Зэщхьэгъусэ IэпщIэлъапщIэхэр
Лэскэн щIыналъэм хыхьэ Анзорей къуажэм къыщызэIуахащ хьэтуейдэс зэщхьэгъусэ IэпщIэлъапщIэхэу Серчэхэ Нурхьэлийрэ Лидэрэ я лэжьыгъэхэм я япэ гъэлъэгъуэныгъэ.
Нурхьэлий и IэщIагъэкIэ ухуакIуэу щытми, зэрысабийрэ сурэтыщI гъуазджэм, IэпщIэлъапщIагъэм дехьэх. Ар нэхъыбэу зэлэжьыр декоративно-прикладной гъуазджэм и пасэрей лIэужьыгъуэрщ, пхъэм сурэтхэр, Лэскэн щIыналъэм щыпсэу лъэпкъхэм я дамыгъэхэр сыхэгъэсыкIынырщ. И Iэдакъэ къыщIэкIа лэжьыгъэхэр сыт хуэдэ утыку щыбгъэлъагъуэ- ми утемыукIытыхьыну дахэщ, IупщIщ, удэзыхьэхщ. Сурэтхэм къахощ адыгэхэм я тхыдэр, псэукIар, зэрахьэу щыта Iэщэ-фащэхэр, къакIуа гъуэгуанэр, адыгэшхэмрэ дамыгъэ куэд зыхуагъэфэща лIыхъужьхэмрэ. ЗауэлIхэр я IэщэкIи я фащэкIи къызыхуэтыншэу зэпэщу зэрыщытари лэжьыгъэхэм щыболъагъу. Адыгэ зауэлI, дзэпщ цIэрыIуэхэм я сурэтхэри выставкэм хагъэхьащ. Ди хабзэм теухуа лэжьыгъэхэри и мащIэкъым Нурхьэлий. Гулъытэ ин, пщIэ хуащIу хьэщIэхэр кърагъэблагъэу, шхыныгъуэ зэмылIэужьыгъуэхэр зытет Iэнэхэр къыхуащтэу зэрыщытар сурэтхэм щыболъагъу.
Гъэлъэгъуэныгъэм хигъэхьа и лэжьыгъэхэр зы илъэс ныкъуэм къриубыдэу ищIащ Нурхьэлий. Сурэтхэр мылъку кърилэжьыну аракъым щIищIар — зэрысабийрэ дэзыхьэх а Iуэхугъуэм и гум, и псэм фIэфIу зэрыпэрытым къыпэкIуащ. И Iэдакъэ къыщIэкIахэр зылъагъухэм — гукъыдэжрэ дэрэжэгъуэрэ, езым гупсэхугъуэ ягъуэт. Ар зэпымыууэ иужь итщ и IэпщIэлъапщIагъэм зэрыхигъэхъуэным, и зэфIэкIым зэрызригъэужьыным.
— Си сурэтхэр нэхъыбэу пасэрей адыгэхэм щIатезухуэр ди лъэпкъ тхыдэм хуабжьу сызэрыдихьэхырщ. Ахэр къытесщIыкIыжащ газетхэм, журналхэм, тхылъхэм иту сызрихьэлIахэм. Иужьрей зэманым цIыхухэр тхыдэм нэхъ щIэупщIэ зэрыхъуарщ ар къыщIыхэсхар. ДяпэкIэ си лэжьыгъэхэр нэгъуэщI зыгуэрхэм ятезухуэну си мурадщ, — къыддогуашэ Нурхьэлий и гупсысэхэмкIэ.
Нурхьэлий и щхьэгъусэ Лидэ и лэжьыгъэхэри удэзыхьэхт. Апхуэдэхэщ дыщэидэхэр, уагъэхэр, хьэтиякIуэ башхэр, дэжьей ныпхэр, нэгъуэщIхэри. Выставкэм щыплъагъу хьэтиякIуэ башхэр я плъыфэкIи, я инагъ-цIыкIуагъкIи, къызыхэщIыкIакIи зэмылIэужьыгъуэщ, гъэщIэгъуэнщ. Бзылъхугъэм фIыщIэ хэха хуэфащэщ Хьэтуей къуажэм дэт курыт еджапIэм щIэс ныбжьыщIэхэр IэпщIэлъапщIагъэм зэрыхуигъасэм, щIэблэр дыщэидэм зэрыдригъэхьэхым, пасэрей IэщIагъэм зэрыщIипIыкIым папщIэ. Дыщэидэмрэ хэдыкIымкIэ Лидэ гъуэгугъэлъагъуэ хуэхъуар и анэшхуэращ.
Серчэхэ Нурхьэлийрэ Лидэрэ я бынхэри гъуазджэм, дахагъэм щIапIыкI, сурэт щIынми хагъэгъуазэ. Я щIалэ нэхъыжь Роман пхъэм сурэтхэр къыхэгъэсыкIыным фIыуэ хэгъуэзащ.
