Жаншэрхъ
БэнэкIэ хуит
Хъущтым и Iэмал щэхухэр
КъБР-м спортымкIэ и министр, Олимп джэгухэм я чемпион Хъущт Аслъэнбэч Прохладнэ къалэм дэт сабий-ныбжьыщIэ спорт школым бэнэкIэ хуитымкIэ и къудамэм и гъэсэнхэм яIущIащ.
КIэнцIэлий Сэлим и гъэсэн цIыкIухэм яхуэза спортсмен цIэрыIуэр и гуапэу ехъуэхъуащ къыхаха спорт лIэужьыгъуэмкIэ ехъулIэныгъэ лъагэхэр яIэну. Гъэсэныгъэмрэ еджэнымрэ зэпэщIамыгъэувэу тIуми егугъун зэрыхуейри и псалъэхэм къыхигъэщащ.
Зыгъэсэныгъэхэр щрагъэкIуэкIым Хъущтыр ныбжьыщIэхэм яхутепсэлъыхьащ бэнэкIэм ехьэлIа Iэмал щэхухэм. Апхуэдэуи спортсмен ныбжьыщIэхэм я упщIэхэм жэуап яритащ.
ХьэщIэ лъапIэм еджапIэм щIэсхэм саугъэтхэр яритащ икIи ныбжьыщIэхэм я гъусэу сурэт зытригъэхащ. Абыхэм я зэIущIэр щекIуэкIа спортзалым фIэлъ плакатхэм ящыщ зым, Олимп джэгухэм я чемпион Хъущт Аслъэнбэч дунейпсо утыкум иту, Урысей ныпыр иIыгъыу къыфIадза и сурэтым и Iэр щIидзащ.
Ислъам Ахьмэд.
Гимнастикэ
ЩIэблэр хэкупсэу гъэсэнымкIэ сэбэп мэхъу
«Динамо»-м — республикэм и сабийхэм» къыхуеджэныгъэм щIэту Налшык щекIуэкIащ КъБР-м художественнэ гимнастикэмкIэ и чемпионат зэIуха. Ди къалащхьэм ар щокIуэкI илъэс еянэ хъуауэ.
— КъБР-м щыIэ «Динамо» зэгухьэныгъэм спорт лIэужьыгъуэ куэдымкIэ зэхьэзэхуэхэр илъэс къэс ирегъэкIуэкI мы Iуэхум хэту. Ар сабийхэмрэ щIалэгъуалэмрэ я узыншагъэр нэхъри япсыхьыну къыхуезыджэщ, щIэблэр хэкупсэу гъэсэнымкIи сэбэп мэхъу, — жиIащ «Динамо» зэгухьэныгъэм и республикэ къудамэм и унафэщI Джэданэ Залым.
Турнирыр къыщызэIуахым кърихьэлIащ КъБР-м спортымкIэ и министрым и къуэдзэ Анаев Аслъэнрэ республикэм физическэ щэнхабзэмрэ спортымкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Миновский Владимиррэ. Ахэр зэпеуэм хэт пщащэ ныбжьыщIэхэм ехъуэхъуащ ехъулIэныгъэ зыIэрагъэхьэну, адэкIи я зэфIэкIым хагъэхъуэну.
Гукъыдэж къыпхилъхьэрт сабийхэм я нэгум къищ нэжэгужагъми, я щыгъын дахэхэми, макъамэ щIэщыгъуэми. Дэтхэнэ утыку къихьэгъуэри гъэлъэгъуэныгъэ цIыкIу хуэдэт. Мы гъэм зэпеуэм нэхъри зиубгъуащ. Кавказ Ипщэ, Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэхэм щыщхэм къищынэмыщIауэ, абы хэтащ Волгоградрэ Мэзкуу областымрэ къикIахэри.
— Турнирыр къызэдгъэпэщауэ щытащ 2000 гъэм. Абы щыгъуэ ар республикэ зэпеуэт. Нобэ «Бгыхэм я таурыхъхэр» цIэр зезыхьэ зэхьэзэхуэр хабзэм тету илъэс къэс екIуэкI Iуэхугъуэщ. Абы хэтхэр ар щекIуэкIыну пIалъэр къахуэмыгъэсу поплъэ. ДащогуфIыкI зэпеуэм щIэуэ къыхыхьэ ныбжьыщIэ цIыкIухэми, — жиIащ СССР-м художественнэ гимнастикэмкIэ спортым и мастер Коротковэ Наталье.
