Си еджапIэ — си къежьапIэ
Фи гъуэгу кIыхь хъуну дыфхуохъуахъуэ!
Нобэ, накъыгъэм и 25-м, ди къэралым и курыт еджапIэ псоми щагъэлъапIэ иужьрей уэзджынэм и махуэшхуэр. Хабзэ зэрыхъуащи, дэнэкIи щоIу а уэзджынэ жьгъырум и макъ лъэщыр, ныбжьыщIэхэр, абыхэм я гъэсакIуэхэр, егъэджакIуэхэр здынэса лъагапIэхэм щыхьэт техъуэу, адэкIэ къапэщылъ къалэнхэр екIуу зэрызэфIахыным къыхуриджэу.
ШколакIуэ ныбжьым ит дэтхэнэм и дежкIи мыхьэнэ ин иIэщ а махуэшхуэм. Ар я щIэщыгъуэщ езанэ классыр къэзыухауэ еджэным и адрей дэкIуеипIэхэм хуэпабгъэ цIыкIухэми, абы пэплъэрт зи чэзу гъэ еджэгъуэр къезыхьэлIауэ, зы нэкIэ Iэбауэ гъэмахуэм техьэхэри.
Къэбэрдей-Балъкъэрым щолажьэ сабийхэм щIэныгъэ щрагъэгъуэт IуэхущIапIэ 272-рэ. Абыхэм хохьэ курыт школхэри, прогимназиехэри, пэщIэдзэ школ-сабий садхэри, зи узыншагъэм сэкъат иIэ цIыкIухэм щадэлажьэ IуэхущIапIэхэри. А еджапIэ зэмы- лIэужьыгъуэхэм щIэныгъэ щызрагъэгъуэт ныбжьыщIэ 90100-м щIигъум. Абыхэм ящыщу курыт школыр мы гъэм къаух ныбжьыщIэ мини 5-м нэблагъэм. А ныбжьыщIэхэм я дежкIэ псом хуэдэжкъым нобэ иужьрей дыдэу къахуеуэну уэзджынэм и макъыр. А махуэшхуэм и мыхьэнэр гурэ псэкIэ зыхэзыщIэ а щIалэгъуалэм я дежкIэ а зу макъ жьгъырур сабиигъуэмрэ балигъ гъащIэмрэ яку дэлъ лъэмыж хъыринэщ, гъащIэ Iыхьэ зэмылIэужьыгъуэхэм я гъунапкъэ зэпылъыпIэщ.
ШколакIуэхэм я гуфIэгъуэр мы махуэхэм даIэт адэ-анэхэм, егъэджакIуэхэм, КъБР-м и Правительствэмрэ Парламентымрэ я лIыкIуэхэм, къалэ, къуажэ администрацэхэм я IэщIагъэлIхэм. Iуэхум ехьэлIа гуфIэгъуэ зэхуэсхэм апхуэдэу кърагъэблэгъащ зауэмрэ лэжьыгъэмрэ я ветеранхэр, жылагъуэм пщIэ щызиIэ нэхъыжьыфIхэр. Ахэр псори щызэхуос макъамэ дахэхэр къыщыIу школ пщIантIэ хуитхэм. 11-нэ классыр къэзыуххэм нобэрей махуэр гукъинэж ящыхъун папщIэ школакIуэ нэхъыщIэхэми ялъэкI къагъэнакъым. Абыхэм школ щIыхьэпIэхэр, гуфIэгъуэ зэIущIэр щекIуэкI утхэр удз гъэгъахэмрэ шар зэмыфэгъу гъэпщахэмкIэ ягъэщIэрэщIащ, къыхуеджэныгъэ зэмылIэужьыгъуэхэмрэ жыIэгъуэ Iущхэмрэ адэкIэ-мыдэкIэ щыфIадзащ. ГуфIэгъуэр нэхъыбэу зыхуэунэтIа ныб-
жьыщIэхэм папщIэ концерт цIыкIухэр, теплъэгъуэ кIэщIхэр ягъэхьэзыращ.
