УпэIэщIэмэ нэхъыфIщ… Хэт къэралыр аргуэру зауэм хэзышэр?
Иужь илъэситIым иджы етхуанэу Египетым сыкъыщыхута иужь занщIэу аэропортым сикIри, «Рамзес Хилтон» хьэщIэщым сыкIуащ. Ар Нил и Iуфэм Iутщ, Тахрир утым — «хьэрып гъатхэ» революцэм дамыгъэ хуэхъуам — къыбгъурыту. Зэуэ срихьэлIащ сызыпэмыплъа: къыпэкIуэну фейдэр псынщIэу къызыгурыIуа хьэщIэщ лэжьакIуэхэм зи щхьэгъубжэхэр Тахрир утымкIэ гъэза пэшхэм уасэхэр Iыхьэ щанэкIэ къыщаIэтат. Ауэ сэ слъэгъуар ста ахъшэм и уасэщ.
Дунейм и телекомпание зэмылIэужьыгъуэхэм я корреспондентхэу «Рамзес Хилтон» хьэщIэщым къыщыувыIахэр бадзэуэгъуэм и 5-м и пщыхьэщхьэм хуабжьу арэзы хъуауэ къыщIэкIынущ, абыхэм я щхьэгъубжэ щIагъхэм сыхьэтищ енкIэ зэхэуэ гуащIэхэр щекIуэкIащи. Мыбдеж лъы щагъэжащ трагъэкIа президент Мурси и телъхьэ ныбжьыщIэхэмрэ оппозицэм щыщ нэгъуэщI щIалэгъуалэмрэ. ЛъэныкъуитIми къагъэсэбэпащ Iэщэхэр, пиротехникэ, «Молотовым и коктейль» зэрыт птулъкIэхэр, мывэхэр, бжэгъухэр. УкIыгъэхэр. УIэгъэхэр. МафIэм ис автомашинэхэр. ПсыIэрышэм хуэдэу, ежэх лъыр. Абы щыгъуэми, зауэлIхэри полицейхэри къэкIуакъым.
Си цIыхугъэ хьэрыпыр метром нэс згъэIэпхъуэжауэ сыкъыщыкIуэжым, сэ зэрымыщIэкIэ, сакъыдэхутащ зэзауэ лъэныкъуитIым я кум. КIэрахъуэхэр ягъауэу, кIийуэ си гупэмкIэ къажэрт зы гуп, си щIыбагъ къыдэтт Тахрир зыхъумэхэр. Япэ щIыкIэ сыгуфIащ: сурэт тесхынщ! Ауэ псынщIэу къызгурыIуащ Iэл хъуа щIалэхэм си журналист тхылъми къемыплъу, икIи нэгъуэщI къэралым сызэрицIыхури къамылъытэу сызэрызэпкъратхъынур. Абы щыгъуэми, си сурэттехым и батареери тIысат. Иджы къысщохъуж абы сыкъригъэлагъэнкIэ хъуну. АдэкIэ сэ зэзауэр зэрекIуэкIым сеплъащ 23-нэ къатым и балконым сытету. Псэууэ нэху дыкъемыкIынкIэ дышынат.
Зэхэуэ гущIэгъуншэт. Афганистаным иужькIэ апхуэдэ зы щIыпIи щыслъэгъуатэкъым.
* * *
Сыт атIэ иджы Египетым щекIуэкIыр? Сэ «фирхьэунхэм я хэкум» куэдрэ сыщыIащ икIи хьэкъыу спхыкIащ мы къэралым и цIыхухэр мамыру икIи гуапэу зэрыщытыр. АтIэ иджы щхьэ зэзэуэжрэ?
А упщIэм жэуап еттын папщIэ илъэсрэ ныкъуэкIэ дикIуэтыжын хуейщ. «ЩIышылэм и 25» революцэр щекIуэкIа а зэманым полицэ IуэхущIапIэ куэдыкIей зэтракъутащ, унафэщI партым и унэр ягъэсащ, Мубарак ирахулIащ «езым фIэфIу» президент къулыкъум текIыну. Куэд мыщIэу президентри, и къуэхэри, и блыгущIэт зыбжани лъэхъуэщым ирадзащ. Унафэр зэблэкIыгъуэ лъэхъэнэм Iэрыхьащ маршал Тантауи зи пашэ Дзэ совет нэхъыщхьэм.
Нэхъапэм лэжьэну хуит ящIу щымыта ислъам зэгухьэныгъэ ихъуипкIхэм я Iэтащхьэхэри яхэту, къаутIыпщыжащ «властым и лей» зытехьауэ къалъыта тутнакъхэр. Абыхэм зэуэ къару телъыджэ къызэкъуахащ. Къэбгъэлъагъуэмэ, парламент хэхыныгъэхэм ислъамым и лIыкIуэхэм («Муслъымэн зэкъуэшхэмрэ» салафитхэмрэ) процент 70-м щIигъу къыщахьащ икIи ардыдэмкIэ игъэгужьеящ динымрэ властымрэ зэпэIэщIэу щытын хуейуэ къэзылъытэхэр.
