Ислъамым и нур
Уаз
Къурмэным ехьэлIа Iуэхугъуэхэр
Къурмэныр къызэрыблагъэм ипкъ иткIэ, абы ехьэлIа Iуэхугъуэхэр фигу къэдгъэкIыжынщ, КъурIэн лъапIэмрэ хьэдисхэмрэ къыщыкIуауэ икIи дэтхэнэ зы муслъымэнми игъэзэщIапхъэ Iуэхугъуэхэм иджыри зэ я гугъу тщIынщ.
Къурмэн щIэдукIым и щхьэусыгъуэр
Къурмэныр Алыхьым и арэзыщIыныгъэр къызэралэжь, Тхьэм пэгъунэгъу ухуэзыщI Iуэхугъуэщ. Ауэ къурмэн букIкIэ зэфIэкIыркъым, атIэ абы ехьэлIа къалэнхэр псори къызыхуэтыншэу гъэзэщIапхъэщ.
Тхьэр арэзы зыхуэхъун бегъымбар лъапIэхэрщ — зэадэзэкъуэхэу Ибрэхьимрэ Исмэхьилрэщ — къурмэн укIыным къежьапIэ хуэхъуар. Ибрэхьим бегъымбарыр Iиман щыпкъэ зыбгъэдэлъ цIыхут. Алыхьым и арэзыщIыныгъэм жэщ-махуэ имыIэу телажьэрт ар. Бын зэримыIэр и гум къеуэрт икIи апхуэдизкIэ ар абы щIэхъуэпсырти, нузыр ищIат, Тхьэр щIэблэкIэ къыхуэупсэмэ, и быныр Алыхьым къурмэн хуищIыну.
Абы и лъэIур Алыхьым къабыл ищIу ЛIыкIуэм Исмэхьил (ари ЛIыкIуэт) щIалэ цIыкIумкIэ къыщыхуэупсам, Ибрэхьим и быным хуищIа лъагъуныгъэр апхуэдизкIэ инт, гуащIэти, нузыр ищIауэ зэрыщытари щыгъупщэжат. Ауэ Алыхьым зыри щыгъупщэркъым икIи Тхьэр зыри хуэныкъуэкъым, ауэ щыхъукIи, Ибрэхьим бегъымбарым и Iиманыр игъэунэхун къудей щхьэкIэ, ар щытыкIэ гугъум иригъэхуат.
Ибрэхьим бегъымбарым
и пщIыхьэпIэр
Жэщ зыбжанэкIэ зэкIэлъыкIуэу ЛIыкIуэм пщIыхьэпIэу илъэгъуат и сабийр Тхьэм къурмэн хуищIын зэрыхуейр. Арати, и нузырыр игу къыщыкIыжым, ЛIыкIуэти, къыгурыIуащ ар Тхьэм и Iэмыру зэрыщытыр.
— Си щIалэ, Тхьэм Iэмыр сщищIащ къурмэн ухуэсщIыну, — апхуэдэу Ибрэхьим и быным зыщыхуигъазэм, Исмэхьил жиIащ: «Умыгузавэ, си адэ, Тхьэм жиIэмэ, шыIэныгъэ схэлъынщ, ДыкъэзыгъэщIам и псалъэм нэхърэ нэхъапэ зыри щыIэкъым». ФIы дыдэу лъа сэр адэм и быным и пщэм щыдилъэм, Алыхь Iэмырти, сэр дзагуэ хъуащ. ЕтIуанэми сэм и къалэныр игъэзэщIакъым, ещанэми апхуэдащ. Алыхьым и Iэмырыр зэримыгъэзэщIэфым щхьэкIэ, къэуIэбжьу сэр щыхыфIидзэм, ар зытехуа мывэр зэгуиупщIыкIащ.
Тхьэм мелыIычу къигъэщIауэ хъуам ялъэгъуат Ибрэхьим бегъымбар лъапIэм бгъэдэлъ Iиман щыпкъэри, псоми щхьэщэ ящIауэ Алыхьым елъэIурт зэадэзэкъуэм гущIэгъу яхуищIыну.
