Ислъамым и нур
Уаз
Ди газетым и щIэджыкIакIуэхэр фызэрыщIэупщIам ипкъ иткIэ, фигу къэдгъэкIыжынщ щIыхуэм теухуауэ Алыхьым къытхуигъэува мардэхэр. КъурIэн лъапIэм къыщыкIуащ щIыхуэ зэрытыпхъэри, ар зэрытыжыпхъэри.
Ислъам диныр лъэныкъуитIкIи (фIырэ IейкIэ) бгъэдохьэ щIыхуэм. Нэхъ гурыIуэгъуэу жыпIэмэ, жэнэтри жыхьэнмэри къозыгъэлэжь Iуэхугъуэщ щIыхуэр. ЩIыхуэм псапэу къыпэкIуэмрэ абы гуэныхьу къыпыкIымрэ зэпкърыхауэ я гугъу тщIынщ.
Псапэ влэжь
ЩIыхуэ къэщтэныр Алыхьым игъэхьэрэмакъым, ауэ IэмалыншагъэкIэ икIи Iуэху щхьэпэкIэ фIэкIа къуигъэщтэнукъым. Гузавэу зи щхьэр къозыхьэлIа цIыхум щIыхуэ епту и Iуэху дэбгъэкIмэ, абы къыпэкIуэну фIыгъуэшхуэр Тхьэм къуитыжынущ. Абы теухуауэ хьэдисым къыщыкIуауэ Абу Хьурейрэ (Тхьэр арэзы зыхуэхъуным) къиIуэтэжащ: «Мухьэмэд бегъымбарым (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) жиIащ: «ЦIыхум и гузэвэгъуэ дэзыгъэкIым Къемэт махуэм гузэвэгъуэ илъагъунукъым. ЦIыхум и гуауэр дэзыгъэпсынщIэр Къемэт махуэм гуауэм щихъумэнущ».
Ахърэтым, ар дуней щыпкъэращи, щыщыгуфIыкIыжынущ дунеягъэкIэ щIыхуэ зытыр. Ауэ абы щыгъуэми зыщыдгъэгъупщэ хъунукъым, щIыхуэр къэзыщтэм ар и чэзум зэритыжыпхъэр, щIыхуэр зымытыжым, жыхьэнмэ мафIэр и хэщIапIэу щытынущ. ЩIыхуэ къэпщтар икIэщIыпIэкIэ тыжыпхъэщ (япэу Iэмал зэрыбгъуэтыххэу). Абы и щыхьэтщ мы хьэдисхэр: «Зи псэ хэкIа цIыхур жэнэтым щыкIуэнур мы Iуэхугъуищыр бгъэдэмылъмэщ: пагэу щымытамэ, мыдыгъуамэ, щIыхуэ темылъмэ». НэгъуэщI хьэдисым къыщыкIуащ, Мухьэмэд-ибн-Абдуль ибн Джэхьш къиIуэтэжауэ: «Зэгуэрым Мухьэмэд бегъымбарыр (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуар) щысу хьэдэ къахьат щIалъхьэну. ЛIыкIуэм и щхьэр уафэхэмкIэ иIэтащ, итIанэ еплъыхыжащ. ИужькIэ и Iэр и натIэм трилъхьэри, жиIащ: «Субхьанэлахь! Субхьанэлахь! Субхьанэлахь! Сыту хабзэ гузэвэгъуэ, ЯIэлыхь, мыр!». АпхуэдизкIэ дыгузэвати, зыми зыри жытIэжыфыртэкъым. ЕтIуанэ махуэм бегъымбар лъапIэм (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) деупщIащ: «Сытыт, ЛIыкIуэ лъапIэ, «хабзэ гузэвэгъуэ» жыхуэпIар?», жытIэри. Дэ жэуапу зэхэтхащ: «Ар щIыхуэм теухуа хабзэращ. Тхьэ соIуэ си псэр зи IэмыщIэ илъымкIэ, Алыхьым и закъуэныгъэм щIэбэну цIыхур яукIми, ар къэхъужрэ, аргуэру Тхьэм папщIэ и псэр итми, ещанэуи къэтэджыжрэ ДыкъэзыгъэщIам папщIэ и псэр итми, жэнэтыр имылъагъункIэ, щIыхуэ телъу».
