Бжьэхэм яхощI, роботхэм къахохъуэ
Газетхэми телеканалхэми къаIэт хъуащ бжьэхэм я Iуэхур зыIутыр. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, абы теухуауэ щIэныгъэлIхэм жаIэр зэтохуэ, щыпсэу къэрал, континент емылъытауэ.
Иужьрей илъэсипщIым Уры-сейм процент 40-кIэ нэхъ мащIэ щыхъуащ бжьэхэм я бжыгъэр. Ар «Высшая школа экономики» институтым игъэбелджыла бжыгъэщи, шэч къытедмыхьэми хъуну къыщIэкIынщ.
США-м я Iуэхур нэхъ Iеижщ. А зи гугъу тщIы иужьрей илъэсипщIым къриубыдэу Америкэм мэзым щIэс бжьэхэм я процент 90-р, унагъуэхэм щаIыгъхэм я процент 80-р фIэкIуэдащ.
ЩIэныгъэлIхэм зэрыжаIэмкIэ, апхуэдэурэ екIуэкIмэ, 2025 гъэхэм ехъулIэу бжьэхэр кIуэдыжыпэнкIэ хъунущ, ар щIыуэпсым и щыты-кIэм пхуэмыгъэзэкIуэжыну егуэуэнущ. МэкъумэшхэкIхэм я Iыхьэ щанэр къытхуэгъэкIыжынукъым.
ООН-м хэтщ ФАО жыхуаIэр — ерыскъымрэ мэкъумэшхэкIымрэ елэжьхэм я зэгухьэныгъэ. Бжьэхэм ятеухуауэ икIэщIыпIэкIэ зыгуэр щIэн зэрыхуейм гу лърагъэтэн щхьэкIэ, ФАО-м къыхилъхьэри, мы гъэм накъыгъэм и 20-м япэу ягъэлъэпIащ Бжьэхэм я дунейпсо махуэр. Узыншагъэр хъумэнымкIэ дунейпсо организацэмрэ (ВОЗ) ФАО-мрэ зэгурыIуэри, пестицидхэр къызэрыбгъэсэбэпын хуей щIыкIэм и Международнэ кодекс зэхалъхьащ. «НэгъуэщI мыхъуми, унагъуэхэм удз гъэгъахэр куэду щывгъэкI, бжьэхэр кIуэдыжыну дыхуэмеймэ», — жаIэ а кодексыр зи жэрдэмхэм.
Дауи, псори епIэщIэкIакъым а кодексым къигъэувыр ягъэзэщIэну, ауэ Iуэхур зыIутыр хьэкъ зыщыхъуаи щыIэщ. Псалъэм папщIэ, Европэм илъэс зыбжанэ хъуауэ къыщагъэсэбэпыжыркъым глифосат зыхэлъ гербицидыр, аращ удз къамыгъэкIын щхьэкIэ щIым халъхьэр. Ар дуней псом щызыщэ компаниехэм ящыщу нэхъ лъэрыхьым а гербицид лIэужьыгъуэр ищэжыркъым, дызэрыщыгуфIыкIынщи, Урысейри хиубыдащ ар зримыщэжхэм.
ЗэрыгурыIуэгъуэщи, зы компанием имыщэкIэ Iуэхур зэфIэкIыркъым. ЩIыпIэ къэс я унафэ ящIыжын хуейщ, мэкъумэш, хадэхэкI яIэну хуеймэ. Урысейр къапщтэмэ, а Iуэхум теухуауэ щапхъэу къалъытэ Белгородскэ областыр. Мыбы илъэс къэс щагъэмащIэ пестициду къагъэсэбэпыр, биологие IэмалхэмкIэ гъавэ бэв зыIэрагъэхьэ. А щIыкIэм тету щIым и закъуэкъым яхъумэр, атIэ цIыхуми я узыншагъэм хуэщхьэпэн Iуэху ялэжь.
— Бжьэхэр кIуэдыжа иужькIэ илъэсиплI гъащIэщ цIыхуцIэ зиIэм къахуэнэр, — жиIэу щытащ Эйнштейн, сыту жыпIэмэ бжьэхэм яушэс (опылять ящI) мэкъумэшхэкIым я процент 75-р. Бжьэхэм дэкIуэдыжынущ мыIэрысэри, нащэри, къэхьэуэри, нэгъуэщI куэди. Пестицидхэр зыгъэмэщIахэм я гъавэм зэрыхэмыщIам и щапхъэфIхэр щыIэщ, а мэкъумэшыщIэхэм къагъэкIым химие щхъухь тракIэркъыми, я хьэсэбгъухэм бжьэ матэхэр щаIыгъщ.
Гузэвэгъуэм уимыгъэщIэн щыIэ? Китайм бжьэр къемэщIэкI щыхъум, цIыхухэм я лэжьыгъэм къыхэхъуащ: абыхэм къэкIыгъэм я гъэгъэгъуэм хьэсэмрэ хадэхэмрэ къызэхакIухь къудамэхэр ягъэсысу. Москва и гъунэгъуу хадэ щызиIэхэм мыIэрысэмрэ балиймрэ пшахъуэ кърагъэщэщэхащ, гъэгъар яушэсын мурадкIэ. Хэт жиIэн ар лэжьыгъэ тыншу?
КъэкIыгъэхэр зыщыгугъ бжьэхэр кIуэ пэтми мащIэ зэрыхъум игъэгузавэри, Гарвард университетым и щIэныгъэлIхэм бжьэ-робот къагупсысащ. Америкэм нэмыщIауэ, бжьэ-роботым йолэжь Японием, Инджылызым, Польшэм я щIэныгъэлIхэри.
Хъунщ, бжьэм и къалэным роботыр пэлъэщу сощI, ауэ фор къыздикIынур дэнэ?
