Ислъамым и нур
Уаз
ЗЕИНШЭХЭМ ДАХУЭВГЪЭСАКЪ
Мухьэмэд бегъымбарым (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) жиIащ: Сабий зеиншэр щыгъкIэ, абы и гъы макъым уафэ къатиблыр егъэзджыздж. Алыхьым жеIэ: «МелыIычхэ, хэт а сабий зеиншэр зыгъэгъар?! (Ауэ щыхъукIи, Тхьэм ещIэ ар хэтми). МелыIычхэм жаIэнущ: «ТщIэркъым, ди Тхьэ лъапIэ». ИтIанэ Алыхьым жиIэнущ: «АтIэ, щыхьэт фытехъуэ, Сэр папщIэ зеиншэр зыгъэгуфIэхэр, Къемэт махуэм Сэ зэрызгъэгуфIэжынум».
Зеиншэу ибжхэр
Ислъам диным зеиншэу ебж зи адэ-анэр тIури зимыIэжри, зи адэр зимыIэжри. Анэр псэуми, адэр имыIэжмэ, ар зеиншэщ. Апхуэдэхэр ислъам диным зеиншэу ебж балигъ хъухукIэ. Ахэр балигъ хъуа нэужь, зеиншэу ибжыжыркъым.
Зеиншэм ехьэлIауэ Алыхьым къалэн тщищIа Iуэхугъуэхэр зымыгъэзащIэр унэхъуащ. Абы и щыхьэту Алыхьым и псалъэ куэд къыщыкIуащ КъурIэным. Абыхэм ящыщщ мы Iэятри: «Алыхьыр, Къемэт махуэр, мелыIычхэр, Алыхьым и пащхьэ къикIа тхылъхэр, лIыкIуэхэр зи фIэщ хъухэр, Iыхьлыхэм, зеиншэхэм, тхьэмыщкIэхэм, гъуэгуанэ тетхэм, хуэныкъуэхэм зи мылъкур ятезыгъэкIуадэхэр, къинэмыщIауэ, щхьэхуит къищIыжын щхьэкIэ, пщылI къэзыщэхухэр, нэмэз зыщIхэр, зи мылъкум сэджыт хэзытыкIхэр, зэращIылIа зэгурыIуэныгъэр зыгъэпэжхэр, шыIэныгъэ зыхэлъхэращ АлыхьымкIэ Iиман зиIэхэр, ахэращ Алыхьыр зыхуэарэзыхэр».
Нэхъ гуэныхьышхуэхэр блыщI мэхъури, абыхэм ящыщщ сабий зеиншэхэм я мылъкур гъэпцIагъэкIэ яфIэшхыныр, а цIыкIухэм я гур иудыныр.
Узеиншэныр тыншу щытамэ, Iэят тIощIрэ щырэ къыщыкIуэнтэкъым КъурIэн лъапIэм апхуэдэхэм ятеухуауэ.
Абыхэм ятеухуауэ КъурIэным къыщыкIуа Iэятхэмрэ хьэдисхэмрэ
Алыхьым и псалъэ КъурIэным итщ: «Зеиншэхэм ятеухуауэ къыщоупщI-кIэ, яжеIэ: «Абыхэм фIы яхуэфщIэмэ, фIым фыхуэзэнщ».
«Зеиншэм и гур хыумыгъэщI, лъэIукIэ зыкъыпхуэзыгъазэри Iуумыхуж» (Духьэ сурэм и 9-10-нэ Iэятхэр). Мы Iэятым и мыхьэнэр Ибн Кэсир и тэфсирым мыпхуэдэу къыщыкIуащ: Уэ, Мухьэмэд, ущызеиншэм Алыхьыр къызэрыпхуэсакъам хуэдэу, Уэри зеиншэхэм яхуэсакъ, абыхэм я жагъуэ умыщI, умыгъэпуд, адэ гумащIэм хуэдэу, щабэу яхущыт.
