Тхылъхэр зэхуэгъэкIуэныр зэрыгугъум куэдым я гугъэр къызэпеуд
ИлъэситI и пэкIэ Сирие Хьэрып Республикэм къыщыхъуа политикэ зэпэщIэувэныгъэр зыхуэкIуэжа граждан зауэм абы щыпсэу ди хэкуэгъухэр бэлыхьым хидзащ. Ди лъэпкъэгъу лажьэншэхэр хокIуадэ, мин бжыгъэхэм леишхуэ къатохьэ. Зэрыхуа щытыкIэ хьэлъэм адэжь хэкум къэкIуэжыну ирехулIэ. МафIэ лыгъэр къызэрылыд лъандэрэ къэзыгъэзэжыфар цIыху 500-м нэблагъэщ. Къэбэрдей-Балъкъэрыр къыхэзыххэм Налшык и Долинск щIыпIэ дахэм и зыгъэпсэхупIэхэм увыIэпIэ щагъуэт. Дауи, абыкIэ зэфIэкIыркъым — къытлъихьэжа унагъуэхэр щхьэхуэу гъэтIысыжын хуейщ. А къалэн гугъур икIи жэуаплыныгъэ зыпылъыр зэфIэха зэрыхъур зэдгъэщIэну Бахъсэн щIыналъэм хыхьэ Крем-Константиновскэ къуажэм дэ зыщыхуэдгъэзащ а щIыпIэр псэупIэу къыхэзыха СтIащ Сабри. Ар Джолан щыIэ КъунейтIрэ къалэм къыщалъхуащ. 1967 гъэм екIуэкIа Журт-хьэрып зауэм и зэранкIэ, я унагъуэр Дамаск Iэпхъуэжащ, абы щеджащ, дзэм къулыкъу щищIащ. Щхьэгъусэрэ бынитIрэ иIэщ.
— Сабри, Бахъсэн щIыналъэр щхьэ нэхъ къыхэпха?
— ЗэманыфI и пэкIэ Тыркум къиIэпхъукIыжа IутIыж Мэжид ифI куэд къыдэкIащ. Лъапсэ дахэ иухуауэ, Крем-Константиновскэ къуажэм щопсэу, гууз-лыуз зиIэ цIыху жыджэрщ. Сириер мафIэ лыгъэм зэрыхадзам, а зауэ гущIэгъуншэм ди къуэш лажьэншэхэр зэрыхисхьэм хуабжьу егъэгумащIэ, егъэпIейтей, хэкужьым зи псэр къэзыхьыжхэм зыгуэркIэ защIэзгъэкъуарэт жиIэ зэпытщ. Абы и жэрдэмкIэ, мы щIыпIэм унагъуитху дыщетIысэхащ, иджыри апхуэдизым псэупIэ къащыхуигъуэтащи, кърекIуэ, щрепсэу.
— Я лъапсэр, игъащIэ лъандэрэ зэхуахьэса я мылъкур къагъанэу мафIэ лыгъэм зи щхьэр къыхэзыхахэр, шэч хэмылъу, Iэджэм хуэныкъуэщ. Дауи, псом япэр егъэзыпIэрщ. ПсэупIэ гуэр щагъуэтакIэ, хуэм-хуэмурэ я гъащIэр зэтеувэжынщ. Ауэ, унагъуэ щыхъукIэ, нобэ зыхэпсэукIыни хуейщ.
