Лъэпкъым и набдзэ
КъардэнгъущI Зырамыку 1948 гъэм ди институтым щылэжьэну къыщыкIуам щыгъуэ и ныбжьыр илъэс 30 ирикъуауэ арат. Ауэ а зэманым ирихьэлIэу абы къызэринэкIат Хэку зауэшхуэр — зэуэнри, гъэрэщым исынри, къикIуэсыкIыжу аргуэру зауэ IэнатIэм пэрыувэжынри, уIэгъэ хьэлъэмрэ фэбжьымрэ къадэкIуэу.
Илъэс 55-рэ хъуауэ Зырамыку тхьэхуэлажьэу адыгэ лъэпкъым и фIагъыр къэзытIэщIыж щIэныгъэ IэнатIэм пэрытщ — емызэшу, имыкIуэту, нэгъуэщIхэм я дежкIэ щапхъэ гъуэзэджэу, нэхъыбэ зыщIэну щIэкъухэм я дежкIэ щIэгъэкъуэн щыпкъэу, фIы зи мурад псоми я хъуэпсапIэу. А зэман кIыхьым къриубыдэу адыгэ IуэрыIуатэм ехьэлIауэ зы лэжьыгъэшхуэ дунейм къытехьакъым, КъардэнгъущI Зырамыку ар зыгуэркIэ емыгъэщIылIауэ. Ар яхэтащ 1951 гъэм къыдэкIа «Нартхэр» тхылъышхуэр зыгъэхьэзырахэм, Къэзанокъуэ Жэбагъы и хъыбархэр зэрыт тхылъыр къэзыгъуеяхэм, нэхъ иужькIэ нарт эпосым, хъыбарыжьхэм я нэхъ дахэ зэрыт тхылъ зыбжанэ къыдэзыгъэкIахэм. Зырамыку и фIыщIэщ томитI хъууэ зэхэт «Адыгэ IуэрыIуатэхэр» тхылъыр, том зыбжанэу зэхэт «Адыгские песни и инструментальные наигрыши», нэгъуэщI зыбжани нобэ зэрыдиIэр.
Тхылъ щхьэхуэу КъардэнгъущIым къыдигъэкIыжащ ди уэрэдыжьхэр (1969 гъэ, 1979 гъэ, 1993 гъэ), адыгэ джэгуакIуэшхуэ Лашэ и усэхэр (тIэуней — 1967, 1993 гъэ). Иджы дыдэ абы и Iэдакъэ къыщIэкIащ адыгэ лIыхъужь уардэ Андемыркъан теухуа хъыбархэмрэ уэрэдхэмрэ щызэхуэхьэса, къэхутэныгъэ щыпкъэ зи гъусэж тхылъ гъэщIэгъуэныр.
Мы къыжытIэхэр нэхъ къэпщытэгъуафIэхэращ. Ауэ сыт хуэдэ псалъэ уиIэн хуей а лIы телъыджэм радиокIэ игъэхьэзырурэ иригъэкIуэкI нэтын бжыгъэншэхэр, абы уэрэдыжьу игъэзэщIар, уэрэду, хъыбарыжьу, лIыхъужьыцIэу къыдихыжар, абы и макъ къудейм ди лъэпкъэгъуу псэ зыхилъхьэжахэр къэппщытэн щхьэкIэ!
Илъэс 85-р ныбжь цIыкIукъым, ауэ нобэ дгъэлъапIэ лIы уардэм лъэкIари мащIэу пхужыIэнукъым. МымащIэм къыщынэркъым, атIэ езы Зырамыку нэмыщIу ар зыхузэфIэкIын щымыIэххэу къыпфIощIыр. Абы итхыжа IуэрыIуатэ щапхъэхэр, къыдигъэкIа тхылъхэр, итха пьесэхэмрэ рассказхэмрэ, иригъэкIуэкIа къэхутэныгъэхэр, радиокIэ, телевирозкIэ игъэхьэзыр нэтын дахэхэр, сценэм иту, ауэ цIыхубэм хэту къиIуэтэжа хъыбархэр, таурыхъхэр, сыт щыгъуи абы къыдалъагъу цIыхугъэшхуэр, лIыгъэр, нэмысыр — а псори адыгэ лъэпкъым ди зэхуэдэу, нэгъуэщI щIыпIэ щыдмыгъуэтыну фIыгъуэшхуэщ. Абы хуэдэ гуащIэшхуэрэ зэчий къызэрымыкIуэрэ зыхэлъ цIыхухэр зиIэ лъэпкъым набдзэ иIэщ, Зырамыкуи адыгэ лъэпкъым и набдзэщ.
ФIыуэ укъэзылъагъу
уи лэжьэгъухэу
ДУМЭН Хьэсэн, ГЪУТ Iэдэм, ЦIЫПIЫНЭ Аслъэн.
2003 гъэ
