Къэралым и дежкIэ мыхьэнэшхуэ зиIэ Iуэхухэм топсэлъыхь
Урысей Федерацэм и Президент Путин Владимир иджы епщыкIутIанэрэ иригъэкIуэкIащ илъэсым и кIэм ирагъэхьэлIэ и пресс-конференцыр. КъызэратамкIэ, абы хэтащ Урысейм, хамэ къэралхэм щыщ журналист 1400-м щIигъу. СыхьэтиплIым нэблагъэкIэ екIуэкIа зэIущIэм къэрал унафэщIым журналист 50-м я упщIэ 62-м жэуап яритащ. Адрей гъэхэм къащхьэщыкIыу, зэпсэлъэныгъэм и пэщIэдзэм Путиныр къэралым щыщыIэ социально-экономикэ щытыкIэм темыпсэлъыхьу, занщIэу упщIэхэм жэуап яритмэ нэхъ тэмэму къилъытэри, апхуэдэуи ящIащ.
Япэ упщIэмкIэ къэралым и Президентым зыхуигъэзащ «Маяк» радиостанцым и журналист Санфиров Валерий. Къэралым и экономикэ зыужьыныгъэр зыхуэдэм теухуауэ абы кърита упщIэм и жэуапу Iэтащхьэм жиIащ инфляцэр проценти 6 нэхърэ зэрынэхъ лъахъшэнур, ар адрей илъэсхэм елъытауэ зэрымащIэр.
«Дэ дызриплъэжыр 2016 гъэращи, абы кърикIуахэр адрейхэм едгъапщэурэ къыдэхъулIар къэтлъытэу аращ. Инфляцэр, зэи къэмыхъуауэ, нэхъ мащIэщ — проценти 6-м нэсу аращ. ВВП-м нэгъабэ проценти 3,7-кIэ хэщIамэ, мы гъэм абы иджыри процент 0,5 — 0,6-рэ кIэрыхуащ. Хамэ къэралхэм сату IуэхукIэ дазэрыпыщIар йофIакIуэ, мэкъумэш IэнатIэми мы гъэм хэхъуэ къитащ. Ауэ гугъуехь диIэ? Шэч хэмылъу, диIэщ. ДяпэкIи дыпылъын хуейщ экономикэм зэрызедгъэужьыным, промышленнэ производствэр зэредгъэфIэкIуэным. Ди цIыхухэм къахэхъуэр нэхъ мащIэ хъуащ. Ар, дауи, щэхуакIуэхэм зыщIэупщIэм зэран хуохъу, инвесторхэм хэлъхьэныгъэу ящIынури абы елъытащ. Сыт дызыщыгуфIыкIыр? Мылъкур къэралым зэримыкIырщ. Псори зэхэту къапщтэмэ, дгъэува мардэхэм изагъэу ипэкIэ докIуатэ икIи къыдохъулIэ», — жиIащ Iэтащхьэм.
Банк Iуэхухэм епхауэ Урысейм щыIэ гугъуехьхэмрэ Банк нэхъыщхьэм и лэжьыгъэмрэ теухуауэ Путиным кърата упщIэм и жэуапу мыр жиIащ:
— Япэрауэ, Банк нэхъыщхьэм финанс системэр иригъэфIэкIуэн папщIэ зэфIигъэкIхэр Урысейм и мызакъуэу, хамэ къэралхэми щылажьэ экспертхэм къалъытэ. Ар зыщыпIэ деж щыщыуэу зэкIэ зыми жиIакъым. Абы и лэжьыгъэр псом нэхърэ нэхъапэу зыхуэгъэпсар ахъшэ къыхэзылъхьэхэм я Iуэху зэрыдэкIынырщ. Банкым и лэжьыгъэр Хабзэм зэрыщытхам тету йокIуэкI. Шэч зыхэмылъыр зыщ — дэ къэтпщытэн хуейщ промышленнэ предприятэхэмрэ хьэрычэтыщIэ Iуэху цIыкIумрэ курытымрэ дэIыгъыныр зэрекIуэкIыр.
УпщIэр къезыта, Тэтэрстаным щыщ корреспондентым зыхуигъазэри, УФ-м и Iэтащхьэм къыхигъэщащ Банк нэхъыщхьэмрэ Тэтэрстаным и унафэщIхэмрэ тыншу зэрызэдэлажьэр, абы гугъуехь къыхэкIын зэрыхуэмейр.
Ди къэралым илъэситху хъуауэ Президентым и накъыгъэ унафэу 11-рэ абы къигъэува къалэну 270-рэ зэригъэзащIэм, ар зикI и кIэм зэрахунэмыгъэсым, «УрысейщIыдагъэм» и дэфтэр ящахэм къыщIэкIыр а унафэхэр гъэзэщIэнымрэ экономикэм зегъэужьынымрэ трагъэкIуэдэну къазэрыщыхъум теухуауэ Путиным ирата упщIэм и жэуапу жиIащ мыбы Iуэхугъуэ нэхъыщхьищ – бюджетыр, накъыгъэ унафэхэр, приватизацэр — зэрызэрипхыр.
