ГъэзэщIа хъуамрэ зыхунэмысахэмрэ
КъБР-м ЦIыхухэр IэнатIэкIэ къызэзыгъэпэщ и къэрал комитетым и коллегием и зэIущIэм нэгъабэ зэфIагъэкIахэр щызэхалъхьэжащ, апхуэдэуи мы гъэм къапэщыт къалэнхэр щагъэбелджылащ.
IуэхущIапIэм и унафэщIым и къуэдзэ Гызыевэ Ларисэ къызэригъэлъэгъуамкIэ, щIыпIэхэм щыIэ я къудамэхэм цIыху мин 30-м нэблагъэм илъэс кIуам зыхуагъэзащ. Ар 2012 гъэм елъытауэ процент 24,9-кIэ нэхъ мащIэщ. ЛэжьыгъэмкIэ рынокыр зыхуэдэм цIыху мин 12,8-рэ щIэупщIащ. Зыхуэзыгъэзахэм я процент 56-р цIыхубзщ, процент 36,8-р илъэс 16 — 29-рэ зи ныбжь щIалэгъуалэщ, процент 48-м щIигъум рабочэ IэщIагъэ яIэщ.
IэнатIэ и IуэхукIэ муниципальнэ районхэм щытыкIэр щынэхъ гугъущ. Къуажэдэсхэм я зэхуэдитIыр лэжьапIэншэщ.
— Отчет лъэхъэнэм къриубыдэу цIыху мин 16,8-рэ IэнатIэншэу къэтлъытащ. Ар ипэ ита илъэсым зэрыхъуам нэхърэ мини 4,9-кIэ нэхъ мащIэщ. ЛэжьапIэншэ мин 18-м нэблагъэ социальнэ пособиехэр, стипендиехэр, зыхуэпIащIэ пенсэхэр еттащ. Ди IуэхущIапIэхэм цIыху минитхум щIигъум IэнатIэ къыхуагъуэтащ. Ар зыкъытхуэзыгъазэхэм я процент 23,4-рэ мэхъу. ЛэжьапIэ дгъэувхэм я бжыгъэм 2012 гъэм елъытауэ хуэди 2-м нэскIэ хэхъуами, Шэджэм, Прохладнэ, Аруан, Лэскэн районхэм, Налшык къалэм а Iуэхур къыщагъэтIэсхъащ. IэнатIэ унафэщIхэм нэгъабэ цIыхухэм лэжьыгъэ 9711-рэ хуагъэлъэгъуащ. Абыхэм ящыщу 8216-р рабочэ IэщIагъэщ. Къэбэрдей-Балъкъэрым IэнатIэхэр зэрыщызэпэубыдам и коэффициентыр единици 2,7-м нэскIэ ехащ. Ауэ Тэрч, Iуащхьэмахуэ, Шэрэдж, Лэскэн районхэм абы и лъэныкъуэкIэ щытыкIэр щынэхъ ткIийщ. Щхьэусыгъуэр муниципальнэ щIыналъэхэм социальнэ, экономикэ я лъэныкъуэкIэ зэхуэдэу зэрызамыужьырщ. IуэхущIапIэхэр нэхъыбэу зыщIэупщIэр рабочэ IэщIагъэ зиIэхэрщ, ауэ улахуэр зэрымащIэм къыхэкIыу, цIыхухэм кIуэн ядэркъым, — жиIащ къэпсэлъам. — ЛэжьапIэншэхэм я процент 92,2-м щIэныгъэ нэхъыщхьэрэ IэщIагъэ хэхарэ яIэми, IэнатIэ зыхуагъэлъагъуэр абыхэм я процент 20,8-рщ. Арматурщикхэр, бетонщикхэр, пхъащIэхэр, токархэр, фрезеровщикхэр, электрогазосварщикхэр, электромонтёрхэр, нэгъуэщIхэри республикэм къомэщIэкI. Абыхэм щIэупщIэ IуэхущIапIэхэм тхылъ 3335-рэ къатащ.
Гызыевэ Ларисэ къызэрыхигъэщамкIэ, хъыбарегъащIэ IэнатIэхэм жыджэру ядолажьэ. Я IэщIагъэлIхэр радиокIэ, телевиденэкIэ къопсалъэ, я тхыгъэхэр газетхэм къытрырагъадзэ. Абы къыдэкIуэу, ныкъуэдыкъуэхэм IэнатIэ къахуэгъуэтыным теухуа тхыгъэ 96-рэ ИнтернеткIэ зэбграгъэхащ, республикэ, район газетхэм, телевиденэм папщIэ тхыгъэ 12-рэ сюжет 66-рэ ягъэхьэзыращ. Урысей Федерацэм и нэгъуэщI щIыпIэхэм щылэжьэну хуейхэми ядоIэпыкъу. Абы папщIэ хъыбарегъащIэ IэнатIэхэр жыджэру къагъэсэбэпащ, бюллетенрэ брошюрэу 7376-рэ къыдагъэкIащ. Къэрал комитетым и интернет-сайтыр зэпымыууэ мэлажьэ, мыхьэнэ хэха зиIэ Iуэхугъуэхэр Къэбэрдей-Балъкъэрым и Iэтащхьэмрэ Правительствэмрэ я порталымкIэ хэIущIыIу ящI. Къащта квотэм ипкъ иткIэ, нэгъуэщI къэралхэм щыщ цIыху 534-рэ республикэм щылэжьэну хуит ящIащ, IэнатIэ зэрыратымкIэ 449-м хъыбар ирагъэщIащ. Мыгъэрей квотэр зыхуэдэнур ягъэбелджылащ, ар цIыху 854-м тещIыхьащ.
