Ноби щапхъэщ
Къэбэрдей-Балъкъэрым и гидроэнергетикэм и тхыдэм увыпIэ нэхъыщхьэ щызыIыгъ Бахъсэн ГЭС-м и япэ гидроагрегатыр щрагъэжьа 1936 гъэм и фокIадэ мазэм ар илъэсищ ирикъуа къудейт. Абы щыгъуэ хэт ищIэнт Зеикъуэ къуажэжьым щыщ Къущхьэ Сэхьид и бынхэм я нэхъыщIэ Мухьэжид и гъащIэ псор энергетикэм зегъэужьыным ирипхыну.
ГЭС-р зытращIыхьа Бахъсэн псы хъыжьэр Алэщокъуэ бгыжьым и дыгъафIэ нэкIум ирашэкIыу ХьэтIохъущыкъуей Ищхъэрэ къуажэм и щIыбым къыдэт къыр лъагэм къызэрырагъалъэрэ зэманыфI дэкIащ. Хъерышхуэ къихьу илъэс 77-рэ хъуауэ электростанцыр мэлажьэ. А цIыхуIэрыкI гъуэзэджэр зи IэдакъэщIэкIхэм я щапхъэм тету, абыхэм я IуэхущIафэм пищэу, хуэфащэ лэжьыгъэ зэфIихыу къэгъуэгурыкIуащ нобэ зи ныбжьыр илъэс 80 ирикъу Къущхьэ Мухьэжид.
Мухьэжид 1933 гъэм фокIадэм и 5-м къалъхуащ. НэгъуэщI куэдми хуэдэу, и сабиигъуэр Хэку зауэшхуэмрэ абы и ужь лъэхъэнэ хьэлъэмрэ хиубыдащ. Хабзэрэ нэмысрэ зэрылъ унагъуэ зэгурыIуэм къыщыхъу ныбжьыщIэр, классибл школыр къиуха нэужь, къэралым и мылъкукIэ Налшык къыщызэIуаха республикэ интернатым щIотIысхьэ икIи фIы дыдэу къеух. Пединститутым щеджэну и нэ къыхуикIми, и шынэхъыжьхэу Хэку зауэшхуэм жыджэру хэта, партым и Тэрч райкомым и япэ секретарь КIыщыкъуэрэ гъащIэм и хабзэм пасэу хэгъуэза Гъумаррэ я чэнджэщкIэ энергетик IэщIагъэр къыхех. А щIыкIэм тету, Зерноград къалэм механизацэмрэ электрификацэмкIэ дэт еджапIэ нэхъыщхьэм щIотIысхьэ. Ар 1950 гъэрт. Нэмыцэ зэрыпхъуакIуэхэм зэхакъута IэнатIэхэр къэIэтыжыным къаруушхуэ щрахьэлIэ зэмант. ЦIыхухэр ерыскъыншэт, щыгъыныджэт, нэгъуэщI куэдым хущыщIэрт. Мис а лъэхъэнэм и щIыналъэм пэIэщIэу Мухьэжид илъэситхукIэ еджащ, гугъуехьхэми, лъэпощхьэпохэми къапикIуэтакъым. ЩIэныгъэм зэрыхуэнэхъуеиншэм, зэрыхуэжыджэрым пасэу гу лъатэри, япэщIыкIэ зыхэс гупым и комсоргыу хахащ, къыкIэлъыкIуэ илъэсхэм факультетым и комсомол комитетым пщэрылъ зэмылIэужьыгъуэхэр щигъэзэщIащ.
