Ерыщу, зэкъуэту елэжьын
Ди газетым зэрытетащи, Дунейпсо Адыгэ Хасэм и хэщIапIэм иджыблагъэ щекIуэкIащ Хэкум къэзыгъэзэжахэм я махуэм теухуа зэIущIэ. Абы къекIуэлIат Сирием, Иорданием, Тыркум къикIыжу зи адэжь щIыналъэр псэупIэ зыхуэхъужахэр, Къэбэрдей Адыгэ Хасэм, «Хэку» жылагъуэ зэгухьэныгъэм и щIыналъэ къудамэм, Адыгэ жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм я ЗэзыгъэуIу советым я лIыкIуэхэр.
Дунейпсо Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Сэхъурокъуэ Хьэутий зэIущIэр къыщызэIуихым къызэхуэсахэм ягу къигъэкIыжащ шыщхьэуIум и 1-р Хэкум къэзыгъэзэжахэм я махуэу къалъытэныр къызыдежьар. Ар Косовэ щIыналъэм 1998 гъэм зауэ щыщекIуэкIам гузэвэгъуэ хэхуа ди лъэпкъэгъухэр АР-м къыщашэжам траухуауэ щытащ. Сэхъурокъуэм къыхигъэщащ Адыгейм и япэ президент Джарым Аслъэнрэ ди лъэпкъэгъу щэджащэ Къалмыкъ Юрэрэ фIыщIэрэ щытхъурэ абы щхьэкIэ зэрахуэфащэр.
ЗэIущIэм къыщыпсэлъахэр нэхъыбэу къытеувыIащ иужьрей зэманым дэнэ щIыпIэ щыпсэу адыгэри зыгъэпIейтейм — Сирием къыщыхъуа зауэм гузэвэгъуэм хидза ди лъэпкъэгъухэм я Iуэху зытетым.
Дунейпсо Адыгэ Хасэм и гъэзэщIакIуэ гупым хэт, «АС-кредит» IуэхущIапIэр къызэзыгъэпэщахэм я советым и унафэщI, юридическэ щIэныгъэхэм я кандидат ГубэщIыкI Владимир зэIущIэм щыжиIащ УФ-м щыпсэуну зигу илъ псоми абы къыщекIуэкI хабзэхэр ягъэзэщIэну зэракъалэныр икIи абыхэм япэщIэувэну хуежьэкIэ, зыми и Iуэху къызэримыкIынур хэт и дежкIи зэрыгурыIуэгъуэр. Адыгэ лъэпкъым хуэгъэза унафэ щхьэхуэ щымыIэми, а щыIэхэр къагъэсэбэпурэ, куэд зэрахузэфIэкIынури къигъэлъэгъуащ. Абыхэм ящыщу ГубэщIыкIым къыхигъэщащ хамэ къэралым щыпсэу адыгэхэм ди хэкуэгъуу зыкъалъытэжын зэрыхуейр, абы щыгъуэм я Iуэхухэр нэхъ тыншу зэфIэха зэрыхъунур.
Сэхъурокъуэ Хьэутий — А Iуэхугъуэм хуэгъэза тхылъхэр дгъэхьэзырри а къэралхэм щылажьэ Хасэхэм едгъэхьащ икIи жыIэпхъэщ зи гугъу сщIы тхылъхэр зимыIэ ди хэкуэгъухэм я Iуэхур дяпэкIэ нэхъ гугъу зэрыхъунур.
ТхакIуэ, щIэныгъэлI Къумыкъу Мамдухь 1991 гъэм Щам къиIэпхъукIыжауэ Налшык щопсэу. Абы къызэрилъытэмкIэ, иужьрей илъэси 150-м къриубыдэу нобэрей махуэхэм хуэдэ ди лъэпкъым къыхуихуакъым, сыту жыпIэмэ адыгэм и Iуэхур политикэкIэ дунейпсо утыкум къохьэжри.
— Ди лъэпкъэгъухэр нэхъыбэу зыгъэпIейтей ди Iуэхур утыкум къызэрихьэжа щIыкIэм хуэфащэ хэкIыпIэ къыхуэвгъуэтыфыну адыгэу дунейм тетыр ди тхьэмадэхэм къыфщогугъ, — зыхуигъэзащ абы Сэхъурокъуэм. — Абы папщIэ УФ-м унафэ щхьэхуэ къедгъэщтэфынкъым, ауэ щыIэ хабзэхэмрэ адыгэхэм я цIэкIэ фызэрыпсалъэмрэ къэдгъэсэбэпу, Сирием ис адыгэхэм гулъытэ нэхъыбэ яхуэтщIыфамэ нэхъыфIт.
Псыежэхым лъагъуэ зэрищIым хуэдэу, хэкум къэзыгъэзэжыну хуей дэтхэнэ хэкупсэми Iэмал къегъуэт. Хэкужьым къэзыгъэзэжхэм я гъуэгу пхызышахэм ящыщщ Мамдухь и унагъуэр. БгъущI гъэхэм къэралым зэхэзэрыхьауэ илъар абыхэм ягъэунэхуащ. Хэкум исхэр зэрыхъу дыхъунщ жыхуаIэу, гугъуехьхэм имыгъэгужьейуэ, лъэпкъым зэрыхэзэгъэжын Iэмал къалъыхъуащ, я бынхэри къытхэсыхьыжауэ хъарзынэу мэпсэу.
