Хьэршым удэзышей гъуэгу
Тхыдэм нэхъапэм къыщымыхъуа Iуэхушхуэ дыдэхэмкIэ гъэнщIауэ щытащ ХХ лIэщIыгъуэр. Къэбгъэлъэгъуэну ирикъунщ дуней псор зыгъэзджызджа Октябрь революцэ иныр зэрекIуэкIар, къэралхэм я зэгурыIуэныгъэ зэмылIэужьыгъуэхэм я зэранкIэ Япэ, ЕтIуанэ дунейпсо зауэхэр зэрыщыIар. АрщхьэкIэ дунейм зэрытетрэ цIыхубэм и зыужьыныгъэм хуэгъэзауэ 1961 гъэм мэлыжьыхьым и 12-м яча лъэбакъуэр и мыхьэнэкIэ абыхэм нэхърэ куэдкIэ нэхъ инщ. Мыбдеж щыщIидзащ цIыхубэм я зыужьыныгъэм и лъэхъэнэщIэм.
ЦIыхур сыт щыгъуи щIэхъуэпсырт уэгум. Ар абы лъэIэсащ кхъухьлъатэхэр къагупсыса нэужь. АрщхьэкIэ адэкIэ щыIэр-щэ?
Ар къахуэщIэртэкъым, ауэ къахутэным сыт щыгъуи яужь итт. Хьэршыр я плъапIэт къэрал зызыужьа псоми. АрщхьэкIэ абы лъэIэсыну нэхъ къэзыгъэгугъэр а зэманым къэрал абрагъуэхэу щыта СССР-мрэ США-мрэт. Ахэр хуабжьу зэпеуэрт уэгу жыжьэр къэгъэIурыщIэн и лъэныкъуэкIэ. 1957 гъэм жэпуэгъуэм и 4-м ЩIым и япэ IэрыщI спутникыр игъэлъатэри, бжьыпэр иубыдащ СССР-м. ИтIанэ егупсыс хъуащ псэ зыIутхэри хьэршым ягъэлъэтэныр зэрахузэфIэкIынуми. Пэжщ, ар зэуэ къайхъулIакъым. 1957 гъэм япэу хьэршым драгъэкIуея Лайкэ хьэр псэууэ къелакъым. Ауэ 1960 гъэм «Восток» кхъухьыщIэм ису яутIыпща Белкэрэ Стрелкэрэ лажьэншэу къагъэзэжащ. Абы иужькIэ конструктор нэхъыщхьэ Королев Сергей шэч къытрихьэжакъым цIыхуми апхуэдэ дыдэу хьэршыр зэрызригъэлъагъуфынум.
ИкIи а зэманыр къэсащ. 1961 гъэм мэлыжьыхьым и 12-м Байконур космодромым щагъэлъэтащ дунейм щыяпэ космонавт Гагарин Юрий зэрыс «Восток»-р. Зы сыхьэтым щIигъукIэ ЩIыр хъурейуэ къилъэтыхьри, ар къэтIысыжащ.
Апхуэдэ щIыкIэкIэ ди хэкуэгъу щIалэм хьэршым и гъуэгур пхишащ. Абы и щапхъэм ирикIуащ ди къэралми, США-ми, иужькIэ нэгъуэщIхэми я космонавт, асторонавт куэд.
Нэхъыщхьэращи, дуней псом нэхъ гулъытэшхуэ щыхуащI хъуащ хьэршыр къагъэIурыщIэным. Мы зэманым куэдым я дежкIэ, уеблэмэ, щIэщыгъуэжкъым космонавтхэр зэпымыууэ уэгу жыжьэм зэрыщылажьэр, Iуэху зэмылIэужьыгъуэхэм хухаха ракетэхэр махуэ къэс зэрагъэлъатэр. Хэбгъэзыхьмэ, Урысейми США-ми зыщыхуагъэхьэзыр Марсым цIыхухэр ягъэлъэтэным. Шэч хэлъкъым, зэман дэкIмэ, ар абыхэм къазэрехъулIэнум. Мыбдежым псом нэхърэ щынэхъыфIт зэзэмызэ (иджыпсту хуэдэу) яку къыдэхъуэ зэгурымыIуэныгъэхэр къагъанэрэ ахэр мы Iуэхум щызэкъуэувамэ. Дыщыгугъынщ абыи.
А псори дигу къэзыгъэкIыжар нобэ дгъэлъапIэ махуэшхуэрщ. ГъащIэр и пIэ иткъым, ар зэпымыууэ ипэкIэ мэкIуатэ. Ауэ ди къэралымрэ Гагарин Юрийрэ 1961 гъэм мэлыжьыхьым и 12-м дунейм ирагъэлъэгъуа ехъулIэныгъэр тхыдэм зэи хэгъуэщэжынукъым.
Шал Мухьэмэд.
