Егъэджэныгъэм ухэзышэ лъагъуэ
Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым и филологие институтым и 5-6-нэ курсхэм щIэсхэр педагогикэ практикэ курыт школхэм ягъакIуэ хабзэщ, зэджар къагъэсэбэпыф, я IэщIагъэм хуэIэижь хъун, зыпэрыувэну IэнатIэр зищIысыр ирагъэщIэн, щагъэгъуэзэн мурадкIэ.
Мы гъэм институтым адыгэбзэмкIэ и къудамэм и 5-нэ курсыр къэзыухыр дэрати, Налшык къалэм дэт 20-нэ курыт еджапIэм дагъэкIуащ, егъэджэныгъэм и щэхухэр къыщытщIэну. Пэжу жыпIэмэ, егъэджэныгъэм ухэзышэ лъагъуэщ педагогикэ практикэр. Гупхэр тIу дыхъурти, а еджапIэм адыгэбзэр щезыгъэджхэу МахуэлI Ларисэрэ Хъалил Лалуцэрэ «я пщэ дыдалъхьащ». Сэ сызыхэт гупым къыддэлэжьар МахуэлI Ларисэщ.
«Емыса лэгъупэжь хъурэ», — жеIэ адыгэ псалъэжьым. Абы и мыхьэнэм пэжагъыу хэлъым гъащIэм куэдрэ ущрохьэлIэ: еджэнми лэжьыгъэми, ахэр къэгъэнауэ, Iуэху пыухыкIами ехьэлIауэ. Хэт и дежкIи гурыIуэгъуэщ узэсэжауэ махуэ къэс блэжь Iуэхум хуэдэ япэу зыщIэбдзэр зэрымыхъур. Егъэджэныгъэ IэнатIэм куэд щIауэ пэрыт егъэджакIуэм и дежкIэ ар тыншщ, ауэ дэ, студентхэм, ди дежкIэ ар гугъут, ди егъэджакIуэхэм абы сыт хуэдизу дыхуамыгъэхьэзырами. Уеджэныр, дауи, нэхъ тыншщ, ебгъэджэн нэхърэ. Ар къыщыдгурыIуар а IэнатIэм дыпэрыува нэужьщ.
«Iуэху мыублэ блэ хэсщ», — жиIащ пасэрейм. Дэри дызыпэрыувэ Iуэхур къыдэгугъуэкIырт, дыщышынэрт, зыгуэрхэм ар къызыфIамыгъэIуэхуну, мыхьэнэшхуэ ирамытыну яужь итми. Ауэ, сыт хуэдизу ди псэр абы щымышынами, къару къытхилъхьэу, дытригъэгушхуэу, щыуагъэ тщIамэ, тэмэму къыдгуригъэIуэжрэ къыддигъэзэкIуэжу, фIым дыхуигъасэрэ иджыри къэс университетым дыщезыгъэджа IэщIагъэлIхэм къыдбгъэдалъхьа, дызыхурагъэса псори къыдигъэгъэсэбэпурэ, тхухаха сыхьэт бжыгъэхэр ирыдигъэгъэкIуэкIащ МахуэлI Ларисэ. Зэшыгъуэу, мыгъэщIэгъуэну, зыкIи дыхуэмейуэ, къытхуэмысэбэпыну ди гугъа педпрактикэм дыдихьэхри, зэманыр псынщIэIуэу тфIэкIуэрэ дызэрыщыIар тфIэмащIэу ар къэдухащ. Урокым хуэдгъэхьэзырам щыщ зыри зэрыдэдмыгъэхуным яужь дит пэтми, сабийхэм дадэлэжьэнымкIэ зыдмыгъэнщIауэ ди сыхьэт бжыгъэр тфIиухырти унэм дыкIуэжырт.
Ларисэ илъэс 17-м нэсауэ егъэджакIуэщи, ар хуэIэижьщ и лэжьыгъэм, сабийхэм я бзэм, дэтхэнэ зыми узэрыбгъэдыхьэным щыгъуазэщ, темэщIэ щепткIэ, хэт сыт хуэдэу къыгурыIуэнуми, хэт нэхъ псынщIэу къипхъуатэми зэхегъэкI. Дэ абы хэлъ къарум хуэдэ иджыри диIэтэкъым, ауэ сыт хуэдизу зыдмыкъузами, зи IэмыщIэ дралъхьа егъэджакIуэм хузэфIэкIащ дэтхэнэ зы студентри ди зэфIэкIыр здынэсым дригъэплъыжыну, иджыри дызэрыеджакIуэр зыщыдгъэгъупщэу егъэджакIуэм и IэнатIэр зыхэтщIэну.
