Мэкъуауэ ФатIимэ: «ГъащIэр гъащIэщ, абы езым унафэ къыщытхуищI щыIэщ…»
Буреттэ (Хугаев Георгий и «ЩIакIуэ фIыцIэ» спектаклым), Салисэт («Гуащэ ябгэ» — Шамхалов Мэжид), Фёклэ Ивановнэ («Фызышэ» — Гоголь Николай), Хужьу хуэпа цIыхубз («Пастух Махаз» — Искандер Фазиль), ФатIимэ («ЩыхупIэ» — Зэгъэщтокъуэ Людмилэ), Аннэ Михайловнэ («Уахътыншэхэр» — Розов Виктор), КIулэ (ИугъащIэ лъагъуныгъэм!» — Къэрмокъуэ Мухьэмэд), нэгъуэщI цIыхубз роль куэд зыгъэзэщIа, КъБР-м щIыхь зиIэ и артисткэ, ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым и актрисэ Мэкъуауэ ФатIимэ нобэ ди псэлъэгъущ.
— ФатIимэ, театрым и пэкIэ щыIа уи гъащIэм щыщу сытым дыщыбгъэгъуэзэн?
Гоголь Николай и «Фызышэ» спектаклым щоджэгу .1990 гъэ — Къапщтэмэ, театрым «сыкъыщыхъуащ». Москва дэт ГИТИС-р 1958 гъэм къэзыухыу Къэбэрдей-Балъкъэрым къэкIуэжахэм си адэ Николаи ящыщт. Мысостышхуэ Пщызэбий, Сокъур ХьэмщIасэ, Къардэн Борис сымэ, нэгъуэщIхэми зы гупу театр гъуазджэр ягъэкIуатэрт. Театрыншэу си гъащIэр си нэгу къысхущIэгъэхьэртэкъым, сэри абыхэм садэплъейурэ апхуэдизкIэ а дахагъэм сызэщIишати. Си адэр спектаклым щыджэгуми-щымыджэгуми, сыщыцIыкIум театрым зэпымыууэ дыкIуэу щытащ. Уеблэмэ гъащIэ Iыхьэшхуэ си нэгум щIэкIым хуэдэу, набдзэгубдзаплъэу утыкум щагъэлъагъуэм сэ сыхэплъэрт. Актёрхэм «къагъэщIыр» сэ апхуэдизкIэ си фIэщ хъурти, зы шэчи къытесхьэртэкъым ар а дакъикъэм къэмыхъупэу. Апхуэдэу Iэзэу джэгуу арагъэнт ахэр. Зэгуэрым Пщызэбийрэ КIунэрэ хэту зы спектакль деплъу (къысхуэвгъэгъунщ лэжьыгъэм зэреджэр къысхуэщIэжыркъым), абы и кIэ дыдэм Пщызэбий и IитIыр зы башышхуэм кIэрапхэри бгым щадза хуэдэу къагъэлъэгъуат. Сыгъырт, жысIэныр мащIэщ — сыгъуэгырт а дакъикъэм. «Ар дауэ, Пщызэбий яукIауэ?!» — жысIэу си щхьэм схуигъэтIасэртэкъым. Артистхэр зэгъусэу утыку къихьэжа нэужь, сощIэж, абыхэм сахэлъадэу сахэзэухьауэ зэрыщытар. АпхуэдизкIэ псори си фIэщ хъурт. Дауи, Пщызэбий и джэгукIэр фIыуэ зымылъагъу сабийхэр къэгъэнауэ, балигъхэми къахэгъуэтэгъуейт.
СыщыцIыкIум ахэр си нэгу зэрыщIэкIар
арагъэнщ IэщIагъэ къыхэхыным сыщынэсым куэдрэ сыщIэмыгупсысар. Къысщыхъурт абы лейуэ щIытепсэлъыхьыжын щымыIэу. АрщхьэкIэ си адэ-анэм Москва дэт АвиацэмкIэ институтым и экономикэ къудамэм сыщIагъэтIысхьэну я гугъэу сашэ. Экзаменищым сыпхыкIат, ауэ гу лъыстат къалащхьэм щымыщхэм гулъытэ щIагъуэ къызэрытхуамыщIым. Сэ схуэдэхэр зэрахузэфIэкIкIэ пагъэхурт. Сэри аращ къысщыщIар ещанэ экзаменым (физикэмкIэ) сыщынэсым. Абы сызэрынэсари, ухуеймэ, згъэщIагъуэрт. Арати, къэзгъэзэжын хуей хъуащ.
