Абы и лъагапIэр
И ныбжьыр илъэс 85-рэ ирокъу адыгэ тхакIуэ, усакIуэ щэджащэ, жылагъуэ лэжьакIуэ цIэрыIуэ МэшбащIэ Исхьэкъ. Абы и къалэмыпэм къыщIэкIащ тхыгъэ купщIафIэ куэд — усыгъэ телъыджэхэр, роман гъуэзэджэхэр, ахэр Адыгейм и литературэм и лъагапIэ хъуащ, ди лъэпкъым и цIэмрэ и пщIэмрэ жыжьэ щагъэIуащ. Исхьэкъ и усыгъэхэр гъэнщIащ гъащIэм и пэжыпIэкIэ, уи акъылыр зыгъэлажьэ, гукъыдэжрэ дэрэжэгъуэрэ къозыт гупсысэ жанхэмкIэ. ТхакIуэм и романхэм лъабжьэ яхуэхъуар адыгэ тхыдэрщ — пасэрей адыгэ дзэпщ Ридадэ деж къыщыщIэдзауэ XIX лIэщIыгъуэм къэс.
МэшбащIэ Исхьэкъ Шумахуэ и къуэр Краснодар крайм хыхьэ Щхьэщэхуж къуажэм 1931 гъэм накъыгъэ мазэм и 28-м къыщалъхуащ. 1951 гъэм Адыгей педучилищэр, 1956 гъэм Москва дэт Литературэ институтыр къиухащ, КПСС-м и ЦК-м деж щыIэ парт школ нэхъыщхьэм щеджащ, «Социалистическэ Адыгей» газетым щылэжьащ. 1962 гъэ лъандэрэ МэшбащIэ Исхьэкъ Адыгейм и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм и тхьэмадэщ, ди къуэш республикэм къыщыдэкI литературэ журналхэм я редактор нэхъыщхьэщ; депутатхэм я Адыгей, Краснодар советхэм, СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм я депутатщ, Урысей Федерацэм и Жылагъуэ палатэм хэтщ.
МэшбащIэ Исхьэкъ и тхыгъэхэр щызэхуэхьэсауэ дунейм къытехьащ тхылъищэм щIигъу, абыхэм ящыщ куэд нэгъуэщI лъэпкъхэм я бзэхэмкIэ зэрадзэкIащ. ЦIэрыIуэ дыдэ хъуащ Исхьэкъ и ро- манхэр — «Щэрэ езанэ щхьэдэхыпIэ», «Ягъеяхэм пэплъэжыркъым», «Щхьэл мывэ», «ГъэритI», «Ридадэ», «Адыгэхэр», «Хъан-Джэрий», «КъуэкIыпIэмрэ КъухьэпIэмрэ», «ТIасхъэщIэх», «Хэхэсхэр», «Ирахуахэр», нэгъуэщIхэри.
ТхакIуэ цIэрыIуэм къратащ СССР-м, РСФСР-м, Адыгейм я Къэрал саугъэтхэр, Шолохов Михаил и цIэкIэ щыIэ, Дунейпсо Адыгэ Хасэм я саугъэтхэр.
МэшбащIэ Исхьэкъ Адыгейми, Къэбэрдей-Балъкъэрми, Къэрэшей-Шэрджэсми я цIыхубэ тхакIуэщ, «Хэкум и пащхьэм щиIэ фIыщIэм папщIэ» орденым и II, III, IV нагъыщэхэр къратащ. МэшбащIэ Исхьэкъ Урысейм и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм и правленэм и Iэтащхьэхэм ящыщщ, ЩIДАА-м, Абхъазым ЩIэныгъэхэмкIэ и академием хэтщ.
ХЪЭТIЭХЪУЩОКЪУЭ Гъузэр.
