Шынэ здэщымыIэм укIыти щыIэкъым
Зэманым декIур лIыфIщ, жиIэгъат Къэзанокъуэ Жэбагъы. Арами, иужьрей модэм лъэщIыхьэну хущIэкъуурэ, адыгэ лъэпкъым ди щIыхьыр тфIэкIуэду къэзылъытэхэри щыIэщ. Псом хуэмыдэу, ар ди нэхъыжьыфIхэм нэхъ къатохьэлъэ. Адыгэм и натIэ хъуар хуабжьу зигу къеуэ, абы тегузэвыхь нэхъыжьыфI ди хьэщIэу и гупсысэхэмкIэ къыддогуашэ.
КъБР-м Дзэ-хэкупсэ гъэсэныгъэмкIэ и Жылагъуэ советым и унафэщI, полковник Къуэдзокъуэ Жамболэт нобэми жыджэру мэлажьэ, щIалэгъуалэ Iуэху зэрихуэу ди ЩIым и гъунап- къэ зэмылIэужьыгъуэхэм къыщыщIидзащ, куэд иджащ, куэдым кIэлъыплъащ.
— Ди адыгэ лъэпкъыр адрейхэм хуэдэкъым… Дэ щыпкъагъэм, цIыхугъэм, хабзэм дыщIапIыкIащ. Ауэ, нобэрей щIалэгъуалэм сакIэлъоплъри, жысIэн си куэдщ, къыщыщIэздзэнури сымыщIэу.
Сэ гъэсэныгъэм сепхащи, сигу илъыр хуиту къэспсэлъыну къэзлэжьу къысщохъури, си гуапэт ди цIыхухэм сызэхащIыкIамэ. Уи лъэм зебгъэужьыну, зыбгъэпсэхуну паркым уро-кIуэ, псалъэм папщIэ. ЩIалэгъуалэр тетIысхьэпIэхэм телъщ! Пщащэхэмрэ щIалэхэмрэ зэшэкIауи урохьэлIэ. Нэхъыжь дыкъалъагъунути, нэхъыщIэм щапхъэ мыхъумыщIэ идогъэлъагъути, жаIэу укIытэркъым. Сэхуран яIунщIу, я гъуэншэджхэр «къиудауэ», я джанэхэр ину къихауэ уащыIуплъэкIэ, уи гур къодзэкъыкI. Зыгуэр жумыIэу, умыгъэщIагъуэу ублэкIынкIэ Iэмал иIэкъым. ЖыпIэIамэ, «Уигу иримыхьмэ, уемыплъ», жаIэри, лъэпкъым теухуауэ гугъэу къыпхуэна мащIэри кърагъэщэщэхыж. Ар нэхъыжь псоми ягу къоуэ. Абы къищынэмыщIауэ, тетIысхьэпIэхэр сондэджэрхэм яубыдащи, зыбгъэпсэхуну уетIысэхамэ, нэщхъкIэ къоуэу апхуэдэхэщ.
— БдызоIыгъ! Нэхъыжьхэм я закъуэ мыхъуу, хабзэщIэкъу щIалэгъуалэми я гум илъщ а узытепсэлъыхьыр. Ауэ абыхэм зы упщIэщ яIэр — дауэ хабзэр зэрытхъумэнур? Пэжу, сыт щIэн хуейр? Дэнэ деж къыщыщIэдзапхъэ, адыгэр адрей лъэпкъхэм дахэмыгъуэщэн, зэманым зыдэтщIурэ дыдэмыкIуэдын папщIэ?
— А псори къыщежьэжыр унагъуэращ, адэ-анэм я дежщ. Сабийр щыцIыкIум пIэщIэкIамэ, абы и гъэсэныр кIуэ пэтми нэхъ гугъу хъунуращ. КъыдэкIуэтеям хабзэр, бзэр къебгъэщтэну яужь уихьэмэ, къаруушхуэ текIуэдэнущ. АдэкIэ, курыт еджапIэм. Пасэм пионер, комсомол щыIэти, мыхъумыщIагъэ гуэр къыбдалъэгъуамэ, абы укъыхадзыжын жыхуэ- пIэм нэхъ шынагъуэ щымыIэу къащыхъурти, хабзэм текIыртэкъым, укIытэгъуэ, напэтехыгъуэ зэримыхуэным яужь итт псори. Шынэ здэщыIэм укIыти щыIэщ! Ар пэжщ. Ди нобэрей щIэблэр зыгуэрым щышынэу, щыукIытэу щытамэ, уэрамым щытлъагъу хьэдэгъуэдахэхэр щыIэнутэкъым. Е адэ-анэм, е еджапIэм, е цIыхубэм жаIэнум егупсысын хуейщ ахэр.
