Журналистхэм я етхуанэ зэхыхьэшхуэр зэхуащIыжащ
Ингуш Республикэм и къалащхьэ Магас щекIуэкIа, КИФЩI-м и хэгъэгухэм я хъыбарегъащIэ IэнатIэхэм я журналистхэм я V зэхуэсышхуэр дыгъэгъазэм и 1-м зэхуащIыжащ. Ингуш Республикэр илъэс 25-рэ зэрырикъум ирагъэхьэлIа зэхыхьэр къызэрагъэпэщащ «Кавказ Ищхъэрэ» щIыналъэ зэхуаку центрымрэ КИФЩI-м и хъыбарегъащIэ IэнатIэхэм я ассоциацэмрэ, УФ-м и Президентым и полномочнэ лIыкIуэу Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм щыIэм и Аппаратыр, Лъэпкъ IуэхухэмкIэ федеральнэ агентствэр, Ингуш Республикэм и Iэтащхьэм и Администрацэр я дэIэпыкъуэгъуу. Iуэху щхьэпэм хыхьэу, Магас къалэм щыIэ Ингуш къэрал университетым и щIэныгъэ библиотекэм къыщызэрагъэпэщащ зэIущIэ зыубгъуахэр, мастер-классхэр, стIол хъурейхэр, эксперт сессиехэр, гъэлъэгъуэныгъэ гъэщIэгъуэнхэр.
ЦIыху 800-м щIигъу зыхэта зэхуэсыр къыхэзылъхьахэм я къалэн нэхъыщхьэу 2017 гъэм къагъэлъэгъуар журналистхэр, жылагъуэм япыщIа IэщIагъэлIхэр, блогерхэр, къулыкъущIэхэр зэкъуагъэувэнырщ, абыхэм яку дэлъ зэпыщIэныгъэхэм зрагъэужьынырщ, ахэр нэхъ жыджэру зэдагъэлэжьэнырщ, хъыбарегъащIэ IэнатIэхэм я Iуэху зэIумыбзхэмрэ ахэр гъэзэкIуэжа зэрыхъунумрэ ятеухуа Iэмалхэр къагъэ-
лъэгъуэнырщ, я Iуэху бгъэдыхьэкIэхэмкIэ зэрагъэхъуэжэнырщ, мыхьэнэ зиIэ проект нэхъ гъэщIэгъуэнхэр утыку кърахьэнырщ.
Зэхуэсыр къызэIуахащ «Урысей Федерацэм и хъыбарегъащIэ IэнатIэхэр хамэ къэралхэм щыIэ апхуэдэ агентствэхэм зэрадэлэжьэнум къыпэкIуэну фIагъхэр» пленарнэ зэIущIэмкIэ. Абы нэхъыщхьэу щытепсэлъыхьащ дунейпсо хъыбарегъащIэ мардэхэмкIэ зэдэгуэшэну зэричэзум, дяпэкIэ нэхъ жыджэру зэрызэдэлэжьэнум, щIыналъэ хъыбарегъащIэ IэнатIэхэм я мыхьэнэмрэ увыпIэмрэ къызэрагъэнэхуэнум.
УФ-м и Президентым и полномочнэ лIыкIуэу Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм щыIэм и къуэдзэ Владимиров Максим зэхуэсым хэтхэм ягу къигъэкIыжащ КИФЩI-м и журналистхэм я зэхуэсышхуэр 2013 гъэм и щэкIуэгъуэм Псыхуабэ къалэм и «Интурист» хьэщIэщым япэу зэрыщрагъэкIуэкIар. КИФЩI-м и хэгъэгухэм я хъыбарегъащIэ IэнатIэхэм я лэжьакIуэхэм я зэIущIэ нэхъыщхьэу къалъытэ зэхуэсышхуэр илъэс къэс щагъэIэну зэрыхущIэкъум, абы дунейпсо мыхьэнэ игъуэту зэрыхуежьам и щыхьэту абы къигъэлъэгъуащ мыгъэрей етхуанэ зэхыхьэм япэу Армением, Азербайджаным, Куржым, Абхъазым, Осетие Ипщэм я лIыкIуэхэр къызэрырагъэблэгъар. Зэхыхьэм щыжаIащ Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм и хэгъэгухэм я хъыбарегъащIэ IэнатIэхэм я журналистхэм я VI зэхуэсышхуэр етIанэгъэ Шэшэн Республикэм щрагъэкIуэкIыну зэраубзыхуар.
