Унагъуэм гулъытэншэ щыхъурэ IуэхущIапIэхэми пщIэ щыхуамыщIыжмэ
Ди газетым зэрытетащи, Егъэджэныгъэм и фIагъыр къыщапщытэ республикэ центрым иджыблагъэ щекIуэкIащ КъБР-м ЕгъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и министерствэм епхауэ лажьэ Жылагъуэ советым и зэхуэс. Советым хэтхэм нэмыщI зэIущIэм кърагъэблэгъат республикэм и еджапIэ нэхъыщхьэхэм, къулыкъущIапIэ зэмылIэужьыгъуэхэм, жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм я лIыкIуэхэр, курыт школхэм анэдэлъхубзэр щезыгъэдж лэжьакIуэ пашэхэр. Апхуэдэхэт, къапщтэмэ, «Адыгэ псалъэ» газетым и редактор нэхъыщхьэ, Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд, КъБКъУ-м урысыбзэмкIэ и кафедрэм и унафэщI Башиевэ Светланэ, абы адыгэбзэмкIэ и кафедрэм и пашэ Къардэн Мусэдин, балъкъэрыбзэмкIэ и кафедрэм и унафэщI Кетенчиев Мусса, Къэбэрдей-Балъкъэрым Гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ и институтым и къудамэхэм я унафэщIхэу, щIэныгъэ лэжьакIуэхэу БакIуу Хъанджэрий, БищIо Борис, Табыщ Мурат, егъэджакIуэхэм я щIэныгъэм щыхагъахъуэ институтым и къудамэм и унафэщI Инчы Иринэ сымэ, нэгъуэщIхэри.
ЗэIущIэр къызэIуихащ икIи иригъэкIуэкIащ Жылагъуэ советым и унафэщI, Дунейпсо Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Сэхъурокъуэ Хьэутий. Абы къыщаIэта Iуэхугъуэхэм я нэхъыщхьэр адыгэхэмрэ балъкъэрхэмрэ я анэдэлъхубзэхэр мы зэманым зэрыт щытыкIэр нэсу къэпщытэнырт. А Iуэхугъуэм теухуа доклад шэщIа ищIащ Башиевэ Светланэ. Университетым и IэщIагъэлIхэм анэдэлъхубзэхэмкIэ Налшык щрагъэкIуэкIа къэхутэныгъэхэмрэ къэпщытэныгъэхэмрэ кърикIуа бжыгъэ хьэлэмэтхэр, Iуэху еплъыкIэхэр зи лъабжьэ докладыр купщIафIэт, нэщIысат. Къэбгъэлъагъуэмэ, я анэдэлъхубзэмкIэ псэлъэфыркъым къалащхьэм щыпсэу адыгэхэмрэ балъкъэрхэмрэ я Iыхьэ пщIанэр. Бзэр къагурыIуэркъым проценти 5-м щIигъум.
— Псори къыщежьэр унагъуэращ. Ди къэхутэныгъэхэм къызэрагъэлъэгъуамкIэ, адыгэ, балъкъэр къалэдэс унагъуэхэм ящыщу процент 20-м щIигъуращ я анэдэлъхубзэмкIэ унэм щызэпсалъэр. Урысыбзэ защIэкIэ унэм щызопсалъэ унагъуэхэм я процент 15-м щIигъур. Адрейхэм бзитIри (адыгэбзэмрэ урысыбзэмрэ е балъкъэрыбзэмрэ урысыбзэмрэ) къагъэсэбэп, — къыхигъэщащ Башиевэм. — Къуажэдэсхэми ящыщу процент 40-м нэсыр я анэдэлъхубзэмкIэ зопсалъэ, проценти 10-м щIигъум урысыбзэм нэхъ траухуэ, адрейхэм бзитIри зэдагъэлажьэ. Нэхъ шынагъуэжращи, адыгэхэми балъкъэрхэми мымащIэу яхэтщ урысыбзэр я анэдэлъхубзэу къэзылъытэхэр, ауэ щыхъукIи я адэ-анэхэр тIури адыгэу е тIури балъкъэру. Къэзылъхуахэм ящыщу зыр урыс лъэпкъым, адрейр адыгэу е балъкъэру щыт сабийхэм я процент 17-м нэсыр зэрыпсалъэр урысыбзэращ.
