Ислъамым и нур
Фэеплъ
ЖэнэткIэ Тхьэм игъэгуфIэ
Мы дунейр хьэхущ. Пэжыр, кIэ зимыIэр псори дыздэкIуэжынуращ. Ар хьэкъыу спхыкIа пэтми, апхуэдизу щхьэ си гум и жагъуэ си ныбжьэгъу, дин лэжьакIуэ цIэрыIуэ Хъуажь Мухьэмэд-Хъер къызэрытхэмытыжыр?
Зы лъэныкъуэкIэ, Мухьэмэд-Хъер и насыпщ. Куэдым яхузэфIэмыкI абы къехъулIащ. Совет зэманым, хамэ щIыпIэ щыпсэу ди къуэшхэм къагъэзэжыныр щафIэмыфIыщэм, ар и бынунагъуэр игъусэу адэжь Хэкум къэкIуэжащ икIи Адыгейр псэупIэ ищIащ.
КъурIэн лъапIэр адыгэбзэкIэ зэзыдзэкIахэу Нало Заур (щысщ), Болий Мустэфар, Хъуажь Мухьэмэд-Хъер. Лъэпкъ IуэхукIэ Кэнжэ къэкIуауэ, Мухьэмэд-Хъер ди щIыпIэм хуабжьу ехъуэпсащ. Езым зэрыжиIэжащи: «Къуажэм сыкъызэрыдыхьэу згъэщIэгъуащ — Иорданием сыщыIэу Хэкум сыщепщIыхькIэ си пщIыхьэпIэм хэту слъэгъуар абы и теплъэрт. Абдежым си гум быдэу ислъхьащ Кэнжэ сыкъэIэпхъуэну». Унагъуэр здыщIигъури, мыгувэу апхуэдэуи ищIащ.
Куэд дэмыкIыу кэнжэдэсхэм ар фIыкIэ къацIыхуащ. Ахэр дихьэхат абы и цIыхугъэм, хабзэ зэрыхэлъым, Iиман зэриIэм. Ислъам диным фIыуэ зэрыхищIыкIыр, муслъымэныгъэ ин зэрыхэлъыр къалъытэри, къуажэ мэжджытым и Iимам къалэныр Хъуажьым пщэрылъ щащIащ.
Абы щыгъуэм Кэнжэм и мэжджытыр цIыкIут — совет лъэхъэнэм Iэмэпсымэ щIэлъхьэпIэ фIащу, мылъку зэхэдзэкIэ ящIауэ, дин IуэхухэмкIэ къагъэсэбэпу арат. Къэралыр щызэхэщэщэжым, къуажэдэсхэм мэжджыт ящIыну кърагъэжьат, арщхьэкIэ и лъабжьэр ягъэуври, блыным и ныкъуэр зэтралъхьауэ, адэкIэ Iуэхур зэфIэзыгъэкIын щымыIэу, пэмылъэщыжу щытт. Мухьэмэд-Хъер къуажэдэс нэхъыжьхэм ечэнджэщри, ухуэныгъэр и кIэм нэгъэсыныр пщэрылъ зыщищIыжащ икIи и къару емыблэжу зэман кIэщым ар зыхуей хуигъэзащ.
Улахуэ къримыIыхыу илъэс пщыкIуийкIэ Хъуажь Мухьэмэд-Хъер псэ хьэлэлу къуажэм яхуэлэжьащ. Муслъымэным и къалэнхэри зэпимыгъэууэ игъэзэщIащ, зыбжанэри хьэж ищIащ. Алыхьым и унафэм тету, цIыхухэми сэбэп яхуэхъуу псэухукIэ къекIуэкIащ. И гъунэгъукIи, IыхьлыкIи, унагъуэкIи, ныбжьэгъукIи хьэкъ къыте- науэ пхужыIэнукъым. АтIэ хъуэпсэгъуэкъэ абы къигъэщIар?! Алыхьыр жэнэткIэ къыхуигъэупсэ!
ЛIам щхьэкIэ е фIы, е зыри жамыIэу хабзэщ. Мухьэмэд-Хъер хужыпIэфынур псалъэ гуапэ защIэщ. Сэ гъащIэфI дыдэ къэзгъэщIащ, зыкъоми слъэгъуащ. АрщхьэкIэ абы хуэдэ цIыху пэж, псэ хьэлэл сыIущIакъым. А гупсысэм и щыхьэту щапхъэ куэд къыпхуэхьынущ, ауэ псом ящхьэу къэслъытэр ар ди къэкIуэнум, щIэблэм и нэIэ тету зэрыщытарщ. Ягу иримыхьын щажриIэ къэхъуми, муслъымэн щIалэхэм сыт щыгъуи къащхьэщыжу, фIыкIэ ящыгугъыу, игъэIущу и гъащIэр ихьащ.
