Иджы КъуэкIыпIэ Гъунэгъум къыщыщIедзхэр
Зы щытыкIэ пыухыкIар зыхуэдэр зэбгъэщIэн папщIэ хъыбар куэд зэпэпшэчын хуей мэхъу. «Ижьхэми»» «сэмэгухэми» я Iуэху еплъыкIэхэр зэбгъэпща иужь къыбгуроIуэ пэжыр абыхэм я зэхуэдитIым зэрыщыIэр. АрщхьэкIэ лъэныкъуитIым я зэныкъуэкъум зыри зыпэмыплъа ещанэри къыщыхыхьи къохъу. Абы и щапхъэу къэпхьыфынущ Урысейм и цIыхухэр Сирием щекIуэкI зауэм зэрыхэтым епха Iуэхур.
Абы теухуауэ нэхъапэм жаIэхэр зэщхьэщыкIырт. Урысейм и цIыхухэр а къэралым оппозицэм и телъхьэу зэрыщызауэр белджылы къэхъуащ зэгуэр цIэрыIуэу щыта шэшэн губгъуэрыс командир Гелаев Руслан и къуэ Рустам Сирием зэрыщаукIам теухуа хъыбарыр къэIуа иужь. А зэманым мыпхуэдэу жаIат: Кавказым и цIыхухэр Сирием къыщыхъуа зэпэщIэувэныгъэм хэткъым, абы теухуауэ къат хъыбархэр хьэгъэщагъэщ.
АрщхьэкIэ, зэман мащIэ дэкIри, ди хэкуэгъухэр а зауэм и курыкупсэм зэрыхэтым щыхьэт техъуэхэр нэхъыбэ хъууэ хуежьащ. Къапщтэмэ, «зыкъэзыIэтахэм» зэбграгъэх видеохэм щызэхэпх хъуащ урысыбзи. Унэхэм лэчкIэ е лъыкIэ тратха урыс псалъэхэр плъагъурт.
Псори наIуэ хъуащ ФСБ-м и унафэщI Бортников Александр Урысейм икIа щIэхъаджащIэхэу 200-м нэблагъэ Сирием щызауэу жиIа иужь.
Инджылызым щыIэу УФ-м и Президент Путин Владимир щыхьэт техъуащ оппозицэм къыдэщIыну Сирием ди хэкуэгъу 600-м нэблагъэ зэрыкIуам.
Абы щыгъуэми, зым и жьауи щIэмыт IэщIагъэлIхэм къалъытэ «Кавказ Ищхъэрэмрэ Поволжьемрэ икIа цIыхухэу Сирием щызауэхэм я бжыгъэр 800-м нэхърэ мынэхъ мащIэу. НэгъуэщI Iуэху еплъыкIи щыIэщ: муслъымэнхэм «Зэакъылэгъуныгъэ» зыфIаща фондым щыщхэм ягъэхъыбар Дагъыстэным икIауэ цIыху 200, Шэшэным — 480-рэ Сирием щызауэу.
А бжыгъэхэм я пэжагъыр зэхагъэкIыныр УФ-м и щэхурылажьэ IуэхущIапIэхэм я дежкIи гугъу хъунущ: «джихадым» кIуэ цIыхухэм зыщIыпIи зыщрагъэтхыркъым, езыхэми хэIущIыIу замыщIмэ, нэхъ къащтэ. Уеблэмэ «моджахед» хъунухэм я адэ-анэхэм я къуэхэр сирие фронтым къызэрыщыхутар къыщащIэр зыкъом дэкIа иужьщ.
ЖытIа псоми ящыщу шэч къызытумыхьэнур зыщ: ди къэралым щыщ муслъымэнхэр Сирием и президент Асад Башар и къарухэм япэщIэувахэм яхэтщ. Ахэр зыхуэдизыр IэщIагъэлIхэм зэхагъэкIынщ. Дэ ди къалэныр я хэку мамырым икIыу урысей муслъымэнхэр мафIэм щIыхыхьэм и щхьэусыгъуэр зэдгъэщIэнырщ.
«Имарат Кавказ» террорист-экстремист зэгухьэныгъэмрэ абы хэмызагъэу щхьэхуэ зызыщIа «Идель-Урал» вилайетымрэ (Тэтэр, Башкирие) ящыщ щIэпхъаджащIэхэр сэтей къэтщIыным дыхунэмысу, щIалэгъуалэм ящыщ гуп зэрехьэжьащ нэгъуэщI къэралхэм езыхэм я дин Iуэхухэр щыпхагъэкIыну.
