Зыгъэпсэхугъуэ махуэм
Гуэным имылъмэ, Iэнэми телъкъым
Ажэр мэлым я пашэщ.
Адыгэ хабзэр адэ щIэиныжьщ.
Ахъмэт и фо изщ, улъэмыIэсмэ, сыт и сэбэп.
Ахъшэр псым хуэдэщ.
Бажэм дыгъужьибл къегъапцIэ.
Бажэм и хьилагъэр япэ итщ.
Бжэн къуий бжьакъуэ лъыхъуэ ежьэри, и тхьэкIумэ хилъхьащ.
Бжьахъуэм и фор зэбграхырти, езыми зы фо IэмыщIэ къыхихыжащ.
Бжьэ матэ зи куэдым и жьантIэ дегъэувэ.
Бжьэхуцым мафIэ пхухэгъэпщкIуэнкъым.
Бзэр зэзым нэхърэ нэхъ дыджщ, фом нэхърэ нэхъ IэфIщ, джатэм нэхърэ нэхъ жанщ.
Былымыр жьы зэрыхъур и фэщ.
Гуэным имылъмэ, Iэнэми телъкъым.
Гугъуехь зымышэчар лIым хабжэркъым.
«НакIуэ, си хъыджэбз…»
Бжьыхьэ жэщ щIыIэт, жьапщэ дыджу.
Ныжэбэ нэху дыкъыщевгъэкIтэмэ, жаIэу щылъаIуэм, факъыритIыр къыщIагъэхьэри, я бжэр ягъэбыдэжащ.
Еплъмэ, цIыхубз щIалэрэ хъыджэбз цIыкIу зи хэхъуэгъуэрэт — зэанэзэпхъуу къыщIэкIынт.
Бысымыр унагъуэ лъэрымыхьи хуэдэтэкъым, ауэ…
… нэхъыжьыр ящхьэщыту – нэхъыщIэхэр щыст…
… адэ-анэм жаIэр быным яфIэдыхьэшхэнт…
… зыр щыпсалъэкIэ – адрейм IупщIэ ищIырт…
… зыр гуфIэмэ – адрейр нэщхъейт…
… зым илэжьыр – адрейм фIэауант…
… щызэблэкIкIэ – зэдэмэпкъауэрт…
… тхьэкIумэIупсыр ирачу кIийхэрт, зэрапэсри псалъэ гуауэт…
А псор зи нэгу щIэкIа цIыхубзыр, хэплъэщ-хэплъэри, къэтэджыжащ. И гъусэми зыхуигъазэри:
— НакIуэ, си хъыджэбз. НакIуэ, дежьэжынщ…
ИкIи зэанэзэпхъум, замыгъэгувэу зыкъащтэри, жьапщэ дыджым ягъэзэжащ.
Къэжэр Хьэмид.
Джэш хьэнтхъупс, хугу хэлъу
Джэш лъэсар псы щIыIэм халъхьэри, мафIэ иным тету зэ къытрагъэкъуалъэ, тхъурымбэр къытрахыурэ. МафIэр цIыкIу ящIри, шыуаныщхьэр техауэ дакъикъэ 25-30-кIэ ягъавэ. А псыр иракIут, шыуаныр ятхьэщI, псывэ щIакIэжри, тхъурымбэр къытрахыурэ сыхьэтитI-тIурэ ныкъуэкIэ ягъавэ. Вэным дакъикъэ 15-20 иIэжу шыгъу хадзэ.
Джэшыр зыхэвыкIа псыр иракIут, шыуаныр ятхьэщIри, джэшыр иракIутэж. Абы шэ гъэпщта щIакIэ, зэ къытрагъэкъуалъэри, хугу лъэса халъхьэ, зэIащIэри шыуаныщхьэр трапIэ. МафIэ щабэм тету хьэзыр хъуху, дакъикъэ 15 хуэдэ-кIэ ягъавэ. Хьэзыр хъуа хьэнтхъупсым бжьын гъэлыбжьа традзэ, шыуаныщхьэр трапIэри, дакъикъитху-хыкIэ щагъэт. Пщтыру Iэнэм трагъэувэ фалъэм иту, шатэпс текIауэ. ЩIакхъуэ е лэкъум дашх.
