Атуовэ Алтынай: Си гъащIэр Iыхьлыхэмрэ ныбжьэгъухэмрэ къыздагъэщIэращIэ
Дэтхэнэ зы цIыхуми къыхуохуэ зэплъэкIыжу и IуэхущIафэхэр, и зэфIэкIхэр къыщипщытэж, зригъэхъулIэну зыщIэхъуэпс и мурадхэр щызэпилъыт зэман. Апхуэдэщ «Ногай давысы» («Нэгъуейхэм я макъ») газетым и редактор нэхъыщхьэ, цIыху гуащIафIэ Атуовэ Алтынай. Бзылъхугъэ гуапэр илъэс бжыгъэ дахэ щрикъум ирихьэлIэу зыхуэдгъэзащ зыпэрыт IэнатIэм, и лэжьэгъухэм, и унагъуэм зэрахущытым, цIыхубз насыпым, гъащIэм хуиIэ еплъыкIэхэм теухуа упщIэхэмкIэ.
— Алтынай, уи юбилейм ирихьэлIэу сыт хуэдэ тыгъэкIэ гъащIэр къыпхуэупсэну ущыгугърэ? Уи хъуэпсапIэ щэхухэм я кIапэлъапэ къытхузэIупхамэ арат…
— Пэжщ, къэбгъэщIар илъэс бжыгъэ пыухыкIам щынэблагъэкIэ зэфIэбгъэкIахэр кхъузанэм щIэбгъэкIыжурэ зэпыболъыт. Си щхьэкIэ, иджыпсту апхуэдэ щытыкIэщ сызэрытыр. БлэкIа илъэсхэм зэзгъэхъулIахэм сроплъэж, дяпэкIэ къыспэщылъ къалэнхэм согупсыс. Мурадхэр куэд хъуми, зэкIэ абыхэм сакъытеувыIэнкъым. Си IэнатIэм творческэ ехъулIэныгъэ мымащIэ щызиIэми, абы арэзы сытехъуэу сытIысыжыркъым, сыту жыпIэмэ журналистыр зэпымыууэ щIэм и лъыхъуакIуэу щытын хуейщ. Аращи, къэкIуэнум фIыкIэ сыщыгугъыу, Iуэху бгъэдыхьэкIэщIэхэр сиIэу си юбилейм сыIуощIэ.
— АнэдэлъхубзэкIэ къыдэкI газетым илъэсипщIым щIигъуауэ уриунафэщIщ. Бзылъхугъэ-унафэщIу ущытыныр уи дежкIэ тынш хьэмэрэ къогугъуэкIрэ?
— УнафэщIу ущытыныр икIи гугъущ икIи тыншщ. УнафэщIым хэлъын хуей хьэлхэм ящыщ Тхьэм къызбгъэдилъхьауэ къыщIэкIынщ. Си адэр «Эркин-Юртский» совхозым илъэс зыбжанэкIэ бухгалтер-экономисту щылэжьащ. СызэреплъымкIэ, абы щапхъэ тесхащ цIыхухэм уадэлэжьэфын папщIэ ахэр къыбгурыIуэн, Iуэхум захуагъэ хэлъу убгъэдыхьэн зэрыхуеймкIэ. СызэрыцIыкIурэ сощIэж ди унагъуэр цIыху кIуапIэу, си адэр куэ-дым чэнджэщэгъу яхуэхъуу, и Iуэху еплъыкIэм куэд арэзы къытехъуэу, пщIэшхуэ къыхуащIу зэрыщытар. Лэжьыгъэм къыщощхьэпэ зэгурыIуэныгъэр, зым адрейм дзыхь хуищIыныр, ехъулIэныгъэ узэриIэнум шэч къызэрытумыхьэр. Къыхэгъэщыпхъэщ цIыху къэс хьэл-щэн зырыз, насып, гъащIэ зэхуэмыдэ зэраIэри. Языныкъуэхэм деж ахэр къыбгурыIуэн папщIэ психологыу ущытын хуей мэхъу. Мытыншми, къызэхъулIэу къызолъытэ.
