Гупсысэ зэхэдзэ дывгъэщI
Ди къэралым иужьрей зэманым къыщалъхум нэхърэ лIэр нэхъыбэу екIуэкIащи, ущIэгузэвэн щыIэщ. Дыкъызэрыхута щытыкIэ шынагъуэм дыкъизышыжын Iэмалу къагъуэтар сабий етIуанэ къызыхэхъуэ унагъуэм ахъшэ иратынырщ.
Ди ахъшэр пуд зэрыхъум елъытауэ, абы и бжыгъэм хохъуэ. ЦIыхухъухэр фадэ мыхъумыщIэм, цIыхухъу цIыхубзми куэд дыдэ наркотик зэмылIэужьыгъуэхэм зэрикIуэдыкIыр е абыхэм пщылIыпIэ ирагъэувахэм лъхуэн-пIэныр къызэрырамыдзэжыр къигъэувыIэну пIэрэ къэралым унагъуэм иридэIэпыкъуну къигупсысам? ЗэрыжаIэу, ди Iэр ди гум тетлъхьэжрэ дегупсысыжмэ, ди лъэпкъми апхуэдэ уз къызэфыкIи икIуэдыкIыпаи и мащIэкъым. Ауэ ди цIыху бжыгъэм щIыхэщIым и щхьэусыгъуэ нэхъыщхьэу къэслъытэр нэгъуэщIщ. Ди цIыхубзхэр щIакхъуэ уасэ е, апхуэмыдэ дыдэми, унагъуэр зыкъуэмылIыкIын сом къагъэхьэрычэту бэзэрым тесын хуейуэ гъащIэм ирихулIащ. АтIэ емыкIу хэлъ я щхьэгъусэ лэжьапIэншэхэм яхуэлъхуэу мазибгъу енкIэ гугъу зрагъэхьыну хуэмейхэмэ? Апхуэдэ хьисэпкIэ ди цIыхубзхэр бын къэлъхуным темыгушхуэжи хъуащ, щхьэ ди тхьэмыщкIагъэм къыхэдгъахъуэрэ, жыхуаIэу. Ауэ къэралым анэм ирит ахъшэм зизыгъэна зыкъомым я лъахъэхэр къигъэлэлащ, ар изыхыжыпаи къахэкIри, лъхуэн-пIэным тегушхуэжахэщи, Тхьэм и шыкурщ. Зы сабиймэ — зы сом бжыгъэ, тIумэ — нэхъыбэ, щымэ — нэхъыбэж. Апхуэдэххэурэ, «ГАЗель» автобус цIыкIу зыхуагъэфэща унагъуи, «Анэ лIыхъужь» медалыр зи бгъэм къыхалъхьа анэхэри ди мащIэкъым. Хъарзынэкъэ-тIэ, апхуэдэ хьисэп и лъабжьэми, зыхэс лъэпкъми адыгэми щIэблэ къазэрыхэхъуэр.
Ауэ гъащIэр гъэщIэгъуэн хъунт абы псори зэтесу, нэщIысауэ щекIуэкIыу щытамэ? КъызэрыщIэкIымкIэ, мы ахъшэм игъэгушхуэпа цIыхубз лIэужьыгъуэщIи къэунэхуащ. Тынш дыдэу икIыжхэрщ, бынхэр адэншэу къэзыгъанэхэрщ зи гугъу сщIыр.
