ЛъэпкъыфI и бын зеиншэ хъуркъым
Иорданием къикIауэ махуэ зыбжанэ хъуауэ Налшык щыхьэщIэ ди хэкуэгъухэм далъыгъуэзэну абыхэм я хэщIапIэм, «Синдика» хьэщIэщым, декIуэлIат «Адыгэ псалъэм» и корреспондент Къумахуэ Аслъэнрэ сэрэ.
Иорданием къикIа хьэщIэхэр.
АфIэунэ РатIибрэ Нэхущ Зейнрэ. Ди республикэм щагъэкIуа махуэхэм къарита гукъыдэжыр зыхуэдизыр къэщIэгъуафIэт абыхэм я нэгухэмкIэ. Адэжь лъахэм къэзышэжа гъуэгуанэм насыпыфIэ зэрищIар къраIуэтэну дэтхэнэми я псалъэр яхуримыкъуми, я щытыкIэмкIэ къыбгурагъаIуэрт. Илъэс 62-рэ зи ныбжь цIыхубз гуакIуэ, Нэхущ Зейн, куэд щIауэ си цIыхугъэу щытам хуэдэу гуапэу сэлам къызех, и унэкъуэщ дадэри къызигъэцIыхуну мэпIащIэ. Мы гупым нэхъыжь дыдэу яхэтыр аращ, зи ныбжьыр илъэс 86-рэ ирикъуа АфIэунэ РатIибщ. Хэкужьым зи щыпэкъакIуэт ахэр, икIи къыщакIухьа щIыпIэхэм щалъэгъуахэр къазэрыщыхъуам я гугъу щащIыжым, адрей псом къыдэкIуэу, абыхэм гу зылъатар нэхъ гукъинэ сщыхъуащ:
— Хамэ лъэпкъым зэман кIыхькIэ дахэсами, Хэкужьым ис адыгэхэмрэ дэрэ теплъэкIэ дызэщхьщ. Ди ныбжьыщIэхэри зэхуэдэу дахэщ, джэгум щыхэтым, зэхэтцIыхукIыртэкъым.
Абыхэм гуапэу фIыщIэ хуащIащ илъэс куэд щIауэ я нэр къызыхуикI хэкур ялъагъунымкIэ дэIэпыкъуэгъу хъуахэм, псом хуэмыдэу Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд, хэхэсхэмрэ хэкурысхэмрэ я зэпыщIэныгъэхэр нэхъ куу щIыным лъэкI къимыгъанэу зэрыбгъэдэтым папщIэ.
Гъуэгуанэ кIыхь къызэпачу Къэбэрдей-Балъкъэрым къэкIуа мухьэжырхэм къащIэхъуа ныбжьыщIэхэм адыгэбзэр нэхъыфIу зыщIэу яхэтыр Архъагъэ Хьэшымт. Ар гуапэ, гъэщIэгъуэн къызэрысщыхъуам гу щылъитэм жеIэ:
Архъагъэ Хьэшым — Ди адэ-анэм къытIуралъхьащ адыгэбзэр. Си анэри си къуэш-шыпхъухэри бжьэдыгъубзэм нэхъ иропсалъэ, сэ абы къыдэкIуэу къэбэрдеибзэри фIыуэ къызохъулIэ. Ам-ман Хасэм къекIуалIэ адыгэхэр нэхъыбэу хьэрыпыбзэкIэ щызопсалъэ. Школым класс щхьэхуэхэр щыIэ щхьэкIэ, а зы дер-сым къызэрыщIэкIыжу хьэрыпыбзэкIэ псалъэ мэхъуж. Къэбэрдейм щыщу ныбжьэгъу куэд сиIэщ сэ, абыхэм я фIыгъэщ адыгэбзэр нэхъыфIу зэрызгъэшэрыуэр, ди лъэпкъ тхыдэми нэхъ щыгъуазэ сызэрыхъуар.
