Зыгъэпсэхугъуэ махуэм
Гупсысэ
НапIэдэхьеигъуэ
ГъащIэр зэрымыкIыхьыщэр, зэрыжаIэу, напIэдэхьеигъуэу ар зэрыкIуэр хэти ищIэу къыщIэкIынщ. Ауэ дэтхэнэри егупсысыркъым гъащIэм и гъэкIуэкIэм. Нэмысышхуэ зыхэлъари, лэжьыгъэшхуэкIэ цIэрыIуэ хъуари, хьэулейрэ нэмысыншэу дунейм тетари зэгуэр егупсысыжу къыщIэкIынщ гъащIэр зэригъэкIуа щIыкIэм. Ауэ еплъыкIэ зырызкIэщ гъащIэм зэрыриплъэжыр. Дахэу дунейм тетам сыт хужыпIэн, къигъэщIам хуэарэзыжщ. Iуэхуншэу, еIуящIэу псэуахэм, гъащIэм зэ къытригъэзэжамэ, зэрыпсэу уэзгъэлъагъунт, жиIэу тобэ къэзыхьыж яхэтми, щыIэщ апхуэдэхэр зыфIэауани, кърихуэкIыр сыт, жиIэу. Дэтхэнэ зыми и хъыбар нэхъ мыхъуми, зыгуэр къызэренэкI. Быныр зыщIапIыкIын лъэужь дахэ къызэзынэкIым и насыпщ. Зэхуэдэкъым «дуней уцIэпIу щытащ» жыхуаIэмрэ абырэ. Зэгупсысын хуей Iуэхущ ар.
Нэхущ Хьэжпагуэ.
Теплъэгъуэ
Бжьыхьэ дыщафэ.
Адыгэ шхыныгъуэхэр
IэшрыI
Нартыху гуар зэхащыпыкI, псы хуабэпцIкIэ щэ-плIэ ялъэсри, шыуаным ит псы къэкъуалъэм зэIащIэурэ хакIутэ. МафIэ иным тету къагъавэ, тхъурымбэр къытрахыурэ. МафIэр цIыкIу ящI, шыуаныщхьэр трапIэри, дакъикъэ 25 — 30-кIэ къагъавэ, зэзэмызэ тхъурымбэр чымчыркIэ къытрахыурэ. ИтIанэ абы халъхьэ тыкъыр цIыкIуурэ, г 40 — 50 хъууэ, упщIэта лы гъэгъуар. Джэш, хьэгулывэ лъэсахэр хакIутэ, зэIащIэурэ, тхъурымбэр къытрахыурэ дакъикъипщI-пщыкIутхукIэ ягъавэ. Абы, зэIащIэурэ, фIыуэ лъэса гуэдз гуар халъхьэ. Шыуаныщ-хьэр трапIэ, мафIэр цIыкIу ящIри, сыхьэтитI нэблагъэкIэ ягъавэ, зэзэмызэ тхъурымбэр къытрахыурэ икIи зэIащIэурэ. ИтIанэ прунж лъэса халъхьэ, шыгъу хадзэри, зэIащIэ. Шыуаныщхьэр тепIауэ дакъикъипщI-пщыкIутI хуэдизкIэ къагъавэ. ИтIанэ хугу лъэсар халъхьэ, зэIащIэурэ дакъикъи 2 — 3-кIэ къагъавэ, тхъурымбэр къытрахыурэ икIи зэIащIэурэ. ИтIанэ зэIащIэурэ абы хакIэ шэ гъэпщта, зэ къытрагъэкъуалъэ, мафIэр ирашэхыжри, шыуаныщхьэр тепIауэ хьэзыр хъуху зэзэмызэ зэIащIэурэ дакъикъэ 20 — 25-кIэ ягъавэ.
