Гужьгъэжь щремыIэ
Ди къэралым и щIалэгъуалэм хэкум лъагъуныгъэ хуаIэу къэгъэхъуным теухуа псалъэмакъ аргуэру къежьэжащ, щIышылэ мазэм щыIа абыхэм ящыщ куэд зыхэта зэрыхьзэрийхэм яужькIэ.
Матвиенкэ Валентинэ Мыпхуэдэ лэжьыгъэм и мыхьэнэмрэ ар УФ-м ЕгъэджэныгъэмкIэ и министр Кравцов Сергей къызэрыгурыIуэмрэ зэрызэщхьэщыкIыр къызыхэщар ФедерацэмкIэ Советым щекIуэкIа зэIущIэрщ. Абы Кравцовыр къыщыпсэлъащ щIышылэм и 27-м. Зытепсэлъыхьари «Егъэджэныгъэ» лъэпкъ проектыр гъэзэщIа зэрыхъурщ.
— Иджыблагъэ къэхъуахэм дагъэлъэгъуащ иужьрей зэманым куэдрэ зи гугъу тщIы гъэсэныгъэм епха Iуэхухэм мыхьэнэшхуэ зэраIэр. А Iуэхухэм къызэщIегъэубыдэн хуейщ адэ-анэхэри, еджапIэхэм я унафэщIхэри, завучхэри, класс унафэщIым ищIэн хуейщ дэтхэнэ сабийри зэгупсысымрэ дэзыхьэхымрэ, — жиIащ абы.
Гъэсэныгъэм мыхьэнэшхуэ щимыIа зэман цIыхуцIэ зиIэм и тхыдэм хэтагъэнкъым. Адэ-анэ тэмэмымрэ егъэджакIуэмрэ а Iуэхур гулъытэншэ щащIари дапщэщ? ИтIанэ, сыт хуэдэ класс унафэщI зыхузэфIэкIынур сабий къэс къыдихьэхыфыну, и гурыгъу-гурыщIэхэр дзыхь зыхуригъэщIыну? Дэнэ абы апхуэдэ зэман къыздрихынури, дерс куэдым ирагъэша, еджапIэ нэужьым иджыри унэ лэжьыгъэрэ, кружокрэ, репетиторым деж кIуэнымрэ къызыпэщылъ сабийхэм гупсэхуу ядэлэжьэну, епсэлъэну?
Сенатор Гигель Татьянэ жиIащ балигъ ныбжьым нэмыса щIалэгъуалэр хабзэм къемызэгъ Iуэхум хашэныр гъэсэныгъэр къызэрагъэтIэсхъам и Iэужьу. Ар щIэупщIащ мы лэжьыгъэр ирагъэфIэкIуэжыным теухуауэ ящIэну я мурадым.
Министрым и жэуапым къызэрыхэщащи, унагъуэмрэ еджапIэмрэ мы IуэхухэмкIэ зэдэIэпыкъун хуейщ. Къапщтэмэ, щIапхъэхэм хагъэхьащ мазэ къэс урысейпсо адэ-анэ зэIущIэ ирагъэкIуэкIыну. Къыпищаращ гъэщIэгъуэн дыдэр: «Дэ едгъажьэу аращ, апхуэдэ зэи щымыIауэ».
Е сенаторхэм зы егъэджакIуи яхэмытрэ, нэхъ куууэ Iуэхум щIэупщIэну, е министрыр ирахухьыну хуэмеярэ, сытми, ФС-м и УнафэщI Матвиенкэ Валентинэщ зыри къызэрымыкI псалъэмакъ зэрекIуэкIамкIэ зэрымыарэзыр жызыIар. Абы министрым гу лъригъэтащ зэIущIэхэмкIэ, еджапIэ унафэщIхэм гъэсэныгъэ IуэхухэмкIэ чэнджэщэгъу яIэ хъунымкIэ мы лэжьыгъэр пылъхьэншэу пхузэтеублэным ущыгугъуныр зэрыщхьэгъэпцIэжым. НехьэкI-къехьэкI хэмылъу абы жиIащ Iуэхум зэремыгупсысахэр, зыгуэр къыпэкIуэнкIэ узыщыгугъын лэжьыгъи зэрамыгъэбелджылыфар.
— УФ-м и Президентым ауэ сытми къыхилъхьакъым гъэсэныгъэм теухуа хабзэр. Ар къыщытщтэм щыгъуэ вжетIащ программэри, Iуэхухэри, япэ лъэбакъуэхэри къанэ щымыIэу куууэ зэгупсыса защIэу щытын зэрыхуейр. Абы къыхэкIыу дыхуейт ЕгъэджэныгъэмкIэ министерствэр, уэ къыбдэлажьэ гупыр мы Iуэхум нэхъ тэмэму, жыжьаплъэу фегупсысу, къыхэфлъхьэну гъэсэныгъэмрэ щIэныгъэмрэ зэIэпэгъу зэращIыфын хэкIыпIэрэ лэжьэкIэрэ , — жиIащ Матвиенкэ Валентинэ.
