Ноби дызыхуэныкъуэ Мысостышхуэ Пщызэбий
Москва дэт ГИТИС-р къэзыуха, иужькIэ режиссёр IэщIагъэри а еджапIэм щызэзыгъэгъуэтыжа актер цIэрыIуэ, Абхъаз Республикэм и цIыхубэ, УФ-м щIыхь зиIэ я артист, КъБР-ми Адыгэ Республикэми я Къэрал саугъэтхэм я лауреат Мысостышхуэ Пщызэбий и гъащIэ псор триухуат адыгэ театрым хуэлэжьэным. Аращ ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей драмэ театрым и гугъу пщIын зэрыщIэбдзэу, ар занщIэу гум къыщIэкIыр.
Мысостышхуэ Пщызэбий ГуэхыпIэ имыIэу Пщызэбий и цIэм епхащ и щхьэгъусэ ЖьакIэмыхъу КIунэ ейр. Нобэ ахэр зэкIэрыхуами, Пщызэбий и закъуэу и гугъу пщIыну гугъущ, а тIур зыпэрытар зы лэжьыгъэщи.
«ТIэкIу емыкIуу щIэджыкIакIуэхэм къащыхъункIи мэхъу уи щхьэгъусэм щхьэкIэ зыгуэр жыпIэну, ауэ ар пIэщIэкIыныр гугъущ, къызэрыббгъурымытыжыр къомыхьэлъэкIыни плъэкIыркъым, — жеIэ КIунэ. — Унагъуэри лэжьапIэри дыхуэныкъуэщ абы. Актерхэм куэдрэ ягу къагъэкIыж Пщызэбий: «абы жиIэнур сыту пIэрэт?», «мыбдежым сыт хуэдэ чэнджэщ къыщыдитынт?», «дауэт езым зэрищIынур?» жаIэурэ, е и псэлъафэ гуэр къащIэжурэ. Унагъуэращи, Маринэ и къуэ цIыкIум фIэкIа ныбжь зимыIэм къелъыхъуэ, хуэныкъуэщ. Къызыхуэдгъэнэн диIэкъыми, щIэх-щIэхыурэ ар лэжьапIэм здыдошэ, зэм — сэ, зэм — и анэм. Зымахуэ къызжиIаращ: «Дадэ псэужамэ, лэжьапIэм сыздэвмышэу абырэ сэрэ паркым дитынтэкъэ?» Сабиипсэм къызэриIукIам хуэдэу дэ тхужымыIэми, абы нэхърэ мынэхъ мащIэу дыщощIэ. ЖыпIэнурамэ, си деж щегъэжьауэ е быну, е ныбжьэгъуу, е лэжьэгъуу ар игу къэмыкIыжу махуэл дэзых щIагъуэ къытхэту си фIэщ хъуркъым».
Пщызэбий Къэбэрдей драмэ театрым и режиссёру, режиссёр нэхъыщхьэу илъэс зыбжанэкIэ лэжьащ. Актерыр зэлIэлIэн хуейр и щхьэ закъуэрамэ, режиссёрым сценэм щыджэгу дэтхэнэ зымкIи жэуап ехь. Пщызэбий хузэфIэкIащ режиссёрым и къалэнри актер лэжьыгъэри щIыхь пылъу зэдихьын. Абы куэд пэлъэщкъым.
Пщызэбий къыдэлажьэу, зыцIыхуу щытахэм ар зэрахэмытыжыр къазэрехьэлъэкIам шэч хэлъкъым, театрыр актер гъуэзэджэм и лэжьыгъэм зэрыхуэныкъуэри нэрылъагъущ. Дэтхэнэ зыми ар дызэримыгъусэжыр зэрызыхэтщIэр зэхуэдэу къыщIэкIынкъым, атIэми Пщызэбий иубыду щыта увыпIэр зэрынэщIымкIэ арэзы къыздэмыхъун щыIэу фIэщщIыгъуейщ.
«1953 гъэм щыщIэдзауэ сцIыхуащ сэ Пщызэбий, — игу къегъэкIыж Урысей Федерацэми Къэбэрдей-Балъкъэрми щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ, Горький Максим и цIэр зезыхьэ Урыс къэрал драмэ театрым и режиссёр нэхъыщхьэ Теувэж СулътIан. — Си фIэщ схуэщIыркъым ролыфI куэд зыдэсщIа, дахэ Iэджэ зыдэслъэгъуа Мысостышхуэ Пщызэбий къытхэмытыжу. Мы зэманыр театрым и лъэр щыщIэху, и псэр гугъу щехь пIалъэу къысщохъу.
