Къардэн Дурие
* * *
Си Шэрджэсым сщIэркъым
згъэзэжынуми,
Ауэ сыхуогуфIэ зиужьыху.
Сэри сщIэркъым гъащIэу
къэзгъэщIэнури,
Сэ си хэку симысми, ар си жьыхущ.
Ихьэкъым тхьэкIумэм ди жагъуэгъухэм
Адэжь лъахэм пцIыуэ хузэхалъхьэр.
Дэ дызимыщIасэхэр къыдогъухэр,
«Лъэпкъ кIуэдыжыр» бэкъуэхукIэ
къытпалъхьэу.
Пэжщ, гугъуащ, Шэрджэс,
уи гъуэгуанэр
ГъэпщылIакIуэ бзаджэхэр щыIэху,
Ауэ теткъым дэ ди щIыфэ гуанэ,
Хэку телъыджэ хуитыр щIым тетыху.
СщIэркъым сэ гъуэгуанэу зэпысчынур…
Махуэ къэси лэжьакIуэ сыкIуэху,
Гъуэгу сытетщи сэ дэзмычыхыну,
Си щIыналъэм зэ сеуэлIэжыху.
Гугъэм сынэмысу сыукIуриймэ,
Си мурадыр ныпу къаIэтынущ.
ЩаIыгъынщ гъуэгуанэм ди сабийхэм,
А мурадыр зым ирамытын.
Анкара, 1976 гъэ
Игъуэщ нобэ
Игъуэщ нобэ —
Ужейбащхъуэми укъэтэджыну,
ЗыкъэпІэтыну.
Игъуэщ нобэ —
Утхэну, пІэщІэлъу тхылъымпIэ,
ПІэщІэлъу тхылъ.
Игъуэщ нобэ —
ЗылІ и быну
Зэкъуэшхэр зэгухьэжыну
Игъуэщ нобэ —
Зэкъуэту лъэпкъым дыхуэлэжьэну,
Зы хъужыным дыщІэбэныну
1977 гъэ
Кавказым и жьыбгъэр
Мыр Кавказым и жьыбгъэщ,
Къепщэнщ ар,
Зэм щІыІэтыІэу едэхащІэурэ гум,
ХэтІысхьэу куцІ-купщІэм.
Ирихьэжьэнщи и толъкъуным хэсу,
Ихьыжынщ и хэкужьым хэхэсыр.
Зэми щIэпщэнщ
Іуащхьэмахуэ и сыджхэм пхъашэу,
ГъуэжькуийкIэ зэрихьэу
КъыпэщІэхуэу хъуар,
Егупсысыжу
КъращІахэм,
КъэщІа-къэхъуахэм,
Зауэ мыгъуэжьым
Хуиузэду гужьгъэжьыр…
КъызэщІикъуэжынщ
Хэхэсыныр натIэ зыхуэхъуа бынхэу
Хамэ щIыпIэхэм щракъухьахэр.
Мыр ди лъэпкъ жьыбгъэщ
Къепщэнщи, зыдихьыжынщ,
КъыІэщІитхъынщи зэрыпхъуакІуэм
ЗыщІимыфу къела гуащІэхэр.
Зэми къепщэнщ зэхэзэрыхьауэ,
Зэм ижьырабгъурэ, зэм сэмэгуу…
Зэхишэжынщ
ЩІыпІэ хамэм
Лъэужьыншэу щыкІуэдхэр —
Хэхэс адыгэу мытхъэ-мыхъейхэр.
Мыр жьыбгъэ щІыІэ гъуркІщ,
Зэм къыщопщэ дыгъапIэм гурыхьу,
Зэми щхьэуз бзаджэ къыпхуехьыр,
Уи гупсысэ гуащІэхэр пхашынщи,
Трашэнщ гъуэгу мыпкIахэм,
КIуэдыпIэм и архъуанэм къригъэлынщ
Уи Іэпкълъэпкъыр.
Мыр зы уэрэдщ,
Зы уэрэдщ мыр,
Гъыбзэу, гъыбзэм я гъыбзэжу.
Зэзэмызэ щIэуэнщи
Пшынэ Іэпэр,
ХэкIынщ пшыналъэм и псэр,
Я гур ириудынщ
Къэнахэм яхуэмыгъэкІуэду.
Мыр зэм уаем и жьыбгъэщи,
ИгъэункIыфIыну щIопщэ нэхулъэхэм,
Зэм гъащIэм хуохъури мазэхэ,
Гъыбзэ къахуреш Іуащхьэхэм.
Нэщхъейуэ Іуащхьэхэм
Нэпсыр къожэх уэсыпсу,
А Iуащхьэ жыжьэхэр,
ХамэщІ щикъухьащи, мэужьыххэр.
Зэм нэщхъеигъуэщ гъащІэр,
Зэми щІэрыпсщ я гугъапIэр.
Адыгэ сабийхэм зэтрах напІэм
Къалъагъужыну пщэдджыжьыщIэ.
Къелауэ, нэсахэр жьы хъугъуэ
Фащэм здеплъхэм мэщыгъуэ,
Адыгэ джэгум и утыкум
Йоувэхэр зэІэпэгъуу.
Къафэм хуэзэша лъапэхэм
Я IутIыжыгъуэ дунейщ.
Къафэм и хуэмри гуапэщ,
Лъыр къэзыгъэплъщ ислъэмейр.
Мыри хэкIуадэм я зы уэрэду
Къыхэнэжынщ гъэдэ-щIыдэм.
