Си къуэрылъху-пхъурылъхухэм срогушхуэ
«Гум пэгъунэгъур фIэдахэщ», жеIэ адыгэм. Шэч хэмылъу дэтхэнэми ифI игъэлъэпIэжыну, хиIэтыкIыну яужь итщ. Абы щэху хэлъу къыщIэкIынкъым, арами сыкъывгурыIуэу емыкIу сыкъэвмыщIыну сыфщогугъ. Быным нэхърэ абыхэм къащIэхъуэжар тIукIэ нэхъ гуащIэу уолъагъу, сэ си быным къатепщIыкIыжауэ пщIым нэблагъэ сызэриIэр си гурыфIыгъуэшхуэщ. Абыхэм я ехъулIэныгъэм си гур хагъахъуэ, къару къызат, гъащIэм гукъыдэж хузагъэщIу сопсэу. Сыхуейщ сэри си гурыфIыгъуэмкIэ сывдэгуэшэну.
Си къуэрылъху — пхъурылъхухэм я щIэныгъэм хагъэхъуэн, я къэухьым зрагъэужьын мурадкIэ дунейм щызэбгрыкIащ. Си пхъурылъху ЛIэужь Алинэ КъБКъУ-м и медицинэ къудамэр фIы дыдэу къиухауэ Санкт-Петербург ординатурэм щIэсщ, къуэрылъху Сапранович Даниэл МЧС-м и академием (Москва) фIы дыдэу щоджэ, стипендие нэхъ лъагэм хуэдэ къехь, зыдеджэ гупым я пашэщ.
КъыкIэлъыкIуэу зи гугъу фхуэсщIынур си къуэрылъху Къумыкъу Элинэщ. Абы и анэр Америкэм и Штат Зэгуэтхэм экономикэмкIэ доктор лэжьыгъэ щыпхигъэкIыну щыкIуэм, инджылызыбзэр нэхъыфIу зрагъэщIэн пап-щIэ и бынитIри къызэдищтауэ щытащ. Си къуэрылъху Алим экономисту еджэри, Вашингтон IэнатIэ хъарзынэ къыщратауэ мэлажьэ. Си нысэ Иринэ Атлантэ дэт университетым щыпрофессорщ. Си щIалэ Артур экономикэ щIэныгъэхэм я доктор цIэр къыфIащауэ и унагъуэм и Iуэхур щыдэкI къэралым мыкIуэу хъуакъым. КIэщIу жыпIэмэ, унагъуэм я Iуэхур хъарзынэу докI, ауэ Iыхьлыхэр абыхэм хуабжьу дахуэныкъуэщ, дигу къокI, псом хуэмыдэу Элинэ дахэм и бзэ IэфI дыдэм анэшхуэхэр дыдихьэхыфащи, абы нэхъ дыхуозэш.
Элинэ Атлантэ къалэм дэт университетым и медицинэ къудамэм илъэс ещанэ хъуауэ щоджэ, дохутыр Iэзэ хъуну дыкъегъэгугъэ. Абы сэр нэмыщIкIэ иджыри анэшхуитI иIэщ, зым Барнаул къалэм дэт университетым и урыс литературэ къудамэр къыщиухащ икIи абы щригъаджэу щытащ. Сэ КъБКъУ-м и урыс-адыгэ литературэ къудамэр къэзухащ. Элинэ медицинэм хуеджэ щхьэкIэ, урыс литературэм зэрыдихьэхыр США-м хуабжьу къыщегъэсэбэпыр. Зыщеджэ Атлантэ къалэм дэт университетым хамэ къэрал куэдым къикIахэу студент куэд щIэсщи и ныбжьэгъухэр зэрыпсалъэ бзэхэ- ми дехьэх. Элинэ мурад ещI а университетым илъэс 20 хъуауэ щылажьэ «Русский клуб» зэгухьэныгъэм кIуэну. Мыбы студентхэм урысыбзэ щызэрагъащIэ.
— 1992 гъэм къызэрагъэпэщауэ щыта клубым и президенту хахауэ щытар Краснощёковэ Еленэщ. Иджы Элинэ «Урыс клубым» и президентщ.
