Гулъытэ хуэныкъуэхэр
Налшык щыIэ Иджырей гуманитар академием (СГА) щекIуэкIащ сабий ныкъуэдыкъуэхэм, зеиншэхэм я хуитыныгъэхэр хъумэнымкIэ, ахэр зыхуей хуэгъэзэнымкIэ, гъащIэм хэшэнымкIэ лэжьыпхъэхэм ятеухуа урысейпсо видеоконференц. Абы кърихьэлIащ IэнатIэ зэмылIэужьыгъуэхэм пэрытхэр, зэгухьэныгъэ щхьэхуэхэм хэтхэр.
Конференцыр щIызэхыхьа Iуэхугъуэхэм, хэкIыпIэхэм, къагъэсэбэп Iэмалхэм теухуауэ къэпсэлъащ УФ-м и Къэрал Думэм и УнафэщIым и къуэдзэ Швецовэ Людмилэ.
— КъэтIэта Iуэхум теухуауэ мыр ди еплIанэ урысейпсо зэхуэсщ. Гу лъыботэ кърихьэлIэхэм, кIэлъыплъхэм я бжыгъэр нэхъри зэрыхэхъуэм. Министерствэхэм я лIыкIуэхэр, депутатхэр, IуэхущIапIэ зэмылIэужьыгъуэхэм я лэжьакIуэхэр конференцым къокIуалIэ. Нобэ дызэкъуэувэу хэкIыпIэ къыщытлъыхъуэн хуей зэманщ, — жиIащ Швецовэм. — Сыт адэ-анэхэм я бынхэр щIыхыфIадзэр? IэщIыб ящIа сабий ныкъуэдыкъуэхэр зыхуей хуэдгъэзэн папщIэ сыт длэжьыпхъэхэр? Унагъуэхэм сыткIэ защIэдгъэкъуэфыну, я сабий ныкъуэдыкъуэхэр щIыхыфIадзэн щытыкIэ имыувэн папщIэ? Дауэ дадэIэпыкъуну сабий ныкъуэдыкъуэхэр зыпIыну къэзыщта унагъуэхэм? Мы упщIэхэр ди пащхьэ къоувэ.
УФ-м Егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и министерствэм хъыбар зэрыдигъэщIамкIэ, Урысейм и сабий унэхэм ныкъуэдыкъуэу цIыкIу мин 14,5-рэ щаIыгъщ. Апхуэдэхэм унагъуэ егъэгъуэтыныр хуабжьу гугъущ.
Сабий ныкъуэдыкъуэхэри хуейщ псэуну, абыхэми гъащIэм и IэфIагъ зыхегъэщIэн хуейщ. Апхуэдэ цIыкIухэр къызэрыхъуа унагъуэр и закъуэ гугъуехьхэм къахуэбгъанэ хъунукъым. Ахэр хуэныкъуэщ психологхэм, уэчылхэм я дэIэпыкъуныгъэ. Куэдрэ къохъу адэм, зэрыува щытыкIэр хуэмыгъэкъарууэ, и щхьэр унагъуэм щыхих. Сабийр зи Iэблэм тесу къэна анэм и Iуэхур псэзэпылъхьэпIэ мэхъу. И гугъуехьым зэрыпэлъэщын мылъку хурикъуркъым, хущхъуэ лъапIэхэр къищэхуну хуэгъэкъарукъым. Сабий ныкъуэдыкъуэ зыпI унагъуэхэм етыпхъэщ медицинэ, егъэджэныгъэ, социальнэ дэIэпыкъуныгъэхэр. Къэралыр щIэгъэкъуэн мыхъумэ, абы нэгъуэщI хэкIыпIэ къыхуэгъуэтыркъым. Иужьрей зэманым а Iуэхум гулъытэшхуэ хуещI къэралым, мылъку хъарзыни хуеутIыпщ. УщымыгуфIыкIыу къанэркъым 2012 гъэм елъытауэ 2013-м сабий зеиншэхэм я бжыгъэр къэралым нэхъ мащIэ зэрыщыхъуам. Хамэ къэралхэм я цIыхухэм ахэр зрашэлIэнри ягъэкIэщхъащ.
Мылъку къудейкIэ зэфIэкIыркъым гулъытэр. Ныкъуэдыкъуэхэм я псэм уеIэзэнри мыхьэнэшхуэ зиIэщ. Абы зэпымыууэ зыхищIэн хуейщ гуапагъэрэ хуабагъэрэ. Унагъуэм лъигъэс гулъытэм елъытащ апхуэдэ цIыкIум и узыншагъэр.
Къыхэзгъэщыну сыхуейт ныкъуэдыкъуэхэм Iуэхугъуэ куэдым хуэIэзэхэр къазэрыхэкIыр, макъамэтх, сурэтыщI Iэзэхэри яхэтщ.
УФ-м Лэжьыгъэмрэ социальнэ къыщхьэщыжыныгъэмкIэ и министерствэм Демографие политикэмрэ цIыхубэм псэукIэ и лъэныкъуэкIэ къащхьэщыжынымкIэ и департаментым и унафэщIым и къуэдзэ Пугачевэ Еленэ къыхигъэщащ къэралым ныбжьыщIэ ныкъуэдыкъуэхэм дэIэпыкъуныгъэ хъарзынэ ярит хъуа пэтми, куэд дыдэ сабий унэхэм щыпсэун хуей зэрыхъур. Абы къызэрилъытэмкIэ, псом ящхьэр а Iуэху зэIумыбзым узэрыпэщIэтын Iэмалхэр къэгъуэтынырщ. «Япэрауэ, сабий ныкъуэдыкъуэхэр щыпсэу унэхэр къызыхуэтыншэу къызэгъэпэщын хуейуэ къызолъытэ», — жиIащ абы.
— Ныкъуэдыкъуэхэм я псэукIэр егъэфIэкIуэнымкIэ Узыншагъэр хъумэнымкIэ министерствэм проект хъарзынэ къызэригъэпэщащ. Гъэ къэс а Iуэхугъуэм къэралым сом мелуан 850-рэ къыхуеутIыпщ. Дохутырхэр иджыпсту ягъэхьэзыр программэщIэ зызыужьакIэ. КъалъхуагъащIэхэм я хирургием, неонотальнэ скринингым, аудиологическэ скринингым хъарзынэу зиужьащ, — жиIащ УФ-м Узыншагъэр хъумэнымкIэ министерствэм Сабийхэм медицинэ дэIэпыкъуныгъэ етынымкIэ и департаментым и унафэщI, педиатр Бабаинэ Еленэ.
Сабий ныкъуэдыкъуэхэм я Iуэхум иригузавэхэм къахуэсэбэпын куэд щызэхахащ конференцым. ЦIыхум гущIэгъу хэлъыну къыхуезыджэ псалъэмакъым иджыри куэдрэ къытрагъэзэнущ. Узытемыпсэлъыхь Iуэхур кIуатэркъым.
Гугъуэт Заремэ.
