Зыгъэпсэхугъуэ махуэм
ДифI догъэлъапIэ
ГуащIафIэ
Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь, СССР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат, КосмонавтикэмкIэ Циолковскэм и цIэкIэ щыIэ Урысей академием и действительнэ член Дэгужьий Виталий дыгъэгъазэм и 25-м илъэс 80 ирикъуащ. Ар 1935 гъэм Украинэм, Донецк областым хыхьэ Енакиевэ къалэм къыщалъхуащ. И адэр адыгэ лъэпкъыжьым къахэкIащ.
Зауэм и пэ къихуэ илъэсхэм унагъуэр Донбассым щыпсэуащ. Хэку зауэшхуэр къэхъейри, ар и анэмрэ анэшхуэмрэ ящIыгъуу Къэзэхъстаным ягъэ-кIуащ. Ар Караганда школым щыщIэтIысхьащ. 1944 гъэм еджэным щыпищащ Дмитров къалэм. ПэщIэ-дзэ еджапIэр къиухри, Днепропетровск университетым «Ракетные двигатели» унэтIыныгъэм щыхуеджащ. Щыстудентым ар спортым дихьэхырт, драмэ гупжьейхэм екIуалIэрт, комсомолым хэтт. ГуащIэдэкI хьэлэлым папщIэ абы къыхуагъэфэщащ ВЛКСМ-м и ЦК-м и щIыхь тхылъ.
Инженер ныбжьыщIэр щылэжьэну ехъуапсэрт псыщIагъ кхъуафэжьейхэм папщIэ баллистикэ ракетэхэр къыщIэзыгъэкI конструктор бюро №385-м, ауэ абы лэжьыгъэ IэнатIэ хуит зэрамыIэм къыхэкIыу, механосборочнэ цехым технологыу уващ. ИужькIэ, ар зэхъуапсэу щыта IэнатIэми ирагъэблэгъащ. ЯпэщIы-кIэ къыщабж къудамэм, иужькIэ цехым и унафэщI хъуащ. Илъэсрэ ныкъуэм къриубыдэу ехъулIэныгъэфIхэр зригъэхъулIати, Кировым и цIэр зезыхьэ вагон щащI завод Усть-Катавск щыIэм и унафэщI къулыкъум ирагъэблэгъащ — 1967 гъэм и мазаем, илъэс 31-м иту IуэхущIапIэ абрагъуэм и унафэщI къулыкъур къыIэщIалъхьащ. Къалэм псэуалъэщIэхэр щаухуэрт, гъуэгухэм асфальт тралъхьэрт. А зэманым СССР-м и къалэхэм ящыщу Усть-Катавск и закъуэт цIыхухэр трамвайкIэ пщIэншэу зекIуэну Iэмал щаIэр.
1974 гъэм Дэгужьийм СССР-м и Совминым и деж щыIэ ЦIыхубэ хозяйствэм-кIэ институтыр къиухащ. И лэжьыгъэм папщIэ тIэунейрэ къыхуагъэфэщащ «ГуащIэдэкIым и Бэракъ Плъыжь» орденыр. 1976 гъэм Златоуст машинэ заводым и унафэщI, СКБ-м и унафэщIым и япэ къуэдзэ ящIащ. А зэманым Дэгужьийм къехъулIащ цIыхухэм я псэуныгъэр куэдкIэ иригъэфIэкIуэну: сымаджэщхэр, пионер лагерхэр, спорт IуэхущIапIэхэр, сабий садхэр къызэIуахащ, псэупIэхэр яухуащ.
1983 гъэм и мэкъуауэгъуэм Дэгужьий Виталий къыхуагъэфэщащ маши- ностроенэмкIэ министрым и къуэдзэ IэнатIэр. Абы и нэIэ къыщIэхуащ ракетэ комплексхэмрэ двигателхэмрэ къыщIэгъэкIыным ехьэлIа псори икIи «Энергия-Буран» МТКС программэм елэжьын щIидзащ. 1988 гъэм машиностроенэмкIэ министр хъуа нэужь, а комплексым хэт гъэмахуэ конструктор гъэунэхуныгъэмкIэ къэрал комиссэр и нэIэ щIигъэуващ. 1989 гъэм СССР-м и Министрхэм я Советым и УнафэщI Рыжковым ар къуэдзэу иригъэблэгъащ. А зэманым къриубыдэу Виталий дунейм и къэхъукъащIэхэм я къэрал комиссэм и тхьэмадэу лэжьащ. Дэгужьийм и нэIэ щIэтащ Чернобыль АЭС-м щызэхэкъутахэр зэфIэгъэувэжыныр.
