КъалэкIыхьым къыщыхъуа дунейпсо гъэфIэным и гуфIэгъуэ нэпсхэр
Дуней псом тхуэнейрэ и чемпион (тIур щхьэ зытелъ стадионхэм къыщихьащ), Европэм щэнейрэ щытекIуа, Континентхэм я кубокыр тIэунейрэ зыIэрыхьа, НыбжьыщIэхэм я Гъэмахуэ Олимп джэгухэм и дыщэ медалыр къэзыхьа, «Налкъутналмэс лигэм» щэнейрэ щынэхъыфIа, нэгъуэщI лъагапIэ куэди къызэхъулIа, спортымкIэ щIыхь зиIэ и мастер Ласицкене (Кучинэ) Марие дэтхэнэ спортсменми и хъуэпсапIэ нэхъыщхьэр — олимп чемпионыгъэр — Японием и къалащхьэ Токио щэбэт кIуам къыщехъулIащ.
XXXII Гъэмахуэ Олимп джэгухэр иухыным зы махуэ фIэкIа имыIэжу Къэбэрдей-Балъкъэрым и мызакъуэу зэрыкъэралу зыпэплъа дэрэжэгъуэр къэхъуащ. Лъагэу дэлъеинымкIэ цIыхубзхэм я зэпеуэм хэтыну утыку къихьащ ди щIыналъэм къыщалъхуауэ а спорт лIэужьыгъуэм Прохладнэм (КъалэкIыхьым) зыщезыгъэса Ласицкене Марие.
Зэхьэзэхуэм щIадзэри, занщIэу наIуэ хъуащ ди лъахэгъур абы фIы дыдэу зэрыхуэхьэзырыр. ЛъагапIэхэр Марие къищтэрт япэ бгъэдыхьэгъуэкIэ. Адрейхэр тIэу-щэ елIалIэрт. ЛъагапIэр метри 2-рэ сантиметри 2-м щытрагъэувам наIуэ дыдэт дыщэр Ласицкене зэрыIэщIэмыкIынур. Зэрихабзэу, ар абы къищтащ япэ бгъэдыхьэгъуэм. Австралием щыщ Макдермотт Николэрэ Украинэм икIа Могучих Ярославэрэ етIуанэ, ещанэ Iэмалхэр къагъэсэбэпащ. АдэкIэ метри 2-рэ сантиметри 4-р къапэплъэрт.
Марие зричри, зиIэтащ. И Iэпкълъэпкъыр лъагапIэм щхьэпрыкIауэ къыщехуэхыжым, лъэдакъэр мащIэу жьэхэуэри, зэпрылъыпIэр къриудыхащ. И хьэрхуэрэгъухэм ари яхузэфIэкIакъым. ЕтIуанэ бгъэдыхьэгъуэм Ласицкене и дыщэ медалыр щIигъэбыдэжащ. КъыпфIэщIынут ар нэхъ лъагэжми елъэфыну. АрщхьэкIэ Макдермотти Могучихи зэхьэзэхуэм хэкIати, и закъуэт къэнэжар. Рекорд гъэувыныр адрей зэпеуэ инхэм къахуигъэнащ.
Олимп чемпион зэрыхъуам теухуа хъыбарым Ласицкене Марие гуфIэгъуэ нэпскIэ IущIащ. Ар абы гугъуу икIи кIыхьу хуэкIуат. Олимп джэгухэм зэрыхэтынур къыщищIа мы илъэсым и пэщIэдзэм фэбжь игъуэтри, хуабжьу дигъэгузэват. АрщхьэкIэ и тренер гъуэзэджэ Габрилян и фIыгъэкIэ зэхьэзэхуэм и къару псомкIи хузэщIэгъэрыуIуауэ ирихьэлIащ. Олимп чемпионыгъэр абы кърикIуащ, псори дрипагэрэ дригушхуэу.
