ЕхъулIэныгъэхэр мащIэкъым, мурадхэри нэхъыбэжщ
Налшык дэт «ДыгъафIэ къалэ» ТворчествэмкIэ сабий академием щекIуэкIащ егъэджакIуэхэм я республикэпсо шыщхьэуIу зэхуэсышхуэ. 2015 — 2016 гъэ еджэгъуэм яIа ехъулIэныгъэхэмрэ зыхунэмыса Iуэхугъуэхэмрэ къыщапщытэжа, апхуэдэу гъэ еджэгъуэщIэм зэфIахыну я мурад лэжьыгъэхэр щаубзыхуа зэхыхьэ иным хэтащ КъБР-м и Iэтащхьэм и чэнджэщэгъу Дроздов Игорь, КъБР-м ЕгъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и министерствэм къепхауэ лажьэ Жылагъуэ зэгухьэныгъэм и унафэщI Сэхъурокъуэ Хьэутий, Егъэджэныгъэ IэнатIэм кIэлъыплъынымкIэ федеральнэ къулыкъущIапIэм и къудамэм и унафэщI Шалашов Александр, КъБР-м и Парламентым и УнафэщIым и къуэдзэ Жанатаев Сэлим, КъБР-м и Парламентым Егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и комитетым и пашэ Азычэ Светланэ, Парламентымрэ Правительствэмрэ щыщхэр, КъБР-м и министрхэр, профсоюз, жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм я лIыкIуэхэр, районхэм, къалэхэм я Iэтащхьэхэр, егъэджэныгъэмкIэ щIыпIэ IэнатIэхэм, школхэм я унафэщIхэр, егъэджакIуэ пашэхэр, нэгъуэщIхэри.
ЗэIущIэм и екIуэкIыкIэм Интернет IэмалхэмкIэ щыкIэлъыплъащ республикэм и щIыналъэ 13-м егъэджэныгъэмкIэ я IуэхущIапIэхэм къыщыщызэрагъэпэща пунктхэм. «ДыгъафIэ къалэм» щыIа цIыхуи 150-м нэмыщI, апхуэдэ щIыкIэкIэ лэжьыгъэм къыхэша хъуащ иджыри цIыху 400-м щIигъу.
Ар къызэIуихащ икIи иригъэкIуэкIащ КъБР-м егъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и министр Емуз Нинэ.
Къапэщылъ лэжьыгъэм къызэхуэсахэр кIэщIу щыгъуазэ ищIа нэужь, Емузым абыхэм я пащхьэм ирихьащ и унафэм щIэт IэнатIэм гъэ еджэгъуэ блэкIам къриубыдэу зэфIигъэкIа Iуэхухэр, адэкIэ я къарурэ зэфIэкIхэмрэ зыхуагъэпсыну къалэнхэри игъэнэIуащ.
— Ди министерствэм щызэфIэтх лэжьыгъэ псоми, хабзэ зэрыхъуащи, я лъабжьэщ къэрал федеральнэ, щIыналъэ программэ хэхахэр. Абыхэм ящыщщ «2011 — 2015 гъэхэм егъэджэныгъэ IэнатIэм зегъэужьыныр», «Урысей Ипщэ (2011 — 2020 гъэхэр)», «КъБР-м 2013 — 2020 гъэхэм егъэджэныгъэ IэнатIэм зыщегъэужьыным теухуауэ», «КъБР-м щIалэгъуалэ политикэм зыщегъэужьын» программэхэр, нэгъуэщIхэри, — жиIащ Емузым. — А дэфтэрхэм япкъ иткIэ, илъэси 7 — 18 ныбжьым ит ди сабийхэр еджэным нэсу къызэрызэщIедгъэубыдэным, илъэси 3 — 7 зи ныбжьхэм гъэсапIэхэм кIуэну Iэмал зэреттыным дыхущIокъу. Апхуэдэу гулъытэ хэха худощI курыт школыр, еджапIэ нэхъыщхьэхэр, курыт щIэныгъэрэ IэщIагъэрэ щызрагъэгъуэт еджапIэхэр къэзыух щIалэгъуалэр лэжьапIэ IэнатIэкIэ къызэгъэпэща зэрыхъуми.