— Пионерхэмрэ комсомолхэмрэ къэгъэунэхужын хуейуэ ара абы къибгъэкIыр?
— Абы Iэмал имыIэу щыткъым. НэгъуэщI хэкIыпIэхэри щыIэщ. Курыт школхэм хабзэм щыхурагъаджэу сыхьэт бжыгъэ яIэмэ, адэ-анэр я быным якIэлъыплъмэ, хъунри мыхъунри зэхащIыкIыу япIмэ, щIалэгъуалэм далъагъу мыхъумыщIагъэхэм щытепсэлъыхь, къуаншэхэр укIытэгъуэ изыгъэувэ цIыхубэ зэгухьэныгъэхэр къэунэхумэ, щхьэпэ хъуну къысщохъу. Ар зы.
Сэ дзэ къулыкъу зызохьэ. Си лэжьыгъэм ехьэлIауэ лъэпкъ хьэл гуэрхэм гу лъыстащи, абыи сытепсэлъыхьыну сыхуейт. Дзэм къулыкъу щызыщIэхэм чэзукIэрэ къалэн гуэрхэр я пщэ къыдалъхьэ. Псалъэм папщIэ, кIэртIоф ирагъэукъэбз, хьэкъущыкъу ирагъэтхьэщI, е лъэгу ирагъэлъэс. Ди адыгэ щIалэхэм апхуэдэ лэжьыгъэр напэтехыу къалъытэри, псалъэмакъ къаIэт. Зы нокIуэ, тIу нокIуэ жаIэурэ, хьэргъэшыргъэ хохуэ. Дзэм и хабзэхэм утетыну, унафэхэр бгъэзэщIэну псалъэ щыптакIэ, Iэ щытебдзэжакIэ, унафэр гъэзащIэ, уи псалъэр Iыгъыж. Абы емыкIу хэлъкъым, ар напэтехкъым. Дзэ къулыкъум цIыхубз лэжьыгъэ, цIыхухъу къалэн жаIэу, зэхэдз щащIыркъым. Абы уи щхьэ ухуэIэбэжу ущагъасэу аращ. Ар тIу.
Псоми къыдгуроIуэ, къуажэм дэубыдауэ дэсурэ, къалэм еджапIэ ягъакIуэ щIалэгъуалэр хуитыныгъэм чэф зэрищIыр, языныкъуэхэм дежи зэрыщымыта зэрыхъур. Мис а лъэхъэнэм деж щIалэгъуалэм нэхъ яхуэсакъын хуейщ. Ауэ, ди жагъуэ зэрыхъущи, еджапIэ нэхъыщхьэм щылажьэ егъэджакIуэхэм, еджагъэшхуэхэм я къалэнхэм хиубыдэркъым студентхэр ягъэсэныр. Сыту жыпIэмэ, илъэс 18 ирикъуа цIыхур балигъыу къалъытэ, езыхэми я Iуэху зепхуэу ядэнукъым. Егъаджэ, ауэ умыгъасэ. Ар щыуагъэшхуэщ. Адэ-анэм я нэIэ къыщIэкIами, зыгуэр кIэлъыплъын хуейщ. Мис а ныбжьращ цIыхум зихъуэжын щыщIидзэр, хабзэр IэщIыб ищIыну-ми, и нэмыс иIыгъыжу псэунуми зэлъытар. ЗэрыжысIащи, а ныбжьым деж зыгуэрым щымышынэмэ е щымыукIытэмэ, зы лIакъуэ тIэщIокI!
— Жамболэт, а узытепсэлъыхьым теухуауэ, уи щхьэкIэ, сыт нобэ лъэпкъым хуэблэжьыфынур?
— Сэ сыхьэзырщ лъэпкъым, хабзэм, нэмысым тегузэвыхь дэтхэнэ зыми седэIуэну, акъылэгъу, дэIэпыкъуэгъу сыхуэхъуну. ХэкIыпIэ къэзыгъуэтамрэ гупсысэ гуэр зыбгъэдэлъ, ар нахуа- пIэ сщIарэт жызыIэмрэ зыщIэзгъэкъуэфынущ, и Iуэхур згъэкIуэтэфынущ. Ди цIыхубэ зэгухьэныгъэм и хэщIапIэр — Налшык къалэ, Ахъуэхъум и цIэр зезыхьэ уэрам, 137-нэ унэ, 36-нэ кабинет. Къысхуэзэну, къызэпсэлъэну гукъыдэж зиIэхэм папщIи, редакцэм си телефоныр къыфхузогъанэ.
— Упсэу, Жамболэт. Уи къару илъу, лъэпкъым жыджэру ухуэлажьэу Тхьэм куэдрэ уигъэпсэу.
Епсэлъар Фырэ Анфисэщ.
Сурэтыр Къарей Элинэ трихащ.
