Хэт и жьауэ ущIэт?
Уафэмрэ щIылъэмрэ зэпызыщIэ ткIуэпсхэр зэкIэлъыпIащIэурэ къыщыптеткIуэм деж, къэкIыгъэхэм уакъызэрыщхьэщыкIхэм язщ уи пIэ уикIыу унэм зэрызыщIэбдзэфыр. Удзхэм ещхьу, уэри дыгъэм упоплъэ, нэху пфIэфIщ, ауэ удзхэм уэ уэщхьу жьауэ зэIуахыфыркъым. Сэри удзыфэ зызоплъыж мызыгъуэгукIэ, си жьауэр къутащи. Лэжьэгъуэ тхьэмахуэр еухри, жьауэщэху сыщыкIуэну бэзэр махуэри къоблагъэ.
— Зэраххэм хуэдэу мы зы закъуэращ сиIэжыр, мыхэр «автоматщ», мохэр «автомат ныкъуэщ», — жиIэурэ «хэди къыхыумых» макъкIэ и хьэпшыпхэм къысхутопсэлъыхь бэзэр дыхьэпIэм деж щыт тыкуэным щIэт бзылъхугъэр. «Сыт мыбы и лажьэр?» — упщIэм дзыхь хузощIри, «а зы закъуэм» соплъ, сифI зэрызэрахуэм шэч къытезмыхьэу. Жьауэм дэслъагъухэм ящыщу псом нэхъ сигу ирихьыр ар си хъуржыным къыдэмыщу зэрыдэхуэнумрэ зэрыпудымрэщ. Сигу ирихьрэ иримыхьрэ иджыри гурыIуэгъуэкъым, ауэ хэдапIэ симыIэу къыщIысфIэщIыр сщIэркъым. «Иджыпсту и тепхъуэр къыпхущIэсхынщ» жызыIэ тыкуэнтесыр зэрысщхьэщыкIыу, къыхуина жьауэ ныкъуэтIэпIыр къызэрыслъигуэри, «лажьэ зиIэ» апхуэдэ IэбэкIэм «и жьауэм сыщIэувэну» сызэрыхуэмейри къыспкърыхьэн щIедзэ. Абы хуэзэу, езыри «згъуэтыжкъым» зэрыжиIэм хуэдэурэ и хьэпшыпхэм хэщыпыхьурэ къыщIокIыж. «Сыхуей си гугъэкъым» жызоIэ, и жагъуэ сымыщIын щхьэкIэ, «автомат ныкъуэхэм» сахэмыдэу зэрымыхъунур къызгурыIуэжу. Ауэ сэ сыщыкIуэм къэкIуэжа бзылъхугъэм къызэрыспымыкIынуIар къызэрысIуплъэу къищIа къыщIэкIынт. «Зэм сыхуейщ, зэм сыхуейкъым жыбоIэ», — псалъэухари зыхуэгъэзар сэрат. Пэжщ, зэм сыхуейщ, зэм сыхуейкъым. Дапхуэдэу иджыри цIыхухэр зэрыщахуэр?! Е «сыхуейщ» жызоIэри, фыз гъур угъурсызыфэм и жьауэ сыщIоувэ, е «сыхуейкъым» жызоIэри, уэшхым фIэкIа зыми си жагъуэ къимыщIу сопсэу.
Ахъшэ IэщIэлъу уи жьауэ зымыщэхур адыгэбзэ зыщIэу уи тхыгъэ емыджэм ещхьщ. Сыт цIыхухэм адыгэбзэкIэ тхылъ къыщIамыщэхур? Еджэнукъыми. Сыт щIемыджэнур? ЯфIэгъэщIэгъуэнкъыми. Сыт щIафIэмыгъэщIэгъуэныр? Тыншу еджэфыркъыми, мыщIагъуэу къафIощI. Сэ, хэти хуэдэу, псэун сфIэфIщ. Сигу зыгъэзагъэ, гъащIэр дахэу, пэжу, захуэу къысфIэзыгъэщI тхыгъэ псори щIагъуэщ, сыт хуэдэбзэкIэ мытхами. Ауэ хъыбархэм я нэхъ щIагъуэми хьэрфхэм уамылъахъэу укъеджэфын хуейщ. Тыншу узэджэфращ гъэщIэгъуэну къыщIэкIынкIи хъунур. «ГъэщIэгъуэну пIэрэ?» упщIэр къэмыув щIыкIэ уеджауэ къыщIокI апхуэдэ тхыгъэм. Уи уэршэрыкIэм ещхь-емыщхьми, зыхэпщIэм, плъагъум, бгъэунэхуам, уи гум къипсэлъыкI бзэм тохуэ. Тыкуэнтесым жьауэр къыщIызимыщэфар езым псэлъэкIэ зэримыщIэра, хьэмэ сэ жьауэ къыщIэзмыщэхуфар «зэм сыхуейщ, зэм сыхуейкъым» жысIэу жыпIэ хъунумрэ мыхъунумрэ зэрысхузэхэмыгъэкIра? Ар пэжмэ, птхы хъунумрэ мыхъунумри схузэхэгъэкIынукъым сэ.
