Къэралхэр зэпызыщIэ
Дыщэм и закъуэкъым лъапIэр
Зэманым зызэрехъуэкI, псым и жапIэр зэрихъуэжым хуэдэу. Къэралхэр зэм зэпэгъунэгъу мэхъу, зэми зэбгъэдокIыж. Мыбы географие Iуэху гуэри хэлъкъым. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, псори зэлъытар щхьэж и фейдэ зыхэлъырщ. ИкIэм-икIэжым, абы лъэныкъуэ ирегъэз политикэ лъэпощхьэпохэри. Зэдэлэжьэныгъэр лъэныкъуитIми къазэрыхуэщхьэпэм щыхьэт тохъуэ къэтхьыну щапхъэхэр.
Индие: Абы къыщыувыIэнукъым
2000 гъэхэм къыщыщIэдзауэ Урысеймрэ Индиемрэ зэдащI сатум зиужь зэпытщ. 2018 гъэм и закъуэ абы процент 20-кIэ хэхъуащ. Мыбы мыхьэнэшхуэ иIэщ: ди къэралым Индием иригъашэм и процент 70-м щIигъур сырьёкъым, атIэ хьэпшып хьэзырхэрщ.
— Москварэ Индиемрэ къалэнышхуэ зыхуагъэувыжащ: абыхэм я мурадщ 2024 гъэм ирихьэлIэу зы илъэсым доллар мелард 30 и уасэ сату зэдэщIыным нэсыну, — жеIэ УФ-м сату IуэхухэмкIэ и лIыкIуэу Индием щыIэ Тарасюк Ярослав. — Мыбдеж сыт щыгъуи къыщыхэжаныкIыу щытащ компание инхэр, арщхьэкIэ иужь зэманым а Iуэхум дэ къетшалIэ хъуащ хьэрычэтыщIэ лэжьыгъэ курытымрэ мащIэмрэ пэрытхэри. Абыхэм я фIыгъэкIэ, зэдэтщI сатум процент 30 къыхэхъуэну догугъэ.
Урысейм и мурадыр зыхуэгъэзар Индием продукцэ нэхъыбэ езыгъашэхэм яхыхьэнырщ. Мис ди щIыналъэхэр а къэралым зэрыдэлажьэм и щапхъэ зытIущ.
… Хабэр градус 35-рэ щыхъу Хайдарабад кIуащ Томск областым икIа хьэрычэтыщIэ гупышхуэ. Хэти морожнэ егъэхьэзыр, хэти медицинэ Iэмэпсымэхэр къыщIегъэкI, хэти керамикэ пкъыгъуэхэм хуэIэзэщ, кедр жыгхэм къапыкIэ дэхэм кофе къыхэзыщIыкIхэри я гъусэщ. А псоми я IэдакъэщIэкIхэм Индием щIэупщIэшхуэ щаIэщ.
… Мумбаи къалэшхуэщ. Мыбы щыкуэдщ унэ лъагэхэр. Ящыщ зым ущIыхьэмэ, укъыщохутэ Урысейм.
— Пэжщ, пэжщ, мыр Урысейм къитшащ — компаниер зей Ранджан Прабат IэштIымкIэ мащIэу тоуIуэ блынхэм. Ахэр къызыхэщIыкIар фи пхъэхэрщ.
Прабат къалэм щыпсэу къулейхэм илъэс зыбжанэ хъуауэ Урысейм къащыхуещэху пхъэ унэхэр. Иджы ахэр щызэпкъралъхьэ лъэщапIэ мыбы къыщызэIуихыну и мурадщ. Дауи, ахэр къызыхащIыкIынур УФ-м ираша пхъэбгъухэрщ.
Китай: псынщIэ дыдэу заукъуэдий
2010 гъэм Урысейм мэкъумэшхэкIыу, IэщхэкIыу Китайм иригъэшар доллар мелард 1,2-рэ и уасэт. Ауэ 2015 гъэм къыщыщIэдзауэ абы псынщIэу хэхъуэу хуежьащ икIи нэгъабэ ар процент 42-кIэ нэхъыбэ хъуащ.
Китайм щIэупщIэшхуэ щаIэщ ди ерыскъыхэкIхэм. Мыбы ахэр къыщалъытэ экологие и лъэныкъуэкIэ нэхъ къабзэу икIи нэхъ къэуату. Ар икIи пэжщ: продукцэ мыбы къезыгъашэхэм къагъэсэбэпыркъым Китайм и щIыналъэр щIэзыгъэна химиер.
Иджы къэралитIым я зэдэлэжьэныгъэр лъэхъэнэщIэм хыхьащ.
— Китайм гъэшрэ джэдыл гъэщтарэ ищэхуным теухуауэ къэралитIым зэращIылIа зэгурыIуэныгъэр хуабжьу щIэгъэкъуэн хъуащ, — жиIащ УФ-м и консул нэхъыщхьэу Шанхай щыIэ Евсиков Алексей. — КНР-м дэлэжьэну хуейщ урысей компание куэд: инхэри цIыкIухэри.
— Дэ хуабжьу ди гуапэщ КНР-м дызэрыдэлажьэр, — къыхегъэщхьэхукI Калинин- град и «Залесский фермер» компанием и унафэщIхэм ящыщ Сарапий Маргаритэ. — А къэралым мылъкукIэ лъэкIыныгъэшхуэ бгъэдэлъщ. Ди мурадщ шэ гъэпщта, мыбы зэкIэ щыземыкIуэ кхъуей лIэужьыгъуэхэр, нэгъуэщI ерыскъыгъуэхэр къедгъэшэну.
Апхуэдэу щIыдгъужынщ китайхэм яфIэфIу ди медицинэ Iэмэпсымэхэр, хущхъуэхэр зэращэхур.
Узбекистан: зэлэжьэгъухэр зэрогъуэтыж
Зэгуэр СССР лъэщым зэдыхэта Урысеймрэ Узбекистанымрэ я зэхущытыкIэхэм я лъэхъэнэщIэ къэунэхуащ илъэсищ ипэкIэ. Абы лъандэрэ къэралитIыр куууэ зэдолажьэ. УФ-м иджы а къэралым зы илъэсым ирегъашэ доллар меларди 3,3-рэ и уасэ продукцэ — нэгъуэщIу жыпIэмэ, хуэдэ 1,5-кIэ нэхъыбэ. Мыбы цIыху мелуан 33-рэ зэрыщыпсэур къэплъытэмэ, ар ди къэралым мыхьэнэ ин зиIэ и лэжьэгъу хъуфынущ.
Нэхъ щыхуабэ дыдэхэм дежи Ташкент лэжьыгъэр щыувыIэркъым: мыбы ухуэныгъэхэр щокIуэкI. Псалъэм папщIэ, 1966 гъэм щIыр щыхъеям зэхэкъутэпауэ щыта къалэм щыдращIей нэхъапэм мыбы щамылъэгъуа унэ лъагэ дыдэхэр.
А ухуэныгъэхэм хыхьэным щIэбэнащ къэрал пашэхэм я компаниехэр. Ауэ а псоми ятекIуащ Челябинск и фирмэ мыиныр. Аращи, а ухуэныгъэхэм щыплъагъунущ Урысейм щащIа кранхэр. Абыхэм зэран яхуэхъунукъым, балли 9 и лъэщагъыу щIыр хъейми. Узбекхэм ящэхуакIэщ апхуэдэ крану 50.
