Зыгъэпсэхугъуэ махуэм
Фэ фщIэрэ?
Псалъэ шэрыуэхэм къарыкIыр
ГушыIэкIэ зымыщIэр IэштIымкIэ мауэ — Зыгуэрым гушыIэ папщIэу, Iущыгъэ зыхэмылъ, акъылыншагъэ щыжиIэм деж къапсэлъ хабзэщ.
ГуIэр и Iэпэ йодзакъэ — Гузэвэгъуэм, щытыкIэ Iейм зэрихуэ цIыхум хэдэ-хэплъэ иIэжкъым — хэкIыпIэ хуэхъуну къи-лъытэм зыхуедз.
Гъуэгум пкIэлъей ебдзмэ, кIэщI мэхъу — Гъуэгум хъыбар щыжыпIэмэ, ущыуэршэрмэ, зэшыгъуэ хъуркъыми, гъуэгуанэр зэрыпкIуар умыщIэу зэпыбоч.
ГъущI куэбжэ зиIэ гъущI мастэ щощIэ — Зыгуэр хуэмыныкъуэ щыIэкъым.
Дахэм и напэ пIастэ ирагъэпщIыркъым — «Дахагъэ къудейр мащIэщ, фIагъи хэлъын хуейщ» жыхуиIэщ.
ДаIуэ шхиипэ тоувэ — «Чэнджэщ зылъытэр къызэрымыкIыфын щытыкIэ щыIэкъым» жыхуиIэщ.
Дыгъужь ущышынэмэ, мэз умыкIуэ — Къыппэщыт гу-гъуехьхэм, шынагъуэхэм уащыщтэмэ, Iуэхум щIыщIэбдзэн щыIэкъым.
Джэд нэхърэ джэдыкIэ нэхъ Iущщ — НэхъыщIэр нэхъыжьым нэхърэ нэхъ губзыгъэу, нэхъ акъылыфIэу щытынкIи мэхъу.
Джэд щыкъун и пщIыхьэгъущ — Хэт сытым хуэныкъуэми, игъэпIейтейми, ар абы йогупсыс икIи топсэлъыхь.
Джэджьей зеуалэ псывэ хоупIэ — ЦIыху мызагъэр бэлыхь щыхэхуам деж хужаIэ хабзэщ.
ДжэдыкIэм цы къыхех — «Iейуэ дзыхьмыщIщ, гурыщхъуэ сыт ищIысми хуещI» жыхуиIэщ.
Джэдым зэрыфIагъэжыну сэр езым къеулъэпхъэщыж — Езыр зытекIуэдэжын Iуэху зезыхуэм теухуауэ къапсэлъ.
Щауэ Къэлидар.
ГукъэкIыж
Iуащхьэхэм я щэхухэр
СызэрыцIыкIурэ сэ сыдахьэхырт дыщыпсэу Дзэлыкъуэ къуажэм ихъуреягъкIэ къекIуэкI Iуащхьэхэм. ЦIыкIуми инми апхуэдэ Iуащхьэу 10-м нэблагъэ плъагъурт ди къуажэм удэту. Нэхъыжьхэм къыджаIэрт ахэр пасэ зэманым псэуа цIыху къулейхэм я кхъащхьэу зэрыщытыр. Псом хуэмыдэу сэ сфIэгъэщIэгъуэнт Дзэлыкъуэ и ипщэ лъэныкъуэмкIэ екIуэкI щыгум тет Мамыщ и Iуащхьэ лъагэр. Жыжьэу уплъэмэ, а Iуащхьэм и щыгум иджыри лъагапIэ гуэр иIэу къыпфIэщIырт. Зэгуэрым си адэм сеупщIащ а Iуащхьэм апхуэдэу щIеджэмкIэ, абы иIэ щыгу цIыкIур зищIысымкIэ. «Ар щыгу цIыкIукъым, атIэ Бабыгуей (Сэрмакъ) жылэм щыпсэуа адыгэ абрэдж щэджащэ Мамыщ и кхъащхьэщ. Ар Пушкиным и Дубровскэм хуэдэу къулейхэм, цIыхухэм яхуэбзаджэхэм япэщIэтащ. Зэгуэрым Мамыщ зэрылIыкIыну уIэгъэр къытехуащ. Абы и ныбжьэгъухэр бийм зыIэрамыгъэхьэну щыщIэпхъуэжым, я пашэри утыку къранакъым. И псэр щыхэкIым Мамыш абыхэм уэсят яхуищIащ зи щыгум уиту уплъэмэ, и жылэр щыплъагъу Iуащхьэм и хьэдэр щыщIалъхьэну», — къызжиIащ си адэм.
