Зыми емыщхь Къардэн Барэсбий
Къэбэрдейм зы къуажи щыIэу къыщIэкIынкъымКъардэнхэзыдэмыс.А лъэпкъ хъарзынэр Зеикъуи щопсэу — дахэу, нэхъыжь и жыIэ тетрэ нэмысыр зи лъабжьэ насыпыр яIэу. Къардэнхэ Му-сэрэ КIунэрэ — псэ дахэрэ гу къабзэрэ зиIахэм — я къуэ ахъырзэмант Барэсбий. Адэ-анэрикъуажэрикъызэрыщыгугъауэ къыщIэкIащ ар. Псэужамэ, мы махуэхэм Барэсбий илъэс 90 ирикъунут. Дунейм зэрехыжри куэд щIакъым — махуэ 57-рэ дэкIауэ аращ.
Къардэн Барэсбий Нартсанэ зыщегъэпсэху. 1980 гъэ Хэку зауэшхуэр екIуэкIырт. Бийр СССР-м и ищхъэрэ лъэныкъуэмкIи КавказымкIи къыкIуэцIритхъыну къеIэрт. Мамыр гъащIэм еса совет цIыхухэр гузавэрт: зи ныбжь нэса псори фронтым кIуат, къэнахэм загъэбыдэрт, лыгъей мафIэм пэрымыувэ-фахэм, партизан гуп къызэрагъэпэщауэ, цIыхупсэмрэ мылъкумрэ яхъумэрт.
Бахъсэн щIыналъэм и партизан гупым псы адрыщIымкIэ зыщигъэбыдэрт. Зеикъуэ къуажэм щызэхэт колхозым мэлуи, былымуи, шыуи иIэр ЛашкIутIащхьи, ТырбыщыкIми, Уэтэрыжьми щаIыгът. Унафэр IэщIэлът колхозым и тхьэмадэ Къэрмокъуэ Мухьэмэд Мэшыкъуэ и къуэм. Арат ди зауэлIхэм хуахъумэ мэлри Iэщри тхылъкIэ абыхэм езытыну хуитыр.
Зэман дэкIри, Iэщым и ныкъуэр мэз щIагъкIэ Куржы лъэныкъуэмкIэ яхуащ. Уэтэрыжьым пэгъунэгъуу щыс Бгъэжьно-къуэ Тамбий и мэл пщыIэм тес Къардэн Мучэзир зэрежьэнум зыхуигъэхьэзырыну къуажэм къехыжри, абы и къуэш нэхъы- щIэ, илъэс 14-м ит Барэсбий, Тамбий икъуэ Хьэсэн гъусэ ищIри, а мэл пщыIэм Iэпыдзлъэпыдзу зэманкIэ тесыну дишащ.
Нэмыцэ зэрыпхъуакIуэхэр Зеикъуэ къыщысым, партизанхэр икIуэтри, адрыщIымкIэ щыIэ ПокIагуэ, Афэбг мэз Iувхэм зыщагъэбыдащ. Лэгъупэжьхэм я мэлхэр, былымхэр ягъэIэпхъуэри, Къардэн Мучэзирия гъусэу, партизанхэр здэщыIэм пэгъунэгъу защIащ.А Iуэхупсори щекIуэкIыр 1942 гъэм и жэпуэгъуэ, щэкIуэгъуэ мазэхэрат.
1943 гъэм и пэщIэдзэм, нэмыцэхэр Къэбэрдей-Балъкъэрым ирахужри, колхозыр зэфIагъэувэжащ. Абы и унафэщIу Къэрмокъуэ Мухьэмэд аргуэру хахыжащ. Балигъхэр зауэм щыIэщи, щIалэгъуалэм къыхэжаныкIахэр еджакIуэ ягъэкIуэну къыхах. Абыхэм яхэтщ Къущхьэ Гъумар, Къалмыкъ Мухьэб, Къэрмокъуэ Малил, Къардэн Барэсбий. Барэсбийрэ Мухьэбрэ Налшык дэт мэкъумэш техникумым Iэщ дохутыру щоджэ, Гъумар пединститутым щIотIысхьэ.
