Зыгъэпсэхугъуэ махуэм
Тхыдэм щыщ
Пхъэлъантхъуэ
Адыгэ пщIантIэхэм иджыри къэс ущрохьэлIэ къудамэ цIыкIу куэд зытет пхъэ джафэхэм. ПхъэлъантхъуэкIэ йоджэ абыхэм. Лы, унагъуэм къыщагъэсэбэп хьэпшып фIадзэу щытащ пхъэлъантхъуэм нэхъапэм. Нэхъ узэIэбэкIыжыIуэмэ, пхъэлъантхъуэм тхыдэ хьэлэмэт иIауэ къыщIокI…
Адыгэхэм иджыри къэс ягъэлъапIэ гъэрэ щIырэ щызэхэкI махуэр, ар илъэсыщхьэу ялъытэ. Хъан-Джэрий зэритхыжамкIэ, унагъуэ къэс пхъэлъантхъуэ зырыз зэрахьэрт, Созрэщ и пхъэлъантхъуэкIэ еджэу. Созрэщ и пхъэлъантхъуэр хьэмкIутIейм е кхъужьейм къыхащIыкIырт, илъэс хъурейм гуэным щахъумэрт, гъэрэ щIырэ щызэхэкI махуэм и пщыхьэщхьэм ар гуэным кърахырт. Пхъэлъантхъуэр гуэным къыщрахкIэ я пашэр нысащIэт. Гуэныбжэм бгъэдыхьэрти, нысащIэм жиIэрт: «Созрэщ, бжэр Iухи, дыныщIэгъэхьэ!» Бжэр «къызэIукIырти», нысащIэм пхъэлъантхъуэр къищтэрт, пхъэлъантхъуэм и къудамиблым тегъэпщIа шэху уэздыгъэхэр пагъанэрти, унэм щIахьэрт, жыхафэгум трагъэувэрти, езыхэр къетIысэкIыжырт, пхъэлъантхъуэм зыхуагъазэурэ тхьэ елъэIурт: «Я дэ ди Тхьэу Тхьэшхуэ, гъэфI къыдэт, ди гъавэр гъэбагъуэ, мафIэм дыщыхъумэ…»
А пщыхьэщхьэм Созрэщ къигъэзэжауэ ялъытэрт, илъэс хъурейм хы гущIыIум тетауэ; Созрэщ къыщигъэзэжа махуэм гъэрэ щIырэ зэхэкIауэ ялъытэрти, жылэм я гуфIэгъуэт, джэгушхуэ, тхьэлъэIу ящIырт. Созрэщ нэмыщI, пасэрей адыгэхэм тхьэуэ е тхьэпэлъытэу яIащ Мэзытхьэ (мэз псэущхьэхэм я тхьэ), ЗекIуэтхьэ (зекIуэлIхэм, гъуэгу тетхэм я тхьэ), Хыгуащэ (хым и тхьэ), Псыхъуэгуащэ (псым и тхьэ), нэгъуэщIхэри. Уафэм, дунейм и къэхъукъащIэхэм я тхьэр Уащхъуэт, уафэгъуагъуэм, уафэхъуэпскIым я тхьэр Щыблэт, цIыхум и гъащIэр, и псэр зи IэмыщIэ илъыр Псатхьэт. Мэкъумэш зыщIэхэм тхьэуэ ялъытэр Тхьэгъэлэджт, Iэщ зыгъэхъухэм — Амыщт, гъукIэхэм — Лъэпщт.
Къэрмокъуэ Хьэмид.
Ди сурэт гъэтIылъыгъэхэр
Илъэс куэдкIэ зэныбжьэгъуащ композитор цIэрыIуэхэу Даур Аслъэнрэ Къэрдэн Хьэсэнрэ.
