Полимер пкъыгъуэ зэхэлъхэм епха щIэныгъэр ипэкIэ зыгъэкIуатэ зэхуэс
ЦIыху 250-м щIигъу кърихьэлIат Бэрбэч ХьэтIутIэ и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым иджыблагъэ щекIуэкIа XVII Дунейпсо щIэныгъэ зэхуэсым. Урысейм и щIыналъэ 51-м, Узбекистаным, Азербайджаным, Вьетнамым, Чынтым (Китайм), Франджым я щIэныгъэ IэнатIэ 98-м я лIыкIуэхэр зыхэта, «Иджырей полимер пкъыгъуэ зэхэлъхэр. МэкIэтIей еджэныгъэхэр-2021» фIэщыгъэр зыгъуэта щIэнIуатэр КъБКъУ-м Iуащхьэмахуэ лъапэ деж щиIэ еджапIэ-щIэныгъэ IуэхущIапIэм щызэхэтащ.
Дунейпсо щIэнIуатэр щрагъэкIуэкI Урысейм ЩIэныгъэхэмкIэ и академием химие къэхутэныгъэхэр щекIуэкI физикэмкIэ и институтым, Бэрбэч ХьэтIутIэ и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым, Ивановэ дэт политехникэ университетым, КъэхутакIуэхэмрэ зэгъэпэщакIуэхэмрэ я дунейпсо жылагъуэ зэгухьэныгъэм, «ЩIэныгъэмрэ техникэмкIэ зэдэлажьэхэм я дунейпсо унэ» щIэныгъэ зэщIэхъееныгъэм, «Менделеев Дмитрий и цIэр зезыхьэ химие зэгухьэныгъэ» урысейпсо щIэныгъэ гупым.
КъБКъУ-м и унафэщIым и къалэнхэр пIалъэкIэ зыгъэзащIэ, техникэ щIэныгъэхэм я доктор Алътуд Юрэ къызэхуэсахэм фIыщIэ яхуищIа нэужь, щIэнIуатэр зытеухуамрэ и мыхьэнэмрэ кIэщIу и гугъу ищIащ:
«Ди нобэрей зэIущIэр Урысейм и Президентыр ЩIэныгъэмрэ технологиемрэ я илъэскIэ зэджа 2021 гъэм къыщыхъуну Iуэхугъуэхэм нэхъ мыхьэнэшхуэ щызиIэхэм ящыщ зэрыхъунур нахуэщ. Хуабжьу сыщогугъ мы утыкур щIэныгъэ гуэшыпIэ хъуну, Iуэху еплъыкIэщIэхэр къыщыхалъхьэ, щыIэ ехъулIэныгъэхэмкIэ щызэхъуажэ зэхуэсыпIэу къыщIэкIыну. Дызыщыпсэу къэралым и зыужьыныгъэм телажьэ Iуэхугъуэхэм ящыщщ иджырей полимер пкъыгъуэ зэхэлъхэм епха щIэныгъэр. IэщIагъэлIхэмрэ щIэныгъэлIхэмрэ я къэхутэныгъэхэм мыбдеж гъуэгу щагъуэтыну, бгъэдыхьэкIэщIэхэмрэ IэмалыщIэхэмрэ абы къыхуагъуэтыну си гуапэщ».
Апхуэдэу Алътудыр ехъуэхъуащ «Иджырей полимер пкъыгъуэ зэхэлъхэр. МэкIэтIей еджэныгъэхэр-2021» щIэныгъэ зэхуэсым и зы къызэгъэпэщакIуэу щыт, Урысейм ЩIэныгъэхэмкIэ и академием химие къэхутэныгъэхэр щекIуэкI физикэмкIэ и институтым и лэжьакIуэхэм а къудамэр къызэрызэрагъэпэщрэ илъэс 65-рэ зэрырикъумкIэ. «Гъуэгуанэшхуэ къызэпыфча къудейкъым, – жиIащ Алътудым, – атIэ лэжьыгъэшхуи вгъэхъеящ. Фэ евгъэкIуэкI къэхутэныгъэхэр экономикэмрэ цIыхубэм я псэукIэмрэ егъэфIэкIуэным хуэунэтIащ, IэнатIэ зэмылIэужьыгъуэхэм я зыужьыныгъэм хуэгъэзащ, технологиещIэхэр къэIэтэным икIи утыку ихьэным хуэгъэпсащ. Си фIэщ мэхъу фи гуащIэдэкIым и пщIэр дяпэкIи зэрыхэхъуэнур, щIэныгъэ нэсыр зи тегъэщIапIэ, цIыхум и щхьэпэр зыхэлъ IуэхущIафэхэр нэхъыбэжу къызэрыхэфлъхьэнур».
