Гури кIуэдыркъым, шыри мажэ
Мэзкуу и Iэхэлъахэм ит Красногорск къалэм щыIэ «Отрадэ» шы гъэхъупIэм шыгъажэ кIыхьхэмкIэ дунейпсо, урысейпсо мыхьэнэ зиIэ чемпионат щекIуэкIащ мэкъуауэгъуэм и 26-м. КъБР-м щыщу зэхьэзэхуэм хэта шухэм унэтIыныгъищми пэрыт увыпIэхэр щызыIэрагъэхьащ.
Урысейм шы СпортымкIэ и федерацэм, Шы спортымкIэ дунейпсо федерацэм, УФ-м спортымкIэ и министерствэм я нэIэ щIэту екIуэкIа зэхьэзэхуэр иджы зыхуей нэхъ хуэзауэ къызэрызэрагъэпэщам и щыхьэтщ абы хамэ къэралхэм, псалъэм папщIэ, шыгъажэ кIыхьхэр къызыхуэтыншэу щрагъэкIуэкI Италием, щыщ кIэлъыплъакIуэхэри зэрыхэтар. ЦIыху 90-м нэс зыхэта зэпеуэр шыхэм яжыпхъэ гъуэгуанэм елъытауэ Iыхьищу гуэшат: километри 160-рэ, 120-рэ, 100, 80, 40. Балигъхэр зы гупу, ныбжьыщIэхэр щхьэхуэу зэпрагъэуащ.
ЗэрытщIэщи, зэрызэпеуэр шыхэм я жэрагъ къудейркъым. Шыгъажэр иуха нэужь, шым и узыншагъэр къызытенапхъэ мардэм нэмысмэ, япэу къэсам текIуэныгъэр IэрымыхьэнкIи мэхъу. Аращ и щхьэусыгъуэр гъуэгуанэм и зы Iыхьэ якIуху, гъуэгум пызыщэнумрэ адэкIэ зэхьэзэхуэм хэтыну зыхуамыдэхэмрэ щIызэхагъэкIым. Псори зытещIыхьар псэущхьэм лей емыхын мурадырщ.
Нэхъ гугъуу къалъытэ, километри 160-рэ зи кIыхьагъ гъуэгуанэм техьахэм КъБР-м щыщ шууиплI хэтащ, ауэ и кIэм нэсар Зыхъуэ Замиррэ ещанэ увыпIэр къэзыхьа Джатэ Щамилрэщ. Пэжыр жыпIэмэ, мыпхуэдэ шыгъажэ кIыхьым и кIэм унэсыныр езыр текIуэныгъэу къалъытэ, узэрыхэта къудейри тхыдэм къыхэнэ Iуэхугъуэщ. Абы къыхэкIыу, етIуанэ, ещанэ Iыхьэхэм иужькIэ зэхьэзэхуэм хагъэкIа Хъупсырджэн Залымрэ Сибэч Артуррэ я зэфIэкIри бгъэлъахъшэ хъунукъым.
А унэтIыныгъэ гугъум япэ увыпIэ къыщызыхьа Черкасовэ Полинэ зытесар Барбарэ зи цIэ хьэрып-адыгэшщ. Псалъэ щратым, хъыджэбзым шы тесыкIэ Iэзагъыр къыщищтар ди щIыналъэрауэ къызэрилъытэр къыхигъэщу, жиIащ: «Махуэ Ахьмэд фIыщIэшхуэ хузощI, си адэ-анэми сахуэарэзыщ илъэс ныкъуэкIэ Кавказым сыщыIэну сызэраутIыпщам щхьэкIэ».
Езы Махуэ Ахьмэдрэ цIыхубэ гулъытэм игъэфIа абы и Кармелрэ километри 120-м япэ увыпIэр къыщахьащ.
Гъуэгуанэ нэхъ кIэщIым, километри 100 зи кIыхьагъым, зэуэ ехъулIэныгъитI къытхуздихьащ. Япэ увыпIэр зыубыда Щоджэн Щамел зытесар Заряд цIэр зезыхьэ адыгэш къабзэт, етIуанэ увыпIэр зей ЦIыпIынэ Ислъам и Валетыр, дыщымыуэмэ, хьэрып-адыгэшщ.
