Хэкур ирагъэцIыху
Сирием къикIыжауэ КъБКъУ-м щеджэ ди лъэпкъэгъухэр республикэм и районхэм яшэ, цIыхухэм я псэукIэр, хабзэ-бзыпхъэхэр ирагъэлъагъун папщIэ. КъБР-м хъыбарегъащIэ IуэхущIапIэхэмкIэ, жылагъуэ, дин зэгухьэныгъэхэмкIэ и министерствэм и жэрдэмкIэ а Iуэхур йокIуэкI. Иджыблагъэ щIалэгъуалэр щагъэхьэщIащ Лэскэн муниципальнэ куейм.
«Сосрыкъуэ» шхапIэм шыгъупIастэ къыщыхуаIэта нэужь, ныбжьыщIэхэр районым ЩэнхабзэмкIэ и унэм яшащ. Абыхэм ирагъэлъэгъуащ адыгэ лъэпкъым пасэм къигъэсэбэпу щыта хьэпшыпхэр, Iэмэпсымэ зэхуэмыдэхэр, пасэрей сурэтхэр зыщIэлъ лъэпкъ музейр. ЩIалэгъуалэм гъэщIэгъуэн ящыхъуащ абы щалъэгъуа пасэрей хьэпшыпхэр: цыкIуэкIыр, тхъууалъэр, пхъэкъур, пхъэхыр, хьэкур, кхъуэщын зэмылIэужьыгъуэхэр, нэгъуэщI куэди. Ахэр къызэрагъэсэбэпу щыта щIыкIэми я гуапэу щIэдэIуащ.
ИужькIэ «стIол хъурей» яублащ. Къегъэблагъэ псалъэкIэ ныбжьыщIэхэм захуигъэзащ Лэскэн муниципальнэ куейм и администрацэм и унафэщIым и къуэдзэ Бажэ Дотий.
— Фыкъедгъэблэгъэныр дэркIэ гуфIэгъуэщ. ФэркIи щхьэпэщ хэкум, абы щыпсэу цIыхухэм нэIуасэ захуэфщIыныр, сыту жыпIэмэ, ахэри фи гъащIэм щыщ Iыхьэщ. Мыбы щызекIуэ хабзэхэм, цIыху хэтыкIэм, Iуэху бгъэдыхьэкIэм, цIыху лъытэкIэм зыщывгъэгъуазэмэ, фызыщыщ лъэпкъри, щIыналъэри нэхъ псынщIэу фи лъым хыхьэжынущ. ФыщIалэщ, фи гупсысэхэр, Iуэху еплъыкIэхэр зэрыубыдагъащIэщи, иджыпсту зыхэфлъхьэ хьэл-щэнхэр къывдэгъуэгурыкIуэнущ. Фи гур утIыпщауэ, фи гупсысэ, гукъеуэ дзыхь къытхуэфщIу фыкъытхэтмэ, дэри ди гуапэщ, — жиIащ абы.
Апхуэдэуи, Бажэ Дотий ди хэкуэгъу студентхэм яхутепсэлъыхьащ Лэскэн районым щалэжьхэм, зэрыгушхуэ цIыхухэм, абы дэт IуэхущIапIэхэм:
— Лэскэн ЕтIуанэм унагъуэ къыдэкIащ бынибл щапIарэ щыр дуней псом щыцIэрыIуэ щIэныгъэлI хъуауэ. Къумахуэ зэшхэм я нэхъыжь Башир Хэку зауэшхуэм хэтащ, Кавказым щыщу экономикэ щIэныгъэхэм я доктор япэу хъуар аращ. Мухьэдин бзэ щIэныгъэлIт. Дунейпсо щIэныгъэ академиеу блым хэтащ. НэхъыщIэр, Мурадин, ядернэ химием и щIэныгъэлIщ, Москва щопсэу. Къумахуэ зэшхэр къыщыхъуа унэр музей тщIыжыну ди мурадщ. ИлъэситI хъуауэ абы и ужь дитщ.
ХъыбарегъащIэ IуэхущIапIэхэмкIэ, жылагъуэ, дин зэгухьэныгъэхэмкIэ министерствэм и лэжьакIуэ Жырыкъ ФатIимэ бысымым фIыщIэ хуищIащ гупыр гуапэу къызэрырагъэблэгъам, хьэщIагъэ зэрыкIэлъызэрахьам папщIэ.
