Ислъамым и нур
Фадэр хьэрэмщ
Алыхьым и пщылIхэр фIыуэ дыкъызэрилъагъум, жэнэт Iыхьлы дищIыну зэрыхуейм и щыхьэтщ фадэр зэригъэхьэрэмар. Хьэдисым къыщыкIуащ: «ЦIыхум и акъылыр зыгъэутхъуэ псори хьэрэмщ. Шагъыр ефэм, ар щигъэту, тобэ къимыхьыжу дунейм ехыжамэ, абы жэнэтыпс Iухуэнукъым». Фадэм зэи фIы къызэримышэр, абы и лъэужьыр зэрыгузэвэгъуэм КъурIэн лъапIэми хьэдисми ущрохьэлIэ.
Мухьэмэд бегъымбар лъапIэм (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) мелыIычым къыхуишият фадэ зэрыт стэканрэ, шэ зэрыгъэхъуарэ. ЛIыкIуэм къыхихар шэ зэрытырщ. Абы щыгъуэм мелыIычым жиIащ: — «Алыхьым и фIыщIэщ шэр къызэрыхэпхар, армыхъуамэ, уи Iумэтыр щыуэнут». Ауэ щыхъукIи, абы щыгъуэм фадэр иджыри хьэрэм ищIатэкъым Дыкъэзыгъэ-щIам.
Дунейм къытехьа цIыхур япэ дыдэу зэфэр шэщ икIи ар узыншагъэмкIэ куэду сэбэпщ. Мухьэмэд бегъымбар лъапIэм (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) ислъам диным ипэжкIи фадэм зэи гъунэгъу зыхуищIакъым. Абу Умар къиIуэтэжащ: Мухьэмэд бегъымбарым жиIащ: «Тхьэ соIуэ, фадэ ефэхэми, зыщэхэми, къызыщэхухэми, къызыхуащэхухэми Тхьэм и нейр ящыхуакIэ». НэгъуэщI хьэдисым къыщыкIуащ: «Алыхьымрэ Къемэт махуэмрэ зи фIэщ хъухэр фадэ щызэрахьэ Iэнэм иремытIыс».
Мыпхуэдэ хьэдиси щыIэщ: Мухьэмэд бегъымба-рым еупщIащ зы лIы гуэр. «Уа, ЛIыкIуэ лъапIэ! Дэ гъавэм къыщIедгъэхуа псым дофэ. Ари хьэрэм?» ЛIыкIуэр щIэупщIащ: «А псым чэф фищIрэ?» «ДещI», — жэуап къитащ лIым. — «АтIэ ари хьэрэмщ», — жиIащ Бегъымбарым (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам), адэкIи къыпищащ: — «ЦIыхум и акъылыр зыгъэутхъуэ псори Алыхьым игъэхьэрэмащ. Апхуэдэхэм ефэхэр Тхьэм къигъэгугъащ Къемэт махуэм «Танатуль Хьэбал» иригъэфэну». «Уа, ЛIыкIуэ, лъапIэ! Сыт «Танатуль Хьэбалыр» зищIысыр?» — жаIэу щыщIэупщIэм, Мухьэмэд бегъымбарым (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) жэуап къитащ: «Ар жыхьэнмэ мафIэм щыпсэухэм я лъымрэ шынымрэщ».
Ди жагъуэ зэрыхъунщи, языныкъуэхэр мэдауэ Алыхьым КъурIэным щигъэхьэрэмар шагъырыращ, дэ дызэфэр нэгъуэщI фадэхэкIщ жаIэри. Ауэ ар пэжкъым. ПцIыр гуэныхьышхуэхэм ящыщ зыщ. КъурIэным и мыхьэнэр зыджахэм, хьэдис пэжым щыгъуазэхэм зэпкърыхауэ ди пащхьэ къралъхьащ фадэм ехьэлIа Iуэхугъуэ псори. Абы теухуауи хьэдис щыIэщ: «Мухьэмэд бегъымбарым жиIащ: «Си Iумэ-тым ящыщ гуэрхэм къахэкIынущ Алыхьым игъэхьэрэма шагъырыр изыфынхэр, ауэ абы щыгъуэм деж, шагъырым нэгъуэщI цIэхэр зэрахьэнущ».
