ГуфIэгъуэ зэхыхьэм зыхуагъэхьэзыр
«Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм законхэр къыдэзыгъэкI и орган нэхъыщхьэр илъэс 75-рэ, Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Парламентыр илъэс 20 зэрырикъур гъэлъэпIэным и IуэхукIэ» КъБР-м и Iэтащхьэм 2013 гъэм мэлыжьыхьым и 8-м къыдигъэкIа Указ №54-УГ-м ипкъ иткIэ, къызэрагъэпэща комитетым иригъэкIуэкIа зэIущIэм щытепсэлъыхьащ юбилейм зыхуэгъэхьэзырыным хиубыдэу республикэм щалэжьхэм.
ЗэIущIэр къыщызэIуихым КъБР-м и Парламентым и УнафэщI Чеченов Ануар къыхигъэщхьэхукIащ Къэбэрдей-Балъкъэрым законхэр къыдэзыгъэкI и органыр илъэс 75-рэ зэрырикъум депутатхэм я мызакъуэу, ди щIыналъэм ис псоми я дежкIэ мыхьэнэшхуэ зэриIэр. Юбилейр щагъэлъэпIэнум и пэ къихуэу, жылагъуэ мыхьэнэ зиIэ Iуэху зэмылIэужьыгъуэхэр зэрырагъэкIуэкIам щытепсэлъыхьым Чеченовым жиIащ гуфIэгъуэ дауэдапщэм хиубыдэу къызэрагъэпэщыну зэIущIэм федеральнэ IэнатIэхэм я лIыкIуэхэр, Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ округым и щIыналъэхэм законхэр къыдэзыгъэкI я органхэм, апхуэдэу КъБР-м и Парламеным зэгурыIуэныгъэ зрищIылIа адрей органхэм я делегацэхэр зэрыхэтынур. Къэпсалъэм хэхауэ къыхигъэщащ а хьэщIэ лъапIэхэм ди республикэм и нобэр, иужьрей илъэсхэм къриубыдэу Къанокъуэ Арсен и пашэу абы къихьа ехъулIэныгъэхэр IупщIу егъэлъагъун зэрыхуейр.
— Къэбэрдей-Балъкъэрыр сыт щыгъуи хьэщIэкIэ зэрыфIым псори щыгъуазэщ, ауэ мыпхуэдэ гуфIэгъуэ зэхыхьэхэр сэбэп мэхъу ди лъэпкъхэм я щэнхабзэмрэ зэхэтыкIэмрэ псори нэхъ IупщIу щыгъуазэ щIынымкIэ. Мыхьэнэ хэха иIэщ мамыру зэдэпсэуным, зэныбжьэгъуныгъэм хуэгъэза хабзэхэр ди лъэпкъхэм ижь-ижьыж лъандэрэ къазэрыдэгъуэгурыкIуэм, — жиIащ Чеченов Ануар.
КъБР-м и Парламентым и УнафэщIым и къуэдзэ Саенкэ Татьянэ зэпкърыхауэ тепсэлъыхьащ юбилейм зыхуэгъэхьэзырынымкIэ планым къыщыгъэлъэгъуа Iуэхухэр зэрагъэзащIэм. Къапщтэмэ, юбилей дауэдапщэхэр щрагъэкIуэкIкIэ къагъэсэбэпыну дамыгъэр ягъэхьэзыращ, «Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм законхэр къыдэзыгъэкI и орган нэхъыщхьэр илъэс 75-рэ ирокъу» псалъэхэр зытет фэеплъ тыгъэхэр къыщIагъэкI, ягъэIэпхъуэ выставкэм щагъэлъэгъуэну лэжьыгъэхэр къагъэщIэрэщIэжащ. Саенкэ Татьянэ зэрыжиIамкIэ, парламент зэщIэхъееныгъэм и ветеранхэр щIалэгъуалэм яхуозэ, апхуэдэу еджакIуэхэмрэ студентхэмрэ КъБР-м и Парламентым щрагъэблагъэ.
