УсакIуэм и Iущащэ макъ
Налшык къалэ дэт Курзалым иджыблагъэ утыку къыщрахьащ Семэн Руслан и Iэдакъэ къыщIэкIа «Адыгэ псалъэжьхэр» тхылъыщIэр. Къызэхуэсахэм — усакIуэм и ныбжьэгъухэм, Iыхьлыхэм, и щIэджыкIакIуэхэм, щIэныгъэлIхэм — ар езыри гуапэу ягу къагъэкIыжащ.
Адыгэ псалъэжьхэр урысыбзэкIэ зэдзэкIауэ къыдэгъэкIыным хэлIыфIыхьащ Руслан и шыпхъу Жаннэ-рэ журналист, зэдзэкIакIуэ Мэремкъул Ларисэрэ.
Лэжьыгъэр фIы дыдэу гъэщIэрэщIащ Бгъэжьнокъуэ Заурбэч, Къып Мухьэмэд, Црым Руслан сымэ я сурэтхэм нэмыщI, езы Семэн Руслан ищIауэ щытахэмкIи. КъызэрыхагъэщамкIэ, усакIуэм сурэт ищIу щытащ.
Къэбгъэлъагъуэмэ, адыгэ псалъэжьхэм Семэным еплъыкIэщIэ къахуигъуэ-тыфат: ауэ къызэрыгуэкIыу урысыбзэкIэ зэримыдзэкIыу, и усэбзэри абыхэм хиухуэнащ. ЕкIуэкI пшыхьым ахэр Мэремкъул Ларисэрэ Балъкъэр Юрэрэ утыкум щызэпадзыжырт, къэхъугъэ зэмылIэужьыгъуэхэм, къапщтэмэ езы гъащIэм ахэр къызэрыхэкIам и щыхьэту, пщIэмрэ щIыхьымрэ, нэмысыр, хабзэр цIыхум ирагъэхъумэну къалэн зыщащIыжам хуэдэу: «Губгъуэм ущымыкъэрабгъэ, унэм ущымылIыхъужь» (Не зачем в поле как трусу дрожать, не к чему в доме героем кричать — урысыбзэр Семэн Руслан зэрызэридзэкIарщ), «Напэншэ нэхърэ — накъэпакъэ» (Уж лучше тот, кто крив и мал, чем тот, кто облик потерял), «ЛIэным лIыгъэ хэлъщ» (Всего лишь раз бывает смерть, умей же с честью умереть), «Нэхъыжьыр щыуэмэ, нэхъыщIэм и мыгъуагъэщ» (Ошибается седой, отвечает молодой). Гупсэхуу куэдрэ уедэIуэфынущ мыпхуэдэ Iущыгъэхэм.
КъБР-м и цIыхубэ сурэтыщI Бгъэжьнокъуэ Заурбэч и ныбжьэгъум теухуа куэд игу къигъэкIыжащ: «Семэн Руслан усэн хуейуэ Тхьэр къызэрыхуэупсар гурыIуэгъуэт. Сэ къызэрысщыхъумкIэ, усыгъэм сабиипсэ пхэмылъу ухэтыфынукъым. АбыкIи си ныбжьэгъу Руслан япэ итт. Усыгъэр абы и дуней щхьэхуэт, фэрыщIагъи фыгъуи щымыIэу. ФIэфIт щихухэм я сурэт итхыну. Зэпымыууи згъэщIагъуэрт дунейм и теплъэгъуэу къигъэлъэгъуар къоIущэщэн хуэдэу Iэзагъэ зэрыхэлъыр. Иджы нобэ къысщохъу ар усакIуэм и Iущащэ макъыу. Псэ къабзэт, зыгуэрым лей къытехьэу илъагъуну и жагъуэт. Иджыри псэууэ абы и «Крона» тхылъым зэгъусэу делэжьат. Сэ сурэт сщIын хуейуэ арат си къалэнри, уеблэмэ а Iуэхуми ар къылъэIэсырт, и гумызагъагъэм къыхэкIыу. Сэри ар хуэзмыдэу дызэхъурджауэу лэжьыгъэр дгъэзащIэрт. Ар фIыуэ умылъагъункIэ Iэмал иIэтэкъым».
АдэкIэ пащащ псалъэжьхэм: «Шэ цIывами гу шынамкIэ зегъазэ» — «Свинец вылетает, коль некуда деться, и сам выбирает трусливое сердце», «Пащтыхьым и псэупIэр илъагъури, и унэжь тIэкIур игъэсыжащ, жи» — «Когда узрел царя дворец, свою лачугу сжег глупец», «Блэр зыгъэхуэбэжым йоуэ» — «Из жалости за пазуху свою не смей сажать замерзшую змею»…
ЩIэныгъэлI Гъут Iэдэм къыщыпсалъэм къыхигъэщащ: «Ныбжьэгъу куэд иIэт Семэным. Абыхэм сэри сащыщт. «Куэд зыгъэщIа нэхърэ куэд зылъэгъуа» — жиIащ адыгэм. А жыIэ-гъуэр хуэпхь хъунущ Руслан и гъащIэм. Куэдрэ псэуну къыхуиухатэкъым, ауэ куэд хузэфIэкIащ, щIыхь пылъу лъэужь дахэ къигъэнащ. Илъэс 30 хъуауэ Руслан уэрамхэм дыщыхуэзэжкъым, ар, дауи, ди гум къоуэ».
Пшыхьым къыщыпсэлъащ тхакIуэхэу Бейтыгъуэн Сэфарбийрэ Мэшыкъуэ Тэзалрэ, Руслан и шыпхъу Жаннэ. «Кабардинка» ансамблым и къафэхэмрэ ХьэхъупащIэ Амырхъан и шыкIэпшынэ макъамэхэмрэ пщыхьэщхьэр гукъинэж ящIащ.
БАГЪЭТЫР Луизэ.
Сурэтхэр Къарей Элинэ трихащ.
