Лажьэ зиIэмрэ лажьэншэхэмрэ
Пугачев къалэм махуэ зыбжанэкIэ цIыхухэр щызэхыхьэ-щызэхэкIыу щытащ.
Псоми щыщIидзар, фигу къэдгъэкIыжынщи, щIыпIэм хьэщIэу кIуа шэшэн Назиров Алий иукIа, илъэс 21-рэ зи ныбжь десантник Маржанов Руслан щIалъхьа иужьщ. Тхьэмахуэ махуэм гупышхуэ зэрыгъэхъуа къалэдэсхэр шэшэнхэр щыпсэу хьэблэмкIэ зэрыхьащ. «Псори ди щIыналъэм фикI!» жаIэу зэрыгъэкIийуэ. Блыщхьэм «Хьэлэл» кафем и гъунэгъуу щызэхуэсащ ар ягъэсын я мураду — а шхапIэм Кавказ Ищхъэрэм щыщхэрт нэхъыбэу щIыхьэр. ЗыкъэзыIэтахэр ещанэ махуэм район администрацэм и унэм екIуэлIащ, абы и унафэщI Сидоров Станислав епсэлъэну хуейуэ. Абыхэм къагъэувырт шэшэн псоми щIыналъэр ирагъэбгынэну.
— Сидоров! Ди сабийхэр хъумэ, — кIийрт цIыхубзхэр.
Зиусхьэн Сидоровым езым и кабинетым зыщигъэпщкIуат. Полицей лэжьакIуэхэм сапхрыкIри, сэ схузэфIэкIащ абы и деж сынэсын.
— Уэ ухэт? — къыщысIущIащ ар бжэщхьэIум тету. — Москва укъикIа? Сэ сызэпсэлъэнур щIыпIэ журналистхэрщ.
Абы хуабжьу гужьеяфэ тетт. «Пугачевщинэ» къыкъуэкIам зэрыбгъэдыхьэну щIыкIэр къыхуэгъуэту къыщIэкIынутэкъым. Илъэс 37-рэ зи ныбжь Сидоровыр 2012 гъэм районым и тет хъуауэ аращ. Абы и пэкIэ Саратов областым и пощт IэнатIэм къулыкъу зэмылIэужьыгъуэхэр щызэрихьащ.
«Къыфхуэдалъэхэм щхьэкIэ
фытхьэусыхэ»
Iэтащхьэр къыщIэкIыну тегушхуакъым. Къызэхуэсахэр абы сыхьэтрэ ныкъуэкIэ пэплъащ. Щымыхъум, федеральнэ гъуэгумкIэ яунэтIащ, ар зэхуащIын мурад яIэу. Уэшхышхуэ къыщIидзами, гупыр зэбгрыкIыжакъым. УнафэщIхэм я деж зышэну автобусхэр ягъэкIуа иужьщ щIыпIэр нэщI щыхъуар.
ЩэнхабзэмкIэ унэм къарузехьэхэр зи гъусэ вице-губернатор Фадеевым тхьэ щиIуащ Пугачев районым щIэпхъаджагъэ псоми кIэ щаритыну.
Бэрэжьейм аргуэру пэкIу зэхуэсащ. Абы Саратов областымкIэ МВД-м и унафэщI Арсенин Сергей щыжиIащ Пугачев и полицэм и Iэтащхьэ Лопаткин Игорь и къулыкъум зэрытригъэкIар — ар къалэм щекIуэкIхэм щыгъуазэт, арщхьэкIэ къаугъэ къэмыгъэхъуным теухуауэ зыри илэжьакъым.
Шэшэнхэм я
лъэужьхэр кIуэда?
Шэшэн псори къалэм дагъэIэпхъукIауэ блыщхьэ лъандэрэ ягъэхъыбарт, ауэ абы властхэр щыхьэт щытехъуар УФ-м и Президентым и лIыкIуэу Индыл Iуфэ федерал округым щыIэ Бабич Михаилрэ Саратов областым и губернатор Радаев Валерийрэ хэту пIащIэгъуэкIэ ирагъэкIуэкIа зэIущIэм иужькIэщ. Прессэри пIалъэ кIэщIкIэ псэлъэгъу ящIащ.
— Пэжщ, шэшэнхэм я щIалэгъуалэр Пугачев районым ирашыжащ, — жиIащ Бабич Михаил.
МахуитIкIэ сэрэ Саратов областым щыщ си лэжьэгъу Танаев Андрейрэ Пугачев къалэм шэшэнхэр къыщытлъыхъуащ:абыхэм ятеухуауэ псоми псори ящIэрт, арщхьэкIэ зыщыпсэухэр зыми уагъэлъагъуфынутэкъым. Таксим ирилажьэхэр къыддэIэпыкъуащ: къыджаIащ ищхъэрэ-къухьэпIэ лъэныкъуэмкIэ щыIэ общежитым къыщытлъыхъуэну.
Къалэм и дэнэ щIыпIи хуэдэу, ищхъэрэ-къухьэпIэ лъэныкъуэми полицейхэр дэзт. Фызыжь гуэрым къыджиIащ зэрыхьзэрийм зэрыщIидзэу щIыпIэм щыпсэуа шэшэн псори зэрыщIэпхъуэжар. Я бжыгъэкIи ахэр иужь зэманым мащIэ дыдэт.
