Утыкум лъапэкIэ йохьэри, напэкIэ къокIыж
Уэшхыр и чэзум къешхмэ, къэкIыгъэм и дежкIэ сэбэпщ, нэхъыжьхэм и зэману жаIа псалъэр ущызымыгъауэ хущхъуэ нэсщ. Хабзэ зыхэлъ, анэдэлъхубзэр зыIурылъ, акъыл жан зиIэ, IэпэIэсэ пщащэхэм я зэпеуэу мы мазэм и пэщIэдзэм Адыгэ Республикэм щрагъэкIуэкIам Iуэхугъуэ зыбжанэ къызэщIеубыдэ, абы и къызэгъэпэщакIуэхэм ягу къэмыкIыхха къалэн куэди къэблагъэ зэманым игъэзэщIэнущ.
ЗЭМАНЫМ декIур лIыфIщ», жиIэкъэ адыгэм — абы дыкъызыхуриджэращи, гъащIэм къыдежьэ хабзэщIэхэм дыхэзагъэрэ ди къуэпсыр дымыгъэкIуэду ди хабзэрэ лъэпкъыщхьэрэ зэрытхъумэжын яужь дитыпхъэщ дэтхэнэри. «Адыгэ пщащэ» зыфIаща зэпеуэм и хъыбарыр зэрызэбгрыкIыу, адыгэлъ ящIэту, ауэ лъэпкъ Iуэхум гууз-лыуз хузимыIэ тхьэIухуд куэдым гукъыдэж ящIат абы хэтыну, ауэ апхуэдэхэр щызыхамыгъэхьэ зэIущIэм Iэмал хуагъуэтакъым.
Мыбдежым къыхэгъэщыпхъэщ лъэпкъ зэхыхьэшхуэр егъэкIуэкIыныр жэрдэм зыщIахэм, абы пыщIа Iуэху мытыншхэр зэфIэзыха псоми фIыщIэ хэха зэрахуэфащэр. Лъэпкъым и гъуо пэлъытэ хъуа макъ лъэщым дуней псом щикъухьа ди лъэпкъэгъухэм ящыщ пщащэ куэд къызэхуишэсащ. Ахэр я теплъэкIи, фащэкIи, зыгъэхьэзырыкIэкIи зым зыр ефIэкIырт, щIыкIафIэ защIэт, къызыхэкIа лIакъуэр, къэзыгъэкIуахэр зэрамыгъэщIэхъуным дэтхэнэри яужь итт. Адыгэ фащэр зи пкъым хуэфIыпс, пыIэ екIур уардэу зыщхьэрыгъ пщащэ 21-м уаIуплъа иужь, Адыгэ бзылъхугъэм хужаIахэр, хуаусахэр, къэгупсыса лъэпкъ хэмыту зэрыпэжыр иджыри зэ хьэкъ пщащIыжырт. Ди цIыхубзхэм, сыт ныбжьым имытами, купкъ быдэ, щэн дахэ зэрахэлъыр, хьэл, теплъэ зэкIужыр лъым хэту ижь-ижьыж лъандэрэ къазэрыдекIуэкIыр зыхэпщIэрт.
ГъащIэм набдзэгубдзаплъэу кIэлъыплъ бзылъхугъэ, шыпхъу кIэщIущ, анэ гумащIэ, щхьэгъусэ губзыгъэ, гъуэгум я нэхъыфIыр уэзыгъэлъагъу анэшхуэ — апхуэдэущ ди цIыхубзхэр дунейм зэрахэIуар. Унагъуэм илъ зэгурыIуэр, пщIэр, хабзэр, жьэгум и хъумэныр ноби и пщэ къыдохуэ дэтхэнэ цIыхубзми. А псори нобэрей пщащэхэм я къару къызэрихьым укIэлъыплъыну гъэщIэгъуэнт.