1936 — 1939 гъэхэм Испанием къыщыхъуам дыдейхэр зэрыхэтар уигу къегъэкIыж мыбы. Коммунист пашэхэм щэхуу хуащIа унафэр ягъэзащIэу, абы щыгъуэм Дзэ Плъыжьым и офицерхэр интернационал бригадэхэм хыхьэрт республикэ правительствэм къыдэщIу зэуэн папщIэ. Дэ тщыгъупщэнукъым а зэпэщIэтыныгъэр. Ауэ зэи къытхуэщIэнукъым абы ди цIыхуу сыт хуэдиз хэкIуэдами.
Иджы апхуэдэ Iуэхущ Сириер зыхэтыр. Ауэ ди хэкуэгъухэм Iэщэ къащтэу зыкъуэувар а къэралым и унафэщIхэракъым, атIэ абыхэм я бийуэ зыкъэзыIэтахэрщ икIи ахэр зыгъакIуэр парткъым, атIэ езыхэм я щхьэпсыншагъэрщ. Испанием щызэуахэмрэ иджы Сирием кIуэхэмрэ я Iуэхур зэщхь зыщIыр я гъащIэр зым щымыщу хамэ къэрал зэрыщаухырщ.
Интернационал бригадэм хэту Испанием щызэуахэр я фIэщхъуныгъэр, зыщIапIыкIа социалист хабзэхэр яхъумэну кIуамэ, сыткIэ бгъэзахуэ хъуну «джихадым» и бэракъ фIыцIэхэм щIэту «суннит хъалифэт» къызэгъэпэщыным щIэзэу ди хэкуэгъухэр?
ГурыIуэгъуэщ къаугъэр ауэ сытми къызэрымыхъейр икIи Асад и IуэхущIафэхэмкIэ мыарэзыхэр езы Сириеми нэгъуэщI къэралхэми зэрыщыIар. АрщхьэкIэ зэхэуэхэм щIидза иужь, Сирием и цIыху мелуан 23-м щыщу мелуан 19-м ягъэзэхуар, зыкъуэувар «диктатор лъыифырщ». Абы къигъэлъагъуэркъэ цIыхубэр зи телъхьэр хэтми?
Езы «оппозицэр» утхъуащ. Абы къыхэкIыу зы илъэсрэ ныкъуэм къриубыдэу зы цIыхуи къагъэувыфакъым псори къигъэдэIуэфыну, пщIэрэ щIыхьрэ иIэу, и политикэ мурадхэр зэхэщIыкIыгъуэу. «Сирие дзэ щхьэхуитым» теухуауэ белджылыр ислъам гуп зэмыщхьхэу 30-рэ «ХАМАС» палестинэ террорист зэгухьэныгъэмрэ абы зэрыхэтырщ.
Апхуэдэуи щэхукъым зыкъэзыIэтахэм къадэщIу дунейм и щIыпIэ куэдым икIахэр зэрызауэм. Абы щыхьэт тохъуэ яукIа «щхьэхуитщIыжакIуэхэм» къыкъуаха тхылъхэр. Сирием къыщыдэкI «AI-W-aL-an» газетым 2011 гъэм и щэкIуэгъуэм къытридзащ Хомс, Алеппэ, Дейрэз-Зурэ щаукIа зэуакIуи 142-м я цIэ-унэцIэхэр. Ахэр къэрал 18-м икIахэщ. Абыхэм ящыщу 47-р — Сауд Хьэрыпым, 27-р — Ливием, 10-р — Тунисым, 9-р — Мысырым, 6-р — Катарым, 5-р — Ливаным, 11-р — Афганистаным, 5-р — Тыркум, 3-р — Урысейм, 1-р — Чадым, 1-р — Азербайджаным я цIыхухэщ.
ЗэрыгурыIуэгъуэщи, езыхэри къыздикIа къэралри зэхагъэкIа нэужьщ апхуэдэхэм я цIэ-унэцIэхэр хэIущIыIу щащIыр. Сыт хуэдиз хэкIуэда паспорт ямыIыгъыу? Тыркумрэ Сириемрэ я гъунапкъэр щызэпаупщIкIэ зихъ ихуахэм щIалэхэм тхылъхэр, ахъшэр, жып телефонхэр Iах а къэралыр ямыбгынэфын хуэдэу.
