СурэтыщI цIэрыIуэм и гъащIэр
Котляровхэ Мариерэ Викторрэ я тхылъ тедзапIэм къыщыдэкIащ «Академик Петр Захаров» зыфIаща лэжьыгъэ гъэщIэгъуэн. Тхылъ-фотоальбом щхъуэкIэплъыкIэм и теплъэм занщIэу узыIэпешэ: тебзэ плъыжьым къытощ сурэтыщI Захаровым езым ищIыжа и сурэтыр. Тхылъым къыхухаха тхылъымпIэри тхыгъэхэмрэ сурэтхэмрэ зэрытедза Iэмалхэри зэрыфIыдыдэм къыхэкIыу, Захаровым и IэдакъэщIэкIхэр дагъуэншэу къэгъэлъэгъуа хъуащ.
«Академик Петр Захаров» щIэныгъэ-публицистикэ лэжьыгъэ гъэщIэгъуэныр шэшэн тхакIуэ цIэрыIуэ Ибрагимов Кантэ сурэтыщI гъуэзэджэм и гъащIэмрэ и гуащIэмрэ триухуа тхылъ купщIафIэщ, ипэкIэ зыщIыпIи къыщамыгъэсэбэпа архив дэфтэрхэр и лъабжьэу.
Я нэIэм щIэту къыдэкIа лэжьыгъэм теухуауэ тхылъ тедзапIэм и унафэщIхэм ящыщ Котляров Виктор мыр къыджиIащ:
— СурэтыщI Захаров Петр и цIэр живописым дихьэххэм фIы дыдэу ящIэ, ауэ нэхъ зыщымыгъуазэр ар Кавказым къыгуэхыпIэ имыIэу зэрепхарщ. Лермонтов Михаил и «Мцыри» поэмэ цIэрыIуэм къыщыхьащ мыпхуэдэ сатырхэр: «Однажды русский генерал Из гор к Тифлису проезжал; Ребенка пленного он вез. Тот занемог, не перенес Трудов далекого пути; Он был, казалось, лет шести»…
Мы псалъэхэр зыхужаIар, зэрыхуагъэфащэмкIэ, Захаров Петрщ, къэбгъэлъагъуэмэ, «П.Захаровъ — Чеченецъ» жиIэу и сурэтхэм языныкъуэхэм тритхэу щытащ.
Ар щыпсэуа Дады-Юрт къуажэр 1819 гъэм къанэ щымыIэу зэтракъутат. Зи псэр хэкI анэм къыIэщIаха щIалэ цIыкIур сэлэтхэм Ермоловым хуашащ. Генералым ар чыристан диным иришэри, къэзакъ Недоносов Захар (аращ сурэтыщIым и унэцIэри къыздикIар) игъэсэну иритащ. Шэшэн ныбжьыщIэм и гъащIэм адэкIэ хэлIыфIыхьащ Ермоловым и адэ къуэшым и къуэ Ермолов П. Н. ИужькIэ Санкт-Петербург художествэхэмкIэ дэт академиер дыжьын медалкIэ къиухащ, и ныбжьыр илъэс 27-рэ фIэкIа мыхъуу — Ермоловым и сурэт 1843 гъэм ищIам папщIэ — академик цIэ лъапIэр къыфIащащ.
Аращ Захаров Петр Захар и къуэм (1816-1846) — XIX лIэщIыгъуэм псэуа япэ профессиональнэ шэшэн сурэтыщIым — и гъащIэм и къекIуэкIыкIар. Зи лъахэм щымыпсэуа щIалэм гъуазджэмкIэ хузэфIэкIащ и щхьэхуитыныгъэр ихъумэжын, и цIэр уахътыншэ ищIын. ГъэщIэгъуэнщ Брюллов Карл цIыхум и сурэт щIынымкIэ Захаровыр Iэзэу, ауэ езым япэ иджыри имыщыфауэ къилъытэу зэрыщытар. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, и зэфIэкIым къихь псор сурэтыщIым къигъэщIыну къыхуиухатэкъым – ар илъэс 30 фIэкIа мыхъуу дунейм ехыжащ. Нобэ абы и лэжьыгъэхэр щагъэлъагъуэ, щахъумэ Урысейм и музей нэхъ ин дыдэхэм.
Зытхыжар ИСТЭПАН Залинэщ.