Шхыныгъуэхэр
ТебэкIэ гъэжьа былымыл гъэгъупцIа
Лы гъэгъупцIар см 2 и Iувагъыу, г 40-50 хъууэ, хуэкIыхь цIыкIуурэ зэпаупщI. Сэхуран дагъэр тебэкIэ къагъэплъ, абы лы упщIэтар халъхьэ, дакъикъи 4-5-кIэ ягъажьэ, зэрагъэдзэкIри мафIэр цIыкIу ящI, и щхьэр тепIауэ хьэзыр хъуху дакъикъэ 20-25-кIэ ягъажьэ зэIащIэурэ. Iэнэм щытрагъэувэкIэ пIастэ хуабэр бэлагъыщхьэурэ тепщэчым иралъхьэ, абы и щIыIум лы гъэжьа пщтырыр тралъхьэж, лыр зэрагъэжьа дагъэри тракIэж.
Халъхьэхэр (зы цIыху Iыхьэ):
лы гъэгъупцIауэ — г 260-рэ, сэхуран дагъэу — г 50.
КIэртIоф лэкъум
КIэртIоф укъэбза псы щIыIэкIэ ятхьэщIри лыхьэжым щIагъэкI, тепщэчышхуэм иралъхьэри шыгъу, джэдыкIэ цIынэ халъхьэ, пщагъэр псы хуабэкIэ зэхащIэ, гуэдз хьэжыгъэ ухуэнщIа халъхьэри тхьэвым хуэдэу япщ. Ар зэрылъ тепщэчым хьэжыгъэ траудэри, къэтэджын щхьэкIэ зы сыхьэт — сыхьэтрэ ныкъуэкIэ хуабапIэм ягъэув. Тхьэв тэджар чыржыным хуэдэу пIащIэ хъурей цIыкIуурэ ящI, тебэм ит тхъу къэплъам халъхьэ, зэрагъэдзэкIыурэ тхъуэплъ хъуху ягъажьэ. Шатэ тракIэри яшх. Шэ щIыIи удефэ хъунущ. Мыр гъатхэм нэхъ ящIырейуэ щытащ.
Халъхьэхэр (цIыхуищ Iыхьэ):
кIэртIоф укъэбзауэ — г 500, псы хуа- бэу — г 30, гуэдз хьэжыгъэу — г 200, пщагъэу — г 20, джэдыкIэу — г 20, тхъууэ — г 100, шыгъуу — узыхуейм хуэдиз.
Къубатий Борис.
Чэнджэщхэр
ЛIыфI зи тхьэмадэ лъэпкъым и пщIэр инщ
И лъэпкъэгъу дэхуэхам зыхуэзымышийр шхий и уасэкъым.
Зи напэ зымыхъумэр напэншэмэ, зи хэку зымыхъумэр лIыгъэншэщ.
Уи щхьэм ухуэлажьэм, уи жып къихъуэнщ, лъэпкъым ухуэлажьэм, уи пщIэм хэхъуэнщ.
Зи бзэ зыфIэкIуэдам цIыхугъэм и нэхъ лъапIэм щыщ хощI.
ЛIыфI зи тхьэмадэ лъэпкъым и пщIэр инщ.
Уи щхьэм зэран хуэхъуам хуэбгъэгъу хъунущ, бгъэгъу мыхъунур уи лъэпкъым къытехьэ лейрщ.
Уи псэр хэлъхьи, уи бзэр къегъэл.
ЦIыхугъэшхуэ зыхэлъ лъэпкъым гуащIэшхуэ хуэщщ.
Узыхэсым и лъабжьэ къэптIыныр уи мащэ къэптIыж пэлъытэщ.
ГубэщIыкI Владимир.
Псалъэжьхэр
Дунейр чэзущ
Япэ умыуэ, къауэм ущымысхь.
«Акъыл уэстын, хьэмэрэ былым уэстын?» — щыжаIэм, «Акъыл къызэти, былым сэ къэзгъуэтыжынщ», — жиIащ.
Акъылыр жыжьэу маплъэ, нэр абы и лъагъуэм ирокIуэ.
Вы хъунур шкIэ щIыкIэ къыбощIэ.
Гур зыхуеIэм, Iэр лъоIэс.
ГуфIэгъуэри гуIэгъуэри къызэдокIуэ.
