Хэхэс адыгэхэр зыIууэ гугъуехьхэр щызэпкърех
Иджыблагъэ дунейм къытехьащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор Къущхьэбий Анзор и къалэмыпэм къыщIэкIа «Хэхэс адыгэхэм я Хэкум къагъэзэжыным пыщIа гугъуехьхэр: тхыдэ, политикэ, социальнэ практикэ» тхылъыр. Ар къыщыдэкIащ РАН-м и Къэбэрдей-Балъкъэр щIэныгъэ центрым и тхылъ тедзапIэм.
Мы зэманым къэрал 50-м адыгэу мелуани 4-м щIигъу щопсэу. ЖыпIэнурамэ, Урысей Федерацэм ис адыгэхэр зэрыхъум нэхърэ куэдкIэ нэхъыбэщ дуней псом щызэбгрыдзауэ псэу ди лъэпкъэгъухэм я бжыгъэр. Абыхэм я нэхъыбапIэм я гъащIэр яхь я адэжь щIыналъэр я плъапIэу, хэкужьыр псэупIэ яхуэхъужыныр я хъуэпсапIэу. Ауэ ар нахуапIэ хъуным гугъуехь куэд пыщIащ икIи аращ нэхъыбэр Iузыгъэщтыр.
Тхылъым зэхэхауэ къыщыгъэлъэгъуащ хамэ къэрал щыпсэу адыгэхэм ящыщу адэжь щIыналъэм къэIэпхъуэжыну мурад зыщIхэр зыIууэ гугъуехьхэр зыхуэдэр. ЩIэныгъэлIым зэпкърех Адыгэ, Къэбэрдей-Балъкъэр республикэхэм къэзыгъэзэжа адыгэхэр щIыналъэхэм щекIуэкI социально-экономикэ, щэнхабзэ, политикэ гъащIэм зэрыхэзэгъэжыр.
Хэкум ирагъэкIахэм, абыхэм я щIэблэм я къуэпсхэр къыщежьэ щIыналъэм къагъэзэжыныр дуней псом щызэбгрыдза ди лъэпкъэгъухэр куэд лъандэрэ зыгъэгумэщI Iуэхущ. Ар къыщожьэ адыгэхэр Уэсмэн империем щхьэхуимыту щагъэIэпхъуа лъэхъэнэм (1858 — 1865 гъгъ.) икIи нобэр къыздэсым абы хэкIыпIэ тэмэм къыхуагъуэтакъым. Iуэхур тэмэму зэтеубла щIэмыхъум и щхьэусыгъуэ зэхуэмыдэхэр тхылъым къыщыхьащ.
КъыдэкIыгъуэр щигъэхьэзырым Къущхьэбий Анзор къигъэсэбэпащ архив дэфтэрхэр, АР-мрэ КъБР-мрэ я къэрал органхэмрэ жылагъуэ зэгухьэныгъэхэмрэ къыдагъэкIа законхэмрэ унафэхэмрэ, къащта хабзэхэр, тхыдэдж щIэныгъэлIхэм я IэдакъэщIэкIхэр, Налшык, Мейкъуапэ, Сыхъум къыщыдэкI газетхэм къытехуа тхыгъэхэр, Интернетым ит хъыбархэр.
ЩхьэщэмыщI Изэ.
