Булгари Хъайдар
Мухьэммэд бегъымбар
(Алыхьым и нэфIыр къыщыхуэ)
ЗэзыдзэкIар
Жыласэ Заурбэчщ
Художественнэ редакторыр
Алтынов Илдарщ
ГущIэгъурэ Гъэгъуныгъэрэ зиIэ Алыхьым и цIэкIэ!
Къызыщывгъэхъут, тхылъеджэ лъапIэхэ, уафэм изу вагъуэхэр ису. УеплъыIуэмэ, дэтхэнэ вагъуэри тхьэIухудщ, дэтхэнэми хуэдэ щыIэкъым. АрщхьэкIэ апхуэдиз дахагъэм яхэтщ псом нэхърэ нэхъ нуру блэуэ зы. А вагъуэр адрейхэм къахощхьэхукI, псоми фIыуэ ялъагъу щIыпIэм зэрыщыIэм къыхэкIыу. А вагъуэмкIэ цIыхухэм гъуэгу захуэр къагъуэт икIи зэрымыщхьэрыуэнур ящIэ. Вагъуэ нурхэм хуэдэу, бегъымбархэмрэ Алыхьым и лIыкIуэхэмрэ цIыхухэм ирагъэлъагъурт я Зиусхьэным зэрыхуэкIуэну гъуэгу захуэр. Абыхэм я фIыгъэкIэ цIыхухэм сыт щыгъуи яIащ фIэщхъуныгъэ пэжымрэ захуагъэмрэ я щапхъэ. А цIыху телъыджэхэм ящыщу увыпIэ щхьэхуэ еубыд Бегъымбар икIи Алыхьым и ЛIыкIуэ Мухьэммэд, Тхьэм и нэфIыр къыщыхуэ. Адрей бегъымбархэм Алыхьым ар яхиIэтыкIащ, псоми къахэлыдыкI вагъуэм хуэдэу. Уегупсысыну ирикъунщ, и пщылI нэхъыфIхэм икIи фIыуэ илъагъухэм ящыщу Абы зы закъуэ хихащ, бегъымбарыгъэкIэ хуэупсэри абыкIэ КъурIэн ЛъапIэр къытхуригъэхащ. ИIэт, зэгъусэу зэдвгъэгъэцIыхуыт дунейхэм гущIэгъу къытхуищIу Алыхьым къытхуигъэкIуа а цIыху телъыджэр.
3
Мухьэммэд къыщалъхуащ Аравие хытIыгу ныкъуэм хыхьэ Тхьэм фIыуэ илъэгъуа Мэккэ къалэм. Мэккэ щыIэт Каабэ лъапIэр. Тхьэм щелъэIу а щIыпIэр илъэсищэ куэд ипэкIэ къагъэунэхуат Ибрэхьим бегъымбарымрэ абы и къуэ Исмэхьилрэ. Мухьэммэд Бегъымбарыр къыщалъхуа гъэр Пылым и гъэу жаIэ. А гъэм бийхэр Мэккэ къытеуэу, а псэущхьэ абрагъуэр къагъэсэбэпу, къалэр зэтракъутэну я мурадащ, арщхьэкIэ къызэтеувыIэну икIи Мэккэ гъунэгъу зыхуимыщIыну Алыхьым пылым пхигъэкIащ. Бийм я пашэ Iэбрахь игъэзауэ псэущхьэр къыхутеIэтыкIакъым икIи Iэлу къызэкIуэкIат. Мыгувэу, Алыхьым и IэмыркIэ, биидзэм къуалэбзухэр къатеуэри, ятIагъуэ гъэжьакIэ щIагъэнащ. Апхуэдэ щIыкIэкIэ бийхэр зэтракъутэри, Мэккэ кърагъэлащ.
ЦIыху куэдым ар нэщэнэ ину къалъытащ. Iэбрахь и дзэ бжыгъэншэр бзэхащ икIи Каабэ гузэвэгъуэ зыри иIэжакъым.
А мыхьэнэшхуэ зиIэ илъэсым къалъхуащ иужькIэ Алыхьым и ЛIыкIуэ хъуар.
Мухьэммэд къилъхуащ IэминэкIэ зэджэ цIыхубзым. Абы и адэ Абдуллыхь зэи илъэгъуакъым, щIалэ цIыкIур къамылъху щIыкIэ ар дунейм зэрехыжам къыхэкIыу. Мухьэммэд хьэшимит лъэпкъым щыщт икIи Ибрэхьим бегъымбарым и щIэблэ жыжьэт, абы и къуэ Исмэхьил и лъэныкъуэкIэ.
5
Къыщалъхуам абы фIаща Мухьэммэд цIэм къикIырт «зыщытхъу», «щытхъу зыхуэфащэ» мыхьэнэр. Ар къызытехъукIыжахэр пщIэ зыхуащI цIыхухэм ящыщт, сыт щыгъуи IуэхугъуэфIхэр зэфIагъэкIрэ щытхъу яIэу.
Хьэрыпхэм хабзэ яIащ: къалэм и адрыщIкIэ щыпсэу лъэпкъхэм я сабий цIыкIухэр иратрэ зы ныбжь гуэрым нэсыхукIэ ирагъэпIу. Мэккэ елъытауэ а лъэпкъхэр щыпсэу щIыпIэм жьыр щынэхъ къабзэт, ахэр зэрыпсалъэ бзэр нэхъ дахэт. Апхуэдэу япIа сабийхэр нэхъ узыншэу жьэнахуэу къэхъурт. Мэккэ и къуэкIыпIэ лъэныкъуэмкIэ щыIэ ТIаIиф щIыпIэм щыпсэу Бану Сагъд лъэпкъым Мухьэммэд цIыкIури япIыну иратащ.
Ар къеIызыха унагъуэр къулейтэкъым. Абы зи быдзышэ Iухуа фызым зэреджэр Хьэлимэт. Япэ махуэхэм щегъэжьауэ Хьэлимэрэ и щхьэгъусэмрэ нэщэнэ телъыджэ къахуэкIуащ. Унагъуэ Iэщым шэ куэд къыщIэкI хъуащ икIи абыхэм къагурыуIащ ар япIыну къащта сабийм къызэрыдэкIуар.
Мухьэммэд щIалэ цIыкIу хьэлэлу икIи зэхэщIыкI иIэу къэхъурт. Ар Хьэлимэрэ абы и щхьэгъусэмрэ ядэпсэу зэрыхъурэ а унагъуэм и Iуэхур ефIакIуэ зэпытт. Мухьэммэд пасэу псэлъэн щIидзащ икIи адрей сабийхэм нэхърэ нэхъ псынщIэу зиужьырт. И ныбжьхэм елъытауэ ар нэхъ IэкIуэлъакIуэт икIи къарут.
7
Зэгуэрым, Бегъымбар хъунур и ныбжьэгъухэр и гъусэу уэрамым щыджэгуу, уафэм мелыIыч къехащ. Мухьэммэд цIыкIум къыбгъэдыхьэри абы и бгъэр зэгуихащ, лъы пцIа фIыцIэу абы кърихри сабийм и гур дыщэ кумбыгъэм къригъэж псы къабзэмкIэ итхьэщIащ. Алыхьым и унафэр мелыIычым зэригъэзащIэр ящIэртэкъыми, цIыкIухэр шынэри щIэпхъуэжащ, къэхъуар Хьэлимэ жраIэжыну. Сабийхэм къыжраIам ар игъэгузэсащ, абы къыхэкIыуи щIалэ цIыкIур псэууэ ирихьэлIэн и гугъакъым. Фызыр щIыпIэм щынэсам псори зэрытэмэмыр къилъэгъуащ. Зыри къэмыхъуауэ къыпщыхъурт, арщхьэкIэ сабийм и бгъэм уIам хуэдэу лъэужь къытенат.
ДжэбрэIил зи цIэ мелыIычым Мухьэммэд иужькIи мызэ-мытIэу IущIэнущ. Мухьэммэд жиIэжынущ щысабий дыдэм ДжэбрэIил абы и гум Iей псори къызэрыригъэкъэбзыкIар.
