КъуэкIыпIэ Жыжьэм и гектар мелуани 140-р
КъуэкIыпIэ Жыжьэм зегъэужьынымкIэ министерствэм и мурадщ «къуэкIыпIэ жыжьэ гектарым» хухаха щIыр нэхъыбэ ищIыну. Абы теухуа унафэм и проектыр ягъэхьэзыращ икIи Къэрал Думэр гъатхэ сессием хэплъэнущ.
Иджыпсту Урысей Федерацэм и цIыхухэм пщIэншэу иратыну хуагъэхьэзыра щIыхэр гектар мелуани 140-рэ мэхъу. «КъуэкIыпIэ жыжьэ гектарыр» къащтэну зэрыхуеймкIэ тхыгъэ мин 74-рэ цIыху-хэм ягъэхьащ. Абыхэм ящыщу мин 31,5-р мазаем и 1-м къыщыщIэдзауэ къаIэрыхьащ. А лъэхъэнэм щIидзащ Урысейм и сыт хуэдэ щIыналъэми щыщ цIыхум КъуэкIыпIэ Жыжьэм щIы кIапэ къыщищтэну хуит зыщI программэм и иужьрей, ещанэ, Iыхьэм.
«КъуэкIыпIэ Жыжьэм зегъэужьынымкIэ министерствэмрэ ЩIыуэпсым-кIэ министерствэмрэ ягъэхьэзыращ къэрал унафэм зэхъуэкIыныгъэ халъхьэнухэр икIи дыпоплъэ гъатхэ сессием а унафэр къащтэу «къуэкIыпIэ жыжьэ гектарым» хухаха щIыналъэр нэхъыбэ хъуну», — жиIащ КъуэкIыпIэ Жыжьэм зегъэужьынымкIэ министрым и къуэдзэ Качаев Сергей.
«Иджыпсту я «къуэкIы-пIэ жыжьэ гектархэр» цIыху 7600-м пщIэншэу къагъэсэбэпыну иратащ, — дыщIигъужащ абы. — ЩIыр цIыхухэм нэхъ жыджэру къащтэ хъуащ. ДызыхуэкIуэ тхьэмахуитI-щым «гектарыщIэхэр» къеIызыхахэм я бжыгъэр хуэдитIкIэ нэхъыбэ хъунущ. Курил хытIыгухэм «къуэкIыпIэ жыжьэ гектарыр» къыщащтэну хуейуэ лъэIу тхылъ 700-м щIигъу къагъэхьащ. ЗэкIэ хытIыгухэм щыIэ щIыр яткъым, ауэ дяпэкIэ абыи зэхъуэкIыныгъэ игъуэтыну дыпоплъэ».
«КъуэкIыпIэ жыжьэ гектарым» нэхъыбэу щIэуп-щIэ щиIэр езы щIыналъэм щыпсэухэм я дежщ. УФ-м и адрей щIыпIэхэм ящы-щу лъэIу тхылъ нэхъыбэ ягъэхьащ Мэзкуу, Санкт-Петербург къалэхэм, Мэзкуу, Ленинград, Сверд-ловск областхэм, Краснодар крайм щыпсэухэм. Тхыгъэ къезыгъэхьахэр нэхъыбэу щIолъэIу щIы кIапэр Приморскэ, Хабаровскэ крайхэм, Якутием, Сахалин областхэм къыщратыну. ЛъэIу тхылъхэм я процент 87-р КъуэкIыпIэ Жыжьэм а и щIыналъиплIым хуозэ.
Урысейм и цIыхухэм я процент 56-м «гектарыр» къагъэсэбэпыну хуейщ унэ иращIыхьу мэкъумэш щащIэн папщIэ. Процент 30-м нэблагъэм къаIэрыхьа щIыр бизнесым хуаунэтIыну я мурадщ. Къыхэгъэщыпхъэщи, КъуэкIыпIэ Жыжьэ щIыналъэм хьэрычэт IэнатIэм зыщебгъэужь щхьэкIэ сытым дежи хэлъхьэныгъэшхуэ ухуейкъым. «Сэ сыщыгъуазэщ щIыпIэ дахэхэм гектарыр къызыщыIэрыхьахэм пщыIэ цIыкIухэр ягъэувурэ турист унэтIыныгъэм занщIэу хыхьауэ», — жиIащ КъуэкIыпIэ Жыжьэм зегъэужьынымкIэ министерствэм и Жылагъуэ советым и тхьэмадэ Габестрэ Сергей.
