Щапхъэ тепхыным емыкIу хэлъкъым
КъБР-м Узыншагъэр хъумэнымрэ курортхэмкIэ и министерствэм и зи чэзу зэIущIэ иджыблагъэ екIуэкIащ. Абы щытепсэлъыхьащ а IэнатIэм зэрызиужьым, медицинэ Iуэхутхьэбзэхэм я фIагъым хэгъэхъуэным, сымаджэхэр хущхъуэкIэ къызэгъэпэщыным пыщIа гугъуехьхэм, нэгъуэщI Iуэхухэми.
— Узыншагъэр хъумэн IэнатIэм къалэн нэхъыщхьэу щызыхуэдгъэувыжахэм ящыщщ цIыхухэр зыкIэлъыплъыжыным, зыхуэсакъыжын зэрыхуейр нэсу зыхегъэщIэныр, — жиIащ зэIущIэр къыщызэIуихым КъБР-м узыншагъэр хъумэнымрэ курортхэмкIэ и министр Шэт Ирмэ.
Министрым къыхигъэщащ республикэм щыпсэу цIыхухэм я бжыгъэм зэрыхэхъуэр — нэгъабэ и иджы хуэдэ лъэхъэнэм еплъытмэ, ар процент 1,6-кIэ нэхъыбэщ. Къапщтэмэ, дунейм ехыжхэм я бжыгъэри проценти 3,2-кIэ нэхъ мащIэ хъуащ. Нэхъыбэу цIыхухэр зэрылIыкIыу дохутырхэм къагъэлъагъуэр Iэпкълъэпкъым лъыр тэмэму зэрыщыземыкIуэм къыхэкI узыфэхэрщ.
— ЦIыхухэм я узыншагъэр къэпщытэнымкIэ къэралым щекIуэкIа лэжьыгъэм къызэригъэлъэгъуащи, республикэр яхэтщ абы пашэ щыхъуа урысей хэгъуэгуи 5-м, — жиIащ Шэт Ирмэ. — Ди гуапэ зэрыхъунщи, а Iуэхум цIыхухэр жыджэру хэтащ. НобэкIэ цIыху 95.896-м я узыншагъэр зыхуэдэр къапщытащ. Абы къигъэлъэгъуахэм япкъ иткIэ, адэкIи зыкIэлъызыгъэплъын хуей псоми чэнджэщхэр иратащ. Апхуэдэу сабий зеиншэхэм я узыншагъэр къыщапщытэм цIыху 14 медицинэ дэIэпыкъуныгъэ хуэныкъуэу наIуэ къащIащ. Абыхэм ящыщу 10-м зыхуей хущхъуэхэр ирахьэлIащ, 3-р мыгувэу сымаджэщым ягъэгъуэлъынущ, зы ныбжьыщIэм къэралым и къалащхьэм къыщеIэзэн хуейуэ и тхылъхэр ягъэхьэзыр.
Министрыр тепсэлъыхьащ дохутырхэм я Iэзагъэм, зэфIэкIым хэгъэхъуэнымкIэ щIэныгъэ-практикэ конференцхэр, семинархэр зэрырагъэкIуэкIым, къэралым и медицинэ центр нэхъыфIхэм я IэщIагъэлIхэр кърагъэблагъэурэ лекцэхэр къызэрызэрагъэпэщым.
Медицинэ лэжьакIуэхэм я улахуэм и гугъу щищIым, Шэтым жиIащ 2013 гъэм и мазибгъур къапщтэмэ, ику иту дохутырхэм сом 24.633-рэ, медсестрахэм — сом 13.760-рэ, санитаркэхэм сом 9.441-рэ къызэрахьыр.
— Сымаджэхэр зыхуэныкъуэ хущхъуэхэмкIэ къызэгъэпэщын программэмкIэ 2013 гъэм республикэр зыхуеину мылъкур сом мелуан 369-рэ мэхъу, — жиIащ министрым. — Абы щыщу федеральнэ бюджетым къыхэкIыу сом мелуани 130-рэ, республикэ мылъкум щыщу сом мелуан 80 къытIэрыхьащ. Лышх узыфэхэм дызэреIэзэну хущхъуэ лъапIэхэр ирикъуу къытхуэщэхуркъым. Абы къищынэмыщIауэ, республикэ бюджетым къытохьэлъэ куэдрэ узримыхьэлIэ узыфэхэр зиIэ сымаджэхэр Iэмал имыIэу хущхъуэкIэ къызэгъэпэщынри ди пщэрылъу зэрыщытыр. Абы текIуэдэну мылъкур федеральнэ бюджетым къыхэкIыу Iуэхур зэтеублэжыныр зэкIэ къыдэхъулIэркъым.
Шэт Ирмэ къытеувыIащ узыншагъэр хъумэн IэнатIэм щекIуэкI зэхъуэкIыныгъэхэми. А Iуэхум трагъэкIуэдащ сом меларди 2-рэ мелуан 348-рэ. Узыншагъэр хъумэнымкIэ IуэхущIапIэу 18 сыт и лъэныкъуэкIи зыхуей хуэзэу зэрагъэпэщыжащ, иджыри 8-м лэжьыгъэхэр щокIуэкI.
