Зыужьыныгъэр зи плъапIэхэр
Налшык къалэ щыIэ «Чайка» зыгъэпсэхупIэм иджыблагъэ щызэхэтащ дунейпсо щIэныгъэ конференц, «Проблемы методологии исследования государственно-правового развития народов Кавказа» фIэщыгъэр иIэу. МахуитIкIэ екIуэкIа зэIущIэм кърихьэлIат щIэныгъэлI куэд. Абыхэм ящыщт Ереван щыIэ «Манц» университетым и ректор Авакян Рубен, Баку дэт къэрал университетым и юридическэ къудамэм и декан Алиев Амир, Дон Iус Ростов щыIэ юридическэ институтым и профессор Шапсыгъ Дамир, Дагъыстэн къэрал университетым и профессор Исмаилов Магомед, нэгъуэщIхэри.
КОнференцым и лэжьыгъэм щIидзэн и пэ къихуэу, къызэхуэсахэм фIэхъус псалъэкIэ захуигъэзащ Дунейпсо Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Сэхъурокъуэ Хьэутий. Урыс-Кавказ зауэм хэкIуэдахэм я фэеплъу дакъикъэкIэ щыма нэужь, абы жиIащ мыпхуэдэ зэIущIэхэр Кавказ щIыналъэм щекIуэкIыным мыхьэнэшхуэ зэриIэр, ахэр зытепсэлъыхьыну Iуэхугъуэхэр хабзэм ирилажьэхэм я дежкIэ зэрыщхьэпэр.
УнэтIыныгъэ зыбжанэм тещIыхьауэ екIуэкIа конференцым и пэублэ зэIущIэм къыщыпсэлъахэм я лэжьыгъэхэр нэхъыбэу зытеухуауэ щытар утыку кърахьа Iуэхугъуэ нэхъыщхьэрат: Кавказым щыпсэу лъэпкъхэм я къэрал-хабзэ зыужьыкIэм и къэхутэкIэм теухуа Iуэху еплъыкIэхэм, лъэпкъ щхьэхуэхэм я къэралыгъуэ зыужьыкIэм и тхыдэмрэ дунейпсо зэхущытыкIэхэм Кавказым щыпсэу лъэпкъхэр зэрыхыхьэфымрэ.
Къыхэзгъэщыну сыхуейт Баку къикIа щIэныгъэлI Авакян Рубен и лэжьыгъэм хэлъа къэхутэныгъэхэр куэдым гъэщIэгъуэн зэращыхъуар. Абы къызэригъэлъэгъуамкIэ, ижь зэманым и тхыдэм ухэплъэжмэ, Кавказым щыпсэуа лъэпкъхэмрэ ермэлыхэмрэ я суд щIэкIэмрэ хабзэ зехьэкIэмрэ зэщхьу куэд хэлъащ. Хьэт къэралыгъуэмрэ Киликие армян пщыгъуэмрэ я судебникхэм зэтехуэу къыщагъуэтахэр щыхьэт тохъуэ тхыдэджхэм я Iуэху еплъыкIэм.
— Мы конференцым мыхьэнэшхуэ зэриIэр хэт дежкIи гурыIуэгъуэщ. Абы и фIыгъэкIэ ди тхыдэм и напэкIуэцIхэм иджыри зэ дриплъэжащ, блэкIам гулъытэ зэрыхуэтщIыр къэдгъэлъэгъуащ, — жиIащ профессор Авакян.
Конференцым и секцэхэм щIэныгъэ лэжьыгъэу 30-м нэс къыщагъэлъэгъуащ.
Дон Iус Ростов щыIэ юридическэ институтым и профессор Шапсыгъ Дамир къызэрыджиIамкIэ, мыпхуэдэ зэIущIэхэр илъэс ещанэ хъуауэ зэхуашэс. Мыбы къыщаIэта Iуэхугъуэхэм хуэгъэзауэ лэжьыгъэшхуэ ирагъэкIуэкI щIэныгъэлI гупым. Абыхэм ящыщщ «Антология памятников права народов Кавказа» фIэщыгъэцIэр иIэу тхылъ 11 къыдагъэкIар. А бжыгъэм щыщу 5-р адыгэхэм, къэзакъхэм, къалмыкъхэм, балъкъэрхэм, къэрэшейхэм ятеухуащ.
— ИпэкIэ екIуэкIа зэIущIитIым нобэрейр къазэрыщхьэщыкIыр сыт жыпIэмэ, дэ иджы и гугъу тщIащ лъэпкъ тхыдэхэм къыщыгъэлъэгъуа Iуэхугъуэхэм худиIэ еплъыкIэм зегъэхъуэжын зэрыхуейм. ЦIыхухэм я гупсысэкIэр зэрызэтемыхуэм хуэдэу, щIэныгъэлIхэм я Iуэху еплъыкIэхэри зэхуэмыдэщ. Ауэ, тхыдэ, хабзэ, юридическэ хабзэ я лъэныкъуэкIэ зы Iуэху еплъыкIэ лъэпкъхэм зэдаIэпхъэщ, абыхэм лъабжьэу яIэн хуейри Урысей Федерацэ къэралыгъуэм щыгъэува хабзэхэрщ, — жиIащ Шапсыгъым.
Щоджэн Iэминат.
