Адэжь хэкум и джэ макъ
Краснодар крайм иригъэблэгъащ нэгъуэщI къэралхэм щыIэ адыгэ зэгухьэныгъэхэм я лIыкIуэхэр.
Козак Дмитрий йопсалъэ Къарэмырзэ Барэсбийрэ (Налшык) Нэгуэр Нансирэ (Амман).
Къардэн Самир (сэмэгумкIэ щытщ) Сочэ зыщеплъыхь.
Хьэту Жамболэт Лъашэ Альберт и упщIэм жэуап ирет. Абы къыбгъэдэтщ Шапсыгъ Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ КIэкIыхъу Мэжид.
МахуищкIэ щIыналъэр къызэхакIухьа иужь, ахэр кIэухыу къыщыувыIащ Сочэ къалэм.
— Кавказыр, псом хуэмыдэу тенджыз ФIыцIэм и Iуфэр, Сочэ илъагъуныр хамэ къэрал щыпсэу дэтхэнэ адыгэм и дежкIи хъуэпсапIэщ, — къыхигъэщащ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым и ректор, профессор Къарэмырзэ Барэсбий. — Ар дуней псом щикъухьа шэрджэсхэм я адэжь лъахэщ, абы къыхэкIыу ди хэкуэгъу дэтхэнэри мыбы къокIуэ, гурыщIэ хэхахэм зэщIаIыгъэу. Я адэжь щIыналъэр ялъагъуну пIалъэ кIыхькIэ щIэхъуэпсащ абыхэм я адэшхуэхэу хамэ щIыпIэм къыщыхутахэр. Я Iуэху нэхъ къикIащ я щIэблэхэу Урысейм хуиту къэкIуэну, мыбы иджырей щIэныгъэ щызрагъэгъуэтыну, езыхэм я лъэпкъэгъухэм сыт и лъэныкъуэкIи къыхуаIэ пыщIэныгъэхэр ягъэбыдэну Iэмал зыгъуэтахэм.
Тхыдэм къыхэнэну мы Iуэхушхуэм (нэгъуэщI къэралхэм щыпсэу адыгэхэм я лIы-кIуэхэу зэгъусэу апхуэдиз нэхъапэм Краснодар крайм къэкIуакъым: цIыху 50-м щIегъу) и къызэгъэпэщакIуэу увар Къарэмырзэм и унафэм щIэт КъБКъУ-рщ. Щхьэусыгъуэ хуэхъуари гуфIэгъуэщ — мы махуэхэм республикэм и еджапIэ нэхъыщхьэ пажэм егъэлъапIэ езыр къызэрызэрагъэпэщрэ илъэс 55-рэ зэрырикъур. А юбилейр егъэщIылIауэ Налшык къыщызэрагъэпэщащ университетыр къэзыухауэ хамэ къэрал щыпсэухэмрэ еджапIэ нэхъыщхьэм и ныбжьэгъухэмрэ я зэгухьэныгъэр.
Исхьэкъ Акрэмрэ (Дамаск) Хэкужь Мухьэмэд-Хъеррэ Шапсыгъыр ягу ирихьащ.
— Краснодар крайм щыIа делегацэм хэтащ адыгэхэр куэду щыпсэу Тыркум, Сирием, Иорданием, Германием, Израилым, США-м, Хьэрып Эмират Зэгуэтхэм, Палестинэм я щIэныгъэ, творческэ интеллигенцэм я лIыкIуэхэр, политикэ, жылагъуэ лэжьакIуэ цIэрыIуэхэр, «Адыгэ Хасэмрэ», «Шэрджэс псапащIэ» зэгухьэныгъэхэмрэ я лIыкIуэхэр, — жиIащ Къарэмырзэ Барэсбий — ахэр езыхэм я къэралхэмрэ абыхэм щыпсэу шэрджэсхэмрэ я деж пщIэ щызиIэ икIи зэфIэкIышхуэ зыб-гъэдэлъ цIыхухэщ. Куэдым ди еджапIэ нэхъыщхьэр къаухащ. Абы къыхэкIыу я анэдэлъхубзэм и мызакъуэу, урысыбзэми хуэшэрыуэщ, урыс щэнхабзэм фIыуэ хащIыкI.
