
Керри Джон: Урысей Федерацэм дыдэлэжьэну дыхьэзырщ
Иджыблагъэ Мэзкуу щыхьэщIащ США-м и къэрал секретарь Керри Джон. Урысей Федерацэм зэрыщыIа зэманым къриубыдэу политикыр яIущIащ Президент Путин Владимир, хамэ къэрал IуэхухэмкIэ министр Лавров Сергей, къалащхьэм и уэрамхэм къыщикIухьащ. Ауэ нэхъыщхьэу къыщIэкIуар — зыри щымыту Путиным хуэзэныр — къемыхъулIауэ кIуэжащ.
УФ-м щыщыIа махуэхэм я кIэухыу Путин Владимир Керри Кремлым иригъэблэгъащ. КъищынэмыщIауэ, зэIущIэм хэтащ Лавров Сергей, УФ-м и Президентым и дэIэпыкъуэгъу Ушаков Юрий, хьэщIэхэм я лъэныкъуэкIуэ — къэрал секретарым и къуэдзэ Нуланд Валерие, США-м и Президентым Урысейм и IуэхухэмкIэ и дэIэпыкъуэгъу хэха Уолландер Селеста, США-м и лIыкIуэу УФ-м щыIэ Теффт Джон сымэ.
Зэпсэлъэныгъэхэм Керрирэ Лавровымрэ зэдэарэзыуэ унафэ пыухыкIахэр къыщащтащ.
Сирием и Iэтащхьэм теухуауэ
«США-м хуэфэщэн пщIэ хуещI УФ-м Сирием терроризмэм щыдригъэкIуэкI бэнэныгъэм икIи «Ислъам къэралыгъуэр» зэтекъутэным теухуауэ Урысейм дыдэлэжьэну дыхьэзырщ, — жиIащ Керри Джон Путинымрэ Лавровымрэ ядригъэкIуэкIа зэIущIэ нэужьым. — Обамэ Путиным и деж нихьэсыну зыхуея щытыкIэхэм ятеухуауэ урысей лъэныкъуэм зэпсэлъэныгъэхэр дыдогъэкIуэкI. ЗэгурымыIуэныгъэ куэд я зэхуаку дэлъ пэтми, УФ-мрэ США-мрэ я зэхущытыкIэхэм я лъэныкъуэ мымащIэр ефIэкIуэну Iэмал щыIэщ».
Унафэ пыухыкIа къызэрамыщтар Керри и псалъэмакъым къыхэщащ. «Ди еплъыкIэхэр щызэтехуэ щытыкIэ гуэрхэр къэтхутащ, ауэ дэ апхуэдэу дытепсэлъыхащ террорист гупхэр зэхэбгъэкIыну зэрыгугъуми. Сэ иджыпсту утыку къисхьэ хъунукъым зэIущIэм къыщытIэта Iуэхугъуэхэр. Лавровым зэрыжиIащи, унафэ пыухыкIам укъытеувыIэн щхьэкIэ а Iуэхум хэт дэтхэнэ лъэныкъуэри зэпсэлъэны
гъэхэм къегъэблэгъэн хуейщ, абыхэм я еплъыкIэми мыхьэнэшхуэ иIэщ. Ауэ а гугъуехьхэм я лъэныкъуэ гуэрхэми пэгъунэгъу дыщызэхуэхъуащ. ИГИЛ-мрэ «Джебхат-ан-Нусра»-мрэ ехьэлIауэ ди еплъыкIэхэр зэтохуэ», — къыхигъэщащ США-м и лIыкIуэм.
Политикэ и лъэныкъуэкIэ щытыкIэр зэпIэзэрыт щIыжыным теухуауэ Вашингтон зытемыкIынур къигъэнэIуащ къэрал секретарым: «Асад Сирием и пашэу щытынкIэ Iэмал иIэкъым. Ауэ дэ нобэ япэ идгъэщын хуейр Асад теухуауэ диIэ зэгурымыIуэныгъэхэракъым, атIэ Сирием и цIыхухэм езыхэм абы и унафэ ящIыжыфын щхьэкIэ къызэгъэпэщын хуей политикэ щытыкIэрщ», — дыщIигъужащ Керри. Абы зэрыжиIамкIэ, Сирием и къэкIуэнум теухуауэ Мэзкуурэ Вашингтонрэ зэтехуэ еплъы-кIэ яIэщ. Абыхэм ящыщщ къэралыгъуэр зыуэ къэгъэнэныр.
