Iуащхьэмахуэ телъ мылыр мэткIу
«Европэм нэхъ лъагэ дыдэу щыIэ Iуащхьэм илъэс къэс фIокIуэд мылым и зы процент», — жеIэ КъБР-м и ВГИ-м и унафэщI Беккиев Мухътар. ЩIэныгъэхэмкIэ урысей академием географиемкIэ и институтым къызэритымкIэ, 1997 гъэм къыщыщIэдзауэ 2017 гъэ пщIондэ Iуащхьэмахуэ телъ мылым и процент 20-р ткIуащ. Ар цIыхум къыхуэмыгъэувыIэн Iуэхугъуэщ икIи 2050 гъэхэм ирихьэлIэу Iуащхьэмахуэ зыгъэдахэ мылым и зэхуэдитIыр къэвыну хуагъэфащэ.
Беккиевым зэрыжиIэмкIэ, а Iуэхугъуэ шынагъуэм щхьэусыгъуэ хуэхъуахэм ящыщщ Iуащхьэмахуэ къэбэкъауэу зэрыщытым къыхэкIкIэ, и лъабжьэр къызэрыплъыр. «2019 гъэм и фокIадэм ди къэхутакIуэхэр, Iуащхьэмахуэ и щыгум вертолёткIэ щхьэщыхьэри, заплъыхьащ. Пэжыр жыпIэмэ, абыхэм къытхуахьа бжыгъэхэм дагъэгузавэ. Псалъэм и хьэтыркIэ, Чугуш жыхуэтIэ мылыр проценти 2,7-кIэ нэхъ мащIэ хъуащ иужьрей илъэси 7-м къриубыдэу. Мыпхуэдэ къэпщытэныгъэхэр илъэс къэс фокIадэм и 19-м ирихьэлIэу идогъэкIуэкI, бжыгъэхэр зэдгъэпщэн папщIэ. Къыхэгъэщыпхъэщ: нэгъабэ Iуащхьэмахуэ телъа уэсым нэхърэ куэдкIэ нэхъ мащIэщ мы гъэм телъыр», — пещэ унафэщIым.
Псоми зэрытщIэщи, Къэбэрдей-Балъкъэрым щежэх псыхэм я нэхъыбэр Iуащхьэмахуэ лъапэ деж къыщо- жьэ, мылхэр къэвурэ, бгым къожэх. ЩIэныгъэлIхэр йогупсыс: мылыр апхуэдизу псынщIэу ткIумэ, абыхэм зэрызагъэнщIыжын уэс къемысмэ, псы уэрхэр гъужынукъэ? Ахэр гъужмэ, дауэ хъуну ди щIыналъэр?!
«Иджыпсту щыщIэдзауэ зыхыдощIэ ар… Нэхъапэм цIыхухэм тыкуэным псы къыщащэхуу щытакъым. Иджыпсту, псы къабзэр апхуэдизкIэ къыдомэщIэкIри, бащырбэм иту къыдощэху. Нэрылъагъущ кIуэ пэтми Iуэхур зэрекIэкIуэнур», — пещэ Беккиев Мухътар.
Iуащхьэмахуэ и мылхэр апхуэдизу псынщIэу къыщывыжкIэ, и лъабжьэр къэплъу щыхуагъэфащэкIэ, къэбэкъауэм и къикIыгъуэу пIэрэ-тIэ?! Беккиевым зэрыжиIэмкIэ, апхуэдэ шынагъуэ щыIэкъым нобэ. Ауэ, унафэщIым къызэрыхигъэщымкIэ, Iуащхьэмахуэ хуэдэ къэбэкъауэхэр напIэзыпIэм къиункIэ мэхъу, Къэбэрдей-Балъкъэрыр зэрыщыту ирилъэсыкIынуи хузэфIэкIынущ.
«ВГИ-м и щIэныгъэлIхэм я закъуэ мыхъуу, Урысейми хамэ къэралхэми я IэщIагъэлIхэр кIэлъоплъ Iуащхьэмахуэ зэпымыууэ. Къэбэкъауэр къикIынкIэ шынагъуэ щыIэкъым нобэкIэ», — жеIэ абы.
Къыхэгъэщыпхъэщ Iуащхьэмахуэ и пасэрей къикIыгъуэхэр щIэныгъэлIхэм зэраджар. Апхуэдэу абыхэм къахутащ илъэс мини 2 и пэкIэ къэбэкъауэр къыщиуам, абы кърипхъа мывэ кIэщхъым сантиметр 90 и лъагагъыу Астрэхъан щIыналъэм зэрытелъэлъар. Уеблэмэ мафIэпсыр апхуэдизкIэ шынагъуэу, къаруушхуэ иIэу къикIырти, Iуащхьэр зэхигъэщэщат. Абы иужькIэ Iуащхьэмахуэ щIэрыщIэу къэунэхужауэ жыпIэ хъунущ: мафIэпс къетIэтIэхар IуащхьэщIэу зэхэдиежауэ аращ.
Къыхэгъэщыпхъэщ, Iуащхьэмахуэ хуэдэ къэбэкъауэхэр зэман куэдкIэ «зэрыжейр», зэ къэушмэ, щIыналъэшхуэ зэрызэхикъутэр. Псалъэм папщIэ, Насып Iуащхьэр къиумэ, абы кърихуну мывэ кIэщхъымрэ гъуэзымрэ зы сыхьэтым километр 200 зэпичу зэбгрипхъынущ.
Фырэ Анфисэ.30
