Бэчмырзэ
ПащIэ Бэчмырзэ Машэ и къуэр (Къылышбийхьэблэ, иджы Нартан къуажэм, 1854 гъэм къыщалъхуащ) — къэбэрдей тхыбзэ поэзием и зэхэублакIуэщ. Езыр-езыру еджэжауэ щIэныгъэ бгъэдэлъащ. Муслъымэн диным пыщIа тхылъхэм, къуэкIыпIэ литературэм фIы-уэ хищIыкIырт. И усэхэр хьэрып зэрыбыр къигъэсэбэпурэ езым зэхилъхьа IэлыфбейкIэ итхырт.
Захуагъэм и телъхьэу, жьэнахуэу, лей зылъысым къыщхьэщыжу, цIыхубэм я гум къишхыдыкI псалъэр Iурылъу псэуащ 1917 гъэм щыIа революцэм и пэкIи, абы и ужькIи. Хэкум щекIуэкI Iуэхугъуэ псоми жыджэру хэтащ.
Усэу, уэрэду пщIы бжыгъэхэр, поэмэ зыбжанэ къыщIэнат, псори зэхэту сатыр мин 14 нэблагъэу, ауэ ахэр, къанэ щIагъуэ щымыIэу, Хэку зауэшхуэм и зэманым кIуэдащ. И тхыгъэхэр зэхуэхьэсауэ («Усэхэмрэ поэмэхэмрэ») япэу къыщыдэкIар 1942 гъэрщ. ЗэкIэ къагъуэтыжа псори, вариантхэри щIыгъуу, зэрыт «Усыгъэхэр» тхылъыр 2003 гъэм дунейм къытехьащ.
ПащIэм теухуа тхыгъэхэмрэ и усэхэмрэ ебланэ напэкIуэцIым фыкъыщеджэ.
