ИпэкIэ дывгъэкIуатэ
Ди газетым зэрытетащи, Урысей Федерацэм и Правительствэм и УнафэщIым и къуэдзэ, УФ-м и Президентым и полномочнэ лIыкIуэу Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ округым щыIэ Хлопонин Александр гъатхэпэм и 20-м лэжьыгъэ IуэхукIэ Къэбэрдей-Балъкъэрым къэкIуащ. Республикэм и Iэтащхьэ Къанокъуэ Арсен щIыгъуу, ар япэ щIыкIэ Прохладнэ районым хыхьэ Учебнэ къуажэм щыIащ, «Капитал-Инвест» ООО-м абы мыгувэу къыщызэIуахыну иджырей чырбыш заводым еплъащ. И лъэщагъ псомкIи ирагъажьэмэ, предприятэм илъэсым чырбыш мелуани 100 къыщIигъэкIынущ. Ахэр КИФЩI-мрэ Ипщэ федеральнэ щIыналъэмрэ щащэнущ.
ИужькIэ, шэджагъуэм, Хлопонин Александр Правительствэм и Унэм щригъэкIуэкIащ полномочнэ лIыкIуэм деж ЩIыпIэ самоуправленэм и IуэхухэмкIэ щыIэ советым и зэIущIэ. Абы щызэпкърахащ Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ округым и муниципальнэ щIыналъэхэм щIыпIэ унафэр зезыгъакIуэ я IэнатIэхэм электрокъарум къыдэгъэхуэным, фейдэ пылъу къэгъэсэбэпыным теухуа законодательствэр зэрагъэзащIэмрэ КИФЩI-м санитар-экологие щытыкIэр щегъэфIэкIуэным хуэунэтIауэ лэжьыпхъэхэмрэ.
ЗэIущIэр къыщызэIуихым полномочнэ лIыкIуэм къыхигъэщащ иджырей технологием тету электрокъарум къыдэзыгъахуэ предприятэхэр зэраухуэм, псынщIэу зызыужь жыг хадэхэм зэрызрагъэубгъум республикэм и зэфIэкIым зэрыхигъахъуэр, и экономикэм лъабжьэ быдэ зэрыхуэхъур. ИкIи зэхуэсахэр къыхуриджащ зэман къагъуэту Къэбэрдей-Балъкъэрым къыщыхъу зэхъуэкIыныгъэфIхэм зыхагъэгъуэзэну.
Зытепсэлъыхьыну я мурадхэм я гугъу щищIым, Хлопонин Александр къигъэлъэгъуащ къыхалъхьа Iуэхугъуэхэм мыхьэнэшхуэ зэраIэр, ахэр зэуIуу зэфIэхыным хуэфащэ унафэ къыхуагъуэтыну къазэрыпэщытыр.
«Урысейм и энергетикэ агентствэ» ФГБУ-м и унафэщIым и къуэдзэ Беднов Алексей зэхыхьэм щызэпкърихащ «Электрокъарум къыдэгъэхуэным, ар фейдэ пылъу къэгъэсэбэпыным и IуэхукIэ» Федеральнэ закон №261-м щыубзыхуахэр зэрагъэзащIэр.
— Мы законыр илъэсищ хъуауэ мэлажьэ. Фигу къэзгъэкIыжынщи, 2010 гъэм и гъатхэм ЕсэнтIыгу дыщытепсэлъыхьауэ щытащ Кавказ Ищхъэрэм электрокъарур щызэгъэзэхуэным, энергетикэм зыщегъэужьыным теухуа Iуэхум. Абы зэрыщагъэувам тету, щIыналъэхэм зыхуэфащэ программэхэр ягъэхьэзырауэ 2011 гъэ лъандэрэ ягъэзащIэ. Иужьрей илъэс 15-м къриубыдэу иджы япэу къэралым и щIыналъэ псоми, муниципальнэ щIыпIэхэми, псэуалъэшхуэ зыубыд IэнатIэхэми электрокъарум къыдэгъэхуэным, энергетикэм зегъэужьыным зэпIэзэрыту щыхуэкIуэу хуежьащ, — жиIащ къэпсэлъам. — 2011 — 2012 гъэхэм электрокъарур зэгъэзэхуэным тещIыхьа программэхэр гъэзэщIэным федеральнэ мылъку хухахыу щIадзащ. Апхуэдэу щIыналъэ бюджетхэм, щIыпIэ самоуправленэхэм я бюджетхэм я хьэкъкIэ, абыхэм щымыщ мылъкукIэ а лэжьыгъэр къызэрагъэпэщ.
