ЩIыналъэхэр зэпызыщIэ щэнхабзэ зэхыхьэ
Нарт Хэку ЩIалэгъуалэ Хасэм нэгъабэ Налшык къалэм Абхъазым и утым япэу щиубла хэгъэгу джэгушхуэм нэгъуэщI щIыналъэхэми щыпащэу абы зэрызрагъэубгъур гуапэщ. Адыгейм и къалащхьэ Мейкъуапэ шыщ- хьэуIум и 7-м щекIуэкIа а щэнхабзэ зэхыхьэм хэтахэм гукъинэж ящыхъуащ дуней псом щызэбгрыдза адыгэхэр нэхъри зэкъуэзыгъэувэ, я зэпыщIэныгъэхэр зыгъэбыдэ пшыхь щIэщыгъуэр. Ар къызэрагъэпэщащ Адыгэ Республикэм и щIалэгъуалэ жыджэрхэм «Адыгэ Ха- сэ — Шэрджэс парламент» жылагъуэ зэгухьэныгъэр и дэIэпыкъуэгъуу.
Лъэпкъ зэкъуэтыныгъэм и дамыгъэ адыгэ ныпыр зыIыгъ бысымхэр хабзэм тету гуфIэгъуэр я нэгум кърихрэ гуапэу Къэбэрдей-Балъкъэрым и лIыкIуэхэм къытпежьэри, хьэщIагъэ къыдахыу, пщIэрэ гулъытэрэ къытхуащIу драгъэблэгъащ. Къалэ паркым къыщыIурт къафэр зи псэм хэлъ щIалэгъуалэм зыхалъхьэ щымыIэ лъэпкъ макъамэ гурыхьыр.
Джэгум и пэ къихуэу хьэщIэхэм Адыгэ Лъэпкъ музеймрэ щIыналъэм и щIыпIэ дахэхэмрэ зыщрагъэплъыхьащ, щэнхабзэм, адыгэхэм я псэукIам теухуа тхыдэ напэкIуэцIхэм хагъэгъуазэу. КъыкIэлъыкIуэу, Адыгэ Лъэпкъ театрым и артистхэм театр теплъэгъуэхэр къагъэлъэгъуащ, республикэм и уэрэджыIакIуэ, къэфакIуэ гупхэми кърихьэлIахэм я нэгу зрагъэужьащ.
Мейкъуапэдэсхэм къадэкIуэу Къэбэрдей-Балъкъэр, Къэрэшей-Шэрджэс республикэхэм, Ставрополь, Краснодар крайхэм, Псыхуабэ, Дон Iус Ростов, Армавир, Москва, Санкт-Петербург, Мэздэгу къалэхэм, Тыркум, Америкэм и Штат Зэгуэтхэм, Германием, Сирием, Израилым, нэгъуэщI щIыпIэхэм къикIахэр зэхуэзышэса хэгъэгу джэгушхуэм лъэпкъ фащэ екIур къызыщыпсу къекIуэлIахэм уахэплъэн къудейри гур хэзыгъахъуэт. ЩIалэгъуалэр я фэилъхьэгъуэкIэ зэрызэпэщым къыдэкIуэу, нэжэгужагъымрэ гукъыдэжымрэ зэщIиIыгъэхэт. УзэIэбэкIыжрэ тхыдэ напэкIуэцIхэм уриплъэжмэ, мыпхуэдэ джэгу Мейкъуапэ щызэхэтауэ къалъытэр блэкIа лIэщIыгъуэм и 20 гъэхэрщ. Ар къызэрагъэпэщу щытащ адыгэхэм мыхьэнэшхуэ зиIэ я жылагъуэ-политикэ Iуэхухэм ирихьэлIэу.
