Убых фIэщыгъэхэр
Бзыч
Тхыдэ мыжыжьэм къызэрыхэщыжымкIэ, адыгэхэм я Хэкужьыр зыгъэдахэ Шахэ псышхуэр, и жапIэр зэрыщыту къэтщтэнщи, хы ФIыцIэм щыхэхуэж и нэпкъым деж къыщыщIэдзауэ къуэпсхэу Бзычрэ Бзыгурэ езым къыщыхэлъэдэж икухэм нэсыху убыххэмрэ шапсыгъхэмрэ я щIыналъэхэм я зэпылъыпIэу щытащ.
Иужьрейуэ зи гугъу тщIахэм ящыщ Бзыч сэмэгу лъэныкъуэмкIэ Шахэ щыхэхуэжыр хы ФIыцIэм километр 30-кIэ пыIухащ. БзэщIэныгъэлIхэм я нэхъыбэр щыхьэт зэрытехъуэмкIэ, убыхыбзэм къыхэхъукIа псыцIэр IыхьитIу зэхэтщ: япэр — «бзы»-«псы», етIуанэр — «чIы» — «чIыIэ». «Псы щIыIэ» жыхуиIэщ.
Хъуэпсы — Хъуэбзы — ХОБЗА
МыфIэщыгъэр зезыхьэ псыр хы ФIыцIэм щыхэлъэдэжыр Сочэ ищхъэрэ-къухьэпIэ лъэныкъуэмкIэ километр 19-кIэ пыIудзащ. Абдежым къедза зыгъэпсэхупIэми а цIэр зэрехьэ.
Зэреджэм теухуауэ Iуэху еплъыкIэ зыбжанэ щыIэщ. Абыхэм ящыщу лъахэхутэхэм нэхъ трагъакIуэр ар убыхыбзэм къызэрыхэкIарщ. Къэдгъэлъагъуэмэ, «хъуэ» псалъэм аптIэхъуэхэм кърагъэкIыу щытар дэ, адыгэхэм, «кхъуэ» зыхужытIэращ. «Бзы» пычыгъуэр, зэрынэрылъагъущи, «псы»-ращ. Аращи, Хобза — Хъуэбзы — Хъуэпсы. НэгъуэщIу къыжытIэмэ, фIэщыгъэр зэрыщыту зыхуэпхь хъунур «кхъуэпс» мыхьэнэращ.
КЪУМАХУЭ Аслъэн.
