Адыгэ IэщIагъэхэм хуэIэижь щIалэ
Щхьэлыкъуэ щыщ Брай Ратмир теухуа тхыгъэ илъэсипщI хуэдэ и пэкIэ теддзауэ щытащ Шэ- джэм район газетым. Абы щыгъуэ ар школым щIэст. А лъэхъэнэм IупщI хъуат сурэт щIынымкIэ, гъущIхэкI зэхуэмыдэхэм къыхэщIыкIа Iэмэпсымэ зэмылIэужьыгъуэхэр гъэщIэрэщIэнымкIэ ныбжьыщIэм зэчий зэрыбгъэдэлъыр, абы куэдкIэ ущыгугъ зэрыхъунур.
Ратмир псом хуэмыдэу дихьэхырт Iэщэ-фащэхэр, адыгэ щыгъыным кIэрылъ хьэпшып, Iэмэпсымэхэр нэхъри гъэдэхэным, абыхэм етIуанэ «гъащIэ» етыным. ЕгъэджакIуэхэм гу лъатат щIалэщIэр а Iуэхугъуэхэм зэрыдахьэхым, ауэ и щхьэ тригъэууэ къалъытэри, гу-лъытэ щIагъуэ хуащIакъым, зрагъэужьакъым. Ауэ сурэтыщI хъуну щIэхъуэпс щIалэм и гур зэщыуакъым, и хъуэпсапIэр IэщIыб ищIакъым — и мурадыр зэрызригъэхъулIэным иужь итащ ерыщу икIи и нэр къызыхуикIым лъэIэсащ. Ратмир и псэм и щIасэ IэщIагъэр Iэпэгъу зэрыхуэхъуам и фIыщIэшхуэ хэлъщ абы и анэ Заретэ. Анэм диIыгъащ а Iуэхум теухуауэ сыт хуэдэ лъэбакъуэ и щIалэм ичами. Сыт щыгъуи иужь итащ зэрытригъэгушхуэным. Абы и къуэм къищIыкIащ хуэдэр зырызщ зыхужыпIэну IэщIагъэлI гъуэзэджэ.
Мы зэманым Брайм щрегъаджэ езым къиуха Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым декоративно-прикладной гъуазджэмкIэ и факультетым.
Мы гъэм и накъыгъэм Мэзкуу къыщызэрагъэпэщауэ щытащ «ГъуазджэхэмкIэ Урысейм и тхьэмахуэ» зыфIаща гъэлъэгъуэныгъэ. Абы щагъэлъэгъуащ щIалэм и IэдакъэщIэкIхэр икIи телъыджэу игъэщIэрэщIа, адрейхэм къахэлыдыкI Iэнэ лъакъуищыр псом нэхърэ нэхъыфI хъуауэ къалъытэри, япэ увыпIэр къыхуагъэфэщащ. А зэхыхьэм къэралым и щIыналъэ зыбжанэм я лIыкIуэхэм я IэрыкIхэр зэрыщагъэлъэгъуар къэплъытэмэ, ди лъэпкъэгъу щIалэм и ехъулIэныгъэм уригушхуэ хъунущ. Абы иужькIэ Брайм теухуа тхыгъэрэ ищIахэм траха сурэтхэмрэ ихуащ «Гъуазджэм къыхыхьа IэпщIэлъапщIэхэр» журнал-каталогым.
Гъуазджэм и лъэныкъуэ зыбжанэм хуэшэрыуэщ Щхьэлыкъуэ щыщ щIалэр: сурэт щIыным, графикэм, дыщэкI Iуэхум, гъущIхэкI зэмылIэужьыгъуэхэм Iэмэпсымэ зэхуэмыдэхэр къыхэIущIыкIыным, апхуэдэу пхъэм Iэнэ, шэнт, унагъуэм къыщагъэсэбэп нэгъуэщI хьэпшып гъэщIэрэщIахэр къыхэщIыкIыным.
Брай Ратмир и лэжьыгъэхэр Декоративно-прикладной гъуазджэм теухуа дерсыр Ратмир студентхэм яригъэдж къудейкъым, ар жыджэру ядолажьэ школакIуэ цIыкIухэми. Къэзанокъуэ Жэбагъы и цIэр зезыхьэ центрым екIуалIэ сабийхэми я гур хуегъэуш езыр Iэзэ зыхуэхъуа IэщIагъэм, абы и дахагъ псори удихьэхыу яхуеIуатэ. Хэт ищIэн, абыхэми къахэкIынкIэ хъунщ я гъэсакIуэ-егъэджакIуэм хуэдэ цIыху IэпщIэлъапщIэ.
Брайм и IэдакъэщIэкIхэр зылъагъухэм псом хуэмыдэу яфIэгъэщIэгъуэнщ Iэщэ зэхуэмыдэхэр зэригъэщIэращIэр, гъущIым къыхищIыкI Iэмэпсымэхэр. Куэдым ящIэу къыщIэкIынукъым 18-нэ лIэщIыгъуэм адыгэм щтаучкIэ ягъауэу кIэрахъуэ зэраIар. Ахэр телъыджэу игъэщIэрэщIэжауэ иIэщ IэщIагъэлIым. Ратмир къигъэщIэрэщIэжа сампIалъэ, Iэлъын хуэдэхэр зылъагъухэм телъыджэ ящохъу.
