Адыгэ бзылъхугъэ
ЕгъэджакIуэ
Сабийм еджэныр къытехьэлъэркъым егъэджакIуэр зэпIэзэрытмэ, гудзакъэ иIэмэ. Абы и щапхъэщ «ЦIыхубэм щIэныгъэ егъэгъуэтынымкIэ IэнатIэм и отличник» Лыкъуэжь Заретэ Зубер и пхъур.
1980 гъэм абы ехъулIэныгъэкIэ къиухащ КъБКъУ-м и физико-математикэ факультетыр икIи гукIи псэкIи и IэщIагъэр фIыуэ елъагъу. Заретэ Тэрч районым хыхьэ Хьэмидей къуажэм и курыт школым лэжьэн щыщIи-дзащ. Къыхиха IэщIагъэм хуэпэжу, сабийхэр фIыуэ илъагъуу къогъуэгурыкIуэ. Аращ еджакIуэхэм пщIэ къыщIыхуащIыр. Псалъэм папщIэ, дэ дригъэджэхукIэ тлъэгъуакъым ар дерсым хуэмыхьэзыру къэкIуауэ е зы гъэщIэгъуэн гуэр абы къыджимыIэу. Абы и фIыгъэщ дегугъуу дызэреджар.
Сэри си къуэшитIри абы дригъэджащ икIи щапхъэ тхуэхъуащи, фIыщIэ худощI. Езыр цIыху къызэрыгуэкIщ, гъащIэм хуэнабдзэгубдзаплъэщ. ИлъэситхукIэ егъэджакIуэу лэжьауэ, Лыкъуэжьыр Хьэмидей къуажэм и курыт школым и завуч ящIащ.
Физикэ, математикэ, астрономие предметхэмкIэ щIэныгъэшхуэ зыбгъэдэлъ бзылъхугъэм къыхуагъэфэщащ «ЕгъэджакIуэ нэхъыжь», «Сорос и саугъэт къэзыхьа егъэджакIуэ» цIэ лъапIэхэр, къратащ «И лэжьыгъэм къызэрыщыхэжаныкIам папщIэ» медалыр, щIыхь, фIыщIэ тхылъхэр.
Тэрч районым щыяпэу абы «Егъэджэныгъэ» лъэпкъ проектым текIуэныгъэр къыщихьауэ щытащ.
1991 гъэ лъандэрэ Лыкъуэжь Заретэ Болэтей курыт еджапIэм щрегъаджэ. Япэми хуэдэу, дерсхэр егугъуу къызэрегъэпэщ, иджырей мардэхэм тет IэмэпсымэщIэхэри къыщегъэсэбэп. Ар еджакIуэхэм зэрахуэнабдзэгубдзаплъэщ, дэтхэнэми бгъэдыхьэкIэ хуиIэщ, нэхъыфIу къазэрыгуригъэIуэнми хущIокъу. Лыкъуэжьым и еджакIуэхэм ехъулIэныгъэфIхэр яIэу зыкъыщагъэлъагъуэ район, республикэ, урысейпсо олимпиадэхэмрэ зэпеуэхэмрэ. ДызэрыщыгъуазэмкIэ, «Познание и творчество» урысейпсо зэпеуэм Заретэ и еджакIуэ 15 пашэ щыхъуащ, 30-р лауреатщ. Апхуэ-дэуи, физико-математикэ дерсхэмкIэ щIыналъэхэм я зэхьэзэхуэм и еджакIуэ 12-м текIуэныгъэр къыщыхуагъэфэщащ.
Бжьыней Артур.
УнафэщI гумызагъэ
я IуэхущIафэкIэ жыджэру нобэрей гъащIэм хэт цIыхубзхэм ящыщщ медицинэ щIэныгъэхэм я кандидат, КъБКъУ-м и медколледжым 2004 гъэ лъандэрэ и унафэщI Пщыбий Светланэ. Иджыблагъэ ар хагъэхьащ КъБР-м и Парламентым ЕгъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ, ЛэжьыгъэмкIэ, социальнэ политикэмрэ узыншагъэр хъумэнымкIэ и комитетхэм.
