Iэмалыншэу щытмэ, къэрал компаниехэр зыхуейхэр зы IуэхущIапIэм и деж къыщащэху хъунущ
Къэралымрэ къэрал компаниехэмрэ папщIэ къащэхухэр зэрызэблагъэкIым къашэ тхьэусыхафэу Федеральнэ антимонопольнэ IуэхущIапIэм Iэрыхьэм хэхъуэ зэпытщ. Абы къегъэлъагъуэ иджыри къыздэсым а IэнатIэм и Iуэхур зэIубз зэрымыхъуар. ЩытыкIэм зихъуэжын щхьэкIэ дяпэкIэ лэжьыпхъэмрэ щыIэ хэкIыпIэхэмрэ тедгъэпсэлъыхьыну дэ зыхуэдгъэзащ Уры-сейм и Федеральнэ антимонопольнэ IуэхущIапIэм и Къэбэрдей-Балъкъэр управленэм и тхьэмадэм и къуэдзэ Къущхьэ Юрэ.
— Фи IэнатIэм къыбгъэдэкIыу къэрал заказхэр зэрыхагуашэ щIыкIэм кIэлъыплъыр узиунафэщI къуда-мэрщ. Абы и лъэныкъуэкIэ законодательствэр зэрымыныкъусаныгъэншэм илъэс къэс фытопсэлъыхь. НобэкIэ щытыкIэр сыт хуэдэ, зэхъуэкIыныгъэ гуэрхэр фиIэ, Юрэ?
— Си псалъэм и пэублэу къыхэзгъэщынщи, зи дзыхь къыдэзыгъэз хьэрычэтыщIэхэм я бжыгъэми, абыхэм я хуитыныгъэхэр зэфIэгъэувэжыным хуэунэтIауэ тхузэфIэкIхэми хохъуэ. ЩыщIэныгъэхэр хэлъми, 223-нэ ФЗ-м елъытауэ, 44-нэ Федеральнэ законыр нэхъ зэIухащ икIи сату Iуэхухэм я къызэгъэпэщыкIэр зэIубз ещI. 223-нэ ФЗ-р зы къупхъэм итщи, заказ зытхэм я зэпеуэр фэрыщI мэхъу. Абы къыхэкIыу, къэралымрэ муниципалитетхэмрэ зы- хуейм тещIыхьауэ хьэпшыпхэр къегъэшэнымкIэ, лэжьыгъэхэр гъэзэщIэнымкIэ, Iуэхутхьэбзэхэр зэфIэгъэкIынымкIэ заказхэр хьэрхуэрыгъэр и лъабжьэу хэгуэша зэрыхъур проценти 5-м нэскIэщ. Адрей процент 95-р зы IуэхущIапIэм и деж щызэфIагъэкI. УФ-м ФинансхэмкIэ, Экономикэ зыужьыныгъэмкIэ и министерствэхэм ящIыгъуу, ФАС-м игъэхьэзыра зэгъэзэхуэжыныгъэхэр 223-нэ ФЗ-м яхухэлъхьэмэ, хьэрычэтыщIэ IэнатIэ цIыкIухэмрэ курытхэмрэ папщIэ заказхэр зэхуэщIауэ (хэIущIыIу мыхъуу), хабзэм ткIийуэ тету зэрыхагуашэ щIыкIэм Iэмали 7 — 10 къахэхъуэнут. ФIэкIыпIэншэу щытмэ, къэрал компаниехэр хэхауэ зы IуэхущIапIэм дэлажьэ хъунущ. Ауэ хьэрхуэрэгъу ямыIэу зэфIагъэкI Iуэхур IэмалищэкIэ е минкIэ щIамыуфэу, пэжу икIи зэIухауэ хэIущIыIу ящIын хуейщ.
— Зи гугъу тщIы зэгъэзэхуэжыныгъэхэр щIэх къащтэну пIэрэ?
