Гамзатов Расул и дерсхэр
УсакIуэ гъуэзэджэ, цIыху гуащIафIэ Гамзатов Гамзат и къуэ Расул къызэралъхурэ илъэс 90 зэрырикъур Кавказым, Урысейм я мызакъуэу дуней псом щагъэлъэпIащ фокIадэм и япэ махуэхэм. Псом хуэмыдэжу абы и цIэр, и фэеплъыр щаIэтащ Гамзатовыр къы- щалъхуа Дагъыс- тэн Республикэм. Сэ иджыблагъэ Мэхъэчкъалэ сыщыхуэзащ авар литературэр цIэрыIуэ зыщIам фIыуэ илъагъуу щыта и гъэсэн, Дагъыстэным и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм и тхьэмадэ, Урысейм и усакIуэ лъэщхэм ящыщ зы Ахмедов Ахьмэд икIи упщIэ зыбжанэкIэ зыхуэзгъэзащ.
— Фи къуэ пажэ, гупсысакIуэшхуэ, егъэджакIуэ, зи тхыгъэхэр, шэч хэмылъу, цIыхубэм я хъугъуэфIыгъуэ Расул къыщалъхуа махуэр нэхъапэм зэрагъэлъэпIам мыгъэрейр сыткIэ къыщхьэщыкIрэ?
— Гамзатов Расул и илъэсу 2013 гъэр ди республикэм щагъэуващ. Дагъыстэным и Iэтащхьэ Абдулатипов Рэмэзан къыхилъхьэри, Гамзатов Расул и ныбжьэгъухэм я дунейпсо зэхыхьэ едгъэкIуэкIащ, и фэеплъ махуэу «Къыу хужьхэр» зыфIащам и гъусэу. Абы етщIылIэну Iуэхухэр нэхъыбащ, нэхъ купщIафIэу, урысейпсо, дунейпсо мыхьэнэ яIэу щытащ. Къыщалъхуа махуэм Гамзатовым и цIэр зезыхьэну Усыгъэм и театр къызэIуахащ.
— Ди театрхэм я лэжьыгъэм сыт абы щIэуэ къыхилъхьэнур?
— Артистхэм я лэжьыгъэр мыхьэнэшхуэ зиIэ псалъэм тегъэщIауэ щытынущ. Усэ спектаклхэр гъэхьэзырыным къыхэтшэнущ ди республикэм и тхакIуэ нэхъыфIхэр.
— Хэт а театрым и унафэщIыр?
— Творческэ лъэныкъуэр зыхуагъэфэщар зэкIэ сэращ. Театрыр къуажэхэм, районхэм тшэну ди хъуэпсапIэщ, быдэу лъэкIэ дыувмэ, гъунэгъу республикэхэм, къыдэхъулIэмэ, хамэ къэралхэми дыкIуэну сыхуейщ.
— ИщхьэкIэ зи гугъу пщIа зэхыхьэм хэт сымэ зэхуишэсар?
— Ди жагъуэ зэрыхъунщи, ди хэкуэгъу цIэрыIуэм и ныбжьэгъу пэжу щытахэу Кулиев Къайсын, Карим Мустай, КIыщокъуэ Алим, Кугультинов Давид сымэ хуэдэ лIы цIэрыIуэхэр псэужкъым. Ауэ ахэр къуэшым хуэдэу зэрызэрылъэгъуар, зыр зым игъэпэжу дунейм зэрытетар щIалэгъуалэм щапхъэ зытрах хъун Iуэхущ. Республикэ зэхуэмыдэхэм ящыщу Гамзатовыр зыцIыхуу щытахэм я закъуэкъым дэ зэIущIэм къедгъэблэгъар, атIэ абы и гуащIэм, и лэжьыгъэм дихьэххэри къэкIуащ. Апхуэдэу тхакIуэхэр къикIащ Тырку, Алжир, Щам, Мысыр, Германие, Белоруссие, Украинэ, Къэзахъстан, Узбекистан, Таджикистан, Азербайджан, нэгъуэщI къэралхэми.
Зэхыхьэр щекIуэкIар къызэIуахагъащIэ, Дагъыстэным и Конституцэм и махуэр Iэтауэ щагъэлъэпIа «Зэныбжьэгъугъэм и унэрщ». «Си Дагъыстэн» усыгъэ спектакль-концерт ин ягъэхьэзыращ, усакIуэм и гъащIэм теухуауэ «Бгыхэм я уэрэд» художественно-публицистикэ фильмыр трахащ. Абдулатиповыр зи унафэщI а проектым елэжьар режиссёр гъуэзэджэ Ибрагимбеков Рустамщ.
Хунзах, Гуниб, Дербент щекIуэкIыу щыта «Къыу хужьхэр» мы гъэм Дагъыстэным и къалэм псоми щыIащ. ЩIышылэ мазэм щыщIэдзауэ ди республикэм и щIыналъэхэм щекIуэкIащ псалъэр Iэзэу зыгъэIурыщIэ Гамзатовым и фэеплъ пшыхь куэд. Ди зэгухьэныгъэм и закъуэ апхуэдэу блыщIым щIигъу къызэригъэпэщащ.