Къэхъуам иужькIэ Хьэлимэ хуабжьу щIалэ цIыкIум ирипIейтей хъуащ, абы къыхэкIыуи и анэм иритыжыну мурад ищIащ. Абы Мухьэммэд Мэккэ ишэжащ икIи ар и анэм и гъусэу насыпыфIэу илъэситIкIэ псэуну къыхуихуэжащ. Мединэ дэс я благъэхэм я деж зэгуэрым щIэупщIакIуэ щыIауэ къыздэкIуэжым, Iэминэ мы дунейр ибгынащ.
9
Мухьэммэд зеиншэ дыдэ хъуащ. Сабийуэ ади ани имыIэу ар къэнащ. Бегъымбар хъунум и гъэсэныр и пщэ къыдэхуащ АбдулмутIэлиб зи цIэ и адэшхуэм, уеблэмэ ар абы и бынхэм нэхърэ нэхъыфIу илъагъурт. АрщхьэкIэ адэшхуэри куэдрэ псэуакъым: Мухьэммэд и ныбжьыр илъэсий щрикъум АбдулмутIэлиб лIащ, щIалэ цIыкIум кIэлъыплъыныр и къуэ Абу ТIалиб къыхуигъанэри. Апхуэдэ щIыкIэкIэ Бегъымбар хъунур и адэ къуэшым и деж щыпсэу хъуащ.
Абу ТIалиб къулейтэкъым, арщхьэкIэ ар цIыхухэм фIыуэ ялъагъурт и Iущыгъэмрэ пэжыгъэмрэ папщIэ. И адэ къуэшым и унэм абы гъэсэныгъэ хъарзынэрэ илъэс куэдкIэ щыпсэунрэ щигъуэтащ. Абы щыгъуэми ар и адэ къуэшым дэIэпыкъурт, Мэккэ щыпсэухэм я Iэщхэр игъэхъуурэ.
Балигъ ныкъуэхъу щыхъум, сату IуэхукIэ гъуэгуанэ щытеувэхэм и деж зэкъуэтIакъуэрэ къызэдащтэу щIадзащ. Апхуэдэхэм сату щIыкIэм зыщыхуигъасэрт, къалэ, лъэпкъ зэмылIэужьыгъуэхэм зыщигъэгъуазэрт.
Мэккэ пэжыжьэу щыпсэурт Бахьирэ зи цIэ щихъ. ГъуэгурыкIуэхэр къыщилъагъум, зэгуэрым абы ахэр жэщгъуэлъ иригъэблэгъащ. Мэккэдэсхэр щIыхьа иужькIэ Бахьирэ щIэупщIащ псори унэм къыщIыхьарэ зыгуэр щIыбым къыдэнамэ. Абы жраIащ хьэпшыпхэр ихъумэну Мухьэммэд зи цIэ щIалэм фIэкIа уэрамым къызэрыдэмынар. Бахьирэ лъэIуащ Мухьэммэд къыхуашэну.
11
Мухьэммэд Бахьирэ и деж къыщыщIыхьэм, щихъ Iущым къищIащ, бегъымбар хъунур и пащхьэм къызэриувар. НыбжьыщIэм IэплIэ хуищIри, абы Абу ТIалиб жриIащ и къуэшым и къуэм хуэсакъыну, Алыхьым и Бегъымбар зэрыхъунур къащIэмэ Iэмал имыIэу яукIыну и бийхэр хущIэкъунущи.
Мухьэммэд и ныбжьыр илъэс тIощIрэ тхум щынэсым, Хьэдижэ цIыхубз къулейр абы щхьэгъусэ ищIащ. ПщIэ зыхуащI цIыхухъу къулейхэр къылъыхъу пэтми, Хьэдижэ къыхихар лэжьыгъэр зыфIэфI икIи щэныфIэ Мухьэммэдщ. Ар зэрыцIыху пэжыр абы ищIэрт, Хьэдижэ и сату чэруанхэм дэщIыгъуу къалэ жыжьэхэм игъакIуэрти. Зэи къэхъуатэкъым ар абы къыщигъэпцIа е ахъшэ лей щыфIишха.
Мэккэ щыпсэухэми Мухьэммэд пщIэ хуащIырт икIи фIыуэ ялъагъурт, абы къыхэкIыуи Iэмин, «пэж» къызэрыкI, цIэр фIащащ.
А зэманым мэккэдэсхэр тхьэ куэдхэм хуэпщылIыу икIи сынхэм зыхуагъэщхъыу щытащ. Фэ зэрыфщIэжщи, Ибрэхьим и къуэ Исмэхьил и гъусэу Каабэ яухуат, Алыхьым щелъэIуну щIыпIэ нэхъ лъапIэ дыдэу щытыну, ауэ ар мывэм къыхэщIыкIа сынхэм зыщыхуагъэщхъ хъуащ. Аравие хытIыгу ныкъуэм и щIыпIэ псоми икIыурэ цIыхухэр Мэккэ кIуэрт, я тхьэхэм пщIэ хуащIын щхьэкIэ.
13
ХьэжыщIхэм я фIыгъэкIэ мэккэдэсхэм хъарзынэу къалэжьырт икIи апхуэдэ щытыкIэм арэзы къищIырт.
Мухьэммэд и фIэщ хъур тхьэзакъуэныгъэрат икIи зэрысабийрэ ищIэрт Алыхьыр - дунейм тет псоми я КъэгъэщIакIуэу зэрыщытыр икIи дызыхуэпщылIын хуейр Абы Зэризакъуэр. Бегъымбар хъунум тхьэнэпцIхэм захуигъэщхъыртэкъым икIи ар гуэныхьышхуэу къилъытэрт. Мухьэммэд щIэх-щIэхыурэ и закъуэ зищIырт, Алыхьым егупсысын папщIэ, икIи и ныбжьыр илъэс плIыщI щрикъум Къытщхьэщытым абы бегъымбарыгъэр къыхуигъэфэщащ.
Зэгуэрым Мухьэммэд и зи чэзууэ Хьирэ Iуащхьэм кIуащ. Абы бгъуэнщIагъ цIыкIу иIэт, ар щыгупсысэу икIи тхьэ щелъэIуу. А махуэ гъуэзэджэм Мухьэммэд и гъащIэр зэрыщыту ихъуэжащ, КъурIэн ЛъапIэм и япэ аятхэр къыхуэкIуэри.
ДжэбрэIил мелыIычыр Мухьэммэд къыхуэкIуэри къыжриIащ: «Къеджэ…». Мухьэммэд жэуап итащ: «Сэ седжэфкъым». Абы пэжыр жиIат, дэтхэнэми еджэфу зыщригъэсэн еджапIэхэр а зэман жыжьэхэм щыIэтэкъым. Еджэфыр закъуэтIакъуэт, ахэри къулейхэмрэ зыхузэфIэкIхэмрэ ящыщу. ДжэбрэIил и псалъэм къытригъэзэжащ: «Еджэ». Ар абы щэнейрэ жиIащ, ауэ Мухьэммэд и жэуапыр зыт. «Къеджэ, цIыхур къэзыгъэщIа уи Зиусхьэным и цIэкIэ», - иужьым жиIащ ДжэбрэIил.
15
А псалъэхэр жиIэри, Мухьэммэд шынауэ жэрыгъэкIэ и унэм кIуэжащ. Я деж нэсыжа иужькIэ, унагъуэм щIэсхэм ар елъэIуащ: «СыщIэфхъумэ». Мухьэммэд техьэгъуэ иIэт и нэхэм шынагъэ къищырт. Хьэдижэ и лIым зыкъригъэщIэжащ икIи игъэсэбырыжу щIидзащ. Къэхъуар апхудизу зыхищIати, Мухьэммэд и акъылыр зэтекIауэ къыфIэщIащ, ауэ абы дэщIыгъут щIэгъэкъуэн нэс къыхуэхъуа, гъащIэ гъуэгум гъусэ пэжу къыщыдэгъуэгурыкIуэ и щхьэгъусэр. Абы къыжриIащ пэж фIэкIа жызымыIэ, благъэ зэпыщIэныгъэхэр зыгъэбыдэ, зи псалъэм тетыж цIыхур Алыхьым и акъылым зэрыримыгъэкIынур.
