КIыщ Мухьэдин и дунейр
УФ-м щIыхь зиIэ и художник, КъБР-м и цIыхубэ сурэтыщI, ЩIДАА-м и академик, Испанием щыпсэу, щIэх-щIэхыурэ Налшык къэкIуэж ди хэкуэгъу КIыщ Мухьэдин редакцэм и хьэщIащ. Иужь зэманым абы зэфIигъэкIа лэжьыгъэхэр, и ехъулIэныгъэхэр, зыпэрыт Iуэхухэр гъэщIэгъуэнщ. Аращ ди зэпсэлъэныгъэр зытеухуари.
— Мухьэдин, уи илъэс 75-м ирихьэлIэу выставкэхэр щIыналъэ куэдым къызэрыщохъулIар гуапэщ. Уи лэжьыгъэхэр Грознэ къалэм и Лъэпкъ музейм зэрыщыбгъэлъагъуэми дыщыгъуазэщ. Кавказ Ищхъэрэм и хэгъуэгухэм Шэшэн Республикэр къыхэпхыным сыт щхьэусыгъуэ хуэхъуар?
— Москва Художникхэм я унэшхуэм си юбилей выставкэр нэгъабэ дыгъэгъазэ мазэм щекIуэкIащ. Абы зынрагъэхьэлIащ КъБР-м и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Юрийрэ республикэм щэнхабзэмкIэ и министр Къумахуэ Мухьэдинрэ. Апхуэдэ гъэлъэгъуэныгъэ мэлыжьыхь мазэм Налшык и Лъэпкъ музейми къыщызэрагъэпэщащ. Зэхыхьэхэр екIуу, щIэщыгъуэу ирагъэкIуэкIащ. Пэжыр жысIэнщи, Налшык зэи апхуэдиз лэжьыгъэ зэуэ утыку къыщрахьакъым. Си выставкэм концертышхуэ иращIылIащ. НыбжьыщIэхэм уэрэдхэр жаIащ икIи адыгэ, испан макъамэхэм къыдэфащ. КъищынэмыщIауэ, нэгъуэщI республикэм къикIа хьэщIэхэри си лэжьыгъэхэм ятеухуа тхылъ зытха академикри къакIуэри къэпсэлъащ.
ИлъэситI и пэкIэ Шэшэным сыщыщыхьэщIам, Грознэ къалэр, абы и щIыпIэ дахэхэр, и ухуэныгъэхэр, абы щыпсэухэм я хьэл-щэнхэр сигу ирихьащ. Республикэм и Iэтащхьэ Кадыров Рамзан я щIыналъэм фIыуэ зэрызригъэужьар нэрылъагъущ, Кавказ Ищхъэрэм и щIыпIэхэм куэдкIэ ефIэкIыу. Абы и лэжьэкIэр, и хьэл-щэныр, и дуней тетыкIэр хуабжьу сигу дохьэ. Нэхъыщхьэращи, и цIыхухэр къегъэдэIуэф икIи мамыру егъэпсэу. Кадыров Рамзанрэ и адэмрэ я сурэтхэр сщIащ, я ехъулIэныгъэхэр къэслъытэу, пщIэ яхуэсщIу. Шэшэным щыслъэгъуахэм сыхуагъэушри Испанием сыкIуэжа нэужь, «Шэшэн зэщIэгъагъэ» серием иужь сихьащ.