ДыщIэупщIэурэ, иужькIэ къэтщIащ Пугачев километр 60 хуэдизкIэ пэIэщIэ Любицкое, Клинцовкэ къуажэхэм шэшэнхэр зэрыщыпсэур. Ди фIэщ мыхъуурэ дыкIуащ. Любицкэ къуажэм дыщрихьэлIащ фадэм нэджэIуджэ зэрищIар нэрылъагъу урыс цIыхухъу зытхух. Абыхэм къыджаIащ «чеххэр» тракторхэр здэщыт щIыпIэ пхыдзам къыщытлъыхъуэн хуейуэ. ДыздэкIуэм гъуэгум дыщрихьэлIащ чэфыфI (а псалъэр абы къезэгъмэ) зиIэ зы тэтэр цIыхухъурэ цIыхубзрэ. Я пщIантIэхэм хьэ бзаджэхэр зэрыдэлъыр къыджаIэри, абыхэм шэшэнхэм я унэхэр дагъэлъэгъуащ.
— Сыт а шэшэнхэм мыбы щащIэр? — дыщIэупщIащ дэ.
— Щолажьэ. Сыт атIэ абыхэм нэгъуэщI ящIэнур, щефэкIэ — къызгурагъэIуащ тэтэрхэм. — Я динкIэ ахэр ефэну хуиткъым.
— Iэщышхуэ зэрахуэ, — щIагъужащ гъунэгъуу щыхъуакIуэ мэл хъушэр дагъэ-лъагъури.
— ЛIыщIэхэр яIэкъэ?
— Сыт зэращIынур? Зыгуэрхэр махуэ-махуитIкIэ къащыдэIэпыкъу щыIэщ ахъшэкIэ. Ахэр езыхэр цIыхуфIхэщ — ди гугъу къащIыркъым, я гугъуи тщIыркъым.
Уи унэжь хуэдэ щыIэкъым
Чырбышым къыхэщIыкIа унэ екIум и бжэм и уэзджынэм иткъуза пэтми, зыри къыщIэкIакъым. Дэ къыIутхащ бжэ хуэмыщIар. КIэлындорым тетт сабийхэр. Дыкъызэралъагъуу абыхэм загъэпщкIуащ.
НэгъуэщI унэм и бжэр къыIузыха цIыхубз нэIурыт Елизаветэ къыдгуригъэIуащ цIыхухъу псори губгъуэм зэрыщыIэр. НыбжьыщIэхэм Iэщ ягъэхъу, нэхъыжьхэр мэкъу йоуэ.
И щхьэгъусэмрэ и бынхэмрэ щIыгъуу, Елизаветэ мыбы къыщыхутащ, япэ шэшэн зауэм кърихужьэри. ЩIыпIэр къыхахат зэман кIыхь хъуауэ гъунэгъу къуажэм шэшэнхэр зэрыщыпсэум къыхэкIыу. Я гъусэу къэIэпхъуащ шэшэн унагъуипщI хуэдизи. Елизаветэ и псалъэхэм ятепщIыхьмэ, иджы абыхэм къуажэми нэгъуэщI щIыпIэхэми Iэщ щагъашхэ.
— ФМС-м и лэжьакIуэхэр фи деж щыIа? — дыщIэупщIащ дэ.
— ЩыIащ, — жэуап къыдитыжащ Елизаветэ. — Нобэ къэкIуащ цIыху гуэрхэр, ди паспортхэм еплъащ. Псори тэмэмщ.
Елизаветэрэ и щхьэгъусэмрэ пхъуитIрэ къуиплIрэ яIэщ. Нэгъабэ щIымахуэм Iугъуэм итхьэлащ я къуэ нэхъыжьымрэ абы и фызымрэ. Иджы унагъуэм апхуэдиз Iэщ езым и къарукIэ зэрехьэ.
— Апхуэдэ лэжьыгъэр дауэ фи къару дэхуэрэ?- догъэщIагъуэ дэ.
— Мэлу диIэм я бжыгъэр щэм нызэрохьэс. Жэмхэр блыщI мэхъу. Абыхэм ящыщу къэтшыр 8 къудейрщ, адрейхэр догъашхэри дощэ.
— Лизэ, Пугачев къыщыхъуам иужькIэ фэ, шэшэнхэр, фышынэркъэ?
— Япэ шэшэн зауэм щытлъэгъуам иужькIэ дэ зыми дыщышынэжыркъым, — жэуап къыдет, пыгуфIыкIыурэ. Абы нэхърэ нэхъ шынагъуэ тлъагъунукъым… Ди гъунэгъухэмрэ дэрэ фIыуэ дызэхущытщ. Си бынхэр урысхэми тэтэрхэми я ныбжьэгъуфIхэщ.
ИужькIэ дэ дыхуэзащ Елизаветэ и къуэ, илъэс 16 зи ныбжь Ислъам. Абы езым и закъуэ мэл хъушэ игъэхъурт. Куэдрэ хуеякъым къыдэпсэлъэн. АрщхьэкIэ иужькIэ къыджиIащ Шэшэным игъэзэжыну зэрыхуейр — уи унэжь хуэдэ щыIэкъым…
Дэ депсэлъащ къуажэдэс фызыжьхэми. Шэшэнхэм щхьэкIэ тхьэусыхэжыркъым: нэхъапэм Iэщ ядыгъурт, иджы ядыгъужыркъым, лэжьакIуэшхуэхэщ, нэхъыщхьэращи, ефэхэркъым. Сыт атIэ урысхэмрэ тэтэрхэмрэ Iэщ щIамыгъашхэр? Гъэсыныпхъэхэри Iусыпхъэхэри лъапIэщи.
Хьэуэ, сэ шэшэн псори згъэзахуэркъым. Мыбы къэкIуа бзаджэнаджэм иIыгъар скальпельщ: ищIэрт сэ къыкъуахмэ, зэраубыдынур. Абы мурад бзаджэ иIащ икIи ар зыми игъэзэхуэфынукъым.
Варсегов Николай.
«Комсомольская правда»