Пщызэбий уигу къыпхуэгъэкIыжынукъым щеджа лъэхъэнэм къыпэпкIухьу, аращ, абы сыщегупсыскIэ, и щIалэгъуэм сыщIыхилъасэр… ЖыпIэ хъунутэкъым ар зыхэсхэм нэхърэ нэхъыфIу Iуэхум хуэхьэзыру, нэхъыбэ ищIэу, ауэ егугъурт, зыбгъэдэува IэнатIэр къыгурыIуэрти, ГИТИС-м къыдыщIэсахэм япэ ищауэ зэреджами пцIы хэлъкъым. ГъуазджэмкIэ Кавказ Ищхъэрэ институтым щыщезгъаджэм, си гъэсэнхэм сытым дежи Пщызэбий щапхъэу къахуэсхьырт. НыбжьыщIэхэм яжесIэрт сэ езгъащIэр алыфбей къудейуэ зэрыщытыр, зыщагъэсэнур, я щIэныгъэм щыхагъэхъуэнур сценэр зэрыарар, ди театрым и нэхъыжьыфIхэм зэрадежыр. Феджэмэ, фылажьэмэ, къыхэфха IэщIагъэр фIыуэ флъагъумэ, Мысостышхуэм хуэдэу фыхъунщ, яжесIэрт.
Къыхэзгъэщыну сыхуейт и щхьэгъусэ КIунэрэ ипхъу Маринэрэ я лэжьыгъэм Пщызэбий и Iэужь дахэ зэрыхэслъагъуэр. Сэ абыхэм садэлэжьащ, театрым ехьэлIауэ куэд зэрахузэфIэкIынур хьэкъыу спхыкIащи, Мысостышхуэм и лъагъуэм ахэр гуфIэгъуэкIэ ирикIуэну си гуапэщ», — жеIэ СулътIан.
ЖьакIэмыхъу КIунэрэ Мысостышхуэ Пщызэбийрэ я макъ гъуэзэджэмрэ я адыгэбзэ къабзэмрэ хуэдэ Болэ Мурат и ужькIэ къэгъуэтыгъуейщ. Абы щыхьэт тохъуэ Пщызэбий и лэжьэгъу, и ныбжьэгъу, КъБР-м и цIыхубэ артист Къэжэр Борис.
«Егъэлеяуэ дыхуэныкъуэщ ди шынэхъыжьым, сыт хуэдэ ди щэхури зыхуэтIуатэу дызыдэгъуэгурыкIуа лэжьэгъум. И адыгэбзэ гъэбзэрэбзэкIэм и лъэныкъуэкIи, Iущагъ ехьэлIауи хуэдэ къэгъуэтыгъуейт, езым нэхърэ нэхъыщIэ артистхэм зыкIи я жагъуэ имыщIу я щыуагъэхэр яригъэлъагъужын, чэнджэщ щхьэпэхэр яритын хузэфIэкIырт. Артист гъуэзэджэм и лэжьыгъэкIэ цIыхухэм езгъэцIыхужын Iуэху зесхуэркъым, зыхэта спектаклхэр зылъэгъуахэм я дежкIэ ар лейщ».
Дызэрыщыгъуазэщи, и актер лэжьыгъэм къыдэкIуэу, тхэным дихьэхырт Пщызэбий. Абы и Iэдакъэ къыщIэкIа тхыгъэхэр щызэхуэхьэсауэ усакIуэ Лыкъуэжь Нелли къыдигъэкIащ «Дунейр чэзущ» зыфIища тхылъыр. Пщызэбий зыцIыхуу щытахэм зэрытщIэщи, зытетхыхьыр зыгъэгузавэ, и гур хэзыгъэщI Iуэхухэрт, зыгуэр хухэлъхьэнкIэ, цIыхухэм заригъэщIэжыфынкIэ гугъэу. Аращ гушыIэ зыхэлъ, тхыгъэ тынш цIыкIухэр иIэми, я нэхъыбэр щIэткIийр, щIэнэщхъейр, лъэпкъым, цIыхубэм я гурыгъузхэр егъэлеиIуауэ пIэрэ хужыпIэным хуэдизу, хэкъузауэ къыщIигъэлъагъуэр.
ИСТЭПАН Залинэ.