Абы щыгъуэм Алыхьым Iэмыр ищIри, Ибрэхьим къыхуригъэхащ ДжэбрэIил мелыIычыр, жэнэтым къраха мэл иIыгъыу икIи къыжриIащ и сабийм и пIэкIэ мэлыр Тхьэм къурмэн хуищIыну Алыхьым Iэмыр зэрыщищIар. Мис апхуэдэ щIыкIэкIэ Тхьэм игъэунэхуащ ЛIыкIуэхэу Ибрэхьимрэ абы и сабий Исмэхьилрэ я Iиманыр. Къурмэн щIэдукIым и щхьэусыгъуэри аращ.
Къурмэныр Алыхьым фарз тщищIауэ, дымыукIмэ, къытхуэмыгъуну щыту аракъым, ауэ ар къалэн тщищIащ. Абы и щыхьэтщ Алыхьым и псалъэу КъурIэным къыщыкIуа мы Iэятыр: «Алыхьым щхьэщэ хуэщI, къурмэни хуэукI» (Бэкъэрэ сурэм и 108-нэ Iэятыр). Мухьэмэд бегъымбарым (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) жиIауэ хьэдисми къыщыкIуащ: «Къурмэн зыхуэукIыну зымыукIхэр гъунэгъуу къыIуремыхьэ нэмэз щытщI щIыпIэм».
Къурмэн яукIыну къатохуэ
— балигъыпIэ иува муслъымэным;
— акъылкIэ узыншэм (зи акъыл зэкIуэкIахэм къалэн ящищIыркъым);
— зи щхьэ хуитым;
— зи щIыпIэ исыжым;
— сэджыт зыхэгъэкIыпхъэ мылъку зыбгъэдэлъым.
Зи щIыпIэ имысыжым, псалъэм и хьэтыркIэ, ар е гъуэгуанэ кIыхь техьамэ, е щIыпIэ жыжьэ щыIэу къурмэн хуэмыукIынумэ, къалэн щищIыркъым, ауэ апхуэдэ цIыхум къурмэныпхъэм текIуэдэну мылъкур и благъэ-Iыхьлыхэм, ныбжьэгъу-гъунэгъухэм къахуигъанэу, абыхэм яригъэукIми, ари хъунущ.
Сэджыт зыхэкIыпхъэ мылъку жыхуэтIэм хуэдэ зыбгъэдэмылъхэми къурмэн яукIыну къалэн ящищIыркъым. Сэджыт зыхэгъэкIыпхъэ мылъкур иджыри зэ фигу къэдгъэкIыжынщи, ар дыщэ грамм 85-м хуэзэ уасэм хуэдиз мылъку зыбгъэдэлъхэращ. НэгъуэщIу жыпIэмэ, цIыхум бгъэдэлъ мылъкум дыщэу грамм 85-рэ къыщIэкIыну щытмэ, мис абы и мылъкум сэджыт хигъэкIыну къытохуэ.
Сыт хуэдэ псэущхьэхэра къурмэныпхъэ пщIы хъунур?
Къурмэну яукI мэл-бжэн, Iэщышхуэ, махъшэ.
Мэл-бжэнхэм я ныбжьыр зы илъэс ирикъуауэ щытын хуейщ. Ауэ псалъэм и хьэтыркIэ, мэлым и ныбжьыр илъэс иримыкъупами, ар и теплъэкIэ илъэс хъуа мэлхэм къакIэрымыхумэ, ари яукI хъунущ. Iэщхэм (жэмхэм, танэхэм, хывхэм) я ныбжьыр илъэситI хъуауэ щытын хуейщ. Махъшэм и ныбжьыр илъэситху хъуауэ щытыпхъэщ.
Псэущхьэм я нэхъыфIыращ Къурмэну яукIыр. Ар Iэмал имыIэу узыншэу щытын хуейщ.
