Зыгъэпсэхугъуэ махуэм
Шхыныгъуэхэр
ШэкIэ щIа нартыху гуа хьэнтхъупс
Нартыху гуар зэхащыпыкIри щIагъэпщ, псы хуабэкIэ тхуэ-хэ ялъэс. Шыуаным ит псы къэкъуалъэм хакIутэри зэIащIэурэ зэ къытрагъэкъуалъэ, тхъурымбэр къытрахыурэ. МафIэр щабэ ящIри шыуаныщхьэр тепIауэ нартыху хьэдзэхэр щабэ хъуху тхъурымбэр къытрахыурэ ягъавэ. Зэрагъавэ псыр щIэващIэмэ псывэ щIакIэ, итIанэ шыгъу хадзэ, шэ гъэпщта щIакIэ, зэIащIэри хьэзыр хъуху, дакъикъипщI-пщыкIутхукIэ, къагъавэ. Хьэнтхъупс вам бжьын гъэлыбжьа традзэ, джэдгын хаудэри къэмывэу шыуаныщхьэр тепIауэ щагъэт дакъикъитху-хыкIэ. Хьэнтхъупсыр шынакъжьейкIэ зэIащIэ, фалъэ куум иракIэ, шатэпс хакIэжри пщтыру яшх. ЩIакхъуэ дэзышхи зыри дэзымышхи щыIэщ.
Халъхьэхэр (зы цIыху Iыхьэ):
нартыху гуауэ – грамм 40,
псыуэ – грамм 900,
шэ щIэмыхуу – грамм 400,
шатэпсу – грамм 30,
шыгъуу – узыхуейм хуэдиз.
Бжьын гъэлыбжьам:
тхъууэ – грамм 20,
бжьыныщхьэ укъэбзауэ – грамм 20,
шыбжий плъыжь сыр хьэжауэ, джэдгыну — узыхуейм хуэдиз.
«Адыгэ шхыныгъуэхэр» тхылъым къитхыжащ.
Фэ фщIэрэ?
Ток кIапсэкIэ къэзыжыхь машинэ
1902 гъэм Урысейм япэу зекIуэн щыщIадзащ троллейбусхэм. А лъэхъэнэм «электроавтомобиль»-кIэ зэджэу щыта автомашинэхэр щагъэунэхуар Санкт-Петербургщ. Троллейбусым килограмм 820-рэ и хьэлъагът. Абы папщIэ электроIэмэпсымэхэр къызэрыщIагъэкIыр барон Шуленбург и проектымкIэт. Токыр зэрызекIуэ системэр зытращIыкIар франджы къэхутакIуэ Ломбар-Жерен къигупсыса конструкцэрщ.
Ток кIапсэкIэ къызэрыгуэкI гъуэгум къыщызыжыхь машинэр Урысейм занщIэу псоми щызэрагъэкIуэфакъым. илъэс 30 дэкIанэужьщ ар Москва «къыщыдэувар».
Унэгуащэхэм папщIэ
Напэ зэлъахэр егъэхъуж
Холестерин зи куэдым нартыхум къыхэщIыкIа шхыныгъуэ куэд ишхыреймэ, холестериныр мащIэ ещI, Iэпкълъэпкъым хэлъ лейри къыхеху.
Лы цIынэм мэ къимыщтэн щхьэкIэ шэрджэсхэм фо щахуэу щытащ.
Мыващхъуэр къущхьэхъу кърахырт. Езы мывэр папцIэ цIыкIуу щытщ. Ар сапэкIэ ятхъунщIырт, сабэм хуэдэу къытекIар уIэгъэм трагъэщащэрти, уIэгъэр хъужырт.
КIэртIофым къыхэщIыкIа шхыныгъуэ куэд зышхыр пшэр мэхъу.
Iэщышхуэ, Iэщ цIыкIухэм ял гъэвар щашхкIэ адыгэхэм бжьыныху шыпсым пIастэ ирагъэпщIыркъым, ирагъэпщIыр лыращ.
ЩIалэ къыхуалъхуамэ, фокIэ пщауэ хугу хьэжыгъэ яшхырт, щIалэр гъур мэхъу жаIэрти.
