ТхакIуэм и гъащIэмрэ и гуащIэмрэ
«Принт-Центр» тхылъ тедзапIэм, и бжыгъэр щитху хъууэ, иджыблагъэ къыщыдэкIащ «Свет в окне. Жизнь и творчество» зыфIаща тхылъ. ЩIэныгъэлIхэу КхъуэIуфэ Хьэчим, Къэжэр Иннэ, Брай (Тхьэмокъуэ) Женя сымэ ягъэхьэзыра лэжьыгъэр теухуащ тхакIуэ, усакIуэ цIэрыIуэ Брай Адэлбий.
Тхылъым щызэхуэхьэсащ Адэлбий и гъащIэмрэ гуащIэмрэ теухуа тхыгъэхэр, очеркхэр, къыдэлажьэу, и ныбжьэгъуу щытахэм я гукъэкIыжхэр. Апхуэдэхэщ, псалъэм папщIэ, Къэрмокъуэ Хьэмид, Къэжэр Иннэ, Къаныкъуэ Заринэ, КхъуэIуфэ Хьэчим, Къэрмокъуэ Мухьэмэд, Къэжэр Хьэмид, Елгъэр Кашиф, Къагъырмэс Борис, Тхьэмокъуэ Барэсбий, Мэзыхьэ Борис сымэ, нэгъуэщIхэми ятхар. КъищынэмыщIауэ, тхылъым къыщыхьащ тхакIуэм и IэдакъэщIэкI усэхэмрэ сабийхэм папщIэ хъыбархэмрэ. Мыхэр псори адыгэбзэкIэ урысыбзэкIи итщ тхылъым. Усэхэр урысыбзэм изыгъэзэ-гъар Стрелковэ Викториещ, хъыбархэр зэзыдзэкIар Мэлбахъуэ Елбэрдрэ Мэремкъул Ларисэрэщ. Брайм и дунейр, и унагъуэмрэ и лэжьыгъэмрэ наIуэу уи нэгу къыщIэзыгъэхьэ сурэтхэр напэкIуэцIиблым щызэхэгъэуващ. Ахэр зыхуей хуигъэзащ Бицу Жаннэ.
«ЩIэджыкIакIуэхэм я пащхьэ илъ тхылъыр хуэпхь хъунущ адыгэбзэм мащIэу фIэкIа иджыри къимыгъэсэбэпа, зы тхакIуэм и гъащIэмрэ гуащIэмрэ и лъэныкъуэ зыбжанэ къызэщIэзыубыдэ литературэ-мемориал къыдэкIыгъуэхэм, — щетх пэублэ псалъэм тхылъым и редактор, тхакIуэ, критик КхъуэIуфэ Хьэчим. — Ауэ ап- хуэдэ «тхылъ-фэеплъхэр» зимыма-щIэ нэгъуэщI литературэхэм щапхъэ трех ди лъэпкъ литературэми, иужь-рей зэманхэм апхуэдэхэр нэхъ къыдэкI хъуащ. Аращи, мы лэжьыгъэр тхылъ дапхъэм тезэшэн хуейкъым».
«Иджыри студенту тхэн щIидзат Адэлбий, — етх литературэ критик Къэрмокъуэ Хьэмид. — Хуэм-хуэмурэ абы хузэфIэкIащ зыми емыщхь, нэгъуэщIхэм хэмыгъуащэ тхэкIэ, хъэтI щхьэхуэ зэригъэпэщын. Адыгэбзэр фIы дыдэу ищIэрт, ар нэрылъагъу тщIащ щIэх-щIэхыурэ газетхэмрэ журналхэмрэ къытехуэу щыта и усэхэмрэ рассказхэмрэ. Адэлбий и усэхэм къыщеджэм КIыщокъуэ Алим жиIауэ щытащ: «Си къуажэгъур жыжьэ нэсынущ, ди литературэм ехъулIэныгъэ куэд щиIэну сохъуэхъу». Нэхъыжьыр къызэрыщыгугъар игъэпэжащ Брайм: адыгэ литературэм хэлъхьэныгъэ хуищIащ. ЦIыхуфIт ди ныбжьэгъур, гушыIэрейт, пщIэ хуащIырт. Сыт хуэдэ къулыкъу пэрытами, лэжьыгъэр фIыуэ зэрилъагъумкIэ, и гу къабзагъэмрэ хьэлэлыгъэмкIэ псоми къахэщырт. Апхуэдэущ дэ, и ныбжьэгъуу, лэжьэгъуу щытахэм, усакIуэ, тхакIуэ Брай Адэлбий дигу къызэринэжар».
Усэ куэд, поэмитI, зы повесть, сабийхэм папщIэ рассказ зыбжанэ, псори зэхэту тхылъ пщыкIущ (абыхэм ящыщу плIыр урысыбзэкIэ зэрадзэкIащ) зи къалэмыпэм къыщIэкIа Адэлбий хамэ къэралым щыпсэу ди лъэпкъэгъухэм я усэхэр адыгэбзэм иригъэзэгъэнымкIэ лэжьыгъэшхуэ ищIащ. Ар зэрыжурналист IэкIуэлъакIуэр хьэкъ пщызыщI тхыгъэхэри мащIэкъым. «Эльбрус» тхылъ тедзапIэм щылэжьа иужь, ар «Ленин гъуэгу» (иджы «Адыгэ псалъэ») газетым и корреспонденту, иужькIэ жэуап зыхь секретарым и къуэдзэу щытащ. Иужьрей илъэсхэм щыIащ «Нур» сабий журналым, иужьрейуэ езыр псэууэ къыдэкIари и сабий тхылъщ.
И ныбжьэгъуу, лэжьэгъуу, зыцIыхуу щытахэм тхылъыр зэрафIэгъэщIэгъуэнынум, и IэдакъэщIэкIхэр куэдым ягу зэрыдыхьэнум шэч къытетхьэркъым.
ИСТЭПАН Залинэ.
