Анэдэлъхубзэмрэ хабзэмрэ щIапIыкI
Илъэс 20-м щIигъуауэ ди щIыналъэм щекIуэкI «Си бзэ — си псэ, си дуней» зэпеуэм мы илъэсым япэу хэтащ Налшык къалэ дэт 27-нэ курыт еджапIэм къепхауэ лажьэ 3-нэ сабий садыр.
Фигу къэдгъэкIыжынщи, зэпеуэр «Адыгэ псалъэ» газетым 1998 гъэм къыхилъхьауэ щытащ. Iуэху дахэр абы даIыгъат КъБР-м ЕгъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ министерствэм, Дунейпсо Адыгэ Хасэм, Къэбэрдей Адыгэ Хасэм. Зэпеуэм и къалэн нэхъыщхьэр къытщIэхъуэ щIэблэм адыгэбзэр яIурылъу, лъэпкъ тхыдэр, хабзэр ящIэу, екIуу зэрахьэу къэгъэтэджынырщ, егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэм къыхыхьэ IэмалыщIэхэм тету анэдэлъхубзэр егъэджынымкIэ бгъэдыхьэкIэщIэхэр къэгъэнэхуэнырщ, Iэзагъ ин яхэлъу ахэр зи лэжьыгъэм хэзыпщэф курыт школхэр, сабий IуэхущIапIэхэр, егъэджакIуэхэр, гъэсакIуэхэр гъэпэжэнырщ, абыхэм я зэфIэкIым псори щыгъэгъуэзэнырщ.
ХьэщIэхэм къапежьат ЕгъэджэныгъэмкIэ къалэ департаментым и методист ЛIыIэщын Людмилэ, 27-нэ курыт школым и унафэщI Шэрий Мадинэ, егъэджакIуэхэр, сабий садым и лэжьакIуэхэр, адэ-анэхэр.
КъэпщытакIуэ гупым щыщу сабий садым еблэгъахэт министерствэм лъэпкъыбзэмкIэ и къудамэм и унафэщI, къэпщытакIуэ гупым и Iэтащхьэ Табыщ Мурат, Къулъкъужын Ищхъэрэ къуажэм дэт 3-нэ курыт еджапIэм и унафэщI Нартокъуэ Беслъэн, Налшык дэт 4-нэ гимназием и егъэджакIуэ Уэркъуасэ Иринэ, Налшык дэт 1-нэ гимназием и егъэджакIуэ Махуэ Маринэ, Лашынкъей дэт 1-нэ курыт еджапIэм и егъэджакIуэ Къуэныкъуей Раисэ, Шэджэм къалэ дэт 1-нэ курыт еджапIэм и егъэджакIуэ Къардэн Олеся, Кэнжэ дэт 20-нэ курыт еджапIэм и егъэджакIуэхэу Къэзанш Нинэрэ Къэзанш Ислъамрэ, Тэрч къалэ дэт 1-нэ лицейм и егъэджакIуэ Iуэхъу Аллэ сымэ.
Сабий гъэсапIэр зыхуей хуэзэу, къабзэу зэрызэрахьэр нэрылъагъут. Абы екIуалIэ цIыкIухэми хьэщIэ зэрафIэфIыр я нэгум къищу апхуэдэт. Адыгэ хабзэм къызэрезэгъыу, хъуэхъу псалъэкIэ зыкъыхуагъазэу хьэщIэхэр ирагъэблэгъа нэужь, ахэр япэщIыкIэ щагъэгъуэзащ сабий садым къекIуалIэ цIыкIухэм адыгэбзэр егъэщIэным теухуауэ ирагъэкIуэкI Iуэху щхьэпэхэм, лэжьыгъэхэм.
АдыгэбзэмкIэ егъэджакIуэ Къатхъэн Жаннэ зэIущIэр къыщызэIуихым къыхигъэщащ садым сабий 342-рэ къызэрекIуалIэр, абыхэм ящыщу 270-р зэрыадыгэр, адыгэбзэкIэ зэрыпсалъэр.
— Унэм щызэхах адыгэбзэм, адэ-анэм къыбгъэдалъхьэ щIэныгъэм къыщымынэу, сабийм къыдалъхуа бзэр IэщIэмыхунымкIэ жэуапышхуэ зыхьыр ахэр нэхъыбэрэ здэщыIэ садым и гъэсакIуэхэращ. Сабийм зэхихымрэ илъагъумрэщ ищIэжынури, нэхъыбэрэ анэдэлъхубзэкIэ дазэрепсэлъэным, дахагъэм зэрыщIэтпIыкIыным дэри зэрытхузэфIэкIкIэ дыхущIокъу, дытолажьэ, — жиIащ Жаннэ.
