Адыгэ cкульптор цIэрыIуэ
Налшык и уэрамхэрами, нэгъуэщI къалэ, къуажэ гуэрым удыхьауэ щытми, япэу гулъытэ зыхуэпщIхэм ящыщщ фэеплъхэр. Лъэпкъым и лIыгъэри гупсысэри зыхэлъ апхуэдэ фэеплъхэр тхыдэм и гъуджэщ, блэкIамрэ къэкIуэнумрэ зэпызыщIэщ. Ди лIыхъужь нэсхэр щIэблэм яцIыхуным теухуауэ абыхэм мыхьэнэшхуэ зэраIэрщ зи гугъу тщIыр. Ди республикэм иIэщ зауэлIхэм, еджагъэшхуэхэм, тхакIуэхэм, усакIуэхэм хуагъэува фэеплъ 600-м нэблагъэ. Шэч хэлъкъым ахэр зи IэдакъэщIэкIхэм гъащIэм и купщIэр къыбгурызыгъаIуэ лэжьыгъэ зэрырагъэкIуэкIым.
Фырэ Руслан и псалъэ. Абы йодаIуэ Вэрокъуэ Владимир, ТхьэкIумашэ Михаил, Созаев Ахъмэт сымэ. Апхуэдэщ зи цIэр гуапэу сыт щыгъуи къитIуэ скульптор, РСФСР-м щIыхь зиIэ и художник, КъБР-м и цIыхубэ сурэтыщI, республикэм и Къэрал саугъэтым и лауреат ТхьэкIумашэ Михаил. Джылахъстэнейм щыщ IэпщIэлъапщIэр жылагъуэ Iуэхухэми емызэшыжу пэрытащ: КъБАССР-м и СурэтыщIхэм я зэгухьэныгъэм и унафэщIу щытащ, РСФСР-м и Художникхэм я зэгухьэныгъэм, СурэтыщIхэм я урысей творческэ организацэм и комитетым хэтащ.
СурэтыщI гъуазджэм Къэбэрдей-Балъкъэрым фIыуэ зыщиужьыным и гуащIэ хилъхьащ ТхьэкIумашэм. Михаил и зэфIэкIым пщIэ зэрыхуащIыр, зыхунэсахэр зэрагъэлъапIэр къыхагъэщу ЩэнхабзэмкIэ фондым и унэм иджыблагъэ зэхуэс дахэ щекIуэкIащ. Тхыдэмрэ щэнхабзэмрэ ехьэлIа фэеплъхэр зыхъумэ Урысейпсо зэгухьэныгъэм и Къэбэрдей-Балъкъэр къудамэм абы утыку къыщрихьащ ТхьэкIумащIэ Михаил теухуауэ искусствовед, журналист Аппаевэ Жаухар къыдигъэкIа «Зрелость мастера» тхы-лъыр. Абы ихуащ Михаил и лэжьыгъэ нэхъ инхэм я сурэтхэмрэ ахэр дунейм къызэрытехьам, скульпторыр абыхэм зэрелэжьа щIыкIэм ятеухуа тхыгъэ кIэщIхэмрэ.
Къэбэрдей-Балъкъэрым и щэнхабзэм и лэжьакIуэ нэхъ пажэу щыта куэдым я скульптурэхэр Михаил ищIащ. Абыхэм ящыщщ Фэнзий Мэжид, ПащIэ Бэчмырзэ, КIыщокъуэ Алим, ЩоджэнцIыкIу Алий, КъардэнгъущI Зырамыку, Кулиев Къайсын, Мечиев Кязим, КIуащ БетIал, Темыркъан Юрэ сымэ.
ЦIыхубэм «ТхьэкIумашэм и шыр» зыфIища скульптурэр 115-нэ шууей дивизэм хэтахэм я фэеплъщ. Къамэ иIыгъыу танкхэмрэ топышэхэмрэ япэщIэува зы шууей псэемыблэжым и теплъэмкIэ Михаил хузэфIэкIащ лIыгъэрэ хахуагъэу ди щIалэхэм а зэман гугъум яхэлъар къигъэлъэгъуэн. Пэжуи, шы зызыIэтам и къарууфIагъымрэ лъэпкъ фащэкIэ хуэпа зауэлI лъэщымрэ уи гур ягъэпIейтей.
