Гум дыхьэ гъуазджэ
Макъамэ, къафэ, уэрэдыжь… А щымкIэ цIэрыIуэщ адыгэр. Макъамэм псэр игъэгуфIэмэ, къафэм уи гур игъэжанмэ, уэрэдыжьхэм гупсысэ къызэрымыкIуэхэм ухашэ. А щыр зэпхащ, ижь-ижьыж лъандэрэ дызэрыпагэ адыгэ фащэр ящIыгъужу. «Зэман дахэт, цIыхухэм гудзакъэ яIэт, езыхэр зэрыIыгът, къулейт ди щэнхабзэр, хабзэми дытетт», — жаIэу лъэпкъым и блэкIа дахэр нэхъыжьыIуэхэм ягу къагъэкIыжу куэдрэ зэхыбох.
ХьэцIыкIу Мадинэ и псалъэ. ГукъэкIыж закъуэ мыхъуу, а фIыгъуэхэр зыхэтлъхьэжыным куэд дыщIохъуэпс. ЗэрыжаIэщи, ущIэхъуэпсынми фIы къыдокIуэ. Хьэуэ, зи гугъу тщIы гъуаз-джэхэр тIэщIэхуауэ къысщыхъуркъым. ДиIэщ абыкIэ щапхъэ тхуэхъу нэхъыжьыфI артистхэри щэнхабзэр къэзыгъэщIэрэщIэжыну еIэ щIалэгъуали.
Адыгэм зы Iуэху дахэ зэхишамэ, абы и пщIэр щэ бжыгъэкIэ мэбагъуэ. ХьэцIыкIу Мадинэ налшыкдэсхэм иджыблагъэ къахузэригъэпэща пшыхьыр апхуэдэт. «Фащэ» — арат фIищар уэрэдымрэ къафэмкIэ япэ фестивалым. Дауэ фIумыщынрэт апхуэдэу, уи IэщIагъэр, узыхэт лэжьыгъэр абы епхамэ. ХьэцIыкIу Мадинэ и IэдакъэщIэкIхэм уасэ яIэкъым. Ар мадэ, идри адыгэ фащэхэрщ. Зэгуэр ар ди щыгъыныгъуэ нэхъыщхьэу (махуэ къэс зэрахьэу жыхуэсIэщ) щытамэ, дыщыгугъынщ ар ди гъащIэм и IыхьэфI зэгуэр хъужыну…
НэхъыщхьэмкIэ къэдгъэзэжынщ. ХьэцIыкIу Мадинэ и фестивалым зыщыбгъэпсэхуу уежьэжын плъэкIынутэкъым, абы и пшыхьыр къыпхуэщхьэпэн куэд къызыхэпхыфын хъуати. Къызэрыхэдгъэщащи, Мадинэ и фащэхэмкIэ ихуэпащ уей-уей жезыгъэIэу утыкушхуэхэм ихьэ ди уэрэджыIакIуэ, къэфакIуэ куэд. Пшыхьым нэхъыбэу щыхьэщIари ар зыхуэдахэрщ…
Апхуэдэу, Профсоюзхэм щэнхабзэмкIэ я унэр ягъэдэхащ «Балкария» къэфакIуэ гупым, «Кавказ»-м хэт уэрэджыIакIуэхэм.
Накуэ Феликс. КъБР-м щIыхь зиIэ и артисткэ Бэрэгъун Марианнэ утыкур щыгъ фащэ дахэмкIэ игъэлыдырт, ар зи IэрыкIри пшыхьыр къызэзыгъэпэща цIыхубзырт. Гухэлъ IэфIыр, псалъэ гуапэхэр зыхэт уэрэдкIэ цIыхухэм яхуэупсащ Бэрэгъуныр. ХьэцIыкIум ар ехъуэхъуащ и IэщIагъэм и хъер илъагъуну икIи сыт и лъэныкъуэкIи абы зэрыхуэарэзыр къыхигъэщащ. Марианнэ жиIащ модельерым хуидауэ щыгъ фащэр ирипагэу зэрызэрихьэр.
АпщIондэху фестивалым и утыку нэхъыщхьэм пасэрейм фащэр зэрызэрахьэу щытам и щапхъэ сурэтхэр къыщагъэлъагъуэ, блыным ину къытридзэу. ЦIыхум къигъэ- сэбэп IэмалыщIэхэм ящыщ зыщ ари.
Даущыншэу узэзыгъэдаIуэ макъамэрщ, уэрэдырщ гъуазджэ нэс хъужыр. Апхуэдэхэщ КъБР-м, КъШР-м я цIыхубэ артист Мэремыкъуэ Хъусен дызыщIигъэдэIуа уэрэдитIыр.
