«Адыгэ унэр» Олимпиадэм хэтхэм я кIуапIэ мэхъу
Олимп паркым къыщызэIуаха «Адыгэ унэр» япэ махуэхэм щегъэжьауэ Сочэ къыщызэхуэсахэр нэхъ дэзыхьэх щэнхабзэ проектхэм ящыщ хъуащ. Ижь-ижьыж лъандэрэ мы щIыналъэм щыпсэу адыгэхэм къызэIуаха хэщIапIэм къокIуалIэ политик, жылагъуэ лэжьакIуэ, актер, спортсмен цIэрыIуэхэр. Махуэ къэс мыбы къеблагъэхэм я бжыгъэр минитIым щIегъу.
Урысей Федерацэм хамэ къэрал IуэхухэмкIэ и министр Лавров Сергейрэ «Адыгэ унэм» и хьэтиякIуэ Багъ Алъкъэсрэ зэжраIэн я куэдщ.
Дунейпсо Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Сэхъурокъуэ Хьэутий хуэзащ УФ-м и Правительствэм и УнафэщIым и къуэдзэ Козак Дмитрий.
Краснодар крайм и губернаторым и япэ къуэдзэ Хьэту Жамболэт хамэ къэрал къикIа адыгэхэм йопсалъэ.
ХьэщIэхэр адыгэ пшыналъэхэм щIэту ирагъэблагъэ лъэпкъ фащэкIэ хуэпа щIалэхэмрэ хъыджэбзхэмрэ икIи абыхэм я щIыхькIэ джэгушхуэ къызэIуах. Урысейм и щIыналъэ зэмылIэужьыгъуэхэм къикIахэм къадэкIуэу, «Адыгэ унэм» щоблагъэ нэгъуэщI къэралхэм щыщ турист куэд. Адыгэ джэгумрэ къафэмрэ жэщыр хэкIуэтэху ужьыхыркъым.
— «Адыгэ унэр» — Краснодар крайм и администрацэм игъэхьэзыра щэнхабзэ проектыр — Сочэ и Олимп паркым хиубыдэу цIыху нэхъыбэ дыдэ зэкIуалIэхэм ящыщщ, — жеIэ Краснодар крайм и япэ вице-губернатор Хьэту Жамболэт. — Абы икъукIэ мыхьэнэшхуэ иIэщ: 2014 гъэм щIымахуэ олимпиадэр езыгъэблагъэ щIыналъэм ижь- ижьыж лъандэрэ щыпсэу адыгэхэм я щэнхабзэр наIуэу икIи лъэныкъуэ куэд къызэщIиубыдэу мы проектым ипкъ иткIэ утыку къралъхьащ. Ар щыхьэт тохъуэ лъэпкъ куэд щыпсэу Кубаным адыгэхэм яхуэфэщэн пщIэрэ щIыхьрэ зэрыщаIэм.
ЦIыху куэд зэлэжьа «Адыгэ унэ» проектыр икъукIэ тэмэму зэтрагъэуващ. Абы цIыху куэд къыщIыдихьэхам и щхьэусыгъуэр щэнхабзэм и Iэмал куэд къызэрагъэсэбэпарщ, адыгэхэм я тхыдэм и лъэхъэнэ зэмылIэужьыгъуэхэм я дамыгъэу щыт музей экспонатхэр утыку къызэрыралъхьарщ. Апхуэдэу «Адыгэ унэм» хиубыдэ хьэщIэщым къекIуалIэхэр гуапэу ирагъэблагъэ Сочэ къедза шапсыгъ жылагъуэхэм щыщ нэхъыжьхэм. Сценэ щхьэхуэм концертхэр щат адыгэ художественнэ гупхэм, апхуэдэу Краснодар краймрэ Адыгеймрэ я район щхьэхуэхэм щыщ артистхэм.
— КъыщызэIутха япэ махуэм ди экспозицэхэм цIыху 1500-м щIигъу еплъащ, — жеIэ Адыгэ республикэм и Лъэпкъ музейм и унафэщI Жыгун ФатIимэ. — Махуэ къэс хьэщIэхэм къахэхъуэ зэпытщ икIи Олимпиадэр иухыху апхуэдэу екIуэкIыну къыщIэкIынщ.
