Илъэс щэщI гъуэгуанэ
Къэбэрдей-Балъкъэрым адыгэбзэкIэ къыщыдэкI газет закъуэм и ныбжьыр мыгувэу илъэсищэ ирикъунущ. А зэманым къриубыдэу, щхьэусыгъуэ зэмылIэужьыгъуэхэр иIэу, газетым и цIэр зыбжанэрэ ихъуэжащ.
БлэкIа лIэщIыгъуэм и 20 гъэхэм абы «Къэрэхьэлъкъ» цIэр иIащ, 1931 гъэм — «Ленин гъуэгу» фIащащ, 1937 гъэм — «Социалистическэ Къэбэрдей-Балъкъэр», 1944 гъэм — Къэбэрдей пэж», 1957 гъэм — «Ленин гъуэгу» жиIэу зэрахъуэкIауэ щытащ. Нобэ илъэс щэщI ирокъу газетым «Адыгэ псалъэ» цIэр зэригъуэтрэ — 1991 гъэм гъатхэпэм и 11-м апхуэдэ унафэр къащтауэ щытащ.
«Ленин гъуэгур» «Адыгэ псалъэу» зэхъуэкIыным лъабжьэ хуэхъуар, абы теухуауэ екIуэкIа псалъэмакъхэр, фIэщыгъэр къызэрыхаха щIыкIэр фIыуэ дощIэж а лъэхъэнэм газетым щылэжьахэм.
Зи бзэкIэ къыдэкI адыгэ лъэпкъым и тхыдэм, и гъащIэм теухуа тхыгъэхэр «Ленин гъуэгум» мымащIэу къытехуэу щытами, ар Коммунист партым и политикэр цIыхубэм я деж щыпхыгъэкIыныр, Совет Союзым, республикэм щрагъэкIуэкI лэжьыгъэм жылагъуэр хузэщIэгъэуIуэныр къалэн нэхъыщхьэу зиIа газетщ. Совет зэманым къыдэкIа газет, журнал псори зыхуэгъэпсар арат.
1990 гъэм зыми шэч къытрихьэртэкъым Лениным иубзыхуа гъуэгум и пэжагъым икIи политолог нэхъ Iэзэ дыдэу къалъытэхэми ягу къэкIыу пIэрэт зэманым апхуэдэу зыкъызэридзэкIыну, партым и къарур къэтIэсхъэну? Сытми, зэманым и шэрхъыр дызэримыгугъауэ къекIэрэхъуэкIащ: коммунист партым унафэр къыIэщIахри, къэрал ухуэкIэми къыпхуэмыцIыхужыну зигъэзащ, нэгъуэщI куэдми зихъуэжын хуей хъуащ.
«Узыхэтым уадемыкIумэ, уи унэ умыкIуэж» жиIакъэ адыгэм? Зэманым дызыхуиша гъащIэщIэм газетым и цIэри емыкIуж хъуащ, парт лъэлъэжам, къэралым къыщыхъуа зэхъуэкIыныгъэхэм яжь абыи къыщIихуащ. Арати, цIыхухэри куэд щIауэ зыщIэлъэIу, партым щитатуугъуэми редакцэми мызэ-мытIэу къыщаIэта Iуэхур иджы пхагъэкIыфыну Iэмал щыIэ хъуащ.
Куэдрэ зэчэнджэщащ газетым фIащынумкIэ, еплъыкIэ зэмылIэужьыгъуэхэр къыхалъхьащ, лъэпкъ Iуэхум зи гур хуитхьэщIыкIахэр щызэдауи къэхъуащ. Ауэрэ, Мэзыхьэ Борис зи унафэщI лэжьакIуэ гупым нэхъ яфIэкъабыл хъуащ «Ленин гъуэгум» и литературэ-художественнэ гуэдзэну илъэс зыбжанэ хъуауэ къыдэкIым зэреджэ «Адыгэ псалъэ» цIэр газетым фIащыныр. Абы къыщытеувыIэм, тегушхуэри, апхуэдэ лъэIукIэ зыхуагъэзащ республикэм и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым.
Абы и зэIущIэхэм ящыщ зым, адрей Iуэхухэм ящIыгъуу газетым и фIэщыгъэми зыщытепсэлъыхьам, теухуауэ мыпхуэдэ дэфтэр къыщыдгъуэтащ республикэм и Архив нэхъыщхьэм:
«Къэбэрдей-Балъкъэр Советскэ Социалистическэ Республикэм и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым 1991 гъэм гъатхэпэм и 11-м иригъэкIуэкIа зэIущIэм и протокол №15
«Ленин гъуэгу», «Коммунизмге жол» республикэ газетхэм я цIэхэр зэхъуэкIыным теухуауэ (н. Бэрбэч Б.А., Чабдаров Б.К.)
Республикэ газетхэм я редакционнэ коллегиехэмрэ жылагъуэмрэ Къэбэрдей-Балъкъэр ССР-м и Совет Нэхъыщхьэм мызэ-мытIэу зыкъызэрыхуагъэзам хэплъауэ, Къэбэрдей-Балъкъэр Совет Социалистическэ Республикэм и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым унафэ ещI:
Республикэ газетхэу адыгэбзэкIэ къыдэкI «Ленин гъуэгу» цIэр зезыхьэр «Адыгэ псалъэ» (Адыгское слово) жиIэу, балъкъэрыбзэкIэ къыдэкI «Коммунизмге жол»-р «Заман» жиIэу (Время) зэхъуэкIын.
Мы республикэ газетхэм я редакционнэ коллегиехэм къалэн ящыщIын я фIэщыгъэщIэхэм щIэту газетхэр 1991 гъэм мэлыжьыхьым и 1-м къыщыщIэдзауэ къыдэгъэкIыныр зэтраублэну».
ЩIэджыкIакIуэ минхэмрэ газетым щылажьэхэмрэ я мурадыр апхуэдэ щIыкIэкIэ къайхъулIащ — адыгэм я гум къипсэлъыкI, я гурыгъу-гурыщIэхэр щыжаIэфын газетым зыщIэхъуэпса цIэр игъуэтыжащ.