«ЩытыкIэ мытыншым теухуа зэпсэлъэныгъэхэр иджыри къызэгъэпэщын хуейщ», — жеIэ Керри. Фигу къэдгъэкIыжынщи, «Ислъам къэралыгъуэм» пэщIэтын щхьэкIэ Сауд Хьэрыпым къызэрегъэпэщ хьэрып, африкэ къэралхэр зыхэт зэгухьэныгъэ. Терроризмэм и мызакъуэу, Урысейм зэран зэрыхуэхъуну Iэмалхэри абы къилъыхъуэнущ.
«Норманд зэхэтыкIэм» тету
Темыпсэлъыхьу къагъэнакъым илъэсым щIигъуауэ США-мрэ Урысеймрэ щIызэгурымыIуэ Украинэм и щытыкIэми. «Минск къыщащта зэгурыIуэныгъэхэм къигъэувхэр лъэныкъуэхэм ягъэзэщIэн щхьэкIэ Iэмал гуэрхэр къэгупсысын хуейщ. А зэгурыIуэныгъэхэр нэхъ псынщIэу ягъэзэщIэн щIадзэмэ, нэхъ псынщIэу США-мрэ Евросоюзымрэ я санкцэхэри Урысейм трахыжынущ», — дыщIигъужащ Керри.
«Путинымрэ Обамэрэ зэдэарэзыуэ къызэдащта зэгурыIуэныгъэхэм Минск щекIуэкIа зэпсэлъэныгъэхэм кърикIуахэр ягъэзэщIэну зэрыхущIэкъур къегъэлъагъуэ, — жиIащ Лавровым. — Ахэр зэрыдгъэкIуэтэным теухуауэ Iэмал гуэрхэри щыIэщ. Ди америкэ лэжьэгъухэм яхудиIэ пыщIэныгъэхэр мыкIуэдыну согугъэ».
Урысейм я щIыб къыхуагъэзэну?
Керри и къэпсэлъэныгъэхэм ящыщу нэхъ мыхьэнэшхуэ зиIауэ къалъытар я щIыб Урысейм къызэрыхуагъэзарщ. «Дэ Урысейр лъэныкъуэкIэ едгъэкIуэтэкIыным теухуа мурадхэр диIэкъым, — жиIащ Керри. — КъищынэмыщIауэ, сытым дежи жыдоIэ: США-мрэ Урысеймрэ щызэгурыIуэм и деж абыхэм яфI дуней псом йокI. Ар лIыщхьитIми щытыкIэр нэсу къазэрыгурыIуэм и щыхьэтщ».
ЗэкIэ псалъэ къудейщ
Урысейр лъэныкъуэ егъэзыным теухуауэ Керри къыхигъэщахэм ятепщIыхьмэ, къэралхэр зы зэгурыIуэныгъэ гуэрым хуэкIуэу жыпIэнущ, ауэ США-мрэ Канадэмрэ я IуэхухэмкIэ институтым и щIэныгъэ лэжьакIуэ нэхъыщхьэ Васильев Владимир абы ехьэлIауэ нэгъуэщI еплъыкIэщ иIэр. «Пэжщ, Керри Джон апхуэдэу жиIащ. Ауэ США-м и Къэрал департаментым а ма-хуэ дыдэм къитащ Урысейр, нэхъапэми хуэдэу, лъэныкъуэкIэ щыту къызэралъытэр. Сыт-тIэ апхуэдэ Iуэху еплъыкIэ зэхуэмыдэ абыхэм щIаIэр?» — жеIэ «Взгляд» газетым и псэлъэгъум.
Васильевым къызэрилъытэмкIэ, зы унафэ пыухыкIа гуэрхэм пэплъэн хуейщ икIи дигу къигъэкIыжащ США-м Урысейм ехьэлIауэ мурад гуэрхэр зэрызэIуищэр. «Абыхэм Урысейр ирагъэкIуэтыну хущIокъу. Ар зэрыщытращ: фэ ди жыIэхэм языхэзым фыкъедаIуэмэ, дэри санкцэхэр Iутхыжынщ», — нэхъапэми апхуэдэ псалъэмакъхэр къызэрырахьэжьауэ щытар жиIэжащ абы. Иджырей зэманым ди лъэныкъуэмкIэ нэхъ мыхьэнэшхуэ зиIэ Iуэхугъуэхэм ящыщщ ар.
