КъБАССР-м и цIыхубэ артист
КъБАССР-мрэ РСФСР-мрэ щIыхь зиIэ я артист, КъБАССР-м и цIыхубэ артист, Къэрал саугъэтым и лауреат Болэ Мурат Хьэжмырзэ и къуэр Жанхъуэтхьэблэ къуажэм (иджы Псыгуэнсу) 1917 гъэм къыщалъхуащ.
1940 -1982 гъэхэм ар щылэжьащ ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым. Артист гъуэзэджэм игъэзэщIащ хьэл-щэн зэмылIэужьыгъуэхэр зиIэ образи 100-м щIигъу. Ар щыджэгуащ Шекспир Уильям и «Укрощение строптивой» (Тронио), «Ромеорэ Джульеттэрэ» (Тибальт), Теунэ Хьэчим и «ГъэунэхупIэ» (ФIыцIэ), Тубай Мухьэмэд и «Къэбэрдей щIалэ» (Аслъэн), Погодин Николай и «Кремль курантхэр» (Ленин Владимир), Парнис Александр и «Афродитэ и хытIыгу» (Хите Ричард), Островский Николай и «Без вины виноватые» (Незнамов), Гоголь Николай и «Ревизор» (Добчинский), Шолохов Михаил и «ЩIыщIэ къэIэта» (Половцев), Дюма Александр и «Жасусищ» (Клод), нэгъуэщIхэми.
Болэ Мурат лIыгъэрэ хахуагъэрэ къигъэлъагъуэу Хэку зауэшхуэм хэтащ. И щхьэгъусэ Лилэрэ абырэ щIалитI — Юрэрэ Аслъэнрэ — зэдапIащ.
Республикэм и щэнхабзэмрэ театр гъуазджэмрэ хэлъхьэныгъэфI хуэзыщIа Болэ Мурат 1982 гъэм дунейм ехыжащ. IэужьыфI къэзыгъэна, псэуху адыгэ театрым хуэлэжьа артистыр ноби и Iыхьлыхэм, благъэхэм, къэзыцIыхуу щытахэм ящыгъупщэркъым, иригушхуэу, ирипагэу и цIэр ягу къагъэкIыж, гуапэу топсэлъыхьыж.
Фыгъуэ къытхэткъым, хъуапсэ мыхъумэ
Мурат и хьэл-щэнкIэ зэпIэзэрытт, гушыIэ дахэ хэлът. Гу зылъыптэрати, узыIэпишэу, къабзэ дыдэу адыгэбзэкIэ псалъэрт ар. Мурат артист гъуэзэджэт, цIыхушхуэт. И щхьэгъусэ Леларэ абырэ адыгэ хабзэр щызекIуэ унагъуэ дахэ яухуащ. Лелаи телевиденэм и режиссёрти, илъэс куэдкIэ театрым къыддэлэжьащ. Зэщхьэгъусэхэм адыгагъэри нэмысри ядэплъагъурт.
Теувэж СулътIан игъэувауэ щыта «Партым и лIыкIуэ», «Тыргъэтауэ», «ЩIыщIэ къэIэта» спектаклхэм Муратрэ сэрэ дыщызэдэджэгуну къызэрытхуихуам срогушхуэ. Ар утыку щиткIэ и псалъэхэм сыт хуэдиз фIэщхъуныгъэ, къару хэплъагъуэрэт!
Къыхэзгъэщыну сызыхуейращи, Мурат и дежкIэ ролышхуи роль цIыкIуи щыIэтэкъым. Спектаклым сыт хуэдэ роль щимыгъэзэщIэнуми, репетицэм зэи къыкIэрымыхуу ирихьэлIэрт, и гумрэ и псэмрэ етауэ и лэжьыгъэм пэрыту щытащ. Къихьэрэ псалъитI-щы фIэкIа жимыIэу икIыжауэ щытми, ар абы и дежкIэ лэжьыгъэшхуэт, гугъуехь зыпылът. ЗыгуэркIэ, институтым къикIыжа щIалэщIэхэм ролыр яфIэмащIэу, яфIэцIыкIуу жаIэу щызэхихкIэ, ущиерт: «Ей, щIалэхэ, роль цIыкIу щыIэкъым, щыIэр артист мыхъумыщIэщ», — жиIэрти. Зэи мыщхьэхыу щIалэгъуалэм чэнджэщ къыдитырт. «Мурат ныщхьэбэ мэджэгури, абы зыхэдгъэкIыжынукъым», — жаIэурэ театрым къакIуэхэр гъунэжт.
