БгъэдыхьэкIэ екIу
Дзэмыхь Къасболэт Къэбэрдей-Балъкъэрым, Кавказ Ищхъэрэм я мызакъуэу, Урысей Федерацэм и нэгъуэщI щIыналъэхэми щыцIэрыIуэ тхыдэджхэм ящыщщ. ЩIэныгъэлI щыпкъэм и къалэмыпэм къыпыкIащ лэжьыгъэ купщIафIэ куэд, Кавказым и тхыдэр джынымкIэ мыхьэнэшхуэ яIэу. Абыхэм къыхэзгъэщхьэхукIыну сыхуейт «Адыгэхэр: тхыдэм и напэкIуэцIхэр» лэжьыгъэр.
Кавказ Ищхъэрэм щыпсэухэм къакIуа тхыдэ гъуэгуанэр уи нэгу къыщIэзыгъэувэж, абы и Iыхьэ щхьэхуэхэр къызыхуэтыншэу щызэпкърыха а лэжьыгъэ хьэлэмэтым Дзэмыхьым къыщызэщIикъуэжащ адыгэ лъэпкъхэмрэ Урысей къэралымрэ яку дэлъа зэпыщIэныгъэхэм ятеухуауэ иригъэкIуэкIауэ щыта къэхутэныгъэхэм ящыщ куэд. Тхылъым апхуэдэуи щыгъуазэ ухуещI иджырей урысей-адыгэ зэхущытыкIэхэр къэралым, Кавказым я тхыдэм увыпIэ хэха щызыубыд Iуэхугъуэу зэрыщытми.
Гу лъумытэу къанэркъым мыпхуэдэ Iуэхугъуэм: Дзэмыхь Къасболэт лэжьыгъэм къыщиIэт, щызэпкърих дэтхэнэ къэхъукъащIэми и лъабжьэщ тхыдэ пэжыр, щIэныгъэ нэсыр. Ар къэхутакIуэ IэкIуэлъакIуэхэм яхэлъ хьэл-щэныфIхэм, Iуэху бгъэдыхьэкIэ екIум я щапхъэщ. Тхыдэджыр адыгэ дунейм щытепсэлъыхькIэ, къегъэлъагъуэ ар Кавказым, уеблэмэ Европэм, КъуэкIыпIэ Гъунэгъум я тхыдэм къыщыхъуа Iуэхугъуэхэм зэрепхар. Мыбдежым щIэныгъэлIым тегъэщIапIэ ищI тхыдэ къэхъукъащIэхэм ящыщщ, псалъэм папщIэ, Уэсмэн къэралыгъуэр Кавказым къихьауэ зэрыщытар, Бонапарт Наполеон иригъэкIуэкIа зауэхэр, къапщтэмэ, абы и Мысыр зекIуэр, нэгъуэщIхэри. Апхуэдэ еплъыкIэм щIэныгъэлIым Iэмал кърет урыс-адыгэ зэхущытыкIэхэм я екIуэкIыкIар ихъуреягъкIэ щыIа къэхъукъащIэхэм, дунейпсо тхыдэм епхауэ зэрыщытыр наIуэ къищIынымкIэ.
«Адыгэхэр: тхыдэм и напэкIуэцIхэр» лэжьыгъэ иным щIэныгъэлI IэкIуэлъакIуэм къыщиIэт Iуэхухэм ящыщщ адыгэхэм я блэкIамрэ я нобэрей гъащIэмрэ зэпызыщIэхэр. Тхыдэм къыщыгъэлъэгъуа къэхъукъащIэхэр Дзэмыхьым ирегъапщэ ахэр лъэпкъ IуэрыIуатэм къызэрыщыгъэлъэгъуа щIыкIэм. Тхылъым и япэ статьям, «Пасэрей адыгэхэм ятеухуа тхыдэ дэфтэрхэмрэ IуэрыIуатэмрэ» зи фIэщыгъэм, къэхутакIуэм щызэрегъапщэ Мстислав пщымрэ Ридадэрэ зэрызэпэщIэувамрэ ар IуэрыIуатэм къызэрыщыгъэлъэгъуэжамрэ.
Тхыдэ и лъэныкъуэкIэ апхуэдэ тхыгъэ хьэлэмэт куэд къыщыбгъуэтынущ Дзэмыхьым и лэжьыгъэ купщIафIэм. Абыхэм ящыщ дэтхэнэми нэхъ IупщIу къыбгурегъаIуэ урыс-адыгэ зэхущытыкIэхэм я купщIэр.
Адыгэ тхыдэм елэжь щIэныгъэлI нэсым и дэтхэнэ лэжьыгъэми лъэпкъым къикIуа гъуэгуанэр пэжу къыщегъэлъагъуэ, ар нэсу зэфIэгъэувэжыным хущIокъу. Жэуаплыныгъэ зыпылъ а къалэныр ехъулIэныгъэ иIэу зэфIэзыххэм ящыщщ щIэныгъэлI щыпкъэ Дзэмыхь Къасболэт.
МИНИНКОВ Николай,
тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, Ипщэ Федеральнэ университетым и профессор.
