Псапэ щIэным къыхуигъэщIа цIыху
Едыдж Нихьаи Тыркум и Анталие вилайетым хиубыдэ Елэмэ (Къэсейхьэблэ) адыгэ къуажэм къыщалъхуащ 1945 гъэм. Школ нэужьым Анкара дэт университетым щIэтIысхьэри, нэмыцэбзэмкIэ и къудамэр къиухащ. Илъэс 25-кIэ и IэщIагъэм ирилэжьащ ар, Анталие колледжым щIэсхэр нэмыцэбзэм щыхуригъаджэу.
Адыгэм псалъэжьу диIэщ: «Бланэ щалъху йокIуэлIэж». Нихьаи Кавказым къыщамылъхуами, и къуэпсхэр къыщежьа и адэжь хэкум къигъэзэжыныр и гум имылъу зэи псэуакъым. Абы и щыхьэтщ Едыджым и ныбжьыр илъэс 22-м иту 1967 гъэм Анталием япэ дыдэу «Адыгэ Хасэ» къызэрыщызэригъэпэщар. Абы къыжраIэрт: «Сакъ, узыхыхьа Iуэхум кърикIуэнум егупсыс, уи щхьэр хъумэ».
— Си псэр лъэпкъ Iуэхум папщIэ схуэтынущ, жысIэри яужь сихьат Адыгэ Хасэ къызэгъэпэщыным. ИкIи абы зы сыхьэти сыхущIегъуэжакъым. Нобэр къыздэсми, адыгэу дуней псом тетыр зэзгъэуIужынт, си къарур пэлъэщатэмэ, — жеIэ Нихьаи.
Гугъуехь псори IэщIыб ищIурэ, Адыгэ Хасэ къызэгъэпэщыныр зригъэхъулIащ, адыгэхэм ехьэлIа сыт хуэдэ Iуэхури къызыхуэтыншэу зыхуей зэрыхуигъэзэным еш имыIэу телэжьащ.
Нихьаи щхьэгъусэрэ бынитIрэ иIэщ. И хъыджэбз Тамерис 1989 гъэм Налшык къигъэкIуэжри, КъБКъУ-м инджылызыбзэм щыхуригъэджащ. Нихьаи и унагъуэм ящыщу япэу хэкум къэзыгъэзэжар аращ. Тамерис Цейхэ я щIалэ псэуэгъу хуэхъуащ, бын дыгъищ зэдагъуэтауэ унагъуэ дахэу Налшык щопсэу. ИужькIэ 1992 гъэм и щхьэгъусэ Шукриерэ и щIалэ Едыджрэ хэкум къигъэкIуэжри, езыри 1995 гъэм и адэжь щIыналъэм къигъэзэжыпащ. Абы лъандэрэ унагъуэ щапхъэр Налшык щопсэу. «Тамерис» шхапIэр абыхэм къызэIуахащ, я мылъку хьэлэлым псапэ хамыщIыкIыуи зэи къанэркъым. Илъэс 17 хъуауэ еш имыIэу а шхапIэр егъэлажьэри, сызэрыщыгъуазэмкIэ, IэнатIэкIэ куэдым щIэгъэкъуэн яхуэхъуащ.
— Тыркум сыщыщыпсэуа илъэсхэм «Адыгэ Хасэ» Iуэхур си пщэм дэслъхьэжауэ, колледжым щезгъаджэу, къинэмыщIауэ, тенджыз Iуфэм ресторан къыщызэIусхарэ ар згъэлажьэу щытащ. «Кавказым згъэзэжмэ, къысхуэна си гъащIэр си адэжь хэкум тыншу зызгъэпсэхуу щесхьэкIынщ», — жысIами, схузэфIэкIакъым, адыгэ щIалэгъуалэ куэд лэжьапIэншэу уэрамым дэту щыслъагъум. Узыхуей псоми уи Iэр нэсыну щытамэ, зы адыги лэжьапIэншэу щызгъэсынтэкъым, — жеIэ Нихьаи. Адыгэхэм папщIэ и къару емыблэжу мэпсэу ар. НобэкIэ лэжьыгъэ IэнатIэкIэ цIыху 36-рэ къызэригъэпэщащ абы. Гупыр зэхуэарэзыуэ зэдолажьэ.
Нихьаи псапащIэу зэрыщытым куэд щыгъуазэщ. Ар школхэм, интернатхэм, сымаджэщхэм щIэх-щIэхыурэ щIэгъэкъуэн яхуохъу. Абы зэрыжиIэмкIэ, псапэ щIэныращ зытелэжьэн хуейр. «Мылъку зиIэракъым къулейр, атIэ гущIэгъу зыхэлъыращ. Мылъкур псым хуэдэщ: нобэ уиIэмэ, пщэдей умыгъуэтыжынкIэ хъунущ. Шэч хэмылъу бгъуэтыжынур уи IэдакъэщIэкIыращ», — жеIэ Едыджым.
Мэздэгу къалэм, Курп Ищхъэрэ, Къармэхьэблэ я школхэм компьютер классхэр яхузэригъэпэщащ абы. ХьэтIохъущыкъуей интернатым тIууэ зэтет гъуэлъыпIэхэр яхуригъэщIащ, ахэр тепIэн-щIэлъынкIэ къызэригъэпэщащ. Зы илъэси къанэркъым абы къилэжьам псапэ химыгъэкIыу. Илъэс блэкIам къыхэхъуа и мылъкуми псапэ хищIыкIащ Нихьаи. Абы Дубким щыIэ сабий сымаджэщым и дохутыр нэхъыщхьэм нэхъапэIуэкIэ зыхуигъазэри зригъэщIащ яхуримыкъу аппаратурэхэр зыхуэдэр икIи къахуищэхуащ фитотерапие лампIхэр, жьы зыхуримыкъухэр зэрагъэбауэ Iэмэпсымэхэр, гъуэжь узым, лъынтхуэм, лъым зэреIэзэ Iэмэпсымэхэр, нэгъуэщIхэри.
Сымаджэщым и дохутыр нэхъыщхьэ ГъусэлI Людмилэ езыми, и лэжьэгъу псоми къабгъэдэкIыу фIыщIэ ин къыхуищIащ Нихьаи.
— Тхьэм солъэIу сэбэп яхуэхъуну, дэтхэнэ зы сабийми узыншагъэ быдэ яIэну, — жиIащ Нихьаи.
ГущIэгъушхуэ зыхэлъ адыгэлI щыпкъэм и IэдакъэщIэкIым и сэбэп езыми къекIыну, бын нэщIэбжьэ имылъагъуу и унагъуэ дахэм гу щихуэну ди гуапэщ.
ЖЫЛОКЪУЭ Лусанэ.
