Гум телъ дыркъуэ
Мыкъуэжь Анатолэ
Поэмэ
(КIэлъыкIуэр. ПэщIэдзэр №13-м итщ).
X
БампIэдэхыу фадэбжьэ сефауэ
СыкIуэжт унэм, тIэкIуи сыгувауэ.
Къыщысхуозэ ныбжьыщIиплI си гъуэгум,
Я мурадыр иплъагъуэрт я нэгум.
Зым къыхедзэ: «Зы тутын дегъафэ»,
Адрейм жеIэ: «КъытхущIэдзэ мафIэ».
«Къытхуэгъуэт сахуалъэ», — жи, ещанэм,
СыкъокIуэт, сыкIэроувэ блыным.
ГурыIуэгъуэт Iуэхур зыхуэкIуэнур,
КIэухыфI абы зэримыIэнур.
ЗыкъыщысщIэжар сэ сымаджэщырщ,
Махуищ кIуауэ, еплIанэм и жэщырщ.
Си тхьэкIумэм макъ гуэрхэр къиIуэжырт,
Си нэгу щIэкI пычыгъуэхэм захъуэжырт.
Зым и теплъэр хъарпшэру къэсщIэжырт,
НаIуэу зэм си нэгу къыщIэлыдэжырт.
… Силъ зэрытщIэжам и гугъу
фхуэсщIынкъым,
Ар нэгъуэщI хъыбарщ —
зезгъэшэщIынкъым.
* * *
Сыхъужыну си гугъами щIэхыу,
Си гугъам къыщыщIидзакъым Iуэхур.
Хъуащ кIыхь дыдэ си сымаджэныгъэр,
Пшэ къытрихуащ си уафэ бзыгъэм.
Махуэ къэскIэ Жаннэ сэ къысхуэкIуэрт,
ЗригъащIэрт си гур нэхъ зыхуэкIуэр.
Сигу ихужкъым иужьрей зэIущIэр,
(Абы щыгъуэ иужьу сымыщIэт).
Си пIэ лъапэм Жаннэ тест нэщхъейуэ,
Къыстегузэвыхьырт ямылейуэ.
Иджы, мисыр, мазэм нэблэгъауэ
КъыкъуэкIыжкъым. Сыт къэхъуар?
Ар дауэ?
Ди цIыхугъэхэм зэпхыжаIыкIыу,
КъыслъоIэс хъыбархэм я нэхъыкIэр.
ЖаIэ ар нэгъуэщIым дихьэхауэ,
А дэзыхьэхам Iэпэгъу хуэхъуауэ.
Пэж хэмылъмэ, дэнэ ар здэщыIэр?
Къэслъыхъуэнут — Iэмал лъэпкъ симыIэ.
XI
Жаннэ и гур зыкIэрыпщIа щIалэм
И адэ-анэр къыщацIыхут ди къалэм.
И адэр лIыщхьэт, иIыгът къулыкъушхуэ,
Хуэкъулейхэт — арат зэрыгушхуэр.
«Фу, цIыхумэ!» — жаIэу дэтт уэрамым,
Ябжт езым фIамыгъэжар хьэрэму.
Эдик хъужыр ахэм я къуэ кIасэт,
ИмыщIэххэт ишхым иIэу уасэ.
КъыжьэдэкIыр и жьэм — хуагъэзащIэрт,
Псори ибжт езым и IуэхутхьэбзащIэу.
ЩагъэкIати щIалэр ямылейуэ,
КъыпхуимыIэтынут зы баш лейуэ.
Къахуеплъыхт зыхэтхэм, зигъэпагэу,
Дэтт ди къалэм ар уэрамгъэдахэу.
Ди зэманым и лIыхъужьщ жыхуаIэм
Ебгъэщхьыну хэмылът зы хьэл закъуэ.
Сынилъадэу япэ, сымыубэу,
И сурэтыр фхуэсщIынщ сегугъупэу.
Зэ къэфцIыхумэ пэщIэщIэгъу тхуэхъунур,
Сэ къысфIощIыр си телъхьэ фыхъуну.
Щхьэпэлъагэщ, езыр сырыхуфэщ,
Къэзылъхуам емыщхьу, щхьэц хъурыфэщ.
ПащIэ тIэкIуи тетщ, фызабэ бжыхьу,
ПцIы щиупскIэ, IэщIкIэ телъэщIыхьу.
