Лъэпкъ щIэныгъэм и купсэ
Адыгэхэр дызэрыгушхуэ лъэпкъ щIэныгъэм и купсэр, и фIыпIэр щызэхуэхьэса жылагъуэ зэгухьэныгъэр — ЩIэныгъэхэмкIэ Дунейпсо Адыгэ Академиер — къызэрызэрагъэпэщрэ мы махуэхэм илъэс 25-рэ ирикъуащ. Ар ягъэлъапIэу, шыщхьэуIум и 25-м Налшык щекIуэкIащ ЩIДАА-м и гуфIэгъуэ зэхуэс.
КъэпсэлъапIэм итщ ЩIДАА-м и вице-президент ХьэфIыцIэ Мухьэмэд. ЗэIущIэр къызэIуихащ физико-математикэ щIэныгъэхэм я доктор, Урысей Федерацэм, Къэбэрдей-Балъкъэрым, Къэрэшей-Шэрджэсым, Адыгейм щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ, профессор Нэхущ Iэдэм. Ар тепсэлъыхьащ адыгэхэм я жылагъуэ зэгухьэныгъэ нэхъ ин дыдэм лъэпкъым и зыужьыныгъэмкIэ иIэ мыхьэнэ абрагъуэм, абы хэтхэм зыхащIэ жэуаплыныгъэм и лъагагъыр. Зэхуэсым къекIуэлIахэр дакъикъэкIэ хуэщыгъуащ иджыблагъэ дунейм ехыжа, ЩIДАА-м и академик, УФ-м, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ, химие щIэныгъэхэм я доктор, профессор МэкIэтIей Абдулыхь.
— Ди лъэпкъым и цIыху пэрыт псори зэхуэзышэсыфа къару лъэщ хъуащ нобэ Адыгэ Академиер. Физикхэм, химикхэм, тхыдэтххэм, медицинэм и лэжьакIуэхэм, н. къ. IэщIагъэлIхэм я закъуэкIэ пхузэфIэмыхын Iуэху куэд иIэщ ди лъэпкъым, ауэ щIэныгъэлIхэм я акъыл зэхэдзэкIэ жыжьэ унэсыфынущ, адыгэм и дежкIэ мыхьэнэшхуэ зиIэ Iуэхугъуэхэри блэжьыфынущ. А гупсысэхэрщ гъуэгугъэлъагъуэу диIар а щIэныгъэ зэгухьэныгъэр къыщызэдгъэпэщым щыгъуэ, — жиIащ Нэхущым. — 1992 гъэм шыщхьэуIум и 23-м адыгэ дунейм и тхыдэм къыщыхъуауэ щыта Iуэхугъуэм ди лъэпкъым и дежкIэ мыхьэнэшхуэ зэриIэнум илъэс 25-рэ и пэкIи шэч къытесхьэртэкъым. ИгъащIэм япэ дыдэу адыгэхэм диIэ хъуат езым дыдей щIэныгъэ академие — ЩIэныгъэхэмкIэ Дунейпсо Адыгэ Академие. Ар фIыгъуэшхуэт.
ЩIДАА-р къыщызэрагъэпэща махуэр куэдым ягу къыщагъэкIыжащ зэхуэсым. Бэчыжь Лейлэ зэрыжиIэжамкIэ, а махуэр уэлбанэу щытми, хъыбарыфIым гукъыдэжу къаритар къыпхуэмылъытэным хуэдизт, Тхьэшхуэр лъэпкъым къытхуэупсауэ къалъытэу.
ЩIДАА-м и щIэныгъэ секретарь Тхьэзэплъ Хьэсэн къызэхуэсахэм я пащхьэ доклад купщIафIэ щищIащ. Ар теухуауэ щытащ академием, абы и Президиумым зэман блэкIам къриубыдэу зэфIаха лэжьыгъэхэм.
