Зыгъэпсэхугъуэ махуэм
Лъэпкъ шхыныгъуэхэр
Гуэгушыл гъэва
Мы ерыскъыгъуэр щапщIэфIыр щIымахуэрщ. ФIыуэ гъэкъэбза, тхьэщIа гуэгушыр шыуаным иралъхьэ, щIигъанэу псы хуабэ щIакIэ, пэшхьэкум трагъэувэри мафIэ иным тету зэ къытрагъэкъуалъэ, тхъурымбэр чымчыркIэ къытрахыурэ. ИтIанэ мафIэр цIыкIу ящI, шыгъу хадзэри шыуаныщхьэр тепIауэ ягъавэ, ныкъуэвэфI хъухукIэ. АдэкIэ тIууэ зэгуэупщIыкIа бжьыныщхьэ укъэбза, шыбжий сыр халъхьэри хьэзыр хъуху ягъавэ.
Шыуаныр хьэкум къытрахыжри гуэгушыл вар дакъикъэ 15 — 20-кIэ лэпсым хагъэлъ. ИтIанэ лэпсым къыхах, хьэкъущыкъу лам иралъхьэ, шыгъу трагъэщэщэж, и щхьэр трапIэри щIыIапIэ ягъэуври ягъэдий.
Гуэгуш лэпсыр къагъэсэбэп шыпс, хьэнтхъупс иращIыну.
Гуэгушыл дияр зэпкърахри, тепщэчкIэ Iэнэм трагъэувэ. Бжьыныху, шыгъу дыщIагъу. ПIастэ щIыIэ дашх.
Халъхьэхэр (цIыхуих Iыхьэ):гуэгушыл гъэвауэ — г 800, шыгъуу, бжьыну, бжьыныхуу, шыбжийуэ — узыхуейм хуэдиз.
«Адыгэ шхыныгъуэхэр» тхылъым къитхыжащ.
Дыгъужь бын
(Дадэ и хъыбархэм ящыщщ)
Мэрем пщыхьэщхьэм Дадэ и гурыфI къикIри дигъэтхъэжащ: IэфIыкIэ куэду къытхуищэхури хьэблэ щIалэ цIыкIум къытхуигуэшащ. ИужькIэ дызэхигъэтIысхьэри таурыхърэ хъыбаркIэ зыдигъэтIыжащ. Мы хъыбарыр а пщыхьэщхьэм Дадэ къыджиIахэм ящыщ зыщи фыкъеджэ, фигу ирихьмэ, фымыбзыщI.
…ТIэ, си адэшхуэм сригъусэу гъэмахуэ гуэрым уэтэрым сытест Iэпыдзлъэпыдзу. Мэлыхъуэхэм зэпымычу дыгъужь бын и гугъу ящIырт. Абыхэм зэрыжаIэмкIэ, ахэр ди пщыIэм и гъунэгъу дыдэу къэтIысат.
— КъэукIын хуейщ, армыхъумэ псэупIэ къыдатынкъым, — жиIащ мэлыхъуэхэм ящыщ зым. АрщхьэкIэ лэгъупэжьым идакъым.
— Хьэуэ, дыгъужьхэри хьэхэм хуэдэу губзыгъэщ, уеблэмэ хьэхэм нэхърэ нэхъ губзыгъэщ, ахэр щыпсэум и гъунэгъуу зэи щыщакIуэркъым. ЩыщэкIуэн дэнэ къэна, Iэмал ягъуэту нэгъуэщI дыгъужьи щагъэщэкIуэнукъым. Сэ абы фIыуэ сыщыгъуазэщ!
Лэгъупэжьым и псалъэм зыри падзыжакъым.
Махуэ гуэрым си адэшхуэм сэрэ ди закъуэу пщыIэм дыкъытенат. Ди пщэдджыжь Iуэхухэри зэфIэдгъэкIати, хуабжьу сызэшырт. Абы гу лъитэри Дадэ жиIащ:
— НакIуэ, ПIытIыкъ, ди гъунэгъу дыгъужь шыр цIыкIухэр зэрыджэгур уэзгъэлъагъунщ!
