Псэунщ си лъахэр къутэжыху дунейр
Хамэ къэрал щыпсэу адыгэхэм я усэхэр
ЧУРЕЙ Алий
Тхыдэ
Си адыгэ нащхъуэ,
Уи нэ нащхъуитIыр
ГъэущхъуэнтIи,
Хы щхъуантIэм хэплъэ.
Хэплъэ-хэплъи,
Хэплъагъуэр къызжеIэ.
Псы щIыIэ дэхуабэу
Ноби хым хэтыр
КъызжеIэ зи нэпсыр.
Гупсысэ-гупсыси,
Си лъэпкъым и тхыдэр
Пэж дыдэу схуэIуатэ.
Темыхуэу и щIыгум
ЩыкIауэ къикIа?
КIыфIыгъэм щигъауэу
Гъуэгу мыгъуэ техьа?
Къихьахэм
И лъахэр
ФIаубыду къикIа?
КIэ дэдзэ уи лъэпкъыр?
Къуэладжэ-къуэладжэм
Ар щхьэ дэкъухьа?
Тхьэщыхьэ биижьхэм
Лъэужьыр яутэ.
Къэтэджи, си нащхъуэ,
Уи лъэхъур ихыж.
Ди Хэку дгъэгъэзэжи,
Ди тхыдэр дгъэджыж.
Инжыджи Тэрчыжьи
Я ткIуэпсхэр быдзышэу,
Ди къуэпсыр гъэкIыж.
* * *
Хы ФIыцIэжьым
Нэпкъыжь фIыцIэ
Iуфэхэр ебзей.
Гугъэ IэфIым,
ПщIыхьэпIэфIу
Сешэж Къэбэрдейм.
Си пщIыхьэпIэр
Мыхъу нахуапIэ —
Мэужьых дыгъэ бзийр,
ЗэзгъэпцIыжми
Гугъэ нэпцIыр,
Лъы пцIауэ мэдий.
Хы ФIыцIэжьыр
Губжьыпауэ,
Утыкум йолъадэ.
Адэ Хэкум
Сэрэ дякум
Фыгъуэу къыдолъадэ.
Тырку, Истамбыл
ДЫГЪУЖЬ ФуIэд
Уз
Уз Iеищэ къызоуз,
Къызоузри — сегъэгыз.
Пхъэхым хуэдэу сызэпех,
КъысхыхьэхукIэ сегъатхъэ.
Къызэузми, си гуапэщ,
СрищIыкIми, сфIэлъапIэщ.
Уэ си узу, бетэмал,
ХыумыгъэщIыт зы мэскъал.
Адыгэ псоми еуалIэ,
Псори зыщIыпIэ ешалIэ.
Уеуз хъумэ — заIэтынщ,
Уи хущхъуэгъуэр къагъуэтынщ.
Гъуэгу нэхъыфIым дытепшэнщ,
МыхъумыщIагъэм дыхэпшынщ.
Сэ си узыр хэт къищIэн?
Си щэхуфIыр къыздищIэн?
Адыгагъэрщ къызэузыр,
ЦIыху пэжагъырщ сэ сызысыр.
ЗэрыцIалэми си узыр,
Сыхъужынут зэуэзэпсэу:
Си лъэпкъ мащIэр зы хъужамэ,
Iуащхьэмахуэ тлъагъужамэ!
Сирие, Хъышние
ИНЭМЫКЪУЭ Мулид
Сыхэт сэ?
Тырку щIыналъэм сыщыпсэумэ,
Си лъэпкъыцIэщ «тырку»,
ХьэрыпыщIыр лъахэ схуэхъумэ,
Сэ къысфIащ «хьэрып».
Щэхуу щыIэм я нэхъыкIэр
Куэдрэ къызапэс.
Псалъэу щыIэм я нэхъ жагъуэр
Сэ къызадз: «Хэхэс».
Сыщыпсэуми къэрал Iэджэм,
Сэ сыхъуащ хэкуншэ.