Къурмэну букI хъунукъым мыпхуэдэ псэущхьэхэр:
— и нэ лъэныкъуэр е и нитIри нэфмэ;
— къарууншэмэ, гъурмэ;
— и тхьэкIумэмрэ и кIапэмрэ щыщу Iыхьэ щанэм щIигъу къэтмэ;
— дакъэм нэсу и бжьакъуэр теудамэ; (ауэ бжьакъуэ зытемыту къалъхуахэмрэ дакъэм нэмысу зи бжьакъуэ пыудахэмрэ букI хъунущ);
— щIакъуэмэ; (щаукIыну щIыпIэм нэс езы псэущхьэр мыкIуэфыну щытмэ, жиIэу аращ. Ауэ и зы лъакъуэр ещIэкъуауэми, ар езыр щаукIыну щIыпIэм нэс екIуэлIэфынумэ, апхуэдэхэр букI хъунущ);
— нэрылъагъуу сымаджэмэ.
Псэущхьэр яукI пэтрэ зыгуэр къыщыщIамэ, псалъэм папщIэ, и лъакъуэр къутамэ, абы щхьэкIэ къэмынэу букI хъунущ.
Къурмэным ехьэлIа
упщIэхэмрэ жэуапхэмрэ
Къурмэн хьидым и етIуанэ е ещанэ махуэхэм къурмэн букI хъуну?
Къурмэныр щыукIыпхъэр япэ махуэшхуэ лъапIэм хьид нэмэзыр ящIа нэужькIэщ. Ауэ щхьэусыгъуэ пыухыкIа гуэрхэмкIэ япэ махуэм зымыукIыфахэм етIуанэ махуэми, ещанэ махуэм и дыгъэ къухьэгъуэм и пэ къихуэуи яукIми хъунущ.
Къурмэныр щаукIкIэ сыт лэжьыпхъэхэр?
Псом япэ нет (гухэлъ жыхуэтIэращ) тын хуейщ, щыбукIыну щIыпIэр бгъэхьэзырын хуейщ, Iэмал имыIэу сэр жан дыдэу лъын хуейщ, ауэ букIыну псэущхьэм илъагъуу сэр плъы хъунукъым, ар Бегъымбар лъапIэм (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) фIэфIу щытакъым. Абы теухуауэ мыпхуэдэ хьэдис щыIэщ: «Псэущхьэр щывукIым и деж, сэр жану дэфлъэ, абы и псэм бэлыхь темылъын папщIэ».
Псэущхьэм и щхьэр къэблэмкIэ гъэзауэ бгъукIэ ягъэгъуэлъри, «Бисмиллахьи, Алахьу акбэр» жаIэри, фIагъэж. И псэр хэмыкIыпауэ, и фэр тепхи, езыр зэпкърыпхи хъунукъым.
Дызэрыщыгъуазэщи, языныкъуэхэм къурмэныр щаукIынум и деж, Iимам къраджэ, ар къурмэныпхъэм трагъабжэ, КъурIэным щыщ сурэхэм кърагъаджэри, итIанэщ я къурмэныр щаукIыр. Къурмэн букIын папщIэ Iимам къебджэн хуейуэ Iуэхур щыткъым, апхуэдэуи нэхъапэми зэи щытакъым, КъурIэным щыщ сурэхэм укъеджэнри къалэнкъым, атIэ Iэмалыншэр къурмэныр щыбукIым и деж «Бисмиллахьи, Алахьу акбэр» жыIэрынащ.
Къурмэныр нэгъуэщIым ебгъэукI хъуну?
Хъунущ, ауэ Iэмал зэриIэкIэ, езым и IэкIэ фIигъэжыжмэ, ар нэхъ тэмэмщ. Ар езым хузэфIэмыкIынуми, зэрыхъукIэ, а Iуэхум хэтмэ нэхъыфIщ. Хьэдисым къыщыкIуащ: «Мухьэмэд бегъымбарым (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) ипхъу ФатIимэ и цIэкIэ къурмэн щиукIым, ар и хъыджэбзым елъэIуат, къакIуэу Iуэхум хэтыну икIи жриIат, къурмэн яукIым япэ къыпыткIу лъым щIыгъуу ар зыукIым гуэныхьу иIэр къызэрыхуэгъур».