«Адыгэ унэр» официальнэу къызэIуахыным и пэ къихуэуи мыбы хьэщIэ куэд къекIуэлIащ. Абыхэм ящыщщ Адыгейм и президенту щыта, псапащIэ лэжьыгъэм зыубгъуауэ хэт Щэумэн Хьэзрэт. Ар Лазаревскэ районым щыIэ адыгэ щэнхабзэ центрым и «Шапсыгъ» ансамблым, Адыгей къэрал университетым и «Нарт» ансамблым хэт артистхэм ехъуэхъури, адэкIэ Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ музейм, Сочэ курорт къалэм и тхыдэмкIэ музейм я экспозицэхэм, адыгэ фащэхэр зыд модельерхэу Стащ Юрий, Мэкэр Сусаннэ сымэ, цIыхубэ IэщIагъэхэм ирилажьэхэу Гумэ Ларисэрэ Унэрокъуэ Шамсэтрэ я лэжьыгъэхэм еплъащ икIи ахэр икъукIэ игу зэрырихьар къыхигъэщхьэхукIащ.
Олимпиадэм кърихьэлIащ шапсыгъ тхьэмадэхэр.
ХьэщIэхэм «Адыгэ унэм» зыщаплъыхь.
Мы щIыпIэр игъащIэ лъандэрэ зыIыгъа лъэпкъхэм я щэнхабзэр апхуэдэу Iэтауэ хэIущIыIу щIыным мыхьэнэшхуэ зэриIэр къыхигъэщхьэхукIащ Урысей Федерацэм нэгъуэщI къэрал IуэхухэмкIэ и министр Лавров Сергей, цIыху куэд хэту «Адыгэ унэм» къыщызэрагъэпэща адыгэ джэгушхуэр щилъэгъуам. «Фыхуэсакъыу фхъумэ фи лъэпкъым къыдэгъуэгурыкIуэ гъуазджэр, ар зыхуэбгъэдэн щымыIэу хьэлэмэтщ, — къыхигъэщхьэхукIащ абы. — Олимп паркым мы и плIанэпэ мыиным и мызакъуэу, зэрыщыту Олимпиадэм и дежкIи лъапIэщ адыгэхэм я щэнхабзэ хъугъуэфIыгъуэхэр. Абы нэхъри егъэбжьыфIэ дунейм и щIыналъэ зэмылIэужьыгъуэхэм къикIахэр гуапэу езыгъэблагъэ ди лъэпкъхэм я щэнхабзэ зэфIэкIыр».
Сочэ щалъэгъуахэр хуабжьу ягу ирихьащ адыгэ диаспорэу нэгъуэщI къэралхэм щыIэхэм я лIыкIуэу Олимпиадэм кърихьэлIахэми. Псалъэм папщIэ, Урысейм и вице-премьер Козак Дмитрий къригъэблагъэри, махуэ зыбжанэкIэ мыбы щыIащ «Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым и ныбжьэгъухэмрэ ар къэзыухахэмрэ я ассоциацэм» хэтхэр. НэгъуэщI къэралхэм къикIа адыгэ щIалэхэмрэ хъыджэбзхэмрэ Олимпиадэр къыщызэIуахым хэтащ, иужькIэ спорт зэхьэзэхуэхэр зэрекIуэкIым еплъащ, Хьэжыкъуэ, Кичмай Ин жылэхэм дэс я лъэпкъэгъухэм я псэукIэр зрагъэлъэгъуащ. Ахэр макъамэ дахэхэмрэ къафэхэмкIэ щрагъэблэгъащ «Адыгэ унэми». Ди лъэпкъым пщIэ къызэрыхуащIым и щыхьэту, хамэ къэралхэм къикIа адыгэ хьэщIэхэм зыхуагъэзащ Козак Дмитрий, Краснодар крайм и губернатор Ткачев Александр, абы и япэ къуэдзэ Хьэту Жамболэт сымэ.