— Сэ къызэрыслъытэмкIэ, къэзыгъэзэжхэр дэ тхуэдэу къуажэхэм дэтIысхьэмэ, куэдкIэ нэхъыфIщ. Нэхъ тыншу псэунущ, гъунэгъуфIхэр яIэнущ, щIыпIэ администрацэмрэ жылэм дэсхэмрэ зыкъыщIагъэкъуэнущ. Зи псэр къэзыхьыжахэм гущIэгъуи, гулъыти яхуэфащэщ. Дэ зыхэтщIэн хуейщ щIыбагъ дызэриIэр, утыкум дыкъызэримынэнур, къыддэIэпыкъуну зэрыхьэзырыр. Зауэ гузэвэгъуэм къыхэкIахэм, къекIэрэхъуэкIыу адэжь щIыналъэм къэзыгъэзэжахэм мылъку гуэри ябгъэдэлъкъым, абы къыхэкIыу, мастэпэм деж щегъэжьауэ, сыт хуэдэ гулъытэри ди дежкIэ лъапIэщ. Къэралым, жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм, хьэрычэтыщIэхэм, зыхузэфIэкI цIыхухэм, зэрыхъукIэ зыкъытщIагъакъуэри, ди хэкум лей къызэрыщыттемыхьэнур, къызэрыщытщхьэщыжынур ди фIэщ мэхъу. Къэбэрдей-Балъкъэрым и Правительствэм и комиссэ щхьэхуэр ди Iуэхур зэрекIуэкIым кIэлъоплъ, ар нэхъ псынщIэу зэрагъэкIуэтэным йолэжь.
— ДызэрыщыгъуазэмкIэ, Сабри, хэкужьым фыкъэкIуэжыну куэд щIауэ фыщIэхъуэпсырт. Сириер зыхадза бэлыхьым ар щIигъэпсынщIауэ ара, фи мурадыр нэхъапэхэм щхьэ къывэмыхъулIарэ?
— Щхьэусыгъуэр куэдт. ДызэрыцIыкIурэ Кавказыр ди плъапIэми, Iуэхур зэхуэмыхъуурэ къекIуэкIащ. Пщэрылъ къытщащIри, илъэситI и пэкIэ дыкърагъэжьауэ щытащ. Абы щыгъуэ дэ дахуэзащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и Iэтащхьэ Къанокъуэ Арсен, Дунейпсо, Къэбэрдей Адыгэ Хасэхэм я тхьэмадэхэу Ажахъуэ Къанщобийрэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэдрэ, Адыгейм, Къэрэшей-Шэрджэсым я унафэщIхэм икIи Сирием ис адыгэхэм ящыщу куэдым къагъэзэжыну зэрыхуейр яжетIащ. «ФыкъэкIуэжмэ, фыщыдгъэтIысынщ», — жиIэри, Къанокъуэ Арсен щIыпIих къытхуигъэлъэгъуауэ щытащ. Тхылъхэр тхузэфIэмыгъэхьэурэ зауэм щIидзэри, щытыкIэр хьэлъэ дыдэ хъуащ. Дамаск щыщу къэкIуа псоми зэрыщыпсэуну тхылъхэр мыбы тыншу къащыхудэхыжыркъым, А щхьэусыгъуэхэм къыхэкIыу, си унагъуэр иджыри къысхуэшэжакъым.
— Фызэрыгъуэтыжмэ, фыщыпсэунур мы къуажэра?
— НтIэ. Зы дыхъужмэ, Тхьэм жиIэмэ, Крем-Константиновскэм дыщетIысэхынущ.
— ДяпэкIэ къэралым сыткIэ фыщыгугърэ?
— Мыр ди адэжь хэкущ. Сирием адыгэу исым я нэхъыбэр къэкIуэжыну я нэр къокI. Ауэ тхылъхэр зэхуэгъэкIуэныр зэрыгугъум куэдым я гугъэр къызэпеуд. Урысейм дрицIыхуу дыкъалъытэр пэжмэ, адыгэхэмрэ хамэ къэралхэм къикI хьэрыпхэмрэ дызэхуагъэдэн хуейкъым. Визэ Iуэхур нэхъапэм куэдкIэ нэхъ тыншу щытащ. Иджы ар ягъэткIиящи, гугъуехь инхэр къешэ. Республикэм и унафэщIхэм долъэIу а лъэпощхьэпохэр Iухыным е гъэмэщIэным хэкIыпIэ къыхуагъуэтыну. АбыкIэ дащогугъ.
— Упсэу, Сабри, фыщытIыса щIыпIэм унагъуэ быдэ фыщыхъуну, фыщефIэкIуэну ди гуапэщ.
Епсэлъар Хьэжыкъарэ Аликщ.
Бахъсэн щIыналъэ.
