Ещанэ дунейпсо зауэр къызэрымыхъеяр зи фIыгъэ цIыхур
Дунейпсо мыхьэнэ зиIэ Iуэхухэр зыунэтIыр, дауи, къэрал унафэщIхэрщ. АрщхьэкIэ нэгъуэщIхэм, псалъэм и хьэтыркIэ, тIасхъэщIэххэм, абыхэм халэжьыхьыр щынэхъыбэж къохъу. Пэжщ, ар наIуэ къыщыхъур илъэс куэд дэкIа, уеблэмэ, езыхэр щымыпсэужым дежщ.
Иджыблагъэ «Война и Отечество» журналым къытридза тхыгъэр абы и лъэныкъуэкIэ телъыджэ тщыхъуащ: къызэрыщIэкIымкIэ, ядернэ зауэ къызэрымыхъеям куэдкIэ зы цIыхум (!) и фIыгъэ хэлъщ.
1914 гъэм къалъхуа Феклисов Александр рабфакым щеджащ, иужькIэ связымкIэ инженерхэр щрагъаджэ институтыр Москва хъарзынэу къыщиухауэ, имыщIэххэу, Лубянкэм ирагъэблэгъащ икIи тIасхъэщIэхыу лэжьэну къыхуагъэлъэгъуащ.
— Сэ зы хамэ къэралыбзэ гуэри сщIэркъым, дауэ тIасхъэщIэх къызэрысхэкIынур, — игъэщIэгъуащ щIалэм.
— Абы щхьэкIэ умыгузавэ, — къыжраIащ. — Нэхъыщхьэр уэ радио Iуэхум фIыуэ зэрыхэпщIыкIырщ. Адрейхэр зэбгъэщIэнщ.
Феклисовыр еджапIэ щхьэхуэ ягъэкIуащ. Езым зэрыжиIэжамкIэ, школым щеджэхэр зэрыхъур цIыхуи 10 къудейт, ахэри гупищу гуэшауэ. Инджылызыбзэмрэ испаныбзэмрэ куууэ зэрырагъэджым къыдэкIуэу, езымрэ нэгъуэщIитIымрэ США-м, Канадэм, Мексикэм, Латин Америкэм щыщ къэралхэм я щыIэкIэ- псэукIэм щыгъуазэ ящIырт, тIасхъэщIэх лэжьыгъэм и щэхухэм хуагъасэрт. Жэщми махуэми еджэрт, а школ дыдэми сыхьэт зытхухкIэ щагъэжейрт, ауэ зыгъэпсэхугъуэ махуэхэм яутIыпщырт, здэщыIэр я Iыхьлыхэм жрамыIэну ткIийуэ хуагъэувырти. Хамэ щIыналъэхэм щызекIуэ щыгъын къекIухэмкIэ яхуапэрт, улахуэшхуи яIэрыхьэрт.
Феклисовыр Нью-Йорк къыщыхутащ 1941 гъэм и мазаем. Мыгувэуи лэжьыгъэм хэзэгъащ. Псалъэм и хьэтыркIэ, США-м къыщагупсыса авиацэ пулемёт щIэрыпсым и щапхъэр СССР-м къэзыгъэсахэм яхэтащ.
1943 гъэм США-м щрагъэжьащ «Манхэттен проект» цIэрыIуэр (атом Iэщэ зэгъэпэщыныр) икIи Феклисо-вырщ «атом бомбэм и адэу» къалъытэ Оппенгеймер Роберт зыпызыщIар. Абы и фIыгъэкIэ иужьрейм проектым хишащ СССР-м къыхуэлэжьэну арэзы хъуа еджагъэшхуэхэр. Абыхэм къабгъэдэкIа хъыбархэм СССР-м Iэмал къратащ езым и атом Iэщэ ищIыну. Ауэ ар къыщыхъуар иужькIэщ. 1945 гъэм США-м и президент Рузвельт Франклин лIа икIи ЕтIуанэ дунейпсо зауэр иуха иужь американ щэхурылажьэ IэнатIэхэм хуабжьу къалъыхъуэу щIадзащ совет тIасхъэщIэххэр. Абы къыхэкIыу Штат Зэгуэтхэм кърашыжащ псом хуэмыдэу шэч къызыхуащIа Феклисовыр.
1955 гъэм Феклисовыр КГБ-м и Япэ управленэ нэхъыщхьэм и американ къудамэм и унафэщIу ягъэуващ.
США-мрэ СССР-мрэ я зэхущытыкIэхэр псынщIэу зэIыхьэрт. А къэралырщ Совет Союзым и ныкъуэкъуэгъу нэхъыщхьэ хъуари. Арати, Феклисовыр США-м ягъэкIуащ совет тIасхъэщIэххэм я лэжьыгъэр зэригъэкIуэн папщIэ. 1960 гъэр екIуэкIырт. «Кариб кризисыр» къэблэгъат. Ар щхьэусыгъуэ зэмылIэужьыгъуэхэм къыхэкIащ.
