Псалъэу жыcIэм фыкъедаIуэ, фIыгъуэу щыIэм фелэжьэкI!
Сыжажэ Къылышыкъуэ и усыгъэхэр
Ажэм игъэщтахэм я хъуэн
Сэрмакъ аузыр уи нэшэкъашэт,
Банашэ кIуахэр ажэм къехуж.
Къуийхэ фи БатIэр зэрыщэныбэ,
Зы кхъуэ бын къэкIуатэмэ,
Зэрыжылэу фигъэIэпхъуэнти!
Мэзым фызогъэIэпхъуэри — кхъуабэщ,
Ищхъэрэ банэми щынэхъыбэжщ,
ФызгъэкIэсынути, си шым фихьынкъым.
Мыващхьэр псыхъуэм и хъушэщ —
СэреишхуэкIэ зыкъэфщIыхьыж!
ЦIыкIуэ къуий и уэрэд
Уи уэрэдыр едзыгъуиблу изогъажьэ,
Уи плъырэгъур жьэрэIурэщ, къыпхуоусэ,
Пхъэгъэсыну урыс унэр къыбокъутэ,
Ди пхъэкъутэ, ди уэщ закъуэр
къэбгъэкIуэдщ,
Си шы щIыб кIуэда мыгъуэм укъэшэсщ,
И джабитIыр къамышыкIэ уэ къыщIэпхущ,
ЦIыкIуэ къуий!
Уэ уи Iупсыр къыпIурыхуу укъэсыжщ,
Укъэсыжри хъыбар лъэпкъи
къысхуумыхьщ,
Ди лы хэх чий закъуэ мыгъуэр
къыпщогъупщэ,
Сыт уэтщIат? Ди пщыIэгъэр
къуэдбгъэлъхьэжщ,
Махуэ къэскIэ уи уэрэдым зы хогъахъуэ,
Пари зыхэмыхъуэ гущэр уэ уи Iуэхущ,
ЦIыкIуэ къуий!
Уэ уи Iуэху мыхъумыщIэ гущэм дыкъегъалIэ,
ЗыбгъэлIэжу мыгъэрегъэм уэ къокIухь,
Былыму къэпхьыр уи убиткIэм хуримыкъу,
Уи уэрэдкIэ уэ урикъури къолыжащ,
Зы Хужьыжь уэ уиIэ мыгъуэт,
бгъунжэрыекъущ,
Уэ уи Гъуабжэжь цIыкIу мыгъуэр бжьэ
къурашэщ,
ЦIыкIуэ къуий!
Зы гъэм къраша гущэм уранэхъыкIэщ,
Уэ упкIауэ ныбэ мыгъуэт, ЦIыкIуэ къуий.
Уи кIэбдз кIыхьыр щIэбдз гущэурэ
укъэсыжщ,
Хъарбызыр къэс гущэмэ, уэ уогуфIэ,
Фонащэр къэсмэ, уи дэгушыIэгъущ,
ЦIыкIуэ къуий!
Ныбжьэгъу узыхуэхъум уэ урихьэIуцэщ,
Цы зытемытыххэ гуэщ уэ уи щхьэфэщ,
Уэ уи щхьэфэ гущэр бгъэ тIысыпIэ мывэщ,
Вы увыIагъитI гущэр къыщIыбощIэ,
ПщыIэ пхъашэ гущэм иджы узогъакIуэ,
ЦIыкIуэ къуий!
Абы, жэщищ-махуищкIэрэ уэ укъот,
Уэ, еплIанэ жэщ мыгъуэми укъожьэж,
Уэ Дзэлыкъуэ бжьэпэ мыгъуэм укъосыж,
Узэрыс гущэурэ гур уогъэуфэрэнкI,
Уэ ятIагъуэ бгыху мыгъуэми укъыщоху,
ЦIыкIуэ къуий!
Уэ уи шхужь лъэныкъуэ мыгъуэр
пхурегъэпкI,
Сэ сыныпкIуэцIыпкIэ гущэри
пхуизгъэпкIэжщ,
Къущхьэм и шкIэ вейкIэрэ узэщIэсшхэщ,
Уэ ущIэгъуэшхыхь гущэурэ укъэсшэжщ,
ЗэхэпщIыкIмэ, насыпышхуэт сэ пхуэсщIар,
ЦIыкIуэ къуий!
Ашэбейм я хъуэн
Ашэбейр башыпэкIэ фовэ,
Фи вым уанэ тыволъхьэ,
Хьэлъэ телъмэ — фи нысэ,
Фи нысащIи хъурыгущ,
Фи лIыжь цIыкIури пэгунщ,
Гуэн имыухмэ — фи фызыжь,
Фымыгъажьэххэр сыт жыIэт — фи пIастэ,
Мастэр игъэфIиймэ — фи хъыджэбз,
Хьэбзынэрэ нагъуэмэ — ар фипхъу,
Къамэм уригъапхъуэмэ — фи нысэ!..
Лъостэхъан
Шэрашэ къазу Лъостэхъан зэрыжьэгъуху!
Къумыхум и бжьэу,
Лъостэхъан зэрыкIуэкIафIэ!
Хьудым и алэщэфIыр
Пщыхьэщхьэм зэдыдишат.
МыдэкIэ псы щхьэл шэтырым
А махуэм дызэдыщIохьэ,
ЦIыхуу дэ дызыхыхьэр
ХьэщIэ лъапIэкIэ къытхузэIуощIэ.
Афэхуу си куэншыбэщIэр
Хьудым сэ зыщызогъэх,
Дзыгъуэ джанэр уэ щыщыпххкIэ
Дин зиIэм сыпIихыжынкъым.
