Iэмэпсымэхэмрэ хьэпшыпхэмрэ щызэхэухуэна
Къэбэрдей-Балъкъэрым Ткаченкэ Андрей и цIэр зезыхьэ СурэтыщI гъуазджэхэмкIэ музейм къыщызэIуахащ Кином и илъэсым теухуа гъэлъэгъуэныгъэхэр.
Лъэпкъ музейм и пэIущIэ пэшым утыку къыщрахьащ IуэхущIапIэм и фондым щахъумэ, видеонэтынхэр зэрагъэхьэзыр, кинохэр зэрытрах, газетхэмрэ журналхэмрэ къызэрыдагъэкI Iэмэпсымэхэр, сурэттеххэр.
Зэхыхьэм ирагъэблэгъащ ВГИК-м щеджа, КъБР-м и япэ профессиональнэ оператор, кином ехьэлIа Iэмэпсымэхэр зэхуэзыхьэсыжа Аттаев Анатолий. КъыжыIапхъэщ, абы ихъумэ Iэмэпсымэ куэд гъэлъэгъуэныгъэм зэрыхагъэхьар. Апхуэдэу, зэхыхьэм зыкърагъэхьэлIащ икIи Iуэхум теухуауэ къыщыпсэлъащ КъБР-м щэнхабзэмкIэ и министр Къумахуэ Мухьэдин, МВД-м и институтым и музейм Краснодар крайм щиIэ къудамэм и унафэщI Кузьмин Евгений, кином дихьэххэр.
Выставкэм хыхьэу ягъэлъэпIащ музейм къыщызэрагъэпэщ зэхыхьэхэм жыджэру хэт сабийхэмрэ ныбжьыщIэхэмрэ. Дэтхэнэми IуэхущIапIэм къыбгъэдэкI фIыщIэ тхылъхэр хуагъэфэщащ.
Музейм и пэшхэм ящыщ зым япэу утыку къыщрахьащ декоративно-прикладной гъуазджэм и IэпщIэлъапщIэхэу Брай Ратмиррэ АфIэунэ Еленэрэ я щхьэзакъуэ лэжьыгъэхэр. Выставкэм хьэлэмэту щызэхэухуэнащ Ратмир и Iэдакъэ къыщIэкIа дыщэ, дыжьынхэкI хьэпшыпхэр, Еленэ и цIыхухъу, цIыхубз фащэхэр, дыщэидэхэр, тхыпхъэхэмкIэ гъэдэха чысэ цIыкIухэр. Лэжьыгъэхэр апхуэдизкIэ тIуми гъуэзэджэу къехъулIащи удамыхьэхынкIэ Iэмал яIэкъым.
Ратмир екIуу игъэдэхащ, игъэщIэрэщIащ гъукIэ КIэрэф Темболэт, нэгъуэщIхэм ягъэхьэзыра Iэщэхэр, сэтхьэмпэхэр, къамэхэр, сэшхуэхэр, сэхэр.
— Си адэмкIи си анэмкIи си адэшхуэхэр я IэщIагъэкIэ пхъащIэу щытащ. Ахэрауэ къыщIэкIынущ щапхъэгъэлъагъуэ схуэхъуари. Япэу пхъэращ сызэлэжьу щIэздзар, — жеIэ Брай Ратмир. — КъБКъУ-м декоративно-прикладной гъуазджэмкIэ и къудамэр, Мэлбахъуэ Борис зи унафэщIыр, къэзухащ. Иджыблагъэ Москва щекIуэкIа выставкэм сыкIуэну Iэмал симыIами, си лэжьыгъэхэр щагъэлъэгъуащ икIи увыпIэфI къыхуагъэфэщащ. Си Iэдакъэ къыщIэкIа хьэпшыпхэр, дыщэ, дыжьынхэкIхэр щыбгъуэтынущ КъБКъУ-м ибгъумкIэ къыщыт «Черкес» тыкуэным. КъБКъУ-м ДизайнымкIэ и институтым дыщэкI IэщIагъэм, пхъэм щыхузогъаджэ. Сызытелажьэр лъэпкъ Iэмэпсымэхэмрэ хьэпшыпхэмрэщ. Мы гъэлъэгъуэныгъэр къызэгъэпэщынымкIэ къыздэIэпыкъуащ хьэрычэтыщI Хъутат Хьэсэн. МылъкукIэ щIэгъэкъуэн къысхуэхъун къыкъуэкIмэ, нэгъуэщI щIыналъэхэми си лэжьыгъэхэр щызгъэлъэгъуэну си гуапэщ.
