Нэхъыжьхэмрэ ныбжьэгъухэмрэ я псалъэ
ГъащIэм и пэжыр
КхъуэIуфэ Хьэчим журналистым и гъуэгу щхьэпэ екIу. Ар абы дежкIэ гъащIэм и дерсхэр щахутэ еджапIэ хъарзынэ мэхъу. А IэщIагъэм дунейм и щэхухэм куууэ кIуэцIрыплъыфу, гъащIэм и пэжыр къигъуэтыфу иригъэсащ. А щIыкIэм тету куэдым щыгъуазэ зэрыхъуар и художественнэ тхыгъэхэм наIуэу къыхощ. Абы и Iэдакъэ къыщIэкIащ «ЩIакIуэ кIапэ», «Гъатхэм и ныбжьыр», «Зауэм и IэпапIэхэр» тхылъхэр, нэгъуэщIхэри.
Сэ КхъуэIуфэ Хьэчим куэд щIауэ соцIыху, ар зэрыщIалэ зэчиифIэм сыщыгъуазэщ.
КУЛИЕВ Къайсын.
1975 гъэ
Зыми емыщхь
Хэку зауэшхуэм хэтахэмрэ ди лъахэм и хуитыныгъэм, и насыпым папщIэ абыхэм ягъэлъэгъуа лIыхъужьыгъэ инымрэщ КхъуэIуфэ Хьэчим нэхъ дэзыхьэхри, зытетхыхьыну нэхъ къыхихри. «Адэхэм я лIыгъэм хуэпэжу» очеркхэр щызэхуэхьэса тхылъым (1968), Совет Союзым и ЛIыхъужь Къанкъуэщ Ахьмэдхъан теухуа «Къуршыбгъэм и псэр уэгум щет» документальнэ повестым (1971), нэгъуэщIхэми наIуэу къагъэлъагъуэж нэмыцэ фашизмэм ебэныным и тхыдэм дыщэпс напэкIуэцIхэр изытха ди сэлэтхэмрэ офицерхэмрэ хахуагъэу яхэлъар.
Прозаик, публицист, критик КхъуэIуфэ Хьэчим зыми емыщхь усакIуэ гъэщIэгъуэнуи зыкъигъэлъэгъуащ «ЩIакIуэ кIапэ» тхылъымкIэ.
ТЕУНЭ Хьэчим.
1974 гъэ
Хэкупсэ нэс
Хьэчим и творчествэ гъуэгуанэр сыт щыгъуи пыщIащ щIэныгъэм и щыгум ухуэзышэ лъагапIэщIэхэр къэгъэIурыщIэным.
Лъэныкъуэ куэд къызэщIэзыубыдэ уи литературэ лэжьыгъэр зэрыщыту адыгэ литературэм и зыужьыныгъэшхуэм и Iыхьэщ.
Уи критикэ тхыгъэхэр тхакIуэм и творчествэр тэмэму зэрызэпкърыпхыну, абы къуэлъ талантыр къызэрыбгъэнэIуэну щIыкIэм, ар тегъэгушхуэным я щапхъэщ.
Уэ икъукIэ лэжьыгъэшхуэ зэфIэбгъэкIащ цIыху цIэрыIуэхэм я шыфэлIыфэхэр зэфIэгъэувэжыным, Хэку зауэшхуэм и лIыхъужьхэр къэхутэжыным ехьэлIауэ.
ИпэжыпIэкIэ къэхъуа Iуэхугъуэхэмрэ цIыху щхьэхуэхэм я къекIуэкIыкIамрэ ехьэлIа уи очеркхэм, Iуэтэжхэм, повестхэм зэреджэ къудейми къыбжаIэ уэ лIыхъужь-хэкупсэ темэм узэрыдихьэхыр: «Гъатхэм и ныбжьыр», «Зауэм и IэпапIэхэр», урысыбзэкIэ птха «Адэхэм я лIыгъэм хуэпэжу», «ЛIыхъужьыгъэм и фэеплъ», нэгъуэщIхэми.
Уэ гулъытэ хэха хубощI тхыдэм теухуа Iуэхугъуэхэм, Кавказ зауэмрэ абы адыгэхэм къахуихьа хьэдагъэмрэ. Абы и щыхьэтщ «ИгъащIэкIэ гъэрибхэр» («Вечные странники») тхылъыр.
БЭЧЫЖЬ Лейлэ,
КъШР-м и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм и
правленэм и унафэщI,
УЭХЪУТЭ Александр,
Урысейм щыпсэу
адыгэхэм я лъэпкъ-щэнхабзэ автономием и тхьэмадэ.
2015 гъэ
Апхуэдэхэм захригъэубыдакъым
Си ныбжь итхэм фIыуэ дощIэж ди критикхэм я нэхъыбэм «Дыкъызэджа тхыгъэхэр хъуа-мыхъуа» жаIэным и пэкIэ зэрегупсысу щытар: «Зытхар нэхъыжь, хьэмэ нэхъыщIэ?» — арат къыщрагъажьэр. — «Нэхъыжьхэм я жагъуэ пщIы хъунукъым, ятхар хъуа-мыхъуами, пщIэ яхуэщIыпхъэщ, нэхъыщIэхэри гъэгушхуапхъэщ, ауэ, ятхар дагъуэншэми, тIэкIу убын хуейщ — щымыкIын, закъыфIэмыщIыжын щхьэкIэ».