— Уи адэр хуейтэкъэ театрым уи гъащIэр еппхыну?
— Хуэмейм къыщымынэу, абы сегупсысыну, уеблэмэ хуит сищIыххэртэкъым. «Ухуейкъым», — жиIэнти, пиупщIынт. АрщхьэкIэ сэри сыерыщти: «Уэ ухуейуэ щыщытакIэ, сэ сыт щIэмыхъунур?» — жысIэрти, сыпэщIэувэжырт. Си гум быдэу ислъхьам сызэрыхуэкIуэну гъуэгур кIыхьу икIи мытынш дыдэу къыщIэкIащ икIи абы и пэкIэ сатум, юрист лэжьыгъэм сыхэтынуи сыхунэсащ. ИужькIэ Налшык дэт Музыкэ училищэм уэрэд жыIэнымкIэ и къудамэм сыщIэтIысхьащ. Училищэм илъэсищ сыщеджауэ, Москва Щукиным и цIэр зезыхьэ Театр институтым щIагъэтIысхьэнухэр къызэрыхахыр зэхэсхри, си адэм жесIащ: «Нэхъ мыхъуми, си Iуэхур ауэ къыздэпIыгъыну накIуэ, нэгъуэщI сыхуейкъым». Арати, Шэрджэс театрым и актёр Iэзэу щыта Акъ Мухьэрбэч мыгъуэр и гъусэу театр бжэIупэм къыщыспэплъэу щыту сыкъыщIэкIыжауэ щытащ. Ар нобэр къыздэсым си гум гуапэу илъщ. Уегупсысмэ, куэд пхузэфIокI уи Iуэхур зэрыпхуэщIэныр зи фIэщ хъу цIыху уи щIыбагъ къыдэтмэ. НэгъуэщIу жысIэнщи, ар дамэ пхуохъу.
— Сыт хуэдэ спектаклкIэ къыщIэбдзат уи лэжьыгъэр?!
— Лохвицкий Михаил и «Уафэгъуагъуэ макъ» романым къытращIыкIа лэжьыгъэмкIэ езгъэжьащ. Фырэ Руслан игъэува спектаклым еджапIэ нэужьым сыкъэкIуэжа къудейуэ сыкърихьэлIат. ЦIыхубз ролхэм ящыщу цIэ щхьэхуэ иIэу абы хэтыр сэ къыслъыса зырт — ар Мариет.
«Уафэгъуагъуэ макъ» спектаклыр хуабжьу лэжьыгъэфI хъуат, Къэбэрдей театрым къехъулIахэм ар ящыщ зыщ. Илъэс зыкъом дэкIауэ, ар етIуанэу щыдгъэувыжам, сэ, дауи, нэхъыбэ къызгурыIуэжат образыр нэхъ нэгъэсауэ къызэрыгъэлъэгъуапхъэм ехьэлIауэ. Ар гъащIэм узыхуигъэIущымрэ уи зэфIэкIымрэ елъытауэ арагъэнщ.
— Сыт хуэдэ ролт, ФатIимэ, узыщIэхъуэпсыр?
— Сигу ирихьырт Лопе де Вега и «Собака на сене» пьесэр. Рассказ бэлыхьхэри щыIэщ, спектакль къатепщIыкI хъуну. Псалъэм пап-щIэ, сыдихьэхауэ седжащ Моэм Сомерсет Уильям и «Вилла на холме» тхыгъэм. Абы сыщеджэм фильм сеплъым хуэдэу абы къыщыхъухэр си нэгум щIэкIащ. Апхуэдэ дыдэу жеинри шхэнри сщигъэгъупщауэ тхылъыр сыухыхункIэ седжащ Ремарк Эрих Марие и «Триумфальная арка» романым. Уеблэмэ седжэу згъэтIылъыжа тхыгъэхэм ящыщтэкъым ар, куэдрэ иджыри гурэ псэкIэ згъэву сиIыгъащ. Мис абыхэм «сыхэтарэт» жызагъэIэрт.