Болэ Мурат ди республикэм и мызакъуэу, Адыгейми, Къэрэшей-Шэрджэсми, Дагъыстэнми, Осетиеми фIыуэ къыщацIыхурт. Ар артист Iэзэт икIи цIыху телъыджэт. Абы и цIэм пыщIа Iуэху дахэ куэд дигу къинэжащ, и цIыхуфIагъэм, и Iэзагъэм теухуауэ. Щхьэх зымыщIэ, зи IэщIагъэр, зи лэжьыгъэр фIыуэ зылъагъу, абы хуэпэж, дихьэхауэ, гурэ псэкIэ театрым хуэлажьэ цIыхут ар.
Мурати яхэту, ди япэ ита нэхъыжьыфIхэр дэркIэ щапхъэт. Абыхэм я лэжьэкIэм дыдэплъейурэ зыдгъасэрт. Театрым къекIуалIэ цIыхухэм абыхэм къагъэщIа образхэр я фIэщ хъууэ еплъырт.
Ди адыгэ театрым и лэжьакIуэхэм нобэр къыздэсым фыгъуэ къытхэткъым, хъуапсэ мыхъумэ. Ар зи фIыщIэр хабзэ дахэхэр зыдэтлъэгъуа ди нэхъыжьхэрщ. Абыхэм я зэхуаку пщIэ, нэмыс дэлъу, зэрылъытэу, зэкIэлъыкIуэу зэдэлэжьащ. Ахэр куэдкIэ къытщхьэпэжащ, щапхъэ тхуэхъуащ.
КIэмыргуей Валентин.
Лениным и ролыр игъэзэщIэну зегъэхьэзыр. 1977 гъэ
Тубай Мухьэмэд и гъусэу. 1970 гъэ
Зэныбжьэгъухэр: Сонэ Мухьэрбийрэ Болэ Муратрэ.
КIыхьу сытепсэлъыхьынкъым
Ди унагъуэм ар зэрыщIэмысыжрэ илъэс зыбжанэ дэкIами, абы и зы сурэти, кърата зы тхылъи тхылъымпIи дэ зыщIыпIи дгъэкIуэтакъым — здэщылъам деж щылъщ. Уи гур къызэфIэмынэу Мурат утепсэлъыхьынкIэ Iэмал иIэкъым. Дэ фIыщIэшхуэ худощI абы и гугъу фIыкIэ зыщIахэм. Ар псэухукIэ и лэжьыгъэм теухуа тхыгъэхэр щIэх-щIэхыурэ къытехуэу щытащ Къэбэрдей-Балъкъэрым къыщыдэкI газетхэмрэ журналхэмрэ.
Мурат театрыр фIыуэ илъагъурт. Илъагъу къудей мыхъуу, абы пымыщIауэ зы махуи псэуну хуейтэкъым. Си гугъэщ Мурат зыхуэлэжьа цIыхубэми фIыуэ къалъагъуу щытауэ, сыт щхьэкIэ жыпIэмэ гъуэгум дызэгъусэу дрикIуэу, ар зыхэта спектаклхэм еплъа е радиокIэ къыщыпсалъэм едэIуахэр къыхуэза иужькIэ къыжраIэрт: «Мурат, фи спектаклхэр щхьэ махуэ къэс телевизоркIэ къэвмыгъэлъагъуэрэ?» Езыми лъэкI къигъанэртэкъым: радиокIи къэпсалъэрт, телевизоркIэ къат спектаклхэми хэтт. Ари яфIэмащIэт цIыхухэм.