Мазэм щIигъукIэ практикэ дыщыIати, зы махуи щыдгъэкIуакъым сэбэпынагъ хэмылъу, щIэуэ зыгуэр къэдмыщIауэ, иужьыIуэкIэ, егъэджакIуэу лэжьэн щIэддзэмэ, къытхуэсэбэпыжын гуэр зыхэдмылъхьауэ. Нэхъыбэ зэрызэдгъэщIэным дыхущIэкъуу, сабийхэм дазэрыгурыIуэным, абыхэмрэ дэрэ ди бзэр зэтехуэным дыкIэлъыплъащ. Дерсхэр къыщызэдгъэпэщкIэ, зыгуэр мыхъуауэ тщIамэ, ди щыуагъэхэмкIэ ди егъэджакIуэм дызэригъэплъэкIыжурэ чэнджэщыфIхэр къыдитырт.
Адыгэбзэ сыхьэтхэм нэмыщI, дэ дыщIэсащ, дакIэлъыплъащ адрей предметхэр щрагъэдж дерсхэми. ИкIи, дэтхэнэ зы студентми гу зэрылъитащи, еджакIуэ цIыкIухэм адыгэбзэмрэ литературэмрэ нэхъыфIу ялъагъу мыхъумэ, нэхъ жагъуэу ялъытэркъым. Сабийхэм яхэтт адыгэбзэмрэ литературэмрэ куууэ щыгъуазэ, урок къэс нэхъыбэ зэрыщызригъэщIэным хущIэкъу, адыгэ литературэмкIэ упщIэ куэду зиIэ, бзэм нэхъыфIу хэзыщIыкIхэр. Дауи, апхуэдэхэм уащрихьэлIэкIэ, уащепсэлъылIэкIэ уогушхуэ, уи гур хохъуэ, ди анэдэлъхубзэм и пщIэр къэзыIэтын, ди адыгэ лъэпкъыр ипэкIэ зыгъэкIуэтэн, абы и къекIуэкIыкIам фIыуэ щыгъуазэ цIыху зэрыщыIэм щхьэкIэ. Ар ди нобэм дежкIэ мыхьэнэшхуэ зиIэщ, сыту жыпIэмэ ди бзэр зезыхьэжыфынури, ар хэзымыгъэкIуэдэжыну зи къалэнри дэращ, къыдэкIуэтей щIэблэращ. НэгъуэщI щIыпIэ къикIыу, хамэ лъэпкъ къыхэкIыу дэ зыми пщIэ къытхуищIынукъым, ди щхьэр, ди бзэр, ди лъэпкъэгъухэр дымыгъэлъэпIэжмэ.
Мис а псалъэхэр яIурылъу, я гур куэдым хуэпабгъэрэ фIы ягу илъу, адыгэ хабзэм куууэ щыгъуазэу къагъэтэдж Кэнжэ дэт 20-нэ курыт школым щIэс еджакIуэ цIыкIухэр. Я хабзэкIи, нэмыскIи, хьэл-щэнкIи дигу ирихьауэ, дылэжьэнми нэхъ дытегушхуауэ дыкъэкIуэжащ еджапIэм.
ФIыщIэ ин яхудощI практикэр къызэзыгъэпэща дэтхэнэми, абыкIэ гугъу къыддехьахэми: филологие институтым и унафэщI Куянцевэ Еленэ, адыгэбзэ кафедрэм и егъэджакIуэ, ди гупым и унафэщIу щыта Шыгъушэ Джульеттэ, 20-нэ школым адыгэбзэмкIэ и егъэджакIуэ МахуэлI Ларисэ. Узыншагъэ фиIэу, фи гукъыдэжыр мыужьых мафIэм хуэдэу, фи IэщIагъэм и хъер флъагъуу илъэс куэдкIэ Тхьэм фигъэпсэу!
ХЬЭРЭДУРЭ Аллэ,
КъБКъУ-м и студент.
