Сытыт атIэ я фIэщу къыщалъыхъуэр?
Хьэрэкхъуэрэ къыщагъуэта гъуэмбэрэщхэм ятеухуауэ иджыри зэ
Махуэ зыбжанэкIэ газетхэри телевиденэри (ищхьэкIэ щыIэхэри яхэту) тепсэлъыхьащ Котляровхэ Викторрэ Мариерэ Бахъсэн куейм щыщ Зеикъуэ къуажэм и ипщэ лъэныкъуэкIэ щыIэ Хьэрэкхъуэрэ Iуащхьэжьым и деж къыщагъуэта гъуэмбэрэщхэм, ахэр джабэ нэкIум пхаудауэ зэрыщытам икIи цIыхухэр абы зэрыщыпсэуам теухуа хъыбархэм. 1942 гъэм Гитлер а щIыпIэм игъэкIуауэ щытащ IэщIагъэлI зэмылIэужьыгъуэхэр, зауэлIхэр зэрыс автомашинэ гуп. Зи цIэ къисIуа а зэщхьэгъусэхэм апхуэдэ дыдэ гъуэмбэрэщхэр Тызыл аузми зэрыщыIэр иджы дыдэ хэIущIыIу ящIа иужь сигу къэкIыжащ абыхэм ягъэувауэ щыта упщIэр: «Сытыт Гитлер а щIыпIэм къыщилъыхъуэр?» Абы жэуап езытыну зи пщэ къыдэхуэр, дауи, IэщIагъэлIхэрщ, ауэ сэри сыхуейт мы Iуэхум егъэщIылIауэ зыгуэрхэр къыжысIэну.
Псом япэу умыгъэщIэгъуэн плъэкIынукъым Хэку зауэшхуэм и зэманым зэхэуэ гуащIэхэр щекIуэкIа щIыпIэхэм Заполярьери зэрахэхуар. Сыт щхьэкIэ? Ар ящыщакъым стратегие мыхьэнэ зиIэ щIыналъэхэм, цIыхуи щыпсэуакъым, къали щыIакъым. ИтIани лъэныкъуэхэр гуащIэу щызэпэщIэуващ. Нэхъ зэпаубыдар Кольскэ хытIыгу ныкъуэм и зэхуэдитIырщ. Нэмыцэхэм а щIыпIэм ягъэкIуащ бгы дивизэ хэха (жытIэнщи, абы щыщахэрщ иужькIэ фашист бэракъыр Iуащхьэмахуэ и щыгум щыфIэзыдзар). Ауэ ар щIыналъэ ткIийм щIагъуэу щызэуэфакъым. И дзэхэм къахь текIуэныгъэхэм еса Гитлер абы щыгъуэм япэу егупсысауэ къыщIэкIынущ зэхиубла зауэм и Iуэху къыщимыкIынкIэ зэрыхъунум. Дыдейхэми загъэхьэзырыртэкъым хытIыгу ныкъуэр ятыну.
Зэ еплъыгъуэкIэ Гитлер щхьэусыгъуэ иIэт хуабжьу ныкъуэкъуэну. ЩэщI гъэхэм хэIущIыIу хъуат зэман жыжьэ и пэкIэ Заполярьер зэщIэгъэгъа щIыналъэу зэрыщытар: псынэхэр уэру къыщыщIэжу, жыг дахэхэр куэду иту. Щыпсэухэри гъащIэм сыт и лъэныкъуэкIи ехъулIэрт, щIэныгъэшхуэ зыбгъэдэлът. Аращ зытекIуэдэжари: къаруушхуэ дыдэ иIэу къагупсыса Iэщэм щIыналъэр ирихауэ хуагъэфащэ. ЩымыIэж цивилизацэм нэмыцэхэр къатехъукIауэ ягъэIуат нацистхэм. Арат арий расэр псоми ефIэкIыу, дуней псор къателэжьэн хуейуэ щIагъэувари. Нэмыцэхэр зи гугъу тщIы цивилизацэм къызэрытепщIыкIам, арий расэ зэрыщыIам щыхьэт техъуэ гуэри игъащIэкIэ зэрумыгъуэтынур фашистхэм къафIэIуэхутэкъым, ахэр абы хуейххэтэкъым: жаIэ къудейкIэ Iуэхур зэфIагъэкIырт. Геббельс и пропагандэм а шыпсэр Германием и цIыхухэм фIэщ ящищIат.
