ЗыгъэпсэхуакIуэ къытхуэкIуэхэм я бжыгъэм хохъуэ, ауэ…
КъБР-м и Парламентым Спортымрэ туризмэмкIэ, Социальнэ политикэмкIэ, лэжьыгъэмрэ узыншагъэр хъумэнымкIэ и комитетхэм жэпуэгъуэм и 12-м «Къэбэрдей-Балъкъэрым и санаторно-курорт IуэхущIапIэхэм я щытыкIэр зыхуэдэр: узыншагъэр хъумэнымрэ зыгъэпсэхупIэхэмрэ» Iуэхум теухуауэ «стIол хъурей» ирагъэкIуэкIащ.
ЗэIущIэм хэтащ КъБР-м и Iэтащхьэмрэ Правительствэмрэ я лIыкIуэу КъБР-м и Парламентым щыIэ ДыщэкI Мадинэ, КъБР-м и Парламентым Социальнэ политикэмкIэ, лэжьыгъэмрэ узыншагъэр хъумэнымкIэ и комитетым и унафэщI Къэжэр Хъусен, Спортымрэ туризмэмкIэ комитетым и унафэщI Къардэн Мурат, депутатхэр, нэгъуэщIхэри.
КъБР-м и Парламентым и УнафэщIым и къуэдзэ Жанатаев Сэлим къаIэта Iуэхум теухуауэ жиIащ щIыналъэм и зыужьыныгъэр псом хуэмыдэу зэпха туризмэм республикэм зэрызыщиужьымрэ абы ехьэлIауэ щыIэ гугъуехьхэмрэ къэпсэлъэнухэм къагъэнэIуэн зэрыхуейр, хэкIыпIэхэр нэхъ къэгъуэтыгъуафIэ хъун папщIэ.
КъБР-м курортхэмрэ туризмэмкIэ и министрым и къуэдзэ АфIэунэ Владимир тепсэлъыхьащ я Iуэхур зытетым. Абы къызэрыхигъэщамкIэ, 2016 гъэм и мазийм къриубыдэу Къэбэрдей-Балъкъэрым зыщагъэпсэхуну цIыху мин 380-м нэс къэкIуащ, нэгъабэ елъытауэ процент 35-кIэ хэхъуэ иIэщ. ЦIыхухэр нэхъыбэу къезышалIэр Iуащхьэмахуэ лъапэщ. Абы къыкIэлъокIуэ санаторэхэр. Мы зэманым республикэм санаторэ 22-рэ щолажьэ, псори зэхэту къапщтэмэ, абыхэм зэуэ цIыху мини 5-м зыщагъэпсэхуфынущ. Мы гъэм и мазибгъум къриубыдэу абыхэм Iуэхутхьэбзэ щыхуащIащ цIыху мин 40-м нэблагъэм.
— Къэбэрдей-Балъкъэрым и щIыпIэ дахэхэмрэ хьэуа къабзэмрэ дихьэх цIыхухэр къытхуоблагъэ загъэпсэхуну, я узыншагъэр ирагъэфIэкIуэну. Ди санаторэхэм щылажьэ дохутырхэм IэмалыфIхэр къыхуагъуэт лъатэ, къупщхьэ, гу-лъынтхуэ, тэмакъ узыфэхэр гъэхъужыным, — жиIащ АфIэунэ Владимир. — АрщхьэкIэ иужьрей зэманым республикэм и зыгъэпсэхупIэ IуэхущIапIэхэр гугъуехь куэдым Iууащ. ЗэрытщIэщи, Къэбэрдей-Балъкъэрым и санаторэхэр 1930 — 1960 гъэхэм яухуащ. ГурыIуэгъуэщ езы унэхэри абыхэм къыщагъэсэбэп Iэмэпсымэхэри жьы зэрыхъуар. Псом хуэмыдэу дегугъун хуейщ зи узыншагъэм сэкъат иIэ сабийхэр зыхуей медицинэ хуэIухуэщIэ зэредгъэгъуэтыным. Ахъшэ зэрытхуримыкъум къыхэкIыу мы Iуэхухэм зетпщытыфыркъым, Iуэхутхьэбзэхэр пщIэншэу зыхуэтщIапхъэхэм теухуауэ диIэ къалэныр тхуэгъэзащIэркъым.
