Зи гуащIэр мыкIуэщI
Тау Пщыкъан Къес и къуэр — къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэ цIэрыIуэщ. Лэжьыгъэм зэрыпэрыта зэман кIыхьым къриубыдэу абы зэрихьащ къэралпсо, республикэпсо мыхьэнэ зиIэ IэнатIэ- хэр. Геофизикэ щIэныгъэм илъэс куэдкIэ пыщIауэ щыта сэ мызэ-мытIэу зэхэсхащ Тау Пщыкъан экономикэ, къэрал IэнатIэхэм щызэфIих лэжьыгъэфIхэм, и Iуэху зехьэкIэ мардэхэм ятеухуа щытхъу куэд. КъыкIэлъыкIуэу Таур щытащ республикэм и профсоюз зэгухьэныгъэм и пашэу. Нэхъ гъунэгъуу ар къыщысцIыхуар 1993 гъэрщ. Абы щыгъуэ Таур КъБР-м и Парламентым и депутату хахат.
ЩIэныгъэ куурэ зэфIэкI лъагэрэ зыбгъэдэлъ Пщыкъан адрей депутатхэм къахэщырт и жыджэрагъкIэ, и Iуэху еплъыкIэхэр зэрыпхигъэкIыным ерыщу хущIэкъуу, зытепсэлъыхь Iуэхухэм нэсу зэрыхищIыкIыр наIуэу. Таум упэщIэувэкIи пхуигъэкIуэтынутэкъым икIи и гупсысэр пхуегъэхъуэжынутэкъым. Апхуэдэу зэрыщытым депутатхэр щызэгуигъэп, абы и Iуэху еплъы- кIэхэм арэзы щытемыхъуэ куэдрэ къэхъурти, къедауэрт, ипэжыпIэкIэ Пщыкъан захуэу щытми. Детутат лэжьыгъэр зегъэкIуэным и щэху псоми фIыуэ щыгъуазэ Пщыкъан ноби и гупсысэкIэ, Iуэху зэфIэ- гъэкIыкIэкIэ ящхьэпрыкIыфынущ иджырей депутат куэдым.
Къэбэрдей-Балъкъэрым и профсоюз зэгуэтхэм я федерацэм и тхьэмадэу илъэс куэдкIэ лэжьащ Таур. Нэхъыбэм дощIэж лIэщIы-гъуэ блэкIам и 90 гъэхэм ди респуб-ликэми къэралми щыщыIа щыты-кIэ гугъур. ЦIыхубэм я хуитыныгъэхэм епхауэ къэралым щекIуэ- кIа зэхъуэкIыныгъэхэм къарыкIырт хьэлэбэлыкъ куэд. Апхуэдэ зэрыхьзэрийхэр ди щIыналъэм къызэрыщымыхъейр Пщыкъан и цIэм ирапхырт. ЖыпIэнурамэ, абы ипэжыпIэкIи и къару, зэфIэкI куэд ирихьэлIэрт властымрэ лэжьа- кIуэбэмрэ зэпэщIэувэу цIыхухэр уэрамым къыдэмыхьэн папщIэ.
Урысей Федерацэм Жылагъуэ палатэ къыщызэрагъэпэщу щIадза нэужь, Къэбэрдей-Балъкъэрым щыщу абы и япэ гупым 2005 гъэм хагъэхьауэ щытар Тау Пщыкъанщ. А зэманым УФ-м и Жылагъуэ пала-тэм и тхьэмадэт академик цIэрыIуэ Велихов Евгений. А щIэныгъэлI щэджащэм и зэфIэкI лъагэхэм щыщыгъуазэт ди къэралми хамэ щIыпIэхэми. Тау Пщыкъан УФ-м и Жылагъуэ палатэм щызэфIиха лэжьыгъэфIхэм я щыхьэт наIуэт абы езы Велихов дыдэр къызэрыхущыт щIыкIэр. Велиховым и жэрдэмщ Таур КъБР-м и Жылагъуэ палатэм и япэ (2009 гъэ), етIуанэ (2012 гъэ) зэхуэсхэм я тхьэмадэу ягъэувауэ зэрыщытар.
