Джэдгъэф Хъусен Зырамыку и къуэр
Хьэлъэу сымэджа нэужь, и ныбжьыр илъэс 87-м иту дунейм ехыжащ усакIуэ, узэщIакIуэ, егъэджакIуэ, уэрэдус, жылагъуэ лэжьакIуэ Джэдгъэф Хъусен Зырамыку и къуэр.
Къэбэрдей-Балъкъэрми гъунэгъу щIыналъэхэми фIы дыдэу къыщацIыху лъэпкъылIыр Бахъсэн районым хыхьэ Къызбрун Езанэм (ХьэтIохъущыкъуей Ищхъэрэм) 1932 гъэм и щIышылэ мазэм къыщалъхуащ. 1952 гъэм Хъусен ехъулIэныгъэ иIэу къиухащ я къуажэм дэт курыт еджапIэр икIи Къэбэрдей пединститутым адыгэбзэмрэ литературэмкIэ и къудамэм щIэтIысхьащ.
Зэреджэм хуэдэурэ Хъусен щылэжьащ «Къэбэрдей пэж» газетым. А зэманым ирихьэлIэу дунейм къытехьащ и япэ усэхэр. ЩIэныгъэ нэхъыщхьэ зригъэгъуэта нэужь, Джэдгъэфыр егъэджакIуэу ягъэкIуащ Зеикъуэ дэт курыт еджапIэм. Куэд дэмыкIыу игъэзэжащ къыщалъхуа и жылэм, адыгэбзэмрэ литературэмкIэ щригъэджэну. Илъэс 30-м щIигъукIэ Джэдгъэфыр лэжьащ егъэджакIуэу. Адыгэбзэм и хабзэхэмрэ лъэпкъ литературэм и тхыгъэхэмрэ сабийхэр щыгъуазэ ищI къудей мыхъуу, Хъусен и дерсхэм увыпIэшхуэ щаубыдырт хэкупсэ, псэкупсэ гъэсэныгъэхэм. Апхуэдэ Iуэху бгъэдыхьэкIэ зиIэ егъэджа-кIуэм хузэфIэкIырт анэдэлъхубзэр и гъэсэнхэм фIыуэ яригъэлъагъун.
Школым щригъэкIуэкI егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ лэжьыгъэшхуэм къыдэкIуэу, Джэдгъэфым жыджэру итхырт балигъ, сабий усэхэр, хъыбархэр, таурыхъхэр. Апхуэдэ тхыгъэхэр щызэхуэхьэса и япэ тхылъыр Хъусен къыдигъэ-кIауэ щытащ 1961 гъэм. «БжэIупэ джэгу» зыфIища а тхылъым япэ увыпIэр къыщихьат Сабий тхылъ-хэм я урысейпсо зэпеуэм. Абы къыкIэлъыкIуэу дунейм къытехьащ «Адакъэпщ — зызыгъэпщ», «Къартулрэ мыщэ пщэхумрэ», «Мэз псысэхэр» тхылъ хьэлэмэтхэр. Джэдгъэфым и творчествэм увыпIэ щхьэхуэ щеубыд Хэку зауэшхуэм. Езыр сабийуэ и нэгу щIэкIа а гузэвэгъуэшхуэм теухуа усэхэр щызэхуэхьэсащ абы и «Къупщхьэ хужь» тхы-лъым.
Апхуэдэуи цIыхухэм гукъинэж ящыхъуащ усэу тха и таурыхъхэр, Джэдгъэфым и псалъэхэр зыщIэлъ сабий уэрэдхэр. Псалъэхэри макъамэри езым ейуэ Джэдгъэфым иIэщ уэрэдищэм щIигъу.
НэгъуэщI лэжьыгъэ зыбжанэми хуэIэпщIэлъап-щIэт Хъусен. Псалъэм папщIэ, езым трих фильмхэм хэт лIыхъужьхэм я щыгъынхэм я нэхъыбэр езым идыжырт. Камерэм зэрыхуэIэижьым хуэдэу, триха псоми компьютеркIи елэжьыжыфырт Хъусен. Пшынэ ищIыфырт, нэгъуэщI макъамэ Iэмэпсымэхэми фIыуэ хищIыкIырт.
Адыгэ лъэпкъым хэщIыныгъэшхуэ игъуэтащ. ЛъэпкъылI нэсыр, егъэджакIуэ IэкIуэлъакIуэр, узэщIакIуэ щыпкъэр тфIэкIуэдащ. Ар тхуримыгъэкъужын хэщIыныгъэш-хуэщ.
Дунейпсо Адыгэ Хасэ, Къэбэрдей Адыгэ Хасэ,
«Адыгэ псалъэ» газет, «Iуащхьэмахуэ», «Нур»,
«Литературная Кабардино-Балкария» журналхэр,
«Эльбрус» тхылъ тедзапIэ.
