ХьэщIагъэм ахъши къыпокIуэ
Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм икIыу Италием щыщ Тироль Ипщэ-Больцанэ щIыналъэм кIуа делегацэм хэтхэр япэ махуэм щрагъэблэгъащ сату-промышленнэ палатэм. А IуэхущIапIэм и унафэщI Ебнер Михаил Урысейм икIа хьэщIэхэм фIэхъус псалъэхэмкIэ закъыхуигъэзащ.
Абы и жэуапу Къанокъуэ Арсен къыхигъэщхьэхукIащ республикэм и лIыкIуэхэр гъуэгуанэ щIытеува Iуэхум мыхьэнэшхуэ иIэу къызэралъытэр. «Дэ псом япэу дыкъызытекIухьар фи лэжьэкIэм щыгъуазэ зытщIынырщ, — жиIащ КъБР-м и Iэтащхьэм. — Италием и цIыхухэмрэ дэрэ агропромышленнэ комплексым и IэнатIэм илъэс зыбжанэ лъандэрэ дыщызэдолажьэ. Иджы дэ дыхущIокъу а зэдэлэжьэныгъэм зедгъэубгъуу, нэгъуэщI IэнатIэхэри къызэрызэщIэдубыдэным. Дыкъыщежьэм сэ Правительствэм и лэжьакIуэхэм къадэкIуэу гупым хэзгъэхьащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и муниципальнэ районхэу туризмэмрэ мэкъумэш хозяйствэмрэ нэхъ псынщIэу зыщызыужьхэм я Iэтащхьэхэр, республикэм и аграрнэ университетым и унафэщIхэр, мэкъумэш IэнатIэм щылажьэ хьэрычэтыщIэхэр».
Больцанэ автономнэ щIыналъэм и президентым и аппаратым и унафэщI Лютер Клаус и докладыр триухуащ мы щIыналъэм и зыужьыкIэм. Абы зэрыжиIамкIэ, зыужьыныгъэм и лъабжьэр туризмэмрэ мэкъумэш хозяйствэмрэщ: «ЩIыналъэм хыхьэ муниципалитету 116-ми туризмэм хуабжьу зыщиужьащ. Ди щIыпIэм псори зэхэту щыпсэур цIыху мин 500 хъууэ аращ, ауэ зы илъэсым къриубыдэу дэ туристу къедгъэблагъэр зэрыкъэралу Грецием илъэсым щызэблэкIым нэхърэ нэхъыбэ мэхъу. Дэ туризмэм и лIэужьыгъуэ куэд къыдогъэсэбэп, уеблэмэ, пщэфIэкIэм, шхэкIэм теухуахэр диIэщ, абы къыхэкIыу туристхэр гъэмахуэми щIымахуэми къытхуокIуэ».
Школхэр зехьэным къэралым ахъшэ къыхилъхьэркъым, абы и лъэныкъуэкIэ зыхуей псори езы щIыналъэм къызэрегъэпэщыж.
КъБР-м и Iэтащхьэр щIэупщIащ туристхэм папщIэ хьэщIэщхэм къекIуалIэхэм я бжыгъэм, экономикэм и IэнатIэм ику иту щат лэжьапщIэр зыхуэдизым, демографием и щытыкIэм. ХьэщIэм къызэрыжраIамкIэ, илъэсым и нэхъыбапIэм хьэщIэщхэм, псом хуэмыдэу хьэщIэщ нэхъыфI дыдэхэм, цIыхухэр щIэзщ. Уеблэмэ, щIымахуэм хьэщIэщхэр зэпэубыда щыхъу щыIэщ. ЩIыналъэм щыпсэу цIыхухэм ику иту къаIэрыхьэ хэхъуэр цIыкIукъым, еврэ 1500-м нос, ауэ псэуныгъэми адрей щIыналъэхэм елъытауэ мыбы нэхъыбэ щытрагъэкIуэдэн хуей мэхъу. ЛэжьапIэншэхэр мащIэщ, апхуэдэу, Италием и адрей щIыналъэхэм елъытауэ, мыбы сабийуэ нэхъыбэ дыдэ къыщалъху.
Европэм и EURAC академием щIыналъэ зыужьыныгъэмкIэ и институтым и щIэныгъэ лэжьакIуэ Фолгер Михаиль тепсэлъыхьащ щIыналъэ зыужьыныгъэм и концепцэ зэхэлъхьэным пыщIа Iуэхухэм.
ЗэIущIэм щекIуэкIа псалъэмакъым лъэныкъуитIми къыщыхагъэщащ Италиеми Къэбэрдей-Балъкъэрми щыпсэу лъэпкъхэм игъащIэ лъандэрэ къадекIуэкI хьэщIагъэр туризмэм и IэнатIэм къыщыгъэсэбэпын зэрыхуейр. «Аращ ехъулIэныгъэм и лъабжьэр. Абы къыдэкIуэу мыхьэнэшхуэ иIэщ щIыналъэм и пщIэр къэIэтыным къыщымынэу, ерыскъыпхъэхэм я фIагъыр къэIэтынми», — жиIащ къэпсалъэм.
КъБР-м экономикэ зыужьыныгъэмкIэ и министр Мусуков Алий бысымхэр щыгъуазэ ищIащ ди республикэ мыиным бгъэдэлъ зэфIэкIхэм икIи абыхэм ятеухуа фильмыр утыку кърихьащ. Къызэхуэсахэм я нэгу щIэкIащ республикэр Урысейм и Кавказ Ищхъэрэ щIыналъэм экономикэмкIи щIэныгъэмкIи щыпашэу щытыным зэрыхущIэкъур.
