Зыгъэпсэхугъуэ махуэм
ЦIыхушхуэхэм я гупсысэхэр
Фи гурылъыр фымыхъуэж
ГъащIэм декIуу псэуфыр нэхъ губзыгъэракъым икIи нэхъ хахуэракъым, атIэ зэхъуэкIыныгъэхэр псынщIэу къэзыщтэфырщ.
Дарвин Чарльз.
ГъащIэм и дэтхэнэ меданри — иджыри зы Iэмалщ.
Маркес Габриэль.
Япэ лъэбакъуэр чыи, занщIэу къыбгурыIуэнущ, узэригугъам хуэдэу, зэрымышынагъуэр.
Сенекэ.
Фигу ифлъхьар зэвгъэхъулIэным Iэмал зыри имыIэу къыщыфщыхъум и деж, фи гурылъракъым фхъуэжынур, атIэ ар зэрызыIэрывгъэхьэну фубзыхуа гъуэгурщ.
Конфуций.
ЖыпIэнур щумыщIэм деж пэжыр жыIэ.
Твен Марк.
ПщIэ зыхуащI цIыху ухъун щхьэкIэ, гъащIэм къыпхуигъэлъагъуэ псори екIуу къэбгъэсэбэпыфын хуейщ.
Ларошфуко Франсуа.
Псалъэр щымащIэм пщIэ нэхъ щиIэщ.
Шекспир.
ЦIыхум зэхихыр къыгурыIуэм нэсщ.
Гёте Иоганн.
НэщI мазэ лъапIэм псапэ фщIэ!
Дунейпсо Адыгэ Хасэм и жэрдэмкIэ ежьауэ щыта «Псори дызэхыхьэнщи, ди лъэпкъэгъухэм дадэIэпыкъунщ!» псапащIэ Iуэхур иджыри йокIуэкI. Сирием щыщ ди лъэпкъэгъухэм ядэIэпыкъуным теухуа телемарафонхэр къыщызэрагъэпэщ республикэм и къалэхэмрэ районхэмрэ. Гузэвэгъуэ хэхуа ди къуэш хэхэсхэм зыщIэзыгъэкъуэну гупыж зыщIхэр зэрыкуэдым гур игъэкIуэдыркъым. Дэнэ къэрали щыпсэу адыгэр дызэкъуэтмэ, фIы куэд къызэрытхудэкIуэнум шэч хэлъкъым.
Иджыри зэ фигу къыдогъэкIыж:
КъБР-м ит IуэхущIапIэхэм, цIыху щхьэхуэхэм ягу пыкI ахъшэр мы счетым халъхьэ:
ИНН 0711040610/КПП 072101001
Расчетный счет 40703810060330000227
БИК 0407026660
Корсчет 30101810600000000660
В Кабардино-Балкарском ОСБ №8631, КБР, г. Нальчик, ул. Пушкина/Кешокова, 33-А/72.
Шхыныгъуэхэр
КIэртIоф хьэнтхъупс
Шыуаным тхъу иралъхьэри, мафIэ щабэм тету ягъэткIу. Абы зэпэплIимэурэ упщIэта бжьыныщхьэ халъхьэри, зэIащIэурэ ягъэлыбжьэ, шыбжий сыр хьэжа хакIутэ, тхъуэплъ дахэ хъуху ягъэлыбжьэ. Абы псывэ къагъэхьэзырам щыщ бэлагъкIэ зэIащIэурэ щIакIэ, зэIащIэурэ мафIэ щабэм тету дакъикъитI-щыкIэ къа-гъэкъуалъэ. Абы халъхьэ IупщIэурэ упщIэта кIэртIоф. Псывэ къэнар щIакIэжри шыгъу хадзэ, зэIащIэ. Шыуаныщхьэр трапIэри, хьэзыр хъуху мафIэ щабэкIэ ягъавэ. Хьэзыр хъуа хьэнтхъупсыр пэшхьэкум къытрахри джэдгын, бурш хаудэ, шыуаныщхьэр трапIэжри, дакъикъитхукIэ щагъэт. Пщтыру фалъэкIэ Iэнэм трагъэувэ. ЩIакхъуэ е лэкъум дашх. Шати хэзыкIэ щыIэщ.
