ЛIы иримыкъу
Чэрим Марианнэ
Роман. ЕтIуанэ Iыхьэ
(КIэлъыкIуэр. ПэщIэдзэр 2020 гъэм и №№ 125-130-хэм,
2021 гъэм и №№2-3-хэм итщ).
Зэризакъуэр IупщI зэрыщыхъуу, Рэхьмэ зыхищIэ гухэщIым фэкIи цIэкIи зихъуэжын щIидзащ. Уи нэгу къыщIэгъэхьэт ар фIыуэ плъагъуныр уи гъащIэ пщэрылъу! «Фи Iуэху хэлъкъым, силIщи сеукI», — жиIэу, уэрамыщхьэм къытеувэжа нысащIэм ещхьу, уигу ириущэбыхьыху зызэпыплъэщIыхьыжрэ уеубзэу. И щхьэхуещагъым мыхьэнэ куу къыхуэплъыхъуэу! Уэху! Иджы Марат дилъэгъуа напэтеххэр цIыхур балигъ зэрыхъум и нэщэнэу къимылъытэми хъунущ. Дунейр гъунэншэу нэхъ инщ, гъащIэри нэхъ хуитщ, абы къыфIигъэщIыну зэрыхэтам нэхърэ! ТIуми уи щхьэ, уи гурылъ къабзэ упэщIэувэжыну урахулIэркъым. Уэху! Хуитыныгъэ!
Хъыджэбзым и щэху псори щызэхуихьэс дэфтэр Iувыр къыдихри иужь дыдэу иритхахэм ирижащ. ТхэкIэ зэрызригъасэрэ апхуэдэ дэфтэр Iэджэ зэрихъуэкIат абы. И кIэм зэрынэсу игъэсыжу. Ауэ мыр зэридэкIуэгъуэр ищIэу иублауэ, и гум и куупIэм къыщыщIэж псынэпсыр щихъумэ тхылът, гъащIэм и кIыхьагъкIэ кIуэцIрихыну зигъэхьэзыру, псом нэхърэ нэхъыфIу илъагъунум, псэуху игъэпэжыну цIыхум хуэгъэзауэ. Хэту пIэрэ ар? Зыгуэрым Iэрыхьэмэ, къыгурымыIуэн хуэдэу, и щIыIум зыри тритхакъым.
Гулъытэ къыхуэзыщI щIалэхэм ящыщу зыми теубыдауэ къызэрымынэр игъэунэхуа нэужь, Рэхьмэ махуэ гуэрым гурыщIэ гъэщIэгъуэн къыпкърохьэ: сызыдэкIуэнкIи хъунум Iэджэрэ зихъуэжынущ, ауэ дунейм къытемыхьа си къуэр зэи хамэ къысхуэхъунукъым. Къуэ имыIэнкIи хъуну игу къэкIыххэртэкъым абы. Сыт къыщIэкIынур, ущыцIыхубзкIэ? Анэ узэрыхъунум нэхърэ нэхъ шэч зыхэмылъ уи къэгъэщIыкIэм щемыпхакIэ?! Пхъууи къыщIрекI ар, ауэ арэзы къэзыщIын щIалэ зымыгъуэт пщащэхэм я гур щхьэхуимыту къуэм деж макIуэ. «СщIэркъым иджыри адэ пхуэхъунур хэтми», — ирожэ пщащэр япэ сатырхэм. Марат теухуауэ сытыт иритхар? «ЕзмытыфынумкIэ къысхуэгъэгугъэнукъым». ФIыуэ схуэлъагъун хуэдизу сигу ирихьыркъым — арат итхам къикIри пэжри. Екъури а напэр къыдитхъащ. «Къысщыдыхьэшхынущ», — жиIэу, зэрытетраду игъэсыжыным куэд хуеижтэкъым. ЗыхэкIыжаIакъым, дунейр къутэхукIэ зыдэмыхъуну ЛIыгъум Марат фIэкIа.
И тхылъ щэхур къыдэгъэжым дилъхьэжри, пщащэр и напэр итхьэщIыну пэшым къыщIэкIащ. Жыраслъэнрэ Сэтэнейрэ я макъхэр иджы лэгъунэм къыщIоIукI.
— Аращ нэхъыщхьэм уриблагъэмэ. ИгъащIэм сэлам къуимыхами, къыбдалъагъу, — Жыраслъэн игукIэ Марат хузэгуэпырти, и фызым дзыхь зэрыхуимыщIыщэр щыгъупщэжауэ ирикъутэкIырт.
