Си еджапIэ — си къежьапIэ
Зыуэ щыт къэрал экзамен
Къэпщытэныгъэхэр къоблагъэ
Егъэджэныгъэм и фIагъыр къыщапщытэ республикэ центрым иджыблагъэ щызэхэтащ Зыуэ щыт къэрал экзаменыр 2014 гъэм ди республикэм щегъэкIуэкIынымкIэ КъБР-м ЕгъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и министерствэм къызэригъэпэща лэжьакIуэ гуп хэхам и зэIущIэ. Абы и лэжьыгъэм хэтащ КъБР-м и Правительствэм и УнафэщIым и къуэдзэ Фырэ Руслан, «Тестхэр егъэкIуэкIынымкIэ федеральнэ центр» къэрал IэнатIэм и унафэщIым и къуэдзэ Афанасьев Станислав, щIыпIэ администрацэхэм я Iэтащхьэхэр, егъэджэныгъэмкIэ къалэ, район IэнатIэхэм я унафэщIхэр, республикэм щылажьэ еджапIэ нэхъыщхьэхэм, курыт школхэм я унафэщIхэр.
Зыуэ щыт къэрал экзаменыр 2014 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым къыщызэгъэпэщынымкIэ икIи щегъэкIуэкIынымкIэ лэжьакIуэ гуп хэхам и унафэщI Фырэ Руслан зэIущIэр къыщызэIуи-хым къыхигъэщащ утыку кърахьа Iуэхугъуэм ди щIыпIэм гулъытэ хэха зэрыщыхуащIыр икIи абы хэт дэтхэнэм и дежкIи ар жэуаплыныгъэшхуэ зыпылъ къалэну зэрыщытыр. А къэрал экзаменым пыщIа лэжьыгъэхэр КъБР-м и Правительствэм, абы хэт псоми мы зэманым къапэщылъ Iуэхугъуэ нэхъ инхэм зэращыщри къыхигъэщащ.
АдэкIэ абы псалъэ иритащ КъБР-м егъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и министр Емуз Нинэ. Зыуэ щыт къэрал экзаменым республикэм нобэкIэ щиIэ щытыкIэр, ар тэмэму егъэкIуэкIын папщIэ лэжьыпхъэхэри къыщигъэлъэгъуащ абы и къэпсэлъэныгъэм.
— Зыуэ щыт къэрал экзаменым къыхыхьа хабзэщIэхэм мы лъэхъэнэм хуабжьу иропIейтей курыт школыр къэзыуххэри абыхэм я адэ-анэхэри, — жиIащ министрым. — А Iуэхугъуэ псори хуэгъэпсащ къэпщытэныгъэхэр къызыхуэтыншэу, хабзэ убзыхуам тету егъэкIуэкIыным. БлэкIа зэманым къриубыдэу ЕГЭ-р къызытекIа «лъагъуэм» тегъэхьэжыныр къытпэщылъ къалэнхэм я нэхъыщхьэщ. Къэпщытэныгъэм хэт дэтхэнэм и дежкIи ар къызэгъэпэщыпхъэщ фIы къыхудэкIуэн хуэдэу. Апхуэдэу ЕГЭ-р щыхъуфынур ар пэжу, зэIухауэ, хьилагъэ лъэпкъ хэмылъу едгъэкIуэкIмэщ. Дэтхэнэ ныбжьыщIэми лъэпощхьэпоуншэу къигъэлъэгъуэфын хуейщ бгъэдэлъ щIэныгъэр зыхуэдэр, абы и куууагъыр, и гъунапкъэхэр.
