Нобэ илъэс 67-рэ ирокъу Нобель саугъэтым и лауреат Памук Орхьэн
Тыркум щыщ Экэ Умбертэ
«Къызэрызэджэр Плъыжьщ» романыр дунейм къызэрытехьэрэ илъэсипщIым щIигъуащ, ауэ ар цIэрыIуэ зыщIа хьэлэмэтагъымрэ гупсысэу щIэлъымрэ зэманым дэкIуэдакъым, атIэ классикэ тхыгъэхэм зэрахабзэу, тхылъеджэр зыхэпсэукI лъэхъэнэм ещхь нагъыщэхэр зэпымыууэ къыхыбогъуатэ. Ар и Iэдакъэ къыщIэкIащ иджырей тхакIуэхэм я нэхъ цIэрыIуэ, адыгэлI Нобель и саугъэтым и лауреат Памук Орхьэн.
И тхыгъэхэр зэрыгъэнщIа философие къызэрымыкIуэм къыхэкIыу «Тыркум щыщ Экэ Умбертэ» цIэ лейр зыфIаща Памук Орхьэн и романхэр нэхъыбэу зытеухуар КъухьэпIэмрэ КъуэкIыпIэмрэ зэхуэмыдэ, зэмыщхь зыщI щхьэхуэныгъэхэр къэгъэлъэгъуэнымрэ абыхэм къагъэщI гупсысэ зэпэщIэуэхэр утыку къихьэнымрэщ. Нобэ теддзэ пычыгъуэр къызыхэтха романми аращ лъабжьэ хуэхъуар. Сурэт щIыным, тхылъ къыдэгъэкIыным, гъэщIэрэщIэным епхауэ къуэкIыпIэ щIыналъэхэм ижь зэман лъандэрэ къадэгъуэгурыкIуэ хабзэхэмрэ къухьэпIэ лъэныкъуэмкIэ къыщыунэхуа IэмалыщIэхэмрэ «зэрызэпэщIэувар» дигъэлъагъуурэ, сурэтыщIхэм я гъащIэр, я дуней тетыкIэр, я IэщIагъэм кърит щхьэхуэныгъэхэр къигъэсэбэпурэ, тхакIуэм къыдгурегъаIуэ «Жьым щытхъуи, щIэр къащтэ» псалъэжьым и кууагъыр, блэкIамрэ къэунэхуамрэ, бзылъхугъэмрэ цIыхухъумрэ, жьы хъуамрэ зи щIалэгъуэмрэ я зэхуакум дэлъыр зыхуэдизыр. Хужьымрэ фIыцIэмрэ я зэхуаку плъыфэ куэдыкIей узэрыщрихьэлIэр, къабзэр фIейуэ къыпщызыгъэхъу, фIейр къабзэу къозыгъэлъытэ нэщыпхъуэ зэрыщыIэр хьэкъ пщещI.
Зытепсэлъыхь Iуэхугъуэхэр, утыку кърилъхьэ еплъыкIэхэр тхакIуэм къызэриIуатэ Iэмалри адрейхэм ещхькъым: зи гугъу ищI сурэтыщIхэм хуэдэу ар плъыфэхэм иротхэ, и къалэмыр чэзууэ шакъэ зэмыфэгъухэм хигъауэурэ. КъищынэмыщIауэ, Орхьэн хабзэ хуэхъуауэ къигъэсэбэп Iэмалхэм ящыщщ романым хэт лIыхъужьым я «нэкIэ» тхыгъэм къыщыхъу Iуэхугъуэхэм дызэрыхигъаплъэр, и «жьэкIэ» хъыбархэр къызэрытхуиIуатэр.
