Къардэн лъэпкъым къыхэкIа лIыхъужьхэр
Ди къэралым и мызакъуэу, дунейм и щIыпIэ куэдым накъыгъэ мазэм щагъэлъэпIэнущ 1941 — 1945 гъэхэм екIуэкIа Хэку зауэшхуэр Совет Союзым и ТекIуэныгъэкIэ зэриухрэ илъэс 75-рэ зэрырикъур. СССР-м и цIыхубэр илъэси 4-кIэ псэемыблэжу зыщIэбэна, зыщIэхъуэпса а фIыгъуэр — ТекIуэныгъэ Иныр — къэхьыным хэлъхьэныгъэшхуэ хуащIащ ди къэралым хыхьэ дэтхэнэ щIыналъэми, абыхэм щыпсэу лъэпкъхэми. Зи гъащIэм щымысхьу зауэшхуэм хэтахэм ящыщщ сэ сызыщыщ Къардэн лъэпкъым и щIалэхэри. Къэбэрдей-Балъкъэрым щыщу, Къардэн унэцIэр зэрахьэу фронтым дэкIащ щIалэ 464-рэ. Абыхэм ящыщу 407-р зауэм хэкIуэдащ, цIыху 15-р хъыбарыншэу кIуэдащ. Хэку зауэшхуэм и губгъуэхэм икIуэда ди къуэшхэм ящыщу щIалэ 297-м я хьэдэр щыщIалъхьар иджыри белджылыкъым.
Хэку зауэшхуэм хэта къэбэрдей Къардэнхэм я щIалэ 464-м къахэкIащ Совет Союзым и ЛIыхъужьу 2, зы генерал, офицеру 16, сержантрэ старшинауэ 17. Дэфтэр хъумапIэхэм щIэлъ тхылъымпIэхэм наIуэ къызэращIымкIэ, Совет Союзым и ЛIыхъужь цIэр къыфIащыну Къардэн лъэпкъым щыщу ягъэлъэгъуауэ щытащ цIыхуи 10, арщхьэкIэ а цIэ лъапIэр зратауэ Къардэнхэ къахэкIар цIыхуи 4-щ: тIур Къэбэрдей-Балъкъэрым, тIур — Къэрэшей-Шэрджэсым щыщу. Адрей щIали 8-м щIыхьыцIэр ялъэIэсакъым щхьэусыгъуэ зырызкIэ.
Къубатий КЪАРДЭН Къубатий Лэкъумэн и къуэр, авиацэм и генерал-майорыр, КъБР-м и Совет районым хыхьэ Аушыджэр къуажэм 1917 гъэм къыщалъхуащ. Хэку зауэшхуэм и япэ махуэхэм къыщыщIэдзауэ зауэм хэтащ, фрон зэмылIэужьыгъуэхэм хэту. СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым и УнафэкIэ 1943 гъэм и шыщхьэуIум и 24-м къыфIащащ «Совет Союзым и ЛIыхъужь» цIэ лъагэр. 2011 гъэм дунейм ехыжащ.
КЪАРДЭН Къэбард Лэкъумэн и къуэр КъБР-м и Совет районым хыхьэ Аушыджэр къуажэм 1922 гъэм къыщалъхуащ. УФ-м и Президеным 1990 гъэм накъыгъэм и 5-м къыдигъэкIа Указым ипкъ иткIэ, Къэбард иратыжащ 1944 гъэм къыхуагъэфэщауэ щыта «Совет Союзым и ЛIыхъужь» цIэ лъагэр. Абы фэеплъ 1991 гъэм щыхуагъуэващ щыхэкIуэда Чортков къалэм (Украинэ)
Мурат
КЪАРДЭН Мурат Iэсхьэд и къуэр КъШР-м и Адыгэ-Хьэблэ районым хыхьэ ВакIуэ-Жылэ хьэблэм 1916 гъэм къыщалъхуащ. Дзэ Плъыжьым къулыкъу щищIащ 1939 гъэм къыщыщIэдзауэ. СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым и УнафэкIэ 1944 гъэм и бадзэуэгъуэм и 1-м къыфIащащ «Совет Союзым и ЛIыхъужь» цIэр. 1987 гъэм дунейм ехыжащ.
Уэхьид
КЪАРДЭН Уэхьид Мусэ и къуэр КъШР-м хыхьэ ПсэукIэ-Дахэ хьэблэм 1924 гъэм къыщалъхуащ. 1943 гъэм и мэлыжьыхьым Дзэ Плъыжьым ираджащ. 1944 гъэм и бадзэуэгъуэм зауэм хэкIуэдащ. Абы щыгъуэ ар иджыри илъэс 20 ирикъуатэкъым. УФ-м и Президентым 1998 гъэм и мэкъуауэгъуэм и 30-м къыдигъэкIа Указым ипкъ иткIэ, Уэхьид фIащащ «Урысей Федерацэм и ЛIыхъужь» цIэр, Хэку зауэшхуэм щызэрихьа лIыгъэхэмрэ хахуагъэмрэ папщIэ.
Владимир
Хэлъа лIыгъэкIэ СССР-м, УФ-м я ЛIыхъужьхэу Къубатий, Къэбард, Мурат, Уэхьид сымэ къакIэрыхуркъым КЪАРДЭН Владимир (Генэ) Темыржан и къуэр, подполковникыр. Ар КъБР-м и Аруан районым хыхьэ Арщыдан къуажэм 1967 гъэм къыщалъхуащ. И лъэпкъэгъу лIыхъужьхэм я щапхъэм тету, ар хахуэу хэтащ 1992 — 1993 гъэхэм Абхъазым щекIуэкIа зауэм икIи 1993 гъэм абы хэкIуэдащ. Абхъазым и Iэтащхьэм къыдигъэкIа Унафэм ипкъ иткIэ, Владимир фIащащ «Абхъазым и ЛIыхъужь» цIэ лъапIэр.
Ауэ щыхъукIэ, Къардэнхэ ди лъэпкъым ЛIыхъужь цIэр зыхуагъэфэщауэ цIыхуи 5 къытхэкIащ. Ди лъэпкъыцIэр жыжьэ зыгъэIуа а лIыхъужьхэм я гъащIэр щапхъэу яхуэдгъэлъагъуэу догъасэ Къардэнхэ къытщIэхъуэ щIэблэхэр.
КЪАРДЭН Хьэдис,
тхыдэ щIэныгъэхэм я кандидат, Къардэнхэ
я лъэпкъ зэгухьэныгъэм и тхьэмадэм и къуэдзэ.