IуэхущIапIэм и къудамэхэм хуаутIыпщ ахъшэр къызэрагъэсэбэпым ткIийуэ кIэлъоплъ. Отчет лъэхъэнэм къриубыдэу щIыпIэхэм планкIэ къэпщытэныгъэ 17 щрагъэкIуэкIащ, ныкъусаныгъэу 84-рэ къахутащ, коррупцэм зэрыпэщIэт пщалъэ-правовой акту 8 къащтащ. Апхуэдэу Къэрал комитетым и лэжьыгъэр зэраунэтI пщалъэ тхылъхэр ягъэхьэзыращ. Мы гъэм щIышылэм и 1-м ирихьэлIэу, къэрал Iуэхутхьэбзэхэр зэрыхуащIэ административнэ регламенту 77-рэ къэрал къалэнхэр зэрагъэзащIэ административнэ регламенту зырэ КъБР-м экономикэ зыужьыныгъэмкIэ и министерствэм, республикэм и прокуратурэм я экспертизэм пхыкIащ икIи УФ-м ЮстицэмкIэ и министерствэм и щIыналъэ къудамэм щатхащ. Я лэжьыгъэр зэIухауэ ирагъэкIуэкIащ. Граждан институтхэм, IуэхущIафэ зэмылIэужьыгъуэхэм зэрадэлажьэ щIыкIэр ирагъэфIэкIуэн мурадкIэ, Жылагъуэ совет къызэрагъэпэщащ.
Къэрал комитетым и унафэщIым и къуэдзэ Гугъуэт ФатIимэт и псалъэмакъыр триухуащ 2013 — 2020 гъэхэм Къэбэрдей-Балъкъэрым цIыхухэр IэнатIэкIэ къыщызэгъэпэщыным и Iуэхум зэрыхэтынум тещIыхьа республикэ программэр гъэзэщIа зэрыхъумрэ нэгъабэ зыхунэсахэмрэ. Абы зэрыжиIамкIэ, IэнатIэншэхэм защIэгъэкъуэным теухуа Программэм ипкъ иткIэ, предприятэхэмрэ организацэхэмрэ иращIылIа зэгурыIуэныгъэхэм тету, цIыху 905-рэ жылагъуэ лэжьыгъэм хашащ. Абыхэм я процент 78-р къуажэдэсщ. ЛэжьапIэнши 172-м пIалъэкIэ IэнатIэ къыхуагъуэтащ. 69-р ныкъуэдыкъуэщ, 48-р бын куэд зиIэ, сабий ныкъуэдыкъуэ зыпI унагъуэщ, 24-р зи пенсэ кIуэгъуэщ.
— IуэхущIапIэхэм етщIылIа зэгурыIуэныгъэхэм япкъ иткIэ, ныбжьыщIэ 2094-рэ нэгъабэ лэжьапIэ дгъэуващ. Абы и лъэныкъуэкIэ щIыпIэ унафэр зезыгъакIуэ IэнатIэхэм хъарзынэу дадолажьэ. НыбжьыщIэхэм пIалъэкIэ лэжьапIэ къызэрыхуагъуэтынум теухуа унафэхэр республикэм и муниципальнэ район псоми къащтащ. Илъэс кIуам лэжьапIэншэ 1102-рэ хэхауэ едгъэджащ. Абыхэм я процент 77-м рабочэ IэщIагъэм зыхуагъэсащ. КъищынэмыщIауэ, цIыху 14968-рэ илъэс кIуам щIэрыщIэу едгъэджэжащ, курыт школым щIэс ныбжьыщIэ мини 2,3-рэ IэщIагъэ зэмылIэужьыгъуэхэм хэдгъэгъуэзащ. Яхуэгъэкъарууну лэжьыгъэ къалъыхъуэу ныкъуэдыкъуэ 1186-м зыкъытхуагъэзати, 253-м дадэIэпыкъуащ, 37-рэ IэщIагъэм хуедгъэджащ, жылагъуэ лэжьыгъэмрэ пIалъэкIэ щыIэхэмрэ 89-рэ хэтшащ, 171-рэ IэнатIэм хэдгъэзэгъащ, нэгъуэщI Iуэхугъуэхэри зэфIэтхащ, — жиIащ Гугъуэт ФатIимэт.
Ар зэпкърыхауэ къытеувыIащ курыт IэщIагъэ зэзыгъэгъуэтхэм, щIэныгъэ нэхъыщхьэ зиIэхэм зэрадэлажьэм, предприятэхэм хуаIэ пыщIэныгъэхэр зыхуэдэм, зи Iуэху къыдэзыхыжыну хуейхэм зэрадэIэпыкъум, УФ-м и Президентым 2012 гъэм и накъыгъэм къыдигъэкIа указхэр зэрагъэзащIэм.
Къэпсэлъахэм жаIахэр зэпкъраха нэужь, ахэр унафэкIэ щIагъэбыдащ, апхуэдэу Къэрал комитетыр мы гъэм зэрылэжьэну планыр къащтащ.
IуэхущIапIэм и унафэщI Тхьэгъэлэдж Зубер иригъэкIуэкIа зэIущIэм хэтащ КъБР-м и вице-премьерым и къалэнхэр зыгъэзащIэ Къуэдзокъуэ Мухьэмэд, республикэм и Iэтащхьэм и чэнджэщэгъу Уянаевэ Аминат, Парламентым и комитетым и тхьэмадэ Жанатаев Сэлим сымэ.
Хьэжыкъарэ Алик.