А хъыбарыр си классэгъухэм щахуэсIуэтэжым, зы щIалэ цIыкIум, Борщенкэ Анатолий, жиIэжащ Ашэбей (Малкэ) къуажэм и щIыбкIэ щыIэ Iуащхьэхэр къыщатIэщIым и нэгу щIэкIахэр. Абы щыгъуэм илъэс 12 хъу а щIалэ цIыкIум археологхэм псы яхуишат. Толэ зэрыжиIэжымкIэ, Iуащхьэм щIатIат скифхэм я пащтыхьыр. Ар дыщэ тахътэм тест. Абы ихъуреягъкIэ цIыхубзи 6-м, и щхьэхъуми 6-м, шыхэм я щхьэкъупщхьэхэр щылът. ЩIэныгъэлIхэм ящыщ зым зэрыжиIамкIэ, скифхэм къалъытэрт ахърэтми пщыр и щхьэгъусэхэмрэ щхьэхъумэхэмрэ щахуэныкъуэу.
Си ныбжьэгъу нэхъыжьым къиIуэтэжа хъыбарыр сфIэгъэщIэгъуэн хъуати, абы зи гугъу ищIа Iуащхьэмрэ дыщэ тахътэмрэ зэзгъэлъагъуну си нэ къыхуикIырт. 1936 гъэм и бжьыхьэм 7-нэ классым щIэс еджакIуэхэр Сэрмакъ къуажэм щекIуэкI район зэхыхьэм дашат. Малкэ жылэм дыщыдэкIым Толэ дигъэлъэгъуащ зи гугъу къытхуищIа Iуащхьэр.
ИужькIэ илъэс куэд дэкIауэ журнал гуэрым сыкъещеджауэ щытащ скифхэм я пащтыхь тахътэм теухуа хъыбар кIэщI. Абы и ужькIи ар здэщыIэм сыщIэупщIащ, ауэ а тахътэр здашар зыми къызжиIэфакъым.
1953 гъэм сэ япэу Кремлым сыщыIащ. Абы щыгъуэм Iэщэ зыщIэлъ пэшым и лэжьакIуэхэм къызжаIат скифхэм я пащтыхьым и тахътэр Ленинград щыIэ Эрмитажым щIэлъынкIэ зэрыхъунур.
Гъэхэр кIуэрт, дыщэ тахътэм и щэхухэми гупсэхугъуэ къызатыртэкъым. Ар къызыщIаха Iуащхьэм куэдри сыблэкIащ икIи сытым дежи сегупсысырт абы и тхыдэр нэсу къэхута зэрымыхъум. 60 гъэхэм а Iуащхьэм и щыгум щагъэувауэ щытащ щхьэ зытелъ уэршэрыпIэ, зыгъэпсэхупIэ екIухэр. Абдежым щысу зыгъэпсэхуакIуэхэм яфIэфIт Кавказ бгыхэр зыпаплъыхьын. ТIысыпIэр зыгъэува ухуакIуэхэр щыгъуазэу къыщIэкIынтэкъым илъэс 40 и пэкIэ Iуащхьэр къызэратIэщIам. Абы къыхэкIыу зыгъэпсэхупIэм и лъабжьэм и зы Iыхьэр илъэс мин бжыгъэ и пэкIэ зэтракIутам, адрейр археологхэм къатIа щIым хуэзащ. Абы къыхэкIыу щысыпIэр лъэныкъуабэ хъури, къэуэжащ.
