Урысейр гугъуехьхэм нэхъ лъэщ ящI
Урысей Федерацэм и Президент Путин Владимир УФ-м и Федеральнэ Зэхуэсым Зэрызыхуигъазэр къэралым политикэ и лъэныкъуэкIэ къыщыхъу Iуэхугъуэ нэхъ инхэм ящыщщ. Дыгъуасэ Кремлым щекIуэкIа а зэIущIэм кърихьэлIащ УФ-м ФедерацэмкIэ и Советым хэтхэр, Къэрал Думэм и депутатхэр, Правительствэм щыщхэр, Конституцэ судым, Суд Нэхъыщхьэм, Арбитраж судым я унафэщIхэр, прокурор нэхъыщхьэр, ХэхакIуэ комиссэм, Къэзыбж палатэм я унафэщIхэр, Урысейм и Жылагъуэ палатэм, Къэрал Советым хэтхэр, хэгъуэгу Iэтащхьэхэмрэ хабзэубзыху органхэм я унафэщIхэмрэ, политикэ, жылагъуэ, дин лэжьакIуэхэр, журналист 600-м щIигъу.
Путиным ФедерацэмкIэ Советым Зэрызыхуигъэзам увыпIэ нэхъыщхьэ щызыубыдар къэралкIуэцI Iуэхухэрщ — экономикэм зегъэужьынырщ, политикэр егъэфIэкIуэнырщ. Апхуэдэуи, цIыхухэм я псэукIэр нэхъ зэIузэпэщ хъун папщIэ къэралым и пщэрылъхэр къызыхуэтыншэу гъэзэщIа хъуныр къэпсэлъэныгъэм и гупсысэ нэхъыщхьэу щытауэ къэбгъэлъагъуэ хъунущ.
Къэралым и Президентым къыхигъэщащ урысей властым и политикэр зыхуэунэтIар и цIыхухэр ихъумэнымрэ унагъуэхэм ядэIэпыкъунымрэ арауэ зэрыщытыр. «Къэралым ис цIыхухэм я бжыгъэм зэрыхэхъуэ зэпытщ. Къалъхур нэхъыбэщ лIэм нэхърэ (коэффициентыр 1,7-рэ мэхъу). Ар адрей къэралхэм нэхърэ нэхъыбэщ. 2017 гъэм ар иджыри зымащIэкIэ хэхъуэну ди гугъэщ», — жиIащ Путиным. Узыншагъэр хъумэн IэнатIэм къыщыхъу зэхъуэкIыныгъэхэм я гугъу щищIым къэралым и Iэтащхьэр къытеувыIащ технологие, Iэмэпсымэ лъэщхэр къыщагъэсэбэп медицинэ дэIэпыкъуныгъэм и зэфIэкIым иужьрей илъэси 10-м хуэдэ 15-кIэ зэрыхэхъуар икIи мылъку зэрыхуаутIыпщ Iэмалыр адэкIи ирагъэфIэкIуэну къыхуриджащ. Ауэ щыхъукIи, Путиным къыхигъэщащ IэнатIэм зэфIэмыхьэныгъэхэри зэрыщыIэр: сымаджэхэр дохутырхэм я лэжьэкIэмкIэ щымыарэзы мымащIэу къызэрыхъур, дохутырхэм къалэн куэд я пщэ зэрыдалъхьэжыр, IэщIагъэлIхэр къащемэщIэкI щIыналъэхэр зэрыщыIэр.
Къэралым и унафэщIым къызэрилъытэмкIэ, цIыхухэм курыт щIэныгъэ егъэгъуэтын IэнатIэми щымащIэкъым узэлэжьын: кхъахэ хъуа еджапIэхэм я пIэкIэ щIэхэр ухуэн, етIуанэ, ещанэ сменэу еджэ щымыгъэIэн. «Школ программэр зэрызэхэт сыхьэт бжыгъэр мыхъуу, театрхэм, телевиденэхэм проектхэр щегъэкIуэкIын хуейщ, еджакIуэхэр щIэныгъэм нэхъ дихьэхын папщIэ. ШколакIуэхэм я гупсысэкIэр гъунапкъэ гуэрым къыщымыувыIэу, еджапIэр къыщаухым ирихьэлIэу абыхэм къалэнхэр зыхуагъэувыжрэ ахэр ягъэзэщIэжыфу щытыныр Iэмал зимыIэщ», — жиIащ Президентым.
