Гуапэу ди гум къинащ
Джэлэс Таужид ящыщщ адыгэ газетым нэхъыбэрэ щылэжьахэм, ар егъэфIэкIуэным, узэщIыным зи акъыл, зи къару хуэзыгъэлэжьахэм. А IэнатIэм ар пэрытащ илъэс плIыщIым щIигъукIэ.
Таужид 1929 гъэм Шэджэм районым щыщ Нартан (Къылышбийхьэблэ) къуажэм къыщалъхуащ, и сабиигъуэри и щIалэгъуэри абы щыкIуащ. Курыт еджапIэр абы къыщиуха зэманыр Хэку зауэшхуэр щиуха илъэс гугъухэм хуэзати, и щIэныгъэкIэ ар хузэфIэкIынуми, Таужид еджапIэ нэхъыщхьэ щIэтIысхьэну Iэмал иIакъым — и адэ-анэм ядэIэпыкъун хуейт.
Апхуэдэу щытми, лэжьыгъэм къыдэкIуэу, абы жылагъуэ гъащIэми мыхуэмыхуу зыкъыщигъэлъэгъуащ. Къуажэ клубыр, библиотекэр зэрагъэпэщыжащ, къызэIуахыжащ. Джэлэсыр къуажэм щекIуэкI щэнхабзэ Iуэхухэм жыджэру хэтащ, псалъэм папщIэ, драмэ кружокым игъэув спектаклхэм роль нэхъыщхьэхэр щигъэзащIэрт. Апхуэдэурэ, ныбжьыщIэм зэфIэкI зэриIэм къуажэ, район (Налшык районыр а лъэхъэнэм Нартан щыIащ) унафэщIхэм гу лъатэ икIи зауэм и ужькIэ щIэуэ къызэрагъэпэща районым щэнхабзэмкIэ и къудамэм лэжьакIуэу яшэ. ФIыуэ илъэгъуа Iуэхум нэхъри дехьэх Таужид. Къуажэхэм кIуэурэ щIалэгъуалэр щэнхабзэм драгъэхьэх, IуэхуфIхэм хузэщIаIэтэ.
Джэлэсым и лэжьэкIэфIыр, хьэл-щэн дахэр, зэрыгумызагъэр зи нэгу щIэкI район тхьэмадэхэм ар щэнхабзэмкIэ къудамэм и унафэщIу ягъэув. Мыбдежми Таужид дзыхь хуащIа къалэныр дэгъуэу зэригъэзащIэм абы и пщIэр нэхъри къеIэт. Абы нэхъыбэкIэ щыгугъыу, КПСС-м и обкомым и деж щыIэ парт курсхэм ягъакIуэ.
Джэлэсым комсомол лэжьыгъэми и зэфIэкI хилъхьащ. Ар комсомолым и Налшык райкомым и япэ секретару 1953 гъэм хах. А IэнатIэми фIыкIэ зыкъыщигъэлъагъуэ хъуауэ, Налшык районыр хагуэшэж, щIэуэ къызэрагъэпэща Аруан колхоз-совхоз управленэм хеубыдэ Нартан къуажэри. Абы къыщыдэкI «Коммунист» газетым щылэжьэну Таужид ягъакIуэ. Сыт щыгъуи хуэдэу, Джэлэсым и зэфIэкI псори лэжьыгъэщIэм хузэщIегъэуIуэ.
«Коммунист» газетым зэдзэкIакIуэу сызэрагъакIуэрэ куэди мыщIауэ, партым и обкомым пропагандэмкIэ и къудамэм и унафэщIу а зэманым щыта ШэджыхьэщIэ Мухьэмэдрэ «Ленин гъуэгум» и редактору лэжьа Дол Батырбийрэ я жэрдэмкIэ, журналист лэжьыгъэм 1958 гъэм сыпэрыувэгъащ, — жиIэрт Таужид, а зэманыр, газетым къызэрыува щIыкIэр игу къыщигъэкIыжкIэ».
