Нэхъри гъунэгъу дызэхуэзыщI зэхыхьэ
Дунейпсо Адыгэ щэнхабзэм и зэхыхьэшхуэ щекIуэкIа Къайнар жылэр километр 90-м нэскIэ Къайсэр къалэм пэIудзащ. А къуажэ цIыкIур Узун-ЯйлакIэ зэджэ щIыпIэм хеубыдэ. Узун-Яйлэ щIыналъэм адыгэ къуажэ цIыкIуу хыхьэм я бжыгъэр 124-рэ мэхъу. Къайнар и Iэтащхьэр илъэс 30 зи ныбжь хьэтыкъуей щIалэ Пщыгъуэт Сэдатщ. Фестивалыр къызэгъэпэщынымкIэ Iуэху нэхъ гугъухэр зи пщэ къыдэхуахэм ящыщщ ар.
Бзаджэ Эргун (сэмэгумкIэ)
Пщыгъут Сэдат
Бзаджэ Эргун адыгэхэм къатепсыха гуауэм теухуауэ ищIа сурэтхэм щыщ
Сэдат и адэр пасэу дунейм ехыжри и къуэшитIыр и шыпхъур, езыр и анэм и закъуэу ипIащ. Тыркум хыхьэ Кахраманмараш къалэм щыIэ университетым щIэныгъэ нэхъыщхьэ щызригъэгъуэтащ. Тырку къэралыгъуэр къапщтэмэ, я ныбжькIэ щIалэу къалэ е къуажэ администрацэм и Iэтащхьэу щыIэр цIыхуищ хъууэ аращ. Мис а щым языхэзщ хьэтыкъуей щIалэр.
— Iэ щаIэтым щIалитI дыкъагъэлъэгъуат. Ауэ сэ си насыпыр текIуащ, сщIэркъым си къуажэгъухэм я дзыхь сэ нэхъыбэу къыщIызагъэзар, — жеIэ Сэдат.
Къуажэм къыщыхъуа щIалэр щыгъуазэщ абы щыпсэухэр зыщыщIэхэр, зыхуэныкъуэхэр, сыт хуэдэ Iуэхури дагъуэншэу зэрызэфIихын яужь итщ. Абы гу лъызыта и къуажэгъухэм Сэдат я дзыхь щIрагъэзар арауэ къыщIэкIынщ.
— Къуажэм мыхъумыщIагъэ куэд ущрохьэлIэ. Абыхэм уапэлъэщын, къуажэдэсхэм я Iуэхухэр нэхъыфIу зэригъэкIуэн папщIэ иIэн хуей щIэныгъэ бгъэдэлъщ Сэдат, Iэзагъри зэманкIэ къэкIуэнщ. И лъэпкъыр фIы-уэ елъагъу икIи ар зэрыригъэфIэкIуэн Iэмалхэр къелъыхъуэ щIалэм, иджыкIэ ар псом нэхърэ нэхъыщхьэщ, — къыддэгуэшащ и гупсысэхэмкIэ Сэдат фIыуэ къэзыцIыхуа, фестивалым и къызэгъэпэщакIуэ гупым языхэз Къущхьэ Айла.
Сэдат и гукъеуэ нэхъыщхьэхэм ящыщщ и къуажэм щIалэгъуалэ щIагъуэ зэрыдэмысыжыр. Ахэр псори псэукIэ нэхъыфI къалъыхъуэу къалэм мэIэпхъуэ, къыдэнам я бжыгъэр псори зэрыхъур 432-рэщ. КъинэмыщIауэ, адыгэбзэ зыщIэжыр мащIэ дыдэщи, абыи егъэгузавэ щIалэр. Езым мащIэ дыдэу хьэтыкъуеибзэр къыгуроIуэ, ирипсалъэркъым. ЗэрыжиIэмкIэ, интернетыр къигъэсэбэпурэ иригъэфIэкIуэнут и бзэр, ауэ хьэтыкъуей, абазэ диалектхэмкIэ зыри къыщигъуэтакъым абы.
— Ди еджапIэхэм адыгэбзэм дерс хухахынут, ар яджыну гукъыдэж ящIауэ цIыхуипщI зэхуашэсыфатэмэ. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, ди жылэм апхуэдиз къыхэтшыфыркъым. Абы къыхэкIыу адрей жылэ тпэблагъэхэм къыхэтшурэ зы гуп иридгъэкъумэ, а дерсхэр зэтеуб-ла хъунут. Си къалэнхэм ящыщу къызолъытэ а Iуэхугъуэр икIи гупсысэ гуэрхэр сиIэщ абы теухуауэ. Апхуэдэу, бзэр нэхъыфIу зрагъэщIэн, ди щIэблэр зэрыцIыхун папщIэ гъэмахуэ зыгъэпсэхугъуэм ирихьэлIэу ди сабийхэр хэкум нэдгъакIуэу, абыкIэ къикIыу ди дежи щыхьэщIэу мы Iуэхугъуэр зэтеублэным яужь ситынущ, — жеIэ Сэдат.