«КъуэкIыпIэ жыжьэ гектарым» и унафэм къару игъуэтащ 2016 гъэм и мэкъуауэгъуэм и 1-м къыщыщIэдзауэ. Абы и япэ Iы-хьэм «гектархэр» къащтэну Iэмал яIащ КъуэкIыпIэ Жыжьэм и щIыналъэ хэхахэм щыпсэухэм. ЕтIуанэ Iыхьэу 2016 гъэм и жэпуэгъуэм и 1-м зыщIидзам къызэщIиубыдащ КъуэкIыпIэ Жыжьэм щыпсэу псори. Иджы 2017 гъэм и мазаем и 1-м щегъэжьауэ «гектарыр» къищтэну хуитыныгъэ иIэщ УФ-м и дэтхэнэ цIыхуми. Унафэм ипкъ иткIэ Урысейм и цIыхум Iэмал иIэщ пщIэншэу зэ КъуэкIыпIэ Жыжьэм гектар къыщыIэрыхьэну. Илъэситхум къриубыдэу щIы кIапэр зыхуей хуэзэу къигъэсэбэпамэ, ар бэджэнду къищтэ е и цIэкIэ иригъэтх хъунущ.
«Мэкъумэш щыпщIэ хъуну щIыхэр къызэрищтэжынум теухуауэ Урысейм Мэкъумэш хозяйствэмкIэ и министерствэм законопроект игъэхьэзыращ. ЩIы кIапэр мардэм къызэригъэувым тету илъэсищкIэ къэзымыгъэсэбэпым судым и унафэкIэ къытрахыжынущ. Иджыпсту а зэманыр илъэситху мэхъу. АдэкIэ къэралым а щIы Iыхьэр къэзыгъэсэбэпыфынум ирещэж. ДызыхуэкIуэ илъэсхэм дэ къэтIэтын хуейщ щIы гектар мелуани 10 хуэдиз. Абы и ныкъуэр КъуэкIыпIэ Жыжьэм и щIыналъэхэм щыIэщ. Гектар мелуани 10-р къэтIэтыжрэ гъавэ гъэкIыным хуэдунэтIмэ, Сыбырымрэ КъуэкIыпIэ Жыжьэмрэ я щIыналъэхэм шхынкIэ къызэрызэдгъэпэщым и мызакъуэу, къэралым иредгъэш ерыскъыхэ-кIым куэдкIэ хэдгъэхъуэфынущ. Азие-Хы Хуэм щIыналъэм хиубыдэ къэралхэм ЩIы Хъурейм тет цIыхухэм я процент 40-р щопсэу. Ар ди гъавэхэ-кIыр щидгъэкIыфыну щIыпIэ ин дыдэщ», — жеIэ УФ-м мэкъумэш хозяйствэмкIэ и министр Ткачёв Александр.
Пэжщ, апхуэдиз щIыщIэр къэIэтыным техникэ, мылъку, къару куэд хуеинущ. Техникэр уасэ ныкъуэкIэ щIым телэжьыхьхэм ещэным теухуа Iуэхугъуэхэм хэплъэн хуейщ. ЦIыхухэр а щIыналъэхэм къыщызэтегъэувыIа хъун щхьэкIэ экономикэ и лъэныкъуэкIэ тегъэгушхуапхъэщ. А щIы кIапэхэр Мэзкуу къедзылIакъым е Ипщэ щIыналъэхэм щыщкъым, атIэ Сыбырщ, КъуэкIыпIэ Жыжьэщ.
Хамэ къэралым щыщ цIыхум урысеищIыр бэджэнду къищтэфын щхьэкIэ игъэзэщIэн хуей Iуэхугъуэ зыбжанэ яубзыхуащ. Псалъэм папщIэ, бэджэнду щIыр яIыгъыну зэрыхуит зэманыр ягъэмэщIэнущ: нэхъ мащIэ дыдэу илъэсищ, нэхъыбэу — илъэс 15. ЩIы Iыхьэм телэжьыхьхэм я процент 75-р Урысейм и цIыхуу щытын хуейщ. Бэджэнду къащтэфыну щIыр муниципальнэ щIыналъэм и проценти 10 нэхърэ нэхъыбэ хъуфынукъым.
Ди къэралым щылэжьэн хуейр щIыр хуэсакъыу зезыхьэн цIыхухэрщ.
Жандар Иринэ.
«Российская газета»
