ЩIалэгъуэ
ЩIэблэ
Пшынэхэм гъащIэщIэ езытыж
Ди «ЩIалэгъуэм» и хьэщIэ Шорэ Мухьэдин щIалэми IэщIагъэ зызрипщытар тыншхэм ящыщкъым. Иджырей щIалэгъуалэм IэпэIэсэ куэд яхэтми, Мухьэдин хуэдэр закъуэтIакъуэщ. Абы адыгэ пшынэ Iэзэу ещI, треухуэ, пасэрей пшынэжьхэр зэрегъэпэщыж.
ЩIалэщIэр Урыху щыщщ, ауэ къиухар Налшык дэт школ №3-рщ. Езым зэрыжиIэмкIи, IэщIагъэ хуэхъуам и къежьапIэр курыт еджапIэращ. IэпщIэлъэпщIагъэм щыхуагъасэ дерсхэмкIэ школым щезыгъаджэу щыта Къубатий Владимир езыр зэрыIэпщIэлъапщIэм и мызакъуэу, ныбжьыщIэхэри а Iуэхум хуэIэ ижь зэрищIыным яужь ит зэпытт.
ПхъащIэ IэщIагъэр псынщIэу къэзыгъэIурыщIа Мухьэдин и адэ шыпхъум деж щыIэу япэу пшынэр къищтэри, хуэгъэтIылъыжакъым. Абы зэрыжиIэмкIэ, пшынэм хуищIа фIылъагъуныгъэр куэдкIэ игъэбэгъуащ Къуэдз Iэбубэчыр пшынэ еуэным хуригъасэ гупым зэрахэтам. А пшынауэ Iэзэм и IэщIагъэм хуиIэ бгъэдыхьэкIэм щIалэщIэм гу лъимытэу къэнакъым. Пхъэм хуэIэкIуэлъакIуэ, пшынэр фIыуэ зылъагъу щIалэм курыт еджапIэр къиуха иужькIэ, куэдрэ мыгупсысэу, пшынэ ищIыу зригъэсэну мурад ищIащ, ауэ ди республикэм ущезыгъэсэн зэрыщымыIэр къыщищIэм, Осетие Ищхъэрэ-Аланием щылажьэхэм запищIэри, лэжьэн щIидзащ. ИджыкIэ абы пшынэм къищынэмыщIауэ, пхъэцIыч, пхъэтIаркъэ, хьэтиякIуэ башхэри Iэзэу ещI.
«Къэбэрдей-Балъкъэрым пшынэ зыщIыж зэримысыр къыщысщIэм, а Iуэхум куэдкIэ нэхъыбэу сытегушхуащ. Сыт хуэдиз унагъуэм пасэрей пшынэжьхэр яхъумэрэ?! Абыхэм гъащIэщIэ ептыжыныр, я бзэр къибгъэкIыжыныр си дежкIэ куэд и уасэщ. ИтIанэ, сытым хуэдэу гухэхъуэ пшынэщIэ пщIыныр…» — жеIэ щIалэщIэм.
Мухьэдин къалэм къызэрыщыхъуам емылъытауэ ущымыгуфIыкIынкIэ Iэмал имыIэу, адыгэбзэ къабзэ Iурылъщ, адыгэ хабзэр иIыгъщ. Абы зэрыжиIэмкIэ, къызыхэкIа лъэпкъыр фIыуэ зэрилъэгъуар я фIыщIэщ ар къыщыхъуа унагъуэм, итIанэ и егъэджакIуэхэм.
«Си дежкIэ уадыгэным нэхъ насып щыIэкъым. Псом хуэмыдэу сыщогуфIыкI лъэпкъым ди щхьэр лъагэу щIэтIэтын махуэ лъапIэхэм, щхьэусыгъуэхэм къазэрыхэхъуэм, апхуэдэ Iуэхухэм узэкъуагъэувэ. Уи лъэпкъ Iуэху хуумыщIэмэ, лъэпкъым къару къыздрихынур дэнэ, зыгъэпсэунури сыт?»
Мухьэдин щылажьэ «Фандыр» ООО-м пшынэ ящIыу цIыху 15 щыIэщи, езым нэхърэ нэхъыщIэ яхэткъым, адрейхэр ныбжь зиIэ защIэщ. Адыгэу абы хэтыр Мухьэдин и закъуэми, ар зыхэт гупым хуабжьу фIыуэ къалъагъу, хэти чэнджэщкIэ, хэти IуэхукIэ къыдоIэпыкъу, абы зызрипщыта Iуэхур къехъулIэмэ яфIэфIу.
