«Джэгурэщ»
Налшык и Къэрал киноконцерт гъэлъэгъуапIэм щекIуэкIащ «Джэгурэш» зыфIаща, къэщIэрейхэмрэ гушыIэрейхэмрэ я зэпеуэ. Ар къыхэзылъхьари езыгъэкIуэкIари ХьэтIохъущокъуэ Къазий и цIэр зезыхьэ Адыгэбзэ Хасэращ. Япэ зэпеуэм хэтащ республикэм и Бахъсэн къалэм, Къуэгъулъкъуей, Тыжьей, Лашынкъей, Къамылыкъуэ къуажэхэм я еджапIэхэм я 10 — 11-нэ классхэм щеджэ щIалэ, хъыджэбз жыджэрхэр. КъыжыIапхъэщ, республикэм и адрей къуажэхэм щыщ еджакIуэхэри чэзууэ зэрызэпеуэнур, текIуэхэр кIэух Iыхьэм зэрыщызэIущIэжынур.
АДЫГЭБЗЭ Хасэм и унафэщI Табыщ Мурат зэпеуэм кърихьэлIахэм фIэхъус гуапэ яриха нэужь, жиIащ ди адэжьхэм щIалэгъуалэр зэрагъэджэгуу щыта «Джэгурэш» Iуэхугъуэр къыдахыжыным теухуауэ лъапэ махуэ ирахьэжьауэ зэрыщыгугъыр. Хасэм хэтхэм я къалэн нэхъыщхьэр адыгэбзэр щIалэгъуалэм ирагъэщIэнырщ, щIэблэр я анэдэлъхубзэмкIэ гупсысэфу, утыку къихьа нэужь гушыIэ дахэкIэ псалъэхэр зэкIэлъагъэкIуэфу, я щIыб къыщагъазэкIэ, адыгэ и бынщ къыхужаIэжрэ къыкIэлъыхъуахъуэу ягъэсэнырщ. Мурат зэхуэсахэм ягу къигъэкIыжащ «Джэгурэш» джэгукIэр зыхуэдэмрэ абы гъэщIэгъуэну хэлъымрэ:
— Къуажэдэс нэхъыжьхэр мазэм, мазитIым къриубыдэу зэ зэхуэсырти, щIалэгъуалэр хьэблэ хьэблэкIэрэ зэхуашэсурэ я адэжьхэм я цIэхэмкIэ зэпрагъауэрт. Дэтхэнэ зыми и адэм и адэжыр хэтми жаIэурэ зэпеуэр нэхъ гъэщIэгъуэныж ящIырт, зи цIэ къраIуэхэм епха Iуэху хьэлэмэтхэр е къэхъукъащIэ гъэщIэгъуэнхэр къагубзыгъыжурэ, я псалъэм щIагъужырт. «Джэгурэш» зэпеуэр и кIэм щынэблагъэкIэ, нэхъыжьхэр зэхуэарэзыуэ зэбгрыкIыжырт: «Иджы дылъэпкъ, дыхьэблэ узыншэщ. ЩIалэгъуалэм дащхьэщыкI хъумэ, ди яужь къинэхэм гъуэгу захуэ тхухашынущ», — жаIэу.
Табыщым зэхыхьэм кърихьэлIахэм яжриIащ Къэбэрдейр хьэблэ-хьэблэурэ зэхэс зы къуажэшхуэу я нэгу къыщIагъэхьэну. Зэпеуэм хэт, зи къэкIуэнур дахэ, езыхэр зэкIуж щIалэгъуалэм Мурат захуигъэзащ дэтхэнэ хъуэхъури уэшхыпсым хуэдэу къатешхэу насыпыфIэ хъуну, я гушыIэ гуэныр къаунэщIу, и лъащIэ илъыр зыхуэдэмрэ зыхуэдизымрэ къагъэлъэгъуэну, адыгэбзэр ягъэбзэрэбзэну, утыкур ягъэбжьыфIэну.
