Лъэпкъ тхыбзэм и махуэр «Адыгэ IуэрытхкIэ» ягъэлъапIэ
Ди лъэпкъэгъуу дунейм тетым Адыгэ тхыбзэм и махуэр ягъэлъапIэ гъатхэпэм и 14-м. Абы ирихьэлIэу ДАХ-м и жэрдэмкIэ ди лъэпкъэгъухэр зэуIуу зэрыс республикэхэмрэ къэралхэмрэ щекIуэкIащ «Адыгэ Iуэрытх». Адыгэбзэм и пщIэр къэIэтын, лъэпкъым анэдэлъхубзэмкIэ бгъэдэлъ щIэныгъэр хэгъэхъуэн папщIэ зэхаша Iуэхугъуэр ДАХ-м къыдаIыгъащ КъБР-м ЦIыхухэр егъэджэнымкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и министерствэм, Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым, ДАХ-м хэт хасэхэм.
«АДЫГЭ Iуэрытхыр» нэгъабэ япэу ирагъэжьа Iуэхугъуэщ. Дигу къэдгъэкIыжынщи, илъэс ипэ КъБР-м мы Iуэхугъуэм хэтыну жэрдэм зыщIам я бжыгъэр цIыху минитIым щынэсырт. КъызэгъэпэщакIуэхэм зэрамыгугъауэ, 2020 гъэми ахэр жыджэру хэтащ Iуэрытхым. Псом хуэмыдэу цIыхушхуэ къекIуэлIащ КъБР-м а Iуэхугъуэм щыхухаха щIыпIэу КъБКъУ-мрэ Лъэпкъ библиотекэм и пэш хуитышхуэмрэ. АдыгэбзэмкIэ яхузэфIэкIыр къахутэну жэрдэм зыщIахэм яхэтт жылагъуэ лэжьакIуэ цIэрыIуэхэр, газетхэм, радиом, телевиденэм я журналистхэр, нэгъуэщI куэди.
Сыхьэт 15-м Лъэпкъ библиотекэм къекIуэлIахэм яхэтт Дунейпсо Адыгэ Хасэм и Iэтащхьэ Сэхъурокъуэ Хьэутий, Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ, «Адыгэ псалъэ» газетым и редактор нэхъыщхьэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд, КъБР-м и Адыгэ жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм я ЗэзыгъэуIу советым и пашэ Къалмыкъ Жылэбий, Лъэпкъ библиотекэм и унафэщI Емуз Анэтолэ, КъБР-м и Iэтащхьэм и Администрацэм ЩIыналъэ политикэмкIэ и управленэм и пашэ Къуэжей Артём сымэ.
Сэхъурокъуэр къызэхуэсахэм гуапэу ехъуэхъуащ Адыгэ тхыбзэм и махуэ къэблагъэмкIэ, фIыщIэ яхуищIащ апхуэдэ жэрдэм зэращIамкIэ икIи къыхигъэщащ мы Iуэхугъуэм лъэпкъым и дежкIэ мыхьэнэшхуэ зэриIэр.
Iуэрытхыр зытратхыхьыну къыхахар КIэрашэ Тембот и «Шапсыгъ пщащэ» тхыгъэм щыщ пычыгъуэт. Зи ныбжькIи зэтемыхуэ, адыгэбзэмкIэ зи зэфIэкIхэри зэхуэмыдэ псоми жэуаплыныгъэшхуэ яхэлъу, я гукъыдэжыр лъагэу, дэрэжэгъуэ яIэу сыхьэт енкIэ ятхащ адыгэ диктантыр. ЖыIэпхъэщ я лэжьыгъэ IэнатIэм къыпэрыкIыу къекIуэлIахэм я бжыгъэр зэрымымэщIар. Зым адрейр тригъэгушхуэжу, зыхэт Iуэхугъуэр лъэпкъ Iуэхуу зэрыщытыр зэдаIыгъыу елэжьахэщ ахэр тхыгъэм.
