Лъыхъуэм къегъуэт
ЦIыхубзхэм я дунейпсо махуэм ирихьэлIэу дэ зыхуэдгъэзащ Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Парламентым и Унафэ-щIым и къуэдзэ Саенкэ Татьянэ, и мурадхэм, и лэжьы-гъэм, бзылъхугъэ цIэры-Iуэм и щэхухэм зыщыдгъэгъуазэмэ ди гуапэу.
Саенкэ Татьянэ — ЖызыIэ щыIэщ бзылъхугъэмрэ политикэмрэ зыкIи зэмыкIуалIэ Iуэхуу. Уэ урищыхьэтщ а псалъэхэр зэрыпцIым, ауэ IэнатIэр къыщохьэлъэкI къэхъурэ?
— Политикэм ухэтыну, дауи, тыншкъым. Абы махуэ къэс къару епхьэлIэн, уи щIэныгъэр хэбгъэхъуэн хуейщ. Политикэм сыхэмыхьэ щIыкIэ егъэджэныгъэ IэнатIэм илъэс 18-м щIигъукIэ сыщылэжьащ. ЩIэныгъэмрэ егъэджэныгъэмкIэ, ЛэжьыгъэмкIэ, социальнэ политикэмрэ узыншагъэр хъумэнымкIэ, ЩIалэгъуалэ IуэхухэмкIэ, Жылагъуэ зэгухьэныгъэхэмрэ хъыбарегъащIэ IэнатIэхэмкIэ, нэгъуэщI комитет зыбжани си нэIэ щIэтщи, псом нэхърэ нэхъ гугъур унафэхэмрэ хабзэхэмрэ къанэ щымыIэу ущыгъуазэу щытын зэрыхуейрщ, зэхъуэкIыныгъэ щыхэплъхьэкIэ, ущымыуэн хуэдэу. Мис а псори пхузэгъэуIумэ, адэкIэ гугъужкъым. Сэ сыт щыгъуи щIэ гуэр зэзгъэщIэну, сымыщIэр къэсщIэну сыхущIокъу. Лэжьэн щыщIэздзами щIэныгъэм сыхуэпабгъэ зэпытт, щIэныгъэм хэзыгъахъуэ дерсхэм сыкIуэрт. Политикэм ухэтыфын, абы зыгуэр хэплъхьэфын папщIэ, цIыхухэм уепсэлъэфу, абыхэм я гум щыщIэм ущыгъуазэу, гу зылъытапхъэм ухуэнабдзэгубдзаплъэу ущытын хуейщ. Узыр бгъэхъужын папщIэ, абы и къежьапIэращ къэлъыхъуапхъэр. ЦIыху къызэрыгуэкIхэм Iуэху пыухыкIа гуэрым и хэкIыпIэр нэхъыфIу щащIэ куэдрэ къохъу. Аращ абыхэм нэхъыбэрэ уахуэзэн, уедэIуэн щIыхуейр. Политикэм пыщIам зэманым декIуу, уеблэмэ и пэ иту зимыужьмэ, хузэфIэкIынур мащIэщ.
— Зепхьа къулыкъухэм, узыпэрыта IэнатIэхэм нэхъ гугъуу хэлъар сыт?
— Пэжыр жысIэнщи, псом нэхърэ нэхъ гугъур икIи нэхъ хьэлэмэтыр егъэджакIуэу улэжьэнырщ. Сэ пэщIэдзэ классхэм я егъэджакIуэущ лэжьэн къызэрыщIэздзар. ГъащIэри дунейри яфIэгъэщIэгъуэну япэу школым къакIуэ цIыкIухэм уащыдэлажьэкIэ, ауэ къызэрымыкIуэу къаруушхуэ къуат. Ар лэжьыгъэшхуэщ, абы нэхърэ нэхъ IэнатIэ гугъу иджы къыздэсым сыпэрытауэ сщIэжыркъым.
— Татьянэ, цIыхум хэлъыпхъэ хьэл-щэнхэм щыщу сытра япэ ибгъэщыр?
— Псэ къабзагъэрщ. ФэрыщIагъ зыхэлъым Iэмал зэриIэкIэ, пэIэщIэ зэрызыщысщIыным яужь ситщ. Дапхуэдизу гъащIэр гугъу мыхъуами, зигурэ зи псэрэ къабзэм нэхъ лъагъугъуафIэ щыIэкъым.
— ГъащIэ гъуазэу жыIэгъуэ е псалъэжь уиIэ?
