Махуэшхуэр зэраубзыхуар
Илъэси 103-рэ ипэ Октябрь революцэр къэхъуауэ щытащ. ЩэкIуэгъуэм и 7-р зэман кIыхькIэ цIыхубэ махуэшхуэу екIуэкIащ: парадхэр, пэкIухэр къызэрагъэпэщу, зыгъэпсэхугъуэ махуэ ящIыу.
1917 гъэм Октябрь революцэр къэмыхъу ипэ, мазаем, лъэлъэжат илъэс 300 зи ныбжь Романовхэм я тетыгъуэр. Къэрал Iуэхур зезыхьэну ува Правительствэм Урысейр республикэу игъэIуат, арщхьэкIэ социально-экономикэ гугъуехьхэмрэ къэралыр Япэ дунейпсо зауэм зэрыхэтымрэ ар пэмылъэщу бжьыхьэм и къарур фIэкIуэдат. ЦIыхубэм яхуэгъэза къыхуеджэныгъэхэмкIэ большевикхэм я партым мазэ зыбжанэ нэхъ дэмыкIыу хэIущIыIу защIыфащ. ЩIым, мамырыгъэм теухуауэ Лениным и декрет цIэрыIуэхэр цIыхухэм я дежкIэ нэхъ гурыIуэгъуэт.
Апхуэдэу щэкIуэгъуэм и 7-м Урысейм властым зыщызэрихъуэкIащ. 1917 гъэм къэхъуа Октябрь революцэм лъабжьэ игъэтIылъащ къэрал ухуэныгъэм зэхъуэкIыныгъэщIэхэр игъуэтынымкIэ. Абы кърикIуарати, дуней псом и политикэ щытыкIэми зихъуэжу щIидзащ. Къэунэхуащ цIыхубэм я псэукIэр нэхъыфI зэращIыныр зи лъабжьэ Iуэху бгъэдыхьэкIэ зиIэ къэралхэр. Революцэм закъригъэщIэжами ярейуэ, социальнэ зэхъуэкIыныгъэхэр дуней псом зэрыщегъэкIуэкIыпхъэм гулъытэ хуащIырт.
1918 гъэм Совет республикэм и къэрал махуэшхуэу щэкIуэгъуэм и 7-р ягъэуващ. Махуэшхуэм и мыхьэнэр нэхъ ин ящIын мурадкIэ къэрал IуэхущIапIэхэм ерыскъыхэкIхэр а махуэм щагуэшырт.
Москва къалэм и Ут Плъыжьым япэ дзэ парадыр щекIуэкIауэ щытар 1918 гъэм щэкIуэгъуэм и 7-рат. Бий зи мымащIэ къэралыгъуэм мыхьэнэшхуэ иритырт и къарур игъэлъэгъуэным. Октябрь махуэшхуэм и щIыхькIэ апхуэдэ парадхэр щемыкIуэкIар 1920, 1921, 1925 гъэхэращ. Иужьрейр ирагъэкIуэкIатэкъым Фрунзе Михаил дунейм зэрехыжам къыхэкIыу. Парадхэр къызэзыгъэпэщыр къэралым и пашэхэрат. ЗэратхымкIэ, 1923 гъэм Лениныр лъэрымыхь дыдэ щыхъуам ирихьэлIэу махуэшхуэм хэтыфынутэкъыми, сэху мывэм къыхэщIыкIа и скульптурэр утыку кърахьауэ щытащ.
Совет къэралым IэщэкIэ ЗэщIэузэда и Къарухэр илъэс къэс ирагъэфIакIуэ зэпытти, щэкIуэгъуэм ирагъэкIуэкI парадым и мыхьэнэми зихъуэжырт. Дунейпсо тхыдэм дзэ парад нэхъ цIэрыIуэ дыдэу къыхэнар 1941 гъэм щэкIуэгъуэм и 7-м екIуэкIаращ. Нэмыцэ зэрыпхъуакIуэхэм Москва гъунэгъу дыдэ зыкъыхуащIат. Дуней псор пэплъэрт Совет Союзым къикIыну хъыбарым. МэжэщIалIагъэр щытепщэ хъуами, Москва къалэм Октябрь революцэм и щIыхькIэ парадыр щрагъэкIуэкIыным политикэ мыхьэнэшхуэ хэлъащ. Дзэзешэ цIэрыIуэу щыта Невский Александррэ Кутузов Михаилрэ я фэеплъу абы щыгъуэм Сталиным жиIа псалъэхэм Ут Плъыжьым ирикIуэу щыхьэрыр зыхъумэну зыунэтIын хуейхэм гушхуэныгъэ къахилъхьэрт.
ТекIуэныгъэ Иныр къыщытхьа 1945 гъэм щэкIуэгъуэм и 7-м дзэ парад ирагъэкIуэкIакъым. Хэт ищIэрэ ар къызыхэкIар? ТекIуэныгъэ къызэрихьам Совет Союзым и къарур дуней псом зэрыщигъэлъэгъуар арагъэнт.
БАГЪЭТЫР Луизэ.
