БЕЗРОКЪУЭ Маритэ: УзыщыгуфIыкIын ехъулIэныгъэхэр ди мащIэкъым
УФ-м и Президентым и жэрдэмкIэ иужьрей илъэсхэм егъэджэныгъэм къыхыхьащ IуэхугъуэщIэхэри унэтIыныгъэщIэхэри. Абыхэм ящыщщ IэщIагъэ щызрагъэгъуэт курыт еджапIэхэм (лицейхэм, техникумхэм, училищэхэм) хэпщIыкIыу зегъэужьыныр, абыхэм я пщIэр жылагъуэм къыщыIэтыжыныр. Абы щхьэусыгъуэ хэхаи иIэщ: зызыужь экономикэр хуэныкъуэщ техникэщIэхэр къыщагъэсэбэп IуэхущIапIэхэм щылэжьэфыну IэщIагъэлIхэм.
Безрокъуэ Маритэ Егъэджэныгъэ IэнатIэм зэманым къыхуигъэув апхуэдэ къалэнхэр зэфIэха зэрыхъум щыгъуазэ зыхуэтщIын мурадкIэ, дыщыIащ Налшык дэт Къэбэрдей-Балъкъэр сату-технологие колледжым. Гъуэгуанэ кIыхь икIи купщIафIэ къэзыкIуа еджапIэр иджыблагъэ хэтащ Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм щыIэ профтехеджапIэхэм я зэпеуэм, ехъулIэныгъэфIхэри къыщихьащ. Колледжым щызэфIах лэжьыгъэм, щIыналъэпсо зэпеуэм зэрыхэтамрэ абы кърикIуахэмрэ тедгъэпсэлъыхьыну зыхуэдгъэзащ IуэхущIапIэм и унафэщIым егъэджэныгъэмкIэ и къуэдзэ, УФ-м профтехегъэджэныгъэмкIэ и отличник Безрокъуэ Маритэ.
— Маритэ, дэ дыщыгъуазэщ фи колледжыр нэхъыфIхэм зэрыхабжэм. Ар зи фIыщIэр, дауи, абы и Iуэхухэр къызыхуэтыншэу зезыгъакIуэ унафэщIырщ, зэдэууэ зэдэлажьэ гупырщ…
— Къэбэрдей-Балъкъэрым курыт щIэныгъэрэ IэщIагъэрэ къозыт и еджапIэхэм уахэплъэмэ, ди колледжыр тхыдэшхуэ зиIэ, лэжьыгъэшхуэ щызэфIах IуэхущIапIэхэм ящыщщ. Илъэс 75-м нэсащи, ар хьэлэлу хуолажьэ лъэпкъ экономикэм зегъэужьыным, ар зыхуэныкъуэ IэщIагъэлIхэр игъэхьэзыру. Нобэрей гъащIэм узэрыхэпсэукIыфын, IэнатIэ зэрыщыбгъуэтын, къэрал экономикэм къыщысэбэпын IэщIагъэ куэдым ущыхурагъаджэ. Апхуэдэхэщ, псалъэм папщIэ, хьэщIэщхэм я менеджер (администратор, портье), пщафIэ, техник-технолог, бухгалтер.
ЕгъэджакIуэ Сидоровэ Валентинэ студентхэр пщэфIэным и щэхухэм щыгъуазэ ещI. Егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ лэжьыгъэшхуэ щокIуэкI ди колледжым. Ди улахуэр щехуэхаи щыдэкIуеижаи, ди студентхэм я бжыгъэр нэхъыбэ щыхъуаи щыкIэрыхуаи — зыми емылъытауэ ди егъэджакIуэ-гъэсакIуэхэр, хэщI щымыIэу жыхуаIэм хуэдэу, куэд щIауэ зэдэлажьэ гупышхуэщ. УнафэщI щыпкъэ Къардэн Хьэбил зи пашэ ди колледжым ди мащIэкъым дызэрыгушхуэ IэщIагъэлIхэр, Iуэху зехьэкIэ пэрыткIэ зи цIэр Iуа егъэджакIуэхэр, гъэсакIуэхэр. Опытышхуэ яIэу, илъэс куэд щIауэ лажьэу, IэщIагъэлI хъарзынэхэр ягъэхьэзыру диIэщ Полун Лидие, Толмачёвэ Таисие, Стегайловэ Людмилэ, Къудей Люсенэ, Хьэпэ Земфирэ, Дол Лидэ, Уэдыжь Маринэ, нэгъуэщIхэри. Сыт хуэдэ къалэн я пщэ иплъхьэми, пщIэрэ щхьэрэ пылъу зэфIахынущ а нэхъыжьыфIхэм. Абыхэм я щапхъэм ирокIуэ къытхыхьэ щIалэгъуалэри. Ахэр лэжьыгъэм IэкIуэлъакIуэ хуэхъун папщIэ, дэ, нэхъыжьхэр, сыткIи дадоIэпыкъу. Хуабжьу дахуэарэзыщ егъэджакIуэхэу Молэматэ Заринэ, Къазий Маринэ, Дэхъу Амирэ, Шыбзыхъуэ Залинэ, Къардэн Замирэ, Щхьэгъэпсо Мадинэ, Боллуевэ Ольгэ сымэ. Лэжьэн зэрыщIадзэрэ куэд мыщIами, ягурэ я псэрэ етауэ ахэр пэрытщ егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ IэнатIэм, студентхэми елIалIэу, нэхъыжьхэми зыдрагъэкIуу. Апхуэдэу зэдэууэ дяпэкIи дызэдэлажьэмэ, шэч хэлъкъым: зэманым къытхуигъэув къалэныщIэхэр, жэуаплыныгъэ зыпылъхэр, екIуу зэфIэтхыфынущ.
— Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм щыIэ профтехеджапIэхэм я зэхьэзэхуэм фызэрыхэтам, фыхэтам и мызакъуэу, ехъулIэныгъэ къызэрыщыфхьам, гугъэ уегъэщI фи мурадхэр къывэхъулIэнымкIэ. А зэпеуэм укъытхуетепсэлъыхьыжамэ, ди гуапэт.
Колледжым и гъэсэнхэр. — Курыт щIэныгъэрэ IэщIагъэрэ къозыт еджапIэхэм я щIыналъэпсо зэпеуэм дызэрыхэтам хуабжьу дыщыгуфIыкIыжащ. Абы и утыку къитлъхьат ди колледжым лъэхъэнэщIэм декIуу адэкIэ зиужьыныр, абы щекIуэкI лэжьыгъэмрэ Iуэху зехьэкIэмрэ зэредгъэфIэкIуэну щIыкIэр зи лъабжьэ Программэ. А дэфтэрым гулъытэшхуэ щи-гъуэтащ, пщIэшхуэ къыщыхуащIащ зэхыхьэм икIи, ди гуапэ зэрыхъущи, адрейхэм къыхагъэщхьэхукIащ, сом мелуан 40 хъу грантыр къыпэкIуэу. Абы щыщу мелуан 35-р къэрал бюджетым къикIынущ, адрейр ди щIыпIэ бюджетымрэ IэщIагъэлIхэр зыхуэдгъэхьэзыр IуэхущIапIэхэмрэ къытхуаутIыпщынущ. Дэ тхуэдэ еджапIэхэр нобэ зэрыт щытыкIэ гугъур къэплъытэмэ, ар ди дежкIэ мылъкушхуэщ.
А Программэм и унэтIыныгъэхэр тещIыхьащ ди республикэм и экономикэм зэрызиужьын хуей лъэныкъуэ нэхъыщхьэхэм ящыщу «Туризмэмрэ сервисымрэ» жыхуиIэм. Ар къыщIыхэтхам и щхьэусыгъуэр зэфIэхыпхъэ Iуэхугъуэхэр зыхуедгъаджэ IэщIагъэхэм, къытпэщылъ къалэнхэм нэхъ япэгъунэгъуу зэрыщытырщ: хьэщIэщхэмрэ турбазэхэмрэ я лэжьыгъэр егъэфIэкIуэн, зыгъэпсэхуакIуэ, зыплъыхьакIуэ къакIуэхэр зыхуей-зыхуэфIхэмкIэ къызэгъэпэщын папщIэ, а псоми хуеджа, хуэIэзэ IэщIагъэлIхэр лэжьапIэ IэнатIэм хуэхьэзыру колледжым къыщIэгъэкIыныр.
Къэрал куэд щыIэщ ди щIыпIэм дахагъэу, зыгъэпсэхупIэу, нэгу зегъэужьыпIэу иIэм и ныкъуи ямыIэу, ауэ щыхъукIи, абы фейдэшхуэ къыхахыу, ирипсэуфхэу. Экономикэм езыр-езыру зыкъиIэтынукъым, зиужьынукъым, а дахагъэхэм, фIыгъуэхэм я Iэмалхэр къыумыгъэсэбэпмэ. Ахэр къэтлъытэри, зэхэдгъэуващ Программэр икIи абы къыщыдгъэлъэгъуащ дунейпсо мардэхэм къытхуигъэув къалэнхэр. Ахэр епхащ технологиещIэхэр, Iэмал пэрытхэр ди лэжьыгъэм къыщыгъэсэбэпыным, зэредгъаджэ программэхэр, методикэр абы тещIыхьауэ убзыхуным, нэгъуэщIхэми.