Я дэ ди Тхьэ, Хэку зимыIэр
Сыту насыпыншэ!
Тырку, Анталье
ХЪУНЭГУ Надия
Жьыбгъэмрэ сэрэ
Сэ сыхэхэсщ —
ЩIэкIащ Хэкужьыр нэгум.
Ауэ сыт щыгъуи
Лъахэм псэр хуозэш.
ЛIэщIыгъуэ кIуам
Тхьэгъуш хуэхъуауэ си гур,
ГуфIэгъуи гуауи
Абы хузогуэш.
Жьыбгъэ унэншэ закъуэрщ
Си ныбжьэгъур.
Нэрымылъагъуми —
Сэщхьу ар нэщхъейщ.
Зэщыджэу къыздехь а жьым
ГъащIэ гугъур,
Дызэподжэж —
ПIалъэншэу дыпIейтейщ.
Жьыр гъуэгу техьамэ —
Сэри зызоIэтыр;
ХьэпщIэууэ ари
Къызбгъэдоувэж, —
ДызэIэпэгъущ зеиншэ
ТхьэмыщкIитIыр, —
Дыщалъхуа унэр
Дэ къыдолъыхъуэж.
Гугъэ
Сэ сызэредзэ гъащIэм пхъэ
къуэщIийуэ,
Ауэ къэхъуакъым зэи сыщыгужьей,
Гугъэм срихьэжьэм, къэукъубийуэ,
Хьэзырщ гугъэр — ар си кхъуафэжьейщ.
Арщ хэхэс гъащIэм и бэлыхь
толъкъуным
СыщIимылъафэу сызыIыгъыр сэ.
Арщ къэзылъыхъуэр
сэ сызыщIэкъуныр,
Арщ незыджэр, си хэку, уи деж псэр.
ПщIыхьэпIэ
Си лъэпкъ псалъэжьхэр гъуэгу
гъуэмылэу
Гъуэгуанэ сытеувэжащ.
Iэр къишияуэ Хэкур къаплъэу
Къысщыхъури, псэр къэушыжащ…
ПщIыхьэпIэр къигупсысами си гум,
Си хэхэс гъащIэм сохутэж.
АрщхьэкIэ къоблэ адэжь жьэгур,
Гур здэщыIэм псэр мэкIуэж.
Иордание, Амман
ШУРДЫМ Къундет
Мы зы щIымахуэр игъэкIыж
«Адэжь щIыналъэм дыгъэкIуэж, —
КъызжеIэ си щхьэгъусэм, —
СлъэмыкIыу сэри сегъэкIуэщI
Гугъуехьу телъым уи псэм».
Си щIалэ закъуэм согупсыс, —
Сигу щыщIэм сщIынт пэIэщIэ,
Гъуэгу сытехьэну сыхьэзырщ,
АрщхьэкIэ зызоIэжьэ.
Сэ нобэ зым къызиткъым гъуэгу.
Си гугъэр екъутэжыр:
Мы щIыпIэр сэ схуэмыхъуми Хэку, —
Ар лъапсэщ си къуэм дежкIэ…
«Мы зы щIымахуэр игъэкIыж», —
ЖызоIэ си щхьэгъусэм».
Уи сабиигъуэ пIэщIэкIам
Хэт зылъэгъуар къигъазэу?
Австрие, Инсбрук
ШЫГЪЭЛЫГЪУЭ Мэжид
Сэ сызыхищIэу хыри мэгыз
ЩхъуантIэщ тенджыз ФIыцIэм
И толъкъунхэр…
Уэрщ къысхуэтыр —
СыщIэплъэнут уи нэм!
Тенджыз Iуфэм сыIутщ —
Хым сыхоплъэ.
Уэрщ си гъащIэр —
Гур, зихузу, ппоплъэ.
Уэрыншэу сыпсэуну
Сэ слъэкIыжкъым —
Тенджыз ФIыцIэ Iуфэм
Лъэр схуIукIыжкъым.
