Пщащэ акъылыфIэ
КъыщIэхъуэ щIэблэм ябгъэдэлъ щIэныгъэм и куууагъырщ куэдкIэ зэлъытауэ щытынур ди щIыналъэм и къэкIуэнур. Мыбдеж къыщыжыIапхъэщ сабийр зыхуэIэижьыр къэхутэныр, абы и зэфIэкIым адэкIэ хэгъэхъуэныр ар къызыхэ-кIа унагъуэми езыгъаджэхэми я пщэ къызэрыдэхуэр. Ди гуапэ зэрыхъунщи, дызэрыгушхуэ хъун ныбжьыщIэ зэчиифIэхэр ди мащIэкъым.
Апхуэдэ еджакIуэ акъылыфIэхэм ящыщщ Зеикъуэ къуажэ дэт 4-нэ курыт школым и 7-нэ классым щIэс Щомахуэ Данэ. Ар жыджэру хэтщ еджапIэм, районым, республикэм, Урысей псом щрагъэкIуэкI зэхьэзэхуэхэм икIи сыт щыгъуи абыхэм къыхожаныкI.
Хъыджэбз цIыкIум и гупсысэхэр жыжьэ нос. Ар наIуэ къыщыхъуащ ди зэхуэзэм. Дызэпсэлъэным щхьэусыгъуэ хуэхъуар дуней псом щынэхъыфIхэм хабжэ «Артек» сабий зыгъэпсэхупIэм Данэ иджыблагъэ зэрыщыIарщ. Пщащэ цIыкIум жиIэжын- рэ зытепсэлъыхьыжынрэ и мащIэтэкъым. Бахъсэн районым щыщу лагерым кIуэну хуагъэфэщащ Данэрэ и классэгъу Шыгъушэ ФатIимэрэ.
— Си адэ-анэр, си унагъуэр си мыгъусэу зыгъэпсэхуакIуэ сызэрыкIуэнум нэщхъей срихъурт, — жеIэ Данэ. — Псом хуэмыдэу фIыщэу слъагъу си адэшхуэ Зарифрэ си анэшхуэ Жанусэрэ сигу къэкIынут. Си шыпхъу цIыкIумрэ си дэлъху цIыкIумрэ здэсшэну сыхуейт, ауэ ари си Iэ илътэ-къым. Сытми, апхуэдэ Iэмал къыщыкъуэкIым, унагъуэм щIэсхэм сытрагъэгушхуэри, сежьащ Урысей псом щыцIэрыIуэ лагерым зыщызгъэпсэхуну. Гъуэгум дытетыхукIи хьэлэмэт куэд къэтщIащ, щIыпIэ куэди зэдгъэцIыхуащ.
Сыт и лъэныкъуэкIи зыхуей хуэгъэза зыгъэпсэхупIэм щынэсам, Данэ хьэщыкъ ящIат а щIыпIэм и дахагъымрэ, и къабзагъэмрэ. Лагерым щагъэува мардэмрэ хабзэмрэ сабийхэр зэрытетри Данэ гъэщIэгъуэн щыхъуахэм ящыщщ.
— ДызыщIэлъ пэшхэр екIуу зэлъыIухат, — жеIэ Данэ. — Дыгъэр къыщыщIэкIкIэ, абы и нэбзийхэр пэшым къыщIидзэрт, уи гукъыдэжыр къаIэту. Щхьэгъубжэм укъыщыдэплъкIэ тенджыз псы щхъуантIэр дахащэу уи нэм къыIуидзэрт. Таурыхъым ухэтым хуэдэт. ЗыгъэпсэхупIэм щыIэхэм щыгъын зэщхькIэ зыдагъэхуэпащ, дагъэшха ерыскъыхэри къэуат зыщIэлърэ узыншагъэмкIэ сэбэпрэт. Лагерыр сыт и лъэныкъуэкIи екIуу къызэрагъэпэщат. Псом япэу сызэгупсысар зыщ: сэ сыщалъхуа щIыналъэми щIыпIэ дахэхэр щыгъунэжщ, ауэ дэ ди цIыхухэм ахэр къабзэу зэрахьэркъым. Мы лагерым ущыIа нэужь, щIыуэпсым уи зэран зэи иумыгъэкIын гупсысэхэр уиIэу, ар зэребгъэфIэкIуэным уи гур хуэпабгъэу укъокIуэж. Шэч хэмылъу, апхуэдэ зыгъэпсэхупIэ бэлыхьхэр ди республикэми щыпхуэухуэнущ. Дызэрыс щIыпIэр жэнэтым хуэдэщ, адэкIэ дгъэдэхэнуми дуцIэпIынуми зэлъытар дэращ.
