Профессор цIэрыIуэм и щапхъэ
Лъэпкъ щIэныгъэм и зыужьыныгъэм хэлъхьэныгъэ ин хуэзыщIахэм ящыщщ техникэ щIэныгъэхэм я доктор, УФ-м щIэныгъэмрэ техникэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, КъБКъУ-м и профессор Къулътырбей Хъусен Пщымырзэ и къуэр. ЦIыху зэпIэзэрытыр, зи Iуэху зехьэкIэкIи дуней тетыкIэкIи пашэр инженер нэсымрэ егъэджакIуэ IэкIуэлъакIуэмрэ я щапхъэщ. Абы иригъаджэ студентхэм зэрыжаIэмкIэ, Къулътырбейр пщIэшхуэ зыхуащI нэхъыжьыфIщ, чэнджэщэгъуфIщ, унэтIакIуэ щыпкъэщ.
Къулътырбей Хъусен Дзэлыкъуэ куейм хыхьэ Шордакъ къуажэм 1942 гъэм и гъатхэпэм къыщалъхуащ Къулътырбейр. Курыт школыр къиуха нэужь, еджэным хуэнэхъуеиншэ щIалэр щIэтIысхьащ КъБКъУ-м и инженер-техникэ факультетым икIи ехъулIэныгъэкIэ къиухащ. IэщIагъэлI ныбжьыщIэм щалъхуа щIыпIэм къигъэзэжащ икIи ухуакIуэ, мэкъумэш IэнатIэхэм мастеру, инженер нэхъыщхьэу илъэс зытIущкIэ щылэжьауэ, университетым игъэзэжащ, бгъэдэлъ щIэныгъэм адэкIэ хигъэхъуэну, и IэщIагъэм нэхъ куууэ хуеджэну. Ар щIэтIысхьащ Москва къэрал ухуакIуэ университетым и аспирантурэм. 1973 гъэм еджэныр къиухащ. КъыкIэлъыкIуэ илъэсым ехъулIэныгъэкIэ пхигъэкIащ и кандидат диссертацэр.
ЗэфIэкIышхуэ зыбгъэдэлъу къалъыта щIэныгъэлIыр 1979 гъэм ягъэуващ КъБКъУ-м и инженер-техникэ факультетым и декану. А IэнатIэм ар пэрытащ илъэси 10-м щIигъукIэ, иригъэфIакIуэу, лэжьэкIэщIэм и мардэхэр егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ Iуэхум хилъхьэу. Апхуэдэ дыдэу унафэщI IэкIуэлъакIуэу абы зыкъигъэлъэгъуащ 1995 — 1999 гъэхэм университетым и юридическэ факультетым и декану щыщытами.
ЖыпIэнурамэ, республикэр зэрыгушхуэ еджапIэ нэхъыщхьэр ефIэкIуэным Къулътырбейм лэжьыгъэшхуэ ирихьэлIащ. Абы и жэрдэмкIэ университетым къыщызэIуахащ кафедрэщIэ зыбжанэ, абы и аспирантурэм иIэ унэтIыныгъэхэми заужьащ. Ар илъэс зыбжанэкIэ хэтащ КъБКъУ-м диссертацэхэр щыпхагъэкI и советым, абы и IэнатIэхэм ящыщ зым и унафэр щыIэщIэлъаи щыIэу. 2008 гъэ лъандэрэ Къулътырбейр хэтщ Ростов къэрал ухуакIуэ университетым кандидат, доктор диссертацэхэр щыпхагъэкI советым. Апхуэдэу Къулътырбейм и фIыгъэкIэ университетым мызэ-мытIэу къыщызэрагъэпэщащ икIи щрагъэкIуэкIащ къэралпсо щIэныгъэ конференцэхэр. Абыхэм кърагъэблагъэрт щIэныгъэлI цIэрыIуэхэри а гъуэгум теувагъащIэ къэхутакIуэ ныбжьыщIэхэри. УнэтIакIуэ щыпкъэр езыри жыджэру ядолажьэ щIэныгъэм хыхьа къудей щIалэгъуалэм, ахэр къэхутэныгъэщIэхэм тригъэгушхуэу. Абы и унафэм щIэту ягъэхьэзыращ икIи пхагъэкIащ кандидат диссертацэ зыбжанэ. Къулътырбейм къызэрилъытэмкIэ, иджырей инженерым щIэныгъэ куу бгъэдэлъын хуейщ, итIанэщ ущылъэщIыхьэфынур махуэ къэс щIэ гуэр къызыхыхьэ щIэныгъэмрэ техникэмрэ. Апхуэдэ зэфIэкIхэр зиIэ щIэблэ егъэджэнымкIи щIэныгъэлIым лъэкI къигъанэркъым.
Егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ Iуэхум къыдэкIуэу, Къулътырбейм а илъэсхэм зэфIихащ щIэныгъэ-къэхутэныгъэ лэжьыгъэ инхэри. Ахэр и лъабжьэу абы игъэхьэзыращ и доктор диссертацэр икIи ар утыку кърихьащ 1995 гъэм. Лэжьыгъэр щIэныгъэлIхэм гунэс ящыхъуащ икIи пщIэшхуэ иIэу ноби къагъэсэбэп инженерхэм, техникхэм. Абы и къалэмыпэм къыпыкIащ щIэныгъэ тхылъу, методикэ тхыгъэ зэмылIэужьыгъуэу 150-м щIигъу. Хъусен и лэ-жьыгъэхэр щIэх-щIэхыурэ къытохуэ РАН-м, Украинэм Лъэпкъ щIэныгъэхэмкIэ и академием къыдагъэкI журналхэм.
Къыдэлажьэхэми иригъаджэ студентхэми пщIэшхуэ хуащI Къулътырбей Хъусен. Апхуэдэ гулъытэр абы къихьащ и псэ хьэлэл лэжьыгъэмкIэ, хьэл-щэн екIумкIэ. Урысей щIэныгъэм и махуэшхуэмкIэ гуапэу дохъуэхъу IэщIагъэлI цIэрыIуэм икIи ди гуапэщ узыншагъэ иIэу ехъулIэныгъэщIэхэр зыIэригъэхьэну.
ТАМБИЙ Линэ.