Нэхъыжьым и псалъэ
Апхуэдэ диIэкъым
Илъэс куэд щIащ сэ МэшбащIэ Исхьэкъ ныбжьэгъу сызэрыхуэхъурэ. ЗекIуэ и вакъэ лажьэркъым жыхуаIэу, си напщIэм телъ а ныбжьэгъугъэр къыздисхауэ щытар КъуэкIыпIэ Гъунэгъум щызэпысча гъуэгуанэхэрат: 1969 гъэм туристхэм срагъусэу Сириемрэ Ливанымрэ сыкIуат. Абы щыгъуэ сэ илъэс тIощIрэ щырэ сыхъуу арат, а зекIуэм и фIыгъэкIэ къэзгъуэта си ныбжьэгъур сэ нэхърэ илъэс 15-кIэ нэхъыжьт. Ауэ, нэхъыжьыфIти, сигъэныбжьэгъуу, сигъэгушхуэу сызригъэгъусащ. Апхуэдэу щIэхъуар зыкъомкIэ елъытагъэнт ди Iуэху еплъыкIэхэр зэрызэтехуэм, хэхэс гъащIэр натIэ зыхуэхъуа ди лъэпкъэгъухэм ехьэлIауэ къыдэфыкI узхэмкIи дызэрызэщхьым.
Дэнэ щIыпIэ дыкъыщыхутами, дэ къэтлъыхъуэр 1763 — 1864 гъэхэм екIуэкIа Урыс-Кавказ зауэжьым и зэранкIэ зи лъахэр къэзыбгынэу хэхэс псэукIэ бзаджэр зыгъэва ди лъэпкъэгъухэм я щIэблэхэрат. ИкIи къэдгъуэтырт апхуэдэхэр. Ауэ…
Адэжьхэм я хэкум ирамыгъэзэгъа ди лъэпкъэгъу насыпыншэхэм а хамэ щIыпIэхэми псэупIэ щратыртэкъым: 1967 гъэм израилыдзэхэр къызытеуа щIыпIэхэр адыгэхэм нэхъыбэу хэщIапIэ ящIа щIыналъэхэрати, мо тхьэмыщкIэ къомым, я щхьэр щIахьэри, адэ-мыдэкIэ егъэзыпIэ щащIат. Мис ахэр къэгъуэтыгъуафIэтэкъым. Ауэ абыхэм захуэдмыгъазэу ди гум тхутегъэхуэнутэкъыми, дымыщхьэхыу къэтлъыхъуэрт ахэр. Псом хуэмыдэу темыпыIэжыр, емызэшэжыр усакIуэ МэшбащIэ Исхьэкът. Адыгэ-хэм я щхьэм кърикIуа насыпыншагъэм теухуауэ сэри ди гъусэхэми дымыщIэ куэдым щыгъуазэт ар. А хъыбар гуауэхэм дыщIигъэдэIуу сыхьэт бжыгъэкIэ дыщигъэст. Дызыхуэза ди лъэпкъэгъухэм къыджаIэхэр и дэфтэрым иритхэрт, ахэр зи тегъэщIапIэрэ гущIэм зыкъыдэзыгъазэ усэщIэхэм дригъэдаIуэрт нэхъ иужькIэ.
Сириемрэ Ливанымрэ дыкъикIыжа нэужь, МэшбащIэр куэдрэ ялъыгъуэзащ унафэщIышхуэхэм. Зыхуейр лIот? ХамэщIым щыпсэу адыгэхэм я дунейр зэрыкIыфIыр яжриIэу, абыхэм зыгуэркIэ защIэ-гъэкъуэн зэрыхуеймкIэ лъаIуэу арат. Ауэ «уи мыIуэху зумыхуэ», къыжраIэ мыхъумэ, къапих щыIэтэкъым. «Зи мыIуэху зезыхуэ» тхакIуэм хузэфIэкIрати, тIысырти, усэбзэкIэ и щхьэм хуэтхьэусыхэжырт, адыгэхэм я тхыдэр лъабжьэ зыхуищI усэ уахътыншэхэр итхырт. Абдежхэращ дунейм къыщытехьар нобэ ди лъэпкъэгъуу хъуам яIурылъ «Адыгэхэр» уэрэд цIэрыIуэр къызытращIыкIа усэр.
