Макъамэ лъэщхэм я пшыхь
Темыркъан Юрий и цIэр зезыхьэ симфоние макъамэм и етIуанэ дунейпсо фестивалыр Налшык дэт Къэрал киноконцерт гъэлъэгъуапIэм щызэхуащIыжащ.
ГКЗ-м и пэIущIэ пэшым щыщIэдзауэ плъагъум уи гур хигъахъуэрт. Дирижер цIэрыIуэм и гуащIэмрэ и гъащIэмрэ уи нэгу къыщIигъэхьэу Лъэпкъ музейм игъэхьэзыра, «Оркестрым дэ-хуарзэу» зыфIаща гъэлъэгъуэныгъэм плъэмыкIыу узыIэпишэрт. IуплъапIэм хуэзэу ягъэуват Темыркъаным и сурэтышхуэр къызэрыщ стендыр, абы ибгъухэмкIэ къыщытт маэстрэм и унагъуэр, и ныбжьэгъухэр, лэжьэгъухэр, хамэ къэрал зэмылIэужьыгъуэхэм щыщ цIыхушхуэхэр и гъусэу зытригъэха сурэтхэр. ТхылъымпIэ хужьхэм тету сурэтхэм «хэпхъа» е абыхэм кIэщIэтха и гукъэкIхэрати, уемыджэу ублэкIыфынкIэ Iэмал иIэтэкъым.
«Къыбдалъхуауэ угубзыгъэми, дунейр, уи IэщIагъэр, цIыхухэр къыбгурыIуэ щыхъур уи гъащIэм и етIуанэ Iыхьэрщ. Фыпсэу фи IуэхущIафэхэм фыхуеплъэкIыжу», — дыкъыщоджэ абыхэм ящыщ зым. «Нотэхэр композиторым и гупсысэхэр зыхэгъэпщкIуа дамыгъэщ. Ахэр щыуагъэншэу бгъэзащIэ къудейкIэ, зыри къикIынукъым. Макъамэм и лъабжьэ IэдакъэщIэкIыр къыщигъэщIым композиторыр зыгъэпIейтея гурыгъу-гурыщIэхэрщ», — щетх адрейм Юрий.
Гъэлъэгъуэныгъэм етIуанэ къатым удрешей, абыи щыболъагъу зи гугъу тщIа сурэтхэмрэ тхыгъэхэмрэ хуэдэхэр. Концертыр щIидзэным иджыри дакъикъэ 20 къэнами, тIысыпIэ нэщIу иIэж щыIэкъым. Псори хуопабгъэ Къэбэрдей-Балъкъэрым и Къэрал филармонием и симфоние оркестрым, дирижер, УФ-м и цIыхубэ артист Темыркъан Борис зи пашэм, игъэзащIэ макъамэ лъэщхэм щIэдэIуну. АтIэми абы утыку кърихьэнущ австрие композитор цIэрыIуэ Шуберт Франц и IэдакъэщIэкIхэр.
— Нобэ ди республикэм и къалащхьэм щэнхабзэ Iуэху дахэ щокIуэкI, — жиIащ зэIущIэр къыщызэIуихым ар езыгъэкIуэкIа композитор, Урысейм гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ ХьэIупэ ДжэбрэIил. — Академическэ макъамэм и етIуанэ дунейпсо фестивалыр зэхудощIыж. Ди лъахэгъу, ди лъэпкъэгъу цIэрыIуэ Темыркъан Юрий и цIэкIэ екIуэкI зэхыхьэшхуэхэр илъэситI и пэкIэ зэхаублащи, махуэ хъуну, ди цIыхухэр абы иджыри куэдрэ щыгуфIыкIыну си гуапэщ.
ДжэбрэIил адэкIэ псалъэ иритащ КъБР-м щэнхабзэмкIэ и министрым и къалэнхэр зыгъэзащIэ Фырэ Руслан.
