Сент-Сиррэ Иерусалимрэ
гукъэкIыжхэр
Париж, 1868 гъ.
ДинкIэ зэрызэтехуэм щыгугъыу, Тыркум зи щхьэ къэзыхьэсыну къежьа адыгэ гуп къызэрагъэIэпхъуэм и хъыбар зэхыдох, Кипрым дыкъызэрыкIуэрэ. А къэIэпхъуэхэр цIыху цIыкIум псэупIэ езымыт хьэщхьэрыIуэхэу жаIэ. Караман и Iуфэм щепсыха ящыщ зы гупым апхуэдизкIэ хэкурысхэр яхъунщIэти, щIыпIэм исхэм Iэщэ къащтэу я хьэщIэ фIыщIэмыщIхэр зэтраукIэным ирахулIауэ ягъэхъыбар. Абы ищIыIуж а бзэмыIухэм хуабэуз, емынэуз, лышх, иджыри нэгъуэщI уз зэрыцIалIэ тIощIым нэс Кипрым къыздахьыну хуагъэфащэ.
Адыгэхэм я цIэ къызэрипIуэу, хытIыгурысхэм я нэгум гужьеигъуэ къыщIэувэт, ахэр къызэрысу къуршхэм Iэпхъуэжыну загъэхьэзырт; нэхъ зызыгъэлIхэм я Iэщэхэр ягъэкъабзэт, я гъащIэр пуду ямытыну жаIэу.
Зыми шэч къытрихьэтэкъым иджыри къэс зы баш е зы щIопщ фIэкIа умыIыгъыу, уи щхьэ закъуэу жэщ гъуэгуанэ ущытехьэфу щыта хытIыгум иджы хъунщIакIуэхэмрэ цIыху укIхэмрэ из зэрыхъуным, Черкесием къыздырахыну уз зэрыцIалэхэм пхъунщIэнрэ букIынрэ къагъэнэжыххэмэ.
ЦIыху пшэру щыт зиусхьэн Ричэрд уеплъурэ уэд хъут, и нэкIум удзыфафэ къыщIэхьэу. Абы и щхьэгъусэр махуэ къэс си анэм хуэпыхьэну къакIуэт, модрейр абы щыдэхьэшхт, зэрытригъэун амал къыхуэмыгъуэту. Питер дэхьэшх нэпцI зищIт, Телесфор игу-и щхьэ зэтелътэкъым, Базилаки щэху дыдэу хэщэIукIт.
Псори чэзу-чэзууэрэ си адэм деж къакIуэурэ гузэвэгъуэр ящхьэщихыну лъаIуэхэт, абыи, апхуэдизу хагъэзыхьыху, хузыфIэкIыр ищIэну къигъэгугъэхэт.
ТегъэщIапIэншэтэкъым апхуэдиз шынэр, кипрыс щтэIэщтаблэхэм фIыуэ ягъэбэгъуами...
Арати, Мудирым КъурIэнкIэи, Бегъымбар ЛъапIэм и цIэмкIэи, и адэм и жьакIэмкI'и тхьэ иIуащ кхъухьхэм махуийкIэ яхурикъуну псым нэхърэ нэхъыбэ зэрыригъэшамкIэ; тырку тэрмэшри и тепщэм жиIэм щыхьэт техъуащ.
АрщхьэкIэ дэ абыхэм дзыхь щIахуэдмыщIын щхьэусыгъуэ куэдыщэ диIэт! Напэ зимыIэ пцIыупсхэм зы псы ткIуэпс ирагъэшатэкъым кхъухьым, нэгъуэщI мыхъуми зы нэрыбгэ а тхьэмыщкIэхэм щыщу къелын хуэдэу.
Мудирым и тхьэрыIуэ нэпцIхэм ди гур мамыр зэращIаишхуэ щымыIэу, лъэмыж цIыкIум дыхуэкIуэтащ, Хьусэйн цIыху къомыр IуигъэкIуэтыну унафэ хуэтщIри.
Лъэмыж цIыкIур хы Iуфэм метр тIощI-тIощIрэ пщIы хуэдизкIэ пэжыжьэу псым хэтIа бжэгъухэм телъ пхъэбгъут, метритI хуэдиз и бгъуагъыну. Ар хы щIыIум метр хуэдизынкIэ щхьэщытт, сантиметр тIощI зи бгъуагъ дэкIуеипIэ цIыкIуитIым Iуфэмрэ лъэмыжымрэ зэпищIэу.