«ДызыхуэкIуэ илъэсым Урысейм и субъектхэм сом мелард 20 яхуэдутIыпщынущ я щIыналъэхэр ирагъэфIэкIуэн папщIэ программэхэм трагъэкIуэдэну, абы хыхьэнущ зы IуэхущIапIэм епха къалэ мыинхэри. ДызытемыкIыну IуэхузехьэкIэщ а ахъшэр зытрагъэкIуэдэн хуейуэ къалъытэхэр къыщыхахкIэ езы къалэдэсхэри абы хэлIыфIыхьын зэрыхуейр. Абы Урысейпсо ЦIыхубэ фронтри къыхыхьэу кIэлъыплъыну сыхуейт. Гу лъывэзгъэтэну сыхуейщ: кIэлъыплъ къудей мыхъуу, Iуэхум кърикIуэри зрагъэлъагъуныр, цIыхухэр зыщIэхъуэпсар ягъуэтарэ ямыгъуэтарэ зрагъэщIэнырщ нэхъ тэмэмыр», — жиIащ Путиным.
Президентым къызэхуэсахэм ягу къигъэкIыжащ 2017 гъэр Экологием и илъэсу зэрагъэувар. Абы ипкъ иткIэ, къэралым и дэтхэнэ щIыналъэри, я нэхъ къалэ цIыкIури, къуажэхэри ягъэкъэбзэну, зэIузэпэщ ящIыну, куэншыб идзыпIэхэр ягъэсеижыну къазэрыпэщытыр жиIащ.
«Иджыри зэ зыфхуэзгъэзэну сыхуейщ, фи лэжьапIэ пэшхэм зыщывмыгъэпщкIу, цIыхухэм фепсэлъэну фащымышынэ, фахуэзэ, фечэнджэщ, я жэрдэмхэр ядэфIыгъ. Псом хуэмыдэу къалэхэр, къуажэхэр зыхуей хуэгъэзэнымкIэ, тхыдэ щIэинхэр хъума хъунымрэ жылэм зэманым декIуу зиужьынымрэ ятеухуауэ къыхалъхьэхэр япэ ивгъэщ. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, апхуэдэ Iуэхухэр щэхуу зэфIах. Абы ехьэлIауэ сынывэупщIыну сыхуейт: «Фи фIэщ хъурэ лэжьапIэ пэшым къыщывгупсыса хэкIыпIэр нэхъ тэмэму? ЦIыхухэм фечэнджэщмэ мынэхъыфIу пIэрэ уэрамхэм, пщIантIэхэм, паркхэм, сабий джэгупIэхэм яIэн хуей теплъэр зыхуэдэмкIэ?» — къыхигъэщащ Путин Владимир, къызэхуэсахэм защыхуигъазэм.
Президентым и къэпсэлъэныгъэм и нэхъыбэр зытриухуар, дауи, экономикэрщ. Абы къыхигъэщащ илъэситI ипэкIэ ди къэралым санкцэхэр къыхуагъэувауэ зэрыщытар, ауэ экономикэм зиужьыныр нэхъыбэу къэзылъахъэр къэрал кIуэцIым щыIэ гугъуехьхэр зэрыарар. Ауэ экономикэр зэрехуэхыр къызэтеувыIэри, хэхъуэ гуэрхэри диIэ хъуащ. Ар нэхъыбэу зи фIыщIэр промышленностым и IэнатIэ зыбжанэр дэзыIыгъ программэхэр зэрызэхалъхьарщ. 2015 гъэм псэупIэ унэу метр зэбгъузэнатIэ мелуан 85-рэ яухуащ, апхуэдэ Урысейм зы илъэсым зэи къыщымыхъуауэ. Путин Владимир къыхигъэщащ экономикэм и IэнатIэ дэхуэхахэм дяпэкIэ гулъытэ щхьэхуэ зэрыхуащIынур.
