Уи хэку жыг закъуэ фIэкI имытми, дунейгъэдахэщ, уисыжыху
Сирие Хьэрып Республикэм щыхэхэс ди лъэпкъэгъухэм етIуанэ лъапсэрыхыр къахуэзыхьа «хьэрып гъатхэр» языныкъуэхэм лъэмыжу къахущIэкIащ, хамэщIымрэ хэку анэмрэ зэпищIэу.
Я псэр щыпсэху жьэгур, я щIакхъуэ Iыхьэр къыщалэжь IэнатIэр, я бынхэм хуагъэтIыгъуэр, я гур зыгъэфI псори напIэзыпIэм къызэтещахэри, щтапIэ ихьэжын хуей хъуащ КъуэкIыпIэ Гъунэгъум щыпсэуа ди лъэпкъэгъухэр. АнэнэпIэсым и куэщIыр тыншу къащыхъуу къекIуэкIами, мафIэ къыщылыдри, я щхьэр кърахын хуей хъуащ. Илъэсым щIигъуащ апхуэдэ бэлыхь хэхуа адыгэхэм я Iыхьэ мащIэ къызэрытхыхьэжрэ. Мазэ бжыгъэкIэ республикэм и санаторэхэм щIэса унагъуэхэм я ныкъуэхэм унэхэр къыхуащэхуурэ къуажэ зэмылIэужьыгъуэхэм ягъэIэпхъуащ, адрейхэм я Iуэхуи зэрахуэ. Ди къуэшхэр сыткIи зыхуей хуэгъэзэныр ди унафэщIхэм япэ ирагъэщ Iуэхугъуэхэм ящыщщ, я Iэр къызыпекIуэкIыр зэкIэ мащIэми.
Адэжь лъахэм щыпхузэфIэмыкIын щыIэкъым
Гъыш Аниуар-Хъусенрэ Зульфиярэ я пхъурылъхухэр я хьэщIэщ. Мы махуэхэм дэ дыщыIащ унагъуэ 12 здагъэIэпхъуа, Прохладнэ щIыналъэм хыхьэ Благовещенкэ къуажэм. Прохладнэ, Бахъсэн районхэм я зэпылъыпIэм щитIысыкIа къуажэ цIыкIур Алътудрэ Къэсейхьэблэрэ я зэхуаку дэсщ, ауэ апхуэдэуи зэгъунэгъу дыдэкъым. Къуажэм нэхъыбэу дэсыр урысщ, тыркухэр, ермэлыхэр яхэсщ, унэ куэд нэщIщ.
ЩхъуантIагъэр щыкуэд жылэр гъэмахуэ хуабэм жэнэт хуэдэщ, ауэ щекIуэкI псэукIэр зэманым демыкIужу къыпщагъэхъу унэ-лъапсэ мыинхэмрэ гъуэгу нашэкъашэхэмрэ.
Къуажэм дыдэлъэда нэужь, япэу дызыIущIа лIым деупщIри, нэхъапэ дыдэу а жылэм Iэпхъуа СтIащ Исам и унэр дигъэлъэгъуащ. Псоми ящIэ Сирием къикIыжахэр щыпсэухэр, икIи адыгэ къазэрыхэтIысхьэмкIэ мыарэзыуэ зыми зыкъыдигъэщIакъым.
СтIащхэ я куэбжэпэм дыщыIухьам, къыдэкIа щIалэ къуданитIым дагъэIуэщхъуащ. Ахэр нэкъуэлэнт, сырыхут, я IэпкълъэпкъкIи зэкIужт. А ныбжьыщIэхэм, Сирием къикIыжар къэгъэнауэ, къызэрыIэпхъуэрэ куэд мыщIауэ фэ ятеттэкъым. АрщхьэкIэ, адыгэбзэ къабзэкIэ фIэхъус къыщыдахым, дызэрыщымыуар гурыIуэгъуэ хъуащ.
Исам зыщигъэпсэху махуэу, Лини и къалэнхэм пэрыту, щIалэхэри еджапIэм къаутIыпщауэ дрихьэлIати, щIалищ къыщыхъу адыгэ унагъуэ зэкIужым уахэплъэныр гухэхъуэт.
