Щоблэ уафэгум Мамхэгъ Михаил и вагъуэр
Мамхэгъ Михаил 1936 гъэм бадзэуэгъуэм и 14-м Джылахъстэнейм и къалащхьэ Тэрч къыщалъхуащ. 1959 гъэм абы Краснодар дэт Кубань мэкъумэш институтыр инженер-механик IэщIагъэр иIэу къиухащ. Илъэсихым и кIуэцIкIэ Мамхэгъыр и IэщIагъэм фIыуэ хэгъуэзауэ ирилэжьащ, IэнатIэ зыбжани зэрихъуэкIащ. 1965 гъэм ар КПСС-м и Тэрч райкомым и етIуанэ секретару хахащ, абы къыкIэлъыкIуэу — республикэм нэхъ ин дыдэу ит «Мэкъумэш» IуэхущIапIэм и унафэщI хъуащ. 1974 гъэм Мамхэгъыр Тэрч райкомым и япэ секретару ягъэуващ.
1984 гъэм Мамхэгъ Михаил КПСС-м и Къэбэрдей-Балъкъэр обкомым и секретару хахащ, илъэситI дэкIри, ар етIуанэ секретарь хъуащ. 1988 гъэм Мамхэгъыр Правительствэм и УнафэщIу ягъэуващ. 1991 гъэм езыр и IэнатIэм къытекIащ.
Мэкъумэш щIэныгъэхэм я кандидат, Урысей Федерацэм и мэкъу-мэш IэнатIэм щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, гупсысэ куу зыбгъэдэлъ цIыхур мызэ-мытIэу Урысейми, Къэбэрдей-Балъкъэрми, Адыгейми, ЩIэныгъэхэмкI Дунейпсо Адыгэ Акаде миеми къабгъэдэкIыу цIэ лъапIэхэмрэ саугъэтхэмрэ къыхуагъэфэщащ. И щIыналъэмрэ абы ис цIыхухэмрэ яфI къэзылъыхъуэу псэуа Мамхэгъ Михаил къызэралъхурэ илъэс 80 зэрырикъур ди щхьэусыгъуэу, дыхуеплъэкIыжыну дыхуейт абы и IуэхущIафэхэм.
ЛъэпкъылI
Мамхэгъ Михаил ящыщщ IуэхущIафэ дахэкIэ зэма-ныр зыгъэнщIахэм, цIыхубэ хозяйствэм зегъэужьы- ным зи гуащIэшхуэ хэзылъхьахэм. Губзыгъэт, IэнатIэ зехьэкIэм хуэIэзэт. Къулыкъушхуэ иIыгъми, къызэрыгуэкIт, бэм я псэм дыхьэрт. И псалъэм зэрытебгъуэтэжым, гупсысэ узыншэхэр къызэрыбгъэдэкIым и пщIэм хигъахъуэрт. Дунейм, гъащIэм щекIуэкIхэм, къыщыхъу-къыщыщIэхэм нэ жанкIэ пхыплъыфырт, а псор тэмэму, пэжагъ хэлъу зэпилъытыфырт. Къыхуиухар кърихьэлIэхункIэ хэкумрэ лъэпкъымрэ хьэлэлу хуэлэжьащ, и фIы куэд цIыхухэм яригъэкIащ. Аращ абы и цIэр щIытфIэлъапIэри и фэеплъыр мыкIуэдыжын зыщIри.
«ФIы зи мурадым къохъулIэ, — жаIэ. Лэжьыгъэм- рэ цIыхугъэ лъагэмрэ зэгъусэу къызыдекIуэкIа Мамхэгъ Михаил деж ар щынэрылъагъут. Абы и мурадыр къехъулIэу, и псалъэхэр яфIэлъапIэу щIыщытар и гу къабзагъэрт, нэгъуэщIхэм защIэгъэкъуэным дапщэщи и псэр зэретарт.
Республикэм щекIуэкIа ухуэныгъэшхуэхэр Мамхэгъым и цIэм къыгуэхыпIэ имыIэу епхащ. Апхуэдэщ къедза жылагъуэми ялъэIэсу яукъуэдия Налшык — Шэджэм — Бахъсэн псы кIуапIэ гупышхуэр, къалэхэмрэ посёлкэхэмрэ щагъэува псы гъэкъэбзапIэхэр, Къэбэрдей-Балъкъэрым и щыхьэрым троллейбусхэр зэрыщаутIыпщар, Печатым и унэр, Пионерхэмрэ школакIуэхэмрэ я унэр, Профсоюзхэм щэнхабзэмкIэ я унэр, нэгъуэщI куэдхэри.
