Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Юрий УФ-м и Президентым хуэзащ
ЗэIущIэм щытепсэлъыхьащ ди щIыналъэм щыIэ социально-экономикэ щытыкIэм.
Путин В.: Фи Iуэхухэр дауэ щыт Юрий Александр и къуэ?
КIуэкIуэ Ю.: Берычэт бесын, Владимир Владимир и къуэ, долажьэ. КIэщIу ди Iуэхухэм щыгъуазэ уахуэсщIынщ.
Владимир Владимир и къуэ, Уэ 2014 гъэм къытхуэбгъэувауэ щытащ республикэм и экономикэм и щытыкIэм зыхуэфащэ министерствэхэмрэ ведомствэхэмрэ тщIыгъуу дыхэплъэну. Абы щыгъуэ экономикэр ехуэхырти, IэнатIэ къэс тещIыхьауэ зыхуэфащэ Iуэхухэр дубзыхуащ икIи абы и фIыщIэкIэ 2014 гъэм экономикэм и къыкIэрыхуныгъэр къызэтедгъэувыIащ, уеблэмэ абы зиIэтыжу хуежьащ.
2015 гъэри апхуэдэ дыдэу екIуэкIащ. Валовэ щIыналъэ продуктыр проценти 103,3-м, промышленностым и продукцэр проценти 105-м нэсащ. Мэкъумэш хозяйствэми къыщалэжь продукцэр проценти 104,4-рэ, ухуэныгъэм щекIуэкI лэжьыгъэр проценти 108,2-рэ, псэупIэхэр ухуэнымкIэ зэфIагъэкIхэр проценти 112,1-рэ хъуащ. Уэри зэрыпщIэжщи, инвестицэхэм я лъэныкъуэкIи ди Iуэхухэр щIагъуэтэкъым, иджы зы илъэсым къриубыдэу абы проценти 121,1-м нэсу зиIэтащ.
Бюджетым, налог ахъшэу къыхахым и гугъу пщIымэ, мы IэнатIэми лэжьыгъэ пыухыкIахэр щекIуэкIащ. ИпэжыпIэкIэ къапщтэмэ, налогыу, фIэкIыпIэ имыIэу ят ахъшэу бюджетым и IэнатIэ псоми къыIэрыхьэр процент 23,5-кIэ нэхъыбэ хъуащ. НэгъуэщIу жыпIэмэ, мы IэнатIэми нэхъри зиужьащ.
А лъэхъэнэм къриубыдэу, зи гугъу сщIыр 2014 — 2015 гъэхэрщ, дэ ухуэныгъэ зэмылIэужьыгъуэу 200-м нэблагъэ лажьэу дутIыпщащ. Абыхэм хиубыдэу, егъэджэныгъэр, псом хуэмыдэу зи школ кIуэгъуэ мыхъуа сабийхэр зыхуэфащэ IуэхущIапIэхэмкIэ къызэгъэпэщыныр япэ игъэщын хуейуэ Уэ къызэрыбгъэувам тету, дэ къэралым щынэхъ ин дыдэ сабий IуэхущIапIэхэм ящыщ зыр — «Дыгъэпс къалэ» творчествэмкIэ сабий академиер хьэзыр тщIащ. Ар илъэсыщIэр къэблэгъэпауэ къызэIутхащ. Псори зэхэту абы илъэситху ныбжьым итхэм я деж щегъэжьауэ сабий 5000 хуэдиз екIуэлIэнущ. Мыбы хыхьэ унэхэм ящыщ зым сабий зэчиифIэхэм я школ, адрейм роботехникэм, нанотехнологиехэм зыщыхуагъасэ IэнатIэхэр щылэжьэнущ. НэгъуэщIу жыпIэмэ, зи школ щIэтIысхьэгъуэ мыхъуахэр гъэсэнымкIэ абы зыхуей псори хэтщ.
Апхуэдэу, Владимир Владимир и къуэ, дэ мы IуэхущIапIэр министерствэ пыухыкIахэм я жьауэм щIэдгъэуващ. Къапщтэмэ, Лебедев Вячеслав Михаил и къуэр (УФ-м и Суд Нэхъыщхьэм и УнафэщIыр) кIэлъыплъынущ мы IуэхущIапIэм правовой лъэныкъуэм зэрыщыхурагъаджэм, МЧС-м хуэгъэза зэрырагъаджэ программэхэри зэхалъхьащ.
Зэман гъунэгъум къриубыдэу дэ а IуэхущIапIэм и къудамэу щы районхэм къыщызэIутхыну ди мурадщ.
