Жаншэрхъ
Мазэм зэ къыдэкIыну «Жаншэрхъ» напэкIуэцIым дяпэкIэ къытехуэнущ спортым, абы и лIэужьыгъуэхэм я къежьапIэхэм, ехъулIэныгъэ къэзыгъэлъэгъуа ди щIалэгъуалэм яхуэгъэза тхыгъэхэр. Апхуэдэуи мы напэкIуэцIыр тедухуэнущ щIэблэр узыншэу къэгъэхъуным, спортым епхауэ адыгэм къыдекIуэкIыу щыта Iуэхугъуэхэм, Олимп джэгухэм пашэныгъэхэр щызыубыдахэм. ЩIэджыкIакIуэхэри спортсменхэм ятеухуа тхыгъэхэмкIэ къыддэгуашэу, я Iуэху еплъыкIэхэри къаIуатэу къытхуэтхэмэ ди гуапэщ
Тхыдэ
Илъэс 2900-рэ ипэкIэ зэхаубла Олимп джэгухэр
ШыщхьэуIум и 5 – 21 махуэхэм ХХХI гъэмахуэ Олимп джэгухэр Бразилием и Рио-де-Жанейрэ къалэм щекIуэкIынущ. Ижь-ижьыж лъандэрэ къэгъуэгурыкIуэ мы зэхьэзэхуэм илъэс минищым нэблагъэ тхыдэ къулей дыдэ иIэщ. Фыщыдгъэгъуэзэнщ ахэр къызэрежьамрэ зэрекIуэкIа щIыкIэмрэ.
Олимп джэгухэр дызэрыт эрэм и пэ IХ лIэщIыгъуэм зэхаублащ. Ар къезыгъэжьа алыджхэм абы ехьэлIа хъыбарыжь удэзыхьэх куэд зэхалъхьащ. Апхуэдэщ, къапщтэмэ, пасэрей урым усакIуэ Овидийрэ пасэрей алыдж усакIуэ Пиндаррэ зытетхыхьа Пелопс. Абыхэм къызэрыхагъэщымкIэ, Троям и пащтыхь Ил къыщалъхуа Сипил къалэр иубыда нэужь, Пелопс и хэкур иб-гынэри, Алыджым Iэпхъуащ. А къэралым и ипщэ лъэныкъуэм хытIыгу ныкъуэ къыщигъуэтри, псэупIэ ищIащ. Абы щегъэжьауэ хытIыгу ныкъуэм Пелопоннес цIэр зэрихьэ хъуащ.
Пелопс зэгуэрым къилъэгъуащ Пелопоннесым и ищхъэрэ-къухьэпIэ лъэныкъуэмкIэ щыIэ Писэ къалэм и пащтыхь Эномай ипхъу тхьэIухуд Гиподамие. Ар абы апхуэдизкIэ дихьэха- ти, къишэну мурад ищIащ. АрщхьэкIэ а Iуэхур зэгъэхъулIэгъуейт. КъызэрыщIэкIымкIэ, Iэзэм Эномай къыжриIат и пхъум и щхьэгъусэм зэрыIэщIэкIуэдэнур. Апхуэдэу къэмыхъун щхьэкIэ, пащтыхьым унафэ ищIат Гиподамие зыми иримытыну. Ауэ махуэ къэс и пхъум къылъыхъухэр дауэ зэрыIуигъэкIуэтынур? Абы папщIэ щхьэусыгъуэ пыухыкIа икIи фIэкIыпIэншэ щыIэн хуейт. Арати, Эномай малъхъэ къыхуэхъуну хуейхэм мардэ ткIий яхуигъэуващ: абы Гиподамие зритынур шыгу узэдамкIэ (колесницэ) зэзауэм къыщытекIуэрщ, хигъэщIам ажалыр къыпоплъэ. Шыгу узэдар зегъэкIуэнымкIэ Эномай къыпэлъэщын Алыдж псом зэримысым, ишхэри жьым нэхърэ зэрынэхъ псынщIэм псори щыгъуазэт.
Зи къарум къигъэгугъэ щIалэ екIухэр зыр адрейм къыкIэлъыкIуэу пащтыхьым и уардэунэм щепсыхырт, Гиподамие тхьэIухудыр псэгъу ящIыну щIэхъуэпсу. Ахэр я псэ еблэжыртэкъым я нэ къызыхуикIыр зрагъэхъулIэн папщIэ.
Эномай IэщIэкIуадэрт и пхъум къылъыхъу псори. Адрейхэр IуигъэщтыкIын папщIэ, иукIахэм я щхьэхэр къыпиупщIырти, уардэунэм и щIыхьэпIэм и деж щыфIидзэрт. АрщхьэкIэ пащтыхьым и ерууагъым Пелопс къызэтригъэувыIакъым. Писэ и тепщэ гущIэгъуншэм ебзэджэкIыну абы мурад ищIащ. Шыгум и шэрхъыр езыгъэубыд Iунэр къричыну Эномай и шыгузехуэ Миртил ар щэхуу гурыIуащ.
