Дэтхэнэми езым и гъуэгу къыпоплъэ
Зи IэщIагъэкIэ физик-ядерщик Переслегин Сергей икIи тхьэгурымагъуэщ — къэхъунур къещIэф. Иджыблагъэ абы упщIэ зыбжанэм жэуап къаритащ цIыхубэр зыхуэ-кIуэм теухуауэ.
— Тхьэгурымагъуэхэм къахуэщIэрэ къэкIуэнур?
— Псори зэлъытар къащIэну зыхуейр зыхуэдэрщ. Энергетикэм и Iуэхур къытпэщыт илъэс хыщIым зэрыщытынур пхужыIэнущ. Гъэсыныпхъэ пщIэншэ къагупсысми, нэхъыбэу къагъэсэбэпынур газымрэ щIыдагъэмрэщ. Псэуныгъэ и лъэныкъуэкIи псори пхуэубзыхунущ илъэс 20-м тещIыхьауэ — щIэблэхэм зыщахъуэжым елъытауэ.
— Ауэ 1980 гъэм совет цIыхухэм я пщIыхьэпIэ къыхэхуэртэкъым 2000 гъэм капитализмэм щыпсэуну?
— Дэ ар дигу къэкIакъым. Ауэ американхэм 1978 гъэм къащIащ СССР-р зэрылъэлъэжынур.
— Дауэ?
— Лъэхъэнэхэм зэблэкIыгъуэхэр яIэщ. Абыхэм я нэхъ ин дыдэр илъэс 600 хуэдиз мэхъу. Урысейм апхуэдэ лъэхъэнитI къызэринэкIащ. Япэр пщыхэм тепщэгъуэр щаIыгъа Русырщ. ЕтIуанэр империем и унафэм щIэта Урысейрщ. ЕтIуанэ лъэхъэнэм щIидзащ Куликовэ зауэр щекIуэкIа 1380 гъэм. Абы и ужькIэ щIыналъэхэм зэгухьэу щIадзащ. Iуэхур щиухар СССР-р щылъэлъэжа 1991 гъэрщ.
— АдэкIэ-щэ?
— Урысейм къыпоплъэ къыкIэлъыкIуэ илъэс 600-р — ещанэ лъэхъэнэр. Либералхэр пщыхэр щытепщэу щыта зэманымкIэ йокъу, социалистхэр империем и телъхьэщ. Ауэ занщIэу жыпIэ хъунущ Урысейр тIум ящы-щуи зэрыщымытынур. Къэралыр зыхуэкIуэнур жыпIэну гугъущ, ар лъэхъэнэщIэ дыдэ хохьэри.
— ГурыIуэгъуэщ. АтIэ сыт США-м къыпэплъэр?
— Штатхэм къапэплъэр къэпщIэну гугъукъым. 2001 гъэм ахэр хыхьащ илъэс 80 зи кIыхьагъ лъэхъэнэщIэм. 2017 — 2021 гъэхэм я зэхуаку дэлъ зэманым ахэр хэхуэнущ граждан зауэм. ИужькIэ илъэс 45-кIэ къызэфIэувэжынущ. Ауэ ар иужьрейм зыкIи емыщхь Америкэу щытынущ.
— А лъэхъэнэхэр дэ ди деж илъэс 600 щохъу, США-м и дежкIэ илъэс 80-м щхьэ щыщIимыгъурэ?
— Европэм илъэс 60-м къыщагъэщI щIэблэщIэ зэкIэлъыкIуэу щы. Ар тхыдэм зэтриубла хабзэщ. Америкэр IэрыщIу къызэрагъэпэща къэралщ. Абы егъэщIылIа Iуэхухэр куэдкIэ нэхъ щIэгъэпсынщIащ.
— Иджы дэ езыхэм нэхъ дэгъэщIылIам теухуауэ. Совет Союзым и цIыхухэр щIэхъуэпсащ Марсым мыIэрысейхэр щагъэкIыну…
— Сэ къэкIуэнур зыхуэдэнур къызэрыслъытэр хьэршыр къэгъэIурыщIэным зыкIи ехьэлIакъым. Сыт дэ хьэршым дыщIыхуейр? А упщIэм жэуап нэхъыфI езытар Армстронг Нилщ. Мазэм щIэлъэтам и щхьэусыгъуэм теухуа упщIэм жэуап щритым абы жиIащ. «Мазэр абы щыIэт, дэ мыбы дыщыIэт, арати, дылъэтэн хуей хъуащ». Сэ си цIыхугъэфI дин лэжьакIуэм и псалъэхэри щIэгъэкъуэн къэсщIыфынущ: «Вагъуэхэм я джэ макъыр зэхэдмыхмэ, ди Тхьэшхуэм дунейр зэхуищIыжынкIэ хъунущ».
ЩIым зыри къытеуэнукъым. Апхуэдэу щыщыткIэ, нэгъуэщI лъэныкъуэкIэ шынагъуэ къикIынукъым.
Мавлиев Алексей.
«Комсомольская правда»