Министрым зэрыжиIамкIэ, IэнатIэр зэлэжь Iуэхугъуэ псори унэтIыныгъэ зыбжанэу зэхэгъэбелджылыкIащ. Псори зэхэту ахэр 9 мэхъу. Министрыр и докладым щхьэхуэу къыщытеувыIащ абыхэм ящыщ дэтхэнэ зыми.
ЩIэблэм пэщIэдзэ, курыт щIэныгъэ тэмэм, гъэсэныгъэ екIу егъэгъуэтыным и щIэдзапIэр щыIэщ зи школ кIуэгъуэ мыхъуахэм щадэлажьэ IуэхущIапIэхэм. Республикэм и сабий гъэсапIэхэм щекIуэкI лэжьыгъэм и гугъу щищIым, министрым къыхигъэщащ УФ-м и Президентым а Iуэхум епхауэ къыдигъэкIауэ щыта «накъыгъэ указхэр» нэхъыфIу щагъэзэщIа щIыналъэхэм КъБР-р зэрахэтыр. Къэбгъэлъагъуэмэ, иужьрей илъэсхэм республикэм къыщызэIуахащ сабий гъэсапIэщIэу 9, зыхуей хуагъэзэжащ лажьэхэм ящыщу 82-рэ. Апхуэдэу къызэгъэпэща хъуащ сабий минхэр иджыри зыщIэхуэн IуэхущIапIэхэр.
— Илъэси 3 — 7 зи ныбжь сабийхэр садхэм кIуэнымкIэ лъэпощхьэпо лъэпкъ щыщыIэжкъым ди республикэм. Абы хуэгъэпса программэм ипкъ иткIэ иужьрей илъэсхэм къызэIутхащ е зэдгъэпэщыжащ иджыри цIыкIу 8697-рэ зэкIуалIэ гъэсапIэхэр, — жиIащ Емузым. — Республикэм щолажьэ уней гъэсапIэу 4: зы Яныкъуей жылэм дэтщ, адрейхэр Налшык щыIэщ. Министерствэр набдзэгубдзаплъэу кIэлъоплъ дэтхэнэ сабийми, къызыхэкIа унагъуэрэ зэкIуалIэ IэнатIэрэ емылъытауэ, хуэфэщэн щIэныгъэрэ гъэсэныгъэрэ егъэгъуэтыным.
АдэкIэ министрыр къытеувыIащ егъэджэныгъэм и адрей Iыхьэхэм. Абы жиIащ ди еджакIуэ цIыкIухэм я бжыгъэм къызэрыхэхъуар: мыгъэрей 1-нэ классхэм щIэтIысхьащ сабий мин 11,5-м щIигъу. Абыхэми егъэджэныгъэм къызэщIиубыдэ адрей ныбжьыщIэхэми щIэныгъэ куу егъэгъуэтыным, школхэр зыхуей-зыхуэфIхэмкIэ къызэгъэпэщыным къэралым гулъытэшхуэ зэрыхуищIыр къыхигъэщащ абы. Псалъэм папщIэ, спортыр зи Iэпэгъу щIэблэ узыншэ республикэм къитэджэным хуаутIыпщынущ сом мелуан 23-м щIигъу. 2017 гъэм республикэм щаухуэнущ еджапIэщIэхэр. Школхэр оборудованэщIэхэмкIэ, техникэ пэрытхэмкIэ, лабораторэ зэмылIэужьыгъуэхэмкIэ къызэгъэпэщыным, еджэныр зы сменэкIэ зэфIэха хъуным хуэгъэпсащ а Iуэхугъуэхэр.
— Школ къэс иIэн хуейщ школакIуэхэр къезышэкI автобус. А паркыр къэгъэщIэрэщIэжыным хуэунэтIа къэрал программэм ипкъ иткIэ, Къэбэрдей-Балъкъэрым къыIэрыхьэнущ школ автобус 23-рэ. Абыхэм ящыщу 6-р цIыху 17 зэрыхуэ «Ford» автомашинэ лIэужьыгъуэщ, адрей 17-р тIысыпIэ 20 зиIэ, «NEXT» маркэ зиIэ «ГАЗель»-щ, — къихигъэщащ министрым. — Ахэр къытIэрыхьэнущ фокIадэм и 13-м.
Егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ лэжьыгъэм и Iыхьэ ину Емузым къилъытащ сабийхэм я техникэ творчествэм, ахэр зэкIуалIэ хъуну секцэхэм, гупжьейхэм адэкIи зегъэужьыныр. Ар иригушхуэу тепсэлъыхьащ зэIущIэр щекIуэкIа «ДыгъафIэ къалэм» сабийм зиужьын папщIэ иIэ Iэмалхэм. Абы и къатитхури хуэщIащ сабийм лъэныкъуэ куэдкIэ зиужьыным. ЖыпIэнурамэ, къыхуэт щымыIэу къызэгъэпэщащ сабий академиер и унэлъащIэкIи, техникэкIи, технологие пэрыткIи. Абы я щIэныгъэм щыхагъэхъуэфынущ, ябгъэдэлъ зэфIэкIхэм зыщрагъэужьыфынущ зэуэ сабий мини 5-м нэсым. Егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэм къызэщIиубыдэ унэтIыныгъэ куэдымкIэ гупжьейхэр, предмет хэхахэмкIэ кабинет щхьэхуэхэр щолажьэ академием. Апхуэдэхэщ, псалъэм папщIэ, математикэмкIэ, химиемкIэ, экологиемкIэ, биологиемкIэ, инджылызыбзэмкIэ, нанотехнологиемкIэ, робототехникэмкIэ лабораторэхэр, литературэ, щIалэгъуалэ клубхэр, уэрэджыIакIуэ студиер, библиотекэ иныр, компьютер, хабзэм, судыщIэ Iуэхухэм щыхурагъаджэ пэшхэр, «КъегъэлакIуэ ныбжьыщIэм» и классыр, нэгъуэщIхэри. Абы къыщызэIуахащ Темыркъан Юрий и цIэр зезыхьэ «Маэстро» макъамэ классыр. Апхуэдэу «ДыгъафIэ къалэм» щыIэщ медицинэ пэшхэр, пщэфIапIэ, шхапIэ екIухэр. ДэнэкIи щыфIэдзащ КъБР-м, УФ-м я картэхэр, ди щIыуэпс дахэм, зыгъэпсэхупIэ цIэрыIуэхэм я сурэтхэр. Министрым зэрыжиIамкIэ, мыгувэу абы къыщызэIуахынущ Сабий технопарки.
ЗэIущIэм щытепсэлъыхьащ зи узыншагъэм сэкъат иIэ сабийхэм ядэлэжьэныр адэкIи егъэфIэкIуэн зэрыхуейми, курыт щIэныгъэрэ IэщIагъэрэ къозыт IуэхущIапIэхэм зэрызегъэужьыпхъэми. Министерствэм иригъэкIуэкI щIалэгъуалэ политикэр хэпщIыкIыу ефIэкIуащ. Ди республикэм къыщызэрагъэпэщащ «ШколакIуэхэм я урысейпсо зэщIэхъееныгъэ» жылагъуэ зэгухьэныгъэм и къудамэ. Ди щIалэгъуалэр жыджэру хэтщ «Таврида», «Мэшыкъуэ» зэхуэсхэм.
— Егъэджэныгъэм и дэтхэнэ Iыхьэми къызыхуэтыншэу зиужьыныр, шэч хэмылъу, зэлъытар абы щылажьэ IэщIагъэлIхэм ябгъэдэлъ щIэныгъэмрэ зэфIэкIхэмрэщ. Ахэр лъагэмэ, я нэIэм щIэт ныбжьыщIэхэми ягъуэтынущ щIэныгъэ куурэ гъэсэныгъэ екIурэ, — зэхуэсым щыжаIа псори къыщызэщIикъуэжым къыхигъэщащ Емуз Нинэ. — ЕхъулIэныгъэхэр мащIэкъым, мурадхэри нэхъыбэжщи, щIэблэ узыншэ къытщIэхъуэным ди егъэджакIуэхэм, гъэсакIуэхэм я зэфIэкIхэр зэрырахьэлIэнум шэч къытесхьэркъым. Гъэ еджэгъуэщIэр узыншэу етхьэкIыну псоми сынывохъуэхъу.
ЖЫЛАСЭ Маритэ.
Сурэтхэр Холлаевэ Любэ трихащ.
