«Нал цIыкIу» ансамблым и махуэшхуэ
Профсоюзхэм ЩэнхабзэмкIэ я унэм зэхыхьэ гуапэ щекIуэкIащ. Абы щагъэлъэпIащ Урысейм щапхъэу, республикэм фIым я фIыжу къыщалъытэ «Нал цIыкIу» сабий ансамблыр къызэрызэрагъэпэщрэ илъэс 25-рэ зэрырикъур.
«Нал цIыкIум» и унафэщIхэмрэ балетмейстерхэмрэ.
Къанокъуэ Арсен
Фырэ Руслан
ХьэфIыцIэ Мухьэмэд
Хъун Шэукъи (Израиль)
«Нал цIыкIу» ансамблым и къэфакIуэхэм пшыхьыр къызэрызэIуаха къафэ екIум зэхуэсахэм дэрэжэгъуэ ин яритащ. ЖыпIэнуракъэ, лъэпкъым и щэнхабзэм ухэзыгъэгъуазэ къафэм и бзэр псалъэншэу дэтхэнэ зым и дежкIи гурыIуэгъуэт. ЛIэщIыгъуэкIэрэ лъэпкъым къыдекIуэкI къафэ гъуазджэр зыхъумэ, абы зезыгъэужь щIэблэ дызэриIэм дэтхэнэми ди щхьэр лъагэу дигъэлъагъужырт. Гур хагъахъуэрт нэхъ цIыкIу дыдэхэмрэ ныбжьыщIэхэмрэ я утыку итыкIэ дахэм. Iэдэбу, зэкIужу, я бгыр псыгъуэрэ я пкъыр ухуауэ утыкум ит щIалэхэмрэ хъыджэбзхэмрэ, къафэ гъуазджэм къыдэкIуэу, лъэпкъым и щэнхабзэ хъугъуэфIыгъуэхэм, хабзэм, зыIыгъыкIэм, дуней тетыкIэм зэрыхащIы-кIым гу лъыптэрт.
Къафэмрэ зэныбжьэгъугъэмрэ теухуа гуфIэгъуэ пшыхьым зыкърагъэхьэлIащ КъБР-м и Iэтащхьэ Къанокъуэ Арсенрэ абы и къуэ Альбертрэ, ди республикэм щэнхабзэмкIэ и министр Фырэ Руслан, Кавказ Ищхъэрэм и щIыналъэ зэмылIэужьыгъуэхэм къикIа хьэщIэхэм, гъуазджэр фIыуэ зы-лъагъухэм.
Къанокъуэ Арсен езым и щхьэм, КъБР-м и Правительствэм къабгъэдэкIыу «Нал цIыкIу» ансамблым и гъэсакIуэхэмрэ къэфакIуэхэмрэ ехъуэхъуащ щапхъэ зытрах ансамбль цIэрыIуэр къызэрызэрагъэпэщрэ илъэс бжыгъэ дахэ зэрырикъум папщIэ. Республикэм и Iэтащхьэм къыхигъэщащ гупым и зэфIэкIым зэрыщыгъуазэр, дуней псом щекIуэкI зэхыхьэхэм щIыналъэм къыбгъэдэкIыу зэрызыкъыщигъэлъагъуэр, зэпеуэ зыбжанэм пашэ щыхъуа ансамблыр къафэ гъуазджэм гукIи псэкIи зэрыхэтым щыхьэт зэрытехъуэр. КъБР-м ЩэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ цIэр — Куэшей Алик, щапхъэ зытрах ансамблым — къэрал щIыхьыцIэр зэрыхуигъэфэщам теухуа хъыбар гуапэр абы къищиIуатэм, кърихьэлIахэм Iэгуауэшхуэ яIэтащ.
«Нал цIыкIу» ансамблым и къэфакIуэхэм ехъулIэныгъэ, узыншагъэ, насып я куэдыну Фырэ Руслан ехъуэхъуа нэужь, жиIащ зи махуэшхуэр зыгъэлъапIэ «Нал цIыкIум» Къанокъуэ Арсен автобускIэ зэрыхуэупсэр, КъБР-м ЩэнхабзэмкIэ и министерствэм къыбгъэдэкIыу лъэпкъ пшынэ тыгъэ зэрыхуа-щIыр.
