Къэбэрдей-Балъкъэрым и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Юрий: Китайм щыщ ди лэжьэгъухэм зэман кIыхькIэ дапыщIауэ щытынущ
Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Юрий урысей лъэныкъуэм хиубыдэу щыIащ УФ-м и Президент Путин Владимиррэ Китай ЦIыху- бэ республикэм и Iэтащхьэ Си Цзиньпинрэ я официальнэ зэIущIэм. Китайм и лIыкIуэхэм зэрадэлажьэм, инвестицэхэр къызэрызэщIагъэуIуэм, нэгъуэщI къэралхэм къыщащэхум пэхъун продукцэ къыщIэгъэкIынымкIэ программэхэр зэрагъэзащIэм теухуауэ КIуэкIуэ Юрий епсэлъащ «Интерфакс-Юг» агентствэм и корреспондентым.
— Iуащхьэмахуэ и фIыщIэкIэ Къэбэрдей-Балъкъэрыр куэдым яцIыху. Лыжэр фIыуэ зылъагъухэм Чегет и къежэхыпIэхэм, дайверхэм — Гуэл ЩхъуантIэм и архъуанэхэм, зи узыншагъэр езыгъэфIакIуэхэм — фи псы хущхъуэхэм пщIэшхуэ хуащI. Апхуэдизу лъэныкъуэ куэд къызэщIэзыубыдэ турист-курорт бизнесым и инфраструктурэм республикэм дауэ зыщиужьрэ!
— Иужьрей илъэсхэм республикэм, абы хиубыдэу Iуащхьэмахуэ лъапэ къакIуэ туристхэм я бжыгъэм хэхъуэ зэпытщ. Нэгъабэ ди деж цIыху мин 420-м зыщагъэпсэхуащ. Абыхэм я бжыгъэм гъэ къэс процент 30-м щегъэжьауэ процент 40-м нэблагъэкIэ къыхохъуэ. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, ар хъарзынэщ. Дэ ди мурадыр хуэунэтIащ республикэм и турист-рекреацэ IэнатIэм адэкIи зегъэужьыным, ар Iуэху къызэрыгуэкIыу щымытми.
Мы лэжьыгъэр дэ Урысейм и Прави-тельствэм, Кавказ Ищхъэрэм и курортхэм, Урысей Федерацэм Кавказ Ищхъэрэм и IуэхухэмкIэ и министерствэм дапыщIауэ идогъэкIуэкI икIи ехъулIэныгъэ пыухыкIахэр диIэщ. 2015 гъэм къриубыдэу метр 3847-рэ зи лъагагъ щIыпIэм нэс кIуэ кIапсэ гъуэгум и ещанэ Iыхьэр укъуэдиин яухри лажьэу яутIыпщащ. НобэкIэ апхуэдиз лъагагъым нэс кIуэ кIапсэ гъуэгу Европэм щыIэкъым. ЛыжэкIэ къэжыхьыным дихьэххэм яхэтщ ратракхэр къагъэсэбэпурэ метр 4000-м, 4500-м, 4600-м нэс дэкIуейурэ къежэххэр. КIэщIу жыпIэмэ, хьэщIэхэр къытхуокIуэ. Нэхъ япэхэм къэжыхьыпIэхэр яхуримыкъуу щытащ. Иджы псори зэхэту ахэр километр 30 хуэдиз мэхъу. Гъуэгухэр нэхъ бгъуэ ящIащ, фIагъ и лъэныкъуэкIи зэхъуэкIыныгъэшхуэ ягъуэтащ. ИлъэситI-щы лъандэрэ дэ «Кавказ Ищхъэрэм и курортхэр» акционер зэгухьэныгъэм быдэу дыпыщIащ. 2016 — 2017 гъэхэм я зыгъэпсэхугъуэ лъэхъэнэм къриубыдэу «Сабий парк» зыфIаща зыгъэпсэхупIэр къызэрагъэпэщащ. А щIыпIэ хьэлэмэтыр зыхуащIар сабийхэрщи, илъэси 2-3 фIэкIа мыхъуа цIыкIухэм лыжэкIэ къажыхьыфу зрагъасэ. А щIыпIэр хэхауэ къэхухьащ. Апхуэдэ зыгъэпсэхупIэу нэхъыбэ къызэрызэдгъэпэщыным дыхущIокъу.
