
Адыгэ щэнхабзэм и дунейпсо фестивалым
«Кабардинка», «Ислъэмей», «Ди псэ» гупхэм Кфар-Камэ и утыкум зыкъыщагъэлъагъуэ
Израилым адыгэу исыр зыпэплъа махуэр къэсащ. Бадзэуэгъуэм и 30-м, щэбэтым, Кфар-Камэ щекIуэкIынут гъэ къэс къызэрагъэпэщ дунейпсо фестивалыр. БлэкIа илъэсхэм Тыркум, Иорданием щыIэ адыгэ къэфакIуэ, уэрэджыIакIуэ гупхэр кърагъэблэгъамэ, иджы утыкум итынур «Кабардинка» къэрал академическэ ансамблымрэ «Ислъэмей» уэрэджыIакIуэ гупым хэтхэмрэт.
Битокъу Владимиррэ Нэпсо Закариерэ тыгъэр зэIэпах. Концертым щIидзэным иджыри сыхьэт бжыгъэ иIэу цIыхухэм къызэхуэсын щIадзащ. ГуфIэгъуэ пшыхьым хэтынур ди бысым къуажэдэсхэм я закъуэтэкъым, атIэ абы къеблэгъэнут Рихьэние щыщхэри, гъунэгъу къалэхэм, къуажэхэм дэс нэгъуэщI лъэпкъхэм къахэкIахэри. ЦIыху мини 5 зэрыхуэ стадионым щагъэува сценэм къекIуэкI тIысыпIэхэр хуэмурэ яубыдырт. Фестивалыр щIидзэн гъунэгъу щыхъум, зэблэкIыпIэ имыIэжу цIыхур щызэхуэсат концерттыпIэм. Я IутIыжт а махуэм ди лъэпкъэгъухэм, сыту жыпIэмэ, ахэр иджы япэу я лъэгу щIэплъэнут Къэбэрдей-Балъкъэрым и набдзэу ялъытэ, щытхъу зиIэ, къэрал куэдым къыщацIыху, адыгэм и щэнхабзэмрэ макъамэмрэ дахэу утыку къизыхьэ «Кабардинка» къэрал академическэ ансамблым, абыхэм ящIыгъут лъэпкъым и IуэрыIуатэ-макъамэ гъуазджэр екIуу зыгъэIу, адыгэ лъэпкъ щэнхабзэр хъумэным, зегъэужьыным хэлъхьэныгъэшхуэ хуэзыщI «Ислъэмей» уэрэджыIакIуэ гупыр.
ЗэIущIэр езыгъэкIуэкIар Кфар-Камэ дэт Адыгэ музейм и унафэщI, ДАХ-м и ГъэзэщIакIуэ гупым хэт Тхьэухъуэ Зухьейрти, абы къызэхуэса псоми сэлам гуапэ ярихри, утыкум иригъэблэгъащ Кфар-Камэ жылэ Хасэм и тхьэмадэ Нэпсо Закарие, Израилым щIыналъэ зэдэлэжьэныгъэмкIэ и министр Къарэ Iэюб (друз лъэпкъым щыщщ), Рихьэние къуажэ хасэм и тхьэмадэ Гъыш Сулеймэн, КъБР-м и Правительствэм и УнафэщIым и къуэдзэ Битокъу Владимир, КъБР-м щэнхабзэмкIэ и министр Къумахуэ Мухьэдин сымэ.
«Кабардинка»-р къофэ.
УФ-м щIыхь зиIэ и артисткэ ХъуакIуэ Сусаннэ.
Джения Астамур утыкур ейщ.
«Ди псэ» гупым хэт цIыкIухэр.
