«Дерсыр къыщызэхъулIэр…»
Жумай Фатимэ Иужьрей илъэсхэм икъукIэ узытегузэвыхьын щытыкIэм иуващ лъэпкъыбзэхэр. Апхуэдэщ адыгэбзэри. Хьэуэ, жытIэркъым ар кIуэдыжу… Абы дынэмысыну догугъэ. Ауэ, пцIыр сыткIэ щхьэпэ, гугъэм къинэмыщIауэ, бзэм, тхыбзэм адэкIэ я щыIэным, зыужьыныгъэм хуэунэтIа Iуэхугъуэхэр икIэщIыпIэкIэ щызэфIэхын хуей пIалъэщ. Абы хуэгъэпсащ бзэм телажьэ щIэныгъэлIхэм я гупсысэри, лэжьыгъэри.
Адыгэбзэр щIэблэм IэпымыхунымкIэ хэт къалэн пажэр зыхьыр, хэт ар зи IуэхущIафэр? «Шэч хэлъкъым, еджапIэращ, егъэджакIуэращ», — жытIэнущ нэхъыбэм. А гупсысэм зебгъэукъуэдиймэ, нэгъуэщIми ухуэкIуэнущ — псом я щхьэжыр унагъуэращ. Абы бзэр щыземыкIуэмэ, егъэджакIуэм и къару закъуэр мащIэщ. НыбжьыщIэм и анэдэлъхубзэр игъэIурыщIэфу, абы иритхэфу къэтэджыным, адэкIи и бзэм иригупсысэфу, къызыхэкIа жылагъуэм, лъэпкъым гу, псэ, лъы, къуэпс зэпыщIэныгъэ диIыгъыфу къэтэджынми чэнджэщ къытепхьэжынущ итIанэ…
Ди гупсысэхэр адэкIэ пещэ ди псэлъэгъум, Хьэбэз къуажэм дэт республикэ лицейм адыгэбзэмрэ адыгэ литературэмрэ щезыгъэдж Жумай ФатIимэ.
— Шэч хэлъкъым, унагъуэм дежщ бзэм и лъабжьэм зыщиубгъур. Телефонхэм, компьютерхэм сабийхэр дихьэхыщэу, бзэр абыхэм яIэщIигъэхуу жыхуаIэри анэ-адэхэм я щыуагъэщ. Сыт хуэдэ техникэ, сыт хуэдэ тхылъ имыIыгъами, быным и анэдэлъхубзэр къыдемыкIуэкIмэ, бзэмыIу хъунущ. Анэ-адэми я щхьэ къремыгъэпцIэж, я бынми зэран хуремыхъу, — жеIэ ФатIимэ.
Апхуэдэу бзэм гудзакъэ ин хузиIэ егъэджакIуэм нэIуасэ фыхуэтщIынщ.
Жумай ФатIимэ 1992 гъэм щегъэжьауэ егъэджакIуэ IэнатIэм пэрытщ. Лицейм 2003 гъэ лъандэрэ щолажьэ, 8 — 9-нэ классхэм адыгэбзэмрэ адыгэ литературэмрэ щригъэджу. Лицейм республикэ мыхьэнэ иIэщ. Апхуэдэу щыщыткIэ, зэрыгурыIуэгъуэщи, абы щоджэ къалэм икIа сабийхэри, бзэр зыхуэмыгъэIурыщIащэхэри, зымыщIэххэхэри, фIы дыдэу зыIурылъхэри. А псоми адыгэбзэр яригъэджыфыным дауэрэ пэлъэщрэ мы егъэджакIуэр? Щыгъуазэ дызэрыхъуащи, ФатIимэ и дерсым щIэмыхьэ, анэдэлъхубзэр джыным зыпыIузыдз лицейм щIэсхэм яхэткъым.
— Ди жагъуэ зэрыхъущи, адыгэбзэм хуэмыныкъуэу, зыкIи къамыщхьэпэну къэзылъытэхэр къытхэкI хъуащ. Апхуэдэ гупсысэхэм адэкIи замыубгъуным и Iэмалщ адыгэбзэ дерсхэр. Ахэр нэхъ гъэщIэгъуэн, щIэщыгъуэ зэрысщIыным сыпылъу дерсхэр соухуэ. Псалъэм папщIэ, тхакIуэхэм я IэдакъэщIэкIхэм дыщеджэкIэ, абыхэм къадэкIуэу адыгэхэм къыддекIуэкIыу щыта хабзэхэм, адыгагъэм, лъэпкъ шыфэлIыфэм дытопсэлъыхь, ди нобэм идолъыт, щIалэ цIыкIухэр адыгэлIым ещхьу щытыным, пщащэхэр адыгэ бзылъхугъэм и хьэл-щэн дахэм екIуным я гупсысэхэр худогъэуш, дахагъэм худоунэтI, — жеIэ абы.
