2014 гъэм и Адыгэ махуэгъэпс-щIэнгъуазэ
Гъатхэпэ (март)
Гъатхэпэм и 1
Урысейм и МВД-м щыIэ эксперт-криминалистым и махуэщ
Гъатхэпэм и 2
1911 гъэм Пятницкэм и хорыр япэу утыку къихьащ.
Гъатхэпэм и 3
ТхакIуэм и дунейпсо махуэщ
Гъатхэпэм и 4
1846 гъэм «Кавказ» газетым тридзащ Къаз-Джэрий и «Зи щIыхьыр ин къэрал тетым и деж» тхыгъэр.
1918 гъэм Тэрч ЦIыхубэ Республикэр къэунэхуащ.
1949 гъэм къалъхуащ жылагъуэ лэжьакIуэ, публицист, ЩIДАА-м и член-корреспондент, УФ-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Котляровэ Марие.
1969 гъэм къалъхуащ къэрал лэжьакIуэ, УФ-м щIыхь зиIэ и юрист Къуэшрокъуэ Залым.
Гъатхэпэм и 5
1970 гъэм ядернэ Iэщэм земыгъэубгъунымкIэ ЗэгурыIуэныгъэм къару игъуэтащ.
Гъатхэпэм и 6
Дзэм еIэзэ дохутырым и дунейпсо махуэщ
1925 гъэм «Пионерская правда» газетым и япэ номерыр къыдэкIащ.
1929 гъэм къалъхуащ абхъаз тхакIуэ, СССР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат Искандер Фазиль.
Гъатхэпэм и 7
1944 гъэм ГКО-м и УнафэщI Сталин Иосиф Молотовым и цIэкIэ щыIэ колхозым и парт организацэм и секретарь Къашыргъэ ХьэпащIэ фIыщIэ къыхуищIащ, Дзэ Плъыжьым зэрызыщIагъэкъуам папщIэ.
1960 гъэм Куба щыщ жэмыш Пащты Салимэ Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь цIэр къыфIащащ.
1919 гъэм къалъхуащ адыгэ тхакIуэ, зэдзэкIакIуэ Жанэ Къырымызэ.
Гъатхэпэм и 8-м
ЦIЫХУБЗХЭМ Я ДУНЕЙПСО МАХУЭЩ
1944 гъэм балъкъэр лъэпкъыр и хэкум ирашащ.
Гъатхэпэм и 9
Геодезиемрэ картографиемрэ я лэжьакIуэхэм я махуэщ
1934 гъэм къалъхуащ япэ космонавт, Совет Союзым и ЛIыхъужь Гагарин Юрий.
1954 гъэм къалъхуащ стIолыщхьэ теннисымкIэ СССР-м и чемпион (1971), Европэм и чемпион (1972), КъБР-м физкультурэмрэ спортымкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Батыр ФатIимэ.
Гъатхэпэм и 10
Урысейм и Архивхэм я махуэщ
1945 гъэм ЦIыхубзхэм я Дунейпсо Демократие Федерацэр (МДФЖ) къэунэхуащ.
1929 гъэм къалъхуащ Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь Емыш Хьэлий.
1944 гъэм къалъхуащ сурэтыщI Къудей Мэчрэ-Iил.
1939 гъэм къалъхуащ адыгэ шхыныгъуэхэр гъэхьэзырынымкIэ инженер-технолог, «Адыгэ шхыныгъуэхэр» тхылъыр зытха Къубатий Борис.
Гъатхэпэм и 11
Наркоконтролым и лэжьакIуэм и махуэщ
1991 гъэм «Ленин гъуэгу» газетым и цIэр «Адыгэ псалъэ» жиIэу, «Коммунизмге жол»-р — «Заман»-у зэрахъуэкIащ.
Гъатхэпэм и 12
Уголовно-исполнительнэ IуэхущIапIэм щылажьэхэм я махуэщ
1917 гъэм Урысейм пащтыхьыр щытрадзащ.
Рабочэ, сэлэт депутатхэм я Петроград Советыр къызэрагъэпэщащ.
Гъатхэпэм и 13
1917 гъэм «Известия» газетым и япэ номерыр къыдэкIащ.
1955 гъэм ШынагъуэншагъэмкIэ Къэрал Комитет (КГБ) къызэрагъэпэщащ.
1939 гъэм къалъхуащ УФ-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Шумахуэ Владимир.
Гъатхэпэм и 14
Адыгэбзэм и махуэщ
1990 гъэм Горбачев Михаил СССР-м и Президенту хахащ.
1995 гъэм Налшык экономико-правовой лицей къыщызэIуахащ.
Гъатхэпэм и 15
ЩэхуакIуэм и хуитыныгъэхэр хъумэным и дунейпсо махуэщ
1917 гъэм ПIалъэкIэ щыIэ Правительствэм и орган Тэрч къыщызэрагъэпэщащ.
1934 гъэм къалъхуащ Иорданием щыIэ Адыгэ ФIыщIэ Хасэм и тхьэмадэ, Хьэшимит пащтыхьыгъуэм и сенатор Къардэн Самир.
Гъатхэпэм и 16
Сатум и лэжьакIуэхэм, ПсэупIэ-коммунальнэ хозяйствэм, ЦIыхухэм Iуэхутхьэбзэ яхуэщIэным щылажьэхэм я махуэщ
1895 гъэм Москва трамвай гъуэгу ухуэн щыщIадзащ.
1936 гъэм Горький автозаводым япэ автомобиль псынщIэр — «М-1»-р къыщIигъэкIащ.
Гъатхэпэм и 17
1805 гъэм Дельпоццо И. П. Къэбэрдейм и пристав нэхъыщхьэу къагъэкIуащ.
Гъатхэпэм и 18
1913 гъэм Налшык къыщызэIуахащ Налшык округым и лъэпкъхэм я I съездыр.
1954 гъэм къалъхуащ къэрал лэжьакIуэ, ВАСХН-м и член-корреспондент, КъШР-м и Правительствэм и унафэщIу щыта Къэишэ Владимир.
Гъатхэпэм и 19
ПсыщIагъ кхъухьым ис хыдзэлIхэм я махуэщ
Гъатхэпэм и 20
1944 гъэм Дохъушыкъуей спирт заводым, зэрагъэпэщыжа нэужь, лажьэу щIидзэжащ.
Гъатхэпэм и 21
Гъэрэ щIырэ зэхэкIын щIедзэ
Усыгъэм и дунейпсо махуэщ
ЩIым и дунейпсо махуэщ
Кукольникым и дунейпсо махуэщ
Гъатхэпэм и 22
Псым и дунейпсо махуэщ
1394 гъэм къалъхуащ узбек еджагъэшхуэ, къэрал лэжьакIуэ, узэщIакIуэ Улугбек Мухьэмэд.
Гъатхэпэм и 23
Метеорологием и дунейпсо махуэщ
1730 гъэм Черкасский Алексей Андрей Первозванный щихъым и орденыр иратащ.
1939 гъэм къалъхуащ УФ-м щIыхь зиIэ и юрист Абазэ Руслан.
Гъатхэпэм и 24
Жьэн узым ебэныным и дунейпсо махуэщ
1959 гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, ЩIДАА-м и академик, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ ЦIыпIынэ Аслъэн.
Гъатхэпэм и 25
Щэнхабзэм и лэжьакIуэхэм я махуэщ
Гъатхэпэм и 26
1903 гъэм Златоуст дэт Iэщэ заводым и лэжьакIуэ зыкъэзыIэтахэр пащты-хьыдзэм зэтриукIат.
Гъатхэпэм и 27
Театрым и дунейпсо махуэщ
Урысейм и МВД-м и къэрал кIуэцI дзэхэм я махуэщ
1534 гъэм къалъхуащ урысей зауэлI, адыгэпщ Черкасский Къазий.
Гъатхэпэм и 28
Балъкъэр лъэпкъым и къэщIэрэщIэжыныгъэм и махуэщ
1957 гъэм Балъкъэр лъэпкъым и автономиер зэфIагъэувэжащ.
1776 гъэм Москва Театр Иныр къыщызэIуахащ.
1954 гъэм къалъхуащ УФ-ми КъБР-ми щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ, «Советская молодежь» газетым и редактор нэхъыщхьэ Къардэн Мухьэмэд.
Гъатхэпэм и 29
Урысейм и юрист IэнатIэм и IэщIагъэлIым и махуэщ
1730 гъэм Москва и уэрамхэр уэздыгъэкIэ ягъэнэхуу щIадзащ.
1891 гъэм Транссиб гъущI гъуэгур ухуэн щIадзащ.
Гъатхэпэм и 30
1867 гъэм Урыс пащтыхьым Аляскэр США-м ирищащ.
Гъатхэпэм и 31
1991 гъэм Варшавэ ЗэгурыIуэныгъэм и Организацэр зэбграутIыпщыкIыжащ.
1944 гъэм къалъхуащ кинорежиссёр, УФ-м щIыхь зиIэ и кинематографист Гуэбашы Амурбэч.
1969 гъэм къалъхуащ къэрал, политикэ лэжьакIуэ, хьэрычэтыщIэ, КъБР-м РегбимкIэ федерацэм и советым и тхьэмадэ Къуэжьокъуэ Артур.
Мэлыжьыхь (апрель)
Мэлыжьыхьым и 1
Къуалэбзухэм я дунейпсо махуэщ
Ауанымрэ дыхьэшхэнымрэ я махуэщ
Мэлыжьыхьым и 2
Сабий тхылъым и дунейпсо махуэщ
Урысеймрэ Беларусымрэ я лъэпкъхэм я зэкъуэувэныгъэм и махуэщ
1911 гъэм ЦIагъуэ Нурий Истамбыл адыгэбзэкIэ къыщыдигъэкIащ «Гъуазэ» газетым и япэ номерыр.
1948 гъэм КIэрашэ Тембот СССР-м и Къэрал саугъэтыр къратащ.
1944 гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, журналист Абдокъуэ Iэуес.
Мэлыжьыхьым и 3
1904 гъэм Кавказ бригадэм хыхьэ Къэбэрдей сотняр къызэрагъэпэщауэ щытащ.
Мэлыжьыхьым и 4
1933 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым и тхакIуэхэм я оргбюро къызэрагъэпэщащ.
1945 гъэм Дзэ Плъыжьым Венгриер хуит къищIыжащ.
1949 гъэм къалъхуащ къэрал, политикэ лэжьакIуэ, Абхъаз Республикэм и етIуанэ Президент, АР-м и ЛIыхъужь Бэгъэпщ Сергей.
Мэлыжьыхьым и 5
1242 гъэм Невский Александр и дзэм Чудскэ гуэлым и деж нэмыцэдзэр щызэтрикъутащ.
1905 гъэм Алъхъуей (Курп Ищхъэрэ) къуажэм и мэкъумэшыщIэхэм зыкъаIэтащ.
1943 гъэм ВКП(б)-м и Къэбэрдей-Балъкъэр обкомым и бюром унафэ къищтащ Бахъсэн ГЭС-р зэфIэгъэувэжыным теухуауэ.
1943 гъэм Налшык дэт дагъэ завод №1-р зэфIагъэувэжащ.
Мэлыжьыхьым и 6
Следственнэ органхэм я лэжьакIуэхэм я махуэщ
Геологым и махуэщ
1896 гъэм Афинхэм япэ Олимп Джэгухэр къыщызэIуахауэ щытащ.
1929 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор Бэчыжь Мухътар.
1930 гъэм Ленин, Вагъуэ Плъыжь орденхэр къащтащ.
1939 гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, АКъУ-м и профессор, ЩIДАА-м и япэ вице-президент Бырсыр Батырбий.
Мэлыжьыхьым и 7
Узыншагъэр хъумэным и дунейпсо махуэщ
Мэлыжьыхьым и 8
Дзэ комиссариатхэм я лэжьакIуэхэм я махуэщ
Мэлыжьыхьым и 9
1667 гъэм Дунейм щыяпэу гъуазджэм и лэжьыгъэхэм я дунейпсо выставкэ Париж къыщызэIуахащ.
1954 гъэм къалъхуащ генерал-лейтенант, Къайсэр вилайетым и губернатору щыта Нихьэт (Яхэгуауэ) Джамбулэт.
1964 гъэм къалъхуащ КъБР-м и Муслъымэнхэм я IуэхущIапIэм и унафэщI, дин лэжьакIуэ Дзасэжь Хьэзрэталий.
Мэлыжьыхьым и 10
1945 гъэм Иуан Хьэсэн Совет Союзым и ЛIыхъужь цIэр къыфIащащ.
1964 гъэм «КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ», «КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ», «КъБР-м щIыхь зиIэ и ухуакIуэ» цIэ лъапIэхэр ягъэуващ.
Мэлыжьыхьым и 11
ГъэрыпIэм исхэр хуит къэщIыжыным и махуэщ
Мэлыжьыхьым и 12
Авиацэмрэ космонавтикэмрэ я дунейпсо махуэщ
1961 гъэм Гагарин Юрий «Восток» кхъухьым ису дунейм щыяпэу хьэршым лъэтащ.
1929 гъэм къалъхуащ КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ КIумыхъу Жылэбий.
Мэлыжьыхьым и 13
1517 гъэм Каир щхьэпылъэ щащIащ мамлюкыдзэм и дзэпщ, адыгэ сулътIан Ал-Ашраф Тумэн-бей.
1895 гъэм Къэрал Урыс музейр къызэIуахащ.
Мэлыжьыхьым и 14
1945 гъэм Москва къыщызэIуахащ СССР-м и АН-м и Ботаникэ хадэ нэхъыщхьэр.
Мэлыжьыхьым и 15
1395 гъэм Тамерланрэ Тохъутэмыщрэ Тэрч и деж щызэзэуащ.
