Зыми емыщхь Шыкъ Михаил
КъБР-м щIыхь зиIэ и артист, уэрэджыIакIуэ Шыкъ Михаил
къызэралъхурэ илъэси 105-рэ ирокъу
КъБР-м и радиомрэ телевиденэмрэ я хорым, иужькIэ Къэбэрдей-Балъкъэрым уэрэдымрэ къафэмкIэ и къэрал ансамблым щылэжьащ ар, адыгэ щIалэр категорие нэхъыщхьэ зыхуагъэфэща солистщ.
УЭРЭДЫМРЭ къафэмкIэ къэрал ансамблым 1955 гъэм зыхуигъэхьэзырын щIидзат Къэбэрдейр Урысейм зэрыгухьэрэ илъэс 400 зэрырикъуар Москва зэрыщагъэлъэпIэнум. Къэфэну, хорым хагъэхьэну щIалэхэмрэ хъыджэбзхэмрэ зэпеуэкIэ къыхахащ. Зи насып къикIа цIыху 15-м Шыкъри яхэхуащ. Илъэс ныкъуэкIэ ахэр нотэм хурагъэджащ.
Махуэшхуэм ехьэлIа Iуэхугъуэхэр къэрал гулъытэм щIэту къызэрагъэпэщырт. Композитор цIэрыIуэ Мурадели Вано Москва кърагъэкIат къалащхьэм щатыну концертыр игъэхьэзырыну. Абы ирихьэлIэу композитор Шейблер Трувор итхат «Нартхэр» оперэ-балетыр (либреттэр зейр КIуащ БетIалт). Москвадэсхэр зэи зэмыдэIуа адыгэ уэрэдыжьхэр щызэхахым, гъэщIэгъуэн, щIэщыгъуэ зэращыхъуам и щыхьэту, лъаIуэурэ зыбжанэрэ жрагъэIэжащ. Махуэшхуэм хэта куэдым цIэ лъапIэхэр къыфIащауэ Налшык къагъэзэжат.
Москва яшэну концертым и япэ Iыхьэм щедэIуам, Мурадели гъауэ щытащ. Абы щыгъуэ жиIар хорым хэтахэм нобэр къыздэсми ящыгъупщэркъым: «Сэ Совет Союзым и хор псоми седэIуащи, фэ фхуэдэу уэрэдым и купщIэр къэзыIуэтэфрэ фи гуп макъ гъэIукIэм хуэдэрэ срихьэлIакъым». Мурадели концертым и етIуанэ Iыхьэм емыдаIуэу, Москва кIуэн и пэкIэ артистхэм махуищкIэ заригъэгъэпсэхуауэ щытащ. Апхуэдэ лъагапIэм нэсат республикэм и хорыр 1957 гъэм.
Москва къикIыжа нэужь, хоритIым хэтахэр щхьэж и лэжьыгъэ пэрыхьэжащ. Уэрэдымрэ къафэмкIэ ансамблым и гъуса хорым хэтахэм концертхэр яту щытащ. Радиомрэ телевиденэмрэ я хорым хэтахэм ягъэзащIэрт, радиом и фондым халъхьэнухэр. А зэманым къуажэхэм кIуэурэ концертхэр ятырт, цIыхушхуэ къекIуалIэу. Шыкъ Михаил хорым хэтхэм я гъусэуи и закъуэуи уэрэдхэр игъэзащIэрт. ФIым я фIыжу къалъытэхэм ящыщт Шыкъ Михаил, Понэж Мэжид, Къэжэр ДжэбрэIил, Лопуновэ Мадинэт, Теппеевэ ФатIимэт, Отаров Омар сымэ. Москва къикIа къэпщытакIуэхэм а уэрэджыIакIуэхэм категорие нэхъыщхьэ къыхуагъэфащэри я улахуэми хущIагъуат.
— Шыкъ Михаил пщIэ, нэмыс зиIэ, ныбжьэгъухэм чэнджэщэгъу яхуэхъу цIыхут. Сыт хуэдиз зэманкIэ уригъусами, и хьэлэлагъымрэ Iэдэбагъымрэ кIэ зэримыIэр дэплъагъурт. Макъамэм ехьэлIа щIэныгъэ зримыгъэгъуэтами, Шыкъым зэчиишхуэ бгъэдэлът, уэрэд жыIэным къыхуигъэщIат. Адыгэ уэрэдыжьхэр пылъхьэншэу, цIыхубэм ягу дыхьэу игъэзащIэрт. Уеблэмэ, «Iэдииху» уэрэдыр япэ дыдэу жызыIэу ятхар аращ. Хорым хэтхэм я гъусэу ар Таджикистаным, Тыркумэным, Сыбырым, Азие Курытым, Индием, нэгъуэщI щIыналъэ куэдым щыIащ. Мышэ гушыIэ дахэ хэлът, гъащIэр фIыуэ илъагъурт, нэжэгужэт, — жеIэ Михаил и лэжьэгъуу щыта КъБР-м и цIыхубэ артист, оперэ уэрэджыIакIуэ Жылокъуэ Мухьэмэдин. — 1957 гъэм Театр ЩхъуантIэр концерткIэ къызэIутхащ. Концерт нэужьым Шыкъ Михаил, КIуж Борис, Беппаев Сергей сымэ дызэгъусэу дызыщIэс пэшым Мэлбахъуэ Тимборэ къыщIыхьэри къыдэхъуэхъуащ. Мэлбахъуэм Шыкъыр нэхъ и цIыхугъэти, зыхуигъэзащ: «Уи фэри фIыщ, Мышэ!» — жиIэри. Абы и жэуапу къитыжащ: «Ар бампIэлщ! ЦIыху зыбжанэ дыхъуу зы пэш зэвым дыщIэсщи, ди фэм дихуэжыркъым». Тхьэмахуэ нэхъ дэмыкIыу Шыкъ Михаил фэтэр тэмэм къратащ.
КъБР-м и радиом и хорым къыдыхэтахэм нобэр къыздэсым ящыгъупщакъым Мышэ тенор зэкIуж зэриIар, псэуху и IэщIагъэм емыпцIыжу, республикэм исхэм я гукъыдэжым хигъахъуэу хьэлэлу зэрылэжьар. ЖыпIэнуракъэ, ар КъБР-м и радиом и хорым и уэрэджыIакIуэ нэхъыфI дыдэхэм хабжэрт.
Арщыдан Дисэ.
