ГъащIэр анэмэт зыхуащI
Къэбэрдей-Балъкъэрым щIыхь зиIэ и дохутыр, Узыншагъэр хъумэнымкIэ IэнатIэм и отличник, Зеикъуэ дэт район сымаджэщым и дохутыр нэхъыщхьэ КIуэкIуэ Миланэ (Светланэ) Мухьэмэд и пхъур жылагъуэм зи пщIэр щылъагэ бзылъхугъэ щыпкъэщ. Илъэс 45-м щIигъуауэ зыхэт гупми, жыпIэнурамэ, къэзыцIыху дэтхэнэми псалъэ гуапэ куэд хужаIэ абы. ЦIыхум фIыуэ укъалъагъуныр, узыхэтым уи зэфIэкIыр къалъытэныр, дауи, насыпщ. Сыт а насыпыр КIуэкIуэм къыхуэзыхьар жыпIэмэ, шэч хэмылъу, и дуней тетыкIэ дахэрщ, и лэжьыгъэм хуиIэ бгъэдыхьэкIэрщ, щхьэхрэ езэшрэ имыщIэу и мурадхэр зэрызригъэхъулIэрщ.
Миланэ сытым дежи нэхъыфIым хущIэкъуу, нэхъыбэ къызэрищIэным хуэпабгъэу къэхъуащ. Зэрысабийрэ доху- тыр IэщIагъэм дихьэх хъыджэбзыр, абы и адэ шыпхъур щапхъэ хуэхъуат, курыт еджапIэ нэужьым Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым и медицинэ къудамэм щIэтIысхьащ. Сымаджэщым практикэ щыIа нэужь, абы хьэкъ щыхъуащ къыхиха IэщIагъэмкIэ зэрыщымыуар. Iуэхум нэхъыбэу зэрызыщигъэгъуэзэным хущIэкъуу, тхьэмахуэ махуэм щылажьэу щIидзащ Республикэ клиникэ сымаджэщым.
Универсиетыр къыщиухым, егъэджакIуэхэм Миланэ и щIэныгъэм адэкIи пищэну къыхураджат. АрщхьэкIэ: «Куэдщ адэ-анэр гугъу зэрезгъэхьар, иджы сэ-ращ абыхэм ядэIэпыкъун хуейр», — жиIэ- ри лэжьэну мурад ищIащ.
IэнатIэ нэхъыфI увыну Iэмал иIами, Бахъсэн район сымаджэщым терапевт хуейуэ къыщищIэм, абы лэжьэн щыщIидзащ КIуэкIуэм. И щIэныгъэр нэсу къигъэсэбэпу, и лэжьэгъу нэхъыжьхэм якIэлъыплъ Миланэ псынщIэ дыдэу Iуэхум хэзэгъащ. Абы куэдрэ гуапэу игу къегъэкIыж лэжьыгъэм и щэху куэд къищIэнымкIэ чэнджэщ щхьэпэхэмкIэ дэIэпыкъуэгъу къыхуэхъуа терапевтхэу КIэщт Музэринрэ Бырхьэм Анатолэрэ.
…НитIыр абджыпсым тодие. Узым иIыгъ цIыхупсэр мэзэхащ. Бетэмал, илъэс ипэкIэ дуней псор къыхуэгъэIурыщIэну къигъэгугъэрт. Къурш щхьэхужьхэми, дыгъэпсми, мэз лъапэ псынэхэми и псэр хэджэгухьырт. Иджы-щэ? Сымаджэ- щыр, унэр, ахэр зэпызыщIэ гъуэгур — и дунейр зэрыхъур аращ.
КъеIэзэ дохутырыр цIыхугъэшхуэ зыхэлъ, зи IэщIагъэм фIыуэ хэзыщIыкI, щылажьэ районым и мызакъуэу, республикэ псом къыщацIыху КIуэкIуэ Миланэщ. Абы и щытхъу куэд зэрызыхихам сымаджэм гугъэ гуэрхэр кърет.
