ЛIы телъыджэ Нало Ахьмэдхъан
Лъэпкъым и цIыху пажэхэр, къызыхэкIам и щIыхьыр, и пщIэр хъумэным куэд хэзылэжьыхьахэр, нэгъуэщI лIыгъэ щIапIэ ихуахэр дэ зэи зыщыдгъэгъупщэ хъунукъым. Абы теухуауэ цIыху къэс къалэн щхьэхуэ и пщэ къыдохуэ, къэралращи, абыкIэ жэуаптакIуэщ. Апхуэдэхэр щIэблэм егъэцIыхуным, ящымыгъэгъупщэным, нэхъыщхьэжращи, къытхэмытыж IэщIагъэлI гъуэзэджэхэм я фэеплъыр гъэлъэпIэным ехьэлIа Iуэху гуапэ щалэжьащ Налшык къалэ: цIыху щыпкъэу, тхакIуэ ахъырзэману, зауэлI хахуэу щыта Нало Ахьмэдхъан щыпсэуа унэм (Чернышевскэм и уэрамым тет 169-нэм) и блыным фIадзащ абы и фэеплъ пхъэбгъу. Тхылъым и напэкIуэцI къызэгуэхам и теплъэр зиIэ а фэеплъым тет шыхэм Ахьмэдхъан и уардагъэу щытамрэ шыщхьэмыгъазэу дунейм зэрытетамрэ къыдаIуэкIми ярейщ…
ЦIыху куэд щызэхуэсат пэкIур щекIуэкI щIыпIэм. Ахьмэдхъан и лэжьэгъуу щытахэм, и ныбжьэгъухэм, Iыхьлыхэмрэ благъэхэмрэ, къулыкъущIэхэм, студентхэм иджыри зэ ягу къагъэкIыжащ зауэм и пэм щыщIэдзауэ и кIэм нэс хэта, «Вагъуэ Плъыжь», Невский Александр и цIэр зезыхьэ орденхэмкIэ, «Хэку зауэшхуэ» орденым и япэ, етIуанэ нагъыщэхэмкIэ, медалхэмкIэ (псори зэхэту ордени 5-рэ медаль 14-рэ къыхуагъэфэщат Нало Ахьмэдхъан), нэгъуэщI дамыгъэ лъапIэхэмкIи зи лIыгъэр къалъыта, Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым и егъэджакIуэу щыта Налом и гъащIэ гъуэгуанэмрэ и гуащIэмрэ. Адыгэ филологиемрэ IуэрыIуатэмрэ я щэхухэм студентхэр хигъэгъуазэу зэрылэжьа илъэс 55-м фIэкIа хэмылъами, лIыгъэ щIапIэу къэбгъэлъэгъуэну ар ирикъунт, арщхьэкIэ абдеж къыщыувыIэртэкъым абы и лъэкIыныгъэр. ФIыуэ илъагъу и лъэпкъым и къыщхьэщыжакIуэ нэсу илъэс 20 фIэкIа мыхъуауэ зэрызыкъигъэлъэгъуам щыщIэдзауэ, дунейм тетыху абы пэжыр и гъуазэу къэгъуэгурыкIуащ, хахуагъэмрэ захуагъэмрэ иригъаджэхэри ицIыху къудейхэри, благъэхэмрэ ныбжьэгъухэмри къыхуриджэу.
Япэу псалъэ иратащ Хэку зауэшхуэм хэтахэм я Налшык къалэ советым и унафэщI Абдуллаев Мустэфа. Ар гуапэу тепсэлъыхьащ илъэс куэдкIэ къыдэгъуэгурыкIуа и ныбжьэгъум, къыхигъэщащ сыт хуэдэ Iуэхури, зыгуэрым пщэрылъ щимыщIу, езым зэфIигъэкIыжу зэрыщытар.
— Зэи ди IуэхущIапIэм зыкъыхуигъэзакъым абы и Iуэху дигъэкIыну лъаIуэу. АпхуэдизкIэ зэпIэзэрытт, зыхэIэтыкI жыхуаIэр ищIэртэкъыми, зэпымыууэ згъэщIагъуэрт. Орденитху зиIэ цIыхур лIыхъужькъэ?! Абы шэч лъэпкъ хэлъкъым. Илъэс минкIэрэ ятхауэ къэгъуэгурыкIуэ адыгэ хабзэ дахэм щIипIыкIырт абы ди бынхэр. Иригъэджахэм а унафэ щыпкъэм — адыгэ хабзэм — теухуауэ яжриIа псалъэ Iущхэм дытетыфамэ, фIыуэ дызэрылъагъунут, ди зэхуакуми пщIэшхуэ дэлъынут.
КъыкIэлъыкIуэу къэпсэлъащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и Парламентым и депутат Кебеков Владимир.
— Лэжьыгъэ IуэхукIэ сэ Ахьмэдхъан срихьэлIакъым, ауэ ар сощIэж сыщыщIалэ дыдэ зэманхэм щегъэжьауэ. Абы лэжьэн щыщIидзар ди Лэскэн районрат, апхуэдиз зи бжьыфIагъ лIы лъагэ къуэгъур уигу къимынэнкIэ Iэмал иIэтэкъым, — жиIащ Кебековым. — Университетым щыщылэжьа илъэсхэм ар зэгъэбыдылIа факультетым щыIэхэм я мызакъуэу, зэрыеджапIэу абы пщIэшхуэ зэрыхуащIу щытам срищыхьэтщ. Ахьмэдхъан ар къилэжьащ и зэфIэкIкIэ, и лIыгъэкIэ, и лэжьэкIэкIэ. Невский Александр и орденыр зиIэр закъуэтIакъуэщ, уеблэмэ ахэр нэхъ мащIэ си гугъэжщ Совет Союзым и ЛIыхъужьхэм нэхърэ. Ар зыхуагъэфащэри дзэ къалэн щхьэхуэ зыгъэзэщIа цIыху хахуэхэрт.