Дэ дызэщIошасэри
Къулъкъужын дыныдохьэ,
Къулъкъужын чыцэхэм
ХьэкIэкхъуэкIэхэр дэ ныщIыдоху.
МыдэкIэ Зеикъуэ бжьэпэм
Дыщэ сыхьэтыр щоухуэ,
Гъухууэрэ си Iэдиихур
Хьуд мыгъуэм и пщэрыдзэнт.
Къамылу си Iэбэлагъыр
И жьэгъум ныщIызокухь,
ЕтIуанэу сызыхьыжам
Нэлатыр зэрыхуэфащэ.
ГъуэгурыкIуэшти сэ сыкъоужэгъу,
Мэш и бэв ныбгъуэти
Зыхызогъадзэ,
Уэрэ сэрэ зэпщIэхэдзауэ
Псы щхьэлым дэ дыщожейр.
Жэщыбгым пщIыхьыр солъагъу,
ПщIыхьурэ слъагъухэр пхуэзмыIуэтэф,
Си адэм и къуэшыжь нэфым
сигъэунэхъуащ.
Сыжажэхэ фи баринэшхуэр
А махуэм уи бзыухъугут,
Быхъурэхэ фи гу гъурыжьымкIэ
АлэщэкъуэкIэ сыныдашыж.
Быхъурэхэ фи Хьэрис цIыкIур
А махуэм си гущхьэIыгът,
МыдэкIэ си дэлъху гъуамитIыр
А махуэм си бгъуитIым итщ,
Выуэ нызыбгъэдэтым
Къамшы тIуащIэр ныдалъэ,
Сэ си гум илъымкIэ
Зы цIыхуи къызэупщIкъым,
ЩIэупщIакIуэншэу Алэщэкъуэ
Сыныдашыж.
Къып и къуэжьитIыр
А махуэм зэрымыщащхьэ,
Къыпхэ я лIыщхьэхэм
Хьэрэбжьэр зэдырашэх,
ИщхъэрэкIэ срашэхыжри,
Абазэм сратыжащ.
Куп сурэт и тхьэусыхэ
Куп Къарэжь цIыкIур псалъэ гъэбампIэщ,
БампIэр къыстеуэмэ, бжьэпэм сынокIуэ.
Куп Сурэтым кърегъэгъых.
Си бостей фIыцIэр къыздокIэрахъуэ,
СыкIэрэхъуэжурэ сыкъыдэбна мыгъуэщ.
Куп Сурэт кърегъэгъых.
Куп Къарэжь цIыкIу мыгъуэр
зэрыщхьэфэху,
Си адэ щхьэфэхум сиукIыну жеIэр.
Куп Сурэтым кърегъэгъых.
Мы Бахъсэнышхуэм нитIкIэ сыхоплъэ,
Хэплъэ-хэкIыжурэ сыхэкIыжа мыгъуэщ.
Куп Сурэтым кърегъэгъых.
Жылэр къызэроджэр къумыкъу хьэулейщ,
Сэ сызэрыноджэр Iэмин дуней нэхущ.
Куп Сурэтым кърегъэгъых.
Си шырыкъу цIыкIум щIыпцIэр къреч,
Сыкъызэгуэзыгъэчыр жагъуэгъухэм
я псалъэщ.
Куп Сурэтым кърегъэгъых.
Мы дунеишхуэр сэ схуэмыгъакIуэ,
Къумыкъу дэкIуэныр щхьэ лIыукI
фщыхъуа?
Куп Сурэтым кърегъэгъых.
Къылъшыкъуэ хьэжрэтхэм зэрелъэIуар
Ер зымыгъэгъу,
ФIы щIагъэр зымыгъэкIуэд,
Алыхь иным фи хъыбар ныщригъажьэм,
Сэ сыкъежьэри сыкъэкIуащ.
Сэ сы-Къылыш нэфщ,
Сэ си фэр Iейщ,
Фызыжь Iейми срилIщ,
Си напIэ лъэныкъуэр хуэкIэщIщ,
ПцIэгъуэплъ кIэщIыжьым сытесу,
Си щхьэр фIэсысыхьу сыкъыдыхьащ.
Схуэфащэ ффIэщIмэ,
Сыкъевгъашхэ, сыкъевгъафэ,
Схуэмыфащэ ффIэщIмикI,
Кхъужь-бэрэжьейуэ сыфкъуи
сывутIыпщыж —
Тхьэ фхузоIуэ сыкъемыплъэкIынкIэ!
Сэри Бахъсэн Iуфэ зы мэчанэ щызиIэщ:
Фаджэми жьыуэгъуэджэщ,
Гъуэмыладжэми джэгуакIуэншэщ.
ЩIымахуейм сыкъелу,
Апрелым сыкъелу,
Май удзым сыхыхьэжмэ,
Хэти сывэлъэIужынкъым.
Ауэ апщIондэхукIэ зыкъысщIэвмыгъакъуэу
ФызмыгъэтыншынкIэ, къэфхь КъурIэн!
Гыбзэ
Дыгуп махуэу ди гугъэщ,
Хъерыгъуэми дыпоплъэ.