— ХьэщIэщхэм я лъэныкъуэкIэ фи Iуэхур дауэ щыт?
— 2011 — 2018 гъэхэм къэрал кIуэцI, къэ-рал щIыб туризмэм зегъэужьынымкIэ федеральнэ программэм хиубыдэу лэжьыгъэшхуэ ирагъэкIуэкI. А программэм ипкъ иткIэ хьэщIэщ комплексу щы-плIы хуэдиз къызэдгъэпэщыфыну догугъэ.
— Къэбэрдей-Балъкъэрым и щIыналъэр зыхуэбгъэдэн щымыIэу дахэщ икIи абы удимыхьэхынкIэ Iэмал иIэкъым, ауэ мыбы къэкIуэну хуейхэм я дежкIэ нэхъыщхьэ дыдэр шынагъуэншагъэрщ. Абы и лъэныкъуэкIэ сыт зэфIэвгъэкIрэ?
— Террорым пэщIэтынымкIэ лъэпкъ комитетым и унафэм дыщIэту а Iуэхум долэжь федеральнэ IэнатIэхэм дащIыгъуу. Мы къалэным хуэIэкIуэлъакIуэ дыхъуауэ жыпIэ хъунущ. 2013 гъэм терроризмэм пыщIа щIэпхъаджагъэу 160-м нэблагъэ щыIамэ, апхуэдэ хабзэншагъэхэр иужьрей илъэсищым къриубыдэу зэи къэхъуакъым. Мы Iуэхум дэ зэпы-мыууэ ди нэIэ тедгъэтщ, сыту жыпIэмэ, хэти зэрищIэщи, зы къэрали, зы щIыналъи апхуэдэ гузэвэгъуэхэм нэсу ящыхъумауэ щыIэкъым. Дэ къарууэ диIэр зэщIэдгъэуIуэри делэжьащ лъэныкъуэ псори зэрызэкъуэдгъэувэным. Мыбдеж къару нэхъыщхьэр — хэт дэнэ щылажьэми емылъытауэ, щIыналъэм щыпсэухэрщ. Куэдрэ зэхыдох хабзэхъумэхэм я къарур пэмылъэщу терроризмэм и щIэпхъаджагъэхэр къагъэхъуащ, къинэмыщIщ жаIэу. Ауэ мыдрейуэ къэтщтэнщи, хабзэр хъумэн хуейуэ къыщIэувыр гъэсэныгъэм ныкъусаныгъэхэр зэрыхэлъырщ, унагъуэм, школым, сабий садым, университетым я лэжьыгъэм дагъуэ зэриIэрщ, ди цIыхубэр, властыр Iуэху щхьэхуэхэм зэрыхунэмысырщ. ЦIыхум автомат къищтэу, лагъымкIэ зызэщIиузадэу ежьэмэ, ар дэ псоми ди щыуагъэщ, ди къуаншагъэщ. Абы нэмыс щIыкIэ къызэтегъэувыIэн хуейщ. Медицинэм и бзэкIэ жыпIэмэ, хабзэхъумэхэр Iуэхум хыхьамэ, ар хирургиещ. Абы нэмыс щIыкIэ екIуэкI псори жылагъуэм, гъэсэныгъэ зыхэлъ цIыхубэм я Iуэхущ икIи а IэнатIэм псори дыщызэдэлэжьэн хуейщ. ЩIэдбзыщIын щыIэкъым: ди щIыналъэм щалъхуа языныкъуэ цIыхухэр Урысейм щIэпхъаджащIэу къыщалъыта дунейпсо террорист гупхэм яхэту КъуэкIыпIэ Гъунэгъум щыIэщ. Дызыщыгъуазэ бжыгъэхэм ятепщIыхьмэ, ахэр цIыхуи 150 — 160-рэ хуэдиз мэхъу. ГурыIуэгъуэщ нэхъ пыухыкIауэ жыпIэну зэрыгугъур, ауэ апхуэдэ бжыгъэм укъытеувыIэ хъунущ.
