ЩытыкIэр зыхуэдэмрэ къалэнхэмрэ
Ди газетым зэрытетащи, КъБР-м и Iэтащхьэм и къалэнхэр пIалъэкIэ зыгъэзащIэ КIуэкIуэ Юрий щIышылэм и 23-м иригъэкIуэкIащ мэкъумэш IэнатIэхэм зегъэужьыным хуэунэтIауэ къэув къалэнхэр щызэпкъраха зэIущIэ.
Ар къыщызэIуихым кIэщIу къытеувыIащ зытепсэлъыхьыну Iуэхугъуэм мыхьэнэшхуэ зэриIэм, абы икIэщIыпIэкIэ хуэфащэ унафэ къыхуагъуэтын зэрыхуейм.
— Иужьрей илъэсхэм бэджэнд зэхущытыкIэхэм, мэкъумэшыщIэ (фермер) хозяйствэхэм мыIейуэ заужь, щIым телэжьыхьыну хуейхэр нэхъыбэ мэхъу. Къэралым зэрызащIигъакъуэм ахэр Iуэхум трегъэгушхуэ. Арами, а IэнатIэм и зехьэкIэм ныкъусаныгъэ инхэр зэрыхэлъым куэд дыдэ егъэпIейтей. Гъавэ щIапIэхэм я нэхъыфIхэр хьэрычэтыщIэ къулейхэм къызэращтам, къуажэдэсхэм я нэхъыбэм апхуэдэ Iэмал зэрамыIэм республикэм и цIыхухэр егъэгубжь икIи захуагъэр зэфIагъэувэжыну къагъэув. ЩIы Iуэхур нэхъ щыткIийщ Шэрэдж, Бахъсэн, Дзэлыкъуэ, Прохладнэ районхэм. Къуажэдэсхэр хэкъузауэ щIоупщIэ: ди адэжьхэр игъащIэ лъандэрэ зытелэжьыхьу, я унагъуэхэр зэрапIу щыта мэкъумэш щIапIэхэр гуп щхьэхуэ гуэрхэм щхьэ яIэщIыхьэнкIэ хъуа, зэуIуу абы телэжьыхьыну хуей цIыху къызэрыгуэкIхэм я нэхъыбэр зытес щIым щIыхуимытыжыр сыт? Иужь тхьэмахуитIым къриубыдэу апхуэдэ упщIэрэ тхьэусыхафэу пщIы бжыгъэхэр къысIэрыхьащ. Зыкъысхуэзыгъэзахэм яхэтщ Шэджэм ЕтIуанэ, Псынэдахэ, Кэнжэ, Прималкинскэ къуажэхэм щыщхэри, — къигъэлъэгъуащ КIуэкIуэ Юрий. — АПК-м хухах субсидиехэмрэ грантхэмрэ захуагъэ хэлъу трагуашэркъым. А Iуэхум нэфI-ней зэрыхалъхьэм, я къулыкъур щхьэхуещагъэкIэ къызэрагъэсэбэпым къуажэдэсхэр егъэгубжь. Апхуэдэу гъавэ щIапIэхэр къызэрагъэсэбэп щIыкIэми щыщIэныгъэшхуэхэр хэлъщ. ИгъащIэ лъандэрэ ди республикэм жыг хадэхэр щагъэкIыр бгылъэ, жьэгъущIэс щIыпIэхэрщ. Гъавэрэ джэшхэкIхэмрэ щызэрахьэу щыта вапIэ берычэтхэр нобэ а IэнатIэм хухах. Нэхъ хэплъэгъуэр дяпэ илъэс куэдкIэ а щIы Iыхьэхэр къэдгъэсэбэп зэрымыхъунурщ. А псор зэхэдгъэкIыну, унафэ пыухыкIа тетщIыхьыну къытпэщытщ. Ди дежкIэ нэхъыщхьэр захуагъэр зэтегъэувэжынырщ, цIыхухэм я псэукIэр егъэфIэкIуэнырщ. Къулыкъу къыщIыдатар ар пэжу етхьэкIын щхьэкIэщ, армыхъумэ, ди щхьэ IуэхукIэ къэдгъэсэбэпыну аракъым. Апхуэдэхэм дяпэкIэ хабзэм тету ткIийуэ дабгъэдыхьэнущ.
