Кавказ Ищхъэрэм и журналистхэм я къалэн гугъухэр
Кавказ Ищхъэрэм и журналистхэм я IV зэхыхьэ дыгъэгъазэм и 8-9-хэм Псыхуабэ щекIуэкIащ. Ар къызэрагъэпэщащ Иджырей кавказ политикэмкIэ центрым, УФ-м и Президентым и полномочнэ лIыкIуэу КИФЩI-м щыIэм и аппаратым, Ставрополь крайм и Правительствэм, «Кавказ Ищхъэрэм и курортхэр» IуэхущIапIэр я дэIэпыкъуэгъуу.
Хабзэ зэрыхъуауэ, Псыхуабэ дэт «Интурист» хьэщIэщращ форумыр щрагъэкIуэкIар. Абы и япэ къатым КИФЩI-м хыхьэ республикэхэм я деж къыщыдэкI газетхэр, журналхэр зыхуэдэм щыгъуазэ зыщыхуэпщIыфын гъэлъэгъуэныгъэ гъэщIэгъуэнхэр къыщызэрагъэпэщат, а IэнатIэм я деж щигъуэта зыужьыныгъэр, щIэщыгъуагъыу халъхьар нэIурыт щащIырт. Абыхэм уеплъа иужь, наIуэ хъурт ди хэгъуэгум и журналистикэр зыужьыныгъэм зэрыхуэкIуэр, а IэнатIэм пэрытхэм я IэщIагъэр фIыуэ зэралъагъур.
Форумыр къыщызэIуахым къэрал властымрэ хъыбарегъащIэ IэнатIэхэмрэ теухуа псалъэмакъ ирагъэкIуэкIащ. Абы япэу къыщыпсэлъар УФ-м и полномочнэ лIыкIуэу КИФЩI-м щыIэм и къуэдзэ Ведерников Михаилщ. И фIэхъусыр яриха нэужь, зэIущIэр къызэгъэпэщынымкIэ сыт щыгъуи сэбэп къахуэхъу Ставрополь крайм и губернатор Владимиров Владимиррэ зэхыхьэм и мыхьэнэр къыгурыIуэу къазэрыхуеблэгъамкIэ Ингуш Республикэм и Iэтащхьэ Евкуров Юнус-Бэчрэ абы фIыщIэ яхуищIащ.
— Псом нэхърэ нэхъыщхьэр хэгъуэгум ис журналистхэр зэрызэрыцIыхурщ, я зэпыщIэныгъэхэр нэхъыбэ зэрыхъурщ. Ахэр, шэч хэмылъу, я IэщIагъэм и щэхукIи, и IэмалкIи зэдэгуэшэнущ, апхуэдэ щIыкIэкIэ я лэжьыгъэр нэхъ къызэгъэпэща хъунущ. Япэ дыдэ форумым властымрэ журналистхэмрэ зэгурыIуэу едгъэсэн мурад диIамэ, иджырейм и къалэн нэхъыщхьэр езы журналистхэм я зэпыщIэныгъэрщ. Сыхуейщ ди журналистхэм Кавказ Ищхъэрэм къыщыхъу IуэхуфIхэм нэхъыбэу гулъытэ хуащIыну, абыхэм тетхыхьыну. Ди щIыналъэм зыгъэпсэхуакIуэ къакIуэхэм я бжыгъэм зэрыхэхъуари зи фIыгъэр журналистхэращ, ауэ иджыри дзыхь къытхуэзыщIыр мащIэщ. Зэгъусэу девгъэлэжь а Iуэхум, — захуигъэзащ Ведерниковым журналистхэм.
Евкуров Юнус-Бэч и къэпсэлъэныгъэри журналистхэм я лэжьыгъэм теухуат.