Пщыбийм Новгород Ищхъэрэ къалэм дохутыр-терапевту лэжьэн къыщыщIидзауэ щытащ. 1987 гъэм щегъэжьауэ Налшык къалэм дэIэпыкъуныгъэ псынщIэмкIэ и станцым и бригадэм дохутыру хэтащ, иужькIэ Тэрч къалэм и сымаджэщ нэхъыщхьэм дэIэпыкъуныгъэ псынщIэмкIэ и къудамэм и унафэщIу лэжьащ.
1997 гъэм Пщыбийр КъБР-м Узыншагъэр хъумэнымкIэ и министерствэм и IэщIагъэлI нэхъыщхьэ ящIащ, 2003 гъэм КъБР-м ШынагъуэншагъэмкIэ и советым и аппаратым и лэжьыгъэм пэрытащ. КъБКъУ-м и медколле- джым зэрыуврэ бзылъхугъэм ехъулIэныгъэ куэд къыдэкIуащ.
Светланэ къыщыхэжаныкIащ «Урысейм щIэныгъэ курыт езыт и еджапIэ нэхъыфIи 100» урысейпсо зэхьэзэхуэм «2007 гъэм и унафэщI» и Iыхьэм. Абы къыхуагъэфэщащ КъБКъУ-м, КъБР-м Узыншагъэр хъу- мэнымкIэ и министерствэм, КъБР-м и Парламентым, УФ-м Егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и министерствэм я щIыхь тхылъхэр, «Урысей зэкъуэт» политикэ партым и Къэбэрдей-Балъкъэр щIыналъэ къу- дамэм и фIыщIэ тхылъыр, «И IэщIагъэм зэрыхуэпэжым папщIэ» бгъэхэIу дамыгъэр. КъищынэмыщIауэ, Светланэ хэтщ Налшык къалэм къэрал кIуэцI IуэхухэмкIэ и управленэм дэлажьэ Жылагъуэ советым.
Пщыбий Светланэ и Iуэху бгъэдыхьэкIэр щапхъэ яхуохъу и лэжьакIуэ псоми. Абы гулъытэ хэха хуещI егъэджакIуэхэмрэ студентхэмрэ зэкъуэту, зэрылъытэу зэдигъэлэжьэным. И зэман щымысхьу, и къару емыблэжу и лэжьыгъэм зэрыбгъэдэтым и фIыгъэкIэ бзылъхугъэм еджапIэр Урысейм щынэхъыфI колледжхэм ядигъэгъуэгурыкIуэн лъокI. Абы и щы-хьэтщ еджапIэм зыIэри- гъэхьа ехъулIэныгъэхэр: иужьрей илъэсхэм колледжым къыщIигъэкIа цIыху 200-м щIигъум я щIэныгъэм щыпащащ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым. Абыхэм яхэтщ медколледжым къэзыгъэзэжу лэжьэн щIэзыдзахэр. КъищынэмыщIауэ, еджапIэр жыджэру ядолажьэ Ипщэ федеральнэ щIыналъэм щыIэ колледжхэм. ЩIалэгъуалэм щIэныгъэ етыным и мызакъуэу, абы я гъэсэныгъэр зэрекIуэкIми Пщыбийр езэш имыIэу кIэлъоплъ.
2017 гъэм медколледжыр ехъулIэныгъэ иIэу хэтащ «XXI лIэщIыгъуэм и егъэджэныгъэ IэнатIэр. Пашэхэм я зэпеуэ» урысейпсо зэхьэзэхуэм.
Апхуэдэ IуэхуфIхэр зи унафэм щIэту къызэзыгъэпэщ Пщыбий Светланэ 2014 гъэм «Илъэсым и цIыхубз» цIэ лъапIэр къыхуагъэфэщащ, 2016 гъэм КъБР-м егъэджэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ хъуащ.
2017 гъэм «IэщIагъэлI ныбжьыщIэхэр» щIыналъэ зэхьэзэхуэр къызэгъэпэщынымрэ егъэкIуэкIынымрэ хэлъхьэныгъэ зэрыхуищIам, республикэм донор Iуэхур щегъэфIэкIуэным и зэфIэкI зэрыхилъхьам пап- щIэ, «Волонтёры-медики» къудамэхэм зегъэужьыным зэрыхэлIыфIыхьым ипкъ иткIэ Пщыбийм щIыхь тхылъхэр мызэ-мытIэу къратащ.
