IуэрыIуатэ — дыщэ пхъуантэ
Нарт Ерыгунэрэ
Зулихъэ-гуащэрэ я зэхуэусэ
Нарт Ерыгунэ:
— Зулихъэ-гуащэкIэ жылэр къоджэми,
Къазыхъуэ ныуэм урипхъущ,
Уэ пщы-гуащэ щIыкIэу ущысми,
МастэкIэ уIэпэгуахъуэщ.
Уэ езыр, гущэ, узыщытхъужми,
Сытуи, гущэ, ушыпсытхъу,
Нысашэр, гущэ, къыщыхъукIэ,
Пхъэ вакъэхэр, уэ, къызэпощIыкI.
ШыщIафэ шыбэр зи фащэм
Уэ укъыщиIэт гущэм,
Уанэ къуапэ гущэхэм уэ къипхащ,
Хэт мыгъуэми уишэн,
Хэт гущи къыпхуей,
Нартхэ я Зулихъэ-гуащэ!
Зулихъэ-гуащэ:
— Дызэхуэусэну арамэ, Ерыгунэ,
Губгъэн къысхуумыщI, зэрыщытыр бжесIэнщ:
Гъэмахуэр къыщыскIэ,
Кхъуэлом уетIэхъуу уогъэхъу,
ЩIымахуэр къыщыскIэ, Ерыгунэ,
Бгъусым укIуэцIысу цIэр уогъэхъу.
«Бохъу апщий!» къыщыбжаIэкIэ, Ерыгунэ,
Былымтыгъуэ псалъэу къыпщохъу,
Кхъуэлори уи тыгъэу, Ерыгунэ,
Хэт гущэми уемытэрэт уэ!..
СыбдэкIуэмэ, сыпшэнти, Ерыгунэ,
Сигу себгъэIэжащ, Ерыгунэ,
ЖызмыIэнхэрижызбгъэIащ, Ерыгунэ!
Гъэсэпэтхыдэхэр
Дызэныкъуэкъуурэ
ди тхьэкIумэкIыхьыр
бажэм идогъэшх
Дыгъужьымрэ мыщэмрэ дзейуэ зэгухьэри, щэкIуэну ежьащ, къытпэщIэхуэр ди зэхуэдитIщ, жаIэри. Куэд дэмыкIыу зы тхьэкIумэкIыхь къаубыд.
— Сэ сомэжалIэри, тхьэкIумэкIыхьыр сысейщ, — жи дыгъужьым. — ЕтIуанэу къытпэщIэхуэр ууейщ.
Мыщэм ар идакъым:
— Сэ сынэхъыжьщи, мыр сысейщ, — жи. — ЕтIуанэу къэдубыдыр уэ пшхынщ.
ЗэгурымыIуэу зэщыхьэщ, зызэрадзщ аби, зэзауэурэ ныкъуэтхьэлэ зэрыщIри, тIури укIуриящ, лъыпсыр къапыжу, захуэмыгъэхъеижу.
Абыхэм къайплъакIуэу пабжьэм хэст, жеIэ, бажэр:
— Фэ слъагъум щакIуэри фхуэфащэкъым, тхьэкIумэкIыхьми фи Iыхьэ хэлъкъым. Пшэрыхь хъарзынэр щхьэ зыIэщIэзгъэкIын хуей, мес, «сыжьэдэдзэ» жеIэри щысщ хьэзыру. Ар жиIэщ, пабжьэм къыхэкIри, тхьэкIумэкIыхьыр Iуихри ишхащ бажэм. Бажэм тхьэ щиIуэжырт а тхьэкIумэкIыхьым нэхърэ нэхъ IэфI имышхауэ.
ЛъыкIпсыкIыу зэзэуэжа мыщэмрэ бажэмрэ адыгэхэр дыщрещхь къэмыхъуу пIэрэ, дызэныкъуэкъуурэ ди тхьэкIумэкIыхьыр бажэм едгъэшхыу.
Фызым едауэр делэщ
«ЕIым-еIыж, си пIастэм уи бэлагъ къыхоIу!» — жиIэри, Къэзанокъуэ Жэбагъы и фызым щыхьэри, иригъэкIыжын хъущ аби:
— Уи нэм къыфIэнэу мы унэм илъыр здэщти кIуэж: зи мыIуэху хэIэбэр сэ фыз схуэхъункъым, — жриIащ.