Илъэс плIыщIрэ блырэ хъуащ си ныбжьэгъу нэхъыжьымрэ сэрэ дызэрызэрыцIыхури, абы адыгагъэу, цIыхугъэу дэслъагъур сэркIэ щапхъэфIщ, ауэ Исхьэкъ ещхь хъугъуафIэкъым, псом япэрауэ, и талантышхуэмкIэ, итIанэ — и дуней тетыкIэ дахэмкIэ. Абыхэм щIэхъуэпсын, Исхьэкъ удэплъейуэ псэун хуейуэ аращи.
2006 гъэм Истамбыл щекIуэкIырт Дунейпсо Адыгэ Хасэм и VII Зэхуэсышхуэр. Дауи, МэшбащIэ Исхьэкъи абы кърихьэлIат. Гухэхъуэт а Лъэпкъ Хасэшхуэм литературэм-кIэ игъэува саугъэт лъапIэр си ныбжьэгъу нэхъыжь МэшбащIэм и роман телъыджэхэм папщIэ къызэрыратыр плъагъуныр. Апхуэдэ гуфIэгъуэ куэд си нэгу щIигъэкIащ Адыгэ Республикэми, Къэбэрдей-Балъкъэрми, Къэрэшей-Шэрджэсми я цIыхубэ тхакIуэ, РСФСР-ми СССР-ми я Къэрал саугъэтхэр зыхуагъэфэща си ныбжьэгъу нэхъыжь МэшбащIэ Исхьэкъ. Абыхэм я закъуэкъым Исхьэкъ адыгэхэр дызэригъэгуфIэр, дызэригъэгушхуэр — Хэку литературэм хуищIа хэлъхьэныгъэ инхэм папщIэ, МэшбащIэм къратащ къэрал дамыгъэ лъапIэ куэд, Адыгэ Республикэми Краснодар крайми абы къыхуагъэфэщащ цIыхушхуэхэр зэрагъэпажэу яIэ дамыгъэ нэхъ лъапIэ дыдэхэр.
Жылагъуэ лэжьыгъэм жыджэру зэрыхэтыр, ди къэралым щыпсэу лъэпкъхэм я зэныбжьэгъугъэр, мамырыгъэр гъэбыдэным псэ-емыблэжу зэрыбгъэдэтыр къалъытэри, МэшбащIэ Исхьэкъ къыхуагъэфэщащ «Мамырыгъэм щIэбэн» дыщэ медалыр, Урысей лъэпкъ фондым и «Жылагъуэм зэригъэлъапIэ» дыщэ щIыхь нагъыщэр.
Дауи, мис а псори къалъытащ абы Мейкъуапэ, Тэрч къалэхэм щIыхь зиIэ я гражданин цIэр къыщыфIащми.
Дунейпсо гражданин цIэр къыпфIащыну пхуэфащэщи, ари къыплъагъэсауэ Тхьэм дигъэлъагъу, си ныбжьэгъу нэхъыжьыфI Исхьэкъ!
ХЬЭФIЫЦIЭ Мухьэмэд,
УФ-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, КъБР-м, Адыгэ Республикэм, КъШР-м щIыхь зиIэ я журналист.
ЩIэбгъэщIэрэщIэн щыIэкъым
УСАКIУЭ псалъэр гупсысэ куу зы-хэлъ Псалъэшхуэщ. Ар щIэбгъэщIэрэщIэни щыIэкъым. Ар уэри фIыуэ уощIэ, Исхьэкъ. Дауи, уэ езыми къыбгуроIуэж узэрыусакIуэр. Сэри абы щыхьэт сытохъуэ. Ауэ, сэ сыщынэхъыжькIэ, а Псалъэм щIызогъу: уэ уусакIуэшхуэщ, гу губзыгъэ зи бгъэм къыщеуэ уусакIуэ телъыджэщ. Кавказым и усакIуэ нэхъ ин дыдэхэм уащыщщ.
