ХъугъуэфIыгъуэ нэхъыщхьэ
Дунейм и къэхъугъэ нэхъыщхьэ дыдэщ бзэр. ЩIы хъурейм лъэпкъыу тетым я тхыдэр, зэрахьэ хабзэхэр, адрейхэм къазэрыщхьэщыкI я лъэпкъ нэщэнэхэр, гупсысэкIэмрэ псэукIэмрэ къозыгъащIэу щыIэр абыхэм я анэдэлъхубзэрщ. Анэдэлъхубзэр бзэ къудейкъым — ар лъэпкъым и гущIэм узэрынэсыфщ, и гупсысэхэм уазэрылъэIэсыфщ.
Зи анэдэлъхубзэр нэсу къэзымыгъэсэбэп лъэпкъым и къарур хуэмурэ щIокIуэсыкIри, ар нэгъуэщI лъэпкъхэм яхошыпсыхьыж. Аращ 1999 гъэм ЮНЁСКО-м анэдэлъхубзэхэр хъумэным хуэунэтIа уна-фэ щхьэхуэ къыщIищтар. Ар траухуауэ щытащ мазаем и 21-м — 1962 гъэм и апхуэдэ махуэм зи анэдэлъхубзэр зыхъумэжыну къэува цIыху гупышхуэ Бангладешым щызэтраукIауэ щытащ. А махуэр дунейпсо тхыдэм къыхэнащ къарурэ бжыгъэкIэ нэхъыбэ лъэпкъым зи гуащIэр мащIэ, зи хуитыныгъэкIэ дэкъуза лъэпкъыр зыхидзэфынкIэ хъуну бэлыхьым и щапхъэ фIыцIэу. Апхуэдэ афIэкIа къэбгъэхъу зэрымыхъунум, сыт хуэдэ лъэпкъри и бзэм хуэсакъын зэрыхуейм я дамыгъэщ а махуэр.
2000 гъэ лъандэрэ Анэдэлъхубзэм и дунейпсо ма- хуэр къэрал куэдым щагъэлъапIэ, лъэпкъхэр хъума хъунымкIэ бзэхэм яIэ мыхьэнэшхуэм иджыри зэ псори иригъэгупсысыжу, ди анэдэлъхубзэр мыкIуэдыжын, абы зиужьын папщIэ, ди къэралымрэ дуней псомрэ щызе-кIуэ хабзэхэр ди тегъэщIапIэу, дэтхэнэми ди къалэн дгъэзэщIэным дыкъыхуриджэу.
Ди къэралыр къапщтэмэ, анэдэлъхубзэхэм яIэ щытыкIэм щыкIэлъоплъ Лъэпкъ зэхущытыкIэхэмкIэ къэ- рал советым, УФ-м и Президентым и нэIэм щIэту лажьэм. Абы къищта унафэм тету, УФ-м Егъэджэныгъэ IэнатIэм кIэлъыплъынымкIэ и федеральнэ къулыкъущIапIэм лъэпкъ щIыналъэхэм иджыблагъэ къыщихутащ анэдэлъхубзэхэр курыт школхэм щегъэджынымкIэ цIыхухэм яIэ хуитыныгъэхэр гъэзэщIа зэрыщыхъу щIыкIэр. А IэнатIэм и IэщIагъэлIхэр ди республикэм къыщыкIуам, къапщытащ КъБР-м щызекIуэ хуитыныгъэхэм я актхэр, зэреджэ щIыналъэ базиснэ планхэр, анэдэлъхубзэхэр егъэджыным епха методикэ чэнджэщхэр, адыгэбзэмрэ литературэмрэ, балъкъэрыбзэмрэ литературэмрэ зэрырагъэдж программэхэр (бзэр зыIурылъхэмрэ ар хамэбзэу зыджхэмрэ ехьэлIауэ зэщхьэщыхауэ), еджапIэ IэнатIэхэм яIэ хуитыныгъэмрэ къалэнхэмрэ щыхьэт техъуэ дэфтэрхэр.
Къэпщытэныгъэхэм къызэрагъэлъэгъуамкIэ, Къэбэрдей-Балъкъэрым анэдэлъхубзэхэр щегъэджынымкIэ хабзэхэр къыщызэпаудыркъым. Республикэм и еджа- пIэ псоми щагъэзащIэ анэдэлъхубзэр джынымкIэ цIыхухэм яIэ хуитыныгъэхэр. КъБР-м ЕгъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и министерствэм и IэщIагъэлIхэм зэрыжаIэмкIэ, анэдэлъхубзэхэр (адыгэбзэр, балъкъэрыбзэр) яхэтщ Iэмал имыIэу школакIуэм иджын хуей предметхэм. Лэжьыгъэр унэтIыныгъитIкIэ зэщхьэщыхауэ йокIуэкI: бзэр зыIурылъу лъэпкъым щыщхэмрэ ар хамэбзэ зыхуэхъухэмрэ елъытауэ (мыадыгэ, мыбалъкъэр сабийхэр). Апхуэдэ мыадыгэ, мыбалъкъэр сабийхэм адыгэбзэр е балъкъэрыбзэр ядж, адэ-анэхэм я лъэIу тхылъым ипкъ иткIэ. Апхуэдэу анэдэлъхубзэр джыным хухаха сыхьэт бжыгъэхэр хуо-кIуэ зэреджэ программэхэм а предметхэм щыхухаха, УФ-м Егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и министерствэм и реестрым къыщыгъэлъэгъуа мардэхэм. Министерствэм лъэпкъ егъэджэныгъэмкIэ и къудамэм щолэжь анэдэлъхубзэхэр зэрырагъэдж тхылъхэр федеральнэ спискэм игъэхуэным, щIыналъэм и нэщэнэ щхьэхуэхэр къызыхэщ зэреджэ пособиехэри гъэхьэзырыным.
Мы махуэхэм ди республикэм щокIуэкI Анэдэлъхубзэм и дунейпсо махуэм теухуа зэIущIэхэр. Ахэр яхуэгъэпсащ ди щIыналъэм щыпсэу дэтхэнэ лъэпкъми и анэдэлъхубзэм и дахагъыр, къабзагъыр, абы и зэфIэкIыр игъэлъэгъуэным, зыIурылъ лъэпкъым емылъытауэ, бзэ псори мамырыгъэмрэ зыужьыныгъэмрэ хуэгъэлэжьэным.
ЖЫЛАСЭ Маритэ.