1934 гъэм къалъхуащ биологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Слъон Людин.
Мэлыжьыхьым и 16
1905 гъэм Урысейм и япэ профсоюзыр — печатым и лэжьакIуэхэм яйр — къызэрагъэпэщащ.
1920 гъэм цIыхубэ милицэм и Налшык IуэхущIапIэр къызэрагъэпэщащ.
1934 гъэм Совет Союзым и ЛIыхъужь цIэ лъапIэр ягъэуващ. 1991 гъэм нэсыху а цIэ лъапIэр цIыху 12.772-м фIащащ.
Мэлыжьыхьым и 17
1929 гъэм къалъхуащ Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь, РСФСР-м щIыхь зиIэ и машинэухуэ Ахъуэхъу Анатолэ.
Мэлыжьыхьым и 18
Фэеплъхэмрэ тхыдэ мыхьэнэ зиIэ щIыпIэхэмрэ я дунейпсо махуэщ
1970 гъэм Балэ Мухьэдинрэ Къардэн Хьэсэнрэ «Мадинэ» япэ адыгэ оперэр ягъэуващ.
Мэлыжьыхьым и 19
1563 гъэм япэ урыс типографие къызэIуахащ.
1783 гъэм Кърымыр Урысейм гухьащ.
1929 гъэм къалъхуащ литературовед, филологие щIэныгъэхэм я доктор, АКъУ-м и профессор, УФ-ми АР-ми щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ, ЩIДАА-м и академик Щхьэлахъуэ Iэбубэчыр.
Мэлыжьыхьым и 20
1656 гъэм Урысейм гъуаплъэ ахъшэ къыщежьащ.
1937 гъэм Прохладнэ станицэр къалэ хъуащ.
1949 гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ, КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат Ацкъан Руслан.
Мэлыжьыхьым и 21
Ди эрэм и пэкIэ 759 гъэм Ромул пащтыхьым Италием и щыхьэр Рим иухуащ.
1920 гъэм Налшык цIыхубэ хозяйствэм и щIыналъэ совет къыщызэрагъэпэщащ.
1921 гъэм Налшык хэку музей къыщызэIуахащ.
Мэлыжьыхьым и 22
ЩIым и экологие махуэщ
Мэлыжьыхьым и 23
Тхылъымрэ авторым и хуитыныгъэхэмрэ я дунейпсо махуэщ
Мэлыжьыхьым и 24
Уэсмэн Тыркум 1915 гъэм щекIуэкIа ермэлыхэм я лъэпкъгъэкIуэдым хэкIуэдахэм я фэеплъ махуэщ
ЩIалэгъуалэм я зэкъуэтыныгъэм и махуэщ
Мэлыжьыхьым и 25
Адыгэ ныпым и махуэщ
1920 гъэм Налшык япэ медицинэ IуэхущIапIэ къыщызэIуахащ.
1945 гъэм Совет, Америкэ дзэхэр Эльбэ и деж щызэхуэзащ.
1944 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и артист, пшынауэ Iэзэ Къуэдз Iэбубэчыр.
1954 гъэм къалъхуащ биологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор, къэрал лэжьакIуэ Щхьэгъэпсо Сэфарбий.
Мэлыжьыхьым и 26
Радиацэм и зэранкIэ дунейм ехыжахэм я фэеплъ махуэщ
1986 гъэм Чернобыль атом электростанцыр къэуащ.
1991 гъэм «Лей зытехьа лъэпкъхэр гъэзэхуэжыным и IуэхукIэ» УФ-м и Закон къащтащ.
Мэлыжьыхьым и 27
1974 гъэм Байкал-Амур гъущI гъуэгур (БАМ-р) ухуэн щIадзащ.
Мэлыжьыхьым и 28
Благъэ зэхуэхъуа къалэхэм я дунейпсо махуэщ
Лэжьыгъэр хъумэным и дунейпсо махуэщ
Мэлыжьыхьым и 29
Къафэм и дунейпсо махуэщ
1770 гъэм Австралиер къахутащ.
1942 гъэм Къардэн Къубатий Ленин орден етIуанэу къратащ.
1964 гъэм ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым щагъэуващ «Лалуцэ» япэ адыгэ балетыр.
Мэлыжьыхьым и 30
УФ-м и мафIэсгъэун-кIыфIхэм я дунейпсо махуэщ
1789 гъэм США-м и япэ президентыр хахащ. Ар Вашингтон Джорджщ.
1945 гъэм Егоров Михаилрэ Кантарие Мелитонрэ сыхьэт 14-рэ дакъикъэ 35-м ТекIуэныгъэм и Бэракъ плъыжьыр Берлин и Рейхстагым фIадзащ.
1949 гъэм къалъхуащ биологие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъМУ-м и профессор, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Дзу Руслан.
Накъыгъэ (май)
Накъыгъэм и 1
ГЪАТХЭМРЭ ЛЭЖЬЫГЪЭМРЭ Я МАХУЭШХУЭЩ
1929 гъэм Малэ-Къэбэрдей псыщIэгъэлъадэр яутIыпщащ.
1941 гъэм Налшык сабий стадион къыщызэIуахащ.
1934 гъэм къалъхуащ КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Урыс Мухьэзир.
1954 гъэм къалъхуащ адыгэ усакIуэ Жыкъуэ Гъумар.
Накъыгъэм и 2
1920 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым япэ щэбэт щIыхьэху щекIуэкIащ.
1934 гъэм Налшык Пионерхэм я унэ къыщызэIуахащ.
1945 гъэм СССР-м и Дзэ Плъыжьым Берлин къищтащ.
1939 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, АКъУ-м и профессор, ЩIДАА-м и академик, УФ-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Мекъул ДжэбрэIил.
Накъыгъэм и 3
Печатым и хуитыныгъэхэм я дунейпсо махуэщ
Накъыгъэм и 4
1959 гъэм Налшык газ къашэу щIадзащ.
2010 гъэм УФ-м и Президентым и УказкIэ Налшык «Дзэ щIыхьым и къалэ» цIэ лъапIэр къыфIащащ.
Накъыгъэм и 5
Европэм и махуэщ
1836 гъэм Европэм щыяпэ дыдэу Бельгием гъущI гъуэгу щаутIыпщащ.
1945 гъэм нэмыцэ-фашист зэрыпхъуакIуэхэм я бийуэ Прагэ зыкъыщаIэтащ IэщэкIэ зэщIэузэда цIыхухэм.
1945 гъэм советыдзэхэм Даниемрэ Нидерландхэмрэ хуит къащIыжащ.
1909 гъэм къалъхуащ этнолог, тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор Лавров Леонид.
1939 гъэм къалъхуащ философие щIэныгъэхэм я доктор, КъШКъУ-м и профессор Нэхущ Владимир.
Накъыгъэм и 6
1939 гъэм Налшык шыгъэжапIэ къыщызэIуахащ.
1949 гъэм къалъхуащ абазэ тхакIуэ, КъШР-м и цIыхубэ усакIуэ Мхъыцэ Керим.
Накъыгъэм и 7
Радиом, связым и IэнатIэ псоми я лэжьакIуэхэм я махуэщ
1895 гъэм урыс инженер Попов Александр япэ радиоприемник къигупсысащ.
1927 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэр радиом и япэ нэтынхэм щIидзащ.
1985 гъэм Налшык Хэку зауэ орденым и япэ нагъыщэр къыхуагъэфэщащ.
1990 гъэм КъБР-м и «Адыгэ Хасэ» жылагъуэ зэгухьэныгъэр къызэрагъэпэщащ.
1954 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист, КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат Къудей Владимир.
Накъыгъэм и 8
Жор плъыжьымрэ Мазэ ныкъуэ плъыжьымрэ я дунейпсо махуэщ
1945 гъэм фашист Германием псалъэмакъыншэу зыкъызэритымкIэ актым Iэ традзащ.
Накъыгъэм и 9
ТЕКIУЭНЫГЪЭМ И МАХУЭЩ
1945 гъэм «1941-1945 гъэхэм екIуэкIа Хэку зауэшхуэм Германием зэрыщытекIуам папщIэ» медалыр ягъэуващ.
1945 гъэм советыдзэхэм Чехословакием и щыхьэр Прагэ хуит къащIыжащ.
Накъыгъэм и 10
1929 гъэм къалъхуащ усакIуэ, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ ХьэIупщы Лолэ.
1944 гъэм къалъхуащ КъБР-м и къэрал лэжьакIуэ, экономикэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, АППЭР-м и академик, УФ-м псэупIэ-коммунальнэ хозяйствэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Щоджэн Мухьэмэд.
Накъыгъэм и 11
1920 гъэм «Гудок» газетым и япэ номерыр къыдэкIащ.
1939 гъэм Япониер Монголием теуащ.
1934 гъэм КъБР-м ПромышленностымкIэ и IуэхущIапIэм (управленэ) къызэрагъэпэщащ.
Накъыгъэм и 12
Медицинэ сестрахэм я дунейпсо махуэщ
1570 гъэм Урысейм къыщызэрагъэпэщащ Дон къэзакъыгъуэр.
1954 гъэм Налшык политехникэ техникум къыщызэIуахащ.
Накъыгъэм и 13
УФ-м и тенджыз ФIыцIэ флотым и махуэщ
1783 гъэм Урысейм и тенджыз ФIыцIэ флотыр къызэрагъэпэщащ.
1913 гъэм Дзэлыкъуэ мэкъумэшыщIэхэм зыкъаIэтащ.
1924 гъэм къалъхуащ Урысейм и ЛIыхъужь, ПсэукIэ-Дахэ шэрджэс къуажэм щыщ зауэлI Къардэн Уэхьид.
1969 гъэм къалъхуащ усакIуэ, драматург, УФ-м и драматургхэм я зэпеуэм и лауреат Къаныкъуэ Заринэ.
Накъыгъэм и 14
Гипертонием ебэныным и дунейпсо махуэщ
1692 гъэм япэ урыс дзэ кхъухьыр псым трагъэхьащ.
1796 гъэм инджылыз еджагъэшхуэ Дженнер Эдуард япэу фэрэкI хилъхьащ.
1955 гъэм Варшавэ ЗэгурыIуэныгъэр зэращIылIащ.
Накъыгъэм и 15
Унагъуэм и дунейпсо махуэщ
1935 гъэм Москва и метром япэ мафIэгур ирикIуащ.
1942 гъэм 115-нэ Къэбэрдей-Балъкъэр лъэпкъ шууей дивизэр зауэм Iухьащ.
1945 гъэм Югославиер хуит къащIыжащ.
1914 гъэм къалъхуащ театр режиссёр, РСФСР-м гъуазджэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, АР-м и цIыхубэ артист АхъуэджакIуэ Мэжид.
1919 гъэм къалъхуащ драматург, КъБР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Акъсырэ Залымхъан.
Накъыгъэм и 16
1954 гъэм Налшык къыщызэIуахащ украин тхакIуэ Марко Вовчок и фэеплъ сын.
Накъыгъэм и 17
Хъыбар зыт жылагъуэм и дунейпсо махуэщ
1944 гъэм Кърым АССР-р щымыIэж ящIащ. Кърым тэтэр мин 200-м нэс ирашауэ щытащ щалъхуа щIыпIэхэм.
Накъыгъэм и 18
Музейхэм я дунейпсо махуэщ
1764 гъэм Петербург къыщызэIуахащ Урысейм и япэ цIыхубз еджапIэ (Смольнэ институт).
1925 гъэм Адыгэ Республикэм и лъэпкъ музейр къызэIуахащ.
Накъыгъэм и 19
1943 гъэм СССР-м и ГКО-м Бахъсэн ГЭС-р зэфIэгъэувэжыным теухуа унафэ къищтащ.
1985 гъэм Налшык къыщызэIуахащ Сабий творчествэм и унэ.
1991 гъэм Налшык къыщызэIуахащ Къэбэрдей лъэпкъым и япэ конгресс. Абы и япэ тхьэмадэу хахащ Къалмыкъ Юрий Хьэмзэт и къуэр.
Накъыгъэм и 20
1875 гъэм Париж къыщащтащ метр, литр, килограмм пщалъэхэр.
1939 гъэм «КъБР-м и цIыхубэ артист», «КъБР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ», «КъБР-м щIыхь зиIэ и егъэджакIуэ» цIэ лъапIэхэр ягъэуващ.
1974 гъэм къалъхуащ «Черкес хэку» газетым жэуап зыхь и секретарь Абдокъуэ Лусанэ.
Накъыгъэм и 21
Урыс-Кавказ зауэр зэриухрэ илъэси 150-рэ ирокъу
Урыс-Кавказ зауэм (1763-1864) хэкIуэда адыгэхэм я фэеплъ махуэщ
2004 гъэм Налшык къыщызэIуахащ Кавказ зауэм хэкIуэда адыгэхэм я фэеплъ сын.
Накъыгъэм и 22
Биологие зэмылIэужьыгъуэм и дунейпсо махуэщ
1914 гъэм къалъхуащ тырку спортым и лэжьакIуэ, Европэм и чемпион, Олимп Джэгухэм бэнэкIэ хуитымкIэ дыжьын медаль къыщызыхьа (1948) Адыл (Гугъэв) Джандемыр.
Накъыгъэм и 23
1769 гъэм франджы инженер Куньо Николэ зы сыхьэтым километри 5 зыкIу автомашинэ зэпкърилъхьауэ щытащ.
1801 гъэм инджылыз инженер Тревитик Ричард бахъэкIэ зекIуэ автомобиль къигупсысащ. Абы зы хьэтым километр 14,5-рэ икIуфырт.
Накъыгъэм и 24
Славян тхыбзэмрэ щэнхабзэмрэ я махуэщ
Накъыгъэм и 25
Химикым и махуэщ
УФ-м и школхэм иужьрей уэзджынэр къыщоуэ.
