Зыгъэпсэхугъуэ махуэм
ЖыIэгъуэхэр
Хьэл дахэр зехьэгъуейщ
ТхьэкIумэм делагъэу къиIуэр жьэм губзыгъагъэу къыжьэдэкIыжмэ, щхьэр мэлажьэ.
ПцIы дахэ щыхуэбупскIэ къэгубжьым пэж жеIи еплъыжыт!
ФIы пщIэну уигу къэкIамэ, ущIемыгъуэж щIыкIэ еужьэрэкI.
Хъуэхъур къохъулIэну ящIамэ, зэрагъэкIэщI плъагъунт!
ДызыщIагъэхъуэпса пщэдейр къэсри, дыгъуасэ зэдмыпэсарауэ къыщIидзыжащ.
Напэр птхьэщIыху, фIейр щIокI.
Хуэмызар хуэзам хуэзамэ, зыхуэзапхъэм хуэзащ.
Къэблэжьа щIыхьыр къыплъагъэсыжмэ, дармэу къуата хуэдэщ.
Пасэрейм зэрыжиIауэ, насыпыр Iыхьэмыгуэшщ, ауэ насыпыншагъэри япэ къэсым иратурэ кърагуэшэкIыркъым.
«Гъунэгъурэ гъуэншэджрэ» жыхуаIэ псалъэжьым и мыхьэнэр гурыIуэгъуэ дыдэ хъунущ мы тщыгъ тIэкIухэр тщылэжьыкIмэ.
Хъумбылейм уихьыж нэхърэ, фэ птету емынэм уихьми нэхъыфIщ.
Хьэл дахэр зехьэгъуейщ, — аращ щIэдахэжри.
КъулыкъукIэ ирикъуа къытехъуэмэ, дунейр къутэжыну жаIэ.
Нолым ноль хэплъхьэмэ, зэрынолкъым — нолитIщ. Ноль зыбжанэ зэхэувэмэ, мелуаныр хьэгъунэ къыдамыгъэплъыжынкIэ зэрыхъунури зыщывмыгъэгъупщэ.
Делэр зэрагъэунэхур къыIахIауэрэкъым, — хуашийIауэрэщ.
Къэбыр къуэпсым пытмэ — уэсысысщ, пщэм фIэтмэ — уэдыдыдщ.
Убэлэрыгъауэ Алыхьым и нэфI къыпщыхуэ нэхърэ, ухуэхьэзыру и ней къыпщыхуэми нэхъ шынагъуэншэщ.
ЕкIуу упса пцIыр пэж къыгуэудам йофIэкI.
Сэ сэщхь ныбжьэгъум сыхулIэ ныбжьэгъуу.
Бейтыгъуэн Сэфарбий.
Дыщалъхуа щIыналъэм
Шэрэдж аузым и дахагъэм цIыху куэд дехьэх.
Дэ къытхутх
Щхьэл
Си къуэшхэу Тимофейрэ Валерэрэ я фэеплъу
ДыщыцIыкIум ди адэ-анэм куэдрэ ди закъуэу пщIантIэм дыкъыданэн хуей хъурт. Илъэситху хъуа сэрэ зы илъэскIэ сэ нэхърэ нэхъыщIэ Вовэрэ нэхъыжьу дыкъагъанэрти, зи ныбжьыр илъэситIым нэса къудей Тимошэрэ илъэсым ит Валерикрэ дакIэлъыплъырт. ДакIэлъыплъри хэт ищIэнт, пщIантIэм ахэр дэмыпщын щхьэкIэ, я лъакъуэм кIапсэ кIыхь итщIэрти, езыхэми нэжэгужэу къапщыхьу, дэри щхьэхуиту дыджэгуу дыдэст.
