Дахэм и щIагъ дыщэ щIэлъщ
«Дахэ и щIагъ дыщэ щIэлъщ», — жеIэ псалъэжьым. Абы щIэлъ гупсысэр хужыпIэну хуэфащэщ УФ-м Егъэджэныгъэм кIэлъыплъынымкIэ и IэнатIэм и федеральнэ эксперт, педагогикэ щIэныгъэхэм я кандидат, Естественнэ щIэныгъэхэмкIэ Урысей Академием хэт, КъБКъУ-м и физико-математикэ факультетым и доцент, КъБКъУ-м къэрал лицензэмрэ аккредитацэмкIэ и къудамэм и унафэщI Табыщ Тимур. Хьэл-щэн дахэ зыхэлъ, цIыху зэпIэзэрытым бгъэдэлъщ а дыщэ лъапIэм пэпщI хъун щIэныгъи губзыгъагъи. ЩIалэ гумызагъэр зыпэрыхьэ сыт хуэдэ Iуэхури екIуу, нэгъэсауэ зэфIегъэкI.
Табыщ Тимур Бахъсэн районым хыхьэ Зеикъуэ къуажэм къыщалъхуащ. Абы дэт курыт еджапIэр фIы дыдэу къиуха нэужь, щIэныгъэ зэзыгъэгъуэтыну хуэпабгъэ щIалэщIэр КъБКъУ-м и физикэ-математикэ факультетым 1998 гъэм щIэтIысхьащ икIи ар диплом плъыжькIэ къиухащ. Абдежи къыщыувыIакъым Табыщыр. 2007 гъэм ар Волгоград дэт педагогикэ университетым и аспирантурэм щIэтIысхьащ. Тимур и диссертацэр гъэхьэзырынымкIэ чэнджэщ щхьэпэхэр кърату икІи зыкъыщIагъакъуэу гъуазэфIхэр иIащ: ахэр физико-математикэ щIэныгъэхэм я доктор Щхьэныкъуэ-Лафыщ Мухьэмэдрэ педагогикэ щIэныгъэхэмкIэ дунейпсо щIэныгъэ академием хэт, педагогикэ щIэныгъэхэм я доктор Борытко Николайрэщ. 2010 гъэм Табыщым и кандидат лэжьыгъэр Астрахань дэт къэрал университетым щыпхигъэкIащ.
— Лъэпкъым, къэралым гурэ псэкIэ яхуэлажьэ, егъэджэныгъэм хэлъхьэныгъэшхуэхэр хуэзыщI щIэныгъэлIхэрщ зэлъытар щIалэгъуалэм хашыну лъагъуэр зыхуэдэнури. Си насыпти, сэри си щIэныгъэ гъуэгур схуэзыгъэунэхуа цIыху гъуэзэджэ куэдым саIущIащ, — жеIэ Табыщ Тимур.
ЩIалэщIэр зыпэрыт IэнатIэм теухуауэ и къэухьым зригъэужьын хуей хъуащ. Ар 2014 гъэм КъБКъУ-м и магистратурэм щIэтIысхьэжри, юридическэ факультетыр къиухыжащ, нэхъ иужьыIуэкIэ инджылызыбзэмкIэ и щIэныгъэм хигъэхъуащ
Гумызагъэу Табыщым 2005 — 2011 гъэхэм ирихьэкIащ КъБКъУ-м егъэджэныгъэм и фIагъыр къэлъытэнымкIэ и къудамэм и унафэщI къалэн мытыншыр. 2012 — 2014 гъэ-хэм ар лэжьащ Къэбэрдей-Балъ-къэр къэрал университетым лицензэмрэ аккредитацэмкIэ и къуда- мэм и унафэщIу.
Иджырей щIалэгъуалэр нэгъуэщI щIыпIэхэм щIэныгъэ щызрагъэгъуэтыну макIуэ, зыхуэныкъуэ IэнатIэм хуеджэну Iэмал зэрамыгъуэтым къыхэкIыу. А щытыкIэм зегъэхъуэжыным и гуащIэ мащIэкъым Табыщым хилъхьар. Ди щIыналъэр зыхуэныкъуэ IэщIагъэлIхэр зэрырагъаджэ программэщIэхэр КъБКъУ-м къыщызэгъэпэщыным хэлъхьэныгъэфI хуищIащ щIэныгъэлI щыпкъэм. Апхуэдэщ «Фармацие», «Педиатрие», «Къэрал икIи щIыналъэ унафэ зегъэкIуэкIэ», «Психологие», «Спорт», «Электрон Iэмалхэм я къызэгъэпэщыкIэмрэ технологиемрэ», «Лъэпкъ щIэныгъэ», «ЦIыхубэ узыншагъэ», «Архитектурэ», «Дунейпсо къэрал зэхущытыкIэ», «Социологие», нэгъуэщIхэри.