ЩIалэщIэр мурадыбэщ. Абы и хъуэпсапIэхэм ящыщщ Къэбэрдей-Балъкъэрым пшынэ щищIу, щищIыжу щылажьэу зэтриублэну.
«Пшынэ еуэнми, пшынэ щIынми гугъуехь ин пылъщ. Куэдым къащохъу пшынэр къызэращтэу ягъэбзэрэбзэну. Ар пцIыщ. Абы уи гуащIэу епхьэлIэм хуэдиз Iэзагъщ зэбгъэпэщыфынури. Ауэ а макъамэ Iэмэпсымэр гурэ псэкIэ фIыуэ умылъагъумэ, ари къохъулIэнукъым. Сэ пшынэр хэмыту си гъащIэр си нэгу къысхущIэгъэхьэркъым. Арауэ къыщIэкIынщ адыгэ пшыналъэхэр зэхуэдэу фIыуэ щIэслъагъур. Пшынэр щыпсалъэм лъэр щыжыIэщIэщ. Сэхъу Хьэсэн, Къуэдз Iэбубэчыр, ХьэпащIэ Заудин, Дудар Аслъэн, Лыджыдэ Алий, Шэрыб Валерэ, Кхъуэжь Мадинэ сымэ я пшыналъэм уедэIуэныр сыт и уасэ?!».
Лъэпкъым и макъамэ Iэмэпсымэр абы хуихъумэну, а IэщIагъэм езыр къыщалъхуа щIыпIэм щригъэфIэкIуэну зи хъуэпсапIэ щIалэр лъэпкъ Iуэхуми гууз-лыуз хузиIэ зырызхэм ящыщщ.
«Псом япэу ди бзэр гулъытэ хэха хуэныкъуэщ. Ар тIэщIэкIмэ, дызэрыкIуэдыжынур куэдым къагуроIуэ, ауэ нэхъыбэм лъэпкъ Iуэху ящIэну я щхьэ тралъхьэркъым. ХамэIэкIэ шыпсыранэ зыпщIэну хуейхэр сыт хуэдэ зэманми щыIащ икIи щыIэнущ, ауэ а псом емылъытауэ, къызыхэкIам гууз-лыуз гуэр хузиIэ дэтхэнэми лъэпкъ Iуэхур и пэкIэ зэригъэкIуэтэным хущIэкъупхъэщ».
А псалъэхэр къыджезыIэ щIалэр зыхущIэкъур куэдщ, къехъулIэри мащIэкъым. Абы ди зэпсэлъэныгъэм къыхигъэщащ нэгъуэщI макъамэ Iэмэпсымэхэри ищIу зригъэсэну зэримурадыр. Ар къызэрехъулIэнуми шэч къытетхьэркъым. Шорэ Мухьэдин иджыри щIалэми, куэдым щапхъэ зытрах хъун дуней тетыкIэ, гупсысэкIэ дахэ иIэщ. Абы къыхиха гъуэгуанэ дахэм хущIемыгъуэжу, ехъулIэныгъэ и бэу псэуну ди гуапэщ.
Дзэгъащтэ Нусэ.
Шопар Алан: Ди лъэпкъыр фIыуэ зэрытлъагъур ди гъащIэм иIуэтэжынущ
Адыгэхэм лIэщIыгъуэ бжыгъэ хъуауэ къадэгъуэгурыкIуэ фащэр, Iэпкълъэпкъыр зыгъэдахэ фэилъхьэгъуэ къудейкъым, ар ди лъэпкъым илъэс мин бжыгъэкIэ къизэуа и нэмысым, щIыхьым щыщ Iыхьэ гуэрщ. Ар зекIуэми, зауэми, гуфIэгъуэми, гузэвэгъуэми докIу, и къалэн нэхъыщхьэр а зи гугъу тщIа Iуэхухэр зыщыгъым дигъэпсынщIэнырщ.