Унагъуэм къыщежьэ а Iуэху бгъэдыхьэкIэм, дауи, зыщеужь уэрамым, еджапIэм, лэжьапIэм. Анэдэлъхубзэхэр хъумэным и хэкIыпIэхэм я гугъу щищIым, Башиевэм къыхигъэщащ бзэр зэгъэщIэнымкIэ Интернетым и Iэмалхэр сэбэп зэрыхъур. Абы зи цIэ къриIуа сайтхэм ящыщщ «Си бзэ», «Эльбрусоид» жыхуиIэхэр, нэгъуэщIхэри.
— Тхылъхэм игъащIэми мыхьэнэшхуэ щаIэт зи гугъу тщIы унэтIыныгъэм, арщхьэкIэ иджырей щIалэгъуалэр еджэным дихьэхыркъыми, нэгъуэщI хэкIыпIэхэр къэлъыхъуэн хуейщ, — жиIащ къэпсалъэм. — ИгъащIэми жаIэ: «Бзэр щыкIуэдыжынум деж лIыжьыбзэ мэхъу». Апхуэдэ шынагъуэ ди анэдэлъхубзэхэм къащхьэщымыхьэн щхьэкIэ, лъэпкъ цIыкIухэм ящыщу гурэ псэкIэ зыкъэзылъытэж дэтхэнэри егугъун хуейщ я анэбзэхэр хъумэным, ахэр къытщIэхъуэ щIэблэхэм яIурылъхьэным, абы и IэфIагъыр зыхащIэу быныр къэгъэтэджыным.
Башиевэм къыхилъхьа хэкIыпIэхэм ящыщщ адыгэбзэмрэ балъкъэрыбзэмрэ хъумэнымкIэ, адэкIи зегъэужьынымкIэ къэрал программэ хэхахэр зэхэлъхьэн, анэдэлъхубзэхэр сабий садхэм, курыт школхэм щегъэджыныр егъэфIэкIуэн, ахэр езыгъэджхэм я пщIэр жылагъуэм къыщыIэтын зэрыхуейм епхахэр, нэгъуэщI- хэри.
Абы жиIахэм къыдыщIагъуу икIи докладыр къызэпкърахыу зэхуэсым къыщыпсалъащ цIыху зыбжанэ. Къардэн Мусэдин къытеувыIащ, къапщтэмэ, адыгэбзэр курыт школхэм я нэхъыбапIэм тэмэму зэрыщрамыгъэджым. И студентхэм ящыщ куэдым зэрыжаIэжамкIэ, адыгэбзэ урокхэр расписанэм нэхъ икIэIуэу ирагъэувэрти, школакIуэхэм ящыщу абыхэм кърихьэлIэр мащIэт. А тIэкIуми екIуу ядэмылэжьа яхэтщ ди егъэджакIуэхэм, абы къызэрыхигъэщамкIэ.
— Унагъуэм гулъытэншэ щыхъурэ гъэсапIэхэми еджапIэхэми пщIэ щыхуамыщIмэ, ахэращ бзэр кIуэдыжыным щIэдзапIэ хуэхъур, — жиIащ Къардэным. — Анэдэлъхубзэхэр хуэфэщэну зэрырагъэджым кIэлъыплъыным къыдэкIуэу, егъэджакIуэхэр къызэгъэпэщыпхъэщ методикэ литературэкIи тхылъхэмкIи. Абыхэм ярытыпхъэ тхыгъэхэри нэхъ тэмэму къыхэхыпхъэщ. Куэдрэ урохьэлIэ зэрырагъаджэ тхылъхэм жьы дыдэ хъуа псалъэхэр итрэ абыхэм къарыкIыр уеблэмэ псалъэгъэнахуэ псалъалъэхэми щумыгъуэту. Бзэр зызыужьу щыщыткIэ, къыхыхьэ псалъэ псори абы имызэгъэнкIэ хъунущ. «Жираф»-р, «кокос»-р апхуэдэу къренэж — ар нэхъыфIщ, хуэмыкIуэ гуэр къэбгупсыс нэхърэ.
