Я къуэпсхэм зыхуагъэзэж
ХьэтIохъущокъуэ Къазий и цIэр зезыхьэ Адыгэбзэ Хасэм къыхилъхьэри, лъэпкъхэм я лIакъуэ жыгхэр зэхэгъэувэным теухуауэ Къып Мэхьмуд и фэеплъу «ЛIакъуэеджэ» дунейпсо щIэныгъэ-узэщIакIуэ зэпеуэр иригъэкIуэкIащ. Ар хуэунэтIат адыгэ щэнхабзэм и къэгъэщIыгъэ зэмылIэужьыгъуэхэм щІалэгъуалэм гу лъегъэтэным, нэхъ пыухыкIауэ жыпIэмэ, лIакъуэ тхыдэм щыгъэгъуэзэным, адэжьхэм я цIэхэмрэ я IуэхущIафэхэмрэ ящIэу къэгъэтэджыным, ар пщIэ зыпылъ Iуэхугъуэу зэрыщытым, лъэпкъым зэрыщыщыр къэзыгъэлъагъуэ нэщэнэ зэрыхъум и гупсысэр тешэным.
Зэпеуэр зи фэеплъу екIуэкIа Къып Мэхьмуд Тыркум хыхьэ Сиуаз щIыналъэм ит Бабыгуей къуажэм къыщалъхуащ. ХамэщIым щыпсэу ди лъэпкъэгъухэм нэхъыжьыфIу къалъытэу, и псалъэм пщIэ хуащIу псэуащ Мэхьмуд. Ар адыгэбзэм хуэIэзэ, Адыгэ хабзэм фIыуэ хэзыщIыкI цIыхут, жылагъуэ лэжьакIуэ емышыжт. Къып Мэхьмуд и адыгэбзэр апхуэдизкIэ куут, лъащIэншэти, хэку тхакIуэхэм я тхыгъэхэр тыр- кубзэм ирилъхьэну тегушхуэрт, уеблэмэ ар зэрытхар тыркубзэрэ адыгэбзэрэ пхузэхэмыгъэкIыу къабзэу зэридзэкIырт. Мэхьмуд адыгэ лъэпкъхэм я тхыдэм фIыуэ щыгъуазэт, унагъуэхэр къыздикIар къыбжиIэфыну лIакъуэ щIэныгъэшхуэ зэрихьэрт. АбыкIэ ар IуэрыIуатэлъыхъуэхэми лъэпкъ щIэныгъэр зэхуэзыхьэсхэми хуабжьу ещхьэпащ. Зэпеуэр Къып Мэхьмуд и фэеплъу зэхэшэныр къызыхэкIар аращ.
Дунейр зэщIызыщта узыфэм и ягъэкIэ Адыгэбзэ Хасэм и лэжьыгъэхэр пэIудзауэ фIэкIа мы лъэхъэнэм нэгъуэщIу хуегъэкIуэкIыркъым. Ауэ, абы щхьэкIэ къэмынэу, нэхъапэхэм къыхилъхьа проектхэр мыужьыхыжауэ ирегъэкIуэкI, уеблэмэ лэжьыгъэщIэхэри утыку кърехьэ. Адыгэбзэ Хасэм къызэригъэпэщ зэпеуэхэр, зэхуэсхэр, зэныкъуэкъухэр онлайн-жыпхъэм щригъэзагъэми, зыхущIэкъуар зыщ — лэжьыгъэр зэпымыунырщ, зэрыхузэфIэкIкIэ егъэджакIуэми еджакIуэми я тыншыгъуэ хэлъу ахэр къызэгъэпэщынырщ. А жыпхъэм иту екIуэкIащ Адыгэбзэ Хасэм къыхилъхьа проектыщIэу «ЛIакъуэеджэ» зыфIащар.
Зэпеуэм хэтыну хуитт курыт еджапIэхэм щIэсу зи ныбжьыр илъэс 13-17-м итхэр (7-11-нэ классхэр). Абы кърихьэлIащ Къэбэрдей-Балъкъэрым, Къэрэшей-Шэрджэсым, Адыгейм, Краснодар, Ставрополь щIыналъэхэм щыщ адыгэ ныбжьыщIэхэр. Лэжьыгъэ къыхэкIахэм лъэпкъ тхылъ щыIэхэр тегъэщIапIэ ящIами, абы къыщыувыIакъым, къэхутэныгъэхэр ирагъэкIуэкIащ. Унагъуэ архивхэр шэщIауэ къагъэсэбэпащ, лъэпкъ IуэрыIуатэ гъэщIэгъуэн куэд лэжьыгъэм хаухуэнащ, лIакъуэ жыг щыIэхэр зэрагъэзэхуэжурэ щIэ- рыпсу зэхэзыгъэувэжахэри мащIэ-къым. УщымыгуфIыкIыу къанэркъым, къэхутэныгъэ езыгъэкIуэкIахэм тхылъ щыIэхэм я фIэщыгъэр къыхагъэщурэ, езыхэми а Iуэхум щIэщыгъуэ халъхьэурэ лэжьыгъэр зэращIар. А бгъэдыхьэкIэм еджакIуэхэм я къэхутэныгъэхэр щIэныгъэ жыпхъэм иригъэуващ.