Гу лъумытэнкIэ Iэмал иIэкъым иужьрей зэманым ди лъэпкъ фащэр куэдым къызэращтэжам, абы унагъуэхэм хуэфащэ пщIэ зэрыщигъуэтыжам. Адыгэ фащэр, лъэпкъ хабзэр зи псэм хэлъ, лъэпкъ Iуэхум хуэжыджэрхэм ящыщ Бахъсэн щIыналъэм хыхьэ Ислъэмей къуажэ къыщалъхуа Шопар Алан и цIэр нэхъапэми мызэ-мытIэу зэхэфхауэ къыщIэкIынщ — илъэс зыбжанэ и пэкIэ абы зэхуихьэса адыгэ пшынэжьхэм я гъэлъэгъуэныгъэ гъэщIэгъуэн Сэралъп Мадинэ и Арт-центрым щригъэкIуэкIауэ щытащ. Езым дызэрыщигъэгъуэзамкIэ, и пшынэхэм иджыри къахегъахъуэ, къищынэмыщIауэ, лъэпкъым и Iэужь зытелъ нэгъуэщI зыгуэри зэхуихьэсащи, мыгувэу абы и гъэлъэгъуэныгъэкIэ дигъэгуфIэну дыкъигъэгугъащ.
Шопарыр яхэтщ лъэпкъ махуэшхуэхэми, махуэ къызэрыгуэкIхэми лъэпкъ фащэ ящыгъыу зэхыхьэхэм екIуалIэхэм. Зэ IуплъэгъуэкIи нэрылъагъущ ар фащэм зэрыригушхуэр:
— Япэ дыдэу фащэ щыщыстIэгъам илъэсищ сыхъуу арат. Курыт еджапIэм сыщыщIэтIысхьам къэфакIуэ гупым сыхагъэхьэри, абыи адыгэ фащэр щысщыгъащ. Хуабжьу сригушхуэу МГУ-м я этнографие музейм фащэкIэ сыхуэпауэ сыкъыщыпсэлъауэ щытащ. Къыхэзгъэщыну сыхуейт сэ си гупсысэр тэмэму зэтеувэнымкIи, адыгэ Iуэхум сызэрыдихьэхамкIи КъардэнгъущI Зырамыку и фIыщIэшхуэ зэрыхэлъыр. Ар зэрысцIыхуа зэман кIэщIым куэд дыдэ къызбгъэдилъхьэн хузэфIэкIат, сэри, си адэшхуэм хуэдэу, фIыуэ слъэгъуат а цIыху угъурлыр.
Сэ сызэреплъымкIэ, уадыгэн щхьэкIэ фащэ пщыгъын хуейкъым, ауэ уадыгэу фащэ пщыгъыныр, фIыгъуэмылъытэщ. Ауэ щыхъукIи, фащэ пщыгърэ бзэр умыщIэмэ, мыхьэнэ лъэпкъ иIэкъым. Фащэ зэрыщатIагъэ къудейм щхьэкIэ адыгэ хъууэ къызыщыхъу щыIэми, къопцIэ. Сэ къызэрыслъымкIэ, иужьрей зэманым лъэпкъ фащэр нэхъыбэм къызэращтэжар, лъым хэт лъэпкъ лъагъуныгъэм и фIыгъэщ. А лъэпкъ лъагъуныгъэр нэхъ тыншу къызэрагъэлъэгъуэфыр фащэщи, аращ ар куэдым къыщIащтэжыр. Си дежкIэ лъэпкъ фащэр лъапIэныгъэшхуэщ, фащэр зэрыщыту щызмытIагъэми, абы и пкъыгъуэхэм ящыщ махуэ къэс зыкIэрыслъхьэну сфIэфI дыдэщ. Псалъэм папщIэ, адыгэ джанэ сщыгъыу лэжьапIэм сокIуэ, хьэгъуэлIыгъуэхэм сыхэтщ. Ауэ Iэмал сиIэху фащэр щыстIэгъэнущ. Ар щыщыттIэгъэну махуэшхуэхэр нэхъыбэу Тхьэм къыдит! Си щхьэкIэ, адыгэ фащэм къызит гупсэхугъуэмрэ гушхуэныгъэмрэ хуэдэ къызэзыт нэгъуэщI зыри щыIэкъым.
