Адыгэ щIалэм и текIуэныгъэм зэрыкъэралу топсэлъыхь
Бразилием щекIуэкI Гъэмахуэ Олимп джэгухэм Урысей Федерацэм япэ дыщэ медалыр къыхуэзыхьа Мудрэн Беслъэн и текIуэныгъэм теухуа хъыбарымкIэ къызэIуахащ шыщхьэуIум и 7-м щыщIэдзауэ дунейм къытехьа урысейпсо хъыбарегъащIэ IэнатIэхэм я къыдэкIыгъуэхэр. Дэтхэнэми хуэфэщэн пщIэ лъагэ щыхуащI Къэбэрдей-Балъкъэрым щыщ адыгэ щIалэм и ехъулIэныгъэ иным, къызыхэкIа лъэпкъым, къэралым и дежкIэ абы иIэ мыхьэнэм. Ди гуапэу фыщыдгъэгъуэзэнщ къыдэкIыгъуэ зыбжанэм къытехуахэм ящыщ пычыгъуэхэм.
Урысейм и щIэдзапIэ лъэщ
Олимп командэ къыхэхам хагъэхьагъащIэ Мудрэн Беслъэн и гъащIэм япэу олимп медаль къихьащ. ИкIи фIэщщIыгъуейщ Рио-де-Жанейрэ щыIэхэм ящыщ гуэр ар дыщэу щытыну щыгугъауэ.
БэнакIуэм нэхъ Iей дыдэу къыщыщIыфынур — финалым къыщыхагъэщIэнырщ. Пэжщ, иужькIэ, ар ягу зэрыщIыхьар ящыгъупщэжынурэ, дыжьын медалым жьантIэр иубыдынущ. Ауэ зэхьэзэхуэр щекIуэкIым и деж дыжьыным гур игъэхуабэркъым. Абырэ къызэрыхагъэщIа къудеймрэ зэпэгъунэгъу дыдэщ. Уеблэмэ языныкъуэхэм жэз медалыр нэхъ къащтэ, иужьым текIуауэ къаIэрохьэри.
Килограмм 60-м нэс зи хьэлъагъ цIыхухъухэм дзюдомкIэ я зэхьэзэхуэм и кIэух зэIущIэм и пэ къихуэу быдэу жыпIэфы-нут: Мудрэныр текIуакIэщ, сыту жыпIэмэ, яхузэфIэмыкIынур абы къехъулIащ.
Финал зэIущIэхэм еплъыну стадионым къекIуэлIахэр куэду тепсэлъыхьырт илъэс 30 зи ныбжь бэнакIуэм, нэхъапэм дунейпсо зэпеуэм дыжьын нэхъыбэ къызыхуэмыхьам и дежкIэ, Олимпиадэм и жэз медалри хуабжьу зэрыехъулIэныгъэшхуэм. Псом хуэмыдэу къэплъытэмэ, пхъэидзэр зэрыхуэмыфIар: финалым и Iыхьэ плIанэм ар щыпэщIэхуэрт дунейпсо рейтингым иджыпсту щыпашэ, Азием и чемпион кореец Ким Вон Джин — Iэлым, техникэ лъэщ зиIэм, нэхъ щIалэм икIи IэтIэлъатIэм, зэхьэзэхуэшхуэхэм щытекIуэным и IэфIагъыр мызэ-мытIэу зыхэзыщIам.
Дауи, Мудрэнри Iэзэт: дунейпсо чемпионату тхум хэтащ, ауэ абыхэм ящыщу Челябинск щекIуэкIа закъуэращ медаль къыщихьыфар, Европэм и чемпионату щым щытекIуащ. А ехъулIэныгъэхэр пщIэ зыпылъщ, ауэ къыхэгъэщыпхъэщ континент зэхьэзэхуэхэм мыхьэнэшхуэ зэрырамытыр.
Хьэлэмэтращи, Мудрэныр Рио-де-Жанейрэ нэхъапэми щыбэнащ — илъэсищ и пэкIэ а къалэм дунейпсо чемпионат щекIуэкIащ. Пэжщ, а илъэсыр Беслъэн къехъулIахэм ящыщкъым: дунейпсо рейтингым урысей бэнакIуэр нэхъыфI щэщIым щахэхуакъым.