— Сыт Расул и дерсхэм къуатыр?
— Дунейпсо литературэм Гамзатовыр зэрыхыхьар, псом япэрауэ, лъагъуныгъэм, Iущыгъэм, лъэпкъхэм я зэныбжьэгъугъэм я уэрэдусущ. Дагъыстэныр лъагэу зыIэта цIыхушхуэм и гъащIэ еплъыкIэр зыхэтщIыкIынырщ нэхъыщхьэр, езы усакIуэр зытет хабзэ нэхъыщхьэу «Мой Дагестан», «Конституция горца» тхылъхэм лъабжьэ яхуищIам и купщIэмрэ мыхьэнэмрэ къытщIэхъуэ щIэблэм къагурыIуэн папщIэ.
— Гамзатовым и дерс нэхъыщхьэ дыдэр сыт хуэдэ?
— Лъэпкъ цIыкIурэ бзэ цIыкIурэ зэрыщымыIэр и гуащIэмкIэ, и гъащIэмкIэ хьэкъ зэрытщищIар арауэ къысщохъу. Щамил и ужькIэ Гамзатовырщ Дагъыстэныр дуней псом къыщезыгъэцIыхуар.
Ди щхьэр лъагэу дигъэлъагъужащ къэралым и илъэс мин тхыдэм къриубыдэу иджы япэу лъэпкъ усакIуэм — Гамзатов Расул — фэеплъ Москва зэрыщыхуагъэувам. Къалащхьэми нэгъуэщI щIыпIэхэми щыпсэу дагъыстэн щIалэхэмрэ хъыджэбзхэмрэ, Кавказым щыщ щIалэгъуалэм а пщIэр къалъытэну, абы хуэфащэу къыщIэкIыну я къалэнщ. Мыхьэнэшхуэ иIэщ фэеплъыр Урысей Федерацэм и Президент Путин Владимир къызэрызэIуихам. А пщIэр зейр авар усакIуэм и закъуэкъым, атIэ лъэпкъ республикэхэмрэ Урысейм зэрыщыпсалъэ бзэхэмрэ яхуэгъэзащ.
— Дауэ уеплърэ: усакIуэм и IэдакъэщIэкIхэр республикэм, къэралым я щытыкIэм зыгуэркIэ хуэщхьэпэну?
— Ди гъащIэри ди псэукIэри зэлъытар цIыхурауэ щыщыткIэ, абы и Iуэху бгъэдыхьэкIэм куэд иIыгъщ. Псэм и къулеигъэм, хэку лъагъуныгъэм нэхърэ мылъкур нэхъ щагъэнэхъапэ зэманщ дыщыпсэури, сыхуейт зэныбжьэгъугъэр, анэр, сабийхэр, Дагъыстэныр зи тхыгъэхэм щызыгъафIэ Расул и IэдакъэщIэкIхэм щIэблэр еджэну. Ахэр хъумэныр и уэсятщ усакIуэм, республикэм щыпсэу лъэпкъхэм я зэныбжьэгъугъэм пщIэ хуэщIыныр егъэнэхъапэри.
— Ди псалъэмакъым и кIэухыу щIэджыкIакIуэхэм сыт яжепIэну ухуейт?
— ИлъэсипщI мэхъу Гамзатовыр дунейм зэрехыжрэ, ауэ Дагъыстэным ар зымащIэкIи щыгъупщэркъым. Иджырей юбилейм ирихьэлIэу ар къыщалъхуа Цадэ жылэм къыщызэIуахащ мемориальнэ музей. Мэхъэчкъалэ и уэрам нэхъыщхьэм абы и цIэр зэрехьэ.
Кулиев Къайсын жиIэгъащ: «Лъэпкъыр гугъу щехьым и деж зэрызихъумэжыр цIыхушхуэхэмкIэщ». Я лъэпкъхэм я къыщхьэщыжакIуэу щытащ Гамзатоври Кулиеври. Абдулатипов Рэмэзан къызэрыхигъэщащи, лъэпкъ щэнхабзэр къыумыгъэщIэрэщIэжауэ уи псэм зиужьынкIэ Iэмал иIэкъым. «ЦIыхухэр къызыхэкIам хуеплъэкIыжын хуейщ. Кумбыгъэм ит псым ефэу есам псынэпсым и IэфIыр къыгурыIуэркъым. Ди щэнхабзэр дэркIэ псынэпсщ», — жиIащ абы. Гамзатов Расул къуршыпсым и зы ткIуэпсым хы псо хэзылъэгъуа, къуажэм дэт унэм и щхьэгъубжэр зэIуихыу абыкIэ дуней псор зэзыгъэлъагъуфа усакIуэт.
Епсэлъар БЕППАЕВ МутIалибщ.
