Щэхухэр куэд мэхъу
Елизаветэ ЕтIуанэр Инджылызымрэ Ирландие Ищхъэрэмрэ я пащтыхьщ (абыхэм яхэгъэхьэж Австралием къыщегъэжьауэ Ямайкэм нэс щыIэ къэрал 15-р). Мэлыжьыхьым и 21-м зи ныбжьыр илъэс 90 ирикъуа а бзылъхугъэр анэщ, анэшхуэщ, анэшхуэм и анэщ. Къыщалъхуа махуэм къыдэкIуэу абы егъэлъапIэ нэгъуэщI юбилейхэри: и щхьэгъусэ герцог Эдинбургскэр илъэс 95-рэ, и хьэгъуэлIыгъуэр зэрекIуэкIрэ илъэс 70, пащтыхьыгъуэр зэрыIэрыхьэрэ илъэс 65-рэ зэрырикъур. Ауэ абы къегъэщIылIа Iуэху псори фIы защIэ? «Зауэ щIыIэм» и зэманым Кремлым Виндзорхэ я унэм хуэгъэза Iуэху иригъэкIуэкIыу щытащ, «Унэ» цIэр фIащауэ. Ди тIасхъэщIэххэм куэд къахутэфащ.
ФIыуэ илъагъур къишэн папщIэ
— Инджылызым щылэжьа ди тIасхъэщIэххэм ятеухуа тхылъыр 90 гъэхэм я пэщIэдзэм щызгъэхьэзырым генерал-лейтенанту КГБ-м хэта Питовранов Евгений сеупщIащ «Унэ» Iуэхум и жэрдэмщIакIуэу щытамкIэ, — къеIуэтэж тхакIуэ цэрыIуэ, щэхурылажьэ IэнатIэхэм я тхыдэдж Соколов Геннадий. — Питоврановым жэуап къызитащ: «Ар зи жэрдэмыр Сталинырт. Ар хуейт Гитлер и бзэгузехьэу щыта (дэ ар тщIэрт) инджылыз пащтыхьым къегъэщIылIа цIыхухэм ди тIасхъэщIэххэр яхэдгъэпшэхъуэну».
— Пащтыхьыр нацист шпионуи?!
— Питоврановым жиIэр ищIэжырт: Сталиным и зэманым ар СССР-м къэрал шынагъуэншагъэмкIэ и министрым и къуэдзэу, совет тIасхъэщIэх IэнатIэм и унафэщIу щытащ. Эдуард Еянэр нацист Iуэху еплъыкIэхэм зэрыдихьэхым Кремлыр щыгъуазэт. Сталиным идэнутэкъым Лондонрэ Берлинрэ гъунэгъу зэхуэхъуу. Арати, Инджылызым къыщыхутащ ди «уардэунэ шпионхэр». Япэр Британием пащтыхьыгъуэр щызыIыгъ унагъуэм и Iыхьлы, 1937 гъэм ди тIасхъэщIэххэм зыхаша Блант Энтонит.
Ауэ Эдуард Еянэм зыри пэмыплъауэ, езым пащтыхьыгъуэр зыIэщIихащ. РадиокIэ жиIащ: «Сэ пащтыхьым и къалэнхэр схуэгъэзэщIэнукъым, фIыуэ слъагъу цIыхубзыр къыздэмыIэпыкъуу». Эдуард фIыуэ илъэгъуат американкэ Симпсон Уоллис. Пащтыхьылъ зэрыщIэмытым и мызакъуэу, ар икIи япэкIэ тIэунейрэ дэкIуат, фыз зиIэ цIыхухъухэми, абыхэм нэмыцэ лIыкIуэу Лондон щыIэ, иужькIэ ещанэ рейхым нэгъуэщI къэрал IуэхухэмкIэ и министр хъуа фон Риббентропи яхэту, я щIасэ цIыхубзуи щытат. Зэман дэкIри, ФБР-м езым и агентым къыхуиIуэтар хэIущIыIу ищIауэ щытащ: «Инджылызым щыщыIэм Риббентроп махуэ къэс удз гъэгъа 17 Симпсон Уоллис хуигъэхьу щытащ. Ахэр 17-рэ зэгъусауэ къыщIэкIынущ».
