НэкIуIупхъуэ зыIулъ цIыхуитI
Пщыбий СулътIан
Iуэтэж
Алексей штатым хэмыту МВД-м щылажьэрт, абы къыдэкIуэуи ведомствэм щIэмыт IуэхущIапIэм зэгурыIуэныгъэ ирищIылIауэ хъумакIуэу чэзууэ (махуищым зэ) щыIэт. МВД-м и школ нэхъыщхьэр дыщэ медалкIэ къиухыу, къыщыхъуа, щапIа Налмэс къалэм абы къызэригъэзэжрэ куэд щIатэкъым. И анэшхуэ Марие Ивановнэрэ (зэреджэр Быбэт) езымрэ пэшитI хъу фэтэрым щыпсэурт. Абы и балконым утету зуплъыхьыну сыт и уасэт! Мыжыжьэу, уэрамышхуэм адэкIэ, щежэх Бешто псышхуэр, псы Iуфэ лъэныкъуитIым Iут пхъэхуей баринэхэр, мафIэгур щызекIуэ гъущI гъуэгур… Бешто псышхуэм гъущI лъэмыжи телът, лъэсхэри машинэхэри щызекIуэ хъууэ. ЛъэсырыкIуэ гъуэгур шынагъуэншэу щытын папщIэ лъэныкъуитIми мывэ щхьэгуэ Iуагъэуват. Псом хуэмыдэжу гур дахьэхырт уэрамышхуэм тет жыгхэмрэ мэ гуакIуэ къызыпих удз гъэгъа дахэхэмрэ. Жыгхэм бзэрэбзэжу, уэрэд кърашу, къуалэбзухэр тест. Уэрам нэхъыщхьэм троллейбус щызекIуэрт, унэм и ижьырабгъумкIэ стадионышхуэ къыщытт. Уэрамышхуэм куэду цIыху щызекIуэрт. Жыжьэу уплъэмэ, уэс зытелъ къуршхэри хуиту плъагъурт. ЖыпIэнуракъэ, жэнэт щIыпIэт!
Къалэ паркым и курыкупсэм псыутх итт. Жыг зэмылIэужьыгъуэу щыхэсар пхуэмыбжыну куэд хъурт. Паркым егъэбыдылIауэ зоопарки къыщытт, мыщэ, къаплъэн, аслъэн, щыхь, жираф, нэгъуэщI псэущхьэхэри щыплъагъурт. Паркым сабий гъущI гъуэгуи, хъырини щыIэт. УщыхущIыхьэ зэманым зыщыбгъэпсэхуну гухэхъуэт абы.
Налмэс къалэр интэкъым, ауэ цIыкIу жыпIэнуи къезэгъыртэкъым, къалэм дэсыр зыхуэдизыр къэплъытэу щытмэ. ЗэрыхуагъэфащэмкIэ, мин щитIрэ щэ ныкъуэрэ, мин щищ хуэдиз щопсэу. Къыщалъхуа къалэм куэд дэмыкIыу есэжащ щIалэр, гум фIэфI лэжьыгъи къигъуэтауэ къыщыхъурт. АпхуэдизкIэ абы дихьэхати, жэщ-махуэ жимыIэу ирихьэкIырт IэнатIэ зыIутыр. КIэщIу жыпIэмэ, еш жыхуаIэр зыхищIэртэкъым. Унэм кIуэжамэ, Быбэ къешхыдэрт: «Апхуэдизрэ щхьэ укъэтрэ, зыбгъэгувэрэ? Лэжьыгъэра нэхъапэр? Зыхуэсакъыж, зумыукIыж».
Къыдэлажьэхэми есауэ, унафэщIхэми ягу дыхьауэ зы унагъуэм хуэдэу зэхущытт. Зыгъэпсэхугъуэми зэгъусэт, зэкIэрыхуртэкъым — бдзэжьеящэ кIуэрт, нэщанэ еуэрт, нэгъуэщI-къинэмыщIт. Зым Iэпыхур адрейм къещтэж жыхуаIэм хуэдэу зэхэтт.
Алексей ныбжьэгъу пэж хуэхъуауэ Володярэ езымрэ зы сменэу зэдэлажьэрт. Пылъхьэншэу, жэуаплыныгъэ яхэлъу ирахьэкIырт я лэжьыгъэр. Абы къыщыдэхуэми ящIэн я гъунэжт. ЩIымахуэм лъэрыжэкIэ къажыхьырт, къуршым кIуэрти къежэхырт лыжэкIэ. Гъэмахуэм лъакъуэрыгъажэм зратырт, паркым и хъуреягъыр, псы Iуфэм бгъурыту, къажыхьырт. Кино еплъынри, концерт кIуэнри я жагъуэтэкъым, уеблэмэ къалэм къакIуэ циркми емыплъу къагъанэртэкъым зэныбжьэгъухэм. Дэнэ нэгузыужь, зыгъэпсэхупIэ щыIэми щыхущIыхьэ, лэжьыгъэм щыпэрымыт махуэхэм кIуэрт.
Лъэсу къэкIухьынри яфIэфIт щIалэхэм. Гуп зэрыгъэхъурти, къуршым зыплъыхьакIуэ кIуэрт, щыжей къэпхэр я плIэм идзауэ, нэгъуэщI зыхуей псомкIи, гъуэгу гъуэмылэкIи къызэгъэпэщауэ къуршым къыщакIухьырт. Зыщагъэпсэхун пщыIи яIыгът.