КъуэкIыпIэ Гъунэгъум щIыхь къыщалъыхъуэну Кавказ Ищхъэрэмрэ Поволжьемрэ икIахэм ящыщу сыт хуэдиз хэкIуэдами къыпхуэщIэнукъым.
КъуэкIыпIэ Гъунэгъу политикэмкIэ Вашингтон институтым и IэщIагъэлIхэм къабжащ 2012 гъэм Урысейм и цIыху 17 Сирием щыхэкIуэдауэ. Ауэ ар белджылыуэ бжыгъэ мащIэIуэщ.
Ди цIыхухэр Сирием щекIуэкI лъыгъажэм хэшэным теухуа лэжьыгъэр зы махуи къызэтеувыIэркъым. Интернетым сайт зыбжанэ иIэщ Урысейм щыщ муслъымэнхэр «джихадым» хыхьэну икIи апхуэдэ щIыкIэкIэ муслъымэным и къалэныр ягъэзэщIэну къыщыхураджэу.
Сирие фронтым Iухьэну нэхъ тезыгъэгушхуэщ Набережные Челны къыщалъхуа, илъэс 33-рэ зи ныбжь Булгарский Сэлмэн, ар дыдэр Вахитов Айрэтщ. НыбжькIэ щIалэми, абы гъуэгуанэшхуэ икIуащ: езыр щалъхуа къалэм мыдрисэр къыщиуха иужь, Афганистаным щыIащ тIалибхэм ядэIэпыкъуу, американхэм гъэру яубыдащ, террорист нэхъ шынагъуэ дыдэхэм щхьэкIэ щыIэ Гуантанамэ лъэхъуэщым илъэс зыбжанэкIэ исащ. Урысей дипломатхэм ар хуит къащIыжыфащ. АрщхьэкIэ абы дерс къыхимыхыу, Алыхьыр зи фIэщ мыхъухэм япэщIэувэну цIыхухэр къыхуриджэу щIидзащ. Сирием и Iуэхур щекIакIуэм, Вахитовым гъунэгъу зыхуищIащ зауэм. Iэщэ яIыгъыу нэгъуэщI къэрал «муслъымэн революцэр» хъумэным хузэщIэзыгъэст щIалэр здэщыIэр Сириеркъым, атIэ Тыркурщ — автомат къимыщтэу Iуэхур зэфIегъэкI. Аращ Урысейм и щIалэхэм зауэ щекIуэкI щIыналъэм зэрыкIуэну билет къезытыр. ЩIегъуэж хъумэ, къызэрагъэзэжын билет зыми иратынукъым. ЗэрыжаIэщи, Алыхьым гущIэгъу къахуищIыну щыгугъыну аращ.
ЩIэджыкIакIуэхэм ящыщ гуэрхэр щIэупщIэнкIэ хъунщ: иримыгъэлейуэ пIэрэ мы тхыгъэр зи IэдакъэщIэкIым? Урысейр игъэпIейтеин хуей и цIыхухэм ящыщхэр Сирием зэуакIуэ зэрыкIуэм?
Абы и жэуапыр мыращ: 2011 гъэм къыщыщIэдзауэ муслъымэн щIалэгъуалэм ящыщхэр нэгъуэщI къэралхэм макIуэ ислъам зэгухьэныгъэхэм ядэIэпыкъуну. Ар дымылъагъуу фэ зытедгъауэми хъунущ, ауэ ди нэхэр дуфIыцIкIэ Iуэхур зэфIэкIыну?
ЗэкIэ абы псоми зэхахыу тегузэвыхьар Тэтэрымрэ Шэшэнымрэ я властхэм я закъуэщ. Иужьрейхэм ФСБ-р я щIэгъэкъуэну къабжащ республикэм икIыу «джихадыр» пхагъэкIын мурадкIэ Сирием кIуахэм я бжыгъэри. Щэ ныкъуэм щIигъуу къыщIэкIащ. Ауэ ахэр зыхуагъэфащэ къудейщ. Зыщыгъэгъупщэн хуейкъым Шэшэным нэмыщI Дагъыстэнри, Къэбэрдей-Балъкъэрри, Ингушри, Осетие Ищхъэрэри, ваххабизмэр пхагъэкIыну хущIэкъу гупхэм абгъуэ щащIа нэгъуэщI щIыналъэхэри зэрыщыIэр.
