Артист IэужьыфIэ, цIыху лIэужьыфIэ Акъ Мухьэрбэч
Псэужамэ, мы махуэхэм и ныбжьыр илъэс 70 ирикъунут КъБР-м щIыхь зиIэ и артист, Абхъазым и цIыхубэ артист Акъ Мухьэрбэч.
ЗэчийфIэ цIыхум и ужьыр къуэпсыбэщ. А Iуэхур щынэрылъагъущ Акъ Мухьэрбэч и гъащIэ гъуэгуанэм.
1949 гъэм щIышылэм и 18-м Жьэкуэ къуажэм (Къэрэшей-Шэрджэсым) ар къыщалъхуащ. Мухьэрбэч Тбилиси дэт къэрал театр институтыр къиухащ. 1972 гъэм КъШР-м игъэзэжри, профессиональнэ адыгэ театрым и лъабжьэр я щIыналъэм щызыухуа-хэм жыджэру яхэтащ. Акъым и гугъу щыпщIкIэ, уи нэгу къыщIыхьэр зыщ — абы театр утыкум къыщигъэщIу щы-та образ телъыджэхэрщ, и гушыIэ шэрыуэхэм зэщIаIэтэу щыта цIыхубэм я нэгурщ. Мухьэрбэч хэлъа зэфIэкIыр, гъащIэми уардэу къыщигъэлъагъуэт. Ахэр бгым къыщыIу джэрпэджэжым хуэдэу и гум къыщыхъейрти, цIыхухэм я пащхьэ кърилъхьэрт. Акъым роль 70-м щIигъу щигъэзэщIащ театрым. Абыхэм ящыщщ Мусрепов Г. и «Поэма о любви», (Козар и ролыр), Акъсырэ А. и «Iэдииху» (Темрыкъуэ и ролыр), Хьэгъундокъуэ Р. и «Две любви» (Кочкарев и ролыр), Джанкометти П. и «Семья преступника» (Коррадо и ролыр), Мольер и «Проделки Скапена» (Сельвестр и ролыр), Сапгир и «Кот в сапогах» (Людоедым и ролыр), Дэбагъуэ М., Абдокъуэ М. зэдатха «Мать предателя» (Берланги и ролыр), Шыд Ю. и «Пауки» (Билал), нэгъуэщI пьесэхэм щиIа гуимыхуж ролхэр.
Мухьэрбэч и зэфIэкIхэр нэсу ирихьэлIэрт актёр джэгукIэми, режиссурэми, гушыIэ зыщIэлъ тхыгъэхэми. КъищынэмыщIауэ, Акъым фIы ды-дэу къехъулIэрт кином щигъэзащIэ ролхэри. Абы и теплъэм и закъуэтэкъым зэкIужыр, атIэ и джэгукIэ гъэщIэгъуэнми удимыхьэхынкIэ Iэмал иIэтэкъым. Арагъэнт кинорежиссёр цIэрыIуэ куэдым гу къыщIылъатэр. Япэу ар экраным къихьащ «Всадник с молнией в руках» фильмым хэту. КъищынэмыщIауэ, Венгрием, Таджикистаным, Абхъазым, Москва, Ленинград къалэхэм щытраха фильм 12-м роль зэмылIэужьыгъуэхэр щигъэзэщIащ. Апхуэдэщ «Хромой дервиш», «Колокол священной кузни», «По следам властелина», «Гляди веселей», «Дюма на Кавказе», «Огненное детство», нэгъуэщIхэри. Мухьэрбэч и утыку итыкIэр ирагъапщэрт артист цIэрыIуэхэу Смоктуновский, Лавров, Жжёнов сымэ, хэбгъэзыхьмэ, абыхэм я джэгукIэм щефIэкIи щыIэу. КъызэралъытэмкIэ, актёрым нэхъыфI дыдэу къехъулIар Риза и ролращ («Колокол священной кузни»). Абы папщIэ Мухьэрбэч «Абхъаз АССР-м и цIыхубэ артист» цIэ лъапIэр къыхуагъэфэщауэ щытащ. КъызыхэкIа лъэпкъым щэнхабзэ, гъуазджэ я лъэныкъуэкIэ и зыужьыныгъэр и хъуэпсапIэу, абы псэ хьэлэлкIэ, гу къабзэкIэ хуэлэжьащ. Илъэс 38-рэ зи ныбжь, зи къару илъыгъуэ артист зэчиифIэм иджыри мурадышхуэхэр иIэт. Абы щыхьэт тохъуэ Мухьэрбэч нэмытхысауэ къыщIэнахэр… И тхыгъэ нэмыгъэсахэм хуэдэу, Мухьэрбэч и зэчийм ноби пэпщIын щыIэкъым. Лъэпкъ гъуазджэм и тхыдэм Акъым мыкIуэдыжын лъагъуэ къыхинащ. Уи гуапэ мыхъуу къанэркъым а артист зэчиифIэм и цIэр Шэрджэс къэрал драмэ театрым зэрызэрихьэр. Мыри къыхэгъэщыпхъэщ, Акъ Мухьэрбэч ипхъу Акъ Динэщ иджыкIэ а театрым и унафэщIыр. ЛIэужьыр бжьиблкIэ мауэ…
— Си адэр Къэбэрдей-Балъкъэрым фIы дыдэу къыщалъагъурт, уеблэмэ,
Шэрджэсым нэхърэ фи деж ныбжьэгъу нэхъыбэ щиIауэ гурыщхъуэ сощI, — щыжеIэ Динэ «Горянка» газетым ирита интервьюм. — УФ-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Фырэ Руслан жиIэжу зэхэсхащ, Къэбэрдей-Балъкъэрым кIуэуэ и гъунапкъэм щынэсым деж, си адэр машинэм къикIыурэ лъэсу а гъунапкъэм зэпрыкIыу зэрыщытар, апхуэдизкIэ абы щыпсэухэм пщIэшхуэ яхуищIырти. Иджыпсту сызиунафэщI гупым ящыщ куэд си адэм дэлэжьащи, сэ зыхэсщIэ жэуаплыныгъэм и инагъыр уи нэгу къыпхущIэгъэхьэнкъым. Си адэм и творческэ гъуэгуанэм сегупсыса иужькIэ, къыхилъхьа Iуэхухэр щызэзгъэзахуэкIэ театрыр къезэвэкIыу щытауэ къысщохъу. Абы и гушыIэхэр нобэми цIыхухэм зэпадзыжу кърахьэкI икIи ар уи гуапэ мыхъуу къанэркъым. МащIэ дыдэ фIэкIа къимыгъэщIами хузэфIэкIащ цIыхухэм я гум лъагъуэ нэху къринэн. Си адэм и фэр къызаплъым и мызакъуэу, и цIэр зезыхьэ театрым сызэриунафэщIым жэуаплыныгъэ стелъыр тIууащIэу егъэбагъуэ. Абы къыхэкIыу сыхуейщ нэхъапэм театрыр цIыху- хэм фIыуэ ялъагъуу зэрыщытам хуэдэу иджыри езгъэлъагъуну. Симызакъуэу ди гупыр зэрыщыту ерууэ яужь дитщ а Iуэхум. Театрым къакIуэу спектакль еплъа дэтхэнэми гъащIэм хуиIэ гукъыдэжыр щыкIэ, плIыкIэ бэгъуауэ, дамэ тет хуэдэ щIэкIыжын хуейщ, сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, театрыр цIыхур псэкIэ бей, насыпыфIэ щыхъу унэщ.
Инэрокъуэ Данэ.