Дапхуэдэу къурмэныр зэрыгуэшыпхъэр?
Къурмэныр Iыхьищу ягуэш. Япэ Iыхьэр унагъуэм къранэ, етIуанэ Iыхьэр благъэхэм, Iыхьлыхэм, ныбжьэгъухэм, гъунэгъухэм ирагъэшх, ещанэ Iыхьэр хуэмыщIауэ псэухэм ират. Ауэ псори ягуэшми хъунущ.
Къурмэн яукIам и фэм сыт ещIапхъэр?
Къурмэн яукIам и фэр ящэу къыщIэкIар я щхьэм трагъэкIуэдэнкIэ Iэмал иIэкъым. Ар ислъам диным къемызэгъщ. Фэр унагъуэм къыщагъэсэбэпми хъунущ, ар ящэми хъунущ, абы къыщIахар сэдэкъэуэ ятыну щытмэ е езы фэр ятми хъунущ.
Щапхъэ
Бзылъхугъэ псэ къабзэ Джэрыджэ Феня
Мы тхыгъэр зытеухуа, Куба къуажэм щыпсэу Джэрыджэ Феня Бахъсэн щIыналъэм хиубыдэ Малкэ къуажэм къыщалъхуащ.
Феня къыхэкIащ адыгэ хабзэр щытепщэ унагъуэм. И адэ Тэшло МэчрэIилрэ и анэ ХьэIишэтрэ бынитху зэдагъуэтати, Феня быным я нэхъыжьт. ПщIэ, нэмыс зэхуэщIыным щIапIыкIа бзылъхугъэр балигъыпIэ иувэу унагъуэ ихьа нэужь, зыхыхьахэм щIэх дыдэу ягу дыхьат хъыджэбз Iэщабэ-Iущабэр.
Феня тхьэмадэ хуэхъуат куэдым пщIэ лей зыхуащI Джэрыджэ Хьэмырзэ. А нэхъыжьыфIыр цIыху ткIийуэ, зэпIэзэрыту икIи сыт щыгъуи захуэм и телъхьэу зэрыщытым ипкъ иткIэ къуажэдэсхэр абы и деж чэнджэщакIуэ къакIуэрт, жылэм Iуэху гуэр къыщыдахамэ, япэ дыдэу хъыбар зрагъащIэхэм яхэтт ар.
Феня пщыкъуиплIрэ зы пщыпхъурэ иIэти, дэтхэнэ зыри абы къыхуэарэзыуэ щытащ, зы анэ къилъхуам хуэдэу гуапэу зэбгъэдэтащ.
Псом хуэмыдэу къыхэзгъэщыну сыхуейщ Феня и пщыпхъу Хьэлимэт абы къыхуэарэзыуэ дунейм зэрехыжар. Хьэлимэт жиIэрейт: «Феня, уэ жэнэтыбжэр пхузэIуахынщ, нэгъуэщI хэмытми, сэ зы закъуэм къысхуэпщIам папщIэ».
Хьэлимэт иджыри щIалэу и лъакъуитIыр къыщIэмыувэж щыхъум, ар псэухукIэ зезыхьар Фенящ.
— Мэтэ (Хьэлимэтщ зи гугъу ищIыр) цIыху Iущт, акъылыфIэт, гумызагъэт. СщIэуэ хъуам сезыгъэсар аращ — пщэфIэным щегъэжьауэ, Iэщ, хадэ зехьэным, бын пIыным деж щиухыжу сэзыгъэщIар си пщыпхъу тхьэмыщкIэ цIыкIуращ», — жеIэ Феня.