Халъхьэхэр (зы цIыху Iыхьэ): джэш плъыжьу — г 50, хугуу — г 20, япэу зэрагъавэ псыуэ — г 1000, етIуанэу зэрагъавэ псыуэ — г 1000, шэуэ — г 400, шатэпсу — г 40, шыгъуу — узыхуейм хуэдиз. Бжьын гъэлыбжьам: тхъууэ — г 30, бжьыныщхьэ укъэбзауэ — г 30, шыбжий сыр хьэжауэ — узыхуейм хуэдиз.
«Адыгэ шхыныгъуэхэр» тхылъым къитхыжащ.
Апхуэдэр езыр къыпхуейщ
Зыгуэр фыз къишэну мурад ищIри, ежьащ. Зыкъомрэ кIуауэ, игу къэкIыжащ: «Фызышэ сежьащ, ауэ хэт къэсшэнур? АбыкIэ зыми сеупщIакъым», — жиIэри. «Япэ сызыхуэзэм сеупщIынщ, абы жыхуиIэм хуэдэ къэсшэнщ», — жери, ар и мураду кIуэурэ, къуажэм щыдыхьэм, къуажэбгъум щIалэ цIыкIухэр щыджэгуу яхуэзащ. Жэбагъы чышым тесу, чылъахъстэныр и щIопщу, псоми къахэжаныкIауэ, абы япэ IущIащ. Жэбагъы шур щилъагъум, сэмэгурабгъумкIэ бгъурыхьэри, абы сэлам ирихащ.
— Еблагъэ, угъуэгурыкIуэщ, зодгъэгъэпсэхунщ, — жиIащ Жэбагъы.
ЩIалэ цIыкIур игу ирихьри:
— ФIым дыхуиблагъэ! Себлэгъэнутэкъым. ЗыгуэркIэ сыноупщIынущи, къызжыIэ, — жиIащ шум.
— Уэ ухьэщIэщ, сэ срыуиIуэхутхьэбзащIэщ, — жиIащ Жэбагъы.
— Фыз къэзышэнум сыт хуэдэ фыз къишэмэ, нэхъыфI? Хэтхэ я лъэпкъ фи къуажэ нэхъ цIэрыIуэу, фызыфI къыхэкIыу дэс? Пщым щыщ нэхъыфI? Хьэмэ уэркъым щыщ? Хьэмэ лъхукъуэлIым щыщ? — жиIэри еупщIащ.
— Фызыр щы мэхъу. Зыр уэри къыпхуейкъым, езыми ухуейкъым. ЕтIуанэр езыр къыпхуейщ — уэ ухуейкъым. Ещанэм – уэри ухуейщ, езыри къыпхуейщ. Уэ узэгуакIуэр къэшэж, — жиIащ Жэбагъы. ЛIым къыгурыIуэртэкъыми щIигъужащ: — Япэрейр: былым куэд иIэу, езыр уэркъыпхъуу, къэпшэнщ – уезэгъынкъым, узыхуей хъункъым, и мылъкумрэ и лъэпкъымрэ ящыгугъынщ. ЕтIуанэрейр: пхъужь къэпшэнщ бын иIэуи, и быныр уигъэпIынщ. Ещанэрейр: лъхукъуэлIым къыхэкIа хъыджэбзу, езыр лэжьакIуэу, псэуну гугъэу, къэпшэнщ. Апхуэдэр езыри къыпхуейщ, уэри узыхуейщ. КъодэIуэнщ, уэ узэрыхуейуэ бгъэсэнщ. Ауэ а псом нэхъыщхьэжыр зыщ.
— Сыт?
— Фызыр зыгъэфызыр лIырщ, лIыр зыгъэлIыр фызырщ, — жиIащ Жэбагъы.
Дапщэщ бзылъхугъэр сэмэгурабгъумкIэ щыувыр?
ЦIыху гуп зэхэсым нэхъыжь къахыхьэрэ е здыблэкIым сэлам къарихамэ, псори мэтэджри, фIэхъусым и жэуапыр ятыж.
ГуфIэгъуэ Iэнэм бгъэдэсхэм «Гуп махуэ-апщий» жиIэу къахыхьаIамэ, Iэнэм и нэхъыжьым фIэкIа къэмынэу мыдрейхэр къотэджри, сэламыр къыIах. КъыщIыхьам гуп махуэбжьэ ират. Ар къэтэджахэм нэхърэ нэхъыжьмэ, бжьэм хэIубу е ефэу къезытам иратыжыхукIэ зыри тIысыжыркъым.