Къигъэзэжа нэужь, Барэсбий гъэш фермэм учётчикыу ягъэув. ЩIалэщIэм абы щIэныгъэкIи, лэжьыгъэкIи, жыджэрагъкIи фIыуэзыкъыщегъэлъагъуэ. Илъэс зыщыплI докIри, Къардэныр колхозым Iэщу иIэм я учётчик нэхъыжь ящI. Къэрмокъуэ Мухьэмэд совет зауэлIхэм тхылъкIэ ярита былымхэр къэрал унафэкIэ Iэщ гъэхьэзырыпIэм къыIахыж. Жэуаплыныгъэ зыпылъ Iуэхур и пщэ иралъхьэ Барэсбийрэ ХьэцIыкIу Мухьэмэдрэ.
Iуащхьэмахуэ щIыналъэ потребкооперацэм и лэжьакIуэ пашэ гуп, Къардэн Барэсбий яхэту. 1995 гъэ Къардэныр ящыщт зауэм къызэринэкIазэман хьэлъэр емызэшыжу къарукIи псэ-кIи зыгъэунэху щIалэхэм. Ар яхэтащ жэм-кIэ, шыдкIэ вахэм, зауаем зэхикъутахэр зэзыгъэпэщыжахэм.
1947 гъэм Барэсбий ираджэ дзэм къулыкъу щищIэну. Илъэси 4 нэужьым, пщIэрэ щытхъурэ иIэу къегъэзэжри, и IэнатIэм пэроувэж. ЩIалэм и зэфIэкIым зэрыхэхъуам нэхъыжьхэм гу лъатэри, ар гъэш фермэми унафэщIу ягъэув. АбыкъохъулIэжэмищэ къэс шкIэуэ 100 къыщIэгъэхъуэныр. Гъэшу къашым и фIагъымрэ и куэдагъымрэ хагъахъуэри, Iуащхьэмахуэ районым фермэу итхэм я зэхьэзэхуэм япэ увыпIэр щаубыд.
Колхозым и унафэщIхэм мурадящIбалигъ ныбжьым иува щIалэ жыджэрым и гъуэгур хузэIуахыну, абы хузэфIэкIыну псори къуажэжь Iумахуэм щиукъуэдиин папщIэ. ЕджапIэ нэхъыщхьэ ягъэкIуэну щыжраIэм, Барэсбий нэхъыжьхэм фIыщIэ яхуещI. Езым фIэкъабылу къыхиха бухгалтер IэщIагъэм хуоджэри, Зеикъуэ къегъэзэж. Ар гъэхьэзыракIуэ министерствэм и лIыкIуэм деж бухгалтер нэхъыжьу, иужькIэ Заготживсырьем и бухгалтер нэхъыщхьэу мэлажьэ.
Кировым и цIэр зезыхьэ колхозыр зыбжанэрэ зэгуэкIащ икIи зэгухьэжащ. Хо-зяйствэр 1956 гъэм аргуэру зэгуокI. Ищхъэрэ колхозым и унафэщIу Пщыгъуэтыж Абубэчыр ягъэув, парт бюром и секретару Къардэныр хах.
КъыкIэлъыкIуэ илъэсым Барэсбий Орджоникидзе дэт бгырыс мэкъумэш институтым щIотIысхьэри, агроном IэщIагъэр иIэу ар фIы дыдэу къеух.
1959 гъэм колхозитIыр зэгуагъэхьэж. Иджы абы и унафэщIыр Жылау Муратт, Къардэныр парткомым и секретарт.
Б
арэсбий лIыпIэ иуващ, и щIэныгъэми зэпымыууэ хегъахъуэ. КъехъулIахэм ар бгъэдашэ къулыкъум и пкIэлъейм. Лэжьыгъэм щиIэ жэуаплыныгъэм зэрыпэлъэщынум и щыхьэту, аргуэру зы колхозу зехьэгъуей хъуну щхьэусыгъуэ зыхуащIар тIу ящIыжри, ищхъэрэм, Кировым и цIэр зе-зыхьэм, и тхьэмадэу Къардэн Барэсбий, ипщэм — Согуэ Аслъэнбий ягъэув.