— Ахэр мыбы щыIа боевикхэм ящыщ хьэмэрэ гъэпцIагъэкIэ яшауэ ара?
— ЦIыху зэхуэмыдэхэщ. Дэ куэдрэ зэхыдох интернетыр зэран зэрыхъум теухуа псалъэмакъхэр. ИпэжыпIэкIэ къапщтэмэ, дунейпсо сетым мыхъумыщIагъэ куэд ущрохьэлIэ. Ауэ ар нобэрей махуэм и нагъыщэщ. Апхуэдэу щыщыткIэ, ди щIалэгъуалэр щIэпхъаджащIэ гупхэм яхэзышэхэм апхуэдэ Iэмалыр къыщагъэсэбэпкIэ дэри IэкIуэлъакIуагъэ дбгъэдэлъын икIи абыхэм япэ зидгъэхуэн хуейщ. АтIэми зыщывмыгъэгъупщэ: сыт хуэдэ профилактикэ лэжьыгъэ емыкIуэкIми, къыщыщIэдзэн хуейр унагъуэрщ, сыту жыпIэмэ, дэтхэнэ адэми, анэми ящIэ я быным и Iуэхур зыIутыр. ЯщIэн хуейщ. Языныкъуэхэм деж ахэр мэукIы- тэ я къуэм плъапIэ мыхъумыщIэхэр зэриIэр, наркотикхэм зэратхьэкъуар, къинэмыщIыр жаIэн. Унагъуэм апхуэдэ Iуэхухэр ябзыщI. Ауэ иужькIэ а псори къошынауэ. Адэ-анэми еджапIэхэми и зэманым зыхуэфащэ псори ялэжьыпхъэщ. Ауэ еджапIэхэми я цIэр мыхъумыщIагъэкIэ ягъэIун яфIэфIкъым. Языныкъуэ Iуэхухэр «зыщагъэгъупщэ» икIи абыхэм зэраныгъэшхуэхэр къарокIуэ.
— Инвестицэхэр нэхъыбэ хъу зэпыту зэрекIуэкIым къегъэлъагъуэ зэпIэзэрытыныгъэ зэтеувауэ инвесторхэм къызэралъытэр икIи бизнесым и гупэр республикэм къызэрыхуигъазэр. Апхуэдэ зэхъуэкIыныгъэхэм, абыхэм япыщIа бжыгъэхэм тхутепсэлъыхьыт.
— Гъэ кIуар къапщтэмэ, капитал нэхъыщхьэм къыхалъхьэ инвестицэхэр проценти 9,1-кIэ нэхъыбэ хъуащ. Мы гъэм а бжыгъэр процент 11,5-м нэсыну дыщогугъ. Япэм сом мелард 35-рэ хуэдизу щытамэ, иджы сом мелард 41,2-м нэсынущ. Абы хэткъым иджыпсту дызэлэжь икIи тэмэму дгъэзэщIэфыну дызыщыгугъ «ЭТАНА» проектышхуэр. Абы къыхэлэжьыхьынущ Китай ЦIыхубэ Республикэм и къэрал компаниехэр. 2030 гъэм нэсыху абыхэм къабгъэдэкIыну инвестицэхэр доллар мелард 12-м щIегъу. 2018 — 2019 гъэхэм хиубыдэу проектым и япэ Iыхьэм трагъэкIуэдэнущ инвестицэу доллар мелуан 600-м щIигъу. Проектыр Iыхьищу зэхэлъщ: япэр — псыр къыщIэшынырщ, гъэкъэбзэнырщ, зыхуей хуэгъэзэнырщ, етIуанэр — я теплъэкIэ, къызэрагъэсэбэпыну щIыкIэмкIэ зэхуэмыдэ тарэ лIэужьыгъуэхэр щIынырщ, ещанэр — логистикэрщ. Ар къызэрыгуэкI Iуэхукъым, сыту жыпIэмэ, Урысей Федерацэм и субъект зыбжанэм щыхэгуэшауэ щытынущ. Лэжьыгъэм хэтынущ гъущI гъуэгу транспортыр, автомобиль гъуэгухэр, Тамань кхъухь тедзапIэр. КIэщIу жыпIэмэ, кластер хьэлэмэт хъун хуейщ. Мы Iуэхур щедгъажьэм къыддиIыгъащ икIи къыддэIэпыкъуащ Урысейм и Президент Путин Владимир. Сэ быдэу сыщогугъ мы проектыр 2030 гъэм нэсыху зэфIагъэкIыфыну. Абы сектор зэпыгъэщхьэхукIауэ 12 къызэщIиубыдэнущ, псори зэхэту лэжьапIэ IэнатIэщIэу мин 25-м нэблагъэ къызэригъэпэщынущ.
