Зыгъэпсэхугъуэ махуэм
Гупсысэ кIэщIхэр
«И пыIэпхэр къыхуизудащ»
«И пыIэпхэр къыхуизудащ» — псалъэхэр сытым къытекIа, ар сыт зищIысыр? Япэм адыгэхэм хабзэу яIащ пцIы зыупсхэм е щэху зыIуатэхэм я напэр трахын щхьэкIэ, абы дзыхь къыхуамыщIыжын папщIэ, абы и пыIэпхэр фочышэкIэ пхахыу е дзасэкIэ пхагъэлыгъукIыу. «И пыIэпхэр къыхуизудащ» жиIамэ, «и напэр тесхащ» жиIэу къикIырт. 1841 гъэм къыдэкIа «Русский вестник»-м и етIуанэ томым абы щхьэкIэ мыр итщ: «Хамэ щэхур зыIуатэм и пыIэпхэр шэрджэсхэм пасэ зэманым пхрагъэлыгъукIыу щытауэ жаIэж.
Абы къыхэкIкIэ щэхур зэриIуатэм щхьэкIэ егиинум е ар ягъэикIэнум, «абы и пыIэпхэр пхыудащ» псэлъафэр жраIэу щытащ».
Бзэ
ЦIыхухэм къагупсыса, яухуа, зэрагъэпэща псоми бзэр ятокIуэж. Абы нэхърэ нэхъ Iэщэ лъэщрэ нэхъ IэщэфIрэ абы иIэкъым. Бзэм и сэбэпкIэ цIыху щхьэ куцIымрэ цIыху акъылымрэ яхэхъуащ, заужьащ, бзэм и фIыгъэкIэ цIыхур гупсысэфи, бэнэфи, текIуэфи хъуащ. Бзэм сыт хуэдэу иригъэфIэкIуа, сыт хуэдэу игъэтынша цIыхухэм я гуащIэдэкIыр.
Псалъэхэм дахэплъэжмэ, абыхэм дахэгупсысыхьыжмэ, сыту гъэщIэгъуэн куэд абыхэм къыджаIэфыну.
Тхъуэ лъэпкъ
Адыгэшыр лъэпкъитI хъууэ щытащ: зыр шагъдийт, адрейр тхъуэ лъэпкът.
Тхъуэр къызытекIар и фэракъым, атIэ щIагъапхъуэрэ къыжьэдакъуэжа нэужь, апхуэдизкIэ ар лъэщти, и кIэбдзитIымкIэ щIыр дитхъурт. Мис а зэрыдитхъум къыхэкIкIэ тхъуэ лъэпкъ фIащащ.
Хэку
«Хэку» псалъэм къикIыр хы зэхуаку жиIэу аращ. Ижьым адыгэхэм я щIыр хы ФIыцIэм къыщыщIэдзауэ Каспийм нэсу щытащ. Адыгэ хэкури аращ къызытекIар.
ГукъэкIыж
Жэмри гъырт
Мазэ зытхухкIэ фашистыдзэм яIыгъа Зеикъуэ колхоз цIэрыIуэр гъатхэ техьат зэрывэн шыи выи имыIэжу. Ауэ псоми къагурыIуэрт гъатхэм щIым хыумылъхьар бжьыхьэм къызэрумыхьэлIэжынур. Арати, унагъуэ жэмхэр пхъэIэщэм щIащIэн хуей хъуащ. Абы бгъэдэтри лIыжьхэмрэ щIалэ цIыкIухэмрэт.
Ди бригадэм пхъэIэщитху игъавэрти, абы выми жэмми 40 щIэщIэн хуейт, абы цIыху 18 егъэбыдылIауэ. Япэ ит пхъэIэщэм и пхъэIэщэжьыр и нэ лъэныкъуэм щIыIуху зэрытелъым щхьэкIэ зауэм ямыгъэкIуа, Зулъкъэрней зи цIэ лIы балигъырт. ВакIуэ гупым ди унафэщIри, Iуэхур зэрекIуэкIымкIэ япэу зэупщIынури арат.
