ЩIэщыгъуэ икIи удэзыхьэх
«Кавказ джэгухэр-2013» фестивалыр жэпуэгъуэм и 7-м Псыхуабэ (Пятигорск) щекIуэкIащ.
Хлопонин Александр и псалъэ. Iуэхугъуэ щхьэпэм и япэрей зэхуэсыр Къэрэшей-Шэрджэсым адыгэхэр нэхъыбэу щыпсэу Хьэбэз куейм 2010 гъэм щекIуэкIауэ щытащ. КъыкIэлъыкIуэ илъэсым «Кавказ джэгухэр» Черкесск щагъэлъэгъуащ. Ещанэрей зэхуэсыр нэгъабэ здыщекIуэкIам псори дыщыгъуазэщ: ар ди республикэм и къалащхьэ Налшыкщ.
Гу лъывэдгъэтэну дыхуейт, зи гугъу тщIы фестивалыр къызэрырахьэжьэрэ зэман куэд дэмыкIами, абы и лъэр быдэу зэрыувам. Шэч хэмылъу, Кавказ Ищхъэрэм ис лъэпкъхэм я зэхуаку дэлъ щэнхабзэ-спорт зэпыщIэныгъэхэм зэрызаужьым ар и нэщэнэщ.
Фестивалым хэтын мурад зиIэу, Псыхуабэ дэт стадионышхуэм къекIуэлIа хьэщIэхэмрэ бысымхэмрэ пщэдджыжьым жьыуэ зыкъаужьащ. Ставрополь крайм мыпхуэдэ зэхуэсышхуэ япэу зэрыщекIуэкIыр къэплъытэмэ, абы и лэжьыгъэр мамыру, зэпIэзэрыту къызэгъэпэщыным хуэунэтIауэ бысымхэм ялэжьар мащIэкъым. Хабзэхъумэ IэнатIэм Iутхэм ирагъэувэкIа щIэзыпщытыкI дэкIыпIэхэр къызэднэкIа яужь, дэ япэу гу зылъыттахэм ящыщщ стадион ихьэпIэм и бгъуитIымкIи ирагъэувэкIа ухуэныгъэ телъыджэхэр. Ахэр Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм хиубыдэ хэгъуэгухэм ис цIыхухэм щэнхабзэ и лъэныкъуэкIэ я щыIэкIэ-псэукIэр къыщагъэлъагъуэ утыкухэрт. Дэ, дауи, псом япэу гу зылъыттар абыхэм уардэу къахэбжьыфIыкI Къэбэрдей-Балъкъэрым и пщIантIэращ. Абы дэ дыщыдыхьар иужькIэщ, сыту жыпIэмэ, япэ щIыкIэ къытпэщылът зэхьэзэхуэм и щIэдзэгъуэмрэ гуфIэгъуэ зэхыхьэмрэ зэрекIуэкIам дыкIэлъыплъыну.
Ди щIалэ къарууфIэхэр. Къэбэрдей-Балъкъэрым икIа журналистхэм хуабжьу ди гуапэ хъуащ фестивалым щIидзэн ипэ къихуэу, Псыхуабэ дэт стадионым ди лъэпкъ макъамэхэмрэ уэрэдхэмрэ увыIэгъуэ ямыIэу зэрыщыIуар. Абыхэм къахэщхьэхукIыу макъамэ укъуэдия лъэщ къэIуащ. АбыкIэ стадионым исхэм къыдгурагъэIуащ махуэшхуэм иращIэкI гуфIэгъуэ теплъэгъуэхэм зэрыщIидзэр. Хужьрэ плъыжькIэ зэщыхуэпыкIауэ, нэщхъыфIагъэр я нэгу къищу, утыкум къихьа сабийхэр дгъэщIэгъуэну дыхунэсатэкъым, абы иужькIэ ныбжьыщIэ нэхъыбэж стадионым къыщихутам. КуэдыкIейуэ къэунэхуащ щхъуэкIэплъыкIэ фащэхэр зэщIэпщIыпщIэжу къызыщылыдыкI пщащэхэмрэ щауэхэмрэ. Абыхэм яхэтт псысэ телъыджэм къыхэкIа псэущхьэ теплъэкIэ хуэпахэри.
