Мыхьэнэшхуэ зиIэу къалъытэ
Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм мэкъуауэгъуэм и 1 — 3-хэм щекIуэкIащ Кавказ Ищхъэрэм шэщIауэ зиужьыным хуэгъэпса зэхуэсышхуэр. Абы и къызэгъэпэщакIуэщ УФ-м и Президентым и полномочнэ лIыкIуэу Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм щыIэм и Аппаратыр, «Урысей зэкъуэт» Урысейпсо политикэ партыр, КъБР-м и Правительствэр, Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым социально-консервативнэ политикэмкIэ и центрыр.
Форумым хухаха махуищым къитIасэу къызэрагъэпэща зэIущIэхэм щытепсэлъыхьащ хэгъэгухэм ухуэныгъэщIэхэр зэрыщегъэ- кIуэкIыпхъэм, бгылъэ щIыпIэхэм зегъэужьыным, къызэрымыкIуэ щытыкIэхэм къашэ тхьэмыщкIагъэхэр гъэмэщIа хъун папщIэ зэфIэгъэкIыпхъэхэм, экологием хэщIыныгъэу игъуэтхэр гъэзэкIуэжыным хуэунэтIа Iэмалхэм, тхыдэм, щэнхабзэм я щIэинхэмрэ унагъуэхэм ижькIэрэ къадекIуэкI хабзэ дахэхэмрэ зэрахуэсакъыпхъэм, цIыхухэр узыншэу псэун папщIэ лэжьыпхъэхэм. КъищынэмыщIауэ, форумым щызэрихьэлIа IэщIагъэлIхэр къытеувыIащ бжыгъэхэм ятещIыхьа экономикэм зиужьыным хуэунэтIауэ зэхагъэува проектыщIэхэм, егъэджэныгъэм къыщыхалъхьэ технологиещIэхэм, нэгъуэщIхэми.
Дызэрыщыгъуазэщи, илъэс зыбжанэ ипэкIэ къыхалъхьауэ щыта лъэпкъ проектхэм Iуэху куэд дыдэ къызэщIаубыдэ. Псалъэм папщIэ, ахэр зыхуэгъэзар демографие щытыкIэм фIы и лъэныкъуэкIэ зегъэхъуэжынырщ, цIыхухэм я узыншагъэр егъэфIэкIуэнырщ, егъэджэныгъэм IэмалыщIэхэр къыщыгъэсэбэпынырщ, къалэхэр зэIузэпэщ щIынырщ, щIыуэпсыр хъумэнырщ, гъуэгухэр егъэфIэкIуэнырщ, хьэрычэт IэнатIэ мыинымрэ курытымрэ, бжыгъэхэм ятещIыхьа экономи-кэм, щэнхабзэм зегъэужьынырщ, къэрал зэхуаку кооперацэмрэ экспортымкIэ унэтIыныгъэщIэхэр зэраубзыхур ди къэралым нэрылъагъу щыщIынырщ. Ахэр псори, щхьэж гъэзэщIа зэрыхъуну щIыкIэм теухуа паспортхэр зэпкърыхауэ къыщыгъэлъэгъуащ УФ-м и Президентым и накъыгъэ указым, 2024 гъэр къихьэху зэфIэгъэкIыпхъэ къалэн нэхъыщхьэхэр къыщыгъэувам. Лъэпкъ проектхэр гъэзэщIэным бюджетым щыщ ахъшэу текIуэдэнущ сом триллион 25,7-м нэблагъэ.
Тембот ФатIимэт «Лъэпкъ проектхэмрэ Кавказ Ищхъэрэм шэщIауэ зиужьынымрэ» зыфIаща Iыхьэр япэ махуэм КъБКъУ-м щекIуэкIащ икIи ягъэбелджыла Iуэхухэр зэпкърахащ. Зэхуэсым къыщыхагъэщащ утыку кърахьа Iуэхуэхэм Кавказ Ищхъэрэм хиубыдэ щIыналъэ псоми я дежкIэ мыхьэнэшхуэ зэраIэр.
