Лъэпкъ литературэм и псалъэщIэ
Котляровхэ Викторрэ Мариерэ я тхылъ тедзапIэм иджыблагъэ тхылъыщIэ къыщыдэкIащ. Ар куэдым гунэс ящыхъуа, ЩауэцIыкIу Людмилэ и къалэмыпэм къыпыкIа «Черкесская рапсодия» романыщIэрщ. Тхылъым щыгъуазэ зыхуэзыщIа критик цIэрыIуэхэм къызэралъытэмкIэ, ар лъэпкъ литературэм и псалъэщIэщ.
ЩауэцIыкIу Людмилэ и романыр нэхъыбэу зытриухуар ди щIыналъэм и бзылъхугъэхэм я гъащIэр, я дуней еплъыкIэр, ябгъэдэлъ гупсысэхэмрэ IуэхущIафэхэмрэ, мурадхэмрэ хъуэпсапIэхэмрэ къэгъэлъэгъуа хъунырщ. Кавказ Ищхъэрэм ГъуазджэхэмкIэ и къэрал институтым и профессорым, КъБР-м егъэджэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэм, щIэныгъэ лэжьакIуэ емызэшым, публицист Iэзэм, бзылъхугъэ щыпкъэм и романым къыщиIэта Iуэхугъуэхэр куэд мэхъу: ахэр епхащ къулыкъущIэкъухэм яIэ еплъыкIэхэми ехъулIэныгъэм щIат «уасэми», дахагъэми лъагъуныгъэми, къулеигъэми къулейсызыгъэми, щхьэ закъуэ гупсысэхэми цIыхухэм яку дэлъ зэхущытыкIэхэми. Тхылъым хуищIа пэублэ псалъэм Людмилэ щыжеIэ ар дапщэщи бзылъхугъэм и гъащIэм, псэукIэм, гупсысэхэм ягъэпIейтейуэ зэрыщытыр, псом хуэмыдэу, иджырей лъэхъэнэм псэу бгырыс бзылъхугъэм. ТхакIуэ набдзэгубдзаплъэм романым лъабжьэ хуищIа Iуэхугъуэхэм, къэхъукъащIэхэм хохьэ езым и нэгу щIэкIахэр, и унагъуэм исхэм я гъащIэм щыщу нэхъ гукъинэ щыхъуахэр. «Къапщтэмэ, «Дадэ» Iыхьэм зи гугъу щысщI нэхъыжьыфIхэм яхэлъщ си адэшхуэмрэ анэшхуэмрэ ядэслъэгъуа хьэл-щэн дахэ куэд. А цIыху щыпкъэхэм я псэукIэм и лъабжьэу щыта ди адыгэ хабзэр лъэпкъым диIэ фIыгъуэхэм зэращыщыр хьэкъыу си фIэщ мэхъу, — жеIэ ЩауэцIыкIум. — Апхуэдэ дыдэу Залым зыфIэсща лIыхъужьми куэд хэлъщ пасэу сфIэкIуэда си адэм гъащIэм хуиIа еплъыкIэхэм щыщу. А псомкIи къэзгъэлъэгъуэну сыхущIэкъуащ ди цIыхухэм яIэ гупсысэкIэхэр, къызэрымыкIуэ щытыкIэхэм къыхуагъуэ-тыф хэкIыпIэхэр зыхуэдэр, гъащIэм, псэуныгъэм епха гурыгъу-гурыщIэ зэмылIэужьыгъуэ куэдыр».
«Черкесская рапсодия» романым щыгъуазэ зыхуэзыщI дэтхэнэри абы гупсысэ куэдым зэрыхуишэнум шэч лъэпкъ къытетхьэркъым. Iуэхур зытещIыхьар тхыгъэм къыщыгъэлъэгъуа къэхъукъащIэхэр ди щIыналъэм пыщIауэ, абы щыпсэу цIыхухэм епхауэ, псэкIэ тпэгъунэгъу дыдэу куэдым къэтлъы-тэ щытыкIэхэр зэрыщытыр аракъым — романым нэгъуэщIынэкIэ дрегъэплъ иджырей дунейми абы къыщыхъу Iуэхугъуэхэми.
Авторым хулъэкIащ и тхыгъэм хэт лIыхъужьхэр, псом хуэмыдэу, бзылъхугъэхэр, псэкIи пкъыкIи ихъумэн, я щхьэмрэ я гумрэ мамыру гъащIэм хигъэувэжын. Людмилэ и романым и гупсысэ нэхъыщхьэр бзылъхугъэм и насыпым ирипхащ. Аращ абы щIыжиIэр: «Псалъэ хэIэтыкIауэ къыфщремыхъу: сыхуейщ ди бзылъхугъэхэр ягурэ я щхьэрэ зэтелъу, я псэр мамыру псэуну. Сыхуейщ дэ: къэралми, жылагъуэми, унагъуэми — псоми хьэкъыу тпхыкIыну мы зыр: фIыгъуэшхуэ зэрылъыр бзылъхугъэр щынасыпыфIэ унагъуэращ, жылагъуэращ, зи Iуэху дэкIынури апхуэдэхэр щыкуэд къэралыращ».
ЖЫЛАСЭ Маритэ.