ХьэщIэхэр Кубаным гуапэ дыдэу щрагъэблэгъащ. Армавир къалэми, Успен, ТIуапсэ районхэми нэгъуэщI къэралхэм къикIа адыгэхэм шыгъупIастэкIэ къащыIущIащ Iэтауэ, ягъэлъапIэу.
ТхакIуэ Натхъуэ Къадиррэ (США) Чернышенкэ Дмитрийрэ.
— Сэ телъыджэ сщыхъуащ Краснодар крайм щыпсэу лъэпкъхэм я щэнхабзэхэм я дахагъэмрэ ахэр лIэужьыгъуэ куэду зэрызэхэтымрэ, — зиумысыжащ адыгэ тхакIуэ цIэрыIуэ, США-м щыIэ Шэрджэс зэгухьэныгъэм и тхьэмадэ Натхъуэ Къадир. — Адыгэхэм я мызакъуэу, уэрэдхэмкIэ, къафэхэмкIэ къытIущIащ щIыпIэм щыпсэу урысхэри, украинхэри, белорусхэри, ермэлыхэри, алыджхэри, къэзакъхэри — а псори къэпIуэтэну гугъущ! Сэ зыхэсщIащ мыбдеж цIыхухэр нэсу зэгурыIуэу, зэгъунэгъуфIу, зызэхащIыкIыу зэрыщызэдэпсэур, нэхъыщхьэращи, пщIэ зэрызэхуащIыр.
— Дэ хьэщIэхэм дыхуамыгъадэу, я Iыхьлыхэм, къуэшхэм хуэдэу дыкърагъэблэгъащ! — къыхигъэбелджылыкIащ Иорданием и Шэрджэс псапащIэ зэгухьэныгъэм и унафэщI, илъэс куэдкIэ Хьэшимит пащтыхьыгъуэм и профсоюз зэгуэтхэм я Iэтащхьэу щыта Къардэн Самир. — Си фIэщ мэхъу лъэпкъ куэду зэхэт жылагъуэм мамыру зэрыщыпсэунымкIэ, я щэнхабзэр зэрыщахъумэнымкIэ куэдыр абыхэм я деж щеджэн зэрыхуейр. Дауи, а псор яхузэфIэкIынтэкъым къэралымрэ жылагъуэмрэ сыт и лъэныкъуэкIи къазэрыдэIэпыкъур мыхъуатэмэ. Апхуэдэ политикэ Iущым пщIэшхуэ дыдэ хуэфащэщ.
Делегацэм зы махуэ щигъэкIуащ Лазаревскэ районым. ХьэщIэхэм IуэхугъуипщIым щIигъу зэфIагъэкIын хуейт. Абыхэм къапэщытт Ахынтам къуажэм ХьэщIэмызхэ я уна-гъуэм и уней этнографие музейм, Хэку зауэшхуэм, Кавказ зауэм хэкIуэдахэм я фэеплъхэм, Мыгухэ я лъэпкъым и фэеплъ мывэу ШахэкIеишхуэ щыIэм еплъыну, щIыпIэ хьэлэмэтхэм щыгъуазэ защIыну, езыхэм я лъэпкъэгъухэм епсэлъэну. ХьэщIэхэм хуабжьу ягу ирихьащ Краснодар крайм щынэхъыфIхэм ящыщ къуажэ школым щалъэгъуар.
