ХъуэпсапIэ нэхухэр и гъуазэт
Балъкъэр Владимир къыдекIуэкIа хьэл-щэн дахэм, хабзэ хьэлэмэтым пщIэ лей хуумыщIынкIэ Iэмал иIэтэкъым. ЗэрызэщIэкъуам, зэрызэпIэзэрытым зымащIэкIэ фIэкIа зымыцIыхухэми гу лъатэрт. Абы и мурадхэр къехъулIэу, и жыIэр яфIэлъапIэу щIыщытар и псэ къабзагъэрт, зэрыгущIэгъулырт. ЗэрысцIыхурэ и щIэныгъэри, и Iущагъри зыхуэгъэзар фIы щIэнырт, щIэблэр гъэсэнырт, егъэджэнырати, а псори хъарзынэу къехъулIэрт. Пэжагъэр япэ изыгъэщ цIыхут, бзэ IэфIт, къызэгъэпэщакIуэ Iэзэт, псэкIи ныбжьэгъукIи къулейт.
Лъэхъэнэ гугъум халъхуахэм, зи сабиигъуэр Хэку зауэшхуэм хиубыдахэм, абы и ужь зэман хьэлъэр зи нэгу щIэкIахэм ящыщщ Балъ-къэр Владимир. А илъэсхэм щегъэжьауэ и псэр пытыху и зэфIэкI еблэжакъым, къызыхэкIа лъэпкъым и цIэфI жригъэIэу, къалэн щхьэпэ игъэзащIэу дунейм тетащ, и щхьэм хуэфащэ щытхъуи къилэжьыжащ.
Владимир и гъащIэ псор къыщалъхуа, къыщыхъуа Терекскэ (Болэтей) къуажэм епхауэ къекIуэкIащ. Фронтым яша и адэ Жаншыр къыхуиухатэкъым и унагъуэр илъагъужыну, и бынхэр ипIыжыну — 1943 гъэм лIыгъэм и щапхъэ къигъэлъагъуэу зэуапIэ губгъуэм и псэр щитащ. И анэ Шарифэ и кIэ къуагъым Владимир зэи къуэсакъым. Къэжэпхъыу зэрыхуежьэу, Iэпы- дзлъэпыдзу иригъажьэри, хуэм-хуэмурэ унагъуэм и щIэгъэкъуэн нэс хъуащ. Я анэм и IэфI псори абырэ и шыпхъу Мерэрэ яритырт, хабзэм, нэмысым хуигъасэрт, цIыхугъэм, гущIэгъум, зэхущытыкIэ дахэм щIипIыкIырт. Владимир щIэх-щIэхыурэ игу къигъэкIыжырт зауэ нэужь лъэхъэнэ гугъум сабий мэжэщIалIэхэм гулъытэ яхуэзыщI нэхъыжьхэр куэду зэрыщыIар икIи абыхэм ядилъэгъуауэ щыта жумартыгъэмрэ гущIэгъулыгъэмрэ псэуху зыщигъэгъупщакъым.
1957 гъэм къуажэ курыт школыр къэзыуха щIалэр дзэм ираджэри, илъэсищкIэ къулыкъу щищIащ, къигъэзэжа нэужь, пIалъэ кIэщIкIэ электромонтёру лэжьащ. 1962 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым тхыдэмкIэ и къудамэм щIэтIысхьащ. ЩIалэ жыджэрт, ерыщт, щIэныгъэм и насып зэрыхэлъым и нэщэнэу, еджэным хуэнэхъуеиншэти, жэщыбг хъуху тхылъым пэрысыфынут. Университетым зэрыщIэсу, Терекскэ къуажэ курыт школым ягъэкIуэжри, 1965 гъэм егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ лэжьыгъэм пэрохьэ. Мис абдежым щегъэжьауэ Балъкъэр Владимир и гъащIэри и гуащIэри зэрыщыту зыхуигъэпсар къызыхуалъхуа егъэджакIуэ IэщIагъэм и пщIэм хэгъэхъуэнырщ, ныбжьыщIэхэм цIыху нэс, акъылыфIэ къищIыкIынырщ.
«И гур итхьэщIыкIауэ цIыкIухэм яхэтщ, сабиипсэм и хъумакIуэщ», — хужаIэрт. ИпэжыпIэкIи апхуэдэущ ди гум къызэринэжар. Абы къаруушхуэ ирихьэлIащ ди лъэпкъым къыдекIуэкI хабзэ дахэхэр щапхъэ хьэлэмэтхэмкIэ щIэблэм ябгъэдэлъхьэным, а лъапIэныгъэхэр я лъабжьэу я гупсысэмрэ я къэухьымрэ зегъэужьыным. Езыр егъэджакIуэ-къэхутакIуэт, къызэгъэпэщакIуэ Iэзэт, дерс зэIухахэм, пшыхь гъэщIэгъуэнхэм, зэIущIэ щхьэпэхэм я зэхэублакIуэт. Класс щIыб, школ щIыб лэжьыгъэхэр щиунэтIами, илъэс 25-м нэскIэ еджапIэм и унафэщIу щыщытами, жылагъуэ Iуэхухэм къапикIуэтакъым. Дригушхуэу Iэджэм хунэсырт, марксизмэмрэ ленинизмэмкIэ университетыр къиухауэ Тэрч районым и лектор нэхъыфIхэм ящыщти, зэхуэс псоми ирагъэблагъэрт, езыри гунэсу, гугъэзагъэу яхэпсэлъыхьырт.
