Къэралым и зы Iыхьэ, жылагъуэм и быдапIэ
Унагъуэр — къэралым и зы Iыхьэщ, жылагъуэм и быдапIэщ. Аращ къыщежьэр цIыхухэм яхэлъ хьэл дахэ псори: лъагъуныгъэри, пщIэри, нэмысри, гумащIагъри, пэжыгъэри… Сыт хуэдэ лъэхъэнэми дэтхэнэ къэралми и зэIузэпэщагъэр къалъытэ абы и унагъуэ къызэрыгуэкIым иIэ псэукIэм и фIагъымкIэ, абы исхэр зыхуей ягъуэту гъащIэм зэрыхэтыфымкIэ. Ар хъумэным къэралым гулъытэ лей хуригъэщIын папщIэ, Лъэпкъ Зэкъуэтхэм я Зэгухьэныгъэм (ООН) и Ассамблее Нэхъыщхьэм 1994 гъэм игъэувауэ щытащ Унагъуэм и дунейпсо махуэр. Ар трагъэхуащ накъыгъэм и 15-м.
Ди республикэм илъэс къэс къыщызэрагъэпэщ Унагъуэм и махуэр щагъэлъапIэ зэхыхьэхэр. Абы ехьэлIа махуипщI лэжьыгъэ купщIафIэ накъыгъэ мазэм зэфIихащ Налшык и бзылъхугъэхэм я советым. Зэгухьэныгъэм и лэжьыгъэр еунэтI абы и унафэщI Дыджэш Лидэ. Къалащхьэм и киногъэлъэгъуапIэм иджыблагъэ абы къыщызэригъэпэща гуфIэгъуэ пшыхьым и утыку кърахьащ илъэс блэкIам ирагъэкIуэкIа лэжьыгъэм кърикIуахэр. Абы щагъэлъэпIащ Налшык и унагъуэ нэхъыфIхэр, щагъэнэIуащ Бзылъхугъэхэм я къалэ зэгухьэныгъэм щIыхь зиIэу хагъэхьахэр, «Налшык и бзылъхугъэ нэхъыфI-2015», «Бзылъхугъэхэм я гулъытэ» цIэхэр зыфIащахэр.
Зэхуэсыр къызэIуихащ икIи иригъэкIуэкIащ Къэбэрдей-Балъкъэр, Ингуш республикэхэм щIыхь зиIэ я артисткэ, Урысей Артиадэм и лауреат Даур Иринэ. Къызэхуэсахэм махуэшхуэмкIэ гуапэу ехъуэхъуа нэужь, абы утыкур хуит хуищIащ «Асса» ныбжьыщIэ творческэ ансамбль цIэрыIуэм. Абы хэтхэм ягъэзащIэ «Амазонкэхэр» къафэм цIыхухэм я гур, я псэр нэхъри къызэщIиIэтащ, гукъыдэжрэ дэрэжэгъуэрэ къариту. АдэкIэ Даурым псалъэ иритащ зэхыхьэм и къызэгъэпэщакIуэ нэхъыщхьэ Дыджэш Лидэ. Ар пшыхьым кърихьэлIахэм ехъуэхъуащ Унагъуэм и дунейпсо махуэмкIэ икIи ахэр щыгъуазэ хуищIащ зэIущIэм и утыку ирахьэну Iуэхугъуэхэм.
Налшык администрацэм и Iэтащхьэм и чэнджэщэгъу Бетрожь Сослъэнбэч къалащхьэм и унафэщIхэм, езым къыбгъэдэкIыу гуапэу захуигъэзащ пшыхьым кърагъэблэгъа псоми, абыхэм ехъуэхъуащ унагъуэ насып, узыншагъэ, ехъулIэныгъэ щымыщIэу куэдрэ псэуну.
Псом япэ утыкум пщIэ хуащIу, Iэгуауэшхуэм щIэту кърашащ «Унагъуэ зэрыIыгъырщ ехъулIэныгъэ зыIэрызыгъэхьэфыр» къалэпсо зэпеуэм и унэтIыныгъэхэм пашэ щыхъуа унагъуэхэр. Апхуэдэ хъуахэт ГъукIэжхэ Юрэрэ Мадинэрэ, Жыласэхэ Заурбэчрэ Маритэрэ, Дадали Юрэрэ Лёлярэ, Щоджэнхэ Мухьэмэдрэ ФатIимэрэ, Коваленкэ Юрэрэ Юлиерэ, Эфендиевхэ ФуIэдрэ Росинэрэ я унагъуэ дахэхэр. Абыхэм щIыхь тхылъхэр, саугъэт лъапIэхэр, удз гъэгъахэр яритащ КъБР-м и Iэтащхьэм и чэнджэщэгъу, КъБР-м и Бзылъхугъэхэм я советым и правленэм хэт Уянаевэ Iэминат.
«Бзылъхугъэхэм я Налшык къалэ советым щIыхь зиIэу хэт», «Налшык и бзылъхугъэ нэхъыфI-2015» цIэ лъапIэхэр хуагъэфэщащ къалащхьэм и зыужьыныгъэм хэлъхьэныгъэ ин хуэзыщIа цIыхубз зыбжанэм. Апхуэдэхэщ, псалъэм папщIэ, Къардэн Эммэ, Аппаевэ Жаухар, Романи Марет, Щомахуэ Татьянэ, Фырэ Майе, Къэнэмэт Лейла, нэгъуэщIхэри. Абыхэм щIыхь тхылъхэр, саугъэт лъапIэхэр иратащ КъБР-м и Пенсионерхэм я зэгухьэныгъэм и унафэщI Тхьэзэплъыж Мурат, КъБР-м щIыхь зиIэ и дохутыр, «Iэдииху» жылэм и администрацэм и Iэтащхьэ Къумыкъу Залымхъан, «Урысейм и гуащIэдэкI щIыхьыр» урысейпсо зэгухьэныгъэм КъБР-м щиIэ къудамэм и унафэщIым и къуэдзэ Бондарев Леонид сымэ.
ЗэIущIэм и кIэухыу абы щагъэлъэпIащ Бзылъхугъэхэм я къалэ зэгухьэныгъэм гулъытэшхуэ къахуэзыщI, дапщэщи закъыщIэзыгъакъуэ «Урысейм и гуащIэдэкI щIыхьыр» урысейпсо зэгухьэныгъэм КъБР-м щиIэ къудамэм и тхьэмадэ, Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь Ахъуэхъу Анатолэ Хьэжмусэ и къуэр. Абы хуагъэфэщащ «Бзылъхугъэхэм я гулъытэ» цIэмрэ саугъэтрэ.
Пшыхьыр я уэрэдхэмкIэ, къафэ екIухэмкIэ ягъэдэхащ республикэм и артист цIэрыIуэхэу Даур Иринэ, ХьэхъупащIэ Амырхъан, Мамбэт Мадинэ, Холамханов Къайсын, «Парадайз», «Асса» творческэ гупхэм, нэгъуэщIхэми. Зэхуэсыр зэхуащIыжащ Шаферан Игорьрэ Намин Стасрэ зэдатха «НасыпкIэ дыныфхуоупсэ» уэрэд цIэрыIуэмкIэ. Дыджэш Лидэрэ Даур Иринэрэ я пашэу ар ягъэзэщIащ сценэм итхэми залым щIэсхэми, Iэтауэ яIыгъ нып хужь цIыкIухэр дагъэхуарзэу.
КЪАРДЭН Маритэ.
Сурэтыр ХОЛЛАЕВЭ Любэ трихащ.
