КIэи гъуни зимыIэ
Дунейм къызэрытехъуэрэ цIыхухэм я плъапIэщ хьэршыр. АрщхьэкIэ илъэс мин IэджэкIэ зыкъаужьын хуей хъуащ я хъуэпсапIэм ухуэзышэ гъуэгур къызэIуахын папщIэ. Ар къыщыхъуари ХХ лIэщIыгъуэрщ. БлэкIа илъэсищэр тхыдэм къызэрыхэнар екIуэкIа дунейпсо зауитIым, уеблэмэ, Октябрь ре-волюцэм, дунейр зыгъэзджызджа нэгъуэщI Iуэхушхуэхэм я закъуэ я лъэхъэнэукъым. А зэманым къагупсысащ радиор, авиацэр, Iэмэпсымэ телъыджэ куэд. Ауэ ехъулIэныгъэшхуэ дыдэми, ахэр йофэгъуэкI зихуэдэ щымыIэу яча лъэбакъуэ иным — япэ дыдэу хьэршым зэрылъэIэсам.
Ар зыхузэфIэкIари дакъыкIэрыхуауэ, езыхэм зыкIи дапэмыхъуну къызыфIэщIыж американхэртэкъым, атIэ дэ псори дызэрыгушхуэу щыта Совет Союзырт. Иджы уэгу жыжьэр къэгъэIурыщIэнымкIэ дяпэкIэ сыт имыщIами, США-р етIуанэу къэнэжынут, щIэдзапIэр зеинур СССР-рт.
Нэхъапэм къэрал унафэщIхэм щIэныгъэм зегъэужьыным гулъытэ ин дыдэ хуащIу зэрыщытам, ди еджагъэшхуэ акъылыфIэхэм, псом хуэмыдэу космос кхъухьым и конструктор нэхъыщхьэ Королёв Сергей, ар я фIыгъэт.
И унэцIэр ябзыщIырти (къэрал щэхут), ар Гагарин Юрий хуэдэу цIэрыIуэ щыхъуар лIа иужьщ. Ауэ абы ди хэку космонавтикэр зэфIэгъэувэнымкIэ зэфIигъэкIа лэжьыгъэр гъунапкъэншэщ. ЩIыпIэ пхыдзам къыщалъхуа Королёвыр щIалэ дыдэу кхъухьлъатэ лIэужьыгъуэщIэ къигупсысауэ, иджы хьэршым ехьэлIа Iуэхухэм елэжьырт. АрщхьэкIэ «троцкист зэгухьэныгъэм хэту» пцIы тралъхьэщ, ягъэкъуаншэри, илъэсипщI телъу Магадан яшащ. Абы щишэчащ цIыхум и фэм дэмы-хуэн хуэдиз гугъуехьхэр. ГъэщIэгъуэнщ, ауэ къыкIэлъызэрахьа лейм щхьэкIэ Королёв Сергей къэралым гузэрыдзэ хуищIакъым, атIэ къаруущIэкIэ пэрыхьэжащ къызыхуалъхуа Iуэхум. Еджагъэшхуэ нэхъыфIхэр зэхуишэсащ, и кIэлъыплъыныгъэм щIэту Байконурыр иригъэухуащ. ИкIи ехъулIэныгъэхэм заIэжьакъым. 1957 гъэм жэпуэгъуэм и 4-м яутIыпщащ ЩIым и япэ спутник IэрыщIыр (СССР-р сыт щыгъуи япэт), хьэхэр зэкIэлъхьэужьу космосым ягъэлъэтащ, абыхэм ящыщу, тIум псэууэ къагъэзэжащ. Арати, Гагарин Юрий и вагъуэр къыщIэкIащ. АдэкIэ чэзур къылъысащ япэ цIыхубз-космонавт Терешковэ Валентинэ, кхъухьым икIыу япэу хьэрш зэIухам хыхьа Леонов Алексей, гуп-гупу уэгу жыжьэм щыIа космонавтхэм. Куэд мэхъу а ехъулIэныгъэхэр. А псом хэлIыфIыхьари Королёв Сергейщ. Хунэсакъым (къигъэщIар илъэс 59-рэ къудейщ) армыхъумэ, Мазэми, уеблэмэ, иужькIэ Марсми, цIыху игъэкIуэну зигъэхьэзырырт. Мис а псори пыщIащ Космонавтикэм и махуэу нобэ дгъэлъапIэм.
АрщхьэкIэ нобэр къыздэсым куэдым тэмэму къагурыIуэркъым апхуэдиз къару зрахьэлIэ хьэршыр къэгъэIурыщIэным и мыхьэнэр. «Сыт дэ космосыр зэрытщIынур? Сыт лейуэ апхуэдиз ахъшэ щIиткъухьыр зыми щымыщу?» — щIоупщIэ ахэр. Ауэ абы и мыхьэнэр къыпхуэмылъытэн хуэдизщ. Хьэршым ит спутникхэр я гъуэгугъэлъагъуэщ кхъухьлъатэхэм, арыншамэ, ахэр «нэфщ». Телевиденэр лэжьэнукъым, дунейм и щытыкIэнур тэмэму къахуэщIэнукъым, Зыхъумэжыныгъэ IэнатIэм, нэгъуэщIхэм щагъэзащIэ къалэнхэм я гугъу тщIыххэнкъым.
Зэман гъунэгъум Урысейм и мурадщ Мазэм лэжьыгъэшхуэ щригъэкIуэкIыну, США-ми хуэдэу, ди къэралми зегъэхьэзыр ди гъунэгъу Марс планетэм цIыху игъэкIуэну (апхуэдэ щIыхь зылъысынур зэкIэ школым щеджэу къыщIэкIынущ). ГугъапIэхэр инщ!
Шал Мухьэмэд.
