Джылахъстэнейм щытраха фильмыр утыку кърахьэ
Тэрч къалэ дэт ЩэнхабзэмкIэ уардэунэм мэкъуауэгъуэм и 7-м Iуэхугъуэ дахэ щекIуэкIащ. Куэдым яцIыху уэрэдус, уэрэджыIакIуэ Хьэтыхъу Эдуард адыгэбзэкIэ триха «Къазбэч» фильмым и лъэтеувэ абы щащIащ.
Хьэтыхъу Эдуард Режиссёр IэщIагъэм хуемыджами, кином япэу зрипщытами, Эдуард куэд щIауэ щIэхъуэпсырт адыгэбзэкIэ фильм трихыну. Уеблэмэ, и анэдэлъхубзэмкIэ япэ клип тезыхахэм ящыщщ ар.
Фильмым и сценарийр зытхари, и режиссёру щытари, ар зыгъэувари езы Хьэтыхъу Эдуардщ. Къашыргъэ КIурацэ, Дудар Аслъэн, Вэрокъуэ Валерэ сымэ я макъамэхэр щIэтщ фильмым.
Джылахъстэней щIыналъэм щэнхабзэмкIэ и лэжьакIуэхэращ кином щыджэгуар. Ингуш, Осетие Ищхъэрэ — Алание республикэхэм, Киров областым, Шэджэм псыкъелъэхэм щытрахащ ар.
— Адыгэбзэм, лъэпкъ хабзэм, фащэм я дахагъэр къызытещ фильм анэдэлъхубзэкIэ тесхыну куэд щIауэ сехъуапсэрт. Фэ зэрыфщIэщи, нэгъабэ Урысей кином и илъэсу щытащ. Абы сытригъэгушхуэщ, Тэрч районым и щIыпIэ администрацэм щэнхабзэмкIэ и къудамэм и унафэщI Накуэ Сослъэн сыбгъэдыхьэри си мурадыр жесIати, къыздиIыгъащ, уеблэмэ сытригъэгушхуащ. Илъэсрэ мазихкIэ селэжьащ абы. Кино тепхыным гугъуехьыш-хуэ пылъщ, ар абы зумыпщытауэ къыбгурыIуэркъым. Фильмым хэта артистхэми ар техынымкIэ щIэгъэкъуэн къысхуэхъуахэми фIыщIэ ин яхуэсщIыну сыхуейщ. Сэ си акъыл къызэрихькIэ, си гупсысэ къызэризагъэкIэ псори сщIащ. Хуабжьу сфIэфIу, гупсэхугъуэ къызиту селэжьащ абы. КъызэхъулIарэ къызэмыхъулIарэ еплъхэращ жызыIэфынур, ауэ цIыхухэм ягу ирихьмэ си лэжьыгъэр пщIэншэ мыхъуауэ къэслъытэнущ, — къыддогуашэ Хьэтыхъу Эдуард.
Фильмыр къызэхуэсахэм ирагъэлъагъун и пэ къихуэу утыкум къыщыпсэлъащ Тэрч щIыналъэм и щIыпIэ администрацэм щэнхабзэмкIэ и къудамэм и унафэщI Накуэ Сослъэн. Фильмым трахынымкIэ сэбэп къахуэхъуа псоми фIыщIэ яхуищIа иужь, Эдуард илъэс куэд щIауэ игъэтIыгъуэ и хъуэпсапIэр къехъулIауэ къызэрилъытэр жиIащ абы.
Фильмым щыщ пычыгъуэ
Накуэ Сослъэн — Мы фильмыр джылахъстэнейхэм кино техыным хуэтча япэ лъэбакъуэщи, тхуэмахуэн Тхьэм ищI! Дыщогугъ дяпэкIи апхуэдэ жэрдэм щхьэпэ зыщIын куэд къыфхэкIыну, — захуигъэзащ Накуэм къызэхуэсахэм.
Кином и пэщIэдзэм дызыщрихьэлIэ лIыхъужьыр езы Эдуардщ. Зи ныбжьыр хэкIуэта лIыр жэщыбгым гупсысэу здэщысым и къуэрылъху цIыкIури мыжейфу къыщIохьэри, хъыбар гъэщIэгъуэн къыжриIэжыну къолъэIу. Адэшхуэр тогушхуэри, и гъащIэм щыщ Iыхьэ абы хуеIуэтэж. «Мы Iуэхур къызэрыхъурэ куэд щIащ…» псалъэхэмкIэ къыщIедзэ лIыжьым и хъыбарым. Телевизореплъыр «дыкъызэраубыду» зи гугъу ящI Iуэхум дызэрыдрагъэхьэхыу дызэсэжа художественнэ Iэмалхэм ар ящыщми, Хьэтыхъум и деж щхьэусыгъуэ куэдым я фIыгъэкIэ пфIэфIу ухэтщ къэхъу псоми. Щхьэусыгъуэ нэхъыщхьэри абы адыгэбзэ къулей зэрыщыIурщ.
