
Япэ итахэр
Хэкупсэ нэс
ЩыIэщ цIыху щалъхуа хэкум, щIыналъэм я тхыдэмрэ езым и гъащIэмрэ зэхэухуэнауэ псэу. Абыхэм гурэ псэкIэ зыхащIэ хэкум и щыщIэныгъэхэри, апхуэдэ дыдэуи ирогушхуэ икIи иропагэ абы и ехъулIэныгъэхэми. Зи гугъу тщIы цIыхухэм я щапхъэщ Нарткъалэ и япэ унафэщIхэм ящыща Хьэсанэ Хьэжмурид Ахьмэд и къуэр. Абы и нэгу щIэкIащ къалэм къикIуа гъуэгум абы и цIыхухэр щызрихьэлIа лъэпощхьэпохэри здынэсыфа лъагапIэхэри.
Хьэсанэ Хьэжмурид Хьэсанэ Хьэжмурид 1907 гъэм Псыгуэнсу къуажэм къыщалъхуащ. ЩIалэ гурыхуэм щIэныгъэ щызригъэгъуэтащ Ленин еджапIэ къалэ цIыкIум. Хьэжмурид и ныбжьыр илъэс 20 ирикъуа къудейт, абы жэуаплыныгъэ зыпылъ къулыкъу къыщыхуагъэфэщам щыгъуэ — 1927 гъэм ар ягъэуващ Псыгуэнсу къуажэм и кредит зэгухьэныгъэм и унафэщIу. ЗэфIэкI лъагэхэр зыбгъэдэлъу гу зылъата IэщIагъэлI ныбжьыщIэм илъэсищ нэхъ дэмыкIыу дзыхь къыхуащIащ Аруан куейм финансхэмкIэ и къудамэм и лэжьыгъэр зэригъэкIуэну. Абы къыщыщIэдзауэ Хьэсанэм, пэрыкI имыIэу, щIыпIэм щызэрихьащ парт, совет, хозяйствэ IэнатIэ куэд. Ар щытащ Псыгуэнсу, Старэ Лэскэн (иджы Анзорей) жылэхэм къыщызэрагъэпэща колхозхэм я тхьэмадэу, абыхэм я парт зэгухьэныгъэхэм я секретару. 1937 гъэм Хьэсанэр ягъэуващ КПСС-м и Лэскэн райкомым и япэ секретару. Зыпэрыт дэтхэнэ IэнатIэри езыгъэфIакIуэу еса хэкупсэр абдежми иужь щихьащ Iуэхум жэрдэмыщIэхэмрэ мурадыщIэхэмрэ хилъхьэну, арщхьэкIэ зэман бзаджэм и «мывэ щхьэлым» дихьэри, хуабжьу гугъу ехьащ. Хуэмыфащэу къытралъхьа пцIыхэр тегъэщIапIэ ящIри, Хьэсанэр партым къыхагъэкIащ, и къулыкъуми трагъэкIащ. Ауэ гъащIэм и гугъуехьхэм зэфIащIыкIакъым цIыху зэтетыр, пэжыр. Хэку зауэшхуэр къэхъея нэужь, 1942 гъэм ар езым и лъэIукIэ фронтым кIуащ икIи псэемыблэжу япэщIэтащ нэмыцэ зэрыпхъуакIуэхэм. Волгоград, Курск, Киев и Iэшэлъашэхэм щекIуэкIа зауэ гуащIэхэм, Европэм и къалэхэр хуит къэзыщIыжахэм, Берлин нэсахэм яхэтащ адыгэ щIалэ хахуэр. Зауэм и губгъуэхэм щызэрихьа лIыгъэхэм папщIэ, Хьэсанэм къыхуагъэфэщащ орденхэр, медалхэр. Партым, хэкум, цIыхубэм яхуэпэж хэкупсэм и дежкIэ нэхъыщхьэрати, абы аргуэру дзыхь къыхуащIыжащ «коммунист» цIэр зэрихьэну.
Щалъхуа и щIыналъэм 1945 гъэм къигъэзэжащ Хьэсанэм икIи Зэрэгъыж къуажэм щызэхэт колхозым и председателу ягъэуващ. ИужькIэ ар щытащ дагъэ щыщIахуу, кхъуей щыхахыу Къэхъун дэта заводым и унафэщIу.
1955 гъэм Хьэсанэ Хьэжмурид хахащ Докшукинэ посёлкэм и советым и тхьэмадэу. Хьэсанэр а къулыкъум тетащ жылэ цIыкIур къалэ щащIам. Нарткъалэ и япэ унафэщI къалэныр Хьэжмурид къызыхуэтыншэу, адрейхэм щапхъэ яхуэхъуу ирихьэкIащ. Абы и тетыгъуэм жылэм хэпщIыкIыу зиужьащ. Абы къыдэхъуащ еджапIэ, щэнхабзэ, промышленнэ IэнатIэщIэхэр, щаухуащ псэупIэ унэщIэхэр.
ИщIэну псоми хунэмысу дунейм ехыжащ щалъхуа щIыналъэм и ехъулIэныгъэм хэлъхьэныгъэ инхэр хуэзыщIа хэкупсэ нэсыр. Абы и гъащIэ щапхъэр гъуэгугъэлъагъуэ яхуэхъуащ къыщIэна и бынхэм. Зэщхьэгъусэхэу Хьэсанэхэ Хьэжмуридрэ Iэминатрэ бынищ зэдапIащ. Я щIалэ Анатолэ, и адэм ещхьу, парт, совет, хозяйствэ къулыкъу зэмылIэужьыгъуэхэр щIыхь пылъу ирихьэкIащ. Хъыджэбзхэу Лидэрэ Лоттэрэ дохутыр IэщIагъэм хуеджахэщ. Унагъуэм яхуэфащэ дыдэу къахыхьащ я нысэ закъуэ, СССР-м и цIыхубэ егъэджакIуэ Къанщыкъуей (Хьэсанэ) Римми. Адэшхуэм и фэеплъыр сакъыу яхъумэ абыхэм къащIэхъуэ щIэблэхэми.
ЖЫЛАСЭ Маритэ.
Къанокъуэ Арсен и жэрдэмкIэ
Ди республикэм и Iэтащхьэ Къанокъуэ Арсен гулъытэшхуэ хуещI щIыналъэм щIэблэ узыншэ, спорт зэфIэкI лъагэхэр зыбгъэдэлъ къихъуэным. Мыхьэнэшхуэ зиIэ а лъэпкъ Iуэхур игъэнэхъапэу, ар набдзэгубдзаплъэу кIэлъоплъ спорт-физкультурэ IуэхущIапIэхэр къызыхуэтыншэу лэжьэным, зыгъэсапIэщIэхэр щIыналъэм къыщызэIухыным. Къанокъуэ Арсен и жэрдэмкIэ Нарткъалэ мы зэманым щаухуэ узыншагъэр щрагъэфIакIуэ физкультурэ центрышхуэ.