Куэдым яфIэгъэщIэгъуэну кIэлъыплъащ Адыгэхэм я махуэр Бахъсэн щIыналъэм Iэтауэ зэрыщагъэлъэпIар. Бахъсэн къалэ администрацэм и тхьэмадэ Мамхэгъ Хьэчим хуабжьу Iуэху дахэ, лъэпкъым къыхуэщхьэпэн зэфIигъэкIащ, абы хэта ныбжьыщIэхэм я гущIэм а махуэм лъэпкъ лъагъуныгъэм и жылэ щыхисащ. Хьэчим къиIэта Iуэхум и джэрпэджэжыр къыщыIунур нобэкъым, пщэдейщ. Псалъэм ипэ Iуэхур изыгъэщ апхуэдэ адыгэлIхэмкIэ ди лъэпкъыр бей хъуну Тхьэм жиIэ! Нобэ хуэдэу адыгэм и щхьэ Iуэху щыдигъэкIыф зэман къэхъуакъым, лъэпкъ Iуэхур и пэкIэ кIуэтэн папщIэ щIэн хуейхэм дэтхэнэри щыгъуазэщ, абы емызэшыжу тепсэлъыхьхэри диIэщ, Iуэхум тегушхуэр, абы зи зэман, къару тезыгъэкIуэдэну щымысхьыр, зэрынэрылъагъущи, зырызщ. Ауэ хьэкъыр зыщ, дэтхэнэми ди лъэпкъыр фIыуэ зэрытлъэгъуар ди гъащIэм иIуэтэжынущ.
Щомахуэ Залинэ.
Къалэмыр къэзыщтагъащIэхэр
Армидэ и япэ усэхэр
Жыкъуэ Армидэ Аруан щIыналъэм хыхьэ Псыгуэнсу къуажэм дэт курыт еджапIэ №1-м щоджэ, 8-нэ классщ. Абы и япэ усэхэр фи пащхьэ идолъхьэ. Дыщогугъ пщащэ ныбжьыщIэр хущIемыгъуэжу тхэну, лъэпкъ литературэм хэлъхьэныгъэ хуэзыщIын тхакIуэ къыхэкIыну.
Рио-де-Жанейрэ щекIуэкIа
Олимп джэгухэм дыжьын медалыр
къыщызыхьа Джэду Iэниуар хузотх
Адыгэхэм ди щIалэ бланэр,
Дуней псом яцIыхур ар,
Абы и цIэр Iэниуарщ,
Ди пщIэр лъэпкъым иIэтащ,
ЦIыкIуи ини дыгушхуащ.
И щхьэ щымысхьыжу ар,
Ди лъэпкъ щIыхьыр къилэжьащ,
Ди дэлъху лъапIэ дынохъуэхъу,
УзэрыдилIыхъужьри мыщэху,
Уи нэхъыжьхэр къыпщхьэщыту,
Бын и хъери ущымыщIэу,
Уи пщIэр хъуну нэхъ лъагэж,
Адыгэбзэри пIурылъыжу,
Узыгъэсахэри пщымыгъупщэу,
Лъэпкъым куэдрэ тхуэпсэу.
Адыгэбзэ
Адыгэбзэу си бзэ дахэ,
Зи инагъыр къурш щхьэщыгу,
Зи дахагъэри уэркъ пщащэ,
Зи къабзагъэр мэз акъужь.
IэфIагъ псоми еIэфIэкIыж,
Гушхуэныгъэ къысхэзылъхьэ,
Псом нэхъыфIу сэ слъэгъуа,
Псэм фIэIэфIу си бзэ дахэ.
Нанэ и гъафIэгъыбзэу,
Гущэкъу уэрэд лъэрыхь.
Гухэлъ къызэрытIуатэу,
ГурыщIэ гъэбзэрабзэ.
Си щIыналъэ
Лъахэу щыIэм я нэхъ дахэ,
Лъахэу щыIэм я нэхъ лей.
Къызэреш абы пшыналъэ,
Еуэт Iэгум, Къэбэрдей!
Си гукъеуэ пхузоIуатэ,
Си гухэлъ пхузэIузох.
Си адыгэ лъэпкъ дахащэ,
Уэ си гъащIэм ущыинщ.
Тхьэмадэ жьакIуэхухэр щыпашэ,
Зи щIэблэр гъэсауэ хэкуфI.
Зи ныпыр щхьэлъагэ,
Зи жьэгу мыужьых.
Яхэгуауэ Берд
Гузэсэжын
Рассказ
Нэчыхьытх къэкIуэнухэм пэплъэу пэшым щIэс гупым зылI къахэпсэлъыкIри «Сэ фызэмыдэIуэн гуэр фезгъэдэIуэнщ», — яжриIащ. ЖьантIэм дэс нэхъыжьым ар щызэхихым «Тхьэ соIуэ, Мухьэжид, ар гупыж пщIыуэ къыщебгъэжьакIэ, гъэщIэгъуэн гуэру гурыщхъуэ сощIмэ, къэIуатэ мыдэ», — къритыжащ жэуап.
