Урысей Федерацэм и цIыхубэ артист ТIыхъужь Алий
Ноби псэууэ фIэкIа къэслъытэркъым
ТIыхъужь Алий теухуауэ фIы куэд схужыIэнущ. Апхуэдэ артист гъуэзэджэм, хьэлэмэтым сызэрыдэлэжьамкIэ сынасыпыфIэщ.
Дэ жыдоIэ «комик» — узыгъэдыхьэш роль зыгъэзащIэ артистхэм щхьэкIэ. НтIэ, мис абыкIэ Алий къытекIуэн щы-Iэу къыщIэкIынкъым. Дунейпсо тхыдэм къыхэна Чаплин Чарли хуэбгъадэ хъунущ ар. ЦIыхур игъэгуфIэным, нэжэгужэ ищIыным, игъэдыхьэшхыным къаруушхуэ тригъэкIуадэртэкъым. Ар Алий къыдалъхуам хуэдэт.
Куэдрэ сыдэлэжьащ, роль куэд дэсщIащ сэ ТIыхъужьым. ЖыпIэну емыкIу къыщIэкIынщ, ауэ Алий ролыфIу иIэу хъуар дэзыгъэувар сэращ. Къапщтэмэ, Хъуэжэр… Ар кино куэдми щагъэуващ, спектакль Iэджэми щыслъэгъуащ. НтIэ, а ролыр Алий зэригъэзэщIам хуэдэу, нэгъуэщIхэм къайхъулIауэ схужыIэнукъым.
ТIыхъужьыр псоми зэрацIыхур гушыIэ ролхэр зыгъэза-щIэ артистущ. Сэ къысщохъу Алий ищIэфыну хъуар дэ, режиссёрхэм, едмыгъэщIэфауэ. Абы хузэфIэкIынут трагикомедие ролхэри — куууэ драматическэу икIи куууэ дыхьэшхэну. ЖызоIэри, дэ режиссёрхэм щхьэкIэ къэнауэ убж хъунущ Алий апхуэдэ ролхэр зэримыгъэзэщIар.
Шолоховым и фестиваль щыIэу Дон Iус Ростов къалэ дыкIуауэ щытащ. Абы щыдгъэлъэгъуащ «ЩIыщIэ къэIэтар». Ар адыгэбзэм къизыгъэтIэсар Къэрмокъуэ Хьэмидщ. «ЩIыщIэ къэIэтар» абы апхуэдизкIэ екIуу зэридзэкIати, урыс театрым зэрыщагъэувам нэхърэ адыгэбзэр нэхъ шэрыуэу, Шолоховым и лIыхъужьхэм нэхъ езэгъыу, нэхъ къекIуу къыпщыхъурт.
Сымаджэу къыщIэкIри, Шолоховыр абы щыгъуэ Дон Iус Ростов къэкIуэфауэ щытакъым. Арати, ар щыпсэуа станицэм дыкIуащ. Алийрэ сэрэ — артист псори и пащхьэм тхуишэнутэкъым. ЗэрыжысIащи, цIыху куэдым ягъэзэщIащ Щукарь и ролыр. Абыхэм яхэтащ дунейм щыцIэрыIуэ артистхэри, ауэ псоми ар зэрагъэзащIэр дыхьэшхэн къудейуэт: къапсэлъым гупсысэ хамылъхьэу, зы къупхъэм иту. Абыхэм я Щукархэр лIы цIыкIу зэкIэлъымыкIуэт, джэгуахэри лъахъшэт. Арати, тхакIуэшхуэм деж дыщIыхьэу, Щукарь и ролыр зыгъэзащIэ Алий, лIы къуэгъу псыгъуэ кIыхьыр, щилъэгъуам къэуIэбжьащ — и теплъэкIэ хуэкIуэртэкъым. Сэ сыдэIэпыкъуурэ (Токъуий Хъусен хуэдэу сыджэгуфынут), спектаклым щыщ зы Iыхьэ цIыкIу абы и пащ-хьэм дыщыджэгуащ.
