КъэкIуэну щIэблэхэм яхуэдвгъэхъумэ
Ди къэралым и ищхъэрэ щыхьэрым, Санкт-Петербург къалэшхуэм, къикI сэлам гуапэр фызох си лъэпкъэгъу псоми. Си тхыгъэр къызэрыщIэздзэнуращи, ди хэку дахэм адыгэбзэкIэ къыщыдэкI газет закъуэм петербургдэс адыгэхэм я нэхъыбапIэр дыкъоджэ, абы и къыдэкIыгъуэхэм Интер-неткIэ дакIэлъоплъ. Апхуэдэу дэ щыгъуазэ зыхудощI дыкъыщалъхуа щIыналъэм щекIуэкI Iуэхугъуэхэм, абы и цIыхухэм яIэ псэукIэм. Ди гум акъужь щIыIэ дихуа хуэдэуи, адэкIэ псэуным пыдощэ.
«Адыгэ псалъэм» кьызэIуиха рубрикэщIэм, «Адыгэхэр адыгэбзэ хуей?» жыхуиIэм, си псалъи хэслъхьэну сынотхэ ар къызэзыгъэпэщам и дежи, си тхыгъэ кIэщIым газет напэкIуэцIым увыпIэ гуэр щигъуэтмэ, си гуапэщ.
Сэ 1972 гьэм Ленинград (иджы Санкт-Петербург) сыкъэкIуауэ абы сыщопсэу. Нобэр къыздэсым си адыгэбзэр сщыгъупщакъым, сыкъызыхэкIа лъэпкъ уардэм, дахэм, дуней псом щыцIэрыIуэм, сызыпызыщIэ а фIыгъуэр IэщIыб сщIынуи зэи сигу къэкIыххакъым. ЦIыхум анэдэлъхуу Тхьэшхуэр къызэрыхуэупса и бзэр зыщигъэгъупщэнкIэ Iэмал иIэкъым. Ар сыт хуэдэ лъэпкъи ирехъу. Псом нэхърэ нэхъ емыкIуу къэслъытэ хьэл мыхъумыщIэхэм ящыщщ уи бзэкIэ упсэлъэну зумыпэсыжыныр. Уи бзэр Iумпэм пщIымэ, псом япэрауэ, уи щхьэр, уи унагъуэр, уи льэпкъыр, укъыщалъхуа уи щIыналъэр бгъэпуду аращ, сэ сызэреплъымкIэ. Лъэпкъышхуэм я бзэри пщIэн хуейщ, ауэ уи бзэр япэ игъэщыпхъэщ дапщэщи. Апхуэдэущ быныр дызэригъэсар ди адэ Къарэжь Хьэжумар.
Санкт-Петербург къалэм адыгэ куэд дыдэсщ. Апхуэдэхэщ сэ си нэIуасэхэу Санэхэ, Къэнэмгъуэтхэ, КIунтIыщхэ, Беслъэнейхэ, Къарэжьхэ, Щоджэнхэ, Мыкъуэхэ, нэгъуэщI куэди. Дэри ди бынхэри адыгэбзэкIэ допсалъэ, ди Iуэху зыIутхэмкIэ дызэрощIэ, зыр адрейм сэбэп дызэрыхуэхъуным яужь диту дыщопсэу ди хэку-анэм пэжыжьэ мы щIыпIэм. Бзэр псом я щхьэщи, ар зыщыдгъэгъупщэркъым. КъинэмыщIауэ, дэ дыхущIокъу ди адыгэ хабзэ дахэр зэрытIыгъыжыным. Адыгэ щIыналъэ дыкъызэрикIар зэи тщыгъупщэркъым, зэман мащIэ зэрыдгъуэтуи, ди щIыналъэм, ди благъэ-Iыхьлыхэм я деж лъагъунлъагъу дынокIуэж.
ИпэжыпIэкIэ жысIэнщи, Санкт-Петербург зи щхьэ пщIэ хуэзыщIыж зы адыгэ унагъуи щыбгъуэтынукъым «Фыкъеблагъэ!» адыгэ псалъэр гурэ псэкIэ къыбжимыIэну, адыгэ шхыныгъуэ Iэнэм къытримылъхьэну. Дэ, балигъхэм, дэнэ къэна, ди бынхэм къагуроIуэ нэхъыжьхэм пщIэ яIэн, анэ-адэр гъэлъэпIэн зэрыхуейр, адыгэбзэр ямыгъэкIуэду зэраIурылъыпхъэр. Сыт хуэдэ щIыпIэ ущымыпсэуми, уи лъабжьэр, уи къуэпсыр здэщыIэ, щIэдзапIэ пхуэхъуа Къэбэрдей-Балъкъэрыр фIыуэ лъагъун, ди лъэпкъ хабзэхэмрэ щэнхабзэмрэ Iыгъын зэрыхуейр хьэкъыу япхыдгъэкIауэ догъасэ щIэблэр.
