Сыт хуэдэ щIыпIэхэра унэхэр щымащIэр?
2012 гъэм къызэригъэлъэгъуамкIэ, Урысей Федерацэм и ипщэ лъэныкъуэмрэ Сыбырымрэ унэ ухуэн щыщагъэтащ.
Нэгъабэ псэупIэ нэхъ мащIэ дыдэ щаухуар Магадан областырщ, 2012 гъэм и япэ мазибгъур къапщтэмэ, метр зэбгъузэнатIэу мини 6,9-рэ щатауэ аращ а щIыналъэм, ар къэралым унэу иращIыхьам тепщIыхьмэ, процент 1,7-рэ хъууэ аращ. ИкIи тIукIэ нэхъ мащIэщ абы и пэ ита илъэсым еплъытмэ.
Тывам — метр зэбгъузэнатIэ мин 19,2-рэ, Ненецкэ автоном округым метр зэбгъузэнатIэ мин 11,9-рэ щатауэ аращ. Ауэ щыхъукIэ, псэупIэм и уасэм кIуэ пэтми хохъуэ. Къэбгъэлъагъуэмэ, Магадан риэлторхэм зэрыжаIэмкIэ, блэкIа илъэсым къриубыдэу псэупIэхэм я уасэм процент 18-кIэ щыхэхъуащ а щIыналъэм, нобэ абы зы метр зэбгъузэнатIэр сом мин 42-рэ щиуасэщ. Тыва, статистикэм къызэригъэлъагъуэмкIэ, сом мин 35,3-кIэ къыщыпщэхуфынуращ метр зэбгъузэнатIэр, Ненецкэ автономием ар сом мин 56-рэ щиуасэщ.
Урысей псом щызекIуэ уасэхэм еплъытмэ, ар лъапIэкъым. Къалэм и экономикэмкIэ институтым иригъэкIуэкIа къэхутэныгъэхэм къызэрагъэлъэгъуамкIэ, ипщэ щIыналъэхэм псэупIэ къыщызыщэхухэм я бжыгъэм илъэс къэс хощI. Тыварэ Магаданрэ фэтэрым щIэупщIэшхуэ щаIэкъым, а щIыпIэхэм къиIэпхъукIхэр зэрыкуэдым къыхэкIыу. «2008 гъэм щыIа кризисым иужькIэ, псэупIэм епха сатур щызэфIэувэжакъым а хэгъуэгухэм: производствэхэр зэхуащIу цIыхухэм лэжьапIэ ямыгъуэтыж хъуа нэужь, нэгъуэщI щIыпIэхэм Iэпхъуэ, фэтэрхэр ямыщэхуж хъуащ», — жеIэ риэлторхэм я урысей гильдием и вице-президент Апрелев Константин.
Абы куэдкIэ къыкIэрыхуркъым Къалмыкъыр, Самарэ, Иркутск областхэр, Забайкальер. Мыбыхэм 2012 гъэм псэупIэу щаухуар плIыкIэ нэхъ мащIэ хъуащ и пэ ита илъэсым елъытауэ. ИкIи мы хэгъуэгухэм цIыхухэр псэупIэкIэ къызэрыщызэгъэпэщар къэралым, ику иту къапщтэмэ, щызекIуэ бжыгъэм нэхърэ тIэкIу нэхъ мащIэщ. Къэбгъэлъагъуэмэ, Урысейм зы цIыхум метр зэбгъузэнатIэу 23-рэ къыщылъысмэ, Къалмыкъым, Самарэ областым метр 21-м мащIэу щыщIигъуу аращ, Иркутск зэрыщыхъур метр зэбгъузэнатIэ 22-рэщ.
Апхуэдэу щытми, иужьрей илъэсым фэтэрхэм процент 18-кIэ щыхэхъуащ Забайкалье, а хэгъуэгум, ику иту къапщтэмэ, зы метр зэбгъузэнатIэр сом мин 38-рэ щиуасэщ. Иркутск проценти 8-кIэ щыхэхъуащи, метр зэбгъузэнатIэр сом мин 46-рэ щохъу.
Москваи нэхъ хуэм щыхъуащ унэ щIыныр. Росстатым къызэрибжамкIэ, блэкIа илъэсым и фокIадэ хъуху метр зэбгъузэнатIэу мелуаным нэс щатащ щыхьэрым, ар процент 20-кIэ нэхъ мащIэщ абы и пэ ита илъэсым нэхърэ. Ауэ мыбдеж нэхъ мащIэ щIэхъуам и щхьэусыгъуэр гурыIуэгъуэщ: 2010 гъэм къалэ администрацэм инвестицэ зэгурыIуэныгъэхэр ягъэзэщIэныр къызэтригъэувыIати, метр зэбгъузэнатIэ мелуани 9-р ямыщIу къэнауэ жыпIэ хъунущ. Абы и Iыхьэ плIанэр псэупIэу къагъэсэбэпыну арат. Зи гугъу тщIы Iуэхум фэтэрхэр нэхъ лъапIэ ищIыну къыщIэкIынщ.
ПсэупIэ ухуэнымкIэ псом япэ итщ Шэшэн Республикэр. БлэкIа илъэсым и япэ мазибгъум хуэди 5-кIэ нэхъыбэ яухуат, абы и пэ ита гъэм ящIам нэхърэ. Ингушым ар тIукIэ щынэхъыбэщ, Къэрэшей-Шэрджэсымрэ Камчаткэмрэ процент 40-кIэ нэхъыбэ щаухуащ 2012 гъэм. А псор щыхьэт зытехъуэр псэупIэ ухуэным ехьэлIа программэмкIэ щIыналъэхэм хуаутIыпщ федеральнэ ахъшэр нэхъыбэ зэрыхъуарщ.
Кавказ Ищхъэрэм ис цIыхухэр унэкIэ къызэрызэгъэпэщар 2011 гъэм Урысейм щынэхъ лъахъшэ дыдэу щытащ — зы цIыхум метр зэбгъузэнатIэ 17 хуэзэу арат.
IэщIагъэлIхэм зэрыжаIэмкIэ, экономикэ зыужьыныгъэм къыпэкIуэу унэ нэхъыбэ щаухуэр Краснодар край закъуэращ, 2011 гъэм елъытауэ процент 25-кIэ нэхъыбэ нэгъабэ щаухуащ мы щIыналъэм.
Къэбарт Мирэ.
