2020 гъэм и Адыгэ махуэгъэпс-щIэнгъуазэ
ЩIышылэ (январь)
ЩIышылэм и 15
1890 гъэм къалъхуащ адыгэ усакIуэ, IуэрыIуатэдж, жылагъуэ лэжьакIуэ Кубэ Шэбан.
ЩIышылэм и 17
1950 гъэм къалъхуащ адыгэ уэрэджыIакIуэ, жылагъуэ лэжьакIуэ ПащIэ Ленэ.
ЩIышылэм и 18
1940 гъэм къалъхуащ адыгэ тхакIуэ, кинодраматург Жылэтеж Сэлэдин.
1955 гъэм къалъхуащ КъБР-м и жылагъуэ лэжьакIуэ, УФ-м цIыхубэ егъэджэныгъэмкIэ и отличник Умэ Светланэ.
ЩIышылэм и 20
1921 гъэм Бгырыс АССР-р къэунэхуащ.
1975 гъэм къалъхуащ самбэмкIэ тIэунейрэ дунейпсо чемпион (1999, 2003) Алъхъуо Сыхьэтбий.
ЩIышылэм и 21
Инженер дзэм и махуэщ
1918 гъэм Адыгейм Совет властыр щагъэуващ.
1924 гъэм Ленин (Ульянов) Владимир дунейм ехыжащ.
1985 гъэм Франджым и ЛIыхъужь Хьэгъундокъуэ Елмэсхъан дунейм ехыжащ.
ЩIышылэм и 22
1517 гъэм Мысыр шэрджэс мамлюкхэмрэ тыркудзэмрэ Каир пэмыжыжьэу зэзэуэн щыщIадзащ.
ЩIышылэм и 23
1935 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, тхакIуэ цIэрыIуэ, КъБР-м и Къэрал саугъэтым тIэунейрэ и лауреат МафIэдз Сэрэбий.
ЩIышылэм и 25
Урысей студентыгъуэм и махуэщ
1919 гъэм Деникин и дзэхэм Налшык яубыдащ.
1936 гъэм Стахановым и лэжьэкIэм теува гупышхуэ лъакъуэрыгъажэкIэ Налшык къэкIуащ.
ЩIышылэм и 26
Таможнэм и лэжьакIуэм и дунейпсо махуэщ
ЩIышылэм и 27
Холокостым хэкIуэдахэм я щыгъуэ махуэщ
1904 гъэм Урыс-Япон зауэм щIидзащ.
1941 гъэм «КъБАССР-м щIыхь зиIэ и дохутыр» цIэ лъапIэр ягъэуващ.
1968 гъэм Налшык Къэрал музыкэ театр къыщызэIуахащ.
1940 гъэм къалъхуащ Урысейм и къэрал лэжьакIуэ, Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь Хьэгъэжей Джонсон.
ЩIышылэм и 28
ЦIыхум ехьэлIа хъыбарыр хъумэным и дунейпсо махуэщ.
1820 гъэм Антарктидэр къахутащ.
ЩIышылэм и 29
1710 гъэм славяныбзэм и пIэкIэ иджырей урысыбзэм и алфавитыр къащтэным теухуа унафэ пащтыхьым къыдигъэкIащ.
2001 гъэм КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ КIыщокъуэ Алим дунейм ехыжащ.
ЩIышылэм и 31
1996 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым щыпсэу лъэпкъхэм я бзэхэм зегъэужьыным теухуа къэрал программэ къащтащ.
МАЗАЕ (ФЕВРАЛЬ)
Мазаем и 1
1829 гъэм адыгэ узэщIакIуэ Нэгумэ Шорэ Налшык къыщызэIуихащ сабий нэхъ акъылыфIэхэм я школ.
1929 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым и къэрал хорыр къызэрагъэпэщащ.
1935 гъэм къалъхуащ археолог, шапсыгъ, лъахэдж, узэщIакIуэ ТIэшу Мадин.
Мазаем и 2
1943 гъэм советыдзэхэм Сталинград и деж текIуэныгъэ къыщахьащ.
Мазаем и 3
1924 гъэм «Къэбэрдей плъыжь» газетым и цIэр «Къэрэхьэлъкъ» жиIэу зэрахъуэкIащ.
1925 гъэм СССР-м радиом псэлъэн щыщIидзащ.
Мазаем и 4
Лышх узыфэм ебэныным и дунейпсо махуэщ
1935 гъэм Москва и метром япэ мафIэгур ирикIуащ.
1945 гъэм Кърымым къыщызэIуахащ СССР-м, США-м, Инджылызым я лIыщхьэхэр зыхэт Ялтэ конференцыр.
Мазаем и 6
1935 гъэм «Кабардинка» къэрал къэфакIуэ ансамблым Советхэм я VII съездым и лIыкIуэхэм папщIэ Москва и Театр Иным концерт щитащ.
1975 гъэм къалъхуащ адыгэ усакIуэ, журналист, дохутыр ПщыукI Латмир.
Мазаем и 7
2014 гъэм Сочэ щекIуэкIа XXII ЩIымахуэ Олимп Джэгухэр къызэIуахащ.
1855 гъэм Курилхэмрэ Сахалинрэ зэдэгуэшыным теухуауэ Урыс-Япон зэгурыIуэныгъэм Iэ традзащ.
1890 гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ артист Ашуров Танахум.
Мазаем и 8
Урысей щIэныгъэм и махуэщ
Дзэ топографым и махуэщ
1724 гъэм Урысейм ЩIэныгъэхэмкIэ и Академиер къызэрагъэпэщащ.
1955 гъэм къалъхуащ хи- мие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Щауэ Iэбубэчыр.
Мазаем и 9
Граждан авиацэм и лэжьакIуэм и махуэщ
Дзэ дохутырым и дунейпсо махуэщ
Мазаем и 10
Дипломат лэжьакIуэм и махуэщ
1890 гъэм къалъхуащ «Адыгэ псалъэ» газетым и япэ редактор нэхъыщхьэу щыта, зэрырагъаджэ «Адыгэбзэ» тхылъыр зытха Хъуран Батий.
1940 гъэм къалъхуащ тхакIуэ, публицист, критик цIэрыIуэ, жылагъуэ лэжьакIуэ, УФ-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ КхъуэIуфэ Хьэчим.
1945 гъэм къалъхуащ жылагъуэ лэжьакIуэ, хьэрычэтыщIэ Едыдж Нихьаи.
Мазаем и 12
1957 гъэм Кавказ Ищхъэрэм щыяпэ дыдэу Налшык телевиденэм лэжьэн щIидзащ.
Мазаем и 13
Радиом и дунейпсо махуэщ
1924 гъэм Ставрополь крайр къызэрагъэпэщащ.
1945 гъэм къалъхуащ сурэтыщI, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, Тэрч къалэ щIыхь зиIэ и цIыху Гъыдэ Валерий.
1950 гъэм къалъхуащ адыгэ драматург, УФ-м и цIыхубэ артист Кукан Мурат.
Мазаем и 14
ФIыуэ зэрылъагъухэм я махуэщ.
Компьютерщикым и махуэщ.
Мазаем и 15
Я къулыкъу ягъэзащIэу нэгъуэщI къэрал щыхэкIуэда урысей цIыхухэм я фэеплъ махуэщ
Лышх узыфэ зыпкърыт сабийхэм я дунейпсо махуэщ
1960 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым и Композиторхэм я зэгухьэныгъэр къызэрагъэпэщащ.
1940 гъэм къалъхуащ къэрал, политикэ, жылагъуэ лэжьакIуэ цIэрыIуэ, тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБР-м, КъШР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ Зумакулов Борис.
1970 гъэм къалъхуащ Кавказымрэ Шэрджэс щIыналъэмрэ я тхыдэм теухуа лэжьыгъэхэр зи IэдакъэщIэкI, щIэныгъэхэм я доктор Хъун Яхья (Израиль).
Мазаем и 16
Урысейм ЭнергетикэмкIэ и министерствэм и архивым и махуэщ
1571 гъэм Грозный Иван Iэ тридзащ Урысейм и япэ дзэ уставым.
1940 гъэм къалъхуащ Кубаным и къэрал, политикэ лэжьакIуэ, УФ-м и Федеральнэ Зэхуэсым и сенатору щыта Кондратенкэ Николай.
Мазаем и 17
1863 гъэм Дунейпсо Жор Плъыжьыр къызэрагъэпэщащ.
Мазаем и 18
Урысейм и транспорт полицэм и махуэщ
1924 гъэм Налшык Лениным и цIэр зезыхьэ еджапIэ къалэ цIыкIу къыщызэIуахащ.
1935 гъэм къалъхуащ тхакIуэ, журналист цIэрыIуэ КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Къуэдзокъуэ Хьэсэн.
Мазаем и 19
1837 гъэм Лермонтов Михаил «УсакIуэм и лIэныгъэ» усэр, Пушкин зэраукIам теухуар, тхын иухащ.
1986 гъэм СССР-м «Мир» станцыр хьэршым ириутIыпщхьащ.
Мазаем и 20
Социальнэ зэхуэгъэдэныгъэм и дунейпсо махуэщ
1940 гъэм Налшык IэфIыкIэ щащI фабрикэ къыщызэIуахащ.
1935 гъэм къалъхуащ медицинэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Гъащтэ Абдул.
Мазаем и 21
Анэдэлъхубзэм и дунейпсо махуэщ
Экскурсоводым и дунейпсо махуэщ
1819 гъэм Санкт-Петербург къэрал университетыр къызэIуахащ.
Мазаем и 22
1944 гъэмТамбий Владимир Совет Союзым и ЛIыхъужь цIэр къыфIащащ.
1960 гъэм къалъхуащ къэрал, политикэ лэжьакIуэ, КъБР-м и Правительствэм и УнафэщIу щыта Хьэсанэ Руслан.
Мазаем и 23
Хэкум и хъумакIуэм и махуэщ
2014 гъэм Сочэ щекIуэкIа XXII ЩIымахуэ Олимп Джэгухэр зэхуащIыжащ.
1942 гъэм кхъухьлъатэзехуэ КъардэнКъубатий Ленин орденыр япэу къратащ.
Мазаем и 24
Илъэс 275-рэ ипэкIэ къалъхуащ урыс флотым и адмирал, касог пщышхуэ Ридадэ и къуэрылъху Ушаков Фёдор (1745 — 1817).
1915 гъэм къалъхуащ драматург, УФ-м щIыхь зиIэ и артист Щхьэгъэпсо Мухьэмэд.
Мазаем и 25
1930 гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ КIуэкIуэ Джэмалдин.
Мазаем и 26
1712 гъэм Пётр Езанэм и унафэкIэ Тулэ щащIа Iэщэ заводыр къызэIуахащ.
1990 гъэм Чехословакием советыдзэхэр кърашыжащ.
1940 гъэм къалъхуащ тхакIуэ Щауэ Къалидар.
1965 гъэм къалъхуащ КъБР-м и Парламентым и депутат, Афганистаным щызэуахэм я зэгухьэныгъэм и тхьэмадэ Тхьэгъэлэдж Тимур.
Мазаем и 27
Мыщэ хужьым и дунейпсо махуэщ
1945 гъэмМэсей Аслъэнджэрий Совет Союзым и ЛIыхъужь цIэр къыфIащащ.
1940 гъэм къалъхуащ шэрджэс сурэтыщI Мэзукъуэбз Хьэзрэт.
ГЪАТХЭПЭ (МАРТ)
Гъатхэпэм и 2
1911 гъэм Пятницкэм и хорыр япэу утыку къихьащ.
1805 гъэм къалъхуащ тхыдэдж, Кавказым и этнограф, адыгэхэм ятетхыхьа Люлье Леонтий.