«Кабардинка» академическэ ансамблым и унафэщI Атэбий Игорь (сэмэгумкIэ) Сочэ ишащ дуней псом щыцIэрыIуэ ди къэфакIуэ гупыр.
Модельер Мэкэр Сусаннэрэ Адыгеймрэ Къэбэрдей-Балъкъэрымрэ щIыхь зиIэ я артист Къэзан Сэтэнейрэ.
Сочэ Олимпиадэм кърагъэблэгъащ Хьэсани (Цей) Мухьэмэдрэ (Сербие) Нэпсо Нихьэтрэ (Израиль).
«Налмэсыр» къофэ.
— Фи хъуреягъкIэ флъагъу псори Олимп паркым, къурш кластерым, зэрыщыту Сочэ хиубыдэу адыгэхэм я адэжь щIыналъэм къыщызэрагъэпэщащ зи щэнхабзэкIэ, динкIэ, къызыхэкIа лъэпкъкIэ зэхуэмыдэ цIыхухэм, — жиIащ Козак Дмитрий. — Апхуэдиз лэжьыгъэ щIрагъэкIуэкIар Урысейм мы и Iыхьэм нэхъри зиужьын, нобэ абы исхэр, къыкIэлъыкIуэну щIэблэхэр зыхуей хуэзэн папщIэщ. Шэч къытесхьэркъым апхуэдэ зэхъуэкIыныгъэхэм, мамырыгъэм, зэныбжьэгъугъэм, спортым я дунейпсо гуфIэгъуэшхуэу мыбы къыщызэрагъэпэщам зи адэжьхэр щыпсэуахэри зэрыщыгуфIыкIынум. Сэ фIыщIэ яхузощI нобэ Сочэ щекIуэкI зэхьэзэхуэ иныр гъэхьэзырыным зи гуащIэ езыхьэлIахэм. Иужьрей илъэсхэм мы щIыналъэм щызэтрагъэува псори — Олимпиадэм и Iэужьу къэнэнухэр — ди къэралым къыщыхъуну щIэблэ куэдым къахуэщхьэпэнущ.
— Лъэпкъ зэхуэмыдэхэм къахэкIахэр щыпсэу Сочэ къалэм, пэж дыдэу, къыпхуэмыцIыхужыным хуэдизу зихъуэжащ, — адыгэ диаспорэхэм я делегацэм хэтхэмрэ «Адыгэ унэм» и хьэщIэхэмрэ яхуэгъэзауэ жиIащ Ткачев Александр. — Мыбы иджы псори зыхуей щыхуозэ. Дэ — Сочэ, Кубаным, Адыгейм — ис псори зы лъэпкъ зэкъуэту дыщытщ. Илъэс куэдкIэ зэщIыгъуу едгъэкIуэкIа лэжьыгъэм дыщыгуфIыкIыжу Олимпиадэр къедгъэблэгъащ. АдэкIэ ди къалэнщ ди IэнатIэ нэхъыщхьэ дыдэу щытым — курортхэмрэ туризмэмрэ — нэхъри зедгъэужьыну. Абы и лъэныкъуэкIэ хуабжьу сэбэп хъунущ щIымахуэ Олимпиадэр Сочэ щегъэкIуэкIыным пыщIауэ зэфIэтха лэжьыгъэшхуэр. Олимп паркым ику дыдэм хуэзэу «Адыгэ унэр» зэрыщагъэувам политикэ, щэнхабзэ мыхьэнэ иIэщ — фэ фхуэфащэщ мы гуфIэгъуэшхуэм увыпIэ пэрыт щыфIыгъыну. Урысейм и щIыналъэ зэмылIэужьыгъуэхэми, нэгъуэщI къэралхэми къикIыу къэкIуа хьэщIэхэм ящIэн хуейщ мыр адыгэхэм я адэжь щIыналъэу зэрыщытыр, абыхэм я тхыдэр зэрыкуур икIи абы дэ хуэфащэ пщIэ хуэтщIыну зэрыдикъалэныр. Дяку дэлъ зэныбжьэгъугъэмрэ пщIэмрэ къыткIэлъыкIуэ щIэблэхэри щIэпIыкIын хуейщ, абыхэм я щIыналъэр, къызыхэкIа лъэпкъыр, я гъунэгъухэр фIыуэ ялъагъуу къэтэджын, щыпсэу хэкур адэкIи зэрырагъэфIэкIуэным хущIэкъун папщIэ. Сэ сыщыгъуазэщ «Адыгэ унэм» яфIэгъэщIэгъуэну цIыху куэд къызэрекIуалIэм. Фи фIэщ фщIы, дэ адэкIи быдэу дызэкъуэту япэкIэ дыкIуэтэнущ, ди кавказ унагъуэ иным икIи зэкъуэтым зыри зэран къыхуэхъуфынукъым. Мыр дэ псоми ди зэхуэдэ унэщи, абы дыхуэсакъын икIи едгъэфIэкIуэн хуейщ. ТхузэфIэкI псори дывгъэлэжь Урысей Ипщэр, Кубаныр, Адыгейр псэукIэм, лэжьэкIэм я щапхъэ хъун папщIэ! Нэхъ лъапIэ дыдэу ди щIыналъэ дахэм икIи берычэтым илъыр мамырыгъэрщ, зэгурыIуэныгъэрщ, зэныбжьэгъугъэрщ!