Еджэнми, жылагъуэ лэжьыгъэми пщIэ щиIэу, энергетик IэщIагъэмкIэ щIэныгъэ нэхъыщхьэ зригъэгъуэтауэ къегъэзэжри, Саратов къалэм и проект институтым и Налшык къудамэм мэув. Iуэхум хуэIэижьу зыкъэзыгъэлъэгъуа инженер-энергетик щIалэм къыхилъхьэхэр къагъэсэбэпу хуожьэ. Куэдым хуэIэрыхуэти, Мухьэжид и зэфIэкIым зыкъызэкъуих зэпытт. Къапщтэмэ, Iэщ гъэхъуным и IэнатIэхэр механизацэ щIыным, IэмалыщIэхэм хуэгъэкIуэным къаруушхуэ ирихьэлIащ. Къущхьэр къызэгъэпэщакIуэфIт икIи жэрдэмщIакIуэт. НэгъуэщI IэнатIэхэр щыхуагъэлъагъуэм, и къулыкъукIэ щагъэкIуатэм, дауи, ар къамылъытэу къэнакъым. ЯпэщIыкIэ Къэбэрдей-Балъкъэрым цIыхубэ хозяйствэр электрификацэ щIынымкIэ и управленэм и инженер нэхъыжьу, къудамэхэм ящыщ зым и унафэщIу, инженер нэхъыщхьэу, а IуэхущIапIэм и тхьэмадэм и къуэдзэу ягъэув. Абы и лэжьэкIэр, и Iуэху зехьэкIэр щапхъэт. Куэдым тегушхуэрт икIи зригъэхъулIэрт. ЩIэныгъэр и лъабжьэу къыхилъхьэхэм мыхьэнэшхуэ зэраIэр къагурыIуэу, ищхьэмкIи къыщыдащтэрт. Абыхэм ящыщ зыт Совет (Шэрэдж) районыр электрификацэ щIыным теухуа лэжьыгъэшхуэр. Пщэрылъ къыщащIа къалэн гугъум жэуаплыныгъэ хэлъу еувалIэри, зытраухуа пIалъэм къитIасэу, фIагъ лъагэ яIэу а куейм электростанцхэр щиухуащ. Къэщкъэтау, Мухол станцхэр бгылъэ щIыпIэ къуейщIейхэм щыгъэувыныр къызэрыгуэкIтэкъым. Арами, Къущхьэм и IэщIагъэлIхэр абы гъуэзэджэу пэлъэщащ, жылагъуэхэм уэздыгъэр хузэщIагъэнащ. Абы папщIэ, 1967 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым и ЩIыхь тхылъ къыхуагъэфэщауэ щытащ.
Зэрылажьэм хуэдэурэ, Мухьэжид ЦIыхубэ IэнатIэм и унафэщIхэм я IэщIагъэм щыхагъахъуэу Свердловск къалэм дэт институтым щоджэ, инженер курс нэхъыщхьэхэр къеух икIи и зэфIэкIым нэхъри зригъэубгъуу хуожьэ. Энергетикэмрэ электрификацэмрэ пыщIауэ абы игъэзащIэ проектхэр республикэм и зыужьыныгъэм дежкIэ хэлъхьэныгъэшхуэт. Ар къалъытэри, 1973 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэр электросетым и тхьэмадэ къулыкъур дзыхь къыхуащI. А IэнатIэр щрихьэкIа зэман кIыхьым къриубыдэу абы и унафэм щIэту станц, подстанц куэд яухуащ, къэралпсо гъэлъэгъуэныгъэхэм я лэжьыгъэфIыр мызэ-мытIэу къыщалъытащ.
Къущхьэ Мухьэжид илъэс 50-м нэскIэ энергетикэм и IэнатIэм пэрытащ. Зэреджэр яхъуэжурэ къекIуэкIа «Къэббалъкъэлектросеть» производственнэ зэгухьэныгъэм и лэжьыгъэр илъэс 30-кIэ иунэтIащ. И гуащIэдэкI хьэлэлым къыпэкIуэу Мухьэжид къыхуагъэфэщащ СССР-м, РСФСР-м, КъБАССР-м щIыхь зиIэ я энергетик, «СССР-м энергетикэмрэ электрификацэмкIэ и отличник» цIэ лъапIэхэр, «ЩIыхьым и дамыгъэ» орденрэ нэгъуэщI къэрал дамыгъэхэмрэ.
Пенсэм щысми, жылагъуэ гъащIэм щыжыджэрщ. Къэбэрдей-Балъкъэрым электроэнергетикэм зэрызыщиужьам, а Iуэхушхуэм хэлIыфIыхьахэм, и лэжьэгъуу щытахэм, нэгъуэщIхэми ятеухуауэ тхылъипщI итхащ.
Зи ныбжьыр илъэс 80 ирикъу Къущхьэ Мухьэжид сохъуэхъу зи тхьэмадэ и унагъуэ дахэм узыншагъэ быдэ илъыну, и щIэблэм и гуфIэгъуэ куэд илъагъуну, дяпэкIи и мурадхэм къыхузэпищэну.
ПЩЫБИЙ СулътIан,
Ветеранхэм я Къэбэрдей-Балъкъэр зэгухьэныгъэм хэт.