IэшрыI вар пэшхьэкум къытрах, бжьын гъэлыбжьар традзэ, джэдгын хаудэри шыуаныщхьэр тепIауэ дакъикъэ зытхухкIэ щагъэт. Iэнэм щытрагъэувэм и деж IэшрыIыр зэIащIэ, фалъэ куу иракIэри шатэпс тракIэж. Абы кхъуей цIыни лэпс тепхъи хэплъхьэ хъунущ. Ираф пщтыру.
Халъхьэхэр (цIыхуитху Iыхьэ):
лы гъэгъуауэ — г 200
псыуэ — 3000 гр
шэ щIэмыхуу — г 2000
джэш хужьу — г 40
нартыху гуауэ — г 400
хьэгулывэу — г 20
прунжу — г 15
хугуу — г 15
гуэдз гуауэ — г 10
шатэпсу — г 350-рэ
шыгъуу, джэдгыну — узыхуейм хуэдиз
Бжьын гъэлыбжьам:
тхъууэ — г 100
бжьыныщхьэ укъэбзауэ — г 120-рэ
шыбжий сыр хьэжауэ — узыхуейм хуэдиз.
Къубатий Борис.
ЖыIэгъуэхэр
КIэух псоми пэщIэдзэ яIэщ
ЦIыхум ущымышынэу ущыукIытэмэ, нэхъыфIщ.
Сыт хуэдэ гъуэгу быркъуэшыркъуэ утетми, абы уэ зыдебгъэкIун хуейуэ аращ, армыхъумэ, езым зыкъыбдригъэкIунукъым.
КIэух псоми пэщIэдзэ яIэщ.
ФIагъ мащIэ фIэкIа убгъэдэмылъми, ар зэгуэр къыпхуэсэбэпыжынущ, ауэ Iей мащIэри — аращ, дапщэщми зэ утеунэхъуэнущ.
Гъуэгухэр тIууэ зэщхьэщокI — фIыцIэрэ хужьрэ, нэхъыфIыр къыщыхэпхынум деж нэхъыжьым къыхихамкIэ уечэнджэщмэ, нэхъыфIщ.
КIурашын Алий.
Сатыр пIаскIуэхэр
Иужьрей акъыл
Бжэгъу мыхъу щIыкIэ
Къигъэшакъым чыр —
Йодзэкъэж и Iэпэм
Нобэ Хьэжбэчыр.
НапитIым
«Ди хэкур лъэщ дывгъэщI» —
ЖызыIэ КIутIэ,
И жыпыр
Къэрал ахъшэкIэ екудэ.
Iэдэм
Хъыбар егъэIур
И дзэр текIуэдауэ дэм,
Хъудырым зи дзэр
IуищIыкIа Iэдэм.
Джатокъуэ Юрэ.
Интернетым дыкъыщоджэ
Мыхьэнэшхуэ зиIэ Iуэху щхьэпэ
Нью-Йорк щыщ таксист гуэрым «Facebook» сетьм щиIэ напэкIуэцIым хъыбар гъэщIэгъуэн кърилъхьащ: «Куэд щIауэ таксисту солажьэ. Зы пщыхьэщхьэ гуэрым машинэ хуейуэ къэпсэлъа гуэрым и унэ сыIухьэри згъэкIиящ. Дакъикъэ зыбжанэ сежьа нэужь, аргуэру зэ машинэр згъэкIиящ. А махуэм къриубыдэу ар си иужьрей дэкIыгъуэу арати, унэм зыри къыщыщIэмыкIым, сыIукIыжыну мурад сщIащ. АрщхьэкIэ, си гум къызжиIэр нэгъуэщIти, машинэр зекIуапIэм тезгъэкIщ, сыкъикIри, бжэм сытеуIуащ.
