Адэжь лъахэм щагъэлъапIэ
Лэскэн ЕтIуанэ къуажэм дэт курыт еджапIэм дыгъэгъазэм и 7-м щекIуэкIащ «Лъэпкъ напэр зылIми еIэтыф» зыфIаща зэIущIэ. Теплъэгъуэрэ къэпсэлъэныгъэу зэхагъэува фэеплъ пшыхьыр теухуауэ щытащ а жылэм къыдэкIахэу адыгэ тхакIуэ, романист, драматург, щIэныгъэлI гъуэзэджэ, дыгъэгъазэм и 16-м къызэралъхурэ илъэси 100 ирикъуа Шортэн Аскэрбийрэ дуней псом цIэрыIуэ щыхъуа физик щэджащэ, щэкIуэгъуэм и 26-м и ныбжьыр илъэс 75-рэ хъун хуея Къумахуэ Мурадинрэ я гъащIэмрэ я лэжьыгъамрэ.
Зэхыхьэм псалъэ гуапэ щыжаIащ КъБР-м щэнхабзэмкIэ и министр Къумахуэ Мухьэдин, Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ, «Адыгэ псалъэ» газетым и редактор нэхъыщхьэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд, мэкъумэш щIэныгъэхэм я доктор, профессор Къумахуэ Владимир, «Эльбрус» тхылъ тедзапIэм и Iэтащхьэ Ацкъан Руслан, абы и къуэдзэ, адыгэбзэмкIэ къудамэм и унафэщI Джэрыджэ Арсен, КъБР-м щIыхь зиIэ и егъэджакIуэ Бекъан Масирэт сымэ, нэгъуэщIхэми.
Шортэн Аскэрбий «Си Лэскэн псыхъуэ» зыфIища и тхыгъэм хэт псалъэхэр: «Лэскэн! Узолъагъур фIыщэу. Уи псыежэхыр къабзэщ. Къурш лъабжьэхэр, мывэ джейхэр къоущыхь, абыхэм уоIущащэ, уодэхащIэ. Аузым удэусыхьурэ, зыбгъафIэурэ, зыкъипхыурэ уожэх ищхъэрэкIэ, уи псы кIапэр Тэрч ипхъуэтэжыху… Уэ уэщхьыжщ уи Iуфэ Iус цIыхухэри. Уэщхьыркъэпсщ… Хьэлэмэтыщэу къызэщIэтэджащ Къумахуэхэ я бынхэри. ЩIэныгъэлI защIэщ…» а махуэм Лэскэн ЕтIуанэ къуажэм щагъэлъэпIа езымрэ и къуажэгъу цIэрыIуэ Къумахуэ Мурадинрэ яхужиIами ярейт.
Зэхыхьэм цIыкIухэм щагъэлъэгъуа теплъэгъуэхэр, хъыбар щIыкIэу утыкум щаIуэтэжахэр апхуэдизкIэ гухэхъуэт икIи удэзыхьэхти, зи нэгу щIэкIахэм ахэр ягу къызэринэжынум шэч хэлъкъым. Фащэ хужьыпсхэмкIэ зэщыхуэпыкIа школакIуэхэмрэ абыхэм я гъэсакIуэхэмрэ Къумахуэ Мурадин и гъащIэмрэ и щIэныгъэ лэжьыгъэмрэ теухуа слайдхэр ягъэлъэгъуащ, ядернэ физикэм щызригъэхъулIа и къэхутэныгъэхэм анэдэлъхубзэ екIукIэ и гугъу ящIащ.
Пшыхь-зэхыхьэм и къыкIэлъыкIуэ Iыхьэр Шортэн Аскэрбий и гъащIэмрэ и творческэ лэжьыгъэмрэ теухуауэ щытащ. А цIыху зэчиифIэм и къалэмыпэ къыщIэкIа тхыгъэхэм ящыщ пычыгъуэхэм школакIуэхэр къеджащ. Шортэным «ЛIыгъэм и вагъуэ» и рассказым къытращIыкIа спектакль кIэщIым щIалэ цIыкIухэр апхуэдизкIэ дахэу икIи дихьэхауэ щыджэгуати, щагъэзэщIа ролхэр езыхэм я гъащIэм къыхаха фIэкIа пщIэнтэкъым.
— Хуабжьу си гуапэщ нобэ сыкъызэрыфхыхьэжар, — жиIащ Къумахуэ Владимир, къызэхуэсахэм зыщыщ лIакъуэм и цIэкIэ фIыщIэ яхуищIу. — Сэри курыт еджапIэр мы жылэм къыщызухащ. Мыбдеж зыкъыщызыгъэлъэгъуа цIыкIухэм Мурадин и къекIуэкIыкIар бзэ дахэкIэ зэрыщыжаIэжам сригуфIащ. Абырэ сэрэ дызэныбжьти, ифIэфI-сытхэмкIи дызэрыщIэрт. ЩIэныгъэм и мызакъуэу, ар спортми тыншу хэзагъэрт. Апхуэдизу къытемыхьэлъэу щыерыщти, лъэн, къэжыхьынкIэ псоми ятекIуэрт.