НэгъуэщI Iэятым къыщыкIуащ: «Алыхьым фIы къыфхуищIэурэ фыщигъэунэхукIэ, фэ жывоIэ: «Алыхьым и нэфIыр къытщыхуащ». Алыхьым ерыскъыншэ фищIауэ, гугъуехькIэ фыщигъэунэхум деж жывоIэ: «Алыхьым… и нейр къытщыхуащ». Хьэуэ! Фэ езыхэм зеиншэхэр фымылъытэу аращ, абыхэм я мылъкур зэфлъэфалIэу аращ».
НэгъуэщI Iэятым щыжеIэ: «Шэч хэлъкъым зеиншэм и мылъкур фIэзышхым и кIуэцIым жыхьэнмэ мафIэр зэрыщыжьэнум».
Апхуэдэ Iэятхэр куэд мэхъу.
Хьэдис куэди щыIэщ зеиншэхэм ятеухуауэ.
Мухьэмэд бегъымбар лъапIэм (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) и хьэдисхэм куэдрэ къыщыкIуащ зеиншэм теухуа хъыбархэр. ЛIыкIуэм (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) дыкъыхуриджащ абыхэм щабэу яхущытыныр икIи зеиншэхэм я гур фIы зыщIым къыпэплъэ фIыгъуэхэми къытхутепсэлъыхьащ.
Абу Хъурейрэ къиIуэтэжащ мы хьэдисыр: «Мухьэмэд бегъымбарым (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) жиIауэ зэхэсхащ: «Зи Iыхьлыхэм ящыщу е ящымыщу зеиншэ хъуа сабийр зыпIымрэ сэрэ мы си IэпхъуамбитIым хуэдэу дызэпэгъунэгъуу жэнэтым дыщыIэнущ».
НэгъуэщI хьэдисым щыжеIэ: «Сабий зеиншэм балигъ хъухукIэ хуэсакъам Iэмал имыIэу жэнэтыр къыпоплъэ».
Адрей хьэдисым къыщыкIуащ: «Мухьэмэд бегъымбар лъапIэм (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) жиIащ: «Ухуейт, уэ уи гур щабэ хъуну, уи лъэIури къабылу пIихыну? АтIэ, зеиншэм гущIэгъу хуэщI, абы и щхьэм Iэ дэлъэ, уэ пшхым щыщ егъэшхи, мис итIанэ, уэри уи гур щабэ хъунщ, уи лъэIури къабыл хъунщ».
Аращи, нэгъуэщI зыри тхузэфIэмыкIми, зеиншэм псалъэ дахэ жетIэмэ, и щхьэм Iэ дэтлъэмэ, аркъудейм псапэу пылъыр куэдщ, адрейхэм я гугъу дымыщIми. Аращи, яхуэдвгъэщIсабийзеиншэхэмгулъытэ!
Хъыбар гъэщIэгъуэн
«Къуаргъым игу къэкIар сигу къэкIакъым»
Хьэбилрэ Къабилрэ къалъхун ипэ илъэс куэдкIэ узэIэбэкIыж-мэ, иджыри цIыху къыщимыгъэщIам, Iиблис муслъымэну щытащ. Апхуэдэу щытми, ар мелыIычу зэи щытакъым, атIэ ар жину арат, къызыхищIыкIари, мафIэщ. Абы и цIэу щытар Хьэзазилщ. Ар Алыхьым хуэжыIэщIэт, жэнэтми щыпсэурт.
