Дыгъужь Къурмэн и лъэужь дахэ
Шэрджэс тхакIуэ, усакIуэ пажэхэм ящыщ Дыгъужь Къурмэн къигъэщIар мащIэщ (1941 — 1983), ауэ адыгэ литературэм хэлъхьэныгъэфI хуэхъуа тхыгъэхэр къызэринэкIащ. Къурмэн 1956 гъэм къуажэ еджапIэм классибл къыщеухри, Iэщыхъуэу губгъуэм йохьэ. 1958 гъэм ныбжьыщIэр колхоз правленэм и жэрдэмкIэ Черкесск къалэм ухуэныгъэмкIэ дэт училищэм еджакIуэ ягъакIуэ. Къурмэн, училищэр къиуха нэужь, къуажэм къегъэзэжри, блын зэтрилъхьэу, штукатур ищIу мэлажьэ. НыбжьыщIэм и гур щIэныгъэм етати, зэрылажьэм хуэдэурэ, гъунэгъу къуажэм кIуэурэ, епщIанэ классыр къеух.
Совет Армэм ираджэри, 1960 — 1963 гъэхэм Тырку гъунапкъэм деж дзэ къулыкъур щрехьэкI. а зэманым абы къыщыдэкIыу щыта «На рубежах Родины» газетым абы и корреспондент мэхъу, и япэ усэхэри къытрадзэ.
Армэ нэужьым Дыгъужьым къегъэзэж щалъхуа Хъумэрэныжь къуажэм икIи Iэхъуэ башыр къещтэж.
Тхэным къыщигъэлъагъуэ зэфIэкIым гу лъетэри, областым и тхакIуэ организацэм Къурмэн 1965 гъэм еджакIуэ егъакIуэ Москва дэт Литературэ институтым. ТхакIуэ щIалэм литературэм и щэхухэм щыгъуазэ зещI урыс тхакIуэшхуэ Смирнов С. В. и семинарым хэту. Институтым щекIуэкI жылагъуэ Iуэхугъуэхэм жыджэру зэрыхэтыр къалъытэри, адыгэ щIалэр абы партым щыхагъэхьэ, курсым и старостэуи хах.
Институт нэужьым Къурмэн IэнатIэ зэхуэмыдэхэм пэрытащ: «Ленин нур» газетым, радиом, тхылъ щапIэм, химзаводым щылэжьащ. Сыт хуэдэ IэнатIэ пэрымытами, абы и гур, и псэр нэхъ зыхузэIухауэ щытар литературэрт.
Дыгъужьыр псэу щIыкIи, дунейм ехыжа нэужьи и тхылъ зыбжанэ дунейм къытехьащ: адыгэбзэкIэ Черкесск къыщыдэкIащ «Псыжь и толъкъунхэр» (1968), «Кърухэр» (1970), «Ди гухэлъхэр» (1974), «Тхьэрыкъуэхэм я къафэ» (1989), «Гъатхэ бзухэр» (1993) усэ тхылъхэр. И прозэм щыщу къыдэкIащ: «ТехьэпщIэ» повестыр (1976), «Бжьыхьэ псыдзэ» романыр (1983).
1973 гъэм Москва «Советская Россия» тхылъ тедзапIэм урысыбзэкIэ къыщыдэкIащ «Журавли» усэ тхылъыр. Апхуэдэуи Дыгъужьым и тхыгъэхэр ди къэралым щыпсэу лъэпкъ зыбжанэм я бзэхэмкIэ зэрадзэкIащ, и псалъэхэр щIэлъу уэрэдхэр яусащ. Дыгъужь Къурмэн и тхыгъэ нэхъыфIхэм хабжэ Октябрь революцэ нэужьым адыгэ къуажэхэм я псэукIам тепсэлъыхьыж, адыгэ тхыдэм нэхъ тегъэщIа «ЩIымахуэ лэгъупыкъу» романыр. Езыр дунейм темытыжми, и IэдакъэщIэкIхэр нобэрей тхылъеджэм зэрыфIэгъэщIэгъуэныр къалъытэри, романыр щIэрыщIэу къыщыдагъэкIыжащ Къэрэшей-Шэрджэс Республикэм и къэрал тхылъ тедзапIэм.
Ар и щыхьэтщ тхакIуэм и IэрыкIхэр лъэужьыншэ зэрымыхъуам.
Абзуан Пщымахуэ.