— Хъунщ, — жи фызми. — СикIыжынщ. Ауэ тхьэмахуэ пIалъэ къызэти, зызгъэхьэзырынщ аби, уи ныбжьэгъухэмрэ уэрэ гукъинэжу фызэхэзгъэсынщи, итIанэ сыкIуэжынщ.
Жэбагъы абыкIэ арэзы къещIри, фызым махъсымэ ещI, екIурэ-ещхьу мэпщафIэ, лIым и ныбжьэгъухэр къреджэри, ефэ-ешхэ яхуещI аби, нэхъ и благъэIуэ хуэдэм йолъэIу:
— Тхьэм щхьэкIэ, мы фи ныбжьэгъужьыр фIыуэ евгъафи, псынщIэу чэф схуэфIщ, — жери. — Къандес дызэпихьащи, къыфIэсхьыну сыхуейт.
Арати, Жэбагъы бжьэ хуашийм, фалъэм нэхъыбэ къыхуранэурэ, чэф ящIри, ягъэукIуриящ.
Ныбжьэгъухэр зэрызэбгрыкIыжу, фызым гур зэщIрегъащIэ, пIэ ирещIыхь аби, пырхъыжу жей лIыр кърегъэхьри ирегъэгъуалъхьэ. Зы щIали гущхьэIыгъыу дегъэтIысхьэр аби, икIыжыну йожьэж, Къэзанокъуэр дешри. МащIэрэ кIуа, куэдрэ кIуа — сытми зызэман зэ Жэбагъы къызэщоури… здэщыIэр къыгурыIуэркъым.
— Дэнэ дыздэкIуэр? — мэпапщэ лIыр.
— СибгъэкIыжащи, си дыщым сокIуэж, — жи фызым.
— Уэ уизгъэкIыжащи уокIуэж, ауэ сэ мы гум щхьэ силъ? — нэхъри къыпкърошасэ лIым губжьыр.
— Сыт щхьэкIэ, на-а, «уи нэм къыфIэнэу унэм илъыр здэщти кIуэж», жыпIатэкъэ? Си нэм къыфIэнэу илъыр уэрати, уэ уздызошэ.
Жэбагъы занщIэу къызэфIотIысхьэ.
— ЖиIэр сыт фыз делэм! — жери, нэхъри мэгубжь. — Сэ унэм силъ? Унэр зейр сэращ. Хьэмэрэ сэ хьэпшып сыхъуа уи гугъэ?
— Тхьэ, уэ хьэпи-шыпи я гугъу умыщIа, «уи нэ къыфIэнэр» жыпIати, си нэм къыфIэнар уэращ.
— Емынэр зи унэм имыхьэн, сэ унэм силъ хьэмэ сис?
— Тхьэ, укъыщисшым, пырхъыжу уилътэм!..
«Хэту щытми, фызым едаIуэр делэщ», — жиIащ Жэбагъы игукIэ.
— УизгъэкIыжами, уизгъэкIыжыркъым, — жиIащ Къэзанокъуэм. — Си напэр тумыхыу псынщIэу нэгъази нэкIуэж.
КIыхьым и кIэщIыр аращи, фызым пэлъэща щыIэкъым, и пащIэр щIиIуантIэурэ щIигъэджэрэзэжами.
Къэрабгъэр ныбжьэгъу зэрымыхъур
Еуэри, цIыхубз гуэрым къуэ закъуэ иIэу къуажэ пхыдзам щыпсэурт. А щIалэм я къуажэгъу гуэр ныбжьэгъу къыхуэхъуащ, зэрымылъагъумэ зэхуэзэшу.
Зэгуэрым анэр и къуэм йоупщI:
— Ярэби, цIыху пэжу пIэрэ ар, укъэзымыгъэпцIэжыну пIэрэ а ныбжьэгъу пщIар? — жеIэри.
— Умыгузавэ, ди анэ, абы нэхъ цIыху пэж къигъэщIам яхэт хъункъым. ИкIи хьэлэлщ, лIыгъи хэлъщ.
— Сыту фIыт, си щIалэ! — жиIэри анэр нэхъ Iэсэжащ, и къуэм жиIэм и фIэщ зэрыхэлъми щыгуфIыкIащ.