— Кавказ Ищхъэрэм и журналистхэр лэжьыгъэкIэ фызэпыщIауэ щытыпхъэщ. Апхуэдэу федеральнэ хъыбарегъащIэ IэнатIэхэми фазэрыдэлэжьэным фыхущIэкъун хуейщ. ЦIыхухэр къытщагъэшынэн, политикэм и нэщыпхъуэ дащIын мурадкIэ пцIы телъхьапIэ дыщащI мызэ-мытIэу къэхъуащ. Мыпхуэдэ зэхыхьэхэм Кавказым и пщIэр нэхъ лъагэ ящIу къызолъытэ. Илъэс зыбжанэ ипэ Кавказыр зэрыщымыту ягъэIуу щытащ. Хужьым фIыцIэ къыхэзыщIыкI журналистхэри ди мащIэкъым. Журналистым, къапщтэмэ, дэтхэнэ цIыхури аращ, ахъшэ къилэжь къудейкIэ зэфIэкIыркъым, апхуэдэ щIыкIэкIэ и лъахэр, хэкур, лъэпкъыр хэутэн зыщIхэм напэ яIэкъым. Сэ къызэрысщыхъумкIэ, хъыбар нэпцIхэр зэбгрымыгъэкIынымкIэ фэри жэуаплыныгъэ фохь. Фи лэжьыгъэр ефIэкIуэну си гуапэщ, — жиIащ Ингушым и Iэтащхьэм.
СвязымкIэ, хъыбарегъащIэ технологиехэмрэ цIыхубэ коммуникацэхэмкIэ федеральнэ управленэм Кавказ Ищхъэрэм щиIэ къудамэм и унафэщI Поляничев Дмитрий и къэпсэлъэныгъэр триухуащ журналистхэр щыIэ хабзэхэм тету лэжьэн зэрыхуейм, абыхэм ебакъуэхэм ирагъэпшын тезырхэр зыхуэдэм.
Шэшэным и лIыкIуэхэм зэIущIэм щыжаIащ ислъам диныр я тегъэщIапIэу щIэпхъаджагъэ зылэжьхэм, цIыхуукIхэм «исламист»-кIэ, «джихадист»-кIэ уеджэныр зэрыщыуагъэр. ЗэIущIэм щызэгурыIуащ апхуэдэ цIыхухэм яхуэфэщэн псалъэ къыхуагъуэту федеральнэ хъыбарегъащIэ IэнатIэхэм хуагъэхьыну.
ЗэIущIэм щытепсэлъыхьащ къэралым ахъшэ къыщемэщIэкI лъэхъэнэм редакцэхэм рекламэ ящIкIэрэ щытыкIэ гугъум къызэрикIыфынум, кIуэ пэтми хъыбарегъащIэ IэнатIэхэм яку дэлъ зэныкъуэкъур зэрызэщIэплъэм, нэхъ псынщIэу, пэжу, гурыIуэгъуэу цIыхухэм я деж хъыбарыщIэ нэзыхьэсыфхэр пэрыт зэрыхъум, социальнэ сетхэм «щыжурналистхэм» зэраныгъэу къахьым.
Лъэпкъ хъыбарегъащIэ IэнатIэхэм, ахэр зыIущIэ лъэпощхьэпохэмрэ хэкIыпIэу щыIэхэмрэ теухуа зэIущIэ къыкIэлъыкIуэу екIуэкIащ. Абы и пэщIэдзэм лъэпкъ щэнхабзэхэм я хъугъуэфIыгъуэм тепсэлъыхь нэтын гъэщIэгъуэн къагъэлъэгъуащ.
Лъэпкъ журналистикэм и гильдием и унафэщI Лянге Маргаритэ лъэпкъ прессэм ягъэзащIэ къалэным, абыхэм къэкIуэн яIэн папщIэ зэрадэIэпыкъупхъэ Iэмалхэм егупсысын хуейуэ къызэрилъытэр къыхигъэщащ. Абы зэрыжиIамкIэ, мы зэманым Урысей Федерацэм лъэпкъ хъыбарегъащIэ IэнатIэу 2200-рэ диIэщ, ауэ щыхъукIи абыхэм ящыщу цIыхухэм я деж щIэупщIэ щызиIэр, кIуэ пэтми, нэхъ мащIэ мэхъу. Языныкъуэ газетхэмрэ журналхэмрэ сайтхэращ «щыпсэужыр». IэщIагъэлIым къызэрилъытэмкIэ, а къыдэкIыгъуэхэм щIэупщIэ яIэн папщIэ цIыхухэм гъэщIэгъуэн ящыхъун куэд къытрадзэу щытыпхъэщ, ауэ щыхъукIи, лъэпкъ хъыбарегъащIэ IэнатIэхэм я къалэн нэхъыщхьэу къэпсалъэм къыхигъэщар ахэр щэнхабзэм и хъумапIэу, къадекIуэкI хабзэхэм нэхъыжьри нэхъыщIэри щыгъуазэ хуэзыщIу къэнэжын зэрыхуейрщ.