— Журналист, унафэщI, унэгуащэ къалэнхэр къохъулIащ, зыр адрейм зэран хуэмыхъуу. Абы и лъэныкъуэкIэ, дауи, дэIэпыкъуэгъу, щIэгъэкъуэн къыпхуэхъу щыIэу къыщIэкIынщ…
— Дауи, апхуэдэщ си унагъуэр — си анэр, си шыпхъухэр, си щхьэгъусэр, ди бынхэр… Iыхьлыхэмрэ ныбжьэгъухэмрэ си гъащIэр къыздагъэщIэращIэ, лэжьыгъэр къыздагъэпсынщIэ. ГъащIэм сыхуэарэзыщ си анэмрэ си шыпхъухэмрэ си Iуэху зэIумыбзхэр къызэрыздагъэпсынщIэм, си гуфIэгъуэхэр къызэрыздагъэлъапIэм, си гукъеуэхэмрэ ехъулIэныгъэхэмкIэ садэгуэшэну Iэмал сызэриIэм папщIэ. Си щхьэгъусэр сыт щыгъуи си щIэгъэкъуэнщ, си дэIэпыкъуэгъущ. Ди бынхэр — ди гуфIэгъуэшхуэщ.
— Алтынай, укъыщыхъуа Эркин-Юрт къуажэм теухуауэ нэгъабэ дунейм къытехьа тхылъыр зытхахэм уэри уащыщщ. Абы узэрыхэлэжьыхьам и гугъу къытхуэщIыт.
— Си къуажэгъухэм сатетхыхьыну Iэмал сызэриIар гуапэт. СызэрыцIыкIурэ къыздэгъуэгурыкIуэ цIыхухэм ятеухуауэ дгъэхьэзыр лэжьыгъэр гъэщIэгъуэнт икIи жэуаплыныгъэ зыпылът. Ди къуажэм и цIэр зи ехъулIэныгъэкIэ, зэфIэкIкIэ, щIэныгъэкIэ зыгъэIуахэм, щIэблэм щапхъэгъэлъагъуэ яхуэхъуахэм я цIэ къипIуэну гуапэт. Апхуэдэхэр Эркин-Юрт жылэм и мащIэтэкъым — тхакIуэхэр, щIэныгъэлIхэр, сурэтыщIхэр, дохутырхэр, егъэджакIуэхэр, мэкъумэш хозяйствэм и ветеранхэр, жылэм и тхыдэм лъэужь дахэ къыхэзына цIыху пщIы, щэ бжыгъэхэр. Къэбгъэлъагъуэмэ, тхакIуэ цIэрыIуэ Капаев Иса удэлэжьэну щIэщыгъуэт. Ар тхылъ къыдэгъэкIыным, лэжьыгъэр цIыхухэм ягу нэсу гъэхьэзырыным хуэIэзэ лэжьакIуэшхуэщ.
— Сыт хуэдэ хьэл-щэн нэхъыщхьэ журналистым хэлъын хуейуэ къэплъытэр?
— Нэхъыщхьэращи, журналистыр сыт щыгъуи пэжым и телъхьэу щытын хуейщ. ИтIанэ, цIыхухэм епсэлъылIэфу, бгъэдыхьэкIэ къахуигъуэтыфу щытыпхъэщ. Тхыгъэр фIагъ хэлъу и зэманым гъэхьэзырын хуейщ. Абы и лъэны- къуэкIэ, журналист ныбжьыщIэхэм я тхыгъэхэр и чэзум къатми, нэхъыжьхэм ядэплъейуэ абыхэм я фIагъым нэхъ егугъуамэ нэхъыфIт. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, Урысейм и журналист цIэрыIуэхэр щIэх-щIэхыурэ къытхуеблагъэркъым, ди деж мастер-классхэр щатын хуэдэу. Ауэ, согугъэ ди ныбжьыщIэхэм журналистикэм и хабзэхэр, и жанрхэр я лэжьыгъэхэм нэсу къыщагъэсэбэпыну, гулъытэншэ ямыщIыну. Журналист IэщIагъэр гъэщIэгъуэнщ, ар зэрезгъэфIэкIуэнырщ зи яужь ситыр.
— Уи гъащIэ гъуэгуанэм уриплъэжмэ, къохъулIахэм ящыщу сыт нэхъ уигу къинэжар?