ЗэрытекIуэнум шэч къытримыхьэу, сыт щыгъуи хуэдэу, зэзауэм щIидзэным и пэ къихуэу, Эномай Пелопс и закъуэу ежьэну жриIащ. Малъхъэ хъуну хущIэкъум и шыгу узэдам зэуэ зричащ. МыпIащIэурэ Зевс къурмэн хуищIри, мафIэр къыIурихыу Эномай Пелопс кIэлъыщIэпхъуащ.
Мес иджы пащтыхь ерур и пхъум и лъыхъум лъэщIохьэ. Пелопс Пирс и тепщэм ишхэм я бэуэкIэр зыхищIэ хъуащ. Ар къызэплъэкIмэ, къелъагъу къыщыдыхьэшхыурэ къыхуэжэ Эномай и бжыр къызэрытришащIэр. Абдежым напIэзыпIэм пащтыхьым и шыгу узэдам и шэрхъхэм ящыщ зыр щIоцIэфтри, щхьэпредз. Абы къохури Эномай еукI.
ГуфIэгъуэр зэрихьэу Пелопс Писэ къэкIуэжащ. Гиподамие тхьэIухудыр щхьэгъусэ ищIри, абы Эномай и пащтыхьыгъуэр зыIэригъэхьащ икIи и текIуэныгъэм и щIыхькIэ Олимп Iуащхьэм спорт зэхьэзэхуэ щызэхиублащ. Мурад ищIащ зэпеуэхэр илъэсиплI къэскIэ зэ ирагъэкIуэкIыну.
НэгъуэщI хъыбарыжьхэм къахощ Олимп Iуащхьэм щыщIалъхьа Зевс и адэ Крон и кхъащхьэм и деж зэдэжэнымкIэ зэхьэзэхуэ щекIуэкIауэ. Ар къызэзыгъэпэщар езы Зевсу яIуэтэж. Апхуэдэу абы игъэлъэпIащ дуней псом и тепщэ зыщIа и адэм зэрытекIуар.
Ижь зэманым куэдрэ яIуэтэжу щыта хъыбарыжьхэм ящыщт Олимп джэгухэм щытекIуахэм я щIыхькIэ Пиндар зэхилъхьа уэрэдхэм къыхэщыжри. Абыхэм япкъ иткIэ, и еханэ лIыгъэр зэрихьэу Элидэм и пащтыхь Авгий и Iуэхэр игъэкъэбза нэужь, Геракл Олимпиадэ къызэригъэпэщащ.
Хъыбарыжьхэм къазэрыхэщыжымкIэ, Авгий егъэлеяуэ бейт. Псом хуэмыдэу абы и куэдт Iэщ хъушэхэр. Вэнвейм зэщIищта Iуэ къомыр зы махуэкIэ хуигъэкъэбзэну Геракл пащтыхьыр къигъэгугъащ. Абы къыпэкIуэу къритын хуейт и хъушэхэм я Iыхьэ пщIанэр.
Зы махуэм цIыху къарукIэ апхуэдиз лэжьыгъэр пхузэ- фIэгъэкIынкIэ Iэмал иIэтэкъым. Арати, Геракл бзаджагъэм хуекIуащ: Iуэм псы щIигъауэри, вэнвейр иригъэлъэсыкIащ. Къилэжьар къыIихыжыну къыщыкIуэм, Авгий пащтыхьыр абы къыщIэгубжьэри, зыри къримыту къыдихужащ.
А Iуэхугъуэм Геракл хуабжьу иригубжьащ. Мурад ищIащ къытехьа лейр имыгъэгъуну. Дзэшхуэ зыщIигъури, ар Элидэм теуащ икIи Авгий щиукIащ лъы куэд щагъэжа зэзауэм.
А текIуэныгъэм и ужькIэ Геракл и зауэлIхэмрэ абыхэм зыIэрагъэхьа къуентхъымрэ Писэ къалэм и деж щызэхуишэсри, я Олимп тхьэхэм къурмэн яхуищIащ икIи Олимп джэгухэр зэхиублащ. Ахэр тхьэм фIыуэ илъэгъуа тафэм, Геракл оливэ жыгхэмкIэ езым къихухьам, илъэсиплI къэс зэ щекIуэкIырт.
