ЦIыхум и гурыщIэри зыхэзыщIэ
ООН-м и Ассамблее Нэхъыщхьэм 1993 гъэм мазаем и 22-м иригъэкIуэкIа зэхыхьэм гъатхэпэм и 22-р Псым и дунейпсо махуэу гъэувыным теухуа унафэ къыщащтащ.
Псым и «хьэл-щэн» гъэщIэгъуэныщэхэм щIэныгъэлIхэри цIыху къызэрыгуэкIхэри куэд щIауэ топсэлъыхь. Зызыужь-зызыхъуэжу мы дунейм тет псоми я дежкIэ псыр псэхэлъхьэжу къызэралъытэм дэ тщыщ дэтхэнэри дызэрыцIыкIурэ дыщыгъуазэщ. Ауэ а къэщIыгъэ телъыджэм хуэфащэ гулъытэ хуэтщIыфу пIэрэ?
Иджырей щIэныгъэм къызэрихутамкIэ, псым и зэхэлъыкIэр куэдкIэ елъытащ абы къыпэгъунэгъу цIыхум зыхищIэ гурыгъу-гурыщIэхэмрэ и гупсысэкIэмрэ. Псым «зэхих» хъыбарыр, компьютерым ещхьу, «игу иреубыдэ».
«Псыр псэхэлъхьэжщ», «Псыр псэм и зы ныкъуэщ» псалъэжьхэр зэрызэпэджэжри нэрылъагъущ. Нобэрей щIэныгъэр зыщыгъуазэр а жыIэгъуэхэмкIэ нэхъ пасэу къэIуэта мыхъуауэ пIэ- рэ?
— Псым и зэхэлъыкIэри телъыджащэщ. Абы и «акъылым» дэтхэнэ зы цIыхуми зыхуей псалъэуха щыхуэтхынущ, хущIегъуэжамэ, нэгъуэщIкIи щыхузэхъуэкIынущ, — езым къихутахэмкIэ къыддогуашэ профессор Рустум Рой.
ЦIыхум и гурыщIэр, и гупсысэр, псым зэрызыхищIэр къэзыгъэлъагъуэ лэжьыгъэшхуэхэр щрагъэкIуэкIащ профессор Коротков Константин и лабораторэми. Псы зэрыт хьэкъущыкъур къэзыувыхьа гупыр, лъагъуныгъэм, гу щабагъэм, къабзагъэм ехьэлIа гупсысэхэр зэрахузэфIэкIкIэ я щхьэм щаIыгъыну хущIэкъуащ. НэгъуэщI хьэкъущыкъум псы ирагъахъуэри, а цIыху гуп дыдэр, ауэ нэхъ губжьауэ ирырагъэхьэлIэри, кърагъэувэкIащ икIи я гупсысэхэр шынагъэм, лъагъумыхъуныгъэм, зэуэным трагъэухуащ. ТкIуаткIуэ лIэужьыгъуитIри ягъэщтащ, молекулэхэм я зэхэлъыкIэр IупщI къащIын щхьэкIэ. «ФIыщIэ пхузощI», «Къысхуэгъэгъу» псалъэхэр зыжраIа псым и молекулэхэр тхыпхъэщIыпхъэ дахащэу зэхэуващ. «Си гур пщыкIащ» дыджыгъэр зрапэса псым и кластерхэр микроскопкIэ щызэпаплъыхьыжым, ахэр нэджэIуджэ дыдэу къыщIэкIащ.
— Iейм егупсыс цIыхум и Iэпкълъэпкъым хэт псыращ псом япэу зэгуауэр. Аращ уи гум нэхъыбэрэ фIы ибгъэлъыныр щIэнэхъыфIри. КъызэрыщIэкIымкIэ, псым и ухуэкIэр нэхъ Iеижу зэтрекъутэ гулъытэншагъэм. Аращ сабийхэмрэ зи ныбжь хэкIуэтахэмрэ зэпымыууэ едэхэщIэн, макъ щабэкIэ епсэлъэн щIыхуейри, — щыхьэт тохъуэ доктор Мосару Эмоторэ щIэныгъэлI Грубер Аллоисрэ.
А псом дедэIуа иужькIэ, ди псыежэххэм яIэ хъуа щытыкIэм димыгъэгузэвэн тлъэкIыркъым. Ахэр пхъэнкIий идзыпIэ зэращIыжам дызыхуишэнур сыту пIэрэ, псыр фIыри Iейри зытх компьютермэ?..
КЪУМАХУЭ Аслъэн.