КУЛИЕВ Къайсын.
1981 гъэ
УсакIуэ нэсщи аращ
ИСХЬЭКЪ и усыгъэ тхылъхэм укъыщеджэкIэ уи нэгу къыщIохьэ абы и къуажэгъу Iущхэм я дунейр, я псэукIэ-щыIэкIэхэр, я хьэл-щэнхэр. Къыпщохъу абыхэм урахьэщIэу, урапсэлъэгъуу. Усыгъэм и къалэн нэхъ лъапIэу хъуар гъэзэщIа щохъу Исхьэкъ и тхыгъэхэм — Iуэхур апхуэдэу щIыщытыр си ныбжьэгъу МэшбащIэр усакIуэ нэсщи аращ.
РОЖДЕСТВЕНСКИЙ Роберт.
1981 гъэ
Дуней и пIалъэ ещIэ
МЭШБАЩIЭМ и усэхэр сыт щыгъуи узыгъэпIейтейщ. Ахэр зи IэдакъэщIэкIыр зи акъылыр тIыса, дуней и пIалъэ зыщIэ адыгэлI нэсщ. УсакIуэшхуэщ. Куэдым зэрыжаIэщи, Исхьэкъ и усыгъэхэм я тегъэщIапIэр и лъэпкъ тхыдэращ. А тхыдэм и пэжырщ абы и усэхэр псэ быдэ, удэзыхьэх зыщIыр, езы усакIуэм пщIэрэ щIыхьрэ къыхуэзыхьыр.
ДАНГУЛОВ Саввэ.
1971 гъэ
Шэч къытесхьэркъым
ЗЫМИ шэч къытрихьэну къыщIэкIынкъым МэшбащIэ Исхьэкъ зэчий ин зыбгъэдэлъ усакIуэшхуэу зэрыщытым. Дауи, аращ абы псалъэ гуапэ куэд щIыхужаIэри, дяпэкIи нэхъыбэж щIыхужаIэнури. Ар адыгэ усыгъэм и зэфIэкIым зезыгъэузэщI, зыгъэбжьыфIэ усакIуэшхуэщ.
ИВАНОВ Всеволод.
1971 гъэ
Урысеймрэ Кавказымрэ я къуэр
ТАЛАНТ ин зиIэ, тхакIуэшхуэ, и лъэпкъым хуэпэж, и псэм пищIу зи лъахэри Урысейри фIыуэ зылъагъу МэшбащIэ Исхьэкъ и творчествэ лъэщым щхьэкIэ гъунапкъэншэу фIыщIэ хузощI. И роман телъыджэхэмкIэ къыдит гуфIэгъуэр щэрэ минкIэ гъэбэгъуауэ езым Тхьэм къыбгъэдилъхьэж.
ПРОКУШЕВ Юрий. 2001 гъэ
Зэбгъэдэпх хъунукъым
КАВКАЗ Ищхъэрэм и усыгъэм Гамзатов Расул иIэмэ, МэшбащIэ Исхьэкъ зыхуэлажьэ абы и прозэри насыпын-шэкъым. Расулрэ Исхьэкърэ зэбгъэдэпх хъунукъым — тIуми талантыш-хуэ ябгъэдэлъщ, къызыхэкIа лъэпкъхэри, Урысейм и литературэри зыгъэбжьыфIэ цIыху цIэрыIуэхэщ.
ИСАЕВ Егор.1981 гъэ
Шу пашэхэм ящыщщ
СЭ куэдрэ слъэгъуащ МэшбащIэ Исхьэкъ дэнэ щIыпIи — Якутиеми, Краснодари, Смоленски, Налшыки, Ростов кМоскваи — цIыхухэр гуапэу къызэрыщыIущIэр. Апхуэдэу щIыщытыр гурыIуэгъуэщ: Исхьэкъ зи тхакIуэр адыгэхэм я закъуэкъым — ар лъэпкъыбэ урысей литературэр япэкIэ зыгъэкIуатэ шу пашэхэм ящыщщ.