Светланэ ехъулIэныгъэ щиIэщ щIэныгъэ-къэхутэныгъэ лэжьыгъэми, жыджэру хэтщ анэхэмрэ са- бийхэмрэ я хуитыныгъэхэр хъумэнымрэ абыхэм защIэгъэкъуэнымкIэ Советым. Апхуэдэ IуэхущIафэхэр лъабжьэ яхуохъу Светланэ и лэжьэгъухэм пщIэ къы-хуащIыным, и чэнджэщ щIэдэIуным.
АЛъХЪО Дыжьын.
Анэм и хабзэ — пхъум и бзыпхъэ
Шурдым Миланэ зэрысабийрэ творчествэм пыщIащ: сурэт щIын жыпIэми, тхыпхъэщIыпхъэхэр хэдыкIынрами. Къапщтэмэ, ар анэм и лъагъуэщ зрикIуэр. Шурдым (Къанкъул) Лейлэ езыр дэрбзэрщ, и ныбжьыр илъэсипщI щыхъуам къыщыщIэдзауэ мадэ, хедыкI.
— Зэрыджэгу гуащэхэм фэилъхьэгъуэ зэмылIэужьыгъуэхэр яхуиду ди анэм иригъэжьащ гъащIэм къыщыхуэщхьэпэжа IэщIагъэр. ИужькIэ езым и щхьэм хуэдэн щIидзащ. Къэбгъэлъагъуэмэ, нобэр къыздэсым дохъумэ ди анэм и бынхэм тхуидауэ школым дызэрыкIуэу щыта щыгъыныгъуэхэр, — дыщегъэгъуазэ Миланэ. — Ди нэхъыжьхэм зэращIэжщи, япэм гъуэтыгъуейуэ щытащ щыгъыныр. Ауэ зэрыдэ Iэмэпсымэхэр унэ къэс щIэту щытащ, зыгуэрхэр я IэкIэ ядыжу. Ди анэм и адэшхуэ Къанкъул Гъузер сыт щыгъуи щэкI ихъумэрти, ди анэм къритурэ ар а Iуэхум дригъэхьэхащ. Балигъ хъуа нэужьи, ди анэм IэщIыб ищIакъым а IэщIагъэр, модельер-конструктору еджауэ алъандэрэ мэлажьэ. Къапщтэмэ, ди анэм зэи мурад иIакъым езым и IэщIагъэм зыгуэр дыхуигъэсэжыну. Абы ищIэм сыкIэлъыплъурэ сэ езыр сыдихьэхащ а лэжьыгъэм.
Миланэ игу къегъэкIыж и анэм дэн щыщIидза ныбжьым езыри щитым, и ныбжьэгъу хъыджэбз цIыкIур и гъусэу, хьэпIацIэ щыгъэкIэ хьэпшып цIыкIуфэкIухэр яблэу зэрыщытар. Уеблэмэ къэхъурт абыхэм я IэдакъэщIэкIхэр гъунэгъухэм, Iыхьлыхэм тыгъэ папщIэу щрат.
ИужькIэ Шурдымым зыщигъэсащ Бахъсэн къалэм дэт художественнэ школым (иджы илъэс еплIанэ хъуауэ ардыдэм егъэджакIуэу щолажьэ). КъыкIэлъыкIуэу, къиухащ КъБКъУ-м декоративно-прикладной гъуазджэмкIэ и факультетыр.
— Адыгэхэм пасэ зэман лъандэрэ къагъэсэбэп дыщэидэ, бэзэридэ Iэмалхэм, уагъэ щIыным я щэхухэм куууэ зыщы- щыдгъэгъуэзащ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым. ЕджапIэ нэхъыщхьэр къэзуха нэужь, си анэм и гъусэу фащэ здын щIэддзащ. Къапщтэмэ, сыт щыгъуи сыщIэхъуэпсырт лъэпкъ мыхьэнэ зиIэ Iуэху гуэрым селэжьыну икIи абы и лъэныкъуэкIэ узэрыгушхуэнщ адыгэ фащэм иужьрей зэманым гулъы-тэ хъарзынэ зэригъуэтыжар, — жеIэ Миланэ.
Хъыджэбзым къехъулIэу зэдехь егъэджакIуэ IэщIагъэри и анэм и гъусэу фэ-илъхьэгъуэхэр хэдыкIынри («Шурдым» фIащащ къызэIуаха ательем).