Джэгум и хабзэм тету, щIалэхэр зы лъэныкъуэкIэ, пщащэхэри абы яхуэзанщIэу зэхашащ пшыхьыр. Жэуаплыныгъэ ин зыпылъ хьэтиякIуэ къалэныр зыгъэзэщIа Елдар Анзор фIыщIэ яхуищIащ дуней псом щыпсэу зэлъэпкъэгъухэр зэзышэлIа джэгужьыр къыхэзылъхьахэмрэ зыкърезыгъэхьэлIахэмрэ. Адыгэ пшыналъэм, пшынэбзэм, пшынэпсэм хуэзэша щIалэгъуалэр джэгуакIуэмрэ абы и дэIэпыкъуэгъу-щауэдэшхэу ТхьэкIумашэ Налбэчрэ Ерыгу Iэдэмрэ, пщащэдэшхэу Къуэблэ Тамарэ, Благъэз Дианэ, Еутых Бэллэ сымэ пщыхьэщхьэр хэкIуэтэху гукъинэжу ягъэджэгуащ, псом хуэмыдэжу хьэщIэхэм гулъытэ лей хуащIу. Къэбэрдей къафэкIэ ирагъажьэри, къафэ къуаншэ, джэгу-къафэ, лъапэрыфэ, хьэкIулаш, зэхуэкIуэ, убых, абазэ, нэгъуэщI къафэ лIэужьыгъуэхэм щаIэ зэфIэкIхэр зэпеуэ щIыкIэу къагъэлъэгъуащ, кIуэ пэтми къафэ лIэужьыгъуэ- хэм щхьэж щаIэ Iэзагъэр нэхъри къызэкъуахрэ зэрытемыгъакIуэу.
«Пшыналъэр бгъунлъэмэ, лъэпкъыр мэукIытэ», — жиIэгъат зэгуэр адыгэ усакIуэшхуэ ПащIэ Бэчмырзэ. Абы и лъэныкъуэкIэ пшыхьыр зыгъэдэха Адыгэ макъамэ Iэмэпсымэхэм я оркестрым хэтхэр зыхуэбгъадэ хъун щымыIэу Iэзэ защIэхэт, пшынэм, шыкIэпшынэм, къамылым, нэгъуэщI Iэмэпсымэхэм кърагъэкI макъамэхэм уеда-Iуэ пэтми зыщумыгъэнщIу. ЩIэблэм лъэпкъ къафэмрэ пшыналъэмрэ гукIи псэкIи зэрызыхащIэм, адыгэ щэнхабзэм ахэр фIыуэ зэрыщыгъуазэм и щыхьэтт зэхыхьэшхуэр. Аращи, апхуэдэу лъэпкъ макъамэр зыгъэбзэрабзэ щIалэхэр диIэху, ди пшынэр щIэбгъунлъэни лъэпкъыр дыщIэукIы-тэн щхьэусыгъуи диIэнукъым.
ЩIэдзапIэ зиIэм, кIэухи иIэщ. Сыхьэтищым щIигъукIэ екIуэкIа джэгушхуэм хэта щIалэгъуалэм къафэкIэ загъэнщIу затIыжын дэ-нэ къэна, абыхэм зэдэгушыIэным, ныбжьэгъу зэрыгъэхъуным гъунэ иралъа къудейуэ пшыхьыр щызэхуащIыжыну пIалъэр къэблэгъащ. Хабзэм тету, нэхъыжьхэр зыхэт къэпщытакIуэхэм нэхъ дахэу къэфауэ къалъытэ щIалэмрэ хъыджэбзымрэ къыхахащ. «Адыгэ Хасэ — Шэрджэс парламент» жылагъуэ зэгухьэныгъэм хэтхэм джэгум къыхэжаныкIа щIалэхэмрэ хъыджэбзхэмрэ я цIэ къраIуэри, ахэр утыку кърашащ икIи ягъэфIащ, саугъэтхэр хуагъэфащэри. Адыгэ Республикэм и Iэтащхьэм и саугъэтхэр лъагъэсащ Нью-Йорк щыпсэу, джэгум зыкърезыгъэхьэлIа ди лъэпкъэгъу щIалэ КIэдыкIуей Батыррэ (бащлъыкъ) Мейкъуапэ щыщ КIыкIэ Адыифрэ (чысэ цIыкIу).
Хабзэм тету, пшыхьыр уджкIэ зэхуащIыжащ. Ар егъэжьэн пщэрылъыр къалэн щащIащ ди республикэм икIахэм ящыщу къафэм нэхъ хуэIэзэу джэгум къыщалъы-тэу дэ башыр (дэ ныпыр) тыгъэ къызыхуащIа Щомахуэ Аскэррэ Батыр Раситэрэ.
Нэхъыжьхэм къыхагъэщащ джэгур гъэ къэси щIыналъэхэм щызэхашэну зэрамурадыр, адыгэхэр нэхъыбэрэ дызэхуэсмэ, дызэкъуэтмэ, ди къарури зэфIэкIри нэхъ ин, нэхъ лъэщ зэрыхъунур къалъытэу. Джэгу щIэщыгъуэм ирагъэблэгъахэм бысымхэм фIыщIэ хуащIащ, пшыхьыр Iыхьэлейуэ гуапэ зэращыхъуар, хьэщIэ лъапIэм хуащI гулъытэмрэ пщIэмрэ зэрырагъэлъэгъуар къыхагъэщу.