ХьэлIамэ кIупIинэм хуабэу шэ, шху дэщIыгъуу щIэх-щIэхыурэ пшхымэ, абы Iэпкълъэпкъыр егъэкъабзэ, напIэ зэлъахэри егъэхъуж.
Лъыр зи мащIэ цIыхум щынэ цIыкIу хуаукIырти и тхьэмщIыгъур хуабэу кърахт, тыкъыр цIыкIуу яупщIатэрти имыгъэныщкIуу ирагъэгъэлъэтэхырт. Хуэмышхыу Iумпэм ищIмэ, ягъэвэпхъырт.
Къубатий Борис.
ГукъэкIыж
Шылэ хьэпIацIэ жылэхэр
Абы лъандэрэ илъэс хыщIрэ тхурэ дэкIыжащ, ауэ дыгъуасэ къэхъуам хуэдэу фIы дыдэу сощIэж.
Алхъо жылэкIэ зэджэу щыта къуажэшхуэм (иджы Курп Ищхъэрэ) сыкъыщалъхуащ. Илъэситху сыхъурт. Си адэ КIэрашэ Хьэзрит Хэку зауэшхуэм къикIыжа нэужь, колхозым партым и къызэгъэпэщакIуэу увауэ щылажьэрт. Зы пщыхьэщхьэ гуэрым нэхъ хэкIуэтауэ къыдыхьэжри, абы сызришэлIащ. «Уэ инышхуэ ухъуащ, псори къыбгурыIуэн хуейщ, — зыгуэрым сытригъэгушхуэ хуэдэ къыщIидзащ абы. — Колхозым и парт ячейкэм жэуаплыныгъэ ин зыпылъ Iуэху пщэрылъ къыпщищIащ. Ар Iэмал имыIэу бгъэзэщIэн хуейщ. Зауэм хэта ди къуажэдэсхэр абыкIэ къыпщогугъ».
Абы зи гугъу ищIыр районым къикIа къалэнрат. Ди колхозым къыпэщылът тутей шылэ хьэпIацIэхэм шылащхьэхэр (коконы) яригъэщIу, ар бэву Iуихыжыну. Абы шылэ щэкI къыхащIыкIынурэ армэр а зэманым зыхуэныкъуэ парашютхэр ядынут. Ар гурыIуэгъуэт си дежкIэ, ауэ сымыщIэр а Iуэхум сэ хэсщIыхьыфынурат. «Гъуэлъи зыгъэпсэху, партым пщэрылъ къыпщищIар пщэдджыжь бжесIэнщ», — жиIащ си адэм.
Арати, къызжиIам тещIыхьауэ пщIыхьэпIэ хьэлэмэтхэм сепщIыхьу сыхэлъащ — къуажэдэс щIалэ цIыкIухэр кхъухьлъатэ ежьафэ инышхуэм дису къэтлъэтыхьырт, къуажэм и Iэгъуэблагъэм парашют щхъуэкIэплъыкIэхэмкIэ дыкъыщелъэрт.
Си адэм жьыуэ сыкъигъэушащ. ТхылъымпIэ гъуабжафэм къыхэщIыкIа сэмб цIыкIуищ абы иIыгът. Апхуэдэ сэмбхэм IэфIыкIэ хъурей щхъуэкIэплъыкIэхэр къыщытхуракIутэрт ди «Сельпо» тыкуэнми. Си адэм жиIащ Хэку зауэшхуэм къыдыхэта и ныбжьэгъуфIхэу Уэрсей Хьэпакъ, Багъэтырхэ Сэфарбий, Мухьэз сымэ а сэмбхэр псынщIэу яIэрызгъэхьэну. Ахэр щыпсэур къуажапщэрат.
