Хъаний Мирон и гум нэгъуэщIу идэркъым
Хэку зауэшхуэм и пэкIэ къуажэ сабийхэм лъапцIэрыщэрэ зэрызехьэу хьэблэхэм къыщажыхьырт, мы дунейр тIэу пкIэгъуэ къащымыхъуу, джэгукIэ зэмылIэужьыгъуэхэм щызэпеуэрт. Абыхэм яхэтт илъэс зыхыбл зи ныбжь Хъаний Мирон. Адрейхэм зыкIи къахэщыртэкъым, къызэрыгуэкI щIалэ цIыкIут. Зауэ илъэсхэри, абы и ужь лъэхъэнэри псоми я зэхуэдэ хьэлъэт. Арами, мы гъащIэм къыщыпэплъэхэмкIэ нэгъуэщI куэдхэм ар къахэнэIукIырт… Абы къыпэщылът жылапхъэгъэкI селекционер, биолог, мэкъумэш щIэныгъэхэм я доктор хъуну. Къыхэгъэщыпхъэщ бэвагъыр селекцэ лэжьыгъэмрэ жылапхъэфIхэмрэ я мызакъуэу, щIым и зехьэкIэми куэдкIэ зэрелъытар. Абы зэманрэ къарууэ текIуадэм гъавэгъэкIхэр фIыуэ щыгъуазэщ. ИтIани, къытезгъэзэжынщи, селекцэмрэ жылапхъэхэмрэ согъэнэхъыщхьэ, сыту жыпIэмэ, зэрытщIэщи, щIым хэплъхьэрщ къуитыжыр.
Къэбэрдей-Балъкъэрым щIэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, РСФСР-м щIыхь зиIэ и агроном Хъаний Мирон еджагъэшхуэ къудейкъым. Республикэм мэкъумэш къэкIыгъэхэр щагъэунэху и станцымрэ агрохимие IуэхущIапIэмрэ я унафэщI къулыкъухэр щрихьэкIым, и щIэныгъэр а IэнатIэхэм куууэ къыщигъэсэбэпащ. А илъэсхэм Мирон итхырт «Къэралым и ерыскъыпхъэ шынагъуэншагъэр, мэкъумэш хозяйствэм зэпIэзэрыту зиужьыныр селекцэмрэ жылапхъэ гъэкIынымрэ ягъуэт гулъытэм куэдкIэ елъытащ». Абы щыхьэт тохъуэ Кубанымрэ щIэныгъэ-къэхутакIуэ институтым щагъэунэху и хьэсэхэмрэ нобэ гъавэ бэв къазэрыщыхуэхъур.
Хъанийм и щIэныгъэ гъэунэхуныгъэхэм ящыщ зыбжанэм сыкъытеувыIэн и пэ къихуэу, Кавказым и мэкъумэш щIапIэхэр щIыналъищу — тафэтесу, жьэгъущIэсу, бгылъэу — зэрызэщхьэщахыр газетеджэхэм ягу къэзгъэкIыжынут. Дэтхэнэми езым и щхьэхуэныгъэ иIэжщ, къэкIыгъэхэр зэхуэдэу щезэгъыркъым.
Хъанийм и къэхутэныгъэхэм щызэпилъытащ бжьыхьэсэ гуэдзым, нартыхум, кIэртIофым, сэхураным, нэгъуэщIхэми я жылапхъэфIхэр къыщагъэкIын папщIэ, тафэтес, жьэгъущIэс щIыпIэхэм псыIагъэу яIыгъын хуейр. Абыхэм щызэрихьа жылапхъэхэм бэвагъыу къатынур куууэ иджащ. Апхуэдэу и кандидат, и доктор диссертацэхэр щигъэхьэзырым Кавказ Ищхъэрэ курыхым и тафэтес, и жьэгъущIэс щIыпIэхэм къэкIыгъэ лIэужьыгъуэ зыбжанэ щигъэунэхуащ икIи и лэжьыгъэм кърикIуахэр Украинэм мэкъумэш хозяйствэмкIэ и академием щыпхигъэкIащ. Абы щыгъуэ къигъэхъуа нартыху лъэпкъхэм ящыщщ «Академие» зыфIищар.
«Гъэсыныпхъэхэм къыдэзыгъахуэ технологие къабзэхэм тету мэкъумэш къэкIыгъэхэр зэрызэрахьэр» лэжьэкIэ пэрытыр пхыгъэкIыным еджагъэшхуэм хэлъхьэныгъэ ин хуищIащ. Гъэсыныпхъэхэмрэ энергиемрэ зэзыгъэзахуэ инновацэ технологие къабзэхэр гъэхьэзырыным, ахэр я лъабжьэу мэкъумэш къэкIыгъэ нэхъыщхьэхэр КъБР-м щыщIэным теухуауэ абы къызэригъэпэща щIэныгъэ еджапIэм къалэн щхьэпэ егъэзащIэ. А школым наIуэ къищIащ фIагъ лъагэ зиIэ мэкъумэшхэкIхэр Кавказ Ищхъэрэ курыхым къызэрыщыпхуэлэжьынур. Абы теухуауэ игъэхьэзыра чэнджэщхэм я мыхьэнэр щIэныгъэ IуэхущIапIэхэм къыщалъытащ, УФ-м Мэкъумэш хозяйствэмкIэ и министерствэм арэзы щытехъуауэ, Къэбэрдей-Балъкъэрым, Адыгейм, Осетие Ищхъэрэ-Аланием, Ставрополь крайм, къэралым и нэгъуэщI щIыпIэхэм я хозяйствэхэм къыщагъэсэбэп. И къэхутэныгъэхэм (№2463760, №2478288) япкъ иткIэ, бжьыхьэсэ гуэдзымрэ соемрэ зезыгъэужь полимерхэр хьэсэхэм халъхьэ. Абыхэм къэкIыгъэхэм я къабзагъымрэ я фIагъымрэ яхъумэ. «ЩIыгулъым и къэуатым зэрыхагъахъуэ Iэмалыр» (патент №2011147923) Къэбэрдей-Балъкъэрымрэ Осетие Ищхъэрэ-Аланиемрэ я мэкъумэш IэнатIэхэм жыджэру къыщагъэсэбэп. Ар Хъанийм и унафэм щIэту ягъэхьэзыращ.
