Къардэн Дурие иджы адэжь хэкум щоусэ
И щІалэгъуэм «усэ» жиІэу зыгуэрхэр зымыуцІырхъа куэд щыІэу къыщІэкІынкъым, ауэ утхэныр Іуэху къызэрымыкІуэщ. Псом хуэмыдэу цІыхубз усакІуэу дэтхэнэ лъэпкъми къыхэкIыр мащIэщ. Социализмэр зэрыщыІамкІэ шыкурщи, абы и фІыгъэкІэ анэдэлъхубзэм дыщыхурагъаджэ хэкужьым цІыхубз усакІуэ мымащІэу щыдиІэ хъуами, хэхэсхэм деж щымыІэххэ хуэдэт.
Къардэнхэ япхъу Дурие а цІыхубз усакІуэ мащІэм ящыщщ. Абы и усыгъэ зыбжанэ (зэхуэпхьэсыжмэ, зы тхылъ цІыкІу ирикъунщ) лIэщIыгъуэ кIуам и 70 гъэхэм Анкара къыщыдэкІыу щыта «Ямчы»(«ЩІакІуэ») журналми, нэгъуэщІхэми къытехуауэ щытащ. Абы и ужькІэ Дурие щІагъуэу мыусэжами, иджыри зэзэмызэ зыгуэрхэр къыIэщIотхэ. Ириусэн хуэдизу адыгэбзэ зэримыщІэр и насыпыншагъэу къилъытэми, дахэу ирипсэлъэфу, иреджэфу зэрызригъэщІэжыфари фІыщІэу хуэлъагъупхъэщ. А и адыгэбзэ мащІэмкІи усэным хущІокъури, ари куэдым я дежкIэ щапхъэ хъупхъэщ.
Къардэн Дурие 1951 гъэм мазаем и 15-м Сивас тырку къалэм къыщалъхуащ, зэшыпхъуихым ещанэщ. Зы дэлъху яIэщ абыхэм. Зэшыпхъухэм тIур мэкъумэш Iуэхум хуеджащ, зыр унэ щIынымкIэ инженерщ, адрейхэр егъэджакIуэщ, я дэлъху закъуэр дохутырщ. Зэшыпхъуищымрэ я дэлъхумрэ япIащ хъыджэбз зырызрэ щІалэ зырызрэ, тIум — бын плIырыплI, зыми зы щIалэ яIэщ.
Я адэ Къардэн Хьэжмухьэмэд къэрал къулыкъущІэу щытащ, я анэ ТыІэщ Жансэрей унэгуащэт. ТІури дунейм ехыжащ. Тхьэм хьэдрыхэ нэху къахуигъэфащэ. Къардэн зэшыпхъуитхумрэ я дэлъхумрэ псэущ. Я шыпхъу нэхъыщІэ дыдэм ипхъу Гупсэ артисткэ цIэрыIуэ хъуащ, иджыпсту «Дуней нэпцІ» жыхуиІэ тырку телесериалым щоджэгу.
Дурие и адэ-анэм я къуажэм зэреджэр Алъэсчырейщ (тыркубзэкІэ Іуюкайла). Абы Къардэн дэсыжтэкъым, ауэ езыр пэщІэдзэ еджапІэм щыщIэсым щыгъуэ гъэмахуэ зыгъэпсэхугъуэхэм къуажэм ягъакІуэрт и анэшхуэм деж, нэхъыбэми и нанэрат зыгъафІэу, зыгъэныбжьэгъуу щытар. И цІыкІугъуэм Алъэсчырей зэрыдэсар Дурие насыпыгъуэшхуэу къелъытэж. А зэманым и гукъэкІыжхэм щыщ гуэрхэри иужькІэ усэу итхыжащ.
Дурие Анкара дэт Гъази университетыр къиухащ, инджылызыбзэмкIэ егъэджакIуэщ. Пенсэм кIуэху, школхэм щылэжьащ. Къардэныр лъэпкъ зэщIэхъееныгъэм жыджэру хэтащ. Унагъуэ хъуа нэужьи, адыгэм и тхыдэ жыжьэм елэжьын папщIэ Анкара университетым и хеттологие къудамэм щІэтIысхьащ. Илъэс и пэкIэ Дуриерэ абы и щхьэгъусэ Хъуажь Фахърийрэ хэкум къагъэзэжащ. Налшык щопсэу. Абыхэм быниплI яIэщ. ЩIалэхэр Нэсыжрэ Инал-Нэшэсрэщ, хъыджэбзхэр Нэжанрэ Нэхунэрэщ. Нэсыж и къуэм и цIэр Елъкъанщ.
Нобэ фи пащхьэ идолъхьэ Къардэн Дурие илъэс зэхуэмыдэхэм итха усэ зыбжанэ.
Абазэхэ Мухьэрэм.
