Хэкурысхэмрэ хэхэсхэмрэ зэпызыщIэ
Урысейм и Литераторхэм я зэгухьэныгъэм Адыгэ Республикэм щиIэ къудамэм хэтхэм тхакIуэ, журналист, щIэныгъэлI, жылагъуэ лэжьакIуэ цIэрыIуэ Къуиикъуэ Асфар и «Дыщэ уэсэпс» тхылъым Адыгейм литературэмкIэ и Къэрал саугъэтыр хуэфащэу къалъытэ. ИлъэситI ипэкIэ къыдэкIа лэжьыгъэр тхылъеджэхэм ягу дыхьащ. Абы итщ гъуэгуанэ очеркхэр, эссехэр, художественнэ публицистикэр.
Тхылъым и пэублэ псалъэр хуитхащ Адыгэ Республикэм и цIыхубэ тхакIуэ Куэшбей Пщымахуэ. Лэжьыгъэм щыгъуазэ дыхуещI адыгэхэм я гупсысэкIэм, Тыркум, Израилым, Иорданием щыпсэу ди лъэпкъэгъу хэхэсхэм я гъащIэм.
«Хэхэс адыгэхэм тхылъым увыпIэ хэха зэрыщаубыдыр икIи гурыIуэгъуэщ, — етх Куэшбейм. — Къуиикъуэ Асфар ди лъэпкъэгъухэр куэду щыпсэу къэралхэм — Африкэм, Европэм, КъуэкIыпIэ Гъунэгъум зыбжанэрэ щыIащ. Ар яIущIащ пащтыхьхэм, премьер-министрхэм, парламентхэм я спикерхэм, министрхэм, къэрал зэмылIэужьыгъуэхэм я цIыху цIэрыIуэхэм. Ауэ абы и дежкIэ нэхъыщхьэр дуней псом тепхъа, IуэрыIуатэм къыхэщыж цIыхубэ Iущагъыр зыхъумэу къэгъуэгурыкIуэ адыгэхэрт. Асфар зэхуихьэсыжащ хъыбарыжьхэр, рассказхэр, уэрэдыжьхэр зытет кассетэ щэ бжыгъэхэр. А лэжьыгъэхэм ящыщ Iыхьэхэр тхылъым ихуащ.
Къуиикъуэ Асфар и «Дыщэ уэсэпс» тхылъым и фIагъымрэ абы и ныкъусаныгъэхэмрэ къэхутэным ехьэлIа жэуаплыныгъэ зыпылъ къалэныр мы тхыгъэм щызгъэзэщIэну пщэрылъ зыщысщIыжыркъым. Ар зи къалэныр ди литературэ критик-хэрщ, тхыдэджхэрщ, бзэ щIэныгъэлIхэрщ. Тхылъым сыщеджэмрэ ар и кIэм нэзгъэса иужькIэ си гум къыщыуша гупсысэхэмкIэ сывдэгуэшэнырщ си мурадыр.
Къыхэгъэщыпхъэщ, напэкIуэцI щихым щIигъу зи инагъ тхылъыр махуитIрэ ныкъуэм зэрынэзгъэсар, сызэджэр зэзгъэзахуэурэ, языныкъуэхэм деж къытезгъэзэжурэ сыпхыджыкIын нэхъ къасщтэми. Адыгэм и щхьэм кърикIуам, ди лъэпкъэгъухэм хамэ щIыпIэм щаIэ нобэрей псэукIэм, лъэпкъ хабзэмрэ анэдэлъхубзэмрэ зэрахъумам ятеухуа тхылъыр апхуэдизкIэ щIэщы- гъуэ сщыхъуу сыщызыщIишэм, си Iуэхухэр лъэныкъуэ езгъэзу и кIэм нэзмыгъэсын слъэкIакъым. ИкIи зымащIэкIи абы сыхущIегъуэжакъым. Къуиикъуэ Асфар хузиIэ пщIэм нэхъри хэхъуащ, щхьэхуимыту зи Хэкур зыбгынэн хуей хъуа адыгэхэм я щIэблэм деж илъэс бжыгъэкIэ щызэхуихьэсыжа, мыхьэнэшхуэ зиIэ лэжьыгъэхэм папщIэ.
Асфар хамэ къэралхэм щыпсэу ди хэкуэгъу Iущхэм, адыгэхэм я блэкIамрэ нобэмрэ фIыуэ щыгъуазэ, лъэпкъ хъугъуэфIыгъуэхэм я хъумакIуэ нэхъыжьыфIхэм яIущIэрт. Абыхэм щIэныгъэу ябгъэдэлъар зыхуэдэр къэзгъэлъэгъуэн папщIэ, зы щапхъэ къэсхьынщ. ЩIэныгъэлI Бгъэжьнокъуэ Барэсбий Адыгэ Республикэм хыхьэ Аскъалай щыщ IуэрыIуатэдж цIэрыIуэ Едыдж Iэсхьэд и деж махуитIкIэ къыщыувыIэу щыхьэщIэну мурад ищIащ, арщхьэкIэ тхьэмахуитIкIэ зыщиIэ-жьащ, абы жиIэ IуэрыIуатэхэр магнитофоным тригъатхэурэ. ХьэщIэр ежьэжа нэужь, Iэсхьэд Къуиикъуэ Асфар мыпхуэдэу жриIащ: «Барэсбий си хъыбар кIэщIхэр сымыухыу, хъыбар кIыхьхэм иджыри сынэмысауэ ежьэжащ».