«АтIэ, фыкъедаIуэ. ГъунэгъуфI гуэр диIащ ЯмыдэкIэ еджэу, ауэ нэхъыбэр абы зэреджэр Гузэсэжынт. Абы цIэ лей щIыфIащами хъыбар иIэщ. Нэмыцэ зэрыпхъуакIуэхэр ди къуажэм къыщыдыхьам Ямыдэхэ я пэш ипщэм зы нэмыцэ офицер къыщIэтIысхьати, Ямыдэу плъагъур абы ирибампIэу шхыдэрт. «Алыхь къыщIэзмыгъэтIысхьэн, дэр фIэкIа игъуэтыркъэ мы гузэсэжыным», — щыжиIэкIэ, фашистым Iуэхур зытетыр къыгурыIуауэ и нэхэр Ямыдэ къытриубыдауэ къеплъырт.
Ямыдэ и щхьэгъусэ Мурадин къэгузэвауэ и щхьэгъусэм хуогубжь: «Уи тIуалэр зэтепIэ, мыхэр зэрыгущIэгъуншэр умыщIэу ара? УаукIынщи, псэ ягъэнауи къащымыхъуу емыжьэжмэ».
Къуажэм жэщкIэ партизанхэр къыдыхьэурэ, нэмыцэхэр зэкъуэхуауэ зэраукIыр офицер къэрабгъэжьым щызэхихым пшапэр зэрызэхэуэу пэгуныжьыр щIехьэ, пэшыр и кIуэцIымкIэ къегъэбыдэжри, мыдыму нэху щыху щIэсщ. Пщэдджыжьым пэгуныр къыщIихыурэ бжэIупэм къыIуикIэрти, куэд дэмыкIыу бжэIупэм уIумыхьэфу бамэ къыIуих хъуат. Унэгуащэр абы иризэгуэпырт.
Пщэдджыжь гуэрым, Ямыдэ жэмыш къыщIэкIауэ, пэгун иIыгъыу пырхъуэм тет офицерым ирихьэлIащ. Ямыдэ куэд щIауэ зыхузэгуэп нэмыцэм и щIыбкIэ къыдыхьэри «Это не кабардинскэ закон, гузэсэжын», — жеIэ йоIунщIри, офицерыр пырхъуэм къреутIыпщхьэх. Ар зылъэгъуа Парий къожэри фашистым йопхъуэ. Нэмыцэ гужьеям здигъэзэнури ищIэнури имыщIэу кIэрахъуэу зыкъомрэ щытащ. ИтIанэ зыкъищIэжри, унэм щIэлъэдэжащ и кIэрахъуэр къыщIихыну. АпщIондэхукIэ Ямыдэ зигъэбзэхащ. Зэрызехьэ макъыр зэхэзыха Мурадин къэхъуар къыгурымыIуэу къыщIэкIмэ, Парий лъыпсыр къыпыжу щылъщ. Ямыдэ щимылъагъум, Iуэхур зытетыр къыгурыIуэри, щIыхьэжащ.
Зэмани дэкIыжащ абы лъандэрэ, нэмыцэхэри ди хэкум ирахужри, дунейр мамыр хъужащ. Ямыди нобэр къыздэсым зытригъэгусэркъым цIыхухэм къыфIаща цIэ лейм.
Абы хэту щIалэ пIырыпI цIыкIур «Нэчыхьытхыр къэсащ», — жиIэурэ пэшым къыщIэлъэдащ.
Адыгэ хъыджэбзым Голливуд къызэригъэIурыщIар
Ди лъэпкъэгъу бзылъхугъэ Жэман Iэминэ щIыпIэ куэдым къыщацIыху режиссёр Iэзэщ. И лэжьыгъэхэм дунейпсо зэпеуэхэм пашэныгъэ зэрыщаубыдар къэплъытэмэ, абы шэч къызытумыхьэжын зэфIэкI зэрыбгъэдэлъыр уи фIэщ мэхъу.
