Гуапагъэ яку дэлъу
Ди газетым зэрытетащи, «Кавказым щызэдэлажьэхэр» мыкоммерцэ дарэгъу организацэм и жэрдэмкIэ, Къэбэрдей-Балъкъэрым щохьэщIэ эксперт-щхьэхуит, «Куржым и гугъапIэхэр» экономикэ программэм и унафэщI, экономикэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор Гиорхелидзе Демуррэ Евразие институтым и лIыкIуэ, дунейпсо правэмкIэ магистр, публицист Апхаидзе Шотарэ.
Мазаем и 25-м ахэр Бэрбэч ХьэтIутIэ и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым ирагъэблэгъащ, еджапIэ нэхъыщхьэм и IуэхущIафэм хагъэгъуэзащ, егъэджакIуэхэмрэ студентхэмрэ яIущIащ.
«Урысей-Куржы зэхущытыкIэхэм щIыналъэхэм зэрыщызэхуеплъыр» зыфIаща зэIущIэр къыщызэIуихым, КъБКъУ-м и ректор Къарэмырзэ Барэсбий къигъэлъэгъуащ совет лъэхъэнэм Къэбэрдей-Балъкъэрымрэ Куржымрэ я еджапIэ нэхъыщхьэхэм пыщIэныгъэ быдэ зэрызэхуаIар, мыхьэнэшхуэ зиIэ лъэныкъуэ куэдкIэ зэдэлажьэу зэрыщытар.
— СССР къэралыгъуэр щакъутэжым, а псори дэкIуэдащ, пхуэмыIуэтэщIыну гугъуехь куэд лъэпкъхэмрэ цIыхухэмрэ къахуихьащ. ЗэманыфI хъуауэ ар ди нэгу щIокI. Арами, мамыр гъащIэмрэ зэпыщIэныгъэ гуапэмрэ зыузэщIыныгъэм, зэгурыIуэныгъэм, зэдэлэжьэныгъэм я лъабжьэу зэрыщытыр пэжым и телъхьэхэм зэи зыщагъэгъупщэркъым. Мы ди нобэрей зэIущIэр абы и зы Iыхьэу къэплъытэ хъунущ, — жиIащ ректорым. — Куржым щыщ щIэныгъэлIхэр къызэрытхуеблэгъар цIыхубэ дипломатиер зэрымыужьыхым, ар зэрыкъаруушхуэм я щыхьэтщ. Сыт хуэдэ Iуэхуу щрети, политикхэм псом япэу къалъытапхъэр цIыхубэмрэ абыхэм я лIыкIуэхэмрэ зыгъэпIейтейхэрщ, къабгъэдэкI гупсысэ узыншэхэрщ. Абы и лъэныкъуэкIэ Куржым щыщ щIэныгъэлIхэм жаIэни къытхуаIуэтэни я мащIэкъым. Ди зэпыщIэныгъэмрэ зэдэлэжьэныгъэмрэ зэтедгъэувэжын папщIэ, лэжьыгъэшхуэ зэфIэтхын хуейщ. Дауи, ар зи къалэныр политикхэрщ, ауэ цIыхубэ дипломатиер егупсысауэ къагъэсэбэпмэ, абы и къарур къалъытэмэ, гъащIэм къигъэув къалэн гугъухэр зэфIэхыным сэбэпышхуэ зэрыхуэхъунум шэч къытетхьэркъым.
— Фи деж дыкъэкIуэн и пэкIэ Осетие Ищхъэрэми Дагъыстэнми дыщыIащ. ЕдгъэкIуэкIа зэIущIэхэм къагъэнэIуащ Куржым щекIуэкIхэм щIагъуэу дызэрыщымыгъуазэр, Кавказ Ищхъэрэм къыщыхъу зэхъуэкIыныгъэфIхэм абы и цIыхухэр зэрыпэIэщIэр. Хъыбар пэжхэр зэрызэIэпах Iэмалхэр лъэныкъуэхэм нэгъэсауэ къахуэгъэсэбэпыркъым, — къигъэлъэгъуащ «Кавказым щызэдэлажьэхэр» мыкоммерцэ IуэхущIапIэм и унафэщI, Мэзкуу къалэм дунейпсо зэхущытыкIэхэмкIэ и къэрал институтым Кавказыр джынымкIэ и центрым и щIэныгъэ лэжьакIуэ нэхъыжь Силаев Николай. — Урысей-куржы зэхущытыкIэхэр икъукIэ зэрыткIийр, зэрыгугъур къыдгуроIуэ, ауэ политикэм къыдэкIуэу, лъэпкъхэр, цIыхухэр нэхъ мащIэу зэхуэпабгъэркъым. ЕдгъэкIуэкI зэIущIэхэр нэхъыбэу зытетщIыхьыр а Iуэхугъуэрщ.