Олимпиадэхэм я къежьэкIэм теухуауэ нэгъуэщI хъыбарыжь Iэджи щыIэщ. Абыхэм я нэхъыбэм тхыдэм и лъабжьэ лъэпкъи яIэкъым. АрщхьэкIэ щIэныгъэлIхэм я къэхутэныгъэхэр зэакъылэгъуу щыхьэт зытехъуэр зыщ — Олимп джэгухэр дызэрыт эрэм и пэ IХ лIэщIыгъуэм зэхаублащ. А лъэхъэнэм зауэ хьэлъэ кIыхьхэм алыдж къэралыгъуэхэр зэхагъэщэщэжырт. Ахэр къезыгъэлын Iэмал гуэр къэгупсысын хуейт. Алыдж къэралыгъуэ цIыкIухэм ящыщ зы Элидэм, Олимп Iуащхьэр зыхиубыдэм, и пащтыхь Ифит гузавэри, Iэзэ игъэплъэну Дельфэ щIыпIэм кIуащ. Ар хуейт зи зэфIэкIыр мащIэ щIыналъэ цIыкIум и цIыхухэр зауэм щихъумэну. Дельфэм щыпсэу Iэзэм абы чэнджэщ къритащ: «Тхьэхэр арэзы зытехъуэн Джэгухэр къызэгъэпэщ».
Ифит къызэрысыжу и гъунэгъу къэралыгъуэ лъэщ Спартэм и пащтыхь Ликург и деж кIуащ. Элидэм и Iэтащхьэр дипломат бэлыхьу щытагъэнущ. Абы хузэфIэкIащ Спартэр и щIыбагъ къыдигъэувэу езым и хэкур зыми и унафэ щIэмыту икIи ныкъуэкъуэгъу зимыIэу игъэIуну. УвыIэгъуэ имыIэу зэзэуэж алыдж къэралыгъуэ цIыкIухэр абы арэзы техъуащ икIи зэи темыуэну зэгурыIуащ. Iуэхур щIигъэбыдэн, мамырыгъэм и телъхьэу зэрыщытыр псоми наIуэ ящищIын папщIэ, Ифит тхьэлъэIу ищIри атлетикэ Джэгухэр къызэригъэпэщащ, илъэсиплI къэс зэ Олимпым щекIуэкIыу. Аращ Олимп джэгухэр къызытехъукIыжари. Абы лъандэрэ илъэс 2900-рэ дэкIащ — ар къыщыхъуар ди эрэм и пэкIэ 884 гъэрщ.
Император Феодосий Олимп джэгухэм я егъэкIуэкIыныр 394 гъэм къызэтригъэувыIащ. Абы ирихьэлIэу Олимпиадэ 293-рэ екIуэкIат. Ар зи пашэ чристэнхэм къалъытащ абыкIэ мажусий диныр ягъэлъапIэу.
Илъэс 1502-рэ дэкIа нэужьщ иджырей Олимп джэгухэр къыщыдахыжар. 1896 гъэм Алыджым и къалащхьэ Афины ахэр щызэхаублэжащ франджы барон Пьер де Кубертен и жэрдэмкIэ.
Хьэтау Ислъам.
Гъэсэныгъэ
Iэпкълъэпкъыр псыхьыныр нэхъыщхьэт
Иджы щыIэ спорт лIэужьыгъуэхэр ямыцIыхуами, пасэрей адыгэхэм къалъытэрт къарууфIэрэ Iэчлъэчу ущытын папщIэ Iэпкълъэпкъым зегъэужьыныр Iэмал зимыIэу. ИкIи адыгэ щIалэгъуалэр, къызыхэкIам (пщы, уэркъ, лIакъуэлIэш) емылъытауэ, узыншагъэм телажьэу щытащ.
ЗыгъэлIыфIыныр ягъэнэхъыщхьэу аратэкъым, атIэ зауэ хэмыкIыу зи гъащIэр къезыхьэкI лъэпкъым дежкIэ ар Iэмал зимыIэт. Сабийм ират зауэ хуэIухуэщIэ гъэсэныгъэхэр балигъ хъуа нэужь къыхуэщхьэпэжырт. А гъэсэныгъэхэм ящыщ Iыхьэхэр дэ щыдолъагъу дызыхэпсэукI зэманым хэт спорт лIэужьыгъуэхэм. Абыхэм ди гъащIэм увыпIэшхуэ щаубыд. ЦIыкIу щIыкIэ къыщIадзэрти, Iэрыхуэу, къарууфIэу щытыным сабийхэр хуагъасэрт, ар къыдэкIуэтея нэужь шабзэр игъэшэрыуэфу, сэшхуэр игъэбзэфу, шыщхьэмыгъазэу и бийм ебгъэрыкIуэфу къэгъэхъуныр псом япэ ирагъэщырти. Адыгэ шууейхэр дуней псом щынэхъыфIу къалъытэрт. Апхуэдэу цIэрыIуэ ухъун папщIэ япэщIыкIэ уанэгум исынур, итIанэ шыр бгъэсэн хуейт. Зэманышхуэ текIуадэми, а гъэсэныгъэм адыгэлIымрэ адыгэшымрэ ипсыхьырт.