— Сэлам гуапэ фызох адыгэм и бынхэ! — къызэIуихащ пщыхьэщхьэр Нэпсо Закарие. — Нобэ ди махуэшхуэщ, дэ къытхуеблэгъащ Къэбэрдей-Балъкъэрым, Адыгэ Республикэм я къэфакIуэ, уэрэджыIакIуэ цIэрыIуэхэр. ФIыщIэ яхудощI фэ фыкъэзыутIыпща, гуп дахэу гъуэгу фыкъытезыгъэхьа, адэжь лъахэу къэтлъытэ хэгъуэгухэм я тхьэмадэхэм. Щэнхабзэм дызэрызэпищIэ лъэмыжыр нэхъ быдэ тщIын мурадкIэ дызэхыхьащи, Тхьэм къыдигъэхъулIэ. Израилым ис адыгэхэм ди щхьэр лъагэу дывгъэлъагъужащ, ди щIыбагъ уардэу фыкъызэрыдэтыр дызыхэс лъэпкъхэм дахэу евгъэлъэгъуащи, фIыщIэ мыухыж фхудощI.
Мыпхуэдэ зэхыхьэхэм мыхьэнэшхуэ зэраIэр, адыгэр сыт и лъэныкъуэкIи фIыкIэ псоми къазэрыхэщыр, я хабзэкIэ, зэхэтыкIэкIэ зэрыдагъуэншэр, я щэнхабзэм и беягъым и гуапэу зэрыкIэлъыплъынур жиIащ щIыналъэ зэдэлэжьэныгъэмкIэ министр Къарэ Iэюби.
— Адыгэ зэрыс хэгъуэгуищми, Къэбэрдей-Балъкъэрым, Къэрэшей-Шэрджэсым, Адыгейм я тхьэмадэхэмрэ щыпсэухэмрэ къабгъэдэкI сэлам гуапэ фызохыж Кфар-Камэрэ Рихьэниерэ дэсхэм, — захуигъэзащ Битокъу Владимир къызэхуэсахэм. – РеспубликитIым щыщу щэнхабзэм и лэжьакIуэхэр ди гъусэу гупышхуэ дыкъыфхыхьащ фызэрыдиIэр, дызэрывиIэр тщIэжын щхьэкIэ, адэжь лъахэм исхэр къызэрыфкъуэтыр фщымыгъупщэн папщIэ, хэкурысхэмрэ хэхэсхэмрэ ди зэпыщIэныгъэр едгъэфIэкIуэн, ди бзэмрэ щэнхабзэмрэ тхъумэжын, зедгъэужьын мурадкIэ. НыбжьэгъугъэкIэ, благъагъэкIэ, щэнхабзэкIэ, мурадхэмкIэ дызэпыщIауэ щытмэ, зэи дызэрыхэмыкIуэдэжынум шэч хэлъкъым.
Фестивалыр зэпыщIэныгъэ быдэм лъабжьэ хуэхъуну хъуахъуэу къэпсэлъащ Къумахуэ Мухьэдинрэ Гъыш Сулеймэнрэ.
ХьэщIэхэм Налшык ираха саугъэтхэр тыгъэ хуащIащ Нэпсо Закариерэ Къарэ Iэюбрэ.
«Кабардинка»-р нэхъапэм гуп мащIэурэ кIуами, ансамбль псор зэгъусэу иджыт Израилым щихьар. АтIэми, хамэ къэрал щикъухьа ди лъэпкъэгъухэм я зэхуаку щэнхабзэ зэпыщIэныгъэ дэлъынымкIэ а къэфакIуэ гупым игъэзэщIа къалэнхэр къыпхуэмылъытэнщ, къызэхикIухьа къэралхэм ис адыгэхэм ягу къызэрагъэгъуэтыжу. Ди бысымхэм ящIэрт «Кабардинка»-р лъэпкъ хъугъуэфIыгъуэм и налкъутрэ адыгэ жьэгум и дэп мыужьыхыу илъэс 80 хъуауэ къызэрыгъуэгурыкIуэр.