Анэр щIэгузавэм Iуэху хэлът. И къуэм ныбжьэгъу къыхуэхъуа щIалэр дахэу псалъэрт, цIыхум сыткIи задригъэкIурт, «мопхуэдэ унагъуэм я щIалэр» жригъэIэрт, ауэ уеджэкIи укIэлъыджэкIи, езыр хуэмеяуэ, зыкъыуигъэгъуэтынутэкъым. Мызэ-мытIэу ар анэм игъэунэхуат, ауэ и къуэр гупцIанащэти, абы гу лъитэртэкъым.
Тхьэмахуэ гуэр докIри, анэр и къуэм йолъэIу:
— ЩакIуэл сигу къэкIащ, си щIалэ, — жи. — ЗэныбжьэгъуитIыр щакIуэ фыкIуэрэ, фи нэгуи зевгъэужьынт, зы мэз бжэни къэфхьрэ фыкъэкIуэжам хъунт!
— Ар куэдрэ! — жаIэри, зэныбжьэгъуитIыр щакIуэ макIуэ.
Мэзыр здыщIащыкIым, щIалэм мыщэ къытоуэри къреуд, ифыщIу хуожьэ. Ар щилъагъум, мэгужьейри, ныбжьэгъур жыг гуэрым дожейри, къаплъэу къытотIысхьэр аби, къоджэ:
— Ей, — жи, — а мыщэм къыкIэрыкIи мы жыгым къыдэкIуей.
— Мыщэм сыниутIыпщрэ, къакIуи къыздэIэпыкъу! — жеIэри мэлъаIуэ щIалэр.
— Iэу, ар дауэ жыпIэфа? Себгъэшхыну ара узыхуейр?
ЩIалэр зыгуэрурэ мыщэм къыIэщIокI, жыгым пысу къаплъэ ныбжьэгъур къегъанэри, унэм мэкIуэж. Анэм а къэхъуар къыщищIэм:
— Сыту фIыт а мыщэр къызэрыфхуэзар! — жи. — Ар мыхъуамэ, сыткIэ къэпщIэнт къэрабгъэр ныбжьэгъу зэрымыхъур! Къаджэмэ, шууэ ухуэшэсу, уджэмэ, и кIэм зигъэджэрэзу ныбжьэгъугъэ зэрахьэркъым, щауэгъуи щыIэкъым.
Абы и ужькIэ ахэр зэныбжьэгъужакъым.
Ныбжьэгъур — кхъуей хьэлэкъым, ущыхуейм къэбгъуэту, ущыхуейм дэбдзыхыу, ныбжьэгъур дамэщ, ярейм деж зыкъыпщIигъакъуэу. Узыгъэпэжынури уи куэбжэ сэхыр зэрызыгъэжыфырщ, гуауэмрэ гуфIэгъуэмрэ деж къызэрыпкъуэтыр плъагъуу. Гу зыкIуэцIылъыр къэрабгъэ хъунукъым.
ЛIыр уаем къезыгъэлар
Зы къуажэ гуэрым дэс лIыхэр зэгуроIуэри, мэзщIэс макIуэ, пхъэ кIыхь хахыну. Апхуэдэ зы махуэ гуэрым уае къатохъуэ, щIэфиежу уэсхъуэтыр къатопщэ, я бынжэм къэсу уэсыр къатосэ. ПщыIэ ягъэувами къихъумэркъым, мафIэми къигъэхуабэркъым. «Дымыдыкъ щIыкIэ дывгъэкIуэж», — жаIэри, я джыдэхэр я кIэпкъым дэIуауэ, къожьэж.
ЛIыхэм я фызхэр псыхьэ кIуауэ зэхуозэри, гузавэу зэхоувэ. Зы фыз закъуэ, зыри къыфIэмыIуэху хуэдэу, яхэтти, бзылъхугъэ гупыр абы щохьэ:
— СлIо, уэ мы гузэвэгъуэр уи гузэвэгъуэкъэ, щхьэ умыгърэ, щхьэ умытхьэусыхэрэ? — жаIэри.
— Тхьэ сэри си гузэвэгъуэм, ауэ сыгузавэркъым.
— Ар дауэ?
— Зи дауэращ: си щхьэгъусэр дзажэ дакъэкIэ згъэшхащ, щIэшхыдэн езгъэлъэгъуакъым, и гуэншэрыкъитIыр жэмыщIэ бгъуэщIыфэщ, шэху егъэфауэ вакъэнжьей мыфкIэ дащ… Тхьэ, зылI къэкIуэжмэ, си лIыракIэ къэкIуэжынур!..