Апхуэдэуи Кебековыр къытеувыIащ УхуакIуэхэм щэнхабзэмкIэ я унэм зэIущIэшхуэ щекIуэкIыу, республикэр хьэлэбэлыкъ хэзыдзэнкIэ хъуну цIыхухэр къыщыпсалъэм, ахэр и пIэ иригъэувэжыфауэ, къызэтригъэувыIэн хузэфIэкIауэ зэрыщытам. ГъащIэм щиIэн хуея гулъытэм хуэдиз зэримыгъуэтари, сыт хуэдэ къулыкъу лъагэри хузехьэну апхуэдэ акъыл зэрыбгъэдэлъари ибзыщIакъым. «Зэрыщытым хуэдэу къэнащ ар, къэнащ цIыху нэсу, адыгэлIу. Лэскэн районым къыщалъхуа цIыху гъуэзэджэ зыбжанэм ящыщ зыщ Ахьмэдхъани, абы дрогушхуэ», — жиIащ Кебековым.
Зауэм щыхэтаи, щеджа зэмани, щIэблэм щIэныгъэ яриту щылэжьаи Нало Ахьмэдхъан зауэлIу зэрыщытар къыхэзыгъэща, «Литературная Кабардино-Балкария» журналым и редактор нэхъыщхьэ, усакIуэ Тхьэзэплъ Хьэсэн арэзы дэмыхъун лъэкIынкъым тхакIуэр зыцIыхуу щытахэр. «Зыщысхьыж, псэху жыхуаIэр ищIэртэкъым абы, зыщIебгъэхыу уэри къыпхуидэнутэкъым. ЗауэлIым и гъуэгур дэ зэи тщыгъупщэнкъым, и псэр Тхьэм игъэтынш», — жиIащ Хьэсэн.
— Илъэс зыбжанэкIэ сызыдэлэжьэну къысхуихуа Нало Ахьмэдхъан цIыхушхуэт, хуэдэ уигъэлъыхъуэну. Литератор лъэщт, щIэныгъэлI Iущт, егъэджакIуэт, гъэсакIуэт, жылагъуэм деж пщIэшхуэ щызиIэ лъэпкъылIт, — жиIащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор Тау Хьэзешэ. — «ЦIыхупсэхэм я инженерщ» Сталиным жыхуиIа цIыху гуащIафIэхэм ящыщщ Нало Ахьмэдхъан. Ар дэ куэдрэ дигу къыдогъэкIыж. Абы хиша лъагъуэр зэи хэгъуэщэжынукъым, а цIыху щыпкъэм пщIэ хуащIу, фIыуэ ялъагъуу къэгъуэгурыкIуэнущ, ди литературэм, ди педагогикэм куэд хилэжьыхьащи.
Ахьмэдхъан гуапэу ягу къагъэкIыжу, я ныбжьэгъуу, цIыхугъэу зэрыщытам зэрыригушхуэр къыхагъэщу, апхуэдэ лъэпкъылIхэр щIэблэм щымыгъэгъупщэн IуэхуфIыр IэщIыб пщIы зэрымыхъунур жаIэу зэIущIэм къыщыпсэлъащ публицист Къудей Владимир, «Хьэтуей» ассоциацэм и тхьэмадэ Къуэдзокъуэ Анатолэ, жылагъуэ лэжьакIуэ цIэрыIуэ ГуэбэщIыкI Жантемыр сымэ. Налохэ я нэхъыжь МутIэ къызэхуэса псоми лъэпкъым къыбгъэдэкIыу фIыщIэ яхуищIащ, абы нэхъ гугъуехь ямылъагъуну, я псапэр бэгъуэну ехъуэхъуащ.
ЗэIущIэм и кIэухыу удз гъэгъахэр унэбгъум, фэеплъ пхъэбгъум и лъабжьэм деж щагъэтIылъащ.
Утепсэлъыхьыну гугъущ апхуэдэ цIыхушхуэм, ищIам и куууагъымрэ и фIыпIэмрэ нэсу къэтIэщIа мыхъуам. Ар дэ иджыри къытпэщылъщ, ауэ мызэкIэ тхузэфIэкI мащIэри хуэтщIэну ди хьэкъщ. Сэ Ахьмэдхъан си нэгум къызэрыщIэнар университетым дыщригъэджа илъэсхэм зэрыщытам хуэдэу лIы бжьыфIэшхуэущ, нэфIэгуфIэущ, емыгъэлеяуэ, ауэ ткIийуэщ, гумызагъэущ, Iэдэбагъымрэ зыIыгъыкIэ екIумрэ я щапхъэущ… Сыпсэухуи ар апхуэдэу си гум илъынущ, Чернышевскэм и уэрамым срикIуэху пхъэбгъум сызэрыхудэплъеинуми шэч хэлъкъым.
ИСТЭПАН Залинэ.
