Илъэси 175-рэ хъу гъуэгуанэ
Урысейм и император Николай Езанэм 1841 гъэм щэкIуэгъуэм и 12-м Iэ щIидзащ Урысейм хъумапIэ кассэхэр къыщызэгъэпэщыным и IуэхукIэ указым. ИкIи а махуэр ХъумапIэ банкым и щIэдзапIэу къалъытэ.
Дэтхэнэри лэжьакIуэ тIощI нэхъ мыхъуу, Мэзкуурэ Санкт-Петербургрэ япэу къыщызэIуаха а хъумапIэ кассэ цIыкIуитIыр тхыдэ хабзэмкIэ ХъумапIэ банкым и тхыдэм и къежьапIэщ.
Урысбий Хьэмидбий Абыхэм я къудамэхэм къэралым и щIыпIэ псоми зыщаубгъуат. Уеблэмэ, щытыкIэ гугъум щита зэманым Урысейм и экономикэр зэпIэзэрыту зэтеIыгъэнымкIэ сэбэп хъуащ. ИужькIэ, совет лъэхъэнэм ахэр Къэрал хъумапIэ кассэу зэрахъуэкIащ. Мы зэманым къэрал тIощIым щIигъум зи дамыгъэ хэха (бренд) щызиIэж, Iуэхутхьэбзэ куэдым хуэщIа банкщ, дунейпсо зэфIэкI зыбгъэдэлъ гупщ.
Урысейм и IуэхущIапIэрэ и цIыхуу мелуани 120-м щIигъум, хамэ къэралхэм щыщу мелуан 13-м ХъумапIэ банкыр нобэ ядолажьэ. GIobaIFinance журналым и пщалъэмкIэ Европэ Курытымрэ КъуэкIыпIэ Европэмрэ «ЩIыпIэ куэд зэщIэзыгъэхьэ банкинг нэ- хъыфI» саугъэтыр мы гъэм банкым къыхуагъэфэщащ.
Я юбилейм ирихьэлIэу я IуэхущIафэм тригъэпсэлъыхьыну ди корреспондентым зыхуигъэзащ Урысейм и ХъумапIэ банкым и Къэбэрдей-Балъкъэр къудамэм и унафэщI Урысбий Хьэмидбий.
— Къыхэзгъэщыну сыхуейт ди IуэхущIапIэр мы махуэм хуэфащэу зэрыIущIэр. УнэтIыныгъэ нэхъыщхьэ псомкIи зэпIэзэрыту зыдоужь. Къэбэрдей-Балъкъэрым и щIыналъэ центрхэмрэ нэхъ жылагъуэшхуэхэмрэ хэщIапIэ 57-рэ щыдиIэщ. Республикэм щыщу зи мылъку хэзылъхьэ цIыхухэм я процент 72-м щIигъур ди банкым хуозэ. Илъэситхум къриубыдэу абыхэм я ахъшэ гъэтIылъыгъэм хуэдитIкIэ хэхъуащ икIи сом мелард 22,2-м фIэкIащ. Счёт мелуаным щIигъу цIыхухэм ди къудамэм къыщызэIуахащ. Пенсионер мин 91-м я пенсэхэр ди Банкым и хэщIапIэхэм къыщыIах. Къудамэм и мылъкум и зэхуэдитIым щIигъур абыхэм зэкIэлъагъакIуэ.
ХъумапIэ банкым и щIыналъэ хэщIапIэр розницэ кредитымкIэ Къэбэрдей-Балъкъэрым щыпашэщ, абы и процент 50-м нэблагъэр зэрегъакIуэ. 2011 гъэ лъандэрэ зыхуэпIащIэ ссудэу цIыхухэм къащтэм хуэдитIым щIигъукIэ хэхъуащ икIи сом мелард 12,7-м нэсащ.
ХъумапIэ банкыр Iуэхугъуэ куэдым хузэIухащ. Хэхъуэшхуэ зиIэ предприятэхэм къадэкIуэу, экономикэм и IэнатIэ псоми зэхуэдэу ядолажьэ, зыужьыныгъэм хуэгъэпса, щIэупщIэ зиIэ проектхэм гулъытэ хуещI. Къапщтэмэ, республикэм и экономикэм и IэнатIэхэм сом мелард 16,5-рэ хилъхьащ.
