Сириер мамыру зэфIэгъэувэжыным йогупсыс
Экономикэр къэIэтыжынымрэ Iэпхъуэшапхъуэхэм я Iуэхухэр зэпIэзэрыт щIыжынымрэ къыщаIэтыну щамурадщ Женевэ (Швейцарие) щекIуэкIыну зэIущIэм.
Мэзкуу къызэрыщалъытэмкIэ, Сириер зэфIэгъэувэжынымрэ къэралым IэмалыншагъэкIэ икIа Iэпхъуэшапхъуэхэр къишэжынымрэ теухуа зэпсэлъэныгъэхэр къехьэжьэным и чэзу хъуащ. Апхуэдэ утыку хъуфынущ Женевэ. Урысей дипломатхэм зэрыжаIамкIэ, абы техуэ гупсысэхэр щаIэщ Дамаски.
Сирием щытыкIэр зэпIэзэрыт щыщIыжыным щытепсэлъыхьыну зэIущIэм къыщаIэтыну я мурадщ иджыри IуэхугъуэшхуитI — къэралым и социально-экономикэ щытыкIэр зэфIэгъэувэжынымрэ хэ-кум икIахэр къешэлIэжынымрэ.
— Терроризмэм ебэныным, правительствэщIэ зэхуэшэсыным, конституцэщIэ зэхэлъхьэным, хэхыныгъэхэр егъэкIуэкIыным къадэкIуэу, а Iуэхугъуэхэми гулъытэ яхуэщIыпхъэщ, — жиIащ хъыбарегъащIэ IэнатIэм и псэлъэгъу, урысей дипломатхэм ящыщ зым.
2016 гъэм и щэкIуэгъуэ мазэм ирагъэкIуэкIа къэпщытэныгъэхэм къызэрагъэлъэгъуамкIэ, зэпэщIэтыныгъэр зэрекIуэкIа зэманым Сирием хэщIыныгъэу игъуэтащ доллар мелард 259-рэ и уасэ. А бжыгъэхэр къыщахьащ КъухьэпIэ Азием хуэунэтIа ООН-м и Экономикэ, социальнэ комиссэм и лэжьыгъэм. Экономистхэм къагъэлъэгъуа бжыгъэхэри абы тохуэ — доллар мелард 300-м нэблагъэ.
ЩIэныгъэхэмкIэ урысей академием (РАН) КъуэкIыпIэр джынымкIэ и институтым Хьэрып ислъам къэхутэныгъэхэмкIэ и центрым и щIэныгъэ лэжьакIуэ нэхъыжь Долгов Борис зэрыжиIамкIэ, Сириер зэфIэгъэувэжыным куэд щIауэ щогупсыс езы къэралми.
«ЗэпэщIэтыныгъэр гъэувыIэным къыкIэлъыкIуэу нэхъ мыхьэнэшхуэ зиIэхэм ящыщ зыщ ар. Абы я къа- ру халъхьапхъэщ хуэфэщэн дунейпсо IэнатIэхэмрэ къэралхэмрэ, псом япэрауэ, сирие кризисыр зэпIэзэрыт щIыжыным зи Iуэху хэзылъхьахэр. Мыбы зыужьыныгъэ щигъуэтыфынущ урысей бизнесми. Сирием и унафэщIхэм зыбжанэрэ жаIащ абыхэм гулъытэ хэ-ха зэрыхуащIынур. А псом къыдэкIуэу, къэралым и экономикэр къэIэтыжа зэрыхъунум теухуа еплъыкIэхэр езы Дамаски щы- щыIэщ. Абыхэм языныкъуэхэр щIыпIэ зэмылIэужьыгъуэхэм щагъэзащIэ, псалъэм папщIэ, Алеппэ, — къыхигъэщащ IэщIагъэлIым. — Сирием щыпсэу цIыху мамырхэм я Iуэхум тегузэвыхьу жызыIэу щыта дунейпсо зэгухьэныгъэхэмрэ къэралхэмрэ Iэмал ягъуэтащ лэжьыгъэкIэ къэралым и цIыху къызэрыгуэкIхэм ядэIэпыкъуну. АрщхьэкIэ, абыхэм апхуэдэ жэрдэмхэр зэкIэ къабгъэдэкIыркъым».