ЕтIуанэ махуэм хьэщIэхэм Бахъсэн и псыхъуащхьэхэм щыIэ IуэхущIапIэ зыбжанэм зыщрагъэплъыхьащ. Тырныауз къалэ дэт «Асыл Суу» бдзэжьей гъэхъупIэм и унафэщIхэр абыхэм гуапэу къаIущIащ икIи псыгуэнхэр ирагъэлъэгъуащ, предприятэм и къэунэхукIэ-зыужьыкIэм, и нобэрей щыIэкIэм, дяпэкIэ яхузэфIэкIыну къалъытэхэм щыгъуазэ хуащIащ.
Урысейм и щIыпIэ куэдым къикIа щIэныгъэлIхэр, политикхэр, властымрэ жылагъуэмрэ щыщхэр абы и ужькIэ щыIащ КъБКъУ-м Эльбрус къуажэм щиIэ и егъэджэныгъэ-щIэныгъэ комплексым. Иджырей мардэхэм къитIасэу щIэрыщIэу зэрагъэпэщыжа унэ екIум щызэхуэсахэр купщIафIэу лэжьащ.
КъБКъУ-м и ректор Алътуд Юрий иригъэкIуэкIа а зэхуэсым хэтахэр, Къэбэрдей-Балъкъэрыр щапхъэу къагъэлъагъуэурэ, тепсэлъыхьащ ищхьэкIэ къыщыхэдгъэщахэм ящыщ «Экологие» лъэпкъ проектыр бгылъэ щIыпIэхэм щыгъэзэщIэнымкIэ щыIэ Iэмалхэмрэ хэкIыпIэхэмрэ.
КъБР-м курортхэмрэ туризмэмкIэ и министр ЩоджэнцIыкIу Мурат къызэхуэсахэм гу лъаригъэтащ бгылъэ щIыпIэхэм я экологием хуэсакъыным, абы и хъугъуэфIыгъуэхэр хъумэным хуэгъэзауэ Урысей Федерацэм хабзэ пыухыкIа гуэри нобэр къыздэсым зэры щымыIэм, абы къыхэкIыуи апхуэдэр пхыгъэкIын зэрыхуейм.
УФ-м и МЧС-м и Къэбэрдей-Балъкъэр къудамэм и IуэхущIапIэ нэхъыщхьэм и унафэщIым и къуэдзэ Анаев Магомет тепсэлъыхьащ 2017 гъэм Бахъсэн и псыхъуащхьэхэм къыщехауэ щыта ятIэпсхэм къашауэ щыта тхьэмыщкIагъэхэм яужькIэ КъБР-м и щIыналъэм къызэрымыкIуэ щытыкIэхэр къыщымыгъэхъуным ехьэлIауэ зэхагъэува программэм щыщу нэхъыщхьэу къилъытэхэм.
Урысейм ЩIэныгъэхэмкIэ и академием Бгылъэ щIыпIэхэм я экологиемкIэ и институтым и унафэщI Тембот ФатIимэт, щIыуэпсыр хъумэным ехьэлIауэ ди республикэм иужьрей зэманым щрагъэкIуэкIа Iуэхугъуэхэр тегъэщIапIэ ищIурэ, жиIащ экологиер хъумэным хуэущиин хуейр къызэрыгуэкI цIыхухэм я закъуэу зэрыщымытыр, атIэ щIыуэпсым емыгуэуэным, псом япэрауэ, хьэрычэтыщIэхэр къызэрыхуеджапхъэр икIи иужьрейхэм я IуэхущIафэхэм зэраныгъэу къашэр куэдкIэ зэрынэхъыбэри къыхигъэщащ.
«Урысей зэкъуэт» Урысейпсо политикэ партым и Совет нэхъыщхьэм и унафэщIым и чэнджэщэгъу Шувалов Юрий къыщыпсалъэм къыхигъэбелджылыкIащ лъэпкъ проектхэм властым щыщхэр, жылагъуэ зэгухьэныгъэхэр, щIэныгъэмрэ егъэджэныгъэ IэнатIэм щылажьэхэмрэ, нэгъуэщIхэри зэрызэкъуагъэувэр.