Гиорхелидзе Демур хэгъэрейхэм фIыщIэ яхуищIри, къыхигъэщащ СССР-р зэракъутэжрэ дэкIа илъэс 22-м къриубыдэу Куржым и цIыхухэр бэлыхь зэрыхэтыр, граждан зауэр, зэхэкъутэныгъэхэр, залымыгъэкIэ властыр тIэунейрэ зэрахъуэжар я нэгу зэрыщIэкIар.
— Ди щэнхабзэр, дызыпэплъэхэр, зыужьыныгъэр я лъабжьэу дяпэкIэ ипэкIэ дыкIуэну къытпэщытщ. Нэгъабэ жэпуэгъуэм и 1-м Куржы къэралыгъуэщIэ дгъуэтауэ жыпIэ хъунущ. Саакашвили Михаил дызыхуиша щыхупIэм дыкъикIын папщIэ, зэфIэхыпхъэхэр мащIэкъым. цIыхубэр зэкъуэувэу къару псори зыIэщIэлъа властым хуитыныгъэр къызэрыIэщIихыжам гугъэшхуэхэр дегъэщI. Политикэр тхъуэжыным, экономикэр къэIэтыжыным къаруушхуэ етхьэлIэн хуейщ, — жиIащ хьэщIэм. Абы къызэхуэсахэм яхуиIуэтащ Урысеймрэ я гъунэгъу щIыналъэхэмрэ хуаIэ щытыкIэхэр зэтегъэувэжыным хуэунэтIауэ зэфIэгъэкIыпхъэу къилъытэхэр, дунейм, нэгъуэщI къэралхэм щекIуэкI Iуэхугъуэхэм зэреплъыр, Кавказ Ищхъэрэм къыщыхъу зэхъуэкIыныгъэ нэрылъагъухэм зэрыдихьэхар, рынок зэхущытыкIэхэр я лъабжьэу, лъэныкъуэхэр зэдэлэжьэну зэрыщIэхъуэпсыр.
Евразие институтым и лIыкIуэ, публицист Апхаидзе Шота къытеувыIащ демократие хабзэм тету екIуэкIа хэхыныгъэхэм я ужькIэ, Куржым политикэ щытыкIэм зэрызыщихъуэжам, я къэралым граждан жылагъуэ зэрыщызэтеувам.
— Урысей-куржы зэхущытыкIэхэр егъэфIэкIуэжыным, Саакашвили и хьэмтетыгъуэм яIэщIэкIа щыуагъэ инхэр гъэзэкIуэжыным нобэ властыщIэм къаруушхуэ ирехьэлIэ. А лэжьыгъэр хабзэм тету яунэтI, цIыхухэр дэзыкъузэ, абыхэм я хуитыныгъэхэр къызэпызыуд законхэр якъутэж, щIэхэр къащтэ. КъэралщIыб политикэм и гугъу тщIымэ, ар езы Куржым къыхихыжыну икIи иубзыхужыну хуитщ. Мыбдежым япэ игъэщыпхъэр ди шынагъуэншагъэм шэсыпIэхэр къыхузэзыгъэпэщ Iуэхугъуэхэрщ. Иужьрей илъэсхэм Куржыр щытыкIэ хьэлъэм къихутащ. Нобэрей властымрэ граждан жылагъуэмрэ абы зегъэхъуэжыным хэкIыпIэ езэгъ- рабгъухэр къыхуалъыхъуэри, ар дыдоIыгъ. Ди зэпыщIэныгъэхэр зэтеублэжыным граждан, жылагъуэ, щэнхабзэ, цIыхубэ зэхущытыкIэхэр лъабжьэ хуэщIыпхъэщ. Урысейм дэрэгъу дыхуэхъужын, и рынокым дыхыхьэжын щхьэкIэ, икъукIэ лэжьыгъэшхуэ къытпэщылъщ. Абы папщIэ, политикэ, дипломатие зэхущытыкIэхэр егупсысауэ дыунэтIын, гъэтIылъыпIэ зимыIэ Iуэхухэр зэпэшэчауэ зэфIэтхын хуейщ, — къыхигъэщащ Апхаидзе Шота.
ИужькIэ хьэщIэхэм университетым и егъэджакIуэхэмрэ студентхэмрэ я упщIэхэм жэуап иратащ, хэгъэрейхэм я Iуэху еплъыкIэхэр зрагъэщIащ.
Дыгъуэпшыхь ахэр журналистхэм яхуэзащ, Къэбэрдей-Балъкъэрым щалъэгъуахэр, зыхэта зэIущIэхэр къазэрыщыхъуахэр хуаIуэтащ.
Куржым къикIахэр, къищынэмыщIауэ, гуапэу щрагъэблэгъащ КъБР-м и Жылагъуэ палатэмрэ ЩэнхабзэмкIэ фондымрэ. Абыхэми псалъэмакъ щхьэпэ щекIуэкIащ.
Хьэжыкъарэ Алик.