— Дэ гугъу дехьами, тIуэтэжащ, ди лъэпкъэгъу псори апхуэдэу Тхьэм дигъэлъагъу, — жиIащ Мамдухь.
Апхуэдэу зэIущIэм къыщыпсэлъащ Тыркум къиIэпхъукIыжа ди лъэпкъэгъу IутIыж Мэжид. Ари къытеувыIащ нэхъыбэу зыгъэпIейтей Iуэхугъуэ зыбжанэм. Япэрауэ, Мэжид фIэкъабылкъым Хэкум къэзыгъэзэжахэм я махуэр гуфIэгъуэ махуэу ялъытэну:
ГубэщIыкI Владимир — Мелуан бжыгъэкIэ дуней псом щикъухьа ди лъэпкъэгъухэм ящыщу я хэку къитIысхьэжыну зи насып къихьахэр мащIэ дыдэщ. Абыхэми я Iуэху зэрыхуейм хуэдэу зэтеувакъым. МодэкIэ зауэ гуащIэм къыхэмыкIыф адыгэхэм апхуэдэ гузэвэгъуэ ятелъу, къезгъэкIуркъым мыр махуэшхуэщ жытIэу дгъэлъэпIэну. Нобэ адыгэм гуфIэгъуэ махуэ диIэну абы дынэсауэ къэслъытэркъым, — къыхигъэщащ Мэжид.
Абы игу къигъэкIыжащ илъэс 23-рэ и пэкIэ, езым къыщигъэзэжа лъэхъэнэм, зыхуеину тхылъхэм я зэфIэгъэхьэныр иджы нэхърэ нэхъ тыншу къекIуэкIыу зэрыщытар. Мы зэманым къэзыгъэзэжахэр нэхъыбэу гугъу зыдехьхэм ящыщщ дэфтэр къыдэхыныр. А Iуэхум зэхъуэкIыныгъэ хэлъхьэпхъэу, хэкIыпIэ гуэрхэр къыхуэгъуэтыпхъэу къелъытэ IутIыжым. АдэкIэ IутIыжым захуигъэзащ и хэкуэгъухэм:
— Хэкур, бзэр, хабзэр тхуахъумэу мыбы къинауэ иса ди лъэпкъэгъу псоми щхьэщэ яхузощI. Урыс-Кавказ зауэм и ужькIэ адыгэу щыIам я проценти 10-ращ мыбы къинар икIи абыхэм тхуахъума щIыналъищым ди къуэш-шыпхъухэр кърагъэблэгъэжри, ину фIыщIэ яхудощI.
Псалъэмакъым къыщыхагъэщахэм ящыщщ къуажэхэм дагъэтIысхьа ди лъэпкъэгъухэр куэд зэрыхуэныкъуэр. Къалъыса псэуалъэхэм щIэтIысхьэн папщIэ, ахэр зыхуей хуэгъэзэным яIа ахъшэр трагъэкIуадэу, адэкIэ зэрыпсэун къызыIэщIэмынэжа унагъуэхэм лэжьапIи ягъуэтыркъым. Къапщтэмэ, Благовещенкэ къуажэм автобус зэремыкIуалIэм къыхэкIыу, абы дэтIысхьахэр нэгъуэщI жылэ кIуэн папщIэ лъэсу километр 12-м нэс къакIун хуейщ. ЩIым зэрелэжьыпхъэм хэзыщIыкIхэм хадэ ящIащ, адрейхэм яйр зэщIэкIэжащ. Зэгупсысын хуей Iуэхугъуэхэм ящыщщ ахэри.
Къумыкъу Мамдухь IутIыж Мэжид Сэхъурокъуэ Хьэутий зэрыжиIамкIэ, КъБР-м и Iэтащхьэ Къанокъуэ Арсен муниципальнэ къалэ, къуажэ округхэм я Iэтащхьэхэм я пщэ дилъхьащ Сирием къикIыжа ди лъэпкъэгъухэм псэупIэ зыбжанэ къыхуагъуэту къыхуащэхуну. Аращи, нэхъапэкIэ ягъэIэпхъуа унагъуэ 20-м хуэдэу, ди лъэпкъэгъухэм ящыщ унагъуэ куэд я унэхэм куэд мыщIэу Iэпхъуэжыфынущ. Апхуэдэу Сэхъурокъуэм къыхигъэщащ Сирием къикIыжа ди лъэпкъэгъу ныбжьыщIэхэр егъэджэным теухуа Iуэхур ди республикэм мыгувэу къэкIуэну, УФ-м егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и министр Ливанов Дмитрий и пащхьэ къыщаIэтыну зэрамурадыр, ар зэфIэха хъуну зэрыщыгугъри жиIащ.
КупщIафIэу екIуэкIа зэIущIэм хэтахэр зэакъылэгъу хъуащ шыщхьэуIум и 1-р гуфIэгъуэ махуэу ялъытэн папщIэ, зи хэку къэзыгъэзэжыну зи нэ къикI дэтхэнэми а мурадыр къехъулIэн зэрыхуеймкIэ, икIи абы зи гуащIэ хэзылъхьэфыну псори къыхураджащ ерыщу а Iуэхум яужь итыну.
ЩОДЖЭН Iэминат.
