Сыт сымаджэхэр Израилымрэ Европэмрэ щIэкIуэр?
Загъэхъужыну нэгъуэщI къэралхэм кIуэхэм я бжыгъэр нэхъ мащIэ
ящIын мурадкIэ КъэрэшейШэрджэсым медицинэ къалэ щаухуэнущ
2021 гъэм ирихьэлIэу Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм щаухуэнущ медицинэ университет, университетым пы- щIа сымаджэщ, щIэныгъэ-къэхутакIуэ центр. Абыхэм къэралым и бюджетым щыхухахынущ сом мелард 40. Кавказ Ищхъэрэм и IуэхухэмкIэ министерствэм «Известия» газетым къызэрыщыжраIамкIэ, псори зэхэту КИФЩI-м къыщызэрагъэпэщыну медицинэ IуэхущIапIэхэм сом меларди 162,1-рэ текIуэдэнущ. Кавказым и Минеральнэ псы хущхъуэхэм щыIэ зыгъэпсэхупIэхэр зи лъабжьэу яухуэну медицинэ кластерым и къалэн нэхъыщхьэр нэгъуэщI къэралхэм зыщагъэхъужын мурадкIэ кIуэурэ абыхэм я медицинэм хэлъхьэныгъэ хуэзыщI ди цIыхухэм я бжыгъэр нэхъ мащIэ щIынырщ.
Кавказ Ищхъэрэм и IуэхухэмкIэ министрым и япэ къуэдзэ Байсултанов Одес зэрыжиIэмкIэ, медицинэ IуэхущIапIэхэр ухуэнымкIэ УФ-м Узыншагъэр хъумэнымкIэ и министерствэм гурыIуащ икIи Правительствэм щыдаIыгъащ, иджыпсту проект-сметэ дэфтэрхэр ягъэхьэзыр.
— Медицинэ кластерыр — ар зы унэтIыныгъэм хуэщIа IуэхущIапIэ гупщ, щIэныгъэ-къэхутэныгъэхэр щрагъэкIуэкI, сымаджэхэм щеIэзэ, узыншагъэр щызэтрагъэувэж IэнатIэхэр хыхьэу. Ар пэмыжыжьэу щытынущ Кавказым и Минеральнэ псы хущхъуэхэм щыIэ зыгъэпсэхупIэхэм, — къыхигъэщащ къулыкъущIэм. — Дэ лъакъуэрыгъажэ къэдгупсысу аракъым: мыр дуней псом къыщызэдащта Iуэхугъуэщ — егъэджэныгъэри, сымаджэхэм еIэзэнри, щIэныгъэ-къэхутэныгъэ лэжьыгъэри зы унафэм щIэту екIуэкIыныр.
Медицинэ къалэр щаухуэну къыхахащ Къэрэ- шей-Шэрджэс Республикэм и Малокарачаевск щIыналъэр. Абы щащIынущ медицинэ университетыр (метр зэбгъузэнатIэ мин 23,6-рэ хъууэ), цIыху 576-м зэуэ щеIэзэным хуэщIауэ университетым къепха сымаджэщрэ щIэныгъэ-къэхутакIуэ центррэ (метр зэбгъузэнатIэ мин 16,4-рэ хъууэ). Апхуэдэу Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм щаухуэнущ узыншагъэр щызэтрагъэувэж центрхэр, санаторэхэр, унэтIыныгъэ щхьэхуэ зиIэ сымаджэщхэр: малоинвазивнэ, кIуэцI узыфэхэм щеIэзэ, анэмрэ сабиймрэ я узыншагъэм щыкIэлъыплъ клиникэхэр.
— Узыншагъэр щызэфIагъэувэж унэтIыныгъэр нэхъыщхьэхэм ящыщщ. Сымаджэм еIэзэнымрэ операцэ щIынымрэ къалэнышхуэщ, ауэ и мыхьэнэр нэхъ мащIэкъым Iэпкълъэпкъыр зэфIэгъэувэжынми. Абы къыхэкIыу унафэ тщIащ Кавказ Ищхъэрэм и щIыналъэхэм реабилитацэ щрагъэкIуэкI центрхэр щыдухуэну, — жиIащ Байсултанов Одес. — Мыбы мыхьэнэшхуэ щиIэщ промышленнэ унэтIыныгъэми — къагъэсэбэпыну хьэпшыпхэмрэ медицинэ оборудованэмрэ кластерым и гъунэгъуу къыщыщIагъэкIмэ нэхъыфIщ. Ди къалэн нэхъыщхьэр «зы щхьэгъубжэ» щIыкIэм тет медицинэ къалэ духуэнырщ.