Зеикъуэ щекIуэкIа зэхуэсышхуэм хьэщIэ цIэрыIуэ куэд кърихьэлIат. 1972 гъэ Зэманыр макIуэ, гъащIэм зыужьыныгъэхэр къыщохъу. Ипщэ колхозым и унафэщIыр нэгъуэщI лэжьапIэ ягъакIуэ, абы и ужькIэ колхозым и Iуэхур зэIохьэ. Ищхъэрэ хозяйствэм, Къардэныр зи унафэщIым, зеужь. 1964 гъэм ар хуокIуэ лэжьапщIэр ахъшэу тыным. Илъэснэужьым колхозитIыр аргуэру зэгуохьэж. Абы «Зеикъуэ» фIащ. Колхозхэтхэм я зэхуэсым зэдэарэзыуэ унафэщIу къагъэлъагъуэ Къардэн Барэсбий. Зыуэ зэгухьэжа колхозитIыр лэжьапщIэр ахъшэу тыным хуокIуэ, ар тэмэму зэшэлIэжыным, нэгъуэщI куэди я пIэ игъэтIысхьэжыным гугъуехь къешэ. Къуажэкум хуэзэу правленэм и унэр щыщIын хуейт. Абы хэту Iуащхьэмахуэ районыр 1962 гъэм Бахъсэн щIыналъэм гуагъэхьэжри,ар зыщIэса унэшхуэм правленэ-ри, къуажэ Советри мэIэпхъуэ. Колхозым и правленэмрэ зэхуэсышхуэмрэ унафэ къащтэ хозяйствэм и лэжьыгъэр, и псэуныгъэр лъагъуэщIэм тегъэувауэ зегъэужьын хуейуэ. Псом япэу яухуэ жэмхэр, мэлхэр, шыхэрзыщIэтыну псэуалъэхэр, щхьэл, джэдкъаз фермэшхуэ, нэгъуэщIхэри. Техникэм теухуауэ къежьа Iуэхугъуэ псори ягъэзащIэ. Арати, гъавэм и бэвагъым зе-Iэт, Iэщым и бжыгъэмрэ къит хъерымрэ хохъуэ. Iэмал зиIэ лэжьыгъэхэр механиза-цэ ящI. Абы емызэшыжу пэрытщ колхо-зым и инженерхэр — Къэрмокъуэхэ Хъусенрэ Залымрэ, Шыгъушэ Мусэбий, Щомахуэхэ Аскэррэ Лолэрэ.
КъБАССР-м и Правительствэм и УнафэщI Къущхьэ КIыщыкъуэ и хьэщIэщ. 1975гъэ Хозяйствэм зэрызиIэтым, гъавэми бэвагъымрэ Iэщым къит хъерымрэ зэрыхэхъуэм папщIэ, 1966 гъэм лэжьакIуэ па-шэ гупышхуэм орденхэмрэ медалхэмрэ къратащ. Къардэн БарэсбийГуащIэдэ-кIым и Бэракъ Плъыжь орденыр къыхуагъэфащэ.
Колхозым хэхъуэу иIэри и ехъулIэныгъэхэри абдежым къыщызэтеувыIэркъым. Абы и къулеягъым хохъуэ. 1971 гъэм «Зеикъуэм» и лэжьакIуэ гъуэзэджэхэм етIуанэу орденхэмрэ медалхэмрэ кърат, хозяйствэм и тхьэмадэ, лэжьыгъэфIым и къызэгъэпэщакIуэ Къардэн Барэсбий аргуэру ГуащIэдэкIым и Бэракъ Плъыжь орденыр и бгъэм къыхалъхьэ.
1970 гъэм къыщыщIэдзауэ хозяйствэм къэралым зы илъэсымирищэрт шэуэ тонн мин 24-м нэс, лыуэ тонн 650-м щIигъу. А зэманым «Зеикъуэм» былым 6.000, мэл35.000-рэ,адыгэш 1000 хуэдиз зэрихуэрт, джэдкъаз фермэшхуи иIэт. Арагъэнут лэжьакIуэ гупышхуэм орденхэмрэ медалхэмрэ аргуэру щIыхуагъэфэщар. Мыбдежми Барэсбий къратащ Октябрь Революцэм и орденыр. Дамыгъэ лъапIэхэр къахьащ лэгъупэжь ШыкIэбахъуэ Кашиф, жэмышхэу Къардэн Хъусенрэ Шурдым Лидэрэ, фермэм и унафэщI Токъмакъ Мухьэмэт, Щомахуэ Хьэрэбий…
Зыми жиIэфынкъым Къардэн Барэсбий колхозыщIэм и унафэщIу зэрыхахамкIэ къуажэдэсхэр щыуауэ. Щыуа дэнэ къэна, колхозыр абы дэунащ, цIыхухэм я псэукIэр ефIэкIуащ, гъэ къэс гъавэ бэв къытрахыу, Iэщым къит хъерым хэхъуэу, угъурлыуэ лIэщIыгъуэ плIанэм щIигъукIэ ар а IэнатIэм пэрытащ.