Урысейм ЩIэныгъэхэмкIэ и академием и академик Алдошин Сергей КъБКъУ-м и унафэщIхэм фIыщIэ яхуищIри, полимер пкъыгъуэ зэхэлъхэмкIэ Урысейм къыщызэрагъэпэща щIэныгъэ зэхуэс инымкIэ зэрыарэзыр, абы къызэрымыкIуэу уасэшхуэ зэрыхуищIыр къыхигъэщащ:
«Къатыбэу зэтелъ икIи пкъыгъуэбэу зэхэлъ технологиехэм (аддитивные технологии) епха Iуэхугъуэ зэхэмыбзхэр къыщахутэ, абы ехьэлIа къэхутэныгъэхэр шэщIауэ щрагъэкIуэкI лъэхъэнэщ дыщыпсэур. Апхуэдэ технологиехэм гулъытэ хэха ягъуэтын зэрыхуейм УФ-м и Президентым и гугъу ищIауэ щытащи, ар зэбгъэтIылъэкI мыхъун Iуэхущ, уеблэмэ, сытми ипэ ит къалэнщ. Пэжыр жыпIэмэ, полимер пкъыгъуэ зэхэлъхэм яIэ хъуа мыхьэнэмрэ абы иращIэкI лэжьыгъэхэмрэ зэхьэлIэгъуейщ – ди къэралым абы елэжь щIэныгъэ институтхэр къыщыгъэнауэ, лэжьакIуэ гупхэр щымащIэ дыдэщ, къэхутэныгъэхэр зэрырагъэкIуэкIыну Iэмэпсымэхэр щыIэкъым. Мыр щыщIэныгъэшхуэщ, фIэкIыпIэ имыIэу зэлэжьын хуейуэ къытпэщылъхэми ящыщщ. Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетыр, жыпIэнуращи, абы и лъэныкъуэкIэ ефIакIуэ щIэныгъэ центрхэм зэращыщыр узыщыгуфIыкIынщ. Къатыбэу зэтелъ икIи пкъыгъуэбэу зэхэлъ технологиехэм ятещIыхьа щIэныгъэр ди къэралыр ипэкIэ щызыгъэкIуатэхэм, полимер щIэныгъэм къэхутэныгъэщIэхэр щегъэкIуэкIынымкIэ пашэхэм КъБКъУ-р зэращыщыр жыIэн хуейщ. МащIэми куэдми, полимерым епха лэжьыгъэхэр иригъэкIуэкIыу къэралым щыIэ центрхэр зэдгъэуIумэ, КъБКъУ-м абы и IуэхукIэ лъагэу зиIэтащ икIи а унэтIыныгъэмкIэ лъэбакъуэшхуэ тчыфынут. ЗэгурыIуэныгъэ пыухыкIам ипкъ иткIэ, ди институтымрэ КъБКъУ-мрэ зы кафедрэ къызэдгъэпэщыфынкIэ хъунут, абы къепхауэ полимер зэмылIэужьыгъуэхэм я химиер къэзыхутэ лабораториери къытхузэIухыну къыщIэкIынт».
Урысейм ЩIэныгъэхэмкIэ и академием химие къэхутэныгъэхэр щекIуэкI физикэмкIэ и институтым и махуэщIым и цIэкIэ Алътуд Юрэ академикым фIыщIэгуапэ тхылъхэмрэ тыгъэ лъапIэхэмрэ иритащ.
ЩIэныгъэ зэхуэсым щыхэплъащ икIи щрипсэлъащ полимерхэм я зэхэлъыкIэм, ахэр къызыхащIыкI пкъыгъуэхэмрэ абыхэм ябгъэдэлъ щхьэхуэныгъэхэмрэ, полимерхэр къызэрагъэщI уней икIи зэдай Iэмалхэмрэ ахэр къызэрыщIагъэкIымрэ, техникэмрэ промышленностымрэ къызэрыщагъэсэбэп щIыкIэхэм, нэгъуэщI куэдми.
ЩIэнIуатэм ипэ къихуэу абы къагъэхьа щIэныгъэ къэхутэныгъэ лэжьыгъэхэр зэрыт тхылъ къыдэкIащ. Абы иIэщ тхылъымпIэ къыдэкIыгъуэхэм я дунейпсо щапхъэм тет ISBN-м и бжыгъэри. ДяпэкIэ РИНЦ жыхуаIэ урысейпсо щIэныгъэрыгъуазэм и сайтми тхылъыр кърагъэхьэну я мурадщ.
ШУРДЫМ Динэ.