АфIэунэр къытеувыIащ «Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм 2013 — 2020 гъэхэм турист-зыгъэпсэхупIэ IуэхущIапIэхэм зыщегъэужьын» къэрал программэм хиубыдэ Iуэхугъуэхэм. «Мы зэманым лэжьыгъэхэр йокIуэкI «Зэрэгъыж» зыгъэпсэхупIэр ухуэным ехьэлIауэ. КъищынэмыщIауэ, Налшык къалэ щаухуэ вокзалитIым хьэщIэщхэр хэтынущ, цIыху 200-м ятещIыхьауэ. КъБР-м Курортхэмрэ туризмэмкIэ и министерствэм фIэкъабылщ «УФ-м и туризмэм 2011-2018 гъэхэм зегъэужьын» федеральнэ программэм хухаха пIалъэм къыдыщIегъэгъуныр», — къыхигъэщащ АфIэунэм.
КъБР-м и Парламентым Хабзэр зегъэкIуэнымрэ абы тетынымкIэ и комитетым и унафэщI Кривко Михаил жиIащ Iуащхьэмахуэ лъапэ и бгы-лыжэ къежэхыпIэм и щытыкIэм узэригъэгузавэр, цIыхухэм фэбжь гуэр ягъуэт хъумэ, дохутыр нэхъ гъунэгъу дыдэу здэщыIэр Тегенекли жылэр зэрыарар. «Языныкъуэ щIыпIэхэм зэращI хабзэм хуэдэу, бгы-лыжэ спортым хэтхэмрэ абы къыхыхьагъащIэхэмрэ зэхэгъэщхьэхукIауэ я къежэхыпIэхэр яхуэщIын хуэмейуэ пIэрэ е нэгъуэщI хэкIыпIэхэр щыIэ?», — щIэупщIащ ар. Бгы-лыжэ спортым дихьэххэр дяпэкIэ куэду Iуащхьэмахуэ лъапэ къызэреблэгъэнур къэплъытэмэ, депутатыр зыщIэупщIэр мыхьэнэ зиIэ Iуэхугъуэу зэрыщытыр КъБР-м курортхэмрэ туризмэмкIэ и министрым и къуэдзэм къыхигъэщащ икIи дыщIигъуащ мы зэманым Iуащхьэмахуэ лъапэ и бгы къежэхыпIэхэр зыхуей хуэзауэ къызэрапщытар, ауэ, шэч хэмылъу, шынагъуэншагъэ и лъэныкъуэкIэ иджыри узэлэжьын зэрыщыIэр.
КъБР-м и Парламентым и ЩIалэгъуалэ палатэм хэт КIущ Станислав щIэупщIащ КъБКъУ-м сервисымрэ туризмэмкIэ и факультетым къыщIигъэкIхэм лэжьыгъэ ягъуэтрэ-ямыгъуэтрэ, курорт щIыпIэхэм еблагъэхэм щхьэхуэу къыIах ахъшэр (курортный сбор) ди республикэми щагъэувын мурад яIэ-ямыIэм. КъБР-м курортхэмрэ туризмэмкIэ и министр Хьэсанэ Ислъам упщIэхэм жэуап щаритым, къыхигъэщащ министерствэр зэпымыууэ КъБКъУ-м и IэщIагъэлIхэм зэрадэлажьэр. «ЕтIуанэ упщIэм теухуауэ жысIэфынущ курорт ахъшэхэр къыхэхыныр зэрытфIэкъабылыр. Ари сэбэп хуэхъунут щIыналъэм и туризмэм зегъэужьыным», — жиIащ министрым.
