ГуфIэгъуэ иныр догъэлъапIэ
Ди къэралым и гуфIэгъуэ нэхъыщхьэщ дгъэлъапIэ ТекIуэныгъэм и махуэр. Ар къызыхэкIри гурыIуэгъуэщ: цIыхур дунейм къызэрытехъуэрэ зыми илъэгъуакъым Хэку зауэшхуэм нэхърэ нэхъ псэзэпылъхьэпIэу щыта зэжьэхэуэныгъэшхуэ. А зэпэщIэтыныгъэм къиша гуауэмрэ насыпыншагъэмрэ апхуэдизкIэ инщи, зэман дэкIми, тхыдэм хэгъуэщэжыркъым.
1933 гъэм Гитлер Германием властыр щыIэщIыхьа иужь, мурад ищIащ дуней псор иубыдыну икIи зауэм жыджэру зыхуигъэхьэзыру щIидзащ. Щхьэусыгъуэ зэмылIэужьыгъуэхэр ищIурэ, Европэми, Африкэми, нэгъуэщI континентхэми къэралхэмрэ щIыналъэхэмрэ щызэIэригъэхьэрт. Абы игъэгузэващ США-мрэ Инджылызымрэ. Псом хуэмыдэу Германием Польшэр иубыда иужь. Арати, 1939 гъэм фокIадэм и 1-м ЕтIуанэ дунейпсо зауэм щIидзащ (США-р абы щыхыхьар иужьыIуэкIэщ). АрщхьэкIэ зи къару псори IэщэкIэ зызэщIэузэдэным хуэзыгъэпса зэрыпхъуакIуэхэм япэлъэщыфакъым. Мыгувэу фашистхэр Франджым и ипщэ лъэныкъуэм ихьащ.
Iуэхур хэплъэгъуэ щыхъум, иужькIэ дэ къыткъуэува США-мрэ Инджылызымрэ я гупэр СССР къэрал лъэщымкIэ, ауэ езыхэр къызэтеплъэ мыхъумкIэ, къыхуагъазэу щIадзащ. Ауэ Совет къэралым и унафэщIхэри я Iэхэр зэтедзауэ щысатэкъым. Европэм къыщыунэхуа благъуэ фIыцIэм зэгъусэу пэщIэувэну къыхилъхьа жэрдэмыр къыщыхуамыдэм, абы Германием зыр адрейм темыуэным теухуа зэгурыIуэныгъэ ирищIылIащ. Ар тхылъымпIэ нэпцIт. Псоми я дежкIэ гурыIуэгъуэт Гитлер и гуращэ нэхъыщхьэхэр СССР-м къызэрыхуэгъэзар. Абы и щыхьэтт «Майн камф» и тхылъым «къуэкIыпIэ лъэныкъуэхэмкIэ щыIэ щIыналъэхэр къэгъэIурыщIэным» теухуа гупсысэр зэрыщыунэтIар. Абы и закъуэтэкъым: СССР-м къытеуэным теухуа «Барбаросса» планри зэхалъхьат. Абы къыщыгъэлъэгъуат СССР-р тхьэмахуихым къриубыдэу яубыдыныр.
Польшэм и гъунапкъэм и деж Совет Союзымрэ фашист Германиемрэ щызэпэщIэтт. СССР-ми хуабжьу зыхуигъэхьэзырырт зауэм. Къэрал нэхъ лъэщитIыр фIэкIыпIэ имыIэу зэрызэпэщIэувэнур гурыIуэгъуэ хъуат. АрщхьэкIэ Сталиным быдэу и фIэщ хъурт зауэр къыщыхъеину зэманыр игъэIэпхъуэфыну. Гитлер япэ зыкъригъэщащ…
1941 гъэм мэкъуауэгъуэм и 22-м пщэдджыжьым сыхьэти 4-м Германиер къытеуа нэужь, фашистыдзэр къаруушхуэкIэ — тенджыз ФIыцIэмрэ Балт тенджызымрэ я зэхуакум дивизие зэмылIэужьыгъуэхэу щитIкIэ — ди щIыналъэм къихьащ икIи псынщIэу къыкIуэцIрыкIащ. IэщэщIэкIэ зызэщIаузэдэным хунэмыса ди зауэлIхэр къикIуэтын хуей хъурт. Мыгувэу ди къэралым и европэ щIыналъэр яубыдащ, Ленинград къаухъуреихьащ, Москва къыбгъэдыхьащ.
Мис абдежым белджылы щыхъуащ СССР-м и цIыхухэм яхэлъ зэхэщIыкIым и быдагъыр. Совет Союзым и щыхьэрым и деж бийр щикIуэтыжын хуей хъуащ. Ар къыщыхъуар 1941 гъэм и кIэухырщ. ИужькIэ Сталинград и деж, ипэкIэ тхыдэм къыщымыхъуауэ, щекIуэкIа зэхэуэшхуэм фельдмаршал Паулюс и дзэр щызэхакъутэу абы щыщ зауэлI минищэм щIигъу гъэру дыдейхэм щаубыдым, белджылы къэхъуащ СССР-м шэч къызытумыхьэну ефIэкIыныгъэ зауэм зэрыщигъуэтар. Пэжщ, а зэманым Совет Союзым къыдэIэпыкъун щIадзат США-мрэ Инджылызымрэ. Абыхэм къагъэгугъат етIуанэ фронт къызэIуахыну. АрщхьэкIэ ягъэгуващ, Iэмал зэриIэкIэ. Курскрэ Орелрэ я зэхуакум бийхэр щыхагъэщIа, СССР-м и щIыналъэм нэмыцэхэр ирахужу Европэм и къэралхэр хуит къащIыжу щIадза иужь, белджылы къэхъуащ, зыри къыдэмыIэпыкъуми, ССР-хэм я Союзым Германиер зэрызэхикъутэнур. Пэжщ, нэгъуэщI къэралхэм, нэхъ зэгуэпыгъуэращи, Урысейм я тхыдэтх языныкъуэхэм абы теухуауэ иджы пэжыр зэрахьэкI. АрщхьэкIэ тхыдэр пхузэгъэдзэкIынукъым.
Дызэрыщыгъуазэщи, етIощIанэ лIэщIыгъуэм ди къэралым и дежкIэ нэхъ зауэ хьэлъэ дыдэр 1945 гъэм накъыгъэм и 9-м иухащ. Дэ ТекIуэныгъэ Ин къэтхьащ, ауэ ар лъыпсрэ нэпскIэ гъэнщIат. Хэку зауэшхуэм хэкIуэдащ ди цIыху мелуан 22-м щIигъу (мы зэманым къызэралъытэмкIэ), абы и гуауэр ялъэIэсащ СССР къэрал абрагъуэм щыщ дэтхэнэ унагъуэми. Ар щыхьэт тохъуэ дэ илъэс 69-рэ ипэкIэ къэтхьа ТекIуэныгъэм и уасэр зыхуэдизым икIи Накъыгъэм и 9-м гуфIэгъуэ иныр щыдгъэлъапIэкIэ ар зыщыдгъэгъупщэ хъунукъым.
ШАЛ Мухьэмэд.
