Ислъамым и нур
Дэ къытхуатх
Амурбий хуэдэхэр нэхъыбатэмэ…
Куба (нэхъапэм Хьэсэнбийхьэблэ) къуажэм къикIыу иджыблагъэ тхыгъэ гуапэ къытIэрыхьащ. Ар теухуащ Шыкуэ Амурбий.
«Амурбий Шыкуэхэ я къуэщ, ауэ зейр къуажэращ, — къатх кубадэсхэм я нэхъыжьхэм. — Сабии балигъи жылэм дэскъым ар сэбэп зыхуэмыхъу. ЦIыхухэр махуэ къэс зыхуеину хьэпшыпхэр щащэ тыкуэн къызэIуихауэ, жыжьэ дымыкIуэу уасэ езэгърабгъукIэ къытIэрегъэхьэ. ХьэрычэтыщIэ Iуэхум пэрытми, Амурбий мылъкушхуэ зэхуэхьэсыным итхьэкъуауэ, унэшхуэ зыщIу пщIантIэм удэмыплъэфу сэрей лъагэкIэ къэзыухъуреихьхэм япеуэу щыткъым. ПщIэнтIэпс хьэлэлкIэ къилэжь мылъкур зыкIи щIимыуфэу, къуажэдэсхэм ятрегъэкIуадэ. Сыт хуэдэ лэжьыгъэ жылэм къыщыхъуми, еджапIэхэми, IуэхущIапIэхэми ар я щIэгъэкъуэнщ».
Гъуэгу зыухуэмрэ лъэмыж тезылъхьэмрэ сыт щыгъуи псапэшхуэ яIэщ. Куэд щIакъым къуажэкхъэм екIуалIэ гъуэгум Амурбий асфальт зэрытригъалъхьэрэ. КъищынэмыщIауэ, абы яхузэригъэзэхуэжащ дунейм зэрехыжрэ куэд щIауэ икIи я кхъащхьэм кIэлъыплъын зимыIэжхэм я сынхэр. Метр щитхукIэ сэххэр хригъатIэри, сеткэ лъагэкIэ кхъэм щыщ Iыхьэшхуэ къригъэхухьыжащ, Iэщ хьэулейхэр абы дэмыхьэфын папщIэ.
«Алыхьым гъащIэ кIыхь ищI Амурбий, — къыпащэ кубадэсхэм я тхыгъэм. — ЛIауэ иIэм я псапэ Тхьэм ищI и лэжьыгъэфIхэр. Абы хуэдэхэр нэхъыбэу диIатэмэ, ди къуажэхэри цIыхухэри нэхъ зыхуей хуэзэу псэунт. ФIыщIэ щхьэхуэу яхуэтщIыну дыхуейт Амурбий кърихьэжьэ IуэхухэмкIэ сыт щыгъуи дэIэпыкъуэгъу къыхуэхъухэу и къуэш бынхэу Ибрэхьимрэ Зауррэ. Алыхьым къахузэпищэ!».
Махуэ лъапIэхэр
Рэмэдан мазэр къоблагъэ
НэщI Iыгъыныр ди Тхьэ лъапIэм фарз (къалэн) къытщищIахэм ящыщщ. Муслъымэн махуэрыбжэмкIэ ар зытехуэ Рэмэдан мазэр мы гъэм накъыгъэм и 17-м (мазэр къыщыунэхум елъытауэ зы махуэкIэ зэхъуэкIыныгъэ иIэнкIэ хъунущ) къохьэ. НэщIым и пэ къихуэу ар зищIысымрэ зэрырахьэкI щIыкIэмрэ фигу къыдогъэкIыж.
НэщIым къикIыр
Зыри пшхы, уефэ хъунукъым нэхущым къыщыщIэдзауэ дыгъэр къухьэху. НэгъуэщIу жыпIэмэ, уи джийм ерыскъы ехынукъым. ЦIыхум нэщIыну щэращ ищIамэ, ар ниет (мурад) хъуащ.