1990 гъэм СССР-м и Министрхэм я Советыр СССР-м и Министрхэм я кабинет ящIыжащ. 1991 гъэм щIышылэм и 15-м Дэгужьийр СССР-м и премьер-министрым и япэ къуэдзэ хъуащ. Министрхэм я кабинетыр зэбграгъэкIыжа, Совет Союзыр къутэжа нэужь, Виталий 1996 гъэм и шыщхьэуIу пщIондэ «Дзэ-промышленность инвестицэ компание» ОАО-м и генеральнэ унафэщIу лэжьащ. 1992 гъэм къэунэхуауэ щыта, къэралым имей Пенсэ фондым абы и гуащIэ хэлъщ.
1997 — 2004 гъэхэм Дэгужьий Виталий Циолковскэм и цIэр зезыхьэ КосмонавтикэмкIэ Урысей академием и Ветеранхэм я Советым и унафэщIу щытащ. 1998 гъэм абы и жэрдэмкIэ яухуауэ щытащ КосмонавтикэмкIэ урысей академием и ветеранхэм я псапащIэ фонд. Фондыр зи нэIэ щIэтари Дэгужьийрщ.
Гъуэт Синэ.
Литературэм и илъэс
Тхьэр зыхуэупса усакIуэ щэджащэ
КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ, республи-кэм и Къэрал саугъэтым и лауреат Ацкъан Руслан Хьэсбий и къуэр Лэскэн районым хыхьэ Ерокъуэ къуажэм къыщалъхуащ. Анзорей къуажэм дэт курыт еджапIэм урысыбзэмрэ литературэмкIэ и егъэджакIуэу, иужькIэ КъБР-м ЩэнхабзэмкIэ и министерствэм и лэжьакIуэу щытащ. Абы зы зэманкIэ игъэунэхуащ журналист IэщIагъэри. Иджыпсту «Эльбрус» тхылъ тедзапIэм и унафэщIщ.
Усэ тхылъу тIощIым нэблагъэ къыдигъэкIащ Ацкъаным, апхуэдэуи и тхыгъэхэр щызэхуэхьэса тхылъхэр «Эльбрус» (Налшык), «Современник», «Молодая гвардия» (Москва) тхылъ тедзапIэхэм дунейм къыщытехьащ. ТхакIуэ ныбжьыщIэхэм я тхыгъэхэр щызэхуэхьэсауэ Польшэм, Болгарием, Венгрием, Чехословакием, Сирием къыщыдэкIа тхылъхэми ихуащ абы и IэдакъэщIэкIхэм ящыщ.
Ацкъан Руслан и япэ усэ тхылъыр («Пшэ хужьхэр») 1972 гъэм, етIуанэр («Удз толъкъунхэр») — 1977 гъэм къыдэкIащ. Абыхэм къакIэлъыкIуащ «Гъэрэ щIырэ» (1979 гъэ), «ШэсыпIэ» (1983), «Си махуэ — си хуарэ» (1984), «Усэхэмрэ новеллэхэмрэ» (1993), «НатIэм къритха» (1996), нэгъуэщIхэри. Ахэр хэмыту адыгэ литературэр уи нэгу къыпхущIэгъэхьэнукъым.
Ацкъаныр икIи прозаик ахъырзэманщ. ЦIыхухэм фIыуэ ялъэгъуащ абы и новеллэхэр.
ЗэдзэкIакIуэ гъуэзэджэу зыкъызэригъэлъэгъуар Ацкъаным хузэфIэкIа псоми ящхьэжу къэплъытэ хъунущ. «Уи хамэу зэи сыщытакъым» тхылъым ихуащ Лермонтов Михаил Кавказым триухуа и поэмибгъур, Руслан зэридзэкIауэ. ИужькIи ахэр дунейм къытехьащ, ХьэфIыцIэ Мухьэмэд къыдигъэкI «Черкесика» серием хыхьэу. Ахэр зэгуэр урысыбзэм итауэ зэрыпщIэжын щымыIэу, адыгэбзэ бейкIэ, къабзэкIэ ди пащхьэм кърилъхьащ усакIуэм.
