ТекIуэныгъэм и махуэм ирихьэлIэу НэщIэпыджэ зэкъуэшищыр
Ди адэшхуэхэу зэкъуэшищ хэтащ Хэку зауэшхуэм. НэхъыжьитIыр — НэщIэпыджэхэ Мусарэ Къасымрэ — зэрыхэкIуэдам и хъыбар къаIэрыхьауэ щытащ, ауэ ахэр щыщIалъхьа щIыпIэм зыри щыгъуазэтэкъым. Абыхэм я шы нэхъыщIэ Жэмалдин хъыбарыншэу кIуэдащ, 1943 гъэ лъандэрэ.
Дэ, абыхэм я къуэрылъху бынхэм, ди адэ Альбертрэ ди Iыхьлы ХьэщIэмыз Юрэрэ ди дэIэпыкъуэгъуу, ди нэхъыжьхэм яубла Iуэхур дгъэкIуатэу, адэшхуэхэм я хъыбар дылъыхъуэу щIэддзащ. Ауэ зауэм хэтахэм я унэцIэхэм щыуагъэ хэту зэратхам къыхэкIыу, куэдрэ къыдэхъулIакъым ди мурадыр. Ахэр хуэмурэ къэтхута нэужь, ди Iуэхур нэхъ тынш хъуащ. ФIыщIэ хэха худощI полицэм и полковник, пенсионер ХьэщIэмыз Юрэ. Абы Iуэхум фIыуэ зэрыхищIыкIым и фIыгъэкIэ, ди лэжьыгъэр кIуэтащ.
Дэ тхузэфIэкIащ НэщIэпыджэ зэкъуэшищым я зауэ лъагъуэхэр къэтхутэжыну, щыщIалъхьа щIыпIэхэр къэдгъуэтыжыну. Ахэр ди тегъэщIапIэу зэшхэм я унагъуэхэм, зауэ лъэхъэнэ гугъум халъхуа ди адэшхуэхэм я гугъу фхуэтщIынут мы тхыгъэмкIэ.
Къэхъун къуажэм дэса НэщIэпыджэ Бэчыррэ Лиуэзарэ (Мызхэ япхъущ) щIалищ зэдагъуэтащ: Муса, Къасым, Жэмалдин. Муса зыпхъурэ къуитIрэ, Къасым щIалэрэ хъыджэбзрэ яIэт. ЗэкъуэшитIым я щхьэгъусэхэр Тхъуэстхэ япхъу зэшыпхъуитIт.
Зэшхэм я нэхъыщIэ Жэмалдин гъащIэр зи щIэщыгъуэ, унагъуэр куэдкIэ зыщыгугъ, къуэш нэхъыжьхэм я псэр зыхэлъ щIалэ къудант…
…Зауэр къэхъеящ. Хэкур хъумэн хуей щыхъум, зэкъуэшхэм я нэхъыжьитIыр 1942 гъэм мазаем и 21-м Къэбэрдей-Балъкъэр АССР-м и Аруан РВК-м ираджащ. ЩIалэ нэхъыщIэ Жэмалдин 1942 гъэм гъатхэпэм и 11-м дашащ и ныбжьыр иджыри илъэс 18 иримыкъуауэ. Хуэбгъэфащэ хъунущ Жэмалдин и ныб-жьыр абы щыгъуэм ибзыщIауэ, сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, къэдгъуэтыжа дэфтэрхэм илъэс бжыгъэм теухуа зэтемыхуэныгъэ гуэрхэр хэлъщ.
1942 гъэм и бжьыхьэм зэкъуэшхэр фронтым щыIэт, я адэжь лъапсэр фашистхэм яубыду нэмыцэ штаб щащIам. Унагъуэм хадэм щыщIатIа шхын гъэтIылъыгъэхэр куэд дэмыкIыу къагъуэтри, къыщIатIыкIыжащ, хадэм Iэщэ хьэлъэ ирагъэуващ, и пэр НалшыккIэ гъэзауэ. Унагъуэр зэфэн псыи, яшхыни ямыIыгъыу щIыунэм щыпсэун хуей хъуащ. Лиуэза и пщэм къыдэхуащ фронтым Iухьа и къуэхэм зыхуэныкъуэ гуэрхэр яIэригъэхьэну. АбыкIэ цIыхубзым къыдэIэпыкъурт и ныситIыр. ТIури уэндэгъути, зы мазэ нэхъ я мызэхуакуу хъы-джэбз зырыз къалъхуащ, ауэ а цIыкIухэм я адэхэр ялъагъуну къахуихуакъым.
