Масирэт и саугъэт нэхъыщхьэр
Малкэ къуажэм и курыт еджапIэ №3-м пэщIэдзэ классхэм илъэс куэд щIауэ щезыгъаджэ Журт Масирэт и цIэр къыщраIуэкIэ, цIыхухэм къыхагъэщ а цIыхубз щыпкъэр егъэджакIуэ IэщIагъэм къызэрыхуигъэщIар. Езы Масирэти нэгъуэщI IэнатIэ пэрыту и нэгу къыщIигъэхьэххэркъым, и псэм фIэфIу мэлажьэри.
— Сэ Сэрмакъ къуажэм сыкъыщалъхуащ. Си адэ-анэр цIыху щабэт, бзэ IэфIт, быниплI драIэти, я лъагъуныгъэр зэхуэдэу къыттегуэшауэ дыкъагъэтэджащ. ГъэщIэгъуэныракъэ, плIыри егъэджакIуэ дыхъуну дыщIэхъуэпсырт. ЕджапIэм дыкъикIыжа нэужь, егъэджакIуэхэм зедгъэщхьу дыджэгурт. Дигу зэрилъам хуэдэу, курыт школыр къэдуха нэужь, псори егъэджакIуэ дыхъуащ.
Си дэлъхумрэ шыпхъу нэхъыщIэмрэ Сэрмакъ дэт курыт еджапIэ №3-м математикэмкIэ щрагъаджэ. Зэшыпхъухэм ди курытыр Чыщбалъкъ дэт еджапIэм пэщIэдзэ классхэм я егъэджакIуэщ. ПлIыми егъэджакIуэ IэнатIэр зэретхьэкI илъэс бжыгъэр зэхэплъхьэжмэ, илъэсищэм зэрыщIигъурэ куэд щIащ.
Масирэт Налшык дэт педагогикэ училищэр 1979 гъэм къиухри, Малкэ егъэджакIуэу лэжьэн щыщIидзащ. А илъэс дыдэми унагъуэ ихьащ.
— Псом нэхърэ нэхъапэр унагъуэращи, си унагъуэм исхэр узыншэмэ, нэжэгужэмэ, абы сэри насыпыфIэ сещI. Ди хъыджэбзитIри си лъагъуэм ирикIуэжащ — ахэри егъэджакIуэщи, абы срогуфIэ. Хъыджэбз нэхъыжьым, Залинэ, ди къуажэ дэт курыт еджапIэ № 2-м биологиемкIэ щрегъаджэ. НэхъыщIэм, Дианэ, ПМНО-р къиухащ, пэщIэдзэ классхэр иригъэджэну IэщIагъэ зригъэгъуэтащ.
Дауи, унагъуэ ис, бын зыпI, лэжьапIи Iут цIыхубзыр гугъу йохь. Масирэт абыкIэ гуащэ-тхьэмадэм зыкъыщIагъэкъуащ:
— Си гуащэ-тхьэмадэр цIыхуфI дыдэу, сакъыгурыIуэу, си лэжьыгъэм щыгуфIыкIыу, си Iуэхури сщагъэпсынщIэу щытащ, — жеIэ абы. — Илъэс 37-рэ хъуауэ школым сыщолажьэри, шэч къытезмыхьэу жысIэфынущ: егъэджакIуэу ущытыныр IэщIагъэ къудейкъым — ар цIыхум и щыIэкIэ-псэукIэщ, и дуней тетыкIэщ. Сабий гъэсэным жэуаплыныгъэу пылъыр зыхэпщIа нэужьщ а псор къыщыбгурыIуэр. Сэ сощIэ си гъащIэ гъуэгур къыщыхэсхым сызэрыщымыуар. Сыт хуэдэу гухэхъуэ, сабийхэм я нэ къабзэм ущIэплъэу, я дыхьэшх макъым укъызэщIиIэтэу улэжьэну!
ЗэрытщIэщи, егъэджакIуэм сабийр иригъэджэну хуитщ езыми и щIэныгъэм хигъэхъуэху. Масирэт пэщIэдзэ классхэм я егъэджакIуэхэм я методикэ зэгухьэныгъэм и унафэщIщ.
— ЕхъулIэныгъэ уиIэу лъагапIэ гуэрхэм улъэIэсами, абдеж укъыщыувыIэж хъунукъым, зыбужьыну ухущIэкъумэ. Апхуэдэущ сэ сызэреплъыр, — пещэ Масирэт. — Философ Эмерсон Ральф зэрыжиIащи «… тхузэфIэкIым нэхърэ нэхъыбэ длэжьыну дыхэмытмэ, адэкIэ зэи дыкIуэтэнукъым». Аращ си урокхэр зыр зым емыщхьу, щIэщыгъуэу сухуэну сыщIэпабгъэр. Урокым сабийр щызэшыну Iэмал епт хъунукъым, щIэ гуэр къызэрищIэным хущIэкъуу, и щхьэр игъэлажьэу, даIуэу, гупсысэу егъэсэн хуейщ. Быдэу си фIэщ мэхъу — дэтхэнэ сабийри зэчиифIэщ, Iущщ. Щхьэж езыр зыхуэфI, зыхуэIэзэ Iуэху гуэр щыIэщ. Мис ар сэ наIуэ къэсщIу, абы зригъэужьынымкIэ ныбжьыщIэм дэIэпыкъуэгъу сыхуэхъуу аращ.
Масирэт къыдэлажьэхэми, адэ-анэхэми пщIэ къыхуащI, фIыуэ къалъагъу. Уеблэмэ, нэхъ егъэджакIуэфI дыдэу ялъытэхэр чэнджэщакIуэ къыхуокIуэ.
— Масирэт иригъэджа сабийхэр адрейхэм къащхьэщокI, — жеIэ а школым и унафэщIым гъэсэныгъэ лэжьыгъэмкIэ и къуэдзэ Пщыунэ Эммэ. – Псалъэм папщIэ, абы и гъэсэнхэр нэхъ Iэдэбщ, хабзэ яхэлъщ, щэныфIэщ, нэхъыфIу йоджэ, «Илъэсым и еджакIуэ нэхъыфI дыдэ» мэхъу, зэпеуэ зэмылIэужьыгъуэхэм япэ увыпIэхэр къыщахь. Апхуэдэуи, Масирэт щхьэхуэу ядолажьэ еджэнымкIэ адрейхэм къакIэрыху цIыкIухэми сабий зэчиифIэхэми. А псоми къищынэмыщIауэ, абы хузэфIэкIащ сабий зэпеуэхэм адэ-анэхэри къыхишэну. Масирэт илэжьымрэ къызэригъэпэщ Iуэхугъуэхэмрэ къеббжэкIын щIэбдзэмэ, ухэзэрыхьыжынущ, апхуэдизкIэ куэд ещIэри. Си щхьэкIэ, согъэщIагъуэ а цIыхубзым гуащIэу бгъэдэлъымрэ и зэфIэкIымрэ. Апхуэдэ егъэджакIуэ куэдрэ урихьэлIэркъым.
Масирэт щытхъуу иIэм и щыхьэтщ ар зэрагъэлъэпIа щIыхь тхылъхэмрэ саугъэтхэмрэ. Езы егъэджакIуэм зэрыжиIэмкIэ, а псори гуапэщ, ауэ япэ иригъэщыр аракъым. Абы и дежкIэ саугъэт нэхъыщхьэр и еджакIуэ цIыкIухэм къагъэлъагъуэ щIэныгъэмрэ зэфIэкIымрэщ.
Фырэ Анфисэ.