Апхуэдэщ нобэрей пычыгъуэр къызыхэтха романри. И гъэпсыкIэкIи, и купщIэкIи Орхьэн и IэдакъэщIэкIхэм щыщу ар нэхъ зыпэгъунэгъур «Зи щхьэцыр дыщафэ Бзылъхугъэ» романращ («Адыгэ псалъэ» газетым тетащ). ТIуми щэху гуэр лъабжьэ зэрахуэхъум, хъыбарыр лIыхъужь зыбжанэм я «жьэкIэ» къызэраIуатэм къищынэмыщIа, а тхыгъитIми авторым къыщеIэт щэнхабзэм епха упщIэхэр, гъуазджэр джыным кърит гупсысэхэмкIэ къыддогуашэ. ТIуми фIэщыгъэцIэ яхуищIамкIэ тхакIуэм къыджеIэ тхылъым и напэкIуэцIхэм Iэмал имыIэу лъы зэрыщыжэнур. Уеблэмэ, «Къызэрызэджэр Плъыжьщ» романыр зэриублэр хэкIуэдам и псалъэхэмкIэщ, зытекIуэдамрэ лIа нэужь зыхищIэхэмрэ «жригъэIэу». Абы занщIэу укъегъэуIэбжьри, адэкIэ къэхъунур сыту пIэрэ жыуигъэIэу «зэ IубыгъуэкIэ» тхылъым укърегъаджэ. ХэкIуэдари ар зыIэщIэкIуэдари зэхуэдэ сурэтыщIт, ауэ къэхъуам и щхьэусыгъуэмрэ ар зыIэщIэщIамрэ тхылъеджэм къыщищIэр, зэрыхабзэу, романым и кIэм нэса нэужьщ.
«Мы пычыгъуэр адыгэбзэкIэ ди пащхьэ къизылъхьа зэдзэкIакIуэ, роман псом щыщу а Iыхьэр сыт къыщIыхэпхар?» — жыфIэрэ фыкъызэупщIмэ, и жэуапым щэху хэлъкъым. ЗиIэри имыгъэпсэууэ зимыIэри мыпсэуфу дунейр зэзыпхъуа ахъшэм «жиIэм» ди щIэджыкIакIуэхэр фезгъэдэIуэну арат.
Къып (Ныбэжь) Таисэ.
Памук Орхъэн:
Сэ сыахъшэщ
„Къызэрызэджэр Плъыжьщ“ романыи щыщ пычыгъуэ
Сэ сыдыщэ ахъшэщ. Уэсмэн пащтыхьым и лъэхъэнэм сыкъыдэунэ- хуащ, щIы хъурейр зи IэмыщIэ илъ пащтыхьышхуэм и дамыгъэ стелъщ, тIощIрэ етIуанэ нагъыщэкIэ сыкъыхэгъэщащ. Мы къэхьэуефапIэ цIыкIум, хьэдэщIэлъхьэ нэужьым нэщхъеи- фэ хъуам, сэ си сурэтыр Лэйлэк щиIащ. Ар къыщыхъуар жэщыбграти, дыщэпс къыстригъэлъэдэну хунэсакъым. Иджы си сурэтыр блыным фIэлъщ, сэ езыр сурэтыщI Iэзэшхуэ Лэйлэк и бохъшэм сыдэлъщ. Ар къотэдж, бохъшэм сыкъыдехри, фэ сыкъывегъэлъагъу. Фыузыншэм, фыузыншэм, псоми фIэхъус фызох! Си щIыфэр зэрыпэлыдым фыкъегъэнэпсейри сэ сызейм фефыгъуэн щIыводзэ. Арауэ щытми, — фызахуэщ. — сэ зыращ сурэтыщIым и Iэзагъыр къызэрапщ мардэр.
Иужьрей мазищым Лэйлэк Iэзэ сэ схуэдэ дыщэ ахъшэу плIыщIрэ блырэ къилэжьащ. Дэ псори абы и чысэ цIыкIум дилъщ. Дэ Лэйлэк дигъэпщкIуркъым, дызэриIэр зыми щибзыщIыркъым, абы ещIэ Истамбыл дэс сурэтыщIхэм ящыщу езым нэхърэ нэхъыбэ зыми къызэримылэжьыфар. Сэри срогушхуэ сурэтыщIхэм лъытэныгъэ къызэрысхуащIам, абыхэм я Iэзагъым и пщалъэу сызэрагъэувам, сэ сыкъыщалъагъукIэ я зэныкъуэкъу псалъэмакъ купщIэншэ псори зэуэ зэрыщагъэтым. Пасэ зэманым сурэтыщI делэхэр зэныкъуэкъурт хэт нэхъ зэчиифIэми, плъыфэхэмкIэ хэт нэхъ Iэзэми зэхагъэкIыу, я ныкъуэкъуэныр Iэпщэрыбанэм хуэмыкIуэуи зы пщыхьэщхьэ дэкIыртэкъым. Иджы тепщэр сэращи, лъэщапIэхэр мамыр хъужащ, зэрылажьэу щыта хабзэхэм техьэжащ, уеблэмэ нэхъ зэчиифIэ дыдэ сурэтыщIхэри зэпэщIэуэжыркъым.