Къэбэрдей-Балъкъэрым къыщалъхуа икIи зыщызыгъэса Кучинэр зи хъыджэбз унэцIэ Марие иджы дэни щагъафIэ спортсменкэ лъэрызехьэщ, ЩIы хъурейм къыщыпэлъэщын куэд щIауэ темыту. 1993 гъэм и пэщIэдзэм и ныбжьыр илъэсипщI хъуа къудейуэ арат Прохладнэ дэт курыт еджапIэхэм ящыщ зым физкультурэмкIэ и егъэджакIуэу лажьэ Габрилян Геннадий и нэIэм щыщIэхуам. Сабийхэм ядригъэкIуэкI урокхэм абы псынщIэу гу щылъитащ адрейхэм и инагъкIи, зэфIэкIкIи къахэщ хъыджэбз псыгъуэ цIыкIум. КъыщызэдэжэкIи, лъагэу щыдэлъейкIи, нэгъуэщI дерсхэмкIи ар псоми фIыкIэ къахэщырт. Нэрылъагъут Марие спорт зэфIэкI лъагэ къызэрыкъуэкIыфынур. Абы папщIэ ерыщу дэлэжьэн хуейт. А Iуэхугъуэ мытыншыр и пщэ дилъхьэжащ физкультурэмкIэ егъэджакIуэ къызэрыгуэкI Габрилян Геннадий икIи, зэман дэкIри, щыгуфIыкIыжащ: тренерми абы и гъэсэнми дунейпсо цIэрыIуагъ ягъуэтащ. А тIум я зэдэлэжьэныгъэр зэрызэпыуар зэ закъуэщ — курыт еджапIэр къиуха иужькIэ, Марие щIэтIысхьащ Волгоград дэт Физическэ щэнхабзэмкIэ къэрал академием икIи Горьков Борис и унафэм щIэту илъэситIкIэ зигъэсащ. ИтIанэ Кучинэм Габрилян и деж къигъэзэжри, къэралпсо утыкум тепщэныгъэр псынщIэу щиубыдащ. АдэкIэ дунейпсо гъэфIэныгъэми куэдрэ зыпигъэплъакъым. Абы лъабжьэ быдэ хуэхъуауэ къалъытэ тренерымрэ гъэсэнымрэ адэмрэ пхъумрэ зэрызэхущытым хуэдэу зэрызэбгъэдэтымрэ зэхьэзэхуэхэм зыщыхуагъэхьэ-зыркIэ спортсменкэм къытехьэлъэн лъэпкъ Iуэхум зэрыхамыгъэхьэмрэ. Адрейхэм хьэлъэ къыщралъэфэкIкIэ, мэхыхукIэ къыщажыхькIэ Марие зэпеуэм зыкъыщигъэлъагъуэ хуэдэу зегъасэ икIи и гупсысэр зытеухуар абы къыщигъэсэбэпыну Iэмалхэращ, атIэ лъэщагъыракъым.
Кучинэ Марие япэ ехъулIэныгъэ иныр щызыIэригъэхьащ Италием и Брессаноне щIыпIэм 2009 гъэм щекIуэкIа НыбжьыщIэхэм я дунейпсо чемпионатым. Метр 1,85-рэ зи лъагагъым щхьэпрыпкIри, абы дыжьын медалыр къыхуагъэфэщащ. А илъэс дыдэм етIуанэ увыпIэр щиубыдащ Тампере (Финляндие) щыIа НыбжьыщIэхэм я европей Олимп фестивалым.
Дыжьыным дыщэри мыгувэу къыкIэлъыкIуащ. 2010 гъэм Сингапурым щызэхэта НыбжьыщIэхэм я япэ гъэмахуэ Олимп джэгухэм метр 1,89-р къыщызэринэкIри, текIуэныгъэр къыщихьащ.
АдэкIэ ди лъахэгъу хъыджэбзым зэхьэзэхуэ инхэм я бжэ псори къыхузэIуахащ. Ар абыхэм увыIэгъуэ имыIэу хэтщ икIи текIуэныгъэшхуэхэмкIэ дэрэжэгъуэ къыдет. Псом хуэмыдэу Кучинэ Марие хуэфIащ 2014 гъэр. ЩIышылэм (январым) и 16-м Челябинск щекIуэкIа Лукашевичрэ Середкинымрэ я мемориалым япэ дыдэу метритI лъагагъыр къыщызэринэкIащ. Тхьэмахуищ дэкIри, абыи щхьэпрыкIыжащ, XL Galan зэхьэзэхуэм щытекIуэри.
