Зыгъэпсэхугъуэ махуэм
Гупсысэр – псалъэкIэ
Пэж
Сытым хуэдэу си гум укъэкIа! Сынаджэ, сынэлъаIуэ пэтми, уи ныбжь къудейм гущIэгъуншэу сыхуогъэныкъуэ. Узэхэсхыну, сыпIущIэну, си дуней гъащIэм укъыхэсшэну си нэ къызэрыхуикIыр зыхуэдизыр къысхуэмыIуэтэнкIэ сошынэ. Сошынэ, куэду сопIейтей афIэкIа зэи узэрызыхэзмыщIэжыным, уэркIэ зэрызмыIуэтэжыным теухуа гупсысэхэр си щхьэм къыщиджэразэкIэ. ЗэкIэ ущымщ, удэгу сэрощ. Уэрэ сэрэ дызэпэжыжьэщ, дызэпэжыжьащэщ. Жьыбгъэмрэ жьапщэмрэ ягъэфейцея си гупсысэхэм дыгъэпсу зэгуэр уакъыхущIэкIыжыным хэзмыхыжауэ згъэтIыгъуэ си гугъэ кIапэрщ теплъаджэ сфIэхъу си гъащIэм къару мащIэкIэ къыхуэупсэжыфу къыхуэнэжар. Нэ жанкIэ мы дунейр къозыгъэплъыхьыфыну щыIэу къысщыхъур зы закъуэщ — уи закъуэщ, уи закъуэпцIийщ. Закъуэныгъэрэ зэш зэфэзэщкIэ укъызэтэурэ си фэр ибох, укъысхуэхъукъым зыкIи бампIэдэх. Зи нэм бжэгъу уахуэхъу уи бий къомым я кIэн къикIауэ яуфэбгъуащ мы дунейр, къаплъэнэфымрэ пцIыIуэпцIышафэмрэ я фащэр хуэфIыпсу зыщатIэгъа дуней домбейр. Уи лъапсэр яунэщIыну щIэхъуэпсхэм, уи лъабжьэр щIагъэхуу уи къуэпсыр ягъэгъуну щIэбэнхэм я мурадым гъуэгу игъуэтынкIэ зы Iэмали иIэкъым. Зэгуэр дуней жьэгум урижьантIэдэсу зэрыщытар, фIэщхъуныгъэмрэ дахагъэмрэ я нуркIэ угуашэу къызэрекIуэкIар ихъуреягъым яIэщIэхужыпэмэ, мис итIанэщ шынагъуэм и лъахэм щхьэхуимыту дыкъыщихутэнур.
Уэращ, зи нэр щапхыкIыу щIэткIукI-щIэсыкIыр къызыхуагъакIуэу щыхупIэм тIэкIу-тIэкIуххэурэ щхьэщашэ уэращ дыгъэм и гъэфIэн закъуэр, мазэм и гур щыз зыщIыжыфыр, уафэм и фэр къизыгъэхьэжыфыр, щIылъэм щызекIуэ псоми я лъэр щIэзыгъэкIыр. Уэ зыращ. ПщIэрэ, тегушхуэгъуафIэ узыщIа уи жагъуэгъу мыфэмыцхэм уазэрытекIуэн, зэрыхэбгъэщIэн къару лъэщ пкъуэлъщ уэ. ЕбгъэрыкIуэ, ищIыкI, тегушхуи зылъыгъэсыж тепщэгъуэр, си Пэж.
Жамбэч Рабия.
Телъыджэ
Хицужиямэ гъатхэм зыдещI
ЩIымахуэм и хьэмтетыгъуэр зэриухыу, ихъуреягъыр зэщIогъагъэ, зэщIопщIыпщIэ нэхэр игъэгуфIэрэ гум хуабагъэ кърилъхьэу. Абы щыгъуэм деж дунейм и дахагъыр зылъагъуну зи нэ къикIхэм Хицужиямэ (Hitsujiyama Park) япон хадэм зэ нэхъ мыхъуми зыщаплъыхьыфамэ, сыту хъарзынэт!
Япон щIыуэпсым и дахагъым кIэншэу утепсэлъыхьыфынущ. Уафэм хуеIэ бгы лъагэхэмрэ тафэм щыгъагъэ удз щхъуэкIэплъыкIэхэмрэ апхуэдизкIэ зокIупсри, дуней телъыджэм укъыщегъэхутэ.