Мудрэн Беслъэн зыкIи къыпимыкIуэту 2012 гъэм Галстян Арсен и ныкъуэкъуэгъуащ. АрщхьэкIэ къэралым и гуп къыхэхам хагъэхьар Галстянщ. Абы и насыпыр нэхъ къикIащ: олимп лицензэ закъуэр къихьри, иужькIэ Олимпиадэми щытекIуащ. ИкIи, дауи, зыми игу къигъэкIыжакъым Галстян Лондон къыщихьа текIуэныгъэм Мудрэным и гуащIэшхуэ зэрыхэлъыр. Аращ Олимп чемпион хъунур зэпеуэхэм хуэзыгъэхьэзырар.
Дэтхэнэ зэхьэзэхуэми зы зэIущIэм ущытекIуэфынущ, дзюдоми — аращ. Абы папщIэ куэд зэтехуэн хуейщ. Языныкъуэхэм и деж уи насып къикIыпхъэ къудейуэ аращ. Судьяхэм я зэран къомыкIынми куэд елъытащ. Къэзахъ Сметов Елдос щебэна кIэух зэIущIэм Мудрэным и хьэрхуэрэгъур и нэм къыщIэ-
Iэбащ. Судьям ар имылъэгъуауэ зищIащ. Къапщтэмэ, ар Iуэху мыхьэнэншэщ.
Мудрэныр а махуэм етхуанэу алэрыбгъум къыщытехьам IупщIу и нэгум къищырт дыжьыным ар арэзы къищIынкIэ, дауи, Iэмал зэримыIэр. Нэрылъагъут бэнакIуэм и гъащIэ псор, хуэкъулеищэу щымыт адыгэ унагъуэм къыхэкIа щIалэ цIыкIур, и адэ-анэм ямыщIэу, сэмбэмкIэ секцэм зыщигъэсэну зэрыкIуам къыщыщIэдзауэ, иужькIэ ехъулIэныгъэ инхэр щигъуэта дзюдом щригъэкIуэкIа тренировкэ хьэлъэхэмкIэ щиухыжу утыку къызэрырилъхьар. ИщIэрт и щIыбагъ къызэрыдэтыр ипхъу цIыкIуитIыр зыщIэс и унагъуэр — къыхагъэщIауэ абы игъэзэж хъунутэкъым.
КъищынэмыщIауэ, Беслъэн къыгурыIуэу къыщIэкIынут и гъащIэм къриубыдэу афIэкIа олимп финалым зэрыщымыбэнэнур. Сыти жыIи, илъэс 30-р дзюдом и дежкIэ ныбжьыфIщ.
Хэт ищIэн, зэгуэр Мудрэным Iэмал имыIэу жиIэжынкIэ хъунщ Рио-де-Жанейрэ щызэхэта финалым и пэ къихуэу и гумрэ и псэмрэ зыхащIахэр. ЛъэныкъуэкIэ укъыщеплъмэ, псори къызэрыгуэкIт: зэпIэзэрытт, IэкIуэлъакIуэт, псоми гу лъитэрт икIи и зыгъэзэкIэмкIэ и хьэрхуэрэгъум и лъэр щIихырт. ЗэIущIэм и етIуанэ Iыхьэм и хьэрхуэрэгъу Сметовыр нэрылъагъуу иригъэшащ икIи абы щыуагъэ цIыкIухэр IэщIэкIыу хуежьащ. Абы гу лъызыта Беслъэн зэуэ зыкъызэкъуихри, къызэмылыну удыныр ири-дзащ.
Войцеховская Еленэ.
«Спорт-Экспресс»
Илъэс ныкъуэ и пэкIэ Путиным ищIэрт Мудрэн Беслъэн Рио-де-Жанейрэ къызэрыщыхэжаныкIынур
ИкIи абы хуэфэщэну зыкъигъэлъэгъуащ, Урысейм япэ дыщэр къыхуихьри
ЖыпIэ хъунущ Рио-де-Жанейрэ и урысей Олимп чемпион Мудрэн Беслъэн и тхыдэм илъэс пщыкIуий и пэкIэ къыщIидзауэ. Абы щыгъуэм ар япэ дыдэу спортзалым щIыхьащ. Ауэ мы хъыбарым и нэхъ хьэлэмэт дыдэм щыщIидзар илъэс ныкъуэ и пэкIэщ, Урысейм и Президент Путин Владимир дзюдомкIэ къэралым и командэ къыхэхам и тренировкэм къыщрихьэлIарщ.
