Фашистхэм зэрахьа лейм къыпокIуэ
Польшэм и премьер-министр Шидло Беатэ жиIащ ЕтIуанэ дунейпсо зауэм щыгъуэ хэщIыныгъэ ягъуэтам хуэзэу Берлин мылъку (репарацэ) щхьэщитыкIын хуейуэ.
«ЕтIуанэ дунейпсо зауэм дэ лей къыщыттехьащ. Лей къызэрыттехьам щхьэкIэ зыми зыкъытщIигъэкъуакъым», — жиIащ Шидло. Абы къыхуриджащ а мурадым пэщIэтхэр зауэ лъэхъэнэм Польшэм и щIыналъэм къыщекIуэкIам ириплъэжыну.
Лей къатехьам щхьэкIэ Германием мылъку щхьэщитыкIын хуейуэ нэхъапэIуэкIэ жиIащ Польшэм лъэпкъ зыхъумэжыныгъэмкIэ и министр Мачере-вич Антони. Абы къыхигъэщащ нэмыцэхэм къратыжын хуей мылъкум зэи емылъэпэуауэ икIи ар паубыдыну хуитыныгъэ псори иIэу.
«Мылъку щхьэщытыкIыным хуэмейуэ жызыIауэ щытар Польшэ Лъэпкъ Республикэрщ, совет колониерщ», — къыхигъэщащ абы.
1945 гъэм екIуэкIа Потсдам конференцым щытепсэлъыхьащ зауэ нэужьым зэпIэзэрыт щIыжынымрэ, щIыналъэхэм я гъунапкъэхэр зэфIэгъэувэжынымрэ. Абы ипкъ иткIэ, Польшэм къылъысащ хагъэщIа Германием щыщу Помераниер, Силези-емрэ КъуэкIыпIэ Пруссием и 2/3-нэ Iыхьэмрэ, ауэ КъухьэпIэ Украинэмрэ Белоруссиемрэ щиIа и щIыхэр фIэкIуэдащ.
НэхъапэIуэкIэ, шыщхьэуIум и 21-м, хъыбарегъащIэ IэнатIэхэм къатащ Польшэм и Сеймым хэт «Право и справедливость» партым и депутатхэм Урысейми мылъку щхьэщитыкIын хуейуэ къызэрыхалъхьам и хъыбарыр.
Жэрдэмыр къезыхьэжьахэм ящыщ зы Пентэ Станислав къыхилъхьащ СССР-м илэжьа щIэпхъаджагъэхэм хуэзэу Мэзкуу злотэ триллион къеIыхыжыпхъэу. Ар зэреплъымкIэ, бжыгъэр нэхъ тэмэму къэбжыжын хуейщ. Абы партым къыдыхэт Гощевская Малгожатэ трегъэчыныхь урысейхэм я промышленностымрэ гъуазджэмрэ зэтракъутауэ икIи абыхэм хуэзэ мылъку Мэзкуу щхьэщитыкIыпхъэу.
Политолог, журналист Светов Юрий къызэрилъытэмкIэ, щытыкIэр гушыIэм хуокIуэ.
«Зэрыхабзэщи, репарацэ тыныр зыпаубыдхэр хагъэщIахэращ, иджы ар текIуахэм, ЕтIуанэ дунейпсо зауэм и хьэлъэр зытехуахэм паубыд», — жиIащ щIэныгъэлIым.
Тхыдэ щIэныгъэхэм я кандидат, щIэныгъэхэмкIэ урысейпсо академием и щIэныгъэ лэжьакIуэ Суржик Дмитрий къыхилъхьащ иджырей Iуэхугъуэр тхы-дэм и лъэныкъуэкIэ зэпкърыхын хуейуэ.
«ЕтIуанэ дунейпсо зауэм щытекIуахэм зэхагъэува дунейпсо зэхущытыкIэхэм я системэм Польшэр арэзы щытемыхъуэкIэ, абы къикIрэ Польшэм текIуахэм захимыбжэу? Польшэм и иджырей унафэщIхэм я къэралыр къыхагъэщIахэм хабжэу ара?», — къыхигъэщащ абы.