1721 гъэм Астраханым и губернаторым къэбэрдейхэм ятеухуауэ Петр Езанэм хуитхат: «Абыхэм папщIэ щытхъущ схужыIэнур, апхуэдэ зауэлIхэм нэгъуэщI хэгъуэгухэм зыщIыпIи ущрихьэлIэнукъым, тэтэру е къумыкъуу мин нэхърэ адыгэ зауэлI щитIыр куэдкIэ нэхъ лъэрызехьэщ. ИкIи абыхэм зыри япэхъуфынукъым, япэщIэувэхэри ягъэгулэз…»
Апхуэдэ лъэрызехьагъэ къыпкъуэкIын папщIэ лIыгъэ пхэлъыныр мащIэщ, абы папщIэ физическэ гъэсэныгъэ лъэщи ухуейщ.
Спортым пыщIа Iуэхугъуэ куэдым адыгэм и гуащIэ триухуэу къекIуэкIащ. Ди адэжьхэм цIыху Iэпкълъэпкъыр зэрагъэпсыхьу щыта Iэмалхэр къызыхэщыж хъыбархэм уащрохьэлIэ IуэрыIуатэм: «Илъэс къэс нартхэр щызэхуэсырт хасэм. Абы щрагъэкIуэкIырт «жаншэрхъ-кIэ» зэджэ джэгукIэхэр. Жаншэрхъыр нартхэм ХьэрэмэIуащхьэ кърагъэжэхырт. Бгы лъабжьэм щIэт зыр шэрхъ къежэхам лъакъуэкIэ е лъэгуажьэкIэ еуэрти, къыздежэхамкIэ дригъэжеижырт». Апхуэдэу, нартхэм фIыуэ ялъагъурт махуэ бжыгъэкIэ екIуэкI шыгъажэ зэпеуэхэри. Нарт эпосым къыхощыж лэпсыр иримыкIуту Iэнэкум къыщыфэф лIыхъужьи. Ари Iэрыхуагъэм и зы щапхъэщ. Нарт Бэдынокъуэ къамэдзэр къыдэгъэзеяуэ щIым хисэрти, сапэ жаным къыщыфэрт.
Адыгэхэм дежкIэ нартхэр сыт щыгъуи щапхъэу зэрыщытар мы теплъэгъуэхэм къаIуатэ. Лъэпкъ тхыдэм щыщ хъужа мыпхуэдэ хъыбархэм адыгэ спорт щэнхабзэм увыпIэшхуэ щаубыду зэрыщытам шэч хэлъкъым.
«Къуалэ и къуэ Созрыхьэ» хъыбарыр щыхьэт тохъуэ адыгэпщхэм пелуанхэр яIэу зэрыщытам. Щоджэнокъуэ Шужьей езыр щыпсэу и къуажэм щыIэт пелуанхэу ЩоджэнкIыхьрэ Хъусин Лъэгубгъуэрэ. ХьэтIохъущокъуэпщым иIэтэкъым апхуэдэ лъэрызехьэхэр, куэд щIауи къилъыхъуэрт. Зэгуэрым зы лIыжь, щхьэлым къыздикIыжым, бгы задэ ирихьэлIэри, къуэм къыдэнащ — витIым къыдашакъым. ЛIыжьыр къуэм къыдэнауэ, зы шу кърихьэлIащ. Шур епсыхщ, гуфэ кIапитIыр иубыдри вым къыдеIащ: гур къуэм къыдишащ.
— Сыкъэплъэгъуакъым, услъагъужакъым, — жери шур ежьэжащ.
Шум дилъэгъуар лIыжьым ХьэтIохъущокъуэ пщым хуиIуэтэжащ.
— Сыт и шыфэлIыфэ шум, дэнэ щыщ? — къеупщIащ пщыр.
— Зыщыщыр къызжиIакъым, шытхъуэ кIагуэ тесщ, — жиIащ лIыжьым.
ХьэтIохъущокъуэм цIыху иригъэжьащ.
Шытхъуэ кIагуэр зыхэт шыбз гуартэм ирихьэлIэри, ар къыхахуащ. Пщым ищIэрт шытхъуэ кIагуэм лIыр къызэрыкIэлъыкIуэнур. Къуалэ и къуэ СозрыхьэкIэ зэджэрт шытхъуэ кIагуэр зейр.