ПIейтеиныгъэр мащIэу сабырыжа иужькIэ Хьэдижэрэ Мухьэммэдрэ Уаракъэ лIым зыхуагъэзащ. Ар Хьэдижэ и благъэ лIыжь Iущт икIи Мухьэммэд иригъэблагъэри къэхъуахэм щIэупщIащ. Илъэгъуар зэпкъырыхауэ Мухьэммэд къыщыжриIэм, Уаракъэ ар игъэсэбыращ. ЛIыжь Iущым жиIащ Мусэ бегъымбарым и деж къэкIуауэ щытар Мухьэммэд зэрилъэгъуар икIи езыр псэумэ, Алыхьым и ЛIыкIуэм бгъурыувэу къызэрыщхьэщыжынур, и лъэпкъэгъухэм ар щалъхуа къалэм дахуну яужь ихьэмэ.
17
Уаракъэ и псалъэхэр Мухьэммэд хуабжьу игъэщIэгъуащ, Мухьэммэд хуэдэу цIыхухэм фIыуэ ялъагъуу Мэккэ зыри дэстэкъым. Бегъымбарым и гур сабырыжащ, арщхьэкIэ Къытщхьэщытым адэкIэ къыхузэIуихыным пэплъэхукIэ Уаракъэ лIащ.
Алыхьталэм къыбгъэдэкIыу къыкIэлъыкIуэу къыхузэIуихар мы псалъэхэм къыщыгъэлъэгъуащ: «Уа зызыщIэзыуфа! Тэджи гъэIущ, уи Тхьэри гъэлъапIэ, уи щыгъынри гъэкъабзэ, Iейм зыщыхъумэ…» (КъурIэн, 74:I-5). Абы къикIырт Тхьэзакъуэныгъэм цIыхухэр къыхуриджэну Алыхьым и ЛIыкIуэм унафэ хуищIу. Иджы щыщIэдзауэ Алыхьым и ЛIыкIуэм и гъащIэр триухуэн хуейт зы Iуэхугъуэ иным: Тхьэ Закъуэм – Алыхьталэм - зыхуагъэщхъыну цIыхухэр къыхуриджэным.
Мухьэммэд Бегъымбарым и къыхуеджэныгъэм япэу къыпэджэжащ абы и щхьэгъусэ пэж Хьэдижэ. А цIыхубз захуащIэм Алыхьым и ЛIыкIуэр диIыгъащ икIи илъэс куэдкIэ абы и къыхуеджэныгъэм щIэгъэкъуэн хуэхъуащ.
ЦIыхухэр Абу БакркIэ зэджэ Алыхьым и ЛIыкIуэм и ныбжьэгъу пэжри гупсысэ лей хэмылъу Дунейхэм я тепщэм и ЛIыкIуэм и къыхуеджэныгъэм щIэуващ.
19
Бегъымбарым зыкъыхуигъэзэну фIэкIа Iуэхум хэмылъу, Абу Бакр и ныбжьэгъум бгъурыуващ. Абу Бакр тхьэ куэдым захуигъэщхъыу зэи щытакъым, ар зыхуэпщылIыр Къытщхьэщытым и закъуэт. Бегъымбарым и къыхуеджэныгъэм къыпэджэжащ абы и адэ къуэшым и къуэ Алий, сабийуэ ислъам диныр япэу къэзыщтар.
АрщхьэкIэ Бегъымбарым и унагъуэм щIэс псоми Алыхьым и диныр къащтакъым. И Iыхьлыхэр псори и унэм щызэхуишэсри, иIэхэмкIэ игъэхьэщIэурэ, дэтхэнэ зыми абы къыхуеджэныгъэкIэ зыхуигъэзащ. Абы иужькIэ Бегъымбарым и адэ къуэш Абу Лахьаб кIийуэ щIидзащ: «АлыхьымкIэ тхьэ соIуэ, ар IейкIэ! ЗэтефIыгъэ ар, апхуэдэу адрейхэми ямыщIэ щIыкIэ!» И адэ къуэшым и апхуэдэ псалъэхэр Бегъымбарым зэхихыну хуабжьу хьэлъэт. КъыкIэлъыкIуэу цIыху псори абы ас-Сэфа Iуащхьэм и деж щызэхуишэсащ, Алыхьталэм и гугъу щахуищIыну. Аргуэрыжьти, Абу Лахьаб къахэкIиящ: «Зэпытыр къыпхукIуэ! Ара дэ мыбы дызыщIызэхуэпшэсар?» Абы иужькIэ Алыхьталэм «аль-Мэсэд» сурэр къригъэхащ, Абу Лахьаб Жыхьэнмэм зэрыкIуэнур къыщыхэщу.
Бегъымбарым и къыхуеджэныгъэм къыпэджэжар мэккэдэсхэм ящыщ зы Iыхьэщ, адрейхэм гъуэгу захуэм теувэн ядакъым. Ислъамыр къэзымыщта и Iыхьлыхэм гупитIу зэгуэшащ, Алыхьым и ЛIыкIуэр зылъагъу мыхъухэмрэ абы къыщхьэщыжхэмрэу. Къыщхьэщыжхэм ящыщт абы и адэ къуэшхэу Абу ТIалибрэ Хьэмзэрэ.
Ислъамыр къащтэну Алыхьым и ЛIыкIуэм Мэккэ щыпсэухэм нахуэу защыхуигъазэкIэ, абыхэм я нэхъыбэм ар ядэртэкъым.
21
Щыуагъэм, тхьэнэпцIхэм захуэгъэщхъыным, адрей хьэрыпхэм пщIэ зэраIэм а цIыхухэр есат, абы къыхэкIыуи зыри яхъуэжыну хуейтэкъым.
Алыхьым и ЛыкIуэр абыхэм зарэхуэхъуапсэр зыт – Дунейхэм я тепщэр узыхуэпщылIыну зыхуэфащэ Тхьэ закъуэу къалъытэнырт. Хьэрып куэдым я фIэщ хъурт Алыхьталэм къызэригъэщIар, ауэ я гугъэт мывэм къыхэщIыкIа сынхэм Абы пэгъунэгъу хуащIыну. ИпэжыпIэкIэ а тхьэнэпцIхэм хьэрыпхэр Алыхьым пэIэщIэ ящI къудейтэкъым, атIэ Абы и арэзыныгъэ кърагъэлэжьыртэкъым. ТхьэнэпцIхэм захуэгъэщхъыныр гуэныхь нэхъ ин дыдэхэм ящыщщ икIи цIыхур апхуэдэм тету лIа иужькIэ, мафIэ мыухыжым хэхуэнущ.
Алыхьым и ЛIыкIуэм и къыхуеджэныгъэм хьэрыпхэр биигъэ хэлъу къыпэджэжащ. Iэмал яIэхукIэ абы и жагъуэ ящIу, ягъэпуду, уеблэмэ яукIыну хуейуэ къахущыт хъуащ. Тхьэ куэдым зыхуэзыгъэщхъхэр зыфIэлIыкIыр Абу ТIалибрэ Хьэмзэрэт. Я къуэшым и къуэм и жагъуэ абыхэм ирагъэщIыртэкъым икIи къыщхьэщыжхэрт. Апхуэдэу щыхъум Мухьэммэд иужь иувэхэр гугъу зэрырагъэхьынрэ хьэзаб зэрытрагъэлъынрэ ислъамым и бийхэм къагупсысащ. Алыхьым и ЛIыкIуэм и акъылэгъухэм ящыщ Билал хьэзаб шынагъуэхэр тралъхьащ: абы и ныбэм мывэшхуэ тралъхьэри, пшахъуэ пщтырым къыханащ. Ясир зи цIэ нэгъуэщI муслъымэныр и щхьэгъусэр дэщIыгъуу ягъэлIэпащ.
23
Тхьэ куэдым зыхуэзыгъэщхъхэр ислъамыр къэзыщта я пщылIхэм е къыщхьэщыжын зимыIэ цIыху лъэрымыхьхэм теуэ хабзэт. Алыхьым и ЛIыкIуэм и ныбжьэгъу пэж Абу Бакр мурад ищIащ пщылIхэр къищэхужу хуитыныгъэ яритыну.
