Нихьэт и хъуэпсапIэхэр
Мустэфа Нихьэт Сирием къиIэпхъукIыу и хэгъуэгум къэкIуэжахэм ящыщщ. «И хэгъуэгум» щIыжытIэм и щхьэусыгъуэщ Къэрэшей-Шэрджэсыр и хэку дыдэу къызэрилъытэм. НэгъуэщI жыIэкIэ къызэремыкIур зэуэ къыдгуригъэIуащ щIалэм, «ди хэгъуэгум» зэрыжытIар тIэкIуи и жагъуэ хъууэ. Афэрым, дэри ди гуапэщ Нихьэт хамэу зимылъытэжу и гуращэм хуэщыпкъэжрэ лъэпощхьэпохэм къапимыкIуэту зэрыпсэур.
Мустэфа Нихьэт, и адыгэ лIакъуэцIэр Благъуэщ. Урысейм, нэхъ тегъэчыныхьауэ жыпIэмэ, Москва къыщыкIуар нэгъабэщ, фокIадэм и 18-ращ. ИужькIэ Налшык щыIащ, итIанэ Къэрэшей-Шэрджэсым къэкIуащ. Зэрытлъагъущи, куэд мыщIэу илъэс хъунущ Нихьэт и адэжь хэкум къызэригъэзэжрэ. АтIэ сыт хуэдэурэ и Iуэхухэр зэкIэлъыкIуэрэ щIалэм? Дауи, и псэукIэр зэтегъэпсыхьа хъуагъэнщ, жытIэурэ дыIущIащ Нихьэт.
2012 гъэм и дыгъэгъазэм дыIущIауэ щытащ дэ Нихьэт. А зэIущIэ нэужьым ттхыжауэ щытахэм мащIэу фыхэтшэжынщи, Нихьэт езыр къэкIуэжами, и анэри къыдалъхуахэри Щамым къызэринар, ахэри мыбыкIэ къишэжу щызэIущIэжынум къыхуэмыгъэсу зэрыпэплъэр къыджиIауэ щытащ абы щыгъуэ. КъыджиIат и IэщIагъэкIэ лэжьэну зэрыхуейр, къащхьэщымытыж я адэм и къалэнхэри езым, быным я нэхъыжь хуэдэу, зэрихьыр, нэгъуэщIхэри. Нэхъыщхьэращи, Нихьэт хьэзырт, хьэзырым къыщымынэу, темыпыIэжу пэплъэрт лажьэрэ шхэжу мамыр гъащIэм хэту хэкужьым щыпсэуным икIи шэч лъэпкъ къытрихьэртэкъым ар щIэх дыдэ зэрызэфIэкIынум.
ЩIалэр зэрешам, зэрыгукъыдэмыжым гу лъумытэнкIэ Iэмал иIэтэкъым иджы дыщыхуэзам. Къытщыхъуащ и щытыкIэм и щхьэусыгъуэр и унагъуэр зришэлIэжауэ, Iуэхухэм ирагъэзэшауэ арауэ.
— Арамэ сезэшынутэкъым, сыгуфIэнут армыхъумэ. ИджыкIэ си анэри, си къуэшри, си шыпхъуитIри Щамым зэрыщыIэщ. Абы щыхъэм хэти дыщыгъуазэщ. Пщэдейрей махуэм гугъапIэ хуамыIэжу апхуэдэщ я псэукIэр. АтIэ, сыкъэзылъхуаи къыздалъхуаи а хьэзабым къыхэнауэ хэсщ. ТелефонкIэ защыпысщIэфхэм деж я Iуэху зытетыр къызощIэ, нэхъыбэм апхуэдэ Iэмал диIэкъым. СыткIэ сащхьэпэфыну сэ абыхэм, си дэфтэр Iуэхухэм иджыри кIэ ямыгъуэтауэ, сыхэхэс пэлъыту мыбдеж сыщыIэу? — жеIэ Нихьэт.
Зы тэлайкIэ щIалэр къэгумэщIами, зызэтреубыдэжри, къэкIуэнум фIэщхъуныгъэ зэрыхуиIэр зыхэпщIэу адэкIэ и Iуэхухэм дыщегъэгъуазэ. Нихьэт къызэригъэзэжрэ дэкIа зэманым хэгъэрейуэ зызэрилъытэж и гупсысэм нэхъри зипсыхьами, и Iуэхур кIуэтакъым, пэжыр жыпIэнумэ. «Удэфтэрыншэмэ, ухьэпщхупщщ» жыхуиIэм хуэдэ дыдэщи, Нихьэт, езым сытри игуэщIыну хьэзырми, лъэбакъуэ ичыфыркъым, и тхылъхэр зэтегъэпсыхьакъыми. Бюрократие кIэлъэфыгъэри щIэгъэкъуэныншагъэри — абы пыщIа псори щызэхэтщ Нихьэт и Iуэхум. Ауэ мы щIалэм апхуэдизкIэ нэрыгъ иIэщ, акъыл гъэтIысащи, ди гугъэкъым хьэпщхупщыфэ зыгуэрым зрыригъэплъыну, абы нэсыну.
— Си IэщIагъэкIэ сыдохутырщ. Iэмэпсымэ гъэщIэгъуэныщэхэри сиIэщ, щIэныгъи схурикъунущ си уней IуэхущIапIэ къызэIусхыу сылэжьэну икIи хуабжьу сохъуапсэ апхуэдэу слъагъуну: цIыхухэм сахуэщхьэпэу, лэжьапIэщIэ гуэрхэри къызэIусхыу, гъащIэм лъэ быдэкIэ сыхэувэжыну. Арами, сызыхуейр иджыпсту къызэхъулIэркъым жысIэу сытIысыжауэ сыщыскъым. Сыхуейкъым зыгуэрым къысхуищIэным сыпэплъэу махуэгъакIуэу сыпсэуну. Апхуэдэм сесакъым, — жеIэ Нихьэт.
