ХъыбарыщIэхэмрэ жэмыщIэхэмрэ
Коммунизмэр щыдухуэ зэманым (ар ди фIэщ дыдэ ящIат), 60 гъэхэрт ар щхьэтечу зыхуэзэр, КПСС-м и ЦК-м и Япэ секретарь Хрущёв Никитэ езыр къыщалъхуа къуажэм кIуэжат лъагъунлъагъу.
Дауи, абы гуфIэгъуэшхуэкIэ къыпежьащ — хуэфэщэн дауэдапщэхэр хуаIэтащ. Езыри щIэупщIащ къуажэдэсхэм я псэукIэ-щыIэкIэм. Зыщагъэгъуэзахэм ящыщу нэхъ хьэлэмэт щыхъуащ жылэм щыпсэухэм езыхэм я жэмхэр я бохэм зэрыщамыIыгъыжыр: фермэхэм иратауэ ахэр щагъашхэ, къыщаш, шэр пщэдджыжькIэрэ зейхэм къыхуашэ.
Къэралым и Iэтащхьэм къилъы- тащ ар цIыхухэр «къэкIуэну псэукIэ нэхум» хуэзышэ зы Iэмалу. Ар Хрущёв щыжиIащ партым и ЦК-м и пленумым. Арати, Iуэхур ирахьэжьащ: щапхъэфIым къэрал псом зыщегъэубгъун хуейт. ПыIэ къэхь, жаIэмэ, щхьэр яхьу еса парт къулыкъущIэхэр Iуэхум жыджэру еувэлIащ. Иджы мэкъумэшыщIэр хуитыжтэкъым жэм и пщIантIэ дигъэтыну. Арати, ежьащ…
Ауэ ар щапхъэфт? ИгъащIэ лъандэрэ къуажэдэсыр есат езым и пщIантIэм Iэщ щиIыгъыжу. Уеблэмэ, и къулеягъыр здынэсыр къызэрапщытэр абы и бжыгъэр зыхуэдизырт. ЕтIуанэрауэ, лэжьакIуэжьым пхужымыIэн хуэдиз дэрэжэгъуэ къритырт а Iэщыр зэрызэрихьэм. Ар хуейтэкъым езым и жэмхэр нэгъуэщIхэм къашу, ар ягъашхэу. Мыбдежым Iуэхур «етIуанэ колхозым» щыхуэкIуэрт.
Псом хуэмыдэу абыкIэ ерыщт игъащIэ лъандэрэ Iэщыхъуэу къэгъуэгурыкIуа лъэпкъхэр. Псалъэм и хьэ- тыркIэ, Кавказ Ищхъэрэм щыщхэр.
Хьэлэбэлыкъышхуэ къикIащ. Парт къулыкъущIэхэр фIэкI хъунутэкъым езыхэм я «адэм» къарита уазым. Мыдрейхэр хуейтэкъым ар ягъэзэщIэну.
60 гъэхэм псэуахэм иджыри ящыгъупщэжакъым ар зэрекIуэкIар. Хэбгъэзыхьмэ, къалэн хуагъэувам зэрыпэмылъэщым къыхэкIыу, я къулыкъум трагъэкIа парт лэжьакIуэхэри щыIащ.
Къэралым и Iэтащхьэм и жэрдэмыр дэIыгъыным, зэрыгурыIуэгъуэщи, жыджэру хыхьат газетхэр. Радиом и «жьэр» увыIэтэркъым. Абы щыгъуэм Шэджэм Езанэм щыпсэу лыжь IуэрыIуэдз Алъхъэс Цумаш жиIауэ щыта ауаныщI псалъэхэр Къэбэрдей псом щызэлъащIысауэ щытащ: «ХъыбарыщIэхэр ныдот, фи жэмыщIэхэр къыдэфт!»
Парт, совет органхэм я текъузэныгъэкIэ щIыпIэ-щIыпIэхэм къуажэдэс унагъуэхэр техьащ а «щIэм». АрщхьэкIэ, нэгъуэщI жэрдэм телъыджэхэми хуэдэу, ари ужьыхыжауэ щытащ, зыри къыщимыкIым, коммунизмэр ухуэнми щIэгъэкъуэн хуэхъуфакъым…
АФIЭУНЭ МэчрэIил