Сэмбхэм шылэ хьэпIацIэ жылэхэр илъу къыщIэкIащ. Мыгувэу абыхэм щыгъыныхьхэр (гусеница) къикIын хуейт. Ахэр махуэми жэщми тутей тхьэмпэ щхъуантIэкIэ ягъашхэ. Щыгъыныхьхэр хьэпIацIэ шыр хъунущ, хьэпIацIэ шырхэр шылащхьэ (шылэ хьэпIацIэ зэрыс шылэ шыхьа) хъужынущ. Шылащхьэхэр райпом нагъэса нэужь, абыхэм къапэкIуэ ахъшэ къаIэрыхьэнут. Куэдым зэращIэжщи, колхозхэм абы щыгъуэм ахъшэ яту щытакъым, къалэжьам и уасэр гъавэу — гуэдзу, нартыхуу, хьэуэ, хъарбызу е нэгъуэщIу — трагуашэу арат.
Щыгъыныхьхэр шхэрейщ, сытым дежи мацIэщ. Махуэм тутей къудамэхэм фIожеихь, жэщым тхьэмпэ удзыфэхэр яшх. КъызэрызжаIамкIэ, ахэр бгъэмэжалIэ хъунутэкъым, сыту жыпIэмэ яшхын ямыгъуэтмэ, зэбгрыпщынурэ я кIэр бгъуэтыжынукъым. Мис итIанэ партым къызигъэза и дзыхьымкIэ згъэщIэхъуауэ арат.
Къалэн къысщащIам срипагэу, уеблэмэ си бгъэр къизгъэкIыу къуажапщэм сыдэкIуеирт. СыхуэпIащIэрт сэмбхэр зэстын хуейхэм я деж зэрынэсхьэсынум. Япэу Хьэпакъхэ я унэм сыIухьащ. Ар уэрам бгъузэ нэшэкъашэ цIыкIум дэст, Курп псыежэхым пэмыжыжьэу. Дахэу зэлъыIуха пщIантIэ цIыкIум лъагъуэхэр щыхашат псыежэхым къыдаха мывэхэмкIэ, унащхьэм кIэрылъ пхъэхэр нэгузыужьу лэч щхъуэкIэплъыкIэхэмкIэ лэжат. ПщIантIэм дэтт гуэщи, къуэдзэщи, Хьэпакъ и лъэщапIи. Зауэм лIыгъэ зэрыщызрихьам и щIыIужкIэ, ар икIи IэпщIэлъапщIэт, сыт хуэдэ гъущIхэкIри «идыжыфынут», пхъэ шэрхърэ шы уанэрэ ищIыфынут, щакIуэ фочри зыхуей хуигъэзэжыфынут. Зыри имыгъэщIэхъуу, абы къызэрелъэIу псори яхуищIэнут къуажэдэсхэм. ЩIалэ цIыкIухэм ар фIыуэ тлъагъурт, хъыбар дыхьэшхэн куэдрэ псысэ хьэлэмэтхэмрэ къыджиIэжырти. Адыгэ уэрэдыжьу ищIэми гъуни-нэзи иIэтэкъым, дызыщIэдымауэ абы сыт щыгъуи дедэIуэфынут.
Куэбжэпэм сызэрынэсу, «Хьэпакъ! Хьэпакъ!» — ину джэн щIэздзащ. Куэбжэр гъэбыдауэ къысщыхъуат. АрщхьэкIэ зызыкIэрызгъэщIа бжэр зыгуэрым адэкIэ къыщыIуихри, пщIантIэм сыдэукIуриящ. Зызоплъыхьри, зыри щыткъым, бжэр къыIузыхар къызгурыIуэркъым. ЛъэщапIэмкIэ Хьэпакъ къыщIэкIа нэужь, и щэхум сыхигъэгъуэзащ. КъызэрыщIэкIымкIэ, куэбжэм хэлъ IункIыбзэкъэбым гъущIхэкI кIапсэ иришыхьэкIри ар и лъэщапIэм екIуалIэу абы ищIат, куэбжэм нэс мыкIуатэу къаджэм къахуIуихыу. И щхьэгъусэмрэ и пхъумрэ къыщеджэм, унэм къыщIэжащ щхьэц Iув дыщафэ зытелъ, езыр нащхъуэрэ зи напэ хужьыбзэм уэгуш мащIэ хэпхъа, си ныбжьыну зы хъыджэбз цIыкIу. Сэмбыр абы IэщIэслъхьащ икIи щыгъыныхьхэр зэригъэшхэну щIыкIэмрэ абыхэм шылащхьэ къызэрырагъэщIын хуеймрэ ягурызгъэIуащ. Си къалэныр згъэзэщIати, пщэдджыжьышхэ ядэсщIыну сагъэтIысащ. Лэкъум пщтырыр, фор, къалмыкъ шейр сыт хуэдэу гуакIуэт! Куэдрэ зысIэжьэ хъунутэкъыми, сыкъыдэкIыжри, Мухьэзхэ я унэмкIэ сунэтIащ.