Адыгэхэр къезышэлIа кхъуафэхэр лъэмыж цIыкIум и гъунэм Iутти, гурыIуэгъуэт карантиным къашэ а тхьэмыщкIэхэр абы и кIыхьагъкIэ къырикIуэн хуей зэрыхъунур.
МафIэ зэщIэгъэнамрэ жэщ уэздыгъэхэмрэ ятридзэу япэу си нэр зытехуар тырку зауэлIхэм лъэмыж цIыкIум и щхьэ егъэзыхауэ траукъуэдия хьэдэшхуэрат. Абы ибгъукIэ лIы абрагъуэ блэкIт; кIыфIым абы и нэкIу зэхэлъыкIэр хэслъагъукIтэкъым, ауэ хуэмурэ ипэкIэ кIуэтэху гу лъыстэну сыхунэсащ цы Iув зэдэкIа и пыIэ папцIэмрэ и бгъэгум зэпырыкIыу шэ сатырхэм ягъэщIэращIэ тепхъуэшхуэмрэ, и ныбэм хуэзэу сэшхуэ кIэрыщIат. ДэкIуеипIэхэм нэса нэужь, ар тэлайкIэ къэувыIащ, Iэнкуну пIэрэ жыпIэу, къехыну хуежьащ, арщхьэкIэ хьэлъэу ехуэхри джэлащ; Iуамыхыу хъуакъым; апхуэдэ теплъэгъухэм емыса дэ гупыр тхумышэчу дыкъыхэщэIукIащ.
ЕтIуанэр чэфым ещхьу къежьэри хьэуа жьэдишэну къэувыIащ, итIанэ къэмэхри джэлащ, афIэкIа къэмытэджыжыну. Апхуэдэт ещанэри, еплIанэри.
Лъагагъ абрагъуэ, зекIуэкIэ уардэ зиIэ а цIыхухэм ящыщ закъуэи а дэкIуеипIэ цIыкIуитIым къехыфакъым. Хьэдищ-плIы зэрыIуахам гу лъыттащ… ЛIауэ пIэрэт ахэр? ИлъэсипщI – пщыкIутI зи ныбжьын сабиитI къежьэщ зыр адрейм зыщIигъакъуэуи, дэкIуеипIэм тетIысхьахэщ, дэIэпыкъуэгъу зызыгъэгувэм щыгугъыу. Зы сэлэт ябгъэдэхьэри къигъэтэджащ а тIур, арщхьэкIэ зэриутIыпщу, зыр зым теджалэу мывэкIэщхъым хэхуахэщ. Кхъуафэхэм язым зищIысыр мыгурыIуэгъуэ хьэлъэ гуэр къырадзащ. Дакъикъэ зыбжанэкIэ щылъа нэужь, зигъэхъеин щIидзэри пхъэбгъум телъу ди лъэныкъуэкIэ къэпщу хуежьащ щIидзащ. ПыIэ зэрыщхьэрымыгъымрэ щхьэц кIыхь зэрытетымкIэ а псэущхьэ зэблэшар зэрыцIыхубзыр къыдгурыIуащ, карантиным и псэр къихьу къэпщу.
ИтIанэми, зы щэIуи, зы кIий макъи, зы псалъэи къажьэдэIукIакъым а екIуэлIапIэншэхэм, я псэм телъ гузэвэгъуэмрэ хьэзабымрэ къызэраIуэтэн амал закъуэри зыщыгъупщэжауэ къыпфIэзыгъэщI насыпыншэхэм.
А теплъэгъуэ гущIэхьэм дигухэр ираудауэ дыIукIыжащ.
Аннэ хьэщIэщым Шуберт и серенадэр щыжиIэт.
Щхьэгъубжэм сыбгъэдэхьэри мазэм и нэхур тридзэу кхъухьищ къэслъэгъуащ, нэщхъейуэ псы Iуфэм Iуту.
Сыту хъийм имытыж гуауэшхуэрэ бэлыхьышхуэрэ ягъэпщкIурэт мазэм толъкъун дыжьыныфэхэм япхиша лъагъуэ нэху зэщIэпщIыпщIэм, пщыхьэщхьэ жьыбгъэ мэ гуакIуэм щэхуу щыщIиупскIэ а теплъэ фагъуэхэм.
КъыкIэлъыкIуэнущ
