Зыхунэсахэмрэ мурадхэмрэ
КъБР-м ЦIыхубэ хъыбарегъащIэ IуэхущIапIэхэмкIэ, жылагъуэ, дин зэгухьэныгъэхэмкIэ и министерствэм и коллегием и зэIущIэ иджыблагъэ екIуэкIащ. Абы кърихьэлIат республикэм и Правительствэм и УнафэщIым и къуэдзэ Къуэдзокъуэ Мухьэмэд, газетхэм, журналхэм я редактор нэхъыщхьэхэр, жылагъуэ лэжьакIуэхэр.
ЗэIущIэм къыщопсалъэ КъБР-м и Правительствэм и УнафэщIым и къуэдзэ Къуэдзокъуэ Мухьэмэд. Абы къыбгъэдэсщ министр Къумахуэ Мухьэдинрэ КъБР-м и Парламентым и къудамэм и унафэщI Хьэщхъуэжь Татьянэрэ.
ЗэIущIэм IуэхугъуитIым щытепсэлъыхьащ: министерствэм мы гъэм и мази 9-м къриубыдэу зэфIигъэкIахэмрэ «Горянка» газетыр къызэрыдэкIрэ илъэс 20 зэрырикъум ехьэлIауэ ялэжьыпхъэхэмрэ.
Къуэдзокъуэ Мухьэмэд зэIущIэм и пэублэу къыхигъэщащ хъыбарегъащIэ IэнатIэм и лэжьыгъэр зэфIыхьэпауэ зэрыщымытыр икIи абы лъэпощхьэпо хуэхъу Iуэхугъуэхэр икIэщIыпIэкIэ зэфIэхын зэрыхуейр. «Мазищ къэс зэ дызэхуэсурэ дызэлэжьахэр къэдгъэлъагъуэмэ, нэхъ сфIэкъабылщ сэ. Зэманым ещхьу, гъащIэри псынщIэу макIуэ, щIэх-щIэхыури зехъуэж. Абы тепщIыхьмэ, махуэ къэс жыхуаIэм хуэдэу, ди лэжьыгъэм хэплъэжын, зэгъэзэхуэжын, дыщIыгъужын хуейщ. ХъыбарегъащIэ IэнатIэм пэрытхэм Iуэху къызэрымыкIуэхэр зэфIагъэкIыну я пщэ къыдохуэ, ари къэлъытапхъэу къысфIощI», — жиIащ Къуэдзокъуэм.
ЦIыхубэ хъыбарегъащIэ IуэхущIапIэхэмкIэ, жылагъуэ, дин зэгухьэныгъэхэмкIэ министр Къумахуэ Мухьэдин къызэхуэсахэр щыгъуазэ ищIащ мы гъэм ялэжьахэм. Абы псом япэу къыхигъэщащ я къалэн нэхъыщхьэр и зэманым цIыхум деж хъыбарыщIэхэр нэхьэсыныр зэрыарар, ар ди Iэтащхьэм, КъБР-м и Парламентым, Правительствэм я IуэхущIафэ ирехъу, республикэм и щыIэкIэ-псэукIэрауэ щрет.
— 2013 гъэм и щIышылэ мазэм ирихьэлIэу, республикэм хъыбарегъащIэ IуэхущIапIэу (печатнэу е электроннэу) 64-рэ щолажьэ. Абыхэм жыджэру къагъэлъагъуэ политикэми, егъэджэныгъэми, щэнхабзэми, узыншагъэр хъумэнми, спортми ехьэлIауэ ди щIыналъэм къыщыхъу Iуэхугъуэхэр, апхуэдэуи гулъытэ хуащI щIалэгъуалэм я зэфIэкIхэр, лъэпкъхэм я гъащIэр, тхыдэр хэIущIыIу щIыным, — жиIащ Къумахуэм. — КъБР-м ЦIыхубэ хъыбарегъащIэ IуэхущIапIэхэмкIэ, жылагъуэ, дин зэгухьэныгъэхэмкIэ и министерствэм и нэIэ щIэтщ къэрал кIэзонэ IуэхущIапIэу 14. Абыхэм зэдай мылъкур 2012 гъэм сом мелуани 169-рэ хъууэ щытащ, мы илъэсым ар сом мелуан 252-м нэсащ. ДызыщыгуфIыкIынщ 2012 гъэ лъандэрэ республикэ газет зыбжанэр программэщIэм зэрыхуэкIуар, 2013 гъэм и шыщхьэуIу мазэм къыщыщIэдзауэ ахэр плъыфэбэу къызэрыдэкIыр. Зи гугъу тщIы программэр ягъэIэрыхуэным мы зэманым иужь итщ район газетхэри.