Алексей IэпщIэлъапщIэт, зыхэмызагъэ IэщIагъэ щымыIэми ярейуэ. Унэ пщIынумэ, лъабжьэ бгъэтIылъынумэ, раствор бгъэхьэзырынумэ, щхьэгъубжэм абдж хэплъхьэнумэ, псы кIуапIэхэр зэхъуэкIын хуеймэ, а псоми хуэхейтэкъым. Володи абы дэIэпыкъуэгъу къыхуэхъурт. КIэщIу жыпIэмэ, «Зы адэ-анэм къилъхуа зэкъуэшитI фIэкIа пщIэнкъым Алексейрэ Володярэ», — къыщыхужаIи къэхъурт.
Апхуэдэурэ я зыгъэпсэхугъуэ зэманыр къыщысым, Володярэ Алексейрэ путёвкэ зэрагъэпэщащ зэгъусэу Кърымым, Судак къалэм кIуэну. КхъухьлъатэкIэ Симферополь лъэтащ. ИтIанэ автобусым ирагъэтIысхьэри, къызэтемыувыIэу Феодосие нэс яшащ. Орджоникидзе, Щебетовкэ жылэхэм ублэжа нэужь къуршым щIидзэрт. Гъуэгур нэшэкъашэт, бгыр задэрэ сэмэгурабгъумкIэ щыхупIэу. Гъуэгур бгъузэти, автобуситI щызэблэкIкIэ, иджыпсту зэжьэхэуэнущ жыпIэу апхуэдэт. Судак къалэр къурш лъабжьэ дыдэм щIэтт, тенджыз Iуфэм пэмыжыжьэу. ЗэрыжаIэмкIэ, мы къалэр дыгъафIэу, уэшх куэдрэ къыщемышхыу апхуэдэти, пшахъуэм ухэлъу дыгъэ зыщытебгъэпсэну уасэншэт. Судак пэжыжьэтэкъым Алуштэ, Гурзуф, Алупкэ курорт къалэхэри. Ахэр псори тенджыз Iуфэм Iутт. ЩIалэхэр зыгъэпсэхупIэм щыIэху абыхэм чэзууэ зыплъыхьакIуэ яшащ катеркIэ. ЖэщкIэрэ тенджызым къыхиху жьы щIыIэтыIэм ущIэжеикIыну сыт хуэдэт! Мазэр апхуэдизкIэ лъахъшэти, я щхьэщыгу къиту къащыхъурт. МахуэкIэрэ кхъухь инхэр, зызыгъэпсэхухэр изу, блэкIырт. ПщыхьэщхьэкIэрэ концертхэмкIэ, джэгу зэмылIэужьыгъуэхэмкIэ трагъэурт. Зызыгъэпсэхухэр псори абдеж щызэхуэсырти, ныбжьэгъу зэхуэхъурт.
Хъарзынэу загъэпсэхуащ, я нэгу зиужьащ. КъыщыкIуэжым гъуэгу нэхъ кIэщIкIэ — Судак — Алуштэ — СимферополькIэ — автобускIэ аэропортым къашэжащ. Налмэс къалэм къыщетIысэхыжащ.
Зы тхьэмахуэ хуэдэ дэкIауэ лэжьапIэм ягъэзэжащ. Алексей лэжьыгъэр игу дыхьэми, улахуэр къемэщIэкIырт. Быбэ и пенсэм щыгугъыу абы и пщэдыкъым дэскIэ псэуа зэрымыхъунури ищIэрт.
Зы пщыхьэщхьэ гуэрым телевизор еплърэ пэт зэхех хъумакIуэу лэжьэн цIыхухъу лъыхъуэхэу. ЗэрыжиIэмкIэ, улахуэр инт. ЛэжьапIэм и хэщIапIэри узэрыпсалъэ хъуну телефонри щIыгъут.
Куэдрэ гупсысакъым Алексей. Офисым псалъэри, Iуэхур зытетыр тэмэму зэхигъэкIащ икIи кIуэуэ зэпсэлъэну, ягу ирихьмэ, къащтэну зэраухылIащ.
* * *
Къыхуагъэлъэгъуа лэжьыгъэр игу ирихьащ Алексей. Наталье Николаевнэ (арат зэреджэр офисыр зыIэщIэлъым) иIыгът езым и мылъкукIэ зэригъэпэщауэ хьэщIэщ, кафе, ресторан зыхэт, къатипщIу зэтет унэшхуэ, апхуэдэуи щIапIэ тIэкIу зи гъусэ уардэунэ иIэт. Мис а и псэупIэм кIэлъыплъынт зыхуейри, зэгурыIуэныгъэ зэращIылIэри, Алексей лэжьэн щIидзащ. МВД-р къимыгъанэу хъуакъым, ауэ сменэкIэ щылажьэ хъумакIуэ IэнатIэр зэкIэ иутIыпщакъым. Iуэхур зытетыр зэкIэ Быбэ къудейми жриIакъым. Уэ жепIа, сэ жесIа, Быбэ ар зэхихащ икIи и жагъуэ хъун дэнэ къэна, щыгуфIыкIащ Алексей и Iуэхум. «ДяпэкIэ къысщумыбзыщIIа, сэ зэрыслъэкIкIэ сыбдэIэпыкъуну, чэнджэщ уэстыну, уи щыуагъэр уэзгъэлъагъужыну, узахуэмэ, уи жэрдэмыр бдэсIыгъыну аркъудейщ», — жиIащ абы.
