Утыкушхуэм щагъэзащIэ адыгэ къафэхэр
Лъахэхутэхэу Котляровхэ Мариерэ Викторрэ я тхылъ тедзапIэм иджыблагъэ къыщыдагъэкIащ «Адыгский сценический танец» тхылъыр.
НапэкIуэцI 492-рэ зи Iувагъ къыдэкIыгъуэр бзитIымкIэ — урысыбзэрэ инджылызыбзэкIэ — тхауэ дунейм къытехьащ. Ар Кавказым щыпсэу лъэпкъхэм я щэнхабзэ хъугъуэфIыгъуэхэр щызэхуэхьэса лэжьыгъэу къэплъытэ хъунущ. Абы къыщыгъэлъэгъуа къафэхэр сурэт щхъуэкIэплъыкIэхэмкIэ гъэдэхащ.
Котляров Виктор зэрыжиIэмкIэ, къэфакIуэ цIэрыIуэ, «Кабардинка» къэрал академическэ къэ-факIуэ ансамблым и художественнэ унафэщI Атэбий Игорь илъэс зыбжанэкIэ игъэхьэзыра лэжьыгъэшхуэщ ар.
«Къафэр, — щетх Атэбийм и тхылъым, — си гъащIэм, лъэпкъ щэнхабзэм къыгуэхыпIэ зимыIэу хэт Iыхьэщ. Къафэр дэрэжэгъуэ къызэзытщ, си гукъыдэжым хэзыгъахъуэу сызытхьэкъу дахагъэщ, тхыдэм и макъщ, къэкIуэнум епха си хъуэпсапIэщ. Къафэр IэщIагъэ къудейкъым, ар си гъащIэщ, си дунейщ».
Тхылъым хагъэхьащ адыгэ лъэпкъ къафэхэр. Апхуэдэхэщ «Къафэ» пасэрей уэркъ къафэжьыр, «Удж-хэш къафэр», «Адыгэ аристократхэм я къафэр», нобэрей зэманым и дамыгъэ зытелъ къафэхэр — «Тенджыз фIыцIэм и Iуфэм Iус адыгэхэм я къафэр», «Иордан адыгэ-хэм я къафэр». Тхылъым ихуащ «Абхъаз къафэр», «Убых къафэр». КъищынэмыщIауэ, къыдэкIыгъуэм хагъэхьащ «Що- лэхъу теухуа хъыбар» къафэ композицэр. Абы дахагъэр къыщыгъэлъэгъуэжащ таурыхъым къыхэщ шым и теплъэмкIэ.
Тхылъым и рецензэр зи Iэдакъэ къыщIэкIа, УФ-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, Москва дэт щэнхабзэ къэрал институтым и профессор Мурашкэ Михаил етх: «Кавказ Ищхъэрэм щыпсэу лъэпкъхэм я къафэ гъуазджэм ехьэлIа псалъэ щхьэхуэ жыпIэну тыншкъым. Къэбэрдей-Балъкъэрым и мызакъуэу, Дагъыстэн, Шэшэн, Ингуш, Адыгэ, Осетие — Ищхъэрэ-Алание, Къэрэшей-Шэрджэс, Абхъаз республикэхэм къэрал къэфакIуэ ансамблхэр зэрыщыIэм емылъытауэ, Атэбий Игорь ар фIыуэ къохъулIэ. Пасэрей цIыхубэ къафэхэм я купщIэр абы къегъэлъагъуэ, дунейпсо къафэм и ехъулIэныгъэхэр зыхуэдэр къилъытэу. Аращ абы и зэфIэкIым лъабжьэ хуэхъур, и лэжьыгъэкIэ нэгъуэщIхэм къахэзыгъэщ щхьэхуэныгъэр, игъэув къафэ- хэр, щIэщыгъуэ зыщIыр».
ТЕКIУЖЬ Заретэ.