«Хуабэм зыщытхъумэу щIыIэтыIэу дыздэщыс хабзэмкIэ фынакIуэ», — жиIэри хадэм ит жыг жьауэмкIэ дригъэблэгъащ унэгуащэм. Пэжыр жысIэнщи, си нэгу къыщIэувар сызыпэмыплъащ: джэд плъыжь цIыкIухэм къажыхь, удзхэр яухъуэнщIу; шкIэр, дыгъэпсым зрегъэури, щыму IуэмкIэ исщ; хадэм къыщымыкI щыIэжкъым.
Ахэр зэрызэпэсплъыхьым Исам гу лъитауэ, жеIэ:
Уэсмэн мурадхэр и куэдщ. — ДиIэр зэкIэ мащIэщ, ди псэукIэри щIагъуэкъым, куэд щIауэ зыри зыщIэмыса унэлъапсэщ дыкъыздэIэпхъуар. Ди хадэм щыплъагъу бэдрэжанри, къэбыстэри, нащэри, кIэртIофри, нартыхури, къэбри, зэрыхасэр къэгъэнауэ, игъащIэм къэкIыу тлъэгъуатэкъым. Ауэ Iэмалыншагъэм уимыгъэщIэнрэ уи адэжь лъахэм щыпхузэфIэмыкIынрэ зыри щыIэкъым. Зы урыс цIыхубзрэ ермэлы бзылъхугъэрэ ди гъунэгъути, хуабжьу къыддэIэпыкъуащ, иджы ди жэмыр лъхуащи, къэшыкIэ дэзыгъащIэри ахэращ.
Налшык къалэ дэт «Дружба» санаторэм мазитхукIэ дыщIэсащ, мыбы дыкъызэрыIэпхъуэрэ мазибл мэхъу. ПхъэидзэкIэ ягуэшауэ арат къащэхуа унэхэри, дэ мыр къытлъысащ. Иджыпсту и теплъэкIи, и кIуэцIкIи щIагъуэкъым, ауэ хуэм-хуэмурэ зыхуей хуэдгъэзэнщ, шхапIэр нэхъ мыхьэнэншэу щытати, и лъэгур къидгъэжыкIри, къэндробхэр (шкафхэр) щIэдгъэуващ. Сирием щыдиIа унэми, дыздэщыIа санаторэми щыIэ тыншыпIэм хуэдэ мыбы щыIэкъым, ауэ десэнщ, дыпсэуну дигу щилъкIэ, унэри зэдгъэпэщыжынщ, гъащIэми дыхэзэгъэнщ.
Сэ езыр сыбжьэдыгъущ, си шынэхъыжьыр Мейкъуапэ Iэпхъуауэ щопсэу. Ауэ абы лэжьапIэ щымыIэ хуэдэурэ зэхэсхати, Налшык сыкъакIуэмэ нэхъ къэсщтащ. Си зы къуэшыр Москва щопсэу.
Исам и къуэхэр и дэIэпыкъуэгъуу хадэ ящIэ. — Зауэм и гуащIэгъуэ мыхъу щIыкIэ фыкъикIащ Сирием. Темыгушхуарэ зыхузэфIэмыкIарэ куэду къыдэнауэ дэсщ Дамаск, я щхьэр мафIэм хэлъу. Уэ дауэ къепшэжьэжат уи унагъуэр?
— Сирием зэрыхьзэрийр къызэрыщыхъейуэ, япэ дыдэу хэкум къэкIуэжахэм сащыщщ сэ. Дамаск къалэкум километр 11-кIэ пэжыжьэу Къудсея хьэблэм дыдэсащ. Ещанэ къатым дыщIэсти, къагъауэ-нагъауэхэр зэрызэхахыу щIалищыр балконым илъадэрт. Пэжыр жысIэнщи, сэ сатешыныхьырт си къуэхэм. Ахэр зыхэхуэнумрэ зыIущIэнумрэ сщIэртэкъым.
Къэбэрдейм къэкIуэжыну хуейхэр къыхатхыкIыу щыщIадзэм, япэ дыдэу цIыхуи 114-м я цIэ-унэцIэхэр иту КъБР-м тхылъ къедгъэхьащ. Къэбэрдейм дыщыпсэу хъуну щызэхэтхым, ди щыгъынхэр къатщтэщ, ахъшэ тIэкIу тIэщIэлъти, ар тIыгъыу ди унэм IункIыбзэ еттри, дыкъежьащ. Си къуэш нэхъыщIэр Москва дэсти, ар нытпежьащ, итIанэ Налшык къакIуэ кхъухьлъатэм дыкъригъэтIысхьащ.
