Гупсысэшхуэ зиIа зэгухьэныгъэ
ГъащIэм и зы IыхьэфI
Лениным и цIэр зезы- хьэ Союзпсо коммунист щIалэгъуалэ зэгухьэныгъэр (ВЛКСМ) илъэси 100 ирокъу.
Комсомолыр 1918 гъэм жэпуэгъуэм и 29-м къыщызэрагъэпэщат рабочэхэмрэ мэкъумэшыщIэ щIалэгъуалэмрэ я зэгухьэныгъэхэм я Езанэ Урысейпсо Зэхуэсым. 1924 гъэ пщIондэ абы ЩIалэгъуалэм я Урысей коммунист зэгухьэныгъэкIэ (РКСМ) еджэу щытащ. Ленин Владимир дунейм ехыжа нэужь, Лениным и цIэр зезыхьэ Урысей коммунист щIалэгъуалэ зэгухьэныгъэ абы фIащащ, 1926 гъэм къыщыщIэдзауэ зэбграгъэкIыжыху — ВЛКСМ-щ. Абы хагъэхьэрт илъэс 14 — 28 ныбжьым итхэр.
Комсомолыр я пашэт Хы-дзэ, Дзэ-хьэуа къарухэм (1931 гъэм къыщыщIэдзауэ). Абы и нэIэ щIэтт мыхьэнэшхуэ зиIэ IуэхущIапIэхэр ухуэнри. Зэгухьэныгъэм къыхуагъэфэщащ Лениным и орденищрэ (1945, 1948, 1956 гъгъ.), Октябрь Революцэм (1968 гъэм), Зауэм и Бэракъ Плъыжь (1928 гъэм), Лэжьыгъэм и Бэракъ Плъыжь (1931 гъэм) орденхэмрэ.
Абы и школым пхыкIащ Совет Союзым и ныбжьыщIэ мелуанхэр. Къэралыгъуэшхуэр щылъэлъэжым, ВЛКСМ-ри щыIэжакъым. Ауэ а зэманым щыIа еплъыкIэхэм яхуэпэжу ноби къытхэтщ комсомолым и гъэсэн мелуанхэр. Абыхэм я гум щахъумэ комсомолхэм я Хэкум хуалэжьа IуэхуфIхэр.
Къэбэрдей-Балъкъэрым, Урысей Федерацэм и адрей щIыналъэхэми хуэдэу, жэпуэгъуэм и 29-м комсомолыр щагъэлъапIэ жылагъуэ-политикэ мыхьэнэшхуэ зиIэ Iуэхугъуэу. Ди гум илъынущ ди япэ ита комсомол нэхъыжьыфIхэр хэкупсэу, лIыгъэ къагъэлъагъуэу, лэжьыгъэм къимыгъэланджэу зэрыпсэуар. Ахэр щапхъэщ икIи тщыгъупщэ хъунукъым комсомолыр зэфIэзыгъэува, абы зезыгъэужьа ди лъахэгъухэм IуэхуфI куэд, уеблэмэ нэхъыбэ ди Хэкум зэрыхуалэжьар.
КЪУЭДЗОКЪУЭ Мухьэмэд,
КъБР-м и Iэтащхьэм и Администрацэм и УнафэщI,
ВЛКСМ-м и Къэбэрдей-Балъкъэробкомым и япэ секретарь (1988 — 1992 гъгъ.)
Ди щхьэми Хэкуми дыхуэпэжт
Комсомол лэжьыгъэм зыщрагъэужьым къыщыщIэздзащ сэри, Iуащхьэмахуэ районым щыIэ комсомолхэр щатх къудамэм сриунафэщIу. Мыгувэу комсомолым и Iуащхьэмахуэ район комитетым, итIанэ комсомолым и Налшык къалэ комитетым я етIуанэ секретару сыхахат. Абы къыхэкIыу, комсомолым и республикэ комитетым и нэхъыщхьэу сагъэувыну къыщысхуагъэлъагъуэм, а лэжьыгъэм хъарзынэу хэсщIыкI хъуат, Пединститутымрэ Парт школ нэхъыщхьэмрэ я дипломхэр зыIэрызгъэхьагъэххэт.