УФ-м туризмэм 2030 гъэ пщIондэ нэхъри зыщегъэужьыным, а унэтIыныгъэр егъэфIэкIуэным теухуауэ къэрал унафэ щхьэхуэ щыIэщ. Ди Программэм къызэрыщыдгъэлъэгъуамкIэ, а унафэм итхэмрэ дэ зыхуэдгъэувыжа къалэныщIэхэмрэ хуабжьу зэхуокIуэ. ШхапIэхэр егъэфIэкIуэныр къапщтэмэ, ар туризмэмрэ сервисымрэ къыгуэхыпIэ имыIэу епхащ; Шэрэдж, Шэджэм, Iуащхьэмахуэ, Дзэлыкъуэ куейхэм «экономикэ щIыпIэ хэха» фIащауэ хьэщIэщ ехьэжьахэр щаухуэ, хьэщIэкIуапIэ щIыпIэхэу ялъытэнущи, абыи ди лэжьыгъэ хэтлъхьэфынущ, IэщIагъэлIхэр хуэдгъэхьэзыру; 2030 гъэ пщIондэ илъэс къэс хуэзэу турист мелуанищым щIигъум ди щIыпIэм зыщагъэпсэхун хуейуэ щытщи, абыи Iэмал къыдет адэкIи ди колледжым зиужьыну. НобэкIэ мы Iуэхугъуэм елэжьхэр IэщIагъэлI мин 15-м нэблагъэу арамэ, къэрал программэщIэхэр гъащIэм хапщэмэ, абыхэм я бжыгъэр тIукIэ нэхъыбэ хъунущ, ауэ щыхъукIэ, дэри а IэнатIэхэм яхуэдгъэхьэзырын хуейщ лэжьакIуэ мин 30-м нэс. Дэ нобэ дгъэхьэзырын, едгъэджэн хуей менеджерхэм, пщафIэхэм, Iэнэзехьэхэм ябгъэдэлъ щIэныгъэр, Iэзагъыр, IэкIуэлъакIуагъэрщ куэдкIэ зэлъытар ди республикэм дяпэкIэ зэрызиужьын хуейуэ яубзыхуа а унэтIыныгъэм иIэну щытыкIэр. Аращи, а псор зэпкърыхауэ къыщыдгъэлъэгъуа ди ПрограммэщIэм хуэфащэ дыдэу къэрал гулъытэ игъуэтащ.
— Зи гугъу пщIы а Программэм, шэч хэмылъу, иригъэфIэкIуэнущ фи еджапIэр зыдэлажьэ зыгъэпсэхупIэхэм яхувиIэ пыщIэныгъэхэр, сыту жыпIэмэ зыгъэпсэхуакIуэ куэд, хамэ къэралхэм къикIхэри яхэту, къызэкIуалIэ ди щIыпIэ курортхэр хуэныкъуэщ зи лэжьыгъэм хуэIэижь IэщIагъэлIхэм.
— Мы зэманым дэ дадолажьэ «Къэббалъкътурист», «Iуащхьэмахуэ-тур», «Iуащхьэмахуэ-альпинист», нэгъуэщI IуэхущIапIэхэми, турбазэхэри, хьэщIэщхэри, зыгъэпсэхупIэхэри яхэту. Абыхэм яхудиIэ пыщIэныгъэхэр адэкIи гъэбыдэныр куэдым елъытащ. Апхуэдэщ, псалъэм папщIэ, егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ лэжьыгъэм и «пкъоуэ» къалъытэ егъэджакIуэхэм я щIэныгъэм, зэфIэкIым хагъэхъуэныр, IэнатIэм щIэуэ къыхыхьэ Iэмэпсымэхэр, технологиещIэхэр къагъэсэбэпыфу, абыкIэ я лэжьыгъэр ирагъэфIакIуэу щытыныр. А мурадхэр къыдэхъулIэмэ, дэ къыщIэдгъэкI IэщIагъэлI ныбжьыщIэхэм, ди еджапIэр къызэраухыу, занщIэу IэнатIэ ягъуэту, я лэжьыгъэм хуэIэзэу, зыгъэлажьэ унафэщIри къыхуэарэзыуэ щытынущ.