Мэлыжьыхьым и кIэм щегъэжьауэ накъыгъэм ику пщIондэ а хадэм и теплъэр дэтхэнэ зы туристым дежкIи гуакIуэщ. А лъэхъэнэм абы удз гъэгъахэм я фестиваль щокIуэкI. Абы щыплъагъунур алэрыбгъу щхъуэкIэплъыкIэу узыIуплъэ удз хьэсэ инхэм я закъуэкъым, атIэ скульптурэ «гъагъэхэми» урохьэлIэ.
Зи гугъу тщIы хадэм лIэужьыгъуий хъу къэкIыгъэу 40000 итщ. Абы ущитым деж Дайсецузан бгым ухуоплъэ. Уэсым щIихъума щыгумрэ тюльпанхэр щыгъагъэ джабэмрэ къагъэщI теплъэгъуэр гур зыхьэхущ.
Флокс зэмыфэгъухэм нэмыщIи, балией миным нэс итщ Хицужиямэ хадэм. Ахэращ езыр япон гъатхэ дэрэжэгъуэм дамыгъэ хуэхъужри. Йошино балиейхэмрэ нэгъуэщI лIэужьыгъуэхэмрэ я теплъэ, плъыфэ гуакIуэхэм зыри гупсэхуу къигъэнэнукъым.
Къэбарт Мирэ.
Унэгуащэхэм щхьэкIэ
Шэ, шху дэпшхреймэ…
Холестерин зи куэдым нартыхум къыхэщIыкIа шхыныгъуэ куэд ишхреймэ, холестериныр мащIэ ещI, Iэпкълъэпкъым хэлъ лейри къыхеху.
Лы цIынэм мэ къимыщтэн щхьэкIэ шэрджэсхэм фо щахуэу щытащ.
Мыващхъуэр къущхьэхъу кърахырт. Езы мывэр памцIэ цIыкIуу щытщ. Ар сапэкIэ ятхъунщIырт, сабэм хуэдэу къытекIар уIэгъэм трагъэщащэрти уIэгъэр хъужырт.
КIэртIофым къыхэщIыкIа шхыныгъуэ куэд зышхыр пшэр мэхъу.
Iэщышхуэ, Iэщ цIыкIухэм ял гъэвар щашхкIэ адыгэхэм бжьыныху шыпсым пIастэ ирагъэпщIыркъым, ирагъэпщIыр лыращ.
ХьэлIамэ кIупIинэ хуабэм шэ, шху дэщIыгъуу щIэх-щIэхыурэ пшхымэ, абы Iэпкълъэпкъыр егъэкъабзэ, напIэ зэлъахэри егъэхъуж.
Лъыр зи мащIэ цIыхум щынэ цIыкIу хуаукIырти, и тхьэмщIыгъур хуабэу кърахт, тыкъыр цIыкIуу яупщIатэрти, имыгъэныщкIуу ирагъэгъэлъэтэхырт. Хуэмышхыу Iумпэм ищIмэ, ягъэвэпхъырт.
Къубатий Борис.
Шхыныгъуэхэр
Iыхьэурэ дзасэкIэ гъэжьа джэдыл
Абы щхьэкIэ нэхъ къагъэсэбэпыр джэдыщIэщ. Джэд гъэкъэбзар псы щIыIэкIэ ятхьэщI, гъущэу ялъэщIри, Iыхьэурэ зэпкърах. Тепщэч мыулъийм иралъхьэ, шыгъу, цIыкIу-цIыкIуурэ упщIэта бжьыныху, шыбжий сыр хьэжа, бурш халъхьэ, псы щIыIэ тIэкIу щIакIэри фIыуэ зэIащIэ. И щхьэр трапIэри, зэхэшыпсыхьын щхьэкIэ дакъикъэ 30-40-кIэ щIыIапIэм ягъэув. Щагъэжьэнум деж джэдыл Iыхьэхэм бжьыныху тыкъырхэр кIэрахри я кIыхьыпIэмкIэ дзасэм паIу. Тхъуэплъ хъуху дэпкIэ ягъажьэ, лъэныкъуэ псомкIи шатэ щахуэурэ. Джэдыл жьар дзасэм къыфIахыжри, тепщэчым илъ пIастэ хуабэм и щIыIум тралъхьэ. Хуабжьу шхыныгъуэ IэфIщ, мэ гуакIуэ къыхихыу.
