«Адыгэ псалъэ» газетым и обозреватель ХЪУАЖЬ Фахъри: МэшбащІэ Исхьэкъ ди хэкум и цIэр Тыркум фIыкIэ щыжрегъэIэ
(КIэухыр. ПэщIэдзэр
№№15 — 16-хэм итщ).
«УщыблэлъэткIэ кхъухьлъатэм мыбдежым укъыщехмэ…»
ДЮЗДЖЭ шэджагъуашхэр къэсауэ дынэсати, занщIэу шхапIэм дашащ. ШхапIэр зейри адыгэт. ЩIалэщIэ гуэр къытпэгъуэкI-ри Исхьэкъ и Iэр къиубыдащ, адыгэ жыIэкIэ дахэкIэ «ФIэхъусапщий!» къыжриIащ. Ар Исхьэкъ и гуапэ мыхъуу къэнэнт, абы дэуэршэрыну щыщIидзэм, модрейм IэпэтэрмэшкIэ «сэ сщIэр апхуэдизщ» къыжиIащ. Ис-хьэкъ ар къыпхуидэнт?! «Уи адэ хьэм ишхи, ар даурэ? Уи адэращ ар зи лажьэр, аращ зэшхыдэн хуейр», — Исхьэкъ щыжиIэм, щIалэм шхапIэ кIуэцIыр къигъэлъагъуэри: «Мес, си адэр абы щIэтщ» жиIащ. Абы хэту, и адэри къыщIэкIри фIэхъус къыдихащ. Исхьэкъ, къэхъуахэм и гугъу хуищIурэ, абы дэгушыIащ. ТIури зэныбжьу къызэрыщIи-дзыжари ягъэщIагъуэрт. ГушыIэ дахэ хэлъу, дахэу дыкъагъэхьэщIэри, дыкъыщрагъэжьэжым бысымыр Исхьэкъ ифIэщу къопсалъэ: «Иджыри си гуапэу узгъэхьэщIэнщ, кхъухьлъатэкIэ ущыблэлъэткIэ мыбдежым укъыщикIрэ укъысхуеблагъэу щытмэ». Исхьэкъ абы и пидзыжащ:
«Уэлэхьи уэ къэбэрдейхэми уащхьэщыкIыжам, си къуэш. Абыхэм мыпхуэдэу жаIэ: «ФымыпIащIэмэ, фыкъеблагъэ!»
«Си унэкъуэщ мащIэми, си къуэшыр куэдщ»
СулътIанбейли и тхьэмадэм хьэщIэхэр ирегъэблагъэ. БУРСЭ ди къэпсэлъэныгъэхэр щызэфIэкIа нэужь, упщIэ — жэуапым дынэсауэ зы цIыхубз къеупщIащ Исхьэкъ:
— Тыркум унэкъуэщ ущиIэу пIэрэ?
— МэшбащIэхэ унагъуэкIэ дымащIэщ. Ди Щхьэщэхуж къуажэм унагъуитI фIэкIа дыщыхъуртэкъым. Иджы дэ зэкъуэшиплIым ди щIэблэхэри хэту унагъуэ зыбжанэ дохъу. Ауэ сэ сыщымэшбащIэкIэ, куэду мэш зыщIэ мэкъумэшыщIэ псори си унэкъуэщщ. Абы къыщымынэу, си тхылъхэм еджэу хъуар псори си къуэшщи, абы щхьэкIэ сыгузавэркъым.
Исхьэкъ и пэгъуэдзыр хуабжьу ягу зэрырихьар Iэгуауэ макъыу зыкъэзыIэтам IупщIу къраIуэтыкIырт.
«Зы адыгэлI телъыджэ
теухуа роман стхынущ»
ИСХЬЭКЪ Бурсэ къалэ къыщрата упщIэр иужьрейуэ щытами, абы иритыжа жэуапыр иджыри къэс зыми зэхимыхауэ щIэрыпст:
— ДяпэкIэ зыгуэр птхыну гукъыдэж уиIэ, сыт пщIэну уи гухэлъ?
— КъэзгъэщIар мащIэкъым. ТхылъкIэ илъэс 85-рэ жытIэ щхьэкIэ, илъэс 86-рэ сыхъуащ. Пщэдей дызэрыхъунур зыщIэр Тхьэ закъуэрщ. Ауэ Тхьэм схурикъун гъащIэрэ гуащIэрэ къызиту щытмэ, нэгъэсауэ зы адыгэлI и роман стхыну сигу илъщ. Ар зыфIэфIи зыфIэмыфIи зэрыщыIэр сощIэ. Ауэ, и Iэпкълъэпкъ зэхэлъыкIэкIэ, и цIыху щIыкIэкIэ, и лIыгъэкIэ, и пхъашагъкIэ, и щхьэмыгъэзагъэкIэ, и щхьэзыфIэфIыгъэкIэ, нэсри къэсыжауэ адыгэлI хьэл щыпкъэщ. СыхущIыхьэмэ абы шыфэлIыфэр къыщызгъэлъагъуэу роман стхыну сыхуейщ. Ар Черкес Эдхьэмщ, мы Iэгъуэблагъэм щыпсэуа шапсыгъ Пщауэхэ я щIалэрщ». Зэхахар гуапэ зэрыщыхъуар аргуэру зэ IэгуауэкIэ къагъэпэжащ къедэIуахэм.
