Къэрмокъуэ Хьэчим и зэфIэкI лъагэр
Къэрал лэжьакIуэ Къэрмокъуэ Хьэчим инженер-ухуакIуэ IэщIагъэр щызригъэгъуэтам и гуи къэкIыххатэкъым зэгуэр Къэбэрдей-Балъкъэрым, иужькIэ Урысей Федерацэм IэнатIэ лъагэхэр щиIыгъынкIэ хъуну.
Совет зэманым я гъащIэр зэраухуэ хабзэу щытам тету, Къэрмокъуэ Хьэчими щIэныгъэ нэхъыщхьэ зригъэгъуэтат (КъБКъУ-м), ухуакIуэ IуэхущIапIэм мастеру щылэжьат. КъыкIэлъыкIуэу ар «Къэббалъкъпромстрой» трестым и унафэщIым экономикэ IуэхухэмкIэ и къуэдзэ хъуат. А зэманым ирихьэлIэу, Къэрмокъуэм аспирантурэр къиухри, и лэжьыгъэр пхигъэкIат, еджапIэ нэхъыщхьэм зэрыщылэжьами — КъБКъУ-м и егъэджакIуэ нэхъыжьу — и зэфIэкIым хигъэхъуат.
АдэкIэ-щэ? АдэкIэ къэралым зэхъуэкIыныгъэхэр къыщыхъуащ, депутатхэм я хэхыныгъэхэр хуит хъуащ, Къэрмокъуэри абыхэм хэтащ. ХэхакIуэхэм япэу щаIущIам, гурыIуэгъуэ хъуат щIыналъэм щыпсэухэр нэхъыбэу зыхуэныкъуэхэм абы фIыуэ зэрыхищIыкIыр, куууэ зэрыгупсысэр. Депутат IэнатIэм Iуту, Хьэчими, адрейхэм хуэдэу, куэдкIэ цIыхухэр къигъэгугъат икIи ахэр псалъэ къудей хъуатэкъым — лэжьыгъи къыкIэлъыкIуат.
ПIащIэрыщIэу унафэ имыщIыу псори зэрызэпилъытыфымрэ и зэпIэзэрытагъымрэ къыхуэщхьэпащ Къэрмокъуэр республикэм и Совет Нэхъыщхьэм и унафэщIым и къуэдзэу щыщыта зэманым, псом хуэмыдэу 1991 гъэм и шыщхьэуIум и махуэ гугъухэм. ЩIыналъэ унафэщIхэр Союз зэгурыIуэныгъэм Iэ щIадзыну Москва щыкIуам, Къэрмокъуэр (и закъуэ) пашэу къагъэнат. ИужькIэ, Дохъушокъуэ Мусэ игу къызэригъэкIыжамкIэ, шыщхьэуIум и 19 — 20 махуэхэми ар, зэрихабзэу, «зэпIэзэрытт икIи жиIэр мащIэт, Москва къыщекIуэкI Iуэхугъуэхэми тепсэлъыхьыртэкъым… Республикэ унафэщIхэм я цIэкIэ псори къыхуриджэрт зэрыхьэзэрий къамыгъэхъуну, мыпIейтеину, республикэм и IуэхущIапIэхэр адэкIи тэмэму лэжьэну, хабзэм къемызэгъ ямылэжьыну иущийрт».
1991 гъэм и фокIадэм жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм зэрыхагъэзыхьым къыхэкIыу, Президиумым хэт адрейхэм я гъусэу, Къэрмокъуэми и IэнатIэр къызэригъанэр жиIащ, арщхьэкIэ Совет Нэхъыщхьэр абы арэзы техъуакъым. А зэхуэс дыдэм КъБССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и УнафэщI къулыкъур къыхуагъэфэщэну абы зыкъыщигъэлъагъуэм, ар хахащ. 1991 гъэм и жэпуэгъуэ — дыгъэгъазэ мазэхэм Къэрмокъуэ Хьэчим хэтащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и президент хэхыныгъэхэми, ауэ пхыкIакъым.
Мыхьэнэшхуэ игъэзэщIащ Къэрмокъуэ Хьэчим адыгэ лъэпкъым и япэ зэхуэсым щыгъуэ. ЩIыналъэр Къэбэрдей Республикэу зэрагъэIунум теухуа Iуэхур абы къыщаIэтат. Къэхъуам теухуауэ Дохъушокъуэм итхыжащ: «Къэрмокъуэр къыщыпсэлъам, зэхуэсым «зыкъригъэщIэжа» хуэдэт». АдэкIэ къокIуэ: «Къэрмокъуэ Хьэчим и лэжьыгъэм щыщIидзагъащIэм Къэбэрдей-Балъкъэрыр зэгуэгъэкIыжыным теухуауэ иIа еплъыкIэхэм щхьэкIэ куэдым абы ныкъусаныгъэхэр хуахьами, мыгувэу Iуэхум куууэ егупсысри, нэхъ тегушхуауэ республикэм и зэкъуэтыныгъэм и телъхьэ хъуащ. Мэлыжьыхьым зэхэта адыгэ зэхуэсым, президентыр къэту, Къэрмокъуэр япэщIэувэн хуей хъуащ республикэм и унафэр абдеж дыдэм щызыIэщIалъхьэну мурад зиIэу къэкIуахэм. Хабзэм къемызэгъ гуэрхэр ялэжьыныр зымыгъэзахуэ лIыкIуэхэр и дэIэпыкъуэгъуу, абы хузэфIэкIащ къапэщIэувахэм я мурадхэр къаримыгъэхъулIэн. Къэрмокъуэр фIыуэ зыцIыхухэм зыми ягъэщIэгъуакъым пIалъэ кIэщIым Къэбэрдей-Балъкъэрым и пашэхэм ящыщ зы хъуа политик Iущыр Урысей Федерацэм и Къэзыпщытэ палатэм и УнафэщI IэнатIэ иныр къыщыхуагъэлъэгъуам».
«ИлъэсихкIэ, — дыкъыщоджэ Интернет-сайтхэм я зым — 1994 гъэм щIышылэм и 17-м щегъэжьауэ 2000 гъэм мэлыжьыхьым и 19 пщIондэ, Къэрмокъуэ Хьэчим и Iэтащхьэу щытащ УФ-м и Къэзыпщытэ палатэм. Абы иригъэкIуэкIащ ахъшэ IуэхукIэ къызэрагъэпэщ къэпщытэныгъэ 1600-рэ, къыщIигъэщащ хабзэм къемызэгъыу къагъэсэбэпа сом мелард 246-рэ. Къэрал псом хэIущIыIу щыхъуа къэпщытэныгъэхэм ящыщщ ОРТ телеканалым, «Урысейм и ЕЭС» РАО-м, Урысейм и Банк Нэхъыщхьэм щекIуэкIахэр. Къэрмокъуэм иужькIэ IуэхущIапIэм тета Степашин Сергей елъытауэ, абы зэи и къулыкъум къыщигъэсэбэпакъым политикэ Iуэхухэр. Журналистхэм щепсалъэр зэзэмызэт. ТкIийуэ и лэжьыгъэм бгъэдыхьэрт».
КъыкIэлъыкIуа илъэсхэм Къэрмокъуэр КъБР-м и Парламентым къыбгъэдэкIыу УФ-м и Федеральнэ Зэхуэсым ФедерацэмкIэ и Советым и лIыкIуэу щытащ. Абы и Iэзагъыр щапхъэщ, сыт хуэдэ IэнатIэ пэрытами.
Котляров Виктор,
лъахэхутэ, тхакIуэ-публицист.