Дэ ди унагъуэ жэми хэтт пхъэIэщэм щIащIэхэми, щысхьынущ жаIэрти ар сэ дзыхь къысхуащIыжыртэкъым. А къомыр зэщIэбгъэуIуэу пхъэIэщэхэр ебгъэжьэнырт псом нэхърэ нэхъ гугъур. Ди жэмыр щIэзыщIэну пхъэIэщэм езыхулIа щIалэ цIыкIур абы пэмылъэщу вытIощыщIэм зыIэщIиудри щIэпхъуэжащ. Арати, жэмри мажэ, щIалэ цIыкIури кIэлъожэ. Сытми, щIалэ цIыкIум кIапсэ кIапэр къыIэрыхьа щхьэкIэ, жэмыр хуэмыубыду Iуащхьэ гуэрым зэрызехьэурэ къуэлъэдащ.
Зулъкъэрней мэкIий: «Мы Iейр жэмым и гъусэу кIуэцIрыхуаи. Алъандэм зэ дыкъекIуэкIат…» ИтIанэ ар си дежкIэ къогуо: «КIуэи плъэт а чыцIыщхьэм деж. ТIысауэ щысми, тщIэркъыми». Къытпэщылъ махуэ лэжьыгъэр зыхуэдэр сщIэрти, си псэр схуэмыкIуэу, си лъакъуэхэр хуэм дыдэу IуащхьэмкIэ йожьэ. «ПсынщIэу!» — къыскIэлъокIий Зулъкъэрней и макъ тхъунщIа пхъашэм къызэрикIкIэ. Сэ си лъэбакъуэм хэзмыгъахъуэу, нэщхъ сщIауэ сыгъумэтIымэурэ сыкъызоплъэкI. ПхъэIэщэжьым кхъуэхьэнцэ папщIэу иIыгъ бжэгъу кIэщIыр си щхьэмкIэ фийуэ щхьэпролъэтри, си япэкIэ щохуэх. Сэ абы сытоувэри адэкIэ сокIуэ, сызэрымыпIащIэм хуэдэурэ. Iуащхьэм секIуэкIмэ, солъагъу: вытIощыщIэм и кIапсэр шэщIауэ иIыгъыу щIалэ цIыкIур щысщ, и щIыбагъкIэ мащIэу еIэ щIыкIэу жэмыр абы и пащхьэм итщ. ТIури хьэлъэу мэбауэ, зыр адрейм еплъу. «СкIэрыкI, сэ сыкъызыхуалъхуар сывэну аракъым, сылъхуэну, сыкъашыну аращ», — жиIэ хуэдэт жэмым. ЩIалэ цIыкIур гъырт зэщыджэу: «Сэ сыкъызыхуалъхуар мыпхуэдиз хьэзаб сшэчыну аракъым», — жэуап иритыж хуэдэт абы жэмым.
— Сыт ущIэгъыр? — соупщI щIалэ цIыкIум.
— Еплъыт мобы, — жеIэри щIалэ цIыкIум и щхьэр жэмымкIэ ещI.
Сэ сыплъэмэ, жэмым и нэпсыр къыщIэжырт — ар гъырт. Сэ жэмым сыбгъэдыхьэри и пщэм зесшэкIащ. Ауэ сымыгъыу зысIыгъыфащ. А махуэм сэри сыгъыну къызэрыспэщылъыр сщIакъым.
«Удэфа» фIащри ди жэмыр дакъэм щIащIащ, си лъэIури хьэ бэнауи кърамыдзэу. Си щхьэмкIэ фийуэ щхьэпрылъэта кхъуэхьэнцэр зи щIыб иджэгухьу махуэ псом дакъэм щIэта Iэщ тхьэмыщкIэр пщыхьэщхьэм вагъэмбэкъум дэукIуриящ.
Зулъкъэрней иIыгъ бжэгъу кIэщIымкIэ жэм щылъым зытIущрэ кIэщIэуащ. АрщхьэкIэ зигъэхъеякъым. Сэ схуэшэчыху зысIыгъащ, арщхьэкIэ Iэщ хейм техуэ удыныр нэхъыбэ щыхъум, схуэмышэчу сыбгъэдэлъэдащ:
— УмыукI мы ди жэмыр!
— ТекIуэт, щIалэжь цIыкIу, уэри къыптехуэну ухуэмеймэ. Ар иджыпсту фи жэмкъым, атIэ колхозывщ.
— Уэлэхьи, ди жэммэ икIи уэзмыгъэукIын.