Президентым зэрыжиIамкIэ, мы илъэсым и кIэм инфляцэр нэхъ мащIэ хъунущ — проценти 6 иримыкъуу щытыну къагъэлъагъуэ. 2015 гъэм ар процент 12,9-рэ хъууэ щытащ. Апхуэдэу екIуэкIмэ, етIанэгъэ проценти 4-м хуэкIуэну зэрыщыгугъыр жиIащ къэралым и УнафэщIым.
Путиным зи гугъу ищIахэм ящыщщ мэкъумэш IэнатIэм хэпщIыкIыу зэрызиужьыр, абыкIэ санкцэхэр сэбэп зэрыхъуар.
— Нобэ АПК-р нэхъ зызыужь унэтIыныгъэхэм ящыщщ, къэралыр игъашхэрэ дунейпсо рынокми и гуащIэ хилъхьэфу. Санкцэхэр игъащIэкIэ екIуэкIыну ягъэувыркъым, щэхуакIуэхэми зыхэдэн къалъыхъуэ, а щытыкIэр дэ Iэрыхуэу къэдгъэсэбэпыфын хуейщ, — жиIащ Путин Владимир. Iэтащхьэм къызэрыхигъэщамкIэ, мэкъумэш продукцэ къэлэжьыным хэхъуэ нэхъыбэ къет, Iэщэ щэным нэхърэ. «Нэхъапэм ар ауи ди нэгу къытхущIэгъэхьэртэкъым, ауэ 2015 гъэм мэкъумэшхэкIыу сом мелард 16,2-рэ и уасэ тщащ, мы гъэм ар нэхъыбэнущ», — жиIащ Президентым.
Путиныр арэзы техъуащ зыхъумэжыныгъэ-промышленнэ комплексым и Iуэху зыIутым. Гулъытэ лей хуищIащ IT-индустриер IэнатIэ нэхъ зызыужь дыдэхэм зэрыхабжэм. Куэд щIакъым абы епха экспортым фейдэ гуэри къихьу зэрыщымытрэ, иджы фейдэр доллар меларди 7-м нэблэгъащ. АбыкIэ сэбэп хъуар льготэхэрщ. Арагъэнщ Путиным ахэр иджыри яхухэхын хуейуэ унафэ щIищIар. Апхуэдэуи къыхигъэщащ 2017 гъэм налог системэм зэхъуэкIыныгъэхэр халъхьэу, 2018 гъэм къащтэу, 2019 гъэм лажьэу зэтраублэну къазэрыпэщытри.
Урысейм и щIыналъэхэм хьэрычэт Iуэхухэр щыдэIыгъын зэрыхуейми тепсэлъыхьащ къэралым и УнафэщIыр. Ахэр зи нэIэ щIэт къэрал къулыкъущIапIэхэм я лэжьыгъэр егъэфIэкIуэн хуейуэ зэрыщытыр, хьэрычэтыщIэхэм яхуэгъэза хабзэр къызэпаудмэ, къуаншэр и чэзум жэуапым ирашалIэу зэрызэтраублапхъэр дыщIигъуащ. «Хьэрычэт Iуэхум и лъакъуэри и Iэри упхыныр хэкIыпIэкъым. Къэпщытэн Iуэхур гъэмэщIауэ, абы кърикIуэр нэхъ нэрылъагъуу зэтеухуапхъэщ», — жиIащ Президентым.
Путин Владимир щхьэхуэу къытеувыIащ коррупцэм пэщIэтыным ехьэлIа Iуэхухэм. Къулыкъури, цIыхугъэри, IэнатIэм щызыIэрагъэхьа ехъулIэныгъэхэри сэбэп хуэхъунукъым Iулъхьэ къыIихауэ къыщIагъэщым
ЩIэныгъэлI ныбжьыщIэхэм ядэIэпыкъуным и гугъу щищIым, УФ-м и УнафэщIым къыхигъэбелджылыкIащ ди къэралми, хамэ щIыпIэхэми щылажьэ цIыху Iущхэр, щIэныгъэлI цIэрыIуэхэр дызэриIэр. Апхуэдэуи тригъэчыныхьащ купщIэ зиIэ къэхутэныгъэ проектхэм ахъшэ хэлъхьэныр мыхьэнэшхуэ зиIэ Iуэхуу къызэрилъытэм, Урысей щIэныгъэ фондым и мылъкуи абы зэрытригъэкIуэдапхъэм. Абы жиIащ щIэныгъэлI ныбжьыщIэхэм гранткIэ ядэIэпыкъуныр зэрырагъэжьар, ар илъэси 7-кIэ зэрылэжьэнур икIи 2017 гъэм сом меларди 3,5-рэ зэрыхухахынур.
