Пащты Герман и «Лэжьыгъэ къыхэхахэр»
Налшык дэт «Акрополь» уардэунэм иджыблагъэ щагъэлъэпIащ УФ-м и цIыхубэ, КъБР-м щIыхь зиIэ я сурэтыщI, республикэм и Къэрал саугъэ-тым и лауреат, ХудожествэхэмкIэ Урысей Академием и член-корреспондент, ЩIДАА-м и академик, Красноярск Ксилографи-емкIэ щыIэ школым и къызэгъэпэщакIуэ икIи и унафэщI, профессор Пащты Герман. Пшыхьым утыку къыщрахьащ иджыблагъэ дунейм къытехьа, «лэжьыгъэ къыхэхахэр» фIэщыгъэм щIэт альбом гъэщIэгъуэныр.
Дапщэщи хуэдэу, Герман хуэгъэпса мы пшы-хьым куэд къекIуэлIат. Абы кърихьэлIат сурэтыщI цIэрыIуэхэр, творчествэм и цIыхухэр, и IэдакъэщIэкI-хэр фIыуэ зылъагъухэмрэ и ныбжьэгъухэмрэ.
ХудожествэхэмкIэ Уры-сей Академием хэт, профессор Маскалюк Маринэ Пащты Герман хужиIахэмрэ абы и творчествэр зэрызэпкърихамрэ щыщ Iыхьэ пэшым щIэсхэм къахуеджащ.
«Пащты Герман и творческэ гъуэгуанэ бгъуфIэм сыт хуэдиз гугъуехь хэтами, сурэт щIыныр зэи IэщIыб ищIакъым. Къалэмыр — абы и Iэщэ нэхъыщхьэщ, лэчыр къэзыухъуреихь дунейм и дахагъэр къызэригъэлъагъуэ дэIэпыкъуэгъуфIщ. Абы щIыуэпсым и сурэт щищIкIэ, езыр щIыуэпсым и кум хэту, и нэкIэ илъагъуу, хьэуам и IэфIагъыр зыхищIэу апхуэдэщ, арагъэнщ и лэжьыгъэхэм къызэрымыкIуэу ущIызыIэпашэр. Ар Къэбэрдей-Балъкъэ-рым къэкIуэжыхукIэ бгыхэм макIуэ. Къыщалъхуа щIыналъэм хуиIэ лъагъуныгъэм и щыхьэтщ Герман и лэжьыгъэхэр. Уеблэмэ, абыхэм уащыхэплъэкIэ, Кавказым и бгы къетхъухахэм щегъэжьауэ Саян Iуащхьэм нэс зекIуэ уашэ.
Урысейм, Красноярск, Сыбырым я щэнхабзэ гъащIэм Пащты Герман увы- пIэ лъагэ щеубыд. Абы иригъэкIуэкI егъэджэныгъэ лэжьыгъэм и щIэупщIэм кIуэ пэтми хэхъуэ зэпытщ.
ЗыIущIа лъэпощхьэпохэм емылъытауэ, творчествэм хуиIэ лъагъуныгъэр мыкIуэщIа Герман дяпэкIи и IэдакъэщIэкIхэмкIэ дигъэгуфIэну дыщогугъ. Пащтым и «Лэжьыгъэ къыхэхахэр» альбомыщIэм абы и творчествэр фIыуэ зылъагъухэмрэ и ныбжьэгъухэмрэ нэхъыбэ зэрищIынур си фIэщ мэхъу», — етх Маскалюк Маринэ.
Пшыхьыр къызэIуихри иригъэкIуэкIащ КъБР-м щэнхабзэмкIэ и министр Къумахуэ Мухьэдин.
— Пащты Герман хузэфIэкIащ щэнхабзэр, дахагъэр фIыуэ зылъагъу псори зэкъуигъэувэн, зэришэлIэн. Абы дахагъэр и Iэпэгъу къудейкъым, атIэ цIыхухэм я пащхьэ екIуу, гуимыхужу ирелъхьэ. Куэд зэрыщыгъуазэщи, щэкIуэгъуэ мазэм Герман и ныбжьыр илъэс 80 ирокъу. ГъащIэ кIыхь къэзыгъэщIа дэтхэнэри къызэплъэкIыжу и Iэужьым хэплъэж хабзэщ. ЖысIэну сыхуейщ Пащ-тым лъэпкъым, республикэм я щэнхабзэ дунейм хуищIар къыпхуэмылъытэну зэрыиныр. КъызэрымыкIуэу фIыуэ удолъагъу, пщIэ пхудощI, узэрыдиIэм дрогушхуэ, — жиIащ министрым, Герман зыхуигъазэу.
КъыкIэлъыкIуэу псалъэ иратащ КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ Бещтокъуэ Хьэ- бас.