ЦIыху щыпкъэу дунейм тета
ПщыхьэщIэ Iэнас 1967 гъэм жэпуэгъуэм и 11-м Налшык къалэ къыщалъхуащ. Ар къыщыхъуащ ислъам диныр щытепщэ унагъуэм. И адэшхуэ-анэшхуэми, и адэ-анэми нэмэз ящIу, нэщI яIы-гъыу, КъурIэн лъапIэм еджэу зэрыщытам ипкъ иткIэ, Iэнаси сабий дыдэу щIидзащ КъурIэн еджэни нэмэз щIыни.
Курыт школ №11-м 8-нэ классыр къыщиуха нэужь, ухуакIуэ техникумым щеджащ, иужькIэ КъуэкIыпIэ Жыжьэм дзэм къулыкъу щищIащ.
Армэ нэужьым жэуаплыныгъэ ин зыпылъ къалэн и пщэ къыдалъхьэри, Чернэ Речкэ къуажэм дэт мэжджытым и Iимаму ягъэуващ ПщыхьэщIэр. Абы щылажьэурэ, диныр куууэ иджын мурад ищIри, ар Сирием и къалащхьэ Дамаск дэт Дунейпсо ислъам институтым 1990 гъэм щIэтIысхьащ. Хьэрыпыбзэмрэ ислъам динымрэ илъэсищкIэ абы щиджащ. Сирием щыIэу, а институтым щеджэ, Псыгуэнсу щыщ адыгэ бзылъхугъэ ШэрыIужь Маритэ къишащ. Зэщхьэгъусэ ныбжьыщIэхэм я щIэныгъэм нэхъри хагъэхъуэн мурад яIэу Дамаск икIри, Ливием и къалащхьэ Триполи дэт «Ислъамым къыхуезыджэ» дунейпсо ислъам универ-ситетым щIэтIысхьащ.
1998 гъэм еджапIэр къаухыу хэкум къэкIуэжа нэужь, Налшык дэт ислъам институтым егъэджакIуэу лэжьэн щыщIидзащ Iэнас, итIанэ институтым и унафэщIым и къуэдзэ ящIащ. 2004 гъэм щегъэжьауэ 2010 гъэ пщIондэ КъБР-м и муфтийуэ лэжьащ. Ар псэ хьэлэлу, и къарум емыблэжу, цIыхухэм пщIэ къыхуащIу пэрытащ и къалэным. Алыхьым и арэзыщIыныгъэм телэжьащ дунейм тетыху.
ПщыхьэщIэхэ Iэнасрэ Маритэрэ бынищ зэдагъуэтащ. Ахэр я адэ-анэм ха- ша лъагъуэм зэрытеты-ным, абыхэм я пщIэ зэраIэтыным хущIокъу. Япхъу Iэминэ Налшык дэт медицинэ колледжыр къиухауэ, фармацевту мэлажьэ, унагъуэ ихьащ. Я къуэ нэхъыжь Ахьмэд Гъунапкъэхъумэ-хэр щагъэхьэзыру Кали-нинград дэт институтым щеджауэ, Кърымым щолажьэ. Я щIалэ нэхъыщIэ Усамэ Дагъыстэным и къалащхьэ Мэхъэчкъалэ дэт ислъам институтым и ещанэ курсым щIэсщ.
ГъащIэм зэрихабзэщи, ажалым ныбжь иIэкъым. Iэнас щIалэу, и псэугъуэ дыдэу, и унагъуэ дахэми гу ящимыхуэу дунейм ехыжащ (ахърэт нэхур Тхьэм кърит). Ар Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм щыпсэу дэтхэнэ зы цIыхум и дежкIи хэщIыныгъэшхуэщ.