Гъуэгум узэпрыкIмэ, ди унэм хуэзанщIэу щхьэлыжь гуэр щытт. Ар кхъухь хужьышхуэм нэхъ зэзгъэщхь абы щыгъуэм щыIэтэкъым. Чырбыш плъыжькIэ зэтралъхьами, илъэс куэдым къриубыдэу абы къыщIихуа хьэжыгъэ сабэм ар хужьыфэ ищIат. Щхьэлым и унащхьэм жьындухэр ист. Жэщ зэрыхъуу, жыг къудамэхэм къытетIысхьэрти, я джэ макъым нэхъ цIыкIухэр дызэбгригъэжырт, дыгужьеяуэ унэхэм зыщIэддзэжу. Ар ди анэм ищIэрти, дыщыхуэмыгъэбэяум: «Иджыпсту жьындухэр къэлъэтэнущ, щIэхыу фыгъуэлъи фыжей», — жиIэрти къытхурикъурт.
… А зэманым Къэбэрдей ЦIыкIум и Курп район псом зы щхьэл закъуэт щыIэри, ари ди къуажэм дэтрат. Гъунэгъу къуажэхэми, уеблэмэ нэхъ тпэгъунэгъу щIыналъэхэми (Осетие Ищхъэрэ — Алание, Ингуш республикэхэм) вы, махъшэ, шы, шыд зыщIэщIа гухэмкIэ къикIыурэ цIыхухэм я гъавэр абы щахьэжырт. Къэпхэр я плIэм илъу къуажэдэсхэм я нэхъыбэр щхьэлым къекIуалIэрт. Нэхулъэр къызэкIэщIитхъыу щыщIидзэ къудейм абыхэм я псалъэмакъымрэ шыхэм я щыщ макъымрэ дыкъызэщIигъэушэрт, асыхьэтуи дыкъэтэджырт. Арати, нэхущым щегъэжьауэ, жэщыр хэкIуэтэхукIэ лажьэрт къуажэ щхьэлыр.
Щхьэл щIыхьэпIэм уфIэкIыну ухуиттэкъым (абдежт гъавэр къыщыIахыр), моторыр гъуахъуэу адэкIэ щылажьэрт, мывэ щхьэлым гуэдзыр, нартыхур, хьэр, хугур хьэжауэ къыщIигъэкIырт.
Щхьэлым щIэт хьэкушхуэм зэпымыууэ сэхураныр тезу текIутат, ар ягъэлыгъуэрти, дагъэр къыщIахужырт. Си Iум ноби итщ абдеж цIыкIухэм къыщытхуашийуэ щыта макIуухуэ пщтырым и гурыхьагъыр. Хьэлвэ IэфIыр уигу къигъэкIырт ар щыпшхкIэ… сыт хуэдэуи тфIэфIт дэ ар!
Щхьэлым щIыхьэну хуитыныгъэ зрат мащIэм дэ дащыщт — сэрэ Вовэрэ. Абы и щхьэусыгъуэри дымыщIэу щыттэкъым — ди анэм иригъаджэрт щхьэлтетым и бынхэр. Зи нэ лъэныкъуэм имылъагъуж а лIы Iэчлъэчыр мазутIым фIыцIэ ищIарэ, пщIэнтIэпсыр ирикъуэкIыу къижыхьу фIэкIа зэи плъагъунутэкъым.
Щхьэлым ихьэжар пхъэ ашыкхэм къракIутэрти, итIанэ пэгункIэ зэбграхыжырт. Языныкъуэхэми къэп хьэзыр яIыгъмэ, бжьамийм щIаубыдэрти, кърагъэщащэрт. А Iуэхутхьэбзэм ахъшэ щIатыртэкъым, яхьэжам и Iыхьэ гуэр къыIахт армыхъумэ. Зыр адрейм дэIэпыкъуу, зэрыхьзэрий лъэпкъ къэмыхъуу чэзур псынщIэу екIуэкIырт.
Щхьэлым щылажьэхэр хьэжыгъэ защIэ хъурт, уеблэмэ я напи хыумылъагъукIыжу. Апхуэдэм деж дэ абыхэм псысэ лIыхъужь гуэрхэр къахуэдгупсысурэ, ди зэманыр нэжэгужэу дгъакIуэрт. Ауэ нэгъуэщI зы лъэныкъуэкIэ ар къыттехьэлъэрт: щхьэлым къигъэIу Iэуэлъауэр апхуэдизкIэ инти, цIыхуитI зэгуригъаIуэртэкъым, абы къыхэкIыу Iэпэтэрмэшу псори зэпсэлъэн хуей хъурт. КъищынэмыщIауэ, абы пэгъунэгъуу щыт унэхэм я абджхэр щигъэзджызджыр нэхъыбэт. Зыдгъэпсэхуну абы Iэмал къыщыдитыр жэщрати, а зыр ди гуфIэгъуэшхуэт.
