Дэнэ здахьынур?
Къэралыр ахъшэм къызэгуеч, ауэ къулейсызхэм
я сомитI зэпыхьэркъым
Урысейм и Правительствэм къылъыкъуэкIащ зыпэмылъа гугъуехь: абы ищIэркъым псоми къыдигъахуэурэ зэхуихьэса ахъшэшхуэр къызэригъэсэбэпыну щIыкIэр. Ноль защIэу пщыкIущ (!) пыту ягъэхъыбар. ДыщыгуфIыкI хъун хуэдэщ — апхуэдэу щыщыткIэ, дыкъулейщ, дызыхуей дгъуэту дыпсэунущ… Ауэ щхьэ ди улахуэхэр цIыкIу, гъуэгухэр, сымаджэщхэр, школхэр щхьэ зыхуей хуамыгъазэрэ? ИкIэм-икIэжым, сыт дыщIэкъулейсызыр? ЦIыхухэм ядэIэпыкъуну и чэзу хъуакъэ? А упщIэхэм жэуап ягъуэтыркъым.
ЯпэщIыкIэ а ахъшэшхуэр къыздикIам теухуауэ. Илъэс зыбжанэ хъуауэ щIыдагъэ баррель къэс къыщIахым щыщу бюджетым кIуэр доллар 40 къудейщ, адрейр ЦIыхубэ ефIэкIуэныгъэм и фондым халъхьэ. Адрей IэнатIэхэри аращ. Абыи и закъуэкъым: фигу къэдгъэкIыжынщи, правительствэм уасэхэм щIагъужам тралъхьэ налогыр (НДС) къиIэтащ.ЗэрыгурыIуэгъуэщи, абы инфляцэр ирихужьащ, экономикэм и зыужьыныгъэр къызэтригъэувыIащ, сом мелардхэр къыдигъэхуащ.
Нэгъабэ и закъуэ сом триллиони 2,7-рэ зэхуахьэсащ, мы гъэми апхуэдиз е нэхъыбэж къыдагъэхуну я мурадщ. Апхуэдэ щIыкIэкIэ зэхуахьэса ахъшэр щылъщ зыкIи къамыгъэсэбэпу. Правительствэр апхуэдизу нэпсей хъуащи, уеблэмэ IэнатIэхэм фIэкIыпIэ имыIэу халъхьэн хуей мылъкуми къыдегъахуэ. Къэзыбж палатэм къызэритамкIэ, дызэрыт илъэсым и мазипщIым къулыкъущIэхэм къагъэсэбэпар бюджетым къиутIыпща ахъшэм и процент 70-рщ. Иджы къэнар епIэщIэкIыу ягъэкIуэщIыну хущIокъу. Ауэ IуэхущIапIэм и унафэщI Кудриным къелъытэ зы триллион хуэдиз къахуэмыгъэсэбэпу гъэр иухыну.
АтIэ, здахьынур щамыщIэкIэ, щхьэ зэхуахьэсрэ, щхьэи налогхэм хагъахъуэрэ?
Иджыри зы илъэс ныкъуэкIэ
— Уи компанием хэхъуэ къыпхуихьу хуежьамэ, уэ зэуэ уегупсысынукъым уи лэжьакIуэхэм я улахуэхэр къэIэтын зэрыхуейм. — «Урыс фондхэр» инвестор гупым и унафэщIхэм я Советым и Iэтащхьэ Васильев Сергей апхуэдэ щапхъэкIэ къыдгурегъаIуэ къулыкъущIэхэм я Iуэху бгъэдыхьэкIэр зыхуэдэр. — Урысейр хуэм-хуэмурэ хуэкIуащ къэрал-уней корпорацэ иным. Абы къыхэкIыу кIуэ пэтми нэхъ быдэ икIи къулей хъунущ, ауэ и цIыхухэр псэунущ я сомитI зэпамыгъэхьэфу.
УФ-м ФинансхэмкIэ и министерствэм къыщалъытэ дяпэкIи ахъшэ зэхуэхьэсын хуейуэ. Япэ вице-премьер Силуанов Антон и псалъэхэм ятепщIыхьмэ, ар къагъэсэбэпу щыщIадзэнур илъэс ныкъуэ дэкIмэщ — 2020 гъэм и зэхуэдитIыр къэсмэщ. ЦIыхухэми ахъшэкIэ защIигъэкъуэнуи къегъэгугъэ. Ауэ ар пэжи пцIыи. ЗэкIэ правительствэм и плъапIэр нэгъуэщIщ. КIэщIу жыпIэмэ, белджылыкъым мылъкур здахьынур.
Ахъшэр нэгъуэщI къэралхэм щIыхуэу етын.
