Дигора аузым
Рио-де-Жанейрэ щекIуэкIа Олимп джэгухэм «дыщэ» къыщызыхьа урысей спортсмен 19-р зэуэ хъуащ Камунтэ къуажэм щIыхь зиIэ и цIыху. Абы щыпсэухэм нэхърэ хуэдитIкIэ нэхъыбэщ ар. Пшэхэм хэт а жылэ цIыкIур Урысейм и рекордхэм я тхылъым етIуанэу ихуэнкIэ хъунущ иджы. Япэ апхуэдэ сертификатыр абы къылъысащ «Полк уахътыншэ» Iуэхур ирагъэкIуэкIа иужькIэ — Камунтэ щыIэщ тенджыз щIыIум нэхърэ ки-лометритIкIэ нэхъ лъагэ щIыпIэм. Арати, зи гугъу тщIы зэхыхьэм хуэдэ щекIуэкIа щIыпIэхэм я нэхъ лъагэу къыщIэкIащ.
«Полк уахътыншэ» Iуэхур ирагъэкIуэкIынми олимп чемпионхэм «Камунтэ щIыхь зиIэ и цIыху» цIэ лъапIэр яфIэщын-ми ятеухуа жэрдэмхэр къыхэзылъхьар «Хэку» клубым и унафэщI Карданов Тимурщ. Абы щIиуфэркъым мурадыр зыхуэгъэзар аргуэру зы сертификат къыдэхыныр зэ-рыарар. АрдыдэмкIэ жылагъуэм гу лъригъэтэнущ Осетием и бгылъэ щIыпIэхэм щыIэ къуажэхэм я Iуэху зыIутым.
— Мы къуажэхэр цIыхуншэу къанэрэ хэкIуэдэжмэ, хуабжьу ди жагъуэ хъунущ, — жеIэ Тимур. Абы къикIыр ди тхыдэр хэгъуэщэжынырщ.
УзыгъэпIейтейр мащIэкъым. Зы жылэм къыдэнэжар цIыхуи 5-щ, адрейм зыри дэсыжкъым. Камунтэ революцэм ипэкIэ цIыху 800 дэсу щытащ.
— Дэфтэрхэм къызэраIуатэмкIэ, 1913 гъэм Дигора аузым къуажэ 35-рэ щыIащ, бгырыс мин 14 хуэдиз зэпымыууэ щыпсэууэ. Иджы къэнар абыхэм я проценти 5-рщ, — пещэ Кардановым. — Мыбы сыт щыгъуи щIыр къащомэщIэкI. Арати, совет властым тафэ щIыпIэхэм щIы щигуэшу зэрыщIидзэу, къуажэхэм я зэхуэдитIыр занщIэу нэщI хъуащ. ИужькIэ зауэ къэхъеящ. Фронтым щыхэкIуэ-дащ аузым щыщ цIыхухъу- хэм я зэхуэдитIыр.
АрщхьэкIэ иужькIи къуажэ-хэр ябгынэрт. Къалэхэм еджапIэ кIуэрти, щIалэгъуалэм къагъэзэжыртэкъым.
XXI лIэщIыгъуэми гугъущ пшэхэм уахэту упсэуну. Мыбы зэманым ижь къыщIихуауэ гу лъыптэркъым.
Газ зэрыкIуэ бжьамий яукъуэдийуэ щIадзащ, арщхьэкIэ Камунтэ нагъэсыфакъым. Здынагъэсыфахэми ар яIэрыхьэркъым: къуршхэм къыщещэщэха мывэхэм бжьамийр хьэлэч ящIащ. Псыри щаIэрымыхьэ щыIэщ. Ауэ уэздыгъэ яIэщ — блэкIа лIэщIыгъуэм и 60 гъэхэм джабэхэм щыхатIащ электрокъару зэрыкIуэ кIапсэхэр зыфIэдза пкъохэр.
Республикэ унафэщIхэр хущIэкъуащ цIыхухэр я лъапсэ исыжын папщIэ я щыIэкIэ- псэукIэр ирагъэфIэкIуэну, уеблэмэ 90 гъэхэм я зэхуэдитIым зэхалъхьащ «Осетием и бгыхэр» программэр. Ауэ мыхьэнэ иIакъым — ягъэзэщIэным егугъужакъым.