БэнакIуэхэм ядыщIыгъуу Президентыр алэрыбгъум къытехьащ, ягъусэу тренировкэ ищIащ, иужькIэ а псори къызэрыщыхъуар Iэнэм пэрысу яхуиIуэтэжащ.
— ДызыхуэкIуэ Олимпиадэм я хьэрхуэрэгъу нэхъыщхьэу хэт къалъытэми сащеупщIым, куэдым японхэр къыхагъэщащ, — жиIащ Путиным. — Дэ японхэм пщIэшхуэ яхудощI, ахэращ мы спорт лIэужьыгъуэр къэзыгупсысар. Ауэ сэ ди бэнакIуэхэм ящыщ зым сеупщIащ: «Уэ ухэт?». Абы жэуап къитащ: «Сэ — сыкъэбэрдейщ». Дапхуэдизу пщIэ яхуэдмыщIми, къэбэрдейхэр японхэм хъыжьагъэкIэ йофIэкI. Фэ фщыщ дэтхэнэ зыми и хьэрхуэрэгъур къыдигъэплъынукъым: хьэл-щэнкIи, текIуэныгъэм хущIэкъунымкIи.
Дзюдор къезыгъэжьахэм зэрефIэкIыфынур Президентым хьэкъ ящызыщIа къэбэрдей щIалэр Мудрэн Беслъэнт. Килограмм 60-м нэс зи хьэлъагъхэм я деж ар щыбанэрт.
Олимп финалым щыхуэкIуэм ар ефIэкIащ, къабзэу хигъащIэурэ, нобэкIэ дуней псом щынэхъ лъэщхэм. Пэжщ, иужькIэ зэрызиумысыжамкIэ, нэхъ къехьэлъэкIар япэ дыдэ зыIущIэращ: «АдэкIэ тIэкIу сыбэуэжри, нэхъ тынш хъуащ».
Фэ фщIэрэ бэнакIуэхэм я олимп зэхьэзэхуэр зэрекIуэкI щIыкIэр? Чемпион ухъун папщIэ махуэ ныкъуэм къриубыдэу зэIущIиплI ядебгъэкIуэкIын хуейщ уэ пхуэдэу текIуэныгъэм ерыщу хущIэкъу хьэрхуэ-рэгъухэм. Зыми къыфIэIуэхуркъым уешами, уи зыгуэр якъутами, япэ ита бэнакIуэм дауэ утекIуами. АдэкIэ удэкIуэтеину ухуеймэ, къихьи, къыкIэлъыкIуэр хэгъащIэ.
Дуней псом и чемпиону щыт Сметов Елдос финалым щебэныну Беслъэн къихьащ и Iэ ижьыр пхауэ. ЗэрытыпIэхэр ипкIри зэрагъэувэжат, арщхьэкIэ Мудрэным ар фэбжьу къилъытэртэкъым.
— Зыри шынагъуэкъым, мыузын папщIэ си Iэр фIэспхыкIауэ аращ, — жиIащ абы текIуэныгъэр зыIэригъэхьа иужькIэ.
Пэж дыдэу, зыри шынагъуэтэкъэ? Зэрыбэнэну Iэ ижьым и зэрытыпIэхэр ипкIри напIэзыпIэм зэригъэувэжащ икIи дуней псом и чемпионым пэщIэтыну къихьащ!
Финал зэIущIэм хухаха дакъикъитху хьэлъэхэм нэхъ лъэщыр зэхагъэкIакъым. КъыщIагъуам щIидзащ, дэтхэнэ зы япэ баллри дыщэ и уасэу. Мис абдежым Беслъэн и хьэрхуэрэгъур зыIэщIигъэкIакъым — лъакъуэпэщIэдз хуищIри, тридзащ икIи напIэзыпIэм судьяхэм ар текIуауэ къалъытащ.