Ди республикэм и къуажэхэм дэт еджапIэхэми щатхащ мы махуэм Адыгэ диктант. ЕджакIуэ, егъэджакIуэхэм нэмыщIкIэ, абыхэм къекIуэлIащ хъыбарыр зыIэрыхьа, Iуэху щхьэпэм хэтыну гукъыдэж зыщIа къуажэдэсхэр. Апхуэдэу, Аруан щIыналъэм ЩэнхабзэмкIэ и управленэм и унафэщIым и къуэдзэ Зыхьэ Оксанэ и гуащIэ хилъхьэри, къуажэдэсхэм папщIэ махуэшхуэ къызэригъэпэщат. Къызэхуэсахэм адыгэбзэмкIэ я зэфIэкIыр тхыгъэм къыщагъэлъэгъуащ, лъэпкъ джэгур ирагъажьэри, гукъыдэж яIэу, куэду махуэшхуэр ирагъэкIуэкIащ.
ДАХ-м къыхыхьэ хасэхэр щызэхэт щIыпIэхэми къыщызэрагъэпэщат Iуэхугъуэ дахэр. Тыркум щыIэ КАФФЕД-м хыхьэ хасэ зыбжанэм «Адыгэ диктантыр» къыдаIыгъащ хэкурысхэм. Абыхэм ящыщщ Анкара, Истамбыл, Мараш, Къайсэр, Дюзджэ къалэхэм щызэхэт хасэхэр. Iуэрытхым жыджэру хэтащ Молэ Левент, хасэхэм я тхьэмадэхэр, адыгэбзэмкIэ курсхэр езыгъэкIуэкI егъэджакIуэхэр.
Германием и къалэ зыбжанэм, Европэм щыпсэухэм я щэнхабзэ федерацэм къызэщIигъэуIуэри, хэкурысхэм ирахьэжьа Iуэху щхьэпэм, нэгъаби хуэдэу, жыджэру пащащ. Ганновер, Дюссельдорф щыпсэу шэрджэсхэм диктантыр ятхащ. Дунейпсо Адыгэ Хасэм и гъэзэщIакIуэ гупым хэт ДыщэкI Эртан, электрон Iэмалхэр къигъэсэбэпу, и лъэпкъэгъу хэкурысхэм гуапэу къехъуэхъуащ махуэшхуэмкIэ:
— «Европэм щыпсэу адыгэхэм ди мащIэр куэд зыщыфщI, Iуэхугъуэм кърихьэлIар апхуэдэу куэд мыхъуми, ди лъэпкъэгъухэм дызэрыфщIыгъур къывэдгъэщIэну ди мурадащ. Мы Iуэхум адыгэбзэм папщIэ зигу-зил узыр зэрынэхъыбэр къыдигъэлъэгъуащи, ар икъукIэ гуапэ тщыхъуащ, дызэдэлажьэмэ, дызэкъуэтмэ абы ифI къызэрыдэкIынум шэч къытесхьэркъым».
Урысей Федерацэм хуабжьу жыджэру диктантым щыхэтащ щIыналъэ зыбжанэ. Шэрджэс Хасэм и тхьэмадэ Аслъэн Алий къуажэ зыбжанэм щригъэкIуэкIащ Адыгэ Iуэрытхыр. Абы хэтыну гупыж зыщIахэр мащIэтэкъым. ЕджакIуэхэмрэ адэ-анэхэмрэ зэгъусэу зы Iэхугъуэ щыхэткIэ, абыхэм къагуроIуэ а Iуэхум мыхьэнэшхуэ зэриIэр.
Мейкъуапи Iуэрытхыр купщIафIэу щрагъэкIуэкIащ. Анэдэлъхубзэм и пщIэр къэIэтыным хуэгъэза Iуэхугъуэр республикэм къыщызэгъэпэщыным жыджэру хэлэжьыхьащ щIэныгъэлIхэри, Адыгэ Хасэм хэтхэри.
ДАХ-м и ГъэзэщIакIуэ гупым хэт, Ставрополь щызэхэт Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Шыбзыхъуэ Юрэ фIыуэ къызэригъэпэщат Адыгэ диктантыр. Анэдэлъхубзэм хуащI гулъытэр къагъэлъагъуэу, зыхэс лъэпкъхэм хэшыпсыхьыжыныр зигу темыхуэ ныбжьыщIэхэри, нэхъыжьхэри Хасэм щызэхуэсхэри я зэфIэкIхэр къагъэлъэгъуащ.