Абы и пэублэ псалъэм и ужькIэ, республикэм и агропромышленнэ комплексым и нобэрей щытыкIэр зэпкърихыу зэхыхьэм къыщыпсэлъащ КъБР-м мэкъумэш хозяйствэмкIэ и министрым и къалэнхэр зыгъэзащIэ Шэт МэчрэIил.
— Район администрацэхэм къата бжыгъэхэм къызэрагъэлъэгъуамкIэ, 2013 гъэм и пэщIэдзэм ирихьэлIэу мэкъумэш предприятэу 317-рэ, мэкъумэшыщIэ-фермер хозяйствэу 1120-рэ, бэджэндырылажьэу 5822-рэ, уней подсобнэ хозяйствэу мини 114,5-рэ диIэщ. Мэкъумэш IэнатIэхэм илъэсым ику иту цIыху мин 66-м щIигъу лэжьапIэкIэ къызэрагъэпэщ. Ар экономикэм хэт псоми я процент 21,5-рэ мэхъу. Къэббалъкъстатым пэублэу къызэрибжамкIэ, 2013 гъэм мэкъумэш организацэхэм ику ит улахуэр сом 10240-м, ерыскъым елэжь промышленностым и предприятэхэм сом 9400-м щынэсащ. УФ-м Мэкъумэш хозяйствэмкIэ и министерствэмрэ КъБР-м и Правительствэмрэ зэращIылIа зэгурыIуэныгъэм тету, Къэрал программэр гъэзэщIэным теухуа Iуэхугъуэхэм сом мелардрэ мелуан 719-рэ хухахащ. Абы щыщу сом мелардрэ мелуан 445-р федеральнэ бюджетым щыщщ, мелуан 274-р республикэм и мылъкущ, — жиIащ къэпсэлъам.
Шэт МэчрэIил зэщхьэщыхауэ къытеувыIащ мэкъумэш хозяйствэм зегъэужьыным, мэкъумэшхэкIхэм, сырьем, ерыскъыпхъэхэм я рынокыр зэкIэлъыгъэкIуэным тещIыхьа Къэрал программэм и программэ гуэдзэхэр гъэзэщIа зэрыхъум, АПК-м и мылъку-техникэ лъабжьэр зыхуэдэм, мэкъумэшхэкIхэр щэным пыщIа гугъуехьхэм, губгъуэ лэжьыгъэхэм зэпэщу щIадзэн папщIэ зэфIагъэкIхэм. Бжьыхьэсэм гектар мин 67,2-рэ хухахащ, гъатхасэр гектар мин 225-м щрагъэкIуэкIыну траухуащ. Сэхураныр-гектар мин 33-м, кIэртIофыр — гектар мин 13-м, хадэхэкIхэр гектар мин 17-м трасэнущ. Къэрал программэм ипкъ иткIэ, гъавэрэ джэшхэкIыу тонн мин 782,1-рэ, сэхурану — тонн мин 35-рэ, кIэртIофу — тонн мин 246,9-рэ, хадэхэкIыу — тонн мин 370-рэ, пхъэщхьэмыщхьэрэ мэракIуэу — тонн мин 95-рэ кърахьэлIэну, былымылрэ джэдкъазылу — тонн мин 99-рэ, гъэшу — тонн мин 459,1-рэ къалэжьыну я мурадщ.
Къапэщытхэр щигъэбелджылым, Шэт МэчрэIил къыхигъэщащ АПК-м зегъэужьыным хухах бюджет мылъкур фейдэ пылъу, зэIухауэ зэрытрагуэшэнум и схемэщIэ зэрагъэхьэзырар, абы тету муниципальнэ щIыналъэхэм зэрадэлэжьэну щIыкIэр зэраубзыхуар.
