ЩэнхабзэмкIэ унэхэм я Iуэхур зытетым топсэлъыхь
Республикэм и къуажэхэм ЩэнхабзэмкIэ я унэхэм я щытыкIэм щытепсэлъыхьа зэIущIэ иригъэкIуэкIащ КъБР-м и Парламентым и УнафэщIым дэлажьэ жылагъуэ советым.
ЗэIущIэр къыщызэIуихым, Парламентым и УнафэщI Егоровэ Татьянэ жиIащ къаIэта Iуэхугъуэр игъуэу къызэрилъытэр:
— ЩэнхабзэмкIэ IуэхущIапIэхэм зегъэужьыным сыт щыгъуи гулъытэ ягъуэту щытащ. КъБР-м и Правительствэм игъэбелджылащ «КъБР-м и щэнхабзэ» программэр, 2013 — 2018 гъэхэм яхуэгъэза, щэн-хабзэр егъэфIэкIуэным сэбэп хуэхъу нэгъуэщI Iуэхугъуэхэри.
Егоровэм зэрыжиIамкIэ, 2015 гъэм федеральнэ, республикэ бюджетым, щIыналъэхэм я бюджетым къыхэкIа мылъкукIэ ЩэнхабзэмкIэ унэу хы, сабийхэм папщIэ макъамэ школу щы зэрахьащ, щэнхабзэмкIэ унэу тхум щIэт шэнтхэр зэрахъуэкIащ, библиотекэ 89-м компьютерхэр щIагъэувэри, интернетми пащIащ. Щэнхабзэ IуэхущIапIэхэм зэрызаужьым гу лъыптэ хъуащ. ЩэнхабзэмкIэ унэхэм Iуэхуу щалэжьымрэ абыхэм балигъхэу, сабийрэ ныбжьыщIэу екIуалIэмрэ я бжыгъэм хэхъуащ. ЩэнхабзэмкIэ унэхэм я дагъуэхэр къыщигъэлъагъуэм, Парламентым и УнафэщIым тригъэщIащ техни- кэ IэмэпсымэмкIэ, уэздыгъэмкIэ, утыкум зэрит фащэхэмкIэ, шынагъуэншагъэр къызэгъэ- пэщынымкIэ а Iуэхур нэгъэсауэ зэрыщымытым. Егоровэм къыхигъэщащ а IуэхущIапIэхэр ныкъуэдыкъуэхэм зэрадэмылажьэр, апхуэдэ Iэмали зэрамыIэр, ЩэнхабзэмкIэ унэхэм я лэжьакIуэхэм я улахуэр зэрымащIэр. Спикерым къызэрыхигъэщамкIэ, КъБР-м а IэнатIэм зыщегъэужьыным теухуауэ къыщащта программэхэр мылъкукIэ щIэгъэбыдэжа зэрымыхъур.
ЗэIущIэм къыщыпсэлъащ КъБР-м щэнхабзэмкIэ и министр Къумахуэ Мухьэдин. Абы зэрыжиIамкIэ, ЩэнхабзэмкIэ унэхэр зыхуейхэмкIэ къызэрагъэпэщын папщIэ Iэмал зэхуэмыдэхэм хуокIуэ министерствэр. Псалъэм папщIэ, «Урысейм и щэнхабзэ» (2012 — 2018 гъгъ.) федеральнэ программэм хухаха ахъшэм щыщкIэ Нарткъалэрэ Шэджэмрэ, Прималкинскэ къуажэм дэт ЩэнхабзэмкIэ унэхэр зэрахьащ. Федеральнэ бюджетым къыхэкIа мылъкукIэ КъБР-м УхуэныгъэхэмкIэ и министерствэм къызэригъэпэщащ Псынабэ, Къулъкъужын Ищхъэрэ къуажэхэм щыIэ ЩэнхабзэмкIэ унэхэр зыхуей хуагъэзэныр. ЩIы-налъэхэм я бюджеткIэ зэрахьащ Лашынкъей, Яныкъуей, Щхьэлыкъуэ къуажэхэм щыIэ ЩэнхабзэмкIэ унэхэр, Къэщкъэтау, Аушыджэр, Шэджэм, Яныкъуей къуажэхэм дэт макъамэ школхэр. Зыхуей хуагъэзащ Прохладнэ къалэм Маяковс-кий Владимир и цIэр зезыхьэ и библиотекэр. ЗыхузэфIэкIхэр къадэIэпыкъури, макъамэ Iэмэпсымэхэр къыхуащэхуащ Къэщкъэтау, Шэджэм Ищхъэрэ къуажэхэм я школхэм. Макъыр зыгъэлъэщ Iэмэпсымэу сом мелуанрэ мин 739-рэ и уасэ къыхуащэхуащ ЩэнхабзэмкIэ уни 9-м, сом мелуани 2-рэ мин 340-рэ ихьащ лъэпкъ пшынэу 26-рэ къащэхуным. 2016 гъэм Щэнхабзэм и лэжьакIуэм и махуэм ехъулIэу пшынэ 13 трагуэшащ къуажэ клубхэм.