«Узыпэрыува IэнатIэм уэ псори щыпхуэщIэу щытын хуейщ», — щыжеIэ абы Hollywood World Magazine (Лос-Анджелес, США) къыдэкIыгъуэм ирита интервьюм. Кино техыным ехъулIэныгъэ щызыIэрыбгъэхьэну ухуеймэ, жыIэщIэу, даIуэ пхэлъу ущытыпхъэщ. Сыт хуэдэ Iуэху хьэлъэ къыппэщылъми, нэфIэгуфIагъэр уи нэгум имыкIыу ар зэрызэфIэпхын къару къыплъыкъуэкIын хуейщ. Мыхьэнэшхуэ иIэщ зи яужь уихьэ Iуэхур уэ къызэрыпфIэIуэхум, абы епхьэлIэ къарум».
Голливудым щымащIэкъым зэфIэкI инхэр къэзыгъэлъагъуэ хъыджэбзхэмрэ щIалэхэмрэ. А унэтIыныгъэм бзылъхугъэу хыхьэр куэдми, кино техынымкIэ бжьыпэр зыIыгъыр иджыри цIыхухъухэращ. «Variety» журналым къызэригъэлъагъуэмкIэ, 2016 гъэм США-м щытрахахэм ящыщу цIэрыIуэ хъуа кино 250-р тезыхам и процент 90-р цIыхухъухэращ.
Жэман Iэминэ Нью-Йорк щопсэу. Абы Iэзэу зэдехь кинорежиссёр, композитор, критик, театрым и унафэщIым и къалэнхэр.
«Золотой абрикос» (Ермэлы, 2013 гъэ, и япэ фильмым и ехъулIэныгъэм къыпэкIуэу), «Ступени» (Украинэ, 2013 гъэ, сценарий нэхъыфI зэритхам, бзылъху-
гъэм и роль нэхъыфI зэригъэзэщIам, апхуэдэуи зауэм пэщIэтыным хуэгъэпса клип нэхъыфI и Iэдакъэ къызэрыщIэкIам папщIэ), Нью-Йорк щекIуэкIа Албан кино къыхэхам и тхьэмахуэм (США, 2013, «Право любить» кином папщIэ), «Славянская сказка» (Болгарие, 2016 «Человек кино»), Адыгэ щэнхабзэм и дунейпсо фестивалым я саугъэтхэр (УФ, 2014, 2016 гъ.гъ) нэгъуэщI куэди къыхуагъэфэщащ абы.
Дуней псом къыщацIыху кинокритикхэр хуабжьу щытхъуащ «Right to love» («Право любить», США, 2012), «Before Breakfast» («Перед завтраком», США, 2014), «The Movie Man» («Человек кино», США, 2016). Абыхэм къищынэмыщIауэ, 2017 гъэм абы театрым щигъэува «7 дней. 7 ночей», «Верная жена» пьесэхэм ехъулIэныгъэ ин яIащ.
Hollywood World Magazine къыдэкIыгъуэм и щIэджыкIакIуэхэм я пащхьэ ирилъхьа интервьюмкIэ а творческэ цIыхур нэхъ гъунэгъуу къацIыхуну IэмалыфI яIащ.
— Дапщэщ кинор фIыуэ щыплъэгъуар?
— ИлъэсиплI фIэкIа сыхъуртэкъым Индием я актёр Чакраборти Митхун хэту «Танцор диско» кином сыщеплъам. А киноращ сэ къафэм сыдезыгъэхьэхар. КъэфакIуэ фащэхэм, сюжетхэм, хореографием сыдихьэхырт. Псом нэхъыщхьэращи, кинохэм фIыр ем зэрыщытекIуэр хуабжьу сфIэфIт.
— Режиссёр ухъуа иужькIэ, кином и дунейм сыт щIэуэ къыщыпщIа?
— «Право любить» кином сыщыщыджэгум, режиссёр цIэрыIуэ Курти Пол сыбгъэдыхьэри «Иужьрей дублым фIыуэ сыджэгуа?», — жысIэри сеупщIати, «Кинор зэрытетха махуэ 19-м фIыуэ ущымыджэгуа зы дубли щыIауэ схужыIэнукъым», — къызжиIат. А псалъэ гуапэхэм гушхуэныгъэ ин къысхалъхьат сэ, а фIэщхъуныгъэрауэ жыпIэ хъунущ актёр лэжьыгъэр сыт щыгъуи тыншу къыщIызэхъулIэр. Хуабжьу сыхуэарэзыщ Пол, — дэ зэгъусэу тетхащ дуней псом фIыуэ щалъэгъуа кинофильмхэр.
— Узыдэлэжьа актерхэм ящыщу хэт нэхъ уигу ирихьар икIи сыт абы щхьэусыгъуэ хуэхъуар?
