Щэху Iэджэ иIэщ пшапэ зэхэуэгъуэм
Ацкъан Руслан и сонетхэр
273
Сэ нобэ жыжьэ сыкъокIыж,
сыдэмыкIарэ пэт ди пщIантIэм.
Сызыхэтауэ хъуар уэ пщIатэм,
укъыспежьэну къыщIэкIынт.
Ди унэм сэ сыщIэпшэжынт,
зыхуэсакъыпхъэ гуэрым ещхьу.
Зы джэ макъ гуэр пIейтейуэ сежьэу,
жэщ ныкъуэм деж сыIурихынт.
Сыкъэушынт сэ бзухэм япэ,
сщыгъупщэжауэ си пщIыхьэпIэр.
Си псэукIари къэзгъэнэнт.
Схьын хуейт сэ гъащIэу къыслъысыжыр,
нэхъыкIэр гущIэм щIэтIысыкIрэ
нэхъыфIыр къыщIэувэу нэм.
274
Есыж дунейр, хьэуар мыдым,
къыптрихьэ сабэм укъисынущ.
ЕтхьэщI и напэр ди джэдум,
и гугъэу уэшх къригъэшхыну.
Хыхьэнут щIылъэм мывэу хъуар,
я хамэ хъуащ я жьауэр жыгхэм.
Дыгъэ и Iуфэр зылыгъуам
хэтщ IэщIэкIыну псыежэхыр.
Дыгъэм зэIусэр къресыкI.
Зы пшэ хужь закъуэ сщхьэщосыкI,
нэщI хъуа си нэгум къыщIэмыплъэ.
ЕтхьэщI и напэр ди джэдум.
СфIощI фIэщхъуныгъэр сфIэкIуэдын,
абы и гугъэр къемыхъулIэм.
275
Зыгуэрхэм саIэтынут уафэм нэс,
емыплът сыкъехуэхыжым къысщыщIынум.
НэгъуэщIхэм зэуэ дамэр паупщIынут,
зэрыдэкIуэнур ящIэми гукъуэпс.
Нэхъыбэр гу къыслъамытэххэу блэкIт,
абыхэм гугъэр схуахъумэн ялъэкIт.
Зым хуэзмыгъадэ гуэрхэри сиIащ.
Сэ сыпсэуащ, абыхэм сафIэлIыкIыу,
атIэми я зы псалъэ сигу пымыкIыу.
Апхуэдэхэм я гъащIэр сыту кIэщIт.
ЗымащIэ фIэкI къалъымысарэ пэт,
зы Iыхьэ къыхалъхьащ сысейм жыпIэнт.
Схузэхадзащ си гъащIэр сэ куэдыщэм.
Сысейуэ къыхэнар абы хэт зыщIэр.
276
Къытригъэзэж зэпыту сэ сопщIыхь
уэнжакъым къриху Iугъуэ щымыIэжым.
Солъагъу ар зэм, мыпIащIэу пшэм хыхьэжу,
зэм щыIэщ си Iум иту къыщысщыхъу.
Жьэгу мафIэм ещхь си гущIэм зэм щоджэгу,
зэм яжьэ упщIыIуа илъ хуэдэщ си бгъэм.
Си хамэу къыщIокIыж сызыпIа гугъэр,
си нэгу къыщIыхьэу щытмэ нэщI хъуа жьэгу.
БлэкIахэм си псэр щIамыутIыпщыр сыт,
уэгу гъунэм нос щыжысIэм — кIэлъыджэжу,
къыхуейуэ и фIэщ хъурэ, къигъэзэжу?
Апхуэдэу щIэх ар здэкIуэм нэмысын.
Ар жысIэ щхьэкIэ, хэт нэхъыфIыр зыщIэр.
Ар зэрыдмыщIэрщ гъащIэм къыпызыщэр.
277
Уэсэпс ткIуэпсым щхьэщэ сэ хузощI.
Уафэр зэрыщыту абы къощ,
ауэ сыту махэ, гъащIэ кIэщI.
Дыгъэм ар ирифу къызжаIащ.