— Си гъащIэр къызэрекIуэкIамкIэ сыарэзыщ икIи зыкIи сыщIегъуэжыркъым. Сабиигъуэ дахэ, гукъинэж сиIащ (унагъуэм сранэхъыщIэти, зэпымыууэ гулъытэ къысхуащIырт). Санкт-Петербург сыщеджэу къэзгъэзэжа нэужь, япэщIыкIэ Къэрэшей-Шэрджэс Республикэм и телевиденэм сыщылэжьащ. ИужькIэ «Ногай давысы» газетым сагъэкIуащ. АдэкIи апхуэдэу гъащIэм сехъулIэну сыщогугъ.
— Къэрэшей-Шэрджэс тележурналистикэм и тхыдэм уи цIэр нэтынхэр езыгъэкIуэкI япэ цIыхубзу зэрыхыхьар узэрыгушхуэ хъунщ. Апхуэдэу «Ногай давысы» газетым и япэ бзылъхугъэ редактор нэхъыщхьэ узэрыхъуар жэуаплыныгъэшхуэ зыпылъщ. Япэу ущытынымкIэ сыт уи къару къигъэхъуапIэр?
— Пэжщ, телевиденэми газетми щызиIа ехъулIэныгъэхэм срогушхуэ. Абы къыдэкIуэу ар икIи жэуаплыныгъэ ин зыпылъ IэнатIэщ. ГъэщIэгъуэныракъэ, жэ-уаплыныгъэ зэрысхьыр быдэу зэрызыхэсщIэращ къару къысхэзылъхьэри. Телевиденэм анэдэлъхубзэкIэ нэтынхэр япэу дгъэхьэзырын щыщIэддзам къызгурыIуэрт си Iуэху бгъэдыхьэкIэм, си зэфIэкIым куэд зэрелъытар. КъищынэмыщIауэ, си лъэпкъэгъухэм си фэ зэрыраплъынур хьэкъыу спхыкIати, сыт хуэдэ Iуэхури ныкъусаныгъэншэу зэрызэфIэсхыным яужь ситт. Нобэр къыздэсым абы сытетщ. Республикэм и хъыбар- егъащIэ IэнатIэхэр къапщтэмэ, ди газетыр нэхъыфI дыдэхэм ящыщщ.
— Дэтхэнэ зы бзылъхугъэми хуэдэу, удз гъэгъахэр фIыуэ плъагъуу къыщIэкIынщ.
— Пэжщ. Удз гъэгъахэр сфIэфI дыдэщ, сыту жыпIэмэ я теплъэ къудейм гукъыдэжрэ дэрэжэгъуэрэ къуат, IуэхуфIхэм, гуапагъэм ухуагъэуш. Абы ящыщ гуэрым и цIи къисIуэну сыхуейкъым. ЩIыуэпсым къигъэщIа, дахагъэм и нэщэнэ дэтхэнэ зы удз гъэгъари фIыщ.
— Алтынай, уи махуэмкIэ сынохъуэхъу, узыншагъэ, гуапагъэ, насып уиIэну, уи хъуэпсапIэхэр къохъулIэну.
— Тхьэр арэзы къыпхухъу.
Дэбагъуэ Кърымхъан.
ЦIыхухэр и фIэщ хъууэ
«Ногай давысы» газетым и редактор нэхъыщхьэ, КъШР-м щIыхь зиIэ и журналисткэ Атуовэ Алтынай «Зелёная лампа» теленэтыным къыщысцIыхуащ. УрысыбзэкIэ екIуэкIыу щыта а нэтыным а зэманым щIэупщIэшхуэ иIэт.
