ЦIыхухэм я пщIэ къэзылэжьа
Зым и дежкIи щэхукъым тхылъхэм нэхъапэм яIа щIэупщIэм иджы зэрыхэщIар. Ауэ, еджэхэм я бжыгъэр мащIэ зэрыхъуами емылъытауэ, тхылъхэр куэду къыдокI. Абыхэм дыщеджэкIэ итымрэ зытхамрэ мыхъумэ, ар дунейм къытехьэн папщIэ абы гугъу дехьахэм гу щылъыдмытэр нэхъыбэщ. АтIэ зы цIыхукъым икIи цIыхуитIкъым ар зи Iэдакъэ къыщIэкIар. Мис абыхэм ящыщщ корректорри. Абы и къалэнщ тхылъым щыуагъэ хэмыту къыдигъэкIыну. Иджыблагъэ илъэс 95-рэ ирикъуащ а къалэн гугъур илъэс куэдкIэ езыхьэкIа Шэмызокъуэ Кацинэ.
Шэмызокъуэ Кацинэ Бахъсэн районым хыхьэ Дыгулыбгъуей къуажэм 1922 гъэм щэкIуэгъуэм и 10-м къыщалъхуащ Кацинэ. Абы щыгъуэ еджэри езыгъаджэри мащIэти, щIэныгъэм гу хуэзыщIа хъыджэбз гурыхуэм гъуэгу игъуэтын папщIэ егъэджакIуэхэр щагъэхьэзыр курс ягъэкIуащ. Ар ехъулIэныгъэкIэ къиухри, щалъхуа къуажэм илъэскIэ егъэджакIуэу щылэжьащ. ИужькIэ, Налшык къэIэпхъуэри, «Къэбэрдей пэжкIэ» нэхъапэм зэджэу щыта ди газетым корректору щылэжьащ. Зи бзэр фIыуэ зыщIэ икIи зылъагъу ныбжьыщIэр мы IэщIагъэм хэзэгъащ. Абы гу лъамытэуи къанэрк ъым.
И Iэзагъэмрэ и щIэныгъэмрэ нэхъ сэбэп хъуну къалъытэри, 1945 гъэм «Эльбрус» тхылъ тедзапIэм ирагъэблэгъащ. Хэку зауэшхуэр екIуэкIырт ар а лэжьыгъэм щыпэрыувам. Нэмыцэхэр дахужа щхьэкIэ, Налшык дэнэкIи щыщыплъагъурт зэрыпхъуакIуэхэм къахьа бэлыхьым и лъэужь, Кацинэ здэщыIэ тхылъ тедзапIэми щылэжьэн унэ къудей иIэжтэкъым. Зи щIэлъэныкъуэр гуэкъутыкIа унэр зэзыгъэпэщыжурэ тхылъ тедзапIэ зыщIахэм ари яхэтащ. Зэманыр гугъут, къэралыр зэрыщыту бий бзаджэм езауэрт. Ауэ цIыхухэр тхьэусыхэртэкъым, къэкIуэнум фIыкIэ щыгугъухэрти.
Къэбэрдей-Балъкъэр тхылъ тедзапIэм а зэман гугъур димыгъэву, IэнатIэ нэхъ тынш къигъуэтауэ щытамэ, Кацинэ нобэрей щытхъури къимылэжьынкIэ хъунт. Ар гупым и цIыху нэхъ пашэ дыдэхэм ящыщт.
Корректорым и лэжьыгъэр нэрымылъагъу-гурымыщIэщ. Тхылъ дыкъоджэ, газетыр пщэдджыжькIэ къызэIудох. Дызэджэ тхыгъэм щыуагъэ хэтмэ, щытлъагъур ар зытхам и дежщ е тхылъым, журналым, газетым и редакторхэм къуаншагъэ псори яхудохь… IейкIи фIыкIи корректорыр ягу къэкIыу абы и дежкIэ фIыщIи гукъани зымыхьыххэныр дапщэ?!
Лэжьыгъэхэр зэхихырт, зыхуей хуигъазэрти, еджэхэм я пащхьэ дагъуэншэу ирилъхьэрт Шэмызокъуэм. А IэнатIэм лIэщIыгъуэ ныкъуэм щIигъукIэ и къару емыблэжу пэрытащ ар. Ар пхузэфIэкIын папщIэ уи IэщIагъэр, адыгэбзэр, адыгэ литературэр, тхылъыр, уи лэжьэгъухэр фIыуэ плъагъун хуейщ.
