Ислъамым и нур
Сымаджэм и хьэкъыр
Уаз
Сымаджэмрэ узыншэмрэ зэкIэрымыху зэкъуэшитIу гъащIэм зэрипхащ, чэзукIэ зызэрахъуэжу. Хэти сымаджэрилэщ, хэти нэхъ мащIэрэ мэсымаджэ. Алыхьым и пщылIхэм къытхуищI гущIэгъур зэрыгъунапкъэншэм и нэщэнэхэм ящыщщ сымаджэм и гуэныхьыр а игъэв узымкIэ зэрытрихыр.
КъурIэн лъапIэмрэ хьэдисхэмрэ щыгъуазэ дызэращIамкIэ, хэт сыт хуэдэ уз игъэвми абы елъытауэ сымаджэм и гуэныхь токI. Къапщтэмэ, зыщIыпIэ жьэхэуэу и Iэпхъуамбэ игъэузыжа нэхъ имыIэми, абыкIэ Тхьэм абы гуэныхь гуэр щхьэщех. Хэт апхуэдэ гущIэгъу къытхуэзыщIынур, Тхьэ закъуэм фIэкIа!? Ауэ абы къикIыркъым сымаджэр зэлIэлIэжын хуэмейуэ, сысымаджэщи, гуэныхьыр стокI жыпIэу ущыскIи хъунукъым, сыту жыпIэмэ, дэтхэнэ зыми ди Iэпкълъэпкъыр амэнэту Алыхьым къыдитащ, абы дыхуэсакъыпхъэщ, икIи абыкIэ псоми жэуап тхьынущ Къемэт махуэм. Алыхьым и псалъэу КъурIэным итщ КъурIэн лъапIэр хущхъуэгъуэу, гущIэгъуу къызэрытхуригъэхар. Хьэдисми къыджеIэ: «Сыт хуэдэ узыфэ Алыхьым къимыгъэщIами, абы и хущхъуэгъуи къигъэщIащ».
Ислъам диным дыкъыхуреджэ сымаджэм гулъытэ хуэтщIын хуейуэ. Абы теухуауэ КъурIэн лъапIэм къыщыкIуащ Iэятхэр, хьэдисми куэдрэ ущрохьэлIэ сымаджэм и хьэкъыр зэрыгуащIэм. Уз зэуэлIам кIэлъыкIуэныр, абы щIэупщIэныр (ар благъэу, Iыхьлыуэ, гъунэгъуу щымытми) псапэ лей къызыпыкI суннэтщ. Али ибн Абу ТIалиб и псалъэу Абу Дауд Тхьэм и нэфIыр зыщыхуэным къызэриIуэтэжамкIэ, хьэдисым къыщокIуэ: «Сымаджэм деж пщыхьэщхьэм щIэупщIакIуэ кIуэ цIыхум гъусэ зыкъыхуащIынущ мелыIыч мин блыщIым, икIи ахэр абы (щIэупщIакIуэ кIуэм) нэху щыху хуэлъэIуэнущ и гуэныхь щхьэщахыну. Сымаджэм деж пщэдджыжьым щIэупщIакIуэ кIуэ цIыхум мелыIыч мин блыщI жэщ хъуху хуэлъэIуэнущ абы и гуэныхь Тхьэм къыхуигъэгъуну, гущIэгъу къыхуищIыну».
Мис апхуэдиз псапэ пылъщ уз зэуэлIам гулъытэ хуэщIыным. Ислъам диным къызэригъэув мардэхэмкIэ, сымаджэм ухуэкIуа нэужь, абы и гур фIы хуэщIын, Тхьэ хуелъэIун хуейщ, куэдрэ зыщыпIэжьэнуи къезэгъыркъым, ар абы къытехьэлъэнкIэ зэрыхъунум къыхэкIкIэ.
