ПщIэшхуэ зиIэ, щIыхькIэ гъэнщIа IэщIагъэ
Сыт хуэдэ зэманми цIыхухэм ухуакIуэ IэщIагъэм пщIэшхуэ хуащIу щытащ. Ноби абы и мыхьэнэр зымащIэкIи нэхъ лъахъшэ хъуакъым. ПсэупIэ комплексхэр, промышленнэ предприятэхэр, еджапIэхэр, сымаджэщхэр яухуэ. Коммуникацэхэр яукъуэдий, республикэм и архитектурэ теплъэр ирагъэфIакIуэ.
Я махуэм ирихьэлIэу Къэбэрдей-Балъкъэрым ухуэныгъэмрэ псэупIэ-коммунальнэ хозяйствэмкIэ и министр Тутыкъу Анзор дэ упщIэ зыбжанэкIэ зыхуэдгъэзащ.
— Кризисым дауэ фыпэлъэщрэ, Анзор?
— Ди республикэм щыщу цIыху мин 17-м щIигъу ухуэныгъэм пэрытщ, абыхэм я бжыгъэми лэжьыгъэу кърахьэлIэми илъэс къэс хохъуэ. Нэгъабэ сом мелард 12-м щIигъу и уасэ зэфIагъэкIащ.
Мы гъэм ди ухуакIуэхэм псэупIэу метр зэбгъузэнатIэ мини 130-м щIигъу ятащ. Абы щыщу метр зэбгъузэнатIэ мини 10-м нэсыр фэтэр куэд хъу унищым хуозэ. Кыщпэк къуажэмрэ Май къалэмрэ сабий гъэсапIэхэр, Пролетарскэ жылагъуэм амбулаторэщIэ къыщызэIуахащ, Псынабэрэ Къулъкъужынрэ щэнхабзэмкIэ я унэхэр, «Кристалл» щIалэгъуалэ спорт комплексыр зэдгъэпэщыжащ.
Социально-щэнхабзэ мыхьэнэ зиIэ псэуалъэхэр, предприятэхэр ухуэ-нымкIэ ди IэнатIэхэм зэфIэкIышхуэ ябгъэдэлъщ, дяпэкIи абы хагъэхъуэну хьэзырщ.
— Ухуэныгъэ нэхъыщхьэхэм ящыщу сыт хуэдэхэр мы гъэм и кIэм нэвгъэсыну фи мурад?
— ГъуэлъыпIи 130-м тещIыхьауэ Налшык дэтщIыхь Перинатальнэ центрыр мы гъэм и кIэм нэдгъэсыну ди мурадщ. Иджырей технологие нэхъыфI дыдэхэм тету дыухуэ мы IуэхущIапIэр Къэбэрдей-Балъкъэ-рым щыяпэщ икIи Iэмал пэрытхэр зи лъабжьэ медицинэ дэIэпыкъуныгъэ нэгъэса цIыхухэм щагъуэтынущ. Апхуэдэу Жэмтхьэлэ Ипщэм еджапIэ, Хьэбэз, Мэрзэхъу, Зольскэ къуажэ-хэм фельдшер-акушер пунктхэр, Прималкинскэ жылагъуэмрэ Нарткъалэрэ физкультурэ, узыншагъэр щрагъэфIакIуэ комплексхэр, Бахъсэн къалэм псы гъэкъэбзапIэ щыдухуэнущ, Безенги къуажэм и курыт школыр зэдгъэпэщыжынущ.
— Республикэм и цIыхухэр псэупIэкIэ къызэрызэвгъэпэщым и гугъу уэдгъэщIынут.
— ПсэупIэхэм я нэхъыбэр езы цIыхухэм яухуэ. Фэтэр куэд хъу унэхэм зэгурыIуэныгъэкIэ я Iыхьэ халъхьэ е апхуэдэ щIыкIэкIэ зыухуэм ещэ-къещэху. Къэрал, муниципальнэ программэхэм япкъ иткIэ, псэупIэ кхъахэхэм къыщIэдгъэкIхэм унэхэр яхудощI. Къэралыр я щIэгъэкъуэну, цIыху щхьэхуэхэм псэупIэ къащэху е яухуэ. А щIыкIэм тету, Хэку зауэшхуэм и ветеранхэр, хэкIуэда зауэлIхэм я щхьэгъусэхэр, унэгъащIэхэр, Ищхъэрэ Жыжьэм щыпсэуахэр, ныкъуэдыкъуэхэр, Чернобыль щыIахэр, зауэ зэпэщIэтыныгъэхэм хэтахэр мы гъэм псэупIэкIэ къызэдгъэпэщащ. Анэ (унагъуэ) мылъку зиIэхэм ипотекэ щIыхуэ къыIахмэ, апхуэдэхэм къэралым защIегъакъуэ. Нэхъ дызыгъэпIейтейр щIыпIэ администрацэхэм я учётым щыт унэншэхэм я Iуэхурщ.
— ПсэупIэжьхэм щIэсхэр къызэ-рыщIагъэIэпхъукI программэм дяпэкIи пыфщэну?
— 2007 гъэм 185-нэ Федеральнэ законыр къащта нэужь, цIыху 3184-рэ а IэмалымкIэ унэжьхэм къыщIэдгъэкIащ. ИлъэситI зэкIэлъыкIуэм налшыкдэс 1332-рэ дгъэIэпхъуэну ди мурадщ. Зи гугъу тщIы программэр етIанэгъэ иухми, а Iуэхур и кIэм тхунэгъэсынукъым. Сыту жыпIэмэ, ущыпсэу мыхъужыну 2012 гъэм къалъыта унэхэр иджыри щыIэщи, ахэр Iухын хуейщ.
— Республикэм и щыхьэрым и къалэухуэ концепцэр хьэзыр хъуа, сыт абы нэхъыщхьэу хэлъыр?
— Бадзэуэгъуэм и 25-м Налшык щекIуэкIа къалэухуэ советым и зэIущIэ зыубгъуам Ростов къалэ ухуэныгъэмкIэ и щIэныгъэ-къэхутакIуэ, и проект институтым и IэщIагъэлIхэм 2040 гъэ пщIондэ Налшык зэрызиужьынум и генеральнэ планыщIэр щагъэлъэгъуащ. Абы цIыхухэр зэIухауэ трагъэпсэлъыхьынущ.
— Фи махуэм ирихьэлIэу уи лэжьэгъухэм сыткIэ захуэбгъэзэнт, Анзор?
— УхуакIуэ лъапIэхэ! Си гум къыбгъэдэкIыу фи профессиональнэ махуэмкIэ сынывохъуэхъу! Фи лэжьыгъэр икъукIэ гугъуми, абы гушхуэныгъэ къыфхелъхьэ, цIыхухэм тыншыпIэ къахузывогъэпэщ.
Фи IэдакъэщIэкIхэм лъабжьэ быдэ яIэну, фIыгъуэрэ гуфIэгъуэрэ фи куэду, насыпыфIэу фыпсэуну си гуапэщ. Жэуаплыныгъэ хэлъу фызыпэрыт IэнатIэм, фи Iэзагъэм илъэс къэс ди республикэр дрещIэращIэ. Фи зэфIэкIым адэкIи хэхъуэну, фи лэжьыгъэм и хъер флъагъуну сынывохъуэхъу.
Епсэлъар Аруан Алийщ.