1986 гъэм и жэпуэгъуэ мазэм Ленинград щызэхуэсат Япэ гвардие армэм и ветеранхэм я советыр. А зэIущIэм сэри срихьэлIат. Дэ дыщыIащ школ, IуэхущIапIэ зыбжанэм, апхуэдэу Эрмитажым. Ветеранхэм я советым и тхьэмадэм и лъэIукIэ цIыху зыбжанэ хуит дащIри, Эрмитажым щахъумэ хьэпшып нэхъ лъапIэ дыдэхэр зыщIэлъ щIыунэм дыщIагъэхьат. Абы щIэт цIыхубзым скифхэм я пащтыхьым и тахътэм теухуауэ сыщеупщIым къызжиIащ, ар Эрмитажым къыщыувам а хьэпшыпыр абы зэрыщымыIэжар, ауэ музейм и лэжьакIуэ нэхъыжьхэм абы и гугъу ящIу куэдрэ зэрызэхихар. Апхуэдэу тахътэм и Iуэхур къызэрекIуэкIар си дежкIэ щэхуу къэнащ.
Iуащхьэ куэдым яхъумэ апхуэдэ щэхухэр. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, абыхэм яIэ мыхьэнэр къагурымыIуэу нэхъыбэр зэхакъутэж.
Полищук Иван,
Хэку зауэшхуэм и ветеран.
Сыту дахащэ щIымахуэр!
Псалъэжьхэр
ЩIы нэхъ бей щыIэкъым
Улажьэмэ, Iыхьэншэ ухъункъым.
ФIыуэ плъагъу Iуэхум Iэр хуэпсынщIэщ.
ХамэIэр Iэгъэзагъэ щхьэкIэ, гугъэзагъэкъым.
Хуэмыху унафэ щIынкIэ Iэзэщ.
ЩIы нэхъ бей щыIэкъым.
IэщIагъэ зиIэ и Iэпэ дыщэ къыпощ.
Iуэхуншэ псэлъэрейщ.
Къажэхьхэр
ЩIылъэр зыхуапэ
Си пщIэгъуалэ
Лъапэрисэм,
Псыщхьэр щтамэ,
Сышэсынщ.
Бзу шыритху
Зы абгъуэ исщ.
Щыуаем лъэмыж,
Щыхуабэм щIэпхъуэж.
Уэгум щитым
Бадзэ хужьу,
ЩIылъэм къэсмэ,
ТепIэн хъуж.
Жыгхэр зытIэщI,
ЩIылъэр зыхуапэ.
ЖЭУАПХЭР:
Лъэрыжэ. Iэлъэ. Мыл. Уэс. ЩIымахуэ.
Хъыбар цIыкIу
И лIым щхьэ емыгупсысарэ?
Гъунэгъу фызыр и дэлъхум щхьэкIэ хъущIэрт:
— ЛIыуэ зибжыжмэ, лIы хуэдэу щрет! Сыт ар апхуэдизрэ и фызым жиIэм щIедаIуэр? И жьэр щхьэ зэщIригъэхыххэрэ?
Абы и псалъэхэр щызэхэсхым, сыкъыпыгуфIыкIащ. Езым и щхьэгъусэм (фIы дыдэу соцIыху, си ныбжьэгъущ) хуитыныгъэ лъэпкъ щиIэтэкъым унагъуэм. Уеблэмэ лэжьапщIэм щыщу пивэ уасэ и жыпым къринауэ къищIэмэ, къаугъэ ирищIэкIырт. ЗэрыжаIэу, псори зи IэмыщIэ илъыр езырат. И дэлъхум щыхуэшхыдэм езым и лIыр сыту игу къэмыкIыжарэ!
Саут СулътIан.
