ЗэIусэм псэ хэзылъхьэ
Ткаченкэ Андрей и цIэр зезыхьэ СурэтыщI гъуазджэхэмкIэ музейм щагъэлъагъуэ декоративно-прикладной гъуазджэм и IэпщIэлъапщIэ, пасэрей лъэпкъ IэщIагъэм и хъумакIуэ, Эстетикэ гъэсэныгъэмкIэ Къэзанокъуэ Жэбагъы и цIэр зезыхьэ IуэхущIапIэм и егъэджакIуэ Мэзло Руслан и адыгэ арджэнхэр.
Псалъэ иратащ Мэзло Руслан.
Мэзлом утыку кърихьа лэжьыгъэхэр, дапщэщи хуэдэу, щIэщыгъуэ защIэщ. Ахэр щыхьэт тохъуэ пасэ-рей адыгэ IэщIагъэр иджырей зэманым декIуу къызэригъэщIэрэщIэжым, щIэ куэд абыхэм зэрыхилъхьэм, и IэпэIэсагъэм зэрызригъэужьым. Выставкэм хигъэхьа арджэнхэр я теплъэкIи, плъыфэкIи, абыхэм яхиухуэна тхыпхъэхэмкIи, я инагъ-цIыкIуагъкIи лIэужьыгъуэ куэду зэрызэщхьэщыкIыр и нэщэнэщ художникыр и пIэм зэримытым, сыт щыгъуи щIэхэм зэрылъыхъуэм, лъагапIэщIэхэм зэрыхуэкIуэм. Дыгъэм хуэдэу хуабагъэрэ гуапагъэрэ къызыпкърыкI, дахагъэкIэ гъэнщIа Мэзлом и арджэнхэм блэкIамрэ нобэмрэ зэпащIэ. ЖыпIэнуракъэ, ахэр къопсэлъэным хуэдэщ, псэ яхилъхьа пэлъытэщи. Мэзлом и лэжьыгъэхэр утыку щигъэлъэгъуэху абы укъызэригъэуIэбжьым ухуешэ IэпщIэлъапщIагъэм, гъуазджэм, дахагъэм кIэ зэрамыIэ гупсысэм.
Нэхъ пасэм адыгэ хьэщIэщхэм арджэнхэр блыным фIадзэурэ унэр ирагъэдахэу къекIуэкIамэ, иджыри лъэпкъым дежкIэ абыхэм мыхьэнэ яIэщ. Ахэр нобэ хэти алэрыбгъу папщIэу, нэмэзлыкъыу, пэш гъэдахэу къагъэсэбэп. Гъэлъэгъуэныгъэм кърихьэлIахэм яхэттэкъым зыр ад-рейм ефIэкI, нэр зыгъэгуфIэ, гукъыдэжрэ дэрэжэгъуэрэ къозыт Руслан и арджэн телъыджэхэм дамыхьэхарэ абыхэм емыхъуэпсарэ. Гъуазджэм и хьэпшыпхэм IэпщIэлъапщIэр зэрелIэлIар, гугъу зэрыдехьар нэрылъагъущ. Ахэр щигъэхьэзыркIэ къегъэсэбэп дуней псом щызекIуэ иджырей Iэмалхэр, Iуэху бгъэдыхьэкIэхэр, абы щыгъуэми хабзэм къытемыкIыу.
КъБР-м щэнхабзэмкIэ и министрым и къуэдзэ Карчаевэ Iэминат жиIащ Руслан и анэ, IэпщIэлъапщIэ цIэрыIуэ ФатIимэт къызэригъэпэща студием адыгэ арджэнхэр зэрагъэхьэзырым куэд зэрыщыхуригъэджар. Аращ а пасэрей IэщIагъэм и щIалэхэри дезыгъэхьэхари.
КъБР-м и СурэтыщIхэм я зэгухьэныгъэм и унафэщI Темыркъан Геннадий фIыщIэ хуищIащ еш зымыщIэу республикэ гъуазджэм и зыужьыныгъэм хуэлажьэ, ди щIыналъэм къищынэмыщIауэ, гъунэгъу хэгъуэгухэм, хамэ къэралхэм щыпсэууэ и лэжьыгъэхэр фIыуэ зылъагъухэр зыгъэгуфIэ художникым. Темыркъаным IэпщIэлъапщIэр къыхуриджащ и зэфIэкIыр зымащIэкIи имыгъэкIэщхъэну, къэмыувыIэу адэкIи ехъулIэныгъэфIхэр зыIэригъэхьэну.
— Руслан зи къэкIуэнур дахэ IэпщIэлъапщIэщ. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, нобэр къыздэсым абы езым и лъэщапIэ иIэкъым. Ар гъуазджэм щыхуэлэжьэну пэш мыгувэу къратыну сохъуэхъу, — мэгугъэ Црым Руслан.