— Тенджыз ФIыцIэм и Iуфэм щыпсэу шапсыгъхэм я деж дыкъэкIуэн и пэкIэ, пэжыр жысIэнщи, дэ къытIэрыхьэр ди лъэпкъэгъухэр зэрыпсэум теухуа хъыбар зэпэщIэуэ дыдэхэт, — жиIащ Сирием щыIэ Шэрджэс псапащIэ зэгухьэныгъэм и унафэщI Исхьэкъ Акрэм. — Дэ ди гугъэт я анэдэлъхубзэр яджыну, я бынхэр цIыхубэ щэнхабзэм хуагъэсэну Iэмал зимыIэ ахэр лъэпкъыу щымытыжу икIи адрейхэм яхэшыпсыхьыжауэ. Ауэ псори телъыджэу нэгъуэщIу къыщIэкIащ: дэ тлъэгъуащ дахэу зэлъыIуха къуажэ екIухэр, гъуэгуфIхэр, щэнхабзэмкIэ унэхэр, школхэр. Хьэкъ тщыхъуащ щIыналъэм щыпсэу адыгэхэми апхуэдэу нэгъуэщI лъэпкъхэми езыхэм я щэнхабзэр яхъумэн папщIэ Iэмал псори зэраIэр. Зызумысыжынщи, сэ слъэгъуар игъащIэкIэ сызыпэмыплъащ!
Апхуэдэу хьэщIэхэм ягу къинэжынущ лъэпкъ щэнхабзэхэм я Лазаревскэ центрыр, щIыпIэ творчествэ гупхэмрэ адыгэ эстрадэм и вагъуэ ирагъэблэгъахэу Лъашэ Альберт, Бышт Азэмэт, НэщIэс Анжеликэ сымэ концертышхуэ щатар. Делегацэм къыхуэзэну къэкIуащ Сочэ къалэм и Iэтащхьэри.
Иужь махуэм хьэщIэхэр щыIащ Къуэбыдэрэ Имэрэт аузымрэ щаухуэ олимп псэуалъэхэм. Мыбы делегацэр щыIущIащ Урысей Федерацэм и Правительствэм и УнафэщIым и къуэдзэ Козак Дмитрий, Краснодар крайм и Администрацэм и Iэтащхьэ Ткачев Александр, абы и япэ къуэдзэ Хьэту Жамболэт, «Сочэ — 2014»-м и къызэгъэпэщакIуэ комитетым и президент Чернышенкэ Дмитрий, Сочэ и Iэтащхьэ Пахомов Анатолий сымэ.
— Урысейм сыт щыгъуи гу-лъытэшхуэ хуещI нэгъуэщI къэралхэм щыпсэу шэрджэсхэм Кавказым щаIэ я адэжь щIыналъэм къыхуаIэ зэпыщIэныгъэхэр гъэбыдэным, — къыхигъэщхьэхукIащ хьэщIэхэм щепсалъэм Козак Дитрий. — Фэ мыбы фыкъызэрыкIуари мы зэIущIэри щыхьэт тохъуэ ди къэралым апхуэдэ политикэ зэрыригъэкIуэкIым. Дэ догъуэгурыкIуэ шэрджэсхэр ди ныбжьэгъухэу, езыхэр щыпсэу къэралхэмрэ Урысеймрэ лъэныкъуэ куэд къызэщIэзыубыдэ я зэпыщIэныгъэхэр гъэбыдэным хущIэкъу цIыхухэу. Дэ дыхьэзырщ экономикэ, егъэджэныгъэ, жылагъуэ, щэнхабзэ проект зэмылIэужьыгъуэхэр дяпэкIи дэтIыгъыну.