Халъхьэхэр (цIыхуитI Iыхьэ):
Тхъууэ — грамм 40
Бжьыныщхьэ укъэбзауэ — грамм 35-рэ
Псывэу — грамм 900
КIэртIоф укъэбзауэ — грамм 200
Шыгъуу, шыбжийуэ, джэдгыну — узыхуейм хуэдиз.
«Адыгэ шхынхэр» тхылъым къитхыжащ.
ГушыIэхэр
Шыдым жиIэр уи фIэщ хъумэ
Хъуэжэ и шыдыр хьэхуу къыIихыу мэз ирикIуэн мурадкIэ, Дизыкъуажэ лъэIуакIуэ хуэкIуащ.
Хъуэжэ и шыдым а махуэм зригъэгъэпсэхуу, етIуанэ махуэм езыр мэз ирикIуэну арати:
— Си шыдыр щыIэкъым, хьэхуу стащ, — щыжиIэ дыдэм хуэзэу, бом щIэт шыдыр къэкIиящ.
— Шыдыр кIийуэ бом щIэтрэ пэт щхьэ сыкъэбгъапцIэрэ, Хъуэжэ? — жиIэурэ шхыдэрт Дизыкъуажи:
— Шыдым жиIэр нэхъ уи фIэщ щыхъукIэ кIуэи, езым гурыIуэ-тIэ, — жиIэри щIыхьэжащ Хъуэжэ.
Выр дэнэ нэфшэсыну?
Дизыкъуажэ и цIыхугъэ гуэр шыгукIэ блэкIыу гу лъитащ. И цIыхугъэм сэлам кърихын и гугъэу шыгумкIэ куэдрэ еплъэкIащ. АрщхьэкIэ шыгухум зыри жимыIэу щыблэкIым, Дизыкъуажэ щIэпхъуэри, шитIым я пащхьэм иуващ:
— Ей, шы хъарзынитI, мы выр дэнэ нэфшэсыну? — жиIэу.
Жылау Нурбий.
ГъэщIэгъуэнщ
Индиер шахматым и хэкущ
1. Индием иIыгъ щIым и инагъкIэ дуней псом ебланэ увыпIэр щиубыду арами, щыпсэу цIыхухэм я бжыгъэкIэ етIуанэщ, абы и лъэныкъуэкIэ япэ ищыфар Китайрщ. Хуэгъэфэщауэ къызэрабжамкIэ, Индием цIыху мелард 1,2-рэ щопсэу.
2. Индием диным ехьэлIа махуэшхуэ яIэщ, илъэс 12-м зэ ягъэлъапIэу. Зи чэзу Кумбха-мела махуэшхуэр 2013 гъэм щIышылэм и 14-м ягъэлъэпIащ. А махуэм индусхэм я щихъым я щхьэр хуагъэщхъыну Аллахабад щызэхуэсат цIыху мелуани 100-м щIигъу.
3. Индусхэм зэрыжаIэмкIэ, дунеягъэм и пкъыгъуиплIыр (мафIэр, щIыр, хьэуар, псыр) ямыуфIеин папщIэ, дунейм ехыжам и хьэдэр щIым щIалъхьэркъым, атIэ «щэхум и чэщанэм» тралъхьэри, къуалэбзухэм яшхыж. Абы къыщIэна къупщхьэлъапщхьэр псыкъуийм ирадзыхыж.
4. Индие унагъуэм и унэгуащэм и щхьэгъусэм и цIэр ину жиIэу хабзэкъым.
5. Индиер шахматым и хэкущ. Абыхэм нэхъапэм зэреджэу щытар «чатцранга»-щ, гупиплI ищIыкIа дзэ къикIыу аращ. Шахмат дамыгъэхэри плIыуэ гуэшащ.
6. Щыгъыным и щIыкIэми и плъыфэми куэд къыбжеIэ. Уеблэмэ индие бзылъхугъэм и щхьэцыр зэрызэщIэкъуам къыуегъащIэ абы и дуней тетыкIэр зыхуэдэр.