Iуэхур щекIуэкIыр Джылахъстэней щIыналъэрщ. Абы и щIыуэпсым и къабзагъымрэ и дахагъэмрэ нэIуасэ ухуищIкIэрэ, укъыдехьэх авторым. Эдуард хузэфIэкIащ щIыпIэм и дахагъэр, гъэм и зэманхэр екIуу зэрызэхъуажэр дигъэлъагъун.
Унагъуэ къызэрыгуэкIым, гуащIэрылажьэм къыхэкIа Къазбэч щIалэмрэ Бэлэтокъуэпщым ипхъу Марьянрэ зэгуакIуэри фIыуэ зэрылъэгъуащ. ЩIалэмрэ хъыджэбзымрэ зы защIыну зэгурыIуа иужь, Къазбэч пщым деж лъыхъу егъакIуэ. АрщхьэкIэ дапщэщыт пщыхэм унагъуэ къызэрыгуэкIхэр щызэрапэсу щытар? «Апхуэдэ факъырэ дэ благъэ тхуэхъунукъым», — къажреIэри, лъэпкъ къалъыхъуар игъэпудыну иужь йохьэ пщыр. А псалъэхэр фIыуэ зэрылъагъуитIым я гум щIохьэ, ауэ я насып зы хъуну гугъэ хахыжыркъым. Хъыджэбзым хурагъэхьыжыну ягъэхьэзыра пхъуантэ зэпэщыр зэтрех, и нысащIэ фащэр къыдехри, зэригъапщэу гъуджэм бгъэдоувэ, ауэ и адэм и псалъэхэр игу къызэрыкIыжу, и нэпсыр къыщIэлъэлъу хуожьэри, бостейр хыфIедзэж.
Марьян и пэшым щIэх-щIэхыурэ гъы макъ къызэрыщIэIукIым и анэшхуэм гу лъитащи, мэгузавэ. Махуэ гуэрым фызыжьыр тогушхуэри и къуэм Марьян и Iуэхум щхьэкIэ йопсалъэ, хъыджэбзым и насып зэпыбуд зэрымыхъунур жреIэ, ауэ пщым ар ауи къыфIэIуэхуркъым. «Абы теухуауэ афIэкIа фыкъызэмыпсалъэ. Сэ жысIам сытекIынукъым. Инэрокъуэпщым и къуэр къылъыхъуну хъыбар къысIэрагъэхьащи, абы естынущ. Дэ тхуэфэщэн лъэпкъщ ахэр», — жи.
Къазбэч хэкIыпIэ куэдым йогупсыс, фIыуэ илъагъур псэгъу хуащIын щхьэкIэ икIи мурад ещI Марьян и дэлъхум зыхуигъазэу я Iуэху зытетыр хуиIуэтэну. И адэ-анэм яфIэмыкъабылми, абыхэм я арэзыныгъэ къаIехри, Къазбэч и ныбжьэгъу щIалэ дэщIыгъуу, гъуэгу тохьэ.
Бэлэтокъуэпщым и унэм щынэсым джэгушхуэ ящIу ирохьэлIэ. Къазбэч и Iэр Марьян и дэлъхум хуишия щхьэкIэ, пщым и къуэм модрейр Iумпэм зэрищIыр игъэлъагъуэу, сэлам къримыхыжу и Iэр шияуэ къегъанэ. Ауэрэ щIалитIыр зэныкъуэкъум хуокIуэ, итIанэ къамэ къихакIэ зозауэ. Къазбэчрэ и ныбжьэгъумрэ яубэрэжьри, лъыпсыр къапыжу гуэным щIадзэж. Марьян къэхъуар щыхуаIуатэм, зыми къамыщIэу гуэным макIуэ, IункIыбзэр Iуехри, яубыда щIалитIыр къеутIыпщыж. Ахэр къригъэжьэжын и пэ хъыджэбзым Къазбэч къыжреIэ а махуэм я насыпым кIэ игъуэтауэ къызэрилъытэр. А псалъэхэр Къазбэч и жагъуэ хъуами, и фIэщ хуэмыщIу ежьэжащ.
ЩIалэхэр я унэ мыкIуэжу я уIэгъэхэр ягъэхъужащ. Я Iуэхухэр адэкIэ зэрыхъунур зэрагъэзахуэу мэзым щIэту макъышхуэ зэхахащ. Ар къыздиIукIымкIэ кIуэрэ плъэмэ, Бэлэтокъуэпщым осетин абрэджхэр къытеуауэ яхъунщIэну арат. Къазбэч абрэджхэм япэувщ, хигъащIэри, пщыр укIыпIэм къришащ.