Делагъэм уритепщэ нэхърэ, акъылым урипщылIмэ, нэхъыфIщ.
Дунейр чэзущ.
ЖаIэ псор къэхъуркъым, къэхъу псор яIуатэркъым.
Зым и хущхъуэр зым и щхъухьщ.
КIапсэр и псыгъуапIэм щызэпоч.
Мыщэ дыгъужь фIэбэлацэщ.
Адыгэм я нэхъ тхьэмыщкIэри бысымщ.
АкъылыфIэм делэми бзэ къыхуегъуэт.
Бзаджэм уи кIэр иубыдмэ, пыупщIи блэкI.
Быным къыщхьэщыж хабзэкъым.
Гугъэ нэпцIыр щхьэгъэпцIэжщ.
Делэм уи пыIэ хуэгъэтIылъи блэкI.
Жьым еубзи, щIэр гъэгушхуэ.
Захуэм — хабзэр и телъхьэщ.
Зы жьэм жьэдэкIыр, жьищэм жьэдохьэ.
Зым ищIэр щэхущи, тIум ящIэр нахуэщ.
КIэпIейкIэ зымылъытэр, кIэпIейкIэ и уасэкъым.
Хьэлэмэтщ
Лэгъунэ мафIэ
ШкIахъуэ тыхь — адыгэ хабзэм щыщщ. Гъэрэ щIырэ щызэхэкI махуэм къуажэдэсхэр зэхыхьэрти, къуажэ шкIахъуэм зы шкIэ иратырт а махуэм и щIыхькIэ.
Жьэгу пащхьэ тыхь — мыбы махуэ хэха иIэу щытакъым. Унагъуэм гуфIэгъуэ щилъым деж лы зыхагъэва лэпсыр е дагъэ жьэгум дэлъ мафIэм и хъуреягъкIэ къракIэкIырт, «Ялыхь ерыскъырэ гуфIэгъуэрэ унагъуэр щумыгъащIэ», жаIэу тхьэ елъэIуурэ.
Лэгъунэ мафIэ — япэм щыгъуэ адыгэхэм нысащIэр хьэгъуэлIыгъуэ нэужьым Iуэху ирамыгъащIэу зы илъэскIэ щагъэсу щытащ. Iуэху щIэн щыщIидзэ япэ махуэм ар лъэпкъым щыщ цIыхубзхэм унэшхуэм щIашэрт. ЦIыхубз нэхъыжьым нысащIэр жьэгум дишэрти ихъуреягъкIэ къришэкIырт, итIанэ мафIэ зэщIигъанэрти тхьэ елъэIурт: «Ялыхь мы жьэгум игъащIэкIэ мафIэр щумыгъэункIыфI, къэкIымрэ къалъхумрэ Тхьэм ущимыгъащIэкIэ», — жиIэрти.
Псыхэплъэ — хъыджэбз зи ишэгъуэхэр зэхуэсырт, шынакъым псы иракIэрти, я нэр ямыгъэупIэрапIэу абы хэплъэрт, зышэну щIалэхэм я сурэтхэр къищыну жаIэрти.
Вагъэбдзумэ хъуэхъу — вакIуэ щыдэкIа япэ махуэм япэ вагъэбдзумэр зрагъэхьыр къуажэм мыбы нэхъ гъавэ бэв къохъулIэ жыхуаIэу дэсыр арат. ВакIуэ тхьэмадэм махъсымэ шынакъ къищтэрти, гъэр бэв хъуну, гъавэ бэв къайхъулIэну хъуахъуэрт. Абы и ужькIэ япэ вагъэбдзумэр зыхуагъэфэщам пхъэIэщэкIыр иубыдырти, вагъэбдзумэр хишырт.
