Хьэбынэ и гъыбзэ
Егъэлеяуэ гуимыхужщ Гъуэрдэгъуэжь КIамышрэ Хьэбынэрэ зауэм гуауэу къахуихьар. А тIум зэдапIа къуихри зэкIэлъхьэужьу зауэм кIуат, къэзымышаи яхэту. Ахэр Залым, Данил, Шидэ, Хьэбас, Мухьэмэд, Хьэсэн сымэт.
КIамыш колхоз лэжьыгъэм къыдэхуэртэкъым, Хьэбынэ и пщэ илът нысэ гъэсэнри, къуэрылъхухэм якIэлъыплъынри. Абы нэмыщI губгъуэ лэжьыгъэми хулъэкI хищIыхьырт. ЛIы щхьэщытщ жари, нэхъ лейуэ къэралым дэIэпыкъун хуейхэм хабжэрт. Зауэм Iутхэм папщIэ цей, лъей, Iэлъэ хуабэ, щIакIуэ зыгъэхьэзырхэми ящыщт. Ахэр зэи къехьэлъэкIыртэкъым Хьэбынэ: и Iэдакъэ къыщIэкI дэтхэнэ щыгъын хуабэри и щIалэхэм я щIыфэм иралъхьэ и гугъэт. Заемри нэхъ лейуэ къытралъхьэрт а унагъуэм. Ахэр хиубыдат губгъуэ лэжьыгъэхэр белкIэ, хьэмфIанэкIэ зылэжьхэм, сэхураныщхьэ къэс пызыупщIу, ахэр баш цIыкIукIэ зыудыныжхэм. МащIэтэкъым апхуэдэ лэжьыгъэхэр. Нэхъ гугъужыр къуэрылъхухэр зыхуей-зыхуэфI хуэгъэзэнырт.
А псом и щIыIужкIи Хьэбы-нэ и бынхэм я щыхьэкIуэ тхылъхэр зыр зым кIэлъыкIуэу къахьырт. Ауэрэ а щхьэкIуэ тхылъхэр 5-м нэсащ. «Хэт ищIэрэ, зыгуэр къахэкIыжыну пIэрэ?» — жиIэу Хьэбынэ мычэму куэбжэмкIэ плъэрт, и щIалэхэм гъыбзэ яхуиусу. АрщхьэкIэ щIалихым ящыщу зауэ нэужьым къэзыгъэзэжар Хьэсэн и закъуэщ. Хьэблэм дэсхэм иджыри къэс жаIэ Хьэбынэ и къуэхэм яхуиуса гъыбзэм щыщхэр:
Бахъсэн псыхъуэмэ
сыныдоплъэ мыгъуэ,
Жылэ щIалэхэм
саныхоплъэ мыгъуэ,
Си щIалитхури
хэзмылъагъуэ мыгъуэ уей,
Хэзмылъагъуэ мыгъуэ уей.
Къазбэрынэри уэ
шэдыпцIэ мыгъуэщ,
КъамылыпцIэуэрэ
фызгъэкIа мыгъуэти,
Зауэ лыгъэмэ фыхисхьа
мыгъуи уей,
Фыхисхьа мыгъуи уей.
Хьэбынэ абы и закъуэтэкъым гуауэу илъэгъуар. Ар Шыбзыхъуэхэ япхъути, и дэлъхухэри «фыкъулейщ», «фыкулакщ» жаIэри зырызыххэу дашри ягъэкIуэдат. Езыри зэхэзехуэн ящIри гугъу ирагъэхьауэ щытащ.
А псоми къелащ Хьэбынэ и псэр. Гуауэ ин зылъэгъуа зэщхьэгъусэхэм я гур ягъэбыдэри, я къуэрылъхухэр, нысэхэр ягъэгушхуэу псэуащ.
Джэдгъэф Хъусен