Абы Iэмал къитынут фIэщхъуныгъэ зыхэзылъхьахэм хьэзабыр ящхьэщихыу щыхуей дыдэм и деж Алыхьталэм зыхуагъэщхъыну. А жэрдэмыр хуабжьу игу ирихьащ Алыхьым и ЛIыкIуэм, абы игу щIэгъурт а тхьэмыщкIэхэм.
ПщылI тхьэмыщкIэхэр зыщэхуж муслъымэнхэр тхьэ куэдым зыхуэзыгъэщхъхэм ауан ящIт. Муслъымэнхэр щыгъуазэт пщылIу щытами фIэщхъуныгъэ зыхэлъыр Алыхьталэм зэринэхъ гуапэр, мывэхэм зыхуэзыгъэщхъ къулейм нэхърэ.
Муслъымэнхэм ящыщу цIыху тхьэмыщкIэхэм хьэзаб трамылъхьэн щхьэкIэ Алыхьым и ЛIыкIуэм мурад ищIащ ислъамым щэхуу зригъэубгъуну. Алыхьталэм и диныр къэзыщтахэм ар хэIущIыуI ямыщIми хъунут. Иджы абыхэм щIэныгъэ къаIэрыхьэрт икIи Алыхьым зыхуагъэщхъырт зыми щимылъагъухэм и деж.
Апхуэдэу илъэс зыбжанэкIэ Бегъымбарым цIыхухэр ислъамым къыхуриджащ. Алыхьым и ЛIыкIуэм аятыщIэхэмрэ сурэхэмрэ къыхуэкIуэрт, езым ахэр муслъымэнхэм ягуригъэIуэжырт. Аль-Iэркъам ибн Аби аль-Iэркъам и унэм муслъымэнхэр щызэхуэсырт. Абы и унэр Алыхьым и ЛIыкIуэмрэ муслъымэнхэмрэ яхузэIуихат.
25
Тхьэ куэдым зыхуэзыгъэщхъхэм я текъузэныгъэр щахуэмыхьыж щыхъум, Алыхьым и ЛIыкIуэм жиIащ муслъымэнхэр Эфиопием IэпхъуэнкIэ зэрыхъунур. Абы щытепщэт пащтыхь хьэлэл икIи захуащIэ. Муслъымэн гуп зэхуэсри гъуэгуанэ кIыхь щэхуу техьащ, абы щыпсэун, хуиту ислъамыр яIыгъын папщIэ. Тхьэ куэдым зыхуэзыгъэщхъхэр абыхэм якIэлъыпхъэращ, ауэ яIэщIэкIащ.
Мыгувэу муслъымэн хъуащ Бегъымбарым и адэ къуэш Хьэмзэ. Тхьэ куэдым зыхуэзыгъэщхъхэм Алыхьым и ЛIыкIуэр зэраубэрэжьар къыщищIэм, абы хуэшэчакъым икIи жиIащ ислъам диныр къызэрищтэр. Бийхэм я дежкIэ ар удын хьэлъэт. Иджы муслъымэнхэм яхыхьат зауэлIищэм япэувыфыну цIыху, Хьэмзэ къарууфIэт икIи къаплъэнхэмрэ аслъэнхэмрэ зэрещакIуэмкIэ цIэрыIуэт.
Муслъымэнхэр фIыуэ илъагъуртэкъым абы щыгъуэм тхьэ куэдхэм захуэзыгъэщхъыу щыта Умар ибн ХьэтIтIаб, я адэжьхэм я диныр цIыхухэм IэщIыб ящIу къылъытэрти. А цIыху лъэщым икIи къулейм фIэщхъуныгъэ зыхэлъхэр ауан ищI зэпытт. Зыми и нэгу къыщIигъэхьэфынутэкъым зэгуэр Умар муслъымэн хъуну. Ауэ зы махуэ гуэрым ар аль-Iэркъам и унэм кIуащ. Сыт-тIэ абы къыщыхъунур?
27
ЗэраIуэтэжымкIэ, Умар лIы абрагъуэт икIи ар шым тетIысхьа иужькIэ и лъакъуэр щIым нэсыным зы мащIэт иIэжыр. Умар и макъыр зэхахри, муслъымэнхэр щым хъуащ. Абы хуэзэну зыри хуейтэкъым, ауэ дэтхэнэри хьэзырт Алыхьым и ЛIыкIуэр ихъумэн папщIэ и псэр итыну. Iэщэр къызэкъуахри, ахэр Мухьэммэд, Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам, и унафэм пэплъэу хуежьащ. Бегъымбарыр къыщIэкIри Умар щIишащ. Iэркъам и унэм Умар зэрыщIэхьэу, Алыхьым и ЛIыкIуэр абы еупщIащ:
- Уа Умар, и чэзу мыхъуауэ пIэрэ ислъамыр къэпщтэну?
- Сэ ислъамыр къызощтэ, - жэуап итащ Умар. – Щыхьэт сытохъуэ Алыхьым фIэкIа зызыхуэбгъэщхъ хъун тхьэ нэгъуэщI зэрыщымыIэм, уэ – Абы и ЛIыкIуэу узэрыщытым.
Мис апхуэдэу ХьэтIтIаб и къуэ Умар ислъамыр къищтащ. Абы къыгурыIуащ Алыхьым и ЛIыкIуэм хуэдэу дунейм нэхъыфIу ялъагъу зэрытемытыр. Апхуэдэу Алыхьым и диным ихьащ цIыху бзаджэ икIи пагэ, иужькIэ ислъамым и тхыдэм къриубыдэу цIыху нэхъыфI дыдэхэм ящыщ зы хъуар. Муслъымэнхэр хуабжьу щыгуфIыкIащ абы, Умар цIыху лъэщт икIи къимыкIуэтт. Умаррэ Хьэмзэрэ къахыхьа иужькIэ, муслъымэнхэр нэхъ лъэщ хъуащ икIи ислъамым нахуэу къыхураджэу щIадзэжащ.
29
Мэккэдэсхэр губжьри Бегъымбарым и лъэпкъыр Iумпэм ящIащ: ахэр зэгурыIуащ абыхэм я деж зыри къыщамыщэхуну икIи ирамыщэну. А псом ищIыIужкIэ, ахэр щIыпIэ щхьэхуэм ягъэIэпхъуащ. ИлъэсищкIэ муслъымэнхэм мэжэщIэлIагъэр ягъэващ, Iумпэм ящIыныр яухыху.
Бегъымбарыгъэм и епщIанэ гъэм IуэхугъуитI къэхъуащ: зэкIэлъхьэужьу дунейм ехыжащ Хьэдижэрэ Абу ТIалибрэ. Алыхьым и ЛIыкIуэм пэгъунэгъу цIыхуитIыр щылIа илъэсым «щыгъуэ» илъэскIэ ислъамым щоджэ. Дунейм ехыжащ Алыхьри Абы и ЛIыкIуэри зыхуэарэзыуэ щыта цIыхубз телъыджэр. Абы ислъамыр къищтащ, адрейхэм я щIыб щыхуагъэзам, ар Мухьэммэд дэщIыгъуащ, адрейхэм къащыфIэмыIуэхум. И гъащIэр иухыхукIэ Алыхьым и ЛIыкIуэм Хьэдижэ фIыкIэ игу къигъэкIыжу щытащ икIи абы папщIэ Алыхьым елъэIуащ.
И адэ къуэшыр зэрылIам теухуа хъыбар гуауэр Алыхьым и ЛIыкIуэм Хьэдижэ дунейм зэрехыжам нэхърэ нэхъ мащIэу зыхищIакъым. Мухьэммэд щыцIыкIум Абу ТIалиб адэ папщIэу къыщхьэщытащ, псэупIэ иритащ, гъэсэныгъэ тэмэм къыхилъхьащ. Абы Мухьэммэд игъашхэт езым шхын имыгъуэтми, и бын дыдэм хуэдэуи игъэсащ. Псом нэхърэ нэхъыбэу Алыхьым и ЛIыкIуэм и гум щIыхьэрт Абу ТIалиб ислъамыр къызэримыщтар. ЦIыхуфIу щыт пэтми, ар япэ итахэм я щыуагъэм къыхэкIыфакъым икIи фIэщхъуныгъэ хэмылъу дунейм ехыжащ.
