Ещанэ къыдэкIыгъуэ
Гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал щIэныгъэхутэ институтым дунейм къытригъэхьащ нэмыцэ тхыдэдж цIэрыIуэ Нойманн Карл Фридрих и Iэдакъэ къыщIэкIауэ «Народы Северного Кавказа в европейской культуре и общественном сознании». Историографические и источниковедческие аспекты» фIэщыгъэм щIэт тхылъ гъэщIэгъуэн.
ХVII — ХVIII лIэщIыгъуэхэм псэуа щIэныгъэлIым и лэжьыгъэм кавказ бгырысхэм увыпIэ хэха щаубыд. Абы щыхьэт тохъуэ зи гугъу тщIы тхылъри. Мы къыдэкIыгъуэр Iыхьих мэхъури, дэтхэнэми бгырыс лъэпкъхэр зэрызэфIэува, ахэр лъэхъэнэ зэхуэмыдэхэм зэрыхэпсэукIам нэIуасэ ухуащI. Мис ахэр: «Кавказымрэ абы щыпсэухэмрэ», «Адыгэхэм я тхыдэжьым щыщ Iыхьэхэр», «Адыгэхэм я иджырей тхыдэм щыщ Iыхьэхэр», «Урысеймрэ Кавказымрэ», «Адыгэхэр», нэгъуэщIхэри.
Тхылъым и гуэдзэнхэм гурыIуэгъуэу къыщыхьащ адыгэбзэм хэлъ грамматикэ щхьэхуэныгъэхэр, псалъэр къызэрыхъу, зэрызэхэт пкъыгъуэхэр. Урыс-адыгэ псалъалъэ кIэщIи къыщихьын хузэфIэкIащ мыбдеж Нойманн Карл. Хуей дэтхэнэми, бзэм и IэфIыр зыхищIэфын хуэдэу, гуэдзэнхэм адыгэ макъамэхэри ядэщIыгъужащ.
Тхылъым и жинтыр гъэдэхащ «Кърымымрэ Кавказымрэ, хы ФIыцIэмрэ Каспийрэ къиубыду» картэм щыщ IыхьэмкIэ (1872).
Мы къыдэкIыгъуэр къахуэщхьэпэнущ щIэныгъэлIхэм, тхыдэджхэм, егъэджакIуэхэм, тхыдэр зыфIэгъэщIэгъуэн дэтхэнэми.
Щомахуэ Залинэ.
