ФокIадэм и 20-р Адыгэхэм (шэрджэсхэм) я дунейпсо махуэщ
Анэдэлъхубзэм — къэрал гулъытэ
Лъэпкъыр лъэ быдэкIэ увыныр, абы и тхыдэм, гъуазджэм, щэнхабзэм заужьыныр, цIыхухэм я зэхэщIыкIым зиузэщIыныр зэлъытар бзэм и къарурщ. Апхуэдэ зыужьыныгъэм илъэс 16 хъуауэ хуэлажьэ проектхэм ящыщщ ди щIыналъэм щекIуэкI «Си бзэ — си псэ, си дуней» республикэпсо фестиваль-зэпеуэр. ЦIыху куэд гъэ къэс зи утыку ихьэ а зэпеуэ купщIафIэм пашэ щыхъухэм я Iуэху зехьэкIэ пэрытыр жылагъуэм щызэлъащIыс, егъэджакIуэ Iэзэхэр я лэжьэкIэ мардэхэмкIэ, дерс къызэгъэпэщыкIэхэмкIэ ядогуашэ IэнатIэм пэрыхьагъащIэ IэщIагъэлI ныбжьыщIэхэм. КъинэмыщIауэ, щIыналъэ зэпеуэм щытекIуэ егъэджакIуэхэм я зэфIэкIхэр илъэс къэс щагъэлъагъуэ Анэдэлъхубзэхэр, урысыбзэри яхэту, езыгъэджхэм я урысейпсо мастер-классым. Иужьрейуэ абы хэтахэм икIи текIуэныгъэ къыщызыхьахэм ящыщщ Бахъсэн районым хыхьэ Къубэ-Тэбэ къуажэм дэт курыт школ №1-м адыгэбзэмрэ литературэмрэ щезыгъэдж Пэунэж (Дол) Залинэ.
Ислъэмей жылэм къыщалъхуащ Залинэ. Курыт школыр абы къыщиуха нэужь, ныбжьыщIэр щIэтIысхьащ КъБКъУ-м ФилологиемкIэ и институтым и адыгэ къудамэм, фIыуэ илъагъу, зыщIэхъуэпс IэщIагъэр зригъэгъуэтыну. 2005 гъэм еджэныр ехъулIэныгъэкIэ зэфIигъэкIа нэужь, ар еувэлIащ зыхущIэкъуа IэнатIэм. ИкIи егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ IэнатIэм зэрыпэрыхьэрэ илъэси 10-м щIигъуауэ арами, а зэманым къриубыдэу хузэфIэкIащ лэжьыгъэм щIэхыу хуэIэижь зэрыхъуар наIуэ къищIын, и цIэри фIыкIэ игъэIун. Залинэ и Iуэху зехьэкIэм и лъабжьэр иджырей технологиещIэхэм егъэджэныгъэм къыщызэIуах IэмалыщIэхэм тещIыхьащ. Абы егугъуу егъэхьэзыр дэтхэнэ дерсри, сабийхэм бзэм и хабзэхэмрэ лъэпкъ литературэм и хъугъуэфIыгъуэхэмрэ ятеухуауэ щIэ гуэрхэр къызэращIэным, ахэр хэкупсэу, къыдалъхуа я анэбзэм пщIэ хуащIу зэригъэсэным хущIэкъуу. Пэунэжыр йолIалIэ и нэIэм щIэт дэтхэнэ сабийми и псэм дахагъэр къыщыгъэушыным, лъагапIэщIэхэр къащтэфу, щIэныгъэщIэхэр къаугъуеифу ныбжьыщIэр къэгъэтэджынми мыхьэнэшхуэ ирет. Апхуэдэ бгъэдыхьэкIэ дахэ зыпэрыт лэжьыгъэм хуаIэ хабзэщ зи IэщIагъэр гурэ псэкIэ къыхэзыхахэм.
— Школ егъэджакIуэу иджырей лъэхъэнэм улэжьэным къызэщIиубыдэр щIэблэм щIэныгъэ пыухыкIа ябгъэдэплъхьэным и закъуэкъым, — и лэжьыгъэм топсэлъыхь Пэунэжыр. — Курыт школым сабийм къыщIихын хуейщ, щIэныгъэфIым къыдэкIуэу, цIыхугъэ нэс, лъэпкъ гъэсэныгъэ, хабзэ екIу, хьэл-щэн дахэ. Ахэр егъэджэныгъэм хэухуэна зэрыхъунум селIалIэурэщ си дерсхэр зэрезгъэкIуэкIыр.
Апхуэдэу Iуэху еплъыкIэр зи гъуазэ Залини абы иригъаджэхэри сыт щыгъуи жыджэру хэтщ школым, районым, республикэм анэдэлъхубзэмкIэ щекІуэкІ зэхьэзэхуэхэм, гъэлъэгъуэны-гъэхэм. Нэгъабэ ехъулIэныгъэ къыщихьащ адыгэбзэмкIэ районпсо зэхыхьэм. Нэхъ иужьыIуэкIэ хэтащ Мэхъэчкъалэ щекIуэкIа щIыналъэпсо мастер-классым. Абы къыщратащ 2-нэ нагъыщэ зиIэ ЩIыхь тхылъыр.