ХьэцIыкIум къызэригъэпэща фестивалым къыпхуэщхьэпэн куэд къыхэпхыфынут, жысIащ ищхьэкIэ. Апхуэдэщ, псалъэм папщIэ, Лъэпкъ музейм и унафэщI Накуэ Феликс дызригъэдэIуахэр. Къэбэрдей-Балъ-къэрым Гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ и институтым и лэжьакIуэ Зыгъэзэж Тимур и дэIэпыкъуэгъуу, Феликс игъэлъагъуэурэ тепсэлъыхьащ адыгэхэм я Iэщэ-фащэм. Къызэхуэсахэм абы яригъэлъэгъуащ «къамэ фIыцIэжь»-рэ, «дыщэ къамэ»-кIэ зэджэу щыта Iэщэхэри. Накуэм ахэр зэрагъэIэрыхуэр игъэлъэгъуащ, сабийр илъэситхум щегъэжьауэ Iэщэ IыгъыкIэм зэрыхуагъэхьэзыру щытари къыхигъэщащ.
ХьэцIыкIу Мадинэ тепсэлъыхьащ нэгъуэщI лъэпкъ фащэхэм къарищхьэщыкIыу дыдейм хэлъым. КъызэрыщIэкIымкIэ, хъыджэбз бостейм нэхъыщхьэу хэлъыр Iэщхьэм тращIыхь дамыгъэхэмрэ фащэм и плъыфэмрэщ. Ар плъыжьмэ нэхъ ягъэлъапIэрт, цIыхубзыр зэрыанэр, лъэпкъым и къуэпсу зэрыщытыр къэзыгъэлъагъуэ тхыпхъэхэми апхуэдэ мыхьэнэ яIэт.
«Балкария» къэфакIуэ гупыр сыт щыгъуи хуэдэу дахащэт. Дуней телъыджэм дыхашащ щIалэщIэ IэпщIэлъапщIэ ГъукIэпщокъуэ Щауэмиррэ шыкIэпшынауэ Еуаз Зуберрэ. Зым пшахъуэкIэ сурэт зэрищIымкIэ, адрейм и макъамэ IэмэпсымэмкIэ адыгэ лъэпкъым и гъащIэ, и дуней къигъэлъэгъуащ. Щауэмир щылажьэр «пшахъуэ гъуазджэ», «пшахъуэ графикэ» жиIэу къызэрыкI «sand art» Iэмалырщ. ПшахъуэкIэ абы абджыпсым сурэтхэр трещIыхь. Пшыхьым къекIуэлIа дэри тфIэфIу дыхэплъащ а цIыху зэчиифIитIым я IэрыкI гъуазджэм. Блыным тредзэ Iуащхьэмахуэрэ абы къыкъуэплъ дыгъэмрэ, нэгъуэщI теплъэгъуэм къыщофэ адыгэ щауэр. Бжьамийм йопщэ лъэныкъуэкIэ къыщыс лIыжьыр. ЖыпIэнуракъэ, пасэ зэманым дыкъыщыхутэжами ярейщ. Зубер и шыкIэпшынэм и макъамэми а теплъэгъуэр щIэщыгъуэ ещI… Хыр, шыр — тлъагъур адыгэм къикIуа и гъащIэм щыщщ. Ар пшахъуэкIэ къэбгъэлъэгъуэныр, шыкIэпшынэкIэ къэпIуэтэныр пхузэфIэкIын щхьэкIэ, зы къару телъыджэ пхэ-лъын хуейкъэ?! Мы щIалэхэм я зэфIэкIыр зэрыиныр нэрылъагъущ. Еуазым и гущэкъу уэрэдым щIожеикIыж Щауэмир и пшахъуэмкIэ дигъэлъагъу адэ-анэ насыпыфIэм я сабий дыгъэр… Еуазымрэ ГъукIэпщокъуэмрэ я теплъэгъуэм хужыпIэ хъуну псалъэхэр къэгъуэтыгъуейщ, а дакъикъэхэм псэм зыхищIа пагагъэр, лъэпкъымрэ лъахэмрэ къыхуагъэуша гурыщIэр лъагэщи.
Индэрокъуэ Арсен (Iэпэ- пшынэ), Еуаз Зубер (шыкIэ-пшынэ), Увыж Анзор (бжьамий) сымэ, «Хьэтхэр» гупым зэдагъэзэщIа макъамэмрэ къафэмрэ хьэкъ тщащIащ ди гъуазджэм и нобэмрэ и къэкIуэнумрэ зэрыда- хэр…
БАГЪЭТЫР Луизэ.
Сурэтхэр Толгуров Камал трихащ.
