КIэмыргуей Валентин: Артистым и унэ нэхъыщхьэр – театрырщ
Къэбэрдей-Балъкъэрым щIыхь зиIэ и артист, КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат КIэмыргуей Валентин ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым и утыкум илъэс 42-рэ хъуауэ итщ. Зи артист талантыр драмэми комедиеми зэхуэдэу хурикъу Валентин роль 300-м щIигъу игъэзэщIащ а зэманым къриубыдэу. «Балъкъ шууей», «Белое проклятие», «Азиат», «Расстанемся пока хорошие», «По небу босиком» кинофильмхэм, нэгъуэщI куэдми гукъинэжу щыджэгуащ. Ауэ щыхъукIи, абы нобэми театрым гу щихуакъым, 1975 гъэм Щукиным и цIэр зезыхьэ училищэр къиухыу лэжьэн щыщIидзагъащIэм хуэдэу и щIэщыгъуэу ар пщэдджыжь къэс театрым щIохьэ.
КъБР-м щIыхь зиIэ и артист КIэмыргуей Валентин — Театрыр си гъащIэщ, арыншэу сымыпсэу пэлъытэщ, — жеIэ КIэмыргуейм театрым и гъащIэм щиубыд мыхьэнэм щытепсэлъыхькIэ. — Артистым дежкIэ нэхъыщхьэр абы къыпэплъэ театреплъ, къыхуэныкъуэ театр иIэнырщ. Куэд щыгъуазэщ артистхэм я улахуэр зэрымащIэ ды-дэм, ауэ абы емылъытауэ, дэ лэжьыгъэм дытезыгъэгушхуэр цIыхухэм я Iэгуауэ инырщ, къытхуэгуфIэу удз гъэгъа къызэрыдатырщ. Дэтхэнэ артист нэсым дежкIи и унэ нэхъыщ-хьэр — театрырщ.
— 1998 гъэм КъБР-м и Къэрал саугъэтыр къуатауэ щытащ. Сыт хуэдэ ролт ар къыщIыпхуагъэфэщар? Къэплъытэ хъуну нэхъыфI дыдэу бгъэзэщIар арауэ?
— IутIыж Борис и «Эдип» пьесэм Эдип и ролыр зэрыщызгъэзэщIам папщIэ а тыгъэ лъапIэр къызатат. Хуабжьу къаруушхуэ тезгъэкIуэдат абы. Спектаклыр сыхьэтрэ ныкъуэ-кIэ екIуэкIырти, а зэманым сыт щыгъуи набдзэгубдзаплъэу, жьы дэхугъуэ симыIэу сыщытын хуейт. АпхуэдизкIэ абы къыщыхъум сыхэтти, сыт щыгъуи щIэрыщIэу згъэвыжырт Эдип и щхьэ кърикIуа мыгъуагъэр. Дауэт къызэрыптемыхьэлъэнур, и адэр иукIыжыу къэзылъхуа и анэр щхьэгъусэу къишэжын хуейуэ тхьэхэм яухат?!
Тыншкъым си роль нэхъыфIу щытам и гугъу сщIыну. Ауэ срипагэрэ фIыуэ слъагъуу згъэзэщIахэм ящыщщ: Джэримэс (Акъсырэ З. — «Дахэнагъуэ»), Батыр («Мыщэ и къуэ Батыр»), Къэрабэ (Дударёв А. — «Сэлэтхэр»), Джимм (Нэш Р. — «Уэшх зыщэ»), ХъыбарIуатэ (Думбадзе Н. — «Кукарача»), Горбский Андрей, (япэу щагъэувам), Сильвестор (иужьу щагъэувам) (Толстой А. — «Бгъэмрэ бгъэ анэмрэ»). Роль цIыкIу щыIэкъым, ар къызэрызэкIуэцIыпх, цIыхум фIыуэ зэребгъэлъагъущ псори зэлъытыжар.
И бынхэр и гъусэу — Нэхъ ипэкIэ театрым щагъэуву щыта спектаклхэмрэ иджырейхэмрэ сыт хуэдэ зэщхьэщыкIыныгъэ яIэу къэплъытэрэ?
— Зэманым зихъуэжащ, абы игъусэу цIыхухэм я гупсысэри нэгъуэщI хъуащ. Зыр згъэпуду адрейр сIэтыну сыхэткъым, абы щыгъуэ щыIахэри иджырейхэри зэманым докIу. Театрым и художественнэ унафэщI Фырэ Руслан пьесэфI куэд къигъуэтыурэ егъэув. Театрым и пщэ къыдэхуэ къалэныр сыт зэмани игъэзэщIащ, иджыри мыIейуэ абы полъэщ. Къэбэрдей драмэ театрыр къызэрызэIуахрэ илъэс 80 ирокъури, абы щыщу 42-м сэ абы сыщолажьэ. Театрым сыт щыгъуи пьесэ нэхъыфI къелъыхъуэ икIи къегъуэт. СощIэж, Хэку зауэшхуэр зэриухрэ илъэс 70 щрикъум ирихьэлIэу, Розов Виктор и «Вечно живые» спектаклыр щIыпIэ куэдым щагъэувауэ дэри дытегушхуэри къэтщтати, къызэрымыкIуэу къыдэхъулIат.
