
ЩIэблэр егъэджэнымрэ гъэсэнымрэ зи гъащIэ псор тезыухуахэм ящыщщ Мыкъуэжь (Бицу) КIулэ Мурат и пхъур. Ар илъэс 53-кIэ Аушыджэр курыт школым щылэжьащ, пэщIэдзэ классхэм я егъэджакIуэу. И ехъулIэныгъэхэм папщIэ щIыхь тхылъхэмрэ дамыгъэ лъапIэхэмрэ мызэ-мытIэу къыхуагъэфэщащ.
Зэкъуэшхэу Мыкъуэжь Анатолэрэ Арсенрэ я анэ кIулэ я гъусэу.
Зи гугъу фхуэсщIыр си анэщ икIи си япэ егъэджакIуэщ. Дыгъуасэ, жэпуэгъуэм и 16-м, ар илъэс 85-рэ ирикъуащи, узыншагъэрэ гуфIэгъуэрэ щымыщIэу иджыри куэдрэ мы дуней дахэм тетыну сохъуэхъу. ИкIи илъэс зэхуэмыдэхэм хуэстха усэ сатырхэр зы Iэрамэу зэхуэсхьэсыжауэ, удз гъэгъа пэлъытэу, тыгъэ хузощI.
Си хъуэхъур къыздаIыгъщ си къуэш Арсен, си шыпхъу Людэ, ди анэм и къуэрылъхухэу Ланэрэ Залинэрэ.
Мыкъуэжь Анатолэ,
«Iуащхьэмахуэ» журналым и редактор нэхъыщхьэ.
Анэ
ГъащIэр ехь
И быным тегужьеикIауэ:
Жьыр къепщамэ,
ФIощI ирихьэжьэн.
Къытехъуам уэлбанэ,
Унэм ар щIэкIауэ,
Псыдзэм ихьын фIэщIу,
Ныпежьэнщ.
Химыгъэхьэ жэщым,
Химыгъэхьэ щIыIэм —
ФIощIыр псоми
Зыгуэр къращIэн…
Дыгъэ закъуэрщ анэм
Дзыхь зыхуищIу щыIэр:
А тIум зэщхьщи аращ
Я хьэл-щэн.
* * *
Пщэдджыжьым
Укъотэджри кIыфIзэхэту,
Къыбошыр жэмыр,
БжэIупэр уопхъэнкI.
УжьыщIэу, уеблэм,
Пхъэ щыпкъути щыIэу,
ЕтIысэхыншэу
Махуэ псор йохьэкI.
Пщыхьэщхьэр хъуами —
Iуэхуу щыIэр мащIэ? —
Уи IитI мыувыIэу
Сыхелъафэр жейм.
Си шхыIэн кIапэр
Сакъыу схущIэбупщIэу,
Сыкъызэщоур
Жэщ ныкъуэхэм дей…
Зыщыбгъэпсэхур, мамэ,
Сытым дей?
* * *
Егъэлеяуэ мы щIылъэм…
ФIыуэ цIыхуитI щыслъэгъуащ,
А тIуми
Сахуэмыныкъуэу,
А тIуми
Сахуэмысакъыу
Сыщыпсэуа къэмыхъуа.
Сэ гуауэм сигу щыхигъэщIым
СыздэкIуэр
Ахэм я дежщ.
Си щхьэр иралъхьэм
Я куэщIым,
Я Iэр къыздалъэм —
Сохъуж…
Зыр —
Си анэ дыщэ гумащIэрщ,
ФIыуэ слъагъу пщащэрщ
Адрейр,
ТIуми яхуэсщIэр
СфIэмащIэщ:
Зым къызитащ сэ си гъащIэр,
Хуитщ къыпищэну
Адрейм…
Псалъэ жагъуэ
Зэгуэрым, семыгупсысу,
Зы псалъэ къызжьэдэкIат.
Ар мамэ и гущIэм нэсри
И нэпсыр къыщIигъэкIат.
КIиякъым, мамэ. Схуэшхыдэу
Зы псалъи къызжимыIат.
И IэлъэщI кIапэм щэху дыдэу
И нэпсхэр кIуэцIигъэпщкIуат.
А напIэзыпIэм си псалъэм
СыкIэлъыпхъуэнут слъэкIам,
Ауэ шэм хуэдэкъэ псалъэр —
Къимыгъэзэж пIэщIэкIам.
СымыщIэу сщIэнур, сыхэплъэу,
Сэ махуэ псор есхьэкIат:
Мамэ и жагъуэ хъун псалъэ
Щхьэ си жьэм къыжьэдэкIа?
Сэ шыгъушыпсыпIэм сыхэлъу
Жэщ кIыхьри езгъэкIуэкIат:
Зи псэм щыщ хъуахуэ къысхэлъым
Сэ дауэ сегуэуэкIа?
Анэгухэм нэхърэ нэхъ пIащIэ,
Нэхъ махэ умыгъуэтын,
Зы мыхьэнэншэу къыпфIэщIри
Яхуохъур ахэм удын.
Дахущывгъэт нэхъ гумащIэу,
Анэхэм дахуэвгъэсакъ.
Сэ псалъэ жагъуэ жысIар зэ
ЗезгъэIэтауэ си макъ —
Тенауэ, къупщхьэ къысфIэщIу,
Иджыри фIэлъщ си тэмакъ.