«Партым сыхыхьэну сыкъэкIуат» сценэрат иджы ар. Абы и кIэр зэриухыр мыпхуэдэущ: «Уэ пхуэдэ кхъахэжьхэр партым и щхьэфэм ириудэкIыну», — жиIэрт Нагульновым, къыщIэгубжьэрти, къыщIихужырт. А псалъэр Токъуийм къыжриIа нэужь, мыдэ тридзэн фIэкIа умыщIэу, Алийр къиIэтырти, игъэувыжырт. ТIыхъужьым адэкIэ ищIэрат — IукIуэтырти: «Ы-ы-ы, и мычэзууэ сыкъэкIуащ, иужькIэ сыкъыщIыхьэн хуеящ», — жиIэрт зэпишу.
А псалъэхэр Шолоховым щызэхихам щыгъуэ, и дыхьэшхри и нэпсри зэхыхьэжауэ, а зэрылъэрымыхьым хуэдэу къэтэджри, Алий IэплIэ къыхуищIауэ щытащ.
Алий цIыхушхуэщ, адыгэр зэрыгушхуэщ. Псэууэ фIэкIа къэслъытэркъым. Сэ икъукIэ сропагэ ТIыхъужь Алий и фэеплъу къызэрагъэпэща «УгушыIэнумэ, къеблагъэ!» зэхьэзэхуэм сэ згъэува спектаклхэм плIэнейрэ япэ увыпIэр къызэрыщахьам.
Теувэж СулътIан,
УФ-мрэ КъБР-мрэ гъуазджэхэмкIэ
щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ.
Абы и джэгукIэмрэ и дуней тетыкIэмрэ
Москва Щукиным и цIэр зэрихьэу дэт театр институтым сыщIэтIысхьэным и пэ къихуэу, ТIыхъужь Алий къэсцIыхуащ. Си къуажэгъу артистым и лэжьыгъэхэм фIыуэ сыщыгъуазэт, си адэ-анэм я гъусэу театрым сыкъэкIуэрейти. Аращ Алий и джэгукIэмрэ и дуней тетыкIэмрэ пасэу спэгъунэгъу щIэхъуам и щхьэусыгъуэри.
Театрым и лэжьакIуэхэм нэхъыжьи нэхъыщIи къытхэткъым Алий теухуа псалъэ гуапэ жызымыIэфын. ЕджапIэр къэзухыу, ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэ-рал драмэ театрым къэзгъэзэжа нэужь, лэжьыгъэкIэ мыхъуу, гъащIэми Алий щIалэгъуалэм пыщIэныгъэ быдэ худиIэу дыкъекIуэкIащ. НыбжькIэ дызэрызэщхьэщыкIми емылъытауэ, абы сыт щыгъуи зыкъыддригъэкIуу къытхэтт, хъыбар гъэщIэгъуэнхэм дригъэдаIуэу. Дэри дригушхуэрт апхуэдэ цIыху цIэрыIуэ зэрытщIыгъум. ИтIанэ, щIалэхэр дыхуэныкъуэ щыхъукIэ, сыт хуэдэ лъэныкъуэкIи къыддэIэпыкъурт.
Зэлэжьэгъухэм нэхъапэм куэдрэ зэхуэсхэр диIэу щытащ. Театрым щыдгъэзэщIэну къытпэщылъ пщэрылъхэм дыщытепсэлъыхькIэ, куэдрэ къытхуихуэрт ди акъыл зэтемыхуэу дыщызэхъурджауэ. Гупым ди зэхуэс е парт зэхуэс ирехъуи, Алий и зы псалъэм зэщыхьахэр зэригъэкIужыфырт, игъэгушхуэрт. ГушыIэм зэуэ псори хуигъэкIуэжырти, зыри къэмыхъуам хуэдэу дызэбгригъэкIыжырт.