Абы щыгъуэми, лэжьэну хуит ящIа ислъам зэгухьэныгъэхэм япэ щIыкIэ президент хэхыныгъэхэм хэмытыну жаIауэ щытами, къахьа текIуэныгъэм трагъэгушхуэри зэуэ а къулыкъум щIэбэныну цIыху зыбжанэ къагъэлъэгъуащ. Аргуэруи я кIэн къикIащ: «зэкъуэшхэм» къагъэлъэгъуа Мурси зымащIэкIэ ефIэкIащ мыдрейхэм дзыхь зрагъэза Шафик. Иджы иужьрейхэр я Iэпэ йодзэкъэж, Мубарак и лэжьэгъуу щытар Мурси пэдгъэувын хуеякъым, жаIэри.
2012 гъэм и мэкъуауэгъуэм тхьэрыIуэ ищIри, Египетым и тхыдэм и япэ граждан президентым жыджэру лэжьэн щIидзащ. Япэ щIыкIэ штаб нэхъыщхьэм и унафэщIыр тригъэкIащ, Дзэ совет нэхъыщхьэр къригъэтIысэхащ, жьы хъуа маршал Тантауи нэгъуэщI къэрал Iэпхъуэным ирихулIащ. ИтIанэ езым и гуп къызэрипэщу щIидзащ ислъам зэгухьэныгъэхэм хэтхэр япэ иригъэщу. Апхуэдэурэ иужь ихьащ зи проектыр дыгъэгъазэм референдумым къыщыхалъхьа конституцэм. Ар ямыдэу уэрамхэм уэру дыхьащ демократхэр. Ауэ мыбдежи я Iуэху къыщикIащ «зэкъуэшхэм». Ахэр референдумым щытекIуащ ефIэкIыныгъэшхуэ яIэу.
Апхуэдэ щIыкIэкIэ динымрэ властымрэ зэпэщIэхауэ илъэс минитхукIэ псэуа къэралыр ислъамым и гъуэгум теуващ икIи шэрихьэт хабзэхэм я бжьым къыщIэхутащ.
АрщхьэкIэ Египетыр къыкIэрыхуа къэрал гуэркъым. Мыбы цIыхубэ жылагъуэ, абы и къудамэхэр щыIэщ, и суд ухуэкIэр Урысейм ейм нэхърэ куэдкIэ нэхъыфIщ. ИкIи хэхыныгъэхэр щекIуэкIым щыуагъэхэр яIэщIэкIауэ жиIэу Суд нэхъыщхьэм ислъам парламентыр хабзэм емызэгъыу къыщилъытэм, Мурси зыри хузэфIэкIакъым. Ар япэ уэзджынэт.
ЦIыхухэр щIэмыарэзым щыщщ абы къулыкъущIэхэр къызэрыхих щIыкIэр: губернаторхэу игъэувырт а лэжьыгъэм зыгуэри хэзымыщIыкI цIыхухэу «Муслъымэн зэкъуэшхэм» щыщхэр. Абы и мызакъуэу, языныкъуэхэр террорист щIэпхъаджагъэхэми хэпщIат. «Езым и цIыхухэр» и блыгу щIигъэувэным и хабзэр къэзыгупсысар Мурси и закъуэкъым. Апхуэдэу абы Iуэхур хуишэрт, диктатор мыхъуфми, зэфIэкIышхуэ дыдэ зыбгъэдэлъ президент зищIыным.
Пэжщ, и теплъэкIэ ар зыкIи ещхькъым цIыхушхым: нэгъуджэ дахэр йокIупс, европей щыгъынкIэ хуэпащ. Технократ унагъуэм къыхэкIа щIалэм езым и ныкъуэкъуэгъухэр игъэтIысакъым, демократиер зи унэтIыныгъэ газетхэр зэхуищIакъым, Египет экономикэм инвестицэхэр къыхалъхьэным къыхуриджэу къэралхэр къызэхикIухьащ, демократие хабзэхэм тетыну къигъэгугъащ.
Ауэ абы щхьэкIэ къэмынэу, щIэх дыдэу Мурси еджэ хъуащ «щIэуэ къэунэхуа фирхьэункIэ».