Мэдзэгу адыгэхэм я зэгухьэныгъэм и тхьэмадэ Дербыт Валерэрэ абы и дэIэпыкъуэгъу ХьэбытIэ Вячеславрэ я жэрдэмкIэ Мэздэгу къалэм щызэхаубла Адыгэ Iуэрытхым кърихьэлIащ школакIуэ цIыкIухэри, нэхъыжьыфIхэри. Лъэпкъыбзэр хъумэным иIэ мыхьэнэр куууэ зыхэзыщIэ тхьэмадэхэр щIалэгъуалэм еущиящ, анэдэлъхубзэр IэщIыб ямыщIыну. ИтIанэ адыгэбзэмкIэ я зэфIэкIыр къызэдагъэлъэгъуащ.
Апхуэдэу ДАХ-м иригъэжьа мы Iуэхугъуэр ялъэщIысащ Москва дэс адыгэхэми. Абы щылажьэ «Черкесия» къэфакIуэ гупым и гъэсакIуэ Шорэ Анзоррэ адыгэбзэ курсхэм я егъэджакIуэ БжьыхьэлI Маринэрэ гупыж ящIри диктаныр ятхащ.
Дунейпсо Адыгэ Хасэм иригъэжьа Iуэхугъуэ дахэр цIыхухэм щызэлъащIысын папщIэ интернет, телевиденэ, радио Iэмалхэр къагъэсэбэпащ ДАХ-м и ГъэзэщIакIуэ гупым хэтхэу Шыбзыхъуэ Юрэрэ Борэ Елдаррэ. Бэджыдэ Елдар триха видео къыхуеджэныгъэхэр цIыхухэм ягу ирихьащ.
Хэт и дежкIи гурыIуэгъуэщ ДАХ-м и закъуэ къарукIэ мыпхуэдэ Iуэхугъуэхэр къызэремыхъулIэнур. Къыхэгъэщыпхъэщ КъБР-м и щIыналъэхэм щыIэ егъэджэныгъэмкIэ управленэхэм лэжьыгъэшхуэ зэрызэфIахар Iуэрытхым теухуауэ жылагъуэхэм хъыбар яIэрыгъэхьэнымкIэ, хэтыну гукъэкI зыщIахэм здатхыну щIыпIэхэр къызэгъэпэщынымкIэ. Си гуапэщ я цIэ къисIуэну Бахъсэн, Налшык къалэхэм, Тэрч, Аруан, Шэджэм, Дзэлыкъуэ, Лэскэн щIыналъэхэм щыщ Нанэ Любэрэ Даур Мадинэрэ, Ирыгу Риммэрэ Балъкъэр Альбинэрэ, Борсэ Альбинэрэ Псэныкъуэ Iэминатрэ, ЛIыIэщын Людмилэрэ Атэлыкъ Альмирэрэ.
Дунейпсо Адыгэ диктантым кърикIуахэм егъэджакIуэ нэхъыфIхэр хэплъэжащ, икIи нэхъ къыхэпэжыкIахэр нобэ, Адыгэ тхыбзэм и махуэм, Налшык щызэхэтыну ДАХ-м и ГъэзэщIакIуэ гупым и зэхуэсым щагъэлъэпIэнущ. Iуэхугъуэм зэрыхэтам щыхьэт техъуэ электрон сертификатхэр Iэрагъэхьэжынущ.
Ди гугъэщ Дунейпсо Адыгэ Хасэм иригъэжьа Iуэху дахэм адэкIи зиубгъуну! Адыгэбзэр хъумэным, щIэблэм ар егъэщIэным, хабзэм щIэпIыкIыным ехьэлIауэ дэтхэнэ лъэпкъ цIыхуми и пщэ къыдэхуэ къалэныр игъэзащIэу дызыхэт зэманым хэпсэукIыфмэ, лъэпкъми лей къытехьэнкъым.
ЩОДЖЭН Iэминат,
Дунейпсо Адыгэ Хасэм и тхьэмадэм и къуэдзэ.
Сурэтыр Къарей Элинэ трихащ.