Сменэр пщэдджыжькIэ зэрахъуэкIырт. Наталье Николаевнэ сменэ зэблэкIыгъуэм нэмыс щIыкIэ унэр щIипщытыкIырт, зыхуэныкъуэIамэ зригъащIэу. Плъырхэм я шхыныр хьэзыру, ягъэхуэбэжын фIэкIа хуэмейуэ, щIыIалъэм дэлът. Ауэ Алексей гъуэмылэ имыIыгъыу дэнэт Быбэ лэжьапIэ щигъэкIуэнур! Апхуэдэ къэхъуртэкъым.
Унэр ихъуреягъкIэ лъагэу къэщIыхьат, пщIантIэр мывэ пIащIэ дахэкIэ къыдэщIыкIат. ГъущI куэбжэ лъагэ, дыхьэпIэ бгъузэр щIыгъужу хэлът. Унэри зыхуей хуэзэу зехьат, и лъабжьэр лъагэт, щIыхьэпIэ-дэкIуеипIэри гъэщIэрэщIат, уэшх къытемышхэн хуэдэу, щхьэ телъу. Унащхьэри зэманым декIуу Iэтат. Алексей плъыр къудейтэкъым. Гумызагъэт, Iуэхуншэу зэманыр хуэгъакIуэртэкъым. Абы пщIантIэр, хадэр къызэпиплъыхьырт, ахэр зыхуей хуигъазэрт. Удз гъэгъахэм псы щIэгъэлъэдэн хуейми, пщIантIэм лей гуэр дэлъми — псоми гу лъитэрт. Алексей зымыцIыхум игу къэкIынкIи хъунт ахэр фэрыщIагъым къыхихыу, фIыуэ закъригъэлъагъун папщIэ ищIэу. Абы зыри къелъэIуртэкъым, а гулъытэм щхьэкIэ ахъшэ леи къратыртэкъым. Адрей и лэжьэгъухэм апхуэдэ IуэхукIэ гугъу зэи зрагъэхьыртэкъым. А псоми гу лъимытэу къанэртэкъым Наталье Николаевнэ.
Зы пщэдджыжь гуэрым, Алексей и плъырыгъуэу, Наталье Николаевнэ къелъэIуащ пщэфIапIэм къыщыщиуда бжьамийр хуригъэщIыжыну. Алексей еплъмэ, IуэнтIапIэр зэхъуэкIын хуейуэ арат. ЩIэмыкIыу къыпэплъэну бзылъхугъэм жриIэри, Алексей тыкуэным кIуащ, гъущIыкIэр къищэхури къигъэзэжащ. Ар зэрихъуэкIри, псыр къиутIыпщыжащ. «Дапщэ уэстынур?» — жиIэу Наталье Николаевнэ къыщеупщIым, ар зэрыIуэхутхьэбзэр, уасэ гуэри абы зэримыIэр жриIащ. Гуапагъэм къыпэкIуэу Наталье Николаевнэ Алексей и улахуэм къыхущIигъуащ.
Уафэгъуагъуэ уэшхышхуэ къешхщ жьышхуэ щIэтуи, щхьэгъубжэ абдж хигъэлъэлъат. Алексей щхьэгъубжэ къупхъэм и бгъуагъ-кIыхьагъыр къипщри, абджыр хилъхьэжащ. Алексей IэпщIэлъапщIэу, гугъэзагъэу зэрыщытым щхьэкIэ Наталье гулъытэ щхьэхуэ къыхуищI хъуат. «Дауи, — жи абы, — уи щхьэгъусэр бгъэтыншу, фызэгурыIуэу фызэдэпсэу къыщIэкIынщ». Алексей зэхимыха хуэдэ зищIри, жэуап иритатэкъым.
… Апхуэдэу фIыуэ Iуэхур куэдрэ екIуэкIынт?! Насып зимыIэм, махъшэм ар тесми, хьэ къодзакъэ, — жи пасэрейм. Зы пщэдджыжь гуэрым, Алексей и лэжьэгъуэ-зэблэкIыгъуэу, Наталье Николаевнэ гу лъетэ ахъшэ фIэкIуэдауэ… фIадыгъуауэ. Хэт трилъхьэн? Жэщ-махуэкIэ плъырарщ — Алексейщ! «Суд дыхэмыту узгъэпшынэу уIузгъэкIыныр нэхъ сфIэкъабылщ», — жи Наталье Николаевнэ. «Зыдыгъуар сэрмырами сыпшынынщ, ауэ лэжьапIэм сыIуумыгъэкI. Си IэщIагъэр аращи, сэ дыгъуар къыщIэзгъэщынщ, хуит сыпщIмэ. Уэ пхуэсщIахэр щIыпхуэсщIар сынодыгъуэну сыхуейуэ ара уигугъэми укъопцIэ! ЛэжьапIэ ува къудейуэ абы щыIэбэн дыгъу щыIэкъым, щэм зырыз къахэкIынкIи хъунщ. Аращи, мыпхуэдэу дыгъэщI: зэхуошэсри плъырхэм яжыбоIэ: «Нобэ зэхуэсыр зытеухуар Алексейщ. КъэтщтагъащIэу, хъарзынэу зыкъигъэлъэгъуауэ, къытхэзэгъауэ къытщыхъуу, дыгъуэгъуакIуэу къыщIэкIащ. Къызэдыгъуащ. ЗэкIэ судым езмыту икIи лэжьапIэми IузмыгъэкIыу езгъэпшыныжынщ. ДыкIэлъыплъынщ адэкIэ. Иджыри зэ къыщIэхуэжмэ, апхуэдэу къэзгъэнэнукъым, згъэпшынэу IузгъэкIыжыным къыщымынэу, езгъэгъэтIысынущ!»