А псори фIыщIэ ящIу, гуфIэгъуэмрэ дэрэжэгъуэмрэ я гум щызу утыкухэм къохьэ школыр къэзыуххэр, я класс унафэщIхэр я пашэу. Ахэр адрейхэм къахощ я зыхуэпэкIэкIи, я плIэм зэпрыууэ едзэкIа дарий лентI щхъуэкIэплъыкIэхэмкIи, я нэгум къищ нэжэгужагъэмкIи. А ныбжьыщIэхэрщ гуфIэгъуэм зыкърезыгъэхьэлIа псоми — егъэджакIуэхэми, адэ-анэхэми, школакIуэ цIыкIухэми, хьэщIэ лъапIэхэми — нобэкIэ я плъапIэр. Тхьэмахуэ зыбжанэ дэкIмэ, ахэр хъунущ ди республикэм, къэралым и нэгъуэщI щIыпIэхэм щыIэ еджапIэ нэхъыщхьэхэм я студент, ауэ мы зэманыр абыхэм я дежкIэ хуабжьу ткIийщ: школыр къэзыуххэм къэрал экзаменхэр щат лъэхъэнэр къэсащ. Хабзэ хъуауэ, абыхэм ятынущ Зыуэ щыт къэрал экзаменхэр. Апхуэдэ къэпщытэныгъэхэм мы гъэм пхыкIынущ ди республикэм курыт школыр къыщызыух ныбжьыщIэ 5500-м щIигъур. Дэтхэнэри хущIокъу ахэр ехъулIэныгъэкIэ итыну, хуопабгъэ и хъуэпсапIэхэм лъэIэсыну, гугъапIэщIэхэр зригъэхъулIэну. Шэч къытетхьэркъым абыхэм ящыщ дэтхэнэри къыпэщылъ къэпщытэныгъэхэм зэрапэлъэщынум. Дэтхэнэми наIуэ къищIынущ илъэс 11 зи кIыхьагъ школ гъуэгуанэр сыт хуэдэу къикIуами, а зэманыр дауэ къигъэсэбэпами.
Иужьрей уэзджынэм балигъ гъащIэм хишэ ныбжьыщIэхэм яхуэгъэза хъуэхъу дахэхэр абыхэм щагъэIунущ нобэрей гуфIэгъуэ зэхыхьэхэм зыкърезы-
хьэлIа дэтхэнэми. Дэри захудогъазэ къэкIуэнур зей щIалэгъуалэм: «Иужьрей уэзджынэр угъурлы фхуэхъуну, ныбжьыщIэхэ! Мы дуней дахэм фи увыпIэ щывгъуэтыну, гупсысэ Iущхэр зи лъабжьэ Iуэху екIу куэд зэфIэфхыну, насып мыкIуэщIкIэ, ехъулIэныгъэкIэ гъэнщIа гъащIэ ефхьэкIыну. Гъуэгу махуэ, лъагапIэщIэхэр зи плъапIэ, къэралым и къэкIуэнур зэлъыта зи щIалэгъуэхэ! Ди адыгэ усакIуэ цIэрыIуэми зэрыжиIауэ, фи гъуэгу кIыхь хъуну дыфхуохъуахъуэ!»
ЖЫЛАСЭ Маритэ,
«Адыгэ псалъэ» газетым егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и къудамэм и унафэщI.
Iуэху зехьэкIэ
IэмалыщIэхэр къыдогъэсэбэп
ЦIыхур цIыху ирихъурэ ирилъагэу мы дунейм тет фIыгъуэшхуэр къыщалъытэкIэ, псом япэу къраIуэр щалъхуа Хэкумрэ къыдалъхуа бзэмрэщ. Уи анэдэлъхубзэм и пщIэр зэлъытар уи адэжь- анэжьхэм яхуэпщI нэмысыращ, ущалъхуа Хэкумрэ укъызыхэкIа лъэпкъымрэ яхуиIэ лъагъуныгъэращ. Дэтхэнэ цIыхуми гъуэгу къежьапIэ хуэхъур и анэдэлъхубзэращ. Адыгэ усакIуэ гъуэзэджэ ЩоджэнцIыкIу Алий жиIэгъащ: «Сыту тхьэмыщкIэ зи бзэрэ зи лъэпкърэ зымыдэжыр! Мыбы хуэдэ насыпыншэм адрей зи къэхъугъуэхэр дремыплъей!»