Тхыдэм къыхощыж адыгэ пелуан Редадэ теухуа хъыбарыр. Мыр къыщыхъуар 1022 гъэрщ. Редадэ урыс пелуан Мстиславыр щыхигъащIэм, иужьрейм зэрызэгурыIуа хабзэр икъутэри, и хьэрхуэрэгъум сэкIэ епыджащ. Мы хъыбарыр къыхощыж «Игорь и полкым теухуауэ» урыс летописым.
Iэпкълъэпкъыр псыхьыныр зыубгъуауэ къагъэсэбэпу щытащ мамлюкхэм. Адыгэхэм къатепщIыкIыжа пщыхэр, зауэлI пашэхэр политикэ мыхьэнэ зиIэ Iэмалхэм я закъуэтэкъым зэрыцIэрыIуэр, атIэ лъэрызехьагъкIэ адрейхэм къахэщырт. «Мамлюкхэм я зэуэкIэ хабзэхэр я хьэрхуэрэгъухэм къызэрымыкIуэу ефIэкIт», — етх «Шэрджэс мамлюкхэр» тхылъыр зи IэдакъэщIэкI мысыр тхакIуэм.
1503 гъэм Къэнщауэ Гъур иригъэщIауэ щытащ инагъкIи дахагъкIи удэзыхьэх шыгъэжапIэр. А ухуэныгъэ гъуэзэджэр мамлюкхэм я зэхуэсыпIэ-зэхуэзапIэу щытащ. ИкIи пщэдджыжьым къыщыщIэдзауэ зэманыр хэкIуэтэху абы зыщагъасэрт.
шабзэкIэ нэщанэ еуэнымкIэ, бэнэнымкIэ, шы къэгъэжэнымкIэ, сэшхуэр, къамэр Iэрыхуэу къэгъэсэбэпынымкIэ цIэрыIуэ хъуа шэрджэсхэм я цIэхэм мамлюк хъыбархэм мымащIэу ущрохьэлIэ. Шэрджэс сулътIан Къэрмокъуэ МуIэед «фурсий» жыхуиIэ зэрызагъасэ лIэужьыгъуэр къигъэщIат. Абы хыхьэрт бжыр гъэшэрыуэныр, бэнэкIэр, шыгъажэр, шабзэм, сэшхуэм я къэгъэсэбэпыкIэхэр.
Тырку зауэлIхэм я зыгъэсэныгъэхэм адыгэ спорт щэнхабзэм мыхьэнэшхуэ щиIащ. Апхуэдэуи абыхэм къахэкIащ Олимп джэгухэм, дунейм, Европэм я чемпионхэр. Абыхэм мымащIэу яхэтщ адыгэхэр. Апхуэдэхэщ Къаплъэн Хьэмид, Нагъуэ Мыхьмуд, ГъукIэ Яшар сымэ, нэгъуэщIхэри. Ди лъэпкъэгъухэм шыр гъэсэным ехьэлIа я щэнхабзэми тыркухэм щапхъэ куэд трахащ.
Кавказым щыщу альпинизмэмкIэ нэхъ ехъулIэныгъэшхуэ япэ дыдэу зыIэрызыгъэхьар Брамтэ (Вольный Аул) къуажэм щыщ адыгэ щIалэ Хьэшыр Чыларщ. Абы хузэфIэкIащ, зыгъэсэныгъэхэми хэмыту, дуней псом щыяпэ дыдэу Iуащхьэмахуэ щыгу дэкIын. Ар къыщыхъуар 1829 гъэм бадзэуэгъуэм и 21 махуэм сыхьэт 11-рщ. Iуащхьэмахуэ дэкIыныр къызэзыгъэпэщар Кавказ линием и унафэщIырат. Экспедицэм хэтыну кърагъэблэгъахэт геофизикэм, геологием, физикэм, зоологием, биологием я щIэныгъэлIхэр, художникхэр. Бгы лъагэм ебгъэрыкIуахэм урысхэм нэмыщIкIи яхэтащ къэзакъхэр, къэбэрдейхэр, балъкъэрхэр.
Метр 4270-м нэскIэ дэкIахэм я нэхъыбэм гугъуехьыр яхуэмыхьу кърагъэзыхыжын хуей хъуащ. Къэнэжа гупым щыщу физик Ленц, къэзакъ Лысенков сымэ Хьэшырыр къагъанэри, метр 5350-м къехыжащ. Абыхэм Iуащхьэмахуэ и щыгум нэсыным къахуэнэжар метр 271-рэт. Хьэшыр Чылар и закъуэ бгым дэкIащ. А щIыкIэм тетуи альпинизмэм и лъагъуэр абы Кавказым щыпхишауэ щытащ.
Circassian Land сайтым къитхыжащ.
ЗэзыдзэкIар Темыр Уэлийщ.
