Гукъыдэжым и псыпэ
КъБАССР-м и цIыхубэ артисткэ, япэ адыгэ бзылъхугъэ драматург Ерчэн (Нэужьокъуэ) Казимэ къызэралъхурэ шыщхьэуIум и 20-м илъэс 90 ирикъуащ.
ЕРЧЭН Казимэ Тэрч щIыналъэм хыхьэ Курп Ипщэ къуажэм 1929 гъэм къыщалъхуащ. Ар иджыри пасэу, пэщIэдзэ классхэм щIэсу дихьэхащ ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым и артистхэм я джэгукIэм икIи а IэщIагъэр фIыуэ илъэгъуащ.
Театр гъуазджэм хурагъэджэну щIалэхэмрэ хъыджэбзхэмрэ къыхахыну ди республикэм 1946 гъэм Ленинград къикIыу къэкIуахэм Казимэ гу къылъатащ икIи ар Римский-Корсаков и цIэр зезыхьэ Ленинград консерваторэм и музыкэ студием щIагъэтIысхьахэм ящыщщ. ЕджапIэр ехъулIэныгъэкIэ къиухри, зи гъусэу еджапIэ ягъэкIуа щIалэгъуалэм яхэту 1951 гъэм Налшык къигъэзэжащ. Абы щыгъуэ артисткэ щIалэр хунэсат Бомарше и «Севильский цирюльник», Гаджибеков Узеир и «Аршин-Мал-Алан» музыкэ спектаклхэм щыджэгуну.
Ленинград къикIыжа артист щIалэгъуалэм я япэ спектаклхэр куэдым ягу ирихьащ. Ерчэн Казимэ оперэ уэрэджыIакIуэ унэтIыныгъэм зыкъыщигъуэтыжауэ къалъытэрт, ауэ, къызэрыщIэкIамкIэ, артисткэм ехъулIэныгъэ нэхъыбэ щыдалъэгъуар, театр гъуазджэм щиIэ зэфIэкIхэр къыщызэкъуихар драмэ актристкэу утыку ихьа нэужьщ. КъызыхуигъэщIа сценэрт абы и насып къигъэхъуапIэр, и гукъыдэжым и псыпэр.
И лэжьэгъухэм къызэраIуэтэжымкIэ, Казимэ къыхуагъэфащэ ролым и инагъ-цIыкIуагъми емылъытауэ, жэуаплыныгъэ ин пылъу бгъэдыхьэрт щыджэгуну дэтхэнэ спектаклми. Абы и лэжьыгъэхэм дахьэххэм, критикхэм, и лэжьэгъухэм къалъытащ «Оптимистическая трагедия» спектаклым щигъэзэщIа комиссарым и ролыр нэхъ гукъинэжу къехъулIауэ. ЩIэныгъэ зыбгъэдэлъ комиссар бзылъхугъэм и гъащIэр абы пэжу къигъэлъэгъуэжащ.
Ерчэным Къэбэрдей къэрал драмэ театрым ролищэм щIигъу щигъэзэщIащ икIи нэхъыщхьэр театреплъхэм абы ящыщ дэтхэнэри щIэщыгъуэ, гукъинэж зэращыхъуарщ. Абы «къыщигъэпсэужащ» художественнэ драмэ тхыгъэ зыбжанэм къыхэщ лIыхъужь цIэрыIуэ куэд. Апхуэдэхэщ «Аршин-Мал-Алан» (Iэсият), «Молодая гвардия» (Клавэ), «Свадьба Фигаро» (Керубинэ), «Мадинэ» (Мадинэ), «Къамботрэ Лацэрэ» (Лацэ), «Семья преступника» (Розалия), «Тропа шпиона» (Цезаринэ), «Поздняя любовь» (Лебедкинэ), нэгъуэщIхэри. Казимэ и Iэдакъэ къыщIэкIа «Лъагъуныгъэм и къару» пьесэм къытращIыкIа спектаклыр Балъкъэр къэрал драмэ театрым щагъэлъэгъуащ.
Гуапэщ республикэм и театр гъуазджэм гу къабзэкIэ хуэлэжьа бзылъхугъэ гуащIафIэм а унэтIыныгъэм хуищIа хэлъхьэныгъэхэр гулъытэншэ зэрымыхъуар, ахэр къызэралъытар. ЗэфIэкI зиIэ артисткэм щIыхь, фIыщIэ тхылъхэр зыбжанэрэ тыгъэ къыхуащIащ. КъБАССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым и унафэкIэ, 1962 гъэм Ерчэн Казимэ КъБАССР-м и цIыхубэ артисткэ цIэ лъапIэр къыфIащащ, щIыналъэм и театр гъуазджэм и зыужьыгъэм хуищIа хэлъхьэныгъэхэмрэ и творческэ Iэзагъэмрэ папщIэ.
2001 гъэм дунейм ехыжа Ерчэн Казимэ лъэужь дахэ къигъэнащ. Абы и цIэмрэ и гуащIэмрэ ноби ящыгъупщэркъым сценэм къыдитахэм, и лэжьыгъэхэр фIыуэ зылъагъуу, ар къэзыцIыхуу щытахэм.
БжьыхьэлI Розэ.