ЗэтегуплIэжхэу
Толъкъунхэр къоущ, —
Ухыгъэ фIыцIэм
Уэрыншэу сефыщI.
Хъуащ лъагъуныгъэр
Мы си гум из…
Сэ сызыхищIэу
Хыри мэгыз.
Тырку, Пынарбаш
ХЬЭВЖОКЪУЭ Маждэ
Хамэ уафэщ къысщхьэщытыр
Уи удз Iущащи, псынэ уши,
Уи Iуащхьэмахуэ ныдэж жьыбгъи,
ПсынэщIэ къэзылъху уэ уи къурши,
Уэгум щыхуарзэ уи къуршыбгъи —
Я макъ зэщIэлъыр, Къэбэрдей,
Щызэхызохыр сэ мыбдей.
Согужьеижыр, зысплъыхьамэ, —
Сэ къысщхьэщытыр хамэ уафэщ,
Сызытет щIыгури сэ си хамэщ —
Си лъэгур къесыр абы мафIэу.
ГуфIэгъуэу сиIэр, Къэбэрдей,
Уи макъ къэIусырщ сэ си дей.
Си нэр зэтеспIэм сэ къысфIощIыр:
Къыспебгъэжьауэ адэ-Хэкум
Жьыбгъэм си натIэр къысхуилъэщIу,
Жыгхэм къыдалъэу Iэ си нэгум,
Псынэм схуиусу и уэрэд —
А псом сыгуфIэу сэ сахэт.
КъысфIощI Сосрыкъуэ къихьа мафIэм
Сэ сигу пIыщIар къигъэхуэбэжу,
Си адэжь лъэпкъым и бзэ IэфIыр
Бзэрабзэу сэ къысIуралъхьэжу…
Гугъэ-пщIыхьыфIыр мэлъэтэж,
Сэ хэхэс щIыгум сыкъонэж.
США, Нью-Йорк
ДЭГУМЫКЪУЭ Орхьэн
АдыгэщI
Сыжейми, сыкъэушми,
Къурш щыгум сихьэу сыкъежэхми,
Сыузыншэу сыщыуши,
Шэ схэлъыр щысхахыжми,
Адыгэ лъахэ, уэрщ си плъапIэр,
Уэращ сэ си Iэри гугъапIэу.
Гу бампIэр игъэтIысу,
Зэхэсхми зы пшыналъэ,
Лъэпкъ псор щызэбгъэдэсу
ЩыслъагъукIи зы жьэгу пащхьэ,
Адыгэ лъахэр, нартыжь хэкур
УщофIэрафIэ уэ си нэгум.
Германие, Берлин
КЪУЩХЬЭ Догъан
Хэхэсым и уэрэд
Къурш лъагэшхуэр жыжьэу щытмэ,
Бжьэпэжь цIыкIум къыкъуэмыщ.
Псалъэ пэжыр гум ибгъэлъкIэ,
Мыфэмыцым къыхэмыщ.
Жыжьэу щытщи Iуащхьэмахуэ,
Пшэ фIыцIэжьхэм къакъуэмыщ.
Дигу идгъэлъщи дэ лэжьыгъэр,
Нахуэу, IупщIу къыхэмыщ.
ЖытIэнщ жытIэм дэ пэжыгъэр,
Псалъэр пцIыкIэ тIэпауд.
Тлъагъунщ жытIэм Iуащхьэмахуэ,
Ди гур бзаджэу тхурауд.
ФхуэгъэпщкIункъым хьэIуцыдзхэм
Дыгъэ нурыр пшэ фIыцIэжькIэ,
ВгъэпщкIупауикI къызолъытэ —
Тетхужынкъэ дэ борэнкIэ!
А борэныр зэ къыкъуэумэ,
Кхъуэн и кхъуэцу фызэIищIэнщ.
