Майданым теухуа судыр йокIуэкI
2014 гъэм Украинэм къыщыхъуахэм ятеухуауэ щэкIуэгъуэм и 28-м Киев щекIуэкIа судым видеом и Iэмалыр къагъэсэбэпри, хэтащ а лъэхъэнэм ди гъунэгъу къэралыгъуэм и президенту щыта Янукович Виктор. Дызэрыщыгъуазэщи, ар Дон Iус Ростов щыIэщ. Судым къыщрата языныкъуэ упщIэхэмрэ Янукович яритыжа жэуапхэмрэ «Комсомольская правда» газетым и корреспондентхэм дыщагъэгъуазэ.
— Майданыр къыщызэрыIэтам илэжьыпхъэхэмкIэ президентыр хэт зэчэнджэщар?
— Майданым кърихьэлIахэр зэбгрыхуным теухуауэ псалъэмакъ лъэпкъ езгъэкIуэкIакъым — Украинэм и кIуэцIкIи и щIыбкIи, Урысейри абы яхэту. Политикэ кризисыр зэпIэзэрыт сщIыжын мурад сиIащ. Майданым кърихьэлIахэм зэпсэлъэныгъэхэр ядезгъэкIуэкIащ: сэ абыхэм саIущIащ зэщIэхъееныгъэм щыгъуи иужькIи. Оппозицэм и пашэхэм цIыхубэр ягъэщхьэрыуащ — ар абыхэм я къуаншагъэшхуэщ, аращ ди къэралым и зэпIэзэрытыныгъэр зэщхьэщызыхуари.
— ЦIыху дапщэ хэкIуэдауэ хъыбар уигъэщIа Украинэм и МВД-м и унафэщIым?
— Апхуэдэ бжыгъэхэр къысхуэхьыжынукъым, ауэ сощIэж зэпэщIэтыныгъэ махуэхэм псом нэхърэ нэхъыбэ зэрыхэкIуэдар. КъызэрысщыхъужымкIэ, цIыху 70 — 80 хуэдиз хъухэрт, пэж дыдэу схужыIэнукъым. УIэгъэхэр хуэдитIкIэ нэхъыбэт. Лей зытехьахэм ятеухуауэ сэ хъыбар къысIэрагъэхьащ щIышылэм и 24, 27, 30-хэм, къыкIэлъыкIуэу мазаем и 18, 19, 20-хэм. Хабзэхъумэ IэнатIэхэм связь хэхакIэ зыкъыспащIэу арат. Апхуэдэхэр президентым и администрацэм, Меигорье, си унэм щIэтт. Автомашинэм апхуэдэ связь итт, ауэ ар закъуэтIакъуэххэрэт къыщыдгъэсэбэпыр. А зэпсэлъэныгъэхэр ятхами ямытхами сыщыгъуазэкъым. Мобильнэ телефон сиIэтэкъым, зиIэр си дэIэпыкъуэгъухэмрэ хъумакIуэхэмрэт. Апхуэдэхэр цIыхуиплI хъууэ арат икIи ахэр си гъусэт.
— 2014 гъэм мазаем и 20-м дэнэ уздэщыIар, сыхьэт дапщэра укъыщыушар?
— А махуэм си резиденцэм сыщыIащ — сыкъыщыушар сщIэжыркъым, ауэ сытым дежи жьыуэ сыкъэтэджырт, сыхьэти 6-м нэхъ фIэмыкIыу. КъэхъукъащIэхэм сыщыгъуазэт. ТелефонкIэ зызыпысщIэ хъунур цIыхуищ къудейт: къэрал кIуэцI IуэхухэмкIэ министрым, зыхъумэжыныгъэмкIэ IэнатIэм и унафэщIым, прокурор нэхъыщхьэм. Абыхэм къалэн ящысщIат лъыгъажэр ягъэувыIэну, цIыхухэр зэтезыукIар сэтей къащIыну. Псоми а зы къалэнрат я пщэ дэслъхьар.
Майданым и сценарийр
— Мазаем и 20-м МВД-м и унафэщI Захарченкэ хъыбар сигъэщIащ Евромайданыр Сириемрэ Мысырым-рэ щекIуэкIа Iуэхугъуэхэм и гъэпсыкIэкIэ зэрытехуэр. Сэ жысIэну сызыхуейращи, а махуэхэм къэхъуа псори сэ къызэмыпхами, сыт хуэдэ IэмалкIи лъыгъажэр къэзгъэувыIэну сыхэтащ. Оппозицэм зэрыжиIамкIэ, радикалхэр абыхэм къедаIуэртэкъым, абыхэм Iэщэ яIыгъыу адэкIи кIуэнут.
Дзэхэр IуагъэкIуэтын
зэрыхуейм теухуа
унафэр
— 2014 гъэм мазаем и 21-м хабзэхъумэ IуэхущIапIэхэм я Iэтащхьэ- хэр зэхуэсшэсри, унафэ яхуэсщIащ дзэхэр IуагъэкIуэтыну икIи украин цIыхухэм захуэзгъэзащ.
