КIуэкIуэ Юрий «Адыгэхэр: тхыдэмрэ иджырей лъэхъэнэмрэ» дунейпсо щIэныгъэ конференцым хэтхэм я пащхьэ къыщопсалъэ
Ди газетым зэрытетащи, Бэрбэч ХьэтIутIэ и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым иджыблагъэ щекIуэкIащ «Адыгэхэр: тхыдэмрэ иджырей лъэхъэнэмрэ» дунейпсо щIэныгъэ конференц. КъБР-м и Iэтащхьэм и къалэнхэр пIалъэкIэ зыгъэзащIэ КIуэкIуэ Юрий а зэIущIэшхуэм къыщипсэлъар нобэ тыдодзэ:
Тхыдэм дызэреплъыр сыт хуэдизкIэ зэщхьэщыкIми, дэтхэнэ бгъэдыхьэкIэми дэ пщIэ хуэтщIын хуейщ, сыту жыпIэмэ, ар ди адэжьхэм я псэукIам, ди лъэпкъым и псэукIэм теухуащ.
Конференцым зыщытепсэлъыхьыну Iуэхухэмрэ абы кърихьэлIахэмрэ щыгъуазэ зыпщIа нэужь, къыбгуроIуэ адыгэ тхыдэм пыщIа Iуэху нэхъ зэIумыбзу иужьрей илъэс тIощI хуэдизым зэпымыууэ къаIэтхэмрэ зытепсэлъыхьхэмрэ нэхъ гурыIуэгъуэ хъунымкIэ мы зэхыхьэм мыхьэнэ пыухыкIа иIэн зэрыхуейр.
Сэ шэч къытесхьэркъым конференцым, абы хиубыдэу къызэрагъэпэщыну зэIущIэ щхьэхуэхэм, щекIуэкIыну псалъэмакъхэр адыгэ тхыдэм и пэжыпIэр нэхъ нэгъэсауэ убзыхунымкIэ дэIэпыкъуэгъу зэрыхъунум. Мыбдеж дэ хэхауэ гу щылъыттапхъэщ ди зэпсэлъэкIэр зэрекIуэкIыну щIыкIэм и мыхьэнэри зэрымыцIыкIум. Дэтхэнэми езым жиIэм фIэкI щымыIэу къилъытэмэ, адыгэ лъэпкъым и тхыдэм и лъэхъэнэ щхьэхуэхэм щхьэж езыр зыхуей лъэныкъуэмкIэ къыщеплъмэ, апхуэдэ бгъэдыхьэкIэр нобэрей зэхыхьэм зыхуигъэувыжа Iуэху дахэхэм зыкIи езэгъынукъым икIи жылагъуэр зэкъуэгъэувэнымкIэ сэбэп хъунукъым. Аркъудейм къыщымынэу, апхуэдэ бгъэдыхьэкIэр щIалэгъуалэр егъэджэнми хэлъмэ, нобэрей зэныкъуэкъухэр къэкIуэну зэманми нэсынущ. Ауэ ди лъэпкъыр тэмэму япэкIэ кIуэтэну дыхуеймэ, апхуэдэ мыхъумыщIагъэ къэдгъэхъункIэ Iэмал иIэкъым.
А псоми къикIыркъым дэ тхыдэмкIэ IэщIагъэлI псори зы гупсысэкIэм тетыну къыхуедджэу. Зи гугъу сщIыр нэгъуэщIщ. Хэкум и тхыдэр зэрырагъэдж методикэ комплексыщIэр зэхэзылъхьахэм иджыблагъэ щахуэзам Урысей Федерацэм и Президент Путин Владимир зэрыжиIащи, «зи гугъу тщIыр тхыдэр зэрырагъэджыр хабзэ пыухыкIам тегъэувэнырщ, ди къэралымрэ къэралыгъуэмрэ я зыужьыныгъэм и лъэхъэнэ псори зэгуэхыпIэ имыIэу зэрызэпыщIар зыгурыгъэIуэнырщ, Iуэху нэхъ хьэлъэ дыдэхэмрэ къэхъукъащIэ зэхэмыбзхэмри ди блэкIам зэрытхухэмыдзынур зэхэтщIыкIын зэрыхуейрщ. А псоми яхуэгъэза бгъэдыхьэкIэу, Iуэху еплъыкIэу зыкIи зэтемыхуэхэр щыIэми, абыхэм пщIэ яхуэщIыпхъэщ, сыту жыпIэмэ, ахэр ди лъэпкъым и гъащIэм, дяпэ ита щIэблэхэм я псэукIам ехьэлIащ, апхуэдэу щыщыткIэ, хэкум и тхыдэр ди лъэпкъ къыхэщхьэхукIыныгъэм, ди щэнхабзэ — тхыдэ гупсысэкIэм и лъабжьэщ».