Емузым зэрыжиIамкIэ, мазаем и пэщIэдзэм убзыхуа зэрыхъуамкIэ, 2014 гъэм республикэм щекIуэкIыну ЕГЭ-м хэтынущ цIыху 6366-рэ. Предмет 14 къызэщIэзыубыдэ къэпщытэныгъэхэр къыщызэгъэпэща хъунущ щIыпIэ 38-м. Абыхэм ящыщ дэтхэнэри видеокамерэхэмкIэ къызэрагъэпэщынущ, щекIуэкI лэжьыгъэхэм он-лайн щытыкIэм иту уакIэлъыплъ хъун хуэдэу. НыбжьыщIэхэм экзаменхэм щIрагъэхьэнукъым жып телефонхэр, нэгъуэщI электрон Iэмэпсымэхэр. Абы ехьэлIауэ ахэр щIыхьэпIэм ткIийуэ къыщапщытэнущ. Экзаменым пыщIа лэжьыгъэ псори къызэгъэпэщыным хухахыр федеральнэ мылъкущ. Абы хэткъым республикэ ахъши, щIыпIэ мылъкуи, адэ-анэхэм къабгъэдэкI зы соми. Министрым къыхигъэщащ республикэм ЕГЭ-мкIэ сайт къызэрыщызэIуахар, апхуэдэу мэлажьэ телефон «пщтырыр». Ахэр къагъэсэбэпу, цIыхухэм зыпащIэфынущ абы и къызэгъэпэщакIуэхэм, кIэлъыплъакIуэхэм. ЕГЭ-м ехьэлIа къызэрапщытэ материалхэр (КИМ) абы и пэ къихуэу жылагъуэм щызэбгрымыкIыным хуэгъэза IуэхугъуэщIэхэри хэлъынущ мыгъэрей экзаменхэм. Апхуэдэу КИМ-хэр экзаменхэр щекIуэкIыну щIыпIэхэм связь хэхакIэ ар щIидзэным сыхьэт бжыгъэ ебзыхьэкIа иIэущ зэрыIэрагъэхьэнур.
Емузым къыхигъэщащ Егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмрэ я IэнатIэм кIэлъыплъынымкIэ федеральнэ къулыкъущIапIэм и лIыкIуэхэр, федеральнэ жылагъуэ кIэлъыплъакIуэхэр 2014 гъэм ЕГЭ-р щекIуэкIыну щIыпIэ къэс зэрыщылэжьэнур, апхуэдэуи экзаменыр зэрызэхэт Iыхьэхэм ящыщу «С»-р ди республикэм ирахыу, нэгъуэщI щIыналъэм къызэрыщапщытэнур, къинэмыщIауэ, балл лъагэ (81-м щIигъу) зыхуагъэфащэ лэжьыгъэхэм мызэ-мытIэу зэрыхэплъэжынур.
ЗэIущIэм щытепсэлъыхьащ къэпщытэныгъэм хэтынухэр зыгъэпIейтей нэгъуэщI упщIэ зэмылIэужьыгъуэхэми. Абыхэм ящыщ дэтхэнэми жэуап пыухыкIахэр иратащ лэжьакIуэ гупым хэтхэм.
ЕкIуэкIа лэжьыгъэр къыщызэщIикъуэжым, министрым къыхигъэщащ ЕГЭ-р сабийм школым щилэжьа Iуэхухэм, щызыIэригъэхьэфа щIэныгъэхэм я хъеру зэрыщытыр. НыбжьыщIэм бгъэдэлъ зэфIэкIыр нэсу къигъэлъэгъуэфын папщIэ, пэжыр, хабзэр зи лъабжьэ Iэмалхэр къыхузэгъэпэщыныр ар егъэкIуэкIыныр зи пщэрылъ IэщIагъэлIхэм я къалэн нэхъыщхьэу зэрыщытри игъэбелджылащ.
НЫБЭЖЬ Таисэ,
КъБР-м ЕгъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и министерствэм и пресс-IэнатIэм и лэжьакIуэ.
Фэеплъ
ЛIыхъужьхэр ящыгъупщэркъым
КъытщIэхъуэ щIэблэр лIыгъэм, хахуагъэм я щапхъэхэм щIэпIыкIыным, лъэпкъым и цIыху пажэхэр я гъащIэ гъуазэу, хэкупсэу къэгъэтэджыным мыхьэнэшхуэ щрат Дол Хьэсэнбий и цIэр зэрихьэу Хьэтуей жылэм дэт курыт школым (унафэщIыр Дол Светланэщ). Апхуэдэ Iуэху бгъэдыхьэкIэм щыхьэт техъуэ зэхыхьэ гуапэ иджыблагъэ щекIуэкIащ еджапIэм. Ар теухуауэ щытащ советыдзэхэр Афганистаным къызэрырашыжрэ илъэс 25-рэ зэрырикъум.