Апхуэдэ къулыкъу лъагэ бзылъхугъэм къратыныр си деж къыщежьатэкъым. Къэбгъэлъагъуэмэ, си япэкIэ комсомолым и щIыналъэ комитетым и унафэщIу лэжьат Уэрсей Фаинэ.
Сыхуейтэкъым зыгуэрхэм къащыхъуну 1960 гъэхэм Къэбэрдей-Балъкъэрым щыпсэу бзылъхугъэхэм IэнатIэшхуэ ирату щымытауэ. А зэманми иужь илъэсхэми республикэм и Iэтащхьэу щыта Мэлбахъуэ Тимборэ унафэщI Iэзэм и мызакъуэу, цIыху Iущт, тегушхуэурэ бзылъхугъэхэм къулыкъу инхэр яритырт. Абы къыгурыIуэрт цIыхубз унафэщIым и фIагъыр: ар нэхъ зэпIэзэрытт, жэуаплыныгъэшхуэ хэлът.
Лэжьыгъэр комсомолецхэм сыт щыгъуи ди куэдт. ЗэрыжаIэщи, дыщIалэт, ди къару илъыгъуэти, ди мурадхэми къахэхъуэ зэпытт. Хэку зауэшхуэм зэхикъута щIыналъэр зэфIагъэувэжын папщIэ 1950 гъэхэм лэжьыгъэшхуэ ирагъэкIуэкIырт. Къэбэрдей-Балъкъэрым Iуихыж нартыхум и беягъымрэ фIагъымкIэ къэрал псом щыцIэрыIуэт. Комсомол щIалэгъуалэ гупхэм зы щIы гектарым центнери 100-м нэс къытрахыжырт. Иджыпсту абы куэд къыбжимыIэми, а зэманым комсомолецхэм мыхьэнэшхуэ иратырт нартыху лIэужьыгъуэ нэхъыфIхэр нэхъыбэу зрагъэхъулIэным. Агрономым нэхърэ мынэхъыкIэу, комсомолецхэм я пашэхэм хащIыкIырт нартыху лIэужьыгъуэхэм.
1960 гъэхэм пщIондэ республикэр нэхъыбэу мэкъумэш щIыналъэу щытащ. Щыхьэрым щыпсэур цIыху мини 100 хуэдиз къудейт, абы щыщуи нэхъыбэр адэкIэ-мыдэкIэ къикIа IэщIагъэлIхэр арауэ. Налшык къалэм промышленностым зыщегъэужьын зэрыхуейр къызыбгъэдэкIар Мэлбахъуэ Тимборэщ. Республикэм жыджэру щаухуэн щIадзащ заводхэмрэ фабрикэхэмрэ. А Iуэхум япэ иту елэжьахэм ящыщщ комсомол щIалэгъуалэ зэгухьэныгъэхэр. ВЛКСМ-м и щIыналъэ комитетым епхауэ комсомол ухуакIуэхэм я штаб къызэIуахат, абы республикэ псом къикI щIалэгъуалэр къекIуалIэрт. Иджыпсту «Искож» комбинатыр здэщыт щIыпIэм деж къыщыунэхуат шатыру зэхэт «къалэ цIыкIу». Махуэр уэфIми пшагъуэми, зыми емылъытауэ, лэжьакIуэ псори къыдэкIырт. Апхуэдэу зэфIагъэувэрт «Искож» комбинатри, «Телемеханика» заводри, нэгъуэщIхэри. А псом къыдэкIуэу яухуэрт лэжьакIуэхэм я общежитхэр. ИкъукIэ зэман телъыджэт.
Республикэм щаухуэ а IуэхущIапIэхэм щылэжьэну IэщIагъэлIхэр ягъэхьэзырын щIадзащ. 1960 гъэхэм икухэм Къэбэрдей-Балъкъэрым, мэкъумэшым и мызакъуэу, промышленностри къехъулIэ хъуащ. Абы я фIыщIэ хэлъщ комсомолецхэми щIалэгъуалэми. А зэманым лэжьыгъэм пщIэшхуэ иIащ. Махуэр тхуримыкъуу дылэжьэнут, дгъэсэнут ди ужь ит щIэблэри.