Мамхэгъ Михаил фIыуэ сцIыхуу щытащ. «Къэб-балкъмэкъумэштехникэ» зэгухьэныгъэм и тхьэмадэу щыщытам, езым я газет къыдагъэкIыжын мурадкIэ, 1969 гъэм сригъэблэгъауэ щытащ. Абы къысхузэригъэпэща щытыкIэр район, республикэ газет псори зыщIэхъуэпсым хуэдэт. ГъэщIэгъуэныракъэ, лэжьэн щыщIэздза япэ махуэ дыдэм тIуми автомашинэщIэ зырыз къыт- хуэкIуат — Мамхэгъым «Волга», сэ — «Москвич». Апхуэдэу дыздэлажьэу, зы пщэдджыжь гуэрым машинэхэр зыдэт пщIантIэм среджэ. «ИIэт, спидометрхэм дегъэплъыт», — жеIэри и «Волга»-м сыбгъэдешэ. ИужькIэ сысейм и спидометрым къридзам доплъ. Къагъэлъагъуэ бжыгъэхэр щызэзгъапщэм, пцIы хэмылъу, Iэнкун сыкъэхъуащ — республикэм и «Мэкъумэштехникэ» зэгухьэныгъэм и унафэщIым къикIухьам нэхърэ хуэдитIкIэ нэхъыбэ къэзжыхьат. МащIэу къыпыгуфIыкIа мыхъумэ, зы псалъэ къызжиIакъым.
Пэжыгъэр япэ изыгъэщ цIыхур къызыхэкIа лъэпкъым и насыпщ. И дуней тетыкIэм, и Iуэху зехьэкIэм абы и пщIэр къеIэт, егъэин. Мамхэгъ Михаил хузэфIэкIар зы тхыгъэшхуэкIэ къыпхуэгъэлъэгъуэнукъым: ищIэр фIэмащIэт, и гур фIымрэ гуапагъэмрэ хуэгъэпсати, зэувалIэр къехъулIэрт. А псор къыщыхъуа унагъуэм щигъуэта гъэсэныгъэ дахэм къыпэ-кIуэрт.
Ар къэрал лэжьакIуэ нэст, нобэрейхэм куэдкIэ ефIэкIырт, зэIэпахыу лIэщIыгъуэкIэрэ къыддекIуэкI адыгэ хабзэм ткIийуэ тетт. 1991 гъэм Налшык и утыку нэхъыщхьэм щрагъэкIуэкIа демонстрацэхэмрэ пэкIухэмрэ я зэранкIэ, республикэр щытыкIэ гугъу дыдэм къихутат, зэпэщIэтыныгъэм пхуэмыгъэзэкIуэжыну насыпыншагъэ къишэным нэсат. Лъэныкъуэ псоми къызэдащтэну унафэхэр зэпэшэчауэ къащтэн хуейт. Абы тегушхуэфынур акъыл жан зиIэ, гупсысэ узыншэ къызыпкърыкI цIыху губзыгъэхэрт. Апхуэдэ жыжьаплъэхэм ящыщт республикэм и Министрхэм я Советым и тхьэмадэ Мамхэгъ Михаил. Къэбэрдей-Балъкъэрым и мамыр псэукIэр, лъэпкъхэм я зэгурыIуэныгъэмрэ зэпIэзэрытыныгъэмрэ ихъумэн, ди щIыналъэр зэкъуэту къызэтенэн папщIэ, республикэм и адрей унафэщIхэми хуэдэу, Правительствэм и Iэтащхьэ къулыкъум езыр текIащ. Ар и щыхьэтщ и лъэпкъым гууз-лыуз хуиIэу, абы и къэкIуэнум зэпымыууэ игъэпIейтейуэ зэрыщытар. Къэбэрдей-Балъкъэрым мамырыгъэмрэ зэгурыIуэныгъэмрэ нобэ зэры- щытепщэм, зэкъуэту зэрызиужьым Мамхэгъым и фIыщIэшхуэ хэлъщ.