31
Тхьэ куэдым зыхуэзыгъэщхъхэр Бегъымбарым аргуэру къытегуплIэн щыщIадзэжым хэщIыныгъэм и гуащIагъыр нэхъ хьэлъэж хъуащ. Абу ТIалиб щыIэжтэкъыми Алыхьым и ЛIыкIуэм и хъумэныр нэхъ кIащхъэ хъуащ.
Ислъамым и бийхэм Iуэхугъуэ мыщхьэпэхэр щIэуэ къагупсыс зэпытт. Абыхэм муслъымэнхэр я ауант, щымыIахэр къыхуагупсысырт, пцIы тралъхьэрт. КъурIэным зыри емыдэIуэн папщIэ ахэр бэзэрым щызэхуэсырти щыпсэ, хъыбар зэмылIэужьыгъуэхэр яIуатэрт. Бегъымбарыр тхьэ щелъэIукIэ мэккэдэсхэр Алыхьым и ЛIыкIуэм и щхьэм теувэфынут е и щIыбым ятIэ тралъхьэфынут. Ар уэрамым щрикIуэкIэ и гъуэгум и кIыхьагъкIэ банэ традзэфынут. Абы ислъамым къыщыхуриджэкIэ, ауан ящIырт, уду е делэу жаIэурэ ягъэпудырт, цIэ лей фIащырт. Апхуэдэу гъэхутэныгъэ хьэлъэм муслъымэнхэр а зэманым хэтащ.
Алыхьым и ЛIыкIуэм нэгъуэщI щIыпIэм зыщигъэпщкIуну мурад ищIащ. Абы къыщыувыIэну триухуащ Мэккэ и ипщэ-къуэкIыпIэ лъэныкъуэмкIэ километрищэкIэ пэжыжьэ ТIаIиф къалэм. Ар ТIаIиф лъэсу кIуэрт къыхуеджэныгъэ гуапэ иIэу. Къалэм нэса иужькIэ Бегъымбарым зыхуегъазэ сакъиф лъэпкъым и пашэм, арщхьэкIэ жэуапу зэхихыр ауанщ: «Уэр фIэкIа лIыкIуэ ищIын Алыхьым нэгъуэщI имыгъуэтауэ ара?»
33
Алыхьым и ЛIыкIуэм мывэхэр ирадзыну къалэм и унафэщIхэм сабийхэмрэ делэхэмрэ ягъэIущащ. ТIаиф къалэр щибгынам абы и лъакъуэ нэгъунэ лъыр къыпыжырт. Сыт хуэдэ мурад иIэу къахуэкIуами ямыщIэу цIыхум апхуэдэ лей ехыныр икIагъэкъэ?
Гъуэгуанэ тет Алыхьым и ЛIыкIуэм тIэкIу зигъэпсэхуну жыг хадэ гуэрым и деж щетIысэхащ, абы щIалэщIэ къыбгъэдыхьэри жызум ишхыну къритащ. ЩIалэщIэм зэреджэр Аддаст, ар чристэнт икIи щыгуфIыкIащ и лъахэгъу Юнус хуэдэуи Мухьэммэди зэрыбегъымбарыр къыщищIэм.
Абы иужькIэ Бегъымбарым ДжэбрэIил къыхуэкIуащ бгыхэм я мелыIычхэр дэщIыгъуу икIи зыгъэпуда фIэщхъуныгъэ зыхэмылъхэр Мэккэ пэгъунэгъуу щыт IуащхьитIым щIрагъэпIытIэну зэрыхьэзырыр жиIащ. АрщхьэкIэ Алыхьым и ЛIыкIуэр гущIэгъулыти ар идакъым икIи абыхэм я щIэблэхэм зэгуэрым Алыхьыр я фIэщ зэрыхъунур къиIуэтащ. Сыту гу щабэт Алыхьым и ЛIыкIуэр!
Къытщхьэщытым и Бегъымбарым Мэккэ игъэзэжауэ ислъамым телажьэрт, зы жэщ телъыджэ гуэрым ДжэбрэIил къыщыхуэкIуам.
35
Буракъ зи цIэ псэущхьэ гъэщIэгъуэныр абы дэщIыгъут. Буракъ хузэфIэкIырт напIэзыпIэм цIыхур сыт хуэдэ щIыпIэми нихьэсыну. Абы тесу Алыхьым и ЛIыкIуэр аль-Къуудс къалэ жыжьэм, иджы ИерусалимкIэ зэджэм, дэт аль-Iэкъс мэжджытым кIуащ, адэкIэ уафэм драхьеящ. Алыхьым и ЛIыкIуэм уафэхэм щилъэгъуащ Жыхьэнмэмрэ Жэнэтымрэ, бегъымбархэмрэ лIыкIуэхэмрэ, и нэгу щIэкIащ гуэныхь зылэжьа цIыхухэм къапэплъэ тезырымрэ IуэхугъуэфI зэфIэзыгъэкIахэм зэрахуэупсэнумрэ, дунейм тет цIыхум зэи имылъагъуфынухэм щагъэгъуэзащ икIи а жэщым Мухьэммэд Бегъымбарым игъуэта щIэныгъэр къебжэкIын щIэбдзэмэ, тхылъипщIми ихуэнкъым.
Псом ящхьэрати, уафэм щыдрахьеям Бегъымбарыр Алыхьталэм епсэлъащ икIи фарз къыщищIащ – махуэм тхуэнейрэ тхьэм елъэIуу нэмэз ищIыну. Иджы щыщIэдзауэ дэтхэнэ муслъымэнми махуэм тхуэ нэмэз ищIын хуейт. Алыхьым и IэмыркIэ тхуэнейрэ махуэм тхьэ елъэIум нэмэз щэ ныкъуэ ищIам хуэдэу къыхуэупсэрт. Апхуэдэ фIыгъуэ ин Алыхьталэм къритащ муслъымэн псоми.
Дэри нэмэз щIыгъуэхэр зэи блэдвмыгъэгъэкI икIи дыкъэзылъхуахэм я гъусэу ахэр дывгъэщI, Алыхьым и Бегъымбарым зэрищIу щытам хуэдэу.
37
Ислъамым и тхыдэм аль-IисрэI уэл Мигьадж фIэщыгъэр иIэу хыхьа жэщым иужькIэ Алыхьым и ЛIыкIуэм илъэгъуа псори муслъымэнхэм яхуиIуэтэжащ. Ар зэхэзыха тхьэ куэдым зыхуэзыгъэщхъхэр, нэхъапэми хуэдэу, Бегъымбарым щыдыхьэшхыу хуежьащ. Уеблэмэ, абыхэм ящыщ зы Абу Бакр и деж жэри жриIащ Мухьэммэд и пцIыр къыщIэщауэ. Мухьэммэд жэщым Иерусалим зэрыщыIар щызэхихым Абу Бакр Iэсэу жэуап итащ:
- Алыхьым и ЛIыкIуэм апхуэдэу щыжиIэкIэ, ар пэжщ.
- Апхуэдэу къэхъуфынукъым, - ядэртэкъым адрейхэм.
- Сэ си фIэщ мэхъур, ДжэбрэIил мелыIычыр Мухьэммэд и деж къакIуэурэ Алыхьым и псалъэхэр къызэрыхуихьыр, - жиIащ Абу Бакр. - Сыт-тIэ сэ шэч къыщIытесхьэн хуейр абы иджыпсту жиIэхэм?
А псалъэхэм иужькIэ Алыхьым и ЛIыкIуэм Абу Бакр Ас-Сиддикъ цIэ лейр фIищащ, «пэжыщIэ» къикIыу.
