ЛIУП Хьэсэн Алихъан и къуэр
2020 гъэм щэкIуэгъуэм и 26-м дунейм ехыжащ ди ныбжьэгъуфI, ди лэ- жьэгъу, скульптор, сурэтыщI ЛIуп Хьэсэн Алихъан и къуэр.
ЛIуп Хьэсэн гъуазджэм хэзыша гъуэгум къежьа-пIэ хуэхъуар, и гур абы къыщыхуэушар ар къыщалъхуа Алътуд къуажэрщ — сурэт щIынымкIэ шко-лым щезыгъаджэ пщащэм сурэтыщI цIэрыIуэ-хэм я IэдакъэщIэкIхэм къытращIыкIахэр сабийхэм щаригъэлъэгъуарщ. Абдеж щегъэжьауэ Хьэсэн и гъащIэ псор, и гупсысэ-хэр пыщIауэ щытащ гъуазджэм. Дахагъэр зи псэм хэлъ хъуа щIалэр кIуэуэ хуежьащ Ткаченкэ Андрей Лука и къуэм и деж — егъэджакIуэ щэджащэм Налшык Пионерхэм я унэм щигъэлажьэрт сабийхэр сурэт щIыным щыхуигъа-сэ студиер. Аращ щIалэм чэнджэщ къезытар и еджэным Ленинград щыпищэмэ нэхъыфIу. Сыт хуэдэ Iуэху имыщIэми, дэнэ щымылажьэми ЛIуп Хьэсэн иIыгът и этюдникыр икIи апхуэдэ Iэмал къызэрыхукъуэкIыу гупсэхуу сурэт ищIырт.
Дзэм къулыкъу щищIэу къигъэзэжа нэужь, 1964 гъэм, Хьэсэн щIэтIысхьащ Мухинэ Верэ и цIэр зэрихьэу Ленинград дэт художественно-промышленнэ училищэ нэхъыщхьэм, «абджымрэ керамикэм-рэ» унэтIыныгъэм хуеджэну. Ар къэзыухахэм куэду къахэкIащ щIэныгъэфI зыгъуэтахэр, зи IэщIагъэм хуэIэзэ хъуахэр, я Iуэху еплъыкIэ яIэжрэ ар хуиту къагъэлъэгъуэфу. Еджэнымрэ лэжьэнымрэ зэпхати, махуэхэр IуэхукIэ гъэнщIауэ екIуэкIырт, ауэ сурэтыщI Iэзэ хъунум зэман къигъуэтырт Эрмитажым щIыхьэу зыщиплъыхьынуи библиотекэхэм щIэсынуи… Нева и Iуфэм Iус къалэри ЛIупым университет пэлъытэ хуэхъуат.
1970 гъэм, училищэм егъэджакIуэу къыщагъэнэжу диссертаци итхыну къыхуагъэлъэгъуами, Хьэсэн и творчествэм зригъэужьынымкIэ абы IэмалыфIхэр къыхудэкIуэнуми, ЛIупым къигъэзэжащ къыщалъхъуа Алътуд жылэм. Налшык дэт керамикэ заводым сурэтыщIу тIэкIу- рэ щылэжьауэ, 1971 гъэм Хьэсэн ирагъэблэгъащ КъБАССР-м и Художественнэ фондым. Абы и IэдакъэщIэкIхэр щигъэлъэгъуащ республикэ, щIыналъэ, урысейпсо, союзпсо выставкэхэм. 1990 гъэм ар Урысейм и СурэтыщIхэм я зэгухьэныгъэм хагъэхьащ.
ЛIуп Хьэсэн сурэтыщI гъуазджэм и унэтIыныгъэ куэдым щылажьэрт — скульптурэмрэ керами-кэмрэ, монументально-декоративнэ пластикэм, живописымрэ графикэмрэ. Абы и IэдакъэщIэкI псоми я лъабжьэщ лъэпкъ дуней лъагъукIэр, нэщэнэхэр, гупсысэхэр. ЛIупым и лэжьыгъэхэр адрейхэм ейхэм къащхьэщокI макъамэ ящIэлъым хуэдэу уазэрыIуплъэмкIэ, ар зэрызыхэпщIэмкIэ — абы и щхьэусыгъуэр ар джазым дихьэхыу зэрыщытарщ икIи а гурыщIэр и гъащIэ псом къыдекIуэкIащ. Джазыр абы «къигъэхъуапIэ» хуэхъурт пхъэм, ятIэм, мывэм, чэтэным щрилажьэкIэ. А псом къадэкIуэу, ЛIуп Хьэсэн и IэдакъэщIэкIхэм пхышащ абы и лъэпкъым, и Iыхьлыхэм, и унагъуэм, и къуажэгъухэм яхуиIэ лъагъуныгъэр.
ЛIуп Хьэсэн монументально-декоративнэ IэмалкIэ республикэм и ухуэныгъэ куэд игъэщIэрэщIащ. Абыхэм ящыщщ КъэфапIэ залым и IуплъапIэм кIэрылъ «Къызэдэфэхэр» лэжьыгъэр.
ЛIуп Хьэсэн Алихъан и къуэм и унагъуэм, и Iыхьлыгъэхэмрэ благъэхэмрэ дахуогузавэ.
«Урысейм и СурэтыщIхэм я зэгухьэныгъэ»
ВТОО-м Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм
щиIэ къудамэм и лэжьакIуэхэр.