ЗэщыхуэпыкIащ ар зэщIэлыдэу,
Дыдей лъэпкъ хэмыту, импорт дыдэу.
А зэманхэм джинсыр къежьагъащIэт,
Щалъэгъуатэкъым ди деж игъащIэм.
Щыкъузащ и джинсыр ямылейуэ,
Лъыгъщ абы вакъитIи, лъапэ тIейуэ.
И щхьэ тIэкIур фIыуэ елъагъужыр,
Дагъуэ лъэпкъ имыIэу къыщохъужыр.
Адрейхэм захегъэлъагыкIыр,
Къыщопсалъэм деж пщхьэпроплъыкIыр.
Гуп хыхьамэ, яфIыдохьэ жьантIэм,
Къыдехыж дапщэщи и бзэ лантIэм.
Къоубзэрабзэу псафэ уишэфынущ,
Псы уемыфэу укъишэжыфынущ.
Удихьэхыу жьэрыIэзэ дыдэщ,
ЖьэрыIэзэ щхьэкIэ, Iэпэ задэщ.
Зы лэжьыгъи тыншу хэмызагъэ,
Зы IэнатIи, уеблэм, Iумызагъэ.
Махуэ кIыхьым и зэш тригъэууэ,
Дэлъщ ар псыхъуэм, дыгъэм зригъэууэ.
Хъуам пщыхьэщхьэ, макIуэ рестораным,
Нэгузыужьу щегъакIуэ зэманыр.
И къэхьпагъкIэ къалэм щыцIэрыIуэщ,
НэгъуэщI «щытхъуи» мызэкIэ имыIэ.
Хъыджэбз щIалэу къалэм дэсу хъугъэр,
ИфIэщыпэу, езым ей и гугъэщ.
Емыса ар «хьэуэ» къыжраIэу,
Ахъшэм бгы екъутэ, зэрыжаIэу.
Куэзыр джэгур зыхилъхьэ щымыIэ,
Къыщихьэхуи ахъшэ хъушэ щыIэщ.
ИригъэкIыу щытми ахъшэр уэру,
Хуэдизыбзэ къыхохъуэж аргуэру.
ЩIэп щIэшынми хуэмыхей а щIалэр,
ФщIы фи фIэщ, мэскъалкIи тезмыгъалэ.
ИцIыху псоми зы дзы гуэр яфIещыр,
Дзы фIэщынкIэ дзыбэхэрщ ерыщыр.
«Хьэ хуэпащ»
ныбжьэгъухэр къызэреджэр,
Арэзыщ езыри а цIэ леймкIэ.
Уеблэм, ар къыфIощIыр гъэфIэгъыбзэу,
КъызоплъэкI, уеджамэ, ифIэфIыбзэу.
Ар хьэ дыдэщ, яхуэпащ армыхъумэ,
ФыщIэупщIэ, жысIэр фи фIэщ мыхъумэ.
Ауэ Жаннэ а псом щымыгъуазэт,
И гурыщIэ тIэкIухэрт зэрыгъуазэр.
XII
Гур зэрыгъум ирижакIэщ дыгъур,
КъыщIэкIащ нахуапIэу си фIэщ мыхъухэр.
Есат Эдик, бэлыхь лъэпкъ хэмыту,
Нэ зрищыр и пIэм къыхэхутэу.
ИщIэрт цIыхубз куэдым я тIасхъапIэр,
Зэращэжыр ахъшэкIэ я напэр.
Iэзэу идзырт абы и аркъэныр,
ФIэкIыфакъым Жанни а къапхъэным.
ЙокIуэкI иджы ахэр зэIэпэгъуу,
ЖыпIэпэнурамэ, зэщIасэгъуу.
Ресторанхэм махуэ къэс щегъафIэ,
Хэплъыхьауэ шагъыр щрегъафэ.
ДыщэхэкI, налкъуткIэ къыхуоупсэ,
Тхьэ щеIуэжыр Жаннэр и нэ-и псэу.
«Волгэ» фIыцIэм ису кърешэкIыр,
Гуп здыхэтым, IэплIэ кърешэкIыр.
КъыфIэнамэ хьэпшып гуэрхэр и нэм,
КъыкIэлъыкIуэ махуэм щIэлъщ и унэм.
