Зыгъэпсэхугъуэ махуэм
Псалъэжьхэр
Узэджэр къокIуэ
Емыуэу бийр еукI, имыкIыу шыр къеху.
Къимыхуауэ Iыхьэр егуэш.
Дауэм и кIэр зауэ хъумэ, зимыIуэхури хокIуадэ.
Узэджэр къокIуэ.
Пэжыр шы щIакъуэ тесми, здэкIуэм нэсынщ.
Зи ныбэ изым уи уз ищIэрэ?
ЛIэным лIыгъэ хэлъщ.
И теплъэм уемыплъу, игу илъыр зэгъащIэ.
Акъылыр ящэркъым, къащэхуркъым — зыхалъхьэ.
МылIэр лIы мэхъу.
Щикъухьащ адыгэр дунеижьым
МэшбащIэ Исхьэкъ и тхылъыр Алий ал-Хъусейн иратыж
Сурэтым(ижьымкIэ къыщыщIэдзауэ): Дунейпсо Адыгэ Хасэм и ГъэзэщIакIуэ гупым хэт Хэкужь Мухьэмэд, Иордан Хьэшимит пащтыхьыгъуэм и сенатор, абы щыIэ Адыгэ ФIыщIэ Хасэм и тхьэмадэ, ДАХ-м и Хасащхьэм хэт Къардэн Самир, Иорданием и пащтыхьыкъуэ Алий ал-Хъусейн, жылагъуэ лэжьакIуэ Нэгуэр Зиуар, пащтыхьыкъуэм и IуэхущIапIэм и унафэщI Хъуэт Алий сымэ.
Къардэн Самир Алий ал-Хъусейн ирет адыгэ тхакIуэ цIэрыIуэ МэшбащIэ Исхьэкъ и «Хъан-Джэрий» романымрэ (хьэрыпыбзэкIэ къыдэкIар) «Адыгэ псалъэ» газетым и къыдэкIыгъуэмрэ.
ГущIагъщIэлъхэр
ГущIэгъу яхуэщI мэжалIэм ихь пщылIми хъугъуэфIыгъуэм хэс пащтыхь пэлъытэми. Дэ, псоми, а зы шэмэджыдзэрщ къытпэплъэр. НэуфIыцIщхьэрыуэу къытхуэкIуэ мэкъуауэ шынагъуэжьым и шэмэджыдзэр.
* * *
ГъащIэр зэшыгъуэурэ нэщIыпсу блокI. ТелъыджэхэмкIэ бгъэнщI хъуну гъэхэр. Махуэхэр. Дакъикъэхэр… Ди Тхьэ, щхьэ къыдэпта-тIэ а фалъэ дахэшхуэр, зэшыгъуэрэ бэмпIэгъуэрэ фIэкIа кърищIэбгъалъэ мыхъунумэ?!
* * *
ДунеягъэкIэ къытхуэмыгъуэт куэдым ахърэткIэ дыщагъэгугърэ абыкIэ зытедгъэужу цIыхухэр игъащIэми допсэу. Ауэ ахърэтым трыжаIыхьхэми сэ къасхухэгъуатэркъым мы гугъапIэр нэсу къызэзытын: зэи зыми зыкIи сыIэщIэмылъу, сызыхуейр сызэрыхуейуэ фIыуэ слъагъуу, слъагъу мыхъур щIэхъумэ лъэпкъ хэмылъу Iумпэм сщIыфу, псо дыдэр мыхъуми, си гур зыхуэпхъэм я нэхъ пажэхэм си Iэр лъэIэсу слъагъуныр… апхуэдэ гухэхъуэрэ хуитыныгъэ нэсрэ дэ зэи дгъуэтынукъым, ауэ щыхъукIэ, цIыхум и трагедие нэхъ инхэм ящыщ зыр а жэнэт дыдэми щегъэзащIэ: щожыIэдаIуэ.
