Адыгэхэм я гъуазджэмрэ я щэнхабзэмрэ
ЩэкIуэгъуэм и 29 — 30-хэм АР-м щагъэлъэпIа «Адыгэ щэнхабзэм и махуэм» ирихьэлIэу Мейкъуапэ къыщыдэкIащ «Адыгэхэм я гъуазджэмрэ я щэнхабзэмрэ» («Мир искусства и культуры адыгов») зи фIэщыгъэ тхылъ щIэращIэр.
«ЩIы щIагъым къыщIахыжа хьэпшыпхэмкIэ КъухьэпIэ Кавказым хуэдэу бей нэгъуэщI щIыналъэ ди къэралым щыбгъуэтыну си фIэщ хъуркъым, — къызэIуех тхылъыр АР-м и унафэщI КъумпIыл Мурат и псалъэхэм. — Мы щIыпIэм щыпсэуа ди адэжьхэм я щэнхабзэм домбеякъ пасэм и лъэхъэнэм зэфIэувэн щIидзащ, зи уасэр зэи мыкIуэдыжын IэдакъэщIэкIхэмкIи тхыдэм къыхэнащ. Тхылъыр альбом щIыкIэу къызэрыдэкIам Iэмал къыдет блэкIа зэманым адыгэхэм IэпэIэсагъ и лъэныкъуэкIэ яIа зэфIэкIымрэ нобэрей IэщIагъэлIхэм я Iэзагъыр здынэсамрэ ди нэкIэ тлъагъуну, ахэр Кавказ-ми абы адэжкIи модэр къыщезыгъажьэ лъэпкъыу къызэрекIуэкIам щыхьэт дытехъуэну».
Зи гугъу тщIы тхылъыр къыдигъэкIащ гъуазджэ щIэныгъэхэм я кандидат, АР-м гуманитар щIэныгъэхэмкIэ и институтым и щIэныгъэрылажьэ пажэ Къуиикъуэ Маринэ. КъыдэкIыгъуэм сурэткIэ къыбжиIэм псалъэкIэ къыпищэурэ, нэгум тыншу имыутIыпщыж, гупсысэм гуры- щIэр щIэгъэкъуэн щыхуэхъу лъэпкъ гъуазджэм и лъэужь къызытена теплъэгъуэхэр уи пащхьэ кърелъхьэ, блэкIамрэ нобэрей махуэмрэ дахэу щызэхэухуэна дуней щIэщыгъуэ уи нэгу къыщIегъэхьэ.
Адыгэм тхыдэ гъуэгуанэм къытрина лъэужьхэм я мызакъуэу, иджырей щIэблэм и зэфIэкIхэми щыгъуазэ зыпщIыну Iэмал къует зи гугъу тщIы тхылъым. Дривгъаплъэт псалъащхьэхэм: «Адыгэхэм зэрызахъумэж, бийм зэрытеуэ Iэщэхэр»; «Адыгэхэм щыгъыныр зэрагъэщIэращIэ Iэмалхэр»; «Дыщэидэмрэ уагъэ зэIущэнымрэ»; «Бзылъхугъэ пыIэхэр», «Арджэн щIыкIэр», къинэмыщIхэр. Фэм, цым, гъущIым, пхъэм елэжьыфхэм я IэдакъэщIэкI хэплъыхьахэр плъагъуну Iэмал къозыт сурэтхэм дагъэцIыху куэд щIауэ гъуазджэм и дунейм щыцIэрыIуэхэри, иджыри къэс зи лэжьыгъэ дыIумып-лъа IэщIагъэлIхэри. Иужьрейхэм я щапхъэу урохьэлIэ Тхьэзэплъыж Руслан къупщхьэм къыхищIыкIа и лэжьыгъэхэм, Абрэдж Гуащэхужь и алэрыбгъухэм, Мэзло Руслан и арджэнхэм, Щамым щащIа цIыхухъу бгырыпх гъэщIэрэщIахэм, къинэмыщIхэм. Тхылъым ихуащ зи цIэр куэд щIауэ Урысей гъунапкъэм щхьэдэIукIа Еутых Iэсият, ГъукIэ Замудин, СтIащ Юрэ сымэ я IэдакъэщIэкI къызэрымыкIуэхэм я сурэтхэр. Иужьрей напэкIуэцIхэр хухахащ Адыгейм щыщ сурэтыщI Iэзэхэу ПэтIуащIэ Феликс, Къат Теувэж, Алъэсчыр Рэмэзан, ЛопащIэ Нурбий сымэ нэгъуэщI я лэжьыгъэхэм. Сурэтхэм хуэдэ дыдэу елIалIэурэ къыхахащ тхылъым ихуа тхыгъэ кIэщIхэри. Абыхэм я щапхъэщ ПэтIуащIэ Феликс и жыIэгъуэм щыщ пычыгъуэ гукъинэжыр: ««Еплъын» жиIэмэ, ауэ сытми зыгуэр зэпыплъыхьын, е нэрылъагъумкIэ нэр тегъэун жиIэу аракъым. «Плъагъум ущIэгупсысын», — аращ абы къикIыр. ЛэжьыгъэщIэ къэс псоми щIэрыщIэу къыщыщIэбдзэжу… Уи лъэпкъым телъа бэлыхьхэм уэ уи цIыху щIыкIэр къызэрыщыбгъуэтыжыну щIыкIэр сыт хуэдэу? Абы игъэлъапIэу щытам уэ бгъэлъапIэр зэребгъэзэгъынур? Абы и щIэин ухъуу, тыгъэ папщIэу, ар къыпхуэныкъуэ зэпыту укъызэрынэнур?»
Тхылъ щхьэхуэхэр щыIэщ, я лъапIагъым, кIуэ пэтми хэхъуэ фIэкIа хэмыщIу. Нобэ зи гугъу фхуэтщIа тхылъри абыхэм яз хъуну фэ тетщ.
ЧЭРИМ Марианнэ.
