Убэлэрыгъ хъунукъым
КъБР-м узыншагъэр хъумэнымкIэ и министр Къалэбатэ Рустамрэ «Роспотребнадзор»-м и Къэбэрдей-Балъкъэр щIыналъэ къудамэм и унафэщI Пагуэ Жыраслъэнрэ дыгъуасэ журналистхэм яIущIащ коронавирус узыфэр мы зэманым зэбгрымыгъэкIынымкIэ ирагъэкIуэкI лэжьыгъэр хуаIуэтэну, я упщIэхэм жэуап иратыну.
Пагуэ Жыраслъэн къызэхуэсахэм ягу къигъэкIыжащ коронавирусым пэщIэтынымкIэ КъБР-м и Оперативнэ штабым и зэIущIэ иджыблагъэ зэрекIуэкIар икIи абы къызэрыщыхагъэщар сымаджэхэм я бжыгъэм хуэмурэ зэрыхэхъуэжыр.
— Къэбгъэлъагъуэмэ, КъБР-м Узыншагъэр хъумэнымкIэ и министерствэр ди гъусэу хуэдгъэфэщат апхуэдэ щытыкIэм фокIадэм и кIэм дызэрыхуэкIуэжынур, арщхьэкIэ къызэрыщIэкIамкIэ, сымаджэхэм я бжыгъэм хэхъуэн щIидзэжащ шыщхьэуIум и кIэм. Тхьэмахуэм и кIуэцIкIэ сымаджэхэм процент 0,52-кIэ хэхъуащ, тхьэмахуитIыр къапщтэмэ — процент 0,54-кIэ, — жиIащ Пагуэм. — Республикэ унафэщIхэри узыншагъэр хъумэнымкIэ IэнатIэри, дауи, а щытыкIэм хегъаплъэ. Коронавирусым зиубгъун щIыщIидзэжа щхьэусыгъуэхэр псом я дежкIи гурыIуэгъуэу къысщохъу. Псом япэу ар зэпхар щIыналъэм егъэджэныгъэ Iуэхум зэрыщыщрагъэжьэжарщ — еджакIуэхэри ахэр езыгъаджэхэри псори зэхэту цIыху мин 200-м щIигъу дэкIыжащ. Шэч хэмылъу, апхуэдиз цIыху зэхыхьэм узыфэр зэрызэIэпахынкIэ хъунур зыми и дежкIэ щэхутэкъым. КъищынэмыщIауэ, зыгъэпсэхугъуэ лъэхъэнэр зэфIэкIащи, цIыху куэдым хэтауэ, нэгъуэщI щIыпIэ щыIахэми къагъэзэжащ.
Къэпсэлъам зэрыжиIамкIэ, я IуэхущIапIэм къипщытащ нэгъуэщI щIыналъэхэм къикIыжахэмрэ республикэм и зыгъэпсэхупIэхэм щыIэхэмрэ я узыншагъэр. КъызэрахутамкIэ, Краснодар щIыналъэм къикIыжахэм ящыщу цIыхуи 10-м коронавирус узыфэр япкърыту къигъэлъэгъуащ, Кърымым щыIауэ — цIыхуи 4-м, Дагъыстэным — 5, Тыркум — 3, США-м — 2. Апхуэдэуи ди щIыналъэм и санаторэхэм щIэса цIыхуи 4 сымаджэу къащIащ (3-р Москва щыщу, 1-р Оренбург областым).
