Мардэхэр зэхагъэкI
Сыхьэт дапщэкIэ егъэджакIуэр зэрылэжьэн хуейр? Дэнэ дерсхэм нэхъыфIу защыхуэбгъэхьэзыр хъунур? А упщIэхэм щIэх-щIэхыурэ ягъэпIейтей IэщIагъэлI щIалэщIэхэри илъэс зыбжанэ ипэкIэ я щIэныгъэм щы-
хагъэхъуэну еджапIэ библиотекэхэр къэзыгъэсэбэпу щытауэ иджы Интернетым и Iуэхутхьэбзэхэр къызэIузыха егъэджакIуэ Iэзэхэри.
Сыт мардэу къэлъытэн хуейр?
«Иджырей егъэджакIуэм и лэжьыгъэм и мардэр бгъэувыныр Iуэхугъуэ тыншкъым, — жеIэ Мэзкуу къалэм егъэджэныгъэмкIэ департаменым и унафэщIым и къуэдзэ Васильевэ Татьянэ. — Сытым къыхэкIыу? Сыт егъэджакIуэм и лэжьыгъэу къэлъытэн хуейр икIи дауэ абы мардэ зэрыхуэбгъэувынур? Дэфтэрхэм ириплъэмэ, зы ставкэм хуэзэ педагогикэ лэжьыгъэм и мардэр сыхьэт 18-щ е дерс 18-щ. Сыт а дерс 18-м къызэщIиубыдэр икIи дауэ ар къызэрубжынур? КъызэралъытэмкIэ, десрхэри абыхэм я зэхуаку дэт зыгъэпсэхугъуэ зэманхэри егъэджакIуэм и лэжьыгъэ зэманым хохьэ. Ауэ егъэджакIуэхэм дерс егъэкIуэкIыным къищынэмыщIауэ, иджыри Iуэхугъуэ куэдыкIей зэфIагъэкI: щIэныгъэ-методикэ лэжьыгъэ гъэзэщIэныр, сабийхэмрэ адэ-анэхэмрэ яIущIэныр, дерсхэм зыхуэгъэхьэзырыныр — абыхэм псоми зэман токIуадэ икIи сыхьэт бжыгъэхэм хабжэркъым. Дэ тедухуэфынукъым сыт хуэдэ Iуэху лIэужьыгъуэм дапхуэдиз зэман егъэджакIуэхэм трагъэкIуэдэн хуейми. Ар зыхищIыкIыпхъэщ егъэджакIуэр IэщIагъэу къыхэзых дэтхэнэ зыми. А Iуэхугъуэр псом нэхърэ нэхъ гугъущ егъэджакIуэмрэ еджапIэм и унафэщIымрэ я зэхущытыкIэмкIэ. ЕгъэджэныгъэмкIэ лэжьыгъэ кодексым зэритымкIэ, тхьэмахуэм хуэзэу егъэджакIуэм сыхьэт 36-рэ къылъос. А зэман псоми лэжьакIуэр еджапIэм щIэсын хуей? Хьэуэ, хуейкъым.
Ди дежкIэ мыхьэнэшхуэ зиIэщ егъэджакIуэхэми, адэ-анэхэми, адрей зыфIэгъэщIэгъуэн псоми УФ-м Егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и министерствэм и унафитIым (№69, №1601) зыщагъэгъуэзэну. Зэман хэха зимыIэ лэжьыгъэр еджапIэмрэ егъэджакIуэмрэ я планым тетщ. Зэтеублауэ щымыт IэнатIэ щыIэкъым. Дэтхэнэ егъэджакIуэми и лэжьыгъэм и зэхэтыкIэ хъунур нэхъапэIуэкIэ еубзыху икIи ар еджапIэм и планым трегъахуэ, зы махуэкIэкъым икIи тхьэмахуэкIэкъым, атIэ гъэ еджэгъуэ псом и кIыхьагъкIэ.