ЗэIущIэм и Iуэху еплъыкIэр къыщигъэлъэгъуащ «Налшык» курортхэр» IуэхущIапIэм и унафэщI Шумахуэ Арсен. «Иужьрей илъэсхэм «Налшык» курортхэр» щхьэусыгъуэ зэхуэмыдэхэмкIэ гугъуехь зыбжанэ Iууащ. ЗэрытщIэжщи, Сирие Хьэрып Республикэм, Луганск, Донецк областхэм къикIа цIыхухэр ди санаторэхэм щIэдгуэшауэ щытащ. Абыхэм яхуэтщIэ Iуэхутхьэбзэхэм техьэ ахъшэхэр зэпымыууэ гувауэ фIэкIа къэкIуакъым, уеблэмэ мази 6 — 8-кIэ дыщыпэплъа къэхъуащ. Къэбгъэлъагъуэмэ, ахэр зыхуей хуэдгъэзэн папщIэ, иужьрей дыдэу ахъшэ къыщагъэкIуар нэгъабэ и жэпуэгъуэ мазэрщ. Абы къыхэкIыу гугъуехьхэр щыIащ коммунальнэ Iуэхутхьэбзэхэм я уасэр тыным ехьэлIауэ. 2016 гъэм и щIышылэм къыщыщIэдзауэ КъБР-м и Правительствэм и унафэкIэ санаторэхэм тегуэшауэ щыпсэуа цIыхухэр зы корпусым щIэдгъэтIысхьэжащ, апхуэдэ щIыкIэкIэ мыдрейхэм Iэмал еттащ я лэжьыгъэр ягъэзэщIэну, — жиIащ Шумахуэм. — Шэч хэмылъу, ди IуэхущIапIэм хиубыдэ зыгъэпсэхупIэхэр щIэт хьэпшыпхэмкIи медицинэ IэмэпсымэхэмкIи къулей дыдэкъым, арщхьэкIэ зэрытхузэфIэкIкIэ зэрызыдужьынум дыхущIокъу, «Налшык» курортхэм къедзылIа щIы Iыхьэхэр зэрыдгъэдэхэным, жэщым къызэрыдгъэнэхуным яужь дитщ.
ЗэIущIэм хэтахэр тепсэлъыхьащ Долинск дэт «Водолечебницэр» егъэфIэкIуэн зэрыхуейми. Жанатаев Сэлим къыхигъэщащ узыдэплъеин, узыхущIэкъун уиIэмэ, къалэнхэр нэхъ тыншу зэрызэфIэбгъэкIыфыр, я къарур ягъэмащIэ зэрымыхъунур.
— Совет зэманым щыгъуэ Туризмэмрэ экскурсиехэмкIэ Къэбэрдей-Балъкъэр щIыналъэ зэгухьэныгъэр щылэжьам ди зыгъэпсэхупIэхэр къызэрызэгъэпэщамкIэ Осетие Ищхъэрэ — Аланиери, Къэрэшей-Шэрджэсри, уеблэмэ Кавминводхэри къыщыттекIуэ зэи къэхъуатэкъым. Къыхэзгъэщыну сызыхуейращи, икъукIэ лэжьыгъэшхуэ ди республикэм щекIуэкIырт абы щыгъуэ. Ар ноби тхужыIэфу щытын хуейщ, — къыхигъэщащ КъБР-м и Парламентым и депутат Газаев Махьмуд. — Сыт я уасэт ди щIыналъэм пхырыкIыу Куржым кIуэуэ щыта лъэс лъагъуэхэм. Пэжщ, иджы нэгъуэщI зэманщ, ауэ уегупсыс хъунут гъунэгъу щIыналъэхэм дапызыщIэну апхуэдэ Iуэхугъуэхэм.
Жанатаев Сэлим IуэхущIапIэхэм я лIыкIуэхэр къыхуриджащ зэIущIэм щыжаIахэр къэлъытауэ, щIыналъэм и зыгъэпсэхупIэхэм зэрызебгъэужь хъуну щIыкIэр ягъэбелджылыну.
БАГЪЭТЫР Луизэ.