— Адыгэ щIалэгъуалэр джэгум нэхъри дызэрызэкъуигъэувар хуабжьу гуапэ сщыхъуащ. Зэлъэпкъэгъухэр нэхъыбэу щыпсэу Налшык, Черкесск, Мейкъуапэ къалэхэм гъэ къэси мыпхуэдэ джэгушхуэр щызэхашэныр ди хъуэпсапIэщ. Ар дуней псом щыпсэу зэлъэпкъэгъу-хэр дызэкъуэтынымкIэ мыхьэнэ зиIэ Iуэху дахэщ, — жеIэ Мейкъуапэ къалэм и щIыпIэ администрацэм и пресс-IуэхущIапIэм и лэжьакIуэ, «Вконтакте» Интернет сайтым и «Типичная Адыгея» гупым и къызэгъэпэщакIуэ жыджэрхэм ящыщ, Мейкъуапэ и Адыгэ Хасэм и щIалэгъуалэ клубым хэт КIумпIыл ТIэхьир. — Хъыджэбзхэм, къафэм къыдэкIуэу, лъэпкъ фащэхэр гъэхьэзырыным ехьэлIа пасэрей IэщIагъэм щаIэ зэфIэкIхэр, я IэпэIэсагъэр къагъэлъэгъуэнымкIэ джэгур IэмалыфIщ. Зэхыхьэм лъэпкъ зэмылIэужьыгъуэхэм къыхэкIахэми зэрызыкърагъэхьэлIэр къэплъытэмэ, ар сыт хуэдэ щIыналъэм щыщ адыгэ щIалэгъуа-лэм дежкIи IэмалыфIщ ди щэнхабзэм и курыхыр, ди къафэмкIэ, фащэмкIэ, зыIыгъыкIэмкIэ, утыку итыкIэмкIэ адрейхэм дакъызэрыщхьэщыкIыр къэдгъэлъэгъуэну.
Дуней псом щыщ адыгэ миным щIигъу зыхэзыгъэплъа зэхыхьэ гуапэр Iэмал гъуэзэджэщ ди лъэпкъ къафэмрэ фащэмрэ гъэлъэгъуэнымкIэ, Iэдэбагърэ щэныфIагъкIэ щапхъэ зэрыгъэхъу щIалэгъуалэр нэхъри зэрыгъэбеинымкIэ, зы бзэ, зы хабзэ зиIэхэм джэгур зэдагъэдахэурэ адэкIи зэкъуэувэнымкIэ, зэкIэлъыкIуэнымкIэ. КъищынэмыщIауэ, адыгэ хабзэм и зы Iыхьэ джэгу-къафэм гъэсэныгъэ мыхьэнэи иIэщ — къафэм щаIэ зэфIэкIхэр, хьэл-щэнхэр утыку щызыгъэлъагъуэ щIалэхэр икIи пщащэхэм пщIэ хуащIу хуэзыгъасэщ. Къыхэгъэщыпхъэщ, хэгъэгухэм (нэгъабэ Налшык, иджы Мейкъуапэ) щекIуэкI мыпхуэдэ джэгухэм хэт хьэщIэхэр хабзэхэм щыкIэлъыплъкIэ зэрызэрагъапщэр, фIырэ хабзэншагъэу халъагъуэмрэ зэрыщызэпашэчым, хабзэм и фIыпIэу гу зылъатэхэм-кIэ зэрызэхъуажэр къазэрыхуэщхьэпэр.
Пасэрей лъэпкъ къафэхэр зи лъабжьэ джэгужьым и хабзэр къыщагъэщIэрэщIэж пшыхьым зэрыгъэгушхуэрэ зэрыгъэгуфIэу хэта щIалэгъуалэр зэбгрыкIыжащ, зэгъусэу сурэтхэр зытрагъэха нэужь я зэрыцIыхуныгъэр нэхъ кIыхь ящIу зэрыгъэныбжьэгъун папщIэ, я жып телефонхэр зыIэпахри.
Пшыхь дахэр ягъэбжьыфIащ КъБР-м и цIыхубэ артист, балетмейстр Думэныщ Iэулэдин, IэпщIэлъапщIэ Iэзэ Еутых Iэсият, Адыгэ Республикэм щIыхь зиIэ и артист Быштокъуэ Азэмэт сымэ.
ТЕКIУЖЬ Заретэ.