* * *
Къызыщызогъэхъу адыгэм гений къытхэкIауэ. (ТхьэхужыIэу жыпIэмэ, абы егъэлеяуэ зыри хэлъкъым: гений хъупхъэ куэд ди тхыдэ гущIэгъуншэм зэрыхэкIуэдам сэ шэч къытесхьэркъым). Къызыщызогъэхъу а гений къытхэкIар псоми къабыл тщыхъуарэ абы и IуэхущIафэхэм зэрылъэпкъыу дригуфIэу… (Мис ар фIэщщIыгъуейщ, ауэ, жысIаи, мыр къызыщызгъэхъуу аркъудейщ…) Япэрауэ, гений къытхэкIам Iэгу ин дыхуеуэнут, хъуэхъу ин хуэдгъэшынут, тхьэпэлъытэу дгъэIунути, гуфIэгъуэ дауэдапщэхэр зэрыблэкIыу, пэдубыду щIэддзэнут: «Моуэ жыIэ!», «Мыпхуэдэу щIы!», «Мыр тхы!», «Мор уб!», Мыбы щытхъу!», «Мобы зыхуэгъэщхъ!», «Мобыхэм жаIэм утемыкI!» Апхуэдэ куэдым щIэдгъэдэIуурэ жыIэдаIуэ тщIа нэужь, дэ диIэнур гений къызэрыгуэкIтэкъым, — гений сэкIат.
* * *
Дунейм сыкъызэрытехьэрэ сэ къызолъыхъуэ дунейм сыкъыщытехьэм сыкъызэрагъэгугъа гуэр: насып… ПцIышхуэ къызэрысхуаупсар нэрылъагъу хъуагъэххэ пэтми.
* * *
Апхуэдэу уи гур умыухыжыт, ныбжьэгъу, Тхьэм и шыкуркIэ иджыри цIыхуфI куэд тетщ зэIыхьауэ жыхуэпIэ мы дунеижьым: и Iэр къиIэту игъащIэм къомыуауэ, къомыхъуэнауэ, уимыубауэ, къыпкIэщIэмытхыхьауэ, гыбзафэ лъэпкъ пхуимыгъэшауэ… ЖыпIэнуракъэ, къыпхуамыщIаIами, зэкIэ къуамыщIэфаIауэ, дунейм утетми утемытми ямыщIэу… УигукIэ ехъуэхъу мис абыхэм… Гу къыплъатэу кIасэ мыхъу щIыкIэ.
IутIыж Борис.
ГушыIэ
«Шэдхэр вгъэгъущ!»
Пщым Хъуэжэ здришажьэри, и хэкур къиплъыхьыну ежьащ. Куэд къызэхакIухьа, мащIэ къызэхакIухьа, шэдым зэщIищтауэ зы щIыпIэ гуэрым ахэр нэсат.
Шэдым хэс хьэндыркъуакъуэхэр, зыр зым кIэлъыджэ хуэдэу, зэрыгъэкIийхэрт. Асыхьэтым ину щатэри, пщыр Хъуэжэ къыхуеплъэкIащ:
— Сэ иджы зыт къысхуэтыжыр. Ар хьэпщхупщхэми хьэкIэкхъуэкIэхэми я бзэр ищIэу чэнджэщэгъу сызэримыIэрщ! — жиIэу.
— Абыхэм я бзэр сэ тIэкIу къызгуроIуэ. Сытыт, зиусхьэн, узыхуейр? — еупщIащ Хъуэжэ пщым.
— Сыт атIэ а хьэндыркъуакъуэхэм зэжраIэр? — щIэупщIащ пщыр.
— Мы щIыпIэм шэду щыIэр яфIэмащIэу ахэр зэроукI. Ауэ хьэндыркъуакъуэхэм я нэхъыжьыр уэ хуабжьу къыпщотхъу: «Фымыгузавэ, — яжреIэ абы адрей зэрыгъэкIий хьэндыркъуакъуэхэм, — мо блэкI пщыр псэумэ, щIыпIэ псори шэд зэфэзэщ хъунщи, дытыншыжынщ».
Хьэндыркъуакъуэм къигъэгубжьа пщым зэрынэсыжу унафэ ищIащ шэдхэр ягъэгъущыну.
Махуэ Iэлисэхь.
Фэ фщIэрэ?
Псалъэхэм я мыхьэнэр
ТешанкIэгъэкIэрахъуэ (ГугъэкIэрахъуэ). Фызышэм щыщ хабзэу щыIащ. НысащIэр гум кърагъэтIысхьауэ пщIантIэм къыщыдэкIыжынум деж, фызышэ кIуахэм гур ижьырабгъумкIэ ягъазэурэ пщIантIэм и хъуреягъкIэ щэ къыщрашэкIыну яужь итт. НысащIэм и Iыхьлыхэми гум сэмэгумкIэ зрырагъэгъэзэну япэувырт. ИжьымкIэ зрырагъазэу гур щэ пщIантIэм къыщрашэкIмэ, унагъуэм лIы закъуэ унафэ къызэрыщекIуэкIынум ар и нэщэнэу ябжырт. СэмэгурабгъумкIэ кърашэкIыу щытмэ, я фIэщ зэрыхъумкIэ, унагъуэ Iуэхур фыз псалъэ хэмыту къекIуэкIынутэкъым.