Республикэм и Iэтащхьэ Къанокъуэ Арсен и унафэкIэ, мы гъэм фокIадэм и 5-м япэу къыдэкIащ «КБП Неделя» газетыр. Зи бжыгъэкIэ мин 30-м щIигъу а газетыр иджы цIыху нэхъыбэм яIэрыхьэнущ.
Республикэм и тхылъ тедзапIэ нэхъ инхэм ящыщщ «Эльбрус» IуэхущIапIэр. Мы тхылъ тедзапIэм дунейм къыщытохьэ школакIуэхэри, студентхэри зэреджэн тхылъхэр, художественнэ, тхыдэ литературэхэр, нэгъуэщI удэзыхьэхын куэди. Къумахуэм зэрыжиIэмкIэ, 2012 гъэм IуэхущIапIэм тхылъ 64-рэ (я бжыгъэкIэ мини 157-рэ хъууэ) къыдигъэкIамэ, 2013 гъэм тхылъ 67-рэ (мини 187-рэ) ягъэхьэзырыну я мурадщ.
Министрым и гугъу имыщIу къигъэнакъым ди телевиденэмрэ радиомрэ я Iуэху зытетми. Иужьрей зэманым а тIуми ди щIыналъэм нэхъ зыщаужьащ, политикэ, жылагъуэ, спорт, экономикэ, мэкъумэш IэнатIэхэр республикэм зэрыщефIакIуэр къызэрагъэлъагъуэм къищынэмыщIауэ, ахэр топсэлъыхь щIалэгъуалэм я щIэныгъэм, унагъуэхэм илъ хабзэхэм, ди тхыдэм.
— Iуэхугъуэ нэхъыщхьэу мы илъэсым зэфIэдгъэкIахэм ящыщщ мазае лъандэрэ «Къэбэрдей-Балъкъэр» къэрал телекомпанием хъыбарыщIэхэр адыгэбзэкIи, балъкъэрыбзэкIи, урысыбзэкIи къит зэрыхъуар. Зы жэщ-махуэм ар сыхьэтиблкIэ мэлажьэ. ФокIадэм и 1-м къыщыщIэдзауэ радиор зэпымыууэ сыхьэт 24-кIэ мэлажьэ. Ари зы IуэхугъуэфIщ, — пищащ министрым.
Къумахуэм къыхигъэщащ Интернетри хъыбарегъащIэ IэмалыфI зэрыхъуар. Министерствэм абы езым щиIэщ сайт щхьэхуэ, къэбгъэлъагъуэмэ, мы гъэр къызэрихьэрэ абы тхыгъэ 2300-рэ къралъхьащ. Министрым къызэхуэсахэр щыгъуазэ ищIащ «Информационное общество» къэрал программэм ипкъ иткIэ, «КъБР-м и ХъыбарегъащIэ IуэхущIапIэхэмрэ тхылъ тедзапIэхэмрэ защIэгъэкъуэн» подпрограммэр, 2014 — 2018 гъэхэм тещIыхьар, гъэзэщIэн зэрыщIадзам.