Пленарнэ зэIущIэм къыкIэлъыкIуа «ХъыбарегъащIэ IэнатIэхэм лъэпкъ, дин темэхэр зи лъабжьэ Iуэхугъуэхэр къызэрагъэлъагъуэр» эксперт сессиер иригъэкIуэкIащ УФ-м и Жылагъуэ палатэм хэт Крашенниковэ Вероникэ. Къызэхуэсахэм абы гу лъаригъэтащ лъэпкъ, дин мыхьэнэ зиIэ иджырей Iуэху зэIумыбзхэр къызэрагъэлъэгъуэну щIыкIэм. Крашенниковэм журналистхэм чэнджэщ яритащ апхуэдэ Iуэхугъуэхэм хуэсакъыну, нэхъ телъэщIауэ тепсэлъыхьыну, щыуагъэ ямыгъэкIуэну, IуэхуфIхэм, гуапэхэм гулъытэ нэхъыбэ хуащIыну. Зэхыхьэм хэтахэми къыхагъэщхьэхукIащ федеральнэ, щIыналъэ хъыбарегъащIэ IэнатIэхэм я лэжьакIуэхэр Кавказым къыщыхъу Iуэхугъуэхэм нэхъ зэпэшэчауэ иужьрей илъэситIым тепсэлъыхь зэрыхъуар.
— ЩIыналъэ, федеральнэ СМИ-хэм я лэжьакIуэхэр нэхъ жыджэру зэдэлажьэ зэрыхъуами гу лъыботэ. Абыхэм къапэщылъщ я къарухэр зэкъуагъэувэу ягъэзэщIэ- ну къалэнхэр. Урысей къэралыгъуэм пщIэрэ щIыхькIэ гъэнщIа и тхыдэ напэкIуэцIхэм, дэтхэнэ зы лъэпкъми ятеухуа пэжым къытеувыIэн хуейщ, — къыхигъэщащ Шэшэн Республикэм лъэпкъ политикэмкIэ, щIыналъэ зэпыщIэныгъэхэмкIэ, печатымрэ хъыбарегъащIэ IуэхухэмкIэ и министр Умаров Джамбулэт.
Умаровым щIигъужащ пресс-турхэм хыхьэу, Кавказ Ищхъэрэм и щIыналъэхэм щыпсэу лъэпкъхэм я хабзэ, щэнхабзэ дахэхэмрэ щIыуэпс къулеймрэ СМИ нэхъыщхьэхэм я журналистхэр хагъэгъуэзэн, зэхыхьэ гъэщIэгъуэнхэр къызэрагъэпэщу, федеральнэ каналхэр кърашэлIэн зэрыхуейр.
Дагъыстэн Республикэм и Iэтащхьэм и Администрацэмрэ и Правительствэмрэ я управленэм и унафэщIым и къуэдзэ Зубайруев Зубайр къыхигъэщащ диным теухуауэ Интернетым щызэбграгъэх хъыбарыпцIхэмкIэ щIалэгъуалэр зэрагъэжакъуэр, муслъымэнхэр къэралым пэщIагъэувэну зэрыхэтыр. Абы и хэкIыпIэу Зубайруевым къигъэлъэгъуащ «Муслъымэныр хэкупсэ нэсщ икIи къэралым и цIыхущ» проектыр зэдагъэзэщIэныр, тхыдэм и пэжыр щIэблэм ирагъэджыныр.
— Совет зэманым лъэпкъ зэмылIэужьыгъуэхэм ящыщ ныбжьыщIэхэм зэгъусэу пионер лагерхэм зыщагъэпсэхуу, щэнхабзэ, щIэныгъэ, нэгъуэщI унэтIыныгъэхэмкIэ зэхъуажэу зэрыщытар куэдкIэ къахуэщхьэпащ. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, иджырей щIалэгъуалэр пэжыжьэщ гъунэгъу лъэпкъхэм я псэукIэмрэ къадекIуэкI хабзэхэмрэ. Зи гугъу сщIа Iуэху дахэхэр иджыри къыхэтлъхьэжамэ фIыт, — жиIащ Зубайруевым.