Ауэ, пэжыр жысIэмэ, сызыхуея ролыр згъэзэщIауэ къыщIэкIынукъым. ГъащIэр гъащIэщ, абы езым унафэ къыщытхуищI щыIэщ…
— «Лъагъуныгъэм текIуэда» («Восемь любящих женщин») спектаклым ущыджэгуащ. Лэжьыгъэми езы гъащIэми гу зэрыщылъыттэщи, цIыхубзхэм хьэл зырыз яIэжщ, зэхуэдэ яхэткъым. Сыт хуэдэу къыщыгъэлъэгъуа хъуа ахэр а спектаклым?
— А пьесэр езыр инти, зэрыщыту бгъэувмэ, кIыхь дыдэ хъунут. Арати, ари ягъэкIэщIын хуей хъуахэм ящыщщ. Абы и лъэныкъуэкIэ сэ си образыр тIэкIу «хилъэфауэ» къысщохъу, цIыхубзым и хьэл дыдэмкIэ зыкъызэкъуэхыпIэ иIакъым.
Абыи емылъытауэ, пэжыр бжесIэнщи, спектаклым къыщыслъыса ролым зытезгъэгусэркъым.
— ФатIимэ, уэ езым уи гъащIэм сыт хуэдэ цIыхухэм уащрихьэлIа? Ди цIыхубзхэм сыт хуэдэ хьэл ядэплъагъур?
— Абы и лъэныкъуэкIэ сынасыпыфIэу къыщIэкIынщ. Нэхъыбэу сызыхуэзэр гудзакъэ зиIэ цIыху гъэсахэрщ. ДэIэпыкъуэгъу е чэнджэщэгъу сыхуейуэ, апхуэдэ цIыху зэи сыщыщIакъым. ЗэрыжаIэмкIэ, сабиигъуэм къыщыщIидза зэныбжьэгъугъэр нэхъ быдэщ. Ауэ си гъащIэм зэрыщызгъэунэхуащи, балигъыпIэ ущихьами ухуэзэфынущ ныбжьэгъу пэж пхуэхъун. Дунейм ущытеткIэ Iэджи зэхэпхынущ, ауэ цIыху тэмэмхэр нэхъыбэу сыщогугъ. ЦIыхубзхэр псори хъущIэрей защIэщ жыхуаIэр сэ пэжу къэслъытэркъым. Псом хуэмыдэу ди адыгэ цIыхубзхэм ятеухуауэ упсалъэмэ. Сэ си щхьэкIэ зыкъэсщтэнщи, цIыхум си зэранкIэ лей къытехьэну сщIэуэ зэи и Iей зесхуэнукъым. СхузэфIэкIынукъым. КъэсцIыхуагъащIэ цIыхум псом япэу хьэлыфI хэлъым гулъытэ нэхъ естынущ, и ныкъусаныгъэхэм сылъыхъуэркъым. Сыту жыпIэмэ, дагъуэ зимыIэ щыIэкъым, псори дыщыщыуэ къохъу.
— Къэбэрдей-Балъкъэр радиоми удэлэжьащ зэрысщIэмкIэ…
— Радиом и урыс редакцэм таурыхъ, рассказ куэдым сыкъыщеджащ. Еджэн сыухауэ сыкъыщыкIуэжагъащIэм Ащнокъуэ Тамарэ радиом и художественнэ редакцэм сишэ-ри, Мэремкъул Ларисэ сигъэцIыхуат. Сэ си диплом лэжьыгъэр Буниным и «Холодная осень» рассказырт зытеухуауэ щытари, абы щыщ пычыгъуэ къасщтэри, япэу радиом сыкъыщеджат. Унэм сыкъэкIуэжа нэужь, сегупсысри, сызыхуэарэзыжу сыкъызэремыджар къызгурыIуэжащ. Апхуэдэу къэбгъанэ хъунутэкъым, а пычыгъуэм сыкъызэре-джам тращIыхьынут сэ схузэфIэкIымрэ щIэныгъэ зэзгъэгъуэтамрэ. Арати, Мэремкъулым селъэIуащ иджыри зэ къызэдэIуэну. ЕтIуанэу сыкъыщеджэм Тибирдиевэ Марьямрэ Ларисэрэ я нэм нэпс къытелъэдауэ щыслъагъум, сщIар зэрыхъуар зыхэсщIащ. Абы иужькIэ щIэх-щIэхыурэ срагъэблагъэурэ радиом тхыгъэ хьэлэмэт куэдым сыкъыщеджащ. Псом хуэмыдэу сфIэфIу сыкъеджащ тхакIуэ Заходер Борис и псысэхэм. КъыпхуэIуатэркъым ахэр зэрытха бзэм и дахагъэр. Сыкъеджащ Чипчиков Борис «Нерестились рыбы в лунном свете» и IэдакъэщIэкI хьэлэмэтми. Иужьрейр лэжьыгъэ хьэлэмэт дыдэт, цIыхубз гъащIэр апхуэдэу Iэзэу цIыхухъум къызэрыритхэкIыфам пщIэ зыхуигъэщIырт. Тхыгъэр къапщтэу кино тепх хъунут…
КъохъулIэ лэжьыгъэм ущыхэтым, уи гур хэхъуэ зэпытщ.