Мы гъэм зэпеуэм хэтащ 2006 гъэм къалъхуа е нэхъыжь спортсмен ныбжьыщIэ 300-м щIигъу. «Бгыхэм я таурыхъхэм» къыщыхэжаныкIахэм хуагуэшащ саугъэт лъапIэхэр.
Абрэдж Хьэмид.
ГъэщIэгъуэнщ
Боксыр къызэрежьар
Боксыр спорт лIэужьыгъуэщ. IэштIымкIэ зи лIыгъэр зыгъэунэхуну спортсменитIыр рингым къохьэ. ЗэпэщIэуваитIми грамм 227-рэ зи хьэлъагъ Iэлъэ щабэхэр яIэрыгъщ. ХабзэмкIэ ахэр хуитщ Iэлъэр яIэрыгъыу щхьэм къыщыщIэдзауэ бгым нэсыху зыр адрейм еуэну.
1980 гъэм и етIуанэ Iыхьэм къыщыщIэдзауэ, фэбжь хьэлъэхэм нэхъ щыхъума хъун папщIэ, щхьэр удыным нэхъ щызыхъумэ шлемхэр боксёрхэм зыщхьэратIэгъэн хуейуэ къагъэуващ.
Иджырей боксыр пасэ зэманхэм щыIа зэзауэ зэхьэзэхуэхэм я зы Iыхьэщ. Алыджхэм я деж щекIуэкIыу щыта япэ Олимп джэгухэм хэтащ мы зэпеуэ лIэужьыгъуэр. Ауэ пасэрей боксыр иджырейм къызэрыщхьэщыкIыр зэхьэзэхуэ екIуэкIым зэман пыухыкIа иIэу зэрыщымытарщ. ИкIи зэпэщIэуваитIыр зэзауэрт удын кърадзам зыр хигъащIэу къэмэхыху е и хьэрхуэрэгъур къытекIуауэ къилъытэу зитыху. ЩIэх-щIэхыури къэхъурт зэпеуэр гуузу щиухи.
ЗэзауитIым я Iэхэм фэм къыхэщIыкIа кIапсэ фIашыхьу щытауэ тхыдэм къыхощыж. Ди лъэхъэнэм ипэкIэ IV лIэщIыгъуэм иджырей Iэлъэхэм я фэгъу гуэрхэри къагупсысауэ щытащ. Нэхъ иужьыIуэкIэ, ди лъэхъэнэм ипэкIэ II лIэщIыгъуэм, Урым империем къыщежьат Iэлъэхэр гъущIым, бдзапцIэм къыхэщIыкIа пкъыгъуэхэмкIэ щIагъэбыдэу.
Зэманыр екIуэкIыурэ боксым и хабзэхэмрэ зэзауэ егъэкIуэкIыкIэхэмрэ яхъуэжащ. Япэм бокс Iэлъэри нэхъ быдэу, къыптехуэмэ удыныр нэхъ зэрызыхэпщIэнум тещIыхьауэ щытамэ, иужькIэ ахэр нэхъ щабэ ящIащ. Пасэрей сурэтыжьхэми дэ щыдолъагъу судьяхэри.
Иджырей боксым и къежьапIэу къалъытэр Инджылызырщ. Ар къыщыхъуар XVIII лIэщIыгъуэрщ. Ар къэзыгупсысауэ икIи абы и япэ чемпиону щытауэ хуагъэфащэ Фигг Джеймс. Чемпион хъуа нэужь, абы къызэIуихащ «Фигг Джеймс и цIэр зезыхьэ академиер» икIи абы IэштIым зэзауэм щыхуигъасэу хуежьащ.
