Даурым и дерсхэр
Хьэбэздэс Даур Еленэ ящыщщ ди анэдэлъхубзэр зи псэм хэлъ, ар щIэблэм ягъэщIэным хьэлэлу хуэлэжьа егъэджакIуэхэм. А бзылъхугъэр пенсэм тIысыжами, зы махуи дэкIыркъым адыгэбзэкIэ тха гуэрым емыджэу, и хамэкъым усэ тхынри.
Еленэ IупщIу и нэгум къыщIохьэж 1958 гъэр. Курыт школыр къыщиухам пщащэр еджакIуэ здэкIуэнур къыхихыным гугъу дехьакъым — куэд щIат абы зэрытриубыдэрэ и анэдэлъхубзэр куууэ иджыным. Арати, ар щIэтIысхьащ Къэрэшей-Шэрджэс къэрал пединститутым (иджы университетым). Пщащэм бзэм хуиIэ фIылъагъуныгъэр нэхъри зэщIагъаблэ и егъэджакIуэ лъэрыхьхэм: Пщыбий Инал, Тамбий БетIал, Дзасэжь Хьэсанш, нэгъуэщIхэми. Абы щыгъуэщ и япэ усэ сатырхэри щитхар.
Илъэс пщIы бжыгъэкIэ щIэблэр анэдэлъхубзэм хуезыгъэджам бзэм ехьэлIа гупсысэ куу зэрыбгъэдэлъым, анэдэлъхубзэр нобэ зэрыт щытыкIэм, и ехъулIэныгъэхэми, и щыщIагъэхэми зэпэшэчауэ зэрытепсэлъыхьыфым шэч хэлъкъым. Абы дыщыгъуазэкIэрэ, Адыгэбзэм и махуэм ехъулIэу, и псалъэ дыщIэдэIумэ ди гуапэу, зыхуэдгъэзащ Даур Еленэ.
— Зы щIэблэкъым уи дерсхэм дебгъэхьэхын плъэкIар, бзэр зыгъэшэрыуэфу ебгъэсар. Дауи, уи дерс тыкIэм щэху гуэр хэплъхьэу къыщIэкIынт.
— Дерсым сыт хуэдэ купщIэ имыIами, унэ лэжьыгъэр зэрагъэзэщIар къэпщытэнти, тхылъ еджэнти, тхэнти жысIэу къыщIэздзэртэкъым. Хуэмурэ еджакIуэхэр дерсым и купщIэм щызгъэгъуазэурэ хэсшэрт. Тхылъым итым дыблэIэбыкIыу язгъащIэр мащIэтэкъым: адыгэ хабзэр, IуэрыIуатэр, адыгагъэ, цIыхугъэ, цIыху хэтыкIэ, жылагъуэ зэхущытыкIэ, нэгъуэщI куэди. И лъэпкъым пщIэ хуищIу, и бзэр игъэлъапIэу, нэхъыбэ зэрицIыхуным пылъу сабийр ебгъэджэн хуейщ. Гуапэ зэрыхъунщи, еджакIуэхэм яфIэгъэщIэгъуэну хэлэжьыхьт дерсхэм, егъэзыныгъэ, текъузэныгъэ хэмылъу.
— ЩIэблэм анэдэлъхубзэр IурылъхьэнымкIэ жэуаплыныгъэ псори курыт еджапIэхэм я закъуэу ятеплъхьэныр тэрэз дыдэу къыщIэкIынкъым.
— КъызыщIэхъуэ лъэпкъым и бзэм фIылъагъуныгъэ хуиIэу сабийр къэтэджын хуейщ. Гущэкъу уэрэдым щегъэжьауэ, уи унагъуэ кIуэцIым сабийм уи бзэкIэ уемыпсэлъэжыныр къэбгъэхъу мыхъун, ауэ ди зэманым куэдрэ дызрихьэлIэ хъуа щытыкIэщ. Адэ-анэр и быным анэдэлъхубзэкIэщ зэрепсэлъэн хуейр. Сабийр гурыхуэу, щIэныгъэр псынщIэу къиубыдыфу гъэпсащи, нэгъуэщI бзэхэр сабий IыгъыпIэми, курыт еджапIэми хьэлэмэту къыщиубыдыжынущ. IэщIэкIынур и анэбзэращ.
Ди адыгэ тхакIуэхэм, усакIуэхэм я гупэ нэхъ хуагъэзэн хуейт сабийхэм яхуэтхэным. Абыхэм яхуэгъэзауэ къыдэкI тхылъхэр мащIэ дыдэщ. Абы и гущIыIужу, ахэр зэрытха бзэр и нэхъыбапIэм балигъхэмкIи хьэлъэщ, сабийм къыгурыIуэн дэнэ къэна.
ТУАРШЫ Иринэ.
