Къуажэдэсхэм ящыгъупщэркъым
И пщIэри и щхьэри ящымы гъупщэу нобэр къыздэсым ягъэлъапIэ цIыху щэджащэхэм ящыщщ Бахъсэнёнкэ къуажэм щыпсэуа, абы щызэхэта «Красный Кавказ» колхозым и тхьэмадэу илъэс куэдкIэ лэжьа Тхьэ къуахъуэ Башир.
АкъылыфIэт, нэмысыфIэт, уна фэщI IэкIуэлъакIуэт. А цIыху щыпкъэм и Iэужь-лъэужьхэр щалъагъукIэ, «мор Башир и IэдакъэщIэкIщ, мыри абы ейщ», — жаIэ.
Хэку зауэшхуэр къыщыхъеям Башир и адэ Хьэбыж колхозым и тхьэмадэт, IэнатIэ псори хъарзынэу зэтриухуауэ псэукIэщIэ яухуэрт. ЛIы хьэлти, адрей минхэми хуэдэу, Iэщэ къищтэри бий ерум пэщIэуващ икIи и псэр пытыху щхьэмыгъазэу езэуащ.
И адэм къигъэна хозяйствэр щы IэщIалъхьам Башир и ныбжькIэ щIалэт. Арами, хэзыха къуажэдэсхэр абы хущIегъуэжакъым: тхьэмадэщIэр жыджэрт, гурыхуэт, жэрдэмщIакIуэт. А лъэхъэнэм дэнэ щIыпIэкIи щыхьэ лъэт, техникэр къаймэщIэкIырти, жэмхэмрэ выхэмрэ къагъэсэбэпырт, щIыр Iэпщэ къарукIэ зэрахьэрт, я бгыр щIакъузауэ, уэгъумрэ мэжэщIалIагъэмрэ япэщIэтт. Гупсысэ узыншэ, акъыл жан зиIэ щIалэм етIысэх ищIэртэкъым, зэпымыууэ щIэ гуэрхэр къилъыхъуэрт, Iуэхур дэзыгъэкIыну хэкIыпIэхэр къигъуэтырт. Колхозхэтхэм яхузэфIэкIынур, яхуэгъэкъаруунур зэпилъытырти, зэIущIэхэм къыщы хилъхьэрт. Апхуэдэурэ цIыхухэм я лэжьэкIэм хуэм-хуэмурэ зригъэхъуэжащ, IэщIагъэлIхэр къыхихащ, иригъэджащ, я къарур зэхалъхьэмэ, куэ дым зэрыхунэсынур ягуригъэIуащ. IэнатIэхэр зэдэууэ унэтIын, зехьэн хуейти, зэхьэзэхуэр я лъабжьэу ахэри къызэрегъэпэщ. Хозяйствэм нэры лъагъуу зиужьырт, зэрегугъум и фIыгъэкIэ, къэкIыгъэхэри бэвагъкIэ къетэжырт, гуэдзу, нартыхуу, сэхурану кърахьэлIэм илъэс къэс хэхъуэрт. Ахэр зэрымыгъунапкъэншэр къыгурыIуэрти, Тхьэкъуахъуэм лъабжьэщIэхэр игъэхьэзырырт: техникэм къыхигъа хъуэрт, жылапхъэфIхэр къыхихырт, псы здэмыкIуэ хьэсэхэм щIыгъэпшэркIэ егугъурт, колхозым и мылъкукIэ IэщIагъэлIхэр лэжьэкIэщIэм хури гъаджэрт. Хозяйствэм зэпIэзэрыту зиужьырт, мэкъумэшыщIэхэми абы зыдаузэщIырт, я тхьэмадэри, езыхэри щапхъэу къахьырт, нэгъуэщI щIы пIэхэм я цIэр фIыкIэ къыщраIуэрт. Колхозым и Iэщ псэуалъэхэр, фIыуэ гъэшха былым къабзэхэр, нэр зыгъэгуфIэ хьэсэхэр зрагъэлъагъуну плъа кIуэхэр куэду къахуэкIуэрт. Бахъсэнёнкэдэсхэр нартыхум цIэрыIуэ дэхъурт. АбыкIэ къапеуэну хуейхэм зэхьэзэхуэ иращIылIэрт, я зэфIэкIхэмкIэ зэхъуа жэрт. Нэхъыжьхэм фIыуэ ящIэж Адыгейм щыщ Даур Анзоррэ хозяйствэм и гъавэгъэкI Iэзэ Шакъ Мыхьмудрэ я лэжьэкIар. Абыхэм гектарым хуэзэу нартыхуу центнери 100 — 105-м нэблагъэ къыдачыжырт.