«Ар пцIыщ, апхуэдэу щытакъым», — жызыIэ къэувмэ, щапхъэ си куэдщ… КхъуэIуфэм и тхылъым («Социальнэ гъащIэм и гъуджэ») къызэригъэлъэгъуащи, апхуэдэ критикхэм захригъэубыдакъым, зэджар къызэрыщыхъу дыдэр жиIащ Хьэчим КIыщокъуэ Алим, ЩоджэнцIыкIу Iэдэм сымэ я тхыгъэхэм щытепсэлъыхьми.
ТХЬЭГЪЭЗИТ Зубер,
КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ.
Куэдым хуэIэрыхуэ
КхъуэIуфэ Хьэчим хуэIэрыхуэщ критикэм и жанр зэмылIэужьыгъуэхэм — рецензэ кIэщIхэм къыщегъэжьауэ, лъагъуэ куэдкIэ зызыубгъу, Iуэхугъуэ зэхэмыбзхэр наIуэ къэзыщIыф тхыгъэхэм нэсу, теплъэгъуэ закъуэкIэ къызэфIищIэрэ налъэ-налъэ куэду зэгуэща литературэ сурэтым хуэкIуэжу.
СОКЪУР Мусэрбий,
филологие щIэныгъэхэм я кандидат.
Пэжым и телъхьэ
Нобэрей лъэпкъ интеллигенцэм щыщу и гум илъыр нэхъ нахуэу къэзыIуэтэф литераторщ КхъуэIуфэ Хьэчим. Ар шынэркъым сыт хуэдэ Iуэхуми езыр зэреплъыр къехьэкI-нехьэкI хэмылъу къиIуэтэну, адрейхэм дзыхь щамыщIым дежи, ар пэжым и телъхьэ къэмылэнджэжу къоувыф.
Сэ ар куэд щIауэ си нэIуасэт. Ауэ ТхакIуэхэм я союзым зэгъусэу дызэрыщылажьэрэ нэхъ къэсцIыхуащи, ди унэ дисыжми, гъуэгу дытехьами, кIуэ пэтми нэхъ сыдехьэх и цIыхугъэ лъагэм, щIэныгъэшхуэ зэрыбгъэдэлъым.
Сытым хуэдэу екIуу, дахэу ди республикэр, абы и тхыдэр абы ис лъэпкъхэм ягъэлъапIэ зэхэтыкIэр, псэукIэр, я хабзэхэр, я щэнхабзэр, ди тхакIуэхэм я творчествэр къигъэлъэгъуэфрэ, нэгъуэщI хэкухэм дыкIуамэ, нэгъуэщI щIыпIэхэм щекIуэкI зэIущIэхэм къыщыпсалъэмэ!
Урысей литературэ дунейм, тхакIуэ гупышхуэхэм абы и цIэ сыт щыгъуи фIыкIэ къраIуэ, къэралым и тхакIуэ зэгухьэныгъэхэм я унафэщI нэхъ пажэхэм халъытэ. Апхуэдэу утыку уихьэфын щхьэкIэ щIэныгъэ къудейри, талант дыдэри мащIэщ. Уи лъэпкъым, уи хэкум я пащхьэ щыпхь жэуаплыныгъэри куууэ зыхэпщIэу щытын хуейщ.
ТЕППЕЕВ Алим,
КъБР-м и цIыхубэ тхакIуэ.
2000 гъэ
Гупсысэ куу
ЦIыху нэс, хабзэшхуэ зыхэлъ, щIэныгъэшхуэ зыбгъэдэлъ — ахэр и шыфэлIыфэщ си ныбжьэгъу КхъуэIуфэ Хьэчим.
Абы хэлъхьэныгъэфI хуищIащ ди щэнхабзэм, литературэм. Хьэчим и очеркхэр, повестхэр, критикэ тхыгъэхэр, усэхэр, Iуэтэжхэр гурыщIэ къабзэкIэ, гупсысэ куукIэ гъэнщIащ. Абыхэм къахотэджыкI образ гъэщIэгъуэнхэр, блэкIа зэманми нобэрей гъащIэми щызэфIэувахэр. Нэхъыщхьэращи, тхакIуэм и IэдакъэщIэкIхэр гъэпсащ бзэ къулейкIэ.
Хьэчим куууэ щыгъуазэщ ди къэралми нэгъуэщI хэкухэми щыпсэу лъэпкъхэм я щыIэкIэмрэ литературэмрэ. Аращ тхакIуэм и IэдакъэщIэкIхэр гъэщIэгъуэн, щIэщыгъуэ зыщIыр. Абы и щыхьэтщ КхъуэIуфэм и Iуэтэжхэу «ЦIыхубз лъэIу», «ЗэIущIэ» зыфIищахэр, «Мэзыр жыг зырызыурэ зэхэтщ», «Къуршыбгъэм и уафэр лъагэщ» повестхэр. Иужьрейр документальнэ тхыгъэщ, зытеухуар Совет Союзым и ЛIыхъужь Къанкъуэщ Ахьмэдхъанщ.
Къагъырмэс Борис,
КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ.
2015 гъэ