— Къуажэм щекIуэкI гъащIэм, лэжьыгъэм теухуауэ сыт къыджепIэн?
— Сэ илъэс 20-м нэблагъэкIэ хьэрыпыбзэмрэ инджылызыбзэмкIэ тэрмэшу сылэжьащ. Мы къуажэм дыкъыщыIэпхъуагъащIэм «Пэрыт» зэгухьэныгъэм и Iэтащхьэ СтIащ Ахьмэд къуажэ унафэщIым деж сишат. СхузэфIэкIыну лэжьыгъэм сыпэрыхьэну сыхуейуэ, инджылызыбзэмкIэ езгъэджэн мурад сиIэти, зы егъэджакIуэ диIэщи, дрокъу, жаIэри къысхуадакъым. ИтIанэ, си унагъуэр цIыхуитху щыхъукIэ, сом мини 5 нэхъ мыхъуми мазэм къысхэхъуэу щытамэ арат, жысIэри, ныбжьыщIэ гупым инджылызыбзэкIэ садэлэжьэну сыхуеящ. Ари хъуртэкъыми, Налшык сыкIуэурэ «Тамерис» шхапIэм тIэкIурэ сыщылэжьащ. Ари къызэхьэлъэкIырт, сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, мыбдежым автобус гъунэгъуу къекIуалIэркъым, сыхьэтихым сыдэкIырт, лъэсу зыкъом зэпысчырти, сыхьэти 9-м къалащхьэм сынэсырт. Пщыхьэщхьэм сыхьэтибл хъуху сылажьэрти, сыкъызэрыкIуэжын згъуэтыртэкъым, сызэмыса щIыIэр абы хыхьэжати, гугъу сехьауэ жыпIэныр мащIэщ. АрщхьэкIэ, иужькIэ Прохладнэ дэт «Велес-Агро» ООО-м и джэд фермэм лэжьэн щыщIэздзащ, зы жэщ-махуэ сылажьэмэ, тIу сыдэсщи, хадэм ситщ, пщIантIэм зыгуэрхэр щызощIэ.
СтIащ Исам и унагъуэ дахэр. — ЩIалэхэм адыгэбзэр къазэрыгурыIуэм, урысыбзэкIэ зэрыпсэлъэфым гу лъыстащ. Дауэ яхэзагъэрэ я ныбжьэгъухэм, щIыпIэщIэр ягу ирихьрэ?
— ЩIалэ нэхъыжьитIыр, Хьэзимрэ (илъэс 18) Мухьэмэдрэ (илъэс 17) хъыджэбзхэм ядэгушыIэурэ урысыбзэр хъарзынэу зрагъэщIащ. ЩIалэ нэхъыщIэ Мэжид (илъэс 12) псэлъэн укIытэрти, ари хьэблэ сабийм яхэтурэ, нэхъ есащ. Сирием хьэрыпыбзэр нэхъ щытекIуэу щытамэ, иджы урысыбзэр зрагъэщIэнурэ адыгэбзэм я бзэр хуэныкъуэу къэнэнущ жысIэу согузавэ.
Хьэзим 12-нэ классым щIэсу дыкъэкIуэжащ, хуейт Дамаск щыпсэуну, и классэгъухэр игу пыкIыркъым. Иджыри абыкIэ и гур щыIэщ, ИнтернеткIэ ядопсалъэ. ПIалъэ гуэркIэ дыщыпсэууэ дыкIуэжыну ягугъэти, щыри згъэтIысри яжесIащ: Сириер дэркIэ щыIэжкъым. Мыращ ди Хэкур.
Зауэр Iэмал тхуэхъуауэ арат?
СтIащ Исам фIыуэ зэгъэпэщыжын хуей и унэ лъапсэшхуэм еплъытмэ, зэщIэкъуа цIыкIущ Гъыш Ани- уар — Хъусен здэIэпхъуар. ИжьырабгъумкIэ тет пэшищ хъу унэр, сэмэгурабгъумкIэ тет пщэфIапIэр, а тIур зэпызыщIэ гаражымрэ гуэщымрэ къещIэкIащи, пщIантIэ зэпэплIимэр асфальт илъу къабзэлъабзэщ. Аниуар-Хъусенрэ и щхьэгъусэ балъкъэр бзылъхугъэ Зульфиярэ я бынхэр балигъ хъуащ, мэлажьэ, езыхэр я къуэрылъху-пхъурылъхухэм якIэлъыплъу аращ.