Зэм щыгъар етIуанэу щитIэгъэжкъым,
Тхьэгъу-Iэлъынхэр щIэх-щIэхыу
ехъуэжыр.
Бостей лъапIэм нэхъ дахэж щIохъукIыр,
Адрей псоми ар къахолыдыкIыр.
Гухэлъ пудым и нэр къыщипхъуауэ,
НэкъыфIэщIхэр насып къыщыхъуауэ,
Жаннэ гъащIэр ирехьэкI, лъэтауэ,
НэгъуэщI дуней гуэр къыщыхутауэ.
А дунейр ухуащ, дыдейм емыщхьу,
Нэгузыужьыр, ахъшэр щынэхъыщхьэу.
Псэ Iуэху лъэпкъ абы щызэрамыхуэ,
Щапшыныжыр Iэпкълъэпкъым
и щIыхуэр.
«ЩIэщыгъуэщIу ужэгъухщ» жыхуаIэр,
Фэ фымыщIэм, сэ фыкъызэдаIуэ:
Ар — хуэпабгъэу къилъыхъуа щIэщыгъуэр
Нэхъ псынщIэжу къызыIэщIэужагъуэрщ.
КIэщIу жыпIэм, а псалъитIым къикIым
ХуокIуэ Эдик и дуней тетыкIэр.
Дунейм теткъым кIэух гуэр зимыIэ,
ИмыкIыжуи щIалэгъуэ щымыIэ.
Зэрыхуэзэу нэгъуэщI хъыджэбз щIалэ,
Эдик деж щикIынщ Жаннэ и пIалъэр.
Зыщ мы псом си жагъуэ хъууэ хэлъыр:
Зэрыхъуарщ зеиншэ ди гухэлъыр.
XIII
Зы Iуэху гуэрым уи псэр щыхуэпIащIэм,
Сыт апхуэдэу зэманыр щIэжьажьэр?
Жаннэ епсэлъэну кIуат Ахьмэди,
Къигъэзэжкъым, хуежьами хэкIуатэу.
КъыстегуплIэпауэ сэ гухэщIыр,
КъызэхызокIухь мы си пэш нэщIыр,
Зы дакъикъи псэхупIэ симыIэ —
Дэнэ кIуа си лIыгъэр, си зышыIэр?
АфIэкI Iуэхум зыри къимыкIыну,
Къэгъэзэншэу дызэIэпыкIыну
Сигу къыщыкIкIэ, мафIэ щэхум сису,
ХощэIукI, сымаджэ хьэлъэу, си псэр.
Гугъэ щэхухэм я кIапэ нэху гуэрхэм
Сыщагъэгугъыж зэм нэхъыфI гуэрхэм.
Ауэ псори пшагъуэм хокIуэдэжри,
Насып гъуэгур сэ сфIызэхуокIуэжыр.
* * *
КъыщIохьэжыр Ахьмэд жэщ ныкъуэм,
Ауэ зэуэ сигу имыгъэныкъуэм,
Нэхъ къищтащи, хэтщ пыгуфIыкIыну,
Хэтщ и нитIыр сэ къысщигъэпщкIуну.
ЖеIэ Жаннэ къыхуэмыгъуэтауэ,
Я уэзджынэр ятрикъутауэ.
«Си ныбжьэгъу, фэрыщIхэр мэхъур Iэджэ,
Ахэм ещхь уэ зыпхуэщIакъым фэкIэ.
ЕтIысэхи, зыри думыгъэхуу,
Плъэгъуа псор къысхуэIуэтэж гупсэхуу».
Арыншауэ Ахьмэд щыхуэзмыдэм,
Кърегъажьэ, еплъыхыу, мыпхуэдэу:
«Гу лъыптащ уэ сызэрыгуитIщхьитIым,
Я щыхьэтщ жысIэжхэм мы си нитIыр.
ХъыджэбзиплIрэ щIалищу зэгъусэу,
Сахуэзахэщ я фэтэрым щIэсу.
Бжэм сеуIури, Жаннэ къыщыIуихым,
И фэр пыкIри, сэлам къызимыхыу,
ТIэкIу пыгуфIыкIыну яужь иту,
Ауэ къемыхъулIэу а зыхэтыр,
ПIейтеигъэр зыщIыпIи хуэмыхьу,
КъызжиIащ фIэмыфIурэ: «КъыщIыхьэ».
