Псынащхьэ
Адыгэ литературэм и вагъуэ
ЩоджэнцIыкIуАлийIэсхьэд и къуэр къызэралъхурэ илъэси 120-рэ ирокъу
Дунейм тет лъэпкъхэм ящыщ зыгуэри «лъэпкъщ» къыхужаIэу нобэ къэсыну къыщIэкIынтэкъым, зи ныбэрэ зи бохъшэрэ фIэкIа нэгъуэщI къызыфIэмыIуэху защIэу цIыхухэр къызэхэнатэмэ.
Тхьэм и шыкуркIэ, игъащIэми дунейм къытохъуэ, щIыр щытыхуи къытехъуэнущ, я щхьэ Iуэхухэр дах къудей мыхъуу, къызыхэкIа лъэпкъым, а лъэпкъыр къызэрыхъукIа щIыналъэм… абыхэм я закъуэ — дуней псом фIыуэ щыIэмкIэ яхуэхъуапсэ, зи гур ятеубгъуа, зи гъащIэр тыхь яхуэзыщI цIыху щэджащэхэр. Лъэпкъ нэщIысауэ къэплъытэ хъунуи къыщIэкIынукъым апхуэдэ цIыхухэрэ IуэхухэкIэ дунейм, гъащIэм яхуэупсэфурэ къемыкIуэкI лъэпкъыр.
ИтIани, апхуэдэ цIыхухэми яхэтыжщ, Iуащхьэмахуэ дибгхэм къазэрыхэщым ещхьу, псоми къахэлъагыкI цIыху щэджащэхэр. Мис апхуэдэ лъагапIэщ ЩоджэнцIыкIу Алий адыгэ литературэм и дежкIэ.
Литературэм зыгуэрхэр щызэбгъэпщэн-щызэбгъэщхьыныр зыкъомкIи дзыхьщIыгъуэджэщ икIи нэхъыбэм деж ущызыгъауэщ, ауэ ар Iэмал нэхъ къагъэсэбэпхэм ящыщщи, дэри мы зэм къыпэткIухьынкъым. Аращи, зыкIи егъэлея хъуну ди гугъэкъым Урысейм я литературэм Пушкиныр зэрыхэтым хуэдэу, урыс дэтхэнэми ар къызэрыщыхъум, къызэрилъытэм ещхьу, ЩоджэнцIыкIу Алий ди литературэм и нэхъ жьантIэ дыдэр хуэфащэу къызэрылъагъэсар, дэтхэнэ адыгэми ар и Пушкину зэрыщытыр къыжытIэмэ.
Хьэуэ, дэ псалъэшхуэ тэфэтелэ зыфIэфIхэм дыхабжэну дыхуейкъым икIи жытIэркъым абыхэм къащIэна литературэ Iэужьхэр зэпэшачэу е зэшхуэ-зэесхэу. АпхуэдэпцIым, япэрауэ, жыжьэ унихьэсынукъым, адрейуэ, Алий хуэдэ цIыху пэжым, цIыху къабзэм и пщIэмрэ и щIыхьымрэ зыкIи хуэмыныкъуэщ ар. Ахэр зэщхь икIи зэшхуэ-зэес зыщIыр нэгъуэщIщ: къызыхэкIа лъэпкъхэм я деж щаIэ лъытэныгъэхэмкIэ, я гъащIэхэмрэ я гуащIэ къыдэкIахэмрэ а лъэпкъитIым я тхыдэхэм, я литературэхэм щаIэ мыхьэнэхэмкIэ, щаубыд щIыпIэхэр зыхуэдизымкIэ.
Тхьэм гъунэжу адыгэхэм къыдит, ди лъэпкъым, ди лъахэм я мызакъуэу, дуней псом зи цIэр щаIэтын, дэри дызэрылъапIэн усакIуэшхуэхэр, ауэ абы щыгъуэми ЩоджэнцIыкIу Алий ипщэкIэ къыщытхуэгъэувынIауэ къыщIэкIынукъым къэбэрдей литературэм, сыту жыпIэмэ лъэпкъым абы хухиха жьантIэр гъуэрыгъуэ шэнткъым, зэIэпах-зэIэпалъхьэхэм ящыщкъым, уэрыпIэуи кууупIэуи ди литературэм иIэм, дяпэкIи (Тхьэм къабыл ищI) иIэнухэм къежьапIэ яхуэхъуа псынащхьэщ.
IутIыж Борис.
2000 гъэ
