Тхыдэм зэи хэмыкIыжыну нэщхъеягъуэ
Мэкъуауэгъуэм и 22-р Хэку зауэшхуэм щыщIидза махуэщ
Илъэсхэр макIуэ, арщхьэкIэ лIэщIыгъуэхэр дэкIми ди къэралым и тхыдэм зэи хэкIыжынукъым 1941 гъэм мэкъуауэгъуэм и 22-р. А махуэм и пщэдджыжьым сыхьэтыр 4-м фашист Германиер СССР-м къытеуащ. Ар хьэкIэкхъуэкIагъэ хэлъу ди Хэкум и гъунапкъэхэм къеIащ тенджыз ФIыцIэм къыщыщIэдзауэ Баренц тенджызым нэс дэлъ ди щIыналъэм. Уащхьуэдэмыщхъуэу къызэрехьэжьа бийр лъэщт, дивизэхэр (ахэр 600-м щIигъурт) IэщэщIэ дыдэхэмкIэ зэщIэузэдат, Европэм и къэралхэр щаубыдми зэуэным зыхуагъэсат. Абыхэм япэщIэува ди зауэлIхэм я нэхъыбэм яIыгъыр фочт, ари ирикъуу яIэтэкъым.
ХьэщэхурыпхъущIэу къызэрыттеуам икIи ди къарухэр апхуэдэм хуэхьэзыру къызэрыщIэмыкIам къыхэкIыу, зэрыпхъуакIуэхэр псынщIэ дыдэу къэкIуэтащ — зы жэщ-махуэм километри 100 хуэдизкIэ. Абыхэм мыгувэу Киев, къыкIэлъыкIуэу Минск, прибалт республикэхэр, Молдавиер, урысей къалэхэр, къуажэхэр яубыдащ. Нацистхэр гъунэгъу къыхуэхъурт СССР-м и щыхьэр Москва. Гитлер шэч къытрихьэжыртэкъым тхьэмахуихкIэ СССР-р зэхикъутэну зэхилъхьа планыр къызэрехъулIэнум. АрщхьэкIэ куэд дэмыкIыу абы къыгурыIуащ ар гугъэ нэпцIу зэрыщытыр. Совет Союз абрагъуэр зауэм а сыхьэтым хуэхьэзыру щымытами, лъэщагъышхуэ зыбгъэдэлъ къэралт. Мыгувэу абы зыкъищIэжащ. СССР-м и цIыхухэр быдэу зэкъуэуващ. Фашистхэм кIуэ пэтми нэхъ хэщIыныгъэ нэхъыбэ ягъуэт хъуащ.
Гитлер и мурадыр къызэремыхъулIэнур белджылы къэзыщIар псори дызэрыгушхуэ ди щыхьэр Москва деж щекIуэкIа зэхэуэ инырщ. А зэманым ирихьэлIэу 1941 гъэм и щэкIуэгъуэ — дыгъэгъазэ мазэхэм СССР-м хузэфIэкIат фронтым хуэлажьэ и заводхэмрэ фабрикэхэмрэ Европэм иришу Сыбырым щыхигуэшэн. ИкIи хигуэша къудейкъым, атIэ абыхэм занщIэуи ди зауэлIхэр зыхуеинухэр къату щIадзащ. АрщхьэкIэ щытыкIэр иджыри щIагъуэтэкъым, куэдым, псом хуэмыдэу европэ къэралхэм я унафэщIхэм, къалъытэрт Москва яхуэмыхъумэну. Бийр къызэтегъэувыIэнымкIэ хуабжьу щIэгъэкъуэн хъуащ Сыбырым къраша дивизэхэр. Примор крайм щыIэ къарухэр а щIыпIэм кърашыну Iэмал ягъуэтащ, 1941 гъэм Япониер СССР-м къызэрытемыуэнум теухуа хъыбарыр ди тIасхъэщIэх гъуэзэджэ Зорге Рихард Сталин Иосиф и деж къигъэса иужь. АдэкIэ къэхъуам щыгъуазэщ ди Хэкум и блэкIам теухуауэ пэжыр зэзыгъэщIэну хуей псори: бий бзаджэр зэхакъутэри, ди зауэлIхэм ар километри 100 бжыгъэкIэ Совет Союзым и щыхьэрым Iуахуащ. Ар Гитлер и Iумэтхэм ягъуэта япэ удынышхуэт. АдэкIэ щыIащ Сталинград и деж, Орёлрэ Белгородрэ я зэхуакум къыщахьа текIуэныгъэхэр. 