Пщы Нэнау и псысэ
ЗэзыдзэкIар Нало Заурщ
Сэ илъэсих сыхъуа къудейуэ «Хъыбар пэжхэр» жыхуиIэ тхылъым - ар зытепсэлъыхьыр цIыхулъэ здынэмыса мэзыжьхэрат – зы сурэт гъэщIэгъуэн къыщызгъуэтащ. А сурэтым итт блэ абрагъуэм - ЦIахуэ жыхуаIэм - хьэкIэкхъуэкIэ гуэр зыIурилъафэу. Мис мыпхуэдэт ар:
Тхылъым итт: "ЦIахуэм къыпэщIэхуэр зэрыпсэууэ ирегъэх, имыгъэныщкIуу,-жиIэу.- ИужькIэ абы зыхуэмыгъэхъеижу илъэс ныкъуэ псокIэ щылъщ мэжейри, иригъэлъэтэхар игъэткIуху".
Сэ куэдрэ сигъэгупсысащ а гъэщIэгъуэн куэд къыщыхъу джунглием икIи си щыпэщIу къэрэндащ щхъуантIэкIэ зы сурэт сщIащ. Ар си сурэт №1-
рат. Мис ар:
А си IэрыщIыр балигъхэм язгъэлъагъури сайупщIащ, фигъэшынэркъэ жысIэри.
- Сыт пыIэм шынагъуэу хэлъыр? – жаIэри къысхуадакъым. Ар пыIэтэкъым. Ар цIахуэт, пыл зыIурилъэфауэ. ИтIанэ цIахуэм и кIуэцIыр къаплъэу сщIащ, балигъхэм нэхъ къагурыIуэн щхьэкIэ. Абыхэм наIуэу яжумыIар
зэхащIыкIыфыркъым. Мис си сурэт №2-р:
Балигъхэм къызжаIаращ, дяпэкIэ блэ сурэт сымыщIыну – и теплъэкIи и кIуэцIкIи, абы ипIэкIэ географием, тхыдэм, тэмэмырытхэм нэхъ сегугъуну. Мис аращ сэ илъэсихым ситу сурэт щIыныр IэщIыб щIэсщIар. Си сурэт №1-мрэ №2-мрэ къыщызэмыхъулIэм гуитI-щхьитI сыхъуащ. Балигъхэм езыр-езыру зэхащIыкIыркъым зыри, сабийхэм ди дежкIэ зэшыгъуэщ, хьэлъэщ зэпымыууэ абыхэм псори ягурыдгъэIуэну, яхузэхэтхыну.
Арати, сэ нэгъуэщI IэщIагъэ къыхэсхын хуей хъури, летчикыу седжащ. Мы дуней псор къэслъэтыхьауэ къыщIэкIынщ сэ. Пэжыр жыпIэмэ, географиери къысщхьэпэжащ. Зэ еплъыгъуэкIэ Китаймрэ Аризонэмрэ зэхэсцIыхукIырт. Ар сэбэпышхуэ къыпхуохъу, жэщу ущхьэрыуэмэ.
Сэ си гъащIэм цIыху губзыгъэ Iэджи сахуэзащ. Балигъхэм куэдрэ сахэтащ. Сэ ахэр гъунэгъубзэу слъэгъуащ. Зызумысыжынщи, абы къыхэкIыу нэхъыфIуи слъэгъуакъым ахэр.
Нэхъ губзыгъэIуэ, нэхъ зэхэщIыкI зиIэ хуэдэ балигъ срихьэлIамэ, абы езгъэлъагъурт сэ сщIа сурэт №1-р: ар сымыгъэкIуэдауэ зесхьэрт. А цIыхум зыгуэр къыгурыIуэрэ къыгурымыIуэрэ зэхэзгъэкIыну сыхэтт. Ауэ псоми къызатыр зы жэуапт: «Мыр пыIэщ»,-жаIэрт. Абы иужькIэ сэри цIахуэ гугъуи, джунглие гугъуи, вагъуэ гугъуи яхуэсщIыжыртэкъым. Бридж е гольф зэрыджэгум, политикэм е галстукхэм теухуауэ садэуэршэр мыхъумэ. Балигъхэри куэду арэзы къищIырт апхуэдэ лIы губзыгъэ къызэрацIыхуам.