СОРОКИН Валентин.1991 гъэ
ТIури дыщыуатэкъым
Си ныбжьэгъу адыгэ тхакIуэшхуэ МэшбащIэ Исхьэкъ зи щIалэгъуэ дахэм насыпыфIэу къыхэтэджыкIахэм ящыщщ. Сэ ар соцIыху щыстудента илъэсхэм лъандэрэ. Си щхьэгъусэ, сурэтыщI Кончаловская Наталье занщIэу гу лъитат а щIалэщIэр усакIуэшхуэ зэрыхъунум. Ар икIи щыуатэкъым. СССР-м и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм хагъэхьэну абы тхылъ зэрестамкIэ сэри сыщыуатэкъым.
МэшбащIэ Исхьэкъ ящыщщ Урысейм и ТхакIуэхэм я зэгухьэны-гъэм нэхъ пщIэшхуэ дыдэ щызиIэхэм. Абы пщIэ хуэзымыщIрэ ар фIыуэ зымылъагъурэ яхэткъым лъэпкъыбэу зэдэлажьэ ди тхакIуэхэм. МэшбащIэм хуэфащэу пещэ и ныбжьэгъу нэхъыжьыфIхэу щытахэу КIыщокъуэ Алим, Кулиев Къайсын, Гамзатов Расул, Кугультинов Давид сымэ я IуэхущIафэ дахэ псоми.
МИХАЛКОВ Сергей.
2001 гъэ
Бицу Анатолэ, Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ усакIуэ
МэшбащIэ Исхьэкъ
ИгъэвамкIэ гуауэу уIэгъэ ирипщIу,
Лъэпкъыр и дыгъуасэм хэгъэплъэж.
Ауэ и пщэдейри уэ хуэгъэщIэращIэ —
АбыкIэ уIэгъэр хуэгъэкIыж.
М. И.
Си къуэшым сыпхуэзэжащи,
ГуфIэгъуэм нобэ сыхэтщ.
Мы си псэр ныпхуэзэшащи,
Гъунэжу бжесIэн согъуэт.
КуэдыIуэ сызыщIэупщIэр
Аргуэру, си нэхъыжь Iущ?
Темыту дунейм умыщIэ
Дапщэщи сэ уэ къысфIощI.
Дыщысщ дэ, хъуами жэщ ныкъуэ.
Мычэму тщIыжыр зи гугъу
И махуэ гугъухэрщ ди лъэпкъым,
Къыдипэсахэрщ ди егъу.
И напэкIуэцIхэр уэ тхыдэм
Тынш дыдэу къызогъэдзэкI.
Дыщыскъым куэдрэ дышхыдэу,
Ди нобэм къыдогъэзэж.
ЩыпщIыпщIыр вагъуэу уэгу лъащIэм
ХуищIыну лъахэм фэеплъ,
Уи нитIу пабгъэмкIэ гъащIэм
Куущэу сыпхыбогъэплъ.
Нэхъыжьым сфIэфIщ сыщыпщIыгъум,
ЗэпхокI сигу къызжепIэу хъуар…
СыкъэщI блэкIамкIэ уIэгъэ,
СхуэпхэжкъэкIуэнумкIэ ар.
Ныбжьэгъум и псалъэ
Къалэм гуащIафIэ
Урыс усакIуэ цIэрыIуэ Михалков Сергей МэшбащIэ Исхьэкъ щхьэкIэ жиIэгъащ: «Сэ ар ябгъурызогъэувэ дуней псом цIэрыIуэ щыхъуа тхакIуэхэм, усакIуэхэм — КIыщокъуэ Алим, Кулиев Къайсын, Гамзатов Расул, Карим Мустай, Кугультинов Давид сымэ».
