«Ди щхьэм занщIэу нэскъым, ину Iуми, Хэкум щIыхужиIэр уэрэд бзуми»
Къэбэрдей-Балъкъэр, Адыгэ Республикэхэм щIыхь зиIэ я артист, уэрэдус,
тхакIуэ Иуан Владимир Шэмыс и къуэр къызэралъхурэ илъэс 75-рэ ирокъу
Щэнхабзэм и унэтIыныгъэ куэдым ехъулIэныгъэ щызыIэрызыгъэхьа артистым, тхакIуэм, уэрэдусым цIыхубэм хуаIэ лъагъуныгъэр нобэр къыздэсым кIуэщIакъым. Абы щыхьэт тохъуэ и зэфIэкIым и гугъу ящIу щIэх-щIэхыурэ зэрызэхэпхыр.
Артист хъуным и сабиигъуэм щегъэжьауэ щIэхъуэпса щIалэм ар зригъэхъулIащ балигъ зэрыхъуу. Щукиным и цIэр зэрихьэу Москва дэт театральнэ училищэм 1970 гъэм ягъэкIуауэ щыта адыгэ студием хэтт Владимир. А гупым еджапIэ нэхъыщхьэр къаухри, 1975 гъэм къагъэзэжащ. Ди къэралым и къалащхьэм щыщыIа илъэсхэм, гупым и старостэу щыщытам, хузэфIэкIахэмрэ ищIахэмрэ тепсэлъыхьыжыну фIэфIт Иуаным. Владимири абы къыдеджахэми я напщIэ телът щыстудентым ягъэувауэ щыта спектакль купщIафIэхэр. Абыхэм ящыщу Шолохов Михаил и «ЩIыщIэ къэIэтам» Майданников Кондрат и ролыр щигъэзэщIащ Владимир, ар хэтащ диплом лэжьыгъэу щыта, Горький Максим и «Мещане», Шекспир Уильям и «12-нэ жэщ» спектаклхэми.
Адыгэ театрым зэрыщылэжьа илъэс 36-м къриубыдэу роль 80-м щIигъу игъэзэщIащ Иуаным. Ар щыджэгуащ «Партым и лIыкIуэ», «Къэзышэхэмрэ яшэмрэ», «КъулыкъущIэкъухэр», «Лъэмыж», «Тыргъэтауэ», «Хьэцацэ дахащэ», «Хъыджэбзих къыдэнэжахэмрэ зы цIыхухъурэ», «Хейуэ мысэ хъуахэр» спектаклхэм, нэгъуэщIхэми. Къыхэгъэщыпхъэщ Владимир комедиери, трагедиери, трагикомедиери зэхуэдэу фIыуэ къехъулIэу зэрыщытар.
Лъэныкъуэ зэмылIэужьыгъуэкIэ зыужьыныгъэ, ехъулIэныгъэ зыгъуэта Иуаныр куэдым я нэIуасэт. Хэт зымыщIэжыр балалайкэм дежьууэ абы игъэзащIэу щыта уэрэдхэр?! Уеблэмэ, ахэр дзапэ уэрэду кърахьэкI хъуат.
Псы хуэлIэм псы Iубыгъуэ ептыным хуэдэщ, и зэману уи тхыгъэ дунейм къытебгъэхьэныр. Апхуэдэт Владимир и Iэдакъэ къыщIэкIа тхыгъэхэри. ЦIыхубэр зыгъэпIейтей, зытегузэвыхь, зыгъэгушхуэу къызэщIэзыIэтэ Iуэхугъуэхэм ятеухуауэ куэд итхащ. Абыхэм ящыщщ «Къаблэ, къаблэ, уэ си вагъуэ», «ФIылъагъуныгъэр щымыIамэ», нэгъуэщIхэри. Абы и IэдакъэщIэкI рассказхэр, усэхэр, уэрэдыпкъхэр, жыIэгъуэ гъэщIэгъуэнхэр щызэхуэхьэсауэ тхылъ зыбжанэ дунейм къытехьащ.
Уи гуапэ мыхъуу къанэркъым Владимир и щIалэ Иуан БетIал (ар куэдым яцIыху пшынауэ Iэзэщ) и адэм и усэхэм макъамэ яхуитхыурэ дунейм къызэрытригъэхьэр. Иужьрейуэ ар зэлэжьыжа «ЛIыжь уэрэдыр» куэдым ягу дыхьауэ зэIэпахыу йодаIуэ.