Зэ еплъыгъуэкIэ Iуэхум сату бгъэдыхьэкIэ иIэщ. Абы кърикIуэнур къыпхуэщIэнукъым. «ЩытыкIэр зэпIэзэрыткъым. Урысейм къытралъхьа санкцэхэми, ди къэралыр лъэныкъуэ- кIэ зэрырагъэкIуэтэкIами щхьэусыгъуэ хуэхъур зыщ — Украинэрщ. Байден Джо Киев зэрыкIуар щыхьэт техъуащ Америкэм и Штат Зэгуэтхэр ди гъунэгъу къэралыгъуэм сыт и лъэныкъуэкIи и телъхьэу зэрыщытым. Санкцэхэр — ар Киев и политикэр зэрыдаIыгъ Iэмалщ. США-м ар мащIэу Iэпэдэгъэлэл ищIмэ, япэ дыдэу и зэран зэкIынур Украинэращ. Аращи, Керри жиIахэр зэкIэ лъабжьэншэщ», — жеIэ псэлъэгъум.
Васильевым къызэрилъытэмкIэ, Керри Мэзкуу къыщIэкIуам щхьэусыгъуэ пыухыкIа иIэщ. «Хуэбгъэфащэ зэрыхъунумкIэ, ар Асад теухуащ. СызэреплъымкIэ, ар зыхуейр зыщ: дэ Украинэм теухуауэ диIэ еплъыкIэр тхъуэжынщ, фэ Асад ехьэлIауэ фи бгъэдыхьэкIэм фытекIмэ», — жеIэ абы.
Ди нэIэ тедгъэкI хъунукъым
Зэпсэлъэныгъэхэм Лавров Сергей къыщыхигъэщащ терроризмэм къызэщIиубыдэр Сирием и закъуэу зэрыщымытыр. Псалъэм папщIэ, «Ислъам къэралыгъуэр» Ливием лъэ быдэкIэ щыувыну хэтщ. Керри диIыгъащ терроризмэм зэкъуэту ебэнын зэрыхуейр. «США-ми Урысейми шэч къытрахьэркъым «Ислъам къэралыгъуэр» псоми ди зэхуэдэ бийуэ зэрыщытым. Ахэр ди щэнхабзэм, ди хуитыныгъэм зэран яхуохъу. Абы къыхэкIкIэ, дэ нэгъуэщI Iэмал къытхуэнэжыркъым абыхэм дапэщIэтын фIэкIа», — жиIащ къэрал секретарым.
Украинэм щыIэ щытыкIэм и гугъу пщIымэ, Лавровым Вашингтон къыхуриджащ и Iуэху еплъыкIэр нэхъ езэгъырабгъу ищIыным теухуауэ Киев епсэлъылIэну. «Ар къывэхъулIамэ, «норманд зэхэтыкIэм» и лэжьыгъэри кIуэтэнут», — жиIащ министрым.
ЗэIущIэм и кIэухыу Керри къыхигъэщащ ар Мэзкуу къызэрыкIуар зэхущытыкIэхэр егъэфIэкIуэнымкIэ лъэбакъуэу. «Президентхэу Путини Обами гурыIуэгъуэ ящIащ Сириемрэ Украинэмрэ къыщекIуэкI щытыкIэхэр зэпIэзэрыт щIыжыным зэрыхущIэкъур», — жиIащ абы.
Резчиков Андрей.
«Взгляд»
Хуит кърагъэщIыж
Кадыров Рамзан псалъэ итам тетыжу, УФ-м Хамэ къэрал IуэхухэмкIэ и министерствэм и гъусэу щхьэхуит къригъэщIыжащ Ливием щаубыда «Механик Чеботарёв» урысей кхъухьым исахэр. А хъыбарыр Шэшэным и Iэтащхьэм щыдигъэщIащ «ВКонтакте» интернет IуэхущIапIэм щиIэ напэкIуэцIым.