Ухуэныгъэхэр ирегъэкIуэкI «ЖилКомИнвест» зэгухьэныгъэм. Унищу зэхэтыну центрым еубыд метр зэбгъузэнатIэ мини 4-м щIигъу. Абы хэтынущ псы есыпIэ ин, зыгъэпскIыпIэхэр, псым и щытыкIэр къыщапщытэ лабораторэр, зыгъэпсэхупIэ пэшхэр, спорт лIэужьыгъуэ куэдым зыщыхуагъасэ IэнатIэхэр, методикэ, медицинэ кабинетхэр, нэгъуэщIхэри.
Къалэм и махуэшхуэм ирихьэлIэу хьэзыр мыхъунуми, нарткъалэдэсхэр хуабжьу щогуфIыкI республикэм и Iэтащхьэм къахуищIа апхуэдэ гулъытэм. Псом хуэдэжкъым сабийхэмрэ ныбжьыщIэхэмрэ. Ахэр хуэныкъуэщ зыщагъэсэн, я узыншагъэр щрагъэфIэкIуэн апхуэдэ IуэхущIапIэ.
ЖЫЛЭГЪУЭТ Марэ.
Лъэужь
Жамборэ Суфян Шу и къуэр ящыщщ Нарткъалэ и тхыдэм лъэужь дахэ къыщызыгъэна хэкупсэхэм. «Къалэ» статусыр зыгъуэтагъащIэ жылэм и япэ унафэщIхэм яхэта а лIы ахъырзэманым бгъэдэлъа зэфIэкIымрэ иIа пщIэмрэ ноби ящIэж нарткъалэдэс нэхъыжьыфIхэм.
Къэхъун къуажэм 1926 гъэм къыщалъхуащ Жамборэр. Курыт школым фIы дыдэу щеджащ, зыхэс гупым я пашэу, и щIэныгъэкIи гъэсэныгъэкIи къахэщу. Курыт щIэныгъэ зригъэгъуэтыным зы илъэс фIэкIа къэмынэжауэ, нэмыцэ зэрыпхъуакIуэхэр ди щIыналъэм къэсати, еджэныр зэпигъэун хуей хъуащ. Езым и лъэхъэнэгъу ныбжьыщIэ минхэми хуэдэу, щIалэ цIыкIум и нэгу щIэкIащ бийм илэжь щIэпхъаджагъэхэр, зэрихьэ лейр. Суфян и гуи и пси ящIэузырт письмо щимэхэм я пIэкIэ гуауэ тхылъымпIэ гъуабжэр къызыIэрыхьэ и къуажэгъухэм.
Бийр ди щIыналъэм ирахужа нэужь, къуажэм къыщызэIуахыжа школым сабийхэм еджэным щыпащэжащ. ЕхъулIэныгъэ иIэу школыр къиуха нэужь, щIалэ губзыгъэр къуажэ советым секретару къащтащ. Зэрылажьэм хуэдэурэ, ар щIэтIысхьащ юристхэр щагъэхьэзыру Налшык дэта школым. IэщIагъэ зэзыгъэгъуэта щIалэщIэр следователу щылэжьащ Куба, Аруан районхэм, юристхэм чэнджэщ щат IуэхущIапIэхэм я унафэр IэщIэлъащ, райисполкомым и секретару, Дохъушыкъуей химзаводым и унафэщIым и къуэдзэу щытащ.
1967 гъэм Жамборэ Суфян ягъэуващ Нарткъалэ къалэ советым и гъэзэщIакIуэ комитетым и унафэщIу. Абы и нэIэм щIэту къалэм ухуэныгъэ лэжьыгъэшхуэхэр щекIуэкIащ. Жамборэм и фIыгъэкIэ а лъэхъэнэм псэупIэ унэщIэхэм щIэтIысхьауэ щытащ унагъуищэхэр. Хэкупсэм гулъытэшхуэ хуищIырт Нарткъалэ и уэрамхэр, уней лъапсэхэм я куэбжэпэхэр къабзэу щыгъэтыным. Къалэдэсхэми даIыгът Жамборэм и жэрдэмыщIэхэр икIи сыт и лъэныкъуэкIи абы сэбэп къыхуэхъурт.
Илъэс 14-м нэскIэ пэрытащ Жамборэр а къулыкъу гугъум, дзыхь къыхуащIа IэнатIэр иригъэфIакIуэу, цIыхухэри къыхуэарэзыуэ. Пенсэм кIуэн и пэкIэ, абы зэрихьащ жэуаплыныгъэ зыпылъ нэгъуэщI IэнатIэхэри икIи, дапщэщи хуэдэу, цIыхухэми и щхьэми хуэпэжу щытащ. Апхуэдэ дуней тетыкIэ дахэ зиIа цIыхум и цIэр куэдрэ жылагъуэм щызокIуэ.
КЪАРДЭН Ритэ.
Япэ IуэхущIапIэхэр
И къалэнхэм полъэщ
Нарткъалэ дэт консерв заводыр 1934 гъэм яутIыпщауэ щытащ. Лэжьэн щыщIидза япэ илъэсхэм щегъэжьауэ IуэхущIапIэм мыхьэнэшхуэ щиубыдащ посёлкэм, иужькIэ къалэм щыпсэухэм я гъащIэм.
Заводым и лэжьакIуэхэр дапщэщи хущIэкъуащ я пщэрылъ къалэнхэр къызыхуэтыншэу зэрагъэзэщIэным. Консерв заводым нэхъыбэу щелэжьырт нащэм, помидорым, баклажаным, къэбышкIийм, джэш цIынэм, нэгъуэщI хадэхэкIхэми. Абыхэм къыхащIыкI фIэIугъэ зэмылIэужьыгъуэхэр щызэбгрыкIырт Совет Союзым и щIыпIэ куэдым.
Заводым и зэфIэкIхэм псом хуэмыдэу зиужьащ, ар акционер зэгухьэныгъэм хуэкIуа нэужь. Абы и лэжьыгъэр зэтриухуащ иджырей мардэщIэхэм, технологиещIэхэм хуэкIуэу. Зы илъэсым къриубыдэу предприятэм къыщIи- гъэкIыф хъуащ консерв зэрылъ банкI мелуан бжыгъэхэр.
Сыт хуэдэ лъэхъэни заводым щолажьэ гуащIэдэкI лэжьыгъэм и гугъуехьхэм къапимыкIуэт гуп зэрыIыгъ. КъыщызэIуахагъащIэм къищта а хьэлыр IуэхущIапIэм ноби къыдогъуэгурыкIуэ. АтIэми, гуп зэдэурщ сыт хуэдэ къалэнми, ар нэхъ ин дыдэу ирехъуи, пщIэрэ щIыхьрэ иIэу пэлъэщыфынур.
ТЕМЫР Дисанэ.
КъежьапIэ
Зэманым декIуу
Нарткъалэ дэт химкомбинатыр (спирт заводыр) ди республикэм и промышленнэ IуэхущIапIэ нэхъ цIэрыIуэхэм ящыщщ. Абы и лъабжьэр ягъэтIылъащ 1931 гъэм. Дохъушыкъуей химкомбинатыр а лъэхъэнэм ялъытэрт Совет Союзым и апхуэдэ IуэхущIапIэ нэхъ инхэм ящыщу. Илъэсым хуэзэу абы къыщIигъэкIырт спирт декалитр мелуанрэ ныкъуэм щIигъу.