Зы дыщэ ахъшэм къыщIэкIынущ: жьакIэупсхэм къагъэсэбэп гъуджэ, дэшхуейм къыхэщIыкIауэ, къупщхьэ бжаблэм иту; тхыпхъэщIыпхъэхэмкIэ гъэщIэрэщIа пхъуантэ, дыжьын лъэнтхъуийхэр и щIыIум хэпхъауэ, къыдэгъэж цIыкIухэр хэту, дыгъэ сурэтышхуи тету; щIакхъуэ гъэжьагъащIэу щэрэ тIощIрэ; цIыхуищым хурикъун джэбыныпхъэрэ апхуэдиз зыщIэхуэн щIы Iыхьэрэ; дыжьыным къыхэщIыкIа нэтемыгъахуэ; шым и Iыхьэ пщIанэ; зы шкIэ; Чынтым (Китайм) щащIа къупщхьэ тепщэчитI; щэкIуэным хуагъэса къаргъей бзуулъэм ису; панайот шагъырым хуэдэ кхъуэщынипщI; нэгъуэщI хьэпшып цIыкIуфэкIу къом. Къапщтэмэ. Ику ит сурэтыщIым мазэм къыхуэлэжьыр зы дыщэ ахъшэщ.
Лэйлэк и чысэм сыкъыщыхутэн ипэ сэ махуипщIкIэ силъащ вакъэщIым и гъукIэгъэсэным и лъэпэд фIейм. Жэщ къэс а тхьэмыщкIэр жейм хилъафэрт сэ къысщIэкIынухэр кърибжэкIыурэ. Абы седаIуэурэ, къызгурыIуащ ахъшэкIэ сыти къызэрыпхуэщэхунур.
Нобэм къэсыху си щхьэ кърикIуахэр фхуэсIуэтэжатэмэ, тхылъ Iув зыкъом ириптхыж хъунут. Ауэ иджыпсту дэр-дэрщ, икIи, зыми жевмыIэну сыкъэвгъэгугъэрэ Лэйлэк Iэзэ и жагъуэ мыхъунумэ, зы щэху къыфхузэIусхынут. Сыкъэвгъэгугъэрэ си щэхур фхъумэну? Хъунщ-тIэ. Сэ сыахъшэ нэпцIщ, сыкъызыхэщIыкIар дыщэ мыхьэнэшэ дыдэщ. Венецием сыщащIри мыбы сыкъашауэ Уэсмэн пащтыхьым и ахъшэ пщIантIэу Чемберлиташ дэтым къыдэкIа дыщэ ахъшэ нэс хуэдэу сыкъагъэлъагъуэ.
СыщащIа Венецием къызэрызгурыIуамкIэ, ахъшэ нэпцIхэр щIыныр си деж къыщежьакъым, атIэ илъэс Iэджэ щIауэ апхуэдэу йокIуэкI. Iиманыншэхэм къухьэпIэм кърашурэ къуэкIыпIэм щыпхагъэкI дыщэ ахъшэ нэпцIхэр щащIыр Венецием щызекIуэ дукатхэр къыщыщIагъэкI ахъшэ пщIантIэ дыдэрат. Уэсмэнхэм псалъэм пщIэ хуащIырт, тхауэ ирагъэлъагъур я фIэщ хъурти, дукат нэпцIхэм дыщэу хэлъыр зэрымащIэм зэ еплъыгъуэкIэ гу лъамытэу къухьэпIэм къаша дыщэ ахъшэ нэпцIхэм Истамбылыр псынщIэу зэщIащтащ. Зэман дэкIа нэужь, уэсмэнхэм къагурыIуащ Iуэхур зытетыр икIи зрагъэсащ ахъшэр дыщэ нэсрэ нэпцIрэ дзапэкIэ зэхагъэкIыу — дыщэр мащIэрэ гъуаплъэр ебэкIмэ, ахъшэм дзэкъапIэ къытенэнутэкъым. Ахъшэм дзапэкIэ еплърэ ар зэрымыдыщэ дыдэр къыгурыIуамэ, тхьэIухуд гуэрым и «жэнэтыбжэхэр» зы сыхьэтым и пIэкIэ сыхьэт ныкъуэт къызэрыпхузэIуихынур. Апхуэдэу екIуэкIыурэ дукатхэм дзыхь хуамыщIыжыххэ хъури. Iиманыншэхэм уэсмэн ахъшэ нэпцIхр ящIу хуежьащ. Истамбыл щызекIуэ ахъшэм ещхьыркъэпсу хаутIыпщхьэмэ, уэсмэнхэм гу лъамытэнкIэ гугъэу. Плъагъукъэ ар зэрыхъур: Венецием щыщ джаурхэм ахъшэ сурэтыр ещхьыркъэпсу ящIри езы ахъшэр нэпцIу къыщIагъэкI.