— Участковэ къудейуэ пхуэлэжьэн-тIэ ар? — зи къуаншагъэр наIуэ мыхъуа Марат къыщхьэмыщыжыныр и гум къыхуидэркъым прокурорым и фызым.
Рэхьмэ нэмыщI, зэщхьэгъусэхэм иджыри зы къуэ яIэщ, и шыпхъум нэхърэ илъэсиблкIэ нэхъыщIэу. ЩIалэ цIыкIур сымаджэрилэщи, къыщеIэзэ зыгъэпсэхупIэм гъэмахуэ псом щамыгъэIэу хъуркъым. Сабийр ныбэ щилъым анэм щIыIэ зэрыхыхьам и зэрант узыр къызыхэкIар. Ар и лIым трилъхьэрт Сэтэней. Абы щыгъуэ Жыраслъэн и щIэныгъэм хигъэхъуэну Бжьэдыгъукъалэ ягъэкIуат. Езыр иджыри лэжьапIэм къыIукIыжатэкъыми, щIымахуэ кIыхьыр щIагъуэу ямыгъэплъ бухгалтер кIэнтIорэм щрихьэкIри, щIалэ цIыкIур къелын-къемылынут дунейм къызэрытехьар. ГъащIэ иIэу къыщIэкIащ. Ауэ гугъэ псори зрапх я къуэр зэрымыузыншэр зэщхьэгъуситIми я гум хьэлъэу телъщ, зым адрейр игъэкъуаншэу. Сабийм хуэгъэза я гумащIагъым зэрешалIэ, зым адрейр зэригъэмысэм зэбгъэдеш. УзэкIуэлIэпэнуи узэбгъэдэкIынуи Iэмал къозымыт гурыщIэм тещIыхьа нэчыхьыр быдэщ. Iэпкълъэпкъым и Iыхьэм ещхьу уосэ абы узрипх псэгъум. Уи Iэр зэрыпумыупщIынум, уи нэр зэрумыщIыжынум хуэдэу, пщыщ ещI. Зым адрейм нэхърэ нэхъыфIу зыкъилъытэж щхьэкIэ, лъэныкъуэкIэ къаплъэм илъагъур унагъуэр зэрырикъурщ. ФIым зэрыфIым щхьэкIэ уесэмэ, узэса гухэщIми, щIакъуэ башым ещхьу, и хъер куэд къокI. Ар и быдагъщ Жыраслъэнрэ Сэтэнейрэ здаухуа унэ-жьэгум. Зэщхьэгъусэ зэмыщхьыжхэр е зэбгъэдокIыж, е тIум яз дунейм йохыж. Мыхэр зэщхьщ. Узэщхьыху, узэдопсэу.
— КъулыкъукIэ дэIэбеину мэхъуапсэ. Лэжьэфынущ икIи. Министр хъуауэ плъагъунщ. Игу къихьам теIэбэнущ.
Жыраслъэн зигъэгубзыгъэ щхьэкIэ, пыIэ хуабэфI щхьэрыгъщ. Тетышхуэм и благъэ ЛIыгъумхэ я къуэм и пхъур иритыну хуей зэпыту къокIуэкI ар. Иджы Марат зэрыкъуаншэр наIуэу, и адэр лъэхъуэщым зэрилIыхьам игу къызэригъэгъуэтыжауэ, фыз хъыбар ирекъутэкI. Жыраслъэн фIыуэ ещIэ, щIалэр дунейм тетыххэмэ, къызэрысыжынур, езыри здыкъуэта къуэгъэнапIэ дыдэм зэрыдэпкIэжынур. Сэтэней иджыпсту хуэдэу щеуэршэрылIэкIэ, абы пцIы куэд зыфIыдишхыкI, итIанэми утыку зэрит унагъуэр зэригъэпцIыжу аращ. НэгъуэщI мыхъуми, и напэр тесхынщ жыхуиIэу, Марат зыгуэрхэр зэрыщхьэщиутIыпщыкIри лей хъунукъым. Ари лIыгъэщ Жыраслъэн хуэдэхэм я дежкIэ. Мынобэмэ, пщэдей ар лIым и щэхухэр ибзыщIын зимыхьэл Сэтэней ирихьэжьэнущ, адэкIэ и кIапэр къыпхуэгъуэтыжынукъым.