Ди лъэпкъым, бзэм, хабзэм щхьэкIэ имыщIэн щыIэтэкъым Мухьэмэд-Хъер. «Адыгэр дыкъэзыIэтыжын щIалэгъуалэ дгъэсэну къытпэщылъщ, — жиIэрт абы. — Анэдэлъхубзэр тхъумэн хуейщ, ар тIурымылъыжмэ, дылъэпкъыжкъым. Хабзэ дахэу адэжьхэм къытхуагъэнахэр дывгъэхъумэ, тIэщIэхуар къэдвгъэщтэж. Адыгэ хабзэмрэ муслъымэн динымрэ зыкIи зэпэщIэувэркъым икIи ахэр къызэдогъуэгурыкIуэ. Уеблэмэ си фIэщ мэхъу ди хабзэ дахэм и купщIэр фIэщхъуныгъэм къызэрыхэкIар».
ЩыIэщ псэууэ, ауэ лIам хуэбгъадэ хъун цIыху. ИкIи щыIэщ дуней пэжым кIуэжауэ, псэкIэ ноби къытхэтхэр. Мухьэмэд-Хъер мы дунейм къытенащ и IуэхущIафэ дахэхэмкIэ, и тхыгъэ купщIафэхэмкIэ, зэфIигъэува мэжджыт екIумкIэ, и къуэшым хуэдэу илъэгъуа и ныбжьэгъухэмкIэ. Ар псэунущ адыгэхэм я бзэр яIурылъыхукIэ, фIэщхъуныгъэр зэрыт ФIыцIагъэ лъапIэм я бзэмкIэ къеджэхункIэ. Алыхьым а зэманыр мыухыж ищI, Мухьэмэд-Хъери жэнэткIэ Тхьэм игъэгуфIэ!
Болий Мустэфар.
Ущие
Мылъкумрэ бынымрэ зыдевгъэхьэхыу, Алыхьыр зыщывмыгъэгъупщэ
Дунеягъэри ахърэтри къэзыгъэщIауэ, псори дызыхуэныкъуэу, зыми хуэмыныкъуэж Алыхьым ейщ уафэми щIылъэми мылъкуу тетыр. Абы цIыхуу къигъэщIа псоми насып зырызыххэ къадбгъэдилъхьащ, хэти бынкIэ, хэти мылъкукIэ, хэти нэгъуэщI зыгуэркIэ. Ауэ а насыпхэм щхьэуназэ уищIрэ Алыхьыр пщигъэгъупщэмэ, ахэр псори уэркIэ бий мэхъу.
Къытщхьэщытым жиIащ: «Алыхьырщ зейр уафэхэми щIылъэми мылъкуу тетыр. Езым зыхуейр къегъэщI: зыхуейм бзылъхугъэ ирет, зыхуейм хъулъхугъэ ирет. Е хъулъхугъэри бзылъхугъэри зэгъусэу ирет, ауэ зыхуейри мылъхуэ ещI. Езырщ псори зыщIэр, псори зылъэкIыр» («Шурэ» аят).
Алыхьым дунейр къигъэщIа нэужь, ар зэригъэщIэрэщIэн насып куэди къыкIэлъигъэкIуащ. Ахэри тIууэ зэщхьэщедз. Япэр, къигъэщIа псоми яйщ. Псалъэм папщIэ — дыгъэр, мазэр, вагъуэхэр, хьэуар, псыр, н.къ. ЕтIуанэр, щхьэхуэу дэтхэнэми хуигъэфэща насыпырщ — быныр, мылъкур, къулыкъур… Алыхьым жиIащ: «Мылъкумрэ бынымрэ дунейр ягъэщIэращIэ» («Кааф» Iэят).
Бынымрэ мылъкумрэ Алыхьым зрита и пщылIхэр а яритамкIэ я Iиманыр егъэунэху. Псалъэм папщIэ, быным узыфэ Iей е гузэвэгъуэ гуэр къылъыса нэужь, адэ-анэ куэдыр Iиманыншэ мэхъухэри, Алыхьыр зэрыщыIэр ящогъупщэж. Хэти дэIэпыкъуэгъу къилъыхъуэу Iэзэхэм я деж макIуэ, хэти нэгъуэщI зыщымыгугъыпхъэхэм щогугъ. Псори къэзыгъэщIа Тхьэм къыпхуимыщIэр хэт хузэфIэкIын? Алыхьым и псалъэу КъурIэным къыщокIуэ: «Уа, Iиман къэзыхьахэ! Фи бынымрэ фи мылъкумрэ зыдевгъэхьэхыу Алыхьыр зыщывмыгъэгъупщэ. Апхуэдэу зыщIэхэращ унэхъуар» («Аль-Мунафикъун» Iэят). «Уа, Iиман къэзыхьахэ! Фи бынымрэ фи мылъкумрэ фэркIэ гъэунэхупIэ къудейщ» («Аль-Тэгъабуун» Iэят). Абы къикIыр зыщ: сыт хуэдизу быныр гуащIэми, мылъкур IэфIми, ахэр къозытам япэ зыри ибгъэщ зэрымыхъунуращ.