Псори зэхэту республикэм мылъкуу щызэщIагъэуIуэр сом мелард 25-м нэблагъэмэ, банкым Iуэхум хилъхьэр сом мелард 30-м зэрыщIигъуар къыхэгъэщыпхъэщ. Къэрал властым и органхэм, бизнес мащIэм я щIэгъэкъуэн IуэхущIапIэхэм пыщIэныгъэфI яхудиIэщ, Къэбэрдей-Балъкъэрым и ШэсыпIэ фондыр тщIыгъуу, зыхуэфащэ тхылъкIэ къыхалъхьа проектхэр щIыхуэкIэ къызыдогъэпэщ. Апхуэдэу хьэрычэтыщIэ IэнатIэ цIыкIухэмрэ курытхэмрэ зегъэужьынымкIэ Федеральнэ корпорацэм дэлажьэ банкхэм я деж ди къудамэм бжьыпэр щиIыгъщ. Корпорацэр я щыхьэту республикэм щыIэ банкхэм щIыхуэу ята псоми шэсыпIэ яхуэхъуар ХъумапIэ банкым и Къэбэрдей-Балъкъэр IуэхущIапIэрщ.
КъБР-м Мэкъумэш хозяйствэмкIэ, Экономикэ зыужьыныгъэмрэ сатумкIэ и министерствэхэм жыджэру дадолажьэ. Псалъэм папщIэ, къащтэ щIыхуэм щхьэщатыкIын хуейм щыщ Iыхьэ ящхьэщыдох. КъищынэмыщIауэ, Налшык, Прохладнэ, Бахъсэн къалэхэм я бизнес-инкубатор къэрал IуэхущIапIэхэм лэжьыгъэшхуэ щыдогъэкIуэкI. Къапщтэмэ, банкым и мылъку зехьэкIэмрэ и Iуэхутхьэбзэхэр зыхуэдэмрэ абыхэм хэIущIыIу щыдощI. «Урысей зэкъуэт» партымрэ «Iуэху зезыхьэ Урысей» ООО-мрэ я зэIущIэхэм ди лIыкIуэхэр хэтщ, «Урысейм и щIэгъэкъуэн» жылагъуэ организацэр тщIыгъуу мы гъэм зэIущIитху едгъэкIуэкIащ.
IуэхущIапIэ мыинхэмрэ хьэрычэтыщIэ IэнатIэ цIыкIухэмрэ щIыхуэ яхухэхыныр ди къудамэм и кредит политикэм и къалэн нэхъыщхьэхэм ящыщщ. IэнатIэрэ щхьэзакъуэрылажьэ хьэрычэтыщIэу 201-м сом мелуан 368-рэ мы гъэм щIыхуэу еттащ. Урысейм и ХъумапIэ банкым щагъэзащIэ «Экспресс-ипотека», «Экспресс под залог» кредит IэмалыщIэхэр пхыгъэкIынымкIэ Къэбэрдей-Балъкъэр къудамэр пашэщ. ЩIыпIэ пхыдзахэр хъарзынэу зэщIэдгъэхьащ. Абы и фIыгъэкIэ, ди Iуэхутхьэбзэхэр къэзыгъэсэбэпхэм я процент 90-м щIигъум иджы зэпэщIэхауэ дадолажьэ. Республикэм и бизнес зэгухьэныгъэм и деж апхуэдэ Iуэхутхьэбзэхэм щIэупщIэшхуэ щаIэщ.
Банкыр я щIэгъэкъуэну, къэралым щыяпэ инвестицэ проектышхуэ зыбжанэ республикэм щагъэзэщIащ. Апхуэдэщ Бахъсэн щIыналъэм щаухуа теплицэр, Прохладнэ къалэм къыщызэIуаха агрологистикэ центрыр, псынщIэу зызыужь жыг хадэхэр.