И лэжьыгъэхэм я гугъу пщIымэ, Къэрмокъуэ Мухьэмэд радиом щхьэкIэ итхауэ щыта «Лъагъуныгъэм и къарур» пьесэм къытетщIыкIа спектаклыр дгъэуващ. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, радиопьесэм уемылэжьыжу занщIэу театр утыкум къипхьэ хъунутэкъым, сыту жыпIэмэ радионэтын щыбгъэхьэзыркIэ, зы лэжьыгъэ зэрепщIылIэм хуэдэу, театрым и бзэм, и жыпхъэм ар къигъэзэгъэн хуейти. Абы и лъэныкъуэкIэ пьесэм Мухьэмэдрэ сэрэ куэдрэ дызэ-делэжьа нэужь, илъэс 30 ипэкIэ згъэуващ «Лъагъуныгъэм и хьэтыркIэ» спектаклыр. Мухьэмэд тхыгъэр зэритхрэ зэ-ман куэд дэкIыжати, абы и «гъащIэр» зэрыхъунум мащIэу сригузавэрт. Бзаджагъэм сыхуекIуэри, абы ТIыхъужь Алийрэ ДыщэкI КIунэрэ хэзгъэ-хьащ, сыту жыпIэмэ, а тIур хэтмэ, спектаклыр цIыхум зэи яIэщIэужэгъуэнутэкъым. ИкIи апхуэдэу хъуащ. А тIум лэжьыгъэм щагъэзэщIа ролхэр мыин дыдэми, къыхэжаныкIыу илъэс зыбжанэкIэ утыку итащ, сценэм IэгуауэкIэ ирагъэблагъэу. Алий илъэсищэ щрикъум ирихьэлIэу спектаклыр нобэрей зэманым къезэгъыу къэдгъэщIэрэщIэжащ. Артист гъуэзэджэм и гъащIэм, и пщIэм и щIыхькIэ ар республикэм и къалэхэмрэ къуажэхэм-рэ щыдогъэлъагъуэ.
Алий нэхъыбэ къызэримыгъэщIар хуабжьу си жагъуэ мэхъу. Ар иджыри къытхэтамэ лъэныкъуэ IэджэкIэ фIы куэд къыдитыфынут. Апхуэдэ цIыхухэм я пщIэмрэ я цIэмрэ зэманым дэужьыхынукъым. ТIыхъужьыр зыцIыхуу щытахэм зэи дигу ихунукъым.
Фырэ Руслан,
ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым и
художественнэ унафэщI.
И дэтхэнэ псалъэри
Москва Щукиным и цIэр зэрихьэу дэт театр институтым зы гупышхуэ дыхъуу еджакIуэ дыкъыщикIыжам, ди насып къихьат ди адыгэ театрыр къызэIузыха нэхъыжьхэм дакърихьэлIэну.
Абыхэм яхэтащ артист гъуэзэджэ, лъэщ куэд. ДыщIалэти, театрыр, гъащIэр зищIысыр иджыри дэ фIыуэ тщIэртэкъым. Ди нэхъыжьхэр сыткIи дэркIэ щапхъэт, куэдым дыхурагъаджэрт, дыхуаущийрт. Абыхэм ящыщт ТIыхъужь Алии. Абы теухуа-уэ куэд пхужыIэнущ. ГъащIэм езым и еплъыкIэ хуиIэжт, екIуу дунейм тетт. Ар зэрыартистышхуэм къыдэкIуэу, цIыхугъэшхуи хэлът, езыр узыIэпишэу гуапэт. Сыт хуэдэ ныбжьым итми, сыт хуэдэ IэщIагъэ зиIэми зыдригъэкIуфырт.