ЗэIущIэм и къэпщытакIуэ гупым хэтащ Гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал институтым и щIэныгъэ лэжьакIуэхэу Зыгъэзэж Тимур, Хьэвжокъуэ Людмилэ, Хэжь Залинэ, «Дыгъэ» IуэхущIапIэм и лэжьакIуэ, сурэтыщI Iэпыщ Бибарс, БизнесымкIэ институтым и егъэджакIуэ Дзэгъащтэ Азэмэт, КъБКъУ-м ДизайнымкIэ и колледжым и егъэджакIуэ, Урысейм и СурэтыщIхэм я зэгухьэныгъэм хэт Щокъарэ Дианэ, КъБКъУ-м ДизайнымкIэ и колледжым и егъэджакIуэ, зэпеуэм и къэпщытакIуэ гупым и пашэ Жэмыхъуэ Заур.
Адыгэ тхыбзэм и махуэм хуэгъэпса зэпеуэр Iыхьэ зыбжанэу гуэшат. Гупхэм я пщэрылът япэ Iыхьэм зыкъыщрагъэцIыхуну. ЕтIуанэм макъамэу зэхэт гъэлъэгъуэныгъэхэр утыку къыщрахьэн хуейт. Ещанэ Iыхьэм школ хъыбархэм ятеухуа видеороликхэр щагъэлъэгъуэну я къалэнт. ЕплIанэ Iыхьэм еджакIуэхэм жэуап щратыну къапэщылът къэпщытакIуэ гупым хэтхэм къабгъэдэкI упщIэхэм. ГушыIэ, жыIэгъуэ дахэкIэ жэуап зыт гупыр текIуауэ къалъытэнущ. ЗэраубзыхуамкIэ, зы Iыхьэм дакъикъитху нэхърэ нэхъыбэ хухах хъунутэкъым.
Бахъсэн къалэм и «Акъыл жан», Тыжьейм и «Джэримэс», Тохъутэмыщейм и «Лашын», Къамылыкъуэ и «Нартыху гъэпIэнкIахэр», Къуэгъулъкъуейм и «Абрэджхэр» гупхэм япэ Iыхьэм зыкъыщрагъэцIыхуащ, джэгу, лъапэрисэ къафэ екIухэмкIэ утыкур ягъэбжьыфIащ. КъыжыIапхъэщ, япэ Iыхьэм утыку къихьахэм ящыщу зэхуэсахэм «Нартыху гъэпIэнкIахэр» нэхъ ягу зэрыдыхьар, гупым адыгэ хабзэм, нэмысым тету зэрызыкъагъэлъэгъуар.
ЕтIуанэ Iыхьэри нэгузыужьу, гушыIэ теплъэгъуэхэмкIэ гъэнщIауэ екIуэкIащ. Дэтхэнэ гупми гъэщIэгъуэну икIи удихьэхыу утыку кърихьащ гъащIэм пэджэж Iуэхугъуэхэр. Махуэ къэс ди нэгу щIэкI теплъэгъуэхэм гушыIэ дахэ щIэлъу дагъэлъэгъуащ. Къэтхьынщ абыхэм щыщ.
ТетIысхьэпIэм фызитI тесщ иджырей щIалэгъуалэм яхуэшхыдэу, адыгэ хабзэр, бзэр, къафэр, уэрэдыр IэщIыб зэращIам, телефонхэр яIыгъыу уэрамым зэрыдэтым папщIэ. Ар зэхэзыха щIалэхэмрэ хъыджэбзхэмрэ нэхъыжьхэм я пащхьэм щагъэлъагъуэ адыгэ псалъэжьхэр дахэу зэрагъэшэрыуэфыр, я лъэпкъ хабзэм, къафэм, уэрэдым пащIын зэрыщымыIэр. Нэхъыжьхэми я нэгу щIэкIа псор гуапэ ящымыхъуу къанэркъым.
