ТекIуахэр ягъэпажэ
«Адыгэ псалъэ» газетымрэ Къэбэрдей Адыгэ Хасэмрэ я жэрдэмкIэ КъБР-м ЕгъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и министерствэм къыхилъхьауэ щытауэ ди щIыналъэм щригъэкIуэкI «Си бзэ — си псэ, си дуней» республикэпсо фестиваль-зэпеуэм 2018 гъэм кърикIуахэр наIуэ щащI гуфIэгъуэ зэхыхьэ иджыблагъэ щекIуэкIащ Тырныауз къалэм дэт ЩэнхабзэмкIэ унэм. Дызэрыщыгъуазэщи, зэпеуэр ди республикэм и къэралыбзищымкIи йокIуэкI. АдыгэбзэмкIэ зэпеуэм кърикIуахэм, пашэ щыхъуахэм мы тхыгъэм щыгъуазэ фыщытщIынущ.
Егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэм къыхыхьэ IэмалыщIэхэм тету анэдэлъхубзэр егъэджынымкIэ щыIэ бгъэдыхьэкIэщIэхэр къэгъэнэIуэным, ахэр зи лэжьыгъэм Iэзэу хэзыпщэф курыт школхэр, сабий IуэхущIапIэхэр, егъэджакIуэхэр, гъэсакIуэхэр гъэпэжэным, абыхэм я зэфIэкIым псори щыгъэгъуэзэным хуэгъэпса «Си бзэ — си псэ, си дуней» фестиваль-зэпеуэм щытекIуахэр гъэлъэпIэныр, адрей илъэсхэми хуэдэу, мы гъэми Iэтауэ, дахэу екIуэкIащ.
ХьэщIэ лъапIэхэм ящыщт: КъБР-м егъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и министрым и къуэдзэ ШэнтIыкъу Иринэ, Iуащхьэмахуэ щIыналъэ администра-
цэм и Iэтащхьэ Залиханов Къанщобий, Тырныауз къалэ администрацэм и унафэщI Джаппуев Руслан, Бахъсэн къалэм и Iэтащхьэм жылагъуэ Iуэхугъуэхэр зегъэкIуэнымкIэ и къуэдзэ Къардэн ФатIимэ, КъБР-м и адрей щIыналъэхэм егъэджэныгъэхэмкIэ щIыпIэ управленэхэм, курыт еджапIэхэм я унафэщIхэр, нэгъуэщI куэди.
ЗэIущIэр къызэIуихащ Iуащхьэмахуэ щIыналъэм и Iэтащхьэ Залиханов Къанщобий. Ар къыщыпсалъэм къыхигъэщащ мыпхуэдэ махуэшхуэр я деж зэрыщекIуэкIыр гуапэ зэрыщыхъур. Зэпеуэр къызэгъэпэщыным, ар егъэкIуэкIыным зи гуащIэ езыхьэлIэ дэтхэнэми псалъэ дахэкIэ захуигъазэри ехъуэхъуащ.
ШэнтIыкъу Иринэ къыщыпсалъэм жиIащ:
— Хуабжьу си гуапэщ нобэрей зэIущIэм мыпхуэдиз егъэджакIуэрэ школакIуэрэ къызэрырихьэлIар. Фи нэгум соплъэри, солъагъу абы дэрэжэгъуэрэ нэжэгужагъэрэ къызэрырихыр икIи къызгуроIуэ а псори анэдэлъхубзэм хувиIэ лъагъуныгъэшхуэм и нэщэнэу зэрыщытыр. И анэдэлъхубзэм дихьэхыу сабийм егъэджынымкIэ, лъэпкъым бгъэдэлъ псэкупсэ къулеягъым ахэр ешэлIэнымкIэ, хабзэр, тхыдэр яфIэгъэщIэгъуэну зрагъэщIэнымкIэ «Си бзэ — си псэ, си дуней» зэпеуэм къыпхуэмылъытэным хуэдиз мыхьэнэ иIэщ, зэпеуэм къикIуа гъуэгуанэм ар къегъэлъагъуэри, а Iуэхугъуэм адэкIэ пыщэн, зегъэузэщIын, IэнатIэ, IэщIагъэлI, ныбжьыщIэ нэхъыбэ къешэлIэн, хуейщ.
Зэпеуэм хэтахэм адэкIи апхуэдэ лэжьыгъэфI куэд кърахьэлIэну ехъуэхъури КъБР-м ЕгъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и министерствэм къыбгъэдэкI щIыхь тхылъхэмкIэ, саугъэтхэмкIэ игъэлъэпIащ зэпеуэм пашэныгъэр щызыубыда школхэм я унафэщIхэр.