ГъащIэр куэду зэхэлъщ. И дуней тетыкIэ елъытауэ, цIыхухэр жыг лIэужьыгъуэхэм ебгъапщэ хъуну къысщохъу. Хэт и лъабжьэр быдэу щIым хэгъэпщкIуащ, щIым IэфIу щIэлъыр къыщIифыкIыу; хэт и щхьэри и лъабжьэри зэхуэдэу мащIэщ; зыгуэрхэр я гъунэгъуу щытхэм зэран яхуохъу я лъахъц абрагъуэхэмкIэ, уеблэмэ ягъэгъужи къыхэкIыу. Иуан Владимир зы къуэпс закъуэкIэ, «мылIэ Iус» жыхуаIэм хуэдэкIэ, щIым хэтти, арат зыIыгъыр. Дуней жьапщаем апхуэдэу зыщыпIыгъыфын? Арати, и ныбжьыр илъэс 68-рэ фIэкIа мыхъуауэ, Владимир 2011 гъэм дунейм ехыжащ.
«Дунеижьым IэплIэ есшэкIынт» — жиIэ зэпытт Владимир. Абы и жэуапу жысIэну сыхуейт: плъыфабэу зэтепщIыкI и творчествэмкIэ куэдым яцIыхуа Иуан Владимир, дуней псор мыхъуми, адыгэ лъэпкъым IэплIэ быдэ иришэкIащ, зэи хэмыгъуэщэжын лъэужь лъэпкъ щэн- хабзэм къыщигъэнащ.
Щомахуэ Залинэ.
Зэманым и цIыху
ЦIыху къызэрыгуэкIт, псэм къыдыхьэ, хьэрэмыгъэр зи хамэ, пэжыгъэр зи гъуазэт Владимир. Зэхэгъэж ищIу зэи щытакъым, нэгъуэщIхэми ар яхуидэнутэкъым. ЦIыхухэм яхуищIэмкIэ зимыгъэнщIу, нэхъыбэж хузэфIэкIыну щIэхъуэпсу псэуащ. ИщIэну и мурадахэр зэрыпсэуа илъэс бжыгъэм къитIэсакъым…
И щхьэгъусэ Нинэрэ я щIалэ нэхъыщIэ БетIалрэ и гъусэу.
Театр жыпIамэ, сытри къыпхуищIэнут. И гум хыхьэу фIыуэ илъагъурти, арыншауэ псэуфынутэкъым. ЦIыхур, театрыр, адыгэр фIыуэ илъагъурт. Лъагъуныгъэм зэман иIэкъым, жиIэ зэпытт. Усэ, уэрэд е жыIэгъуэ цIыкIу итха нэужь, «къедаIуэт», — жиIэрти, къысхуеджэрт. Зыгуэр мыхъуауэ къысщыхъумэ, ныкъусаныгъэ иIэмэ, е фIы хъуауэ къэслъытэмэ, жесIэрт. «Уэращ редакторыр», — жиIэрти, дыхьэшхырт. ПцIы къыбжиIэнутэкъым, уэри жыпIэу идэнутэкъым, абы и лъэныкъуэкIэ цIыху ткIийт.
Роль гуэр къратамэ, зригъащIэрт, унэм дыщыджэгурти, итIанэт утыкум щыкIуэр. Роль игъэзащIэм игури и псэри хилъхьэрт. ЦIыху гъэщIэгъуэныщэт… Унагъуэ щыхъукIэ, ущызэщыхьи, ущызэкIужи къохъу. КъокъуэншэкIамэ, «къысхуэгъэгъур» щабэу къыбжиIэжынут. ЦIыхум и щыуагъэр имыщIа пэлъытэщ, къыгурыIуэжамэ… ГушыIэшхуэ хэлът, си гъащIэр сыдэгушыIэу ирызигъэхьэкIащ. ЦIыху зэчиифIэт, щэнхабзэм щыщу зыхэмызагъэ щыIэу си фIэщ хъуртэкъым. Абы гугъу щригъэхь щыIэт, къеныкъуэкъужу. А псор фIы дыдэу къызыгурыIуэ сэ зыдезгъэкIурт. ИщIэр, и творчествэр, зыхэт Iуэхухэр фIыуэ умылъагъуу уезэгъынутэкъым. И анэр пшынауэу, и адэр балалайкэ еуэу щытащ. Абыхэм уаIэщIэкIыу зэчиифIэ умыхъуу укъэнэнт… Ди щIалэ нэхъыщIэ БетIал ещхьыркъабзэ хъужащ. Быну иIэм бгъэдыхьэкIэ зырыз, езыхэм яхуэкIуэу къигъуэтырт, бзэ зырызкIэ епсалъэрт, Iуэхугъуэ зэмылIэужьыгъуэхэм хуэIэижьу къызэригъэтэджэным яужь итт. Зэман къэс езым и цIыху иIэжщ. Зыхалъхуа зэманым и цIыхут ар.