II
Мис апхуэдэу щхьэзакъуэу сыпсэурт, си гум илъ зыжесIэн симыIэу. Арати, илъэсих япэкIэ Сахарэ, сыкъыщымытIысу мыхъуу, сыкъыщытIысат. Кхъухьлъатэм и моторыр зэIыхьат. Механики пассажири си гъусэтэкъыми, гугъу-тыншми, сэр-сэру зэзгъэпэщыжыну мурад сщIащ. Е моторыр зэгъэпэщыжын хуейт, е къумым сикIуэдэн хуейт. Зы тхьэмахуэкIэ сызырикъун псы фIэкIаи сиIэжтэкъым.
Сыт сщIэнт, япэрей жэщым сэ къум пшахъуэм сыхэлъу сыжеящ – миль минкIэ си хъуреягъым псэупIэ лъэпкъ иIэтэкъым. Сэ схуэдэу дэIэпыкъуэгъуншэу къубж хъунтэкъым зи кхъухьыр къутэу пхъэзэпхым тесу хыкум къыхэнахэри. НтIэ уи фIэщхъункъэ сыкъызэрыуIэбжьар, нэхущ дахэм деж макъ псыгъуэ цIыкIукIэ зыгуэрым сыкъыщигъэушам. Абы жиIэрат:
- КхъыIэ… щынэ сурэт схуэщI!
- Ы?...
- Щынэ сурэт схуэщI…
Щыблэ уа нэхъей сыкъыщолъэт. Си нэм сыщIоIуэтыхь. Зысплъыхьмэ – си пащхьэм зы нэнау телъыджэ къитщ, ифIэщыпэу сызэпеплъыхьри. ИужькIэ абы и сурэт нэхъыфIыIуэу схуэщIар мис мыращ:
Ауэ абы и дахагъыр си сурэтым жыжьэуи къыщысхуэгъэлъэгъуакъым. Ар зи ягъэри сэракъым. Илъэсихым сыщитам щыгъуэ, балигъхэм сурэтыщI къысхэмыкIыну си фIэщ ящIри, цIахуэм и теплъэмрэ и кIуэцIымрэ фIэкIа, нэгъуэщI сурэт сымыщIыфу сыкъагъэнащ.
Арати, си нитIыр къижу соплъ а телъыджэм. Зыщывмыгъэгъупщэт: сэ миль минкIэ сыпэжыжьэт цIыху псэупIэм. ИтIани а нэнаур е щхьэрыуауэ, е еша-елIауэ, е шынауэ, хьэмэрэ мэжэлIауэ е псы хуэлIауэ фэ теттэкъым. И щытыкIэмкIи ещхьтэкъым ар цIыху щымыпсэу къум пхыдзам игъуэщыхьа сабийм. Зы зэман зэ зыкъэсщIэжри сеупщIащ:
- Ар дауэ… уэ мыбы щыпщIэр сыт?- жесIэри.
Жэуап къызитыным ипIэкIэ, хуому, ауэ ифIэщыпэу къызолъэIу;
- КхъыIэ…щынэ сурэт схуэщI…
А псори апхуэдизкIэ телъыджэт икIи фIэщ хъугъуейти, хьэуэ схужыIакъым. Мыбдеж, мы къумым, мы псэзэпылъхьэпIэм уздитым, а лъэIур хьэдыгъуэдахэу къемызэгъ пэтми, си жыпым тхылъымпIэ напэрэ авторучкэрэ къызох. АрщхьэкIэ занщIэу сигу къокIыж сэ нэхъыбэу сызэгугъуар географиер, тхыдэр, арифметикэр, тэмэмырытхэр ару зэрыщытыр икIи нэнаум жызоIэ (губжь тIэкIуи хэлъ хуэдэу жызоIэ) сэ сурэт щIыкIэ зэрызмыщIэр.
ИтIани езым жеIэ:
- УмыщIыфми схуэщI. Щынэ сурэт схуэщI.
