Мокъуэ
Инарыкъуей къуажэм зы лIыжь дэсащ шыпсэрэ таурыхъыу куэд дыдэ ищIэу, хъыбар Iэджэ и гум щигъафIэу илърэ ахэр цIыкIухэм яхуиIуэтэжу. Аскэр лIыжьым жиIэжхэм ущIэдэIуну уасэ иIэтэкъым, апхуэдизкIэ гум дыхьэу, и нэгу щIэкIам ещхьу къиIуэтэжырти. Таурыхъыр е хъыбарыр «щыIаи щымыIаи, къэхъуаи къэмыхъуаи, ялъэгъуаи ямылъэгъуаи, фыхуеймэ фи фIэщ фщIы, фыхуэмеймэ фымыщI» псалъэхэмкIэ къыщIидзэрт абы, ухигъэгупсысыхьу, шыпсэр къызэрыщIидзэнумрэ зытеухуамрэ нэхъуеиншэу упигъаплъэу.
Сабийхэм я еджапIэ къикIыжыгъуэм ирихьэлIэу къыдэкIынт, тетIысхьэпIэм зригъэхуэхынти, абыхэм япэплъэ хуэдэ зищIырт. ЦIыкIухэри абы есауэ, зыхуеиххэр арат. ЛIыжьыр бжэIупэм Iусу ямылъэгъуамэ, я хьэщпакъыр къехуэхауэ я унэ кIуэжхэрт. Зы махуэ гуэрым еджакIуэ цIыкIухэр къэкIуэжу жыжьэу къаплъэри къалъэгъуащ Аскэр. ГуфIэжу къыщIэпхъуэхэри къыбгъэдэлъэдащ, лIыжьри къэтэджри зырызыххэу и ныбжьэгъу ныбжьыщIэхэм сэлам ярихащ. «ФыкIуэт, тIасэ, пщIантIэм фыдыхьи тетIысхьэпIитI къыдэфхыт», — яжриIэри, езыр етIысэхыжащ. ЦIыкIухэр къыдэкIыжу псори къетIысэкIа иужь, ахэр зыпэплъэ шыпсэ Iуэтэжыр къыщIидзащ.
— Мы вжесIэжынур къыщыхъуар ижь-ижьыж, Уэсмэн къэралыгъуэм и зэманырщ. Абы щыгъуэ, таурыхъым къызэрыхэщымкIэ, Инарыкъуей щыпсэуащ адыгэ щIалэ бэлыхь, зыхэмызагъэрэ хузэфIэмыкIрэ щымыIэу, зэIусэм псэ хелъхьэ жыхуаIэм хуэдэу. ГъукIэным хуэIэзэти, гъущIым сыт хуэдэ хьэпшыпри къыхищIыкIырт, блын зэтелъхьэн хъуми къикIуэтыртэкъым, пхъащIэ IэщIагъэри и хамэтэкъым. ЩIэныгъэшхуэ бгъэдэмылъми, Iуэхугъуэ куэдым хищIыкIырт, Iэджэм къыпхутепсэлъыхьыфынут, нэхъыщхьэращи, цIыхухэм фIыуэ къалъагъурт. Абыхэм къищынэмыщIауэ, Iэщ зэрихуэрт.
«Хэт хъуну ар, и цIэр къыджепIэркъэ?» — щIоупщIэ сабийхэр.
— Зэ догуэ, сывмыгъэпIащIэ, Iэжьэкъур ивмыч, — жиIащ Аскэр лIыжьым. – АтIэ, а зи гугъу сщIы лIым псоми къащхьэщыкIыжу мэш бэв, нартыху лIэужьыгъуэ бэлыхь къигъэкIырт. Нартыхум и лъагагъыр, и щхьэкIэ гъашэр хэмыту, метритIым нэсырт, сэмбу 7 — 8 къыдэкIэу. Нартыху хьэдзэр апхуэдизкIэ инти, шыдзэкIэ еджэрт. Езы щIалэр гъумыщIэт, плIабгъуэт, нэшхуэ-нэфIыцIэт, пащIэ Iув тету. И щхьэцымрэ набдзэ Iувымрэ вындым хуэдэу фIыцIэт, сэхум хуэдэу хужь и дзэхэр лыдыжу къыIупсырт. АтIэ, цIыкIухэ, а щIалэм зэреджэр Мокъуэт. Ар жумартышхуэт — тхьэмыщкIэхэм, хуэмыщIахэм ядэIэпыкъуныр и псэм хэлът.
ЗэфIэкI зиIэ цIыхум и ехъулIэныгъэр Iуэхугъуэ куэдым хыболъагъуэ. АтIэ, Мокъуэ щакIуэ бэлыхьт, зэхэзекIуэнри зыхилъхьэ щыIэтэкъым. ЩIыпIэ здэкIуэхэм щызэхихахэр, зрихьэлIэ цIыхухэм къыхуаIуэтэжахэр цIыхубэм гъэщIэгъуэныщэу яжриIэжырт. Апхуэдэу набдзэгубдзаплъэу, гумызагъэу, мыхъумыщIагъэр игу темыхуэу, псэукIэр зэрефIэкIуэнум егупсысу дунейм тет цIыхур фIым пэплъэрт, къызыхэкIа и лъэпкъым зэгуэр насыпышхуэ къызэреуэлIэнуми шэч къытрихьэртэкъым.