СтIащ Мэжид цIыкIу шкIэ зэраIэм щогуфIыкI. Бибарс-Хъусен, Налбий Хъусен, Мухьэмэд-Хъусен сымэ Налшык щопсэу, Аниуар-Хъусен къызэрыджиIамкIэ, лэжьыгъэ къагъуэтащ икIи хъарзынэу хэзэгъащ, хъыджэбз нэхъыжь Люси Иорданием щыдэкIуауэ абы щопсэу, Нанси Налшык щеджащ икIи унагъуэу щопсэу.
— Гугъущ узэса щIыпIэр, псэуалъэ щыбухуар хыфIэбдзэу нэгъуэщI лъахэ уIэпхъуэну, — жеIэ Аниуар-Хъусен. — Ауэ, согупсысри, дэр-дэру зыкъэтIэту апхуэдиз лъандэрэ хэкум дыкъыщымыкIуэжыфкIэ, зауэр Iэмал тхуэхъуауэ арауэ пIэрэт ди адэжь лъахэр зэдгъэгъуэтыжынымкIэ?! Куэд исщ Сирием мыбы къэкIуэжыну хуейуэ, хуэмеиххэхэри щыIэщ. СызэреплъымкIэ, апхуэдэ гухэлъ зиIэ псори занщIэу къежьащ, Адыгейм, Къэрэшей-Шэрджэсым, Къэбэрдей-Балъкъэрым зрагуэшащ. МафIэм зи щхьэр къыхэнахэм догупсыс, дахуогузавэ, унафэщIхэр зэгурыIуэрэ ахэри къашэжамэ, хъарзынэ хъунут.
Аниуар-Хъусен и унагъуэр Благовещенкэ зэрыIэпхъуэрэ мазэ зыбжанэ хъууэ аращ. И щхьэгъусэри езыри я ныбжь нэсри пенсэ тIысыжащи, къуажэм зэрыдэсыр къехьэлъэкIыркъым, ауэ щIалэгъуалэм лэжьыгъэ зэрыщамыIэр ягу къоуэ.
— Мыбы лэжьыгъэ дэлъкъым, гъунэгъу жылэхэм е Налшык укIуэн хуейуэ аращ. Ди щIалэхэм фэтэр къащтэри, къалащхьэм Iэпхъуауэ мэлажьэ. Дэри дызэшыркъым, хадэм кIэртIоф, нащэ, помидор хэтсауэ абыхэм долIалIэ. Иджы гъэмахуэ зыгъэпсэхугъуэр къэсати, Нанси и пхъумрэ и къуэмрэ къэкIуауэ щыIэщ. Абыхэм дытрагъэу.
Дисанэрэ Альбертрэ яфIэфIщ адэшхуэ-анэшхуэм я деж (Гъышхэ) щыIэну. Куэд щIауэ хэкум къэкIуэжыну зи нэр къикIхэм ящыщт Аниуар-Хъусен. ЗэрыцIыкIурэ Кавказ хэкужьым теухуауэ зэхиха хъыбархэр и жьыщхьэ нэрылъагъу зэрыхъуам щогуфIыкI. Арагъэнщ гугъуехьхэри къыщIытемыхьэлъэр, Сирием къыщына и мылъкуми щIыщIэмыхъуэпсыжыр, и жьыщхьэр махуэ хъуауэ къыщIилъытэр.
«Хэти сыти жрыреIэ, ауэ тIэкIу гугъу уехьми, хуэщIа дыдэу умыпсэуми, хэкум и хьэуа къудейм нэхъ IэфIу уробауэ, жьыбгъэм я нэхъ Iэлри дыджу къыбжьэхэуэркъым», — жеIэ Аниуар-Хъусен.
