ЩIэныгъэр IуэхуущыIэм я нэхъыщхьэщ
ЩIэблэр щIэныгъэкIэ зэпебгъэуэныр абы я зэхэщIыкIым зебгъэужьынымкIэ IэмалыфIщ. Аращ «Республикэм и акъыл жанхэр» республикэпсо зэпеуэр щIызэхаублар. УрысыбзэмкIэ, тхыдэмкIэ, математикэмкIэ, гъащIэхэгъэгъуазэмкIэ (обществознание) зэпеуащ республикэм и районхэмрэ къалэхэмрэ я школ 53-м я 9-нэ, 10-нэ, 11-нэ классхэм щеджэ ныбжьыщIэ 753-рэ. Ахэр ягъэхьэзыращ егъэджакIуэ 246-м.
КооперацэмкIэ, правэмрэ экономикэмкIэ Белгород дэт университетым и къудамэу Налшык щыIэм иригъэкIуэкIа зэпеуэм щIэгъэкъуэн хуэхъуащ КъБР-м ЕгъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и министерствэр. Зэпеуэм и мурад нэхъыщхьэр школакIуэхэр еджэным нэхъри дегъэхьэхынырт, зи лэжьыгъэм гуащIэшхуэ хэзылъхьэ егъэджакIуэхэм гулъытэ яхуэщIынырт, школхэмрэ еджапIэ нэхъыщхьэхэмрэ я зэпыщIэныгъэр гъэбыдэнырт.
Зи гугъу тщIы зэхьэзэхуэм щытекIуахэр иджыблагъэ щагъэлъэпIа пшыхьым кърихьэлIащ зэпеуэм щытекIуахэмрэ ахэр зыгъэхьэзыра егъэджакIуэхэмрэ, Iуэхум и къызэгъэпэщакIуэхэр, школ унафэщIхэр, ЕгъэджэныгъэмкIэ управленэхэм я лIыкIуэхэр. ГуфIэгъуэ зэIущIэм хэтащ КооперацэмкIэ, экономикэмрэ правэмкIэ Белгород университетым Налшык щиIэ къудамэм и унафэщI, педагогикэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор Щоджэн Ахьмэд, КъБР-м ЕгъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и министерствэм сабий садхэмрэ школхэмрэ щекIуэкI егъэджэныгъэмкIэ и къудамэм и унафэщI, филологие щIэныгъэхэм я кандидат Темрокъуэ Иринэ, ЩIДАА-мрэ РАЕН-мрэ я академик, педагогикэ щIэныгъэхэм я кандидат Бетыгъуэн Iэуес, Сату Iуэхум и лэжьакIуэхэм я профсоюзыми республикэ комитетым и унафэщI Бекъалды Маритэ, «Налшык хьэлвэ завод» ОАО-м и унафэщI, КъБР-м мэкъумэш IуэхухэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Къудалы Мухьэмэд, Налшык къалэ администрацэм ЕгъэджэныгъэмкIэ и департаментым и унафэщI, педагогикэ щIэныгъэхэм я доктор Ачмыз Светланэ, КъБР-м цIыхухэм Iуэхутхьэбзэ яхуэщIэнымкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Iэрыпщ Аскэрбий, 2007 гъэм «Налшык и хьэрычэтыщIэ нэхъыфI» хъуа ХьэIупщы Светланэ сымэ.
ГуфIэгъуэ зэIущIэм кърихьэлIахэм фIэхъус псалъэкIэ захуигъэзащ Щоджэн Ахьмэд. Ар тепсэлъыхьащ зэпеуэр къызэрагъэпэщын хуей щIэхъуа щхьэусыгъуэм, зыхуагъэувыжа мурадхэм.