ЕкIэ дэ къытпылъу,
IейкIэ дэ къытлъыхъуу,
Дызылъахъэ зыфIэфIыр —
Унагъуэ нэщIу,
Фэнжей гъур щIыбу,
Вагъапэ гъуанэу,
Ныбащхьэ пIийуэ,
Гъэмахуэм гъэшыншэу,
ЩIымахуэм джэдыгуншэу,
ЗэлъэIум кърамыту,
КъелъэIум иритын имыIэу,
Тхьэ иIуэу, игъэпцIу,
ЦIэм башкIэ яхэуэу
ДыгъафIэм кIэрысу,
ТутынлъэIуэрыфэу,
Тутынафэ фаджэу,
Зэджэр къыхуэмыплъэу,
И лъэр ямыгъэуву,
Ивэр къэмыкIыу,
КъыщыкI зэзэмызэми
И гъунитIыр хьэкъыршу,
И кур шыпсыранэу
Илъэс мин иугъащIэ абы!
Астэмырыкъуэм и уэрэд
Уи шыбз къарэжь мыгъуэр уи щэбэрыкIуэ,
Налшык къэкIуэным лъагъуэ хэсшащ.
Уи фэтэр фызыр уи фэрэкI напэ,
Зи напэр фIыцIэм улахуэр сфIешх.
Фэтэрым ущIэкIым, кхъуэ вейр уоутэ,
Уи хьейутагъэм уи напэр трех.
Уи урыс унэр зэрыкъуапиплI,
Си тумэниплIыр мыгъуэкIэ ушх!
Си шы къарэжьыр уи тхьэкIумабгъуэ,
Астэмырхэ фи уэрэдым зезгъэубгъунщ!
Гъатхэ мыхъумыщIэр
Гъатхэ мыхъумыщIэр,
Сымаджэ щIыкIейр,
Пэгун Iэлъэныкъуэр, —
Гъатхэ мэкъуншэр,
Шыншэ къэрэгъулыр,
Лым и мащIэгъуэр,
ДжэдыкIэ закъуэр,
Хьэтыкъ ныкъуитIыр,
Мы удз къэмыкIыр,
Фыз кIиирейр, —
А къомым сыкъелрэ
Апрелым симыхьу
Майм сытехьэжтэмэ,
Къурмэн сщIыжынт.
IэщIагъэ дахэ
Джэдри мэлъэпхъащэ,
КъиулъэпхъэщIами щыкъунщ.
ЦIыхур щыкъун щыпэмэ,
Сытыр и пэрмэн?
Уэрэд зыусри мэпсэу,
Шыпсыр зи Iусми зегъэлI —
МылIэжынур IэщIагъэ дахэщ,
Дунейм и дахапIэр акъылщ.
Жьыщхьэ мыгъуэ
УщIэкIмэ, къанжэр къыптекIакIэу,
УкъыщIыхьэжмэ, фызыр къыптекIиеу,
Куэд къуатрэ пхуэмышхыу,
МащIэ къуатрэ зыбгъэгусэу,
Ущысмэ, ущхьэукъуэу,
Угъуэлъмэ, умыжеифу,
ЦIыкIуу жаIэм зэхыумыхрэ
Ину жаIэм уи жагъуэ хъууэ,
Дахэр пфIэмыIэфIыжрэ
IэфIыр пфIэмыдэхэжмэ —
Жьыщхьэ мыгъуэкIэ зэджэр аращ.
Джэдым и хъуэхъу
Джэд дыгъур фхуэIэшэу,
Къашыргъэр фхуэнэфу,
Къылъшыкъуэ нэф къакIуэмэ, хуэвукIыу,
КъыгуэвукIыкI пэтми, фымыухыу,
Я кIуэцIым имыхуэжыр джэдыкIэу,
И кIэ къинам унэ щIэз къикIэцIрэ
Уэнжакъ кIуэцIымкIэ икIыжу,
Къуажэ псом яхуэмыуныкъурэ
Зэрыкъэбэрдейуэ яхурикъуу,
Къуэм Iухуэмэ, пелуан хъууэ,
Пхъум ишхмэ, тхьэIухуд къыхэкIыу,
Зи бэ къыхэкIыр акъылу,
Джэдылыр жэнэт шхыну,
Ишхыным нэхъ гукъеяуэ фимыIэу,
Гъэ мин гъащIэр тхьэм къывит!
Пхъум и хъуэхъу
Къаракъатинэ,
Бэрэтинагъуэ,
Данагъуэ Iупэ,
Щхьэцыпэ дыкъуакъуэ,
Щхьэнтэм тесмэ — тхьэрыкъуэ,
Зиукъуэдиймэ — аслъэн,
Аслъэным и сокур зи щхьэц,
Кърым бжьэхуцыр зи щIыфэ,
МыIэрысафэр зи нэкIу,
Зи нэкIущхьитIыр сэхусэплъ,
ДызыкIэлъыплъыр зи щIыкIэ,
Зи кIуэкIэр дахэ,
Хейуэ унэм ихьэн!
Сыт ухуэдэ?
Дыагуэмыгуэщи дыаргуэрыжьщ,
ТIаргуэ сыми си гъусэщ,
ХьэIусыпэ зратым дыпащI,
ПащIэкIэ дыщIэгуфIыкIмэ,
ЩIыкIафIэ зиIэр мэхъуапсэ,
Дыгъэр зыхуепсым дреджэ,
А здэтщIэр къэмыджэмэ,
Дуней псор си джакIуэми сыарэзыщ!
Хъуэр усэ
Къылъшыкъуэ и ныбжьэгъу гуэр
къехъурджэуащ, мыр жиIэу:
А-а, зи нэр нэфу
Зи фэр Iейуэ,
Фыз Iейм илIу,
Зи лIэгъуэ хъуауэ,
Хъуа пэтми яфIэпсэууэ,
Псым и пIэкIэ аркъэ изыфу
Сыжажэ Къылъшыкъуэр уэрмырауэ пIэрэ?