Сэ Мурат и гугъу кIыхьу сщIыну сыхуейкъым, сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, абы ехьэлIауэ куэд ятхащ, нэхъыбэжи жаIащ псэухукIэ. Иджыри, нобэр къыздэсым, къыдэлэжьахэм ягу къызэрагъэкIыжым папщIэ фIыщIэшхуэ яхузощI. Щэнхабзэ щыIэнукъым, абы хэта цIыхур ягу къамыгъэкIыжмэ.
Мурат актёр къудейуэтэкъым зэрыщытар, пьесэхэр зэридзэкIырт, спектаклхэр игъэувырт.
«Ревизор» спектаклыр Москва щагъэлъэгъуащ. Ар Муратт адыгэбзэм къизыгъэзэгъар. А лэжьыгъэм теухуауэ газетхэм щатхауэ щытащ: «Ревизор»-р урысыбзэм къытращIыкIыу адыгэбзэкIэ ягъэувауэ пщIэнкъым, апхуэдизкIэ фIыуэ зэрадзэкIащи».
Сценэм фIыуэ хищIыкIырт Мурат. Абы щыла-жьэ цIыхухэм я зэфIэкIыр ищIэрти, адыгэбзэкIэ пьесэхэр щызэридзэкIкIэ къызэрезэгъынум хуэдэу псалъэхэр къигъэсэбэпырт.
Мыдрейуэ жысIэну сыхуейт: Мурат и къуэрылъхухэу Анзоррэ Аскэррэ я адэшхуэр фIыуэ ящIэж. А цIыкIуитIыр абы щыгъуэ илъэсий-илъэсибгъу хъурт. Анзор сабий гъэсапIэм зышэуи къэзышэжуи щытар Муратт. Ар зэи къыслъигъэсыртэкъым, къыщишэжкIэ сабийм жиIэхэр фIэгъэщIэгъуэну едаIуэрт.
ЦIыхухэм жаIэм, зэрызащIым гулъытэшхуэ хуищIырт абы. Адыгэбзэм хэт псалъэ щIэщыгъуэ зэхихамэ, фIэгъэщIэгъуэн хъурт. Ахэр спектаклхэм IэкIуэлъакIуэу къыщигъэсэбэпырт.
ЩоджэнцIыкIу Алий илъэс 80 щрикъум сэ ди студием щызгъэувауэ щытащ «ЩIымахуэ жэщ» поэмэм къытращIыкIа спектакль. Абы хэт щIалэ цIыкIум и ролыр зыгъэзэщIэнур къыхэсхын хуейт. Анзор цIыкIут — илъэси 6 — 7 хъууэ арат. Арати, абы жесIащ: «Уэ пхуэдэ щIалэ цIыкIу сыхуейщ». Анзор тегушхуэри утыку къихьащ икIи мыIейуэ джэгуащ. Мурат абы зыщимыгъэнщIу еплъащ, мызэ-мытIэу телевизорымкIэ къагъэлъагъуэрти. Спектаклым зэрыхэтымкIэ, анэм и щхьэцыр ищауэ, шхын къыздихьу къыщыкIуэжам деж щIалэ цIыкIур лIауэ кърихьэлIэжырт. Абы нэса иужькIэ Мурат хуэмышэчу и нэпсыр къыфIекIуэрт.
Мурат сценэм сэфэт зэхуэмыдэхэм щихьэрт, зи роль игъэзащIэр лIэуэ, е сэ сщIэрэ, зауэу, зыгуэрым гухэлъ хуищIауэ щыджэгурт. Ауэ «ЩIымахуэ жэщ» спектаклым деж и къуэрылъхур «зэрыщылIар» игу хутегъа-
хуэртэкъым, апхуэдэу цIыху щабэт, цIыху гумахэти. Мурат и гу щабагъыр яхэлъу, и Iэзагъыр адэкIэ ягъэкIуатэу театрым щыIэ щIалэгъуалэр гъуазджэм куэдрэ хуэлэжьэну си гуапэщ.
Болэ Лела,
Мурат и щхьэгъусэ.
1996 гъэ
И псалъэм пщIэ иIэт
Ди артист нэхъ пажэхэм ящыщ Болэ Мурат сыдэлэжьэну си насып къикIащ. Абы щыгъуэ еджапIэр къэзухри, театрым къэзгъэзэжа къудейуэ арат. Богдановым и тхыгъэм къытращIыкIауэ Теувэж СулътIан игъэува «Лъэмыж» спектаклым зэгъусэу дыщыджэгуащ.