Хэплъыхьышхуэ зыщI, Великобританием и пащтыхьым и щхьэгъусэ апхуэдэ цIыхубзыр зэрымыхъуфынур гурыIуэгъуэт. Правительствэм Эдуард хэдэну хуигъэуващ: е пащтыхьу ущымытын е узэгуэкIуар къэпшэн. Абы етIуанэр къыхихащ. Мис а 1937 гъэм хьэгъуэлIыгъуэм иужькIэ ар Уоллис и гъусэу Германием щыIащ икIи Гитлер хуэзащ.
1940 гъэм британием и тIасхъэщIэх IуэхущIапIэм, МИ5-м, нэмыцэхэм Эдуард Португалием ирашу Берлин яшэным теухуа «Уилли» Iуэхур зэрагъэхьэзырыр (абы Iэ трагъэдзэнут сепарат мамыр зэгурыIуэныгъэм) къищIа иужь, инджылызхэм ар Багамхэм губернатору ягъэкIуащ зауэр иухыху щыIэну. Черчилль, уеблэмэ унафэ яхуищIат, яIэщIэкIыну хуежьэмэ, Эдуард яукIыну.
Мис апхуэдэ адэ къуэш иIащ къыщалъхуа махуэр иджы зыгъэлъапIэ Елизаветэ ЕтIуанэм. Ауэ езым ар хуэугъурлащ. Пащтыхьыгъуэр Эдуард IэщIэкIа иужь, абы и пIэ иува Елизаветэ и адэ Георг Еханэр зэрылIэу тетыгъуэр езым Iэрыхьащ.
Франджыр яритащ
— Кремлым и тIасхъэщIэх Блант Энтони пащтыхьыр зэрышпионыр белджылы зыщI хъыбар псом япэ къыIэрыхьащ, — къеIуэтэж Соколов Геннадий. — Зауэр щиух дыдэм Георг Еханэм абы щэхуу къалэн щищIащ и къуэш Эдуардрэ Гитлеррэ зэхуатхауэ щыта письмохэр къигъуэтыжу Лондон къишэжыну. Фюрерым къигъэгугъат, Инджылызым текIуэмэ, Эдуард пащтыхь ищIыжыну. Арати, герцогым Гитлер хигъэгъуэзащ къэрал щэху зыбжанэм. Мис телъыджэ дыдэр. ЕтIуанэ дунейпсо зауэм щIидза иужь генерал-майор ящIри, герцог Виндзорскэм и пщэ далъхьащ Инджылызым къыкъуэт Франджым IэщэкIэ зэщIэузэда и къарухэм пыщIэныгъэ хуаIэныр къызэригъэпэщыну. Ар инджылызхэми франджыхэми я дежкIэ удын хьэлъэу къыщIэкIащ. Гаагэ щыIэ нэмыцэ лIыкIуэм Эдуард хуиIуэхуащ къэрал зэкъуэтхэм я къару нэхъыщхьэр Бельгием зэрыщызэщIагъэуIуэр — а къэралымкIэ Германиер Франджым и щIыналъэм ихьэным пэплъэрт. Ар къищIа иужь Гитлер и мурадхэр ихъуэжащ: удын нэхъыщхьэр хуигъэзащ къаруушхуэ здэщымыIэ Арденнхэм. Франджым зитащ тхьэмахуэ зэхуакуих нэхъ дэмыкIыу. Герцог Виндзорскэм и епцIыжыныгъэм ижь хуабжьу щIихуащ ЕтIуанэ дунейпсо зауэм и екIуэкIыкIам. Нацистхэм яхуэлажьэрт Эдуард и щхьэгъусэри.
1947 гъэм пащтыхьым и унафэкIэ Блант Голландием и пащтыхь гуащэ Вильгельминэ и деж кIуащ Виндзорхэм я напэр тезых тхыгъэхэр архивхэм къыхригъэхыжыну. Блант къигъуэтахэр занщIэу хэIущIыIу ящIамэ, къаугъэшхуэ дыдэ къэхъеинут. Абы езы пащтыхь унагъуэри здихьынкIэ хъунут. АрщхьэкIэ СССР-м и унафэщIхэр хуеякъым пащтыхь унагъуэм и фитIнагъыр хэIущIыIу ящIыну.
— Блант зыхуэлажьэр сэтей къэхъуну къыщIэкIынт.
