ЦIыху гъащIэр зыгъэкIэщI
Лъы дэуейм (гипертоние) пэщIэтынымкIэ дунейпсо махуэр 2005 гъэ лъандэрэ ягъэлъапIэ. Апхуэдэ Iуэху щхьэпэм и къалэн нэхъыщхьэр лъы дэуейм къишэнкIэ хъуну узыфэхэм цIыхухэм гу лъегъэтэнырщ икIи абыхэм зэрызащыпхъумэным, зэрызыб-гъэхъужыным теухуа хъыбархэрегъэщIэнырщ.
Лъы дэуейм цIыху куэд егъэщхьэжагъуэ. Къапщтэмэ, илъэс къэс дуней псом цIыху мелани 7 абы йолIыкI, мелуан 15-р хьэлъэу егъэсымаджэ.
ЦIыху гъащIэр кIэщI зыщIу къалъытэ узыфэхэм хабжэ лъы дэуейр, сыт щхьэкIэ жыпIэмэ абы нэхъыбэу къыхокI инфарктыр, инсультыр. КъызэралъытэмкIэ, гулъынтхуэ узыфэхэр къэзыгъэхъейр аращ.
Лъы дэуей зиIэ цIыхум и Iэпкълъэпкъым абы и щытыкIэр хьэлъэ зыщI зэхъуэкIыныгъэхэр щокIуэкI: лъынтхуэхэр тэмэму мылажьэу мэхъу, нэм зэрилъагъум кIэреч, гур псынщIэу къеуэу мэхъу. Iэпкълъэпкъым и лэжьэкIэм апхуэдэ ныкъусаныгъэхэр иIэ хъуамэ, ар гумрэ жьэжьеймрэ къатохьэлъэ икIи псынщIэу дохутырым зыхуумыгъазэмэ, узыфэр хэтIэсэнурэ куэдкIэ нэхъ гъэхъужыгъуей хъунущ.
Сыт нэхъыбэу лъы дэуеиныр къызыхэкIыр? Ар нэхъыбэу зиIэр шыгъу, дагъэ зэбэкI ерыскъым, фадэм дихьэххэрщ, апхуэдэу холестериныр лъагэмэ, цIыхум и Iэпкълъэпкъыр тэмэму зэщIэмыкIмэ, абы къыхэкIынущ. Абы къыхэкIыу шхыныгъуэ сырхэмрэ шыугъэхэмрэ гъэмэщIауэ хадэхэкIхэмрэ пхъэщхьэмыщхьэхэмрэ нэхъыбэ щIын хуейщ. КъищынэмыщIауэ, тутын ефэнми Iэпкълъэпкъым и хьэлъагъым зэрыхэхъуэми къыхокI лъы дэуей лъагэр.
Лъы дэуейр сыт хуэдэ ныбжьым итми яIэнущ, ауэ нэхъыбэу игъэщхьэжагъуэр зи ныбжь хэкIуэтахэрщ. Языныкъуэ цIыхухэм ар зэраIэр ямыщIэу къыщыхъуи щыIэщ. Апхуэдэу екIуэкIыурэ цIыхур лъы дэуей лъагэм йосэж. Абыхэм зэман-зэманкIэрэ я щхьэр къыхэузыкIыу е уназэу, я Iэпкълъэпкъыр щIэлIэу щытщ. ТIэкIу зигъэпсэхуа иужь, ар щхьэщокI, абы и щхьэусыгъуэр зэрезэшарауэ егъэувыжри, дохутырым зыхуигъазэркъым. Ауэ а узыр апхуэдэурэ хотIасэ. Арауи къыщIэкIынщ «нэрымылъагъу» цIыхуукIкIэ» абы щIеджэри. Нэхъыбэм лъы дэуейр зэраIэр цIыхухэм къезыгъащIэр къраджа «ДэIэпыкъуэгъу псынщIэм» и дохутырхэрщ.
Фи щхьэр щIэх-щIэхыурэ узмэ е унэзамэ, фи гур псынщIэу къеуэмэ, фыкъэпщIантIэмэ, фи нэкIур къызэщIэ-плъэмэ, щIыIэ техьэгъуэм фиубыдмэ, гузэвэх фыхъумэ, лэжьыгъэр къыфтехьэлъэ хъуамэ, фи нэхэр щыункIыфIыкIмэ, пщэдджыжькIэрэ фи нэкIур къэпщауэ хъумэ, ахэр лъы дэуей фиIэнкIэ зэрыхъунум и нэщэнэщ.
Лъы дэуей узэриIэр къэпщIэну зы Iэмал закъуэщ щыIэр: махуэ къэс ар къэпщын хуейщ, уи щытыкIэр зыхуэдэм емылъытауэ. Зыщывмыгъэ- гъупщэ, лъы дэуейр зэрыхъур къэвмыпщауэ, узыфэр къыпхуэхутэнукъым, узэреIэзэнури къыпхуэщIэнукъым.
Лъы дэуейм пэщIэтыным и дуней-псо махуэм хуэгъэпсауэ Налшык къалэ щокIуэкI «Уи лъы дэуейр зыхуэдэр къэпщытэ» фIэщыгъэр зиIэ Iуэхугъуэ.
Налшык къалэ дэт поликлиники 7-м къегъэщIылIа щIыналъэм щыпсэу цIыхухэу зи лъы дэуейр зыхуэдэр къэзыпщытэну жэрдэм зыщIа дэтхэнэри гуапэу ирагъэблагъэ. Абыхэм узыншагъэ и лъэныкъуэкIэ яIэ тхьэусыхафэхэм дохутырхэр йодаIуэ, я лъы дэуейр зыхуэдэр къапщытэ, электрокардиограммэ трах, зэрызыкIэлъыплъыжыну чэнджэщхэр ират, Iэмал имыIэу еIэзэн хуеймэ, сымаджэщым ягъэгъуэлъ.
Iуэхугъуэ щхьэпэм хэтщ Чэнджэщ-диагностикэ медицинэ центрри. Абы республикэм щыпсэухэмрэ и хьэщIэхэмрэ къыхуреджэ я узыншагъэр зыхуэ-дэр нэсу къапщытэну. Къэпщытэныгъэпсори пщIэншэу ирагъэкIуэкI, абы папщIэ фи паспортымрэ Iэмал зимыIэ медицинэ страхованэмкIэ полисымрэ фIыгъын хуейуэ аращ.
Узыншагъэ нэхъ лъапIэ щыIэкъыми, зыфхъумыж икIи фызыкIэлъыплъыж.
ЩхьэщэмыщI Изэ.