Спектаклхэм зэгъусэу дызэрыхэтам къыдэ-кIуэу, сигу къинэжащ Шортэн Аскэрбий и «Къэзышэхэмрэ яшэмрэ» спектаклыр щызгъэувам сызэрыдэлэжьар. Къэрмокъуэ Мухьэмэд и «Лъагъуныгъэм и къарур» тхыгъэм къытращIыкIа спектаклым ТIыхъужь Алийрэ ДыщэкI КIунэрэ я гъусэу сызэрыщыджэгуам срогушхуэ. НыбжькIэ зэхуакушхуэ дызэриIэми емылъытауэ дызэныбжьэгъуу щытащ. УкIэлъыджэкIэ бгъуэтырт. Си ныбжьэгъухэм щахэсшэкIэ, игъэгушхуэу яхэтт. Хьэл-щэн дахи куэд дэплъагъурт. ГъащIэм и лъэныкъуэ куэдым фIыуэ хищIыкIырт. Алий гушыIэ дахэ хэлъу щытащ. Абы зэи жимыIа хъыбархэри теIукIауэ лъэпкъым кърахьэкI, Хъуэжэ ещхьу. Абы и щхьэусыгъуэр Алий и сыт хуэдэ псалъэри цIыхухэм шэрыуэ, гъэщIэгъуэн зэращыхъурт.
ДыкъыщыкIуэжагъащIэм лэжьапщIэр къыдэмэщIэкIырт икIи Алийрэ КIунэрэ ахъшэ щIы-хуэ зэпымыууэ къеIытхырт. Ар псапэу яIэщ икIи щIалэгъуалэм IэфIу дигу къинэжащ къыддэIэпыкъуу зэрыщытар.
Шыбзыхъуэ Басир,
УФ-м щIыхь
зиIэ и артист.
Зэи ящыгъупщэркъым
Суворовым и цIэр зезыхьэ уэрамым тет унэхэм артист куэд щIэсу щытащ. ЦIыхуитI дыхъуу абы и зы пэшым дыщIагъэтIысхьат зэгуэр. Абы щыгъуэ ТIыхъужь Алийрэ сэрэ зы къат илъэскIэ дызэдытесащ. Гу зылъыстаращи, абы и унагъуэм гулъытэшхуэ хуищIырт, и сабиитIым ятеплъэкъукIыртэкъым. НэгъуэщI щIыпIэхэм, гъунэгъу республикэхэм зыкъэдгъэлъэгъуэну дыщыкIуэ-кIэ, а тIум зэрахуэупсэн, ахэр зэригъэгуфIэн саугъэт цIыкIухэр е унагъуэм къыхуэщхьэпэну хьэпшып гуэр зэпымыууэ къыздихьырт. Апхуэдэу абыхэм ятеубгъуауэ къэгъуэгурыкIуащ. Зэгъунэгъуу дызэрыпсэуа илъэсым, псэуху театрым дызэрыщызэдэлэжьам къриубыдэу сигу щебгъа къэхъуакъым.
ТIыхъужь Алий цIыхугъэ ин зыхэлъ, цIыхур фIыуэ зылъагъу, ныбжьэгъум хуэпэж адыгэлI гуапэт. Театр утыкум къыдита и лэжьэгъухэм я гугъу пщIымэ, ар зыми яхуэIеякъым. Абы къыщымынэу, гъунэгъуи, ныбжьэгъуи, жэрэгъуи щащыIея е щащIэгубжьа срихьэлIакъым. Сыт хуэдэ псалъэмакъ мыщхьэпэри гушыIэм хуишэжырти зэтриуIэфIэжырт. Театрым и лэжьакIуэ псоми хуэфIащ, ауэ псэуху Болэ Муратрэ абырэ нэхъ зэныбжьэгъуу къекIуэкIащ. Мурат дунейм ехыжа нэужь, Къаздэхъу СулътIан-рэ абырэ зэныбжьэгъуащ.