Абы мыпхуэдэ жэуап иритыжащ усакIуэм:
Зи нитIыр къуэлэну,
Къарэ къуэлэным тесу,
ПсэлъэкIэмыщIэр и кIэсу,
ЦIыкIуэ тIасэм илIу,
Гуащэ къеплъмэ, къытелIэу,
КъекIуэталIэр къечэнджэщу,
ЛIы Iущыжьу ухуейтэкъэ? —
Къылъшыкъуэ нэф,
КхъуэIуфэ Хъызыр,
Къазий Мамышэ,
Фызыншэ Асхьэд!
Выуэ фызэрывэр бжьэ къурашэт,
Чыуэ къэфшар чыщ — чынэщ,
Фи унэр ятIэ земыхьэщ,
Фи Iуэху зезыхьэри гъуамэщ.
Дестынэр я упщIэщ,
ПыIэ IупщIэ кIыхьхэщ,
Чы кIыхь яIыгъхэщ,
Хьэхэр ягъэхъу!
Афужаныр зэрынэ пIащэ.
Дыщэр зи пщампIэм
уришыпхъу цIыкIущ.
Фыз хъурей цIыкIумэ урипхъу дахэщ.
Къущхьэхъу зыхъумэмэ урипхъу лъапIэщ.
Уи адэ къуэшу Чэцыбей Нухьыр
А махуэмэ шы сокум хогъэ,
Гъыбзэшхуэр къезыгъагъыхыр
Уи шыпхъуурэ нэ фIыцIэ дахэрщ.
Чысэ цIыкIу къэбыфэ,
Фыгъуэнэд Iэгу нэщI,
Ефэм къахуэмыфэ,
Благъэ зым имыщI.
Ауан ящIу щIадзэм,
И дзэр зэрегъэшх.
Фадэ илъагъу закъуэм,
Ерыскъы имышх.
Шы налыншэм къыдимышым,
Уемызауэ шыщхьэм,
Зи акъылыр хунэмысыр,
Къэс псом щремыхьэ.
ПIэтIрашэ фадэхьэ умыгъакIуэ,
ЗекIуэрей и Iэнэ умытIыс,
Къанкъуэщ и къуэжьыр здумышэ зекIуэ,
Ябгэжь и къуэм жьантIэ лъумыгъэс.
Мэчанэ и кIыгуу пыIэку папцIэщ,
Езауэ и Iэнэу къулейсызщ,
ХьэкIашэ и бжьэ уасэу апэситIщ,
Ержыб и пыпхъуэу зы кIэпIинэщ,
ТIэлашэ и шы гъэсэкIэу
ПщIантIэпсыр къыщыпхуаи!
Тыгъэ куэдрэ дигу пыкIыу,
Нэмыс дякум имыкIыу,
ГуфIэгъуэм дызэрыгъуэту,
ЖытIар зыщыдгъуэтыжу,
Мэл пшэрыр ди хьэщIэнышу,
Фызиблым шатэр зэIащIэу,
Фызибгъум джэдыр здагъажьэу,
Уафэр гъуагъуэм, вагъэр фIыцIэу,
КъэкIыгъэу къэкIыр шу гъэпщкIуу,
Тхьэм дигъэпсэу зыдмыгъэпщкIуу.
ПщыукI зэшищым я кIуэдыкIар
Фи Iуэхум и пэр щыблэ уэкIэти
къызэрыкъуох,
Къэрэхьэлъкъыу фызэхэзыхым
а махуэм я гур мэуз.
ЕтIэкъуэ аузым лъыхэр ныдашэу
ПщыукI зэшищыр къыщыдашэжым
Жылагъуэм я гур зэдоуз,
Зи щIапIэр къисэхэжар
А махуэм ПщыукI зэшищырт.
ИщхьэкIэ фыкъыдэплъеймэ,
Бандэжьхэр мэзэрызехьэр,
МыдэкIэрэ фи уэтэрыхьэхэр
А махуэм я гум щокъугъ.
ГуIэгъуэ макъыр къэвгъэIуу
НыбапхъэкIэ къывагъэпщыхь,
Нэхъу-нэхъуурэ зыкъэфплъыхьыжмэ,
Бандэжь бзаджэхэр мэзэхэзежэ.
Лъы фIыцIэу фэ къыфщIэжахэр
КъуанщIэ фIыцIэжьхэм къызэдраф,
Быдзышэ хужьу фэ фызэфар
Лъы бахъэти къывжьдэжыжащ.
Уи щыIагъэурэ Хъарзынэ дахэм
Зещтэри бжаблэм зредз,
Бандэшэр зыжьэдадзар
ПщыукIхэ Зырамыку цIыкIущ.
МыдэкIэрэ шордакъым и лъапэм
Лэгъуп IэмпIэхэр ныщызэфIыдодзэ,
Бандэжь бзаджэхэм шэ фIыцIэу къадзыр
Гъэфар тхьэмыщкIэм и гущхьэлыст.
Фэ фи псэм хуэдэу фи шынэхъыщIэр
Джэбащхьэм къыщрагъэщI —
Бандэшэм зэфIигъэщIар
ПщыукIхэ Абу-Алийщ.
Уэртэнхэ фи Аслъэнбийм
И зыблэр кърегъэкъутэр,
А махуэр дуней къутэжти
Гуэуж нырокIуэр.
МыдэкIэ пхъэру къэкIуахэр
Зэхоувэри къызэдопыхьэр,
ЕрыуэукIэрэ къахэпыхьыкIыр
Фи адэ къуэшурэ ПщыукI Къетыкъуэт.