«Зэманым декIур лIыфIщ», — жаIэ. Ар зыхужаIар Мамхэгъ Михаил хуэдэхэрщ.
Мэшыкъуэ Тэзал.
Михаил и адэ Шу Михаилрэ и къуэрылъхухэмрэ я гъусэу.
Мамхэгъ Михаилрэ КIуэкIуэ Валерэрэ РСФСР-м и Совет Нэхъыщхьэм и сессием щолажьэ.
Псалъэ итам епцIыжыртэкъым
Мамхэгъ Михаил, шэч хэмылъу, нур зиIэ цIыху пэжт, къабзэт. Республикэм и унафэщI IэнатIэу абы десхьэкIахэм илъэс тIощI хуэдиз къеубыд, зыр адрейм дыкъыгурымыIуэу зы махуи къытхуихуакъым. Нэмысышхуэрэ пэжыгъэрэ зыхэлъ цIыхур дэнэкIэ ягъакIуэми, екIуу и IэнатIэр ирихьэкIащ, цIыхум гуапэу хущыту, лъэпкъ Iуэхум теухуауэ къикIуэт жыхуаIэр имыщIэу. Аращ абы Къэбэрдей-Балъкъэр цIыхубэм и пщIэр къыщIилэжьыфар.
Дохъушокъуэ Мусэ,
1983 — 1988 гъэхэм КъБР-м и Министрхэм я Советым и УнафэщI
къулыкъур зыIыгъа. 2011 гъэ
Зэи сигу икIыжынкъым Афганистаным сыкIуэну унафэ къысхуащIауэ щыщыта зэманыр. Иджы ар къызэрыгуэкI Iуэху хуэдэу къыпфIощI, ауэ а зэманым ар зауэм укIуэ пэлъытэт, къыумыгъэзэжынри хэлъу. «Хьэуэ» жыпIэми, Хэкум уепцIы- жауэт къызэралъытэнур. Партым хэтым и дежкIэ ар хъункIэ Iэмал зи-мыIэххэт, уеблэмэ езы Мэлбахъуэ Тимборэ дыдэ ищхьэкIэ къыхуащIа унафэти, зыри къыпхуищIэфынутэкъым. Мис а къомыр зэзгъэзахуэу пщыхьэщхьэм ди деж Мамхэгъ Михаил къокIуэ. Псалъэ леи жимыIэу, къуэш хуэдэу IэплIэ къысхуищIыж пэтрэ, и нэм щIэт нэпсыр солъагъу. ИгъащIэкIи сщыгъупщэжынкъым а дакъикъэр. Езыр лъагэу, и щхьэц тхъуахэр баринэу утIэрэзауэ, зыкъегъазэри, и гумащIагъым темыукIытыхьу къызжеIэ: «Мыхьэнэ имыIэу зыщIыпIи ухэмылъадэу, Iэмал имы-Iэу уи хъыджэбз дахэхэм я деж къэкIуэж, дэ ахэр иджыри едгъэшэн хуейщ».
Зумакулов Борис, политик.
Зыкъулыкъуми зы IэнатIэми и щхьэр ягъэунэзакъым Мамхэгъым. Ар зэи щыщIакъым ныбжьэгъу пэжхэмрэ фIы дыдэу къэзылъагъу цIыхухэмрэ. Абы гъэщIэгъуэн хэлъкъым: ар езыр ныбжьэгъу пэжт, псалъэ итам епцIыжыртэкъым икIи унафэ зы- хуищIхэр гулъытэншэу зэи къэзы- мыгъанэ цIыху гумащIэт.
Евтушенкэ Николай,
мэкъумэш щIэныгъэхэм я доктор.
ЦIыхухэм къызэралъытэмкIэ, Мамхэгъыр щIэныгъэрэ акъылрэ зыбгъэдэлът. Ар жьакIуэт, гушыIэкIэ гъэщIэгъуэн хэлът, езым жьы щIэтти, кърихьэжьа Iуэхум удригъэхьэхыфырт. А псом къыдэкIуэу жаIэрт Мамхэгъым ныбжьэгъу куэд иIэу икIи ар дэтхэнэ зыми елIалIэу. Ар зэрыпэжыр наIуэ дыдэ хъуащ Михаил партым и обкомым лэжьэн щыщIидза нэужь…
Ауэ Мамхэгъ Михаил си нэгу къызэрыщIыхьэжыр ныбжьэгъухэм къагъэпцIэжа, нэгъэсауэ къагурымыIуа цIыхуущ.