Али ибн-Ату ТIалиб апхуэдизкIэ жьакIуэу, лIы пхъашэу Алыхьым къигъэщIати, муслъымэнхэм къапэщIэува джаурхэм я дзэ псо а зы лIым псалъэ защIэкIэ игъэшынэри, щIигъэпхъуэжауэ щытащ. Абы еупщIахэт: «Уа, Алий, уэ игъащIэм цIыхухэм ящыщ гуэрым ущышынат?» Жэуапу зэхахащ: «НтIэ, сэ сыщышынат зи щIыхуэ стелъ цIыхур къызэрызэплъа и нитIым».
НэгъуэщI хьэдисым къыщокIуэ: «ЩIыхуэ зытелъу дунейм ехыжа цIыхур Тхьэм и пащхьэм иувэжынущ, дыгъуэгъуакIуэм хуэдэу».
ЩIыхуэ зэритыжыным хущIэкъуу, абы телажьэу, ауэ хунэмысу дунейм ехыжам и Iуэхур щхьэхуэщ. Алыхьым и псалъэу КъурIэным къыщыкIуащ: «Фэ фи гум илъым Алыхьыр щыгъуазэщ».
Тхьэр зыми къытхуэгъэпцIэнукъым, Абы ещIэ дэтхэнэ зыми ди гум илъыр. Ди гум илъым теухуауэщ ахърэтым жэуап зэрыщытхьынури. Апхуэдэхэм ятеухуауи хьэдисым къыщыкIуащ: «Мухьэмэд бегъымбарым (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) жиIащ: «Си Iумэтым щыщу щIыхуэр зэритыжынум телажьэурэ ажалыр зылъыIэсахэм Къемэт махуэм деж сэ сакъыщхьэщыжынущ».
ЩIыхуэ зыту цIыхум и гузэвэгъуэр дэзыгъэкIхэм псапэу къалэжьым теухуауэ КъурIэн лъапIэм Iэятхэр къыщыкIуащ, хьэдисхэми ущрохьэлIэ. Аращи, апхуэдэ псапэ зэрыдлэжьыным дыхущIэвгъэкъу.
Гуэныхь ин
Телъхьэ къыпэкIуэу (проценткIэ) щIыхуэ тыныр нэхъ гуэныхьышхуэхэм ящыщ зыщ. Абы теухуауэ Абу Хьурейрэ къиIуэтэжащ: «Мухьэмэд бегъымбарым (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) жиIащ: «Нэхъ гуэныхь ин дыдэу 7-м защыфхъумэ». Абы еупщIащ: «Уа, ЛIыкIуэ лъапIэ, сыт хуэдэхэра ахэр?». Жэуапу зэхахащ: «Тхьэ нэпцIхэм яхуэпщылIыным, хьэпэщыпхэ щIыным, цIыху укIыным, проценткIэ ахъшэ щIыхуэ тыным, сабий зеиншэм и мылъкур фIэшхыным, цIыхубзхэм якIэрымылъ якIэрылъхьэным, ебгъэрыкIуэныгъэ махуэм къикIуэтыным».
КъурIэн лъапIэм къыщыкIуащ: «ПроценткIэ ахъшэ зытхэр Къемэт махуэм шейтIаным хуэдэу къэтэджыжынущ. Сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, абыхэм жаIащ процентыр сатум хуэдэу арауэ. Ауэ Алыхьым сатур хьэлэл ищIащ, проценткIэ ахъшэ тыныр игъэхьэрэмащ. Ахэр щIегъуэжрэ тобэ къахьыжмэ, я гуэныхьыр къахуэгъунщ, ауэ къытрагъэзэжрэ а Iуэхугъуэ хьэрэмыр ялэжьмэ — жыхьэнмэ Iыхьлы хъунщ. Апхуэдэхэр жыхьэнмэ мафIэ губжьам зэи къыхэкIынукъым. Процентыр Тхьэм егъэкъуаншэ, сэдэкъэр егъэбагъуэ. Алыхьым и нейр щыхуащ проценткIэ ахъшэ щIыхуэ зытхэм».