АрщхьэкIэ нэмыцэхэм я «адэжь лъапсэр» зыIэригъэхьэжын мурадыртэкъым Гитлер зыщIэзэур. Абы къилъытэрт къаруушхуэ дыдэ зыбгъэдэлъ Iэщэм и лъэужь гуэрхэр къэнауэ. Ахэр къыщилъыхъуэр ищхъэрэ лъэныкъуэм и закъуэтэкъым. И гуращэхэр ирихьэлIэрт Гималайхэми, Кавказми, нэгъуэщI щIыналъэ зыбжанэми. И фIэщ хъурт абыхэм зи гугъу тщIы цивилизацэ хэкIуэдам и цIыхухэр зы зэман щыпсэуауэ икIи абыхэм къащIэнахэм а Iэщэм и щэхур яхъумэу. ХузэфIэкI къигъанэртэкъым а делагъэр пхигъэкIын папщIэ. Гималайхэм щыпсэу шерпхэр зыдигъэIэпыкъун мурадкIэ Непалым и пащтыхьым автомобиль зыкъизых иритат. Пэжщ, Хьэрэкхъуэрэ и бгъуэнщIагъхэр къатIэщIыным хунэмысу фашистхэр ди лъахэм ирахужащ. Сытыт-тIэ Гитлер абы езыхулIар?
Иджы къалъытэ зэхиубла зауэм зэрыщытемыкIуэнур фюрерым 1942 гъэм и бжьыхьэм къыгурыIуауэ. Абы къыхэкIыу Iэмал зэмылIэужьыгъуэхэр къигъэсэбэпын хуейт: зауэр нэхъ кIыхь ищIын, къаруушхуэ зиIэ Iэщэ зыIэригъэхьэн, н.къ. Япэрейр къехъулIащ, арщхьэкIэ атом бомбэ иригъэщIыфакъым. Франджым и Iуфэм Iуту Инджылызым и щIыналъэм зэреуэ ФАУ-1, ФАУ-2 топ абрагъуэхэми къыхуащIэшхуэ щыIэтэкъым. КIэщIу жыпIэмэ, и кIуэдыжыгъуэр къэблагъэрт. Къыхуэнэжыр шыпсэхэм щыгугъынырт, тхьэгурымагъуэхэр игъэплъэнырт. Хэбгъэзыхьмэ, болгар фызыжь Вангэ иригъэукI пэтащ, зауэр зэриухыну щIыкIэр къыжриIа иужь.
Зи гугъу тщIы гъуэмбэрэщхэм щэху куэд зэрахъумэм шэч хэлъкъым, абыхэм цIыхухэр зэрыщыпсэуам хуэдэу. Сытыт ахэр бгъуэнщIагъхэм щIэзыхуар? Хуэбгъэфащэ зэрыхъунумкIэ, абыхэм щхьэхуэ защIмэ нэхъ къащтэрт, езыхэр мыдрейхэм нэхърэ нэхъ Iущу зыкъалъытэжырти.
Езы нэмыцэхэм я гугъу пщIымэ, Нэгумэ Шорэ итхыгъащ ахэр ди лъахэм зэгуэр щыпсэуауэ. Готхэр цIыху лъагэхэт, Iэпкълъэпкъ зэкIужхэт, абы къыхэкIыу адыгэхэр «уардэкIэ» еджэрт. Ауэ абыхэм зыкIи зыкъалъытэжыртэкъым езыхэр адрей лъэпкъхэм зыгуэркIэ ефIэкIыуи нэхъ губзыгъэуи. Псоми фIыуэ яхущытт. Iэпхъуэжа иужь, къатехъукIахэр Гитлер къызэригъэпцIари зыкIи ягъэтэкъым.
Гъуэмбэрэщхэм я деж дгъэзэжынщи, ахэр археологием и фэеплъу зэрыщытыр икIи ахэр сакъыу хъумэн зэрыхуейр белджылыщ. Тхыдэм зэрихабзэщи, зэгуэр щэхухэр нахуэ мэхъуж.
ШАЛ Мухьэмэд.