Боксым ехьэлIа хабзэхэри къыщежьар Инджылызырщ. 1865 гъэм абы щагъэнэIуат рингым и инагъын хуейр, раундыр зэман дапхуэдизкIэ егъэкIуэкIыпхъэми, Iэлъэм и хьэлъагъыу щытынури. 1885 гъэм маркиз Квинсбери Джон Дугласрэ журналист Чемберс Джонрэ зэгъусэу къыдагъэкIащ «Боксымрэ Iэлъэмрэ я хабзэхэр» тхылъыр. Абы къыщыгъэлъэгъуа хабзэхэращ иджырей бокс лIэужьыгъуэм лъабжьэ хуэхъуар. Iэлъэншэу IэштIымкIэ зэзэуэныр лIэщIыгъуэ плIанэм щIигъукIэ екIуэкIащ. 1889 гъэм Iэлъэ яIэрымыгъыу иужьрей зэзауэр ирагъэкIуэкIащ американ боксёрхэу Салпиван Джонрэ Кипрайвипп Митчеллрэ.
Ди зэманым екIуэкIа япэ, етIуанэ Олимп джэгухэм, егъэлеяуэ гущIэгъуншагъэу къалъытэри, боксыр спорт лIэужьыгъуэхэм хагъэхьатэкъым. 1904 гъэм США-м и Сент-Луис щыIа Олимп джэгухэрщ ар япэу зыхэтар. А зэманым американхэм ящыщу боксым дихьэххэр куэд хъуат. ИлъэсиплI дэкIа нэужь, Лондон щекIуэкIа Олимпиадэм и программэми боксыр хэтащ. Ауэ абы щызэпеуахэр джэгухэр къызэзыгъэпэща хэгъэрейхэрт. 1912 гъэм Стокгольм щыIа Олимпиадэми абыкIэ щызэпеуатэкъым. 1920 гъэрщ боксыр сыт щыгъуи хэтын хуейуэ олимп зэпеуэхэм щыхагъэхьар икIи абы и фIыгъэкIэ а спорт лIэужьыгъуэм дуней псом зыщиужьащ.
Олимп джэгухэм щызэпеуащ профессиональнэ боксёр лъэрызехьэхэр. Абыхэм ящыщхэу Мухьэммэд Алий (Кассиус Клей), Джо Фрейзер, Джордж Формен, Шугар Рей Леонард, Петерсон Флойд, Холифилд зэкъуэшхэу Спайкрэ Эвандеррэ къахьа олимп медалхэр лъабжьэ хуэхъуащ профессиональнэ боксым зиужьынымкIэ.
Олимпиадэм хэт спорт лIэужьыгъуэхэм ящыщу боксращ ныбжь пыухыкIам тещIыхьауэ зэпеуэм хэтыну хуит зэращIыр (17 — 32). 1952 гъэм щыщIэдзауэ финал ны-къуэм щыхагъэщIахэм жэз медалыр ирату къаублащ, икIи абы къыхэкIкIэ ещанэ увыпIэм щIэзэужыркъым. Олимп зэхьэзэхуэхэм хэт боксёрхэм удын хьэлъэ зэрадзыркъым. Мы спортсменхэр боксым хуэщIа майкэрэ шлемрэ ящыгъыу утыку къохьэ. Зэпеуэр зэрыхъур раундищ къудейщ. Дыщэ медалыр къахьын папщIэ, тхьэмахуитIым и кIуэцIкIэ текIуэныгъэу тху къахьын хуейщ.
Олимп джэгухэм боксымкIэ къыщахьа медалхэмкIэ США-р адрей къэралхэм япэ куэдрэ итащ. Ауэ ди зэманым Кубэр псоми ятекIуэжащ. 1992 гъэм Барселонэ (Испание) щекIуэкIа Олимп джэгухэм дыщэ медаль 12-м ящыщу 7-р Кубэм щыщ боксёрхэм зыIэрагъэхьащ. 1996 гъэм Атлантэм щызэхэта зэпеуэхэм дыщэу 4, дыжьыну 3 къыщахьауэ щытащ.
Олимп джэгухэм боксымкIэ щэнейрэ я чемпион хъу-фар Венгрием щыщ Ласло Паппрэ (Лондон, Хельсинки, Мельбурн), Кубэм щыпсэу Стивенсон Теофилрэщ (Мюнхен, Монреаль, Мэзкуу). ТIэунейрэ дыщэ медалыр къахьащ инджылыз спортсмен Мэллин Генри (Антвер-пен, Париж), поляк Кулей Ежи (Токио, Мехикэ), СССР-м щыщ Лагутин Борис (Токио, Мехикэ), Кубэм щыпсэу Эреррэ Анхель (Монреаль, Мэзкуу), Эрнандес Хуан (Монреаль, Мэзкуу), Феликс Савон (Барселонэ, Атлантэ), Эрнандес Ариэль (Барселонэ, Атлантэ).