Алыхьым къытхуигъэфащэ дэтхэнэ зы гъэхутэныгъэми, гупсэхугъуэ къыкIэлъокIуэж. Ясриб гъунэгъу къалэм къикIыу хьэжыщI къэкIуахэм Алыхьым и ЛIыкIуэр я фIэщ хъууэ гупсэхугъуэ зэрагъуэтам хуэдэкIэ Алыхьталэр муслъымэнхэм яхуэупсащ.
39
Ислъамыр къэзыщта Ясриб щыпсэухэм Алыхьталэр КъурIэным ансаркIэ, нэгъуэщIу жыпIэмэ – дэIэпыкъуэгъукIэ, щеджащ. Ясриб Iэпхъуэфыну псори икIэщIыпIэкIэ гъуэгу теувэну Алыхьым и ЛIыкIуэм муслъымэнхэм унафэ яхуищIащ. ФIэщхъуныгъэ зиIэхэм, я унэхэр къагъанэурэ, щалъхуа Мэккэ ябгынэу щIадзащ. Ар щэхуу ящIэ хабзэт, арщхьэкIэ нахуэу Iэпхъуаи щыIэщ. Языныкъуэхэм я мылъку псори щIатын хуей хъурт, Мэккэ дагъэкIын къудей щхьэкIэ.
Мэккэдэсхэр губжьым къызэгуиудырт, муслъымэнхэм къалэр зэрабгынэр щалъагъукIэ. Бийхэм ящIэрт фIэщхъуныгъэ зиIэхэр Ясриб нэхъ лъэщыж зэрыщыхъунур, абы къыхэкIыу я къару къызэрихькIэ дамыгъэкIыну хущIэкъурт. Уеблэмэ, Мэккэ и тепщэхэр зэхуэсын хуей хъуащ, адэкIэ ящIэнум тепсэлъыхьыну. Тхьэ куэдым зыхуэзыгъэщхъхэр зэгурыIуащ Мэккэ дэмыкI щIыкIэ Алыхьым и ЛIыкIуэр яукIыну. ТхьэнэпцIхэм яхуэпщылIхэм ящыщу лъэпкъ къэс щIалэ нэхъ лъэрызехьэу зырыз къыхахащ, укIыгъэм хэтын папщIэ. Жэщым абыхэм Бегъымбарым и унэр къаухъуреихьащ. И псэм къызэрещэм теухуа хъыбар ДжэбрэIил Алыхьым и ЛIыкIуэм иригъэщIащ.
41
Алыхьым и IэмыркIэ, Бегъымбарыр гу къылъамытэу и унэм къыщIэкIащ икIи бийхэм ящыщу зыми ар къилъэгъуакъым. Абу Бакр и гъусэу ар гъуэгуанэ кIыхь теуващ. Тхьэ куэдым хуэпщылIхэр унэм щыщIыхьам къалъэгъуащ абы Алыхьым и ЛIыкIуэр зэрыщIэмысыр. Губжьауэ абыхэм Бегъымбарыр къалъыхъуэу хуежьащ, арщхьэкIэ къыкIэрыхуат, а зэманым Алыхьым и ЛIыкIуэм къалэр ибгынакIэт. Бегъымбарым и лъэужь дапхуэдизрэ къалъыхъуами, ар къэзыубыдыр сыт хуэдэ саугъэткIэ къагъэгугъами - зыри къикIакъым.
Мыгувэу Мухьэммэдрэ Абу Бакрэрэ Ясриб нэсащ, иужькIэ Мединэ ан-наби – Бегъымбарым и къалэ – зыфIащам. Ансархэмрэ мухьэжырхэмрэ (Iэпхъуахэмрэ) гуфIэу Алыхьым и ЛIыкIуэм къыIущIахэщ. Абыхэм я насыпым щIэи гъуни иIэтэкъым, иджы гъащIэм фIы и лъэныкъуэкIэ зихъуэжын хуейт.
Псом япэрауэ, Алыхьым и ЛIыкIуэм унафэ ищIащ мэжджыт яухуэну, муслъымэнхэм нэмэз щащIын икIи Алхьыталэр щагъэлъэпIэн папщIэ. КъищынэмыщIауэ, Мэккэ къиIэпхъукIа муслъымэнхэр зыщIэсын хуейти, ансархэм ящыщ дэтхэнэми и псэуалъэр мухьэжырхэм хуит хуищIащ. Алыхьым и ЛIыкIуэм зэгурыIуэныгъэ зэхущытыкIэхэр яхуигъэуващ Ясриб щыпсэу иудейхэм.
43
Муслъымэнхэмрэ иудейхэмрэ пэжу сату зэдащIэн хуейт икIи зыр адрейм бийм щихъумэну и къалэнт, мамырыгъэр яхъумэкIэрэ. Ар зэман телъыджэт. ЩыIэпхъуа (Хьиджрэ) гъэм щегъэжьауэ муслъымэнхэм я махуэрыбжэм щIедзэ.
Зэман кIэщIым къриубыдэу муслъымэн жылагъуэм зиужьащ икIи зигъэбыдащ. Ар зылъагъу мэккэдэсхэр Мухьэммэд нэхъ Iеиж хуэхъуащ. Иджы муслъымэнхэм дзэ яIэт икIи тхьэ куэдым зыхуэзыгъэщхъхэр абы хуабжьу игъэшынэрт.
Муслъымэнхэмрэ джаурхэмрэ япэу щызэзэуар гъуэгурыкIуэхэм псы щрагъахъуэ псыкъуийхэм я дежщ. Бадр и деж щекIуэкIа зауэу ар ислъамым и тхыдэм хыхьащ. Бийм и къарур хуэдищкIэ ефIэкIырт муслъымэнхэм яйм, арщхьэкIэ фIэщхъуныгъэ зыхэлъхэр я Алыхьым щыгугъырт, джаурхэр зыщыгугъыр я куэдагъырт. Зауэ хьилъагъэхэмрэ хахуагъэмрэ къагъэсэбэпри, фIэщхъуныгъэ зыхэлъхэр я бийм ефIэкIащ. Абы къыдэкIуэу, муслъымэнхэм я щIэгъэкъуэну Алыхьталэм мелыIычхэр къигъэкIуат. Мис апхуэдэу ислъамым и япэ текIуэныгъэр къэхъуащ икIи абы теухуа хъыбарыр Аравием и щIыпIэ псоми щызэлъэIэсащ.
А махуэм муслъымэнхэм гъэру яубыдащ бий армэм и зы Iыхьэ. Гъэрхэм ящыщ куэдыр щIэныгъэ зыбгъэдэлът икIи зэфIэкI зиIэхэт.
45
Муслъымэнхэр ялъагъу зэрымыхъум икIи зэрабийм къыхэкIыу Алыхьым и ЛIыкIуэм абыхэм тезыр ятрилъхьакъым. Еджэфрэ тхэфу муслъымэнипщI зыгъасэ дэтхэнэ зыри иутIыпщыжыну къигъэгугъащ. Сыту телъыджэт Алыхьым и ЛIыкIуэм и гъэсэныгъэмрэ Iущыгъэмрэ, абы ищIэрт щIэныгъэр джатэмрэ бжымрэ зэрынэхъ лъэщыр.
Зауэм къыщахьа текIуэныгъэмрэ къуентхъхэмрэ яIэу муслъымэнхэм Ясриб ягъэзэжащ. Иджы щыщIэдзауэ мэккэдэсхэм ящIэрт муслъымэнхэр абыхэм ягъэпуду, лей зрахыу къэгъуэгурыкIуа къыщхьэщыжыныгъэ зимыIэ цIыхухэу зэрыщымытыжыр.
ЕтIуанэ зауэ цIэрыIуэр щекIуэкIар Iухьуд Iуащхьэм и дежщ. А махуэм муслъымэнхэр куэдт. Щыхуейм и деж бийм теуэн хьэзыру абыхэм щIыпIэфIхэр яубыдащ. АрщхьэкIэ Алыхьталэм а зауэм муслъымэнхэр мэккэдэсхэм щытригъэкIуакъым. ТекIуэныгъэр гъунэгъу дыдэ хуэдэт, арщхьэкIэ Iуащхьэм тета шабзэгъауэхэм Бегъымбарым и унафэр ящыгъупщэри, а щIыпIэм икIащ. Мэккэдэсхэм ар ялъагъури, ямыхъумэ лъэныкъуэмкIэ къыщебгъэрыкIуащ.