Езы дыгъэм дауэ сщIын си фIэщ,
имыгъуэту ирифын нэгъуэщI.
Уэсэпс ткIуэпсым си щхьэр хузогъэщхъ,
ар гуфIэгъуэ нэпсым изогъэщхь.
Куэдым я насып абы къыпхощ,
ауэ сыту махэ, гъащIэ кIэщI.
СыIущIати нобэ зы нэхущ,
и уэсэпсыр псэхэлъхьэжым щыщт.
Ари дыгъэм ирифыну хъунщ.
Дыгъэр къригъэлу къысщыхъунщ.
278
Зы пщэдджыжь гуэрым уэ укъэушынщ,
сыкъэплъыхъуэнщ, къыплъысу гужьеигъуэр,
къыбгурымыIуэу сыщIэкIам сыт щыгъуэ.
Къэзмыгъэзэжыну къыпщыхъунщ.
Уэ зыпхъуэжынщ абдежым щыщIэдзауэ.
Сэ сыкъэнэнущ сызэрыщытауэ.
Гу лъыстэххэнкъым уи псэм щызэблэкIым,
аргуэру сыщIэкIынщ, сыкъемыплъэкIыу.
АрщхьэкIэ, махуэр и кIэм щынэсам,
сэ зыхэсщIэнущ сызэрыпхуэзэшыр,
фIы куэд зэрыбжесIэнур, нэзгъэзэжым,
сызэрытекIынур сызэсам.
ТIэкIу сыпсэуарэт си щхьэм сыхуитыжу.
СыкIуэнт, узыхэзнауэ хъуар уэстыжу.
279
Закъуэныгъэм куэдрэ согупсыс,
щыIэщ сепщIыхь защIэу нэху щызгъэщи.
Си гур, жьым ихь тхьэмпэу, мэкIэзыз,
нэгу къыщIыхьэм хъуауэ ар си тепщэ.
ФIыуэ слъагъухэм сыкъаухъуреихь,
блэкIхэм я гулъыти сыщымыщIэ.
Ахэм я кум дэкIыу, къыспекIухь
закъуэныгъэм щэхуу, ари сощIэ.
Зэ сыкъыхуэнэным ар щIохъуэпс,
игу къыстезэгъэнут мис итIанэ.
Сыт имыщIэм, сыкъылъамыгъэс,
зэрызехьэу къос си ужь итахэр.
А сызыфIэлIыкIыр апхуэдизу
сохъуэпсэж сиIэну тIэкIурэ гъусэу.
280
Щэху Iэджэ иIэщ пшапэ зэхэуэгъуэм,
гупсысэу кIэрыщIари сыт хуэдиз.
Хьэуар зэщIещтэ уафэм къех зэшыгъуэм,
къыхохьэ си лъым, си бгъэм мэхъур из.
Сыт хуэдэ хъуну къысхуеблагъэ жэщыр?
Абы куэд елъытауэ къыщIэкIынщ.
ЩIэздзэнущи пщэдей псэун щIэрыщIэу,
гукъэкIыж гуэрхэр хуейщ зэзгъэдзэкIын.
ПыщIащ нэхущым гугъэм я нэхъ иныр.
Слъагъунщ дунейм зэрызэтрихыр и нэр,
псом япэ дзыхь къысхуищI нэхъей и щэху.
Си гъуэгущ нэхущым здидз лъэныкъуэр нэху.
Псэун щIэрыщIэу сэ щIэздзэнщ пщэдей,
бухащ къыплъысыр, жамыIэ къудейм.
281
ИгъащIэми лъагапIэм сыщошынэ,
абы къызетыр гуныкъуэгъуэ куэд.
ЩыхупIэм Iуту щыIэщ еуэ пшынэ,
сэ, сеплъыхамэ, си къарур сфIокIуэд.
ИужькIэ, къысщыщIар къыспкърохьэжри,
сабийми сыщыукIытэу изохьэкI.
ЗэрыхъукIэ сэ щыхупIэм сыIухьэжкъым,
арщхьэкIэ Iэмалыншэу ар къыщIокI.