Хабзэм къызэригъэлъагъуэмкIэ, зауэ-банэ хэмыту лъэныкъуитIыр къарукIэ зэныкъуэкъун хуейт, ауэ тешанкIэгъэкIэрахъуэм куэдрэ хьэргъэшыргъэ къикIырт. Хабзэр кIуэдыжащ.
ТешэрыпIапщIэ. Ижь зэманым щыIэу щыта хабзэщ. Пщым фыз къишэмэ, нысащIэр уэркъ гуэрым деж зы илъэскIэ щигъэIэрт. Илъэсыр дэкIауэ нысащIэр щашэжкIэ, пщым зы пщылI унагъуэрэ нысащIэр къызэрашауэ щыта шыхэмрэ уэркъым иритырт. Абы «тешэрыпIапщIэкIэ» еджэрт.
ТешэрыпIэ. Пасэм щыгъуэ адыгэпщхэм фыз къашар занщIэу я унэ ямышэу я блыгущIэтхэм я деж пIалъэкIэ щагъэIэу щытащ. Пщыхэм я нысащIэхэр уэркъхэм я деж ирашалIэрт, уэркъхэм — я пщылIхэм я деж. Апхуэдэу нысащIэр здрашэлIа унагъуэм «тешэрыпIэкIэ» еджэрт. А хабзэр пщырэ пщылIрэ щымыIэж щыхъум (XIX лIэщIыгъуэм и 60 гъэхэм) кIуэдыжри, XX лIэщIыгъуэм и 30 — 40 гъэхэм къежьэжащ. Абы щыгъуэ нысащIэр здашэр я благъэхэм, я ныбжьэгъухэм я дежт.
Хабзэр ди зэманым мэкIуэдыж, ущрихьэлIэр зэзэмызэххэщ.
ТхьэкIумэпыупщI. Нэщхъеягъуэм ехьэлIа хабзэу пасэм щыгъуэ адыгэхэм яIащ. Атэлыкъым (быфыкъуэ адэм) ипIа къаныр игъуэ нэмысу дунейм ехыжамэ, ар гущIыхьэ зэрыщыхъуар къигъэлъагъуэу, и тхьэкIумэ кIапэр пиупщIыжырт. Хабзэр пасэу кIуэдыжащ.
ТхьэлъэIу. Жылагъуэ зэхэтыкIэм пыщIа хабзэщ. «Тхьэм елъэIун» жиIэу аращ псалъэм и мыхьэнэр. Тхьэм и гущIэгъум, гулъытэм щыгугъыу, адыгэхэм унагъуэкIэрэ, хьэблэкIэрэ, къуажэкIэрэ тхьэлъэIу ящIу щытащ. ЯпэщIыкIэ Тхьэм тыхь хуащIырти, итIанэ я тхьэлъэIум пыщIа Iуэхугъуэхэр ирагъэкIуэкIырт.
ТхьэлъэIур лIэужьыгъуитIу ягуэшырт: теIуарэ темыIуарэ. ТеIуа тхьэлъэIур илъэс къэс пIалъэ хэхам тещIыхьауэ ящIырт (псалъэм папщIэ, вакIуэдэкI, вакIуэихьэж, мафIащхьэтыхь, н.). ТемыIуа тхьэлъэIур къыщыдахыр къэхъукъащIэ гуэрым ехьэлIауэт — гузэвэгъуэм, уз зэрыцIалэм, псыдзэм, жьапщэм, н.къ. ящихъумэну Тхьэм щелъэIухэм дежт.