Псом нэхърэ нэхъ гъэщIэгъуэныр сыт жыпIэмэ, зэхьэзэхуэр щекIуэкIа мэкъуауэгъуэм и 26-р Щамил цIэр зезыхьэ псоми я плъапIэ, Кавказ щIыналъэм и цIэр зыIэта Щамил Iимамыр къыщалъхуа махуэу зэрыщытарщ. ЗэрымыщIэкIэ къэхъуа Iуэхугъуэу пхужыIэнущ, дауи, зэуэ адыгэ ЩамилитI а махуэшхуэм лIыхъужь зэрыхъуар, итIани, къыпфIэмыIуэхуну плъэкIыркъым.
Адыгэшыр хъумэнымкIэ фондым и лэжьэкIэм къыщIэддзэжурэ дытепсэлъыхьыныр тфIэигъуэщ. Мы зэхьэзэхуэ дыдэр къащти, дауэ зэхуэбгъэдэн езыр-езыру текIуэныгъэм хущIэкъу шумрэ, и лъэпкъым и цIэр зыщIыпIэ деж хуабжьу щигъэIун плъапIэкIэ мы дыгъэвэхым пщIэнтIэпсыр щезыкъуэкIхэмрэ?! Зытес псэущхьэм нэхърэ нэхъ бэшэчыжу, уеблэмэ, ди зэманым щымыщым ещхьу, «адыгэшыр» жрагъэIэн папщIэ, зыщымысхьыжхэу ирахьэкI щIалэхэм къыхаха IэнатIэр.
Уанэгу исхэм ящIэну щхьэпэщ «Адыгэшыр хъумэнымкIэ фондым» иужьрейуэ зэбгритыкIа хъыбарри. Зэгухьэныгъэм, япэрауэ, Урысейм щекIуэкI дэтхэнэ зэпеуэми адыгэшым тесу хэтыну гукъыдэж зыщIам и хыхьапщIэр хурет. Абы ищIыIужкIэ, километри 120-м, километри 160-м къыщыжэ шухэм псынщIагъ къызыкъуахым елъытауэ, ахъшэ саугъэт яхуигъэуващ. Япэрейм зы сыхьэтым къриубыдэу километр 15 нэхърэ мынэхъ мащIэу къыщыжэм сом мини 120-рэ/мини 150-рэ иратынущ. Километри 160-м къыщыжэхэм я псынщIагъыр зы сыхьэтым хуэзэу километр 14-м нэхърэ мынэхъ мащIэмэ, апхуэдэхэм яIэрыхьэнущ мылъку саугъэту сом мин 300/ мин 350-рэ.
Зэрытлъагъущи, Урысей утыку ихьэми, дунейпсо зэпеуэ жыпIэми, адыгэшым къикIуэтыну и мурадкъым. Ди жагъуэ хъур сыт жыпIэмэ, лъэпкъым и цIэр зезыхьэ псэущхьэ махуэм и пщIэр хэзыгъахъуэ жыджэракIуэхэм я зэфIэкIыр къызыфIэIуэхун къэрал IуэхущIапIэ щIыналъэм имытым ещхьу, псори езыхэм я жэрдэмрэ щIалэфIагъкIэ зэрызэфIэкIырщ. Ауэ щыхъукIэ, щIалэгъуалэм щапхъэрэ зыдэплъеинрэ яIэкъым жыдоIэри, жэщи махуи зыдолIэж. И чэзу къэмысауэ пIэрэ Шы зехуэн Iуэхум хухэха комитет е министерствэ хуэдэ къызэдгъэпэщыну?! Абы адыгэш щызэрахуэ республикищми щызэфIах шыхъуэ лэжьыгъэхэр зэрызэригъэуIуфынум нэмыщI, лъэпкъышым и зэгухьэныгъэ здэщыIэ къэралхэм я лIыкIуэхэри къекIуэлIэфэнут. Сыт и уасэ, лъэпкъ, дин, бзэ зэхэгъэж ямыIэу, Нартан, Къармэхьэблэ, Шэджэм къуажэхэм я Iэгъуэблагъэхэм зыщызыубгъуа шы гъэхъупIэхэм къыщыунэху зэныбжьэгъугъэмрэ зэхэтыкIэ дахэмрэ щапхъэу уиIэным? Республикэр зыхэпсэукIыфыну шыхъуэ Iуэхури зыхуей хуэгъэзэныр щхьэ уней къалэну къанэрэ? Тхыдэм гурыIуэгъуэу къыджеIэ шы зехуэныр къыпаубыдыху, лъэпкъыр ирагъэкIуэтыфу зэрыщымытар. Сыт-тIэ иджы дэр-дэру дыщIикIуэтыр, тIэщIэлъ хъугъуэфIыгъуэм и уасэр нэгъуэщIым къыщыджиIэнум дыпэплъэу?!
Чэрим Марианнэ.