Тхьэгъэпсэу
Хьэжысмел,
профессор.
Гугъущ икIи гухэщIщ фIыуэ пцIыхуа, фIыуэ плъэгъуа, узыхуэзэ- ну уфIэфIу, мыхьэнэшхуэ зиIэ Iуэхухэм теухуауэ узэчэнджэщурэ хэкIыпIэ гуэрхэр къыздэбгъуэту щыта цIыхум блэкIа зэманым иту утепсэлъыхьыну. Апхуэдэт си дежкIэ Мамхэгъ Михаил.
Сэ си гуапэ хъурт абы езыми, и адэми, Тэрч щIыналъэм фIы куэд хуэзыщIа абы и къуэш нэхъыщIэми, унафэщIхэм я мызакъуэу, цIыху къызэрыгуэкIхэри фIыкIэ зэрытепсэлъыхьыр. ЦIыхухэм я нэхъыбэм фIыуэ зыкъебгъэлъагъуфыныр тыншкъым, абы щхьэкIэ Iуэхум фIы дыдэу хэпщIыкIын, дэтхэнэ зы къалэн цIыкIури нэгъэсауэ бгъэзэкIуэфын хуейщ. Укъэзыухъуреихьхэм я фIэщ хъун хуейщ уэ унафэ пщIар зэрыпэжыр, уи щхьэ Iуэхур цIыхухэм я гукъеуэхэм япэ зэрумыгъэщыр. Мис апхуэдэт Мамхэгъ Михаил.
Бозий Натбий,
КъБР-м и Парламентым и
УнафэщIым и къуэдзэ.
Михаил Къэбэрдей-Балъкъэрри, Тэрч щыналъэри, и лъэпкъри, и ныбжьэгъухэри, и унагъуэри фIыуэ илъагъурт, цIыкIуми инми пщIэ яхуищIырт. Арат абы и дуней тетыкIэм нэхъыщхьэу хэлъыр.
Хьэжу Владимир.
Мамхэгъ Михаил къэрал къулыкъущIэшхуэт, цIыхубэ лэжьакIуэт, политик Iэзэт. И цIыху хьэлымкIи ар зэрыцIэрыIуэр мащIэтэкъым. Зэ нэхъ мыхъуми ар зылъэгъуам зэи щыгъупщэжыртэкъым, адыгэ хабзэр фIы дыдэу зэрищIэр ягъэщIагъуэу. Псом хуэмыдэу ар фIыуэ къыщалъагъурт Тэрч щIыналъэм. Абы лэжьэн щыщIидзам, Тэрч къалэм и щIэрэщIэгъуэт, езыми «ЩIыхь зиIэ Тэрч жылэдэс» цIэр къыхуагъэфэщат.
Михаил пасэу дунейм ехыжащ. Ауэ щIалэ бэлыхьхэр къыщIэнащ, и адэм хьэлкIэ ещхьу. ДыщэпскIэ иритхащ Михаил и цIэр Къэбэрдей- Балъкъэрым и тхыдэм, зыцIыхуахэ-ми ныбжьэгъухэми я гум ар псэемыблэжу и Хэкум хуэлэжьа цIыхуу къинэжынущ.
Абазэ Руслан,
КъБР-м и прокурору щыта.
Мамхэгъ Михаил езыр щIэлъэIуу Министрхэм я Советым и УнафэщI IэнатIэм щыIукIам, сэ республикэм и Правительствэм и Iуэхухэр къеIысхын хуей хъуащ. Зэман хьэлъэт ар республикэм и дежкIэ. Къэбэрдей-Балъкъэрыр зэгуэту Урысей Федерацэм хэтын е хэмытын — арат упщIэу щытыр.
А зэман хьэлъэм Михаил гукъанэ лъэпкъ имыщIу псэемыблэжу гупым зыкъытщIигъакъуэри, Къэбэрдей-Балъкъэрыр мамыру зэтеIыгъэным, цIыхубэм къыгурыгъэIуапхъэр къыгурыгъэIуэным къарууэ иIэр тригъэкIуэдащ. Абы ищIэрт республикэр зэгуэкIмэ, илъэс зыбгъупщIкIэ зыкъызэрыхуэмыIэтыжынур, ар зыбукIыжыным, уи япэ итхэм я ехъулIэныгъэхэм уелъэпэуэным хуэдэт.