УпщIэр зэкIэ уэшх къэзымыутIыпщыныфэ пшэхэм къахузогъанэри, бэзэр кIуэцIым сыдохьэ. СыщIэупщIэм зысплъыхьурэ, зэрымыщIэ дыдэкIэ жьауэ фIэкIа зыщIэмылъ, урыс нанэ жан цIыкIу гуэр зыщIэт щIыб тыкуэным и гупэ сыкъыщохутэ. Илъэс пщIейм нэблэгъагъэнщ бзылъхугъэр, ауэ уэдщ, псынщIэщ, джинс гъуэншэдж лъэпахъуэм тыншу егъэIэбэ. Плъыжьу иIа и щхьэц кIэщIыр къэрабэм ещхьу къыщхьэщытщ. Си япэ зыгуэр зэритым щэхуэныр къалэн сщымыхъу щIыкIэ зысплъыхьыну Iэмал къызет. ИтIанэ езым зыкъысхуегъазэ:
— Сытыт хъыджэбзыр зыхуейр?
— Жьауэ хуейт.
— Сыт хуэдэ жьауэт зыхуейр?
— ЦIыкIуу, пуду, хъуржыным дэхуэу.
— Мис мыбыхэм яхэплъэ (и пащхьэм илъ жьауэ зэфэзэщхэр сегъэлъагъу) е мис мо IэпапIэ зыхэтхэм.
— ТIэкIу дахэми хъунущ, — сыкъэгушхуэжауэ жызоIэ нанэ гуапэм, уеблэмэ езыр сигу зэрырихьым сигу иримыхь жьауэ къыхызигъэхынкIэ сегъэгузавэ.
АфIэкIа хэмылъу, «НтIэ, уэ хьэпшыпхэр уохъумэ, сэ къыщIызох», — жеIэри и пэш цIыкIум щIолъэдэж. Езыр си пIэкIэ гуфIэ фIэкIа пщIэнтэкъым. Асыхьэтым, и гукъыдэжыр япэ иту, жьауипщI-пщыкIутху хуэдиз зэрылъ къутышхуэ зэтричагъащIэр си пащхьэм кърегъэувэри хэдэн щIыдодзэ.
— Уигу ирихьу зыбжанэ къыхэхи, къызэIутхыурэ деплъынщ, — жи.
— Уэ сыт хуэдэ уигу ирихьыр? — соупщI: Iуэхум хэзыщIыкIым дзыхь хуэпщIмэ, ущыуэ хабзэкъым.
— Сэ нэм зыкъыщIэзыдзэхэращ нэхъ сфIэфIыр. Мис мы удз тхыпхъэр, псалъэм папщIэ, «хуэдэ щымыIэ» зыхужаIэхэм ящыщщ. Хьэмэ мыра уигу нэхъ дыхьэр?
Хьэпшыпыр «ууей» хъун ипэ абы ухуэныкъуэн хуейщ. Сэ уэшхым зэрэ-тIорэ сиуфэнщIакIэти, къикIуэтыжыпIэ сиIэтэкъым. Ауэ къэбгъэщхьэпэ Iэмэпсымэр ууеипэ, уи Iэпкълъэпкъым и Iыхьэ щыхъур ар гузэрыдзэ гуэри къыкIэлъемыжьэу, зэрыжаIэххэу — хьэлэлу — къыщыпIэры-хьэм дежщ.
— Сыту сыбдэтынша, — жызоIэ, тыкуэнтес нанэм сэлам щесхыжым. — НетIэ зыгуэр къызжьэхэлъэри сыщэхуэфатэкъым.
— Сэ щIэныгъэ нэхъыщхьэу тIу сиIэщ, — къызет жэуап езыми. — Хэт сыт хуэдэ щIыкIэкIэ епсэлъэн хуейми сощIэ.
— НтIэ, дэ IэщIагъэкIэ зэрыдгъэхьышхуэ щыIэкъым. Сэри псалъэращ си Iэмэпсымэр, — урысым адыгэбзэр къызэрыщыхъур сыт щыгъуи сфIэгъэщIэгъуэнщи, Iэмал къысIэрыхьар мыбдежми щызыIэщIэзгъэкIкъым.
— Ужурналисту ара?
— НтIэ, ауэ адыгэбзэкIэ.
— АдыгэбзэкIи?! Ар сыту зэзэмызэ фIэкIа узримыхьэлIэ Iуэхугъуэ!
ЖиIэм къригъэкIыр къызгурымыIуэ щIыкIэ, бзылъхугъэ Iущым зэхызигъэхыр си «адыгэбзэм» къыпэкIуэ гуапагъэ къудейуэ зэрыщымытыр гъэщIэгъуэн сщохъу.
— Тхыбзэм зэрызимыужьыр IупщIу уолъагъу, — къыпещэ нанэм и фIэщу. — Псори псэлъэф щхьэкIэ, къеджэкIэрэ тхэкIэрэ зыщIэр зэрымащIэми гу лъыботэ.
«Хъуам мис ар», — жызоIэ сигукIэ, сыкъэуIэбжьауэ. «Зыхуэмыфащэм уфIэлIыкIмэ, и ней къыпщохуэж» жыхуаIэм ещхьу, «фи урысыбзэр дэри дощIэ» жытIэу захуэдгъэщIэгъуэху, «я бзэр ящIэжкъым» къытхужаIэу къыщIокI.
Сыт жыпIэжын абы и ужькIэ?! Адыгэ тыкуэнтесыр къыпщIэгубжьэу «урысым и жьауэм» щхьэхуимыту ущIигъэуварэ, «игъащIэкIи узыгуэтыну Урысейм» узэрыбзэмыIур къуиудэкIыжмэ, «гъуэлъи лIэ» жыхуиIэращ. Хьэуэ жыпIэрэ, «Адыгэ псалъэм» Iэ тедзэ, зыгуэр кIуэцIыплъхьэнщ.
Чэрим Марианнэ.