Мэзым къыщIэкIыжа лIы гупыр щIыIэм зэтрисхьащ, зылI псэууэ къэкIуэжати, мо цIыхубзым ейрауэ къыщIэкIащ.
Ауэ сытми жаIакъым, лIым и зэфIэкIи и лъэкIи щуIэгъэм IэщIэлъщ, жаIэу, узэрищIщ узэрыхъунур, лIыри зэрыхъущ фызым далъагъунур.
Уи набдзэр зыбзам езгъэбзынщ
ИпэкIэ хабзэу щытащ нысащIэ къашагъащIэм дын къыхуахьурэ ирагъэбз-ирагъэду — бостей, джанэ-гъуэншэдж, вакъэ хуэдэхэр. IэпщIэлъапщIэу къыщIэкIмэ, щхьэкъэIэт имыIэу ягъэлажьэрт.
Еуэри, жеIэ, щIалэгъуалэ зэхэс гуэрым хъыджэбз щIалэ дыдэ яхэст щыму, зыри къахимыдзэу, мыгушыIэу. Ар щIалэжь гуэрым игъэщIагъуэри:
— Уэ зыри жыпIэркъыми, хъыджэбз дахэ, — жриIащ.
Зы щIалэжь къэпсалъэри:
— Ар ятауэ дэсщи, дэ тхуэдэу гушыIэну хуиткъым, — жиIащ.
Япэрей щIалэжьым ар игъэщIагъуэри, хъыджэбзым дежкIэ еплъэкIащ:
— Iэу, пасэIуэкъэ! — жиIэри. — «Гуэншэрыкъ тхуэбз» жаIэрэ къыпхущIахьэмэ, лIо пщIэжынур?
Iэдэбу щыс хъыджэбзыр къыхудэплъейри, щIалэжьым и набдзэр щIэупсауэ щилъагъум, щIэдыхьэшхыкIри:
— А уи набдзэр зыбзам езгъэбзынщ, — къыжриIащ.
Мы псалъэм къыхэпхынур аращи, «Iэдэбщ» жыпIэу цIыхум утемыгушхуэ, пэбдзыжын умыгъуэту укъигъэнэнщ.
Зи Iуэху зэфIэкIа адыгэ…
Еуэри, зыгуэр журтым еупщIат, жи:
— Хэт нэхърэ унэхъыфI? — жиIэри.
— Зи Iуэху зэфIэкIа адыгэм нэхърэ сынэхъыфIщ, — къыжриIащ, жаIэ, журтми.
Адыгэр псэуху Iуэху зэфIэмыхьэщ: бын пIыным хэкIыркъым, унэ щIыныр иухыркъым, ауэ нобэ мыхъумэ, пщэдей зэфIыхьэнщ, жиIэурэ, гугъэурэ мэпсэу. Журтырадыгэм и псэукIэмегъэлеящзэрытезэшэнур, дунейриIыгъпэтми.
ГушыIэхэр
ХьэщIэмрэ бысымымрэ зэдошхэ
Еуэри, зыгуэрым хьэщIэ къыхуэкIуати, бысымыр и хьэщIэм бгъэдэтIысхьащ зэдэшхэну. Яшхыр псыхьэлывэти, хьэщIэм псыхьэлывэр тIурытIу жьэдидзэрт. Бысымым ар игъэщIагъуэри, хуэмышыIэу хьэщIэм еупщIащ:
— Фи лъэныкъуэкIэ бэным хьэдэр тIурытIурэ далъхьэрэ? — жиIэри.
ХьэщIэм бысымым жиIэр къыгурыIуащ, дыхьэшхри пидзыжащ:
— Инмэ, зырызурэ далъхьэ, цIыкIумэ, тIурытIурэ далъхьэ, — жиIэри.
Узэрамышэн къафэщ абы къибгъэкIыр….
Еуэри, пхъужь къыдэнэжа гуэр пшынауэти, нэхущ уджым нэсамэ, зигъэгусэ и хабзэт, езыр зыми Iэпэгъу зэримыщIым щхьэкIэ. Зэгуэрым апхуэдэу зигъэгусэри, пшынэр игъэувыIащ. Хэт емылъэIуами, дауэ бгъурымыхьами, къахуищтэжыртэкъым. Щымыхъуххэм, абы и адэ къуэш хьэгъуэлIыгъуэм хэтти, ар къашэри ирагъэлъэIуащ:
— Мэ, пшынэр къащти, еуэ! — жиIэри. — Зыгъэгусэрейр дэкIуэгъуей мэхъу.