— ПщыхьэщIэр къызэрытхэмытыжыр икъукIэ хьэлъэщ дэркIэ. Дэ абы дэтлъэгъуа хабзэмрэ нэмысымрэ зэи тщыгъупщэнукъым. Гъуэгугъэлъагъуэу дяпэ итащ. Дин щIэныгъэ зэзыгъэгъуэтыну хуей дэтхэнэ зыми ар и щIэгъэкъуэнт, и чэнджэщэгъут. Нобэми ар къытхэтым хуэдэщ, цIыху щапхъэм и чэнджэщхэр, и ущие Iущхэр ди гум ихуркъыми. И ахърэтыр нэху Тхьэм ищI, — жеIэ Къэбэрдей-Балъкъэрым и Муслъымэнхэм я дин IуэхущIапIэм и унафэщIым и къуэдзэ Сыжажэ Алим.
— Iэнас сэ лъыкIи динкIи си къуэшщ. Сэ абы щхьэкIэ куэд схужыIэнущ, сыту жыпIэмэ, дызэрызэIыхьлым къыхэкIкIэ, сэ фIыуэ сыщыгъуазэщ Iэнас и дуней тетыкIам. Сэри ныбжькIэ сыщIалэ дыдэу абы Сирием еджапIэ сишауэ щытащ адэкIэ Ливием щыкIуэми сыздишэри, еджапIэри зэгъусэу къыздэдухащ. Ар сэркIэ щапхъэ нэст. Абы и гъащIэм къриубыдэу тхылъыр зы махуи IэщIыб ищIакъым. Ар псэуху еджащ. Хамэ къэрал дыщыщыIа зэманыр сигу къызогъэкIыжри, студентхэм псоми тфIэтелъыджэт игъащIэм дымылъэгъуа щIыналъэм и псэукIэр. ЩIэх-щIэхыурэ дыдашырти, къалэр дагъэцIыхурт. Дэ а махуэр къытхуэмыгъэсу дыпэплъэрт, ауэ Iэнас абыхэми дахьэхыу щытакъым. Ар дэзыхьэхыу мы дунейм тетар щIэныгъэ закъуэращ. Зригъэгъуэта щIэныгъэм псэухукIэ зэрыхигъэхъуэным хущIэкъуащ. Дауи, дэркIэ хьэлъэщ ар нобэ къызэрытхэмытыжыр. Iэнас и щапхъэм дызэры-тетыным дыхущIокъури, Тхьэм къыдигъэхъулIэ, — жеIэ Iэнас и адэ къуэш нэхъыщIэм и къуэ ПщыхьэщIэ Ахьмэд.
— Нобэ хуэдэу сощIэж, сэ еджапIэ Сирием сыщыкIуа гъэм дызыщIэтIысхьэ институтым цIыху къамыщтэну зэрыщытар. Абы щыгъуэм Iэнас а еджапIэм щIэсти, и хьэтыркIэ дэри институтым дыкъащтауэ щытащ. Хамэ къэрал дыщыщыIа зэманхэм ар къуэш нэхъыжьым хуэдэу къыдбгъэдэтащ. ДызыхуэфI-дызыхуэныкъуэ-хэр ищIэу, сыт и лъэныкъуэкIи дэIэпыкъуэгъу нэс къытхуэхъуу ди гъусащ. Налшык къыщигъэзэжам Iэнас щыпсэуар унэ мыхьэнэншэ цIыкIут. Ар зылъэгъуа псапащIэ гуэр ахъшэкIэ абы къыхуэупсат, и псэупIэр иригъэфIэкIуэну. АрщхьэкIэ, абы кърита ахъшэр инситутым щылажьэхэм улахуэу яхуигуэшыжауэ щытащ. Iэнас и щхьэр зэи япэ иригъэщакъым, ар щIэпсэуар цIыхуращ, щIэныгъэращ, псапэращ, — игу къегъэкIыж Джэдгъэф Аслъэн.