Нэхъапэм щIэх-щIэхыурэ къуажэхэм спектаклхэр щыдгъэлъагъуэрт. Апхуэдэу зы къуажэ гуэр щIымахуэу дыкIуат. ЩэнхабзэмкIэ унэр ягъэплъыртэкъым. Сэ бостей пIащIэ сщыгъыу сыджэгун хуейт. АпхуэдизкIэ щIыIэм сисырти, бэлъто сщыгъыу сценэм сихьэну сызэримурадыр яжесIащ. Мурат ибзыщIакъым зэрымыарэзыр: «Партым хэт артистым апхуэдэ гупсысэкIэ зэриIэм къегъэлъагъуэ ар и IэщIагъэм зэрыхуэмыпэжыр, цIыхубэр къызэрыхудэмыхьэхынур». Абдеж жысIам хуабжьу сриукIытэжащ икIи утыку сызэритыпхъэм хуэдэу сыкъихьащ. Апхуэдэу Мурат и псалъэм пщIэ иIэт.
Болэ Мурат сигу къинэжащ дагъуэ зыхуумыщIыну дикцэ зиIэ актёру. Абы псалъэхэр къабзэу, хуэму, гурыIуэгъуэу жиIэрт. Радиом, телевиденэм я нэтынхэм щIэх-щIэхыурэ ирагъэблагъэрт. ЩыджэгукIэ утыкум щыжиIэр уи фIэщ хъурт, хьэкъыу ппхыкIырт. Удэлэжьэну тыншт, цIыху гуапэт. ГушыIэ дахэ зэрыхэлъар, цIыху хэтыкIэ ищIэу зэрыщытар сщыгъупщэркъым.
Хьэмыку Жаннэ.
ДжэгуакIуэ гъуэзэджэ
Жанхъуэтхьэблэ къуажэжьым, иджы ПсыгуэнсукIэ зэджэм, къыдэкIащ лъэпкъ щэнхабзэм, литературэм хэлъхьэныгъэшхуэ хуэзыщIа цIыху цIэрыIуэ куэд: ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым и джэгуакIуэ гъуэзэджэхэу, и набдзэу щытахэу Сонэхэ Мухьэрбийрэ Баширрэ, Щхьэгъэпсо Мухьэмэд, Болэ Мурат, Къардэнхэ ХьэкIуцэрэ Лъостэнбийрэ, Мысостышхуэ Пщызэбий, ноби театрым щылажьэхэу Балъкъыз Валерэ, Тхьэщыгъуей Жаннэ, тхакIуэхэу, драматургхэу Акъсырэ Залымхъан, Мысачэ Пётр, Бозий Лудин, режиссёр Iэзэ ШэрыIужь Анатолэ, балетым и артист нэхъыфIу щытахэу Къардэн Борис, Бекъалды Ахьмэд, сурэтыщI цIэрыIуэ Црым Руслан сымэ. Абыхэм дэтхэнэми фIыщIэшхуэ яхуэфащэщ. Ауэ, мы си тхыгъэ кIэщIыр нэхъыбэу зы-теухуар къызэралъхурэ мы гъэм илъэси 100 ирикъу Болэ Муратщ.
Москва Луначарскэм и цIэр зэрихьэу дэт театр институтым къикIри, ди щIыпIэм къэкIуауэ щытащ комиссэ — зэфIэкI зыбгъэдэлъ, артист къызыхэкIыну узыщыгугъ хъуну щIалэгъуалэ гуп къыхахыу къалащхьэм яшэу щрагъэджэну. Къалмыкъым и чэнджэщкIэ, Шортэн Аскэрбий хьэщIэхэр Псыгуэнсу къешэ. Ди къуажэ щIалэгъуалэм ящыщу къыхах КъардэнгъущI Зырамыку, Сонэхэ Мухьэрбийрэ Баширрэ, Болэ Мурат, Хьэсанэ Хьэбашэ, Шыбзыхъуэ Къэралбий, Балъкъыз Тамарэ сымэ. Ауэ иужьу зи цIэ къитIуаищыр, щхьэусыгъуэ зырызкIэ, артист хъуакъым.
