Агъыржанокъуэ Саният: Узыхуэлажьэ уи лъэпкъым узэхищIыкIын нэхъ насып сыт щыIэ?!
Урысей Федерацэм и къэрал саугъэтым и лауреат, Адыгейм щIыхь зиIэ и артист, Шэшэным гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, «Ислъэмей» къэрал ансамблым и художественнэ унафэщIым и къуэдзэ Агъыржанокъуэ (Хъуажь) Саният гупым и вагъуэ пэрытхэм ящыщщ. «Ислъэмейр» илъэс 25-рэ щрикъум ирихьэлIэу Налшык концерт зэрыщатыр къэдгъэсэбэпри, ар ди хьэщIэщым къедгъэблэгъащ.
— «Ислъэмей» ансамблыр къызэрызэрагъэпэщрэ мы гъэм илъэс 25-рэ щрикъум ирихьэлIэу адыгэхэр зэуIуу щыпсэу щIыпIэ- хэм концертхэр щыттыну мурад тщIащ, — къыддогуашэ Саният. — Мейкъуапэ щыIа концертпежьэр зылъэгъуахэм ягу ирихьауэ жаIэ, абы къыкIэлъыкIуэу Къэбэрдей-Балъкъэрым дыкъэкIуащ. ИпэкIэ тта концертхэм къащхьэщыкIыу иджырейм илъэс 25-м къриубыдэу дгъэзэщIа уэрэдыжь, гъыбзэ нэхъыфIхэр, зэманым зи IэфIыр щIимыхауэ цIыхухэр яфIэфIу зэдаIуэхэр щыжытIэнущ, апхуэ- дэуи уэрэдыщIэхэмкIи дгъэгуфIэну ди мурадщ ди творчествэр зигу дыхьэ псори. Иджырейр сюжетнэу, зы гупсысэ къыхэщу зэхэдгъэуващ. Мы гъэм и жэпуэгъуэ мазэм къызэщIэзыкъуэж концерт ин Москва щыттыну тедухуащ. Къэбэрдей-Балъкъэрым иужькIэ Къэрэшей-Шэрджэсым- кIэ дыунэтIыну ди гугъэщ, къыдэхъулIэмэ, хамэ къэралхэми далъэIэсыну ди хъуэпсапIэщ.
Ансамблыр къызэрызэрагъэпэщрэ сыхэтщи, иджы хуэдэ концерт ттауэ къысхуэщIэжыркъым. Ар цIыху нэхъыбэм едгъэлъагъуну дыхуейт. Илъэс 25-м къэткIуа гъуэгуанэр цIыхум я нэгу щIэдгъэкIыным къыщымынэу, ансамблыр ипэкIэ зэрыкIуатэр, и зэ- фIэкI зэрыхигъахъуэр едгъэлъагъун мурад диIати, къыдэхъулIауэ собж. Къытхуэтхэри, фIыщIэ ящIу къэпсалъэри куэдщ, абы хуабжьу дегъэгушхуэ, узыхуэлажьэм узэхащIыкIын нэхъ насып сыт щыIэ?!
— Ансамблым ухыхьа зэрыхъуам и гугъу къытхуэпщIамэ арат.
— Ансамблыр къыщызэрагъэпэщым Адыгэ Республикэм щыщу вокальнэ къудамэм щIэсхэр зэхуашэсыжырти, сэри къызэджащ. Краснодар дэт ЩэнхабзэмкIэ институтыр къыщызух гъэрат ар. Практикэм сыкъэкIуэжри мазитху-кIэ гупым сахэтащ. Гъатхэпэм и 16-м ансамблым и япэ концертыр щигъэлъэгъуам еджапIэм сыкъикIыжри, сыхэтауэ щытащ. ЕтIуанэ концертыр гъатхэпэм и 24-м «Кабардинка» къэрал академическэ ансамблым и гъусэу ттащ.
А зэманым ансамблым уэрэджыIакIуэу хэтар тху къудейщ. Иджы, Тхьэм и фIыщIэкIэ, цIыху пщыкIутху дохъу. Хуабжьу сыщогуфIыкI ныбжьыщIэхэр къытхыхьэну хуейуэ къызэрыдэкIуалIэр. Дунейр чэзущ, дэри ансамблым дыщыхэкIыжын хуей зэман къэхъунщ. НыбжьыщIэхэращ ансамблыр зыгъэпсэунур. Абы хэтыну хуейр хъыджэбзхэм я закъуэкъым, щIалэхэми апхуэдэ жэрдэм дахэ ящI. ИпэкIэ щIалитI фIэкI къытхэмытамэ, иджы ахэри тху хъуащ.
— Илъэс 25-рэ фыщрикъум къефхьэжьа Iуэху дахэм къищынэмыщIауэ, нэгъуэщI мурад, проект гъэщIэгъуэн фиIэ?