Журналистхэм я дунейпсо федерацэм хэт, радиожурналист Дубровинэ Татьянэ къыхилъхьащ Урысейм и щIыналъэхэм я псэукIэм теухуа нэтынхэр къэзыт радиоканалыр къызэIуахыжыну. «Голос России» федеральнэ каналым хыхьэ «Кавказ» каналыр 2014 гъэ пщIондэ лэжьащ икIи ди къэралми хамэ щIыпIэхэми щIэупщIэ щаIэу щытащ.
КъБР-м Граждан жылагъуэ IуэхущIапIэхэм ядэлэжьэнымрэ лъэпкъ IуэхухэмкIэ и управленэм и Iэтащхьэ КIурашын Анзор жиIащ Лъэпкъ IуэхухэмкIэ федеральнэ агентствэм (ФАДН-м) и жэрдэмкIэ къызэрагъэпэща этнографие диктантыр лъэпкъхэм яку дэлъ зэгурыIуэныгъэр гъэбыдэнымкIэ къызэрыщхьэпар.
— Лъэпкъ Iуэхухэм ехьэлIауэ федеральнэ каналхэмкIэ къат хъыбархэм законым тету якIэлъыплъын хуейщ. Жылагъуэм я зэгурыIуэныгъэр куэдкIэ елъытащ СМИ-м зэбграгъэх хъыбархэр зыхуэдэми. Кавказым щыпсэу лъэпкъхэм лIэщIыгъуэ блэкIахэм къызэдакIуа гъуэгуанэхэр, лIыхъужьыгъэкIэ гъэнщIа тхыдэ напэкIуэцIхэр, щIыпIэ дахэхэр къыщыгъэлъэгъуа фильмхэр трахамэ, ди щIэблэми, нэгъуэщI лъэпкъхэм я дежкIи щхьэпэ хъунут, — жиIащ Москва щыIэ Кавказ клубым и унафэщI Джафаров Шамиль.
Джафаровым къыхилъхьа жэрдэмым арэзы техъуэу Умаров Джамбулэт жиIащ Кавказым щыпсэухэр щIэпхъаджащIэу хэIущIыIу зэрыхъуар къалъытэу, абыхэм лэжьакIуэ емызэш, IэпщIэлъапщIэ, щIэныгъэлI, усакIуэ, нэгъуэщI цIыху щэджащэхэр зэракуэдыр къегъэщIэнымкIэ ар зэрыIэмалыфIыр.
Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм и хэгъэгухэм я хъыбарегъащIэ IэнатIэхэм я журналистхэм я V зэхуэсышхуэм и етIуанэ махуэм хьэщIэ лъапIэ- хэр ирагъэблэгъащ. Апхуэдэхэщ КИФЩI-м и хэгъэгухэм я Iэтащхьэхэр, федеральнэ хъыбарегъащIэ IуэхущIапIэхэм, жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм, хьэрычэт Iуэхухэм я лIыкIуэхэр. Хабзэ зэрыхъуауэ, зэхыхьэм хэтхэмрэ абы и хьэщIэхэмрэ япэу гу зылъатар Кавказ Ищхъэрэм и хэгъэгухэм я хъыбарегъащIэ IуэхущIапIэхэм я гъэлъэгъуэныгъэрщ. Абы хыхьэу щIыналъэ къэс щхьэхуэу утыку кърахьащ икIи кърихьэлIахэм щхьэхуэу яхутепсэлъыхьащ хэгъэгухэм я СМИ нэхъыщхьэхэм я зыужьыныгъэхэр зыхуэдэм. Апхуэдэхэт республикэхэм къыщыдэкI газетхэмрэ журналхэмрэ, тхылъ тедзапIэхэм я иужьрей къыдэкIыгъуэхэр, нэгъуэщI ехъулIэныгъэхэр. Къэбгъэлъагъуэмэ, ди республикэм и плIанэпэм щагъэува выставкэм зыщызыплъыхьахэм «КъБР-Медиа» къэрал кIэзонэ IуэхущIапIэм и унафэщI Къэзанш Людмилэ яхутепсэлъыхьащ щIыналъэм и хъыбарегъащIэ IэнатIэхэм я щытыкIэм-рэ абы зэрызрагъэужьымрэ. КъБР-м нэтынхэр къэзыгъэлъагъуэ и ягъэIэпхъуэ телевизионнэ станцым эфир занщIэкIэ къитащ Iуэхугъуэ нэхъыщхьэхэм ятеухуа репортажхэр. ЭкранышхуэмкIэ къагъэлъэгъуащ ди щIыналъэм и зыгъэпсэхупIэхэр, щIыпIэ дахэхэр, республикэм зэфIэкIрэ ехъулIэныгъэрэ щызиIэ IуэхущIапIэхэр.