Рэхьмэ а мащIэри хурикъуащ зэи къимыгъэзэжыну адэ-анэм гукIэ япэIэщIэ хъун папщIэ.
3
Машэ машхэ
Марат и гъусэу Геленджик щыIэ Машэ, хы Iуфэм щызытригъэха и сурэтхэр инстаграмым къыщрилъхьэж пщэдджыжьым адэ-модэкIэ щагъэхъыбархэм ирижэурэ, ЛIыгъум унэцIэр къыпэщIэхуащ. «И адэр лъэхъуэщым зэрыригъэлIыхьар ищIамэ, къимыгъэзэжу хым зэпрысыкIынт а бдзэжьеящэр». Зытхыр «цIэимыIуэ» зыфIэзыщыжа телеграм тхакIуэхэм язт. ЖриIэн-жримыIэн?
«Еплъыт», — хъыджэбзым и телефоныр абдеж дыдэм пыIэр и нэкIум Iулъу щылъ Марат хуеший. Йоплъ. Къоджэ. КъызэфIотIысхьэ. Зыри къыгурыIуакъым. И телефоным мапхъуэри, махуищ лъандэрэ къытримыха уэзджынэ къомым я зым поджэж. Щыхьым и уэчылу щыта Iэмыр ейм.
— Алло, Марат, къеблагъэ, — занщIэу къытрех Iэмыр.
— КъэхъуаIа?
— Уей, Марат, Тхьэм пщимыгъэгъупщэкIэ… ЗэшэзэпIэу къытехуэри…
— ЗанщIэу сыт къыщIызжумыIар?
— УхущIыхьа къыщIэкIынкъым…
— Къытезмыхмэ, къэтх жысIэу дапщэрэ зэрыбжесIэнур уэ жьэмщхьэмым! Телефон ущIиIэр сыт?
— Уатсапым ныпхуезгъэхьащ, Марат, зэрызэхэсхыу, къысхуэгъэгъу. Зэрынэсар сысейм къытридзати, умылъэгъуауэ сигу къэкIакъым.
— Хъунщ, зэрыхъуар жыIэ.
— Тхьэмахуэ псокIэ мышхауэ къыщIэкIащ. СынэщIщ жиIэурэ, къахуэумысакъым зыкъомрэ. Зэрыхъун хъуа нэужьщ дохутырым къыщищIар.
— Сыт щхьэкIэ, ерыскъыр здихьыр ялъагъуртэкъэ?
— Щэращ ирисщIынущ жиIэурэ, камерэм здихьырти, имышхыу зыми игу къэкIакъым.
— Хьэбас-щэ?
— Хьэбас Ростов яшакъэ?!
— Сытым щыгъуэ ар къыщыхъуар?
— Дыгъуэпшыхь яшэжащ. Дэ тщыщу зыри кIуакъым зэкIэ фи деж, уэ дыппоплъэ.
— «ЦIэимыIуэ» каналым итхыхьыр къысхуэщIэ.
— Телеграмми?
— НтIэ.
— Замирщ ар, трагъэкIам долажьэ.
— Иджыпсту дэнэ здэщыIэр?
— Министрым и тхылъымпIэзехьэщ.
— Дэтхэнэм?
— Дыдейм.
— Сэлам схуехыж.
— Дауэ?
— IитIкIэ.
«IитIкIэ сэлам ехыжын» жиIэмэ, псалъэкIэ гъэшынэ, ауэ зэкIэ уемыIусэ жиIэу аращ. Телеграмыр къызэрежьэрэ, къулыкъущIэхэм я шэнт лъабжьэм мафIэ къыщIэнауэ, хьэрф къизытхъэфу яIэ бзэгузехьэ гупым псэхугъуэ иратыжыркъым. Псэхугъуи хуейкъым ахэр, ахъшэ ептмэ. Утыку ит жагъуэгъум екIурэ ещхьу и напэр тепхыфмэ, зыгъэпудын гуэр тебгъэIукIыфмэ, улахуэфI пхуагъэув. Япэм къуажэ фызхэм я къалэну щытар иджы щIэныгъэ нэхъыщхьэ зиIэ къулыкъущIэ щIалэхэм зэфIагъэкI. Узыгъэубэ уигъэтIысыжыркъым. УтрагъэкIмэ, узыхэкIыжынум нэхърэ нэхъ мащIэщ бзэгузехьэм текIуадэр. Зыщыгугъымрэ зыхэкIыжамрэ я инагъым елъытауэ, тетышхуэми щыкIэщIэпIаскIуэ къахуохуэ. Щытхъу защIурэ хуопсалъэ, яухей хуэдэурэ, зыми ямыщIэхэр къыщIагъэщ. Марат зыгъэулъийр езыр къызыкъуэгушхукI хабзэхъумэ министрым и бийхэрщ. Ар урысщ. Мыдрейхэр хэт балъкъэрщ, хэт адыгэщ, хэт осетинщ, хэти нэмыцэщ. Замирыр и нэгу къыщIэуващ. Щызэдеджэм щыгъуэ, ещанэ илъэсым хэсу, зэ гушыIэри псори къыщигъэдыхьэшхауэ щытащ.