Урысейм щIэныгъэ нэхъыщхьэ щызрагъэгъуэт и еджапIэ нэхъыфIхэм ящыщщ КъБКъУ-р икIи Тимур егъэджэныгъэм зиужьынымкIэ нэхъ IэмалыфIу щыIэхэм и лъыхъуакIуэщ, а Iуэхум щекIуэкI зэхъуэкIыныгъэ- хэм набдзэгубдзаплъэу кIэлъоплъ. 2012 гъэм Тимур УФ-м егъэджэныгъэм кIэлъыплъынымкIэ и IэнатIэм и федеральнэ эксперт ящIащ. Абы щегъэжьауэ Табыщыр хунэсащ Урысей, хамэ къэрал дэт еджапIэ нэхъыщхьэу 100-м щIигъум я лэжьэкIэм зыщигъэгъуэзэну, кIэлъыплъыну. Апхуэдэу «Рособрнадзор»-м и лIыкIуэу щIэныгъэлI гумызагъэр щыIащ еджапIэ нэхъ цIэрыIуэхэу къалъытэ УФ-м и Президентым и деж ЦIыхубэ хозяйствэмрэ граж- дан къулыкъумкIэ щыIэ академием, УправленэмкIэ, ПравосудиемкIэ щыIэ Урысей къэрал университетхэм, Дон Iус Ростов дэт къэрал техникэ, Къэзан дэт федеральнэ, Томск щыIэ политехническэ еджапIэ нэхъыщхьэхэм, нэгъуэщIхэми.
Табыщым и Iэдакъэм къыщIэкIащ лэжьыгъэ куэд, статьяуэ 70, академическэ тхыгъэу 30, студентхэр зэрырагъаджэ пособиеу 15, нэгъуэщIхэри. Абы и къэхутэныгъэ лэжьыгъэхэм мыхьэнэшхуэ зэраIэр къалъытэ, нэгъуэщI щIыпIэхэми къы-
щагъэсэбэп. Ар мызэ-мытIэу ирагъэблэгъащ щIыпIэ, щIыналъэ, урысейпсо, дунейпсо зэIущIэхэм икIи къыхуагъэфэщащ фIыщIэ, щытхъу тхылъхэр.
— Си гукъинэж нэхъ ин дахэхэм ящыщщ кандидат лэжьыгъэр щыпхызгъэкIа зэманыр, — игу къегъэкIыж Табыщым. — Мазэ фIэкIа симыIэжу, лэжьыгъэр щыпхызгъэкIыну Астрахань къалэм тхыгъэ кърагъэхат си тхылъхэм щыуагъэ гуэрхэр хэту жаIэу. Iэнкун сыкъэхъуащ,икIи а зэманым аспирантхэр зи IэмыщIэ илъ, филологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор Башиевэ Светланэ зыхуэзгъэзащ. КъызэрыщIэкIамкIэ, аспирантурэм сыщыщIэтIысхьэм щыгъуэ экзаменхэр зэрыстар физикэмрэ математикэмкIэт, педагогикэм щытезухуэжам щыгъуэ стын хуейхэр нэгъуэщIт. СыщIэгузэвар зыхуей хуэгъэзэжынымкIэ Светланэ дэIэпыкъуэгъу къысхуэхъуащ. ИужькIэ, си кандидат лэжьыгъэр щыпхызгъэкIыну махуэм, хъыбар сагъащIэ си диссертацэр купщIафIэу къызэралъытэм теухуа щытхъу псалъэ- хэр Астрахань кърагъэхьауэ. СыщIэупщIэжмэ, ар къызыбгъэдэкIар физико-математикэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, си егъэджакIуэ Щхьэныкъуэ — Лафыщ Мухьэмэдт. Сызыхэта лъэпощхьэпо къомым иужькIэ, апхуэдэ тхыгъэр си деж уасэ зимыIэт, си щхьэр лъагэу сэзыгъэлъагъужт. ФIыщIэ псалъэхэр хуэфащэщ а зэманым КъБКъУ-м и проректору лэжьа, физико-математикэ щIэныгъэхэм я доктор Шыбзыхъуэ Азэмэт, си егъэджакIуэ нэхъыфIхэм ящыщ, физико-математикэ щIэныгъэхэм я кандидат Мэкъуауэ Мадинэ сымэ, нэгъуэщIхэми. ГъащIэм пэрыуэгъу, лъакъуэпэщIэдз къыщыпхуэзыщIхэри мащIэкъым, ауэ гу хьэлэл, псэ щабэ зиIэхэри нэхъыбэжщ. Апхуэдэ цIыхухэр сэ зэи сщыгъупщэнукъым.