ХьэфIыцIэ Мухьэмэд къыщыпсалъэм, зи теплъэгъуэхэмкIэ пшыхьыр купщIафIэ зыщIа цIыкIухэмрэ абыхэм я гъэсакIуэхэмрэ фIыщIэ яхуищIащ.
— Шортэн Аскэрбий сцIыхуу щытащ, дызэдэлажьэрт, дызэхуэзэрт, — жиIащ абы. — «Эльбрус» тхылъ тедзапIэм «Адыгэ литературэм и фIыпIэхэр» и проектыщIэм хиубыдэу япэ дыдэу къыдагъэкIар Шортэн Аскэрбий и тхыгъэхэр щызэхуэхьэсыжа, нэкIубгъуэ 1200-м щIигъу зыдэт мы тхылъ Iувышхуэращ. Ар Джэрыджэ Арсенрэ Ацкъан Русланрэ ягъэхьэзыращ. Иджы, Къумахуэ Мурадин теухуауэ. Сэ къысхуэщIэжыркъым Нобель и саугъэтыр тIэунейрэ хуагъэлъэгъуауэ зрамытыжа цIыху абы ипэкIэ щыIауэ. Къыздэтша етIуанэ тхылъым, Къумахуэ Мурадин теухуам, къыщыхьа гукъэкIыжхэм щыгъуазэ защыхуэпщIкIэ, уи нэгу IупщIу къыщIоувэ щIэныгъэлI гъуэзэджэм къеныкъуэкъуахэм лъэпощхьэпо куэд къыхуагъэуву зэрыщытар. Ар къызыхэкIар Къумахуэр абыхэм щIэныгъэкIи, лIыгъэкIи, акъылкIи зэратекIуэрат. Мыинми, фи къуажэр цIыху зэчиифIэхэмрэ еджагъэшхуэхэмкIэ къулейщ. АтIэми, нобэ дыщIызэхуэса Шортэн Аскэрбийрэ Къумахуэ Мурадинрэ фIэкIа фи жылэм къыдэмыкIами, фызэрыгушхуэн фиIэу къызолъытэ.
Лэскэн ЕтIуанэ къуажэм дэт курыт школым щеджахэм ящыщщ Ацкъан Руслани.
— Мыбы диIэпхъукIауэ унагъуэр Ерокъуэ дыдэсти, илъэсищ енкIэ абы нэс лъэсу сыкъехым-сыдэкIуеижурэ, мыбы дэта школыжьым сыщеджащ. Еянэ классым сыщIэсу, Шортэн Аскэрбий къэкIуат. Сызэбгъэдишэри, «уэ си ныбжьэгъужьым урикъуэщ!» къызжиIат. ПсэухункIи апхуэдэу къысхущытащ. Къумахуэ Мурадин сэ зэи сыхуэзакъым, ауэ и хъыбар куэдрэ зэхэтхырт, газет-журналхэми дыкъыщеджэрт. Школыжьым дыщыщIэса лъэхъэнэхэм, математикэм фIыуэ хищIыкIыу, егъэджакIуэ гъуэзэджэ диIащ — Георгий Соломонович. Абы къыджиIэжауэ щыта хъыбархэм ящыщ зы фезгъэдэIуэнщ. «Классым щIалэ цIыкIу гуэр щIэст, партэ лъабжьэм щIэпэщэщыхьрэ зыгуэрхэм еджэу. Япэ махуэм зыхуэзгъэшэчащ. ЕтIуанэм, сызэгуэпри, къыдэсшащ, «УкъыщIызэмыдаIуэр сыт?» — жысIэурэ. «Сэ сощIэ а уэ дызыхуебгъаджэхэр», — къызитыжащ жэуапу. Партэ лъабжьэм щиIыгъым сыщыIуплъэм сыкъэуIэбжьащ — еджапIэ нэхъыщхьэм щадж математикэ тхылъыр иIыгът. Ар Къумахуэ Мурадинт».
Лэскэн ЕтIуанэ къуажэм дэс нэхъыжьыфIхэм я цIэкIэ зэIущIэм къыщыпсэлъащ Къумахуэ Мурадин къэзыцIыхуу щыта, уеблэмэ, зы партэм дэсу къыдеджа Уэркъуасэ Пётр.
— Нобэрей пшыхьыр дэркIэ щхьэпэщ. КъытщIэхъуэ щIэблэм ящIэн хуейщ ди жылэр цIыху зэчиифIэхэмкIэ зэрыбейри, дэсхэр дызэдэIуэжрэ дызэхуэгушхуэу куэд щIауэ дыкъызэрекIуэкIри, — къыхигъэщхьэхукIащ Уэркъуасэм.
Къумахуэ Михаил и IэщIагъэкIэ социологми, куэд зэрыхузэфIэкIыр къигъэлъагъуэу, Рентген оптикэмкIэ институтым и унафэщIым и къуэдзэу илъэс куэдкIэ лэжьащ. ЗэIущIэм и кIэухым, абы Лэскэн ЕтIуанэ къуажэм дэт курыт еджапIэм физик щэджащэм къигупсысауэ щыта Iэмэпсымэхэм ящыщу «Къумахуэм и пкъо цIыкIухэр» зыфIащахэм ящыщ зыбжанэ тыгъэ хуищIащ.
КЪУМАХУЭ Аслъэн.
Сурэтхэр Къарей Элинэ трихащ.