Дунейпсо, къэралпсо фестивалхэм я лауреат, Иордан Хьэшимит Пащтыхьыгъуэм и орден нэхъыщхьэу тIу, «Адыгейм и ЩIыхь» медалыр зыхуагъэфэща ансамблым концерт дахэ итащ а пщыхьэщхьэм. Iэгуауэм я нэхъ иныр зыхуаIэту деса «Кабардинка»-м Iэгу хуеуэр ди лъэпкъэгъухэм я закъуэтэкъым, атIэ журтхэри, хьэрыпхэри, друзхэри, бедуинхэри къыдихьэхат. ХьэхъупащIэ Iэмырхъан игъэзэщIа уэрэдхэм, бэрэбаным гухэхъуэу еуа щIалэхэм, пшынауэхэм, накъырапщэхэм, къэфакIуэхэм я зэфIэкIыр щIэщыгъуэт абыхэм еплъхэм я дежкIэ.
ГуфIэгъуэр зыIэтыр къафэмэ, фестивалыр зыгъэбжьыфIар «Ислъэмейм» и уэрэдхэрщ. Макъамэ Iэмэпсымэхэмрэ уэрэджыIакIуэ макъ жьгъырухэмрэ къуажэ псом щызэхахырт. Ахэр нэхъапэми щыIат Израилым, фIыуэ къалъагъунуи хунэсати, Iэгуауэр мыухыжт.
Урысей Федерацэм щIыхь зиIэ, Адыгэ Республикэм и цIыхубэ артисткэ ХъуакIуэ Сусаннэ, АР-м щIыхь зиIэ и артисткэ, Шэшэным щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Агъыржанокъуэ Саниет, АР-м щIыхь зиIэ и артистхэу Къумыкъу Шамсудин, Щамырзэ Къазбэч, пшынауэ Iэзэ, АР-м и цIыхубэ артист Мыщэ Анзаур сымэ ягъэзэщIа уэрэдхэмрэ пшыналъэхэмрэ гуимыхужт, лъэпкъ щэнхабзэм и фIыпIэр гурэ псэкIэ зыхозыгъащIэт.
Дунейпсо Адыгэ Хасэмрэ Къэбэрдей Адыгэ Хасэмрэ я жэрдэмкIэ фIащауэ «Адыгэхэм (Шэрджэсхэм) я лъэпкъ хъугъуэфIыгъуэ» цIэ лъапIэр зезыхьэ «Кабардинка»-мрэ «Ислъэмеймрэ» ягъэгушхуащ а пщыхьэщхьэм Израилым ис адыгэхэр, апхуэдэуи ахэр зыхэс нэгъуэщI лъэпкъхэм я нэгу зрагъэужьащ.
Хэхэс гъащIэр я натIэ хъуами, зи бзэмрэ зи щэнхабзэмрэ хуэсакъыпэу зыхъумэ ди лъэпкъэгъухэми а пщыхьэщхьэм дагъэлъэгъуащ адыгэ къафэмрэ макъамэмрэ зэрыхуэпэжыр, ныбжьыщIэхэри сабийхэри зыхэт къэфакIуэ ансамбль зэраIэр. Кфар-Камэ щыпсэу, щылажьэ къэбэрдей щIалэ Iэпщэ Рустам игъасэ гупищри екIуу утыку итащ. «Ди псэ» ансамблым и гуп нэхъыжьым фащэ дахэхэр ящыгъыу къэфэкIэ зэмылIэужьыгъуэхэм зэрыхуэIэзэр къызэхуэсахэм ирагъэлъэгъуащ. Гур хэзыгъахъуэр нэхъ цIыкIу дыдэхэрат. КъакIухьыф хъуамэ, къэмыфэф къуажэм зэрыдэмысыр сабий гъэсапIэм щытлъэгъуат, ауэ гуп хэту, утыкушхуэм иту къэфэныр иджы щыщIэдзауэ зэращIэм дыщыгъуазэтэкъым. Гухэгъуэт а цIыкIухэм уакIэлъыплъыну. Нэхъыщхьэрати, хэкурыс къэфакIуэ Iэзэхэмрэ хэхэс къэфакIуэ ныбжьыщIэхэмрэ зы утыку зэрызэдитымрэ я зэфIэкI зэрызэхалъхьэмрэ уамыгъэгушхуэнкIэ Iэмал иIэтэкъым. Аракъэ зэпыщIэныгъэ хъужри, аракъэ щIыпIэ куэдым щикъухьа адыгэр зэзышэлIэжри?!
