Адыгэбзэм фрипсалъэ
Сэ шу лъагъуэр зэпызмычу,
ГъущI гъуэгушхуэм сытехьакъым,
Адыгэбзэр зэзмыгъащIэу,
Урысыбзэр сщIэн слъэкIакъым.
КIыщокъуэ Алим.
Адыгэ щыпсэу дэтхэнэ зы щIыналъэми хуэдэу, ди республикэми щекIуэкIащ Анэдэлъхубзэм и дунейпсо махуэм теухуа зэхыхьэхэр. Гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал институтым и лэжьакIуэ, филологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор ХьэкIуащэ Мадинэ ПащIэ Бэчмырзэ и цIэр зезыхьэ НыбжьыщIэхэм я республикэ библиотекэм щаIущIащ Налшык къалэм и курыт школ №29-м и 5-нэ классхэм щеджэ цIыкIухэмрэ абыхэм адыгэбзэмкIэ я егъэджакIуэ Сомгъур Мадинэрэ.
Зэхыхьэр иригъэкIуэкIащ библиотекэм и лэжьакIуэ Щоджэн Заремэ. Абы ныбжьыщIэхэм ягу къигъэкIыжащ 1999 гъэм ЮНЕСКО-м анэдэлъхубзэхэр хъумэным теухуа унафэ щхьэхуэ къызэрищтар, 2000 гъэ лъандэрэ а махуэр къэрал куэдым зэрыщагъэлъапIэр, я бзэр хъума хъун, абы зиужьын папщIэ, дэтхэнэми къылъыс къалэныр игъэзэщIэным къыхуриджэу.
— Ди республикэм мы махуэхэм бзэм теухуауэ щекIуэкI зэIущIэхэр хуэгъэпсащ щIыпIэм щыпсэу дэтхэнэ зы лъэпкъми и анэдэлъхубзэм и дахагъэр, къулеягъэр, зэфIэкIыр зыхегъэщIэным. КIуэдыжынкIэ шынагъуэу къалъытахэм адыгэбзэр зэрыхабжэрэ гулъытэ нэхъыбэ хуэныкъуэ хъуащ. Аращ зытеухуар махуэшхуэм ирихьэлIэу дгъэхьэзыра тхылъ дапхъэр. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, бзэм, псалъэм мыхьэнэ ин яIэщ. Абы дыхуэсакъыну, едгъэфIэкIуэну дэтхэнэми ди пщэ къыдохуэ, — жиIащ Щоджэн Заремэ.
ХьэкIуащэ Мадинэ еджакIуэхэм яжриIащ анэдэлъхубзэм мыхьэнэ ин зэриIэм, бзэр зэращIэм лъэпкъ хабзэр зэрагъэзащIэми зыкъомкIэ зэрелъытам, адыгэбзэм и диалектхэр 12 зэрыхъум, абы щыщу къэбэрдеймрэ кIэмыргуеймрэ литературэбзэу зэрагъэувам. Апхуэдэу къытеувыIащ инджылызыбзэм дуней псом зэрызыщиубгъум и зэран нэгъуэщIыбзэхэм, къапщтэмэ, Кавказ Ищхъэрэм и лъэпкъыбзэхэм зэрекIым, зи цIыху бжыгъэр нэхъ мащIэ лъэпкъхэм я бзэхэм ягъуэт гулъытэм зэрыхэщIым.
Мадинэ цIыкIухэм яхэупщIыхьащ 2000 гъэм щыщIэдзауэ анэдэлъхубзэм и махуэр щIагъэлъапIэр, адыгэбзэр щIаджын хуей щхьэусыгъуэхэр дауэ къагурыIуэми, нэгъуэщI лъэпкъхэм щыщхэр къащыхэскIэ адыгэбзэкIэ псэлъэну къезэгъыу къалъытэрэ къамылъэтэрэ.
Адыгэм и тхыдэ напэкIуэцIхэм, XIX лIэщIыгъуэм лъэпкъым и щхьэм кърикIуа гузэвэгъуэм, Урыс-Кавказ зауэм и зэранкIэ ди лъэпкъэгъу цIыху мелуани 5-м нэблагъэ Тыркум, Иорданием, Сирием, Америкэм и Штат Зэгуэтхэм, кIэщIу жыпIэмэ дуней псом щикъухьа зэрыхъуам ныбжьыщIэхэр хигъэгъуэзащ ХьэкIуащэм.
— Илъэсищэм щIигъукIэ екIуэкIа зауэм къыхэкIыу адыгэхэм я Хэку-анэм — Къэбэрдей-Балъкъэр, Къэрэшей-Шэрджэс, Адыгэ республикэхэм — къинэжар мащIэщ. Ауэ, ахэр зэкъуегъэувэ лъэпкъ хабзэм, IуэрыIуатэм, бзэм, щэнхабзэм.
Мадинэ еджакIуэхэм чэнджэщ яритащ ди IуэрыIуатэ къулейм зыщагъэгъуэзэну, адыгэ тхакIуэхэм, усакIуэхэм я тхыгъэхэм еджэну, адыгэбзэкIэ зэрадзэкIауэ щыIэ шыпсэхэм («Мылылъэ лъэхъэнэ», «Шрек», «Рапунцель», нэгъуэщIхэми), лъэпкъыбзэкIэ екIуэкI теленэтынхэм еплъыну, анэдэлъхубзэм нэхъыбэрэ ирипсэлъэну. «Гуапэщ, — жиIащ Мадинэ, — ныбжьыщIэхэр Iэмал имыIэу зэджэн хуей тхылъищэм УФ-м и Президент Путин Владимир «Нартхэр» зэрыхигъэхьар. ЗэIущIэр къызэзыгъэпэщахэм фIыщIэ яхуищIри, библиотекэм иритащ и Iэдакъэ къыщIэкIа «Дорога домой» романыр.
АдыгэбзэкIэ гъэхуауэ усэ къеджащ Бэдракъ Залым, Абрэдж Марат, Тэрчокъуэ Мухьэмэд, ЩоджэнцIыкIу Лилие, нэгъуэщIхэри.
ТЕКIУЖЬ Заретэ.