Сэдат сепсэлъылIэну дызыщIыхьа шэтырым и блынхэр къанэ щымыIэу сурэт хьэлэмэтхэмкIэ гъэнщIат. Ахэр зи IэдакъэщIэкIыр ищхьэкIэ зи гугъу тщIа Къайнар къуажэм къыдэкIа Бзаджэ Эргунщ. СурэтыщI Iэзэм и гущIэм къиIукI макъ гуузыр и IэдакъэщIэкIхэм къахыболъагъукI. Гу лъыботэ ди лъэпкъым и тхыдэ гуузым дыркъуэ зытри-дза, хэхэс гъащIэ мытыншыр зыгъэунэхуа сурэтыщIым и гущIэм щызэхуихьэса гупсысэхэр сурэтхэм къызэрытещым. Фащэ екIу зыщыгъ пщащэ цIыкIухэми щауэхэми я нэкIум нэпсыр къожэх. Тенджызым тет кхъухьым ис цIыхухэр къоплъэкI я хэкужьымкIэ. Зи хэкум пэIэщIэ ящI адыгэхэм гугъэ лъэпкъ зэрамыIэжыр я нэгум кърех, къатепсыха гузэвэгъуэм кърикIуэнур зэрызыхащIэр дегъэлъагъуф сурэтыщIым, нэпсыр зыщIэз я нэхэм лъэIу мащIи щIыболъагъуэ Эргун и IэдакъэщIэкIхэм. Мис апхуэдэу Iэзэу къыщыгъэлъэгъуащ адыгэхэм я щхьэм кърикIуа гузэвэгъуэр.
Эргун и адэр хьэтыкъуейт, илъэс зыбжанэ ипэкIэ дунейм ехыжащ. И анэр къэбэрдейщ, Куржыхэ япхъущ, хэкур илъагъуным щIэхъуэпсурэ и ныбжьыр хэкIуэтащ. Эргун и щхьэгъусэмрэ и бынитIымрэ дэщIыгъуу Къайсэр щопсэу, школым тыркубзэр щрегъэдж. Сабийхэм папщIэ шыпсэхэр етх, тхылъу къыдигъэкIауи щыIэщ. Сурэт щIыным зэрыдихьэхрэ илъэсипщIым нэсащ. Абы зэрыжиIэмкIэ, хэкум зэи щыIакъым. И хъуэпсапIэхэм ящыщщ и сурэтхэри къыздишэу гъэлъэгъуэныгъэ Налшык щызэхиублэныр, ди лъэпкъэгъу нэхъы-бэ абыхэм щыгъуазэ ищIыныр. И гум мывэ хьэлъэу телъщ и адэжьхэм я хэкум зэрыпэIэщIэр. Адыгэр щхьэхуимыту дунейм тепхъа хъуами, дунейм и хъугъуэфIыгъуэ нэхъыщхьэхэр зрагъэгъуэтыну зэрыхуитыр зыхащIэу Эргун хуэдэ зэчиифIэ куэдкIэ Тхьэр къыхуэупсащ ди лъэпкъым.
— Зэ си хэку слъэгъуатэмэ, а мывэр «тездзынурэ» си сурэтхэри нэхъ «нэщхъыфIэ» хъужуну къысщыхъурт, — жеIэ Эргун.
Фестивалым къекIуэлIахэр къыщIыхьэрт шэтырым, Эргун и IэдакъэщIэкIхэр къищу сурэт зытрахырт, щIалэм къыбгъэдыхьэурэ упщIэхэр къратырт. Портретхэм къыщыгъэлъэгъуахэм къыхацIыхукIыжхэри яхэтт.
Нэр нэмыплъысу Къайнар и губгъуэшхуэр псори адыгэт. Уи гур мыузу уахэплъэн плъэкIынтэкъым. Гупсысэ зэщымыщхъум уи гур къызэфIегъанэ: мис ди адыгэ тIэкIур! Ипхъащ дунеижьым. Адыгэр лъэпкъ мащIэкъым — дунейм щикъухьащи, мащIэ пэлъытэу аркъудейщ! Нобэ мэгуфIэ псори — хэку-жьым къикIа артист нэхъыфIхэм я уэрэд макъым дожьу, къыдофэхэр. Хэкум узэрикIар къыщащIэкIэ, быдэ дыдэу Iэп- лIэ къыпхуащI, куэд щIауэ укъацIыху фIэкIа умыщIэну, къыпщIоупщIэ, зэман кIыхькIэ зэжьа хъыбар гуэр къахуэпхьа хуэдэ, уи нэм къыщIэплъэурэ мэгуфIэ, итIанэ нэщхъей мэхъуж. Жэщыку хъухукIэ екIуэкIа фестивалым и макъхэр ужьыхыжу щхьэж я унэ зэрекIуэлIэжынум, я гъащIэр мо дыгъэм илыпщIыжа, зы щхъуантIагъэ къыщымыхъу хамэщIым фIэкIыпIэ имыIэу зэрыщрахьэкIынум уогупсыс. Зэхыхьэшхуэ екIуэкIам абыхэм я дежкIэ сыт хуэдэ мыхьэнэ иIэу пIэрэ?
Абы и къызэгъэпэщакIуэхэм яIа мурадыр къазэрехъулIам шэч къытесхьэркъым: зэхуэсым унагъуэкIэрэ къекIуэлIат, я сабийхэри ящIыгъут. Илъэсым зэ нэхъ мыхъуми адыгэхэм я апхуэдэ гуфIэгъуэ зэхыхьэ зылъэгъуа сабийм игъэгъуэщэнукъым ар къызыхэкIа лъэпкъыр.