«ЩIэныгъэ убгъэдэлъымрэ гъэсэныгъэ пхэлъымрэ зыкъым, — куэдрэ сигу къокIыж си анэшхуэ Лосэн Мэчэхъан и псалъэхэр. «Гъэсэныгъэм я нэхъ лъэщри, я нэхъ дахэри адыгэ хабзэрщ. Ар зезыхьэ цIыхум уи дзыхь ебгъэз хъунущ» — щIигъужырт нанэ. А псалъэ Iущхэр ноби сигъуазэщ.
КъБР-м и Iэтащхьэм и къалэнхэр пIалъэкIэ зыгъэзащIэ КIуэкIуэ Каз-бек иджыблагъэ иригъэкIуэкIа «ЛъагапIэщIэ» проектым жыджэру зыкъыщигъэлъэгъуащ Табыщым. ЦIыху мини 10-м щIигъу зыхэта зэхьэзэ-хуэм щIалэ акъыл жаныр нэхъыфIу къыщалъытахэм ящыщщ, ар зэпеуэм и «Дыщэ фондым» хэхуащ. Сабийхэм ядэлэжьэнымкIэ, егъэджэныгъэм зегъэужьынымкIэ Тимур зыхэхуа гупым IуэхугъуэщIэхэр щызэхеублэ. Псалъэм папщIэ, зэпеуэм щытекIуахэу Жэмыхъуэ Мадинэрэ Тау Анзоррэ я гъусэу Табыщыр хэтащ «ИпэкIэ узышэ лъэбакъуэ» проектым. Ар зыхуэгъэзауэ щытар, адэ-анэм я жьауэм щIэмыт сабийхэм, унагъуэ хуэмыщIахэм къахэкIа цIыкIухэм я зэфIэкIым зегъэужьынырщ, гъащIэм нэгъуэщIынэкIэ егъэплъынырщ, ягу ирихь, яфIэгъэщIэгъуэн IэщIагъэм дегъэхьэхынырщ. Апхуэдэ IуэхуфIыр ирашажьэу проектым и къызэгъэпэщакIуэхэр кIуащ ди республикэм ит еджапIэ-интернат зыбжанэм, а лэжьыгъэм адэкIи пащэнущ.
Табыщыр жылагъуэ, лъэпкъ Iуэхухэми жыджэру хэтщ. ЦIыхухэр егъэджэнымкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и министерствэм егъэджэныгъэм щIэныгъэ Iэмалхэр хэпщэным теухуауэ иджыблагъэ къызэригъэпэща лэжьыгъэ щхьэпэм къэпщытакIуэу хашащ Тимур — ижь лъандэрэ къыддекIуэкI адыгэ хабзэр егъэджэныгъэм куууэ хэгъэхьэным телажьэ еджапIэхэм я чэнджэщакIуэщ.
Табыщыр унагъуэ дахэщ, бынищ иIэщ. И щхьэгъусэ Заремэ зи IэщIагъэм хуэIэижь дохутырщ, Зеикъуэ къуажэм щолажьэ. Унагъуэм я къалэн нэхъыщхъэу ябж я сабийхэр адыгэ хабзэм щIапIыкIыныр, я анэдэлъхубзэр яIурылъу къагъэхъуныр, щIэныгъэм дегъэхьэхыныр, гъэсэныгъэ дахэ яхэлъхьэныр.
Маршэнкъул Динарэ.
