Адыгагъэ дахэм щIапIыкIа
Къармэхьэблэ дэт 1-нэ курыт еджапIэм (къызэрызэрагъэпэщрэ мы гъэм илъэс 80 ирикъуам) зи цIэ фIаща Къамбий Мухьэб хуэфащэу, еджакIуэхэм щIэныгъэ куу ирату, адэ-анэхэри къахуэарэзыуэ егъэджакIуэ куэд щылэжьащ. Абыхэм ящыщ зыщ нобэ зи гугъу фхуэсщIыну цIыхубз гуащIафIэр.
Лу (Мэлбахъуэ) Галинэ Хьэсэнбий и пхъур 1961 гъэм фокIадэм и 10-м къыщалъхуащ КъБАССР-м и Аруан щIыналъэм хыхьэ Арщыдан къуажэм. Абы дэт еджапIэр къиуха нэужь, 1978 гъэм ар КъБКъУ-м химиемкIэ и къудамэм щIэтIысхьащ икIи 1983 гъэм ехъулIэныгъэкIэ къиухащ. ЩIэныгъэм дихьэха пщащэ цIыкIум мурад ищIащ адэкIи и щIэныгъэм хигъэхъуэну, икIи «неорганическая химия» кафедрэм лаборант къалэныр щигъэзэщIащ зэман гуэркIэ. Ауэ Лухэ я унагъуэ ихьа нэужькIэ абы Къармэхьэблэ къуажэм дэт курыт еджапIэм вожатэ нэхъыжьу лэжьэн щыщIидзащ. А зэманым, пионерием и гуащIэгъуэм, а лэжьыгъэ IэнатIэм мыхьэнэшхуэ зэриIар ди нэхъыжьыфIхэм ящIэж. Вожатэ лэжьыгъэм къыдэкIуэу, музыкэмкIи сабийхэр иригъаджэрт. 1988 гъэм Галя (апхуэдэущ и лэжьэгъухэр дызэреджэр), сабийхэм фIыуэ зэрагурыIуэр, и лэжьыгъэр фIыуэ къызэрехъулIэр къалъытэри, классщIыб лэжьыгъэмкIэ къызэгъэпэщакIуэ IэнатIэр и пщэ далъхьащ. ИужькIэ а лэжьыгъэм и цIэр яхъуэжащ, унафэщIым гъэсэныгъэ лэжьыгъэмкIэ и къуэдзэ жиIэу. А IэнатIэр Галя пщIэрэ щIыхьрэ пылъу ирихьэкIащ илъэс 18-кIэ. Къапщтэмэ, Лу Галинэ егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ лэжьыгъэ мытыншым илъэс 35-кIэ пэрытащ. А зэманым къриубыдэу Дзэлыкъуэ щIыналъэм зы зэпеуи щекIуэкIакъым ди еджакIуэхэр жыджэру хэмыту. «Нарт хасэ», «Дахэнагъуэ», «Илъэсым и еджакIуэ нэхъыфI», «Илъэсым и пашэ», «IуэрыIуатэм и дуней дахащэ» — мы зэпеуэхэм ди еджапIэм и гъэсэнхэм увыпIэ нэхъыфIхэр къыщамыхьу зэи къэнакъым.
Езы еджапIэм адыгэ лъэпкъым и тхыдэм, и хабзэм, и IуэрыIуатэм теухуауэ, «БлэкIа зимыIэм къэкIуэни иIэкъым» къыхуеджэныгъэм щIэту, лэжьыгъэшхуэ щекIуэкIащ, абы и къызэгъэпэщакIуэ нэхъыщхьэр Лу Галинэт. Апхуэдэ Iуэхугъуэхэр щекIуэкIым деж, еджакIуэхэм щIэгъэхуэбжьауэ щIаджыкIырт адыгэ IуэрыIуатэр, ди таурыхъхэм къытращIыкIа теплъэгъуэхэр ягъэувырт, пасэрей унэлъащIэ хьэпшыпхэр зэхуахьэсырт. Апхуэдэурэ зэхуахьэса хьэпшыпхэр къэсэбэпащ еджапIэм музей къыщыщызэIуахым, иджыри дригушхуэу ахэр зыдохьэ.
Комсомолри пионериери 90 гъэхэм ди къэралым щыщыкIуэды-жам, ди еджапIэм ахэр къыщызэтенауэ щытащ, нэгъуэщI фIэщыгъэхэр ягъуэтауэ ноби а зэгухьэныгъэхэр мэлажьэ.
А зэманым ди еджапIэм гъэсэныгъэ лэжьыгъэмкIэ Урысейпсо зэпеуэм 3-нэ увыпIэр къыщихьауэ щытащ. Гъэсэныгъэ лэжьыгъэм къыдэкIуэу, Лу Галинэ «Сабиигъуэр хъумэнымкIэ инспектор», химиемкIэ егъэджакIуэ IэнатIэхэр зэдихьырт. Абы и еджакIуэхэр район, республикэ олимпиадэхэм мызэ-мытIэу пашэ щыхъуащ, ЕГЭ-хэми щIэныгъэ хъарзынэ къыщагъэлъэгъуащ.
Къамбий Мухьэб и цIэр зезыхьэ еджапIэм гъэсэныгъэ лэжьыгъэм дапщэщи мыхьэнэшхуэ щрату къокIуэкI, абы лъабжьэ хуэтщIри адыгагъэрщ, адыгэ хабзэрщ. Лу Галинэ зэхилъхьауэ щыта «ЕджакIуэм папщIэ хабзэхэр», «Адыгагъэ» программэхэр ноби къыдогъэсэбэп.
Къуажэ удэсу, быныр зыхуей хуэбгъазэу, гуащэ-тхьэмадэри къыпхуэарэзыуэ, Iэщ, гъэш зепхьэу, еджапIэми ущылажьэу — игъащIэм зэ егъэджакIуэ IэнатIэм пэрытам ещIэ ар зэрымытыншыр икIи зэ- рызэдэмыхьыгъуафIэр. Ауэ Галя а псори зэдихьащ, зэдихьа къудейм къыщымынэу, унагъуэкIи щапхъэу, лэжьапIэми щыпашэу, нэмыс, хабзэ хэлъу, бзэ дахэ Iурылъущ зэрыщытыр.
Сабийхэр егъэджэнымрэ гъэсэнымрэ теухуауэ ирихьэкIа лэжьыгъэфIым къыпэкIуэу Лу Гали- нэ къыхуагъэфэщащ РУНО-м, КъБР-м Еджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и министерствэм къыбгъэдэкIыу ФIыщIэ, щытхъу тхылъхэр.
Ди еджапIэм и лэжьакIуэ гупым, абы и гъэсэнхэмрэ адэ-анэхэмрэ къабгъэдэкIыу Галинэ дохъуэхъу узыншагъэ быдэ иIэу, и щхьэгъусэмрэ езымрэ зэкIэрымыхуу, и бын дахэм я гуфIэгъуэ илъагъуу илъэс куэдкIэ псэуну!
Лыхь Людмилэ,
Къамбий Мухьэб и цIэр зэрихьэу Къармэхьэблэ дэт 1-нэ курыт
еджапIэм и егъэджакIуэ.