НэгъуэщI къуажэхэм къикIыурэ я гъавэр яхьэжыртэкъэ-тIэ?! Я чэзур къэмысу щхьэлыр щызэхуащIыжым деж, цIыхухъухэм абдеж жэщыр щагъакIуэрт. Щхьэл дыхьэпIэм мафIэ щащIынти, абы пэрысу, хъыбархэр жаIэжу нэху къатещхьэнт. А псори дэ ди нэгу щIэкIырт, щхьэлыр дызэригъунэгъум къыхэкIыу. ЩIалэ цIыкIухэм хамэ щIыпIэ нэс кърахуа, иджыри гъуэгуанэ къызыпэщылъ псэущхьэхэм псы яхуэтхьурэ щедгъэфа куэдрэ къытхуихуащ.
Махуэ псор щыдгъэкIуэфырт а щхьэлым. Ди сэбэпынагъ гуэри едгъэкIырт лэжьакIуэхэм. Псалъэм папщIэ, хьэжыгъэр къэпхэм къыщракIутэкIэ, дэ Iэмал имыIэу дэIэпыкъуэгъуфI дыхъурт. Щхьэхуит дыкъыщыхъужым, щхьэл щIыбагъым щигъэувыкIа чейхэм ярыт псы пщтырхэм зыщIэдгъэмбрыуэрт. Абы хьэлэмэту хэлърати, зыуи къытщыхъуртэкъым чейхэм щагъэупщIыIу хабзэ гъущIыкIэхэм къакIэрыкI дагъэм дыкъызэрицIалэри. ИужькIэ ди анэм сабын фIыцIэкIэ дигъэкъэбзэжырт…
ТфIэпсэкIуэд хъурт махуэ псокIэ кIарц жыгхэм кIэрыт шыхэр. Си къуэш цIыкIумрэ сэрэ зэгуэрым мурад тщIащ декIуэлIэфын хуэдэу нэхъ зэпIэзэрыту къытщыхъу зы псэущхьэ дутIыпщыжыну. Зыми дыкъыщамылъагъу пIалъэ зидгъахуэри, шыр жыгым къыкIэрыттIэтыкIащ: «КIуэж!», — дысакъыу абы кIэлъыддзащ. Шыр щхьэхуит зэращIыжар и фIэщ мыхъущэ хуэдэ, щхьэлым хуэм дыдэурэ, лъэбакъуэ цIыкIукIэ IукIуэту хуежьащ. ГъэщIэгъуэнрати, тэлай къэсыхукIэ ар къызэплъэкIыжырт: «Сыщымыуэу пIэрэ?» — жыхуиIэу.
Щхьэлым метр 300 хуэдизкIэ пэIэщIэ хъуа нэужь, шым лъэхъулъэущ зищIри, нэхъ тегушхуауэ и гъуэгу хигъэщIын щIидзащ — гъавэншэрэ зыхуар имышэжу. Шыр и закъуэу щыдыхьэжым, зыхуэкIуэжахэм гущтэ къащтащ, тхьэмадэр кIуэда къафIэщIри. А шы дыдэм къуэр ягъэшэсащ, икIэщIыпIэкIэ Къаншыуей жылэ нэсу къэхъуар зэхигъэкIыну. МыдэкIи, куэд дэмыкIыу лIым гу лъитащ и шыр зэрыщымытыжым. «Ар дауэ къэухъут? Дэнэ кIуа?» — гуоун щIидзащ абыи. ЦIыхухэр къызэхуэжэсащ, къэхъуар зрагъэщIэну. АрщхьэкIэ, зэман щIагъуи дэмыкIыу, езыр кърагъэлъыхъуэжыну кърагъэжьа шууейр къэсри, Iуэхур зыIутыр къагурыIуащ, хэти зэпхыдыхьэшхыкIыурэ лIым къыщIэнэкIащ. А псом дэ щэху зытщIауэ лъэныкъуэкIэ дыкъыщеплъырт…
Куэдрэ дигу къеуащ а щхьэлыр зэракъутэжар. Къуажэхэм токур кIуэцIрашри, макъышхуэ езымыгъэщIу лажьэ, хьэжыгъэр нэхъыбэу къыщIэзыгъэкI нэгъуэщI щхьэл цIыкIухэр къэунэхуащ. Щхьэлыжьыр зыкъомрэ яхузэтехыжакъым, апхуэдизкIэ зыхуей хуэзауэ, быдэу ар ящIауэ щытати.