Лъэпкъ шхыныгъуэхэр
Кхъуейжьапхъэ плъыжь
Мыр щIымахуэ шхыну ящIырт, къызыхащIыкIыр хывышэт. Хуабжьу къэуатщ. Шатэ зытрамыха шэр градус 35-рэ хъуху ягъэхуабэ, абы лъатэпс хакIэри, пцIэн щхьэкIэ и щхьэр тепIауэ дакъикъи 5 — 8-кIэ щагъэт. Шэ пцIар бэлагъкIэ фIыуэ зэIащIэри, шыуаным иракIэ, мафIэ цIыкIу дыдэм трагъэувэри, сыхьэти 2 — 3-кIэ къагъавэ — шэжыпс тIэкIу фIэкIа къыщIэмынэжыху. Шатэм и зэхуэдитIыр абы хакIэ, зэIащIэурэ дакъикъи 3 — 5-кIэ къагъавэ.
ИтIанэ шатэ къэнам джэдыкIэ кугъуэ хакIэ, гуэдз хьэжыгъэ хакIутэри, тыкъыр къыхэмынэжыху зэIащIэ. Ар шыуаным итым хакIэри, мафIэ мыиным тету, и щхьэр ныкъуэтепIэу Iув хъуху къагъавэ, щIимысыкIын щхьэкIэ зэзэмызэ пхъэ бжэмышхкIэ зэIащIэурэ. Апхуэдэу зы сыхьэтым нэскIэ трагъэт. Тхъу къытридзэу щыхуежьэкIэ, нэхъ псынщIэу къыщIэкIын щхьэкIэ, шыгъу зыхэдза псы щIыIэ тIэкIу щIакIэ.
Хьэзыр хъуа кхъуейжьапхъэм тхъу къытежу щытщ, езыр плъыжь дахэщ, мэ IэфI дыди къыхех. ГъэтIылъыгъэ ящIынумэ, тIэкIу ягъэупщIыIури, хьэкъущыкъум иралъхьэ, и щхьэр трапIэри, щIыIапIэм щагъэув. Щыхуейм деж гъэхуэбэжауэ яшх. Къэуатышхуэ зэрыщIэлъым къыхэкIыу, нэхъ щашхыу щытар нэщI мазэрт. ЩIакхъуэ, лэкъум хуабэ, пIастэ, мырамысэ дашх.
Халъхьэхэр (зы цIыху Iыхьэ): шэ щIэмыхуу — г 1000, лъатэпсу — г 45-рэ, шатэу — г 250-рэ, джэдыкIэ кугъуэу — г 20, гуэдз хьэжыгъэу — г 7, шыгъур зэрагъэткIу псыуэ — г 10, шыгъуу — узыхуейм хуэдиз.
«Адыгэ
шхыныгъуэхэр»
тхылъым къитхыжащ.
Ауан
ДызэпокIыж
Хьэкъарэ Зулчифрэ сэрэ Iэджэ щIауэ дызэныбжьэгъут. Ауэ ди унагъуэхэр зэкIэлъыкIуатэкъым.
Тхьэмахуэ махуэ гуэрым си щхьэгъусэ Жануэсрэ сэрэ Хьэкъарэхэ драгъэблагъэри дагъэхьэщIащ. Джэд тхуаукIащ. Дагъэтхъащ. Iыхьэлейм икIауэ ди нэгу зрагъэужьащ. Нэжэгужэ дыдэуи дыкърагъэжьэжащ.
ЕтIуанэ тхьэмахуэм Хьэкъарэ зэщхьэгъуситIыр дэри къедгъэблэгъэжри дгъэхьэщIэжащ. Къаз пшэр яхуэдукIащ. Дгъэтхъащ. Абыхэм я гумрэ я псэмрэ дыдыхьэн папщIэ тлъэкI лъэпкъ къэдгъэнакъым. ДащыгуфIыкIыжуи едгъэжьэжащ.
Ещанэ тхьэмахуэм Хьэкъарэхэ аргуэру драгъэблэгъэжащ. Гуэгушыхъу бэгъуа тхуаукIащ. ЦIыху тхъэмэ, дагъэтхъащ. Ди ныбэ къэпкIахэм пкIауэ тебукIэ хъуну дыкъаутIыпщыжащ. Ауэ дыкъыщежьэжым Зулчиф и щхьэгъусэ Зулифэ тIэкIу пэбжьауэ хуэдэу къыщIысщыхъуар сщIэркъым.
