КъэкIуэнум фIыкIэ дыхуоплъэ
Жэпуэгъуэ Революцэ Иныр къэралым щекIуэкIыу совет властыр ди щIыпIэм щыщагъэув лъэхъэнэм цIыхубэм я псэукIэм, яку дэлъ зэхущытыкIэхэм лъэныкъуэ куэдкIэ захъуэжащ. Псыгуэнсу къуажэшхуэр зэхъуэкIыныгъэхэм зэрыхыхьауэ щытам теухуа хъыбархэр ноби жылагъуэм щызокIуэ.
Куэдым жаIэрт а лъэхъэнэм: «Большевикхэр текIуэрэ властыр къащтэмэ, къулейуэ хэкум исыр ягъэкIуэдынущ». Апхуэдэуи къэхъуащ. Ди жылэм нэхъ зыхузэфIэкIыу дэсахэм ящыщ куэдым я гъащIэр халъхьащ къэралым щекIуэкIа а зэхъуэкIыныгъэшхуэхэм. ЯмыукIыу, Сыбыр ямыгъакIуэу къэнахэм къахэкIащ езыр-езыру щэхуу хамэ щIыналъэхэм, къэралхэм Iэпхъуэфаи. Абыхэм ящыщащ Тулащхэ я щIалэ бэлыхь, ЕлбэздыкъуэкIэ еджэу. Къуажапщэм деж щиIыгъ щIышхуэм Елбэздыкъуэ щиухуат псэуалъэ зыбжанэ, унэшхуэри яхэту, щигъэкIырт пхъэщхьэмыщхьэ зэмылIэужьыгъуэ куэд къызыпыкIэ жыг хадэ бэлыхь. Тулащым иухуа унэ зэтетхэм ящыщ зым и щIыунэм цIыху Iэджи щигъэлажьэрт, ахъшэ къаригъэлэжьу.
Революцэм пыщIа зэрыхьзэрийхэр ди щIыналъэм къызэрысу, Елбэздыкъуэ зимыIэжьэу зызэщIикъуэри Америкэм Iэпхъуауэ щытащ. Тулащым ищIа унэшхуэу ахъшэ къыщалэжьу щытар властым къигъэсэбэпащ тутнакъэщу. Абы ирадзэрт властыщIэм зыгуэркIэ пэщIэувэхэр. А лъэхъуэщым исахэм ящыщу щытащ Псыгуэнсу къуажэм щызэхэт хозяйствэм и тхьэмадэу лэжьа Бозий Мысхьуд, Бэч Шуданэ сымэ, Дохъушыкъуей жылэм щып-сэу щIалэ зыбжани я гъусэу. Ахэр властым пэщIэувауэ аратэкъым, атIэ Дохъушыкъуей къуажапщэм деж щызэхыхьэу щыта бэзэрышхуэм шэшэнхэр къытеуэри, шы куэд трахуати, бзаджащIэхэм якIэлъыпхъэрауэ арат. ЯкIэлъыпхъэр къудейуэ къэнакъым — шыдыгъухэр яубэрэжьри, шы гуартэри къахужат, зейхэми Iэрагъэхьэжат.
А зэманым партым и райкомым и япэ секретару лэжьа къулыкъущIэм а псори къыщищIар Iуэхур зэфIэкIа нэужьт. Езым и Iизыныншэу ахэр зэфIэзыха щIалэхэр абы иридзащ Тулащхэ я щIыунэм икIи яукIыну унафэ ищIащ. А унафэр зэрымыщIэкIэ зэхихат райкомыр къэзылъэс бзылъхугъэм икIи тутнакъэщым исхэм ялъигъэIэсыжыфащ. ЦIыхубзым жиIар я фIэщ хъуакъым гъэрхэм. «Суд щымыIэу, псалъэ къыдамыту дауэ даукIын? Апхуэдэ хабзэ щыIэкъым. Хъыбарщ ар», — жаIэурэ яукIыну щытраухуа пIалъэр къэсри, зи псэугъуэ, зи къару илъыгъуэ щIалэ гупыр Тулащхэ я щIыунэм къыщIашри укIыкIейуэ гъащIэм пагъэкIащ. А гуих-псэихым теухуа гъыбзэ иужькIэ иусыжауэ щытащ лъэсакIуэ бзылъхугъэм…
И лъапсэжьыр властыщIэм къызэригъэсэбэп щIыкIэм теухуа хъыбархэр заул дэкIауэ зэхэзыхыж Елбэздыкъуэ и щхьэр къэралым ирихами, зэрыжаIэжымкIэ, абы и псэр зы махуи щигъэтIылъакъым хамэщIым: и хъуэпсапIэхэри гурылъхэри щалъхуа щIыпIэм пыщIауэ сыт щыгъуи щытащ. Хэку зауэшхуэр къэхъея нэужь, Тулащ Елбэздыкъуэ лъэкIымкIэ хэуващ бий бзаджэм пэщIэтыным. Абы Совет Правительствэм къыхуигъэхьауэ щытащ танкипщI къызыщIэкIын дыщэ ахъшэ. Апхуэдэу ищIэфами, зауэ нэу-жьым ар тегушхуэу къэкIуэжыфакъым и хэкум, и псэм фIэIэфыщэ щIыналъэм зэрыпэIэщIэр къытехьэлъэ зэпытурэ и дунейр ирихьэкIащ.
Тулащ Елбэздыкъуэ хуэдэ куэдым я гъащIэр зэхикъутащ Революцэ Иным. А къэхъукъащIэм теухуа Iуэху еплъыкIэхэр куэдщ иужьрей зэманым: хэти ар тхыдэм и щыуагъэу къелъытэ, адрейхэми къэралым лъэхъэнэфI къызыхудэкIуауэ ебж. Совет Союзым къыщалъхуа, зи гъащIэм щыщ Iыхьэшхуэ насыпыфIэу абы щызыхьа сэри сигу къоуэ СССР-м и зэхэкъутэжыным цIыху гупсысэм, дуней еплъыкIэм, тетыкIэм епха фIыгъуэ, лъапIэныгъэ куэд зэрыздихьар. Ауэ сыт ди Iэмал? Къытхуэнэр къэкIуэнум фIыкIэ дыхуэплъэу щIэблэр хэкупсэу, къэралым хуэпэжу, гу къабзэ иIэу къэдгъэхъунырщи, Тхьэм дыпигъэлъэщ.
МЭКЪУАУЭ Амырбий,
лэжьыгъэм и ветеран.
Псыгуэнсу къуажэ