Зэхьэзэхуэ
Бэджыдэ Ислъам нэхъ лъэщщ
Къэбэрдей-Балъкъэрым щыщ Бэджыдэ Ислъам зэзауэ зэхэтымкIэ спортсмен цIэрыIуэу зэрыщытыр наIуэ къыщищIащ зэпеуэ куэдым.
Илъэс бжыгъэ хъуауэ Москва и «Лужники» спорткомплексым щекIуэкI FIGHT NIGHTS GLOBAL турнирхэм щагъэнаIуэ нэхъ лъэрызехьэхэр. Бжьыпэр зыубыдахэм абы Iэмал къарет дунейпсо утыкухэм ихьэну. ИкIи ар къахуощхьэпэ зи зэфIэкI зыгъэлъэгъуэну хуей спортсменхэм.
Зи гугъу тщIы зэхьэзэхуэхэм я къызэгъэпэщакIуэхэм я псалъэхэм къызэрыхагъэщамкIэ, Гран-при саугъэтхэр къыхэжаныкIхэм иратынущ, абы къищынэмыщIауи, нэхъ лъэрызехьэ дыдэм хуагъэфэщэнущ ахъшэ саугъэту сом 1 мелуаным нэблагъэ. Мы зэхьэзэхуэр хэтынухэм я хьэлъагъхэм тещIыхьауэ щытынущ. ИкIи Гран-при саугъэтхэр къэхьыным ехьэлIа зэпеуэхэр иджыри мазитхукIэ екIуэкIынущ.
ЩIалэщIэ Бэджыдэ Ислъам и ныбжьым хуумыгъэфэщэну Iэчлъэчщ. Иджыблагъэ Москва къалэм щекIуэкIа Fight Nights Global дунейпсо турнирым ди лъэпкъэгъу щIалэм ехъулIэныгъэхэр щызыIэригъэхьащ. КъыжыIэпхъэщ «Ратиборец» клубым хэт, Екатеринбург щыщ Измоденов Денис дригъэкIуэкIа зэIущIэр адрейхэм ещхьу тыншу зэрыщымытар. Бэджыдэм хуэдэу цIэрыIуэу е утыку куэдрэ ихьауэ щымытми, и хьэрхуэрэгъур лъэрызехьэу къыщIэкIащ.
Псоми я гугъащ ди лъэпкъэгъум япэ-етIуанэ раундхэм псынщIэу текIуэныгъэр зыIэригъэхьэну. Ауэ узэрыгугъэм хуэдэу хъурэ? Измоденовыр зэримыкIуэтынур япэ дакъикъэхэм наIуэ къищIат. Къыхэдгъэщынщи, Бэджыдэ Ислъам зыхэта турнир 12-м ящыщу 6-р къихьат. Измоденовым иригъэкIуэкIа зэпеуищым ящыщу зы закъуэрат щытекIуар.
Япэ утыку ихьэгъуэм Измоденов Денис ебгъэрыкIуэныгъэкIэ къыщIидзащ. Ар хущIэкъурт Бэджыдэр зыбгъэдимыгъыхьэу удын зэрыридзынум. Шэч хэлътэкъым зимыхъумэжу ебгъэрыкIуэныгъэр япэ иригъэщмэ, адрейм къридзыжынкIэ хъуну удыным ар хигъэщIэнкIэ зэрыщышынэм. Ауэ апхуэдэ Iэмалыр екатеринбургдэсым къыхуэщхьэпакъым. Дакъикъищ нэхъыбэ дэкIатэкъым Бэджыдэм и IэштIымыр къыпэщIэува щIалэм телъалъэу щыщIидзам. Ауэ адрейр абы къигъэдзыхакъым.
Абы иужькIэщ нэхъ зэIухауэ щIалэхэр зэбгъэрыкIуэу щыщIадзар. ИкIи наIуэ хъуат а пщыхьэщхьэм екIуэкIа зэхьэзэхуэхэм ящыщу Бэджыдэмрэ Измоденовымрэ я зэпэщIэувэныгъэр нэхъ гъэщIэгъуэн хъуауэ къызэралъытар.