Кетенчиев Мусса къыщыпсалъэм, къызэхуэсахэр иджыри зэ иригъэгупсысащ сабийр къыщалъхуа дыдэм къыщыщIэдзауэ лъэпкъ гъэсэныгъэ егъэгъуэтын зэрыхуейм.
— Адыгэ е балъкъэр анэ дапщэу пIэрэ быным гущIэкъу уэрэд- хэр анэдэлъхубзэкIэ яжезыIэр? Адэшхуэхэм, анэшхуэхэм куэд яхэт къуэрылъху-пхъурылъху цIыкIухэр лъэпкъ таурыхъхэм щIагъэдэIуу, хъыбарыжьхэр хуаIуэтэжу? Дэ, балигъхэм, бзэм пщIэрэ нэмысу хуэтщIым хуэдизщ (нэхъ мащIэнкIи хъунущ, иджырей гъащIэм къыхыхьэ зэхъуэкIыныгъэхэр къэплъытэмэ) ди щIэблэм абы гулъытэу иратынур, — жиIащ абы.
АдэкIэ псалъэ иратащ БищIо Борис. Ар шэщIауэ тепсэлъыхьащ анэдэлъхубзэхэм епхауэ ди республикэм къыщащта хабзэ-хэм ящыщ куэд тхылъымпIэм ит къудейуэ къызэрынам. Абы-хэм ящыщщ илъэс 20-м щIигъуауэ диIэ «КъБР-м щыпсэу лъэпкъхэм я бзэхэм ятеухуауэ» хабзэр, нэгъуэщIхэри.
— Куэд дыдэ щIакъым КъБР-м и Парламентым «Егъэджэныгъэм теухуауэ» хабзэр къызэрищтэрэ. Абы къызэрыщыгъэлъэгъуамкIэ, адыгэбзэр адыгэхэм ядж, балъкъэрыбзэр балъкъэрхэм ядж, адрейхэр — зэрыхуейщ. «КъБР-м щыпсэу лъэпкъхэм я бзэхэм ятеухуауэ» хабзэм зэритымкIэ, адыгэбзэмрэ балъкъэрыбзэмрэ къэралыбзэхэу щытщи, республикэм и еджапIэ псоми щIэс дэтхэнэми иджын хуейщ. Ауэ щыхъукIэ, иджыблагъэ къащта хабзэм къегъэтIасхъэ ипэкIэ яубзыхуауэ щыта Iуэху еплъыкIэм и лъабжьэр. Ар дауэ? Зы хабзэм адрейр щIигъэбыдэурэ екIуэкIыным и пIэкIэ, зыр адрейм пэщIоувэ, — жиIащ БищIом. — Хабзэм зэритымкIэ, анэдэлъхубзэр лъэпкъ гъэсэныгъэм и Iэмал нэхъыщхьэхэм ящыщщ. Дауэ пIэрэ абы и Iуэхур сабий гъэсапIэхэм зэрыщыгъэувар? БэкIэ дызыщыгугъ ди щIэблэм гъэсэныгъэр нэхъыбэу зэрыдрагъэкIуэкIыр урысыбзэрщ. АнэдэлъхубзэмкIэ дерсхэм гулъытэшхуэ щыхуамыщI гъэсапIэхэр, ди жагъуэ зэрыхъущи, нэхъыбэщ, абы пщIэ щрагъэгъуэтхэм нэхърэ.
БищIор къытеувыIащ республикэм къыщащтэ хабзэхэр, IуэхущIапIэхэм я фIэщыгъэхэр, н.къ. бзищымкIи тхауэ щытын зэрыхуейми. Апхуэдэ икIи нэгъуэщI къэрал хабзэхэр зэрагъэзащIэм кIэлъыплъ IэщIагъэлI зэрыщымыIэри къыхигъэщащ.
Адыгэбзэмрэ балъкъэрыбзэмрэ зэрырагъэдж методикэр ФГОС-м тету къызэгъэпэщын зэрыхуейм тепсэлъыхьащ Инчы Иринэ. Абы и лъабжьэщ анэдэлъхубзэмкIэ кабинетхэр зыхуей-зыхуэфI псомкIи къызэгъэпэщыныр, зэреджэ тхылъхэр, методикэ чэнджэщхэр зэрыт пособиехэр эксперт мардэхэм хуэкIуэу щытыныр.