Москва ГИТИС-м щыщIэсым щыгъуэ Мурат илъэгъуащ къэрал псом щыцIэрыIуэ артистхэм я джэгукIэр. Абыхэм ящыщу ар хьэщыкъ ищIауэ мызэ-мытIэу еплъащ Качаловым, Москвин, дуней псом къыщацIыху тхакIуэ цIэрыIуэ Чеховым и щхьэгъусэ Книппер-Чеховэ, Остужев сымэ зыхэта спектаклхэм. Хэт ищIэн, абыхэм яжь къыщIихуауэ къыщIэкIынщ Болэм. Ар ди адыгэ театрым и джэгуакIуэ нэхъ Iэзэ дыдэхэм хабжэу щытащ. Мурат зыхэта спектаклхэр щэм щIегъу. Ауэ псом хуэмыдэжу Болэр телъыджэу щыджэгуащ Погодиным и «Кремль курантхэр» пьесэм къытращIыкIа спектакль цIэрыIуэм. Абы Лениным и ролыр зэрыщигъэзэщIам хьэщыкъ ищIауэ щытащ театреплъхэр.
Илъэс 30-м щIигъуащ а джэгуакIуэ гъуэзэджэр дунейм зэрехыжрэ. Ауэ ноби цIыхухэм я гум къинащ ар зыхэта спектаклхэр.
Яхэгуауэ Берд.
Гоголь арэзы техъуэнт
Сэ Мурат куэдрэ сигу къокIыж. Абы теухуауэ фIы фIэкIа схужыIэнукъым. Дэлэжьа артистхэми сэри ар зэи дигу ихуркъым.
ЩIалэу сакъыхыхьащ сэ адыгэ театрым. Абы щылажьэ артистхэм ядэслъэгъуар, ахэр къызэрыздэIэпыкъуар, гуапэу къызэрысхущытар псалъэ зытIущкIэ пхужыIэнукъым.
Болэ Мурат и гугъу щысщIкIэ, псом япэу сигу къэкIыжыр, япэ изгъэщыну сызыхуейр абы адыгагъэ, цIыхугъэ ин зэрыхэлъарщ. Ар цIыху къызэрыгуэкIтэкъым, нэгъэсауэ адыгэлIу, нэмысыр, хабзэр и Iэпэгъуу, нэхъыжьым хуэфащэ пщIэ хуищIу, нэхъыщIэр игъэгушхуэу апхуэдэт. Мурат икIи си ныбжьэгъуу щытащ. НыбжькIэ зэхуаку диIэми, куэдрэ сигъэгушхуэрт. ПщIэшхуэ хуэсщIырт. Иджыри сщыгъупщэркъым. Иджыпсту дэ зи гугъу тщIы Iуэхугъуэхэм — адыгэм ди бзэр, ди пщIэр къыдоIэтыж жыхуэтIэхэм — а зэманым Мурат тепсэлъыхьырт. А Iуэху зэIумыбзхэр зэрыдигъэкIыну Iэмалхэр къилъыхъуэрт. Абы адыгэбзэкIэ зэридзэкIауэ театрым щагъэува спектаклхэр иджыри ягу ихужыркъым. «Ревизор-р» абы зэрызэридзэкIам и фIагъыр-щэ?! Гоголым и бзэр адыгэбзэм къибгъэзэгъэну гугъуу къалъытэми, Мурат ар зэрызэридзэкIам езы тхакIуэшхуэр, адыгэбзэ ищIэу щытамэ, арэзы техъуэну къыщIэкIынт.
Мурат театрым хуиIа гу къабзагъэм хуэдэ, ди жагъуэ зэрыхъунщи, куэдым ядэплъагъуркъым. ГъэщIэгъуэну дызэдэлажьэу щытащ Муратрэ сэрэ. Ар гуапэу куэдрэ сигу къокIыж.
И лэжьэгъуу щытахэми цIыхубэми ар ягу къинэжащ артистышхуэу.