ЕтIуанэ раундыр зэрытемыгъакIуэурэ екIуэкIащ. Ещанэм щыщIидзам Измоденов Денис къыпхуэмыцIыхужынт — нэрылъагъут щIалэр зэрезэшар. Ар япэхэм хуэдэу ебгъэрыкIуэжыфыртэкъым, зыхъумэжыныгъэм и Iэмалхэм нэхъыбэу хуэкIуат. Ауэ, сыт хуэдэу езэшами, зитын мурадыр иIэуи плъагъуртэкъым. Абы и лъэныкъуэкIэ Бэджыдэр нэхъ жыджэрт. Ар хущIэкъурт и ныкъуэкъуэгъум зэребэныным. Измоденовыр хуекIуэрт нэхъ пасэу къигъэсэбэпыну зыхущIэкъуа партерым и Iэмалхэм. Ауэ ари абы къехъулIащэртэкъым. Бэджыдэ Ислъам нэхъ Iэчлъэчу зыкъигъэлъэгъуами, зэрытемыгъакIуэурэ иуха зэхьэзэхуэр къэзыпщытэжа кIэлъыплъакIуэхэм текIуэныгъэр хуэфащэу къалъытащ ди лъахэгъум. ИкIи килограмм 73-рэ зи хьэлъагъхэм я деж къыщихьа текIуэныгъэхэм папщIэ абы къыхуагъэфэщащ FIGHT NIGHTS урысей зэхьэзэхуэм и Гран-при саугъэтыр.
Махуэщ Шумахуэ.
Атлетикэ хьэлъэ
Зэпеуэ гъэщIэгъуэн
Налшык дэт «Azzuro» фитнес клубым щекIуэкIащ щылъу штангэ къэIэтынымкIэ зэпеуэ.
Зэпеуэр къызэзыгъэпэщари езыгъэкIуэкIари «Azzuro» фитнес клубырщ. Зэхьэзэхуэм хэтащ школым щеджэхэр, еджапIэ нэхъыщхьэхэм щIэсхэр, жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм я лIыкIуэхэр, спортым дихьэххэр, зи узыншагъэм сэкъат иIэхэр, Евразием, Европэм я чемпионхэр.
Абыхэм захуигъэзащ къалэ администрацэм физическэ щэнхабзэмкIэ, спортымрэ щIалэгъуалэ IуэхухэмкIэ и управленэм и Iэтащхьэ Бузд Беслъэн. Спортсменхэм узыншагъэ быдэрэ ехъулIэныгъэрэ яIэну ар хъуэхъуащ.
Щылъу штангэ къэIэтынымкIэ цIыхубзхэм я зэпеуэм цIыхуипщI хэтащ. Абы япэ увыпIэр щызыIэригъэхьащ спортым дунейпсо классымкIэ и мастер Демидовэ Аннэ. Бузд Беслъэн абы медаль нэхъыщхьэр иритащ.
ЦIыхухъухэм я зэпеуэр тIууэ гуэшауэ щытащ. зи хьэлъагъыр килограмм 75-рэ иримыкъухэм я деж япэ увыпIэр щызыIэригъэхьащ Узденов Дауд. Килограмм 61,3-рэ фIэкI мыхъу а щIалэм къиIэтащ кг 108,7-рэ зи хьэлъагъ штангэр.
Апхуэдэуи мы штангэ лIэужьыгъуэмкIэ зэпеуа профессионалхэм ящыщ, Европэм и чемпион, Евразием и рекордсмен Къущхьэ Аслъэнбэч (кг 125-рэ) къиIэтащ килограмм 225-рэ зи хьэлъагъ штангэр. Абы къихьащ япэ увыпIэр.
И узыншагъэм сэкъат зэриIэм щхьэкIи къимыгъанэу, спортым и мастер ГъукIэлI Ислъам езым и хьэлъагъым хуэдэу тIу къиIэтри, чемпионхэм къакъуэ- кIыпхъэ лIыгъэр къигъэлъэгъуащ.
Къалэ администрацэм физическэ щэнхабзэмкIэ, спортымрэ щIалэгъуалэ IуэхухэмкIэ и управленэмрэ абы и советым хэтхэмрэ фIыщIэ хуащIащ къызэгъэпэщакIуэхэмрэ спонсорхэмрэ.
Дыгъужь Къаплъэн.
Ди псэлъэгъухэр
Спортыр узыншагъэщ
Я IэпкълъэпкъкIэ псыхьарэ къарууфIэу щIэблэр къэгъэтэджынымкIэ сэбэпщ спортым зыщыхуагъасэ IуэхущIапIэхэр. Илъэс куэд щIауэ ехъулIэныгъэфIхэр иIэу и лэжьыгъэр ирегъэкIуэкI Налшык дэт, спортымкIэ командэ къыхэхахэр гъэхьэзырынымкIэ центрым. Дауи, абы и Iуэху зехьэкIэр, зыIэрагъэхьэ ехъулIэныгъэхэр зыкъомкIэ елъытащ абы и унафэщIым. Ар Европэм алыдж-урым бэнэкIэмкIэ и чемпион, дунейпсо кубокыр къэзыхьа Жаным Аслъэнщ. Абы я лэжьыгъэм щыгъуазэ дыщищIым къызэрыхигъэщащи, спортым дихьэх щIалэхэм я зэфIэкIым хэгъэхъуэным тещIыхьауэ къызэрагъэпэщауэ щытащ а центрыр.