— Актёр лэжьыгъэм сыт нэхъ гугъуу хэлъыр?
— Нэхъ гугъур къыщомыхъулIэращ. Актёрым сыт щыгъуи и ролым хуэкIуэн щытыкIэ къелъыхъуэ. А къилъыхъуэр щимыгъуэтым и дежщ гугъур. Апхуэдэ щытыкIэ сыщита куэдрэ къысхуихуащ. Дапхуэдэу сщIыми къызэмыхъулIэу, режиссёрым зэрыхуейм хуэдэу псалъэхэр къызжьэдимышыфу. Актёрыр гугъуехьым щымышынэу щытын хуейщ, итIанэщ ехъулIэныгъэ щиIэнур.
— Актёр хъуну щIэхъуэпс ныбжьыщIэхэм сыт хуэдэ чэнджэщ ептынт?
— Актёр IэщIагъэм урилэжьэн папщIэ абы къыпэкIуэ ахъшэм ущымыгугъыу нэгъуэщI хэхъуэ гуэр уиIэн хуейщ, армыхъумэ, абы унагъуэр ирибгъэпсэуфынукъым. IэщIагъэ гуэр къыхэпхын ипэ абы къыпэкIуэнум е иIэну пщIэм егупсысыпхъэу къысщохъу. Ауэ театрыр уигурэ уи псэкIэ фIыуэ плъагъумэ, арыншэу гъащIэр уи нэгу къыпхущIэмыгъэхьэмэ, а гугъуехь псори щIеуфэ. Щукиным и цIэр зезыхьэ училищэр илъэситI ипэкIэ къаухыу къэзыгъэзэжа ныбжьыщIэхэр ди театрым и утыкум щIэх-щIэхыурэ къохьэ — хуабжьу дахуэарэзыщ а цIыкIухэм. Гукъыдэжышхуэ яIэу, IэщIагъэм и гугъуехьхэр ямылъагъуу мэлажьэри, дащогуфIыкI.
— Артистым хуэдэу театыреплъыр зыцIыху щыIэу къыщIэкIыкъым. Сыт хуэдэ театреплъ диIэ дэ?
— Зым и нэмыплъи къэсхьыну сыхуейкъым, ауэ, ди жагъуэ зэрыхъунщи, театреплъ гъэса диIэкъым. Спектаклыр зэрекIуэкIым хуэдэу телефоныр къаIэтрэ ину псалъэу, щIэкIыу-къыщIыхьэжу, къыхэкIиикIыу пэшым щIэс куэд диIэщ. ЦIыхум гъэсэныгъэ хэмылъмэ, зыри пхуещIэнукъым. Театрым укIуэн щхьэкIэ абы ухуэхьэзыру, театреплъхэм я зэдай хабзэм хэпщIыкIыу ущытыпхъэщ, уи псэлъэкIэмрэ щытыкIэмрэ гъэIэсэн хуейщ.
КIэмыргуей Валентинрэ и щхьэгъусэ Джаурджий Аллэрэ щIалитIрэ зы хъыджэбзрэ зэдагъуэтащ. Аллэ илъэс 12 ипэкIэ дунейм ехыжащ. «Ар и щхьэ закъуэ щхьэкIэ псэуакъым, сэ стеухуауэ щытащ абы и гъащIэр»,- жеIэ Валентин и щхьэгъусэ гумащIэр игу къыщигъэкIыжкIэ. ЩIалэ нэхъыжьыр пщафIэ Iэзэщ, куэдым къацIыху. Iэдисэ уэрэджыIакIуэщ. ЩIалэ нэхъыщIэм Волгоград дэт медицинэ университетым и етIуанэ курсыр къиухащ. ЩIалэ нэхъыжьымрэ хъыджэбзымрэ унагъуэ хъужащ, бын дыгъэлхэри яIэщ.
Мэкъуауэгъуэм и 23-м Валентин и ныбжьыр илъэс 65-рэ ирокъури, дэрэжэгъуэрэ гурыфIыгъуэрэ щымыщIэу и бын дахэм, абыхэм я быныжхэм я хъер илъагъуу, театрым щыхуаIэт Iэгуауэ инхэм и гур хагъахъуэу иджыри илъэс куэдкIэ лъэпкъ гъуазджэм хуэлэжьэну ди гуапэщ!
Дзэгъащтэ Ринэ.