— ЗэрытщIэщи, адыгэхэм мыхьэнэшхуэ ирату щытащ фащэм тращIыхь дамыгъэхэм икIи ахэр зэмылIэужьыгъуэ куэду зэщ-хьэщыкIырт. Тхыпхъэхэм фащэр зэрагъэдахэм къищынэмыщIа, дэтхэнэми гупсысэ гуэр щIэлът, — жеIэ Миланэ. — Нэхъыбэу къэкIыгъэ, псэущхьэ теплъэхэр хадыкIырт, е геометрие щытыкIэ яIэт. Къапщтэмэ, иужьрейм нэхъ гулъытэ иIэт. Нэхъ цIэрыIуэу къагъэсэбэпу щыта дамыгъэхэм я гугъу пщIымэ, ар выщхьэ теплъэ зиIахэращ. Абы гупсысэшхуэ иIэу къалъытэрт — щIэныгъэрэ къарурэ къыпкърыкIыу. НэгъуэщI зы дамыгъи куэдрэ къагъэсэбэпу щытащ: хъурейм иращIыхь блэм и щхьэм бзу цIыкIу тесу, зы лъэныкъуэмкIэ бдзэжьей кIапэ пыту. Псэущхьэ зыбжанэ къыщагъэсэбэпу щыта тхыпхъэщIыпхъэхэмкIэ дунейм и къэхъукъащIэхэр кърагъэлъагъуэу арат.
Апхуэдэ дамыгъэхэм ящIэлъа щIагъыбзэхэр къыщытхуеIуэтэж Накуэ Феликс и тхылъ щхьэпэм. Гу зэрылъыттэщи, ди зэманым цIыхухэм фащэ щахуэддкIэ къэкIыгъэ теплъэ зиIэ тхыпхъэщIыпхъэхэр нэхъ къыхах. Ауэ абыхэм я мыхьэнэм щIэупщIэр куэд хъууэ схужыIэнукъым. Ахэри пхуэгъэкъуэншэнукъым, сыту жыпIэмэ, абыхэм ехьэлIауэ хъыбару ди деж къэсар мащIэщ.
Шурдымым и диплом лэжьыгъэми гъэщIэгъуэнагъ хилъхьэфащ. «Сigar box» фIэщыгъэмкIэ цIэрыIуэ хъуауэ щыта, пхъуантэ теплъэ зиIэ сумкэхэм хуэдэщ хъыджэбзым и лэжьыгъэр къызытрищIыкIар. «Сыщымыуэмэ, апхуэдэ япэ хьэпшыпхэр XVIII лIэщIыгъуэм къежьащ икIи нэхъапэу ахэр зезы-хьэу щытар цIыхухъухэрат — тутынылъэу къагъэсэбэ-пу, — дыщегъэгъуазэ Миланэ. — ИужькIэ пхъуантэ плIимэ цIыкIум къу хуащIри, цIыхубзхэми ахэр кърахьэкI хъуауэ аращ. Абы лъандэрэ ар а цIэм къытенауэ къогъуэгурыкIуэ. Иджыпсту апхуэдэ сумкэхэр «Dolce Gabana» брендым къыдегъэкI. А хьэпшыпым и тхыдэр сфIэгъэщIэгъуэн хъуати, сыдихьэхыу сумкитху сщIащ.
Миланэ а лэжьыгъэм и «хъэтI» зэрыхилъхьэным хущIэкъуащ икIи къехъулIащ. Хьэпшыпхэр я инагъкIи зэхуэдэкъым, я плъыфэкIи зэщхькъым, къищынэмыщIауэ, адыгэхэм я тхыпхъэщIыпхъэ зэхуэмыдэхэр дыщэидэ, бэзэридэ Iэмалхэр къигъэсэбэпурэ ахэр игъэдэхэжащ.
Лъэпкъ IэщIагъэр къыхэзыха хъыджэбзым мурад куэд иIэщ, и хьэпшыпхэр зэригъэлъэгъуэнуми йогупсыс. Ди гуапэщ ахэр зригъэхъулIэну.
КЪАНЩАУЭ Мэлычыпхъу.
Къущхьэ Камилэ: «Балет гъуазджэм къэкIуэн иIэщ»
Ди газетым и хьэщIэщым къедгъэблэгъащ балетым и къэфакIуэ Къущхьэ Камилэ.
— Камилэ, IэщIагъэ тыншхэм ящыщу пхужыIэнукъым къыхэпхар. Абы узэрыхуэкIуам и гугъу уэзгъэщIынут.