А зыпэмыплъа удыным муслъымэнхэм я армэр зэхигъэзэрыхьащ. Алыхьым и ЛIыкIуэр уIэгъэ хъури, фIэщхъуныгъэ зиIэхэм текIуэныгъэр яIэщIэкIащ.
47
А зауэм дигу къегъэкIыж Бегъымбарым и унафэхэр ди зэIузэпэщыныгъэм и къежьапIэу зэрыщытыр. Алыхьым и ЛIыкIуэм мыпхуэдэу фщIы жиIамэ, зыри хуиткъым абы емыдэIуэну е зэрыфIэфIу ищIыну.
Iухьуд и деж щекIуэкIа зауэм игъэгушхуэри, мэккэдэсхэм лъэпкъ зэмылIэужьыгъуэхэм къыхаша зауэлI минипщI зэхуашэсащ икIи Ясриб хуэкIуэу ежьащ. Зауэр къызэрыблагъэр зыщIэ муслъымэнхэм къалэм и бгъэдыхьэпIэхэр кърагъэбыдэкIащ. Абыхэм щIытIкIэ зыкъаухъуреихьащ. Иджы тхьэ куэдым зыхуэзыгъэщхъхэм я армэр тыншу къалэм дыхьэфынутэкъым. ЯпэщIыкIэ щIытIым зэпрыкIын хуейт, ауэ ар дзыхьщIыгъуэджэт, муслъымэнхэм я шабзауэхэр тыншу къалъэIэсынути. Бийр къалэм къыдыхьэну дапхуэдизу хущIэкъуами, Ясриб зыхъумэхэм я тIасхъэр къалъыхъуами, ар яхузэфIэкIакъым. Зэманыр кIуэрт, ауэ къыкIэлыъкIуэ махуэм бийм щIэ гуэр къыхуихьыртэкъым. Абы и зауэлIхэм я тегушхуэныгъэр хуэм-хуэмурэ ужьыхырт икIи я дзэхэр дэщIыгъуу лъэпкъ куэд IукIыжащ, мэккэдэсхэр къагъанэри.
Мыгувэу мэккэдэсхэми Ясриб къагъэнащ. Ешауэ икIи гукъыдэж ямыIэу тхьэ куэдым зыхуэзыгъэщхъхэр Мэккэ кIуэжащ, нэхъапэм зэрахьа лейм къыхэкIыу иджы Iэмал имыIэу Мухьэммэд тезыр къазэрытрилъхьэнум игъэшынауэ зэщIэкIэзызэу.
49
АрщхьэкIэ муслъымэнхэм я къарур щIэкIат. Хьудайбие щIыпIэ цIыкIум щаIущIэри Алыхьым и ЛIыкIуэм мэккэдэсхэм илъэсипщIкIэ мамырыгъэ зэгурыIуэныгъэ ярищIылIащ. фIэщхъуныгъэ зыхэлъ куэд хуейт псынщIэу бийр хагъэщIэну, ауэ Мухьэммэд ищIэрт ислъамым зиужьын папщIэ муслъымэнхэр мамырыгъэ зэрыхуэныкъуэр. Хьудейбей зэгурыIуэныгъэм Iэмал къитащ муслъымэнхэм загъэлъэщыну. Зауэншэу яхьа илъэс зыбжанэм фIы кърикIуащ. Лъэпкъ куэд Бегъымбарым къыхуэкIуэрти ислъамыр къащтэрт, муслъымэнхэм я бжыгъэм хэхъуэрт, Аравие хытIыгу ныкъуэм гъащIэр щефIакIуэ зэпытт.
Ауэ, тхьэгъэпцIагъэкIэ цIэрыIуэ мэккэдэсхэм мамырыгъэ зэгурыIуэныгъэр къызэпаудащ. Ар къыщищIэм, Алыхьым и ЛIыкIуэм зауэлI минипщI зыхэт дзэ зэхуишэсри МэккэкIэ иунэтIащ. Бегъымбарым хуабжьу ибзыщIырт зекIуэ щIежьам и щхьэусыгъуэр икIи уеблэмэ фIэщхъуныгъэ зиIэхэм ящIэртэкъым здэкIуэр.
Алыхьым и ЛIыкIуэм и дзэшхуэр щалъагъум мэккэдэсхэр гужьеящ. Тхьэ куэдым зыхуэзыгъэщхъхэм я дзэр хьэзыртэкъым, бжыгъэкIи нэхъ мащIэт икIи нэхъ лъэрымыхьт. Апхуэдэу щыхъум тхьэ куэдым хуэпщIылIхэм я пашэ Iэбу Суфян муслъымэнхэм Мэккэ яритри езыми ислъам диныр къищтащ.
51
Муслъымэнхэм ебиину хуэмейхэр щIэгузэвэн щымыIэу къалэм щыдыхьэм Алыхьым и ЛIыкIуэм къигъэгугъащ.
Мэккэ и щIыналъэм муслъымэнхэр щихьам абы щыпсэухэр, бауэкIэщI хъуауэ, пэплъэу хуежьащ Алыхьым и Бегъымбарым иджы ищIэнум. И жагъуэ зэращIэм хуэфэщэн жэуап иритыжыну, я хьэбыршыбырагъымрэ тхьэгъэпцIагъымрэ папщIэ и бийхэм тезыр ятрилъхьэну?
Алыхьым и ЛIыкIуэм яжриIащ Мэккэ къыщащта махуэр гущIэгъумрэ гъэгъуныгъэмрэ я махуэу зэрыщытыр. ЩыIа жагъуэщIыр зыми игу къигъэкIыжынукъым икIи зыми тезыр ирагъэхьынукъым. Уеблэмэ а махуэм хуагъэгъуащ Алыхьым и ЛIыкIуэм и бий нэхъ гущIэгъуншэхэми.
ЦIыхухэм зэхахыр я фIэщ хъуртэкъым, хьэрыпхэм я хабзэмкIэ уилъ пщIэжын хуейт, Мухьэммэд къигъэлъагъуэр гущIэгъут. Алыхьым и ЛIыкIуэм фIэкIа зыми апхуэдэ Iуэхугъуэшхуэхэр хуэлэжьынукъым, зыми хуэгъэгъунукъым абы игъэгъуар. Ар зылъагъу цIыхухэр гупышхуэу Мухьэммэд и деж къакIуэурэ и бегъымбарыгъэр къалъытэрт. Алыхьым и ЛIыкIуэмрэ муслъымэнхэмрэ Мэккэ къагъэIурыщIащ. Ар лъыгъажэрэ зэбииныгъэрэ хэмыхьэу къэхъуащ. Алыхьым и ЛIыкIуэм и Iущагъым Iэмал къитащ мамырыгъэр ихъумэу мажусиигъэр игъэкIуэдыну.
53
Ар Каабэ щIыхьэри илъагъу мыхъу мывэ сынхэр зэтрикъутащ. Тхьэ куэдым зыхуэгъэщхъыныр мыгувэу Мэккэ зэрыщыту дагъэкъэбзыкIащ. Алыхьым къищынэмыщIауэ тхьэ нэпцIхэм хуэпщылIхэм зыхуагъэщхъыну зы мыви къэнакъым. ЦIыхухэм къагурыIуэрт пэжыр абы и щIыбагъ къызэрыдэтыр икIи и щапхъэр нэхъыфI дыдэу зэрыщытыр.