Адыгэ литературэм и тхыдэм щыяпэу нэгъабэ «Эльбрус» тхылъ тедзапIэм къыщыдэкIащ Ацкъан Руслан и сонет 239-рэ щызэхуэхьэса тхылъ. «Уэшх нэужьым» фIэщыгъэр зиIэ тхылъым ихуащ Ацкъа-ным илъэс зэхуэмыдэхэм итха усэхэмрэ философие гупсысэ шэщIа зыщIэлъ сонетхэмрэ. Дызэрыщыгъуазэщи, сонетыр литературэм и жанр нэхъ гугъухэм хабжэ, усыгъэм а и лIэужьыгъуэр къупхъэ пыухыкIам тету къэгъэщIыныр куэдым къехъулIэркъым. Абы и лъэныкъуэкIэ Тхьэр зэчийкIэ зыхуэупса усакIуэ щэджащэхэм ящыщщ Ацкъаныр. Руслан и сонетхэм гъащIэм и лъэныкъуэ куэд къызэщIаубыдэ, езы усакIуэм и Iуэху еплъыкIэхэм, гурыгъу-гурыщIэхэм узэрыщагъэгъуазэм къищынэмыщIауэ, абыхэм ящыщ дэтхэнэ зыми дунейм куууэ ухагъаплъэу апхуэдэщ.
Тхьэхущынэ Ланэ.
* * *
ЗимыIэм унэ, иIэкъым дуней,
щхьэегъэзыпIэ жьыбгъэри
хуэныкъуэщ.
Зэшыгъуэм щихьым дежщ жьыр
щыдэуейр,
аракъэ жьапщэм си гур
щIыхуэмыгъуэр.
А жьыр езыр къуэладжэхэм я бынщ,
нэхъыбэщ зыщигъэпщкIур,
зыщиудыгъур.
Дуней тетыкIэ ищIэркъым жыпIэнщ,
Iэ зыдилъэнум еIунщIынкIи мэхъур.
ИтIани псэкIэ жьым сыпэгъунэгъущ.
Абы къызищIэ псор си жагъуэ мыхъу,
симыудыныщIэм, сызэшын
къысщохъур.
АрщхьэкIэ и нэм щIэслъэгъуа къудейщ:
зимыIэм унэ, иIэкъым дуней,
и унэу дуней псор зи гугъэр щоуэр.
* * *
Уи пащхьэ сыщыкъуаншэу щытыгъарэт,
си гъащIэр схьынут ар зэзгъэзэхуэжу,
ар си щхьэусыгъуэу уи деж нэзгъэзэжу.
Дунейм темытт зэрысхуэщIын
уи жагъуэ.
Си пащхьэ ущыкъуаншэу щытыгъарэт.
Ар зэбгъэзэхуэжу ухэтынкIэ
сыгугъэу махуэ къэскIэ сыножьэнти.
АрщхьэкIэ хъун си жагъуэ
бдэслъэгъуакъым.
Дэ зэпэIэщIэ дызыщIар сымыщIэ.
Дяку дэлъу хъуар жэуап зимыIэ упщIэщ.
И пащхьэ лъагъуныгъэм дыщыхейщ.
ГурыщIэм дежкIэ мащIэу ар
къыщIокIыр.
КъызгурыIуащ: гухэлъыр псэун
щхьэкIэ,
ар хэту щытми, къуаншэ иIэн хуейщ.
ЖыIэгъуэхэр
Фо зиIэр нэгъуэщI IэфI мэлъыхъуэ
Щхьэ зимыIэ цIыху щыIэкъым, акъылыр зыхуримыкъур гъунэжщ.
Мыхъуапсэу псэ щыIэкъым.
Псори зи куэдыр нэхъыбэж хуейщ.
Фо зиIэр нэгъуэщI IэфI мэлъыхъуэ.
ЗэгурыIуэ здэщымыIэм сыт хуэдэ Iуэхури щыхьэлъэщ.
ПситI зэхэлъэдар зэхэзыхыжыфын щыIэкъым.
Яхуэмыхъуу пщыхэри лъагъуныгъэм егъэубзэ.
НапитI зиIэр гъащIитI иIэнуи мэгугъэ.