МыдэкIэ Балэ зэшищыр —
А махуэм фи хьэдэ шэжщ,
Фызэпэрашэжурэ фи анэжь тхьэмыщкIэм
Лъынэпс мыгъуэр къыфхущIегъэкIыр,
МыдэкIэрэ ПщыукI зэшищыр
А махуэм дэкIыжыкIейт.
Жэрурэ уи шы пэху цIыкIур
Фоч гъуазэм къыфхуегъэпщIантIэр,
МыдэкIэ фэ фи пщIантIэшхуэм
Кхъаблищыр къыщагъэтIылъыр.
ПщыукI зэшищым фи Iэщэ-фащэр
Зы махуэм зэдэвгъэтIылъщ.
Нартокъуэхэ фи Индрисыр
А махуэм фи благъэ гупсэт,
Фэ фи псэхэр щызэдыхэкIым
Уэсятыр хэт хуэфщIыжат?
Фи шыпхъуурэ ТIатIэу тхьэмыщкIэм
Фащэ дахэхэр фэ къыфхуилъэщIырт,
Данэурэ и пэрылъэщIхэр
Лъынэпсым кърегъэгъэфыр.
Чэсейфэхуурэ и куафэ бгъуитIым
Йокуэфауэри къыфхуегъэуфIыцIыр,
ДанапцIэурэ и щхьэц фIыцIэшхуэр
ДоIэбейри къыфхуречыжыр.
Гуащэкъарэу фи шыпхъу нэхъыщIэм
А махуэм гъыбзэр къришырт,
Фи адэжь тхьэмыщкIэр зыкIэлъыджэну
Фи унэм зыри къинэжакъым.
Фи адэ къуэшу Хьэмзэт цIыкIур
Фи адэм и щIапIэм фэ къывогъанэ,
Сабий цIыкIуитIурэ къызэвнэкIар
Фи адэ-фи анэхэм я гъэр гъусэт.
МыдэкIэ ПщыукI Мацырэм
Фи Iуэхур къыфхузэрехьэр,
Хьэдищыр гуитIкIэ къыщыдашэжым
Къуажэ лIыжьхэр къызэдоувыр.
Фи ныбжьэгъу щIалэхэр къахэувыкIри
Хьэдищыр къызэдырахыр,
Унэшхуэм нызэдыщIахьэри
Жэхафэм нытыралъхьэж.
МыдэкIэ фи анэжь тхьэмыщкIэм
Хьэдэ напэхэр къызэпеплъыхьыр,
Нэхъу-нэхъуурэ зыкъиплъыхьыжри,
ФэркIэ гугъэр ныхихыжащ.
ФэркIэрэ гугъэхэр ныщыхихыжкIэ
Къомэхри, блыным кIэрощIэр,
Хьэдагъэ фызхэр ныкIэрыщIауэ
ГъуэлъыпIэшхуэм иралъхьэж.
МыдэкIэ хьэдагъэ фызхэр
ГъуэгкIэрэ зэрогъэзэш,
Фи анэкъилъхуу фи шыпхъу цIыкIуищым
Фэ фи гъыбзэр я зэштегъэущ.
Домей и къуэу Мухьэмэт-Мырзэр
И гъащIэм шыбгым имыкI,
УэтэракIуэу ныдэдгъэкIахэр
Хьэдэ гурышэу къытхуашэжащ.
МыдэкIэ Батырхэ Машэр
И гъащIэм уанэ темыхт,
Фэ фи гъыбзэр нызэхэзыххэм
А махуэм яфIэгуузщ:
Езы мыгъуэхэр хьэдэ гуузхэтэкъэ
А махуэм ПщыукI зэшищыр.
Жэрурэ уи шы пэху цIыкIур
Бо нэщIым укъыщощыщ,
Уи щыIагъэурэ Хъарзынэ дахэр
Лэгъунэ нэщIым укъыщощыгъуэр.
МыдэкIэрэ щыгъуэщэ джанэм
И куэщIыр нэпсым къегъэф,
Iыхьлы напафэхэр фымылъагъужу
Фи адэ и унэжьым фекIуэлIэжащ.
Пушкин
Пащтыхьыжьым и зэманым
Бзэгухьыжьхэр якуэдащ,
Ди властышхуэр къыщыувым
Уи къалэм тхыгъэм зиубгъуащ.
Пушкину уэ усакIуэшхуэм
Уи къалэмыпэр бгъэлэжьащ,
ЗэщIэмыкIуэу уэ лIы Iущыр
Умышынэу утхуэтхащ.
Уэ уи гъащIэр зэрыбухрэ
Илъэсищэ нобэ мэхъу,
УсэфI дэгъуэу къыпщIэнахэр
Ди бзэм илъу едгъэжьащ.
Кавказышхуэм укъыщихьэм
Тэрч аузкIэ дэбгъэзейщ,
Тэтэртупи ущыхуэзэм
Уи гур Iейуэ щIэузащ.
Тэтэртупым укъыфIэкIри,
Емынэ Iуащхьэ уIущIащ,
Ар зытетым ущIэупщIэри,
Уи тхыгъэшхуэр къэбгъэнащ.
КъалэмыпэкIэ уэ тхуэптхар
Фэеплъ ину къытхуэнащ,
Псалъэ IэфIу къыщыбнахэм
Дунеишхуэр ихуэпащ.
Сталину дэ ди дыгъэм
ГъащIэ дахэ тхуиухуащ,
Уи IуэхуфIыр щымыгъупщэу
Уи мурадхэр къиIэтащ.
Уэ уи Iуэхур къыщынахуэм
Ди нэм нэхуу укъыщIэпсащ,
Уи псалъэ IэфIхэр ди гъащIэм
КъыхуэгуфIапэти, тIэтащ.