* * *
Хужьыбзэщ, пшэхуу, мамэ и жьыщIыгъэр, —
Абы иджыри къытекIуакъым жьыгъэр!
* * *
Ирожэ гъуэгум пIащIэу ди машинэр,
Си анэр сщIыгъуу докIуэ къалэ жыжьэ.
Блолъэтыр жыгхэр, бгыхэр къыдогъанэ —
ЩIэ щIэткъым тлъагъухэм, къиднэхэм ди ужьым.
Машинэм дызэридзэу зэми дехьыр,
Хъыринэ дисым ещхьу, зэми йощIэ…
Иригъэша хъунт мы гъуэгуанэ кIыхьым —
Зеущэхур мамэ, сэ зыкъызегъэщIри.
Ар жейм здыхэтым хэщэтыкIырт, къащтэрт,
Абы сэ сеплъырт седэхащIэу псэкIэ:
Си анэ, жей уэ, жей укъыхэмыщту,
Иджыри иIэщ дынэсыным Iэджэ.
Абдежым, сымыщIэххэу, гу лъызотэ
И щхьэцыр си анэм зэрытхъуам хужьыбзэу.
И нэкIум телъ зэлъахэми си нитIыр,
ЖыIэмыдаIуэу, зэуэ сфIытоплъызэ.
Ар дауэ, гумащIагъэр къызэлыжу
СфIэщIыжу махуэ къэскIэ сыбдэщIыгъути.
Иджы сыноплъри, си гум зефыщIыжыр —
Пхэлъыж щымыIэу уипхъэхащ уэ жьыгъэм…
Апхуэдэу щхьэ ухуа мы дунеижьыр —
Гулъытэр къинэу сыт щыгъуи иужьым?
Ячыху лъэбакъуэ, хъууэрэ тпэIэщIэ,
Хохьэжыр пшэхум ди анэхэр дымыщIэу.
Ирожэ гъуэгум пIащIэу ди машинэр,
Сыдэплъу абджым нэпсхэр къысфIыщIокIыр:
Сыкъигъэнауэ къызбгъурыс си анэр
ЗыщIыпIэ макIуэ, макIуэ сэ сIэщIэкIыу…
Си анэм деж
Зауаем илыпщIащ уи сабиигъуэр,
ХадапщIэм уахэтащ уи къэжэпхъыгъуэм,
Уэ уащыщащ зыгъэунэхуахэм гъаблэр,
Пхъэ дамэрыхьми зыхэпщIащ и хьэлъэр…
Си анэ тхьэмыщкIэу си псэр зэзгъэшхын…
ЛэжьапIэм, унэм я кум удэмыкIыу,
Уи гъащIэр епхьэкIащ хьэзабхэмыкIыу.
Дакъикъэ быным уатеплъэкъукIакъым,
Уэ зыри мы дунейм теплъагъукIакъым…
Си анэ тхьэмыщкIэу си псэр зэзгъэшхын…
Зы дыщэхэкIи уэ зыкIэрыплъхьакъым,
Зы туфлъэ екIуи уэ зылъыптIэгъакъым.
Сыт хуэдэу уэ уэкIунут бостей лъапIэ,
ЕкIунут уи лъэхэм алэрыбгъу щабэ…
Си анэ тхьэмыщкIэу си псэр зэзгъэшхын…
Хьэлэлу сыхуэлажьэми къэралым,
СомитI я кIапэ схузэтеубыдакъым.
ЦIыкIуфэкIухэр мыхъумэ, арэзы сыкъищIу,
Зы фэилъхьэгъуи къыпхуэсщэхуфакъым…
Си анэ тхьэмыщкIэу си псэр зэзгъэшхын…
Зы псалъэ дыджи уэ къыбжьэдэкIакъым,
Уи жагъуэ къащIкIи — жэуап пхуетыжакъым.
Уи псэ хеищэм къегъэнэху уи нэгур,
Уи нэгум къегъэнэху узыдэс жьэгур…
Си анэ тхьэмыщкIэу си псэр зэзгъэшхын…
Анэшым сыщыцIыкIум сыкъэнамэ,
Нэху згъэщт, сыпхуэзэшауэ сыгъынанэу.
А гъэхэм сфIощI си деж къагъэзэжауэ,
Сыдэсыжыфкъым къалэм уэрыншауэ…
Си анэ тхьэмыщкIэу си псэр зэзгъэшхын…
Куэд мыщIэу къуажэм сынэIэпхъуэжынущ,
Уи жьыщхьэр згъафIэу сыббгъэдэсыжынущ.
Уи щхьэнтэр тыншу узгъэгъуэлъыжынущ,
Уи шхыныр хуабэу укъэзгъэтэджынущ…
Си анэ тхьэмыщкIэу си псэр зэзгъэшхын…
ЗызэщIэдгъакъуэу, ди Iэр зэрыIыгъыу,
БжэIупи хади укъыщесшэкIынущ.
Апхуэдэу уэрэ сэрэ дызэщIыгъумэ,
Уи баш хьэншакъри сыт зэрыпщIыжынур?
Дэтхынщи ар — блэкI гуэрхэм еттыжынщ…
Си анэ тхьэмыщкIэу си псэр зэзгъэшхын…
