ЗэчиифIэ Щауэжь Нарт
ЩIэх-щIэхыурэ щыгъуазэ фыхуэтщI хабзэщ Щамым (Сирием) къикIыжа ди лъэп-къэгъухэм я псэукIэм. Ди гуапэ зэрыхъущи, абыхэм цIыху гъэщIэгъуэнхэр куэду яхэтщ. Апхуэдэщ Щамым щалъхуами, адыгэ щэнхабзэр, гъуазджэр зи лъым, зи гум, зи псэм хэт Щауэжь Нарт.
Нарт «человек-оркестр» зыхужаIэхэм ящыщщ. Щауэжьыр зыхуэмыIэрыхуэ макъамэ Iэмэпсымэ гъуэтыгъуейщ. Пшынэ, шыкIэпшынэ, Iэпэпшынэ, накъырэ, къамыл, кларнет жыпIэн — дэтхэнэри Нарт егъэбзэрабзэ. Нэхъ гъэщIэгъуэныжыр аращи, зи гугъу тщIа Iэмэпсымэхэм я нэхъыбэр Нарт езым и IэкIэ ищIыж хабзэщ.
Илъэси 4-м щIигъуащ Нарт адэжь Хэкум къызэрыкIуэжрэ. ЩIалэм зэрызиумысыжымкIэ, куэд щIауэ щIэхъуэпсырт и адэжьхэм я лъахэ Кавказым къекIуэлIэжыну. Ауэ гъащIэм уэ узэрыхуейуэ псори къригъэкIэрэхъуэкIыркъым. Арами, Нарт и натIэм къритхат и хэкужь илъагъужыну, абдеж и лъапсэр щигъэбыдэжыну…
Нарт и унагъуэмрэ езымрэ щыпсэуащ щыкъуейуэ зэхагъэщэща Хьэлэб (Алеппэ) къалэм. Нарт иджыри сабийуэ, илъэси 6-м иту, адыгэ къафэм щыкIуауэ щытар а къалэрщ, иужькIэ, илъэси 10 щыхъуам, япэу пшынэр къищтащ. Абы лъандэрэ макъамэмрэ Нартрэ зэкIэрыпх мыхъуу зэпыщIа хъуащ.
— Мейкъуапэ къалэм ди Iыхьлы куэд щоп- сэу. Абыхэм ящыщ си анэ шыпхъум аккор- деон къищэхуауэ иIэти, ар саугъэту къызитауэ щытащ. Ар апхуэдизкIэ сфIэфIти, пщыхьэщхьэм сыхьэти 6-м щIэздзэрти, жэщ ныкъуэм фIыуэ фIэкIыху пшынэр згъэтIылъыртэкъым. СыщIэхъуэпсырт адыгэ макъамэхэр дэбгъуэн щымыIэу пшынэм къиIукIыну, — къыддогуашэ Нарт.
Пшынэр къута нэужь абы «еIэзэн» цIыху Нарт щыпсэум зэрыщымыIэм къыхэкIыу, езым къигъуэтын хуей хъуащ а щытыкIэм къызэрикIын Iэмал. Апхуэдэу, хуэмурэ зэпкърихмэ зэпкърилъхьэурэ, клавишэ къэс и макъыр зригъэцIыхуурэ, щIалэр есащ пшынэ къутар зэтриухуэжыфу.
Интернет Iэмалыр къигъэсэбэпурэ, адыгэ макъамэхэм я нотэхэм Нарт щыгъуазэ зэрызыхуищIари гъэщIэгъуэнщ. Абы щыгъуэм щIалэм и ныбжьыр илъэс 15-м нэсами арат. Нарт зэрызиумысыжымкIэ, жэщ-махуэ имы-Iэу, адыгэ макъамэхэм я дунейм щыпсэурт.
Нарт къацIыхуат Щамым щыпсэу дэтхэнэ адыгэми. ИкIи Хомс къалэм щыIэ Адыгэ Ха-сэм щIалэр пшынауэу ирагъэблэгъауэ щы- тащ икIи цIыхуи 120-рэ хуэдиз зыхэта къэ- факIуэ гупым ядэлажьэу щIидзащ. А пIалъэр Нарт и гум хуабэу къинэжащ…
Сирием щыпсэухэм мамыру екIуэкI я гъащIэм 2011 гъэм зауэр къыхыхьащ. Абы щыгъуэ Нарт игу ириубыдащ зэрысабий лъандэрэ зыщIэхъуэпса и мурадыр зригъэхъулIэну — Хэкужьым и лъэр къихьэсыну. Ахъшэу иIар зэхуихьэсри, Нарт адэжь лъахэм къэлъэтэ-жащ. Япэу ар Мейкъуапэ екIуэлIащ, абы и адэ къуэш — Щауэжь Хьэсан — щыпсэути.