— Адыгэ унагъуэм илъ хуабагъэкIэ факъыпежьащ ныбжьыщIэхэм. Си гугъэщ ар езыхэми псэкIэ зыхащIауэ. Нобэрей махуэр щапхъэу ягъэлъагъуэхэм хуэдэщ, — къыхигъэщащ абы.
— Лъэпкъым гъунэгъу фыхуэзыщI фи япэ лъэбакъуэхэр чын щIэвдзащ. ЗэIущIэм щапхъэ фхуэхъун гуэр, къыфхуэщхьэпэн чэнджэщ, фи гум ивубыдэн Iущыгъэ къыхэфхмэ, хъарзынэщ. Апхуэдэурэщ фызэрефIэкIуэнур, — захуигъэзащ ныбжьыщIэхэм Анзорей къуажэм и администрацэм и унафэщI Къэжэр Светланэ.
— Анэ насыпыфIэу зызолъытэж ди лъэпкъэгъу сабийхэр си нэIэ зэрыщIэтым щхьэкIэ. Нобэрей зэIущIэри псом хуэмыдэу гуапэ сщыхъуащ, ныбжьыщIэхэм я нэгум гуфIэгъуэ изолъагъуэри, — жиIащ КъБКъУ-м и егъэджакIуэ, хамэ къэрал къикIа студентхэм урысыбзэр егъэджэныгъэмкIэ кафедрэм и доцент КIуэкIуэ Эммэ.
Адыгэ лъэпкъым къыдэгъуэгурыкIуэ хабзэхэм теухуауэ ныбжьыщIэхэм епсэлъащ районым и нэхъыжьхэм ящыщ Шэрыб Хьэсэнбий.
Студентхэри я гупсысэхэмкIэ бысымхэм ядэгуэшащ. Къыхагъэщащ я къэкIуэнум зэригъэпIейтейр: еджапIэр къауха нэужь, хэкум я лъэр щагъэбыдэну, лэжьапIэ IэнатIэ ягъуэтыну — абыхэми нэгъуэщIхэми егъэпIейтей щIалэгъуалэр.
— Иджыпсту фи къалэн нэхъыщхьэр еджэнращ. ЩIэныгъэ куу зэвгъэгъуэти, абыкIэ адрейхэм факъыхэщынщ. Си гугъэкъым мыбы лэжьапIэ IэнатIэ щывмыгъуэтыну. Республикэр хуэныкъуэщ дохутыр, юрист, экономист, нэгъуэщI IэщIагъэхэм тэмэму хуеджахэм, — яжриIащ абыхэм Бажэ Дотий.
Ди лъэпкъэгъу ныбжьыщIэхэм къыхагъэщащ хэкур фIыуэ зэралъагъур, мыбы щызэрахьэ хабзэхэм зэрыдихьэхыр, псом хуэмыдэу адыгэбзэр зэхахыныр куэд зэриуасэр.
— Хэкум си гур щотынш. Си лъэпкъэгъухэм сахэтыну, садэуэршэрыну, зэIущIэхэм сыхэтыну сфIэфIщ. Псом хуэмыдэу согуфIэ уэрамхэм анэдэлъхубзэ щыщызэхэсхым деж, сыкъэувыIэурэ содаIуэ, — жиIащ КъБКъУ-м сервисымрэ туризмэмкIэ и къудамэм и еплIанэ курсым щеджэ Абазэ Нарт.
Бажэ Дотий Сирием щыщ студентхэр къигъэгугъащ гъэмахуэм Хазни-Баши бгым дишу, я нэгу зригъэужьыну.
ИужькIэ хьэщIэхэм я нэгу зрагъэужьащ уэрэдрэ къафэкIэ, пшыналъэкIэ. «Анзорей» къэфакIуэ-уэрэджыIакIуэ гупым утыкур игъэдэхащ. къызэхуэсахэр уэрэдкIэ ягъэгушхуащ нэхъыжьхэми. Бажэ Угъурлы «ГъущIыпсэ» уэрэдыр, Уэркъ Хьэмидбий «Бэчмырзэ фыз къызэришар», «Уэрэ сэрэ» уэрэдхэр ягъэзэщIащ.
ЗэIущIэр джэгукIэ зэхуащIыжащ. ХьэщIэхэр щежьэжым, псоми зэгъусэу сурэт зытрагъэхащ.
Гугъуэт Заремэ.
