Адыгэ мультфильм Тыркум къыщыдокI
«Лъэпкъым и псэр и бзэщ. Зи анэдэлъхубзэр зымыщIэж лъэпкъыр щымыIэжу къэплъытэ хъунущ», — псалъэ пэжхэр итхауэ щытащ цIыху Iущ гуэрым.
Дэ куэдрэ и гугъу тщIащ хамэ къэрал щыпсэу ди лъэпкъэгъу-хэм я бзэр зэрахъумэм, абы хуащI пщIэм, гулъытэ иным. Тыркум щылажьэ Адыгэ бзылъхугъэ хасэм иджыблагъэ адыгэ дунейр зэригъэгуфIа Iуэхури абы и щыхьэтщ — ныбжьыщIэхэм адыгэбзэ зэрызрагъэщIэн таурыхъ гъэщIэгъуэн трахри, диск мин хъууэ къыдагъэкIащ. Дакъикъэ 50-кIэ екIуэкI таурыхъым и сценарийр тыркубзэкIэ зытхар Медицинэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, бзылъхугъэ хасэм и гуащэ Шурдым Гюнселщ, адыгэбзэкIэ зэзыдзэкIар профессор Бакъ Зерэрэ Юнус Джихьэтрэщ, Арт-директорыр ТIамжьыкъуэ Нартщ. Таурыхъым анэшхуэу хэтым и макъыр зыгъэ-Iуар Бакъ Зерэщ, адэшхуэр Юнус Джихьэтщ, анэр — Гюлсер Онерщ, адэр — Акъбай Исхьэкъщ, Абрэдж (щIалэ цIыкIу) — Бещто Зэкищ, Гупсэр (хъыджэбз цIыкIу) — Шурдым Гюнселщ.
Iуэху щхьэпэм и жэрдэмщIакIуэ Шурдым Гюнсель хасэ IуэхукIэ Хэ- кум къэкIуауэ зыхуэдгъазэри, таурыхъыр зэрагъэхьэзырам тедгъэпсэлъыхьащ.
— Дэ куэдрэ дегупсысащ ди щIэблэм бзэр зэредгъэщIэну, абы зэрыдедгъэхьэхыну Iэмалым, — къыддогуашэ Гюнсель. — Ди жагъуэ зэрыхъунщи, иджырей анэхэм адыгэбзэ яIурылъкъыми, я быным зэрепса-лъэр хамэбзэщ. Иджыблагъэ дэ къызэIутхащ бзэ куэд щызэбгъэщIэфы-ну еджапIэ. Абы къыдэкIуэу школ ныбжьым нэмыса цIыкIухэм адыгэбзэр щызэрагъэщIэфын еджапIи къызэдгъэпэщати, ари къыдэмэщIэкIащ. Истамбыл къалэр инщи, ди щIэблэр псори къытхузэщIегъэубыдэркъым. Пэжщ, Хэкум адыгэбзэкIэ трахауэ мультфильм зыбжанэ щы-Iэщ, ауэ ар дэ ди псэлъэкIэм (диалектым) техуэркъыми, ди сабийхэм абыкIэ бзэр яхузэгъащIэркъым. Мультфильмым и сценарийр стхын ипэ нэгъуэщIыбзэхэр иризрагъащIэу щыIэхэм я жыпхъэхэм сеплъри, ещхьу сщIащ. Iыхьиблу гуэша таурыхъым и япэ Iыхьэм абы хэтхэм зыкъуагъэцIыху, етIуанэм зэрышхэнур, псы зэрефэнур, зэрыжеинур щыжаIэ, ещанэм я Iэпкълъэпкъыр къыщрабжэкI, адэкIэ унэлъащIэр, хадэхэкIхэр, къэкIыгъэхэр, плъыфэхэр, бжыгъэхэр къыщацIыху ныбжьыщIэ цIыкIухэм. Псори зэхэту мы дискым псалъэ 300 яригъэщIэнущ сабий- хэм. Псалъэхэр я гум ираубыдэфын папщIэ зыбжанэрэ къытрагъэзэжурэ жаIэ ди лIыхъужьхэм.
Тыркум адыгэбзэкIэ хуиту щыпсалъэ хъыджэбз цIыкIу щыдгъуэттэкъым, Хэкум исхэм я псэлъэкIэр ди деж щыпсэухэм къагурымыIуэнкIэ шынагъуэ щыIэти, си макъыр щабэ сщIыурэ, хъыджэбз цIыкIуу джэгуар сэращ. Мультфильмым и сурэтхэм илъэситIкIэ яужь дитащ. Тхьэмахуэм зыбжанэрэ дызэхуэзэурэ артистхэм ещхьу макъхэр къызэрыдгъэIуным делэжьа иужьщ студием щыщедгъэтхар.
Дискым щIыдгъужащ уи бзэр зэбгъэщIэным фIагъыу иIэм, бзэ нэхъыбэ зыщIэ цIыхум и акъылыр нэхъыфIу зэрылажьэм, анэдэлъхубзэм и къулеягъым теухуа гуэдзэн. Дискыр дунейм къызэрытехьар хэIущIыIу тщIымэ ди гуапэу, хъыбарегъащIэ пшыхь Истамбыл щедгъэкIуэкIащ. Хьидым ирихьэлIэу сабийхэм ахъшэ, IэфIыкIэ ират нэхърэ мы дискырнэхъ къазэрыхуэщхьэпэнур яжесIэурэ яхуэзгуэшащ.
Къэбэрдей диалекткIэ диск мин къыдэдгъэкIащ, иджы ди мурадщ мультфильмым хэтхэр абазэххэм я бзэмрэ абхъазыбзэкIэ къэдгъэпсэлъэну. Дискым и IуплъапIэм зэрытетым хуэдэу, мыбы хэт лIыхъужьхэр адыгэ фащэкIэ екIуу хуэпащ, Iуэхур къыщыхъури Хэкужьырщ.
Гюнсель зи унафэщI Адыгэ бзылъхугъэ хасэм мурад куэд зыхуегъэувыж, Iуэху мащIэкъым зэфIихри. Псалъэм папщIэ, абыхэм я нэIэ трагъэтщ адыгэ щIэблэм щIэныгъэ, гъэсэныгъэ тэмэм ягъуэтыным. Университетым щеджэ щIалэгъуалэр тхьэмахуитI къэс зэ зэхуашэсурэ зэхагъэс, зэхагъаплъэ, бзэр, щэнхабзэр хъума хъун папщIэ яIэ гупсысэ-хэр кърагъэIуатэ. Аращи, адыгэ щIалэхэмрэ хъыджэбзхэмрэ нэхъ гъунэгъуу зэроцIыху, абыхэм ящыщу унагъуэу тIысыжри мащIэкъым. Абы къищынэмыщIауэ, сатум, хьэрычэтым хэт адыгэхэр зэпащIэри зэдагъэлажьэ а хасэм.
Илъэс куэд лъандэрэ адыгэ Iуэхум хуэлажьэ Шурдым Гюнсель зи пашэ Бзылъхугъэ хасэр иджыри куэдрэ лъэпкъым хуэщхьэпэну, и IуэхущIафэ дахэхэм къыхэхъуэну, я Iуэхур сыт щыгъуи дэкIынуди гуапэщ.
Щомахуэ Залинэ.
