Балъкъэр лъэпкъым и къэщIэрэщIэжыныгъэм и махуэр зэрагъэлъэпIар
Махуэшхуэр зэдаIэт
Балъкъэр лъэпкъым и къэралыгъуэр зэрызэфIагъэувэжрэ илъэс хыщI зэрырикъур Тырныауз къалэм и «Тотур» стадионым гъатхэпэм и 28-м щагъэлъэпIащ. А гуфIэгъуэшхуэм хуагъэхьэзыра Iуэхугъуэ нэхъыщхьэхэм Iуащхьэмахуэ щIыналъэм и жылагъуэ псоми щыщхэмрэ хьэщIэхэмрэ хэтащ.
Ахэр яублащ «Журтуму жарыкъ танглары» зыфIаща IуэрыIуатэ фестивалымкIэ. Къуажэхэмрэ Тырныауз къалэмрэ ягъэува пщыIэхэм пщIантIэхэм я теплъэр, лъэпкъ фащэхэр, шхыныгъуэхэр, IуэрыIуатэр зи лъабжьэ концерт программэ щагъэлъэгъуащ. Iуащхьэмахуэ щIыналъэм и администрацэм и Iэтащхьэ Залиханов Къанщобий щIыгъуу абыхэм яхуеблэгъащ гуфIэгъуэм ирихьэлIа хьэщIэхэу КъБР-м и япэ вице-премьер, мэкъумэш хозяйствэмкIэ министр Говоров Сергей, республикэм щIыуэпсым и хъугъуэфIыгъуэхэмрэ экологиемкIэ и министр Биттиев Хьэким, Къэрэшей-Шэрджэсым щыщу къуэш яхуэхъуа Мало-Къэрэшей районым, Прохладнэ, Бахъсэн щIыналъэхэмрэ Нарткъалэрэ я лIыкIуэхэр, щIыпIэ IуэхущIапIэхэм, организацэхэм, предприятэхэм я унафэщIхэр.
ЩIыналъэм и художественнэ самодеятельнэ гупхэмрэ эстра-дэм и артистхэмрэ я зыкъэгъэлъэгъуэныгъэкIэ концертым щIадза нэужь, балъкъэр лъэпкъым и къэралыгъуэр щызэфIэувэжа махуэмкIэ хэгъэрейхэмрэ хьэщIэ-хэмрэ ехъуэхъури, Залиханов Къанщобий гуфIэгъуэ зэIущIэр къызэIуихащ.
«ИпэжыпIэкIэ мы Iуэхугъуэ гукъинэжым балъкъэр лъэпкъым и нобэрей тхыдэм и лъэныкъуэ псори щызэхуэхьэсащ, пэжагъымрэ захуагъэмрэ, бэшэчагъымрэ фIэщхъуныгъэмрэ ихъумащ. Пэжщ, дэ тщыщ куэдым, псом япэу нэхъыжьхэм, я дежкIэ а гуфIэгъуэр нэпскIэ гъэнщIащ. Азие Курытымрэ Къэзахъстанымрэ илъэс 13-кIэ дызэрыщыIар зэрыгуауэшхуэм и гугъу дощI, зи лъахэм ирагъэкIа лъэпкъхэм ящыщу лажьэншэу кIуэдахэр дигу къыдогъэкIыж. ХамэщIым щагъэкIуа илъэс хьэлъэхэм балъкъэр лъэпкъыр къызэфIагъэщIакъым. Я лъахэм зэрагъэзэжыр балъкъэрхэм я мызакъуэу псоми я гуфIэгъуэт. Республикэм щыпсэу лъэпкъхэр гъащIэщIэ зыухуэжыну къызыпэщытхэм яхузэфIэкIымкIэ ядэIэпыкъурт. Балъкъэр лъэпкъым автономие щигъуэтыжа махуэр Къэбэрдей-Балъкъэр республикэ зэкъуэтыр къыщыщIэрэщIэжа махуэу къэплъытэ хъунущ. Ар дапщэщи дызыхуэсакъын икIи тхъумэн хуей адэжь унэщ», — къыхигъэщащ абы.
КъБР-м и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Юрий и хъуэхъум Говоров Сергей къеджащ.
ХьэщIэхэри щIыналъэм щыпсэухэм я махуэмкIэ ехъуэхъуа нэужь, «Балкария» къэрал академическэ, уэрэдымрэ къафэмрэ я «Тэрч къэзакъхэр» къэрал IуэрыIуатэ ансамблхэм, Къэбэрдей-Балъкъэрымрэ Iуащхьэмахуэ районымрэ я эстрадэхэм я артист- хэм, къапщтэмэ, Газаев Алим, Жашуев Башир, «Голос» проектым и кIэух зэпеуэм хэта Бузинэ Ксение, Тхьэгъэлэдж Светланэ, нэгъуэщIхэми зыкъагъэлъэгъуащ.
Стадионым лъэпкъ шхыныгъуэхэр зытет Iэнэхэр щагъэуващ, сабийхэм папщIэ нэгузегъэужь Iуэхугъуэхэр къызэрагъэпэщащ.
