Калининград зи плъапIэхэр
Америкэм и Штат Зэгуэтхэм я лIыкIуэу Урысейм щыIа Макфол Майкл иджыблагъэ ита интервьюхэм ящыщ зым щыжиIащ Калининград областыр иджы Германием къищтэжыну хуиту.
«ЛIэщIыгъуэ зыбжанэкIэ Кёнигсберг нэмыцэ щIыналъэу щытащ. Абы къикIрэ Германием иджы Калининград зыхигъэхьэжыну хуиту?» Зызумысыжынщи, апхуэдэ упщIэ зэхэсхыну сыпэплъащ. Ар къыздикIыну сызыщыгугъри хы адрыщIырт. Сыту жыпIэмэ, Кърым гъатхэм иужькIэ Калиниград областым (нэхъапэм Пруссие КъуэкIыпIэу щытам) ехьэлIа Iуэхугъуэхэм псынщIэ дыдэу заужь хъуащ. Абыхэм унэтIыныгъитI яIэщ — къарумрэ псэкупсэмрэ ятещIыхьахэр.
Япэрауэ, зэман кIэщIым къриубыдэу НАТО-м Калининград областыр IэщэкIэ зэщIэузэда къарухэмкIэ къиувыхьащ. Абы къыкIэлъыкIуэу, СССР-р зэры зэхэ щэщэжрэ зэи къэмыхъуауэ, а зэгухьэныгъэм и дзэ-хьэуа къарухэм я зыгъэсэныгъэ лъэщхэр а щIы-пIэм пэгъунэгъуу щекIуэкIащ, кхъухьлъатэ 90-м нэблагъэ зэуэ уэгум щит къэхъуу. Иджы США-р иужь ихьащ Польшэм дзэ базэ щиухуэну. Ар Калининград областым зэ рыпэжыжьэр километр 250-рэщ.
ЕтIуанэрауэ, Калининград жыджэр щы хъуащ ет хуанэ колоннэр. «Калининград — ар Кёнигсбергщ» къыхуеджэныгъэр абы и тегъэщIапIэ нэхъыщхьэщ. ИлъэсипщI и пэкIэ зэщIэмыгъэуIуауэ Кёнигсберг хуэгъыу щытамэ, нобэ болъагъу ахэр зы унафэм щIэту зы унэтIыныгъэм IупщIу зэрыхуэкIуэр.
Зи гугъу тщIахэр зэтпхыным ди акъылыр хуэзыгъэ-кIуар Макфол жиIахэращ. США-м и президентым лъэпкъ шынагъуэншагъэмкIэ и чэнджэщэгъу щхьэхуэу, иужь кIэ Америкэм и Штат Зэгуэтхэм я лIыкIуэу Урысей Федерацэм щыIам, дауи, фIы дыдэу къыгурыIуэрт Кърымымрэ Калининградрэ зэрызэригъэпщам дуней псом куэду зэрыщытепсэлъыхьынур. Шэч хэлътэкъым а псалъэмакъым Урысеймрэ Украинэмрэ я хъыбаре гъащIэ IэнатIэхэри зэрыхэтынум. КъызэрыщIэкIымкIэ, Iуэхур къигъэубэлэцауэ аращ. Макфол къигъэсэбэпри, КъухьэпIэм Iэмал игъуэтащ Калининград областым щыпсэухэм я гум илъыр зригъэщIэну, ар Мэзкуу къызэрыщыхъуми зыщигъэгъуэзэну. Дип ломатым, блэкIрэ пэт, Киеви «къупщхьэ хуидзащ» — «флъагъуркъэ, фытщыгъупщакъым» жыхуиIэу.
