Апхуэдэщ ЕхъулIэ Мартин
Лъэпкъ щIэныгъэлI пажэ, техникэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, Къэбэрдей-Балъкъэрым щIэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ лэжьакIуэ ЕхъулIэ Мартин ящыщщ зи зэфIэкI лъагэмрэ щIэныгъэ куумрэ мэкъумэш щIэныгъэм и зыужьыныгъэм тыхь хуэзыщIахэм. АдыгэлI щыпкъэм и ныбжьыр иджыблагъэ илъэс 65-рэ ирикъуащ. Абы щыщу 42-р ЕхъулIэм хуигъэпсащ щIэныгъэкъэхутэныгъэмрэ егъэджэныгъэ лэжьыгъэмрэ.
Мартин къыщалъхуари и сабиигъуэ-щIалэгъуэр щигъэкIуари Малка жылэращ. Къуажэ курыт школыр нэхъыфIхэм ящыщу 1972 гъэм къиуха нэужь, КъБКъУ-м и инженер-техникэ къудамэм щIэтIысхьащ. Абы щыщIэса илъэсхэм ар егугъуу, зыхэтым фIыкIэ къахэщу еджащ, щIэныгъэфIи зригъэгъуэтащ. 1977 гъэм диплом плъыжьыр къыIэрыхьэжа нэужь, Москва дэт станкоинструментальнэ институтым стажёр-къэхутакIуэу ягъэкIуащ. А щIыпIэм щригъэкIуэкIа къэхутэныгъэхэр лъабжьэ хуэхъуащ «Технология машиностроения, металлорежущие станки и инструменты» щIэныгъэ диссертацэм. 1982 гъэм кандидат лэжьыгъэр пхигъэкI-ри, ЕхъулIэм Налшык къигъэзэжащ икIи 1983 гъэм къыщыщIэдзауэ нобэр къыздэсым Къэбэрдей-Балъкъэр къэ-рал университетым щолажьэ. А зэманым къриубыдэу абы IэнатIэ зыбжанэ ирихьэкIащ: егъэджакIуэу, кафедрэм и ассистенту, иужьыIуэкIэ и унафэщIу, КъБКъУ-м и Политехникэ къудамэм и унафэщIу лэжьащ. Нобэ ЕхъулIэ Мартин еджа-пIэ нэхъыщхьэм и инженер-техникэ факультетым и зы кафедрэм и унафэщIщ.
Мы зэманым Мартин инженер IэщIагъэм хурегъаджэ бакалаврхэри, магистрхэри, аспирантхэри. Машинэ зэмылIэужьыгъуэхэр къыщIэгъэкIыным IэмалыщIэхэр ехьэлIэным, конструктор-технологиехэм теухуащ щIэныгъэлIым иригъэкІуэкІ курсхэр. Сыт хуэдэ IэнатIэ пэрытами, ар и гуащIэ еблэжакъым, зэманым къигъэув егъэджэкIэщIэхэр цIыхухэм зэрахипщэным яужь итщ, лэжьыгъэ зэтеублэкIэр щIэщыгъуэ, нэхъри купщIафIэ ищIын хузэфIокI.
ЗэрыщIэныгъэлI гуащIафIэм, къэхутакIуэ IэкIуэлъакIуэм и щыхьэтщ УФ-м ЩIэныгъэмрэ еджапIэ нэхъыщхьэмкIэ и министерствэмрэ ЩIэныгъэ-къэхутэныгъэ фондымрэ я грант зыбжанэ ЕхъулIэр я унафэщIу къызэрахьар. Абы и Iуэху зехьэкIэм, бгъэдэлъ щIэныгъэ куум, хэлъ жыджэрагъым я фIыгъэкIэ хузэфIэкIащ къэхутэныгъэ хьэлэмэтхэр иригъэкIуэкIыну. Ахэр я лъабжьэу 2002 гъэм ЕхъулIэм док-тор диссертацэр пхигъэкIащ. ЩIэныгъэлIым и къалэмыпэм къыпыкIащ тхылъ куэд: щIэныгъэ лэжьыгъэу 190-м нэс, абыхэм ящыщу 40-р зэреджэ тхылърэ методикэ чэнджэщ щхьэпэхэр зэрыт брошюрэхэщ. Адрейхэр щIэныгъэ журналхэм, газетхэм къытехуа тхыгъэ щхьэхуэхэщ.