Сымаджэхэми я лъэIур Тхьэм къабылу яIех. Ауэ, ди жагъуэ зэрыхъунщи, дэ Тхьэм зыщыхуэдгъазэр гузэвэгъуэ къытлъэIэса нэужьщ. Мы хъыбар кIэщIыр абы и щыхьэтщ: ЩIалэ гупым унэ зэтетышхуэ яухуэрт. 9-нэ къатым тет щIалэр щIым щыт и ныбжьэгъум еджэрт, ауэ адрейм ар зэхихыртэкъым. Щымыхъум, абы зы гъущI тумэн къридзыхащ, щIалэм гу зылъригъэтэну, арщхьэкIэ, ар а псоми егупсысакъым, ахъшэр къищтэри и жып ирилъхьащ. ЕтIуанэу къыщридзыхми, апхуэдэу ищIащ, ещанэми ахъшэр щIалэм и жып ирилъхьа фIэкIа, къыздикIым егупсысыххакъым. Щымыхъужыххэм, ищхьэм тет щIалэм мывэ цIыкIу къридзыхри, и лъабжьэм щыIэм и щхьэм техуати, мис итIанэщ ар щыдэплъеяр. Дэри апхуэдабзэущ ди гъащIэр зэрыщытыр. Тхьэм гущIэгъу къытхуищI зэпытщ, ауэ дэ а гущIэгъур къыздикIым дегупсысыркъым, атIэ мылъкур зэщIэткъуэ зэпытщ, Алыхьым зыщыхуэдгъазэр гузэвэгъуэ гуэр къытлъэIэса нэужьщ.
Сыт хуэдэ щытыкIэм димытми, Тхьэр ди гум илъу, Алыхьым фIэфI Iуэхугъуэ зэрыдлэжьыным дыхущIэкъупхъэщ.
Зы щIалэ гуэр хамэ къуажэ кIуэрт, сымаджэ хъуа и цIыхугъэм щIэупщIэну. Тхьэм абы мелыIыч хуигъэкIуащ, цIыху сэфэтым иту. МелыIычыр щIалэм еупщIащ: «Дэнэ укIуэрэ, щIалэ?» — жери. «Си цIыхугъэ и деж щIэупщIакIуэ сокIуэ», — жэуап итащ щIалэм. «Сыт игъащIэм уэ абы хуэпщIар?» — щIэупщIащ мелыIычыр. «Мы дунейм теткъым хуэсщIа, Алыхьым папщIэ фIыуэ слъагъу къудейщ», — жиIащ щIалэм. «АтIэ щыгъуазэ узощI сэ Тхьэм сызэрилIыкIуэм. Алыхьым папщIэ уи цIыхугъэр фIыуэ щыплъагъукIэ, абы и деж щIэупщIакIуэ ущыкIуэкIэ, уэ уи жэнэтыбжэр зэIухащ», — жиIащ мелыIычым.
Сыт хуэдэ дин зэрихьэми, абы емылъытауэ, сымаджэм гулъытэ хуэтщIыну ди къалэнщ муслъымэн псоми.
Зым жиIэми тумыщIыхь
Зэадэзэкъуэ зэгъусэу гъуэгуанэ техьат. А зэманым машинэ, мафIэгу хуэдэхэр зэрыщымыIам къыхэкIыу хьэлъэзешэуи, езыхэр зэрызекIуэнуи яIэр зы шыд закъуэт.
Адэр шыдым тесу, щIалэ цIыкIур абы бгъурыту кIуэуэ зылъэгъуа бзылъхугъэм жиIащ: «Модэ фыплъэт, дауэ къыфщыхъурэ мор! ЛIышхуэр шы-дым тесщ, сабий тхьэмыщкIэр абы бгъурыту лъэсу макIуэ, сытыгур иIэ а лIым!». Адэр укIытэри, шыдым къепсыхащ, и щIалэр абы тригъэтIысхьэри, гъуэгуанэм пащащ. Зы тэлай дэкIауэ, абыхэм къаIущIащ зи ныбжьыр хэкIуэта лIыжь икIи абы жиIащ: «Сыту емыкIущэ а фэ фщIэр! Дыгъуасэ къалъхуа сабийр шыдым тесу, лIышхуэр абы бгъурыту макIуэ. Дэнэ щыIэ хабзэр?!» — жери.