— ТекIуэт жысIакъэ! Бригадирыр къэсмэ, нормэмкIэ зэупщIынур уэракъым. Дэ иджыри зэ дыкъекIуэкIын хуейщ. — Зулъкъэрней и бжэгъу кIэщIыр игъэдалъэу шынагъуэу кIийрт.
Сэ ар иджыпсту схуегъэщхьыжыртэкъым щIымахуэ кIуам щхьэл сыкъикIыжу къысхуэзэу къыздэIэпыкъуа цIыху гущIэгъулым.
Жэмыр лIэрт. Сэ сыгъырт.
КъухьэпIэ лъэныкъуэмкIэ зауэр щекIуэкIырт.
Къэрмокъуэ Мухьэмэд.
Ди сурэт гъэтIылъыгъэхэр
Иордан губгъуэрысхэр (бедуинхэр) зекIуэ зэдожьэ.Маан щIыналъэ, 1903 гъэ
ЖыIэгъуэхэр
ЩIыхь зиIэм и псалъэр жыжьэ
ФIы пхужыIэнумэ, Iей умылъыхъуэ.
Хьэпшыпыр зейм уасэри ейщ.
Жей хуэлIар щхьэнтэ лъыхъуэркъым.
Псышхуэри псынэпсу къежьащ.
Псы цIыкIур псышхуэм здехь.
Псыр къумым илъадэмэ, бахъэщ.
Псынэ здэщымыIэм лъагъуэ щыхаш.
Лейр пуд мэхъу.
ЩIыхь зиIэм и псалъэр жыжьэ мэIу.
Гъуэгу темыхьэр гъуащэркъым.
Унафэ зыхуащIыр унафэщIкъым.
Къофыгъуэ нэхърэ — къохъуэхъу.
Зи Iуэху ефIакIуэм щапхъэ техи, къыпхуэныкъуэм сэбэп хуэхъу.
Хъийм икIар хабзэми текIащ.
Iуэхур щымыхъум узэджэр гъунэгъущи, уи дзыхь зэбгъэзыр — ныбжьэгъущ.
Джэтауэ Исуф.
Хъыбар зиIэ псэлъафэхэр
Жьындум и фыз къэшэкIэщ
Жьындум махуэ къэс фыз къишэрт. Пщэдджыжьым къишэрт, пщыхьэщхьэ зэрыхъуу: «Мыбдежым си щхьэр щылъынущ, мыбдежым си лъакъуэр щылъынущ, мыбдежым си дамэр щылъынущ, уэ дэнэ деж уздэзгъэгъуэлъынур?» — жиIэрти, ирихужырт.
Фыз къэшэрейм хужаIэ.
Ер вы бжьакъуэм къокI
Анзорхэрэ Къуэгъулъкъуэхэрэ я Iэхъушэхэр псы ефапIэм щызэхуэзащ. Къуэгъулъкъуэхэ я гуур Анзорхэ я вым епыджри, иукIащ. Абы къыхэкIыу лъэпкъитIыр бий зэхуэхъури зэзэуащ. Псэлъафэр абы къытекIащ.
Фэ фщIэрэ?
ПхъащIэ Iэмэпсымэхэр
Лъэрыгу — лъакъуэкIэ ягъэлажьэурэ пхъэ къызэрагъэжыхь Iэмэпсымэ.
Кхъуэдзэ — пхъэр щаупскIэ мыхъеин щхьэкIэ зрагъэкъур.
Джэп — гулъэгу къызэрагъэш Iэмэпсымэ.
Гудзэхуэшэ — гудзэIэпэхэр гулъэгу убрууам зэрыхуашэ Iэмэпсымэ.
Бдзы — пхъэ къызэрырабзыкI Iэмэпсымэ.
Джынасу — пхъащIэхэм, унэ зэтезылъхьэхэм захуагъ-Iушагъыр къызэрахутэ Iэмэпсымэ.
Тэрэз — хъурейуэ къызэратхъыхь пхъащIэ Iэмэпсымэ, и кIапитIыр IунэкIэ зэтегъэубыдауэ, адрей тIур папцIэу, зэкIэщIэкI-зэкIэщIыхьэу щыту.