КъызыхэкIа лъэпкъым хуэфащэу абы тхыдэм лъэужь махуэ къыхинэфащ, зэфIэкIыу иIэ псори Къэбэр-дей-Балъкъэрыр ефIэкIуэным тригъэкIуэдащ.
Черкесов Георгий,
КъБр-м и Министрхэм я Советым
и УнафэщI къулыкъур зыIыгъа. 2011 гъэ.
Тхыдэм и дерсхэр
Дунейпсо Адыгэ Хасэм и япэ зэIущIэм щыжиIам щыщ
ЦIыхум гукъеуэ иIэмэ, зэман докIри е щогъупщэж, е а гукъеуэр езым докIуэдыж. Ауэ лъэпкъым и фэбжьыр хъужыху, щIэблэм ягу ихуркъым. Дэ илъэс куэдкIэ цIыхубэр къыхуедджащ, зэкъуэшым хуэдэу, зым Iэпыхур зым къищтэжу, лъагъуныгъэр ди яку дэлъу дызэдэпсэуным. Иджыри а гъуэгум дытекIынукъым. Ауэ зэнэзэпсэу узэдэпсэун щхьэкIэ, зыри щIумыхъумэу, блэкIа зэманми ифIри и Iейри пщымыгъупщэу щытын хуейщ.
Тхыдэм дерс къыхэпхыу, а дерсым фIы кърикIуэжын щхьэкIэ, пэжым утетын нэхъыфI щыIэкъым. Ар къилъытэри, ди республикэм и Совет Нэхъыщхьэм 1990 гъэм шыщхьэуIум и 30-м унафэ къищтащ накъыгъэм и 21-р Урыс-Кавказ зауэмрэ ИстамбылакIуэмрэ хэкIуэдахэм я фэеплъ-щыгъуэ махуэу щытыну…
А зэманым лъандэрэ псы куэд ежэхащ, дунейм куэду зихъуэжащ. Ауэ зы щIыгум тесу щыта ди лъэп-къыр дунейм текъухьауэ щытыху, лъэпкъым гукъеуэ иIэнущ. БлэкIам укIэлъыджэкIэ къыпхуемыгъазэ щхьэкIэ, нобэ дунейм тетымрэ пщэдей къэхъунумрэ я Iуэхур нэхъыфI е нэхъыкIэ пщIы мэхъу…
Дэ зэрытлъытэмкIэ, зэгуэр зэбгрыдза хъууэ зэфIэкIуэдауэ щыта зэкъуэшхэр, зэлъэпкъэгъухэр зэрыцIыхужыныр, зэкIэлъыкIуэ хъужыныр — ар къэрал Iуэхущ. Ар зэрытлъэкIкIэ цIыхум нэхъ тынш ящытщIыну яужь дитщ икIи къыдэхъулIэну догугъэ, хуейр къэкIуэжу, хуейр икIыу, абы щхьэкIи лъэпощхьэпо куэд хэмыту тщIыныр.
ФIым къимыхьар
Iейм къишэнукъым
Мамхэгъ Михаил КъБАССР-м и Совет Нэхъыщхьэм икIэщыпIэкIэ иригъэкIуэкIа 12-нэ зэхуэсыгъуэм щыжиIахэм щыщ
Ныбжьэгъу лъапIэхэ! ФIыщIэ фхузощI сыкъэпсэлъэну Iэмал къызэрызэфтам щхьэкIэ. Сэ куэд щIауэ солъаIуэ псалъэ къызатыну, а жысIэнум куэд зэригъэтыншыжынур сощIэри….
Сэ си дежкIэ сыт щыгъуи си адэм къызжиIам сытемыкIыныр нэхъапэт: къулыкъум сыхуэмыпабгъэу, IэнатIэ къыслъысам зэхэгъэж сымыщIу сыпэрытыну, къарууэ сиIэр республикэм щыпсэу цIыхухэм я гум фIыкIэ сыкъинэжыным тезгъэкIуэдэну, мы щIыналъэм лъэпкъыу исыр зэгурыIуэу, мамыру псэун щхьэкIэ, схузэфIэкI къэзмыгъэнэну. Аращ си лэжьэкIэми си унафэ щIыкIэми лъабжьэ хуэхъур. Адыгэхэм жаIэ: «ФIым къимыхьар Iейм къишэнукъым». Абы къикIыр демократиер дэ лъэпкъ хьэлу зэрытхэлъыр аращ.
