Сенатор Къанокъуэ Арсен и ныбжьыр мазаем и 22-м илъэс 60 ирокъу
Урысей Федерацэм и Федеральнэ Зэхуэсым ФедерацэмкIэ и Советым хэт Къанокъуэ Арсен Башир и къуэр и щхьэкIи и IуэхущIафэкIи къацIыхуну хунэсащ езыр къыщалъхуа республикэм, Урысей псом. Абы и гугъу щытщIкIэ, ди нэгу къыщIэувэжыр ди хэку цIыкIум папщIэ зэфIигъэкIа Iуэху дахэхэрщ, КъБР-м и Iэтащхьэу лэжьэху дэтлъэгъуа Iэзагъымрэ жумартагъымрэщ.
Урысей Федерацэм и Президентым 2005 гъэм фокIадэм и 28-м къыхилъхьэри, КъБР-м и президенту ягъэуват иджырей гупсысэкIэ зиIэ, зыхуигъэувыж къалэнхэр зэрызригъэхъулIэн Iэмалхэр къэзыгъуэтыф политик Къанокъуэ Арсен. Ар а IэнатIэм зэрыпэрыта илъэсибгъум къриубыдэу пщIэшхуэ къыщилэжьащ ди лъахэм исхэм я деж, и Iулыджыр щызэфIэуващ, и зэфIэкIыр къэрал псом къыщалъытащ. Урысейм ис эксперт-политолог куэдым жаIэрт Къанокъуэ Арсен КъБР-м и Iэтащ-хьэу щIагъэувар экономист-Iуэхузехьэ лъэщу, абы и лъэныкъуэкIэ зэчий къызэрымыкIуэ бгъэдэлъу зэрыщытыр арауэ. Пэж дыдэуи, абы щыхьэт техъуащ Къанокъуэм УФ-м и субъект нэхъ къыкIэрыхухэм ящыщыр илъэс зыбжанэм къриубыдэу Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм экономикэ и лъэныкъуэкIэ щыпашэ хэгъуэгу зэрищIар. КъБР-м и УнафэщIу щагъэува махуэм щегъэжьауэ ар иужь ихьащ республикэм и экономикэм зегъэужьыным, туризмэм зегъэубгъуным, мэкъумэш IэнатIэмрэ промышленностымрэ егъэфIэкIуэным.
Ахэр зригъэхъулIэфын папщIэ зыхуей псори зэфIэкI, щIэныгъэ, лэжьыгъэм и пIалъэ, жыджэрагъ — иIэт абы. Къанокъуэ Арсен къиухащ Плеханов Г. В. и цIэр зэрихьэу Москва дэт, цIыхубэ хозяйствэмкIэ институтым и сату-экономикэ факультетыр. Ар экономикэ щIэныгъэхэм я докторщ. Экономикэ щIэныгъэхэмрэ хьэрычэтыщIэ IуэхухэмкIэ академием, Естественнэ щIэныгъэхэмкIэ академием я действительнэ членщ, ЩIДАА-м и академикщ. Къанокъуэм и къалэмыпэм къыщIэкIащ рыночнэ экономикэм и хабзэхэм ятеухуа монографие, тхыгъэ зыбжанэ.
КъБР-м и Iэтащхьэу зэрылэжьа зэманым къриубыдэу Къанокъуэ Арсенрэ абы и унафэ щIэт гупымрэ куэд къайхъулIащ республикэм зиужьыным епхауэ. Ар и фIыгъэщ жылагъуэм и гъащIэм ехьэлIа Iуэхугъуэхэу гулъытэ нэхъыбэ зыхуэщIыпхъэхэр, республикэм зэрызиужьыну унэтIыныгъэ нэхъыщхьэхэмрэ къэрал властым и органхэм къапэщыт къалэнхэмрэ IупщIу зэхигъэкIыу, япэ игъэщыпхъэхэр игъэнаIуэурэ ахэр зи нэIэ щIэтыпхъэхэм пщэрылъ ящищIу зэрыщытам.
