Мы махуэхэм
Мазаем и 1, щэбэт
США-м щагъэлъапIэ Хуитыныгъэм и лъэпкъ махуэшхуэр. 1865 гъэм Америкэм и президент Линкольн Авраам Iэ щIидзащ я къэралым цIыхухэр щамыгъэпщылIыным теухуа унафэм.
1816 гъэм декабристхэм «КъегъэлакIуэхэм я зэгухьэныгъэ» зыфIаща я япэ щэхурылажьэ гупыр къызэрагъэпэщащ.
1829 гъэм Нэгумэ Шорэ Налшык къыщызэIуихащ сабий нэхъ акъылыфIэхэр щрагъэджэну школ.
1923 гъэм СССР-м щыяпэ ахъшэ хъумапIэр Петроград къалэм къыщызэIуахащ.
1924 гъэм Инджылызым СССР-р езым и ухуэкIэ зиIэж къэрал щхьэхуиту зэрыщытыр къилъытащ.
1926 гъэм Къыргъыз АССР-р къызэрагъэпэщащ.
1929 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым и къэрал хорыр къызэрагъэпэщащ.
1931 гъэм Москва къыщызэIуахащ «Союзкино» фабрикэ нэхъыщхьэр (иужькIэ «Мосфильм» киностудие хъуащ).
1946 гъэм Лъэпкъ Зэкъуэтхэм я Зэгухьэныгъэм (ООН) и япэ секретарь нэхъыщхьэу хахащ Норвегием щыщ политик Ли Трюгве.
1992 гъэм Урысеймрэ США-мрэ Iэ щIадзащ «зауэ щIыIэм и лъэхъэнэ» жыхуиIэр зэриухам теухуа декларацэм.
2003 гъэм уэгум къыщыуащ США-м и «Колумбия» кхъухьыр, махуэ 16-кIэ хьэршым щыIауэ къэкIуэжыр. Абы иса астронавтиблри — цIыхубзитIрэ цIыхухъуитхурэ — хэкIуэдащ. Хьэлъэ ихьурэ, а кхъухьыр хьэршым 28-рэ кIуат.
Урыс щIэныгъэлI цIэрыIуэ, академик, дохутыр Iэзэ Бехтерев Владимир къызэралъхурэ илъэси 163-рэ ирокъу. Абы и цIэр фIащащ сымаджэщ, еджапIэ нэхъыщхьэ зыбжанэм.
США-м щыщ киноактёр цIэрыIуэ, «Оскар» саугъэтыр зыхуагъэфэща, игъэзэщIа роль куэдымкIэ цIыху мелуанхэм я гум къина Гейбл Кларк къызэралъхурэ илъэси 119-рэ ирокъу.
КъБР-м щIыхь зиIэ и артист Къардэн Лъостэнбий къызэралъхурэ илъэс 91-рэ ирокъу.
Урысей къэрал лэжьакIуэ, УФ-м и япэ президенту щыта (1991 — 1999 гъэхэм) Ельцин Борис къызэралъхурэ илъэс 89-рэ ирокъу.
Медицинэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Лъэпщокъуэ МутIалиб къызэралъхурэ илъэс 88-рэ ирокъу.
Археолог, шапсыгъ лъахэдж, узэщIакIуэ ТIэш Мадин къызэралъхурэ илъэс 85-рэ ирокъу.
СССР-м и кхъухьлъатэзехуэ-космонавт, Совет Союзым тIэунейрэ и ЛIыхъужь Аксёнов Владимир и ныбжьыр илъэс 85-рэ ирокъу.
Адыгэ Республикэм и цIыхубэ тхакIуэ Куэшбей Пщымахуэ къызэралъхурэ илъэс 84-рэ ирокъу.
Балетым и къэфакIуэ, СССР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат, Совет Союзым и цIыхубэ артисткэ Максимовэ Екатеринэ къызэралъхурэ илъэс 81-рэ ирокъу.
Совет хоккеист, олимп чемпион, СССР-м спортымкIэ щIыхь зиIэ и мастер Фирсов Анатолий къызэралъхурэ илъэс 79-рэ ирокъу.
