Япэ балъкъэр цIыхубз усакIуэ Зумакуловэ Танзиля
Зумакуловэ Танзиля и IэдакъэщIэкIхэм дихьэхар бгырысхэм я закъуэкъым, ахэр фIыуэ щалъэгъуащ Совет Союз псом. Гупсысэ гъэщIэгъуэнхэмрэ гурыщIэ пэжхэмрэ зыхэлъ философие усэхэм, драмэ-кIэ гъэнщIа поэмэхэм ящIэлъ купщIэмрэ къэIуэтэкIэмрэ уогъэщIагъуэ…
«Антивоенная поэма» тхыгъэм Танзиля щетх: «Си усыгъэр щIылъэм быдэу тет унэм хуэдэщ». Ди фIэщ мэхъу а унэм зэ щIыхьам, зэи абы и бжэр зэрыхуимыщIыжыпэнур. Абы Iэмал имыIэу къигъэзэжынущ, сыту жыпIэмэ ари, Танзиля и лIыхъужьхэм хуэдэу, гуфIэгъуэмрэ гуауэмрэ щызэпэгъунэгъу, цIыхур гугъэм щыхэмыкI гъащIэ гугъум щопсэу. Псоми яхузэфIэкIыркъым а щытыкIэхэр псалъэкIэ къаIуэтэну, абы къыхэкIыу Iуэхугъуэ нэхъыщхьэхэм усэбзэкIэ щIэдэIуну хуейр феблагъэ а унэм. Абы и бысымыр гъащIэ мытыншым пхыкIа усакIуэ гъуэзэджэ Зумакуловэ Танзилящ.
КъыдигъэкI и тхылъ къэс кIуэ пэтми зиIэт зэпытт, нэхъ лъагэ хъурт тхакIуэм и унэм и блынджабэхэри — иджы щIэджыкIакIуэ щэ бжыгъэхэр щыхьэщIэм.
ЦIыхум и хьэлкъым езым и фIэщ мыхъу гуэр фIыуэ илъагъуныр. Абы ещхьу, сыт хуэдэ тхылъми нэхъыщхьэу хэлъыр ар пэжым тещIыхьауэ щытын зэрыхуейрщ. А пэжыр дыдж дыдэу щытми, аращ щIэджыкIакIуэм и гум ищтэнур. Апхуэдэ пэжкIэ гъэнщIащ Танзиля и IэдакъэщIэкIхэр.
УсакIуэм итха «Дзыхь пхуэсщIыркъым» усэм укъыщеджэкIэ, нэщхъеягъуэ хьэлъэм ухешэ. БлэкIам хуеплъэкIыж цIыхум и гупсысэр дэгъуэу къыщыIуэта а тхыгъэм къеджэм и гур имыгъэпIейтейуэ, абы щыгъуэми ар зытхам пщIэ хуимыщIу къэнэнукъым.
Танзиля и усыгъэмкIэ Хэкум куэдрэ зыхуегъазэ. НэхъыфI дыдэу илъагъуу дунейм тетыр аращ. ИкIи а лъагъуныгъэр абы гуапэу, гъэщIэгъуэну къеIуэтэф. Езы цIыхубзым и гуапагъэр, и гупсысэхэм я купщIэр щынэрылъагъущ Танзиля и усэ сатырхэм.
БлэкIа лIэщIыгъуэм и 60 гъэхэм Танзиля и усэ тхылъ къыдэкIам усакIуэ Кронгауз Анисим хуитхыгъауэ щытащ: «Балъкъэр усакIуэ Зумакуловэ Танзиля и Iэдакъэ къыщIэкIа зы усэ сатыр зэи седжатэкъым. Ауэ иджы, бзылъхугъэм и тхыгъэхэр зэрызэзгъэцIыху лъандэрэ, бгырыс усыгъэр арыншэу си нэгу къысхущIэгъэхьэжыркъым. Зигурэ зи псэрэ къабзэ бзылъхугъэм и усэхэм сыдахьэхащ».
Гупсысэ, гурыщIэ мащIэкъым Зумакуло-вэм и усэхэм яхэлъыр, арщхьэкIэ сэ къысщохъу абы и IэдакъэщIэкIхэм я курыхыр Iуэхушхуэхэр, дызыгъэпIейтейхэр къызыщыIэта и поэмэхэр арауэ.