Бахъсэн районым хыхьэ Къулъкъужын Ипщэ къуажэм къыщалъхуа АфIэунэ Еленэ и зэфIэкIыр умыгъэщIэгъуэн плъэкIыркъым. Абы и IэщIагъэм псыпэ хуэхъуар ГъуазджэхэмкIэ Кавказ Ищхъэрэ къэрал институтым Щэнхабзэмрэ гъуазджэмкIэ и колледжыр къыщиухым и диплом лэжьыгъэр зытриухуа дыщэидэрщ. А IуэхумкIэ Еленэ къыдэIэпыкъуащ Къэзанокъуэ Жэбагъы и цIэр зезыхьэ Сабий творчествэмкIэ центрым и егъэджакIуэ Дагировэ Марионеттэ.
— Дыщэидэм апхуэдизкIэ сыдихьэхати, илъэсищкIэ абы сыхуеджащ. А IэщIагъэр зэрызэзгъэгъуэтам щыхьэт техъуэ дипломи къызатыжащ. Прохладнэ къалэм и Художественнэ школым сурэт щIыным иджы сабийхэр щыхузогъаджэ. Жэщ-махуэ, зэман хэха симыIэу спэгъунэгъу, гукъыдэж къызэзыт а Iуэхум сыпэрытыфщ. Апхуэдэу мы гъэлъэгъуэныгъэм зыхуэзгъэхьэзыращ, — жеIэ АфIэунэ Еленэ. — Къалэн зыщысщIыжащ адыгэм ижь-ижьыж лъандэрэ къыдекIуэкI дыщэидэ, хэдыкI IэщIагъэ дахэхэр къэсIэтыжыну, абы зегъэужьыным си зэфIэкI хэслъхьэну. Абы къыдэкIуэу, махуэ къэс щыптIагъэ, хьэгъуэлIыгъуэ, гуфIэгъуэ зэхыхьэхэм узэрыхэтыну иджырей адыгэ цIыхухъу, цIыхубз фащэхэр здыну си мурадщ.
А псоми къыдэкIуэу, Еленэ зэрыадыгэгум, зэрыадыгэпсэм, лъэпкъ хабзэм зэрытетым и щыхьэтщ пасэм адыгэхэм къагъэсэбэпу щыта, жьы хъуа хьэпшыпхэр, Iэмэпсымэхэр зэрызэхуихьэсыжыр, ахэр зэримыгъэкIуэдыжыным иужь зэритыр. Апхуэдэхэщ бгъэIулъхэр, хьэзырхэр, гуэгуэнхэр, шым, Iэщэ-фащэм ехьэлIа Iэмэпсымэ- хэр.
Лъэпкъ музейм и бжэIупэм щагъэува телеэкранымкIэ ягъэлъэгъуащ «Человек с бульвара Капуцинов» фильмыр, Урысейм кинор къызэрыщыунэхуам, абы и тхыдэм, къикIуа гъуэгуанэм, зэрызиужьам теухуар.
Ткаченкэ Андрей и цIэр зезыхьэ СурэтыщI гъуазджэхэмкIэ музейм и фондым щахъумэ сурэтхэм я гъэлъэгъуэныгъэ къыщызэIуахащ. Абы хагъэхьащ 50-70 гъэхэм ди сурэтыщIхэм я Iэдакъэ къыщIэкIа лэжьыгъэхэр. Выставкэр ягъэдэхащ икIи кърихьэлIахэм я нэгу зрагъэужьащ Налшык къалэм и ветеранхэм я хорымрэ ГъуазджэхэмкIэ Кавказ Ищхъэрэ къэрал институтым и студентхэмрэ. Къызэхуэсахэр ирагъэплъащ «Неподдающийся» фильмым.
ТЕКIУЖЬ Заретэ
Сурэтхэр Къарей Элинэ трихащ.