— Илъэситху сыхъуу арат «Алло, мы ищем таланты!» ныбжьыщIэ зэпеуэр Нарткъалэ зэрыщрагъэкIуэкIыр афишэм тету щыслъэгъуам. ТхылъымпIэм къафэ хуэдэу тет хъыджэбз теплъэгъуафIэм и «дунейр» гъэщIэгъуэн сщыхъуати, сэри а пшыхьым сыхэтыну си нэр къикIырт. Зэхьэзэхуэм хэтын хуейхэм ныбжькIэ сакъыкIэрыхуми, тхьэмахуэм и кIуэцIым зы усэ, къафэ, уэрэд зэзгъащIэри, етIуанэ увыпIэр абы къыщысхьат.
Зэхьэзэхуэм и ужькIэ, сыхагъэхьащ Сэралъп Жаннэ къызэригъэпэща «Вдохновение» къэфакIуэ гупым. Абдеж щегъэжьауэ къафэм сыдихьэхыпащ, си сабиигъуэр зэрыщыту а гъуазджэм епхауэ щытауи жыпIэ хъунущ. Си гъэсакIуэм и чэнджэщкIэ сыщIэтIысхьащ Щэнхабзэмрэ гъуазджэхэмкIэ колледжым (Налшык къалэ). Ар къэзухри, Щэнхабзэмрэ гъуазджэхэмкIэ Москва къэрал университетым цIыхубэ художественнэ творчествэмкIэ и къудамэм заочнэу сыщIэтIысхьэжащ. Абы иджыри сыщеджэу, КъБР-м и Музыкэ театрым зыкъыщызгъэлъэгъуэн щIэздзащ. Къапщтэмэ, абдежщ балет къафэ лIэужьыгъуэм нэхъ щытезгъэщIар. ЕджапIэ нэхъыщхьэм дыщIэсыху, классикэр лъэныкъуэкIэ нэхъ егъэзауэ, цIыхубэ къэфэкIэхэр нэхъыбэу дагъэджат.
— Балетым и курыхым хэт ухэзышар?
— Шэч хэмылъу, ар Къэбэрдей-Балъкъэрым гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ ПащIэ Рамедщ. Музыкэ театрым сызэрыщылажьэ илъэсипщIым абы куэд къызигъэщIащ, къызгуригъэIуащ. Классикэр къафэ гъуазджэм къызэщIиубыдэ псоми я лъабжьэщ, си гъэсакIуэм и унафэм сыщIэту абы и IэмалыщIэхэр згъэунэхуащ.
Къапщтэмэ, сыт щыгъуи срогушхуэ гъэсакIуэфIхэм сазэрырихьэлIам. Ауэ, ди жагъуэ зэрыхъунщи, абыхэм ящыщ зы нобэ къытхэтыжкъым — ар Къэбэрдей-Балъкъэрым и лъэпкъ балетым и лъабжьэр зыгъэтIылъахэм яхэта къэфакIуэ телъыджэ Хьэкъул Розэщ.
— Хьэкъулыр япэу щыплъэгъуар пщIэжрэ? Сыт хуэдэу ар уигу къинэжа?
— Щэнхабзэмрэ гъуазджэмкIэ колледжым классикэ къафэм дыхуэзыгъасэм и пIэкIэ ар къытхуагъэкIуэну зэхэтхат. Абы псори дыфIэлIыкIырт. Сыт щыгъуи уар-дэу зэрызиIыгъым къытщигъэхъурт абы хьэл ткIий иIэу. Ауэ нэхъ гъунэгъуу а бзылъхугъэр къыщытцIыхум, къыдгурыIуащ абы и зыIыгъыкIэр къафэм ипсыхьа хьэлу зэрыщытыр. Хьэкъыу тпхыкIащ классикэ къафэ лIэужьыгъуэм узыщысхьыжыныр зэрыхэмызагъэр.
