Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал мэкъумэш университетым и «Бжьыхьэ дыщэплъыр»
КIуэкIуэ Валерэ и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал мэкъумэш университетым иджыблагъэ ебланэу щекIуэкIащ МэкъумэшыщIэхэм я махуэм ирихьэлIэу зэхашэ «Бжьыхьэ дыщэплъ» гъэлъэгъуэныгъэр. Хабзэ зэрыхъуауэ, агроном факультетым и гупэ къит утыку хуитым мэкъумэш университетым и къэхутэныгъэхэмрэ ехъулIэныгъэхэмрэ щагъэлъэгъуащ. Махуэр уэрэджыIакIуэ ныбжьыщIэхэмрэ студентхэмрэ зыхэт концерткIэ ягъэдэхащ, гушыIэрэ джэгу теплъэгъуэхэмкIэ ягъэщIэрэщIащ.
Гъэлъэгъуэныгъэр къызэIуихащ мэкъумэш университетым гъэсэныгъэ лэжьыгъэмрэ жылагъуэ IуэхухэмкIэ и проректор Къумыкъу Iэуес. МэкъумэшыщIэхэм я махуэмкIэ къызэхуэсахэм хъуэхъукIэ захуигъэза нэужь, гуфIэгъуэ зэIущIэм ехьэлIауэ щыIэ хъыбарыфIхэмкIэ ар хьэщIэхэмрэ еджакIуэхэмрэ ядэгуэшащ. «XXII Урысейпсо мэкъумэш-промышленнэ гъэлъэгъуэныгъэм ипкъ иткIэ къызэрагъэпэща зэхьэзэхуэм и утыкум Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал мэкъумэш университетым ирихьа проектихым ящыщу плIыр дыщэ дамыгъэкIэ къыхагъэщащ, зым дыжьын дамыгъэр хуагъэфэщащ, — жиIащ Къумыкъум. — Абы къищынэмыщIауэ, университетым и зы аспиранти мелиоратор-щIэныгъэлI нэхъыфIхэм халъытащ.
АдэкIэ псалъэр иратащ Къэбэрдей-Балъкъэрым цIыхубэм щIэныгъэ егъэгъуэтынымкIэ министрым и къалэнхэр зыгъэзащIэ Езауэ Андзор. «Гуапэщ икIи гухэхъуэщ мэкъумэш университетым и хъыбарыфIхэр зэхэпхыну, — къригъэжьащ и псалъэр Езауэм. — ЕджапIэр сыт щыгъуи къыхэщырт зригъэгъуэт ехъулIэныгъэхэмкIэ, иубзыхуа хабзэ дахэхэм темыкIыу зэрытетымкIи и хъыбарыр куэдым ялъэIэсат. Сыщогугъ зытет гъуэгум университетыр темыкIыу ирикIуэну, ехъулIэныгъэфIхэр зыIэригъэхьэу нэхъри зиIэтыну». Псалъэм къыдэкIуэу къыхэдгъэщынщи, щIыналъэм егъэджакIуэу исхэм я цIэкIэ мэкъумэш лэжьакIуэхэм псалъэ гуапэкIэ захуэзыгъэза Езауэ Андзорщ мы гъэлъэгъуэныгъэм и псыпэхэш хъуар, урысейпсо утыкум ар иша хъуным емызэшыжу телэжьар.
Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Парламентым и цIэкIэ мэкъумэш университетым и лэжьакIуэхэмрэ щеджэхэмрэ псалъэ дахэкIэ захуигъэзащ Мэкъумэш IуэхухэмкIэ, щIыуэпсыр зехьэнымкIэ, экологиемрэ дыкъэзыухъуреихь дунейр хъумэнымкIэ комитетым и унафэщI ТIекIушэ Артур. «Нобэ екIуэкI мы гъэлъэгъуэныгъэм си щыпэ къыхыхьэкъым. Гу лъыумытэнкIэ Iэмал иIэкъым илъэс къэс щIэныгъэр зи лъабжьэ къэхутэныгъэхэм я бжыгъэр нэхъыбэ хъууэ зэрыкIуэм, университетым и къудамэхэр я ехъулIэныгъэхэми зэрыхэхъуэм. УзыщыгуфIыкIын хуей Iуэхугъуэщ а лэжьыгъэхэр тхылъымпIэм къинэу, проекту къэмынэжу цIыхум ялъэIэсу, абы я щхьэпэ екIыу зэрыщытыр. Мис ар нэхъыщхьэу къызолъытэ», — къыхигъэщащ Парламентым и лIыкIуэм.
ЗэIущIэр и кIэм щынэблагъэм, 2020 гъэм жэпуэгъуэм и 7-10-хэм екIуэкIа урысейпсо зэхьэзэхуэмрэ щIэныгъэ зэпеуэ зэмылIэужьыгъуэхэмрэ хэта щIэныгъэлI ныбжьыщIэхэм фIыщIэ тхылъхэр иратащ.