1920 гъэм къалъхуащ усакIуэ, Совет Союзым и ЛIыхъужь Андырхъуей Хъусен.
Гъатхэпэм и 3
ТхакIуэм и дунейпсо махуэщ
ЩIыуэпс къамыгъэIурыщIам и дунейпсо махуэщ
ТхьэкIумэм и узыншагъэр хъумэным и дунейпсо махуэщ
1930 гъэм къалъхуащ усакIуэ, тхакIуэ цIэрыIуэ Мысачэ Пётр.
Гъатхэпэм и 4
1940 гъэм къалъхуащ мэкъумэш щIэныгъэхэм я доктор, профессор, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ КIуэкIуэ Тэлэдин.
Гъатхэпэм и 5
1953 гъэм дунейм ехыжащ Сталин Иосиф.
1950 гъэм къалъхуащ полковник, жылагъуэ лэжьакIуэ, Рихьэние (Израиль) щыIэ Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Гъыш Самир.
Гъатхэпэм и 6
Дзэм еIэзэ дохутырым и дунейпсо махуэщ
Гъатхэпэм и 7
1944 гъэм ГКО-м и УнафэщI Сталин Иосиф КъБАССР-м Молотовым и цIэр зезыхьэ и колхозым и парт организацэм и секретарь Къашыргъэ ХьэпащIэ фIыщIэ къыхуищIат, Дзэ Плъыжьым зэрызыщIагъэкъуам папщIэ.
Гъатхэпэм и 8
ЦIыхубзхэм я дунейпсо махуэщ
Геодезиемрэ картографиемрэ я лэжьакIуэхэм я махуэщ
1940 гъэм къалъхуащ техникэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, ЩIДАА-м и академик Къаскъул Мусэбий.
1950 гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, АКъУ-м и профессор, ЩIДАА-м и академик Унэрокъуэ Раисэ.
Гъатхэпэм и 10
Архивхэм я махуэщ
Гъатхэпэм и 11
Афияным кIэлъыплъ IэнатIэм и лэжьакIуэм и махуэщ
ХъумакIуэм и махуэщ
1991 гъэм «Ленин гъуэгу» газетым и цIэр «Адыгэ псалъэ» жиIэу зэрахъуэкIащ.
1900 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, СССР-мрэ Куржымрэ ЩIэныгъэхэмкIэ я академиехэм я академик, СССР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат Джанашиа Симон.
Гъатхэпэм и 12
Уголовнэ-гъэзэщIакIуэ IуэхущIапIэм щылажьэхэм я махуэщ
1917 гъэм Урысейм пащтыхьыр щытрадзащ.
1955 гъэм къалъхуащ химие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Хъурей Арсен.
Гъатхэпэм и 13
1955 гъэм СССР-м ШынагъуэншагъэмкIэ и Къэрал Комитет (КГБ) къызэрагъэпэщащ.
1900 гъэм къалъхуащ композитор, УФ-ми КъБР-ми гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ Шейблер Трувор.
Гъатхэпэм и 14
Адыгэбзэм и махуэщ
1853 гъэм Бырсей Умар и «Адыгэбзэ псалъалъэ» тхылъыр дунейм къытехьащ.
2003 гъэм Адыгэ Республикэм унафэ къыщащтащ гъатхэпэм и 14-р Адыгэбзэм и махуэу гъэувыным теухуауэ.
Гъатхэпэм и 15
ПсэупIэ-коммунальнэ хозяйствэм, цIыхухэм Iуэхутхьэбзэ яхуэщIэным щылажьэхэм я махуэщ
1917 гъэм ПIалъэкIэ щыIэ Правительствэм и орган Тэрч къыщызэрагъэпэщащ.
1880 гъэм къалъхуащ адыгэхэм я цIыхубэ лIыхъужь Къылыш СулътIан-Джэрий.
Гъатхэпэм и 17
1805 гъэм Дельпоццо И. П. Къэбэрдейм и пристав нэхъыщхьэу къагъэкIуащ.
1918 гъэм къызэIуахащ Тэрч областым и лъэпкъхэм я II съездыр.
Гъатхэпэм и 18
1913 гъэм Налшык къыщызэIуахащ къалэм и округым и лъэпкъхэм я I съездыр.
1930 гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, КъШКъУ-м и профессор, УФ-м, КъБР-м, КъШР-м, Адыгейм щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ, ЩIДАА-м и академик Хъупсырокъуэ Хъызыр.
Гъатхэпэм и 19
ПсыщIагъ кхъухьым ис хыдзэлIхэм я махуэщ
1930 гъэм къалъхуащ композитор, УФ-м щIыхь зиIэ и артист Къашыргъэ Билал.
1945 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и артисткэ ДзыхьмыщI Зарэ.
Гъатхэпэм и 20
Насыпым и дунейпсо махуэщ
Франджыбзэм и махуэщ
Астрологием и дунейпсо махуэщ
1944 гъэм Дохъушыкъуей спирт заводым, зэрагъэпэщыжа нэужь, лажьэу щIидзэжащ.
1910 гъэм къалъхуащ «ЩIыхь» орденым и нагъыщищри зыхуагъэфэща Мусэ Менлы.
Гъатхэпэм и 21
Усыгъэм и дунейпсо махуэщ
Дауным и узыфэр зыпкърытхэм я дунейпсо махуэщ
Лъэпкъ зэхэгъэжыр гъэкIуэдыным и дунейпсо махуэщ
Мэзхэм я дунейпсо махуэщ
Гъэрэ щIырэ щызэхэкI махуэщ
1910 гъэм къалъхуащ адыгэ тхакIуэ Махъсидэ Залымхъан.
1940 гъэм къалъхуащ УФ-м щIыхь зиIэ и артист, АР-м и цIыхубэ артист Жанэ Нафисэт.
1960 гъэм къалъхуащ биологие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъМУ-м и профессор Джатокъуэ Олег.
Гъатхэпэм и 22
Псы ресурсхэм я дунейпсо махуэщ
Таксистым и дунейпсо махуэщ
Гъатхэпэм и 23
Урысейм, и Гидрометеорологием и лэжьакIуэхэм я махуэщ
Гъатхэпэм и 24
Жьэн узым ебэныным и дунейпсо махуэщ
1960 гъэм къалъхуащ адыгэ уэрэджыIакIуэ цIэрыIуэ, Абхъазым щIыхь зиIэ и артисткэ, АР-м и цIыхубэ артисткэ, УФ-м щIыхь зиIэ и артисткэ, Къандурым и дунейпсо саугъэтым и лауреат Нэхей Тамарэ.
Гъатхэпэм и 25
Щэнхабзэм и лэжьакIуэм и махуэщ
Гъатхэпэм и 27
Урысейм и МВД-м и къэрал кIуэцI дзэхэм я махуэщ
Театрым и дунейпсо махуэщ
Гъатхэпэм и 28
Балъкъэр лъэпкъым и къэщIэрэщIэжыныгъэм и махуэщ
1957 гъэм Балъкъэр лъэпкъым и автономиер зэфIагъэувэжащ.
1776 гъэм Москва Театр Иныр къыщызэIуахащ.
1940 гъэм къалъхуащ шэрджэс усакIуэ, публицист, къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэ Псыхэмыхьэ Мусэ.
Гъатхэпэм и 29
Юрист IэнатIэм и лэжьакIуэм и махуэщ
Гъатхэпэм и 30
1935 гъэм къалъхуащ Тыркум щыщ адыгэ спортсмен, Олимп Джэгухэм я чемпион (1968) Нагъуэ (Аталай) Мыхьмуд.
МЭЛЫЖЬЫХЬ (АПРЕЛЬ)
Мэлыжьыхьым и 1
Ауанымрэ дыхьэшхэнымрэ я махуэщ
1930 гъэм къалъхуащ адыгэ уэрэджыIакIуэ цIэрыIуэ, РСФСР-м щIыхь зиIэ и артисткэ, АР-м и цIыхубэ артисткэ Щауэжь Розэ.
1950 гъэм къалъхуащ КъБР-м, АР-м щIыхь зиIэ я артисткэ КIуэкIуэ Елизаветэ.
Мэлыжьыхьым и 2
Лъэпкъ зэкъуэтыныгъэм и махуэщ
1911 гъэм узэщIакIуэ Цагъуэ Нурий Истамбыл адыгэбзэкIэ къыщыдигъэкIащ «Гъуазэ» газетым и япэ номерыр.
1948 гъэм адыгэ тхакIуэ цIэрыIуэ КIэрашэ Тембот СССР-м и Къэрал саугъэтыр къратащ.
Мэлыжьыхьым и 3
1904 гъэм Кавказ бригадэм хыхьэ Къэбэрдей сотняр къызэрагъэпэщауэ щытащ.
Мэлыжьыхьым и 5
Геологым и махуэщ
1905 гъэм Алъхъуей (Курп Ищхъэрэ) къуажэм и мэкъумэшыщIэхэм зыкъаIэтащ.
1943 гъэм ВКП(б)-м и Къэбэрдей-Балъкъэр обкомым и бюром унафэ къищтащ Бахъсэн ГЭС-р зэфIэгъэувэжыным теухуауэ.
Мэлыжьыхьым и 6
СтIолыщхьэ теннисым и дунейпсо махуэщ
МВД-м и следственнэ органхэм я лэжьакIуэхэм я махуэщ
Мэлыжьыхьым и 7
Узыншагъэм и дунейпсо махуэщ
1940 гъэм къалъхуащ тхакIуэ цIэрыIуэ, УФ-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, АР-ми КъШР-ми щIыхь зиIэ я журналист Мэзыхьэ Борис.
Мэлыжьыхьым и 8
Цыджанхэм я дунейпсо махуэщ
Дзэ комиссариатхэм я лэжьакIуэхэм я махуэщ
1945 гъэм къалъхуащ УФ-м, АР-м я цIыхубэ сурэтыщI, АР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат Къат Теувэж.
Мэлыжьыхьым и 10
Хьэуам щызэпэщIэт къарухэм защыхъумэным и махуэщ
1945 гъэмИуан Хьэсэн Совет Союзым и ЛIыхъужь цIэр къыфIащащ.
1964 гъэм «КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ», «КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ», «КъБР-м щIыхь зиIэ и ухуакIуэ» цIэ лъапIэхэр ягъэуващ.
Мэлыжьыхьым и 11
ГъэрыпIэм исхэр хуит къэщIыжыным и дунейпсо махуэщ
1940 гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор Бэтокъуэ Нияз.
Мэлыжьыхьым и 12
Космонавтикэм и дунейпсо махуэщ
1961 гъэм Гагарин Юрий «Восток» кхъухьым ису дунейм щыяпэу хьэршым лъэтащ.
Мэлыжьыхьым и 13
1517 гъэм Каир щхьэпылъэ щащIащ мамлюкыдзэм и дзэпщ ин Ал-Ашраф Тумэн-бей.
1895 гъэм Урыс Къэрал музейр къызэIуахащ.
1905 гъэм къалъхуащ адыгэ узэщIакIуэ, еджагъэшхуэ ГъукIэмыхъу Iэбубэчыр.
Мэлыжьыхьым и 14
1945 гъэм Москва къыщызэIуахащ СССР-м ЩIэныгъэхэмкIэ и Академием и Ботаникэ хадэ нэхъыщхьэр.
Мэлыжьыхьым и 15
Щэнхабзэм и дунейпсо махуэщ
Радио, электроннэ IэщIагъэлIым и махуэщ
1395 гъэм узбек дзэзешэ Тамерланрэ къыпчакъ хъан Тохъутэмыщрэ я дзэхэр Къэбэрдей тафэм щызэзэуащ.
