Путин Владимир: Дызэкъуэтмэ, псоми дыпэлъэщынущ
Урысей Федерацэм и Президент Путин Владимир УФ-м и Конституцэм къыщыгъэлъэгъуа и къалэн нэхъыщхьэхэм ящыщ зыр дыгъуасэ игъэзэщIащ. Къэрал Iэтащхьэм Урысей Федерацэм и Федеральнэ Зэхуэсым Зэрызыхуигъазэр иджы 27-нэу екIуэкIащ (абы щыщу 17-р Путиным къылъысащ).
2021 гъэм зэхуэсышхуэр щекIуэкIар «Манеж» гъэлъэгъуэныгъэ пэш нэхъыщхьэрщ. Абы щызэхуэсащ журналист 400-м щIигъу.
ЗэIущIэм кърихьэлIащ Зэрызыхуагъазэм къыщыIэта Iуэхугъуэхэр зыгъэзэщIэну зи пщэ къыдэхуэхэу УФ-м ФедерацэмкIэ и Советым хэтхэр, Къэрал Думэм и депутатхэр, Правительствэм щыщхэр, Конституцэ судым, Суд Нэхъыщхьэм, Арбитраж судым я унафэщIхэр, Прокурор Нэхъыщхьэр, ХэхакIуэ комиссэм, Къэзыбж палатэм я унафэщIхэр, Урысей Федерацэм и Жылагъуэ палатэм, Къэрал Советым хэтхэр, хэгъэгу Iэтащхьэхэмрэ хабзэубзыху органхэм я унафэщIхэмрэ, политикэ, жылагъуэ, дин лэжьакIуэхэр.
Политологхэм, журналистхэм зэрыхуагъэфэщам тету Путин Владимир и къэпсэлъэныгъэр къыщIидзащ блэкIа илъэсым дуней псор зыIууа уз зэрыцIалэм дызригъэува щытыкIэмрэ абы дызэрыпэлъэщымкIэ.
— Нобэрей Зэрызыхуагъазэр нэхъыбэу зытеухуауэ щытынур къэрал кIуэцI Iуэхухэрщ, ар узыншагъэр хъумэнырщ, социальнэ политикэрщ, экономикэрщ. МащIэу и гугъу сщIынущ къэрал щIыб политикэмрэ шынагъуэншагъэмрэ. Ауэ къызэрыщIэздзэнур, дауи, дуней псор зэщIэзыщта уз зэрыцIалIэ мыгурыIуэгъуэрщ, — жиIащ Путиным. — ЩытыкIэр щыгугъут Урысейм и хэгъэгу псоми, сымаджэщхэм сымаджэр щIэзт, кислородыр яхурикъуртэкъым, ИВЛ аппаратхэр къаймэщIэкIырт, дохутырхэм зэрызахъумэ фэилъхьэгъуэхэр зырызыххэу яту арат. Эпидемиер ерыщу къыттегуплIэрт, ауэ сыт хуэдизу сригузавэми, быдэу си фIэщ хъурт лъэпощхьэпохэр къызэрызэднэкIынур.
ЦIыхухэри, жылагъуэри, къэралри зэкъуэту пэщIэувэри, дыпэлъэщащ. Iуэхур тыншу щытакъым, дауи, цIыху мелуан бжыгъэм я гуащIэдэкIкIэщ ар къызэрыдэхъулIар. Нобэ зэхуэсым кърихьэлIащ дохутырхэр, фельдшерхэр, медсестрахэр, дэIэпыкъуэгъу псынщIэм щылажьэхэр. Псоми фIыщIэ яхуэсщIыну сыхуейщ. ЕхъулIэныгъэшхуэщ ди щIэныгъэлIхэм яхузэфIэкIари. Иджыпсту коронавирусым зырызыщахъумэу вакцинищ диIэщ, ахэри, нэгъуэщI къэхутэныгъэхэри зи фIыгъэр ди къэралым и щIэныгъэ, технологие IэнатIэм еужьэрэкIыу зэрызиужьырщ. ФIыщIэ яхуэщIыпхъэщ пандемием и лъэхъэнэм зи къулыкъу къыпэрымыкIыу езыхьэкIа псоми.
Дызэрыт лъэхъэнэм гулъытэ нэхъыбэ зыхуэщIыпхъэхэм ящыщу къэрал лIыщхьэм къилъытащ вакцинэ зыхегъэIуныр. Урысей Федерацэм и Правительствэм, Узыншагъэр хъумэнымкIэ министерствэм, хэгъэгъу Iэтащхьэхэм я нэIэ трагъэтын хуейщ щIыналъэ псоми щыпсэу, жэрдэм зиIэ дэтхэнэ зы цIыхуми а мастэр зыхригъэлъхьэным. Бжьыхьэм ирихьэлIэу ар зыхезыгъэIум я бжыгъэр ирикъумэ, нэхъыбэм иммунитет яIэнущ. Вакцинэращ уз зэрыцIалэм узэрыпэлъэщыну щыIэ Iэмалыр.
