Маринэрэ интернетымрэ
Темзэкъо Маринэ Адыгэ республикэ гимназием адыгабзэмрэ литературэмрэкIэ щырегъаджэх. Сыдми иурок ытэу чIэмыкIыжьэу непэ исыхьатхэр зэрэкIуагъэхэм ахэр нахь дэгъу зэришIыщтхэм ягупшысэ. Ащ дакIоу мастер-классэу къытыщтым зыфегъэхьазыры е кIэлэеджакIоу олимпиадэм кIощтхэм яшIэныгъэхэр джыри зэ еуплъэкIух, етIанэ яунэ исхэу интернетымкIэ ригъаджэхэрэм чэзыур къанэсы, ащ ыуж неущ ехъулIэу докладэу республикэ семинарым ыухыжьын фае, классэу зипащэм непэ икъу фэдизэу лъыплъэн ылъэкIыгъэпышъ, ари гум къыдэчъэе зэпыт… Ащ тетэу мафэм мафэр къыкIэлъэкIо.
Маринэ непэрэ мафэм диштэрэ кIэлэегъадж. ЗэхъокIыныгъэу егъэджэн-пIуныгъэм фэхъухэрэр псынкIэу къеубытых, егъэфедэх.
Маринэ изакъоу зы методическэ гупчэ екъу. Илъэсыбэ хъугъэу ащ гимназием практикэ щызыхьырэ студентхэу Адыгэ къэралыгъо университетым ыкIи кIэлэегъэджэ колледжым къарыкIыхэрэм Iоф адешIэ.
Ащ дакIоу гъэрекIо къыщегъэжьагъэу университетым илъэпкъ факультет щырегъаджэх. Маринэ шъхьэихыгъэ урокхэр практикэ зыхьыхэрэм апае бэрэ зэхищэу мэхъу. Ахэр студентхэм ямызакъоу гимназием икIэлэегъаджэхэми ашIогъэшIэгъоных.
КIэлэегъаджэм иIэпэIэсэныгъэ къыщигъэлъэгъуагъ ныдэлъфыбзэм икIэлэегъаджэхэм апае „Гъэсэныгъэм хэхъоныгъэ егъэшIыгъэнымкIэ федеральнэ институтым“ 2014-рэ илъэсым зэхищэгъэ Всероссийскэ мастер-классым. Ар къэзыушыхьатырэ сертификатыри къыратыгъ, къыфэгушIуагъэх. КIэлэегъаджэм ихъупхъагъэ къыкIэкIуагъэу щытхъу тхылъхэр, дипломхэр бэу иIэх.
ЦIыфэу Iофым хэшIыкI фызиIэм адыгабзэр, литературэр ябгъэшIэщтмэ интернетыр умыгъэфедэми хъунба, ыIон ылъэкIыщт. Ау кIэлэегъаджэм зэрилъытэрэмкIэ, мы аужырэ илъэсхэу интернетыр зыгъэфедэрэм кIэлэеджакIохэр адыгабзэм изэгъэшIэн нахь ашIогъэшIэгъон хъугъэ. „Iахьтедзэу кIэлэеджакIохэм уадэмылажьэмэ, адыгабзэмрэ литературэмрэ тхьамафэм сыхьат зырыз ныIэп атефэрэр“, — еIо кIэлэегъаджэм.
„КIэлэегъаджэр ежь еджэфэ кIэлэегъадж“ К. Ушинскэм ыIощтыгъ. Непи а гущыIэхэм кIуачIэ яI.
— Ары 1991-рэ илъэсым Адыгэ къэралыгъо университетым сызычIэхьагъэм къыщегъэжьагъэу седжэ, — къеIуатэ Маринэ. — Сэнэхьатыр шIу сэзгъэлъэгъугъэхэр, щысэ сфэхъугъэхэр сянэ-сятэхэр ары.
Маринэ кIэлэегъэджэ унагъом къихъухьагъ. ИцIыкIугъом ежь „кIэлэегъаджэу“, нысхъапэхэр „кIэлэеджакIохэу“ джэгущтыгъ. ЕтIанэ а джэгукIэр идунэететыкIэ хъугъэ.
Маринэ ежь ыбзэ шIу елъэгъу, ащ иамалхэр дэгъоу егъэфедэх. Бзэм имэхьанэ къэIэтыгъэным, ар ригъаджэхэрэм шIу аригъэлъэгъуным кIэлэегъаджэр ренэу пылъ. Бзэм ежь унагъом е еджапIэм мэхьанэу щыратырэм имызакъоу кIэлэеджакIохэм ащ мэхьанэу иIэр нэмыкI чIыпIэхэм ащалъэгъуным. Ар кIэлэегъаджэм къыгурэIо. Ар икIэлэеджакIохэр, бзэм, литературэм, тарихъым яхьылIэгъэ зэнэкъокъухэм, нэмыкI Iофтхьэбзэшхохэм зыкIахигъэлажьэхэрэр. Ащ фэдэу кIэлэеджакIохэр Темыр Кавказым щызэхащэгъэ интеллектуальнэ джэгукIэу „Нартхэм ямыIэрысэ чъыг“ зыфиIоу Владикавказ щыкIуагъэм хэлэжьагъэх. Мэфэ зэкIэлъыкIохэм ащ нарт эпосымкIэ ыкIи Темыр Кавказым итарихъкIэ щызэнэкъокъугъэх. КIэлэеджакIохэр стол хъураехэм ахэлэжьагъэх, яшIошIхэр къыщыраIотыкIыгъэх.
Маринэ иурокхэм лъэпкъ зэфэшъхьафхэр ащеджэх. Адыги, дагъыстани, чэчэни, урыси, ермэли, татари зэкIэхэми адыгабзэр зэрагъэшIэнэу урокым къэкIох. Ахэм зэкIэм адыгабзэм идэхагъэ, иамалхэр зынэсыхэрэр къафеIуатэ, лъэпкъым итарихъ, икультурэ ащегъэгъуазэх.Лъэпкъым итарихъ зышIэрэ ныбжьыкIэхэм бзэри зэрагъашIэмэ ашIоигъо мэхъух.
2013-рэ илъэсым Маринэ адыгабзэм изэгъэшIэнкIэ дистанционнэ курс зэхигъэуцуагъ сэкъатныгъэ зиIэ сабыйхэм апае. АщкIэ джы кIэлэеджакIохэу еджапIэм къэкIон зымылъэкIыхэрэр яунэхэм арысхэу интернетымкIэ Маринэ регъа- джэх.
Ащ тетэу ыгуи ыпси хэлъэу кIэлэегъаджэр мэлажьэ.
Сихъу Гощнагъу.