1954 гъэм НАТО-м хыхьащ Тыркур. 1960 гъэхэм абы и щIыналъэм ирагъэуващ дакъикъипщI хуэдизкIэ СССР-м и европей къалэхэм къалъэIэсыфыну американ ядернэ ракетэхэр. СССР-м апхуэдэ базэхэр иIэтэкъым.
1959 гъэм Кубэм властыр щыIэрыхьащ Кастрэ Фидель. Псом япэу абы национализацэ ищIащ американ цIыху- хэм я мылъкуу щыт IуэхущIапIэ псори. Абы и жэуапу: США-м ищэхун идэжакъым ХытIыгу Щхьэхуитым иришу щыта фошыгъумрэ тутынымрэ. АрщхьэкIэ Москва утыкум къринэ хъунутэкъым социализмэм и гъуэгум техьа къэралыр. Совет флотымкIэ Европэм къашэу щIадзащ абы и фошыгъумрэ тутынымрэ.
1961 гъэм американхэм курыт жыжьагъкIэ (километр мини 2-рэ 400-кIэ) ядернэ Iэщэхэр зыхьыф ракетэхэр Тыркум и щIыналъэм ирагъэува иужь (ахэр псынщIэ дыдэу Москваи, Урысейм и нэгъуэщI европей къэралхэми нэсыфынут) Хрущёв Никитэ Кастрэ гурыIуащ Кубэм и щIыналъэм апхуэдэ дыдэ совет ракетэхэр щигъэувыну.
США-м ар игу техуакъым. ЛъэныкъуитIми щIадзащ зэхуэдалъэу икIи икIуэтынуи я мурадтэкъым. МафIэр сыт хуэдэ дакъикъэми къэлыдынкIэ хъунут. США-м ядернэ Iэщэ нэхъыбэ иIэт, ауэ абы и президент Кеннеди Джон фIы дыдэу къыгурыIуэрт езым и къэралым и къуэкIыпIэ Iуфэр хьэбэсабэ зэрыхъунур. Арат зэкIэ зэтезыIыгъэр.
Феклисовым и цIыхугъэт тележурналист цIэрыIуэ Скали Джон, США-м и президентым и къуэш Роберт (а зэманым юстицэмкIэ министрым) и ныбжьэгъу дыдэр. Мис а Скали къагъэсэбэпу США-м лъагъэIэсыну мурад ящIащ зэгурыIуэну Москва зэрыхуейр.
Феклисовымрэ Скалирэ щIэх-щIэхыурэ зэхуэзэрт. Американым фIы дыдэу ищIэрт «Фомин» КГБ-м зэрилэжьакIуэр, мыдрейри щыгъуазэт Скалирэ Кеннеди Робертрэ зэрызэныбжьэгъум.
1962 гъэм щэкIуэгъуэм и 26-м а тIур щызэхуэзащ «Оксидентал» рестораным. Американ журналистым урысым къыжриIащ США-р зэримыкIуэтынур икIи Кубэм зэ-рытеуэнур. Абы мыпхуэдэ жэуап иритыну Феклисовым зыми и пщэ къыдилъхьатэкъым, ауэ тегушхуащ.
— Фэ Кубэм фытеуэмэ, дэ КъухьэпIэ Берлин дубыдынущ. Егупсысыт абы кърикIуэнум. Париж дыдыхьэнущ, ФРГ-м дыкIуэнущ, ди дзэхэр НАТО-м хэт европей къэралхэми Тыркуми я щIыналъэ-хэм ихьэнущ. ИкIи, дауи, Кубэм тедгъэува ракетэхэр Вашингтонрэ Нью-Йоркрэ я щыгум къыщыхутэнущ. Ракетэхэр духа иужькIэ дэ Iэпщэрызауэм дыхуэкIуэнущ. Фэ абы фыхуэхьэзыру си фIэщ хъуркъым. Дэ къэдгъэувыр мыращ: Кубэм фемыуэ, фи ракетэхэр Тыркум къифшыж, дэри ди дзэхэмрэ ди ракетэхэмрэ Кубэм итшыжынщ.
Скали зэхихам игъэгупсысащ. Зы сыхьэт нэхъ дэмыкIыу абы щыгъуазэ хъуащ Кеннеди Джон, Хрущёвым епсэлъэнуи мурад ищIащ. Уеблэмэ, Феклисовым къыхуигъэлъэгъуа дыдэхэм арэзы техъуащ.
АрщхьэкIэ ди къэралым жэрдэмхэр къыщыхэплъхьэ-ну щIагъуэкъым. ЩытыкIэр ефIэкIуэжа иужь Феклисовым къыхуеижыщакъым.
1964 гъэм США-м кърашыжри, ар КГБ-м и институтым пенсэм кIуэху щылэжьащ.
1996 гъэм къэралым игу къигъэкIыжащ Феклисовым зэфIигъэкIар: мэкъуауэгъуэм и 15-м абы фIащащ Урысейм и ЛIыхъужь цIэр. Ар 2007 гъэм дунейм ехыжащ.
