ЗэгурыIуэжыну пIэрэ?
2015 гъэм щэкIуэгъуэм и 24-м Урысейм и СУ-24 кхъухьлъатэр Тыркум къриудыха нэужь къэралитIым я зэхущытыкIэм зэхъуэ кIыныгъэ зыбжанэ игъуэтащ. Къапщ тэмэ, Тыркум зэрызыщагъэпсэху путёвкэхэр турист операторхэм ямыщэж, ди IуэхущIапIэхэм абы къикIахэр лэжьапIэ къамыщтэж, хьэп шып лIэужьыгъуэ зыбжанэ къащэхуну хуи мыт хъуащ Путиным и унафэкIэ. Иджы, Эрдоган Реджеп и къуаншагъэр къыгурыIуэжа нэужь, зи гугъу тщIа пэубы дыныгъэхэр Iуахыжыну пIэрэ? А щыты кIэм «Аргументы и Факты» газетым и корреспондентым къыхутеп сэлъы хьащ «Alte et Certe» къэпщытакIуэ IуэхущIапIэм и унафэщI Епифанцев Анд рей.
— Тыркум ича лъэбакъуэхэм ди къэралым сыт жэуапу иритыжынур?
— Абы кърикIуэнур нэрылъагъущ. Крем лым и сайтым къралъхьащ тырку лIыщхьэм и псалъэхэр. Абы щыжыIам къокI Эрдоган и къуаншагъэр къыгурыIуэжауэ, ди лъэны къуэми ар хуигъэгъуауэ. Фигу къэдгъэ кIыжынщи, лъэ ныкъуэхэр зэгурыIуэжын папщIэ Iэмал имыIэу Iуэхугъуищ Тыркум игъэ зэщIэн хуей уэ Урысейм игъэувауэ щытащ: къыхуагъэгъуну къелъэIуну, хэкIуэдахэм я унагъуэ хэмрэ къэралымрэ ягъуэта хэщIы ныгъэм папщIэ компенсацэхэр къратыжыну. Япэр ягъэ зэщIащ. Иджы къыкIэлъыкIуэ щхьэу сы гъуи тIымкIэ зэгурыIуэу ар ягъэ зэщIэным теухуауэ зэп сэлъэныгъэхэр йокIуэкI. Ауэ нэхъыщхьэу щытар япэ щхьэусыгъуэрт. Хуэбгъэфащэ хъунущ Мэзкуурэ Анкарарэ я зэпыщIэныгъэхэр СУ-24-р кърамыудых щIыкIэ зэры щытам хуэкIуэжыну. Ди къэралым и дежкIэ абы экономикэ, политикэ щхьэусыгъуэхэр иIэщ. Къыхэзгъэщынщи, Урысейм иджыпсту IэмалыфI къыхукъуэкIащ Сирием Тыркур зэрыхущытымрэ газ бжьамийхэр зэраукъуэдиину «Тырку унэтIыныгъэмрэ» зэхъуэкIыныгъэ гуэрхэр иригъэ гъуэтыну. ХэкIуэдам и уна гъуэм компенсацэ иримытыжми, апхуэдэ дэчыхыныгъэхэр Тыркум ищIмэ, абы ди къэралыр арэзы техъуэнущ.
— СУ-24-р къраудыха нэужь Тыркум хуэгъэзауэ Урысейм пэубыдыныгъэ зыбжанэ къыхилъхьащ. Къапщтэмэ, ерыскъы хэкI хэр кърамыгъэшэну, ди цIыхухэр зыгъэп сэхуакIуэ ямыгъэкIуэну. Иужьрейуэ къэхъуахэр къэплъытэмэ, абыхэм зэхъуэ кIыныгъэ гуэрхэр ягъуэтынкIэ хъуну?
— Шэч хэмылъу. Ауэ, къыхэзгъэщынщи, ерыскъыхэкIхэр ди деж щыщэным теухуа зэпыщIэныгъэхэр зэ пыу дыпауэ щытакъым. Пэубыдыныгъэ зыгъуэтар туриндустриерщ. Адрей унэтIыныгъэхэм апхуэдэ дыдэу дыщыткIиякъым. Тыркум къикI ерыскъыхэкIхэр ди къэралым сытым дежи къихьащ, ахэр Армение, Азербайджан, Абхъаз лъэныкъуэхэмкIэ къы зэпрашащ. Тырку помидорхэр ди тыкуэнхэм куэду щIэлъщ. Уеб лэмэ тхьэмахуэ блэкIам ди къалащхьэм и тыкуэнышхуэхэм языхэзым сэ щыслъэ гъуащ нэгъабэ фIахыжауэ щыта, иджы къыфIадзэжа «Тырку текстиль» жаIэу зытет плакатыр. Абы къегъэлъагъуэ унафэхэр нэсу гъэзэщIа зэрымы хъуар. Ухуэныгъэ бизнесри, зэрыхъукIэ, зэ ры зэтед мы къу тэным дыхущIэкъуащ. Дауэ щымытми, сыт хуэдэ теплъэ имыIэми, компенсацэм теу хуауэ зэпсэлъэныгъэхэр зэфIэкI мэ, пэу быды ныгъэхэр псори Iуа хыжыну догугъэ.
— Сыт хуэдиз зэман абы ихьынур?
— Дауи, абы и пIалъэр бгъэувыну гугъущ. Ауэ, сэ къызэрыслъытэмкIэ, Iуэхур псын щIэу зэфIэкIынущ: Анкараи Мэзкууи абыхэм мыхьэнэшхуэ ират. Тхьэмахуэ зыбжанэм къыщыщIэдзауэ мазэ бжыгъэм къриубыдэу щытыкIэр зэпIэзэрыт хъужыну хузогъэфащэ.
— Санкцэхэм я зэран нэхъыбэу зэкIар туриндустриеращи, уэ дауэ уеплърэ, ди цIыхухэм тырку зыгъэпсэхупIэхэм ягъэ-зэ жыну хьэзыр?
— Ди зыгъэпсэхуакIуэхэм Тыркур къызэрыхахынур си фIэщ мэхъу. Ауэ ахэр гупитIу гуэшын хуейуэ къыщIэкIынщ. Япэр икIи нэхъыбэр — политикэ зэхущыты кIэм мыхьэнэ езымыт урысейхэрщ. Абыхэм «псори хэгъэхьащ» системэмкIэ, уасэ пудхэмкIэ, климатым и щы тыкIэмкIэ Тыркум и зыгъэпсэхупIэхэм пагъэувын ягъуэтакъым.Ауэ иужьрей хъыбархэм ятеп щIыхьмэ, а унэтIыныгъэм псынщIэ дыдэу зыкъиужьыжынущ. ЕтIуанэ гупыр апхуэдизу куэд хъуркъым. Ар политикэ зэхущытыкIэм мыхьэнэшхуэ езытхэрщ, СУ-24-м ехьэлIа Iуэхугъуэр зыхэзыщIахэрщ. Апхуэдэхэм сэ пщIэ яхузощI, ауэ ахэр мащIэ дыдэщ.
Кожинэ Наталье.
«Аргументы и факты»