2009 гъэм къыщыщIэдзауэ сэ Жылагъуэ палатэм сыщылэжьащ, Таум и къуэдзэ къалэныр згъэзащIэу. КъызэдгъэпэщагъащIэ а IэнатIэм и лэжьыгъэ псори зэтеублэн хуейт, властымрэ Жылагъуэ палатэмрэ я зэхуаку зэгурыIуэныгъэ дэлъу цIыхубэм яфI къызэрыкIын Iуэхугъуэхэр зэфIэхыпхъэт. Тау Пщыкъан нэхърэ нэхъыфIу а Iуэхугъуэхэр зэфIэзыхыфыни щыIэу къыщIэкIынтэкъым. Ар КъБР-м и Жылагъуэ палатэм ягъэува нэужь, абы и акъылыфIагъыр абдеж нэхъри нэхъ гурыIуэгъуэ щыхъуауэ щытащ. Къэрал, жылагъуэ IэнатIэхэм я пашэу илъэс куэдкIэ лэжьа Пщыкъан иубзыхуащ ди жылагъуэ палатэр зэрылэжьапхъэ планыр, зэман кIэщIым зэфIигъэкIыпхъэхэмрэ абыхэм къакIэлъыкIуап- хъэ Iуэхугъуэхэмрэ наIуэ къищIу. А псоми щегупсыскIэ, Пщыкъан гулъытэншэ ищIыртэкъым республикэм щыщыIэ социально-политикэ, жылагъуэ-экономикэ щытыкIэхэр. Абыхэм ящыщу Таум япэ иригъэщат республикэм щытепщэ хъуа экстремизмэмрэ терроризмэмрэ япэщIэувэныр. А Iуэхугъуэр абы къыщыхилъхьат Жылагъуэ палатэм и япэ дыдэ зэIущIэм. Абы къыдэкIуэу Пщыкъан и унафэм щIэту Жылагъуэ палатэм хэтхэм ди щIыналъэм и щIыпIэ псоми щедгъэкIуэкIат цIыхубэ зэхуэсхэр, абыхэм къыщызэдгъэпэщат ди Iэна-тIэм и къудамэхэр. Апхуэдэ ди лэжьэкIэр игу нэсауэ икIи щытхъу хужиIауэ щытащ УФ-м и Жылагъуэ палатэм и тхьэмадэ Велиховым.
А щIыкIэм тету Жылагъуэ пала-тэм къыщытIэтащ псэупIэ-коммунальнэ IэнатIэм, щIэблэр хэкупсэу гъэсэным, Iэпхъуэшапхъуэ Iуэхухэм, демографие щытыкIэм, щIыуэпсыр, щэнхабзэ щIэинхэр хъумэным, ди республикэм и дежкIэ мыхьэнэшхуэ зиIэ нэгъуэщI унэтIыныгъэхэми епха Iуэхугъуэ куэд. Ди палатэр нэсырт мыкоммерчес-кэ зэгухьэныгъэхэм я лэжьыгъэми. А Iуэхугъуэ псори гулъытэншэу къыщынэртэкъым ди унафэщIхэм я деж. Езы Велиховым зэрыжиIэти, КъБР-м и Жылагъуэ палатэр халъытэрт езым хуэдэ щIыналъэ IэнатIэхэм я нэхъыфIхэм. Ар и фIыгъэт, псом япэрауэ, Жылагъуэ палатэм и унафэщI, лэжьыгъэм и къызэгъэпэщакIуэ щыпкъэ икIи зэхэщIыкI куу зиIэ Тау Пщыкъан Къес и къуэм.
Илъэси 5-м щIигъукIэ сыдэлэжьащ Тау Пщыкъан икIи жысIэфынущ республикэм граждан жылагъуэ щызэфIэувэным, зиужьыным а цIыху гъуэзэджэм зэфIэкIышхуэ зэрырихьэлIар. Апхуэдэу абы къызыхуэтыншэу зэтриублат КъБР-м и Жылагъуэ палатэм и лэжьыгъэр.
Тау Пщыкъан теухуа тхыгъэр ирикъу хъун папщIэ, жысIа псоми щIыгъупхъэщ абы дахэу уэрэд зэрыжиIэр, ар екIуу усэ къызэреджэр. Таур щылажьэ стIолым сытым дежи куэду телъщ тхакIуэ, усакIуэ, философ цIэрыIуэхэм я къалэмыпэм къыпыкIа тхылъхэр. Ар зыкIэ гурыхуэщи, зи щIалэгъуэ куэд ехъуэпсэнри хэлъщ. КъинэмыщIауэ, къэрал, жылагъуэ IэнатIэ нэхъыщхьэхэм апхуэдиз илъэскIэ щылэжьа пэтми, Пщыкъан уепсэлъылIэнми IуэхукIэ зыхуэбгъэзэнми зыри хэлъкъым — зыми емыпэгэкI цIыху тыншу къэнэжащ ар. Абы и дежкIэ нэхъыщхьэр дзыхь къыхуащI IэнатIэр цIыхум пэжу, жэуаплыныгъэр зыхищIэу, иригъэфIакIуэу зэрырихьэкIырщ. Апхуэдэхэм Пщыкъан пщIэшхуэ яхуещI.
Мы махуэхэм илъэс 80 ирикъуащ Тау Пщыкъан Къес и къуэм и ныбжьыр. НэхъыжьыфIым, хэкупсэ нэсым дохъуэхъу узыншагъэ быдэ иIэу, и къарурэ и зэфIэкIрэ мыкIуэщIу, лъэпкъым, Хэкум фIы зэрахуилэжьыным хущIэкъуу иджыри куэдрэ псэуну.
ФЕДЧЕНКЭ Людмилэ,
профессор, РАЕН-м, МАИ-м я академик,
УФ-м, КъБР-м щIэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ,
КъБР-м и Парламентым и 1 — 3-нэ зэхуэсхэм я унафэщIхэм я къуэдзэ,
КъБР-м и Жылагъуэ палатэм и тхьэмадэм и къуэдзэ.