— Узым сыкъиутIыпщыркъым, жэщми махуэми псэхугъуэ къызитыркъым, — къыхуотхьэусыхэ дохутырым Къулъкъужын Ипщэ къуажэм къикIа, зи фэм имытыж бзылъхугъэр. Дохутыри Iэзи жысIэми, куэдым сыкIуащ. ПIалъэкIэ нэхъыфI сащI мыхъумэ, узым сыIэщIэкIыркъым. Уи хъыбарыфI зэхэсхати, си щхьэр къосхьэлIащ.
КIуэкIуэр сымаджэм жиIам гупсэхуу щIэдэIуащ, къыхэзыгъэзыхьыр зригъащIэри, еIэзэн щIидзащ. Куэд дэмыкIыуи, уэшх хуэлIа къэкIыгъэ гъуэлам уэлбанэ нэужьым зыкъызэриужьыжым хуэдэу, сымаджэм и узыншагъэм зыкъигъэзащ.
«Дэтхэнэ сымаджэми бгъэдыхьэкIэ щхьэхуэ къыхуегъуэтри, гур игъэзагъэу йоIэзэ Миланэ. И Iуэху зехьэкIэми, псалъэкIэми, и хьэл-щэнми къыбжаIэ ар дохутыр IэщIагъэм къызэрыхуигъэщIар. Узыр зэуэлIа цIыху Iэпкълъэпкъым и закъуэкъым ар зэIэзэр, атIэ псэми и дохутырщ», — жаIэ КIуэкIуэм игъэхъужахэм.
— Зеикъуэ къуажэм дэт сымаджэщыр терапевт хуейуэ жаIэри, сэ абы сыкIуэнщ, — зыхуигъэзащ Миланэ дохутыр нэхъыщхьэ Бырхьэмым.
— Уэ нэхъ IэнатIэфI удгъэкIуэну ди гугъэщ, — жеIэ нэхъыщхьэм. — Абы щылэжьэни къэдгъуэтынщ.
АрщхьэкIэ КIуэкIуэм тригъэчыныхьри, зыхуейр пхигъэкIащ.
…Илъэс 45-рэ ипэкIэ Миланэ здэкIуа сымаджэщыр щытыкIэ гугъум итт. И унэр кхъахэт, пэш зыхыбл хъууэ арат, ари фIамыщIкIэ ягъэплъу, IэщIагъэлIкIи нэсу къызэгъэпэщатэкъым. Дауэ мыхъуми, къыпикIуэтакъым гугъуехьым КIуэкIуэр. Шэч хэмылъуи, зыпэрыхьэ Iуэхур цIыхубз гуащIафIэм къыщIехъулIэр и IэщIагъэр фIыуэ зэрилъагъурщ.
Дохутырым и кабинетым пIейтеягъ хэлъу къыщIыхьа цIыхубзым жеIэ: «Электрофорезыр сэмызэгъыу къысщохъури, афIэкIа сыкIуэнукъым». Сымаджэм и гукъеуэм Iэдэбу едаIуэри, Миланэ абы зыхуигъэзащ: «Сэ бжесIатэкъэ узыр занщIэу зэримыкIуэтынур? УщIэгузэвэн щыIэкъым. МахуитIкIэ зэпыгъэу электрофорезри, итIанэ зэрыбжесIам хуэдэу адэкIэ егъэкIуэкI, хущхъуэхэри зэхьэлIэ».
Тхьэмахуэ дэкIыу а цIыхубзым сыщрихьэлIам, абы и щытыкIэмкIэ къапщIэрт нэхъыфI зэрыхъужар.
— Уз зыпкърыт цIыхур тэмакъкIэщI, зыгъэгусэрей, гурыщхъуэщI мэхъу, — жеIэ КIуэкIуэм. — Абы къыхэкIыу дохутырым шыIэныгъэшхуэ хэлъыпхъэщ. Хущхъуэр ирихьэлIэн и пэкIэ, псалъэкIэ еIэзэн хуейщ ар сымаджэм. Имыгъэгужьейуэ и Iуэхур зыIутыр къыгуригъаIуэрэ гугъэ иритыжыфу.