ТхьэлъэIупэ. Жылагъуэ зэхэтыкIэм, лэжьыгъэм пыщIа хабзэщ. Дзейм хэтхэм лэжьыгъэр яуха нэужь, тхьэлъэIу ящIыжырт. Лэжьыгъэр тэмэму къезыгъэхъулIа Тхьэм Iэщ гуэр тыхь хуащIырт, махъсымэ шынакъ зырыз псоми къащтэрти хъуахъуэхэрт. Махъсымэр ирафа нэужь, пщыIэбжэм деж увырти я щхьэмкIэ шынакъыр щхьэпрадзыжырт, пщыIэм щхьэдэхуэхыу. Абы иужькIэ къуажэм дыхьэжхэрт, «ВакIуэ къурмэн» ящIыну.
ТхьэлъэIупIэ. Жылагъуэ зэхэтыкIэм, щIыпIэм ехьэлIа псалъэщ. Пасэм щыгъуэ адыгэхэр дэнэ дежи щызэхуэсу щIыр ираутыкIыу щытакъым. Дыкъэзыухъуреихь дунейм пщIэшхуэ хуащIырт. Жылэм и унафэ е тхьэлъэIу щащIу абыхэм хэгъэщхьэхукIауэ щIыпIэ яIэт. ТхьэлъэIупIэр къыщыхахкIэ, нэхъ зэплъыр щIыпIэм и наIуагъырт, и дахагъырт. Апхуэдэт псыхъуэр, хуейхэр, мэз лъапэ тафэхэр, нэгъуэщIхэр. Хэхауэ адыгэхэм тхьэлъэIу щащIу яIа щIыпIэхэм «тхьэлъэIупIэкIэ» еджэу щытащ.
Думэн Хьэсэн.
Лъэпкъ шхыныгъуэ
ШатэкIэ гъэбэкхъа кIэртIоф
КIэртIофыр зэпэплIимэ цIыкIуурэ яупщIатэ. Бжьыныщхьэ укъэбзар щимэ цIыкIуурэ яупщIатэ. Бжьыныху укъэбзар шыгъу халъхьэри яуб.
Тебэ куукIэ дагъэр къагъэплъ градуси 130 — 140-рэ хъууи, абы халъхьэ кIэртIоф упщIэта гъэжэпхъар, тхъуэплъ хъухукIи зэIащIэурэ ягъажьэ. Бжьын упщIэта халъхьэ, зэIащIэурэ ягъэлыбжьэ, тхъуэплъыфэ къытеуэху. Шыбжий плъыжь сыр хьэжа, шыгъу хаудэ, зэIащIэурэ зы дакъикъэ-дакъикъитIкIэ ягъажьэ.
Абы шатэ щIакIэ, зэIащIэурэ зэ къытрагъэкъуалъэ, мафIэр ирашэх, тебащхьэр трапIэри, дакъикъи 5 — 8 хуэдизкIэ ягъэбэкхъ. ИтIанэ абы халъхьэ бжьыныху уба, зэIащIэри тебащхьэр трапIэж, мафIэ щабэ дыдэм тету зэIамыщIэу дакъикъи 10 — 15-кIэ ягъэбэкхъ.
Тебэр мафIэм къыпэрахыжри пэшхьэкубгъум трагъэувэ, джэдгын хаудэри тебащхьэр тепIауэ дакъикъи 4 — 5-кIэ щагъэт, IэфI къыщIыхьэн, мэ дахэ къищтэн щхьэкIэ.
Iэнэм щытрагъэувэкIэ зэIащIэри тепщэчым иралъхьэ. Пщтыру яшх. ПIастэ, чыржын, хьэлIамэ, щIакхъуэ дашх.
Халъхьэхэр (цIыхуитI Iыхьэ):
кIэртIоф укъэбзауэ — г 350-рэ,
бжьыныщхьэ укъэбзауэ — г 80,
бжьыныху укъэбзауэ — г 20,
сэхуран дагъэу — г 100,
шатэу — г 250-рэ,
шыгъуу, шыбжийуэ, джэдгыну — узыхуейм хуэдиз.
«Адыгэ шхыныгъуэхэр» тхылъым къитхыжащ.
Къанкъул Рае
Анэ
Анэм и бзэ IэфIым
Хуэдэ зы щымыIэ.
ПщIын и гуапэ пфIэфIым,
ТIу умыщI и жыIэ.
Жьы ухъуами, анэ,
ПсэкIэ ущIэращIэщ.
Хужьу уи щхьэр тхъуами,
СэркIэ уэ ущIалэщ.
ГурыIуэгъуэщ хэткIи —
Жьыгъэр псэм и бийщ.
УсхуэпсэухункIэ, анэ,
Сэри сысабийщ.