— «Ди «Урыс клубым» щыщ ухъуну гугъукъым: дэ пщыхьэщхьэ зэхуэс тщIыуэ урыс кинохэм, тхыгъэхэм дыщытепсэлъыхькIэ, къытхыхьэр дыщыгуфIыкIыу къедгъэблэгъэнущ, — жеIэ Элинэ. Пщащэр клубым и унафэщIу хаха иужькIэ, абы къекIуалIэхэр урыс литературэм дригъэхьэхыну, инджылызыбзэм зэрырипсалъэм хуэдэу, урысыбзэми ирипсэлъэфу игъэсэну ищIа мурадыр иджы къехъулIауэ ебж. Клубым екIуа- лIэ студентхэм я мызакъуэу, университетым и егъэджакIуэхэри урысыбзэм дрегъэхьэх, урыс тхакIуэшхуэхэр ярегъэцIыху, абыхэм я тхыгъэ къыхэха- хэм щыгъуазэ ещI, тхыгъэхэм урысыбзэкIэ еджэну къыхуреджэ. Уеблэмэ, студентхэм я театр гупжьей яIэжщи, спектаклхэр урысыбзэкIэ ягъэув.
Сэ хуабжьу си гуапэ хъуащ си къуэрылъхум апхуэдэ къалэн щхьэпэ зэригъэзащIэр. Щэ бжыгъэм щIигъу ныбжьыщIэхэм я бзэм, яхэлъ щэнхабзэм зэрыригъэужьым. Абы и мызакъуэу, Мэзкуу дэт университет-хэм практикэ щрагъэкIуэкIыну письмо зэхуатхри зэпащIэ, щIэныгъэ зэдэгуашэ ящIу я студентхэр Урысейм къокIуэ, зэрощIэ, зэдолажьэ.
А зыхэтхэм, зыхуэзэхэм езыр щалъхуа щIыналъэм теухуауэ яжриIэмкIэ сыщеупщIкIэ: «Умыгузавэ, нанэ, абыхэм сэ Кавказ Ищхъэрэм, Налшык къалэ сызэрыщыщыр ящIэ. КартэкIэ ар здэщыIэр езгъэцIыхуащ, къалэм и дахагъэр зэпыу имыIэу яхузогъэхъыбар. СыкъэкIуэжыхукIэ папэ сыздишэ Iуащхьэмахуэ и хъыбар куэд яхузоIуатэ. Адыгэ хабзэм и дахагъыр яжызоIэ, адыгэ шхыныгъуэхэр язогъэцIыху. ЗекIуэ, зыплъыхьа-кIуэ дыщыкIуэкIэ, си анэм лэкъум, хьэлывэ схуещIри, яфIэIэфIу яшх», — жеIэ абы.
Элинэ зи унафэщI «Урыс клубым» хыхьэну хуей дэтхэнэми зригъэхъулIэфынущ.
«Урыс щэнхабзэм цIыхухэр хэдгъэгъуэзэныр, ар фIы и лъэныкъуэкIэ едгъэцIыхуныр ди къалэнщ, абы зы фIы гуэр хэзылъхьэфыну, къыджезыIэфыну хуейхэм къытхуатхыну хуитщ. Дэ абыхэм дащыгуфIыкIынущ, жэуапи еттыжынущ, — жиIэри и электрон хэщIапIэр къызитащ — Къумыкъу Элинэ: elinak@uga.edu
Элинэ щыкIуэжым Къэбэрдей-Балъкъэрым щыт- риха сурэт, адыгэ тхакIуэхэм я тхыгъэ куэд зэдихьащ.
«Нанэ, сэ иджыри дохутырышхуэ сыхъуху Америкэм сыщеджэнущ. ИтIанэ адыги, балъкъэри, урыси фызгъэхъужынщ», — къыщызжиIэм, си ныбжьыр зэрыхэкIуэтам сапэмыплъэфынкIэ зэрыхъунум сигъэгумэщIри, нэпсыр къысфIекIуащ.
Хъарзынэщ, сэ сапэмыплъэфми, езыхэр зэгуэр Къэбэрдей-Балъкъэрым къэкIуэжмэ, абыхэм зэрагъэгъуэта IэщIагъэр лъэпкъми-къупщхьэми къахуэсэбэпынщ. Абы си гур фIы ещI.
Хьэмыкъуэ Марие.
