Нэхъ къэрал къабзэ дыдэ
Ар апхуэдэу щагъэтын папщIэ Сингапурым хабзэ ткIийхэр щагъэуващ
Ипщэ-КъуэкIыпIэ Азием щыIэ а къэралым и уэрамхэр илъэс 40 хуэдиз и пэкIэ фIейм щIигъэнат, ауэ мы зэманым ахэр къабзащэщ. ГущIэгъу зымыщIэ тезыр ткIийхэм я фIыгъэкIэ наркотикхэр щащэркъым, щIэпхъаджагъэхэр щалэжьыркъым. Ар Урысейм и дежкIэ мыщапхъэу пIэрэ?
ШхапIэ цIыкIум и гупэм дыщысу сэ сопсалъэ щIы-пIэ хьэрычэтыщIэ Чанг. Си гъусэр, зыр зыжьэдихым адрейр зыжьэдилъхьэурэ тутын йофэ, кIэфхэр къыздищта къэнжал пхъуантэ цIыкIум иредзэ. ДыщызэбгъэдэкIыжым пхъэнкIий идзыпIэ гъунэгъу дыдэм, абы нэс метрищэ хуэдиз дэлъщ, кIуэри, кIэфхэр иригъэщэщащ. («Жылагъуэ зекIуапIэм фIей щипкъухьамэ, щIыпIэ доллар 500 (сом мин 21,5-рэ-З.Г.) къуэдыуэ къыптралъхьэнущ, — къызжеIэ Чанг. — КIэнфетыфэ зыкIэрыбгъэхуамэ, къыпхуагъэгъунукъым. Иджы дэни видеокамерэхэр щыфIэдзащ». Мис абы къыхэкIыу уэрамхэр къабзэщ музейхэм хуэдэу. Чанг къызжиIащ: и гъунэгъум и къуэ илъэс 18 зи ныбжьым колоние лъэхъэнэм къыщIэна унэжьым и блынхэр мелкIэ зэхитхыхьащ. Судым щIалэр игъэкъуэншащ къемызэгъ зэрилэжьамкIэ икIи тезыру къытрилъхьащ чыкIэ яубэрэжьыну. «Сыт, сыт жыпIа?!» «Аращ. Абы и пхэ щабэр пщIэнейрэ баш псыгъуэкIэ зэпрахулыкIащ икIи зы тхьэмахуэ лъэхъуэщым щигъэкIуащ. Апхуэдэ ди деж куэдрэ къыщохъу».
ПсэукIэфIымрэ тезыр ткIийхэмрэ Сингапурым зэрыщызэрагъэкIуэкI щIыкIэр зэхигъэкIащ «АиФ»-м и лэжьакIуэм.
«Псы евмыгъафэ икIи фымыгъашхэ»
«Мыбы зыри щегупсысыркъым суд унафэкIэ цIыхур яукIыныр щымыгъэIэжыным, — къызгурегъаIуэ уэчыл Хонг Ли Виктор. — Правительствэр абы теухуауэ Евросоюзми США-ми жаIэхэм зэрытеубжьытхэрэ куэд щIащ. Наркотик куэд къишэмэ е ар ищэмэ, цIыхум и щхьэр палъэнущ. 2002 гъэм Чанги аэропортым Австралием щыщ щIалэ илъэс 22-рэ и ныбжьу щаубыдащ. Абы къыздишат кокаин грамм 400. СанкцэхэмкIэ къыхуэдалъэурэ щIалэм къыщхьэщыжащ. Австралием и премьерыр, цIыхум и хуитыныгъэхэр хъумэным-кIэ IэщIагъэлI цIэрыIуэхэр, уеблэмэ, Рим и Папэр. АрщхьэкIэ икIэм-икIэжым щIалэм и щхьэр палъащ. Абы иужькIэ наркотикхэр зэзыгъэкIуэкIхэм сакъыу ди къэралым къыпакIухь. Iуэхур зыIутыр мыращ: Сингапурым хабзэхэр щагъэзэщIэну я къалэнщ нэхъ хуэмыщIахэм я мызакъуэу псоми: мыхьэнэ иIэкъым мелуаны-рыбжэми, вице-премьерми, артист цIэрыIуэми е Евросоюзым щыпсэуми — кокаин килограмм ныкъуэ къыкъуахмэ, и щхьэр палъэнущ».