Ди гугъэмкIэ, анэдэлъхубзэр хуэбгъадэ хъунущ псынэпс къабзэм. ЦIыхумрэ ар зэрыпсалъэ бзэмрэ къыгуэхыпIэ ямыIэу зэпхащ. Ахэр зэпэIэщIэ хъумэ, псынэр гъужынущ. Апхуэдэ къэмыхъуныр зэлъытар, а псынэпс къабзэр лъэпкъым яхуэзыхъумэр, адыгэбзэр щIэблэм яIурызылъхьэр егъэджакIуэхэращ. Ар икъукIэ къалэнышхуэщ икIи ар дэ зэрытлъэкIкIэ догъэзащIэ.
Дэ адыгэбзэр илъэс куэд лъандэрэ щыдогъэдж Шэджэм къалэм дэт курыт школ №4-м. Ди гъэсэнхэр сыт щыгъуи жыджэру хэтщ еджапIэм, щIыналъэм, республикэм къыщызэрагъэпэщ зэпеуэхэм, икIи абыхэм щIэныгъэ куу, зэфIэкI ин зэрабгъэдэлъым и щыхьэтщ апхуэдэ конкурс увыпIэфIхэр къызэрыщахьыр. Псалъэм папщIэ, ди еджакIуэхэр гъэ къэс хэтщ республикэм щекIуэкI «Псори сщIэну сыхуейщ» зэпеуэм, бзэмрэ литературэмкIэ олимпиадэхэм икIи япэ увыпIэхэр къыщахь.
Гулъытэ пыухыкIа хуэдмыщIу блэдгъэкIыркъым лъэпкъым и дежкIэ мыхьэнэ зиIэ зы махуэшхуи. ИкъукIэ дрогуфIэ Адыгэ лъэпкъыр къэщIэрэщIэжыным и махуэ диIэ зэрыхъуам. Ар Iэтауэ, район, къалэ унафэщIхэри, школ директорхэ- ри, хъыбарегъащIэ IуэхущIапIэхэм я лIыкIуэхэри къедгъэблэгъауэ, дгъэлъэпIащ гъэ еджэгъуэ блэкIам. Театр къэгъэлъэгъуэныгъэ едгъэкIуэкIар абы хэтахэми кърихьэлIахэми ягу къинэжащ. Апхуэдэу дахэу едгъэкIуэкIащ Адыгэ фащэм и махуэри, Адыгэ тхыбзэм и махуэри.
ИкъукIэ мыхьэнэшхуэ иIэщ егъэджакIуэхэм я щIэныгъэм зэпымычу хагъэхъуэным, я къэухьым зрагъэужьыным, лэжьэкIэщIэ Iэмалхэм щыгъуазэ защIыным, опыткIэ зэхъуэжэным. АбыкIэ сэбэп мэхъу семинархэр, егъэджакIуэхэм я зэхуэсхэр. Адыгэбзэмрэ литературэмрэ езыгъэджхэм я методическэ зэгухьэныгъэм илъэс къэс иригъэкIуэкI семинархэм жыджэру дыхэтщ, ди зэфIэкIхэр, еджакIуэхэм зрагъэгъуэта ехъулIэныгъэхэр къыщыдогъэлъагъуэ, урок зэIухахэр, мастер-классхэр идогъэкIуэкI. Апхуэдэ семинархэм мыхьэнэ ин яIэщ сабийхэр я лъэпкъыбзэм пщIэ хуащIу, абыкIэ Iэзэу псэлъэфу, я гурыщIэхэр дахэу къаIуэтэфу есэнымкIэ. ЕгъэджакIуэхэми я педагогикэ Iэзагъыр къагъэлъагъуэ, зым и деж адрейм IэмалыщIэ гуэрхэр къыщелъагъури и лэжьыгъэм къыщегъэсэбэп.
