Хрущёвым и бийуэ псори зэкъуэуват
Хрущёв Никитэ, дауи, хуеящ СССР-р нэхъыфI, нэхъ къулей, нэхъ лъэщ ищIыну. Ауэ къехъулIахэм нэхърэ къемыхъулIахэр нэхъыбэщ. Абы унафэр щыIэщIэлъа илъэсхэм цIыхухэм я псэукIэр екIэкIуащ, «коммунизм доухуэ» жиIэурэ, Совет Союзыр кIуэцIригъэхуащ.
Индием и Iэтащхьэ Неру Джавахарлал зи пашэ «ещанэ дунейр» къыткъуигъэувэн мурадкIэ, абы хэту зызыбжыж къэралхэм илъэс къэс доллар мел- уан 400 — 500 хуэдиз (а зэманым ахъшэшхуэ дыдэт) яритащ. ЦIыхухэр игъэунэну яригъэщIа псэупIэ унэ цIыкIухэу «хрущёвкэ» жыхуаIэхэр иджы ирахыжыным мылъкушхуэ трагъэкIуэдэн хуей хъунущ. ИпэкIэ илъэс куэдкIэ къэмыхъуауэ 1963 гъэм гъавэр дыщэкIэ нэгъуэщI къэралхэм, щхьэтечу жыпIэмэ, ди ныкъуэкъуэгъу нэхъыщхьэ США-м и деж къыщытщэхуу щIэддзащ. 1962 гъэм щегъэжьауэ шхапIэхэм щIакхъуэр пщIэншэу щатыжакъым — ари щыхьэт техъуэрт ди Iуэхухэр зэрымыщIагъуэм.
ЦIыхухэм я мыарэзыныгъэр зэщIэплъэрт, ауэ властхэм ар ямылъагъу нэпцI защIырт. ЩытыкIэр ягу темыхуэжу, Новочеркасск и уэрамхэм гупышхуэ зэрыгъэхъуу дыхьа лэжьакIуэхэр танкхэмкIэ зэхапIытIащ. Зи жэмхэр зытрах колхозхэтхэри, члисэхэмрэ мэжджытхэмрэ зэрызэхуащIыжыр зымыдэ чристэнхэри муслъымэнхэри, кIэ зимыIэ зэхъуэкIыныгъэ купщIэншэхэм ирагъэша хабзэхъумэхэри дзэхэри арэзытэкъым.
АрщхьэкIэ Хрущёвым а псори къыфIэIуэхуртэкъым. Абы зыкъилъытэжырт пащтыхьу, ищIэ псори хъуну. «Нартыху хэфсэ!» жиIати, къэрал псом а унафэр текI имыIэу игъэзэщIэн хуейт.
Хрущёвым цIыхубэр къридзэртэкъым, абы и гулъытэр зыхуэгъэзар парт къулыкъущIэхэрт. Мис ахэр тхъэжу, зыхуей псори ягъуэту псэурт (иджырей къэрал къулыкъущIэхэр дигу къимыгъэкIыжу пIэрэ?). Абы теухуауэ СССР-м зыри щыжаIэртэкъым, ауэ нэгъуэщI къэралхэм щытепсэлъыхьырт. Китайм къыщыдэкI газетхэм 1964 гъэм къытрадзауэ щытащ «Хрущёвым и коммунизм нэпцIымрэ абы дуней псом къыхихын хуей дерсымрэ» тхыгъэр. Абы щыжиIэрт СССР-м лэжьакIуэбэм и мылъкукIэ псэу гуп щхьэхуэ щыIэ хъуауэ, абы и хэхъуэхэр цIыху къызэрыгуэкIхэм яIэхэм нэхърэ хуэдипщIхэмкIэ, уеблэмэ, хуэдищэхэмкIэ нэхъыбэу. Псом хуэмыдэу тригъащIэрт Iулъхьэхэм зэрызаубгъум.
Хрущёвым фэ зытригъауэрт щIэпхъаджагъэхэм япэщIэт хуэдэу. 1963 гъэм къэрал, парт кIэлъыплъыныгъэмкIэ комитет къызэригъэпэщащ. Езыр кIэщIэлъадэ-кIэщIэжыж хабзэм хуэIэзэ хъуат Сталиным и блыгущIэту щыщыта зэманым. Ар лIа иужьи, и пIэ иуват. Уеблэмэ, апхуэдизкIэ лъэ быдэкIэ увати, Маленковым и гупым 1957 гъэм хутегъэкIакъым.