Мухьэмэд бегъымбарым (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) жиIащ: «Алыхьым и нейр щыхуащ проценткIэ ахъшэ щIыхуэ зытхэми, къэзыщтэхэми, абыхэм зэращIылIэ зэгурыIуэныгъэм щыхьэт техъуэхэми».
А Iуэхугъуэр апхуэдизкIэ гузэвэгъуэщи, Алыхьым и псалъэу КъурIэным къыщыкIуащ: «Ар щывмыгъэтмэ (проценткIэ ахъшэ щIыхуэ тынырщ зи гугъу ищIыр), Тхьэмрэ ЛIыкIуэмрэ зауэ къыващIылIэнущ. ЩIегъуэжрэ тобэ къэзыхьыжхэм я мылъкур къахуэнэжынщ. Фэ лей зевмыхьэмэ, лей къыфтехьэнкъым».
Аращи, щIыхуэм жэнэтри жыхьэнмэри къуигъэлэжьынущ. Жэнэтыр къалэжьынщ хуэгузавэм щIыхуэ езыту и Iуэху дэзыгъэкIхэм. Жыхьэнмэр къалэжьынщ ахъшэ щIыхуэр зыхуэтыжыну зымытыжхэмрэ процент къыпэкIуэным щыгугъыу ахъшэ щIыхуэ зытхэмрэ. Абыхэмдахуэвгъэсакъ!
Муслъымэнхэр дапщэ хъурэ?
— МАЗЭР зэрызэгуэкIар Мухьэмэд бегъымбар лъапIэм и зэманым къэхъуа телъыджэхэм ящыщ зыщ. Джаурхэм ЛIыкIуэм къыжраIат: «Уэ Алыхьым урилIыкIуэр пэжмэ, мо мазэр тIууэ зэгуэгъэкI». А псалъэхэр зэхэзыха бегъымбарым и Iэхэр иIэту Тхьэм щелъэIум, мазэр тIууэ зэгуэкIат (Алыхь IэмыркIэ). Ар зылъэгъуа джаурхэм ягъэщIэгъуащ: «Мухьэмэд телъыджэ ищIащ».
— Ислъам диныр зезыхьэхэр нэхъыбэу здэщыIэр ар къыщежьауэ къалъытэ КъуэкIыпIэ Гъунэгъуракъым, атIэ Индонезие къэралыгъуэрщ. Абы щопсэу муслъымэн мелуани 184-рэ.
— Индием щыпсэу муслъымэнхэр бжыгъэкIэ нэхъыбэщ Сирием, Иракым, Иорданием, Палестинэм, Аравие хытIыгу ныкъуэм хыхьэ къэралхэм псори зэхэту исхэм нэхърэ.
— Мухьэмэд бегъымбарым и Iумэтхэр адрей лIыкIуэ псоми я Iумэтхэр зэхэту зэрыхъуу щытам нэхърэ нэхъыбэт.
— Нэхъ джаур дыдэхэм ящыщу щыта Абу Джахьил щэхуу едаIуэу щытащ зыгуэр КъурIэным макъкIэ къыщеджэкIэ, езым и псэр игъэтыншын папщIэ.
— Дунейм муслъымэну мелард 1,6-м щIигъу тетщ, Урысей Федерацэм ахэр мелуан 30-м щынос.
— Мухьэмэд цIэр дуней псом щынэхъ цIэрыIуэ дыдэщ.
— Европэм хыхьэ къэралхэм ящыщу Албаниерщ муслъымэн нэхъыбэ дыдэ щыпсэур. Абы исхэм я процент 90-м щIигъум зэрахьэ ислъам диныр.