— ЗэрыфщIэжщи, коронавирус узыфэм цIыху куэд зэщIицIалэу щыщIидза япэ махуэхэм IуэхущIапIэ куэд зэхуэтщIауэ щытащ. Апхуэдэ Iуэху бгъэдыхьэкIэм кърикIуари нэрылъагъущ — дэ тхузэфIэкIащ щытыкIэр шынагъуэ дымыгъэхъуну. ЖысIэну сызыхуейращи, цIыхухэм абы щыгъуэ дакъыгурыIуащ, ди Iуэхур къыддаIыгъащи, ар куэд и уасэщ, — пищащ Пагуэ Жыраслъэн. — Бадзэуэгъуэм и 23-м IуэхущIапIэ куэд лэжьэну хуит тщIыжын щIэддзащ. Ауэ гуфIэгъуэ зэхыхьэхэм, псом хуэмыдэу хьэгъуэлIыгъуэхэм, цIыху куэд иджыри щызэроцIалэ, сымаджэхэм хэхъуэ щIаIэм ар и зы щхьэусыгъуэщ. Нэхъ и пэкIэ, зэрытщIэжщи, хьэгъуэлIыгъуэхэр зыгъэпсэхугъуэ махуэхэм и закъуэ екIуэкIыу щытауэ аращ, иджы махуэ къэси зэхохьэ. ЗэрызыкIэлъыплъыжын, зэрызахъумэжын Iэмалхэм ящыщу «Роспотребнадзор»-м къигъэувхэр нэхъыбэм зэрамыгъэзащIэми щытыкIэр нэхъ хьэлъэ ещI. Апхуэдэ дыдэу дыуэщIхэри ирагъэкIуэкI.
Пагуэм жиIащ коронавирус узыфэм ирисымаджэхэм я бжыгъэр тхьэмахуитIым и кIуэцIкIэ иджыри хэхъуэу гу лъатэмэ, «Роспотребнадзор»-м и Къэбэрдей-Балъкъэр щIыналъэ къудамэмрэ КъБР-м Узыншагъэр хъумэнымкIэ и министерствэмрэ ягъэхьэзыра Iэмалхэр, коронавирус узыфэм зимыубгъун щхьэ-кIэ щIыналъэм щагъэувауэ щыта мардэхэр, щIэрыщIэу къэщтэжыныр КъБР-м и Оперативнэ штабым и зэIущIэм къызэрыщыхалъхьэнур. Зи хуитыныгъэхэр ягъэмэщIэнухэм ящыщщ шхапIэхэр, IуэхущIапIэ инхэр. Апхуэдэуи хьэгъуэлIыгъуэхэр ирагъэкIуэкIыну хуит ящIынукъым (зэрышэ ныбжьыщIэхэмрэ я щыхьэтхэмрэ къищынэмыщIа, нэгъуэщI хэтын хуейкъым), дауэдапщэхэм благъэ-Iыхьлы нэхъ гъунэгъу дыдэхэм фIэкIа мыкIуэну къыхураджэнущ. Къэпсэлъам жиIам дыщIигъуащ а псори щытыкIэм елъытауэ зэрыщытынур, сымаджэхэм я бжыгъэм хэхъуэну зэрыхуагъэфащэр ипэжыпIэкIэ къыщIэмыкIыну зэрыщыгугъыр.
Пагуэм къыхигъэщащ узыфэм зиубгъун щыщIидза япэ Iыхьэм мардэхэм ебэкъуахэр къызэрапщытар икIи абыхэм зэребэкъуам теухуауэ Iуэху 88-рэ судым зэрырагъэхьар. Абыхэм ящыщу 25-м хэплъащ, къуэдыхэр тралъхьащ. Апхуэдэуи судым и унафэкIэ IуэхущIапIи 5 зэхуащIащ: ерыскъы щащэ тыкуэни 2, зыщагъэдахэ IуэхущIапIэу 1, хозмагрэ универсамрэ зырыз. Ахэр щIыпIэкIэ Налшык, Бахъсэн, Малкэ, Къэщкъэтау щыIэщ.
— Суд IуэхущIапIэхэм захуэдгъэзэнущ «Роспотребнадзор»-м и щIыналъэ къудамэм къыхилъхьэ мардэхэм темытхэм административнэ къуэдыр нэхъ ткIийуэ ирагъэхьыну е махуипщI, пщыкIутху хуэдизкIэ зэхуащIыну, — жиIащ къэпсэлъам.