Сыт щыгъуи си гуапэу сигу къызогъэкIыж абы щыгъуэм си насып кърихьэкIыу сыкъызыдэгъуэгурыкIуа цIыхухэр: пионерхэм я пашэу къыщIэзыдзэу, урысейпсо пионер зэгухьэныгъэм и унафэщIым и къуэдзэу лэжьэну зыхузэфIэкIа Зумакулов Борис, Хьэжу Анатолэ, Къуэжей Iумэтджэрий, Бозий Борис, Белоусов Николай, Болуев Аниуар, Дыду Владимир; а зэманым ди Iуэху еплъыкIэхэр къыддиIыгъыу, щIалэгъуалэр гъэсэным гулъытэшхуэ хуэзыщIу къекIуэкIа «Советская молодежь» газетым и редактору лэжьахэу Исмэхьил Алийрэ КIасэ Чэмалрэ. Сэ фIыщIэ хузощI ди зэманым ар зи нэIэ щIэт Къардэн Мухьэмэди, щIэблэм сэбэп яхуэхъу газетыр зэрихъумэфам папщIэ.
Комсомолыр гупсысэшхуэ зиIа зэгухьэныгъэщ. Нэхъыщхьэу ар зыхущIэкъуар цIыхухэм я Хэкур фIыуэ егъэлъагъунырт, абы хуэгъэлэжьэнырт. ЩIалэгъуалэ куэдым ар гъащIэ дерс яхуэхъуащ, фIымрэ пэжыгъэмрэ тету ирипсэун хуэдэу. Ди мурадхэр къызэрыдэхъулIэнур абы ди фIэщ ищIыфырт, икIи ди щхьэми Хэкуми сыт щыгъуи дыхуэпэжащ. Абы уригушхуэ хъуну къызолъытэ.
СЭБАНШЫ Розэ,
ВЛКСМ-м и Къэбэрдей-БалъкъэрщIыналъэкомитетым
и япэ секретарь (1960 — 1963 гъгъ.)
НыбжьыщIэхэм я еджапIэ лъэщ
Гъэсэныгъэ, лэжьыгъэ, политикэ я лъэныкъуэкIэ еджапIэ лъэщу щыта, Лениным и цIэр зезыхьэ союзпсо коммунист щIалэгъуалэ зэгухьэныгъэр илъэси 100 зэрырикъур мыхьэнэшхуэ зиIэ Iуэхугъуэщ абы пхыкIа цIыху мелуанхэм я дежкIэ. А илъэсхэр дигу къыщыдгъэкIыжкIэ, Iэмал имыIэу хуабагъэ, гуапагъэ гуэр зыхыдощIэ. Комсомолым гъащIэм къыщытхуэсэбэпын акъылрэ зэфIэкIрэ къыдитати, ди къару къызэрихькIэ сэбэп дызэрыхъуным зэпымыууэ дыхущIэкъуащ.
ВЛКСМ-м и къудамэ нэхъ пажэхэм сыт щыгъуи ящыщу щытащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и комсомолыр. КПСС-м сыхыхьагъащIэу, 1962 гъэм и щэкIуэгъуэм Совет Армэм сыкъикIыжри, Дзэлыкъуэкъуажэ сыкIуат партым и учётым сыувыну. Абы и унафэщIыр си дэфтэрхэм щыхэплъэм, партым и район комитетым и етIуанэ секретарь Мэшыкъуэ Б. Ш. и деж сыкIуэну къызжиIащ.
Армэм дызэрыщагъэсам хуэдэу фIэхъусыр схыри, сыщIэкIуар жесIащ етIуанэ секретарым. «Дзэ къулыкъур къэбухащ, къыпхуагъэфэща дамыгъэхэм ятепщIыхьмэ, мыIейуэ. Уи фащэр зыщыхыжи, комсомолым и район комитетым узэрыщылэжьэным хуэдэу зыгъэхьэзыр», — къызжиIащ абы. ЩIалэгъуалэ Iуэхухэм ятеухуауэ лэжьыгъэшхуэ езгъэкIуэкIатэкъым. Ауэ школым и комсомол зэгухьэныгъэм и секретару сызэрыщытамрэ комсомолым и полк комитетым сызэрыхэтамрэ си псэлъэгъур щызгъэгъуэзащ.