Беднов Алексей къызэригъэлъэгъуамкIэ, «Электрокъарум къызэрыдагъэхуэнумрэ энергетикэм зэрызиужьынумрэ» къэрал программэм и редакцэщIэм УФ-м и Правительствэр мы махуэхэм арэзы техъуащ. Абы ипкъ иткIэ, нэхъапэми хуэдэу, федеральнэ бюджетым щыщу сом меларди 7 илъэс къэс а Iуэхум халъхьэнущ. Урысей Федерацэм ЭнергетикэмкIэ и агентствэм и унафэщIым зэрыжиIамкIэ, муниципальнэ щIыналъэхэм электрокъарур къызэрыдагъэхуэнум и хэкIыпIэ нэхъыфIхэр къыщалъыхъуэ. Абы тегъэпсыхьа программэ псори Къэбэрдей-Балъкъэрым иIэщ. Мы зэманым Ставрополь крайм ейхэм хоплъэ, Къэрэшей-Шэрджэсымрэ Осетие Ищхъэрэмрэ я муниципальнэ программэхэм, къызэрызэкIэлъыкIуэм хуэдэу, я процент 70-р, процент 50-м щIигъур хьэзырщ. Дагъыстэн, Шэшэн, Ингуш республикэхэм а Iуэхур щIагъэхуэбжьэну къапэщытщ. Беднов Алексей зэхуэсахэм чэнджэщ яритащ электрокъарур къызэрыдагъахуэ щIыкIэм хуэIэзэ компаниехэм зэгурыIуэныгъэкIэ ядэлэжьэну, езыхэм я IэщIагъэлIхэри а Iэмалхэм хурагъэджэну.
«КъБР-м и Муниципальнэ щIыналъэхэм я совет» ассоциацэм и унафэщI, Тэрч районым и щIыпIэ администрацэм и Iэтащхьэ Пэнагуэ Максим тепсэлъыхьащ электрокъарум къыдэгъэхуэным, ар нэхъ фейдэ пылъу къэгъэсэбэпыным хуэунэтIауэ республикэм щызэфIагъэкIхэм.
— Мы гъэм щIышылэм и 1-м ирихьэлIэу Къэбэрдей-Балъкъэрым и бюджет IэнатIэхэм къызэрапщытэ Iэмэпсымэу 4078-рэ щагъэуващ. Абыхэм я фIыгъэкIэ, электрокъарууэ киловатт-сыхьэт мелуани 7-м щIигъу, хуабэ къарууэ Гкал мин 26,6-рэ, газу кубометр мелуани 10,1-рэ, псыуэ кубометр мин 44,8-рэ — псори зэхэту сом мелуан 86,7-рэ и уасэ къыдагъэхуащ. Апхуэдэу лампIхэр иджырейхэм хуэдэкIэ, къапщтэмэ, диод уэздыгъэхэмкIэ яхъуэж. Нэгъабэ и закъуэ ди Тэрч районым и уэрамхэм сом мелуанибл и уасэ щыфIэддзащ. ЩIыбхэми псэуалъэ кIуэцIхэми къыщагъэсэбэп, щIэупщIэшхуэ зиIэ диод лампIхэр Налшык дэт «Телемеханика» ОАО-м къыщIегъэкI, — жиIащ Пэнагуэ Максим. — «Электрокъарур зэгъэзэхуэным, ар фейдэ пылъу къэгъэсэбэпыным и IуэхукIэ» Федеральнэ закон №261-м и 16-нэ статьям ипкъ иткIэ, муниципальнэ щIыналъэхэм я къалэнщ бюджет IэнатIэхэм къэпщытэныгъэхэр щрагъэкIуэкIыну, энергопаспортхэр хуатхыну. Абы и лъэныкъуэкIэ республикэм лэжьыгъэ пыухыкIа щызэфIагъэкIащ. Арами, мылъкур къазэремэщIэкIым къыхэкIыу, энергокъэпщытэныгъэхэр нэгъабэ и кIэм яхунэгъэсакъым.
Абы полномочнэ лIыкIуэм зыхуигъэзащ щытыкIэр къалъытэу, мы илъэсми а Iуэхум щIыпIэхэм щыпрагъэщэну.
Урысейм Дыкъэзыухъуреихь дунейм кIэлъыплъынымкIэ и къулыкъущIапIэхэм КИФЩI-м щиIэ департаментым и унафэщI Севостьянов Николай зэхыхьэм щызэпкърихащ Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ округым и муниципальнэ щIыналъэхэм санитар-экологие хабзэр къыщызэгъэпэщыным хуэунэтIауэ лэжьыпхъэу къилъытэхэр.
