Жызумей хадэхэр къэрал утыку йохьэ
Къэбэрдей-Балъкъэрым и Аруан щIыналъэм щыIэ шагъыр концерным и дамыгъэ зиIэ фадэ щапIэхэр Урысейм къыщызэIуихыну и мурадщ. 2017 гъэм и кIэ пщIондэ тыкуэнипщI мынэхъ мащIэ Москва къыщызэIуихынущ.
Концерныр зи жызумей хадэ зезыхьэж уней лъапсэщ, республикэм и шагъырыщI хозяйствэ нэхъ ин дыдэщ. ФадэхэкI къыщIигъэкIыну, ищэну зэрыхуитымкIэ 1991 гъэм уней лицензэ РСФСР-м япэу зыщратар а IуэхущIапIэм и къызэгъэпэщакIуэ хьэрычэтыщIэ Ерчэн Темболэтщ. 2008 гъэ лъандэрэ предприятэм жызумейхэр егъэкI. 2012 гъэм шагъыр щIэхупIэрэ лIыхъусэжьхэм ятеухуа романым и напэкIуэцIым къитэджыкIа нэхъей, къатитхуу зэтету зэдекIуэкI чэщанэрэ щIыпIэ дахащэм щиухуащ. ПтулъкIэ мин тхущIым хуэщIа шагъыр хъумапIэ чэщанэм и щIыунэм хэтщ. Абы щIэх-щIэхыурэ зыплъыхьакIуэхэр ирагъэблагъэ.
Жызумейхэр гектар миным нос. Шатом и хэщIапIэмрэ Италием и Тосканэ областыр щIыналъэкIэ зыхуэзэ щIыпIэмрэ я щытыкIэкIэ зэхуэдэми, мыбы климатыр щынэхъ ткIийщ. IэщIагъэлIхэм зэрыжаIэмкIэ, температурэм хуабжьу зыщихъуэж щыIэщ, псом хуэмыдэу, къурш жьы щIыIэм аузыр щигъэнщI гъатхэмрэ гъэмахуэкIэмрэ. ГуащIагъышхуэ зыщIэлъ жызум хужь лъэпкъхэр тэмэму тIыгъуэн щхьэкIэ ар сэбэпышхуэ мэхъу.
Хозяйствэр зэлэжьыр Европэм къраша гъэIэпхъуэнхэмкIэ ягъэбэгъуа жызум лъэпкъ цIэрыIуэхэрщ. Апхуэдэхэщ «рислинг», «мерло», «каберне», «шардоне», «каберне совиньон» жыхуиIэхэр, нэгъуэщIхэри. Псори лIэужьыгъуэ тхущIым щIегъу. Абы и фIыгъэкIэ, игристэ шагъыр хэплъыхьахэр куэду къыщIегъэкI. Уеблэмэ зы птулъкIэм жызуму килограмм щэщIым щIигъу зыхуэзэ «шагъыр гъэщтам» хуэдэ егъэхьэзыр. IэнатIэхэр иджырей IэмэпсымэхэмкIэ гъэпсащ.
Концерным и IэщIагъэлIхэм къызэрыджаIамкIэ, шампанскэу птулъкIэ мелуаниблым нэблагъэ, шагъыр щабэу птулъкIэ мелуанрэ мин щитхурэ нэгъабэ ягъэхьэзыращ. Мы гъэм а бжыгъэр мелуан 12 — 13-м нагъэсыну Iэмал яIэщ. Абы щыщу мелуани 10-м нэблагъэр шампанскэу. Предприятэм и зэфIэкIым тепщIыхьмэ, птулъкIэ мелуан 30 илъэсым къыхущIэгъэкIынущ. Я щхьэр зэрагъэбыдэ пхъэмыфхэм фIэкIа къэмынэу, ашыкхэри, этикеткэхэри, зралъхьэну тхылъымпIэ пхъуантэхэри езыхэм ягъэхьэзырыж. дяпэкIэ нэгъуэщIхэм къахэзыгъэщхьэхукIыну «Тэрч ауз» щIыпIэцIэр я IэдакъэщIэкIхэм ягъуэтынущ.
— Ди сату щIапIэхэм зэрызедгъэужьыным жыджэру зыхудогъэхьэзыр. ИлъэситIым къриубыдэу «алкомаркет» пщалъэм тету тыкуэн 50 — 100 къызэIутхыу Псыхуабэ, Ставрополь, Краснодар, Сочэ, Воронеж, Липецк, Калугэ къалэхэм я рынокхэм дыхыхьэну ди мурадщ, — къыхигъэщащ концерным и президент Ерчэн Темболэт.
Абы зэрыжиIамкIэ, цIыху мин 500, нэхъыбэ зыдэс къалэхэм Iуэхур тращIыхь. Я тыкуэнхэм метр зэбгъузэнатIэ 50 мынэхъ мащIэ къикIынущ, нэхъыбэу щащэнур сом 300-м щегъэжьауэ миным нэс и уасэ шагъырхэкIхэрщ. Пэублэ зэпсэлъэныгъэхэр щIыпIэхэм щрагъэкIуэкI. ЗэкIэ псэуалъэхэр тыкуэн папщIэу концерным бэджэнду къищтэнущ, иужькIэ зэрызаужьым елъытауэ, ахэр къищэхужынущ е езым ейхэр иухуэнущ.