Дахагъэм, акъылыфIагъым, щэныфIагъым гъуни пщалъи зэрамыIэр щынаIуэт мы зэIущIэм, ауэ мыпхуэдэхэм деж лъэпкъым и бынхэр зыр адрейм еныкъуэкъужу, зэпэщIэувэжу къызыщыхъуни щыIэщ. Хьэуэ, Iуэхур зэрыщытыр нэгъуэщIущ — зэфIэкI гуэрхэр зимыIэ къытхэткъыми, дэтхэнэми ахэр къыщигъэнаIуэ, адыгэ бзылъхугъэм и дахагъэр, и фIагъыр щагъэлъапIэ зэIущIэу арат мыр.
ЖЭПУЭГЪУЭМ и 1-м бысымхэр къытпежьэу драгъэблэгъа иужь, къытпэщылъ къалэнхэр зэрымытыншыр ящIэрти, щхьэж и пIэ драгъэзагъэри зыдагъэгъэпсэхуащ. КъыкIэлъыкIуэ махуэм кIэху къищIа къудейуэ щIэддзэри, утыку дызэрихьэнум зыхуэдгъэхьэзыращ: сценэм итыным, псэлъэным, цIыху гупышхуэм я пащхьэм екIуу зыкъыщыбгъэлъэгъуэным хэлъ щэхухэмкIэ къыддэгуэшащ Лъэпкъ щэнхабзэмкIэ IуэхущIапIэм и унафэщI, режиссёр цIэрыIуэ Кул Iэмырбий. ПцIыр сыткIэ щхьэпэ, пщащэхэм яхэтт утыкум япэу ихьэхэри, абы есэжахэри икIи ахэр псори екIуу къэпщытакIуэхэм я пащхьэ къипшэныр къалэн цIыкIутэкъым. Узэгугъур къогугъуж, жаIэкъэ — етIуанэ махуэм зэпеуэр дахэу, Iэтауэ къызэIуахащ. Пэжщ, мыпхуэдэ зэхыхьэшхуэ япэу къызэрызэрагъэпэщыр ара е нэгъуэщI щхьэусыгъуэхэм къыхэкIа, сытми Iуэхум зэфIэмыхьэныгъэ гуэрхэри хэлъащ. Гукъанэ сщIыуэ къащыхъуну сыхуейкъым, ауэ абыхэм я гугъуи мащIэу сщIынут, дяпэкIэ апхуэдэ къэмыхъун щхьэкIэ гу лъезгъэтэжыну сыхуейуэ.
Гукъеуэмрэ зэрызехьэмрэ куэд щыхъуами, хъыджэбзхэм я утыку ихьэгъуэм мащIэу зыхуей хуэмызахэр щыIами, «Налмэс» къэфакIуэ гупым хэт щIалэхэм утыкум дахэу драшэри, пэшым къыщызэхуэсахэм драгъэцIыхуащ. «Утыкум лъапэкIэ йохьэри, напэкIэ къокIыж», — щыкIэрахъуэрт си щхьэм. Узыхэт зэпеуэм, уи мызакъуэу, лъэпкъым и дежкIи мыхьэнэшхуэ зэриIэр зыхэпщIэрти, адыгэм и цIэр фIыкIэ бгъэIуным уи пщэ къалэнышхуэ къызэрыдилъхьэр зыхыумыщIэни, пхузэфIэкIыр къэбгъэлъэгъуэну къэбгъэгугъахэм уемыгупсысыни плъэкIыртэкъым. А псори яхузэхыхьэжауэ, пщащэ псори пIейтейрт. Си щхьэкIэ, япэу хъуэхъу жысIэну сыкъихьэху сыгузэващ. ИтIанэ си псалъэм и мыхьэнэр дэтхэнэм дежи нэсхьэсыну сыхущIэкъуу, тIэу узэрамыгъэпсэум ещхьу, апхуэдэ Iэмал афIэкIа сызэримыIэжынур фIыуэ зыхэсщIэрти, схузэфIэкIыр къэзгъэнэIуащ. Пэжщ, сызыгъэгузавэ гуэрхэри гу лъынтхуэм къыщеIэ, си макъыр нэхъри щабэ щысфIэхъу къэхъурт, ауэ ар пэшым щIэс нэхъыжьхэм яхуэсщI пщIэм къыхэкIыу зэрыщытым сегупсысурэ, сызыщIыхуэмыарэзыжхэр зыщхьэщызгъэкIырт. Сценэ къуагъым гузавэу къуэтыр зэпеуэм хэтхэм я закъуэтэкъым — нэхъыбэм я адэ-анэхэр, благъэ-Iыхьлыхэр къызэхуэсати, дэтхэнэми я щхьэ Iуэху зэрыдагъэкIыжын зэрахуэрт. Хьилагъэ тIэкIу халъхьэми, зымащIэкIэ нэхъ мыхъуми япэ ищыну зи мурад гуэрхэри къахэкIащ абыхэм, ауэ бзаджагъэр къызыпкърыкIым зэран хуэхъуж хабзэщ… Бзылъхугъэр гумащIэщ, гущкIэщIщ, абы къыхэкIыуи гуфIэ макъым нэхърэ сценэ къуагъым нэпсу щытлъэгъуар нэхъыбэщ жысIэмэ, сыщыуэнукъым, ауэ дэтхэнэми зэрыхузэфIэкIкIэ зиIыгъащ.