Теувэж СулътIан,
режиссёр.
И чэнджэщ Iущхэм дахуэныкъуэщ
ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым Мурат илъэс куэдкIэ сыщыдэлэжьащ. Ауэ, ди жагъуэ зэрыхъунщи, спектакль куэдым дыщызэдэджэгуауэ схужыIэнукъым. ЖанркIэ зэмыщхьу, зэтемыхуэу спектакль зыщыплIым Муратрэ сэрэ дызэдыхэтащ. Болэм сыт хуэдэ жанрри дэгъуэу къехъулIэрт. Ар комедие е трагедие ирехъу. ИтIанэ артист гъуэзэджэт, зэфIэкIышхуэ зиIэт. Къыхэзгъэщыну сыхуейт Мурат хуабжьу бзэфI зэрыIурылъар. Сыт хуэдэ спектакль дыщызэдэмыджэгуами, абы и псалъэ гуэр кIуэдат е и псалъэ гуэр зэхэтхатэкъым жаIэу къэхъункIэ Iэмал иIэтэкъым. Абы сэ нэхъ сыщIытепсэлъыхьыр, иджыпсту, ди жагъуэ зэрыхъунщи, артист зыкъом къытхэтщ бзэ и лъэныкъуэкIэ ныкъусаныгъэ яIэу.
Гуапэу, цIыхугъэшхуэ зэрихьэу, адыгагъэ хэлъу дунейм тетащ. Зыгуэр къохъулIамэ, Мурат псалъэ гуапэ къыбжиIэу уимыгъэгушхуэнкIэ Iэмал иIэтэкъым. ЦIыхур фIыуэ илъагъурт: «Лела шхын игъэхьэзыращи, кхъыIэ, къывэмыхьэлъэкIыу фыныщIыхьэ. Уэлэхьэ, езыми сэри ди гуапэ хъунтэм», — жиIэу мис апхуэдэу щхьэусыгъуэ къигъуэтурэ дригъэблагъэу щытащ.
Нобэ театрым щыIэхэм Мурат и ныбжьэгъу куэд къытхэтыжкъым, ауэ нэхъыбэу дэлэжьахэми куэдрэ жыдоIэ Болэм и псалъэ гуапэ, и псалъэ Iущхэм дазэрыхуэныкъуэр. Нобэми ар тщыгъупщакъым, дигу илъщ.
ЖьакIэмыхъу КIунэ,
УФ-мщIыхьзиIэ и артисткэ.
Зэи мыкIуэдыжын щапхъэ
Болэ Мурат яхэтащ Луначарскэм и цIэр зэрихьэу Москва дэт театр институтыр япэу къэзыухахэм. Къэрал псом щыцIэрыIуэ артистхэм я джэгукIэр зылъэгъуа адыгэ щIалэм, хэт ищIэн, «абыхэм ещхьу сценэм ситыфмэ, си насыптэкъэ» жиIэу и гум хъуэпсапIэ къыщыушагъэнкIэ мэхъу.
Фашистхэр ди Хэкум къыщытеуам, и адэжь щIыналъэр ихъумэжу Болэр фронтым щыIащ. Зауэм къикIыжа нэужь, адыгэ театрым уври, дунейм тетыхункIэ абы щылэжьащ. Ар сценэм итащ и Iэзагъэм хигъахъуэ зэпыту. Псори зэхэту Мурат щыджэгуащ спектакли 159-м.
Адыгэ щIалэр и IэщIагъэм къызэрыхуалъхуар наIуэ щыхъуат япэу щыджэгуа спектаклхэм. ИужькIэ абы роль гукъинэж куэд игъэзэщIащ.
Болэ Мурат хуэдэщ «лъэпкъым и набдзэ» жыхуаIэр. Ар езыр зэпIэзэрытт, Iэдэбт, гупсысэ хэлъу псалъэрт. Iуэху, псалъэмакъ жьгъейм запыIузыдз цIыхут. Мурат куэдрэ ирагъэблагъэрт радиом. Усэхэм, инсценировкэхэм кърагъаджэрт. КъищынэмыщIауэ, Къаздэхъу СулътIан щIыгъуу ирагъэкIуэкIырт зы зэ-ман уей-уей жезыгъэIэу, къулыкъущIэ, унафэщI мыхъумыщIэхэр зыщышынэу щыта «Аркъэн» радиожурналыр.