Сытохутэжыр сэ щыхупIэ нэзым,
сезышэлIа къарури сымыщIэж.
ЗыкъызашэкIыу щытми дыгъэ къуэпсхэм,
и щIыIэр лъащIэм си псэм зыхещIэж.
Ухыгъэр апхуэдизу къысфIэIуэхукъым.
Шынагъуэр ущехуэхырщ, удэхуэхыу.
282
Дыгъэр еуэ къыкъуокI — къуохьэж,
дыгъэгъазэхэр хъуащ щхьэуназэ.
Я Iуэху зэрыхъунум щымыгъуазэ
си гурыщIэхэми захъуэж.
Си щытыкIэр лъэтэгъуэм ещхьщ,
сыхьэзырт, здэзгъэзэнур сщIэжатэм.
Дыхьэшх сфIэщIу, бзу гуэрхэр золъатэ.
Си гум уафэм и бгъуагъыр къепщ.
Дыгъэр еуэ къыкъуокI — къуохьэж,
лъэужь гуэр къигъэнэхуу зэм-зэмкIэ.
А лъэужьыр уэгу гъунэм йокIыр,
ар пхызышым улъэщIыхьэн.
СыкIэлъыджэм — си напэр текIынущ.
Къигъэзэну езым къыщIэкIынкъым.
283
Къытощ жыг тхьэмпэ гъуэжьыр псы инам,
иIэж зы гугъэ закъуэр къызэпхыпсу.
Сыт сщIэнур сэ, апхуэдэу сыкъэнам?
Си гъащIэр пэлъэщынкъым а гупсысэм.
ЗымащIэрэ жыг щIагъым сыщIэсынщ,
дыгъэпс къеблыжа тIэкIур сигу пымыкIыу.
Абдеж зэрыхъукIэ сыхэплъэнкъым псым,
си махуэр ящысхъумэу си гукъэкIхэм.
Къухьэнщи дыгъэр, сэри сежьэжынщ,
сIэщIэкI мыхъуну гуэрхэм сакIэлъеIэу.
СхутемыпыIэ си гур нэхъ тыншынщ,
си натIэм итыр къизытхам селъэIум:
— Сахэбжэ жьым ихьам, хэхуам псы уэрым,
сумытыж закъуэ и пIэ имыкI гуэрым.
284
Си гъащIэр си дауэгъум сыту ещхьт,
ар и пщэ къыдалъхьам пхутемыкIынут.
Сэ зыщеспщыти щыIэт слъэмыкIынум,
а хьэлым щыщ иджыри къэскIэ схэлъщ.
Нэху здэщым гугъэ Iэджэ си хьэзырт,
сыпежьэрт къысхуэпIащIэу къысщыхъу дыгъэм.
АрщхьэкIэ къыспэувт зыгуэр сыт щыгъуи,
Iунт уафэгъуагъуэ, уэшхри къэсынт.
Си гъащIэр мы дунейм щекIуэкIым щыщт,
хыхьэжт абы, IукIуэтрэ къэныкъуакъуэу.
Нэхъ ерыщыж абы нэхъыбэм сищIт,
къыхэкIми си лъэр щыщIэху закъуэтIакъуэ.
Иджы си гъащIэм сыкъыфIэIуэхужкъым.
Дауэгъуу щызиIар къыхызохыжыр.
285
Зэгуэрым сэри щIалэу сыщытащ,
сащыщщ уэ фIыуэ узыхэзыщIыкIхэм.
Ныжэбэ гуэрым пщIыхьым сыхэтащ,
уэ уэщхьу, псы къиуам сызэпрысыкIыу.
Толъкъунхэм мывэ къэс сраудэкIт,
арщхьэкIэ сщIэрт сэ сыкъызэрелынур.
Зы фIыщIэ гуэр си гущIэм къыщытэджт,
къысщIыхьэжыну щытми схьар удыну.
Си гъащIэр къэбгъэщIэжу зэм къысщохъу,
сынаплъэ сфIощI, лъэныкъуэкIэ сыщыту.
Зэм сыпхуогуфIэ, зэм пхузощI гущIэгъу,
сэ сщIэжкъэ пхуэдэм и насыпым щIитыр.
