Жэпуэгъуэм и 8-р Мэкъумэш IэнатIэмрэ ерыскъыпхъэ промышленностымрэ я лэжьакIуэм и махуэщ
ЗрагъэхъулIахэр мащIэкъым
Урысей Федерацэм и Президентым и УказкIэ ягъэувауэ, 1999 гъэ лъандэрэ ар ягъэлъапIэ. Дапщэщи хуэдэу, ди республикэм и мэкъумэшыщIэхэр лэжьыгъэфIкIэ я махуэм IуощIэ.
Гъэм зэрыщIидзэрэ зэфIагъэкIам пэублэу дриплъэжмэ, зрагъэхъулIахэр мащIэкъым. Псалъэм папщIэ, хозяйствэ лIэужьыгъуэ псоми къэкIыгъэ пасэхэмрэ хьэцэпэцэмрэ кIэрыхуншэу зэщIакъуэжащ. Гъавэу тонн мин 95-рэ 400-рэ къыщIаIукIащ. Абы щыщу тонн мин 55-рэ 900-р бжьыхьэ-сэ гуэдзщ. Псори зэхэту хьэцэпэцэу кърахьэлIэжар нэгъабэрейм процент 20-кIэ щIегъу. Иджыпсту еужьэрэкIыу нартыху гъавапхъэр Iуахыж. Мы гъэм абы гектар мини 153-рэ е илъэс кIуам елъытауэ процент 18,5-кIэ нэхъыбэ хухахащ.
Нобэ ирихьэлIэу республикэм Iэщышхуэу мин 272,1-рэ (мини 132,7-р жэмщ), мэлрэ бжэну — мин 389,3-рэ, кхъуэуэ — мини 2,7-рэ, джэдкъазу — мелуани 3,9-рэ щаIыгъщ. Мэкъумэш предприятэхэм япэ мазихым жэм къэс хуэзэу шэ килограмм 2622-рэ къыщашащ. Ар нэгъабэ и апхуэдэ лъэхъэнэм елъытауэ проценти 6,5-кIэ нэхъыбэщ. ЩIышылэ — бадзэуэгъуэ мазэхэм къриубыдэу гъэшу тонн 208800-рэ, лыуэ тонн 47100-рэ къалэжьащ.
Пхъэщхьэмыщхьэрэ хадэхэкIхэмрэ гъэкIынымкIэ Къэбэрдей-Балъкъэрым зэфIэкI хъарзынэ бгъэдэлъщ. НэгъуэщI щIыпIэхэм кърашу щыта ерыскъыпхъэ зэмылIэужьыгъуэхэр зехьэнымкIэ, абыхэм елэжьынымкIэ бжьыпэр зыIыгъ щIыналъэ тIощIым ди республикэр ящыщщ. Илъэс куэдкIэ къызыпыкIэ пхъэщхьэмыщхьэ хадэхэм гектар минрэ щэрэ мы гъэм хухахыну траухуати, а бжыгъэм щIрагъэгъуащ. Мазибгъу кIуам къриубыдэу хозяйствэ лIэужьыгъуэ псоми гектар 737-м щIигъум жыгыщIэхэр щыхасащ. Абыхэм ящыщу гектар 625,6-м щагъэтIысахэр псынщIэу хэхъуэхэм хуэдэщ. Мы зэманым гектар 17192-м щIигъу республикэм щызэрахьэ — и зэхуэдитIым фIэкIыр псынщIэу хэхъуэ, щIэгъэхуэбжьауэ зызыужь лъэпкъщ.
Мэкъумэш хозяйствэм зэрызрагъэужьыну Къэрал программэм зэрыщаубзыхуамкIэ, мы гъэм гъэшу тонн мин 490,5-рэ, лыуэ тонн мини 110-рэ къалэжьынущ, джэдыкIэу мелуани 193-рэ кърахынущ, гъавэхэкIыу тонн мин 950-м щIигъу, кIэртIофу тонн мин 250-рэ, хадэхэкIыу тонн мин 410-рэ, пхъэщхьэмыщхьэрэ мэракIуэу тонн мини 170-м щIигъу кърахьэлIэнущ. Пхъэщхьэмыщхьэу тонн мин 66-рэ зыщIэхуэну иджырей хъумапIэ 12 иджыпсту къагъэсэбэп. Тонн мин 21,4-рэ щызэрахьэну нэгъуэщI гъэ-тIылъыпIэу бгъу нэгъабэ лъандэрэ яухуэ. Илъэсым помидорхэкIыу тонн мин 33,5-м щелэжьыну «Урысей Ипщэм и хадэхэкIхэр» ООО консерв заводым и япэ чэзур мы гъэм яутIыпщащ. Къэралым апхуэдэ продукцэу нэгъуэщI щIыпIэхэм къыщищэхуу щытам и процент 30-р абы хуэгъэхьэзырынущ. Псы здэкIуэ хьэсэхэм гектар минипщI къыхагъэхъуащ. Къыдэзыгъахуэ технологиехэм тету, дяпэкIэ ахэр ягъэнщIынущ.
Жылапхъэ хэплъыхьахэр къэгъэкIыным тегушхуэ хозяйствэхэр нэхъыбэ мэхъу. Абы и лъэныкъуэкIэ щапхъэщ «Отбор», «Астек-Агро» инновацэ-производственнэ агрофирмэхэр, «Шэджэм», «Псынэдахэ» мэкъумэш предприятэхэр. Къэбэрдей-Балъкъэрым мэкъумэш хозяйствэмкIэ и щIэныгъэ-къэхутакIуэ институтыр гъэм и зэман зэхуэмыдэхэм зэщхьэщыхауэ къагъэсэбэп гибрид лIэужьыгъуэхэм йолэжь. Урысей рынокым щIэупщIэшхуэ щызиIэ, нэхъ пасэу хъу нартыху гибридхэр щызэрахьэ хьэсэхэр гектар минипщIым нагъэсыну я мурадщ. Жылапхъэу тонн минитхум хуэщIа «Гибрид СК» инновацэ агрофирмэр Бахъсэн къалэм, апхуэдиз щызэпадз «Ипщэ-сервис» иджырей заводыр Дзэлыкъуэ щIыналъэм щолажьэ, «Отбор» агрофирмэм нар- тыху жылапхъэхэр къызытепщIыкI къэкIыгъэхэр щызэрахьэну IэнатIэщIэ игъэхьэзыращ.
Нартыху гибридхэм я жылапхъэ хэплъыхьауэ тонн мин 12 УФ-м и щIыналъэхэмрэ нэгъуэщI къэралхэмрэ нэгъабэ хурагъэшащ. Мы гъэм а бжыгъэр тонн мин 13-м нагъэсынущ.
Нобэ къэралым и щIыпIэ куэдым губгъуэ лэжьыгъэхэр щызэфIокI, ауэ Къэбэрдей-Балъкъэрым ахэр щыхотIасэри, кIэухыу илъэсым кърикIуар ди деж нэхъ кIасэу щызэхалъхьэжынущ.
Зэрыщыту къапщтэмэ, зэрыгушхуэн ехъулIэныгъэ яIэу ди мэкъумэшыщIэхэр я махуэм ирохьэлIэри, я зэфIэкIым хагъэхъуэну ди гуапэщ.
Хьэжыкъарэ Алик.