Мыбыи дегупсысыну и чэзущ: ди къэралым и щIэпхъаджащIэ зэгухьэныгъэхэр сыт хуэдэу бгъэдыхьэрэ езыхэм зыхашэфыну зыщыгугъахэм ящыщхэр нэгъуэщI къэралхэм зэрыкIуэм?
«Ди моджахедхэм» я унафэщI Умаров Доку нэгъабэ жиIагъэххэт «джихадым» и гъуэгум теува я къуэшхэм я Iуэхур Сирием къащехъулIэну тхьэ яхуелъэIуну. Абы а къэралым кIуэуэ щызэуэну зыри къыхуриджакъым. Иджы, къызэрыщIэкIымкIэ, Булгарский Сэлмэн Умаровым ныкъуэкъуэгъу хуэхъуащ, а тIум я «къуэшхэр» къызыхураджэр зэтехуэркъым.
Зыгуэрхэм къалъытэнщ ар хъарзынэу: Кавказ Ищхъэрэм щыIэ щIэпхъаджащIэхэм я бжыгъэм кIэроху, апхуэдэу щыщыткIэ — ткIиягъыр нэхъ къыщыщэбэнущ. АрщхьэкIэ лъэпкъхэм щIалэгъуалэр зэрафIэкIуэдыр къэлъытэн хуейкъэ? Урысейра е нэгъуэщI къэрал щаукIыр — тIум щыгъуэми цIыхущхьэ пфIэкIуэду аракъэ?
Мыбы нэгъуэщI Iуэхуи хэлъщ. «Джихадым» и телъхьэу зэуэну Сирием кIуахэр мафIэм зэрыхыхьэу щIогъуэж, ауэ абы къыхэкIыжыну Iэмал яIэжкъым: фигу къэдгъэкIыжынщи, я паспортхэри, ахъшэри, жып телефонри Тыркум щыIэ амирым иIыгъщ. Аращи, махуэ къэс псэзэпылъхьэпIэ Iуэхухэм хэтын хуей мэхъу. Абыхэм Iэмал ягъуэтрэ къагъэзэж хъужыкъуэмэ, лъы зыгъэжахэм зэса Iуэхум памыщэну хэт жиIэфыну? Абыхэм апхуэдэ мурад зэраIэри ябзыщIыркъым. Ахэращ Сирием и унэхэм мыпхуэдэ псалъэхэр кIэрызытхар: «Нобэ Сириерщ, пщэдей Урысейрщ!».
ЩIалэгъуалэ жыджэрыр, зи зэфIэкIыр къэзыгъэлъэгъуэну хуейр, сыт щыгъуи хэтщ мыарэзыхэм я зэщIэхъееныгъэм. Къапщтэмэ, ХIХ лIэщIыгъуэм эсерхэм яхыхьэрти, демократиер зи лъабжьэ социализмэр хапщэн мурадкIэ террорыр тегъэщIапIэ ящIырт. ХХI лIэщIыгъуэм хъалифэт зэмылIэужьыгъуэхэр зэм Урысейм, зэми Сирием «щызэтраухуэ». Ваххабит ныбжьыщIэхэм ящыщхэм къагурыIуауэ къыщIэкIынущ Кавказ Эмират Урысейм къыщызэрагъэпэщыну зэрахузэфIэмыкIынур, апхуэдэу щыщыткIэ, я къару къитхъутхъукIыр нэгъуэщI къэрал гуэрым къыщагъэсэбэпын хуейщ.
ЖытIэнщи, Сирием укIуэну тынш дыдэщ. Тыркум е КъуэкIыпIэ Гъунэгъум щыщ къэрал гуэрым улъэтэн хуей къудейщ. АдэкIэ къыппежьэнущ «уезыгъэблэгъар». Аращи, Сирием укъыщыхутэнущ. Ауэ къэбгъэзэжыныр, граждан зауэм укъыхэкIыжыныр куэдкIэ нэхъ гугъущ. Урысей ваххабит куэдым я хьэдэхэр хамэ щIыналъэм къинащ. Щхьэж къилъыхъуэм хуозэж.
ХАЛИДОВ Висхан.