Нобэ нэхъ ди жагъуэ хъу Iуэхугъуэхэм ящыщщ еджакIуэхэр тхылъ нэхъ мащIэу еджэ зэрыхъуар. Художественнэ литературэ еджэ цIыхум игури и псэри нэхъ къулей мэхъу, и бзэр нэхъ шэрыуэщ, езыр нэхъ Iущщ, хьэл-щэныфIэщ. Художественнэ литературэр джыным еджакIуэхэр етшэлIэн папщIэ, школым и кIуэцIкIэ щыдогъэкIуэкI адыгэ IуэрыIуатэм теухуа зэпеуэхэр, литературэ викторинэхэр, конференцхэр, макъамэрэ усэу зэхэт теплъэгъуэхэр. Абыхэм еджакIуэхэр жыджэру хэтщ, щхьэж зэрылъэкIкIэ и щIэныгъэр, зэфIэкIыр къегъэлъагъуэ.
Гулъытэшхуэ худощI еджакIуэхэр творчествэм ешэлIэным. Усэ, рассказ, хъыбар цIыкIухэр зэхэлъхьэным гу хуэзыщIа еджакIуэхэр «Си анэбзэ, си адыгэбзэ» гупжьейм къокIуалIэ, абыхэм зэхалъхьа тхыгъэ цIыкIухэм додаIуэ, чэнджэщ гуэрхэр ядот, нэхъ тхыгъэфIхэр, купщIафIэхэр зэхудохьэсри блын газетым къытыдодзэ.
ЩIэблэр тэмэму гупсысэфу, иджырей гъащIэм хэзагъэу, лъэпкъ напэр яхъумэу, цIыхухэм екIуу яхэтыфу едгъэсэн хуейщ, икIи, дауи, а къалэнхэр гъэзэщIэным упэлъэщын папщIэ адыгэ литературэм и зэфIэкIыр икъукIэ инщ. Ар зэрадж программэм, шэч хэмылъу, фIы и лъэныкъуэкIэ зихъуэжащ. Абы къыхыхьащ иджырей ди зэхэтыкIэм тегъэпсыхьа, гъащIэм хуэзыгъэхьэзыр, гупсысэ куукIэ гъэнщIа, гъэсэныгъэ мыхьэнэшхуэ зиIэ художественнэ тхыгъэ куэд. ЕджакIуэхэм а тхыгъэхэр яфIэгъэщIэгъуэну ядж, гъащIэм къащыхуэщхьэпэжын дерсхэр къыхах. Ар псори фIыт, тэмэмт, ауэ ди жагъуэ мыхъуу къанэркъым адыгэбзэмрэ литературэмрэ хухэха сыхьэт бжыгъэр кIуэ пэтми зэрагъэмащIэм.
Зыми шэч къытрихьэркъым егъэджакIуэм и лэжьыгъэр нэхъ гугъу дыдэхэм ящыщу зэрыщытыр, ауэ дэтхэнэ Iуэхури нэхъ тыншу къыпщохъу, ар уи унафэщIым къыбдиIыгъыу, узэхищIыкIыу щытмэ. Апхуэдэщ ди еджапIэм и унафэщI Семэн Инессэ Хьэбас и пхъур. Сыт хуэдэ IуэхукIэ дыбгъэдыхьэми дэIэпыкъуэгъу, чэнджэщэгъу къытхуэхъуу, дэтхэнэ жэрдэмри къыддигъэпсынщIэу, къыддиIэту щытщи, абы папщIэ фIыщIэ ин худощI.
Адыгэбзэмрэ литературэмрэ езыгъэджхэу
МАФIЭДЗ Людмилэрэ
КЪУЭНЫКЪУЕЙ Иринэрэ.
Шэджэм щIыналъэ
ЛIыгъэкIи гуащIэкIи гъэнщIа гъуэгуанэшхуэ
Зи жылэм, зи лъэпкъым, зи хэкум псэ хьэлэлкIэ хуэлэжьа, зи щIыналъэр бийм щызыхъума, лъэужь дахэ къызэзынэкIа цIыхум хуэфащэ пщIэ щылъагъэсыжым деж гуапэ пщымыхъуу къанэркъым. Абы и зы щапхъэщ Псыгуэнсу къуажэм иджыблагъэ щекIуэкIа гуфIэгъуэ зэхуэсыр. Ар теухуауэ щытащ пщIэшхуэ зиIэу а жылэм дэса Гъуэгунокъуэ Къэралбий. Абы и цIэр фIащыжащ илъэс тIощIырыпщIкIэ унафэщIу щылэжьа школым.