Сэ дуней гуфIэгъуэр сиIэу Дадэ и ужьым ситу дежьащ.
— Мо Iуащхьэ папцIэшхуэр плъагъурэ? — зыкъригъэзэкIащ абы си дежкIэ. – Мис абы и лъабжьэм щIэсщ ди дыгъужьхэр.
— Ди гъунэгъубзэщ, — жысIащ сэ.
— Ди гъунэгъубзэщ, — арэзы хъуащ Дадэ. — Ухуеймэ, гъунэгъу Iыхьэ яхуэхь!
Дэ гъуэгум дэддзыхри Iуащхьэшхуэм жыжьэу къыпэткIухьу щIэддзащ. Апхуэдэу щIэтщIым сегупсысу дыздэкIуэм, Дадэ къэпсэлъащ:
— Зыщумыгъэгъупщэ, ПIытIыкъ, дыгъужьхэр мэкIэ бзаджэщ. ЗанщIэу дыкIуэмэ, жьыр ди щIыбагъымкIэ къоуэри дыкъащIэнурэ загъэпщкIунут, иджы дыкъамыщIэу гъунэгъу дыдэу декIуэлIэфынущ.
Куэдыщэ дымыкIуу мывэшхуэ гуэрым и къуагъым дыкъуэтIысхьащ.
— Дежьэнщ, ахэр мыгувэу къикIынущ гъуэм, зыри жумыIэу щыс, — унафэ къысхуищIащ си адэшхуэм, дыгъэм еплъурэ.
Пэж дыдэу куэдрэ дызэпагъэплъакъым дыгъужь шырхэм. Ахэр я анэм и гъусэу тафэм къытехутащ. Шырхэр тху хъурт, гъэщIэгъуэн гуэрури джэгухэрт. Я джэгукIэр зыкъомкIи ди пщыIэм тес хьэпшырхэм я джэгукIэм ещхьт, ауэ къызгурымыIуэ гуэрхэри хэлът. Дыгъужь анэжьыр и лъакъуэхэр щIиукъуэдиикIауэ щыст, и шырхэр зэрыджэгум кIэлъыплъу, зэзэмызи и дзэлыфэр яхуитIу.
— ЗэрыщэкIуэнум хуегъасэ, — къызэIущэщащ Дадэ, и закъуэрыуэ фочыр мывэм ириупсейурэ.
— КхъыIэ, Дадэ, уемыуэ, — селъэIуащ сэ си адэшухэм.
— Iэу, ПIытыкъ, дауэ сеуэн! Гуэныхькъэ, тхьэмыщкIэхэр, я дыгъужь папэр яукIауэ, адэншэу къохъу.
И бынхэр зэрыджэгум зыкъомрэ кIэлъыплъа нэужь, дыгъужь анэжьыр къэтэджри хуэмурэ IукIри, здэкIуари сымылъагъуу бзэхащ.
Сэ сызэгупсысыр къищIа хуэдэ, Дадэ жиIащ:
— И бын цIыкIухэм яшхын къахуихьыну щакIуэ ежьащ.
… Бжьыхьэр къихьауэ ди пщыIэм дыгъужьхэр къытеуэри зы щынэ бэгъуа яхьащ. Ар я жагъуэ хъуауэ чэтыр къыздаплъыхьым, лэгъупэжьым жиIащ:
— Мы ныжэбэ ди хьэщIахэр дыгъужь щIалэхэщ, шэч хэмылъу, ди гъунэгъухэр арагъэнущ.
— Сыт щхьэкIэ, дыгъужьхэр я гъунэгъуу щымыщакIуэу жызыIар уэракъэ? — щIэупщIащ мэлыхъуэхэм ящыщ зы.
— Ахэр иджыри щIалэщ, хабзэр ящIэркъым, — и фIэщыпэу жиIащ лэгъупэжьым.
