Гулъытэрэ пщIэрэ зыхуэфащэ цIыхум теухуа
КъБР-м Печатымрэ цIыхубэ коммуникацэмкIэ и къэрал комитетым и унафэщIым и къуэдзэ, журналист Хьэгуарэ Джамилэ «Юрий Темирканов. Монолог» фIищауэ къыдигъэкIа тхылъыр къазэрыщыхъуар къагъэнаIуэу Къэрал киноконцерт гъэлъэгъуапIэм пшыхь гуапэ щекIуэкIащ. СССР-м и цIыхубэ артист, «Хэкум и пащхьэ щиIэ фIыщIэм папщIэ» орденым и нагъыщиплIри зыхуагъэфэща дирижёр цIэрыIуэм и гъащIэмрэ и гуащIэмрэ щыщ теплъэгъуэхэр езым къыщиIуэтэж япэ лэжьыгъэщ ар. Темыркъаным дэлэжьахэри, и ныбжьэгъухэри, Iыхьлыхэри, и зэфIэкIым пщIэ хуэзыщI нэгъуэщI цIыхухэри зэкIуэлIа пшыхьым гупсэхуу щытепсэлъыхьащ маэстрэр зэрацIыхуми, абы и IэщIагъэр зыхуэдэу къалъытэми.
ХьэIупэ ДжэбрэIилрэ Хьэгуарэ Джамилэрэ — Темыркъан Юрэ щIыналъитI цIэрыIуэ ищIащ. Ар — езыр къыщалъхуа Къэбэрдей-Балъкъэрымрэ щыпсэу Санкт-Петербург къалэмрэщ. Абы и зэфIэкIыр Урысейм и мызакъуэу, дуней псом и хъугъуэфIыгъуэщи, уримыпагэнкIэ Iэмал иIэкъым, — жиIащ Хьэгуарэ Джамилэ. — 2012 гъэм Юрэ и щIыхькIэ Налшык къыщызэIутхащ симфоние макъамэмкIэ дунейпсо фестивалыр, къыкIэлъыкIуэ илъэсым ар теухуауэ щытащ дирижёр цIэрыIуэм и ныбжьыр илъэс 75-рэ зэрырикъум. Лъэпкъ музейми дызэрыгушхуэн лэжьыгъэ зэфIигъэкIащ, Темыркъаным и сурэт-гъэлъэгъуэныгъэр къызэригъэпэщри. Иджы ди тхылъым дэ къыщыдгъэлъэгъуэну дызыхущIэкъуар, и дирижёр IэщIагъэм къищынэмыщIауэ, ар гупсысакIуэу (философ) икIи цIыху жьэнахуэу зэрыщытыр нэхъыбэм едгъэщIэнырщ. ЖысIэфынущ тхылъым сфIэфIу икIи си гуапэу селэжьауэ.
УФ-м гъуазджэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, композитор ХьэIупэ ДжэбрэIил псалъэ щратым къыхигъэщащ илъэс 50-м щIигъуауэ ицIыху дирижёрым теухуауэ куэд дыдэ зэрыжиIэфынур.
— Темыркъан Юрэ и цIыху щIыкIэм утепсэлъыхьмэ, ар философ Iущщ. КъызэрысщыхъумкIэ, Хьэгуарэ Джамилэ лэжьыгъэшхуэ хузэфIэкIащ, абы и тхылъым дирижёр цIэрыIуэм и гушыIи хэтщ, нэпсыр къезыгъакIуэ и гукъэкIыжхэри мащIэкъым. ГъащIэм гуфIэгъуэри нэщхъеягъуэри чэзууэ зэрызэблихъум ещхьу, Темыркъанми и къекIуэкIыкIар, нобэ зыгъэгуфIэмрэ зыгъэгумэщIымрэ абы къыщыгъэлъэгъуащ. Тхылъым Юрэ «къопсэлъыкI», зы видеофильми дыщIыгъужамэ, лэжьыгъэм и мыхьэнэм уасэ иIэххэнтэкъым, — жиIащ ХьэIупэм. — Зэрэгъыж щыщ щIалэм Тхьэр къыхуэупсат зэчийкIэ, гуапагъэкIэ, цIыхум Хэкумрэ лъэпкъымрэ хуиIэн хуей лъагъуныгъэкIэ. ЖыхуэсIэхэр зыхэлъым, дауи, дуней псор зригъэдэIуэфынущ. Апхуэдэ къаруушхуэ хэлъщ Темыркъаным. И благъэхэм ар зэратепсэлъыхьыр-щэ?! Тхылъым къыхощ Юрэ и къуэш нэхъыжьитIми яхуэгумащIэу, яхуэжумарту, зы щIакхъуэ Iыхьэр зэдагуэшыфу къызэрыхъуар. Абыи куэд къыбжеIэ. Владимир тхьэмыщкIэр нобэ къытхэмытыжми, адыгэ лъэпкъыр дропагэ Темыркъан зэкъуэшхэм я гуащIэм.