Iэщнокъуэ Iэмин Республикэм и япэ промышленнэ IуэхущIапIэ иным и япэ унафэщIу щытар парт, совет лэжьакIуэшхуэ, коммунист пэж Iэщнокъуэ Iэмин Мусэ и къуэрщ. А лIы гуащIафIэм икIи гумызагъэм партым къыхуищIа дзыхь лъагэр нэсу игъэпэжащ. Заводыр щаухуэм, Iэщнокъуэм и жэрдэмкIэ лэжьыгъэм кърашэлIауэ щытащ къэралым, хамэ щIыпIэхэм щыщ IэщIагъэлI куэд. Илъэс зыбжанэкIэ екIуэкIащ заводым и ухуэныгъэр. Комбинатым щекIуэкI лэжьыгъэ псори парт унафэ ткIийм щIэтти, ухуэныгъэр яухыху зэпагъэуакъым. Абы и Iэгъуэблагъэм щаухуэу щIадзащ псэупIэ унэхэр, щIакхъуэ гъэжьапIэхэр, шхапIэхэр, хьэмэмхэр, сымаджэщыр. Комбинатым зиужьыху, станцми зиубгъуащ: абы лэжьакIуэбэ къыдэхъуащ, унагъуэщIэхэр щытIысащ.
Зэманыр хьэлъэми, емынэ узыр етауэ щIыпIэм щытепщэми, зы мурадышхуэм, къэралпсо мыхьэнэ зиIэ а Iуэхушхуэм лэжьакIуэбэр зэкъуигъэуващ, гугъуехьхэми пэлъэщащ. 1938 гъэм и мэлыжьыхь мазэм комбинатыр лажьэу яутIыпщащ. Абы и Iуэхухэр апхуэдизу щIэхыу зэтеувати, япэ илъэс ныкъуэм и планыр и пIалъэр къэмысу игъэзэщIауэ щытащ. АбыкIэ фIыщIэшхуэ бгъэдэлът абы и унафэщI Iэщнокъуэ Iэмин. А лъэхъэнэм екIуэкIа политикэ залымыгъэр зылъэIэсахэм, иужькIэ хейуэ къалъытэжахэм ящыщащ Iэщнокъуэр. Хэкупсэ нэсым, лъэпкъ промышленностым и зэфIэувэныгъэм зи гуащIэ куэд езыхьэлIа Iэщнокъуэм и цIэр нобэ зэрехьэ Нарткъалэ и уэрам нэхъыфIхэм ящыщ зым.
Мы зэманми Нарткъалэ спирт комбинатыр хабжэ щIыпIэ бюджетым мылъкушхуэ хэзылъхьэ IуэхущIапIэхэм. Абы къыщыщIагъэкI продукцэ зэмылIэужьыгъуэхэм щIэупщIэ щаIэщ ди щIыналъэми къэралым и щIыпIэ куэдми.
КЪАРДЭН Ритэ.
Медицинэ
Псом нэхърэ нэхъыщхьэр
Дызытет дунейм и дахагъымрэ гъащIэм и IэфIагъымрэ цIыхум нэсу зыхищIэфынукъым, апхуэдэ гукъыдэж къезыт узыншагъэ имыIэмэ. Уасэ зимыIэ а хъугъуэфIыгъуэр хъумэным, зэтегъэувэжыным набдзэгубдзаплъэу щыхущытщ Нарткъалэ дэт медицинэ IуэхущIапIэхэм.
Жамборэ Налжан Къэхъунрэ Нарткъалэрэ я зэпылъыпIэм деж щыт Аруан куей сымаджэщыр къалъытэ республикэм и медицинэ IэнатIэ нэхъыфIхэм ящыщу. Медицинэм зегъэужьыным къэралым мыхьэнэшхуэ щрит мы лъэхъэнэм сымаджэщыр хуокIуэ узыншагъэр хъумэным епха технологиещIэхэм. Илъэс зыбжанэ и пэкIэ сымаджэщым къыщызэIуахащ хирургие къудамэщIэр. Иджырей мардэхэм тету яухуа, сымаджэм папщIэ тыншыпIэ псори здэщыIэ а IэнатIэр ухуэным и нэIэ тригъэтащ КъБР-м и Iэтащхьэ Къанокъуэ Арсен.
Сымаджэщым и дохутырхэм ящыщ куэдым къыхуагъэфэщащ къэрал дамыгъэ лъапIэхэр, щIыхьыцIэ лъагэхэр. Абыхэм ящыщщ Лэжьыгъэм и Бэракъ Плъыжь орденыр зрата Хъуэст Мухьэмэд, «ЩIыхьым и дамыгъэ» орденыр зыхуагъэфэща Чым Еленэ, «ГуащIэдэкI хьэлэлым папщIэ» орденыр зиIэ Кмузовэ Аннэ, нэгъуэщIхэри. КъБР-м щIыхь зиIэ и дохутырхэщ Демирян Аннэ, Къардэн Лидэ, Безрокъуэ Олег, Шыбзыхъуэ Любэ, Щоджэн Алексей, Шэнтыкъу Люсенэ сымэ. А нэхъыжьыфIхэм я щапхъэм тету нобэ мэлажьэ Балъкъыз Валерэ, Рубаев Артур, Хьэмгъуокъу Заур, сымаджэщым и медсестра нэхъыжь Понэж Нюрэ сымэ, нэгъуэщIхэри.
Сымаджэщым и Iуэхухэр иригъэфIакIуэу зэман кIыхькIэ абы и дохутыр нэхъыщхьэу щытащ лэжьыгъэм и къызэгъэпэщакIуэ IэкIуэлъакIуэ, бзылъхугъэ щыпкъэ, КъБР-м щIыхь зиIэ и дохутыр Жамборэ Налжан. Абы и унафэм щIэту, сымаджэщым зыужьыныгъэшхуэ игъуэтащ иужьрей лъэхъэнэм. Абы ирихьэжьа Iуэху дахэхэм ноби щыпащэ IуэхущIапIэм, псом нэхърэ нэхъыщхьэр — цIыхум и узыншагъэр — яхъумэу.
Аруан сымаджэщыр. 2001 гъэ
ЖЫЛАСЭ Маритэ.
Иджырей мардэхэм тету
Диализ центрыр.
Нарткъалэ иджыблагъэ лэжьэн щыщIидзащ республикэм ис сымаджэ куэд зыщыгуфIыкIа Диализ центрым. Урысей Федерацэм цIыхухэм я узыншагъэр хъумэным епхауэ иригъэкIуэкI политикэм ипкъ иткIэ, а IэнатIэр егъэфIэкIуэным гулъытэшхуэ хуащI иужьрей зэманым. А политикэм цIыхухэм фIы куэд къахуихьынущ. Диа- лиз центр ин Нарткъалэ къызэрыщызэIуахари абы щыщщ.