Юбилейм зыхуэгъэхьэзырыным, апхуэдэу «Дэ Урысейм дрицIыхущ» урысейпсо лэжьыгъэм и республикэ Iыхьэм хиубыдэу курыт школхэм щIэсхэм ящыщу нэхъыфIу еджэхэм папщIэ къызэрагъэпэща гуфIэгъуэ зэхыхьэм Урысей Федерацэм и гражданиным и паспортыр зи ныбжьыр илъэс 14 ирикъуахэм щратыжащ. Юбилейм ирихьэлIэу къызэрыдэкIыным хуагъэхьэзыращ «Республикэм и фIыгъуэм, Урысейм и фIыгъуэм папщIэ» тхылъыр.
Къэпсалъэм къызэхуэсахэр щыгъуазэ ищIащ мыгувэу къызэрагъэпэщыну Iуэхухэми. Абыхэм ящыщщ «Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм парламентаризмэр зэрыщызэтеувар, абы пыщIа Iуэхухэр, къэкIуэнур» щIэныгъэ конференцыр, «Законодательствэр муниципальнэ IэнатIэм щыгъэзэщIэнымкIэ къэув къалэнхэр» зэIущIэшхуэр. Апхуэдэу мыхьэнэ ин иIэнущ республикэм парламентаризмэр зэрыщызэтеувамрэ абы зэрызиужьамрэ теухуауэ къуажэдэс щIалэгъуалэм я зэхыхьэшхуэ зэрекIуэкIынум.
КъызэгъэпэщакIуэ комитетым и зэIущIэм езыхэм зэфIагъэкIынухэр утыку къыщралъхьащ министерствэ зыбжанэм я унафэщIхэм.
Къапщтэмэ, КъБР-м цIыхубэ хъыбарегъащIэ IэнатIэхэмкIэ, жылагъуэ, дин зэгухьэныгъэхэмкIэ и министр Къумахуэ Мухьэдин зэрыжиIамкIэ, КъБР-м и Парламентым ЩIалэгъуалэм, жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм, цIыхубэ хъыбарегъащIэ IуэхущIапIэхэм я IуэхухэмкIэ и комитетым зэхилъхьащ юбилейм ирихьэлIэу республикэ конкурсхэр зэрырагъэкIуэкIыну щIыкIэр.
— Республикэм законхэр къыдэзыгъэкI и орган нэхъыщхьэм и лэжьыгъэр къэгъэлъэгъуэнымкIэ журналистхэм, редакцэхэм я лэжьыгъэ нэхъыфIхэр къыхах, — жиIащ Къумахуэ Мухьэдин. Абы къыхигъэщхьэхукIащ юбилейм ехьэлIа тхыгъэхэр рубрикэ хэхам щIэту къызэрытрадзэр. Къапщтэмэ, «Горянка» газетым накъыгъэ мазэ лъандэрэ къызэIуихащ « Законхэр къыдэзыгъэкI органым и юбилейм ирихьэлIэу. Власть нэ-хъыщхьэм хэт цIыхубзхэр» рубрикэр. Абы щIэту газетым къытрадзэ Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубзу илъэс зэмылIэужьыгъуэхэм республикэм законхэр къыдэзыгъэкI и органым хэтахэм ятеухуа тхыгъэхэр. А Iуэхум къыдэкIыгъуэ къэс зы напэкIуэцI хухах.
Юбилейм ехьэлIа проект зыбжанэ ягъэзащIэу щIадзащ электрон хъыбарегъащIэ IуэхущIапIэхэми. Къапщтэмэ, республикэм и телеканалхэм иджыпсту яIэщ Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм законхэр къыдэзыгъэкI и орган нэхъыщхьэр илъэс 75-рэ, Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Парламентыр илъэс 20 зэрырикъум теухуа «КъБР-м и Парламентым», «КъБР-м и Парламент» рубрикэхэр.
Къумахуэ Мухьэдин бжыгъэ пыухыкIахэр къихьащ: 2013 гъэм и мэкъуауэгъуэ-жэпуэгъуэ мазэхэм къриубыдэу газетхэм къытрадзащ е эфирым кIуащ материалу 104-рэ, газети 6-м статья 29-рэ тетащ, Интернетым статья 44-рэ иралъхьащ, республикэм и телевиденэмрэ радиомрэ сюжет 31-рэ къатащ. 2013 гъэм и шыщхьэуIу мазэм лъандэрэ программэхэр къэзыт «Къэбэрдей-Балъкъэр» телеканалым махуэ къэс щэ къегъэлъагъуэ юбилейм теухуауэ мы каналым щытраха лэжьыгъэхэр.