— НэхъапэкIэ жысIам къытезгъэзэжынщи, сыт щыгъуи седжэну зэрысфIэфIым ехьэлIауэ, жысIэрейщ: ехъулIэныгъэм, насыпым уи Iэ зэтедзауэ ущыскIэ, укъилъыхъуэнукъым, хьэрычэт пщIыр берычэт мэхъу. Уи мурадхэмрэ зыхуэбгъэувыж къалэнхэмрэ нэхъ иныху, нэхъ щIэгъэхуэбжьауэ абыхэм уахуэкIуэху, нэхъыбэ къохъулIэнущ. Псом хуэмыдэу нобэрей зэманым IэмалыфI куэд кърет зи щIалэгъуэм. Пэжщ абыхэм яхэтщ лэжьапIэ ямыгъуэту, я улахуэр яфIэмащIэу тхьэусыхэ куэд, ауэ лъыхъуэм къегъуэт. Щхьэусыгъуэ улъыхъуэмэ, щхьэусыгъуэ бгъуэтынущ, IэнатIэ улъыхъуэмэ, лэжьапIэ къэбгъуэтынущ. Псори занщIэу къызэхъулIа щыIэкъым, нэхъ цIыкIумкIэ, нэхъ мащIэмкIэ къыщIэбдзэу, уи зэфIэкIыр къэбгъэлъагъуэурэ адэкIэ укIуэн хуейуэ аращ. IуэхуфI куэд къыщаIэт ди республикэм, щIалэгъуалэм я зэфIэкIрэ щIэныгъэрэ щагъэлъэгъуэн утыкухэр ират, ауэ иджыри зэ къытезгъэзэжынщи, а псори фIыщ мурад зиIэм дежкIэ. ЩIалэгъуалэм я дуней еплъыкIэр убзыхуа хъунымкIэ къалэнышхуэ я пщэ къыдохуэ адэ-анэм. И зэманым къечэнджэщу, фIымрэ емрэ зэхэхауэ къыжраIэу, зыщIэхъуэпсым трагъэгушхуэу, псом нэхърэ нэхъыщхьэращи, быным и мурадхэмрэ зэгупсысымрэ щыгъуазэу, зы унагъуэм исхэр зэпсэлъэфу, зэчэнджэщыфу щытын хуейщ.
— Уи мурадхэр зыхуэдэм, къалэну зыхуэбгъэувыжхэм дыщыбгъэгъуэзэфыну?
— Ахэр куэд мэхъу. Псом нэхърэ нэхъапэращи, си къуэм илъэс дэкIмэ университетыр къеухри, абы дзэм къулыкъу щищIэу, адэкIэ зыпэрыувэну лэжьыгъэ IэнатIэм хэзэгъа зэрыхъунум сегъэпIейтей. Си мурадхэм я гугъу пщIымэ, къысхуагъэфащэмэ, КъБР-м и Парламентым и 5-нэ зэхуэсым и хэхыныгъэхэми сыхэтыну си мурадщ. Сыхуейщ республикэм сэбэп сыхуэхъуну. Псом хуэмыдэу щIалэгъуалэм садэлэжьэфыну сыкъегъэгугъэ. Ди щIалэгъуалэм я гугъу пщIымэ, къыхэзгъэщыну сыхуейт арэзы укъэзыщI, узыщыгуфIыкIын щIэблэ дызэриIэр. ЖызыIэ щыIэщ щIэблэр зыIыхьауэ, зыри хуэмейуэ. Ар сыт зэмани къекIуэкI хъущIэ къудейуэ къысщохъу. ФIым хуэпабгъэ ныбжьыщIэ куэд диIэщ. Сэ абыхэм сахэтщи, ар хьэкъыу спхыкIащ. ИкъукIэ сфIэфIщ щIалэгъуалэм садэлэжьэну, дэтхэнэми бгъэдыхьэкIэ къыхуэбгъуэтыфынущ, ахэр къыпфIэIуэхумэ.
— ЦIыхубзхэм я дунейпсо махуэм теухуауэ сыт хуэдэ псалъэкIэ захуэбгъэзэнт ди газетеджэхэм.
— Дунейм и щIэрэщIэгъуэм, и дахэгъуэм и япэ махуэшхуэщ ар. Дунейр къоуш, абы дэщIыгъууи цIыхупсэри къощIэращIэ. Сэ къэрал куэдым сыщыIащи, шэч къытезмыхьэу жысIэфынущ ди цIыхубзхэм хуэдэу дахэ абыхэм зэрыщызмылъэгъуар. Ахэр дахэ къудейкъым: зэманым докIу, езыхэр акъылыфIэщ, щIэныгъи ябгъэдэлъщ, зэрыжаIэщи, я жьэгу мафIэри яхъумэ. Сэ сызэреплъымкIэ, цIыхубзым дежкIэ нэхъыщхьэ дыдэр и унагъуэращ, абы нэхъапэ зыри щыIэкъым.
ЗэрыжаIэщи, цIыхухъум унэм и зы къуапэр ихъумэмэ, цIыхубзым адрей къуапищри и нэIэ щIэтын хуейуэ къытохуэри, дэтхэнэми и жьэгу мафIэр зэхэмыкIыжу ихъумэну си гуапэщ. Республикэм ис анэхэм бын гузэвэгъуэ ямылъагъуу, нысащIэхэм я щхьэгъусэ щIамылъхьэу, республикэм мамырыгъэр щытепщэу, сабий нэхъыбэ къыщалъхуу — ахэращ хъуэпсапIэхэм я нэхъыщхьэр. Бзылъхугъэхэм я махуэм и мызакъуэу, илъэсым и кIыхьагъкIэ абы гулъытэ игъуэтыну, унагъуэм исхэр зэрыгъафIэу, зэрылъытэу зэдэпсэуну сахуохъуахъуэ!
Епсэлъар Щомахуэ Залинэщ.
