Мы махуэхэм
Гъатхэпэм и 30, щэбэт
«ЩIым и сыхьэт» акцэр ирагъэкIуэкI. Дыкъэзыухъуреихь дунейм хуэсакъын, абы и хъугъуэфIыгъуэхэр зэгъэзэхуауэ къэгъэсэбэпын зэрыхуейм цIыхухэм иджыри зэ гу лърагъэтэн мурадкIэ къызэрагъэпэщ 2007 гъэ лъандэрэ. Абы хэтхэм нобэ щIыпIэ зэманымкIэ сыхьэт 20-рэ дакъикъэ 30-м уэздыгъэхэр ягъэункIыфI икIи ар зы сыхьэткIэ ягъаблэркъым.
США-м щагъэлъапIэ дохутырым и махуэр
Испанием Удзхэм я махуэр щагъэлъапIэ
Палестинэм ЩIыр хъумэным и махуэм теухуа дауэдапщэхэр щокIуэкI
Урысей вулканологхэм я махуэщ. 1956 гъэм Камчаткэм «къыщыушащ» Безымянный вулканыр икIи абы мафIэрэ гъуэзрэ кърихуу хуежьащ. Аращ урысей IэщIагъэлIхэм зи щытыкIэр и кIэм нэсу япэу яджа вулканыр.
1856 гъэм иухащ 1853 — 1856 гъэхэм екIуэкIа Кърым зауэр. Абы теухуа зэгурыIуэныгъэм Париж Iэ щытрадзащ Урысейм, Инджылызым, Франджым, Тыркум, Сардинием, Австрием, Пруссием я лIыкIуэхэм.
1867 гъэм Урысейм и пащтыхь Александр ЕтIуанэм и унафэкIэ Аляскэ щIыналъэмрэ Алеут хытIыгухэмрэ США-м доллар мелуани 7,2-кIэ иращауэ щытащ.
1970 гъэм япэу ягъэлъэгъуащ Мотыль Владимир триха «Белое солнце пустыни» фильмыр. Иджыпсту ар ящыщщ УФ-м и мызакъуэу, нэгъуэщI къэрал куэдми щыцIэрыIуэ фильмхэм.
1981 гъэм США-м и президент Рональд Рейган яукIыну хэтащ. Вашингтон дэт «Хилтон» хьэщIэщым къыщыпсэлъауэ къыщIэкIыжрэ пэт, Рейганрэ абы щIыгъуа цIыхуищымрэ кIэрахъуэкIэ зыгуэр къеуэри, плIыри уIэгъэ ищIауэ щытащ.
1981 гъэм СССР-р япэ дыдэу «гъэмахуэ зэманым» техьауэ щытащ.
1987 гъэм Лондон щекIуэкIа аукционым Ван Гог и «Дыгъэгъазэхэр» сурэт цIэрыIуэр доллар мелуан 50-кIэ щащащ.
Голландием щыщ сурэтыщI, дунейм щынэхъ цIэрыIуэ дыдэхэм хабжэ Винсент Ван Гог къызэралъхурэ илъэси 166-рэ ирокъу.
Совет авиаконструктор щэджащэ, академик, генерал-полковник, Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь цIэр щэнейрэ зыхуагъэфэща, Сталиным и цIэр зезыхьэ саугъэтыр блэнейрэ зрата Ильюшин Сергей къызэралъхурэ илъэси 125-рэ ирокъу.
Олимп Джэгухэм бэнэкIэ хуитымкIэ я чемпион Аталай (Нагъуэ) Мэхьмуд къызэралъхурэ илъэс 85-рэ ирокъу.
УэрэджыIакIуэ, КъБР-м щIыхь зиIэ и артист Дэбагъуэ Хьэсэн къызэралъхурэ илъэс 78-рэ ирокъу.
Актёр, РСФСР-м и цIыхубэ артист Толубеев Андрей къызэралъхурэ илъэс 74-рэ ирокъу.
ТхакIуэ, публицист, жылагъуэ лэжьакIуэ цIэрыIуэ, ЩIДАА-м и академик, УФ-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, КъБР-м, АР-м, КъШР-м щIыхь зиIэ я журналист, «Адыгэ псалъэ» газетым и редактор нэхъыщхьэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд и ныбжьыр илъэс 73-рэ ирокъу.
КъБР-м и къэрал Музыкэ театрым и уэрэджыIакIуэ, УФ-м щIыхь зиIэ и артист Хъупсырджэн Албэч и ныбжьыр илъэс 63-рэ ирокъу.
КъБР-м и къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэ цIэрыIуэ Бажэ Дотий и ныбжьыр илъэс 61-рэ ирокъу.