Сэ егъащIэм мэл сурэт сщIатэкъым, си сабиигъуэм сщIауэ щыта сурэтитIым языр – цIахуэм и теплъэр хуэзуцIырхъащ. ИкъукIэ згъэщIэгъуащ, нэнаум ар имыдэу, къыщыкIиям:
- Хьэуэ, хьэуэ! Сэ сыхуейкъым цIахуэм зыIурилъэфа пыл!-жиIэу.- ЦIахуэр шынагъуэщ, пылыр иныщэщ. Сэ си псэупIэм щыIэ псори цIыкIущ. Сэ щынэщ сызыхуейр. Щынэ сурэт схуэщI.
ХуэсщIащ мис мыр:
Нэнаум зэпиплъыхьщ си сурэтри идакъым:
-Хьэуэ, мыр щынэ фаджэ дыдэщ. НэгъуэщI схуэщIыт.
ХуэсщIащ нэгъуэщIи.
Си ныбжьэгъур щабэу, си хуэмыхуагъэр къысхуигъэгъу хуэдэ, щIогуфIыкI.
- Уэ плъагъуркъэ,-жи,-мыр зэрымыщынэр. Мыр тIышхуэщ. Бжьакъуэ тетщ…
ИтIанэ нэгъуэщIу хуэсщIащ сурэтыр:
АрщхьэкIэ мы сурэтри идакъым:
- Мыр тIорысэIуэщ. Сэ сызыхуейр щынэщ, куэдрэ псэун хуэдэу.
Ар щыжиIэм схуэмышэчыжу – моторым сеужьэрэкIын хуейт, зиунагъуэрэ!-мис мыр хуэзуцIырхъащ.
ИтIанэ жызоIэ нэнаум:
- Мис мыр уи ашычщ. Абы уи щынэр исщ.
Сэ икъукIэ згъэщIэгъуащ си нэнау гумызагъэр къыщыгуфIэм:
- Мыр сэ сызыхуей дыдэм хуэдэщ!-жиIэу.-Дауэ уеплърэ, удз куэд хуеину пIэрэ мыр?
- Сыт щIыжыпIэр?
- Ди дей псори щымащIэщ…
- Мыбы хурикъунщ абы щыIэр. Сэ уэстыр щынэ цIыкIунитIэщ.
- ЦIыкIу дыди хужыпIэнкъым,-жи, и щхьэр егъэщIауэ сурэтыр зэпиплъыхьурэ.- Еплъыт! Iурихащ…
Мис апхуэдэу цIыхугъэ схуэхъуащ Пщы Нэнаур.
III
Сэ зэуэ къызгурыIуакъым ар къыздикIар. Пщы Нэнаум сэ упщIэкIэ сыщIигъанэрт; езым зыгуэркIэ сеупщIамэ, зыхимых хуэдэ зищIырт. Ауэ хуэмурэ езым къыжьэдэху псалъэ зырызхэм псори къызгурагъэIуащ. Псалъэм щхьэкIэ, абы япэу си кхъухьлъатэр къыщилъагъум, (кхъухьлъатэм и сурэтыр сщIыркъым, сщIыну сыхуежьэми схузэфIэкIынукъым), къызэупщIыгъащ:
- Мыр зищIысыр сыт? – жиIэри.
- Ар кхъухьлъатэщ. Си кхъухьлъатэщ. Ар мэлъатэ.
Арати, зызгъэщIагъуэу жесIащ сызэрылъэтэфыр. Ар нэнаум игъэщIэгъуащ:
- Iау! Уэ уафэм укъехуэха?
- НтIэ,- жызоIэ сэри зызгъэIэдэбу.
- Сыту гъэщIэгъуэн!..
Пщы Нэнаур къызэрылъэлъу дыхьэшхащ, сызэгуигъэпу: сэ къысщыщIхэр ямыгъэщIагъуэмэ, си жагъуэ мэхъу. ИужькIэ абы къыжьэдоху:
- КъызэрыщIэкIымкIэ, уэри уафэм укъехуэхащ,-жери.- Дэтхэнэ планетэра укъыздикIар?
Мис иджы, жызоIэ сигукIэ, гурыIуэгъуэ мэхъу мы къумым къызэрихутам и хьэлэмэтыр. ИтIанэ ехьэкI имыIэу соупщI:
- НтIэ уэри нэгъуэщI планетэ укъикIа?