2017 гъэм бадзэуэгъуэм и 4-м Кремлым щекIуэкIащ Урысей Федерацэм и Президент Путин Владимир-рэ Китай ЦIыхубэ Республикэм и унафэщI Си Цзиньпинрэ я официальнэ зэIущIэ. ЛIыщхьэхэм я зэпсэлъэныгъэм къыщаIэтащ Урысеймрэ Китаймрэ лъэныкъуэ куэд къызэщIэзыубыдэ я стратегие зэдэлэжьэныгъэм, иджырей дунейпсо, щIыналъэ гугъуехьхэм ятеухуа Iуэхухэр, апхуэдэу Евразием Экономикэ зэгухьэныгъэм и жэрдэмхэр гъэзэщIэным хуэунэтIауэ зэхалъхьа урысей-китай инвестицэ проектхэр пхыгъэкIынымкIэ лэжьыпхъэхэр.
КъэралитIым я унафэщIхэм я зэIущIэм хиубыдэу Iэ щIэддзащ Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм «ЭТАНА» промышленнэ комплексыр къыщызэгъэпэщынымрэ абы пыщIа зыужьыныгъэ зэпIэзэрытымрэ ятеухуа зэгурыIуэныгъэм. Китайм и лъэпкъ щIыдагъэ-газ корпорацэм и унафэкIэ Китай ЦIыхубэ Республикэм и цIэкIэ мы зэгурыIуэныгъэр гъэзэщIэным хэтынущ китай лъэпкъ компаниехэм я консорциумыр.
Мы документым ипкъ иткIэ Къэбэрдей-Балъкъэрым щагъэзэщIэнущ экологием, энергетикэм, транспорт инфраструктурэм, социальнэ IэнатIэм, туризмэм, агропромышленнэ комплексым, щIэныгъэм, инновацэхэм япыщIа проект зыбжанэ. ЩIыналъэхэм зэпIэзэрыту зегъэужьынымкIэ Урысейм и япэ проектщ ар икIи абы щыубзыхуащ КъБР-м и Правительствэр, УФ-мрэ КНР-мрэ я компание пэрытхэр зэман кIыхьым тещIыхьауэ зэрызэдэлэжьэнур.
— Къэбэрдей-Балъкъэрым и къыкIэлъыкIуэ мурад иныр пыщIащ Тырныауз комбинатыр зэтегъэувэжыным. ЗыхъумэжыныгъэмкIэ промышленностыр вольфрам-молибден рудамкIэ совет зэманым нэхъыбэу къызэзыгъэпэщу щытар аращ. Иджыпстуи а рудам хуабжьу дыхуэныкъуэщ. Ауэ комбинатыр 2000 гъэм и пэщIэдзэ лъандэрэ лэжьэжыркъым.