Мухьэз цIыху гуапэт икIи нэфIэгуфIэт, езыр Iэчлъэчт. Зауэ IэнатIэм къыпэрыкIыжа нэужь, колхоз гъэтIылъыпIэм и унафэщIу ягъэуват. Къуажэдэс нэхъыжьхэм я деж пщIэ щиIэт, нэхъыщIэхэрати, и цIыхуфIагъыр тщIэрти, дыкъепщIэкIырт. Езыми сыт щыгъуи гъэтIылъыгъэ гуэр иIэти, IэфIыкIэхэмкIэ дигъафIэрт. ТфIэфI дыдэу дедаIуэрт зауэм зэрыхэта хъыбархэр къыщыджиIэжым. ДэркIэ ар лIыхъужьт, щапхъэт икIи абы ещхь хъуну хуэмей щIалэ цIыкIухэм къытхэттэкъым. Мухьэз зыхэт нысашэм пшынэри нэхъ жьгъыру щыхъуу къытщыхъурт, щIалэгъуалэри нэхъ тегушхуауэ къыщыфэрт. НэгъуэщIу жыпIэмэ, гупыр зыгъэгушхуэт.
ПщIантIэм сыщыдыхьэм, зым нэхърэ адрейр нэхъ цIыкIужу, зэщхьу хуэпа хъыджэбз цIыкIу гуп къызбгъэдэлъэдащ. Къакъэ-пщIыпщIу зэблэж, хьэпшырхэр къезыхуэкI хъыджэбз цIыкIухэм апхуэдизкIэ Iэнкун сащIати, ахэр дапщэ хъуми къысхуэбжыртэкъым. Сытми нэхъыжьыIуэм Мухьэз зэрыдэмысыр, гъавэр къыIихыну колхозым зэрыкIуар къызжиIэри, сэмбыр унэм щызгъэтIылъащ.
Ещанэ сэмбыр Багъэтыр Сэфарбий Iэрызгъэхьэн хуейт. Ари дэмысу срихьэлIащ. Сэфарбии ди адэм и ныбжьэгъуфIт, зауэм хахуэу хэтат. А лIы лъагэ зэкIужыр сыт щыгъуи дахэу хуэпат, зэщIэкъуат, нэхъыбэрэ офицер кIэстум щыгъыу урихьэлIэнут. Къуажэ советым и унафэщIым инми цIыкIуми пщIэ къыхуащIырт. Къуажэдэсхэм сыт хуэдэ я Iуэхури абы яхузэхигъэкIырт: зэщыхьахэр зэригъэкIужырт, нэчыхьхэр яхуитхырт, дэфтэрхэр яритырт (а зэманым паспорт яту щытакъым, къуажэдэсыр гугъуехьышхуэ хэтт зауэ нэужьым Сыбырым, КъуэкIыпIэ Жыжьэм, нэгъуэщI щIыпIэхэми къыщына я Iыхьлыхэм я деж кIуэну Iэмал ямыIэу).
Сэфарбий лэжьакIуэ щыкIуэкIэ, пщэдджыжь къэс ди деж къыIухьэрти, ди адэм и гъусэу дэкIыжырт. Зэпымыууэ ахэр зэдэгушыIэу зэхъурджауэрт, нэхъыфIу шахмат джэгур яхузэхэмыгъэкIыу. Ар зэштегъэу нэхъыфI дыдэу а тIум яIэрт. И нэхъыбэм баз зэпихьэурэ зэдэджэгурт, къэзыхьым хъурыфэ пыIэр и Iэрылъхьэт. Нобэ ар Сэфарбий къихьыфынут, пщэдей — Хьэзрит. Арати, а зы хъурыфэ пыIэр чэзуурэ кърахьэкIын хуей хъурт.