КъызэрыгуэкI IэштIым зауэм къыщыщIэдзауэ иджырей хабзэхэм изагъэ спорт лIэужьыгъуэу зэфIэувэн папщIэ, боксым гъуэгуанэ гугъу къикIуащ. Абы сыт хуэдэ фэбжь спортсменхэм къыхамыхми, дихьэххэр куэдщ, нэхъыбэу ар апхуэдэу щIыщытри, лIыгъэ зэхэгъэкIыпIэу, къару гъэунэхупIэу къызэралъытэр арауэ къыщIэкIынщ.
НафIэдз Мухьэмэд.
Спартакиадэ
Илъэс къэс йокIуэкI
Налшык и Сабий стадионым иджыблагъэ щекIуэкIащ КъБР-м м и министерствэхэмрэ ведомствэхэмрэ илъэс къэс щызэхьэзэхуэ спартакиадэр щызэхуащIыжа гуфIэгъуэ зэхыхьэ. Ар республикэм и уэрэджыIакIуэхэм ягъэдэхащ. Стадионым щызэблахащ шхыныгъуэ IэфIхэри.
МазитIым нэблагъэкIэ екIуэкIа зэпеуэм гуп 19 хэтащ. Ахэр спорт лIэужьыгъуэ 14-кIэ зэхьэзэхуащ. Япэ увыпIэр зыIэригъэхьащ КъБР-м ЭнергетикэмкIэ, тарифымрэ псэупIэм и IэнатIэм щыкIэлъыплъынымкIэ и къэрал комитетым и гупым. ЕтIуанэ хъуащ КъБР-м и Парламентыр. Ещанэ увыпIэр къихьащ КъБР-м СпортымкIэ и министерствэм.
Зэпеуэм ехъулIэныгъэ къыщызыхьахэр щIыхь тхылъхэмкIэ, медалхэмкIэ, кубокхэмкIэ ягъэпэжащ. КъищынэмыщIауэ, абыхэм иратащ фитнес центрхэмрэ бассейнхэмрэ зэрыкIуэну абонементхэр.
КъБР-м и министерствэхэмрэ ведомствэхэмрэ я спартакиадэм хэта гупхэм къадэщIахэм папщIэ мы гъэм щIыхь тхылъ яубзыхуат. Ар ялъысащ КъБР-м и Парламентым и телъхьэхэм. Абыхэм къадэщI гупым зы зэхьэзэхуи бламыгъэкIыу щыIащ, къыхуеджэныгъэхэр зытет плакатхэр яIыгъыу.
Махуэ Кушыку.
ЩIалэгъуалэ спорткомплексыр къызэрагъэпэщыж
«Кристалл» спорткомплексыр Къэбэрдей-Балъкъэрым щынэхъ инхэм ящыщщ. Абы хэтщ боксымкIэ, бэнэкIэ хуитымкIэ, баскетболымкIэ секцэхэр. Апхуэдэуи спорт комплексым къыщызэIуахынущ каратэмкIэ, фитнесымкIэ, шахматымкIэ пэшхэр.
ЩIэрыщIэу къызэрагъэпэщыжауэ щыта мы центрым спортсмен лъэрызехьэхэм зыщагъасэ. Комплексыр къызэрызэIуах лъандэрэ абы щолажьэ УФ-м баскетболымкIэ щIыхь зиIэ и тренер Къумыкъу Риммэ. Абы и гъэсэнщ жэз медалыр дунейм, дыжьын медалыр Европэм ныбжьыщIэхэм я деж къыщызыхьа Беккиев Тамерлан. Къумыкъум зэрыжиIэмкIэ, иужьрей илъэс 20 — 30-хэм баскетбол спорт лIэужьыгъуэр щытыкIэ гугъум итащ, ауэ абы егъэщIылIауэ щыIа школыр къызэтрагъэнэн яхузэфIэкIащ. Иджыпсту абыхэм зыщагъасэ пэшхэр Iэхуитлъэхуитщ, екIуу къызэгъэпэщащ. «Сэ сынасыпыфIэщ ди сабийхэм мыпхуэдэ пэш зэпэщхэр тыгъэ зэрыхуащIамкIэ, тлъэкI къэдмыгъанэуи чемпионхэр дгъэхьэзырынущ», — жеIэ Риммэ.