Муниципалитетхэм щыIэ щэнхабзэмкIэ IуэхущIапIэ нэхъыфIхэм я зэпеуэм 2015 гъэм щытекIуа IуэхущIапIиплIымрэ щэнхабзэм и лэжьакIуэ нэхъыфIу щымрэ ахъшэ саугъэт хуагъэфэщащ. А Iуэхум федеральнэ бюджетым хухихащ сом мин 550-рэ.
ЗэIущIэм къыщаIэтащ къуажэ библиотекэхэм я Iуэхури. 2008 гъэм щегъэжьауэ КъБР-м и Правительствэмрэ УФ-м ЩэнхабзэмкIэ и министерствэмрэ зэгурыIуэныгъэ зэраухылIэм тету, илъэс къэс республикэм къыIэрыхьащ сом мелуан 13.
Къумахуэ Мухьэдин къытеувыIащ жылагъуэ-щэнхабзэ Iуэхугъуэхэми — республикэм и районхэм къыщызэрагъэпэщ фестивалхэм, зэпеуэхэм, зэхыхьэ зэхуэмыдэхэм.
Министрым жиIащ къуажэ сабийхэм щIэныгъэ гуэдзэн егъэгъуэтынымкIэ Iэмал гуэр къэгъуэтын хуейуэ къызэрилъытэри. Мыбдеж япэу узыхуэзэ лъэпощхьэпор IэщIагъэлIхэр зэрахуримыкъумрэ сабийхэм зэрадэлэжьэн Iэмэпсымэхэр, н. къ. зэрамыIэрщ. Абы и щIыIужкIи, ЩэнхабзэмкIэ унэ куэд кхъахэ хъури, къэлъэлъэжыным нэсащ. Нобэ республикэм щыIэ ЩэнхабзэмкIэ уни 137-м щыщу и нэхъыбэр лIэщIыгъуэ кIуам и 20-50 гъэхэм яухуахэрщ. Процент 60-р жьы дыдэ хъуащ, 25-р зэхуащIащ, 4-р ирахыпащ. Иджыпсту мэлажьэ уни 108-рэ. Абы щыщу 23-р къэгъэщIэрэщIэжын, 58-р зехьэн хуейщ.
Жылагъуэ советым хэтхэм я упщIэхэм жэуап щаритым, Къумахуэ Мухьэдин жиIащ щэнхабзэм и лэжьакIуэхэм я улахуэм хагъэхъуэну зэрагъэбелджылам тету зэрекIуэкIыр.
ЗэIущIэм хэтхэр тепсэлъыхьащ урысей кином цIыхухэр дегъэхьэхыным теухуауэ лэжьыпхъэм. Къуажэ клубхэм кино щагъэлъэгъуэну Iэмал щыIэкъым, ауэ республикэм иIэщ бгъэIэпхъуэ хъу кинобудкэ. Абы Iэмал къует дэнэ щIыпIи кино щыбгъэлъэгъуэну.
Егоровэ Татьянэ къыхигъэщащ урысей кином и илъэсым псом хуэмыдэу а Iуэхум гулъытэ хуэщIын зэрыхуейр. ЩIэблэр гъэсэнымкIэ кином иIэ мыхьэнэм и инагъыр къэплъытэмэ, абы гулъытэ хэха хуэщIыпхъэщ. Куэд елъытащ къуажэ администрацэхэм я унафэщIхэм яхэлъ жэрдэмым, Iуэхум мылъку хилъхьэну Iэмал зиIэ хьэрычэтыщIэхэм я жумартагъым.
ЩэнхабзэмкIэ унэхэм къуажэхэм зыщегъэужьыным теухуауэ я гупсысэхэр жаIащ КъБР-м и Парламентым и УнафэщIым дэлажьэ Жылагъуэ советым хэт Таукеновэ Галинэрэ щэнхабзэм и лэжьакIуэхэм я профсоюзым и республикэ комитетым и унафэщI Дау Марьянэрэ. Таукеновэм къелъытэ сабий зэчиифIэхэм папщIэ интернат къызэгъэпэщыжын хуейуэ. Марьянэ нэхъыщхьэу зытригъэщIар щэнхабзэм зезыгъэужьын IэщIагъэлIхэр къепшэлIэн, пIыгъын папщIэ я улахуэм хэгъэхъуэнырщ.
ЗэIущIэм хэтхэм унафэ къыщащтэм, КъБР-м и Парламентым и комитет щхьэхуэхэм чэнджэщхэр иратащ. Апхуэдэщ «Щэнхабзэм теухуауэ» КъБР-м и Законым федеральнэ законодательствэм и мардэхэр къэлъытауэ хэплъэжыныр, щэнхабзэм и лэжьакIуэхэм я улахуэм Парламентыр кIэлъыплъыныр, абыхэм я щIэныгъэм хагъэхъуэнымкIэ Iэмалхэр къэгъэсэбэпыныр.
Белгъэрокъуэ Марьянэ.
Сурэтхэр Iэхъуэбэч ХьэзрэIил трихащ.