Къэсынщ и пIалъи, уэри жьы ухъунщ.
Сохъуапсэ зиIэнум пхуэдэ нэхъыжь.
286
МобыкIэ зыгъэзар гъуэщэну жаIэ,
модреймкIэ кIуар къыхокI къыщымыкIуэж.
Сэ дэнэ сыздэкIуэнур-тIэ, си къуэш,
иджыри къэс си гъуэгур зэ схъуэжакъым?
МобыкIэ кIуам солъагъур и Iубахъэр,
гъуэжь хъууэ хуежьа мэзым хозэрыхь.
МодреймкIэ кIуам сылъыхъуэу зызоплъыхь,
бгым еуэкIауэ къыщIэкIынщ и лъагъуэр.
Иджыри къэс си гъуэгур зэ схъуэжакъым,
сэ дэнэкIэ згъэзэну-тIэ, си къуэш?
Сыхуейми, хэт сыщигъэтын мыбдеж,
тIэкIу зыпIэжьам, ухэхупэну жаIэ.
ХэкIыпIэр уэ зэрыпщIэр къощ уи нэгу.
Си шынэхъыщIэ, къысхухэх зы гъуэгу.
287
Уэздыгъэми езым и пэж иIэжщ,
ефIэкIыу езы дыгъэм и гугъэжщ.
Жэщ кIыхьым, псори нэхъ къыщыхуэныкъуэм,
щыхэтыр мис а дыгъэр сыт лъэныкъуэ?
ИтIани, къэзыгъанэу ежьэжам,
зэкIэлъхьэужьу псори пежэжьэнщ,
нэхулъэ къищI къудейуэ зэралъагъуу.
Удзыпэ къэскIи теувэнщ а лъагъуэм.
Хьэзырщ щIэпхъуэну къуршхэр зи инагъ,
пагагъэу яхэлъари хъуащ ищIагъ.
Уэздыгъэм ар иригъэхын хулъэкIкъым,
зэгуэпурэ щисыжи ар къыхокIыр.
ЩищIэнур дэнэ бгъэункIыфI хъу уэздыгъэм
мы дуней псор зэригъэхуабэр дыгъэм.
288
Iыхьищу си гухэлъхэм загуэшащ,
солъагъу, нэхъыжь-нэхъыщIэкIэ увауэ.
Си сабиигъуэм ейуэ хъуар гуфIэгъуэщ,
я гупцIанагъым нэпс къыпфIыщIишынщ.
ЩIалэгъуэм къыслъигъэсыр Iэджи хъурт,
гу лъызмытэххэу блэзгъэкIари хэту.
Гухэлъ къысхуэзыщIын сыхуэзэрт куэду,
симащIэр езым фIыуэ схуэлъагъунт.
Си гъащIэм къриубыдэу куэд слъэгъуащ,
сыкIуащ, къыспежьэу хъуам саблэхъуэпсыкIыу.
Зэрыхьри гъэхэр, уафэм щIэкIуэсыкIыу,
си гъащIэм и гуэшыкIэр хъуащ нэгъуэщI.
Сэ фIыуэ сымылъагъу дунейм тетыжкъым.
Сыкъэзылъагъунщ сымыгъуэтыжыр.
289
И гугъу къысхуэщI зэрекIуэкIам уи гъащIэр,
гурыщIэ нэхур си бгъэм ищIу щыз.
Уэ къысхуэпIуатэр гум имыхуж защIэщ,
си гъащIэм щыщу хэтри сыт хуэдиз.
И гугъу сыгъэщI зэрекIуэкIам си гъащIэр,
мыпхуэдэ махуэ куэдрэ къыслъымыс.
НыпхуэсIуэтэнур къыщIэкIыжми мащIэу,
уи гъащIэм щыщу хэтыр сыт хуэдиз.
ДыкъекIуэкIащ ди гугъэхэр зэгъусэу,
ди гъуэгу щызэхыхьаи къызощIэж.
Куэд пщIэншэу къыщытпоплъэ дэ уэгу гъунэм,
дыхунэсакъым псоми — гъащIэр кIэщIт.