— Дэ дызэрыщыгъуазэмкIи, езыхэм зэрыжаIэмкIи, къэрал зызыужьа куэдым я медицинэ IэнатIэр эпидемием къыхигъэщIащ. Дэ тхуэдэу пэлъэща щыIэкъым узыфэ къежьам. Ауэ иджыпсту дунейпсо медицинэм щекIуэкI революцэр дэри блэдгъэкI мыхъун Iуэхущ. Эпидемием и хьэтыркIэ телемедицинэм, интеллект IэрыщIым заужьащ, апхуэдэуи ефIэкIуащ узыр къызэрахутэ, операцэ зэращI, узыншагъэр зэрызэфIагъэувэж, хущхъуэ къызэрыщIагъэкI Iэмалхэр. Дэри ди цIыхухэм щхьэкIэ а псоми дыхунэсыныр Iэмал зимыIэщ.
Пандемием къиша гугъуехьхэм щытепсэлъыхьым Путин Владимир къыхигъэщащ ар псэукIэм зэрегуэуари. ИкIи дыщIигъуащ цIыхухэм я хэхъуэр егъэфIэкIуэн зэрыхуейр, къулейсызхэм я бжыгъэр хэхъуэ зэрымыхъунур. «Псом япэу къэралыр дэIэпыкъун хуейщ сабий зэрыс унагъуэ дэхуэхахэм. Ар Правительствэм япэ иригъэщу зытелажьэхэм ящыщщ, дяпэкIи аращ зиужь итынур. Иджыпсту унагъуэм ис япэ, етIуанэ сабийхэм я ныбжьыр илъэсищ хъуху ахъшэ ират. Ар сом 11.300 мэхъу. Хэгъэгу 78-м апхуэдэ ахъшэ сабий ещанэми щрат. Нэгъабэ илъэсищым щегъэжьауэ илъэсиблым нэс ахъшэ етту едгъэжьащ, ар сом 5650-м къыщыщIэдзауэ 11300-м нос. Иджыри Правительствэм и пщэ изолъхьэ бадзэуэгъуэм и 1-м щегъэжьауэ сабий зэрыс унагъуэхэм зэрызыщIагъэкъуэн Iэмалхэр къыхалъхьэну. Ауэ языныкъуэ Iуэхухэр икIэщIыпIэкIэ зэфIэгъэкIын хуейуэ къоув. Къулейсызыгъэр мыбэгъуэн папщIэ, унагъуэхэм я псэукIэм набдзэгубдзаплъэу дыхущытыпхъэщ. Къапщтэмэ, адэ е анэ зи закъуэу сабий зыпIхэм къэрал дэIэпыкъуныгъэ етын хуейщ. Къэзылъхуахэм яз зимыIэхэм, е зи адэ-анэ зэбгъэдэкIыжа сабийхэм (илъэси 8-м щегъэжьауэ 16 хъуху) мазэ къэс сом 5650 иратынущ. А унафэм къару егъуэт бадзэуэгъуэм и 1-м. Апхуэдэ дыдэу дэIэпыкъун хуейщ зи Iуэху хуэмыкIуэ бзылъхугъэ уэндэгъухэм. Абыхэми учётым щыува мазэм щегъэжьауэ сом 6350 иратынущ» — жиIащ Президентым.
Къэрал лIыщхьэм къыхигъэщащ анэ (унагъуэ) капиталым теухуа программэр 2026 гъэ пщIондэ зэрылэжьэнур. А ахъшэр сом мин 640-рэ ирокъу.
Путиным къызэрыхигъэщамкIэ, щытыкIэ гугъу ихуахэм, зи хэхъуэр зыфIэкIуэдахэм я псэукIэр зэрызэтраублэжыным йолэжь, апхуэдэ гугъуехь хэт куэд зэрыщыIэм къыхэкIыу, школакIуэ ныбжьым ит сабий псоми шыщхьэуIум сом мин пщIырыпщI иратынущ, еджапIэм хуагъэхьэзырын папщIэ. Абы хеубыдэ мы гъэм школым щIэтIысхьэ цIыкIухэри.