Иуан Нинэ,
Владимир и щхьэгъусэ.
2012 гъэ
И хьэл куэд къэсщтащ
Адыгагъэмрэ цIыхугъэмрэ и гъащIэ гъуазэу щытащ ди адэр. ГъащIэ гъуэгум цIыхуу дызэрырикIуэным дыхуиущиящ абы. СыщыцIыкIум, пшынэм сыкъыкъуэмыщу къеслъэфэкIырт, макъамэ зэмылIэужьыгъуэхэр къизгъэкIырт, си адэм сригъэсауэ. ИтIанэ спортым сыдихьэх хъуащ. Уеблэмэ а лъэныкъуэмкIэ сыкIуэну мурад щэхухэр сиIэт.
Ди адэм ар къыщыгурыIуэм, сыхимы-гъэзыхьыщэурэ, «тIуми еплъ» къызжиIат. АрщхьэкIэ пшынэм сыдихьэхыжыпэри, ар IэщIагъэ схуэхъуащ. Адыгэ макъамэ, адыгэ хабзэ — ахэращ сыт щыгъуи япэ иригъэщар, езыри адыгэгу, адыгэпсэ иIэу тетащ дунейм. «Лъэпкъ макъамэр, тхыдэр, хабзэр хъумэн хуейщ», — жиIэ зэпытт. Ар зыхэзыщIа, абы щIапIыкIа и быным, дауи, аращ ди щапхъэр.
Дунейм зэрехыжрэ гу лъыстэу щIэздзащ ди адэм и хьэл куэд зэрысхэлъым. Ныбжьэгъу хэтыкIэ, цIыхур, макъамэр фIыуэ илъагъуу зэрыщытамкIэ срещхьу къысщохъу. И зыхуэпэкIэ къудеймкIи аращ. Iэджэрэ къигъэзэжырт зыгуэрхэр къыщыгъупщэурэ, щIэрыщIэу зыщихуэпэжи къыхуихуэрт, — сэри аращ. Арэзы щIыгъуейт: сыт сымыщIами, иджыри тIэкIу, зымащIэ къэнэжауэ жиIэрт. Къезгъэжьар Iэпэдэгъэлэл симыгъэщIыну арагъэнт, сыт щыгъуи нэхъыфIыж зэрысщIыным сытригъэгушхуэрт. «Уи щхьэ закъуэ мыхъуу, лъэпкъ IуэхукIи сэбэп ухъун» — аращ абы къытхуигъэна чэнджэщыр. ТхузэфIэкI къэдгъэнэнкъым!
Иуан БетIал,
Владимир и къуэ.
И псалъэ тIу тщIыртэкъым
Ди адэр цIыху щабэу, гумащIэу щытащ. Ди унагъуэм, пщIэшхуэ щиIэт абы. Уеблэмэ, ар япэу мышхауэ зэи Iэнэ дыпэрытIысхьакъым.
ФIэлIыкI, укIытэ тхэлъу дыкъагъэтэджащ. ЖиIэр унафэу, и псалъэ тIу дымыщIу дагъэсат. Ар гъащIэм куэдкIэ сэбэп къыщысхуэхъужащ. Укъыщалъхуа унагъуэм щыплъагъуращ уэ бухуэж уи унагъуэм пхьыжынур. Хабзэ зэрылъ унагъуэ къутэркъым. Си унагъуэкIи си щхьэкIи ар къысщхьэпэжащ.