ЕгъэджакIуэм и гуапэ мэхъу щIэблэр адыгэхэм ди хабзэ-бзыпхъэхэм зыщагъэгъуэзэну зэрыхущIэкъур. Абы нэхъри гу лъитащ, Америкэм къикIа хэхэс адыгэ ныбжьыщIэ гуп школым къащыхуеблэгъам щыгъуэ.
— Хэкурысхэмрэ хамэщI щыпсэухэмрэ я псалъэмакъыр хуабжьу хьэлэмэтт. Америкэм къикIа ныбжьыщIэхэм жаIэрт адыгэбзэр Интернетым и IэмалхэмкIэ зэрызрагъащIэр, нэхъыбэу дэзыхьэхыр адыгэлIым и шы тесыкIэр, Iэщэ-фащэу зэрихьар арауэ зэрыщытыр. Си еджакIуэ цIыкIухэм яфIэгъэщIэгъуэнт хьэщIэхэр зытепсэлъыхь псори, уеблэмэ тIэкIуи Iэнкун хъурт, хэхэсхэм зи гугъу ящI гуэрхэм езыхэр зэрыщымыгъуазэм щхьэкIэ, — и псалъэм пещэ Жумай ФатIимэ. — Хэхэс пэтрэ, икъухьауэ хамэ къэралхэм щыпсэуми, ди бзэр яхъумэ, хабзэр зэрахьэ. ИджыкIэ щIэблэм бзэр Iэпыхужащ, жыпIэну апхуэдэ гужьеигъуэ дыдэкъым ди щытыкIэр, ауэ къэкIуэну щIэблэмрэ бзэмрэ яку дэлъ зэхущытыкIэм уегупсысыну игъуэ хъуауэ къызолъытэ.
КъинэмыщIауэ, абы еджакIуэхэм ягурегъаIуэ ди бзэ, ди хабзэ, ди гъуазджэ зетхьэжыну къэралым хуитыныгъэ къызэрыдитыр. Апхуэдэ ди лъэкIыныгъэмрэ хуитыныгъэмрэ делъэпауэ зэрымыхъунуми гу лъарегъатэ. Жумай ФатIими бзэм ирилажьэ егъэджакIуэ къэси щIэблэм и пащхьэ жэуаплыгъэ зыпылъ къалэнышхуэ щахь. Абыхэм я лэжьэкIэм, ябгъэдэлъ хьэл-щэным, цIыху хэтыкIэм, адыгагъэм куэд елъытащ жаIэр зи пащхьэ ит ныбжьыщIэхэм зэхахынымкIэ, дерсыр ягу ираубыдэнымкIэ. ЖыпIэнурамэ, а Iуэхугъуэхэм ящыщ дэтхэнэмкIи Жумай ФатIимэ сыт и лъэныкъуэкIи щапхъэгъэлъагъуэщ. ЖытIэр зэрыфэрыщIыгъэншэм и щыхьэтщ ар щылажьэ школым и унафэщI Сидакъ Жаннэ и псалъэхэри.
— Зыпэрыт Iуэхум хуэнэхъуеиншэ, илъэкIыу зыри къэзымыгъанэ егъэджакIуэщ ФатIимэ. Ар жэуаплыныгъэ лъагэ зыхэлъ цIыхущ, къригъэжьар и кIэм нэсыхункIэ псэху зымыщIэщ. Класс лэжьыгъэм къинэмыщIауэ, классщIыб лэжьыгъэ купщIафIи ирегъэкIуэкI абы, — жеIэ Сидакъым. — Жумайм и еджакIуэхэр сыт щыгъуи холэжьыхь олимпиадэ, зэхьэзэхуэ зэхуэмыдэхэм, бжьыпэри къахь. ФатIимэ иригъаджэхэм дапщэщи ехъулIэныгъэфIхэр къагъэлъагъуэ, бзэ щIэныгъэ нэс зэрабгъэдилъхьэр наIуэ къащIу. ФатIими, ар зэлэжь Iуэхуми, адыгэбзэми ехьэлIауэ жысIэн си куэдщ. IуэхущIапIэр дрогушхуэ апхуэдэ егъэджакIуэ щыпкъэм, и лэжьыгъэмкIи дыарэзыщ.
ЕгъэджакIуэ Iэзэм и гуащIэ хьэлэлым къыпэкIуащ къэрал, жылагъуэ гулъыти. 2008 гъэм зыхэта район, хэгъэгу зэхьэзэхуэхэм ФатIимэ бжьыпэр къыщихьри, «Илъэсым и егъэджакIуэ» щIыхьыцIэр къыфIащащ. ХьэтIохъущокъуэ Къазий и цIэр зезыхьэ Адыгэбзэ Хасэм иригъэкIуэкI «Джэгурэш» зэхьэзэхуэм мызыгъуэгум хэтщ Уэрзэлы Мадинэрэ Жумай ФатIимэрэ ягъэхьэзыра гупыр. Апхуэдэу Жумайм къыхуагъэфэщащ щIыхь, фIыщIэ тхылъ куэд.
ТУАРШЫ Иринэ.
КъШР,
Хьэбэз къуажэ
