Урысеймрэ Тыркумрэ я зэхущытыкIэр нэхъыфIыж хъуну?
IэщIагъэлIхэм къызэралъытэмкIэ, Сирием и Iуэхумрэ ИГИЛ-м пэщIэтынымрэ теухуауэ зы унафэ къызэдащтэмэ, Урысеймрэ Тыркумрэ я зэпыщIэныгъэхэр нэхъ быдэж хъуфынущ илъэс и пэкIэ зэрыщытам елъытауэ.
ШыщхьэуIум Санкт-Петербург щызэхуэзэнущ Урысеймрэ Тыркумрэ я президентхэу Путин Владимиррэ Эрдоган Реджепрэ. Ахэр тепсэлъыхьынущ нэгъабэ щэкIуэгъуэм тырку истребителхэм урысей Су-24-р къраудыха нэужь, лъэныкъуэхэм я зэхущытыкIэ зэIыхьар зэрырагъэфIэкIуэжынум.
Тхьэмахуэ кIуам Китайм и Чэнду къалэм щиухащ G20-м хэт къэралыгъуэхэм финансхэмкIэ я министрхэмрэ Банк Нэхъыщхьэхэмрэ я зэIущIэу махуитIкIэ екIуэкIар. Абы къыщащта унафэхэм ятепщIыхьмэ, «тIощIышхуэм» хэтхэм Эрдоган Реджеп щIэгъэкъуэн зэрыхуэмыхъунур къагъэлъэгъуащ.
А псом къищынэмыщIауэ, хуэбгъэфащэ хъунущ Тыр-кур зыщIэхъуэпс визэншэ зэпыщIэныгъэр Евросоюзым имыдэну, къыхуагъэува къалэн 72-м ящыщу 5-р зэримыгъэзэщIам къыхэкIыу. Абыхэм ящыщщ Iулъхьэр гъэкIуэдыным теухуауэ лэжьыгъэ зэрыримыгъэкIуэкIыр, Евросоюзым и полицэм хуиIэ зэпыщIэныгъэхэр зэрыщIимыгъэбыдэр, ЕС-м хэт къэралыгъуэхэм судыщIэ Iуэхум теухуауэ зэрыдэмылажьэр, терроризмэм пэщIэтыным ехьэлIауэ къэралым къыщащта унафэхэр зэрамыгъэзэщIэжыр. Псом нэхъыбэу зэгурымыIуэныгъэхэр къызыхэкIыр судыщIэ Iуэхум ехьэлIа зэхъуэкIыныгъэхэрщ. Эрдоган Реджеп Тыркум къыщигъэувыIэну хуейщ цIыхум и хуитыныгъэм теухуауэ щыIэ Европэ конвенцэр, абы къыдэкIуэуи щхьэпылъэр къригъэжьэжыну. Урысейр абы зыкIи пэщIэт хуэдэкъым. Iуэху бгъэдыхьэкIэ куэд, тырку лъэныкъуэм къигъэсэбэпами, Мэзкуущ, армыхъумэ Евросоюзыр е США-ракъым Анкара дэщIар. Тыркум и унафэщI- хэр традзын мурадкIэ дзэр къызэрызэрыIэтам иужькIэ къэралым и унафэщIхэр гупсысэ хэхуащ. Тырку унафэщIхэм къызэралъытэмкIэ, я деж щыIэ НАТО-м IэщэкIэ зэщIэузэда и къарухэм я генералхэр Iэмал имыIэу дзэм щагъэхьэзырым щымыгъуэзэнкIэ.
А псори къыщыхъур Урысеймрэ Тыркумрэ я зэпыщIэныгъэхэр щагъэбыдэ лъэхъэнэрщ. Мэрем кIуам, бадзэуэгъуэм и 22-м, Урысейм икIыу Тыркум лъэтэн щIадзэжащ авиакомпаниеу 3 — «Аэрофлот», «Россия», «Turkish Airlines». Къэралым политикэ зэпэщIэувэныгъэ ин къыщыхъуами, Росавиацэм кхъухьлъатэ абы зэримыгъэкIуар тхьэмахуэ иримыкъущ. ШыщхьэуIум и кум ирихьэлIэу чартерхэр хуит ящIыжыну хуэбгъэфащэ хъунущ. Урысеймрэ Тыркумрэ я президентхэм я зэIущIэм, куэдым къызэралъытэмкIэ, къэралхэм я экономикэ зэпыщIэныгъэхэр икъукIэ нэхъ быдэ зыщIын кърикIуэнущ.