Пластик картэкIэ улахуэр щат предприятэхэмрэ организацэхэмрэ фейдэ пылъу дадолажьэ. ЗэгурыIуэныгъэ миным щIигъу абыхэм яхудиIэщ. А щIыкIэм тету, республикэм и цIыху минищэм щIигъум ди банкым и IуэхущIапIэхэм улахуэр къыщыIах. Iуэхутхьэбзэхэр щызэфIагъэкIыж Iэмэпсымэу 365-рэ диIэщ. Абыхэм ящыщу 167-р жэщи махуи зэпымыууэ мэлажьэ. Ди къудамэмрэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетымрэ купщIафIэу зэрызэдэлажьэм и фIыгъэкIэ, студентхэмрэ егъэджакIуэхэмрэ етIанэгъэ кампус картэ къыхудагъэкIын папщIэ, республикэм и еджапIэ нэхъыщхьэр Урысейм и ХъумапIэ банкым и проектым хагъэхьащ. Къалэн куэдым хуэгъэпса кампус картэм студентхэмрэ егъэджакIуэхэмрэ университетым и Iэшэлъашэм идентификацэ щыхуэщIынущ, еджапIэ нэхъыщхьэм и Iуэхутхьэбзэхэр бжыгъэ IэмалкIэ хузэфIэхынущ, апхуэдэу абыхэм хуэзэ пщIэр хуэтынущ.
Банк Iуэхутхьэбзэхэр иригъэфIэкIуэн, цIыхухэм тыншыпIэ къахузэригъэпэщын мурадкIэ, ХъумапIэ банкыр штрих-код технологием хуэкIуащ. Ар къэзыгъэсэбэпым пщIэхэр зэрат тхылъым и штрих-кодыр Iуэхутхьэбзэхэр щызэфIагъэкIыж Iэмэпсымэм ирихьэлIэн хуейуэ аращ. Абы щыуагъэ IэщIэкIыркъым, ахъшэр псынщIэу зэпебж, зэманышхуэ къахудегъахуэ. Апхуэдэ щIыкIэкIэ налог платёжхэр халъхьэну, ГИБДД-м щыхуатх къуэдыхэр, коммунальнэ Iуэхутхьэбзэхэм я уасэхэр ятыну хуитщ.
Республикэм щыпсэу куэдым псэупIэ яухуэну е къащэхуну Iэмал зэрамыIэм къыхэкIыу, апхуэдэхэм ипотекэ щIыхуэу яхухэтхым хыдогъахъуэ. Абы и лъэныкъуэкIэ и дарэгъу ухуакIуэ компаниерэ ямыгъэIэпхъуэ мылъкумкIэ агентствэу щэм щIигъум банкыр ядолажьэ. Къыхэтлъхьа жэрдэмыр къагъэсэбэпу, «Партнер Онлайн», «Личный кабинет заёмщика» IэмалхэмкIэ ипотекэм и заявкэхэр къат хъунущ. Ипотекэ кредит къэзыщтэм мылъкумкIэ иIэ хуитыныгъэр электрон Iэмалым зэрыхуигъакIуэ и тхылъхэр, банкым и хэщIапIэм щIэмыкIыу, Урысей реестрым игъэхь хъунущ. ХъумапIэ банкымрэ Урысей реестрымрэ зэгъусэу ягъэхьэзыра а проектым хуэдэ дуней псом щыIэкъым. Къызэрыхэтлъхьэрэ, а Iуэхутхьэбзэм и ефIэкIыныгъэр цIыху 50-м щIигъум ягъэунэхуащ.
ПсэупIэ сертификатхэм я нэхъыбэм щIыхуэ зэрыхухах, ахэр учёт зэращI льготэ программэхэр дэзыIыгъ федеральнэ, муниципальнэ къэрал щIыналъэхэмрэ организацэхэмрэ ХъумапIэ банкыр ядолажьэ. Къэрал псэупIэ сертификатхэмрэ «ПсэупIэ» программэм и сертификатхэмрэ хуэзэр пэщIэдзэ взносу банкым Iех, апхуэдэу анэ мылъкури абыхэм япигъэкIуэну хуитщ. «Анэ мылъкум и сертификат зиIэ цIыхухэм хухах ипотекэ кредитхэм щхьэщатыкIыпхъэхэм щыщ Iыхьэ зэрыхуатым и IуэхукIэ» программэр, КъБР-м и Правительствэм щIыгъуу, ХъумапIэ банкым и къудамэм егъэзащIэ. А программэр къызэрыхалъхьэ лъандэрэ республикэм щыщ унагъуэ 300-м щIигъум я псэупIэхэр ирагъэфIэкIуащ, льготэкIэ щIыхуэ къыIахащ. Нобэ ирихьэлIэу цIыху мини 4-м щIигъум ХъумапIэ банкым и ипотекэ программэхэр къагъэсэбэпащ, ипотекэ кредиту сом меларди 4,9-рэ къащтащ.