Зулифэ хуеймэ, зэгуэудыху ирепэбжьауэ! Дэ абы щхьэкIэ Iейуэ дыгузавэрэ? Сыт дэ абы я щIыхуэ щIызытедгъэхуэнур? ЕплIанэ тхьэмахуэ гуэрым дэ ахэр ди деж къедгъэблэгъэжащ. Къущхьэхъу щыIауэ гъэлъэхъу пшэр яхуэдукIащ. ЗэтещIэжу Iэнэ бэлыхь къахуэтIэтащ. Хуабжьу дгъэтхъащ. Телевизор едгъэплъащ. ЗикI тхузэфIэкI лъэкъ къэдмыгъанэу ди ныбжьэгъу зэщхьэгъусэхэм хьэщIагъэшхуэ якIэлъызетхьащ. Ауэ ахэр щежьэжым Зулифэ и хьэдэ нэщхъыр нэхъ Iеижу зэхэлът.
«Ярэби, сыту пIэрэ мы тхьэIухуд нэ закъуэм и пэм къытхурихур?» — сигу къэкIащ, абы сыщыIуплъэм. Си гуныкъуэгъуэм гу лъитам хуэдэу, Зулифэ а зы напIэзыпIэм къыщиудащ.
— Ей, си къуэшыжьхэ, — жи абы, езыр цIыхухъу фIэкIа умыщIэну, — гу лъыфтэркъэ иужьрей зэманым дэ Iэнэ пэрысын фIэкIа Iуэху димыIэжу дыкъызэрынам? А телъыджэлажьэ, е дыкиноужкъым, е дытеатрыжкъым, е дыконцертыжкъым. А псори къызогъанэри, ди унагъуэ Iуэху дыдэ тхуэмыгъэзэщIэжу дыкъэнащ.
— Уэ узыхуей дыдэр жыIэ, Зулифэ, ауэ зы выщIэ домбей тхуумыукIыжауэ зэрымыхъунур хьэкъыу зэгъащIэ! — жиIащ си щхьэгъусэ Жануэс, куэбжэм дэкIыжу тпэIэщIэ хъуа ди ныбжьэгъухэм якIэлъыпсалъэурэ.
— Апхуэдизу зи шэрэзыр къытхуизыдза фызым узэрыщыгугъын щыIэжу къыщIэкIынкъым, — си щхьэгъусэм и псалъэр жьэдэзгуэжри, унэм дыщIыхьэжащ.
Ауэ, итIани, ди гур ди ныбжьэгъухэм яхуэпабгъэрт, ди бгъэр ишиикIауэ абыхэм дапэплъэрт. АрщхьэкIэ дэнэт? Абы и ужькIэ зы тхьэмахуи тхьэмахуитIи дэкIащ. ЗэщхьэгъуситIыр доплъэ-додаIуэри дыщысщ. Ауэ Хьэкъарэхэ зыкъагъэхъеижыркъым. Дыкъэгубжьщ, зитчри Жануэсрэ сэрэ ди ныбжьэгъухэм я деж дыкIуащ.
Дэ ахэр къызэрытIуплъэххэу, IурыуфIыцIыкIащ. ИкIэрауэ, «феблагъэ, фытIыс!» — къыджаIакъым. Абы щхьэкIэ дэ Iейуэ дыпщIантIэрэт? ДызэрыщIыхьэххэу диваным зидгъэщэтащ.
Дыщысщи-дыщысщ, езы хэгъэрейхэри къытщхьэщытщ. Дэ допэзэзэх, езыхэри къыдопэбжьауэ.
ИтIанэ зэлIзэфызыр пщэфIапIэм зэрыщIэшащ. Абы хэту хьэкъущыкъу зэтекъутэ Iэуэлъауэшхуэ къэIуащ. Абы къикIыр къыдгурымыIуэу дэ пэкIэ псы дефэрэт? «ХьэпIацIэ бгъунжу зыщIевгъэхыжыт!» — жаIэу арат абыхэм. Ауэ зыкъэдгъэпIэтIэуакъым.