— Мексикэм я актёр цIэрыIуэ Чапаррэ Омар, Албан кино куэдым хэта Мани Павлини сымэ къищынэмыщIауэ, Голливудым и вагъуэхэу Стоун Шон, Димич Джек, Тактаров Олег, Зекавице Петар, Беджети Лиуан, Расселлэ Леонард, Фигередэ Марие, Анжеликэ сымэ я цIэ къисIуэну сыхуейт. Урыс театрым и актёр Кемпэ Сергей хэту спектаклитI згъэувауэ щытащ. Ахэр я актёр IэзагъэкIи, гушыIэ дахэкIи, цIыхуфIагъкIи си гум IэфIу къинащ.
— Режиссёр бзылъхугъэр сыт и лэжьыгъэм дезыгъэхьэхыр?
— Зыми. «Режиссёр сыхъуну сызэрыхуэмеяр» фIэщыгъэм щIэту зэгуэр тхылъ къыдэзгъэкIынущ. Сэ хуабжьу сфIэфIщ уэрэд жыIэныр, утыкум сыщыджэгуну, актёр IэщIагъэм студентхэр хуезгъэсэну. Адрей псоми сыщIелэжьыр си мурадыр гъащIэм хэспщэн папщIэщ.
— ЦIыхум сыткIэ ягу укъинэну ухущIэкъурэ? Сыт хуэдэ мурадхэр уиIэ?
— ЦIыхум и гъащIэм нэхугъэ, гурыфIыгъуэ гуэр хэслъхьэныр сэркIэ насыпышхуэщ. Гъуазджэм, щIэныгъэм хуэсщIа хэлъхьэныгъэмкIэ, си уэрэд дахэхэмкIэ цIыхум ягу сыкъинэну сыхуейщ. AM\NA THEATRE фIэщыгъэм щIэт си театрым спектакль куэд щызгъэувыну сощIохъуэпс, апхуэдэуи Лас-Вегас си шоу сыщиIэжыну, си гупыр сщIыгъуу дуней псом зыкъыщыдгъэлъэгъуэну, фIыуэ слъагъу актёрхэмрэ музыкантхэмрэ садэлэжьэну, Оскар, Тони, Лоуренс Оливье, Эмми, Грэмми, «Пальмэ дыщэ къудамэ» Канн саугъэт лъапIэхэр си лэжьыгъэхэм къапэкIуэну сыщIохъуэпс.
— Узыхуэза, узыдэлэжьа цIыхухэм ухурагъэсауэ ехъулIэныгъэм и щэху зыбжанэкIэ къыддэгуашэт.
— Уи зэфIэкIыр уи фIэщ хъужу улэжьэныр, хуабжьу гугъущ, ауэ арыншауэ зыри къохъулIэнукъым. Хуабжьу сыхуейт си ехъулIэныгъэмкIэ фIыщIэ зыхуэсщIын егъэджакIуэ гуэрым и цIэ къисIуэну, арщхьэкIэ, сэ апхуэдэ сиIакъым. Сэ си ехъулIэныгъэм и гъуэгур тыншу щытакъым, си гур зыхуеIэм сыкIэлъыкIуауэ аращ.
— Режиссёр IэщIагъэм дауэ зыхуебгъэсат?
— Институтым сыщыщеджэм зэи роль къызатыртэкъым. Куэд мыщIэу сэ къызгурыIуащ актёру сыджэгуну сыхуеймэ, сэ езыр режиссёр сызэрыхъупхъэр. Ди егъэджакIуэхэр къыздеджэхэм зэрадэлажьэм зэпыу имыIэу сакIэлъыплъырт икIи куэд дэмыкIыу сэ къызгурыIуащ дунейр режиссёрым и нэкIэ зэрыслъагъур.
Экзаменхэр щыттым сэ спектаклым къыщагъэсэбэпыну хьэпшыпхэмкIэ жэуаплыныгъэ схьыну къыстралъхьат, ГИТИС-м и егъэджакIуэхэм апхуэдэу си гъащIэр есхьэкIыну къащыхъу къыщIэкIынт…
И пэм щыщIэдзауэ и кIэм нэсыху псори езым зэзгъэщIэжащ, зэи кином сыщымылэжьауэ, цIыхугъэшхуэхэри симыIэу. Иджы си студентхэр къызэупщIа иужькIэ яжызоIэ, кино техыным теухуауэ апхуэдиз дыдэ сщIэну сызэрыхуэмеяр. Ауэ щыхъукIи, роль нэхъыщхьэ бгъэзэщIэну ухуеймэ, кином егъэщIылIа псори а Iуэхум уэ пхуэдэу дебгъэхьэхыфыпхъэщ.