Шэшэным выставкэр тшэным и пэ къихуэу, Налшык дыкъэкIуэжри, КъБР-м ЩэнхабзэмкIэ и министерствэм Грознэ къалэм и Лъэпкъ музейм лъэIу тхыгъэ игъэхьащ, я щIыналъэм теухуа си лэжьыгъэхэм я гъэлъэгъуэныгъэ къыщызэрагъэпэщыну. Апхуэдэу, Шэшэным ЩэнхабзэмкIэ и министерствэм и планым хигъэхьащ «Плъыфэхэм я макъамэ» си выставкэр. Гъэлъэгъуэныгъэм къызэщIиубыдэрт «Шэшэн зэщIэгъагъэ», «Си Къэбэрдей-Балъкъэр», «Си Андалузие», «ЩIыуэпсым сызэрыхуэзэшыр», «Хьэрш», «Си шэшэн ныбжьэгъухэр» сериехэр. Абы зынрагъэхьэлIащ КъБР-м и музейхэм я унафэщIхэмрэ я лэжьакIуэхэмрэ, си ныбжьэгъу сурэтыщIхэм, гъуазджэм дихьэххэм. Лэжьыгъэхэр хуабжьу ягу зэрыдыхьар, дауи, гуапэ сщыхъуащ. Выставкэр мэкъуауэгъуэр икIыху Грознэм щагъэлъэгъуэнущ. Абы хэзгъэхьа лэжьыгъэхэр Испанием тшэжынукъым.
— Уи лэжьыгъэхэр зыщIэлъ музей Испанием къызэрыщызэIуахынум теухуа хъыбар гуапэ зэхэтхащ. Абы и гугъу къытхуэпщIамэ арат.
— Къэбэрдей-Балъкъэрым музей къыщысхузэIуахыну илъэс зыбжанэ хъуауэ сыкъагъэгугъэми, зэкIэ а Iуэхур кIуатэркъым. Зэгуэр абы дамэ къыстригъакIэри, лэжьыгъэ мин Испанием къисшыжат… Иджы апхуэдиз сурэтыр си мастерскойм щIэмыхуэу, гаражым нэгъунэ щысхъумэн хуей мэхъу.
Испанием и Барбаты къалэм пэгъунэгъуу солажьэ икIи абы щыпсэухэм фIыуэ сыкъацIыху. Иджыблагъэ къалэм и Iэтащхьэр щIэрыщIэу хахащ. Абы къыхилъхьащ тенджыз Iуфэм деж етIанэгъэ музей къыщысхузэIуахыну икIи си цIэр зезыхьэ фонди абы егъэщIылIауэ къызэрагъэпэщыну. Жаклин сэрэ драгъэблагъэри, къалэм дэт унитI-щым дыхагъэдащ, музей къыщызэIупхыным нэхъ къезэгъыр къыхыдагъэхыну. Зи инагъыр метр зэбгъузэнатIэ 500 хъууэ къыхэтха ухуэныгъэр нэхъапэм театру щытащ. Ар зэрагъэпэщыжу етIанэгъэ гъатхэм музейр къызэIуахыну я мурадщ. Къалэм и Iэтащхьэм къызэрилъытэмкIэ, щIыналъэм зыгъэпсэхуакIуэ нэхъыбэ къешэлIэнымкIэ ар къахуэщхьэпэнущ. Къэбэрдей-Балъкъэрым къыщыхъуа сэркIэ насыпышхуэщ икIи пщIэшхуэщ хамэ къэралым си лэжьыгъэхэр зэрыщыщагъэлъэгъуэнур. Ар сэркIэ куэд и уасэщ. Сурэт куэд къэзмышэжу иджыри Испанием къэнащ. Пэшитху хъуну музейм щIэтлъхьэнухэр зытеухуа темэ и лъэныкъуэкIи я инагъ-цIыкIуагъкIи зэщхьэщыкIыу гъунэжу щыIэщ.
— ДызыхуэкIуэ зэманым творчествэ и лъэныкъуэкIэ къыппэщылъ мурадхэмрэ къалэнхэмрэ зыхуэдэр тфIэгъэщIэгъуэнщ.