Налшык
Налшыкыу ди къалэ дахэ,
Зэман дахэр къыптепсэри,
Ди нэм нэхур щIэбгъэпсащ,
ПсэукIэ дахэм урилажьэурэ
Лэжьыгъэшхуэм зебгъэIэтри,
Колхозышхуэм зиIэтащ.
Элеваторхэр уогъэлажьэ,
Уи дзэ плъыжьхэм я гъуэмылэр
Махуэ къэскIэ уэ Iуогъэш,
Ар зезышэу уи машинэхэр
Уафэ хъуэпскIщи нызэблож.
Зытелъадэу уи вокзалыр
Дыгъэ нэпсым полыдыж.
Сталин дыщэм и унафэкIэ,
Коммун партым я IэщIагъэкIэ
Жэгъуэгъубэр нытщхьэщахури,
Дунейр хуиту къытхуэнащ.
Ди бийхэм я лъапсэр тхуэзыгъэгъуу
ГуфIэгъуэ гъащIэр тхуэзыухуэ,
Сталин вождышхуэр илъэс куэдкIэ
Тхуэпсэуну сохъуахъуэ.
Геленджик*
Геленджикыу къалэ дахэ,
Фи тенджызышхуэр мэжабзэ,
Фи дыщэ бзухэр мэлъатэр,
Фи кхъуафэжьейхэр мэзежэр,
Жыгей мэз лъапэм фыщIэсщ.
Фэ фи псэукIэм и дахэм
ХьэщIэу къэкIуахэр дохъуэхъу.
ПсэукIэ дахэр зыгъаблэр
Сталин вождышхуэм и нурщ,
Нурышхуэр фи къалэм дэмыкIыу
Илъэс мин Iэджэ фыгъащIэ,
Фи къуршым соплъри, си нэр сIэпех,
Фи псышхуэм соплъри, кхъухьыу щызежэр
Сталин вождышхуэм и хъарзынашэщ, —
ФIыгъуэу зэришэхэр къэрал гъэбжьыфIэщ.
IуэхуфI зезыхьэхэу дэ ди вождышхуэхэм
Илъэс мин куэдхэр зэдаугъащIэ.
Хъыджэбзхэм
Ди цIыхубз цIыкIухэ!
Зэманыжь бзаджэм фи щытыкIахэм
ФыкъыщIэупщIэм сэ нывжесIэнщ:
ЗэкIэлъыгуIэу, зэлъэмыIэсу,
Уасэу ятынхэр зэпамыгъуэту,
Былым ямыту зэрамыгъашэу,
Фызышэ къэхъумэ я нэр къызэхуикIыу,
Iуэбжэм ныIухьэрэ итыр кърагъэкIыу
БылымкIэ фащэу щытащ.
А зэманыжьыр сыту гукъутэт!
Сталин вождышхуэм къытхуищIа фIыгъуэр
Ди гъащIэ псокIи тщымыгъупщэнщ.
Я щхьэ-я лъэхэр зэхуагъэджыджэу,
Я жьэм къыжьэдэкIымкIэ Iуэхур яублэу,
Былым емыблэу благъэ яубыду,
Зэрыгъэбыдэрэ Iуэхур яухуэу,
Езы зэгуакIуэхэр зэрыубыдыжхэри,
Зэбгъурыувэри зэдежьэжащ.
Арщ нобэ махуэм фэ къывитар.
СынасыпыфIэщ
Зэманыжь бзаджэр сыту леищэт,
Уэ къыпхалъхуахэр дынасыпыншэт,
ЩIэныгъэншэ къабзэу сыкъэбгъэнащ.
Дунейм и дахэр къыщыстепсэм,
Хьэдрыхэ кIуэныр къыстезэрыхьщ.
IуэхуфI зэрахьэхэм си нэр къыхуокI,
СыкIэлъыIэбэми сылъэмыIэсу
Ар сIэщIэкIынкIэ сэркIэ шынагъуэщ.
Ди жэгъуэгъужьхэм къытхуатIа мащэм
Езыхэр ущурэ ищэтэжащ,
Сталин вождышхуэм и законыщIэм
Жьыуэ сыщытми щIэ сищIыжащ.
Зеикъуэм папщIэкIэ
Зеикъуэ къуажэм, ди колхозым
Агрогородыр идогъэщIыр,
Ди IэщIагъэр догъэбжьыфIэ,
ФIыгъуэу щыIэм дролажьэ.
Ди лэжьыгъэм зедгъэубгъури,
Ди колхозыр бей къэхъуащ,
Лэжьыгъэшхуэхэр къыдолэжьри,
ГуфIэ, тхъэжхэу дыздопсэу.
Мылэжьауэ щхьэхынэжьхэр
Я нэр къикIыуэ къэдгъэнащ.
Ди уэздыгъэхэр догъэнэху,
Ди школыбжэри зэIутхащ,
ЩIалэгъуалэхэр идогъаджэ,
ПсэукIэ дахэм зыхуагъэпс.
Я щхьэ-я лъэхэр ягъэджыджэ,
Колхоз джэгур догъэбжьыфIэ,
ФIыгъуэу щыIэм дегъэгушхуэ.
Ди сабийхэри идогъаджэ,
ДакIэлъыджэу пэдгъэIуджэркъым,
ЦIыху гъэсахэр дэ ди пашэу
ПсэукIэ дахэ дыухуащ.
Ди ныбжьыщIэхэу дэ ди нэхухэ,
ФэркIэ хуиту дэ допсалъэ,
Псалъэу жысIэм фыкъедаIуэ,
ФIыгъуэу щыIэм фелэжьэкI!
