Джылахъстэней Адыгэ Хасэм и лэжьыгъэр къепщытэж
ЩIыналъэ Хасэм 2016 гъэм зэфIигъэкIахэм щыхэплъэжа зэхуэс иджыблагъэ щызэхэтащ Тэрч куейм. ЗэIущIэм хэтащ Тэрч районым и щIыналъэ администрацэм и Iэтащхьэ Дадэ МуIэед, Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ, «Адыгэ псалъэ» газетым и редактор нэхъыщхьэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд, Джылахъстэней Адыгэ Хасэм и къудамэу къуажэхэм щылажьэхэм я унафэщIхэр, щэнхабзэ, жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм я лэжьакIуэхэр.
Дадэ МуIэед Къызэхуэсахэр едэIуащ Джылахъстэней Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Акъсор Хьэлым 2016 гъэм яхузэфIэкIам теухуауэ жиIам. Абы къыхигъэщащ щIалэгъуалэм бзэмрэ хабзэмрэ гулъытэ хэха яхуегъэщIыныр, ныбжьыщIэхэр афиянымрэ терроризмэмрэ щыхъумэныр, адыгэм и тхыдэм, щэнхабзэм ятеухуа зэIущIэхэр къуажэхэм нэхъыбэрэ щегъэкIуэкIыныр я къалэн нэхъыщхьэу 2016 гъэм зэрыщытар.
— Чы щIыкIэ къыумыгъэшар, бжэгъу хъуа нэужь къыпхуэгъэшыжынукъым, — жеIэ адыгэ псалъэжьым. Абы къыхэкIыу дэ къыдгуроIуэ хабзэри бзыпхъэри ди щIэблэм цIыкIу щIыкIэ яхэтлъхьэн зэрыхуейр, — жиIащ Акъсор Хьэлым. — А лэжьыгъэшхуэм махуэ къэс пэрытщ гъэсакIуэхэмрэ егъэджакIуэхэмрэ. Дэ абыхэм щIэгъэкъуэн дазэрыхуэхъуным иужь дитщ. Джылахъстэней Адыгэ Хасэм хэтщ егъэджакIуэхэу Токъу Сарэ, Джазэ Тамарэ, Дей курыт еджапIэм и унафэщI Дадэ Аслъэн, Тэрч къалэм Сабий творчествэмкIэ и центрым и унафэщI МэшылI Анзор сымэ. Ахэр сабийхэм зэпымыууэ зэрахэтым и фIыгъэкIэ, Хасэм и Iуэхур нэхъ тынш мэхъу, нэхъ зыхуей хуэзауэ щIалэгъуалэм дазэрыдэлэжьапхъэр доубзыхуф, — жиIащ тхьэмадэм.
Акъсор Хьэлым къыхигъэщащ цIыкIухэр щэнхабзэ Iуэхухэм нэхъ куууэ хашэху, я къэухьыр нэхъ бей зэрыхъур, а Iэмалыр зэпымыууэ къызэрыгъэсэбэпыпхъэр. Джылахъстэней Адыгэ Хасэмрэ къэрал къулыкъущIапIэхэмрэ зэрызэдэлажьэм и гугъу щищIым, Акъсорым жиIащ 2016 гъэм ТекIуэныгъэ Иныр къызэрытхьрэ илъэс 71-рэ зэрырикъуар, Абей (Урожайнэ) къуажэр къызэрыунэхурэ илъэси 150-рэ зэрыхъуар Iэтауэ зэрагъэлъэпIар. Къи-
щынэмыщIауэ, тхьэмадэр къытеувыIащ Хасэм и лэжьыгъэм ныкъусаныгъэ мащIэхэри зэрыхэтам. Апхуэдэщ Хасэм и район къудамэхэм и чэзум зэрылэжьэну щIыкIэр зэрамыубзыхуар.
Акъсор Хьэлым фIэкъабыл хъуащ адыгэ хабзэм, лъэпкъ тхыдэм щыхуагъасэ гупжьейхэр курыт еджапIэхэм щылэжьэн хуейуэ къызэрыхалъхьар. Абы ехьэлIауэ щIапхъэхэмкIэ Хасэм зыхуигъэзэну и мурадщ Тэрч районым и щIыналъэ администрацэм щIэныгъэмкIэ и управленэм.
