ЗауэлI, егъэджакIуэ, гуащIэдэкIым и лIыхъужь
Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь, Лениным и орденыр, «Гъубжэрэ Уадэрэ» дыщэ медалыр зыхуагъэфэща, «КъБАССР-м щIыхь зиIэ и егъэджакIуэ» цIэ лъапIэр зыфIаща Къамбий Мухьэб Алим и къуэр ящыщщ Къэбэрдей-Балъкъэрым и егъэджэныгъэ IэнатIэм и зыужьыныгъэм хэлъхьэныгъэ ин хуэзыщIа хэкупсэхэм. ЗэфIэкIышхуэ зиIэ къызэгъэпэщакIуэ Iэзэр партым здигъакIуэ дэтхэнэ IэнатIэми щыпэрытащ, жэуаплыныгъэр зыхищIэу, жэрдэмыщIэхэр къыщыхилъхьэу. Илъэс 41-кIэ ар пэрытащ егъэджэныгъэ IэнатIэм, япэщIыкIэ есэпымкIэ егъэджакIуэу, иужькIэ, илъэс 30-м щIигъукIэ, унафэщIу щылэжьащ Дзэлыкъуэ районым хыхьэ Къармэхьэблэ къуажэм дэт курыт школ №1-м.
Къамбий Мухьэб Къамбийр Къармэхьэблэ жылэм къыщалъхуащ 1923 гъэм и накъыгъэ мазэм. Къуажэм дэт курыт школым и 9-нэ классыр къиухагъащIэт, Хэку зауэшхуэр къыщыхъеям щыгъуэ. 10-нэ классым и япэ Iыхьэ ныкъуэр и кIэм нигъэсыну хунэмысу, 1941 гъэм и бжьыхьэм Мухьэб Дзэ Плъыжьым ираджащ икIи механикхэр щагъэхьэзыру Астрахань къалэм дэта авиацэ школым щеджащ. А илъэсым и щэкIуэгъуэм къыщыщIэдзауэ къыкIэлъыкIуэм и шыщхьэуIу пщIондэ ар слесарь-механикыу щылэжьащ Кировым и цIэр зэрихьэу Астрахань къалэм дэт, кхъухьлъатэхэр щаухуэ икIи щызэрагъэпэщыж IуэхущIапIэм. А зэманым абы щащIырт дзэм къыщагъэсэбэпын аэроIэжьэхэр. 1942 гъэм и фокIадэ мазэм фронтым Iухьащ Къам-бийр. Адыгэ щIалэ хахуэр бийм щыпэщIэтащ Сталинград и деж, щызэуащ Ипщэ фронтым.
Илъэсым щIигъукIэ зауэ IэнатIэм Iутауэ, Мухьэб еджакIуэ ягъэкIуащ кхъухьлъатэзехуэхэр щагъэхьэзыру Кировобад дэт авиацэ еджапIэм. Кхъухьлъатэзехуэ-бомбардировщик IэщIагъэр иIэу ар къиуха нэужь, бгъэдэлъ щIэныгъэмрэ зэфIэкIымрэ къалъытэри, лейтенант нэхъыщIэ КъамбийI Мухьэб еджапIэм щылэжьэну къагъэнэжащ. Зауэр ди текIуэныгъэкIэ иухыу илъэсым щIигъу дэкIыжа нэужьщ абы Iэмал щигъуэтар дзэм къыхэкIыжыну.
1946 гъэм и бжьыхьэм Къамбийм къигъэзэжащ щалъхуа и щIыналъэм. Куэд дэмыкIыу ар къуажэм дэт курыт школ №1-м уващ, есэпыр сабийхэм яригъэджу. И псэм занщIэу къищта IэщIагъэм зэрырилажьэм гукъыдэжышхуэ къритырт Къамбийм. Зэрылажьэм хуэдэурэ Мухьэб ехъулIэныгъэкIэ къиухыжащ Къэбэрдей пединститутыр. Егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэм хэлъ щэхухэм щIэх дыдэу щыгъуазэ хъуащ, зыхыхьа гупми фIыуэ яхэзэгъащ ар. ЩIэныгъэфI яригъэгъуэтырт абы и гъэсэнхэм, ядэлэжьэфырт адэ-анэхэми, ахэр егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ лэжьыгъэм къыхишэу. Лэжьыгъэм жыджэру, жэуаплыныгъэр зыхищIэу пэрыува щIалэщIэм къызэгъэпэщакIуэ зэфIэкI зэрыбгъэдэлъым гу лъамытэу къэнакъым. 1957 гъэм абы къыфIащащ «КъБАССР-м щIыхь зиIэ и егъэджакIуэ» цIэ лъапIэр. Куэд дэмыкIыу Къамбийр ягъэуващ а школымIи унафэщIу икIи дзыхь къыхуащIа а IэнатIэр иригъэфIакIуэу илъэс 30-м щIигъукIэ зэрихьащ.