Тхъусэ — пхъэм къыхащIыкIыу ящI бжэмышх, шынакъхэм я кIуэцIыр зэрагъэтэмэм, къэгъэша- рэ дзитI зыIут Iэмэпсы- мэ.
IэдэIуантIэ — гъущIхэкI сыт хуэдэхэр зыдрагъэубыдэ Iэмэпсымэ.
Пхъэпс — унэлъащIэ ящIыну пхъэр джафэу зэраупс Iэмэпсымэ.
Пхъэпс бгъунж — пхъэ упсам и гъунэхэр нэхъ лъахъшэу зэрытрах, тхыпхъэ гуэрхэр зэрытрадзэ пхъэпс лIэужьыгъуэ.
Пхъэпс кIыхь — пхъэ упсам зэрытеупсыхьыж пхъэпс.
Пхъэпсэущ — пхъэпсым хэлъ гъущI Iыхьэр.
ПхъэупсапIэ — пхъэпс щеуэкIэ пхъащIэр зыбгъэдэт лъэщапIэ.
ПхъэфыщIпхъэпс — пхъэр зэрагъэкъабзэ, ипэ дыдэу пхъэм зэрытеупсыхь пхъэпс.
Бжаблэдэч — пхъэпс лъэпкъыгъуэ, лэдэх иращIу.
Пхъэх — пхъэ, гъущI хуэдэхэр зэрызэпах, дзэ цIыкIу куэд зиIэ Iэмэпсымэ.
ПхъэхзэтещIэ — кIапсэкIэ пэщIэIуантIэ етауэ шэщIа пхъэх псыгъуэ.
Пхъэхыбзэ — пхъэхзэтещIэр зэраубзыху, зэрагъэлалэ, зэракъуз кIапсэмрэ пэщIэIуантIэмрэ.
Пхъахъуэ — пхъэ зэрагъэджафэ, зэрахъуэ и.
Зыгъэхьэзырар Дол Аминэщ.
Псалъэжьхэр
Нэхъыжь нэмыс, нэхъыщIэ насып
Къуртым щIэлъ джэдыкIэми шкIумпI къыхокI.
Лажьэр къэкIуэгъуафIэ щхьэкIэ, кIуэжыгъуейщ.
ЛIэныгъэр жьыгъэ-щIагъэкъым.
Мазэрэ пэт дыркъуэ иIэщ.
Мэл гуартэм и кIуэдыжыгъуэм бжэн къуийр пашэ яхуохъу.
Насыпыр хьэщIэщ.
Нэхъыжь нэмыс, нэхъыщIэ насып.
Нэм и узыр нахуэщи, гум и узыр щэхущ.
Лъэпкъ шхыныгъуэхэр
Тхьэвым кIуэцIылъу гъэва джэд
Iэнэм хьэжыгъэ тIэкIу трагъэщащэ, пщагъэ зыхэмылъ тхьэвыр и Iувагъыр см 1 — 1,5-рэ, и кIыхьагъыр см 35-рэ, и бгъуагъыр см 17 хъууэ яху, зралъхьэну тепщэчым елъытауэ. ИужькIэ джэд гъэкъэбзар Iыхьэ-Iыхьэу зэпкърахри, бжьыныху-шыгъукIэ яшыу. ИтIанэ тхьэв яхуам джэдыл Iыхьэхэр тралъхьэ, я лъагагъыр зэхуэдэурэ, абы бжьын цIынэ упщIэта, бурш, шыбжий плъыжь хьэжа, джэдгын, къуэн упщIэта, тхъуцIынэ зэпыгъэлъэлъа тралъхьэ.
Ахэр щытралъхьэкIэ тхьэвым зэпыупщIыпIэ къыхуагъанэ, зэкIуэцIашыхь, тхьэв кIапитIыр зэтехьэуи, джэдыкIэ уда щахуэурэ зэтрагъапщIэ. Бинтым кIуэцIашыхьри ар псы хуабэ зэрыт тебэм, зэпыгъэпщIапIэр къыдэгъэзеяуэ, иралъхьэ, шыгъу хадзэж. Тхьэвыр псым щIимыгъанэу щытын хуейщ. Тхьэв щIыIум бахъэр къызэрикIын гъуанитI-щы хуащI, арыншэмэ къэчэнущ. ИтIанэ и щхьэр тепIауэ, къэмыкъуэлъащэу дакъикъэ 20 — 25-кIэ къагъавэ, къыхахыжри фалъэ куум иралъхьэ. Бинтыр кIэрахыж, зэпыупщIыпIэхэм хуэзэу Iыхьэу зэпаупщIри, пщтыру яшх тхьэв вам и гъусэу.
