«Iуащхьэмахуэ кIуэ гъуэгу»
Аращ фIащар, Мэзкуу къалэ щыпсэу адыгэ щIалэгъуалэм я жэрдэмкIэ, Дунейпсо, Къэбэрдей Адыгэ Хасэхэм иджыблагъэ утыку кърахьа егъэджэныгъэ-дунейхэгъуазэ программэм.
Пщэрылъ нэхъыщхьэу абы зыхуигъэу выжахэм ящыщщ Къэбэрдей-Балъкъэрым и щIыналъэм, щэнхабзэ хъугъуэфIыгъуэхэм, тхыдэм, республикэм щIэныгъэ, экономикэ я лъэныкъуэкIэ иIэ хъуа зыужьыныгъэм цIыхухэр щыгъуазэ щIыныр, КъБР-р политикэ IуэхухэмкIэ зэрызэпIэзэрытыр, адыгэхэм игъащIэми къадекIуэкI лъэпкъ хабзэ дахэхэр наIуэ къэщIыныр, нэгъуэщIхэри.
— Жэрдэмыр зейр сэрэ Хъурей Аслъэнрэщ. ТIури Мэзкуу дыдэсщ, — жеIэ «Iуащхьэмахуэ кIуэ гъуэгу» проектыр къезыхьэжьа, зекIуэм и зэхэшакIуэ пажэхэм ящыщ Даур Ларисэ. — Iуащхьэмахуэ дэкIыну гукъыдэж зыщIахэр цIыху 25-рэ дыхъуащ. Абыхэм ящыщу 15-р щыгум ихьащ. Адрейхэр джабэщIым зыкIэрызыуфэбгъуа «Приют Пастухова» щIыпIэм къыщыувыIащ. Гъуэгуанэ тетахэр Мэзкуу, Адыгейм, КъБР-м, КъШР-м, Сирием, Иорданием, Тыркум, Израилым, Инджылызым къикIа щIалэгъуалэщ. Проектым дыщегупсысым, нэхъыщхьэу дигу илъар адыгэ лъэпкъым и пщIэр къэIэтынращ. Хэхэс адыгэхэр я Хэкужьым нэхъри къыхуэпабгъэ зэрыхъуным дыщIохъуэпс. Ахэр къэдгъэкIуэжу, нэгъуэщI лъэпкъхэм къахэкIауэ къыддэпсэухэми дахэ цIыкIуу зедгъэзэгъыу, ди лъахэм дисыжыну дыхуейщ.
ЗекIуэм хэтахэм ящыщщ Иорданием щыIэ «Нарт» телевиденэм и режиссер Хьэлащтэ Фэуаз.
— Проектым зыхуигъэувыжа къалэнхэм хеубыдэ дэнэ щIыпIи щыпсэу адыгэхэми дунейм цIыхуфIу тетхэми ди лъэпкъыр икъухьа зэрыхъуам гу лъегъэтэныр, — жиIащ абы, «Iуащхьэмахуэ кIуэ гъуэгу» программэр къызэрыщыхъуамкIэ къыддэгуэшэну дыщелъэIум. — КъищынэмыщIауэ, Iуэхур къезыхьэжьахэм я хъуэпсапIэщ щIыналъэ зэмылIэужьыгъуэхэм къыщыхута адыгэхэм я зэхуаку дэлъ зэпыщIэныгъэхэм зегъэужьынри, ахэр я Хэкужьым щызэрыгъуэтыжын зэрыхуейм теухуа гупсысэр къытщIэхъуэ щIэблэм зыхегъэщIэнри.
— Мы Iуэхум «Нарт» ТV-м и лэжьакIуэхэр фыкъыщыхыхьэм фигу илъа псори къывэхъулIауэ къэфлъытэрэ? — деупщIащ дэ Фэуаз.
— Пэжым фыхуеймэ, дыкъыщежьэм апхуэдиз тхузэхуэхьэсыну ди гугъакъым, — къитыжащ абы жэуап. — «Псори зэхэту дакъикъэ 15 — 20 хуэдиз къызыхэтхын материал тхутехамэ хъунтэкъэ» зыхужытIа зекIуэм дызэрыхэта махуи 4-м и кIуэцIкIэ апхуэдизу куэд щызэхуэтхьэсащи, ахэр ди телевизореплъхэм щедгъэлъагъужкIэ, IыхьитI-щы идмыщIыкIыу хъунукъым. Дэ кинокамерэр дэнэкIэ дгъазэми нэхъыбэу къэдгъэлъэгъуэну дызыхуейр адыгэхэм я псэукIэм фIыуэ хэлъращ.