Мэлыжьыхьым и 16
Циркым и дунейпсо махуэщ
1905 гъэм Урысейм и япэ профсоюзыр — печатым и лэжьакIуэхэм ейр — къызэрагъэпэщащ.
1920 гъэм цIыхубэ милицэм и Налшык IуэхущIапIэр къызэрагъэпэщащ.
1934 гъэм«Совет Союзым и ЛIыхъужь» цIэ лъапIэр ягъэуващ. 1991 гъэм нэсыху а цIэ лъапIэр цIыху 12.772-м фIащат.
Мэлыжьыхьым и 17
Гемофилием и дунейпсо махуэщ
Мэлыжьыхьым и 18
Фэеплъхэмрэ тхыдэ мыхьэнэ зиIэ щIыпIэхэмрэ я дунейпсо махуэщ
Радиор фIыуэ зылъагъум и дунейпсо махуэщ
1970 гъэм Балэ Мухьэдинрэ Къардэн Хьэсэнрэ «Мадинэ» япэ адыгэ оперэр ягъэуващ.
Мэлыжьыхьым и 19
Урысей полиграфием и махуэщ
1563 гъэм япэ урыс типографие къызэIуахащ.
1783 гъэм Кърымыр Урысейм гухьащ.
1965 гъэм къалъхуащ биологие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъМУ-м и профессор Беслъэней Эдуард.
Мэлыжьыхьым и 20
Донорым и лъэпкъ махуэщ
1937 гъэм Прохладнэ станицэр къалэ хъуащ.
1940 гъэм къалъхуащ Германием щыIэ Адыгэ Хасэхэм я Федерацэм и тхьэмадэу щыта ТIамжьыкъуэ (Цей) Умар-Фарукъ.
1940 гъэм къалъхуащ УФ-ми КъБР-ми щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ Джырандокъуэ Михаил.
Мэлыжьыхьым и 21
ЩIыпIэ самоуправленэм и махуэщ.
Бухгалтер нэхъыщхьэм и махуэщ.
1925 гъэм къалъхуащ Иорданием и къэрал, дзэ, жылагъуэ лэжьакIуэ, дипломат, генерал-майор Бырмамыт Фоаз.
1940 гъэм къалъхуащ УФ-ми КъБР-ми щIыхь зиIэ я артисткэ, КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат ЖьакIэмыхъу КIунэ.
Мэлыжьыхьым и 22
ЩIы-анэм и дунейпсо махуэщ
1870 гъэм къалъхуащ Ленин (Ульянов) Владимир.
Мэлыжьыхьым и 23
Тхылъымрэ ар зытхам и хуитыныгъэр хъумэнымрэ я дунейпсо махуэщ
Мэлыжьыхьым и 24
Къуэш зэхуэхъуа къалэхэм я дунейпсо махуэщ
Мэлыжьыхьым и 25
Адыгэ (шэрджэс) ныпым и махуэщ
Техьэгъуэ узыфэм ебэныным и дунейпсо махуэщ
ДНК-м и дунейпсо махуэщ
1920 гъэм Налшык япэ медицинэ IуэхущIапIэ къыщызэIуахащ.
Мэлыжьыхьым и 26
Интеллект мылъкум и дунейпсо махуэщ
Радиацэм и зэранкIэ хэкIуэдахэм я фэеплъ махуэщ
1952 гъэм Къэбэрдей АССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым и УнафэщIу хахащ Мэлбахъуэ Тимборэ.
1986 гъэм Чернобыль атом электростанцыр (Украинэ) къэуащ.
1991 гъэм «Лей зытехьа лъэпкъхэр гъэзэхуэжыным и IуэхукIэ» УФ-м и Закон къащтащ.
Мэлыжьыхьым и 27
Урысей парламентаризмэм и махуэщ
Нотариусым и махуэщ
Мэлыжьыхьым и 28
Лэжьыгъэр хъумэным и дунейпсо махуэщ
Химие шынагъуэншагъэм и махуэщ
Мэлыжьыхьым и 29
Къафэм и дунейпсо махуэщ
1964 гъэм ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым щагъэуващ «Лалуцэ» япэ адыгэ балетыр.
1810 гъэм къалъхуащ урыс сурэтыщI Iэзэ, генерал-майор Гагарин Григорий.
Мэлыжьыхьым и 30
Джазым и дунейпсо махуэщ
Ветеринар дохутырым и дунейпсо махуэщ
1789 гъэм США-м и япэ президентыр хахащ. Ар Вашингтон Джорджт.
1945 гъэм Егоров Михаилрэ Кантарие Мелитонрэ сыхьэт 14-рэ дакъикъэ 35-м ТекIуэныгъэм и Бэракъ плъыжьыр Берлин и Рейхстагым фIадзащ.
НАКЪЫГЪЭ (МАЙ)
Накъыгъэм и 1
Гъатхэмрэ Лэжьыгъэмрэ я махуэшхуэщ
1955 гъэм къалъхуащ адыгэ тхакIуэ Емкъуж Мухьэмэд.
Накъыгъэм и 2
1934 гъэм Налшык Пионерхэм я унэ къыщызэIуахащ.
1930 гъэм къалъхуащ «Адыгэ псалъэ» газетым и редактор нэхъыщхьэу щыта ТIажь Пётр.
Накъыгъэм и 3
Печатым и хуитыныгъэм и дунейпсо махуэщ
Дыгъэм и дунейпсо махуэщ
Накъыгъэм и 4
1959 гъэм Налшык газ къашэу щIадзащ.
2010 гъэм УФ-м и Президентым и УказкIэ Налшык «Дзэ щIыхьым и къалэ» цIэ лъапIэр къыфIащащ.
Накъыгъэм и 5
Акушерым и дунейпсо махуэщ
Ныкъуэдыкъуэхэм я хуитыныгъэм щIэбэныным и дунейпсо махуэщ
Водолазым и махуэщ
1836 гъэм Европэм щыяпэ дыдэу Бельгием гъущI гъуэгу щаутIыпщащ.
1945 гъэм советыдзэхэм Даниемрэ Нидерландхэмрэ хуит къащIыжащ.
1930 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Къардэн Iэбубэ.
Накъыгъэм и 6
1939 гъэм Налшык шыгъэжапIэ къыщызэIуахащ.
1870 гъэм къалъхуащ Уэсмэн пащтыхьыгъуэм и маршал, адыгэ дзэзешэ цIэрыIуэ Азнавур (Анчокъуэ) Ахъмэт.
1875 гъэм къалъхуащ адыгэ тхыдэдж, узэщIакIуэ Долэт-Джэрий СулътIан.
1960 гъэм къалъхуащ къэрал лэжьакIуэ, КъБР-м щыIэ УФПС-м и унафэщIу щыта Шурдым Iэсият.
Накъыгъэм и 7
Радиом и махуэщ
1895 гъэм урыс инженер Попов Александр япэ радиоприемник къигупсысащ.
1927 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэр радиом и япэ нэтынхэм щIидзащ.
1985 гъэм Налшык Хэку зауэ орденым и япэ нагъыщэр къыхуагъэфэщащ.
1990 гъэм КъБР-м и «Адыгэ Хасэ» жылагъуэ зэгухьэныгъэр къызэрагъэпэщащ.
1940 гъэм къалъхуащ колхозхэт, Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь Инэмыкъуэ КIунац (Адыгей).
1950 гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Балэ Иринэ.
Накъыгъэм и 8
Жор Плъыжьымрэ Мазэ ныкъуэ ЩхъуантIэмрэ я дунейпсо махуэщ
1945 гъэм фашист Германием псалъэмакъыншэу зыкъызэритымкIэ актым Iэ традзащ.
Накъыгъэм и 9
ТЕКIУЭНЫГЪЭМ И МАХУЭЩ
1945 гъэм «1941 — 1945 гъэхэм екIуэкIа Хэку зауэшхуэм Германием зэрыщытекIуам папщIэ» медалыр ягъэуващ.
1910 гъэм къалъхуащ режиссёр, КъБР-м гъуазджэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Мыд Хьэжмусэ.
1915 гъэм къалъхуащ КъБАССР-м и къэрал лэжьакIуэ, Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь Бгъэжьнокъуэ Хьэчим.
Накъыгъэм и 10
1930 гъэм къалъхуащ педагогикэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, АПСН-мрэ ЩIДАА-мрэ я академик, УФ-м щIыхь зиIэ и егъэджакIуэ, АР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Бузэр Ким.
1945 гъэм къалъхуащ философие щIэныгъэхэм я доктор, АКъУ-м и профессор Пэнэж Увжыкъуэ.
Накъыгъэм и 12
Медицинэ сестрахэм я дунейпсо махуэщ
1954 гъэм Налшык технологие техникум къыщызэIуахащ.
1935 гъэм къалъхуащ публицист, КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист Уэрыш Нурхьэлий.
Накъыгъэм и 13
УФ-м и Хы фIыцIэ флотым и махуэщ
1965 гъэм къалъхуащ КъБР-мрэ Ингуш Республикэмрэ щIыхь зиIэ я артист Зеущэ Iэуес.
Накъыгъэм и 14
1692 гъэм япэ урыс дзэ кхъухьыр псым трагъэхьащ.
1796 гъэм инджылыз еджагъэшхуэ Дженнер Эдвард япэу фэрэкI хущхъуэ хилъхьащ.
1945 гъэм къалъхуащ къэрал, политикэ лэжьакIуэ, тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, ЩIДАА-м и академик, Абхъаз Республикэм и япэ президенту щыта Ардзинбэ Владислав.
1950 гъэм къалъхуащ композитор, музыковед Блай Тамарэ.
Накъыгъэм и 15
Унагъуэм и дунейпсо махуэщ
1942 гъэм 115-нэ Къэбэрдей-Балъкъэр лъэпкъ шууей дивизэр зауэм Iухьащ.
1935 гъэм къалъхуащ тхакIуэ, журналист Къамбий Зуфар.
Накъыгъэм и 16
Биографхэм я махуэщ
Накъыгъэм и 17
Хъыбар зэбгрезыгъэх зэгухьэныгъэм и дунейпсо махуэщ
1915 гъэм къалъхуащ Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь Делэ Алий (Адыгей).
Накъыгъэм и 19
1991 гъэм Налшык къыщызэIуахащ Къэбэрдей лъэпкъым и япэ конгресс. Абы и япэ президенту хахащ Къалмыкъ Юрий Хьэмзэт и къуэр.
Накъыгъэм и 20
Метрологием и дунейпсо махуэщ
1935 гъэм къалъхуащ физико-математикэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ ЖьэкIэмыхъу Мусэбий.
1955 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист Тэтрокъуэ Астемыр.
Накъыгъэм и 21
Полярникым и махуэщ
Урыс-Кавказ зауэм (1763 — 1864) хэкIуэда адыгэхэм я фэеплъ махуэщ
2004 гъэм Налшык къыщызэIуахащ Урыс-Кавказ зауэм хэкIуэда адыгэхэм я фэеплъ.
Накъыгъэм и 24
Славян тхыбзэмрэ щэнхабзэмрэ я махуэщ
1905 гъэм къалъхуащ Нобель, Ленин саугъэтхэм я лауреат, СССР-м и Къэрал саугъэтхэм я лауреат, Социалист Лэжьыгъэм тIэунейрэ и ЛIыхъужь урыс тхакIуэшхуэ Шолохов Михаил.
1940 гъэм къалъхуащ шэрджэс тхакIуэ, усакIуэ Анзор Мухьэмэд.
Накъыгъэм и 25
Филологым и махуэщ
1940 гъэм къалъхуащ тхакIуэ, журналист, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Тхьэмокъуэ Барэсбий.