СызэреплъымкIэ, къэралым и Iэтащхьэм а и псалъэхэм яубзыху адыгэ тхыдэм теухуа нобэрей ди псалъэмакъыр унэтIын зэрыхуей щIыкIэр.
Кавказ зауэр адыгэхэм я тхыдэм и напэкIуэцI нэхъ хьэлъэ дыдэхэм ящыщщ
Зы мазэ нэхърэ нэхъ мащIэщ къэнэжар Кавказ зауэр зэриухрэ илъэси 150-рэ ирикъуным. Гузэвэгъуэшхуэ къызыдэкIуа а тхыдэ къэхъукъащIэм и Iыхьэ куэдым иджыпсту псалъэмакъ ткIийхэр кърокIуэ. Ауэ сыт хуэдэу хэт абы бгъэдыхьэми, шэч къызытумыхьэжыныр зыщ: Кавказ зауэр адыгэхэм я тхыдэм и напэкIуэцI нэхъ хьэлъэ дыдэхэм ящыщщ. Абы къыхэкIыу адыгэхэм хуитыныгъэ яIэщ дяпэ ита щIэблэхэм яшэча бэлыхьымрэ абыхэм ягъуэта хэщIыныгъэхэмрэ яхуэфэщэн пщIэ ягъуэтыжыну щыгугъыну.
Абы къыдэкIуэу, лъэпкъыр езым и блэкIам зэрыщыгъуазэм, а блэкIам зэпIэзэрыту икIи куууэ зэрыбгъэдыхьапхъэм мыхьэнэшхуэ зэриIэм къыдэкIуэу, къэгъэлъэгъуапхъэщ цIыхур зэплъэкIыж зэпыту зэрымыпсэуфынур. Ар гъащIэм и хабзэхэм къезэгъыркъым. Апхуэдэу къезэгъыркъым блэкIам и губжьыр зэпымыууэ къыдэбгъэжеижыныр икIи абы тещIыхьауэ уи дуней тетыкIэр бубзыхуныр. Псори дызэрыщыгъуазэщи, лъэхъэнэ пыухыкIахэм гузэвэгъуэ зымыгъэунэхуа икIи хэщIыныгъэшхуэ зымыгъуэта лъэпкъ щыIэкъым. Абы и лъэныкъуэкIэ къапщтэмэ, нобэрей адыгэхэм фIыуэ къагуроIуэ блэкIа зэманым шэрджэсхэм я мызакъуэу, Урысейм ис нэгъуэщI лъэпкъ куэдми, абыхэм урысхэри яхэту, гузэвэгъуэ куэд къазэрылъыкъуэкIар. Абы къыхэкIыу ди цIыхухэм нэгъуэщI лъэпкъхэр гъэпудыныр и лъабжьэу езыхэм я щхьэр къаIэтыну хущIэкъуркъым.
Апхуэдэ зэхэщIыкIым и щыхьэт наIуэщ Сочэ къалэм щекIуэкIа Олимпиадэм адыгэ зэгухьэныгъэхэм къыхуагъуэта бгъэдыхьэкIэр. Ар фIыщIэ ищIу УФ-м и Президент Путин В. В. къыщыхигъэщащ XXII ЩIымахуэ Олимп зэхьэзэхуэр гъэхьэзырынымрэ егъэкIуэкIынымкIэ Жылагъуэ советым хэтхэм щепсалъэм.