ХъумапIэ банкым и тхыдэм иужьрей илъэсхэм увыпIэ щхьэхуэ щаубыд. Абы технологие пэрытхэр къегъэсэбэп, банк IэнатIэм щIэуэ къыхыхьэхэр къищтэм и мызакъуэу, цIыхухэм зэрадэлажьэ щIыкIэр автоматизацэ зэращI проект гъуэзэджэхэм я жэрдэмыщIщ, инновацэ технологиехэм я пхыгъэкIакIуэщ.
Мы зэманым инновацэ проект зыбжанэ ехъулIэныгъэкIэ егъэзащIэ. Апхуэдэщ «Ладошки», «Кошелёк», «Эвотор» жыхуиIэхэр. КъищынэмыщIауэ, зэпэIэщIэу АррIе Рау IэмалымкIэ ахъшэр зэрызэIэпах Iэмалым ХъумапIэ банкыр хуэкIуащ. Нобэ терминал 1125-рэ къыдогъэсэбэп. Абыхэм ящыщу 400-р Iуэхутхьэбзэхэр зэпэIэщIэу зэрыхуащIэ технологиещIэм хуэгъэпсащ.
Мы махуэхэм ХъумапIэ банкым къыдигъэкIыу щIидзащ уасэхэр зэрат «Мир» Лъэпкъ Iэмэпсымэм и банк картэхэр. Апхуэдэ картэкIэ Урысейм и сату-сервис предприятэ куэдым хьэпшыпхэм, Iуэхутхьэбзэхэм я уасэхэр, ЖКХ-м, связым я Iуэхутхьэбзэхэм пэкIуэр, налогхэр, къуэдыхэр щат, банк картэхэм ахъшэ ягъакIуэ хъунущ. ХъумапIэ банкым и «Мир» картэр зиIэм «ХъумапIэ банк Онлайн» интернет-банкыр, «ЩIыпIэ жыжьэхэр зэщIэзыгъэхьэ банк» СМС-сервисыр, апхуэдэу ХъумапIэ банкым Iуэхутхьэбзэхэр щызэфIагъэкIыж и Iэмэпсымэхэр къыхуэгъэсэбэпынущ, ди дарэгъу тыкуэнхэм нэхъ пуду щыщэхуэфынущ. ТехнологиещIэхэм ди нэхъыжьыфIхэм яхуэтщIэ Iуэхутхьэбзэхэр ирагъэфIакIуэ. Къапщтэмэ, фокIадэ кIуам щегъэжьауэ пенсионерхэмрэ льготэ зиIэхэмрэ хуитщ я пенсэхэр зыхуэдэм, ахэр зэрыхъум, нэгъуэщI ахъшэу ятым теухуа справкэхэр ХъумапIэ банкым къыIахыну, я счётым иралъхьэр зэрыхъур зрагъэщIэну.
КъищынэмыщIауэ, банкым и лэжьыгъэмрэ и Iуэхутхьэбзэхэмрэ егъэфIэкIуэным гулъытэ хэха худощI. Псалъэм папщIэ, потребительскэ кредитым пыщIа Iуэхутхьэбзэхэм жэрдэмыщIэ халъхьащ: жэпуэгъуэм и 1-м къыщыщIэдзауэ ХъумапIэ банкым къегъэсэбэп «ЩIыхуэхэм мылъку зэрыхухах потребительскэ кредит» Iэмал ирагъэфIэкIуар. Зэрыщытам елъытауэ, заявкэр зэрат, тхылъыр зэрагъэхьэзыр щIыкIэр абы нэхъ къызэрыгуэкI ищIащ, унафэ къызэращтэ пIалъэр игъэмэщIащ. Кредитыр зэрытыжыгъуафIэм ар къэзыщтэхэр трегъэгушхуэ.