«Иджырей пщалъэхэм изагъэу зэфIагъэувэжа спорт комплексыр тренерхэмрэ спортсменхэмрэ зыхуеину псомкIи къызэгъэпэщащ, и теплъэ екIумрэ фIагъымкIэ абы хуэбгъадэ хъун республикэм иткъым», — къыпещэ зыгъэсапIэм и унафэщI Щомахуэ Мурат.
Къызэгъэпэщыжыныгъэхэр щрагъэкIуэкIым, корпусхэр нэхъ ин, бгъуэ ящIащ, каратэ-до спортым пэшыщIэ хухахащ, абы зыщагъэсэнущ нэхъ цIыкIухэм. Абыхэм ядэлэжьэнур каратэмкIэ дунейпсо чемпион, спортымкIэ дунейпсо класс зиIэ мастер, 1996 гъэм Урысейм щыщу дуней псом и япэ чемпион хъуа Гуэбэшы Аслъэнщ.
«Кристалл» спорткомплексыр федеральнэ программэ хэхам ипкъ иткIэ зэрагъэпэщыжащ. Псори зэхэту УФ-мрэ КъБР-мрэ я бюджетхэм къыхэкIа ахъшэу сом мелуан 70 абы трагъэкIуэдащ. Ар къызэIуахыжынущ бадзэуэгъуэм и кIэуххэм ирихьэлIэу.
Щхьэлыкъуэ Мухьэмэд.
КIэух зэхьэзэхуэм щытекIуахэр
КъБР-м и Парламентым и ЩIалэгъуалэ палатэм ди республикэм страйкболымкIэ и федерацэр дэщIыгъуу иджыблагъэ «Юность России» стадионым щригъэкIуэкIащ дзэ-хэкупсэ зэпеуэхэм я кIэух зэхьэзэхуэр. Абы хэтащ Бахъсэн, Прохладнэ къалэхэм, Iуащхьэмахуэ, Дзэлыкъуэ, Тэрч, Прохладнэ щIыналъэхэм ящыщ гупхэр.
ЯпэщIыкIэ командэхэм я зэфIэкI къыщагъэлъэгъуащ ГТО-м. Спортсменхэр зэпеуащ турникым зыщIэIэтэнымкIэ, метри 100-кIэ къэжэнымкIэ, IэпщэкIэ зыкъытеIэтыкIынымкIэ.
Дзэ эстафетэм щIидзэным ипэ, гупхэр хэтащ Хэку зауэшхуэмрэ щIыналъэм и тхыдэмрэ теухуа упщIэхэм жэуап етынымкIэ зэхьэзэхуэм.
Эстафетэм хэтт уIэгъэ хъуар носилкэкIэ хьыныр, страйкбольнэ кIэрахъуэкIэ нэщанэ еуэным ехьэлIа зэпеуэхэр. ИужькIэ командэхэр зэныкъуэкъуащ лъэгуажьэмыщхьэу щыту, Драгуновым и страйкбол снай-пер кIэрахъуэкIэ нэщанэ еуэнымкIэ. ИужькIэ щIалэхэр щыту, лъэгуажьэмыщхьэу щылъу страйкбол автоматыр гъэуэнымкIэ зэпеуащ. Ар нэхъри гугъу ищIырт нэщанэуапIэ цIыхухэм я сурэтхэр зэрытещIыхьам — цIыху мамырхэм уатехуэ хъунутэкъым. Калашниковым и страйкбол пулемёткIэ уэнымкIэ яухащ зэпеуэр. ИужькIэ абы хэтхэр гранатэ ядзу танкым техуэнымкIи зэхьэзэхуащ.
Эстафетэр иухащ «лагъымыр» къэмыуэу къыщIэхынымкIэ. Командэхэм билетхэр къыхахыурэ, дакъикъищым и кIуэцIкIэ упщIиплIым жэуап иратащ. Абыхэм я пэжагъым елъытауэ, лагъымыр къызэрагъэувыIэ кодым и бжыгъэхэр зэхагъэувэрт.