2013 гъэм и щIышылэ мазэм ирихьэлIэу къызэрабжамкIэ, республикэм щолажьэ дин зэгухьэныгъэу 176-рэ. ЩIэпхъаджагъэхэр къэмыгъэхъунымкIэ, щIалэгъуалэр ущиинымкIэ абыхэм лэжьыгъэ мымащIэ ирагъэкIуэкI. Псалъэм папщIэ, КъБР-м ЦIыхубэ хъыбарегъащIэ IуэхущIапIэхэмкIэ, жылагъуэ, дин зэгухьэныгъэхэмкIэ и министерствэм и къару хэлъу Къэрал киноконцерт гъэлъэгъуапIэм студентхэмрэ диным и лэжьакIуэхэмрэ щызэIуагъэщIащ, Красносельское (Прохладнэ район) жылэм властым и гъэзэщIакIуэ органхэм, дин IуэхущIапIэхэм я лэжьакIуэхэр зыхэта зэIущIэ къыщызэрагъэпэщащ, республикэм и еджапIэ нэхъыщхьэхэм зэхуэс купщIафIэхэр щызэхэтащ. ХьэжыщI кIуэхэм я гъуэгур къызэгъэпэщынми министерствэр холIыфIыхь. Мы зэманым республикэм щыщу хьэжыщI кIуащ цIыху 319-рэ.
Министрым и докладым къыхигъэщащ щIыпIэм щылажьэ щэнхабзэ центрхэр хъарзынэу зэрылажьэри. Лъэпкъи 100-м щIигъу зыщыпсэу Къэбэрдей-Балъкъэрым апхуэдэ IэнатIэхэм мыхьэнэшхуэ яIэщ. Лъэпкъ щэнхабзэ центру 15, къэзакъ зэгухьэныгъэу 13 республикэм щолажьэ. «Лъэпкъ политикэр пхыгъэкIыныр ди мураду ди министерствэмрэ Дагъыстэн Республикэм Лъэпкъ зэхущытыкIэхэмкIэ и министерствэмрэ зэгурыIуэныгъэ зэтщIылIащ. Жыджэру дыдолажьэ КъБР-м ЩэнхабзэмкIэ и фондми. Лъэпкъхэм я щэнхабзэм мыбдеж утыку щагъуэт», — жиIащ Къумахуэм. Абы Iуэху зыбжани къигъэлъэгъуащ хэкIыпIэ къызыхуэгъуэтын хуейуэ. Абыхэм ящыщщ муниципальнэ мылъкум къыхэкIыу субсидие зэратын программэ гуэр нобэкIэ зэрыщымыIэр.
И къэпсэлъэныгъэм и кIэухыу министрыр тепсэлъыхьащ хамэ щIыпIэхэм къикIыж ди лъэпкъэгъухэм защIэгъэкъуэным хуэунэтIауэ ялэжьахэм. «Мы зэманым Сирие Хьэрып республикэм къикIыжа цIыху 652-рэ Къэбэрдей-Балъкъэрым къригъэблэгъэжауэ щопсэу, — пищащ Къумахуэм. — Абыхэм ящыщу 102-р сабийщ. Яхэтщ урыси, адыги, балъкъэри, шэшэни, осетини, нэгъуэщI лъэпкъхэм щыщхэри. 159-р санаторэхэмрэ хьэщIэщхэмрэ щIагуэшащ, районхэм унагъуэ 16-м лъапсэхэр къыщыхуащэхуащ. Урыс-Кавказ зауэр зэриухрэ илъэси 149-рэ щрикъум ирихьэлIэу, министерствэм Дунейпсо Адыгэ Хасэр дэщIыгъуу, къызэдгъэпэщащ «Шэрджэсхэр. КъэкIуэнумкIэ уплъэмэ» стIол хъурей. Мэкъуауэгъуэм и 29-м Налшык щызэхэтащ Дунейпсо Адыгэ Зэхуэсышхуэр. Абы ипкъ иткIэ едгъэкIуэкIа псапащIэ Iуэхум сом 1 мелуанрэ мин 350-рэ 830-рэ къыхэкIащ, доллар мини 10 и гъусэу».
Къумахуэ Мухьэдин ищIа докладыр къызэхуэсахэм ягу ирихьащ, «Лэжьыгъэ хъарзынэ евгъэкIуэкIащ», — жиIащ Къуэдзокъуэми.