А махуэ дыдэм Дадэ сэрэ аргуэру дыкIуащ дыгъужь быным я деж. Япэрей мывэжьым дыкъуэтIысхьауэ дыздыкъуэсым, дэ тлъэгъуар телъыджэщ. Дыгъужь анэжьым и шыр цIыкIухэр дзапэкIэ къищтэурэ хыфIидзэрт, едзакъэурэ игъэпщIэурт. ПщIэнтэкъым ахэр езым и быну.
— Хьым, — къыпыгуфIыкIащ Дадэ, — ныжэбэ къахьа щынэм щхьэкIэ ешхыдэу аращ и шырхэм! Ешхыдэ уэ, дыгъужьыжь, ешхыдэ!
Журт Биберд.
Къуажэхьхэр
ХадэхэкIхэм я нэхъ ин
Къупщхьэр зи джанэ,
Мывэ лъабжьэр зи унэ.
Джанэ удзыфэ, кIапэ
зелъафэ.
Уи гъын къэмыкIуэу
Нэпс къезыгъакIуэ.
Пхъуантэ IэрымыщI
МыщIэ къыдолъэлъ.
ХадэхэкIхэм я нэхъ ин,
Уэ уи закъуэ
пхуэмыхьын.
ХьэкIэкхъуэкIэ щыкуэд
щIыпIэ,
Къуалэбзухэм я
хэщIапIэ.
ЖЭУАПХЭР:
Шылъэгу. Шындырхъуо. Бжьын. Джэш. Къэб. Мэз.
Зэхэзылъхьар Щоджэн Леонидщ.
ГушыIэ
Сыкъэушмэ, пщIыхьэпIэт!
Абрэдж гуэр гупым яхэсу игъэхъахэр яхуиIуэтэж пэтрэ, мухътарыр хьэщIэщыбжэм Iухьащ. Псалъэ-макъыр щызэхихым, щIэмыхьэу бжэм кIэрыувэри кIэщIэдэIухьащ. Абрэджым иIуэтэжырт пащтыхьыгъуэм и тетхэм я бийуэ зэрихьа лIыгъэхэр, полицэхэм зэрезэ-уар, зэраIэщIэкIар.
«Мис иджы гупыр щыхьэту къэзумысащ абрэдж хахуэр», — жиIэу мухътарыр бжэр Iуихри щIыхьащ.
Абрэджыр мухътарым къыIуплъэри, къызэредэIуар къыщыгурыIуэм:
— Сыкъэушмэ, пщIыхьэпIэт! — яжриIащ зи жьэ ущIауэ къедаIуэ гупым.
Махуэ Алисэхь.
ГущIагъщIэлъхэр
ГъащIэр зэрыкIэщIыр, дунейм зыри зэрыпхутемыхынур, уи ныбэ нэщI уи Iэ телъыжын нэхъыфI зэрыщымыIэр пщымыгъупщэу упсэуныр, хэт ищIэрэ, губзыгъагъэу къыщIэкIынущ. Ауэ, гъэщIэгъуэныракъэ, абы нэхъыбэрэ тепсэлъыхьри апхуэдэ псэукIэм нэхъ дыкъыхуезыджэри мы дунейр зэрызыпхъуахэмрэ бгъэныщкIур къыпIурызычыну хьэзырхэмрэщ.
* * *
Пасэрей миф гуэрхэм жаIэ: цIыхум хэкI псэр кIуэдыркъым. Псэущхьэ лIэужьыгъуэу дунейм тету хъуам къыIукIэурэ илъэс минищ дэкIа нэужь, нэгъуэщI цIыху гуэрым и пкъым гъащIэ ирет… ХьэкIэкхъуэкIэ гупыжрэ нэщэнэу куэд зэрытхэлъым уегупсыса нэужь, а мифхэм жаIэр шыпсэу къыпщыхъуркъым.
* * *
Губзыгъагъэхэм дунейр ягъэхыщIэ. ГурыщIи гущIэгъуи зымыщIэ губзыгъагъэ пшэрышхуэхэм.
* * *
Насыпыр игъащIэми куэпэчым хуэдэщ. Ар фIэфIыпсу зи куэщI итIысхьэр напэр кIапэкIэ яхъуэжауэ зызыгъэтхъэжхэрщ. Зи гупсысэр ныбэмрэ бохъшэмрэ я зэхуаку дэмыкIхэрщ.
