ГъащIэр зыхуэдэнур зэлъытыжар
Дэтхэнэ зы цIыхуми и гъащIэм щынэхъыщхьэр абы бгъэдэлъ къулеягъэркъым е жылагъуэм щиIэ пщIэракъым, атIэ фIыгъуэ лъапIэу иIэ узыншагъэращ. ГъащIэр зыхуэдэнур зэлъытыжар абы и щытыкIэрщ. Узыншагъэм гулъытэшхуэ хуащIын зэрыхуейр цIыхухэм ягурыгъэIуэныр, ар егъэфIэкIуэнымкIэ зэфIэхыпхъэхэр убзыхуныр и щхьэусыгъуэу махуэ хэха ягъэуващ.
Узыншагъэм и дунейпсо махуэр зэрагъэлъапIэрэ илъэс 70 ирокъу. 1948 гъэм абы теухуа зэхыхьэхэр ирагъэкIуэкIын щIадзащ, ауэ илъэситI дэкIа нэужьщ щхьэхуэу ягъэлъэпIэн щыхуежьар. 1950 гъэм щегъэжьауэ мэлыжьыхьым и 7-р Узыншагъэм и дунейпсо махуэщ.
Махуэшхуэм и тхыдэр къыгуэхыпIэ имыIэу епхащ ООН-м къудамэ щхьэхуэу къызэригъэпэща Узыншагъэр хъумэнымкIэ дунейпсо зэгухьэныгъэм (ВОЗ) лэжьэн зэрыщIидзам. Абы и къалэн нэхъыщхьэр узыншагъэр хъумэнымкIэ цIыхухэр зыIууэ гугъуехьхэр зэфIэхы-нырщ. Зэгухьэныгъэм хэтщ къэрали 194-рэ. ВОЗ-м и IуэхущIапIэхэр къэрали 150-м щыIэщ, абыхэм яхэтщ Урысейри.
Узыншагъэр хъумэнымкIэ дунейпсо зэгухьэныгъэм и жэрдэмкIэ 1995 гъэм щегъэжьауэ а махуэр цIыхухэр зыгъэгумэщI Iуэхугъуэшхуэхэм траухуэ икIи къыхуеджэныгъэ щхьэхуэхэм щIэту йокIуэкI. Апхуэдэхэщ, псалъэм папщIэ, «КъэкIуэнур убзыхун», «Гъуэгухэм шынагъуэншагъэр къыщызэгъэпэщын», «Зы ани, зы сабии гулъытэншэу къэдгъэнэнкъым», «ЩIыуэпсым къыщыхъу зэхъуэкIыныгъэхэм узыншагъэр щыхъумэн», «Лъы зытхэр сымаджэ куэдым ядоIэпыкъу», «Жыджэрагъыр гъащIэ кIыхьым и лъабжьэщ», «ЩIыуэпсым къыщыхъу зэхъуэкIыныгъэ мыщхьэпэхэм узыншагъэр щыхъумэн», «Лъы дэуейм узэрыпэщIэтыныр», «Гъудэ-бадзэ лIэужьыгъуэхэм кърахьэкI узыфэ зэрыцIалэхэр», «Ерыскъыпхъэхэм я шынагъуэншагъэр», «Фошыгъу узым дытекIуэнущ!», нэгъуэщIхэри.
Мы гъэм а махуэр ирагъэкIуэкI «Узыншагъэр хъумэнымкIэ IэнатIэм щыхуащIэ Iуэхутхьэбзэхэм цIыху псори къызэщIегъэубыдэн» къыхуеджэныгъэм щIэту. Узыншагъэ быдэр ар гъащIэ насыпыфIэм, зэIузэпэщым и лъабжьэщ. Абы и хъумэныр цIыху къэс и къалэн къудейуэ къэнэжыркъым, атIэ ар я пщэрылъщ жылагъуэ, къэрал IуэхущIапIэхэми, узыншагъэр хъумэнымкIэ IэнатIэ псоми. Къалэнышхуэ ягъэзащIэ а махуэм ирагъэкIуэкI Iуэхугъуэхэм: медицинэм и унэтIыныгъэ зэмылIэужьыгъуэхэм теухуа семинархэм, конференцхэм, егъэджэныгъэ IуэхущIапIэхэм къыщызэрагъэ- пэщ зэхыхьэхэм, узыншагъэр хъумэнымкIэ IэнатIэм щыIэ гугъуехьхэр хъыбарегъащIэ IэнатIэхэм къызэрыщаIэ-тым, спорт зэхьэзэхуэхэм, узыфэ зэхуэ-
мыдэхэм теухуауэ сымаджэщхэм щрагъэкIуэкI «бжэ зэIухахэм», нэгъуэщIхэ- ми.