Егъэджэныгъэм пыщIа дэтхэнэми къилъыхъуэу къыщIэкIынущ ар егъэкIэкIуэнымкIэ Iэмал зэхуэмыдэхэр, — жиIащ Щоджэным. — Псоми къыдгуроIуэ егъэджэныгъэм и лъабжьэр школым зэрыщагъэтIылъыр. Аращ еджапIэ нэхъыщхьэхэм школхэм ядэлэжьэныр щIафIэкъабылыр. Псом япэу дызэжалIэ Iэмалхэм ящыщщ сабийм и гупсысэм зезыгъэужь зэпеуэхэр. Аращ 2007 гъэм Ректорхэм я урысейпсо союзыр, УФ-м Егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и министерствэр, ЩIэныгъэхэмкIэ Урысей Академиер акъылэгъу зэдэхъуу школакIуэхэм я олимпиадэмкIэ Урысей совет къызэрагъэпэщыным щхьэусыгъуэ хуэхъуар. А советым и унафэщIщ Ректорхэм я урысейпсо союзым и президент, Ломоносовым и цIэр зэрихьэу Москва дэт къэрал университетым и ректор Садовничий Виктор. Школ олимпиадэхэмкIэ урысей советыр сэбэп мэхъу ныбжьыщIэ зэчиифIэхэм, гурыхуэхэм щIэныгъэ гъуэгу етынымкIэ. Абы хэтщ предмет щхьэхуэхэм хухэха эксперт кIэлъыплъакIуэ гуп 17. Олимпиадэр урысейпсо мардэм ирагъэувэн папщIэ ар лъэныкъуэ куэдкIэ къалъытэ: олимпиадэм хуагъэхьэзыр лэжьыгъэм хэлъ творческэ бгъэдыхьэкIэмрэ ныбжьыщIэр зыгъэгупсысэ, и зэфIэкIхэр къезыгъэтIэщI щIэщыгъуагъымрэ; къызэгъэпэщакIуэхэм, лэжьыгъэхэм хэплъэ кIэлъыплъакIуэхэм я щIэныгъэр; къагъэсэбэп методикэм и куэдагъыр, еджакIуэхэр ныбжькIэ зэрызэщхьэщыкIыр, олимпиадэм къагъэхь лэжьыгъэхэр гугъуагъкIэ программэм къигъэувым тетыныр; абы епха дэфтэрхэр къызыхуэтыншэу зэхуэхьэсыныр, олимпиадэм теухуа хъыбарыр яхэгъэIуэныр;Iуэхум теухуауэ цIыхухэм я еплъыкIэр. «Республикэм и акъыл жанхэр» зэпеуэр къыщызэдгъэпэщми, а жыпхъэхэр щапхъэ тхуэхъуащ.
Зэпеуэм акъыл жану зыкъыщызыгъэлъэгъуа ныбжьыщIэхэр дипломкIэ, ахъшэ саугъэткIэ дгъэлъэпIэнущ. Си гугъэщ, абы гушхуэныгъэ къахилъхьэу, щIэныгъэм нэхъри хуэпабгъэ ищIыну. Гулъытэншэу къэдгъэнэнукъым ахэр зыгъэхьэзыра егъэджакIуэхэри: абыхэм фIыщIэ тхылъхэмрэ саугъэт лъапIэхэмрэ яхуэдгъэхьэзыращ.
Щоджэн Ахьмэд фIыщIэ яхуищIащ зэIущIэр къызэгъэпэщыным зи мылъку хэзылъхьахэмрэ абы гугъу дехьахэмрэ.
Зэпеуэм теухуауэ и гупсысэр къигъэлъэгъуащ Темрокъуэ Иринэ:
— Жэуаплыныгъэ зыхэлъ Iуэхугъуэ гуэр къыщызэбгъэпэщым деж нэхъ узыгъэпIейтейуэ хэлъыр абы кърикIуахэр къэппщытэжынырщ. Мы Iуэхум мыхьэнэшхуэ иIэщ абы хэта ныбжьыщIэхэми егъэджэныгъэм зи гуащIэр епха дэтхэнэми я дежкIэ. Мыбы и зэхэублакIуэхэм, егъэджакIуэхэм си гуапэу сынывохъуэхъу фи лэжьыгъэм гуфIэгъуэ куэд хэфлъэгъуэну.
Мы гъэм и мазаем Школ олимпиадэхэмкIэ урысей советым къипщытэжащ еджапIэ нэхъыщхьэхэм щрагъэкIуэкIа зэхьэзэхуэхэм кърикIуахэр. Урысейм и ректорхэм я союзым и секретарь Каширинэ Ольгэ къызэригъэлъэгъуамкIэ, мы гъэм къуажэ школхэм я еджакIуэу олимпиадэм хэтахэм я бжыгъэр щыкIэ нэхъыбэщ илъэс кIуахэм нэхърэ. Олимпиадэхэмрэ зэпеуэхэмрэ къагъэсэбэпурэ школакIуэхэм я зэфIэкI зэрагъэунэхужыр хъарзынэщ.
УФ-м и еджапIэ нэхъыщхьэхэм гулъытэшхуэ хуащI хъуащ ныбжьыщIэхэм папщIэ акъыл зэпеуэхэм. Ди республикэри а щапхъэм ирикIуэн хуейщ. КъБР-м Егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ, щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и министерствэм мы еджапIэм къыщызэвгъэпэща зэпеуэр щIывдиIэтари аращ. Гуапэ пщымыхъуу къанэркъым зэпеуэм предмет зыбжанэ къызэрызэщIиубыдари, гупыж зыщI дэтхэнэри абы хэтыну хуит зэращIари. Ар еджакIуэхэм я щIэныгъэр къапщытэжынымкIи IэмалыфIщ, дэри зэпеуэм кърикIуахэр къэтлъытэу, методикэ IэмалыщIэхэм дыхуекIуэ хъунущ.