Кавказ зауэм хэта псоми ягъуэта хэщIыныгъэм и инагъыр къагурыIуэурэ икIи хэкIуэдахэм я фэеплъыр ягъэлъапIэурэ, адыгэхэм фIэщхъуныгъэ яхэлъу къагъэлъагъуэ къэрал иным ис лъэпкъ псоми я зэгурыIуэныгъэм нэхърэ нэхъ хэкIыпIэшхуэ хэкум тэмэму икIи зэкIэлъыкIуэу зиужьынымкIэ зэрыщымыIэр къазэрыгурыIуэр.
Ди зэманым икъукIэ мыхьэнэшхуэ иIэщ тхыдэм и Iуэху нэхъ зэIумыбзхэм ятеухуа псалъэмакъым шыIэныгъэ хэлъу пыщэным
Си псалъэм и кIэухыу къыхэзгъэщхьэхукIыну сыхуейщ цIыхубэм я тхыдэ зэхэщIыкIыр къэIэтынымкIэ тхыдэм и IэщIагъэлIхэм къыпхуэмылъытэным хуэдизу лэжьыгъэшхуэ зэрагъэзащIэр. Iуэхум и пэжыпIэр абыхэм псоми тэмэму гурагъаIуэ икIи а щIыкIэм тету, тхыдэр зэблэзышыну хущIэкъухэм я Iуэхур къызэпауд. Ди зэманым икъукIэ мыхьэнэшхуэ иIэщ тхыдэм и Iуэху нэхъ зэIумыбзхэм ятеухуа псалъэмакъым шыIэныгъэ хэлъу пыщэным. Тхыдэм къыщыхъуа Iуэхухэр наIуэ тэмэму къыщыпщIыфынур пэжыр уи гъуазэу щыщытым дежщ.
Зи IэщIагъэм хуэIэкIуэлъакIуэ щIэныгъэлIхэр мы зэхуэсым зэрыхэтым быдэу си фIэщ ещI конференцым зыхуигъэувыжа мурадыфIхэр къызэрехъулIэнур, адыгэ лъэпкъым и тхыдэр джыным хуэгъэза щIэныгъэ-къэхутэныгъэ Iуэху псори конференцым кърикIуахэм къызэрызэщIагъэуIуэнур.
Франджы тхыдэтх Ренан Эрнест губзыгъагъэ хэлъу зэгуэр жиIауэ щытащ: „ЦIыхухэм я зэкъуэтыныгъэ щыIэн папщIэ, зэхэщIыкIым къыдэкIуэу, абыхэм Iуэху щхьэхуэхэр зыщагъэгъупщэфуи щытын хуейщ“. А псалъэхэм япэ Iыхьэр дэ нэсу къыдгурыIуащ икIи къэдгъэсэбэпащ. ЕтIуанэм дыхуеджэн хуейщ, икIи псори дызэгъусэущ дызэрыхуеджапхъэр.
* * *
Адыгэхэр иджырей зэманым хэзэгъэнымкIэ зэфIэгъэкIыпхъэу къалъытэхэр утыку къралъхьащ Иорданием щыIэ Адыгэ ФIыщIэ Хасэм и лIыкIуэ, КъБКъУ-м щеджа Нэгуэр Зиуар, Сирием и лIыкIуэ IуэхущIапIэу Абхъазым щыIэм и лэжьакIуэ Абазэ Шэрэф, США-м и Калифорние штатым и Адыгэ ФIыщIэ Хасэм и Нэхъыжьхэм я зэгухьэныгъэм и тхьэмадэ Шыкъ Мухьэмэд-Хьид.
Мы конференцым хиубыдэу гуп щхьэхуэурэ плIым я зэхуэсхэр екIуэкIынущ. Конференцым кърикIуахэм япкъ иткIэ унафэ пыухыкIа къащтэнущ. ХьэщIэхэр республикэм и щIыпIэ нэхъ дахэхэм яшэнущ.
КъБР-м и Iэтащхьэмрэ Правительствэмрэ я пресс-IуэхущIапIэ.
