Ар си гъащIэт
Лэжьыгъэрэ хахуагъэкIэ гъащIэр зыхуэупсахэм сащыщу зыкъызолъытэж сэ. Комсомолыр ди гъуазэу гъащIэ гугъу, ауэ пщIэшхуэ зыпылъ къэдгъэщIащ. А зэгухьэныгъэм къысхилъхьа хьэл-щэнхэрщ сэ гъащIэ гъуазэу сиIари, лъэ быдэкIэ сытезыгъэувари. Си адэр Хэку зауэшхуэм хэкIуэда нэужь, зеиншэным и гугъуехь псори зыхэсщIащ. Ди анэр гугъу ехьу бынищ дыкъигъэхъуащ: Борис, сэ, Харитон.
ЖыпIэнуракъэ, дэтхэнэми ди къуажэм и зыужьыныгъэм ди гуащIэ хэтлъхьащ. Борис комсомол-щIалэгъуалэ зэгухьэныгъэм и унафэщIу лэжьащ, 60-70 гъэхэм орденхэр, медалхэр къыхуагъэфащэу, Харитони зыпэрыта IэнатIэхэм я фIыгъэкIэ къуажэм хуабжьу зыщIигъэкъуащ. Лэжьыгъэм и ветеран, УФ-м егъэджэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ сэ илъэс 90-м сыхыхьащи, сигу къэзгъэкIыжын си куэдщ.
Сыкъыщалъхуар комсомол зэгухьэныгъэхэр япэ дыдэу Джылахъстэнейм къыщызэрагъэпэщу щыщIадза Акъбащ Ипщэрщ. Абы дыщыхагъэхьар нобэ хуэдэу сощIэж. ЩIыналъэ комитетым дыщашэм дыгузавэрт: комсомолым ухэтыным къикIыр псоми щапхъэ уахуэхъунырт, псом япэ уитынырт. А псом нэмыщIыжкIэ, ущыпсэу къэралыр, республикэр, къуажэр фIыуэ зэбгъэцIыхун, зэрыпсэур пщIэн хуейт.
Курыт школыр къэзуха нэужь, Налшык IэфIыкIэ щащI и фабрикэм и школым сыщIэтIысхьащ. Абы сыщеджэу лэжьэни щIэздзащ, бисквит щагъэхьэзыр цехым сагъэкIуащ. Цехым и унафэщI Алёхин Иван лэжьыгъэм фIыуэ сызэрыхэзэгъам гу къылъитэри, занщIэу езым и дэIэпыкъуэгъуу сигъэуват. Гугъут си къалэныр, ауэ сыпэлъэщырт. 1957 гъэрат ар. Ди бригадэм хэтхэр комсомол щIалэгъуалэ защIэт, я зэфIэкIкIэ республикэ псом къыщацIыхуауэ. Комсомолым и къалэ комитетым сраджэри, пщэрылъ къысщащI — джэд комбинатымрэ IэфIыкIэ щащI фабрикэмрэ щылажьэ щIалэгъуалэм си нэIэ ятетыну. Апхуэдэу-рэ ди бригадэм и жыджэрагъым псори щыгъуазэ хъуащ, уеблэмэ ЩIыхь тхылъи къытхуагъэфэщауэ щытащ. А гъэ ды- дэм щIыщIэхэр къэIэтыным теухуауэ партымрэ правительствэмрэ кърахьэжьа жэрдэмыр ди бригадэми ядиIыгъыу, Къэбэрдей-Балъкъэрым и гупыр еплIанэу 1957 гъэм ягъэкIуауэ абы щытащ. Абы щыгъуэм сощIэж къалэ комите- тым и секретарь Дыду Владимир, Зумакулов Борис, КъБКъУ-м и егъэджакIуэхэм, районхэм я лIыкIуэхэм дызэрырагъэжьауэ щытар. Хьэпшып къызэрырашэкI вагонкIэ махуэ 12-кIэ дыкIуат Къэзахъстаным, къэувыIэпIэхэм деж щIакхъуэрэ псырэ къыщытхуащэхуурэ ар ди гъуэмылэу. Акмолинскэ областым и Вишневскэ районым Ждановым и цIэр зэрихьэу щыIэ колхозым дыщыIухьам нэм къиплъыхьыр Iуащхьэрэ губгъуэрэт. Къуажэр унагъуэ зыбжанэ хъууэ арати, дэ Iуэхэм дыщIагъэтIысхьащ дыщыпсэуну.
Ди Iэщхьэлъащхьэр дэхьеяуэ лэжьыгъэм дыпэрыхьащ щIалэгъуалэр. ЩIалэхэм дызыщIэсын ящIырт, дэ губгъуэ мэракIуэмрэ санэмрэ къыпытчыжырт. Ауэрэ гуэдзри хъури, Iуахыжын щIадзащ. Пщэдджыжь нэхущым щыщIэдзауэ жэщыбг хъуху дылажьэрт. ИтIани, джэгухэмрэ къафэхэмрэ пщыхьэщхьэхэм зэхэтшэрт.