Зэрыхабзэщи, къэрал къулыкъущIапIэм щатха тхылъымпIэр къызэтегъэувыIэжыгъуейщ. ЕджапIэм и унафэщIым гъэсэныгъэ лэжьыгъэмрэ сабийхэм я зэгухьэныгъэхэмрэ Iуэху ядэщIэнымкIэ чэнджэщэгъу иIэнущ. А лэжьыгъэр япэу щагъэунэхуну щIыналъэхэм хагъэхьащ Брянск, Вологодск, Калининград, Омск, Сахалин, Тюмень, Челябинск областхэр, Севастополь къалэмрэ Ставрополь краймрэ. ЕгъэджакIуэ IэщIагъэ зиIэ дэтхэнэри, и ныбжь емылъытауэ, хуитщ зэхьэзэхуэнухэм яхыхьэу и чын къикIым еплъыну. Зэхьэзэхуэм кърикIуар гъатхэпэм и 21-м нэхъ кIасэ мыхъуу къагъэлъэгъуэнущ. Абы щытекIуахэр (2500-рэ хуэдиз) я къалэнхэм хурагъэджэнущ гъатхэпэ-шыщхьэуIу мазэхэм къриубыдэу.
ФIы кърикIуэну дыщыгугъынщ. Къапщтэмэ, цIыху 2500-м лэжьапIэ зэраIэнур мы ди зэманым Iейкъым.
МыдэкIэ. Адэ-анэхэм я зэIущIэ мазэ къэс ирагъэкIуэкIыну зэрыжаIэм зыри хуэмеину икIи къимыкIынIауи къысщохъу. ЗытещIыхьыпхъэри адэ-анэхэр зэрыхущIэмыхьэрщ.
Иджы, нэхъыщхьэу жысIэну сызыхуеяр. ЩIэблэр хэкупсэу къэгъэхъуным щIэлъ гупсысэр ахэр ди нэхъыжьхэм я лIыхъужьыгъэм и щапхъэм щIэпIыкIыныр ара? Шэч хэлъкъым абы щыгъуэзэн зэрыхуейм. Ауэ Хэкум нэгъуэщI теплъи, плъыфи, мыхьэнэи иIэщ. Нэхъыжьхэм хаса е езыр-езыру къэкIа жыг иумыщIыкI, газоным ухэмыхьэу къыпэкIухь, кIэрыхубжьэрыхур дэпхыу псыхъуэм думыкIутэ, ар уи адэ-анэм я унафэми. ЩыIэщ иджыри нэгъуэщI Iуэху «цIыкIуфэкIухэр», сабиипсэм нэхъ тыншу зыхищIэу. Абы илъагъун хуейщ куэбжэр къыIуихмэ къызытехьэ уэрамыр зэрыдахэр, гъуэгукIи жыгкIи зыхуей зэрыхуэгъэзар. ЕджапIэ здэкIуэращи, ар и псэм къехуэбылIэу къызэгъэпэщауэ щытыпхъэщ, махуэр абы щагъэкIуэн хуей щыхъукIэ. А еджапIэм псыгуэн (бассейн) хащIыхьамэ, ар хьэщIэщым хуэдэу щымыту, сабийхэр хэсын хуейщ. Ягъашхэмэ, нэхъыжьхэр елIэлIапхъэщ ерыскъыр зыхуэдэнум (лъатэ, кIэтIий уз сабийхэм къыхамыхыу). Си щхьэкIэ зэи сщыгъупщэнукъым дыщыцIыкIум къытхутрагъэувэу щыта краснодар шеймрэ Лэскэн щагъэжьа щIакхъуэмрэ я мэ гуакIуэр. Ахэр шхын къабзэт, къыдэгуауэртэкъым, щIакхъуэгъэтэджкIэ кудатэкъым. Ар щIыжысIэращи, а щIыкIэм тету тIэкIу-тIэкIуурэ Хэкур зищIысыр зыхэтщIащ, ди псэмрэ ди Iэпкълъэпкъымрэ щыщ хъуащ ди нэгум къыщIэна теплъэгъуэхэмрэ цIыхухэмрэ. ИкIи шэч къызытезмыхьэращи, хэкупсэ жыхуэтIэм лъабжьэ хуэхъур лъагъуныгъэщ, армыхъумэ лIыхъужьыгъэкъым. Апхуэдабзэуи зы шэч къытесхьэркъым Хэкур бийм щахъумэн хуей хъумэ, къалэ уэрамхэм зэрызехьэу иджыб- лагъэ дэта щIалэгъуалэм лIыхъужьыгъэ къазэрыкъуэ- кIынум. Дигу къэдгъэкIыжмэ, ди Хэкур зыхъумэжахэм, нэмыцэ зэрыпхъуакIуэхэм ятекIуахэм куэду яхэтащ «кулак» жаIами нэгъуэщI щхьэусыгъуэ къыхуагъуэтами, зи адэ-анэр зыщхьэщача щIалэгъуалэ. Абыхэми гужьгъэжь хуаIащ я унагъуэхэм ажалымрэ гузэвэгъуэмрэ къизыхьахэм. Ауэ зауэр къызэрыхъейуэ псори зыщагъэгъупщащ, Хэкур къегъэлын хуейти.
Захуагъэр ныбжьыщIэхэм я Iэпэгъущ, нэгъуэщIуи щытын хуейуэ ящIэркъым, цIыхур апхуэдэу къегъэщIри. Ахэр ямыгъэжэкъуэфын папщIэ, щIалэгъуалэм къэралым щызекIуэ хабзэхэр, къалэнхэмрэ хуитыныгъэхэмрэ зыхуэдэр едгъэщIамэ мынэхъыфIу пIэрэт? А щIыкIэм тету тхъумэнт, къэралми гужьгъэжь хуедгъэщIынтэкъым.