Венецием дыщыIэу дэ гъущI пхъуантэхэм дыдалъхьэщ, кхъухьхэм дралъхьэри, толъкъунхэм дыщIагъэхъаеурэ, Истамбыл дыкъэсащ. Мыгувэу сэ сыкъыщыхутащ хъуж-къэхъуэжым хэт лIым бжьыныхумей къызэжьэдицыцыкI и жьэм. Асыхьэтым абы и IуэхущIапIэ цIыкIум къыщIэзэрыхьащ мэкъумэшыщIэ жыIэзыфэщ гуэр. Абы и мурадт и дыщэ ахъшэр нэхъ жьгъейкIэ иригъэкъутэну. ХъуэжакIуэ хьэкIэпычым щытыкIэр къызэригъэсэбэпынур ищIэххэрти, мэкъумэшыщIэм и ахъшэр и жьэ бамэм хуихьащ: «Деплъынти уи ахъшэр нэпцIрэ мынэпцIрэ», — жиIэурэ. МэкъумэшыщIэм къихьа дыщэ ахъшэ нэсымрэ сэрэ хъуэжакIуэм и жьэ кIуэцIым дыщызэрихьэлIам, уэсмэн ахъшэр нэбгъузкIэ къысхуелъэкIыурэ: «Уэ уахъшэ нэпцIщ»,- къызжиIащ. Ар захуэт, ауэ апхуэдизкIэ гужьгъэжь дыдж хэлъу жиIати, сэ зызгъэгусэри: «Уэращ ахъшэ нэпцIыр!» — жысIэри пэздзыжащ.
МэкъумэшыщIэ жыIэзыфIэщым апщIондэху зигъэщIагъуэу щытт: «Сэ си ахъшэр нэпцIу къыщIэкIынкIэ зы Iэмал иIэкъым! Ар сэ илъэс тIощI ипэкIэ щIым щIэстIауэ щытат. Абы щыгъуэ щыIа мы иджы къекIуэкI хьэдыгъуэдахэм хуэ- дэ?!»
Сэ сфIэгъэщIэгъуэнт къекIуэкI Iуэхур зэриухыну щIыкIэр: хъуэжакIуэм къызэжьэдихыжар мэкъумэшыщIэм и дыщэ ахъшэратэкъым, сэрат. «Къэщтэж уи дыщэ ахъшэр, сэ сыхуейкъым джаурхэм къахьа ахъшэ IэрыщIым! Сыту умыукIытэрэ, напэ зимыIэ?» — техъущIыхьащ ар мэкъумэшыщIэ пыIэхуабэм. Абы гъумэтIымэурэ сыкъищтэри щIэкIыжащ. Апхуэдэ псалъэ дыдэхэр нэгъуэщI хъуэжакIуэхэми къыщыжраIэм, мэкъумэшыщIэм и жэгъуащэ хъуауэ ахъшэ жьгъей бгъущI къезытым сритащ. Ар и ежьэкIэу сежьэри илъэсиблкIэ къэскIухьащ зы Iэм сыIэрыкIым адрей Iэм сыIэрыхьэу.
Сызыщытхъужынщи, нэхъыбэм сэ сыахъшэ нэпцIу сыкъащIэртэкъым, дыщэ ахъшэ нэсхэм я фэ къызаплъу зы бохъшэм сыдэкIырти, адрейм сыкIуэрт, зы жыпыр, къэзбгынэрти чысэ гуэрым сыкъыщыхутэрт. ПщIыхьэпIэ шынагъуэм хэту си нэгу щIэкIырт кхъуэщын гуэрым срадзэу жыг хадэм илъ мывэ щIагъым сыщыщIатIэу. Си насыпти, апхуэдэ пIалъэ зэшыгъуэхэр кIыхь хъуртэкъым. Хэт сыIэрымыхьэми, псом хуэмыдэу сызэрынэпцIыр къэзыщIэхэм, нэхъ псынщIэу сызэрыIэщIагъэкIыным хущIэкъурт. А зэманым къриубыдэу сэ зэ ныкъуэ срихьэлIакъым сызрищэм сызэрыахъшэ нэпцIыр жезыIа цIыху. Ауэ куэдрэ слъэгъуащ ахъшэ жьгъеищэрэ тIощIрэ къысщIэзыту сыкъэзыщэхуахэр сызэрымыдыщэ нэсыр къагурымыIуэу икIи сахуимыгъэкIыу зэрызэгуэпыр икIи псэху ящIэртэкъым нэгъуэщI гуэр къагъапцIэу сэ сызыIэщIамыгъэкIауэ. Сэ сащэжыным зэрыхуэпIащIэмрэ зэрыгубжьымрэ къыхэкIыу, абыхэм щыуагъэ Iэджэ къаIэщIэщIэрт, щыхилъэфапи къэхъурт, езыхэр къэзыгъэпцIам я бзэм къызэрихькIэ хуэшхыдэрт, ехъуэнырт, уеблэмэ щебгыпи къэхъурт.