УэрэджыIакIуэ цIэрыIуэ, РСФСР-м и цIыхубэ артист Лещенкэ Лев и ныбжьыр илъэс 78-рэ ирокъу.
Дунейм и щытыкIэнур
«pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык уфауэ щыщытынущ. Махуэм хуабэр градуси 3 — 4, жэщым щIыIэр градуси 3 щыхъунущ.
Мазаем и 2, тхьэмахуэ
Псы-псыпцIэ щIыпIэхэм я дунейпсо махуэщ
Урысейм и Дзэ щIыхьым и махуэщ. Нэмыцэ-фашист зэрыпхъуакIуэхэм япэщIэту Сталинград къалэм деж махуэ 200-кIэ советыдзэхэм ирагъэкIуэкIа зауэшхуэр ди текIуэныгъэкIэ иухащ 1943 гъэм мазаем и 2-м.
Азербайджаным и щIалэгъуалэм я махуэщ
1536 гъэм Испанием щыщ Мендосэ Педрэ Ла-Платэ псым и Iуфэм деж Аргентинэм и иджырей къалащхьэ Буэнос-Айрес къызытепщIыкIыжа псэупIэр щиухуащ.
1549 гъэм Урысейм къыщызэрагъэпэщащ ЛIыкIуэхэм я унэ зыфIа-ща IуэхущIапIэр — иджыпсту ар нэгъуэщI къэрал IуэхухэмкIэ министерствэрщ.
1701 гъэм Пётр Езанэм унафэ къыдигъэкIащ топ 18 зэрыбгъэувэ хъун кхъухьышхуих Ладогэ гуэлым щащIыну. Апхуэдэ щIыкIэкIэ къызэгъэпэща хъуащ Балтие флотыр.
1911 гъэм Америкэм щыщ щIэныгъэлIхэм хэIущIыIу ящIащ хуэш узым (столбняк) узэрыпэщIэтыфыну мастэ зэрыхалъхьэм теухуа хъыбарыр.
1918 гъэм ЦIыхубэ комиссархэм я советым унафэ ищIауэ щытащ «Члисэр къэралми еджапIэхэми къагуэгъэщхьэхукIыным теухуауэ».
1920 гъэм Эстониемрэ Совет Урысеймрэ Тарту къалэм мамырыгъэ зэгурыIуэныгъэ щызэращIылIащ. Абы ипкъ иткIэ Эстониер Республикэ щхьэхуиту къалъытащ.
1943 гъэм СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым унафэ ищIащ «Хэку зауэшхуэм партизану хэтам» медалыр, япэ, етIуанэ нагъыщэхэр зиIэр, къащтэну.
1946 гъэм Сахалин Ипщэмрэ Курилы хытIыгухэмрэ СССР-м къыхагъэхьащ.
Совет композитор, егъэджакIуэ, РСФСР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Гнесин Михаил къызэралъхурэ илъэси 137-рэ ирокъу.
Совет къэрал лэжьакIуэ, дзэзешэ Фрунзе Михаил къызэралъхурэ илъэси 135-рэ ирокъу.
Хамэ къэралыр псэупIэ зыхуэхъуа ди лъэпкъэгъухэм ящыщ, Кавка- зыр джыным елэжьа, профессор, «Шэрджэсхэр къызытекIар» тхылъыр зи IэдакъэщIэкI Намитокъуэ Айтэч къызэралъхурэ илъэси 128-рэ ирокъу.
Франджым и ЛIыхъужь Хьэгъундокъуэ Елмэсхъан къызэралъхурэ илъэси 122-рэ ирокъу.
Совет кхъухьлъатэзехуэ цIэрыIуэ, Совет Союзым и ЛIыхъужь Чкалов Валерий къызэралъхурэ илъэси 116-рэ ирокъу.
Франджым и президенту щыта Валери Жискар д’Эстен и ныбжьыр илъэс 94-рэ ирокъу.
УсакIуэ, Совет Союзым и ЛIыхъужь Джалиль Муса къызэралъхурэ илъэси 114-рэ ирокъу.
«Ленин гъуэгу» газетым жэуап зыхь и секретару илъэс куэдкIэ лэжьа, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Джаурджий Iэбисал къызэралъхурэ илъэс 91-рэ ирокъу.
