Мы махуэхэм
Мэлыжьыхьым и 11,
щэбэт
Фашист гъэрыпIэм исахэр хуит къызэращIыжам и дунейпсо махуэщ. 1945 гъэм гъатхэпэм и 11-м къызэрыIэтауэ щытащ нэмыцэ лагерь нэхъ ин дыдэхэм ящыщ Бухенвальд (Германием и Веймар къалэм пэмыжыжьэу щащIауэ щытащ) исхэр.
Паркинсон узыфэм ебэныным и дунейпсо махуэщ. А узыфэр къэзыхута дохутыр Паркинсон Джеймс къыщалъхуа махуэм (1755 гъэм мэлыжьыхьым и 11-м) техуэу ягъэуващ 1997 гъэм.
Кърым Республикэм и Конституцэм и махуэщ. 2014 гъэм мэлыжьыхьым и 11-м Кърым Республикэм и Къэрал Советым къищтащ.
1147 гъэм япэ дыдэу къагъэсэбэпауэ щытащ «Москва» псалъэр.
1803 гъэм Франджым нэгъуэщI къэрал IуэхухэмкIэ и министр Талейран Шарль жэрдэм къыхилъхьащ я Луизианэ щIыналъэр зэрыщыту США-м иращэным теухуауэ.
1857 гъэм император Александр ЕтIуанэм Урысейм и Къэрал гербыр — щхьитI зыфIэт бгъэр зыхэщIыхьар — къэщтэным теухуа унафэ ищIащ.
1909 гъэм къалэщIэм, зы илъэс дэкIмэ, Тель-Авив зыфIащынум, и лъабжьэр ягъэтIылъащ.
1919 гъэм ЛъэпкъхэмкIэ Лигэм егъэщIылIауэ къызэрагъэпэщащ ЛэжьыгъэмкIэ дунейпсо зэгухьэныгъэр.
1927 гъэм лэжьакIуэхэм, мэкъумэшыщIэхэм, сэлэтхэм я Белоруссие VIII съездым къыщащтащ Республикэм и Конституцэр.
1944 гъэм Керчь къалэр фашистыдзэхэм къыIэщIагъэкIыжащ.
2008 гъэм Вашингтон (США) къыщызэIуахащ Журналистикэмрэ хъыбарыщIэхэмрэ я музей.
Адыгей тхыбзэр зэхэзылъхьа БекIухъу Ахьмэд къызэралъхурэ илъэси 128-рэ ирокъу.
Совет циркым и артист, иллюзионист цIэрыIуэу щыта Кио Эмиль (и унэцIэ дыдэр Гиршфельдщ) къызэралъхурэ илъэси 126-рэ ирокъу.
Сорбоннэ (Франджы) дэт университетыр къэзыуха, филологие щIэныгъэхэм я доктор Батокъуэ Нияз къызэралъхурэ илъэс 80 ирокъу.
СССР-м и кхъухьлъатэзехуэ-космонавт, Совет Союзым и ЛIыхъужь, Адыгейм и Тохъутэмыкъуей щIыналъэм хыхьэ Енем къуажэм къыщалъхуа Березовой Анатолий къызэралъхурэ илъэс 78-рэ ирокъу.
Совет футболист, спортым и мастер, Урысейм щIыхь зиIэ тренер Ярцев Георгий и ныбжьыр илъэс 72-рэ ирокъу.
Актёр цIэрыIуэ, УФ-м и цIыхубэ артист Гаркалин Валерий и ныбжьыр илъэс 66-рэ ирокъу.
Налшык къалэм къыщалъхуа уэрэджыIакIуэ цIэрыIуэ, КъБР-мрэ Ингушымрэ я цIыхубэ артист, КъШР-м щIыхь зиIэ и артист Амирамов Ефрем и ныбжьыр илъэс 64-рэ ирокъу.
Адыгэ уэрэджыIакIуэ Аслъэн Iэсият къыщалъхуа махуэщ.
Дунейм и щытыкIэнур
«pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык пшэр техьэ-текIыу щыщытынущ. Хуабэр махуэм градус 15 — 16, жэщым градуси 6 — 7 щыхъунущ.
