«Ди Иннэ цIыкIу»
УсакIуэ цIэрыIуэ, КъБАССР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат Къэшэж Иннэ Инал и пхъур къызэралъхурэ илъэс 75-рэ зэрырикъум теухуа зэIущIэ иджыблагъэ Къармэхьэблэ щекIуэкIащ. Жылэм дэт, Къамбий Мухьэб и цIэр зезыхьэ курыт школ №1-м и музейм усакIуэм и фэеплъ пхъэбгъу къыщызэIуахащ.
Къармэхьэблэдэсхэм, Къэшэж лъэпкъым, ди егъэджапIэм къабгъэдэкIыу сыхуейт фIыщIэ яхуэсщIыну а Iуэху щхьэпэр екIуэкIыным зи гуащIэ хэзылъхьахэми абы зыкърезыгъэхьэлIахэми.
Къэшэж Иннэ и творчествэр ди литературэм и хэлъхьэныгъэшхуэу къызэралъытэм, езыр цIыху къызэрыгуэкIыу, гуапэу, псэм дыхьэу зэрыщытам теухуауэ куэд жаIащ а махуэм. А псалъэ дахэхэм сэри си гукъэкIыжхэр къагъэушыжащ…
Къэшэжхэ ящыщ усакIуэм щытепсэлъыхьхэм, сэ зэи зэхэсхакъым абы «ИннэкIэ» еджэу, атIэ «ди Иннэ» е «ди Иннэ цIыкIу» жаIэрт. И сабиигъуэми, балигъ щыхъуами, нобэ, езыр тхэмытыжми, и ныбжьыр илъэс 75-рэ щрикъуми, ар ди деж-кIэ къэнэжащ «ди Иннэ цIыкIуу»…
Си жагъуэ зэрыхъунщи, сэ Иннэ сцIыхуу щытакъым. Ауэ, иджыри сысабийуэ, сригушхуэн щIэздзащ лъэпкъым тщыщ усакIуэ зэчиифIэ дызэриIэм. СощIэж, Къэшэж Юрэ Заурбэч и къуэр (Иннэрэ абырэ зэкъуэшитIым я бынт) си адэ Хьэжысмел и деж нэкIуауэ, Иннэ теухуауэ къыжриIэ хъыбархэм сфIэ-хьэлэмэту сызэредэIуар. И хэщIапIэр къызжиIэнуи селъэIуат. Хуабжьу сыхуейт письмо хуэстхыну, сэ «суцIырхъа» усэхэри хуезгъэхьу къызэрыщыхъур къэсщIэну. Ауэ… сытегушхуэжатэкъым. Сэри си усэхэр «уцIырхъыным» фIэкIакъым…
Къуажэм тхылъ щащэ тыкуэн дэтащ. СфIэфIт абы сыкIуэну. Зэгуэрым Иннэ и «Къеблагъэ» тхылъ цIыкIур къашауэ срихьэлIат. СыгуфIащэри, ахъшэу сIыгъым къыщIэкI къэсщэхуат. Нобэми сиIэжщ а тхылъхэм ящыщ зы…
2003 гъэм еджакIуэхэр си гъусэу Къэшэжхэ я лъэпкъым теухуа щIэныгъэхутэ лэжьыгъэ тщIащ. Республикэм япэ увыпIэр къыщихьауэ си еджакIуэр Москва кIуэну згъэхьэзырырт. Гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ Къэбэрдей-Балъкъэр институтым и лэжьакIуэ Махъсидэ Анатолэ а IуэхумкIэ зыщыхуэзгъазэм, къызжиIащ: «Къэшэж Исмел деж щхьэ умыкIуэрэ? Абы Къэшэж лъэпкъым теухуауэ куэд зэхуихьэсащ, уи лэжьыгъэм къыщыпхуэщхьэпэн гуэрхэр, шэч хэмылъу, къыщыбгъуэтынущ».
Дызэблагъэми, Исмел гъунэгъуу сцIыхуртэкъым. ИкъукIэ щхьэпэ къысхуэхъуащ ар абы щыгъуэ, ауэ къызжиIэжхэм ящыщу псом нэхърэ нэхъ сфIэхьэлэмэтыр Иннэ теухуа хъыбархэрт.
Иннэрэ Исмелрэ я адэшхуэхэр зэкъуэшт. ЗэрызэIыхьлым къыщинэмыщIауэ, а тIум я кум зэныбжьэгъугъэ гуапэ дэлъащ. УсакIуэм къыхуитха письмохэр зэрихьэрт Исмел. Ахэр хэт машинкэкIэ тедзат, хэти IэкIэ тхат. Яхэтт абыхэм усэбзэкIэ тха письмохэри, ауэ псоми зэщхьу зы Iуэхугъуэ къахэбджыкIырт: Къэшэж лъэпкъыр, адыгэмэ зыщыуа псори Иннэ фIыуэ зэрилъагъур, и хэщIапIэр Москва къалэрами, и псэр сыт щыгъуи адэжь хэкумкIэ зэрыщыIэр.
Исмел къызжиIэжахэм ящыщ гуэрхэр ноби сощIэж:
«…Иннэ икъукIэ гурыхуэт. Иджы-ри школым щIэсу дихьэхат тхыдэм, литературэм, философием. ФIы дыдэу еджат, школри дыщэ медалкIи къиухат. Абы щыгъуэм усэбзэкIэ итха сочиненэр Москва къалэм апхуэдэ тхыгъэ нэхъыфIхэр щызэхуэхьэсауэ къыдагъэкIа тхылъым ихуат.
Схуэухыртэкъым абы и лэжьэкIэр — зы жэщ-махуэм къриубыдэу сыхьэт пщыкIуийкIэ лэжьэфырт!
Зэгуэрым ди къуажэгъу Нэгумэ Умар и усэ тхылъ хуэсшат, урысыбзэкIэ зэридзэкIыну. Зэманыр къызэмэщIэкIырти, тIэкIу еужьэрэкIы-ну селъэIуат. Ауэ си гугъакъым зы тхьэмахуэм и кIуэцIкIэ а лэжьы- гъэр зэфIигъэкIыну!», — жиIэрт Исмел.
Исмел и лэжьыгъэкIэ ди къэралым и къалэ куэдым щыIащ. ИгъэщIагъуэу жиIэжырт Иннэ дэни къызэрыщацIыхур, фIыуи къызэ-ралъагъур. Ар вокзал е хьэщIэщ ирехъу, и унэцIэр къызэращIэу, гуфIэжу къыпежьэрти, чэзум хэмыту и Iуэхур хузэфIагъэкIырт, Иннэ и хьэтыркIэ.
УсакIуэ Iэзэу, цIыху нэхуу дигу къинащ ди Иннэ цIыкIу…
Лыхь (Къэшэж) Людмилэ,
Къармэхьэблэ дэт,
Къамбий Мухьэби цIэр зезыхьэ курыт школ №1-м и егъэджакIуэ.