Абы хэту «зы дакъикъэкIэ» — макъ щабэр къызэхэсхащ, ар ныбжь зиIэ цIыхубзт. Абдеж сыздэщытым, зыгуэр къызэрилъэфым и макъ зыхэсхащ, иджыри тIэкIу дэкIыжри, фызыжьым бжэр къызэIуихащ. 1940 гъэхэм траха фильм гуэрым къыхэкIа хуэдэ, чэсыргей бостейрэ пыIэ хъурей цIыкIурэ зыщыгъ нанэр къэслъэгъуащ. Абы шумэдан мыини иIыгът. КъызыщIэкIа пэшым илъэс зыбжанэкIэ зыри щымыпсэуа хуэдэт, щIэт шкафхэм щэкI хужь теубгъуат. КъуэгъэнапIэм зы ашык дэтти, хьэкъущыкъухэмрэ сурэтхэмрэ илът.
— Си шумэданыр машинэм схуифлъхьэфыну пIэрэ? — жиIащ цIыхубзым. Ар машинэм схьа нэужь, къэзгъэзэжащ нанэм сыдэIэпыкъуну. Абы си Iэблэр къиубыдри машинэмкIэ хуэмурэ дунэтIащ. Абы фIыщIэ къысхуищIырт гуапэу сызэрыхущытым щхьэкIэ. Сэри жесIащ, си анэм адрейхэр къыхущытыну сызэрыхуейм хуэдэу езыми сызэрыхущытыр.
— Сыту ущIалэфI дыдэ, уэ цIыкIур, — жиIащ абы. Машинэм дитIысхьэжа нэужь, здэсшэну хэщIапIэр тхылъымпIэм тетхауэ къызитри, къызэупщIащ:
— КъалэкумкIэ уныкIуэцIрыжыфыну пIэрэ?
— Гъуэгур кIыхьыIуэ хъункъэ итIанэ, — естыжащ жэуап.
— Сэ сыпIащIэркъым, си щIалэ цIыкIу, — жиIащ абы. — Сэ жьы хъуахэр щапIыж унэм сыкIуэу аращ, къысхуэнэжа гъащIэр щысхьыну.
ГъуджэмкIэ сыщиплъэм къэслъэгъуащ фызыжьым и нэхэм нэпс къызэрытелъэдар.
— Си унагъуэр куэд щIащ зэрысхэкIрэ, си закъуэу сопсэу. Дохутырым жьы хъуахэр щапIыж унэм сыкIуэмэ нэхъ къищтащ, куэд къысхуэнэжа хъункъым.
Си машинэм тет счетчикыр згъэункIыфIри, нанэм сеупщIащ:
— Сыт хуэдэ гъуэгукIэ дыкIуэмэ нэхъ къапщтэрэ?
СыхьэтитI хуэдизкIэ къалэм къыщыджыхьащ. Абы сигъэлъэгъуащ зэгуэрым лифтеру щылажьэу щыта IуэхущIапIэр, фIыуэ илъагъу и щхьэгъусэм и гъусэу щыпсэуа районыр, щысабийм къафэм зыщыхуигъасэу здэкIуэу щыта унэр, иджы унэлъащIэхэр щащэ тыкуэн ящIыжар. Иныкъуэхэм деж унэ гуэрым, е уэрам гуэрым сыкъыщигъэувыIэрти, дакъикъэ зыбжанэкIэ еплъырт, и нэгу зыгуэрхэр къызэрыщIигъэхьэжыр гурыIуэгъуэу.
— Мис иджы сышэ, си щIалэ цIыкIу, сыздежьам, — жиIащ абы.
Гъуэгум и кIыхьагъкIэ тIуми зыри жытIакъым, зыгъэпсэхупIэ хуэдэу щыт, къатитIу зэтет унэм дыIухьащ. СанитаритI къыщIэкIри, фызыжьыр гуапэу ирашащ, сэ и шумэданыр хущIэсхьащ.
— Дапщэ уэстынур, — къызэупщIащ ар.
— Зыри, — жысIащ сэ.
— Уэ узэрыпсэун къэблэжьын хуейщ.
— НэгъуэщI къитIысхьэIамэ, къызатынщ, — жысIэри, зезгъэзыхри, нанэм IэплIэ хуэсщIащ, си гур зэрыкIэрыпщIар зыхэзмыщIэу.