1950 гъэм къалъхуащ УФ-м щIыхь зиIэ и ухуакIуэ, КъБР-м и Парламентым и УнафэщIым и къуэдзэу щыта Бозий Натбий.
Накъыгъэм и 26
ХьэрычэтыщIэм и махуэщ
Накъыгъэм и 27
Библиотекарым и махуэщ
1703 гъэм Санкт-Петербург ухуэн щIадзащ.
1795 гъэм Урысейм цIыху куэд зэуэ зэкIуалIэ хъун библиотекэ къыщызэIуахащ.
Накъыгъэм и 28
Гъунапкъэхъумэм и махуэщ
1930 гъэм къалъхуащ Адыгейм, КъБР-м, КъШР-м я цIыхубэ тхакIуэ, СССР-м, РСФСР-м я Къэрал саугъэтхэм я лауреат, Урысей Федерацэм ЛэжьыгъэмкIэ и ЛIыхъужь МэшбащIэ Исхьэкъ.
1928 гъэм Мейкъуапэ къыщызэIуахащ Адыгейм и тхылъ тедзапIэ.
1930 гъэм къалъхуащ киноактёр, Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ артист, КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат Молей Барэсбий.
1950 гъэм къалъхуащ жылагъуэ лэжьакIуэ, хьэрычэтыщIэ Джэрыджэ Хьэсэн.
Накъыгъэм и 29
ООН-м щыIэ мамырыгъэщIэкъухэм (миротворецхэм) я дунейпсо махуэщ
Дзэ автомобилистым и махуэщ
Накъыгъэм и 30
1970 гъэм къалъхуащ телережиссёр, культурологием и кандидат, УФ-м и артиадэм, КъБР-м и Къэрал саугъэт- хэм я лауреат Сэралъп Самарэ.
Накъыгъэм и 31
Химикым и махуэщ
Уэчылым и махуэщ
1960 гъэм къалъхуащ политикэ лэжьакIуэ, КъБР-м щIыхь зиIэ и дохутыр Къарэнашэ Iэминат.
МЭКЪУАУЭГЪУЭ (ИЮНЬ)
Мэкъуауэгъуэм и 1
Адэ-анэхэм я дунейпсо махуэщ
Сабийхэр хъумэным и дунейпсо махуэщ
1921 гъэм «Кабардино-Балкарская правда» газетым и япэ номерыр къыдэкIащ.
1924 гъэм «Адыгэ псалъэ», «Заман» газетхэм я япэ номерхэр къыдэкIащ.
Мэкъуауэгъуэм и 2
1928 гъэм Налшык тхылъ тедзапIэ къыщызэIуахащ.
1950 гъэм къалъхуащ усакIуэ цIэрыIуэ, журналист Хьэту Пётр.
Мэкъуауэгъуэм и 3
1935 гъэм къалъхуащ биологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор Тамбий Александр.
Мэкъуауэгъуэм и 5
Экологым и махуэщ
1945 гъэм Германиер зэрыхагъэщIамкIэ икIи СССР-м, США-м, Инджылызым, Франджым я Правительствэхэм Германием и власть нэхъыщхьэм и къалэнхэр зэрагъэзэщIэнумкIэ декларацэм Iэ традзащ.
1930 гъэм къалъхуащ адыгэ усакIуэ Хъунэгу Нурет.
1960 гъэм къалъхуащ мэкъумэш щIэныгъэхэм я доктор, шэрджэс еджагъэшхуэ Мамбэт Мурадин.
Мэкъуауэгъуэм и 6
Урысыбзэм и махуэщ
Мэкъуауэгъуэм и 8
Тенджызым и дунейпсо махуэщ
Социальнэ лэжьакIуэм и махуэщ
1955 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист, Урысей артиадэм и лауреат МахуэлI Хъаджэт.
Мэкъуауэгъуэм и 10
1774 гъэм Урысеймрэ Тыркумрэ зэращIылIащ Кючук-Кайнарджий мамыр зэгурыIуэныгъэр. Абы ипкъ иткIэ, Къэбэрдейр Урысейм и зы Iыхьэу къалъытащ.
1955 гъэм Тырныаузрэ Докшукинэмрэ къалэ хъуащ.
1910 гъэм къалъхуащ сурэтыщI-график, УФ-м щIыхь зиIэ и сурэтыщI, «Нартхэр», «Ди деж къэса уэрэдхэр», «Къурш щхьэгухухэм я таурыхъхэр» тхылъхэр зыгъэщIэрэщIа Глуховцев Александр.
1925 гъэм къалъхуащ режиссёр цIэрыIуэ, УФ-м и цIыхубэ артист Ерчэн Леонид.
Мэкъуауэгъуэм и 12
Урысейм и махуэщ
1942 гъэм Зеикъуэ къуажэм къагъэIэпхъуат Ленинград хамэ къэралыбзэхэр щаджу дэт пединститутыр.
1945 гъэм Калинин Михаил Кремлым Маршал Жуков Георгий щритащ Совет Союзым и ЛIыхъужьым и ещанэ Дыщэ Вагъуэр.
1990 гъэм Урысей Федерацэм и Къэрал суверенитетым и Декларацэр къащтащ.
1990 гъэм «Печатымрэ цIыхубэ хъыбарегъащIэ IэнатIэхэмрэ ятеухуауэ» Законыр СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм къищтащ. Абы цензурэр игъэкIуэдыжащ.
Мэкъуауэгъуэм и 13
1936 гъэм Къэбэрдей къэрал лъэпкъ драмэ театрыр къызэIуахащ.
1950 гъэм къалъхуащ искусствоведением и доктор, профессор, ЩIДАА-м и академик, Тыркумэн консерваторэм и проректор Абыкъуэ ФатIимэ.
1970 гъэм къалъхуащ экономикэ щIэныгъэхэм я доктор, АКъУ-м и профессор ХъуакIуэ Заурбэч.
Мэкъуауэгъуэм и 14
Донорым и дунейпсо махуэщ
УФ-м и Миграционнэ IэнатIэм и лэжьакIуэм и махуэщ
1936 гъэм КъБАССР-м гъуазджэхэмкIэ и управленэр къызэрагъэпэщащ.
1955 гъэм къалъхуащ адыгей усакIуэ, драматург ЛIыхэс Мухьдин.
Мэкъуауэгъуэм и 15
1561 гъэм Идар Темрыкъуэ ипхъу Гуащэнэ (Марие) Москва нэсащ.
1945 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и артист Пщыгъуэш Юрий.
Мэкъуауэгъуэм и 16
1963 гъэм Терешковэ Валентинэ «Восток-6» кхъухьым ису хьэршым лъэтащ.
1940 гъэм къалъхуащ мэкъумэш щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъМУ-м и профессор Къумахуэ Владимир.
Мэкъуауэгъуэм и 17
1940 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и артист КIэш Фёдор.
Мэкъуауэгъуэм и 18
1956 гъэм Налшык музыкэ училищэ къыщызэIуахащ.
1940 гъэм къалъхуащ сурэтыщI Индрис Залымхъан.
Мэкъуауэгъуэм и 19
1960 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист, КъБР-м и Правительствэм и саугъэтым и лауреат БищIо Iэсият.
Мэкъуауэгъуэм и 20
Зи псэупIэр IэмалыншагъэкIэ зыхъуэжын хуей хъуахэм я дунейпсо махуэщ
1957 гъэм Москва Союзхэм я Унэм и Колоннэ залышхуэм къыщызэIуахащ Къэбэрдей-Балъкъэр АССР-м гъуазджэмрэ литературэмкIэ и гъэлъэгъуэныгъэр.
1920 гъэм къалъхуащ шэрджэс тхакIуэ Кхъуэхъу Цуцэ.
Мэкъуауэгъуэм и 21
Медицинэм и лэжьакIуэм и махуэщ
1925 гъэм Москва и уэрамхэм япэ таксихэр къыдыхьащ.
Мэкъуауэгъуэм и 22
Щыгъуэмрэ фэеплъымрэ я махуэщ- Хэку зауэшхуэм щыщIидза махуэщ
1941 гъэм Хэку зауэшхуэр къэхъеящ.
1944 гъэм КъБАССР-м и Министрхэм я Советым деж Архив управленэ къыщызэрагъэпэщащ.
Мэкъуауэгъуэм и 23
1941 гъэм Къэсейхьэблэ щыщ ТхьэмытлIокъуэ Хьэсэн КъухьэпIэ Украинэм и къэрал гъунапкъэр ихъумэу, лIыгъэ хэлъу и гъащIэр итащ: гранатэхэр щIэпхауэ фашист танкым зыщIидзэри, ар икъутащ, езыри хэкIуэдащ.
1950 гъэм къалъхуащ къэрал лэжьакIуэ цIэрыIуэ, «Хьэбэз гипс завод» ОАО-м и унафэщI Аргун Олег.
Мэкъуауэгъуэм и 24
1937 гъэм Республикэм и Советхэм я зи мычэзу съездым къищтащ Къэбэрдей-Балъкъэр АССР-м и япэ Конституцэр.
1945 гъэм Москва и Утыку Плъыжьым ТекIуэныгъэм и парад щекIуэкIащ.
Мэкъуауэгъуэм и 25
ХыдзэлIым (морякым) и махуэщ
1945 гъэм къалъхуащ психологие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор, жылагъуэ лэжьакIуэ Хъурей Леоренэ.
Мэкъуауэгъуэм и 26
1938 гъэм КъБАССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и депутатхэр япэу хахащ.
1945 гъэм къалъхуащ экономикэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъМУ-м и профессор, МАИ-м и академик Къэсей Борис.
Мэкъуауэгъуэм и 27
Урысейм и щIалэгъуалэм и махуэщ
1919 гъэм Япэ дунейпсо зауэр зэриухамкIэ зэгурыIуэныгъэм Версаль Iэ щытрадзащ.
1979 гъэм «КъБР-м и цIыхубэ тхакIуэ» цIэ лъапIэр ягъэуващ.
Мэкъуауэгъуэм и 29
1908 гъэм Тунгус метеоритыр ЩIым къытехуащ.
1940 гъэм Луначарскэм и цIэр зезыхьэ Театральнэ институтым и адыгэ студиер къаухащ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым и актёр хъунухэм.
1930 гъэм къалъхуащ «Шэрджэсхэр» монографиер зи Iэдакъэ къыщIэкIа, хэхэс адыгэхэм ятеухуауэ куэд зылэжьа Хьэтыкъуей Раджаб (Израиль).
Мэкъуауэгъуэм и 30
1945 гъэм къалъхуащ америкэ бзэщIэныгъэлI, адыгэбзэр зыджа, тхылъ зыбжанэ зытха профессор Коларуссо Джон.
БАДЗЭУЭГЪУЭ (ИЮЛЬ)
Бадзэуэгъуэм и 1
1925 гъэм къалъхуащ тырку публицист, узэщIакIуэ цIэрыIуэ Айдемир (Выщхьэ) Иззэт.
1980 гъэм къалъхуащ Олимп Джэгухэм я чемпион (2008), КъБР-м спортымкIэ и министру щыта Хъущт Аслъэнбэч.
Бадзэуэгъуэм и 2
Спорт журналистым и дунейпсо махуэщ
1805 гъэм къалъхуащ адыгэпщ, Кавказ зауэм и лIыхъужь ХьэтIохъущокъуэ Мухьэмэт-Iэшэ.
1964 гъэм «Къэббалъкъгаз» трестыр къызэрагъэпэщащ.
1990 гъэм КПСС-м и ХХVIII съездыр (иужьрей дыдэр) къызэIуахащ.