Дигурэ ди щхьэрэ зэтелъщ
Благовещенкэ щетIысэха бынунагъуэшхуэхэм ящыщщ Хъыжьрокъуэхэ Низаррэ Махьэрэ я унагъуэр. Быным я нэхъыжь Сипсэ Мейкъуапэ щоджэ, Ахьмэдрэ Юсефрэ школакIуэщ, Закарие илъэситху хъуа къудейуэ аращи, сабий гъэсапIэм иратынущ.
Сирием къыщалъхуа, къыщыхъуа Низар къызыхэхуэжа гъащIэщIэм зэрыхэзагъэмкIэ къыщIэддзащ ди псалъэмакъыр.
— Зэ еплъыгъуэкIэ, тыншу схужыIэнукъым къуажэм ущыпсэуну, хадэ зепхьэну. Къуажэ хабзэмрэ псэукIэмрэ хуабжьу дыпэIэщIэу къыщIэкIащ, сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, дэ Дамаск дыщыпсэуауэ аращ.
Пэжыр жыпIэмэ, лъапсэр инщ, сотых 30 мэхъу. Бжьын, бжьыныху, помидор, нащэ, кIэртIоф жыпIэми мымащIэу хэтсащ, ауэ хадэм и Iыхьэ плIанэращ иубыдар. Адрей къомыр зэкIэ нэщIщ. Илъэс къакIуэ, дыузыншэмэ, щIы псори иубыду хадэхэкIхэр тетсэнщ. Мы гъэм хэтсахэр къызэрыкIам тепщIыхьмэ, щIыр щIыфI хуэдэщ, зыкъом лъандэри зыри хасакъыми, щIыгъэпшэри хуэмыныкъуэу «ишхын» игъуэтынущ.
Хъыжьрокъуэхэ Низаррэ Махьэрэ я щIалищыр я гъусэу. — Лэжьыгъэ уиIэ?
— ДыкъызэрыIэпхъуэрэ солъыхъуэ, ауэ иджыри къэзгъуэтакъым. Мы къуажэм ущылэжьэн иIэкъым, ауэ гъунэгъу жылэхэм зыгуэр щызгъуэтын си мураду солъыхъуэ. Ауэ апщIондэхуи, уи Iэр зэтедзауэ ущыскIэ пшхын бгъуэтынукъым. Аращи, зы махуэ-махуитIкIэ зыгуэрым Iуэху иIэмэ, сыхуолажьэ, абы хуэзэ пщIэр пщыхьэщхьэм къызиту. Ауэ ари зэзэмызэ къыкъуэкIыу аращ, махуэ къэс лэжьыгъэ бгъуэтыркъым.
— Сабийхэм дауэ къащыхъурэ?
— Сабийхэм я Iуэхур нэхъ тыншщ. Я ныбжьэгъу цIыкIухэм я фIыгъэкIэ, бзэри зрагъащIэ, дэ нэхърэ нэхъыфIу урысыбзэкIэ мэпсалъэ. Ахьмэд 10-нэ классым кIуэнущ, Юсеф 6-нэм щIэтIысхьэнущ. Закарие садым еттыну ди мурадщ. Ахэр зэреджэнум сытегузэвыхьу щытати, санаторэм дыщIэсыху бзэхэр зэрырагъэджар сэбэпышхуэ къахуэхъуащ. Иджы езыхэри хъарзынэу хэзэгъа хуэдэщи, гъэ еджэгъуэщIэм нэхъ тегушхуауэ кIуэнущ.
— Куэд щIа фэ фыкъызэрыIэпхъуэрэ?
— Налшык дыкъызэрыкIуэрэ мазэ къакIуэ илъэс хъунущ, Благовещенкэ мазитху хъуауэ дыщопсэу. Гугъу дохь жытIэу дытхьэусыхэ щхьэкIэ, зауэм нэхърэ мынэхъыфI зыри щыIэкъым. Дыкъемыжьэ щIыкIэ ди нэгу щIэкIахэм еплъытмэ, мы фызыIуплъэ лъапсэ ныкъуэщIыр бэлыхьщ. Хэку анэм и куэщI дыкъитIысхьэжащи, дигурэ ди щхьэрэ зэтелъу псэун щIыдодзэ.
