Тхыдэр къыпхуитхыкIыжынукъым
Хабзэ зэрыхъуауэ, гъэ къэси хуэдэу, накъыгъэм и 9-м ирихьэлIэу Къэбэрдей-Балъкъэрым и Лъэпкъ музейм къыщызэIуахащ «Письма огненных лет» гъэлъэгъуэныгъэр. Зэхыхьэр иригъэкIуэкIащ КъБР-м и Лъэпкъ музейм и унафэщI Накуэ Феликс.
Выставкэм щагъэлъагъуэ республикэм щыщу Хэку зауэшхуэм хэта зауэлIхэм къащIэна хьэпшыпхэр, тхылъхэр, лIыгъэрэ хахуагъэрэ зезыхьа сэлэтхэм къыхуагъэфэща дамыгъэ лъапIэхэр, зауэ зэманым Налшык и типографием щытрадза дзэ плакатхэр. КъыжыIапхъэщ, фронтым щыIэ, зи IэщIагъэкIэ зэхуэмыдэ сэлэтхэм къагъэхьа письмохэр япэу утыку къызэрырахьэр. Абыхэм къа-хощ зауэлIхэм Хэкум хуаIа лъагъуныгъэр, зэрахьа лIыгъэмрэ хахуагъэмрэ. Анэхэм, адэхэм, бынхэм, щхьэгъусэхэм, ныбжьэгъухэм яхуэгъэза а тхыгъэхэр ди сэлэтхэм Белоруссием, Украинэм, Польшэм, Чехословакием, нэгъуэщI къэралхэм къратхыкIащ.
Сурэтхэм къыщыгъэлъэгъуащ цIыхубэм Хэкум хуаIа лъагъуныгъэ, пэжыгъэ иным я фIыгъэкIэ къэралыр бийм щахъумэныр цIыхухэм къазэрехъулIар, ТекIуэныгъэр къытхуэзыхьахэм щхьэхуитыныгъэмрэ я лъахэмрэ япэ ирагъэщ зэрыщымыIар, нэмыцэхэм ди щIыпIэм лей куэд зэрыщызэрахьар.
— Ди жагъуэ зэрыхъунщи, Хэку зауэшхуэм и гузэвэгъуэр дэтхэнэ зы унагъуэми лъэIэсащ, абы и лъэужьыр нобэр къыздэсым гъущакъым. ЩIэблэм ящыдгъэгъупщэ хъунукъым 1945 гъэм накъыгъэм и 9-м совет зауэлI-хэм ТекIуэныгъэ Иныр тыншу къазэрыIэрымыхьар, абы уасэшхуэ — цIыху мелуан 27-м я гъащIэр — зэрыщIатар. Псом хуэмыдэу тхыдэр къизытхыкIыжыну зи мурадхэр зауэлIхэм я нэгу щIэкIахэр, тхыдэр къыщыгъэлъэгъуэжауэ къагъэхьа а тхыгъэхэм Iэмал имыIэу зыхагъэгъуэзэн хуейщ. Тхыдэр къыпхуитхыкIыжынукъым. Аращи, ТекIуэныгъэ Иным теухуа- хэр щIэблэр хуэсакъыу яхъумэн хуейщ. Зи псэ емыблэжу мамыр гъащIэ къытхуэзыхьахэм я фэеплъыр зыщыдгъэгъупщэ хъунукъым, — жиIащ КъБР-м щэнхабзэмкIэ и министр Къумахуэ Мухьэдин. — Гъэлъэгъуэныгъэм зыкърезыгъэхьэлIа дэтхэнэ зы-ми фIыщIэ фхузощI. Тхыдэр зи лъабжьэ выставкэм республикэм ис псори еплъын хуейщ, а зауэ шынагъуэм хуэдэ дяпэкIэ къэмыхъун папщIэ. Мыбы щытлъагъу сурэтхэр, тхыгъэхэр дэркIэ нэхъри лъапIэщ, Хэку зауэшхуэм и курыкупсэм хэтахэм я фэеплъщи.
Апхуэдэу Къумахуэм къыхигъэщащ зауэм хэтахэмрэ абы зи сабиигъуэр хиубыдахэмрэ цIыхухэм хуаIэ лъагъуныгъэр зэрымыкIуэщIар гуапэ зэрыщыхъур, сыт хуэдэ гузэвэгъуэ къэхъуми цIыхугъэ яхэлъу къэнэжын зэрыхуейм и щапхъэ куэд нэхъыжь-хэм зэрыдагъэлъэгъуар. Министрыр къызэхуэсахэм ТекIуэныгъэм и махуэшхуэмкIэ ехъуэхъуащ.