Данэ хьэлэмэт къыщыхъуахэм ящыщщ дерсхэм купщIэ яIэу ныбжьыщIэхэм абы зэрыщыдрагъэкIуэкIари. Ливадийскэ музейм гупыр щашам ягугъащ зыплъыхьакIуэ кIуауэ. КъызэрыщIэкIымкIэ, тхыдэмкIэ урокхэр абы щрагъэкIуэкIыну арат. ЕджакIуэхэм гукъинэж ящыхъуат Мас- сандрэ къуажэм дэт уардэунэм инджылызыбзэмкIэ дерс гъэщIэгъуэнхэр зэрыщрагъэлъэгъуари. Литературэм хухаха сыхьэтхэм ныбжьыщIэхэр Суксун музейм щыщагъэгъуэзащ Iуэхугъуэ куэдым. ЩIэщыгъуэ защIэт ботаническэ хадэм сабийхэм щрагъэлъэгъуа псори. Данэ тюльпанхэр игу ирихьырти, апхуэдэ удз гъэгъа лIэужьыгъуэу дунейм 170-рэ зэрыщыIэр къищIащ, ахэр псори а хадэм щызэхуэхьэсыжауэ уахэплъэныр хьэлэмэтт. Хъыджэбз акъылыфIэм гуимыхуж щыхъуащ зауэ гуащIэ щекIуэкIа, Севастополь зэрызыщрагъэплъыхьари.
— Зы махуэ закъуэ къэмынэу щIэщыгъуэ защIэу ягъэпсат тхухаха зэманыр, — игу къегъэкIыж Данэ. — Хамэ къэралхэм щыщ еджакIуэ куэди щыIэт зыгъэпсэхупIэм. Абыхэмрэ дэрэ ныбжьэгъу дызэхуэхъуащ. ЕджэнымкIэ ди Iуэху зытетхэмкIэ, щэнхабзэмкIэ, гъуазджэмкIэ, лъэпкъ зэхуэмыдэхэм я псэукIэхэмкIэ дызэдэгуэшащ. Ди бзэхэр зэтемыхуэми, дэ инджылызыбзэкIэ тыншу дызэгурыIуащ. Ди гъэсакIуэхэм яхэтащ ди Iуащхьэмахуэ лъапэ илъэс къэс зыщызыгъэпсэхухэри.
Данэ фIыщIэ яхуещI и егъэджакIуэхэу ГъукIэ ХьэIишэт (пэщIэдзэ классхэм щезыгъэджам), АбытIэ Сэтэней (адыгэбзэмкIэ), Къалмыкъ Мадинэ (есэпымкIэ), Iэпщэ Iэсият (географиемкIэ), Мэршэнкъул Iэминат (инджылызыбзэмкIэ), АбытIэ Маринэ (урысыбзэмкIэ) сымэ.
Зыгъэпсэхугъуэ зэманыр и кIэм нэблэгъа нэужь, ныбжьыщIэхэм зэрырагъэджам щыхьэт техъуэ дипломхэр иратыжащ.
Тхыгъэри сурэтри зейр Табыщ Динарэщ.