Хуабжьу сфIэфIт ар театрым зэрыщыджэгум сеплъыну. Куэдрэ дыкIуэрт, деплъырт, шэч хэмылъу, дригушхуэрт.
Сэбаншы Жаннэ,
Владимир ипхъу.
Иуан Владимир
Заур
Iуатэж
Ди къуажэр, Арщыдан Ипщэр, къуэм дэсщ. ГупкIэмкIэ къыщыт бгы фэхум и нэкIу дыгъэмыхъуэр гуэрэн-гуэрэнурэ ипхъа зей, къущхьэмышхей жыгхэмкIэ къуажэм къыдоплъэ. ЩIыбагъымкIэ, ХьэнкIыргъуей мэзымкIэ, бгы фэхумкIэ хуэм-хуэмурэ къыдэкI дыгъэм и бзийхэр къищыпурэ къуажэм дегуашэ. АбыкIэ къуалэбзухэми уэрэд нэхъ къыщраш. Мэз цIыкIур тIууэ зэпызыупщI хуейм къуажэм я кхъэр итщ. Чыцэм къыхэплъ сын щхьэплIимэхэм уи нэгу къыщIагъэувэж зызэман къуажэм дэсахэр. Къуажэкум ирикIуэ гъуэгу закъуэм ибгъукIэ зы псы цIыкIу къыщожэх. Ауэ уэшхышхуэ къешхмэ, ари псыхъуэжьымкIэ доуэхри, къуажэ цIыкIур Iэуэлъауэншэ мэхъу. ГъащIэр и пIэм иткъым. Сабий зэщыхуэпыкIауэ унэ зэтетым щеджэхэм уаIуплъамэ уогуфIэ. Ауэ сэ, зауэ зэманым халъхуа сэ, сигу имыхуж сабиигъуэр си нэгу къыщIэувэмэ, гукIэ зызогъэзахуэ, сабийхэр зауэм щыхъумэн, мамырыгъэм щIэбэнын зэрыхуейр. ГукъэкIыжхэм сахэтурэ ди пщIантIэм сыдохьэж.
… Зауэм кIуа си адэм къигъэзэжакъым. Си анэри зыхэт къуажэ фызхэм хэт белкIэ, хэти гуахъуэкIэ колхоз хьэсэр къагъэбатэ. Хэти жэмкIэ евэ. ЦIыхухэр мэжэщIалIэщ. Шхын зи куэди дэсщ къуажэм, ауэ утрагъаплъэркъым. Ди адэ къуэш Хьэмырзи абыхэм ящыщщ. Ар дызэриблагъэм щыхьэт техъуэ Iуэхугъуэ гуэрхэри, Хьэцацэ щыдэмысым и деж, щилэжьи щыIэщ.
— ШыгъуэгумкIэ зы нартыху фалъэ низгъэуващи, фхьыи фшхы, ауэ зыми зыри жевмыIэ, — къыщыджиIи щыIэщ зэзэмызэ, мо и набдзэ IувышхуитIыр дригъэуей-къригъэухыу, къызэрыдэплъ щIагъуи щымыIэу. И фызыр щыдэсым деж, дэ тщыщ куэбжэпэм фIагъэкIыркъым. Псом хуэмыдэу зытеплъэ мыхъур сэрат. Сыкъызэралъагъуу Заур еджэрт:
— КIуэи мо зэфIэшар, мо КъэлакIуэхэ я лэгъупкъэIубыжыр пщIантIэм къыдумыгъэхьэу зыхуейр жегъэIэ, ЦIунэ, — жиIэрти, Заур къигъакIуэрт фызым. Заур япхъу нэхъыжьым и къуэт. Я лъапсэм къранауи япIырт. Ар гъумэтIымэурэ си деж къэсырт, зы хьэлу Iыхьэ къысIэщIилъхьэрти сыкъиутIыпщыжырт. Махуэ гуэрым лIыжьыр мэзым кIуати, Хьэцацэр дэкIыным сыпэплъэу хадапхэм махуэр щысхьащ, си ныбжьэгъум сыхуэзэну, арщхьэкIэ фызыр дэмыкIыурэ мэзакIуэри къэсыжащ. Хьэмырзэ гувыр зэщIитIыкIщ, Iэдэж ищIри, лъэсу пщIантIэм дишэжащ. Ар телъыджэ къысщыхъуауэ, Заур слъэгъуар хуэсIуэтэжащ. Езыми зыуи къыщымыхъуу къыщIигъуащ:
— Уи гугъи уэ, ди дадэ пелуанщ. Абы зэ уэгъуэм и пыIэмкIэ мэл домбейр къреуд. Абы удэмыджэгу, — къысхуегъэщIагъуэ нэхъри, — щищIалэгъуэм щыгъуэ гуэдз гулъэ щхьэлым дишу гувыр дэнэри, витIым я зыр ныбэгукIэ хэтIысхьати, фIэгуэныхь хъури щIитIыкIщ, вым и пIэкIэ езыр пэщIэувэри дишауэ щытауэ къуажэдэсхэм тхьэ щаIуэж.
