ЛIыхъужьым и гъуэгуанэ хьэлъэр
Хэку зауэшхуэр ди къэралым и ТекIуэныгъэ ИнкIэ зэриухрэ илъэс 75-рэ дэкIыжами, урохьэлIэ и лIыгъэр къэдгъэлъэгъуэну ди къалэмыпэр зыхунэмыса зауэлI хахуэхэм, къыщхьэщыжакIуэ нэсхэм. Абыхэм ящыщ зыщ Жылэ ТIынэ МытIатI и къуэр. Тэрч районым хыхьэ Курп Ищхъэрэ (Къаншыуей) къуажэм ар 1924 гъэм накъыгъэм и 5-м къыщалъхуащ. 1942 гъэм курыт еджапIэр къиухащ, мазищ нэхъ дэмыкIыуи дзэм ираджэри, пIалъэ кIэщIкIэ ягъасэхэм яхэту курс ягъэкIуащ.
943-нэ фочауэ полкым хэту ар япэу зауапIэм Iухьащ — Краснодар крайм и Крымскэ станицэр яхъумэрт ди зауэлIхэм. Зэхэуэ гуащIэр гъэунэхупIэт адыгэ щIалэм и дежкIэ икIи абы щIыхь пылъу пхыкIащ, станицэр хуит къащIыж-ри, иужькIэ ТIынэ хэтащ Севастополь теухуа зэхэуэ гуащIэхэм. АдэкIэ ягъэкIуащ Донбасс и Дебальцевэ районым икIи абы япэу уIэгъэ щыхъуащ. Ар щIэлъащ Кисловодск дэт госпиталь №5395-м.
Иджыри мыхъужыпауэ, Жылэр ягъэкIуащ фочауэхэр щагъэхьэзыру Куржым (Грузием) щыIэ курсхэм, ар къиухыху уIэгъэхэри зэрыкIыжынум тращIыхьри. МазитIкIэ еджахэр зэрыкурсу мыгувэу яунэтIащ Ленинград фронтым. Жылэ ТIынэ хэхуащ генерал Семенюк зи пашэ ордензехьэ дивизэм и 192-нэ фочауэ полкым. Ар къыщыхъуар 1943 гъэм и кIэуххэрат.Ленинград зэхэуэ гуащIэхэр щекIуэкIырт. ИужькIэ ахэр Эстонием и Нарвэ, Тарту къалэхэм ягъэкIуащ. Абы етIуанэу уIэгъэ щыхъуащ ТIынэ.
447-нэ дзэ сымаджэщым щагъэхъужри, ар ягъэкIуащ снайперхэр щагъэхьэзыр школым. Зэреджэн хуей пIалъэм нэхърэ нэхъ псын-щIэу ар къиухащ икIи фронтым Iухьэжри, езыр зыхэта дивизэ ды-дэм къыщыхутэжащ. Курляндскэ гупым хыхьэ нэмыцэдзэ зэщIэузэдахэр къэухъуреихьынымрэ зэхэкъутэнымрэ зи пщэ къыдэхуа зауэлIхэм яхэтащ ар. 375-нэ лъагапIэр къыщащтэм, Жылэр ещанэу уIэгъэ хъуащ. Ар щIэлъащ Ленинград областым хыхьэ Пушкинэ къалэм дэт госпиталь №24461-м.
ТекIуэныгъэ Иным ТIынэ IущIащ Таллин и 26-нэ гвардейскэ танк дивизэм хэту. Зэрихьа лIыгъэм къыпэкIуэу Жылэм къратащ «Хахуагъэм папщIэ» медалу тIурэ «1941-1945 гъэхэм екIуэкIа Хэку зауэшхуэм Германием зэрыщытекIуам папщIэ» медалымрэ. Зауэр иуха иужь, ар зыхэт дивизэр Псков ядзащ. ТIынэ и лъахэм къыщигъэзэжар 1947 гъэрщ.
