Щхьэумэжь БетIал и махуэ лъапIэ
«Адыгэ псалъэ» газетым щылэжьа нэхъыжьыфIхэу нобэ зызыгъэпсэхухэм фIыкIэ уигу къыщIэкIыжын гуапагъэ куэд ядэтлъэгъуащ. Зи псалъэ жагъуэ зэхэдмыха цIыху щабэ, псэ къабзэхэм ящыщ зыщ илъэс 80 ныбжь дахэр дыгъуасэ зыгъэлъэпIа Щхьэумэжь БетIал Хьэчим и къуэр.
Ар 1933 гъэм дыгъэгъазэм и 25-м Бахъсэненкэ (Къэсейхьэблэ) къуажэм къыщалъхуащ. 1953 гъэм курыт школыр къезыхьэлIа щIалэр пэщIэдзэ классхэм я егъэджакIуэу ягъэуващ икIи илъэси 10-кIэ а IэнатIэм пэрытащ. Зэрылажьэм хуэдэурэ, 1956 гъэм абы Налшык дэт педучилищэр къиухащ.
1962 гъэм «Ленин гъуэгум» корректору лэжьэн щыщIидзащ. ИужькIэ журналист IэщIагъэм дихьэхри, и тхыгъэхэр газетым къытехуэу хуежьащ. БетIал и зэфIэкIыр къалъытэри, 1963 гъэм СССР-м и Журналистхэм я союзым хагъэхьащ. 1966 гъэм КъБКъУ-м и тхыдэ-филологие факультетыр къиухащ.
Редакцэм куэд дыдэрэ щымылэжьауэ, Щхьэумэжь БетIал ЩэнхабзэмкIэ министерствэм и методист нэхъыжьу яшащ, ауэ журналистикэр IэщIыб ищIакъым. — «Абыхэм я цIэхэр ящыгъупщэнукъым», «Клуб лэжьакIуэм и дэIэпыкъуэгъуу», нэгъуэщI брошюрэхэри къыдигъэкIащ, рассказхэр итхащ.
Министерствэм зэрыщыIа илъэситхум къуажэхэм, районхэм, къалэхэм щэнхабзэмкIэ я IуэхущIапIэхэм яхуиIа зэпыщIэныгъэхэр 1972 гъэм редакцэм къигъэзэжа иужькIэ, и лэжьыгъэм сэбэп къыщыхуэ- хъужащ БетIал.
И лэжьыгъэкIэ литературэм нэхъ егъэщIылIа хъури, япэу къалэмыр къэзыщта ныбжьыщIэхэм я нэхъыбэр щхьэумэжьым и деж къекIуэлIащ. Абыхэм редакцэм къахь рассказхэр, повестхэр, литературэм и нэгъуэщI жанрхэмкIэ гъэпса тхыгъэхэр щIиджыкIырт, хуей хъумэ, чэнджэщхэр яритырт, щызэригъэзэхуэжкIи, гущабагъ хэлъу хэIэбэрт. Апхуэдэ щIыкIэкIэ гъуэгу тэмэм тригъэувахэр мащIэкъым икIи куэдым ар ящыгъупщэркъым.
1992 гъэм пенсэм кIуэри, БетIал газетым IукIыжащ, ауэ иджыри лъэпкъ литературэм хуолажьэ. Абы и Iэдакъэ къыщIэкIауэ нэхъ пасэуи, иужькIи дунейм къытехьащ “Къамэ Iэпщэм хэлъ саут”, “Анзор сэлэтым поплъэ”, “КъуанщIэ пщэхум и лIэныгъэ” повестхэр, “ГуфIэгъуэр гум къытохьэлъэ”, “Бжьэр гъэгъам къыпынэркъым”, “Фэеплъ”, «ЦIыхугъэ», «ЛIыгъэ», «Блэшэ», «Iулъхьэ» рассказхэр, нэгъуэщIхэри. Абыхэм я нэхъыбэм къыщыIуэтэжащ Щхьэумэжьым къикIуа гъуэгуанэр, и нэгу щIэкIа гъащIэр.
И гушыIэри езым хуэдэу щабэу гупым къытхэтащ ар. Адыгэ газетым илъэс 30-кIэ щылэжьауэ, иджы жьыщхьэ махуэу щалъхуа Бахъсэненкэ къуажэм зыщегъэпсэху. И унагъуэр дахэщ, и бынхэм я щIэблэм иригушхуэу, абыхэм я ехъулIэныгъэм и гукъыдэжыр къаIэту, дунейр фIэщIэщыгъуэу къогъуэгурыкIуэри, дыщогуфIыкI.
ПщIэ зыхуэтщI ди нэхъыжьыфIым уи узыншагъэр мыкIуэщIу, дэрэжэгъуэр уи куэду, узитхьэмадэ жьэгум фIыгъуэмрэ берычэтымрэ щытепщэу дунейм утетыну дынохъуэхъу. Нобэми зи гум уимыкI, узыщымыгупщэ «Адыгэ псалъэ» лъэпкъ газетым телажьэ, ХьэфIыцIэ Мухьэмэд зи пашэ гупым илъэси 100 жьыщхьэ махуэр бдэдгъэлъапIэмэ ди гуапэщи, Тхьэшхуэм къыпхузэпищэ!
УЭРДОКЪУЭ Женя.