Мейкъуапэ щигъэкIуа зэманым теухуауэ Нарт псом хуэмыдэу и гум хуабэу къинащ адыгэ макъамэ Iэмэпсымэхэр зыщI ГъукIэ Замудин зэрызригъэцIыхуар. Ар сыт и лъэныкъуэкIи хуабжьу къызэрыдэIэпыкъуар гуа-пэу Нарт къыхегъэщ.
— Адыгэ Республикэм сыщыпсэуху Замудин хуабжьу зыкъысщIигъэкъуащ. ИкъукIэ сыхуэ- арэзыщ. Замудинщ сезыгъэсар шыкIэпшынэм и щэхухэр къэтIэщIыным, — жеIэ Нарт.
Зыгъэпсэхугъуэ махуэхэм Мейкъуапэ и паркым щрагъэкIуэкI джэгум ирагъэблагъэ хъуащ пшынэр псэр дихьэхыу зыгъэбзэрабзэ Нарт. Абдеж абы нэIуасэ къыщыхуэхъуащ Унэрокъуэ Аскэрбий.
— Абы макъамэхэм теухуауэ хуабжьу куэд сигъэщIащ. Адыгэ пшынэм пасэрей макъамэхэр къызэрибгъэкIыным щыгъуазэ сыхуищIащ, — жеIэ Нарт.
2016 гъэм Щауэжьыр Черкесск къалэм къэIэпхъуэжащ. ЩIалэм зэрыжиIэмкIэ, Къэрэшей-Шэрджэсыр зэуэ и гум хэпщIащ. «Мыбдеж си псэм зыщигъэпсэхуу, си унэ сызэрыщыIэжыр зыхэсщIэу сыщыхъуащ», — жеIэ Нарт.
НобэкIэ Нарт щэнхабзэмрэ гъуазджэхэмкIэ колледжым, Даур Аслъэн и цIэр зезыхьэм, щоджэ. ЩIалэм къыхихащ пшынэм, фортепианэм, балалайкэм епха къудамэр. ЩIалэм и мурадщ колледжыр илъэси 3-м къриубыдэу къиухыжыну.
Нэхъыщхьэращи, щIалэр зыщIэхъуэпс IэщIагъэм пэрытщ. Абы Черкесск къалэм къыщызэригъэпэщащ макъамэ Iэмэпсымэхэр щищI, щызэригъэпэщыж студие.
— Студием си псэм зыщегъэпсэху, си дуней сыхэтыжщ. Iэмэпсымэ сщIам е зэзгъэпэщыжам и макъыр къыщыIукIэ, сэ нэхърэ нэхъ насыпыфIэ щымыIэу зыкъызолъытэж, — зеумысыж Нарт. — ШыкIэпшынэ, Iэпэпшынэ, накъырэ схуэщI жиIэу цIыхур къыщызэлъэIукIэ, сыхуейщ а хуэсщIар къызэрищтэу и гур абы кIэрыпщIэну, армыхъумэ си IэрыщIыр къызэхъулIауэ къэслъытэркъым.
Щауэжь Нарт и творческэ зэфIэкIым уримыгушхуэнкIэ Iэмал иIэкъым. 2017 гъэм Нарт ирагъэблэгъащ цIыхубэ макъамэ Iэмэпсымэхэм я оркестрым, Абазэ муниципальнэ районым ЩэнхабзэмкIэ и унэм епхауэ ла-жьэм, и унафэщIу. Илъэс иримыкъукIэ музыкантхэм ядэлэжьа Нарт оркестрыр лъагапIэ инхэм хуишакIэщ. Апхуэдэу, «Апхъарца» оркестрым япэ увыпIэр къыщилъэщащ Черкесск къалэм щекIуэкIа «Южная волна-2018» ду-нейпсо зэхьэзэхуэ-фестивалым.
ГЪУКIЭКЪУЛ Иринэ.