— Оксфордрэ Кембриджрэ я университетхэм япэ дыдэу къыщIэкIа студентхэр зэреджа математикэ, химие, медицинэ, астрономие тхылъхэр зытхахэр муслъымэнхэщ.
— Инджылыз философ Батский Аделард дуней псом щыцIэрыIуэ щIэныгъэлI зыщIар муслъымэнхэм я тхыгъэхэр латиныбзэкIэ зэрызэридзэкIыжарщ.
— Сауд Хьэрыпым щыщ Мадинэ къалэм Бегъымбарым и цIэр зэрихьэу дэт мэжджытым хэлъ бжэм и хьэлъагъыр тонни 5 мэхъу.
Хьэдис лъапIэхэр
— ХЬЭРЭМЫМ зыщыпхъумэныр нэхъ тыншщ, жыхьэнмэ мафIэм зыщыпхъумэн нэхърэ.
— Алыхьым фIыуэ илъэгъуа цIыхур щытыкIэ гугъум ирегъахуэ, и Iиманыр игъэунэхун мурадкIэ.
— Жагъуэгъум фызэрыхуэмызэным фыхущIэкъу, ауэ, фыхуэзэмэ, шыIэныгъэ зыхэвгъэлъ.
— Фэ фщыщу нэхъыфIхэр зи унагъуэм хуэфIырщ.
— ЦIыхум илэжь IуэхугъуэфI псори сэдэкъэщ.
— Адэ-анэм я гуфIэгъуэр Алыхьым и гуфIэгъуэщ.
— Адрей цIыхухэм ефIэкIыу къызыщыхъужхэм жэнэтыр ялъагъунукъым.
— Муслъымэным и Iиманыр ирикъуркъым, езым хуэдэр и щхьэм иримылъытмэ.
— Фэ фщыщу зи Iиманыр нэхъ быдэ дыдэр зи щытыкIэр дахэрщ. Фэ фщыщу нэхъыфIыр зи щхьэгъусэм фIыуэ хущытырщ.
— Ислъам диным къызэригъэув мардэм тету захуэпами, хамэ цIыхухъур къызэрыдахьэхыным хущIэкъу бзылъхугъэхэм жэнэтыр ялъагъунукъым, уеблэмэ, жэнэтым и мэр къащIихьэнукъым.
— Хамэ цIыхухъум зыдезыгъэхьэх зы бзылъхугъэм и гуэныхьыр апхуэдэ IуэхукIэ хьэрэм зылэжь цIыхухъу миным я гуэныхьым хуэдиз мэхъу.
— Фыз уэндэгъухэр, лъхуэхэр, сабийхэмкIэ гущIэгъу зыхэлъ бзылъхугъэхэр жэнэт Iыхьлы зэрыхъунум шэч хэлъкъым.
— Зипхъухэм яхуэтэмакъкIыхь адэхэр Алыхьым фIыуэ зэрилъагъум шэч хэлъкъым.
— Адэ-анэм я гуфIэгъуэр Тхьэм и гуфIэгъуэщ. Абыхэм я гуауэрАлыхьым и гуауэщ.
Тыркум и Ризе къалэм мэжджыт телъыджэ дэтщ - Кыб-ле Дагыщ абы зэреджэр. А цIэр щIыфIащар абы и гупэр Къэблэ лъэныкъуэмкIэ гъэзауэ зэраухуарщ. Ар метр 1300-рэ зи лъагагъ бгым тетщ, и теплъэри къыпхуэмыIуэтэным хуэдизу дахэу зэрагъэпэщыжащ 2015 гъэм. Мэжджытым ныбжьышхуэ иIэщ. Ар пхъэм къыхащIыкIри, 1800 гъэм яухуащ. 1960 гъэм абы мафIэ къыщIэнэри, исауэ щытащ. А гъэ дыдэм щIыпIэ администрацэм и унафэщIым мывэкIэ мэжджытыр дрыригъэщIеижащ.
