Джэрыджэ Арсен и сабий усэхэр
Джэрыджэ Арсен КъБКъУ-м и тхыдэ-филологие факультетым 1965 — 1970 гъэхэм щеджащ. И япэ усэхэр ихуащ тхакIуэ ныбжьыщIэхэм я IэдакъэщIэкIхэр щызэхуэхьэса «ЩIалэгъуэ ауз» тхылъым. «Жэщ уэрамхэр», «Сэ еджэкIэ зызогъащIэ», «Си шыпхъу цIыкIуу Дахэуэс», «Уэрамыщхьэ», «Ажэжьым и жьакIэр» усэ тхылъхэр къыдигъэкIащ, адыгэ спортсмен цIэрыIуэхэм ятеухуа тхылъышхуитI игъэхьэзыращ. «Красное знамя» (иджы «Голос Чегема»), «Адыгэ псалъэ», «Кабардино-Балкарская неделя» газетхэм, радиом, телевиденэм, щэнхабзэмкIэ министерствэм, «Iуащхьэмахуэ» журналым щылэжьащ. Мы зэманым «Эльбрус» тхылъ тедзапIэм и лэжьакIуэщ. Иджыблагъэ сабийхэм папщIэ Джэрыджэм къыдигъэкIа «Жаннэрэ Нанэрэ» и усэ тхылъ цIыкIум ихуахэр ди гуапэу фи пащхьэ идолъхьэ.
Адыгэбзэ
ЦIыхуу щыIэм яIэжщ я бзэ,
ЗэраIэжым хуэдэу я псэ.
Сэри сиIэщ апхуэдэбзэ,
Хэлъу дади нани я псэ.
А сэ си бзэр адыгэбзэщ,
Пшынэ Iэпэу схуэбзэрабзэу,
Нарзаныпсым ещхьыркъабзэщ,
КъобыргъукIыр псынэ къабзэу.
Сэ къысфIощIыр адыгэбзэу
ЖэщкIэ мэзым къиIущэщыр.
Нэхущ бзухэм я уэрэду
Жыг къудамэм къапыщэщыр.
Адыгэбзэщ нанэ щабэу
Пщэдджыжь къэскIэ зэрылъаIуэр:
«Ухожае, тэдж, си тIасэ,
БлэбгъэкIынущ насып къакIуэр…»
Адыгэбзэр щыбзэрабзэм
Адыгэпсэр щымыжей,
ЗымыщIэжыр анэм и бзэр
ГъащIэм куэдрэ щогужьей.
Сэ еджэкIэ зызогъащIэ
Сэ пщэдджыжьым садым сашэ,
Жэщ мыхъупэу сыкъашэж,
Сыкъэсыжым, си шыпхъу цIыкIум
Слъэгъуа псори жызоIэж.
Ар сыухым, дади нани
Шыпсэу ящIэр жаIэм сфIэфIщ.
Сэ си закъуэ ар зыфIэфIыр,
Уэри сэри — псоми тфIэфIщ.
Ауэ дадэ йошри жеIэр:
«Хъунщ ныщхьэбэкIэ, сешащ».
Нанэ дежкIэ сыхуеплъэкIми,
Нани, сощIэр, езэшащ.
Сэ а псори къызгуроIуэ,
Сэ сыцIыкIуу зызмыбжыж.
Си букварыр зэгузохри,
Хьэрфу сцIыхур къызобжыж.
ЗызогъащIэ сымыцIыхухэр,
Семызэшу сыкIэрысщ,
Си шыпхъу цIыкIури къызэхъуапсэу
И нэр къихуу къызбгъурысщ.
Си хьэ цIыкIур
Си хьэм сэрэ дызэгъусэм,
Дызэрешри тщогъупщэж,
Зэрыхьэблэу къыдэхъуапсэу.
Зыр зым сыткIи догъэпэж.
Губзыгъащэщ си хьэ цIыкIур,
Сыкъигъанэу дэмыхьэж,
Пщэхъур здзамэ, къегъуэтыжри
ЗанщIэу ар къыскIэщIохьэж.
Сэ ар Iэджэм хузогъасэ,
Къэбгъуэтынкъым имыщIэф,
Ауэ, дауэ сымыщIами,
ЕзгъэщIэфыркъым зы хьэрф.
Шууей
Инал хуэдэу
Зы шууей
Тету пIэрэ
Мы дунейм?
Щыхуей дыдэм деж
Мэшэс,
Къохъур нани щигъэкIэс.
Хуеймэ, и шыр егъэщыщ,
Ар иужэгъум — егъэущ.