Школым зэIущIэ куэд щекIуэкIащ тхыдэм къыхэна а махуэшхуэм епхауэ. Абыхэм я мурад нэхъыщхьэр еджакIуэхэр ди тхыдэм щыщ Афган зауэм нэхъыфIу щыгъуазэ хуэщIынырт, я Хэкур фIыуэ ялъагъуу къэгъэхъунырт. Абы ехьэлIауэ, псом япэрауэ, класс къэс къыщызэрагъэпэщащ «ХэкIуэдахэм я фэеплъым дыхуэпэжщ» дерс зэIухахэр. Абыхэм щагъэлъэгъуащ Афган зауэр къызыхэщыж фильмхэр, абы теухуауэ щыIэ дэфтэрхэм, сурэтхэм ящыщ куэди гъэлъэгъуэныгъэ щхьэхуэу яубзыхуат.
«Афган зауэм и усыгъэ» — арат зэреджэр 5 — 7-нэ классым щеджэхэр щызэпеуа зэхыхьэр. Ар къызэригъэпэщащ урысыбзэмрэ литературэмрэ школым щезыгъэджхэм я методикэ зэгухьэныгъэм и унафэщI Слъон Замирэ. Апхуэдэу, фэеплъ махуэшхуэр ягъэлъапIэу, зэIущIэ гъэщIэгъуэнхэр щекIуэкIащ 5 — 9-нэ классхэм. Класс унафэщIхэу Къанло Риммэ, Къуэдзокъуэ Iэсият, ХьэщIэлI Еленэ, Iэщнокъуэ Iэсият, Бесчокъуэ Еленэ сымэ гуп щхьэхуэхэм къыщызэрагъэпэщащ «Афганистан — гум имыхуж щIыналъэ», «Ди гущIэр ноби къоузыкI», «Псэм и уIэгъэ» фIэщыгъэхэр зиIа зэхуэзэхэр. Абыхэм ныбжьыщIэхэр къыщеджащ зауэм, щхьэхуитыныгъэм, лIыгъэм, хахуагъэм ятеухуа усэхэм, хэкупсэ уэрэдхэр жаIащ. ЕджакIуэхэу БищIо Миланэ, Къуэдзокъуэ Беслъэн сымэ тепсэлъыхьащ ди къуажэм щыщу Афган зауэм хэта зауэлIхэм. Тохъу Линэ къиIуэтэжа хъыбарыр теухуат и Iыхьлы Истэпан Славик Хьэсбий и къуэм. А адыгэ щIалэр лIыгъэрэ хахуагъэрэ хэлъу щызэуащ Хэкум и унафэкIэ къулыкъу щищIа Афган щIыналъэм. Куэдым гунэс ящыхъуащ 6-нэ классым щеджэ Нэпсокъуэ Миленэ къызэджа усэр. Ар теухуат Афган зауэм и ветеран Бетрожь Валерэ Мусэ и къуэм. А лIыхъужьым школакIуэхэр щыхуэзащ махуэшхуэм и щIыхькIэ школым къыщызэрагъэпэща фэеплъ пшыхьым.
ЦIыху куэд кърихьэлIат а зэхуэсым. ЗэIущIэм и жэрдэмщIакIуэт тхыдэмкIэ егъэджакIуэ Щоджэн Маринэ. Абырэ и гъэсэнхэмрэ нэ-мыщI, пшыхьым къекIуэлIащ класс нэхъыжьхэм щIэс ныбжьыщIэхэр, абыхэм я егъэджакIуэхэр, еджапIэм и унафэщIхэр. ПщIэ хуащIу зэхуэсым кърагъэблэгъа, Афган зауэм и ветеран Бетрожь Валерэ Мусэ и къуэм зэхуэсым и жьантIэр лъагъэсат.
