Хэкум и къуэ пэж
2016 гъэм щэкIуэгъуэм и 21-м илъэс 80 ирокъу къэзакъ лIакъуэм и бын, Урысей Федерацэмрэ Къэбэрдей-Балъкъэрымрэ щIыхь зиIэ я агроном, «Красная нива» колхозым и тхьэмадэу, республикэм и министру лэжьа, СССР-мрэ УФ-мрэ я къэрал дамыгъэ лъапIэхэр къызыхуагъэфэща Клевцов Михаил.
Студенту щыщыта илъэс-хэм абы зыкъигъэлъэгъуат и мэсхьэбым къимытIасэ къэхъукъащIэхэм, цIыхухэм, Iуэху еплъыкIэхэм бгъэдыхьэкIэ щхьэхуэ яхузиIэ политикыу, гупсысэ узыншэхэм я пхыгъэкIакIуэу, жэрдэмыщIхэм я къыщхьэщыжакIуэу. А псом гугъуехьхэм хигъэтырт, «жагъуэгъухэр» игъуэтырт, итIани и гъуэгум текIакъым. И адэ-анэр я къуэм иригушхуэрт, и ехъулIэныгъэхэм щыгуфIыкIырт, езыми абыхэм пщIэшхуэ яхуищIырт, зэрахуэфащэр IуэхукIэ игъэнаIуэрт.
Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетыр къиуха нэужь, Клевцов Михаил Май районым и хозяйствэхэм, Къэбэрдей шы завод №94-м, «Май» пхъэщхьэмыщхьэ-хадэхэкI совхозым агроному, агроном нэхъыщхьэу щылэжьащ. 1974 гъэм мэлыжьыхьым и 3-м къыщыщIэдзауэ 1986 гъэм щэкIуэгъуэм и 15 пщIондэ «Красная нива» кол- хозым и тхьэмадэу щытащ. А зэманым абы и зэфIэкIым зы-къызэкъуихащ. Къэбэрдей-Балъкъэрым и мызакъуэу, Совет Союз псом щыпашэ хозяйствэм и цIэмрэ и пщIэм- рэ ихъумащ, я хабзэфIхэм пищэу, экономикэр къиIэтащ, и ехъулIэныгъэхэм хигъэхъуащ. Псалъэм папщIэ, гектарым хьэцэпэцэу центнер 70-м нэс, нартыхуу — центнери 100-м щIигъу къытрахырт. Ар Совет Союзым щырекордт. 1974 — 1986 гъэхэм екIуэкIа Союзпсо социалист зэхьэзэхуэм «Крас- ная нива» колхозыр щэнейрэ щыте-кIуащ икIи диплом, щIыхь тхылъ, апхуэдэу КПСС-м и ЦК-м, СССР-м и Министрхэм я Советым, ВЦСПС-м, ВЛКСМ-м и ЦК-м я Бэракъ плъыжь зэ- Iэ-пахыр къыхуагъэфэщащ, ВДНХ-м и Союзпсо ЩIыхь пхъэбгъум иралъхьащ. Хозяйствэм и унафэщI Клев- цов Михаил Лэжьыгъэм и Бэ-ракъ Плъыжь орденыр къра-тащ.
Къыщалъхуа Котляревскэ станицэм и социальнэ инфраструктурэр егъэфIэкIуэным, цIыхухэм лэжьыгъэ къахудэхыным, я псэукIэр къэIэтыным гулъытэшхуэ хуищIырт. Къапщтэмэ, еджакIуэ 320-м хуэщIа школ, щIакхъуэ гъэжьапIэ, музей, псэупIэхэр иригъэухуащ, псы къыщIэшыпIитI зэригъэпэщыжащ, унэ 900-м щIигъум газыр яхущIригъэшащ, уэрам-рэ дэкIыпIэу километр пщыкIузым асфальт трыригъэлъхьащ, ныбжьыщIэхэм я гъэ- махуэ лагерь къызэIуригъэхащ. «Светлячок» сабий гъэсапIэр колхозым и мылъкукIэ яIыгъащ.