— АтIэ мы фызыхэтам щытефхахэр фигу ирихьа?
— Проектым хиубыдэ Iуэхугъуэхэм я нэхъыбэр телъыджэу зэфIэкIащ.
— Уэ Кавказым благъэ ущиIэ?
— АдыгеймкIэ щыIэ Гъуэбыкъуей бжьэдыгъу къуажэм ди унэцIэджэгъухэр дэсщ. Ахэр догъэблагъэ.
— Иорданием дэнэ щIыпIэ фыздисыр?
— Уадиссир дэс адыгэхэм дащыщщ.
«Iуащхьэмахуэ кIуэ гъуэгу» проектыр зэхэзышахэм жыджэру яхэтащ Къармэхьэблэ къыщыхъуауэ Мэзкуу къалэ илъэс 11 хъуауэ дэс, абы Iуэху щызыщIэ Теувэж Беслъэн.
— ЗекIуэм хэтынухэр сыт хуэдэ къэрал къикIми, ахэр зэрыгъэцIыхунми, дыщежьэну махуэр дгъэбелджылынми, нэгъуэщI-къинэмыщIхэри зэхэгъэкIынми илъэс ныкъуэм нэблагъэкIэ яужь дитащ, — жеIэ абы.
— Беслъэн, мы Iуэхур къыщефхьэ-жьэм IуэхущIапIэ, зэгухьэныгъэ гуэрхэр щIэгъэкъуэн къыфхуэхъуа?
— Проектыр къыщыхэтлъхьэм, Дунейпсо Адыгэ Хасэм хъыбар едгъэщIауэ щытащ, — къитыжащ жэуап Беслъэн. — Дэ, Мэзкуу зэман зыбжанэ хъуауэ дэс адыгэхэр, зы гупыфI дохъу. Мыпхуэдэ Iуэху къызэгъэпэщын зэрыхуейм илъэс зыбжанэ хъуауэ дытепсэлъыхьырт. Иджы мис, зэрыф- лъагъущи, ар къыдэхъулIащ. Къалэшхуэм дэс ди лъэпкъэгъу щIалэгъуалэм ящыщу, «адыгэ Iуэхум дытелэжьарэт, си мылъку тезгъэкIуэдарэт» жызыIэхэр дызэрыубыдри, дызэрыгъэгушхуащ. Iуащхьэмахуэ дэкIахэм ди гупым щыщи яхэтщ. Дэ Мэзкуу адыгэ Iуэхухэр щыдогъэкIуатэ. Псалъэм папщIэ, джэгу тщIынуми, пшыхь гуэр едгъэкIуэкIынуми дызэрощIэ. КъищынэмыщIауэ, къалэшхуэм дэс ди лъэпкъэгъухэм я сабийхэр къэбэрдей, кIахэ диалектитIым худогъаджэ. Краснодар лъэныкъуэмкIэ щыпсэу бжьэдыгъухэм къахэкIауэ, зэман зыбжанэ хъуауэ Мэзкуу Iуэху щызыщIэ Даур Ларисэ абы къэфакIуэ ансамбль къыщызэригъэпэщащи, цIыкIуи-ини егъэгушхуэ. Iуащхьэмахуэ и мызакъуэу, мы гъэм Адыгейми, Къэрэшей-Шэрджэсми дикIыу КъуэбыдэкIэ (Красная полянэ) дыкIуэцIрыкIыну ди гугъат. Ауэ мы илъэсыр къызэрихьэрэ а щIыпIэм уезышалIэ къурш лъагъуэхэр зэхуащIащ. Олимпиадэр иухмэ, къызэIуахыжыну къыщIэкIынщ… Дунейхэгъуазэ программэм дяпэкIэ нэхъри зедгъэужьыну ди мурадщ…
МЭЗОКЪУЭ Алий.