Концерт нэужьым «Тотур» стадионым Тырныауз и «Эльбрус», Ставрополь крайм и «Гумкъалэ» футбол командэхэр щызэIущIащ, спортым дихьэххэр кIапсэкIэ зэпекъуащ, гырэ къэIэтынкIэ зэпеуащ.
Балъкъэр лъэпкъым и къэщIэрэщIэжыныгъэм и махуэм хуагъэхьэзыра Iуэхугъуэхэм туристхэмрэ Iуащхьэмахуэ лъапэ зыщызыгъэпсэхухэмрэ хэтащ — Чегет хуейм гуфIэгъуэ концерт щагъэлъэгъуащ, хьэщIэхэмрэ курортым щыпсэухэмрэ Iэнэ къыхуащтащ.
Iуащхьэмахуэ щIыналъэм и къуажэ псоми гуфIэгъуэ махуэм ирихьэлIэу концертхэр щатащ, театр теплъэ зиIэ зыкъэгъэлъэгъуэныгъэхэр щрагъэкIуэкIащ, тхылъ выставкэхэр, спорт зэхьэзэхуэхэр къыщызэрагъэпэщащ.
Тарим Алисэ.
Мамыру, ефIакIуэ зэпыту псэуну
Балъкъэр лъэпкъым и къэщIэрэщIэжыныгъэм и махуэм хуэгъэза зэхыхьэ дахэ щекIуэкIащ КъБКъУ-м.
ГуфIэгъуэ зэхуэсым кърихьэлIат КъБКъУ-м и ректор Алътуд Юрий, гъэсэныгъэ лэжьыгъэхэмрэ социальнэ IуэхухэмкIэ проректор Къумыкъу Iэуес, дунейпсо зэпыщIэныгъэхэмрэ стратегическэ зыужьыныгъэхэмкIэ проректор Къущхьэ Хъусен, КъБКъУ-м и профкомым и унафэщI Кобозев Игорь, егъэджакIуэхэр, студентхэр, курыт школым и еджакIуэхэр.
КъБКъУ-м Отаров Керим и цIэр зезыхьэ и Балъ-къэр щэнхабзэ центрым къызэригъэпэща гъэлъэгъуэныгъэ щекIуэкIащ университетым и пэIущIэ пэшым. Мыбдеж щыплъагъурт цым, упщIэм къы- хэщIыкIа, дамыгъэ зэхуэмыдэхэр зытет алэрыб- гъухэр, хьэпIацIэщыгъэм, пхъэм къыхэщIыкIа хьэкъущыкъухэр, хьэпшып зэхуэмыдэхэр, сурэтхэр, нэгъуэщI куэди. Ахэр я IэдакъэщIэкIт Белэ Речкэ, Хьэсэней, Гундэлэн, Яныкъуей, Балъкъэр Ипщэ къуажэхэм, Iуащхьэмахуэ, Прохладнэ районхэм, Налшык къалэ дэт курыт еджапIэхэм щIэс цIыкIухэм.
Балъкъэр щэнхабзэ центрым и унафэщI Тюбеевэ Светланэ зэрыжиIамкIэ, мы IуэхумкIэ ягъэлъэгъуэну зыхуеяр, зэманыр и пIэм имытми, къыдэкIуэтей щIэблэм блэкIар ящымыгъупщэу, абы къыдэкIуэуи къежьэ псоми щыгъуазэу, сыт хуэдэ Iуэхуми хуэIэи-жьу зэрыщытырщ.
АдэкIэ махуэшхуэм щыпищащ Темыркъан Хьэту и цIэр зезыхьэ щэнхабзэмкIэ центрым. Алътуд Юрий и псалъэм къыхигъэщащ илъэс 13-кIэ хэкум имысами, балъкъэр лъэпкъым я хабзэр, щэнхабзэр яхъумэжу ди нобэм къэсын зэралъэкIар, мы махуэ лъапIэми республикэм дежкIэ мыхьэнэшхуэ зэри-Iэр. Ар къызэхуэсахэм ехъуэхъуащ апхуэдэ гузэвэгъуэ абы фIэкIа ямылъагъуу, мамыру, ефIакIуэ зэпыту псэуну. ИужькIэ Алътудым зэпеуэ зэхуэмыдэхэм щытекIуа еджакIуэхэр игъэлъэпIащ фIыщIэ тхылъхэмкIэ, гукъинэж тыгъэхэмкIэ.
Пшыхьым и къыкIэлъыкIуэ Iыхьэу щIидзащ махуэшхуэм хуагъэхьэзыра концертым. Утыкур ягъэдэхащ уэрэджыIакIуэ цIэрыIуэхэм, студентхэм. Къызэхуэса псоми нэхъ гъэщIэгъуэн ящыхъуар «Шахан» модэ унэм «Балъкъэр щIыналъэ» зыфIища и гъэлъэгъуэныгъэрт. Абыхэм я нэгу щIэкIа псори ягу зэрырихьым и нэщэнэт я Iэгуауэ макъыр.
ХЬЭРЭДУРЭ Аллэ.