— Дыкъаужэгъуа мыгъуэу къыщIэкIынущ, Мурат! — къызэIущэщащ си щхьэгъусэр. — Ди щIыхуэ тIэкIур зытрагъэкIыжатэмэ, сэ сыцIыхубз напэншэт мыбыхэм я бжэщхьэIу сыпсэуху сыкъебэкъуэжтэмэ!
Зы тэлай дэкIауэ зэлIзэфызыр зэхъуцацэурэ къыщIыхьэжащ.
— Лажьэр къатихуэ псоми! — бгащ фызыр. — СыфхуэпщэфIэн си гугъати, ди псыр благъуэм иубыдащ. Ауэ щыхъуакIэ, фэр щхьэкIэ дгъэхьэзыра концертым федгъэплъынщ. ТIэкIу фи нэгу зедгъэужьынщ.
ИтIанэ еувалIэри зэлIзэфызым телевизорри, радиори, радиоприемникри, радиолэри, транзисторри гъуахъуэу яутIыпщащ. Ар зэфIэкIа нэужь, лIым зы пшынэжь гуэр къищтауэ зэщIегъавэ, фызым я роялыжьыр зэщIегъэвууэ.
Абы хэту, ягъэIущами ярейуэ, я Iэуар къыхэгъыкIащ, я джэдур къыхэпщIэукIащ, я хьэмаскIэжь цIыкIур къыхэкъугъыкIащ. А къомыр апхуэдизкIэ зэщIэгъуахъуэрти, мы дунеишхуэр зэтекъутэж фIэкIа пщIэнтэкъым.
Гужьеигъуэшхуэр ттелъу зэщхьэгъуситIыр дыкъыщылъэтыжащ. БжэщхьэIум дыкъыщебэкъуэж дыдэм, Хьэкъарэхэ я хьэмаскIэжь цIыкIур къапхъуэри Жануэс и лъэкIэн сэмэгур хиупщIащ. КъыкIэлъыпхъуэри, си лъэнкIапIэ нэгэгъур къричащ.
Сыт щIа абы лъандэрэ! Ауэ Хьэкъарэхэ я бжэщхьэIу дэри дебакъуэркъым, езыхэри къедгъэбэкъуэжыркъым.
Дудар Хьэутий.
Псалъэзэблэдз
ЕкIуэкIыу: 6. Насып зимыIэм и дзэр хъудырым … 7. Ди щIыналъэм куэду къыщыкI, мышхумпIэ къызыпыкIэ жыг. 9. Куэзырым абы къытекIуэ хэткъым. 11. Адыгэм илъэсыщIэр къыщихьэу жыхуаIэу щытар апхуэдэ лъэхъэнэрщ. 12. Мылажьэрэ мыпщIантIэу, … къуэф къелъыхъуэри уэрамым дэтщ. 13. IуэхукIэ нэгъуэщI къалэ пIалъэкIэ кIуар къыщыувыIэ хабзэ унэ. 15. Зиусхьэн лъэпкъ. 17. ЩIымахуэм си Iэщыр мэжэлIэнукъым, мэкъу … сиIэщ. 18. Егъэлеяуэ ерыщ. 20. Пхъэщхьэмыщхьэ. 22. Iужажэм и хьэлщ и унафэщIым … къригъэжэхыу. 24. ЩоджэнцIыкIум и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей театрым и джэгуакIуэ, Урысей Федерацэм щIыхь зиIэ и артист Шыбзыхъуэ … . 25. НэщI мазэм зеиншэхэм, тхьэмыщкIэхэм ират Iыхьэ. 29. Псы къызэрахь пэгунитIыр абы фIадзэ. 31. Си ныбжьэгъум … къигъуэтауэ зыхуей игъуэту мэпсэу. 32. Хывым зэреджэ нэгъуэщIыцIэ. 33. Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ художник … Руслан. 36. Адыгэш къабзэ. 37. ЗыгъэпскIыпIэ унэ. 38. Iэщ, хьеуан, … . 41. Дэрбзэрым ар имыIэу хъунукъым. 43. Пхъашэ, гъур. 44. Чыристэнхэм я дин IуэхущIапIэ. 45. Iэчлъэч, къарууфIэ.