Апхуэдэу щыхъум, адэмрэ къуэмрэ зэгъусэу шыдым тетIысхьэну мурад ящIащ. ТIури тесу здэкIуэм, гуп гуэрым яIущIащ. — «Сыту гущIэгъуншэ мыхэр! Шыд тхьэмыщкIэм щымысхьу тIури тетIысхьащ, гуэныхькъэ зи бзэ мыпсалъэ псэущхьэр?», — жаIащ абыхэм. Ауэ абы щыгъуэми хэкIыпIэ къагъуэтащ зэадэзэкъуэм. ТIури шыдым къепсыхри, бгъурыту кIуэн щIадзащ. АрщхьэкIэ, абы щыгъуэми цIыхухэм жаIэн къагъуэтащ: «Зыми имыпэрмэну мыхэм ящIыгъу шыдыр сыт?! Фи хьэлъэр къримыхьэкIынумэ, е фэ фыкъримышэкIынумэ, зыми имысэбэпу а шыдыжьри щхьэ зефлъафэрэ?»
Зэадэзэкъуэр зэплъыжащ. Адэм жиIащ: — «Мис аращ, си щIалэ, зым жиIэми тепщIыхь хъунукъым. Дэтхэнэзымиезым и гупсысэкIэиIэжынхуейщ».
Алыхьым игъэхьэрэмахэм
ящыщщ псэущхьэхэр
зэгъэзэуэныр
Ди жагъуэ зэрыхъунщи, куэдрэ урохьэлIэ хьэхэр, адакъэхэр зэрагъэзауэу. Ислъам диным игъэхьэрэмащ апхуэдэ Iуэхугъуэхэр.
Зи бзэ мыпсалъэр анэмэту Тхьэм къызэрыдитар, абы и гуэныхьыр зэрыгуащIэр КъурIэн лъапIэм къыщыкIуащ, хьэдисхэми куэдрэ ущрохьэлIэ. Хьэхэр, нэгъуэщI псэущхьэхэр щызауэкIэ, абыхэм я лыр мэуз, ауэ зыри жаIэфыркъым, я щхьэр зэрыхахыным, псэууэ къызэрынэным щIобэн. Ахэр зэрамыгъэзэуэну зыхузэфIэкIыну, акъылкIэ Тхьэр зыхуэупса цIыхухэр абы йоплъри щытщ, нэхъри зэрауштри. Сыт зи бзэ мыпсалъэ псэущхьэм ил бгъэузын нэхърэ нэхъ Iейр?! КъищынэмыщIауэ, ахэр зэзыгъэзауэм къихь гуэныхьым хуэдизыбзэ къахь абы еплъу щытхэми. Алыхьым и псалъэу КъурIэным итщ: «Хэт сыт хуэдиз псапэ имыщIами (сабэ хуэдиз фIэкIа мыхъуми), абы къыпэкIуэ фIыгъуэр игъуэтыжынущ. Хэт сыт хуэдиз гуэныхь илэжьами(сабэ хуэдиз фIэкIа мыхъуми), абы къыпэкIуэ хьэзаб-ри ипшыныжынущ» («Аз- Зульзилэ» сурэм и 7 — 8-нэ Iэятхэр).
Зыщыдгъэгъупщэ хъунукъым псэущхьэхэр Тхьэм ауэ къызэримыгъэщIар, дызыхуейр етщIэ зэрымыхъунур.
Тхьэм и псалъэу КъурIэным къыщыкIуащ: «Iэщхэр — махъшэхэр, жэмхэр, мэлхэр — фэркIэ гущIэгъущ. Дэ фыдогъафэ абыхэм я шэм. Шэм и мызакъуэу, абыхэм къапокI сэбэпынагъ куэд, ялхэр фошх, яцхэр гъащIэм къыщывогъэсэбэп» («Аль-МуIминун» сурэм и 21- нэ Iэятыр). КъищынэмыщIауэ, псэущхьэр ягъэзэуэн мурадкIэ къызэращэхум щыгъуазэу ар зыщэми апхуэдабзэу гуэныхь къехь.