УрысыбзэкIэ псалъэ адвокатхэм я дунейпсо зэгухьэныгъэм и вице-президент Йоффе Михаил жиIащ поляк депутатхэм къыхалъхьа жэрдэмыр Варшавэ и политикэ унэтIыныгъэм зэрытехуэр — Польшэр зэрыпхъуакIуэхэм къезыгъэутIыпщыжа совет зауэлIхэм я лIыхужьыгъэр хэутэн ящI.
«Ахэр зыгъэзахуэ щхьэусыгъуэ щыщымыIэкIэ, ар къэгупсысын хуейщ. Иджырейр политикэ акцэщ, дунейпсо хуитыныгъэм и зы мардэми къимызагъэу», — къелъытэ абы.
Польшэм и президент Дудэ Анджей нэхъапэIуэкIэ Iэ тридзащ совет лъэхъэнэм и фэеплъхэр трахын хуейуэ къэзыгъэлъагъуэ коммунизмэр пэубыдынымкIэ унафэм и дэщIыгъужыныгъэхэм. Урысейм НэгъуэщI къэрал IуэхухэмкIэ и министерствэм щыжаIащ Польшэм кърихьэжьахэр жэуапыншэу къызэрымынэнур.
Лъэпкъ фэеплъымкIэ Польшэм и институтым бадзэуэгъуэм итхащ: совет зауэлIхэм Польшэр хуит къызэращIыжам и дэфтэру Урысейм ЗыхъумэжыныгъэмкIэ и министерствэм игъэхьэзырахэр зыхуэунэтIар Дзэ Плъыжьым и зауэлIхэр хуитщIыжакIуэу къалъытэн щхьэкIэщ.
Польшэм ЗыхъумэжыныгъэмкIэ и министр Мачеревич Антони шыщхьэуIум и пэм жиIащ полякхэм лъэпкъгъэкIуэд къыхуагъэкIуэн мурадкIэ СССР-мрэ фашист Германиемрэ зэгурыIуэныгъэ зращIылIау щытащ.
НэгъуэщI къэрал IуэхухэмкIэ министерствэм и Iэтащхьэ Ващиковский Витольд иужьыIуэкIэ СССР-р игъэкъуэншащ ЕтIуанэ дунейпсо зауэр къызэщIигъэхъеяуэ. Ар зэрегупсысымкIэ, Совет Союзымрэ Германиемрэ зэгъусэу Польшэм къытеуащ.
Висло-Одер стратегие ебгъэрыкIуэныгъэм хэту совет зауэлIхэм Польшэр нэмыцэ зэрыпхъуакIуэхэм къыIэщIагъэ-кIыжауэ щытащ. Абы щыгъуэм Дзэ Плъыжьым хэщIыныгъэшхуэ игъуэтащ — сэлэтрэ офицеру мин 600-м щIигъу хэкIуадэри Польшэм и щIыналъэм щыщIалъхьэжащ.
ФРГ-м и официальнэ лIыкIуэм и къуэдзэ Деммер Ульрике шыщхьэуIум и 2-м зэрыжиIамкIэ, нэмыцэхэм къабгъэдэкIыу Польшэм иратын хуей репарацэхэм теухуа псалъэмакъыр нэхъапэм политикэ лъэныкъуэкIи цIыхум и хуитыныгъэм и лъэныкъуэкIи зэпкърахауэ щытащ.
Фигу къэдгъэкIыжынщи, 1990 гъэм Германиер зэгухьэжа нэужь, илъэс дэкIри абырэ Польшэмрэ зэгъунэгъуфI зэгурыIуэныгъэр зэращIылIащ. Тутнакъэщым иса полякхэмрэ залымыгъэкIэ зыгъэлажьэу щыта нацист программэмкIэ лей къызытехьахэмрэ папщIэ ФРГ-м и унафэщIхэм компенсацэ щIыкIэу Варшавэ хуаутIыпщащ нэмыцэ марк меларди 2-рэ мелуан 500-рэ.
Виталий Подвицкий.
«РИА» хъыбарыщIэхэр
НапэкIуэцIыр зыгъэхьэзырар Жыласэ Замирщ.
