Къэбэрдейм и пщы уэлий Идар Темрыкъуэ (1502 – 1571)
Темрыкъуэ Идар и къуэ нэхъыжьт, адыгэпщхэм я лIакъуэр къыщежьа Инал Нэху и къуэрылъхум и къуэрылъхут. Ар уэркъ хабзэм, захуагъэм, лъэпкъ напэм хуэпэж зауэлI хахуэт.
ХVI лIэщIыгъуэм и 50 гъэхэм и кум щегъэжьауэ 1571 гъэм дунейм ехыжыху Къэбэрдейм и пщы уэлийуэ щытащ. Къэбэрдеймрэ Урысеймрэ 1557 гъэм зауэ-политикэ зэгурыIуэныгъэ зэращIылIэныр зи жэрдэмар Идар Темрыкъуэщ.
Къэбэрдеймрэ Урысеймрэ я зэпыщIэныгъэхэр нэхъ быдэ хъуащ 1561 гъэм, шыщхьэуIум и 21-м Идар Темрыкъуэ ипхъу Гуащэнэ урыс пащтыхь Грознэ Иван щхьэгъусэ хуэхъуа нэужь.
1566 гъэм беслъэнейхэр къыгуэту Идар Темрыкъуэ Буда-шэмхалым и дзэ-хэр зэтрикъутащ, Сунжэрэ Тэрчрэ щызэхэхуэм и деж япэ адыгэ-урыс быдапIэр къытригъэщIыхьащ. 1570 гъэм Темрыкъуэ зи пашэ къэбэрдей шуудзэр ядэIэпыкъуащ Адыл-Джэрий кърым хъаныкъуэр зытеуа кIахэ адыгэхэм. IэфIыпс псыежэхым деж щекIуэкIа зэхэуэ гуащIэм Темрыкъуэ зэрылIыкIыну уIэгъэхэр къыщытехуащ, абы и къуэхэу Мамсрыкъуэрэ Думэныкъуэрэ гъэру яубыдащ.
Къэбэрдейм и пщы уэлийуэ щыта Идар Темрыкъуэ и щIэблэр лъэужьыншэ хъуакъым. Черкасскэхэ ящыщ куэдым Урысей пащтыхьыгъуэм къулыкъу щащIащ, политикэ, зауэ, дипломат IэнатIэхэм зэфIэкI хъарзынэхэр щагъэлъэгъуауэ тхыдэм къыхэнащ.
Инэрокъуэ Гуащэхужь.