Спортым хуабжьу дихьэхырт Алий. Къалэм зы футбол джэгуи щыблигъэкIынутэкъым емыплъу. ИтIанэ шахматым егъэлеяуэ дихьэхырт. Театрым щыщылажьэкIи, ди репетицэхэр тIэкIу зэрызэпыдгъэууэ, занщIу шахмат джэгурт. Республикэм къыщыдэкI газетхэр, «Спорт» газетри хыхьэу, лэжьакIуэ къыщыкIуэкIэ и блэгущIэм щIэлъу къыздихьырти, еджэрт. Ар репетицэм къыщыкIэрыхуа срихьэлIакъым зэи. Жэщыкум е нэхущым гастроль дыкъикIыжами, псом япэу театрым къэкIуэнут. Газет еджэу е, гъусэ игъуэтмэ, шахмат джэгуу щысынут, адрейхэр къекIуэлIэху. КIэщIу жыпIэмэ, щыжейри зыщигъэпсэхури къыпхуэщIэнутэкъым.
Япэ дыдэ еджапIэ ягъэкIуауэ щыта артистхэр хэплъыхьауэ къызэрыхахам хуэдэу къыкIэлъыкIуэхэр къызэрыхамыхар сыт щыгъуи жызоIэ. Ахэр зыр адрейм зы мэскъалкIи емыщхьу, дэтхэнэми щхьэхуэныгъэ ядэплъагъуу апхуэдэт. ТIыхъужь Алий Москва ГИТИС-м илъэситхукIэ щеджэну ямыгъэкIуами хъунут, сыт щхьэкIэ жыпIэмэ а артист Iэзагъэр абы къыдалъхуауэ хэлът. Псом нэхърэ нэхъыщхьэр театреплъхэр малъхъэдисым хуэдэу зыщIэзышэ къару гуэр абы зэрыхэлъырт. Алийрэ ДыщэкI КIунэрэ хуэдэу апхуэдэ зыдэплъагъу артист диIакъым. Утыкум иту псалъэ гуэр щащыгъупщэжкIи абыхэм театреплъхэр къыдахьэхыфырт. А тIур зэбгъапщэ хъун диIакъым икIи диIэкъым. Пэжщ, нэгъуэщI цIыхубэ артистхэри диIэщ, ауэ Алийрэ КIунэрэ зыхуэбгъадэ хъун щымыIэ цIыхубэ артистт. Ахэр къэзымыцIыхурэ фIыуэ къэзымылъагъурэ жьыи щIэи щыIэтэкъым. Алий утыкум къихьэрэ зы гъэщIэгъуэн гуэру и лъакъуитIыр зэтридзэрэ жьыхум хуэдэу и Iэпхъуамбэ тIэкIур игъэджэгуамэ, зы псалъи жиIэну хунэмыс щIыкIэ, театреплъхэр зэрылъэлъу дыхьэшхырт.
Артистхэр къыщыхахкIэ зи бзэр шэрыуэхэр, къэфэнми уэрэд жыIэнми хуэмыхамэхэр, теплъэ дахэ зиIэхэр нэхъ къащтэ. Алий икIи макъыфIэтэкъым, бзэ бэлыхьи иIэтэкъым, тIэкIуи хуэбзэгурэфт, ауэ абы щхьэкIи зэи зыми гукъанэ къыхуищIакъым. ПщIэнтIэпсыр къапыхуу адрейхэр псалъэ зэгъэщIэнымрэ я макъхэмрэ телажьэмэ, езыр абыхэм елIалIэртэкъым икIи къыфIэIуэхуртэкъым. ИщхьэкIи къызэрыщыхэзгъэщащи, абы цIыхубэр тынш дыдэу къыдихьэхыфырт, Тхьэшхуэмрэ и адэ-анэмрэ къыбгъэдалъхьа зэфIэкI иIэти.