Сымаджэр узыншэм йохъуапсэри, узыншэр мылъкум щIохъуэпс.
Гуауэр зымыгъэунэхуам, гуапэр зищIысыр ищIэркъым.
Унэгуащэр унагъуэм и дыгъэу щытын хуейщ.
Щэхур хуэму зекIуэурэ, псоми я деж нос.
НапитI иIэ щхьэкIэ, укIытэм щыщIэрт.
Акъылыр щытхуримыкъум деж къарум допхъуэ.
Адыгэ нэмысыр адыгэ хабзэм и джэлэсщ.
Зи акъылыр куум и псалъэр кIэщIщи, зи псалъэр кIыхьым и акъылыр кIэщIщ.
Зи мыIуэху зезыхуэр зи Iуэху зыхуэмыщIэжырщ.
И къулыкъукIэ яIэт пэтми, и акъылкIэ яхуэIэтыркъым.
Дыщэ здэщыIэм дыжьыным щищIэн щыIэкъым.
Уи япэкIэ умыплъэу лъэбакъуи умыч.
КIурашын Алий.
Бахъсэн щIыналъэ, ХьэтIохъущыкъуей къуажэ
Адыгэ махуэгъэпс зыIэрывгъэхьэ
Къэбэрдей-Балъкъэрым щыIэ «Жьэгу» зэгухьэныгъэм и жэрдэмкIэ Налшык къыщыдагъэкIащ ди лъэпкъ ныпым и плъыфэр зиIэ адыгэ махуэгъэпс.
Ар щытрадзащ «Принт Сервис» IуэхущIапIэм. КъыдэкIыпщIэ щIатакъым, тхылъымпIэмрэ шакъэ уасэхэр мыхъумэ. Махуэгъэпсым и дизайныр ищIащ Гъащтэ Руслан. Абы тетщ Къалмыкъ Юрэ и псалъэ Iущхэр: «Сыт къэхъуми, узыщыщ лъэпкъым гурэ псэкIэ убгъэдэтын хуейщ». Ди къуэш республикэм папщIэ махуэгъэпсыр щхьэхуэу къыдагъэкIащ адыгей диалектым тету.
Махуэгъэпсым къыщIэкI мылъкумкIэ Сирием къикIыжа зы унагъуэ щIы къыхуащэхуу, щIыхьэху ящIу унэ лъапсэ хуаухуэну я мурадщ. Унагъуэм цIыху 11 щопсэу.
Адыгэ махуэгъэпсыр къыщыфIэрыхьэнущ «Адыгэ унэ» тыкуэн-музейм. И уасэр тумэни 10-щ.
Гугъуэт Заремэ.
Псалъэ шэрыуэхэм къарыкIыр
Унэм зыщыгъаси, хасэм яхыхьэ
Уи тепIэн еплъи, уи лъэ укъуэдий. УиIэ мылъку, ахъшэ, хэхъуэ, Iэмал сытхэм тещIыхьауэ псэу.
Уи хьэ фIэпщ и цIэщ. Ууейм уэ хуэпщIыж пщIэращ адрейхэми къыхуащIынур.
Уи щхьэ мыузу боз иумышэкI. «Узымыгъэтыншын, узэлIэлIэн уэ езым къызыхуумыгъуэтыж» жыхуиIэщ.
Уи щхьэ си щхьэ нэхърэ, си щхьэ гуэр. Зи щхьэ закъуэ Iуэхум фIэкIа нэгъуэщIым емыгупсыс цIыхум теухуащ.
Уи япэкIэ мывэ хъурей бгъажэмэ, уIуощIэж. ПщIам, блэжьам щхьэкIэ пхуэфащэ ухуозэж.
Уигу иумыгъэфыхьу уи Iупэ Iурыгъэвыхь. «Уи гукъеуэр уи кIуэцIкIэ умыгъэву къыжыIэ» жыхуиIэщ.
УкъыщамыщIэм уфащэщ, укъыщацIыхум улъэпкъщ. «УкъыздыщамыцIыхум пщIэ къызэрыщыпхуа- щIыр уи щыгъынымкIэщ, укъыздыщацIыхум — укъызыхэкIа лъэпкъымкIэщ» жыхуиIэщ.
УмыгъэтIылъ къэпщтэжыркъым. «ГъэтIылъыгъэ зигъэIэ — ущыгуфIыкIыжынщ» жыхуиIэщ.