Мэлыжьыхьым и 12,
тхьэмахуэ
ЦIыхум хьэршым япэу лъагъуэ щыхиша дунейпсо махуэу ООН-м игъэуващ
Авиацэмрэ космонавтикэмрэ я дунейпсо махуэщ. 1961 гъэм Гагарин Юрий «Байконур» щаутIыпща «Восток» кхъухьым ису дунейм щыяпэу хьэршым лъэтащ.
Урысеймрэ Белоруссиемрэ щагъэлъапIэ ПВО дзэхэм я махуэр
Къэзахъстаным ЩIэныгъэм и лэжьакIуэхэм я махуэр щагъэлъапIэ
1606 гъэм Инджылызым и пащтыхь Яков Езанэм Инджылызымрэ Шотландиемрэ я къэрал ныпыр къэщтэным теухуа унафэ ищIащ. Иджы ар Великобританием и къэрал бэракъщ.
1633 гъэм Италием щыщ астроном, физик Галилей Галилео и судыр Рим къалэм ящIэн щыщIадзащ. Илъэс 70 хъуа щIэныгъэлIыр ягъэкъуаншэрт Коперник Николай и Iуэху еплъыкIэ-хэр, Дыгъэм и хъуреягъыр ЩIым зы илъэсым къриубыдэу къызэрикIухьым теухуахэр, зэрыдиIыгъамкIэ.
1861 гъэм Урысейм и пащтыхь Александр ЕтIуанэм унафэ къыдигъэкIащ лэжьакIуэхэм папщIэ сымаджэщ Санкт-Петербург къыщызэIухыным теухуауэ.
1861 гъэм США-м Граждан зауэм, «Ищхъэрэмрэ Ипщэмрэ яку къыдэхъуа зауэ» зыфIащам, щыщIидзащ.
1919 гъэм Совет Урысейм коммунистхэм япэ щэбэт щIыхьэху щрагъэкIуэкIащ — Москва-Сортировочная станцым мафIэгуищ щызэрагъэпэщыжауэ щытащ а махуэм.
1943 гъэм Франджым «Нант» футбол клубыр къыщызэрагъэпэщащ.
1985 гъэм Горький къалэм дэт заводым «Волга» ГАЗ-24 автомобиль лIэужьыгъуэм хуэдэу къыщыщIагъэкIар зы мелуан ирикъуащ.
Пьесэ щэ ныкъуэм щIигъу зи Iэдакъэм къыщIэкIа драматург цIэрыIуэ, Петербург щIэныгъэхэмкIэ и академием и член-корреспонденту щыта, Урыс театрыр зэфIэувэным хэлъхьэныгъэшхуэ хуэзыщIа Островский Александр къызэралъхурэ илъэси 197-рэ ирокъу.
Урысей империем и Министрхэм я Советым и иужьрей унафэщIу щыта Голицын Николай къызэралъхурэ илъэси 170-рэ ирокъу.
Урыс революционер, Ленин Владимир и къуэш нэхъыжь Ульянов Александр къызэралъхурэ илъэси 154-рэ ирокъу.
Актёр, СССР-м и цIыхубэ артист, РСФСР-м и Къэрал саугъэтыр зыхуагъэфэща Копелян Ефим къызэралъхурэ илъэси 107-рэ ирокъу.
Публицист, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ КIумыхъу Жылэбий къызэралъхурэ илъэс 89-рэ ирокъу.
Испанием щыщ оперэ уэрэджыIакIуэ цIэрыIуэ, къэрал куэдым я дамыгъэ лъапIэхэр зыхуагъэфэща Кабалье Монсеррат къызэралъхурэ илъэс 87-рэ ирокъу.
Совет усакIуэ-уэрэдус, дунейпсо конкурс куэдым я лауреат Дербенёв Леонид къызэралъхурэ илъэс 89-рэ ирокъу.
ТхакIуэ, публицист Къущхьэунэ Алексей къызэралъхурэ илъэс 78-рэ ирокъу.
Эстрадэм и актёр, УФ-м щIыхь зиIэ и артист Гальцев Юрий и ныбжьыр илъэс 59-рэ ирокъу.
УФ-м спортымкIэ щIыхь зиIэ и мастер, 2004 гъэм Афины щекIуэкIа Олимп Джэгухэм чемпион щыхъуа, Урысейм а спорт лIэужьыгъуэмкIэ и командэ къыхэхам и тренер нэхъыщхьэ Борзаковский Юрий и ныбжьыр илъэс 39-рэ ирокъу.