* * *
Дахагъэр — Тхьэм цIыхур гъунэгъу зэрызыхуищIым щыхьэт техъуэ дамыгъэщ.
IутIыж Борис.
Жыжьэ-гъунэгъу
Илъэс куэдкIэ зэныбжьэгъуащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ усакIуэ, лъэпкъ литературэм и классик КIыщокъуэ Алимрэ прозаик, новеллист Iэзэ Мэзыхьэ Борисрэ. Ахэр зэкъуэжэгъут, зэгъунэгъут, лъэпкъ Iуэху зэдащIэрт. Илъэс 15 и пэкIэ дунейм ехыжа Алим и уэсят дахэхэм Борис екIуу тетщ. Мэзыхьэм ноби адыгэбзэр егъэбзэрабзэ, егъэшэрыуэ, ирегъэфIакIуэ. ПсыкIэху мэзым, 1989 гъэ, бадзэуэгъуэм и 22
Псалъэжьхэр
Жейнэдым жэщыр къомэщIэкI
ЩIыхуэр щептым — уи ныбжьэгъущ, къыщеIыпхыжым — уи бийщ.
Дэ гуэн ихуати, хуэшэчакъым.
Джэдыр фIыцIэми, къикIэцIыр хужьщ.
Жейнэдым жэщыр къомэщIэкI.
Гъыринэр нэпскIэ къулейщ.
Псалъэ кIэщIрэ кIапсэ кIыхьрэ.
Гузэвэхыр щIэхыу жьы мэхъу.
Бэзэрыр къулейм и хэхъуапIэщи, къулейсызым и хэщIыпIэщ.
Гъунэгъум унэгъуу хущыт.
И набдзэр игъэщIэращIэурэ и нэр ирищIыжащ.
Iейм къыщIэна фIы нэхърэ, фIым къыщIэна Iей.
Джэдууншэ унэм дзыгъуэ фызышэ щокIуэкI.
Уи насып зыхэлъым дыщэпс текIауэ уолъагъу.
Ерэ фIырэ зэбийщ.
Уафэм зиудэмэ, щIым и гуфIэгъуэщ.
Щхьэм акъыл имылъмэ, фэлъыркъэбщ.
ЩIэгъэкъуэныншэ пудыгъуафIэщ.
И лIыгъэм нэхърэ и Iэуэлъауэр нэхъ инщ.
ФIы зыхуэпщIэ е къыщохъу.
Прозэу тха усэхэр
Дыгъэ бзий Iуданэ
— Къажэ, си псэ, къажэ, си деж къэкIуэж! — сабий пцIанэ цIыкIум кIэлъоIэбэ цIыхубзышхуэ, жыгым хуэдэу дахэу.
Сабийр къажэркъым икIи къэкIуэжыркъым — ауи къеплъыххэркъым. Жьым ирихьэжьа пхъэупсахуэ нэхъей, пкIатэ-лъатэу, зэ зы лъэныкъуэмкIэ, зэми адреймкIэ триIуантIэу, тенджызым хуожэ.
— Ей, си щIалэ цIыкIу, зэ къэувыIэ, псым сэ ухэсшэнщ.
ЩIалэ цIыкIур мажэ.
Гулъ шыр хуэдиз фIэкIа мыхъу лъэбжьанэхэм дыгъэр тоцIуукI.
Сабий зекIуагъащIэм и лъакъуэ цIыкIуитIыр маститI хуэдэщ, дыгъэ бзийр Iуданэу илъэфауэ. Зы лъэбакъуэ.
ТIу.
Щы.
Зы лъэбакъуэр — зы мастэнэщ.
Уафэ къащхъуэмрэ щIы щхьэфэмрэ сабийм зэреIулI дыгъэ бзий IуданэкIэ.