1987 гъэм «Сыбыр» мылкъутэ атом кхъухьыр Полюс Ищхъэрэм нэсащ.
Накъыгъэм и 26
Урысей хьэрычэтыщIэм и махуэщ
1995 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал мэкъумэш академиер (иджы университетщ) къызэIуахащ.
1904 гъэм къалъхуащ археолог, тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, Ле- нин саугъэтым и лауреат, КъБАССР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Крупнов Евгений.
Накъыгъэм и 27
Библиотекэхэм я урысейпсо махуэщ
1703 гъэм Санкт-Петербург ухуэн щIадзащ.
1795 гъэм Урысейм цIыху куэд зэуэ зэкIуалIэ хъун библиотекэ къыщызэIуахащ.
Накъыгъэм и 28
Гъунапкъэхъумэм и махуэщ
1923 гъэм Адыгейм и профсоюзхэр къызэрагъэпэщащ.
1928 гъэм Мейкъуапэ къыщызэIуахащ Адыгейм и тхылъ тедзапIэ.
Накъыгъэм и 29
1929 гъэм къалъхуащ литературовед, критик цIэрыIуэ, филологие щIэныгъэхэм я доктор, КъШКъУ-м и профессор, ЩIДАА-м и вице-президент, Къэрэшей-Шэрджэсым и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм и гуащэ Бэчыжь Лейлэ.
1964 гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, усакIуэ Абыдокъуэ Маринэ.
Накъыгъэм и 30
1431 гъэм Руан къалэм и утышхуэм щагъэсащ Жаннэ д,Арк.
Накъыгъэм и 31
Урысей адвокатурэм и махуэщ
1223 гъэм Урысхэмрэ тэтэрхэмрэ Калкэ псым деж щызэзэуащ.
1929 гъэм къалъхуащ контр-адмирал Тхьэгъэпс Мэжид.
Мэкъуауэгъуэ (июнь)
Мэкъуауэгъуэм и 1
Сабийхэр хъумэным и дунейпсо махуэщ
Мелиораторым и ма-хуэщ
1892 гъэм Урысейм щыяпэу Киев электричествэкIэ зекIуэ трамвай щаутIыпщащ.
1921 гъэм «Кабардино-Балкарская правда» газетым и япэ номерыр къыдэкIащ.
1924 гъэм «Адыгэ псалъэ», «Заман» газетхэм я япэ номерхэр къыдэкIащ.
1979 гъэм къалъхуащ Израилым и жылагъуэ лэжьакIуэ, Кфар-Камэ щыIэ Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Нэпсо Закарие.
Мэкъуауэгъуэм и 2
1928 гъэм Налшык тхылъ тедзапIэ къыщызэIуахащ.
1962 гъэм Новочеркасск щызэтраукIащ я гукъеуэхэр жаIэну уэрамым къыдыхьа цIыху мамырхэр.
Мэкъуауэгъуэм и 3
1864 гъэм Урысейм япэ зоосад къыщызэIуахащ.
1907 гъэм ЕтIуанэ Къэрал Думэр зэбграутIыпщыкIыжащ.
1943 гъэм Налшык лы комбинатыр зэфIэгъэувэжын яухащ.
Мэкъуауэгъуэм и 4
Бийр къащытеуам хэкIуэда сабийхэм я дунейпсо махуэщ
1856 гъэм Третьяковскэ галереер къызэIуахащ.
1943 гъэм Налшык щекIуэкIащ фашистхэм я бийуэ республикэм и цIыхубзхэм къызэрагъэпэща пэкIур.
Мэкъуауэгъуэм и 5
Дыкъэзыухъуреихь дунейр хъумэным и дунейпсо махуэщ
1949 гъэм къалъхуащ радиожурналист Къудей Лидэ.
Мэкъуауэгъуэм и 6
Пушкин и махуэщ
Урысыбзэм и махуэщ
1799 гъэм урыс усакIуэшхуэ Пушкин Александр къалъхуащ.
1944 гъэм етIуанэ фронтыр къызэIуахащ.
1945 гъэм «1941 — 1945 гъэхэм екIуэкIа Хэку зауэшхуэм и лъэхъэнэм и къару емыблэжу зэрылэжьам папщIэ» медалыр ягъэуващ.
1939 гъэм къалъхуащ адыгэ усакIуэ, прозаик, СССР-м цIыхубэ егъэджэныгъэм и отличник Апажэ Ахьмэд.
Мэкъуауэгъуэм и 7
1881 гъэм Пушкин Александр и фэеплъ Москва къыщызэIуахащ.
1936 гъэм КъБР-м физкультурэмрэ спортымкIэ и республикэ комитет къызэрагъэпэщащ.
Мэкъуауэгъуэм и 8
Урысейм и социальнэ лэжьакIуэм и махуэщ
Текстиль, промышленность псынщIэм и лэжьакIуэм и махуэщ
1661 гъэм Идар Темрыкъуэ и къуэрылъху Черкасский Муцал дунейм ехыжащ.
1943 гъэм Налшык фашистхэм я бийуэ интеллигенцэм и пэкIу щекIуэкIащ.
Мэкъуауэгъуэм и 9
1883 гъэм Москва тхыдэ музей къыщызэIуахащ.
1935 гъэм Iуащхьэмахуэ и щыгум япэ дыдэу гупышхуэ дэкIащ.
1949 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и дохутыр Чым Агнессэ.
1964 гъэм къалъхуащ техникэ щIэныгъэхэм я доктор, АР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, ЩIДАА-м и член-корреспондент Блахъуэ Хьэзрэт.
Мэкъуауэгъуэм и 10
1774 гъэм Урысеймрэ Тыркумрэ зэращIылIащ Кючук-Кайнарджий мамыр зэгурыIуэныгъэр. Абы ипкъ иткIэ, Къэбэрдейр Урысейм и зы Iыхьэу къалъытащ.
1936 гъэм «Союзмультфильм» киностудиер къызэрагъэпэщащ.
1955 гъэм Тырныаузрэ Докшукинэрэ къалэ хъуащ.
1949 гъэм къалъхуащ медицинэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Инарокъуэ Аллэ.
1959 гъэм къалъхуащ къэрал лэжьакIуэ, УФ-м щIэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Бэчыжь ФатIимэ (КъШР).
Мэкъуауэгъуэм и 11
1939 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и артисткэ ДыщэкI ФатIимэт.
Мэкъуауэгъуэм и 12
Урысей Федерацэм и Къэрал махуэшхуэщ
1942 гъэм Зеикъуэ къуажэм къагъэIэпхъуащ Ленинград хамэ къэралыбзэхэр щаджу дэт пединститутыр.
1945 гъэм Калинин М. И. Кремлым маршал Жуков Г. щритащ Совет Союзым и ЛIыхъужьым и ещанэ Дыщэ Вагъуэр.
1990 гъэм Урысей Федерацэм и Къэрал суверенитетым и Декларацэр къащ- тащ.
1990 гъэм «Печатымрэ цIыхубэ хъыбарегъащIэ IэнатIэхэмрэ ятеухуауэ» Законыр СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм къищтащ. Абы цензурэр игъэкIуэдыжащ.
1939 гъэм къалъхуащ драматург, АР-м и цIыхубэ артист, УФ-ми КъБР-ми щIыхь зиIэ я артист Мурат Чапай.
Мэкъуауэгъуэм и 13
1936 гъэм Къэбэрдей лъэпкъ драмэ театрыр къызэIуахащ.
Мэкъуауэгъуэм и 14
УФ-м и Миграционнэ IэнатIэм и лэжьакIуэм и махуэщ
Донорым и дунейпсо махуэщ
1936 гъэм КъБАССР-м гъуазджэхэмкIэ и IуэхущIапIэ къызэрагъэпэщащ.
1940 гъэм франджы командующэ нэхъыщхьэ Вейган и унафэкIэ, зауэ хэмыту Париж нэмыцэ-фашистыдзэм иратащ.
1964 гъэм къалъхуащ дунейпсо класс зиIэ спортым и мастер, пауэрлифтингымкIэ дуней псом плIэнейрэ щытекIуа, Европэм щэнейрэ и чемпионкэ Танокъуэ Екатеринэ.
1964 гъэм къалъхуащ адыгэ усакIуэ, журналист Хьэщыкъуей Олег.
Мэкъуауэгъуэм и 15
Адэм и дунейпсо махуэщ
Медицинэм и лэжьакIуэм и махуэщ
1561 гъэм Идар Темрыкъуэ ипхъу Гуащэнэ (Марие) и дэлъху Думэныкъуэ, и шыпхъу Алтыншаш, абы и щхьэгъусэ Бекбулат, а тIум я къуэ Саин-Булат и гъусэу Москва нэсащ.
1862 гъэм Америкэм щыщ Гатлинг Ричард япэу пулемет къигупсысащ.
1914 гъэм къалъхуащ къэрал лэжьакIуэ, политик Андропов Юрий.
1929 гъэм къалъхуащ шэрджэс тхакIуэ ТIуаршы Аслъэн.
Мэкъуауэгъуэм и 16
1930 гъэм Волгоград (Сталинград) трактор заводыр лажьэу яутIыпщащ.
1963 гъэм Терешковэ Валентинэ «Восток-6» кхъухьым ису хьэршым лъэтащ.
Мэкъуауэгъуэм и 17
1565 гъэм Идар Темрыкъуэ и къуэ Мамстрыкъу Москва кIуащ.
1961 гъэм Налшык экраныбгъуэ зиIэ «Восток» кинотеатрыр къыщызэIуахащ.
Мэкъуауэгъуэм и 18
1956 гъэм Налшык музыкэ училищэ къыщызэIуахащ.
Мэкъуауэгъуэм и 20
Зи псэупIэр IэмалыншагъэкIэ зыхъуэжын хуей хъуахэм я дунейпсо махуэщ
1957 гъэм Москва Союзхэм я Унэм и Колоннэ залышхуэм къыщызэIуахащ Къэбэрдей-Балъкъэр АССР-м гъуазджэмрэ литературэмкIэ и гъэлъэгъуэныгъэр.
Мэкъуауэгъуэм и 21
1925 гъэм Москва и уэрамхэм япэ таксихэр къыдыхьащ.
Мэкъуауэгъуэм и 22
Фэеплъымрэ щыгъуэмрэ я махуэщ
1941 гъэм Хэку зауэшхуэр къэхъеящ.
1944 гъэм КъБАССР-м и Министрхэм я Советым деж Архив управленэ къыщызэрагъэпэщащ.
1967 гъэм Налшык ПТУ №7-м и цIыхубз спортсменкэ 15 ди щыхьэрым щежьэри, лъакъуэрыгъажэкIэ Ленинград кIуэну гъуэгу техьащ.
1944 гъэм къалъхуащ шэрджэс кIэртIофгъэкI, Лэжьыгъэм и щIыхь орденым и кавалер Шэрджэс Марьят.
Мэкъуауэгъуэм и 23
1868 гъэм зэрытхэ машинкэ къагупсысащ
1941 гъэм Къэсейхьэблэ щыщ ТхьэмытлIокъуэ Хьэсэн КъухьэпIэ Украинэм и къэрал гъунапкъэр ихъумэу, лIыгъэ хэлъу и гъащIэр итащ: гранатэхэр щIэпхауэ фашист танкым зыщIидзэри, ар икъутащ, езыри хэкIуэдащ.
Мэкъуауэгъуэм и 24
1937 гъэм Республикэм и Советхэм я чрезвычайнэ съездым къищтащ Къэбэрдей-Балъкъэр АССР-м и япэ Конституцэр.
1945 гъэм Москва и Ут Плъыжьым ТекIуэныгъэм и парад щекIуэкIащ.
Мэкъуауэгъуэм и 25
Славянхэм я зэныбжьэгъугъэмрэ зэкъуэтыныгъэмрэ я махуэщ
1939 гъэм къалъхуащ экономикэ щIэныгъэхэм я доктор, Тимирязевым и цIэкIэ щыIэ академием и профессор, КъШР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Агырбэ Юрий.
Мэкъуауэгъуэм и 26
Наркоманием ебэныным и дунейпсо махуэщ
1920 гъэм Налшык и Затишье хьэблэм япэ санаторэ къыщызэIуахат. Абы Сталин Иосиф зыщигъэпсэхуауэ щытащ.
1938 гъэм КъБАССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и депутатхэр япэу хахащ.
Мэкъуауэгъуэм и 27
Бдзэжьеящэм и дунейпсо махуэщ
Урысейм и щIалэгъуалэм и махуэщ
1709 гъэм урысыдзэр шведхэм Полтавэ деж щатекIуащ.
1919 гъэм Япэ дунейпсо зауэр зэриухамкIэ зэгурыIуэныгъэм Версаль Iэ щытрадзащ.
1979 гъэм «КъБР-м и цIыхубэ тхакIуэ» цIэ лъапIэр ягъэуващ.
Мэкъуауэгъуэм и 28
КъэхутакIуэмрэ рационализаторымрэ я махуэщ
1948 гъэм Архитекторхэм я дунейпсо зэгухьэныгъэр къызэрагъэпэщащ.
1799 гъэм къалъхуащ Iуащхьэмахуэ япэ дыдэу дэкIа адыгэлI (1829) Хьэшыр Чылар.
1944 гъэм къалъхуащ тхакIуэ, щIэныгъэлI, ГенеалогиемкIэ дунейпсо академиеми (Париж) ЩIДАА-ми я член-корреспондент Махъсидэ Анатолий.
Мэкъуауэгъуэм и 29
Экономистым и махуэщ
1908 гъэм Тунгус метеоритыр ЩIым къытехуащ.