АрщхьэкIэ а гъэм и ехъулIэныгъэ нэхъыщхьэр къыщыпэплъэр Польшэрат. Сопот къалэм щызэхэта щхьэ зытелъ стадионхэм щрагъэкIуэкI дунейпсо чемпионатым дыщэ медалыр къыщихьащ, хэгъэрейхэм ящыщ Лицвинкэ Камилэ япэ увыпIэр дигуэшри. КъищынэмыщIауэ, Кучинэ Марие щытекIуащ «Налкъутналмэс лигэм» щыщ Iыхьэу Парижрэ Цюрихрэ щызэхэта зэпеуэхэм икIи а зэхьэзэхуэ иным бжьыпэр щиубыдащ.
Абдежми къыщыувыIакъым. Прохладнэдэс пщащэр Европэм и командэ къыхэхам хуабжьу сэбэп хуэхъуащ Континентхэм я кубокыр атлетикэ псынщIэмкIэ къэхьынымкIэ.
КъыкIэлъыкIуэ илъэсым Китайм дунейпсо чемпион нэс щыхъуащ. Зи щхьэр теха стадионым (апхуэдэ зэхьэзэхуэхэр щхьэхуэу къалъытэ) щекIуэкIа зэхьэзэхуэхэм метри 2,1-мрэ щыщхьэпрыкIри, дыщэ медалыр зыIэригъэхьащ.
2016 гъэм бадзэуэгъуэм (июлым) и 1-м къыщыщIэдзауэ 2018 гъэм мэкъуауэгъуэм (июным) и 30 пщIондэ Кучинэ Марие и зы хьэрхуэрэгъуи дуней псом къыщыдигъэплъакъым. А илъэситIым къриубыдэу ар зыхэта зэхьэзэхуэ 45-ми (!) ди лъахэгъур щытекIуащ. Абыхэм хеубыдэ дунейпсо чемпионатхэри, Европэм и зэхьэзэхуэри, Континентхэм я кубокри, нэгъуэщI куэди. А псоми я дыщэ медалхэр Марие къыхуагъэфэщащ икIи Урысей Федерацэм атлетикэ псынщIэмкIэ и спортсменкэ нэхъыфIу къалъытащ.
2017 гъэм ди лъахэгъур лIы дэкIуащ. «Евроспорт» телеканалым и комментатор, урысей спорт журналист Ласицкас Владас ар щхьэгъусэ ищIащ икIи абы и унэцIэр къищтэри, Марие Ласицкене хъуащ (цIыхухъухэмрэ цIыхубзхэмрэ я унэцIэм я кIэухыр Латвием щызэщхьэщокI).
МетритI лъагагъыр Ласицкене зыкъом щIауэ къыфIэмыIуэхуж хъуащ. Зэхьэзэхуэхэм зэрыхэтрэ ар абы 80-м щIигъурэ (!) щхьэпрыкIащ. Апхуэдэ зыхузэфIэкIа нэгъуэщI спортсмен цIыхубз ЩIы хъурейм теткъым. Чехием и Остравэ къалэм щызэхэта зи чэзу дунейпсо зэпеуэм, цIыху мин 12-м щIигъу къыщыкIэлъыплъу, ди лъахэгъу цIэрыIуэм метри 2-рэ сантиметри 6-рэ зи лъагагъыр къигъэIурыщIащ. Апхуэдэ щIыкIэкIэ, Европэми дуней псоми я чемпион цIэр зезыхьэ прохладнэдэс бзылъхугъэм къыдэщIхэм аргуэру дэрэжэгъуэ ин яритащ. Ар а гъэм зыри зыпэмылъэща лъагагъщ. Марие дунейпсо рекордми Чехием щебгъэрыкIуат, арщхьэкIэ метри 2-рэ сантиметри 10-р зэкIэ къехъулIакъым.