Iуащхьэмахуэ районым Зеикъуэр щыхэтам, Барэсбий пэжыгъэкIэ къыбгъэдэтащ Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь Бырс Анзор, ордензехьэхэу Абазэ Ибрэхьим, Пщыгъуэтыж Абубэчыр сымэ. Бахъсэн щIыналъэм гухьэжа нэужьи, абы и чэнджэщэгъут, и ныбжьэгъут Бахъсэн щIыналъэрзэрыгушхуэу щыта колхозтхьэмадэ цIэрыIуэхэу Бгъэжьнокъуэ Хьэчим, Шыбзыхъуэ Лиуан, Мэлбахъуэ ФуIэд, КIуэкIуэ Мухьэмэд, КъуэщIысокъуэ Хьэжмухьэмэд, Тхьэкъуахъуэ Башир, ЗекIуэрей Хьэмидбий, Мэшыкъуэ Барэсбий, Шыгъэлыгъуэ Мухьэмэд, Абазэ СэIэдулэ, Мэлбахъуэ Къазбий, Ныр Данил, партым и райкомым и япэ секретарь Къущхьэ Гъу-мар сымэ. «Зеикъуэм» иIэ ехъулIэныгъэ-хэм щыгъуазэт партым и обкомымрэ Министрхэм я Советымрэ я унафэщIхэр. ЛэжьыгъэфIым къыпэкIуэрт хозяйствэм зэхьэзэхуэм увыпIэ лъагэхэр къыщыхуагъэфэщэнри, я цIэ фIыкIэ къраIуэнри, дамыгъэхэр, саугъэтхэр къратынри.
Барэсбий, Iуэху дапщэ хузэтримыхьэми, езэшыртэкъым. Пэжагъ зыхэлъ сыт хуэдэ дэIэпыкъуныгъэри, Iуэхури къыбдиIыгъырт, зыкъыпщIигъакъуэрт, ауэ пцIыкIэ къуажэ мылъку игъэкIуэдынутэкъым, хозяйствэм и щIым щыщу зы метр зэбгъузэнатIэ игъэхьэулеинутэкъым,нэгъуэщIым ар иуцIэпIуи идэнутэкъым. Къуажэдэсыми псэукIэм, лэжьыгъэм, мылъкум зи мыIуэху иригъэIусэртэкъым, Къардэным ар псэкIэ ихъумэрт. Щыуам, мылажьэм, Iуэху зэIыщIэм ешхыдэнут, егиинут, езым и акъылкIэ гъуэгу захуэм тришэжынут, армыхъумэ, тутнакъкIэ зыми хуэупсэртэкъым, зым и быни, унагъуи зеиншэ ищIакъым. Ар унафэщI акъылыфIэм и нэщэнэщ. Аращ ноби Барэсбий къуажэдэсхэм я псэм фIыкIэ щIыхэлъыр.
Дызэрыщыгъуазэщи, къущхьэхъущIи къуажэщIи мылажьэу иутIыпщыжакъым, иракъухьа щыIами, зэщIикъуэжурэ колхозым и щIым хигъэхьэжащ. А псомкIи абы сэбэп къыхуэхъурт хъупIи, вапIи, мэкъупIи — сыт хуэдэ щIы кIапэми фIыуэ зэрыщыгъуазэр. Арат, дауи, къуажэдэс нэхъыжьхэм щIыжаIэр: «Уэлэхьи, ди колхоз тхьэмадэр пщы я пщыж ХьэтIохъущокъуэм ещхьым: ищI зыми иритынукъым, езым имеи пфIиубыдынукъым». Арагъэнт Къардэн Барэсбий гушыIэ хэлъу ХьэтIохъущокъуэкIэ щIеджэу щытар.