ЩIалэр гупсысэгъуэ хэхуащ. «Дауэ иджы зэрысщIынур, дауэ Быбэ жесIа зэрыхъунур? Си фIэщ хъуркъым сэ мы Iуэхур абы гурызгъэIуэфыну! Наталье фIадыгъуа ахъшэр дауэ зэрыспшынынур? Быбэ гъэтIылъыгъэ тIэкIу иIэмэ, къеIысхын?» Узэгупсысын мащIэ?! И щхьэр къыфIэхуауэ, нэщхъейуэ, лэжьыгъэр къыфIэмыIуэхужу бампIэ узым ихьырт. Апхуэдэурэ куэдрэ хуэхьыну пIэрэ? ЩIыхуэ-хьэхуэ жиIэми, къытехуар ипшыныжамэ, мы лэжьапIэм IукIынти, хъумапIэм зритыжынт.
Апхуэдэу гузэвэгъуэм Алексей хэту, щхьэуназэ хъуауэ, зы махуэ гуэрым, абы и лэжьэгъуэу тригъахуэри, зыри къыжримыIэу Наталье Алексейхэ кIуащ. Уэзджынэр щытрикъузэм, Быбэ бжэр къыIуихащ, «Къеблагъэ, хэт ухуейт? — жиIэри. «Сэ Алексей згъэлажьэу аращ, абы и щхьэгъусэм зыхуэзгъэзэнут», — жиIащ хьэщIэм. «КъакIуэ-тIэ, къыщIыхьэ унэм, дызэрыцIыхунщ, дызэпсэлъэнщ». Зэман имыIэу, нысэр щIэмысмэ, иужькIэ къэкIуэну тригъэчыныхьами, арэзы хъури, Наталье еблэгъащ. СтIолым IэфIыкIэ, пхъэщхьэмыщхьэ къытрилъхьэри, Быбэ къыщIидзащ.
— Сэ Алексей Быбэщ къызэрызэджэр, уи дежкIэ сы-Марие Ивановнэщ. Алексей адэншэ-анэншэу къанэри сэ спIащ. Сабий садри, школри, еджапIэ нэхъыщхьэри къезгъэухащ. И адэр Хэку зауэшхуэм кIуэри, Брест быдапIэм къулыкъу щищIэу, хэкIуэдащ. А хъыбар гуауэр зэрызэхэтхрэ илъэс нэхъ дэмыкIауэ, Алексей сэ къысхуигъанэри, и анэр лIы дэкIуэжащ. Алексей сабиифIу, щэныфIэу, бэшэчу, жыIэщIэу къэхъуащ, сэри зэрыслъэкIкIэ хабзэ хэлъу, нэмысыфIэу спIащ. Садым щыкIуэ зэманым Алексей махуэ къэс къыдэупщIырт и адэр здэщыIэмкIэ. Псом хуэмыдэу гуныкъуэгъуэ сыщыхэхуар и анэр фIэкIуэда нэужьщ, — и нэпсхэр хуэмыубыду къыфIыщIэжащ фызыжьым. — Сад мывэгъунэм кIэрыувэу блэкI цIыхубзым «мамэ» жиIэу щыкIэлъыджа щыIэщ. «Псоми адэ-анэ яIэщ, щхьэ сэ симыIэрэ?» — жиIэу къызэупщIырт. Мис апхуэдэу зеиншэу къэхъуащ Алексей. Еджэнри къиухауэ лэжьапIи Iуту къишэн мурад ищIат, Ларисэ зи цIэ хъыджэбзымрэ абырэ нэчыхь ирагъэтхыну лъэIу тхылъри щIалъхьат. АрщхьэкIэ нэгъуэщI гуэр къыкъуэкIри, и хъыджэбзыр дэкIуэри ежьэжащ. Абы лъандэрэ и гур зэщыуауэ къэшэн Iуэху зэрихуэжыркъым, цIыхубз псори Ларисэ ещхь къыщохъу. УзэмыдэIуэн уезгъэдэIуами сщIэркъым, къысхуэгъэгъу. Иджы уэ зыкъэзбгъэцIыхуа- мэ си гуапэт.
— Алексей хуэдэ дыдэу сэри зеиншэу сыкъэхъуащ, — къыщIидзащ Наталье. — Си адэри Хэку зауэшхуэм хэкIуэдащ, си анэр пасэу дунейм ехыжащ. Ещхьыркъабзэу, си анэшхуэм сипIащ, сригъэджащ. Финансовэ институт къэзухауэ а IэщIагъэм сролажьэ. Щхьэгъусэ сиIар ефэнымрэ хьэулеинымрэ дихьэхауэ, «кIуэда» жыхуаIэм хуэдэти, зыбгъэдэзгъэкIыжауэ сопсэу си щхьэ закъуэу…
Наталье лэжьапIэм игъэзэжын хуейти, псалъэмакъым кIэщI зригъэщIри, Марие Ивановнэ жриIащ Iуэхур зытетыр къызэрыгурыIуар, фIыщIэшхуэ хуищIщ, иджыри къалъыгъуэзэну жиIэри къыщIэкIыжащ. «Анэшхуэ нэс жыхуаIэр уэ пхуэдэхэрщ, къытщIэхъуэ щIэблэр хабзэрэ нэмысрэ яхэлъу зыгъасэхэрщ. Ину берычэт бесын бжызоIэ, куэдрэ дяпэ тхьэм уригъэт, жьыщхьэ махуэ ухъу, уигъэтыншыну, ущыгуфIыкIыну нысэ тхьэм къуит! СынолъэIу уи деж сыкъызэрыкIуар Алексей жумыIэжыну», — къыжриIэжащ щыщIэкIыжым. Быбэ ар къигъэгугъащ я щэхур дунейм къытримыгъэхьэну.