ЛIыжь-фызыжьу жьантIэм дэсхэм
Я тIысыпIэм фыхуэсакъ! —
Я хьэкъущыкъухэр къэвгъэкъабзэ,
Iэнэ къабзэкIэ фэ къэвгъашхэ,
Я пIэр щабэу нахуэфщIыж,
ЛIыжь-фызыжьхэр вгъэгъуэлъыж,
ШхыIэн кIапэр къыщIэвупщIи,
ЗэщIэвупщIи — фыщIэкIыж!
Ар пщыхьэщхьэм фи къалэнщ.
Пщэдджыжьым фи къалэныр сэ вжесIэнщ:
Нэхущ кIыфIым фыкъэтэдж,
Зывгъэджыджи, зыкъэфхуапэ,
Фи сабийхэр быдз евгъафэ,
Унэ унафэр фи гум хэлъу,
Бжэр ныIуфхи, фыныщIыхьэ.
Я пэшхьэкухэр къэвгъэкъабзэ,
Щхьэнтэ къабзэр къэвгъэтIылъ,
ЛIыжь-фызыжьхэр къэвгъэтэдж,
Тас, къубгъанкIэ зевгъэтхьэщI,
НапэIэлъэщIкIэ зевгъэлъэщIи,
Ерыскъы IэфIкIэ фэ къэвгъатхъэмэ,
Фэ фи щытхъум зиубгъунщ.
Губгъуэм фихьэм зывгъэжадэ,
Ударникхэм фадэплъей!
Бригадирхэр фэ вгъэгуфIэм
Фэ фи фIыгъэр яIуэтэнщ,
Фэ фи фIыгъэр щаIуатэкIэ,
Ударникыу фэ фатхынщ.
Ударникым и IэфIыгъэр
Фи нэм нэхуу къыщIэпсэнщ,
ПсэукIэ дахэм фрилажьэрэ
Фи лэжьыгъэм зевгъэIэтмэ,
Фи цIэр щIэхыу къаIэтынщ.
МэкъумэшыщIэхэу ди лэжьакIуэ,
ФэркIэ псалъэ сэ жызоIэр,
Псалъэ жысIэм фыкъедаIуэ!
ЦIыху мыдаIуэр насыпыншэщ,
Лэжьыгъэншэр куэду гугъущ,
Мэкъуауэгъуэм фи шэмэджыр
Хуэвгъэжан!
Iэнэ щтэгъуэм фи гуахъуэпэр
ХуэвгъэпсынщIэ!
Iэтэ щIыгъуэм фи лъакъуитIыр
Хуэвгъэхуабжь!
Тутыныбжьэ фигу къыщихьэми,
Фызэдефэ!
Фи унафэр бригадирхэм фэ къевгъэщI,
Унафэу ищIым гуп зэхэтыр фэ федаIуэ!
КъывэмыдаIуэр Iущ хъун щхьэкIэ феущие!
Гуп зэхэтыр фызэдешхыди зэхэвгъэкI,
Бзаджэр фхэкIым фызэзэгъыу
Къэнар хуиту фыпсэунщ.
Фи лэжьэкIэм зевгъэIэтрэ
Iэтэр папцIэу къызэщIэвбгъэмэ,
Гъуабжэ мыхъуу къызэтенэнщи,
Iэщ зэвгъэшххэри игъэтхъэнщ.
Ди шыбзыхъуэ губгъуэм итхэм
Я аркъэнхэр мэракIуапцIэщ,
Зэ упцIыгъуэм пщIэхагъахуэ.
Хуарэхэр къызэблахъу,
Шыхъу къыхэкIмэ, ягъэджыджэ,
Ди хъыджэбзхэри догъэшэс,
Iэщэ-фащэм худогъасэ,
ЦIыху гъэсахэр ди япэм итхэу
«Айдэ» щыжаIэм дыхьэзырщ.
Ди мэлыхъуэу губгъуэм итхэм
Мэлу ягъэхъухэр тIурытIылъхуу
Бзырылъху защIэщ,
КъащIэхъуэри бланэ жэрщ.
Мэл мелуаныр догъэущ,
Мэл минищэр догъэджэгу,
Агрогородыр ныдогъэпс,
Абджыпс унэр идогъэщI.
Мывэр зыщIу щIалэгъуалэхэм
Я уадэпэхэр догъэжан,
Я нэр жану къыдогъаплъэ,
Нэплъэжыгъуэр дэ дгъуэтауэ
ГъащIэ дахэмкIэ дэ допсэур.
Ди фермэхэм жэму ягъэхъухэр
Куафэ пIащIэщ, зи шэ пIащIэхэр хыдогъэкI,
Ди кхъуей кIадэхэр зэбгъурытщ,
Зэ къэшыгъуэу литр минхэр,
Дэ тхъу гъуэжьхэри къытхуагуэш.
Адрей къуажэхэм дехьэдехуэу,
ПсэукIэ дахэм дролажьэ,
Нэплъэжыгъуэ дэ дгъуэтауэ
ГъащIэ дахэмкIэ дызэдопсэур.
Ди шыбзхэр хъушэщ,
Ди мэлхэр пшахъуэщ,
Ди шыхъужьхэр пшэрщ,
Ди мэкъумэшхэр бэвщ,
Дивхэм еркуэш ящIыж.