Хъыджэбзыр абы жиIам фIэкI хъунутэкъыми, пшынэр Iихыжри, фIэмыфIу, и жагъуэу зыгуэрхэр къригъэкIыу щIидзэжащ. Адэ къуэшыр къедаIуэщ-къедаIуэри:
— Уэлэхьи, узэрамшэн къафэм уэ абы къибгъэкIыр, — жиIэри щIэгубжьат, жаIэ.
Ефэндым имыщIэу уэ пщIэрэ…
Фызыжь цIыкIу гуэр жьы хъури земыкIуэжыфу къэнати, и къуэ закъуэм и щIыбым ису кърихьэкIырт, жаIэ. Зы махуэ гуэрым зэанэзэкъуэр апхуэдэу зыщIыпIэ кIуэуэ ефэндыр къахуозэри къадогушыIэ:
— Уи анэ тхьэмыщкIэр куэдрэ щIыбкIэ зепхьэну? — жи. — Абы нэхърэ лIы етыжи нэхъыфIщ.
— Сыт хьэдэгъуэдахэ жыпIэр! — зехъунщIэ щIалэм. — Фызыжь кхъахэ хэт къыхуеижыр?
Ар щызэхихкIэ, анэр къуэм и плъэм итIыхьу хуожьэ:
— Ефэндым имыщIэу уэ пщIэрэ? — жиIэурэ.
Илъэсищэ къэзыгъэщIа фызыжь цIыкIур иджыри дэкIуэныгут.
Гуащэмрэ нысэмрэ
Гуащэмрэ нысэмрэ зэзэгърэ! Еуэри, цIыхубз гуэр тхьэусыхэрт, жи:
— Гуащэм я ябгэгъуэм сынысащ, иджы нысэм я ябгэгъуэм сыгуащэщ. Насыпыр щагуэшым, дурэшым сыдэсагъэнщ, — жиIэурэ.
Нысэм ар зэхихри, куэдрэ пылъакъым, зэуэ къыжьэдэхуащ:
— Алыхь, уикIыжынумэ, ухуитым, нанэ, — жиIэри.
ЖыIэгъуэхэр
Дунейр нэкIэ игъэл фIощIыж
Арыкъ сабынкIэ тхьэщIи къабзэ пхуэщIыжынкъым (ЩIэпхъаджэ куэд зыщIа цIыхум хужаIэ).
Бадзэ тIыса игъэтэджыркъым (ЦIыху Iэсэм хужаIэ).
Бзур IукIэ къеубыд (БзэIэфI зыIурылъым хужаIэ).
Блэ япщэжа дыжьыныжьщ (ФIым хужаIэ).
Вэнвей уэшх хэшхащ (Гугъуехь зыхуэмышэч хуэмыхур щыдзыхэкIэ хужаIэ).
Вындыпэ иIыгъщ (Зяужь ихьэр къохъулIэ, жыхуиIэщ).
Гъэми щIыми зи павэжь (Зи ныбжьым емыкIуу щIалагъэ зыхэлъым хужаIэ).
Ди гъунэгъум я джэдыр къаз хуэдэщ (Нэпсейм, фыгъуэнэдым ауаныщIу хужаIэ).
Дунейр бжьакъуэпэкIэ зэредзэ (Гурбияным хужаIэ).
Дунейр нэкIэ игъэл фIощIыж (ЗыкъызыфIэщIыжам хужаIэ).
ЕплъагъулIэр ебгъуэтылIэжыркъым (Зи теплъэмрэ зи лIыгъэмрэ зэхуэмыдэм хужаIэ).
Зи шыкIэр къурыкъуу зи къэрарыр мащIэ (Зи псалъэ фIэщ хъугъуей, псалъэ быдэ зимыIэ).
И адэр къалъхури, и къуэм зигъэпсэхужащ (Къуэ щхьэхынэм ауаныщIу хужаIэ).
И шу дыжьынщ, и жьэгу хьэ гъыпIэщ (Зэрыплъагъум хуэдэкъым, жыхуиIэщ).