— Дэ ди къалэныр нэхъ дызыхуэныкъуэу щыт лъэпкъ хъыбарегъащIэ IэнатIэхэр къэтхутэнырщ, итIанэ абы цIыхухэр зэрыдедгъэхьэхын Iэмалхэм дегупсысыпхъэщ. Лъэпкъ журналистикэр ар лъэпкъыр зэкъуэзыгъэувэ, зы зыщIыжщ. Абы лъэпкъым и гъуокIэ уеджэми, ущыуэнукъым. Сэ сыхуейт нэгъуэщI щIыпIэ щыпсэу фи лъэпкъэгъухэм ятеухуа лэжьыгъэхэр фи деж щыслъагъуну, шэч хэмылъу, абы нэхъ къулей ищIынущ къыдэкIыгъуэхэр. Апхуэдэу сыхуейт лъэпкъ СМИ-хэм интернетыр нэхъ къагъэсэбэпыну,- жиIащ Лянге Маргаритэ.
«Черкес хэкум» и редактор нэхъыщхьэ Тхьэгъэпсэу Увжыкъуэ псалъэмакъым пищэу езыр зи унафэщI газетым и тиражыр иужьрей илъэс зыбжанэм куэдкIэ нэхъ мащIэ зэрыхъуам къызэхуэсахэр щыгъуазэ ищIащ. Увжыкъуэ зэрыжиIэмкIэ, къуаншагъэр къыщылъыхъуапхъэр пощтым и дежщ. ЦIыхухэм газетыр и зэманым зэраIэрымыхьэм, абы къыдэкIуэуи, пощтым и IуэхутхьэбзапщIэр зэрыхэхъуэм къыхэкIыу къуажэдэс куэдым газетым Iэ традзэн щагъэтыжащ. Апхуэдэуи «Черкес хэкум» и редакторыр тепсэлъы- хьащ Iуэхур нэхъри екIэкIуэнкIэ шынагъуэ зэрыщыIэм. Курыт школым адыгэбзэ зэрыщрагъэдж сыхьэт бжыгъэр зэрагъэмэщIар, сабийхэм я анэдэлъхубзэм и IэфIагъыр а зэман мащIэм зэрызыхамыщIэфынур, апхуэдэурэ кIуэмэ, лъэпкъ газетыр щытыкIэ шынагъуэ ихуэнкIэ шынагъуэ зэрыщыIэр, а псоми егупсысауэ къэралым хэкIыпIэ тэмэм къахуигъуэтыпхъэу къызэрилъытэр къыхигъэщащ Увжыкъуэ.
Зэхыхьэм и етIуанэ махуэр IуэхуфIхэмкIэ гъэнщIат.
Дыным теухуа журналистикэм тепсэлъыхьащ Члисэр жылагъуэмрэ хъыбарегъащIэ IэнатIэхэмрэ ядэлэжьэнымкIэ Синод къудамэм и унафэщI Легойдэ Владимиррэ Пятигорскрэ Черкесскрэ я архиепископ Феофилактрэ.
— Дин зэгурыIуэныгъэ дяку дэлъынымкIэ хъыбарегъащIэ IэнатIэхэм къалэн ин ягъэзащIэ, — жиIащ Феофилакт. — Хуабжьу ди жагъуэ мэхъу я щIэджыкIакIуэхэр ягъэбэгъуэн мурадкIэ хъыбар нэпцIхэр къэзыт хъыбарегъащIэ IэнатIэхэр дызэриIэр. Абыхэм я пцIым бэлыхь ин дыщыхигъэт куэдрэ къохъу.
2017 гъэр ЩIыуэпсым и илъэсу УФ-м щагъэуващ. Ар къалъытэри, зэхыхьэм хэту Кавказ Ищхъэрэм и щIыуэпсым теухуа форум къызэрагъэпэщащ. Ар иригъэкIуэкIащ УФ-м ЩIыуэпсым и хъугъуэфIыгъуэхэр хъумэнымрэ экологиемкIэ и министерствэм и департаментым и унафэщIым и къуэдзэ Рабаданов Рустам.