Зэгуэрым си насып кърихьэкIри, Розэ и зы лэжьыгъэ сеплъауэ щытащ. Хьэкъу-лым абы бгырыс къафэ, пуантхэм тету, щигъэзащIэрт. Абы и къэфэкIэм апхуэдизкIэ ситхьэкъуати, къыхэсха IэщIагъэмкIэ сызэрыщымыуар, адэкIи абы пысщэну сызэрыхуейр а сыхьэтым къызгурыIуат. Хьэкъулым и ныбжьыр щыхэкIуэтами, балеринэ нэхъ щIалэ дэтхэнэми и къэфэкIэмкIэ ехьэехуэфынут. Ар си дежкIэ щапхъэ хъуат. «ЕджапIэр къэбухмэ, Музыкэ театрым лэжьакIуэ укъэкIуэну сыхуейт», — къызэрызжиIар нобэ хуэдэу сощIэж. Абы щыгъуэм а псалъэхэм си дежкIэ куэд я уасэт.
— Балет къафэм нэхъ гугъуу хэлъыр сыт?
— ЗэрыжыпIащи, балетыр езыр IэщIагъэ гугъущ. КъафэмкIэ уи гущIагъщIэлъ псори къэпIуэтэфын хуейщ — Iэпкълъэпкъыр зэрыбгъэлажьэм и мызакъуэу, абы уи псэри дебгъэжьуупхъэщ. А щытыкIэр къыщохъулIэнур узыщымысхьыжу, уи къару уемыблэжу улажьэмэщ. Пэжыр жыпIэмэ, лъакъуэр е си бгыр щымыуз махуэ щIагъуэ къыхэхуэркъым. Ауэ а псори балеринэр зэсэж щытыкIэщ, IэщIагъэр тщыщ Iыхьэщи.
— Сыт хуэдэ партиехэр бгъэзэщIа?
— «Дон Кихот» (Китри и вариацэр), «Корсар» балетхэм партие нэхъ гугъухэр щызогъэзащIэ, апхуэдэуи Эсмеральдэ и вариацэр утыку къисхьащ. Сыкъыщыфэну сызыщIэхъуэпс лэжьыгъэм ущIэупщIэмэ, ар «Легенды о любви» балетырт.
— Камилэ, ди щIыналъэм балетым къэкIуэн щиIэну къыпщыхъурэ?
— ИлъэситIкIэ Щэнхабзэмрэ гъуазджэхэмкIэ колледжым щезгъэджати, абы щызгъэсахэм ящыщхэр нобэ театрым къыщыддолажьэ. КъищынэмыщIауэ, къыхэзгъэщыну сыхуейт ПащIэ Рамед илъэс зыбжанэ хъуауэ балет къафэмкIэ студие къызэIуихауэ зэригъэлажьэри. ЖысIэнуращи, абыхэм я ехъулIэныгъэхэр щытлъагъукIэ, ди балетым и гъуэгуанэм иджыри зэрыпищэнум шэч къытетхьэркъым.
Нэхъыщхьэращи, къэфакIуэ ныбжьыщIэхэм балет гъуазджэр яфIэгъэщIэгъуэнщ, гу лъыботэ классикэ къафэм и лъагапIэм лъэIэсыну ахэр зэрыхуэпабгъэм.
— Балетым цIыху куэд къызэхуишэсыфрэ иджыпсту?
— Шэч хэмылъу, дегъэгушхуэ а гъуазджэм дихьэххэр дызэриIэм. Дэтхэнэ ди пшыхьми пэплъэу, зы балет бламыгъэкIыу театрым къекIуалIэхэри ди мащIэкъым. Дауи, къалэшхуэхэм мы гъуазджэм зэрызыщиужьам хуэдэ дыдэкъым, ауэ дыхущIокъу ди къафэхэмкIэ Къэбэрдей-Балъкъэрым щыпсэухэр балетым дедгъэхьэхыну. Гугъэр нэхъыбэу зэтпхыр щIэблэ къытщIэхъуэращ.
— Иужьрейуэ узэлэжьа партием и гугъу къытхуэщIыт.
— «Дон Кихот» лэжьыгъэр езыр хъыбар дахэщ. Ар нэхъыбэу сигу щIрихьыр лъагъуныгъэ гурыщIэ дахэр къафэкIэ къызэрыщыпIуэтэфырщ. Партиер Балъкъэр Аслъэнрэ сэрэ зэдыдогъэзащIэ. Къэбгъэлъагъуэмэ, лэжьыгъэр къызэхьэлъэкIакъым, абы къыщекIуэкI Iуэхур зэрызэкIэлъыхьар спэгъунэгъущи. Псалъэм папщIэ, сыт хуэдэ пщащэми хуэдэу, сфIэфIщ гугъуехь тIэкIухэм упхыкIми, ар къызэрызэбнэкIам уи гур хигъэхъуэжу, узыхуэпабгъэу щытар къыщохъулIэр.
