ГуфIэгъуэ лъапIэ
Гъатхэпэм и 8-р Урысейм и мызакъуэу, къэрал куэдым щаIэт гуфIэгъуэщ. А махуэм бзылъхугъэхэм йохъуэхъу, удз гъэгъахэр IэщIалъхьэ, апхуэдэу дуней псом ягу къыщагъэкIыж ахэр хуитыныгъэхэмкIэ цIыхухъухэм яхуэдэн зэрыхуейр. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, сыт хуэдэ къэрали иджыри цIыхубзхэр я хуитыныгъэхэмкIэ цIыхухъухэм щапэхъуфыркъым. Псалъэм папщIэ, властыр зыIэщIэлъхэм бзылъхугъэхэу яхэтыр куэдкIэ нэхъ мащIэщ, парламентхэми аращ. Пэжщ, иужь зэманым абы и лъэныкъуэкIэ захуагъэр нэхъ зэфIэувэж хъуащ. Утыку къихьащ политик цIэрыIуэхэм я мызакъуэу, къэрал унафэхэр зыIэщIэлъ цIыхубзхэри. Абыхэм я зэфIэкIхэм кIуэ пэтми заубгъу зэпытщ.
Иджы дгъэлъапIэ гуфIэгъуэм и къежьапIэр гугъусыгъуу щытащ. Ахэр зэщIэгъэуIуа хъун папщIэ илъэс куэд дэкIащ. 1908 гъэм мазаем и 28-м Нью-Йорк и социал-демократ цIыхубз зэгухьэныгъэм и жэрдэмкIэ екIуэкIащ я хуитыныгъэхэмкIэ цIыхухъухэм хуагъэдэныр къыщагъэува пэкIу. А махуэм бзылъхугъэ мин 15-м щIигъу а къалэм и уэрамхэм ирикIуащ, лэжьэгъуэ махуэр хуагъэмэщIэну, улахуэмкIэ цIыхухъухэм хуагъэдэным къыхураджэу. Абы къыдэкIуэу цIыхубзхэм хэхыныгъэхэм Iэ щаIэтыну хуит щIыным и Iуэхури къаIэтат. 1909 гъэм Америкэм и Штат Зэгуэтхэм я Социалист партым къыхилъхьащ цIыхубз махуэр ягъэлъэпIэну. Ар мазаем и 28-м хуагъэзат.
1910 гъэм Копенгаген щекIуэкIа ЕтIуанэ дунейпсо социалист цIыхубз конференцым Цеткин Кларэ къыщыхуриджащ Дунейпсо цIыхубз махуэ ягъэувыну. А махуэм бзылъхугъэхэм пэкIухэмрэ уэрам дыхьэхэмрэ къызэрагъэпэщын хуейт, жылагъуэм езыхэр зыхэт гугъуехьхэм гу лърагъэтэн мурадкIэ. Ауэрэ зэщIэхъееныгъэм зиубгъуащ. Ар къэсащ Урысейми. 1917 гъэм Февраль революцэм щIидзащ. МахуиплI нэхъ дэмыкIыу император Николай ЕтIуанэр арэзы техъуащ Iэ яIэтыну цIыхубзхэр хуит зыщI унафэм. АрщхьэкIэ абы революцэр къызэтригъэувыIакъым. Большевикхэм цIыхубзхэм я махуэр къагъэсэбэпащ я политикэ мурадхэмкIэ. Мазаем и 23-м (щIэмкIэ гъатхэпэм и 8-м) лэжьакIуэ мини 128-м щIигъум забастовкэхэр ирагъэкIуэкIащ. Уэрамым дыхьахэм къагъэувхэм ящыщ зыт цIыхубзхэр хуитыныгъэхэмкIэ цIыхухъухэм яхуэгъэдэныр.
ЕтIуанэ коммунист цIыхубз конференцым и унафэкIэ 1921 гъэм цIыхубзхэм я махуэр гъатхэпэм и 8-м ягъэлъапIэну ягъэуващ.
Хэку зауэшхуэм и илъэсхэм зи гугъу тщIы гуфIэгъуэр яIэтащ лIыгъэ зезыхьэ, апхуэдэу лэжьыгъэм къыщыхэжаныкI цIыхубзхэр ягъэпажэным нэхъ тегъэщIауэ.
СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым 1965 гъэм гъатхэпэм и 8-м къыдигъэкIа Указым ипкъ иткIэ цIыхубзхэм я дунейпсо махуэр зэрыгуфIэгъуэм и мызакъуэу, мылэжьэгъуэ махуэуи ягъэуващ.
Апхуэдэщ зи гугъу тщIы махуэшхуэм и тхыдэр. Абы дэ Iэмал къыдет сыт и лъэныкъуэкIи къыдбгъурыту гъащIэм и курыкупсэм хэт ди бзылъхугъэхэм дехъуэхъуну, тыгъэ гуапэ яхуэтщIыну. ЖыпIэ хъунущ ди бзылъхугъэ уардэхэм гъатхэм и мызакъуэу, дунейри дэщIэращIэу.
Шал Мухьэмэд.