ЗэIущIэм и гугъу щащIащ Тхылъ Плъыжьым иратхауэ ди щIыналъэм щыIэ чэщей мэзыр, домбейр, тенджыз ФIыцIэм хэс хыкхъуэхэр, нэгъуэщI куэди хъумэным теухуауэ министерствэм зэфIигъэкI лэжьыгъэхэм. Апхуэдэу КИФЩI-м и щIыуэпсыр хъумэнымкIэ щIалэгъуалэ зэгухьэныгъэ къызэгъэпэщыным, апхуэдэуи ди деж зыгъэпсэхуакIуэ къакIуэхэм я бжыгъэм хэбгъахъуэ зэрыхъуну Iэмалхэм тепсэлъыхьащ. Ди щIыналъэм къыбгъэдэкIыу форумым хэтащ КъБР-м щIыуэпсым и хъугъуэфIыгъуэхэмрэ экологиемкIэ и министр Биттиев Хьэким.
«Традиционные печатные СМИ» Iыхьэр езыгъэкIуэкIар КИФЩI-м и ХъыбарегъащIэ IэнатIэхэм я ассоциацэм и унафэщI Баканов Вадимщ. ЗэIущIэм кърагъэблэгъахэм яхэтт «Почта России»-м Кавказ Ищхъэрэм щиIэ къудамэм и унафэщIым и къуэдзэ Агабекян Цатур.
КъызэрыщIэкIымкIэ, ди республикэм и мызакъуэу, адрей щIыналъэхэм щыпсэухэри пощтым и лэжьэкIэм егъэтхьэусыхэ, абыхэм я зэранкIэ газетхэм, псом хуэмыдэу, лъэпкъыбзэхэмкIэ къыдэкIхэм я тиражыр нэхъ мащIэ хъуащ. «Пощтым и IуэхутхьэбзапщIэм хегъахъуэ, ауэ щыхъукIи и лэжьэкIэри йокIакIуэ. Ар дауэ?» — щIэмычэу щIэупщIэрт абы кърихьэлIахэр. Апхуэдэу екIуэкIмэ, газетыр зэбгрызыш нэгъуэщI уней IуэхущIапIэхэм ядэлэжьэну зэрамурадыр жаIащ газетхэм я редакторхэм.
А Iыхьэм и кIэухым Кавказ Ищхъэрэм и ХъыбарегъащIэ IуэхущIапIэхэм я ассоциацэмрэ «Урысейм и Пощтымрэ» зэрызэдэлэжьэнум и зэгурыIуэныгъэм Iэ щIадзащ.
УФ-м и Президентым и полномочнэ лIыкIуэу КИФЩI-м щыIэм и къуэдзэ Ведерников Михаил, Ставрополь крайм и губернатор Владимиров Владимир, Осетие Ищхъэрэ — Алание республикэм и Iэтащхьэ Битаров Вячеслав, сымэ, нэгъуэщI хьэщIэ лъапIэхэри къахуеблэгъат етIуанэ махуэм. Абыхэм республикэ къэс къызэрагъэпэща гъэлъэгъуэныгъэхэм щыгъуазэ зыхуащIащ. Пасэрей техникэм щегъэжьауэ иджырей Iэмэпсымэ нэхъыфIхэмкIэ иухыжу хъыбарегъащIэ IэнатIэм къыщагъэсэбэп хьэпшып куэд щагъэлъэгъуащ выставкэм.
КъБР-м Печатымрэ цIыхубэ коммуникацэхэмкIэ и къэрал комитетым и унафэщI Къэзанш Людмилэ ди деж къыщыдэкI газетхэмрэ журналхэмрэ къызэхуэсахэм яригъэцIыхуащ, ди хъыбарегъащIэ IэнатIэхэм я лэжьыгъэм хэлъ щхьэхуэныгъэхэм щыгъуазэ ищIащ.
ХьэщIэхэм яфIэгъэщIэгъуэн хъуащ Къэрэшей-Шэрджэсым и гъэлъэгъуэныгъэри. 2016 гъэр Анэм и илъэсу щагъэуват КъШР-м. А Iуэхум теухуауэ хъыбарегъащIэ IэнатIэхэм ягъэхьэзырахэр утыку къыщрахьащ гъэлъэгъуэныгъэм. Апхуэдэуи абыхэм эфир занщIэкIэ бын куэд зиIэ унагъуэм зыпащIэри, хьэщIэхэр ирагъэпсэлъащ.
Кавказ Ищхъэрэм и журналистхэм я IV форумым и кIэухыу «Медиа-Кавказ» зэпеуэм щытекIуахэр ягъэлъэпIащ. «Документальнэ нэтын нэхъыфI» Iыхьэм япэ увыпIэр къыщихьащ «Налшык» ОРТК-м. Абы и унафэщI Вэрокъуэ Владимир саугъэтрэ дипломрэ къратащ.
Щомахуэ Залинэ.