Зэпеуэм къыщытхьа текIуэныгъэм и фIыгъуэ куэд тлъагъуну дыщогугъ. Зыужьыныгъэм и гъуэгум нэрылъагъуу дытезышэ а Программэм и фIыгъэкIэ ди щхьэ пщIэ хуэтщIыжу дылэжьэнущ, дызыхуей псомкIи дыкъызэгъэпэщауэ. Апхуэдэу ныбжьыщIэхэр хуедгъэджэфынущ нэгъуэщI IэщIагъэ гуэрхэми, ауэ щыхъукIэ, студентхэми Iэмал яIэнущ щIэныгъэ куу зрагъэгъуэтыфыну, я IэщIагъэм хэлъ щэхухэм щыгъуазэ зыхуащIыну. Ди мурадхэр къыдэхъулIэмэ, ди студентхэм я бжыгъэми хэхъуэнущ, ахэр зэредгъаджэ Iэмэпсымэхэм, оборудованэхэм, компьютер программэхэм щIэуэ куэд къахэхъуэнущ, хамэ къэралыбзэхэр нэхъ куууэ едгъэджыфынущ, къызэдгъэпэщынущ кабинетыщIэхэр, лабораторэ щхьэхуэхэр.
— Зыхуэвгъэувыжа къалэныщIэхэм, фиIэ мурадыщIэхэм щIэдзапIэ яхуэхъу сыт хуэдэ Iуэхухэр япэ ивгъэщрэ мы зэманым, Маритэ?
— Республикэм и экономикэм хуэдгъэхьэзыр IэщIагъэлIхэр лэжьыгъэм хуэIэзэу, щIэупщIэ яIэу, щIэныгъэ куу ябгъэдэлърэ сыт хуэдэ IэнатIэми зрапщытыфу гъащIэ гъуэгу тедгъэувэн папщIэ, ахъшэшхуэ зытекIуадэ хэкIыпIэ гуэрхэр зэхэтлъхьащ. Абыхэм ящыщщ ди студент общежитым и зы къатыр «тренинговэ хьэщIэщ» жыхуаIэм хуэдэу, щедгъаджэу, щыдгъасэу, практикэ щедгъэкIуэкI IэнатIэ зэрытщIынур. КъинэмыщIауэ, «Лаборатория вкуса» фIэтщауэ пщэфIэкIэм и щэху псори щагъэнахуэ, Iэзагъэ псоми щыхурагъаджэ, дахагъэ псори щагъэлъагъуэ, пщэфIапIэ «телъыджэм» и центр зэрытщIыным яужь дитщ. Абы къыкIэлъыкIуэнущ «Бармен-Iэнэзехьэ» центрым и къызэгъэпэщыныр. Махуэ къэс зызыужь ресторан бизнесым нобэ увыпIэ щыбгъуэтын папщIэ, IэфIу упщэфIэныр мащIэщ — ерыскъыр дахэу, Iэзэу, гъэщIэрэщIауэ щытыпхъэщ, а псори цIыхум и пащхьэм екIуу илъхьэнри Iуэхушхуэщ. ПрограммэщIэм тету студентхэр абыхэм хуезыгъэджэн хуей IэщIагъэлIхэм я щIэныгъэм хэгъэхъуэнми гулъытэ хэха худощI.
Иджыпсту къыхыдох егъэджэныгъэм къыщыдгъэсэбэпыну Iэмэпсымэхэр, оборудованэхэр. Лингофон кабинету 6, компьютер классу 3 щIэуэ догъэув, программэщIэхэмкIэ предмет псори ебгъэдж хъууэ, зэманым декIуу, зыхуейхэмкIи къызыхуэтыншэу къызэгъэпэщауэ.
Псори дыщыгъуазэщ иджырей щIалэгъуалэр тхылъ еджэным дебгъэхьэхыну зэрыгугъур. Ар къэтлъытауэ, ПрограммэщIэм ипкъ иткIэ ди библиотекэм и лэжьыгъэми щIэ куэд хыдолъхьэ. Студентхэм абы щагъуэтынущ зэреджэ тхылъхэм, пособиехэм нэмыщI, электроннэ тхылъхэри, диплом лэжьыгъэ зыгъэзащIэхэм къагъэсэбэпыпхъэ техникэ Iэмэпсымэхэри.
Ди гурылъхэр къыдэхъулIэмэ, ди республикэм и экономикэр, абы щIыгъуу ди псэукIэр зэрефIэкIуэнум шэч хэлъкъым.
— Фи мурадхэр къывэхъулIэну, фи колледжым щекIуэкI егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ лэжьыгъэр нэхъри ефIэкIуэну ди гуапэщ.
Епсэлъар
ЖЫЛАСЭ Маритэщ.
