Сталиным фIыуэ илъэгъуа дзэзешэ
Рокоссовскэм и закъуэщ
къэралитIым я маршалу дунейм тетар
Хэку зауэшхуэм и зэманым хуабжьу цIэрыIуэу щытащ Рокоссовский Константин. Егъэлеяуэ пхъашэ Сталин Иосиф езым и дзэзешэхэм ящыщу маршалитIырщ — Шапошниковымрэ Рокоссовскэмрэщ я цIэ-адэцIэхэмкIэ зэджэу щытар: абы къикIырт пщIэ хэIэтыкIа. Ауэ сэлэтхэм, офицерхэм, генералхэм къыхуащI пщIэри нэхъ мащIэтэкъым.
Рокоссовский Константин Псков областым хыхьэ Великие Луки къалэ цIыкIум 1896 гъэм дыгъэгъазэм и 21-м къыщалъхуащ. И ныбжьыр илъэсихи иримыкъуауэ и адэр дунейм ехыжащ, мыгувэу кIэлъыкIуащ и анэри. Япэ дунейпсо зауэм сэлэт къызэрыгуэкIыу хыхьащ, унтер-офицеру къыхэкIыжащ.
1917 гъэм и жэпуэгъуэм екIуэкIа революцэм и ужькIэ Дзэ Плъыжьым и шуудзэхэм яхэтащ. Адмирал Колчак и къарухэм щезауэм зэрихьа лIыгъэм папщIэ Бэракъ Плъыжь орденымкIэ ягъэпэжащ. Зи гущIэгъуншагъэкIэ цIэрыIуэ «барон фIыцIэ» фон Унгерн Штернберг и бандэхэр зэтраукIа иужькIэ етIуанэ Бэракъ Плъыжь орденри къратащ. Дзэ къулыкъукIэ дэкIуейрт ар, арщхьэкIэ 1937 гъэм пцIы тралъхьэри, Польшэм и щэхурылажьэу къыщIрагъэдзащ. ЯгъэтIысами, къахуэгъэшакъым: зыгуэркIэ къуаншэу къахуэумысакъым. 1940 гъэм и гъатхэпэм къаутIыпщыжри, сыт и лъэныкъуэкIи хей ящIыжащ.
1940 гъэм и бадзэуэгъуэм къыщыщIэдзауэ щэкIуэгъуэр къэсыху япэщIыкIэ шу, иужькIэ механизированнэ къарухэм я унафэщIу щытащ. Нэмыцэхэр Москва къыщебгъэрыкIуэм Рокоссовскэм и зауэлIхэм яхъумащ Яхромскэ, Солнечногорскэ, Волоколамскэ унэтIыныгъэхэр. ЗэхэгъэкIыгъуэ махуэхэм ар зи унафэщI 16-нэ армэм зэхикъутащ Москва ищхъэрабгъумкIэ къыпэзыкIухьыну хущIэкъуа гупышхуэр. ЗэрыпхъуакIуэхэр ди щыхьэрым километри 100 — 250-кIэ Iуахужауэ щытащ.
КъухьэпIэ фронтым и дзэхэм я Iэтащхьэ Жуков Георгий езым и унафэм щIэтым щхьэкIэ итхыгъащ: «Зауэм и Iэмалхэм фIыуэ хещIыкI, езыр хахуэщ, жыджэрщ, Армэм и командующэм и къулыкъум сыт и лъэныкъуэкIи хуэфащэщ».
Мыр гъэщIэгъуэнщ. Зауэм и япэ мазэхэм Совинформбюром къит хъыбархэм едаIуэ цIыхухэм ящIэртэкъым «командир Р»-р хэтми. Ар ябзыщIырт Москва щахъумэ япэ махуэхэми. 1941 гъэм жэпуэгъуэм и 20-рщ хэIущIыIу щащIар: «Ныбжьэгъу Рокоссовскэр зи унафэщI зауэлIхэм нэмыцэхэм я танк 60 ягъэсащ». КъыкIэлъыкIуэ махуэми: «Жэпуэгъуэм и 21-м Рокоссовскэм и зауэлIхэм зэтраIыгъащ къебгъэрыкIуэ бийхэр, апхуэдэуи абыхэм удынышхуэ ирадзащ».
Польшэр хуит къищIыжащ
Апхуэдэу шыщхьэмыгъазу Рокоссовскэр зэуащ 1942 гъэми, 1943 гъэми. 1944 гъэм и гъэмахуэм ар Совет Союзым и Маршал хъуакIэт, Япэ белорус фронтым и унафэщIт. Абы и дзэхэр лъэныкъуитIкIэ Варшавэ екIуэлIат. Эмиграцэм щыIэ правительствэм и унафэкIэ, фашистхэм я бий зэщIэхъееныгъэ Польшэм къыщаIэтат. Абы щыгъуэми, СССР-м и унафэщIхэми, ди дзэзешэхэми хъыбар гуэри ирамыгъащIэу.
Рокоссовскэр къэнат ищIэнур имыщIэу. Абы и гум къыщIитхъырт зыкъэзыIэтахэм зэрадэмыIэпыкъуфынур: дзэхэр зауэ хьэлъэ дыдэхэм къыхэкIа къудейт, ахэр километр 600-кIэ кIуэтат къызэтемыувыIэу. ЦIыхухэр езэшат, техникэр зэгъэпэщыжын хуейт. КъэмыувыIэу хъунутэкъым: Вислэ телъ лъэмыж псори бийм зэхикъутат. Рокоссовскэм къыгурыIуэрт езым иIэ къарухэмкIэ уебгъэрыкIуэ зэрымыхъунур. Апхуэдэ гупсысэ хьэлъэхэм здаIыгъым жэщым ВЧ-р къэзууащ.