Темрокъуэ Иринэ зэпеуэм хэта ныбжьыщIэхэмрэ абыхэм я егъэджакIуэхэмрэ ехъуэхъуащ щIэныгъэм ехъулIэныгъэфIхэр щызыIэрагъэхьэну.
Институтым иригъэкIуэкIа зэпеуэм ехъулIэныгъэфI щызыIэрагъэхьащ республикэм и школ зэхуэмыдэхэм я еджакIуэ 32-м. Утыкум кърашэри щIыхь тхылъхэмрэ ахъшэ саугъэтхэмрэ иратыжащ зэпеуэм къыхэжаныкIахэм. МатематикэмкIэ зэпеуэм ехъулIэныгъэ щызыIэрызыгъэхьар 9-нэ классым щеджэхэрщ: ещанэ увыпIэр — Чеченовэ Далидэ, етIуанэр — Джуртубаевэ Iэзинат, япэр Уянаевэ Айлэ сымэ къахьащ. УрысыбзэмкIэ ещанэ увыпIэр къахьащ Есэнокъуэ Данэ, Къудей Инал, Фарафоновэ Дарие сымэ. ЕтIуанэ увыпIэр хуагъэфэщащ Алъкъэщ Алинэ, Баллаевэ Иринэ, Хьэшыр Лянэ сымэ. ТекIуэныгъэ къахьащ Базаевэ Алинэ, Забровская Марие, Дэбагъуэ Iэминэ сымэ.
ТхыдэмкIэ ещанэ увыпIэр — МаскIэ Дисанэ, Сэджыр Маринэ, Къумыкъу Дианэ сымэ; етIуанэр — Алъкъэщ Алинэ, Курмалиев Дмитрий, Абазэ Астемыр сымэ; япэ увыпIэр Малая Оксанэ, Ует Заирэ, Медведевэ Олеся сымэ къахьащ.
ГъащIэхэгъэгъуазэмкIэ ещанэ увыпIэр зыIэрагъэхьащ Базаевэ Алинэ, Абазэ Астемыр, ГъукIэлI Бэллэ сымэ. ЕтIуанэ увыпIэр яйщ Малая Оксанэ, Лыджыдэ Iэминат, Лашын Кристинэ сымэ. Псом нэхърэ нэхъ акъыл жану къыщIэкIащ ГъукIэ Залинэ, Щомахуэ Залинэ, ГъукIэпщ Iэсхьэд сымэ.
ФIыщIэ тхылъхэмрэ саугъэтхэмрэ хуагъэфэщащ а ехъулIэныгъэхэр зи фIыщIэ егъэджакIуэхэу Батчаевэ Танзиля, Иващенкэ Татьянэ, ПщыукI Наталье, Блий Людмилэ, ХьэIупщы Марьянэ, Настуевэ Сакинат, Кучмезовэ Маринэ, Малаховэ Наталье, Къэгъэзэж Тамарэ, Къардэн Маринэ, Лосэн Ларисэ, Гогуевэ Светланэ, Назаровэ Наталье, Щэбэзджэрий Маритэ, Абазэ ФатIимэ, Лыджыдэ Анжелэ, Иуан Маринэ, СантIыкъ Маринэ сымэ.
«Республикэм и акъыл жанхэр» зэпеуэм щытекIуахэр щагъэлъапIэ пшыхьыр ягъэдэхащ уэрэджыIакIуэхэмрэ къэфакIуэхэмрэ. КърихьэлIахэр я макъ жьгъырухэмкIэ ягъэгушхуащ Даур Иринэ, Уэзро-къуэ Тимур, Тхьэзэплъ Залинэ, Къудей Аскэр, Мокаев Аслъэнбэч, «Райские птички» гупым. «Лъапэрисэ» къафэр ягъэзэщIащ институтым и «Темрюк» къэфакIуэ гупым (зыгъасэр Битокъу Науркъанщ).
ЩIэныгъэр Iуэхуу щыIэм я нэхъыщхьэщ, аращ зэлъытыжар псэукIэри. Гупсысэр бзыгъэ щыхъури щIэныгъэм щипсыхьарщ. ЩIэблэр а гъуэгу нэхум тешэнми къихьынур насыпщ.
Гугъуэт Заремэ.