КъэфакIуэ гупым ехъуэхъун мурадкIэ пшыхьым зыкърагъэхьэлIащ Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ, Дунейпсо Адыгэ Академием вице-президент, «Адыгэ псалъэ» газетым и редактор нэхъыщхьэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд, КъБР-м егъэджэныгъэмкIэ и министрым и къуэдзэ Геккиев СулътIан, Налшык къалэ администрацэм и Iэтащхьэм и къуэдзэ Дол Анжелэ, Музыкэ театрым и унафэщI, УФ-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Бэрэгъун Руслан, Къэбэрдей-Балъкъэр ВГТРК-м и унафэщI Къэзанш Людмилэ, КъБР-м ЩэнхабзэмкIэ и министерствэм цIыхубэ творчествэмкIэ и методикэ центрым и Iэтащхьэ Жылэ Анатолэ, Израилым и Кфар-Камэ, Рихьэние адыгэ къуажэхэм я лIыкIуэ Хъун Шэукъи, Дунейпсо Арткомитетым и Кавказ Ищхъэрэ къудамэм и унафэщI Бетыгъуэн Iэуес, ГъуазджэхэмкIэ Кавказ Ищхъэрэ институтым къафэмкIэ и факультетым и декан ТIыхъужь Иринэ сымэ.
ХьэфIыцIэ Мухьэмэд «Нал цIыкIу» ансамблым ехъуэхъуащ къэралым и дамэм щIэува гупым дяпэкIи и зэфIэкIым хигъэхъуэну, ефIэкIуэну, къафэ гъуазджэм дихьэх цIыхухэм гъэщIэгъуэн, щIэщыгъуэ куэд яригъэлъэгъуну зэригуапэри жиIащ.
— Къэбэрдей-Балъкъэрым исхэр дызэрыгушхуэ, нэхъыжьхэми нэхъыщIэхэми фIыуэ тлъагъу «Нал цIыкIу» ансамблым и гуфIэгъуэ махуэшхуэм цIыху куэд зэхуишэсащ. Урысейм, республикэм и щэнхабзэм, къафэ гъуазджэм ансамблым хуищIа хэлъхьэны-гъэр къэлъытэгъуейщ. АбыкIэ фIыщIэ хуэфащэщ гупым и художественнэ унафэщI Куэшей Алик. ЩIэблэр гъэсэным, Кавказым и щэнхабзэмрэ гъуазджэмрэ щIэпIыкIыным мыхьэнэшхуэ иIэщ. Налшык къалэ округым и администрацэм, абы и Iэтащхьэ Хьэгъэс Залымджэрий къыбгъэдэкIыу сыныво- хъуэхъу гупым фи зэфIэкIым ехъулIэныгъэфIхэр къыпэкIуэну, фи цIэр дуней псом фIыкIэ щыIуну, — жиIащ Дол Анжелэ.
Зи хъыджэбзыр илъэс зыбжанэкIэ мы гупым къыщыфа Къэзанш Людмилэ адэ-анэхэм къабгъэдэкIыу «Нал цIыкIу» ансамблым и гъэсакIуэхэм фIыщIэ яхуищIащ илъэс зыбжанэ хъуауэ сабийхэр лъэпкъ щэнхабзэм, гъуазджэм зэрыдрагъэхьэхым, щIэблэм къафэр зыхалъхьэ щымыIэу къызэрагъэхъум, щIыналъэм, лъэпкъым я зыужьыныгъэм хэлъхьэныгъэфI зэрыхуащIым папщIэ.
Утыкум ирагъэблэгъащ Ингуш Республикэм щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, «Нал цIыкIу» ансамблыр къызэзыгъэпэща икIи абы и художественнэ унафэщI Куэшей Алик, сабийхэмрэ ныбжьыщIэхэмрэ папщIэ къызэрагъэпэща «Нал цIыкIу» псапащIэ фондым и унафэщI Борсэ ХьэIишэт, Ингуш Республикэм щIыхь зиIэ и артисткэ, балетмейстер Битокъу Оксанэ, «Нал цIыкIу» ансамблым хэтауэ щыта, иджы и балетмейстерхэу Мэмрэш Маринэрэ Борсэ Русланрэ.
Бетыгъуэн Iэуес Дунейпсо Арткомитетым къыбгъэдэкIыу «Щэнхабзэм и лэжьакIуэхэр» орденым и кавалер щIыхьыцIэр хуигъэфэщащ Куэшей Алик, лъэпкъ щэнхабзэм, къафэ гъуазджэм щIэблэр щIэпIыкIыным хэлъхьэныгъэфI зэрыхуищIам папщIэ. Апхуэдэуи Урысейм и Лъэпкъ Ассамблеем къыбгъэдэкI щIыхь тхылъхэмрэ дыщэ медалхэмрэ Борсэ ХьэIишэт, Битокъу Оксанэ, Мэмрэш Маринэ, Борсэ Руслан сымэ тыгъэ яхуищIащ, къэралым ис лъэпкъхэм яку дэлъ зэныбжьэгъугъэр гъэбыдэным, щэнхабзэм зегъэужьыным хэлъхьэныгъэфI зэрыхуащIам папщIэ.