Зы тхьэмахуэ хуэдэкIэ зызгъэпсэхужыну селъэIури, апхуэдэу 1962 гъэм и дыгъэгъазэм къыщыщIэдзауэ республикэм и комсомол лэжьыгъэм сыхыхьащ. ВЛКСМ-м и Дзэлыкъуэ район комитетым и япэ секретару сылэжьащ, 1967 гъэм и жэпуэгъуэм комсомолым и обкомым и етIуанэ секретару сыхахащ. Илъэситху дэкIри, ВЛКСМ-м и обкомым и япэ секретарь къулыкъур къысхуагъэфэщащ. А IэнатIэм сыпэрытыху (1979 гъэ пщIондэ), иужь ситащ зи дзыхь къызэзыгъэзахэр зэрызмыгъэщIэхъуным, щIалэгъуалэм дэIэпыкъуэгъу сазэрыхуэхъуным.
Комсомол лэжьыгъэм къетшалIэр илъэс 14 — 28-м ит щIалэгъуалэрати, абы къызэщIиубыдэрт комсомол школ зэгухьэныгъэхэри еджапIэ нэхъыщхьэхэм я гупхэри. БгъэдыхьэкIэ зырызкIэ ахэр жылагъуэ лэжьыгъэм дегъэхьэхын хуейт. Апхуэдэ зы Iэмалу комсомолым къигупсысат нартыху бэв IухыжынымкIэ, гъэш нэхъыбэ къэлэжьынымкIэ щIалэгъуалэ зэгухьэныгъэхэр зэпегъэуэныр. ФIэщщIыгъуейми, абы щыгъуэм щIы зы гектарым нартыхуу центнери 100-рэ нэхъыбэрэ къытезыхыу щыта комсомол-щIалэгъуалэ зэгухьэныгъэхэр ди мащIэтэкъым. Апхуэдэ гупхэм я пашэт, псалъэм папщIэ, Прохладнэ районым Чапаевым и цIэр зезыхьэ и колхозым и тхьэмадэ Кхъуэтепыхьэ Мухьэмэд, «Заря коммунизма» (Тэрч район) колхозым и унафэщI Дадэ ХьэмытIэ, комсомолым и обкомым и бюром хэт, «Красный Кавказ» (Бахъсэн район) колхозым и нэхъыщхьэ Гъут Хьэмидбий, нэгъуэщIхэри.
Колхозхэм епха школхэм ныбжьыщIэхэр нартыху гъэкIыным и щэхухэм щыхагъэгъуазэрт. Дерсхэм кърагъэблагъэрт Нартыху гъэкIынымкIэ институтым и щIэныгъэлIхэмрэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым мэкъумэш IэнатIэмкIэ и факультетым и IэщIагъэлIхэмрэ. Апхуэдэ зэдэлэжьэкIэм и фIыгъэкIэ нартыху зыгъэкI ди щIалэгъуалэм илъэс къэс я Iэзагъэм хагъахъуэрт, урысейпсо зэхьэзэхуэхэм щытекIуэн яхузэфIэкIырт. Iэщ, бжэн зыгъэхъу комсомол щIалэгъуалэ фермэхэми гъэшымкIэ, ягъэхъу Iэщым и бжыгъэмкIэ, мэлыцу къытрахымкIэ ехъулIэныгъэфIхэр къагъэлъагъуэрт. А зэманым куэдым я гуащIэм къыпэкIуащ ВДНХ-м и ЩIыхь тхылъхэмрэ ВЛКСМ-м и ЦК-м и дамыгъэхэмрэ.
Сигу къокIыж ВЛКСМ-м и щIыналъэ къудамэм и етIуанэ секретару сыщыщылэжьам, Шэрэдж районым и «Путь коммунизма» колхозым и мэл фермэм и унафэщI, Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь Аттоев Сэлихь си гъусэу, мэкъумэш IэнатIэм и лэжьакIуэхэр щагъэлъапIэу ВЛКСМ-м и ЦК-м къызэригъэпэща гуфIэгъуэ Iуэхум дызэрыхэтар, ВЛКСМ-м и ЦК-м и дамыгъэр абы къратауэ зэрыщытар.
