Кавказ цивилизацэм и къежьапIэхэр
Дон-Iус Ростов къыщыдэкIащ иджыблагъэ утыку къихьа «Кавказ цивилизацэм и къежьапIэ» лэжьыгъэр.
НАПЭКIУЭЦI щитхум щхьэдэх тхылъыр къыдэзыгъэкIар юридическэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, Урысей Федерацэм щIыхь зиIэ и юрист, ЩIДАА-м и академик Шапсыгъ Дамирщ. «И чэзу хъуащ, — щыжеIэ абы тхылъым и пэублэм, — кав-каз цивилизацэхэр щымыIауэ зыгъэIу псалъэмэкъхэм щIэныгъэр и лъабжьэу да-пэджэжыным».
Тхылъыр къызэIуех кав-каз щIыналъэр къызэрыунэхуамрэ абы цIыхур щыпсэун щыщIидза лъэхъэнэ жыжьэхэмрэ ятеухуа лэжьыгъэм. Аращ зытепсэлъы-хьыр Кокин А. В, Кокин А. А. сымэ «Кавказым и куэбжэхэр. Кавказым щыпсэуа пасэрей цIыхухэм ятеухуауэ» зыфIаща тхыгъэр.
Тхылъым и етIуанэ Iыхьэм ихуащ Къэбэрдей-Балъкъэрым щыщ щIэныгъэрылажьэхэу ПхытыкI Хьэутийрэ Щомахуэ Татьянэрэ я IэдакъэщIэкIыр — «Адыгэ-абхъазыбзэхэр къыщежьамрэ къызытехъукIа бзэхэмрэ».
Тхылъыр зэхуещIыж «Кавказ лъэпкъхэм я ДНК» лэжьыгъэм, Клёсов Анатолий и Iэдакъэ къыщIэкIам. Гулъытэ щхьэхуэ хуэфа-щэщ Гаджиев Магомед «Дербент дунейпсо щэнхабзэм и фэеплъщ» зыфIища тхыгъэм. «Кавказ лъэпкъхэмрэ абыхэм я бзэхэмрэ» тхылъ гъэщIэгъуэным (ар и IэдакъэщIэкIщ Халидов А. М. ) тотхыхь Мейкъуапэ щыщ профессор, ЩIДАА-м и япэ вице-президент Бырсыр Батырбий. «XIX лIэщIыгъуэм къэхъуа нэщхъеягъуэхэм япкъ иткIэ адыгэ-хэр нобэ я адэжь хэкум щIыпIэ зыбжанэм щопсэу: Къэбэрдей-Балъкъэрым, Къэрэшей-Шэрджэсым, Адыгейм, Шапсыгъым, Осетием и Мэздэгу районым, Ставрополь крайм и Къурей щIыналъэм, Краснодар крайм и Успенскэ районым. Аращ и щхьэусыгъуэр адыгэбзэр тхыбзитIу — «къэбэрдей-шэрджэс тхыбзэмрэ», «адыгей тхыбзэмрэ» жаIэу зэрызэгуэкIам. Нобэрей щIэныгъэлIхэр йолэжь тхыбзэ хабзэхэмрэ адыгэ псоми я зэхуаку щызекIуэ терминхэмрэ зэрызэтрагъэхуэжыным, «къэбэрдей», «адыгей», «черкес» IэрыщI фIэщыгъэхэу совет зэманым къэунэхуахэр лъэпкъ зэкъуэтыныгъэм зэран зэрыхуамыгъэхъунум», — щетх Халидовым и тхыгъэм.
Чэрим Марианнэ.