Я Iуэху еплъыкIэхэр къаIуатэу зэхыхьэм къыщыпсэлъащ КъБР-м и Парламентым мэкъумэш политикэмрэ щIы зэхущытыкIэхэмкIэ и комитетым и унафэщI ЛIыхъугу Хьэжмуридрэ республикэм Мэкъумэш хозяйствэмкIэ и министерствэм деж щыIэ Жылагъуэ советым и тхьэмадэ Нэхущ Заурбийрэ. Абыхэм жаIам едаIуэри, КIуэкIуэ Юрий щIэупщIащ Прохладнэ районым и гъавэ щIапIэхэм ящыщу гектар мин 15 «Киево-Жураки» агрофирмэм зэрыIэщIыхьа щIыкIэм.
— Ар къызэIузыхахэри зыIэщIэлъхэри Къэбэрдей-Балъкъэрым щыщкъым. Сыт а инвестицэ проектым къыдитар?- захуигъэзащ абы зэхуэсахэм. Шэт МэчрэIил зэрыжиIамкIэ, зэгурыIуэныгъэм къыщыгъэлъэгъуахэр агрофирмэм къызэпиудащ. Прохладнэ муниципальнэ районым и администрацэм и Iэтащхьэм и къалэнхэр зыгъэзащIэ Говоров Сергей ар диIыгъащ. «Киево-Жураки» ООО-м и унафэщIхэм Iуэхум мылъкушхуэ халъхьэн хуеящ. Ар дэнэ къэна, бэджэнд уасэр халъхьэркъым, зэманыфI хъуауэ улахуэр ятыркъым. КъищынэмыщIауэ, кхъуэ комплексым и псэуалъэ псори вапIэхэм тращIыхьащ. Агрофирмэм и унафэщIхэм мы махуэхэм район администрацэм зыхуагъэзащ яIыгъ щIыр ар къызытраха къуажэдэсхэм бэджэнду(субаренда) иратыну, гъавэ щIапIэхэр банк Iуэхум халъхьэну зэрамурадымкIэ. Урысейм Мэкъумэш кIэлъыплъыныгъэмкIэ и къулыкъущIапIэм и Къэбэрдей-Балъкъэр референт центрым и Iэтащхьэ Сэхъурокъуэ Хьэутий къызэрыхигъэщамкIэ, агрофирмэм и лэжьыгъэр мы зэман гъунэгъум къызэтрамыгъэувыIэу хъунукъым. Сыту жыпIэмэ, экологиер зэрауцIэпIым и мызакъуэу, нэгъуэщI щыщIэныгъэ инхэри абы къыщагъуэтащ.
КIуэкIуэ Юрий Iуэхур зэхьэлIахэм къалэн ящищIащ кхъуэ комплексым и Iуэхур куууэ зэпкърахыу, хуэфащэ унафэ тращIыхьыну.
Мэкъумэш IэнатIэхэм зегъэужьынымкIэ, ныкъусаныгъэхэр гъэзэкIуэжынымкIэ щыIэ хэкIыпIэхэм, щIы реформэр адэкIэ бгъэIэпхъуэ зэрымыхъунум теухуауэ зэхыхьэм къыщыпсэлъащ КъБР-м и къэрал чэнджэщэгъу Къармокъуэ Хьэчимрэ республикэм и Жылагъуэ палатэм щыщ Дохъушокъуэ Мусэрэ.
ЗэIущIэм къыщыхалъхьа чэнджэщхэмрэ Iуэхугъуэхэмрэ зэхуэсахэр арэзы техъуащ икIи ахэр унафэкIэ къащтащ.
Зэхыхьэм хэтащ КъБР-м и Парламентымрэ Правительствэмрэ я унафэщIхэу Чеченов Ануаррэ, Храмов Константинрэ, Къэбэрдей-БалъкъэрымкIэ федеральнэ инспектор нэхъыщхьэ Вербицкий Алексей, къалэ, район администрацэхэм я Iэтащхьэхэр, ирагъэблэгъа къулыкъущIэхэр.
ХЬЭЖЫКЪАРЭ Алик.