ХьэщIэм и чэнджэщ
Илъэсибгъум ит Маринэ унэ лъэгу къилъэсми, пэшыр зэлъыIуихми, тхылъ еджэми, — сыт ищIэми дзапэ уэрэд тIэкIу жиIэ и хабзэт. Маринэ и уэрэд жыIэкIэр унэм щIэсхэм ягу ирихьыртэкъыми, махуэ псом зэхэпхыр зыт: «Маринэ, бэяу! Бэяу, Маринэ!»
ХьэщIэ къахуэкIуат зэгуэр унагъуэми, гу лъитэщ абыи, щIэупщIащ:
— Уа, мы Маринэ щхьэ Iуэху фщIырэ?
— Iэмал хуэдгъуэтыркъым, уэрэд тфIыжеIэ; жиIэфми зыгуэртэкъэ, джэду гурым фIэкIа пщIэнкъым.
— И гугъу фымыщIу зэ феплъыт, — жи хьэщIэм. — Ар щIэгурымыр фыпэроуэри аращ. Уэрэд жызыIэ цIыхум къыпэрыуэ щымыIэу, и псэр хуиту, и гур утIыпщауэ щытын хуейщ. ИтIанэщ абы и макъыр къыщиутIыпщынури.
Къэжэр Хьэмид.
Фэ фщIэрэ?
Нэлат фоч
Нахътабу. Лэжьыгъэм, Iэщ гъэхъуным епха хабзэщ. Iэщыр Къущхьэхъу кърагъэхыжа нэужь, ар фIыуэ зэрызэрихьам, унафэ тэмэм ищIу гупым зэрыхэтам папщIэ, лэгъупэжьым лъыс лэжьапщIэм и лейуэ зыш е абы и уасэ ахъшэу ирату щытащ. А тыгъэм «нахътабукIэ» еджэрт.
Нэлат фоч. Жылагъуэ зэхэтыкIэм епха хабзэщ. Пасэм щыгъуэ нэчыхь имыIэу цIыхубзым бын игъуэтамэ, цIыхухэр зэхуэсырти, абы и унагъуэм фоч щхьэщагъэукIырт. АбыкIэ цIыхубзми, ар зымыхъума унагъуэми нэлат ирахыу арат.
Нэпкъыжьэ. Iэщ гъэхъуным ехьэлIа псалъэщ. Мэлым традзэу щыта дамыгъэм зэреджэрщ. Нэпкъыжьэр зытрадзэр мэлым и нэкIубгъурт, нэхъыбэм ар дзасэ гъэплъакIэ кърагъэлыхырт.
НэхъыщIэхуапэ. Нэчыхьытх кIуэ гупым зы щIалэ цIыкIу къахуэпэну здашэрт. ХьэщIэхэр къыщежьэжым деж, абы бостеяпхъэ кърашэкIырти IэлъэщI, бэлътоку, лъэпэд, дыху, сабын хуэдэхэр къыкIэращIэу щытащ. Иджыпсту ахъшэ ират.
Хабзэр къыщежьар XX лIэщIыгъуэм и пэщIэдзэрщ, нэчыхьыр щIалэм и унэм щатхыу щыщIадзам.
Нэчыхь. ЦIыхухъумрэ цIыхубзымрэ щхьэгъусэ зэрызэхуэхъуар хуит, наIуэ зэращI, унагъуэщIэ къэунэхуар дин хабзэкIэ зэрагъэбыдэ Iуэхугъуэщ. Муслъымэн дин хабзэмкIэ нэчыхьыр щатхым деж, лъэныкъуитIми я цIыхухъу зырыз хах. Абыхэм я Iэ ижьым и Iэпхъуамбэшхуэхэр зэрагъэкъури зэпэщIоувэ. IэпхъуамбитI зэгъэкъуар ефэндым и Iэ ижьымкIэ къызэщIеубыдэри, лъэныкъуитIыр зэрызэхуэарэзымкIэ псалъэ къаIех, итIанэ «нэчыхь духьэ» къебж.
Ипэ зэманым нэчыхьыр хьэрыпыбзэкIэ тхылъымпIэм иратхэрэ цIыхубзым и Iыхьлыхэм иратыжу щытащ е псалъэ зэраухылIахэр гъэзэщIа хъунымкIэ шэс хахырти абыкIэ Iуэхур яухырт.