АрщхьэкIэ жэуап къызитакъым. Си кхъухьлъатэр зэпиплъыхьурэ и щхьэр игъэкIэрэхъуа мыхъумэ.
- МыбыкIэ жыжьэ укъикIыфын хуеякъым уэ,-жи.
ИтIанэ зыкъомрэ зыгуэрым егупсысу щытащ. ИужькIэ сэ хуэсщIа сурэтыр и жыпым кърихри дихьэхауэ еплъу щIидзащ.
Фэ дауи къывгурыIуэнщ, абы нэгъуэщI планетэ къызэрикIамкIэ зыкъиумыс хуэдэ щыхъум, ар сэ зэрызгъэщIэгъуар. Абы теухуауи нэхъыбэIуэ зэзгъэщIэну сыхуежьащ.
- Уэ укъыздикIар дэнэ, Нэнау? Уи унэр дэнэ здэщыIэр? Щынэ цIыкIур здэпхьынур дэнэ?
Жэуап къызимыту мэгупсысэ, итIанэ жеIэ:
- Сыту фIыт мы ашычри къызэрызэптар, щынэр жэщкIэрэ абы илъынщ.
- Дауи, дауи. Губзыгъэ цIыкIуу ущытмэ, кIапси уэстынщ, махуэкIэрэ щынэр иреппхын хуэдэу. Зэппхын бжэгъу цIыкIуи щIыгъуу.
Пщы Нэнаум и нэщхъыр зэхэуащ:
- Еспхынуи? Ар сытым щхьэкIэ?
- Iау, йомыпхмэ, зыщIыпIэ щхьэрыуэнщи кIуэдынщ.
Мыбдеж гуэрым си ныбжьэгъур нэжэгужэу къэдыхьэшхащ:
- Дэнэ щхьэрыуэн?
- Здэщхьэрыуэн мащIэ? И занщIэр и гъуэгуу ежьэнщи…
Абы иригузэвакъым Пщы Нэнаур:
- Ар Iуэхукъым, сэ щIыуэ сиIэр мащIэ дыдэщ.
ТIэкIу нэщхъей къэхъуауи къыпищэжащ:
- Уи занщIэр уи гъуэгуу уежьэмэ, жыжьэ уIукIыфынукъым…
IV
Арати, аргуэрузыхьэлэмэткъэсхутащ: нэнауркъыздикIапланетэрзыунэхуэдизщзэрыхъур.
Пэжым ухуеймэ, ар згъэщIагъуэщакъым сэ. Сэ сщIэрт ди ЩIым, Юпитер, Марс, Венерэ сымэ хуэдэ планетэ пIащэхэм нэмыщI, цIэ къудей фIамыщауэ нэгъуэщI жьгъей Iэджи зэрыщыIэр, телескопым къыхуэмыубыд цIыкIунитIэхэри яхэту. Астрономым апхуэдэ планетэ цIыкIунитIэ къыщихутэкIэ, абы цIэ фIищыркъым, номыр иретри зэфIокI. Псалъэм щхьэкIэ, астероид №325I.
Сэ Пщы Нэнаур астероид Б-6I2 жыхуаIэ планетэжьейм къилъэтыкIауэ хузогъэфащэ, абыкIи щхьэусыгъуэфIи сиIэщ. А астероидыр телескопкIэ къызэраубыдар зэ закъуэщ, I909 гъэм; къэзыубыдар тырку астрономщ.
Астрономым къехъулIа хьэлэмэтыр Дунейпсо астроном Зэхуэсым я пащхьэ кърелъхьэ. Ауэ зыми я фIэщ ящIакъым, щIамыщIар астрономым тырку фащэ щыгъти аращ. Апхуэдэщ а балигъхэр!
Астероид Б-6I2 и насыпти, тырку сулътIаным и цIыхухэм лъэщыгъэ мыгъуэкIэ европей фащэр къаригъэщтащ. Астрономым и къэхутэныгъэр аргуэру I920 гъэм утыкум кърелъхьэ. Абы щыгъуэ ар иужьрей модэм тету зэщыхуэпыкIати, псори акъылэгъу къыдэхъуащ.