Аращи, лэжьэгъуэ зэманыр махуэ къэс щIэ гуэр къызыхыхьэ егъэджэныгъэм и зэхэтыкIэм теухуауэ убзыхун хуей мэхъу. Нэхъапэм щIэныгъэм и къигъэхъуапIэу щыIар школ библиотекэхэрауэ щытамэ, иджы апхуэдэщ зэпымыууэ лажьэ интернет гъэтIылъыгъэхэр. Абы къыхэкIкIэ егъэджакIуэм и зэманыр нэхъ хуит хъуащ. КъищынэмыщIауэ, еджакIуэхэм щIэныгъэ зэрызрагъэгъуэт Iэмалхэми зихъуэжащ. Нобэ унагъуэ куэдым къагъэсэбэп зэпэжыжьэу (дистанционнэу) зэрырагъаджэ щIыкIэр. Абы и фIыгъэкIэ егъэджакIуэм телъ гугъуехьыр нэхъ мащIэ хъуащ.
Сэ сызэреплъымкIэ, дерсыр тэмэму бгъэхьэзыру гупым нэгъэсауэ удэлэжьэным сыхьэт 21-рэ – 24-рэ токIуадэ. ЕгъэджакIуэм и лэжьыгъэр нэсу игъэзэщIэнымкIэ сыхьэт 18-р сфIэмащIэщ.
ЕгъэджакIуэ куэд щIоупщIэ сыхьэт 36-рэ Iэмал имыIэу еджапIэм щагъэкIуэн хуейрэ хуэмейрэ зэхагъэкIыну. Абы теухуауэ жысIэнур зыщ: егъэджакIуэм и лэжьэгъуэ зэманыр зэлъытар дерс бжыгъэ иIэращ, адрейр зэпхар школым и планхэрщ. Сыхьэт 36-кIэ залымыгъэкIэ еджапIэм фыщIагъэсыну хуиткъым. Дерсхэм зыхуагъэхьэзырынри адэ-анэхэм зыхуагъэзэнри школ пщIантIэм дэмыту егъэджакIуэхэм зэфIагъэкI хъунущ.
ЩIэныгъэлIым и псалъэ
— Иджырей зэманым егъэджакIуэм хуагъэув мардэхэр хэхъуэ зэпытщ икIи абы къыхэкIыу нэхъыбэрэ лэжьэн хуей мэхъу, — жеIэ Мэзкуу къалэм егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и лэжьакIуэхэм я профсоюзым и унафэщI Ивановэ Маринэ. — Псалъэм папщIэ, еджакIуэхэм я лэжьыгъэхэр къэпщытэным тхьэмахуэм ику иту сыхьэти 8 токIуадэ. ПэщIэдзэ классхэм урысыбзэмрэ литературэмкIэ е математикэмкIэ егъэджакIуэм тхьэмахуэ къэс лэжьыгъэ 250-рэ къипщытэн хуей мэхъу.
Иджыри зы щытыкIэ, икъукIэ зэман куэд текIуадэу. Нобэ дэтхэнэ егъэджакIуэми илъэс къэкIуэнум зэрыригъэджэну планыр ипэкIэ игъэхьэзырын хуейщ. Апхуэдэ лэжьыгъэр напэкIуэцI 600-м щынэблагъэ къохъу. Фи нэгу къыщIэвгъэхьэт абы сыт хуэдиз зэман лей ихьми. ИкIи и нэхъыбэм апхуэдэ лэжьыгъэхэр мыхьэнэ зимыIэщ. А псалъэмакъыр иужьрей зэманым куэдрэ къаIэтащ икIи УФ-м Егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ министерствэми абы гу лъедгъэтащ. Мыхьэнэ зимыIэ тхылъымпIэ лэжьыгъэ лейхэр Iуэхум хагъэкIыным теухуа зэхъуэкIыныгъэр къыхалъхьащ.
Псом ящхьэращи, егъэджакIуэр щхьэхуиту щытын хуейщ, сабийхэм нэгъэсауэ щIэныгъэр ябгъэдилъхьэн, езыми зыужьыныгъэ игъуэтын папщIэ. Апхуэдэ лэжьыгъэ дыхуейуэ щытмэ, егъэджакIуэхэр хэдгъэзыхь хъунукъым Iэмал имыIэу сыхьэт 36-рэ еджапIэм щагъэкIуэну. Ауэ зыгуэр а мардэм нэхърэ нэхъыбэкIэ лажьэ хъумэ, абы улахуэр нэхъыбэу етыпхъэщ.
Скворцовэ Вероникэ.
«Аргументы и факты»