НэщIыну зытехуэхэр
Муслъымэн балигъырщ нэщIыр фарзу зытехуэр. Алыхьым и нэфIыр зыщыхуа Бегъымбар лъапIэм жиIащ: «Къалэн къызытемыхуэхэр: акъылыр зыфIэкIуэдам и акъылыр къихьэжыху, сабийр балигъ хъуху».
ЦIыхубзым и нэщIыр къабыл хъун щхьэкIэ ар езыр къабзэу щытын хуейщ. Мазэ къэс пIалъэкIэ зэрысымаджэм нэщIыр зэпегъэу.
НэщI мазэм ирихьэлIэу гъуэгуанэ тетыр километр 85-кIэ мынэхъ мащIэкIэ и унэм пэжыжьэмэ, нэщI имыIыгъми хъунущ. Алыхьым и нэфIыр зыщыхуа Мухьэммэд бегъымбарым жиIащ: «Абы къикIыр: хэт гъуэгуанэ тетми, и гъуэгуанэр иухыху, хэт сымаджэми, и узыншагъэр зэтеувэжыху мынэщIми хъунущ, ауэ зэрыхэшхар ипшыныжын хуейщ. Гъуэгуанэ тетми сымаджэми яхузэфIэкIынумэ, нэщIмэ нэхъыфIщ».
Сымаджэм и нэщIыр
Рэмэдан мазэм ирихьэлIэу цIыхур сымаджэ хъуамэ, еплъынщи, и къарум дэкIынумэ, нэщIынщ. ХузэфIэмыкIынумэ нэщIынкъым, ауэ хъужа иужькIэ ипшыныжын хуейщ. И узыншагъэр зэфIэмыувэжмэ, нэщIыр имыпшыныжми хъунущ, ауэ дэтхэнэ зы нэщI махуэми пэкIуэу зы тхьэмыщкIэ игъэшхэну къытохуэ е а шхыным и уасэ иритыпхъэщ.
ЦIыхубз муслъымэныр уэндэгъу щыхъуам и деж езым и псэм е и ныбэм илъ сабийм тешыныхьмэ, нэщI имыIыгъми хъунущ, ауэ щхьэусыгъуэр зэрытекIыу, ипшыныжыну и къалэнщ. Абы ещхьщ сабий цIынэ зыкIэрыщIа бзылъхугъэри: езым и псэм е сабийр зригъэфэн быдзышэ имыгъуэтынкIэ тешыныхьмэ, мынэщIмэ нэхъыфIщ. Мы къэдгъэлъэгъуа щхьэусыгъуэхэр зиIэхэм иужькIэ нэщIыр япшыныжын е зэрымынэщIа махуэ къэс хуэзэу зы тхьэмыщкIэ ягъэшхэн хуейщ.
НэщIыр зыгъэтэмэмыр
1. Ниет щIыныр. Щэращыр зэфIигъэкIрэ и дзэхэр илъэщIыжа нэужькIэ нэщIынум мыпхуэдэу жеIэ: «Нобэ пщэдджыжь нэмэзым щыщIэдзауэ ахъшэм уахътыр къихьэху Алыхьым папщIэ сынэщIыну ниет сощI». Ар макъкIэ жимыIэми ягъэ кIынукъым, и гум илъмэ зэфIокI. Тхьэ лъапIэм щхьэкIэ зэрынэщIымкIэ цIыхум мурад ещI. Ниет зыхуащIыр фарз нэщIырщ. УщынэщIыну махуэм и пщэдджыжьыпэр фIэмыкIыу ниет пщIакIэу щытын хуейщ. Сыт щхьэкIэ жыпIэмэ Алыхьым и нэфIыр зыщыхуа Бегъымбар лъапIэм къыдгурегъаIуэ: «Хэт пщэдджыжьым ипэ къихуэу ниет имыщIами, абы нэщI иIэкъым, ауэ ирихьэкIыну нэщIыр нэфилэу (псапэу) щытмэ, пщэдджыжьым иужькIи ниет ищI хъунущ, езым зыгуэр имышхауэ щытмэ».
2. ЦIыхум ерыскъы псоми, лIыгъуэ-фызыгъуэми махуэм зыщихъумэн хуейщ.
3. НэщIыр пщэдджыжь нэмэзым щыщIэдзауэ ахъшэм уахътыр къихьэху йокIуэкI.