А лъэхъэнэм абыхэм зы журт унагъуэ я деж щагъэпщкIун хуей хъуащ, я Iыхьлыуэ жаIэу. Налшык щыщ журт унагъуэр апхуэдизкIэ къахуэарэзыти, зауэ нэужьми, куэдрэ къакIэлъыкIуащ. Зэнысэгъу-зэшыпхъуитIыр зы пщIантIэшхуэм дэст я бынунагъуэр я гъусэуи, ди адэм къыджеIэж нанэ Айбат — журт бзылъхугъэр, хьэщIапIэ къакIуэурэ махуэ бжыгъэкIэ къахэсу зэрыщытар.
Муса
Муса иужьрейуэ къулыкъу щищIар 28-нэ армэм и 169-нэ фочауэ дивизионным и 680-нэ НэщIэпыджэ Муса фочауэ полкырщ. ЗэрыжаIэжамкIэ, 1942 гъэм и мэлыжьыхьым Харьков областым щекIуэкIа зэхэуэ гуащIэм хэкIуэдащ. Бийм щебгъэрыкIуэм шэкъэуэжым иукIащ. ХъыбарегъащIэ тхылъым итщ зэуапIэм Iуту зэрыхэкIуэдар, сэлэт къалэным зэрыхуэпэжар. Дэ къызэрытхутамкIэ, абы и хьэдэр щыщIалъхьащ Украинэ ССР-м хыхьэ Харьков областым щыIэ Старо-Салтовский районым и Викнино къутырым дэт Къуэшыкхъэм (сайт «Память Народа»). Ауэ а архив дэфтэрхэм абы и унэцIэр къызэрыщыхьар Нашаниговщ. Щыуагъэр зы хьэрфщ, итIани, абы ущигъэуэнкIэ зыхуэIуа щыIэкъым. Мыбдеж иджыри къэлъытэн хуейт, а лъэхъэнэм зэхэуэхэр щекIуэ-кIа щIыпIэхэм я цIэхэр зэрахъуэкIауэ щытынкIэ зэрыхъунури, къапщтэмэ, Викнино къутырыр иджыпсту щыIэжкъым.
Ди Iыхьлы полковникым и чэнджэщкIэ, зэхуэтхьэсу щIэддзащ Муса и гъусэу пол- кым хэтахэм я хъыбархэри. Ар гъуэгу захуэт, сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, дэ къэтхутащ Совет Армэм и зауэлIхэм я хьэдэу кхъэ закъуэхэмрэ къуэшыкхъэхэмрэ щIэлъахэр 1941-1943 гъэхэм Варваровкэ къуажэр яхъумэу хэкIуэда 728-рэ фочауэ полкым хэтахэр зыщIэлъ къуэшыкхъэм щыщIалъхьэжауэ зэрыщытар. 1969 гъэм Рубежанскэ къуажэ советым и исполкомым и унафэкIэ, а къуэшыкхъэм сын трагъэуващ.
Муса и щхьэгъусэм къыхуэна бынхэр зыхуей хуигъэзащ. Абы пщIэшхуэ хуащIырт, ерыскъыкIэ жумартт, езыр гумащIэт. ГъэфIэн (и адэм Бажэ-нэт къыфIищар) и цIэм зэрыжиIэм хуэдэу, ягъафIэу псэуну къыхуихуакъым, абы зауэ, зауэ нэужь лъэхъэнэ гугъухэр и фэм дэкIащ. Уеблэмэ адэн-шэу къэна адрей сабийхэми гулъытэ яхуищIырт, щIакхъуэ IыхьэкIэ нэхъ мыхъуми, езым ар зэпибжу фIэкIа имыIэ пэтми.
Ди адэм жеIэж: «Зэман гугъу дыдэм хэпсэукIащ ди анэшхуэр, ауэ и бынхэр зыхуей хуигъэзэфащ. И унагъуэм, и хэкум зэрыхуэпэжар и дуней тетыкIамкIэ игъэлъэгъуащ. Сыт хуэдэ щытыкIэ гугъу гъащIэм иригъэувами, сыт щыгъуи хэкIыпIэ пэжыр къигъуэтыфырт абы. Апхуэдэ дыдэуи иубла Iуэхур и кIэм нимыгъэсауэ къэувыIэжынутэкъым. И гупсысэхэр цIыху щыту къиIуэтэнутэкъым, ауэ и Iуэху еплъыкIэ пыухыкIар жиIэнымкIэ къикIуэтынутэкъым».