Иджы си унагъуэм теухуауэ. Республикэм и унафэщIым, сэ сызэригугъэмкIэ, адрейхэри апхуэдэу егупсысын хуейуэ къысфIощI, унагъуэ и лъэныкъуэкIи фэ тетын хуейщ. Пэжщ, адыгэ хабзэм къригъэзэгъыркъым щхьэгъусэмрэ бынымрэ уатепсэлъыхьыну. Ауэ нобэрей зэхэтыкIэм ар къалэну къегъэув. Ди нэхъыжьхэм къысхуагъэгъуну солъэIу. Iуэху цIыкIукъым унафэщIым цIыхубэм хигъэхьэну ипIа щIэблэр зыхуэдэр. И щхьэгъусэр — нэхъ гъунэгъу дыдэу къыхущыт цIыхур — сыт хуэдэ? Дауэ ахэр цIыхубэ гъащIэм зэрыхэтыр?
Сэ щIалитI сиIэщ, нэхъыжьым Москва Куйбышевым и цIэр зезыхьэ ухуэныгъэмкIэ институтыр ехъулIэныгъэ иIэу къиухащ, аспирантурэр дэщIыгъуу, кандидат диссертацэр пхигъэкIащ, инджылызыбзэм щрагъаджэ курсхэр къыщиухыжауэ хуиту инджылызыбзэкIи мэпсалъэ. НэхъыщIэм щIэныгъэ нэхъыщхьэ иIэщ инженер-электрик IэщIагъэмкIэ. Ахэр мэлажьэ, фадафэхэкъым, Iуэхуншэ-хэкъым. Щхьэгъусэр илъэс щэщIым щIигъуауэ лъэпкъ щIэныгъэм хуолажьэ, егъэджакIуэу щIидзащ, республикэм ЩIэныгъэмкIэ и министерствэм методист-инспектору щылэжьащ, Урысей Федерацэм ЩIэныгъэмкIэ и министерствэм лъэпкъ школхэм я ЩIэныгъэ-къэхутакIуэ институтым и щIэныгъэрылажьэ нэхъыщхьэу щытащ, ардыдэм кандидат диссертацэр щыпхигъэкIащ. Лъэпкъ щIэныгъэм, урысыбзэр егъэджыным, адыгэ гъэсэныгъэм, адыгэ хабзэм и философием холэжьыхь…
Дауэ мы ди цIыхубэ езэшам къызэрыгурыбгъэIуэнур маршынэ зыкъизыххэм ису утхэм къакIуэу утыку къилъадэхэм лъэпкъ гукъеуэхэр зэрызыхамыщIыкIыр? Ди лъэпкъхэм яхуэмыфащэ Iуэху напэтеххэр къежьащ: имычэзууэ зэхуэсхэрэ зэхэувэу, дызыхуейр къытхуэфщIэху дышхэнукъым жаIэу, чэтэн унэ цIыкIухэр утыкум къыщаухуэрэ зэрымыарэзыр къагъэлъагъуэу. Си гур хегъэщI сэ а къомым икIи къыстохьэлъэ абыхэм сахэплъэну. Аращи, а напэтехыр къэувыIэн, мамырыгъэр ди щIыналъэм илъын щхьэкIэ, сэбэп хъунумэ, си IэнатIэм сыIувгъэкIыну сыныволъэIу. Ауэ, фи фэщI фщIы: си пIэ къиувэнум си- гуми си псэми къыбгъэдэкIыу сыхуейщ IуэхуфI куэд илэжьыну, лъэпкъхэр мамыру, тыншу псэунымкIэ щхьэпэну.
Тэрч районым щохьэщIэ.СэмэгумкIэ къыщIэдзауэ: Мамхэгъ Михаил, Хьэжу Владимир, Михаил и щхьэгъусэ Рае, Мамхэгъ Алексей, Пэнагуэ Максим сымэ.
Норвегием щыIэу.