АтIэ, шыпсэм къызэрыхэщыжымкIэ, зы махуэ гуэрым абы гъуэмылэ игъэхьэзырщ, нартыху, мэш жылэхэр къэлътмакъым ирикIутэщ, Iэщэ-фащэхэр зыпщIэхилъхьэщ, алъпым тетIысхьэри, макIуэ-мэлъей, зекIуэ ежьащ.
«Дэнэ, дэнэ здэкIуар?» — тепыIэжыххэртэкъым щIалэ цIыкIухэр.
— Дэнэ кIуами сэ зыри хэсщIыкIыркъым, абы теухуауэ зэхэсхар вжесIэнщ, — къегъэгугъэ цIыкIухэр Аскэр. — Хэти дыщэ къыщыщIахым ежьащ жеIэ, хэти нартыхур щамыцIыху щIыпIэ кIуауэ егъэхъыбар. Жэщибл махуиблкIэ хыри щIыри къызэринэкIщ, къуршхэми мэзхэми щхьэпрыкIри, имыцIыху къэралыгъуэ гуэр къыщызэтеувыIащ. ЩIыпIэри абы щыпсэу цIыхухэм я бзэри умыщIэмэ, дауэ узэрыпсэунур? Гуныкъуэгъуэм хэхуащ. ЦIыху гупхэм я псалъэмакъым здыщIэдэIум абы зэхихащ адыгэбзэм ещхь, ауэ мыгурыIуэгъуэ дыдэу зы псалъэ: емэн. Зы щIалэ къыбгъэдыхьэри къепсэлъэну хуежьащ, ауэ бзэр умыщIэмэ гугъукъэ? АрщхьэкIэ Мокъуэм и насыпыр къекIэрэхъуэкIри, Сауд Хьэрыпым щыщ хьэрып щIалэм адыгэбзэ мащIэу ищIэу къыщIэкIащ. «Емынэм укъихуа мы щIыпIэ кIуэдыпIэм, нэхъ къулейсыз къэрал бгъуэтынкъым!» — къыжриIащ. «Зэ догуэ, емынэ жыпIа? НетIэ мо гупым хэт гуэрым имэн псалъэ къыжьэдэкIащ, ара мы къэралым зэреджэр?» — жиIэу щыщIэупщIэм: «Йеменщ», — жиIащ хьэрып щIалэм. Абдежым ахэр цIыхугъэ щызэхуэхъуащ икIи псалъэ быдэ къритащ сыт хуэдэ IуэхукIи къыдэIэпыкъуну. Шарафудин зи цIэ щIалэм Мокъуэр и унэ ишащ. Мылъкушхуэ къуэмылъми, зыхэпсэукIын мыIейуэ зэриIэм хьэщIэм гу лъитащ.
Гъатхэр къосри, Мокъуэм хьэситI, зым нартыху, адрейм мэш хещIэ. ХэкIуэдыкIыншэу нартыхури къэхъуащ, кIыр хъужауэ мэшри бэгъуащ. АрщхьэкIэ тхьэм уфIэмытхьэмыщкIэмэ аракъэ?! Бадзэуэгъуэ мазэм уэгъу къэхъури, нартыхур ирисхьэжащ, мэшрати, борэнышхуэм игъэуэжри, щIым щыщ ищIыжащ. Iуэхуратэкъэ, и алъпыжь закъуэри фIадыгъуащ. Хэкум къэкIуэжынущи, шыи ахъшэ-бохъши иIэжкъым. Губгъуэм укъысхуинакъэ иджы, Мокъуэ? Угупсысэнумэ — къеблагъэ…
Зэман дэкIауэ, ар мэзым кIуауэ тIэкIу зигъэпсэхуну жыг щIагъым деж щетIысэхащ. Жьы щабэ къепщэм къыздихьу мэ гуакIуэ къыIурыуащ лIым, къару мыцIыху гуэрым ещхьу къызэщIиIэтэу. Къэтэджри, ар къыздрих лъэныкъуэмкIэ ежьащ, кIуэтэху мэр нэхъ лъэщ хъууи хуежьащ. Куэд дэмыкIыу ар IущIащ мэ гуакIуэр къызыпих жыг мылъагэм. Абы пыт жылэхэм щыщ къыпихри унэм къыздихьащ, псым хилъхьэри ефащ. Заул дэкIри и щхьэр хуэкIуащ ар ихьэжу игъэвэну. Апхуэдэ щIыкIэкIэ Мокъуэм къызэIуихащ кофер. Ар къытричырт апхуэдэ жыг игъэкIыну. Пасэрейм зэрыжиIащи, узэгугъур къогугъуж. Арати, Мокъуэм жыг хадэ игъэкIыу хуежьащ. Йемен Хьэрып Республикэм абы и цIэр щызэлъащIысащ, дуней псом щыцIэрыIуэ хъуащ. Арати, Мокъуэр Моккэ хъуащ.
Сабийхэр щIоупщIэ Мокъуэм унагъуэ, бын иIамэ.
— И лIэужь дунейм къытенакъыми, бын къызэрыщIэмынар хьэкъщ, — жиIащ таурыхъым и кIэухыу лIыжьым.
Пщыбий СулътIан.