ЩIэныгъэ куу зэриIэм, зэрыцIыху пэжым, зэрыгуапэм, зэрыгущIэгъулым папщIэ, и лэжьэгъухэм я мызакъуэу, куэд щIауэ зыхэт студентхэми пщIэшхуэ къыхуащI. IэщIагъэлIхэмрэ щIэныгъэ лэжьакIуэхэмрэ гъэхьэзырыным къаруушхуэ ирехьэлIэ. КъБКъМУ-мрэ Бгырыс КъМУ-мрэ (Владикавказ къ.) мэкъумэш щIэныгъэхэм я доктор (кандидат) диссертацэхэр щыпхагъэкI я Совет хэхахэм илъэс IэджэкIэ хэтащ.
Республикэм и адрей еджагъэшхуэ куэдми хуэдэу, профессор Хъаний Мирон КъБКъМУ-м щолажьэ, ВДНХ-м и дыщэ медаль, 27-нэ Мэзкуу къэрал зэхуаку тхылъ выставкэм, Урысейпсо гъэлъэгъуэныгъэм и лауреатым я дипломхэр къызыхуагъэфэща «Мэкъумэш къэкIыгъэхэм я селекцэмрэ жылапхъэхэмрэ» и тхылъымкIэ студентхэм лекцэ къахуоджэ.
Совет лъэхъэнэм щыгъуэ гъэсэныгъэ Iуэхури егъэджакIуэхэм я пщэрылът. Иджы щытыкIэм зихъуэжами, Мирон а лэжьыгъэр къигъэнакъым. ЕгъэджакIуэ нэхъыжьхэм зэращыщыр имыгъэгъуащэу, ноби щIалэгъуалэм я гъэсакIуэ-ущиякIуэщ, нэгъуэщIу и гум къыхуидэркъым. «ГъэсакIуэ жыджэру» IэнатIэм зыкъыщызыгъэлъагъуэ гуэрхэм езыхэм я бынхэр тэмэму яхуэущийркъым. Хъаний Мирон апхуэдэхэм ящыщкъым. Ар унагъуэ дахэм и тхьэмадэщ. И щхьэгъусэ Замирэ биологие щIэныгъэхэм я кандидатщ, доцентщ. Абыхэм пхъуищ зэдагъуэтащ, лъэпкъ хабзэм щIапIыкIащ, ирагъэджащ, гъуэгу захуэ трагъэхьащ. Я нэхъыжь Маринэ экономикэ щIэныгъэхэм я кандидатщ, Къэбэрдей-Балъкъэрым и къэзыпщытэ-къэзыбж палатэм щолажьэ, къыкIэлъыкIуэ Иринэ мэкъумэш щIэныгъэхэм я докторщ, КъБКъМУ-м АгрономиемкIэ и кафедрэм и профессорщ, ещанэр — Аринэ — акушер-гинекологщ, КъБР-м Узыншагъэр хъумэнымкIэ и министерствэм и перинатальнэ центрым и къудамэм и унафэщIщ.
Профессор Хъаний Мирон щIэныгъэ лэжьыгъэу 285-м нэблагъэ иIэщ. Абыхэм ящыщу 25-р монографиерэ зэреджэ тхылърэщ. И къэхутэныгъэхэм патент 12 къыпэкIуащ, щIэныгъэхэм я кандидату 37-рэ, я доктору 5 игъэхьэзыращ.
И гуащIэ хьэлэлым дамыгъэ зэмылIэужьыгъуэхэр къыпэкIуащ. Апхуэдэщ Урысей Федерацэмрэ Къэбэрдей-Балъкъэрымрэ мэкъумэш хозяйствэмкIэ я министерствэхэм я щIыхь тхылъхэр, СССР-мрэ УФ-мрэ я ВДНХ-м я дыщэ медалхэр, и унафэщIхэм къабгъэдэкIа фIыщIэ, щытхъу, саугъэт куэдыкIейхэр.
Илъэс пщIейм щхьэдэхами, Хъаний Мирон ноби жыджэрщ, лэжьакIуэшхуэщ, егъэджэныгъэ Iуэхум, Къэбэрдей-Балъкъэрымрэ Урысеймрэ я мэкъумэш щIэныгъэм зегъэужьыным хуэфащэ хэлъхьэныгъэ хуещI.
ЦIыху гъуэзэджэ, республикэмрэ зи адэжь лъахэмрэ хуэпэж си ныбжьэгъум узыншагъэ быдэ, мамыр гъащIэ, зэIузэпэщыныгъэ иIэну сохъуэхъу.
Щоджэн Аслъэнбэч,
техникэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор,
ЩIДАА-м и академик.