«ЛIакъуэеджэ» зэпеуэм къыхэкIа лэжьыгъэхэм я къэпщытэныр IыхьитIу екIуэкIащ. Япэм ныбжьыщIэ-хэм я IэдакъэщIэкIхэм езыхэм я акъылрэ щIэныгъэу хэлъыр щызэхагъэкIащ. ЕтIуанэм лэжьыгъэхэр зэпеуэр зэрекIуэкI хабзэм зэры-техуэр, Iуэхугъуэу зызрапщытар нэсу зэрагъэзэщIар къахутащ. Апхуэдэу КъэпщытакIуэ гупыр хэплъащ лэжьыгъэр зытеухуа лъэпкъ хъыбарыр, абы и къэIуэтэкIэр, гупсысэр зэлъэIэса зэрыхъуар, абырэ къэхутэныгъэр зыхуэунэтIа Iуэхугъуэмрэ зэрызэпэджэж, зэрызэтехуэ щIыкIэм, ар щIэщыгъуэу гъэпса зэрыхъуам, адрейхэм къащхьэщигъэкIыу абы хэлъ щхьэ-хуэныгъэхэм, лIакъуэ жыгхэм я зэхэухуэнэкIэр, ахэр гурыIуэгъуэу зэрызэхэлъхьам, гуэдзэн хуащIа сурэтхэр, картэхэр, документхэр, архив тхылъымпIэхэр екIуу зэрызэгъэпэщам, нэгъуэщIхэми.
Псори зэгъусэу «ЛIакъуэеджэ» зэпеуэм къэхутэныгъэ 34-рэ кърахьэлIащ. КъэпщытакIуэ гупыр хэплъа нэужь, текIуахэмрэ къыхэжаныкIахэмрэ я увыпIэхэр мыпхуэдэу зэхигъэкIащ:
Япэ увыпIэр хуагъэфэщащ Абыкъухьэблэ дэт 1-нэ курыт еджапIэм и 7-нэ классым хэс Бжьахъуэ Алинэ. ЕгъэджакIуэр Бей Жансурэтщ. Саугъэтыр сом минитху мэхъу.
ЕтIуанэ увыпIэр цIыхуитIым зэдагуэшащ:
1) Налшык къалэм дэт 26-нэ курыт еджапIэм и 7-нэ классым щIэс Джэдгъэф Дисэ. ЕгъэджакIуэр Къанло Эльбинэщ. И тыгъэр сом миниплI мэхъу.
2) Къэрэшей-Шэрджэсым хыхьэ Къэсейхьэблэ дэт, Арэшыкъуэ Рафаел и цIэр зезыхьэ курыт еджапIэм и 7-нэ классым щIэс КIэмрыгу Имран. ЕгъэджакIуэр Шэрджэс Расьятщ. Cаугъэтыр сом миниплI мэхъу.
III. Ещанэ увыпIэр цIыхуищым къалъысащ:
1) Къэрэшей-Шэрджэсым хыхьэ Къылышкъуажэ дэт, Урысейм и ЛIыхъужь Къардэн Уэхьид и цIэр зезыхьэ курыт еджапIэм и 10-нэ классым щIэс КIэдыкIуей Дамир. ЕгъэджакIуэр Абдокъуэ ФатIимэтщ. Саугъэтыр сом минищщ.
2) Къэсейхьэблэ дэт 1-нэ курыт еджапIэм и 11-нэ классым щIэс Даур Аидэ. ЕгъэджакIуэр Абрэдж ФатIимэщ. И саугъэтыр сом минищщ.
3) Щхьэщэхуж къуажэм дэт, ТIымэ Мурат и цIэр зезыхьэ 9-нэ курыт еджапIэм и 7-нэ классым щIэс Табыщ Заур. ЕгъэджакIуэр Уэгъулэ МыIуминщ. Саугъэтыр сом минищщ.
УвыпIэ ягъэувахэм къищынэмы-щIауэ, КъэпщытакIуэ гупым лэжьыгъитI къыхагъэкIащ унэтIыныгъэ щхьэхуэу кIуэн хуейуэ:
«Лъэпкъ IуэрыIуатэр лэжьыгъэм дахэу зэрыхиухуэнам папщIэ» унэтIыныгъэмкIэ къыхэщащ Абзуанхьэблэ дэт 1-нэ курыт еджапIэм и 10-нэ классым щIэс Дыгулъыбгъу Ислъам. ЕгъэджакIуэр КъуэщIысокъуэ Мадинэщ. Cаугъэтыр тыгъэр сом минитI мэхъу.
«Сурэт архивышхуэр лэжьыгъэм екIуу зэрыхиухуэнам папщIэ» унэтIыныгъэмкIэ къыхэнэIукIащ Къэрэшей-Шэрджэсым хыхьэ Хьэгъундыкъуей къуажэм дэт 2-нэ курыт еджапIэм и 8-нэ классым щIэс ЛIымахуэ Ирадэ. Саугъэтыр сом минитI мэхъу.
КъыхэкIа лэжьыгъэхэм я нэхъыбэр лъэныкъуэ куэдкIэ зэрыгъэщIэгъуэныр къэпщытакIуэхэм къыхагъэщащ, зыщымыгъуазэхэм зэрырихьэлIами и гугъу ящIащ. Гуапэщ щIалэгъуалэм я къуэпсхэр къахутэжу, зыщыщ лъэпкъым и къежьапIэхэр къатIэщIыжу зэрыщытыр. Абы гугъапIэ къыует лъэпкъ щIэжыр мыкIуэсэжу къызэрызэтенэнум, дызихэтыр тщIэуэ щытмэ, дызыщыщкIи дыкъызэрыщIэмыкIуэнум. Зэпеуэм щытекIуахэмрэ къыщыхэжаныкIахэмрэ я щIэныгъэм нэхъри хагъэхъуэну ди гуапэщ.
ШУРДЫМ Динэ.
