Анэдэлъхубзэм и пщIэр зыIэта Къумахуэ Маринэ
Иджыблагъэ Осетие Ищхъэрэ — Аланием щекIуэкIащ «Дэ дызэщхькъым, ауэ дызэхуэдэщ» фIэщыгъэр зиIэ, Кавказ Ищхъэрэ щIыналъэм анэдэлъхубзэмкIэ и егъэджакIуэхэм я зи чэзу зэпеуэр. Осетие Ищхъэрэ — Аланием, Дагъыстэным, Къэрэшей-Шэрджэсым, Шэшэным, Къэбэрдей-Балъкъэрым я лIыкIуэхэр зыхэта зэпеуэр IыхьитIу екIуэкIащ.
Япэ Iыхьэм зэпеуэм хыхьахэм я лэжьыгъэхэр къэпщытакIуэхэм я пащхьэ иралъхьащ, интернет Iэмалхэр къагъэсэбэпкIэрэ. ЕтIуанэ Iыхьэм зэпеуэм хэтхэр Владикавказ ирагъэблэгъащ икIи дэтхэнэ зыми я пащхьэ кърагъэува къалэнхэр щагъэлъэгъуащ утыку ихьэурэ.
Къэбэрдей-Балъкъэрым икIыу зэпеуэм хэтыну зыхуагъэфэщахэм ящыщт Налшык къалэ дэ 4-нэ гимназием адыгэбзэмрэ литературэмрэ щезыгъэдж Къумахуэ Маринэ. Зэпеуэм хэтахэм ящыщу нэхъ гукъинэж ящыхъуащ Маринэ и лэжьэкIэр, и псэлъэкIэр, и зыIыгъыкIэр. КъэпщытакIуэхэр зэдэарэзыуэ Къумахуэ Маринэ и мастер-классыр нэхъыфIу къалъытащ икIи «ЕгъэджакIуэ Iэзэ» цIэ лъапIэр къыхуагъэфэщащ.
Анэдэлъхубзэр хъумэным, абы зегъэужьыным ирипIейтей дэтхэнэ зым дежкIи, адыгэбзэр ди щIэблэм яIурылъхьэным зи гуащIэ хэзылъхьэхэми, еджакIуэ цIыкIухэми, абыхэм я адэ-анэхэм я дежкIи хъыбар гуфIэгъуэщ мыр. Адрей предметхэми хуэдэу, иджырей технологиещIэхэм я Iэмалхэр къэбгъэсэбэпкIэрэ, адыгэбзэр, адыгэ тхакIуэхэм я тхыгъэхэр сабийм щIэщыгъуэу, дихьэхыу бгъэдэплъхьэ зэрыхъур утыку щигъэлъэгъуащ Къумахуэм.
Илъэс 20-м щIигъуауэ егъэджакIуэу мэлажьэ Маринэ. Илъэси 10-м нэсауэ Налшык къалэ дэт 4-нэ гимназием и цIэр фIыкIэ къыщраIуэу щIэблэр анэдэлъхубзэм хурегъаджэ, гъэсакIуэ Iэзэщ. Зэш имыщIэу зи лэжьыгъэр езыгъэфIакIуэ, ерыщу зи IэщIагъэр хэзыгъахъуэ зэпытщ.
Апхуэдэу, мы гъэм Маринэ хуагъэфэщащ лъэпкъыбзэхэр зэрырагъэдж тхылъыщIэхэр къыдэгъэкIынымкIэ проектым хэтыну икIи 2-нэ классым папщIэ «Анэдэлъхубзэ» тхылъым елэжьыну и пщэ далъхьати, эксперт гупым лэжьыгъэфIу къалъыта тхылъыр дунейм къытехьащ.
Зэпеуэм утыкум щигъэлъэгъуа мастер-классым «Нало Заур и «ЩIымахуэ» тхыгъэм къыхэщ лIэщIыгъуитIыр» фIэщыгъэр иритат Къумахуэм.
Мастер-классым къызэригъэувымкIэ, анэдэлъхубзэм и къулеягъыр еджакIуэхэм зыхащIэу, я гупсысэр къраIуэтэфу гъэсэнымкIэ егъэджакIуэм къигъэсэбэп бгъэдыхьэкIэ гъэщIэгъуэнхэр, ахэр къызэрехъулIэ щIыкIэр дакъикъэ 20-м къриубыдэу наIуэ къэщIын хуейт. А зэман кIэщIым дерсым къыщигъэсэбэпа технологиехэмкIэ егъэджакIуэм къигъэлъэгъуэн хуейт а IэщIагъэм и щэху псори лэжьыгъэм къызэрыщигъэсэбэп Iэмалхэр. Апхуэдэу зэпеуэм кIэлъыплъахэм мыхьэнэшхуэ иратащ IэщIагъэм ущыпашэн папщIэ ббгъэдэлъын хуей хьэл-щэн, зыIыгъыкIэ дахэми, псэлъэкIэми.
Утыку ирихьа дерсым мурад зыбжанэ щызэхуигъэувыжат егъэджакIуэ Iэзэм. Сабийм щIэныгъэ егъэгъуэтын и лъэныкъуэкIэ, я гупсысэкIэм, я бзэм, зэхэщIыкIым зегъэужьыныр; гъэсэныгъэм и лъэныкъуэкIэ — нэхъыжьым пщIэ хуащIу, гулъытэ хуаIэу, лъэпкъым и тхыдэм и къекIуэкIыкIар ялъытэу къэгъэхъуныр.