Гъуазджэм теухуа зэхуэсхэм, гъэлъэгъуэныгъэхэм, республикэм и махуэшхуэхэм ирагъэблагъэ хабзэщ Ратмир. ИкIи апхуэдэхэм зэи гулъытэншэу къыщынэркъым абы и IэдакъэщIэкIхэр. «Къафэхэр — Iуащхьэмахуэ и щыгум» фестивалым, «Пасэрей хьэпшыпхэм — гъащIэщIэ» еплъыныгъэм, Къэбэрдей-Балъкъэрым нэгъабэ щекIуэкIа «Кавказ джэгухэм» щигъэлъэгъуа и IэрыкIхэм къапэкIуэу абы къыхуагъэфэщащ саугъэт лъапIэ зыбжанэ, КъБР-м щэнхабзэмкIэ и министр Фырэ Руслан, КъБКъУ-м и ректор Къарэмырзэ Барэсбий сымэ я Iэ зыщIэлъ щIыхь тхылъхэри къратащ.
Художникым и лэжьыгъэхэм уеплъмэ, укъыщохутэж лIэщIыгъуэ блэкIахэм, уи нэгу къыщIоувэж ди адыгэ лъэпкъым и тхыдэр, пасэм ди цIыхухэм зэрахьэу щыта хьэпшыпхэр, Iэщэ-фащэ, Iэмэпсымэ зэхуэмыдэхэр зищIысыр нэхъыфIу къыбощIэ.
ЗэрыгурыIуэгъуэщи, лъэныкъуэ гуэркIэ зэчий зыбгъэдэмылъ сабий щыIэкъым. Ауэ а зэчийм зегъэужьыным уемыгугъумэ, ужьыхыжынущ. Аращ Брайм нобэ иIэ зэфIэкIым шэсыпIэ хуэхъуари. Къэмыланджэу, махуэл димыхыу иужь итащ и псэр хьэщыкъ зыщIа Iуэхум ижь зэрыхуэхъуным. Абы ноби къилъытэркъым фIыуэ илъагъу Iуэхум и щэху псори къищIауэ. ИкIи махуэ къэс иужь итщ и IэщIагъэм зэрыхигъэхъуэным, зэрыригъэфIэкIуэным. Ар зэпымыууэ мэлъыхъуэ Iуэху бгъэдыхьэкIэщIэхэм, езым пхиша лъагъуэр гъуэгу бгъуфIэшхуэм зэрыхуигъэкIуэным и гур хуопабгъэ.
ГъащIэ гъусэ хуэхъуа IэщIагъэм зыкъомкIэ и фIыгъэу къыщIэкIынщ сурэтыщI щIалэм дэплъагъу гъэсэныгъэр: гу лъумытэнкIэ Iэмал иIэкъым абы хэлъ Iэдэбагъым, цIыхугъэм, щэным. Си фIэщ мэхъу зэрыадыгэм ар зэрыригушхуэр, ижь-ижьыж лъандэрэ лъэпкъым къыддэгъуэгурыкIуэ хабзэ нэхъыфIхэм тетыну зэрыхущIэкъур, ар къызэрехъулIэр.
И насыпщ зи IэщIагъэр фIыуэ зылъагъу, абы хуэ-пэж дэтхэнэ зыми, сыту жыпIэмэ, гум и щIасэ дэтхэнэ лэжьыгъэри дыгъэм нэхърэ нэхъ нурщ. Абы, пхужымыIэным хуэдизу, гукъыдэж, дэрэжэгъуэ ин къует, гъащIэри нэхъри дахэ, щIэщыгъуэ пщещI. Брайм и IэщIагъэм, и IэдакъэщIэкIхэм езым и закъуэкъым игъэгуфIэр, игъэиныр. Ахэр зылъагъу псори егъэгушхуэ, апхуэдэ цIыху зэчиифIэхэр адыгэм дызэриIэм уи щхьэр лъагэу уегъэлъагъуж икIи нобэ къарууншэ, гуащIэмащIэ хъуащ жытIэу дызытегузэвыхь ди бзэри, ди хабзэри, дяпэ итхэм яIа IэщIагъэ телъыджэхэри щIэх кIуэдыжыну къыщIэкIынкъым, Ратмир хуэдэ цIыху телъыджэхэр диIэмэ.
Ратмир и IэдакъэщIэкIхэм нобэ щыгъуазэр куэд хъуркъым. Ди фIэщ мэхъу а щIалэм и IэрыкI телъыджэхэмкIэ дяпэкIи дызэригъэгуфIэнур, ахэр утыкушхуэхэм зэрыщагъэлъэгъуэнур, езым и Iэзагъэми нэхъри зэрыхигъэхъуэнур.
УЭРЫШ Аслъэн.
Шэджэм район
