Къурмэн Iэлисэхь и хьэл гъуэзэджэр
Бахъсэнёнкэ къуажэм щыщ нартыхугъэкI цIэрыIуэ Къурмэн Iэлисэхь зы хьэл гъуэзэджэ хэлъщ- емызэшу щIэ гуэрхэм мэлъыхъуэ, къегъуэт, ахэр я лъабжьэу илъэс къэс ехъулIэныгъэ нэрылъагъухэр зыIэрегъэхьэ. Абы бэджэнду иIыгъ гъавэ щIапIэр щIэныгъэлIхэмрэ IэщIагъэлIхэмрэ я кIуапIэ-плъапIэщ: нартыху, сэхуран лъэпкъыщIэхэр щагъэунэху, щIыгъэпшэрхэм, химикатхэм я щытыкIэр къыщапщытэ, мэкъумэш щIэкIэм и IэмалыщIэхэм щыкIэлъоплъ. Дунейм и щытыкIэм, зэрызихъуэжым емылъытауэ псы здэмыкIуэ хьэсэхэм гъавэ бэв къызэрыщыхуэхъум и щэхухэр яджыну республикэм и нартыхугъэкI куэд Къурмэным и губгъуэм зэпымыууэ «щохьэщIэ».
Дызэрыщыгъуазэщи, зи мурадым лъэIэсыр тегушхуауэ Iуэхур зыунэтIырщ, зыпэрыт IэнатIэм и мыхьэнэр нэгъэсауэ зыхэзыщIэрщ, лэжьыгъэм кIэухыу иIэнумкIэ жэуаптакIуэу къэувыфырщ. А псори Iэлисэхь дыболъагъу. Мы илъэсми зригъэхъулIахэр абы и щыхьэтщ — гектарым хуэзэу ику иту центнер 96-рэ къытрихри, Бахъсэн щIыналъэм бжьыпэр щиубыдащ, «Нартыху гъэкIыным къыхуалъхуа IэщIагъэлI» цIэр игъэпэжащ.
Гъавэ лъэпкъыщIэхэр щигъэунэху хьэсэм нэхъыбэж къытекIащ. Къапщтэмэ, «Дюпон-Пионер» фирмэм къыщигъэкIа ПО-216 гибридым гектар къэс центнери 121-рэ, П-9241 лIэужьыгъуэм — центнери 111-рэ къратащ.
Сэхуранри къехъулIащ — гектарым хуэзэу центнер 25,3-рэ къыщIиIукIащ.
Я жылэм щызэхэта «Красный Кавказ» колхозымрэ къуажэ советымрэ я тхьэмадэу илъэс куэдкIэ лэжьа IэщIагъэлI гумызагъэр гъавэгъэкIхэм я IуэхущIафэм кIэлъоплъ, языныкъуэ бэджэндырылажьэхэм гектарым нартыху гъавапхъэу центнер 70-м нэс къащIыхутемыхым егъэпIейтей. Къурмэным къызэрилъытэмкIэ, ар щхьэусыгъуэ куэдым къыхокI. Апхуэдэщ, псалъэм папщIэ, агротехникэм и хабзэхэр тэмэму зэрамыгъэзащIэр, гъавэ щIэкIэм и Iэмалхэр куууэ зэрамыджыр, иджырей щIыгъэпшэрхэр, гербицидхэр фейдэ пылъу и чэзум къызэрамыгъэсэбэпыр, нэгъуэщIхэри.
— Жылапхъэхэр мыщIагъуэмэ, бэвагъым ущыгугъ хъунукъым. Къыпхуагъэлъагъуэ псори хэпсэныр щыуагъэшхуэщ. Гибридхэр зэрагъэунэху, къатепщIыкIхэм зэрызаужь щIыкIэм ущымыгъуазэмэ, жылапхъэхэр тэмэму пхузэхэхынукъым, уи щIыпIэм, уи щIым нэхъыфIу езэгъынур пэжу пхуэгъэнэIуэнукъым. Мэкъумэш щIэным я фIэщу зезытхэм къалэнышхуэ я пщэ дохуэ. Абы щыпэлъэщынур жылапхъэхэм зэкIуныгъэрэ зэщхьэщыкIыныгъэу яIэхэр зэхагъэкIыфу зрагъасэмэщ, бэвагъым хэзыгъахъуэ биологие Iэмалхэм зыхагъэгъуазэмэщ, рынокым и хабзэхэр яджмэщ, — жеIэ Къурмэн Iэлисэхь. — ЩIым зэрелэжь, хьэсэхэр зэрызэблахъу щIыкIэм мыхьэнэшхуэ иIэщ. Абыхэм демыгугъумэ, къэкIыгъэхэр къабзэу зедмыхьэмэ ехъулIэныгъэ диIэнукъым, хэтлъхьэр къыдитыжынукъым, щIыр фейдэншэу дгъэхьэулейуэ аращ.
Езы Къурмэным а псоми гулъытэшхуэ хуещI, гъавэ щIэкIэм и Iэмал нэхъыфI псори Iэрыхуэу къегъэсэбэп.
— КIэчаным и къарур жылапхъэфIхэрщ, щIым и къэуатымрэ и IэфIымрэщ. Ар тщымыгъупщэу мэкъумэш щIэкIэм и Iэмал гъэунэхуахэр егупсысауэ къэдгъэсэбэпмэ, ди гуэнхэр гъавэншэ хъунукъым,- къыхегъэщ Бахъсэнёнкэ къуажэм щыщ нартыхугъэкI цIэрыIуэм.
Ныр Iэуес.
