Къундетхэ зэманым докIу
Лъэпкъ зэхуэсым кърихьэлIахэр. Иужьрей зэманым лъэпкъ зэхыхьэхэр къызэрагъэпэщ зэрыхъуар гуапэщ. Зэблагъэхэр, Iыхьлыхэр зэрылъытэу, зэкъуэту къэгъуэгурыкIуэнымкIэ, къэралым зиужьынымкIэ, ефIэкIуэнымкIэ абы мыхьэнэшхуэ иIэщ.
Къэбэрдей-Балъкъэрым щыпсэу Къундетхэ я унэцIэджэгъухэр Адыгэ Республикэми зэрыщыпсэум теухуа хъыбар ИнтернетымкIэ къащыIэрыхьэм, ар зэхагъэкIыну мурад ящIащ. ЩэкIуэгъуэм и 17-м щIалитху Адыгэ Республикэм кIуэри, абы щыпсэу Къундетхэ къагъуэтащ. Лъэпкъ жыг щыхасэу Мейкъуапэ щыIэ бгым екIуалIэхэри, я лъэпкъ жыгыр щагъэтIысащ, Къундет унэцIэри традзэжащ. А щIыпIэм лъэпкъ жыгыу 800-м нэблагъэ хэтщ. ИужькIэ Руфабгъэ псыкъелъэм щIалэхэм я нэгу зыщрагъэужьащ. Шыгъу-пIастэ Iэнэм зэунэцIэджэгъухэр щызэбгъэдэсащ, зэщIэупщIащ, нэхъ гъунэгъууи зэрыцIыхуащ. Абы щыгъуэщ Къэбэрдей-Балъкъэрым лъэпкъыр щызэхуэсыну къыщыхалъхьари, щызэхыхьэну махуэр щаубзыхуари. ЗэхуапIалъэу къагъэлъэгъуа мэкъуауэгъуэм и 17-р къыщыблагъэм, зэрызэгурыIуам хуэдэу, республикищым ис Къундетхэ я нэхъыжьи нэхъыщIи Къундетей (Шэджэм ЕтIуанэ) къуажэм щызэIущIащ. Зэхуэсыр къызэрагъэпэщащ лъэпкъым и нэхъыжьу республикищми щыхаха Къадир (Къэбэрдей-Балъкъэр), Мурат (Адыгей), Руслан (Къэрэшей-Шэрджэс) сымэ.
Къундетей жылэр зи IэмыщIэ илъа Къундетыпщым и кхъащхьэм лъэпкъым щыщхэр япэ щIыкIэ кIуащ. Къэбэрдей-Балъкъэрым ис Къундетхэ я нэхъыжь Музэриф абдеж щытепсэлъыхьащ Къундетыпщым и гъащIэм, и дуней тетыкIам. Абы жиIащ Къундетхэ нэхъ лъэпкъыжь дыдэхэм зэращыщыр, хабзэкIэ, лэжьыгъэкIэ, псэукIэкIэ зэманым зэрыдекIур, нэхъыжьхэм я IуэхущIафэхэр къащIэхъуэ щIэблэм я гъуазэу къызэрыгъуэгурыкIуэр.
Шэджэм ЕтIуанэ къуажэ администрацэм и Iэтащхьэ КIыщ Хьэсэни яхэту, гупыр абы икIри, пелуан Лашын щызэуа чэщанэжьым кIуащ. КIыщ Хьэсэн зэIущIэм хэт дэтхэнэми узыншагъэ, гуфIэгъуэ, насып яIэну ехъуэхъури, лъэпкъым адэкIи зиужьыну зэригуапэр яжриIащ.
Бахъсэн и «Берычэт» шхапIэм Къундетхэ къыщаIэта Iэнэ берычэтым здыпэрысым, Къундетей къуажэр къызэрыунэхуам теухуауэ къыщаIуэтэжа хъыбарыр гъэщIэгъуэнщ…
Гъатхэ пасэт. ЩIымахуэ уэсыр ткIужри, Бахъсэныжьыр уэру къиуат. Къызбрун бгым Тамбий Къэбардэ, зы блыгущIэт щIыгъуу, тетт. Абы ирихьэлIэу кIахэ адыгэхэм ящыщ зэкъуэшищ — Къундет, Къылъшыкъуэ, Гъубж — псым къыIухьащ. Тамбиипщымрэ и блыгущIэтымрэ гу лъатащ абыхэм. БлыгущIэтым зыхуигъазэри Къэбардэ жиIащ: «Псыр къызэпызыупщIыфым сипхъу Зулихъан щхьэгъусэ хуэсщIынщ, си мылъкум и зэхуэдитIри естынщ». Къундет псы къэукъубеям къыхыхьэри, зримыгъэхьэхыну еныкъуэкъуурэ зэпиупщIри, адрей Iуфэм къыщыхутащ. Ар шым къепсыхри Тамбиипщымрэ абы и гъусэмрэ гуапэу фIэхъус ярихащ. БлыгущIэтым пщым жиIар Къундет хуиIуэтэжри, къыкIэлъыкIуэ махуэм абы деж лъыхъу игъэкIуащ.