Мэкъуауэгъуэм и пэкIэ
Кардановым и фIэщ мэхъу программэщIэ зэхалъхьэн зэрыхуейр. Щхьэ щымыIапхъэрэ бгылъэ щIыналъэхэмкIэ министерствэ — республикэм и щIыналъэм и зэхуэдитIыр бгыщ? АрщхьэкIэ Дигора аузым щхьэкIэ зэкIэ гузавэр Тимур хуэдэхэм я закъуэщ.
Караев Расул ящыщщ олимп чемпионхэм «Камунтэ щIыхь зиIэ и цIыху» цIэ лъапIэр яфIэщыным и телъхьэу Iэ зыIэтахэм. Зеумысыж Олимпиадэм щеплъым гуитIщхьитIу зэрыщытамкIэ: мызахуагъэ куэд къагъэхъуащ. Абы къыхэкIыу пщIэ лей яхуэфащэщ апхуэдэ щытыкIэм иту дыщэ медалхэр къэзыхьыфахэм, жеIэ абы.
— Дэ дрогушхуэ абыхэм. Аращ щIыхь зиIэ ди цIыхухэу къыщIэтлъытари.
Руслан Камунтэ щиIэщ и адэшхуэм и адэжым иухуа унэ, чэщанэ. Аращ къыщыхъуари. Мы зэманым Владикавказ щопсэу. АрщхьэкIэ, Дигора аузым игъэзэжыным щIохъуэпс.
— ДиIэр тхъумэркъым, — и жагъуэ мэхъу Караевым. — Чэщанэри унэри Iисрафщ. Сэ ахэр схузэгъэпэщыжынукъым. Си къуэхэри сэ схуэдэу дзэ къулыкъущIэщ. Аузым къыщыхъуахэр дызэхуозэ, куэдыр хуейщ щалъхуа щIыналъэм ягъэзэжыну. Сэри абы согупсыс, унэ щызухуэну мурад сщIащ, дзэм сыхэкIыжмэ. ЩIапIэ къыхэсхащ. Гъатхэм щIэздзэнущ.
Гъатхэм Камунтэ щызэхуэсынкIэ хъунущ Олимп чемпионхэр. ЦIэ лъапIэр зэрыфIащам теухуа тхылъхэр щратыну зэманыр Фарон Гашатэ гуфIэгъуэм ирырагъэхьэлIэн я гугъэщ. Абы фIэкIмэ, бгырысхэр хущIыхьэжынукъым — зи гугъу тщIа гуфIэгъуэр и нэщэнэщ мэкъуауэгъуэм зэрыщIадзэм. Гъэмахуэм дэтхэнэ сыхьэтри зэпэлъытащ.
Дунейм и дахагъэмрэ тхыдэм и акъужьымрэ
ЩIыпIэм щыпсэухэм Iэщ ягъэхъу, кIэртIоф, хадэхэкIхэр ящIэ, мэкъумылэ ягъэхьэзыр. Ауэ щогугъ мыгувэу лэжьыгъэ нэхъыбэ яIэну.
Къэралыр зэкIэ къадэмыIэпыкъуми, турист IэнатIэ зэтраухуэну хущIокъу. Абы пап-щIэ мыбы Iэмал гъуэзэджэхэр щыIэщ — бгыщхьэ уардэхэр зыщхьэщыт аузыр дахащэщ, хьэуар къабзэщ, хъупIэхэм нэхэр зыIэпашэ.
Тхыдэмрэ археологиемрэ фIыуэ зылъагъухэм папщIэ жэнэт щIыпIэщ. Пасэрей щэнхабзэм къыщIэна хьэпшыпхэу къыщагъуэтым и куэдагъымкIэ Камунтэ Кавказми нэгъуэщI щIыналъэхэми щыцIэрыIуэщ. Къуажэр цIыкIуми, абы езым и этнографие музей иIэжщ.
Мис аращ ягъэува рекорд-хэм я сертификатхэр зыщIалъхьэну я мурадыр. Япэр къаIэрыхьащ. ЕтIуанэм и тхылъхэр ягъэхьэзыр.
ТИМЧЕНКЭ Маринэ. «Аргументы и факты»