— Сыт хуэдэ фильмхэр бгъэувыну пфIэгъэщIэгъуэн?
— ГушыIэ зыщIэлъхэр, цIыху цIэрыIуэхэм я гъащIэр къызэрекIуэкIар зи лъабжьэ кинофильмхэр тесхыну сфIэфIщ.
— НобэкIэ сытым уелэжьрэ?
— Театрым лэжьыгъитI щызогъэув, зы кино инми яужь ситщ.
— Уэ дауэ уеплърэ, Голливудыр зэрыщыту къэтщтэнщи, бзылъхугъэхэм я увыпIэ щаубыдыжа?
— Сыт хуэдэ Iуэхуми, лэжьыгъэми щхьэхуэу бгъэдыхьэпхъэщ, ар ирекино е ирешоу. СызэреплъымкIэ, щыгъыныджэ бзылъхугъэ уэрэджыIакIуэхэмрэ актрисэхэмрэ дунейр хуэныкъуэжкъым. Апхуэдэр арыншэми куэдщ. ЦIыхухэр зыхуэныкъуэр уэрэд дахэщ, усэфIщ, унагъуэр зэгъусэу зэплъ хъуну кинофильмщ, псалъэм папщIэ «Один дома» фильмыр, удэзыхьэх тхылъхэр, гушыIэ дахэр, насыпыр зи лъабжьэхэрщ.
— Голливудым щылажьэ бзылъхугъэ-режиссёрхэм ятеухуауэ цIыхухэм сыт жаIэу зэхэпхмэ нэхъ къапщтэрэ?
— Режиссёр бзылъхугъэм и кином ахъшэ хэплъхьэмэ, абы лIыхъужьыгъэ хэлъу, лъэпощхьэпо псоми емылъытауэ, Iуэхур и кIэм нигъэсынурэ, а Iуэхум мылъку ин къыхихыжынущ, сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, режиссёр-бзылъхугъэм и зэхэщIыкIыр нэхъ куущ.
Лъэпкъ Iущыгъхэр
Дунейр зы цIыхум хухахакъым
Бзур зыIэтыр дамэщ, цIыхур зыIэтыр акъылщ.
Гуащэрэ пэт данэ кIапэ щощIэ.
Гум илъыр фэм къеIуатэ.
Гур мыгъмэ, нэр гъыкъым.
Псым хэлъ пхъэр мэфри, фэм дэлъ гур мэбампIэ.
Зэз зи бзэгу телъым IэфI щымыIэж къыфIощI.
Жьы уимыIэмэ, щIэи уиIэкъым.
ЖамыIа щыIэкъым, ямыщIа мыхъумэ.
Джэгу пэтрэ нэ иращI.
Дзыгъуэ нэпсейр шэм етхьэлэ.
Дунейр зыгъэнэхур зы дыгъэщ.
Делэр гугъэурэ жьы мэхъу.
Гум емыкIур нэми екIукъым.
ХьэщIэм и ерыскъыр къыдокIуэ.
Хамэм ухуэмыубэ, быным ухуэмыдзыхэ.
ФIыуэ слъагъум хуэзмыщIэнур сремыIэ.
Фыз бзаджэр лIыгъэжьщ.
Унэрыс зи бий нэхърэ унэщIыб — биищэ.
Уи адэр фIамэ, уэ уи щытхъукъым, къуэфI упIамэ, къыпщытхъунщ.
УзыукIыр уи бийщи, ущIэзылъхьэжыр уи къуэшщ.
Пщащэр щалъхуа унэм я хьэщIэщ.
Нысэм зэхихыу уи пхъум еущие.
Лъагъуныгъэр дахагъэ-Iеягъэкъым.
Къуэш зимыIэм башым IэплIэ ирешэкI.
Къуэм и псэр анэм и псэфылъэщ.
Къуэр напщIэщи, пхъур набдзэщ.
Уи псалъэ гъэIэси, уи нэмыс гъэбыдэ.
Зи бзэ IэфIым блэр гъуэмбым къреш.
Дунейр зы цIыхум хухахакъым.
Уи жагъуэгъум уи псэр ептми, уи щэху иумыт.
Бей жей езэгъыркъым.