— КъинэмыщIауэ, анэдэлъхубзэхэм, ахэр езыгъэджхэм жылагъуэм щаIэ пщIэм хэхъуэнут, еджакIуэхэм а предметхэмкIэ къэрал къэпщытэныгъэ къапэщылъу щытамэ. Дызэрыщыгъуазэщи, ебгъуанэ классыр къэзыуххэм иджыпсту Iэмалыншэу ятыр экзаменитI къудейщ (мыгувэу плIы хъуну жаIэ), епщыкIузанэр къэзыуххэми ят экзаменхэми яхэткъым анэдэлъхубзэхэр, — жиIащ Инчым. — ГИА-уи ЕГЭ-уи щремыт, ауэ къэпщытэныгъэхэм Iэмал имыIэу хэгъэхьэн хуейщ анэдэлъхубзэхэмкIэ экзаменхэр. Школым щатыжуи щрырет ар — егъэджакIуэми сабийми ящIэн хуейщ зым иригъэджымкIэ, адрейм иджымкIэ жэуаплыныгъэ зэрахьыр. Урысыбзэр куууэ зэредгъэджым анэдэлъхубзэхэр IэщIыб тщIыпхъэу къигъэувыркъым.
Иринэ апхуэдэу тепсэлъыхьащ щылажьэ IэнатIэм анэдэлъхубзэхэм я пщIэр къэIэтынымкIэ щекIуэкI лэжьыгъэхэм. Абы зэрыжиIамкIэ, япэми хуэдэу, институтым къыщызэрагъэпэщ адыгэбзэмкIэ, балъкъэрыбзэмкIэ курсхэр. Езыр зи унафэщI кафедрэр ядолажьэ егъэджа-кIуэ нэхъыфIхэм, ахэр щIыналъэпсо, къэралпсо зэпеуэхэм хуагъэхьэзыру. Къапщтэмэ, ди егъэджакIуэхэр хэтащ Анэдэлъхубзэхэр, урысыбзэри хэту, езыгъэджхэм я урысейпсо зэпеуэм, «Сыдэзыхьэххэм я дуней», «Интерактивнэ технологиехэмкIэ IэкIуэлъакIуэхэр» щIыналъэ зэхьэзэхуэхэм, нэгъуэщIхэми. Ди гуапэ зэрыхъущи, а зэпеуэхэм ди егъэджакIуэхэм ехъулIэныгъэ лъагэхэр къыщахьащ. Апхуэдэхэщ иужьрей илъэситI-щым абыхэм щытекIуахэу Пэшол Сакимэ, Гулэжын Маринэ, Хъуэст ФатIимэ, Пэунэж Залинэ, Башиевэ Фаридэ сымэ.
Инчым зи цIэ къриIуахэм ящыщу Пэунэж Залинэрэ Башиевэ Фаридэрэ зыкърагъэхьэлIат зэIущIэм. Ахэр тепсэлъыхьащ я Iуэху бгъэдыхьэкIэхэм, анэдэлъхубзэр джыныр зэребгъэфIакIуэ хъуну къалъытэ щIыкIэхэм, къэралпсо зэпеуэм зэрыхэтахэм. ЕгъэджакIуэ IэкIуэлъакIуэхэм Iэгуауэ ин хуаIэтащ псоми, я лэжьэкIэм пщIэ хуащIу.
Адыгэбзэмрэ балъкъэрыб- зэмрэ ахэр зей лъэпкъхэм я хъугъуэфIыгъуэ нэхъыщхьэу зэрыщытыр, абыхэм япкърылъ къулеягъымрэ дахагъымрэ зиIэ нэгъуэщIыбзэ куэд зэрыщымыIэр къэлъытэн зэрыхуейм къыщыщIидзащ Табыщ Мурат и къэпсэлъэныгъэр. Адыгэбзэр, хабзэр, щэнхабзэр хъумэным, зегъэужьыным хуэгъэпса IуэхугъуэфI куэдым я жэрдэмщIакIуэ IэщIагъэлIыр бзэм и щытыкIэм зэригъэпIейтейр нэрылъагъут. Инчым и псалъэхэр диIыгъыу, Мурати тригъэчыныхьащ анэдэлъхубзэхэмкIэ къэрал къэпщытэныгъэхэр зэрегъэкIуэкIыпхъэр.