1940 гъэм Луначарскэм и цIэр зезыхьэ Театральнэ институтым и адыгэ студиер къаухащ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым и актер хъунухэм.
Мэкъуауэгъуэм и 30
1908 гъэм Бахъсэн, Дзэлыкъуэ мэкъумэшыщIэхэм зыкъаIэтащ.
Бадзэуэгъуэ (июль)
Бадзэуэгъуэм и 1
Архитектурэм и дунейпсо махуэщ
1957 гъэм Москва и Театр Иным щызэхэтащ Къэбэрдейр езым фIэфIу Урысейм зэрыгухьэрэ илъэс 400 зэрырикъум и щIыхькIэ Къэбэрдей-Балъкъэр АССР-м и гъуазджэмрэ щэнхабзэмрэ я лэжьакIуэхэм я иужьрей концертыр.
1934 гъэм къалъхуащ философие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Джатэгъэжь Владимир.
1981 гъэм КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ КIыщокъуэ Алим СССР-м и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм и правленэм и секретару хахащ.
Бадзэуэгъуэм и 2
Спорт журналистым и дунейпсо махуэщ
1556 гъэм Астрахань Урысей къэралыгъуэм хыхьащ.
1964 гъэм «Къэббалъкъгаз» трестыр къызэрагъэпэщащ.
1990 гъэм КПСС-м и ХХVIII съездыр (иужьрей дыдэр) къызэIуахащ.
Бадзэуэгъуэм и 3
ГИБДД-м (ГАИ-м) и лэжьакIуэхэм я махуэщ
1700 гъэм Константинополь щызэращIылIа мамырыгъэ зэгурыIуэныгъэм ипкъ иткIэ, Iузэв (Азов) и Iэгъуэблагъэхэри щIыгъуу (Таганрог, Павловск, Миус) Урысейм и щIыналъэ хъуащ.
1957 гъэм СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым и УказкIэ Къэбэрдей-Балъкъэрым Ленин орде- ныр етIуанэу къыхуагъэфэ- щащ.
Бадзэуэгъуэм и 4
Дзэ-тенджыз флотым и авиацэм и махуэщ
1848 гъэм Маркс Карлрэ Энгельс Фридрихрэ я «Коммунист партым и манифестыр» къыдэкIащ.
1916 гъэм Урысейм и тенджыз кхъухьлъатэзехуэхэр Балтие тенджыз щIыIум щекIуэкIа хьэуа зауэм щытекIуащ.
Бадзэуэгъуэм и 5
1957 гъэм Налшык Лениным и фэеплъ къыщызэIуахащ.
Бадзэуэгъуэм и 6
Хы, псыежэх флотым и лэжьакIуэм и махуэщ
1557 гъэм Къэбэрдейр езым фIэфIу Урысейм гухьащ.
1957 гъэм КъБАССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и гуфIэгъуэ сессие зэхэтащ. Ар теухуауэ щытащ Къэбэрдейр езым фIэфIу Урысейм зэрыгухьэрэ илъэс 400 зэрырикъуам икIи республикэм Ленин орденыр етIуанэу къызэрыратам.
Бадзэуэгъуэм и 7
1687 гъэм Ньютон Исаак къихутащ дунейм зыщIэзышэ къару зэрыхэлъыр.
1971 гъэм КIыщокъуэ Алим СССР-м и Литфондым и унафэщIу хахащ.
Бадзэуэгъуэм и 8
Унагъуэм, лъагъуныгъэм, пэжыгъэм и махуэщ
951 гъэм Франджым и щыхьэр Париж ухуэн щIадзащ.
1796 гъэм США-м япэу паспорт тын щыщIадзащ.
Бадзэуэгъуэм и 9
1945 гъэм ВКП(б)-м и Налшык къалэ комитетым унафэ къищтащ Хэку зауэшхуэм ныкъуэдыкъуэ щыхъуахэм защIэгъэкъуэным теухуауэ.
1959 гъэм Налшык и Театр ЩхъуантIэм Пятницкэм и цIэр зезыхьэ къэрал академическэ хорым и концерт щекIуэкIащ.
Бадзэуэгъуэм и 10
1918 гъэм Советхэм я V Урысейпсо съездым РСФСР-м и Конституцэр — япэ Совет Конституцэр къищтащ.
1934 гъэм къалъхуащ химие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Ибрэхьим Хьэмзэт.
Бадзэуэгъуэм и 11
ЦIыхубэм и дунейпсо махуэщ
1958 гъэм «Кабардинка» къэрал къэфакIуэ ансамблыр Монголием кIуащ, абы и лъэпкъ махуэшхуэм хэтын папщIэ.
1987 гъэм дунейм цIыхуу щыпсэур меларди 5 ирикъуащ.
Бадзэуэгъуэм и 12
1641 гъэм Астрахань хъаныдзэм Балъкъ и деж щригъэкIуэкIа зауэм хэкIуэдащ Къундет зэшхэр — Чэлимэтрэ Елдаррэ.
Бадзэуэгъуэм и 13
Урысей пощтым и махуэщ
Бдзэжьеящэм и махуэщ
1908 гъэм Лондон къыщызэIуахащ IV Олимп Джэгухэр. Абы япэ дыдэу цIыхубзхэр хэтащ.
1930 гъэм Монтевидео (Уругвай) къыщызэIуахащ футболымкIэ япэ дунейпсо чемпионатыр. Абы къэрал 13 хэтащ. Уругвайр чемпион хъуащ.
Бадзэуэгъуэм и 14
1945 гъэм Париж ТекIуэныгъэм и парад щекIуэкIащ. Япэ иту уэрамым ирикIуащ Франджым и ЛIыхъужь Хьэгъундокъуэ Елмэсхъан.
1957 гъэм Налшык щекIуэкIащ СССР-м ис лъэпкъ псоми я тхакIуэхэр зыхэта пшыхь гъэщIэгъуэн.
1965 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым уэрэдымрэ къафэмкIэ и «Кабардинка» къэрал ансамблыр къафэмкIэ «Кабардинка» ансамблу зэрахъуэкIащ.
1904 гъэм къалъхуащ адыгей тхакIуэ Щоджэн Iэюб.
Бадзэуэгъуэм и 15
1812 гъэм урысыдзэр Наполеон зэрытекIуам и щIыхькIэ хьэрэкIытIэхэр драгъэлъэтеящ.
1939 гъэм Бахъсэн, Аруан, Iуащхьэмахуэ куейхэм район газетхэр къыщыдэкIыу щIадзащ.
1957 гъэм РСФСР-м и гъуазджэмрэ щэнхабзэмрэ я лэжьакIуэхэм я лIыкIуэхэм я кIэух концертыр Къэбэрдей-Балъкъэр АССР-м щекIуэкIащ.
1924 гъэм къалъхуащ къэрал лэжьакIуэ, РСФСР-м щIыхь зиIэ и юрист Шакъ Беслъэн.
1939 гъэм къалъхуащ мэкъумэш щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъМУ-м и профессор, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Ашэбокъуэ Леонид.
1959 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и юрист, политик Бэшорэ Хьэмид.
Бадзэуэгъуэм и 16
1622 гъэр муслъымэн махуэгъэпсым и щIэдзапIэщ. Ислъамым и къежьапIэу къалъытэ. Мухьэмэд Бегъымбарыр Мэчэм икIри Мэдинэ кIуащ.
Бадзэуэгъуэм и 17
1918 гъэм Романовхэ я унагъуэр Екатеринбург щаукIащ.
1942 гъэм Сталинград зауэм щIидзащ.
1945 гъэм ЕтIуанэ дунейпсо зауэм текIуэныгъэр къыщызыхьа къэралхэм я Iэтащхьэхэм я Берлин (Потсдам) конференцыр къызэIуа- хащ.
1967 гъэм Лениным и цIэр зэрихьэу Арщыдан щыIэ колхозым Ленин орденыр къратащ.
Бадзэуэгъуэм и 18
Ди эрэм и 64 гъэм Рим мафIэм исат. Район 14-м щыщу къэнар 4 къудейт.
1941 гъэм Къардэн Къубатий япэ фашист кхъухьлъатэр къриудыхащ.
1849 гъэм къалъхуащ иужьрейуэ псэуа адыгэ джэгуакIуэ Мыжей Сэхьид.
1934 гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ, УФ-м и Къэрал саугъэтым и лауреат Зумакуловэ Танзиля.
Бадзэуэгъуэм и 19
1942 гъэм Къардэн Къубатий Березовскэ куейм фашист кхъухьлъатитI къыщриудыхат.
1903 гъэм лъакъуэрыгъажэмкIэ япэ дунейпсо зэпеуэр екIуэкIащ.
1980 гъэм Москва щыщIидзащ ХХII Гъэмахуэ Олимп Джэгухэм.
Бадзэуэгъуэм и 20
Металлургым и махуэщ
Шахматхэм я дунейпсо махуэщ
1561 гъэм урыс пащтыхь гуащэ Идар Гуащэнэ чристэн диныр кърагъэщтащ, Марие цIэри фIащащ.
1924 гъэм Дунейпсо шахмат федерацэр (ФИДЕ) къызэрагъэпэщащ.
Бадзэуэгъуэм и 21
1829 гъэм адыгэлI Хьэшыр Чылар япэ дыдэу Iуащхьэмахуэ и щыгум къуэкIыпIэ лъэныкъуэмкIэ дэкIащ.
1969 гъэм Америкэм щыщ астронавт Армстронг Нил Мазэм и щхьэфэм япэ дыдэу теуващ.
1994 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым и Къэрал гербыр, Къэрал ныпыр, Къэрал гимныр къащтащ.
Бадзэуэгъуэм и 22
1945 гъэм Къэбэрдей Республикэм и щакIуэ хозяйствэр къызэрагъэпэщащ.
1914 гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ, Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь, УФ-м и Къэрал саугъэтым и лауреат КIыщокъуэ Алим.
Бадзэуэгъуэм и 23
1903 гъэм «Форд» корпорацэм япэ автомобиль къыщIигъэкIащ.
1930 гъэм Москва авиационнэ институт къыщызэIуахащ.
1944 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и артист ДзыхьмыщI Къэралбий.
Бадзэуэгъуэм и 24
1937 гъэм Америкэм щыщ кхъухьлъатэзехуэ Эрхарт Амалие кхъухьлъатэкIэ япэу Атлантикэ хым щхьэпрылъэтыкIащ.
1929 гъэм къалъхуащ адыгэ макъамэ Iэмэпсымэхэр зыгъэхьэзыру щыта IэщIагъэлI Ойберман Владимир.
1944 гъэм къалъхуащ тхакIуэ, критик, литературовед, филологие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Гъут Iэдэм.
Бадзэуэгъуэм и 25
1472 гъэм шэрджэс кхъухь 24-рэ тенджыз ФIыцIэм зэпрыкIри, Тыркум теуауэ щытащ.
1943 гъэм Прохладнэ — Налшык гъущI гъуэгур зэфIэгъэувэжыныр зэфIэкIащ.
1984 гъэм Савицкая Светланэ цIыхубз космонавтхэм ящыщу япэу кхъухьым къикIри, хьэршым хыхьащ.
1944 гъэм къалъхуащ публицист, «Заман» газетым и редактор нэхъыщхьэ, УФ-м, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Аттаев Жамал.
1949 гъэм къалъхуащ географие щIэныгъэхэм я доктор, СССР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат Болэ Владислав.
Бадзэуэгъуэм и 26
1926 гъэм Петропавловск быдапIэм декабристхэр щаукIащ.
1957 гъэм СССР-м дунейм щыяпэу гъуэгуанэшхуэ зэпызычыф баллистическэ ракетэр иутIыпщащ.
1954 гъэм къалъхуащ къэрал, политикэ лэжьакIуэ, КъШР-м и Правительствэм и УнафэщI (2000-2003; 2005-2007) Къардэн Алик.
Бадзэуэгъуэм и 27
Сатум и лэжьакIуэм и махуэщ
УФ-м и хыдзэ флотым и махуэщ
1841 гъэм Псыхуабэ пэмыжыжьэу Мэшыкъуэ бгы лъапэм и деж щаукIащ урыс тхакIуэшхуэ Лермонтов Михаил.
1991 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым щагъэуващ президент къулыкъур.
1924 гъэм къалъхуащ адыгей усакIуэ, драматург Чуякъуэ Джэфар.
Бадзэуэгъуэм и 28
1586 гъэм Европэм кIэртIофыр къашащ.
1697 гъэм Камчаткэ хытIыгуныкъуэр къызэIуахащ.
1957 гъэм «Кабардинка» къэрал къэфакIуэ ансамблыр студентхэмрэ щIалэгъуалэмрэ Москва щрагъэкIуэкIа фестивалым и лауреат хъуащ.
Бадзэуэгъуэм и 29
1997 гъэм адыгэ пхъурылъху, иордан пащтыхьыкъуэ Алий Бен-Хъусейн «Кабардинка» ансамблым хэт пщащэхэм къадэфащ.
Бадзэуэгъуэм и 30
1980 гъэм Израилым и кнессетым (парламентым) къэралым и щыхьэру Иерусалим игъэуващ.
Бадзэуэгъуэм и 31
1866 гъэм лIыщIэхэр ящэну, нэгъуэщIым иратыну хуимыту унафэ къыдэкIащ.
1991 гъэм Москва СССР-мрэ США-мрэ Iэ щытрадзащ зэребгъэрыкIуэ Iэщэхэр (СНВ) гъэмэщIэным теухуауэ.
1964 гъэм къалъхуащ экономикэ щIэныгъэхэм я доктор, АКъУ-м и профессор Бидэнокъуэ Мурат.
ШыщхьэуIу (август)
ШыщхьэуIум и 1
Урысей Федерацэм и хьэуа дисантыдзэм и махуэщ
Инкассаторым и махуэщ
1885 гъэм япэ дыдэу уэгум зиIэтащ Можайский А. Ф. ищIа кхъухьлъатэм.