Экономикэм щIэх-щIэхыурэ къыщыхъу зэIумыбзыныгъэхэм ди щIыхуэ зытелъхэр гугъу щригъэхь щыIэщ. Къыхэзгъэщыну сыхуейт пэжу къыддэлажьэхэм апхуэдэхэм деж зэрызыщIэдгъэкъуэну Iэмал дызэриIэр.
Илъэси 175-рэ щрикъум ирихьэлIэу ХъумапIэ банкым цIыхухэм яхуе- гъэлъагъуэ «Нэхъ лъапIэ дыдэр» жы-хуиIэ IуэхущIэр. ЩхьэщатыкIыпхъэр зэрымащIэм къыдэкIуэу, банкым дэлажьэхэр хуитщ «Защищённый вкладчик» страхованэ программэм пщIэншэу зыпащIэу, къызэрымыкIуэ щытыкIэхэм деж зыхуеижынкIэ хъуну сом минищэ страховкэу къыIахыну.
ХъумапIэ банкым финансхэр зэрахъумэ программэщIэхэр игъэхьэзыращ. Къыддэлажьэхэм Iэмал яIэщ ахэр къагъэсэбэпурэ, я мылъкур страхованэ ящIыну. Апхуэдэщ банк картэхэм щаIыгъ ахъшэр, ягъэIэпхъуэ, ямыгъэIэпхъуэ мылъкур, цIыхум и гъащIэмрэ и узыншагъэмрэ хъумэныр, щIыхуэ телъу и IэнатIэр фIэкIуэдыныр, нэгъуэщIхэри.
«Сабий егъэджэныгъэ план» страховой программэр гъэщIэгъуэну къызолъытэ. Абы Iэмал къарет ныбжьыщIэр еджапIэ ищхьэм щыщIэтIысхьэнум ирихьэлIэу зыхуеину ахъшэр зэхуахьэсыну. ХъумапIэ банкым и хэщIапIэ псоми хуэдэу, зыхуэфащэ IэщIагъэлIхэр къыхэхыным ди къудамэми щогугъу. ЩыIэ пщалъэхэм я фIыгъэкIэ, лэжьыгъэм хэзыщIыкI, щIэныгъэ куу зиIэ, зи IэщIагъэм хуэIэижь, IэнатIэм пэлъэщынухэр къыдощтэ. Мыбдежым мыхьэнэшхуэ иIэщ я къулыкъукIэ кIуэтэн папщIэ, абыхэм хуэфащэ щытыкIэ къахузэгъэпэщыным. Къыхэгъэщыпхъэщ абы и лъэныкъуэкIэ езыхэм ябгъэдэлъ зэфIэкIым куэд зэрелъы- тар.
Банк Iуэхутхьэбзэхэр егъэфIэкIуэныр ди къалэн нэхъыщхьэ дыдэхэм зэращыщыр хэхауэ къыхэзгъэщынут. Дызэрыт щэкIуэгъуэ мазэм щегъэжьауэ цIыхухэм дяпэкIэ дазэрыдэлэжьэну IэмалыщIэр ди хэщIапIэхэм щызэтраублэ. Ар банкымрэ къытхуэкIуэхэмрэ зэхуаIэну зэхущытыкIэщIэхэрщ. ЦIыхум къыхихынур зыхуей Iуэхутхьэбзэрщ.
Си псалъэм и кIэухыу Iуэхутхьэбзэ зыхуэтщIэхэми, ди дарэгъухэми фIыщIэ ин яхуэсщIыну сыхуейт ди банкым зэрыхуэпэжым, я дзыхь зэрырагъэзым, ди сэбэп хэлъу куэд щIауэ купщIафIэу дызэрызэдэлажьэм папщIэ. ИкIи Урысейм и ХъумапIэ банкым и лэжьакIуэ псоми ди махуэ лъапIэмкIэ сохъуэхъу. Бжьыпэр тIыгъыу, зэпIэзэрыту ипэкIэ дызышэр абыхэм я зэфIэкIырщ, къыхаха Iуэхум зэрыхуэпэжырщ, тегушхуауэ, Iэзагъышхуэ къагъэлъагъуэу я IэнатIэм зэрыпэрытырщ.
Узыншагъэ быдэ, зэIузэпэщыныгъэ яIэну, ехъулIэныгъэщIэхэр къахьыну си гуапэщ.