Сэфарбий и унэр нэхъ тпэгъунэгъут, Мухьэзхэрэ Хьэпакъхэрэ яйм нэхърэ. Абыхэ нэхъ щIэх-щIэхыурэ сыжэрт, ди адэм и пщэрылъкIэ. ЗэзгъэцIыхуат и бынхэри, уеблэмэ пщIантIэм дэт хьэхэри апхуэдизкIэ къызэсати, къысхуэгуфIэми ярейуэ срагъэблагъэрт. Сэфарбии дэмысу сыщрихьэлIэм, сэмбыр абы и щхьэгъусэм естри, седзэкъэну къызжиIами, сыпIащIэрти сыкъыдэкIыжащ.
Си къалэныр сухауэ къэслъытэри, псыежэхым сыдэлъэдащ. Си ныбжьэгъухэр абдеж куэд щIауэ къыщыспэплъэрт.
КъызэрыщIэкIамкIэ, абыхэми апхуэдэ къалэн щхьэхуэ зырыз нэху зэрыщрэ зэфIагъэкIат. Къуажэм дэс унагъуэ псоми апхуэдэ сэмбхэр Iэрагъэхьат.
Махуэ зыбжанэ дэкIа нэужь, къуажэм дэт тутей жыгхэм зы тхьэмпэ щхъуантIэ цIыкIу къыпымынэжу фIагъэкъэбзыкIат — тутей жыг зыдэт зы къуакIэ-бгыкIи, псыежэх Iуфи жылэдэсым къамыгъанэу щIапщытыкIат, я шылэ хьэпIацIэхэм ирагъэшхын тхьэмпэхэр зэхуахьэсу. Ди пщIантIэм дэт тутей жыгышхуэми дэри тхьэмпэ къыпыднатэкъым, уеблэмэ КъуэкIийнэфми зыри щыдгъуэтыжыртэкъым. Апхуэдэу щыхъум, къуажэм километритI-щыкIэ пэIэщIэ Белэмыкъуэ щIыпIэм жьыри щIэри кIуэну ежьащ.
УзыщыгуфIыкIынти, колхозым абдеж тутей жыг хадэ ин щигъэкIат — шылэ хьэпIацэ игъэшхэн хуейуэ къызэрыпэщылъым зыхуигъэхьэзыра хуэдэ. Жыг хадэм къыщызэщIакъуащ тутей тхьэмпэ щхъуантIэхэр. Сабийхэрати, а махуэр ди IутIыжт — тут мэракIуэ хъуахэм ди напэр зэхедгъэцIэлэжауэ тшхырт.
Белэмыкъуэ къикIыжа сабийхэр апхуэдизкIэ зэхэуфIеят, я щыгъынхэр зэхэчэтхъати, хьэхэм къамыцIыхужу къапэмыхьырт, дзыхь хуамыщIу къебэнырт.
Гу цIыкIукIэ, шыгукIэ тутей къудамэхэр къуажэдэсхэм Белэмыкъуэ кърашырт, псоми хуагуэшырт, я гуэщхэм щызэтралъхьэрт.
Псоми зы Iуэху зэрызыдащIэм зэщIиIэтэу, щыгъыныхьхэр ягъашхэрт. Шылэ хьэпIацIэр зэрыс шыхьа хужьыр хъун папщIэ, цIыхухэм я къуэдзэщхэм, щIыунэхэм, джэдэщхэм, унащхьэхэм щIыпIэ хэха щыхуащIырт. Дэ ди къуэдзэщми, Iуэми, хьэщбэкхъми, уеблэмэ щхьэлым пэгъунэгъуу щыт унэ кхъахэми пкIэлъей хуэдэхэр щхьэхуэу абыхэм ящыхуэдгъэуват.
