Нобэ Псы-псыпцIэ щIыпIэхэм я дунейпсо махуэщ
ЩIы хъурейм и биологие зэмылIэужьыгъуагъэм хезымыгъэгъэщI, щIыуэпсыр зэпIэзэрыт щытыкIэм изыгъэт Iэмал нэхъыфIхэм ящыщу къалъытащ Псы-псыпцIэ щIыпIэхэм я дунейпсо махуэри.
ПсыпцIэхэр зи хэщIапIэ псэущхьэхэмрэ абыхэм щес къуалэхэмрэ яхуэсакъынымкIэ мыхьэнэшхуэ зиIэщ 1971 гъэм мазаем и 2-м Иран къэралыгъуэм и Рамсар къалэм къыщызэрагъэпэща зэухылIэныгъэ щхьэхуэр. Псы-псыпцIэ щIыпIэхэм я дунейпсо махуэ ар щыхъуар 1977 гъэм къыщыщIэдзауэщ.
Зи гугъу тщIы зэухылIэныгъэм ЩIы хъурейм тет къэрал псори къыхуреджэ я щIыналъэм, нэхъ мащIэрауэ, зы «Рамсар щIыпIэ» къыщызэIуахыным. Къыхэгъэщыпхъэщ, конвенцэм и зэзыгъэуIу советым деж щылажьэ къэрал зэхуаку бюром дунейпсо мыхьэнэ зиIэу къалъыта псы-псыпцIэхэм я щытыкIэр зыхуэдэм зыщигъэгъуэзэныр и къалэн нэхъыщхьэхэм ящыщ зыуэ зэрыщытри. Мы зэманым ди планетэм «Рамсар щIыпIэу» щыхагъэунэхукIахэм я бжыгъэр 1400-м щIегъу. Абыхэм псори зэхэту гектар мелуани 122-м нэблагъэ къызэщIаубыдэ.
Рамсар конвенцэм зыщезыгъэтха къэрали 144-м Урысей Федерацэри ящыщщ. Тхыдэ мыжыжьэм къызэрыхэщыжымкIэ, 1975 гъэм СССР-м и Правительствэм и унафэкIэ ди къэралым «Рамсар щIыпIэу» 12 щыхагъэунэхукIауэ щытащ. Абыхэм ящыщу РСФСР-м и щIыналъэм къыщызэрагъэпэщар 3 къудейт. А нэхъ мащIэмкIэ къыщIадзэри, 1994 гъэм и фокIадэ мазэм УФ-м и Правительствэм къищта унафэм ипкъ иткIэ, «Рамсар щIыпIэхэр» щIыналъэу 21-м къыщызэIуахащ, я бжыгъэри 38-м нахусащ. Псори зэхэту абыхэм гектар мелуани 10,7-м щIигъу яубыд.
КЪУМАХУЭ Аслъэн.