ТхьэлъэIупэ — (вакIуэихьэж тхьэлъэIу цIыкIу). Дзейм хэтхэм вэн яуха нэужь нэгъуэщI зыри къахэмыту, езым я закъуэу тхьэлъэIу ящIыжырт. Iэщ фIагъэжырти яшхырт, махъсымэ фалъэ зырыз яубыдырти хъуахъуэрт. Махъсымэр ирафа нэужь, пщыIэбжэм деж увхэрти фалъэхэр я щхьэмкIэ щхьэпрадзырт, пщыIащхьэмкIэ щхьэдэхуэхын хуэдэу. Абы и ужькIэ вакIуэ къурмэн ящIыну къуажэм дыхьэжхэрт.
Шэхэх — цIыхум и Iэпкълъэпкъым къыхэна фочышэ, шабзэшэ хуэдэхэр IэкIуэлъакIуэ дыдэу къыхэзыхыжыф адыгэ Iэзэхэм яхэту щытащ. Абыхэм шэхэхкIэ еджэрт.
Хьэндыркъуакъуэхуапэ — уэгъу щыхъуам деж уэшх кърагъэшхын щхьэкIэ хьэндыркъуакъуэ къаубыдырти бостей цIыкIу щатIагъэрт, мащIэу драдзейрти, къехуэхыжа нэужь къафэхэурэ джэрт, уэшх къешхыну лъаIуэхэу. Къэмыфэмэ, мыджэмэ къешхынукъым, жаIэрт.
ТхьэлъэIу — Тхьэм елъэIун жиIэу аращ. ТхьэлъэIу щIащIыр Iуэхушхуэ гуэрым теухуауэ гущIэгъу къахуищIын папщIэ Тхьэм елъэIунухэу арат. ТхьэлъэIур унагъуэ щхьэхуэхэми, хьэблэр е къуажэр зэгъусэуи ящIу щытащ. Апхуэдэуи ар гуфIэгъуэ гуэрхэми траухуэ. ЯпэщIыкIэ тыхь фIагъэжырти, итIанэ тхьэлъэIум пыщIа Iуэхугъуэ псори ирагъэкIуэкIырт.
Фэ фщIэрэ?
Письмом и фIыгъэкIэ
Пасэрей алыджхэм щIакхъуэ лIэужьыгъуэу 24-рэ ягъажьэрт. Псом нэхърэ нэхъ IэфIу къалъытэр «самидамита» щIакхъуэрат. Ар хьэжыгъэ нэхъыфI дыдэм къыхащIыкIырт. Пасэрей эллинхэм щIакхъуэу ягъэжьэну тхьэвым хадэхэкIхэр, пхъэщхьэмыщхьэхэр, кхъуейхэр халъхьэрт. Апхуэдэуи иджырей пыченэхэм, бисквитхэм, пряникхэм ещхьхэр япщэфIырт.
* * *
Сахариныр япэ дыдэу къэзыгъуэтар химик Фальбергщ. Ауэ илъэс бжыгъэ куэд дэкIауэщ ар къызэрыгуэкI фошыгъум нэхърэ 500-кIэ зэрынэхъыфIыр къыщахутар.
* * *
Ди эрэм и пэкIэ илъэс 2158-кIэ узэIэбэкIыжмэ, китай астрономхэр кIэлъыплъауэ щытащ дыгъэр зэрыкъуилъафэм.
* * *
КIыхьагъыр къызэрабж «метр» пщалъэр Париж щыIэ щIэныгъэхэмкIэ академием къыхилъхьэри, 1791 гъэм къащтауэ щытащ. Ауэ ЩIы хъурейм и хэгъэгу куэдым занщIэу къэгъэсэбэпын щыщIадзакъым ар. Къэбгъэлъагъуэмэ, Урысейм зэрыщыбжэ сажнэр щызэрахъуэкIар 1918 гъэм и фокIадэ мазэрщ.
* * *
Унэхэм бжыгъэ тетхэныр къыщагупсысар Лондонщ. Апхуэдэу нэхъ тыншт письмохэр зейм Iэрыбгъэхьэжыну.