Къэрал Думэм хамэ къэрал IуэхухэмкIэ и комитетым и унафэщIым и япэ къуэдзэ Калашников Леонид и фIэщ мэхъу кризисым и пэ къихуэу зэрыщытам нэхърэ къэрали- тIым я зэпыщIэныгъэр нэхъ лъэщ зэрыхъунур.
«Тыркури Урысейри къуэхьэпIэ къэралыгъуэ куэдым къызыхахуахэм ящыщщ. Абы къыхэкIыу иджыпсту дызэкъуэувэжыфынущ», — къеIуатэ и гупсысэхэр Калашниковым. Абы къызэрилъытэмкIэ, президентхэм я зэIущIэм Iуэхугъуэ куэдым щытепсэлъыхьынущ, экономикэм къыщыщIэдзауэ политикэм щиухыжу.
«Дэ акъылэгъу къэдгъуэтыжам и закъуэкъым, атIэ ди гъунэгъум худиIэ зэпыщIэныгъэр догъэбыдэ. Ар мыхьэ-нэшхуэ зиIэщ», — жеIэ IэщIагъэлIым.
«Урысеймрэ Тыркумрэ зэкъуэувэу зы Iуэху еплъыкIэм къытеувыIэн зэрыхуеймкIэ куэдыр арэзыщ. Ауэ сэ си фIэщ хъуркъым а зэпыщIэныгъэм и фIы-пIэр Эрдоган и тетыгъуэм ирихьэлIэну — ар куэдым къащхьэщыкI политикщ. Абы къигъэлъэгъуащ ныбжьэгъу пэжу зэрыщымытыр. Апхуэдэ Iуэху зыщыбгъэгъупщэну гугъущ. Ауэ абы къикIыркъым дэ зэгурыIуэныгъэм и гъуэгум дытетын хуэмейуэ», — жеIэ ФедерацэмкIэ Советым Хамэ къэрал IуэхухэмкIэ и комитетым и унафэщIым и къуэдзэ Климов Андрей. Абы и псалъэхэм къызэрыхэщымкIэ, Урысеймрэ Тыркумрэ къэралыгъуэ зэгъунэгъу къудейкъым, атIэ эко-номикэ проектышхуэхэр зи зэхуаку дэлъащ. Апхуэдэ-хэщ атом станцыр ухуэныр, «Ипщэ унэтIыныгъэр», илъэс 15-м къриубыдэу ягъэзэщIэн хуей нэгъуэщI проектхэри.
«Апхуэдэ щIэдзапIэхэр удэзыхьэхщ, зэман кIыхь- кIэ узэдэлэжьэну щытмэ. АрщхьэкIэ иджыпсту Тыркум зэIумыбз куэд щыIэщ, абы къыхэкIкIэ зэкIэ уемыпIэщIэкIмэ нэхъыфIщ. Мы зэманым нэхъапэр зэхущытыкIэр зэпIэзэрыт щIыжынымрэ сирие кризисыр зэхэгъэкIынымрэщ», — жеIэ Климовым.
Политикэ къэпщытэныгъэхэмкIэ институтым и унафэщI Марков Сергей и фIэщ мэхъу урысей-тырку зэхущытыкIэр зэпIэзэрыт щIыжыным сирие кризи-сыр сэбэп зэрыхуэхъунур.
«Нэхъапэм зэрыщытам хуэдэу, ныбжьэгъугъэ бы- дэ Путинрэ Эрдоганрэ я зэхуаку дэлъыжыну къыщIэкIынкъым, ауэ ефIэкIуэжынущ. Урысейм и президентыр Тыркум и унафэщIым икъукIэ сэбэпышхуэ хуэхъуащ. Сэ къызэрызгурыIуамкIэ, ди тIасхъэщIэххэр тырку генералхэм жаIэмкIэ щIэдэIухьри, къызэрыIэтыным сыхьэт зыбжанэ иIэу Эрдоган хъыбар ирагъэщIащ. Абы къыхэкIыу зэхущытыкIэхэр зэпIэзэрыт хъужынущ», — къеIуатэ и гупсысэхэр IэщIагъэлIым.