Бзэр зытрах хэхэсым
КъриIуатэу и гупсысэр.
Хэку гъэзэжыным и гурыщIэщ,
Зэрыхъунур зыми ямыщІэу.
1977 гъэ
* * *
Къызэтыж си сабиигъуэр,
Си Тхьэ!
Къызэтыж
Сабиигъуэм и ныбжьэгъуфІхэу —
Къуныжь Хьэсэн ипхъу Сэвдие,
Нэджмиери
Сыхуейт слъагъуну.
Гуапэу си гум къокІыжыр
Абы и шыпхъу нэхъыжь — Рамзие.
Нащхъуэ хужаІэрт нэгъуэщІ зым,
КъыхэкІыу и нэхэр зэрыщхъуантІэм.
ШыпхъуитІ иІэт абы:
Зым Кадриет зэреджэр,
Адрейм — Адавие…
Я дэлъху цIыкIу Нихьэт
Псынэм щыкIуэкIэ къихьыну псы,
КIэлъыжэрт, IукIауэ и псэр,
Хэхуэм, жиIэу, шынэу.
Хъушэхэр хъупIэм къыщикIыжкIэ,
Зэгъусэу дыкIуэрт,
Дыдейхэр къэтхужыну
Ди жэмыщІэхэр къыщысцIыхужыфым,
НасыпыфIэу зыкъысщыхъужырт.
Баш сІыгъ щхьэкIэ къэмынэу,
Хывхэм Iейуэ сащышынэрт.
Зэзэмызэ къуажэ дэкІыпІэм
Хьэцыбанэ къыпытчыну дыкIуэрт.
Iуащхьэжьым тесхэт:
Сэлихьэт и къуэр, езы Сэлмэн,
Абы и щхьэгъусэ Къандахэ-нанэ.
Сытуи я дэрэжэгъуэт!
Зыми хэзмыгъэгъуащэхэу
Иджыпстуи зэхэсх хуэдэщ,
Си анэшхуэр еджэрт си анэ дэлъхум,
Май жиІэурэ…
Сыт щхьэкІэ кІуэда дахагъэхэр,
Ди Тхьэ!
Сытым щхьэкІэ?!
Хьэнцэгуащэ къетшэкIыурэ,
Ди фIэщ дыдэу Iуащхьэжьым
дыдэкIырт.
Си анэшхуэм къысІуипха
КIэпхыным и жыпым
ДжэдыкІэ кърилъхьат Къандахэ-нанэ.
Абырэ сэрэ дыкIуат Быламыр
Абазэ къуажэм.
Си анэшхуэм сригъусэу, выгушхуэ дису
Исуф ди нэхъыжьри тщIыгъуу…
Псори адыгэбзэ дахэкIэ
Псалъэхэт згъэщIагъуэу.
Си анэдэлъхубзэр
ЩIэкIуэдыр сытым щхьэкIэ,
ЯIэщIэхужу кІуэтэхукІэ?..
ИремыкІуэд дахагъэхэр,
КхъыІэ, дывгъэхъумэ…
Зэхуэмыдэу беягъэр
къытхуехьыр гъащІэм
Хэгъэгум ахэр щытхъумэхукІэ,
Аращ зыхунэсыр сэ си акъыл мащIэр…
Ин сыхъуу щызгъэтыжами
къуажэм кIуэжын,
Си гукъэкІыжхэм къахэнащ
уэрэдхэр, гъыбзэхэр адыгэбзэкІэ.
Хьилми, ди нэхъыжьыр,
къытхуеуэрт пшынэ…
КIытIэ Iэзэр сигу къэкIыжыхукIэ
сошынэ.
Псым хэплъат ар зэгуэрым:
«КъокІуэхэр, къокІуэхэр,
Шыгухэм ярысу» — жиІэгъат,
Щэху цІыкІуу сыкІуасэри,
Си анэшхуэм и куэщІым
зыщызудыгъуат…
Хьэдохьэ,
ИІэт абы пхъуитІрэ зы щІалэрэ.
Сигу къина хуэдэщ я цІэхэр.
Сытуи дахэ мы ди адыгэбзэр…
Псы къритхьу диІэт гуэгуэн.
И цІэ дыдэри псыгуэгуэн къысфIэщIт…
Псы къатшэрт фэндхэм изу выгукІэ.
Къуажэм дэтыр а зы псынэ закъуэрт…
СощIэж си адэ къуэшхэм я пхъэгулъ
хадэр,
Нэхъ къуажэкІэмкIэ хуэзэу.
«Пхъэгулъ IэфIщ мыхэр» — жаІэрти,
Сшхыну си нэр къыхуикІыу,
ПсынщIэу сыдэпщейт жыгым…
Анкара, 2009 гъэ
Дыгъэ къопс!
Дыгъэ къепсмэ, дунейр зэщIогъэгъэж,
Дыгъэ къепсмэ, уэсым нэпс щІегъэж.
Дыгъэпсым егъэхуабэ, ехьэху гур,
Дыгъэ къепсмэ, сэбийхэр мэджэгур.
Дыгъэр къепсмэ, ди гъатхэр
къощ ди нэгу,
Сабиигъуэм догъэзэжыр шыгъэджэгу.
Дыгъэ къепсмэ, гуфIэгъуэщ махуэр,
ГъащIэр нэхущ.
Дыгъэр къепсмэ, кІыфІхэр егъэнэху.
Къытхуиуви уафэм и лъагапIэм,
КхъыІэ, дыгъэбзийкIэ дыгъэлъапIэ!
Налшык, 2013 гъэ
