МарсырыкIуэ къэмыланджэ
НАСА-м и IэщIагъэлIхэм и кIэм нагъэблэгъащ Марс планетэм и щIы щхьэфэм къыщызыкIухьыфын, абы щыщ пкъыгъуэхэр щызэхуэзыхьэсу ЩIы Хъурейм къэзыхьэсыфын Iэмэпсымэ телъыджэу Къэмыланджэ (Perseverance) зыфIаща роверым и зэхэгъэувэныр.
Ар 2020 гъэм бадзэуэ-гъуэм и 17-м къыщыщIэдзауэ шыщхьэуIум и 5-м нэсыху ягъэува пIалъэм къриубыдэу яутIыпщынущ, мазийкIэ уэгум ита иужькIи, 2021 гъэм мазаем и 18-м, Марсым щыIэ кратерхэм ящыщу Джезеро зи фIэщыгъэм и уэхым щетIысэхынущ.
Perseverance марсырыкIуэр щIэныгъэлIхэм къагупсысу Iэзэ дыдэу зэхагъэувэжа, килограмм 1043-м нэблагъэ зи хьэлъагъ роботщ. Планетэ «плъыжьым» и щIыIум абы къыщилъыхъуэнущ гъащIэ щыщыIагъэнкIэ хъуну лъэхъэнэ жыжьэхэм я Iэужьу а уафэщIым къыщызэтена нэрымылъагъу микробхэм я лъэужьхэр, и щIыгум и зэхэлъыкIэмрэ (геологиемрэ) мы зэманым абы къыщекIуэкI климатымрэ зыхуэдэр иужькIэ щIэныгъэлIхэм зэрызэхагъэкIыфыну къэпщытэныгъэхэри щригъэкIуэкIынущ.
Ровер — хьэршым щыIэ уафэщIхэм (планетэхэм) я щIы щхьэфэм къыщызыкIухьыф Iэмэпсымэ телъыджэщ. Мы зэманым Марсым «къыщеущыхь» 2012 гъэм шыщхьэуIум и 6-м астроинженерхэм абы щрагъэтIысэхауэ щыта «Curiosity» роверым.
ЩIэныгъэлIхэм къызэралъытэмкIэ, Perseverance марсырыкIуэм и пщэ далъхьа Iуэхум и гъэзэщIэныр мыхьэнэ ин дыдэ зиIэщ. Мы роверым и кIуэцIым быдэу щыгъэпщкIуащ дыщэм къыхэщIыкIа «Мокси» пхъуантэ цIыкIур — Марсым и хьэуа пIащIэм хэт углекислэ пкъыгъуэр (газыр) дызэрыбауэ хьэуам тыншу хуэзыгъэкIуэфыну ябж Iэмэпсымэ Iэрыхуэр. Зи ухуэныр и кIэм нагъэблэгъа Къэмыланджэ роверым хащIыхьащ планетэ «плъыжьым» щызэхуихьэсыну пкъыгъуэхэр щызэхидзыжыфын лабораторэ цIыкIу, жыжьэрыплъэ-оптикэ датчикхэу 23-рэ, зрихьэлIэм IупщI дыдэу сурэт, видео тезыхыфын камерэхэр.
Нэхъ телъыджэжыр аращи, роверыщIэм и тебзэм адэкIэ кIэращIащ дыгъэм и бзийхэм къапих къарумкIэ езы-езыру зызыузэдыж жьыхулъатэ цIыкIури. ЩIэныгъэлIхэм абыкIэ, япэ лъэбакъуэу, къращIэну я мурадщ уафэщI жыжьэм и уэгум къыщызылъэтыхьыфыну Iэмэпсымэхэр зыхуэдэр. КъищынэмыщIауэ, кхъухьлъатэ цIыкIумкIэ абыхэм къахуэплъыхьынущ (ар, дауи, абы и уэгум изагъэмэ) Марсым и щIы щхьэфэм щыщ адрей и щIыпIэхэри.
КЪУМАХУЭ Аслъэн.