Иджырей мардэхэм тету ящIа Диализ центрым зи жьэжьейр тэмэму мылажьэ сымаджэ псоми Iуэхутхьэбзэ щыхуащIэфынущ. КъБР-м и Правительствэмрэ «Кавказ Ищхъэрэ нефрологие центрымрэ» зэращIылIа зэгурыIуэныгъэм ипкъ иткIэ, ди республикэм и унафэщIхэм я мурадщ апхуэдэ центру иджыри тIу ди щIыналъэм къы- щызэIуахыну. Ахэр щаухуэнущ Бахъсэн, Налшык къалэхэм.
Диализ центрым щIэт Iэмэпсымэхэри, сымаджэхэм абы щыхуащIэ Iуэхутхьэбзэхэри, къахуэкIуэхэм я тыншыгъуэри, ахэр къызэрырашэлIэнури дунейпсо мардэхэм тету къызэрагъэпэщащ. IэщIагъэлIхэм къызэралъытэмкIэ, зи жьэжьейр тэмэму мылажьэхэм я гъащIэм къыпызыщэ апхуэдэ центр екIу Кавказ Ищхъэрэм хыхьэ республикэхэм ящыщу зиIэр зэкIэ ди щIыналъэм и закъуэщ.
Иджыпсту центрыр сменищу мэлажьэ. Абы епха микроавтобус хэхахэм сымаджэхэр лъэпощхьэпоуншэу ирашалIэ. Диализ центрым и пэшхэр нэхущ, хуитщ, къабзэщ, телевизорхэр щIэтщ. Зы цIыхум и лъыр сыхьэти 4 — 4,5-кIэ ягъэкъабзэ, сымаджэхэр сыткIи зыхуей хуозэ, узыр ящызыгъэпсынщIэ дохутырхэри, къелIалIэ адрей медицинэ лэжьакIуэхэри яхуэгуапэщ абыхэм.
Центрым и дохутыр нэхъыщхьэ Чыгъэду Арсен зэрыжиIамкIэ, Диализ центрым иджыпсту щоIэзэ цIыхуи 182-м. Япкърыт узыр къатемыхьэлъэу псэуфын щхьэкIэ, абыхэм я лъыр гъэкъэбзэн хуейщ тхьэмахуэм къриубыдэу щэнейрэ. Апхуэдэ зы процедурэр ику иту и уасэщ сом мини 6-м щIигъу. Абы ирахьэлIэ хущхъуэхэр сымаджэхэм пщIэншэу яIэрохьэ КъБР-м Узыншагъэр хъумэнымрэ курортхэмкIэ и министерствэм къыбгъэдэкIыу. Псэун папщIэ ар сымаджэм дежкIэ Iэмал зимыIэ Iуэхугъуэу икIи игъащIэкIэ епхьэлIэн хуейуэ зэрыщытыр къэплъытэмэ, апхуэдэ къэрал дэIэпыкъуныгъэр уасэ зимыIэ мылъкущ.
ТАМБИЙ Линэ.
Къалэм и IуэхущIапIэхэр
АТП-р лъэ быдэкIэ мэувыж
Илъэс хыщIрэ блырэ и пэкIэ, 1946 гъэм, Докшукинэ жылэ цIыкIум къыщызэIуахауэ щытащ автотранспорт IэнатIэ (АТП). БлэкIа илъэсхэм къриубыдэу IуэхущIапIэм зиужьащ, ехъулIэныгъэхэр щиIаи гугъуехьхэм щыхэтаи къыхуихуащ, ауэ Нарткъалэ АТП-м сыт хуэдэ лъэхъэни лъэкI къигъэнакъым къалэм, Аруан куейм, республикэм я зыужьыныгъэм и гуащIэ хьэлэл хилъхьэнымкIэ.
Чехоев Сослан ЛIэщIыгъуэ блэкIам и 90 гъэхэм, къэралым и адрей IэнатIэхэми хуэдэу, Нарткъалэ АТП-ри щытыкIэ гугъум ихуащ. А лъэхъэнэ къызэрымыкIуэм IуэхущIапIэм и лъэр хуабжьу щIиудащ. Квалификацэ лъагэ зиIэ IэщIагъэлIхэр, лэжьакIуищэхэр иIэу, автопаркышхуэкIэ къулейуэ щытар щымыIэжыххэнми хуэкIуэ пэтащ абы щыгъуэ. Ди куей администрацэм и Iэтащхьэ Къанокъуэ Антемыркъан и фIыгъэкIэ мы зэманым IэнатIэм зыкъеIэтыж, ехъулIэныгъэхэр зыIэрыдгъэхьэу куейм, къалэм я гъащIэм жыджэру дыхэтщ. IуэхущIапIэр зэфIэувэжыным я гуащIэшхуэ ирахьэлIащ ар къызэрызэIуах лъандэрэ щылэжьауэ жыпIэ хъуну цIыху хэкупсэхэм. Апхуэдэхэщ, псалъэм папщIэ, машинэзехуэхэу Мысхъуэжь Владимир, Иуан МуIэед, Гъащтэ Борис, Темыркъан Олег, Фомичёв Михаил, АТП-м и диспетчер къудамэм илъэс 40-м щIигъуауэ и пашэ Алъкъащ Владимир, диспетчер Мысхъуэжь Риммэ сымэ, нэгъуэщIхэри.
АТП-м и автопаркым мы зэманым иIэщ автобусышхуэу блырэ микроавтобусу тIурэ. Ар мащIэщ, абы къыхэкIыу дэ лэжьыгъэм къетшэлIащ микроавтобусипщI. Абыхэм транспорт Iуэхутхьэбзэр хуащIэ куейм хыхьэ жылэхэм, ахэр Нарткъалэ пащIэу. IуэхущIапIэм иджыпсту щолажьэ цIыху 28-рэ.
Куейм, абы и къалащхьэм щыпсэу цIыхухэр жылагъуэ транспорткIэ къызэрызэдгъэпэщым къыдэкIуэу, дэ лэжьыгъэкIэ дапыщIащ республикэм и адрей щIыпIэхэми.
АТП-м хуэдэу IуэхущIапIэ лъэрызехьэу щытам и пщIэр пIыгъыну тыншкъым, ауэ ди лэжьыгъэм хъарзынэу дыполъэщ, щIыпIэ унафэщIхэри щIэгъэкъуэнышхуэ къытхуохъу. Абыхэм я дэIэпыкъуныгъэм ди лъэр жан ещI, къытпэщылъ къалэнхэр зэфIэхыным нэхъ ерыщу яужь дохьэ. Ди лэжьакIуэхэм улахуэр и чэзу зэраIэрыдгъэхьэным гулъытэ хэха худощI. АбыкIэ иджыпсту щIыхуэ ттелъкъым. Апхуэдэу дадолажьэ налог IуэхущIапIэхэмрэ Пенсэ фондымрэ. АбыхэмкIи ди пщэрылъхэр зэрызэфIэтхыным дыхущIокъу.
Нарткъалэ и илъэси 100-м екIуу дызэрыIущIэным дыхущIэкъуащ АТП-м и лэжьакIуэ гупыр. Къалэ автовокзалым къедза утыр зэдгъэпэщыжащ, видеокамерэхэр фIэтлъхьащ. Езы АТП-м и унэри зыхуей хуэдгъэзэжащ.