Сэ а хъыбарыр щIэзукъуэдияри, астероид Б-6I2 и номерыр щIыжысIари балигъхэращ. Балигъхэм бжыгъэр зыпащI щыIэкъым. НыбжьэгъущIэ къызэрыбгъуэтар щахуэпIуатэкIэ, ахэр зэи къоупщIыркъым нэхъыщхьэхэмкIэ. Ахэр зэи щIэупщIэнукъым: «Абы и макъыр сыт хуэдэ? Дэтхэнэ джэгукIэхэр фIэфI? Хьэндырабгъуэ къиубыдрэ?» - жаIэу. «Илъэс дапщэ хъурэ? Къуэш дапщэ иIэ? Сыт хуэдиз и хьэлъагъ? И адэм сыт хуэдиз къилэжьрэ?» - аращ зыщIэупщIэхэр. Ахэр къащIамэ, цыхур къацIыхуа яфIощIыж. «Чырбыш плъыжьым къыхэщIыкIауэ унэ дахэ слъэгъуащ, и щхьэгъубжэм удз гъэгъа къыIуту, и унащхьэм тхьэрыкъуэ тесу»,- яжепIэкIэ, а унэр я нэгу къыщIыхьэнукъым. Абыхэм Iэмал имыIэу яжепIэн хуейщ: «Сэ франк минищэ зи уасэ унэ слъэгъуащ»,- жыпIэу. Мис итIанэ ягъэщIэгъуэнущ: «Сыту дахащэ!» - жаIэнурэ.
Ещхьыркъабзэщ: «Пщы Нэнаур пэж дыдэу зэрыщыIам мыхэр и щыхьэтщ – ар щIалэфI цIыкIут, дахэу дыхьэшхырт, щынэ иIэну щIэхъуэпсырт. Щынэ щIэхъуэпсыр шэч хэмылъу щыIэщ»,- жыпIэрэ яжепIэмэ, я дамэхэр хашурэ къоплъ, сабий делэжь цIыкIум урагъэщхьу. Ауэ: «Пщы Нэнаур астероид Б-6I2 жыхуаIэ планетэжьейм къикIат»,- яжепIэмэ, ядэнущ, упщIэкIи уи щхьэр уагъэужэгъунукъым. Апхуэдэщ а балигъхэр. Захуэбгъэгуси хъункъым. Сабийхэм я дзэр хуэшын хуейщ балигъхэм.
Ауэ гъащIэр къызыгурыIуэ дэ, дауи, къиддзэркъым номырхэри бжыгъэхэри! Мы хъыбарыр сэ си гуапэу къезгъэжьэнт псысэ телъыджэм ещхьу. Псалъэм щхьэкIэ, мыпхуэдэу:
«Еуэрэ-еуэрэт: зы Пщы Нэнау псэут. Ар щыпсэу планетэр езым нэхърэ зы тIэкIукIэт зэрынэхъиныр, езыри икъукIэ ныбжьэгъу хуэныкъуэт…» ГъащIэм хэзыщIыкIхэм занщIэу къагурыIуэнут ар пэжым куэдкIэ нэхъ зэрещхьыр.