— Ди Академием Iэмал къитащ лъэпкъым и цIэр фIыкIэ дуней псом щыгъэIунымкIэ, къэралым и нэгъуэщI щIыпIэхэм, хамэ хэкухэм щыпсэу ди лъэпкъэгъухэм щIэныгъэ IуэхукIэ зызэпащIэным-кIэ, зэлэжьхэмкIэ, я мурадхэмкIэ зэдэгуэшэнымкIэ, — къыхигъэщащ Тхьэзэплъым. — БлэкIа илъэс 25-м къриубыдэу Академием лъэпкъ мыхьэнэ зиIэ лэжьыгъэ куэд зэфIихащ. Псом япэращи, абы хузэфIэкIащ лъэпкъ гупсысэр, щIэныгъэр зы ищIын.
Тхьэзэплъым зэрыжиIамкIэ, ЩIДАА-м план хэха иубзыхуащ Къэбэрдейр Урысей къэралыгъуэм зэрыхыхьэрэ илъэс 460-рэ зэрырикъур гъэлъэпIэным ехьэлIауэ. А Iуэхугъуэм теухуа тхылъ щхьэхуэхэр къыдокI. «Литературная Кабардино-Балкария» журналым и еплIанэ къыдэкIыгъуэр зэры- щыту аращ зытеухуар.
ЩIДАА-м и щIэныгъэ секретарым и докладым къыпащэу, ар къызэпкърахыу гуфIэгъуэ зэIущIэм къыщыпсэлъащ Академием и щIэныгъэ центрхэу Адыгей, Къэрэшей-Шэрджэс республикэхэм, Ставрополь, Краснодар крайхэм, Москва къалэм щыIэхэм я унафэщIхэр. Апхуэдэу я псалъэхэр утыкум щагъэIуащ хамэ къэралхэм академием щиIэ къудамэхэм, Адыгэ щIэнгъуазэмкIэ институтым, Адыгэ Iуэхур джынымкIэ институтым, Адыгэ тхыдэмкIэ институту Израилым щыIэм, Математикэмрэ нано-хъыбарегъащIэ технологиемкIэ дунейпсо институтым я лIыкIуэхэми.
ГуфIэгъуэ зэIущIэм къриубыдэу академием и действительнэ члену, член-корреспонденту, ЩIДАА-м щIыхь зиIэ и члену цIыху зыбжанэ хагъэхьащ. Академием и действительнэ член хъуащ Адыгэ Республикэм Гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ и институтым, КIэрашэ Тембот и цIэр зезыхьэм, и унафэщI ЛIэужь Iэдэм, Къэрэшей-Шэрджэсым гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ и институтым и щIэныгъэ лэжьакIуэ пажэ Уэзы ФатIимэ, «УхуакIуэ» Къэбэрдей-Балъкъэр колледжым и егъэджакIуэ Хъалил Налбий, Суд департаменту КъБР-м щыIэм и управленэм и унафэщI, АР-м, КъШР-м, ИР-м я цIыхубэ усакIуэ Iуэгъуз Мухьэмэд сымэ. ЩIДАА-м и член-корреспонденту хахащ Адыгэ Республикэм Гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ и институтым, КIэрашэ Тембот и цIэр зезыхьэм, и щIэныгъэ лэжьакIуэ пажэ ГъукIэлI Зухра. ЩIДАА-м щIыхь зиIэ и член хъуащ «За единение — Сябры» Къэбэрдей-Балъкъэр жылагъуэ зэгухьэныгъэм и советым и тхьэмадэ Сидорук Павелрэ Москва къэрал областной университетым Стратегиемрэ аналитикэмкIэ и центрым и унафэщI Ершов Виталийрэ.
ЗэIущIэм зэрыщытраухуамкIэ, ЩIДАА-м и къыкIэлъыкIуэ зэхуэсыр 2018 гъэм и шыщхьэуIум Мейкъуапэ щекIуэкIынущ.
КЪАРДЭН Маритэ.