— Упсэу, Камилэ. ЕхъулIэныгъэ уиIэну ди гуапэщ.
Епсэлъар
БАГЪЭТЫР Луизэщ.
Унагъуэм къыдэгъуэгурыкIуэ IэщIагъэм пещэ
Налшык къалэм мы гъэм япэу и сурэт гъэлъэгъуэныгъэр къыщызэIуихащ КъБАССР-м щIыхь зиIэ и художник Акъсырэ МуIэед и къуэрылъху, УФ-м щIыхь зиIэ художник Акъсырэ Михаилрэ сурэтыщI цIэрыIуэ Акъсырэ Викториерэ япхъу Тамарэ.
Ауэ щыхъукIи, хъыджэбзым и лэжьыгъэхэр нэхъ ипэкIэ утыку къыщрихьащ Москва, Санкт-Петербург къалэхэм, Башкирием, Испанием.
Акъсырэ Тамарэ езыр Налшык къалэм къыщыхъуащ, КъБКъУ-м филологиемкIэ и институтым франджыбзэр щиджын щIидзащ. ИужькIэ и щIэныгъэм щыпищащ Санкт-Петербург къалэм. Абы лъэпкъ зэхущытыкIэхэмкIэ IэщIагъэлI щыхъуащ икIи франджыбзэмкIэ зэдзэкIакIуэм и дипломыр къихьащ. Арщхьэ-кIэ бзылъхугъэм сурэт щIыным зрет.
— Зы пщыхьэщхьэ гуэрым фильм сеплъат уэрэджыIакIуэ, тхакIуэ цIэрыIуэ, къэралым иIэпхъукIауэ щыта, Лимонов Эдуард и ещанэ щхьэгъусэу щыта Медведевэ Наталье теухуауэ. Абы и гъащIэм апхуэдизкIэ сы-зыщIишати, пщэдджыжьым лэжьапIэ сыдэкIыфатэкъым. Абы щыгъуэм си гум къыщыушащ сурэт щIыным селэжьыныр, — жеIэ Акъсырэм.
Тамарэ зэрыжиIэмкIэ, илъэсищ хъуауэ зэм УрысеймкIэ, зэми ФранджымкIэ щопсэу. «Франджым иджыри КъБКъУ-м сыщеджэу сыпыщIа хъуащ. Ауэ сурэт щIыным си гур къыщыхуэушар Санкт-Петербурщ. Си япэ гъэлъэгъуэныгъэхэр а къалэращ щекIуэкIар», — дыщегъэгъуазэ сурэтыщI ныбжьыщIэм.
Нэхъ пыухыкIауэ ар къытхутепсэлъыхьащ «Дахэнагъуэ» зыфIища и лэжьыгъэм — къэбэрдей драматург цIэрыIуэ Акъсырэ Залымхъан и пьесэм къытрищIыкIам. Тамарэ иригушхуэу топсэлъыхь къызыхэкIа лъэпкъым. «Си унагъуэращ гъуазджэр фIыуэ сэзыгъэлъэгъуар. Си адэшхуэм сыт щыгъуи а IэщIагъэр къысхуигъэдахэрт, езым и лъэщапIэм зэман куэд щызгъакIуэрт. Сысабийуэ а Iуэхум сыдихьэхащ, ауэ иджыщ абы и мыхьэнэр щызыхэсщIар, псом хуэмыдэу къызгуроIуэ унагъуэм къыдэгъуэгурыкIуэ IэщIагъэм пысщэн зэрыхуейр», — къыхегъэщ бзылъхугъэм.
Соо Нелли.
Хъуэрыбзэхэр щызэпадзыжу щытар
Адыгэхэм щIалэгъуалэр зэи дэкъузауэ яIыгъакъым, ауэ хуагъасэрт емыкIу ямылэжьыным, лей зэрамыхьэным. ЩIалэхэмрэ хъыджэбзхэмрэ хуиту щызэрыцIыхурт икIи щызэдэгушыIэрт хьэгъуэлIыгъуэхэм, гуфIэгъуэхэм, тхьэлъэIухэм. ИкIи гухэлъ щызэхуащIкIэ, а гурыщIэр зэрызэхуаIуатэм щхьэхуэныгъэ хэлът, хъуэрыбзэрэ щIагъыбзэкIэ а тIур зэпсалъэрт.
