БжэIумых Хьид цIыхубэм ящызымыгъэгъупщэр сыт?
КъБР-м и цIыхубэ сурэтыщI, УФ-м и СурэтыщIхэм я зэгухьэныгъэм хэт, Къэрал саугъэтым и лауреат, скульптор цIэрыIуэ БжэIумых Хьид зыщыпсэуа, Налшык къалэ Лениным и цIэр зезыхьэ и уэрамым тет унэ №29-м фэеплъ пхъэбгъу фIадзащ. Зэхыхьэр къызэрагъэпэщащ КъБР-м ЩэнхабзэмкIэ и министерствэм, Налшык къалэ администрацэм, республикэм и СурэтыщIхэм я зэгухьэныгъэм.
— БжэIумых Хьид и щIэинхэм ноби щIэупщIэ яIэщ. Абы и лэжьыгъэхэм гупсысэшхуэ ящIэлъщ. СурэтыщIым гуауэри гуфIэгъуэри дэзыгуэшу къыдэгъуэгурыкIуа и щхьэгъусэ Светланэ фIыщIэ хуэфащэщ, Хьид и IэдакъэщIэкIхэр зэрихъумам папщIэ, — жиIащ КъБР-м щэнхабзэмкIэ и министр Къумахуэ Мухьэдин зэхыхьэр къыщызэIуихым. — Скульптор цIэрыIуэр къытхэмытыжми, абы и цIэр тхыдэм къыханащ къыщIэна и IэдакъэщIэкI купщIафIэхэм. Художник IэпщIэлъапщIэм и цIэр зытет фэеплъ пхъэбгъум и фIыгъэкIэ ар мы унэм зэрыщыпсэуар зымыщIэм къащIэнущ, цIыхубэм ящигъэгъупщэнукъым.
КъБР-м цIыхухэм я хуитыныгъэр хъумэнымкIэ и уполномоченнэ, тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор Зумакулов Борис къытеувыIащ Хьид Совет Союзым, Урысей псом щыцIэрыIуэ скульптору, пщIэрэ нэмысрэ зыхэлъ цIыхуу зэрыщытам, абы и IэдакъэщIэкIхэр къызыхэкIа лъэпкъым и мызакъуэу, нэгъуэщIхэми зэрахуэгъэзам, езым и хъэтI зэриIэжым.
Тэрч район администрацэм и Iэтащхьэ Дадэ МуIэед жиIащ БжэIумыхым и лэжьыгъэхэм сыт хуэдэ утыкуи зэрыхуэфащэр, абы адыгэ лъэпкъым и щэнхабзэм пщIэшхуэ зэрыхуищIыр и лэжьыгъэхэм къызэрыхэщыр, республикэм исхэр дызэрыпагэ икIи дызэрыгушхуэ скульпторыр псэ хьэлэлу, гушхуэ зыкIуэцIылъ цIыхуу, фIыуэ къалъагъуу, ныбжьэгъу куэд иIэу зэрыщытар.
— Мы зэхыхьэм кърихьэлIа куэдым БжэIумых Хьид фIыуэ яцIыхурт. Скульпторым и фэеплъ гъэлъэгъуэныгъэхэр республикэм и музейхэм къыщыщызэрагъэпэщкIи цIыхушхуэ къокIуалIэ, и лэжьыгъэхэр Урысейми къэрал зэмылIэужьыгъуэхэми щэнхабзэ фондхэми я гъэтIылъыгъэхэм ящыщ хъуащ. Апхуэдэхэщ Третьяковскэ галереер, Пушкиным и цIэр зезыхьэ музейр. Абы къегъэлъагъуэ БжэIумыхым и лэжьыгъэхэр цIыхухэм ягу зэрыдыхьэр, щIэупщIэшхуэ зэраIэр, — жиIащ КъБР-м и СурэтыщIхэм я зэгухьэныгъэм и унафэщI Темыркъан Геннадий. — СурэтыщI IэкIуэлъакIуэм къыщIэна лэжьыгъэ купщIафIэхэм къадэкIуэу, ар гу къабзэрэ псэ хьэлэлу дунейм зэрытетамкIэ лъэужь дахэ къигъэнащ. И лэжьэгъуу, и ныбжьэгъуу, ар фIыуэ зыцIыхуу щытахэм Хьид дигу къинащ цIыху Iэсэу, зэпIэзэрыту, щапхъэгъэлъагъуэу.