Марат Iэмыр зэрепсалъэр адыгэбзэти, абы жиIэр зэхэзымыщIыкI Машэ къеплъ щхьэкIэ, къыгурыIуэр мащIэт. Ауэ и адэм теухуа хъыбарыр пэжрэ пцIырэ щIалэм и нэгум къибджыкIыну гугъутэкъым. Телефоныр трилъхьэжа нэужь, къеупщIыжри къыхуэгузэващ.
— НакIуэ, — зэпеуд ар къызэфIэувауэ зызыхуэпэж Марат.
— Дэнэ? — хъыджэбзым и мурадхэр ихъуэжыну зигъэхьэзыр хуэдэкъым.
— ДокIуэж.
— МахуитI фIэкIа дыщымыIауи? Сэ тхьэмахуэкIэ зыкъезгъэутIыпщащ.
«Зэджам гуитIщхьитI ищIащ», — къыгуроIуэ Марат абы и щхьэм щызекIуэр.
Телефоныр къищтауэ йоупщI:
— Дапщэ?
— СщIэркъым, — и лъакъуэхэр пшахъуэм зэрыщигъэджэгум хуэдэурэ, щIалэм къыIуроплъыхь хъыджэбзыр. «Нэхъыбэху нэхъыфIщ», — жыхуиIэщ.
«Ахъшэ, ахъшэ»… — и гум йошхыдыхьыж Марат. Махуэ дапщэкIэ къыдэгъуэгурыкIуэну пIэрэт, ахъшэ ириту щымытамэ? «Машэ машхэ», — аращ зэрызэрыцIыху илъэсищым адыгэбзэкIэ хуегъэщIар. Зригъэзыхри сом мин щэщI зэрыхуригъэхьыр иригъэлъэгъуащ. И нэгур къызэIууащ — фIэмащIэщ. Ауэ зыри жиIакъым. Зэрынэсам и хъыбарыр и телефоным къыщыджэху поплъэри, къыIуегъэзыкIыж.
«Урыси урыс, — и щхьэ хузэгуопыж щIалэр, илъэситI ипэкIэ къищэхуа фэтэрым къыздэкIуэжым. — Си адэр лIа щхьэкIэ, и зы лъэхъуамбэ пшахъуэ хуабэм къыхухэхынукъым, ауэ щыхъукIэ, дызэрыгъашэ жеIэри махуэ къэс къысхупегъэткIу».
Езым и лъэхъуамбэ дэнэ къэна, и Iэпкълъэпкъ пшэр зэщIэбэтар кърихьэжьэри, хы Iуфэм пэмыжыжьэу щыт и унэм нэс къихьыжащ. Гъэ къэси кхъухьлъатэкIэщ Геленджик къызэрыкIуэр. КIуэжыгъуэм, заплъыхьыну Iэмал яIэн щхьэкIэ, машинэ тынш къащтэ хабзэщ. И закъуэу зэи ежьэжатэкъым иджыри къэс. Дыгъуэпшыхь къашэжар къыпамыгъаплъэмэ, нобэ щIалъхьэнущ. Абдежщ япэу щIэкIуэж щхьэусыгъуэр и акъылым щынэсар.
