Журт унагъуэ къезыгъэлахэр
Холокостым хэкIуэдахэм я фэеплъ махуэм, щIышылэм и 27-м, КъБР-м и Жылагъуэ палатэм и жэрдэмкIэ Малкэ къуажэм къыщызэIуахащ Хэку зауэшхуэм хахуагъэ щызезыхьа Уэщхъунхэ Шэбанрэ Лаурсэнрэ я фэеплъ.
Фигу къэдгъэкIыжынщи, 1945 гъэм щIышылэм и 27-м совет зауэлIхэм хуит къащIыжауэ щытащ Освенцим концлагерь нэхъ ин дыдэр. Журт къудейуэ цIыху мин куэд икIуэдащ абы, адрей лъэпкъхэм я гугъу умыщIыххи. 2005 гъэм ООН-м и Генеральнэ Ассамблеем игъэуващ щIышылэм и 27-р Холокостым хэкIуэдахэм я фэеплъ махуэу.
А журт лъапсэрыхым щIыналъэшхуэ къызэщIеубыдэ. ЯгъэкIуэдыр Европэм хиубыдэ къэралхэм исхэм я закъуэтэкъым, атIэ Хэку зауэшхуэм и лъэхъэнэм нэмыцэхэм яубыдауэ щыта щIыпIэхэм исхэми ялъэIэсащ. 1942 гъэм и бжьыхьэм фашистхэр Налшык къэсауэ щытащ. Лъыгъажэ зауэм пIалъэкIэ зэтриубыдат бийхэр, ауэ, дауэ мыхъуми, ди щIыпIэри къащтащ икIи коммунистхэри, комсомолхэри, партизанхэри, журтхэри зэтраукIэу хуежьащ.
Зауэ илъэсхэм Малкэ щыщ Уэщхъунхэм я унагъуэм къинар лIыжь-фызыжьхэрат, я къуэ Лаурсэн зэуапIэм Iухьат. Абы и лъапсэм ит унэ цIыкIум журт унагъуэ, сабиитху япIу щыпсэурт. Ахэр зы унагъуэшхуэ хуэдэу зэхэст, уеблэмэ Мигиров Iэмин адыгэбзэкIэ псалъэрт. Зэгуэрым полицайм къыдишат абы я пщIантIэм фашистхэм ящыщ, Мигировхэ иригъэубыдыну. АрщхьэкIэ, Шэбан къэуври, Iэмин и анэ къилъхуа и къуэшу жиIащ. Абы и щхьэ хилъхьэнкIэ хъуну шынагъуэт, журтхэр зыгъэпщкIухэр яукIырт а лъэхъэнэм, Шэбан и псэм къыхуидакъым апхуэдизу гъунэгъу хуэхъуа унагъуэр зэтрыригъэукIэну.
1943 гъэм и щIышылэм советыдзэм кърагъэутIыпщыжащ ди лъахэр, ар- мыхъуамэ, унагъуитIми я щхьэ кърикIуэнур хэт ищIэнт.
Лаурсэн псэууэ къикIыжащ зауэм. Абы къыхуагъэфэщат Невский Александр, Вагъуэ Плъыжь орденхэр, Хэку зауэшхуэм и 1-нэ, 2-нэ нагъыщэ зиIэ орденхэр, медаль зэмылIэужьыгъуэхэр.
Уэщхъунхэ Шэбанрэ Лаурсэнрэ я фэеплъыр къыщызэIуахым щыIащ Дзэлыкъуэ район администрацэм и унафэщIым и къуэдзэ Дохъушокъуэ Исмэхьил, Къэбэрдей-Балъкъэрым и Жылагъуэ палатэм хэт Котляровэ Марие, КъБР-м ис Муслъымэнхэм я управленэм и унафэщI Дзасэжь Хьэзрэталий, нэгъуэщIхэри.
ПэкIур къызэIуихащ Малкэ къуажэ администрацэм и Iэтащхьэ Джэдмышх Руслан. Абы жиIащ зауэ зэманым малкэдэс 623-рэ зауэм зэрыдэкIар, 330-рэ зэрыхэкIуэдар. 293-м къагъэзэжащ, абыхэм ящыщщ Лаурсэни. Ар къэкIуэжа нэужь къуажэр зыхуей хуэгъэзэжыным и гуащIэ хилъхьэу псэуащ. Дохъушокъуэм жиIащ: «Уэщхъун Шэбан фэеплъ къызэрыхузэIуахыр и щыхьэтщ цIыху гъащIэр щамылъытэ зэманым абы къылъыкъуэкIа цIыхугъэмрэ хахуагъэмрэ щIыхь зэрыхуэтщIым, унагъуэр къызэрыригъэлам щхьэкIэ дызэрыхуэарэзым, абы и лIыгъэм дызэрыригушхуэм».
Мигиров Iэмин и къуэрылъхухэу Сергейрэ Валерийрэ Уэщхъунхэ я унагъуэм фIыщIэшхуэ хуащIащ. «Шэбан и лIыгъэр мыхъуамэ, дэ иджыпсту дыщыIэнутэкъым», — жаIащ абыхэм.
Шокъум Iэминэ.