1914 гъэм Япэ дунейпсо зауэм щIидзащ.
1958 гъэм «Iуащхьэмахуэ» журналым и япэ номерыр дунейм къытехьащ.
1967 гъэм Бахъсэнрэ Тэрчрэ къалэ хъуащ.
1953 гъэм къалъхуащ «Шэрджэсхэр зэрырахуар» тхылъыр зытха, Хэкум къэзыгъэзэжахэр гъащIэм щыхагъэгъуэзэжу Мейкъуапэ дэт унэм и тхьэмадэ Бэрзэдж Убых (Нихьэт).
ШыщхьэуIум и 2
Хьэуа-Десантыдзэхэм я махуэщ
1916 гъэм Москва АМО заводыр (иужькIэ ЗИЛ хъужар) щаутIыпщащ.
1933 гъэм Беломор-Балтие кIэнауэр километр 227-рэ и кIыхьагъыу ятащ.
1942 гъэм Налшык Дзэ Плъыжьым щхьэкIэ щагъэхьэзырат ткIуаткIуэ къауэу птулъкIэ мин 20.
ШыщхьэуIум и 3
ГъущI гъуэгум и лэжьакIуэм и махуэщ
1783 гъэм Куржым (Грузием) и КъухьэпIэ лъэныкъуэр Урысейм хыхьащ.
1942 гъэм ЗыхъумэжыныгъэмкIэ Налшык комитетым зыхъумэжыныгъэмкIэ гупхэр къызэгъэпэщыным теухуа унафэ къищтащ.
1952 гъэм Хельсинки щызэхуащIыжащ ХV Олимп Джэгухэр. Абы япэ дыдэу СССР-м и спортсменхэр хэтащ.
1994 гъэм Налшык къыщызэIуахащ Бгырысхэм я дунейпсо конгресс.
1939 гъэм къалъхуащ усакIуэ, КъБР-м щIыхь зиIэ и егъэджакIуэ КIэмыргуей Анатолий.
ШыщхьэуIум и 4
1914 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и артист Шыкъ Михаил.
1959 гъэм къалъхущ биологие щIэныгъэхэм я доктор, АКъУ-м и профессор IэкIатIэ Валерий.
ШыщхьэуIум и 5
1963 гъэм ядернэ Iэщэр хьэуам, хьэршым, псы щIагъым щыгъэунэхуныр мыдэным теухуа ЗэгурыIуэныгъэм Iэ традзащ.
1934 гъэм къалъхуащ мэкъумэш щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъАУ-м и профессор Хъаний Мирон.
1939 гъэм къалъхуащ УФ-м щIыхь зиIэ и артист, КъБР-м и цIыхубэ артист Алэкъей Мухьэмэд.
ШыщхьэуIум и 6
Хиросимэ и махуэщ
Ядернэ Iэщэр мыдэным и дунейпсо махуэщ
УФ-м и гъущI гъуэгудзэм и махуэщ
1941 гъэм ВЛКСМ-м и обкомым унафэ ищIащ республикэм и щIалэгъуалэм ящыщу Дзэ Плъыжьым связист 400 хуагъэхьэзырыну.
1945 гъэм Японием и Хиросимэ къалэм США-м и кхъухьлъатэм атомнэ бомбэ щридзыхащ.
1934 гъэм къалъхуащ Тыркум щыщ адыгэ тхакIуэ Челик (ХьэкIуратэ) Уэсмэн.
1964 гъэм къалъхуащ оперэ уэрэджыIакIуэ, АР-м и цIыхубэ артисткэ Шэгудж Маринэ.
ШыщхьэуIум и 7
1646 гъэм къэзакъ атаман Пожарский Семенрэ адыгэпщ Черкасский Муцалрэ зауэлI мини 6 зыхэт я дзэр Нурадин-Джэрий и хэщIапIэм теуэри, хьэбэсабэу зэтракъутащ.
1833 гъэм Черепановхэ зэадэзэкъуэ Ефимрэ Миронрэ Урысейм япэ дыдэу мафIэгу щащIащ, гъущI гъуэгууи километри 3,5-рэ щаухуащ.
ШыщхьэуIум и 8
1899 гъэм США-м дунейм щыяпэу щIыIалъэ (холодильник) щащIащ.
1942 гъэм ЗыхъумэжыныгъэмкIэ Налшык комитетым унафэ ищIащ КъБАССР-м и щыхьэрым и къыдыхьэпIэхэм быдапIэхэр щаухуэну.
ШыщхьэуIум и 9
Физкультурникым и махуэщ
1942 гъэм блокадэм ит Ленинград къалэм щагъэзэщIат Шостакович Дмитрий и «Ебланэ симфоние» цIэрыIуэр.
1945 гъэм Японием и Нагасаки къалэм США-м и кхъухьлъатэм атомнэ бомбэ щридзыхащ.
ШыщхьэуIум и 10
УхуакIуэм и махуэщ
1976 гъэм Онтарие штатым (Канадэ) дунейм щыяпэу телефон аппарат къыщагупсысащ.
1929 гъэм къалъхуащ КъБАССР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, радиожурналист Емуз Гъузер.
ШыщхьэуIум и 11
1485 гъэм Италием щыщ архитектор Фрязин Антон (Джиларди Антонио) Москва Кремлым и Тайницкэ чэщанэр ухуэн щIидзащ.
1934 гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ артист, УФ-м щIыхь зиIэ и артист Къаздэхъу СулътIан.
ШыщхьэуIум и 12
УФ-м и Дзэ-Хьэуа Къарухэм я махуэщ
ЩIалэгъуалэм я дунейпсо махуэщ
1953 гъэм СССР-м дунейм щыяпэу водороднэ бомбэ игъэунэхуащ.
1944 гъэм къалъхуащ мэздэгу адыгэхэм ящыщ, къэрал лэжьакIуэ, КъБР-м и Правительствэм и унафэщIым и къуэдзэу лэжьа, УФ-м щIыхь зиIэ и ухуакIуэ Тыркуин Анатолий.
ШыщхьэуIум и 13
Iэ сэмэгукIэ тхэхэм я дунейпсо махуэщ
1942 гъэм Кавказ Ищхъэрэм щыпсэу лъэпкъхэм фашистхэм я бийуэ пэкIу ирагъэкIуэкIащ.
1961 гъэм Берлин тIууэ зыгуэш блыныр ухуэн щIадзащ.
1939 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и артисткэ, уэрэджыIакIуэ цIэрыIуэ Бэгъуэтыж Светланэ.
ШыщхьэуIум и 14
Абхъазыр зыхъумахэм я фэеплъ махуэщ
1930 гъэм СССР-м къыщащтащ Iэмал имыIэу пэщIэдзэ щIэныгъэ дэтхэнэ и цIыхуми иIэн зэрыхуейм теухуа унафэ.
ШыщхьэуIум и 15
1945 гъэм Маршал Жуков Г. К. «ТекIуэныгъэ» орденыр етIуанэу иратащ.
1954 гъэм къалъхуащ сурэтыщI-график Горлов Михаил.
ШыщхьэуIум и 16
1934 гъэм Москва къыщызэIуахащ СССР-м и ТхакIуэхэм я япэ съездыр.
1939 гъэм «Кабардинка» ансамблым концертхэр КъуэкIыпIэ Жыжьэм тын щыщIидзащ.
1960 гъэм Налшык къыщызэIуахащ Изобразительнэ гъуазджэмкIэ музей.
1965 гъэм Урысейм и щэнхабзэмрэ тхыдэмрэ я фэеплъхэр хъумэнымкIэ зэгухьэныгъэм и Къэбэрдей-Балъкъэр къудамэр къызэрагъэпэщащ.
1919 гъэм къалъхуащ композитор, уэрэджыIакIуэ, КъБР-ми АР-ми я цIыхубэ артист Тхьэбысым Умар.
ШыщхьэуIум и 17
Урысей и хьэуа флотым и махуэщ
1771 гъэм Екатеринэ ЕтIуанэм езым и указкIэ Къэбэрдей цIыхубэм Щытхъу тхылъ къаритащ.
ШыщхьэуIум и 18
1941 гъэм КъБР-м тхьэмахуэ щIыхьэху щекIуэкIащ. Абы къыщалэжьа сом мин 300-р Зыхъумэжыныгъэм и фондым халъхьащ.
1949 гъэм къалъхуащ къэрал лэжьакIуэ, генерал-лейтенант, УФ-м и МВД-м щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Ещыгуауэ Руслан.
ШыщхьэуIум и 19
1942 гъэм Къардэн Къубатий Елъхъуэт (Осетие Ищхъэрэ) и деж бийм и кхъухьлъатитI къыщриудыхащ.
1949 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат Къэжэр Валерий.
ШыщхьэуIум и 20
1919 гъэм къалъхуащ шэрджэс тхакIуэ Хьэкъун Исуф.
1929 гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ артисткэ Ерчэн Казимэ.
ШыщхьэуIум и 21
1561 гъэм урыс пащтыхь Грозный Иван щхьэгъусэу ишащ къэбэрдеипщ Идар Темрыкъуэ ипхъу Гуащэнэ (Марие).
I964 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубзхэм я V съезд екIуэкIащ.
ШыщхьэуIум и 22
Урысей Федерацэм и Къэрал ныпым и махуэщ
1937 гъэм тхакIуэ КIыщокъуэ Пщымахуэ дунейм ехыжащ.
1959 гъэм Тэрч къалэ щатащ налмэс Iэмэпсымэхэр къыщыщIагъэкI завод.
ШыщхьэуIум и 23
1382 гъэм Урысейм артиллерие дзэхэр къыщызэрагъэпэщащ. Ар япэу къагъэсэбэпащ Тохъутэмыщ хъаныр Мэзкуу щытеуам щыгъуэ.
1943 гъэм СССР-м и Дзэ Плъыжьым Курск и деж нэмыцэ-фашистыдзэр щызэтрикъутащ.
1992 гъэм ЩIэныгъэхэмкIэ Дунейпсо Адыгэ Академиер къызэрагъэпэщащ.
ШыщхьэуIум и 24
Ди эрэм и 79 гъэм Везувий вулканыр кърихуащ. Абы зэтрикъутащ Помпей, Геркуланум къалэхэр.
1830 гъэм дунейм ехыжащ Къэбэрдей пщы уэлий хахуэ Жанхъуэт Кушыку.
1943 гъэм Къардэн Къубатий Совет Союзым и ЛIыхъужь цIэр къыфIащащ.
I934 гъэм къалъхуащ адыгей усакIуэ, зэдзэкIакIуэ КIумпIыл Къадырбэч.
ШыщхьэуIум и 25
Шахтерым и махуэщ
ШыщхьэуIум и 26
1908 гъэм Тыркум япэ Адыгэ Хасэ къыщызэрагъэпэщащ.
1991 гъэм РАН-м прикладной математикэмрэ автоматизацэмкIэ и КъБЩIКъИ-р къызэIуахащ.
ШыщхьэуIум и 27
Урысей кином и махуэщ
1955 гъэм дунейм къытехьащ Рекордхэр зратхэ Гиннесс и тхылъыр.
ШыщхьэуIум и 28
1924 гъэм Налшык къыщызэрагъэпэщащ ФизкультурэмкIэ щIыналъэ совет.
1954 гъэм къалъхуащ адыгэ тхакIуэ, КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист Мыз Ахьмэд.
ШыщхьэуIум и 29
Урысейм и ВС-м и спецназым и махуэщ
1949 гъэм СССР-м академик Курчатов И. В. и унафэм щIэту СССР-м япэ атомнэ бомбэ щагъэунэхуащ.
ШыщхьэуIум и 30
1730 гъэм Черкасский Алексей пщым Невский Александр и орденыр къратащ.
1918 гъэм Каплан Фанни Ленин (Ульянов) Владимир иукIыну хэтащ.
ШыщхьэуIум и 31
Шахтерым и махуэщ
1914 гъэм Санкт-Петербург Петрограду зэрахъуэкIащ.
1971 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым Октябрь Революцэ орденыр къратащ.
ФокIадэ (сентябрь)
ФокIадэм и 1
Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Къэралыгъуэм и махуэщ
Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Конституцэм и махуэщ
Налшык къалэ и махуэщ
ЩIэныгъэм и махуэщ
Гъэ еджэгъуэщIэм щIедзэж.
1569 гъэм урыс пащтыхьгуащэ Идар Гуащэнэ (Марие) дунейм ехыжащ.
1921 гъэм Къэбэрдей АО-р къызэрагъэпэщащ.
1939 гъэм ЕтIуанэ дунейпсо зауэр къэхъеящ.
1940 гъэм Тырныауз вольфрам-молибден комбинатыр лажьэу яутIыпщащ.
1940 гъэм Налшык къыщызэрагъэпэщащ адыгэ, балъкъэр балет студиехэр.
1909 гъэм къалъхуащ парт, къэрал лэжьакIуэ, КъАССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и унафэщI (1944 — 1951) Къудей Чэрим.
ФокIадэм и 2
Урысей гвардием и махуэщ
1943 гъэм Къанкъуэщ Ахьмэдхъан Совет Союзым и ЛIыхъужь цIэр къыфIащащ.
ФокIадэм и 3
Терроризмэм ебэныным и дунейпсо махуэщ
1934 гъэм къалъхуащ УФ-ми КъБР-ми щIыхь зиIэ я егъэджакIуэ Гугъуэт Лол.
1964 гъэм къалъхуащ адыгэ литературовед, тхакIуэ, щIэныгъэлI Абазэ Албэч.