Сирием нэхъапэу къыщежьа зэпэщIэувэныгъэхэри, зауэри тлъэгъуащ. Сыт хуэдиз гугъуехьми упэлъэщыфыну къыпщохъу, мафIэм уи щхьэр къыхэпхамэ. Унагъуэ зиIэ цIыхур и щхьэм и закъуэкъым щIэгузавэр, атIэ и бынхэмрэ абыхэм я къэкIуэнумрэ йогупсысри, нэхъ пэжу къилъытэ гъуэгум тоувэ. Куэдрэ дычэнджэщащ, гуитIщхьитIуи дыщытащ здэдунэтIыну лъэныкъуэмрэ дызэрыпсэунумрэ къытхуэмыщIэу. Ауэ фIыгъуэр Тхьэм къахуищIэ мыбы никIа лIыкIуэ гупым.
Щоджэн Уэсмэн и къуитIыр и гъусэу. Иджыри къыздэсым тщыгъупщакъым тлъэгъуа гузэвэгъуэр, сабийхэр щыIуэщхъуи щыIэщ, уеблэмэ. «Кавказ» санаторэм дыщыIэу, Налшык махуэшхуэ гуэр щагъэлъапIэрти, хьэрэкIытIэхэр драгъэуейрт. Закарие и тхьэкIумитIыр иубыдри, гъыуэ унэкум къитIысхьауэ щытащ: «Ди адэ, мыбыи зауэр къэсауэ ара?!», — жери.
— Хъыжьрокъуэхэ исщ Къэбэрдейм. Зыкъыфхуагъэза, зыгуэркIэ дэIэпыкъуэгъу къыфхуэхъуа?
— Санаторэм дызэрыщIэсрэ къыткIэлъокIуэ. Я Iэ къикI къагъанэркъым, гугъуехь гуэр диIэми, захуэдгъазэмэ, дагъэщIэхъуркъым.
КъищынэмыщIауэ, мыбы дыкъэIэпхъуа нэужь, хэт сыткIэ нэхъ хуэкъулейми хъарзынэу къыддэIэпыкъуащ, джэд, хьэжыгъэ, сыт жыпIэми къытхуашащ. Республикэм и унафэщIхэми гукъеуэ яхудиIэкъым, сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, хъарзынэу зыкъытщIагъэкъуащ. Дэ къыдгуро-Iуэ мыбы щыпсэухэми лэжьыгъэ зэрамыгъуэтыр, хуэмыщIаи зэрыщыIэр. Абы папщIэ дэ дызыхуей псори къытхуэфщIэ жытIэу зыми пэдубыдыфынукъым.
Адэжь лъахэм щекIуэкI гъащIэм дыхэзэгъэжыху гугъу дехьми, нэхъыфIым дызэрыхуэзэнум шэч къытетхьэркъым. Лэжьыгъэ дгъуэтмэ, ахъшэ къэдлэжьыфу дыхъумэ, ди унэкIуэцIхэр зыхуей хуэдгъэзэнщ, ди пщIантIэхэр зэдгъэпэщыжынщ.
Хэкум зэрис къудейм гур егъэхуабэ
Щоджэн Уэсмэн и унагъуэр куэд щIауэ щыпсэу хуэдэт Благовещенкэ. И унэ-лъапсэр къращIэкIыу лэжьакIуэ гуп дэтт, я куэбжэпэм машинэ дахэ щытт. И щIалитIыр балигъти, лажьэхэм ядэIэпыкъурт.
Сирием къыщалъхуа, къыщыхъуа Уэсмэнрэ Рэбихьэрэ щIалищ яIэщ. Абыхэм щIэныгъэ нэхъыщхьэ ирагъэгъуэту, унагъуэ зырызу ягъэтIысыжыныр я хъуэпсапIэ нэхъыщхьэт. Дэтхэнэри IэщIагъэм хурагъэджати, я щхьэ, я унагъуэ Iуэху зэрахуэжыфу, цIыхухэм щып-къэу яхэту адэ-анэр якIэлъыплъыныр арат зыхуэкIуэр. Ауэ Сирием къыщыхъуа зэпэщIэувэныгъэм, иужькIэ зауэм хуэкIуа мафIэ лыгъейр дэтхэнэ зы унагъуэми хуэдэу Щоджэнхи къалъэIэсащ. Куэдрэ гупсысакъым унагъуэр, зэхэтIысхьэри унафэ ящIащ — Къэбэрдей-Балъкъэрым къэIэпхъуэу адэкIэ щыпсэуну.
