ЗэгурыIуэрэ зэдэIуэжу
Дызэрыщыгъуазэщи, КъБР-м и Iэтащхьэм 2014 гъэм къыдигъэкIа Унафэм ипкъ иткIэ, фокIадэм и 20-р Адыгэхэм я махуэу ди республикэм щагъэуващ. Абдежым къыщыщIэдзауэ ар ди лъэпкъэгъухэр зэрыс къэрал псоми щагъэлъапIэ.
Къэбэрдей Адыгэ Хасэм Псыгуэнсу къуажэм щиIэ и къудамэм и унафэщI Iэпщацэ Вадим упщIэ зыбжанэкIэ зыхуэдгъэзащ.
— Адыгэхэм я махуэр Iэтауэ дгъэлъэпIэныр карантиныр кърамыхьэжьэ щIыкIи дигу итлъхьауэ щытащ. Пэжщ, абы хэтыну хуейхэм я бжыгъэр куэдкIэ дгъэмэщIэн хуей хъуащ. Къэдгъэлъагъуэмэ, къуажэм дэт курыт еджапIищми щIэсхэр къетшэлIэн ди гугъати, уз къекIуэкIым ящытхъумэн хьисэпкIэ, ахэри къедгъэблэгъэжакъым.
Шы зиIэу ди жылэм дэс щIалэхэм цIыхуипщI къудей къахэтшри, фокIадэм и 19-м гъуэгу дытехьащ. Iэпслъэпсхэмрэ адыгэ фащэ екIухэмкIэ зыкъэзыгъэщIэрэщIа гупыр Шэрэдж псыхъуэ дыдыхьэри, Аушыджэр къуажэм дыхуэкIуэу псым дызэпрыкIащ. Абдежым, дыщрагъэблагъэу, дэ къыщытIущIащ, гъуси къыщытхуэхъуащ бысымхэм ящыщу Слъон Алим зи пашэ шууейхэр. Шу 20-м щIигъу щызэрыгъэхъуахэр, фащэ зэщылыдыкIхэр тщыгърэ адыгэ ныпхэри тIыгъыжу, Аушыджэр къуажэм и уэрам нэхъыщхьэм дрикIуащ. Къуажэкум хуэзэу джабэм дыкIэрыхьэри, шыкIэ дыдэкIащ.
— АбыкIэ щIэвгъэзам и гугъу къытхуэщIыт, Вадим.
— «Аушыджэрыщхьэ» зи фIэщыгъэу а лъэныкъуэмкIэ щыIэ лъагапIэ телъыджэу тхыдэм къыхэнам дыдэкIын щхьэкIэщ. ЖыпIэнур арамэ, къызэрыттехьэлъэ щымыIэу, а бгым и щыгум дихьащ шухэри ди гъуса машинэхэри. А щIыпIэр мэкъупIэщи, дэкI гъуэгури зэлъыIухащ. Мэзыншэ аранэр апхуэдизу щIыпIэ дахэщ, сэтейщи, укъытехута иужькIэ, ихъуреягъкIэ къыщылъ Iэгъуэблагъэр, Налшык къали, Шэрэдж псыхъуи, жыжьэу къыщыт къуршыжьхэри уи Iэгум илъым хуэдэу щыболъагъу. Дыздихьам, ди хьэщIэхэм «адыгэшым фIэкIа, къемыгугъуэкIыу мы лъагапIэм къынэсын щыIэу ди фIэщ хъуркъым» жаIэрт.
— Абдежыр къыщIыхэфхам къытхутепсэлъыхьыт.
— Тхыдэм къызэрыхэщыжымкIэ, зи гугъу тщIы бгым къедзауэ, а лъэныкъуэмкIэ тетащ пасэ лъэхъэнэхэм къащIэныжауэ чэщанэжь гуэр, ди лъэпкъэгъухэм лъапIэу къыщалъытэрэ тхьэрыIуэ папщIэу яIэу.
— Шухэм къищынэмыщIа, фи гъусахэр хэт сымэ?