Къехыу: 1. «Ныкъусаныгъэ», «сэкъат» псалъэхэм я пIэкIэ ари къэбгъэсэбэп мэхъу. 2. Дыгъужьыр зыфIэбэлацэ хьэкIэкхъуэкIэ. 3. Сымаджэр къанэри … лIащ. 4. Нартхэм я ныкъуэкъуэгъу лъэпкъхэм а псалъэмкIэ йоджэ. 5. Лъахъстэн вакъэ пIащIэ. 8. Зы пцIым пэжищэ … . 10. Шэжыпс гъэфIэIуа. 13. Унагъуэ псэущхьэ. 14. … и уасэу зы уэстын хьэмэрэ зы и уасэу … уэстын? 16. Унэр … куэду зэтетщ. 17. ЛIыжьым и къуэрылъхур еущий: «Адрейхэм закъыкIэрумыгъэху, … жегъэIэ, си щIалэ!» 19. Адыгэм ди гъунэгъу, Къэрэшей-Шэрджэсым щыщ лъэпкъ. 20. Пашэ, зыри япэ изымыгъэщ лэжьакIуэ … . 21. Гъунэгъухэм яйм хэмыгъуэщэн папщIэ, джэдкъазым традзэ дамыгъэ. 23. … пыIэ е джэдыгу. 26. Ерыскъыр зэзымыпэсу хьэлыншэу зызыщI цIыху. 27. Бэрбэч ХьэтIутIэ и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым и унафэщI. 28. УэрэджыIакIуэ цIэрыIуэхэу Уэтэрхэ Анатолэ, МуIэед, Шал Хъусен сымэ я къуажэ. 30. Губгъуэм къыщрахьэлIа гъавэр пIалъэкIэ щызэтракIутэ щIыпIэ. 32. ПIалъэкIэ нэгъуэщIым къыIах хьэпшып, Iэмэпсымэ. 34. Транспорт лIэужьыгъуэ. 35. ПшахъуэщI. 39. Тутыныр абы иракIутэри йофэ. 40. Къуаншагъэ зылэжьа цIыху. 41. Адыгэ композитор. 42. Нартхэм я фадэр абы къыхащIыкIыу щытащ.
Зэхэзылъхьар
Мыз Ахьмэдщ.
ЩIышылэм и 25-м ди газетым тета псалъэзэблэдзым и жэуапхэр:
ЕкIуэкIыу: 6. Мылъхуэс. 7. Бжьэдыгъу. 9. Кхъулэ. 10. Щыбын. 12. Зубер. 14. Бэджыхъ. 16. Фэнд. 17. КIэбгъу. 18. Шухьэ. 20. Адэ. 22. Даущ. 27. УриIуэхутхьэбзащIэщ. 28. Бжэгъу. 29. Бгъэ. 30. Хьэпс. 35. Данэ. 38. Гъубжэ. 40. Хьэмыку. 41. Бажэм. 43. Мыдыгъу. 44. Таж. 45. Гуащэнэ. 47. Къэруакъ.
Къехыу: 1. Гулъ. 2. Пэгун. 3. Къуэладжэ. 4. Бжьиз. 5. Уд. 6. Мыщафэ. 8. Гъуэрыгъуэ. 11. Бын. 13. Блэ. 14. Бру. 15. Хъер. 18. Шэрыб. 19. ХьэIупэ. 21. Дыхьэгъ. 23. Адакъэ. 24. Щхьэпс. 25. Шхуэ. 26. Абэ. 31. Адэмыгу. 32. Щыхь. 33. Соку. 34. Сэрмакъ. 36. Нэд. 37. Гумкъалэ. 39. Быж. 42. Гъуанэ. 43. Бжэн.