КъыщIигъэщынщ дыгъэ бзийрикI,
Дунейм хуиту дытеплъэнщ.
Тырку, Къайсэр
ТХЬЭГЪЭЗИТ Рэфикъ
Хьэжрэтыр щхьэ насып хуэхей?
НэгъуэщI зы лъагъукIэу
Уилъщ мы си гум уэ,
Тенджыз сыдж бэтауэ
Щос гурыщIэм ар.
Хэсщ си лъахэ нагъуэр
Псэм щызгъафIэ псом.
Гур хуопхъэр а гъуазэм
Дэжми дяку псы къом…
Сымылъагъужыну пIэрэ?
Гъэхэр шыц уэс щабэу
ГъащIэ жьыбгъэм блех.
Гугъэр накъыгъэ къэрабэу
Адэжь лъахэм схуехь.
Къухьэу слъагъумэ дыгъэр,
Си псэр мэпIейтей.
Мы си лъэпкъ хьэжрэтыр
Насып щхьэ хуэхей?..
ИмыIуэтэжыну пIэрэ?
Тэрч и даущ макъым
Фэ сыщIэвгъэжей.
Сывгъэшэс алъп хъыжьэм,
Севгъэжьэж пщэдей.
НэгъуэщI зы лъагъукIэу
Солъагъу Къэбэрдейр,
ЩыIэ уэ къофIэкIыу
ЩIыпIэ мы дунейм?!
Гу щызмыхуэжыну пIэрэ?
Тырку, Мараш
ЛУ Джихьэн
ХамэщIым и «фIыщIэ»
Ди лъэпкъыр и цIыху
Къалэным хуэпэжу щымыту
ГъащIэм зы махуи хыхьакъым,
Iэщэр тIэщIэлъу хамэщIыр тхъумэжу
ДгъэщIати, зы фIыщIи, щIыхьи
пытхакъым.
Тырку, Бурсэ
ЧУРЕЙ Мухьэрэм
Фыжей!
Фыжей, си шыр цIыкIухэ, фыжей,
Хьэпшырым хуэдэу фызэхэлъу.
Фэри хэхэс гъащIэм фырейщ,
Гупсысэрщ лIыгъэ зыхэлъыр.
Жей IэфIым фэ тхъу тефхынщ,
ПщащэфI е щIалэфI фыхъунщ.
Пщащэр унагъуэ ихьэнщ,
ЩIалэм щхьэгъусэ иIэнщ…
А псор вгъэхъэхукIи фыжей,
Фи лъэпкъ щхьэ зывмыгъэхъей:
Адыгагъэми зихъумэжынщ, —
Зы нэрыбги фыхэмыхьэн.
Фыкъэушмэ, фыщIегъуэжынщ.
Аращи, быдэу фыжей,
Фызыхэсхэм фыщIагъэхъей.
КIэрэхъуэнщ фэрыншэу дунейр,
Хамэпсми фимыгъэпскIын.
Фыжей, гупсысэныр зи жагъуэр,
Зи щхьэкуцIым еуахэр пшагъуэ.
Фыжей, си шыр цIыкIухэ, фыжей,
Жагъуэгъухэм фIыщIагъэхъей.
Тырку, Мерзафон
ТХЬЭЗЭПЛЪ Фозий
Адыгэм илъ Iэлыр щожэхыр си лъынтхуэм
И бзийхэм сагъафIэу сесакъым
Хэку дыщэм,
Хэку-анэм и жьыбгъи нэкIущхьэр
къимыст…
Зигъэщхъыу Хэку-анэр къиплъакъым
си гущэм,
Бзэрабзэу Хэку-анэр пIэ лъапи темыст.
Сэ нэкIэ згъэвакъым уи бгыжьхэм
я уэси,
Сисакъым Бахъсэни Тэрчыжьи
я куэщI.
КъэзмыщIэу хъыджэбзхэм я плъэкIэм
и уаси,
Псэр хуэлIэу си лъахэм, илъэсхэр
мэкIуэщI.