Танзиля и IэдакъэщIэкIхэм зэпымыууэ гуапэу тепсэлъыхьащ къэралым и тхакIуэ нэхъ цIэрыIуэ дыдэхэр. Къэбэрдей-Балъкъэр литературэм теухуауэ Москва Литераторхэм я унэм пшыхь щыщекIуэкIыу усакIуэ, жылагъуэ лэжьакIуэ Тихонов Николай къызэхуэсахэм япэу зэрызахуигъэза псалъэхэр сигу къинэжащ. Абы жиIат: «Нобэ сэ сызытепсэлъыхьынур къэбэрдей, балъкъэр литературэхэм я лъабжьэр зыгъэтIылъахэракъым е КIыщокъуэ Алим, Кулиев Къайсын сымэ я IэдакъэщIэкIхэракъым, атIэ япэ балъкъэр цIыхубз усакIуэ Зумакуловэ Танзиля и тхыгъэхэрщ».
ИужькIэ, илъэс зыбжанэ дэкIауэ, ди литературэм и гугъу щащIырт аргуэру Москва. Ауэ — иджы РСФСР-м и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэрт. Къэпсалъэхэм, къанэ щымыIэу, Танзиля и усэхэм псалъэ гуапэхэр хужаIэрт. УсакIуэ Туркин Владимир къыхигъэщат: «День Российской поэзии» усэ тхылъыр ягъэхьэзырырт. Абы усакIуи 150-м я тхыгъэхэр хыхьэнут. Абыхэм ящыщу сыкъеджащ Зумакуловэ Танзиля ейхэм. Усэхэм яхэлъ къарум сигъэгупсысащ. ЗысхуэмышыIэу жэщыкум Поздняев Константин деж сыпсалъэри, сеупщIащ апхуэдэ усакIуэ ицIыху-имыцIыхумкIэ. УсакIуэм сызэрыщытхъуам щыгуфIыкIа Константин кIыхьу къысхутепсэлъыхьащ Танзиля и усэхэм. Апхуэдэу сэ къэсцIыхуащ Зумакуловэ Танзиля».
А пшыхьым къыщыпсэлъат «Литературная Россия» газетым и редактор нэхъыщхьэ Поздняев Константини. Къызэхуэсахэм абы яжриIащ Зумакуловэ Танзиля и усэхэр куэ-дым фIыуэ зэралъэгъуар, абыхэм щIэупщIэ зэраIэр. Зэхыхьэм и кIэухым Кулиев Къайсын къэпсэлъахэм фIыщIэ яхуищIри, къыхигъэщат пэж дыдэу Танзиля зэчий къызэрымы-кIуэ къыдалъхуауэ зэриIэр. А псалъэхэм абы къыщытригъэзэжауэ щытащ тхакIуэхэм я урысейпсо зэхуэсми.
Иджы, Танзиля и усыгъэр куэдым фIыуэ щалъэгъуа, ди къэралми хамэ щIыпIэхэми бзэ зэмылIэужьыгъуэкIэ щызэрадзэкIа лъэхъэнэм, жыпIэ хъунущ совет литературэм и лэжьакIуэ цIэрыIуэхэм Зумакуловэм и IэдакъэщIэкIхэм теухуауэ жаIам, ятхам щытхъу егъэлея къызэрыхэмыхуар.
Къыхэзгъэщынут абы и усэ нэхъыфIхэр ди зэманым адыгэбзэкIи зэрыIур — илъэс 40-м щIигъуауэ сэри абы и IэдакъэщIэкIхэр зызодзэкI.
Урыс усакIуэ Светлов Михаил жиIауэ щытат цIыху Iейм усэфI зэи зэрыхуэмытхынур. Абы и щапхъэщ Танзиля. Ар псэ къабзэщ, гугъуехь хуэза дэтхэнэ цIыхуми зэрылъэкIкIэ зыщIэзыгъэкъуэну хьэзыр бзылъхугъэщ, ныбжьэгъуфIщ.
ТХЬЭГЪЭЗИТ Зубер,
Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ усакIуэ.
