Хэку зауэшхуэр ди нэгу къыщIегъэувэж
ШыщхьэуIум и 2-м сыхьэт 12-м Горабаши псы цIыкIумрэ Азау хуеймрэ я зэхуакум щагъэлъэгъуэнущ 1942 гъэм и бжьыхьэм мыбы щекIуэкIа зэхэуэхэм я теплъэгъуэхэр. Iуэхур хохьэ Кавказым теу хуа зэзауэхэм зэрыщIидзэрэ илъэс 75-рэ зэрырикъум теухуа «Пшэхэм я щхьэкIэ щыIэ фронт» фестивалым. Абы ирагъэблагъэ еплъыну гукъыдэж зиIэ псори. ЩIыпIэм уи автомашинэкIэ е гупым уащIыгъуу автобускIэ укIуэ хъунущ. Теплъэгъуэхэм хэтынущ Дзэ Плъыжьымрэ Вермахтымрэ я зауэлIхэм я фащэхэр зыщыгъхэр. Абы щыIэнущ пи ротехникэ Iэмэпсымэхэр (лагъым къагъауэ, шэ фий макъхэр). Зэхыхьэр къызэзыгъэпэщхэм дыкъагъэгугъэ мы Iуэхур псоми щIэ щыгъуэ ящыхъуну.
ШыщхьэуIум и 6-м сыхьэт 11-м апхуэдэ Iуэху ПщыкIузым я хэщIапIэм щрагъэкIуэкIынущ. Метр 4000-м щIигъу зи лъагагъ щIыпIэм дунейм щыяпэу апхуэдэ теплъэ гъуэхэр щрагъэкIуэкIыу аращ. Къы зэгъэпэщ мы Iуэхум псом хуэмыдэу жыджэру зыхуагъэхьэзыр, дунейм и щытыкIэм зегъэзэгъын зэрыхуей -ри къалъытэу. ШыщхьэуIум и 6-м пщэ дджыжьым жьыуэ Дзэ Плъы жьым рэ Вермахтымрэ я къурш фочауэхэм я фащэхэмкIэ хуэпахэр кIапсэ гъуэгукIэ ПщыкIузым я хэщIапIэм дэкIынущ.
ШыщхьэуIум и 7-м альпинист къэ лъыхъуакIуэхэр Iуащхьэмахуэ и щыгум дэкIынущ ТекIуэныгъэм и бэракъым ещхь нып яIыгъыу. Мы Iуэхур 1943 гъэм мазаем и 13-м Iуащхьэмахуэ дэкIа альпинистхэм я фэеплъщ. Фигу къэдгъэкIыжын-щи, абыхэм Европэм и бгы нэхъ лъагэ дыдэм нэмыцэ бэракъыр кърадзыхри Бэракъ плъыжьыр трагъэувауэ щытащ.
А псори хохьэ бадзэуэгъуэм и 25-м Азау хуейм и мэзылъэ щIыпIэм зыщыщIадза лэжьыгъэм. Шыщ хьэу Iум и 8 пщIондэ абы пщыIэ цIыкIухэр къыщызэIухауэ щытынущ. ЦIыхухэм щыгъуазэ защIыфынущ уеблэмэ зауэ зэманым щыIа хьэкъущыкъухэми. Фащэхэри хьэпшып псори лъэныкъуэхэр зэ рызэпэщIэта Iэщэхэри 1942-1943 гъэхэм Кавказым папщIэ зэхэуэхэм къыщагъэсэбэпахэм хуэдэ ды дэщ.
Фестивалыр шыщхьэуIум и 15 пщIондэ екIуэкIынущ. А махуэм Терскол щыIэ къуэшыкхъэм щыщIалъхьэнущ Дзэ Плъыжьым и зауэлI 19-м къащIэнахэр. Ахэр къагъуэтащ Iуащхьэмахуэ лъапэ къэлъыхъуэ ныгъэ лэжьыгъэхэр щыщрагъэкIуэкIым.
Зи гугъу тщIы Iуэхухэм я къызэгъэпэщакIуэщ Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Правитель ствэр, Iуащхьэмахуэ районымрэ Эльбрус къуажэмрэ я администрацэхэр, «Мемориал Эльбрус» лъы хъуакIуэ гупыр, Башкортостан Республикэм ЩIалэгъуалэ политикэм рэ спортымрэ и министерствэр. Хэкур щахъумэм хэIуэдахэм я фэеп лъыр мыгъэкIуэдыжыным хуэу нэ-тIа «Урысейм и къэлъыхъуэныгъэ зэщIэхъееныгъэ» жылагъуэ зэгу хьэ ныгъэр, нэгъуэщIхэри.
Тарим Алисэ.