АдыгэбзэмкIэ зэпеуэм хэта еджапIэхэм ящыщу Гран-при саугъэтыр къихьащ Бахъсэн дэт, Пащты СулътIан и цIэр зезыхьэ 2-нэ курыт школым (унафэщIыр Чылар ФатIимэщ), япэ увыпIэр хуагъэфэщащ Дол Хьэсэнбий и цIэр зэрихьэу Хьэтуей дэт курыт еджапIэм (унафэщIыр Гупсешэ Залинэщ), етIуанэ увыпIэр къахьащ Къэрэгъэш дэт 2-нэ курыт школым (унафэщIыр Заптий Татьянэщ), ещанэ хъуащ Щхьэлыкъуэ къуажэм дэт 2-нэ курыт еджапIэр (унафэщIыр Куэшмэн Заурщ). Нарткъалэ дэт 6-нэ курыт еджапIэм къепха «Налмэс» сабий гъэсапIэм и фIыщIэтыныр хуигъэфэщащ Къэбэрдей Адыгэ Хасэм.
ЕтIуанэу къэпсэлъа Джаппуев Руслан фестиваль-зэпеуэм жыджэру хэтахэм узыншагъэ яIэу, ехъулIэныгъэщIэхэр къыщахьу, бзэм и къулеягъыр сабиипсэм зыхрагъащIэу куэдрэ я IэнатIэхэм пэрытыну ехъуэхъури дерс купщIафIэхэр зыта егъэджакIуэхэр фIыщIэ тхылъхэмрэ саугъэтхэмкIэ игъэгушхуащ.
Анэдэлъхубзэр хъума, адыгэ литературэм еджакIуэ цIыкIухэр дегъэхьэха зэрыхъуным хуэгъэпса дерс купщIафIэхэр егъэджакIуэхэм ятауэ къалъытэри, гулъытэ хуащIащ: еджакIуэхэр хэкупсэу, лъэпкъ хабзэм, щэнхабзэм щIэпIыкIыным теухуа мастер-класс нэхъыфI езыгъэкIуэкIахэу Бейтыгъуэн ФатIимэрэ (Бахъсэн дэт 1-нэ курыт еджапIэм пэщIэдзэ классхэр щезыгъаджэ) КIэрэф Оксанэрэ (Щхьэлыкъуэ къуажэм дэт 1-нэ курыт еджапIэм адыгэбзэмрэ литературэмкIэ щезыгъаджэ); адыгэбзэр егъэджынымкIэ инновационнэ Iэмал нэхъыфIхэр къэзыгъэсэбэп БищIо Мафурэ (Хьэтуей къуажэ дэт курыт еджапIэм адыгэбзэмрэ литературэмкIэ и егъэджакIуэ); егъэджэныгъэ методикэм и IэмалыфIхэр къэзыгъэсэбэпхэу Жыгун Ленэ, Шорэ Елизаветэ, Щтым Хьэлимэт сымэ (Бахъсэн дэт 1-нэ курыт еджапIэм адыгэбзэмрэ литературэмрэ щрагъэдж); классщIыб лэжьыгъэхэм егъэджэныгъэ Iэмалхэр нэхъыфIу къыщызыгъэсэбэп Къэнэмэт Юлэ (Бахъсэн дэт 1-нэ курыт еджапIэм адыгэбзэмрэ литературэмкIэ и егъэджакIуэ); анэдэлъхубзэм хуэсакъын зэрыхуейм ухуэзыгъасэ мастер-класс нэхъыфI зыгъэлъэгъуа Урыс Ларисэ (Бахъсэн дэт 1-нэ курыт еджапIэм адыгэбзэмрэ литературэмрэ щезыгъэдж); анэдэлъхубзэмрэ щэнхабзэмрэ я зэпыщIэныгъэр куууэ къызыхэщ дерс кIэщI нэхъыфI зыгъэлъэгъуа Нало Данэ (Нарткъалэ дэт 6-нэ курыт еджапIэм къепха «Налмэс» сабий гъэсапIэм инджылызыбзэр щезыгъэдж).
Бахъсэн къалэм и Iэтащхьэм жылагъуэ Iуэхугъуэхэр зегъэкIуэнымкIэ и къуэдзэ Къардэн ФатIимэ хъуэхъу дахэкIэ пэшым щIэсхэм захуигъазари, курыт школхэм урысыбзэмрэ литературэмкIэ, адыгэбзэмрэ литературэмкIэ я методикэ зэгухьэныгъэхэм я лэжьыгъэр IупщIу къызыхэщ презентацэ нэхъыфI зыщIахэу Кушмэн Маринэ (Щхьэлыкъуэ къуажэ дэт 1-нэ курыт еджапIэм адыгэбзэмрэ литературэмрэ щезыгъэдж); ГъукIакъуэ Мадинэ (Хьэтуей къуажэ дэт курыт еджапIэм едыгэбзэмрэ литературэмкIэ и егъэджакIуэ) сымэ игъэлъэпIащ.
