Мыхэгъэрей
КъыжыIэт, щIалэ къэумысыгъуей! Хэт фIыу плъагъур нэхъыбэ дыдэу? Уи анэра, уи адэ, уи шыпхъу, хьэмэ уи къуэшра?
Анэи сиIэкъыми, Адэи, шыпхъуи, къуэши сиIэкъым.
НытIэ уифIхэра?
КъырагъэкIыр нобэми ныжэбэми сихамэ псалъэ гуэр къыбжьэдэкIащ.
Уи хэкура нытIэ?
Зыхуэзэр дэтхэнэ етхъэчIыгъуэрами сымыщIэкIэ…
Дахагъэрагъэнщ фIыу плъагъур…
Тхьэ’ейуэ (уафэрыхыу), кIуэдыжыджэу щытатэмэ сегуакIуэнт шэчыншэу.
Дыщэра нытIэ?
Фэ Тхьэм гужь зэрыхуэфщIым хуэдабзэу сэри абы гужь хузиIэщ.
Арамэ нытIэ сыт уэ узэгуакIуэу щыIэр, ауэ къызэрымыкIуэ цIыхуу мыхэгъэрей?
Пшэхэращ сэ сызэгуакIуэр… Мис мо… мо блэкIыу ежьэж пшэхэр, хуэдэншэ пшэхэр.
Дахэрылажьэм и тхьэджэ
Махуэ иухыр сыту куууэ пкъырыхьэрэ цIыхум, нэхъри бжьыхьэ махуэмэ… Ей сэрмахуэ! Псэм хэIэу пкъырохьэри… Сыту жыпIэмэ, зэхэщIэгъуэ гуакIуэ Iэджэ щыIэщ, зэрызэхэзеуэхэм имыгъэкIуэду ахэм я хьэлъэныр; итIанэ, зэрыаращи, гъунэншэм и дзакIэм нэхърэ нэхъ дзакIэ жани дэнэ къипхыжын.
Уи пхырыплъыныр уафэми хыми я Iуфэншагъ, гъунэншагъым щызебгъэкIуэну зэрытхъэгъуэшхуэ. Закъуагъэр, щымыгъэр, уафэм и зыщыщхъуныгъэ хуэдэншэр… Жьым зэрихьэу, и цIыкIуагъымрэ, и закъуэпцIиинымрэ, и амалыджэнымрэ игъейыж нэхъей щIэплъыпIэм щызеуалэ кхъуафэжьейр, абы и дамэхэр… Хы сыджхэм я зымыхъуэжыныгъэм имухыж я уэрэдыр… Мис мыхэр псори сэ къыздогупщысэ; хьэуэ жыпIэрэ, сэ ахэм садогупщысэ нытIэ…Сыту жыпIэмэ, нахуапIэу тлъагъу пщIыхьхэм я хъииншагъэм ди езыныр апхуэдизкIэ занщIэу хокIуадэри, пхужыIэнкъым. «Мэгупщысэхэ» жысIащ. Пэжщ,ауэ ахэр псалъэдэгъэли, зэлъыт-зэгъапщэи, зэхуэгъэхъуи хэмыту, гухэщIыфэр нэхъ ебэкIыу, хуэтхьэмыщкIафэурэщ зэрыгупщысэхэр.
ИтIанэми а гупщысэхэр сэ къыспкъырычIми, щыIэгъэхэм къыхихуми, псынщIэ дыдэу щIоухуабжьэ, мыцIыкIуфэкIуу. Хуабжьыгъэм езым пIейтеиныгъэ гуэр, ткIыбжь гурыхь гуэр къыщыхокIыж IэфI зэхэщIэгъуэм идеж. Егъэлеяуэ шэщIа хъуа си ирижапIэхэм[1] мэкъамэм ипIэкIэ макъ цIу; зэхэзеуэм ипIэкIэ хъеин, бжьыбжьын фIэкIа щызекIуэжкъым.
Иджы къысщыхъыжьау мы уафэм и кууагъым уIэбжьыгъуэр къызет; и зэщыщхъуным сипIэм сыреху. Хым и къыфIэмыIуэхуныгъэми, Iуплъэгъуэ зыхъуэжыншэу нэм къыIуувэхэми саущэгу, схуэмыхьыж сащI…
Уэху мыгъуэ! Зэпымыуу гъэвынIа хуейуэ, хьэмэрэ зэпымыуу дахагъэм зэпыIудзын хуейуэ ара? Езырыххэ щыIагъэ! Нэщыпхъуэзехьэ гущIэгъуншэ!ТекIуэзэпыт пэщIэтакIуэ…! СчIэрычI хъунумэ… Си пабгъэнымрэ си гъэщIагъуэкIэмрэ гъэIулэныр къэгъанэ! Дахагъэр буплъэкIуныр щIакIуэчIапэщ. Дахэрылажьэр гужьеигъуэчIэ хочIиичI а щIакIуэчIапэм тоувэри. Аращи…хощIэ…
_____________________
1) ИрижапIэ-зэхэщIапIэ; нерв.