Сэ сыхуейкъым си тхылъ цIыкIум зэштегъэууэ цIыхур къеджэну. Сыту жыпIэмэ, а сэ си нэгу щIэкIар уигу къэбгъэкIыжыну хьэлъэщ, тыншкъым абы и Iуатэжынри. Илъэсих хъуащ си ныбжьэгъум и щынэр щIыгъуу сызэрибгынэрэ. Абы и хъыбарыр щIывжесIэри ар си гум имыхужын щхьэкIэщ. ФIыкъым ныбжьэгъу пщыгъупщэжыныр. Псоми ныбжьэгъу яIэ фи гугъэ! Сэ сыхуейкъым балигъхэм ящхь сыхъуну, бжыгъэ фIэкIа зыри къысфIэмыIуэхуу. Нэхъыбэу аращ сэ иIэгъэ зэмыфэгъухэр дэлъу пхъуантэрэ къэрэндащ щхъуэкIэплъыкIэхэмрэ къыщIэсщэхуар. Ар джэгукъым, сэ си ныбжьым сурэт щIыным упыхьэныр – абы щыгъуэми егъащIэм цIахуэм и теплъэмрэ и кIуэцIымрэ фIэкIа сурэт умыщIауэ, ар щыпщIари илъэсихым ущитарауэ! Сэ зэрыслъэкIкIэ сегугъунщ абы и сурэтыр ещхь зэрыхъуным. Ауэ си фIэщ хъуркъым схузэфIэкIыну. Зы сурэтыр хъарзынэ мэхъу, адрейр жыжьэрэ гъунэгъуу бгъэдыхьэркъым. Инагъри къызэхъулIэркъым: зэм Пщы Нэнаур иныIуэ, зэм цIыкIуIуэ сфIохъу. Щыгъын щыгъам и фэри фIыуэ къысхуэщIэжыркъым. ХуэгъэфащэкIэрэ сощI, зэрыхъум хуэдэу. ИтIанэ сыщыуэу зэсхъуэкIынкIэ мэхъу мыхьэнэ зиIэ гуэрхэр. Къысхуэвгъэгъу. Си ныбжьэгъу цIыкIум сэ зыгуэри къызгуригъэIуэну пылъакъым. Езым сыхуэдэ игугъэ хъунт. Ауэ, ди жагъуэ зэрыхъунщи, сэ ашыч джабэм сыкIуэцIырыплъу щынэ къысхуэлъагъуркъым. Хэт ищIэрэ, сэри балигъхэм тIэкIу сарещхьу къыщIэкIынщ. Жьы сыхъуу пIэрэ?
Сэ махуэ къэс щIэуэ зыгуэр къасщIэт абы и планетэм теухуауэ, ар къигъанэу къызэрежьам, къызэрикIухьам теухуауэ. Ахэр мащIэ-мащIэурэ къиIуатэт абы, псалъэм къыдэкIуэу. Апхуэдэу махуэ ещанэм къэсщIащ баобабхэм къахь гузэвэгъуэр.
Ар щынэм и сэбэпкIэщ къызэрысщIар. Пщы Нэнаур гузавэ хуэдэ хъури къызэупщIащ:
- Ярэби, щынэхэм чыцэ яшхыр пэж? – жиIэри.
- Пэжщ.
- Сыту фIыт!
Сэ къызгурыIуакъым ар щIэфIыр, щынэм чыцэ яшхмэ. Ауэ Пщы Нэнаум къыпищащ:
- Апхуэдэу щыхъукIэ, абыхэм баобабхэри яшх – пэжкъэ?
Сэ ар хуэздакъым: баобабхэр чыцэкъым, атIэ жыг абрагъуэхэщ, тхьэгъушуапIэ хуэдиз я лъагагъхэу; щынэр дэнэ къэна, пыл хъушэ къэпшамэ, зы баобаб закъуи яхуэшхынукъым, жысIэри.
Пыл псалъэр щызэхихым, Пщы Нэнаур мэдыхьэшх:
- Ахэр зыр зым тегъэувэн хуей хъунти…
ИтIанэ егупсысауэ жеIэ:
- Баобабхэр япэ щIыкIэ, къыщыкIагъащIэхэм деж, цIыкIунитIэхэщ.
- Ар пэжщ. Ауэ сыт уэ уи щынэм баобаб цIыкIу ишхын щIыхуейр?
- Арыншауэ хъурэ? – егъэщIагъуэ абы, зи гугъу ищIыр цIыху псори зыщыгъуазэ Iуэху нэхъей.
Арати, куэдрэ си щхьэр тескъутэн хуей мэхъу, Iуэхур зыIутыр къызгурыIуэн щхьэкIэ.
Дэтхэнэ планетэми ещхьу, Пщы Нэнау и планетэ цIыкIуми удзыжьи удзыфIи къыщокI. Ауэ щыхъукIэ, абы щыIэщ удз щхьэпэхэм я жылэ хъарзынэхэри удзыжь зэранхэм я жылэ бзаджэхэри. Ауэ жылэхэр нэм къищтэкъым. Ахэр щIым куууэ хэлъщ мэжейри, ящыщ зым къэушыну мурад ищIыху. Мурад ищIа нэужь, ар къокIыкI, зеукъуэдийри дыгъэм зыхуеший. Абдежым ар дахэ цIыкIуу, зэраныгъэ гуэри пымылъу къыпщохъу. Ар мазэ балыджэмэ е розэ къыдэжамэ – дэгъуэщ, хырырехъуэ.