Макфол и мурадхэр къехъулIащ. Мэзкуу и хъыбар егъащIэ IэнатIэ нэхъыщхьэхэм «Калининград зэрыттрахыжыр» яфIэфIыпсу «ягъэныщкIуащ», ауэ абы нэхъыбэу дихьэхар ар зэхьэлIа дыдэхэрщ. Калининграддэсхэр интернетым щызоныкъуэкъу, зыр адрейм игъэпуду. Хэти американ дипломату щытам и псалъэхэр къанэ щымыIэу диIыгъщ, хэти ар фIэхьэдэгъуэдахэщ. Псалъэмакъым хэт лъэныкъуитIми Кърымыр тегъэщIапIэ ящI. Аращ зыхущIэкъуар США-м и президентым лъэпкъ шына гъуэншагъэмкIэ и дэIэпыкъуэгъу хэхауэ щытар (иджыри армырауэ пIэрэ зэрылажьэр?). Апхуэдэ дыдэу Украинэми Iуэхухэр къыщежьат.
Иджы гурыIуэгъуэ дыдэщ: «Украина це Європа» Iэмалыр КъухьэпIэм аргуэру къегъэсэбэп. Сыт зыгуэр щIэпхъуэжынур? «Калининград — дас ист Ойропа» жыIи зэфIэкIащ. А гупсысэр куэдым къызэдащтэнущ. Ар нобэ щыдолъагъу Калининград. ЩIыналъэ унафэщI хэр ерыщу хущIокъу я деж къакIуэхэр визэншэу кърагъэхьэну хуит ящIыныр пхагъэкIыну. визэ уимыIэми, сыхьэт 72-кIэ ущыIэну илъэсипщI хъуауэ хуит узэращIыр яфIэмащIэщ. Апхуэдэ щIыкIэкIэ Урысеймрэ Евросоюзымрэ зэныбжьэгъугъэкIэ зрашэлIэну быдэу я фIэщ мэхъу. Абы къикIынур Украинэм дигъэлъэгъуащ.
Ди нэгу щIокI етхуанэ колоннэм нэрылъагъуу зэрызигъэбыдэр, утыкуакIуэ зэрыхъур. Драгъэсэжащ щэнхабзэ Iуэхугъуэхэр къыщрахьэжьэкIэ Калининград областым и щIыпIэцIэхэм нэмыцэхэм фIащахэмкIэ зэреджэм — Земланд хытIыгу ныкъуэ, Роминтен мэз гуартэ, Ломзе хытIыгу (2018 гъэм футболымкIэ щыIэну дунейпсо чемпионатым и зэIущIэхэм ящыщхэр щекIуэ кIыну стадион абрагъуэр мыращ щаухуэр)…
Калининград къыщыщIагъэкIа ерыскъыхэкIхэр КъуэкIыпIэ Прус сием и фIэщыгъэхэм зэщIащтащ. Къапщтэмэ, «Инстербург» коньякыр, «Нойхаузен», «Kоnigsberg» пивэхэр, «Бальга» (нэмыцэ быдапIэм и щIыхькIэ), «Кайзер» щIакхъуэ лIэужьыгъуэхэр, нэ гъуэщI куэди.
Дривгъаплъэт щэнхабзэ Iуэхугъуэ нэхъыщхьэхэм: Гоф ман къызэралъхурэ илъэс 240-рэ щрикъум ирихьэлIэу музей гъэлъэгъуэныгъэ, Кёнигсберг XVII — XX лIэщIыгъуэхэм и графикэм и выставкэ, Кёнигсберг и ИлъэсыщIэ хабзэхэр…
Калининград щыIэщ нэмыцэ мывэ гъуэгухэр хъу мэнымкIэ зэгухьэныгъэ, нэмыцэ шхыныгъуэхэр гъэхьэ зырынымкIэ чэнджэщхэр щыбгъуэтыну сайт, нэмыцэ философым и цIэр зезыхьэ университет… Иджы фэ къывгурыIуэрэ калининграддэсхэр хуейми-хуэмейми нэмыцэ хабзэхэм зэрытрашэр? Сыт хуэдэ къэкIуэну абыхэм яIэр?
Выползов Андрей.
«Регнум» хъыбарегъащIэ агентствэ