Михалков и псалъэмкIэ акъылэгъу мыхъун урихьэлIэнукъым. Лъэпкъ литературэхэм я тхыдэр зыдж щIэныгъэлIхэм шэч къытрахьэркъым МэшбащIэ Исхьэкъ и Iэдакъэ къыщIэкIа тхыгъэхэр зэрыкупщIафIэм, абыхэм зэманымрэ гъащIэмрэ я куупIэр къызэрыщIагъалъэм, цIыхум и гущIэлъапсэм зэрынэIусым, абы и гупсысэр зэхэзехуэн зэращIыфым. Ар зыхузэфIэкIынур къалэм жан зыгъабзэ, гъащIэм, дунейм (ар иренобэ е иретхыдэ) я пэжыпIэр Iуэтэным зыщызымыдзей тхакIуэ набдзэгубдзаплъэрщ. АркъудеймкIи зэфIэкIыркъым: зи гугъу сщIа псори пхузэфIэкIын щхьэкIэ, лIыгъэ, цIыхугъэ лъагэ пхэлъын хуейщ. Нэхъыщхьэращи, ар зэрыпху- зэфIэкIын зэчий къыбдалъхуауэ, Тхьэр абыкIэ къыпхуэупсауэ щытын хуейщ. Апхуэдэ насыпыр зи натIэм къритхахэм ящыщщ МэшбащIэ Исхьэкъ.
Балигъ ныбжьым иуватэкъым Исхьэкъ абы и япэ усэр дунейм къыщытехьам щыгъуэ — 1945 гъэм. Абы щыщIэдзауэ зы махуи игъэтIылъакъым МэшбащIэм усакIуэ, тхакIуэ къалэмыр. Нобэ псоми ялъагъу адыгэлI щэджащэм илъэс 60-м щIигъуауэ къалэм гуащIафIэ икIи жан зэригъабзэр.
МэшбащIэ Исхьэкъ литературэм зэрыхыхьар усэкIэщ. Аращ абы и зэчиймрэ и зэфIэкIымрэ япэ хэIущIыIу зэры- хъуар. Усэ тхылъ 30-м щIигъу къыщIэкIащ Исхьэкъ и къалэмыпэм — «Си дуней», «Вагъуэ бын», «Пшыналъэ, «Лъэмыжхэр», «Дыжьын уэшх», нэгъуэщIхэри. Абыхэм ящыщ зы лъэужьыншэ щыхъуакъым адыгэ литературэм. Ар дэнэ къэна, Исхьэкъ и усэхэм лъэпкъ поэзием и лъагапIэхэр къащтащ, урысыбзэкIэ, нэгъуэщI лъэпкъыбзэхэмкIи зэрадзэкIри, дуней псом цIэрыIуэ щыхъуащ. И усыгъэхэмкIэ Исхьэкъ хузэфIэкIащ гупсысэ жанхэр зыIуатэ, цIыхум и гущIэлъапсэм нэIус, абы и гурыгъу-гурыщIэхэр куууэ къыщIэзыгъалъэ псалъэмакъ щIэщыгъуэ иридзын. И усыгъэхэм папщIэ МэшбащIэм къыхуагъэфэщащ Горький Максим и цIэкIэ щыIэ Урысей Федерацэм и Къэрал саугъэтыр.