Илъэс 26-рэ зи ныбжь Архъагъэ Хьэшым и унагъуэр Амман щопсэу, Хэкужьым зыбжанэрэ щыIами, иджырей къэкIуэ- гъуэм илъэгъуахэр фIэтелъыджэщ, абы кърита гурыщIэм и IэфIагъым- рэ гуапагъэмрэ пщалъэ гуэрым пхуигъэувэнукъым. Хьэшым Иорданием фIыуэ къыщацIыху, абы Iэпщэрыбанэ спорт лIэужьыгъуэмкIэ я деж щекIуэкIа зэхьэзэхуэхэм япэ увыпIэхэр къыщи-хьащ, хамэ къэрал куэд- ми зыкъыщигъэлъэгъуащ. Абы къыдэкIуэу, юрист IэщIагъэр зригъэгъуэтауэ уэчылу мэлажьэ, адыгэ пщащэ щхьэгъусэ хуэхъуауэ насыпыфIэу зэдопсэу. И лъэпкъым и тхыдэм дехьэх, абы теухуауэ куэд йоджэ икIи куэдым зэрыщыгъуазэм ирогуфIэ. ЩIалэр зыгъэпIейтей Iуэхугъуэхэм ящыщщ иужьрей зэманым лъэпкъымкIэ къеIэр нэхъ мащIэ зэрыхъуар.
— Ди жагъуэ зэрыхъун-щи, хьэрыпым кIуэ пэтми хожэбзэж ди лъэпкъыр. Нэхъыбэр абы иригузавэркъым, ар тэрэзу къалъытэри. Лъэпкъым и нэщэнэхэр хъумэным нэхъыщIэхэр нэхъ хущIэкъумэ, нэхъыжьыIуэхэм а зи гугъу сщIыхэр къафIэIуэхужкъым, къагъэзэжыным я гугъэр хахыжыпауэ мэпсэу, — жеIэ Хьэшым.
Хьэшым и адэшхуэм и адэшхуэ Архъагъэ Мэхьир Урыс-Кавказ зауэм хэкIуэда нэужь, абы и щхьэгъусэмрэ и бынхэмрэ ИстамбылакIуэ гъуэгуанэ хьэлъэм теуващ, Амман нэсри абдежым къыщызэтеувыIащ.
— Ди адэшхуэ Хьумар хъыбар куэд дригъэдаIуэрт, абы и адэж Хъусен, илъэс 15 и ныбжьу хэкур зрагъэбгынам, къиIуэтэжахэм ящыщу. Хэкум зэ нэхъ мыхъуми къагъэзэжыну щIэхъуэпсу дунейм ехыжа ди адэжьхэм елъытауэ, нобэ дынасыпы- фIэу къызолъытэ. Сэ Къэбэрдейм къэзгъэзэжыпэ-ну си мурадщ. Си адэжьхэр къызыдэкIа Къэрэгъэш къуажэм унэ къыщысщэ-хуу абы унагъуэ щхьэхуэу дыщыпсэуну сыхуейщ. Нобэ а къуажэм щыпсэу си Iыхьлыхэм срагъэблагъэ. Си адэжьхэм я лъахэр слъагъунущ, абыхэм къыщакIухьа щIыналъэм сытеувэнущи, абы сызэрыригуфIэр псалъэкIэ пхуэIуэтэнкъым. Си гугъэщ си лъэпкъэгъухэр гуапэу къысIущIэну, — къыздогуашэ и гурылъхэмкIэ Хьэшым.
«ЛъэпкъыфI и бын зеиншэ хъуркъым», — жаIэ. Ди лъэпкъым и дежкIэ фIыгъуэ мылъытэщ мы щIалэм хуэдэ щIэблэр. ФэрыщIагъ лъэпкъ хэмылъу абы и Хэкужьыр фIыуэ зэрилъагъур, гупсысэ купщIафIэхэр иIэрэ, езым хуэдэу хэкупсэ ныбжьэгъуфIхэри зригъэгъуэтауэ, и мурадхэр лъэпкъым и къэкIуэнум триухуауэ мэпсэури, и гурылъ псори къехъулIэну ди гуапэщ.
Адэжь щIыналъэм и IэфIагъыр ягъэунэхуауэ, бысымхэм я гуапагъэр зыхащIауэ зыгъэзэжыну ди лъэпкъэгъухэм яIуэтэжын я куэдщ. Дыщогугъ хэхэсхэмрэ хэкурысхэмрэ зэпызыщIэ гъуэгур дяпэкIи нэхъри бгъуфIэ, хэкум къеIэну гу жан зиIэхэр нэхъыбэж хъуну.
ЩОДЖЭН Iэминат,
Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэм и къуэдзэ.
Сурэтхэр Къумахуэ Аслъэн трихащ.