Хьэл-щэн дахэ зыхэлъ бзылъхугъэ Iэдэбщ, зэпIэзэрытщ КIуэкIуэ Миланэ. Зэманым дэбакъуэ цIыхущ. Сытым дежи и щIэныгъэм зэрыхигъэхъуэным хущIэкъурэ, а къищIар и IэнатIэм къызэрыщигъэсэбэпыным иужь иту апхуэдэщ. Аращ и пщIэри щIэлъагэр.
— Уи узыншагъэр сыт хуэдэ, Мущтэфар? — йоупщI дохутырыр и деж къыщIыхьа дадэм.
— СыIейкъым иджыпстукIэ, си гугъакъым си лъакъуэхэр теувэжыну,- къретыж жэуап. — Уэр мыхъуамэ, Тхьэм ищIэнт си Iуэхур къызэрыщIидзынур. ГъащIэ кIыхь ухъу!
— Гукъыдэж сиIэу гъащIэм сыхэбгъэплъэжащ. Жьыгъэм узыфэ Iэджэ къызэрыдэкIуэр хэт зымыщIэр. Си лъэр щIэзыгъэху узыфэр сщхьэщыпхащи, сыпхуэарэзыщ. Уи IэщIагъэм и хъер Тхьэм уигъэлъагъу, — жеIэ Къулъкъужын къуажэм къикIа нанэм.
КIуэкIуэм и деж щIыхьэну бжэм щызэхэтыр куэд мэхъу, уахэдэIухьмэ, зэхыбох дохутырым хуэгъэзауэ жаIэ псалъэ гуапэ куэд. Апхуэдэщи, цIыху зэблэкIыр пщыхьэщхьэ хъухукIэ зэпыуркъым…
Миланэ сыт и лъэныкъуэкIи щапхъэ яхуохъу игъэлажьэ гупым. Абыхэм мымащIэу яхэтщ ар гъуэгугъэлъагъуэ зыхуэхъуахэр. Сымаджэщым и къудамэхэм ящыщ зым и унафэщI Къуныжь Джульеттэ куэдрэ игу къокIыж IэнатIэм щыпэрыувэм КIуэкIуэм къыжриIа псалъэхэр: «Уи лэжьыгъэм гукъыдэж къущитынур ар фIыуэ плъагъумэщ. АбыкIэ сэбэпынагъ цIыхухэм къащыхуэпхьынури уи щIэныгъэм, зэфIэкIым зэрыхэбгъэхъуэным ухущIэкъумэщ. ФIыуэ плъагъу IэнатIэ упэрытыным куэдкIэ елъытащ уи гъащIэр зэрыхъунури».
…Зи лэжьыгъэр къезыхьэлIа дохутырым унэм кIуэжыну зигъэхьэзыру телефоныр къеуащ. «ПсынщIэу ди деж укъэсыфамэ арат, ди анэм и щытыкIэр хьэлъэщ. Уэ фIэкIа зыри зригъэплъын идэркъым», — гужьеяуэ жеIэ къэпсалъэм.
Зэрешари щыгъупщэжауэ, Миланэ сымаджэм и деж нэсащ, икIи абы и Iуэхур тэмэм хъужыху я унэ екIуэлIэжакъым. Мис апхуэдэ Iуэху бгъэдыхьэкIэ зэриIэрщ цIыхухэм я дзыхь КIуэкIуэм щIрагъэзри, фIыуэ щIалъагъури.
ГъащIэр насып дахэкIэ зыхуэупсахэм ящыщщ Миланэ. И гум къыдыхьэ IэнатIэм пэрытщ, унагъуэ дахэ иIэщ, зыхэт гупым и пщIэр щылъагэщ.
Иджыблагъэ КIуэкIуэ Миланэ илъэс бжыгъэ дахэ зэрырикъур игъэлъэпIащ. Дохъуэхъу бзылъхугъэ щыпкъэм гуфIэгъуэмрэ дэрэжэгъуэмрэ щымыщIэу гъащIэ дахэ адэкIи Тхьэм къыхузэпищэну.
Къардэн Мухьэмэд,
УФ-м и Журналистхэм я союзым хэт.
Ислъэмей къуажэ