Тхьэм мылъку зыхуигъэфащэм фIыщIэ ищIрэ псапэ хищIыкIмэ, и Iуэхум фIы кърикIуэнущ. КъурIэным къыщокIуэ: «Алыхьым щIыхуэ ептмэ, пхуигъэбэгъуэнщ». Абы къокI: уи мылъкум фIы хэпщIыкIмэ, Алыхьым а бгъэкIуэдар щIыхуэу ептауэ ебжри, ахърэтым псапэу къущитыжынущ, дунеягъэкIи и сэбэпышхуэ къыщокIыжынущ. Мухьэммэд бегъымбарым жиIащ: «Жыхьэнмэ мафIэм зыщыфхъумэ, зи мыхъуми зы хъурмэ ныкъуэкIэ».
Фегупсысыт, бынри мылъкури Тхьэм къыдимытамэ, дэ дгъуэтынут? Быныр анэмэту къытхуигъэкIуащ. Ар зыхуей хуэдгъэзэну, Тхьэм и гъуэгу захуэм хуэдущиину ди къалэнщ. Мылъкури къыдитащ икIи абы псапэ хэтщIыкIмэ, ди щхьэ ифI зэрызетхуэри къыдгуригъэIуащ. Алыхьыр дэ тщIэ фIым хуэныкъуэкъым, хуэныкъуэр ди пщэдейращ.
Жылокъуэ Люсаннэ.
Къэзыгъэзэжахэр
Тобэ къехьыж
Нидерландхэм щыщ Дорн ван Арнауд Мухьэммэд бегъымбарым теухуауэ триха «ФитIнэ» фильмым нэгъабэ муслъымэнхэр хуабжьу игъэгубжьауэ щытащ. Уеблэмэ зэрыхьзэрий инхэр абы къишат.
Иджы Iуэхум зэрыщымыгугъауэ зихъуэжащ. Дорн ван Арнауд «Okaz», «Saudi Gazette» хъыбарегъащIэ IэнатIэхэм ярита интервьюм щыжиIащ апхуэдиз псалъэмакъ мыщхьэпэ къызэрыкIа «ФитIнэ» фильмыр зэрытрихамкIэ хуабжьу зэрыщIегъуэжар икIи абы и ужькIэ куэдым егупсысыжу ислъам диныр иджыблагъэ къызэрищтар.
Дуней гъащIэм щыщу къыхуэнэжар Дорн тригъэкIуэдэну хьэзырщ муслъымэныгъэр цIыхухэм япхыгъэкIыным. Абы папщIэ Мухьэммэд бегъымбарымрэ ислъам динымрэ ятеухуа фильмыщIэ тригъэхыну и мурадщ, ахэр зэригъэпудар абыкIэ игъэзэкъуэжын папщIэ.
— Сэ си къаруи зэфIэкIи сыщысхьыжынукъым муслъымэнхэм я хуитыныгъэр Европэм и къэралыгъуэхэм щыпхызгъэкIынымкIэ, — жиIащ абы. — СлъэкI къэзгъэнэнукъым ислъам динымрэ Мухьэммэд бегъымбарымрэ си япэрей фильмым ярита хэщIыныгъэхэр цIыхухэм ящызгъэгъупщэжын щхьэкIэ.
Дорн ван Арнауд Нидерландхэм щыIэ политикэ парт нэхъ хъыжьэ дыдэм и пашэхэм ящыщ зыуэ къекIуэкIащ. Аращ «ФитIнэ» фильмым щыпхигъэкIа гупысэхэри къызыхихар. АрщхьэкIэ и IэдакъэщIэкIым апхуэдиз псалъэмакъ мыщхьэпэ къыщикIым ислъам диным и къежьапIэмрэ и щытыкIэмрэ куууэ иджащ. «ИтIанэщ къыщызгуры-Iуар муслъымэныгъэм теухуауэ щыуагъэшхуэ зэрысIэ-щIэкIар икIи Iэмал имыIэу тобэ къэсхьыжын зэрыхуейр».
Иджыблагъэ Дорн Сауд Хьэрыпым кIуащ икIи Мухьэммэд бегъымбарым и кхъащхьэм и деж тхьэ щиIуащ Алыхьым и цIэкIэ абы муслъымэнхэр къызыхуриджа фIыгъуэхэр адрей лъэпкъхэми къэралыгъуэхэми щыпхигъэкIынымкIэ и къару псори ирихьэлIэну.