— Пэжщ, абыкIэ узахуэщ. Ар нэхъ пасэжу, 90 гъэхэм лъандэрэ зэхуащIыжауэ щытщ. ИпэжыпIэкIэ псори и пэм къыщыщIэдзэжын хуейуэ аращ — производствэхэри, шахтэхэри. Уигу къэзгъэкIыжынщи, Совет Союзым вольфрам-молибден рудауэ щIы щхьэфэм къыщыщIахыу щытам и процент 60-р мы IуэхущIапIэм хуэзэрт. Ар зыхуэбгъэдэн щымыIэ IэнатIэт. IэщIагъэлIхэм къызэрабжамкIэ, мыбы гъэ къэс рудауэ тонн зы мелуаным нэс къыщыщIахыфынущ. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, сэ зи гугъу сщIыр зэкIэ къахута щIыпIэхэрщ. Ауэ абы къамыхутауэ, вольфрамымрэ молибденымрэ я мызакъуэу дыщи нэгъуэщI металл лъапIэхэри щIэлъу щIыпIэ куэд щыIэщ. 2016 гъэм Урысейм и Президентым къалэныщIэхэр Правительствэм хуигъэуващ икIи абы ипкъ иткIэ лэжьыгъэхэр щIагъэхуабжьэ. Сэ сыщогугъ Тырныауз къыщIэхыпIэр зэтеувэжыну. Сом мелард 20 хуэдиз инвестицэу къызэщIагъэуIуэфыну къабжащ. Гидрометаллургическэ заводым и гугъу пщIымэ, ар зи мылъкуу щытхэм депсэлъащ предприятэр къалэм (Налшык) дахыну. Ауэ къалэн нэхъыщхьэ дыдэр экологием зыкIи зэран хуэмыхъу, иджырей дунейпсо мардэхэм къезэгъ производствэ зэтегъэувэнырщ. Абы и лъэныкъуэкIэ цIыхубэм, республикэм исхэм, апхуэдэу IэщIагъэлIхэм я Iуэху еплъыкIэхэр къалъытэ, дяпэ илъэс IэджэкIэ дызыгъэпIейтеин къэмыхъун папщIэ. Иджыпсту дгъэIэпхъуэ заводым сом меларди 2 хуэдиз текIуэдэнущ.
— Тэмэму зиужьын папщIэ нобэм ирихьэлIэу щIыналъэм зыхуеину полномочиехэр иIэ?
— Къыдэлыжу диIэщ. Уеблэмэ, сызэреплъымкIэ, ди къэралым къыщызэрагъэпэщащ экономикэм зиужьын папщIэ зыхуей Iэмал псори. Абы къыхэкIыу гукъыдэж зиIэ дэтхэнэ зыми зыхуигъэувыжа мурадхэр зригъэхъулIэфынущ.
— Къыват федеральнэ дотацэхэм дауэ захъуэжрэ?
— 2013 гъэм республикэ бюджетыр дотацэхэм зэрелъытар процент 54,5-рэ хъууэ щытамэ, 2016 гъэм ар процент 44,1-м нэсу къехащ. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, ар зэхъуэкIыныгъэ хъарзынэщ. Ауэ Къэбэрдей-Балъкъэрым и экономикэм езым и къыхэщхьэхукIыныгъэхэри иIэжщ. Сыт абы къикIыр? Зэман кIыхьым къриубыдэу зэрызэтеувам ипкъ иткIэ экономикэм и Iыхьэ щанэр фадэ щIынымкIэ IэнатIэм елъытауэ щытащ. Ауэ хэт сыт жимыIэми, дэ дыщыгъуазэщ а IэнатIэр я нэхъ мащIэ дыдэ хъуамэ, зэпымыууэ зэпIэзэрыту зэтепIыгъэну зэрыгугъур. Псом япэу ар къызыхэкIыр фадэ щIыным и лъэныкъуэкIэ хабзэншагъэ куэд къызэрыкъуэкIырщ. Къэралым и унафэщIхэм ауэ сытми унафэ къащтакъым зэрыщыту а IэнатIэм хабзэ тэмэм щызэтегъэувэжыным хуэгъэзауэ. ИрагъэкIуэкIа къэпщытэныгъэхэм къарикIуахэм япкъ иткIэ гъэ кIуам и мазаем республикэм фадэ къыщIэзыгъэкIыу щыIэ предприятэ псори зэхуащIащ. Ауэ абы япэкIэ 2016 гъэм и бюджетыр щызэхалъхьэм республикэм езым къилэжьыж хэхъуэ псоми я процент 47-р акцизхэм я хьэкъкIэ къызэрагъэпэщыну ягъэувауэ щытащ. Абы къыхэкIкIэ дэ икъукIэ щытыкIэ гугъум дихуащ, ауэ, итIани, социальнэ къалэн псори дгъэзэщIэн тхузэфIэкIащ икIи 2016 гъэр къызднэкIащ макроэкономикэ бжыгъэ псомкIи япэкIэ дыкIуэтауэ. УФ-м и Правительствэм и комиссэм и унафэкIэ Къэбэрдей-Балъкъэрым сом мелуан 500 тыгъэ къыхуащIащ финансхэр зэIухауэ, зыхухаха мурадхэм яхуэунэтIауэ къэзыгъэсэбэп щIыналъэхэм я япэ гупым зэрыхэхуам икIи абы и лъэ- ныкъуэкIэ ягъэува мардэ псоми къызэрикIым папщIэ.