Хрущёв Никитэ фIыуэ къыгурыIуэрт и унафэм щIэтхэр зэкIэщIэгъэкIын зэрыхуейр — итIанэ езыхэр зэныкъуэкъумэ, уэ къыплъэIэсынукъым. Абы къыдэкIуэуи, къытекIуэнкIэ хъуну псори лъэныкъуэ иригъэзырт. 1957 гъэм ар «ТекIуэныгъэм и МаршалкIэ» зэджэ Жуков Георгий къригъэлат, арщхьэкIэ иужькIэ къэрал псом и пащхьэм щигъэулъиижащ.
Хрущёвым и дежкIэ псори хъарзынэу екIуэкI хуэдэт. АрщхьэкIэ апхуэдабзэу псори къызэтещэхащ, къепцIыжари езым къыхуэпэж дыдэу игугъа цIыхухэрщ.
Щэхуу зэгурыIуахэм ящыщ дэтхэнэми Хрущёвыр трагъэкIыным езым и фейдэ хэлъу къилъытэрт. Телъыджэр иджыри къэс зэпэщIэтахэри къэралым и Iэтащхьэм и бийуэ зэрызэкъуэуварт. Мы Iуэхур илъэсым нэблагъэкIэ ягъэхьэзырат, абы щыгъуазэт куэдыкIей, арщхьэкIэ зыми зы псалъэ къыжьэдэкIыртэкъым. Шелепиным къэрал, парт лэжьакIуэ нэхъыщIэхэр къигъэдаIуэрт, Брежневымрэ Подгорнэмрэ нэхъыжьхэм «ядэлажьэрт».
Пэжщ, зыгуэрхэр хущIэкъуащ щэхур нахуэ ящIыну. Псалъэм и хьэтыркIэ, чекисту щыта Галюков Василий. Ауэ абы къригъэщIа хъыбарыр къыфIэмыIуэхуу Микоян Хрущёвыр и гъусэу Пицундэ зыгъэпсэхуакIуэ кIуащ. Ар пхуэмыгъэзэкIуэжыну щыуагъэт. Мыдрейхэм, зэрыжаIэщи, псори ябзри ядыжакIэт. Къэралым и Iэтащхьэр трахуным и жэрдэмщIакIуэ нэхъыщхьэхэр плIы хъурт: абы и пIэ иувэну хущIэкъурт Шелепиныр, Кремлым куэд щIауэ щылажьэ Подгорнэмрэ Игнатовымрэ хуейт нэхъ лъэкIыныгъэшхуэ яIэну, Брежневыр Хрущёвым хуэарэзытэкъым, СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым и УнафэщI къулыкъур зэрыщхьэщихам къыхэкIыу. Ауэ нэхъ лэжьыгъэ гугъур зэфIэзыгъэкIар КГБ-м и Iэтащхьэ Семичастнэрт. 1964 гъэм жэпуэгъуэм и 13-м Пицундэ къикIыжа Хрущёвымрэ Микоянрэ аэропортым щаIущIари абы и закъуэщ. Шэч иримыгъэщIын папщIэ, япэрейм жриIащ псори зэхуэсауэ Кремлым къыщыпэплъэу. Бэлэрыгъа Хрущёвыр зэуэ жыхьэнмэм хэхуащ, КПСС-м и ЦК-м и Президиумым и зэIущIэм къыщыпсэлъа псоми жаIащ Хрущёв Никитэ и къулыкъум трагъэкIын хуейуэ. ЕтIуанэ махуэм ЦК-м и Пленумым апхуэдэ унафэ зэдэарэзыуэ къищтащ. ГъэщIэгъуэнщ, ауэ Пленумым и мызакъуэу, къэрал псом зы цIыхуи къыщыувакъым Хрущёвым и телъхьэу.
ЦК-м и Япэ секретару хахащ нэхъыбэр зыхуэарэзы Брежнев Леонид. Абы Iыхьэншэ ищIакъым къы-дэIэпыкъуахэр — дэтхэнэми Iэмал игъуэтащ лIэхукIэ и къулыкъур иIыгъыну. Телъыджэщ Микоян игъэзэщIа къалэныр. Зэгуэр ар Сталиным дэIэпыкъуащ Каменевыр, Зиновьевыр, Бухарин сымэ Iуихын папщIэ. ИужькIэ Хрущёвым къуэуващ 1957 гъэм «партым и бий гупыр» щызэбгрихум щыгъуэ, иджы Брежневым зыщIигъэкъуащ Хрущёвыр лъэныкъуэ щригъэзым. Абы и фIыгъэкIэ и ныб-жьыр илъэс 80-м нэсыху КПСС-м и ЦК-ми, СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумми хэтащ…
Властым щIэбэн Шелепиным и закъуэщ Брежневым къригъэлъэхъшэхар. Ауэ пэжщ, КГБ-м и унафэщI Семичастнэр и къулыкъум тригъэкIащ. Абы щыгъуэми, ар мыхъуамэ, Хрущёвыр трахуфыну къыщIэкIынутэкъым…