Зэпеуэр зэрекIуэкIым лъэныкъуэкIэ къыщыту къеплъа зыгуэрхэм жаIэрт: «Фыкъызэрыпсэлъэнур, жыфIэнухэр хьэзыру фIыгъыу утыкум фыщихьэкIэ, фыщIэгузэвэн щыIэкъым. ИтIанэ ар сыт хуэдэ зэпеуэ, къэхъуну псоми фыщыгъуазэмэ! Фызыпэмыплъа гуэрхэри къыхыхьэн хуейщ-тIэ Iуэхум». Абыхэм: «Хуэмызэ лIыфIщ», — яжепIэ хъунут. Япэрауэ, ищхьэкIэ зэрыщыжысIащи, зэпеуэм хамэ къэрал къикIахэри хэтыну Iэмал яIащ. Хэкурысхэм ди анэдэлъхубзэр, ди псалъэжьхэмрэ псалъэ Iущхэмрэ шэрыуэу тIурылъ, ди хабзэр зетхьэ щхьэкIэ, хамэщIыр псэупIэ зыхуэхъуахэм а псор ямыщIэжми емыкIутэкъым икIи ахэр ямыгъэукIытэным, утыку кърамынэным, я гур ирамыудыным емыгупсысу къэнакъым зэпеуэр къызэзыгъэпэщахэр. ЕтIуанэрауэ, гукIэ зэбгъэщIауэ къыпIурылъэлъу жыпIэмрэ гумрэ псэмрэ къабгъэдэкIыу къыупсэлъымрэ зэи зэхэгъуэщэнукъым. Абыхэми, дауи, гу лъатащ зэпеуэм и къэпщытакIуэ гупым хэтхэм.
Жюрим хэтхэмрэ «Гран-при» зыхуагъэфэща Кукэнэ Беллэрэ (Москва).
Къэбэрдейм сыкъихьэжа иужь, зэпеуэр зэрекIуэкIар Iэджэрэ си щхьэм щызгъэкIэрэхъуэжащи, сигу къеуэжахэм ящыщщ абы кърихьэлIа пщащэхэр нэхъ гъунэгъуу дызэрыцIыхуну, дызэпсэлъылIэну, зэпеуэм емыхьэлIа гуэрхэмкIэ дызыщIэупщIэну Iэмал дызэримыIар. Абыхэми егупсысын хуеяуэ къызолъытэ зэпеуэм и къызэгъэпэщакIуэхэр.
ПЩIЫХЬЭПIЭ дахэм хуэдэу екIуэкIа зэпеуэм и хъыбарыр жыжьэ нэIусащ — абы зэпиупщIар псиблкъым. Быдэу си фIэщ мэхъу илъэситI къэс зэ ирагъэкIуэкIыну зэпеуэм и джэрпэджэжыр адыгэ щIэблэм зэралъэIэсынур, лъэпкъым и гъащIэм къыпызыщэн щIалэхэмрэ пщащэхэмрэ абыхэм къазэрыхэкIынур. Жыгым къыпыкIэ и уасэщ, лъэпкъым и уасэр и бынщ.
ЩОМАХУЭ Залинэ.