Щхьэл унащхьэм иса жьындухэри псэупIэншэ щыхъум, гъунэгъу унэхэмкIэ Iэпхъуащ. ЦIыкIухэм тхуэмыгъуэтыххэр арати, ди унащхьэм къитIысхьа бзухэм тфIэхьэлэмэту дакIэлъыплъырт, уеблэмэ шырхэм лы гъэвахэр яхудэтхьейрт. Жьынду анэхэм фIыщIэ къытхуащIу къытфIэщIырт, я нэ пIащэ гъуэжьыфэхэр къыттраубыдэу, бзэрабзэу щыхуежьэ-кIэ.
Зэман дэкIри, щхьэлыр жылэдэсым зэбграхыжыпащ, зы чырбыши гъущIыпи абы къыхэмынэу. Ауэ а зэманым хиубыда зэкъуэшхэм ар ди гум къинащ кхъухь хужьышхуэм едгъэщхьу зэрыщытам хуэдэу. Языныкъуэхэм дежи си нэгум къыщIоувэ я чэзум ежьэу щхьэлым деж уэршэру щызэхэт цIыху гуп…
КIэрашэ Михаил.
Псэущхьэхэм я дуней
Iэмалищэрэ зырэ
Бажэр къапхъэным дэхуащ. Дэхуащи, мэгъынанэри щысщ:
— ЩакIуэр къэсынщи, си фэр триудынщ, сытыр си махуэ мыгъуэ!
Зы бажэжь кърихьэлIащ блэжрэ пэт.
— Умыгъ, си къуэш цIыкIу, — жиIащ бажэжьым. — Сэ Iэмалищэрэ зырэ сощIэ. Зы Iэмал бжесIэнщ. ЛIа нэпцI зыщIи, къапхъэным укъыдиха нэужь, щIэпхъуэж.
Ар къыжриIэри, Iэмалищэрэ зырэ зыщIэ бажэжьыр мэзым хэлъэдэжащ. Модрейм лIа нэпцI зищIащ. ЩакIуэр къэсащ, бажэр къапхъэным къыдихащ. ЩакIуэр игъэбэлэрыгъри, бажэр щIэпхъуэжащ.
Зыкъом дэкIащ. Iэмалищэрэ зырэ зыщIэ бажэжьыр дэхуащ къапхъэным. Зэрей бажэр кърохьэлIэ, бажэжьыр гъыуэ здэщысым.
— Нэгъабэ укъезгъэлауэ щытащ, иджы уэ сыкъегъэл, — жиIащ бажэжьым.
— Зы Iэмал закъуи сщIэркъым армыхъумэ, укъезгъэлынтэкъэ. Уэ Iэмалищэрэ зырэ уощIэ. ЗымкIэ сэ сыкъебгъэлащ. Iэмалищэ къыпхуэнащ иджыри.
— Iэмалищэрэ зырэ сщIэуэ бжесIа щхьэкIэ, зы закъуэ мыгъуэт сщIэр. А зыри уэ бжесIэри, щакIуэм къезгъэщIащ, афIэкIа къысхуэгъэпцIэжынукъым, — жиIэри, бажэ щхьэщытхъур гъыуэ тIысащ.