ЗэрыжытIауэ, Исхьэкъ и щыпэкIуэкъым Тыркум, нэгъаби абы ипэкIи мызэ-мытIэу щыIащ. Ауэ мызыгъуэгум адыгэм я мызакъуэу нэгъуэщI лъэпкъхэм ящыщхэми, журналистхэми зэрахуэзам мыхьэнэшхуэ иIэщ. Тыркум къыщыдэкI кIэзет 16 хуэдизым хъыбар къытрадзащ Исхьэкъ Тыркум зэрыщыIам, абы жиIахэм ятеухуауэ. Абыхэм ИнтернетымкIэ уалъэIэсыфынущ.
Хъыбархэм къыщымынэу, Тыркум и дэтхэнэ щIыпIэми щызэбгрыкI, щIэджыкIакIуэ минищэ — мелуан зиIэ кIэзетышхуэхэм ящыщу плIым куууэ, укъуэдияуэ интервью Iахащ Исхьэкъ. Абыи къыщымынэу, къалэ унафэщIхэм, щэнхабзэмкIэ министерствэм и къудамэу Истамбыл щыIэм и тхьэмадэхэм зэрахуэзами мыхьэнэшхуэ иIэу къызолъытэ. Абыхэм я жэрдэмкIэ, Исхьэкъ мазаем и 21-м хуэзэу къызэрагъэпэщыну, «Анэдэлъхубзэм и махуэ» зыфIаща щIэнIуатэм, абы къыдэкIуэу Истамбыл мы гъэм етхуанэу щрагъэкIуэкIыну «Дунейпсо усэ фестивалым» ирагъэблагъэ.
ИУЖЬРЕЙ махуэм Истамбыл и зы щIыпIэ дикIыу нэгъуэщI щIыпIэ дыщыкIуэм гъуэгубгъум Эрдогъан и сурэт тету афишэ гуэр илъагъури, итымкIэ къызэупщIащ Исхьэкъ. «Иужьрей псалъэр зейр лъэпкъырщ», — тетхат абы. «Ар жызыIэфыр цIыху къызэрыгуэкIкъым, акъылрэ гулъытэрэ зиIэ, лъэпкъым щыгугъ, лъэпкъри зыщыгугъ цIыхуу щытын хуейщ», — жиIащ тхакуэм. Ар СулътIанбейли къалэм и Iэтащхьэми Истамбыл щэнхабзэ IуэхухэмкIэ и тхьэмадэми яжриIати, хуабжьу я гуапэ хъуат. Ауэ, гъэщIэгъуэнракъэ, адыгэ щыIэххэуи щамыдэу щыта Тырку къэралым Эрдогъан и фIыгъэкIэ ди сабийхэр тхьэмахуэм сыхьэтитIкIэ адыгэбзэ едгъэджэфу зэрыщыхъуам зыри тепсэлъыхьу зэхэтхакъым. Апхуэдэу щытми, зы хъыбарыфIкIэ ди тхыгъэр духыжынщ. Дэнэ щIыпIэ Исхьэкъ цIыхухэм щахуэмызами, «адыгэбзэ зыщIэм фи Iэр къэфIэтыт» щыжытIэм, залым щIэсым и зы ныкъуэм нэблагъэм я Iэр къаIэтырт, зэм нэхъыбэIуэу, зэми нэхъ мащIэу.
ЖысIэнуращи, иджыри гур щIэкIуэдын щхьэусыгъуэ щыIэкъым, иджыри «адыгэгур къытоуэ», иджыри адыгэбзэр Тыркуми щобзэрабзэ. Тхьэр нэфIкIэ къыдэплъыжу щIидза хуэдэщи, кхъыIэ, зыкъэдывгъэщIэж! «Нобэ лъэпкъым фIыгъуэу сыт хуэсщIа?» жытIэу упщIэ зэдвгъэтыж. ЖытIэ псалъэм, тщIэ Iуэхум лъэпкъым къыхуихьынумрэ хихынумрэ дегупсысурэ дывгъэпсалъэ, лъэбакъуэ дывгъэч.