Мынэхъ мащIэ мыхьэнэ зиIэ лэжьыгъэщ ТхьэкIумашэ Михаил ищIа нэгъуэщI зы скульптурэри — ар Бахъсэн ипщэкIэ щагъэува фэеплъырщ, Iуащхьэмахуэ бгым япэ дыдэу дэкIа адыгэлI Хьэшыр Чылар ейуэ. Сурэт къудей къызыщIэмына лIыхъужьым и теплъэр хуэгъэфэщауэ зэращIым тету ар скульпторым иухуауэ аращ. ТхьэкIумашэм ар дегъэлъагъу шыIэ зыхэлъ цIыху зэпIэзэрыту, адыгэ фащэр щыгъщ, абы бащлъыкъыр телъщ, хъурыфэ пыIэри щхьэрыгъыжщ. Къуршхэр къэзыгъэIурыщIэфхэм бгым дэкIа иужь ядэтлъагъу пIейтеигъэм хуэдэ Чылар деж щытлъагъуркъым: ар уардэщ, Iуэху къызэрыгуэкI гуэр къызэринэкIауэ фIэкIа умыщIэну, Iэдэбщ, езэшаифи теткъым.
1980 гъэхэм я кIэхэм, ЩоджэнцIыкIу Алий къызэралъхурэ илъэс 90 щрикъунум нэхъ ипэIуэкIэ, республикэм и унафэщIхэм къызэрагъэпэщат тхакIуэм и фэеплъ нэхъыфIу зыщIыфынухэм я зэпеуэр. АрщхьэкIэ а къалэным зрипщытыну зыри епIэщIэкIыртэкъым. ТхьэкIумашэ Михаил и закъуэщ фэеплъыр иухуэну мурад зыщIар. Скульптурэм елэжьыным илъэситIым нэблагъэ текIуэдагъэнщ. Лэжьыгъэр зэрекIуэкIым зэпымыууэ кIэлъыплъат КПСС-м и обкомым и бюром хэтхэр, икIэм-икIэжым, комиссэр ТхьэкIумашэм зэмыщхьу ищIа скульптурэ зыбжанэм хэплъэжри, зым арэзы техъуат. Иджы ар Къэбэрдей къэрал драмэ театрым и гупэм деж щытщ.
115-нэ шууей дивизэм и фэеплъыр
ЩоджэнцIыкIу Алий
Хьэшыр Чылар
КIыщокъуэ Алим и фэеплъыр, усэ тхылъ цIыкIур IэщIэлъу къэгъэлъэгъуар, налшыкдэсхэми хьэщIэхэми а тхакIуэшхуэр ящызымыгъэгъупщэщ, махуэ къэс зыIуплъэу и усэ купщIафIэхэр ягу къэзыгъэкIыжщ. Къапщтэмэ, апхуэдэ мыхьэнэ яIэу ТхьэкIумашэм и Iэдакъэ къыщIэкIар бжыгъэншэщ. Хэкум и хъумакIуэхэм папщIэ абы ищIа фэеплъхэр республикэм и къуажэхэм дэтщ, цIыхум зэрыхуэсакъын хуейм хуэдэ дыдэу абыхэм жылэдэсхэр кIэлъоплъ.
Тхыдэмрэ щэнхабзэмрэ ехьэлIа фэеплъхэр зыхъумэ Урысейпсо зэгухьэныгъэм и Къэбэрдей-Балъкъэр къудамэм и унафэщI Созаев Ахъмэт иригъэкIуэкIа зэхыхьэм зи гугъу тщIы скульптор Iэзэри кърагъэблэгъат. Абы и хьэщIэ лъапIэт гъуазджэм, щэнхабзэм и лэжьакIуэхэри. КъБР-м щэнхабзэмкIэ и министрым и къалэнхэр зыгъэзащIэ Фырэ Руслан къы- хигъэщащ фэеплъхэмрэ тхылъхэмрэ тхыдэм и IыхьэфIу зэрыщытыр, ТхьэкIумашэм лъэпкъым хуищIэм уасэ зэримыIэр. КъБР-м и Лъэпкъ музейм и унафэщI Накуэ Феликс жиIащ тхакIуэхэм я фэеплъхэм ущыIуплъэкIэ, литературэр уи нэгу къызэрыщIагъэувэр, зауэлIхэм ейм тхыдэ псо къызэрыпхуаIуатэр, дэтхэнэми ди гъащIэм мыхьэнэшхуэ зэрыщагъэзащIэр. Зэхуэсым кърихьэлIа псори ТхьэкIумашэ Михаил ехъуэхъуащ узыншэу псэуну, зыщIэхъуэпс лэжьыгъэхэр къехъулIауэ тлъагъуну.
БАГЪЭТЫР Луизэ.
Сурэтхэр Мамий Руслан трихащ.