Халъхьэхэр (цIыхуитI Iыхьэ):
Джэдылу — грамм 400
Бжьыныху укъэбзауэ — грамм 20
Шатэу — грамм 30
Шыгъуу, шыбжийуэ — узыхуейм хуэдиз.
Губгъуэджэш плъыжь гъэлыгъуа
Губгъуэджэшыр (чечевица) ягъэлыгъуэн щхьэкIэ зэхащыпыкI, шыуан е тебэ куу иракIутэри пэшхьэкум трагъэувэ. МафIэ щабэм тету чымчыркIэ зэIащIэурэ тхъуэплъ дахэ хъуху, дакъикъи 10-12-кIэ, ягъэлыгъуэ. ИтIанэ тIэу-щэ щIагъэпщ. Губгъуэ джэш гъэлыгъуар яшх нартыху гъэлыгъуам хуэдэу икIи хуабжьу сэбэпышхуэщ фошыгъу уз зиIэхэм дежкIэ.
Халъхьэхэр:
Губгъуэджэшу — грамм 200
Джэш гъэлыгъауэ къыхокI грамми 180-рэ.
«Адыгэ шхыныгъуэхэр» тхылъым къитхыжащ.
ЖыIэгъуэхэр
Гум и лIыгъэ
ГурыщIэращ акъылыр зыунэтIыр.
Сабийхэм ябгъэдэлъ зэфIэкIым къэралым и къэкIуэнур еубзыху, абыхэм я дахагъым наIуэ къищIыр лъэпкъым и фIэрэфIагъырщ.
IэштIым пщIауэ гупсысэ убзыхуа уи щхьэм къихьэнукъым. Лъагъумыхъуныгъэм акъылыр егъэутхъуэ.
ЦIыхур апхуэдэщ — и гъащIэ псор зытригъэкIуадэр зыгуэр зыIэригъэхьэнырщ, армыхъумэ а къыIэрыхьам иринасыпыфIэфкъым.
Гум имылъагъур нэми илъагъукъым, нэм пэIэщIэр гуми пэжыжьэщ.
Жылагъуэ зэхэтыкIэр, щэнхабзэр, хабзэр зыхуэдэм къегъэлъагъуэ ар зезыхьэ лъэпкъым и дунейр.
Гум лIыгъэ къыщызэкъуихым деж Iэри хахуэщ.
Дэтхэнэ адэ-анэми езым и сабийм нэхърэ нэхъ дахэ щымыIэу къыщохъу.
Губзыгъэр нэгъуэщIым и щыуагъэм егъэIущ, делэм дерс къызыхихыр езыр лъэпэрапэмэщ.
Хъурей Феликс.
Псалъэзэблэдз
ЕкIуэкIыу: 5. Бзугъащтэу хадэм ирагъэувэ. 7. ФадэхэкI. 9. … нэхърэ джэдыкIэ нэхъ Iущщ. 11. ЕгъэджакIуэ, Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь. 12. Ди лъэпкъэгъу, Къэрал Думэм и депутат. 13. ПхъащIэ Iэмэпсымэ. 15. ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ театрым и джэгуакIуэу щыта, РСФСР-м щIыхь зиIэ и артисткэ. 17. ПамыупщIу гъэ техьа удз. 18. Щыгъэ лъапIэхэр абы къыхащIыкI хабзэщ. 20. Къыкъуэуурэ къепщэ жьы. 21. Пащтыхь тетIысхьэпIэ гъэщIэрэщIа. 25. Зи къудамэхэр теухъуэнщIыкIа жыг лъэдий гъум. 26. Ахъшэ егъэзыпIэ. 30. Псыежэх, район. 32. Зыгуэрым и лэжьыгъэр дагъэпсынщIэн папщIэ (унэ щищIкIэ ) гъунэгъухэр, ныбжьэгъу-Iыхьлыхэр зэхыхьэу зэхаублэ Iуэху. 34. КъурIэн цIыкIу. 35. Къуажэ «транспорт». 36. А унэцIэр зэрахьэ жэмышу лэжьа, Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужьми художник цIэрыIуэми. 37. ЦIыхухэр зыхуей хуэзэн папщIэ къуажэ унафэщIым Iуэху … куэд елэжь. 38. Диным зэрыжиIэмкIэ, щIэпхъаджагъэ щIэным телажьэ бзаджэнаджэ, езыр мынэрылъагъуу. 41. Адыгэ бзылъхугъэ уэрэджыIакIуэ, РСФСР-м щIыхь зиIэ и артисткэ. 43. Жыг лъагэшхуэ. 44. Дзэлыкъуэ щIыналъэм хиубыдэ адыгэ къуажэ. 45. Адыгэ физик, Мэзкуу щылажьэ еджагъэшхуэ.