— Варшавэ теухуауэ сыт фи мурад? — къеупщIащ Сталиныр. Рокоссовскэм абы щхьэтечу гуригъэIуащ Iуэхур зыIутыр.
— Дзэхэм иджыпсту Варшавэ хуит къащIыжыфыну? — аргуэру къеупщIащ Сталиныр.
— Ди жагъуэ зэрыхъущи, абы иджыпстукIэ яужь дихьэфынукъым.
— Ауэ фхузэфIэкI къэвмыгъанэ, зыкъэзыIэтахэм фадэIэпыкъун папщIэ.
— Зыри къэдгъэнэнкъым!
Рокоссовскэм хузэфIэкI псори ищIащ. ЖэщкIэрэ бомбэзехьэ кхъухьлъатэхэр игъэкIуащ, шэхэр, уIэгъэпххэр, ерыскъы яхуридзыхащ. Топхэр жэщми махуэми фашистхэм яхэуэрт.
1945 гъэр
Варшавэ папщIэ екIуэкIа зауэр иухауэ аргуэру телефоныр мэзу. Къэпсалъэр Сталинырт.
— Ныбжьэгъу Рокоссовский! Уэ ЕтIуанэ белорус фронтым и унафэщIу удогъэув.
Зэхихар апхуэдизу зыпэмыплъати, Рокоссовскэр къэуIэбжьащ. Сыт къэхъуар? Зауэр щиух дыдэм сыт ар Берлин щIыпагъэкIыр?
КъехьэкI-нехьэкI хэмылъу жриIащ:
— Сыт апхуэдизу уигу къыщIызэбгъар, ныбжьэгъу Сталин? Сыт сэ унэтIыныгъэ нэхъыщхьэм сыкъыщIытрачыр?
Сталиным занщIэу жэуап итыжакъым: хэгупсысыхьауэ къыщIэкIынт. Иужьым и макъыр къэIуащ:
— Япэ белорус фронтым и унафэщIу Жуковыр догъэув. Уэ дауэ уеплърэ абы?
Сытыт жэуапу иритынур? Жуковыр зихуэдэ щымыIэ дзэзешэщ. Абы сыт хуэдэ къалэнри хуэгъэзэщIэнущ. Шэч хэлъкъым советыдзэхэр Берлин зэрыдишэфынуми. Ауэ а псори ещIэ езы Сталинми. КъызэрыгуэкIыу жиIащ:
— Хуэфащэщ а къулыкъур.
— Берлин щыми къэфщтэнущ: Жуковым, уэ, Коневым.
ИтIанэ щIигъужащ:
— Хуит узощI узыхуей псори здэпшэну.
Къэралымрэ IэщэкIэ зэщIэузэда къарухэмрэ щызэрихьэкIэ, Сталиныр зытет хабзэхэр зыщIэ дэтхэнэри щыгъуазэт абы а лъэбакъуэр тыншу зэримычам. Сталиныр хуабжьу яхуэткIийт IэнатIэщIэ щагъакIуэкIэ и блыгущIэтхэр зэщIэзыкъуэхэм.
Iуэхур япэ иригъэщри, пидзыжащ щабэу:
— Ныбжьэгъу Сталин, сэ зыри здэсщтэнукъым. ЦIыхуфIхэр дэнэ щIыпIи щыIэщ.
— Мис абы щхьэкIэ сэ уэ фIыщIэ пхузощI.
ЕтIуанэ белорус фронтым текIуэныгъэм хэлъхьэныгъэшхуэ хуэзыщIа Iуэхугъуэ инхэу щы щызэфIигъэкIащ КъуэкIыпIэ Пруссие, Померание, Одер унэтIыныгъэхэм.
ТIэунейрэ маршал
Хэку зауэшхуэр иуха иужькIэ 1945 гъэм мэкъуауэгъуэм и 24-м ТекIуэныгъэм и Парад щекIуэкIащ Москва и Утыку Плъыжьым. Ар къеIызыхар Жуковырщ, зезыгъэкIуар Рокоссовскэрщ.
1945 — 1949 гъэхэм Рокоссовскэр щытащ Польшэр зи хэщIапIэ советыдзэхэм я Ищхъэрэ гупым и Iэтащхьэу. 1949 гъэм и жэпуэгъуэм совет унафэщIхэм хуит ящIри, Польшэм и властхэм я лъэIукIэ ар ПНР-м лъэпкъ зыхъумэжыныгъэмкIэ и министру икIи премьер-министрым и къуэдзэу ягъэуващ. Абы фIащащ, «Польшэм и маршал» цIэр. Апхуэдэ щIыкIэкIэ а дзэзешэм и закъуэщ къэралитIым я маршал хъуауэ тхыдэм ищIэжыр.
1956 гъэм СССР-м къигъэзэжа иужь, Совет Союзым зыхъумэжыныгъэмкIэ и министрым и къуэдзэу лэжьащ, нэгъуэщI къулыкъушхуэхэр иIыгъащ.
А дзэзешэ акъылыфIэр икIи цIыхугъэ нэс зыхэлъыр 1968 гъэм и шыщхьэуIум дунейм ехыжащ.