Дунейм и щытыкIэнур
«pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык пшэр техьэ-текIыу щыщытынущ, пIалъэпIалъэкIэрэ уэшх къыщешхынущ. Хуабэр махуэм градуси 9 — 10, жэщым градуси 3 — 4 щыхъунущ.
Мэлыжьыхьым и 13,
блыщхьэ
Рок-н-роллым и дунейпсо махуэщ
Гъуазджэм, щэнхабзэм я лэжьакIуэхэм защIэзыгъакъуэ псапащIэм и махуэр Урысейм щагъэлъапIэ
Дунейм и къэрал куэдым нобэ я анэдэлъхубзэхэмкIэ диктант щатх. 2004 гъэ лъандэрэ къекIуэкI а хабзэр хуэгъэпсащ лъэпкъыбзэхэм зегъэужьыным.
США-м щагъэлъапIэ я ещанэ президент, къэралым и щхьэхуитыныгъэм и Декларацэр зэхэзылъхьэу ар пхызыгъэкIа Джефферсон Томас къыщалъхуа махуэр
1517 гъэм Каир щаукIащ адыгэ мамлюкыдзэм и дзэпщ ин Ал-Ашраф Тумэн-бей.
1895 гъэм Урыс Къэрал музейр къызэIуахащ.
1902 гъэм Урысейм щыяпэу Санкт-Петербург и уэрамым япэ троллейбусыр къыдыхьащ.
1923 гъэм Лондон (Инджылыз) къыщызэIуахащ «Уэмбли» стадионыр.
1934 гъэм Арктикэм и мылхэм «гъэр» ящIа «Челюскин» кхъухьым исахэр къегъэлыным теухуа лэжьыгъэхэр зэфIэкIащ. Шмидт Отто зи унафэщI экспедицэм хэтахэр зэрыса кхъухьыр хым щIилъафэри, цIыхуи 104-рэ мазитIкIэ мылым тесын хуей хъуат.
1944 гъэм советыдзэм и 51-нэ армэм Кърымым и къалащхьэ Симферополь нэмыцэ-фашист зэрыпхъуакIуэхэм къыIэщIигъэкIыжащ.
1945 гъэм 2-нэ, 3-нэ Украин фронтхэм я дзэхэм Австрием и къалащхьэ Венэ хуит къащIыжащ.
1970 гъэм Атлантикэ хым щыщIилъэфащ Совет Союзым и К-8 атомнэ псыщIагъырыкIуэ кхъухьыр. Абы щыгъуэ цIыху 52-рэ хэкIуэдат.
Урыс тхакIуэ, усакIуэ Бедный Демьян (и цIэ-унэцIэ дыдэр Придворов Ефимщ) къызэралъхурэ илъэси 137-рэ ирокъу.
Совет композитор, дирижёр, СССР-м и гимным и макъамэр (иджы УФ-ми ейщ) зытха, СССР-м и цIыхубэ артист, Сталиным и цIэр зезыхьэу щыта саугъэту тIу зрата Александров Александр (и унэцIэ дыдэр Коптеловщ) къызэралъхурэ илъэси 137-рэ ирокъу.
Адыгэ узэщIакIуэ, IуэрыIуатэдж ГъукIэмыхъу Iэбубэчыр къызэралъхурэ илъэси 115-рэ ирокъу.
УэрэджыIакIуэ, УФ-м щIыхь зиIэ и артист Шуфутинский Михаил и ныбжьыр илъэс 72-рэ ирокъу.
Урысей политик, УФ-м и Къэрал Думэм и УнафэщIым и къуэдзэу щыта Хакамадэ Иринэ и ныбжьыр илъэс 65-рэ ирокъу.
Урысей шахматист, дунейм и 13-нэ чемпион, политик Каспаров Гарри и ныбжьыр илъэс 57-рэ ирокъу.
Урысей фигуристкэ, УФ-м спортымкIэ щIыхь зиIэ и мастер, Олимп чемпионкэ Навкэ Татьянэ и ныбжьыр илъэс 45-рэ ирокъу.
Дунейм и щытыкIэнур
«pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык пшэр техьэ-текIыу щыщытынущ. Хуабэр махуэм градус 11 — 13, жэщым градуси 2 — 4 щыхъунущ.
Зыгъэхьэзырар
ЖЬЭКIЭМЫХЪУ Маринэщ.