Адыгэ къэкIыгъэцIэхэр
Батыргъэнщэху — Борщевик Лескова. ГъитIкIэ къэкI удзщ, батыргъэнхэм ящыщщ. И лъагагъыр см 50 — 100 мэхъу. Къабзийм ещхь и тхьэмпэхэр кIыхьщ, зэгуэбза куэд яIэщ, я щIагъыр хужьыфэщ. Гъэгъа хужь-хэр, Iэрамэ хъурейуэ зэхэту, удз щхьэкIэм бадзэуэгъуэм къыпедзэ, къапщIийхэм мм 4 — 5 я кIыхьагъщ, лэдэх яIэщ. Бгыщхьэхэм, мывалъэ джабэхэм къыщокI.
Бэдрэжан — Томат съедобный, помидор. ЩIыпIэ куэдым къыщагъэкI хадэхэкIщ, зы гъэкIэ фIэкIа къэкIыркъым. И лъагагъыр см 50 — 70-м щIигъуу докIей, щIэгъэкъуэн хуащIурэ м 1,5 — 2-кIэ драгъэкIей бэдрэжан лIэужьыгъуэхэри щыIэщ. КъэкIыгъэм къудамэ куэд ещI, и тхьэмпэхэм лэдэх ин куэд яIэщ, мэ къакIэрех. КъэкIыгъэр зыщиужькIэ занщIэу щытщ, жьы хъумэ, и пкъыр, къудамэхэр щIым тогъуалъхьэ. Гъэгъа гъуэжь цIыкIухэр, Iэрами 5 — 15-у зэгъусэурэ, и щхьэм гъатхэм, гъэмахуэм къыпедзэ. Бэдрэжаныр хъуа нэужь плъыжьщ, инщ. Ди къэралым, нэхъыбэу Кавказым, Украинэм и хуабапIэхэм, Къыргъызым, Узбекистаным, Тыркумэным, нэгъуэщI щIыпIэхэм къыщагъэкI.
Бэджкъиш — Тысячелистник. Илъэс зыбжанэкIэ къэкI, зи лъагагъыр см 40 — 60 хъу удз лъэпкъыгъуэщ, лIэужьыгъуэ зыбжанэу гуэшауэ. Я тхьэмпэ хуэкIыхьхэм лэдэх куэд яIэщ. Пкъы занщIэу дэкIейхэм мэкъуауэгъуэм — бадзэуэгъуэм гъэгъа хужьыфэхэр е пшэплъыфэхэр къапедзэ. Жылэхэр гъэмахуэкIэм, бжьыхьэм мэхъу. КъэкIыгъэхэм лъабжьэжь ящI. Нэхъыбэу къыщокI губгъуэхэм, мэкъупIэхэм, щIыжьхэм, псэупIэхэм япэгъунэгъуу. Медицинэм къыщагъэсэбэп. Адыгэхэри куэд щIауэ ироIэзэ.
Хьэкъун Барэсбий.
Адыгэ шхыныгъуэхэр
Щыхьыл е бжьоул щIэгъэжьа
Щыхьылымрэ бжьоулымрэ, унагъуэ Iэщым хуэдабзэу, шхыныгъуэхэр къыхащIыкI. ЛыпцIэр г 15 — 20 хъууэ яупщIатэ, хьэкъущыкъу лам иралъхьэ, шыгъурэ бурш хьэжарэ хадзэри, зэIащIэ, бжьыныщхьэ упщIэта халъхьэ. Псори фIыуэ зэхапIытIэурэ зэIащIэ, бжьыныпсыр къыщIахуурэ. И щхьэр трапIэри, сыхьэти 5 — 6-кIэ щIыIапIэм щагъэт. ИтIанэ лы тыкъырхэр дзасэм фIалъхьэ, я зэхуакум бжьыныщхьэхэр дэлъуи, хьэзыр хъуху дэпкIэ ягъажьэ. ЩагъажьэкIэ лым щэ дагъэ гъэткIуа щахуэ. Абы лыр тхъуэплъ ещI. Iэнэм щытрагъэувэнум и деж дзасэм къыфIахри, тепщэчым иралъхьэ е пIастэ хуабэм тралъхьэ. Мырамыси, чыржыни, мэжаджи, щIакхъуи дашх.
Халъхьэхэр (зы цIыху Iыхьэ):
ЛыпцIэу — грамм 200
Лым хапIытIэну бжьыныщхьэу — грамм 50
Дзасэм фIалъхьэну адыгэ бжьыну — грамми 100
Щэ дагъэу — грамм 20
Шыгъуу, шыбжийуэ — узыхуейм хуэдиз.