Мис апхуэдэ цIыху щыпкъэу щытащ Iэнас. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, ар нобэ къытхэтыжкъым, ауэ абы къимыгъэщIар и унагъуэм щIэсхэм Тхьэм къахузэпищэ, иужьыр махуэ Тхьэм яхуищI.
ЖЫЛОКЪУЭ Лусаннэ.
Адрейхэм фадэгуашэ
Хьэдисым къыщыкIуауэ Абдулахь ибн Мэсхьуд къеIуэтэж: «Мухьэмэд бегъымбарым (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) жиIащ: «Узэфыгъуэ хъуну дунейм тетыр тIу къудейщ: ар мылъку зиIэу зи мылъкур Тхьэм и арэзыщIыныгъэм тезыгъэкIуадэмрэ щIэныгъэ зыбгъэдэлъу зи щIэныгъэмкIэ адрейхэм ядэгуашэмрэщ».
Къапщтэмэ, фыгъуэр езыр Алыхьым игъэхьэрэ-мащ, ауэ щыхъукIи, хьэдисым и мыхьэнэр цIыхум мылъку зэригъэпэщыныр зэрыхьэлэлырщ, ауэ а мылъкур Тхьэм къытхуигъэува мардэм тету зэрызехьапхъэрщ. Псалъэм папщIэ, абы сэдэкъэ хыумыгъэкIмэ, псапэ ирумылэжь-мэ, мылъкур зыри и уасэкъым икIи Къемэт махуэм ар къыппэувыжынущ. Гуэныхьышхуэхэм ящыщщ улахуэр и чэзум ямытынри. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, цIыху зыгъэлажьэхэм яхэтщ улахуэр и чэзум лэжьакIуэхэм езымыт. Абыхэм папщIи хьэдисым къыщыкIуащ: «Лэжьыгъэм пэрыт цIыхум и пщIэнтIэпсыр мыгъущ щIыкIэ и улахуэр етыпхъэщ, армыхъуамэ, абы и гуэныхьыр фхуэпшыныжынкъым».
КъищынэмыщIауэ, щIэныгъэм теухуауэ хьэдисым и мыхьэнэр мыращ: Алыхьыр дин щIэныгъэкIэ зыхуэупса цIыхум къалэн щищIащ бгъэдэлъ щIэныгъэмкIэ адрейхэм ядэгуэшэныр. Ар жэуаплыныгъэ ин зыпылъ Iуэхушхуэщ. Апхуэдэ цIыхухэм адрейхэм нэхърэ нэхъыбэ къалэн я пщэ дилъхьащ Тхьэм. Абыхэм цIыхур щамыгъауэу гъуэгу пэжыр ягъэлъэгъуэн хуейщ икIи абы къыпэкIуэну псапэр гъунапкъэншэщ, щIэныгъэр пэжу, тэмэму цIыхум и пащхьэм изымылъхьэхэми я гуэныхьыр гъунапкъэншэщ. Абы теухуауэ хъыбар щыIэщ:
Iиманыншэхэм, бзаджащIэхэм я псэр хихыну Тхьэм псэхэхым Iэмыр хуищIауэ, абы и къалэн щигъэзащIэм, ар IущIат Алыхьым и арэзыщIыныгъэм жэщ-махуэ имыIэу телажьэ зы лIыжь гуэрым. Ар зылъэгъуа псэхэхым Тхьэм зыхуигъэзащ: «Уа, си Тхьэ лъапIэ! Дауэ Уэ пхуэпщылI лIыжьым и псэр хэсхын?», — жиIэри. ДыкъэзыгъэщIам жэуап итащ: «Сэ абы сыхуэупсат щIэныгъэкIэ, арщхьэкIэ ар абы къызэригъэсэбэпар и щхьэ закъуэрщ. СэестащIэныгъэмкIэадрейхэмядэгуэшакъыми, арижыхьэнмэIыхьлыщ».