ИпэжыпIэкIэ жыпIэнурамэ, сабийм анэдэлъхубзэм нэхърэ нэхъыфIу илъагъуркъым урысыбзэр е есэпыр, биологиер е химиер, тхыдэр е обществознаниер. Абы ахэр нэхъ куууэ, нэхъ егугъуу щIиджыр абыхэмкIэ ГИА е ЕГЭ итын хуейщи аращ. ЦIыхур зэгугъур адэкIэ кIуэтэн папщIэ къигъэсэбэпынухэрщ. Анэдэлъхубзэхэм, ди жагъуэ зэрыхъущи, жэуаплыныгъэ зыпылъ апхуэдэ къалэн гуэрхэри я пщэ дэлъкъым.
Анэдэлъхубзэхэр лъэпкъ гъэсэныгъэм я лъабжьэу зэрыщытын хуейм тепсэлъыхьащ БакIуу Хъанджэрий.
— Адыгэбзэр хъарзынэу зыIурылъу сабий садым етт ди цIыкIухэр, илъэс ныкъуэ нэхъ дэмыкIыу, урысыбзэкIэ фIэкIа къыдэмыпсэлъэжу мэхъу. НэгъуэщI бзэхэр зэращIэр фIы дыдэщ, арщхьэкIэ абыхэм ягъэкIуэщIын хуейкъым анэдэлъхубзэм и къарур, и IэфIыр, и лъапIэныгъэр. СызэригугъэмкIэ, лъэпкъ республикэ цIыкIухэм я гъэсапIэхэм гулъытэ нэхъыбэ щыхуащIыпхъэщ анэбзэм. Ар сабийуэ зыIэщIэхухэм иужькIэ тыншу къащтэжыфынукъым, — Iуэхум иригузавэрт Хъанджэрий.
АнэдэлъхубзэхэмкIэ щыIэу щыта терминологие комиссэхэр тэмэму зэрымылэжьэжми тепсэлъыхьащ БакIуур. Абы жиIащ бзэм псалъэ гуэр къищтэн ипэ-кIэ, абы а комиссэр хэплъэн зэ-рыхуейр, апхуэдэуи цIыхур зэса псалъэхэр бзэм хэбгъэкIыну, абыхэм я пIэкIэ нэгъуэщIхэр къэпщтэну зэрыгугъури къыхигъэщащ.
Лъэпкъ гъуазджэхэм, литературэхэм, щэнхабзэхэм я лъапIэныгъэхэм щIэблэр щIэпIыкIын зэрыхуейм, анэдэлъхубзэм и IэфIагъыр сабиипсэм нэсу зыхегъэщIэным тепсэлъыхьащ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд. Апхуэдэу абы ифIэемыкIуу къыхигъэщащ адыгэбзэр, балъкъэрыбзэр езыгъэджхэм ящыщ куэдым анэдэлъхубзэхэмкIэ къыдэкI газетхэм, журналхэм Iэ зэрытрамыдзэр.
— Ар дауэ? Лъэпкъым и бэуэкIэр къозыгъащIэу щыIэ «Адыгэ псалъэр» е «Зэманыр», «Iуащхьэмахуэр» е «Минги Таур», «Нурыр» е «Нюрыр» къыпIэрымыхьэу, абыхэм ярыт тхыгъэхэм ящыщхэр лэжьыгъэм къыщумыгъэсэбэпу анэдэлъхубзэ зэребгъэджэфынур сэ сщIэркъым. Къапщтэмэ, адыгэбзэкIэ къыдэкI ди газе- тым и фIыгъэкIэ ди бзэм псалъэщIэ куэд къыхыхьащ. Бзэр зызыужьу, зызыхъуэжу щыщыткIэ, абы псалъэщIэ къыхыхьэ- ныр е жьы хъуар хэкIуэдыкIыжыныр Iэмал зимыIэ Iуэхугъуэщ. Сэ хуабжьу си гуапэ мэхъу, къапщтэмэ, адыгэ мазэцIэхэр егъэджакIуэхэм я лэжьыгъэм къызэрыщагъэсэбэпыр, — жиIащ Мухьэмэд. — Анэдэлъхубзэм и пщIэр къэIэтыжынымкIэ, хуащI гулъытэм хэгъэхъуэнымкIэ мыхьэнэшхуэ иIэщ «Си бзэ — си псэ, си дуней» республикэ зэпеуэм. Лъэпкъым и тхыдэм, и IуэрыIуатэм, и литературэм, и бзэм, и хабзэм щIэблэр дегъэхьэхынымкIэ лэжьыгъэшхуэ ялэжь зэпеуэр езыгъэкIуэкIхэм. Нэгъабэ ар ирагъэкIуэкIащ зэпеуэм и къызэгъэпэщакIуэ нэхъыщхьэр, «Адыгэ псалъэр», хэмыт пэлъытэу. Мыгъэрей зэхьэзэхуэм ар щагъэзэкIуэжащ, ауэ гу- къеуэу диIэщ адыгэбзэр зэрырагъэджым кIэлъыплъын, абы-кIэ лэжьыгъэхэр тэрэз зыщIын IэщIагъэлI хэха КъБР-м ЕгъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и министерствэм зэримыIэр. Абы унафэ тещIыхьыпхъэу къызолъытэ.