— Мы фестивалым пэджэж Iуэхуу щытащ адыгэ лъэпкъым къыхэкIа цIыхушхуэ Темыркъан Юрий и ныбжьыр илъэс 75-рэ зэрырикъур щигъэлъапIэм Санкт-Петербург дызэрыригъэблэгъар, — жиIащ Фырэм. — Километр мин бжыгъэкIэ дызэпэIэщIэу илъэс куэд хъуауэ дыпсэууэ зэрыпщIэн щыIэтэкъым. ИгъащIэ лъандэрэ унэ зэбгъурытхэм дыщIэсми ярейуэ, къытпежьащ Юрий, къалэшхуэр дигъэлъагъууи дыкъришэкIащ. Дэ ди гуапэ хъурт уэрамхэм Темыркъаныр къызэрыщацIыхур, и гъусэу сурэт зытрагъэхыну къызэрелъэIур.
Министрыр гуапэу тепсэлъыхьащ Къэбэрдей-Балъкъэрым икIа лIыкIуэхэм ялъэгъуа гуапагъэмрэ маэстрэм абыхэм къариха хьэщIагъэмрэ. Абы хуэфащэу, лъэпкъым къыхуихьа пщIэм иригушхуэу псэуну ар ехъуэхъуащ зэIущIэм кърихьэлIа псоми.
ХьэIупэ ДжэбрэIил къытеувыIащ Темыркъан Юрий теухуауэ зэман зэхуэмыдэхэм ятхахэм, абы и лэжьыгъэм гулъытэ хуэзыщIа цIыхушхуэм я псалъэхэм. Щхьэхуэу и гугъу ищIащ Шуберт Франц и творчествэм.
— Шуберт и IэдакъэщIэкIхэр маэстрэм къыщIищтам щхьэусыгъуэ иIэщ, — жиIащ ХьэIупэм, — щIышылэм и 31-р ар къыщалъхуа махуэщ. Гулъытэшхуэ хуэфащэщ композитор гъуэзэджэм. Илъэс 30 фIэкIа къэзымыгъэщIа, романтизм макъамэм и лъабжьэр зыгъэтIылъахэм ящыщ зым хузэфIэкIар щхьэм къыпхуимыгъэтIэсэным хуэдизщ. Абы къыщIэнащ симфоние лэжьыгъэшхуэу 9, уэрэду 650-м нэблагъэ, макъамэ IэдакъэщIэкI зэ-мылIэужьыгъуэу 1600-м щIигъу. Абыхэм ящыщу зыри ягъэзащIэу зэхихакъым, джанэ зэхъуэкI къудей имыIэу факъырэу лIэжащ…
Симфоние оркестрым игъэзэщIащ Шуберт и «Розамонда» драмэм и увертюрэр. Абы къыкIэлъыкIуащ «Трагическая» симфоние №4-р. «Музыкальный момент»-мкIэ пшыхьыр зэхуумыщIыжу хъунт?! Аращ къызэхуэсахэм я гущIагъщIэлъхэр къызэщIэзыкъуэжар.
Макъамэ Iэмэпсымэхэм я зэщIэжьыуэ екIумрэ оркестрым и Iэзагъэмрэ хьэщыкъ ищIа цIыхухэр зэбрыкIыжыну хуейтэкъым. Псори къэтэджауэ Iэгу хуеуэрт пщыхьэщхьэ гъэщIэгъуэн тыгъэ къахуэзыщIа гупым, ахэр яутIыпщыжыну хуэмейуэ. Арами, щIэдзапIэ зиIэ дэтхэнэми кIэух иIэти, иухащ Симфоние макъамэм и етIуанэ дунейпсо фестивалыр. Ар къызэзыгъэпэщахэмрэ зэIущIэхэр зэзыгъэлъэгъуахэмрэ етIанэгъэ зэхуапIалъэу зэбгрыкIыжащ.
ИСТЭПАН Залинэ.