«Адыгэ псалъэ» газетым и редактор нэхъыщхьэм и япэ къуэдзэ, КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист ЖьэкIэмыхъу Маринэ къыщалъхуа махуэщ.
Футболист цIэрыIуэ, Олимп чемпион Михайличенкэ Алексей и ныбжьыр илъэс 56-рэ ирокъу.
Жылагъуэ лэжьакIуэ, спортым и мастер, УФ-м щIыхь зиIэ и тренер Къардэн Хьэсэн и ныбжьыр илъэс 46-рэ ирокъу.
Дунейм и щытыкIэнур
«pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык пшэр техьэ-текIыу щыщытынущ, уэс тIэкIу къыщесынущ. Хуабэр махуэм градуси 3 — 4, жэщым градус 1 — 2 щыхъунущ.
Гъатхэпэм и 31, тхьэмахуэ
1889 гъэм Франджым и къалащхьэ Париж къыщызэIуахащ гъущIым къыхэщIыкIа чэщанэ телъыджэр. Чэщанэм и конструктор Эйфель Гюстав абы и щхьэ дыдэм щыфIидзауэ щытащ Франджым и къэрал ныпыр. А къэралым и дамыгъэ нэхъыщхьэу къалъытэ ухуэныгъэм иужькIэ фIащащ Эйфель (и унэцIэ дыдэр Бёникхаузенщ) и цIэр.
1893 гъэм США-м щыщ Джадсон Уиткомб къигупсысащ щыгъынхэр, вакъэхэр зэрызэгуаблэ, «щыблэ» зыфIаща Iэмэпсымэр.
1901 гъэм «Mercedes-Benz» япэ автомобилыр къыдагъэкIащ.
1909 гъэм «Титаник» кхъухьыр щIын щIадзащ.
1940 гъэм, ЗыхъумэжыныгъэмкIэ Къэрал Комитетым и унафэкIэ, «Т-34» танкыщIэр куэду къыщIагъэкIыу щIадзащ.
1943 гъэм иухащ Ржев деж щекIуэкIа зауэр. 1942 гъэм щIышылэм и 8-м къыщыщIэдзауэ 1943 гъэм гъатхэпэм и 31 пщIондэ советыдзэхэмрэ фашистхэмрэ щызэпэщIэтащ абдеж.
1966 гъэм дунейм щыяпэу СССР-м иутIыпщащ Мазэм и спутник IэрыщIыр.
1980 гъэм Брежнев Леонид иратащ Ленин саугъэтыр, и гукъэкIыжхэр щызэхуэхьэса «Малая земля», «Возрождение» тхылъхэм папщIэ.
1991 гъэм Варшавэ ЗэгурыIуэныгъэм къару имыIэжу къалъытащ.
1991 гъэм Куржым референдум щекIуэкIащ СССР-м къыхэкIыным теухуауэ. Абы хэтахэм я процент 99-м щIигъур и телъхьэу къыщIэкIащ Куржыр къэрал щхьэхуэ хъуным.
1992 гъэм Башкирие АССР-р УФ-м хыхьэ Башкортостан Республикэ хъуащ.
1992 гъэм УФ-м щIыналъэ щхьэхуэ — Журт автоном область — къыщызэрагъэпэщащ.
2014 гъэм УФ-м и Президентым и унафэкIэ къызэрагъэпэщащ Кърымым и IуэхухэмкIэ министерствэ.
Гъуазджэм и лэжьакIуэ цIэрыIуэ, тхакIуэ, зэчий зыбгъэдэлъ цIыхухэм гъуэгу ягъуэтыным хуэлажьэу щыта Дягилев Сергей къызэралъхурэ илъэси 147-рэ ирокъу.
Урыс усакIуэ, литературовед, сабий таурыхъ куэд зытха Чуковский Корней къызэралъхурэ илъэси 137-рэ ирокъу.
Театрымрэ киномрэ я актёр, РСФСР-м и цIыхубэ артист Збруев Александр и ныбжьыр илъэс 81-рэ ирокъу.
Урысей кинорежиссёр, актёр, УФ-м и Кинематографистхэм я зэгухьэныгъэм хэт Гуэбэшы Амурбэч и ныбжьыр илъэс 75-рэ ирокъу.
Биологие щIэныгъэхэм я доктор, УФ-м и еджапIэ нэхъыщхьэм пщIэ зиIэ и лэжьакIуэ, КъБР-м егъэджэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, КъБКъМУ-м и профессор Пыл Iэуес и ныбжьыр илъэс 74-рэ ирокъу.
Эстрадэм и артист, уэрэджыIакIуэ, теленэтынхэр езыгъэкIуэкI, РСФСР-м и цIыхубэ артист Винокур Владимир и ныбжьыр илъэс 71-рэ ирокъу.