Псыгуэнсу къуажэм и мызакъуэу, ар Аруан районми фIыуэ къыщацIыхуу щытащ. Къэралбий къикIуащ лIыгъэрэ лэжьыгъэ дахэкIэ гъэнщIа гъащIэ гъуэгуанэшхуэ. Хэку зауэшхуэр къэхъейуэ ди хэкум и къалэхэр, къуажэхэр зыр зым кIэлъыкIуэу бийм щиубыдым, 115-нэ шу дивизэм щIыгъуу щIалэщIэр дашащ фронтым икIи япэ зэманхэм связисту щытащ, иужьым ягъэкIуащ псэзэпылъхьэпIэ IэнатIэ — ар хагъэхьащ тIасхъэщIэххэм.
Къэралбий хэтащ зауэр нэхъ гуащIэ дыдэу щекIуэкIа щIыпIэхэм, Сталинград къалэр, Украинэр, Польшэр хуит къэзыщIыжахэм ящIыгъуащ, Германиеми нэсащ. Зауэр иуха иужь и къуажэжь къигъэзэжри лэжьэн щIидзащ зыхуеджа IэщIагъэмкIэ — егъэджакIуэу. Илъэс зыкъомкIэ а IэнатIэм Iутауэ, Гъуэгунокъуэр ягъэуващ школым и директору. ИкIи и щIэныгъи и акъыли емыблэжу, щIэблэр егъэджэным, гъэсэным и гъащIэр щхьэузыхь хуищIу, и щхьэ Iуэхум япэ лэжьыгъэр иригъэщу и къулыкъум пэрытащ.
Гъуэгунокъуэ Къэралбий и цIэр школым зэрыфIащым теухуа зэхыхьэм кърихьэлIат егъэджакIуэхэри, еджакIуэхэри, Аруан районым и унафэщIхэри, къуажэ гъунэгъухэм я лIыкIуэхэри, езы жылэм щыщ куэди. Гъуэгунокъуэм и IуэхущIафэр зыхуэдам, и IэнатIэр екIурэ ещхьу зэрызэрихьам, адыгагъэ хэлъу и гъащIэ Iыхьэр къызэрырихьэкIам тепсэлъыхьахэщ Аруан район щIыпIэ самоуправленэм и унафэщI, Къэралбий иригъэджа КIущ Валерэ, апхуэдэу район администрацэм и тхьэмадэм и къуэдзэ Щоджэн Риммэ сымэ, нэгъуэщIхэри.
— Къэралбий и IэнатIэр тэмэму зэрызэрихьам теухуа щапхъэ гъунэжу къыпхуэхьынущ, — жиIащ егъэджакIуэ Бей Нинэ. — Псалъэм папщIэ зы пщэдджыжь къэмынэу ар еплъырт махуэм урокхэр зэредгъэкIуэкIынум ехьэлIауэ дгъэхьэзыра планхэм. Тэмэму къилъытэмэ, Iэ тридзэрт, игу иримыхьамэ, «мыр нэгъэсыпа хъуакъыми тIэкIу елэжьыж» къыджиIэнт. Ди хъуа-щIари щIихъумэртэкъым, ди мыхъумыщIэри къыдгуригъэIуэжырт. ИтIанэ абы фIэфIт урокхэм щIэсыну. Къэралбий и дежкIэ урок, предмет жьгъей щыIэтэкъым, дэтхэнэ зыми мыхьэнэшхуэ иIэу ибжырт.
Школым щымащIэкъым Гъуэгунокъуэм иригъэджауэ, иужькIэ егъэджакIуэ IэщIагъэр зэзыгъэгъуэту езым IэнатIэ игъэувыжахэр. Абыхэм ящыщщ КIасэ Эмми:
— Директор къулыкъум щыпэрытым Къэралбий дригъаджэу щытащ географиемкIэ. Абы и урокыр тфIэкIэщIт, апхуэдизкIэ дыдихьэхауэ дедаIуэрти. Куэдрэ дигу къокIыж IэнатIэм дызэрыбгъэдэтын хуейм теухуауэ Къэралбий къыдиту щыта дерсхэр, — жиIащ абы.