Урысейм егъэджэныгъэмкIэ щызекIуэ къэрал стандартхэм я пщалъэхэм тету ухуа дерсым Къумахуэм еджакIуэхэм хьэзыру ябгъэдилъхьэркъым зэлэжьыну темэр, абы щызэпкърахыну Iуэхугъуэ нэхъыщхьэхэр, атIэ сабийхэр Iэдэбу псалъэмакъым хешэ, еунэтI, къалэнхэр зыхуагъэувыжынымкIэ дэIэпыкъуэгъу мэхъу. Апхуэдэу, егъэджэныгъэр нэхъри гъэщIэгъуэн, удэзыхьэх зыщI Iэмалу егъэджакIуэм къигъэсэбэпхэм ящыщщ класс нэхъыжьхэм щеджэхэм кърагъэхьа видеоупщIэхэр. Абыхэм жэуап ирата нэужь, «Miro» жыхуаIэ нэрымылъагъу пхъэшыкъур (виртуальная доска) къигъэсэбэпкIэрэ смарт-пхъэшыкъум щолажьэ. КъыкIэлъыкIуэу еджакIуэ цIыкIухэм яхуигуэша дидактикэ дэIэпыкъуэгъухэр къагъэсэбэпурэ дерсым и къалэн нэхъыщхьэр къагъэлъагъуэ.
Апхуэдэу, егъэджакIуэм дерсым Iэзэу къыщегъэсэбэп «Класс зэдзэкIа» зыфIаща IэмалыщIэр. Абы ипкъ иткIэ «ЩIымахуэ» тхыгъэм унэм щыгъуазэ зыщыхуащI, тхыгъэр IыхьитIу ягуэшри, Iыхьэ къэс фIэщыгъэ къыхуагупсысыну къалэн зэраIар ягъэнахуэ. Сабийхэм щIымахуэм хуаIэ щытыкIэр къагъэлъагъуэ, а щытыкIэм хуэзыша щхьэусыгъуэр тхыгъэм къыщагъуэт.
Ди зэманым сабийхэм тхылъ еджэным хуаIэ хъуа щытыкIэр егъэфIэкIуэным телажьэ егъэджакIуэм къигъэсэбэп Iэмалхэр нэхъри нэхъ хьэлэмэтыжщ. Гуп-гупу гуэша еджакIуэ цIыкIухэм я пащхьэ ирелъхьэ «квантованный текст» жыхуиIэ тхыгъэ къыхэкъузыкIар. Абы зыхуримыкъу псалъэхэр сабийхэм зэрыхуейуэ хагъэувэж. Мыбдежым абыхэм я бзэм и къулеягъыр наIуэ къыщохъу. ЕгъэджакIуэм гу лъетэ сабийм и гупсысэкIэмрэ и бзэмрэ зэщхьэщыкIыныгъэу иIэм, икIи Iэмал егъуэт адэкIэ и лэжьыгъэр нэхъыбэу зытриухуэнур игъэбелджылыну.
Абдежым щиухыркъым егъэджакIуэ Iэзэм къигъэсэбэп Iэмалхэр. Иджырей гъащIэм ехьэлIа сурэт зыбжанэ сабийхэм я пащхьэ ирелъхьэ. Нало Заур и тхыгъэм къыщыгъэлъэгъуа гъащIэмрэ сурэтхэмрэ зэралъыт. Маринэ Iэдэбу сабийхэм я гупсысэр ирешалIэ «ЩIымахуэм» къыщыгъэлъэгъуа гъащIэм. Ар зытеухуа зэманым цIыхухэм я гъащIэр щIымахуэ щIыIэм хуэбгъадэ хъуну зэрыщытам гу лърегъатэ, ди зэманым щIакхъуэ Iыхьэм, абы зи гуащIэ хэлъхэм пщIэ зэрахуэщIыпхъэм топсэлъыхь.
Дерсым зэлэжьар къазэрыщыхъуар егъэджакIуэм тест лэжьыгъэкIэ къехутэ, электрон Iэмалхэр къигъэсэбэпкIэрэ я лэжьыгъэм пэкIуэу егъэлъапIэ, апхуэдэ щIыкIэкIэ дерсыр къызэщIекъуэж.
Мыпхуэдэ щIыкIэкIэ сабийм бгъэдэплъхьа дерсыр, дауи, гукъинэ мыхъуу къэнэнкъым, тхылъ еджэным дегъэхьэхын, бзэм и къулеягъ псори а ныбжьым ит сабийм зэрызыхищIэфкIэ зыхегъэщIэн къалэнри нэгъэсауэ гъэзэщIа зэрыхъунум шэч хэлъкъым.
Адыгэбзэмрэ литературэмкIэ егъэджакIуэм и пщIэр утыку ихьэу къэзыIэта егъэджакIуэ Iэзэ Къумахуэ Маринэ и зэфIэкIым хэхъуэ зэпыту, щIэблэр гъэсэнымкIэ иIэ гукъыдэжым хэмыщIу, и лэжьыгъэм къыпэкIуэ гулъытэ игъуэту псэуну ди гуапэщ!
КЪАРЭНАШЭ Мадинэ.
