И унэцIэр тетщ
Дуней псор зыгъэпIейтея, бэлыхь хэзыдзауэ щыта нэмыцэ фашист зэрыпхъуакIуэхэр и гъуэм изыукIыхьыжу ТекIуэныгъэ Иныр къытхуэзыхьа совет зауэлIхэм зэрахьа лIыгъэмрэ къагъэлъэгъуа хахуагъэмрэ къэралым и тхыдэ къулейм дыщэпскIэ хатхащ. Ди Хэкум и щхьэхуитыныгъэм щхьэмыгъазэу щIэзэуахэм, абы папщIэ зи псэр зытахэм ящышщ Сэрахъэ Хьэжбий ТIэIиб и къуэр. Фронтым щыкIуам абы и ныбжьыр илъэс пщыкIубл ирикъуа къудейт. 1942 гъэм и фокIадэ мазэм Iэщэ къэзыщта адыгэ щIалэр зауэ гущIэгъуншэм и мафIэ лыгъэм куэдрэ къилыпщIащ, ажалым и нэгум Iэджэрэ иплъащ.
Дзэ Плъыжьым и командирхэр щагъэхьэзыр курс кIэщIхэр къиуха нэужь, къыIэщIалъхьа взводым щыщхэм щапхъэ яхуэхъуу бий ерум ерыщу пэщIэтащ. Кавказ Ищхъэрэ, ещанэ Белорус фронтхэм хэту, абы и гупым лIыгъэшхуэ зэрихьащ. Коммунист, гвардием и лейтенант Сэрахъэ Хьэжбий командир нэхъыжьхэми, зауэлIхэми фIыуэ къалъагъурт, пщIэшхуэ къыхуащIырт. Ныбжьэгъугъэр зэрагъэпэжым зауэм и хьэлъэр ящигъэпсынщIэрт, къару къахилъхьэрт, текIуэныгъэм нэхъри хуигъэпабгъэрт, апхуэдэу зэрыпхъуакIуэхэм щысхьырабгъу лъэпкъ зэрыхуамыIэм я псэхэр гъунэгъу зэхуищIырт. ЛIыгъэм и щапхъэ къагъэлъагъуэу хэкIуэдахэм ялъ щIэжыныр къалэн наIуэу къалъытэрти, я губжьыр лейзехьэхэм тракъутэрт, я фIэщхъуныгъэр IэщэкIэ щIагъэбыдэу.
Сэрахъэм и взводыр зыхэт 32-нэ гвардие Таман фочауэ дивизием 1942 гъэ лъандэрэ фашистхэм удынышхуэ ирадзырт. Зы зэхэуэ гуащIи къанэртэкъым бийм хэщIыныгъэ ирамыту — зэрыпхъуакIуэхэр зэтраукIэрт, я техникэр зэхакъутэрт, лъэщу ебгъэрыкIуэрти, гъэр къащIырт. Ирахужьэжауэ Хэкум щрахужми, къаруушхуэ зэхуахьэсырти, къапэщIэувэрт. 1945 гъэм шыщхьэуIум и 18-м къыщыщIэдзауэ и 25 пщIондэ нэмыцэхэм я ебгъэрыкIуэныгъэ щэщI дивизэм и закъуэ зэтриIыгъащ, бийм и сэлэтрэ офицеру 1180-м щIигъу яукIащ, танкрэ топу 55-рэ, бронетранспортёру 3, автомашинэу 17 якъутащ. Курп Ищхъэрэ къуажэм щыщ щIалэм командир Iэзэу зыкъигъэлъэгъуати, нэхъ къалэн гугъухэр пщэрылъ къыщащIырт. Апхуэдэ дзыхь зрагъэзыр и къэухьрэ и акъылкIэ зауэм и IэнатIэ щхьэхуэхэм текIуэныгъэ пыухыкIахэр къыщызыхьхэрт. Сэрахъэм зауэлIхэр тригъэгушхуэ къудей мыхъуу, ахэр зэрихъумэным яужь итт, абыкIэ щыIэ Iэмал гъэунэхуахэр ягу къигъэкIыж зэпытт. Апхуэдэ щIыкIэкIэ цIыхупсэ куэд ажалым къыIэщIихащ. Зэрихьа лIыгъэмрэ езым и щхьэкIэ къигъэлъэгъуа Iэзагъымрэ папщIэ, 1944 гъэм и шыщхьэуIу мазэм Вагъуэ Плъыжь орден къыхуагъэфэщати, ар и бгъэм хэлъу КъуэкIыпIэ Пруссием нэсауэ, а щIыпIэм фашистхэр щыхигъащIэрт.
И унагъуэмрэ и Iыхьлыхэмрэ игу къэкI зэпытт. И тхыгъэ кIэщIхэм щыжиIэрт зауэр и кIэм зэрынэблагъэр, 1942 гъэм и фокIадэм хэкIуэда и адэм и лъыр зэрищIэжар, текIуэныгъэр къахьу мыгувэу игъэзэжыну зэрыщыгугъыр. Ауэ Курп Ищхъэрэм щыщ офицер щIалэм ар къыхуиухатэкъым – 1945 гъэм щIышылэм и 17-м игъуэта уIэгъэ хьэлъэм къелакъым, къыкIэлъыкIуэ махуэм ихьащ.
Къэрал дамыгъэ абы зэрыхуэфащэмкIэ дивизэм и командир, гвардием и подполковник Толстухиным щIышылэм и 29-м Iэ зыщIидза тхылъым щыжиIэрт:
— КъуэкIыпIэ Пруссием и Вальтеркемен къалэм и Iэшэлъашэм бийм щиухуа быдапIэр къыщытщтэм, ныбжьэгъу Сэрахъэм и взводыр я щIытIым теуэри, фашистхэр дигъэкъэбзыкIащ. ЗыкъащIэжу, плIэнейрэ къебгъэрыкIуами, къикIуэтакъым, и псэр пытыху хахуэу бий езэуащ. Зэрихьа лIыгъэм папщIэ, Хэку зауэшхуэ орденым и япэ нэгъыщэр хуэфащэщ…
ЩыхэкIуэда щIыпIэр ящIэми, и кхъащхьэр къахуэмыгъуэтурэ илъэс куэд дэкIащ. И Iыхьлыхэр и лъэужьым щытехьар нэгъабэщ. Калининград областым хыхьэ Гусевскэ районым щыщ Ольховаткэ поселкэм ремонт лэжьыгъэхэр щыщрагъэкIуэкIым къагъуэта къуэшыкхъэм щIалъхьауэ къыщIэкIащ. Абдеж щагъэува фэеплъым Джылахъстэней щыщ зауэлI хахуэ, гвардием и лейтенант Сэрахъэ Хьэжбий ТIэIиб и къуэм и унэцIэри тетщ.
ХЬЭЖЫКЪАРЭ Алик.