Зэхыхьэр езыгъэкIуэкIа, уэрэджыIакIуэ, телевиденэм и лэжьакIуэ Аттаев Азнор къызэхуэсахэм ягу къигъэкIыжащ сурэтыщIым и гъащIэмрэ и гуащIэмрэ.
БжэIумых Хьид Тэрч районым хыхьэ Арыкъ (Борыкъуей) къуажэм 1936 гъэм фокIадэм и 3-м къыщалъхуащ. Зэрысабийрэ Iэдэуадэмрэ бдзымрэ зыIэщIэлъа щIалэм Дон Iус Ростов щыIэ Художественнэ училищэр къиухыу 50 гъэхэм къигъэзэжа нэужь, республикэм гъуазджэмрэ щэнхабзэмрэ теухуауэ щекIуэкI Iуэхухэм жыджэру хэтащ. 1958 гъэм, абы и насып къихьри, Къэбэрдей-Балъкъэрым и щIэныгъэкъэхутакIуэ институтым Шортэн Аскэрбий и пашэу къызэригъэпэщауэ щыта IуэрыIуатээтнографие зекIуэм хэтащ. СурэтыщIым къыдалъхуа IэщIагъэр а экспедицэм зэрыхэтам нэхъри игъбеящ икIи абы щыгъуэ и нэгу щIэкIахэр и лэжьыгъэмкIэ къиIуэтэжащ.
CурэтыщIым и IэдакъэщIэкIхэм щытхъу куэд щыхужаIащ и гъэлъэгъуэныгъэ зэмылIэужьыгъуэхэм. Абы и лэжьыгъэхэр 1957 гъэм къыщыщIэдзауэ щагъэлъэгъуащ щIыналъэ, республикэ, урысейпсо, союзпсо, дунейпсо выс- тавкэхэм. БжэIумыхым и IэдакъэщIэкIхэм яхэтщ мывэм, жыпсым (гипсым), мраморым, пхъэм къыхэщIыкIахэр. Апхуэдэхэщ адыгэ лIыхъужь Андемыркъан, лъэпкъ уэчылу, ущиякIуэу щыта Къэзанокъуэ Жэбагъы, узэщIакIуэ цIэрыIуэ Нэгумэ Шорэ, усакIуэшхуэ икIи философ ПащIэ Бэчмырзэ, тхакIуэ АджыкъуДжэрий (Лохвицкий Михаил) сымэ, нэгъуэщIхэми я сурэтхэр. КъищынэмыщIауэ, Iэдииху, Дахэнагъуэ сымэ я теплъэхэри ди нэгу къыщIэзыгъэхьэр БжэIумыхым и IэдакъэщIэкIхэрщ. Хьид гъуаплъэм къыхищIыкIа, Къэзанокъуэ Жэбагъы и фэеплъыр Зеикъуэ къуажэм щагъэуващ. Гъуазджэр зи гъащIэ гъуазэу псэуа сурэтыщIым и ехъулIэныгъэхэм ящыщщ «Адыгэ пшыналъэхэр» пхъэ скульптурэ зэхэтыр.
Республикэм и сурэтыщI гъуазджэм и лъабжьэр зыгъэтIылъахэм ящыщ, и лъэпкъымрэ абы и щэнхабзэмрэ ятеухуа лэжьыгъэфIхэр зи Iэдакъэ къыщIэкIа, пасэрей IэпщIэлъапщIагъэр зэфIэгъэувэжыным зигуащIэ езыхьэлIа БжэIумых Хьид 2008 гъэм дунейм ехыжащ.
Хьид и щхьэгъусэ Светланэрэ и къуэ Эдуардрэ Iуэхур зи жэрдэмхэм, зэхуэсахэм фIыщIэ хуащIащ. Зэхыхьэр къызэзыгъэпэщахэм абыхэм хуагъэфэщащ фэеплъ пхъэбгъур къызэIухын къалэн гуапэр. ЗэIущIэм кърихьэлIахэм пхъэбгъум и лъабжьэм деж удз гъэгъахэр щагъэтIылъащ.
Зэхыхьэм хэтащ КъБР-м и Парламентымрэ Правительствэмрэ, ЩэнхабзэмкIэ министерствэм я лIыкIуэхэр, СурэтыщIхэм я зэгухьэныгъэм, Налшык къалэ администрацэм я лэжьакIуэхэр, художникым и благъэхэмрэ Iыхьлыхэмрэ, и ныбжьэгъухэр, и лэжьыгъэхэр зигу дыхьэхэр.
ТЕКIУЖЬ Заретэ.
Сурэтхэр Къарей Элинэ трихащ.