Зэман дэкIри, Алыхьым къигъэщIащ япэ цIыхур — Iэдэм (Тхьэр арэзы зыхуэхъуныр). Тхьэм къигъэщIа псоми Iэмыр яхуищIат Iэдэм щхьэщэ хуащIыну. А Iэмырыр псоми ягъэзэщIащ Хьэзазил (Iиблис) къищынэмыщIа. Ар Iэдэм епэгэкIащ, — и щхьэ трилъхьакъым цIыхум щхьэщэ хуищIыну, езыр зэрыжиным папщIэ нэхъ лъапIэу зыкъилъытэжащ. Апхуэдэу щыхъум, Тхьэр губжьри, ар жэнэтым кърихуащ. Мис абы щыгъуэщ Хьэзазил и цIэр IиблискIэ щызэрахъуэкIар. «Iиблис» жиIэмэ, «нэлат» жиIэу аращ и мыхьэнэр. Iиблисыр Алыхьым елъэIуащ Къемэт махуэр къэсыху игъэпсэуну, арщхьэкIэ, Тхьэм абы хухихакъым апхуэдиз пIалъэ, ауэ къигъэгугъащ гъащIэ кIыхь иритыну, жыхьэнмэ мафIэм къызэрыхэмыкIынуми щыгъуазэ ищIащ (Тхьэм ищIэр Езым ещIэж). Жэнэтым къыщрахум, Iиблис губжьауэ жиIащ: «Жыхьэнмэ мафIэр псэупIэ щысхуэхъунукIэ, схузэфIэкIмэ, цIыху псори щызгъэуэнщ, жыхьэнмэм здэсшэнщ». Нобэр къыздэсым шейтIан бзаджэм ар егъэзащIэ, цIыхур щегъауэ, егъэунэхъу.
ИужькIэ Алыхьым Iэдэмрэ Хьэуарэ щIым къигъэкIуащ щигъэпсэуну. Абы щыгъуэм щIым щыпсэурт жинхэр икIи мыхъумыщIагъэ куэд ялэжьырт. Жинхэм ящIэрт, Iэдэмрэ Хьэуарэ дунейм щыпсэумэ, Iэдэм и бынхэри зэрыщыуэнур. Iиблис щигъэуа-хэм ящыщщ Iэдэм и бынхэу Хьэбилрэ Къабилрэ.
Iэдэм лIыкIуэмрэ (Тхьэр арэзы зыхуэхъуным) Хьэуарэ я бынщ Хьэбилрэ Къабилрэ. Хьэбил мэлыхъуэт, Къабил щIы зэрихьэрт. Алыхьым Хьэуарэ Iэдэмрэ илъэс щийкIэ игъэпсэуащ, а зэманым къриубыдэу Хьэуа Iэдэм къыхуилъхуащ бын куэд, Алыхь IэмыркIэ Хьэуа тIурытI (хъыджэбзрэ щIалэрэ) къилъхуурэ плIыщIрэ лъхуащ. Алыхьым Хьэуарэ Iэдэмрэ Iэмыр къахуищIат я щIалэхэм фыз кърагъэшэну. А Iэмырыр и бынхэм щажриIэм, ахэр абы арэзы техъуащ. Хьэбил щхьэгъусэ ищIыну хуейт Къабил и гъусэу къалъхуа хъыджэбзыр, арщхьэкIэ Къабил и шыпхъур езыми игу ирихьырти, ар къишэну хуейт. АрщхьэкIэ, уи шыпхъу къэпшэныр хьэрэмти, дауи, Iэдэм ар хуидакъым Къабил.
Захуэмрэ къуаншэмрэ щIалэхэм къагуригъэIуэн мурадкIэ, Iэдэм абыхэм Iэакъыммыр яхуищIащ Тхьэм къурмэн хуащIыну, хэт и къурмэныр къабыл хъуми, абы и телъхьэу щытыну. А къалэныр я пщэ дилъхьэри, езыр хьэжыщI кIуащ Мэккэм.
Хьэбил мэлым я нэхъ иныр къурмэн ищIащ, Къабил и гуэдзым хэплъэри, нэхъ мыхьэнэн-шэ дыдэм щыщщ къурмэн ищIар.
Хьэбил и къурмэныр Тхьэм къабыл ищIри, Къабил ейр имыщIу къэнащ. Апхуэдэу щыхъум, Къабил нэхъри губжьащ, и шыпхъур Хьэбил къишэмэ, иукIынуи жриIащ. Хьэбил жэуапу итыр зыт: «Тхьэм щышынэм и къурмэныращ къабыл хъунур». АрщхьэкIэ, ар Къабил зэхихыну хуейтэкъым.