Япэ олимп дыщэр Урысейм и командэ къыхэхам и нэдым ихуащ. ИкIи, илъэсиплI и пэкIи хуэдэу, ар зи фIыгъэр дзюдоист нэхъ псынщIэ дыдэхэращ. Беслъэн дахэу къыпищащ Галстян Арсен Лондон щрихьэжьа Iуэхум.
— Сэ къызгуроIуэ зэхьэзэхуэ иным сызэрыщытекIуар, арщхьэкIэ дэрэжэгъуэ пыухыкIа зэкIэ абы къызитыркъым, — жиIащ абы дыщэр къыIэрыхьа иужькIэ. — Пщэдей, псори сабырыжа иужькIэ, абы и мыхьэнэр нэсу зыхэсщIэну къыщIэкIынщ.
— Кокоринымрэ Мамаевымрэ хуэдэу ефэ-ешхэ ин зэхэзублэнуи? — игъэщIэгъуащ Мудрэным. — Олимпиадэм и дыщэ медалым сызэIимыгъэхьэну сыщогугъ.
Смирнов Дмитрий.
«Комсомольская правда»
Адыгейми щагъэлъапIэ
Рио-де-Жанейрэ Урысей Федерацэм къыщихьа япэ текIуэныгъэр — Мудрэн Беслъэн и дыщэ медалыр — щагъэлъапIэр ар къыщалъхуа Къэбэрдей-Балъкъэрым и закъуэкъым. Ар щаIэт Мудрэным ехъулIэныгъэхэм япэ лъэбакъуэхэр щыхуича Адыгейм. Олимп резервхэр щагъэхьэзыр республикэм и спорт школ хэхам 2002 гъэм самбэм зыщыхуигъэсэну ар къащтат.
Адыгейм и Iэтащхьэ ТхьэкIушынэ Аслъэнджэрий ящыщщ чемпионым япэу ехъуэхъуахэм. Абы къыхигъэщащ я республикэр зэрыщыту Мудрэным и текIуэныгъэм зэрыригушхуэр.
Спортшколым и директор Делэкъуэ Iэдэм къызэриIуэтэжымкIэ, Беслъэн псынщIэ дыдэу ехъулIэныгъэхэр зыIэригъэхьэу хуежьащ. ЯпэщIыкIэ Ипщэ федеральнэ щIыналъэм, къыкIэлъыкIуэу Урысей Федера-цэм и чемпионатым тIэунейрэ щытекIуащ. Европэм и чемпионатым дыжьын медалыр, дунейпсо зэпеуэм — жэзыр къыщихьащ. СпортымкIэ мастер хъуауэ Адыгей къэрал университетыр къиухащ.
ИужькIэ Мудрэныр Армавир Iэпхъуащ. Абы щыгъуэм ар самбэмкIэ дунейпсо классымкIэ спортым и мастерт. А спорт лIэужьыгъуэр Олимп джэгухэм зэрыхэмытым къыхэкIыу дзюдом зритащ икIи ехъулIэныгъэщIэхэм хуэкIуэн щIидзащ. КърикIуар нэрылъагъущ. Иджы Мудрэн Беслъэн дзюдомкIэ Олимп чемпионщ.
«Кубаньинфо» хъыбарегъащIэ агентствэ.
Олимп хъуэпсапIэ
Бразилием Олимп чемпион щыхъуа Мудрэн Беслъэн интервью ин «Аргументы и факты» газетым иритащ. Абы щыщ зы пычыгъуэм фыщыдогъэгъуазэ.
— Беслъэн, къыхэпхыну Iэмал уиIамэ, дэнэ ущыпсэуамэ нэхъ къэпщтэнт?
— Си хэкужь хуэдэ щыIэкъым. Ди бгы лъагэхэм, дыкъэзылъхуахэм, гъунэгъухэм, Iыхьлыхэм зэи защызгъэнщIыркъым.
— Олимп джэгухэм узэрыщытекIуам къыпэкIуэну саугъэтыр дауэ къэбгъэсэбэпыну?
— Рио-де-Жанейрэ сыкъежьэн ипэкIэ ди анэм къызжиIащ: «Дэ уэ сом мелуанхэмкIэ дыпщыгугъыркъым, ахэр дэри къэдлэжьыфынущ, дыщэ медалыр зыIэрыгъэхьэ». Сэ мыбы олимп хъуэпсапIэм сыкъишащ икIи ар къызэхъулIащ. Аращ псом ящхьэр.