Лъэпкъ гъуазджэм, щэнхабзэм щиIэ фIыщIэхэм къыхэкIыу абы щIыхьыцIэхэр къыфIащащ. Ди артистхэм ящыщу КъБР-м и Къэрал саугъэтыр япэу зыхуагъэфэщар Болэ Муратщ.
ГъащIэшхуэ къимыгъэщIауэ, илъэс 60-м зэребэкъуа щымыIэу, 1982 гъэм Болэр дунейм ехыжащ. Ауэ цIыху дахэу, псэ къабзэу, и лэжьэгъу щIалэ- хэм щапхъэ гъуэзэджэ яхуэхъуу дунейм тета артист телъыджэм и фэеплъыр, абы къигъэщIа роль хьэлэмэтхэр зэи мыкIуэдыжынщ.
Мыз Ахьмэд.
Тхыдэм къыхэна лъэужь
Москва щеджэу япэу къэзыгъэзэжу ди адыгэ театрым и лъабжьэр зыгъэтIылъа, адыгэ гъуазджэм хэлъхьэныгъэ ин хуэзыщIу ди япэ ита нэхъыжьыфIхэм ящыщщ Болэ Мурат.
Мурат роль куэд игъэзэщIащ. Нэхъ къехъулIауэ икIи нэхъыбэм ягу къинэжауэ ялъытэ Лениным и образыр. Къыхэзгъэщыну сызыхуейращи, Лениным и ролыр дэтхэнэ зы артистми хуагъэфащэртэкъым. Тхыдэм лъэужь къыщызыгъэна Лениным и образыр дзыхь къыпхуащIын папщIэ, комиссэ къакIуэу хуит уищIын хуейт. Апхуэдэ дзыхь Мурат кърагъэзащ икIи игъэпэжын хузэфIэкIащ. АдыгэбзэкIэ ар бгъэзэщIэну мытыншми, Мурат ар щытхъу иIэу къехъулIащ. Кино, театр жыпIэми, Лениным и образыр къагъэлъагъуэу зыбжанэрэ срихьэлIащ. Ауэ Болэ Мурат ар къызэрехъулIам хуэдэу куэдым яхузэфIэкIакъым. А зы ролым фIэкIа имыгъэзэщIами, Болэ Мурат театр гъуазджэм щиубыдынт увыпIэфI.
Къэбгъэлъагъуэмэ, Мурат и теплъэр зыхуэщIар, нэхъ къыхуагъэфащэр коммунист, парторганизацэм и секретарь, социальнэ лIыхъужь хуэдэхэм я ролхэрт. Ауэ жыIапхъэщ Мурат артистышхуэу зэрыщытар. Абы и дежкIэ «амплуа» жыхуаIэр щыIакъым. Ар зэм комикыу комедием щыджэгурт, зэм лIыхъужьу спектаклхэм хэтт. Зи теплъэкIи, хьэлкIи, щэнкIи, щытыкIэкIи, псэлъэкIэкIи зэмыщхь образ куэд къигъэщIырт. СыщIалэ дыдэу еджакIуэ сыкъикIыжами, Муратрэ сэрэ спектаклхэм дыщызэдэджэгуну, зы роль зэдэдгъэзэщIэну къытхуихуащ. Апхуэдэщ «Мыбдежым щытщ ди унэр» спектаклым щызэдэдгъэзэщIа Назар и ролыр.
Мурат цIыхугъэшхуи хэлъащ. Абы и лэжьэгъухэр фIыуэ дыкъилъагъурт. Псом хуэмыдэу гъуазджэм и лэжьакIуэхэр нэхъ пэгъунэгъут. Езы Мурат и цIэри зэи IейкIэ зыми жиIауэ сщIэжыркъым. Ар бэшэчт, цIыху зэтетт.
Шыбзыхъуэ Басир,
Урысей Федерацэм
щIыхь зиIэ и артист.