— Аращ. 1964 гъэм хэкIэрэхъуа иужькIи абы, уеблэмэ зыгуэркIэ зэран хуэхъуну Iуэху ямылэжьыну зэгурыIуащ. Елизавети цIыху Iейуэ къыщIэкIакъым. Абы Блант ирихужьэжакъым ар Кремлым и агенту зэрыщытыр сэтей къащIа иужькIи. Елизаветэ щыгъупщатэкъым Энтони езым и адэм къыхуищIа Iуэхутхьэбзэр.
Щэху дыдэщ
— Елизаветэ ЕтIуанэр унагъуэкIэ насыпыфIэу щыта?
— И щхьэгъусэ принц Филипп 80 гъэхэм пащтыхь унагъуэм и биограф Бутройд Бэзил и деж зыщиумысыжауэ щытащ Елизаветэ фIыуэ зэримылъагъумкIэ: «Сэ факъырэным щхьэлажьэ сищIат. Сэ зэи щхьэегъэзыпIэ сиIатэкъым. Илъэсий ныбжьым къыщыщIэдзауэ си хэщIапIэу щытар школхэмрэ кхъухьхэмрэт».
Дауи, Елизавети къыгурыIуэу къыщIэкIынут Филипп ар фIыуэ къызэримылъагъур. Ауэ ар хуабжьу итхьэкъуат алыдж принцым. «Ар нэгъуэщI дуней къикIат, — игу къегъэкIыж герцогиня Мальборо. — Арат Елизаветэ дэзыхьэхар. ИкIи, дауи, Филипп зэрыщIалэ екIур. Дахащэт ар!»
Алыдж пащтыхьыгъуэр зыIэщIыхьэн хуей Филипп Iэпкълъэпкъ зэкIуж иIэт. Ар скандинавым ещхьыркъабзэт. И адэмкIэ абы и благъэт Дание пащтыхьыгъуэр, и анэмкIэ ягухьэт Баттенберг-Маунтбаттен лъэпкъыжьым щыщхэм. ЩызэрыцIыхуам Елизаветэ илъэс 13, щIалэр илъэс 18 хъурт. Ахэр зэрышащ Елизаветэ и ныбжьыр илъэс 21-рэ ирикъуа иужь. АрщхьэкIэ блэкIа лIэщIыгъуэм и зэхуэдитIым къыщыщIэдзауэ зэлIзэфызым хуэдэу зэхущытыжакъым.
Мыри гъэщIэгъуэнщ. Инджылызым щызекIуэ хабзэхэмкIэ пащтыхь унагъуэм и архивыр илъэс 30-кIэ щэхуу яхъумэн хуейщ. АрщхьэкIэ Елизаветэ и щэхурылажьэ IуэхущIапIэм абы къыхихащ дунейм къытебгъэхьэ мыхъуну файл щхьэхуэхэу 27-рэ, Парламентым и унафэкIэ ахэр илъэсищэкIэ яхъумэнущ.
«Бомбэм хуэдэу шынагъуэщ»
— 40 гъэхэм я кIэухым, 50-хэм я пэщIэдзэм инджылыз лIакъуэлIэшхэр къанэ щымыIэу дихьэхауэ щытащ порнографием. Ахэр тезыхыр пащтыхь унагъуэм и сурэттех Нейхум Бэронт. Пащтыхьым и щхьэгъусэми и куэдт цIыху пцIа-нэхэм траха сурэтхэр. ИужькIэ ахэр унагъуэм и дохутыр Уард Стивен Iэрыхьащ, — къеIуэтэж Соколов Геннадий. — Лондон щыIэ ди тIасхъэщIэх Иванов Евгений ныбжьэгъу зыхуищIащ Уард. ИужькIэ МИ5-р апхуэдизу зыщышынэ порноальбомыр Москва къыщыхутащ. Нейхум Бэрони, Уард Стивени, абыхэм къраджэу щыта хъыджэбзхэм я зэхуэдитIри мыгувэу лIащ, къызыхэкIар ямыщIэу…
— Сурэтхэр дэнэ здэкIуар?
— Ахэр иджыри къагъэсэбэпакъым икIи бомбэм хуэдэу шынагъуэщ: напэтех сурэтхэм къарыщыр Елизаветэ и щхьэгъусэ герцог Эдинбургскэрщ. Европэм и пащтыхь унагъуэ нэхъыжь дыдэм щыщырщ. АдэкIэ уэ егупсысыж…
Черных Евгений.
«Комсомольская правда»