IуэхущIапIэм и лэжьакIуэхэм, къалащхьэм, Аруан куейм щыпсэу псоми сохъуэхъу махуэшхуэмкIэ. Апхуэдэ илъэсищэ куэд къыугъащIэ, Нартхэм я къалэ дахэ!
ЧЕХОЕВ Сослан,
Нарткъалэ АТП-м и унафэщI.
Махуэшхуэ репортаж
ЕхъулIэныгъэм и нэщэнэ
Куей къалащхьэр зыгъэдахэ ухуэныгъэхэм ящыщщ Урысейм и хъумапIэ банкым и къудамэу Нарткъалэ дэтыр. Махуэшхуэм зыхуищI щIыкIэу, абы «зыкърихащ». IуэхущIапIэм и унэр зыхуей зэрыхуагъэзэжрэ куэд щIакъым. Къалэдэсхэм ящIэж ар къыщызэIуахыжым Iуэхум иращIэкIауэ щыта дауэдапщэр.
Лъэпкъ къафэхэм я макъамэ дахэхэр щыIурт банкым и гупэ ут цIыкIум. Абы щIихурыхукIыу дэджэрэзырт «Нартхасэ» къэфакIуэ ансамблым хэт пщащэхэмрэ щIалэхэмрэ. IуэхущIапIэм и щIыхьэпIэр удз гъэгъа щхъуэкIэплъыкIэхэмрэ шар гъэпща зэмыфIэгъухэмкIэ дахэу гъэщIэрэщIат. А псом къахэщырт… Мыщэ хужьышхуэм и сурэтыр. ГуфIэгъуэ макъамэхэмрэ апхуэдэ теплъэ гуакIуэмрэ блэкIри къыблэкIыжри «зыщIишэрт», малъхъэдисым хуэдэу, я гукъыдэжри къиIэтырт. Махуэшхуэм кърихьэлIат Аруан куейм, къалэм я унафэщIхэр, Урысейм и хъумапIэ банкым Къэбэрдей-Балъкъэрым щиIэ къудамэм и унафэщI Урысбий Хьэмидбий, банк лэжьакIуэхэр.
ГуфIэгъуэ зэIущIэр къызэIуаха нэужь, абы къыщыпсэлъащ щIыпIэ унафэщIхэри, хьэщIэ лъапIэхэри, банк лэжьакIуэхэри. Абыхэм жаIахэм нэхъыщхьэу хэлъыр зыт: IуэхущIапIэр зэIухауэ хуэлэжьэн хуейщ куейм, къалэм я экономикэм зиужьыным, цIыхухэм я псэукIэр егъэфIэкIуэным, гъащIэм адэкIи зегъэузэщIыным.
ЛентI плъыжьыр зэпаупщIри, хьэщIэхэри хэгъэрейхэри щIыхьащ банкым и IуэхущIапIэм и унэ зэрагъэпэщыжам. Апхуэдэ адрей IэнатIэхэми хуэдэу, мыбыи Iэмал псори къыщызэрагъэпэщащ IэщIагъэлIхэр цIыхум хуиту, лъэпощхьэпоуншэу дэлэжьэфын папщIэ.
ИпэкIэ зи гугъу тщIа Мыщэ хужьымрэ ХъумапIэ банкымрэ я Iуэху зэрызэпхам дыщыщIэупщIэм, хъыбарыщIэ гъэщIэгъуэн къэтщIащ. А псэущхьэмкIэ, Сочэ къалэм 2014 гъэм щекIуэкIыну Олимп Джэгухэм и дамыгъэхэм ящыщ зыуэ щытымкIэ, къэгъэлъэгъуа мэхъу «Урысейм и хъумапIэ банк» ОАО-р дунейпсо зэхьэзэхуэр мылъкукIэ дэзыIыгъхэм зэращыщыр. Мыщэ хужьым, уардэм икIи къарууфIэм, хуэдэу лъэщ ирехъу ХъумапIэ банкым щIыпIэм щиIэ къудамэр.
НАРТОКЪУЭ Синэ.
Жыджэру йолэжь
Зи илъэсищэр зыгъэлъапIэ Нарткъалэ дэсхэр щогуфIыкI я псэукIэр егъэфIэкIуэным, цIыхур зыхуей хуэгъэзэным, къыхуащIэ Iуэхутхьэбзэхэм я фIагъым хэгъэхъуэным район, къалэ унафэщIхэм гулъытэ хэха зэрыхуащIым. Апхуэдэу зэхъуэкIыныгъэфIхэр егъуэт пощт Iуэхутхьэбзэхэр цIыхухэм щыхуащIэ щIыпIэ IуэхущIапIэми.
Гъубжокъуэ МуIэед Пощтым и унэ нэхъыщхьэм ухуэныгъэ-зэгъэпэщыжыныгъэ лэжьыгъэхэр щокIуэкI. Абы бжэщIэхэр, щхьэгъубжэхэр халъхьащ, и блынхэр екIуу къращIыкIащ. Апхуэдэу къагъэщIэрэщIащ IуэхущIапIэм и кIуэцIри. Абы лъэгущIэхэр ирадзащ, и пэшхэр зыгъэнэху лампIхэри псы хуабэ зрикIуэ бжьамийхэри иджырей жыпкъэхэм тету зэрахъуэкIащ.
IуэхущIапIэм и унафэщI Гъубжокъуэ МуIэед къызэрыджиIамкIэ, ухуэныгъэ-зэгъэпэщыжыныгъэ лэжьыгъэхэм къадэкIуэу, IэщIагъэлIхэр Iуэху зехьэкIэщIэ мардэхэми хуокIуэ. Связым и щIыпIэ къудамэм нэмыщI, унэм щолажьэ пощт хьэпшып зэмылIэужьыгъуэхэр щащэ плIанэпэ, газетхэм, журналхэм Iэ щытрадзэ къудамэ, нэгъуэщIхэри. КъинэмыщIауэ, пощт лэжьакIуэхэм зыщагъэпсэху пэш щхьэхуэхэри хэтщ.
Пощтым и унэ екIум, шэч хэмылъу, нэхъри егъэдахэ илъэси 100 зи ныбжь Нарткъалэ уардэм и теплъэр.
ТАМБИЙ Линэ.
Япэ IуэхущIапIэхэр
Гъавэ хъумапIэ
Докшукинэ станцым пэгъунэгъуу 1920 гъэм ящIауэ щыта гъавэ хъумапIэм зиубгъурт, и зэфIэкIым хэхъуэрт махуэ къэс жыхуаIэм хуэдэу. Абы къыхэкIыу СССР-м и цIыхубэ комиссар Микоян Анастасийрэ КПСС-м и Къэбэрдей-Балъкъэр обкомым и япэ секретарь Къалмыкъ БетIалрэ унафэ ящIат а щIыпIэм элеватор щаухуэну. 1929 гъэм а IуэхущIапIэр яутIыпщауэ щытащ.
Нарткъалэ элеваторым и зэфIэувэныгъэм и гуащIэшхуэ хилъхьащ абы и япэ унафэщIу щыта революционер хахуэ, коммунист хъыжьэ Гъурф Жыраслъэн Дзау и къуэм. ИужькIэ абы и цIэр фIащащ къалэм и уэрамхэм ящыщ зым.