* * *
Нэгъуджэм и гугъу ящIу щыщIадзар XII лIэщIыгъуэрщ. ГъэщIэгъуэныр зыщ: ар япэщIыкIэ зэрымыщIэкIэ къагупсыса хъуащ, итIанэ нэхэм нэхъыфIу зэрыригъэлъагъур къэзыхутар нэмыцэ щIэныгъэлI Кеплерщ (1571 — 1630). Ауэ абы и ужькIи илъэси 150-рэ дэкIын хуей хъуащ нэгъуджэ щIыным, къэгъэсэбэпыным щIэныгъэ лъабжьэ игъуэтыным. Урысейм нэгъуджэхэр къыщагъэсэбэпу щыщIадзар дапщэщми зэхэкIауэ щыткъым. Ауэ 1636 гъэм щыIа зы дэфтэр гуэрым къызэригъэлъагъуэмкIэ, XVII лIэщIыгъуэм и ещанэ Iыхьэм ар зищIысыр ящIэу щытащ.
* * *
Гъуэгухэм асфальт телъхьэныр иджыри пасэрей Вавилоным къыщагупсысащ. Ауэ ар телъхьэн щагъэтыжри, 1712 гъэм Швейцарием къыщаублэжащ. Абы щыгъуэм асфальтыр унэ щащIкIэ къагъэсэбэпу арат, иужькIэ, 1822 гъэм, гъуэгум тралъхьэу щIадзэжащ.
Адыгэ къэкIыгъэцIэхэр
Банэжыг — гледичия колючая
Зи лъагагъыр м 25-30-м нэс, жьауэ мащIэ зыщI жыгщ. И пхъафэр гъуабжэ-фIыцIафэщ, жыгыпкъым, къудамэхэм см 10-15-м нэс я кIыхьагъыу банэ куэд ятетщ, тхьэмпэ цIыкIу 16-28-уэ зэхэт, къабзийм ещхь жыг тхьэмпэхэм я кIыхьагъыр см 15-20-м нос. МащIэу гъуэжьыфэ къызыщIэлъадэ гъэгъахэр накъыгъэм — мэкъуауэгъуэм, тхьэмпэ къищIа нэужь, къыпедзэ. Жылэхэр бжьыхьэм ирихьэлIэу мэхъу, гъуабжэ-фIыцIафэщ, пIащIэ-хъурей щIыкIэщ. Нэхъыбэу къыщагъэкI ди къэралым и ипщэ щIыпIэхэм, хуабапIэхэм. Езыр-езыру къыщокI Америкэ Ищхъэрэм. И гъэгъахэм бжьэм фо къыхах. Банэжыгым колхоз, совхоз жыг хадэхэр къраухъуреихь. Ар зэщIэкIа нэужь, хадэхэр фIыуэ Iэщым щехъумэ. И пхъэр быдэщ, дахэщ.
Банэжь — чертополох поникший
ИлъэситIкIэ къэкI, зи лъагагъыр м 1-1,5-м нэс удзыжьщ. И пкъыр занщIэу докIей, и тхьэмпэхэм лэдэх яIэщ, лъабжьэ гъум быдэ ещI. КъэкIыгъэм дэнэ дежи банэ папцIэ пхъашэ куэду тетщ. Япэ илъэсым банэжьым пкъы ищIыркъым, и лъабжьэр куууэ йокIых, етIуанэм — пкъы гъум къыдож. Гъэмахуэкум абы и щхьэкIэм зыщхьэу зэхэт гъэгъа шакъафэ къыпедзэ. ГъэмахуэкIэм жылэхэр мэхъу, я теплъэкIэ сэхуран жылэм ещхьщ, ауэ куэдкIэ нэхъ цIыкIущ, я фэкIэ гъуабжэ-фIыцIафэщ. Бжьэм абы хущхъуэшхуэ зыхэлъ фо къыхах.
БанэкIэпхъ — липучка ежевидная
Зы гъэкIэ е гъитIкIэ къэкI удз лъахъшэщ. Ипкъ зыбжанэу зызыгуэшыр см 20-30-кIэ докIей. Гъэгъа къащхъуэ цIыкIухэр гъатхэм удз щхьэкIэм къыпедзэ. И тхьэмпэхэр бгъузэ-кIыхьщ, ипкъхэм цы щабэ тетщ, и жылэ хъурей цIыкIухэм тет банэхэр мэлхэм я цым хонэ. КъэкIыгъэм ущыхуозэ дыгъапIэ джабэхэм, хъупIэхэм, мэкъупIэхэм.