Пагуэм жиIащ къэрал санитар дохутыр нэхъыщхьэм и унафэкIэ хамэ къэрал къикIыжхэм махуищым и кIуэцIкIэ коронавирус узыфэм теухуауэ тест ирагъэщIын зэрыхуейр, абы зэрыпхыкIар Къэрал Iуэхутхьэбзэхэр щыхуащIэ Интернет сайтым иралъхьэн зэрыхуейр. Апхуэдэуи а унафэм зэхъуэкIыныгъэхэр иджыблагъэ халъхьащ, тестым кърикIуар къаIэрыхьэжыхункIэ ахэр цIыхухэм яхэмыхьэу я унэм зэрыщIэсыжын хуейр къыхэщу. Мы зэманым къызэрапщытамкIэ, хамэ къэрал къикIыжахэр цIыху 1870-рэ мэхъу, абыхэм ящыщу 1090-м тест ирагъэщIащ, узыфэр яIэкъым. ЦIыху 715-м нэблагъэм иджыри тест ящIакъыми, дэтхэнэми и Iуэхум ехьэлIауэ судым зыхуагъэзэнущ протокол ягъэхьэзырын папщIэ. Абы и лъэныкъуэкIэ къуэдыуэ тралъхьэфынущ датхэнэми сом мин 40-м нэс.
КъБР-м Узыншагъэр хъумэнымкIэ и министр Къалэбатэ Рустам жиIащ бжьыхьэ-щIымахуэ пIалъэм ирихьэлIэу зэраубзыхуар узыфэ зэрыцIалэхэм зэрыпэщIэтыну Iэмалхэр. А Iуэхугъуэхэр къызэрызэрагъэпэщыну мылъкур федеральнэ бюджетым къыхэкIыу къэкIуащ. Апхуэдэуи КъБР-м и Iэтащхьэмрэ Правительствэмрэ я унафэкIэ республикэ бюджетым ахъшэ лей къыхагъэкIащ, зэрызахъумэж Iэмэпсымэхэмрэ хущхъуэхэмрэ къэщэхуным, сымаджэщхэр зыхуэныкъуэхэмкIэ къызэгъэпэщыным ехьэлIауэ.
— Япэ дыдэу узыфэм дыщыпэщIэувэм пIащIэгъуэкIэ зэдгъэпэщын хуей хъуащ дызыхуэныкъуэ медицинэ Iэмэпсымэхэмрэ сымаджэщхэр а Iуэхум тегъэпсауэ къызэрызэIутхынымрэ. Ауэ иджыпсту къыхэгъэщыпхъэщ а Iуэхум ди медицинэ IуэхущIапIэхэр хьэзыр зэрыхуэхъуар, — жиIащ Къалэбатэм. — Сымаджэхэм я бжыгъэм щыхэхъуэ зэманым ди республикэм сымаджэщу 7 щылэжьащ, зыхуей мардэхэм тещIыхьауэ. Район сымаджэщхэр зыхуэныкъуэ рентген Iэмэпсымэхэр федеральнэ ахъшэкIэ къэтщэхуащ. Къалэн нэхъыщхьэ дыдэу диIар кислородкIэ къызэгъэпэща зэрыхъунрати, мы зэманым медицинэ IуэхущIапIэу 9-м ар яIэщ. Иджыпсту коронавирус узыфэ зиIэу къахутахэм IуэхущIапIитхум щакIэлъоплъ. Псори зэхэту гъуэлъыпIэ 982-рэ хьэзыру диIэщ, 600-м щIигъур ИВЛ IэмэпсымэхэмкIэ къызэгъэпэщащ. Апхуэдэуи резерву зы сымаджэщ диIэщ. Ар къалэн куэд щагъэзащIэ район зэхуаку сымаджэщырщ, гъуэлъыпIэ 90 щIэтщ. Мэкъуауэгъуэ мазэм республикэм и унафэщIхэм унафэ къащтауэ щытащ унэм щIэсу зызыгъэхъужхэри хущхъуэкIэ къызэгъэпэщын зэрыхуейр. Апхуэдэу цIыхухэм дэIэпыкъуэгъу ар яхуэхъуащ, сыту жыпIэмэ хущхъуэхэм я уасэр мащIэтэкъым, ику иту сом мини 7 — 8 хуэдиз текIуадэрти. Мэкъуауэгъуэм къыщыщIэдзауэ а Iуэху сом мелуан 21-м нэблагъэ хухахащ.