Пащтыхьым и щхьэхынэщ (Щхьэхынэ Iейм хужаIэ).
Хэмылъ хэлъхьэ кIуэри лъэпхъуамбыщIэ хилъхьащ (И Iыхьэ зыхэмылъым къыхихын и гугъэу кIуэри, хилъхьэри къэкIуэжащ, жыхуиIэщ).
Хьэ къарэ кIапэ жьэдэлъ хуэдэ (НэкIу фIыцIэ дзэ хужьым хужаIэ).
ХьэкIэри кхъуэкIэри зэрепх (Iуэху куэд зэпызыщэм хужаIэ).
Щымысымаджэми бэджынэ и щIасэт (ЗызыгъафIэм хужаIэ).
ПIастэгъэф уафэлъагъущ (ЦIыху сэбэпыншэм хужаIэ).
Еджа щхьэкIэ, епщэжакъым (Зи щIэныгъэр зымыгъэщхьэпэфым хужаIэ).
Нарт пшыналъэхэр
Нарт Албэч
Нартыжьу Албэчыр
ВыщхьэфIэч къыдэкIыу,
ХьэжьыкIэ къыдыхьэу,
Убгъужьым къыщихьэм,
Хьэ самыру и гъусэм
И гъуэм ис мыщэхъужьыр
Нэхущым кърихури,
Албэч кърихулIащ.
Нарт лIыхъум и бзэр хуигъэпсу
Мыщэхъужьым къыщеуэм,
УIэгъей ищIа пэтми,
Мыщэхъужьыр къэгубжьщ,
ГъумэтIымэу къепщылIэри,
Албэчыжьым зыкъридзащ.
Мыщэр мыувыIэжу гъумэтIымэу,
Зыкъридзыурэ къыщебэным,
Албэчыжьыр зэIэбэкIщ,
И хьэджэсэр кърихщ,
Мыщэжьым и гум «цIау» жиIэу щыхисэм,
«ЗэшитIымрэ дзитI зыIутымрэ
Себэныныр сыту си жагъуэ!» —
Мыщэм гъуэгыу жезыгъэIар
НартыжькIэ ди Албэчыжьщ,
ЛIыхъусэжькIэдиАлбэчщ.
Агънокъуэ Лашэ и хъуэрыбзэм щыщщ
Бысымхъуэж
Лашэ Дохъушокъуэ Кушыку и деж къыдэкIыжауэ ЛIыгъур-хьэжыжьыр къыхуэзащ. Хьэжыжьым Лашэ и шыфэлIыфэр игу иримыхьу къеупщIащ:
— Мыр слIожь, Лашэ, сыту ущхъуэц тэджа? — жиIэри.
Кушыкужьыр уи небэ-къебэт,
Ботэщыжьыр ебэжыпат,
Бэтокъуи тхьэ кIыхь игъаджэрт,
Хьэбибэжьи къызэхижыхьт.
Гуащэнысэм и щхьэр егъэкI,
КъримыкIами, ар нэжэгужэт,
Гуащэ жани напIэр игъалIэу,
ЛIакъуэлIэшкIэ дауэ егъэш.
Сыдохьэри, хьэр къызаушт,
Кушыку седжэри — унэм
джэдэжырт,
Я Жан къыщIэплъри —
Ныкъуэ Iуплъэу ари кIуэдыжщ,
Уирэ-ушткIэ сыкърагъэжьэжащ, хьэжы! — щыжиIэм, Лашэр хьэжым иригъэблэгъащ. Лашэ гуэрым:
Уэри ухьэжы-молэщ,
Убылымаблэщ,
Еблагъэ уощIри,
Бий уощIыж.
Си щхьэр сыбгъэщIыжын
жысIати,
Утышхуэр къызэрысхуэпщIыр:
Мырамысэ цIынэ,
И нэр къитIэтIу шху шыпс,
Сыпсапэ щIакIуэкъым,
Сыкъэгъуэтыншэкъым,
Уи шэри фIыгъуэкIэ ушх.
Ауэ! Сэ сыбгъэшхэнум:
НапIэр къищIу,
ПщIыпщIу Iущащэу,
Уи гуащэ и IэщIагъэу,
Сыгъэгъэунэху.