7. Индусхэм я процент 80-м зэрахьэр индуизмырщ. Муслъымэнхэм етIуанэ увыпIэр щаубыд къэралым, абыхэм я бжыгъэр процент 13-м ноблагъэ. Къэбгъэлъагъуэмэ, муслъымэн нэхъыбэ дыдэ щыпсэу къэралхэм я ещанэщ Индиер, ар къакIэлъокIуэ Индонезиемрэ Пакистанымрэ.
8. Дуней псом щынэхъ ин дыдэ киноиндустриер — Болливудщ — ар Мумбаи щыIэщ. Болливуд щытраха фильм псори, фэ зэрыфщIэщи, мюзиклщ.
9. Къэралым зэрихьэ цIэр къызытекIар Индус псырщ. Ар санскритыбзэкIэ «синдху»-щ, «псы» къикIыу аращ.
10. Индием щынэхъ пашэ спорт лIэужьыгъуэр крикетщ, британхэр абыкIэ щапхъэ яхуэхъуауэ аращ.
11. Индием къэралыбзитI щызокIуэ: хинди, инджылыз. КъищынэмыщIауэ, Правительствэм бзэ 17 къегъэлъагъуэ. Апхуэдэуи диалект 1650-кIэ щопсалъэ мы къэралым.
12. Я нэхъыбэ индусхэм шхэн и пэ къихуэу я Iэхэр, я напэр, я лъакъуэхэр ятхьэщI. Зэрышхэр, Iэмал имыIэу, я Iэ ижьымкIэщ. Бзылъхугъэхэр Iэнэм щыпэрытIысхьэр цIыхухъухэр къэтэджыжа нэужьщ.
13. Гузэвэгъуэ зиIэ цIыхухэм IэлъэщI, щыгъын фIыцIэкъым къагъэсэбэпыр, атIэ хужьщ. Зи щхьэгъусэр дунейм ехыжа бзылъхугъэм хужьыбзэу зехуапэ.
14. Къэрал псом сыхьэт бжыгъэр щызэтохуэ.
15. ШыщхьэIум и 15-р Щхьэхуитыныгъэм и махуэщ. А махуэм 1947 гъэм Индиемрэ Пакистанымрэ зэхэкIауэ щытащ. Абы щыгъуэм цIыху мелуан 18 Iэп- хъуауэ щытащ, къэхъуа зэрыхьзэрийм цIыху мелуаным нэблагъэ хэкIуэдащ.
16. ИнджылызыбзэкIэ псалъэ лъэпкъ нэхъ ин дыдэу дуней псом къыщалъытэ индусхэр.
17. 1986 гъэ пщIондэ Индием фIэкIа налкъут щумыгъуэту щытащ.
18. Хэплъэгъуэ Iуэхуи яIэщ индусхэм: индие штати 8-м къулейсыз нэхъыбэ щопсэу, Африкэ къэрал 26-м тхьэмыщкIэу яIэм нэхърэ.
19. 20 лIэщIыгъуэм и япэ Iыхьэм хъыджэбз цIыкIухэм я ныбжьыр илъэс 13 зэрырикъуу лIы иратырт.
20. Турист куэдым фIыуэ ялъагъу Гоа штатыр Индием ей щыхъуар 1961 гъэращ. Ар Португалием хыхьэу щыта, къазэуа къалэщ.
Къэбарт Мирэ.