— Сабий-ныбжьыщIэ спорт школым зыщызыгъасэхэр, ар къауха нэужь, адэкIэ здэкIуэныр ямыщIэу къанэрт. А школхэм нэхъ щытепщэр бокс, бэнэкIэ хуит, алыдж-урым бэнэкIэ, дзюдо лIэужьыгъуэхэм хуэдэхэрщ. ЗыгуэркIэ думыхьэхмэ, я къару иумыгъэплъыжмэ, щIалэхэм спортыр Iэпэдэгъэлэл ящIынут, хыфIадзэжыпэнкIи хъунут. Абы ипкъ иткIэ, дычэнджащэри, мыр къызэIутхащ.
ИужькIэ Олимп чемпион хъуа Къардэн Мурат, олимпиадэм дыжьын, жэз медалхэр къыщызыхьахэу Аккаев Хьэжмуратрэ Тау Хьэсэнбийрэ, Европэм щытекIуа Гъэунэ Анзор сымэ япэу къэтщтауэ щытахэм ящыщт. Ахэр жыжьэ нэсащ.
— Центрым и мурад нэхъыщхьэр Олимп чемпионхэр игъэхьэзырыныр арауэ къыщIэкIынщ.
— Ди нэIэ нэхъ зытетыр, дызыхуэхъуапсэр Олимп джэгухэрщ. Адрей псори абы къегъэщIылIэжа лэжьыгъэу аращ. Пэжщ, зыкъызэкъуипхъуэту цIыхур зэуэ Олимп чемпион хъуфынукъым. МащIэкIэ къыщIидзэмэ, кIуатэурэ зиужьу аращ. Ди къарур зыхуэдунэтI Олимп джэгухэм зэпеуэ цIыкIухэр, я къежьапIэщ.
— Дапхуэдэу щытын хуей спорт- сменым и зыгъэсэкIэр, и дуней тетыкIэр?
— Гъэсэныгъэр мардэ убзыхуам тетын хуейщ. Спортсменым узэрыдэлэжьэн, ар зэрыбгъэхьэзырын мардэхэр щыIэщ. Абыхэм утемыбэкъукIыу улэжьэн щхьэкIэ, ахъшэ нэхъыби уиIэн хуейщ. Аращи, Iуэхум мащIэу укъытемыкIуэтыныр пхузэфIэкIыркъым. Сыт спортсменым и зэфIэкIыр здынэсар къызэрапщытэр? Спортым теухуа тхылъу дызэджахэми зэритщи, ар къэзыгъэлъагъуэр зэхьэзэхуэрщ. ЯпэщIыкIэ зэпеуэ нэхъ цIыкIухэм уи къарум ущеплъыжын хуейщ. Спортсменхэм я закъуэкъым зи зэфIэкIым хэзыгъахъуэр — тренерхэми заужь. Зэпеуэ къэс сэбэпынагъ, дерс гуэр къыхэпхын хуейщ, утекIуэми къыптекIуэми.
Спортым хэтхэр тIууэ зэщхьэщокI. Языныкъуэхэм зэфIэкI лъагэр къыдалъхуащ, адрейхэм ерыщагърэ гугъуехьрэ ирахьэлIэу загъасэ. Языхэзми къищIыкIыфынущ спортсмен лъэщ. Нэхъыщхьэр убэкъуэн, укIуэтэн хуейуэ аращ. Спортым къыхэнэнуми ар IэщIыб ищIынуми емылъытауэ, абы зэ мыхъуми зэгуэр дэтхэнэ цIыхури хыхьапхъэщ.
Нэхъыщхьэу согъэув щIалэгъуалэ псори спортым дегъэхьэхыныр. Сыту жыпIэмэ, спортыр узыншагъэщ. Iэмал имыIэу щыткъым псори спортсмен цIэрыIуэ мыхъункIэ. Ауэ абыхэм къахэкIынущ зигуи зи пси етауэ спортым хэтынухэр. Абы щыгъуэми, цIыхубзым цIыхухъу спорт лIэужьыгъуэм зыщрипщытыр сфIэтэмэмкъым. ЦIыхухъу спортым хэт цIыхубз дапщэ сримыхьэлIами, псори зэщхьщ. Я псэлъэкIэкIи, дуней тетыкIэкIи. Апхуэдэхэм я хьэлхэм захъуэж, цIыхухъу щытыкIэм йоувэ. Ахэр апхуэдэ спорт хуэмыныкъуэу, я щхьэ къагъэпцIэжу къысщохъу. ЩыIэщ ахэр зыхыхьэ хъун спорт лIэужьыгъуэ хъарзынэхэр. Псалъэм папщIэ, гимнастикэр, теннисыр…
Уэркъ Жыраслъэн.
