Щауэ Данил и лIыгъэ
Мы тхыгъэр зытеухуа Щауэ Данил Хьуд и къуэр ипэжыпIэкIэ ящыщщ гъащIэ купщIафIэ къэзыгъэщIахэм, щалъхуа и лъахэм псэухукIэ IуэхуфI хуэзылэжьахэм. Ар Кушмэзыкъуей къуажэм (Бахъсэн къалэм щыщ хъужа Старэ Крепость) 1897 гъэм гъатхэпэм и 1-м къыщалъхуащ.
Япэ дунейпсо зауэм Урысейм и лъэныкъуэкIэ хэтащ ди щIыналъэм щызэхашауэ щыта Къэбэрдей шу полкри. А дзэм щIалэщIэу хагъэхьат Щауэ Хьуд и къуэхэу Хьэбалэрэ Данилрэ. Дэфтэрхэм къызэрыхэщыжымкIэ, ахэр ящыщщ, хахуагъэ къагъэлъагъуэу, империалист (кайзер) Германием и зауэлIхэм ерыщу япэщIэтахэм.
Зауэр здекIуэкIым ди адыгэ шухэр Галицие щIыналъэм къыщыщIидзат. Абдежым лъэныкъуитIым щызэхаубла зэпэщIэувэныгъэ гуащIэм псэемыблэжу зэрыхэтам, лIыгъэшхуи зэрыщызэра-хьам папщIэ, зэкъуэшитIым къыхуагъэфэщат Георгий Щихъым и орденым и IV нагъыщэр.
Щалъхуа я лъахэм къагъэзэжа нэужьи Хьэбалэрэ Данилрэ, лIыгъэжьыр зэрахьэу, яхэтащ Урысейм къыщыхъея Октябрь революцэ инымрэ абы къыкIэлъыкIуа Граждан зауэмрэ я хуэмэбжьымэу Къэбэрдейм щекIуэкIахэми (1917 — 20 гъэхэм).
Ауэрэ, Граждан зауэри иухащ. Щалъ-хуа жылэжьым къекIуэлIэжа Хьэбалэрэ Данилрэ, щхьэх жыхуаIэр ямыщIэу, жыджэрагъи къагъэлъагъуэу, яхэтащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ хозяйствэр зэфIэзыгъэувэжахэм, иужькIи ди щIыналъэм социализмэр щыухуэным ерыщу яужь ихьахэм.
Ди тхыгъэр нэхъ зытедухуа Данил щхьэгъусэ хуэхъуауэ щытащ а къуажэм дэса ЛIыгъурхэ япхъу Дзадзу. А тIум къуищ яIащ: Мухьэмэд — 1928 гъэм, Хьэдис — 1932 гъэм, Iэхьед — 1936 гъэм къалъхуащ. Мы тхыгъэр щыдгъэхьэзырым дэIэпыкъуэгъу къытхуэхъуар Iэхьед и къуэ Анатолэщ.
Данил Къэбэрдей-Балъкъэрым гъащIэщIэ щыухуэным, щызэфIэгъэувэным хуэгъэпса и гуащIэдэкI лэжьыгъэр 20 гъэхэм щIидзащ. Механизаторхэр щагъэхьэзыру а лъэхъэнэм Кушмэзыкъуей (Старэ Крепость) дэта еджапIэр 1928 гъэм къиуха нэужь, зыхэт колхозым трактористу, абы къыкIэлъыкIуэу комбайнёру илъэс зыбжанэкIэ ар щолажьэ. А IэнатIэм къыщигъэлъэгъуа зэфIэкIым, хьэрхуэрагъэм къыпэкIуэу Щауэ Данил къыфIащат СССР-м Мэкъумэш хозяйствэмкIэ и министерствэм и цIэкIэ ягъэува «МТС-м и комбайнёр нэхъыфI» цIэ лъапIэр, а Iуэхум щыхьэт техъуэ нагъыщи къыIэщIалъхьат.
Ауэрэ, зи Iэзагъэм зэпымыууэ хэзыгъахъуэ щIалэр механизатор цIэрыIуэ районым и мызакъуэу, республикэ псом щыхъуащ. Зэман дэкIри, Щауэ Данил Кавказ Ищхъэрэм нэхъ щыпашэ лэжьакIуэфIхэм халъытэ хъуащ.
Хэку зауэшхуэр къыщыхъейм, Данил къратащ фронтым зэрамыгъакIуэм щыхьэт техъуэ бронь. Абы къыщыгъэлъэгъуат а лIым тылыр зэрыхуэныкъуэр. Данил и пщэ къыдалъхьат фронтым Iутхэри, зи къару илъыгъуэхэр зыщхьэщаша мыдрей гуащIэрыпсэухэри гъавэкIэ къызэгъэпэщын къалэн мытыншыр. ИпэжыпIэкIэ, зэрытщIэщи, а лъэхъэнэм ари Iуэху цIыкIуфэкIуу щытакъым.
Къипсэуа илъэс 84-м къриубыдэу (1981 гъэм накъыгъэм и 15-м ар дунейм ехыжащ), Щауэ Данил Хьуд и къуэр, зэрызэкIылъыкIуэм хуэдэу къедбжэкIынщи, КъБАССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и депутату хахащ, абы ГуащIэдэкIым и Бэракъ Плъыжь орденыр 1952 гъэм, Лениным и цIэкIэ ягъэува орденыр 1957-м къратащ. Данил ящыщщ КъБАССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым и ЩIыхь тхылъ зыхуагъэфэщахэми. Ар 1956 гъэм ягъэкIуат СССР-м мэкъумэш хозяйствэмкIэ и гъэлъэгъуэныгъэм. Абы щыгъуэ Данил къратат «ВДНХ-м и дыщэ медаль» тыгъэ лъапIэр. Абы дэщIыгъуащ «Ди къэралым социализмэр щыухуэным хуэгъэпса и лэжьыгъэм папщIэ» псалъэ гуапэхэр зэрыт тхылъ цIыкIури.
КЪУМАХУЭ Аслъэн.
