Ливанов Дмитрий: Егъэджэныгъэр цIыхухэр зэрыщыгугъым хуэдэу къызэгъэпэщыпхъэщ
УФ-м егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и министр Ливанов Дмитрий лэжьыгъэ IуэхукIэ КъБР-м щыщыIам, егъэджакIуэхэм я шыщхьэуIу зэIущIэр Налшык щригъэкIуэкIащ. Абы къыщаIэта Iуэху нэхъыщхьэр «Урысей Федерацэм щIэныгъэ зэрыщрагъэгъуэтым и IуэхукIэ» федеральнэ законым къару зэригъуэтам къыхэкIыу КъБР-м щIэныгъэмкIэ и IэнатIэм къыбгъэдэхуэ къалэнхэрщ.
ЗэIущIэр къыщызэIуахым Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Iэтащхьэм, егъэджэныгъэм и IэнатIэм пэрыт псоми я цIэкIэ хьэщIэм фIэхъус псалъэкIэ зыхуигъэзащ икIи кърихьэлIахэм лэжьыгъэ тэмэм ирагъэкIуэкIыну ехъуэхъуащ КъБР-м и Правительствэм и УнафэщI Хьэсанэ Руслан.
УФ-м Егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и министерствэм и Iэтащхьэм и къэпсэлъэныгъэм къыщыхигъэщхьэхукIащ мы IэнатIэр цIыхухэм нэхъ яфIэтэмэму къалъытэхэм хуэдэу къызэгъэпэщыным хуэунэтIауэ фокIадэм и 1-м къару зыгъуэт хабзэ мардэхэр. ЗаконыщIэм, министрым зэрыжиIамкIэ, щIегъэбыдэ пщIэншэу щIэныгъэ зрагъэгъуэтынымкIэ цIыхухэм яIэ конституцэ хуитыныгъэхэр. Апхуэдэ мардэхэр яхуэгъэзащ къэралым и унафэм щIэмыт еджапIэхэми. Иджы япэ дыдэу пыухыкIауэ ягъэуващ зи узыншагъэр зэкIэлъымыкIуэ сабийхэри къызэрыгуэкI курыт еджапIэхэм пщIэншэу щеджэну зэрыхуитыр щIэзыгъэбыдэ хабзэ мардэхэр.
Зи школ кIуэгъуэ мыхъуахэр егъэджэнымрэ гъэсэнымкIэ стандартыр зэман благъэм къриубыдэу къащтэнущ. Ар нэхъыбэу зыхуэунэтIар сабийр школым зэрыщIэтIысхьэным хуэгъэхьэзырыныркъым, атIэ а сабийм и акъылымрэ зэфIэкIымрэ сыт и лъэныкъуэкIи зегъэужьынырщ. Нобэм къэс мы IуэхущIапIэхэр зэпэубыдауэ икIи куэдым къалъымысу екIуэкIащ. Иджы къалэну ягъэуващ 2016 гъэм нэсыху апхуэдэ гугъуехьхэр къызэранэкIыну. Адэ-анэм сабий садхэм ират уасэри фокIадэм и 1-м проценти 5 нэхъыбэкIэ хагъэхъуэнукъым. «2013 гъэм бадзэуэгъуэм и 1-м щегъэжьауэ адэ-анэм ику иту мазэ къэс сабий садхэм сом 1226-рэ щIату щытамэ, дэ къызэрыдбжамкIэ, ар фокIадэм и 1-м щегъэжьауэ 1290-м фIэкIынукъым. Адэ-анэхэм ят ахъшэм хагъэхьэну хуиткъым егъэджэныгъэмкIэ программэхэр гъэзэщIэнымрэ езы IуэхущIапIэм и мылъкур зехьэнымрэ трагъэкIуадэ уасэхэр», — къыхигъэщхьэхукIащ Ливанов Дмитрий. Абы зэрыжиIамкIэ, езыр зи пашэ министерствэр мы Iуэхум зэпымыууэ кIэлъыплъынущ.
Министрым къигъэлъэгъуащ законыщIэм ипкъ иткIэ егъэджакIуэхэм я хуитыныгъэхэм я статус хэха зэрагъэувар икIи абы тету егъэджакIуэхэм я мазэ лэжьапщIэр щIыналъэм и экономикэм ику иту щат улахуэм къыкIэрыху зэрымыхъунур. «Дэ къыдгуроIуэ ар щIыналъэхэм я бюджетхэм я дежкIэ зэрымытыншыр. А мардэр гъэзэщIа хъун папщIэ, бюджетым зэхъуэкIыныгъэ щхьэхуэхэри халъхьэн хуей щыхъу щыIэну къыщIэкIынщ», — жиIащ абы.
ДяпэкIэ егъэджэныгъэм и IэнатIэм щызэфIэгъэкIыпхъэхэм я гугъу щищIым, Ливанов Дмитрий хэхауэ къыхигъэщхьэхукIащ ди цIыхухэр школым куэдкIэ зэрыщыгугъыр: ар педагогикэм и иджырей технологиехэм тету лажьэу, лъэпкъ зэхэгъэж щымыIэу, нэхъыщхьэ дыдэращи — сабийхэм щIэныгъэфI яригъэгъуэту щытын хуейщ.
Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и министр Семэн Пщыкъан зэIущIэм щыжиIащ 2015 гъэм и кIэм нэсыху егъэджэныгъэм и IэнатIэм зэкIэлъыкIуэу щалэжьын хуей Iуэхухэр республикэм и властым къызэрищтар. Абы ипкъ иткIэ зи школ кIуэгъуэ мыхъуахэм папщIэ псори зэхэту сабий мини 9-м щIигъу зэкIуэлIэну IуэхущIапIэхэр къызэIуахынущ. Егъэджэныгъэм и стандартыщIэм тету щIэныгъэ зрагъэгъуэтхэр школакIуэхэм я процент 80-м нэсынущ. Сабий ныкъуэдыкъуэу ирагъаджэ хъунухэм я бжыгъэр иджыпсту 378-рэ мэхъури, абыхэм псоми Iэмал зэмылIэужьыгъуэхэр къагъэсэбэпурэ, щIэныгъэ ирагъэгъуэт. Республикэм и бюджетым и ахъшэр зэпэубыдауэ щыт пэтми, егъэджэныгъэм и IэнатIэм пэрытхэм ику иту къалэжьыр экономикэм и IэнатIэхэм щат улахуэм нэхърэ проценти 9-кIэ нэхъыбэ ящIын яхузэфIэкIащ.
Иджыпсту къэув къалэн нэхъыщхьэ дыдэхэм ящыщу министрым къигъэлъэгъуащ щIэныгъэ лъагэ зиIэ лэжьакIуэхэр къыхэхыныр, егъэджакIуэхэм я IэщIагъэм хэгъэхъуэныр, ахэр еджапIэ пэрытхэм я лэжьэкIэм кIэлъыгъэплъыныр, егъэджакIуэ щIалэхэр Iуэхум зэрытрагъэгушхуэ Iэмалхэр зэхэлъхьэныр.
Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым и ректор Къарэмырзэ Барэсбий зэрыжиIамкIэ, езыр зи пашэ вузыр егъэджэныгъэр къызэрызэригъэпэщ фIагъымкIэ еджапIэ нэхъыщхьэу 19-м хохьэ. Абы и лъэныкъуэкIэ Урысей Ипщэм и вузхэм ящыщу ди университетым къыпэхъур Ипщэ федеральнэ университетым и закъуэщ. Мы гъэм университетым ирикъуу къищтащ педагог IэщIагъэм хуригъэджэнухэр.
Налшык къалэм дэт курыт школ №32-м и егъэджакIуэ Атмурзаевэ Лейлэ и лэжьэгъухэм яхуиIуэтащ егъэджэныгъэм и стандартыщIэр къагъэсэбэпу зэрыщIадзам IуэхуфI куэд къызэрыдэкIуар, школыр мылъкукIи IэмэпсымэхэмкIи нэхъ хуэщIа зэрыхъуар. Ауэ сыт хуэдэ стандартхэр щымыIэми, сабийр нэхъ зыхуэныкъуэр егъэджакIуэм и гуапагъэмрэ гулъытэм- рэщ.
КъБР-м и Жылагъуэ палатэм и тхьэмадэ Тау Пщыкъан къыхигъэщхьэхукIащ рейтинг жаIэу кърагъэжьар тэмэму къызэримылъытэр: «Зэрыщыту къэрал псор, зи школ щIэтIысхьэгъуэ сабийм и деж щегъэжьауэ профессорым нэсыху, а рейтингым итхьэлащ». Гулъытэ нэхъыщхьэ зыхуэфащэр, Тау Пщыкъан къызэрыщыхъумкIэ, сабийхэм фундаментальнэ щIэныгъэ егъэгъуэтынырщ.
ЗэIущIэм и кIэухым КъБР-м и Правительствэм и УнафэщI Хьэсанэ Руслан утыку кърихьащ езыр нэхъ зыгъэпIейтей Iуэхухэр: «Сабийхэр я зыужьыныгъэкIэ адэ-анэхэм, егъэджакIуэхэм ящхьэпрыкIыу хуежьащ. ЕгъэджакIуэхэр апхуэдэ Iуэхум хуэхьэзыр? Ар цIыкIухэм щIэныгъэ егъэгъуэтыным къыдэкIуэу гъэсэныгъэми телэжьэн хуей? Дызэрыт илъэсым университетым ирикъуу къищтащ педагог хъунухэр икIи абы уригушхуэ хъунущ, ауэ аркъудеймкIэ зэфIэкIынукъым. Ди деж сабийхэм щIэныгъэ тэмэму зэрыщрагъэгъуэтым щыхьэт техъуэ щапхъэхэр щыIэщ, куэдым фIы дыдэу вуз нэхъ цIэрыIуэ дыдэхэр къаух, уеблэмэ Нобель и саугъэтыр зыхуагъэфэща щыIэщ. Ауэ дэ ди плъапIэу щытын хуейр зэфIэдгъэкIахэркъым, атIэ къэкIуэну зэманырщ. Булунгу дэт еджапIэм щапхъэ зытрихыпхъэр Москва дэт еджапIэрщ. Дэ ди къалэнщ зэманым япэ ищыфын IэщIагъэлIхэр дгъэхьэзырыну. Апхуэдэ къалэнхэр дэ дгъэзэщIэфынущ. Абы папщIэ дылэжьэн хуей къудейуэ аращ».
Республикэм щригъэкIуэкIа лэжьыгъэм хиубыдэу УФ-м егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и министрым щыгъуазэ зыхуищIащ Нартан къуажэм дэт школ-интернат №5-мрэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетымрэ я лэжьэ- кIэм.
КъБР-м и Iэтащхьэмрэ Правительствэмрэ
я пресс-IуэхущIапIэ.