Хэку зауэшхуэм и зэманым бийр хунэсакъым элеваторыр зэхикъутэну. ЗэрыжаIэжымкIэ, лагъымым екIуалIэ кIапсэхэр зыгуэрым зэпиупщIауэ щытащ.
КъыкIэлъыкIуэ лъэхъэнэм IуэхущIапIэм зыужьыныгъэфI игъуэтащ. Хьэлэлу абы щылэжьащ илъэс 25-кIэ и унафэщIу щыта Кабалоев ДжэбрэIил, Хужьокъуэ Мурадин, Тихов Иван, и лэжьыгъэфIым папщIэ «ЩIыхьым и дамыгъэ» орденыр зрата Къейсын Константин, жэрдэмышхуэ хэлъу зи IэнатIэр езыхьэкIахэу ХьэкIашэ Юрэ, Темрокъуэ Iэниуар сымэ, нэгъуэщIхэри.
Къэрал экономикэр зыужьыныгъэм и мардэщIэхэм зэрытехьэрэ, IуэхущIапIэм зэхъуэкIыныгъэфIхэр щекIуэкIащ, къыпэщылъ къалэнхэр къызыхуэтыншэу зэфIэхыным, лэжьакIуэ гупыр хъумэным епхауэ.
КЪАРДЭН Алим.
Iуэху зехьэкIэ пэрыт
Унагъуэр быдэмэ, къэралыр лъэщщ
Илъэс 20-м нэсауэ Нарткъалэ дэтщ «Унагъуэмрэ сабийхэмрэ социальнэу ядэIэпыкъунымкIэ республикэ центр» IуэхущIапIэр. Центрыр 1995 гъэм къызэIуахауэ щытащ а лъэхъэнэм Аруан куейм и Iэтащхьэу щыта Бозий Натбий, цIыхухэм социальнэу ядэIэпыкъунымкIэ район управленэм и унафэщI Бекъалды Розэ, министр Зумакулов Борис сымэ я жэрдэмкIэ. Мы зэманым центрыр щIэтщ КъБР-м Лэжьыгъэмрэ социальнэ зыужьыныгъэмкIэ и министерствэм и нэIэм.
КIуащ Светланэ Районми республикэми щыяпэ а центрым и лэжьыгъэр зэтриублэну дзыхь хуащIащ егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ IэнатIэм фIыщIэ куэд къыщызыхьа унафэщI IэкIуэлъакIуэ КIуащ Светланэ Нажмудин и пхъум. А цIыху щыпкъэр и пашэу, IуэхущIапIэм лэжьыгъэ куэд зэфIигъэкIащ, и пщэрылъ къалэнхэм пэлъэщу, щытыкIэ гугъум ихуа унагъуэхэм, сабийхэм защIэгъэкъуэныр игъэнэхъапэу. КIуащым зэрыжиIэмкIэ, центрым и лэжьакIуэ псори къыхащыпыкIам хуэдэу, зэхэщIыкI лъагэ зиIэхэщ, дэтхэнэ цIыхуми хуэнабдзэгубдзаплъэщ, хуэгуапэщ. Апхуэдэхэщ Мысрокъуэ Светланэ, Мер Риммэ, Балъкъыз Оксанэ, ГъуэплъащIэ Июлэ, Суйдым Маринэ, Iустырхъан ФатIимэ, Шэшэн Люся, Щхьэгъэпсо Кларэ, Къарэ Марие сымэ.
Социальнэ унэтIыныгъэм зегъэужьынымкIэ федеральнэ программэ хэхам ипкъ иткIэ, УФ-м Лэжьыгъэмрэ социальнэ зыужьыныгъэмкIэ и министерствэм 2000 гъэм къыхилъхьауэ щыта къэралпсо зэпеуэм жыджэру хэтащ центрыр. Зэхьэзэхуэм и утыкум IуэхущIапIэм ирихьа «Унагъуэ» проектыр ягъэлъэгъуа апхуэдэ программэ нэхъыфIхэм халъытауэ щытащ икIи зэпеуэм и лауреат хъуащ. Нэхъ иужьыIуэкIэ центрыр ягъэуващ УФ-м Лэжьыгъэмрэ социальнэ зыужьыныгъэмкIэ и министерствэм къэхутэныгъэхэр щригъэкIуэкI IуэхущIапIэу.
КъызэрызэIуах лъандэрэ IэнатIэм и IэщIагъэлIхэр ядэлэжьащ унагъуэ 6860-м щыщ цIыху 23494-м, дэтхэнэми хуэфэщэн гулъытэ хуищIу. КIуащым зэтриубла Iуэху зехьэкIэ пэрытыр ипэкIэ егъэкIуатэ, нэхъри зрегъэужь мы зэманым центрым и унафэщI Темрокъуэ Оксанэ. Япэми хуэдэу, IуэхущIапIэр йолэжь унагъуэм и пщIэр жылагъуэм къыщыIэтыным, щытыкIэ гугъум ихуа сабийхэм, абыхэм я адэ-анэхэм зэщIагъэкъуэным.
ЖЫЛАСЭ Маритэ.
ЕхъулIэныгъэ
«Дыщэ пальмэр» хуагъэфащэ
1933 гъэм Докшукинэ станцым дащIыхьауэ щытащ варенэ щагъавэ завод. Илъэси 6 дэкIри, ар шагъыр къыщыщIагъэкI завод ящIащ. Апхуэдэ IуэхущIапIэр республикэм щыяпэт.
Ерчэн Алий Лэжьэн щыщIидза дыдэм щыгъуэ зэфIэкIышхуэ бгъэдэмылъами, 40 гъэхэм абы къыщыщIагъэкIыу хуежьащ продукцэшхуэ, республикэми Аруан куейми фейдэшхуэ къахуихьу.
1963 гъэм къыщыщIэдзауэ илъэс 30-м щIигъукIэ шагъыр заводым и унафэщIу щытащ лэжьыгъэм и къызэгъэпэщакIуэ IэкIуэлъакIуэ, цIыху щыпкъэу дунейм тета Ерчэн Алий Хьэжмырзэ и къуэр. Ар ящыщащ цIыхухэм я псэукIэм епха Iуэхухэр зэфIэхыныр япэ изыгъэщ унафэщIхэм. Зы илъэси къэнакъым абы, IуэхущIапIэм и зыужьыныгъэм къыдэкIуэу, псэупIэ унэхэр, нэгъуэщI социальнэ IэнатIэхэр и лэжьакIуэхэм яхуэухуэным гулъытэ хэха хуимыщIу. Ерчэным и нэIэм щыщIэта илъэсхэр шагъыр заводым и тхыдэм фIыкIэ къыхощ.
Абы къыщIигъэкI продукцэм фIагъышхуэ иIэу къалъытэрти, зэпеуэ зэмылIэужьыгъуэхэм я утыкухэм щагъэлъагъуэрт. 1996 гъэм Ниццэ къалэм щекIуэкIа Дунейпсо еплъыныгъэм Нарткъалэ дэт шагъыр заводым и продукцэр нэхъыфIхэм халъытащ икIи зэпеуэм и «Дыщэ пальмэр» къыхуагъэфэщащ. Апхуэдэу IуэхущIапIэм къыщIигъэкIхэр «Урысейм и хьэпшып нэхъыфIи 100» зэхьэзэхуэм гулъытэ хэха зыщыхуащIахэми ящыщщ.
