Теплъэмрэ плъыфэмрэ
ЩэкI зэIущэнымкIэ ди къэралым и промышленностым и кIыщу зэман куэд лъандэрэ къекIуэкI Ивановэ къалэм и текстильнэ фабрикэхэм ящыщ зым адыгэ тхыпхъэхэр къыщагъэсэбэпын щIадзэнущ. Ахэр хащIыхьынущ, икI имыIэу сыт щыгъуи модэм ит икIи дэтхэнэ зы бзылъхугъэми фIэфIыпсу зэрихьэ IэлъэщIышхуэхэм. Дызэрыщыгъуазэщи, тхыпхъэхэм увыпIэшхуэ щаубыд урыс лъэпкъ фащэхэм. Ауэ нобэм къэс дэ дызрихьэлIар удз гъэгъа дахащэхэм я плъыфэ зэмыфэгъухэрщ. Мы зэманым IэщIагъэлIхэр иужь ихьащ абыхэм лъэпкъ тхыпхъэхэри хуэм-хуэмурэ хэгъэхьэным. Дизайнерхэм къызэралъытэмкIэ, абы хьэпшыпыр нэхъ щIэщыгъуэ къыпщещI, ди зэманми хозагъэ. «Этно» мардэм тету ягъэхьэзырахэм хащIыхь, тенджызым тет кхъухьхэм къыщагъэсэбэп Iэмэпсымэхэм, ижь зэманым урыс зауэлIхэм зэрахьэу щыта Iэщэ-фащэхэм, унагъуэм илъ хьэпшып цIыкIуфэкIухэм я сурэтхэр. Апхуэдэу щыт пэтми, дыщыгугъынщ адыгэ тхыпхъэхэм дахагъкIэ бжьыпэр яубыдыну.
ХьэпцIэ Аннэ Мы Iуэхум нэхъ гъэщIэгъуэну хэлъыр, щIыпIэ жыжьэм щыIэ, щэкI зэIущэнымкIэ зи IэщIагъэлI цIэрыIуэхэр дунейпсо утыкум ихьэфа Ивановэ ди тхыпхъэхэр зэрынэсарщ. АбыкIэ жэрдэмыр къыбгъэдэкIащ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал телевиденэм и журналист пажэхэм хабжэ ХьэпцIэ-КIунтIыщ Аннэ. Iуэхум нэхъ гъунэгъуу щыгъуазэ зытщIын мурадкIэ, абы упщIэ зыбжанэкIэ зыхуэдгъэзащ.
— Аннэ, жэрдэмри зыщIыпIэ къыщожьэ. Дауэ къэунэхуа хъуа Ивановэ дэт щэкI зэIущэ IэнатIэмрэ уэрэ фи зэпыщIэныгъэр?
— Иджыри сысабийуэ, махуэ гуэрым си анэр унэм къыщIыхьэжащ, щэкI кIапэ цIыкIу иIыгъыу. Ар куэдрэ зэпиплъыхьа нэужь, жиIащ: «Ярэби, сыт хуэдэ гупсысэрэ щхьэрэ уиIэн хуей, мы щэкIыр зэIупщэу мыбы хэт сурэтхэр хэпщIыхьыжын щхьэкIэ?!» А псалъэхэм зэуэ си пкъым зыпхадзащ икIи абдежым щыщIэдзауэ а IэщIагъэр хъуэпсапIэ схуэхъуащ. Си анэм апхуэдэ къабзэу фIыуэ илъагъурт тележурналист IэщIагъэри. Псом хуэмыдэу Осетие Ищхъэрэ телевиденэм къигъэлъагъуэ, Дудев Владимир и зы нэтын блигъэкIыртэкъым. Абы теухуауи мыр къыдиIуэкIыгъащ: «СытIоулIэщ, си бынхэм ящыщ гуэрым телевиденэр лэжьапIэ фхуэмыхъумэ», — жиIэри. Ауэрэ си школ къэухыгъуи нэсауэ, унэм сыкъыздэкIуэжым, къэслъэгъуащ, Ивановэ дэт текстильнэ институтым щеджэну хуейхэр зэрырагъэблагъэ хъыбарегъащIэ тхылъыр. Абы сыщеджэну си нэ къызэрикIыр си анэм щыжесIэм, зыкIи къыспэрымыуэу сиутIыпщащ. А гъэ дыдэм сыщIэтIысхьащ щэкI зэIущэнымрэ щэкIым тхыпхъэхэр хэщIыхьыжынымкIэ къуда-мэм.