— Ныщхьэбэ къызэпта насыпыр псапэу тхьэм къуитыж, — жиIащ абы.
И Iэр быдэу скъузри, къыIузгъэзыкIыжащ… Бжэр псынщIэу ежэлIэжри, абдеж гъащIэм и зы тхылъ щызэхуэсщIыжащ.
Машинэм ситIысхьэжри, си нэр здэплъэмкIэ щыму сунэтIащ. А махуэм, пщэдджыжьым щегъэжьауэ, си машинэм къитIысхьахэм сепсэлъатэкъым, гулъытэ яхуэсщIынуи къысфIэIуэхуатэкъым. Апхуэдэ зыгуэр а нанэм есщIамэ, дауэ хъунут? Е зи лэжьэгъуэ махуэр псынщIэу зыухыну хуей шофер къыпэщIэхуамэ-щэ? Зыбжанэрэ згъэкIия нэужь, сыIукIыжамэ, сытыт къэхъунур? КъалэкумкIэ дыкIуэмэ, гъуэгур кIыхь хъунущ жысIэрэ, къызита хэщIапIэм сшамэ…
Сызэгупсысар зыщ: абы нэхърэ нэхъ мыхьэнэшхуэ зиIэ Iуэху сэ си гъащIэм щызгъэзэщIакъым. Дэ дызэрегупсысымкIэ, Iуэхугъуэшхуэ гуэр ди гъащIэм къыщыхъуным дежьэу допсэу, ауэ дэ купщIэншэу къэтлъытэ Iуэху цIыкIуми мыхьэнэшхуэ иIэу къыщIокI.
Шыпш Даянэ.
Псалъэзэблэдз
ЕкIуэкIыу: 8. Дунейпсо Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ. 9. Бжьэхуцым къыхэщIыкIа щэкI Iув лъэпкъ. 10. Къуацэ-чыцэ. 11. Илъэсищым ит шыщIэхъу мыгъасэ. 14. Нарт Щэуей и адэр. 16. Пщэдейрей … нэхърэ, нобэрей бзу. 18. Адыгэ генерал. Е мыщэ и къуэ… 20. Адыгэ къамэм и лъэпкъыгъуэ Iэщэ. 22. НэгъуэщI къалэ IуэхукIэ кIуэхэр къыщыувыIэ хабзэ унэ. 23. Сату зыщI, игъэува уасэм пхутемыкI цIыху. 25. Куэсэ … умыщI. 31. ЕгъэджакIуэр еджакIуэм щIогубжьэ: « … уещэу ущымысу, жысIэм едаIуэ». 32. Плъыжьыфэ. 33. КъэкIыгъэ: дохутырхэм хущхъуэ, еIуящIэхэм афиян къыхах. 38. Дзыдзэ лъэпкъым щыщ хьэкIэкхъуэкIэ пшэр цIыкIу. 40. … и кIэр и бийщ. 41. ПхъащIэ Iэмэпсымэ. 43. Совет властым и зэманым зекIуэу щыта, гъущIыкIэм къыхэщIыкIа ахъшэ хужь. 45. Iуащхьэмахуэ япэ дыдэу дэкIа Чылар … 46. ЦIыху пIащэ. 47. Ныкъусаныгъэ, сэкъат, … 50. Дзыгъуибгъур зэдеIэмэ, абы и щхьэр трач. 53. Пасэрей гъущI пыIэ. 55. Хэку зауэшхуэм кхъухьлъатэзехуэу хэта адыгэлI, Совет Союзым и ЛIыхъужь. 56. Гъатхэм пасэу, уэс телъу, щIым къыхэж удз гъэгъа цIыкIу.