ГуфIэгъуэр я нэгум къищырт
Балъкъэр лъэпкъым и къэщIэрэщIэжыныгъэм и махуэм ирихьэлIэу Дзэлыкъуэ район администрацэм и Iэтащхьэ Джатэ Руслан Хьэбэз, Чыщбалъкъ къуажэхэм щыпсэухэм гулъытэ яхуищIащ. Абы и жэрдэмкIэ, Дзэлыкъуэкъуажэ ЩэнхабзэмкIэ и унэм концерт гъэщIэгъуэн щитащ «Шагъдий» цIыхубэ къэфакIуэ ансамблым.
Джатэ Руслан къызэхуэсахэм ехъуэхъуащ зи щIыпIэр зрагъэбгынауэ щыта балъкъэр лъэпкъыр щхьэхуит къызэрыхъужрэ мы гъэм илъэс 60 зэрырикъумкIэ. АдэкIэ абы пшыхьым кърихьэлIа сабийхэм захуигъэзащ:
— Лажьэншэ пэтми, фи адэшхуэ-анэшхуэхэм гугъуехь, хьэзаб куэд я фэм дэкIащ. Апхуэдэ къуаншагъэм зэи къытригъэзэжын хуейкъым. Мамырыгъэрэ зэгурыIуэныгъэрэ ди зэхуаку дэлъу лъэпкъ-хэр дызэдэпсэупхъэщ. Фи щхьэр, фи нэхъыжьхэр фхъумэжыну, фIыуэ феджэну, щIэныгъэ зэвгъэгъуэтыну, ди республикэм и экономикэ, социальнэ, щэнхабзэ зыужьыныгъэм хэлъхьэныгъэ хуэфщIыну фыкъыхузоджэ. ГъащIэ гъуэгуанэ дахэ Тхьэм псоми къывит!
КърихьэлIахэм я нэгу зрагъэужьащ «Шагъдий» ансамблым и къэфакIуэхэм. Къызэхуэсахэм концертыр ягу зэрыдыхьам и щыхьэту Iэгуауэшхуэ яIэтащ. Хьэбэз, Чыщбалъкъ къуажэхэм дэс нэхъыжьхэм Джатэ Руслан фIыщIэ хуащIащ, гулъытэ къазэрыхуищIам папщIэ. Нэхъыжьхэр къызэхуэсахэм ехъуэхъуащ узыншагъэ, мамырыгъэ, гуапагъэ щымыщIэну.
ЩэнхабзэмкIэ унэм и утым деж ныбжьыщIэхэм джэгу гукъинэж щащIащ. Сабийхэм IэфIыкIэхэр хуагуэшащ.
Щокъуий Iэминэ.
Тхыдэр зи лъабжьэ сурэтхэр
Махуэшхуэм ирихьэлIэу КъБР-м и Лъэпкъ, СурэтыщI гъуазджэхэмкIэ музейхэм гъэлъэгъуэныгъэхэр щекIуэкIащ.
Лъэпкъ музейм къыщызэIуаха «Балъкъэр щIыналъэ — тхыдэм и напэкIуэцIхэр» выставкэм сурэт 200-м щIигъу утыку къыщрахьащ. Абыхэм къищырт балъкъэрхэм 1883 — 1965 гъэхэм къакIуа тхыдэ гъуэгуанэмрэ я псэукIамрэ. Сурэтхэм щыплъагъурт пасэрей къуажэхэр, лъэмыжхэр, гъуэгухэр, унэхэр, архитектурэ фэеплъхэр, лъэпкъыр зэрыгушхуэ щIэныгъэлI, жылагъуэ лэжьакIуэ цIэрыIуэхэр, цIыхухъу, цIыхубз фащэхэр, къагъэсэбэпа хьэпшыпхэмрэ Iэмэпсымэхэмрэ. Сурэтхэм къадэкIуэу, гъэлъэгъуэныгъэм хагъэхьат этнографие тхыгъэхэри.
Лъэпкъ музейм и унафэщI Накуэ Феликс балъкъэрхэм я гуфIэгъуэ махуэмкIэ ехъуэхъуащ мамырыгъэ, насып, ехъулIэныгъэ яIэну, адэкIи республикэр ефIэкIуэным хэлъхьэныгъэ хуащIыну.
Таз ФатIимэ зи унафэщI «Шэху уэздыгъэ» литературэ студием екIуалIэхэр КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ Кулиев Къайсын и усэхэм гъэхуауэ урысыбзэкIи балъкъэрыбзэкIи къеджащ.
СурэтыщI гъуазджэхэмкIэ музейм, Ткаченкэ Андрей и цIэр зезыхьэм, утыку къыщрахьащ я фондым щыщ, балъкъэрхэм я тхыдэ напэкIуэцIхэр, я щхьэм кърикIуа гуауэр къыщыгъэлъэгъуа лэжьыгъэхэр. Республикэм и художникхэм я сурэтхэм щыбо- лъагъу, я щIыпIэм къагъэзэжа нэужь, гузэвэгъуэр къызэзынэкIа балъкъэр лъэпкъым зэрызиужьыжар.
ТЕКIУЖЬ Заретэ.
