ПщIэрэ нэмысрэ зиIэ
Оперэ уэрэджыIакIуэ, КъБР-м и цIыхубэ артист Жылокъуэ Мухьэмэдин и ныбжьыр илъэс 75-рэ нобэ ирокъу
Жылокъуэ Мухьэмэдин Гнесинхэ я цIэр зезыхьэ институтым щеджащ. 1956 гъэм уэрэдымрэ къафэмкIэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал ансамблым, кIэлъыкIуэу, 1969 — 1988 гъэхэм, Музыкэ театрым щылэжьащ, Категорие нэхъыщхьэ зыхуагъэфэща солистщ. 1975 гъэм Театрым и лэжьакIуэхэм я союзым хагъэхьащ.
Уэрэдымрэ къафэмкIэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал ансамблым 1955 гъэм зыхуигъэхьэзырын щIидзат Къэбэрдейр Урысейм зэрыгухьэрэ илъэс 400 зэрырикъуар Москва зэрыщагъэлъэпIэнум. Къэфэну, хорым хагъэхьэну щIалэхэмрэ хъыджэбзхэмрэ зэпеуэкIэ къыхахащ. Хорым хагъэхьа цIыху 15-м Жылокъуэри ящыщ хъуащ. Илъэс ныкъуэкIэ ахэр нотэм хурагъэджащ. Махуэшхуэм ехьэлIа Iуэхугъуэхэр къэрал гулъытэм щIэту къызэрагъэпэщырт. Композитор цIэрыIуэ Мурадели Вано Москва кърагъэкIат къалащхьэм щатыну концертыр игъэхьэзырыну. Абы ирихьэлIэу Шейблер Трувор итхат «Нартхэр» оперэ-балетыр (либреттэр зейр КIуащ БетIалт). Москвадэсхэр зэи зэмыдэIуа адыгэ уэрэдыжьхэр щызэхахым, гъэщIэгъуэн, щIэщыгъуэ зэращыхъуам и щыхьэту, лъаIуэурэ зыбжанэрэ жрагъэIэжащ. Махуэшхуэм хэта куэдым цIэ лъапIэхэр къыфIащауэ Москва къикIыжат.
Къэралым и къалащхьэм яшэну концертым и япэ Iыхьэм щедэIуам, Мурадели Вано гъауэ щытащ. Абы щыгъуэ композитор цIэрыIуэм жиIар Жылокъуэм игу къинэжащ: «Сэ Совет Союзым и хор псоми седэIуащи, фэ фхуэдэу уэрэдым и купщIэр къэзыIуэтэфрэ фи гуп макъ гъэIукIэм хуэдэрэ срихьэлIакъым». Мурадели концертым и етIуанэ Iыхьэм емыдаIуэу, Москва кIуэн и пэкIэ артистхэм махуищкIэ заригъэгъэпсэхуауэ щытащ. Апхуэдэ лъагапIэм республикэм и хорыр 1957 гъэм нэсат.
1951гъэм хорым и унафэщI хъуащ хормейстер Iэзэ Орлов-Шузьм Аристарх. Зэман дэкIри, абы и пIэм иуващ Пахомов Николай. Къафэмрэ уэрэдымкIэ ансамблым и хорым илъэс куэдкIэ дэлэжьащ УФ-м щIыхь зиIэ и артисткэ, хормейстер Iэзэ Блэнауэ Быцэ. Абы гупыр сольфеджиом хуригъэджащ.
1969 гъэм Барнаул режиссёру щылажьэ ШэрыIужь Анатолэ Москва ягъэкIуащ «Севастопольский вальс» опереттэр игъэувыну. Абы ГИТИС-р актёруи, музыкэ режиссёруи диплом плъыжькIэ къиухащ. Ди институтымрэ ГИТИС-мрэ щеджахэм (Жылокъуэри яхэту) я гъусэу а гъэм игъэуващ а лэжьыгъэр. Налшык и Музыкэ театрым аращ щагъэлъэгъуари. ХьэхъупащIэ Хьэжбэчыр и либреттэмкIэ Балэ Мухьэдинрэ Къардэн Хьэсэнрэ зэдатха япэ лъэпкъ оперэ «Мадинэр» 1970 гъэм утыку къыщрахьащ. Абы союзпсо зэпеуэм и щIыхь тхылъыр къыхуагъэфэщащ.