Дзэ-хэкупсэ зэхьэзэхуэхэм я кIэух зэпеуэм япэ увыпIэр къыщахьащ Iуащхьэмахуэ щIыналъэм къикIа гупым. ЕтIуанэ хъуащ Дзэлыкъуэ щIыналъэм щыщхэр. Ещанэ увыпIэр Тэрч районым къикIахэм яIэрыхьащ.
Зэпеуэр сэбэп мэхъу зи дзэ дэкIыгъуэ хъуа ныбжьыщIэхэр хэкупсэу гъэсэнымкIэ.
Уэркъ Жыраслъэн.
Дзюдо
Дыжьынрэ жэзрэ
Къэбэрдей-Балъкъэрым щыщ спортсменитIым ехъулIэныгъэ къыщахьащ УФ-м IэщэкIэ зэщIэузэда и къарухэм дзюдомкIэ я чемпионатым.
Курск щекIуэкIа зэхьэзэхуэшхуэм хэтащ къэралым и федеральнэ щIыналъэ псоми къикIа дзюдоисти 160-м нэблагъэ.
Чемпионатым и кIэух зэпеуэм Тау Азэмэт (килограмм 90) зэбэна Гагиев Алан (Осетие Ищхъэрэ — Аланием щыщщ) хухэгъэщIакъым. Абы къыхэкIыуи, къылъысар дыжьын медалырщ. Апхуэдиз хьэлъагъ зиIэхэм я деж жэзыр къыщихьащ Гъубжокъуэ Iэсхьэд.
Махуэщ Шумахуэ.
Атлетикэ псынщIэ
Метр 1,90-мкIэ арэзы хъуакъым
ЛъагагъкIэ дэлъеинымкIэ дунейпсо чемпион, Къэбэрдей-Балъкъэрым щыщ Кучинэ Марие атлетикэ псынщIэмкIэ екIуэкIа «Знаменскэ зэкъуэшхэм я фэеплъ» турнирым текIуэныгъэ къыщихьащ. Кучинэр дэлъеящ зы метрэрэ сантимер 90-кIэ.
«Знаменскэ зэкъуэшхэм я фэеплъ» зэхьэзэхуэм Подмосковье щыIэ «Метеор» стадионым щызэхуишэсат атлетикэ псынщIэмкIэ Урысейм и спортсмен нэхъ жыджэрхэр. Ахэр зэпеуащ лIэужьыгъуэ 29-кIэ.
— Турнирым къыщызэзнэкIа лъагагъымкIэ арэзы сыхъуакъым. АрщхьэкIэ зы мэскъалкIи сыгузэвакъым, уеблэмэ зыгъэсэныгъэ сыщыIэу къысфIэщIырт. Пэжщ, мыпхуэдэ зэхьэзэхуэхэм дунейпсо зэпеуэхэм хуэдэу укъызэщIаIэтэркъым, абыхэм бэнэныгъэр щынэхъ гуащIэщ,- жиIащ Кучинэ Марие зэхьэзэхуэ нэужьым.
Темыр Аслъэн.
Тхэквондо
ЩIыналъибл зэхыхьэ
Налшык къалэ дэт Универсальнэ спорт комплексым щекIуэкIащ Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм щыпсэу спортсмен ныбжьыщIэхэм тхэквондомкIэ я зэхьэзэхуэ.
Абы кърихьэлIат щIыналъиблым къикIа спортсменхэр. Къэбэрдей-Балъкъэрым и спортсменхэм медалу блы зыIэрагъэхьащ. Я хьэлъагъ елъытауэ увыпIэ нэхъыщхьэхэр яубыдащ Мер Хъусен, Феллер Виолеттэ, Лий Имран, КIуэкIуэ Альберт, Ездэч Ринат, Джэрыджэ Мурат сымэ.
ТекIуахэмрэ къыхэжаныкIахэмрэ ягъэхьэзыращ тренерхэу Ахъмэт Амир, Балэ Аслъэнбий, Гъут Рустам сымэ.
Зэпеуэм къыщыхэжаныкIахэр хэтынущ тхэквондомкIэ Урысейпсо зэхьэзэхуэм. ШыщхьэуIум и 9 — 15-хэм ар Налшык щекIуэкIынущ.
Дыгъужь Къаплъэн.