Зи пашэ еджапIэр сыт хуэдэ лъэныкъуэкIи щап-хъэу щытын хуейуэ къилъытэрт Къамбийм. Зи къалэнхэр ныкъусаныгъэншэу зэфIэзых унафэщIыр езыр щапхъэ яхуэхъурт къыдэлажьэхэми иригъаджэхэми. Зэман кIэщIым къриубыдэу Мухьэб еджапIэр хригъэбжэфащ Дзэлыкъуэ щIыналъэм щыпэрытхэм, республикэм щынэхъыфIхэми яхригъэлъытэфащ.
И IэщIагъэмкIэ щIэныгъэшхуэ зыбгъэдэлъа, зэфIэкIышхуэ зиIа егъэджакIуэ щыпкъэм и IэужьыфIхэр куэд мэхъу. Школым къыщызэрагъэпэщат ныбжьыщIэхэм ябгъэдэлъ зэфIэкIхэр щагъэнахуэ гупжьей зыбжанэ, щылажьэрт предмет щхьэхуэхэр куууэ щрагъэдж факультативхэр. Егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ лэжьыгъэр урысыбзэкIэ егъэкIуэкIын хуейуэ щагъэувам щыгъуэ, Къамбийр зи унафэщI курыт школыр япэ абы хуэкIуэфахэм ящыщащ. ЗыIэригъэхьэ ехъулIэныгъэ лъагэхэр къалъытэри, школыр хъуащ ЕгъэджакIуэхэм я щIэныгъэм щыхагъахъуэ республикэ институтым практикэ лэжьыгъэхэр щригъэкIуэкI IуэхущIапIэ. Абы щрагъэкIуэкIырт республикэпсо, урысейпсо конференцхэр, нэгъуэщI зэIущIэхэр.
ЕджапIэм и гъэсэнхэр цIэрыIуэ зэрыхъуар ябгъэдэлъ щIэныгъэм и закъуэтэкъым, атIэ абыхэм спортми ехъулIэныгъэфIхэр къыщагъэлъагъуэрт, етхуанэ гуащIэдэкI четверткIэ зэджэу щыта гъэмахуэ губгъуэ лэжьыгъэхэми щыпэрытт. Сыт хуэдэ къалэнми пэлъэщыфырт Къамбийр зи пашэ гупыр. А лъэхъэнэм абы зэтриубла егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ лэжьыгъэр лъабжьэ быдэ хуэхъуащ школым икIи нобэр къыздэсым Къамбийм иIа Iуэху зехьэкIэр, цIыху хэтыкIэр я щапхъэу къокIуэкI.
Зи цIэр фIыкIэ Iуа егъэджакIуэ гумызагъэм къэрал гулъытэ лъагэ игъуэтащ. СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым и УнафэкIэ 1968 гъэм и бадзэуэгъуэм и 1-м къыфIащащ «Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь цIэ лъапIэр», Лениным и орденымрэ «Гъубжэрэ Уадэрэ» дыщэ медалымри кърату.
Егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэм куууэ зэрыхэтым, зи унафэщI школым щызэфIих къызэгъэпэщыныгъэ лэжьыгъэшхуэхэм къадэкIуэу, Къамбий Мухьэб жыджэру хэтащ районым, республикэм щекIуэкI жылагъуэ Iуэхухэм. 1956-1988 гъэхэм ар хахащ къуажэ, район советхэм я депутату, абы щыгъуэ пщIэшхуэ зиIэу щыта КПСС-м и райкомым хэтащ, егъэджакIуэхэм я профсоюзым и обкомми хагъэхьат. Къамбийр пщIэ хуащIу ягъэкIуауэ щытащ КПСС-м и XXVI съездым, ЕгъэджакIуэхэм я союзпсо зэхуэсхэми я делегату щытащ.
1987 гъэм Къамбийр пенсэ кIуащ, арщхьэкIэ егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэр IэщIыб ищIакъым. Ар ноби я унэтIакIуэщ а IэнатIэм пэрыувагъащIэ егъэджакIуэ ныбжьыщIэхэм, къытщIэхъуэ щIэблэми я ущиякIуэщ, щапхъэ нэсщ.
КъБР-м и егъэджэныгъэ IэнатIэм и зыужьыныгъэм хэлъхьэныгъэ ин хуэзыщIа, Iуэху зехьэкIэ пэрытхэр, къэралпсо щапхъэфIхэр и гъуазэу дзыхь къыхуащIа IэнатIэр зэрыригъэфIэкIуэным дапщэщи хущIэкъуа, щалъхуа щIыналъэр фIыуэ зылъагъу хэкупсэм и пщIэр лъагэщ. Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь Къамбий Мухьэб Алим и къуэм и цIэр фIащыжащ ар зи унафэщIу щыта, Къармэхьэблэ къуажэм дэт курыт школ №1-м. А цIэм иропагэ IуэхущIапIэм и IэщIагъэлIхэри абы и гъэсэнхэри.
ЖЫЛАСЭ Маритэ.