Дыщыпсэу мы къалэшхуэм куэдрэ къыщызыдогъэпэщ адыгэ зэхуэс зэмылIэужьыгъуэхэр. Апхуэдэхэм деж адыгэ Iэнэхэр къыдощтэ, фадэ темыту. Гукъыдэж зиIэ щIалэгъуалэр джэгум щохуарзэ, хэти уэрэд жеIэ, адрейхэри зоуэршэрылIэ. Апхуэдэ пшыхьхэм екIуалIэхэм гъусэ дощI ди сабий цIыкIухэри. Абыхэм лъэпкъ гъэсэныгъэ етынымкIэ а зэхуэсхэр IэмалыфIщ. Нэхъыщхьэращи, псори дыхущIокъу ди анэдэлъхубзэмкIэ дыпсэлъэну. Санкт-Петербург дэс ди щIалэгъуалэр адыгэ къафэ къафэу, IитIкIэ Iэбэрэ сэлам яхыу щыслъагъукIэ, дэрэжэгъуэ ин согъуэт. Фи фIэщ зэрыхъун, пшыхьым и кIэухым деж псэкIэ нэхъ къулей дызэрыхъуар зыхэтщIэрэ ди гур нэхъ ин хъуауэ щхьэж и унэ докIуэлIэж. Ар фIыгъуэшхуэкъэ-тIэ! IэмалыншагъэкIэ хамэ щIыпIэ къыщыхута дэ ди дежкIэ ар зыхуэбгъадэ хъун щымыIэ лъапIэныгъэщ!
КъытщIэхъуэ щIэблэм анэдэлъхубзэр яIурылъу къэтэджынми гулъытэ хэха худощI. Унагъуэм дыщыпсалъэми, ар мащIэщ сабийм и дежкIэ. Абы къыхэкIыу ахэр гуп-гуп зэрыдогъэхъури, егъэджакIуэ къахудощтэ. Мыбы щыIэщ адыгэ щIалэ бэлыхь, Нартхэ Аслъэн. Хабзэ зыхэлъ, пщIэ зиIэ цIыхущ ар. Аслъэн сабийхэм къахуигъуэтащ адыгэбзэр езыгъэдж IэщIагъэлI. Гупым хэт хыхьэнуми хуитщ, абы пщIэ лъэпкъи щIэптынукъым.
Хэкум исхэми хамэ щIыналъэ щыпсэу адыгэ псоми зыныфхузогъазэ мы псалъэхэмкIэ. Фи сабийхэм фIы фщIэуэ евгъэлъагъу, фIы хъун щхьэкIэ. Зыр зым фыдэIэпыкъуурэ къэфIэт ди щIыналъэр, зыхуэфщIэр фи бынщ, абыхэм я щIэблэщ. Дэ тшхын дгъуэтрэ мыпхуэдэу дахэу дыпсэун щхьэкIэ адыгэ куэдым я псэр ятащ. Адыгэм ди мащIэкъым ди лъэпкъ тхыдэм зи цIэр къыхэнахэр. Фэр щхьэкIи жаIэжыфын фIы гуэри къэвгъанэ. Ди бзэмрэ ди хабзэмрэ зыщыдвмыгъэгъэгъупщэ. Ар дэтхэнэ зы адыгэми хьэкъыу пхыкIауэ щрырет.
АкъылкIи, губзыгъагъкIи, къулеягъкIи, цIыху хэтыкIэкIи, Iуэху зехьэкIэкIи нэгъуэщI лъэпкъхэм дращапхъэу адыгэ лъэпкъыр Тхьэм дигъэпсэу. Ди лъэпкъ фIыгъуэр, АДЫГЭБЗЭР, къэкIуэну щIэблэхэм яхуэдвгъэхъумэ.
КЪАРЭЖЬ Эммэ.
Санкт-Петербург къалэ