Уэсмэнрэ Рэбихьэрэ я къуэ нэхъыжь Заур унагъуэу Германием щопсэу. Ар ахъшэкIэ къадэIэпыкъуурэ я лъапсэр зыхуей хуагъазэу аращ. Уэсмэн игъэлажьэхэри Сирием къикIыжахэм ящыщщ. Ари хъарзынэщ — езым и Iуэху докI, и къуэш IэнатIэншэхэми ахъшэ къарегъэлэжь. ЩIа-лэ нэхъыщIитIыр — Мурад- рэ Сибайрэ — езыхэм ящIыгъущ.
Мы унагъуэм ящыщу хэкум и лъагъуэр япэу хэзышар Мурадщ. Ар КъБКъУ-м медицинэмкIэ и факультетым щеджащ. ИтIанэ Сирием игъэзэжри, дзэм къулыкъу щищIащ, клиникэ къызэIуихри, дзэ дохутыру щылэжьащ. ИужькIэ, Налшык къэкIуэжри, ординатурэм щIэтIысхьауэ, СХьР-м зауэр къыщыхъейри, и унагъуэри къыкIэлъыкIуэжащ. Сибай Дамаск щIэныгъэ нэхъыщхьэ щызригъэгъуэтащ, инженер-электрикщ. Иджы Германием кIуэуэ и IэщIагъэмкIэ щылэжьэну и мурадщ.
Щоджэнхэ Налшык фэтэр къыщащтауэ щопсэу, тхьэмахуитI и пэкIэ зэгъэпэщыжыныгъэ-лэжьыгъэхэм щIадзауэ я лъапсэр зыхуей хуа-гъазэ.
— Унэ цIыкIу къыдатауэ арати, унагъуэр дыщIэхуэн хуэдэу къетщIэкIри, унащхьэ тэмэми тетлъхьэжащ, — жеIэ Уэсмэн. — Иджы гуэщ дэтщIыхьу пщIантIэм плиткэ итлъхьэну аращ, итIанэ унэ кIуэцIхэм я Iуэху зетхуэнущ.
Щоджэнхэ я унагъуэр зыдэсар мазэ зыбжанэ ипэкIэ зыри къыхэмынэжу зэтракъута, адыгэ куэд зыдэса Хьэлэб (Алеппэ) къалэш- хуэрщ.
— Адыгэхэр, абазэхэхэр, бжьэдыгъухэр дахэу дыщызэхэст абы, къэрал властри Iейуэ къытхущыттэкъым, — къыддогуашэ Уэсмэн. — АрщхьэкIэ, ди натIэ къритхар арати, зауэр къэхъейри, хэкум дыкъихужащ. Дигу итлъхьэу, адэжь лъахэм къэдгъэзэжын зэрыхуейрэ куэд щIат, ауэ залымыгъэр къыткIэщIэзэрыхьыху зыдгъэхъеякъым. Пэжыр жысIэнщи, дыщIегъуэжыркъым икIи дгъэзэжын мурад диIэкъым. Дигу къоуэ лэжьыгъэ зэрыщымыIэр, ауэ щIалэхэр дэнэ хуейми ирекIуи ирелажьэ, дэ мы унэм дыщотынш.
Благовещенкэ къуажэр хуабжьу ягу ирохь Щоджэнхэ. Узэрыпсэун тIэкIу уиIэмэ, зебгъэужьыфынущ. «Ди къуэшхэр нэхъыбэу къэкIуэжарэ мы къуажэ цIыкIум къыдэтIысхьэжамэ, ауэ сытми зыдужьыжынт!», — жеIэ унагъуэм и тхьэмадэм.
«Уи хэку жыг закъуэ фIэкI имытми, дунейгъэдахэщ, уисыжыху», — жиIащ адыгэ усакIуэшхуэ КIыщокъуэ Алим. Псэуху зэхуахьэса мылъкур яфIэкIуэдами, къыздэIэпхъуэжам щаIэр мащIэми, я гур яфIэкIуэдыркъым ди лъэпкъэгъухэм. Сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, адэжь лъахэм зэрис къудейм я гур егъэхуабэ.
НэщIэпыджэ Замирэ,
«Адыгэ псалъэ» газетым и къудамэм и унафэщI,
Дунейпсо Адыгэ Хасэм и ГъэзэщIакIуэ гупым хэт.