— Бжьыхьэ дызыхуэкIуэм етIуанэ къеджэгъуэу законопроектым хэплъэну дыщогугъ. Къэрал заказхэр электрон Iэмалым зэрыхуагъэкIуэнумрэ а лэжьыгъэм хэтхэр Зыуэ щыт хъыбарегъащIэ системэм (ЕИС) хабзэ хэхам тету зэрыщатхыну щIыкIэмрэ хэту, Iуэхугъуэ нэхъыщхьэ псори абы щызэгъэуIуащ. Хьэпшыпхэр щэныр, Iуэхутхьэбзэхэр яхуэщIэныр, къэралыр зыхуей лэжьыгъэхэр зэфIэхыныр зэрыщыту электрон Iэмалым хуэкIуэмэ, хьэрхуэрыгъэр хъума хъунущ, сатум хэтхэм я Iуэхум нэгъуэщIхэр хэIэбэфынукъым, игу иримыхь организацэм и заявкэр заказыр зейм къыхидзыфынукъым. Хабзэм игъуэтыну зэхъуэкIыныгъэхэм мыхьэнэшхуэ яIэщ, сыту жыпIэмэ, зэпеуэхэм тхылъкIэ ират заявкэхэр къыщыхахкIэ куэдрэ нэфIней щыхалъхьэ щыIэщ. КъищынэмыщIауэ, уасэ нэхъыфI зыгъэлъагъуэм зэгурыIуэныгъэ иращIылIэмэ, бюджет мылъкур къахудэгъэхуэнущ. Апхуэдэу сату Iуэху псори электрон Iэмалым хуэкIуэмэ, щIыналъэ нэхъыбэ зэлъигъэIэсынущ икIи махуэ, сыхьэт хэхам тету, заявкэ зытынур, мылъку лей игъэкIуэду заказыр Iызыхым и деж кIуэнукъым. 223-нэ Федеральнэ законым мызэкIэ халъхьэну зыщыгугъ зэгъэзэхуэжыныгъэхэр зэхьэлIар хьэрычэтыщIэ IэнатIэ цIыкIухэмрэ курытхэмрэщ. Ахэр электрон Iэмалым зэрыхуэкIуэм къэрал компаниехэм заказхэр зэрыхагуашэ щIыкIэр хэпщIыкIыу иригъэфIэкIуэнущ.
IуэхутхьэбзащIэхэр хабзэ хэхам тету ЕИС-м щатхмэ, сатум хэтхэм я зэманми, текIуадэми къахудигъэхуэнущ. МызэкIэ сатум хыхьэну хуейхэм, япэщIыкIэ, ар щекIуэкIыну щIыпIэм зыщрагъэтхын хуейщ. Ахэр зыбжанэ мэхъу, дэтхэнэми езым и хабзэ иIэжщ. Зэгъэзэхуэжыныгъэхэм я ужькIэ, къыхалъхьэ сату лIэужьыгъуэ псоми хэтхэр зэратх щIыкIэр хэпщIыкIыу нэхъ тынш хъунущ: ЕИС-м зыщрагъэтхмэ, я Iуэхум адэкIэ пащэну хуитщ.
— Къэралыр зыхуейхэм ящыщу зы щIыпIэм къыщащэхур гъэмэщIэным хуэунэтIауэ сытхэр зэфIагъэкIрэ?
— Урысейм и ФАС-р абы йолэжь: заказхэр зыгъэзащIэ IэнатIэ хэхар зыгъэбелджылы Iуэхугъуэхэр зэрызэкIэлъахьыну щIыкIэм теухуа актым и проектыр хьэзырщ. Ар къащтэмэ, IуэхущIапIэ хэхауэ къалъытэхэр а тхылъым игъэмэщIэнущ. Къыхэзгъэщыну сыхуейт зыщэхэмрэ заказхэр зыгъэзащIэхэмрэ хьэрхуэрыгъэ IэмалкIэ къыхэхыным ФАС-р сыткIи зэрителъхьэр. Сыту жыпIэмэ, зы IэнатIэм зэрадэлажьэм къащхьэщыкIыу, зыхуейхэр зэIубзу къэщэхуным, хьэрхуэрыгъэм зиужьыным, бюджет мылъкур зэгъэзэхуэным ар сэбэп хуохъу.