— Герман щэнхабзэ ду-нейр бей зыщIыфа цIыхущ. ЗэфIэкIыбэщ, арагъэнщ къару къезытри. Абы хуэ-дэу цIыху лэжьакIуэ срихьэлIауэ сщIэжыркъым. Дэ ди ныбжьу творчествэм и цIыхухэм нэхъ лъэщу къахэкIахэм ящыщщ Пащты Герман — абы и творчествэм и кууагъымрэ и бгъуагъымрэ умыгъэщIэгъуэн плъэкIыркъым. И зэфIэкI лъагэ, и Iэзагъ, къыхуагъэфэща цIэ лъапIэхэм емылъытауэ, абы хузэфIэкIащ цIыху къызэрыгуэ-кIыу къэнэн. Сэ зэи слъэгъуакъым абы зыгуэрым теухуауэ псалъэ жагъуэ жиIауэ е хуэмыфащэу зыгуэрым хущытауэ. Германрэ и унагъуэ дахэмрэ си гур ягъэфI, икIи иджыри лъэпкъыр, къэралыр зыгъэгушхуэн IэрыкI куэд яIэну сыщогугъ, — жиIащ Бещтокъуэм.
КъБР-м и цIыхубэ ар- тист, композитор цIэрыIуэ, усакIуэ ХьэIупэ ДжэбрэIил и псалъэхэм я пэщIэдзэу «Акрополь» уардэунэр зейхэм фIыщIэ яхуищIащ. Абы Iуэху дахэу щрагъэкIуэкIым зэрыщыгуфIы-кIыр къыхигъэщащ нэхъыжьыфIым.
ХьэIупэм жиIащ Герман и IэдакъэщIэкIхэм ящыщу псом хуэмыдэу графикэр нэхъыфIу зэрилъагъур, узыншагъэ иIэу илъэс куэдкIэ и IэщIагъэ дахэм ирилэжьэну ехъуэхъуащ ар Пащтым. ДжэбрэIил тепсэлъыхьащ Герман игъэщIэрэщIа тхылъхэм, псом хуэмыдэу къыхигъэщащ Нало Заур и сабий тхы-лъыр. Абы пэхъун щымыIэу къызэрилъытэри дыщIигъужащ.
Къэпсалъэхэм я щыт- хъум зэригъэукIытэр, а дахэ къомыр и щхьэ зэрыхуимыхьыфыр къыхигъэщащ Пащты Герман псалъэ ирата иужькIэ.
— Республикэм щекIуэкI Iуэху куэдым хуэнабдзэгубдзаплъэ, мы дызыщIэс уардэунэр зей Къардэн Хьэсэн фIыщIэ хуэсщIыну сыхуейт. Ар дапщэщи, хэти зыщIэзыгъэкъуэну хьэзыр цIыхущ. Си творчествэм и Iыхьэ мащIэ дыдэщ утыку къисхьар, ауэ сурэт щIы-ным и Iэмалу сызыхуэIэзэ-хэр фи пащхьэ зэрисхьэ-нум яужь ситащ. Ди зэманым къызэрымыкIуэу гугъущ гъуазджэм ухэтыну, абы дэтхэнэри пэлъэщынукъым, ауэ абы и мыхьэнэри къызэрымыкIуэу инщ. Сэ сызэреплъымкIэ, творчествэм и цIыхуу зыкъэзылъытэ дэтхэнэри мылажьэу хуэшэчмэ, щIэлэжьэн щыIэкъым. Творчествэм езым укърихуэкIынущ. Си лэжьыгъэхэм щыгъуазэхэм гу лъатауэ къыщIэкIынщ абыхэм я нэхъыбэр сыщалъхуа щIыналъэм, си лъэпкъым хуэгъэпсауэ зэрыщытым. Дэнэ щIыпIэ сыщыIэми си хэкур дапщэщи си гъусэщ, аращ къару къысхэзылъхьэри. Дыгъэгъазэ мазэм си IэдакъэщIэкIхэм я гъэлъэгъуэныгъэ Красноярск щащIыну я мурадщи, абы яужькIэ Къэбэрдей-Балъкъэрым къэсшэну сыхуейщ. Сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, абыи ди республикэр куэду хэтщ. ФIыщIэ ин фхузощI мыбы къекIуэлIа псоми. Куэду си гуапэ къэфщIащ. Сыщогугъ дызэрыт зэман гугъур псынщIэу блэкIыну, — жиIащ Пащтым.
Къызэхуэсахэм упщIэ я куэдт, ахэр лъэпкъ щэнхабзэм, Пащтым и лэжьыгъэщIэхэм, ди республикэм цIыху зэфIэкIыбэ куэд зэрикIым теухуат. Дэтхэнэми гупсэхуу жэуап яритащ сурэтыщIым.
Тхыгъэри сурэтхэри Щомахуэ Залинэ ейщ.