КъэкIуэнум мащIэ хъунщ дэ хэтлъхьэжынур.
БлэкIам къыхэтхырщ дызэрыпсэунур.
290
Жьапщэми фIыуэ илъагъу и мащIэ,
ар псэншэ дыдэуи къыпщремыхъу.
Гухэлъ IуэтэкIэщ абы имыщIэр,
игу илъымрэ ищIэмрэ зэхуэмыхъу.
Уэгу къащхъуэм хуеIэу дэкIея жыгыр,
IэплIэ хузощI жеIэри, зэфIещIыкI.
ГуфIэу унащхьэхэм къыщежыхьыр,
ахэр тричу и гущхьэ къэмыкI.
ЩIогъуэж иужькIи, щэхуу мэгъыжыр,
псым хуэтхьэусыхэурэ псыхъуэм дэтынщ.
И нэр игъэпщкIуу псыри йожэхыр,
къызэриуахэр ещIэжри — мытынш.
Ахэр щыслъагъукIэ, си гур мэкъутэ.
Сыту гугъу ехьрэ и псэм хуимытыр.
291
СаблокI абыхэм. Щатэу ныскIэлъоплъ
ячыну зы лъэбакъуэ хуимыт жыгхэр.
Къэзгъанэу ахэр сыIукIыну жыжьэ
къащыфIэщI дыдэм, тхьэмпэ къаполъэлъ.
ДызэпызыщIэр, дякум дэлъыр сыт?
Ди гупцIанагъыр армырам сымыщIэ.
Сыт щыгъуи ди гурыщIэр дяпэ ищу
дезыгъэсар мы жыгхэм сэрэ хэт?
Ящыщ абыхэм си псэкIэ сыхъуащ сэ.
Яхэткъым си гум илъым щымыгъуазэ,
я тхьэмпэ къэскIэ ахэм си псэлъэгъущ.
ДызэрыIыгъыу дыпсэуащ сыт щыгъуи.
Иджы, сэ къыслъэщIыхьэрти си жьыгъэр,
сыкIэрэхъуащи тIэкIу — къысхурагъэгъу.
292
Пщэдджыжь къэсыху сыхуозэ а цIыхубзым,
уэрамыр пыгуфIыкIыурэ къепхъэнкI.
ПхъэнкIакIуэм и щыгъыныр щыгъщ екIупсу,
жыхапхъэр бгъэм щIикъузэу кърехьэкI.
Ар къыпщыхъунущ зым емыгупсысу
уэрамыр къабзэ зэрищIыным фIэкI.
АрщхьэкIэ зэхэсхащ ар хэщэтыкIыу.
ИтIани и щэтэкIэр зым емыщхьт.
Ар, хэгъуэщэжри зэрыпыгуфIыкIым,
хъужащ и нэгум къищ гуапагъэм щыщ.
ЯуцIэпIыжынущ игъэкъабзэр блэкIхэм,
аргуэру, гуфIэу, ар ипхъэнкIыжынщ.
Ар псом нэхъ насыпыфIэу къыщIокIыжыр.
Мэпсэу щигъафIэм игу щыгуфIыкIыжу.
293
Гъэр исыкIынщ, лIэщIыгъуэри икIынщ,
сыщымыIэжу сэри къыщIэкIынщ.
Уэ, зимыIэжым и псэм хэлъа куэд,
дунейм щызеуэ си псэр ныпхуэкIуэнщ.
Ар хуэныкъуэнущ уэ уи зэхэщIыкI.
КъекIуэкI псэукIэм зыри химыщIыкI.
Зэгуэр хэщIапIэ нэху абы иIащ,
лъэхъуэщу къыщилъыти ар щыIащ.
Иджы хуабапIэ гуэрым ар щIохъуэпс,
уигу плъам и зы плIанэпэ къылъыгъэс.
КъыхэкIми щепхужьэж, къыгурыIуэнщ,
хэщIапIэ лъыхъуэу нэгъуэщIыпIэ кIуэнщ.