«Зэуэным зыри къыхуигъэщIакъым» фIэщыгъэм щIэта пшыхьыр иригъэкIуэкIащ 10-нэ «Б» классым щеджэ ДзыхьмыщI Мадинэ. Абыи зэхуэсым хэта адрей ныбжьыщIэхэми къызэхуэсахэм ягу къагъэкIыжащ а лъыгъажэм и напэкIуэцI хьэлъэхэр, апхуэдэу усэхэм къеджащ, зауэм теухуа уэрэдхэр жаIащ. Бетрожь Валерэ школакIуэхэм ядэгуэшащ Афган зауэм пыщIа и гукъэкIыжхэмкIэ.
— Ди Хэкум къалэн къытщищIахэр дгъэзащIэу, дэ, совет щIалэхэр, ди псэ нэхъыфIщ жыдмыIэу дыщызэуащ хамэщI жыжьэм. ПсэзэпылъхьэпIэм дыщита куэдрэ къэхъуащ, гъунэгъу лъэпкъым и щхьэхуитыныгъэр хъумэным зи гъащIэр тыхь хуэзыщIахэри нэхъыбэжт… — жиIащ зауэлIым. — Дауэ мыхъуми, дэ дгъэзэщIащ пщэрылъ къытхуащIа къалэнхэр, къикIуэт димыIэу, лIыгъэрэ хахуагъэрэ тхэлъу. КъытщIэхъуэ щIэблэр фыкъыхузоджэ фыщалъхуа щIыналъэр, ди Хэку иныр фIыуэ флъагъуну, абы и къыщхьэщыжакIуэу, и хъумакIуэу дапщэщи фыщытыну.
КупщIафIэу, хьэлэмэту, гъэсэныгъэ мыхьэнэшхуэ иIэу екIуэкIащ зэхуэсхэр. Абыхэм ирихьэлIэу школакIуэхэм къыдагъэкIащ Афган зауэм теухуа блын газет зэмылIэужьыгъуэхэр. «МыкIыж уIэгъэ», «Зауэмрэ щIалэгъуэмрэ», «Афган зауэм и джэрпэджэжхэр», «Зауэм теухуа ди гукъэкIыжхэр», «Ди гум имыкI уз» фIэщыгъэхэр зиIэ блын газетхэр ягъэхьэзыращ пэщIэдзэ классхэм я егъэджакIуэхэмрэ абыхэм я гъэсэнхэмрэ, школым щылажьэ «Журналист ныбжьыщIэ» гупжьейм екIуалIэхэмрэ класс нэхъыжьхэм я зэгухьэныгъэм хэт ныбжьыщIэхэмрэ.
Афган зауэр зэриухрэ илъэс 25-рэ щрикъум ирихьэлIэу школым щекIуэкIа Iуэхугъуэхэм я кIэухт 10 — 11-нэ классхэм щIэс щIалэгъуалэр волейболымкIэ щызэпеуа спорт зэхьэзэхуэр. Физкультурэр школым щезыгъэджхэу Тохъу Аслъэн, БищIо Лиуан, Тохъу Мартин сымэ къызэрагъэпэща турнирым зыкъригъэхьэлIащ ДОСААФ-м и Лэскэн къудамэм и унафэщI ДзыхьмыщI Мартин. Зэпеуэм еплъащ егъэджакIуэхэри, еджакIуэхэри, школым кърагъэблэгъа хьэщIэ лъапIэхэри. Хьэлэмэту екIуэкIа зэхьэзэхуэм япэ увыпIэр къыщихьащ 11-нэ «Б» классым, етIуанэ хъуащ 11-нэ «А»-р, ещанэр лъысащ 10-нэ «Б»-м щеджэ ныбжьыщIэхэм.
Фэеплъ махуэм хуэгъэпса класс, классщIыб, спорт зэхыхьэхэм я кIэухыу хьэщIэхэм школакIуэ цIыкIухэм, абыхэм я унэтIакIуэ егъэджакIуэхэм фIыщIэ ин хуащIащ а фэеплъ махуэм апхуэдэ гулъытэшхуэ зэрыхуащIам папщIэ икIи къыхагъэщащ а зэхуэзэхэм гъэсэныгъэ-ущииныгъэ мыхьэнэшхуэ зэраIэр. ИужькIэ ныбжьыщIэхэм сурэтхэр зытрагъэхащ Афган зауэм и ветеранхэм я гъусэу.