— А псоми къадэкIуэу, «Къэбэрдей-Балъкъэр» къэрал телерадиокомпаниемрэ программэхэр къэзыт «Къэбэрдей-Балъкъэр» телекомпа- ниемрэ ягъэхьэзыр КъБР-м и Парламентым и лэжьыгъэм теухуа фильмхэр, — жиIащ Къумахуэ Мухьэдин.
Республикэм егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и министр Семэн Пщыкъан къигъэлъэгъуащ УФ-м и Конституцэр еджакIуэхэм нэхъыфIу ирагъэщIэн, абыхэм хэкур фIыуэ ялъагъуу ягъэсэн папщIэ законхэр къыдэзыгъэкI орган нэхъыщхьэр илъэс 75-рэ, УФ-м и Конституцэр илъэс 20 зэрырикъум теухуа республикэ конкурсхэр зэрырагъэкIуэкIыр. Ахэр лъэхъэнэкIэ щыуэ зэщхьэщыхауэ икIи унэтIыныгъэ зыбжанэ яIэу къызэрагъэпэщ. Конкурсхэм къарикIуахэр щэкIуэгъуэм къриубыдэу къапщытэжынущ. Абыхэм къадэкIуэу, республикэм и еджапIэхэм юбилейм теухуа дерс зэIухахэмрэ лекцэхэмрэ къыщызэрагъэпэщынущ Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Парламентым и депутатхэр кърихьэлIэу.
— Дерс зэIухахэр щIалэгъуалэм хуабжьу яфIэгъэщIэгъуэнщ. Ахэр сэбэп хъунущ еджакIуэхэр къэралым щызекIуэ хабзэхэм щыгъуазэ щIынымкIэ,- жиIащ Чеченов Ануар. Абы къыхигъэщащ апхуэдэ лэжьыгъэр курыт еджапIэхэм я мызакъуэу IэщIагъэ щрагъэгъуэт курыт еджапIэхэмрэ еджапIэ нэхъыщхьэхэмри илъэсыр иухыху щегъэкIуэкIын зэрыхуейр. А Iуэхур егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ министрт Семэн Пщыкъан диIыгъащ. Абы и пщэ иралъхьащ дерс зэIухахэр зэрырагъэкIуэкIыну графикыр КъБР-м и Парламентым иритыну.
Министрым къызэригъэлъэгъуамкIэ, сабийхэм я правовой зэхэщIыкIыр къаIэтын, ахэр УФ-м и Конституцэм и Iуэхугъуэ нэхъыщхьэхэм щыгъуазэ ящIын папщIэ еджапIэ псоми стенд щхьэхуэхэр къыщызэрагъэпэщащ, викторинэхэр, дерс зэIухахэр ирагъэкIуэкIащ. Муниципальнэ IэнатIэм хиубыдэу екIуэкIащ класс нэхъыщIэхэм щIэсхэм УФ-м и Конституцэм зэрыхащIыкIыр къыщапщыта зэпеуэхэр.
— КъБР-м Егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и министерствэм адэкIи законхэр къыдэзыгъэкI орган нэхъыщхьэм и юбилейм теухуа лэжьыгъэхэр иригъэкIуэкIынущ къэтщта планым тету, — жиIащ и псалъэр щиухым Семэн Пщыкъан.