— Москва и сату комплексхэм цIыху куэд щопэкIури, ахэр къэдгъэсэбэпмэ нэхъ ди фейдэщ, — къигъэлъэгъуащ Ерчэн Темболэт.
Тыкуэнхэр концерным и мылъку-
кIэ къызэIуахынущ, абыхэм хуэзэнур иджыпсту зэпалъыт. Мы Iуэхум тегушхуа шагъырыщI предприятэу Къэбэрдей-Балъкъэрым щыIэр Ерчэным и унагъуэ хозяйствэм и закъуэщ. Экспертхэм къызэралъытэмкIэ, республикэм и адрей шагъырыщIхэр абы пэлъэщынукъым.
Жызумейхэр зехьэныр, шагъыр щIэхуныр дзыхьщIыгъуэджэ бизнесщ. Дунейм и щытыкIэмрэ административнэ лъэпощхьэпохэмрэ гугъуехь Iэджэ къашэ. Къи-
щынэмыщIауэ, мылъкушхуэ токIуадэ, хэплъхьэр зэман кIыхькIэ — илъэсиплI-тхукIэ къуитыжыркъым. Уи дамыгъэ уиIэжу рынокым ухыхьэн щхьэкIэ, фIагъыр къызэралъытэ щIыкIэри хэту, къызэгъэпэщыныгъэ лэжьыгъэшхуэрэ маркетинг къэхутэныгъэ куурэ ебгъэкIуэкIын хуейщ.
— Зи дамыгъэ зиIэж тыкуэнхэр къызэIупхыну икъукIэ гугъущ. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, республикэм и предприятэхэм нобэ апхуэдэ Iэмал яIэкъым. ПэлъэщыфынкIэ хъунур Прохладнэ шагъыр совхозым и закъуэщи, ар зрагъэхъулIэн щхьэкIэ хозяйствэм и унафэщIхэм къалэнышхуэ зэфIахын хуейщ, — жеIэ Къэбэрдей-Балъкъэрым и ЖызумгъэкIхэмрэ шагъырыщIхэмрэ я зэгухьэныгъэм и тхьэмадэ Шамсиев Нариман.
Абы къызэригъэлъэгъуамкIэ, жызумейм елэжь я хозяйствэ нэхъ иниплIым ящыщу шагъыр зыщIыр тIущ. Бизнес цIыкIумрэ курытымрэ хэтхэр иджы а Iуэхум нэхъ тогушхуэ. Сыту жыпIэмэ, фадэ зыщI IэнатIэхэм я лэжьыгъэр къэралым зэкIэлъигъэкIуэным теухуауэ 2014 гъэм къащта федеральнэ законым шагъыр щIэхупIэ мыинхэр къызэIуахыну икIи лицензэ къыIахыну хуит ещI. ИтIани, ар бизнес къызэрыгуэкIкъым — щIыр бэджэнду къэщтэным, жызумейхэр хэсэным ахъшэшхуэ хуэзэнущ, къищынэмыщIауэ, зэрызэрахьэну, зэрызрагъэужьыну мылъку ябгъэдэлъкъым. Абы щыгъуэми кооперативу е зи лэжьэкIэр зыубзыхуж IуэхущIапIэу (СРО) зэгухьэу, зэуIуу рынокым зэрыхыхьэным хозяйствэ цIыкIухэр хуэпIащIэркъым.
Экспертхэм къызэралъытэмкIэ, КъБР-м и хьэрычэтыщIэ IэнатIэ цIыкIухэмрэ курытхэмрэ кооперацэм гулъытэ щIагъуэ хуащIыркъым. Республикэм и властхэм сыт и лъэныкъуэкIи даIыгъми, а Iуэхур зэрыкIуатэ щыIэкъым.
— НэгъуэщI щIыпIэхэм, къапщтэмэ, Краснодар крайм шагъыр завод пщIы бжыгъэхэр зи щхьэ хущытыж IуэхущIапIэу щызэгухьащ. Ди деж абы гъунэ щитлъэу аращ, — къигъэлъэгъуащ Шамсиев Нариман.
Жызумейхэр зехьэным, шагъыр щIыным пыщIа Iуэхухэм зегъэужьыным теухуауэ УФ-м Мэкъумэш хозяйствэмкIэ и министерствэм мы зэманым щагъэхьэзыр концепцэм республикэм и хьэрычэтыщIэхэм гугъэфIхэр хузэпащэ. Жызумей хадэхэр гъэтIысыным субсидиеу сом мелуан 76 — 80 хухахыну мэгугъэ. Шамсиев Нариман зэрыжиIамкIэ, абы IэнатIэм нэхъ жыджэру зригъэужьынущ, шагъырыщIхэм къахигъэхъуэнущ, рынокым хыхьэну зи мурадхэр зэришэлIэнущ. Ауэ и IэдакъэщIэкIхэр къэралпсо утыкум хэIущIыIу щищIыну мызэкIэ тегушхуар Ерчэнхэ я хозяйствэм и закъуэщ.
Брежицкая Еленэ.
2016 гъэм фокIадэм и 13-м къыдэкIа «Российская газета»-м къитхыжащ.