ФокIадэм и 4
ГуащIэмащIэхэм къащхьэщыжыным и дунейпсо махуэщ
1775 гъэм Фальконе Этьен Морис и проекткIэ гъэжын щIадзащ Петр Езанэм и фэеплъ «Гъуаплъэ шууейр».
ФокIадэм и 5
1991 гъэм Латвиер, Литвар, Эстониер къэрал щхьэхуэу къалъытащ.
ФокIадэм и 6
1939 гъэм Налшык шыгъэжапIэ къыщызэIуахащ.
1942 гъэм ВЛКСМ-м и обкомым республикэм и щIалэгъуалэр къыхуриджащ нэмыцэ-фашист зэрыпхъуакIуэхэм ялъэкI псомкIи япэщIэувэну.
1991 гъэм Ленинград къалэм и цIэр Санкт-Петербургыу зэрахъуэкIащ.
2001 гъэм Урысей Федерацэм и Президент Путин Владимир Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм къэкIуащ.
ФокIадэм и 7
1812 гъэм фельдмаршал Кутузов Михаил зи пашэ урысыдзэр Бородино и деж франджыдзэм щытекIуащ.
1923 гъэм — Интерполыр — уголовнэ полицэм и дунейпсо организацэр — къызэрагъэпэщащ.
1949 гъэм къалъхуащ педагогикэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, ЩIДАА-м, МАИА-м, АПСН-м я академик, АР-м щIэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ КIэрмыт Къазбэч.
ФокIадэм и 8
Бородино зауэм и махуэщ
Журналистхэм я зэкъуэтыныгъэм и дунейпсо махуэщ
Финансистым и махуэщ
ФокIадэм и 9
Дахагъэм и дунейпсо махуэщ
1970 гъэм Волжскэ автозаводым «ВАЗ-2101» («Жигули») автомашинэ лIэужьыгъуэр къыщIигъэкIыу щIидзащ.
1969 гъэм къалъхуащ адыгей сурэтыщI Гъуэгунокъуэ Мурат.
ФокIадэм и 10
1721 гъэм Урысеймрэ Швециемрэ илъэс 21-кIэ ирагъэкIуэкIа Ищхъэрэ зауэр иухащ.
1939 гъэм къалъхуащ къэрал лэжьакIуэ, политик Сэхъу Владимир.
ФокIадэм и 11
ГъэсапIэм щылажьэм и махуэщ
1943 гъэм Къуэныкъуей Назир къалэн иIэу япэ дыдэу уэгум ихьащ икIи япэ нэмыцэ кхъухьлъатэр къриудыхащ, абы папщIи япэ орденыр къратащ.
1929 гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ артист, УФ-м щIыхь зиIэ и артист Дашу Хьэшыр.
1954 гъэм къалъхуащ къэрал лэжьакIуэ, техникэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, РАЕН-м и академик Алътуд Юрий.
ФокIадэм и 12
1492 гъэм Колумб Христофор Америкэр къызэIуихащ.
1953 гъэм Хрущев Никитэ КПСС-м и ЦК-м и япэ секретару хахащ.
1959 гъэм совет ракетэр япэу Мазэм лъэтащ икIи СССР-м и ныпымрэ гербымрэ ихьащ.
ФокIадэм и 13
Парикмахерым и махуэщ
Программистым и махуэщ
1762 гъэм Екатеринэ ЕтIуанэр пащтыхь къулыкъум пэрыуващ.
1942 гъэм Сталинград зауэм щIидзащ.
1934 гъэм къалъхуащ шэрджэс тхакIуэ Шорэ Хьэсин.
ФокIадэм и 14
Танкистым и махуэщ
1812 гъэм Москва зауэншэу ятащ, къалэри дзэри хъума хъун папщIэ.
1960 гъэм ЩIыдагъэ зыщэ къэралхэм я зэгухьэныгъэр (ОПЕК) къызэрагъэпэщащ.
1914 гъэм къалъхуащ шэрджэс тхакIуэ Хъыту СэIидин.
ФокIадэм и 15
1932 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал пединститутыр къызэIуахащ.
1949 гъэм къалъхуащ шэрджэс усакIуэ, журналист Пхъэш МуIэед.
1959 гъэм къалъхуащ адыгэ усакIуэ, тхакIуэ, драматург, жылагъуэ лэжьакIуэ Лыкъуэжь Нелли.
ФокIадэм и 16
1944 гъэм Налшык къыщызэIуахащ республикэм и дохутырхэм я съезд.
ФокIадэм и 17
1979 гъэм къалъхуащ адыгэ журналисткэ («Адыгэ псалъэ») ЩхьэщэмыщI Изэ.
ФокIадэм и 18
1929 гъэм СССР-м япэ комбайнхэр, «Коммунар» зыфIащахэр, къыщIигъэкIыу щIидзащ.
1989 гъэм къалъхуащ «Адыгэ пщащэ-2013» дунейпсо зэпеуэм Гран-при саугъэтыр къыщызыхьа, экономист КIукIуэнэ Беллэ.
ФокIадэм и 19
Секретарым и махуэщ
1963 гъэм Инджылызымрэ Франджымрэ зэгурыIуэныгъэ зэращIылIащ Ла-Манш и щIагъым щIэкIыу гъущI гъуэгу яухуэну.
1544 гъэм къалъхуащ адыгэ бзылъхугъэ, урыс пащтыхьгуащэ, Иван Грознэм и щхьэгъусэ Идар Темрыкъуэ ипхъу Марие (Гуащэнэ).
ФокIадэм и 20
Адыгэхэм я дунейпсо махуэщ
1862 гъэм Санкт-Петербург къэрал консерваторэр къызэIуахащ. Ар Урысейм и япэ музыкэ еджапIэ нэхъыщхьэщ.
1936 гъэм Бахъсэн ГЭС-р лажьэу яутIыпщащ.
1999 гъэм Мэлбахъуэ Тимборэ дунейм ехыжащ.
1944 гъэм къалъхуащ КъШР-м и цIыхубэ усакIуэ Нэхущ Мухьэмэд.
ФокIадэм и 21
Мэзым и лэжьакIуэхэм я махуэщ
1827 гъэм генерал Ермолов А. П. Кавказым ирашыжащ.
1942 гъэм Бахъсэн партизан гупыр жэщым Къармэхьэблэ щыIэ нэмыцэ гарнизоным теуащ, абы хэщIыныгъэшхуи иритащ.
ФокIадэм и 22
Махуэмрэ жэщымрэ зэхуэдэ щыхъу бжьыхьэ махуэщ
1943 гъэм Центральнэ, Воронеж фронтхэм я дзэхэр Днепр зэпрыкIащ.
ФокIадэм и 23
1869 гъэм Менделеев Дмитрий химие элементхэм я периодическэ законыр къызэIуихащ.
1924 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым щIэныгъэншагъэр щыгъэкIуэдынымкIэ комиссэ къызэрагъэпэщащ.
2000 гъэм Тегенекли жылагъуэм къыщызэIуахащ Высоцкий Владимир и музей.
1934 гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ, КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат Тхьэгъэзит Зубер.
ФокIадэм и 24
1942 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым ис лъэпкъхэм я нэхъыжь лIыкIуэхэм республикэм ис псоми зыхуагъэзащ къарууэ яIэмкIэ нэмыцэ фашист зэрыпхъуакIуэхэм япэщIэувэну.
1993 гъэм Урысейм къыщызэрагъэпэщащ ЦIыхум и хуитыныгъэхэмкIэ комиссэ.
ФокIадэм и 25
1934 гъэм Налшык къыщызэIуахащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и колхоз-совхоз япэ спартакиадэр.
1941 гъэм ВКП(б)-м и обкомым унафэ ищIащ уIэгъэ хъуа зауэлIхэр зыхуей хуэгъэзэнымкIэ комитет къызэрагъэпэщыну.
ФокIадэм и 26
Бзэхэм я европэпсо махуэщ
1941 гъэм Налшык щекIуэкIащ республикэм и парт активым и зэIущIэ. Абы щытепсэлъыхьащ цIыхухэр зауэ Iуэхухэм хуегъэджэным.
ФокIадэм и 27
ГъэсакIуэм и махуэщ
Туризмэм и дунейпсо махуэщ
1825 гъэм Инджылызым япэ гъущI гъуэгу щатащ.
1960 гъэм Останкинэ телечэщанэр ухуэн щIадзащ.
ФокIадэм и 28
Адыгэ фащэм и махуэщ
Машинэ зыщIхэм я махуэщ
ФокIадэм и 30
Абхъазхэр щытекIуа махуэщ
Дэгухэм я дунейпсо махуэщ
1960 гъэм Налшык лэжьэн щыщIидзащ «Горянка» алэрыбгъу фабрикэм.
Жэпуэгъуэ (октябрь)
Жэпуэгъуэм и 1
Зи ныбжь хэкIуэтахэм я дунейпсо махуэщ
Музыкэм и дунейпсо махуэщ
УФ-м и лъэсыдзэм и махуэщ
1924 гъэм Налшык егъэджакIуэхэр щагъэхьэзыр техникум къыщызэIуахащ.
1933 гъэм Налшык Лениным и цIэр зэрихьэу дэт еджапIэ къалэ цIыкIум къыщызэрагъэпэщащ лъэпкъ студие.
Жэпуэгъуэм и 2
1945 гъэм Къэбэрдей пединститутым школ-интернат къыщызэIуахащ.
1954 гъэм къалъхуащ сурэтыщI-живописец Ерчэн Исуф.
Жэпуэгъуэм и 3
ОМОН-м и махуэщ
1933 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым уэрэдымрэ къафэмкIэ и «Кабардинка» къэрал ансамблыр къызэрагъэпэщащ.
Жэпуэгъуэм и 4
Псэущхьэхэм я дунейпсо махуэщ
Урысей Федерацэм и хьэршыдзэм и махуэщ
1957 гъэм СССР-м дунейм щыяпэу ЩIым и IэрыщI спутникыр иутIыпщащ.
1986 гъэм «Iуащхьэмахуэ лъапэ» къэрал лъэпкъ паркыр къызэрагъэпэщащ.
Жэпуэгъуэм и 5
ЕгъэджакIуэм и дунейпсо махуэщ
Уголовнэ розыскым и лэжьакIуэм и махуэщ
1914 гъэм Япэу хьэуам щызэзэуащ. Уэгум щызэрихьэлIат франджы, нэмыцэ кхъухьлъатитI.
1990 гъэм Адыгэ Республикэр къызэрагъэпэщащ.
Жэпуэгъуэм и 6
Страховщикым и урысейпсо махуэщ
1768 гъэм Тыркум Урысейм зауэ кърищIылIащ.
1977 гъэм «Миг-29» зэребгъэрыкIуэ кхъухьлъатэ псынщIэр япэу лъэтащ.
Жэпуэгъуэм и 7
1918 гъэм Даутокъуэ-Серебряков Заурбэч и дзэм Налшык къищтащ.
1920 гъэм Кембридж университетым (Инджылыз) япэу цIыхубзхэр щIигъэтIысхьэу щIидзащ.
1959 гъэм «Луна-3» совет станцым Мазэм дымылъагъу и адрей лъэныкъуэм сурэт трихащ.
Жэпуэгъуэм и 8
1860 гъэм Бахъсэн цIыхубэ судыр къызэрагъэпэщауэ щытащ.
1939 гъэм къалъхуащ мэкъумэш щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъМУ-м и профессор Къэгъырмэс Царай.
Жэпуэгъуэм и 9
Пощтым и дунейпсо махуэщ
1909 гъэм къалъхуащ Тыркум щыпсэу убыххэм ящыщ тхакIуэ, журналист Щхьэплы Зюбейдэ.
Жэпуэгъуэм и 10
Психикэ узыншагъэр хъумэным и дунейпсо махуэщ
1939 гъэм къалъхуащ философие щIэныгъэхэм я доктор, техникэ щIэныгъэхэм я кандидат, КъБР-м щIэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Тхьэгъэпсо Хьэжысмел.
Жэпуэгъуэм и 11
1941 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэр тхылъ тедзапIэм къыдигъэкIащ республикэм и усакIуэхэм я усэхэр зэрыт «Iэщэр къафщтэ» тхылъыр.
Жэпуэгъуэм и 12
Мэкъумэш хозяйствэм и лэжьакIуэхэм я махуэщ
Кадр лэжьакIуэм и махуэщ
1897 гъэм Урысейм щыяпэу футбол зэхьэзэхуэ щекIуэкIащ.
1957 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетыр къызэIуахащ. Абы и япэ ректору ягъэуват Бэрбэч ХьэтIутIэ. Иджы абы и цIэр КъБКъУ-м зэрехьэ.
Жэпуэгъуэм и 13
1792 гъэм Унэ Хужьыр (США) ухуэн щIадзащ.
1884 гъэм Гринвичыр Меридианым техуэу ягъэуващ.
1904 гъэм Тэрч-Кубань полкым хыхьэ адыгэ сотням хэтхэм зыкъаIэтащ.
1941 гъэм Инджылыз авиацэм Нюрнберг бомбэхэр щридзыхащ.
Жэпуэгъуэм и 14
Стандартизацэм и дунейпсо махуэщ
Жэпуэгъуэм и 15
Къуажэ цIыхубзхэм я дунейпсо махуэщ
1990 гъэм Горбачев Михаил Нобель и саугъэтыр къыхуагъэфэщащ.
1814 гъэм къалъхуащ урыс усакIуэ, тхакIуэ Лермонтов Михаил.
Жэпуэгъуэм и 16
Ерыскъым и дунейпсо махуэщ
Анестезиологым и дунейпсо махуэщ
1991 гъэм Налшык щызэхэтащ КъБР-м ис лъэпкъхэм я нэхъыжьыфIхэм я съезд.
