Насыпыр зэрызэхэлъыр
Насып. Дунейр къызэриухуэрэ цIыхур зыщIэхъуэпс псалъэ дахэр къыщежьэр дэнэу пIэрэ? Сэ сызэрегупсысымкIэ, насыпыр зы лъэныкъуэ закъуэкъым зэпхар. Ар Iыхьэ зытIущу гуэшауэ цIыхум къыдогъуэгурыкIуэ. Псом япэу, и анэ-адэр хуэпсэууэ, къыдалъхуар хуэузыншэрэ яшхын-ящIэн ягъуэту балигъыпIэм иувэмэ, ар зы насып гъуэгуанэщ. АдэкIэ еджапIэр къыщаухкIэ етIуанэ насып Iыхьэм щIедзэ — ар IэщIагъэ къыхэхынырщ. IэщIагъэр гурэ псэкIэ къыхэхын хуейщ, ар гъащIэ гъусэу къыбдэпсэунущ, уигъэдэхэнущ, уиIэтынущ.
КъуэщIысокъуэ Мадинэрэ Инчы Иринэрэ. Сэ сыегъэджакIуэщ. Сызэрысабийрэ фIыуэ слъагъу IэщIагъэм псом япэу сыдезыгъэхьэхар си япэ егъэджакIуэ Къумыкъу Лидэщ. Япэ егъэджакIуэм сабийм бгъэдилъхьэ щIэныгъэрщ, гъэсэныгъэрщ абы гъащIэм щыпхишыну лъагъуэм лъабжьэ хуэхъур. Адэ-анэм хуэдэу, япэ егъэджакIуэр цIыкIухэм я дежкIэ щапхъэщ. А цIыхубз зэкIужыр лэжьакIуэ щыкIуэкIэ ди уэрамымкIэ блэкIырти, пщэдджыжьым сыхуэзэу и сумкэр къеIысхыу еджапIэм нэс сыкIуамэ, сыегъэджакIуэу зыкъысщыхъужырт. Школым сыкъикIыжа нэужь, хьэблэ сабийр езгъаджэрт, махуэм къэсщIар абыхэм езгъащIэрт. Жэщым пщIыхьэпIэу слъагъурт сыегъэджакIуэу. Абы щегъэжьауэ сэ къызгурыIуащ сыкъызыхуигъэщIа IэщIагъэр зэрыарар. Апхуэдэу еянэ классыр къэзухри, Налшык педучилищэм сыщIэтIысхьащ. Абы иужькIэ, сылажьэурэ, КъБКъУ-м и тхыдэ-филологие факультетым сыщIэтIысхьэри, ари къэзухащ. Зы махуи сыщIемыгъуэжауэ илъэс 33-рэ хъуауэ цIыкIухэм сахэтщ. Нобэ щIэрыщIэу си гъащIэ гъуэгум къытезгъэзэжын хуей хъуами, къыхэсхынур а IэщIагъэрат. Аращ насып жыхуаIэри — фIыуэ плъагъу IэщIагъэм умыужэгъуу урилэжьэнырщ.
Ещанэ насып Iыхьэр унагъуэ узыншэ уиIэнращи, абыкIи сынасыпыфIэт. ПщIэрэ нэмысрэ зэрылъ АфIэунэхэ я унагъуэм сихьа нэужьи фIыуэ слъагъу си лэжьыгъэр къыздаIыгъащ, къыздаIэтащ. Си IэщIагъэр си бынхэми къыхахащ. ХъыджэбзиплI сиIэщи, щыр егъэджакIуэщ: нэхъыжьыр, Марьянэ, инджылызыбзэр Къулъкъужын Ищхъэрэ дэт ещанэ школым щрегъэдж, абы къыкIэлъыкIуэ Оксанэ Налшык НШДС №18-м пэщIэдзэ классхэр щрегъаджэ, ФатIимэ программист IэщIагъэр иIэщ, нэхъыщIэ Ланэ КъБКъУ-м и ПМНО къудамэм и япэ курсым щIэсщ. Езгъэджахэми къахэкIащ си IэщIагъэр къыхэзыхахэр. Ахэр куэд мэхъу. СыщогуфIыкI я гум дыхьэу, яфIэфIу ахэр IэщIагъэм зэрырилажьэм.