Алексей щIыхуэр зэрипшыныжыну щIыкIэм егупсысурэ зи чэзу улахуэри къэсащ. И лэжьэгъухэр кассэ щхьэгъубжэм Iутт, езыр абыхэм яхыхьэртэкъым: щIыхуэ телъу дауэ мыукIытэу ахъшэ зэрыщIэупщIэнур? Махуэ зыбжанэ дэкIауэ ведомостыр Наталье Iэрыхьащ. Еплъмэ, Алексей и Iэ щIэлъкъым. Абы щIалэр къриджэри къеупщIащ улахуэр къыщIыIимыхамкIэ. «Сыт щхьэкIэ, къэздыгъуар хэбгъэкIыжынукъэ?» — жиIащ щIалэм. Ведомостым Iэ трыригъадзэри, улахуэ къилэжьар къритащ, «Къэзыдыгъуар зэхэдгъэкIмэ, мис ар дгъэпшынэнщ», — жиIэри.
Алексей дыгъур къызэраубыдыну щIыкIэр, зыхуагъэфащэ и лэжьэгъур сэтей къызэращIынур къигупсысащ. Абы Наталье жриIащ дамыгъэ трищIэу ахъшэ игъэтIылъыну, Алексей и лэжьыгъэ пэрыхьэгъуэ къэс ахъшэм еплъыну, имыгъуэтыжмэ — щIалэр къэмыс щIыкIэ щыхьэту цIыхуитI къигъэхьэзырыну. Алексейрэ Натальерэ апхуэдэу зэгурыIуэри, зыми ямыщIэу ахъшэ игъэтIылъащ. Махуэ зытIущ хуэдэ дэкIауэ, Наталье еплъмэ, ахъшэр дэлъыжтэкъым! ЗэрызэгурыIуам тету, унэр зейм зылIрэ зы цIыхубзрэ щыхьэту игъэхьэзырауэ Алексей къэсащ. Сменэ къызыIрихыну щIалэр къаубыдри къащащ, ахъшэри абы къыкъуахащ. ЗанщIэу акт ятхри, дыгъум Iэ трагъэдзэжащ. ИпэкIэ кIуэдари махуипщIым и кIуэцIкIэ ипшыныну хуагъэуващ. Апхуэдэ щIыкIэкIэ дыгъур къыщIагъэщащ. Модрейми ахъшэ къидыгъуар кассэм хилъхьэжащ, лэжьапIэри фIэкIуэдащ. Алексей хей хъуат. Абы къыщыщIэдзауэ Наталье Алексей нэхъыфIу къыхущыт, нэхъ гулъытэ къыхуищI, и чэнджэщи кърихьэлIэ хъуащ, щIалэр къызэрыдихьэхын яужь иту. Езы Алексеи апхуэдэ гулъытэр и жагъуэтэкъым. НыбжькIи зэрагъэхь щыIэтэкъым а тIум, я теплъэкIэ Алексей тIэкIу нэхъыжьыфэ тетми.
Алексей и пщIыхьэпIи къыхэхуэртэкъым Натальерэ Быбэрэ зэхуэзауэ, зэпсэлъауэ, сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, тIури я псалъэ ятам тетт, дунейм къытрагъэхьэртэкъым зэрызэIущIар. Зигу зыщыуа щIалэмрэ цIыхубзымрэ зэрымылъагъум зэхуэзэшу хъуащ. Алексей и улахуэм Наталье хигъахъуэрт, къыщалъхуа махуэм ирихьэлIэу саугъэт лъапIэхэри къыхуищэхуат. Алексей укIытауэ джанэмрэ пщэдэлъымрэ къыIихын щимыдэм лэжьакIуэхэр къежэри ирагъэдащ. Алексей а джанэр щыгъыу, пщэдэлъри екIупсу къакIуэрт лэжьапIэм. Натальи щIэ гуэр къищэхуамэ, Алексей иригъэлъагъурт, сэкIурэ, дауэ къыпщыхъурэ жиIэурэ. Алексей и гуапэ мыхъуу къанэртэкъым апхуэдэу бзылъхугъэр къызэрыхущытыр. Ауэрэ абыхэм гухэлъ зэхуащIащ, ар наIуэ къащIыну хуэмейми. Я лэжьэгъухэми гу лъамытэу къанэртэкъым абы. КъехьэкI-нехьэкI щымыIэу Алексей ямыгъэпсэууэ къыжраIэрт Наталье къишэну, абы нэхъ псэгъу тынш имыгъуэтыну къраIуэкIырт. «Ар сэ къыздэкIуэну?» — жиIэрти, Алексей къыфIэмыIуэху щIыкIэу трилъащIэрт. Быби къриудэкIырт: «Сэ фIыуэ къызгуроIуэ уи унафэщIыр уигу зэрырихьыр, тедзи къашэ». Ауэ Алексей дзыхь ищIыртэкъым, тегушхуэртэкъым. Апхуэдэу щыхъум, Быбэ игу къокI Наталье Николаевнэ зыхуигъазэу Iуэхур зыIутыр гуригъэIуэну. Ауэ Iуэхуракъэ: дауэ зэрищIынур, къызэрыригъэзэгъынур, къызэрыщIидзэнур? ЦIыхубзыр къыхуэмеймэ-щэ! Мис итIанэщ Iуэхур щызэIыхьэпэнур.