Колхозым и гъэш фермэхэм яйуэ жэм 1.700-рэ зыщIэхуэ, Iэбгъэ-шыбгъэу 3.500-рэ зыщIэтын, мэл чэту къущхьэхъуми къуажэщIми 34-рэ щаухуауэ щытащ. ХакIуэхэм — бо, шыщIэхэм гуэщ хуабэ яIэт.
Зауэм хэкIуэдахэм я фэеплъ къуажэкум щаухуащ. Ар «Зеикъуэ» колхозым и мылъкукIэ ящIащ.
Колхозым и тхьэмадэ къулыкъур къыщыхуагъэфащэм щыщIэдзауэ, Барэсбий ядэлэжьащ лIы хъарзынэхэм. Абыхэм якъалэн щамыгъэзащIэ зэи къэхъуакъым.
«Сэ сызэрылэжьа зэманым къриубыдэу, — игу къигъэкIыжырт Къардэным, — IэнатIэ яIыгъыу, мэкъумэшыщIэ емызэшыжу, хозяйствэм иIа ехъулIэныгъэхэм фIыщIэ щаIэу щытащ колхозыр тIууэ щызэгуэкIам абы я зым и унафэщIу, парткомым и секретархэу, къуажэ Советым и тхьэмадэхэу щыта Согуэ Аслъэнбийрэ КъэрмокъуэМалил, инженер нэхъыщхьэ Бгъэжьно-къуэ Хьэчим, IэнатIэ зэмылIэужьыгъуэхэм пэрыта Тутыкъу Мухьэмэд, Сыжа-жэ Мущтэфар, ТхьэлI Дзадзу, колхоз тхьэмадэми къуэдзэ, жыггъэкIхэм я бригадирХьэфIыцIэМусэбий,гъэш фермэхэм, бригадэхэм я унафэщIхэу Токъмакъ Мухьэмэт, Бгъэжьнокъуэ Хьэлий, Къэрмокъуэ Мацэ, Къардэн Мучэзир, Шурдым Мухьэжид, Хьэмырзэ Башир, Къэрмокъуэ Мухьэдин, Бырс Беслъэн, Къуэдзокъуэ Исмел, ГъукIэлI Сэмэд, Жэмыхъуэ Хъусин, зоотехникхэуНэхущ УэлийрэАбазэ Борисрэ, Шыгъушэ ТIибэ, Щоджэн Iэуес, Къэрмокъуэ Чэрим, Бэлай Мусэбий,Быхъурэ Билал, Бгъэжьнокъуэ Юрэ, Шурдым Лидэ, Хьэпэ Даниял, ШыкIэбахъуэ Мусэ, Къаскъул Хъызыр, Пщыгъуэтыж Хъусен, Унэж Мухьэмэд, БжьыхьэлI Анатолэ, Шэбаз Хьэсэнбий сымэ, нэгъуэщIхэри.
Колхозым и тхьэмадэ Къардэн Барэсбий зэман къигъуэтырт къуажэми гъащIэм фIыкIэ хэIэбэнуи, дэIэпыкъунуи. Зеикъуэ дэт IуэхущIапIэхэм я лэжьакIуэхэр, унафэщIхэр кърихьэлIэрт мэкъумэш хозяйствэм и зэIущIэхэм, абы къыщаIэта Iуэхухэр зэдэIэпыкъуу ягъэзащIэрт. Псом хуэмыдэу, гъавэ Iухыжыгъуэм деж сэбэпышхуэ хъурт егъэджакIуэхэмрэ еджакIуэхэмрэ. Колхозым кърихьэжьа Iуэхугъуэр гъэзэщIэным теухуауэ унафэ щащIкIэ, абы кърихьэлIэрт школхэм я унафэщIу лэжьа, щIэныгъэшхуэрэ гъэсэныгъэ дахэрэ сабийхэм ябгъэдэлъхьэнымкIэ емызэшыжу а Iуэхум бгъэдэта Шэфий Хьэчим, Щоджэн Менлы, Мэршэнкъул Хьэсэнбий, Къаскъул Абубэчыр, Ует Аслъэнбий, Жылау Нурбий, Щауэ Ждин, Шурдым Нажмудин, АбытIэ Хьэжмурат, егъэджакIуэхэу Къуэдзокъуэ Хьэсэн, Шыгъушэхэ Алийрэ Хьэбасрэ, Шэфий Лейла сымэ, нэгъуэщIхэри.