Къасым
НэщIэпыджэ Къасым Къасым иужьрейуэ 39-нэ гвардейскэ фочауэ дивизэм сэлэту хэтащ. Ар 1944 гъэм гъатхэпэм и 22-м хэкIуэдащ икIи Украинэм хыхьэ Одесскэ областым и Каспаровкэ къуажэм дэт кхъэм щыщIалъ-хьащ. Абы и унэцIэр сайтым зэрилъу къэдгъуэтар Нашипиговщ. ИужькIэ псори зэдгъэзэхуэжащ.
Къасым и щхьэгъусэ щыпкъэ Данизэт и лIыр зэуапIэм яшэн и пэ Георгиевск зауэ хуэIухуэщIэхэм щыхуагъэхьэзыру щыIэу къыщищIам, иIэ мащIэр зэщIикъуэщ, мафIэгу гъуэгум теувэри, Георгиевск лъэсу кIуауэ жаIэж.
«ЦIыхухъу щIыхьым нэхъ лъагэ зыри щыIэкъым, ауэ сэ си щхьэр пхузогъэщхъ», — жиIауэ щытащ Къасым и щхьэгъусэ цIыхубз IэмащIэлъэмащIэм и лъэгум лъыр къыпыжу щIихауэ и пащхьэ щиувам. Бынищ ипIащ Данизэт, илъэси 100-м нэблагъэкIэ псэуащ. Абы и щхьэгъусэм и хъыбар ямыщIэу куэдрэ щытащ, къалъыхъуэурэ и хьэдащхьэр зыщIэлъ кхъэр къагъуэта нэужь, бзылъхугъэм хъыбар «гуапэ» хуахьат, ауэ и нэгур зэхэуэри, и нэм нэпс къекIуат. «А дакъикъэм Данизэт и нэм щIэплъагъуэрт бзылъхугъэм и къару мыкIуэщIыр. Мис иджыри махэу зигъэлъэгъуэну хуейтэкъым абы! КъыжраIа хъыбарым къыхигъэщIэну хуейтэкъым, фIэкIыпIэ зэримыIэр къыгурыIуэ пэтми. КъызэрыщIэкIымкIэ, ар иджыри къыздэсым гугъат, щыгугъат и лIым къигъэзэжыну! Мис аращ ди лъэпкъым ТекIуэныгъэр къыхуэзыхьар. ЦIыхухэр къикIуэтынутэкъым, иджыри ебгъэрыкIуэнут я къарур щIиха пэтми!», — игу къегъэкIыж а хъыбарыр Данизэт хуэзыхьа ди адэм.
Жэмалдин
НэщIэпыджэ Жэмалдин. Зэкъуэшхэм я нэхъыщIэ Жэмалдин хъыбарыншэу кIуэдахэм ящыщщ. Абы и письмохэмкIэ дыщыгъуазэщ, зауэм ираджа нэужь, Грознэм зэрыщагъэсам, парашюткIэ къелъэнымкIэ ехъулIэныгъэхэр зэриIам, сержант нэхъыщIэ цIэр къызэрыфIащам. ИужькIэ, 1942 гъэм уIэгъэ хъури, Орджоникидзе щIэлъащ. Иужьрейуэ къитха письмом итт, узыншэ зэрыхъужар, зэуапIэм зэригъэзэжыр, и къуэш Муса пхъу къыхуалъхумэ, Рае фIрагъэщыну зэрылъаIуэр, цIэфIэщджанэу сабийм хуадыну и портянкэр къызэрыригъэхьыр. Мис абы иужькIэ хъыбарыншэу кIуэдащ.
Жэмалдин и хъыбархэр къэдгъуэтыну иужь дыщихьэм, «Военно-медицинские архивы, г. Санкт-Петербург» сайтым, ди нэр зы дэфтэр гуэрым щытехуащ — НэщIэпыджэ Георгий Бакир (здрашар — Аруан РВК, Къэбэрдей-Балъкъэр АССР, Аруан район , — 1924 гъэ) — сержант нэхъыщIэ, 1943 гъэм мазаем и 4-м Грознэм щыIэ Кавказ Ищхъэрэ Дзэ гупым хэхуащ. Зауэм щраджа щIыпIэмрэ къыщалъхуа илъэсымрэ мо къэдгъуэтам зэрытехуэм къыхэкIыу, ди Iыхьлы полковникым хуигъэфэщащ, Жэмалдин ЖорэкIэ къеджэу зэрыщытагъэнум. Абы тепщIыхьмэ, лъагъуэм дытехьащ.