«Лъагъуныгъэ къыхуимыIауэ, нэгъуэщI зыгуэрым гухэлъ хуищIауэ иIэмэ-щэ?» — игукIэ жиIэрт Быбэ. «ДызэIуплъынщ, зэманым къигъэлъэгъуэнщ», — жиIэри зэкIэ зызэтриIыгъащ. Алексей игу имыгъэныкъуэн папщIи къэшэн гугъу хуимыщIыжу зэпигъэуащ. Ар мыгувэу щIалэм къыгурыIуащ, и гур нэхъ махэ, нэхъ щабэ хъуащ. «Сэ лъагъуныгъэкIэ насып сиIэу къыщIэкIынкъым, сыт лъагъуныгъэ къесхуэкIыр» жыхуиIэу. Натальи ещхьыркъабзэу Iэнкунт, игу зэщыуати.
… Зы пщыхьэщхьэ гуэрым Наталье Николаевнэ и рестораным щIалитI гъэщIэрэщIарэ зыкърахыу къыщIыхьащ. Цилиндр пыIэ ящхьэрыгъщ, туфлъэ папцIэ лъэдакъэ лъагэ ялъыгъщ, пэбгым къэсу, набдзэр дэкIуэу щIигъанэу нэкIуIупхъуэ фIыцIэ яIулъщ; фрак, бэлъто пIащIэ ящыгъщ, баш псыгъуэ кIыхь зыкъизых, дыжьын-дыщэпс зэмылIэужьыгъуэкIэ гъэщIэрэщIауэ, и шыкъур блащхьэу яIыгъщ. Рестораным и лэжьакIуэхэми администратор бзылъхугъэми «зэи къэмыкIуа, къыщIэмыхьа мы щIалитIыр хьэщIэ къыщIэкIынщ», — жаIащ ягукIэ. Гуапэу ирагъэблагъэри, нэхъ жьантIэмкIэ ягъэтIысащ. Залым цIыхуу щIэсымрэ официантхэмрэ жьэкIэ еплъу абыхэм фIэкIа Iуэху яIэжтэкъым. Рестораным и менюр къулейт. ЩIалитIым зы коньяк абдж, бдзэжьей хугу плъыжь, IэфIыкIэ, псы абдж, лыхэкIыу цIыхуитI Iыхьэ, ананас, нэгъуэщI гуэрхэри кърагъэщтащ. Ахэр пIащIэу къыщIэкIынтэкъым, макъамэм яфIэфIу едаIуэу, зыхуей макъамэр пщIэ щIатрэ кърагъауэу щысхэт, я нэгу зрагъэужьырт. Куэдрэ щысащ ахэр, щыщIэкIыжари рестораныр щызэхуащIыжырщ. Ар яфIэгъэщIэгъуэн хъури, уэ жепIа, сэ жесIа, Наталье деж нагъэсащ. «ЗыгъэпсэхуакIуэ къэкIуа хьэщIэу къыщIэкIынхэщ», — жиIэри къыфIэIуэхуакъым Наталье. АрщхьэкIэ нэкIуIупхъуэ зыIулъ щIалитIыр шхапIэм къэкIуэрей хъуащ. ЛэжьакIуэхэм псалъэ мышыу гуэрхэр зэрахьэу щIадзат. Хэт мурад щэху гуэр яIэу жиIэрт, хэти нэгъуэщI гурылъу къыщыхъурт зэрахуэр. Сыт ямыщIами, а тIум я щэхур къахуэтIэщIакъым. Рестораным щIэх-щIэхыурэ щекIуэкI джэгухэм, нэгузегъэужь Iуэхухэм щIалэ мыцIыхуитIыр къримыхьэлIэу къанэртэкъым. Абы папщIэ Николаевнэ зэгуэпырт, жиIэнури ищIэртэкъым. ФIыкIэ къакIуэми, IейкIэ шхапIэр къагъэунэхуами къахуэщIэртэкъым. Абы я гум илъыр дауэт къызэрыпщIэнур?! Наталье Алексей зыхуигъазэри жриIащ щIалэжьитI нэкIуIупхъуэ яIулъу рестораным къэкIуэрей зэрыхъуар, щылажьи щыпсэуи зыми зэрамыщIэр, зэрамыцIыхур.
— Артисту къыщIэкIынщ е апхуэдэфэ зытрагъауэу арагъэнщ, — жиIащ Алексей.
— Хьэуэ, ахэр артисткъым, — жиIащ Наталье.
— Догуэ, — жи Алексей, — уи лэжьакIуэхэм е уэ фи жагъуэ къащIрэ, фи Iуэху къызэрахуэрэ абыхэм?
— Хьэуэ, лэжьакIуэхэми сэри ди Iуэху къызэрахуэу щыткъым. Ди жагъуи къащIыркъым.
— АтIэ, апхуэдэу щыщыткIэ, фи гугъу къыщамыщIкIэ, фи пIэ фис, фэри я гугъу фымыщI. ЗакъевмыгъащIэ, зыхуэвгъэшэч, — жиIащ Алексей хэкъузауэ.