Махуэр уфауэ, щIыIэбжьу щытами, зэхыхьэшхуэм къекIуэлIа псоми я нэфIэгуфIагъэм кIуэ пэтми нэхъ зэрызиужьым гу лъыптэрт. Зыр адрейм яужь иту стадионым къихьащ Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм хиубыдэ хэгъуэгухэм щызэхэт къэфакIуэ-уэрэджыIакIуэ ансамблхэр: япэ щIыкIэ Ставрополь крайм уэрэдымрэ къафэмкIэ и къэзакъ ансамблыр, абы кIэлъыкIуэу Ингушым къикIахэр, ещанэу дэнэ щIыпIи куэд щIауэ къыщацIыху «Кабардинка» ансамбль цIэрыIуэр. Псом я лейуэ, дыдейхэм ягъэзэщIа къафэ теплъэгъуэр удэзыхьэхт, уи гур хэзыгъахъуэт. Ди артистхэм апхуэдизкIэ уардэу утыкум зыщагъазэти, «ярэби, ди мылъэпкъэгъухэми абы гу лъамытэу пIэрэ?!» яхужыпIэрт.
«Кабардинка» къэрал академическэ ансамблыр къофэ. Махуэшхуэм зэрыщIидзэм и щыхьэту, «Кавказ джэгухэм» я бэракъыр, абы иужькIэ республикэхэм я ныпхэмрэ гербхэмрэ утыкум кърахьащ. ФIэхъус гуапэкIэ къызэхуэсахэм зыхуагъэзащ УФ-м и Президентым и уполномоченнэ лIыкIуэу Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм щыIэ Хлопонин Александр, спортымкIэ и министрым и къуэдзэ Щербаков Сергей, Ставрополь крайм и губернаторым и къалэнхэр зыгъэзащIэ Владимиров Владимир сымэ.
— Мыпхуэдэ зэхыхьэм и мыхьэнэр хуабжьу инщ, — жиIащ япэу къэпсэлъа Щербаков Сергей. — Абы, япэ дыдэрауэ, щIыналъэм хиубыдэ хэгъуэгухэм щыпсэу лъэпкъхэм щэнхабзэ и лъэныкъуэкIэ я зэфIэкIми, абыхэм спортым хуаIэ фIылъагъуныгъэми зрегъэужь. Ар, дауи, гъащIэм къыхыхьэ зэхъуэкIыныгъэфIхэм ящыщщ.
Кавказыр мамырыгъэмрэ зэныбжьэгъугъэмрэ я щIыналъэу зэрыщытым и щыхьэтщ, иужьрей зэманым щIэх-щIэхыурэ КИФЩI-м къыщызэрагъэпэщ фестивалхэр.
— Нобэ хуэдэ махуэ щIыIэм мы щIыпIэм къекIуэлIа хьэщIэхэм фIыщIэ ин яхуэфащэщ, — жиIащ абы теухуауэ Хлопонин Александр. — Ставрополь крайм щыпсэухэмрэ Псыхуабэ дэс цIыхухэмрэ зэрытевгъэум, зэрывгъэгушхуэм и мызакъуэу, шэч хэмылъу, мыхьэнэшхуэ иIэщ Кавказым ис лъэпкъхэм щэнхабзэ-спорт и лъэныкъуэкIэ дахагъэу ябгъэдэлъым щыщ теплъэгъуэхэр нобэ абыхэм зэралъагъунуми.
СпортымкIэ зэхьэзэхуэхэм щIадзащ. Зэрызэпеуа лIэужьыгъуи 10-м ящыщу 3-мкIэ — кIапсэ дэпщеинымкIэ, хьэлъэ къэIэтынымкIэ, тIэунейрэ лъэнымкIэ — Къэбэрдей-Балъкъэрым и спортсменхэм ещанэ увыпIэр къахьащ.