Махуэ гуэрым Хьэбил унэм къэкIуэжакъым. Iэдэм гузавэри, Iуэхур зытетыр къригъэщIэну Къабил игъэкIуащ Хьэбил мэл щигъэхъу щIыпIэм.
Ахэр щызэхуэзэм, Къабил аргуэру жиIащ: «Уэ уи къурмэныр къабыл хъуащ, сэ сысейр хъуакъым». Хьэбил и псалъэхэм иджыри зэ къытригъэзэжащ: «Тхьэм щышынэхэм я къурмэнращ къабыл хъур». А псалъэхэм нэхъри нэхъ Iеижу ягъэгубжьа Къабил мурад ищIащ Хьэбил иукIыну. АрщхьэкIэ, езым нэхърэ Хьэбил нэхъ Iэчлъэчт, пэлъэщынутэкъыми, жеиху пэплъэри, зэрыжейуэ, мывэшхуэ къищтэщ, и щхьэм еуэри, иу-кIащ.
ЗэхищIыхьар къыщыгурыIуэжым, къэгузэвэжащ. Ауэ ар илэжьам хущIегъуэжауэ аратэкъым, атIэ хьэдэм ирищIэнур имыщIэу арат. Куэдрэ мыгупсысэу, Хьэбил и хьэдэр и плIэм трилъхьэри, ежьащ, ауэ щыхъукIи здэкIуэри, щIэкIуэри ищIэртэкъым. Дунейр хуабэти, хьэдэм мэ ищIын щIидзащ, хьэкIэкхъуэкIэхэр мэм къишэу хуежьащ. Къабил нэхъри къэгузэващ. Асыхьэтым абы и щхьэщыгум къуаргъитI зэзауэу къыщыхутащ. Зым адрейр иукI-ри, щIым къехуэхащ. Псэууэ къэна къуаргъым и пэмкIэ пшахъуэр къритхъури, иукIар абы иридзащ, иужькIэ пшахъуэр тритхъуэжащ. Ар щилъагъум, Къабил жиIа псалъэхэр КъурIэнми къыщыкIуэжащ: «Гузэвэгъуэ! Къуаргъым игу къэкIар сэ сигу къэкIакъым, си къуэшым и хьэдэр схуэгъэпщкIуакъым».
Къуаргъым и щапхъэм тету, Къабил и къуэшыр щIилъхьэжащ. Мис апхуэдэ щIыкIэкIэ шейтIаным къигъэпцIащ Къабил икIи игъэунэхъуащ.
Аращи, шейтIаным и къалэныр егъэзащIэ, дэри ди къалэныр ар зытедмыгъэкIуэныращи, ар тхузэфIэкIмэ, ди насыпщ.
Мыпхуэдэ хьэдиси щыIэщ: «Мухьэмэд бегъымбарым (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) жиIащ: «Хэт лей зэрихьэу муслъымэн иукIми, ар зыукIам гуэныхь къызэрихьым хуэдабзэу, Iэдэм и къуэ Къабили гуэныхь хуатх, сыту жыпIэмэ, аращ япэ дыдэу апхуэдэ Iуэхугъуэ зылэжьар».
Хьэдисхэр
«Гуэныхьу щыIэм я нэхъ ин дыдэр вжесIэн?», — жиIэу Мухьэмэд бегъымбарыр (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуар) щыщIэупщIэм, псори щым хъуат. «КъыджеIэ, ЛIыкIуэ лъапIэ», — жаIащ. «Алыхьым гъусэ хуэщIыныр гуэныхьу щыIэм я нэхъ инщ», — жэуапу зэхахащ абыхэм. (Iимам Аль Бухъари)
Хьэпэщыпхэ зыщIхэр, зезыхьэхэр джаур мэхъу. (Iимам ан-Насай)
Нэмэзыр IэщIыб зыщIхэр Къемэт махуэм Алыхьыр губжьауэ къаIущIэнущ.