НэщIым и мардэхэр
1. Щэращ щIыныр. Нэху мыщ щIыкIэ укъэтэджу ушхэныращ тэмэмыр. Бегъымбар лъапIэм жиIащ: «Дэ ди нэщIымрэ ди япэ ищахэм я нэщIымрэ зэрызэщхьэщыкIыр щэращ дызэрышхэр аращ». Щэращым и уахътым жэщ ныкъуэм щIедзэри пщэдджыжь нэмэзым дакъикъэ зыбгъупщI иIэжу еух.
2. Зэманыр къыщысам и деж кIыхьлIыхь умыщIу ухэщхьэжыныр. Алыхьым и нэфIыр зыщыхуа Бегъымбар лъапIэм и суннэтхэм ящыщщ хэмыщхьэжу, псы нэхъ мыхъуми Iумыхуауэ ахъшэм нэмэз зэримыщIар. Ар хъурмэрэ псыкIэ хэщхьэжырт.
3. НэщIар щыхэщхьэжым и деж Тхьэ лъапIэм елъэIун хуейщ. Алыхьым и нэфIыр зыщыхуа Мухьэмэд бегъымбарым абы щыгъуэм и деж жиIэу щытащ: «Алыхь лъапIэ, уэращ псори дызыхуэнэщIар, уэ къыдэпта ерыскъымкIэ дыхощхьэж, уэращ зыхэзыхри, зыщIэри, ди нэщIыр къабыл щIы». Апхуэдэу жиIэу нэщIам духьэ ищIыпхъэщ.
НэщIым и деж нэхъыфIщ
1. Андез щыпщтэм и деж уи пэмрэ уи жьэмрэ псы щIагъуэу умыгъакIуэмэ, сыту жыпIэмэ зыгуэркIэ псыр уи джийм ехмэ, уи нэщIыр мэкъутэ.
2. Щхьэгъусэм утемылъэщIыхьмэ, хъуапсэ IуэхукIэ уемыплъмэ.
3. Сэхусэплъ зэхыумылъхьэмэ.
НэщIыр мэкъутэ
1. ЕрыскъыхэкI уи джийм ебгъэхмэ.
2. ЦIыхум езым ищIэу зыкъигъэжьмэ.
3. Ахъшэм хъуа пфIэщIрэ ухэщхьэжамэ, ауэ иджыри дыгъэр къуэмыхьэжамэ.
НэщIыр зыпшыныжыну къызытехуэхэр
1. Диным къабыл ищI щхьэусыгъуэхэм ящыщ имыIэу нэщI мазэм хэшхам ипшыныжыну къытохуэ. Ар къэзыгъэнаIуэр Алыхьым и нэфIыр зыщыхуа Бегъымбар лъапIэм и хьэдисыращ. Тхьэм и лIыкIуэм и деж зы цIыху къакIуэри жиIащ: «Щхьэусыгъуэ симыIэу зы нэщI махуэ сышхащ. СыткIэ ар згъэзэкъуэжыну?». Алыхьым и нэфIыр зыщыхуа Мухьэмэд бегъымбарым жэуапу къитащ: «ПщылI щхьэхуиту утIыпщыж, е мазитIкIэ нэщIыж, е тхьэмыщкIэ 60 гъашхэ».
2. Езым и жэрдэмкIэ махуэм лIыгъуэ-фызыгъуэ зезыхьами нэщIыр ипшыныжынущ.
НэщIыр икъутэнукъым
1. Уи джийм псы иумыгъэхыу дзэхэр плъэщIмэ.
2. Хуабэ Iейм зыщыпхъумэн щхьэкIэ, псы зытепкIэмэ е псыежэхым ухыхьэмэ.
3. Хэщхьэж нэужьым щыщIэдзауэ пщэдджыжь кIэхур къищIыху уи щхьэгъусэм удыщIыгъуамэ. Апхуэдэм и деж нэщIым щыщIидзэм ипэ къихуэу зыбгъэпскIыжмэ нэхъыфIщ.
4. УщыпщафIэкIэ и тэмэмагъыр зэбгъэщIэн папщIэ ерыскъым уебзеймэ.
