ПащIэ Бэчмырзэ ягу къыщагъэкIыж
Мэлбахъуэ Тимборэ и цIэр зезыхьэ Лъэпкъ къэрал библиотекэм фэеплъ пшыхь щекIуэ-кIащ. Ар теухуауэ щытащ адыгэ усыгъэмрэ литературэмрэ я зэхэублакIуэ ПащIэ Бэчмырзэ къызэралъхурэ щIышылэм и 18-м илъэси 165-рэ зэрырикъуам. Пшыхьыр къызэригъэпэщащ икIи иригъэкIуэкIащ IуэхущIапIэм и лъахэхутэ къудамэм и лэжьакIуэ нэхъыжь Безыр Ленэ.
ЗэIущIэр щекIуэкI пэшым щагъэуващ «ПащIэ Бэчмырзэ и адыгэбзэ» тхылъ дапхъэр. Абы халъхьащ илъэс зэмылIэужьыгъуэхэм ПащIэ Бэчмырзэ и Iэдакъэ къыщIэкIа усэхэр щызэхуэхьэса тхылъ купщIафIэхэр, и гъащIэмрэ гуащIэмрэ, и тхыгъэ щхьэхуэхэм теухуауэ щIэныгъэлIхэмрэ тхакIуэхэмрэ ятхахэр.
Зэхыхьэм ирагъэблэгъащ Бэчмырзэ и къуэрылъху Муртаз, КъБКъУ-м филологиемкIэ и институтым адыгэбзэмрэ адыгэ литературэмкIэ и къудамэм и студентхэр, Урыху къуажэм и курыт еджапIэ №2-м, Аушыджэр къуажэ школым я гъэсэн ныбжьыщIэхэмрэ абыхэм я гъэсакIуэхэу КъБР-м щIыхь зиIэ и егъэджакIуэ Мэрзей Зоерэ тхыдэмкIэ егъэджакIуэ, аспирант Къардэн Каринэрэ.
КъБКъУ-м и студент Джэду Сэкинат пшыхьым кърихьэлIахэм ягу къигъэкIыжащ ПащIэ Бэчмырзэ и гъащIэмрэ гуащIэмрэ.
Адыгэ литературэм и зэхэублакIуэ ПащIэ Бэчмырзэ щIыхь зыпылъ гъащIэ къикIуащ. Псэуху ар зыхуэлэжьар цIыхубэрщ, лъэпкъ литературэрщ, къызыхэкIам Iуэхутхьэбзэ хуэщIэнырщ. УсакIуэр езым зэхилъхьэжа алфавиткIэ тхэжу щытащ, есэпым, логикэм, астрономием, дин Iуэхум куууэ щыгъуазэу щытащ, и поэзиер классикэ литературэхэм щыпашэ мотивхэмрэ гъэпсыкIэхэмрэ хуэхеякъым. Абазэ Къамбот, Агънокъуэ Лашэ, Мыжей Сэхьид, Сыжажэ Къылъшыкъуэ сымэ я Iэужьу къэнам къыщхьэщыкIыу ПащIэ Бэчмырзэ езыр-езыру хамэ усэкIэм и закъуи бзыпхъэ тримыхыу, лъэпкъ поэзием и зыужьыныгъэ лъагъуэм иригъуазэу, япэ итахэм яхэлъа фIы псори къызэщIиубыдэурэ усэным и хабзэщIэ къезэгърабгъу гуэрхэр хилъхьэжурэ адыгэ поэзиер тхыгъэ хабзэм и гъуэгум тригъэуващ. ГурыIуэгъуэщ жьабзэ творчествэмрэ тхыбзэ творчествэмрэ зэрызэщхьэщыкIыр икIи ар икъукIэ хэлъхьэныгъэшхуэу хузэфIэкIащ усакIуэм. Бэчмырзэ и Iэужьхэр езым зэхигъэува хьэрфхэмкIэ тхауэ хъумащ, адрейхэр тхыгъэкIэ ямыгъуэтыжа щхьэкIэ усакIуэм и ныбжьэгъухэм, и къуажэгъухэм, и бынунагъуэм щыщхэм е зэи ар зымылъэгъуахэм IуэрыIуэтэ-жу зэраIурылъым хуэдэу ятхыжащ. Япэрейхэр зы къупхъэм итщ, етIуанэхэм вариант зэтехуэ яхэтщ. Адыгэ тхыбзэ творчествэм зегъэужьыным, ар къэунэхуным цIыху щэджащэ куэд хуэлэжьащ, ауэ ПащIэм хузэфIэкIар къахощхьэхукI. Абы къыщIэнащ пасэрей джэгуакIуэхэм я уэрэд усыкIэ хабзэм тету зэхэлъхьа уэрэдхэр, зыхуэза Iуэхугъуэ гуэрым ехьэлIауэ кIуэрыкIуэм тету джэгуакIуэхэм зэхалъхьэу щыта усэхэр, псалъэ пэжхэр.
Жылагъуэ IуэхукIэ ПащIэр Тыркум, Сирием, нэгъуэщI щIыналъэхэм щыIащ. ИстамбылакIуэм и зэманти, адыгэр Хэкум иIэпхъукIырт. «Тыркур муслъымэн жылэщ, Алыхьым и нэфIыр зыщыхуа хэкущ, жэнэт унапIэщ», — жаIэрти. Бэчмырзэ и псэ мызагъэр апхуэдэ гузэвэгъуэм блэкIыфынт?! Зэрыкъэбэрдейуэ доунэхъу, жиIэри Тыркум плъакIуэ кIуащ ар. «Хым икIыжахэм» я натIэ хъуар абы игъэунэхури къигъэзэжащ икIи ар IэфIми дыджми къиIуэтэжащ: «Фыщалъхуа хэкум и щIыбагъкIэ насып фыщымылъыхъуэ».
ЕджакIуэхэр Бэчмырзэ и усэхэмрэ псалъэ пэжхэмрэ гъэхуауэ къеджащ, усакIуэм и гъащIэ гъуэгуанэмрэ и тхыгъэхэмрэ фIыуэ зэрыщыгъуазэр ягъэнаIуэу. Безыр Ленэ абы и гъащIэмрэ гуащIэмрэ теухуа зэхьэзэхуэ къызэригъэпэщащ, ныбжьыщIэхэр зэрыщыгъуазэр къипщытэу. Жэуап пэж къэзыта гъэсэн Iущхэм ар яхуэупсащ ПащIэ Муртаз и гушыIалъэхэмкIэ.
Муртаз пшыхьым кърихьэлIахэм яхутепсэлъыхьащ и адэшхуэм и IэдакъэщIэкIхэм, абы и хъэтIыр зыми зэрыхэмыгъуащэм. Апхуэдэу игу къигъэкIыжащ Бэчмырзэ и псэукIам теухуа Iуэхугъуэхэри, ХьэтIохъущыкъуей жыг хадэм ит ПащIэ Бэчмырзэ и фэеплъыр и адэ Хьид и сурэтым къызэрытращIыкIар. Абы фIыщIэ яхуищIащ зэхыхьэр къызэзыгъэпэщахэмрэ къекIуэлIахэмрэ.
ТЕКIУЖЬ Заретэ.
Сурэтхэр Къарей Элинэ трихащ.