Марковым и Iуэху еплъыкIэм тепщIыхьмэ, къэралым и щытыкIэр и пIэ иувэжмэ, зэпыщIэныгъэхэри зэрыщытам хуэкIуэжынущ.
«ЗэхущытыкIэхэр илъэс и пэкIэ зэрыщытам нэхърэ нэхъыфI хъуныр Iуэхугъуэ зыбжанэм елъытащ. Ахэр — Евросоюзырщ, США-рщ, Сириерщ. Асад и къулыкъум тегъэкIынымрэ Джебхат ан-Нусрэм (ди къэралым щылэжьэну хуимыт зэгухьэныгъэщ) теухуауэ иIэ еплъыкIэхэмрэ зригъэхъуэжмэ, зэхущытыкIэхэр икIэщIыпIэкIэ ефIэкIуэнущ», — жиIащ Марковым.
IэщIагъэлIым къызэрилъытэмкIэ, иджырей зэIущIэм президентхэр щытепсэлъыхьыфынущ экономикэ зэпыщIэныгъэхэр зэтегъэувэжыным, Сирием ехьэлIауэ зэгъусэу ялэжьыпхъэхэм, Херсон областым щыIэ террорист гупхэм щIэгъэкъуэн яхуэхъуныр Тыркум щигъэтыным, кърым-тэтэр меджлисымрэ адрей щIэпхъаджащIэхэм я лэжьыгъэмрэ къызэтегъэувыIэным…
Урысей — тырку зэпсэлъэныгъэм и платформэм и унафэщI Ахмедов Ахьмэд и фIэщ мэхъу Тыркумрэ Урысеймрэ я зэхущытыкIэр зэрыщытам нэхърэ нэхъ быдэ зэрыхъунур.
«ЗэхущытыкIэхэр нэхъыфI щIэхъунур зым и нэр зэрынэхъ дахэм щхьэкIэкъым е адрейм абы фIыгъуэ гуэрхэр къыхуихьыну аракъым. Абы, псом япэу, зифI хэлъыр Тырку Республикэрщ. Шэч хэмылъу Урысейми фIы къыхудэкIуэнущ а Iуэхугъуэм. Иджырей щытыкIэм ди къэралхэр абы ирехулIэ. Дунейм къару куэд тетщ Тыркумрэ Урысейрэ зэныбжьэгъу хъужыну хуэмейуэ», — къелъытэ Ахмедовым. Ар зэреплъымкIэ, Урысеймрэ Тыркумрэ я президентхэр, псом япэрауэ, зытепсэлъыхьын хуейр политикэ Iуэхухэрщ, армыхъумэ тыркухэм ящэ помидорхэмрэ нащэхэракъым, уеблэмэ туристхэракъым.
«Псом япэрауэ, Сирием теухуауэ щыIэ еплъыкIэм- кIэ зэгурыIуэн хуейщ. Тыркум щызэхагъэкIын хуейщ хэт абы щыунафэщIми. Асад и къулыкъум тегъэкIыным теухуауэ Тыркум иIэ еплъыкIэр ихъуэжыпхъэщ. ЕтIуанэрауэ, нобэ Тыркуми къыпэщIэува ИГИЛ-м унафэ пыухыкIа тращIыхьыну и чэзущ. Ар зэран къыхуохъу Урысейми, абы и Кавказ Ищхъэрэми. Ахэращ Iуэхугъуэ нэхъыщхьэхэр», — къелъытэ Ахмедовым. Абы и псалъэхэм къызэрыхэщымкIэ, КъухьэпIэм Урысеймрэ Тыркумрэ сыт хуэдэ IэмалкIэ зэфIигъэнэну хэтами, нобэ нэрылъагъу хъуащ мэл хужьыр дэнэ щыIэми, фIыцIэр сыт хуэдэрами.
«Псори зыхуэкIуэр Урысеймрэ Тыркумрэ я зэпыщIэныгъэр нэхъ быдэ хъунырщ. ГъащIэм абы ирегъэувалIэ», — жеIэ IэщIагъэлIым.
Башлыковэ Наталье.
«Аргументы и факты»
