ПцIымрэ пэжымрэ
1941 гъэм Москва и гъунэгъуу щекIуэкIа зауэш- хуэр уващ ЕтIуанэ дунейпсо зауэм къриубыдэу вермахтым ирадза япэ удынышхуэу. Дэтхэнэ зы текIуэныгъэшхуэми хуэдэу, абы куэд хужаIащ, пэжыр зэрахьэкIыну хущIэкъуу. Ауэ пцIым лъакъуэ щIэткъым.
Нэмыцэхэм
Кремлыр
ялъагъурэт?
Москва а зэманым иIа гъунапкъэхэм нэсыным километр 32-рэ иIэжу гитлерыдзэр къызэтрагъэувыIауэ къалъытэ. Нэмыцэхэм яхузэфIэкIат Лобнэ къалэм къыпэщыс Красная Полянэ къуажэр яубыдыну. Абы лъандэрэ ягъэхъыбар нэмыцэ генералхэр тхьэгъуш фIэдзапIэм дэкIуейурэ нэрыплъэкIэ Кремлым къеплъыфу щыта хуэдэу. Ауэ ар пэжкъым: къуажэм укъиплъыкIыу Кремлыр щыплъагъунур щыуэфI дыдэм дежщ. Уэс къыщес зэманым ар къыпхуэлъагъунукъым.
«Генерал Уае»
Рейхым и 2-нэ танк армэм и Iэтащхьэ Гудериан Гейнц Москва и деж щыхагъэщIа иужь псомкIи игъэкъуэншащ щIыIэр — щэкIуэгъуэм «нэмыцэхэр Кремлым пивэ щефэнут», арщхьэкIэ уаем игъэкIуакъым — танкхэр уэсым хэнащ, Iэщэхэр щтат. Ауэ ари пцIыщ.
1941 гъэм щэкIуэгъуэм и 4-м Москва и Iэшэлъашэхэм щIыIэр градуси 7-м щыщIигъуакъым (абы и пэкIэ уэшх куэдрэ къешхащ, гъуэгухэр ятIэ хъуат). ЩэкIуэгъуэм и 8-м щыIар 0 къудейщ! Пэжщ, щэкIуэгъуэм и 11-13-хэм щIыIэ къеуащ (-15), арщхьэкIэ мыгувэу къехыжащ (-3). Ар «щIыIащэу» къэплъытэну гугъущ. ЩIыIэ дыдэ (-40) щыхъуар Дзэ Плъыжьым ебгъэрыкIуэн щыщIидза дыгъэгъазэм и 5-рщ икIи абы ижь фронтым щыIэ щытыкIэм щIихуфынутэкъым. ЩIыIэр зэран щахуэхъуар советыдзэхэм вермахтым и зауэлIхэр ирахужьэжа иужьщ (абы щыгъуэм Гудерман и танкхэр яхущIэгъэнэжыртэкъым). Ауэ, бийр Моск-ва и деж къыщыщызэтрагъэувыIам уае гуэри щыIакъым — щIымахуэ къызэрыгуэкIт.
Хэтыт гужьеяр?
Москва и цIыху къызэрыгуэкIхэр 1941 гъэм и жэпуэгъуэм зэрыхьзэрий хъуа хуэдэу ягъэхъыбар хабзэщ. Ауэ гужьеяр къалащхьэм и лэжьакIуэхэракъым, атIэ къулыкъу-щIэхэрщ. ЗэхэгъэкIыгъуэ а махуэхэм щIэпхъуэжар языныкъуэ унафэщIхэрщ.
1941 гъэм жэпуэгъуэм и 16-м ЗыхъумэжыныгъэмкIэ къэрал комитетым унафэ къищтащ «СССР-м и щыхьэрыр гъэIэпхъуэным и IуэхукIэ». Нэхъыбэм ар мыпхуэдэу къагурыIуащ: мыгувэу Москва нэмыцэхэм иратынущ. Зэрыхьзэрий къэхъуащ. Метрор лэжьэжыртэкъым, трамвайхэр зекIуэжыртэкъым. Япэ дыдэу зи щхьэр езыхьэжьар дыгъуасэ хуэдэм «текIуэхукIэ зэуэну» цIыхухэр къыхуезыджа парт къулыкъущIэ гуэрт.
Дэфтэрхэр щыхьэт тохъуэ: «Япэ махуэ дыдэм къалащхьэм дэкIащ IуэхущIапIэхэм я унафэщI лэжьакIуэу 779-рэ. Абыхэм ирахьэжьащ сом мелуани 2,5-рэ я уасэ хъугъуэфIыгъуэхэр, ахъшэ. Автомобиль псынщIэхэу, хьэлъэзешэхэу 100 ирахужьащ — абыхэмкIэ унафэщIхэм я унагъуэхэр дашырт».
КъулыкъущIэхэр зэры-щIэпхъуэжыр зылъэгъуа цIыхухэри зэрехьэжьащ, шумэданхэмрэ хъуржынхэмрэ къащтэри. МахуищкIэ шоссе гъуэгухэм цIыхухэр тезу тетащ. Ауэ 1941 гъэм щэкIуэгъуэм и 20-м Москва зэхуащIащ. Абы иужькIэ къалэм дэкIыну зыри хуеижакъым.
«Война и Отечество»
газет.