Зэпеуэм «Сыту телъыджэ мы дунейр» унэтIыныгъэмкIэ къыхэжаныкIащ егъэджакIуэ Тэрчокъуэ Заурбий (Анзорей къуажэм дэт «ГъуазджэмкIэ сабий школым» и лэжьакIуэ; еджакIуэхэу: Багъхэ Алинэрэ Дианэрэ (6-нэ класс, Къэрэгъэш къуажэ дэт 2-нэ курыт еджапIэ); Закъуэунэ Марат (7-нэ класс, Хьэтуей къуажэм дэт курыт еджапIэ); ПщыукI Альбинэ (6-нэ класс, Къэрэгъэш дэт 2-нэ курыт еджапIэ); Тэрчокъуэ Темболэт (6-нэ класс, Тэрч къалэ дэт 3-нэ курыт еджапIэ); Таучэ Ахьмэдрэ Щобэч Ратмиррэ (10-нэ класс, Тэрч къалэ дэт курыт еджапIэ).
КъыкIэлъыкIуэу ягъэгушхуащ анэдэлъхубзэкIэ методикэ лэжьыгъэфI зи Iэдакъэ къыщIэкIа егъэджакIуэхэу: ГъукIэпщокъуэ Iэсият (Джэрмэншык къуажэ дэт курыт еджапIэм адыгэбзэмрэ литературэмрэ щезыгъэдж); КIуэкIуэ Нафисэт (Псыхъурей дэт курыт еджапIэм адыгэбзэмрэ литературэмкIэ и егъэджакIуэ); КIэрэф Евдокие (Тэрч къалэ дэт 2-нэ курыт еджапIэм адыгэбзэмрэ литературэмрэ щезыгъэдж); Хьэгъур Светланэ (Урожайнэ къуажэ курыт еджапIэм адыгэбзэмрэ литаретурэмрэ щезыгъэдж); Кушмэн Маринэ (Щхьэлыкъуэ къуажэ дэт 1-нэ курыт еджапIэм адыгэбзэмрэ литературэмкIэ и егъэджакIуэ); КIэрэф Аринэ (Щхьэлыкъуэ къуажэм дэт 2-нэ курыт еджапIэм пэщIэдзэ классхэр щезыгъаджэ); Къамгъуэт Иринэ (Лашынкъей дэт 2-нэ курыт еджапIэм адыгэбзэмрэ литературэмкIэ и егъэджакIуэ). Кулиев Кайсын и творчествэмкIэ методикэ лэжьыгъэ нэхъыфI итхауэ къалъытащ Нэзэр Марьянэ (Бахъсэн дэт 9-нэ курыт школым адыгэбзэмрэ литературэмкIэ и егъэджакIуэ); Махъцы Зитэ (Къэрэгъэш дэт 1-нэ курыт еджапIэм адыгэбзэмрэ литературэмкIэ и егъэджакIуэ); ХъуэкIуэн Зое (Шэджэм ЕтIуанэ дэт 1-нэ курыт еджапIэм адыгэбзэмрэ литературэмкIэ и егъэджакIуэ); Абрэдж ФатIимэ (Бахъсэнёнкэ къуажэм дэт 1-нэ курыт еджапIэм адыгэбзэмрэ литературэмкIэ и егъэджакIуэ.
Абы къыкIэлъыкIуэу ягъэпэжащ 8 — 11-нэ класхэм щIэс еджакIуэхэу зи къэ- хутэныгъэ лэжьыгъэ проектхэр пхызыгъэкIахэр. Щытхъу тхылъхэмрэ тыгъэхэмрэ яритыну ахэр утыкум къригъэблэгъат Шэджэм щIыналъэм егъэджэныгъэмкIэ и IуэхущIапIэм и унафэщI Iэрыпщэ Жаннэ. Сабийхэми, абыхэм дэIэпыкъуэгъу яхуэхъуа егъэджакIуэхэми я лэжьыгъэ купщIафIэхэм хуэдэ куэд иджыри дунейм къытрагъэхьэну ехъуэхъуащ ар.
