Бетрожь Валерэ: Фыкъэпсалъэ, фыкъыщIыхьэ, сэбэп сыфхуэхъуну си гуапэщ
Зи гугъу фхуэсщIыну щIалэр (ди ныбжькIэ тIэкIу а псалъэм демыкIужми, дэ иджыри зыдогъэщIалэ) сэ сэзыгъэцIыхуар си лэжьэгъу икIи си ныбжьэгъуфI Хьэжыкъарэ Аликщ: « Бетрожь Валерэ удзхэм къыхэщIыкIа хущхъуэхэмкIэ Iэзэщ», — къызжиIащ абы.
— КъэкIыгъэхэмкIэ жыпIэмэ, нэхъ тэмэмщ. Хущхъуэхэр жыгхэми къахэпщIыкI мэхъу, — щIигъужащ нэIуасэ схуэхъуам.
Апхуэдэурэ дызэхуэзэ, сэлам зэтх хъуащ. ИтIанэ сегупсысащ: цIыху телъыджэ жыхуаIэр Валерэ хуэдэ гуэру къыщIэкIынщ? Сэ иджыри къэс согъэщIагъуэ ар къызыхуигъэщIа Iуэхум гурэ псэкIэ, егъэлеиныгъэ хэмылъу къыхэзгъэщынщи, нэхъуеиншэу зэрыбгъэдэтыр: сыхьэткIэ, нэхъыбэкIэ тепсэлъыхьыфынущ сыт хуэдэ хущхъуэр сыткIэ щхьэпэми. Езыр телъыджэу (аргуэру а псалъэр къэзгъэсэбэпын хуей мэхъу) куэдым куууэ хэзыщIыкI цIыхущ. Псалъэм и хьэтыркIэ, сызыгъэгузавэ узым теухуауэ «Айболит» газет цIыкIум зэгуэр зы чэнджэщ сыкъыщеджати, абыи щыгъуазэу къыщIэкIащ: Дэнэ къыщилъэгъуа а тхыгъэ кIэщIыр? ГурыIуэгъуэщ абы папщIэ узыншагъэ IэнатIэм щIэуэ къыщыхъу псоми зэпымыууэ укIэлъыплъын, уи щIэныгъэм хэбгъэхъуэн зэрыхуейр.
Налшык къалэм ПащIэм и цIэр зезыхьэ уэрамым (нэхъапэм «Колос» хьэщIэщу щытам ) и ещанэ къатым сыдокIуейри, 18-нэ пэшым сыщIохьэ — аращ Бетрожьыр щылажьэр. Пэш мыиныр нэхъри зэв ящI блынхэм Iугъэува шкафхэм.
Мыхэр тхылъкIэ кудащ. Сэ илъэс куэд хъуауэ къэкIыгъэхэм теухуа тхылъ зэмылIэужьыгъуэхэр къыщызощэху сыздэкIуэ къалэ псоми. Ахэращ си Iэмэпсымэр хущхъуэ щызэхэслъхьэкIэ.
— Уэ уIэзэ, хьэмэрэ удохутыр? — соупщI сэ абы.
— Узэрыхуейуэ къызэджэ. Си дежкIэ нэхъыщхьэр цIыхум сэбэп сыхуэхъунырщ. Ауэ мыбы гу лъозгъэтэну сыхуейт: «Дохутыр» псалъэр къыщемыжьэм щыгъуи цIыхубэ Iэ-закIуэхэр щыIащ. Медицинэм и тхьэ Гиппократ жиIэгъащ: «Дохутырым пхуитха хущхъуэр сэбэп къыпхуэмыхъуми, зэран къыпхуэмыхъумэ, — ари ехъулIэныгъэшхуэщ». Си дежкIэ сыт щыгъуи нэхъыщхьэр зэраныгъэ къэзмышэнырщ. Сэ а хабзэм ткIийуэ сытетщ.
— Уэ щыхьэт утехъуэфыну зыми зэран ухуэмыхъуауэ?
— Мы Iуэхум сызэрыхэтрэ илъэс 30-м щIигъуащи, зыри къэкIуакъым е телефонкIэ зыкъысхуигъэзакъым (куэдым ящIэ си телефоныр 8-903-493-64-81-р сэ ар зыми щызбзыщIыркъым) уэим къысхуищIу. Апхуэдиз зэманым мыарэзы гуэр къахэкIамэ, шэч хэмылъу, къэс-щIэнт.
— Абы къикIыр уэ зыкъыпхуэзыгъазэ псоми уадэIэпыкъуущ…
— Валерэ и щхьэр егъэсыс: Ар зыкIи сызыхуэмей щхьэщытхъугъэ хъунт, ауэ бжесIэнщ иужькIэ фIыщIэ къысхуэзыщIыжхэр зэрахэтыр. Си дежкIэ ар гуапагъэ къудейкъым: абы Iэмал къызет сызыдэIэпыкъуам и Iуэху зыIутыр зэзгъэщIэну. Мис сыщысщ Владикавказ щыщ щIалэм хущхъуэ хузэхызолъхьэри. Ар фадэм итхьэкъуащи, и анэр къызэлъэIуащ сэбэп сыхуэхъуну.
— Абы хуэдэхэм щхьэкIэ наркологхэр щыIэщ, IэщIагъэм хуеджауэ икIи абы ирилажьэу…
— Наркологхэм я дежи нэхъапэм щыIащ.
КъызгуроIуэ зэIэза сымаджэ псори зыгъэхъужыфа дохутыр дунейм зэрытемытар икIи зэрытемытыр. Ауэ, итIани, согъэщIагъуэ Валерэ тыншу икIи фIэщхъуныгъэ хэлъу сыт хуэдэ Iуэхуми зэреувалIэр. ИтIанэ къэсщIэжащ мы щIалэм теухуауэ зэгуэр ди газетым сыкъызыщеджа хъыбарыр (абы щыгъуэм сэ Валерэ сцIыхуртэкъым).
КъызэрыщIэкIамкIэ, Бетрожьым и чэнджэщхэм едэIуэн папщIэ зэIущIэ щхьэхуэхэр зэхашэ. Мэлбахъуэ Тимборэ и цIэр зезыхьэ республикэ лъэпкъ библиотекэм ще-кIуэкIахэм ящыщ зыт а тхыгъэр зытеухуар.
ЦIыху 200 хуэдиз къэкIуат. Абыхэм медколледжым и фармацевт къудамэм щеджэхэри яхэтт, я унафэщI Мовсесян Лаури я гъусэу.
— Хуабжьу яфIэгъэщIэгъуэну едэIуащ цIыхубэ медицинэм теухуауэ яжесIам. Езы зэIущIэр нэхъыбэу зытеухуар ерыскъыхэмрэ къэкIыгъэхэм къыхащIыкI хущхъуэхэмрэт. УпщIэхэмкIэ сыщIагъэнат… Iэмал зэриIэкIэ, нэхъ куэд зэражесIэным сэри яужь ситащ.
— Псоми зы къежьапIэ гуэр иIэщ. Уэ уи щIэдзэкIэ хъуар сыт?
— Сыщысабийм си адэм куэдрэ губгъуэм, мэзым сишэурэ удз зэмылIэужьыгъуэхэр сигъэлъагъурт, сыт хуэдэр сыткIэ сэбэпми къызгуригъаIуэрт. Ауэ си гугъэр си адэшхуэ Хьэжмэт ещхь сыхъужауэщ: ар щIыпIэ куэдым щыцIэрыIуэ Iэзэу щытащ. Зэхилъхьэ хущхъуэхэмкIэ сымаджэ куэд игъэхъужыфырт…
Шал Мухьэмэд.