Зи мылъкум сэджытыр хэзымыгъэкIхэм Къемэт махуэм мылъкуу яIар мафIэ хъунурэ, я щIыфэр абы исыжынущ, ауэ а зы махуэр абыхэм я дежкIэ хуэдэщ илъэс мин тхущIым.
Адэ-анэр зыхуэарэзым Алыхьри арэзы хуэхъунущ, зи адэ-анэ зыхуэмыарэзым Алыхьым и нэлатыр трилъхьэнущ.
Унэхъуащ проценткIэ ахъшэ щIыхуэ зытхэри, къэзыщтэхэри, абыхэм зэращIылIэ зэгурыIуэныгъэм щыхьэт техъуэхэри.
Фадэ е нэгъуэщI гуэру акъылыр зыгъэутхъуэ (наркотик хуэдэхэр) зэзыхьэлIэхэм Къемэт махуэм шхыныгъуэ яхуэхъунущ, жыхьэнмэ мафIэм щыпсэухэм я пщIэнтIэпсымрэ абыхэм я лъы фIеймрэ.
Сабэ хуэдиз нэхъ мыхъуми, зызыгъэпагэхэм я дежкIэ жэнэ-тым и бжэхэр зэхуэщIащ.
Муслъымэным кIэрымылъ кIэрызылъхьэхэм папщIэ жыхьэнмэм псэупIэ щаухуащ.
Нэхъ гуэныхь ин дыдэхэм ящыщщ Алыхьым гъусэ хуэщIыныр, адэ-анэм я гур хэгъэщIыныр, пцIыкIэ Тхьэ Iуэныр.
ФэрыщIыр къэпцIыхунущ. Абы и хьэлщ щыпсалъэкIэ пцIы иупсын, зэращIылIа зэгурыIуэныгъэр икъутэн, цIыхум и дзыхь къыщригъэзкIи, ари хуэхъумэркъым.
ЦIыхухэм якIэщIэдэIухьхэм Къемэт махуэм я тхьэкIумэхэр бдзапцIэ гъэткIуакIэ кудауэ щытынущ.
Iэзэ зи фIэщ xъухэми, апхуэдэхэр зыгъаплъэхэми махуэ плIыщIкIэ я нэмэзыр къабыл хъунукъым.
ЦIыхум я нэхъ лъагъугъуейр нэкIуитI зезыхьэ фэрыщIхэращ: зым щыхуэзэкIэ, зы жриIэу, адрейм хуэзэмэ, нэгъуэщI гуэр жиIэу.
Мэжджыт цIэрыIуэхэр
Адыгэ сулътIаным иригъэщIа Тхьэм и унэр
Хьэсэн и цIэр зезыхьэ мэжджыту Мысырым щыIэр 1356 гъэм ящIын щIадзащ. Ар иригъэухуауэ щытащ адыгэ сулътIан Хьэсэн ибн ал-Насир. Абы дин щIэныгъэ нэс щызрагъэгъуэтыфу щытащ. ИлъэсихкIэ елэжьри, 1362 гъэм мэжджытыр и кIэм нагъэсащ. Ар щаухуэм щыгъуэ, зы азэн джапIэр къехуэхри, зы гуп щIипIытIащ. Къэралым мылъку иIэти, мэжджытыр дагъуэншэу яухуэжащ. Тхьэм и уардэунэр ямыух щIыкIэ, ар езыгъэщI Хьэсэн ибн ал-Насир дунейм ехыжащ. Езым и хьэдэри, и къуэхэм я хьэдэри а мэжджытым деж щыщIалъхьащ.
Зи гугъу тщIы мэжджытыр нобэкIэ ябж дунейм щынэхъ дахэ дыдэхэм ящыщ зыуэ.