Къехыу: 1. Псы, гъэш хуэдэхэр зэрызэрахьэ кумбыгъэ. 2. Азием щыIэ муслъымэн къэралышхуэ. 3. Къурш лъэныкъуэмкIэ къриху жьы щIыIэтыIэ. 4. Гъатхэм ди щIылъэр зэщIэзыщтэ удз щхьэ гъуэжь цIыкIу. 5. БгитI зэхуаку. 6. БжэIулъэ. 7. Швейцарием и къалащхьэ. 12. Къуажэм, районым, республикэм, къэралым я щIыналъэр щиух щIыпIэ. 13. ЦIыхухъуцIэ. Дызэрыс щIыпIэр абы и цIэм къытекIащ. 15. Мурад, гухэлъ, хъуэпсапIэ. 17. « … сокIуэ лъэмыж цIыкIум деж» — АфэщIагъуэ Зоерэ Джэдгъэф Хъусенрэ яуса уэрэд цIэрыIуэ, Аслъэн Iэсият игъэзащIэу. 19. … цIыкIу бжьакъуэшхуэ. 21. АдакъэщIэрэ … пIастэрэ. 22. Хьэпщхупщ. 24. IутIыж Борис и къуажэ. 26. ГъуэлъыпIэ зэхуакум дищIэ хьэпIацIэ. 27. ПхъащIэ Iэмэпсымэ. 28. Шым, Iэщым я фэр изых бадзэжь. 29. Адэр — дэм, ар нэм хуагъадэ. 30.Зиусхьэн лъэпкъ. 34. «Адыгэ … » — Даур Аслъэнрэ Хьэнфэн Алимрэ яуса уэрэд цIэрыIуэ, Мэремыкъуэ Хъусен игъэзащIэу. 35. Ин, ин дыдэ. 36. Сосрыкъуэ бзаджагъэкIэ хигъэщIа и ныкъуэкъуэгъу. 37. АбыкIэ хьэм уеуэкIэ гъыркъым. 39. Адыгэ таурыхъхэм узыщрихьэлIэ шы лъэрызехьэ: икIи мэлъэтэф, икIи мэпсэлъэф. 42. ХадэхэкI. 44. Къэрал бюджетым илъ ахъшэр нэхъыбэу къызыпэкIуэ, щIым къыщIаш хъугъуэфIыгъуэ. 48. ТхъуцIынэ щIэпхумэ, къанэ псыр. 49. Философ цIэрыIуэ гуэрым жиIэгъащ: « … емыджэ цIыхур акъмыкъ мэхъу». 50. Зыгуэр щисым деж къыпих Iугъуэ Iув. 51. Нарышкиныр зи нэхъыжь Къэрал … 52. Бжьэхэм я фо зэхуэхьэсыпIэ. 54. Унэм и зы Iыхьэ.
Зэхэзылъхьар Мыз Ахьмэдщ.
ЩэкIуэгъуэм и 2-м ди газетым тета псалъэзэблэдзым и жэуапхэр:
ЕкIуэкIыу: 5. Пыпхэ. 8. Лъабзэ. 10. Хьэиуэ. 12. Жумарт. 14. Ныбжьэгъу. 17. Бэдж. 18. Нау. 21. Балъкъ. 22. Хьэсы. 23. Чынт. 25. Надэ. 28. Къумахуэ. 29. Шыпсэ. 30. Шылъэгу. 33. Ригэ. 34. Пощт. 35. Азэн. 37. Хьэвэ. 38. Тэн. 40. Гудзэ. 43. Пщэдей. 45. Щхьэгуэш. 47. Сибэч. 48. Тутын. 49. Музей.
Къехыу: 1. Шы. 2. Пхыр. 3. Къады. 4. Уз. 6. Шэрэдж. 7. Тумэн. 9. Бжы. 11. Кугъуэ. 13. Арыкъ. 15. Бжыхь. 16. Къарэмырзэ. 17. Бжьын. 19.Уадэ. 20. Псыхьэлывэ. 24. Тхыдэ. 25. «Насып». 26. Шхуэ. 27. Быж. 31. Жинт. 32. Къущхьэ. 36. Нэгъуд. 37. Хьэлэ. 39. Номин. 40. Хьэлэ. 41. Гъупщ. 42. Пшэ. 44. Ерыщ. 46. ХьэукI.