Тхьэкъуахъуэм и чэнджэщкIэ, адрей механизированнэ звенохэри лэжьэ кIэщIэм хуокIуэ, щIым и зехьэкIэ Iэмал нэхъыфIхэр къагъэсэбэпу хуожьэ. Iуэху зехьэкIэщIэм нарт гъавэу кърахьэлIэм нэрылъагъуу хигъахъуэрт, жылэми зыдиузэщIырт. А псор гулъы тэншэ хъуакъым — 1973 гъэм дыгъэ гъазэм и 23-м СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым и УказкIэ Тхьэкъуахъуэ Башир «Социалист Лэ жьыгъэм и ЛIыхъужь» цIэ лъапIэр къы фIащащ. А илъэсым зэрыколхозу гектар къэс ику иту нартыхуу центнер 79-рэ къытрахат.
Нарт гъавэу кърахьэлIэм зэрыхагъэхъуэфынур колхоз тхьэмадэм фIыуэ къыгурыIуэрти, гектарым къитыр центнери 100-м нагъэсыну звено псори къыхуреджэ. Зигурэ зи щхьэрэ зэтелъ унафэщIым и жыIэр яфIэлъапIэти, ар и лэжьэгъухэм къыдащтэ. Башир нэ хущым губгъуэм дэкIырт, фермэхэр къызэхикIухьырт, щекIуэлIэжыр гувауэт. Илъэс хъурейм и дэтхэнэ махуэ — ри апхуэдэт. Хуабжьу гумызагъэт: техникэм и щытыкIэми, ар зэрахъумэ щIыкIэми, хьэсэхэр зэрагъэпшэрми, жылапхъэхэмрэ гербицидхэмрэ зэры зэрагъэпэщми, Iэщыхъуэхэм я Iуэху щIа фэми гулъытэшхуэ хуищIырт. Гъэ щIэгъуэну лъытэныгъэ лъагэ иIэт, цIыхухэр къигъэдэIуэфырт, дэтхэнэми и зэфIэкIыр иIэтырт. Мэкъумэш Iуэху хэр дапщэщи игъэнэхъапэрт, и лэжьэгъухэмрэ и унафэм щIэтхэмрэ я деж щытхъушхуэ щиIэт. Апхуэдэущ бахъ сэнёнкэдэсхэм я гум къызэринэжари.
Башир унагъуэ дахэ иIащ. И щхьэ гъусэ Хьэбидэтрэ абырэ бынибл — щIалиплIрэ хъыджэбзищрэ зэдапIащ, гъуэгу захуэ иратащ. Лэжьыгъэш хуэ кIэ, нэхугъэрэ хуабагъэкIэ гъэнщIа гъуэгу бгъуфIэ къэзыкIуа, унафэщI IэкIуэлъакIуэу, цIыху щыпкъэу жылэм дэса Тхьэкъуахъуэ Башир Хьэбыж и къуэр къуажэдэсхэм ящыгъупщэркъым, и IуэхущIафэу щытар ягу къагъэкIыжу, и фэеплъым пщIэ хуащI.
ХЬЭЖЫКЪАРЭ Алик.