Я бжэщхьэIум сызэребэкъуэххэу,
Сыхэхуащ гупышхуэ, сымыщIэххэу.
Ефэ-ешхэм и гуащIэгъуэ дыдэт.
Iэнэ кIыхьыр ерыскъым къикъутэрт.
Сыхэтат сэ сыкъикIуэтыжыну,
Гуп мыцIыхум сыкъыхэкIыжыну.
Я нэхъыжьым ар сэ къысхуимыдэ,
«Гуп махуэбжьэ зэ къытхуефэт, мыдэ», —
Жери фадэр къысIэщIегъэувэ,
СыхоIубри, изотыж семыфэу.
СагъэтIысри, пащэ я хьэкъувэкъум,
Къызэрошэ хуэмурэ утыкум.
Ахъшэ гугъут щызекIуэр я Iэнэгум,
Зы гурыщIи къищтэкъым я нэгум.
Я уэршэрым хуабжьу утезашэрт,
Я хъуэхъу тIэкIухэри купщIэншэ защIэт.
Збгъэдэс пщащэр, и нэр игъэджэгуу,
И фIэщ дыдэу «гухэлъ къыздоджэгур».
Зэтридзэу зэми и лъакъуитIыр,
КъыщIегъэщыр и куафэ хужьитIыр.
«Дыкъэгъафэ», — жери сыкъыдешыр,
ШейтIан уджым, арти, сыныхешэ.
АдкIэ Жанни къызэрогъуэтыжри,
ЖиIэ хуэдэ «СщIэнум сыхуитыжкъэ»,
ЗыIурегъэтIысхьэ тутын псыгъуэр,
(Сигу щыхэщIыпар сэ абы щыгъуэт).
А щытыкIэр абы зэремыкIур,
ИщIэжатэм, зэбгъэжынти и гур.
КIуэтэхункIэ гупыр къызэщIоплъэ,
Сэри адкIэ къэхъунум сыпоплъэ.
Къофэ псори, зыр зым иужь иту,
ЗыIэщIэти фадэбжьэ яхэту.
И уэрэд щIэдэIуу «Бони-М»-м,
ЗызытIэщIи къахокIыр, ухуеймэ.
Шэнтжьей къуапэм Жаннэ тегъэщIауэ,
Мэдыхьэшхыр, фадэм жан къищIауэ.
Тутын Iугъуэм блынхэр игъэмэхыу,
Я макъамэм зы зыхыуимыгъэхыу
Щыхъум, гурыIуэгъуэу псори слъытэу,
СыкъыщIэкIыжащ. Арщ зэрыщытыр».
«Сыту гуауэ, сыту хъыбар жагъуэ,
Си ныбжьэгъу, хэмылъу Iуэхум уи ягъэ,
Бгъэм щызэтепкъутэри си гугъэр,
Шыгъу тепкIутэжаи сигу уIэгъэм».
XIV
Си ныбжьэгъум иIэщ шыпхъу нэхъыщIэ,
Си гум щыщIэр псэкIэ зыхэзыщIэ.
И дэлъху етIуанэу сыкъилъытэу,
Къыстогузэвыхь ар и фIэщ дыдэу.
Си Ахьмэдри акъылэгъу къищIауэ,
Саущий а тIум сэ Iэджэ щIауэ.
ЗэрыгъэIуща фIэкI умыщIэну
Хэтщ нэгъуэщI зыгуэрым сыпащIэну.
Чэнджэщ тынкIэ къатемынэ щIыхуэ,
(СифIщ армыхъумэ, си Iей зэрамыхуэ).
Ноби, мисыр, ди деж къекIуэкIауэ,
Топсэлъыхьхэр Iуэхум щхьэтечауэ.
Псалъэмакъыр Ахьмэд ирегъажьэ,
Зилъэфыхьыр и жагъуэщ игъащIэм:
«Си ныбжьэгъуу, уей, си ныбжьэгъу
хъыжьэ,
Сэ бжесIэну аракъым умыщIэ.
Лъагъуныгъэр — гущIэм хидзэ мафIэщ,
ЗэрызекIуэр псэм ищIа унафэщ.
Гугъущ гухэлъым уи гур къыщиуIэр,
КъызыгурыIуэнуи куэд щымыIэ.
Мы ди Iуэхур здынэсам тетщIыхьу,
Хъунукъым акъыл къыхэдмыгъэхьэу.