Илъэсиблым и кIуэцIкIэ сэ цIыху щитхурэ хыщIым яйуэ сыщытащ, сызыщIэмыхьа уни, тыкуэни, бэзэри, мэжджыти, члиси къалэм къыдэнакъым. сыщызекIуэкIэ, псори къыстепсэлъыхьырт, скIэрылъри скIэрымылъри къысхужаIэрт, пцIы куэди къыстралъхьэрт. Си нэм къыщIаIуу сагъэкъуаншэрт сэр фIэкIа лъапIэныгъэ дунейм къытемынэжауэ жаIэурэ. СыгущIэгъуншэу, сынэфу, сэр нэхъ фIей, нэхъ напэншэ, нэхъ бзаджэнаджэ щымыIэу жаIэрт, псори зытещIыхьыжар сэрауэ, сэ сызиIэм псори къыхуэщэхуну къалъытэрт. Сызэрыахъшэ нэпцIыр къызыгурыIуэхэм жаIэр нэхъеижт. Си уасэ дыдэр ехуэхыху, си уасэ нэкъыфIэщIым хэхъуэрт. Ауэ, дауэ щытми, цIыхухэм я нэхъыбэм гукIи псэкIи фIыуэ сыкъалъагъурт. Иджыри сыкъалъагъу, я лъагъуныгъэм щрагъэлей къэхъуу.
Уэрамым уэрам кIэлъыкIуэу, зы хьэблэм адрей хьэблэр къыпыувэу, сэ Истамбыл и плIанэпэ псори къызэхэскIухьащ. Сэ соцIыху журтхэм, абхъазхэм, хьэрыпхэм, мингрелхэм я Iэхэр. Зэгуэрым сэ Истамбыл сыдэкIри Эдирне щыщ егъэджакIуэм и бохъшэм сыдэлъу Манисэ сыкIуащ. «Уи ахъшэр е уи псэр!»- жаIэу хъунщIакIуэхэр къыщытпэувым, егъэджакIуэ тхьэмыщкIэм сыщигъэпщкIуну иIэр зы щIыпIэ закъуэти, абы срикудащ. Ар бжьыныху шхыныр зи щIасэ хъуэжакIуэм и жьэм нэхърэ нэхъ бамэт. Абы иужькIэ къэхъуар нэхъейжт… Сэ хуабжьу къызэхьэлъэкIат а гъуэгуанэр икIи абы лъандэрэ Истамбыл сызэрыдэмыкIыным сыхущIокъу.
