Iэпщэ Александр и щIыхькIэ
Совет Союзым спортымкIэ и мастер, Тбилиси и «Динамо»-м хэту СССР-м и чемпион хъуа, Налшык и «Спартак»-м щыджэгуу РСФСР-м и дыщэ медалыр къэзыхьа футболист цIэрыIуэ Iэпщэ Александр дыгъэгъазэм и 19-м Налшык къалэм Лермонтовым и цIэр зезыхьэ уэрамым тет 19-нэ унэм фэеплъ пхъэбгъу къыщыхузэIуахащ.
Iэпщэ Александр ди республикэм и мызакъуэу, щIыпIэ куэдми щацIыху. Къэбэрдей-Балъкъэрым и пащхьэм щIыхь щызыгъуэта цIыхухэр, Iуэхугъуэхэр тхыдэм къыхэнэжын папщIэ КъБР-м и Iэтащхьэм и деж щыIэ комиссэм унафэ ищIащ ди лъэпкъэгъу цIэрыIуэм и фэеплъ пхъэбгъур ар щыпсэуа унэм кIэралъхьэну.
Адыгэхэм ижь-ижьыж лъандэрэ къадэгъуэгурыкIуэ шыгъажэм, бэнэкIэм, бжы дзыным, шабзэ гъэуэным, нэгъуэщI спорт лIэужьыгъуэхэми хэмыхьэ, ауэ иужьрей илъэсищэм дуней псом зи лъэр щызыгъэбыда топджэгум ди лъэпкъэгъухэм я деж зыщиужьынымкIэ мыхьэнэшхуэ дыдэ игъэзэщIащ блэкIа лIэщIыгъуэм и 30 гъэхэм и кIэухым Къызбрун Езанэ (иджы ХьэтIохъущыкъуей Ищхъэрэ) къуажэм къыщалъхуа Iэпщэ Александр. Ар ящыщащ къэралым щекIуэкI зэхьэзэхуэм хэтын папщIэ 1959 гъэм япэ дыдэу ди республикэм къыщызэрагъэпэща «Спартак» футбол командэм хагъэхьахэм.
Iэпщэ Александрщ зэи къэмыхъуауэ дэ тщыщу Совет Союзым и чемпион хъууэ 1964 гъэм «СССР-м спортымкIэ и мастер» цIэр къызыфIащар. Аращ Налшык и «Спартак»-м и пашэу щытар къыкIэлъыкIуэ 1965 гъэм япэ дыдэу ди командэр Урысей Федерацэм и чемпион щыхъуам.
Iэпщэ Александр къыхуихуащ Совет Союзым и футболист цIэрыIуэхэм я гъусэу джэгун. Абы и гъусэу Мэзкуу и «Динамо»-м и фащэр ящыгъыу джэгупIэ губгъуэм къихьэрт дуней псом пщIэшхуэ щызиIэ гъуащхьэтет Яшиныр, къэралым и командэ къыхэхам хэтхэу Соловьёвыр, Царёвыр, Кесаревыр, Численкэ сымэ. ИужькIэ ар гъусэ яхуэхъуащ куржы футболист гъуэзэджэхэу Месхи, Метревели, Сечинавэ, Баркая, Яманидзе, нэгъуэщIхэми. Сыт хуэдэ гуп хэхуами абы и пщIэр лъагэу, къызыхэкIа лъэпкъыр щымыгъупщэу ирихьэкIащ. Совет футболым и тхыдэм Iэпщэр къыхэнащ топыр IэкIэ нэхъ жыжьэ дыдэу къыдэзыдзыфу. Абы теухуа тхыгъэхэр куэду дунейм къытехьащ икIи топ джэгу ныбжьыщIэхэр щагъэхьэзыр школхэм а Iэмалыр щрагъащIэ хъуащ, зэрагъасэ тхылъхэм иратхэри.
Футболым къыхэкIыжа иужькIэ Iэпщэ Александр Налшык и «Спартак» командэм и тренер нэхъыщхьэ хъуащ. АдэкIэ илъэс куэдкIэ сабийхэм ядэлажьащ. А IэнатIэхэми ехъулIэныгъэфIхэр щиIащ икIи «Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм физическэ щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ» цIэ лъапIэр къыфIащащ.
Спортсмен цIэрыIуэр ягу къыщагъэкIыж махуэм къызэрагъэпэща пэкIум хэтащ топджэгум зи гъащIэр езыпхахэм къищынэмыщIа, гъащIэм и сыт хуэдэ лъэныкъуэкIи Iэпщэм пыщIэныгъэ хузиIахэр, спорт школхэм къикIа ныбжьыщIэхэр.
ТопджэгумкIэ адыгэхэм ди лъагъуэхэш Iэпщэ Александр теухуа псалъэ гуапэ куэд абыхэм щыжаIащ икIи фIыкIэ ягу къагъэкIыжащ.