Министрым хэхауэ жиIащ КъБР-м и экономикэм иужьрей илъэсхэм псынщIэу зэрызиужьар, абы и фIыщIэкIэ валовэ щIыналъэ продуктым сом меларди 100-м нэсу зэрыхэхъуар. Иужьрей илъэс зыбжанэм Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и мэкъумэш IэнатIэм инвестицэ проект инхэр щагъэзэщIащ. Абыхэм ящыщщ псынщIэу къызыпыкIэ жыг хадэхэр хэсэныр. Абы и лъэныкъуэкIэ республикэр Урысейм щыпашэщ. Иджырей жыг хадэхэм мы зэманым гектар минитIым щIигъу яIыгъщ. Италием къыщагъэсэбэп технологиехэм тету жыгыщIэхэр щагъэкI питомникыу гектари 125-м. Абыхэм гъэ къэс жыг хадэхэр хэзысэнухэм жыгыщIэу мелуани 3-м нэблагъэ иращэфынущ. «Республикэм жыг хадэхэр щыгъэкIыным тещIыхьа иджырей технологиехэр къагъэсэбэпынымкIэ дэ ди лэжьэгъу нэхъыщхьэр Италиерщ. А къэралым и IэщIагъэлIхэр чэнджэщи иджырей предприятэхэр ухуэнымкIи къыддоIэпыкъу», — къыхигъэщхьэхукIащ Мусуков Алий.
КъБР-м турист кластер къыщызэгъэпэщыным хуэгъэза проект иным и гугъу щищIым министрым къигъэлъэгъуащ ар Италием, Франджым, США-м щыIэ бгы-лыжэ курортхэм зыкIи къакIэрымыху зыгъэпсэхупIэхэр зэтегъэувэным зэрыхуэунэтIар.
«Турист кластерым экономикэ щIыналъэ хэхам и статус иIэнущ икIи абы инвесторхэмрэ нэгъуэщI къэралхэм щыщу къыддэлажьэхэмрэ ефIэкIыныгъэ щхьэхуэхэр къахузэригъэпэщыфынущ. Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм экономикэ щIыналъэ хэхар муниципальнэ району плIы къызэщIэзыубыдэ щIыналъищым щызэтрагъэувэнущ. Иужьрей илъэсхэм лэжьыгъэшхуэ екIуэкIащ республикэм и инвестицэ щытыкIэр егъэфIэкIуэным хуэгъэзауэ. Ди щIыпIэм и щытыкIэр абы хэплъхьэжмэ, пыухыкIауэ жыпIэ хъунущ бизнесым и Iуэхур мыбы зэрыщыдэкIынур, нэгъуэщI къэралхэм щыщ инвесторхэри фейдэншэу къызэрымынэнур»,- жиIащ министрым.
КъБР-м икIа делегацэм хэтхэм яфIэгъэщIэгъуэну щыгъуазэ защIащ энергиер зэгъэзэхуэнымкIэ технологиехэр, энергием и хэкIыпIэ зэмылIэужьыгъуэхэр къызэрагъэсэбэпым. Абы теухуа доклад ищIащ инновацэ технологиехэмкIэ институтым и президент Хубер Вальтер.
Къанокъуэ Арсен я пашэу Къэбэрдей-Балъкъэрым икIа гупыр шэджагъуэ нэужьым щыIащ LAIMBURG мэкъумэш щIэныгъэ-къэхутакIуэ центрым. ХьэщIэхэм мыбы къыщрагъэлъэгъуащ жыгхэр хэсэным, гъэкIыным, пхъэщхьэмыщхьэр къехьэлIэжыным пыщIа лэжьыгъэ псори.
Центрым еджапIэ зэмылIэужьыгъуэхэри хэтщ. Абыхэм щIэс студентхэм щIэуэ зрагъэщIахэр лэжьыгъэ IэнатIэм къыщагъэсэбэпынымкIэ Iэмал псори яIэщ. Центрым и лэжьакIуэхэм зэрыжаIамкIэ, абыхэм ирагъэкIуэкI къэхутэныгъэхэр нэхъыбэу къэзыгъэсэбэпыр щIым телэжьыхь къуажэдэсхэрщ.
ИужькIэ КъБР-м и Iэтащхьэмрэ делегацэм хэтхэмрэ шагъырхэр щахъумэ щIыунэм ирагъэблагъэри продукцэр зыхуэдэм ирагъэплъащ. КъызэрыщIэкIымкIэ, мыIэрысэм къыдэкIуэу Тироль Ипщэм щызэрахьэ къэкIыгъэ нэхъыщхьэщ жызумыр.
А махуэ дыдэм КъБР-м и Iэтащхьэм и лъэIукIэ хьэщIэхэр яшащ кIэрыхубжьэрыхухэр щагъэс икIи электрокъарумрэ хуабэмрэ къыщалэжь заводым. Ар Европэм щынэхъыфI дыдэу къалъытэ икIи бадзэуэгъуэ мазэм лажьэу яутIыпщауэ аращ. Къанокъуэ Арсен зэпкърыхауэ къыжраIащ мы IэнатIэм и къызэгъэпэщыкIэр икIи лэжьыгъэхэр зэрекIуэкIыр ирагъэлъэгъуащ.
КъБР-м и Iэтащхьэмрэ Правительствэмрэ
я пресс-IуэхущIапIэ.