ЛIащ. Сыт щIэлIар? Езым къыхихар пэж? Сыт зыгъэгужьеяр? Тезырым. Хэт зыщIэр ар Марат зэриунафэр? Псоми: прокурорми, уэчылми, следователми. Езы Щыхьым ищIэртэкъым, къызэрищIэн Iэмали щыIакъым. НтIэ, илъэс закъуэм игъэшынауэ ара? Игъэшынамэ, щхьэ занщIэу зыфIимылъэжарэ, тхьэмахуэкIэ зэпимышу? Марат ямыгъэкъуэншэн щхьэкIэ. Абы къикIыр — Марат зэрыкъуаншэр ищIэу аращ. Пэжынкъым. Щыхьым апхуэдэу куууэ гупсысэркъым. Еплъ аргуэру зыIуигъэува IэнатIэм. Щхьэи апхуэдизу уделэн хуейт, Щыхьым, мазэ бжыгъэт узэризгъэсынур.
Фэтэрым нэсыжыху ахэр зэригъэзахуэурэ, кхъухьлъатэкIэ ежьэжыным триухуащ. Къыпэщылъым сыхьэ- тибгъукIэ егупсысыфынукъым. Налшык зэ нэсыжмэ, адэкIэ таксикIэ ежэхыжынщ. ПщIантIэм дыхьэжу къызэрызыфIигъэщIу, и анэм иджыри къэс зэремыпсэлъар къищIэжащ. Хьэуэ, япэщIыкIэ кхъухьлъатэ тедзапIэм зыпищIэнщ. Сыхьэт дэкIмэ текIыну къыщIэкIащ нэхъапэу зызыIэтынур. ТIысыпIэ къыхуагъэнам и уасэр иригъэхьщ, такси къриджэри, Дахэзилэ и уэзджынэ къытримыхам пэджэжу и телефоныр трипIытIащ:
— Сэращ ар. ЛIо, дауэ фыщыт?
— Дызэрыщытыр пщIэнт, зыкъэдбгъэгъуэту щытамэ? Адэ-анэ сыту пщIыну уэ?
— КъэхъуаIа?
— Зыри къэхъуакъым, тIасэ, зыгъэпсэху. Хьэблэ, къуажэ щыIэщ. СылIами сащыгъупщэжат иджыри къэс.
— СынокIуэж сэ.
— Дапщэщ?
— Иджыпсту сыножьэж, сыхьэтитI-щыкIэ сынэсыжынущ.
— Хэт къыбжезыIар?
— Сытыр?
— Уи адэм зегъэсымаджэ, аращ сыщIэшхыдэр…
— …Зэпиудащ. Пэжщ, къызэрыщIэкIымкIэ. Псэур ямыгъэгузэвэн папщIэ, лIам «зегъэсымаджэ» хужаIэ хабзэщ. И хьэпшыпхэр зэрилъхьэжри, такси къыIулъэдам къыхущIэкIащ.
— Кхъухьлъатэ тедзапIэм, — жреIэ рулым дэс ермэлым.
Абы ирихьэлIэу Машэ къыхуетх: «Сегупсысыжащи, сэри сынэкIуэжын, жызоIэ». «Сыхьэт ныкъуэкIэ хьэзыр ухъунумэ, билет къыпхуэсщэхунщ», — хуетхыж. «Уэ зыпхуэгъэгувэнукъэ?» «Хьэуэ». «Си закъуэу сыкIуэжынумэ, сыт зи мыхьэнэр сыкъызэрыкIуами сызэрыкIуэжми?»
Еплъ аргуэрым. И ахъшэм гъуэгупщIэр хигъэкIыну хуэмейуэ аращ.
Тхьэмахуэ дэкIмэ, IункIыбзэр къыIихыжу къыщIигъэкIыжыну унафэ хуищIат фэтэрыр зезыхьэм, ари къищIагъэнщ. «Уи хьэпшыпхэр зэщIэкъуи афIэкIа зэи зызумыгъэлъагъу», — жриIэнт, таксим имысамэ. Зэпыту укIуэ, аргуэру зы бий сыту ищIыну. КъыпкIэлъыщIэпхъуэнурэ уи напэр трихынущ. «Узэрыхуейуэ щIы, си кхъухьлъатэр сыхьэт дэкIмэ, токI», — хуитхыжащ.
Дыгъэ жьэражьэм къызэщIигъэплъа Марат и Iэпкълъэпкъ щIалэр машинэ жьауэмрэ жьыбгъэмрэ зэраIэрыхьэу, жей IэфIыр къебгъэрыкIуащ. Ужей хъунукъым, кхъухьлъатэ тедзапIэр гъунэгъущ.
— Зыгуэр къоузрэ? — къоупщI ермэлыр.
— Хьэуэ, си жей къэту аращ.
— ЗегъэщI, ухуеймэ, — увыIэжыркъым гузехуэр.