ГуфIэгъуэ Iуэхум кърихьэлIахэм папщIэ усэрэ уэрэду зэхэлъ композицэ гъэщIэгъуэн ягъэлъэгъуащ. А Iуэхум хэлIыфIыхьащ музыкэмкIэ егъэджакIуэ ШэрыIужь Людэрэ директорым и къуэдзэ ШэрыIужь Жаннэрэ. Абыхэм я гъэсэн цIыкIухэр гъэхуауэ тепсэлъыхьыжащ Къэралбий къикIуа гъащIэ гъуэгуанэм, ар хэку зауэшхуэм щхьэмыгъазэу зэрыхэтам. Апхуэдэу еджакIуэ ныбжьыщIэхэм уэрэд жаIащ, къэфахэщ.
— Школым сыувагъащIэу, хэт ищIэн, си лэжьэкIэр зыгуэркIэ игу дыхьат, Къэралбий сриджэри гъэсэныгъэмкIэ и къуэдзэу сигъэувауэ щытащ, — игу къегъэкIыж егъэджакIуэ Къудей Светланэ. — Абы фIыуэ дэслъэгъуа къомым щыщу зы къыхэзгъэщыну сыхуейт. Директорым къалэн куэд и пщэ дэлъкъэ, тхыгъэ гуэр щигъэхьэзыркIэ къоупщIынт: «Мы стхар пэжу пIэрэ?» — жиIэнти, зэрыпэжыр ищIэ пэтми. ИмыщIэмкIи егъэджакIуэ нэхъыщIэм еупщIыну, ечэнджэщыну и щхьэ трилъхьэрт. Ар цIыхум хэлъ хьэл нэхъыфI дыдэхэм ящыщу собж сэ.
ИлъэситI хъуауэ школым щат Къэралбий и цIэкIэ ягъэува ахъшэ саугъэтхэр. ГуфIэгъуэ зэхуэсыр щекIуэкIа махуэм ар лъагъэсащ еджакIуэ пажэхэу Гуэбэшы Елдар, БитIэхъухэ Рузаннэрэ Сальмэрэ, ШэрыIужь Рустам, Балъкъыз Аслъэн, Шыпш Даянэ сымэ.
Гъуэгунокъуэ Къэралбий бийм щхьэмыгъазэу зэрыпэщIэтам и щыхьэтщ абы и дамыгъэхэри — «ЛIыхъужьыгъэ зэрызэрихьам», « Зауэм щигъэлъэгъуа хахуагъэм папщIэ», «Сталинград зэрихъумам», «Варшавэ хуит къызэрищIыжам», «Берлин къызэрищтам папщIэ» медалхэр, Хэку зауэшхуэ орденым и 2-нэ нагъыщэр, нэгъуэщIхэри. Лэжьыгъэ IэнатIэм щиIэ зэфIэкIым къыпэкIуэу абы къыхуагъэфэщащ Октябрь Революцэм и орденри.
Къэралбий къигъэщIащ гъащIэшхуэ — ар псэуащ илъэс 91-кIэ. И щхьэгъусэ Зэбинэтрэ абырэ зэдапIащ бынитху: Лорэ, Лидэ, Неллэ, Владимир, Владислав сымэ. Адэм и щапхъэм ирикIуа яхэтщ абы и бынхэм. Уеблэмэ Владислав зэрихьащ и адэр зыпэрыта къулыкъу дыдэр — илъэс зыбжанэкIэ школ унафэщIу щытащ.
ПщIэ зиIэу дунейм тета а лIы угъурлыр псэ къабзэкIэ зыхуэлэжьар, и гъащIэ гъуэгуанэр зытриухуар къуажэм и щIэблэрщ, абыхэм я пщэдейрщ, ди адыгэ лъэпкъырщ, ди хэкурщ.
МЫЗ Ахьмэд.