Хабзэр ди зэманми щыIэщ. Иджы Къэбэрдей-Балъкъэрым и Муслъымэнхэм я дин IуэхущIапIэм и унафэкIэ ягъэхьэзыра тхылъымпIэ щхьэхуэмкIэ щIагъэбыдэ зэрыша ныбжьыщIэхэм я нэчыхьыр.
Нэчыхь ахъшэ. Нысашэм ехьэлIа хабзэщ. ЦIыхубзыр лIы щыдэкIуэкIэ, абы щIатыну хуагъэува уасэм и ныкъуэр зышэм и унагъуэм къранэну зэгурыIуэхэрт. ЛIыр лIэмэ е абы и зэранкIэ фызыр ирагъэкIыжу щытмэ, а Iыхьэри иратыжын хуейт. ЦIыхубзым хуит имыщIауэ а ахъшэр илIми и бынхэми къагъэсэбэпыну хуиттэкъым — ар фызым и мылъкут. А уасэ Iыхьэм «нэчыхь ахъшэкIэ» еджэрт, хабзэр щыIащ ди щIыпIэм совет властыр щагъэувыхукIэ.
Нэчыхьхуэгъэгъу. И лIыр лIауэ фызыр икIыжын хуей хъумэ, уасэм щыщу нэчыхь ахъшэу хуагъэувар унагъуэ зэрысам къаIимыхыжу къащыхуигъанэм «нэчыхьхуэгъэгъукIэ» йоджэ. Апхуэдэу къыщыхъур лIам и унагъуэр хуэкъулейсызмэ, «нэчыхь ахъшэр» къызыхэкIын имыIэмэт. Унагъуэм нэчыхь ахъшэр зэрыхуигъэгъумкIэ фызым щыхьэтитI иIэн хуейт.
Нысашэ. Бзылъхугъэр и адэ-анэм деж кърашу зи нысэ хъум деж шэным иращIэкI дауэдапщэщ. Псалъэм къегъэлъагъуэ адэ-анэм, унагъуэм, лъэпкъым нысэ къызэрашэмрэ абы епха хьэгъуэлIыгъуэмрэ.
Нысэ благъэ. Благъагъэ къэзыгъэлъагъуэ псалъэщ. НысащIэм и адэ-анэм, и дэлъху-шыпхъухэм, и Iыхьлыхэм «нысэ благъэкIэ» йоджэ.
Думэн Хьэсэн.
Псалъэзэблэдз
ЕкIуэкIыу:5. Египетым адыгэхэр зэреджэу щытар. 6. Шыр зэрагъэIэсэ кIапсэшхуэ. 7. Кремлым и блыным пэгъунэгъуу щыщIалъхьащ икIи фэеплъхэр хуагъэуващ парт лэжьакIуэшхуэу щытахэу Жданов, Сталин, … , Брежнев, Андропов, Черненкэ сымэ. 8. Совет Союзым и ЛIыхъужь, танкист хахуэу щыта Къардэн … . 11. ХакIуитI зы … щIэзагъэркъым. 12. Шым и кIуэкIэ. 14. Фо нэхърэ … нэхъ IэфIщ. 16. Ди Iэщыхъуэхэм гъэмахуэ хъупIэхэм … уэр къыщаш. 18. КIуэ пэтми бжьиз зымыкIу. 19. Ди гъунэгъум мэл … иIэщ. 21. Вакъэдыж Iэмэпсымэ. 23. ЩIымахуэ щыгъын. 24. Къэбэрдей-Балъкъэр профсоюзхэм я рескомым и Iэтащхьэу илъэс куэдкIэ лэжьа … Пщыкъан. 26. ГъэшхэкI. 27. … тесу псым йопыдж. 28. Шы «вакъэ». 30. Пщэдейрей ныбгъуэ нэхърэ нобэрей … 33. Къуэш … нэхърэ ныбжьэгъуфI. 36. Пхъэщхьэмыщхьэ плъыжь цIыкIу, и кум пкъы илъу. 39. Чейм и «бгырыпх». 40. Япэм адыгэ нэхъ зылъэкIхэм я щIалэ цIыкIур зрату щыта гъэсакIуэ. 41. Дзыдзэ лъэпкъым щыщ псэущхьэ, щэ куэд телъу. 42. Къэрэшей-Шэрджэсым щыпсэу лъэпкъ.