Адэ-анэхэмрэ бынхэмрэ махуэ къэс яку къыдэхъуэ зы Iуэхугъуэ хьэлэмэти утыку кърахьащ. Ар теухуат хъыджэ махуэ псом Интернетым зэрисым, и анэми зэрыдэмыIэпыкъум, школым кърата унэ лэжьыгъэхэри зэримыщIыжым. Иужьым анэр пхъум йошхыдэри, компьютерыр къытрех.
Ещанэ Iыхьэм щагъэлъэгъуащ школ хъыбархэм ятеухуа видеороликхэр. ЕгъэджакIуэхэмрэ еджакIуэхэмрэ яку къыдэхъуэ Iуэхугъуэхэр, зэхущытыкIэхэр гъэщIэгъуэнт, щIэщыгъуэт.
10-нэ классым дерсыр здекIуэкIым анэр щIохьэ:
— Фи махуэ фIыуэ. КхъыIэ, къысхуэгъэгъу, гуэгушыр кIуэдащи, щIалэр къозгъэутIыпщыну арат къезгъэлъыхъуэну.
— Махуэ дапщэ хъуа уи гуэгушыр зэрыкIуэдрэ?
— Дыгъуасэ.
— НтIэ, а зи гугъу пщIы уи щIалэр зэрыкIуэдрэ илъэсипщI мэхъу.
ЕплIанэ Iыхьэм гупхэм жэуап щратащ къэпщытакIуэхэм я упщIэхэм. ЕджакIуэхэм я жэуап тыкIэм къигъэнэIуащ ахэр зэрыакъылыфIэр, зэрыIущыцэр.
Гупхэм къахьа баллхэр зэхалъхьэжа нэужь, япэ увыпIэр хуагъэфэщащ Къамылыкъуэ и «Нартыху гъэпIэнкIахэм» хэтхэм. ЕтIуанэр лъагъэсащ Лашынкъей и «Лашын» гупым. Ещанэ хъуащ Бахъсэн къалэм и «Акъыл жан» гупыр. Къыхэгъэщыпхъэщ абыхэм япэ «Лашын» гупыр зы баллкIэ зэрищар. ЕплIанэ увыпIэр къахьащ Къуэгъулъкъуей и «Абрэдж» гупым. Етхуанэр иратащ «Джэримэс»-м.
КъэпщытакIуэ гупым хэтхэр еджакIуэхэм ехъуэхъуащ, ахэр зэпеуэм хуэзыгъэхьэзыра я егъэджакIуэхэми фIыщIэ хуащIащ.
Табыщ Муратрэ егъэджакIуэ, ХьэтIохъущокъуэ Къазий и цIэр зезыхьэ Адыгэбзэ Хасэм хэт Багъ Марьямрэ жаIащ ныбжьыщIэхэм джэгукIэ, утыку итыкIэ дахэ, акъыл жан къызэрагъэлъэгъуар, зэхуэсахэр зэрагъэгушхуар, адыгэбзэр дяпэкIэ ирагъэфIэкIуэну, абы зрагъэужьыну зэрыщыгугъыр. Зэпеуэм кърихьэлIахэм я нэгу зэрызрагъэужьам, гукъыдэжрэ дэрэжэгъуэрэ зэрыратам папщIи ныбжьыщIэхэмрэ абыхэм я егъэджакIуэхэмрэ фIыщIэ хуащIащ, гушыIэ дахэр я щIасэу псэуну ехъуэхъуащ.
Зэпеуэм къыхэжаныкIа щIалэхэмрэ хъыджэбзхэмрэ саугъэту тхылъхэр иратащ.
Зэхьэзэхуэр ягъэдэхащ уэрэджыIакIуэхэу Къатинэ Эльдаррэ Къашыргъэ Аскэррэ.
БЖЬЫХЬЭЛI Розэ.