Апхуэдэу, дыщэ дамыгъэхэмрэ япэ нагъыщэ зиIэ фIыщIэ гуапэ тхылъхэмрэ иратащ:
— «КъэхутэныгъэщIэхэр мэкъумэш Iуэхугъуэхэм хэпщэн» зэпеуэм ипкъ иткIэ къыхагъэкIа «Агробиотехнологие къэхутэныгъэхэр» унэтIыныгъэм къыщыхэжаныкIыу, хадэхэкI къэкIыгъэхэр щагъэкI щIыгулъыр гъэпшэрыным, абы и гъэбэтэкIэмрэ и къэгъэсэбэпыкIэмрэ теухуа щIэныгъэ лэжьыгъэр зытха гупым (Нэзрэн Хъусен, Теммоев Музэфар, БакIуу Жэмал, Дидан Еленэ, Шыбзыхъуэ Залымджэрий, Мэржэхъу Мадинэ, Хьэлышх Лаурэ сымэ).
«КъэкIыгъэхэр гъэкIыным теухуа къэхутэныгъэхэр» унэтIыныгъэм къыщыхэща, хадэхэкIхэр зэрызэрахьэ Iэмалхэр егъэфIэкIуэным, къэкIыгъэхэр хэмыкIуэдэжу къегъэла, ахэр къызытекIэ щIыгулъымрэ къыщыхъу щIыуэпсым и къабзагъымрэ хъума зэрыхъуным теухуа щIэныгъэ лэжьыгъэр зи Iэдакъэ къыщIэкIа гупым (ШэджыхьэщIэ Юрэ, Хьэжмэт Лиуан, Егъуэжь Артур, ФиIэпщэ Амур сымэ).
— «Мэкъумэш IэнатIэр зыхуэныкъуэ щIэныгъэ чэнджэщхэр ехьэлIэныр» зи фIэщыгъэ зэпеуэм ипкъ иткIэ къыхагъэкIа «Мэкъумэш IэнатIэм теухуауэ зэхалъхьэ къэхутэныгъэ проектхэмрэ мэкъумэш лэжьыгъэр къызэрызэрагъэпэщ Iэмалхэмрэ щIэныгъэ чэнджэщкIэ къызэгъэпэщыныр» унэтIыныгъэм къыхагъэкIа, къэкIыгъэр уэру щыкI хадэхэмрэ щIы Iыхьэхэмрэ зэрызепхьэным, къызэгъэпэща зэрыхъуным теухуа лэжьыгъэр зи Iэдакъэ щIэкIа гупым (ДыщэкI Азрэталий, Кузнецов Евгений, Ламырдон Замир, Князев Расул, Амщокъуэ Батыр, ШонтIыкъу ТIэхьир, нэгъуэщIхэри).
— Мэкъумэш IэнатIэм техникэ лъэщхэр хэхьа хъунымрэ ресурсхэр хъумэнымкIэ технологие ехьэжьахэр хэпщэныр» зэпеуэм къыщыхэща, бгылъэ щIыпIэхэм щагъэкI жыгхэр зэрызехьэпхъэ Iэмалхэм теухуа щIэныгъэ лэжьыгъэр зей гупым (Полищук Евгений, Апажэ Аслъэн, ШэджыхьэщIэ Юрэ, Хьэжмэт Лиуан, Егъуэжь Артур, ФиIэпщэ Амур, Мыщхъуэж Владислав, нэгъуэщIхэри).
«Мелиоратор-щIэныгъэлI ныбжьыщIэхэм я нэхъыфI дыдэ» зэпеуэм къыщыхэжаныкIащ щIыпIэ зэгъуэкIхэм, къуакIэ-бгыкIэхэм щызэрахьэ щIыгухэм псыр ткIуэпс зырызурэ щIэгъэлъэдэным и технологие Iэмалхэм елэжьа ШэнтIыкъу ТIэхьир. ЩIэныгъэлI ныбжьыщIэм и унафэщIыр ДыщэкI Азрэталийщ.
Дыжьын дамыгъэмрэ етIуанэ нагъыщэ зиIэ фIыщIэ гуапэ тхылъхэмрэ иратащ «КъэхутэныгъэщIэхэр мэкъуэмэш Iуэхугъуэхэм хэпщэн» зэпеуэм зи зэфIэкI къыщызыгъэлъэгъуа, щIыгур зэрызэрахьэ Iэмалхэм хэт псы IыгъыпIэхэр зэрегъэфIэкIуапхъэм теухуа лэжьыгъэр зи Iэдакъэ къыщIэкIа Курбанов Салихьэжырэ Созей Ахьмэдрэ.
ИпэжыпIэкIэ, лэжьыгъэшхуэ ирегъэкIуэкI Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал мэкъумэш университетым. Абы и щыхьэтщ а IуэхущIапIэм щрагъэкIуэкI къэхутэныгъэхэм щIэупщIэ зэраIэр, урысейпсо утыкум пщIэ зэрыщагъуэтыр. Ди щIыналъэр ефIэкIуэным хуэгъэза а лэжьыгъэ купщIафIэхэм зэрызаубгъунум, цIыхум и щхьэпэ зыхэлъ IуэхугъуэфI куэди къазэрыдэкIуэнум шэч къытетхьэркъым. Зи гуащIэдэкIыр утыку къизыхьа дэтхэнэ зыми ехъулIэныгъэфIхэр яIэну ди гуапэщ.
ШУРДЫМ Динэ.