Ахъсор Хьэлым
Тохъу Сарэ
Урожайнэ къуажэм и Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Бэрэгъун Анатолэ къызэхуэсахэр щигъэгъуэзащ жылагъуэм щызэфIагъэкIхэм. Абы зэрыжиIамкIэ, къуажэм сыт хуэдэ Iуэху къыщаIэтми, абы дэс лъэпкъ 48-м я лIыкIуэ зырыз Хасэм къокIуалIэ. «2016 гъэм Урожайнэ къуажэм и илъэси 150-р дгъэлъэпIащ. Ар сыт и лъэныкъуэкIи дахэу, екIуу зэрекIуэкIар я фIыщIэщ къуажэдэсхэмрэ район унафэщIхэмрэ зыкъызэрытщIагъэкъуам. Iуэхур къыдэхъулIэныр зэлъытар ди къарур зэрызэхэтлъхьэрщ. ДяпэкIи ди лэжьыгъэр зыхуэдунэтIынур ди щIэблэм дазэрыхуэсакъынырщ», — жиIащ Бэрэгъуным.
Инарыкъуей къуажэм и Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Джэрмэншыч Къазбэч къыщыпсалъэм къыхигъэщащ я къудамэм и лэжьыгъэр нэхъыбэу зытеухуар къуажэм хабзэмрэ нэмысымрэ дэлъыныр зэрыарар. «Къалэнхэм дапэлъэщын папщIэ, Хасэм хэтхэр гупиплIу дгуэшащ. Адыгэбзэр зэрырагъэджыр егъэфIэкIуэным, лъэпкъ хабзэмрэ щэнхабзэмрэ цIыхубэм яхэпщэным зы гуп йолэжь. Адрейм хэтхэм я нэIэ трагъэтщ щIалэгъуалэр хэкупсэу гъэсэным, Iуэхугъуэ мыхъумыщIэхэм пэIэщIэ щIыным. Ещанэ гупым я лэжьыгъэр жьыкIэфэкIэхэм яхуэсакъыным епхащ. ЕплIанэ гупым Хасэмрэ щIыпIэ унафэщIхэмрэ зэрызэдэлажьэр къызэрагъэпэщ. Шэч хэмылъу, 2016 гъэм куэд тхузэфIэкIащ. Къэрал махуэшхуэхэр зыхуей хуэзауэ къуажэм щедгъэкIуэкIащ. Я гуащIэ еблэжыркъым ЩэнхабзэмкIэ унэм и унафэщI Шэрий Ислъами абы щылажьэ ди пшынауэ Iэзэ Пщыншэ Марини. Абыхэм фIыщIэ яхуэсщIыну сыхуейт, къытщIэхъуэ щIэблэм зэпымыууэ гулъытэ зэры-хуащIым папщIэ», — жиIащ Къазбэч.
ЗэIущIэм къыщыпсэлъащ Тэрч къалэм Сабий творчествэмкIэ и центрым и унафэщI МэшылI Анзор. Абы къызэхуэсахэм ягу къигъэкIыжащ бзэр лъэпкъым и тхыдэмрэ щэнхабзэмрэ я гъуджэу зэрыщытыр, арами, абы унагъуэм деж щигъуэт гулъытэм иужьрей зэманым зэрыкIэрыхуар. «Иджы анэдэлъхубзэмрэ лъэпкъ хабзэхэмрэ щIалэгъуалэм егъэщIэныр нэхъыбэу я пщэ къыдэхуащ къэрал IуэхущIапIэхэмрэ курыт еджапIэхэмрэ. ЩэнхабзэмкIэ унэм ди лэжьыгъэри аращ зэпхар. Нэгъабэ икъукIэ екIуу едгъэкIуэкIащ КIыщокъуэ Алим и къекIуэкIыкIамрэ и IэдакъэщIэкIхэмрэ я лъабжьэу къызэдгъэпэща «Кхъужьей къудамэ» пшыхьыр, щIалэгъуалэр щызэхьэзэхуащ «Джылахъстэней джэгу» район зэпеуэм. Ди ныбжьыщIэхэр хэтащ ЩоджэнцIыкIу Iэдэм къызэралъхурэ илъэси 100 щрикъум ирихьэлIэу екIуэкIа республикэ зэхьэзэхуэми. КуэдкIэ ди Iуэхур къыддегъэпсынщIэ Тэрч районым и щIыпIэ администрацэм щэнхабзэмкIэ и къудамэм. 2017 гъэми мурадхэр нэхъ мащIэкъыми, ди къалэным дызэрыпэлъэщынум дыхущIэкъунущ», — жиIащ МэшылIым.
Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд къыхигъэщащ Тэрч щIыналъэм щыпсэухэм сыт хуэдэ зэманми медицинэмкIэ, щэнхабзэмкIэ, щIэныгъэмкIэ, спортымкIэ ехъулIэныгъэ яIэу къызэрыгъуэгурыкIуэр.
— Джылахъстэней Адыгэ Хасэм и лэжьыгъэр хъарзынэу къэплъытэ хъунущ. Къапщтэмэ, Къэбэрдей Адыгэ Хасэм республикэм къудамипщI щиIэщи, Джылахъстэнейм ейр и лэжьыгъэкIэ абыхэм къахощ, — жиIащ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд. — «Си бзэ, си псэ — си дуней» зэпеуэр Къэбэрдей Адыгэ Хасэм 1998 гъэм къыхилъхьауэ идогъэкIуэкIри, ар Тэрч районым зы илъэс къэмынэу къыщызэрагъэпэщ, ехъулIэныгъэ яIэу. Зэпеуэм и къэпщытакIуэ гупым илъэс куэд хъуауэ къыдэлажьэ, Дей къуажэм и курыт школым и егъэджакIуэ Токъу Сарэ щхьэхуэу фIыщIэ хуэсщIыну сыхуейт. Адыгэхэм я махуэр зэрагъэлъапIэмкIи мы щIыналъэр адрейхэм къахожаныкI. Сэ сызэреплъымкIэ, мыпхуэдэ лэжьыгъэр къыщIывэхъулIэр лъэпкъым и къэкIуэнур къызэрыффIэIуэхурщ, цIыхубэм я гурыгъу-гурыщIэхэм фызэрыщыгъуазэрщ. Ауэ илъэс куэд щIауэ тхузэфIэмых зы Iуэхугъуэ щыIэщ ди къуажэхэм я фIэщыгъэу щытахэр етыжыным ехьэлIауэ. Апхуэдэуи къемызэгъщ ди адыгэ къуажэхэр щыдгъэлъапIэкIэ, ахэр къыщыунэхуа илъэс бжыгъэр тэмэму зэхэдмыгъэкIауэ утыку дыкъызэрихьэр. Мы зи гугъу сщIахэр Адыгэ Хасэм къиIэтын хуей Iуэхугъуэ нэхъыщхьэхэм ящыщу къызолъытэ.
ХьэфIыцIэ Мухьэмэд зэIущIэм кърихьэлIахэр щигъэгъуэзащ Къэбэрдейр Урысейм зэрыгухьэрэ илъэс 460-рэ щрикъум ирихьэлIэу, адыгэ нагъыщэ иIэу пощт маркэу 100-рэ адыгэпщхэмрэ лъэпкъ узэщIакIуэхэмрэ иту альбомрэ Къэбэрдей Адыгэ Хасэм къыдигъэкIыну зэримурадыр.
Тэрч районым и Iэтащхьэ Дадэ МуIэед Джылахъстэней Адыгэ Хасэм хэтхэм фIыщIэ яхуищIащ лэжьыгъэшхуэ зэрырагъэкIуэкIам папщIэ. «Жылагъуэ гъащIэм зегъэужьынымкIэ, щIалэгъуалэм хабзэ яхэлъхьэнымкIэ мыхьэнэшхуэ яIэу къызолъытэ Адыгэ Хасэхэм. Лэжьыгъэр къохъулIауэ къэплъытэ щыхъунур абы сэбэп гуэр цIыхубэм къахуихьа нэужьщ. Дэ, район унафэщIхэр, сыт щыгъуи дыхьэзырщ Хасэхэм защIэдгъэкъуэну», — жиIащ Дадэ МуIэед.
Абы Тэрч районым и щIыпIэ администрацэм къыбгъэдэкI фIыщIэ тхылъыр иритащ зи ныбжьыр илъэс 80 ирикъуа, Джылахъстэней Адыгэ Хасэм илъэс куэд хъуауэ хэт Хъупэ Мухьэдин. ЗэIущIэм щаубзыхуащ Джылахъстэней Адыгэ Хасэр 2017 гъэм зэлэжьынухэр.
БАГЪЭТЫР Луизэ.