Экономикэм и Школ нэхъыщхьэм и IэщIагъэлIхэм къалъытэ къыдагъэхуа ахъшэр нэгъуэщI къэралхэм проценткIэ иратын хуейуэ. Абы ди экономикэм хуабжьу зригъэужьыну жаIэ: дэ абыхэм щIыхуэ етт къудейкъым, атIэ яхуэдгъэувынущ ди деж технологие лъагэхэр щащэхуну. Псалъэм папщIэ, АЭС-хэр ираухуэну е ди Iэщэхэр ящэхуну. АрщхьэкIэ апхуэдэ щIыхуэхэм зи фейдэ хэлъыр лэжьапIэ компание инхэм я закъуэщ. НэгъуэщI къэралхэм щIыхуэхэр куэдрэ зэрыхуагъэгъум къыхэкIыуи ари дзыхьщIыгъуэджэщ.
ГъуэгущIэхэр ухуэн.
Ар нэхъ тэмэмт: гъуэгухэм сыт щыгъуи ухуеинущ. Ахъшэ щыдиIэкIи ухуэн хуейщ. ЛэжьапIэ IэнатIэщIэхэри къызэIуахынущ.
— Гъуэгухэм мыхьэнэшхуэ яIэщ экономикэм и дежкIэ, — жеIэ ЩIэныгъэхутэ финанс институтым и унафэщI Назаров Владимир. — Ухуэныгъэ IэнатIэм зрегъэубгъу, хьэлъэхэмрэ цIыхухэмрэ къешэкIыным трагъэкIуадэр егъэмащIэ. Ауэ абы папщIэ ухуэн хуейр сэбэп къытхуэхъуну, дызыхуэныкъуэ гъуэгухэрщ.
АрщхьэкIэ, ухуэныгъэр сыт щыгъуи ахъшэр нэхъ щызэхадыгъуэ IэнатIэщ. Экономикэм процент ныкъуэкIэ зригъэIэтынщ, ауэ Iулъхьэу проценти 10-20 щIатынщ. Хэт зи фейдэ хэлъыр? Абы и жэуапыр гурыIуэгъуэщ
Къулейсызхэм защIэгъэкъуэн.
Мыр цIыхугъэм тещIыхьат, ауэ правительствэм и мурадхэм хыхьэркъым: къулыкъущIэхэр мэшынэ инфляцэм зричынкIэ.
— Мы Iуэхур егупсысауэ къызэрагъэпэщмэ, псалъэм папщIэ, къулейсызхэм хущхъуэ е ерыскъы талонхэмкIэ къащэхуу зэтраухуэфмэ, щытыкIэм зихъуэжынут, — хуегъэфащэ Зыужьыныгъэм и партым и унафэщIым и къуэдзэ Звагельский Виктор.
Хэхъуэ нэхъ мащIэ дыдэ нэхъ мыхъуми, яIэрыхьэнкIэ цIыхухэм шэсыпIэ иратын хуейщ, — щIегъуж Назаров Владимир. — Лъэпкъ проектхэм къыщыгъэлъэгъуащ абыхэм я бжыгъэр хуэдитIкIэ ягъэмэщIэн хуейуэ. Дэ къулейсызыгъэр къанэ щымыIэу тхуэгъэкIуэдынущ, къулейсызхэм я хэхъуэр псэун папщIэ цIыхухэр нэхъ мащIэ дыдэу зыхуейм нэдгъэсмэ. IэщIагъэлIым къелъытэ а Iуэхум зы илъэсым сом мелард 500 нэхърэ нэхъыбэ темыкIуэдэну — бюджетым зы илъэсым къыдагъэхуа ахъшэм и проценти 2 нэхърэ мынэхъыбэ.
Налогхэр ягъэмэщIэн.
Мыбы тепсэлъыхьыркъым IэщIагъэлIхэмрэ хьэрычэтыщIэхэмрэ фIэкIа . Ауэ а Iэмалым экономикэр къигъэщIэрэщIэнут.
IуэхущIапIэхэм я хэхъуэхэмрэ хэщIхэмрэ зэрызэхущытыр зэпалъытын хуейщ. Щапхъэ къызытетхын диIэщ — Корее Ипщэмрэ США-мрэ. Банк кредитхэм щхьэщатыкIхэр ягъэмэщIэн, налогхэмкIэ худачыхын, IэнатIэхэр къызэрагъэпэщын хуейщ — жеIэ Звагельскэм.
Аращи, зэкIэ гурыIуэгъуэкъым сом триллионхэр здахьынур. Куэд щIогъуэпс абы хэшхыхьыну, арщхьэкIэ кIэлъыплъакIуэхэр куэдыIуэщи, зэкIэ къайхъулIэркъым.