— Театрым гъэсэныгъэ и лъэныкъуэкIэ сыт и къару?
— Нэхъыбэу гъэсэныгъэр унагъуэм къыщежьэ Iуэхуу къыщIэкIынщ. «Уи адэ-анэм уагъэсакъэ?» — жаIэу сыт апхуэдэу адыгэр щIыщIэупщIэу щытар?! Хабзэр унэм къыщIэкIырти аращ. Мы зэманым, ди жагъуэ зэрыхъунщи, куэдым абы мыхьэнэ иратыжыркъым. Гъэсауэ, щапхъэу къалъытэр цIыху хэтыкIэ, псэлъэкIэ зыщIэрщ. Уегупсысмэ, ахэр къызэрыгуэкI дыдэщ, щIыжыпIэн хуеи щымыIэу. Театрым, дауи, цIыхур къыхуреджэ мамырыгъэм, зэгурыIуэм, гумащIагъэм. Гъуджэм къищым хуэдэу, гъащIэр къегъэлъагъуэ, зыгуэрхэми закърегъэцIыхуж. Абы и лъэныкъуэкIэ театрым и мыхьэнэр инщ, ауэ абыи ди зэманым къыпакIухь хъуа хуэдэу фэ ибоплъ. ПсэукIэм, гъащIэм и ухуэкIэм зэрызихъуэжарагъэнщ. Ди щIалэгъуалэр Iейкъым, ауэ адыгагъэр мащIэу яхуримыкъуж хуэдэу къысщохъу. Адыгагъэм цIыхум и пщIэм уригъэбэкъуэнутэкъым зэи, иригъэпцIыжынутэкъым и псалъэм, и къуэш, и шыпхъум пэщIигъэувэнутэкъым. Дыхуейт, дауи, а фIыгъуэхэр ди щIэблэми яхэлъыну.
Абы и лъэныкъуэкIэ иужьрейуэ сызыхэта спектаклым куэд къыхэпхыфынут. Ар Розовым и «Уахътыншэхэр» тхыгъэм Дэбагъуэ Роман къытрищIыкIа спектакль бэлыхьырщ. Абы тхыдэмкIэ егъэджакIуэ Аннэ Михайловнэ и ролыр щызогъэзащIэ. Вероникэ гъащIэм и IэфIыр фIэкIуэдауэ: «Сыт, сыт сыщIэпсэум и мыхьэнэр?!» — щыжиIэм: «Уи ужькIэ къэбгъанэр арауэ къыщIэкIынущ», — къыжреIэ абы Аннэ Михайловнэ. Ар псалъэ пэж дыдэу къысщохъу. НэгъуэщI зы гупсыси щыпхышащ абы, спектаклым лъабжьэ хуэхъуу: «Зауэм ныкъуэдыкъуэ ищIыр Iэпкълъэпкъ закъуэркъым, абы цIыхум и псэри ечатхъэ, и гущIэр еунэщI. Мис ар куэдкIэ нэхъ шынагъуэщ»… Аращи, лъэпкъ театрыр щIэлажьэр цIыхугъэр дигъэхъумэн, дахагъэр, фIыр плъапIэ тхуищIын папщIэщ.
— Упсэу, ФатIимэ. Уи мурадхэр къохъулIэну ди гуапэщ.
Епсэлъар БАГЪЭТЫР Луизэщ.
