США-р иужь къонэ
НэхъыфI дыдэу зызыужьауэ къалъытэ къэрал 17-м ящыщ США-м и Лъэпкъ къэхутакIуэ советым зэриубзыхуамкIэ, цIыхубэм я узыншагъэр зыхуэдэмкIэ а гупым иужь дыдэ увыпIэрщ Америкэм щиIыгъыр. Штат Зэгуэтхэм цIыхухэм я гъащIэр щынэхъ кIэщIщ, сабийуэ лIэжхэм я бжыгъэр щынэхъыбэщ, адрей лъэныкъуэхэмкIи Европэм и къэралхэм, Канадэм, Японием яужь къонэ. Ауэ щыхъукIи, США-м медицинэм тригъэкIуадэ ахъшэр адрей къэралхэм нэхърэ зытIущкIэ нэхъыбэщ.
Америкэ сымаджэщхэр медицинэм ехьэлIауэ къежьэ IэмэпсымэщIэхэмкIэ узэдащ — я узыншагъэм кIэлъагъэплъын, загъэхъужын щхьэкIэ абы ауэ сытми кIуэркъым къэрал зэмылIэужьыгъуэхэм щыщ пащтыхьхэр, президентхэр, мелардырыбжэхэр. США-м и университетхэм медицинэмкIэ я факультетхэм щолажьэ къэхутэныгъэ телъыджэхэр езыгъэкIуэкI щIэныгъэлI-медикхэр.
АтIэ сыт американецхэм я узыншагъэр щIекIакIуэр? Узыншагъэр хъумэн IэнатIэмкIэ езым хуэдэ къэрал куэдым къащIыкIэрыхур?
Iуэхур къызэрыгуэкIщ — къэхутакIуэхэм щхьэтечу жаIэ абы и щхьэусыгъуэр США-м къэралпсо медицинэ страхованэ зэрыщымыIэр зэрыарар. Абы и медицинэр пщIэншэкъым, нэхъыбэр унейщи, я къалэн нэхъыщхьэр фейдэ къыхэхынырщ, армыхъумэ лъэпкъым и узыншагъэр хъумэныркъым.
Къэралыр а Iуэхум зэрыхэувэр хуэмыщIахэм страхованэ яхуэщIынырщ — зи ныбжьыр илъэс 65-рэ хъу пенсионерхэмрэ ныкъуэдыкъуэхэмрэ ядоIэпыкъу, зауэм и ветеранхэм защIегъакъуэ. Абы щыгъуэми, зи гугъу тщIыхэм я жыпым зыгуэр кърахыу халъхьэн хуей мэхъу къэралым къаритым.
Фи кIэн къикIрэ фыщылажьэ IуэхущIапIэр къулеймэ, страховкэ фиIэнущ, нэгъуэщIу жыпIэмэ, къыпхуащIэ медицинэ Iуэхутхьэбзэм текIуадэм и ныкъуэр, е и процент 30-р къуитыжынущ. Ауэ а къэралым щылажьэ компаниехэм я нэхъыбэр цIыкIущ е курытщи, медицинэм я Iуэху халъхьэркъым, адрей къалэнхэр яхуэгъэзащIэ къудейуэ аращ. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, медицинэ страховкэ зимыIэххэхэр щыкуэдыкIейщ США-м.
Абы ипкъ иткIэ, американец мелуан 46-р медицинэ дэIэпыкъуныгъэм хуэхейщ. А Iуэхутхьэбзэр апхуэдизкIэ лъапIэщи, зи мылъкукIэ абы пэлъэщыр мащIэ дыдэщ.
Зи хэхъуэр ику ит американецым дохутырым деж и зэ щIыхьэгъуэм доллар 200-м щегъэжьауэ 400-м нэс, зы махуэкIэ сымаджэщым щIэлъын папщIэ доллар мин зыбжанэ иритыныр къохьэлъэкI. Апхуэдэ дыдэуи медицинэ страховкэм папщIэ зы мазэм доллар 1000, 1500-рэ иритын хузэфIэкIыркъым.
Зэман дызыхуэкIуэм апхуэдэ мыхъумыщIагъэм кIэ иратынущ. 2010 гъэм къащта унафэм ипкъ иткIэ, Iуэхур хуэм-хуэмурэ мэкIуатэ. Ар гъащIэм хэпща хъумэ, цIыху мелуан 30-м медицинэ страховкэ яIэнущ. КъищынэмыщIауэ, 2014 гъэм къэралым ахъшэ зыхухих страховой IуэхущIапIэхэр къызэIуахынущ. Абы хыхьэ хъунущ зи лэжьапIэмкIэ страховкэ зимыIэхэр. Апхуэдэуи сабийхэм я ныбжьыр илъэс 26-рэ ирикъуху я адэ-анэхэм я страховкэхэр къахуэсэбэпынущ. А ныбжьым нэсыху щIалэгъуалэр еджапIэхэм щIэсщ, страховкэ щызэрагъэпэщын лэжьапIэ увыркъым.
Америкэ медицинэм зэхъуэкIыныгъэшхуэхэр игъуэтынущ, ауэ ар гугъу хъунущ, сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, а Iуэхум къыпэщIэтхэри куэдщ. Пэжщ, Обамэ Барак унафэр гъащIэм зэрыхипщэным быдэу тетщ. «НобэкIэ американец куэдым медицинэ дэIэпыкъуныгъэ ягъуэтыркъым, абы и лъапIагъым щхьэкIэ дохутыр зрагъэплъыфыркъым. Аращ а законыр къегъэщтэным иужь сыщIитар», — жеIэ Обамэ Барак.
Бараникас Илья.
«ЭХО планеты» журнал.
Сурэтым: Обамэ Барак Узыншагъэр хъумэнымкIэ IэнатIэм зэхъуэкIыныгъэр хэлъхьэным теухуа унафэм Iэ щыщIидзам илъэс 11 зи ныбжь Оуэнс Марселусс сэлам ирихащ. А щIалэ цIыкIум и анэр лIащ медицинэ страховкэ зэримыIэм, зэрызигъэхъужын мылъку зэрыбгъэдэмылъым къыхэкIыу.