Унэм зыщыгъаси, хасэм яхыхьэ. «ЦIыху хэтыкIэ пщIэн хуейщ» жыхуиIэщ.
Ущыджэлэнур пщIатэмэ, упщIэ бгъэтIылъынт. Къэхъунур, къыпщыщIынур пщIэтэмэ, нэгъуэщIу пщIынт, зыщыпхъумэнт.
Ущысу укъэзымылъагъум утэджкIэ укъилъагъунукъым. Гу нэхъ къыслъатэнщ жыпIэу зумыгъэпIий — уфIмэ, цIыхум укъалъагъунщ, укъащIэнщ.
Фор IэфI дыдэщ — зыфIэмыфIым ишхыркъым. «Зым фIэфIыр адрейм фIэмыфIынкIи мэхъу — гурыхьагъхэмкIэ узэныкъуэкъу хъунукъым» жыхуиIэщ.
ФIы щIэи, псым хэдзэ. ФIы щIэ, къыпэкIуэнIащ жумыIэу.
Хабзэм къамэр ирегъэкIуэт. Хабзэм и къарур къыбгурызыгъаIуэ псалъэщ.
ХабзэмыщIэ щытхъухьым хьэгулывэм фо хекIэ. ФIыщIэ къихьын щхьэкIэ Iуэхум емызэгъ, хуэмыкIуэ хелъхьэ.
Хуэмыза лIыфIщ. «Уи щхьэ къэмысауэ, умыгъэунэхуауэ къыбгурыIуэнукъым, пщIэнукъым ар» жыхуиIэщ.
Хьэ бзаджэ тIысыпIэншэщ. Зы щIыпIэ щымызагъэ цIыхум теухуауэ къапсэлъ.
ХьэщIэ щIалэ щыIэкъым. ХьэщIэм и ныбжьым емылъытауэ пщIэ, нэмыс хуащI — хьэщIагъэ ирах.
ХьэщIэр бгыкъум думыгъэплъей. «Iэнэм пэбгъаплъэу куэдрэ щумыгъэс» жыхуиIэщ.
ЦIыху зыпI цIыху уасэ хон. «Сабий пIыныр ар куэдым ухэзыгъэкIыж Iуэху гугъущ» жыхуиIэщ.
Щауэ Къэлидар.
Псалъэзэблэдз
ЕкIуэкIыу:5. Мэ гуакIуэ зиIэ, тхьэмпэ гъэгъуа хьэжыжа шхынхэдзэ. 7. УэрэджыIакIуэ Iэзэу щыта, Къэбэрдей-Балъкъэрым щIыхь зиIэ и артист … Юрэ. 9. Танк кIуэцIым ит Iэщэ. 12. «Сэ сщIа псор сIуэтэжмэ, лIыжь … къысфIащынкъэ?» 15. Жыг ку гъуанэхэм щыпсэу псэущхьэ кIэ баринэ. 16. Зи жылэхэр бжьыхьэм хъурей фIыцIэ цIыкIу хъу къэкIыгъэ: хущхъуэгъуэуи къагъэсэбэп, еIуящIэхэм Iэфян къыхах. 17. Муслъымэн диным зэрыжиIэмкIэ, зи щIалэгъуэр зэи имыкIыу жэнэтым ис тхьэIухуд. 19. … вы бжьакъуэм къокI. 20. Къазыхъум, гуэгушыхъум я бгъэм тет пшэрыпIэ. 22. Ар уи пашэмэ, вэнвейм ухешэ. 24. Пхъэ сахуэ. 25. ЦIыху пшэр, лы лей зытелъ. 26. КIуащ БетIал и поэмэ. 27. Ди гъунэгъум и кIэн къикIащ: лотерейкIэ машинэ псынщIэ къихьэхуащ. 28. ХакIуитI зы … щIэзагъэркъым. 29. Пасэрей зауэлI пыIэ, гъущIым къыхэщIыкIауэ. 30. Адыгэ сабийхэм папщIэ мазэ къэсыху зэ къыдэкI журнал. 33. Литературэ тхыгъэ. 35. «Нарт щауэгъу солъыхъуэ, … сырилъыхъуакIуэщ, фIым сыриIэщIакIуэщ» — Бэдынокъуэ теухуа нарт хъыбарым щыщщ. 36. Школым щIагъуащэу щемыджэ ныбжьыщIэм ар хуагъэув хабзэщ. 38. Iужажэм и унафэщIым … кърегъэжэх. 40. Мэлыц щабэ, щIакIуапхъэ. 42. Бахъсэн районым хиубыдэ къуажэ. 45. Пхъэ уадэшхуэ. 46. Урысей Федерацэм юстицэмкIэ и министру щыта адыгэлI. 48. ЗекIуэ щежьэкIэ пщым здришажьэу щыта и дэIэпыкъуэгъу.