— 223-нэ Федеральнэ законымкIэ дгъэзэжынщи, заказыр Iызыххэр зэсэжа ныкъусаныгъэхэм ящыщу сыт хуэдэхэра сатум хэтхэр нэхъыбэу зыхуэзэр, Юрэ?
— Псом япэу, заказхэр къэзыщтэ къэрал компаниехэм сатум хэтхэм я бжыгъэр хуимыту ягъэмащIэ. Къапщтэмэ, зэпеуэм хыхьэ организацэм щылажьэхэр зэрыхъур е и мылъку-техникэ лъабжьэр зыхуэдэр тхылъхэм къыщагъэлъэгъуэн хуейуэ къагъэув. Абы къыхэкIыу, зэгурыIуэныгъэкIэ цIыху зыгъэлажьэ, бэджэнд IэмалкIэ мылъку къэзыгъэсэбэп IэнатIэ щхьэхуэхэр сатум хыхьэфыркъым. Ищэр езым къызэрыщIигъэкIым е ар зыгъэхьэзырым и дэлэлу зэрыщытым и щыхьэт тхылъ зэпеуэм хэтым иIапхъэу зэрагъэуврэ куэд щIащ. Ар къемызэгъыу къыдолъытэ, сыту жыпIэмэ, нэгъуэщI компаниехэм а хьэпшып дыдэхэр хабзэм тету икIи езэгърабгъуу ягъэлъэгъуэну Iэмал яIэщ. Заказыр зытхэм ухуэныгъэм и проект-сметэ тхылъхэр хэIущIыIу ящIыркъым, абыхэм ятеухуа хъыбархэр зэбграгъэхыркъым. А хабзэр зэрамыгъэзащIэм и зэранкIэ, лэжьыгъэр зыхуэдизымрэ яхузэфIэкIынумрэ ар къэзыщтэнухэм зэпалъытыфыркъым. Заказхэр зэрыхагуашэ тхылъхэмрэ заявкэхэмрэ уасэхэр зэрыщызэкIэлъахь щIыкIэр мыбелджылымэ, гугъуехьхэр къешэ. Заказхэр Iызыххэм апхуэдэ хьэрэмыгъэ зэпеуэм халъхьэмэ, къэрал компаниехэм я лэжьыгъэр зыхуэдэр хабзэм къыпхуигъэтIэсэнукъым. Абы сатум хэтхэм я гукъанэ куэд къешэ.
— Тхьэусыхафэхэм ятеухуауэ. УФ-м и Суд Нэхъыщхьэм къызэрилъытэмкIэ, ФАС-м и IуэхущIапIэхэр зыхэплъэн хуейр 223-нэ Федеральнэ законым ехьэлIауэ зэпеуэм хэтхэм къабгъэдэкI тхьэусыхафэхэрщ. Абы къыхэкIыу, сатум хэмыхьахэр антимонопольнэ органым хуэ-тхьэусыхэкIэ зыгуэр къикIыну? Апхуэдэ тхылъхэм фыхэплъэну?
— ИпэжыпIэкIэ Суд Нэхъыщхьэм къищтащ къэрал компаниехэм я зэпеуэхэм хэмытахэм я тхьэусыхафэхэм антимонопольнэ IуэхущIапIэр хэплъэну щIыхуимытыр зыгъэбелджылы щхьэусыгъуэ зыбжанэ. Нэхъапэм, 223-нэ Федеральнэ законым къызэригъэувым хуэдэу, заявкэ ямытауэ заказыр Iызыхым и IуэхущIафэмкIэ мыарэзыхэр тхьэусыхэ хъурт. КъызэрытлъытэмкIэ, щытыкIэр зыхуэдэм тещIыхьауэ, языныкъуэхэм деж апхуэдэ Iэмал законым къахузэIуех. ИужькIэ заявкэ яту, ахэр зэпеуэм хыхьэ хъунущ. Ауэ, судым жиIар дэтIыгъри, 223-нэ ФЗ-мкIэ заказхэр зэрыхагуашэ щIыкIэм теухуауэ цIыхухэм къата тхьэусыхафэхэм едгъэгъэзэжащ.
Епсэлъар Хьэжыкъарэ Аликщ.