Шылэ шыхьам къилъэтыкIыу ахэр мылъэтэжын щхьэкIэ, щIалэ цIыкIухэм дакъикъэ къэс ахэр щIэтпщытыкIырт. А зы къалэнра хуэдэт къуажэдэс псоми а махуэхэм яIэр. Шылащхьэхэр къэдгъэхъуа нэужь, колхоз пщIантIэм чэзуурэ декIуалIэурэ ахэр ттыжащ, хэт сыт хуэдиз къихьами ятхын папщIэ, тэрэзэкIэ къашэчыурэ.
ТхьэмахуитI-щы дэкIа нэужь, ди лэжьыгъэми пщIэ гуэр къыпэкIуащ. Ахъшэ къызэрытIэрыхьэу, сабийхэр къуажэ тыкуэным дыжащ, IэфIыкIэрэ псы IэфIрэ къритщэхуну. Ар сыт хуэдэ гуфIэгъуэшхуэт, ди пщIэнтIэпскIэ къэдлэжьа ахъшэм зыгуэр къритщэхуныр! Зэпеуэу зым адрейм жриIэжырт хэт сыт хуэдиз шылэ хьэпIацэ игъэшхами.
Адэ-анэхэр гушхуэри, къаIэрыхьа тIэкIумкIэ зыхуэныкъуэ щыгъынхэр хэти Мэздэгу, хэти Мэлгъэбэг, Беслъэн къалэхэм къыщищэхуну ежьащ.
Ди адэр къысщытхъуащ, партым пщэрылъ къысщищIар екIурэ-ещхьу зэрызгъэзэщIам папщIэ.
Иджыпсту ахэр сигу къыщызгъэкIыжкIэ сронэщхъей, а зэман дахэм къызэрытхуемыгъэзэжыныр къызгуроIуэри. Сигу къызогъэкIыж къуажэм лIыхъужьу дэсахэр, Хэку зауэшхуэм хэта ди нэхъыжьыфIхэр. Ахэр игъащIэкIи щапхъэ тхуэхъуащ.
КIэрашэ Михаил.
Тэрч щIыналъэ.
Зеикъуэ къуажэм и махуэшхуэр ягъэлъапIэ. Жылау Нурбий щIыгъущ абхъаз тхакIуэ цIэрыIуэ ШинкIубэ Багърэт. 1985 гъэ
ЖыIэгъуэхэр
И пщалъэр умыщIэмэ
Лъагъуныгъэмрэ насыпымрэ хухэха зэманыр псынщIэу мажэ.
* * *
Щэхуу пщIа гуапагъэм щыгъуазэр Тхьэм и закъуэщ, ауэ псоми ялъагъуу фIыгъуэ къыпэкIуэжынущ.
* * *
И пщалъэр умыщIэмэ, фори гын пхуэщIынущ.
* * *
Лэжьыгъэм хуэмыщхьэх цIыхум ищIэн сытым дежи иIэщ.
* * *
Псэущхьэм и фэр нэхъ тыншу ихъуэжыфынущ, цIыхум и хьэл-щэным нэхърэ.
* * *
ЗымыщIэр езыр зыхуэсакъыжын хуейуэ аращ, гъуэщам адрейхэр къыдэIэпыкъупхъэщ.
Хъурей Феликс.
Псалъэзэблэдз
ЕкIуэкIыу: 5. Ди республикэм щыщу Къэрал думэм и депутат. 7. Къэбэрдей тхакIуэ, «Ленин гъуэгу» газетым и редактор нэхъыщхьэу щыта. 8. Къуалэбзу пщэ кIыхь лъакъуэ кIыхь. 9. Пасэрей хъыбарегъащIэ. 10. ПшахъуэщI. 11. Налшык щыIэ Абхъазым и цIэр зезыхьэ утыкушхуэм щэбэт-тхьэмахуэхэм щызэхыхьэ бэзэр. 12. Нартыху щхьэкIэм къыдидз гъэгъа. 14. Зи … исым и уэрэд жеIэ. 16. МахуэцIэ. 19. Фадэ гуащIэ. 20. Ар нэгъуэщIым хуэптIмэ, уэ уихуэжынкIэ мэхъу. 23. КхъуакIэ кIыхь зыIут IэлъэщI. 29. ЩIыпIэ хуабэхэм къраш пхъэщхьэмыщхьэ. 30. Щхьэгъубжащхьэм … трищIащ. 31. Адыгэм зэрахьэу щыта языныкъуэ хьэкъущыкъухэр къызыхэщIыкIа гъущI лIэужьыгъуэ. 32. Бахъсэн районым хиубыдэ къуажэ. 34. Дыгъэ … е нартыху … 35. Мэ гуакIуэ къызыпих, мэз лъабжьэм къыщыкI удз. Абы «къэлэрдэгукIи» йоджэ. 37. Гъавэ къэкIыгъэ. 38. Адыгэ уэрэджыIакIуэ Iэзэу щыта, Къэбэрдей-Балъкъэрым щIыхь зиIэ и артист…Борис. 40. Пхъэ уадэшхуэ. 41. Нэхъапэм Тыркум ( Уэсмэн империем) я Iэтащхьэхэм зэреджэу щыта. 42. Индыл Iуфэм Iус къалэшхуэ, цIыхуу мелуаным щIигъу дэсу.