ЕгъэджакIуэ Iэзэри и гъэсэнхэри мызэ-мытIэу хэтащ «Си бзэ — си псэ, си дуней» республикэпсо фестивалым, ди щIыналъэм анэдэлъхубзэмкIэ екIуэкI нэгъуэщI зэхыхьэхэм, ехъулIэныгъэхэр къагъэлъагъуэу. 2015 гъэм екIуэкIа «Си бзэ — си псэ, си дуней» республикэпсо фестиваль-зэпеуэм пашэ щыхъуати, Залинэ Москва ягъэкIуащ Анэдэлъхубзэр езыгъэджхэм я зэфIэкIыр щагъэлъагъуэ урысейпсо мастер-классым хэтыну. Ар яхэхуащ зэпеуэм хэтыну гукъыдэж зыщIа егъэджакIуи 110-м ящыщу нэхъыфIу къыхаха икIи Моск-ва ирагъэблэгъа цIыху 19-м.
Абы и утыку Залинэ щигъэлъэгъуащ «Си лъахэ, си школ, си IэнатIэ» презентацэр. Ар теухуат ди республикэм щыпсэу лъэпкъхэм я щэнхабзэм, хабзэхэм, лъэпкъ зэхуэмыдэхэм ящыщ цIыхухэм яку дэлъ зэпыщIэныгъэ екIур къэгъэлъэгъуэным, апхуэдэуи ахэр хэкупсэ гъэсэныгъэм и лъабжьэу зэригъэувым. Апхуэдэу егъэджакIуэм хузэфIэкIащ щылажьэ курыт школми и IэщIагъэми ятеухуа хъыбар хьэ-лэмэт, видеогъэлъэгъуэныгъи хэту, къызэхуэсахэми къэпщытакIуэ гупми я пащхьэ ирилъхьэн.
— УФ-м Егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и министерствэм, УФ-м Лъэпкъ IуэхухэмкIэ и федеральнэ агентствэм, ЕгъэджакIуэхэм я щIэныгъэм щыхагъахъуэ урысейпсо академием, «Про100 Медиа» тхылъ тедзапIэм къызэрагъэпэщ икIи ирагъэкIуэкI а къэралпсо зэпеуэр. УФ-м щыпсэу лъэпкъхэм я анэдэлъхубзэхэм адэкIи зегъэужьыным, ахэр езыгъэджхэм я пщIэр жылагъуэм къыщыIэтыным апхуэдэ къэрал гулъытэ лъагэ зэригъуэтыр хуабжьу ди гуапэщ, — зыхэта зэхьэзэхуэм топсэлъыхь Пэунэжыр. — Урысейпсо мастер-классым сыхэтынымкIэ сэ щапхъэ схуэхъуащ зи лэжьыгъэм темызашэу гу къабзэрэ псэ IэфIкIэ бгъэдэт, еджакIуэ цIыкIухэм я зэхэщIыкIым сыт щыгъуи зезыгъэужь, щIэныгъэкIи гъэсэныгъэкIи ядэгуашэ ди егъэджакIуэ пашэхэу ДыщэкI Марие, Мэшыкъуэ Iэсият, Нэхущ Залинэ, Хур Мадинэ сымэ, нэгъуэщIхэри.
УнэтIыныгъэ зыбжанэу зэщхьэщыхауэ екIуэкIа а зэпеуэм Пэунэжым япэ увыпIэр къыщыхуагъэфэщащ «Бгъэдэлъ педагогикэ Iэзагъ лъагэм папщIэ» жыхуиIэмкIэ. Бгъэдэлъ IэкIуэлъакIуагъэмрэ къихьа текIуэныгъэхэмрэ щыхьэт техъуэу, Залинэ ягъэпэжащ УФ-м Егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и министерствэмрэ ЩIэныгъэм зегъэужьынымкIэ абы и федеральнэ IуэхущIапIэм Лъэпкъ щIэныгъэ IуэхухэмкIэ и институтымрэ къабгъэдэкI щIыхь тхылъкIэ, апхуэдэуи къратащ Егъэджэныгъэм зегъэужьынымкIэ федеральнэ институтым и сертификатыр, нэгъуэщI саугъэт лъапIэхэри тыгъэ къыхуащIащ.
Зи IэнатIэм гурэ псэкІэ бгъэдэт бзылъхугъэм унагъуэ дахи иІэщ. Абы-рэ и щхьэгъусэ Арсенрэ зэгурыIуэрэ зэдэIуэжу мэпсэу, бынитI зэдапI, фIым хуаущийуэ.
Адыгэбзэр щIэблэм зэрырагъащIэ Iэмалхэр егъэфIэкIуэным, сабийм и бзэр дихьэхыу егъэджыным, лъэпкъым бгъэдэлъ псэкупсэ къулеягъым сабийр ешэлIэным, и хабзэр, тхыдэр фIэгъэщIэгъуэну зригъэщIэным хуэшэным хуэгъэпса Iуэху зехьэкIэ дахэ зыбгъэдэлъ Пэунэж Залинэ ехъулIэныгъэщIэхэр иIэну ди гуапэщ.
ЖЫЛАСЭ Маритэ.