Анэдэлъхубзэхэм я пщIэр жылагъуэм къыщыIэтыжыным хуэгъэпсауэ ХьэфIыцIэм жиIащ анэбзэхэр зыIурымылъ, абыхэм хуэмышэрыуэ цIыхухэм къу- лыкъу лъагэхэр етын хуэмейуэ къызэрилъытэри.
Жылагъуэ советым анэдэлъхубзэхэм я IуэхумкIэ щыжаIа- хэр къызэщIикъуэжащ Сэхъурокъуэ Хьэутий.
— Анэдэлъхубзэр лъэпкъым и фIыгъуэ нэхъ лъапIэ дыдэхэм ящыщщ. Ауэ ар зымылъытэ, абы пщIэ хуэзымыщI куэдым гъа-щIэм ущрохьэлIэ. Уахуозэ зи бзэкIэ мыпсэлъэжыфхэми, мытхэфхэми, уеблэмэ ар къызыгурымыIуэхэри щыIэщ. Апхуэдэхэр мымащIэу къытхэтщ адыгэхэми балъкъэрхэми. Башиевэ Светланэ ищIа докладым наIуэ дыдэ къищIащ ахэр, — жи-Iащ Сэхъурокъуэм. — АтIэ абы- хэм сыт хуэдэ пыщIэныгъэ лъэпкъым хуаIэр? Ар упщIэшхуэщ. Лъэпкъхэр зыр адрейм къащхьэщызыгъэкIыжыр я бзэрщ. Дэтхэнэ лъэпкъми и къэкIуэнур щIэблэращ, икIи ар зыщыдмыгъэгъупщэу сабийхэм я анэдэлъхубзэр фIыуэ ящIэу къы-зэрыдгъэтэджыным дыхущIэкъун хуейщ.
ЗэIущIэм къыщащтащ зытепсэлъыхьа Iуэхугъуэхэм ехьэлIа чэнджэщхэр зэрыт унафэхэр. Абыхэм ящыщщ адыгэбзэмрэ балъкъэрыбзэмрэ хъумэнымкIэ, абыхэм адэкIи зегъэужьы- нымкIэ къэрал программэ- щIэхэр убзыхун, щыIэхэм къы щыгъэлъэгъуахэр гъэзэщIэн зэрыхуейр; иджырей школым анэдэлъхубзэхэр зэрыщегъэджыпхъэм я жыпхъэхэр гъэувыныр; ФГОС-м и мардэхэм хуэкIуэу анэдэлъхубзэхэмкIэ программэхэр зэхэгъэувэныр; зэреджэ тхылъхэмрэ методикэ пособиехэмрэ къыхэзых, терминологие комиссэхэм я лэжьы-гъэр щIэгъэхуэбжьэныр; анэдэлъхубзэхэмкIэ республикэ экзаменхэр школхэм къыщызэ- гъэпэщыжыныр; анэбзэхэр езыгъэдж лэжьакIуэхэм я пщIэр жылагъуэм къыщыIэтыным хуэгъэпса Iуэхугъуэхэр зэфIэхыныр; н.къ.
ЖЫЛАСЭ Маритэ.
Сурэтыр Къарей Элинэ
трихащ.