Къуиикъуэ Асфар щхьэхуэу къыдигъэкIыжащ псалъэжьхэр, псынщIэрыпсалъэхэр, таурыхъхэр, хъыбарыжьхэр щызэхуэхьэса тхылъ. Абыхэм дэтхэнэми узэщIыныгъэм къыдэкIуэу, гъэсэныгъэ мыхьэнэи яIэщ.
«Дыщэ уэсэпс» тхылъым ущеджэкIэ блэкIам и мэр къыпщIехьэ, абы къыхэщ лIыхъужьхэм, зауэлI-хэм, цIыху Iущхэм я теплъэр уи нэгу къыщIохьэ. Адыгэм и псэукIам тхылъеджэр ухишэм и мызакъуэу, а лъэпкъым узэрыщыщым уригушхуэу, уи благъэхэмрэ Iыхьлыхэмрэ уазэрепсалъэмрэ уазэрыхущытымрэ ебгъэфIакIуэу щIыбодзэ тхылъым ущеджэкIэ, абы хэухуэна гушыIэ дахэм гукъыдэж къует.
ЩIэблэм хабзэм къилъахъэу ялъытэ я псэукIэр нэхъ «тынш» ящIыну, языныкъуэхэр блэкIам и Iэужьу ялъытэу лъэныкъуэ ирагъэзыну щыхэт ди лIэщIыгъуэ зэхэзэрыхьам, къалэн, лъапIэныгъэ пхэнжхэр щызыхуагъэувыжым, тхакIуэм дигу къегъэкIыж адыгэхэр дыхэтми, гъащIэм и мыхьэнэм дрегъэгупсыс. Къуиикъуэ Асфар и тхылъым иджырей гъащIэм хэпсэукIхэм Iэмал къыдет адыгагъэмрэ адыгэ хабзэмрэ ди гупэр хуэдгъэзэжыну. Тхылъым къыщызгъуэтащ си упщIэ куэдым я жэуапхэр. Си фIэщ мэхъу дуней псом щыпсэу ди лъэпкъэгъухэм я деж тхылъым щIэупщIэ ин зэрыщиIэнур, адыгэр къызыхэкIам, зэрыпсэумрэ щIэпсэумрэ зэрыригъэгупсысынур. ИтIанэ, тхакIуэм илъэс щэщIым щIигъукIэ ищIа лэжьыгъэр псыхэкIуадэ хъунукъым.
Къуиикъуэ Асфар и тхылъри, нэгъуэщI щIэныгъэлIхэм, тхакIуэхэм я лэжьыгъэхэм хуэдэу, адыгэ лъэпкъым и бзэр, щэнхабзэр, хабзэхэр джыным, ахэр хъумэным хуищIа хэлъхьэныгъэфIщ. Къуиикъуэм и тхыгъэхэм дыкъыхураджэркъым блэкIам дгъэзэжу дыхэпсэукIыну, атIэ дызэплъэкIыжу къэткIуа гъуэгуанэм дриплъэжу абы хэлъ фIагъхэм иджырей гъащIэм, къэкIуэнум дыщригъуэзэным дыхуаущий.
Къэрал 50-м щыпсэу ди лъэпкъэгъухэмрэ хэкурысхэмрэ зэпызыщIэ лъэмыж хъуащ тхылъыр. Къэбгъэлъагъуэмэ, Филиппинхэм адыгэ унагъуэ къыщагъуэтащ. Тхьэм и фIыщIэкIэ, тхыдэм къыщыхъуа гузэвэгъуэм лъэкIакъым лъэпкъыр игъэкIуэдын. Пэжщ, Кавказ зауэм и зэранкIэ, лъэпкъым хэщIыныгъэшхуэ игъуэтащ икIи Хэкум щрагъэIэпхъукIам гузэвэгъуэ куэд ишэчащ, ауэ хамэщIым абы зыщихъумэжын хузэфIэкIащ.
Къуиикъуэр зэпсэлъахэмрэ езы тхакIуэмрэ нэхъыбэу зытегузэвыхь Iуэхугъуэхэм ящыщщ хамэ щIыпIэхэм щыпсэу адыгэхэм я щIэблэм анэдэлъхубзэр зэрамыщIэр, ахэр нэгъуэщI лъэпкъхэм яхэшыпсыхьыжынкIэ шынагъуэ зэрыщыIэр. Иджырей зэманым къигъэнэIуэнущ адыгэ лъэпкъым и къэкIуэнур зыхуэдэнур.
Тхылъ гъэщIэгъуэн икIи щхьэпэ зи Iэдакъэ къыщIэкIа Къуиикъуэ Ас-фар дяпэкIи ехъулIэныгъэ и куэдыну, апхуэдэ Iуэху купщIафIэхэр къехъулIэну си гуапэщ!
ХьэкIуринэ Руслан,
усакIуэ, Урысейм и Литераторхэм я зэгухьэныгъэм хэт.