— Ар къэтлъытэри, партым и Совет нэхъыщхьэм хэтхэм иджыблагъэ къызэдгъэпэщащ «ШэщIауэ зыужьын» зыфIэтща гуп. Ар телэжьэнущ Урысей Федерацэм хыхьэ хэгъэгухэм экономикэ и лъэныкъуэкIэ я зэфIэкIымрэ лъэпкъ проектхэр а щIыналъэхэм щыпхыгъэкIынымкIэ щыIэ Iэмалхэр зыхуэдэмрэ къэхутэным, — жиIащ Шувалов Юрий.
Форумым кърихьэлIахэр Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым мэкъуауэгъуэм и 3-м аргуэру щызэIущIащ. Зэхыхьэм хэтащ республикэм и Iэтащхьэм и къалэнхэр пIалъэкIэ зыгъэзащIэ КIуэкIуэ Казбек, Урысей Федерацэм и Президентым и полномочнэ лIыкIуэу Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм щыIэм и къуэдзэ Стариков Сергей, УФ-м и Къэрал Думэм и депутатхэр, «Урысей зэкъуэт» партым и Совет нэхъыщхьэм щыщхэр, къэралым и министерствэхэмрэ ведомствэхэмрэ я къулыкъущIэхэр, Москва, Санкт-Петербург къалэхэм, Томск, Калининград областхэм, Ханты-Мансийскэ автономнэ округым, Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм хыхьэ хэгъэгухэм я IэщIагъэлIхэр, нэгъуэщIхэри.
— Мыхьэнэ ин дыдэ зиIэ мыпхуэдэ зэхуэс Къэбэрдей-Балъкъэрым зэрыщекIуэкIам хуабжьу дрогушхуэ, — къыхигъэщащ КIуэкIуэ Казбек. — Сыту жыпIэмэ, ар и щыхьэтщ ди республикэм и пщIэр зэрылъагэми къыщытIэта псалъэмакъхэм дазэрыхуэныкъуэми. Ауэ щыхъукIи, УФ-м и Президент Путин Владимир зэрыжиIауэ, дэтхэнэми лэжьыгъэ ин дыдэхэр къытпэщылъщ. Абыхэм дазэрехъулIэнур елъытащ властым и къудамэхэр зыр адрейм зэрыдэIэпыкъуми, пэрыт лэжьэкIэу дагъэлъагъухэмрэ иджырей инновацэхэмрэ къызэрыдгъэсэбэпыфми, лъэпкъ проектхэр экономикэ, социальнэ, экологие я лъэныкъуэкIэ зэрызэхэгъэщхьэхукIар къыдгурыIуэу, ящыщ дэтхэнэми бгъэдыхьэкIэ хэхахэр къазэрыхуэдгъуэтыфми.
Стариков Сергей къыщыпсалъэм къыхигъэщащ, КИФЩI-м геостратегие и лъэныкъуэкIэ зыми емыщхь увыпIэ телъыджэ зэриIэр къэлъытауэ, щIыналъэм зэпIэзэрыту зиужьын папщIэ, инфраструктурэм халъхьэ инвестицэхэри щIыуэпсым и хъугъуэфIыгъуэхэри и чэзум къэгъэсэбэпын зэрыхуейр.
Зэхуэсышхуэм кърихьэлIахэм къызэрыхагъэщамкIэ, къыщыхалъхьа жэрдэмхэм иджыри зэ щытепсэлъыхьыжынущ Санкт-Петербург мы гъэм къыщызэрагъэпэщыну я мурад, экономикэм хуэгъэпса зэхыхьэшхуэм, апхуэдэуи, «Кавказ Ищхъэрэм шэщIауэ зиужьынымкIэ форум» зи фIэщыгъэ мыпхуэдэ зэIущIэхэр КИФЩI-м хыхьэ хэгъэгухэм чэзу-чэзукIэрэ дяпэкIи щрагъэкIуэкIынущ.
КЪУМАХУЭ Аслъэн.