Янукович и хъумакIуэр зэраукIар
— Мазаем и 21-м си автомашинэм къеуахэщ, а лъэхъэнэм автомо- биль щхьэхуэхэмкIэ хъумакIуэхэр зекIуэрт. Си хъумакIуэ яукIам зэреджэр Иванцов Дмитро Валерьевичщ. Абы и джабэм шэ къытехуащ.
— Хабзэхъумэхэм ящыщу хэт жэуапым ирашэлIар?
— Прокуратурэ Нэхъыщхьэм къэпщытэныгъэхэр иригъэкIуэкIыну унафэ хуэсщIащ, Сальковичымрэ Поповымрэ трагъэкIащ. Следователхэм зыгуэрхэри къыщIагъэщат, ауэ зэман яIакъым унафэ пыухыкIа тращIыхьыну. Майданым къыщыхъуахэм апхуэдэ Iэмал къыдатакъым. Иджыри къыздэсым зэхагъэкIакъым къуаншагъэр зи пщэ дэлъыр хэтми.
— Евросоюзым хыхьэным теухуауэ референдум щхьэ евмыгъэкIуэкIарэ?
— Яужь ситащ. Евросоюзым дыхыхьэныр къэзгъэувыIэну сыхуеяуэ аракъым, атIэ сызыхущIэкъуар абы нэхъ сэбэпынагъышхуэ къыпэкIуэу, нэхъ псынщIэу дызэрыхэзэгъэнырщ. ЗэгурыIуэныгъэр ткъутэжатэкъым, атIэ къызэтедгъэувыIауэ арат.
— Хабзэхъумэ IэнатIэхэм я лэжьакIуэхэм я къуаншагъэр къыщIагъэщмэ, ахэр жэуапым ешэлIэн хуей?
— Ипэ уилъадэу цIыхур щIэпхъаджащIэу жыпIэныр — ар захуагъэкъым, бгъэдыхьэкIэ пэжкъым, цIыхум и хуитыныгъэм и лъэныкъуэкIэ ар щыуагъэшхуэщ. А упщIэм и жэуапыр хеящIэм итыну сыхуейт.
— Къызэхуэсахэм я деж щхьэ укъыщIэмыкIарэ?
— Жылагъуэ зэгухьэныгъэ куэдым я лIыкIуэхэм саIущIащ, ар хъыбарегъащIэ IэнатIэхэм къатыжащ. Ауэ, ди жагъуэ зэрыхъунщи, а лъэхъэнэм хъыбар нэпцI куэд зэбграгъэхащ. Профсоюзхэмрэ IуэхущIапIэхэмрэ я лIыкIуэхэм захуэзгъэзащ — ахэр къэувыIэну хьэзырт. ЦIыхубэм захуэзгъэзащ, абыхэм сакъызэрыщхьэщыжыр къагурызгъэIуэну сыхэтащ. Зы лъэныкъуэкIэ уеплъмэ, си дежкIэ нэхъ тыншу щытынут Евросоюзым дызэрыхыхьэ дэфтэ- рым Iэ тездзамэ, ауэ ди къэрал Iуэхухэр нэхъыфI хъунутэкъым. Сэ сызыхуеяр ди цIыхухэм, ди къэралым абы фIы къахудэкIуэнырщ. Нобэ коммунальнэ Iуэхутхьэбзэхэм я уасэм щыхэхъуэкIэ, заводхэр къыщыувыIэкIэ, лэжьапIэншэхэм я бжыгъэр нэхъыбэ щыхъукIэ, хэт абыкIэ жэуап зыхьынур?
— Майданым властым пиубыдар пщIэжрэ?
— Шэч хэмылъу, сощIэж. Япэрауэ, Украинэмрэ Евросоюзымрэ пошлинэ хэмыту зэдэлэжьэн папщIэ зэгурыIуэныгъэ зэращIылIэнырщ. Псалъэмакъ куэд къекIуэкIащ абы техухуауэ. ИкIэм-икIэжым, Украинэм и унафэщIхэмрэ Евросоюзым и лIыкIуэхэмрэ мамыр зэгурыIуэныгъэм Iэ теддзащ. А зэгурыIуэныгъэр ягъэзэщIауэ щытамэ, мыпхуэдиз къэхъукъащIэр щыIэнутэкъым.
— Майданым цIыху хэкIуэдэныр хэтыт зи фейдэр?
