Адыгэ-абазэ кхъухьыжьыр щIэрыщIэу яухуэжащ
Зы лъэпкъышхуэм и къудамитIу къалъытэ адыгэхэмрэ абазэхэмрэ я тхыдэм къыхощ пасэ зэманым псэуа зэлъэпкъэгъухэм хым узэрытетыф кхъухьхэр Iэзэу ящIу зэрыщытар.
Илъэс 200 ипэкIэ адыгэ-абазэхэм яIащ хым зэрыщызауэ кхъухь псынщIэхэр. Абхъаз республикэм щыIэ «Апсны» этнопаркым апхуэдэ зы щIэрыщIэу зэригъэпэщыжауэ, иджыблагъэ Рицэ гуэлым триутIыпщхьэну зегъэхьэзыр.
Кхъухьым и теплъэр зэфIигъэувэжыну къалэн зыщызыщIыжар абхъаз сурэтыщI Джапуа БетIалт. Чертёжхэм яужь ихьэн ипэкIэ, щIалэр урысхэм, тыркухэм я тхыдэ лэжьыгъэхэм, сурэтыжьхэм, щIэныгъэлI тхыгъэхэм куэдрэ яхэплъащ. Абы и нэгум къызэрыщIэувам тету иджыблагъэ Петрозаводск щащIа кхъухьыр шыщхьэуIум и 5-м Абхъаз щIыналъэм нашэсыжащ. Ауэ абы ипэкIэ, шыщхьэуIум и 4-м, къэмэрыр (арат апхуэдэ кхъухьхэм зэреджэу щытар) КъуэкIыпIэ музейм Адыгэ республикэм щиIэ къудамэу Мейкъуапэ дэтым щIагъэувэри, цIыхухэм ирагъэлъэгъуащ.
Iуэху дахэм къыпэджащ Адыгэ республикэм и Iэтащхьэ КъумпIыл Мурати. «Адыгэ-абазэхэм я тхыдэм псэ къыIукIэжа хуэдэщ, мы кхъухьым ущеплъкIэ. Абы икIи Iэмал къыдет ди япэ итахэм ябгъэдэлъа зэфIэкIым и лъагагъыр зыхэтщIэну», — щетх адыгей лIыщхьэм и инстаграм напэкIуэцIым.
«Нобэ дыкъызрихьэлIар тхыдэм къыхэнэну зыхуэфащэ Iуэхушхуэщ, — жеIэ Мейкъуапэ щекIуэкI гъэлъэгъуэныгъэм хэта, КъБР-м Гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ и институтым и щIэныгъэрылажьэ нэхъыщхьэ Мэрзей Аслъэнбэч. — Мы кхъухьым адыгэ кхъухькIи абазэ кхъухькIи уеджэ хъунущ. Абы и хъыбарым алыдж-урымхэм я зэманым щыщIэдзауэ ущрохьэлIэ тхыдэ лэжьыгъэхэм».
ЩIэныгъэлIым зэрыжиIэмкIэ, абхъаз сурэтыщI Джапуа БетIал илъэс тIощI хъуауэ щIэхъуэпсырт ар зэфIигъэувэжыну. Иджы и мурадым IэкIэ теIэбащ. «Мы Iуэхум и фIыгъэкIэ адыгэхэмрэ абхъаз-абазэхэмрэ зэрыубыдыж къудейкъым, — жеIэ Аслъэнбэч. — Кхъухьым кIуэдыжыпэным нэса лъэпкъыжьым и хъугъуэфIыгъуэ къигъэщIэрэщIэжащ. Адыгэ-абхъазхэм хытет хъунщIакIуэхэр (пиратхэр) зэрыса кхъухь лIэужьыгъуэ зэраIэр псоми ящIэ. Ауэ хы щIыIум мылъку къыщаугъуейуэ тета псоми хъунщIакIуэкIэ уеджэныр къезэгъыркъым. Кхъухьыпщхэм зызрапщыту щытар езыхэм я хэгъэгухэм къебий къэралхэм я кхъухьхэрт».
Къэмэрым метр 14, 5-рэ и кIыхьагъщ, метри 2,5-рэ и бгъуагъщ. Абы дыщIыгъущ белхьэкхъуафэу 14, и мачтэм метриплI и лъагагъщ, мотор хэтщ. Езыр уэздыгъеймрэ жыгеймрэ къыхэщIыкIащ, зы сыхьэтым къриубыдэу километр 12 — 14 псынщIагъ зэпичыфынущ. Абы зэуэ итIысхьэ хъунущ цIыху 50-м нэс.
Чэрим Марианнэ.