ФочауапIэмрэ кхъэлъахэмрэ
«Кхъэм хуэплъэ ефапIэ» ефапIэм фIэпщу икIи тептхэжыну фIэщыгъэ нэхъ гъэщIэгъуэн дэни къипхыжынт,- жиIащ игукIэ ди зы къуажэ зэхэзекIуэлIым,- ауэ псыхуэлIэ къебгъэблыну ухуеймэ, абы нэхъ хуэщIаи бгъуэтыжынкъым. Мы ефапIэр зейм Хораси Эпикур и гъэсэн усакIуэхэри икъукIэ игу ирихь хъунщ, Тхьэм ещIэри: къупщхьэпкъ лъэпкъ щызырамыхьэу е гъащIэм и кIэщIагъыр къэзгъэнаIуэ нэщэнэ гуэр ямыIыгъыу дэуэ-дэпщэ зэхэзымышэу щыта пасэрей Египэтдэсхэм я гулъытэ кууми щыгъуазэщ атIэ дауи ар».
Ахэр зэригъэзахуэурэ ефапIэм щIэхьэри и гупэр кхъэлъахэмкIэ гъэзауэ етIысэхри фадэ пIащIэ гуэри ирифащ, зы Iугъуи пыригъэхуащ, мыпIащIэурэ. Ауэрэ мы пщIантIэм дэхьэу мащэхэм ябгъэдэхьэну къизэрыхьащ игу. Удзыр кIыру щызэщIэкIау, урагъэблагъэ фIэкIа умыщIэу; дунейр зи беягъ дыгъэм и тетыгъуэр щекIуэкIыу абдежым.
Пэж дыдэу, нэхумрэ хуабэмрэ я гуащIагъыр къызэкъуахати ялъэкI къагъанэтэкъым. ХэкIуадэжыныгъэм хэшхыкIыу къэпшэру къэщIэрэщIа мор зи дахагъ удз гъэгъа алэрыбгъум чэфу тегъуэлъхьау телъи мы дыгъэр жыпIэнт плъэгъуатэмэ. Гъунэрэ нэзрэ зимыIэ псэуныгъэм – цIыкIу хъуурэ адэкIэ цIыкIу хъупIэ къызхуэмынэжа псэущхьэхэм я псэуныгъэм - и зэщIэвэ макъыр щызщ уэми щIыми. Зэмызи фочауэ макъ гуэр къыхоIучI, абдежым пэмыжыжьэ нэщанэуапIэм къиIукIыу; зэгъэпщауэ пIалъэ тIэкIукIэ зэпыум къиублэжурэ макъ земыгъэIэтакIэ къеуэ симфонием къыхэпIэнкIыкI шэмпан щхьэтепIэ макъым ещхьу къоIу фоч уэ макъыр.
И щхьэкуцIыр къигъэплъу дыгъэр жьэражьэу, лIэныгъэм къыхих мэ гуащIэр зэхищIэу зыщхьэщыс мащэм къыщIэIукIыу Iущащэ макъ зэхихащ зэу. Мыпхуэдэу жиIэт Iущащэм: «Фи нэщанэ техуапIэхэми, фи карабинхэми нэлатыр къыхукIуэ, лIахэри ахэм я зыгъэпсэху Тхьэ IэщIагъэри къызфIэмыIуэху зэрыхь-зэрий гуп! Фи нэхъуеиншэным нэлатыр къытихуэ, фи зэгъэзахуэхэм нэлатыр къытихуэ, лIэныгъэм и унэм и деж къажэу укIыкIэ зырагъащIэу къэува лIэжынзащIэ пщтырафэхэ! ТегъэпсыхьыпIэм утехуэу сэугъэтри къэблэжьыныр зыми зэрыщымыщыр фщIэтэм, мыпхуэдизу зывукIыжынтэкъым, псэущхьэ лэжьакIуэшхуэхэ; ТехуапIэм я нэхъ иным, мы гъащIэ гурымыхьым и техуапIэ закъуэм Iэджэ щIау техуагъэххэу мыбдеж щIэлъхэм я жейри апхуэдизу къэвгъэутхъуэнтэкъым".
ЗэзыдзэкIар Гуащокъуэ Абдулщ