— ХьэщIэу къытхуеблэгъахэм яхэтащ Европэм щыIэ Адыгэ Хасэхэм я зэгухьэныгъэм (федерацэм) и тхьэмадэ Вэрокъуэ Зэтий, «Къэбэрдей конгресс» зэщIэхъееныгъэм и унафэщI Бещто Аслъэн, «Эль–Фа» тхылъ тедзапIэм и редактор, литератор икIи лъахэдж Котляров Виктор, Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и Аруан къудамэм и тхьэмадэ КъущхьэтIу Хьэутий, Аушыджэр къуажэм и Iимам Жылокъуэ Мухьэмэдин, а жылэм дэс нэхъыжьыфIхэр.
— ФщIыгъуахэм сытхэр зэхывагъэха?
— Я хъуэхъухэм, тхыдэм, хабзэм ехьэлIауэ жаIахэм дэ, нэхъыщIэхэр, тфIэфIу дедэIуащ. Уеблэмэ, Мухьэмэдин и псалъэм, «мыпхуэдэ махуэр сэзыгъэлъэгъуа Алыхьым фIыщIэ ин хузощI!» щыжиIэм, абдежым щытахэм ягухэр къызэфIигъэнат. Апхуэдизу и гуапэ хъуат, мо шу екIухэр, адыгэ фащэкIэ зэщыхуэпыкIарэ щэн дахи зэрахэлъыр къагъэлъагъуэу, къуажэм и уэрам нэхъыщхьэм зэрырикIуар, абы иужькIи, зэгурыIуэрэ зэдэIуэжу, Iуащхьэм зэрыдэкIар. Аушыджэрыщхьэ дыкъехыжа иужькIэ, къуажэм и ипщэ лъэныкъуэмкIэ дгъазэри, гъуэгубгъум пэмыжыжьэу къыIут Андемыркъан и Iуащхьэм дыкIэрыхьащ. Абдежым Бещто Аслъэни Котляров Виктори, нэгъуэщIхэми а щIыпIэм теухуа хъыбархэр зэхыдагъэхащ, адыгэхэм дызэрыгушхуэ хъун ди тхыдэм и гугъу щащIащ.
— ФызрихьэлIэхэм къыфщыгуфIыкIыу зыкъывагъащIэрэт?
— Ауэ сытми! МашинэкIэ блэжхэм къытхуагъэкIийрт, къэувыIахэм сурэтхэр къыттрахыу апхуэдэт. Мыдрейуэ, ущымыгуфIыкIынкIэ Iэмал зимыIэт щIалэгъуалэр зэхрагъэха хъыбархэм, я тхьэкIумэхэр тегъэхуауэ, зэредэIуари, упщIэ гуэрхэмкIэ нэхъыжьхэм зэрызыхуагъэзари. Уеблэмэ, уи тхыдэм хэпщIыкIыу укъэхъунри, бзэр фIыуэ плъагъун зэрыхуейри, фащэри, шыгъэ-лIыгъэри — ахэр псори зэрызэпхыжар къагурыIуэу зэрыщытыр ядэтлъагъуу пIэрэ мыбыхэм жыуагъэIэрт.
— Аушыджэр къуажэм и администрацэр дапхуэдэу къыфпыкъуэкIа?
— И тхьэмадэ Урыс Аслъэни, «Аушыджэр» ООО-м и унафэщI, хьэрычэтыщIэ Къущхьэ Роберти, гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ Къэбэрдей-Балъкъэр институтым и лэжьакIуэ Зыгъэзэж Тимури яхузэфIэкI къамыгъанэу зыкъытщIагъэкъуащ ди зекIуэр екIурэ-ещхьу къызэгъэпэща зэрыхъуным ехьэлIауэ. Псори дыкъыщыувыIэжа щIыпIэм деж (Андемыркъан и Iуащхьэм и гъунэгъуу щыт зыгъэпсэхупIэм) Iэнэ къыщытхуагъэувыжри дыщызэхагъэсыжащ. Дэри, Псыгуэнсу икIахэм, къыздэтщта тыгъэ цIыкIухэр дызигъусахэм яхуэдгуэшащ.
КЪУМАХУЭ Аслъэн.