Бжыгъэр къызэIуахащ!
Лондон щекIуэкIа Олимпиадэм и япэ махуэм и сценарийм урысей дзюдоистхэм Рио-де-Жанейрэ къыщытрагъэзэжащ. Абы щыгъуэм Галстян Арсен Урысей Федерацэм и командэ къыхэхам япэ дыщэр къыхуихьат, иджы ар хузэфIэкIащ илъэс 30 зи ныбжь Мудрэн Беслъэн.
Олимпиадэ-2016-м и финалым ар щытекIуащ Къэзахъстаным икIа Сметов Елдос. ЗэIущIэм хухаха зэманым нэхъ лъэщыр щызэхэкIакъым, арщхьэкIэ къыщIагъуам и 43-нэ секундым Мудрэным и хьэрхуэрэгъур «вазари»-м идзри, дыщэр зыIэригъэхьащ.
— Си гуапэщ япэ дыщэр къызэрысхьар, псоми ящIэ ди командэ къыхэхам къыпагъэува лъэпощхьэпохэм я куэдагъыр. Си фIэщ мэхъу ар иужьрей ехъулIэныгъэу зэрыщымытыр, — жиIащ дзюдоистым. — Псом ящхьэр зэпIэзэрытыгъэрщ, ар уимыIауэ зыри къохъулIэнукъым.
КъищынэмыщIауэ, Мудрэным къыхигъэщащ мы Олимпиадэм Урысей Федерацэр хэтыным теухуауэ ирагъэкIуэкIа псалъэмакъ мыщхьэпэхэм я гупым щыщу зыри къызэримыгъэдзыхар.
Довлатовэ Кристинэ.
«Вечерняя Москва»
Ди япэ дыщэ
Рио и Олимп паркым зэхьэзэхуэ куэдыкIей щокIуэкI. Ахэр апхуэдизкIэ зэпэгъунэгъущи, пресс-центрхэр зэхэгъуэщэжащ. ЩыIэщ мыбы «Кариока» зыфIаща спорт уардэунэ. Иджыпсту абы щызохьэзохуэ фехтовальщикхэр, дзюдоистхэр, баскетболистхэр. Урысей командэм и дежкIэ насыпыфIэу къыщIэкIащ ар. Мудрэн Беслъэн наIуэу къигъэлъэгъуащ уи хъуэпсапIэм ерыщу узэрыхуэкIуэн хуейр икIи сыт къэхъуами укъикIуэт зэрымыхъунур.
КIасэIуэу, и ныбжьыр илъэс 13-м иту, ар самбэмкIэ секцэм кIуащ. Абы ехъулIэныгъэфIхэр щызыIэригъэхьащ. 2007 гъэм дуней псом и вице-чемпион хъуащ, ауэ къыкIэлъыкIуэ илъэсым дзюдом зритащ. Спорт лIэужьыгъуэр щIихъуэжам и щхьэусыгъуэр — Олимпиадэм ехьэлIа и хъуэпсапIэрт. Самбистхэр, дзюдоистхэм хуэдэу, зэкIэ олимп унагъуэм щыщкъым. Мудрэныр хуабжьу хуейт Олимп джэгухэм хэтыну. 2012 гъэм килограмм 60-м нэс зи хьэлъагъхэм ящыщу Лондон кIуар аракъым, атIэ Галстян Арсенщ, иужькIэ Урысейм япэ дыщэр абы къыщыхуэзыхьар.
Беслъэни и Iэр зэтедзауэ щысакъым. Щэнейрэ, Европей джэгухэри хэту, континентым и чемпион хъуащ. ИкIи Олимпиадэм хэту и ныбжьыр илъэс 30 ирикъуащ.
ЕхъулIэныгъэшхуэхэр зэриIэм щхьэкIэ къэмынэу, Мудрэныр хабжэртэкъым а хьэлъагъым щынэхъ лъэщ дыдэхэм. Апхуэдэу IэщIагъэлIхэм къалъытэр дунейпсо рейтингым щыпашэ Кореем щыщ Ким Дон Джинрэ япон Такатэ Наохисрэт. Финалым и Iыхьэ плIанэм Мудрэным а тIум языр къыщыпэщIэхуащ. Беслъэн къабзэу текIуащ Ким Дон Джин, иппоным игъакIуэри. Япон бэнакIуэм ипIэкIэ финал ныкъуэм Папинашвили къыщыпэщIэуващ. Куржы щIалэр, куэдым яфIэтелъыджэу, тыншу ефIэкIащ Такатэ Наохисэ. А лъэпощхьэпори Мудрэным къызэринэкIащ, и хьэрхуэрэгъур къабзэу тридзэри.