КъБР-м ЩэнхабзэмкIэ и министерствэм зэфIигъэкIхэм зэIущIэм щытепсэлъыхьащ щэнхабзэмкIэ министрым и къуэдзэ Карчаевэ Iэминат. Абы зэрыжиIамкIэ, республикэм и библиотекэ псоми щагъэхьэзыращ «КъБР-м и Парламеныр властым и лIыкIуэ органщ», «КъБР-м хэхыныгъэмкIэ и законодательствэр», « Конституцэр къэралым и хабзэ лъабжьэщ» тхылъ гъэлъэгъуэныгъэхэр. Апхуэдэу къуажэхэм я щэнхабзэ-зыгъэпсэхупIэ центрхэм КъБР-м и Парламентымрэ КъБР-м и Конституцэмрэ ятеухуа зэIущIэхэр щызэхэтащ. Министерствэм зэхилъхьа планым ипкъ иткIэ, республикэм и Лъэпкъ библиотекэм КъБР-м и Парламентым и депутатхэмрэ цIыхубэ хъыбарегъащIэ IуэхущIапIэхэм я лэжьакIуэхэмрэ кърихьэлIэу «УФ-м и Конституцэр Урысейм и зэпIэзэрытыныгъэмрэ зыужьыныгъэмрэ я лъабжьэщ» зэхыхьэшхуэр къыщызэрагъэпэщынущ. Хабзэ мардэхэр гъэзэщIэным пыщIа Iуэхухэм щытепсэлъыхьынущ Прохладнэ къалэ округым и администрацэм. Юбилейм теухуа лэжьыгъэ пыухыкIахэр щызэфIагъэкIащ Май, Iуащ-хьэмахуэ, Шэрэдж, Шэджэм, Дзэлыкъуэ, Лэскэн муниципальнэ районхэми.
КъБР-м и Парламентым Спортымрэ туризмэмкIэ и комитетым и унафэщI Сумаев Ахъмэт тепсэлъыхьыжащ КъБР-м и Парламентым и депутатхэр, аппаратым и лэжьакIуэхэр зыхэта гуп юбилейм и щIыхькIэ мэкъуауэгъуэ мазэм Iуащхьэмахуэ зэрыдэкIам. Бадзэуэгъуэ — шыщхьэуIу мазэхэм КъБР-м и Парламентым и кубокыр къахьыным теухуауэ тхэквондомкIэ, пейнтболымкIэ зэхьэзэхуэхэр къызэрагъэпэщащ.
КъБР-м и Парламентым и аппаратым и унафэщI Битокъу Владимир зэIущIэм хэтахэр щыгъуазэ ищIащ Iэ зэраIэт электрон Iэмэпсымэхэр зэрагъэувам икIи ахэр зэтеухуэн зэраухым, зэIущIэхэр щрагъэкIуэкI пэш нэхъыщхьэм видеоконференцхэр къызэрызэрагъэпэщ системэр зэрыщызэтраухуэм, КъБР-м и Парламентым щрагъэкIуэкI адрей лэжьыгъэхэм. А псоми къадэкIуэу, Парламентым и унэм и Iэшэлъашэхэмрэ абы и пщIантIэмрэ зэIузэпэщ ящI, жыгхэмрэ удзхэмрэ щыхасэ.
КъБР-м и Парламентым и УнафэщI, абы къыдэкIуэу тхэквондомкIэ КъБР-м и федерацэм и попечительскэ советым и тхьэмадэ Чеченов Ануар къызэхуэсахэр щыгъуазэ ищIащ законхэр къыдэзыгъэкI орган нэхъыщхьэм и юбилейм пыщIауэ нэгъуэщI къэралхэми я лIыкIуэхэр хэту тхэквондомкIэ зэхьэзэхуэ щэкIуэгъуэм и 4-м зэрекIуэкIынум. Абы хэтын папщIэ хьэщIэ куэд къэкIуэнущ, нэгъуэщI къэралхэм къикIахэри яхэту.
— Апхуэдэ Iуэхухэр егъэкIуэкIыным Къэбэрдей-Балъкъэрыр хъарзынэу хуэщIащ, сыту жыпIэмэ, Налшык щIэх-щIэхуурэ дунейпсо, урысей-псо спорт зэхьэзэхуэ инхэр къыщызэрагъэпэщ икIи ахэр хъарзынэу щокIуэкI. Сэ къызэрыслъытэмкIэ, ди къэралми нэгъуэщI къэралхэми къикI спортсмен куэд зыхэт дунейпсо зэпеуэхэм Къэбэрдей-Балъкъэрми зэрыщыту Кавказ Ищхъэрэми я пщIэр къаIэт. Спортым и фIыгъэкIэ ди республикэр нэгъуэщI къэралхэм фIыкIэ къыщацIыхуу зэрыхуежьар жыпIэмэ ущыуэнукъым. ХьэщIэхэм нэрылъагъу къащохъу Къэбэрдей-Балъкъэрым мамырыгъэр зэрыщытепщэр, абы зэпымыууэ зэрызиужьыр,- къыхигъэщхьэхукIащ Чеченов Ануар.
БАТЫР Любэ.