ГЪУКIАКЪУЭ Мадинэ,
Дол Хьэсэнбий и цIэр зэрихьэу Хьэтуей къуажэм дэт курыт школым
и унафэщIым гъэсэныгъэ лэжьыгъэмкIэ и къуэдзэ.
Лэскэн район
Дэ къытхуатх
Зи IэщIагъэм хуэIэижь
Аруан районым и егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ IэнатIэм зиужьыным хэлъхьэныгъэшхуэ хуэзыщIхэм ящыщщ зи IэщIагъэм хуэIэижь, илъэс 30-м щIигъуауэ абы ирилажьэ БищIо (Вэрокъуэ) Ларисэ.
БищIо Ларисэ Ларисэ Нарткъалэ къыщалъхуащ. Абы и адэр пасэу дунейм ехыжри, и анэм дэIэпыкъуэгъушхуэ хуэхъуащ и шыпхъу, дэлъху цIыкIухэр пIынымкIэ. Унагъуэм щиIэ къалэнхэм тэмэму зэрыпэлъэщым къыдэкIуэу, хъыджэбзым еджэнми гулъытэшхуэ хуищIыфырт. Ар хуабжьу дихьэхырт химием.
Курыт еджапIэр 1978 гъэм хъарзынэу къиуха нэужь, Ларисэ мурад ищIащ химием нэхъ куууэ хуеджэну икIи и тхылъхэр КъБКъУ-м иритащ. Курыт школым щIэныгъэ лъабжьэфI щызыгъэтIылъа пщащэр ехъулIэныгъэкIэ пхыкIащ зэрыщIэтIысхьэ къэпщытэныгъэхэм икIи ди республикэм и еджапIэ нэхъыщхьэм и студент хъуащ. Еджэным къыдэкIуэу жылагъуэ лэжьыгъэхэри зыгъэзэщIа, университетым щекIуэкI Iуэхугъуэхэми жыджэру хэта Ларисэ 1983 гъэм ар къиухащ. Абы и япэ лэжьыгъэ лъэбакъуэхэр щичащ езыр щеджауэ щыта, Нарткъалэ дэт курыт школ №2-м. Абы лъандэрэ блэкIа зэманым къриубыдэу зэи къэхъуакъым Ларисэ гурэ псэкIэ къыхиха и IэщIагъэм щытезэша.
— Узыщеджа школым егъэджакIуэу къэбгъэзэжыным жэуаплыныгъэ хэха пыщIащ, — и гупсысэхэмкIэ къыддогуашэ Ларисэ. — Уэ щIэныгъэ къозыта егъэджакIуэхэм уабгъурыувэу дерсхэр щыпткIэ, абыхэм уахуэфащэу, ахэр умыгъэукIытэу уи лэжьыгъэр нэгъэсауэ къызэрызэбгъэпэщыным ухуэсакъын хуейщ.
Ларисэ зэрыжиIэмкIэ, мыхьэнэшхуэ иIэщ сабийхэр езыр-езыру гупсысэу, къэхутэныгъэхэр езыхэм ирагъэкIуэкIыжыфу ебгъэсэным. — Химиер предмет нэхъ гугъухэм, апхуэдэ дыдэуи нэхъ хьэлэмэтхэм ящыщщ. Абы и хабзэхэр сабийхэм къагурыбгъэIуэну, езы предметми дебгъэхьэхыну тыншкъым. Абы къыхэкIыу сэ куэдрэ дерсхэм къыщызогъэсэбэп логикэм и Iэмалхэр, — и лэжьыгъэм теухуауэ жеIэ егъэджакIуэм. — Иужьрей зэманым щIэныгъэм и гъунапкъэхэм егъэлеяуэ заубгъуащи, сабийхэм яжепIэр яфIэмыгъэщIэгъуэныщэу къыщыщIидз щыIэщ. Абы къыхэкIыу еджакIуэхэм езыхэм ягъэзэщIэфыну къэхутэныгъэхэм нэхъри зегъэубгъун хуей мэхъу. Апхуэдэу мыхьэнэшхуэ иIэщ сабийм къызэрыгурыIуэн бзэм тещIыхьауэ дерсыр гъэхьэзырыным.
Егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэм и методикэ пэрытхэр зи лэжьыгъэм къыщызыгъэсэбэп лэжьакIуэ IэкIуэлъакIуэм апхуэдэу и гъэсэнхэр дрегъэхьэхыф и предметым. Профильнэ егъэджэныгъэ мардэм тет класс нэхъыжьхэм абы химиер нэхъ куууэ щарегъэдж. Ларисэ и гъэсэнхэм яхэтщ химиемкIэ зэпеуэ зэмылIэужьыгъуэхэм жыджэру хэт, абы ехъулIэныгъэфIхэр къыщызыгъэлъагъуэ ныбжьыщIэхэр. Апхуэдэхэщ, псалъэм папщIэ, илъэс зэхуэмыдэхэм екIуэкIа район, республикэ химие олимпиадэхэм увыпIэ лъагэхэр къыщызыхьахэу Зозуля Владимир, Левченкэ Екатеринэ, Бажэ Каринэ сымэ, нэгъуэщIхэри.
БищIом зэфIих лэжьыгъэфIхэм къыпэкIуащ гупым, еджакIуэхэм, абыхэм я адэ-анэхэм я деж щиIэ пщIэ лъагэри, егъэджэныгъэмкIэ IэнатIэхэм къабгъэдэкI щIыхь, фIыщIэ тхылъхэри. Абы кърата щIыхь тхылъхэм яхэлъщ КъБР-м Егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и министерствэм, абы и нэIэм щIэту лажьэ Республикэ эколого-биологие центрым, Аруан районым егъэджэныгъэмкIэ и IэнатIэм къабгъэдэкIахэр.
Унагъуэ дахи иухуащ бзылъхугъэм. Абырэ и щхьэгъусэ БищIо Русланрэ быныфI къащIэхъуащ. Я къуэ Залым диплом плъыжькIэ 2010 гъэм къиухащ БизнесымкIэ Къэбэрдей-Балъкъэр институтыр, Москва дэт Финанс-промышленнэ академиер. Абыхэм япхъу Заринэ КъБКъУ-м и математикэ факультетыр диплом плъыжькIэ къиухащ 2011 гъэм.
ФIым хуэлажьэ, Iэужь дахэ зиIэ егъэджакIуэ Iэзэм и ехъулIэныгъэхэм хигъахъуэ зэпыту, узыншагъэрэ унагъуэ насыпрэ щымыщIэу псэуну ди гуапэщ.
ПЩЫХЬЭЩIЭ Хьэмзэт.
Аруан район
ЗэIущIэхэр
Психологхэр зочэнджэщ
Къэбэрдей-Балъкъэр бизнес-инкубаторым иджыблагъэ щекIуэкIащ зэIущIэ хьэлэмэт. Республикэм и курыт школхэм я психологхэр зэчэнджэщащ егъэджакIуэхэм, еджакIуэ цIыкIухэм я псантхуэ щытыкIэр, яку дэлъ зэхущытыкIэхэр нэхъри егъэфIэкIуа зэрыхъунымкIэ.
ЕджапIэхэм щытепщэ психологие зэхущытыкIэр зыкъомкIэ зэлъыта IэщIагъэлIхэм а унэтIыныгъэм гулъытэ хэха щIыхуащIам щхьэусыгъуи иIэщ. ГъащIэм, егъэджэныгъэ — гъэсэныгъэ IэнатIэм къыхыхьэ IуэхугъуэщIэхэмрэ жылагъуэм щызекIуэ хъыбар зэмылIэужьыгъуэхэм я куэдагъымрэ балигъхэми ныбжьыщIэхэми тэмэму къащтэфынырщ, абыхэм я гупсысэхэр Iуэхугъуэ нэхъыщхьэ дыдэхэм траухуэфынырщ школ психологхэм я лэжьыгъэр нэхъыбэу зытеухуар. Апхуэдэ Iуэхугъуэхэм тепсэлъыхьащ зэIущIэм и жэрдэмщIакIуэхэу Сабийхэмрэ щIалэгъуалэмрэ я творчествэмкIэ республикэ уардэунэм и психолог Апажэ Валерэ, психологхэм я щIыпIэ зэгухьэныгъэм и пашэ Ефэнды Ритэ сымэ, нэгъуэщIхэри.