Жэпуэгъуэм и 17
Къулейсызыгъэм ебэныным и дунейпсо махуэщ
Жэпуэгъуэм и 18
1967 гъэм «Венера» совет хьэрш аппаратыр Венерэ планетэм тетIысхьащ.
Жэпуэгъуэм и 19
1097 гъэм Мономах Владимир Урысейр пщыгъуэкIэрэ гуэшыныр къигупсысащ.
1812 гъэм Бонапарт Наполеон и дзэр ихъумэн мурадкIэ Москва дишыжащ.
1985 гъэм Мэлбахъуэ Т. Къу. и къулыкъум текIащ.
Жэпуэгъуэм и 20
ПщафIэм и дунейпсо махуэщ
Дзэ связистым и махуэщ
Гъуэгум елэжьхэм я махуэщ
2000 гъэм Шэджэм къалэ хъуащ.
1934 гъэм къалъхуащ химие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор, ЩIДАА-м и академик Шурдым Гъэзалий.
Жэпуэгъуэм и 21
1520 гъэм Магеллан Фернан хы Хуэмымрэ Атлантикэ хымрэ я псыдэжыпIэр къихутащ, абы езым и цIэри фIащыжащ.
1958 гъэм Инджылызым и Парламентым и лорд палатэм япэу цIыхубз хахащ.
Жэпуэгъуэм и 22
1612 гъэм Минин, Пожарскэ, Черкасскэ зи пашэ урысыдзэм лыхьхэр (полякхэр) Москва дахужащ.
1721 гъэм Урысей сенатым пащтыхьыцIэр игъэкIуэдыжри, Петр I Урысейм и император ищIащ.
1929 гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ тхакIуэ, УФ-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Къэрмокъуэ Мухьэмэд.
Жэпуэгъуэм и 23
Рекламэм и лэжьакIуэхэм я махуэщ
1914 гъэм Япэ дунейпсо зауэм инджылызхэм къыщагъэсэбэпат зи калибрыр мм 457-рэ хъу топ. Абы тонни I27-рэ и хьэлъагът.
1995 гъэм дохутыр Уэстеби Стивен (инджылыз) цIыхугум и пIэкIэ токкIэ лажьэ гу япэу ирилъхьащ.
Жэпуэгъуэм и 24
1945 гъэм ООН-м и Уставыр къащтащ.
1949 гъэм къалъхуащ шапсыгъ, абазэ, авар, шэшэн бзэхэм я къэхутакIуэ, филологием и доктор Алексеев Михаил.
Жэпуэгъуэм и 25
Урысей Федерацэм и таможенникым и махуэщ
1653 гъэм Урысейм таможеннэ IэнатIэ къыщызэрагъэпэщащ, абы и устави къыщащтащ.
Жэпуэгъуэм и 26
Автомобилистым и махуэщ
1929 гъэм къалъхуащ журналист, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Джэлэс Таужид.
Жэпуэгъуэм и 27
1895 гъэм Транссыбыр гъущI гъуэгум и япэ Iыхьэр ухуэн яухащ.
1940 гъэм Налшык къыщызэIуахащ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал драмэ театрхэр.
Жэпуэгъуэм и 28
1944 гъэм Дзэ Плъыжьым Украинэр хуит къищIыжащ.
Жэпуэгъуэм и 29
1696 гъэм Петр 1 и жэрдэмкIэ Урысей Флотыр къызэрагъэпэщащ.
1943 гъэм Налшык ФЗО школ къыщызэIуахащ.
1934 гъэм къалъхуащ юрист, адыгэ тхакIуэ Сэрахъэ Александр.
Жэпуэгъуэм и 30
Политикэ IуэхукIэ зэхэзехуэн зэращIам и зэранкIэ хэкIуэдахэм я фэеплъ махуэщ
Инженер-механикым и махуэщ
1653 гъэм Урысейм унафэ къыщыдэкIащ дыгъуэгъуакIуэхэмрэ хъунщIакIуэхэмрэ ямыукIыу, япэ щIыкIэ къамшыкIэ яубэрэжьыну, итIанэ и Iэпхъуамбэр паупщIу Сыбыр ягъэкIуэну.
1711 гъэм Къэбэрдей шу гупым Мурад-СулътIан зи пашэ тыркудзэр хигъэщIат.
Жэпуэгъуэм и 31
Хьэпсхэмрэ сизохэмрэ я лэжьакIуэхэм я махуэщ
СурдозэдзэкIакIуэм и махуэщ
1888 гъэм лъакъуэрыгъажэ хьэфэ шэрхъыр къагупсысащ.
1984 гъэм Индием и премьер-министр Ганди Индирэ яукIащ.
ЩэкIуэгъуэ (ноябрь)
ЩэкIуэгъуэм и 1
Менеджерым и махуэщ
Суд приставым и махуэщ
1922 гъэм Налшык парт школ къыщызэIуахащ.
1936 гъэм Налшык Урыс къэрал драмэ театр къыщызэIуахащ.
ЩэкIуэгъуэм и 2
1949 гъэм Къэбэрдей бгылъагэ заповедникыр къызэрагъэпэщ.
ЩэкIуэгъуэм и 3
Ц1ыхухъухэм я дунейпсо махуэщ
1562 гъэм Къэбэрдей пщы-уэлий Идар Темрыкъуэ и къуэ Думэныкъуэ и гъусэу Астрахань хъаным и деж кIуащ.
1907 гъэм Франджым дунейм щыяпэу жьыхулъатэ (вертолёт) щагъэлъэтащ.
1931 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым ВЦИК-м и ЩIыхь тхылъ къратащ.
ЩэкIуэгъуэм и 4
ЦIыхубэр зыуэ щытыным и махуэщ
1742 гъэм Черкасский Алексей адыгэпщыр дунейм ехыжащ.
1890 гъэм дунейм щыяпэу Лондон метро къыщызэIуахащ.
ЩэкIуэгъуэм и 5
Дзэ разведчикым и махуэщ
1922 гъэм Налшык щызэхэтащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубзхэм я япэ съезд.
1929 гъэм Москва СССР-м щыяпэу планетарий къыщызэIуахащ.
1941 гъэм ВКП(б)-м и Къэбэрдей-Балъкъэр обкомым унафэ къищтащ республикэм зыхъумэжыныгъэмкIэ быдапIэхэр щыухуэным теухуауэ.
1967 гъэм Москва щатащ «Останкино» телецентрыр.
1949 гъэм къалъхуащ физико-математикэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Журт Арчыл.
ЩэкIуэгъуэм и 6
ФIагъым и дунейпсо махуэщ
Урысейм и Министрхэм я Кабинет къызэрагъэпэщащ, абы хагъэхьат адыгэпщ Черкасский Алексей.
ЩэкIуэгъуэм и 7
Октябрь революцэм и махуэщ (1917).
1928 гъэм Акъбащ ГЭС-р ятащ (КъБР).
1941 гъэм Москва Ут Плъыжьым Дзэ Плъыжьым и парад щекIуэкIащ. Полкхэр абы икIри занщIэу зауэм Iухьащ.
1914 гъэм къалъхуащ адыгей усакIуэ ЕхъулIэ Сэфар.
1924 гъэм къалъхуащ усакIуэ, журналист ЩоджэнцIыкIу Нурий.
1939 гъэм къалъхуащ АР-м и япэ президент, экономикэ щIэныгъэхэм я доктор, ЩIДАА-м и академик Джарым Аслъэн.
1939 гъэм къалъхуащ адыгэ уэрэджыIакIуэ, УФ-м щIыхь зиIэ и артист, АР-м и цIыхубэ артист, Къандурым и дунейпсо саугъэтым и лауреат Анзорокъуэ Чеслав.
ЩэкIуэгъуэм и 8
1917 гъэм Советхэм я Урысейпсо съезд зэхэтащ. Абы къыщащтащ мамырыгъэм, щIым ятеухуа декретхэр, къыщызэрагъэпэщащ ЦIыхубэ Комиссархэм я Совет, Ленин Владимир и пашэу.
1914 гъэм къалъхуащ адыгэ актер, УФ-м щIыхь зиIэ и артист Жыгун Тимэ.
1924 гъэм къалъхуащ педагогикэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, ЩIДАА-м и академик, АР-м щIэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Шорэ Ибрэхьим.
ЩэкIуэгъуэм и 9
Фашизмэм, расизмэм, антисемитизмэм щебэн дунейпсо махуэщ
1900 гъэм урысейдзэм Маньчжуриер къищтащ.
1911 гъэм япэ парашютыр ягъэунэхуащ.
1918 гъэм Къатхъэн Назир пащтыхь генерал Мистулов и дзэр зэтрикъутащ.
ЩэкIуэгъуэм и 10
ЩIалэгъуалэм я дунейпсо махуэщ
МВД-м и лэжьакIуэм и махуэщ
1741 гъэм адыгэпщ Черкасский Алексей Урысейм и канцлеру ягъэуващ.
1964 гъэм къалъхуащ мэкъумэш щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъМУ-м и профессор Шал Тимур.
ЩэкIуэгъуэм и 11
1905 гъэм Севастополь и хыдзэлIхэм, портымрэ тенджыз заводымрэ я рабочэхэм зыкъаIэтащ.
1939 гъэм къалъхуащ мэкъумэш щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъАУ-м и профессор, ЩIДАА-м и академик, УФ, КъБР-м мэкъумэш хозяйствэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Хьэмыкъуэ Владимир.
1949 гъэм къалъхуащ Британ академием хэт, ЩIДАА-м и академик, адыгэбзэмкIэ IэщIагъэлI Хьюит Джордж.
ЩэкIуэгъуэм и 12
Урысейм и Сбербанкым и лэжьакIуэхэм я махуэщ
ЩэкIуэгъуэм и 13
Философием и дунейпсо махуэщ
Нэфхэм я дунейпсо махуэщ
1851 гъэм Москварэ Санкт-Петербургрэ зэпызыщIэ Николаевскэ (иджы Октябрьскэ) гъущI гъуэгур ятащ.
1929 гъэм къалъхуащ АР-м и цIыхубэ сурэтыщI Мерэтыкъуэ Долэт.
ЩэкIуэгъуэм и 14
Фошыгъу диабетым ебэныным и дунейпсо махуэщ
Социологым и махуэщ
1666 гъэм япэу лъы хакIауэ щытащ. Ар зы хьэм къыхашри, нэгъуэщI хьэм хакIат.
1851 гъэм Санкт-Петербург — Москва гъущI гъуэгум цIыху къезышэкI мафIэгу япэу ирикIуащ.
1914 гъэм къалъхуащ тхакIуэ Къашыргъэ ХьэпащIэ.
1924 гъэм къалъхуащ къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэ, УФ-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Ефэнды Джылахъстэн.
ЩэкIуэгъуэм и 15
Дзэм къулыкъу щищIэну ираджэм и махуэщ
1764 гъэм Урысейм ХудожествэхэмкIэ и академиер къызэрагъэпэщащ.
1934 гъэм СССР-м япэу макъ зыщIэт теленэтынхэр щекIуэкIащ.
ЩэкIуэгъуэм и 16
ШыIэныгъэм и дунейпсо махуэщ
1942 гъэм «За Советскую Кабардино-Балкарию!» листовкэр къыдагъэкIыу щIадзащ.
1943 гъэм Яхэгуауэ Михаил Совет Союзым и ЛIыхъужь цIэр къыфIащащ.
ЩэкIуэгъуэм и 17
Участковэм и махуэщ
Студентхэм я дунейпсо махуэщ
1869 гъэм Суэц кIэнауэр (Египет) къызэIуахащ.
1920 гъэм Бгырыс АССР-р къызэрагъэпэщащ.
1933 гъэм СССР-мрэ США-мрэ дипломат зэпыщIэныгъэ яIэ хъуащ.
ЩэкIуэгъуэм и 18
Иммигрантым и дунейпсо махуэщ
1866 гъэм Къэбэрдейм мэкъумэшыщIэхэр пщылIыпIэм щрагъэкIащ.
ЩэкIуэгъуэм и 19
Урысей Федерацэм и артиллеристым и махуэщ
1941 гъэм ЗыхъумэжыныгъэмкIэ Налшык комитетым Къэбэрдей-Балъкъэр шууей дивизэр къызэгъэпэщыным теухуауэ унафэ къищтащ.
ЩэкIуэгъуэм и 20
Сабийм и дунейпсо махуэщ
1480 гъэм Урысейм тэтэр-монгол тепщэныгъэр щиухащ.
1999 гъэм «КъБР-м щIыхь зиIэ и юрист» цIэ лъапIэр ягъэуващ.
ЩэкIуэгъуэм и 21
Телевиденэм и дунейпсо махуэщ
УФ-м и налог органхэм я лэжьакIуэхэм я махуэщ
Бухгалтерым и махуэщ
ЩэкIуэгъуэм и 22
Психологым и махуэщ
1941 гъэм Ладогэ гуэлым пхыкI мыл гъуэгур («ГъащIэм и гъуэгу» зыфIащауэ щытар) къызэIуахащ.
1949 гъэм къалъхуащ журналист, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Беслъэней Владимир.
1969 гъэм къалъхуащ сурэтыщI-модельер Сэралъп Мадинэ.
ЩэкIуэгъуэм и 23
1965 гъэм СССР-м и Кинематографистхэм я союз къызэрагъэпэщащ.
1794 гъэм къалъхуащ адыгэ еджагъэшхуэ, тхыдэтх, филолог, узэщIакIуэ Нэгумэ Шорэ.
1979 гъэм къалъхуащ адыгэ журналист, жылагъуэ лэжьакIуэ НэщIэпыджэ Замирэ.
ЩэкIуэгъуэм и 24
Анэм и махуэщ
ЩэкIуэгъуэм и 25
1339 гъэм Москва Кремлым и блынхэр щIын щIадзащ.