Къыхэгъэщыпхъэщ ЕхъулIэм и дежкIэ апхуэдиз Iуэхур къалэну, лэжьыгъэу зэрыщымытыр ар щIэныгъэлIым и дуней тетыкIэщ, и псэукIэщ. ГъащIэм, щIэныгъэм, жылагъуэ Iуэхухэм апхуэдэу жыджэру хэт цIыхум и IуэхущIафэхэм хуэфэщэн пщIэрэ гулъытэрэ егъуэт. ЕхъулIэ Мартин къыхуагъэфэщащ студентхэм я щIэныгъэ лэжьыгъэм и зэхэублакIуэ Iэзэу зэрыщытым папщIэ УФ-м ЩIэныгъэмрэ еджапIэ нэхъыщхьэмкIэ и Министерствэм и диплом; КъБР-м и Парламентым, ПромышленностымкIэ и министерствэм, Налшык къалэ администрацэм я щIыхь тхылъхэр.
ЕхъулIэр щIэныгъэлI, егъэджакIуэ къудейкъым, атIэ щIэблэм я гъэсакIуэ Iэзэщ. ЩІалэгъуалэм я зэфIэкIхэм зегъэужьыным мыхьэнэшхуэ зэриIэм и гугъу щищIкIэ, щIэныгъэлIым гу лъетэ а Iуэхугъуэм мылъкурэ къарууэ пхузэфIэкIыр хэплъхьэн зэрыхуейр икІи къыхегъэщ иужь зэманым къэралым абы гулъытэшхуэ зэрыхуищIыр.
Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым и инженер-техникэ факультетыр къызэрызэIуахрэ мы гъэм илъэс 60 ирокъу. Абы щрагъэгъуэт IэщIагъэхэм я пщIэр 80 гъэхэм ехуэхыу щIидзат, ауэ 90 гъэхэм компьютер технологиехэр зыщрагъэдж къудамэр хагъэхьа нэужь, щІалэгъуалэр нэхъыбэу дихьэхыу щIидзэжащ инженер IэщIагъэм. Мартин зэрыжиIэмкIэ, абы зиужьыныр Iуэхугъуэ куэдым елъытащ. Псом нэхъыщхьэр — ар къыздагъэсэбэпын IэнатIэхэр щIыналъэм щагъуэтын хуейщ. Мы зэманым апхуэдэ ІэщІагъэлІхэр ди щIыпIэхэми лэжьапIэ щагъэув, къалэшхуэхэми щIэупщIэ щаIэщ.
ЕхъулIэм гуапэу игу къегъэкIыж Малкэ зыщеджа школыр, и егъэджакIуэхэр. Шэч хэмылъу, щIалэр щIэныгъэм дихьэхыным зи гуащIэ хэзылъхьар, япэрауэ, еджапIэрщ.
— Школ музейр си сабиигъуэ гукъэкIыжхэм я нэхъыфIхэм ящыщщ, икIи ар зи фIыщIэр егъэджакIуэ хьэлэмэт Скрипниковэ Екатеринэт. ГеографиемкIэ абы и дерсхэм апхуэдизкIэ дыдихьэхырти, зыплъыхьакIуэ дыщыIэу къытщигъэхъурт, — игу къегъэкIыж ЕхъулIэм. — Абы и гупжьейм и фIыгъэкIэ щIэблэ зыбжанэ хэкупсэу школыр къаухри, гъащIэ гъуэгуанэ бгъуфIэм теувахэщ. Илъэс 50-м нэскIэ лэжьа гупжьейр лъабжьэ хуэхъуащ школ музейм икIи нобэми лъэпкъым къыхуэщхьэпэ зэпытщ.
ЕхъулIэр нэхъыбэу зыгъэпIейтейхэм ящыщщ лъэпкъым и тхыдэр, анэдэлъхубзэр щIэблэм егъэщIэн зэрыхуейр, дэнэ щыIэми и лъэпкъ хабзэр адыгэм щыгъупщэн зэрыхуэмейр.
— ЩIэблэм и дежкIэ дызэрыт зэманыр куэдкIэ нэхъ гугъущ, сэ сыкъызыхэхъукIа лъэхъэнэм нэхърэ. Диплом плъыжькIэ университетыр къэзыухам иджыпсту лэжьыгъэ IэнатIэ имыгъуэту и щхьэр зэрехьэри дэтщ.
Апхуэдиз ехъулIэныгъэфI зиIэ щIэныгъэлI щыпкъэм и щIыбагъ унагъуэ дахи къыдэтщ. И щхьэгъусэ Марианнэ физикэ-математикэ щIэныгъэхэм я кандидатщ, КъБКъУ-м и къудамэхэм языхэзым щрегъаджэ. И щIалэ Умар Москва дэт Бауманым и цIэр зезыхьэ Техникэ къэрал университетыр къиухащ, медицинэ робототехникэ IэщIагъэм къалащхьэм и еджапІэ нэхъыщхьэхэм ящыщ зым щролажьэ. Ипхъу Залинэ КъБКъУ-р къиухауэ КъБР-м Къэзыпщытэ-къэзыбж и пала-тэм щыІэщ.
Щоджэн Iэминат.