Тхьэр куэдкIэ зыхуэупса а цIыху щыпкъэм и акъыл жаныр, гупсысэ къабзэхэр, и щIэныгъэ куур зыхуигъэлэжьар фIы щIэнымрэ дахагъэмрэщ. «Болэтей къуажэм и тхыдэр» тхылъыр щигъэхьэзырым къэлъыхъуэныгъэ лэжьыгъэшхуэ иригъэкIуэкIащ, жылэм и блэкIам, Хэку зауэшхуэм хэтахэм, цIыху гуащIафIэхэм ятеухуауэ тхыгъэ гъэщIэгъуэн куэдыкIей зэхуихьэсащ икIи къытригъэдзащ. Ахэри, нэгъуэщI Iэджи зи фэеплъу къытхуэна Балъкъэрыр хуабжьу игъэпIейтейрт упщIи уси хэмылъу ди къэралышхуэр зэрызэтрагъэщэхам. Абы къыдэунэху мыхъумыщIагъэхэм и гур дыхэщIырт. Мо цIыху набдзэгубдзаплъэм къыгурыIуат кърахьэжьа Iуэху зехьэкIэ зэIумыбзхэм гугъуехь инхэр къызэры- дэкIуэнур. «ДызыхэпсэукIа лъэхъэнэм фIыуэ хэлъар, гуапагъэу хэтлъэгъуар пщыгъупщэн хуейкъым. Я щхьэ Iуэхур дагъэкIын щхьэкIэ, щыIари щымыIари, ери фIыри зэхатхъуэурэ ди нэхъыжьхэм я блэкIам хущIэбжэхэр, ар егъэлеяуэ зыубхэр куэду къызэрыунэхур икъукIэ си жагъуэ мэхъу. Апхуэдэхэм кърадзэркъым цIыху къызэрыгуэкIым пщIэ хуащIу, зэхуэгъэдэныгъэр ягъэнэхъапэу, егъэджэныгъэр, гъэсэныгъэр, зэныбжьэгъугъэр ягъэнэхъыщхьэу зэрыщытар. Сыт хуэдэ гупсысэ мышыухэр къытхапщэну хущIэкъуми, мамыр гъащIэм, зэIузэпэщ псэукIэм я къигъэхъуапIэ а лъапIэныгъэхэр дяпэкIи дыхуэсакъыу тхъумэну, дгъэбыдэну ди къалэнщ», — жиIэгъат абы щыгъуэ Балъкъэрым. А псалъэ Iущхэм я мыхьэнэр Владимир зыцIыхуу, и ныбжьэгъуу, дэлажьэу щыта псоми ноби тфIэлъапIэщ.
ЗэрыжысIащи, Балъкъэрым ныбжьэгъу и куэдт. ЗэхуэзэхукIи Владимир IэфIу ягу къагъэкIыж, дахагъэу, пщIэ-нэмысу далъагъуу щытар иригушхуэу зэхуаIуэтэж. КIэнцIэлий Щыхьымрэ абырэ япэ классым зэдэкIуащ, школыр къызэдаухащ, IэщIагъэ зырыз яIами, зэкIэрымыкIыу, я гъури я цIыни зэрыщIэу къызэдэгъуэгурыкIуащ. Къытхэмытыж ди ныбжьэгъум хуэгъэза абы и псалъэхэмрэ адрейхэм къаIуэтэжхэмрэ сыщыщIэдэIукIэ, лъэужь дахэ, угъурлы Балъкъэр Владимир мы гъащIэм зэрыщыпхишар нэхъри хьэкъыу спхокI икIи ар и щIэблэм гъуазэ зэрахуэхъунум шэч къытесхьэркъым. ИпэжыпIэкIэ срогушхуэ апхуэдэ нэхъыжьыфIым сызэрыдэлэжьам, зы IэнатIэ зэдетхьэкIыну къызэрысхуихуам.
И гуащIэ хьэлэлым къыпэкIуэу абы къыхуагъэфэщащ «ЦIыхубэ егъэджэныгъэм и отличник» дамыгъэр, «Лэжьыгъэм и ветеран» медалыр, РСФСР-м, КъБАССР-м УФ-мрэ КъБР-мрэ щIэныгъэ IуэхухэмкIэ я министерствэхэм я щIыхь тхылъхэр. ФIыщIэ тхыгъэрэ тыгъэ лъапIэу къратар куэд дыдэ мэхъу.
ЦIыхугъэ лъагэм и щапхъэ зыдэтлъэгъуа Владимир унагъуэ дахэм и тхьэмадэт. И щхьэгъусэ Мариерэ абырэ бынищ — зы щIалэрэ хъыджэбзитIрэ зэдапIащ, гъуэгу захуэ трагъэхьащ. Я къуэ Аслъэн зоотехникщ, япхъухэу ФатIимэрэ Светланэрэ егъэджакIуэщ, псори щхьэхуэ хъужауэ зэгурыIуэрэ зэдэIуэжу я Iуэху Iыхьэ ирахьэкI.
Псэужамэ, накъыгъэм и 18-м илъэс 75-рэ ирикъуну щыта Балъкъэр Владимир цIыху Iэсэу, гуапэу, хъуэпсапIэ нэхухэр и гъуазэу дунейм тетащи, а псори и унагъуэмрэ и щIэблэмрэ ялъысыну ди гуапэщ.
Сэмар Мышэ.
