«Зауэм и щIэблэр» нобэ гулъытэншэщ
Щхьэр яхуэдгъэщхъыу пщIэ яхудощI Хэку зауэшхуэм хэтахэм, хэкIуэдахэм, ныкъуэдыкъуэ щыхъуахэм, зэхэуэ гуащIэхэр зи нэгу щIэкIа ветеранхэм, я къару емыблэжу тылым щылэжьа псоми. Къэралым и Iэтащхьэхэми ахэр дамыгъэ лъапIэхэмкIэ ягъэпажэ, псалъэ гуапэхэр жраIэ. Ар хъарзынэщ, абыхэм апхуэдэ пщIэр къалэжьащ икIи захуагъэщ. Ауэ гугъуехьышхуэкIэ ТекIуэныгъэр къытхуэзыхьа, зи сабиигъуэр а зауэшхуэм хиубыдэу дуней дахэм къыщымыхъуа, цIыкIуу щIадзэу балигъ IэнатIэхэр езыхьэкIын хуей хъуа, зи дуней Iыхьэр егъэзыхыгъуэ защIэу жьы хъужахэр ди къэралым гулъытэншэ щIищIар, уеблэмэ щIызыщигъэгъупщэжыпар гурыIуэгъуэкъым.
Щэуей Мидэ Ди нэхъыжьыфIхэу зи сабиигъуэр блэкIа лIэщIыгъуэм и 30 — 40 гъэхэм техуахэм къагъэщIар зэман дыджщ. ЦIыкIуу щIадзэу ягъэвакъэ абыхэм гъейр, ягъэунэхуакъэ мэжэщIалIагъэр, колхозхэр зэфIэгъэувэжыным пыщIа хьэзабхэр, уаер, шэкъэуэжхэр, зеиншагъэр? Еджэну Iэмал гуэр къащыхукъуэкIми, дигу къэдвгъэгъэкIыжыт ахэр здэкIуа школхэр къэплъу зэрыщымытар, тхылърэ дэфтэррэ ягъуэту къызэремыкIуэкIар. Iэпщэ къару зыхэлъхьэн хуей балигъ лэжьыгъэ гугъу дыдэмрэ еджэнымрэ зэдахьу щытащ абыхэм. Куэд ягъэващ зауэм и щIэблэм, ауэ я адэ хэкум хуаIэ лъагъуныгъэр зэи къэлэнджакъым, ахэр гъунапкъэншэу дихьэхырт нэхъ Iуэху иныжхэм. ЩIэныгъэ зэгъэгъуэтынрати, пхуэмыIуэтэным хуэдизу итхьэкъуат. А щIэблэ псэемыблэжым ящыщ куэдым лэжьыгъэ мытыншри еджэныгъэ гугъури зэдахь защIэурэ щIэныгъэм и лъагапIэ ин дыдэхэм нэсыфащ, щIым щыщ ящIа заводхэр, фабрикэхэр, къалэхэр, къуажэхэр щIэрыщIэу къызэфIагъэувэжынри, нэхъ дахэжу къагъэщIэрэщIэжынри яхузэфIэкIащ.
Мис апхуэдэ зэман гугъум халъхуа щIэблэрщ дэ ди промышленностым и лъэныкъуэ псори зэфIэзыгъэувэу ди хэкур лъэщ икIи быдэ, бийр зыфIэлIыкI, щIэныгъэм, гъуазджэм, спортым щыпэрыт зыщIар. Апхуэдэу ди республикэ цIыкIури лъэныкъуэ псомкIи узэщIа, унэтIа хъуат а зэманым. Абы и щыхьэт узыфIэмыкIыжынщ Къэбэрдей Балъкъэрым къыхуагъэфаща орденхэр. Зауэм и щIэблэм я гуащIэрщ псэукIэкIэ цIыхубэр къызэзыгъэпэщыжар. Ахэр щIэпсэуари зыхуэпсэуари къэкIуэну зэманырщ. Яхэлътэкъым абыхэм щхьэхуещагъэ. Пэжагъэр я хьэлым ебэкIырт.