Псалъэзэблэдз
ЕкIуэкIыу: 3. Дзэлыкъуэ районым щыщ къуажэ. 6. Щыгъын, хьэпшып зыдалъхьэ. 8. Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым и ректору щыта. 10. Япэ щхьэгъусэм трашэ фыз. 11. Гъатхэр къихьэри жыгхэм дахэу … щIадзащ. 12. ГущIэгъу зыхэмылъ, пхъашэ. 14. « … мыващхъуэ кIанэ, уэ лIы ухъумэ, сэри шы сыхъункIэ» — адыгэ таурыхъхэм ящыщщ. 16. Зы лIым къытехъукIа зэшхэр. 20. Пасэрей зауэлI джанэ. 23. Iэпслъэпс. 24. Уэгъу хъури, нартыху хьэсэр исыжащ, мэкъумэшыщIэм и лэжьыгъэр … хъуащ. 25. Вакъэдыж Iэмэпсымэ. 26. Абы зэIуища хъым уихуамэ, уи гъащIэм упыкIащ, ба-дзэжь цIыкIу. 31. ДзитI зыIут Iэмэпсымэ: пхъэ кIуэцIыр кърырабзыкI. 32. Мэлыхъуэ пщыIэ. 33. Мэжджытым хэтщ … джапIэ. 34. ЩIалэ цIыкIу ягъэсэхъуам, ерыс-къыр … ещI. 37. ЦIыху мелардым щIигъу щыпсэу къэрал. 39. ИгъэзэщIэн хуейуэ цIыхум къыпэщыт Iуэху. 40. Къуалэбзу кIэ дыкъуакъуэ. 41. ПкъокIэ лъагэу Iэтауэ мэкъумылэ щахъумэ.
Къехыу: 1. Хуит пщIы закъуэмэ, зигъафIэу пIэкум исыну псэущхьэ. 2. Бжьэхэм зэхуахьэс фо пIащIэ. 4. Нартхэм я бжьамияпщэ. 5. Къуацэчыцэ. 7. Мэ гурымыхь къызыпих къэкIыгъэ. Щыгъыным хищIэ хьэпIацIэхэр ирырагъалIэ. 8. … и цIэ иреIуэж. 9. Бжэныфэм къыхах Iуданэ быдэ. 13. Гъатхэм пасэу къэлъэтэж къуалэбзу. 15. КъэзышагъащIэм къыкъуэт щIалэ. 17. Мэл, бжэнхэр зыIэту зыхьыф къуалэбзуушхуэ. 18. Жэмхэр зрагъафэ «пивэ». 19. Илъэс 50-м ебэкъуахэм я нэхъыбэм ар зэрахьэ. 21. Уэрэдым пкъы хуащI тхыгъэ. 22. КIыщокъуэ Алим и поэмэ. 27. Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал мэкъумэш университетым и япэ ректору щыта. 28. Губгъуэ джэдкъаз пIащэ, лъатэу. 29. Къамылым къыхащIыкI алэрыбгъу. 30. Дунейм и щыгу нэхъ лъагэ дыдэ Джомолунгмэ адыгэхэм ящыщу япэу дэкIа бзылъхугъэ Мэз … 35. А хьэпIацIэ къэзылъэтыхьхэр гуэрэну губгъуэм иужьгъэмэ, къэкIыгъэхэм лъапсэрыхыр къыхуагъакIуэ. 36. Махъсымэм и щIэтIысыкI. 38. Егъэлеяуэ ерыщ.
Зэхэзылъхьар Мыз Ахьмэдщ.
Бадзэуэгъуэм и 20-м ди газетым тета псалъэзэблэдзым и жэуапхэр:
ЕкIуэкIыу: 3. Футбол. 6. Жумарт. 8. Махъшэ. 9. Щэрмэт. 11. Къаплъэн. 13. Жыр. 15. Мы. 16. Хугу. 19. Шэнт. 22. Мысэ. 23. Iущхьэ. 24. Уанэ. 27. Къуэды. 28. Губгъэн. 29. Ахъшэ. 32. Нарт. 33. Иныжь. 34. Нэгъуд. 36. КIагъуэ. 37. Тху. 38. Кхъужь. 40. Ауз. 43. Мазэгъуэ. 45. Атэлыкъ. 47. Щыблэ. 48. Лэжьэгъуэ. 49. Къэптал.
Къехыу: 1. Собэ. 2. Куба. 3. Фащэ. 4. Къанж. 5. Пшэр. 7. Танэ. 10. Мест. 12. Псым. 14. Дзэлыкъуэдэс. 15. Мащэ. 17. Гуанэ. 18. Псыхьэлыгъуэ. 20. Iэмбатэ. 21. Мухьэдин. 25. Гъудэ. 26. Пхъы. 30. Саут. 31. Дыгъужь. 35. Дыщэ. 36. КIытэ. 39. Iумыл. 40. Амыщ. 41. Залэ. 42. Акъыл. 44. Гъуагъуэ. 46. Тхьэв.