«Жэмалдин парашюткIэ къелъэным зэрыхуагъэсам тепщIыхьмэ, тIасхъэщIэххэм я ротэм хэхуагъэнущ. ТIасхъэщIэххэр бийм я деж щаутIыпщкIэ, документ яIыгътэкъым. Абы уIэгъэ къыщащIу госпиталым щIэхуамэ, и гъусэ зауэлIхэм я псалъэкIэ и цIэр ятхауэ аращ», — къыджиIащ полковник ХьэщIэмызым. Абы къыджиIахэр лэжьыгъэм къыщыдгъэсэбэпын щIэддзэри, Георгий къэтлъыхъуэу дыхуежьащ. Абы щыгъуэм мыпхуэдэ дэфтэр къытIэрохьэ: «сержант нэхъыщхьэ НэщIэпыджэ Георгий Бакир 1943 гъэм мазаем и 24-м 2472-нэ госпиталым кърашри, къашащ». Аркъудейщ итыр дэфтэрым, а госпиталым зэрыщIэхуари, абы къыщIэкIыжа нэужь зыхэхуари иткъым. Дэ тщIэр госпиталым зэрызыщигъэхъужа къудейрщ. ИужькIэ, дзэ-медицинэ архивхэм дыхэплъэн щIыдодзэри, иджыри зы дэфтэр къытпэщIохуэ. Абы итщ: «НэщIэпыджэ Георгий Бакир 1943 гъэм гъатхэпэм и 1-м 2422-рэ госпиталым щIокIыжри, етIуанэ гвардейскэ дивизием яшэ». КъэтщIа псори зэпыдогъэувэжри, адэкIи лэжьыгъэм пыдощэ.
Ди Iыхьлы полковникыр Iуэхум зэрыхуэIэзэм къыхэкIыу, адэкIи дыкIуэтэфащ. Юрэ куэдым псэлъащ, тхыгъэкIэ захуигъэзащ, дэри пщэрылъ къытщищIхэр дгъэзэщIащ.
Куэд дэмыкIыу хъыбарыншэу кIуэдахэм я дэфтэрхэм къыщыдгъуэтащ сержант нэхъыщIэ Нашапилов Георгий Пакирович цIэр. Мыбдеж щыуагъэ зыхэтыр и унэцIэм и закъуэкъым, атIэ и цIэри, и адэцIэри пэжу тхакъым. Ауэ адрей псори зэрызэтехуэм тепщIыхьмэ, мыр цIэ-унэцIэр зэрытха хъэтIым и ныкъусану къэплъытэ хъунущ. Абдеж дыдэм итщ: «иужьрейуэ къулыкъу щищIа щIыпIэр — Кавказ Ищхъэрэ фронт 1322 к., 1943 гъэм и накъыгъэм фэбжь телъу 417-нэ Пересылочнэ полевой госпиталым щIэхуащ, абы 1943 гъэм накъыгъэм и 23-м къыщIатхыкIыжри, Краснодар дэт ещанэ къалэ сымаджэщым щIэхуащ. Абы щIэлъу 1943 гъэм накъыгъэм и 31-м дунейм ехыжащ. Краснодар дэт Къуэшыкхъэм щыщIалъхьащ». Мы дэфтэрым и цIэ-унэцIэр зэритыр: Кашапилов Георгий Пакирович. Краснодар крайм къыщыдэкIа Фэеплъ тхылъым и езанэ томми итщ 1943 гъэм и накъыгъэм зэрылIар, къалэ къуэшыкхъэм зэрыщыщIалъхьар.
Абы щыгъуэм абы и ныбжьыр, илъэс 19 ирикъуа къудейт, щхьэгъуси быни иIакъым. Жэмалдин и лъэIур ягъэзэщIащ и Iыхьлыхэм, и къуэш Муса и пхъум Рае цIэри фIащри, Жэмалдин и портянкэм къыхэщIыкIа бостеи хуадащ.
Иджыпсту абы и цIэр зэре-хьэ и къуэш Къасым и къуэм и къуэрылъху Жэмалдин.
Зауэм и бынхэр
Фашистхэм НэщIэпыджэхэ я унэ-лъапсэр зэрапхъуауэ щыпсэурт, зыхуейр ящIэу, зыхуейр яшхыу. Муса и къуэ нэхъыжь Ибрэхьим и адэм и шыр фашистхэм къафIидыгъужыну зэгуэрым иужь ихьащ. Жэщыбгым шэщым щIыхьэри, шыр къыщIихуащ, абы шэсри пщIантIэм щыдихум, зы нэмыцэр кIэлъыуэри и тхьэкIумэм техуауэ щытащ. Абы щхьэкIэ къэмыувыIэу Ибрэхьим шыр Шэрэдж псыжьым зэприхури, Псыгуэнсу дэс я благъэм, Мызхэ щигъэпщкIуауэ щытыгъащ.