КъБР-м и Жылагъуэ палатэм и унафэщIым и къуэдзэ Федченкэ Людмилэ жиIащ министерствэм и лэжьыгъэр нэхъ мыхьэнэ зиIэхэм ящыщу къызэрилъытэр, цIыхум зэрепсалъэ IэмалыфIу ар зэрыщытыр. КъыкIэлъыкIуэу ар щIэупщIащ апхуэдиз лэжьыгъэм езым и къарукIэ министерствэр зэрыпэлъэщ щIыкIэм, апхуэдэуи Сирием къиIэпхъукIыжахэм я Iуэху адэкIэ зэрыхъунур зригъэщIэну зэрыхуейри къыхигъэщащ. Япэ упщIэм жэуап ириту Къумахуэм жиIащ министерствэм щылажьэ цIыху 52-м щхьэж и къалэн ищIэжу зэрыщытым я Iуэхур куэдкIэ зэригъэкIуатэр, махуэм сыхьэти 8-р щахуримыкъуи зыщагъэгуви зэрыщыIэр ибзыщIакъым. Сирием щыщ ди лъэпкъэгъухэм лей къазэрытемыхьэным республикэ унафэщIхэр сыт щыгъуи зэрыкIэлъыплъыр къыхигъэщащ. Иужьрейм теухуауэ КъБР-м лэжьыгъэмрэ социальнэ зыужьыныгъэмкIэ и министрым и къалэнхэр зыгъэзащIэ Къущхьэ Равидэ къыхигъэщащ зи хэку къэзыгъэзэжахэм ящыщхэр зыщIэс «Джайлык» хьэщIэщым гугъуехь куэдым — ток, газ, псы хуабэ сыт хуэдэхэр щызэпыу къэхъуу — щыIууэу зэрызэхихар. Абы теухуауэ Къумахуэм жиIащ апхуэдэ гугъуехьхэр абыхэм, пэжу, тIэу-щэ къазэрылъыкъуэкIар, ауэ сытым дежи а ныкъусаныгъэхэр псынщIэу зэрагъэзэкIуэжар.
«Заман» газетым и редактор нэхъыщхьэ Аттаев Жэмал жиIащ и газетым кадрыщIэхэр игъэхьэзырын зэрыхуейм зэригъэгузавэр, нэхъыжьхэр IукIмэ, абыхэм я пIэ иувэн зэримыIэр редакторым щхьэтечауэ къыхигъэщащ. Телевиденэм и лэжьыгъэмкIи ар нэсу арэзыкъым. «Узытезашэ нэтын куэд диIэщ», — жеIэ абы. Апхуэдэу Аттаевым цIыхухэр къыхуреджэ езыхэр зыгъэгузавэ Iуэхугъуэхэр ямыгъэпщкIуу газетхэм нэхъ жыджэру къадэлэжьэну, республикэм къыщыхъу-къыщыщIэхэм ехьэлIа я Iуэху еплъыкIэр къагъэлъэгъуэну. Апхуэдэ зэдэлэжьэкIэм лъэныкъуитIми сэбэп къазэрыхуихьынум абы шэч къытрихьэркъым.
«Адыгэ псалъэ» газетым и редактор нэхъыщхьэ, Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд КъБР-м ЦIыхубэ хъыбарегъащIэ IуэхущIапIэхэмкIэ, жылагъуэ, дин зэгухьэныгъэхэмкIэ и министерствэм и лэжьыгъэм арэзы утехъуэ хъуну къызэрилъытэр жиIащ. Ар зыщIэлъэIуар зыщ: газетхэм нэхъыбэм Iэ трагъэдзэнымкIэ дэIэпыкъуэгъу къахуэхъунырщ. Газетым и къыдэкIыгъуэхэм я бжыгъэр зэрымащIэм и щхьэусыгъуэр абы ирепх пощтхэм я къалэнхэр нэгъэсауэ зэрамыгъэзащIэм. «Абыи щхьэусыгъуэ иIэщ. Зи улахуэр мини 4-м нэс-нэмысым къохьэлъэкI махуэ къэс газетыр кърихьэкIыныр, абы къыхэкIыуи тхьэмахуэм зэ е тIэу зэтрихьауэ жылэдэсым Iэрагъэхьэжу аращ», — жиIащ ХьэфIыцIэм.
БАГЪЭТЫР Луизэ.