ЩIалэгъуалэр хэкупсэу къэгъэхъуным лэжьыгъэшхуэ ирихьэлIэрт комсомол зэгухьэныгъэм. Сэ къыздалъхуахэм фIыуэ ящIэж Къэбэрдей-Балъкъэрым и 115-нэ шуудзэр щызэуа щIыпIэхэм республикэм и комсомолецхэмрэ щIалэгъуалэмрэ щIэх-щIэхыурэ яшэу зэрыщытар. ЩIалэгъуалэр жыджэру хэтт «Орлёнок», «Зарница», «Кожаный мяч» спорт джэгухэм. Хэкупсэ мыхьэнэ зиIа лэжьыгъэхэм ящыщу къыхэгъэщыпхъэу къыщIэкIынщ ВЛКСМ-р илъэс 50 щрикъум ирихьэлIэу, Хэкум папщIэ зи псэ зыта комсомолецхэм я фэеплъыр зэращIар. Ар республикэм и комсомолецхэм я мылъкукIэ яухуауэ щытащ. Мыпхуэдэ Iуэхухэр зэман дахэм щыхьэт тохъуэ.
ЖЫДЖЭТ Александр,
ВЛКСМ-м и етIуанэ, япэ секретарь (1967 — 1972 гъгъ.),
Къэбэрдей-Балъкъэрым и комсомол зэщIэхъееныгъэм
и ветеранхэм я советым и тхьэмадэ.
ЩIыхьым и дамыгъэ
Дэтхэнэми иIэщ и гъащIэ псокIэ гукъинэж щыхъу Iуэхухэр. Апхуэдэ зы махуэт си дежкIэ 1965 гъэм комсомолым хагъэхьам и тхылъыр къыщызатар.
Зыкъэзумысыжынщи, абы щыгъуэм си гугъакъым комсомолым си гъащIэм апхуэдэ увыпIэшхуэ щиубыдыну. Абы пыщIауэ щыта дэтхэнэми нобэ и жагъуэ мыхъуу къанэркъым къэралым щIэгъэкъуэнышхуэ и зэманым хуэхъуа щIалэгъуалэ зэгухьэныгъэр зэрыщымыIэжыр.
Сигу къокIыж сыкъыщалъхуа Къызбрун Ещанэ (иджы Дыгулыбгъуей) къуажэм япэу щызэхэта комсомол зэхуэсыр. Абы щыгъуэм комитетым сэри сыхагъэхьат. Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым сыщIэтIысхьа нэужьи, еджапIэм и ВЛКСМ-м и комитетым и бюром сыхэтащ. Ар къызоухри, Псков областым лэжьакIуэ сагъакIуэ. Совхозым и унафэщIым си дэфтэрхэм зыщигъэгъуэза нэужь, комсомол лэжьыгъэм сыкъыщысэбэпыну къызэрилъытэр къызжиIат. Арати, ВЛКСМ-м и район комитетым и япэ секретарым деж сигъакIуэри, иужькIэ совхоз лъэщым и комсомол комитетым и секретару сыхахащ. Пэжыр жысIэнщи, щIалэгъуалэ зэщIэхъееныгъэм жыджэру сызэрыхэтар мыбдеж къыщысхуэсэбэпыжащ.
ИлъэситIкIэ абы сыщылэжьауэ, си адэр сымаджэ хьэлъэ хъури, къэзгъэзэжащ. «Къызбрун» колхозым и учётчикыу сыуващ. Куэд дэмыкIыу комсомолым и Бахъсэн район комитетым и етIуанэ секретару сыхахащ. Ар 1973 гъэрт.
1975 гъэм Комсомол школ нэхъыщхьэм сагъэкIуащ, си щIэныгъэм щыхэзгъэхъуэну икIи 1977 гъэм районым къэзгъэзэжри, комсомолым и район комитетым и япэ секретарь сащIащ. А къулыкъум сыпэрытащ 1982 гъэ пщIондэ.