ЩIыщIэхэр къэIэтынымкIэ комсомолым игъэлъэгъуащ хузэфIэкIынур. Абы хэтхэм я бгыр щIакъузэри, я къалэныр ягъэзэщIащ. Аращ лэжьыгъэ гугъу, ауэ пщIэшхуэ зыпылъ етхьэкIащ щIыжысIэр. Ноби сыхущIегъуэжыркъым гугъуехь зэрысшэчам, срипагэу фIэкIа. Си лэжьыгъэм папщIэ къалэ комитетым ЩIыхь тхылъи къысхуигъэфэщауэ щытащ.
Абы дыкъикIыжа нэужь, сэ КъБКъУ-м и тхыдэ-филологие факультетым адыгэбзэмрэ литературэмкIэ и къудамэм сыщIэтIысхьащ. Къалэ комитетым инструктору сригъэблэгъат, ауэ сызыхуеджа IэщIагъэм сыпэрыувэмэ нэхъ къэсщтащ. Сыкъыщалъхуа къуажэм згъэзэжри, илъэс 40-кIэ егъэджа-кIуэу, илъэси 10-кIэ музейм и унафэщIу сылэжьащ. Си жагъуэ зэрыхъунщи, СССР-р щыкъутэжым, музейри зэхуащIыжащ, ауэ илъэс 40-кIэ зэхуэсхьэса псори схъумащ икIи «ФIыр зи плъапIэ Астэмрей» зи фIэщыгъэ тхылъыр къыдэзгъэкIауэ щытащ.
Ар ди къуажэм, абы щыпсэу лэжьакIуэшхуэ-хэм, жылэм и тхыдэр къэзыгъэщIахэм, ятеухуауэ аращ. Тхылъыр щызгъэхьэзырым къыздэIэпыкъуащ си щIалэ Шэрыб Валерэ, ар Кавказ Ищхъэрэм ГъуазджэхэмкIэ и къэрал институтым и доцентщ, профессорщ, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэщ.
Ди къуажэдэсхэм зэрыгушхуэ куэд яIэщ. Акъбащ Ипщэращ Къэбэр- дей ЦIыкIум щыщу япэ дыдэу Совет властыр щагъэувар. Кавказ Ищхъэ-рэм щыяпэу ГЭС дащIыхьауэ щытащ 1928 гъэм. Щапхъэ зытрах япэ комсомолец жыджэру щытахэщ къуажэдэсхэу Усейн Мусэ, Къэрашэ Аскэр, Алэгъыр Тэукъан, Тен Аскэрхъан, Тумэ Машэ, КIыщ КIутIэ, Бэгъуэт Алихъан, Уэлджыр ТIытIэ, Тэркъан Натрыб, Щэней ХьэцIыкIу, ФиIэпщэ Гуащэнащхъуэ, ФиIэпщэ Юсуф, Пщыкъуэ Алимырзэ, Уэлджыр Рэбихьэт, Къуэн Исуф, Къудей Хьэжпагуэ, ЛIыуасэ Быцэ, Тэмэн Долджэрий сымэ, нэгъуэщIхэри.
Хэку зауэшхуэм щыгъуэ зи лъахэр зыхъумэжахэм яхэтащ Акъбащ Ипщэм и къуэхэмрэ ипхъухэмрэ. Комсомол билетыр яIыгъыу куэд дэкIащ зауэм икIи къагъэзэжакъым. Зауэ губгъуэм икIуэдахэмрэ абы хэкIуэдахэм я бынхэмрэ ятеухуащ «Зауэм и бынхэр» си тхылъыр. Ар ТекIуэныгъэ Иныр илъэс 70 щрикъум щыгъуэ къыдэзгъэкIауэ щытащ. АбыкIи къы- здэIэпыкъуащ си къуэр.
Комсомолыр партым и политикэмкIэ дэIэпы- къуэгъу инт икIи къыдэкIуэтей щIэблэр гъэсэ-нымкIэ къалэнышхуэ зыгъэзащIэт. Сэ иджыпстуи срителъхьэщ ныбжьыщIэхэр унэтIын зэрыхуейм, щIалэгъуалэ зэгухьэныгъэхэр къызэрызэгъэпэщыпхъэм.
Комсомолым и махуэшхуэр щагъэлъапIэм щIыхь яхуэщIын хуейщ щапхъэ ягъэлъагъуэу хэкум хуэлэжьахэм. А псоми сохъуэхъу узыншагъэ быдэ яIэну.
Къуэн-Шэрыб Аннэ.