Къехыу:1. Адыгэ таурыхъхэм узыщрихьэлIэ фызыжь хьилэшы. 2. Нарт Батэрэз и адэр. 3. Бзылъхугъэм и щхьэгъусэм и шыпхъу. 4. Къуэш … нэхърэ ныбжьэгъуфI. 5. Джэд нэхърэ … нэхъ Iущщ. 6. ЧнутIым зэреджэ нэгъуэщIыцIэ. 8. Адыгэ драматург, тхакIуэ: абы и цIэр зэрехьэ Налшык и уэрамхэм ящыщ зым. 10. Хьэкум жьэражьэу илъщ. 11. ГъукIэм и лъэщапIэ. 13. Хывым нэгъуэщIу зэреджэ. 14. Тхьэмпэ хъурей кIыхь къызыпыкIэ, псэуалъапхъэ къызыхах жыг лIэужьыгъуэ. 18. Зи щIыфэр зэрыщыту «мастэ» псэущхьэ цIыкIу. 20. Ахъшэ: тхылъымпIэуи гъущIыкIэм къыхэщIыкIауи щыIэщ. 21. Зи бзэ IэфI … мэлитIым щIоф. 22. Зи ныбэ изым щIакхъуэр … къыщохъу. 23. ПхъэIэщэм щыщ Iыхьэ, щIы щхьэфэр зэзыгъэдзэкI. 31. Сосрыкъуэ мафIэ къызыхуихьа, къум щIыIэжьым къина нартхэм ящыщ зы. 32. Пщэ гъум. 34. Хамэ щIалэ цIыкIур къану къэзыщта цIыху. 37. Пхъэщхьэмыщхьэ. 39. ЕуэкIыпIэ. 4I. Дунейр … зэрыхъуу, уэрамым сабийхэр къыдэужьгъащ. 42. … нэр ирещI. 43. ЩIыпIэ хуабэхэм къраш пхъэщхьэмыщхьэ. 44. КъуэкIыпIэ ГъунэгъумкIэ щыIэ муслъымэн къэрал нэхъ къулейсызхэм ящыщ. 47. Узыдэмыхьэ къуэладжэ … дэзщ. 49. Унагъуэ е фермэ былымыш-хуэ: къэгубжьауэ зыпэщIумыгъахуэ, бжьакъуэпэкIэ укърихьэкIынщ.
Зэхэзылъхьар Мыз Ахьмэдщ.
Дыгъэгъазэм и 19-м ди газетым тета псалъэзэблэдзым и жэуапхэр:
ЕкIуэкIыу:2. Пшэ. 5. Гъэр. 8. Жэщ. 9. УегъэпскIри. 10. Шылэ. 11. Шыгъу. 12. Хуарэ. 13. Уэ. 16. КIэ. 17. Вынэ. 18. Балъкъ. 23. КIэбгъу. 24. Жьынду. 25. Зауэ. 26. Уэркъ. 28. Напэм. 30. Къуаргъ. 32. Къады. 33. Тхъусэ. 35. Вы. 37. Егъу. 38. Гъуэмб. 40. Быж. 41. Гурым. 42. Пхуэфащэмэ. 43. Нал. 44. Бзу. 45. Пут.
Къехыу:1. Лъэбышэщ. 3. Шапсыгъ. 4. IэгуфэкIэ. 6. Делэ. 7. Урыху. 14. Къуныжь. 15. Баку. 17. Вэгъу. 19. Къаз. 20. ПкIауэ. 21. Анапэ. 22. Iэбгъэ. 27. Къыкъ. 28. Надэ. 29. Мыхъур. 30. Къурэ. 31. Щыгъупщащ. 34. Бемырзэ. 36. Джынасу. 39. Быхуэ. 41. Гуимэ.