ЩIыпIэ куэдым щыпсэу адыгэхэр зэпыщIа хъунымкIэ сэбэпу къызолъытэ мы фестивалыр. КъищынэмыщIауэ, дыуджу дызэбгрыкIыж къудей мыхъуу, дызыхэсхэм дыкъацIыху. Уафэм дыкъехуэхауэ Израилым дису къащымыхъунымкIэ, хэкуи, бэракъи, тхьэмади, къуэши дызэриIэр ящIэнымкIэ сэбэпышхуэщ мыпхуэдэ ди зэхыхьэр.
— Кфар-Камэ дыкъэкIуэн хуей щIэхъуа щхьэусыгъуэр гъэ къэс евгъэкIуэкI а фестивалым и зи чэзу зэхыхьэгъуэрщ. Ар къуажэ Хасэм и закъуэкIэ къызэгъэпэща хъурэ, хьэмэрэ къэралым зыкъыфщIигъакъуэрэ?
— Жылэм и ахъшэу зы соми хэтлъхьакъым. АтIэ къэралым къыдитащ. Уеблэмэ илъэс къэс зэредгъэкIуэкIыр ящIэрти, министерствэм драджэри къыджаIащ: «Дэри дынэкIуэнущ, вдэтIыгъынущ, фызыхуей щыIэмэ, къыджефIэ». Мылъку хъарзынэ зэрытхухахам къыдэкIуэу, иджыри зыгуэркIэ зыкъытщIагъэкъуэну хуейуэ къытщIэупщIэжу апхуэдэщ илъэс къэс. Абыхэм фIыуэ къагуроIуэ ди хабзэ, ди тхыдэ тхъумэжын папщIэ щэнхабзэм гулъытэ хэха хуэтщIын зэрыхуейр. Абы ипкъ иткIэ сыт и лъэныкъуэкIи къыддоIэпыкъу. Дэ хэтлъхьар сыт жыпIэмэ, къуажэдэсхэм я унагъуэхэм щагъэIащ хьэщIэхэр.
— ХьэщIэр Тхьэм и щIасэщ жаIэ, уи къуажэгъухэр къызэрытхуэгуапэмрэ къызэрытхуэгумащIэмрэ жытIэ пэтми тхуэмыухыу докIуэж, апхуэдизкIэ дигу хагъэхъуащи. Фи жылэм къыдыхьэ хьэщIэхэр апхуэдэу сыт щыгъуи я щIасэ унагъуэхэм, егъэзыгъэ гуэри хэмылъу яфIэфIу зэрызэбграшым гу лъыттащ дыкъыщыкIуа пщыхьэщхьэм.
— ФIыщIэ яхуэсщIыну сыхуейщ ди къуажэдэсхэм. Ар къызыхэкIыр абыхэм я гукъабзагъэрщ, я адыгагъэрщ. Фэ фыкъэкIуэн и пэ зы гуп дэсащ ди къуажэм, ахэри едгъэжьэжри, фэ фыкъытхыхьащ. УнагъуэкIэ гъэхьэщIэныр ди хабзэщ дэ. Десащ. Ди жылэм удэсмэщ, унагъуэхэм уахэсмэщ ди псэукIэр нэхъыфIу къыщыпщIэнур.
Дэ дызэрыщIэн хуейщ. Ди къуажэ зэ щыIауэ нэгъуэщI къэрал кIуэжа адыгэхэм а зэныбжьэгъугъэм телефонкIэ, интернеткIэ къыпащэ. А зэпыщIэныгъэм и лъабжьэр адыгэбзэращ. Ди бзэр дгъэкIуэдрэ журтыбзэкIэ, тыркубзэкIэ, хьэрыпыбзэкIэ, нэмыцэбзэкIэ, урысыбзэкIэ псэлъэн щIэддзэмэ, дызэфIэкIуэдыжынущ. Дызэрыпсэлъэн хуейр адыгэбзэращ, абы и пщIэр къэтIэжын хуейщ.
Епсэлъар НэщIэпыджэ Замирэщ.