Иджыри махуэ пщыкIуплIкIэ Бегъымбарыр Мэккэ щыпсэуащ. А зэманым и кIыхьагъкIэ ар иужь итащ къалэр зыхуей хуэгъэзэнымрэ муслъымэн хъуну цIыху куэдым яIущIэнымрэ. Аравие хытIыгу ныкъуэм зэрыщыту Алыхьым и ЛIыкIуэм тхьэпэлъытэхэр дигъэкъэбзыкIын хуейт. Къытщхьэщытым КъурIэным къыщрита унэтIыныгъэхэмрэ Абы и хабзэхэмрэ теткIэрэ, Алыхьым и ЛIыкIуэмрэ абы и блыгущIэт пэжхэмрэ къалэ куэд къызэIуахащ, Мэккэ иужь иту ислъамыр къащтэну хуейуэ. А къалэхэм ящыщт ТIаIифи. Мывэхэр бжыгъэншэу къраутIыпщурэ Алыхьым и ЛIыкIуэр щаукI пэта къалэм иджы Мухьэммэд и бегъымбарыгъэр къыщалъытат. Мэккэ хуэдэуи, ТIаIиф игу къагъэкIыжакъым абы и гуэныхь инхэмрэ къуаншагъэмрэ. Абы Iейр игъэкъэбзыкIа хъуащ икIи фIэщхъуныгъэ пэжым и нурым ар дэгъэгъащ.
55
Ясриб щыпсэу ансар щэныфIэхэм ялъагъурт мухьэжырхэм ящыщхэм я унэ зэрагъэзэжыр. Махуэми жэщми ахэр егупсысырт Алыхьым и ЛIыкIуэм ищIэнум: Ясриб къэнэну хьэмэрэ Мэккэ игъэзэжыну. КъищынэмыщIауэ, зи чэзу зекIуэм къащыIэрыхьа къуентхъым и нэхъыбэр Алыхьым и ЛIыкIуэм яритат ислъамыр къэзыщтагъащIэ мэккэдэсхэм, ансархэм къалъысар зы мащIэт. Абыхэм ящыщ куэд егупсысащ япэм хуэдэу ансархэр Алыхьым и Бегъымбарым фIыуэ имылъэгъужу. ИпэжыпIэкIэ Мухьэммэд мэккэдэсхэм нэхъыбэ щIаритыр абыхэм я фIэщхъуныгъэр щIигъэбыдэн папщIэт. Нэхъапэм зэныкъуэкъуам и жумартагъыр зылъагъу мэккэдэсхэм Алыхьым фIыщIэ хуащIырт икIи я гуэныхьхэр къахуигъэгъуну елъэIурт. Къуентхъыр щагуэшкIэ Ясриб щыпсэухэми мэккэдэсхэм я хуитыныгъэм хуэдэ дыдэ зэраIэр ансархэм ящыщ зым Бегъымбарым игу къигъэкIыжыну щытегушхуэм абы мыпхуэдэу жиIащ:
- Уа си ансар щэныфIэхэ, мэлхэмрэ дыщэмрэ фи куэду Ясриб вгъэзэжмэ фэ нэхъ къэфщтэну пIэрэ хьэмэрэ фыщалъхуа щIыпIэм Алыхьым и ЛIыкIуэм дэщIыгъуу фихьэжмэ нэхъыфI?
Алыхьым и Бегъымбарым я гъусэу Ясриб зэригъэзэжынур къащыгурыIуам ансархэм я насыпыр гъунэншэт. Ар къыщащIам дыщэхэри псэущхьэхэри ящыгъупщэжат.
57
Ахэр сабийм хуэдэу гуфIэт, зы цIыхуи щыIэтэкъым Алыхьым и ЛIыкIуэм хуэдэу ансархэм фIыуэ ялъагъуу. Дунейхэм гущIэгъу яхуищIкIэрэ Алыхьым къахуигъэкIуам и гъусэу зы къалэм ущыпсэуну, Къытщхьэщытым и къэгъэщIыныгъэ нэхъыфIым уригъунэгъуну – дунейм дыщэу тетым а псори хуэбгъэдэфынт?
Мыгувэу Алыхьым къригъэха аятхэм щыжиIэрт: «Фэр папщIэ диныр негъэхыныр Сэ нобэ сыухащ». Абы къикIырт аятыщIэхэр къехыныр зэфIэкIауэ икIи Алыхьым и Тхылъыр ирикъуауэ. Диныр игъусэу пхызыгъэкI нэхъ Iущхэм къагурыIуащ Алыхьым и Бегъымбарыр мыгувэу дунейм зэрехыжынур абы къызэрикIыр.
Илъэс тIощIрэ щыкIэ Бегъымбарым цIыхухэр пэжыгъэм къыхуриджащ, ислъамым и нурымкIэ Аравиер игъэнэхурэ лъэпкъхэр зы динкIэ зэкъуигъэувэу.
Абы зэтригъэуващ захуагъэрэ мамырыгъэрэ, цIыхубзхэмрэ сабийхэмрэ щытыкIэфI хуаIэныр, щэныфIагъымрэ дуней тетыкIэфIымрэ я щапхъэхэр игъэлъэгъуащ, тхьэпэлъытэхэм захуэгъэщхъыныр зэхригъэгъэнащ икIи Алыхьым зэрыхуэкIуэну гъуэгу пэжыр муслъымэнхэм яхуигъэнэхуащ.
59
Алыхьым и ЛIыкIуэр дунейм щехыжащ и щхьэгъусэ Айшэ и унэм. Бегъымбарыр ялъэгъужыну къэкIуащ и акъылэгъу пэжхэр. Муслъымэнхэм ящIэрт Мухьэммэд езыхэми хуэдэ цIыхуу зэрыщытыр икIи, Алыхьым и дэтхэнэ пщылIми хуэдэу, къалъхуу Iэмал имыIэу зэгуэр дунейм зэрехыжынур. Бегъымбарыр лIащ, ауэ къэнащ дунейм муслъымэну тетым я гъуэгур нобэр къыздэсым зыгъэнэху Алыхьым и Тхылъыр. Алыхьым и ЛIыкIуэм теухуа хъыбархэр къэнащ икIи сыт щыгъуи дэ абыхэм хьэлэмэтагъ куэд къыщыдощIэ, Iущыгъи къыхыдох.
И Бегъымбарыр Алыхьым зришэлIэжа иужькIэ, узэщIакIуэ телъыджэхэу Абу Бакр, Умар, Уэсмэн, Алий сымэ хуэдэхэм я фIыгъэкIэ ислъамым Аравием и адрыщIми зыщиубгъуащ. Ислъамым а и цIыхушхуэхэм къэралым тепщэныгъэр щаIыгъащ абы и къэщIэрэщIэгъуэм, нэхъ къэрал жыжьэхэми пэжыгъэм и нурыр лъагъэIэсу. Абыхэмрэ Бегъымбарым и адрей акъылэгъу минхэмрэ муслъымэн пэжыр зэрыщытын хуейм и щапхъэ нэс тхуэхъуащ.
Муслъымэным и дэтхэнэ хьэл-щэныфIыр къащти, къэплъэгъунщ ар нэхъыфIыжу Мухьэммэд Бегъымбарым зэрыхэлъар.
61
Абы и жумартагъыр гъунапкъэншэт, и гущIэгъур къызыпикIуэтыр Алыхьым ейм и закъуэт, и хьэл-щэныфIымрэ гуфIэгъуэмрэ муслъымэнищэхэм я псэр игъэкъабзэт, и щэныфIагъым лъэпкъ псохэр итхьэкъурт, и пэжагъым пцIыупс кIуэцIрыхуахэм тобэ къаригъэхьыжырт, и нахуагъэмрэ Iэсагъэмрэ муслъымэн нэсхэм, лъэщхэм, гукъабзэ зиIэхэм я щIэблэхэр щIапIыкIырт.
Арати, тхылъеджэ лъапIэхэ, Бегъымбар Иным и гъащIэм теухуа хъыбарыр духащ. Алыхьым и ЛIыкIуэм ехьэлIа тхылъыр и кIэм нэсауэ абы ди жагъуэу дыбгъэдэкIыжми, Бегъымбар ЛъапIэр зэи ди гум ихун хуейкъым.
Алыхьым и ЛIыкIуэр фIыуэ флъагъу икIи абы и щапхъэхэм фытет, ар дэтхэнэ зы муслъымэнми и къалэнщ. Абы ещхь Алыхьталэм дищI икIи ди псэр фIэщхъуныгъэ пэжым и нурым игъэнэхуну Тхьэм жиIэ!
63