Къехыу:1. Таурыхъ, шыпсэ, … 2. 1708 гъэм кърымыдзэр хэзыгъэщIа адыгэпщ, дзэзешэ ХьэтIохъущокъуэ … 3. « … жэщ» — Молэ Владимиррэ Джэдгъэф Борисрэ яуса, Сокъур Ольгэ игъэзащIэ уэрэд цIэрыIуэ. 4. Зыр Ищхъэрэу, адрей ипщэу Тэрч районым щыIэ къуажитI. 7. Къэнжал хьэку цIыкIу. 9. ГъущIхэкI лъапIэ. 10. Егъэлеяуэ щыщIыIэ. 13. Адыгэ псалъэжьым зэрыжиIэмкIэ, ар куэдрэ уэмэ, и дамэр мэкъутэ. 15. Iэщ … бгъашхэмэ, уи Iупэр дагъэ къищIынщ, цIыху … бгъашхэмэ, уи Iупэм къеуэжынщ. 17. ПсыцIэ, къалэцIэ. 18. Пасэм адыгэм зэрахьэу щыта псылъэшхуэ. 19. Китайм щекIуэкIа дунейпсо Олимп зэхьэзэхуэхэм чемпион щыхъуа адыгэ щIалэ пелуан, спортымкIэ министр. 20. Iэщым, шым я фэр изых бадзэжь. 22. Ди щIыпIэм щыкуэд пхъэщхьэмыщхьэ жыг. 25. Дзыгъуэм и бий кIэуфIыцI, псэущхьэ дахэ цIыкIу. 26. Махъсымэр зэрытам и лъащIэм къыщIонэ. 29. Шыцуэс … узэрысым уимыкI. 31. … хуэмыфI хьэдрыхэ кIуэркъым. 32. Зиусхьэн лъэпкъ. 34. Ар-уан районым хиубыдэ къуажэ. 35. Къэзахъстаным и къалащхьэ. 37. Хъыбархэм къызэрыхэщыжымкIэ, Андемыркъан пщышхуэм мыпхуэдэу ещащ: «Беслъэней пцIапцIэу …, си шэм и кIуэкIэр уигу ирихьа?» 38. Адыгэ таурыхъхэм узыщрихьэлIэ псэущхьэ шынагъуэ, щхьэ зыбжанэ фIэту.
Зэхэзылъхьар
Мыз Ахьмэдщ.
ЩIышылэм и 23-м ди газетым тета псалъэзэблэдзым и жэуапхэр:
ЕкIуэкIыу:5. Нысэ. 6. ГупкIэ. 7. Бэдж. 8. ПапцIэ. 11. КIыгу. 13. Лэгъуп. 15. Вагъуэ. 18. Джэгу. 19. ГуфIэгъуэ. 20. Гуэн. 23. ТхьэмщIыгъуныбэ. 26. Къыр. 27. Чэтэн. 29. Без. 30. Шэнт. 32. Пшэр. 33. Мэл. 35. Щтауч. 37. КIыр. 38. Лэкъум. 39. Ерэн.
Къехыу:1. Гунэдж. 2. Есэп. 3. IупщIэ. 4. ХьэукI. 7. Балыджэ. 9. Алъп. 10. ЦIыв. 12. Гуащэнэ. 14. Гъуэгу. 16. Ажэ. 17. Лэныстэ. 21. Сэху. 22. Пыл. 24. Акъылым. 25. Узэджэр. 27. Чын. 28. Ныш. 31. Тут. 32. Пэу. 34. Лулэ. 35. Щыкъун. 36. Чырэ. 37. КIанэ.