Банэху — дурнишник колючий
Зи лъагагъыр см 30-50 хъу удзыжь лIэужьыгъуэщ. И пкъым къудамэ зыбжанэу зегуэш. Лэдэх мащIэ зиIэ тхьэмпэхэм я щIагъыр хужьыфэщ, я щхьэр щхъуантIэщ. Къудамэхэм щыуэ зэхэкI банэ, тхьэмпэ къэс хуэзэу, къытокIэ. И гъэгъахэр гъуэжьщ. Банэхур къыщокI къуажэхэм, псэупIэхэм я гъунэгъуу, мывэкъалэ лъабжьэхэм, нэгъуэщI щIыпIэхэми. КъэкIыгъэм и лъабжьэр хущхъуэу къагъэсэбэп.
Хьэкъун Барэсбий.
Сабийхэм жаIэ
Зэуэ ишхащ
ЩIалэ цIыкIуитI зопсалъэ. Зым жеIэ:
— Ди нанэ хьэуазэм къыхэщIыкIа и пыIэжьыр ди жэмым иритащ, хыфIидзэну игу пымыкIыу.
— АтIэ сыт, фи жэмыжьым ар зэрихьэрэ?
— УгъэщIэгъуэнщ уэ, зэрыритыххэу зэуэ ишхащ.
Дауэ зэрыжысIэнур?
Хъыджэбз цIыкIур щIоупщIэ:
— Мамэ, ущыпсалъэкIэ «пщэдей садым дыкIуэнщ, къэткIухьынщ, кIэнфет къыпхуэсщэхунщ» щхьэ жыпIэрэ?
— АтIэ дауэ зэрыжысIэнур?
— Нобэ къэткIухьынщ, кIэнфетыр иджыпсту къэтщэхунщ, садым дымыкIуэми хъунущ.
Уэри къэувыIэ
ЩIалэ цIыкIум мыIэрысэ къидыгъуу хъумакIуэм къыщилъагъум, ирихужьащ. Ауэ зэрыкIэлъыщIэмыхьэнур къыщыгурыIуэм, кIэлъыгуоуащ:
— Мыдэ къэувыIэт, ПIытIэ!
— Уэри къэувыIэ, уэ зыри къыпкIэлъыжэркъым!
Сыт щищIэжын?
СабиитI зопсалъэ:
— Сыт пщIыр?
— Мэлыр удзым хэту.
-Дэнэ щыIэ-тIэ удзыр?
— Мэлым ишхащ.
— Дэнэ щыIэ-тIэ мэлыр?
— Сыт атIэ абы сурэтым щищIэжынур, удзыр щымыIэжу?
Лыхь Людмилэ.
Псалъэзэблэдз
ЕкIуэкIыу: 1. ШкIэ мэжэлIам и … макъ Iуэм къиIукIащ. 5. Нартыху хъумапIэ. 7. Лэжьэн зи жагъуэ, течыгъуей. 8. Тэрч районым щыпсэуа мэкъумэшыщIэ, Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь. 9. Къуалэбзу пщэ псыгъуэ, лъакъуэ псыгъуэ кIыхь. 10. Муслъымэнхэр хьэжыщI здэкIуэ … хьэрып къэралыгъуэ. 13. Мэлыц щабэ. Е … бостей. 14. Аушыджэр къыщыхъуа адыгэ тхакIуэ. 17. ГъущI быдэ лъэпкъ. 18. УнафэщI къытхуагъэкIуам … зэрына хузэрыхыркъым. 19. Шым и … макъ. 21. Бригадэхэм я зэхьэзэхуэм щытекIуэм ирату щыта щэкI плъыжь цIыкIу. 23. ЦIыху псынщIэ, емыгупсысауэ Iуэху гуэрхэр къезыхьэжьэ. 25. Iэщым хуагъэтIылъ щIымахуэ шхын. 27. Псэлъэным хуэIэзэ. 28. Къыдалъхуауэ цIыхум и щIыфэм хэт, хэс. 31. «Хьэнц, хьэнц, хьэнцигуащэ зыдошэрэ, ялыхь … къегъэщэщэх». 33. «Мы уэлбанэм диуфэнщIынущ» жари, хьэндыркъуакъуэхэр абы хэпкIэжащ. 34. Къэбэрдей-Балъкъэрым и Жылагъуэ палатэм и унафэщI. 35. Нэхъ пасэхэм муслъымэн диным щыхурагъаджэу щыта школ. 36. … зимыIэм шкIэ щIещIэ. 37. Пхъэщхьэмыщхьэ.