Хуабжьу къэуатщ, шхыгъуафIэщ. Ар зыхэвыкIа лэпсым хьэлIамэ цIывынэ, хъудыр, хъудыр бэлацэ, нэгъуэщIхэри ирипщI хъунущ.
Халъхьэхэр (цIыхуитху Iыхьэ): тхьэву — г 1000, джэдылу — г 700, бжьын цIынэу — г 20, бжьыныхуу — г 40, тхъуцIынэу — г 150-рэ, къуэну — г 20, шыгъуу, шыбжийуэ, джэдгыну — узыхуейм хуэдиз.
«Адыгэ шхыныгъуэхэр» тхылъым къитхыжащ.
Усыгъэхэр
Иуан Владимир
* * *
Си гукъеуэхэм сыхэту
Сыпсэуну сыхуэмей.
Узыншагъэм сыкъыхуэту
Хэт мы щIылъэм къыщысхуей?
Ауэ щыхъукIэ, зыхэслъхьэнщи
Нэхъри лIыгъэр, сытэджынщ.
Сэ узыфэр щхьэщысхунщи,
Мы си гущIэр згъэхъужынщ.
Зэран къыхуэхъур хэт си гъащIэм?
ЖысIэу мы си гум соупщIыж.
Дунейм щызлэжьыр щысфIэмащIэу,
Мы си псэм щэхуу зешхыхьыж.
Зэран ухуохъур, пщIэм си гъащIэм?
Къэралми цIыхуми уедыгъуам.
Пэж къызжумыIэу, къэзлэжь мащIэм,
Щыщ мылъку уи жыпым иплъхьэ хъуам.
* * *
Ехъумэ жьэгур, лъэпкъым и Iэнэу,
ХьэщIэм пщIэ хуэзымыщIыр и ауану.
Ди нэхъыжьыфIхэм къащIэнащ хабзэу,
И бийуэ щытми, къригъэблэгъэну.
Зы хъуаскIэ фIэкIа абы къыщымыблэжми,
Зы цIыху фIэкIа абы дэмысыжми,
Сыт хуэдэ IуэхукIэ уэ абы дыхьэф.
Адыгэм жьэгум урегъэблэгъэф.
* * *
Си зэманыр къебж сыхьэтым,
И макъ жэщым къыхоIукI.
Сигу псэхупIэ зримытым,
ГъащIэ блэжыр къреIуэкI.
Си гугъапIэщ сыпсэуну,
Мы ди гъащIэр сигу пымыкI.
ЖаIэ ар адэ щIэину
Сэ а псалъэр сигу схуимыкI.
Псалъээблэдз
ИхъуреягъкIэ къикIухьу: 13. ИпэкIэ ящыгъыу щыта, зи лъэгур пхъэм къыхэщIыкIа вакъэ. 14. ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым и джэгуакIуэу щыта, КъБР-м и цIыхубэ, РСФСР-м щIыхь зиIэ я артист. 15. Пхъэм къыхэщIыкIа бжэмышхышхуэ. 16. Макъамэм хуэщIа, пхъэбгъу пIащIэ цIыкIухэм къыхэщIыкIа Iэмэпсымэ. 17. ЩэкI пхъашэ. 18. « … уджыр ирагъажьэ, зэIэпэгъухэри йоуджэкI, уэ зым си нэр птедиями, нэгъуэщI щIалэхэмкIэ усфIоплъэкI» — ДыщэкI Залымхъан иуса, Тут Заур игъэзащIэ уэрэд цIэрыIуэм щыщщ. 19. Шым и … макъ бом къыщIэIукIащ. 20. Къэзышам и благъэщIэ. 21. Языныкъуэ къэкIыгъэхэм я къыгуэж. 22. Зыгуэр иракIутэн (сэхуран гъэлыгъуа, кIэнфет хуэдэхэр) папщIэ яшыхьа тхылъымпIэ. 23. Фадафэм и унагъуэр … хидзащ. 24. Къэбэрдей тхакIуэ, усакIуэ, тхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм и лэжьакIуэ. 