Жылокъуэм игъэзэщIащ Леонкавалло Руджеро и «Паяцы» оперэм хэт Канио и партиер. Абы къыкIэлъыкIуащ Доминико Мадуньо и «Благъуэ фIыцIэ» оперэм и лIыхъужь нэхъыщхьэ Ринальдо и партиер. Музыкэ критик Волковэ гуэр щыIэт а зэманым, СССР-м и театрхэм я лэжьакIуэхэр щышынэу. «Благъуэ фIыцIэр» зэрагъэувам еплъыну Налшык къэкIуат ар. Оперэ нэужьым Волковэм жиIауэ щытащ «утезашэу ягъэува гуэрщ слъагъунур» жысIэурэ сыкъэкIуати, сыщыуауэ къыщIэкIащ. Мы спектаклыр къыщIывэхъулIам и щхьэусыгъуэр, абы и купщIэм фыщIынэсыфар итальянхэмрэ адыгэхэмрэ я хьэлкIэ зэрызэтехуэр арагъэнщ».
Театрым щылэжьэхукIэ Жылокъуэм партие нэхъыщхьэхэр къыхуагъэфэщащ. «Мадинэ» оперэм — Заур, «ЩIэблэщIэ гвардие» оперэм Кошевой Олег я партиехэр зэрыщигъэзэщIам папщIэ, союзпсо зэпеуэм и щIыхь тхылъым и япэ нагъыщэр къратащ. «Проделки Ханумы» оперэм папщIэ урысейпсо зэпеуэм и щIыхь тхылъыр къратащ. Мысостышхуэ Пщызэбий игъэува «Насыпыр Iыхьэ мыгуэшщ» спектаклым папщIэ Мухьэмэдин уэрэд итхащ. Ар гуапэу дэлэжьащ ШэрыIужь Анатолэ, Ерчэн Леонид, Теувэж СулътIан, Таукеновэ Галинэ, нэгъуэщIхэми.
Нобэр къыздэсым Жылокъуэ Мухьэмэдин игу къоуэ ансамблым и гъуса хорыр — 1954 гъэм, радиомрэ телевиденэмрэ яйр — 1957 гъэм зэбграгъэкIыжу ахэр димыIэжу дыкъызэрагъэнар. КъищынэмыщIауэ, и жагъуэ мэхъу лъэпкъым и джэгуакIуэ Iэзэхэм зэхалъхьа, КъардэнгъущI Зырамыку зэхуихьэсыжа уэрэдыжьхэр, Бэрэгъун Владимир нотэм иригъэзагъэу къыдагъэкIа тхылъхэр зэрыкIуэдыжыр, жызыIэн, къэзыгъэсэбэпын зэрыщымыIэм къыхэкIыу. Языныкъуэхэм «Музыкэ театрым и хорыр-щэ?», — жаIэ щхьэкIэ, абыхэм я къалэнхэр зэпэщхьэхуэщ, профессиональнэ лъэпкъ хорым абы Iуэху хуиIэкъым. Къэбгъэлъагъуэмэ, зыр театрым, адрейр цIыхубэм ейщ. Iуэхум унафэ гуэр трищIыхьын папщIэ, КъБР-м и Iэтащхьэ Къанокъуэ Арсен деж тхыгъэ ягъэхьауэ щытами, абыи къикIа щыIэкъым.
Жылокъуэр илъэс 50 щрикъум сценэр ибгынэн хуей хъуащ, къуажэм дэс и адэ-анэм кIэлъыплъын папщIэ. Теувэж СулътIан Мухьэмэдин бенефис хуищIащ, «Дзыгъуэ нэф» оперэмкIэ.
Сыт мы зэманым ищIэр?! КъызэрыщIэкIымкIэ, Мухьэмэдин хьэрыпыбзэр езыр-езыру зэригъэщIэжауэ къуажэм и Iимамщ, жылэм пщIэрэ нэмысрэ щиIэщ.
ТЕКIУЖЬ Заретэ.