Мы IэнатIэми псынщIэу хозагъэ ар — газетым парт гъащIэмкIэ и къудамэм лэжьэн щыщIедзэ. Джэлэсым къыгуроIуэ IэнатIэщIэм фIыуэ ехъулIэн папщIэ и щIэныгъэм хигъэхъуэн зэрыхуейр икIи Дон Iус Ростов парт школ нэхъыщхьэм а гъэ дыдэм щIотIысхьэри, зэрылажьэм хуэдэурэ къеух. Ар Джэлэсым и Iэзагъым хигъэхъуэнымкIэ сэбэпышхуэ мэхъу: «Ленин гъуэгум» къытехуэу хуожьэ «Парт лэжьыгъэ» рубрикэм щIэт, фIыуэ зэпкърыха тхыгъэхэр.
«Журналистым и гъащIэм, и IуэхущIафэхэм я гугъу щыпщIкIэ, «тынш» псалъэр къыумыгъэсэбэпмэ нэхъыфIу къыщIэкIынущ. Сыту жыпIэмэ, мы IэщIагъэм и бийщ Iуэхум уемыгугъуныр, зыщIебгъэхыныр», — жиIэрт Таужид икIи сыт щыгъуи апхуэдэущ ар и IэнатIэм зэрыпэрытар.
Зэпымыууэ зызыужь, зи щIэныгъэм хэзыгъахъуэ, хьэл-щэн зэпIэзэрыт зиIэ щIалэм и къулыкъукIи зиIэтырт — абы къыхуагъэфащэ парт къудамэм и унафэщI IэнатIэр икIи и лэжьыгъэфIым папщIэ щытхъу къыхужаIэу, саугъэтхэр кърату ар ирехьэкI пенсэм кIуэху.
Джэлэсыр жылагъуэ лэжьыгъэми жыджэру хэтащ. Илъэс куэдкIэ ар редакцэм и парт организацэм и секретару, профсоюз комитетым и тхьэмадэу щытащ. Зыпэрыхьэ сыт хуэдэ Iуэхуми зэрехъулIэм я фIыщIэшхуэ хэлът зэгурыIуэ, хабзэ зэрылъ и унагъуэми — и щхьэгъусэмрэ и бынхэмри гъащIэм екIуу къыдэгъуэгурыкIуэрт. И щхьэгъусэ Розэрэ езымрэ щIалитI — Юрэрэ Тимуррэ — зэдапIащ, тIуми щIэныгъэ нэхъыщхьэ ирагъэгъуэтри, унагъуэ щхьэхуэхэу ягъэтIысыжат. Ари Тхьэр къызэрыхуэупса насыпхэм яхибжэрт Таужид.
Газетым IукIыжу зигъэпсэхуну тIысыжа нэужьи, Таужид щIэх-щIэхыурэ къыщIыхьащ редакцэм — ди Iуэху зыIут зригъэщIэну, и хъыбар къыджиIэну, ди гукъыдэжыр и гушыIэ дахэхэмкIэ къиIэтыну. Дэ тлъагъурт, зыхэтщIэрт ар жьыщхьэ махуэ зэрыхъуар икIи абы дыщыгуфIыкIырт.
Джэлэсым и лэжьыгъэфIым папщIэ къыхуагъэфэщащ дамыгъэ лъапIэ, саугъэт зэмылIэужьыгъуэхэр. Абыхэм ящыщщ «1941 — 1945 гъэхэм екIуэкIа Хэку зауэшхуэм и зэманым фIыуэ зэрылэжьам папщIэ», В. И. Лениныр къызэралъхурэ илъэсищэ зэрырикъум и щIыхькIэ къыдагъэкIа медалхэр, КъБАССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым и ЩIыхь тхылъыр, «КъБАССР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ» цIэ лъапIэр.
Зэрысымэджа щIагъуэ щымыIэу, 2010 гъэм щэкIуэгъуэм и 20-м дунейм ехыжащ жьыми щIэми къытхуэгуапэу, нэмыс, гулъытэ къытхуэзыщIу щыта нэхъыжьыфIыр, цIыху дахэр, журналист Iэзэр.
Таужид сыт щыгъуи и нэгур зэлъыIухауэ, гуфIэжу дунейм тетащ. Апхуэдэу я гум къинащ ар зыцIыхуа псоми.
САНЭ Маринэ.