— Сэ сызэрыцIыкIурэ Александр сцIыхуу щытащ. ИкъукIэ срогушхуэ апхуэдэ цIыху чэджащэ ныбжьэгъуу сызэриIам папщIэ. Iэпщэр щыпсэуа унэм нобэ фэеплъ пхъэбгъур кIэрызылъхьэну жэрдэм зыщIахэмрэ ар дэзыIыгъахэмрэ фIыщIэшхуэ яхуэфащэщ, — жиIащ Налшык къалэм и Ветеранхэм я зэгухьэныгъэм и тхьэмадэ Абдуллаев Мустэфа.
КъыкIэлъыкIуэу къызэхуэсахэмрэ футболистым и унагъуэмрэ захуигъэзащ Къэбэрдей-Балъкъэрым Спортым и ветеранхэм я зэгухьэныгъэм и тхьэмадэ Къуэдзокъуэ Анатолий. «Ди зэгухьэныгъэми си щхьэми къыбгъэдэкIыу фэеплъ пэкIум къекIуэлIахэм фIыщIэ фхузощI. Александр сэ къыщысцIыхуам иджыри сыщIалэ дыдэт. Футболист цIэрыIуэр зи щапхъэ щIалэгъуалэм ныбжьэгъум хуэдэу къытхэтт, чэнджэщ щхьэпэхэр къыдитырт. ФIыщIэ хэха хуэфащэщ Iэпщэ Александр и унагъуэм. Футболист цIэрыIуэр къызэрытхэмытыжрэ илъэс куэд дэкIами, абыхэм лэжьыгъэшхуэ зэфIагъэкIащ лъэпкъым и къуэ пажэм и цIэр цIыхухэм я гум имыхуным теухуауэ», — жиIащ абы.
Къэбэрдей-Балъкъэрым и къэрал, спорт IуэхущIафэхэм хэлъхьэныгъэ ин хуэзыщIа, футболымкIэ ди «Спартак» командэр къыщызэрагъэпэщам япэ дыдэу хыхьахэм ящыщ зы, абы и капитану щыта, СССР-м спортымкIэ и мастер Сыжажэ Валерий и къэпсэлъэныгъэм къыхэщащ Iэпщэ Александр хуэдэ иджыри къыздэсым ди лъэпкъ футболым къызэрыхэмыкIар. «Мы гъэм илъэс 80 ирикъуащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и футболыр къызэрыунэхурэ, — къыхигъэщащ абы. — А зэманым къриубыдэу топджэгум и гъукIэм щIэкIащ спортсмен мин бжыгъэхэр. А псоми къахэжаныкIащ икIи и цIэр тхыдэм къыхинэну хузэфIэкIащ Iэпщэ Александр. Абы и цIэр зэрехьэ спорт школым, Iэпщэм и фэеплъу илъэс къэс футбол зэхьэзэхуэ ирагъэкIуэкI, ди гуапэ зэрыхъуащи, ар щыпсэуа унэм абы и фэеплъ пхъэбгъу кIэралъхьащ.
ПэкIум къыщыпсэлъащ Iэпщэм и гъусэу джэгуу щыта футболист цIэрыIуэ Гогибедашвили Заур. Абы къызэриIуэтэжамкIэ, Александр губгъуэм щитым и деж и хьэрхуэрэгъухэм я уафэхъуэпскIт, абы къызэрикIыжу цIыху щабэ, Iэдэб хъужырт.
— Iэпщэ Александр зыхэта Налшык и «Спартак» командэр РСФСР-м и чемпион щыхъуам щыгъуэ абыхэм я сурэтыр зэман кIыхькIэ фIэлъащ Налшык Лениным и уэрамым тета фотоательем и щхьэгъубжэм. Сабий цIыкIухэр абы куэдрэ бгъэдэту щытащ. Дэтхэнэ зыми теухуауэ ящIэ хъыбархэмкIэ зэдэгуашэу, апхуэдэ щIалэхэр ди республикэм зэрыщыщым иригушхуэу, — игу къигъэкIыжащ Гогибедашвили Заур. — Мы фэеплъ пхъэбгъур къызэIуахынымкIэ жэрдэм къыхэзылъхьахэми, абы упщIэ лей къыхэмыкIыу Iэ тезыдза ди республикэм и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Юри фIыщIэ ин яхузощI лъэпкъым и пщIэр лъагэу зыIэта цIыхур тхыдэм къыхэнэным теухуауэ зэфIаха лэжьыгъэ купщIафIэм папщIэ.
Фэеплъ пэкIум къекIуэлIахэм фIыщIэ яхуищIащ икIи унэм кIэралъхьа пхъэбгъур къызэIуихащ Iэпщэ Александр и къуэ Ладин. Къызэхуэсахэм пхъэбгъу лъабжьэм удз гъэгъахэр щагъэтIылъащ.
Мэзкуу Къан.
Сурэтхэр Къарей Элинэ трихащ.