Ауэ дадэ къохъу щезэш —
Хъун-тIэ дадэ пщIы уанэш?
Сэ си нанэр къуажэм дэсщ
Сэ си нанэр дэсщ ди къуажэм.
Къуажэм сэри сыкIуэрейщ.
ГъэщIэгъуэнкъэ, нани мами
Я зэхуэдэу сэ сарейщ.
Нанэ жеIэ сэрыншауэ
Мыпсэуфу тхьэмахуитI.
Джэди къази дэзгъэшхэну
Сэ ди нанэ сещIыр хуит.
Жэм къыщишкIи дызэгъусэщ,
Нанэ къешыр, сэ сыщытщ.
Ди шкIэ цIыкIури къызэбзейуэ
Пщэхъур илъу къызбгъурытщ.
Ди шкIэм и кIэр мэпIэжьажьэ,
Сэ си Iупэм сыщIофыж.
ШатIэгъуэблыр нанэ къишым,
ШкIэми сэри зыдотIыж.
ПIытIэ щхьэхынэ
Нэху зэрыщу, ди унагъуэр,
Бжьэ къэпщIауэ, зэрызохьэ.
Унэм щIэсыр ПIытIэ и пIэм
Чэзууххэурэ щхьэщохьэ.
Хэт йошхыдэ, хэт йоубзэ,
Ауэ зыми емыдаIуэ.
Сывгъэжейркъым, фыIукI жиIэу,
Ар гъынанэурэ мэлъаIуэ.
Щымыхъужым, пIэм къыхахри,
ЗытхьэщIыпIэм жейуэ яшэ.
Зэрынэсу псыр и напэм,
ЩIыIэщ жиIэу, зызэхуешэ.
Къалъыхъуэжыр и лъэпэдхэр,
И вакъитIыр хуагъэкъабзэ,
И зэманым щIагъэкIыну
ЗэралъэкIкIэ йоубзэрабзэ.
ХущатIагъэ и кIэстумыр,
И портфелыр хузэралъхьэ,
ТIэкIу едзакъэ жаIэу, шхыныр,
Щыту, и жьэм хужьэдалъхьэ.
Нэса хъунщ иджы щыжаIэм,
Къэсыжауэ мэгъынанэ:
«ЩIадзагъэнщ еджэн ди классым,
Нобэризэм сыкъэвгъанэ!»
Сыт Баринэ щIэзгъагъынур?
Си шыпхъу цIыкIур щхьэ баринэщ,
И пыжьынэхэр мэлыд.
Ауэ, фщIэрэ, тIэкIу гъыринэщ,
Уеуэм — занщIэу къыщеуд.
Къыщеудри, нэ фIыцIитIым
Нэпс къабзабзэ къожэбзэх.
Ар ялъагъум, дади нани
Зэуэ мэхъур гузэвэх.
Сэ къызжаIэр сыщIалэфIу,
Дауи, сэри ар сощIэж.
ЩIэзгъагъынур сыт Баринэ —
СыщIалэфIу къренэж.
ТIопIырэш
Си къуэш цIыкIуу ТIопIырэш
Махуэ псом имыщIэ еш.
И кIий макъыр уафэм нос,
ЗемыкIуэфми, дэни нос.
Къапщтэм, IэплIэм щоджэрэз,
Мэхъу, бгъэтIысым, унэм щIэз.
И Iэ-и лъэр дамэу пфIощI,
УIукIам, лъэтэну зещI.
Си къуэш цIыкIуу делэжь цIыкIу,
Узыхэтыр сыт емыкIу —
Зэ лъэтэным упымылъ,
ЯпэщIыкIэ зекIуи еплъ.
КъебжэкI цIыкIу
Дыргуэ-дыргуэ,
Дыргуэ-мыщэ,
Дыргуэ-щауэ,
Щауэ къан.
Дадэ и къуэ,
Нанэ и къуэ,
Къуэ щэныфIэ,
Къуэ гъэфIэн.
Хэт жызыIэр,
Хэт зыIуатэр
Уэ уи хьэлу
Щхьэхынэн?
Дади нани —
ТIуми жаIэ
ЩымыIэну
Уэ нэхъ жан.
Ди къебжэкIыр
Дыухащи,
ЗыдогъэпщкIур,
Ухъу нэжан!
Ди къыз шырхэр
Ди пщIантIэм
ЩохъуакIуэ
Къаз шыру
ПщыкIущ.
Абыхэм яхэткъым
Езым ящымыщ.
Хэтати пэщащэу
Бабыщу шырищ,
Бабыщхэр къыщыджэм,
Къэнакъым ящыщ.