— Кубаным щагъэзащIэ край программэ ин. Абы ипкъ иткIэ дыдоIыгъ лъэпкъ зэгухьэныгъэхэм я щэнхабзэ, щIэныгъэ центрхэр. Фестивалхэу, семинархэу, конкурсхэу пщIыхэр идогъэкIуэкI, тхыдэм егъэщIылIа щIыпIэхэм, фэеплъхэм ди нэIэ ятедгъэтщ, музейхэр доухуэ, — къыхигъэщхьэхукIащ Ткачев Александр. Гулъытэшхуэ худощI крайм щыпсэу адыгэхэми. Фэ зэвгъэцIыхуакIэщ си гупым хэту лажьэ фи лъэп-къэгъухэм ящыщ куэд, си япэ къуэдзэ Хьэту Жамболэт и деж щегъэжьауэ. Абы ипэкIэ къэрал кIуэцI политикэмкIэ си къуэдзэу илъэс куэдкIэ лэжьащ IэхъуэджакIуэ Мурат. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, ар пасэу дунейм ехыжащ. Адыгэ лъэпкъым щыщхэр фIыуэ щолажьэ IэнатIэ псоми. Абыхэм яхэтщ депутатхэр, районхэмрэ къуажэхэмрэ я Iэтащхьэхэр. Адыгэ хьэрычэ-тыщIэ лэжьакIуэшхуэхэм я цIэхэр къитIуэфынущ жэщ хъуху! Щхьэхуэу къыхэзгъэбелджылыкIыну икIи фIыщIэ яхуэсщIыну сыхуейщ Армавир къалэм, Успен районым, Сочэ къыщызэрагъэпэща икIи жыджэру щылажьэ «Адыгэ Хасэ» жылагъуэ зэгухьэныгъэхэр. Фыкъыхузоджэ зэныбжьэгъу ди зэхущытыкIэхэр фымыгъэкIуэдыну. Урысейм зэрыщыжаIэщи, унагъуэкIэ дызэвгъэныбжьэгъу!
Щызэпсалъэм Iуэху куэд къаIэтащ — IэщэкIэ зэрызэпэщIэувам Сирием зыщемыгъэубгъуным егъэщIылIауэ Урысейр текI имыIэу зытет бгъэдыхьэкIэм, шэрджэсхэм я щэнхабзэр я адэжь хэкуми, нэгъуэщI къэралхэми щымыгъэкIуэдыным, егъэджэныгъэм егъэщIылIа къэрал программэ зэмылIэужьыгъуэхэр гъэзэщIэным, ди хэкуэгъухэм визэ хабзэр къахуэгъэщэбэным теухуахэр. ЗэIущIэм щытепсэлъыхьащ Урысейм Сочэ щекIуэкIыну щIымахуэ Олимпиадэм зэрызыхуигъэхьэзырми.
— Краснодар крайм, ар езыр щытщ ди къэрал псом и фIыпIэуи, и щэнхабзэм къыгуэхыпIэ имыIэу щыщ Iыхьэщ шэрджэсхэм я щэнхабзэмрэ тхыдэ щIэинымрэ, — къыхигъэбел- джылыкIащ Козак Дмитрий. Адыгэхэм папщIэ Сочэ къалэм иIэ мыхьэнэр къыдгурыIуэкIэрэ, занщIэу жысIэфынущ шэрджэс щэнхабзэм екIуэкIыну Олимпиадэм и программэм хуэфэщэн увыпIэ зэрыщиубыдынур. Джэгухэм щIидзэн ипэкIэ сэ, си жагъуэ хъуми, щэху псори къэзгъэнэIуэну сыхуиткъым — апхуэдэу быдэу къегъэув Къэрал зэхуаку Олимп Комитетым. Ауэ зы вжесIэфынущ: Сочэ — 2014-м и къызэгъэпэщакIуэ комитетым и президент Чернышенкэ Дмитрий, мы зэIущIэм щыIэр, къыщалъхуари къыщыхъуари Мейкъуапэ къалэщ, абы школыр къыщиухащ, уеблэмэ, адыгэбзэри щиджащ. Зэрыфлъагъущи, ари фпэгъунэгъущ.
Ныбэ Анзор,
«Шапсыгъ» газетым и
редактор нэхъыщхьэ.