Абы къызэриIуэтэжымкIэ, ар унагъуэ ихьэри, куэд дэмыкIыу Хьэлимэт и лъэр щIэкIащ. Щхьэцыгъуэ дахэ зытелъ бзылъхугъэм и щхьэцышхуэр и анэм хуихущIу щилъагъум, Феня и гуащэм елъэIуащ, а къалэныр езым и пщэ къыдилъхьэну. ИужькIэ абы и къабзагъэм кIэлъыплъынри, гъэшхэнри, нэгъуэщI зыхуеинухэмкIэ кIэлъыIэбэнри къалэн зыщищIыжащ, и гур и пщыпхъу закъуэм апхуэдизкIэ щIэузырти. Хьэлимэт псэухукIэ Феня и нэIэ абы тетащ, хуищIэр фIэмащIэу.
И щхьэгъусэ Iэбубэчыррэ езымрэ бынитху зэдагъуэтащи, ахэри езы Феня хуэдэу гулъытэ, гущIэгъу яхэлъу игъэсащ. Я унагъуэм и унафэ псори Феня и пщыпхъум дзыхь хуищIауэ, абы жиIэм езыри и бынхэри емыбакъуэу апхуэдэу къэгъуэгурыкIуахэщ. Зи гугъу сщIы бзылъхугъэхэмрэ сэрэ зы хьэблэ дыдэсащи, сыщыгъуазэщ абыхэм я зэхущытыкIами, куэдрэ згъэщIагъуэу щытащ Феня Хьэлимэт и унафэм зэрыщIэтыр.
Хьэлимэт псэухукIэ ибзыщIакъым и нысэ Феня хуэарэзыуэ зэрыщытар. «Феня къызэзыта Алыхьым сыкъиужэгъужакъым», — жиIэрейт абы.
— Мэтэ цIыкIу мыгъуэм и гъащIэр уи гур щIэузын хуэдэу къекIуэкIащ. ФIыуэ илъэгъуа щIалэм дагъэпсэун щамыдэм, гугъуехь куэди игъэват, мыхъужын узи къыхихат, — и нэпсхэр хуэмыубыду игу къегъэкIыж Феня.
Хьэлимэт нобэ яхэмытыжми, пщыпхъум и гъащIэр къызэрекIуэкIар псори итхыжауэ зэрехьэ Феня икIи и мурадщ а тхыгъэхэр тхылъу къыдигъэкIыну.
Феня къыхуэмыарэзыуэ къуажэми жылэми зыри думыгъуэтэнми ярейщ. ЦIыхухэр зыхуэарэзым Алыхьри хуэарэзыщ, жаIэ. Псапэ Iуэху куэд илэжьу дунейм тетщ а бзылъхугъэ псэ къабзэри, и мурадхэр къехъулIэу, узыншэу псэуну Тхьэм жиIэ!
УпщIэхэмрэ жэуапхэмрэ
Къэбгъуэта мылъкум сыт ещIапхъэр?
Ислъам диным къытхуигъэува мардэхэм дытетмэ, къэдгъуэта мылъкур дэ зэтхьэлIэ хъунукъым, атIэ ар зыфIэкIуэдар зэдгъэщIэн папщIэ Iэмал псори къэдгъэсэбэпын хуейщ. ЗыфIэкIуэдар щумыгъуэтым деж а мылъкур сэдэкъэуэ птын хуейщ, ауэ щыхъукIи, ислъам диным къытхуигъэува мардэм тетущ ар зэрыптыпхъэр: Iисраф мыхъуну, псалъэм папщIэ ахъшэмэ е дыщэ-дыжьынмэ, е щылъми зэIымыхьэну нэгъуэщI мылъку гуэрмэ, ар зыфIэкIуэдар къэплъыхъуэну илъэс пIалъэ къует. Ауэ мылъкур щымылъынумэ, зэIыхьэнумэ, апхуэдэхэр нэхъ пасэу уигъэтынущ.
Хьэж ящIыну хунэмысу дунейм ехыжа адэ-анэм я пIэкIэ быным хьэж ищI хъуну?