МВД-м и ветеранхэм я зэгухьэныгъэм и щIыналъэ къудамэм и унафэщI Демьяненкэ Эдуард къеджащ зауэм сэлэтхэм кърагъэха тхыгъэхэм. Абы ягу къигъэкIыжащ зэуапIэм Iут и адэм 1943 гъэм Ленинград къикIыу гугъэкIэ гъэнщIауэ къахуигъэхьа письмор. Къэпсалъэм къыхигъэщащ совет зауэлIхэм зэра-хьа лIыгъэм зэрыригушхуэр, щIэблэр хэку лъагъуныгъэм зэрыщIапIыкIыр, къуэшыкхъэхэм, хэкIуэдахэм я фэеплъхэм зэрыкIуэр, мылIэжын полкым жыджэру зэрыхэтыр гуапэ зэрыщыхъур. Абы къыдэкIуэу ныбжьыщIэхэр къыхуриджащ я нэхъыжьхэм, щIыналъэм, курыт еджапIэм пщIэ хуащIыну, къэралым и пщэдейр, и зыужьыныгъэр зэлъыта щIэблэм щIэныгъэ зрагъэгъуэтыну.
Накуэ Феликс жиIащ Налшык къалэм къыхуагъэфэща «Хэку зауэшхуэ» орденым и япэ нагъыщэр я музейм зэрыщахъумэр икIи щIигъужащ Хэку зауэшхуэм и зэманым къалэдэсхэм къагъэлъэгъуауэ щыта лIыгъэмрэ хахуагъэмрэ а дамыгъэ лъапIэр къызэрыпэкIуар. КъБР-м и МВД-м и тхыдэ музейм и унафэщI Черновэ Алёнэ Лъэпкъ музейм щахъумэну тыгъэ къахуищIащ я IуэхущIапIэм зэрымыщIэкIэ къыщагъуэ- та хьэпшып лъапIэр — Хэку зауэшхуэм Кавказыр хуит къэзыщIыжу хэкIуэда зауэлIхэм я сурэтхэр.
Республикэ военкоматым къикIа Мэрзей Хьэдис къытеувыIащ накъыгъэм и 9 махуэшхуэм и мыхьэнэм, совет зауэлIхэр къэралым и щхьэхуитыныгъэм зэрыщIэбэнам, ди цIыхухэр зэтезыукIэу ди щIыналъэхэр зыIэщIэзыубыдэну хэта нэмыцэ зэрыпхъуакIуэхэм я мурад фIейхэр къазэремыхъулIам, ди адэхэмрэ адэшхуэхэмрэ Хэкур хуит къызэращIыжам, совет зауэлIхэм рейхстагым ди ныпыр зэрыщагъэувам. Мэрзейм зэхыхьэм кърихьэлIа щIэблэр къыхуриджащ а махуэр ягъэлъэпIэну, абы иращIэкI фэеплъ зэхыхьэхэм жыджэру хэтыну, мамырыгъэм зи псэ щIэзытахэр зыщамыгъэгъупщэну, блэкIам, тхыдэм дерс къыхахыну, апхуэдэ зауэ къамыгъэхъуну, ди къэралым, республикэм иригушхуэну.
Тхыдэ фэеплъхэр хъумэнымкIэ урысейпсо IуэхущIапIэм и унафэщI, КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ Созаев Ахъмэт кIэщIу тепсэлъыхьащ 115-нэ шуудзэм хэтахэм я щхьэм гузэвэгъуэшхуэ къызэрырикIуам, зауэлI минхэр зэрыхэкIуэдам, абы хэтахэр мылIэжын полк зэрыхъуам.
ЕджакIуэхэу Къумыкъу Руслан, Бурин Даниил, Нагиев Хьэсэн, Вэрокъуэ Даянэ, Бэдракъ Аслъэн, Бадж-мук Карл сымэ гъэхуауэ къеджащ зауэм хэта, зэрахьа лIыгъэмрэ хахуагъэмрэ папщIэ орденхэмрэ медалхэмрэ зыхуагъэфэща усакIуэхэу Шубин Павел, Симонов Константин, Твардовский Александр, Друнинэ Юлие, КIыщокъуэ Алим, ЩоджэнцIыкIу Алий, Кулиев Къайсын сымэ я Iэдакъэ къыщIэкIа усэхэмрэ поэмэхэм щыщ пычыгъуэхэмрэ. Апхуэдэу Мустафаев Аслъэнбэч зауэм хэта ветеранхэм фIыщIэ яхуищIу итха усэм къызэхуэсахэм къахуеджащ.
Гуапэт гъэлъэгъуэныгъэм ныбжьыщIэ, щIалэгъуалэ куэд къызэрекIуэлIар. Республикэм и усакIуэхэм, тхакIуэхэм я Iэдакъэ къыщIэкIа тхыгъэ-хэм щIэблэр зэрыщIапIыкIым хуэдэу, мы лэжьыгъэхэри лъапIэщ, гъэсэныгъэ мыхьэнэ ин зиIэщ, къэралым и блэкIар, и тхыдэр ныбжьыщIэхэм егъэщIэнымкIэ щхьэпэщ.
ТЕКIУЖЬ Заретэ.
Сурэтыр Толгуров Камал трихащ.