— Мэрем кIуам Ливие къэралыгъуэм и лIыкIуэхэмрэ Шэшэн Республикэм и Iэтащхьэм и чэнджэщэгъу, УФ-м и Къэрал Думэм и депутат Делимханов Iэдэмрэ я гъусэу хуит къедгъэщIыжа кхъухьым исахэр Мэзкуу къэлъэтэжащ, — жиIащ Кадыровым. — Экипажыр хуит къегъэщIыжыным ехьэлIа Iуэхугъуэхэр си унафэкIэ Iэдэм зэфIигъэкIащ.
Фигу къэдгъэкIыжынщи, нэхъапэIуэкIэ кхъухьым иса цIыхуитI Кадыровым къригъэутIыпщыжащ. Абы щыгъуэ Ливием и правительствэм и лIыкIуэхэм Iэтащхьэр къагъэгугъащ юридическэ Iуэхугъуэхэр зэрызэфIэкIыу адрей къэнахэми Урысейм къагъэзэжыну.
— «Механик Чеботарёв» кхъухьым иса цIыху 11-м ящыщу 3-р, капитаныр я гъусэу, Ливием къинат. Ахэри хуит къащIыжащ икIи щыхуей дыдэм деж Урысейм къэкIуэжыфынущ, арщхьэкIэ зэкIэ къанэмэ нэхъ къащтащ, кхъухьыр ямыбгынэн щхьэкIэ, — дыщIигъужащ Кадыровым. — Урысейм Хамэ къэрал IуэхухэмкIэ и министерствэм фIыщIэ хузощI дэIэпыкъуэгъу нэс къызэрытхуэхъуамкIэ.
Дроботов Алексей.
«Комсомольская правда»
Куэд зыгъэпIейтей зэгъэпэщыжыныгъэ
Фэтэр куэду зэхэт унэхэр къызыхуэтыншэу зэгъэпэщыжынымкIэ къэрал программэр зэрагъэзащIэм Красноярск крайм и цIыхухэр арэзы ищIыркъым. Урысейпсо цIыхубэ фронтым и зэIущIэу иджыблагъэ екIуэкIам абы теухуа псалъэмакъыр къыщаIэтащ икIи утыку къыщрахьащ щIыналъэм зэгъэпэщыжыныгъэ лэжьыгъэхэр зэрыщекIуэкIыр.
Зэгухьэныгъэм хэтхэр зыгъэпIейтея щытыкIэ нэхъыщхьэхэм ящыщщ 2015 гъэм къриубыдэу къызыхуэтыншэу зэрагъэпэщыжын хуея, фэтэр куэду зэхэт уни 115-м ящыщу уни 6-м фIэкIа лэжьыгъэ зэрырамыхьэлIар. КъыкIэлъыкIуэу къаIэтащ программэм ипкъ иткIэ цIыхухэм ятын хуей пщIэр зэрамытыр.
«ЦIыхухэм къагурыгъэIуэн, къахузэIухын хуейщ ахъшэ дапщэ къыхэкIами, псэупIэм и зэгъэпэщыжыным абы щыщу дапщэ текIуэдэнуми, сыт хуэдэ лэжьыгъэ зэфIэгъэкIыпхъэми, ар зыгъэзэщIэнур хэтми, икIэм-икIэжым, сыт зэманым къриубыдэу ар зэфIэкIынуми, — жеIэ зэгухьэныгъэм и унафэщIхэм ящыщ Пузанов Александр. — Шэч хэмылъу, псэупIэм и зэгъэпэщыжыныгъэ лэжьыгъэ зэфIэкIахэр къэзыпщытэн хуейр къэрал IэщIагъэлIхэрщ».
«Псоми я щхьэусыгъуэр къэрал IуэхущIапIэхэм я лэжьэкIэ зэкIэлъымыкIуэрщ, — къыхигъэщащ «ЖКХ-м и цIыхубэ къэпщытакIуэ» зэгухьэныгъэм и пашэ Казаков Роман. — ЩIыналъэ унафэщIхэм зэгъэпэщыжын хуей унэхэм я бжыгъэхэр гувауэ ягъэхьэзыращ. КъызэгъэпэщыжынымкIэ фондым зэман кIыхькIэ къилъыхъуащ лэжьыгъэхэр зэфIэзыгъэкIыну IуэхущIапIэр. Абыхэм къадэкIуэу, пщIэр зымытхэм зыми и Iуэху зэрихуэркъым. Нобэ апхуэдэу цIыху мин 200-м щIигъу крайм щыIэщ, арщхьэкIэ лэжьыгъэ зыдрагъэкIуэкIыр пщIы бжыгъэхэрщ. Къэрал IуэхущIапIэ куэдыкIейм яIэщIэлъ унэшхуэхэм пэкIуэ пщIэр иджыри къэс ятакъым».