Къэзакъхэр хей ящIыжыну я гущхьэм къыщымыкI совет лъэхъэнэм, Тэрч къэзакъ лIакъуэм щыщ Михаил, и щхьэгъусэ Чабдаровэ Лилэ и гъусэу, къэзакъхэм я музей къызэIуихащ. Ар къызэгъэпэщы- ным, зыхуей хуэгъэзэным и зэфIэкIрэ и мылъкурэ хилъхьащ. КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Клевцовэ (Чабдаровэ) Лилэ и нэIэ щIэту, музейр ноби мэлажьэ. «Демократизацэр» къыщыхалъхьа илъэсхэм, республикэр щытыкIэ гугъум щита махуэ- хэм зэкъуэтыныгъэр, лъэпкъ зэгурыIуэныгъэр, мамырыгъэр игъэбыдэу, Тэрч къэзакъхэм я унафэр иIыгъащ, зэпIэзэрытыныгъэм и Iуэхум хэлъхьэныгъэшхуэ хуищIащ.
90 гъэхэм Клевцов Михаил КъБР-м и Совет Нэхъыщхьэм и депутату щытащ, 1993-2002 гъэхэм ЩIымкIэ къэрал комитетым и тхьэмадэу лэжьащ, Къэбэрдей-Балъкъэрым и Правительствэм хэтащ. А къулыкъу-хэр щрихьэкIым къигъэлъэгъуа зэфIэкIым, Iэзагъэм, и ткIиягъымрэ и лIыгъэмрэ республикэм и цIыхухэм, Урысей къэралыгъуэм сэбэпынагъ куэд къахуихьащ.
Клевцов Михаил ерыщ ще-кIуи, къыщодауи щыIэщ, ауэ хуабжьу гуапэщ, щабэщ, и ныбжьэгъухэм-рэ и лэжьэгъухэм- рэ яхуэгумащIэщ. Iуэхум хуиIэ щытыкIэр, бгъэдэлъ щIэныгъэ куур, нэхъыщхьэращи, и мурадым ерыщу зэрыхущIэкъур гъащIэм кърита лъапIэныгъэщ.
Хуэмыфащэу и жагъуэ щащIаи щыIэт. Абыхэм къамыгъэшу, гъэунэхуныгъэ зэмылIэужьыгъуэхэр къызэринэкIащ, и ныбжьэгъухэм ящыщ куэд IэщIэкIами, гугъуехьхэм нэхъри япсыхьащ. Правительствэм щыхагъэхьам щыгъуэ зыгъэулъиину хущIэкъуахэм ныбжьэгъу зыкъыхуащIыжыну хэтами, зыбгъэдигъэхьэжакъым.
Клевцов Михаил зэфIэкI зиIэ къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэщ, щIэныгъэлI цIэрыIуэщ. Ар Котляревскэ станицэмрэ Май щIыналъэмрэ щIыхь зиIэ я цIыхущ. Республикэми абы и щIыбкIи пщIэ щиIэщ икIи щафIэлъапIэщ. «Лэжьыгъэм и Бэракъ Плъыжь» орденыр, ме- даль куэд къыхуагъэфэ- щащ, КъБР-м и Президентым (1996), Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Правительст- вэм (2002), УФ-м ЩIымкIэ и къэрал комитетым (1996), КъБР-м ЩIымкIэ и къэрал комитетым и коллегием (2002), УФ-м и Президентым и Администрацэм (2005), Мэзкуурэ Урысей псомрэ я Патриарх Алексий ЕтIуанэм я ЩIыхь тхылъхэр, КПСС-м и ЦК-м, СССР-м и Министрхэм я Советым, ВЦСПС-м, ВЛКСМ-м я ЩIыхь дамыгъэхэр, «Социалист зэхьэзэхуэм щытекIуа» бгъэхэIур, СССР-м и ВДНХ-м и жэз, и дыжьын, и дыщэ медалхэр къратащ.
Дэ дрогушхуэ апхуэдэ цIыху гъуэзэджэ, хэкупсэ нэс, Урысейм и къуэ пэж къызэрытхэ-тым. И юбилейм ирихьэлIэу абы дохъуэхъу узыншагъэ быдэ, гъащIэ кIыхь иIэну, и унагъуэ дахэм насыпыфIэу щыпсэуну.
ЗУМАКУЛОВ Б., КПСС-м и Къэбэрдей-Балъкъэр
обкомым и секретарь,
и япэ секретарь
(1980-1991), профессор, БУРДА Э., тхыдэ щIэныгъэхэм я кандидат.