Фырэ Руслан — Тхылъ щIэщыгъуэ хъуащ нобэ дызэхуэзышэсар. УхущIэмыхьэу абы уетIысылIэ хъунукъым, дэтхэнэ гупсысэри псалъэри уи псэм пхыбгъэкIыу еджапхъэщи, — жиIащ КъБР-м и Правительствэм и унафэщIым и къуэдзэ Фырэ Руслан. — МащIэу сызыщытхъужынщи, сэри сыкъыщыхъуащ Темыркъан Юрэ и къуажэм. Псыежэх зимыIэ языныкъуэ жылэхэм хуэмыдэу, Зэрэгъыж щы иIэщ, и уэрам нэхъыщхьэр Лениным и проспектым нэхърэ метритIкIэ нэхъ бгъуэщ. Ар дэ дыщысабийм лъэбакъуэкIэ къэтпщу щытащ. Апхуэдэ къуажэ дахэм епхащ Юрэ и къуэпсхэр.
Ди къуэш нэхъыжьым и илъэс 75-р Санкт-Петербург щыщагъэлъэпIам, ди республикэм икIа цIыху гупым сэри сахэтат. ЗэрыжысIэжащи, абы щытлъэгъуар телъыджэт. Пщыхьэщхьэу, Юрэ и унэ дригъэблэгъауэ уэрамым дыздрикIуэм, Iэджэ къыбгъэдыхьэрт и гъусэу сурэт зытрагъэхыну къелъэIуу. Юрэ зыри игъэщIэхъуртэкъым икIи пагагъ гуэри дэплъагъуртэкъым. Езым уедэIуэну нэхъ гъэщIэгъуэныжщ. Тхьэм иджыри куэдрэ ди япэ иригъэт, и къарур мыкIуэщIу тхуигъэп- сэу.
Санкт-Петербург филармонием и академическэ симфоние оркестрым Темыркъан Юрэ и пашэу игъэзащIэ лэжьыгъитIым (Чайковский Пётр ейуэ) я видеоклипыр пшыхьым щагъэлъэгъуащ. Апхуэдэуи зэIущIэр ягъэдэхащ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал филармонием камернэ музыкэмкIэ и «Камерата» ансамблымрэ ГъуазджэхэмкIэ Кавказ Ищхъэрэ къэрал институтым Щэнхабзэмрэ гъуазджэмкIэ и институтым и пшынауэ гупымрэ.
Сэхъурокъуэ Хьэутий
Бэлэтокъуэ Светланэ игу къигъэкIыжащ Темыркъан Юрэ япэу щилъэгъуа, къыщицIыхуа зэманхэр.