Абы и хьэщIащ ди тхакIуэ, усакIуэ цIэрыIуэхэу Капаев Суюн, Кумратовэ Чэлдыхъан, нэгъуэщI творческэ цIыхухэри. А нэтыныр езыгъэкIуэкIым и мурадт къригъэблэгъахэр телевизореплъхэм яригъэцIыхуну, абыхэм я зэфIэкIым хигъэгъуэзэну, щылажьэ унэтIыныгъэм щыIэ зыужьыныгъэм теухуа я Iуэху еплъыкIэхэр къаригъэIуэтэну. Гу зэрылъыстамкIэ, Алтынай нэтын къэс Iуэху бгъэдыхьэкIэщIэхэр къигъэсэбэпырт, нэхъ щIэщыгъуэ зэрыхъуным хущIэкъуу. «ХъыбарыщIэхэр» щригъэкIуэкIым абы къыгурыIуащ макъ дахэкIэ Тхьэр къыпхуэупса къудейкIэ а IэнатIэр къызэромыхъулIэнур, атIэ телевизореплъхэм ягу удыхьэн папщIэ узытепсэлъыхь Iуэхум фIыуэ ущыгъуазэу, ар зэрыпэжым шэч къытумыхьэу ущытын зэрыхуейр.
Мытыншу къилъытэми, Алтынай и лэжьыгъэр фIыуэ елъагъу. Курыт еджапIэм зэрыщеджэрэ IэщIагъэ щэху зригъэгъуэтыну ар хущIэкъуакъым, цIыхущIэхэр зригъэцIыхуныр сыт щыгъуи фIэгъэщIэгъуэнт. Къэбгъэлъагъуэмэ, Атуовэ Алтынай Къэрэшей-Шэрджэсым нэгъуеибзэкIэ нэтынхэр езыгъэкIуэкIа и япэ бзылъхугъэ тележурналистщ. И нэтынхэр нэхъыбэу зытегъэщIауэ щытар щIэныгъэлIхэртэкъым, атIэ жыджэру псэу къызэрыгуэкI къуажэдэсхэрт, иригъэблагъэхэр куэдкIэ щапхъэ зытепх хъунхэт.
ЕхъулIэныгъэ куэд щызыIэригъэхьа телевиденэр игу пымыкIми, «Ногай давысы» газетым и редактор нэхъыщхьэ къулыкъур къыщыхуагъэфащэм, Алтынай и анэдэлъхубзэм хуиIэ лъагъуныгъэр текIуэри, абы арэзы техъуащ. Атуовэр зэпымыууэ хущIокъу зэ-фIэкI зиIэ и лэжьакIуэхэм нэхъри зэрызригъэужьыным, ахэр щIэхэм зэрытригъэгушхуэным, зэрызэкъуигъэувэным.
Зи бынхэр, унагъуэр фIыуэ зылъагъу унэгуащэм къехъулIащ зи IэщIагъэм хуэIэижь унафэщI къищIыкIын. Алтынай къызэрилъытэмкIэ, ар и фIыгъэщ профессиональнэ лъагапIэ зригъэгъуэтыным сыт щыгъуи хуэхьэзыру къызэрекIуэкIам, гупыфI зэрыхэхуам. Абы и фIыгъэ хэлъщ дэIэпыкъуэгъу хъуну хьэзыр щхьэгъусэ зэриIэми.
«Ногай давысы» газетым щIэх-щIэхыурэ сыщыщIыхьэ къохъури, зэи срихьэлIакъым ар и макъ Iэтауэ и лэжьакIуэхэм щепсалъэ. Гу зылъыптэращи, газетым зэхъуэкIыныгъэхэр къыщыхъуащ, ар нэхъри щIэщыгъуэ, щхъуэкIэплъыкIэ хъуащ, кIуэ пэтми йофIакIуэ.
Газетым и редакцэм куэд къокIуалIэ, хэти фIыщIэ ящIыну, хэти Iуэху зэIумыбзхэр ягъэзэкIуэжын мурадкIэ. Алтынай дэтхэнэми гуапэу IуощIэ икIи цIыхур къызытекIухьа Iуэхур зэфIегъэкI.
Мы махуэхэм зи илъэс бжыгъэ дахэр зыгъэлъапIэ Атуовэ Алтынай нэгъуей лъэпкъ журналистикэм зригъэужьащ, хэлъхьэныгъэфIхэр хуищIащ. ЗригъэхъулIа лъагапIэхэм къыщымыувыIэу лъагапIэщIэхэм хуэкIуэ бзылъхугъэ гуащIафIэр ехъулIэныгъэ, узыншагъэ, цIыхубз насып щремыщIэ!
Аджыкъуэ Сэкинат.