ЕгъэджакIуэм хьэщIэхэр щигъэгъуэзащ сабийхэм анэдэлъхубзэм лъагъуныгъэ хуащIын, ар нэхъ тыншу къащтэн, дихьэхын папщIэ ядригъэкIуэкI лэжьыгъэхэм. Абы жиIащ цIыкIухэм дыкъызыухъуреихь дунейр къазэрыщыхъур, ялъагъур сурэт ящIрэ абы адыгэбзэ-кIэ трагъэпсэлъыхьыжурэ, къуажэхьхэмкIэ, псынщIэрыпсалъэхэмкIэ, джэгукIэ хьэлэмэтхэмкIэ сабийхэр къызэрыдахьэхыр, лъэпкъым и махуэшхуэхэм ирихьэлIэу пшыхьхэр зэрырагъэкIуэкIыр, адэ-анэхэми яфIэгъэщIэгъуэну, къэлъаIуи яхэту зэрызэдэлажьэр. Ауэ псом хуэмыдэу таурыхъхэм щеджэ, ахэр щызэпкърах, щытепсэлъыхьыж дерсхэр сабийхэм нэхъыфIу зэралъагъур, иджы щыIэ IэмалыщIэхэри хапщэурэ зэрадэлажьэр къыхигъэщащ.
КъыкIэлъыкIуэу хьэщIэхэр ирагъэплъащ IуэхущIапIэм къекIуалIэ сабийхэмрэ адэ-анэхэмрэ зэгъусэу ящIа хьэпшып цIыкIухэм. Нэм къыфIэнэхэм ящыщт фащэ екIу зыщыгъ гуащэхэр, бжыхь зыIут унэ, матэ цIыкIухэр, сурэт зэмылIэужьыгъуэхэр
. IуэхущIапIэм и щыIэкIэ-псэукIэр, къекIуалIэ сабийхэм я IэпщIэлъапщIагъыр хьэщIэхэм зрагъэлъэгъуа нэужь, ахэр ирагъэблэгъащ «Таурыхъ зэхэзэрыхьа» фIэщыгъэр зиIэ мастер-классым. Къатхъэн Жаннэ къигъэсэбэпар урыс тхакIуэшхуэ, IуэрыIуатэдж цIэрыIуэ, профессор Пропп Владимир и «Таурыхъ телъыджэхэм я мифологие» лэжьыгъэрщ. Пропп и лэжьыгъэм къыщихьа картэхэр адыгэбзэкIэ зэрадзэкIауэ абыхэмкIэ цIыкIухэм таурыхъхэр жраIэу, езы цIыкIухэми а IэмалымкIэ жэуап къатыжыфу зэрагъасэ щIыкIэр наIуэу къигъэлъэгъуащ. Къатхъэным зэрыжиIэмкIэ, мыпхуэдэ бгъэдыхьэкIэр куэду сэбэпщ сабийр езыр гупсысэу, и гупсысэр адыгэбзэкIэ къиIуэтэфу егъэсэнымкIэ.
Къызэхуэсахэр адэкIэ ирагъэплъащ гуп нэхъыжьхэм щIэс цIыкIухэмрэ абыхэм я гъэсакIуэхэмрэ театр теплъэгъуэу ягъэува, Нало Заур и «Къулбацицэ» таурыхъым. НэхъапэIуэкIэ къэпщытакIуэхэм ирагъэлъэгъуа лэжьыгъэхэм я щыхьэтт теплъэгъуэ телъыджэм щыджэгу цIыкIухэр зэхэщIыкIыгъуэу, гъэхуауэ зэрыпсалъэр, я гур утIыпщауэ, хуиту утыкум адыгэбзэр зэрыщагъэIур.
Мы IуэхущIапIэм адыгэбзэмрэ хабзэмрэ хъумэнымкIэ щекIуэкI лэжьыгъэм, щIыпIэ администрацэми езы гъэсапIэм и унафэщIми сабийр къызыхэкIа лъэпкъым и хабзэм щIэпIыкIыным, и анэдэлъхубзэм пщIэ хуищIыжу гъэсэным гулъытэшхуэ зэрыхуащIым гукъыдэж къаритауэ ежьэжащ къэпщытакIуэхэр.
ХЬЭРЭДУРЭ Аллэ.