Сингапурыр къыщызэхэпкIухькIэ дэнэ щIыпIи ущыхуозэ хабзэхэм утетыну укъыхуезыджэ пхъэбгъу цIыкIу еIулIахэм тетхахэм. Ахэр апхуэдизкIэ куэд мэхъури, уогъэщIагъуэ: мы къэралым зыри хуит щамыщIу пIэрэ?! Псалъэм и хьэтыркIэ, ягъэныщкIу хьэфэхэр щащэр аптекэхэрщ, ари къущащэнур дохутырым къыпхуитхамэщ. КъэкIуа туристым хьэфэр къытрахынукъым, ауэ ар метром кIэригъапщIэмэ, къуэдыуэ щIыпIэ доллар мин (сом мин 43-рэ) къытралъхьэнущ. МахуиплIым къриубыдэу сэ сахуэзащ «Сэ фIейр искъухьащ» псалъэхэр зытетха пхъэбгъу пIащIэ цIыкIу зи пщэм фIэдза цIыхуитI. Тутын кIэф хыфIэбдзамэ, пхъэнкIакIуэ уащI: зы тхьэмахуэ зэхуакукIэ уэрамхэр зэлъыIурагъэх. Псыунэм къыщыщIэкIыжкIэ псы къригъэжын къызыщыгъупща «щIэпхъаджащIэм» сом мини 6 ирагъэтынущ. Лифтым игъутхьэну хущIэкъур абы къикIыжыфынукъым: занщIэу полицэр къэсынущ. Нэхъ телъыджэ дыдэхэм ящыщщ уэрамым тхьэрыкъуэхэр щыбгъэшхэну, уэрэд щыжыпIэну, хэбгъэзыхьмэ, унэм щIэт удзхэм псы ебэкIыу щIэпкIэну узэрыхуимытыр — псым гъудэхэр къишэу къалъытэ. МафIэс къэмыхъун папщIэ тутынафэхэм мафIэдзхэр метром щIахьэу ядэркъым: щIыпIэ доллар минитхукIэ (сом мин 219-рэ) къетхьэкъунущ. Уегупсыс зэрыхъунумкIэ, сыт хуэдизрэ усэкъами, зы хабзэ гуэр фIэкIыпIэ имыIэу къызэпыбудынущ.
Гъуэгухэм ущызекIуэфыркъым
— А псори уэ узэригугъэ дыдэм хуэдэкъым, — къызжеIэ Кабир Каджарие Мухьэммэд, турагенствэ зи-Iэм. — Нэхъ хабзэ телъыджэ дыдэхэр тхылъымпIэм ит къудейщ. Иужь илъэс тIощIым сэ слъэгъуакъым ахэр къызэрызэпаудам щхьэкIэ зыгуэрым жэуап ирагъэхьауэ. Сыт атIэ щIыщыIэр? ЦIыхухэр зыхусакъыжу ирагъэсэн папщIэщ. Ауэ хабзэ нэхъыщхьэхэр зэрагъэзащIэм ткIийуэ кIэлъоплъ. Псалъэм и хьэтыркIэ, балигъ мыхъуам тутын иращамэ, тезыр яхьынущ псоми: тыкуэныр зейм ахъшэшхуэ итынущ, пщIэнейрэ баш псыгъуэр техуэнущ, къезыщари абы къыдэ- кIуэу ягъэтIысынущ. Мис аращ ди деж хабзэхэр зэзэмызэххэ фIэкIа къыщыщIызэпиудри. Тэмэм-тIэ ар? БлыщI гъэхэм ди гъуэгухэм ущызекIуэну гугъут: щхьэж зыхуейр ищIэрт, ефауэ рулым IутIысхьэми хъурт. Къуэдыхэр къыхалъхьа иужь, зы илъэсым а псори кIуэдыжащ. Иджы дэтхэнэми ещIэ: виски стэкан ефауэ яубыдмэ, IулъхьэкIэ полицейм иутIыпщыжынукъым: фэтэрым и уасэ къуэды къытралъхьэнурэ илъэс бжыгъэкIэ исыну лъэхъуэщым ягъэкIуэнущ.
Къуэдым и закъуэкъым зэтезыIыгъэр
Ипщэ-КъуэкIыпIэ Азием щыIэ къалэ-къэралым къакIуэ куэдым ар концлагерым и лIэужьыгъуэ гуэру къащохъу. Мыбы псори щыIэрыщI хуэдэщ, уеблэмэ, къэзыхъуреихь дунейри. Властри щыткIийщ. Ауэ сыт? Вьетнамым и Хошимин къалэм сэ хуабжьу сышынэу къыщыскIухьащ: мотоцикл тесхэм турист- хэм куэдрэ IэщIауд смартфонхэмрэ сурэттех камерэхэмрэ. Париж и кур гъэнщIащ бомбж фIейхэм-рэ факъырэхэмкIэ. Ди дежи фIейр щракъухь. Къуэдышхуэхэмрэ тезыр ткIийхэмрэ (щхьэпылъэ ящIыным нэсыху) я фIыгъэкIэ Сингапурыр дунейм щынэхъ къабзэ, щынэхъ пIейтеиншэ икIи шынагъуэншэ щыхъуащ. ПлъэкIмэ, уемыгупсыс.
Ауэ итIани Сингапурым щынэхъыщхьэр къуэдыхэркъым, атIэ цIыхухэм я зэхэщIыкIырщ. Ди дежи апхуэдэу щыщытамэ арат.
Зотов Георгий.
«Аргументы и факты»