Кацинэщ я корректору щытар нарт хъыбархэр зэрыт тхылъ инхэм, ЩоджэнцIыкIу Алий и «Тхыгъэ нэхъыфIхэм», Шортэн Аскэрбий и «Бгырысхэр» романым, Теунэ Хьэчим и «Псэм и IэфIыр къуатмэ» романым, Къардэн Бубэ и «Сэлэтым и гъуэгуанэ» повестым, адыгэбзэкIэ къыдэкIа «ЩIэблэщIэ гвардие» тхыгъэм, нэгъуэщIхэми. Сыт хуэдизкIэ и нэр мыжанми, игури абы дэмыплъэу, и псэри Iуэхум хуэмыхьэлэлу щытамэ, апхуэдиз илъэскIэ а лэжьыгъэр фIыщIэ фIэкIа емыкIу къимыхьу Кацинэ хуехьэкIынтэкъым. Илъэс 50-м нэблагъэкIэ ар профсоюз комитетым зэрыхэтар и щы-хьэтщ жылагъуэ лэжьыгъэ-
ми хуэмыхамэу зэрыщы-там.
И лэжьыгъэфIым и закъуэтэкъым зыхэт гупым Кацинэ фIыуэ къыщIалъэгъуар. А цIыхубз нэщхъыфIэр, анэ гъуэзэджэр зыцIыхухэм я чэнджэщэгъут, псоми я ныбжьэгъуфIт. Бзэ дахэ зиIэ, хьэл-щэныфIэ, лэжьыгъэ и пIалъэ фIыуэ зыщIэ нэхъыжьыфIыр нэхъыщIэм плъапIэ хуэмыхъункIэ Iэмал иIэтэкъым. ЗыIут IэнатIэм щIэблэ мащIэ щигъэса, и лэжьыгъэфIым щIипIыкIа абы?! Куэдым фIыуэ яригъэлъэгъуащ, Iэзэу ирилэжьэфуи хуигъэсащ абы корректор IэщIагъэм.
Кацинэ тхылъ къыдэгъэкIыным, бзэм, литературэм дригъэхьэхахэм езым и бынхэри ящыщщ. Республикэм щIыхь зиIэ и егъэджакIуэ, и щхьэгъусэ Шэмызокъуэ Хьэмидрэ абырэ зыхэтым яхуэфащэу къагъэхъуащ я щIалитIыр — Владимиррэ Валерэрэ. Я къуэ нэхъыжь Владимир Кацинэ фIэфI IэщIагъэр зригъэгъуэтри, илъэс куэдкIэ ди телестудием журналисту щылэжьащ. Я щIалэ нэхъыщIэ Валерэ Налшык къалэ администрацэм цIыхубэ щIэныгъэмкIэ и къудамэм и унафэщIу илъэс куэдкIэ щытащ, къалэдэс ныбжьыщIэхэм я бзэр, я литературэр еджапIэхэм нэхъыфIу щрагъэщIэным тещIыхьауэ егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ лэжьыгъэхэр къызэригъэпэщу.
Шэмызокъуэ Кацинэ и лэжьыгъэфIхэм папщIэ къыхуагъэфэщащ РСФСР-м и Министрхэм я Советым деж печатымкIэ щыIэ комитетым, Къэбэрдей-Балъкъэрым и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым, ди республикэм ЩэнхабзэмкIэ и министерствэм, щэнхабзэм и лэжьакIуэхэм я профсоюзым и ЦК-м, обкомым я щIыхь тхылъхэр.
Апхуэдиз щытхъур и гуащIэ хьэлэлырщ къызыпэкIуар. Тынштэкъым, дауи, напэкIуэцIищэ зыплIытху зыдэт тхылъ Iувым щыуагъэу хэтыр къыхэпщыпыкIыу хьэрф зырызу щIэбджыкIыну. Ар зы тхылъкъым икIи тхылъипщIкъым зэрыхъури, уеблэмэ тхылъищэкъым.
Iуэху цIыкIу, мыхьэнэншэ щыIэкъым. ЦIыхур дэтхэнэ зы лэжьыгъэми егъэлъапIэ, абы гурэ псэкIэ пэрытмэ. Аращ Кацинэ зыхэтым я пщIэ къыщIилэжьар. Бзылъхугъэ гуащIафIэм и щIыбагъ къыдэт лэжьыгъэ кIыхьыр, гугъур, а гъуэгуанэ къикIуам щызэфIигъэкIа Iуэху щхьэпэ куэдыр ящыгъупщэркъым зыхэт лэжьакIуэ гупым, зи тхылъ мызэ-мытIэу игъэхьэзыра тхакIуэхэм, усакIуэхэм, хузэфIэкIыр ищIэу и гъащIэ псом хьэлэлу зыхуэлэжьа лъэпкъым. Абы и щыхьэтщ Кацинэ илъэс 95-рэ зэрырикъур иджыблагъэ щигъэлъапIэм ирихьэлIэу УФ-м и Президент Путин Владимир, КъБР-м и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Юрий, Налшык къалэ администрацэм, къалэм и ветеранхэм я Советым я унафэщIхэм къыхуагъэхьа хъуэхъу тхыгъэхэр.
БЖЬЫХЬЭЛI Розэ.