Урысейм и Iэтащхьэм иригушхуэу къыхигъэщащ эпидемием и лъэхъэнэм медицинэ еджапIэ къэзыуха щIалэгъуалэ куэд я узыншагъэм щымысхьыжу сымаджэхэм зэрахыхьар, дохутырхэм дэIэпыкъуэгъу зэрахуэхъуар. ИкIи дыщIигъуащ щIалэгъуалэм къэкIуэн дахэ яIэн папщIэ ялъэкI къызэрамыгъэнэнур. А гъуэгум къыщыщIидзэр курыт еджапIэращ, ныбжьыщIэхэм я унэ етIуанэрщ. Ар нэхуу, хуиту щытыным толажьэ къулыкъущIэхэр. 2024 гъэм иджыри школ 1300-рэ яухуэнущ, сабий мелуан щеджэфын хуэдэу, еджапIэхэм автобус мин 16 иратынущ. 2020 гъэ лъандэрэ класс унафэщIхэм я улахуэм хущIагъуащ. Иджы цIыхухэм я лъэIукIэ, курыт щIэныгъэ щызэрагъэгъуэт еджапIэхэм щылажьэ кураторхэми сом мин тхурытху улахуэм хухалъхьэ. ЕгъэджакIуэхэр щагъэхьэзыр еджапIэ нэхъыщхьэхэр зыхуей-зыхуэфIхэмкIэ къызэрагъэпэщын папщIэ дызыхуэкIуэ илъэситIым сом меларди 10 хухахыныр зэрыфIэигъуэр къыхилъхьащ Путиным икIи жиIащ Урысейм и къэкIуэнур егъэджакIуэхэм куэдкIэ зэрелъытар. Апхуэдэуи къуажэхэмрэ къалэхэмрэ дэт щэнхабзэмкIэ унэхэр, библиотекэхэр, музейхэр къагъэщIэрэщIэжын папщIэ сом мелард 24-рэ зэрыхуаутIыпщынур игъэбелджылащ.
— Зы мазэ дэкIмэ, 11-нэ классыр къэзыух ныбжьыщIэхэм къэрал экзаменхэр ятынущ. Абыхэм ящыщу процент 60-м пщIэншэу къэрал еджапIэхэм щIэныгъэ щызэрагъэгъуэтыну Iэмал яIэнущ. Урысейм нэмыщI нэгъуэщI зы къэрали щыIэкъым щIэныгъэ нэхъыщхьэ пщIэншэу апхуэдизым щызэIэрагъэхьэу. Ауэ дэ абдеж дыкъыщыувыIэкъым. ДызыхуэкIуэ илъэситIым иджыри мин 45-рэ бюджет тIысыпIэу къызэIутхынущ. Абыхэм ящыщу процент 70-р къыщызэрагъэпэщынур Урысейм и щIыналъэхэращ. Апхуэдэуи еджапIэ нэхъыщхьэхэм нэхъри зедгъэужьын папщIэ дызэрыт илъэсым щегъэжьауэ еджапIи 100-м сом мелуани 100-м щегъэжьауэ грантхэр къахьыну Iэмал яIэнущ. Апхуэдэ дэIэпыкъуныгъэм хущIэкъу хъунущ къэрал еджапIэ псори, — жиIащ Президентым.
Путиным къыхигъэщащ 2021 гъэр щIэныгъэмрэ технологиещIэхэмрэ зэрыхухахар, абы теухуауэ ялэжьхэр. Щхьэхуэу къытеувыIащ нобэ экономикэр зэрыт щытыкIэмрэ пандемием къахуихьа гугъуехьхэмрэ зэрагъэзэкIуэжым, хьэрычэтыщIэ Iуэху мащIэхэмрэ курытым зэрадэIэпыкъу щIыкIэхэм, инвестицэ зэгурыIуэныгъэхэм, нэгъуэщIхэми.
Финансым и гугъу щищIым жиIащ блэкIа илъэсым бюджет ахъшэу къагъэсэбэпар куэдкIэ нэхъыбэми, къэрал мылъкур зэпIэзэрыту къызэрынар икIи Правительствэмрэ Центральнэ банкымрэ адэкIи жэуаплыныгъэ ин зыпылъ финанс политикэ ирагъэкIуэкIын зэрыхуейр дыщIигъуащ.
Къэралым и зыужьыныгъэр абы и щIыналъэхэм я Iэтащхьэхэм куэдкIэ зэрелъытар, абыхэм къыхалъхьэ жэрдэмхэр жыджэру зэрыдаIыгъынур, зыужьыныгъэм хуэпабгъэхэр зэрагъэпэжэнур игъэбелджылащ Путин Владимир. Апхуэдэуи сыт щыгъуи зыужьыныгъэ Iэмалхэр къызэрыхузэрагъэпэщынури, я къалэн нэхъыщхьэхэр икIэщIыпIэкIэ зэрызэфIагъэкIыну ахъшэр и чэзум зэрыхуаутIыпщынури жиIащ.
Урысейм дуней псом щиубыд увыпIэм, къэрал щIыб Iуэхухэр зэрызэтеублам, ди цIыхухэм я шынагъуэншагъэр къызэрызэгъэпэщам, къэралым зэпIэзэрыту зиужьын папщIэ щыIэ хэкIыпIэхэм, нэгъуэщI куэдми и гугъу ищIащ Урысей Федерацэм и Президент Путин Владимир икIи Правительствэм хэтхэм а псори къалъытэу Урысейм и социально-экономикэ зыужьыныгъэм теухуауэ яIэ жэрдэмхэр бадзэуэгъуэм и 1 пщIондэ ягъэхьэзырыну къалэн ящищIащ.
НэщIэпыджэ Замирэ.