— Проектхэр ди бэщ. «Кабардин-ка»-м и гъусэу концерт зэрыттам ещхьу, шоу-программэхэр сюжетнэу тщIыну дыхуейт, ауэ абы тедгъэкIуэдэн мылъку дызэримыIэм делъахъэ. «Ислъэмейр» дэнэ къэра-ли утемыукIытыхьу щыбгъэлъагъуэ хъуну ансамблхэм ящыщщ. Ар сэ абы сызэрыхэтым щхьэкIэ жысIэркъым. Зы адыгэ щIэмысу хамэ къэралхэм зыкъыщыщыдгъэлъэгъуа къытхуихуащ. Польшэм ди диск яшэри ирагъэплъати, ягу ирихьри, драгъэблэгъауэ щытащ. Уеблэмэ, лыхьхэм къыщыдблэкI-кIэ, дзапэ уэрэду адыгэ макъамэ кърашу къэнат. ЕтIуанэу, илъэсищ дэкIауэ, тедгъэзэжати, итIани ди цIэхэр ящIэжырт. ГъэщIэгъуэныр пщIэрэ, «АдыгэбзэкIэ сценэм фыщыпсалъэ», — жаIэурэ къыдэ-лъэIурт ахэр. «КъывгурыIуэну?» — дгъэщIагъуэу деупщIыжмэ: «Дыхуейкъым дэ ар къыдгурыIуэ- ну, бзэм и дахагъымрэ и IукIэмрэ зэхэдывгъэх закъуэ», — къыджаIэ- жырт. Абы уимыгъэгушхуэнкIэ Iэмал иIэтэкъым. Дезыгъэблэгъахэм пенсэм тIысыжыху симфоние оркестрым щылэжьауэ, хэгъуэгу куэдым зи пщIэр щылъагэ, скрип- кэ Iэмэпсымэм Iэзэу еуэ музыкант цIэрыIуэ яхэтт. «Ислъэмейм» и пшынэ гъэбзэрэбзэкIэм хуэдэ зэи срихьэлIакъым», — къытхужиIауэ щытащ абы. Ар ди дежкIэ пщIэ лъагэщ. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, мылъку зыщI хьэрычэтыщIэ щIалэхэм адыгэ Iуэхум я ахъшэ халъхьэну хуейкъым. Хэзылъхьэну хуейхэм якъуэлъ щыIэкъым. А ахъшэр бэгъуауэ къазэрыхэхъуэжы-нур, а Iуэхуми бизнес ирипщI зэрыхъунур абыхэм къагурыдгъэIуэфыркъым.
— ЗэрыжыпIащи, щIыпIэ куэдым ансамблым зыкъыщигъэлъэгъуащ, уэ нэхъ уигу къинэжауэ дэнэ фыщыIа?
— Псом нэхъыбэрэ Тыркум дыщыIащ, апхуэдэу Израилым, Иорданием, Инджылызым, Польшэм, Италием, Алыджым, нэгъуэщIхэ- ми дыщыхьэщIащ. Алыджым дыздэщыIа Родос хытIыгум и Iэтащхьэм зыкъытщимыгъэнщIу дыкъэкIуэжауэ щытащ. Алыджхэм я щэнхабзэр хуабжьу фIыуэ ялъагъу, пщIэ хуащI. Езым я бзэкIэ къищынэмыщIа, хамэ къэралыбзэкIэ уэрэд къыщеуэу зы машини дэттэ-къыми, сехъуапсэрт. Абыхэм я трактирхэм уэрэд едэIуэн, загъэпсэхун щхьэкIэ цIыхухэр уэру пщыхьэшхьэ къэс щызэхуос. УэрэджыIакIуэхэм уэрэдыр къыхадзэрти пэшым щIэсу хъуар дежьут, абы укIэлъыплъыну зыкIэ хъуэпсэгъуэти, абы и IуэхукIэ щапхъэ ятепхыну уасэ иIэтэкъым. Апхуэдэ лъэпкъым дэ дафIэгъэщIэгъуэну дыщрагъэблагъэм, хуабжьу дигу хагъэхъуащ. Къалэм и унафэщIым и шхапIэм пщыхьэщ-хьэ къэс дыщигъэхьэщIэрти, лъэпкъым и тхыдэм, и хабзэм, и хъыбарыжьхэм къыщIэупщIэу, зэхихыр игъэщIагъуэу къыдбгъэдэст. Ди концерт тыгъуэр къыщысым, тIысырти, сабыру къыдэплъырт. Адыгэлъ щIэмыту апхуэдизу адыгэ макъамэр зыхэзыщIэ срихьэлIауэ сщIэжыркъым. Апхуэдэ къалэхэм концерт щхьэхуэ щыптыну уасэ иIэкъым.
Набережные Челны щыщ тэтэр щIалэ ди щIыпIэм къэкIуауэ «Ислъэмейм» и концертым зэ еплъати, кIуэжри дригъэблэгъауэ щытащ. ЯпэщIыкIэ билетыр залымыгъэкIэ и цIыхугъэхэм ярищэ- ри, къигъэкIуащ. Концертыр зэфIэкIа иужь щIалэм фIыщIэ мыуххэр къыхуащIауэ къытхуиIуэтэжат. ЕтIуанэу тедгъэзэжа иужь, пэ- шым щIэхуэр къызэхуэсат, иджы езым я фIэфIыныгъэкIэ.
— «Кабардинка» ансамблым фазэрыдэлажьэм и гугъу къытхуэщIыт.
— «Кабардинка»-мрэ дэрэ зэгъу-сэу концертхэр дот, зыр адрейм дыдэIэпыкъужу дыкъызэдокIуэкI. Налшык щытта концертымкIи зыкъытщIагъэкъуащ.
— ЩIыкIэкIи плъыфэкIи фэкIупс утыкум фызэрит фащэхэр фхуэ-зыдыр, абыхэм я щIыкIэр къызэрывгупсысыр сфIэгъэщIэгъуэнщ.
— Адыгэ фащэхэр зыд ателье хэ-хам ди щыгъынхэр щытхуагъэхьэзыр. Пэжщ, щIэ гуэрхэр хэтлъхьэну яужь дитщ, ауэ адыгэ фащэм и щIыкIэм дызэрыхэмыIэбэным, абы и къупхъэр къы- зэрызэтеднэным дыхущIокъу.
— Илъэс бжыгъэ дахэ ирикъу ансамблым и уэрэдыщIэхэмкIэ иджыри куэдрэ лъэпкъыр игъэгуфIэу, и ехъулIэныгъэмрэ и пщIэмрэ хэхъуэ зэпыту екIуэкIыну ди гуапэщ.
Епсэлъар Щомахуэ Залинэщ.