Къехыу:1. Адыгэ лъэпкъ. 2. Дохутырхэм — хущхъуэ, еIуящIэхэм — афиян къызыхах къэкIыгъэ. 3. Ди Къэбэрдей-Балъкъэрым и щыгу нэхъ лъагэ дыдэхэр — Iуащхьэмахуэ, Дыхтау, … 4. ЩIэпхъэджагъэ зылэжьа адыгэ-хэм нэхъапэм я тезырыр щахьу щыта мащэ куу. 6. Чейм и «бгырыпх». 11. ЩIакхъуапхъэ. 12. ХьэрыпыбзэкIэ къабж нэмэзыбзэ. 13. ЩIэжьей. 15. Гуэгушыхъум, къазыхъум я бгъэгум тет лы IупщIэ. 16. Щхьэусыгъуэ гуэркIэ жылэр зыбгынауэ зызыгъэпщкIу цIыхум адыгэр зэреджэу щытар. 17. Зыми имылъэгъуами, апхуэдэ пэшэгъу зиIэ цIыхубз щыIэу яIуатэ. 20. Къэзышам и благъэщIэ. 22. Чыцэм къыпыкIэ пхъэщхьэмыщхьэ фIыцIэ-къащхъуафэ ткIыбжь хъурей цIыкIу. 23. Ди гъунэгъум фоч къищтэри мэзым … кIуащ. 24. Куржы къэралым щыщ лъэпкъ. 25. … зыхэвэ нэхърэ бжэн зыхэпкIэ. 26. Брежневым ипэкIэ СССР-м и унафэщIу щыта. 29. КIыщым къыщагъэсэбэп Iэмэпсымэ. 30. Нартыху гъэлыгъуа хьэжыгъэ. 32. УимыIыхьлы, уимыблагъэ. 34. Чы щIыкIэ къыумыгъэшмэ, … хъуа нэужь упэлъэщыжыркъым.
Зэхэзылъхьар Мыз Ахьмэдщ.
ШыщхьэуIум и 31-м ди газетым тета псалъэзэблэдзым и жэуапхэр:
ЕкIуэкIыу:3. Пшахъуэ. 6. Ахъмэт. 8. Ауз. 9. Ержыб. 10. Iуданэ. 11. Кхъулэ. 12. Къамэ. 14. «Нанэ». 18. Къаз. 20. Хъы. 21. Ущ. 22. Уаз. 24. ХьэкIуащэ. 25. Эмират. 26. ЦIыв. 28. Бо. 29. Шху. 30. Гуэдз. 32. Лэгъуп. 34. Къунан. 35. Ажэ. 36. Бжьэпэ. 38. Щхьэпэ. 40. Бру. 41. Думэн. 42. Тхъурыжь.
Къехыу: 1. Пшэр. 2. Пэгун. 4. Хъурыфэ. 5. Суслов. 7. Хъыдан. 13. Мэз. 15. Аму. 16. Пхъэщабэ. 17. Пщымахуэ. 19. Апэсы. 23. Абазэ. 27. Вэгъу. 30. Гуэн. 31. Мыжурэ. 33. Пыпхэ. 34. Къущхьэхъу. 37. Жьауэ. 39. Псыжь.