«Бюджетым теухуауэ жыпIэмэ, дубзыхуахэр къызэфIигъэкIынущ, щIыдагъэ зы баррелым доллар 40 и уасэу щытмэ. Къэрал мылъкум Iуэху хэхахэм ятригъэкIуэдэнур дгъэмэщIэнущ, сом триллион 18-уэ щытамэ, иджы 16-щ дгъэкIуэдынур. Пенсэ щысхэм зэ етыгъуэу хуагуэшыну сом мин тхурытхур хэплъхьэжмэ, етIанэгъэ ди бюджетыр сом триллион 16,1-рэ хъунущ. Къыхэгъэщыпхъэщ дубзыхуа псоми тедгъэкIуэдэнур дызэриIэр, абы хохьэ социальнэ и лъэныкъуэкIэ дгъэзэщIапхъэхэри 2012 гъэм къыдэзгъэкIа накъыгъэ унафэхэм щыубзыхуахэм ихьынури.
А псом къадэкIуэу промышленностыр дэтIыгъынущ, ар ВВП-м и проценти 2,6-рэ хъунущ. Бюджет ахъшэм и Iыхьэ нэхъыбэр зытекIуэдэнур зыхъумэжыныгъэ IэнатIэрщ. 2011 гъэм абы хухэтхар ВВП-м и проценти 2,7-мэ, блэкIа илъэситхуми 2016 гъэми куэдкIэ нэхъыбэ тщIащ, мы гъэм ар ВВП-м и проценти 4,7-рэ мэхъу. ЕтIанэгъэ проценти 3,3-рэ, 2019 гъэм проценти 2,8-рэ тедгъэкIуэдэну аращ. КъыкIэлъыкIуэ илъэсхэм а IэнатIэм тедгъэкIуэнур нэхъ мащIэ зэрыхъужым ди зыхъумэжыныгъэр нэхъ тIасхъэ ищIыркъым, къытызогъэзэжри, блэкIа илъэситхум а IэнатIэм мылъкушхуэ хухэтхащ.
Предприятэхэм я активхэм щыщ щIэтщэр бюджет ахъшэр тхуримыкъуу аракъым, атIэ абы и щхьэусыгъуэр зыбжанэ мэхъу. Псом нэхърэ нэхъыщхьэращи, абы экономикэм и зэхэлъыкIэр ирегъэфIакIуэ, IуэхущIапIэхэм къаруущIэхэр къахохьэ», — жиIащ Путиным.
Хамэ къэрал зэхущытыкIэхэм ятеухуауэ упщIэ зыта, ВГТРК-м и корреспондент Примаков Евгений къыхигъэщащ къуэкIыпIэ журналистхэм Путиным и закъуэ дуней псор хузегъэкIуэну, иджыблагъэ США-м щекIуэкIа хэхыныгъэхэм кърикIуахэми ар хэIэба хуэдэу къызэралъытэр икIи жиIащ дунейпсо мыхьэнэ зиIэ цIыхуу къалъытэм и Iуэху еплъыкIэр зыхуэдэр зригъэщIэну зэрыхуейр.
Абы и жэуапу къэрал УнафэщIым къыхигъэщащ Америкэм щыIэ Демократие партым и лъэр зэрыщIэхуар, президент хэхыныгъэхэм я кIэн къызэрыщимыкIам и мызакъуэу, Конгрессми ахэр зэрыщымащIэр. «АбыкIи къуаншэр дэра? А псоми къагъэлъагъуэ лэжьа Администрацэм системнэ гугъуехьхэр зэриIар. Ахэр сыт щыгъуи хэтщ я къиинхэр къэралщIыб Iуэхугъуэхэм ирапхыну. Америкэ хэхакIуэхэм я нэхъыбэр Урысейм и Президентым зэрителъхьэр си щхьэм есхьэлIэркъым. ФIыщ, дэ лъапIэныгъэ зыхэтлъагъуэ Iуэхухэр къыддэзыIыгъхэр зэрыщыIэр. Ар лъабжьэ хуэхъунущ Урысей Федерацэмрэ Америкэм и Штат Зэгуэтхэмрэ я цIыхубэм я зэныбжьэгъугъэр ди гъуазэу ди зэхущытыкIэр ефIэкIуэным», — жиIащ Путиным.
2018 гъэм екIуэкIыну президент хэхыныгъэхэм хэтынрэ-хэмытынымкIэ УнафэщIым щеупщIым, Путин Владимир жиIащ «и чэзур къэсмэ» жэуап къызэритынур. «Сэ ди къэралым, дунейм къыщыхъухэм сеплъынущ. ТхузэфIэкIам, дяпэкIэ тщIэфынухэм, ар зэрызэфIэтхыпхъэм елъытауэ щытынущ УФ-м и президентым и хэхыныгъэхэм сыхыхьэнрэ сыхэмыхьэнрэ», — жиIащ Iэтащхьэм.
Журналистхэм я упщIэхэм жэуап щаритым Путин Владимир тепсэлъыхьащ Iулъхьэ зэIэпыхыным ебэныным, къэралым и ядернэ къарум, Сирием щыIэ щытыкIэм, Кърымым и зыужьыныгъэм, допингым иращIэкIа псалъэмакъым, Украинэм зэрыхущытым, Урысейм и лIыкIуэу Тыркум щыIэр зэраукIам, налогым и хабзэщIэхэм, егъэджэныгъэм, пщIэ зыщIат медицинэм, хеящIэ IэнатIэм, нэгъуэщI куэдми.
НЭЩIЭПЫДЖЭ Замирэ.