ЩытыкIэр нэхъ тынш хъуным сэбэпышхуэ пылът Дамаск хуэгъэза санкцэхэр Iуахыжыным. Иджыпсту апхуэдэ текъузэныгъэхэр къагъэуващ США-м, Евросоюзым, хьэрып щIыналъэм и языныкъуэ къэралхэм я унафэщIхэм. Урысейм зыбжанэрэ щыжаIащ санкцэхэр, псом япэрауэ, къызэрыгуэкI цIыхухэм зэран зэрахуэхъур. Апхуэдэу щыт пэтми, Мэзкуу и къыхуеджэныгъэхэм гу лъамытэмэ нэхъ къащтэ. Къэбгъэлъагъуэмэ, накъыгъэм и 29-м Евросоюзым илъэскIэ пищащ Сирием папщIэ зэхагъэува текъузэныгъэхэм я пIалъэм.
IэмалыншагъэкIэ Iэпхъуэн хуей хъуахэм я Iуэхури тыншкъым. ООН-м Iэпхъуэшапхъуэхэм я IуэхухэмкIэ управленэм и комиссар нэхъыщхьэм къызэригъэлъэгъуамкIэ, мы гъэм и гъатхэпэ мазэм абыхэм я бжыгъэр мелуанитхум щхьэдэхащ. Зи гугъу ящIыр хэкур зыбгынахэм я закъуэщ. Iэпхъуэшапхъуэхэм я нэхъыбэр Тыркум (цIыху мелуани 2,8-м нэблагъэ), Ливаным (1 мелуаным щIигъу), Иорданием (мин 650-рэ) щетIысэхащ. Ар официальнэу зезыгъэтхахэм я закъуэщ. Зэрыщыт дыдэр куэдкIэ нэхъ гукъеуэщ. ИкIэм-икIэжым, къэрал кIуэцIым зэхэзехуэн щыхъуахэри щыIэщ, зауэм зыщахъумэурэ я псэупIэхэр ябгынауэ. КъызэрабжамкIэ, апхуэдэхэр цIыху мин 824-рэ мэхъу.
Дамаск къищтэжыну икIи дэIэпыкъуну хьэзырщ гугъуехьым хэхуахэр. Сирие политолог Зайфэ Талебэ зэреплъымкIэ, цIыхухэр я хэкум къешэлIэжыныр — Iэмалхэм я нэхъ пэжырщ.
«Мы Iуэхум гугъуехь къыщыхэкIи щыIэщ — Iэпхъуэшапхъуэхэм зыхагъэпщкIуауэ яхэтынкIэ хъунущ террористхэмрэ IэщэкIэ зэщIэузэда оппозицэм щыщхэмрэ. Апхуэдэхэр, шэч хэмылъу, зыми Сирием къригъэхьэжыну и мурадкъым. Абыхэм суд тещIыхьыпхъэщ. Иджырей къэрал зэхэтыкIэм IэщэкIэ пэщIэ-тахэм Iэмал яIэщ президент Асад Башар къыдигъэкIа амнистиер къагъэсэбэпу мамыр гъащIэм хуэкIуэжыну», — жиIащ Зайфэ Талеб.
Iэпхъуэшапхъуэхэр къешэлIэ-жынымрэ Сирием и экономикэр зэфIэгъэувэжынымрэ елэжьыпхъэщ. ГурыIуэгъуэщ, Дамаск и закъуэ абы зэрыпэмылъэщынур. ЗэпэщIэтыныгъэм и кIыхьагъкIэ Сирием и цIыхухэм я щытыкIэ гугъум тепсэлъыхьахэм Iэмал ягъуэтащ я мылъкур террорист-хэр IэщэкIэ къызэгъэпэщыным и пIэкIэ къызэрыгуэкI цIыхухэм, къэралыр зэфIэгъэувэжыным хуаутIыпщыну.
Онтиков Андрей.
«Известия»
