ЛIэужьыр бжьиблкIэ мауэ
Уэрэзей Афлик и усэхэр щызэхуэхьэса тхылъыщIэ иджыблагъэ дунейм къытехьащ. УсакIуэм щIэджыкIакIуэхэм ди пащхьэм кърелъхьэ хэкум, цIыхухэм я зэхэтыкIэм теухуа, езым и гурыгъу-гурыщIэхэр къызыхэщ и IэдакъэщIэкIхэр:
Сабий дыхьэшхым и пшыналъэр,
Махуэ дыгъэпсым и бзий налъэр,
Куэбжэпэм плъыру щыт
дэшхуейр —
НэгъуэщI насыпу сыт сыхуей?
Псэ къабзэ зиIэ усакIуэм нэсу зыхещIэ мылъкур насып зэрымыхъунур. Абы дежкIэ псом нэхърэ нэхъ лъапIэр зытет дунейм и дахагъымрэ ар зи щIэщыгъуэ сабий цIыкIухэм я макъ къыщыIу лъахэмрэщ. Насыпыр насыпыфIэу зубжыжынырщ — ар куэд зытетхыхьа хьэкъщ. Ауэ Уэрэзейм а насыпыр зыхилъагъуэр зи гугъу тщIам и закъуэкъым. ЩIалэ пагэм пщащэ нэмысыфIэр къыдихьэхамэ, «насып хъумапIэу и лъахэм дежкIэ ебж». Нэхъ гъэщIэгъуэныжырщи, и щхьэ закъуэ насыпкъым усакIуэм къилъыхъуэр, лъэпкъым, цIыхухэм ядилъагъуну зыхуей, зэрахуэупсэ фIыгъуэр къайхъулIэмэ, езы Уэрэзей-усакIуэм дежкIэ аращ насып хъужыр.
«Адыгэ», «Адыгэ губгъуэ», «Адыгэ уэрэдыжьхэр», «ЛIэужь» усэхэм Хэку лъагъуныгъэр, ар зэрылъапIэр бзэ дахэкIэ къыщыгъэлъэгъуащ. Философие гупсысэ куу щIэлъщ «ЛIэужь» жыхуиIэм. Iыхьиблу зэхэт мы усэм зи гугъу щищIыр иджырей зэманымрэ тхыдэм хыхьэжа блэкIа дыгъуасэмрэ зэпэщIэпх мыхъуну зэрызэпыщIарщ, а тхыдэр узэрыхуейуэ жыпIэ, къиптхыкIыж зэрымыхъунурщ. Псом хуэмыдэу лъэпкъым и къекIуэкIыкIам, и нэгу щIэкIахэм а пцIыр зэрыхэмызэгъэнурщ. Шым и образымкIэ мы усэм дэ щыдегъэлъагъу, пцIэгъуэплъым тесу щыта шууейр щымыIэжми, псэущхьэм дежкIэ ар зэрыпсэур, и гукъэкIыжхэм зэрыхэтыр. Мы усэр зытеухуар адыгэ лъэпкъым и нэгу щIэкIа гузэвэгъуэрщ, нобэ ди тхыдэр пцIы зэфэзэщу къизытхыкIыжхэм ират нэмыплъырщ. Ауэ апхуэдэхэм я мурадыр къазэремыхъулIэнум, пэжыр зэи зэрыпхущIэмыхъумэнум и щыхьэтщ еханэ Iыхьэм кIэух хуищIыжа усэ сатырхэр:
ИмыIэжми къэгъазэ блэкIам,
Шым щыгъупщэркъым нэгум щIэкIар.
БжьиблкIэ уэнущ иджыри лIэужьыр,
Ихъумэнущ абы лъэпкъ лъэужьыр.
Лъэпкъыпсэр зи псэм хэлъ адыгэ лIыхъужьхэм, пасэм щыIэу щыта нэхъыжьыфI жьакIэхухэм я образыр зи гупсысэхэм хэмыкI усакIуэм и нэгуми къыщIыхьэу къыщIэкIынущ абыхэм я теплъэр. Арагъэнущ мы псалъэхэмкIэ Уэрэзейм «ЛIэужьыр» щIиухыжыр:
Си пщIыхьэпIэм щыпсэу си нэхъыжьым
Игу сеуэнкIэ сышынэу сожей.
Сыкъэушмэ жьыуэ пщэдджыжьым,
Нэхъ щIэщыгъуэу солъагъур дунейр…
Зи щIалэгъуэхэри дахьэхынущ лъагъуныгъэм теухуауэ мы тхылъым ит «ЖыгыщIэ», «ТIэкIу нэщхъейуэ, жыг щIагъ жьауэм щIэсу», «Дыгъуэпшыхь сэ слъэгъуати зы пщащэ», «ЩIымахуэ пшыхьым», «Псым хэдзэ, къащти сигу къэплъар», «Сыт къэхъуар мы пщыхьэщхьэм», «Уэшхыр дыжьын жьгъейуэ», «Къэзгупсысри уи Iэпкълъэпкъ пщыкIутIыр» усэхэм.
ЦIыхум и гухэлъри нэмрэ псэмрэ къыIуидзэ дахагъри адрейхэм я лъагъукIэм ещхьын хуейуи къыщIэкIынкъым. Къыхэгъэщыпхъэщ лъагъуныгъэми ныбжь зэримыIэр. Iэпкълъэпкъыр жьы хъуми, гум жьыгъэ зэрыщIимыхур, дахагъкIэ, къабзагъкIэ ар зэрыхъуапсэр, зыми жамыIа, зыми емыщхь гурыщIэ къэIуэтэкIэ тхакIуэм зэриIэжыр къыхощ мы усэм.
Псым хэдзэ, къащти сигу къэплъар,
Псы щIыIэ мылкIэ схуэгъэупщIыIу.
ГурыщIэ пщтыру къэкъуэлъам
Джанэбгъэм къринакъым щIыIу.
«ЛIэужь» тхылъым ихуа дэтхэнэ зы усэри щIэщыгъуэщ, бзэ дахэкIэ тхащ. УсакIуэр зытепсэлъыхь сыт хуэдэ Iуэхугъуэри уи нэгум IупщIу къыщIигъэувэфу къехъулIащи, лIэужь махуэ тхьэм тхуищI. Лъэпкъыр игъэгуфIэу мыпхуэдэ тхылъ купщIафIэ куэдкIэ иджыри къытхуэупсэну ди гуапэщ.
НАФIЭДЗ Мухьэмэд.