Ауэ ар удзыжь бзаджэмэ, зищIысыр къызэрыпщIэу, и лъабжьэри къыдэкIуэу, къыхэчын хуейщ. Мис апхуэдэхэщи, Пщы Нэнаум и планетэми сызижагъуэн и махуэ жылэ бзаджэхэр щыIэщ… ар баобаб жылэхэрщ. Планетэм и щIыр яуцIэпIащ абыхэм. Баобабхэр и чэзум къыумыцIыхуамэ, иужькIэ уапэлъэщыжкъым. Планетэ псор зэщIащтэ. И къуэпсхэр планетэ щIыбымкIэ щыпхегъэкIыж. Планетэр цIыкIумэ, баобабхэр куэдмэ, ар цIыкIу-цIыкIуу зэпкъратхъынущ.
- ЩыIэщ уебакъуэ мыхъуу мыпхуэдэ хабзэ,- къызжиIэгъащ иужькIэ Пщы Нэнау. – Пщэдджыжьым укъэтэджарэ зыптхьэщIамэ, уи планетэри занщIэу зыхуей хуэгъазэ. Iэмал имыIэу махуэ къэс баобабхэр къиудын хуейщ – розэ къыхэкIыкIахэм къахэпцIыхукI зэрыхъуу: къыщыхэжагъащIэм деж тIури зэщхьыркъабзэщ. Зэшыгъуэ щхьэкIэ, апхуэдэу лэжьыгъэ гугъукъым ар.
Зэгуэрым нэнаур къызэлъэIуащ, къарууэ сиIэр есхьэлIэу, а Iуэхур сабийхэм фIыуэ къагурызыгъэIуэн сурэт сщIыну.
- Зэгуэр ахэр дунеяплъэ ежьэн хъумэ,-жиIэгъащ абы,- сэбэп къахуэхъужынщ. ЩыIэщ тIэкIу бгъэгувэми зэран къызэрымыкIын Iуэху. Ауэ баобабхэр зыIэщIэбгъэкIмэ, уунэхъуауэ аращ.
Сэ зы планетэ гуэр сцIыхуу щытащ, абы щыпсэур щхьэхынэт. И чэзум чыцэж цIыкIуищ къриудатэкъыми…
Къэхъуар гупсэхуу Пщы Нэнаум къысхуиIуэтати, сэ а планетэр сурэту сщIащ. Сэ цIыхухэм сеущиену си жагъуэщ. Ауэ кудым ящIэкъым баобабхэм къашэнкIэ хъуну зэраныгъэр, астероидым кIуэ дэтхэнэри гузэвэгъуэшхуэ хэхуэнкIэ тIэу еплъынукъым. Мис аращ сэ мы зэм симыхабзэ къыщIэсщтар. «ЦIыкIухэ,- нывжызоIэ сэ. – баобабхэм защыфхъумэ!» Сэ сыхуейщ си ныбжьэгъухэм къагурыIуэну куэд щIауэ шынагъуэшхуэ къазэрыпэплъэр – ар абыхэм я пщIыхьэпIи къыхэхуэкъым, сэри си пщIыхьэпIэ къыхэхуэу зэрыщымытам хуэдэу. Мис аращ мы сурэтым апхуэдэу сыщIелIэлIар икIи сыхущIегъуэжкъым гугъу зэрызыдезгъэхьам. Хэт ищIэрэ, фэ фыщIэупщIэнкIэ хъунщ, баобабхэм хуэдэ сурэтышхуэ мы тхылъым щхьэ нэгъуэщI имытрэ, жыфIэу. Абы и жэуапыр тынш дыдэщ: сщIыну сыхэтащ, арщхьэкIэ хъуакъым. Баобабхэм я сурэтыр къызэхъулIэнкIэ щIэхъуар, ар Iуэху пIащIэгъуэу икIи Iуэхушхуэу зэрыщытыр къызгурыIуати аращ.