ЗэгъэпэщыжынымкIэ щIыналъэ фондым щытыкIэр хэкIыпIэншэу къыщалъытэркъым. «Лэжьыгъэхэр гувауэ зэрыщIадзам щхьэусыгъуэ зыбжанэ иIэщ. Зэгъэпэщыжыныгъэр егъэжьэным ехьэлIа Iуэхугъуэхэр зэтеублэным зэманышхуэ текIуэдащ. Ауэ хабзэм къигъэув мардэхэр зэфIэдгъэкIащи, адэкIэ лэжьыгъэм хэдгъэщIыфынущ, — жеIэ фондым и генеральнэ директор Авдеевэ Нинэ. — ЩIыналъэ правительствэм къищта унафэм ипкъ иткIэ фэтэр куэду зэхэт уни 115-р 2016 гъэм къриубыдэу зэдгъэпэщыжын хуейуэ аращ. Абы къыхэкIыу зэгъэпэщыжыныгъэ лэжьыгъэхэм ехьэлIа планыр къызэтекъутауэ жыпIэныр зэкIэ пасэщ».
Авдеевэм зэрыжиIэмкIэ, иджыпсту къалэн нэхъыщхьэу щытыр фэтэрхэр зейхэм уасэр къеIыхынырщ: «Илъэс кIуам и мазитIым къыхэтхыфар процент 47-рэ хъуамэ, мы гъэм и мазипщIым къриубыдэу а бжыгъэр процент 72-м хуэкIуащ. Мыр къэралым щынэхъыфIхэм ящыщщ». Къыхэдгъэщынщи, щIыналъэ унафэщIхэм къыхалъхьащ зи ныбжьыр илъэс 70-м щIигъуахэм апхуэдэ пщIэр ямытыну.
Чернявский Александр.
«Независимая газета»
ЩIэ
Такси лIэужьыгъуэщIэ
ЛъакъуэрыгъажэкIэ къыщажыхьын гъуэгухэр еужьэрэкIыу щаухуэ Ингушым и къалащхьэ Магас. ЗэкIэ абы и кIыхьагъыр метр 1500-рэ хъууэ аращ. Къалэм и Iэтащхьэ Цечоев Беслъэн къызэрыхигъэщамкIэ, апхуэдэ лъагъуэхэм щIыпIэ зыбжанэ зэпащIэнущ икIи абыхэм ирижэнущ лъакъуэрыгъажэ таксихэр.
— Лъакъуэрыгъажэ таксихэр къагъэсэбэпыфынущ километр зытIущ фIэкIа зэпызымычынухэм. Автомобиль таксир къэбубыдыну гугъущ икIи апхуэдиз фIэкIа мыхъу гъуэгуанэ щхьэкIэ абыхэм урагъэтIысхьэнукъым, — жеIэ Цечоевым. — Уздежьам лъэсу укIуэныр гугъущ е зэман ихьынущ. Апхуэдэхэм деж дэIэпыкъуэгъу хъунущ лъакъуэрыгъажэ таксир. Зэман кIэщIым къриубыдэу зи гугъу тщIа таксихэр къалэ кIуэцIым къыдыхьэнущ. Адрейхэм къащхьэщыкIыу мыхэр лъэсырызекIуэ щIыпIэхэми, автомашинэхэр здэмыкIуэфхэми щызекIуэнущ.
— КъызэрыгуэкI транспортыр щызекIуэ мыхъуну щIыпIэшхуэхэм уи нэгу зыщебгъэужьыну, зыплъыхьакIуэ урикIуэну Iэмэпсымэ тыншщ мыхэр, — щыжаIэ къалащхьэм и администрацэм. — Шэч къытепхьэ хъунукъым лъакъуэрыгъажэ таксихэм къалэм и транспорт зэхэтыкIэм увыпIэ хэха зэрыщаубыдынум, къэкIуэнури зейр ахэращ.
Вислов Иван.
«Комсомольская правда»