Жанр зэмылIэужьыгъуэхэм щыщ роль куэд къехъулIащ ТIыхъужьым. Пэжым ухуеймэ, арыншэу зы гушыIэ спектакли ди театр утыкум щыдгъэлъэгъуакъым. ИужькIэ Къаздэхъу СулътIан, ДыщэкI КIунэ, Мэшыкъуэ Феня сымэ гушыIэмрэ ауанымрэ нэхъ телэжьащ. Шолоховым и «ЩIыщIэ къэIэта» спектаклым Щукарым и ролым фIэкIа щимыгъэзэщIами, Алий цIыхубэ артист цIэр хуэфащэт, сыту жыпIэмэ ар сценэм щыщыджэгукIэ зыгуэрым и ролым иувэу зыми жиIэфынутэкъым, ар зытепсэлъыхь Iуэхум езыр хэтауэ, и нэгу щIэкIауэ апхуэдизкIэ уи фIэщ ищIыфырти. Ар икIи ухуеджэкIи зыхэплъхьэфынукъым, къыбдалъхуауэ убгъэдэмылъмэ.
Дыщыджэгу жанркIэ дызэрызэтемыхуэм къыхэкIыу, Алийрэ сэрэ утыкум дыщызэдэлэжьэну куэдрэ къытхуихуакъым. Ауэ, ищхьэкIэ зи гугъу сщIа Шолоховым и «ЩIыщIэ къэIэтам» дыздыхэтащ. ЕджакIуэ сыкъыщикIыжам «Зэныбжьэгъуищ» спектаклыр ягъэуву сыкърихьэлIэжащ. Ало Ларисэ театрым IукIыжати, абы и ролыр къысхуагъэфэщащ. ПIэщIэгъуэкIэ ролыр къызатри, Тэрч районым хыхьэ Урожайнэ къуажэм дыкIуащ. Диктору телевиденэм щылажьэ хъыджэбзым и ролт згъэзащIэр. Спектаклым ДыщэкI КIунэрэ Алийрэ хэтти, ахэр утыкум къызэрихьэу Iэгуауэшхуэ тракъутэу щIадзащ. Абдеж си ролри сщыгъупщэжауэ мыпхуэдэу сегупсысат: «Ярэби, зэгуэр сэри апхуэдэу цIыхухэм пщIэ къыщысхуащI, фIыуэ сыкъыщалъагъу, сыкъыщацIыху зэман къысхуихуамэ, сынасыпыфIэу зыкъэслъытэжынт».
Сыт хуэдэ гуп дыхэмыхьами нобэр къыздэсым ТIыхъужь Алий и цIэр, и гъащIэр, и гуащIэр ящыгъупщэркъым. ДжэгуакIуэ нэст. Дыхуэарэзыщ. Ахърэт нэху Тхьэм кърит!
ЖьакIэмыхъу КIунэ,
УФ-м щIыхь зиIэ и артисткэ.
Лъэпкъым и набдзэ
ФIэщщIыгъуейщ ди лъэпкъым и набдзэу ялъытэ, УФ-м и цIыхубэ артист, театрымрэ киномрэ я актёр ТIыхъужь Алий (1917 — 1995 гъ. гъ.) и цIэр зэхэзымыха щIа-гъуэ адыгэм яхэту. КъэзыцIыхуу, фIыуэ къэзылъагъуу щытахэри мащIэкъым. Зи гур къабзэ, зэфIэкI инкIэ Тхьэр зыхуэупса артист щэджащэр цIыхум я гум, я псэм дыхьат.
Москва дэт, Луначарскэм и цIэр зезыхьэ театр институтыр къиухыу къигъэзэжа нэужь, ТIыхъужьым Къэбэрдей къэрал драмэ театрым лэжьэн щыщIидзащ. А IуэхущIапIэм и тхыдэм къыгуэхыпIэ имыIэу епхащ абы и лъабжьэр зыгъэтIылъахэм, и зыужьыныгъэм хэлъхьэныгъэфI хуэзыщIахэм ящыщу нобэр къыздэсым зи цIэр ящымыгъупщэ артист гъуэзэджэм и цIэр. Къэбэрдей къэрал драмэ театрыр зыгъэбжьыфIа ТIыхъужьым и джэгукIэр, и утыку итыкIэр, къигъэщIа роль хьэлэмэтхэр цIыхубэм гукъинэж ящыхъуащ. Апхуэдэу Алий ягу къинэжащ щыпсэуа хьэблэм, къалэм щекIуэкI жылагъуэ Iуэхухэм жыджэру хэлэжьыхьу, цIыхубэм пщIэ къыхуащIу, хуэныкъуэхэм чэнджэщ щхьэпэхэр яриту зэрыщытар.