Бадзэуэгъуэм и 3
ГИБДД-м (ГАИ-м) и махуэщ
1700 гъэм Константинополь щызэращIылIа мамырыгъэ зэгурыIуэныгъэм ипкъ иткIэ, Iузэв (Азов), и Iэгъуэблагъэхэри щIыгъуу (Таганрог, Павловск, Миус), Урысейм и щIыналъэ хъуащ.
1957 гъэм СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым и УказкIэ Къэбэрдей-Балъкъэрым Ленин орденыр етIуанэу къыхуагъэфэщащ.
Бадзэуэгъуэм и 4
1916 гъэм Урысейм и тенджыз кхъухьлъатэзехуэхэр Балтие тенджыз щIыIум щекIуэкIа хьэуа зауэм щытекIуащ.
1920 гъэм къалъхуащ танкист хъыжьэ, Совет Союзым и ЛIыхъужь Къардэн Къэбард.
1975 гъэм къалъхуащ бэнэкIэ хуитымкIэ дунейпсо чемпион (1991) Бажэ Заудин.
Бадзэуэгъуэм и 5
Псы, тенджыз флотым и лэжьакIуэхэм я махуэщ
1957 гъэм Налшык Лениным и фэеплъ къыщызэIуахащ.
1900 гъэм къалъхуащ шэрджэс тхакIуэ Абыкъуэ Хъалид.
1930 гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор, ЩIДАА-м и академик Апажэ Мухьэмэд.
Бадзэуэгъуэм и 6
1957 гъэм КъБАССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и гуфIэгъуэ сессие зэхэтащ. Ар теухуауэ щытащ Къэбэрдейр езым фIэфIу Урысейм зэрыгухьэрэ илъэс 400 зэрырикъуам икIи республикэм Ленин орденыр етIуанэу къызэрыратам.
1960 гъэм къалъхуащ техникэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъМУ-м и профессор Сэхъурокъуэ Анатолий.
Бадзэуэгъуэм и 7
1971 гъэм КIыщокъуэ Алим СССР-м и Литфондым и унафэщIу хахащ.
Бадзэуэгъуэм и 8
Унагъуэм, лъагъуныгъэм, пэжыгъэм я махуэщ
Бадзэуэгъуэм и 9
1945 гъэм ВКП(б)-м и Налшык къалэ комитетым унафэ къищтащ Хэку зауэшхуэм ныкъуэдыкъуэ щыхъуахэм защIэгъэкъуэным теухуауэ.
1959 гъэм Налшык и Театр ЩхъуантIэм Пятницкэм и цIэр зезыхьэ къэрал академическэ хорым и концерт щекIуэкIащ.
Бадзэуэгъуэм и 10
1918 гъэм Советхэм я V Урысейпсо съездым РСФСР-м и Конституцэр — япэ Совет Конституцэр — къищтащ.
1955 гъэм къалъхуащ къэрал лэжьакIуэ, КъБР-м цIыхухэм социальнэ и лъэныкъуэкIэ хъумэнымкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, «Хэкум и пащхьэ щиIэ фIыщIэхэм папщIэ» орденым и медалыр зыхуагъэфэща Портэ Галинэ.
Бадзэуэгъуэм и 11
1958 гъэм «Кабардинка» къэрал къэфакIуэ ансамблыр Монголием кIуащ, абы и лъэпкъ махуэшхуэм хэтын папщIэ.
Бадзэуэгъуэм и 12
Бдзэжьеящэм и махуэщ
Урысей пощтым и махуэщ
1641 гъэм Астрахань хъаныдзэм Балъкъ и деж щригъэкIуэкIа зауэм хэкIуэдащ Къундет зэшхэр — Чэлимэтрэ Елдаррэ.
Бадзэуэгъуэм и 13
1908 гъэм Лондон къыщызэIуахащ IV Олимп Джэгухэр. Абы япэ дыдэу цIыхубзхэр хэтащ.
1930 гъэм Монтевидео (Уругвай) къыщызэIуахащ футболымкIэ япэ дунейпсо чемпионатыр. Абы къэрал 13 хэтащ. Уругвайр чемпион хъуащ.
Бадзэуэгъуэм и 14
1945 гъэм Париж ТекIуэныгъэм и парад щекIуэкIащ. Япэ иту уэрамым ирикIуащ Франджым и ЛIыхъужь, адыгэ бзылъхугъэ Хьэгъундокъуэ Елмэсхъан.
1957 гъэм Налшык щекIуэкIащ СССР-м ис лъэпкъ псоми я тхакIуэхэр зыхэта пшыхь гъэщIэгъуэн.
Бадзэуэгъуэм и 15
1939 гъэм Бахъсэн, Аруан, Iуащхьэмахуэ щIыналъэхэм район газетхэр къыщыдэкIыу щIадзащ.
1957 гъэм РСФСР-м и гъуазджэмрэ щэнхабзэмрэ я лэжьакIуэхэм я лIыкIуэхэм я кIэух концертыр Къэбэрдей-Балъкъэр АССР-м щекIуэкIащ.
1925 гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я кандидат, профессор, УФ-м профессиональнэ щIэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Пщыбий Инал.
Бадзэуэгъуэм и 16
622 гъэр Муслъымэн махуэгъэпсым и щIэдзапIэщ. Ислъамым и къежьапIэу къалъытэ. Мухьэмэд Бегъымбарыр Мэчэм икIри Мадинэ кIуащ.
1935 гъэм къалъхуащ СССР-м спортымкIэ и мастер, СССР-м щэнейрэ и чемпион, КъБР-м физическэ щэнхабзэмрэ спортымкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Къуэдзокъуэ Анатолэ.
Бадзэуэгъуэм и 17
1945 гъэм ЕтIуанэ дунейпсо зауэм текIуэныгъэр къыщызыхьа къэралхэм я Iэтащхьэхэм я Берлин (Потсдам) конференцыр къызэIуахащ.
1967 гъэм Лениным и цIэр зэрихьэу Арщыдан щыIэ колхозым Ленин орденыр къратащ.
Бадзэуэгъуэм и 19
Металлургым и махуэщ
1980 гъэм Москва щыщIидзащ ХХII Гъэмахуэ Олимп Джэгухэм.
Бадзэуэгъуэм и 20
1561 гъэм урыс пащтыхь гуащэ Гуащэнэ чыристан диныр кърагъэщтащ, Марие цIэри фIащащ.
Бадзэуэгъуэм и 21
1829 гъэм адыгэлI Хьэшыр Чылар япэ дыдэу Iуащхьэмахуэ и щыгум къуэкIыпIэ лъэныкъуэмкIэ дэкIащ.
1969 гъэм Америкэм щыщ астронавт Армстронг Нил Мазэм япэ дыдэу теуващ.
1994 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым и Къэрал гербыр, Къэрал ныпыр, Къэрал гимныр къащтащ.
Бадзэуэгъуэм и 22
1945 гъэм Къэбэрдей Республикэм и щакIуэ хозяйствэр къызэрагъэпэщащ.
Бадзэуэгъуэм и 24
1940 гъэм къалъхуащ композитор, КъБР-м, КъШР-м я цIыхубэ артист, УФ-м щIыхь зиIэ и артист, Урысей Федерацэм и Къэрал саугъэтым и лауреат Даур Аслъэн.
1940 гъэм къалъхуащ философие щIэныгъэхэм я доктор, АКъУ-м и профессор Къэзан Хьэмзэт.
Бадзэуэгъуэм и 25
УФ-м и следственнэ органхэм я лэжьакIуэм и махуэщ
СатуущIым и махуэщ
Бадзэуэгъуэм и 26
Дзэ-Тенджыз флотым и махуэщ
Бадзэуэгъуэм и 27
1991 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым щагъэуващ президент къулыкъур.
1940 гъэм къалъхуащ адыгэ тхакIуэ Чуякъуэ Юнус.
Бадзэуэгъуэм и 28
1957 гъэм «Кабардинка» къэрал академическэ къэфакIуэ ансамблыр студентхэмрэ щIалэгъуалэмрэ Москва щрагъэкIуэкIа фестивалым и лауреат хъуащ.
1900 гъэм къалъхуащ Сирием щыпсэу хэхэс адыгэхэм ятеухуауэ куэд зылэжьа, Сорбоннэр къэзыуха, «Адыгэхэм я тхыдэ», «Адыгэхэр пащтыхьхэм зэрезэуар» лэжьыгъэхэр зи IэдакъэщIэкI Сэмгугъу Iэмин.
Бадзэуэгъуэм и 29
1945 гъэм къалъхуащ АР-м щIыхь зиIэ и журналист Сэхъутэ Нурбий.
Бадзэуэгъуэм и 30
Зэныбжьэгъугъэм и дунейпсо махуэщ
1980 гъэм Израилым и Кнессетым къэралым и щыхьэру Иерусалим игъэуващ.
ШЫЩХЬЭУIУ (АВГУСТ)
ШыщхьэуIум и 1
Хэкум къэзыгъэзэжа адыгэхэм я махуэщ
1914 гъэм Япэ дунейпсо зауэм щIидзащ.
1958 гъэм «Iуащхьэмахуэ» журналым и япэ номерыр дунейм къытехьащ.
1967 гъэм Бахъсэнрэ Тэрчрэ къалэ хъуащ.
1930 гъэм къалъхуащ тхакIуэ Къущхьэ СулътIан.
ШыщхьэуIум и 2
Хьэуа-Десантыдзэхэм я махуэщ
ГъущI гъуэгум и лэжьакIуэм и махуэщ
1942 гъэм Налшык Дзэ Плъыжьым щхьэкIэ щагъэхьэзырат ткIуаткIуэ къауэ зэрыт птулъкIэ мин 20.
1585 гъэм къалъхуащ пщыгуащэ, къэрал лэжьакIуэ Черкасская Жылэгуащэ.
ШыщхьэуIум и 3
1952 гъэм Хельсинки щызэхуащIыжащ ХV Олимп Джэгухэр. Абы япэ дыдэу СССР-м и спортсменхэр хэтащ.
1994 гъэм Налшык къыщызэIуахащ Бгырысхэм я дунейпсо конгресс.
ШыщхьэуIум и 4
1905 гъэм къалъхуащ куржы лингвист-кавказовед, абхъаз-адыгэ бзэ гупым елэжьа, филологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор, Куржым щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Рогавэ Георгий.
ШыщхьэуIум и 5
1900 гъэм къалъхуащ жэмыш, Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь Пащты Салимэ.
ШыщхьэуIум и 6
ГъущI гъуэгудзэм и махуэщ
1945 гъэм Японием и Хиросимэ къалэм США-м и кхъухьлъатэм атом бомбэ щридзыхащ.
ШыщхьэуIум и 7
1646 гъэм къэзакъ атаман Пожарский Семёнрэ адыгэпщ Черкасский Муцалрэ зауэлI мини 6 зыхэт я дзэр Нурадин-Джэрий и лагерым теуэри, хьэбэсабэу зэтракъутащ.
1833 гъэм Черепановхэ зэадэзэкъуэ Ефимрэ Миронрэ Урысейм япэ дыдэу мафIэгу щащIащ, гъущI гъуэгууи километри 3,5-рэ щаухуащ.
1942 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым зауэ щытыкIэ щагъэуващ.
ШыщхьэуIум и 8
Физкультурникым и махуэщ
1942 гъэм ЗыхъумэжыныгъэмкIэ Налшык комитетым унафэ ищIащ и къалэм и къыдыхьэпIэхэм быдапIэхэр щаухуэну.
ШыщхьэуIум и 9
УхуакIуэм и махуэщ
1945 гъэм Японием и Нагасаки къалэм США-м и кхъухьлъатэм атомнэ бомбэ щридзыхащ.
1950 гъэм къалъхуащ усакIуэ, драматург, радиожурналист Вындыжь Марие.