5. Сабий цIыкIум и шхыныр жьэкIэ хуэбгъэныщкIумэ (ар зыгъэныщкIун нэгъуэщI щымыIэу), ауэ абы щыщ иумыгъэхыу.
НэщI исым къыхуогъу
1. Езым и Iупсыр иригъэхыжмэ.
2. И жьэм жьэдэлъэта бадзэр и къурмакъейм фIехамэ.
3. Гъуэгум, лэжьапIэм е уздэщыIэ нэгъуэщI щIыпIэхэм къыщыхъей сабэр, Iугъуэр, апхуэдэуи зыщыпхъумэнкIэ Iэмал зыхуумыгъуэт гуэрхэр уи кIуэцIым кIуамэ.
4. ЗыгъэпскIыжын хуейуэ нэху къытещхьамэ.
5. ЩынэщI махуэм жейуэ шейтIаным къигъэпцIарэ, абы и лъэужь къэнамэ.
6. Щыгъупщэжу шхамэ е псы ефамэ. Абы теухуауэ Алыхьым и нэфIыр зыщыхуа Мухьэмэд бегъымбарым жиIащ: «Хэт щыгъупщэу шхэми, и нэщIыр ирегъэкъуж, абы имыщIэу ишхар Тхьэ лъапIэр аращ езыгъэшхар, ирезыгъэфар».
Гу зылъытапхъэ: «Ислъамым и нурым» и къыкIэлъыкIуэ къыдэкIыгъуэм дыщытепсэлъыхьынщ къэдэр жэщым, бытырым, нэщIикIыжым.
ТхылъыщIэ
Бегъымбархэм ятеухуа хъыбархэр
Иджыблагъэ дунейм къытехьащ «Бегъымбархэм ятеухуа хъыбархэр» тхылъ щхьэпэр. Абы куэд зэрыщыгуфIыкIынум шэч хэлъкъым.
Фания бин Мухьэммэд аль-Маккирэ Булгари Хъайдаррэ бегъымбар лъапIэхэм ятеухуауэ ятхыжа хъыбар хьэлэмэтхэр адыгэбзэкIэ къыдигъэкIащ Тхьэкъуахъуэ Iэуес. Ахэр нэхъыбэу зыхуэгъэзар сабийхэращ, ауэ балигъхэми хуабжьу къахуэщхьэпэнущ. Хъыбархэр бзэ тыншкIэ, гурыIуэгъуэкIэ тхащ икIи Алыхьталэ Иным цIыхур къызэригъэщIар, абы и псэукIэр зэрызэфIигъэувар, бегъымбар лъапIэхэмрэ ислъам динымрэ къазэрыхуригъэха щIыкIэм ухагъэгъуазэ, муслъымэныгъэ пэжым ухуаущий.
Iэдэм и деж къыщыщIэдзауэ Алыхьым и нэфIыр зыщыхуа Мухьэммэд и деж щиухыжу бегъымбар пщыкIутIым щытопсэлъыхь тхылъым. Дэтхэнэми и гъащIэмрэ къекIуэкIыкIамрэ хъыбар щхьэхуэ иIащ, цIыхухэм щапхъэ нэс яхуэхъуу.
«Бегъымбархэм ятеухуа хъыбархэр» дунейм къытезыгъэхьа Тхьэкъуахъуэ Iэуес илъэс зыбжанэ хъуауэ ислъам диным ехьэлIа тхылъхэр къыдегъэкI, нэхъыбэр езым и мылъкукIэ. Абы и фIыгъэкIэ адыгэбзэкIэ щIэджыкIакIуэхэм яIэрыхьащ муслъымэн махуэрыбжэхэр, хьэдис лъапIэхэр, уаз щхьэпэхэр, зэчырхэр, дыуэ зэмылIэужьыгъуэхэр, нэгъуэщI куэди. Иужьу къыдэкIауэ зи гъугъу фхуэтщIа тхылъыр зыIэрызыгъэхьэну хуейхэр езы Iэуес и деж псалъэ хъунущ мы телефонымкIэ: 8-903-490-41-95.