Утыкур, зи IэщIагъэр фIыуэ зылъагъуу щыта а артистым и цIэр Къэбэрдей-Балъкъэрым и щэнхабзэмрэ гъуазджэмрэ я тхыдэм дыщэ хьэрфхэмкIэ тхауэ къыхэнащ. Алий и гъащIэр хуэгъэпсауэ щытащ театр гъуазджэм гу къабзэрэ псэ хьэлэлкIэ хуэлэжьэным.
Иджыри къэнащ ТIыхъужь Алий щыджэгуа спектаклхэр, абыхэм я фэеплъ сурэтхэр, и лэжьэгъухэм, и Iыхьлыхэм, зыцIыхуу щытахэм я гукъэкIыжхэр. Ауанымрэ гушыIэмрэ я махуэм ирихьэлIэу илъэс 20-м щIигъуауэ Налшык къыщызэрагъэпэщ ТIыхъужь Алий и цIэр зезыхьэ театр фестивалыр. Республикэм и театрхэм я артистхэм къадэкIуэу, гъунэгъу щIыналъэхэм къикIа хьэщIэхэри абы зэрыхэтыр и щыхьэтщ артист цIэрыIуэм и цIэр лъэпкъ драмэ гъуазджэм и тхыдэм къызэрыхэнам.
ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрыр зыгъэбжьыфIа артист цIэрыIуэ, гушыIэ жанрым къыхуигъэщIа ТIыхъужь Алий къэзыцIыхуу щытахэм я гум нобэми илъщ.
ТЕКIУЖЬ Заретэ.
ЛъэужьыфIэ
Артист IэщIагъэм сыхуемыджами, ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэ-рал драмэ театрым и артист щэджащэхэм садэлэжьэну си насып кърихьэкIащ. Абыхэм я гъусэу спектакль куэдым сызэрыщыджэгуар гукъинэж сщыхъуащ.
ТIыхъужь Алий зыхэт лэжьыгъэхэм сызэрыцIыкIурэ сфIэхьэлэмэту сеплъырт. Ауэ, хэт и гугъэнт зи джэгукIэм ситхьэкъуауэ шэнт цIыкIу сытесу зэгуэр сеплъу щыта актёрышхуэм и гъусэу зы утыку сыкъыщыхутэну?! Ар цIыху гуапэт, щабэт, дахэт. ГъэщIэгъуэнратэкъэ, сабийхэм ар щахыхьэкIэ сабий хъурт, щIалэгъуалэми задригъэкIуфырт, нэхъыжьхэм щахэткIи апхуэдэт. ИтIанэ, гу зылъыптэрати, цIыхухэр защIэзышэ зы хуабагъэ гуэр пкъырытт абы.
Къэрмокъуэ Мухьэмэд и «Лъагъуныгъэм и къарур» пьесэм къытращIыкIа «ИугъащIэ лъагъуныгъэм» спектаклым Алийрэ сэрэ зэгъусэу дыхэтащ. Абы щыгъуэ дызэрыцIыхури ныбжьэгъу дызэхуэхъуат. Япэу театрым сыщыкIуам игу къысхуигъазэри, зэпымыууэ гуапэу дыкъызэдекIуэкIащ. И псэлъэкIэ, и хьэл-щэн къэзубыдауэ, абы зыпысщIыжырт, куэд кIэщIэсщIыхьырт.