Урысей Федерацэм Узыншагъэр хъумэнымкIэ и министерствэм, Профилактикэ медицинэмкIэ лъэпкъ медицинэ къэхутакIуэ центрым, «Волонтёры-медики» къэралпсо жылагъуэ зэщIэхъееныгъэм зэгъусэу мы махуэхэм ирагъэкIуэкI «Узыншэу щыт!» урысейпсо зэхыхьэр. Iуэхум и къалэн нэхъыщхьэр цIыхухэм я узыншагъэм гулъытэ хуегъэщIынырщ, гъащIэ узыншэ ехьэкIыным къыхуеджэнырщ, абы и хабзэхэм ткIийуэ зэрытетын хуейр гурыгъэIуэнырщ.
ЦIыхухэм я узыншагъэр егъэфIэкIуэным теухуауэ Iуэхугъуэ щхьэхуэхэр щызэфIах ди республикэми. Узыншагъэр хъумэнымкIэ IэнатIэм иужьрей илъэсхэм зыужьыныгъэфIхэр щокIуэкI. Жыджэру къагъэсэбэп медицинэм щIэуэ къыхыхьэ Iэмалхэр, ухуэныгъэщIэхэр зэфIагъэувэ, сымаджэщхэр зыхуей хуэзауэ зэрагъэпэщыж, къудамэщIэхэр къызэIуах. Къапщтэмэ, республикэм и щIыналъэхэр ирикъуу къызэгъэпэщащ фельдшер-акушер пунктхэмкIэ, амбулаторэхэмкIэ, «ДэIэпыкъуэгъу псынщIэ» IуэхущIапIэм зыхуэныкъуэ медицинэ автотранспортхэр къыIэрыхьащ, Лъынтхуэ узыфэхэм еIэзэнымкIэ, гъуэгу-транспорт къэхъукъащIэхэмкIэ федеральнэ программэхэр ехъулIэныгъэ яIэу ягъэзэщIащ.
IэнатIэр зыужьыныгъэм и гъуэгум зэрытетым и щыхьэтщ фIагъ лъагэ зиIэ технологиехэр къагъэсэбэпурэ медицинэ дэIэпыкъуныгъэхэр Къэбэрдей-Балъкъэрым и IуэхущIапIиплIым зэрыщыхуащIэр. Апхуэдэхэщ Республикэ клиникэ сымаджэщыр, Кардиоцентрыр, Налшык къалэ клиникэ сымаджэщ №2-р, Нарткъалэ дэт унэтIыныгъэ зыбжанэ зиIэ районхэм зэдай сымаджэщыр.
УнэтIыныгъэр зэрефIакIуэр зыдэлъагъупхъэр, шэч хэмылъу, IэнатIэм пэрыт дохутырхэрщ. ЗэфIэкI лъагэ зиIэ IэщIагъэлIхэр ди мащIэкъым. КъБР-м Узынышагъэр хъумэнымкIэ и министерствэм абыхэм я зэфIэкIым зегъэужьынм гулъытэ сытым дежи хуещI. ЩIэх-щIэхыурэ къызэрагъэпэщ къалэшхуэхэм щыIэ клиникэхэм, институтхэм я IэщIагъэлIхэр, щIэныгъэлIхэр зыхэт семинархэр, конференцхэр.
Медицинэ Iуэхутхьэбзэ тэмэмыр цIыхухэм псоми зэхуэдэу ялъэгъэIэсыныр, узыфэхэр къэмыгъэхъуным хуэгъэза профилактикэ лэжьыгъэр нэсу къызэгъэпэщыныр псом нэхърэ нэхъыщхьэу зэрыщытыр къагурыIуэу я IэнатIэр ирахьэкI ди республикэм и дохутырхэм. Ауэ Iуэхур кIуэта щыхъунур езы цIыхухэри я узыншагъэр хъумэным жэуаплыныгъэ пылъу бгъэдыхьэмэщ. Псалъэм папщIэ, зыгуэр къыдэузыным демыжьэу, щIэх-щIэхыурэ ди щытыкIэр къедгъэпщытэмэ дызыIууэ гугъуехь куэдым пэIэщIэу дыпсэуфынут. Езы дохутырхэми зэрыжаIэщи, зи узыр хэтIэса сымаджэм уеIэзэн нэхърэ ар цIыхум къыумыгъэуэлIэныр нэхъ тыншщ. Аращ УзыншагъэмкIэ дунейпсо зэгухьэныгъэм а Iуэхур Iэпэдэгъэлэл ямыщIу зыкIэлъыплъыжыну псори къыщIыхуриджэр.
ЩхьэщэмыщI Изэ.