Институтыр ехъулIэныгъэкIэ къэзыухщ, илъэсищкIэ Ленинград е езы Ивановэ сыщылэжьэн зэрыхуеймкIэ дэфтэрыр къызатри, лъагъунлъагъу унэм сыкъагъэкIуэжащ. СыкъыздэкIуэжам, Iэли-уди, си анэм сиутIыпщыжын идакъым. Апхуэдэу си щIыпIэ сыкъинэжа хъуащ, куэд дэмыкIыуи си анэр дунейм ехыжащ. Нобэми сыщогуфIыкIыж, апхуэдизу зэхъуэпса IэщIа- гъитIри езым и гуапэ сщIын щхьэкIэ, зэзгъэгъуэтауэ зэрыщытам. АрщхьэкIэ, гъащIэр-гъащIэщ, къытпигъаплъэр зыми ищIэркъым. Сэри, Iуэхур и нэм щынэсым лэжьыгъэ схуэхъупар телевиденэрщ. Ауэ абы щхьэкIи къэмынэу юрист IэщIагъэри псом иужькIэ зэзгъэгъуэтыжащ. Ари нобэ хуэдэ зэманым лей хъунукъым.
— Апхуэдиз илъэскIэ зэбгъэтIылъэкIа IэщIагъэ дахэр щIэрыщIэу къызэкъуэпхыжыныр сытым къыхэкIа?
— А зэманым къыздеджа Муринэ Ларисэрэ сэрэ нэгъабэ дызэрыгъуэтыжащ икIи Налшык къезгъэблагъэри ди унэ щызгъэхьэщIащ. Аращ зи гугъу сщIа а фабрикэм иджыпсту и унафэщIыр. Ди щIыпIэм зэрыщыIа зэманым къриубыдэу мы Iуэхум дытепсэлъыхьащ икIи хуабжьу игу ирихьащ езгъэлъэгъуа ди лъэпкъ тхыпхъэхэр. Абы къыдэкIуэу иджыпсту къыщIагъэкIыну ягъэхьэзыра щапхъэхэри къызагъэпщытащ.
— Аннэ, щэкI зэIузыщэм и дежкIэ мы зэманым сыт псом нэхъапэу щытын хуейр?
— Япэ игъэщыпхъэ куэд Iуэхум хэлъщ. Абыхэм ящыщ зы къэзгъэлъэгъуэну сыхуейт. Ар хьэпшып псори къызыхащIыкIыж щэкIым экологие и лъэныкъуэкIэ бгъэдэлъхьэн хуей къабзагъэрщ. Нобэ зэманыр мылъку къэлэжьыным тегъэщIа хъуащи, текстильщик куэдым сыт къаIэрыхьэми зэIуаджэ, фIагъым зыкIи емыплъыжу. Мыбдежым къэлъытапхъэщ, цIыхум и узыншагъэр а зэрихьэ щыгъыныгъуэхэр къызыхэщIыкIам куэдкIэ ехьэлIауэ зэрыщытыр.
— IэлъэщIхэм нэмыщI фабрикэм сыт иджыри игъэхьэзырыр?
— ФIагъ ин зыбгъэдэлъ тепIэн- щIэлъынхэри яд. Абыхэм мы ди тыкуэнхэм фыщрихьэлIэнущ.
Тхыпхъэ зэмылIэужьыгъуэу 120-м нэс иIэщ иджыпсту а фабрикэм. Абыхэм плъыфэхэр щызэхуэгъэкIуэнымкIэ сэри садоIэпыкъу. Дыщеджэ зэманым а IуэхумкIэ сэ къыстекIуэ курсым щIэсакъым. Аращ си чэнджэщ хуей щIэхъуахэри.
Зи гугъу тщIы фабрикэр Къэзахъстаным пыщIауэ мэлажьэ. Абы къыхэкIыу я хьэпшып псори бжьэхуц къабзэм къыхащIыкIыну Iэмал ягъуэт, фIагъи ябгъэдэлъщ.
Епсэлъар Лъостэн Музэщ.
Сурэтыр Къарей Элинэ трихащ.