УнафэщIу зэрыщыта илъэс 25-м къриубыдэу Къардэн Барэсбий зы гуфIэгъуи, зы махуэшхуи къигъэнатэкъым лэжьакIуэхэм я гуапэ имыщIу, хъуэхъу яжримыIэу, саугъэт яримыту.
Барэсбий гъащIэм гуащIэшхуэ зэрыщиIэрсэбэпкъыхуэхъурт. Абы мурад ищIа сыт хуэдэ IуэхуфIри къехъулIэрт. Колхозым и мылъкукIэ Зеикъуэм щаухуащ къуажэкIуэцI гъуэгу зекIуапIэхэр, къущхьэхъущIым уезышалIэхэр, губгъуэм узэрыкIуэф, жылэ гъунэгъухэр зэпызыщIэ гъуэгухэр (Зеикъуэ — Абзуанхьэблэ — Къуэнхьэблэ), Бахъсэныпсым узэрызэпрыкI лъэмыж инхэр, нэгъуэщIхэри.
Къэбэрдей-Балъкъэрым, Бахъсэн щIыналъэмя унафэщIхэм я дэIэпыкъуныгъэкIэ, адрей къуажэхэми хуэдэу, ХьэтIохъущыкъуей Ипщэм зиужьащ, ухуэныгъэшхуэхэр щекIуэкIащ. Сыт дэбгъуэн Зеикъуэ сымаджэщым? Ар республикэм къабзагъэкIи, сымаджэм еIэзэнкIи, гупыр узын-шэу лэжьэнымкIи щыяпэщ. Поликлини-кэм и лэжьыгъэри гъуэгу захуэ тетщ. Хэт ар зи фIыгъэр? Дауи, дохутыр нэхъыщхьэ КIуэкIуэ Светланэщ, абы и дэIэпыкъуэгъухэрщ.
Хэт зи фIыгъэр Къэзанокъуэ Жэбагъы и цIэр зезыхьэ уэрам кIыхьыр асфальт зэращIар, къуажэ тыкуэнхэм я бжыгъэм зэрыхэхъуар, автолавкэхэм къущхьэхъум, Iэщыхъуэхэмсату дащIу къызэзыгъэпэщар, колхозым Iэщым къыпих хъерыр къэралым ещэным хуэгъэхьэзырыным, продукцэм и фIагъыр къэIэтыным, и уасэр и чэзум тэмэму Iэрыгъэхьэжыным теухуауэ дэIэпыкъуэгъуфIу щыта Зеикъуэ тхъу-кхъуей заводыр езыгъэухуар, хэт къуажэм курыт школу плIы дезыгъэщIыхьар? Ахэр мащIэкъым. ЯщIэ ар къуажэдэс псоми. А IуэхуфIхэмБарэсбийифIыгъэкуэдхэлъщ.
Къардэным орденищым и закъуэкъым дамыгъэ лъапIэукъратар. Барэсбий иIэщ медалхэри. Абыхэм ящыщщ «1941 — 1945 гъэхэм екIуэкIа Хэку зауэшхуэм и зэманым хьэлэлу зэрылэжьам папщIэ», «В. И. Лениныр къызэралъхурэ илъэси 100 зэрырикъуам пап-щIэ», «Совет Армэмрэ Флотымрэ илъэс 30 зэрырикъуам папщIэ». Барэсбий хэтащ КПСС-м и ЦК-м РСФСР-мкIэ и Бюромрэ РСФСР-м и Министрхэм я Советымрэ Ростов къалэм щрагъэкIуэкIа, мэкъумэш лэжьакIуэ пашэхэм я зэIущIэм. Абы иIэщ 1967 гъэм колхозым щIэп гъэкIынымкIэ КъБР-м япэ увыпIэ къызэрыщихьам папщIэ СССР-м и ВДНХ-м зэрыхэтам и щыхьэт тхылъ, медаль, нэгъуэщIхэри.