Истамбыл сэ пщIэ къыщысхуащIт. Пщащэхэм ба къысхуащIырт, псэлъыхъу нэкъыфIэщI гуэрым сыхуагъадэурэ, къэдабэ чысэ цIыкIукIэ сыкърахьэкIырт, я щхьэнтэ щIагъым сыщIадзырт, я гуфIакIэ щабэм сыдагъапщкIуэрт, щIагъщIэлъым сыхалъхьэрт, уеблэмэ зэрыжейм хуэдэу сыкъалъыхъуэжырти, си пIэм силъыжрэ симылъыжрэ зрагъащIэрт. СыщагъэпщкIуащ сэ хьэмэмым щIэт хьэкум и къуагъми, шырыкъу лъэгуми срадзащ, епэр щащэ тыкуэн цIыкIум птулъкIэ дахэм силъу сыщIэтащ, пщафIэм сыщриIам, джэш зэрылъ къэпым и щыдэжын хуэдэу плъагъу жып гъэпщкIуам сыдэлъащ. Сэ Истамбыл къызэхэскIухьащ махъшафэ бгрыпыхым и щIэбзэми, вакъэ лъэгурыдзым и лъабжьэми, гъуэншэдж лъапэхъуэхэм хэгъэпщкIуа жып куужьхэми силъу. СыхьэтщIыж Петро сыхьэт къеуэ гуэрым и кIуэцIым гъэпщкIупIэ къыщысхуигъуэтат, ерыскъыпхъэ зыщэ алыдж лIыжьым кхъуеищхьэм сыхигъэпщIат. Мыхъурхэм, бзылъхугъэхэм зэрызэрагъэщIэращIэ дыщэ пщэхъухэм, IункIыбзэIуххэм сахэлъу, хъыданым сыкIуэцIыпхауэ уэнжакъми хьэуазэ къурэкIэ куда уэншэкуми сыщагъэпщкIуащ, щхьэгъубжэ лъабжьэм иIэ дамэдазэми сыдагъэнащ, пхъуантэ лъащIэми сыкъыщыхутащ, сырэ телъхьэпIэми сытелъащ. Сэ слъэгъуащ бынунэм я адэхэр ныкъуэшхэу къэтэджрэ сыздагъэтIылъам сыщылъыжрэ сыщымылъыжрэ мызэ-мытIэу зэреплъар. Бзылъхугъэхэм щхьэусыъуэ лъэпкъ ямыIэу я жьэм сыжьэдалъхьэрт, сэ сыфошыгъу кIанэ нэхъей. Лъакъуэ лъэныкъуэкIэ хьэдрыхэ мащэм ит лIыжьхэм махуэм щэ ныкъуэрэ сыкъыдахыфынут я фэ бохъшэхэм, къызэплъурэ сагъэтIылъыжын фIэкIа Iуэху ямыIэми. Зы адыгэ бзылъхугъэ къабзэлъабзэ гуэрым унэр щызэлъыIуихкIэ чысэ цIыкIум дыкърихырти, зырызыххэу дызэпилъэщIыхьырт. Зи нэ лъэныкъуэр нэф хъуэжакIуэм дэ чэщанэ цIыкIум ещхьу дызэтригъэтIысхьэрт, хьэлъэзехьэмрэ абы и унэм исхэмрэ сурэт гъэщIэгъуэн гуэрым хуэдэу дызэпаплъыхьырт, а зы махуэ зи псэр щана сурэтыщI тхьэмыщкIэми пщыхьэщхьэ къэс зэ зы щIыкIэу, зэми нэгуэщI щIыкIэу дыкъригъэтIылъэкIыурэ къыдэплъырт.
Сэ пхъэ плъыжьым къыхэщIыкIа кхъуафэкIэ сызекIуащ, уардэунэхэми сыщыIащ, Гератэ щащIауэ щыта пасэрей тхылъ гъуэтыгъуейхэм я жинтхэми, вакъэ лъэдакъэхэм я кIуэцIхэми, шытепхъуэ нэгъунэми сыщагъэпщкIуащ. Сэ сызыIыгъа Iэхэм (фIейуэ, цыбэу, пшэру, кIэзызу, жьы хъуауэ) я бжыгъэр миным зэрыщIигъурэ Iэджэ щIащ. Сэ зыщIэсшащ ефапIэхэмрэ уэршэрыпIэхэмрэ щIэт тутынымэ гуащIэр, шэху уэздыгъэ щащI лъэщапIэхэмрэ бдзэжьей бэзэрхэмрэ я мэр, уеблэмэ Истамбыл пщIэнтIэпсымэу дэтыр. Си щхьэ кърикIуа псом иужькIэ, сэ хъунщIакIуэм и бохъшэм сыкъихутащ, жэщым иукIыу ихъунщIа тхьэмыщкIэм сыкъытрихри. Унэм нэсыжа нэужь, ар сэ къыстеубжьытхащ: «Емынэм уихь, уэращ псори зи лажьэр!» — жиIэурэ. Сэ ар апхуэдизкIэ си жагъуэ хъуати, схузэфIэкIамэ, асыхьэтым зызгъэкIуэдынт.
Ауэ сэ сыщымыIатэмэ, сурэтыщI Iэзэри къызэрыгуэкIри яхузэхэцIыхукIынутэкъым икIи ахэр зэныкъуэкъуурэ дунейм зэрытехужынут. Аращ сэ сымыкIуэду мыбы сыкъыщIэсар, сурэтыщI нэхъ лъэрыхь дыдэм и бохъшэм сыдэлъу. Фэ абы нэхърэ фынэхъыфIмэ, сызыIэрывгъэхьэ.
ЗэзыдзэкIар Къып (Ныбэжь) Таисэщ.