Къехыу: 1. ЩIым гъуэ куу щызыщIу щыпсэу псэущхьэ цIыкIу, хьэпIацIэхэр зи шхыныгъуэ. 2. Адыгэ псалъэжьым зэрыжиIэмкIэ, псым ихьыр абы йопхъуэ. 3. Псы ежэхым и … макъыр псэгъэ-псэхущ. 4. Махъсымэ щащIкIэ халъхьэ пщагъэ. 6. Кърагъэблыжу жэмым къыщIаш шэ. 8. Лейтенант нэхъыжь, …, майор. 10. ХадэхэкI. 13. Къэрэшей-Шэрджэсым, Адыгейм я щIыналъэхэм щыIэ псыежэх. 14. Къэнжал хьэку цIыкIу. 16. Мэл, бжэн егъэзыпIэ. 17. ЩIыIум нэгъуэщIу зэреджэр. 19. Къуаргъ лIэужьыгъуэ. 22. 4-нэ нэмэз щIыгъуэ. 23. Еджагъэшхуэ: лъэпкъым къыдекIуэкIыу щыта, кIуэдыжу хуежьа IэщIагъэ куэд къэзыгъуэтыжу тхылъу къыдэзыгъэкIыжа … Хьэзрэталий. 24. Гуэгушыхъум, къазыхъум я бгъэм трищIэ пшэрыпIэ. 27. Адыгэ лъэпкъ. 28. Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ усакIуэ. 29. Хъуржынышхуэ. 31. ХьэщIэ лъапIэм и цIэкIэ … зэхашащ. 32. Къамышым нэгъуэщIу зэреджэр. 33. Адыгэш къабзэ. 34. Таурыхъхэм узыщрихьэлIэ шы лъэрызехьэ: икIи мэпсалъэ, икIи мэлъатэ. 39. Зэпыш, зэпылъэф, гъэшыгъуафIэ. 40. Зыгуэрым и зэхуэдитI. 41. Лъагэу зэтекIута гуэр. 42. Тутын … е пхъэ …
Зэхэзылъхьар Мыз Ахьмэдщ.
Гъатхэпэм и 8-м ди газетым тета псалъэзэблэдзым и жэуапхэр:
ЕкIуэкIыу: 5. Абхъаз. 7. Лъабзэ. 9. Ужьэ. 11. МыщIэ. 12. Нало. 13. Хьэлэбэлыкъ. 16. Бажэ. 17. Арму. 20. Дудакъ. 22. Хъэуан. 23. Жагъын. 25. Хьэмыщэ. 26. Къэптал. 29. Жырыкъ. 31. Башар. 33. Хьэиуэ. 34. Заур. 35. Уанэ. 36. УафэхъуэпскI. 39. Ахъуэхъу. 41. Бжэн. 42. Гъудэ. 44. Жыгей. 45. Щтауч.
Къехыу: 1. Гъубжэ. 2. Набдзэ. 3. Къанлы. 4. Азэн. 6. Кхъужь. 8. Къызбрун. 10. Алаушын. 13. Хьэлъкъ. 14. Баку. 15. Къанж. 18. Пхъэщабэ. 19. Андэгурэ. 21. Апэсы. 24. Адакъэ. 27. Шыбзыхъуэ. 28. Жумэрэн. 30. Къару. 32. Шыпхъу. 33. ХьэукI. 37. Аргъей. 38. Сэнтх. 40. Хъудыр. 41. Брул. 43. Ду.
