Лъэпкъым и къуэ пажэ
Режиссер Iэзэ ШэрыIужь Анатолэ къызэралъхурэ илъэс 80 ирокъу
ШэрыIужь Анатолэ Аруан районым хыхьэ Псыгуэнсу къуажэм къыщалъхуащ. 1953 гъэм Москва дэт ГИТИС-м и актер факультетым щIэтIысхьащ, адыгэ студием хэту. 1958 гъэм еджапIэр къиухыу Налшык къигъэзэжа нэужь, ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым лэжьэн щыщIидзащ. А IэнатIэм пэрытащ 1961 гъэ пщIондэ, ГИТИС-м и режиссер факультетым щIэтIысхьэжыхукIэ. ЕджапIэр ехъулIэныгъэкIэ къыщиухым, Барнаул лэжьакIуэ ягъэкIуащ. КъБАССР-м ЩэнхабзэмкIэ и министерствэм и лъэIукIэ, Анатолэ Налшык къашэжат. Ар лэжьащ Музыкэ театрым и режиссеру, режиссер нэхъыщхьэу, художественнэ унафэщIу.
ШэрыIужьыр зи IэщIагъэм хуэIэижь режиссерт. Абы фIыуэ къехъулIэрт ди тхакIуэхэм я пьесэхэм къытращIыкI спектаклхэри дунейпсо классикэри. Анатолэ игъэува оперэхэмрэ опереттэхэмрэ цIыхухэм ягу къинэжащ. Апхуэдэхэщ, Верди Джузеппе и «Травиата», «Риголетто», Леонковалло Руджеро и «Паяцы», Бизе Жорж и «Кармен», Къардэн Хьэсэнрэ Балэ Мухьэдинрэ зэдатха «Мадинэ» оперэхэр, Листов Константин и «Севастопольский вальс», Модунью Доменико и «Черный дракон», Эшпай Андрей и «Звезда экрана», Легар Франц и «Цыганская любовь», Портнов Георгий и «Улыбнись, Света», Балэ Мухьэдин и «Шэмхьун и фызышэ», Кальман Имре и «Сильва», Фельцман Оскар и «Пусть играет гитара», Штраус Иоганн и «Цыганский барон», Александров Борис и «Свадьба в Малиновке», Молэ Владимир и «КъагъэпцIа псэлъыхъухэр», Легар Франц и «Веселая вдова», Жырыкъ Заур и «Гум и щэхухэр», Портнов Георгий и «Третья весна» опереттэхэр, нэгъуэщIхэри.
Артист, режиссер Iэзэ ШэрыIужь Анатолэ пасэу дунейм ехыжащ, ауэ цIыхухэм фIыкIэ ягу къыщIинэн лъэужь дахэ гъащIэм къыщинащ.
Зыми емыщхь
Налшык и Къэрал киноконцерт гъэлъэгъуапIэм щекIуэкIащ адыгэ лъэпкъым и къуэ цIэрыIуэ, режиссер зэчиифIэ, унафэщI IэкIуэлъакIуэ, КъБР-м и цIыхубэ артист, гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, «И лэжьыгъэфIым папщIэ» медалымрэ «ЩIыхьым и дамыгъэ» орденымрэ зыхуагъэфэща ШэрыIужь Анатолэ и фэеплъ пшыхь. Зэхыхьэр Дунейпсо Арткомитетым Кавказ Ищхъэрэм щиIэ къудамэмрэ ШэрыIужьхэ я лъэпкъымрэ къызэрагъэпэщащ, Анатолэ къызэралъхурэ илъэс 80 зэрырикъум и щIыхькIэ.
Пшыхьыр езыгъэкIуэкIа Бетыгъуэн Iэуесрэ Мэз Джульеттэрэ ШэрыIужьым къикIуа гъуэгуанэ дахэр, и хьэл-щэн, дуней тетыкIа екIур зэхуэсахэм ягу къагъэкIыжын папщIэ, Анатолэ теухуауэ КъБР-м и телевиденэм игъэхьэзыра фильмым ахэр ирагъэплъащ. Абы къызэрыщыгъэлъэгъуамкIэ, Театрым и лэжьакIуэхэм я зэгухьэныгъэм и Iэтащхьэ Фырэ Майе, КъБР-м и Гуащэ театрым и унафэщI Шумахуэ Владимир, Гъубжокъуэ Болэт, УФ-м щIыхь зиIэ и артисткэ Таукеновэ Галинэ, УФ-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Бицу Юрэ, КъБР-м щIыхь зиIэ и артистхэу Къардэн Борисрэ Бэгъуэтыж Светланэрэ я псалъэхэм къыхагъэщащ зи IуэхущIафэхэр щапхъэу, цIыху Iущу, гъэсауэ, щабэу дунейм тета я лэжьэгъур къазэрыхэмытыжыр ягу къызэреуэр, абы зэрыщыщIэр, кIуэтэху нэхъри зэрызыхащIэр, артист, режиссер Iэзэу зэрыщытар щынэрылъагъу и спектаклхэр ялъагъуху и фэеплъыр зэрымыкIуэдыжынур.
Режиссер гъуэзэджэм хужаIа псалъэ гуапэхэм пащащ КъБР-м щIыхь зиIэ и артистхэу Мэршэнкъул Iэдэм, ШэджыхьэщIэ Аслъэнбий, Щэбэтыкъуэ Натбий (Музыкэ театрым и дирижер нэхъыщхьэ), Жангуразов Мэжид (Балъкъэр къэрал драмэ театрым и унафэщI), ЖьакIэмыхъу КIунэ (УФ-ми КъБР-ми щIыхь зиIэ я артисткэ), Музыкэ театрым и солисткэ Дау Марианнэ (КъБР-м и Профсоюзхэм щэнхабзэмкIэ и рескомым и унафэщI, УФ-м щIыхь зиIэ и артисткэ), Къэжэр Борис (КъБР-м и цIыхубэ артист), Бесчокъуэ Майе (КъБР-м и цIыхубэ артисткэ), Куэт Къанщобий (КъБР-м и цIыхубэ артист), Сафаровэ Тамарэ (КъБР-м щIыхь зиIэ и артисткэ, КъБР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ), Къуныжь Алим (КъБР-м и цIыхубэ артист), Музыкэ театрым и унафэщI Бэрэгъун Руслан, Архэст Хьэсэнбий сымэ. Абыхэм я псалъэм къыхэщащ Анатолэ сыт щыгъуи и лэжьэгъухэм ядэIэпыкъуу, я зэфIэкIхэм зригъэужьу зэрыщытам папщIэ IэфIу ягу къызэринэжар, абы хуэдэхэр зэрызэрызыххэр.
Аруан районым щIыпIэ самоуправленэмкIэ и Советым и унафэщI КIущ Валерэрэ Псыгуэнсу къуажэ администрацэм и унафэщI Къанкъул Хьэчимрэ къыхагъэщащ артист, режиссер гъуэзэджэ къызыхэкIа я къуажэгъум иIа зэфIэкIым зэрыригушхуэр, абы и IуэхущIафэхэр щIэблэм я дежкIэ зэрыщапхъэр, адэм и щапхъэр я гъуазэу и бынхэр зэрыпсэур.
Зэхыхьэм щагъэлъэгъуащ Анатолэ и лэжьыгъэхэм ящыщу Балэ Мухьэдин и «Шэмхьун и фызышэ» спектаклым щыщ теплъэгъуэ.
ШэрыIужьым и ныбжьэгъуу икIи и гъунэгъуу щыта, Музыкэ театрым и солист, КъБР-м и цIыхубэ артист Жылокъуэ Мухьэмэдин, мы фэеплъ пшыхьым зыкърезыгъэхьэлIахэм фIыщIэ яхуищIа нэужь, ягу къигъэкIыжащ Листов Константин и «Севастопольский вальс» опереттэр Налшык и Музыкэ театрым ШэрыIужьым зэрыщигъэувауэ щытамрэ ар абы къызэрехъулIамрэ, республикэм и Музыкэ театрыр зэфIэгъэувэным Толэ и къарурэ зэфIэкIрэ зэрырихьэлIар. Апхуэдэу щIигъужащ ар цIыху губзыгъэу, хьэлэлу, пщIэшхуэ къыхуащIу, Iуэху бгъэдыхьэкIэ ищIэу зэрыщытари.
Анатолэ фIыуэ илъагъуу щыта уэрэджыIакIуэ, къэфакIуэхэу Музыкэ театрым и солисткэ, УФ-м щIыхь зиIэ и артисткэ Дау Марианнэ, КъБР-м и цIыхубэ артисткэ Бесчокъуэ Майе, Музыкэ театрым и солист, УФ-м щIыхь зиIэ и артист Батыр Мухьэдин, УФ-м щIыхь зиIэ и артист Ташло Алий, КъБР-м щIыхь зиIэ и артисткэ Тхьэгъэлэдж Светланэ, Осетие Ищхъэрэ-Алание Республикэм щIыхь зиIэ и артисткэ Кърым Иринэ, КъБР-м щIыхь зиIэ и артисткэ Даур Иринэ, Музыкэ театрым и солисткэ Мэз Джульеттэ, Урысей, дунейпсо зэпеуэхэм я лауреатхэу Къудей Аскэр, Тагировэ Заремэ, Уэзрокъуэ Чэрим гум дыхьэ уэрэдхэр, «Кабардинка» ансамблым къафэ дахэхэр ягъэзэщIащ.
Анатолэ и къуэ Анзоррэ абы и къуэшым и къуэ Альбертрэ пшыхьыр къызэзыгъэпэщахэм, ар зыгъэдэха артистхэм, абы зыкърезыгъэхьэлIахэм фIыщIэ хуащIащ.
Бетыгъуэн Iэуес пшыхьыр къызэзыгъэпэща гупым къабгъэдэкIыу хабзэ, гъэсэныгъэ зыхэлъ ШэрыIужьхэ я лъэпкъым ехъуэхъуащ узыншагъэ, ехъулIэныгъэ, насып яIэну. Анатолэ хуэдэ цIыху гъуэзэджэ куэд республикэм и къуажэхэм къыдэкIыну зэригуапэри къыхигъэщащ.
Зэхыхьэм хэтащ Анатолэ и благъэхэр, Iыхьлыхэр, къыдэлэжьахэр, къэзыцIыхуу щытахэр, гъуазджэмрэ щэнхабзэмрэ я лэжьакIуэхэр.
БжьыхьэлI Розэ.
И благъэхэр, Iыхьлыхэр, ныбжьэгъухэм я гъусэу зегъэпсэху. 1982 гъэ
Ар сигу ихунукъым
«ЦIыху хьэлэмэту щытащ» жаIэ хабзэщ. Куэд къызэщIеубыдэ хьэлэмэт псалъэм: нэмыс, адыгагъэ, гъэсэныгъэ, Iэдэбагъ, зэфIэкI, нэгъуэщI Iэджи.
Ди жагъуэ зэрыхъунщи, апхуэдэ цIыху куэдрэ урихьэлIэркъым. ШэрыIужь Толэ пцIы иупсыну, зыгуэрым и жагъуэ ищIыну, уеблэмэ IейкIэ тепсэлъыхьыну игу къэкIыххэу щытауэ си фIэщ хъуркъым.
Дэ тIур ГИТИС-м дыздыщIэсащ, итIанэ Музыкэ театрым илъэс 20-м щIигъукIэ дыщызэдэлэжьащ. Абы игъэува оперэхэр, опереттэхэр ноби куэдым фIыуэ ялъагъу. Сэ а цIыху гуапэр зэи сигу ихужынукъым.
МЭКЪУАУЭ Хьэсэн.
ЩIэблэм я щапхъэ
ШэрыIужь Анатолэ режиссер нэхъыщхьэу Музыкэ театрым щыщыIа зэманым КъБР-м ЩэнхабзэмкIэ и министерствэм сыщылажьэрти, щIэх-щIэхыурэ дызэхуэзэрт. Абы къыдэкIуэу, дызэгъунэгъут, ди бжэхэр зэхуэгъэзауэ.
Толэ теухуа гукъэкIыжхэр куэд мэхъу. Абырэ сэрэ дызэхуэмызэу, дызэрымылъагъуу илъэс 20-м къриубыдэу махуэ щIагъуэ блэкIакъым. Пщыхьэщхьэхэм ерыскъы IэфI зытет Iэнэм дыпэрысу лэжьыгъэ IуэхукIэ къыдэхъулIахэм дытепсэлъыхьыжу дыщыст. ЗэфIэкI имымащIэми, и щхьэ щытхъужу зэи зэхэпхынутэкъым. Iэдэбагърэ щэныфIагъыу хэлъым нэхъри игъэбжьыфIэрт. АпхуэдизкIэ гушыIэ дахэр и Iэпэгъути, мыхьэнэшхуэ имыIэу къэплъытэ зы Iуэхугъуэ гуэрым теухуауэ гъэщIэгъуэн гуэрхэр куэдрэ къущидз щыIэт. КIуэаракъэ, апхуэдизкIэ хьэл-щэн дахэ куэд зыдэплъагъу цIыху «бегъымбару» псэуащи, мо уафэм щыблэ вагъуэм хуэдэу нобэр къыздэсым си нэгу щIэтщ.
Режиссер Iэзэм игъэува спектаклхэр Музыкэ театрым и лэжьыгъэ нэхъыфIхэм ящыщщ. Ахэр цIыхухэм ягу къинэжащ. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, ШэрыIужьыр режиссер нэхъыщхьэу щылэжьа зэманым театрым иIа зэфIэкIым хуэдэ нобэ дэплъагъужыркъым.
И щхьэгъусэ Мирэ цIыху губзыгъэщ. ЖыпIэнуракъэ, и бжэр хьэщIэхэм сыт щыгъуи яхузэIухащ. «И Iэгу и Iэнэу мэпсэу», — зыхужаIэхэм хуэдэщ. Я бынхэу Анзоррэ Залинэрэ си нэгу щIэту къэтэджащ. Зэщхьэгъусэхэм зэхущытыкIэ дахэ, пщIэ, нэмыс яку дэлъу къэгъуэгурыкIуащ.
ШэрыIужь Анатолэ хуэдэ цIыхухэр республикэм и щIэблэм едгъэцIыхун, абыхэм я гъащIэм щапхъэ тредгъэхын хуейуэ къызолъытэ.
БЕТЫГЪУЭН Iэуес,
Дунейпсо Арткомитетым Кавказ
Ищхъэрэм щиIэ къудамэм и Iэтащхьэ.
ШэрыIужьыр (сэмэгумкIэ щысщ) артистхэм ядолажьэ. 1979 гъэ
Адыгагъэ нэс
А хьэблэм сащыхыхьам Толэрэ Мирэрэ узэхъуапсэ хъун зэщхьэгъусэт. ЦIыхугъэрэ адыгагъэрэ зэрахэлъыр я нэгум иплъагъуэрт.
Толэ и къуэш нэхъыжь Хьэсэн, Псыгуэнсу къуажэм дэсым, я гупэм дыкъисщ. И унагъуэм щIыгъуу режиссер цIэрыIуэр къуажэм къэкIуэжа нэужь, хьэблэм дэсыр лъагъунлъагъу дыкIуэрт, фIыуэ тлъагъурти. Езыхэри къытщыгуфIыкIырт.
Абы и лэжьыгъэми дыщыгъуазэт. Игъэув спектаклхэм дригъэблагъэурэ деплъу щытащ. Ахэр нобэр къыздэсым дигу къинэжащ. Толэ цIыхугъэ, адыгагъэ нэс дэтлъэгъуащ. Ар цIыху къызэрыгуэкIт, щабэт. Къапщтэмэ, зэкъуэш псоми а хьэлыр яхэлъщ, унагъуэ тэмэмым зэрыщапIам и нэщэнэу.
Режиссер Iэзэр, цIыху гъуэзэджэр пасэу дунейм зэрехыжар ди жагъуэ хъуащ. Зэман куэд дэкIыркъым Толэ дигу къэдмыгъэкIыжу, гъащIэм къыщина лъэужь дахэм дытемыпсэлъыхьу.
ТЭРЧОКЪУЭ Фаридэ.
Анатолэ и гушыIэр сытым дежи щIэщыгъуэт. 1982 гъэ
Зэи уиущийртэкъым
ШэрыIужь Анатолэрэ сэрэ фIы дыдэу дызэрылъагъуу дыкъекIуэкIащ. Дэ тIур Москва зэгъусэу дыщыIащ — ар режиссер IэщIагъэм, сэ актерым дыхуеджэу.
Абы щыгъуэ япэ дызэхуэзауэ арат икIи псэухукIэ дызэрыгъэныбжьэгъуащ. Толэ дунейм зэрехыжрэ илъэс пщыкIубл мэхъу. Накъыгъэм и 15-м, ар къыщалъхуа махуэм, и благъэхэр, и Iыхьлыхэр, дэ, и ныбжьэгъухэр, и унэм дыщызэхуосри, ди гукъэкIыжхэмкIэ дызэдогуашэ. Апхуэдэщ илъэс къэси. Арыншауи хъунукъым, сыту жыпIэмэ абы дэ къытхуигъэнащ зэи дигу имыкIыжын псалъэ IэфIхэр, гуапагъэу, цIыхугъэу, нэмысу хэлъар, пщымыгъупщэж гукъэкIыж дахэхэр.
Музыкэ театрыр къызэрызэIуахрэ дэ тIур дызэдэлэжьащ. Абы игъэува спектаклхэм сыхэтащ. Апхуэдэщ «Севастопольский вальс» (Бессмертный Генкэ и ролыр), «Шамхьун и фызышэм» (Мафыкъ лIыжьыр), «Гум и щэхум» цIыхубзу сыщыджэгуауэ щытащ. НэгъуэщI куэдми роль гукъинэжхэр щызгъэзэщIащ. Иджыпстуи къезбжэкIыфынущ ахэр, ауэ дызытепсэлъыхь Толэ и лэжьыгъэр абыкIэ къэгъэлъэгъуа хъуну къысщыхъуркъым.
Сыту тыншт Толэ удэлэжьэну! Абы хуитыныгъэ къуитырт уэ узэрыхуейм хуэдэу ролхэр бгъэзэщIэну, итIанэт ныкъусаныгъэхэр къыщыбжиIэр. Ари уэ езым мыхъуауэ пIэрэ жыпIэу уи гум къыщыкI теплъэгъуэхэм щытехуэр куэдыкIейт. Толэ зыхищIэрт актерым къехъулIэу къыщыхъур.
И цIыхугъэкIэ Толэ хуэдэ срихьэлIакъым. ЦIыху гъуэзэджэт. Абы щыхьэт техъуэ щапхъэхэр сигу къыщыкIыжкIэ, тIэщIэкIа цIыхур зыхуэдэр, апхуэдэ абы фIэкIа дяпэкIэ дызэрыримыхьэлIэнур сощIэри, си жагъуэ мэхъу. Сыт дунейм здытетхыфынур? Зыри. Ар Толэ фIы дыдэу къыгурыIуэрт.
ШэрыIужьым хуэдэу цIыху щабэ, Iущ, щапхъэ пхуэхъу, чэнджэщкIэ узымыгъэщIэхъу урихьэлIэмэ, уи насыпу аращ. Абы сыдэплъейуэрэ и хьэл-щэн, щытыкIэ гуэрхэр сэри къысхыхьауэ къысщохъури, абы сыщогуфIыкI. Ауэ си закъуэкъым, Толэ дэлэжьа псори абы и гъэсэну щытауэ жыпIэ хъуну къыщIэкIынщ. Абы уигъэIущыртэкъым, уиущийртэкъым, езым и щытыкIэ дахэм уитхьэкъурти, уэри ещхь гуэр зэрызыхэплъхьэным ухущIигъэкъурт.
Толэ дэлэжьа дэтхэнэми уеупщIмэ, къыбжиIэфынущ абы гуапагъ куэд къыбгъэдэкIыу зэрыщытар. ЦIыхухэми, дунейми, гъащIэми гу щимыхуауэ Толэ тхэкIыжащи, дэ абы дыхуэныкъуэщ.
МЭРШЭНКЪУЛ Iэдэм.
Си гъэсакIуэ, чэнджэщэгъу
ЕджапIэ нэхъыщхьэр къэзухри, Налшык и Музыкэ театрым къэзгъэзэжат. Режиссер IэщIагъэм сыхэзышари абы и щэхухэр сэзыгъэщIари ШэрыIужь Анатолэщ.
Лэжьэн щIэздза къудейми, Анатолэ спектакль зэмылIэужьыгъуэхэр, нэхъыбэу сабийхэм яхуэгъэзахэр, дзыхь къысхуищIырт. «Долгожитель» спектаклыр япэу згъэуващ, ар си дэIэпыкъуэгъуу. Сыт щыгъуи ди чэнджэщэгъут, лэжьыгъэм дытригъэгушхуэрт, Iуэхугъуэ куэдым гу лъитэрт. ШэрыIужьым и зэфIэкI куэд ирихьэлIащ республикэм и гъуазджэм, щэнхабзэм зегъэужьыным, егъэфIэкIуэным. Щхьэх жыхуаIэр зымыщIэ лэжьакIуэшхуэт ар.
Толэ и спектаклхэр, оперэхэр, опереттэхэр цIыхухэм ягу дыхьэрт икIи пэшым щIэзу къекIуалIэрт. ЩIыпIэ Iэджэм — Москва, Харьков, Псков, Ереван, Новгород Ищхъэрэ, Краснодар, Дон Iус Ростов, нэгъуэщI къалэхэми спектаклхэр ехъулIэныгъэ, пщIэ къыпэкIуэу щыдгъэлъэгъуащ.
КъищынэмыщIауэ, Анатолэрэ сэрэ зэгъунэгъуу дыпсэут, зы унэм дыщIэсуи, хьэл-щэн дахэ зэрыхэлъым, зэрыщэныфIэм фIыуэ сыщыгъуазэт. И щхьэгъусэ Мирэ цIыху дыщэщ, я бынитIыр гъэсащ.
Толэ лъэужь дахэ гъащIэм къыщинащи, а цIыхур гуапэу ди гум илъынущ.
САФАРОВЭ Тамарэ,
Музыкэ театрым и режиссер.
Псэ къабзэ
Си адэ-анэр зэрысщIэжым хуэдэу, си адэкъуэш Толи фIыуэ сощIэж. Сыкъэзылъхуахэм зымащIэкIи пезмыдзыхыу ар фIыуэ слъагъуу щытащ.
ДыщыцIыкIум Толэ ГИТИС-м щеджэрт. Езым щхьэгъуси быни иджыри иIэтэкъыми, и быным хуэдэу фIыуэ дыкъилъагъурт, гулъытэшхуэ къытхуищIырт. Ди унагъуэм и мызакъуэу, лъэпкъым ди гуфIэгъуэшхуэт Толэ Москва къыщикIыжыр. Апхуэдэхэм деж нэхъыжьхэри нэхъыщIэхэри лъагъунлъагъу къытхуэкIуэрт. КъыщыкIуэжкIэ щыгъын щIэщыгъуэхэр къытхуихьурэ дигъэгушхуэу зэрыщытар нобэми IэфIу дигу къинэжащ. Толэ езым унагъуэ щигъуэтар нэхъ гувауэщ. Ауэ, бын къыщIэхъуа иужькIи, къытхуиIэ лъагъуныгъэмрэ гулъытэмрэ зы мащIэкIи кIэригъэхуакъым.
И теплъэкIэ Толэ лъагъугъуафIэт, щIалэшхуэт, зэкIужт, и хьэл-щэн, и дуней тетыкIэкIэ цIыху пэжт, псэ къабзэт, губзыгъэт. ФIы и лъэныкъуэкIэ абы куэд хужыпIэфынущ. И концертхэм сыщишэхэм деж абы и утыку итыкIэм, и псэлъэкIэ екIум сигъэгушхуэрт. ЖыпIэнуракъэ, лъэныкъуэ куэдкIэ ар сэркIэ щапхъэти, ещхь сызэрыхъунум сыхущIэкъуу сыкIэлъыплъырт.
Ди жагъуэ зэрыхъунщи, Толэ и ныбжьыр илъэс 63-рэ фIэкI мыхъуу зэуэзэпсэу тхэкIыжащ.
ШЭРЫIУЖЬ Аслъэн.
Апхуэдэхэр нэхъыбатэмэ…
Къыдэлажьэу щытахэр я гукъэкIыжхэмкIэ къыддогуашэ
Шумахуэ Владимир: — Ерчэн Леонид, Къардэн Хьэсэн, Балэ Мухьэдин, Анатолэрэ сэрэ къаруушхуэ етхьэлIащ Музыкэ театрыр къызэIухыным. Ар узыщыгуфIыкIын Iуэхут. ШэрыIужьым игъэува спектакль зыбжанэ щагъэлъэгъуащ Армением, Къэрэшей-Шэрджэс, Дагъыстэн, Адыгэ республикэхэм. Музыкэ театрым и архивым щахъумэ абы и лэжьыгъэ зыбжанэ. Анатолэ хэлъхьэныгъэфI хуищIащ щIыналъэм и щэнхабзэм зегъэужьыным, щIэблэр псэкIэ къулейуэ къэгъэтэджыным. Аращ Къэбэрдей-Балъкъэрым и тхыдэм ШэрыIужь Анатолэ и цIэр дыщэ хьэрфхэмкIэ тхауэ къыщIыхэнар. Ар щыпсэуа унэм и блыным фэеплъ пхъэбгъу фIадзэну и чэзущ, ар къызэралъхурэ илъэс 80, дунейм зэрехыжрэ илъэс 17 щрикъум ирихьэлIэу.
Гъубжокъуэ Болэт: — Анатолэрэ сэрэ илъэситхукIэ дызэдеджащ. «Лавина с гор» кинофильмым дыстуденту зэгъусэу дыхэтащ. Абы лъандэрэ зэныбжьэгъуу дыкъэгъуэгурыкIуащ. Щхьэусыгъуэ гуэрхэмкIэ гъащIэм зэманкIэрэ зэпэIэщIэ дыщыхъуами, псэуху дызэкIэлъыкIуащ.
Таукеновэ Галинэ: — Анатолэ си япэ режиссерт. Музыкэ театрым щызгъэзэщIа роль нэхъыфIхэр ШэрыIужьыр щылэжьа илъэсхэм хуэзащ. Ар зэрыцIыху щабэм емылъытауэ, актерхэм лъэныкъуэ куэдкIэ зыдигъэужьыфырт, езым и еплъыкIэм тримыкъузащэу, зыхуей образым артистхэр дригъэувэфырт. «Похождения Дон-Жуана» опереттэр Красноярск и театрым нэхърэ нэхъыфIу зыщIыпIи щамыгъэувауэ къэзылъытэ къэпщытакIуэ гуп Москва зэгуэрым къикIат. Ди лэжьыгъэм еплъа нэужь, псалъэ гуапэ куэд къытхужаIащ икIи Красноярск театрым нэхърэ нэхъыфIу ар къыдэхъулIауэ жаIащ. Ар, дауи, Анатолэ и фIыгъэт.
Бицу Юрэ: — Спектаклхэр здэтшэ къалэхэм ШэрыIужь Анатолэ игъэувахэр сыт щыгъуи къыщыхагъэщхьэхукIырт, щытхъу куэд къыпэкIуэу. Анатолэ зэрыцIыху гуапэм къыдэкIуэуи, губзыгъэт, гъэсэныгъэ хэлът. И хьэл-щэнхэм апхуэдизкIэ узыIэпашэти, уемы-хъуэпсэнкIэ Iэмал иIэтэкъым.
Къардэн Борис: — «Шэмхьун и фызышэ» спектаклым и премьерэр пщэдей хуэдэм щыIэн хуейуэ Анатолэ среджэ. «Борис, — жи, — дауэ ухуейми щIы, къэнэжа зэманым адыгэбзэкIэ Кешэ и ролыр уэр нэмыщI зыми хуэгъэхьэзырынукъым. ЗысхъунщIа пэтми, зыри къикIакъым. Арати, игъащIэ лъандэрэ сыкъафэу утыку ситауэ уэрэд жысIэн хуей хъуащ. Ар щIыжысIэращи, хэт сыт хузэфIэкIынуми илъагъурт. ЦIыхум и мащIэри и куэдри зэхищIыкIыу псэуащ — апхуэдэхэр зырызыххэщ. Анатолэ хуэдэ цIыхухэр нэхъыбатэмэ…
Архэст Хьэсэнбий: — Анатолэрэ сэрэ зы театрым дыщылэжьащ. Дэтхэнэ зы артистми бгъэдыхьэкIэ къыхуигъуэтыфырт, и лэжьыгъэми хуэIэкIуэлъакIуэт. Ди тхакIуэхэм я пьесэхэм къытращIыкIыжа спектаклхэри дунейпсо классикэри зэхуэдэу фIыуэ къехъулIэрт.
ЖьакIэмыхъу КIунэ: — Толэ Мысостышхуэ Пщызэбий и къуажэгъуу, и классэгъуу щытащ, ГИТИС-м щызэдеджащ, иужькIэ зэдэлэжьащ. Егъэлеяуэ цIыхуфIт, псэ хьэлэлт. Ди унэ дапщэрэ къихьами, сыт хуэдизрэ сыхуэзами, и макъыр утIыпщауэ щыпсэлъа слъэгъуакъым.
Щэбэтыкъуэ Натбий: — Анатолэ щыпсэуа унэмкIэ сыблэкIыху ар сигу къокIыж. Куэдрэ дызэдэлэжьэну къытхуимыхуами, фIагъ куэд дэслъэгъуащ. Псом хуэмыдэу сигу къинэжащ Верди Джузеппе и «Травиата»-р щIэщыгъуэу зэригъэхьэзырауэ щытар.
Дау Марианнэ: — Гупсысэ куу къызыпкърыкI цIыхуу, режиссер Iэзэу къытхэтащ Анатолэ. Зи ужь ихьа Iуэхур фIагърэ ехъулIэныгъэкIэ зэфIихырт. И дэтхэнэ спектаклми щытхъу къыпэкIуэрт. Ар и щыхьэтщ лэжьыгъэм IэхъуэтегъэкIыу бгъэдыхьэу зэрыщымытам. Анатолэ псоми фIыуэ тлъагъурт, пщIэ хуэтщIырт.
Бесчокъуэ Майе: — Си лэжьыгъэм сыхэзышар, си зэфIэкIхэр къызэкъуэсхынымкIэ къыздэIэпыкъуар Анатолэщ. А зэманым артистхэр дымащIэ дыдэти, спектакль щырыщым дыхэтыну куэдрэ къыщытхуихуэ щыIэт. Ауэ, дапхуэдизу дезэшами, Анатолэ апхуэдизкIэ дыфIэлIыкIырти, спектаклхэр ди зэранкIэ щыдгъэIэпхъуа къэхъуакъым. НэгъуэщI зыгуэр абы и пIэм итамэ, хэт ищIэрэ, лэжьыгъэм апхуэдэу дыбгъэдэмыхьэнкIи хъунт. Апхуэдэ цIыху щэджащэ нэхъыбэу Тхьэм къыдит!
ТЕКIУЖЬ Заретэ.