Дыгъэм и бзий пщтырыр
Гуапэу щIым лъоIэс.
Уи нэм къыщIих нурыр
Дыгъэу сфIощI къысхуепс.
Уэшх
Уэшхым и даущ макъым
СедаIуэу нэхур согъэщ.
Губгъуэрыс бзухэр сакъыу
Мыдыму нэхур ягъэщ.
Гъэгъа Iэрамэу уи нитIыр,
Къызэплъу си гум
къыфIощI.
Нанэ и фалъэу уи IитIыр,
Къысхуэпшияуэ
къысфIощI.
КIыфIым сыпхыплъу
сыщысу,
Уафэр хыщIэу мэхъуэпскI.
КIыхьщи, зэманыр
схуэмыкIуэу,
Гупсысэ хьэлъэм сегъэпскI.
Зэман кIэщIхэр
пибжыкIыу,
Сыхьэтыр лъагэу къытетщ.
Уэшх ткIуэпсхэр
пызбжыкIыу,
Сыплъыхъуэу кIыфIым сыхэтщ.
Тхыгъэ кIэщIхэр
Iэмал
Аслъэнхэр циркым щызыгъасэ щIалэщIэр шынэ хъуат. Абы къыфIэщIырт аслъэнхэм къепхъуэн хуэдэу защIу. ГъэсакIуэм ищIэрт апхуэдэ гупсысэхэр уи щхьэм иту абыхэм уахыхьэ зэрымыхъунур. Сыт атIэ Iэмалыр? Сыт ищIэнур? АбыкIэ ар ечэнджэщащ гъэсакIуэ нэхъыжьым икIи елъэIуащ и гъусэу кIуэуэ аслъэнхэм я щытыкIэм еплъыну.
ГъэсакIуэ нэхъыжьым игу ирихьакъым аслъэнхэм зэрызащIыр.
— НтIэ, сыкъыпыкIын ар гъэсэным? — жеIэ нэхъыщIэм.
АрщхьэкIэ модрейм ар идакъым.
— Хьэуэ, ар хъунукъым, — жиIащ абы. — Iэмал щыIэщ, теувапIэхэр зэхъуэкIын хуейщ. Ахэр бгъуэIуэщи, аслъэнхэр хуиту, къехуэхынкIэ мышынэу тетщ.
Арати, теувапIэхэр нэхъ цIыкIу, нэхъ бгъузэ ящIащ. Иджы аслъэнхэр шынагъуэу еплъыжыркъым я гъэсакIуэ щIалэм, зи Iуэху зэрахуэр, зэпымычу зэгупсысыр я теувапIэ бгъузэхэм къемыхуэхынырщ.
УсакIуитI
УсакIуитI Тхьэм деж кIуауэ елъэIурт къадэIэпыкъуну. Зыр зыхуейр талантт, адрейр зыщIэлъэIур зи Iуэху зэхъулIэ хъуну арат. Тхьэм къахуищIащ ахэр зыщIэлъэIуар.
Уафэм къикIыжу гъуэгу здытетым, талант зиIэ хъуа усакIуэр адрейм еупщIащ: «Талантыншэу поэзием сыт щыпщIэн?» — жиIэри.
— Мыдэ зэ щIым дынэгъэсыж, итIанэ плъагъунщ, — жиIащ зи Iуэхур зэхъулIэ хъуам.
Гурунц Леонид, ермэлы тхакIуэ.
ЗэзыдзэкIар Къагъырмэс Борисщ.