— Нобэ хьэуам Iугъуэрэ гъуэзу хаутIыпщхьэм и процент 90-р автотранспортым хуозэ. Псым и къабзагъэр зыхуэдэм дыкъэзыухъуреихь дунейм и щытыкIэр къыбжеIэ. Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм и псы хъумапIэхэм псы ежэхыу кубометр меларди 2-рэ мелуан 700-рэ холъадэ. Абыхэм я процент 20-р е кубометр мелуан 500-р фIейщ, гъэкъэбзакъым. Псыхэр нэхъыбэу зыуцIэпIыр псэупIэ-коммунальнэ хозяйствэм, АПК-м я IуэхущIапIэхэрщ, промышленнэ IэнатIэхэрщ, фIей щIэжыпIэхэрщ, псыхъуэхэм дакIутэ пхъэнкIийхэрщ. Мы зэманым хьэуам хаутIыпщхьэ ар зыуцIэпI веществоуэ тонн мелуаным щIигъу, — къигъэлъэгъуащ къэпсэлъам. — Кавказ Ищхъэрэм курортхэмрэ туризмэмрэ зэрызыщрагъэужьынум мылъкушхуэ халъхьэ, ауэ къабзагъэр къыщызэгъэпэщыным хуэфащэ гулъытэ щыхуащIыркъым. КИФЩI-м илъэс къэс кIэрыхубжьэрыхуу тонн мелуаниплIым нэблагъэ е кубометр мелуан 18-м нэс щызэтрехьэ. Абы зэпымыууэ хохъуэ. Iуэхум сыткIи хуэщIауэ, кIэрыхубжьэрыху пкъыгъуэ быдэхэр щыщIатIэу щыIэр идзыпIэ (полигон) 17 къудейщ. Адрейхэр хабзэм къигъэувхэм къезэгъыркъым, санитар-эпидемиологие экспертизэм кърикIуам и щыхьэт тхылъ яIэкъым. Округым а Iуэхур тэмэму щызэтеублакъым, зэфIэгъэкIыпхъэхэр нэгъэсауэ щыгъэбелджылакъым. ЩIыналъэ программэ хэхахэр ягъэхьэзырами, ягъэзащIэркъым.
Севостьянов Николай зэрыжиIамкIэ, дызэрыт гъатхэпэ мазэм и 15-м и пэ къихуэу щIыпIэхэр къыщапщытэм, гектар 300-м щIигъум пхъэнкIий идзыпIэ IэрыщIу 530-рэ къыщахутащ. Дагъыстэным, Шэшэным, Къэрэшей-Шэрджэсым, Ставрополь крайм апхуэдэ ныкъусаныгъэхэр щынэхъыбэщ.
Хлопонин Александр зэхуэсахэм ягу къигъэкIыжащ а псор щIым, дызэфэ псым зэрыхыхьэр.
— Мы Iуэхум нобэ хуэфащэ унафэ къыхуэдмыгъуэтмэ, пщэдей зыпэмылъэщыжыну къалэн гугъу дыдэ ди щIэблэм къахуэдгъэнэнущ. КIэрыхубжьэрыхухэм зэрелэжьын хуей щIыкIэр, санитар-экологие щытыкIэр егъэфIэкIуэным хуэунэтIауэ лэжьыпхъэхэр федеральнэ IуэхущIапIэхэм щызэпкърытхынущ. Къабзагъэм и мыхьэнэм зэпымыууэ тепсэлъыхьыпхъэщ. Дыкъэзыухъуреихь дунейр зэрыдуцIэпIым дызыхуишэнкIэ хъунур, пхуэмыгъэзэкIуэжыну хэщIыныгъэ къызэрытхуихьынур цIыхухэм хьэкъыу япхыдгъэкIын хуейщ. ЩIыналъэхэмрэ муниципалитетхэмрэ я унафэщIхэм абы и лъэныкъуэкIэ нэхъ жыджэрагъ къагъэлъэгъуэну дащогугъ. ДызытепсэукI щIым хуэфащэ пщIэ хуэтщIыну псоми ди къалэнщ. Зыдужьыну, ипэкIэ дыкIуэтэну дыхуеймэ, ар зыщыдгъэгъупщэ хъунукъым, — къыхигъэбелджылыкIащ полномочнэ лIыкIуэм зэIущIэр щызэхуищIыжым.
ХЬЭЖЫКЪАРЭ Алик.