А псори екIуэкIащ экономикэр гугъуехьхэм щыхэт, бюджетыр зыхущыщIэр куэд дыдэ щыхъуа, IэнатIэхэм я хэхъуэхэр щехуэх зэманым. Дауи, абыкIэ къуаншэр Мурситэкъым, атIэ Египетыр пIалъэ кIыхькIэ зыIыгъа зэрыхьзэрийт. АрщхьэкIэ цIыху губжьахэр президентым дежкIэ нэхъыбэрэ плъэрт. И ныкъуэкъуэгъухэри хущIэкъурт мафIэр нэхъ ину зэщIагъэстыну.
* * *
А псори иухащ Мурси президент зэрыхъурэ зы илъэс щрикъум ирихьэлIэу цIыхухэм зэрызыкъаIэтамкIэ. Утыку къихьащ «Тамарруд» революцэ зэгухьэныгъэщIэр. Абы къэралым и Iэтащхьэм ткIийуэ хуигъэуващ: «ТекI, арыншамэ упсэунукъым!» Аргуэрыжьу ягъэсу щIадзащ унафэщI партым — иджы Щхьэхуитыныгъэмрэ захуагъэмрэ я парту «зэкъуэшхэм» къызэрагъэпэщам — и IуэхущIапIэхэр. КъыкъуэкIащ зауэлIхэри. Абыхэми Мурси хуагъэуващ бадзэуэгъуэм и 3-м и пщыхьэщхьэ пщIондэ и къулыкъум текIыну. А пщыхьэщхьэм зыхъумэжыныгъэмкIэ министрым (ар зы илъэс и пэкIэ езым къыхуэпэж цIыхуу къилъытэу Мурси а къулыкъум пэригъэуват) жиIащ Мурси къэралым и Iэтащхьэу щымытыжу икIи абы и къалэнхэр Конституцэ судым и унафэщI Мансур пIалъэкIэ игъэзэщIэну.
Къэхъун хуеяр къэхъуащ. КъуэгъэнапIэм къыкъуэплъ зауэлIхэм къагурыIуащ езыхэр хэмыIэбэмэ, къэралым аргуэру зэрыхьзэрий къызэрыщыхъунур. Египетым и дзэр хуабжьу зэхуэщIа къарущ, хэбгъэзыхьмэ, «зэкъуэшхэм» нэхърэ, икIи, дауи, абы нэхърэ куэдкIэ нэхъ лъэщщ. Дзэм къыхуозэ экономикэм и Iыхьэ щанэр, америкэ дэIэпыкъуныгъэм и доллар мелардхэр яIэрохьэ. Сыт хуэдэ Iуэхуми зауэлIхэр къыщыхожаныкI — Израилым егъэщIылIа политикэми, палестинхэм ядэIэпыкъуным, жылагъуэр ислъамым и хабзэм тегъэувэным, я зыгъэпсэхупIэхэм зегъэужьыным хуэгъэзауи.
Аргуэру Тахрир утым махуитIкIэ щызэрызехьащ: «фирхьэуныр» традзащ, псэукIэщIэм дыхуэкIуэнущ! Кхъухьлъатэхэр сатыру уэгум ирикIуэрт, щIылъэр ягъэлъатэ хьэрэкIытIэхэм ягъэнэхурт.
АрщхьэкIэ мыгувэу къыщIэкIащ текIуэныгъэм пасэIуэу щыгуфIыкIауэ. Сыту жыпIэмэ, адрей лъэныкъуэм — ар Египетым щыпсэухэм я зэхуэдитIщ — къэхъуар фIэкъабылкъым. Ахэр хабзэм тету хаха президентым къыщхьэщыжу губжьауэ уэрамхэм дыхьащ. Апхуэдэхэм я деж зэрыхъущи, мамыру пэкIу езыгъэкIуэкIхэм къахэкIащ бадзэуэгъуэм и 5-м Тахрир ебгъэрыкIуа, бадзэуэгъуэм и 8-м гвардием и IуэхущIапIэхэм ящыщ зыуэ Мурси щаIыгъыу зыхуагъэфащэм IэщэкIэ еуа экстремистхэр. Ар зыхъумэ сэлэтхэр къахэуэжащ. Абы иужькIэ «хьэрып гъатхэм» хэкIуэдахэм я бжыгъэм пщIы зыбжанэ къахэхъуащ.
АдэкIэ-щэ? ЗэпэщIэтыныгъэр зауэшхуэм хуэкIуэнкIэ хъунущ.
Псори зэхэплъхьэж хъунущ мыпхуэдэу: бжыгъэкIэ нэхъ мащIэ, ауэ щIэныгъэ, зи Iуэху еплъыкIэхэр зиIэ цIыхухэм ядакъым диным итхьэкъуахэм я жыIэм щIэту псэун. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, ар демократием и хабзэхэм къезэгъыркъым, ауэ къэралым кIыфIыгъэр щытепща курыт лIэщIыгъуэхэмкIэ игъэзэж хъуну?
СНЕГИРЕВ Владимир, Каир.
«Российская газета»