Къыщалъхуа къуажэм къыхэна щIагъуэ щымыIэу кърихьэлIэжащ ар. Зауэм щыдэкIа махуэм къыкIэлъыкIуэм Курп Ищхъэрэм нэмыцэхэр къыдыхьат. Курп лъагапIэхэм зэхэуэ гуащIэхэр щекIуэкIырт, нэмыцэ зэрыпхъуакIуэхэр Грознэм щыIэ щIыдагъэм хуеIэрт. 1942 гъэм фокIадэм и 14-м ТIынэ и лъапсэжьыр ирагъэщэхэжащ, и адэри хэкIуэдащ. И къуэш цIыкIумрэ и шыпхъу нэхъыщIитIымрэ псэууэ къэнащ щIытIым зэрисам и фIыгъэкIэ. Псори зэфIэгъэувэжын, унагъуэр пIын хуейт. ТIынэ япэщIыкIэ колхозым учётчикыу лэ-жьэн щыщIидзащ, иужькIэ крахмал щащI заводым уващ.
1949 гъэм и мазае мазэм районым и комсомол комитетым ар игъэкIуащ Акъбащ къуажэм дэт МТС-м и нефтебазэм и унафэщIу. Абы илъэс 50-кIэ жэуаплыныгъэшхуэ ихьу щылэжьащ ТIынэ. И пщэ къыдалъхьэ Iуэхур зыхуей хуэзэу зэрызэфIихымкIэ, и IэнатIэм зэрыщехъулIэмкIэ, цIыху хэтыкIэ зэрищIэмкIэ Жылэм хузэфIэкIащ къыдэлажьэхэми, къуажэдэсхэми пщIэ зыхуригъэщIын, районми и цIэр фIыкIэ щигъэIун. 1953 гъэм коммунист партым хагъэхьауэ щытащ, псэухуи абы хуэпэжащ.
Зимыгъэпсэхуу, жэщ-махуэ имыIэу и IэнатIэм зэрыпэрытам пап-щIэ, абы и лIыхъужьыгъэ дамыгъэхэм къахэхъуащ гуащIэдэкIым къыпэкIуа щIыхь тхылъхэри. Псалъэм папщIэ, къыхуагъэфэщащ «Мэкъумэш лэжьыгъэм и ветеран», Октябрь революцэр илъэс 70 щрикъум ирихьэлIэу ята щIыхь тхылъхэр, Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Парламентым и щIыхь тхылъыр, СССР-мрэ Урысей Федерацэмрэ я юбилей медалу 15.
И лэжьыгъэ нэхъыщхьэм къыдэкIуэу абы жылагъуэ-политикэ Iуэ-хуи зэрихуэрт. Школым щеджэхэм, къуажэдэсхэм, районым и цIыхухэм я пащхьэм щIэх-щIэхыурэ къыщыпсалъэрт. Заводской жылэмрэ Акъбащ Ипщэ къуажэмрэ я ветеран зэгухьэныгъэхэм я тхьэмадэу щытащ, зауэмрэ лэжьыгъэмрэ я Тэрч район советым и президиумым хэтащ.
Адыгэ хабзэм тету псэуащ Жы- лэ ТIынэ. Езыр абы зэи текIыртэкъым, нэгъуэщIхэми яхуидэртэкъым. Къыщыгугъ дэтхэнэ зыми лъэкIымкIэ зыщIигъэкъуэныр и гъащIэ хабзэ нэхъыщхьэт.
ИгъащIэ лъандэрэ ди лъэпкъым къыдекIуэкI цIыхугъэ лъагэм тещIыхьат ТIынэ иухуа и унагъуэ дахэри. Абы лъэ быдэкIэ игъэуващ, гъащIэ гъуэгу захуэм тригъэуващ и шыпхъухэмрэ и къуэшымрэ. ЦIыху нэсу игъэсащ и бынитхур, дэтхэнэ зыми щIэныгъэ нэхъыщхьэ иригъэгъуэтыни хузэфIэкIащ. Иджыпсту къащIохъуэ щIэблэ дахэ икIи дэтхэнэми егъэлъапIэ адэшхуэм и цIэр, абы зэрихьа лIыгъэмрэ хахуагъэмрэ я гъуазэщ.
ИСТЭПАН Залинэ.