— Iэу, уа, атIэ ар зи къарууагъыр Хьэцацэ щхьэ темыкIуэрэ? ИтIанэ фи деж сыныдагъэхьэнт, — къызжьэдэлъэтащ сэ занщIэу.
— Ар абы къарукIэ текIуэнт, ауэ и напэр трихыжын, фызым езауэу. Абы жылэ псом пщIэ къыхуащI, унафэщIхэри къакIуэурэ къочэнджэщ, — жиIащ Заур хэплъэурэ. Ар илъэсипщI фIэкIа мыхъуами, дадэкъуапэ цIыкIу жыхуаIэм хуэдэт.
— Председателым и шым сытесу сыкъэплъэгъуакъэ зэи, — къэхъужащ ар нэщхъыфIэ. — Пщэдей правленэм некIуалIэ, уезгъэплъынщ, уэри зэ уагъэшэсынщ,- щIэпхъуэжащ ар я дежкIэ. ЕтIуанэ махуэм шым сызэрышэсынур си гурыфIыгъуэу нэху сыкъекIри колхоз правленэм жьыуэ сынэсащ. Сыздэщысым сеплъурэ, шым зыгуэрхэр тетIысхьэурэ я Iуэху иралэжьырт, Iуж, къыIулъэдэжурэ. Шыр къыIухьэжа къудейуэ Заури нэсащ. Ар шым Iэ дилъэну и натIэмкIэ щыкIуэм зыбгъэдигъэхьакъым.
— Д-р-р, пэхужь, мыр сыт, сыкъэпцIыхужыркъэ? — жиIэурэ едэхащIэу къыщекIуэкIым, ар къауэри, Заур ятIэ шыкъырым къыхидзащ. Сыбгъэдэлъадэмэ, и ныбэр иIыгъыу зеIуантIэри щылъщ. Ар къэзгъэтэджыну сы-къоIэ, ауэ сыпэлъэщыркъым. Сытми, зыкъищIэжри, сыдэIэпыкъуурэ, ерагъыу гъуэгум дытекIри, куэбжэпэ гуэрым дытIысащ. Зи фэр шэхум хуэдэу пыкIа си ныбжьэгъум, бауэкIэщI хъуами, лIыгъэ хэлъу зиIыгъыурэ къызжеIэ:
— Умыгъ, хуэмыху, си напэр тумых, ара лIыгъэу пхэлъыр, сэ уэ куэдкIэ сыпщогугъ, сэ сылIэмэ, сызыщумыгъэгъупщэ, тIум ди пIэкIи дунейм укъытонэ…
— Сыт жыпIэр, уэ упсэунущ, ухъужынщи…
— Умыгъ, жысIакъэ, хуэмыху. ДыкъащIэ хъунукъым, зыкъысщIэбгъакъуэурэ дыгъэкIуэж.
ЗэрыслъэкIкIэ сыдэIэпыкъуурэ, я куэбжэм дынэсыжащ.