Сыхуэмей сыноплъу уунэхъуну,
Махуэ бзыгъэр жэщу къыпщыхъуну.
УощIэ, Жаннэ хъыбарыфI имыIэ,
Ахъшэ щхьэкIэ имыщIэн щымыIэ.
Игъэпудыжащ абы и щIыхьыр,
ЕпцIыжащ иIахэм хъыджэбз пщIыхьу.
«Мэл Iэхъушэми къыхокIыр щIакъуэ,
Щхьэ зыкIэрыпщIа мы мыхъун закъуэм?!» —
БжесIэу щытмэ, умыщI щхьэрыгъажэ,
Къыумылъытэ сыпсэлъауэ пхъашэу.
Лъагъуныгъэм зы хьэл мыгъуэ иIэщ:
Уигъэхъужыркъым укъэзыуIэм.
Ауэ щыхъукIэ, уи псэм къедэхащIэу,
Зыгъэхъужыфынур нэгъуэщI пщащэщ».
«Ахьмэд зи гугъу ищIыр си лэжьэгъурщ,
Си лэжьэгъум нэмыщI, си ныбжьэгъурщ.
Сымаджэщым дохутыру щолажьэ,
Ящхьэщех сымаджэхэм я лажьэр», —
АдкIэ Динэ псалъэр ирешажьэ,
И ныбжьэгъум топсэлъыхь гумащIэу:
«Линэщ и цIэр, нэ къуэлэнщ,
щхьэцыгъуэщ,
И ныбжьэгъухэм йолъэгэкI, бгы псыгъуэщ.
Удехьэх и теплъэм, лъагъугъуафIэщ,
ДэщIыгъуж абы зэрыщIыкIафIэр.
Къэунэху модэм имыхьэл кIэлъыжэу,
Ялъэгъуакъым зэи ар хьэлыншэу.
БлоплъыкIыфыр зыхуэмей илъэпкъым,
Къищэху псори йокIуж и Iэпкълъэпкъым.
ПщэфIэн Iуэхум фIы дыдэу хозагъэ,
Дэрбзэр Iуэхури пфIэщIынщ и IэщIагъэу.
Ящымыщ хъийм икIыу къызэIыхьэм,
Мылъкур ебж дахагъэм и зы Iыхьэу.
Ар щыгъуазэщ дунейпсо усыгъэм,
ПищI щымыIэ псэм и къулеигъэм.
ЩыщIэдэIукIэ гум хыхьэ макъамэ,
КъыфIыщIоткIур щэхуу нэпскъудамэ.
Ину псалъэу зыми зэхихакъым,
Хьэулеиным зэи дихьэхакъым.
Ирихужьэу и гум къыпылъадэм,
Ар ящыщкъым мылым нытелъадэм.
Псалъэ лей уелъэIукIи жимыIэну,
ЕщIэж фIыуэ езым щыжиIэнур.
ЗиIыгъщ уардэу, къыпфIэщIынущ пагэу,
Къыпщыхъунущ тIэкIуи зигъэщIагъуэу.
Ар къокIуэкI зэманым хуэмыхъуэжу,
И нэмысыр, щIыхьыр ихъумэжу.
ГъащIэм и фIыр кIэншэу егъэлъапIэ,
Анэ хъунырщ абы и хъуэпсапIэр.
А насыпырщ гурыфIыгъуэу иIэр,
Зэрыпхуихъуэжынуи зы щымыIэ.
Псэгъу къыпхуэхъумэ, Тхьэм къибгъащ
уи унэр,
Фызыращ унагъуэр зыдэунэр».
* * *
Си ныбжьэгъухэ, тIури фысфIэлъапIэщ,
Ауэ, фощIэ, сиIэр сэ зы плъапIэщ.
Ар гухэлъ зыхуэсщIыгъа бзылъхугъэрщ,
А гухэлъым пэлъэщкъым си лIыгъэр.
Фо шыугъэ пIухуамэ сыт хуэдэ? —
Си гурыщIэр зэхэтхъуащ апхуэдэу.
СыволъэIу, бэлыхьхэм сыхэвмыдзэ,
Сызыс мафIэм пхъэ къыпэрывмыдзэ.
… Ахьмэд, зы гугъапIи щымыIэжу,
Ара Жаннэ сыпыкIыпэу пэжу?!