НэщIэпыджэ Ибрэхьим НэщIэпыджэ Ибрэхьим зауэ нэужьым, щIэныгъэ нэхъыщхьэ зригъэгъуэтащ, КъБКъУ-м филологиемкIэ и факультетыр къиухащ. КъБАССР-м щэнхабзэмкIэ и министерствэм, лекционнэ бюром, итIанэ ВЛКСМ-м и обкомым я инструктору лэ- жьащ, 1957 гъэм КъБКъУ-м и ВЛКСМ-м и комитетым и секретару хахащ. Сабийхэм я зэфIэкIым зыщрагъэужь унэм и унафэщIу лэжьащ ар, 1965 гъэм «Общество — «Знание» Къэбэрдей-Балъкъэр зэгухьэныгъэм и референтуи щы-тащ. ИужькIэ и гъащIэ псор журналистикэм триухуащ. Ар КъБАССР-м и Къэрал телерадиом и урыс къудамэм и редактор нэхъыщхьэу щытащ, хъыбарегъащIэ IэнатIэ зэмылIэужьыгъуэхэм щылэжьащ. Республикэм щыцIэрыIуэу, пщIэ къыщыхуащIу щытащ Ибрэхьим. Абы къыхуагъэфэщащ «За освоение целинных земель», «К 80-летию Союза журналистов», «Ветеран труда» медалхэр, КъБР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым и щIыхь тхылъыр. 1972 гъэм щегъэжьауэ УФ-м и Журналистхэм я союзым хэтащ, 1995 гъэм «КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист» цIэ лъапIэр къыфIащащ, СССР-м и Къэ-рал телерадиом и унафэкIэ, КъБАССР-р илъэс 60 щри- къум ирихьэлIэу фIыщIэ тхылъ къыхуагъэфэщащ, «Отличник телевидения и радио» дамыгъэр къратащ.
Ибрэхьим и щхьэгъусэ Тамарэ КъБР-м и Къэрал лъэпкъ библиотекэм илъэс 55-кIэ щылэжьащ, щытхъу тхылърэ щIыхь дамыгъэ куэдрэ къыхуагъэфэщащ, абыхэм ящыщщ КъБАССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым и ЩIыхь тхылъри. Ибрэхьимрэ Тамарэрэ япхъу нэхъыжь Джэдгъэф Маринэ категорие нэхъыщхьэ зиIэ дохутырщ, Урыс Мадинэ щIэныгъэхэм я кандидатщ, КъБКъМУ-м хамэ къэралыбзэхэмкIэ кафедрэм и доцентщ, Заур инженерно-техническэ факультетыр ехъулIэныгъэхэр иIэу къиухащ, мэлажьэ.
НэщIэпыджэ Мухьэмэд Муса и къуэ нэхъыщIэ НэщIэпыджэ Мухьэмэд, дэ ди адэшхуэр, илъэситху хъуа къудейуэ арат, фашистхэр я пщIантIэ къыщыдэтIысхьам. Зэгуэрым Iэнэм теIэбэри зы кIэнфет къищтат абы. Ар зылъэгъуа нэмыцэ лIым Мухьэмэд и жьэм кIэнфет жьэдэз ищIри, и IэгушхуэхэмкIэ зэтрикъузауэ щытащ и пэри щиубыдыкIри. АпхуэдизкIэ сабий нэкIур икъузати, итхьэлэну хьэзырт. ЩIалэ цIыкIур джэлащ, ар зи нэгу щIэкI анэр фашистым и Iэр Iуихыжыху пэплъэри, щIым щIылъ сабийр къипхъуатэри къыщIэжащ унэм.