— ИIэ, атIэ, иджы, къуэш, узыншэу ущыт, — жиIэри ину щэтащ ар. — Мыр фи деж нажэмэ, — ищIащ абы и щхьэр Хьэцацэ дежкIэ, — шы къызэуауэ жумыIэ. ПщIэжыркъэ ар зищIысыр? Си адэ дыдэм и мэм сыкъигъэжьыжу сигъэсащ сэ абы. ЯтIэ шыкъыр къыстехуауэ жытIэнщ ахъумэ, уэри уаIэщIэкIуэдэнщ. (Заур и адэм Iуплъэн дэнэ къэна, ХьэтIылэ и мэр къыпщIихьэнущ, уи пэр убыд, — жиIэу ди пэр тIыгъыу я куэбжэм дыблэ- жу щIыщытари арагъэнт). Аращ тIэ… уэрэ сэрэ афIэкIа дызэрылъагъужынукъым.
И Iэ ижь къарууншэр си щхьэм мащIэу къыдилъэри, и нэпсым къызэпижыхьащ. Сэ си щхьэфэцым зиIэтащи, сымыхъейуэ си пIэм ситщ. ЗыкъыщысщIэжам, ар хьэлъакъуиплIу дыхьэжырт.
— Заур, — сыкIэлъыджащ, зызмыщIэжу. Блащхъуэр унэм къыщыщIэцIэфтым сыкъыщIэпхъуэжащ. АрщхьэкIэ асыхьэту ныскIэлъысащ. КъыщызэупщIым, сыкIэзызурэ зэдухылIар жесIащ.
— АтIэ шэ фIыцIэм ихьын уэ лэгъуп къэIубыжым сыту къыптемыхуарэт ар, — жи.
— СщIэркъым, сэ къыстехуа мыгъуэми нэхъыфIт… — сыкъыщиудауэ согъ, арщхьэкIэ абы игу къыпщIэгъунт? ФIейм хэувэ хуэдэ, къыщыдыхьэкIэ дрихьей и кIэр иIыгъыу дэжыжри, Заур сымаджэщым нигъэсащ.
ЕтIуанэ махуэм ар дунейм ехыжащ. Абдежщ сэ япэу къыщысщIар лIэныгъэ зэрыщыIэр, дунейр цIыху куэдым къызэрелыжар. ЦIыхуфIи цIыху икIи зэрыщыIэр.
Псэужкъым нобэ Хьэмырзи Хьэцаци. Фыз бзаджэм дэкIуэдыжа лъапсэм иджы нэгъуэщI лъэпкъ исщ. АбыкIэ сыплъэхукIэ си нэр япэу зыхуэзэр Хьэцацэ дыкъимылъагъун щхьэкIэ бжыхь зэхуакум къыдригъэсауэ щыта бэрэжьей жыгхэрщ. Абы зэримыпэсу щыта ди унагъуэр хъарзынэу допсэу. Аращ тепхынур мы дунейм.
Мы тхыгъэ закъуэрщ Заур папщIэ фэеплъу дунейм къытенар. Уеблэмэ езыр къэзылъхуа дыдэхэми ар ящыгъупщэжащ, ауэ сэ зэи сигу ихуркъым.
ЖыIэгъуэхэр
* * *
ПцIым лъакъуэ щIэткъым,
жаIэ мыдэ,
Пэж жыпIэу щытми,
укъамыдэ.
* * *
Номейщ уи Iуэхур, лIыгъэ
убгъэдэлъми,
ЛIыгъэу къалъытэр — сом
къыпкIэрылъэлъмэщ.
* * *
УсакIуэ Iэзэщ, псори етхыр
пэжу,
Уеджамэ — уи гум зыри
къимынэжу.
* * *
ЗылъэкI и пащхьэм
щоджэрэз, бзэрабзэу,
Еубзэурэ зыщехъуэ, джэду
хабзэу.
Фащэкуэ декIурт
Москва дыщыщеджэм Горькэм и «Мещане» пьесэм зэгъусэу дыщыджэгуауэ щытащ. Къыхэзгъэщыну сыхуейт ар цIыхухэм фIыуэ ялъагъу, Iэгуауэшхуэхэр зыхуаIэт артисту зэрыщытыр. Абы и усэхэр, уэрэдхэр цIыхухэм я гум дыхьэрт. Зы уэрэд фIэкIа жимыIэми, Владимир концертым хэтмэ, абы едэIуэну къакIуэхэри щыIэт, Iэгуауэхэм я нэхъ иныр хуаIэту. Хэхауэ адрей артистхэм нэхърэ нэхъыфу зэралъагъур кърипщIэрт и унэцIэр зэрыжаIэу, цIыхум я гукъыдэжым зэрыхэхъуэмкIэ.
