гъуэгу» газетым къытехуащ. 1962 гъэм и япэ критикэ тхыгъэр «Iуащхьэмахуэ» журналым къытехуауэ щытащ. Критикэ лэжьыгъэ мы- тыншым, фIыщIэншэм зезыпщытыфа закъуэтIакъуэм ящыщщ Къэжэрыр. Абы и критикэр узыншэщ, и псалъэхэм тхакIуэр яужьыгуркъым, и гур къимыхьэжыну ираудыркъым, гъуэгугъэлъагъуэ яхуохъу армыхъу.
Абы и къалэмыпэм къыщIэкIащ лъэпкъ литературэм увыпIэ щхьэхуэ щызыубыд тхылъ зыбжанэ. Апхуэдэщ: «Гъуэгум и бгъуагъ», «Усищэрэ зырэ», «Гъатхэпежьэ», «Гъатхэм и гъэ», «Нобэ», «Иджыпсту» усэ тхылъхэмрэ литературэ портретхэр зэрыт «Уэрэд щIаусыр» лэжьыгъэмрэ. А и IэдакъэщIэкI купщIафIэхэм я щыхьэту, Къэжэрыр 1991 гъэм УФ-м и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм хагъэхьат.
Щхьэхуэу и гугъу пщIыну къалэжь тхакIуэм и балладэхэм («Налкъут щхъуантIафэр», «ГъэунэхупIэр», «Псалъэ зеиншэхэр», «ЩIегъуэжар», «Медан лъапIэ», н.). Абыхэм наIуэу къахощ езым и усэкIэр куэдкIэ зэрыпыщIар зэрыригъаджэу щыта европей литературэм. Хьэмид и балладэхэр классикэр тепщэу щыщыта лъэхъэнэм абы жанр гъэнахуэу иIахэм тету зэхэлъхьащ, бзэ гъэхуа шэрыуэкIэ тхащ, идеекIэ пэжыгъэм, лIыгъэм, хабзэ дахэ зехьэным хуэузэдащ.
Сыт хуэдэ Iуэху пэрымыхьами, ар нэгъэсауэ къызэхъулIа Хьэмид ищIэфар хузэфIэмыкIыу къэнам нэхърэ куэдкIэ зэрынэхъыбэм шэч хэлъкъыми, и IуэхущIафэхэмрэ IэдакъэщIэкIхэмрэ уахътыншэ зэрыхъунум шэч къытетхьэркъым. Адыгэ лъэпкъым щIэныгъэ, литературэ Iуэхухэм теухуауэ зиужьыным зи гуащIэ хэзылъхьа Къэжэр Хьэмид ХьэтIутIэ и къуэр ди гум илъынущ куэдрэ.
КъБР-м ЦIыхухэр егъэджэнымкIэ, щIэныгъэм,
щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и министерствэ,
Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университет,
Гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ
Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал институт,
КъБР-м и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэ,
Дунейпсо Адыгэ Хасэ,
Къэбэрдей Адыгэ Хасэ,
«Адыгэ псалъэ» газет,
«Эльбрус» тхылъ тедзапIэ,
«Iуащхьэмахуэ» журнал,
Къэбэрдей-Балъкъэр радио.
