Хъуэхъум и къарур
Ижь-ижьыж лъандэрэ адыгэм хъуэхъум пщIэшхуэ хуащIу къокIуэкI. Хъуэхъу дахэкIэ дуней къэхъукъащIэхэр къагъэIурыщIэну хэтт. «Хъуэхъур куэд хъуркъым», «Узэхъуэхъур къохъуэхъуж», «Хъуэхъум и пэри и кIэри хъуэхъущ». А псоми къарыкIыр зыт — «Хъуэхъум и къарур инщ, умыщхьэхыу узэрыхъуэхъуэн», жыхуаIэт.
Адыгэм илэжь дэтхэнэ зы Iуэхуми щIидзэн ипэкIэ, «Iуэху пэублэ хъуэхъу» къабжырт:
Ди тхьэ, Тхьэшхуэ, псынщIэ теIуэ, фIы теIуатэ, Iэ ижьым егъэублэ, Iэ сэмэгум егъэух, узыншагъэкIэ къедгъэхьэлIэж, гуфIэгъуэкIэ дыгъэшхыж! — жаIэрти, лэжьыгъэ IэнатIэм пэрыувэрт.
Абы къинэмыщIауэ, ялэжь Iуэхугъуэм елъытауэ, хъуэхъу куэд къаIэтын хуей хъурт. «УнэщIэ хъуэхъу», «Вабдзэ телъхьэ хъуэхъу», «Гъунэилъэ хъуэхъу», «ВакIуэдэкI хъуэхъу», «Амыщ и хъуэхъу», «Iэнэгу хъуэхъу», «Нысашэ хъуэхъу», «Щауэишыж хъуэхъу», «Бэракъ е вакIуэихьэж хъуэхъу», «Махуэшхуэ хъуэхъу».
Адыгэм бжьэ къиIэту щытакъым, хъуэхъу трыжимыIыхьу, ар сыт хуэдэ Iуэхугъyэм къыхуащтауэ щытми. Зэрыхабзэти, фадэбжьэм нэхъыжьыр техъуэхъухьырт, нэгъуэщI зыгуэрым иритырти, иригъафэрт. Хъуахъуэу езыр ефэжу хабзэтэкъым. Зы- хуигъэфэщар ефа нэужь, къритыжырти, итIанэт хъуэхъуар щефэр. «Хъуахъуэрэ ефэжмэ, Джылахъстэнейщ», — жаIэу а псалъафэр къыщIежьари аращ.
Ауэ мыпхуэдэ хъыбари щыIэщ. Къетыкъуэ и къуэ Аслъэнбэч и пщыгъуэ зэманым Iэпхъуэшапхъуэурэ щIыпIэ зыкъомым щыпсэуащ. ИкIэм ар Къэщкъэтау щыдэсам щыгъуэ, лIэмэ, абы щыщIалъхьэну кхъэлэгъунэ-чэщанэ иригъэщIат. Чэщанэр зыщIахэр къыщIишэри Iэнэ къахуищтащ, фадэ къахуищтащ. Ауэ махъсымэбжьэм ефэн щхьэкIэ, мыхъуахъуэу хъунутэкъым. Ар хабзэт. Зытехъуэхъухьын хуейр — чэщанэ иригъэщIар арат. Хъуэхъуэн хуейр гупым я нэхъыжьрати, Iэнэр къащIыхуищта чэщанэм щхьэкIэ хъуэхъу жиIэн къыхуэгупсысыртэкъым. Абы хэту, Аслъэнбэч и чэнджэщэгъу Къэзанокъуэ Жэбагъы щымыIауэ, хеящIэ къикIыжауэ къыщIыхьащ. КъыщIыхьэм бжьэ ират хабзэти, «Мыбы си къалэныр сщхьэщихынщ» жыхуиIэ щIыкIэу, нэхъыжьым, ищIэни жиIэни имыщIэу, иlыгъ бжьэр Жэбагъы иритащ. Жэбагъы щIэупщIащ, фадэм щIефэ щхьэусыгъуэм. Абы и жэуапыр къыщратым, Жэбагъы жиIащ:
— АтIэ, кхъэлэгъунэм и кIуэцIыр нэщIрэ и щIыбыр щIэращIэу куэдрэ Тхьэм щигъэт.
Адыгэ хъуэхъу-сэламхэр зыбжанэу зэтегъэпщIыкIащ. Хъуэхъу-сэламыр цIыхур зэлэжьу зыпэрыт IэнатIэм теухуащ. Сэлам хъуэхъур зытыр бгъэдыхьарщ, къеIызыхыy жэуап зытыжыр лэжьыгъэ зыщIэу IэнатIэм пэрытырщ. Абы къыхэкIыу, адыгэм лэжьыгъэ бжыгъэм тещIыхьа сэлам тыкIэ зэхуэмыдэхэри иIащ.
ТЕКIУЖЬ Заретэ.