— Сытым дежи цIэ гуэрхэр къисIуэ-ну къыстохьэлъэ, ахэр къизыIуэн хуейр судырщ. Майданым и къызэгъэпэщакIуэ псоми политикэ жэуаплыныгъэ яхь. КIэщIу жыпIэмэ, фейдэ зиIэр Майданым и унафэщIхэрт, къарукIэ властыр зыубыдахэрщ. Си дежкIи, си гупым я дежкIи абы фейдэ хэлътэкъым. Лей къызытехьахэм я унагъуэхэм захуэзгъазэу къысхуагъэгъуну солъэIу, сэ сытри сщIащ мыпхуэдэ гузэвэгъуэр къэмыхъун папщIэ икIи фи нэм сыщIэплъэу упщIэхэм жэуап естыну нобэ сыхьэзырщ. Дэ дыщIызэхуэсар пэжыр къэдгъуэтыну аращ. Дызэкъуэувэну сыхуейт. Зи суд ящIэ щIалэхэми захуэзгъэзэнут. Абыхэм мазищкIэ Украинэм и шынагъуэншагъэр яхъумащ, куэдым лей къатехьащ. Абыхэми упщIэ куэдым и жэуапыр зэхахыну хуейщ.
Порошенкэ, Тягнибок, Парубий, Яценюк сымэ захуэзгъэзэнут, нэхъапэм зэпсэлъэныгъэр зэредгъэкIуэкIыу щыта щIыкIэм тету. СщIэркъым, ар тхузэфIэкIыну пIэрэ? Абыхэми, а лъэхъэнэм си гъусэу щысахэми я нэгу сиплъэну сыхуейт.
— КъызэрыIэтахэр IэщэкIэ зэбграхуну унафэ пщIат?
— Хьэуэ, сщIакъым.
— Администрацэхэм я унэхэр щаубыдам хабзэхъумэ IэнатIэхэм я лэжьакIуэхэм щхьэ зыри ямыщIарэ?
— А зэманым къыпхуегъэгъэзэжыну щытами, ар властыр зэраубыдын сценарийт, унэ къаубыдахэр хуит къэщIыжынымрэ лей зезыхьахэр и пIэ игъэзэгъэжынымрэ IэщэкIэ фIэкIа пхузэфIэкIынутэкъым. Къэрал унафэщIхэм ди къалэныр лъыгъажэ къэмыгъэхъунырт — арат щхьэусыгъуэ нэхъыщхьэр.
— Сыт щIэщхъур къызыхэкIар?
— Мазаем и 20-м къыдадза уды-ныр зыхуэунэтIауэ щытар зэгурыIуэныгъэм Iэ тедмыдзэнырщ, жэуап ткIий абыхэм еттыжынырщ. Ауэ псоми Iэ теддзащ, адэкIэ гугъуехь гуэрхэри Iуэхум хэлъын хуеякъым. Мазаем президент хэхыныгъэхэр щыIэнути, цIыхубэм хихам зэгурыIуэныгъэхэр игъэзэщIэнурат. Радэ Нэхъыщхьэм сытекIыну унафэ къыщищтам сэ Ахметовым и резиденцэм сыщыIэт, абы и ужькIэ Кърым лъэныкъуэмкIэ сунэтIащ. Мазаем и 24-м Украинэм сикIащ.
— Сыт Украинэр щIубгынар?
— Украинэр апхуэдэ щытыкIэм хэпсэукIыфынутэкъым, цIыхубэр лъэныкъуитI зэрыгъэхъуат. Хабзэм къемызэгъыу унафэм къыпэрагъэкIа президентым сыт ищIэнур? Абы теухуауэ гукъэкI куэд сиIащ. Украин цIыхубэм захуэзгъэзэфынут Iэщэ зыIыгъ псори къызэщIэсIэтэ- ну — абы граждан зауэ къикIынут, ауэ сэ лъыгъажэ сыхуейтэкъым. Кърымым сыщыкIуэм иджыри сегупсысырт, конституцэр къыщалъытэ къэрал мамырым сыщыпсэуну. Кърымым сыщынэсам щIыпIэ унафэщIхэр къэслъыхъуэн щIэздзащ. Сэ къэзгъуэтащ Севастополь администрацэм и лэжьакIуэхэм ящыщ зы. ЦIыхухэр шынэрт, гукъыдэжыншэт, зэрызахъумэжыну щIыкIэр ящIэртэкъым. ЗыхъумэжыныгъэмкIэ гупхэр зэрагъэпэщыну мурад ящIащ. Ахэр Украинэм и гъунап-къэм кърагъэувэкIащ радикалхэр кърамыгъэхьэн папщIэ. Абы щыпсэухэм лей къазэрытехьэр къалъытэри, Украинэм къыхэкIыу Урысейм хыхьэну унафэ ящIащ. А лъэхъэнэм Iейуэ сыгузавэрт. СщIэнур сщIэртэкъым. Президентым и ныпыр Кърымым щысIэтынут? Мы унафэм гугъуехь пылъу сыхуэкIуащ икIи Урысейм и Президентым зыхуэзгъазэу Украинэм сикIын хуей хъуащ. Си хэкум сыкъинэныр шынагъуэт — цIыху гъащIэхэм щхьэкIэ сыгузавэрт. Сэ сыкъэнауэ щытамэ, зауэм Украинэ псор зэщIищтэнут.
Степанов Александр,
Чепурная Ольга.
«Комсомольская правда»