Утыку кърашащ къэхутэныгъэ лэжьыгъэхэмкIэ япэ увыпIэр къэзыхьа Кумыщ Ринэ (10-нэ класс, Каменномост къуажэ курыт еджапIэ), етIуанэ увыпIэ къэзыхьахэу Тумэ Азэмэт (10-нэ класс, Инарыкъуей курыт еджапIэ), Абрэдж Заур (11-нэ класс, КIуэкIуэ В. и цIэр зэрихьэу Кыщпэк дэт курыт школ), Хьэжнэгъуей Азрэт (8-нэ класс, Къулъкъужын Ипщэ дэт 1-нэ курыт еджапIэ); ещанэ хъуахэу АфэщIагъуэ Арианнэ (8-нэ класс, Псынэдахэ дэт курыт еджапIэ), Мысырджэн Даринэ (10-нэ класс, Псынэдахэ дэт курыт школ), ЛъэнкIэпIашэ Алинэ (10-нэ класс, Малкэ дэт 3-нэ курыт школ).
А унэтIыныгъэмкIэ я лэжьыгъэхэр куэду гурыхь ящыхъуауэ ягъэлъэпIащ Башло Олеся (11-нэ класс, Жэмтхьэлэ дэт 1-нэ крыт еджапIэ), Лыкъуэжь Элинэ (8-нэ класс, Курп Ипщэ курыт школ), Мэшыкъуэ Артур (10-нэ класс, Малкэ къуажэ дэт 2-нэ курыт еджапIэ).
ЩIэныгъэ щрагъэгъуэт IуэхущIапIэ нэхъыфIхэм я унафэщIхэри щIыхь тхылъхэмкIэ ягъэлъэпIащ. Ахэр: Гупсешэ Залинэ (Дол Хь. и цIэр зэрихьэу Хьэтуей дэт курыт школ), Дьяченкэ Аннэ (Налшык къалэ дэт «Радуга» гимназие), Зэптий Татьянэ (Къэрэгъэш дэт 2-нэ курыт еджапIэ), Чылар ФатIимэ (Пащты С. и цIэр зэрихьэу Бахъсэн дэт 1-нэ курыт еджапIэ), Къуэдзокъуэ Ритэ (Тэрч къалэ дэт 3-нэ курыт еджапIэ), Куэшмэн Заур (Щхьэлыкъуэ дэт 1-нэ курыт еджапIэ), Семэн Iэсият (Нарткъалэ дэт 6-нэ курыт еджапIэ).
Къызэхуэсахэм иужьрейуэ псалъэкIэ захуигъэзащ хэгъэгупсо зэпеуэм и лэжьыгъэм фIыуэ щыгъуазэ, егъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ министерствэм лъэпкъыбзэмкIэ и къудамэм и унафэщI Табыщ Мурат. Зэпеуэр зэрекIуэкIа зэманым къриубыдэу гугъу къыдехьауэ къилъытэ къэпщытакIуэ гупым хэтхэм фIыщIэ тхылъхэр яритащ Табыщым. Апхуэдэу ягъэлъэпIащ КъБКъУ-м егъэджэныгъэ политикэмкIэ и управленэм и лэжьакIуэ, «Адыгэ псалъэ» газетым и корреспондент Щоджэн Iэминат, Урыху къуажэм дэт курыт школым урысыбзэмкIэ и егъэджакIуэ ХьэцIыкIу Раисэ, Налшык дэт 4-нэ гимназием и егъэджакIуэ Уэркъуасэ Иринэ, Налшык дэт 1-нэ гимназием и егъэджакIуэ Махуэ Маринэ, Лашынкъей дэт 1-нэ курыт еджапIэм и егъэджакIуэ Къуэныкъуей Раисэ, Шэджэм къалэм дэт 1-нэ курыт еджапIэм и егъэджакIуэ Къардэн Олеся, Кэнжэ дэт 20-нэ курыт еджапIэм и егъэджакIуэ Къэзанш Нинэ, Тэрч къалэ дэт 1-нэ лицейм и егъэджакIуэ Iуэхъу Аллэ, Дыгулыбгъуей дэт 9-нэ курыт еджапIэм и психолог КIурашын Альбинэ, Псыншокъуэ курыт еджапIэм и унафэщIым и къуэдзэ, егъэджакIуэ Ахъмэт Рустам, «Адыгэ псалъэ» газетым и корреспондент Хьэрэдурэ Аллэ сымэ.
Адыгэ хабзэм щIапIыкI сабийхэм я дахагъыр, я бзэм и шэрыуагъыр, я къэухьым и кууагъыр, IуэрыIуатэм фIыуэ зэрыхащIыкIыр, утыку итыкIэ зэращIэр нэрылъагъу пщызыщI пшыхьым дэрэжэгъуэ къаритауэ зэбгрыкIыжащ абы кърихьэлIахэр.
ХЬЭРЭДУРЭ Аллэ.
