Зэгъэщтокъуэ Хьисэ и зэфIэкIкIэ адрейхэм къахощ
Педагогикэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, Адыгей къэрал университе-тым диссертацэхэмкIэ и советым хэт Зэгъэщтокъуэ Хьисэ Хъусейн и къуэрКъэрэшей-Шэрджэсым и Адыгэ-Хьэблэ къуажэм къыщалъхуащ, школри ехъулIэныгъэкIэ абы къыщиухащ. Дзэм илъэситI- рэ ныкъуэкIэ къулыкъу щищIащ.
— Сызэрысабийрэ егъэджакIуэ IэщIагъэм сыщIэхъуэпсырт. Си псэм фIэфIу, си гур хуэпабгъэу къыхэсха си IэщIагъэм си гъащIэм къриубыдэу зы махуи, зы сыхьэти сыхущIегъуэжакъым, — жеIэ Хьисэ.
И хъуэпсапIэр зригъэхъулIэн мурадкIэ, Армавир дэт педагогикэ къэрал университетым и филологие къудамэм Зэгъэщтокъуэр щIэтIысхьэри, ар ехъулIэныгъэкIэ къиухащ. ИужькIэ Тэрч районым хиубыдэ Курп Ипщэ къуажэм дэт школым егъэджакIуэу щылэжьэну къагъэкIуащ. Зы илъэскIэ егъэджакIуэу лажьэри, етIуанэ илъэсым ар ягъэуващ школым и унафэщIым егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ лэжьыгъэмкIэ и къуэдзэу.
Нэхъапэм университетыр къэзыухауэ зи щIэныгъэм адэкIи хэзыгъэхъуэну зи мурадхэр илъэситIкIэ лэжьауэ щытын хуейт. Абы ипкъ иткIэ, егъэджакIуэу зэрылажьэрэ илъэситI ирикъуа нэужь, Зэгъэщтокъуэр Москва кIуащ икIи СССР-м педагогикэ щIэныгъэхэмкIэ и академием лъэпкъ школхэм урысыбзэр щегъэджынымкIэ и щIэныгъэ-къэхутакIуэ институтым и аспирантурэм щIэтIысхьащ.
ИкIи лажьэу, аспирантурэми заочнэу щеджэу, Зэгъэщтокъуэм къыIэрыхьащ телеграммэ, Урожайнэ къуажэм дэт школым и унафэщIу зэрырагъэблагъэмкIэ хъыбар иту. Арати, и ныбжьыр илъэс 29-м иту цIыху 650-рэ щеджэ школым и унафэщI ящIащ Зэгъэщтокъуэр. ИлъэсищкIэ а IэнатIэр ирихьэкIауэ, Москва тригъэзэжри, 1981 гъэм аспирантурэр ехъулIэныгъэкIэ къиухащ, а илъэс дыдэм Къэрэшей-Шэрджэс къэрал институтым егъэджакIуэ нэхъыжьу лэжьэн щыщIидзащ.
1982 гъэм и кандидат диссертацэр пхигъэкIащ Хьисэ. Илъэс дэкIри, академик Ушинскэм Зэгъэщтокъуэм хъыбар къригъэщIащ лэжьыгъэ IуэхукIэ хамэ къэрал ягъэкIуэнухэм зэрыхагъэхьамкIэ. СССР-м щыщу цIыху 12 хамэ къэ-рал ягъакIуэрт, урысыбзэр ирагъэджынуи, Зэгъэщтокъуэр абыхэм я унафэщI ящIри, Афганистаным лэжьакIуэ яутIыпщащ. 1985 гъэм, а къэралым зауэ щыщекIуэкIым, Кабул къэрал университетым урысыбзэр щригъэджын щыщIидзащ Хьисэ.
— Шынагъуэт а лъэхъэнэр, шэр ди щхьэщыгумкIэ щызэпрылъэтырт, Афган зауэм и курыкупсэм дыхэту жыпIэ хъунут. АрщхьэкIэ лэжьыгъэр лэжьыгъэт, ехьэкIын хуейт. Абы срагъэкIри, лэжьыгъэ IуэхукIэ тIэунейрэ сежьащ: зэм Москва, адрейм Индием и къалащхьэ Дели, — жеIэ Зэгъэщтокъуэм.
И пщэрылъыр ирихьэ-кIыу, Хьисэ хэкум къигъэзэжа нэужь, ар Къэрэшей-Шэрджэс къэрал университетым пэщIэдзэ егъэджэныгъэ IэмалхэмкIэ и кафедрэм и унафэщIу ягъэуващ. А зэманым ирихьэлIэу КъБКъУ-м апхуэдэ кафедрэ къыщы- зэIуахати, Зэгъэщтокъуэр Налшык къэIэпхъуэжащ, а кафедрэм доценту и лэжьыгъэм щыпищащ.
1992 гъэм егъэджакIуэ-хэм я щIэныгъэм щыхагъахъуэ институтым и ректор ящIащ. Хьисэ куэдрэ хэтащ ди къэралми хамэ щIыналъэхэми щызэхашэ щIэныгъэ зэхыхьэхэм. 1997 гъэм Урысейм икIыу Америкэм и Штат Зэгуэтхэм цIыхуих ягъэкIуат, щIэныгъэкIэ зэдэгуэшэнуи, абыхэм Зэгъэщтокъуэри яхэтащ.
2000 — 2008 гъэхэм КъБКъУ-м пэщIэдзэ егъэджэныгъэ IэмалхэмкIэ и кафедрэм и унафэщIу лэжьащ.
Хьисэ щIэныгъэ-методикэ лэжьыгъэу 150-м щIигъу, монографиеу 10, нэгъуэщI лэжьыгъэ куэд и Iэдакъэ къыщIэкIащ.
Зэгъэщтокъуэ Хьисэ и гуащIэ хьэлэлкIэ, бгъэдэлъ щIэныгъэ куукIэ, егъэджэныгъэ Iуэхум щиIэ зэфIэкIкIэ адрейхэм къахощ, абы и лэжьэгъухэм, аспирантхэм, къызэрыгуэкI цIыху-хэм пщIэшхуэ къыхуащI.
Хьисэ дохъуэхъу узыншагъэ быдэ иIэну, и бынхэм гу ящихуэну, и щIэныгъэм и хъер илъагъуу куэдрэ псэуну.
ЖЫЛОКЪУЭ Лусаннэ.