УсакIуэ цIэрыIуэ хъуауэщ Исхьэкъ и япэ романым и гъунэр щрилъар. «Ягъеяхэм пэплъэжыркъым» романыр 1966 гъэм дунейм къытехьа нэужь, псоми нэрылъагъу ящыхъуащ тхыгъэ пIащэхэми зи къару пэлъэщын тхакIуэ адыгэ литературэм къызэрыщIэтэджар. Япэ романым къыкIэлъыкIуащ «Бзиикъуэ зауэ», «ФIы щIэи, псым хэдзэ», «Гуащэуней», «Щхьэл мывэ», «ГъэритI», «Хъан-Джэрий», «Ридадэ», «Адыгэхэр», «КъуэкIыпIэмрэ КъухьэпIэмрэ», «Аишэт» романхэр, нэгъуэщIхэри. Абы-хэм я нэхъыбэм лъабжьэ яхуэхъуар лъэпкъ тхыдэрщ. Илъэс миным нэблагъэ зэман къызэщIаубыдэ МэшбащIэ Исхьэкъ и романхэм — адыгэ тхыдэм щыцIэрыIуэ дзэпщышхуэ Ридадэ деж къыщыщIэдзауэ. Куэд щIакъым адыгэ мамлюк дзэпщхэм я тхыдэр лъабжьэ зыхуэхъуа «КъуэкIыпIэмрэ КъухьэпIэмрэ» романыр дунейм къызэрытехьэрэ. Урыс-Кавказ зауэм теухуащ зи цIэ къитIуа романхэм ящыщ зыбжанэ. Тхыдэм и гъуэгуанэ кIыхь къызэпачащ адыгэхэм, псэзэпылъхьэпIэ Iэджэ ихуащ ахэр, хьэзабымрэ лъыгъажэ зауэхэмрэ хэкIакъым ижь-ижьыж лъандэрэ — ар уи фIэщ ящI МэшбащIэ Исхьэкъ и романхэм. Дэтхэнэ адыгэми ищIэн хуейщ и лъэпкъ тхыдэр — ар дыджми IэфIми; тхыдэм уримыгъуазэмэ, лъэпкъым дяпэкIэ къыщIэлъымрэ абы унэтIыпIэ, хэхъуапIэ хуэхъунумрэ къыбгурыIуэнукъым — а гупсысэр къыхотэджыкI МэшбащIэ Исхьэкъ и романхэм.
ЛIы ныбжь къигъэщIащ МэшбащIэ Исхьэкъ, зи къару илъыгъуэ, щIыхьым дэбжьыфIэ, мурад инхэр зи плъапIэ тхакIуэ щэджащэщ ар, къызыхэкIа лъэпкъым фIыгъуэ куэд хуилэжьауэ — абыкIэ акъылэгъу къыддэхъунущ дэтхэнэ адыгэри.
Къэрмокъуэ Хьэмид,
КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ.
ЩIэджыкIакIуэхэм я псалъэ
Тхыдэм и гъуджэ
СЫКЪЕДЖЭН щIэздзэри, схуэмыгъэтIылъыжу и кIэм сынэсыху сиIыгъащ МэшбащIэ Исхьэкъ и «Хъан-Джэрий» роман лъэщым. Ар адыгэ лъэпкъым и тхыдэ гъуджэщ. Апхуэдэ романхэращ урысей прозэр дунейпсо литературэм и фIыпIэхэм ящыщ зыщIыр. А тхыгъэм къеджэм, шэч хэмылъу, къищIэнщ адыгэхэм я хэкумрэ езы лъэпкъымрэ зищIысыр, абыхэм тхыдэшхуэ зэраIэр.
АРХИПОВ Владимир. Мэзкуу къалэ
Нэпс къабзэ хущIегъэкI
«ТХАКIУЭ нэхъыфI дыдэу плъагъур хэт сымэ?» — жаIэу къыщызэупщIым деж, япэ зи цIэ жысIэхэм ящыщщ МэшбащIэ Исхьэкъ. Абы и творчествэр зэрыщыту гъэнщIащ тхакIуэм ди лъэпкъым хуиIэ лъагъуныгъэшхуэмкIи, нэпс къабзэу хущIигъэкIымкIи. Исхьэкъ и тхыгъэу хъуар адыгэхэм ди тхыдэм, ди гъащIэм я гъуджэщ, абы IупщIу къощ езы тхакIуэм и псэ къабзагъри и гур зыхуэлажьэри. Иджыри куэдрэ тхурелажьэ а гумрэ псэмрэ.
КIУВЭ Риммэ. Мейкъуапэ къалэ
КъБР-м и тхакIуэхэр Мейкъуапэ щохьэщIэ. Сурэтым щыволъагъу Щомахуэ Амырхъан, Кулиев Къайсын, МэшбащIэ Исхьэкъ сымэ.1976 гъэ