КъБР-м ЩэнхабзэмкIэ и министерствэм и къуда-мэм и унафэщI Жылэ Анатолэ и гуапэу къыхигъэ-щащ абы арджэным цIыхухэр нэгъуэщIынэкIэ зэрыригъэплъар, и гупсысэмрэ и IэпщIэлъапщIагъэмрэ ар жыжьэ зэрынахьэсынур.
Музейм и фондым и хъумакIуэ нэхъыщхьэ, УФ-м и цIыхубэ IэпщIэлъапщIэ Мокаев Владимир жиIащ зи хъэтI зиIэж Руслан сурэт щIыным, графикэм, гобеленым, ятIэ гъэжьам, упщIэм и зэфIэкI зэрыщеплъыжыр, нэхъ куууэ сурэт щIыным, гобеленым, арджэным зэрелэжьыр, и Iэдакъэ къыщIэкIа хьэпшыпхэр гукIи псэкIи езым зэрыпэгъунэгъур, лъэпкъ гъуазджэр зэригъэбейр.
— Ижь-ижьыж лъандэрэ адыгэм къыддекIуэкI арджэнхэр ипэкIэ зэрызгъэкIуэтэнум, ахэр нэхъ зэмылIэужьыгъуэу, гъэщIэгъуэну цIыхубэм я пащхьэм зэрисхьэнум сыхущIокъу. Иджырейхэр мы гъэм згъэхьэзыращ. КъищынэмыщIауэ, проект куэдым солэжь. Абыхэм хыхьэу си мурадщ нэхъ пасэм а IэщIагъэм дихьэхыу щытахэм цIыхухэр хэзгъэгъуэзэну. Иджыри сымыгъэлъэгъуа лэжьыгъэщIэ куэд сиIэщ. Апхэудэхэр мыгувэу Дагъыстэным, етIанэгъэ Абхъазым щызгъэлъэгъуэну си мурадщ. НэгъуэщI къэралхэм щыщхэр арджэнхэм куэдрэ къыщIоупщIэ, — жиIащ Мэзлом.
Мэзло Руслан и лэжьыгъэхэм я гъэлъэгъуэныгъэм зыкърезыгъэхьэлIахэр хигъэгъуэзащ лъэпкъ IэщIагъэхэм я нэхъыжь дыдэхэм ящыщ — арджэныр — зэрызэIуащэм. Пхъащэунэм арджэныпсхэр (Iуданэхэр) ирищIэу пхъащэкъедзы-хым ахэр щриужым, IэпщIэлъапщIэр къытеувыIащ зы арджэн ищIыным ма-зэм щIигъу зэрытекIуадэм. Абы зэрыжиIэмкIэ, дэтхэ-нэми и плъыфэр зэлъытар гуэл, псыпцIэхэм щыкуэд арджэнудзыр (къамылыр) къыщыкIа, щагъэгъуща щIыпIэрщ. Языныкъуэхэр гъуэжьыфэщ, адрейхэр удзыфафэщ, хужьыфэ къызыщIэ-
лъадэхэри яхэтщ. Арджэнхэм илъэс пщIы бжыгъэкIэ зыри къащыщIыркъым.
— Арджэныпсхэри арджэнудзхэри псыIэу, лантIэу, щабэу щытын хуейщ, уи Iэпэр тыншу дэбгъэлъадэу, пхъащэкъедзыхыр къемыхуэхыу иIыгъын папщIэ. Арджэным плъыфэхэр лIэужьыгъуэ зыбжанэу зэхэдухуэнэн папщIэ зыр ижьымкIэ, адрейхэр сэмэгумкIэ къыщыдогъажьэ. ТIурытIу дращIеяр пхъащэкъедзыхымкIэ зыдогулIри, догъэбыдэж. Аргуэру ар нитIкIэ догъэIэпхъуэри, зэдгулIыжа нэужь, догъэбыдэж. Апхуэдэурэ къытыдогъэзэж, — пещэ Мэзлом. — Арджэным пылеикIахэр тшыхьурэ, арджэныпсым и щIыбагъымкIэ дыдогъэубыдэри, пыдоупщIыж. Хьэзыр хъуа арджэнхэр къыфIэтхыжа нэужь, арджэныпсхэр быдэу зэрыдодзэж.
Къызэхуэса щIалэхэмрэ хъыджэбзхэмрэ арджэн щIыным и щэхухэм псынщIэу дихьэхащ. Декоративно-прикладной гъуазджэм, пасэрей лъэпкъ IэщIагъэм я мыхьэнэр Мэзло Руслан щIэблэм зэрагуригъа-Iуэмрэ абы и пщIэр къызэриIэтыжымрэ гуапэщ икIи уасэншэщ. ЩIэблэр гъэсэным, лъэпкъым и щэнхабзэмрэ гъуазджэмрэ щIэпIыкIыным сыт щыгъуи мыхьэнэшхуэ иIэщ.
ТЕКIУЖЬ Заретэ.
Сурэтхэр Къарей Элинэ трихащ.