— Школыр — ар сабийм и дуней еплъыкIэм зыщиужь, и гупсысэхэр псыхьа щыхъу икIи цIыхур балигъыпIэ щиувэ щIыпIэщ, — къыхагъэщащ абыхэм. — Ди жагъуэ зэрыхъущи, дэ дрохьэлIэ зи ныбжьхэм ягурымыIуэ, гупым яхэмызагъэ ныбжьыщIэхэм. Апхуэдэхэм гулъытэ хэха яхуэщIыпхъэщ, ди дэIэпыкъуныгъи хуэныкъуэщ.
ЗэIущIэм кърихьэлIахэм иджыри зэ ягъэбелджылащ сабиймрэ абы и адэ-анэмрэ яку дэлъ зэпыщIэныгъэм и мыхьэнэр зэрыиныр. Бынымрэ ар къэзылъхуахэмрэ яку дэлъыпхъэщ дзыхь, лъагъуныгъэ, шыIэныгъэ. Балигъхэм гулъытэшхуэ хуащIын хуейщ сабийм и дэтхэнэ махуэри зэрырихьэкIым, ар зрихьэлIэ лъэпощхьэпохэр къызэринэкIынымкIэ щIэгъэкъуэн, чэнджэщэгъу хъууэ. Техникэмрэ технологие пэрытхэмрэ ягъуэта зыужьыныгъэшхуэм иджырей щIэблэр «гъэр» ящIри, гъащIэм пэжыжьэу, «дунейпсо бэджыхъым» илъэхъауэ я дунейр ирагъэхь. Апхуэдэ «щхьэхуимытыныгъэм» сабийр къыIэщIэхыпхъэщ. Абы щхьэкIэ абы хуэнабдзэгубдзаплъэу щытын хуейщ, япэрауэ, и адэ-анэр, етIуанэрауэ, абы и гъащIэм и Iыхьэ щанэр щигъакIуэ школым и IэщIагъэлIхэр, класс унафэщIхэр, психологхэр.
Зи узыншагъэм сэкъат иIэ сабийхэр школым зэрыхуэгъэхьэзырыпхъэм теухуауэ зэIущIэм къыщыпсэлъащ Сабийхэмрэ щIалэгъуалэмрэ я творчествэмкIэ республикэ уардэунэм и егъэджакIуэ Къуэжакъ Зульфия. Абы къыхигъэщащ къигъэсэбэп Iэмалхэм ящыщу цIыкIухэр гъэджэгуным, абыхэм таурыхъ зэмылIэужьыгъуэхэм къахуеджэным ехьэлIахэр, апхуэдэуи езы сабийхэр теплъэгъуэ цIыкIухэм хэгъэтыныр абыхэм я жыджэрагъыр къэIэтынымкIэ хуабжьу сэбэп зэрыхъур.
Я нэIэ щIэт сабийхэм зэрадэлажьэр наIуэ къащIу, къызэхуэсахэм я Iуэху зехьэкIэхэмкIэ ядэгуашэу зэIущIэм къыщыпсэлъащ уардэунэм и лэжьакIуэ Коробовэ Кристинэ, Прохладнэ къалэм дэт курыт школ №8-м и егъэджакIуэ-психолог Филиченкэ Аннэ, нэгъуэщIхэри.
Психологхэм я зэIущIэр яухащ, лэжьыгъэм щIэуэ къыщагъэсэбэпын методикэхэм, Iэмалхэм щыгъуазэ яхуэхъуауэ. Апхуэдэ зэхуэсхэр дяпэкIи къызэрызэрагъэпэщынур, абы волонтёрхэри къызэрырашэлIэнур къыхигъэщащ зэхуэсым щыжаIа псори къызэщIэзыкъуэжа Ефэнды Ритэ.
КЪАРДЭН Маритэ.
Налшык къалэ