Чэзур къэсурэ ахэр зэкIэлъхьэужьу пенсэм кIуащ. Япэ итахэм я Iуэхур Iеякъым, ауэ иужькIэ къэралыр зыкъутэжахэм гулъытэ гуэри лъагъэсакъым тхьэмыщкIагъэшхуэхэмрэ гугъуехь мыкIуэщIыжхэмрэ зыгъэвахэм. Пенсэр зэрагъэпэщын папщIэ зи дэфтэрхэр зымыгъуэтыжахэри мащIэкъым, зыIута IэнатIэхэр зэрызэхуащIыжам къыхэкIыу. ИкIи хэкур апхуэдизу зыхуэныкъуэу щытахэр лей дыдэ хъуащ. Уеблэмэ хэкум щекIуэкI зэхъуэкIыныгъэхэр удын бзаджэу зытехуэхэм я гъащIэр кIэщI ищIри, куэд дыди бампIэмрэ гуузымрэ яхьыжащ. АтIэ гутехуэгъуафIэт — уи гъащIэр, уи пщIэнтIэпсыр зыхэплъхьа завод пщIы бжыгъэхэр зэрызэхадыгъуэжымрэ зэрагъэщэщэжымрэ укIэлъыплъыныр, лэжьапIэншэу къэна я бынхэр къалэ жыжьэхэм я щхьэр щызэрахьэу зэрызэбгрыкIыр уи нэгу щIэкIыныр. Абы къыщымынэжу, дэ къыдэхъуапсэу псэуа къэралхэм я хьэпшып мыфэмыцхэм я мылъкур халъхьарэ, щIэблэкIэ дызыщыгугъ нысащIэхэм я гъащIэр щхьэхуимыту бэзэрхэм щахьу плъагъуныр.
ЗэхъуэкIыныгъэ мышуухэм я зэранкIэ, дызыщымыгъуазэ инфляцэм сомыр пуд ищI зэпытщи, пенсэу ягъэувахэр дыхьэшхэну мащIэ хъуащ. ХьэIупс ящIа совет властым и кIэпIейкIэ 69-м зы доллар къыщIэкIырт а зэманым, щай закъуэкIэ мы къалэм и бгъуагъи и кIыхьагъи зэлъэбгъэIэсыфынут, кIэпIейкIэ 16-кIэ щIакхъуэ тэмэм къэпщэхуфынут…
Сыт иджыпсту зи уасэр хэмыхъуэр, зи фIагъыр емыхуэхыр? Хьэмбрэбову дунейм темыхуэж шхынхэм къэуат ящIэлъыжкъым жыпIэныр мащIэщ, языныкъуэхэм узыгъэлIэни яхэтщ. А псоми цIыхум и пщIэр ираудых.
Япэм уэркъ хабзэ жаIэмэ, хабзэр ткIийуэ зехьэн зэрыхуейр къикIырт. Иджы сэ сыуэркъщ жызыIэхэр куэд хъуащ, ауэ, ди жагъуэ зэрыхъущи, абыхэм я нэщэнэр сыт хуэдэ хабзэри къутэнырщ.
Зауэм и щIэблэм хуэтщI гулъытэр къэIэтын хуейщ. ЕкIукъым ахэр мэжэлIэныр, пIыщIэныр. Дэ дыадыгэщ, ди адыгагъэми къемызэгъщ ди нэр апхуэдэхэм яхуэдуфIыцIыныр. Ауэ щыхъукIэ, а зауэ дыдэр зыгъэва Германием, Украинэм, нэгъуэщI къэралхэми куэд щIауэ «зауэм и щIэблэм» яхуэфэщэн гулъытэрэ нэмысрэ хуащI. АтIэ щхьэ дэ деплъурэ гугъу едгъэхьын хуей а къытхуэнэжа ди нэхъыжь тIэкIухэр?
«Зауэм и щIэблэм» ягъэва бэлыхьхэмрэ гугъуехьхэмрэ къарууншэ ищIащи, мыхъужын дыркъуэу абыхэм къатехуам яхухэдвмыгъэгъахъуэ. Дывгъэхъумэ абыхэм я псэр, къэдвмыгъэхь я гуэныхь.
иджыпсту унафэр зи IэмыщIэ илъхэм гу быдагъэр къатемыкIуэну дащогугъ. Ди Парламентым хэт депутатхэм «Ветеранхэм ятеухуауэ» Федеральнэ законым и 2-нэ, 20-нэ статьяхэм хэплъэжу, ди нэхъыжьыфIхэм «Зауэм и щIэблэ» статус тэмэм иратыжыну. Абы хеубыдэ 1928 гъэм мэкъуауэгъуэм и 22-м къыщыщIэдзауэ 1945 гъэм ТекIуэныгъэм и махуэм нэсыху къалъхуахэр. Ди фIэщ мэхъу унафэщIхэм дызэрызэхащIыкIынур.
Щэуей Мидэ,
«Зауэм и щIэблэ» урысейпсо жылагъуэ
зэгухьэныгъэм и Къэбэрдей-Балъкъэр къудамэм и правленэм и унафэщI.