Ласицкене (Кучинэ) Марие атлетикэ псынщIэмкIэ тхыдэм мыгувэу хыхьэфынущ. Илъэс 20-м щIигъуауэ зыми хуэмыкъутэ дунейпсо рекордым ар пэгъунэгъу дыдэ хъуащ. Болгарием щыщ Костадиновэ Стефкэ абы щыгъуэм къызэринэкIа метритIымрэ сантиметрипщIымрэ нэсын папщIэ прохладнэщылъхум сантиметриплI иIэжу аращ. ЗэрыхуагъэфащэмкIэ, Ласицкене а Iуэхугъуэ дахэр куэд дэмыкIыу къехъулIэнущ. ИкIи а гугъэр лъабжьэншэкъым.
Иужь зэманым Ласицкене Марие и ехъулIэныгъэхэр телъыджэщ. 2015 гъэм Пекин щызэхэта дунейпсо зэпеуэм зэрыщытекIуэрэ блэкIа илъэсихым абы бжьыпэр щимыубыда зэхьэзэхуэ къэщIэжыгъуейщ.
Зым и дежкIи щэхукъым — рекордхэр бгъэувын папщIэ абыхэм уесэн, ерыщу уебгъэрыкIуэн хуейщ. Марие аращ иджыпсту ищIэр.
Ласицкене Марие сыт щыгъуи текIуэу щытауэ къыпщохъу. АрщхьэкIэ абы и ныбжьыр илъэс 28-рэ хъууэ аращ икIи дяпэкIэщ и ехъулIэныгъэ нэхъ ин дыдэхэр щыщыIэну хуагъэфащэр. Апхуэдэу езым къилъытэр Гъэмахуэ Олимп джэгухэм я дыщэ медалырати, къехъулIащ. 2016 гъэм Рио-де-Жанейрэ щыIам Дунейпсо Олимп Комитетымрэ ИААФ-мрэ (атлетикэ псынщIэмкIэ дунейпсо федерацэ) ягъэкIуакъым, ди къэралым и допинг Iуэхухэм я гуащIэгъуэти. Абыи чемпион щыхъуфынут.
Дэтхэнэ зы спортсменым и дежкIи Олимп джэгухэм мыхьэнэшхуэ яIэщ. Абы щытекIуэм и пщIэр и гъащIэ псокIэ Iэта зэрыхъум къищынэмыщIауэ, и псэукIэм и зэIузэпэщынагъри куэдкIэ елъытащ. Аращи, Ласицкене Мариерэ и тренер Габрилян Геннадийрэ я IутIыжыгъуэщ. ИужькIэ сытри къэхъуфынущ. Къапщтэмэ, Марие щIохъуэпс сабий иIэну.
Урысей Федерацэм спортымкIэ щIыхь зиIэ и мастер, «Хэкум и пащхьэм щиIэ фIыщIэхэм папщIэ» медалым и етIуанэ нагъыщэр, «Дзэм къыщигъэлъэгъуа хахуагъэм папщIэ» медалыр, УФ-м и Президентым и фIыщIэр зыхуагъэфэща, Къэбэрдей-Балъкъэрым физическэ щэнхабзэмрэ спортымкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Ласицкене Марие къыщалъхуа, япэ ехъулIэныгъэхэр щызригъэгъуэта республикэр зэи зыщигъэгъупщэркъым. Зэхьэзэхуэ зэхуаку лъэхъэнэхэм ар ди щIыналъэм къопIэщIэж, и Iыхьлыхэр, ныбжьэгъухэр, гъунэгъухэр, къыдэщIхэр зригъэлъагъуну, и дэрэжэгъуэхэмкIэ абыхэм ядэгуэшэну. Инстаграмым щиIэ напэкIуэцIым Токио щызыIэригъэхьа ехъулIэныгъэ иным иужькIэ ди лъахэгъум къритхащ: «ФIыщIэ мыухыж яхузощI си тренер Габрилян Геннадий, си щхьэгъусэ Владас, Прохладнэ дэт спорт школым, Къэбэрдей-Балъкъэрым, ЦСКА-м, Мэзкуу областым, адрей куэдми сыт щыгъуи зыкъызэрысщIагъэкъуам папщIэ. Ахэр щымыIамэ, зыри къызэхъулIэнутэкъым».
КЪаудыгъу Заур.