НЭУРЖАН Замир.
ЩIыпIэм и «Гъуазэ»
Илъэс 74-рэ хъуауэ Нарткъалэ къыщыдокI «Маяк» район газетыр. Зэман зэмылIэужьыгъуэхэм абы и цIэр ихъуэжами, щIыпIэм и гъуазэу нобэр къыздэсым йокIуэкI.
КIасэ Валерэ Къэбэрдей-Балъкъэрым и хъыбарегъащIэ IуэхущIапIэ нэхъыжь дыдэхэм ящыщщ мыр. 1939 гъэм «Большевик» цIэр иIэу дунейм къытехьэри, Хэку зауэшхуэм ипэ, и лъэхъэнэ, иужь зэманхэм дэпсыхьащ икIи жылагъуэм и гъащIэр зэрекIуэкIыр газет напэкIуэцIхэм IупщIу къыщигъэлъэгъуащ. АдэкIэ, 1954 гъэм, «Коммунист» цIэр фIащащ икIи гъащIэщIэр ухуэным цIыхубэр тригъэгушхуэу властым и щIэгъэкъуэн нэс хъуащ. Коммунизмэр хъуэпсапIэ къудейуэ зэрыщытыр къагурыIуэжами хэт ищIэн, ауэ илъэсипщI дэкIри, ар «Маяк»-кIэ яхъуэжащ икIи нобэр къыздэсым ар зэрехьэ.
Мы газетыр сыт щыгъуи республикэм къищынэмыщIауэ, къэрал псом щынэхъыфIхэм ящыщ зыуэ къокIуэкI. 80 гъэхэм и пэщIэдзэм ар союзпсо зэхьэзэхуэм и лауреат хъуауэ щытащ.
Газетыр цIыхубэм фIыуэ къезыгъэлъэгъуар, дауи, и лэжьакIуэ емызэшыжхэрщ. Абы и япэ редактору щыта Агъузар Мурадини, иужькIэ а къулыкъу лъагэр зезыхьахэу Егъуэжь Хьэсэнбий, КIуащ Iэюб, Жыласэ Жыраслъэн, Апажэ Назир, ТIымыщ Тимур, Гъубжокъуэ МуIэед, Джэдгъэф Борис, КIасэ Валерэ, ГъуэплъащIэ Заудин сымэ я зэфIэкI, къару псори ирахьэлIащ псалъэ пэжыр, гупсысэ тэмэмыр щIэджыкIакIуэхэм я пащхьэ зэрыралъхьэным. А IуэхугъуэшхуэмкIэ зэфIэкI ин къагъэлъэгъуащ журналист гъуэзэджэхэу Мэрем Задин, Къызэрыс Борис, Сокъур Риммэ, Голуб Светланэ, ПщыхуэфI Хьэсэнбий, Шэрджэс Альберт, Хъанычэ Зумадин, Хужьокъуэ Александр, Дудей Леонид, Шыбзыхъуэ Иннэ, Сэхъурокъуэ Асир сымэ, нэгъуэщIхэми. Абыхэм сыт щыгъуи я щIэгъэкъуэн нэсщ илъэс куэд хъуауэ редакцэм щылажьэхэу секретарь Арахъэ Люсэрэ бухгалтер нэхъыжь Къунаш Светэрэ. Сэри хуабжьу сфIэIэфIу икIи си гуапэу сигу къызогъэкIыж 80 — 90 гъэхэм абы и къудамэм и унафэщIу, жэуап зыхь и секретару сызэрыщыIар. А лъэхъэнэм тхузэфIэкIащ ар адыгэбзэкIи «къэдгъэпсэлъэжыну». Къэбэрдей-Балъкъэрым зыкъом щIауэ IэщIыб щащIыжауэ 1989 гъэм мазаем и 18-м япэ дыдэу дунейм къытедгъэхьэжащ анэдэлъхубзэмкIэ район газетым и напэкIуэцI. «Гъуазэ» зыфIэтща а къыдэкIыгъуэхэр адрейхэм щапхъэ яхуэхъуащ икIи нобэ уи нэгу къыщIэгъэхьэгъуейщ ди республикэм и щIыпIэ газетхэм анэдэлъхубзэмкIэ напэкIуэцIхэр имыIэу.
Иджыпстуи къару лъэщу къонэ «Маяк»-р. КIасэ Валерэ зи унафэщI абы и гуп зэкъуэтыр гъащIэм и курыкупсэм хэтщ, щIэджыкIакIуэхэр фIым хуаущийрэ IуэхугъуэфIхэм хузэщIэгъэуIуэу.
Жыласэ Заурбэч,
КъБР-м щIыхь зиIэ
и журналист.
ГукъэкIыжхэр
Я лъэкI зыри къагъанэркъым
Нарткъалэ и ныбжьыр илъэсищэ щрикъум тэмэму IущIэн мурадкIэ щIыпIэм лэжьыгъэ щхьэпэ куэд щрагъэкIуэкIащ ар зэIузэпэщ, нэхъ къабзэ, нэхъ дахэ хъуным ехьэлIауэ. Федеральнэ программэ хэхам ипкъ иткIэ, къат куэду зэтет псэупIэ унэ зыбжанэ зыхуей псомкIи къызэгъэпэщауэ дэгъуэу ремонт ящIащ иужьрей илъэсхэм, къалэм и теплъэр нэхъри екIу ящIу.
Бэч Iэниуар Нарткъалэ езыр сытым щыгъуи къабзэу, щхъуантIагъэр и бэрэ удихьэхыу апхуэдэщ, ар зи фIыщIэри езы къалэдэсхэрщ, абы и зэIузэпэщыгъэм хьэлэлу дапщэщи хуэлажьэ цIыхухэрщ. Апхуэдэхэм ятеухуащ си тхыгъэ кIэщIыр.
Сэ си IэщIагъэкIэ сыинженер-ухуакIуэщ. Къат куэду зэтет псэупIэ унэхэр зыхуей хуэзэу зехьэныр зи къалэнхэм ящыщ IэнатIэм (ЖЭК) илъэс 26-кIэ сыщылэжьащ. А илъэсхэм къриубыдэу къулыкъу зэмылIэужьыгъуэхэр згъэзэщIащ: мастер, инженер нэхъыщхьэ, унафэщI.
ИщхьэмкIэ зи гугъу тщIа къалэнхэр Нарткъалэ дэту щыта управленитIым ягъэзащIэу щытащ. 1973 гъэм ахэр зэгуагъэхьэжри, ЖЭК-р абы къытепщIыкIащ. Абы лъандэрэ илъэс 40 дэкIащ. А зэманым къриубыдэу ЖЭК-м и унафэщIу лэжьахэщ Бабыгуей Джэфар, Пхъэшх Кушбий, Жамборэ Суфян, Жыласэ Мухьэмэд, Бэч Iэниуар, Балъкъыз Владимир, Къуэдзокъуэ Хьэту, Мамыхъу Аслъэн, нэгъуэщIхэри.