— Фадэ къыщIэзыгъэкI IэнатIэм и Iуэхур дауэ хъуну?
— ЗэIухауэ лэжьэну, и зэманым, ирикъуу налогхэр ятыну зи мурад предприятэхэр, шэч хэмылъу, адэкIи лэжьэнущ. Дэ абыхэм дадэIэпыкъуну дыхьэзырщ.
— Кредитхэм я лъэныкъуэкIэ сыт жыпIэфыну?
— Иужьрей илъэсхэм дэ коммерческэ кредитхэр зэрынэхъ лъапIэм икIи къеIыпхыну нэхъ гугъуу зэрыщытым къыхэкIыу бюджет кредитхэм зэры-зеттыным дыхущIокъу. Апхуэдэу ди деж щызэхалъхьащ щIыхуэхэр пшыныжыным теухуа программэ щхьэхуэ. Дэ фIыуэ къыдгуроIуэ щIыхуэр фIэкIыпIэ имыIэу тыжын зэрыхуейр. Абы и лъэныкъуэкIэ ди дежкIэ мыхьэнэшхуэ яIэщ инвестицэхэм, мэкъумэш хозяйствэмрэ промышленностым и IэнатIэмрэ адэкIи зегъэужьыным.
Дэ диIэщ совет зэманым налмэс Iэмэпсымэхэр къыщIэзыгъэкIыу щыта, нобэми къыщIэзыгъэкI «Тэрчналмэс» предприятэ хьэлэмэтыр. Абы егъэхьэзыр пхъэххэр, бру зэмылIэужьыгъуэхэр (хуабжьу щIэупщIэшхуэ зиIэхэр). НэгъуэщI къэралхэм къыщащэху продукцэр гъэмэщIэным теухуауэ абы утепсэлъыхь хъунущ. Апхуэдэу къэзгъэлъэгъуэнщи, дэ дыхыхьащ бизнесым и IэнатIэ мыинымрэ курытымрэ защIэгъэкъуэнымкIэ федеральнэ программэм. Зэрыщыту ар сом мелуан 980-рэ мэхъу. Заказхэр къаIэрыхьэу щIадзащ. Языныкъуэ продукцэ лIэужьыгъуэхэмкIэ заводым къыщIегъэкI къэралыр зыхуейм и процент 60-м нэс. Апхуэдэу дылэжьэфмэ, 2020 гъэм нэсыху дэ а бжыгъэр процент 95 — 98-м нэдгъэблэгъэфынущ.
Май районым щолажьэ «Севкаврентген-Д» заводыр. Абы «Кавказ Ищхъэрэм зегъэужьынымкIэ корпорацэ» акционер зэгухьэныгъэм и программэм ипкъ иткIэ инвестицэу сом мелуан 600 — 650-рэ хуэдиз хухах. 2013 гъэм абы рентген аппарату 50 къыщIигъэкIыу щытамэ, иджы ар хуэдищкIэ нэхъыбэ хъуащ. Предприятэм фIы дыдэу рынокым зыкъыщигъэлъэгъуащ икIи иджы контрактхэр куэдым ярещIылIэ.
