Угъурлыуэ Тхьэм къытхущIигъэкI!
Адыгэхэр дунейм тет лъэпкъ нэхъыжь дыдэхэм ящыщщ. Илъэс мин бжыгъэхэм къыщынэркъым абыхэм я тхыдэм, я хабзэм и лъабжьэр къыщежьар. Абы зэман блэкIа куэдым я нэпкъыжьэ телъщ. Ар уи фIэщ хъун щхьэкIэ ирикъунщ адыгэбзэм и къулеягъыр, абы хэт фIэщыгъэхэм я къэхъукIэм и гъэщIэгъуэнагъыр. Ещхьыркъабзэщ адыгэ хабзэм цIыхум я зэхущытыкIэ дахэхэр зэрызэригъакIуэр, дунеймрэ цIыхумрэ яку дэлъ зэпыщIэныгъэхэр ди хабзэхэмрэ лъэпкъ нэщэнэхэмрэ къызэрыхэщыр.
ПХУЭДЭУ дыкъэзыухъуреихь щIыуэпсым и щытыкIэ зэхуэмыдэхэмрэ абыхэм яIэ плъыфэ зэмыщхьхэмрэ игу ириубыдэурэ, дунейм хуэIэзэ хъурт, цIыхум бгъэдэлъ щIэныгъэм зригъэузэщIырт. Нэхъыбэу абы гулъытэ зыхуищIыр дуней къэхъукъащIэхэрат. Мэкъумэш щIэным зи гъащIэр теухуа адыгэхэм абы ехьэлIа Iуэхугъуэ псоми зрагъэужьырт. Абыхэм хеубыдэ ди махуэрыбжэри.
ЯпэщIыкIэ адыгэм илъэсыр IыхьитIу дгуэшу щытагъэнущ — гъэрэ щIырэ е гъэмахуэ пIалъэрэ щIымахуэ пIалъэрэ. Абы и щыхьэту къыщIэкIынщ нобэ ди гъащIэм хэт псалъэуха «Гъэрэ ЩIырэ зэхэкIащ» жыхуиIэр. Нэхъ иужьыIуэкIэ илъэсыр пIалъиплIу ягуэш хъуащ: гъатхэ, гъэмахуэ, бжьыхьэ, щIымахуэ. Мыбы дэтхэнэ зыми мазэ щырыщ яубыдырт. Мазэм махуэ 30, ауэ щыхъукIэ, илъэсым махуэ 360-рэ къриубыдэу апхуэдэт. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, илъэс къэс махуэ зытхух къыдидзэрт. Ахэр адыгэхэм тхьэлъэIу махуэхэу ялъытэу щытащ. Апхуэдэ тхьэлъэIу махуэхэм ящыщт Гъэрэ ЩIырэ щызэхэкI махуищыр, IутIыж, вакIуэдэкI, вакIуэихьэж, гъубжэдэх, нэгъуэщIхэри.
Илъэсыр IыхьиплIу зэрагуэшыр адыгэхэм ирапхырт «ВагъуэбэкIэ» зэджэ вагъуэбыным. Ди бзэм къыхэнауэ иджыри хэтщ мыпхуэдэ жыIэгъуэхэр: «Вагъуэбэр щIым къыхэкIащ», «Вагъуэбэр гъавэм къыхэплъащ», «Вагъуэбэр жыг щхьэкIэм хыхьащ», «Вагъуэбэр щIым хыхьэжащ». Мы псалъэухахэм ящыщ дэтхэнэми мыхьэнэ пыухыкIа иIэт икIи гъэм и зэман хэхам епхауэ жаIэрт.
Вагъуэбэр щIым къыхэкIауэ щалъытэр гъатхэм и деж махуэмрэ жэщымрэ зэхуэдэ щыхъу зэманырт. Иджырей ди махуэрыбжэм тепщIыхьмэ, ар зыхуэзэр гъатхэпэ мазэм и 21 — 22-р аращ. Мыбы ирихьэлIэу адыгэхэм илъэсыщIэр къихьауэ ялъытэрт. «Гъэрэ ЩIырэ зэхэкIащ», — жаIэрт абы щыгъуэ.
Вагъуэбэр гъавэм къыхэплъамэ (ар зыхуэзэр мэкъуауэгъуэм (июным) и 21 — 22-хэрат), гъэмахуэм щIидзауэ ялъытэрт. Вагъуэбэр жыг щхьэкIэм хыхьамэ, фокIадэм (сентябрым) и 21 — 22-хэм, бжьыхьэр къихьауэ арат. Ауэ Вагъуэбэр щIым хыхьэжамэ, дыгъэгъазэм (декабрым) и 21 — 22-хэм, щIымахуэр къэсауэ ябжырт.
Гъэрэ ЩIырэ щызэхэкIыр (Наурызыр) я махуэшхуэщ Азербайджаным, Таджикистаным, Ираным, Курыт Азием щыIэ нэгъуэщI къэралхэми. Псалъэм папщIэ, Азербайджаным и цIыхухэр тхьэмахуэкIэ лэжьэнукъым — ИлъэсыщIэр ягъэлъэпIэнущ. Ираным ар щагъэлъапIэ махуэ 13-кIэ.
2009 гъэм ЮНЕСКО-м унафэ къищтащ Наурыз махуэшхуэр цIыхуцIэ зиIэм псэ къулеягъэу къигъэщIам хэбжэн хуейуэ. Абы лъандэрэ гъатхэпэм и 21-р Наурызым и дунейпсо махуэщ.
Дунейм и щытыкIэмрэ дыгъэм и къепсыкIэмрэ, мазэм игъуэта теплъэмрэ вагъуэхэм я зэхэувэкIэхэмрэ ятепщIыхьмэ, нобэ Вагъуэбэр щIым къыхэкIащ. Гъатхэм и Iэдий щхъуантIэхэм щIылъэм хуиту зыщаукъуэдий, Гъэрэ ЩIырэ щызэхэкI зэманщи, гъэ бэв диIэну, илъэсыр угъурлыуэ къытхущIэкIыну, насып къытхуихьыну Тхьэм жиIэ!