Иджыпсту куэдрэ зэхыбох: «ЗыщIыпIи щIэмыхуэфаращ егъэджакIуэу кIуэр», е «ЛэжьапIэншэу си гъащIэр схьынуми, егъэджакIуэ сыхъуну сыхуейкъым», — жаIэу. Апхуэдэ псалъэхэр си жагъуэ мэхъу. Сыт и уасэ я нэ цIыкIухэр гуфIэу, яжепIэ псори яфIэгъэщIэгъуэну къоплъ сабийм игу удыхьэныр! И гурылъ щэхухэр дзыхь къыпхуищIу уи чэнджэщ хуэныкъуэ ныбжьыщIэм псалъэ пэжкIэ удэIэпыкъумэ, аракъэ насып жыхуаIэр.
Школыр къэзыух цIыкIухэм сытым щыгъуи яжызоIэ егъэджакIуэ IэщIагъэм хуэдэ зыри зэрыщымыIэр. ЦIыхур насыпыфIэныр егъэджакIуэми куэдкIэ елъытауэ жыпIэ хъунущ — щIэныгъэ зэрыбгъэдилъхьэм и мызакъуэу, и гъэсэным хьэл-щэн дахэ зэрыхилъхьэным йолIалIэ, и дуней еплъыкIэм, и гупсысэм зрегъэужь, гъащIэм лъагъуэ пэж зэрыщытригъэувэным, къызыхэкIа лъэпкъыр игъэпэжу, и бзэр, и лъахэр фIыуэ илъагъуу, хэкупсэу игъэсэным хущIокъу егъэджакIуэр.
ЕгъэджакIуэр псэкIэ зэи жьы хъуркъым: ар сыт ныбжьым итми, еш имыщIэу, и щIэщыгъуэу сабийм ядоджэгу, ядодыхьэшх, я гукъеуэр ядегуэш, зэпеуэ, джэгукIэ гъэщIэгъуэнхэр, дерс зэIуха зэмылIэужьыгъуэхэр къигъэсэбэпкIэрэ, цIыкIухэр еджэным дрегъэхьэх. ЕгъэджакIуэр псэуху йоджэ, ищIэмкIэ арэзы мыхъуу щIэ гуэр мэлъыхъуэ. Ари насыпщ — пщIэмкIэ умыарэзыуэ щIэ улъыхъуэныр.
УлъэщIэмыхьэ жыхуаIэм хуэдэу гъащIэм зехъуэж. ЩIэщыгъуэщ, гъэщIэгъуэнщ иджыпсту егъэджэныгъэм къыхыхьа IэмалыщIэхэр. Псэ къабзэу ди Тхьэшхуэм къигъэщI сабийхэр дуней еплъыкIэ тэмэм яIэу, цIыху хэтыкIэ ящIэу, хабзэр я Iэпэгъурэ ди анэдэлъхубзэр яIурылъу балигъ гъащIэм хэзыгъэувэфынухэр диIэн хуейщи, фыкъыхузоджэ: фыщымышынэ егъэджакIуэ IэщIагъэм.
Си еджакIуэм и лэжьыгъэм щитха псалъэхэмкIэ сухынщ си тхыгъэр:
Сыхъумэ сэ зэгуэр цIыху щхьэпэ —
ЩIэныгъэлI е IэщIагъэлI,
Ар зи фIыщIэу щытыр уэрщи,
ПщIэрэ щIыхьрэ Тхьэм уэ къуит.
Уи гугъуехьхэми къыпэкIуэу
Жьыщхьэ махуэ Тхьэм утхуищI!
Мы псалъэхэм нэхъ насып сэ гъащIэм сыщылъыхъуэркъым.
КЪУЭЩIЫСОКЪУЭ Мадинэ,
Къулъкъужын Ипщэ дэт езанэ курыт еджапIэм
адыгэбзэмрэ литературэмрэ щезыгъэдж.