З
эман докI. Къардэн Барэсбий Бахъсэн дэт гъэхьэзырыпIэ базэм, зи лэжьыгъэм ныкъусаныгъэ иIэм, и тхьэмадэу ягъакIуэ. ЩIэх дыдэуи лэжьыгъэр тэмэму зэтрегъэувэж. Ауэ иджы Зеикъуэ къуажэр зыхиубыдэ щIыналъэм апхуэдэ гъэхьэзыры-пIэ базэ щаухуэн хуей мэхъу. 1989 гъэм Барэсбий абы къокIуэж. Ухуэныгъэшхуэм щIадзэри, заготпромым и къарукIэ базэм дащIыхь тонн 1.000 зырыз зыщIэхуэ щIыIалъэрэ щIэлъхьэпIэрэ. Быдэу, екIуу, щхьэ телъу ящI базэр, къатитIу зэтет конторэр, и лъабжьэм тыкуэн щIэту. Абы епхат Зеикъуэ, ХьэтIохъущыкъуей Ищхъэрэ, Ислъэмей, Жанхъуэтекъуэ къуажэхэм дэт тыкуэну зыбгъупщIым щIигъу, ухуэныгъэм хуэщIа цех. Iус зэрызэтрауд щхьэл игъэлажьэрт.
И лэжьыгъэфIхэм къыпэкIуэу Барэсбий «Совет потребительскэ кооперацэм и отличник» цIэр къыфIащащ 1994 гъэм.
Потребительскэ кооперацэм зиужьыным хэлъхьэныгъэфI зэрыхуищIам икIи Урысейм и потребительскэ кооперацэр илъэси 165-рэ зэрырикъум пыщIауэ Къэббалъкъреспотребсоюзым и Iуащхьэмахуэ коопзаготпромым и лэжьыгъэм ЩIыхь тхылъ къыпэкIуащ.
Барэсбий бын узыншэ къыщIэнащ. Зэщхьэгъусэхэм гуфIэгъуэ куэди зэдалъэгъуащ. ГъащIэм нэщхъеягъуи къыщыхъуащ. И щхьэгъусэр гуныкъуэгъуэншэу лэжьэным, сабийхэр тэмэму гъэсэным, егъэджэным теухуауэ езым и пащхьэм щигъэувыжа къалэнхэр КIуакIуэ емызэшу игъэзэщIащ. Я бынищыр хабзэ-нэмыс, пэжагъ яхэлъу гъащIэм хопсэухь. И къуэ нэхъыжь Ахьмэд медицинэ щIэныгъэхэм я кандидатщ, КъБР-м узыншагъэр хъумэнымкIэ и министру илъэси 9-кIэ лэжьащ, абы и щхьэгъусэ Ларисэ дохутырщ. Я шыпхъу Марьяни дохутырщ, Ныр Анатолэ и щхьэгъусэщ. Хьэчим, щIалэ нэхъыщIэр, Кавказ Ищхъэрэм хыхьэ КъБР-м и Ассоциацэм и лIыкIуэщ, Мэшыкъуэхэ я малъхъэщ.
Си тхыгъэм и кIэухыу адыгэлI щыпкъэу щыта Къардэн Барэсбий хуэзгъэфэща усэхэм ящыщ пычыгъуэ фи пащхьэ изолъхьэ:
ТкIуэпс щыгъэр Iуфэм кIэрипхъэу,
Къурш зэвхэм Бахъсэн къыдоплъ.
Хы ин хуэкIуэныр гуращэу,
Йожэх ар — гъуэгу кIыхь пэщылъщ.
Зеикъуэу къуажэжь Iумахуэр
ЛIэщIыгъуэ куэдым пхыкIащ.
Iущрылъху къуажэм щапIахэм
ЛIыхъужь куэд къахэкIащ.
Уащыщт Къардэнри абыхэм,
Тхьэмадэу бэм уахэтащ.
Гъавэм бэвагъыу иIахэр
ЛэжьакIуэм фIыгъуэ хуэпщIащ.
ЗылI быну зэкъуэбгъэувахэр
Пэжыгъэм зэришэлIащ,
Iэщышхуэу хъун кIыр хэтахэм
Я бжыгъэм лъэпкъыфI хуэхъуащ.
Гъэшышхуэ, лышхуэ зытахэм
Бгъэгушхуэу уэ уехъуэхъуащ.
Зэманыр уэ зэбгъэдаIуэу,
Мылъкушхуэ къуажэм дэплъхьащ.
Уи гъащIэ гъуджэм уиплъэжу,
Бэм берычэт яхэпхьащ.
ДЫГЪАФIЭ Хьэмидбий.
Зеикъуэ къуажэ