Нэщхъеягъуэм и деж гупым къахыхьар нэхъыжьмэ, псори мэтэдж, зыри къэмынэу. КъэкIуам нэхърэ нэхъыжь яхэсмэ, абыхэм зыкъаIэтыркъым е къэтэдж хуэдэу защIу загъэхъей.
Нэхъыжь и гъуэгу зэпаупщIыркъым, нэхъыжь кIэлъыджэркъым, атIэ лъэщIохьэри, зэпэзанщIэ хъууэ гу къылъита нэужь, зыхуеймкIэ йоупщI.
Зэгъусэу къыщакIухькIэ, тIу фIэкIа мыхъумэ, нэхъыжьыр ижьырабгъумкIэ щытщ, ауэ щы е нэхъыбэ щыхъум деж гупым и нэхъыжьым ныбжькIэ къызэрыкIэлъыкIуэкIэ адрейхэр и сэмэгурабгъукIэ къоуври, нэхъыщIэ дыдэр нэхъыжьым и ижьырабгъум мэув.
Бзылъхугъэр и щхьэгъусэу щытмэ, сэмэгурабгъумкIэ мэув, мыдрейхэм сыт щыгъуи ижьырабгъур ират.
НэхъыщIэм и Iэр япэу ишийуэ нэхъыжьым сэлам ирахыркъым. Нэхъыжьым и Iэр къишиямэ, ар щабэу Iэдэбу иубыду аращ.
Хъыджэбз цIыкIухэм пэгун нэщI яIыгъыу уэрамым нэхъыжь гуэрым щахуэзамэ, ар Iубауэ ягъэув. Езыхэр зыIущIам я сэмэгурабгъур хуэгъэзауэ, я щхьэр мащIэу гъэщхъауэ мэуври, къахуэзар блэкIыху щытщ.
Псалъэзэблэдз
ЕкIуэкIыу: 1. Зыщышынэн имылъагъумэ, кхъуэр абы докI. 4. Гузэвэгъуэ хъыбарыр зэлъэзыгъэIэс цIыху. 8. КъБР- м щIыхь зиIэ и артист: Къэрэшей-Шэрджэсым щыIэ адыгэ театрым абы и цIэр зэрехьэ. 9. Къуэш … нэхърэ — ныбжьэгъуфI. 10. IэлъэщI хуабэ. 14. ЖьантIэм ущIэмыкъу, … , къыплъысынщ. 19. Шыцуэс къесу узэрысым … 21. Щыгъыным хищIэ хьэпIацIэ къэзылъэтыхь. 22. Шым и кIуэкIэ. 23. Дагъуэ зимыIэ цIыху къызыхуэтыншэ. 24. Къэбэрдей-Балъкъэрым и Совет Нэхъыщхьэм, иужькIэ УФ-м и Къэзыбж палатэм я унафэщIу щыта Къэрмо- къуэ …
Къехыу: 2. Бадзэ цIыкIу лъыиф. 3. Уэс зэратхъу. 5. Нартыху гъэлыгъуа хьэжыгъэ. 6. Пшынауэ цIэрыIуэ, РСФСР-м и цIыхубэ артисткэ. (и цIэр). 7. Алыхь Iэмырым ерыщу тет цIыху. 11. Iэпслъэпсым щыщ. 12. Атэлыкъым игъасэ щIалэ цIыкIу. 13. ЩIы къиуда. 15. «ЩIыхь» орденым и нагъыщищри зрата зауэлI хахуэ Мусэ … 16. Къру лъэпкъым щыщ губгъуэ джэдкъаз пIащэ, лъатэу. 17. Макъ псыгъуэ зыгъэIу псэущхьэ цIыкIу. 18. … гъэхъуж. 20. Ху къызыщIаIукI къэкIыгъэ.
Зэхэзылъхьар Мыз Ахьмэдщ.
ФокIадэм и 25-м ди газетым тета псалъэзэблэдзым и жэуапхэр:
ЕкIуэкIыу: 1. Медан. 4. Бжьыхьэ. 8. Бру. 9. ПцIым. 11. ШкIумпI. 13. Сабыр. 16. Шхуэ. 17. Джыдэ. 18. Бжьы. 22. Бжьыдзэ. 23. Бжьыгуэ.
Къехыу: 2. ЕкIэпцIэ. 3. Абдж. 5. Жьым. 6. ХьэлIамэ. 7. Дзэр. 10. Мастэ. 11. Шэрэдж. 12. Гъубж.14. Емынэжь. 15. Адэмыгу. 19. Жьей. 20. Къуэдз. 21. ЛIыжь.