XV
Къэсщтэжауэ, мисыр, нобэ гуэрым
Сыкъоджэжыр сэ письмом аргуэру.
Сызэсауэ фIыщэу сэ сцIыху хъэтIырщ
Бэлыхьищэ си псэр хэзыгъэтыр.
Псалъэ къэс бдзапцIэшэм хуэдэу хьэлъэщ,
КъыщыспсэлъкIэ си гум къытогъуалъхьэ.
Си пэш зэвым сэ сыщIэзэгъэжкъым,
СыкъыщIэкIкIи си Iуэхум зихъуэжкъым.
Сытехуэжкъым сэ мы дуней иным,
Хэзэгъэжкъым зыри сигу къииным.
Апхуэдэххэу си махуэр согъакIуэ,
Махуэм жэщри сэ кIылъызогъакIуэ.
Къемыхауэ ауи си нэбдзыпэ,
Сыхьэт бжыгъэр нэхущым носыпэ.
Пщэдджыжь пшэплъыр къыщищIым,
си мыгъуэм,
СотIысэхри, хузотхыж мы тхыгъэр:
«Хэт и жыIэ уедэIуа, си пщащэ,
Сэ къызгурымыIуэ, къысхуэмыщIэ,
Апхуэдизу уамыцIыхужыну
Зэман кIэщIым зэрызыпхъуэжынур.
Ущымыуэ, фIыуэ слъагъу си пщащэ,
Лъагъуныгъэр ар мыбжьыхьэ пщIащэ,
Ущыхуейм и деж пыщэщыжыну,
Е мыхьэпшып гуэр — хыфIэбдзэжыну.
Лъагъуныгъэм уи есэп имыщIэ,
Лъагъуныгъэм къимылъыхъуэ фIыщIэ,
Уи гум жиIэр уи щхьэм и унафэу
УещIыр псэм пхухэмыхын а мафIэм.
Ущымыуэ, фIыуэ слъагъу си пщащэ,
ГъащIэ гъуэгухэм уэ ущымыгъуащэ.
Зы гъуэгу закъуэщ гъащIэм иIэр пэжу,
Адрейхэр мэхъур Iэджэ — пхэнжу.
ЗэрыгъафIэу пситI щызэдэхащIэрщ
НаIуэ щыхъур и купщIэр мы гъащIэм.
Гухэлъ мафIэм зи псэр игъэхуабэрщ
И IэфI псомкIэ насыпри зэгуапэр.
Лъагъуныгъэм гу дэмыубзэрабзэр
Жьэгу мафIэншэм сыткIи ещхьыркъабзэщ.
Гухэлъ пудым нэр къыщхьэребгъапхъуэу,
Уемыжажьэ, уи щхьэц тIэкIур бапхъэу.
УнэлъащIэ лъапIэхэр я плъапIэу,
Мылъку фIэкIа ямыIэу нэкуи напIи,
Лъагъуныгъи дахагъи хуэмейуэ,
А псалъитIым къарыкIми хуэхейуэ,
Зэ Iуплъэгъуэм насыпыфIэ пфIэщIу,
УакIэлъыплъыжамэ, я псэр нэщIрэ,
НэгъуэщIыпсэм и хуабагъ хуэныкъуэу,
Дыщэм хэсми, яхудихуу щIыIэ
ЩыIэщ Iэджэ — ахэм уемыхъуапсэ,
ГъащIэ нэсым мылъкур хуащIкъым гъуазэ.
КъытхуищIахэм дэ мы гъащIэм тыгъэ
Я нэхъ лъапIэ дыдэр — лъагъуныгъэр —
Хыумыгъэзэрыхь уэ нэгузыужьым,
ФIыцIэ фIэпщкIэ фIыцIэ хъункъым хужьыр.
Ди махуэфIхэр си нэгу къыщIыхьэжу,
Сэ сызоупщIыж къытезгъэзэжу:
Мы дунейм темыт зи закъуэу къуаншэ,
Хэт лъэкIа утришэн гъуэгу къуаншэ?
Сыгубжьауэ пхуэсщIыркъым гукъанэ,
СынолъэIуу арщ: си гъусэу къанэ…
УсIэщIэкIыу уежьэжми, си дахэ,
Умыбгынэ гухэлъым и лъахэр».
(КъыкIэлъыкIуэнущ)