Ныбжьэгъу и бэт, куэдым я нэIуасэт, езыр къызэрыгуэкIтэкъым. ГушыIэ хьэлэмэт хэлът, шэрыуэу псалъэрт. «Къысхуэвгъэгъу, сыкъыкIэрыхуащ»,- жысIэу зэгуэр театрым сыщыщIэлъадэм: — «Умыгузавэ, Феня, ди театрым зэи укъыкIэрыхунукъым»,- къызжиIауэ щытащ. А зэманым дежьэу, дыкъэкIуэжу гугъу дехьырт, ди лэжьыгъэр зэрымытыншым къыхэкIыу куэд къытхуагъэгъурти, арат щIыжиIар.
НэхъыфIу къехъулIа ролхэм я гугъу пщIымэ, шэч хэмылъу, ар гушыIэ зыхэлъхэрат. IутIыж Борис и комедие куэдым екIуу щыджэгуащ. Абы трагедийнэ ролхэри къехъулIэу зэрыщытам шэч хэлъкъым. Къару гуэр яхилъхьэрт абы и лIыхъужьхэм. Ролыншэ зэи хъуакъым Владимир, ар актёрыр зэрызэчиифIэм и нэщэнэщ.
Ди жагъуэ зэрыхъунщи, актёрым пIалъэ гуэр иIэщ, нэхъыбэрэ ягъэлъагъуэу, роль куэд кърату, пщIэ лей къыхуащIу, нэхъыфIу къалъагъуу. Владимир бгъэдэлъа къарур, зэфIэкIыр тэмэму къагъэсэбэпауэ къысщыхъуркъым. Ар роль куэдым пэлъэщынут…
Щыгъыным ещхьщ артистым кърат ролхэр. Дэтхэнэ фэилъхьэгъуэри къызэромыкIум хуэдэу, артистым роль псори «пкърызагъэркъым». Фащэ куэд зэкIу, зыкIэрызагъэ цIыхут Иуан Владимир.
Мэшыкъуэ Феня,
КъБР-м и цIыхубэ артисткэ.
КъамылъэIухуа лъагъуныгъэ
Зэдеджа ди гупыр цIыху тIощIрэ щырэ дыхъурти, шхэпскIэ зэкIэрашхам хуэдэу, фIыуэ дызэрылъагъурт, дызэрыIыгът. Владимирт псом нэхърэ нэхъыжьыр, икIи зы илъэскIэ старостэу щытащ ар. Сэри нэхъыжьыIуэхэм сащыщти, дызэпэгъунэгъуу, ди дзыхь зэдгъэзу апхуэдэт. Лэжьыгъэ куэдым зетпщытын хуей хъурт, зэманыр зэрыгугъум къыхэкIыу.
Иуаныр щоджэгу «Къэзышэхэмрэ яшэмрэ» гушыIэ пьесэм.
Иуаным и бзэр къабзэт, къулейт. И псэлъэкIэ къудеймкIэ къапщIэрт абы и бзэм пщIэ зэрыхуищIыр, егъэлеяуэ фIыуэ зэрилъагъур. Си жагъуэщ утыкум адыгэбзэкIэ щыпсалъэрэ, уэрамым урыс щыхъуж сарихьэлIэмэ, Владимир, Iэмалыншэ мыхъуауэ, урысыбзэкIэ пхуэпсэлъэнутэкъым. Упсалъэм и закъуэкъым, уи бзэкIэ угупсысэн, ар ппкърытын хуейщ.
Дригушхуэу диIэщ Владимир къыщIэна уэрэдхэр. Ахэр зымыщIэр закъуэтIакъуэххэщ. Куэдрэ къохъу абы и тхылъ цIыкIухэм къыщIэлъэIуурэ щысIах. Дыщеджэ зэманрат Иуаныр тхэным дихьэх щыхъуар. И IэдакъэщIэкIыр япэ дыдэу зригъэлъагъур сэрат. Къысхуеджэрти, дызэчэнджэщырт хъуа-мыхъуам теухуауэ. Зэгъусэу къэткIуа зэманыр гукъэкIыжкIэ гъэнщIащ. ВжесIэжынщ абыхэм ящыщ зы.