ХьэгъуэлIыгъуэр зэфIэкIа нэужь, пщым и пхъумрэ малъхъэмрэ унэ яхуиухуэри игъэтIысыжащ. ИлъэскIэ зэдэпсэуауэ, Зулихъан и дыщым щыкIуэжыну пIалъэр къыщыблагъэм, щхьэгъусэм еупщIащ и адэм сыт хуэдэ саугъэтхэр къыIихмэ нэхъыфIми. Къундет куэдрэ мыгупсысэу, выфэкIэ къыпхуэубыдыну щIым хуэдиз и адэм къыIихыну жриIащ. Зулихъан щхьэгъусэм и псалъэр фIэгъэщIэгъуэн хъуауэ и дыщым кIуэжащ.
МазэкIэ и дыщым щыхьэщIауэ кIуэжыну зыщигъэхьэзырым, Зулихъан зыхуейм хуэдиз Iэщ, мэл, пщылI здишэну и адэм къыщыжриIэм, щхьэгъусэм къызэригъэIущар ищIэжырти, выфэкIэ къыпхуэубыдынум хуэдиз щIы къритыну елъэIуащ. Адэр арэзы хъуащ жылэм щигъуэтыну выфэ нэхъ ин дыдэр пхъум здихьыну.
КъыкIэлъыкIуэ пщэдджыжьым Къундет выр иукIщ, фэр трихри, псыгъуэ кIыхьу зэпиупщIащ. Фэдэнхэр къищтэри щыкъу адэм и деж кIуащ. Зэхуэса жылэр и щыхьэту выфэм къиубыд щIым хуэдиз къищтащ.
Тамбиипщым ар зэригъэщIэгъуэнур имыщIэу щытт, къуажэдэсхэри адэкIэ къэхъунум пэплъэу зэхэтт. Къундет и фэдэнымкIэ къиубыдат Бахъсэн аузым щыщIэдзауэ Щхьэлыкъуэпсым нэс, Тохъутэмыщей (Лашынкъей) къуажэм щегъэжьауэ Алътуд къуажэм нэсыху. ЛIэщIыгъуиплI-тхукIэ узэIэбэкIыжмэ, апхуэдэ щIыкIэкIэ къэунэхуащ Къундетей къуажэр, щIалэм и цIэр зыфIищыжа жылэр.
Къыхэгъэщыпхъэщ, адыгэ лъэпкъым и унагъуэцIэхэмрэ къуажэхэмрэ я тхыдэм мыпхуэдэ хъыбархэм гъунэжу узэрыщрихьэлIэр. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, зи жылэ, зи лъэпкъ и къекIуэкIыкIам щымыгъуазэхэри щыIэщ. Ауэ къуажэ зыбжанэм я тхыдэр тхылъу дунейм къызэрытехьар гуапэщ. Апхуэдэщ, псалъэм папщIэ, «Арщыдан къуажэм и тхыдэр», «Къэхъун къуажэм и тхыдэр», «Псыхъурейдэсхэм я къекIуэкIыкIам теухуа дэфтэрхэр», «Махъсидэхэрэ Атэлыкъхэрэ я лъэпкъым и къекIуэкIыкIар», нэгъуэщIхэри.
Медицинэм, спортым, щэнхабзэм, гъуазджэм, экономикэм, нэгъуэщI унэтIыныгъэхэм хэлъхьэныгъэфI хуэзыщIа цIыху гъуэзэджэхэр, еджагъэшхуэхэр Къундетхэ къазэрыхэкIам дыщыгъуазэщ. Лъэпкъым и нэхъыжьхэм я гъуэгу дахэм тет я щIэблэри Москва, Налшык и еджапIэ нэхъыщхьэхэм щоджэ. Ар и щыхьэтщ лъэпкъыр зэрыузыншэм.
ЦIыху 80-м щIигъу зыхэта Къундетхэ я зэхыхьэм нэхъыжьхэм унафэ къыщащтащ бжьыхьэм Къэрэшей-Шэрджэс Республикэм лъэпкъыр щызэхуэсыну. Ар зэхуапIалъэу зэбгрыкIыжащ. Къундетхэ я къуажих Тыркум щыIэщи, абыхэми зэхуаIэ пы-щIэныгъэр ягъэбыдэну я мурадщ.
Къундетхэ я пщащэ дахэхэр. Сурэтхэр КЪУНДЕТ Альберд (КъШР) трихащ. КIЫЩ Светланэ,
ТЕКIУЖЬ Заретэ.