1944 гъэм (иджы къухьэпIэ политикхэм щытхъупс зыхуагъажэ «етIуанэ фронтыр» къызэIуахын и пэкIэ), СССР-м кхъухьлъатэу, танкыу, топу нэхъыбэ къыщIигъэкIырт Германием нэхърэ. Езы фюрерми хьэ-къыу къыгурыIуат мыгувэу кIэ зэригъуэтынур. Иджы абы къилъыхъуэр а пIалъэр къыщысыну зэманыр нэхъ кIыхьлIыхь зэрищIын Iэмалт. Пэжщ, Iэзэгъуазэхэр зи фIэщ хъу ар щыгугъырт щытыкIэм зыгуэркIэ зихъуэжыным икIи цIыху куэд зэтезыукIэ Iэщэ къагупсысыным еджагъэшхуэ куэд хузэщIигъэуIуат. АрщхьэкIэ хунэсакъым, псоми зэрытщIэщи, 1945 гъэм накъыгъэм и 2-м ТекIуэныгъэм и ныпыр совет зауэлIхэм фашистхэм я гъуэ Берлин и рейхстагым и щыгум щыфIа-дзащ.
ТекIуэныгъэм ди къэралым уасэшхуэ щIитащ. Хэку зауэшхуэм хэкIуэдащ (иджы ятххэм ятепщIыхьмэ) совет цIыху мелуан 27-рэ. Абыхэм я Iыхьэ щанитIыр зэрыпхъуакIуэхэм яубыда щIыналъэхэм щыпсэу цIыху мамырхэт. КIэщIу жыпIэмэ, къэрал абрагъуэм зы унагъуи къэнакъым зауэм и нэщIэбжьэр къылъэмыIэсу. ИкIи сыт хуэдиз зэман дэкIми, ахэр зэи ящыгъупщэнукъым.
Иджы зэ къытедгъэзэжынщ бий хьэщхьэрыIуэм 1941 — 1942 гъэхэм апхуэдиз ди щIыналъэ иубыдыныр къызыхэкIа щхьэусыгъуэхэм. АбыкIэ куэдым ягъэкъуаншэ Совет Союзым и Iэтащхьэ Сталин Иосиф. Псом хуэмыдэу зытрагъащIэр фашистхэр къазэрытеуэнум теухуауэ, езы Зорге Рихарди яхэту, ди тIасхъэщIэххэм къата хъыбархэр и фIэщ зэрымыхъуарщ. Ар пэжщ, дауи, Сталиным и гугъакъым Инджылызым езауэ Германиер СССР-ми къытеуэным тегушхуэну. АрщхьэкIэ Совет Союзым и лъэщагъым хигъэхъуэным емыгугъуауэ жаIэр пцIы зэфэзэщщ. Совет Союзым хуримыкъуар мазэ бжыгъэщ IэщэщIэкIэ и дзэхэр зэщIиузэдэн папщIэ. ИтIанэ шэч хэмылъу зэран хъуащ языныкъуэ генералхэр, псалъэм и хьэтыркIэ, КъухьэпIэ дзэ округым и Iэтащхьэ Павловыр зэфIэкIыншэ дыдэу къызэрыщIэкIари. БлэкIам утепсэлъыхьыну тыншщ. ИкIи абы щыгъуэм щыIа щытыкIэр зыми тэмэму къиIуэтыжыфынукъым. Ди дежкIэ нэхъыщхьэр ди Хэкум и щхьэхуитыныгъэм папщIэ зи гъащIэр зытахэм, а Iуэхум зи гуащIэ хэзылъхьахэм я лIыгъэр зэи дигу идмыгъэхунырщ.
Шал Мухьэмэд.