— Уи Iуэху иужь ит, — пиупщIащ Марат. — Ахъшэ зэростым нэмыщI, утезгъэуни хуейуэ, — дыщIигъуным тIэкIущ иIэжар.
Макъамэ щабэ трилъхьащ. ЗанщIэу гум зыхэзысэ макъамэ. И адэр иIэжкъым. И нэпсыр къыщIэжмэ, къэсыжакъэ.
— Куэд щIауэ удэс таксим? — макъамэрат зи лажьэр езы Марат япэу псэлъэн зэрыщIидзар. Мыпсалъэмэ, гъын тIэу еплъынукъым.
— IэщIагъэ етIуанэ схуэхъуауэ жыпIэ хъунущ, — и гуапэу жэуап кърет ермэлым. — Гъэмахуэ къэс зэрыунагъуэу дыщолажьэ мыбы.
— Уи щхьэгъусэри такси дэсу ара?
— Хьэуэ, ар кафем щIэтщ.
— Дэнэ фызыщыщыр?
— Краснодар.
— Краснодари цIыхушхуэ зэрохь.
— Абыи къыщыболэжьыф хъарзынэу, ауэ мы Геленджик е Сочэ хуэдэкъым.
«Зи насып, — йогупсыс Марат. — ХузэфIэкIыр ещIэ. Махуэм сом мин зыбгъупщI къыхэхъуэмэ, ехъулIауэ, нэхъыбэ хуэмейуэ мэпсэу». «Нэхъыбэ хуэмейхэм» нэхърэ нэхъ зэхъуапсэ дунейм теткъым Марат. Езыр сыт щыгъуи нэхъыбэ хуейщ. Зыхуейр къыIэрыхьа нэужьи, зэрыщыгугъам хуэмыдэу къыщIокI.
Мис, мыхэр щотхъэ адыгэщIым. Бжьэдыгъукъалэ щопсэу, Геленджикрэ Сочэрэ щылажьэ хуэдэу къыщежыхь. Адыгэ къуа- жэдэсыр а къалищым я зым и гъащIэ псом къриубыдэу зэ закъуэ нэхъ мыхъуми, кIуэмэ, гъащIэ насыпу хурокъу. Бысымыр и хэкум щыхьэщIэщ. Урысхэм я хьэлщ ар. Зэрамыхьэфыну щIыр къыптрахри, езыхэр къэзыгъэпцIэф мис мы ермэлыхэм хуэдэхэм иратыж. ЩIалэ Iей хуэдэкъым, хьэуэ.
— Си адэр лIауэ сокIуэж, — Марат мыпсалъэу хъунутэкъым.
— Iэгъу, сыт жыпIэр? Сымэджауэ ара?
— Лъэхъуэщым исащ, — тIэкIу ирешынэ, ягъэ кIынкъым.
— Уэ дэнэ ущылажьэр?
— Полицэм сыхэтщ.
Ермэлыр гу лъыптэу мэгузавэ.
— Уи щхьэгъусэр здэпшэжыркъэ? — Iужажэ макъ къыщIэуващ и упщIэкIэм.
— Сыфызкъэмышэщ.
— ЕмыкIу сыкъэпщIынкъым, сэ зэрэ-тIэурэ фыкъесшэкIащ, дэтхэнэ гузехуэр уигу ибубыдэн. Мы адыгэ щIалэм дауэ урыс кърагъэша жысIэу, сегупсысырт.
— Сыадыгэу дэнэ щыпщIэр?
— Краснодар адыгэ лъапсэкъэ езыр? Ныбжьэгъу Iэджи сиIэщ уи лъэпкъэгъуу. ФэкIэ къыбощIэ.
— Адыгэбзи пщIэуэ жумыIэ.
— Мис ар, хьэуэ. Езыхэри зэрыпсэлъэжышхуэ щыIэкъым ахэр адыгэбзэкIэ, уэри ущыгъуазэ къыщIэкIынщ абы.
— Пэжщ, — жиIэри, и нэхэр зэтрипIащ, псэлъэнкIэ зэрырикъуар наIуэу.
Гукъыдэж иIамэ, уэршэр кIыхь иришэжьэнкIи хъунт адыгэ тхыдэм теухуауэ. Бгъэшынэмэ, мес, ямыщIафэ зытрамыгъэуэжу, езыхэм къыбжаIэжынущ псори.