ТIыхъужь Алий спортсмен куэд, псом хуэмыдэу бэнакIуэхэр, и ныбжьэгъут. Футболым куэдрэ зэгъусэу дыкIуэрт. Театрым и гъунэгъуу щытт футбол джэгум и билетхэр щащэ киоск цIыкIу. А зэманым билетхэр псынщIэу зэбгращэхукIырти къыплъысыжыртэкъым, ауэ, дэ Алий къыхуагъэнауэ зэрыщыIэр тщIэрти, абы япэ зидгъэщырти, езым дигъэкIуауэ яжетIэурэ, гъэпцIагъэкIэ и билетыр зыIэрыдгъэхьэрт. ИужькIэ Iуэхур зыIутыр къищIэрти, театрым кIийуэ къыщытпежьэрт.
Гъуазджэ, щэнхабзэ я лъэныкъуэкIэ зыгуэр IэфIу сигу къинэжамэ, ар Алий сымэ сащыдэлэжьа зэманырщ. ТIыхъужьым и гугъу щыпщIкIэ ДыщэкI КIунэ, Къаздэхъу СулътIан, Сэкрэк Мухьэдин сымэ уигу къэмыкIыу къанэр-къым, ахэр гушыIэ, ауан жанрым зэрыщылажьэм папщIэ зыр адрейм къыгуэхыпIэ имыIэу зэпыщIэныгъэшхуэ яку дэлъти. Апхуэдэу абыхэм я цIэ къыщипIуэкIэ уигу къагъэкIыж Жыгун Тимэ, Токъуий Хъусен, Срыкъуэ ХьэмщIасэ, Ерчэн Кэлисэ, Къардэн Лъостэнбий сымэ. СощIэж япэ дыдэу сыщыджэгуам хуабжьу сызэрыгузэвауэ щытар. Сытрагъэгушхуэну ахэр псори къэкIуат. Апхуэдэурэ щIалэгъуалэр дагъэгушхуэрт.
Ди нэхъыжьхэм я фэм куэд дэ-кIащ. Иджырей ди артистхэм зы гугъуехь мащIэри къатехьэлъэмэ, Алий сымэ гъэмахуэ-щIымахуэ ямыIэу лъэсу къуажэхэм кIуэурэ спектаклхэр ягъэлъагъуэу ирагъэжьат. Лъэпкъ гъуазджэм, щэнхабзэм, цIыхубэм пщIэншэу яхуэлэжьащ ахэр. Абы и лъэныкъуэкIэ си щхьэкIэ сохъуапсэ гъуазджэм, щэнхабзэм и лэжьакIуэхэм нэгъуэщI щIыналъэхэм щыхуащI пщIэмрэ гулъытэмрэ. ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым и артист щэджащэхэм театрым пэгъунэгъуу бюст щыхуагъэуватэмэ, ягъэ кIынт?
Иджырей пшыхьхэм кърихьэлIэ ныбжьыщIэхэм ТIыхъужь Алий зыпысщIыжыну къыщызэлъэIукIэ сымыгъэщIэгъуэн слъэкIыркъым. Ар щацIыхум сыщыщIэупщIэкIэ, телевизорым, интернетым къыдэкIуэу, я адэшхуэ-анэшхуэхэм абы теухуауэ жаIэж хъыбархэм Алий и гуащIэм зэрыдрагъэхьэхар щыжаIэкIэ, лъэужь дахэ къызэригъэнам срогушхуэ. АтIэ цIыхур лъэужьыфIэ хъуным нэхъыфI сыт щыIэ?! Псэужамэ, Алий и ныбжьыр мы гъэм илъэсищэ ирикъунут. Ауэ, быдэу си фIэщ мэхъу абы и цIэр, цIыхубэм къахуигъэна хуабагъэр иджыри илъэсищэ куэдкIэ зэращымыгъупщэнур.
Думэн Мурадин,
КъБР-м и цIыхубэ артист.