ДифI догъэлъапIэ
Iуэху зехьэкIэ пэрытым и щапхъэ
Адыгэбзэмрэ литературэмрэ курыт школхэм щезыгъэджхэм я дэIэпыкъуэгъуу иужьрей зэманым дунейм къытехьащ методикэ пособие зыбжанэ. Абыхэм къахэзгъэщхьэхукIыу сытепсэлъыхьыну сыхуейт егъэджакIуэ Бырмамыт ФатIимэ и къалэмыпэм къыпыкIа «Адыгэ литературэмкIэ урокхэр 10-нэ классым зэрыщегъэджыпхъэр» тхылъ купщIафIэм икIи къызыхуэтыншэм.
ФатIимэ анэдэлъхубзэр илъэс куэд лъандэрэ щрегъэдж Бахъсэн къалэм дэт курыт школ №4-м. А егъэджакIуэм и лэжьэкIэфIым куэд щыгъуазэщ, сэри зыбжанэрэ сыщIэсащ абы ит дерсхэм. Къыхэзгъэщынуращи, Iуэху зехьэкIэ пэрытым и щапхъэщ Бырмамытым и лэжьэкIэр. Аращ а цIыху акъылыфIэм, егъэджакIуэ Iэзэм пщэрылъ щIыхуащIар методикэ чэнджэщхэр зэрыт тхылъ игъэхьэзырыну.
А лэжьыгъэр тэмэму игъэзэщIащ ФатIимэ. Тхылъым хуитха пэублэ псалъэри зэщIэкъуащ, езыри зэхэгъэуващ адыгэ литературэмкIэ школ программэм къигъэув къалэнхэм ятещIыхьауэ. Абы щыубзыхуащ методикэм и Iэмал нэхъыщхьэхэмрэ хэкIыпIэ щхьэхуэхэмрэ, дерсыр ипэм къыщыщIэдзауэ икIэм нэсыху зэребгъэкIуэкI хъуну чэнджэщыфIхэр къыщыхьащ, доскам зэрыщыбгъэлэжьэну щIыкIэхэри, унэ лэжьыгъэу етыпхъэхэри, сабийхэм я бзэм зэрызегъэужьын хуей мардэхэри екIуу къыщыгъэлъэгъуащ. Урокхэм ящыщ куэдым эпиграф щхьэхуи хуигъэуващи, абыи лэжьэкIэм щIэщыгъуагъ хелъхьэ.
Дауи, сыт хуэдэ лэжьыгъэми хуэдэу, мыбыи зэбгъэзэхуэжын хуейхэр зэриIэм, ар нэхъыфIыж зэрыпхуэщIынум шэч хэлъкъым, зэрыжаIэщи, фIагъым и гъунэр къэпщытэгъуейщ. АрщхьэкIэ къыхэзгъэщынут пщэрылъ къыхуащIа къалэн мытыншыр ФатIимэ хъарзынэу зэригъэзэщIар, Iуэхум жэуаплыныгъэ зыхищIэу зэрыпэрытар.
ЩIэныгъэфI зыбгъэдэлъ егъэджакIуэ IэкIуэлъакIуэм сохъуэхъу и ехъулIэныгъэщIэмкIэ. НэгъуэщI лэжьыгъэфIхэри абы къыкIэлъыкIуэну ди гуапэщ.
ЕРЖЫБ Аслъэн,
педагогикэ щIэныгъэхэм я кандидат.
Анэ пэлъытэ
Си гъащIэ псокIэ сигу илъынщ
Анэ пэлъытэуэ уэ къысхуэпщIахэр,
ЗэикI сщымыгъупщэуэ ар екIуэкIынщ
Куэдыщэ дыдэу уэ схуэблэжьахэр.
Си сабиигъуэм уэ гъуэгуфI пэж
Сытебгъэувэу уэ супIащ,
СымыщIэ куэдхэм сэ я деж
Уэ сынэбгъэсу лIы сыпщIащ.
Дунейм и щэхухэр зэрыщытыр
Си щхьэфэм уеIэбу къызжепIащ,
ЛIэщIыгъуэ Iэджэм щыIа псор
Си пащхьэм наIуэ къыщыпщIащ.
Иджы къысфIощIыр дыгъуасэ хуэдэу
Уэ сэ си пащхьэм ущитыгъар,
Узэущиеу, жыIэщIэ сыпщIу
КъызэфIэкIыжу хьэл къысхэплъхьар.
ХьэхъупащIэ Хьэжбэчыр.