Проектым, псалъэм папщIэ, щIыналъэхэм я гугъуехьхэм ящыщу цIыхухэр IэнатIэкIэ къызэгъэпэщыныр ящхьэщихынущ. Ар къэ- рал ухуэныгъэу щытынущ икIи сэбэп хъунущ зызыгъэхъужыну Урысейм икIхэр гъэмэщIэнымкIэ, апхуэдэ щхьэусыгъуэкIэ къакIуэхэр нэхъыбэ щIынымкIэ. Кавказ Ищхъэрэм и IуэхухэмкIэ министерствэм къызэрибжамкIэ, узыншагъэр зэтегъэувэжыным и уасэр ику иту Европэм къыщекIуэкIым нэхърэ процент 30 — 40-кIэ нэхъ пудынущ.
— ЩIэныгъэлIхэм къызэ-рахутамкIэ, загъэхъужыну илъэс къэс нэгъуэщI къэралхэм цIыху мини 100-м щIигъу макIуэ. Ику иту дэтхэнэми доллар мини 10 абы трегъэкIуадэ. Я нэхъ мащIэрамэ, урысейхэм нэгъуэщI къэралхэм я медицинэм доллар 1 мелард хэлъхьэ-ныгъэ хуащI. Мыофициальнэу къызэрабжамкIэ, загъэхъужыну ди къэралым икIхэр цIыху мин 700-м щIегъу. Ахэр макIуэ Европэм и къэралхэм, Израилым, США-м, — къыхигъэщащ Кавказ Ищхъэрэм и IуэхухэмкIэ министрым и япэ къуэдзэм.
Медицинэ кластерыр хухэхауэ щытынущ унэтIыныгъэ зыбжанэм: япэрауэ, ар лъакъуэхэмрэ тхымрэ, лъатэ-кIэтIий, гу-лъынтхуэ узыфэхэм ехьэлIахэрщ. Кластерыр нэхъ зыхуэгъэпсауэ щытынур щаубзыхум Iуэхур тращIыхьащ КИФЩI-мрэ УФ-м и адрей щIыналъэхэмрэ щыпсэухэр нэхъыбэу къыхэзыгъэзыхь узыфэхэм, цIыхухэр нэхъ зыхуэныкъуэ дэIэпыкъуэгъухэм, Европэм щыIэ апхуэдэ IуэхущIапIэхэм я лэжьэкIэм. Псори зэхэту абы текIуэдэну хуагъэфащэ сом меларди 162,1-рэ.
«СОГАЗ» страхованэ гупым медицинэ унэтIыныгъэм зегъэужьынымкIэ и проектым и унафэщI, ищхьэкIэ зи гугъу щытщIа проектым и чэнджэщэгъу Магомедов Салман зэрыжиIамкIэ, Кавказым щаухуэну медицинэ кластерыр — ар «Узыншагъэ» лъэпкъ стратегием и Iыхьэщ.
— Къалэныр — технологие лъагэ зиIэ медицинэ дэIэпыкъуныгъэкIэ цIыхухэр къызэгъэпэщынымрэ загъэхъужыну нэгъуэщI къэралхэм кIуэхэр нэхъ мащIэ щIынымрэщ. 2011 гъэм къыщыщIэдзауэ апхуэдэ цIыхухэм я бжыгъэр нэхъыбэ мэхъу. А щытыкIэм зедгъэхъуэжыпхъэщ. Кавказым къыщыунэхун хуейщ европей мардэхэм къитIасэ, цIыхухэм я узыншагъэр щызэфIагъэувэж IуэхущIапIэ. НобэкIэ Урысейм апхуэдэ щыIэкъым, — къыхигъэщащ IэщIагъэлIым.
Лышх, хирургие операцэ гугъухэр, лъхугъэм епхахэр — нэхъыбэу а узыфэхэрщ зыгъэгузавэр загъэхъужыну ди къэралым икIхэр. Сымаджэхэм нэхъ къыхах къэралхэм ящыщщ Израилымрэ (процент 40) Германиемрэ (процент 30). Иужьрей илъэсипщIым къриубыдэу УФ-м икIыу ФРГ-м загъэхъужыну кIуэхэм я бжыгъэм хуэдитхум щIигъукIэ хэхъуащ.
Кавказ Ищхъэрэм щаухуэну медицинэ къалэм убгъуауэ лэжьэн щIидзэну хуагъэфащэ 2024 гъэм ирихьэлIэу.
НЕДЮК Марие.
«Известия»
