Лъэпкъым папщIэ
Иджырей адыгэхэм лъэпкъпсо махуэшхуэ тхуэхъуам и къежьапIэр жыжьэ щыIэщ. Ар епхащ Бырсей Умар, 1853 гъэм гъатхэпэм и 14-м «Адыгэ псалъалъэ» тхылъыр къыдэзыгъэкIам, и цIэм.
Бырсей Умар Адыгэ еджагъэшхуэ, узэщIакIуэ Бырсей Умар 1807 гьэм къалъхуащ. И ныбжьыр илъэси 8 фIэкIа мыхъуауэ ар тырку сулътIанхэм ящыщ гуэрым идыгъури, Мысырым (Египетым) и пэщэ Мухьэмэд Алий ирищауэ щытащ.
ХамэщI щыпсэу адыгэ щIалэ цIыкIур щIэныгъэ зригъэгъуэтыным зэрыщIэхъуэпсым гу лъамытэу къэнакъым икIи Умар егъэджакIуэ лъэрызехьэхэр къыхуащтащ. Илъэс 18-м щынэсам Бырсейм игъэшэрыуэрт франджыбзэр, тэтэрыбзэр, тыркубзэр, къэжэрыбзэр, хьэрыпыбзэр.
1825 гъэм Бырсейр и щIэныгъэм хигъэхъуэну, Франджым и къалащхьэ Париж ягъэкIуащ. Абы дэт политехникэ институтым илъэсищкIэ щеджа нэужь, Умар щалъхуа щIыналъэм къигъэзэжащ. 1843 гъэм и пэщIэдзэм ар Урысеидзэм хыхьащ икIи Кавказым къулыкъу щищIащ, тэрмэш къалэныр игъэзащIэу. ИужькIэ Бырсейр Ставрополь дэт еджапIэхэм ящыщ зым адыгэбзэмкIэ егъэджакIуэ нэхъыщхьэу ирагъэблэгъащ. И къалэнхэм къадэкIуэу, Умар иригъэкIуэкIащ щIэныгъэ-къэхутэныгъэ лэжьыгъэшхуэ. Абыхэм ящыщщ зи гугъу тщIы «Адыгэбзэ псалъалъэр». ЩIэныгьэхэмкIэ Урысей Академием и IэщIагъэлIхэм зэрыжаIамкIэ, а тхылъым мыхьэнэшхуэ иIэщ — апхуэдиз макъ зэщIэжьыуэр хьэрфкIэ къэбгъэлъэгъуэныр лэжьыгъэ къызэрыгуэкIкъым.
Апхуэдэу адыгэбзэм и зыужьыныгъэм хуэунэтIауэ щытащ еджагъэшхуэм зэман кIыхькIэ иригъэкIуэкIа нэгъуэщI къэхутэныгъэхэр. Бырсейм и лэжьыгъэм пащэ нобэрей ди лъэпкъ щIэныгъэлIхэм, къэхутакIуэхэм.
ЖЫЛАСЭ Маритэ.