Хьэжым сыт ищIэжынт, и Iэнэр къызэригъэпэщащ. Махъсымэ пIащIэм ефэу Лашэ щысу, Дохъушокъуэ Пщымахуэ къыщIыхьащ. Лашэ абыи ехъурджэуащ:
Дохъушыкъуейм фи
къуажэпщыр нэ хьэхущ,
Фыз хьэхур егъэпс,
ЛъэIухуакIэ зепсыжри,
Жылэжьри зэщIегъавэ!
Фи старшынэр мэгубжь,
Дыгъужьыжьри мэдзакъэ,
Къардэныпхъууи ябгэщ,
БгынтIэр къощIэ щыхьэкIуэу,
Сытым щхьэкIэ
УкъыскIэ лъыкIуа,
Пщымахуэ нэф?
Сэ сыфадэ кIуапIэщ,
Си унапIэр уоцIыхуххэ,
Ди хэкушхуэри сэ си щIасэщ,
Уэ ущIасэу угугъэжми,
Мыжыжьэжу къэблэгъащ
Фи махуэм и кIуэдыгъуэр.
Лашэрэ
Мэзыкъуэ ТIутIэрэ
Лашэ Iуэхушхуэ дыди имыIэу, ауэрэ къыдэщхьэрыукIауэ, хуэзащ и ныбжьэгъу гуэрым. Ар зэгуигъэпыну мурад ищIри, и гугъам хуэдэу къыщIэмыкIыу, езыр нэхъ Iейуэ къызэгуигъэпащ:
Ей! Мэзыкъуэ ТIутIэу
тIэтIэрыкхъужь!
Кхъужьэ мыжьэ йошажьэри
уосондэджэр,
Къэпсондыджэрри Бжейкъалэ
щоф,
Уи фэр къыпхуакъури
укъыдахуж.
Ху жылэ лъаIуэщи,
Арщыдан уокIуэ,
УкъыщыкIуэжкIэ гум утожае,
Уи вожэ закъуэри щIалэм ирах,
Хьэхэбасагъэр щIэх зыхэбныну! — щыжиIэм, ТIутIэр къэгубжьри, жэуапыр кIэщIу къритыжащ:
Агънокъуэ Лашэу пшынауэкIэ
мыщIэ,
Iуэху умыщIэн щхьэкIэ,
уэ къоджэдыхь,
Сэ къэзджэдыхьми, си Iыхьэр
солэжь.
Уэ уи жьэжьыр бгъэджатэу,
Уи пхэжьри хуэтопу,
Уи нэкIужьыр топ джэгупIэ
хуэдэ,
УдэфагъапщIэу зумыщIэжу
уоусэ.
Узыщепсыхыр уи унэщ,
Унэ-унэми ущохутэ,
Къуатым щхьэкIэ удалъэу,
Уи пшыналъэр уогъэву,
Къэбвууфыр уи былымщ,
Сумыгъащтэу тIэкIу текIуэти,
IукIуэтыпи, насып лъыхъуэ.
Мэзыкъуэ ТIутIэ ар щыжиIэм, Лашэ ар игу техуакъым, асыхьэтым пидзыжын къигъуэтащ:
Ей, Мэзыкъуэ ТIутIэу
тIыгурывэжь,
Вы уэдыжь и хабзэу умыгурым!
Мэремыр къэсым, сампIэ
имыхьэ,
Си насып Iыхьэр Къэбэрдейм
хэлъщи,
Сыщымыуэжу къыхызохыж.
Жыхафэгум утохьэри,
Хьэлу Iыхьэщ къыуатыр,
Нэгъуейм къыуата выщIэри
УхуэпIащIэу пшхыжащ.
Жэщ къэсыхункIэ сэ софэ,
Исфу лъэпкъыр уэркъыжь
мылъкущ.
Хэт и мылъку ущIэгузавэр?
Зи вакъэр зэву,
Вэгъуэм жылэншэу,
Къэзышэм ехъуапсэу,
ПсэукIэ мыщIэу
Зи гъащIэр зыхьын жысIэнти,
СфIэтхьэмыщкIэ уохъу!
Хъуэхъу зыжраIэм —
Хъуанэ къызыфIэщI,
ХьэщIэ къызыхуэкIуэу
ЕмыкIу къэзыхь,
Мухьэдин малъхъэгъу
зыщIыну,
Iэминат зэримыпэсыр уэращи,
Уигъуэгутет!