Мыр газетеджэхэр фытезгъэун мурадкIэ къезгъэжьа псалъэмакъкъым. Дыхуреныкъуэ ди лъэпкъ псори апхуэдэ хъыбар гуимыIухэм. Мыбы щхьэусыгъуэ хуэхъуар си жылагъуэжь Дыгулыбгъуейм къикIыу къысхуэкIуа, зи ныбжь хэкIуэта Къардэн СулътIан ТIутI и къуэм къызихьэлIа гукъеуэрщ. ЗэрыжиIамкIэ, абы и ныситI икIыжащ, Къардэн зэшхэм я лъэпкъ жыгыжьым и къудамэ щIалэ цIыкIуиплIрэ, хамэ унэ зэрихьэн хуейр ящIэжу, Къардэнхэ япIын, ягъэсэн хуейуэ щыт зы «тхьэрыкъуэ» цIыкIурэ дыщым здашэри. Езымрэ и щхьэгъусэмрэ хуабжьу зыхащIэ я ныситIым къращIар. «Яхьа сомыр къысфIэIуэхуу аракъым сыкъыщIежьар, атIэ гъэчым хуэдэу ди лъэпкъ жыгым къыпащIыкIа ди щIэблэрщ сигу къеуэр, — жеIэри адэкIэ къыпещэ: «Кыш!» щыжысIаи, чы цIыкIу къыщысIэтаи щыIамэ, сыхущIегъуэжауэ сэр-сэрурэ сызошхыдэжри сыщысщ, абыхэм я зэрызехьэ макъым сызэрыхуэзэшыр бжесIэкIэ уи фIэщ хъункъым», — мэтхьэусыхэ СулътIан, зи цIэ къриIуэн имыда и щхьэгъусэри зэрыгузасэр жеIэ.
Къуэрылъху-пхъурылъху цIыкIухэм яIэ IэфIагъыр зыхащIэу а псэ пIащIэ цIыкIухэр я куэщI щагъэфIэну къызыхуихуахэу Тхьэр ныбжькIэ зыхуэупса псоми, си фIэщ мэхъу, мы Къардэн дадэ-нанэм я гумрэ я псэмрэ щыщIэр зыхуэдизымрэ зищIысымрэ къагурыIуэну. Тхьэм апхуэдэ щIэщхъум хэти и унагъуэ щихъумэ. Ауэ сфIэтелъыджэ хъууэ тхыгъэм нэхъ сытезыгъэгушхуар мыращ: СулътIан тхьэ зыщиIуэжращи, «Илъэс 400»-м и цIэр зезыхьэ уэрамым и хьэблэ езыр зыщыпсэум унагъуиблым я нысэхэр икIыжащ. «Мыр сыт, лIэун, икIыж уз зэрыцIалэ къыфхыхьауэ ара си къуажэгъухэм?!» — жызигъэIат а зэхэсхам. Уэлэхьи, уз зэрыцIалэ фIэкIа нэгъуэщI зэбгъапщэ хъун си щхьэ къимыхьа а дакъикъэм. Мыпхуэдэ «нысэ движенэщIэ» къежьам гулъэф хуэхъун хабзэщIэ гуэр къэгупсысын хуэмейуэ пIэрэ? Апхуэдэ гуэрхэр Дагъыстэным къыщащтауэ жаIэ, ауэ и пэжыпIэр сщIэркъым, Интернетми «сыкъигъэщIэхъуащ».
Дэтхэнэ юристми мыюристми ещIэ «анэм и ахъшэ» жыхуаIэр, адрейуэ яIэ мылъкум ещхьыркъабзэу, зэлI-зэфызым я зэхуэдэу зэрыщытыр, ар зытебгъэкIуадэ хъунумрэ къыпхуамыдэнумрэ хабзэкIэ щIагъэбыдащ. Адыгэр жылэм зэрыхэгуауэ я хабзэ «Уэ-хьэ-хьаир!» икIэщIыпIэкIэ зыгуэрым укъызыхураджэ макъщи, тхьэм куэдрэ фIыкIэ драджэну къыщIигъэкI зэрыадыгэ лъэпкъыу. Ауэ нобэкIэ ди нэгу щIэкIыр щIагъуэкъым. Адэ-анэм зэдамыпIам, лъэпкъым хамэ хуэхъуам узэхъуэпсэн хэлъкъым. Бахъсэн къыщемыжьа Къэбэрдейм щызэлъэщIыскъым, жаIэу щытащи, фымыбэлэрыгъ, си лъэпкъэгъу лъапIэхэ! Хьэмэрэ мы къэсIуэта гукъеуэм хуэдэ фи унагъуэм илъ, фи хьэблэм нэса а уз зэрыцIалэр? Гупсысэ зэхэдзэ дывгъэщI.
ПхытIыкI Юрэ.