Сыт щхьэкIэ сигу хэщIрэ?
ХамэщI сыщыпсэуми,
Сэ куэдрэ, сэ куэдрэ уи къуршхэм
сопщIыхь.
Уи гъавэр бэгъуэным,
щIэжьейхэм хэхъуэным,
Си гуащIэр хуэсщIыну сэ сфIэфIт
щхьэузыхь…
Адыгэм илъ Iэлыр щожэхри
си лъынтхуэм,
Си гущIэм и мафIэ къэхъункъым
щыкIуэщI.
Мы си псэ ешари, си гуауи, си гуапи
Изолъхьэ, си лъахэ, сэ нобэ уи куэщI.
Тырку, Истамбыл
БЫРМАМЫТ Фоаз
ЩыIэкъым пэсщI
Мывэ фIыцIэшхуэр къыщIэплъэнщ
уи нитIым.
Хьиса и лъахэм ар щожей и куэщI.
Къызэщыунщи удз гъэгъа дахащэр,
Iэр ныхуэпхьамэ, тещхьэлъэнщ
уи IэщI.
Фщымыхъу а жысIэр псалъэ
зэфэзэщу.
А жысIэм нобэ щыIэкъым сэ пэсщI.
Хэкужь и мыви и дахагъи хуэлIэ
КъысфIощI ихьауэ нобэ щIапIэ нэщI.
Щхьэгъубжэ лъабжьэм
ЗыщеIэт жыгыщIэм,
Абдж зэщIэлыдэм доджэгу дыгъэ бзий.
А псор илъэтмэ, хъунущ зэуэ гущIэр
Бзууншэ абгъуэ, бгынэжа псыкъуий.
Дунейр къутэжыху
И тыгъэ лъапIэт ар си лъахэ дыщэм:
Жьэгу пащхьэ мафIэ, гукъыдэж,
насып…
Иджы хамэщIым щикъухьа си
лъэпкъым
И гуауэ хьэлъэр сакъыу къызощып.
Си Хэку щэджащэр нэхъ спэIэщIэ
хъухукIэ,
Сэ зэпысчыхукIэ гъуэгужь сысымейр,
Си гущIэм лъахэр нэхъри йохуэбылIэ,
Псэунщ си лъахэр къутэжыху дунейр.
Иордание, Сыуелыхь
ТIЭШ Хьэмид
Iуащхьэмахуэ
Iуащхьэмахуэ уэсу телъым
Жэщи махуи нэпсыр щIож.
ЩIым и бынхэр щикъухьащи,
Магъыр ар, имыщIэу еш.
Адэжь Хэкум нобэ исыр
Ди нэ-ди псэу фыдолъагъу.
Димыягъэу, димылажьэу
ДыфпэIэщIэщ — къытхуэвгъэгъу.
Iуащхьэмахуэ дымылъагъуми,
Я нэхъ дахэу щIэтщ ди нэгу.
Хамэ щIыпIэ дыщыпсэуми,
Дрогушхуэ — ар ди хэкущ.
Ди анэ дахэу ди Хэкужь,
Ди нэхъыжьхэр димыIэж.
Хамэ щIыпIэм дыкъыумынэу,
Дурибынкъэ — дынэшэж.
Сыт ди лажьэр, ди Хэкужьыр
Дымылъагъуурэ долIэж.
Ди адэр лIами, ди анэр псэукъэ?!
ЦIыкIуи ини дывгъэкIуэж.
ЛIы зыукIым бэлыхьыр
Илъэс бжыгъэкIэ еух.
Мыухыжу ттелъ бэлыхьым
Дигу хегъэщIыр, лъэр тфIыщIех.
Лыуэ ттелъыр дыдымейми,
Къупщхьэу диIэр Хэкум ейщ…
Дынэшэж уи деж нэхъ псынщIэу,
Адэжь лъахэу Къэбэрдей!