Журналистхэр щIэупщIащ коронавирусым къапкърымыхьэн щхьэкIэ къыдагъэкIа вакцинэр республикэм къызэрыIэрыхьамрэ ар цIыхухэм ялъэIэса зэрыхъуну щIыкIэмрэ. КъБР-м узыншагъэр хъумэнымкIэ и министрым зэрыжиIамкIэ, къэралым и щIыналъэ 15-м къищынэмыщIа, адрейхэм вакцинэр яIэрыхьащ, Къэбэрдей-Балъкъэрым цIыху 42-м тещIыхьа дозэ къыхуагъэхьащ. Нэхъапэ дыдэу вакцинэр зыхаIур (езым я арэзыныгъэ хэлъу щытмэ) медицинэ лэжьакIуэхэмрэ егъэджэныгъэ, социальнэ Iуэхухэм хэтхэмрэщ. Мы зэманым вакцинэ 24-р хаIуащ. Ар зэмызэгъа япэ махуэхэм зэкIэ къыхэкIакъым, адэкIи абыхэм я узыншагъэм кIэлъыплъынущ.
Къызэхуэсахэм я гугъу ящIащ фокIадэм къызэIуахыжа курыт школхэм ящыщу зэхуащIыжын хуей хъуахэм я Iуэхур зыIутым. Пагуэ Жыраслъэн къыхигъэщащ зэпэщIэхауэ еджэну карантин ягъэкIуауэ щыта еджапIэ закъуэр, ПсыкIэху дэт школыр, тхьэмахуитI нэужьым лэжьэн зэрыщIидзэжынур. Абы егъэджакIуищрэ зы ныбжьыщIэрэ къыщахутауэ щытащ коронавирус узыфэр яIэу.
— Мы зэманым Налшык къалэм и зы курыт школым и классищ зэпэщIэхауэ еджэну дутIыпщащ. Къэбгъэлъагъуэмэ, егъэджэныгъэ IэнатIэ псоми зэхэту коронавирус узыфэр зиIэу къыщытпщытахэм я бжыгъэр 42-рэ мэхъу — еджапIэ 20-м я ныбжьыщIэ 32-рэ балигъыу 10-рэ. А классищым къищынэмыщIа, иджыпсту нэгъуэщIхэр карантин щIэдгъэкIуэн щхьэусыгъуэ зэкIэ щыIэкъым. Апхуэдэ-уи, фигу къэзгъэкIыжынщи, мы гъэм екIуэкIа ЕГЭ-м хэта IэщIагъэлIхэми я узыншагъэм ткIийуэ дыкIэлъыплъат. Абы щыгъуэм цIыху 45-рэ сымаджэу къэтхутат икIи я къалэнхэр ягъэзэщIэну пэрыдгъэхьауэ щытакъым, узыфэм зрамыгъэубгъун щхьэкIэ. Апхуэдэ Iэмалхэр дяпэкIи къэдгъэсэбэпыну къыщIэкIынщ, — жиIащ Пагуэм.
Къэпсэлъахэр къытеувыIащ коронавирус узыфэ зиIэхэм еIэзэ медицинэ лэжьакIуэхэм я улахуэм дыщIагъу ахъшэр зэрат щIыкIэми щытыкIэм адэкIэ зэрызиужьыну хуагъэфащэми.
— ДызэреплъымкIэ, вакцинэр нэхъыбэм яIэрымыхьауэ, коронавирус узыфэм илъэс къэс къытригъэзэнущ. Нэхъыбэу дыщызыкIэлъыплъыжыпхъэр щIыIэ щыхъу лъэхъэнэхэрщ. Дыщогугъ коронавирусым зиубгъункIэ хъуну зэрыхуэдгъэфащэр пэжу къыщIэмыкIыну. Ауэ псоми дыхуэхьэзырын хуейщ, — дыщIигъуащ Пагуэм.
БАГЪЭТЫР Луизэ.