— Сэ сериеурэщ лэжьыгъэхэр зэрысщIыр. Апхуэдэхэщ «Си Къэбэрдей-Балъкъэр», «ЩIыуэпсым сызэрыхуэзэшыр», «ТIу», «СурэтыщIым и макъ», «Си Андалузие», «Мамырыгъэм и сурэт». Абыхэм зэпымыууэ пызощэ. Абы и лъэныкъуэкIэ лэжьыгъэ ныкъуэщIхэри, зи ужь сихьэну си мурадхэри мащIэкъым. Музейм щахъумэнухэм хэзгъэхьэн папщIэ Испанием нэхъ тегъэщIауэ къезгъэжьа лэжьыгъэхэм нэхъ зезгъэубгъунущ. Ауэ, дауэ хъуми, Къэбэрдейм теухуа темэр зэи сигу ихуркъым. Ди щIыналъэм и дахагъэр, ибгхэр къызэрыщ лэжьыгъэхэр зэпымыууэ къыздызошэж. Испанием сыщыпсэуми, зэпымыууэ си гур Къэбэрдей-Балъкъэрым къыхуопабгъэ.
— Республикэм укъыщыкIуэжкIэ дауэ зыбгъэпсэхурэ?
— Музейхэм щекIуэкI гъэлъэгъуэныгъэхэм сфIэфIу соплъ. СурэтыщI нэхъыжьхэм ящыщу Къып Мухьэмэд (и ахърэтыр нэху ухъу!), СэвкIуий Хьэмид, Бгъэжьнокъуэ Заурбэч, Тхьэзэплъыж Руслан, Ахъмэт Лиуан, Црым Руслан, ГъущIапщэ Арсен сымэ я лэжьыгъэхэр сигу ирохь. ЗэфIэкI зыбгъэдэлъ щIалэгъуалэ куэд къызэрытщIэхъуэри гуапэщ. Абыхэм ящыщщ иджыблагъэ зи лэжьыгъэхэр утыку кърахьа Хъалил Миланэ. Узэрыгушхуэ хъун, Москва, Санкт-Петербург дэс художник нэхъ щIалэхэм зыкIи емыфэгъуэкI апхуэдэ сурэтыщI 30-м нэблагъэ диIэщ. Аращи, си выставкэ Налшык къыщыщызэзгъэпэщкIэ хэплъыхьауэ лэжьыгъэхэр къыхызох, зэфIэкI ин зиIэ си лэжьэгъухэм дагъуэхэр хуамыщIын хуэдэу.
Адыгэ радиомрэ телевиденэмрэ я нэтынхэр къыщат зэманыр зэзгъэщIауэ сфIэгъэщIэгъуэну содаIуэ, соплъ. Адыгэ радиор жэщ-махуэ имыIэу зэпымыууэ зэрылажьэр си гуапэщ. КъыжыIапхъэщ, радиом и программэм зэрызрагъэхъуэжам и фIыгъэкIэ, республикэм и гъащIэм, и псэукIэм, щэнхабзэм, гъэсэныгъэм, нэгъуэщI куэдым теухуахэр къызэщIэзыубыдэ нэтынхэм нэхъ удахьэх зэрыхъуар. Куэдрэ къызытрагъэзэж, пIэщIэужагъуэ нэтынхэр IэщIыб зэращIар фIыщ. Псом хуэмыдэу щIэщыгъуэ сщохъу Теувэжыкъуэ Марьянэрэ Мэремкъул Ларисэрэ ягъэхьэзырхэр.
Бжьыхьэм и щэкIуэгъуэ мазэм ирихьэ-лIэу иджыри дыкъэкIуэжыну ди мурадщ. КъБР-м и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Юрий и жэрдэмкIэ, Къэбэрдейр Урысейм зэрыгухьэрэ илъэс 460-рэ щрикъум хуэунэтIауэ Ткаченкэ Андрей и цIэр зезыхьэ СурэтыщI гъуазджэхэмкIэ музейм си лэжьыгъэхэр щагъэлъэгъуэнущ. Абы куэду хэзгъэхьэнущ зэи ямылъэгъуа си лэжьыгъэщIэхэр.
— Тхьэм уигъэпсэу, Мухьэдин! ДяпэкIи дунейпсо гъуазджэр бгъэбеину, уефIэкIуэну, лъагапIэщIэхэм ухуэкIуэну ди гуапэщ.
Епсэлъар ТекIужь Заретэщ.