ШыщхьэуIум и 10
1930 гъэм къалъхуащ КъБАССР-м и комсомолым, профсоюзым я пашэу щыта, «Горянка» газетым и япэ редактор нэхъыщхьэ Сэбаншы Розэ.
1930 гъэм къалъхуащ литературовед, Дагъыстэным щIыхь зиIэ и егъэджакIуэ Ержыб Аслъэн.
1930 гъэм къалъхуащ США-м щыпсэу хэхэс адыгэхэм ящыщ, жылагъуэ лэжьакIуэ цIэрыIуэ, Кавказ Ищхъэрэ центрым и унафэщIу щыта Къэзан Яхья.
1940 гъэм къалъхуащ Сирием къикIыжа тхакIуэ, узэщIакIуэ, егъэджакIуэ Къумыкъу Мамдухь.
1940 гъэм къалъхуащ медицинэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ МызэущI Борис.
ШыщхьэуIум и 11
1945 гъэм къалъхуащ медицинэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор, РАЕН-м и член-корреспон-дент, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Елгъэр Анатолий.
ШыщхьэуIум и 12
УФ-м и Дзэ-Хьэуа Къарухэм я махуэщ
ЩIалэгъуалэм я дунейпсо махуэщ
1930 гъэм къалъхуащ хи- мие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Бырхьэм Михаил.
ШыщхьэуIум и 13
1915 гъэм къалъхуащ РСФСР-м, КъБАССР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ, радиом и диктору щыта Безрокъуэ Хужь.
1955 гъэм къалъхуащ къэрал лэжьакIуэ, генерал-полковник, КъБР-м и Iэтащхьэ (2014 — 2018 гъгъ), УФ-м КъэралкIуэцI IуэхухэмкIэ и къулыкъущIапIэхэм щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ, «Хэкум и пащхьэ щиIэ фIыщIэхэм папщIэ» орденым и IV нагъыщэр зыхуагъэфэща, ЛIыгъэм и орденыр зрата, УФ-м ШынагъуэншагъэмкIэ и Советым и Секретарым и къуэдзэ КIуэкIуэ Юрий.
ШыщхьэуIум и 14
Абхъазыр зыхъумахэм я фэеплъ махуэщ
1992 гъэм куржы-абхъаз зауэр къэхъеящ.
ШыщхьэуIум и 15
Археологым и махуэщ
1855 гъэм къалъхуащ адыгей усакIуэ Теувэж Дзыгъуэ.
1940 гъэм къалъхуащ сурэтыщI, КъБР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Щхьэцэ Владимир.
ШыщхьэуIум и 16
Урысейм и Хьэуа флотым и махуэщ
1934 гъэм Москва къыщызэIуахащ СССР-м и тхакIуэхэм я япэ съездыр.
1939 гъэм «Кабардинка» ансамблым концертхэр КъуэкIыпIэ Жыжьэм тын щыщIидзащ.
1960 гъэм Налшык къыщызэIуахащ изобразительнэ гъуазджэмкIэ музей.
1965 гъэм Урысейм и щэнхабзэмрэ тхыдэмрэ я фэеплъхэр хъумэнымкIэ зэгухьэныгъэм и Къэбэрдей-Балъкъэр къудамэр къызэрагъэпэщащ.
ШыщхьэуIум и 17
1771 гъэм Екатеринэ ЕтIуанэм Къэбэрдей цIыхубэм Щытхъу тхылъ къахуигъэхьащ.
ШыщхьэуIум и 18
1941 гъэм КъБР-м тхьэмахуэ щIыхьэху щекIуэкIащ. Абы къыщалэжьа сом мин 300-р Зыхъумэжыныгъэм и фондым халъхьащ.
1600 гъэм къалъхуащ нэмыцэ дипломат, адыгэ тхыдэр зыджа Олеарий Iэдэм.
ШыщхьэуIум и 19
1935 гъэм къалъхуащ КъБР-м, КъШР-м, Адыгейм щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ БищIо Анатолий.
1965 гъэм къалъхуащ режиссёр, КъБР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Дэбагъуэ Роман.
ШыщхьэуIум и 21
1561 гъэм урыс пащтыхь Грозный Иван (Иван IV) щхьэгъусэу ишащ къэбэрдеипщ Идар Темрыкъуэ ипхъу Гуащэнэ (Марие).
ШыщхьэуIум и 22
Урысей Федерацэм и Къэрал ныпым и махуэщ
1937 гъэм КIыщокъуэ Пщымахуэ дунейм ехыжащ.
1959 гъэм Тэрч къалэм щатащ налмэс Iэмэпсымэхэр къыщыщIагъэкI завод.
ШыщхьэуIум и 23
1382 гъэм Урысейм артиллерие дзэхэр къыщызэрагъэпэщащ. Ар япэу къагъэсэбэпащ Тохъутэмыщ хъаныр Мэзкуу щытеуам щыгъуэ.
1943 гъэм СССР-м и Дзэ Плъыжьым Курск и деж нэмыцэ-фашистыдзэр щызэтрикъутащ.
1992 гъэм ЩIэныгъэхэмкIэ Дунейпсо Адыгэ Академиер къызэрагъэпэщащ.
ШыщхьэуIум и 24
Ди эрэм и 79 гъэм Везувий вулканыр кърихуащ. Абы зэтрикъутащ Помпей, Геркуланум къалэхэр.
1830 гъэм дунейм ехыжащ Къэбэрдей пщы уэлий хахуэ Жанхъуэт Кушыку.
1943 гъэм кхъухьлъатэзехуэ Къардэн Къубатий Совет Союзым и ЛIыхъужь цIэр къыфIащащ.
ШыщхьэуIум и 25
1530 гъэм къалъхуащ Рюриковичхэ ящыщ япэ урыс пащтыхь, адыгэ малъхъэ Иван IV Грозный.
1960 гъэм къалъхуащ нейрохирург, медицинэ щIэныгъэхэм я доктор Семэн Жаннэ.
ШыщхьэуIум и 26
1908 гъэм Тыркум япэ Адыгэ Хасэ къыщызэрагъэпэщащ.
1991 гъэм РАН-м прикладной математикэмрэ автоматизацэмкIэ и КъБЩIКъИ-р къызэIуахащ.
ШыщхьэуIум и 27
Кином и махуэщ
1910 гъэм къалъхуащ псапащIэ цIэрыIуэ Терезэ-анэр (Бонджниу Агнесс Гонджа).
1940 гъэм къалъхуащ тхакIуэ, Адыгейм, КъШР-м щIыхь зиIэ я журналист, УФ-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Къантемыр Тыркубий.
ШыщхьэуIум и 29
1949 гъэм СССР-м академик Курчатов Игорь и унафэм щIэту япэ атомнэ бомбэ щагъэунэхуащ.
ШыщхьэуIум и 30
Шахтёрым и махуэщ
1730 гъэмЧеркасский Алексей пщым Невский Алек- сандр и орденыр къратащ.
ШыщхьэуIум и 31
1914 гъэм Санкт-Петербург и цIэр Петрограду зэрахъуэ-кIащ.
1971 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым Октябрь Революцэ орденыр къратащ.
ФОКIАДЭ (СЕНТЯБРЬ)
ФокIадэм и 1
Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Къэралыгъуэм и махуэщ
Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Конституцэм и махуэщ
Налшык къалэ и махуэщ
ЩIэныгъэм и махуэщ
1569 гъэмИдар Гуащэнэ (Марие), урыс пащтыхь гуащэр дунейм ехыжащ.
1921 гъэм Къэбэрдей АО-р къызэрагъэпэщащ.
1939 гъэм ЕтIуанэ дунейпсо зауэр къэхъеящ.
1940 гъэм Налшык къыщызэрагъэпэщащ адыгэ, балъкъэр балет студиехэр.
ФокIадэм и 2
Урысей гвардием и махуэщ
ЕтIуанэ дунейпсо зауэр щиуха махуэщ
1943 гъэм кхъухьлъатэзехуэ Къанкъуэщ Ахьмэдхъан Совет Союзым и ЛIыхъужь цIэр къыфIащащ.
ФокIадэм и 3
Терроризмэм ебэнхэм я зэкъуэтыныгъэм и махуэщ
ФокIадэм и 5
1936 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым щаутIыпщащ Бахъсэн ГЭС-р.
1875 гъэм къалъхуащ пщыгуащэ, оперэ уэрэджыIакIуэ, Петербург консерваторэр къэзыуха Черкасская Марианнэ.
1895 гъэм къалъхуащ усакIуэ, композитор, пшынауэ, уэрэджыIакIуэ, КъБР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Къэжэр Индрис.
ФокIадэм и 6
ЩIыдагъэ, газ промышленностым и лэжьакIуэхэм я махуэщ
1991 гъэм Ленинград къалэм и цIэр Санкт-Петербургыу зэрахъуэкIащ.
2001 гъэм Урысей Федерацэм и Президент Путин Владимир Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм къэкIуащ.
ФокIадэм и 7
1923 гъэм Интерполыр — уголовнэ полицэм и дунейпсо организацэр — къызэрагъэпэщащ.
1940 гъэм къалъхуащ физико-математикэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, ЩIДАА-м, Абхъазым ЩIэныгъэхэмкIэ и академием я академик, Абхъаз къэрал университетым и ректор Гварамие Алеко.
1955 гъэм къалъхуащ къэрал, политикэ лэжьакIуэ, Шэджэм район администрацэм и Iэтащхьэу щыта Ахъуэхъу Къанщобий.
ФокIадэм и 8
Финансистым и махуэщ
Журналистхэм я зэкъуэтыныгъэм и дунейпсо махуэщ
ФокIадэм и 10
1930 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, АКъУ-м и профессор, ЩIДАА-м и академик Быджанэ Мурат.
ФокIадэм и 11
1943 гъэм Къуэныкъуей Назир зауэ къалэн иIэу япэ дыдэу уэгум ихьащ икIи япэ нэмыцэ кхъухьлъатэр къриудыхащ, абы папщIи генерал Савицкий Евгений япэ орденыр къритащ.
ФокIадэм и 12
Программистым и махуэщ
1953 гъэм Хрущёв Никитэ КПСС-м и ЦК-м и япэ секретару хахащ.
1930 гъэм къалъхуащ КъШР-м и цIыхубэ тхакIуэ Брат Хьэбас.
1950 гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ артист ШэджыхьэщIэ Аслъэнбий.
1960 гъэм къалъхуащ адыгэ усакIуэ, журналист Мамыщ Владимир.
ФокIадэм и 13
Танкистым и махуэщ
Парикмахерым и махуэщ
1762 гъэм Екатеринэ ЕтIуанэр пащтыхь къулыкъум пэрыуващ.
1942 гъэм Сталинград зауэм щIидзащ.
ФокIадэм и 14
1950 гъэм къалъхуащ экономикэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъМУ-м и профессор Щоджэн БетIал.
1965 гъэм къалъхуащ УФ-м и Правительствэм и УнафэщI Медведев Дмитрий.
ФокIадэм и 15
Демократием и дунейпсо махуэщ
1932 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал пединститутыр къызэIуахащ.
1960 гъэм къалъхуащ къэрал лэжьакIуэ, КъШР-м и Правительствэм и УнафэщIу лэжьа Къардэн Мурат.
ФокIадэм и 17
1940 гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, КъШКъУ-м и профессор, ЩIДАА-м и академик, КъШР-мрэ КъБР-мрэ щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ БакIуу Хъанджэрий.
ФокIадэм и 20
Адыгэхэм (шэрджэсхэм) я дунейпсо махуэщ
Осетие Ипщэм и щхьэхуитыныгъэм и махуэщ
Мэзым и лэжьакIуэм и махуэщ
ФокIадэм и 21
1942 гъэм Бахъсэн партизан гупыр жэщым Къармэхьэблэ щыIэ нэмыцэ гарнизоным теуащ, абы хэщIыныгъэшхуи иритащ.