Мамхэгъ Рае
Мамхэгъ Михаил и фэеплъу
ФемыIусэ си псэр зэрылъ чысэм
ФемыIусэ, фемыIусэ
Си псэр
Зэрылъ
Чысэм.
ФыблэкI,
ФыкъемыплъэкIыу,
ФыщIэмыупщIэу.
Ар
Езым
Зэрихъэжащ
Зыхуигъэфэщэпсу,
ЩигъэпщкIуауэ
ЩиIыгъыну
Псэм иущэху псори.
Щишэчыну, щигъэвыну
ГъащIэм кърипэсыр.
Къэхъуми флъагъуу
Нэпс къыпыткIуу,
Фыкъыбгъэдэмыхьэ.
ФыблэкI,
ФыкъемыплъэкIыу.
ЗэрыфхузэфIэкIыу.
Фегупсысу, фегупсысу,
Фи псэхэм ефлъыту.
Псэхэр
Псори
ГъуэгурыкIуэщ.
Щхьэж и гъуэгу екIуж,
ЗдэкIуэм
МакIуэ
ЗэрыкIуэфу.
Зыхуэзар ешэч.
А гъуэгуанэрщ
Зытелажьэр
ГъащIэу иIэм
Псэр.
Ари…
КIыфIщ,
Зэхэлъщ щэху защIэу.
Езыр къэплъэнэфщ.
* * *
И пщIыхьэпIэм къыхэмыхуэу
Къыщохутэ
Iэджэм.
Iэджэм IуощIэ,
къращIэнур имыщIэу…
Къохъу щыгуфIэ,
Къохъу щыгушхуэ,
Лъэщу зилъагъужу.
Щыгузавэ, псэр кIэзызу,
Зыщишхыж, бэмпIауэ.
КъэункIыфу къыщыджалэ,
ХузэфIэмыкIыжIауэ,
Гужьеяуэ зиухыжу,
Зыри хуэмеижу:
Уафэр
ЩIылъэм
Телъэлъэжу,
Псори щIэIубауэ,
Псэм и гъусэр фIэкIуэдауэ
И закъуэу къэнауэ…
АдэкIэ зэрищIын имыщIэу,
ЩIэпсэур
КъыхуэмыщIэу…
— Мис апщыгъуэрщ
Нэхъ шынагъуэр
Псэ дэтхэнэм дежкIи.
ХуэмыIыгъыу
Сэтей щищIыр,
ЩигъэпщкIуахэр
Чысэм —
ГъащIэ гъуэгум
КъыщищIахэм
Я хьэлъэм
КъыхигъащIэу,
КъигъэгуIэу
КъыщIигъэхуа
Нэпсыр…
КъозэвэкI
Абдеж
Псэм
Чысэр,
ЩIедзэ ибэмпIыхьу.
Жьы бэуэгъуэр
КъемэщIэкIыу,
Дакъикъэр фIэкIыхьу…
ДокI зэмани,
Къол,
Мэпсэу,
Мэбауэ,
«Тынш дыдэу»,
Зыри къэмыхъуа нэхъей,
Машхэ, зэхэзокIуэ…
Ар Iэпкълъэпкъым и дунейщ.
ЙокIуэкI
Зэресауэ,
Ауэ псэр…
КъэункIыфIащ —
Ижащ
И нэвагъуэр.
ГъащIэ купщIэр
ФIэкIуэдащ.
ГъащIэр
Хъуащ
IэфIыншэ…
Зэрыпсэум
ТоукIытыхь.
ЩIэпсэур
КъыхуэмыщIэ…
«Тхьэм сыкъещIэ,
сыкъелъагъу,
сегъэшэч
къыстрилъхьэр! —
жиIэу и щхьэм хуопсэлъэж
щызэгупсысыжкIэ.
Iувщ
цIыхуфэр.
Куэд ехьыф.
Куэд ешэчыф.
Ауэ ишэч псом
Я щIыIу
КъыфIохъу
Псэм
И Закъуэныгъэр.
Ар
Гупсысэу,
ГуIэу,
Хэплъэу
ГъащIэм къыхэнэныр.
* * *
Ари гъащIэ?
Ар сыт гъащIэ?
Е дерс гуэр
ДымыщIэу
Хэлъ
А хьэлъагъ
Псэм телъым?