ЖЭК-р къыщызэрагъэпэща лъэхъэнэм тепщIыхьмэ, псэупIэ фондыр метр зэбгъузэнатIэу мин 76-рэ, фэтэрхэр 2370-рэ, псэупIэ унэхэм я бжыгъэр 102-рэ хъурт. А бжыгъэхэм зэхъуэкIыныгъэфIхэр ягъуэтащ блэкIа илъэсхэм. Иджыпсту Нарткъалэ и псэупIэ фондыр метр зэбгъузэнатIэ мин 221-рэ, фэтэрхэр — 5463-рэ, псэупIэ унэхэр 148-рэ мэхъу.
АтIэ, илъэс блэкIахэм дауэ гъэзэщIа хъурэт ЖЭК-м къыпэщылъ къалэнхэр?
1993 гъэм нэсыху, тIэкIу нэхъ кIащхъэ щыхъу къыхэхуами, псэупIэ унэхэр я ныбжьым (щаухуа илъэсым) елъытауэ зэдгъэпэщыжыфырт, а лэжьыгъэр къэралым и мылъкукIэ зэфIэкIырт. Зыхуей хуэгъэзэжын хуей унэхэр зы илъэс ипэкIэ белджылы щIауэ щытын хуейт. Iуэхум ехьэлIа проект-сметэ дэфтэрхэр Налшык щедгъэщIырт, абыхэм япкъ иткIэ къалэ исполкомым и унафэкIэ титул тхылъым иратхэрти, ткIийуэ, абы и мардэм тету лэжьыгъэхэр екIуэкIырт.
ЗэгурыIуэныгъэкIэ а лэжьыгъэхэр РСУ №3-м игъэзащIэрт. Нэхъ лэжьыгъэ цIыкIуфэкIухэр ЖЭК-м и къарукIэ зэфIэкIырт. Ахэр къызэрагъэпэщу а лъэхъэнэм IуэхущIапIэм щылэжьахэщ зи IэщIагъэм фIы дыдэу хэзыщIыкIхэу, дагъуэншэу зи къалэнхэр зыгъэзащIэхэу, гъущI зыгъавэхэу Елей Беслъэн, Уэзрокъуэ Музэрин, Арахъэ Хьэсэн, слесархэу Жэмгъураз Роберт, Танокъуэ Заур, Безыр Феликс, ФIыцIэ Мухьэмэд, шоферхэу Темрокъуэ Борис, КъардэнгъущI Заур, Сомгъур Алёшэ, пхъащIэхэу Асчэр Медал, Дэхъу Мухьэмэд, ЕкIэщIауэ Алик. Я пщэрылъхэм хъарзынэу пэлъэщхэрт бухгалтерхэу Джэдгъэф Ритэ, Гъубжокъуэ Лимозэ, бухгалтер нэхъыщхьэхэу Жэмгъураз Феодося, Ахъей Анжелэ, юрист Блий Оксанэ, техникхэу Хьэмыкъуэ Артур, Тхьэгъэлэдж Мухьэмэд, Тогузло Арсен сымэ.
Ди лэжьыгъэр нэхъ едгъэфIэкIуэн щхьэкIэ дэ дыкIуэрт Налшык, Прохладнэ къалэхэм нэхъ щыпажэ ЖЭК-хэм, Iуэху зехьэкIэм хэлъ щэхухэмкIэ дызэдэгуашэрт, езыхэри ди деж къакIуэхэрти ди зэфIэкIхэм зыщагъэгъуазэрт.
Нарткъалэ ЖЭК-р сытым щыгъуи фIыкIэ зи цIэ къраIуэхэм яхэтащ. Лэжьыгъэм нэмыщI, къэхъурт ди зыгъэпсэхугъуэ махуэхэм щIыпIэ колхозхэм, совхозхэм дащыдэIэпыкъуи. ЛэжьэкIэфI зиIэ гуп зэрыIыгъым апхуэдэуи зэгъусэу зыщыдгъэпсэхурт къалэ гъунэгъухэм, тенджыз ФIыцIэми зэуIуу дыкIуэфу щытащ.
Нарткъалэ дэт псэупIэ унэхэр яухуащ ухуакIуэ гупхэу СУ-7, СУ-13, ПМК-798, МКСУ-1-хэм. ПсэупIэ унэхэр егъэщIыным зи мылъку нэхъыбэ хэзылъхьахэм ящыщщ химкомбинатыр, консерв щащI заводыр, джэд фабрикэр, нэгъуэщIхэри.
Сыт хуэдэ IуэхукIэ захуэдмыгъэзами, дэIэпыкъуэгъу, чэнджэщэгъу къытхуэхъуу къыддэлэжьащ къалэ исполкомым и унафэщIу щытахэу Жамборэ Суфян Шу и къуэр, Щоджэн Мухьэмэд Май и къуэр, Таймасханов Адильбек Исмэхьил и къуэр, Уэркъуасэ Анатолэ Iэдэм и къуэр, Хьэмгъуокъу Леонид Башир и къуэр. Мыбдежым къыхэзгъэщыну сыхуейт мы Iуэхугъуэр. Жамборэ Суфян къалэ исполкомым и унафэщI къалэныр зэрызэрихьа илъэс 14-м къриубыдэу ди Нарткъалэ зыужьыныгъэфI игъуэтауэ щытащ лъэныкъуэ куэдкIэ. Абы и щыхьэтщ зэпыу имыIэу а илъэсхэм къалэм къыхуагъэфащэу щыта Бэракъ Плъыжь зэIэпахыр. Апхуэдэ ехъулIэныгъэ лъагэм хэлъащ ди ЖЭК-м и гуащIи.
Апхуэдэу гудзакъэ яIэу, хьэлэлу я къулыкъухэр а лъэхъэнэм ирахьэкIащ КПСС-м и райкомым и пашэу куэдрэ лэжьахэу Ахъмэт Мусэбий ХьэпIытIэ и къуэм, КIуэкIуэ Валерэ Мухьэмэд и къуэм, Къандэхъу Мухьэрбий ХьэметIэ и къуэм, Жэмбей Хъусен Жантемыр и къуэм, Жаным Руслан Мухьэмэд и къуэм. Район администрацэм и унафэщI IэкIуэлъакIуэу щытащ Сэхъурокъуэ Хьэутий Хьэзрит и къуэр, Бозий Натбий Мухьэмэд и къуэр, Ерчэн Тембулэт Хъусен и къуэр, Балъкъыз Замир ХьэкIашэ и къуэр. Абыхэм я Iуэху зехьэкIэ мардэхэр щапхъэфIт я нэIэ щIэту лажьэ дэтхэнэ IэщIагъэлIми и дежкIэ.
Зэман гуэркIэ сызипашэу щыта къалэ ЖЭК-м мы зэманым къытепщIыкIащ управляющэ компаниеу 5. Абыхэм ялъэкI къагъанэркъым къалэдэсхэм я псэукIэр, Нарткъалэ и теплъэр егъэфIэкIуэнымкIэ.
БЭЧ Iэниуар.