Выставкэ нэужьым ирагъэкIуэкIа пленарнэ зэIущIэр теухуауэ щытащ къулыкъущIэхэмрэ пресс-IуэхущапIэхэмрэ зэрызэдэлажьэм. Зэхыхьэм хэтащ УФ-м Кавказ Ищхъэрэм и IуэхухэмкIэ и министр Кузнецов Лев, Лъэпкъ IуэхухэмкIэ федеральнэ агентствэм и унафэщI Баринов Игорь, УФ-м и Президентым и полномочнэ лIыкIуэу Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм щыIэм и къуэдзэ Попков Валерий, УФ-м связымрэ цIыхубэ коммуникацэхэмкIэ и министрым и къуэдзэ Волин Алексей, Ингуш, Къэбэрдей-Балъкъэр, Осетие Ищхъэрэ — Алание республикэхэм я Iэтащхьэхэу Евкуров Юнус-Бэч, КIуэкIуэ Юрий, Битаров Вячеслав, Псков областым и губернатор Ведёрников Михаил сымэ.
Зэхыхьэм и лэжьыгъэр ирагъэжьэным и пэ къихуэу, УФ-м и Президентым и полномочнэ лIыкIуэу Кавказ Ищхъэрэм щыIэ Белавенцев Олег зэхуэсым хэтхэм къахуигъэхьа видеофIэхъусымрэ зэрызахуигъазэмрэ едэIуащ. Юбилей форумым и щхьэхуэныгъэхэр зыхуэдэм я гугъу щищIым, абы къыхигъэщащ Псыхуабэ мыхъуу, япэу ар КИФЩI-м и хэгъэгухэм ящыщ зым зэрыщрагъэкIуэкIыр, нэгъуэщI щIыналъэхэм я лIыкIуэхэр япэу къызэрыхашар зэхуэсыр дунейпсо зэхыхьэ зэрыхъум и щыхьэту къызэрилъытэр, нэгъуэщI щIыналъэхэм щыщ журналистхэмрэ КИФЩI-м и СМИ нэхъыщхьэхэм я лэжьакIуэхэмрэ зэрызэдэлэжьэнум фIагъ куэд къыпэкIуэну зэрыщыгугъыр. Белавенцевыр зэхуэсым хэтхэм ехъуэхъуащ я лэжьыгъэм ехъулIэныгъэхэр щаIэну.
Кузнецов Лев зэхуэсыр къызэзыгъэпэщахэмрэ абы хэтхэмрэ фIэхъус щарихым, къыхигъэщащ Кавказым и хъыбарегъащIэ политикэр нэхъыщхьэу зыхуэунэтIауэ щытын хуейр хъыбарыфIхэр щызэбграгъэхыныр мыхъуу, абы щыпсэухэри нэгъуэщI щIыпIэхэм щыщхэри щIыналъэм и щыIэкIэ-псэукIэм и пэжыпIэм хагъэгъуэзэнырщ. Абы щапхъэу къихьа къэхутэныгъэм тепщIыхьмэ, 2013 гъэм къыщыщIэдзауэ Кавказ Ищхъэрэм и СМИ-м щызэбграгъэх хъыбар гуапэхэр 2,5-кIэ нэхъыбэ хъуащ. Министрым къыхигъэщащ Кавказым и псэукIэр зыхуэдэр лъэныкъуэ псомкIи пэжу къагъэлъэгъуэным мыхьэнэшхуэ зэриIэр.