Хъыджэбзыр и гукъыдэж къудейкIэ хьэгъуэлIыгъуэм е гуфIэгъуэ Iуэхугъуэм хэтыну кIуэну къезэгъыртэкъым. Ар гуфIэгъуэр зиIэ унагъуэм я нэхъыжьхэм я цIэкIэ ирагъэблэгъэн хуейт. Абы щыгъуэми, хъыджэбзым и щхьэ пщIэ хуищIыжу щытмэ, езым и закъуэ тридзэу кIуэнри къекIуртэкъым. И дэлъху е дзыхь зыхуищI щIалэ, е гуфIэгъуэ зиIэм ящыщ къа- кIуэу яшэн хуейуэ арат хабзэр. И адэ-анэм хуит зыкъригъэщIу зэрашам ещхьыркъабзэу, къа-шэжу къратыжын хуейт.
Апхуэдэ зэхыхьэхэм и деж хъыджэбзыр псэлъэрей, дыхьэшхрей, къэфэрей хъунутэкъым. ЕмыкIушхуэт хамэ щIалэ, имыцIыху, имыIыхьлы и гъусэу хъыджэбзым зэгъуэкI зищIынри. Удж дыдэм щыгъуи ар зы щIа- лэм куэдрэ къыдэудж хъунутэкъым. Гухэлъ зэхуэзыщIа щIалэмрэ хъыджэбзымрэ нащ- хьэ-IущхьэкIэ зэрыщIэрт, хъуэр гуэрхэр зэпадзыжырт, уджым зэдыхыхьэрт. Уджым зэрыхэт напIэдэхьеигъуэрат ныбжьыщIэхэм нэхъыбэу я гухэлъхэр щаIуатэр. ИкъукIэ хьэлэ- мэтыщэт хъыджэбзхэмрэ щIалэхэмрэ я хъуэрыбзэхэр. Ахэр нэхъ къыщагъэсэбэпыр я гурыщIэр щызэхуаIуатэм дежт. Апхуэдэуи къупщхьэ къута е уIэгъэ зиIэ сымаджэм щIопщакIуэ щыхуащIкIэ, хьэгъуэлIыгъуэ дауэдапщэ щекIуэкIкIэ абы зэхуэс щIалэгъуалэм Iэмал яIэт зэпсэлъэну, зэдэгушыIэну. ИтIани ягу илъ псори яIуатэ хъуртэкъыми, хъуэрыбзэкIэ зэрыщIэхэрт.
Хъуэрыбзэм и зы щапхъэ:
— Зи нэ фIыцIитIыр пыжьынэ,
Зи нэкIущхьитIыр пкъынэплъ,
СызэрыпIуплъэу сыптхьэкъури,
Уджым укъыхэсшащи,
Зумыусыгъуэджэу дызэгъэпсалъэ.
— Сыномыпсэлъэну сыбзагуэкъым,
Удж бдэзмыхьынуи сыпагэкъым.
УуэршэракIуэмэ, шэщIэхум кIуэ,
Ухъыджэбзаплъэмэ, усхэкIыжащ.
— Псыр зэгуэжу яку сыкъыдэкIакъым —
Агъэнокъуэпщым срикъуэщ,
Дыжьын шырыкъукIэ сощакIуэ,
Уи дыщэ пыIэр хьэзырщ,
УкъыздэмыкIуэм усхьынщ,
Си дахэ цIыкIуу пыжьынэ.
— «Сыпщщ» жыпIэу, зыкъыпфIэмыщIыж,
«СылIщ» жыпIэу, удж укъыхэмыхьэ,
Уафэм пкIэлъей къысхуебдзами,
Уи дзэпкъыр шы фIэдзапIэщ,
Уи тхыпкъыр къыр хьэдзэщ,
Уи щхьэцхэр икIащ,
Хабзэщ жысIэу удж сыбдыхыхьа щхьэ,
Сыту щIэхыщэ зыкъыпфIэщIыжа.
— УIуэрбжэрылэу хэт ищIэнт,
Уд фызыжь цIыкIуу, щIыкIей,
Къаз къурмакъейуэ пщэ псыгъуэ,
УтхьэIухудуи уимыгугъэж, —
ЖиIэрищIалэжьым игу игъэзэгъэжащ.