Псалъэзэблэдз
ЕкIуэкIыу:7. Зи акъыл зэтемыс цIыху. 8. Джэдкъаз. 9. Ныкъусаныгъэ, сэкъат, дагъуэ, … 10. Нартхэм я ныкъуэкъуэгъу лъэпкъ. 11. … куэдрэ уэмэ, и дамэр мэкъутэ. 13. Ди гъунэгъу щIалэм … хъарзынэ къратауэ мэлажьэ. 15. Зи Iуэ ит нэхърэ зи … ит. 16. Чы-… бжыхь. 17. «Щихухэр иджыри …» — Къэрмокъуэ Мухьэмэд цIэрыIуэ зыщIа тхыгъэ. 18. Сэх, щIэгъэкъуэн. 19. ЩыпсалъэкIэ зэIынэ. 2I. ГъукIэм и лъэщапIэм щIэт Iэмэпсымэ. 22. Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ усакIуэ. 27. 2004 — 2007 гъэхэм Урысей Федерацэм и Правительствэм и УнафэщIу лэжьа. 28. Унагъуэр зыхуей хуэзыгъазэ цIыхубз. 30. Уэ … хэлъхьи, сэ берычэт ныхэслъхьэнщ. 31. Дзыгъуэм и бий кIэуфIыцI, псэущхьэ дахэ цIыкIу. 32. ЩIакхъуащхьэ тежьыкIа. 33. ЕуэкIыпIэ. 34. Шыдыгу, выгу, … 36. Iэпслъэпс. 38. Жыг лъагэшхуэ. 39. Лъэс зекIуапIэ бгъузэ цIыкIу. 43. Iэлъын, тхьэгъу хуэдэхэм ирагъэтIысхьэ. 44. Адыгэмрэ балъкъэрымрэ … быдэкIэ зэпыщIащ. 46. Нащэ … 47. МафIэ бзий къыдихыу, уафэм къыщоуэ. 48. Псалъэ дахэм … гъуэмбым къреш.
Къехыу:1. Пщым и дэIэпыкъуэгъу. 2. Районым, псыежэхым, къалэм зэрахьэ цIэ. 3. Путин Владимир и Администрацэм и УнафэщI. 4. IэщIэвыщIэ зытет … фермэ. 5. Iэщым хузэхащIа Iус. 6. Мэкъу пыупщIа сатыр. 12. ТепIэнщIэлъын. 14. ПшахъуэщI. 16. ХакIуитI зы … щIэзагъэркъым. 20. Шы къарэ, и цыр цIууэ. 21. Дунейпсо Адыгэ Хасэм и япэ тхьэмадэу щыта Къалмыкъ Юрэ щеджа, щылэжьа къалэ. 23. Совет Союзым и ЛIыхъужь Мэсей Аслъэнджэрий къыщыхъуа къуажэ. 24. Къуаргъ лъэпкъым щыщ къуалэбзу, бжьыхьэм щIыпIэ хуабэхэм лъатэу. 25. Пасэрей адыгэ зауэлIым и джанэ. 26. Хьэ лъакъуэрэ … лъакъуэрэ зыубыда щыIэкъым. 29. Шхынхэдзэ. 33. … зиIэм кIэи иIэщ. 35. Жыг къэтIэпIам и нэщэнэ. 37. Осетие Ищхъэрэм щыщ къалэ, адыгэцIэ зэрихьэу, ди лъэпкъэгъу куэд дэсу. 40. Апхуэдэ щыгъын иджы гъунэгъум хьэхуу Iахыжыркъым. 41. Бжьыхьэр … пыщэщыжыгъуэщ. 42. МахуэцIэ. 43. ЦIыхубзхэм (цIыхухъу куэдми) къыздрахьэкI хьэпшып цIыкIу. 45. Къэнжал хьэку цIыкIу.
Зэхэзылъхьар Мыз Ахьмэдщ.
Жэпуэгъуэм и 8-м ди газетым тета псалъэзэблэдзым и жэуапхэр:
ЕкIуэкIыу:5. Къамбий. 6. Сэхуран. 8. Брул. 9. ТкIуэпс. 12. Нысэ. 13. Хъун. 14. Лъагъуэ. 16. Жьауэ. 18. Iуэ. 20. Балъкъ. 22. Гуартэ. 23. Мысэ. 24. Гъупщ. 25. Зым. 26. Умэ. 29. Джатэ. 30. Дыгъэл. 32. Тхьэв. 33. Хъы. 34. Шыпс. 36. Бжьын. 37. Пхъу. 38. Амыщ. 40. Амдэч. 42. Соджэ. 43. Саугъэт. 44. Псыгуэж.
Къехыу:1. Iумыл. 2. Жинт. 3. Хьэпс. 4. Ерэн. 5. Къэрэндащ. 7. НэсэIуасэ. 10. КIунэ. 11. Пыжь. 15. Гъуэгу. 17. Абэ. 19. Къуршыбгъэ. 21. КъыпцIэ. 23. Мамкъут. 27. Къагъырмэс. 28. Джэрпэджэж. 30. Дэп. 31. Лыжь. 35. Сом. 36. Блэ. 39. Щауэ. 40. Арэф. 41. Чысэ. 42. Согуэ.