Латвием щыщ уэрэджыIакIуэ, актрисэ Вайкуле Лаймэ и ныбжьыр илъэс 65-рэ ирокъу.
Къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэ, хьэрычэтыщIэ, псапащIэ Къуэжьокъуэ Артур и ныбжьыр илъэс 50 ирокъу.
Совет хоккеист цIэрыIуэ, СССР-м спортымкIэ щIыхь зиIэ и мастер, Олимп Джэгухэм дыжьын (Наганэ, 1998), жэз (Солк-Лейт Сити, 2002) медалхэр къыщызыхьа Буре Павел и ныбжьыр илъэс 48-рэ ирокъу.
Дунейм и щытыкIэнур
«pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык пшэр техьэ-текIыу щыщытынущ. Хуабэр махуэм градуси 6 — 7, жэщым градус 2 — 3 щыхъунущ.
Мэлыжьыхьым и 1, тхьэмахуэ
Къуалэбзухэм я дунейпсо махуэщ
Ауанымрэ дыхьэшхэнымрэ я махуэщ. Ар щагъэлъапIэ УФ-м, апхуэдэуи СНГ-м, Прибалтикэм хыхьэ къэралхэм, США-м, Канадэм, Инджылызым, Финляндием, Испанием.
Иран Ислъам Республикэм и къэралыгъуэм и махуэщ
1748 гъэм Помпее урым къалэр къыщIэтIыкIыжын щIадзащ. Везувий вулканым ди эрэм и 79 гъэм къибыргъукIын щыщIидзам кърихуа пшахъуэмрэ сахуэмрэ а къалэр зэрыщыту щIаIубауэ щытащ.
1778 гъэм США-м и долларым и дамыгъэр къагупсысащ. Нью-Орлеан щыщ хьэрычэтыщIэ Полок Оливерт абы и сурэтыр зыщIар.
1920 гъэм къызэрагъэпэщащ Литвам и хъыбарегъащIэ IуэхущIапIэр — иджы ЭЛЬТА агентствэр.
1931 гъэм Симферополь къыщызэIуахащ Кърым медицинэ институтыр. Иджыпсту ар Вернадскэм и цIэр зезыхьэ Кърым федеральнэ университетым хыхьэ медицинэ академиерщ.
1938 гъэм Швейцарием утыку къыщрахьащ бгъэткIу хъу кофер.
1956 гъэм Берлин къыщызэрагъэпэщащ Германием и федеральнэ тIасхъэщIэх IуэхущIапIэр.
1995 гъэм лэжьэн щIидзащ «Урысей жылагъуэ телевидение» каналым. Иджы абы зэреджэр «Япэ каналщ».
2009 гъэм Албаниемрэ Хорватиемрэ НАТО-м хыхьащ.
Урыс тхакIуэшхуэ, дунейпсо литературэм и классик Гоголь Николай къызэралъхурэ илъэс 210-рэ ирокъу.
Германием и къэрал къулыкъущIэ, а къэралым и япэ канцлеру щыта Отто фон Бисмарк къызэралъхурэ илъэс 204-рэ ирокъу. И ткIиягъым щхьэкIэ абы «гъущIым къыхэщIыкIа канцлер» хужаIэт.
Урыс композитор цIэрыIуэ, пианист, дирижёр Рахманинов Сергей къызэралъхурэ илъэси 146-рэ ирокъу.
Совет авиаконструктор, СССР-м щIэныгъэхэмкIэ и академием и академикыу щыта, Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь, «Як» кхъухьлъатэ цIэрыIуэр езыгъэщIа, Сталиным и цIэр зезыхьэ саугъэтыр хэнейрэ, Лениным и саугъэтыр, СССР-м и Къэрал саугъэтыр зрата Яковлев Александр къызэралъхурэ илъэси 113-рэ ирокъу.
Тележурналист, Урысей телевиденэм и академием и япэ президенту щыта Познер Владимир и ныбжьыр илъэс 85-рэ ирокъу.
УэрэджыIакIуэ, Адыгэ Республикэм и цIыхубэ артисткэ, УФ-м щIыхь зиIэ и артисткэ Щауэжь Розэ къыщалъхуа махуэщ.
КъШР-м и цIыхубэ дохутыр, жылагъуэ лэжьакIуэ Тэмазэ Анатолэ и ныбжьыр илъэс 76-рэ ирокъу.
ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым и актрисэ, Адыгэ Республикэмрэ КъБР-мрэ щIыхь зиIэ я артисткэ КIуэкIуэ Елизаветэ къыщалъхуа махуэщ.
Дунейм и щытыкIэнур
«pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык уфауэ, къепсэпсауэу щыщытынущ. Хуабэр махуэм градуси 8 — 9, жэщым градуси 5 — 6 щыхъунущ.