1741 гъэм адыгэщ Черкасский Алексей и пщэ иралъхьащ Петр ипхъу Елизаветэ императрицэ къулыкъум зэрыпэрыувэну манифестымрэ абы ищIыну тхьэрыIуэмрэ зэхилъхьэну.
1979 гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, АКъУ-м и профессор ХъуакIуэ ФатIимэт.
ЩэкIуэгъуэм и 26
Информацэм и дунейпсо махуэщ
ЩэкIуэгъуэм и 27
Уасэ зыгъэувым и махуэщ
Хы пехотэм и махуэщ
ЩэкIуэгъуэм и 28
1942 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым и партизанхэр Жэмтхьэлэ Ипщэ щыIэ нэмыцэ гарнизоным теуащ, хэщIыныгъэшхуи иритащ.
1943 гъэм Сталин, Рузвельт, Черчилль сымэ зыхэт Тегеран конференцым и лэжьыгъэм щIидзащ, щиухар дыгъэгъазэм и 1-рщ.
1939 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и артист, УФ-м гъуазджэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Бицу Юрий.
1964 гъэм къалъхущ къэрал лэжьакIуэ, политик, КъБР-м и щIыхь зиIэ и юрист ДыщэкI Мадинэ.
ЩэкIуэгъуэм и 29
1917 гъэм ЦIагъуэ Нурийрэ Дым Iэдэмрэ «Адыгэ макъ» газетым и япэ номерыр къыдагъэкIащ.
1941 гъэм Петрищевэ къуажэм (Москва область) нэмыцэ фашистхэм партизанкэ Космодемьянская Зое (Таня) щхьэпылъэ щащIащ.
ЩэкIуэгъуэм и 30
1571 гъэм Къэбэрдей пщы уэлий Идар Темрыкъуэ дунейм ехыжащ.
1929 гъэм къалъхуащ УФ-м щIыхь зиIэ и дохутыр Жылокъуэ Зинаидэ.
Дыгъэгъазэ (декабрь)
Дыгъэгъазэм и 1
СПИД-м ебэныным и дунейпсо махуэщ
1917 гъэм Тэрч-Дагъыстэн правительствэ къызэрагъэпэщащ.
1945 гъэм ЦIыхубзхэм я дунейпсо демократ федерацэр (МДФЖ) къызэрагъэпэщащ.
1934 гъэм къалъхуащ уэрэджыIакIуэ, УФ-м щIыхь зиIэ и артисткэ Сосмакъ Валентинэ.
1944 гъэм къалъхуащ къэрал лэжьакIуэ, политик Джэш ФатIимэ.
Дыгъэгъазэм и 2
Ц1ыхур гъэпщылIыныр гъэкIуэдыным хущIэкъуным и дунейпсо махуэщ
Банк лэжьакIуэм и махуэщ
1870 гъэм Рим Италием и щыхьэр хъуащ.
Дыгъэгъазэм и 3
Юристым и махуэщ
Ныкъуэдыкъуэхэм я дунейпсо махуэщ
1621 гъэм Галилей Галилео узэплъыр хуэдэ 32-кIэ нэхъ ину уэзыгъэлъагъу телескоп ищIащ икIи абыкIэ къихутащ Мазэм щыIэ бгыхэр, Юпитер и спутникхэр, Дыгъэм иIэ бжьыгъэхэр.
1835 гъэм Андерсен Ганс и таурыхъхэр зэрыт и япэ тхылъыр дунейм къытехьащ.
Дыгъэгъазэм и 5
1936 гъэм СССР-м и Конституцэр къащтащ, КъБАО-р КъБАССР хъуащ.
1942 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым и партизанхэр Лэскэн 1 щыIэ нэмыцэ быдапIэм теуащ, хэщIыныгъэшхуи иратащ.
Дыгъэгъазэм и 6
1944 гъэм ВКП(б)-м и обкомым и пленум зэхэтащ. Абы обкомым и япэ секретарыр щызэрахъуэкIащ.
Дыгъэгъазэм и 7
Граждан авиацэм и дунейпсо махуэщ
Армением щIыр щыщыхъеям хэкIуэдахэм я фэеплъ махуэщ (1988)
1725 гъэм Петербург щызэхэтащ Урысейм щIэныгъэхэмкIэ и Академием и япэ зэхыхьэр.
Дыгъэгъазэм и 8
1991 гъэм Къэрал Щхьэхуитхэм я Зэгухьэныгъэр (СНГ) къызэзыгъэпэща Беловежскэ зэгурыIуэныгъэм Iэ традзащ. Абы СССР къэралыгъуэр щымыIэж ищIащ.
1929 гъэм къалъхуащ уэрэджыIакIуэ, УФ-м щIыхь зиIэ и артисткэ Шэрий Иринэ.
1954 гъэм къалъхуащ экономикэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Шыд Андемыркъан.
Дыгъэгъазэм и 9
Iулъхьэ тын-къеIыхыным ебэныным и дунейпсо махуэщ
1769 гъэм Урысейм и зауэ дамыгъэ нэхъыщхьэр — Георгий щихъым и орденыр — къащтащ.
Дыгъэгъазэм и 10
ЦIыхум и хуитыныгъэхэр хъумэным и дунейпсо махуэщ
Нобель и махуэщ (Нобель и саугъэтхэр щат махуэщ)
1939 гъэм къалъхуащ композитор, КъБР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Согуэ Данил.
Дыгъэгъазэм и 11
1815 гъэм Петербург щыIэ Берже заводым япэ урыс кхъухьыр щащIащ.
1946 гъэм ООН-м Сабийхэм защIэгъэкъуэнымкIэ фонд къызэригъэпэщащ.
1956 гъэм Мэлбахъуэ Тимборэ КПСС-м и обкомым и япэ секретару хахащ.
Дыгъэгъазэм и 12
Урысей Федерацэм и Конституцэм и махуэщ
1993 гъэм КъБР-м палатитI хъу и Парламентыр хахащ.
Дыгъэгъазэм и 13
1949 гъэм Налшык щекIуэкIащ КъАССР-м и цIыхубз ныбжьыщIэхэм я съезд.
1991 гъэм Налшык щекIуэкIащ КъБР-м ис лъэпкъхэм я лIыкIуэхэм я съезд.
Дыгъэгъазэм и 14
Академик Сахаров А. Д. и фэеплъ махуэщ
1695 гъэм, пащтыхь Петр Езанэм къыхилъхьэри, адыгэпщ Черкасский Алий (Михаил) Алигъуокъуэ и къуэр Урысейм и генералиссимусу хахат. (Абы щыгъуэ ар дзэм и къулыкъу нэхъыщхьэт).
1911 гъэм Норвегием и къэхутакIуэ Амундсен Руаль япэу Ипщэ полюсым нэсащ.
Дыгъэгъазэм и 15
1699 гъэм Петр Езанэм и унафэкIэ, Урысейр Юлиан махуэгъэпсым хуэкIуащ.
1700 гъэм къыщыщIэдзауэ илъэсыщIэр къыщрагъэхьэр щIышылэм (январым) и 1-рщ, зэрыщыта фокIадэм (сентябрым) и 1-м и пIэкIэ.
1905 гъэм Москва Пушкин и унэр — Дунейпсо литературэм и институтыр — къыщызэIуахащ.
Дыгъэгъазэм и 16
1931 гъэм Москва «Ромэн» цыджан театрыр къыщызэIуахащ.
Дыгъэгъазэм и 17
Стратегие мыхьэнэ зиIэ ракетэдзэхэм я махуэщ
1959 гъэм Стратегие мыхьэнэ зиIэ ракетэдзэхэр къызэрагъэпэщащ.
Дыгъэгъазэм и 18
Iэпхъуэшапхъуэм и дунейпсо махуэщ
1939 гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ сурэтыщI, ХудожествэмкIэ Урысей академием, ЩIДАА-м я академик КIыщ Мухьэдин.
1984 гъэм къалъхуащ адыгэ тележурналист Щоджэн Мурат.
Дыгъэгъазэм и 19
1866 гъэм Урысейм и Телеграф агентствэр къызэрагъэпэщащ.
1925 гъэм ТАСС-р (Совет Союзым и телеграф агентствэр) къызэрагъэпэщащ.
1939 гъэм къалъхуащ футболымкIэ СССР-м и чемпион (1964), РСФСР-м и чемпион (1965), КъБАССР-м физкультурэмрэ спортымкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Iэпщэ Александр.
Дыгъэгъазэм и 20
Къэралым и шынагъуэншагъэм и органхэм я лэжьакIуэхэм я махуэщ
1917 гъэм ВЧК-р (Урысейпсо чрезвычайнэ комиссэр) къызэрагъэпэщащ. Абы и унафэщIу ягъэуват Дзержинский Феликс.
Дыгъэгъазэм и 21
1237 гъэм Хъан Батий и дзэм Рязань игъэсащ.
1944 гъэм ВКП(б)-м и обкомым унафэ къищтащ Дзэлыкъуэ, Куба, Налшык, Шэджэм, Прималкэ, Урожайнэ, Лэскэн районхэм газет къыщыдэгъэкIыным теухуауэ.
1879 гъэм къалъхуащ парт, къэрал лэжьакIуэ, генералиссимус, Совет Союзым и ЛIыхъужь, Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь Сталин (Джугашвили) Иосиф.
Дыгъэгъазэм и 22
Энергетикым и махуэщ
1790 гъэм Суворов Александр зи пашэ урысыдзэм Измаил тырку быдапIэр къищтащ.
1920 гъэм Урысейр электрификацэ щIыным теухуа къэрал план (ГОЭЛРО) зэхалъхьащ.
2001 гъэм Налшык къыщызэIуахащ Къэрал концерт гъэлъэгъуапIэ (ГКЗ).
Дыгъэгъазэм и 23
1905 гъэм Тэрч областым зауэ щытыкIэ щагъэувауэ щытащ.
1947 гъэм япэ транзисторыр ящIащ.
1779 гъэм къалъхуащ генерал-майор, Хэку зауэшхуэм хэта Бэджыдэ Адылджэрий.
Дыгъэгъазэм и 24
ФАПСИ-м и махуэщ
1979 гъэм Советыдзэхэр Афганистаным ихьащ.
1991 гъэм Правительствэ связымрэ информацэмкIэ Федеральнэ агентствэр (ФАПСИ) къызэрагъэпэщащ.
1839 гъэм къалъхуащ Оттоман империем и маршал, Кавказым и тхыдэм теухуа лэжьыгъэхэр зытха Бэрзэдж Зеки.
1954 гъэм къалъхуащ техникэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъМА-м и профессор ЕхъулIэ Мартин.
Дыгъэгъазэм и 25
Хьисэ бегъымбарыр (католикхэм я махуэгъэпсым тету) къалъхуащ.
1942 гъэм 37-нэ армэм и дзэхэр фашистхэр зыдэс Налшык къебгъэрыкIуэу хуежьащ.
1914 гъэм къалъхуащ Совет Союзым и ЛIыхъужь Къанкъуэщ Ахьмэдхъан.
1919 гъэм къалъхуащ Совет Союзым и ЛIыхъужь Байсултанов Алим.
1919 гъэм къалъхуащ Совет Союзым и ЛIыхъужь Яхэгуауэ Михаил.
1929 гъэм къалъхуащ усакIуэ, литературовед, критик, щIэныгъэлI Сокъур Мусэрбий.
Дыгъэгъазэм и 26
1991 гъэм СССР-р зэрыщымыIэжымкIэ Декларацэр къащтащ.
Дыгъэгъазэм и 27
КъегъэлакIуэм и махуэщ
1932 гъэм СССР-м паспорт системэ щагъэуващ.
1945 гъэм Дунейпсо валютэ фондымрэ (МВФ) КъэщIэрэщIэжыныгъэмрэ зыужьыныгъэмрэ я дунейпсо банкымрэ (МБРР) къызэрагъэпэщащ.
1929 гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор, ЩIДАА-м и академик, КъБР-м, АР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ, литературовед, критик ХьэкIуащэ Андрей.
Дыгъэгъазэм и 28
Кином и дунейпсо махуэщ
1905 гъэм Налшык зыкъыщызыIэтахэр хагъэщIащ.
1959 гъэм Налшык телемеханикэ аппаратурэ къыщыщIагъэкI завод къыщызэIуахащ.
1968 гъэм Мейкъуапэ иIэ Зэныбжьэгъугъэм и утым «ИгъащIэкIэ Урысейм дыщIыгъуу» фэеплъыр къыщызэIуахащ.
Дыгъэгъазэм и 29
1699 гъэм Петр Езанэм указ къыдигъэкIащ, Европэм щыIэ къэралхэм хуэдэу, Урысейми Хьисэ бегъымбарыр къыщалъхуам гъэхэр къыдабжыну.
Дыгъэгъазэм и 30
1922 гъэм Советхэм я 1 Союзпсо съездым къыщызэрагъэпэщащ Совет Социалист Республикэхэм я Союзыр — СССР-р.
1972 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым Лъэпкъхэм я зэныбжьэгъугъэ орденыр къыхуагъэфэщащ.
1934 гъэм къалъхуащ къэрал лэжьакIуэ, КъБАССР-м, РСФСР-м щIыхь зиIэ и дохутыр Бер Мухьэдин.
1939 гъэм къалъхуащ философие щIэныгъэхэм я доктор, профессор, ЩIДАА-м и академик Делэкъарэ Къадырбэч.
Дыгъэгъазэм и 31
1898 гъэм Москварэ Петербургрэ япэу телефонкIэ зэпащIащ.
1929 гъэм къалъхуащ УФ-м щIыхь зиIэ и дохутыр, АР-м и цIыхубэ дохутыр Хьэгъундокъуэ Нурбий.