— Къэралым и мэкъумэш хозяйствэм нэгъабэ зыужьыныгъэ нэрылъагъухэр иIащ. Къэбэрдей-Балъкъэрым и мэкъумэшыщIэхэм сыт хуэдэ зэфIэкIхэр къагъэлъэгъуа?
— Мэкъумэш хозяйствэм и продукцэр япэрей гъэм елъытауэ проценти 105,7-рэ мэхъу. Псалъэм къыдэкIуэу жысIэнщи, иужьрей илъэсищым зэкIэлъыкIуэу апхуэдэ бжыгъэхэр диIэщ. Мы IэнатIэм иджырей технологиехэр къыщагъэсэбэп. Илъэсищ япэкIэ дэ пасэу къызыпыкIэ жыг хадэу гектар мини 3 диIамэ, 2014 гъэм щегъэжьауэ 2016 гъэм и щIышылэ мазэм нэсыху апхуэдэ жыг хадэхэр гектар мини 4-м щIигъум щыхасащ. Ар зыужьыныгъэшхуэщ. Республикэр а IуэхумкIэ иужьрей илъэсхэм къэралым щыпашэщ. Абы и щхьэусыгъуэр гурыIуэгъуэщ. Къэралым субсидиехэр къеутIыпщ пасэу къызыпыкIэ жыг хадэхэр хэсэнымрэ ахэр зехьэнымрэ трагъэкIуэдэн папщIэ. Япэхэм жыг хадэу зы гектар хэсэным сом мин 68-рэ ихьу щытамэ, Правительствэр мы Iуэхум хэплъэжа нэужь а ахъшэр сом мин 232-м нэсащ. Иджыпсту дэ пхъэщхьэмыщхьэ, хадэхэкI консерву условнэ банкI мелуан 250-рэ хуэдиз догъэхьэзыр. Абы щыщу банкI мелуан 200-м щIигъур республикэм и щIыбкIэ щащэ. Пхъэщхьэмыщхьэмрэ хадэхэкIымрэ къепхьэлIэну тыншкъым, ауэ ар тэмэму щэн папщIэ пхъумэну нэхъ гугъужщ. Нобэ дэ диIэщ пхъэщхьэмыщхьэрэ хадэхэкIыу тонн мини 172-рэ зыщIэхуэ хъумапIэхэр. 2020 гъэм ирихьэлIэу абы и лъэныкъуэкIэ ди зэфIэкIыр тонн мин 300-м нэдгъэсынущ.
— Продукцэр сыт хуэдэ щIыналъэхэм щыфщэрэ?
— И нэхъыбапIэр къэралым и кум щыIэ щIыналъэхэм, Уралым, ди гъунэгъу субъектхэм, Москварэ Санкт- Петербургрэ идогъашэ. Ахэрщ куэд лъандэрэ ди продукцэр тэмэму щащэхур.
— Фермерхэр нэхъыбэ хъурэ?
— А IэнатIэм пэрыувэну хущIэкъухэр мащIэкъым. Иужьрей илъэсищым къриубыдэу фермерхэр хуэдэ 1,5-кIэ нэхъыбэ хъуащ икIи иджыпсту мэкъумэшыщIэ-фермер хозяйствэу республикэм 2200-м щIигъу щыIэщ. А IэнатIэм хыхьэну зи мурадхэри мащIэкъым. Псалъэм къыдэкIуэу жысIэнщи, ди мэкъумэшыщIэхэм 2016 гъэм и закъуэ къэрал дэIэпыкъуныгъэу сом меларди 2,5-рэ къаIэрыхьащ икIи ар, шэч хэмылъу, щIэгъэкъуэнышхуэ мэхъу зэрыщыту агропромышленнэ комплексым зегъэужьынымкIэ.
«Интерфакс-Юг» агентствэ.