Ди щIалэхэр щIэращIэщ,
Ди хъыджэбзхэр щIыкIафIэщ,
ФIыгъуэу щыIэм дыщIокъур,
Ди лэкъумхэри догъажьэ,
Джэд гъэжьахэри тыдолъхьэр,
Ди махъсымэри бырыкъущ,
ДрикъухукIэ дэ дофэ,
Унафэ здащIым докIуалIэ,
Бригадирхэр догъэпсалъэ,
Псалъэ захуэ жаIэм дэ додаIуэр,
Щхьэж и IэнатIэ дыIуоувэри,
Ди Iэ-ди лъэр догъэпсынщIэ,
Iуэхум псынщIэуи дыпэщIэтщ.
Ди япэ итым дехьэдехуэу,
Хьэрхуэрыгъэ диIэу дэ допсэу.
ПсэукIэ дахэм дыхуэзыша
Сталин лъапIэр гъащIэ инкIэ
Тхуэпсэуну дэ дохъуахъуэ.
Дуней дахэ
Ей, си къуэшхэ, фегупсыс
Ди псэукIэм и инагъым.
Губгъуэ ину нэм къиплъыхьыр
ЩхъуэкIэплъыкIэу дузэдащ.
Дэ ди адэхэм я зэманыр
Пащтыхь хабзэм икъузат,
ЗагъэзэнкIэ зикI хуимытуэ
Дэкъузауэ яIыгъат.
Пщыжь-уэркъыжьхэр я пщэм дэсуэ,
ПсэукIэжьым игъэжьат.
А зэманыр зэман кIуащ,
НэхъыжьыIуэхэм ялъэгъуащ.
Зымылъэгъуахэу нэхъыщIэфIхэ,
ФыкъедаIуэ – нывжесIэнщ.
Мылажьэхэмрэ удэфахэмрэ
Пащтыхьыжьым и жьэгъущIэтт,
ЩIышхуэ, псышхуэ яритауэ
Дуней псори яIыгъащ.
Гъэр зыбжанэу лэжьакIуэбэм
Я сабийхэр ямыгъасэу,
Сабэм хэсуэ къэтэджахэщ.
Зы еджапIэ хэкум итмэ,
ГуащIэрылажьэхэм я пщIэнтIэпст,
Ди сабийхэр щIамыгъэхьэу
Пащтыхь, уэркъым яIыгъащ.
А еджапIэм къыщIэкIахэр
ГуащIэрыпсэухэм я лъыифт,
Я унафэу щытыгъари
Къамылэжьыр зэрашхынт.
А мыгъуагъуэр зытелъам
Нэплъэжыгъуэ ягъуэтащ.
Ленин махуэр къэнэхуащ,
Сталин дыгъэри къатепсащ.
Дыгъэ нэпсыр къатридзэри,
Я пщэ дэсхэр ирадзыхщ,
Хейм я телъхьэр зэкъуэувэри,
Революцэр къаIэтащ.
Пащтыхьыжьыр щытрахум,
Ди биижьхэр зэрызехьэу,
ХьэщхьэрыIуэу, удэфауэ,
Ди уэрамхэм къыдыхьат.
Хуитыныгъэри къыдамытуэ,
Пащтыхьыгъэри ямыутIыпщуэ,
Ди пщэм дэсуэ екIуэкIынуэ,
Я мураду къэуват.
Ди вождь инхэм ар щалъагъум,
Акъыл инкIэ гупсысахэщ,
ЛэжьакIуэбэм къагурыIуэу
Псалъэ инхэр ягъэIуащ.
ГугъуехьакIуэр зэакъылэгъууэ
Джатэ ихауэ къэувахэщ.
Жырым хуэдэу зэкъуэувэри,
Вагъэр фIыцIэу къаIэтащ.
Ди вождышхуэр япэ итуэ,
Ди нып плъыжьхэр жьым зэрихуэу,
Ди дзэ плъыжьыр къэхъеящ.
ЛэжьакIуэбэм и бэнакIуэт,
Зауэ инхэр ирахьэжьэр,
Ди биижьхэр лъыр япыжуэ,
Джатэ жаным щIагъэкIащ.
ЯIэщIэкIыу ежьэжахэр
Хышхуэ, псышхуэм хэкIуэдащ.
МыкIуэдынуи фэеплъ дахэр
Ди вождь инхэм къытхуахьащ.
Дунейр хуитуэ къытхуэнащ,
ЩIыри псыри ди зэхуэдэу
Дыздэлажьэу дежьэжащ.
ЗаконыщIэу къыдэкIам
ГуфIэгъуэбэр къытхуихьащ.
Депутатхэр хэтх, дыхахыу
Iуэхум хуити дыхуащIащ.
Депутатхэу дэ хэтхахэм
Къэрал кIуэцIыр ягъэбыдэу,
Къэрал кIуэцIыр ягъэбжьыфIэу,
ГуфIэгъуэшхуэр Iэпэм пыжуэ
Гъэ мин гъащIэр яугъащIэ.
Бахъсэн и дыгъэр
Бахъсэныжьыр ужьакIэ мытхъуи,
Бахъсэныжьыр упсы утхъуати —
Сыхэплъэри, зыри слъэгъуакъым,
Сыдежьэри, сыщIэрыхьакъым.
Къалмыкъ и къуэм и Iэбжьыгу закъуэм,
Зеикъуэр деплъурэ, укъригъахъуэт,
Къэхъур дымыщIэурэ укъригъэблщ,
УзэщIигъаблэри, кхъужь благъэти,
Къалиблым уакъриблэкIщ.
Бахъсэным уи салъкъын псакIуэр
ЛэжьакIуэфIым урагъуэмылэт,
БетIалым дыкъигъэгугъэри,
Бдзэжьей мыхъуу, дыгъэ къыхидзщ.
Дызыхэзыхым дафIэигъуэджэщ,
Дыкъэзылъагъум дафIэтелъыджэщ.