— «Нал цIыкIу» ансамблым и художественнэ унафэщI Куэшей Алик, гупым и балетмейстерхэм, и гъэсэн цIыкIухэмрэ абыхэм я адэ-анэхэмрэ я мызакъуэу, республикэ псом и гуфIэгъуэ махуэшхуэщ, — жиIащ ТIыхъужь Иринэ. — Республикэм, къэралым, дуней псом щекIуэкI щэнхабзэ зэхыхьэхэм, зэпеуэхэм мызэ-мытIэу щытекIуа мы гупым и зэфIэкIым дрогушхуэ. Гуапэщ лъэпкъым и къафэ гъуазджэр дунейпсо утыкум зэрырахьэр. ГъуазджэхэмкIэ Кавказ Ищхъэрэ институтым зэгуэр щеджауэ щытащ «Нал цIыкIум» и гъэсакIуэхэр. Иджы езыхэм я гъэсэнхэр ди еджапIэм къыщIотIысхьэри, абыхэм я зэфIэкIым иригушхуэ хъунущ. ЩIыналъэм мыпхуэдэ къэфакIуэ гупхэр диIэху республикэм къафэ гъуазджэм зыщиужьынущ, щIэупщIи щиIэнущ. Ансамблыр дяпэкIи ефIэкIуэну, щапхъэ игъэлъагъуэу, зэфIэкI иIэу утыку итыну ди гуапэщ,.
Адыгэ, Осетие Ищхъэрэ-Алание, Ингуш, Дагъыстэн, Шэшэн республикэхэм, Ставрополь крайм къикIыу гуфIэгъуэ пшыхьым зыкърезыгъэхьэлIа ансамблхэм я художественнэ унафэщIхэр гупым ехъуэхъуащ насып, узыншагъэ, гуфIэгъуэ щымыщIэну. Ахэр кIэщIу къытеувыIащ «Нал цIыкIу» ансамблыр куэд щIауэ зэрагъэныбжьэгъуми.
Апэнэс Астемыр игъэзащIэ «Нал цIыкIу» уэрэдым (псалъэхэр Апэнэс Валерэ ейщ) къыдэфащ гупым и къэфакIуэ нэхъ цIыкIу дыдэхэр. Япэ дыдэу утыку къихьа, лъэпкъ фащэр къызыщылыдыкI сабийхэм я къэфэкIэм гур хигъахъуэрт. Япэ лъэбакъуэ зыча, дяпэкIэ утыку куэд зыгъэбжьыфIэну цIыкIухэм Iэгуауэшхуэ хуаIэтащ.
Пшыхьыр езыгъэкIуэкIхэм зэхуэсахэр хагъэгъуэзащ «Нал цIыкIу» ансамблым и къекIуэкIыкIамрэ и зэфIэкIымрэ. Гупыр 1987 гъэм Куэшей Алик къызэригъэпэщащ. Къэралым и мызакъуэу, дуней псом щекIуэкI зэпеуэхэм гупыр мызэ-мытIэу пашэ щы- хъуащ, Кавказ Ищхъэрэм и республикэхэм ЩэнхабзэмкIэ я министерствэхэм я щIыхь тхылъхэр къыхуагъэфэщащ. Абы зыкъыщигъэлъэгъуащ Тыркум, Алыджым, Израилым, Йорданым, Словением, Франджым, нэгъуэщI щIыналъэхэми.
«Нал цIыкIу» ансамблым къафэрэ уэрэдкIэ ехъуэхъуащ Кавказ Ищхъэрэм и уэрэджыIакIуэ, къэфакIуэ цIэрыIуэхэр: Осетие Ипщэ, Ингуш, Адыгэ, Къэбэрдей-Балъкъэр республикэхэм щIыхь зиIэ я артист Хъыжьрокъуэ СулътIан, КъБР-м щIыхь зиIэ и артист Зеущэ Iэуес, УФ-м щIыхь зиIэ и артист Ташло Алий, ХьэхъупащIэ Амырхъан, Адыгэ Республикэм щIыхь зиIэ и артист Быштокъуэ (Быштэ) Азэмэт, Къуэдзокъуэ Алим, «Кабардинка», «Балкария», «Кавказ пшэплъхэр», «Шэрджэсхэр», «Къафэ», «Кавказ», «Дети Кавказа», «Пшынауэ» (Къэбэрдей-Балъкъэр), «Мейкъуапэ пшэплъхэр» (Мейкъуапэ), «Маленький джигит», «Бонварион» (Осетие Ищхъэрэ-Алание), «Скифхэр» (Осетие Ипщэ), «Дети Кавказа» (Дагъыстэн), «Зори Ингушетии» (Ингуш), «Адат» (Абхъаз), «Золотое руно» (Ставрополь край) къэфакIуэ гупхэр.
Пшыхьым къыщеджащ Урысейм, Кавказ Ищхъэрэм я щIыналъэ зэмылIэужьыгъуэхэм, ди республикэм и IуэхущIапIэхэм къагъэхьа хъуэхъу тхыгъэхэм.
ТЕКIУЖЬ Заретэ.
Сурэтхэр Мамий Руслан трихащ.