А зыхэтыну псор къысхуигъэгъуну
сэ нобэ куэдрэ си псэм селъэIунущ.
294
Сымыгъуэтыну гуэрым сыщIохъуэпс.
Сыхуейкъым Iэгум илъу слъытэ хъунум.
Абы сщIэ пэтми сыкъыхуэнэжыну,
модрейм къарууэ сиIэр лъызогъэс.
Мис а щытыкIэм сыткIэ сэ седжэн.
Ара къысфIощI си гъащIэр зыщIыр кIэщI.
Къыслъымысынур пащхьэм щоджэрэз,
си натIэ хъунур къуэтщ плIанэпэ гуэрым.
Хегъахъуэ зым си узым махуэ къэс,
адрейр хущхъуэхьэ дэнэ щIыпIи кIуэнущ.
А тIум яку сыдэтыхукIэ, гъэхэр йокI.
АрщхьэкIэ зимыхъуэжу псэм къыщIокI.
Жьы мэхъу си натIэм итыр, сэщхьыркъабзэу.
Нэхъ щIалэ хъуурэ макIуэ сызэхъуапсэр.
295
Мы жэщыр щызогъакIуэ тенджыз Iуфэм,
хэскъузэу Iэгур сIыгъщ и гъунэр щIым.
Мыбдеж щызекIуэу сфIэщIыр зы унафэщ,
тенджызыр щымщи, дуней псори щымщ.
Мэтхытх си щIыфэр сыхэплъэху тенджызым,
ар щышынагъуэр щымыбауэм дежщ.
Есшэхми хьэуа къабзэр си бгъэм щызу,
зыгуэр иужькIэ си тэмакъым телъщ.
Зы бампIэ гуэр тенджызыр зэрыхэтыр
солъагъу, ибзыщIми къимыгъанэу лъэкI.
Абы зэм-зэмкIэ, Iуэхум щымыщ хуэдэ,
и напэр нэпкъым къыхурехулэкI.
Къуэншам и плъэкIэ ищIу мэгъуэлъыж.
Апхуэдэм деж ар сфIэгуэныхь мэхъуж.
296
ЩопIэнкIыр уэшхыр щIыбым, мафIэм ещхьу.
Си пэшыр щIыIэщ, сигури щIыIэм ес.
Зыгуэр къызэрыкIуэнур си псэм ещIэ,
абы зэрыщрэ нэху сэ согупсыс.
КъэкIуэнущ ар, къыздихьу къаруущIэ,
хэмыт апхуэдэр къыщеджэнум ежьэу.
Къэсынщ ар и гум илъыр щIэту и нэм.
Зэпиплъыхьынщ къызэрыщIыхьэу унэр,
хэт хуэдэ уасэ гуэр игъэувыну.
СыблэкIрэ пэт цIыхугъэ ар схуэхъуат,
«сыныкъуэкIынщ» щыжиIэм, згъэщIэгъуат,
слъэгъуат и псалъэр зэригъэпэжынур.
КIуэжынущ ар, къызэрыкIуам хуэдабзэу,
къемыджэу зы, сымыщIэу сыщIехъуапсэр.
297
ЗысIэжьэ хъуащ щIэкIыбжэм сыщынэсым,
езыри хъуакIэщ къыспэувым ещхь.
СыщIокIри, щызогъэпщкIу нэр уафэ нэзым,
нэхъ гъунэгъу гуэрхэр си гум плъапIэ ещI.
Нэхъыбэщ къысхуэкIуэнум сызэрежьэр,
зыгуэрым упэплъэныр сыту гугъу.
КъэкIуэнри, къэмыкIуэнри си псэм ещIэ,
итIани, сымыгъафIэу гугъэр мыхъу.
Езыри, и фIэщ хъужу, сяпэ йощыр.
Сэ, Iэджэ скIэрыщIащ, сыкъыкIэроху.
Жыг щхьэкIэхэр, сэ зыкъыздащIу, йощIэ,
зэм тхьэмпэ, къикIыу куэд, зыIэпагъэху.
А псом, сыт сымыщIами, сэ семысэ.
Сохъу, зисчу, сыщIэпхъуэну зэзэмызэ.
298
МафIэгум сису жыжьэ гуэр сыкIуэнут,
зэм сыIурихыу, зэм сыкъэушыжу.
ГъущI зэрышх макъ мафIэгум ныкIэлъыжэр
макъамэ псэгъэтыншу къысщыхъунут.
ПIэщхьагъ гупсэху сщIыжынти си щыгъыныр,
сыгъуэлъыжынт, гухэщт зимыIэм ещхьу.
КъызэднэкIынти псынщIэу губгъуэ нэщIхэр,
дыхуэблэгъэнт сыздэкIуэр IупщI щыхъунум.
Сэ, дауи, гъусэ гуэрхэри сиIэнут,
хэт щыму, хэти и жьэр зэтримыпIэу.
Зы псалъэ гуэрхэр сэри згъэтIыгъуэнут.
АрщхьэкIэ гъуэгур куэдрэ схуэмыхьынут.
Зы къэувыIэпIэ гуэрым, къуаргъ тIысыпIэм,
сыкъыщикIынут, згъэзэжыну унэм.
299
Мыр сыт гухэлъ, кIуэжыкIэ лъэпкъ имыщIэу,
тригъэIэнкIэ хъунущ си гур тIыгум.
Сыкъришэнри хэлъщ абы утыкум,
емыплъу зыкIи здынэсам си ныбжьыр.
ИтIани, фIыщ апхуэдэу упсэуну,
тIэкIу угузавэу, тIэкIуи упIейтейуэ,
куэдыщэ зэрымыхъур уэ къыптехуэр
къыбгурыIуэжрэ — къэбгъэсэбэпыну.
ТIэкIу езгъэлейуэ къызжреIэ хэти,
а псор сIэщIах къысфIэщIмэ, сыкъоскIэ.
КъысIуроIэфIэ нэхъри махуэ къэскIэ
мы гъащIэр, и дыджагъри зэрыхэту.
Сопсэу куэд щIауэ, сытекIуэтми хъунут.
Мыр сыт дуней, ухуейм пхуэмыужэгъуну.
300
Си анэ дыщэм щэхуурэ сопсалъэ,
си адэм куэдрэ щыму согупсыс.
СиIэжкъым тIури. Хьэршым нэскIэ дэлъыр
фэ фощIэ, абы псэ фIэкIа нэмыс.
Къытесчу лъакъуэр зыкIэрыпщIэ щIыпцIэм
сыпхокIри губгъуэм, Iуащхьэм сыдокIуей.
Нэхъ пэгъунэгъуу симыIэжхэм я псэм
сотIысри, уафэ лъащIэм сыдоплъей.
Сыкъыщалъхуа къуажэжьыр дэтщ си щIыбым,
абы и гъащIэр мыпIащIэгъуэм ещхьщ.
Хызош дзапэ уэрэд акъужьым щIыгъуу,
пIейтейуэ хуежьа тхьэмпэхэр мэщхъыщхъ.
Зэ догуэт! Си тхьэкIумэр тхьэкIумэжым,
уэрэдым и ежьу къоIукIыр хьэршым.
301
КъэкIуэну гъатхэ гуэрым къыхуокI си нэ,
абы сынэмысыныр лIэм и гъунэщ.
А гъатхэр нэгу къыщIохьэ зэпымычу,
сыщIигъэгушхуэм зыри хэзмыщIыкIыу.
А гъатхэм си гухэлъхэр дэгъэгъэнущ,
сфIахьар къэзыхьыжынур арагъэнущ,
Къихьыжым щыщ езым къыслъымысыжми,
нэгъуэщIхэм зэщIракъуэ, сехъуэпсэжу.
Апхуэдэ гъатхэ гуэрым къыхуокI си нэ,
иIэтрэ си щхьэр, си гур игъэину.
Абы хузэфIэкIынум сегупсысым,
согугъэ къиутIыпщыну бзагуэм и бзэр.
А гъатхэр къыщыкIуэнур сэ сымыщIэ.
Ар зэ къэкIуэнущ, аращ псом нэхъыщхьэр.