Баринов Игорь жиIащ курыт еджапIэхэм я егъэджэныгъэ программэм хыхьэу Урысейм щыпсэу лъэпкъхэм ятеухуа щIэныгъэ щIэблэм зэрырамытым къыхэкIыу а къалэныр хъыбарегъащIэ IэнатIэхэм я журналистхэм я пщэ къызэрыдэхуэр. Абы къыхигъэщащ журналистхэм я псалъэм куэд зэрелъытар, жэуаплыныгъэ ин зэрахьыр зыхащIэу сыт хуэдэ хъыбарри зэпашэчын зэрыхуейр. Бариновым журналистхэр къыхуриджащ я лэжьыгъэм зыщрихьэлIэ сыт хуэдэ зэпэщIэтыныгъэхэми ехьэлIа Iуэхугъуэхэр зэхагъэкIын папщIэ къэпщытакIуэхэм, къулыкъущIэхэм зыхуагъэзэну.
Пленарнэ зэIущIэм и пэ къихуэу форумым и хьэщIэ лъапIэхэр лэжьыгъэ IуэхукIэ зэпсэлъащ. Абы хыхьэу, Ингуш Республикэмрэ Псков областымрэ я зэпыщIэныгъэхэм зрагъэужьын мурадкIэ, сату-экономикэ, щIэныгъэ-техникэ, социальнэ, щэнхабзэ зэгурыIуэныгъэхэр зэращIылIащ.
Зэхуэсым и программэм хыхьэу, КИФЩI-м и СМИ-хэм я ассоциацэм и правленэм и унафэщI Баканов Вадим иригъэкIуэкIащ «ХъыбарегъащIэ IуэхущIапIэхэмрэ хабзэхъумэ органхэм я лэжьакIуэхэмрэ зэрызэдэлажьэр» стIол хъурейр. УФ-м Лъэпкъ гвардиемкIэ и федеральнэ къулыкъущIапIэм хъыбарегъащIэ IэнатIэхэмрэ граждан жылагъуэ IуэхущIапIэхэмрэ ядэлэжьэнымкIэ и департаментым и унафэщI Веклич Александр, Урысей гвардием и щIыналъэ органхэм я къудамэу КИФЩI-м и щIыналъэхэм щыIэхэм, УФ-м и Следственнэ комитетым и щIыналъэ управленэхэм я лэжьакIуэхэм, КИФЩI-м и хъыбарегъащIэ IуэхущIапIэхэм я зэгухьэныгъэхэм щыщхэр зэIущIэм щытепсэлъыхьащ хабзэхъумэ органхэм я лэжьакIуэхэмрэ хъыбарегъащIэ IэнатIэхэмрэ зэрызэдэлажьэм ехьэлIа Iуэхугъуэхэм. Щхьэхуэу къытеувыIащ хабзэхъумэ IэнатIэхэм я пресс-IуэхущIапIэхэмрэ СМИ-мрэ зэрызэдэлажьэм, абы хэлъ Iуэху зэIумыбзхэм. Зэхыхьэм хэтхэм къагъэлъэгъуа лъэпощхьэпохэм ящыщщ СМИ нэхъыщхьэхэм я журналистхэр иужьрей зэманым блогерхэм ирагъэкIуэт зэрыхъуар. Абы и щхьэусыгъуэу къалъытэр блогерхэм я лэжьыгъэр къызэрамыпщытэрщ, абыхэм зэбграгъэх хъыбархэм я пэжыпIэм зэрыкIэлъымыплъырщ.