ГъэщIэгъуэнракъэ, Наталье дэнэ мыкIуэми — абы къыщыхутэрт тIури. ПщIэнтэкъым ахэр цIыхубзым и хъумакIуэу фIэкIа! Москва къикIа эстрадэ артист цIэрыIуэхэм я концерт здэкIуам а тIур щилъэгъуащ аргуэру Наталье. Зыхуихьынур имыщIэу гузэващ, шынэ къищтащ. Цыджан фыз гуэр къигъуэтри и Iэгу иригъэплъащ, куэзыр иригъэдзащ. «УщIэгузэвэн Iуэху слъагъуркъым, зэраныгъэ лъэпкъ зэрахуэркъым, уи сэбэп хэлъу Iуэхур зэIубз хъунущ, аращи, уи гур умыгъэныкъуэ, узэрылажьэм хуэдэурэ лажьэ», — къыщыжриIэм, Наталье и гур тIэкIу къызэрыгъуэтыжащ, нэщхъыфIэ къэхъужащ. Алексей жриIащ аргуэру абыхэм зэрахуэзар, и ужьым зэримыкIыр. «Апхуэдизу уи гум иумыгъэжалIэ, гууз хэпхынщ», — жиIащ щIалэм. Ауэ апхуэдэ жэуаптэкъым ар зыхуейр — Алексей езыр нэгъуэщIхэм ярифыгъулIэмэ зэхигъэкIыну арат. АрщхьэкIэ Алексей зыкъригъащIэртэкъым, къыфIэмыIуэхуфэ, зэхимыхыфэ зытригъауэрт. АпщIондэху Наталье зэгуэпырт, бампIэрт.
ы пщэдджыжь гуэрым лэжьыгъэр иухауэ Алексей унэм кIуэжыну зигъэхьэзыру, Наталье зыкъыхуигъазэри, ахъшэ къыхуишиящ, кином зэрыкIуэн билетитI, ари тIысыпIэ нэхъыфI хуэзэу къыхуищэхуну. ЩыкIуэну махуэу къыжриIари Алексей и лэжьэгъуэм техуэрт. Алексей апхуэдэу хуейтэкъыми, гъэпцIагъэм хуэкIуащ, апхуэдэ махуэм и билет кассэм ямыIэжу жиIэри. И лэжьэгъуэм темыхуэу билетитI къищэхури, кърита ахъшэр хэмыщIаIауэ, ауэ къимыщIэн щхьэкIэ иригъэкъутауэ Николаевнэ иритыжащ. ФIыщIэ къыхуищIри, билетхэр Iихащ. Кином щыкIуэну махуэр къэсри, Наталье Николаевнэ зыкърихауэ, и щхьэцыр дахэу иригъэщIауэ, и нэкIум хъар Iупхъуауэ, Iэлъэ хужьхэр Iэрылъу, и ныбжьэгъу Елизаветэ Фёдоровнэ и гъусэу кином кIуащ загъэпагэу. Зыхуэзэхэри нэбгъузкIэ къахуеплъэкIырт абыхэм. Кинотеатрым щынэсым занщIэу щIэмыхьэу тетIысхьэпIэ гуэр деж тIысахэщ. Кином къекIуалIэ цIыхухэр куэд хъуа нэужь, тIури кинотеатрым щIыхьэри, кином щIидзэху фойем щетIысэхащ. Абы хэту Елизаветэ Фёдоровнэ Наталье ирегъэлъагъу нэкIуIупхъуэ зыIулъ щIалитIыр. «Ди ужьым ит фIэкIа пщIэн? Плъагъунщ, а тIур ди сатырым къыщыхутауэ», — жи Елизаветэ дыхьэшхыурэ. «Ди сатырым къыщыхутэр зырикIщ, — жи мыдрейм, — къыдбгъэдэмытIысхьэмэ». ДакъикъитI-щы докIри, цIыхухэр пэшышхуэм щIагъэхьэн щIадзэ. КъекIуэлIахэр псори щIыхьэху щIалитIым загъэхъеякъым, яужь зыкърагъэнащ. ЦIыхубзитIым ялъагъу а щIалитIыр я сатырым къызэрырикIуэри, я гъунэгъуу тIысыпIитI нэщIу зэриIэри. Арати, щIалитIыр къосри къабгъуротIысхьэ. Мыдрейхэр щэхуу мэдыхьэшх: «ЖытIатэкъэ гъусэ зэрытхуэхъунур!».
Кинор иухри псори къыщIэкIыжауэ клуб бжэIупэм здэщытым, пщIэгъуалитI зыщIэщIа тешанкIэ къыIуолъадэ. Наталье и щхьэхъумэхэр бгъэдыхьат абы, шыгухум хъыджэбзитIыр ишэжыну гурыIуэну, арщхьэкIэ щIалитIыр къос, тешанкIэм йотIысхьэри — макIуэ-мэлъей, Натальерэ Елизаветэрэ я жьэр Iурыхуауэ къагъанэ. Ар яфIэгъэщIэгъуэну, зыхуахьынур ямыщIэу яIуэтэжу куэдрэ екIуэкIащ. ЕтIуанэ махуэм Алексей Наталье кIэщIэупщIыхьащ, кино зэплъар къазэрыщыхъуамкIэ.
— Кинор зырикIт, — жи, — къэхъуаращ армыхъу!
— Сыт апхуэдизу къэхъуар? — щIоупщIэ Алексей.
— Къэхъуаращ, а уэ пщIэ нэкIуIупхъуитIыр къыдбгъурытIысхьа, къыдбгъэдэса уи гугъэкъэ!
— Сыт-тIэ гъэщIэгъуэну абы хэлъыр? Апхуэдэ къохъу, — жэуап къет Алексей.