Темыркъан Пётр
— «Лъэпкъ цIыкIу щыIэкъым, щыIэр цIыху зи мащIэщ», — щыжеIэ Темыркъаным Хьэгуарэ Джамилэ игъэхьэзыра тхылъым, — къыхигъэщащ Дунейпсо Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Сэхъурокъуэ Хьэутий. — Ар пэжщ, ауэ, ди жагъуэ зэрыхъунщи, дэри цIыху зи мащIэ лъэпкъхэм дыхеубыдэ. Апхуэдэу хъуами, дэ къытхэкIащ дуней псор зи зэфIэкIкIэ къэзыхьэхуа Темыркъан Юрэ хуэдэхэр. Ар и Iуэхум фIыуэ хэзыщIыкI къудейкъым, атIэ хабзэ зыхэлъ лIыфIщ. И махуэшхуэр иджыблагъэ Санкт-Петербург зэрыщагъэлъэпIар сэри сигу къэзгъэкIыжмэ, сфIэфIу зы Iуэху цIыкIу фыщызгъэгъуэзэнут: Путин Владимир ди цIыху пажэм къехъуэхъуну пэшым къыщыщIыхьам, псоми зэдэтIэтат бжьэр. Юрэ и закъуэт Iэгубжьэ зымыIыгъри, абы зы еупщIащ зыри щIимыIыгъымкIэ. ЖиIаращ: «Си къуэш нэхъыжьыр щысщ, сыхуиткъым». Юрэ и губзыгъагъэр, къуэш нэхъыжьым пщIэ зэрыхуищIыр абыкIэ нэрылъагъут. Темыркъаным а махуэм дуней псор къехъуэхъуат жыпIэмэ, дыщыуэну къыщIэкIынкъым. Америкэм щыщ композитор гуэрым къигъэхьа хъуэхъу тхыгъэм итрат: «Дыпхуозэш; утпэжыжьэми, фIыуэ удолъагъу, маэстрэ!». Нобэ дэри а псалъэхэр жыдоIэ Юрэ хуэгъэзауэ: Тхьэм илъэс куэдкIэ лъэпкъым узыншэу хуэлэжьэн уищI!
— Темыркъан зэкъуэшхэм ятеухуа сыт хуэдэ Iуэхуми псалъэмакъми сэ сыхуэсакъыпэу сыт щыгъуи сыбгъэдохьэ, — къыхигъэщащ КъБР-м цIыхухэм я хуитыныгъэхэр хъумэнымкIэ и уполномоченнэ Зумакулов Борис. — Ди республикэми къэралми абыхэм хуащIар зыхуэдэр къэплъытэмэ, ахэр къэзылъхуа Блинэ фэеплъ хуэбгъэув хъунущ. Зэкъуэшищым — Владимир, Борис, Юрэ — я зэхущытыкIэ екIур, зэрызэкъуэтыр сэркIэ щапхъэу къекIуэкIащ. Владимир сурэтыщI Iэзэт. Абы сыткIи дэплъеящ адрей тIур, пщIэ хуащIащ. Дрогушхуэ дэтхэнэми и зэфIэкIым.
КъБР-м щIыхь зиIэ и артистхэу Темыркъан Пётррэ Нестеренкэ Ольгэрэ Юрэ и щIыхькIэ пшыхьым щагъэIуащ Рахманинов Сергей и зы лэжьыгъэ. ЦIыхухэм ягу ирихьащ тхылъыщIэм щыщ пычыгъуэхэм Созаев Ахъмэт (диктор, зэдзэкIакIуэ) жьакIуэу къызэреджар.
И тхылъым теухуа зэхыхьэм цIыху куэд зэрекIуэлIар и лъэпкъэгъухэм Юрэ фIыуэ зэралъагъум, пщIэ зэрыхуащIым и щыхьэту къилъытащ Хьэгуарэ Джамилэ. «Тхылъыр згъэхьэзырыну дзыхь къысхуэзыщIа Темыркъан Юрэ, апхуэдэуи ар къыдэгъэкIынымкIэ сэбэп къысхуэхъуа псоми фIыщIэ яхузощI. Маэстрэм сыIущIэну, сепсэлъэну, иригъэкIуэкI пшыхьхэм сыхэтыну Iэмал сызэриIар си дежкIэ пщIэшхуэщ, сщымыгъупщэнухэм ящыщщ», — жиIащ абы.
Темыркъан Юрэ и автобиографие тхылъу «Монолог»-р япэу къыдэкIауэ аращ, псыпэр езышэжьа Хьэгуарэ Джамилэ и лэжьыгъэм цIыхухэр хуэарэзыщ. Щыгъуазэ дызэрыхъуамкIэ, мы зэманым дирижёр цIэрыIуэр Америкэм щыIэщ, узыншэну, иджыри илъэс IэджэкIэ лъэпкъым хуэлэжьэну дыщогугъ.
БАГЪЭТЫР Луизэ.