1945 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и артисткэ, къэфакIуэ Мысачэ Валентинэ.
1955 гъэм къалъхуащ химие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Бей Iэуес.
ФокIадэм и 22
Махуэмрэ жэщымрэ зэхуэдэ щыхъу бжьыхьэ махуэщ
ФокIадэм и 23
1869 гъэм Менделеев Дмитрий химие элементхэм я периодическэ законыр къызэIуихащ.
1924 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым щIэныгъэншагъэр щыгъэкIуэдынымкIэ комиссэ къызэрагъэпэщащ.
ФокIадэм и 24
1993 гъэм Урысейм къыщызэрагъэпэщащ ЦIыхум и хуитыныгъэхэмкIэ гуп (комиссэ).
ФокIадэм и 25
1934 гъэм Налшык къы-щызэIуахащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и колхоз-совхоз япэ спартакиадэр.
1915 гъэм къалъхуащ АР-м и цIыхубэ тхакIуэ, драматург, зэдзэкIакIуэ Еутых Аскэр.
ФокIадэм и 27
Машинэухуэм и махуэщ
Туризмэм и дунейпсо махуэщ
ГъэсакIуэм и махуэщ
1965 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Къущхьэбий Анзор.
ФокIадэм и 28
Адыгэ фащэм и махуэщ
Атом промышленностым и лэжьакIуэхэм я махуэщ
1680 гъэм къалъхуащ Урысей Империем и канцлер щэджащэ, Сыбырым и губернатор Черкасский Алексей.
ФокIадэм и 30
Абхъаз лъэпкъым и текIуэныгъэм и махуэщ
1835 гъэм къалъхуащ Тыркум щыIэ лъэпкъ-щэнхабзэ зэщIэхъееныгъэм и пашэ, маршал, дипломат ТIыгъуэ ФуIэд-пэщэ.
1930 гъэм къалъхуащ США-м щыпсэуа, жылагъуэ лэжьакIуэ цIэрыIуэ, хэхэс адыгэхэм ятеухуа куэд зылэжьа Хьэвжокъуэ Маждэ.
ЖЭПУЭГЪУЭ (ОКТЯБРЬ)
Жэпуэгъуэм и 1
Зи ныбжь хэкIуэтахэм я дунейпсо махуэщ
УФ-м и лъэсыдзэм и махуэщ
Макъамэм и дунейпсо махуэщ
1924 гъэм Налшык егъэджакIуэхэр щагъэхьэзыр техникум къыщызэIуахащ.
1933 гъэм Налшык Лениным и цIэр зэрихьэу дэт еджапIэ къалэ цIыкIум къыщызэрагъэпэщащ лъэпкъ студие.
1945 гъэм къалъхуащ къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэ Къущхьэ Iэмырхъан.
1950 гъэм къалъхуащ адыгей усакIуэ, щIэныгъэрылажьэ Ергъукъу-ШащIэ Шамсиет.
Жэпуэгъуэм и 2
Соцпедагогым и дунейпсо махуэщ
1945 гъэм Къэбэрдей къэрал пединститутым школ-интернат къыщызэIуахащ.
1930 гъэм къалъхуащ Адыгэ Республикэм хыхьэ Блашэпсынэ къуажэм щыщ дин лэжьакIуэ цIэрыIуэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд.
1970 гъэм къалъхуащ пауэрлифтингымкIэ 1996, 1997, 1998, 1999 гъэхэм дунейпсо чемпион хъуа Хъуажь Юрий.
Жэпуэгъуэм и 3
Архитектурэм и дунейпсо махуэщ
Дохутырым и дунейпсо махуэщ
ОМОН-м и махуэщ
Адыгэшым и махуэщ
1934 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым уэрэдымрэ къафэмкIэ и «Кабардинка» къэрал академическэ ансамблыр къызэрагъэпэщащ.
Жэпуэгъуэм и 4
Хьэршыдзэм и махуэщ
1957 гъэм СССР-м дунейм щыяпэу ЩIым и IэрыщI спутникыр иутIыпщащ.
1986 гъэм «Iуащхьэмахуэ лъапэ» къэрал лъэпкъ паркыр къызэрагъэпэщащ.
Жэпуэгъуэм и 5
ЕгъэджакIуэм и дунейпсо махуэщ
1990 гъэм Адыгэ Республикэр къызэрагъэпэщащ.
1950 гъэм къалъхуащ генерал-лейтенант, УФ-м и ВВС-м и командующэм и къуэдзэ, техникэ щIэныгъэхэм я доктор Быж Айтэч.
Жэпуэгъуэм и 6
1768 гъэм Тыркум Урысейм зауэ кърищIылIащ.
Жэпуэгъуэм и 7
1918 гъэм Даутокъуэ-Серебряков Заурбэч и дзэм Налшык къищтащ.
Жэпуэгъуэм и 8
1860 гъэм Бахъсэн цIыхубэ судыр къызэрагъэпэщауэ щытащ.
1935 гъэм къалъхуащ мэкъумэш щIэныгъэхэм я доктор, профессор Умар Анатолий.
Жэпуэгъуэм и 9
Пощтым и дунейпсо махуэщ
1955 гъэм къалъхуащ ухуакIуэ, хьэрычэтыщIэ, «ААА» фирмэм (Налшык) и тхьэмадэ Къуршэ Валерий.
Жэпуэгъуэм и 10
Психикэ узыншагъэр хъумэным и дунейпсо махуэщ
1910 гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ Щомахуэ Iэмырхъан.
1930 гъэм къалъхуащ тхакIуэ, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ КIуантIэ Iэзид.
1935 гъэм къалъхуащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ тхакIуэ Елгъэр Кашиф.
1940 гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ артист Куэт Къанщобий.
1955 гъэм къалъхуащ КъБР-м егъэджэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, педагогикэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор Щоджэн ФатIимэ.
Жэпуэгъуэм и 11
Мэкъумэш IэнатIэм и лэжьакIуэхэм я махуэщ
Жэпуэгъуэм и 13
1884 гъэм Гринвичыр Меридианым техуэу ягъэуващ.
1904 гъэм Тэрч-Псыжь полкым хыхьэ адыгэ шуудзэм хэтхэм зыкъаIэтащ.
Жэпуэгъуэм и 15
1930 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ ТекIуий Анатолий.
1935 гъэм къалъхуащ УФ-м щIыхь зиIэ и артист, Абхъазым и цIыхубэ артист Мысостышхуэ Пщызэбий.
1940 гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ тхакIуэ, УФ-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, Дунейпсо Адыгэ Хасэм и саугъэтыр зрата IутIыж Борис.
Жэпуэгъуэм и 16
ЩIакхъуэм и дунейпсо махуэщ
1991 гъэм Налшык щызэхэтащ КъБР-м ис лъэпкъхэм я нэхъыжьыфIхэм я съезд.
1955 гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, литературовед ТIымыжь Хьэмыщэ.
Жэпуэгъуэм и 18
Гъуэгу хозяйствэм и лэжьакIуэхэм я махуэщ
Жэпуэгъуэм и 19
1097 гъэмМономах Владимир Урысейр пщыгъуэ-пщыгъуэкIэ игуэшащ.
1900 гъэм къалъхуащ Сирием и къэрал, дзэ лэжьакIуэ, полицэм и генерал, СХьР-м щыIэ Адыгэ ФIыщIэ Хасэр къызэзыгъэпэщахэм ящыщ Хьэпышт Мухьэмэд-Алий.
1955 гъэм къалъхуащ техникэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор ЛIыбекъуэ Алексей.
Жэпуэгъуэм и 20
Дзэ связистым и махуэщ
ПщафIэм и дунейпсо махуэщ
2000 гъэм Шэджэм къалэ хъуащ.
1940 гъэм къалъхуащ усакIуэ, АР-м щIыхь зиIэ и егъэджакIуэ Мэхъуэш Руслан.
Жэпуэгъуэм и 22
1612 гъэм Минин, Пожарский, Черкасский Къанщауэ сымэ зи пашэ урысыдзэм лыхьхэр (полякхэр) Москва дахужащ.
1721 гъэм Урыс сенатым пащтыхьыцIэр игъэкIуэдыжри, Пётр Езанэр Урысейм и император ищIащ.
Жэпуэгъуэм и 23
1995 гъэм инджылыз дохутыр Уэстеби Стивен цIыхугум и пIэкIэ токкIэ лажьэ гу япэу ирилъхьат.
Жэпуэгъуэм и 24
Спецназым и махуэщ
Школ библиотекэхэм я дунейпсо махуэщ
ООН-м и махуэщ
1945 гъэм ООН-м и Уставыр къащтащ.
Жэпуэгъуэм и 25
УФ-м и Таможенникым и махуэщ
Автомобиль, цIыхухэр къезышэкI транспортым я лэжьакIуэм и махуэщ
1940 гъэм къалъхуащ Сирием и къэрал, политикэ лэжьакIуэ, СХьР-м и Парламентым и депутат, Дамаск щылажьэ Адыгэ ФIыщIэ Хасэм и тхьэмадэ (1996 — 2006) Абазэ (Маршэн) Шараф.
Жэпуэгъуэм и 27
1940 гъэм Налшык къыщызэIуахащ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал драмэ театрыр.
Жэпуэгъуэм и 28
1900 гъэм къалъхуащ къэбэрдей литературэм и лъабжьэр зыгъэтIылъа икIи и классик ЩоджэнцIыкIу Алий.
Жэпуэгъуэм и 29
1930 гъэм къалъхуащ АР-м и цIыхубэ тхакIуэ, УФ-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Пэнэф Сэфар.
Жэпуэгъуэм и 30
1653 гъэм Урысейм унафэ къыщыдэкIащ дыгъуэгъуакIуэхэмрэ хъунщIакIуэхэмрэ ямыукIыу, япэщIыкIэ къамышыкIэ яубэрэжьыну, итIанэ и Iэпхъуамбэр паупщIу Сыбыр ягъэкIуэну.
ЩЭКIУЭГЪУЭ (НОЯБРЬ)
ЩэкIуэгъуэм и 1
Суд приставым и махуэщ
ЩэкIуэгъуэм и 2
1949 гъэм Къэбэрдей бгылъагэ заповедникыр къызэрагъэпэщащ.
1940 гъэм къалъхуащ композитор, УФ-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат Молэ Владимир.
ЩэкIуэгъуэм и 3
1907 гъэм Франджым дунейм щыяпэу вертолёт щагъэлъэтащ.
ЩэкIуэгъуэм и 4
ЦIыхубэ зэкъуэтыныгъэм и махуэщ
1890 гъэм дунейм щыяпэу Лондон метро къыщызэIуахащ.
ЩэкIуэгъуэм и 5
ТIасхъэщIэх IэнатIэм и махуэщ
1922 гъэм Налшык щызэхэ-тащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубзхэм я япэ съезд.
1967 гъэм Москва щатащ «Останкино» телецентрыр.
ЩэкIуэгъуэм и 6
1685 гъэм къалъхуащ Къэбэрдейм и жылагъуэ, политикэ лэжьакIуэ, узэщIакIуэ, дипломат Къэзанокъуэ Жэбагъы.
ЩэкIуэгъуэм и 7
Октябрь революцэм и махуэщ (1917)
1928 гъэм Акъбащ ГЭС-р ятащ (КъБР).
1930 гъэм къалъхуащ техни- кэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъМА-м и профессор, УФ-ми КъБР-ми щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ Быгуэ Хьэзрэталий.