И къэпсэлъэныгъэм и кIэм министрым жиIащ сымаджэщхэм я лэжьэкIэм Iэмал имыIэу зэхъуэкIыныгъэхэр хэлъхьэн зэрыхуейр, иджырей медицинэ технологиехэр нэсу къызэрыгъэсэбэпыпхъэр, апхуэдэуи дохутырхэр цIыхухэм я узыншагъэм гулъытэ хуащIыжу ирагъэсэным мыхьэнэшхуэ зэриIэр.
Iэмал зимыIэ медицинэ страхованэмкIэ щIыналъэ фондым и унафэщI Къанокъуэ Аслъэнбэч и гугъу ищIащ я IуэхущIапIэм ахъшэр и чэзум къазэрыIэрыхьэр икIи апхуэдэ дыдэу езыхэми ар медицинэм и IэнатIэхэм зэрыхуаутIыпщыр.
— Республикэм и цIыху куэдым я узыншагъэм нэгъуэщI хэгъуэгухэм щыкIэлъагъэплъ, — жиIащ абы. — Абы ипкъ иткIэ, дэ ди щIыпIэм зыщызыгъэхъужыну къакIуэхэм къыдат ахъшэм нэхърэ щыкIэ нэхъыбэ Къэбэрдей-Балъкъэрым адрей щIыналъэхэм яхуиутIыпщын хуей мэхъу. ФIагъ лъагэ зиIэ медицинэ дэIэпыкъуныгъэм республикэм зыщиужьыным ари зэран хуохъу.
АдэкIэ Къанокъуэ Аслъэнбэч сымаджэщхэм я дохутыр нэхъыщхьэхэр щыгъуазэ ищIащ республикэм ФинансхэмкIэ и министерствэм япэ мазищым зыхуеину ахъшэ бжыгъэмкIэ зэгурыIуэныгъэ зэрыращIылIар икIи чэнджэщ яритащ иджыпсту щыщIэдзауэ ар къаIэрыхьэн папщIэ зыхуеину тхылъхэр ягъэхьэзырыну, зыхуэныкъуэ хущхъуэхэмрэ ерыскъымрэ дызыхуэкIуэ илъэсым и пэхэм къащэхуфын хуэдэу.
Къызэхуэсахэм зэIущIэм и кIэм захуигъэзащ КъБР-м и Правительствэм и УнафэщIым и къуэдзэ Марьяш Иринэ. Абы медицинэм и лэжьакIуэхэм ягу къигъэкIыжащ мы гъэм и мазае мазэм КъБР-м и Iэтащхьэ Къанокъуэ Арсен республикэм и Парламентым зыщыхуигъэзам а IэнатIэр егъэфIэкIуэныр къалэн нэхъыщхьэхэм ящыщ зыуэ къызэригъэлъэ- гъуар.
— Узыншагъэр хъумэн IэнатIэм куэд щызэфIагъэкIащ, ауэ Iуэхур къэзылъахъэ гуэрхэми иджыри абы ущрохьэлIэ. Ар дохутырхэм я цIыхугъэхэм чэзум хэмыту зыхуеину Iуэхутхьэбзэхэр зэрыхуащIэрщ, медицинэ лэжьакIуэхэр сымаджэхэм пхъашэу зэрепсалъэрщ. Апхуэдэ тхьэусыхафэхэм щIэх-щIэхыурэ ущрохьэлIэ республикэм и Iэтащхьэм и деж къатх письмохэм, абы къыхэкIыуи а щытыкIэхэр фызи-унафэщI IуэхущIапIэхэм къыщымыгъэ- хъуным фыхущIэкъу, — жиIащ Марьяш Иринэ.
КъищынэмыщIауэ, абы дохутыр нэхъыщхьэхэм ягу къигъэкIыжащ сымаджэхэр зыхуэныкъуэ хущхъуэхэмкIи яшхынымкIи пщIэншэу къызэрагъэпэщыныр я къалэну зэрыщытыр.
— Лэжьыгъэр тэмэму зэтеублауэ зэрекIуэкIымкIэ щапхъэ зытепхын медицинэ IуэхущIапIэхэр республикэм иIэщ, — жиIащ Марьяш Иринэ. — Апхуэдэщ Налшык дэт къалэ сымаджэщ №2-р. ЕмыкIу хэлъкъым нэгъуэщIым я Iуэху щIэкIэм щапхъэ тепхыным, я лэжьэкIэм нэхъ куууэ зыщыбгъэгъуэзэным. Узыхуэарэзыжу ущыс хъунукъым, узыпэрыт Iуэхур нэхъыфI зэрыпщIыным сытым дежи ухущIэкъупхъэщ.
Тхьэхущынэ Ланэ.