Алексей и щытыкIэм аргуэру ирибэмпIащ Наталье. ЗэрыфIэмыгъэщIэгъуэнар арауэ къыщIэкIынщ хэпщIыкIыу и жагъуэ щIэхъуар…
Кино нэужьым, кIуэдами ярейт ахэр — щIалитIыр куэдрэ ялъэгъуакъым, къэхъуари-къэщIари ямыщIэу бзэхахэщ.
Наталье Николаевнэ къыщалъхуа махуэр къэсащ. И лэжьакIуэхэм абы жыджэру зыхуагъэхьэзырырт, епIэщIэкIырт, тепыIэжыртэкъым. Алексеи и ныбжьэгъу Володи а махуэм куэдкIэ щыгугъырт. ЩригъэкIуэкIыну рестораныр къызыхуэт щымыIэу ягъэхьэзыращ, пIалъэр къыщысами къыкIэрыху щымыIэу и чэзум псори къекIуэлIащ. Наталье и Iуэхур зэрихьэну, кIэлъыплъыну и ныбжьэгъу Елизаветэ игъэуващ. «Къедгъэблэгъахэр къызэхуэсащ, щIэдвгъадзэ», — жиIэри Елизаветэ Наталье Николаевнэ зыхуигъэзащ. «Дауэ псори къызэрырихьэлIар? Зэ умыпIащIэ! Алексей слъагъуркъым… тIэкIу дыпэплъэнщ», — жиIащ. Зыкъом дэкIауэ, иджы щIэддзэнщ щыжаIэм, удз гъэгъа зэмыфэгъу куэд зэрыт матэшхуэр яIыгъыу нэкIуIупхъуэ фIыцIэ зыIулъ щIалитIыр къыщIыхьащ. Наталье занщIэу къызэIыхьащ икIи хъумакIуэхэм ешхыдащ ахэр къызэрыщIагъэхьам щхьэкIэ. Езыгъэблагъэ тхылъ яIыгъыу дауэт къызэрыщIамыгъэхьэнур! Iэнэм щытIысхэм и кIапэмкIэ зэгъусэу щызэбгъэдэтIысхьащ щIалэхэр. Елизаветэ Фёдоровнэ Наталье ехъуэхъури, къызэхуэсахэм чэзууэ псалъэ яритын щIидзащ. НэхъыжьыIуэхэр хъуэхъуа нэужь, нэкIуIупхъуэ зыIулъ щIалитIым языхэзым псалъэ жиIэну елъэIуащ, япэщIыкIэ закъригъэцIыхуу. Къэтэджри, нэкIуIупхъуэр зыIуихащ «си цIэр Володящ» жиIэри, кIэщIу, купщIафIэу, гум дыхьэу хъуахъуэри тIысыжащ. Абы иужькIэ нэхъыжьым псалъэ ирет Володя къыбгъэдэс щIалэм.
— ПщIэ зыхуэтщI Наталье Николаевнэ! Сынохъуэхъу укъыщалъхуа махуэмкIэ, махуэ лъапIэ, махуэ угъурлы ухъу. Уи гъащIэр кIыхь тхьэм ищI, нэсауэ уцIыхубзыфIщ, ужумартщ, гу щабэ, гукъэкIыфI, гулъытэшхуэ убгъэдэлъщ, пщIэшхуэ уиIэщ. Къызыхуэтыншэ жыхуаIэм хуэдэу уопсэу. Гукъеуэншэу, уи гурылъхэр къохъулIэу, уефIакIуэ зэпыту тхьэм уигъэпсэу! Уи щхьэ закъуэщи, уэ пхуэфэщэн щхьэгъусэ къэбгъуэтыну, фи акъыл зэтехуэу фыпсэуну сынохъуэхъу. Абы къищынэмыщIауэ, хуит сыкъэщI мы саугъэтыр уэстыну.
Наталье псори Iэгу хуоуэ, щIалэр щыбгъэдыхьэкIэ зи махуэшхуэм зытригъэхьэркъым аркъудеи: «Сэ сымыцIыхухэм тыгъэ къеIысхыркъым, зи пIалъэ сымыщIэ лъэпкъи зэзгъэкIуалIэркъым, ар дауэ уигу къэкIыхха!» — губжьауэ къопсалъэ Наталье Николаевнэ. «Сэри сымыцIыху, фIыуэ сымылъагъу цIыхубз тыгъэ дахэ хуэсщIыркъым», — жеIэри нэкIуIупхъуэр зыIуех модрейм. Щысхэр къыщолъэтри Iэгу йоуэ. Наталье Николаевнэ Iэнкун хъуауэ, жиIэнур имыщIэу дият. Алексей пщэхъу-саугъэтыр Наталье и пщэм ирелъхьэ, IэплIэ тIуми зэхуащI, я нэпсхэр къекIуауэ. Къэфэным, джэгуным щIадзэ! Жэщыр хэкIуэтауэ, я нэгу фIыуэ зрагъэужьауэ хьэщIэхэр зэбгрыкIыжащ. Махуищ нэхъ дэмыкIыу Алексей, Наталье, Володя, Елизаветэ сымэ ЗАГС-м кIуэри лъэIу тхылъыр щIалъхьащ. ЗэрыжаIэжымкIэ, хэIэтыкIауэ, Налмэс къалэм и Iэтащхьэр я тхьэмадэу, эстрадэ артист цIэрыIуэхэр къахэту рестораным хьэгъуэлIыгъуэр щыдахат.
Нартан къуажэ.