КъыкIэлъыкIуэу, КПСС-м и район комитетым и къызэгъэпэщакIуэ къудамэм и унафэщI къулыкъур къысхуагъэлъэгъуащ, нэгъуэщI IэнатIэхэми сыщылэжьащ.
Бахъсэн районым и комсомол зэгухьэныгъэм и IуэхухэмкIэ къэдгъэзэжмэ, ар къыщыунэхуауэ ябжыр илъэс нэхъ гугъухэм ирихьэлIа 1923 гъэращ. Бахъсэн щIыналъэм комсомолым и лъабжьэр щызыгъэтIылъа щIалищым къыщIадзэри, 1925 гъэм ирихьэлIэу абы щIалэгъуалэ 250-м нэс хыхьат.
Къапщтэмэ, 1920 гъэхэм зи щIалэгъуэр ирихьэлIа комсомолецхэр псом япэу еувалIэрт колхоз Iуэхум, жыджэру елэжьырт цIыхухэм я щIэныгъэншагъэм. Бахъсэн щIыналъэм и комсомол зэгухьэныгъэр зэхэзышахэм я цIэ къисIуэну сыхуейт: Усенкэ Сергей, Белоконовэ Наталье, Жиленкэ Николай, Лакш Христиня, Лешенкэ Татьянэ, Угнич Николай, Костюков Николай.
Япэ илъэситхухэм комсомолецхэр жыджэру щылэжьащ Кавказ Ищхъэрэм и япэ энергетикэ IэнатIэр ухуэным — Бахъсэн ГЭС-м.
1937 гъэм районым и щIалэгъуалэ гупхэм хэту лажьэрт хъыджэбз 236-рэ. Бахъсэненкэ щыщ Хьэткъуэ ХьэкIунэ гуп нэхъ пашэ дыдэр и нэIэ щIэтт. Нартыху бэв къызэрырахьэлIам папщIэ, абы зэрыдэ машинэ къыхуагъэфэщат. А илъэс дыдэм Къызбрун ЕтIуанэ (иджы Ислъэмей) къуажэм щыщ Къэжэр СатIэ районым гуэдз нэхъыбэ дыдэ къыщилэжьат — зы гектарым центнер 36-рэ хуэзэу.
Хэку зауэшхуэм и зэманым ди районым щыщ цIыху 6200-рэ лIыгъэ зэрахьэу япэщIэтащ нэмыцэ зэрыпхъуакIуэхэм. 3500-м щIигъур хэкIуэдат.
1941 гъэм мэкъуауэгъуэм и 23-м Бахъсэнёнкэ щыщ, илъэс пщыкIубгъу хъуа комсомол ТхьэмытлIокъуэ Хьэмид лагъым зыкIэрилъхьэри, бийм я танкым зыпэщIидзат, гуп зыхэтым игъэзэщIэн хуей унафэр апхуэдэ щIыкIэкIэ къаригъэхъулIэну.
Куба къуажэм щыщ, гвардием и капитан ТхьэкIумащIэ Андулыхь илъэситIым къриубыдэу 415-рэ лъэтащ, бийм я кхъухьлъатэу 11 къриудыхащ. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, 1943 гъэм шыщхьэуIум и 25-м ар зауэм хэкIуэдащ. Лениным и орденымрэ Бэракъ Плъыжьым и медалиплIрэ къыхуагъэфэщащ Андулыхь.
Комсомолецхэм я Iуэхушхуэхэм пащащ 1950 — 1970 гъэхэми. Ахэр губгъуэхэм, фермэхэм, ухуэныгъэхэм щылажьэрт.
«Красная Кабарда» мэкъумэш IуэхущIапIэм щыщ жэмыш Къаскъул Муслъимэт комсомол щIалэгъуалэ фермэм 1952 гъэм лэжьэн щыщIидзати, 1955 гъэм абы «КъБАССР-м и жэмыш нэхъыфI» цIэр къихьыну хузэфIэкIат. Куэдым ящIэж, комсомолым и гъэсэн, жэмыш Пащты Салимэ 1960 гъэм Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь цIэр къыфIащауэ зэрыщытар. Абы щIыгъут Лениным и орденымрэ Дыщэ Вагъуэмрэ. Республикэм и цIыхубзхэм ящыщу апхуэдэ пщIэ япэу къызыхуащIар аращ.