Хъунущ, ауэ абы езым нэхъапэIуэкIэ и щхьэм хьэж хуищIауэ щытын хуейщ.
Къемэт махуэм япэ дыдэу цIыхум къызэреупщIынур сыт?
Къемэт махуэм япэ дыдэу жэуап зэрырагъэтынур нэмэзыращ.
ЦIыхум илэжьа гуэныхьхэм ящыщу сыт хуэдэра япэ дыдэу жэуап зэрихьынур?
ЦIыху иукIамэ, абы и гуэныхьыращ япэ дыдэу жэуап зэрырагъэхьынур.
«Нэтемыгъахуэ» жаIэу цIыхухэм зэрахьэ мывэхэр, псалъэм папщIэ, я пщэхэм илъу кърахьэкIхэм хуэдэхэр, ислъам диным къезэгърэ?
Дауи, ар ислъам диным къезэгъыркъым икIи хьэрэмщ. Ар мывэу аращ и сэбэпынагъи и зэрани къокIынукъым. Ауэ абы укъихъумэну ущыгугъыныр хьэрэмышхуэхэм ящыщщ.
Чэнджэщ
Тхьэм фелъэIу
ЦIыхур сытым щыгъуи и гумкIи и бзэмкIи (макъкIэ) Тхьэм елъэIун хуейщ. Алыхьым зэрызэхуэбгъэзэнур хэхауэ, Iуэхугъуэ гъэбелджылауэ щымыту мыхъуну аракъым. ЦIыхур Къытщхьэщытым фIыкIэ елъэIупхъэщ дапщэщи, ар зэрищIэнури езым и анэдэлъхубзэм къызэритIэсымкIэщ, гукъыдэж зэриIэм хуэдэущ.
Iуэхугъуэ пыухыкIахэм тегъэщIауэ щытынкIи мэхъу Алыхьым зэрелъэIур. Псалъэм папщIэ, унагъуэм сабий къыхэхъуэмэ, унэщIэм ущIэтIысхьэжмэ, фIыгъэ гуэр къоуалIэмэ, фызышэ укIуэмэ, нэгъуэщIхэми.
Тхьэ елъэIуным купщIэу хэлъыр — ар Алыхь закъуэм зэрызэхуэбгъазэ псалъэр гумрэ псэмрэ къыбгъэдэкIыу щытынращ. Аращ Тхьэм пIихынури.
Алыхьым зэрелъэIу псалъэр КъурIэным къихауэ щыткъым — ар дэтхэнэ цIыхуми езым зэхилъхьэж псалъэщ.
Адыгэхэр дыщыхъуахъуэкIэ жытIэхэр Тхьэм елъэIуныгъэ щIыкIэкIэ гъэпсащ. Абы и лъэныкъуэкIэ а хъуэхъухэр духьэщ.
Мухьэмэд бегъымбар лъапIэм (Алыхьым и нэфIыр зыщыхуам) жиIащ: «ЦIыхум фIыгъэ къыхуэзыхьыр и Iэпкълъэпкъым щыщу Iыхьэ цIыкIуитIыр аращ: и бзэгумрэ и гумрэ. ЩыпсалъэкIэ и бзэгупэм фIыгъэмрэ Тхьэм и цIэмрэ дапщэщи телъщ, и гур итхьэщIыкIамэ апхуэдэ цIыхур икIи къабзэщ, икIи Iумахуэщ, икIи насыпыфIэщ, гъуэгу тэмэми тетщ».
ЦIыхум и гум илъым, и мурадхэм. и гуращэм, и дуней тетыкIэм къапкърокIыж, къагъэщIыж пщэдейм къипсэуну гъащIэр зыхуэдэнур. Аращ цIыху щыкIам щхьэкIэ «Зыгуэр и нэгу щIэлъщ» щIыжаIэр.