А зэрыжиIэм хуэдэщи, Нихьэт къызэригъэзэжри мэлажьэ. Пэжщ, лэжьапIэ хуэхъур езыр зыхуейм пэжыжьэщ, арами, и сом къелэжьыж, Щамым къина и анэм зыгуэр хурегъэхь, фэтэрыпщIэри ет. Нихьэт нэгъуэщI зыбжанэ и гъусэу зы пэш закъуэ фIэкIа мыхъу фэтэрым щопсэу. Ар бэджэнду къащтауэ, и уасэри, мымащIэу, езыхэм ят. Апхуэдэххэщи, сыт хуэдэ къалэн къахуэувми, езыхэм зэрахуэ, зэфIагъэкI, зэрыхъукIэ. Е, нэхъ тэрэзу жыпIэмэ, псоми я щIэгъэкъуэнщ Нихьэт. АтIэ, иныкъуэхэм урысыбзи адыгэбзи ящIэркъыми, абыхэм я тэрмэшщ. Языныкъуэхэм къулыкъущIапIэхэр, хэгъуэгур, къалэр я нэIуасэкъым, здэкIуэнури яцIыхуркъыми, мис абыхэми Нихьэт я гъуэгугъэлъагъуэщ. Иджыблагъэ зы унагъуэ игъэIэпхъуэри къуажэм къыщыхуалъыхъуа унэм щIигъэтIысхьащ, ахъшэ гуэр зэхадзэри, псэупIэри мащIэу хузэтрагъэпсыхьащ.
Апхуэдэщи, Iуэху куэд зэрехуэ Нихьэт. «Ярэби, Нихьэт, а псоми ухэмыту уи щхьэ Iуэхум нэхъ тегъэчыныхьауэ упылъмэ мынэхъыфIу пIэрэ?» — щыжытIэкIэ, хуабжьу егъэщIагъуэ икIи жеIэ гуIэу утыкум ит и лъэпкъэгъухэм ядэмыIэпыкъун зэрыхузэфIэмыкIынур. Хэт ищIэрэ, Нихьэти хэмытынкIэ хъунт апхуэдиз Iуэхум, къэкуэшыжа ди лъэпкъэгъухэм дэIэпыкъуэгъу, щIэгъэкъуэн и зэманым, щызу ягъуэту Iуэхур зэтегъэпсыхьауэ щытамэ. Шэч лъэпкъ хэлъкъым республикэ Адыгэ Хасэр къэкIуэжахэм я дэIэпыкъуэгъу нэхъыщхьэу, хасэ пашэ Шэрджэс Мухьэмэд и къаруи и пси мы Iуэхум хилъхьэу зэрыщытым. Ауэ зы жылагъуэ зэгухьэныгъэкIэ, зы цIыхукIэ зэфIэкIынукъым лъэпкъ Iуэхур. Абы дэтхэнэми и къару, и гудзакъэ, хузэфIэкI химылъхьэу хъунукъым. Гъуэгугъэлъагъуэ, тэрмэш, чэнджэщэгъу, псэлъэгъу — апхуэдэ къызэрыкIуэ дэIэпыкъуныгъэхэми хуабжьу хуэныкъуэщ къэкуэшыжахэр. КъинэмыщIауэ, къуажэдэс куэд щIоупщIэ: «Щамым къыщыхъея зауэм кърихужьэу ди лъэпкъэгъу куэд къэIэпхъуэжауэ жаIэри, ар пэж? Пэжмэ — дэнэ щыIэ ахэр?» Пэжщ, къэIэпхъуэжащ, къытхэтщ, лэжьэну, псэуну, къытхэсыхьыжыну хьэзырхэщ. Зы IуэхуфI и щапхъэ къэтхьынщ. Иджыблагъэ Хьэгъундыкъуей къуажэм деж щиIэ унэри, хапIэри анэмэт яхуищIри (езыр къалэм дэсщ), щIигъэтIысхьащ къэкуэшыжахэм ящыщ зы унагъуэ. АдэкIэ езыхэм елъытащ лэжьэнуми, зызэтраухуэу псэунуми. Нэхъыщхьэращи, унэ яIэщ, быныр зэгъусэщ. Зыри пэплъэркъым къыжьэдалъхьэнум. Я ерыскъыр езыхэм къалэжьыжыну, жылагъуэми, я бынхэми сэбэп къыхуахьу псэуну хьэзырщ дэтхэнэри.
ПцIы хэмылъу жытIэнщи, зы мэскъалкIэ гурыщхъуэ уэзыгъэщIын гупсысэ пхэнж дэтлъэгъуакъым Нихьэт. КъызэрыкIуэ мурадрэ хъуэпсапIэрэщ и щхьэм илъри, догугъэ ахэр къехъулIауэ дяпэкIэ ди гуапэу дытепсэлъыхьыну. Ар зэфIэкIыным хуэныкъуэр зымащIэщ — псоми ди гудзакъэрэ гулъытэрэщ, ди лъэпкъэгъухэм ядэIэпыкъуну хьэзыр ди Iэхэрщ.
ТУАРШЫ Иринэ.
Хьэгъундыкъуей къуажэ