1978 гъэм ди районым и комсомол зэгухьэныгъэм, илъэс етIуанэ хъуауэ абы щыгъуэм сызиунафэщIым, цIыху мини 7-м щIигъу къыхыхьат. А зэманым республикэ псом хэIуат гъавэ бэв къызэхъулIа ди цIыхухэр: Лэжьыгъэм и Бэракъ Плъыжь орденыр, Лениным и цIэр зезыхьэ комсомолым и саугъэтыр зыхуагъэфэща, СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и депутат, Студентхэмрэ щIалэгъуалэмрэ я дунейпсо фестивалымрэ ВЛКСМ-м и зэхыхьэмрэ щыIа Гъут Хьэмидбий, орден зыхуагъэфэщахэу Чылар Борис, Хьэмыку Жыраслъэн, Жанатаев Анатолий, Къалмыкъ Тимборэ сымэ, нэгъуэщI куэди.
«ЩIыхьым и дамыгъэ» орденым и нагъыщищри зрата Тембот Лъостэнащ, Лениным и орденхэр зыхуагъэфэща Хьэмжу Шэмхьун, КъБАССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и депутат Ныр Хьэсэн сымэ я нэIэм щIэт комсомол фермэхэр республикэм щынэхъыфIхэм ящыщ мызэ-мытIэу хъуащ.
Дауи, а зэманхэм комсомолым хэту жыджэру лэжьа псоми я цIэ къыпхуиIуэнукъым. Ауэ, сызэреплъращи, комсомолым зи гъащIэр зымащIэкIэ фIэкIа нэхъ мыхъуми епхауэ щыта цIыхум насыпыфIэу зибжыж хъунущ.
ЗЕУЩЭ Хьэмид,
ВЛКСМ-м и Бахъсэн район комитетым и
япэ секретарь
(1977 — 1982 гъгъ.)
Хэкум папщIэ
Къэбэрдей-Балъкъэрым мы махуэхэм щокIуэкI ВЛКСМ-р къызэрызэрагъэпэщрэ илъэси 100 зэрырикъур щагъэлъапIэ дауэдапщэхэр. ГуфIэгъуэ Iуэхугъуэхэр жэпуэгъуэм и 24-м сыхьэт 12-м щаублащ Хэку зауэшхуэм хэкIуэда комсомолецхэм я фэеплъу Налшык дэтым деж.
ПэкIум кърихьэлIат щIыналъэм и комсомол зэгухьэныгъэм и лэжьыгъэм илъэс зэхуэмыдэхэм жыджэру хэтахэр, республикэм и районхэм, къалэхэм я лIыкIуэхэр, къалащхьэм дэт еджапIэ нэхъыщхьэхэм я студентхэр, курыт школхэм я класс нэхъыжьхэм щеджэхэр, юнармеецхэр.
Зэхуэсыр къызэIуихащ икIи иригъэкIуэкIащ Комсомолым и ветеранхэм я зэгухьэныгъэм и пашэ Жыджэт Александр. Абы и жэрдэмкIэ, къызэхуэсахэр дакъикъэкIэ яхуэщыгъуащ Хэку зауэшхуэм хэкIуэда комсомолецхэм. ИужькIэ нэхъыжьыфIыр кIэщIу къытеувыIащ комсомол зэгухьэныгъэм къэралым и тхыдэм щиубыда увыпIэм мыхьэнэшхуэ ноби зэриIэм.
Комсомолым хэтахэу Хэку зауэшхуэм хэкIуэдахэм я фэеплъым удз гъэгъахэр тралъхьа нэужь, апхуэдэ дыдэ пщIэ къызэхуэсахэм хуащIащ Афганистаным хэкIуэда ди зауэлIхэм я фэеплъымрэ «Зауэ щIыхьым и къалэ» стеллэмрэ.
ЖЫЛАСