Си еджапIэ — си къежьапIэ
ШыщхьэIу зэIущIхэр
МардэщIэхэм хуокIуэ
Налшык дэт Къэрал концерт гъэлъэгъуапIэм иджыблагъэ щекIуэкIащ къалащхьэм и егъэджакIуэхэм я зэIущIэ ин. ЦIыху 430-м щIигъу къызрихьэлIа зэхуэсым шэщIауэ щытепсэлъыхьащ къалащхьэм и еджапIэ, гъэсапIэ IэнатIэхэм я Iуэху зыIутым, къыщапщытэжащ блэкIа илъэсым абыхэм зыIэрагъэхьа ехъулIэныгъэхэмрэ зыхунэмысахэмрэ. Апхуэдэу щаубзыхуащ 2013 — 2014 гъэ еджэгъуэщIэм абыхэм къапэщылъ къалэнхэмрэ ахэр зэфIэха зэрыхъунумрэ.
ЗэIущIэм хэтащ КъБР-м егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и министр Семэн Пщыкъан, къалэ администрацэм и унафэщIхэр, абы и школхэм, сабий садхэм я пашэхэр, егъэджакIуэхэр, дин зэгухьэныгъэхэм я лIыкIуэхэр, нэгъуэщIхэри.
ЗэIущIэр къызэIуихащ икIи иригъэкIуэкIащ Налшык къалэ администрацэм егъэджэныгъэмкIэ и IэнатIэм и унафэщI Мэлбахъуэ Тимур. Зэхуэсым и екIуэкIыкIэм псори щигъэгъуэза, апхуэдэуи къекIуэлIа псоми гъэ еджэгъуэщIэмкIэ ехъуэхъуа нэужь, Мэлбахъуэм къызэхуэсахэм я пащхьэ доклад купщIафIэ щищIащ. Ар теухуат илъэс кIуам егъэджэныгъэ IэнатIэм щызэфIаха лэжьыгъэхэр къэпщытэжыным, къапэщылъ къалэныщIэхэр убзыхуным. Апхуэдэуи ар тепсэлъыхьащ иужьрей зэманым егъэджэныгъэм къыхалъхьа Iуэху зехьэкIэщIэр къалэм и еджапIэхэм, гъэсапIэхэм нэсу щызэфIэгъэува хъун папщIэ къапэщылъ Iуэхухэм.
Мэлбахъуэ Тимур и докладыр къызэпкърахыу, абы пащэу зэIущIэм къыщыпсэлъащ къалэ егъэджакIуэхэр, гъэсакIуэхэр, IуэхущIапIэхэм я унафэщIхэр. Абыхэм я псалъэмакъым къыхэщащ математикэр школхэм щегъэджыным адэкIи гулъытэ хэха зэрыхуэщIыпхъэр, апхуэдэуи сабийхэм я узыншагъэр езыгъэфIакIуэ технологиехэми иджыри зэрызегъэужьыпхъэр.
Министр Семэн Пщыкъан псалъэ щратым, ар ЩIэныгъэм и махуэмкIэ ехъуэхъуащ къалащхьэм и егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ IэнатIэм и IэщIагъэлIхэм икIи къыхигъэщащ абыхэм я Iуэху зехьэкIэ мардэхэр нэгъуэщI куэдым щапхъэ зэрахуэхъур.
— ЗэфIэтх Iуэхухэр нэхъыбэу зыхуэунэтIар щIэблэм щIэныгъэ куу етынырщ, егъэджакIуэм, школым я пщIэр жылагъуэм къыщыIэтынырщ, — жиIащ министрым. — Егъэджэныгъэм и фIагъыр къэтIэтын папщIэ, наIуэу дубзыхун хуейщ къытпэщылъ къалэнхэмрэ Iэмалыншэу зэфIэхыпхъэ лэжьыгъэхэмрэ.
Илъэс зэхуэсым и кIэухыу зи лэжьыгъэкIэ къыхэжаныкIа егъэджакIуэхэр ягъэлъэпIащ. Абыхэм иратащ щIыхь, фIыщIэ тхылъхэр, фэеплъ саугъэтхэр. ЗэIущIэр я уэрэдхэмрэ къафэхэмкIэ ягъэдэхащ школакIуэ цIыкIухэм.
КЪАРДЭН Марэ.
Япэ уэзджынэр къыщеуэкIэ
Ди къэралым и дэтхэнэ щIыпIэми хуэдэу, республикэм и школхэм, гъэсапIэхэм щагъэлъапIэ щIэныгъэм и махуэр. ФокIадэм и 1-р мы гъэм тхьэмахуэ махуэу зэрытехуэм къыхэкIыу, гуфIэгъуэ зэхыхьэхэр блыщхьэм, фокIадэм и 2-м, дэнэкIи щекIуэкIы-нущ.
Зи гъэмахуэ зыгъэпсэхугъуэр иуха сабийхэмрэ ныбжьыщIэхэмрэ екIуэлIэжынущ зыхуей хуэза, зэпэщ хъужа я еджапIэхэм, сабий садхэм. 2013 — 2014 гъэ еджэгъуэщIэм зэрыщIидзэм и нэщэнэ япэ уэзджынэр къыщеуэнущ ди щIыналъэм и егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ IэнатIэхэм. НыбжьыщIэхэм, абыхэм я ущиякIуэхэм — гъэсакIуэхэм, егъэджакIуэхэм — я махуэшхуэм хэтынущ республикэ, щIыналъэ къэрал IуэхущIапIэхэм я лIыкIуэхэр, къалэ, къуажэ администрацэхэм я унафэщIхэр, жылэхэм я нэхъыжьыфIхэр, адэ-анэхэр.
Иужьрей илъэсхэм къэралым гулъытэ ин хуещI егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ IэнатIэм зегъэужьыным. Зы гъи къанэркъым абы хухах ахъшэр нэхъыбэ мыхъуу. Апхуэдэу ахъшэ мымащIэ хухах «Егъэджэныгъэ» лъэпкъ проектым къыщыгъэлъэгъуахэр къызэгъэпэщыным. А мылъкур хуаутIыпщ школыщIэхэр ухуэным, лажьэхэр зэгъэпэщыжыным, егъэджакIуэхэм я улахуэм хэгъэхъуэным, егъэджэныгъэм технологие, методикэ пэрытхэр хэгъэхьэным, зэрырагъаджэ программэщIэхэр, тхылъыщIэхэр къэщтэным, егъэджакIуэхэм я щIэныгъэм хэгъэхъуэным, лэжьыгъэм къыхэжаныкIхэр гъэпэжэным, бынунагъуэшхуэхэм щапI сабийхэм, зи узыншагъэм сэкъат иIэхэм гулъытэ хэха яхуэщIыным, нэгъуэщIхэми. КъинэмыщIауэ, школ щIэтIысхьэжыгъуэм ирихьэлIэу щIыпIэ куэдым щекIуэкIащ щэбэт щIыхьэхухэр. Абыхэм къыщалэжьа мылъкур бынунагъуэшхуэхэм щыщ сабийхэм, щытыкIэ гугъум ихуа унагъуэхэм исхэм хуаутIыпщащ.
ЩIэныгъэ зэгъэгъуэтыным епха япэ лъэбакъуэхэр ди щIэблэм щачыр сабий садырщ. Апхуэдэ IуэхущIапIэхэм щофIакIуэ гъэсэныгъэм, егъэджэныгъэм ехьэлIа лэжьыгъэхэр. Абыхэм пэщIэдзэ щIэныгъэ щызыгъуэта цIыкIухэм еджэным щыпащэ курыт школхэм, лицейхэм, гимназие зэхуэмыдэхэм. Абыхэм яхэтщ предмет хэхахэр нэхъ куууэ щаджхэри, IэщIагъэ зэмылIэужьыгъуэхэм хэзыгъэгъуазэ курс щхьэхуэ къыщызэгъэпэщахэри, унэтIыныгъэ хэха зиIэхэри. Курыт щIэныгъэфI зыгъуэта ныбжьыщIэхэм IэщIагъэ щызрагъэгъуэт колледжхэм, техникумхэм, институтхэм, нэгъуэщI еджапIэхэми.
ЖыпIэнурамэ, егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ къэрал IэнатIэхэм я унафэщIхэм зыхуагъэувыж къалэн нэхъыщхьэхэм ящыщщ ныбжьыщIэхэм щIэныгъэ куу зрагъэгъуэтыну Iэмал етыныр, ахэр щыпсэу щIыпIэмрэ къызыхэкIа социальнэ гупымрэ емылъытауэ. Аращ зыхуэунэтIар а Iуэхугъуэхэм епха лэжьыгъэ псори. Абыхэм шэщIауэ, и щхьэ течауэ щытепсэлъыхьащ УФ-м егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и министр Ливанов Дмитрий къызрихьэлIа республикэпсо шыщхьэуIу зэIущIэшхуэм. Зэхуэсым къыщагъэнэIуащ гъэ еджэгъуэ блэкIам зыхунэмыса Iуэхугъуэхэри, 2013 — 2014 лъэхъэнэщIэм къапэщылъ къалэнхэри щаубзыхуащ.
Еджэным, щIэныгъэрэ IэщIагъэрэ зэгъэгъуэтыным и дэкIуеипIэ зэхуэмыдэхэм тет сабий минхэм, ныбжьыщIэхэм, абыхэм я гъэсакIуэхэмрэ егъэджакIуэхэмрэ къахуеуэну япэ уэзджынэр угъурлы яхуэхъуну дохъуэхъу. Егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ IэнатIэм пыщIа дэтхэнэми гъэ еджэгъуэщIэр узыншэу ирахьэкIыну, я мурадхэр къехъулIэу, лъагапIэщIэхэм нэсу илъэсыр купщIафIэу кърахьэлIэну ди гуапэщ!
ЖЫЛАСЭ Маритэ,
«Адыгэ псалъэ» газетым
егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и къудамэм и унафэщI.
Щапхъэ
Щыпкъагъэр зи фащэ
ЕгъэджакIуэу ущытыныр зэрыгугъур дэтхэнэ зы цIыхуми ищIэу къыщIэкIынщ, ауэ щыIэщ а IэщIагъэм гурэ псэкIэ бгъэдэтхэр, сабийхэм яхэмытмэ, нэхъ гугъу ехьу къызыщыхъухэр. Абыхэм ящыщщ Кыщпэк къуажэм дэт школым щылажьэ, пэщIэдзэ классхэм я егъэджакIуэ Балъкъэр Хьэлимэт ХьэпIатIэ и пхъур.
Дзэлыкъуэ куейм хыхьэ Малкэ къуажэм 1953 гъэм къыщалъхуащ Хьэлимэт. ЕгъэджакIуэ IэщIагъэм зэрысабийрэ гу хуищIат абыи, и хъуэпсапIэр зригъэхъулIащ. Курыт школыр къиуха нэужь, КъБКъУ-м и педколледжым щIэтIысхьащ. ЕхъулIэныгъэхэр иIэу еджэныр зэфIигъэкIри, Кыщпэч къуажэм егъэджакIуэу щылэжьэну 1973 гъэм къагъэкIуащ. Абы лъандэрэ илъэс плIыщI мэхъури, Хьэлимэт и IэнатIэм пэрытщ хьэлэлу, пэжу, темызашэу. Ар зымыцIыху Кыщпэк къуажэм дэскъым жыпIэмэ, ущыуэнукъым. ЕгъэджакIуэ нэхъыфI дыдэхэм хабжэ Хьэлимэт. Апхуэдэу ар гущIэгъу зыхэлъщ, цIыхугъэ и лъэныкъуэкIэ къимыкIуэтщ, дэтхэнэ сабийми зэрепсэлъэн бзэ къыхуэзыгъуэтыфщ икIи хьэл-щэн дахэ зыхэлъ цIыху зэпIэзэрытщ. IэнатIэм пэрыхьагъащIэхэм ар ядогуашэ и Iуэху зехьэкIэ пэрытымкIэ.
Зыщылажьэ школым, Бахъсэн щIыналъэм щекIуэкI зэпеуэхэм жыджэру хэтщ Балъкъэрым и еджакIуэ цIыкIухэр. Абыхэм увыпIэфIхэр къахь, я ущиякIуэм и лъэр нэхъри жан ящIу. Апхуэдэу Хьэлимэт и классым щIэс цIыкIухэр йохьэ республикэпсо олимпиадэхэми я утыку икIи щIэныгъэфI, зэфIэкI лъагэхэр къа-гъэлъагъуэ. Хьэлимэт емышыжу ирегъэкIуэкI классщIыб лэжьыгъэ хьэлэмэтхэри. Абыхэм хэт сабийхэм я зэфIэкIыр, дэзыхьэх Iуэхугъуэхэр наIуэ къохъури, егъэджакIуэм ахэр лэжьыгъэм къыщелъытэ.
И лэжьыгъэфIыр къалъытэри, Хьэлимэт мызэ-мытIэу къыхуагъэфэщащ щIыхь, фIыщIэ тхылъхэр. Я бынхэм апхуэдизу къелIалIэ егъэджакIуэм къыхуэарэзыщ школакIуэ цIыкIухэм я адэ-анэхэри.
— Сабийм и къэкIуэнур куэдкIэ зэлъытар и япэ егъэджакIуэрщ. Абы ипкъ иткIэ, сабийхэм щIэныгъэм и мызакъуэу, хабзэ, нэмыс яхэлъу къэгъэтэджыным гулъытэшхуэ хуэщIыпхъэщ, — жеIэ Хьэлимэт. — ЕгъэджакIуэхэр дыхущIокъу ди лэжьыгъэр сыт и лъэныкъуэкIи едгъэфIэкIуэну. Ар, дауи, куэдкIэ елъытащ еджапIэм къуит Iэмалхэми. Ди школым щыIэщ икIи лэжьыгъэм шэщIауэ къыщыдогъэсэбэп иджырей техникэ пэрытхэр. Ар и фIыщIэщ лэжьыгъэм и къызэгъэпэщакIуэ IэкIуэлъакIуэ нэс, ди школым и унафэщI Балъкъэр Дадусэ. Сыт хуэдэ Iуэху пэрытри къыддэзыIыгъщ ди пашэр. Ар дапщэщи хущIокъу егъэджакIуэхэм ди Iуэхур ипэкIэ игъэкIуэтэну.
Щыпкъагъэр зи дуней тетыкIэ бзылъхугъэм щIэныгъэм къыдэкIуэу и гъэсэнхэм яхилъхьэфащ дуней тетыкIэ екIум и мардэхэр. Абыхэм къахэкIащ дохутыр Iэзи, инженер IэкIуэлъакIуи, егъэджакIуэ нэси. Псом нэхърэ нэхъыщхьэращи, ахэр гъащIэм лъэ быдэкIэ хэувэфащ.
Унагъуэ дахи иIэщ Хьэлимэт. Абырэ и щхьэгъусэ МуIэедрэ бынищ зэдагъуэтащ: Къэземыр, Къазбэч, Эдуард. Абыхэм щIэныгъэ нэхъыщхьэ ирагъэгъуэтащ адэ-анэм, унагъуэуи ягъэтIысыжащ.
Зи щIэныгъэри зи зэфIэкIри щIэблэм щIэныгъэрэ гъэсэныгъэрэ етыным тезыухуа Хьэлимэт дохъуэхъу иджыри илъэс куэдкIэ узыншэу лэжьэну.
БЖЭНЫКIЭ Регинэ.
Егъэджэныгъэм и къалэныр
Лъэпкъым и къарур къызэралъытэр и цIыху бжыгъэкIэкъым, атIэ и цIыхухэм гъэсэныгъэрэ щIэныгъэу ябгъэдэлъымкIэщ.
ГЮГО Виктор.
ЩIэныгъэ зыбгъэдэлъ цIыхур щIэнгъуазэ пэлъытэщ.
ГЁТЕ Иоганн.
ЩIэныгъэ куумрэ цIыху зэчиймрэ дэтхэнэ къэралри къарууфIэ зыщI, абы ехъулIэныгъэ къыхуэзыхь хэкIыпIэхэщ.
БРЕЖНЕВ Леонид.
ЩIэныгъэм хуэдэу цIыхур зыгъэлъапIэрэ абы хуитыныгъэ къезытрэ нэгъуэщI зыри щыIэкъым.
ПИСАРЕВ Дмитрий.
ЩIэныгъэм гъунэ иIэкъым: сыт хуэдиз ехъулIэныгъэ цIыхубэм абы щызыIэрамыгъэхьэми, къэкIуэну щIэблэхэм Iэмал яIэнущ абы и гъунапкъэщIэхэр къызэIуахыну.
ГОНЧАРОВ Иван.
ЦIыхур сыт щыгъуи щIэныгъэщIэхэм хуэпабгъэу щытын хуейщ. А хьэл-щэныр IэщIыб зыщIыр цIыху нэсуи къалъытэжыркъым.
НАНСЕН Фритьоф.
Иджырей жылагъуэм и дежкIэ гъэсэныгъэм апхуэдизу мыхьэнэшхуэ иIэщи, уеблэмэ абы елъытащ къэралым и къэкIуэнур зыхуэдэну дыдэр.
РЕНАН Эрнест.
ДифI догъэлъапIэ
Арып Валентинэ и ехъулIэныгъэхэр
ЕгъэджакIуэфIу ущытыныр зэрымытыншыр дэтхэнэ зыми къыгуроIуэ. Лэскэн районым хыхьэ Лэскэн ЕтIуанэ къуажэм дэт курыт школым и егъэджакIуэ, ущиякIуэ Мэремыкъуэ (Арып) Валентинэ ящыщщ зи къалэнхэр къызыхуэтыншэу зэфIэхыным гулъытэшхуэ хуэзыщI, жэуаплыныгъэ лъагэ иIэу бгъэдыхьэ цIыхухэм.
Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым адыгэбзэмрэ литературэмкIэ къудамэр 1987 гъэм къиухащ Валентинэ. А илъэсхэм къыщыщIэдзауэ нобэр къыздэсым ар иролажьэ фIыуэ илъагъу и IэщIагъэм. Дауи, апхуэдиз илъэс лъандэрэ еджакIуэхэм яхэтым и бзэр дахэщ, узыIэпызышэщ, нэхъыщхьэращи, сабийхэр фIыуэ елъагъу, иригъэдж предметымкIи щIэныгъэ куу бгъэдэлъщ. А хьэл-щэнхэр я лъабжьэщ и лэжьэгъухэмрэ и гъэсэнхэмрэ Валентинэ къыхуащI пщIэ лъагэм, къызэрыхуэарэзым.
Ди анэдэлъхубзэм и къабзагъыр, абы и IэфIагъыр сабиипсэм зыхрегъащIэ Валентинэ. Ар хущIокъу и дерсхэр купщIафIэу икIи хьэлэмэту, щIэщыгъуэу икIи гукъинэу иухуэным икIи и лэжьыгъэм къыщегъэсэбэп егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ методикэм къыхыхьэ IэмалыщIэхэр. Куэдым жаIэ ар егъэджакIуэ IэщIагъэм къыхуалъхуауэ. Зэчий зыбгъэдэлъ, лъэпкъым гукIи псэкIи хуэлажьэ егъэджакIуэ щыпкъэм и Iуэху зехьэкIэ дахэм фIы къримыкIуэуи къанэркъым. ЩIэх-щIэхыурэ зыхэт зэпеуэ зэмылIэужьыгъуэхэм Валентинэ и гъэсэнхэм увыпIэфIхэр къыщахь хабзэщ, щытхъу, фIыщIэ тхылъхэри къыхуагъэфащэ.
Арыпымрэ абы и лэжьэгъу егъэджакIуэхэмрэ я фIыщIэщ къуажэм дэт курыт школым тхыдэ плIанэпэ къызэрыщызэрагъэпэщар. Иджыри музей дыдэ мыхъуами, «Адыгэ пэшкIэ» зэджэм щызэхуэхьэсащ ди лъэпкъым и тхыдэр уи нэгу къыщIэзыгъэувэж хьэпшып гъэщIэгъуэн куэд. Апхуэдэхэщ, псалъэм папщIэ, кхъуэщын хьэкъущыкъухэр, тхыпхъэ гъэщIэгъуэнхэр зыхэт тепщэчышхуэхэр, щыгъыныгъуэ хьэлэмэтхэр, адыгэ фащэм щыщ хьэпшыпхэр, сэшхуэхэр, нэгъуэщIхэри. ЕгъэджакIуэхэм я жэрдэмкIэ ахэр школым кърахьэлIащ ныбжьыщIэхэм.
Адыгэбзэм и хабзэхэм, литературэм и тхыгъэ дахэхэм щIэблэр щыгъуазэ ищIурэ, цIыкIухэр хэкупсэу егъасэ. И лэжьыгъэм апхуэдэу хьэлэлу пэрыт Валентинэ гъэ еджэгъуэщIэм ехъулIэныгъэщIэхэр иIэну, узыншэу ар ирихьэкIыну ди гуапэщ.
МЭРЕМЫКЪУЭ Динарэ.
Лэскэн куей.
Iуэху зехьэкIэ пэрыт
ЛъагапIэщIэхэр я плъапIэу
Аруан щIыналъэм хыхьэ Псыкуэд къуажэм дэт курыт школым и лэжьакIуэхэр унагъуэ зэгурыIуэм хуэдэу зэдолажьэ. БлэкIа илъэсыр ехъулIэныгъэкIэ къезыхьэлIа гупым 2013 — 2014 гъэ еджэгъуэщIэм мурадыщIэхэр хуаIэщ, текIуэныгъэщIэхэми зыхуащI.
«Лъабжьэр быдэмэ, щхьэкIэр лъэщщ», — жиIащ адыгэ псалъэжьым. Ар нэсу епхьэлIэ хъунущ егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ лэжьыгъэм и Iыхьэхэм. Ар зэрызэхэлъхэм ящыщу нэхъыщхьэу къалъытэ абы и пэщIэдзэ Iыхьэр. Сабийр школым щыкIуа япэ илъэсхэм абы еукъуэдий щIэныгъэм адэкIэ зэрыхуэкIуэну гъуэгур, егъэтIылъ еджэныгъэм, гъащIэм, дунейм и зэхэлъыкIэм теухуа и гупсысэхэм я лъабжьэр. Ахэр сабийм къызэрищтэм зыкъомкIэ елъытащ абы адэкIэ иIэну ехъулIэныгъэхэм, здынэсыфыну лъагапIэхэм ящыщ куэд. Мыхьэнэшхуэ зиIэ а гупсысэм фIыуэ щыгъуазэщ Псыкуэдым и щIэблэм пэщIэдзэ щIэныгъэ езыт егъэджакIуэхэр. Джаурджий Людмилэ, Шэрэдж Жаннэ, УнэкIафIэ Ларисэ, Къалмыкъ Елизаветэ, УанащIэ Лорэ, Тащ Залинэ, Дамэлей ФатIимэ сымэ егугъуу пэрытщ я IэнатIэм.
— БлэкIа илъэсым егъэджэныгъэр къызэрызэдгъэпэщар къэрал стандартыщIэм и мардэхэм тетущ. Абы къызэригъэувымкIэ, егъэджэныгъэм и мурад нэхъыщхьэ дыдэр цIыхум, абы и дуней еплъыкIэм зегъэужьынырщ, и гупсысэм зегъэузэщIынырщ, — жеIэ пэщIэдзэ классхэр езыгъаджэхэм я методикэ зэгухьэныгъэм и унафэщI Тащ Залинэ. — ЖыпIэнурамэ, ехъулIэныгъэфIхэр къытхуихьащ апхуэдэ лэжьэкIэщIэм. Ди сабийхэр жыджэру хэтащ зэхьэзэхуэ зэмылIэужьыгъуэхэм, увыпIэфIхэри къыщахьащ.
Школыр зэрыгушхуэ апхуэдэ текIуэныгъэхэм ящыщщ пэщIэдзэ классхэм я еджакIуэхэу Щоджэнхэ Дисанэрэ Борисрэ, УанащIэ Алим, Азэмэт Ратмир, Камалов Мурат сымэ щIыналъэпсо олимпиадэхэм текIуэныгъэ къызэрыщахьар. ЕджакIуэ Ширинов Ширин уеблэмэ урысейпсо зэпеуэм и лауреат хъуащ.
ЕгъэджакIуэ Iэзэхэм сабийхэм пэщIэдзэ щIэныгъэ ират къудейкъым — абыхэм школакIуэхэм гъэсэныгъэ екIу халъхьэ, я къэухьым зрагъэужь, пэжыгъэм, дахагъэм хуаущий. Абыхэм я дерсхэм щызэхэухуэнащ егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэр зэрызэпкърылъ унэтIыныгъэ псори. Зи IэщIагъэм хуэIэижь егъэджакIуэ нэхъыжьхэм я Iуэху зехьэкIэр щапхъэ яхуохъу а IэнатIэм пэрыхьагъащIэхэми.
Школым зыIэригъэхьэ ехъулIэныгъэхэр, шэч хэмылъу, епхащ абы и унафэщI Чым Мадинэ Нэхьмэн и пхъум. Егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ IэнатIэм и щэху куэдым фIыуэ щыгъуазэ унафэщI IэкIуэлъакIуэр и зэфIэкIхэмкIэ ядогуашэ и лэжьэгъухэм. Апхуэдэу Чымыр жыджэру ядолажьэ адэ-анэхэми, ахэр гъэсэныгъэ лэжьыгъэм къыхишэу. Апхуэдэ лэжьыгъэфIым унафэщIым къыхуехь жылэм я арэзыныгъэрэ пщIэрэ. Ар я щапхъэу школым и егъэджакIуэ псори хущIокъу я къалэнхэр екIуу зэрызэфIахыным, иджырей егъэджэныгъэм и пщалъэхэм изагъэу лэжьыгъэхэр гъэзэщIа зэрыхъуным.
КъалэныщIэхэр зыхуэзыгъэувыж, мурадыфIхэр зэзыгъэхъулIэ гупым дохъуэхъу гъэ еджэгъуэщIэр угъурлы яхуэхъуну, лъагапIэщIэхэм нэсыну.
ТАМБИЙ Линэ.