Къанокъуэ Арсен сыт щыгъуи хеубыдэ политикхэм, экономистхэм, хэгъуэгу Iэтащхьэхэм я зэфIэкIыр къыщапщытэ рейтингхэм икIи ар Урысейм и политик пщIэ нэхъ зыхуащIхэм ящыщу къалъытэ.
Ахэр бжыгъэ, гулъытэ къызэрыгуэкIыу зэрыщымытым щыхьэт тохъуэ Къэбэрдей-Балъкъэрым и унафэщIу щылэжьа лъэхъэнэм республикэм къыщыхъуа зэхъуэ-кIыныгъэфIхэр. Къапщтэмэ, мэкъумэшхэкIымкIэ 2010 гъэм КъБР-р КИФЩI-м пашэ щыхъуащ. Социально-экономикэ зыужьыныгъэмрэ инвестпроектхэр къызэригъэсэбэпамрэ къапэкIуащ лэжьапIэншэхэм я бжыгъэр нэхъ мащIэ зэрыхъуар, республикэм ику иту щат улахуэм, пенсэхэм зэрыхэхъуар, еджапIэщIэхэр, медицинэ IуэхущIапIэщIэхэр къызэрызэIуахар, ди къалэхэм, къуажэхэм я теплъэр зэрефIэкIуар, нэгъуэщI Iуэху дахэ куэди къазэрыдэхъуар.
Республикэм зиужьыным хьэлэлу зэрыхуэлэжьам папщIэ, Къанокъуэм къыхуагъэфэщащ Зэныбжьэгъугъэм и орденыр (2007 гъэ), «Хэкум и ЩIыхь» орденыр, «Хэкум и пащхьэм щиIэ фIыщIэм папщIэ» орденым и IV нагъыщэр (2010 гъэ), «Мамырыгъэмрэ псапащIэ Iуэхухэмрэ папщIэ» дыщэ медалыр (2008 гъэ).
Къанокъуэ Арсен и жумартагъыр цIыхубэм ягъэунэхуащ иригъэкIуэкI псапащIэ IуэхухэмкIэ, махуэшхуэхэр, Iуэху дахэхэр къызэгъэпэщыным и мылъку зэрыхилъхьэмкIэ. Псалъэм къыдэкIуэу жыпIэмэ, абы и жэрдэмкIэ, езым и ахъшэкIэ иригъэщIащ Налшык къалэ дэт мэжджытыр, КъБР-р езым фIэфIу Урысейм зэрыгухьэрэ илъэс 450-рэ щрикъум ирихьэлIэу къызэIуаха Фэеплъ аркэр, Кавказ зауэжьым хэкIуэда адыгэхэм я фэеплъыр, «Синдика» хьэщIэщыр, «Эльбрус» шхапIэр иджырей мардэм изагъэу зэригъэгъэпэщыжащ, зыдэIэпыкъуа цIыхухэм я бжыгъэр къэлъытэгъуейщ.
Къанокъуэ Арсен Башир и къуэм и гъащIэр Iуэху зэхуэмыдэхэмкIэ гъэнщIащ. И гуфIэгъуэр диIэту, и нэщхъеягъуэр дигуэшу абы къыдогъуэгурыкIуэ и щхьэгъусэ ФатIимэ, зи псапащIэ Iуэху дахэхэмкIэ республикэм къыщацIыхуа бзылъхугъэ гуакIуэр. Апхуэдэуи я ехъулIэныгъэхэм иригушхуэу бынищ зэдапI. А псори щыхьэт тохъуэ Арсен, политик, жылагъуэ лэжьакIуэ щэджащэу зэрыщытым нэмыщI, щхьэгъусэ, адэ гумащIэу, къызэрыгуэкI цIыху гуапэу къызэрекIуэкIым. Абы и ныбжьыр илъэс 60 щрикъум ирихьэлIэу дехъуэхъуну дыхуейщ иIэ фIыгъуэр хуэбагъуэу, и IуэхущIафэхэм хъер къапэкIуэу, гуныкъуэгъуэншэрэ гурыфIыгъуэ хэмыкIыу иджыри илъэс куэд къигъэщIэну.
НЭЩIЭПЫДЖЭ Замирэ,
Адыгэ Республикэм щIыхь зиIэ и журналист.