Зэхыхьэ гуапэм ирагъэблэгъа хьэщIэхэм ящыщщ Налшык къалэм дэт «Адыгэ унэ» тыкуэныр зыгъэлажьэ IутIыж Мэжид. Абы и псалъэм къыхигъэщащ Нурхьэлий IэщIагъэ дахэ зэриIэр.
— Нобэ тлъагъу сурэтхэм, хьэпшыпхэм я дахагъэм нэри пэри яхьэху. Адыгэ лъэпкъыр зэрыузыншэм и щыхьэтщ узэрыгушхуэ хъун апхуэдэ цIыху IэпщIэлъапщIэхэр къызэрытхэкIыр. КупщIэ зиIэ, тхыдэр къызыхэщ лэжьыгъэ куэд дяпэкIи Нурхьэлий и Iэда- къэ къыщIэкIыну, щэнхабзэм, гъуазджэм хэлъхьэныгъэфIхэр хуищIу лъэпкъыр дигъэгуфIэну ди гуапэщ. Пасэрей IэщIагъэхэр къэзыгъэщIэрэщIэж зэщхьэгъусэхэм Тхьэр къазэрыхуэупса зэфIэкIым адэкIи зрагъэужьыну, я IэпщIэлъапщIагъэм и хъер ялъагъуну, я лэжьыгъэхэр утыкушхуэхэм щагъэлъэгъуэну, щIэупщIэ яIэну ди гуапэщ, — жиIащ IутIыжым.
УФ-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Битокъу Беслъэн гъэлъэгъуэныгъэм къызэрырагъэблэгъам папщIэ ар къызэзыгъэпэщахэм фIыщIэ яхуищIащ. Абы жиIащ и къуэш Нурхьэлийрэ я нысэ Лидэрэ я зэфIэкIым куэд зэрыщыгъуазэр, я лэжьыгъэхэр ягу зэрыдыхьэр.
— Нурхьэлий и сурэтхэм къагъэлъагъуэ цIыхухъухэм лIыгъэ яIэу, хабзэ яхэлъу, я напэр, щIыхьыр, Хэкур яхъумэжу зэрыщытар. Лидэ и IэщIагъэми нэхъапэм щIэупщIэшхуэ иIэу, дыщэидэ зыщIхэм пщIэ хуащIу, ягъэлъапIэу щытащ. Нобэ щIэблэр абыхэм щIэтпIыкIыну ди къалэнщ икIи IэщIагъэ дахэ зиIэхэр гъэгушхуэн, IэрыкIхэр гъэлъэгъуэн, хэIущIыIу ящIын и лъэныкъуэкIэ ядэIэпыкъун хуейщ. Зэщхьэгъусэхэм я зэфIэкIым адэкIи хагъэхъуэну ди гуапэщ, — жиIащ Битокъу Беслъэн.
Къызэхуэсахэм гъэщIэгъуэн ящыхъуащ хьэтиякIуэ башхэр, дэжьей ныпыр нэхъапэм зэращIу, къызэрагъэсэбэпу щытам теухуауэ Битокъур къызытеувыIахэр. Псалъэм папщIэ, ныпыр зэращIым и гугъу пщIымэ, япэщIыкIэ дэжьейр гъуа нэужь мастэ гъэплъакIэ яугъуэнырти, и купщIэр кърахырт, хьэпIацIэ, хъун мыкIуэу къызэтенэн папщIэ. А щIыкIэм тету Iэмэпсымэр нэхъ тынш, псынщIэ, зехьэгъуафIэ хъурт. ХьэтиякIуэ башыр, дэжьей ныпыр хьэщIэщыр зэрагъэдахэ хьэпшыпхэм ящыщт, хъыджэбзым и IэщIагъэ дахэр кърагъэлъагъуэу. Джэгум хэт тхьэмадэхэм уджым и пэ къихуэу дэжьей ныпыр хуагъэфащэрт гуфIэгъуэ зэхыхьэм къыхэжаныкIа пщащэ гуакIуэхэм, джэгур зыгъэдэхахэм, нэхъ екIуу къэфахэм. Апхуэдэу хъыджэбзхэм ящIа псэлъыхъу щIопщымкIэ щIалэхэм яхуэупсэрт, гулъытэ хуащIырт.
Лэскэн щIыналъэ администрацэм егъэджэныгъэмкIэ и къудамэм и унафэщI Мысрокъуэ Иринэ жиIащ зэщхьэгъусэ IэпщIэлъапщIэхэр и гуапэу зэрызригъэцIыхуар, абыхэм я Iэдакъэ къыщIэкIа лэжьыгъэхэм Хэкум, лъэпкъым, гъуазджэм хуаIэ лъагъуныгъэр къызэрыщыгъэлъэгъуар. Я IэщIагъэ дахэм и хъер ялъагъуну ар зэщхьэгъусэхэм ехъуэхъуащ икIи къыхигъэщащ Нурхьэлий и лэжьыгъэхэр мыгувэу Налшык къалэм щагъэлъэгъуэну зэрамурадыр.
ТЕКIУЖЬ Заретэ.