Путиным парламентархэм ягу къигъэкIыжащ Урысейр иужьрей илъэсхэм хамэ къэралхэм къыхуащI «лъакъуэпэщIэдзхэм» зэригъэбэлэрыгъар. «Къамыгупсыса щыIэжкъым: адрей къэралхэм я дежкIэ Урысейм шынагъуэ къыпкърыкIыу, нэгъуэщI щIыпIэхэм щекIуэкI хэхыныгъэхэм дыхэIэбэу, паралимпийцхэм лей етхыу хъыбар нэпцIхэр яутIыпщат. Къапщтэмэ, псоми яужэгъуащ нэгъуэщIхэм я фейдэ зыхэлъ хъыбархэр зэрызэбграгъэкIыр», — жиIащ Президентым. Абдежым дыщIигъуащ Урысейр зыми зэран зэрыхуэмыхъур, дунейпсо, щIыналъэ гугъуехьхэр зэфIэхынымкIэ сэбэп хъуну сыт щыгъуи зэрыхьэзырыр. Путиным къыхигъэщащ бий къызэримылъыхъуэр, ныбжьэгъугъэ зэхущытыкIэр нэхъ зэригуапэр. «Дэ ди мурадщ, зи ужь дитынури аращ — ди псэукIэр дэ дызэрыхуейуэ духуэжыну, дызыхуэмей чэнджэщрэ хамэ псалъэрэ къыхэмыхьэу ди къэкIуэнур дубзыхужыну», — жиIащ абы.
Путин Владимир и къэпсэлъэныгъэм и кIэухыу къытеувыIащ къэралщIыб политикэм, дунейпсо зэпыщIэныгъэхэм. Абыхэм ящыщу япэ иригъэщар Урысейр Китайм, Японием, Индием зэрахущытырщ.
«Мыбдежми къыхэзгъэбелджылыкIыну сыхуейщ Урысейм и гупэр КъуэкIыпIэмкIэ зэригъэзар нобэрей гугъуехь гуэрхэм къытхуахьауэ зэрыщымытыр, Америкэм и Штат Зэгуэтхэмрэ Евросоюзымрэ япэIэщIэ дызыщIар зэрымыарар, атIэ дунейпсо зыужьыныгъэм дылъэщIыхьэн папщIэ пIалъэ кIыхьым тещIыхьа ди мурадхэр абыхэм зэралъабжьэр», — къыхигъэщащ Iэтащхьэм. Апхуэдэуи дыщIигъуащ Америкэм и администрацэщIэм дэлэжьэну зэрыхьэзырыр. «Дэ жэуаплыныгъэ зэхуэдэ дохь дунейпсо шынагъуэншагъэмрэ зэпIэзэрытыныгъэмрэ хъумэнымкIэ икIи дыхьэзырщ абыхэм я гъусэу дунейпсо терроризмэм дыпэщIэтыну», — жиIащ Президентым.
Къэралым и Президентым къыхигъэщащ Урысейр иужьрей илъэсхэм зрихьэлIа гугъуехьхэм нэхъ лъэщ зэращIар, дяпэкIэ зэлэжьыпхъэ унэтIыныгъэхэр убзыхунымкIэ ахэр сэбэп зэрыхъуар. «НэгъуэщIу жыпIэмэ, дэ Iуэху цIыкIуфэкIухэм зыдедгъэхьэхакъым, ди щхьэр тхъумэжын къудейм и ужь дитакъым, атIэ зэрызыдужьын мурадхэр дубзыхури, ахэр зэрыдгъэзэщIэным дыпылъащ. Ноби ди къалэн нэхъыщхьэр ахэр гъащIэм хэпщэнырщ», — жиIащ Путин Владимир.
НЭЩIЭПЫДЖЭ Замирэ.