ГъащIэм псори и пIэ иригъэувэжыр пэжщ. Пщыми абдежым къыщыгурыIуэжащ Къазбэч зэрекъуэншэкIар. «Зи щыуагъэ къызыгурыIуэжам игъэзэкIуэжа пэлъытэщ», — жаIэ. «Си пхъур уэращ зыхуэфащэр», — жеIэ пщыми, ар Къазбэч къритауэ фильмыр еух.
Пэжщ, сюжетыр куэдым нэIуасэу къащыхъункIи хъунщ, ауэ апхуэдэ лъагъуныгъэ хъыбархэр гъунэжми, абы и къэIуэтэкIэм, ар цIыхум зэрыбгъэдэплъхьэм, зэрызыхебгъащIэм куэд дыдэ елъытащ. «Къазбэч» кинофильмым еплъа дэтхэнэми и гурэ и щхьэрэ зэтелъу хужыIэнущ Эдуард къэIуэтэкIэ хьэлэмэт зэрищIэр. Джылахъстэней щIыналъэм щызэрахьэ хабзэ дахэр, лъэпкъ Iущыгъэхэмрэ псалъэжьхэмрэ, нэхъыжьымрэ нэхъыщIэмрэ, адэ-анэмрэ бынымрэ, щIалэм-рэ хъыджэбзымрэ яку дэлъыпхъэ зэхущытыкIэ дахэм, екIум и щапхъэщ фильмыр. Абы уэрэдрэ къафэу щIэтыр-щэ?! УмыгъэщIэгъуэн плъэкIыркъым Iуэхур къыщыхъур зэрыпасэ зэманыр уи фIэщ ящIу ар щытраха унэхэмрэ псэупIэхэмрэ езэгъыу къызэрагъуэтар. Иджыри къэс зи гугъу фхуэсщIа псори фильмым и гупсысэ нэхъыщхьэр цIыхум и деж нэзыхьэс Iэмалхэщ. ГъащIэм сыт къыщыхъуами ерыщу уи насыпым ущIэбэнын, сыт хуэдэ щытыкIэ гъащIэм уримыгъэувами зэпIэзэрыту, ихъу-илъу ущымыту Iуэхум и хэкIыпIэ нэхъыфIыр къэплъыхъуэн зэрыхуейрщ абы и купщIэр. ИтIанэ, гъащIэм захуагъэ щымыIэу жызыIэ псори щоуэ, е иджыри а захуагъэр къалъэIэсакъыми, гъащIэм зыхуагъэгусэ армыхъумэ, гъащIэ зылъэгъуам ещIэ, абы, гува-щIэхами, пхуэфащэ зэрыщыбгъуэтыжынур. Мис а гупсысэ псори щыпхышащ фильмым.
Пэжщ, Хьэтыхъу Эдуард и фильмыр ныкъусаныгъэншэкъым, ауэ а псори къыхуегъэгъу абы и IэдакъэщIэкIыр адыгэбзэкIэ зэрытрихам. Кино техынымкIэ япэ лъэбакъуэ ичами, Эдуард а лъэбакъуэр къехъулIауэ къэплъытэ хъунущ. Уеблэмэ кином и макъыр хэмыту уеплъми ар зэрыадыгэ кинор абы хэтхэм я хьэл-щэнымкIэ къыпхуэщIэнущ.
Эдуард и фильмым и лъэтеувэмкIэ ехъуэхъуащ «1КъБР» телеканалым и режиссёр нэхъыщхьэ Тхьэгъэзит Руслан, Тэрч щIыналъэм и щIыпIэ администрацэм и унафэщIым и къуэдзэ Джатэгъэжь Аслъэн сымэ. Абыхэм фильмыр ягу зэрырихьар жаIа нэужь, Эдуард нэхъыбэкIи тегушхуэну къыхуезыджэ псалъэ гуапэхэмкIэ зыхуагъэзащ.
«Iуэху пщIыр — Iуэху мэхъу», — жеIэ адыгэм. Хьэтыхъу Эдуард Iуэху ищIар къехъулIащ. Адыгэну хуейр дэни щыадыгэщ, лъэпкъым Iуэху хуэзыщIэну хуэпабгъэм — ещIэ. Лъэпкъ Iуэхум и гуащIэ, мылъку, зэман, къару къызэрымыкIуэ хэзылъхьа Эдуард ефIэкIуэну, иджыри апхуэдэ лэжьыгъэ щхьэпэхэмкIэ лъэпкъым и цIэр куэдрэ иIэтыну ди гуапэщ. «Гъуэгу махуэ!» жыдоIэ Хьэтыхъу Эдуард и япэ адыгэ фильмым.
Щомахуэ Залинэ.
Сурэтхэр Къарей Элинэ трихащ.