«Эволюция средств массовой информации: цифровизация и перспективы развития» эксперт сессием къыщыпсэлъахэм нэхъыщхьэу жаIар къызэщIэпкъуэжмэ, ар хъыбарегъащIэ IуэхущIапIэхэм я лэжьыгъэр цIыхухэр дахьэхын хуэдэу щIэщыгъуэу, гъэщIэгъуэну, купщIэ иIэу, кIэщIу, зэманым декIуу яухуэн зэрыхуейрщ. Апхуэдэу къыхагъэщащ Интернетыр цIыхухэм жыджэру къызэрагъэсэбэпым и фIыгъэкIэ, телевиденэмрэ радиомрэ я нэтынхэм, газетхэмрэ журналхэмрэ къытехуэ тхыгъэхэм электрон Iэмалым тету зэрызыхагъэгъуазэр. КъищынэмыщIауэ, социальнэ сайтхэм ди зэманым зэрызаужьам и гугъу щащIым, къытеувыIащ абыхэмкIэ зэбграгъэх хъыбархэм я зэран куэдым зэрекIым. Апхуэдэхэщ зыкъомым я паспортхэр, я хэщIапIэхэр, зыщагъэпсэху щIыпIэхэр хэIущIыIу зэращIым къыхэкIыу, щIэпхъаджащIэхэм бэлыхь Iэджэ зэрыхагъахуэр. Апхуэдэ шынагъуэм зэрызыщыпхъумэну хэкIыпIэу къагъэлъэгъуар уи гъащIэм теухуа хъыбар лейхэмрэ сурэтхэмрэ Интернетым щызэбгрумыгъэхынырщ. Интернетым хъыбар нэпцIхэр нобэ куэду «зэрыщызэIэпахым» къыхэкIыу, абы щызэхах хъыбархэм я пэжыпIэр япэщIыкIэ зэхагъэкIыну зэракъалэнри щIагъужащ.
Журналист, актёр, режиссёр, «Звезда» телеканалым и обозреватель Самолётов Алексейрэ Дубровинэ Татьянэрэ я «Мастерство интервьюирования» мастер-классым хыхьэу телевиденэм, газетым, радиом я журналистхэм яхутепсэлъыхьащ интервью жанрым хэлъ щхьэхуэныгъэхэм, цIыхум зыхуэбгъэзэн ипэ, Iэмал имыIэу абы и гъащIэмрэ и гуащIэмрэ зыхэбгъэгъуэзэн, уи упщIэхэр япэщIыкIэ бгъэхьэзырын, узэпсалъэм пщIэ хуэпщIын зэрыхуейм, журналистым щыуагъэ IэщIэкIыну хуитыныгъэ зэримыIэм, нэгъуэщIхэми. Абыхэм я гуапэу къыхагъэщащ интервью къызыIаха цIыху куэд я гъащIэ псокIэ ныбжьэгъу къазэрыхуэхъуар. Самолётовым жэуап иритащ интервьюм ехьэлIауэ журналистхэр зыщIэупщIахэм.
Ингуш Республикэм и къалащхьэ Магас ГуфIэгъуэхэр щрагъэкIуэкI и уардэунэм щызэхуащIыжащ журналистхэм я V зэхуэсышхуэр. Пшыхь гуапэм щагъэлъэпIащ «Медиа Кавказ-2017» зэпеуэм пашэ щыхъуа, фIым я фIыж журналистхэр. Ди гуапэ зэрыхъущи, ди республикэм щыщхэми я цIэ фIыкIэ къраIуащ УФ-м и Президентым и полномочнэ лIыкIуэу КИФЩI-м щыIэм и Аппаратым и саугъэт щхьэхуэр Къэзанш Людмилэ къыхуагъэфэщащ, КъБР-м и ГТРК-м игъэхьэзыра «Черкасские в истории России» фильмым папщIэ. Ар теухуащ Къэбэрдей-Балъкъэрыр Урысейм зэрыгухьэрэ илъэс 460-рэ зэрырикъум. Проектым и унафэщIыр Къэзанш Людмилэщ. Апхуэдэу ди республикэм щыщу ягъэпэжащ ТАСС-м и лэжьакIуэ Гериевэ Асият, щIыналъэм къыщыхъу хъыбархэр нэгъэсауэ тэмэму къызэригъэлъагъуэм пап-
щIэ. «PR-проект нэхъыфI» унэтIыныгъэм пашэ щыхъуащ КъШР-м и «Архъыз-24» телеканалым и лэжьакIуэ Чэнджэщауэ Артур.
Зэхуэсым хэтахэм дыгъэгъазэм и 2-м Джейрах районым зыщрагъэплъыхьащ. Журналистхэр зэбгрыкIыжащ я нэгу зиужьауэ, я IэщIагъэм и щэхухэм теухуауэ щIэ куэд къащIауэ.
ТЕКIУЖЬ Заретэ.