Финалым Мудрэным къыщыпэщIэтащ хьэрхуэрэгъу лъэщ дыдэ — Къэзахъстаным къикIа, дуней псом и чемпион Сметов Елдос. Абы зэIущIэр нэхъ жыджэру къыщIидзащ, арщхьэкIэ Мудрэным ар зэтриIыгъащ. ЗэпэщIэтыныгъэм хухаха дакъикъитхум бэнакIуитIми зы очко ирагъэхьакъым. Iуэхур къыщIагъуа зэманым щызэхэкIын хуейт икIи хэт къыщыхэжаныкIми, дыщэр и Iэрылъхьэт. Секунд 43-р Беслъэн хурикъуащ ебгъэрыкIуэныгъэр къызэригъэпэщу и хьэрхуэрэгъур лъэщу идзыным — Урысейм и япэ Олимп чемпионыр Рио-де-Жанейрэ къыщыунэхуащ!
ЩагъэлъапIэм Мудрэныр, сыт щыгъуи хуэдэу, зэпIэзэрытт. Дыщэ медалыр къыщыпщIыхалъхьами абы и нэгум къищыртэкъым нэхъапэм хэмылъа гуэр. Ар гуфIэу щытт икIи прессэмрэ допингым пэщIэт къулыкъум и лэжьакIуэхэмрэ а пщыхьэщхьэм и лIыхъужьыр яхуэгуэшыртэкъым. ИкIэм-икIэжым, чемпионым интервьюхэр итри, итIанэ допинг къэпщытэныгъэм кIуащ.
Допинг Iуэхухэрат хамэ къэрал журналистхэр нэхъыбэу къызэреупщIыр. Къыпщыхъурт дзюдори, зэрыщыту спортри, абыхэм къафIэмыIуэхущэу. Урысейм и Олимп комитетым и пресс-атташе Выборнов Константин и лэжьэгъухэр къыхуриджэн хуей хъуащ спорт зэхьэзэхуэр щекIуэкI щIыпIэм политикэ пресс-конференц къыщызэрамыгъэпэщыну. Абы иужькIэ хамэ къэрал прессэм и лэжьакIуэхэм лъэныкъуэ зрагъэзащ. Апхуэдэу ямыщIамэ нэхъыфIт, сыту жыпIэмэ, Мудрэн Беслъэн куэдым фIыуэ хэзыщIыкI уэршэрэгъу бэлыхьуи къыщIэкIащ.
Зубко Илья.
«Российская газета»
Хъуэхъухэр
Мис апхуэдэущ «къызэраугъуейр»
Дзюдом ди дежкIэ мыхьэнэшхуэ иIэщ. Сигуи си псэм къабгъэдэкIыу Мудрэн Беслъэн сохъуэхъу: лIы нэсщ, зэпIэзэрыту бэнащ, куэд ды-ди ишэчащ. Мис апхуэдэущ дыщэ «къызэраугъуейр», нэгъуэщIу зыми зыри къуитынукъым. Сыщогугъ адрейхэм абы гушхуэныгъэ яхилъхьэну.
Мутко Виталий,
Урысей Федерацэм cпортымкIэ и министр.
Жагъуэгъухэм яхуэфащэ жэуап
Мудрэн Беслъэн и дыщэ медалыр, дауи, ди жэгъуэгъухэм яхуэфащэ жэуапщ. Дэ иджыпсту нэхъ дытегушхуэн хуейщ. КъытхужамыIар укIуэдыж: цIыху 40 фIэкIа Олимпиадэм ямыгъэкIуэну, ар къыщызэIуахкIэ дыхамыгъэтыну…. А псори хъыбар нэпцIу къыщIэкIащ.
Жуков Александр,
Урысей Олимп комитетым и тхьэмадэ.