Къехыу:1. ЦIыхубзхэм зыкIэралъхьэ хьэпшып цIыкIу. 2. Спортсменхэр къызэрызэдэжэ щIымахуэ спорт Iэмэпсымэ. 3. Ди республикэм и гъунапкъэм пэгъунэгъу къалэ, адыгэцIэ зэрихьэу. 4.ГушыIэр … и щIасэщ. 6. Узым хуабжьу игъэхыщIэм къыжьэдэкI макъ. 13. Ди щIыналъэм щыIэ псыежэх. 15. Красноярск къалэм щыпсэу, щылажьэ ди лъэпкъэгъу, Урысей Федерацэм и цIыхубэ художник. 16. … зыхэвэ нэхърэ бжэн зыхэпкIэ. 17. АдакъэщIэрэ … пIастэрэ. 18. ЩIы къиуда. 21. … зэуар аркъэным щощтэ. 22. ТхьэкIумэкIыхьым фIыуэ илъагъу хадэхэкI. 24. Къэушырыба, къэпща. 25. Композитор цIэрыIуэ Даур Аслъэн къыщалъхуа, Къэрэшей-Шэрджэсым щыщ къуажэ. Апхуэдэ жылагъуэ ди республикэми щыIэщ. 26. Уэшх къемышхыу зэман кIыхь щыдих лъэхъэнэ. 27. … зытеха къэбыр нэхъ IэфI мэхъу. 28. Литературэ тхыгъэ. 33. ЦIыхухъуцIэ. Е Уэтэр Анатолэ игъэзащIэ гушыIэ уэрэд. 34. Убыххэм ятеухуауэ роман телъыджэ зытха Шинкубэ…36. ХъумпIэцIэджым и кIуэдыжыгъуэм … къытокIэ. 37.…пыIэ. 39. Дуней псом щикъухьа лъэпкъ. Абы ящыщ куэд щопсэу Къэбэрдей-Балъкъэрми.
Зэхэзылъхьар Мыз Ахьмэдщ.
Гъатхэпэм и 30-м ди газетым тета псалъэзэблэдзым и жэуапхэр:
ЕкIуэкIыу:5. Севастополь. 9. Бжьын. 10. Пшэ. 11. Иныжь. 14. Бжьын. 15. МелыIыч. 16. Акъужь. 17. Хыв. 18. Сэкъат. 20. Хьет. 23. Чэф. 24. Блэ. 25. Гъуэз. 28. Сыдж. 29. Мэрем. 31. Пэу. 32. «Адэ». 33. Бзыхьэхуэ. 35. Шыгу. 38. Уанэ. 39. Еру. 40. Бажэ. 43. Дырийпсырий.
Къехыу:1. Сеныч. 2. Къаз. 3. Гъупщ. 4. Бланэ. 6. Ташлы. 7. Абазэхэ. 8. Бжьэкъунтх. 12. Дерс. 13. Чынт. 19. Къэлэр. 21. Афэ. 22. Кугъуэ. 26. Псыдыуэ. 27. Аушыджэр. 29. Мазэ. 30. Махуэ. 34. Хьэрып. 36. ЕнтIыр. 37. Дарий. 41. Ким. 42. Пыл.