1935 гъэм къалъхуащ усакIуэ, УФ-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Къэжэр Пётр.
ЩэкIуэгъуэм и 9
1918 гъэм Къатхъэн Назир пащтыхь генерал Мистулов и дзэр зэтрикъутащ.
1940 гъэм къалъхуащ адыгей усакIуэ Хьэлэш Сэфарбий.
ЩэкIуэгъуэм и 10
ЩIэныгъэм и дунейпсо махуэщ
МВД-м и лэжьакIуэм и махуэщ
ЩэкIуэгъуэм и 11
1905 гъэм Севастополь и хыдзэлIхэм, кхъухь тедзапIэмрэ тенджыз заводымрэ я лэжьакIуэхэм зыкъаIэтат.
ЩэкIуэгъуэм и 13
1955 гъэм къалъхуащ зэдзэкIакIуэ, радиожурналист Мэремкъул Ларисэ.
ЩэкIуэгъуэм и 14
Социологым и махуэщ
1935 гъэм къалъхуащ КъБАССР-м щыщ ухуакIуэ, Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь Алмэ Алий.
ЩэкIуэгъуэм и 15
1764 гъэм Урысейм ХудожествэхэмкIэ и академиер къызэрагъэпэщащ.
1934 гъэм СССР-м япэу макъ зыщIэт теленэтынхэр щекIуэкIащ.
1960 гъэм къалъхуащ актрисэ Мэкъуауэ ФатIимэ.
ЩэкIуэгъуэм и 16
1942 гъэм «За Советскую Кабардино-Балкарию!» листовкэр къыдагъэкIыу щIадзащ.
1943 гъэмЯхэгуауэ Михаил Совет Союзым и ЛIыхъужь цIэр къыфIащащ.
ЩэкIуэгъуэм и 17
Участковэм и махуэщ
1869 гъэм Суэц кIэнауэр (Мысыр) къызэIуахащ.
1920 гъэм Бгырыс (Горскэ) АССР-р къызэрагъэпэщащ.
1933 гъэм СССР-мрэ США-мрэ дипломат зэпыщIэныгъэ яIэ хъуащ.
ЩэкIуэгъуэм и 19
Артиллерием и махуэщ
1941 гъэм ЗыхъумэжыныгъэмкIэ Налшык комитетым Къэбэрдей-Балъкъэр шууей дивизэр къызэгъэпэщыным теухуауэ унафэ къищтащ.
1985 гъэм къалъхуащ IэпщэрыбанэмкIэ дунейпсо чемпион ХьэкIырэ Атмир.
ЩэкIуэгъуэм и 20
1480 гъэм Урысейм тэтэр-монгол тепщэныгъэр щиухащ.
1999 гъэм «КъБР-м щIыхь зиIэ и юрист» цIэ лъапIэр ягъэуващ.
ЩэкIуэгъуэм и 21
Телевиденэм и дунейпсо махуэщ
УФ-м и налог органхэм я лэжьакIуэхэм я дунейпсо махуэщ
ЩэкIуэгъуэм и 23
1920 гъэм къалъхуащ усакIуэ телъыджэ, щIэныгъэлI КIуащ БетIал.
ЩэкIуэгъуэм и 28
Адыгэ нарт эпосым и махуэщ
1942 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэр партизан гупыр Жэмтхьэлэ Ипщэ щыIэ нэмыцэ гарнизоным теуащ, хэщIыныгъэшхуи иритащ.
1950 гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ артисткэ, УФ-м щIыхь зиIэ и артисткэ Шортэн Аллэ.
ЩэкIуэгъуэм и 29
Анэм и махуэщ
1917 гъэм Цагъуэ Нурийрэ Дым Iэдэмрэ «Адыгэ макъ» газетым и япэ номерыр къыдагъэкIащ.
ЩэкIуэгъуэм и 30
1571 гъэм Къэбэрдей пщы уэлий Идар Темрыкъуэ дунейм ехыжащ.
1925 гъэм къалъхуащ Адыгэ АО-м и унафэщIу щыта (1960 — 1982) СССР-м и консул нэхъыщхьэу Болгарием щыIа (1982 — 1989) Бэрзэдж Нухь.
ДЫГЪЭГЪАЗЭ (ДЕКАБРЬ)
Дыгъэгъазэм и 1
СПИД-м ебэныным и дунейпсо махуэщ
1917 гъэм Тэрч-Дагъыстэн правительствэ къызэрагъэпэщащ.
Дыгъэгъазэм и 2
Банкым и лэжьакIуэм и махуэщ
1870 гъэм Рим къалэр Италием и щыхьэр хъуащ.
1960 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор Гуанэ Аскэрбий.
Дыгъэгъазэм и 3
Юристым и махуэщ
Ныкъуэдыкъуэхэм я дунейпсо махуэщ
Сэлэт мыцIыхум и махуэщ
Дыгъэгъазэм и 5
1936 гъэм СССР-м и Конституцэр къащтащ. КъБАО-р КъБАССР хъуащ.
1915 гъэм къалъхуащ Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь Пщыжь Пщымахуэ (Адыгей).
1960 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист, «Адыгэ псалъэ» газетым и редактор нэхъыщхьэм и къуэдзэ Жыласэ Заурбэч.
Дыгъэгъазэм и 7
Граждан авиацэм и дунейпсо махуэщ
1725 гъэм Петербург щызэхэтащ Урысейм ЩIэныгъэхэмкIэ и Академием и япэ зэхыхьэр.
Дыгъэгъазэм и 8
1991 гъэм Къэрал Щхьэхуит-хэм я Зэгухьэныгъэр (СНГ) къызэзыгъэпэща Беловежскэ зэгурыIуэныгъэм Iэ традзащ. Абы СССР къэралыгъуэр щымыIэж ищIащ.
Дыгъэгъазэм и 9
Хэкум и ЛIыхъужьхэм я махуэ
Дыгъэгъазэм и 10
Футболым и дунейпсо махуэщ
Нобель и махуэщ (Нобель и саугъэтхэр щат махуэщ)
1935 гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, АР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Гъыш Нухь.
1970 гъэм къалъхуащ къэрал, спорт лэжьакIуэ, самбомкIэ пщыкIузрэ дунейпсо чемпион хъуа Хьэсанэ Мурат.
Дыгъэгъазэм и 11
1815 гъэм Петербург щыIэ Берже заводым япэ урыс кхъухьыр щащIащ.
1935 гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ сурэтыщI Абей Виктор.
Дыгъэгъазэм и 12
Урысей Федерацэм и Конституцэм и махуэщ
1993 гъэм КъБР-м палатитI хъу и Парламентыр хахащ.
1935 гъэм къалъхуащ тхакIуэ, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Бахъуэ БетIал.
Дыгъэгъазэм и 13
1949 гъэм Налшык щекIуэкIащ Къэбэрдей АССР-м и цIыхубз ныбжьыщIэхэм я республикэ съезд.
1991 гъэм Налшык щекIуэкIащ КъБР-м ис лъэпкъхэм я лIыкIуэхэм я съезд.
Дыгъэгъазэм и 14
1695 гъэм пащтыхь Пётр Езанэм къыхилъхьэри, адыгэпщ Черкасский Алий (Михаил) Алигъуокъуэ и къуэр Урысейм и генералиссимусу хахащ.
Дыгъэгъазэм и 15
1699 гъэм, Пётр Езанэм и унафэкIэ, Урысейр Юлиан махуэгъэпсым хуэкIуащ.
1925 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор, ЩIДАА-м и академик, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Мамбэт Хьэлым.
Дыгъэгъазэм и 16
1890 гъэм къалъхуащ къэрал лэжьакIуэ, Мысырым хамэ къэрал IуэхухэмкIэ и министру, премьер-министру щыта Хьэхъу (Февзи) Мыхьмуд.
Дыгъэгъазэм и 17
1959 гъэм СССР-м Стратегие мыхьэнэ зиIэ ракетэдзэхэр къыщызэрагъэпэщащ.
1970 гъэм къалъхуащ уэрэджыIакIуэ цIэрыIуэ, КъБР-м, АР-м, КъШР-м, Ингушым, Осетие Ищхъэрэ — Аланием я цIыхубэ артист Нэхущ Чэрим.
Дыгъэгъазэм и 18
ЗАГС-м и лэжьакIуэхэм я махуэщ
1930 гъэм къалъхуащ медицинэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Жамборэ Хьэсэнбий.
1940 гъэм къалъхуащ къэрал, политикэ, жылагъуэ лэжьакIуэ, физико-математикэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, РАЕН-м и академик, УФ-м, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ, КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат Федченкэ Людмилэ.
Дыгъэгъазэм и 19
1935 гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, Горький Максим и цIэр зезыхьэ дунейпсо литературэ институ-тым и профессор Алий Аллэ.
Дыгъэгъазэм и 20
Къэралым и шынагъуэншагъэм и органхэм я лэжьакIуэхэм я махуэщ
1917 гъэм ВЧК-р (Урысейпсо чрезвычайнэ комиссэр) къызэрагъэпэщащ.
1760 гъэм къалъхуащ адыгэпщ, урысей полковник, Георгий Щихъым и орденыр зрата ХьэтIохъущокъуэ Исмел-Псыгъуэ.
Дыгъэгъазэм и 22
Энергетикым и махуэщ
1790 гъэм Суворов Александр зи пашэ урысыдзэм Измаил тырку быдапIэр къищтащ.
2001 гъэм Налшык къыщызэIуахащ Къэрал концерт гъэлъэгъуапIэ (ГКЗ)
Дыгъэгъазэм и 23
1905 гъэм къалъхуащ Иорданием щыпсэуа адыгэ дохутыр, дипломат, адыгэ тхыдэдж, тхылъ зыбжанэ зи Iэдакъэ къыщIэкIа Хьэвжокъуэ Шаукэт.
1935 гъэм къалъхуащ урыс тхакIуэ, тхыдэдж, «Звезда» журналым и редактор нэхъыщхьэ, ЩIДАА-м и академик Гордин Яков.
Дыгъэгъазэм и 24
1960 гъэм къалъхуащ сабий инфекционист, «2013 гъэм и дохутыр нэхъыфI» цIэр зыхуагъэфэща Чым Мадинэ.
Дыгъэгъазэм и 25
1935 гъэм къалъхуащ къэрал лэжьакIуэ, Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь, СССР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат, СССР-м и Правительствэм и УнафэщIым и япэ къуэдзэу щыта Дэгужьий Виталий.
Дыгъэгъазэм и 27
КъегъэлакIуэм и махуэщ
1932 гъэм СССР-м паспорт системэ щагъэуващ.
1945 гъэм дунейпсо валютэ фондымрэ (МВФ) КъэщIэрэщIэжыныгъэмрэ зыужьыныгъэмрэ я дунейпсо банкымрэ (МБРР) къызэрагъэпэщащ.
Дыгъэгъазэм и 28
1959 гъэм Налшык телемеханикэ аппаратурэ къыщыщIагъэкI завод къыщызэIуахащ.
1968 гъэм Мейкъуапэ иIэ Зэныбжьэгъугъэм и утыкум «ИгъащIэкIэ Урысейм дыщIыгъуу» фэеплъыр къыщызэIуахащ.
Дыгъэгъазэм и 29
1699 гъэм Пётр Езанэм унафэ къыдигъэкIащ, Европэм щыIэ къэралхэм хуэдэу, Урысейми Хьисэ бегъымбарыр къыщалъхуам гъэхэр къыдабжыну.
Дыгъэгъазэм и 30
1972 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым Лъэпкъхэм я зэныбжьэгъугъэ орденыр къыхуагъэфэщащ.
Зыгъэхьэзырар
НЭЩIЭПЫДЖЭ Замирэщ.