Джэд лэпс
Мыбы щхьэкIэ нэхъ къащтэр джэдыжьщ, абы и лым нэхъ лэпсыфI къыщIовыкIри. Джэд гъэкъэбзар зэпкърах, ятхьэщIри шыуаным иралъхьэ. Абы и тхьэмщIыгъури нэгэгъури зыхуей хуагъазэри, ари халъхьэ. Лыр щIигъанэу псы щIыIэ щIакIэри, мафIэ иным тету зэ къытрагъэкъуалъэ, тхъурымбэр къытрахыурэ. МафIэр ирашэхри, шыуаныщхьэр тепIауэ, тхъурымбэри къытрахыурэ ягъавэ ныкъуэвэфI хъуху. Абы халъхьэ бжьыныщхьэ, тыкъырышхуэурэ упщIэта пхъы укъэбза, шыгъу. МафIэр цIыкIу ящIри, тхъурымбэр къытрахыурэ хьэзыр хъуху ягъавэ. Джэдыл вар пэшхьэкум къытрахри, и щхьэр тепIауэ щагъэт дакъикъипщI-пщыкIутхукIэ. Джэдыл вар къыхахри, хьэкъущыкъу иралъхьэ, бжьыныху-шыгъу, шыбжий хэдзауэхалъхьэ, зэIащIэжри, и щхьэр тепIауэ тIэкIу щагъэт нэхъ мэ гуакIуэ къищтэн щхьэкIэ. Лэпсыр бинт тIуащIэ-щащIэкIэ языж. Джэдыл шыуар тепщэч иралъхьэри, Iэнэм трагъэувэ пщтыру. Дашх пIастэ. Лэпс пщтырыр трафыхьыж. Джэд лэпсым шыпс, хьэнтхъупс ирипщI мэхъу.
Халъхьэхэр:
Джэду — зы, грамм 2000 хъууэ
Псыуэ — грамм 4000
Пхъы укъэбзауэ — грамми 100
Бжьыныщхьэ укъэбзауэ — грамми 100
Шыгъуу, шыбжийуэ, бжьыныхуу — узыхуейм хуэдиз.
Къубатий Борис.
Псалъэзэблэдз
ЕкIуэкIыу:3. ТхьэмыщкIэ дыдэ. 5. Илъэс зы-тIу зи ныбжь шыщIэ. 7. Бахъсэн щIыналъэм щыщ уэрэджыIакIуэ, Къэбэрдей-Балъкъэрым щIыхь зиIэ и артист. 8. Гъэсыныпхъэ. 10. Совет Союзым и ЛIыхъужь Иуан … 12. Унагъуэ къулейм я Iуэхутхьэб- защIэ. 14. Сталиныр къыщалъхуа къалэр. 15. …-Абхъаз зауэм лIыгъэ щызэрахьащ ди адыгэ щIалэхэм. 16. Зил къыпщIэмыузым, уи … хуумыIуатэ. 18. … вы бжьакъуэм къокI. 19. Налшык дэт хьэщIэщ унэ лъагэшхуэ. 22. Къэбэрдей уэрэдус, композитор цIэрыIуэ. 24. «… лъапэхэм деж» — КIыщокъуэ Алим и поэмэ. 25. … тесу, псым йопыдж. 26. Ди щIыпIэм куэду къыщыкI жыг. И гъэгъахэм бжьэм фо къыпех. 27. ПхъащIэ Iэмэпсымэ. 28. ЩIымахуэм сабийм къызэражыхь «транспорт». 31. Зэгуамыгъэжу псэущхьэм траха фэ. 33. Пхъэщхьэмыщхьэ. 34. Нартыху хъумапIэ. 35. Нартыху щхьэкIэм къыдидз гъэгъа. 37. … и жапIэр езым къегъуэтыж. 39. ЦIыху цIыкIур а псэущхьэм къытепщIыкIауэ жаIэ, языныкъуэхэм ар ямыдэ пэтми. 41. Ныпышхуэ. 42. Арджэныр а къэкIыгъэм къыхащIыкI. 43. Пщыкъуэм и щхьэгъусэ. 45. Къэбэрдей пщышхуэ Идар Темрыкъуэ ипхъу, Урысей пащтыхь Иван Грознэм и щхьэгъусэ етIуанэ. 46. МылъкукIэ зызымыгъэнщI, иIэр зигу пымыкI.