ЕтIуанэ ухуэныгъэ инщ метр 3847-м нэсыху Iуащхьэмахуэ дэкIыу гъэ кIуам и кIэухым къызэIуаха кIапсэ гъуэгур, зэрыжаIэщи, Европэм апхуэдэ лъагагъ зиIэ гъуэгухэр щаухуэркъым, ар нэхъ лъагэ дыдэщ. Абы егъэщIылIауэ лыжэкIэ къыщажыхь иджырей гъуэгу тэмэм щащIащ. А ухуэныгъэр щекIуэкIа щIыпIэр Монблан нэхърэ метр 70-кIэ нэхъ лъагэщ.
Мазаем и 15 — 22-хэм дэ бгы-лыжэхэмкIэ цIыхухъухэмрэ цIыхубзхэмрэ я Урысей чемпионат едгъэкIуэкIащ икIи ар хъарзынэу зэфIэкIащ.
Абыхэм къадэкIуэу, Владимир Владимир и къуэ, къэралымрэ цIыху щхьэхуэхэмрэ я мылъкур зэщIыгъуу къагъэсэбэпынымкIэ программэм тету дэ нэгъабэ зы илъэс ныкъуэм къриубыдэу Урысейм щынэхъ ин дыдэ хадэхэкI хъумапIэхэм ящыщ, тонн мин 75-рэ щIэхуэу, духуащ. Абы Iэмал къыдитащ цIыху 400-м нэблагъэ лэжьапIэкIэ къызэдгъэпэщыну. Ахэр бизнес мыинымрэ унагъуэ бизнесымрэ зезыхьэхэрщ икIи хадэхэкI къэзылэжьхэрщ. Ауэ щхьэхуэ-щхьэхуэу дэтхэнэми и Iуэху зэрыдимыгъэкIыжыфым къыхэкIыу псори мы хадэхэкI хъумапIэм пыщIауэ лэжьэныр зэтедухуащ икIи а Iуэхум адэкIи зедгъэужьыну ди мурадщ.
Апхуэдэу горох щхъуантIэу, нартыху IэфIу условнэ банкI мелуани 120-рэ къыщIэзыгъэкI IуэхущIапIэхэри агропро-мышленнэ комплексым и IэнатIэм къыщызэIутхащ.
Накъыгъэ мазэм къыдэбгъэкIауэ щыта указхэм я гугъу пщIымэ, ахэр гъэзэщIэнымкIэ дыкъыкIэрыхуркъым. 2014 — 2015 гъэхэм дэ сабий садхэм аргуэру къахэдгъэхъуащ зи школ кIуэгъуэ мыхъуа цIыкIуу мини 5 зыщIэхуэну IуэхущIапIэхэр. ИпэжыпIэкIэ къапщтэмэ, 2016 гъэр къызэрыунэхурэ апхуэдэ IуэхущIапIэхэр зи ныбжьыр илъэси 3-м щегъэжьауэ илъэси 7-м нэсхэм папщIэ зэпэубыдауэ щытыжкъым.
Адрей указхэри нэгъэсауэ дгъэзэщIэфыну согугъэ.
ЦIыхухэм шынагъуэ къатемыгъэхьэным и гугъу пщIымэ, Уэри абы гу зэрылъыдбгъэтауэ щытам хуэдэу, IуэхущIапIэхэр терроризмэм и щIэпхъаджагъэхэм ящыхъумэнымкIэ, шынагъуэншагъэ къызэгъэпэщынымкIэ лэжьыгъэ пыухыкIа екIуэкIащ, адрей уголовнэ хабзэншагъэхэри, псом хуэмыдэу щIэпхъаджагъэ хьэлъэхэмрэ хьэлъэ дыдэхэмрэ, нэхъ мащIэ мэхъу.
Террорист щIэпхъаджагъэхэм я гугъу пщIымэ, ди Iуэхум нэ техуэным хуэдэщ — нэгъабэ апхуэдэ щIэпхъаджагъи къэдгъэхъуакъым. Иджыпсту хабзэхъумэ органхэри къулыкъу хэхахэри зэгурыIуэу зэдолажьэ. Ари дэ япэ идгъэщ Iуэхухэм ящыщщ.
БлэкIа илъэсым республикэм турист мин 300-м нэблагъэ зыщагъэпсэхуащ, нэгъуэщI къэралхэм къикIауэ цIыху мин 25-м нэблагъэ яхэту икIи а Iуэхум дэ адэкIи зыдогъэужь.
Путин В.: Зыгъэпсэхугъуэ лъэхъэнэр иджыри екIуэкIрэ?
КIуэкIуэ Ю.: ЙокIуэкI, зыгъэпсэхугъуэ зэманыр иджыри иухакъым.
КъБР-м и IэтащхьэмрэПравительствэмрэ я пресс-IуэхущIапIэ.
