Туризмэм и къэунэхукIэ
1808-1892 гъэхэм псэуа инджылыз хьэ­рычэтыщIэ Томас Кук цIэрыIуэ зыщIар щIыпIаплъэхэр гупышхуэу зэзыгъэуIуу езышажьэ турист IуэхущIапIэ ди планетэм япэ дыдэу къызэрыщызэIуихарщ.
Тхыдэм къызэрыхэщыжымкIэ, а лъэхъэнэхэм хуэзэу, Инджылызым хуабжьу «зыщиужьырт» фадэ зи нэрыгъхэм я бжыгъэм. А зэманым ирихьэлIэу, Кук чыристан диным и зы къудамэу ябж баптист унэтIыныгъэу фадэ ефэныр зыгъэхьэрэмым и телъхьэ хъуати, еш жыхуаIэр имыщIэу, а Iуэху мыдахэм цIыхухэр къызэрыхишыным яужь итт.
Томас Кук, и пщэ дилъхьэжа къалэныр зэригъэзэщIэным хущIэкъу зэпытти, 1840 гъэм запищIащ езыр къыщыхъуа Дербишир щIыналъэм (Мельбурн къалэ) къыщызэIуахагъащIэ ­гъущI гъуэгур зейхэм. ИкIи, фадэм зыщызыдзейхэм я зэгухьэныгъэу зэхишам хэтхэр Лафборо къалэ цIыкIум щрагъэкIуэкIа зэхуэсым иришэлIауэ щытащ. ЗекIуэм хэтахэм иужьым зэрыжаIэжамкIэ, ар абыхэм я дежкIэ хуабжьу гукъинэжу къыщIэкIащ. Сыту жыпIэмэ, къызэгъэпэщакIуэм фадэр IэщIыб зыщIу гъусэ зыкъыхуэзыщIахэм гулъытэ ин яхуищIащ. Уеблэмэ, езым и ахъшэ тIэкIумкIэ къахуигъэхьэрычэта гъуэмылэри, гуапагъэ пылъу, ятригуэшат.
Ауэрэ здекIуэкIым, 1841 гъэм бадзэуэгъуэм и 5-м зи ныбжьыр илъэс 33-м нэблэгъа Томас Кук Инджылызым щызэхишащ ди планетэм щыяпэ турист зекIуэу цIыху куэд зыхэтар.
Зэрыхъуар аращи, Томас Кук и лъэIукIэ, Midland Counties Railway гъущI гъуэгу компанием къахуигъэхьэрычэтащ езым зэщIигъэуIуа цIыху 570-р зекIуэ зэрыришэжьэн вагон зэкIэрыщIахэр. МафIэгур ирижащ Инджылызым и курыхым щыIэ Лейстершир графствэм ит Лейстер, Лафборо къалэхэм я зэхуаку дэлъ гъуэгуанэ нэгузыужьым.
Иужьым, а къэралым и гъущI гъуэгу зэгухьэныгъэхэм ящыщу адрейхэми къаублащ (езыхэм я цIэхэри фIыкIэ зэрагъэIун Iэмалу зэрыщытыр я хьисэпу) уасэ зэгъ зытрагъахуэ билетхэр Томас Кук и турист IуэхущIапIэм иращэу. Ар и зы щхьэусыгъуэу, щIыпIаплъэхэм я бжыгъэр кIуэ пэтми нэхъыбэж хъууэ хуежьат.
Томас Кук тхылъхэр къыдэгъэкIыным пыщIа IэщIагъэми хуэIэзэти, «Фадэр IэщIыб зыщIахэм я зэхэзекIуэкIэ» зыфIища и журналри дунейм къытригъэхьащ. Абы къыдэкIуэуи, 1847 гъэм къызэIуиха «Турист жылагъуэ» зэгухьэныгъэм путёвкэ зэгъэпэщахэр ярищэу иригъэжьащ Инджылызым и мызакъуэу, нэгъуэщI къэралхэм къыщызыкIухьыну хуейхэми.
Апхуэдэ щIыкIэм тету ди планетэм къытехьащ къэралхэр зэлъэзыгъэIэс туризмэри. Къэдгъэлъагъуэмэ, 1850 гъэхэм къриубыдэу Европэм къыщыунэхуащ къалэу итхэм я нэхъыбэр зэпызыщIэ турист гъуэгуанэхэр. Иужьым «туризмэм и менеджер» зыфIаща IэнатIэу къэралхэр зэлъэзыгъэIэсри япэ дыдэу къэзыгупсысауэ щытар Томас Кукщ.
КЪУМАХУЭ Аслъэн.