Къехыу:1. Шы къэпщIэнтIам къыщхьэщих бахъэ. 2. УэршэрынкIэ ирикъуа щIалэ гупыр зэбгрыкIыжащ, щхьэж и … бжэн лъакъуэу. 3. МэкъупIэхэм, гъуэгубгъухэм куэду къыщыкI, зи гъэгъахэр къащхъуафэ удз хущхъуэ. 4. КъурIэным и зы пычыгъуэ. 6. Пхъэм къыхэщIыкIа кумбыгъэ ин, псылъэ. 9. Къэбэрдей-Балъкъэрым и Суд Нэхъыщхьэм и УнафэщIу илъэс куэдкIэ лэжьа … Юрий. 11. Уи бзэгур къэзыс ерыскъы гуэр. 12. «… Мурат» — ПащIэ Бэчмырзэ и усэр лъабжьэ зыхуэхъуа адыгэ уэрэд. 13. Зи пхъафэр щхъуафэ-фIыцIафэ жыг; гъэсыныпхъэу къагъэсэбэп, псэуалъи къыхах. 17. 1943 гъэм а къалэм щызэхуэзащ Сталин, Черчилль, Рузвельт сымэ. 20. Джэдкъаз. 21. Нартыху е нэгъуэщI гъавэ куэду иракIутэн папщIэ ар шыгум е шыдыгум трагъэувэрт. 22. ПамыупщIу гъэ техьа удз. 23. Адыгэ IуэрыIуатэм къыхэщыж цIыхубз пелуан. 28. Адыгэм щIагъуэу ямышх, губгъуэхэм, мэзхэм къыщыкI къэкIыгъэ. 29. ХадэхэкI. 30. ЩIалэ пкъыфIэ, зэкIуж. 32. Пасэрей адыгэ лIыхъужь, е IутIыж Борис и пьесэ. 36. Джэду … е мыщэ … 38. Ахъшэ жьгъей. 40. Къуаншагъэ зылэжьа цIыху. 43. КIуащ БетIал и поэмэ. 44. Акъылым уасэ иIэкъым, гъэсэныгъэм … иIэкъым.
Зэхэзылъхьар МызАхьмэдщ.
ФокIадэм и 28-м ди газетым тета псалъэзэблэдзым и жэуапхэр:
ЕкIуэкIыу: 1. БажэкIэ. 4. Щхьэгуэш. 7. Кумб. 8. Аркъэн. 10. Дунай. 12. Хьэрып. 14. Изрэ. 15. ИкIута. 16. ЛантIэ. 18. IумпIэ. 20. Хьэдзэ. 22. Умэ. 23. Вы. 24. Лыжь. 25. Бел. 26. Кукъу. 27. Дыгъу. 29. Ефэнды. 30. Псыкъуий. 32. Щыщ. 34. Егъу. 35. Алъп. 36. Уэд. 37. Уэ. 38. Гъубж. 40. Нэгъуд. 42. Хьэсэ. 43. Емышэ. 44. Даур. 46. Кумыщ. 48. Сэшхуэ. 50. Армум. 52. Шырыкъу. 53. АкIэ. 54. Ермэлы. 55. ХьэпцIий.
Къехыу: 1. Братиславэ. 2. КIэн. 3. Амур. 5. Хьид. 6. ШейтIанлъакъуэ. 9. Къыр. 11. НэкIу. 12. Хьэлэ. 13. Пхъэхь.17. Нэм. 19. МэлхьэпIатIэ. 21. Дзэлыкъуэдэс. 27. Дыщ. 28. Гъупщ. 31. Шеварднадзе. 33. ХьэтIохъущыкъуей. 39. Бжьы. 41. Дерс. 42. Хьэхуэ. 45. Уэм. 47. Мэр. 49. ШыкIэ. 51. Мыл. 52. Шхуэ.