Дэтхэнэ зы цIыхуми и дуней тетыкIэр гупсысэшхуэ хэлъу къызэщIикъуэжрэ щIэгъэщхъуауэ иубзыхужу, адыгэм жиIащ: «Узэджэр къокIуэ». Едвгъэгъапщэт ар Тхьэ лъапIэм и псалъэм: «Нэхъыбэрэ фыкъызэлъэIу, фи лъэIур си деж къэсынщ».
Алыхьым и псалъэмрэ ди лъэпкъым и набдзэгубдзаплъагъэ чэнджэщхэмрэ гъуэгугъэлъагъуэщ дэтхэнэ адыгэ муслъымэным дежкIи.
Хьэдисхэр
Зэгуэрым ЛIыкIуэ лъапIэм (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) и деж зы лIыжь щIыхьат, ауэ зыри къэтэджу лIыжьыр игъэтIысатэкъым. Бегъымбарым абдежым жиIащ: «Си Iумэтым ящыщкъым фэ фщыщу нэхъыщIэм гущIэгъу хуэзымыщIымрэ нэхъыжьым пщIэ хуэзымыщIымрэ».
* * *
ХьэIишэ (Тхьэр арэзы зыхуэхъуным) къиIуэтэжащ мы хьэдисыр. Хъыджэбз цIыкIуитI зи IэплIэм тесу къысхуэза бзылъхугъэм хъурмэ цIыкIуищ естати, сабиитIым зырыз яритри, ещанэр езым и жьэм ихьын пэтрэ, зы хъыджэбз цIыкIум жиIащ: «Иджыри къызэт». Анэм зы хъурмэр зэхуэдитI ирищIыкIри, сабиитIым яхуигуэшащ. Ар ЛIыкIуэ лъапIэм щыжесIэжам, къызжиIауэ щытащ: «Шэч хэлъкъым а бзылъхугъэм папщIэ жэнэтыбжэр зэрызэIухам».
* * *
ЛIыкIуэ лъапIэм (Тхьэр арэзы зыхуэхъуам) жиIащ: «Пхъу зиIэхэр фахуэсакъыу фпIы фи хъыджэбзхэр. Къемэт махуэм жыхьэнмэ мафIэмрэ адэмрэ я зэхуаку пхъур къыдэувэнущ».
Пхъур тэмэму зыгъасэу зыпIа адэр жыхьэнмэ мафIэм абы зэрыщихъумэнурщ мы хьэдисым и мыхьэнэр.
* * *
ЛIыкIуэм (Тхьэр арэзы зыхуэхъуам) жиIащ: «Лей зытехьам, гъуэгуанэ тетым, адэ-анэм я лъэIур къабыл зэрыхъунум зы шэч лъэпкъи хэлъкъым».
Мысыр
Ал-Хьэким мэжджытыр
Мысырым дэт Ал-Хьэким мэжджытышхуэр дунейм щынэхъ жьы дыдэхэм хабжэ. Ар 990 гъэм ящIын щIадзэри, 1012 гъэм ухуэн яухащ.
Зи гугъу тщIы мэжджытыр зэрыщымыта щыIэжу къыщIэкIынукъым. Сэлахь ал-Дин и тетыгъуэм ар тутнакъэщу къагъэсэбэпащ абы, иужькIэ франджым щиубыдам, Iэщэ-фащэхэр щахъумащ. ИтIанэ, Насер Гамал Абдел и тетыгъуэм, Тхьэм и унэр еджапIэ хъуащ. ЕтIощIанэ лIэщIыгъуэм и 80 гъэхэм а уардэунэр сыт и лъэныкъуэкIи къызыхуэтыншэу зэрагъэпэщыжри, япэм хуэдэу мэжджыту къагъэсэбэпу щIадзэжащ. Ар щаухуам игъуэтауэ щыта теплъэм щIагъуэуи зрагъэхъуэжакъым.
Абы и азэнджапIэхэм нэхърэ нэхъ ныбжьышхуэ зиIэ Мысырым дэткъым. Зым метр 33-м щIигъу, адрейм метр 24-м щIигъу я лъагагъщ.