25. Псыкум хэт щIы Iыхьэ. 26. Пшэ … е удз … . 27. Гъавэ лIэужьыгъуэ. 28. Мэзыкум хэт щIы нэщI. 29. Щхьэгъусэм и шыпхъу. 30. Адыгэ псалъэжьым зэрыжиIэмкIэ, абы и кIуэдыжыгъуэм дамэ къытокIэ. 31. УхуакIуэхэм, блын зэтезылъхьэхэм къагъэсэбэп Iэмэпсымэ. 32. Щыблэ щыуэкIэ пшэм къыхэлыдыкI нэхугъэ. 33. Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и цIыхубэ сурэтыщI. 34. Ди къэралым и ищхъэрэ щIыналъэм щыпсэухэм Iэжьэм щIащIэ псэущхьэ. 35. Диным зэрыжиIэмкIэ, дунейм ехыжа цIыхум и псэр абы макIуэ. 36. … уэздыгъэ е без гъэвэжа. 37. ПIастапхъэ. 38. Жыг къэтIэпIам и нэщэнэ. 39. ШэджыхьэщIэ Хьэмыщэ и роман. 40. … куэбжэ зиIэ … мастэ щощIэ. 41. Метым нэгъуэщIу зэреджэр. 42. Лъэщ нэхърэ … . 43. Сирием адыгэхэр зэреджэр. 44. … и Iуданэр кIыхьщ. 45. Шейхэдзэ. 46. Дзыгъуэхэм, шындырхъуохэм я хэщIапIэ. 47. Пщым и дэIэпыкъуэгъу. 48. Зауэм щытекIуахэм къаIэрыхьа мылъку. 49. Гъавэ къагъэкIам … къыпэкIуащ.
И кумкIэ кIуэуэ: 1. Iэщхэм я тхьэ. 2. Уи бзэкIэ мыпсалъэ цIыху. 3. Зи … исым и уэрэд жеIэ. 4. Дин IуэхукIэ Сауд Хьэрып къэралыгъуэм кIуэуэ къэкIуэжа цIыху. 5. Къэбэрдей-Балъкъэрым и япэ ректору щыта Бэрбэч … . 6. Хьэхэм я пщэм ирадзэ кIапсэ. 7. Шыуанышхуэ. 8. Щхъухь зезыхьэ блэ лIэужьыгъуэ. 9. КIапсэкIэ зэкIуэцIыпха хьэцэпэцэ IэплIэ. 10. Фадэ гуащIэ. 11. Мэкъу пыупщIа сатыр. 12. Адыгэ фащэ щIыIутелъ.
Гу зылъытапхъэ: ИхъуреягъкIэ къэзыкIухь псалъэхэм зым и кIэухыр къыкIэлъыкIуэм и щIэдзапIэщ. Щапхъэ: уэд — дыщ — щэху.
Зэхэзылъхьар Мыз Ахьмэдщ.
Мазаем и 16-м ди газетым тета псалъэзэблэдзым и жэуапхэр:
ИхъуреягъкIэ къикIухьу: 13. ХьэндыркъуакъуэцIэнлъ. 14. Лъостэн. 15. Нухь. 16. Хьэрэм. 17. Мылыф. 18. Фэлъыркъэб. 19. Быф. 20. Фэдэн. 21. Налмэс. 22. Сэджыт. 23. Ташло. 24. Ержыб. 25. Быж. 26. Жагъуэгъу. 27. Гъум. 28. Мэш. 29. Шэфтал. 30. Лэч. 31. Чэт. 32. Топ. 33. Пырхъ. 34. Хъан. 35. Нэщхъ. 36. Хъыдан. 37. «Нур». 38. Семэн. 39. Нартан. 40. Нэпкъ. 41. Къыкъ. 42. Къэшэж. 43. Жэп. 44. Пэу. 45. Къурт. 47. Токъуий.
И кумкIэ кIуэуэ: 1. Хъудыр. 2. Балыджэ. 3. Хьэсэ. 4. Лэкъум. 5. Хьэнфэн. 6. Мыщэ. 7. Мысэ. 8. Губзыгъэ. 9. Удын. 10. Лъэпщ. 11. Мыщафэ. 12. Кхъулэ.