Хуабжьу удэзыхьэхт икIи нэгузыужьт кIапсэ зэпекъумкIэ екIуэкIа зэхьэзэхуэр. Стадионым иса цIыхухэм яхэбгъуэтэну къыщIэкIынтэкъым абы хуэгущIыIа. Япэ щIыкIэ Дагъыстэнымрэ Шэшэнымрэ щыщ лIы пIащэхэр зэпекъуащ. Абы шэшэнхэр щытекIуащ. КIэлъыкIуэу, Къэбэрдей-Балъкъэрымрэ Ингушымрэ къикIахэр зэпэщIэувати, дыдейхэр нэхъыфIащ. Ставрополь краймрэ Осетие Ищхъэрэ-Аланиемрэ я зэхьэзэхуэр хэгъэрейхэм нэхъ къайхъулIащ. ЕплIанэ ихьэгъуэм ди республикэмрэ Къэрэшей-Шэрджэсымрэ щызэрихьэлIащ. Абы Къэбэрдей-Балъкъэрым икIа гупыр щытекIуащ. КъыкIэлъыкIуэ зэпекъум шэшэнхэр Ставрополь крайм и командэм щефIэкIащ. Иужьрейм фестивалым щынэхъ лъэщ командитIыр щызэрихьэлIащ: Шэшэным къикIа лIы домбей лъагэшхуэхэм яIущIащ ди республикэм икIа щIалэ бланэхэр. ЯхузэфIэкI къамыгъанэу еныкъуэкъуа щхьэкIэ, хьэлъагъкIэ къашэчыр куэдкIэ зэрынэхъыбэм къыхэкIыу, щIалэхэр я хьэрхуэрэгъухэм япэлъэщакъым.
Къэбэрдей-Балъкъэрым щыщ Къущхьэ Артур япэ увыпIэр къыщихьащ цIыхухъухэм шабзэ гъэуэнымкIэ ирагъэкIуэкIа зэхьэзэхуэм. Ар ехъулIэныгъэ инщ.
Къыхэгъэщыпхъэщ, зэпеуэхэм къадэкIуэу, пщIантIэ гъэлъэгъуапIэхэри зэрызэхэтар. Хьэлэмэтт абыхэм удыхьэу зыщыпплъыхьынри, къыдэIукI макъамэ гуакIуэхэм уащIэдэIунри. ДэнэкIи щIалэгъуалэр щыкуэдт. НэхъыжьыIуэхэри, уеблэмэ зи ныбжь хэкIуэтахэри щымащIэтэкъым а пщIантIэхэм. Къэбэрдей-Балъкъэрым и хэщIапIэм а махуэм цIыху куэд щыпэкIуащ. Абы къыщызэрагъэпэща джэгушхуэм зыкъыщызыгъэлъэгъуа щIалэгъуалэм утыкур ягъэбжьыфIащ.
Псыхуабэ щыIэ стадионым и пэ къит парк ихьэпIэми къыщызэIуахат концерт гъэлъэгъуапIэ. Чэзу къалъысым теухуауэ, абдежым республикэ псоми икIа артистхэм уэрэд щыжаIащ, къафэ щагъэзэщIащ, Мэзкуу къалэ дэт лъакъуэрыгъажэмкIэ клубым хэт ныбжьыщIэхэм «гъущIышыр» зэрахуэгъэIурыщIэм утым щызэхуэса цIыхухэр Iуагъэплъащ.
«Кавказ джэгухэр-2013» фестивалыр зэрызэхуащIыжым теухуа пшыхь паркым ит концерт гъэлъэгъуапIэм а пщыхьэщхьэм щекIуэкIащ. Абы и пэщIэдзэм, езыр зыхэт «Сочэ-2014» олимп комитетым къыбгъэдэкIыу, Хамицаев Къазбэч Псыхуабэ щызэхуэса зэхыхьэм зи командэ къезышэлIа хэгъуэгу псоми я делегацэхэм дипломхэмрэ тыгъэ лъапIэхэмрэ яритащ .
ИужькIэ ирагъэкIуэкIа концертри хуабжьу удэзыхьэхыу икIи щIэщыгъуэу къызэрагъэпэщат. Абы Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм хиубыдэ хэгъуэгу псоми я художественнэ коллективхэм зыкъыщагъэлъэгъуащ.
Жэщым фIыуэ хэкIуэтауэщ цIыху мини 2-м нэблагъэ зыщIэса пэшышхуэм щекIуэкIа гуфIэгъуэ концертыр щиухар. Псыхуабэ щызэхэта Кавказ джэгухэм щытекIуа командэхэм я цIэ къыщраIуари абы щыгъуэращ. ТекIуэныгъэр Шэшэн Республикэм хуагъэфэщащ. АдэкIэ къыкIэлъокIуэ Дагъыстэнымрэ Къэбэрдей-Балъкъэрымрэ.
КЪУМАХУЭ Аслъэн.
Сурэтхэр Каюдин Евгений трихащ.