Мис апхуэдэ гуэныхьышхуэ зыIэщIэщIахэм тобэ къэфхьыж, зыщIэну мурад зиIэхэри къыфпэщылъ хьэзабым фегупсыс. Тхьэм и псалъэу КъурIэным итщ: «Алыхьыр зи фIэщ хъухэ! Тхьэм зыхуэвгъазэ фи гуэныхь къыфхуигъэгъуну — фи Iуэху фIы кърикIуэн папщIэ» («Ан-Нур» сурэм и 31- нэ Iэятыр). Мухьэммэд бегъымбарым жиIауэ хьэдисым къыщыкIуащ: «ЩIегъуэжар хуэдэщ гуэныхь зымылэжьам». Абы и мыхьэнэр зыщ: дэтхэнэ зы цIыхуми мыхъумыщIагъэ гуэр къытIэщIощIэ. Сыту жыпIэмэ, дунейр къутэжыху шейтIаныр щыIэнущ, цIыхур псэуху шейтIаныр щIыгъунущ. Ауэ и насыпщ абы текIуэм. Дэтхэнэ зыри шейтIаным текIуэн Тхьэм дищI!
Мэжджыт цIэрыIуэхэр
Дунейм щынэхъ дахэхэм хабжэ
«Юсуф Бей Джами» цIэр зэрихьэу Мэхъэчкъалэ дэт мэжджытышхуэр дуней псом щынэхъ дахэхэм хабжэ.
Ар къызэIуахащ 1997 гъэм. Тыркум щыщ унагъуэ къулей гуэрым я мылъкукIэ ящIащ зи гугъу тщIы уардэунэр. Ар тращIыкIащ Истамбыл дэт «Мэжджыт щхъуантIэм». Абы цIыху мин 16-м зэуэ нэмэз щащIыф. Азэн джапIэхэм метр 42-рэ я лъагагъщ.
Мэхъэчкъалэ щрагъэкIуэкIа телемарафоным сом мелуан 25-рэ къыхэкIати, а ахъшэр къагъэсэбэпри, Тхьэм и унэр къызыхуэтыншэу зыхуей хуагъэзащ.
Хъыбар кIэщIхэр
Уэгум щызекIуэ машинэр
Хьэрып Эмират Зэгуэтхэм я Дубай къалэм гъуэгухэмрэ транспортымкIэ и управленэмрэ Китайм и «Ehang 184» компаниемрэ къыдагъэкIащ уэгум къэщызылъэтыхь машинэр.
Абы и хьэлъагъщ килограмм 360-рэ. Машинэм зы сыхьэтым километри 160-рэ екIу. Абы и лэжьэкIэр къахутэн мурадкIэ, ар Дубай уэгум япэу щагъэлъэтащ икIи мы гъэ дызэрытым къриубыдэу я мурадщ апхуэдэ машинэхэр куэду яутIыпщыну.
Гъуэгур зэхуэзыщIыр акъылращ
Илъэс 16-м ит муслъымэн бзылъхугъэ Инша Афсариз дуней псом къыщацIыхуащ Iэзэу лыжэкIэ бгым къызэрежэхым папщIэ. Ауэ телъыджэр а бзылъхугъэм и лъакъуэ лъэныкъуэр пымытыжми, апхуэдэ зэфIэкI къызэригъэлъагъуэращ.
Пакистаным къыщалъхуа бзылъхугъэм и лъакъуэ лъэныкъуэр фIэкIуэдат 2005 гъэм щIыр щыхъеям. США-м и сымаджэщым щызригъэIэза нэужь, абы лъакъуэ лъэныкъуэр протезу хуащIащ. Бзылъхугъэм тыгъэ хуащIа лыжэр фIэтелъыджэ хъури, увыIакъым абыкIэ къижыхьу зригъэсэху.
«Сэ си мурадщолимпиадэхэмсыхэтыну. Сыхуейтфэбжьышхуэзыгъуэтадэтхэнэзымисэщапхъэсахуэхъуну. Алыхьымзымитрилъхьэркъымхуэмышэчын, Iиманыншэухъухъунукъым. ГъуэгурзэхуэзыщIыракъылращ, акъылыртэмэмугупсысащыхъукIэ, гъуэгуризэIуха хъунущ», — жиIащИнша.