Адыгэ Республикэм щIыхь зиIэ и артист Къуийсокъуэ Симэ.
Адыгэ унэм и хьэщIэхэр.
Олимп паркым хиубыдэу къызэрагъэпэщащ Урысейм и адрей щIыналъэхэми щыгъуазэ узыщI проектхэр. Экспозицэ зыубгъуахэм нэрылъагъу къыпщащI къэралым и щIыналъэхэм я экономикэ, щэнхабзэ зэфIэкIхэр, абыхэм туризмэм зэрызыщиужьыр.
— ЩIыналъэхэм, къапщтэмэ, Адыгейм я зэфIэкIхэр къэзыгъэлъагъуэ экспозицэхэм яфIэгъэщIэгъуэну куэдым щыгъуазэ защI, — жеIэ Адыгэ Республикэм щэнхабзэмкIэ и министрым и къуэдзэ Сэбцокъуэ Iэминат. — А псори тэмэму утыку къитхьэн папщIэ дэ республикэм бгъэдэлъ творческэ къару нэхъыфIхэр къэдгъэсэбэпащ. Ди министерствэхэм, Лъэпкъ музейм, Лъэпкъ библиотекэм, цIыхубэ IэщIагъэхэм ирилажьэхэм зэрагъэпэща экспозицэм еплъхэр жэщыр хэкIуэтэху зэпыуркъым. Ди хьэщIэхэм адыгэ шхыныгъуэхэри я гуапэу зыIуагъахуэ.
Олимп паркым хиубыдэу къызэрагъэпэща утыку щхьэхуэхэм махуэ къэс концерт хьэлэмэтхэр щат къэфакIуэ, фольклор гупу къэралым и щIыналъэ зэмылIэужьыгъуэхэм къикIахэм. Программэ хьэлэмэтхэр Олимпиадэм къашащ адыгэхэр щыпсэу республикищым къикIахэм — «Налмэс», «Кабардинка» ансамблхэм, Бэрэгъун Марианнэ, Къуийсокъуэ Симэ, Апэнэс Астемыр, Теппеев Алим, ХъутIэ Рустам сымэ. «Адыгэ унэм» махуэ къэс концертхэр щат «Шапсыгъ», «Нарт» ансамблхэм, куэдым яцIыху уэрэджыIакIуэ, композитор Лъашэ Альберт, Лъыцэр Симэ сымэ. Мэкэр Сусаннэ игъэхьэзыра лъэпкъ фащэхэр утыку щагъэлъагъуэ Къэзан Сэтэней, «Адыгэ пщащэ-2013» дунейпсо конкурсым щытекIуа Кукъан Бэллэ, Адыгэ къэрал университетым и студентхэм.
«Адыгэ унэм» и бжэр хьэщIэхэм сытым дежи яхузэIухащ. Ахэр сыт щыгъуи хьэщIагъэшхуэ яхэлъу бысымхэм ирагъэблагъэ.
Ныбэ Анзор.