«Сэ си гъащIэ псокIэ сшхы-ну кIэнфетыр сшхащ абы щыгъуэм», — игу къигъэкIыжырт ди адэшхуэм, кIэнфет хуашия нэужь. А псалъэхэм къахэщыр кIэнфет фIыуэ зэримылъагъуратэкъым, атIэ фашистхэм яхуиIэ лъагъумыхъуныгъэрт. А дакъикъэхэм абы и нэгум иплъагъуэрт гу-кIэ игъэва къомыр. Абы щыгъуэм сабиигур хагъэщIами, ТекIуэныгъэ Иным иригушхуэрт Мухьэмэди. Абы хуэдэхэм зауэм яIиха адэхэм щхьэкIэ я гур мэуз, итIани абы я гъащIэм къыпызыщэ къуэхэр зэраIэм егъэгушхуэ. ТекIуэныгъэм иригуфIэрт ахэр, нэп-сыр я нэм щIэзу. Арагъэнщ зауэм и бынкIэ щIеджэри.
Мухьэмэд дзэм къулыкъу щыщищIэ лъэхъэнэм Совет Армэм и телеграфист IэщIагъэр зригъэгъуэтащ. ИужькIэ Сталинград механик IэщIагъэм щыхуеджащ икIи ехъулIэныгъэхэр иIэу къиухащ. И студентыгъуэ илъэсхэм ныбжьэгъу куэд зригъэгъуэтат, иужькIэ куэдри яхуэтхащ ар абыхэм. Мишкэ, Михаил цIэхэр тедзауэ письмохэр къыхуэкIуэрт ди адэшхуэм. Ар цIыху гупцIанэт, гуапэт, щIэныгъэ зыбгъэдэлът, художественнэ, тхыдэ литературэхэм дихьэхырт. И гъащIэ псом IэнатIэ пэрытащ ар, Лэжьыгъэм и ветеран хъуащ. И псэемыблэж лэжьыгъэм папщIэ «Ударник коммунистического труда» (1964 гъэ), «За доблестный труд» (1970 гъэ), «Победитель Социалистического соревнования в 1973 г. и в 1977 г.» медалхэр къыхуагъэфэщащ, щIыхь тхылъ куэди къратащ. Мухьэмэд бынищ иIэщ: Аслъэн, Альберт (ди адэращ), Жаннэ. Псоми щIэныгъэ нэхъыщхьэ яIэщ, IэнатIэ пэрытщ, я бынхэр гъащIэм лъэ быдэкIэ зэрыхагъэувэным йогугъу.
Зи гугъу тщIа ди адэшхуэ Мухьэмэдрэ абы и къуэш нэхъыжь Ибрэхьимрэ я адэмрэ адэ къуэшитIымрэ зауэм хэкIуэдащ, езыхэри фашистхэм яIэщIэкIуэдэным зымащIэщ иIэжар. Езыхэр я насыпу къела щхьэкIэ, я гум дыркъуэу телъащ я адэр зэрыхэкIуэдар. ЗэкъуэшитIри дунейм ехыжащ я адэр здыщIэлъ щIыпIэр ямыщIэу, и кхъащхьэр ямылъэгъуауэ.
Дэ ди мурадщ зауэм хэкIуэда, ауэ текIуэныгъэр къэзыхьа ди адэшхуэхэм я кхъащхьэхэр зэдгъэлъагъуну. Иджыри зэ фIыщIэ яхуэтщIыну дыхуейщ нобэрей гъащIэмкIэ къытхуэупса ди дадэ хахуэхэм. Ди адэм хъыбар куэд къыджиIэжащ а лъэхъэнэм ди адэшхуэхэм зэрахьа лIыгъэм, зи хэку зыхъумэж лъэпкъым къыкъуэкIа хахуагъэм, фызабэу къэнахэмрэ абыхэм я бынхэмрэ ятелъа бэлыхьым, зауэ нэужь лъэхъэнэм хэпсэукIахэм яшэчахэм ятеухуауэ. Нобэ гъащIэм дыщыгуфIыкIыу мамыру дыпсэун щхьэкIэщ абыхэм я псэр щIатар, бэлыхь щIашэчар.
Зауэм хэкIуэда ди адэшхуэм и адэ Муса и щхьэгъусэ Бажэнэ (ГъэфIэн) лъэпкъ кIуэдым дыщихъумащ дэ, абы къыхэкIкIэ, Бажэнэ и цIэр иджы унэцIэу зыдохьэ.
Бажэнэхэ Къантемыр, Темирлан, Дамир, Басир, Анабэль сымэ ди адэшхуэхэм я фэеплъыр тхъумэну ди къалэнщ, адэкIэ къэкIуэну лIакъуэм я дежи нэтхьэсыжыныр ди пщэрылъщ.
Тхыгъэр адыгэбзэкIэ зэзыдзэкIар «Адыгэ псалъэ»
газетым политикэмкIэ и къудамэм и унафэщI
НэщIэпыджэ Замирэщ.