Физико-математикэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь, СССР-м, УФ-м я Къэрал саугъэтхэм я лауреат Велихов Евгений и ныбжьыр илъэс 85-рэ ирокъу.
Композитор, Адыгей къэрал университетым гъуазджэхэмкIэ и институтым и япэ ректору щыта, УФ-мрэ АР-мрэ гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ, Кубаным щIыхь зиIэ и егъэджакIуэ, профессор КIыкI Хьи-сэ къызэралъхурэ илъэс 83-рэ ирокъу.
Дунейм и щытыкIэнур
«pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык пшэр техьэ-текIыу щыщытынущ. Хуабэр махуэм градуси 5 — 7, жэщым градус 1 — 2 щыхъунущ.
Мазаем и 3, блыщхьэ
1815 гъэм Швейцарием дунейм щыяпэу лэжьэн щыщIидзащ кхъуей щащI заводым.
1826 гъэм Грибоедов Александр Грозный быдапIэм щаубыдауэ щытащ, зыкъэзыIэта декабристхэм япыщIауэ щытауэ шэч хуащIри.
1920 гъэм Урысейм къыщызэрагъэпэщащ хъугъуэфIыгъуэхэм я хъумапIэ.
1930 гъэм Вьетнамым и Коммунист партыр къызэрагъэпэщащ.
1945 гъэм Польшэм хыхьэ Одер, Вислэ псыхэм деж щекIуэкIа зауэшхуэр иухащ.
1957 гъэм франджы химик Хои Нгуен Бу хэIущIыIу ищIащ тутын Iугъуэм лышхыр къэзыгъэхъей пкъыгъуэ къызэрыхигъуэтам теухуа хъыбарыр.
1958 гъэм Гаагэ (Нидерландхэм) Iэ щытрадзащ Бенилюкс экономикэ зэгухьэныгъэ къызэрызэрагъэпэщым теухуа зэгурыIуэныгъэм.
1966 гъэм «Мазэ-9» совет станцыр дунейм щыяпэу Мазэм щетIысэхащ. Ар ягъэлъэтат 1966 гъэм щIышылэм и 31-м. Аращ Мазэм и щхьэфэм япэу сурэт тезыхыу ЩIым къезыгъэхьауэ щытари.
1972 гъэм Саппорэ (Японие) къыщызэIуахащ ХI щIымахуэ Олимп Джэгухэр. Зэпеуэхэр екIуэкIащ мазаем и 3 — 13-хэм.
1920 гъэм РСФСР-м къыщызэрагъэпэщащ хъугъуэфIыгъуэхэм я къэрал хъумапIэ.
1924 гъэм «Къэбэрдей Плъыжь» газетым и цIэр «Къэрэхьэлъкъ» жиIэу зэрахъуэкIащ.
1925 гъэм СССР-м радиом псэлъэн щыщIидзащ.
2006 гъэм тенджыз Плъыжьым щыщIилъэфащ Мысырым и «Ас-Салям-98» брамыр. Абы иса цIыху 1372-м щыщу къелар 376-рэ къудейрт.
УэрэджыIакIуэ цIэрыIуэу щыта, КъБР-м и цIыхубэ артист Къуныжь Хьэждал къызэралъхурэ илъэс 89-рэ ирокъу.
Сценарийхэр зытхыу щыта, драматург, РСФСР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, СССР-м и Къэрал саугъэтыр зрата Володарский Эдуард къызэралъхурэ илъэс 79-рэ ирокъу.
Совет дзэ къулыкъущIэ, СССР-м зыхъумэжыныгъэмкIэ и иужьрей министру щыта, авиацэм и маршал Шапошников Евгений и ныбжьыр илъэс 78-рэ ирокъу.
Урысей актёр, теленэтынхэр езыгъэкIуэкI, Къандур Мухьэдин триха «Шэшэным щафIэкIуэдар» фильмым щыджэгуа Чернышов Андрей и ныбжьыр илъэс 47-рэ ирокъу.
Дунейм и щытыкIэнур
«pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык уфауэ щыщытынущ. Хуабэр махуэм градуси 8 — 9, жэщым градуси 2 — 3 щыхъунущ.