Метром дыкъикIыжу сыплъэри, лотерее щапIэ къэслъэгъуащ. Зыр кIэпIейкIэ тIощIрэ тхурэ и уасэт, сэ сIыгъыр тIощIт.
— Иуан, кIэпIейкIитху пIыгъ? — жысIэри зыхуэзгъэзащ си ныбжьэгъум. ИIыгът. Лотерее зыщэ цIыхубзым соупщI: «Сомитху хэлъ бгъэджэгум?» жызоIэри.
— Ахьейми хэлъ, — жэуапыр хьэзырыххэт. Ахъшэр зэресту, лотереехэр зэрылъыр игъэджэрэзащ, зэхигъэзэрыхьу. СоIэбэ, зы къыхызохри, сеплъмэ, сомитху хъурт. ЩитIым щыщу а зырат сомитхуу хэлъыр. ЦIыхубзым и фэр пыкIат, сыкъызоплъэкIри, Иуанри апхуэдэт. Студентыр сытым дежи мэжэщIалIэкъэ, ди ахъшэ тIэкIур къеIытхри, абдежым пэмыжыжьэу щыт шхапIэм дыкIуэщ, тIэпIыжу дышхэщ, шху къыздэтщтэри дыкъежьэжащ. Дыкъосыжри, хъыджэбз гуэр щхъухь ефауэ дыкърохьэлIэж, гуныкъуэгъуэ гуэрхэм къыхэкIыу зигъэлIэжыну и мураду. «ГъэшхэкI зиIэм, псынщIэу», щыжаIэм, шхур занщIэу еттащ. Абы къригъэлат а бзылъхугъэр. Иджы зэзэмызэ телевизоркIэ ар солъагъури, щэхуу согуфIэ. Апхуэдэ куэд зэдэтлъэгъуащ, гъащIэм и IэфIи и дыджи дгъэунэхуащ.
Роль гуимыхуж куэд игъэзэщIащ Иуаным. Ар цIыхубэм фIыуэ къалъагъурт. Апхуэдэ лъагъуныгъэр къыпхуэлъэIухуэнукъым, къыпхуэщэхунукъым, атIэ къэлэжьын хуейуэ аращ. БжыгъэкIэ къапщтэмэ, нэхъыбэ дыдэрэ джэгуахэм ящыщщ Болэ Мурат, Мысостышхуэ Пщызэбий, абыхэм уакъыфIэкIрэ адыгэбзэм хуэшэрыуэ, ар я Iупэм деж къыщемыжьэу, аддэ я кIуэцIым къиIукIыу щытахэм ящыщ зыщ Иуан Владимир. ЖыпIэнурамэ, и бзэмрэ и псэмрэ зэпыщIат. Лъэпкъ сценэр зыгъэбжьыфIэ цIыхут. Хуабжьу фIэфIт гушыIэн, гуп хыхьамэ, уэрэдыжьыр и Iэпэгъут. КъигъэщIар мащIэми, лэжьыгъэшхуэ зэфIигъэкIащ, Iуэху куэдым хэтащ.
Къэжэр Борис,
КъБР-м и цIыхубэ,
КъШР-м щIыхьзиIэ я артист. 2012 гъэ
Иуан Владимир
ФIылъагъуныгъэр щымыIамэ
И лъабжьэр щIылъэм хэмытамэ,
Жыгышхуэр сытым щIиIыгъэнт,
Дыгъэшхуэр уэгум имытамэ,
Гъэ къэскIэ сытым хуэгъэгъэнт?
ФIылъагъуныгъэр щымыIамэ,
Мы дунеишхуэр мыгъэгъэнт,
Ар цIыхухэм я гум имылъамэ,
ЦIыху насыпыфIи щымыIэнт.
Жьапщэр къыкъуэурэ къыхитхъамэ,
И къуэпсыр щIылъэм хэкIуэдэнт,
Е ар губампIэм зэгуитхъамэ,
И щхьэкIэр гъатхэм мыгугъэнт.
Уи лъагъуныгъэр си гу лъащIэм
Дыгъэу сыт щыгъуи къыщIэпсам,
Къыпэлъэщынтэкъым си гъащIэм
Борэнрэгуауэукъылъысар.
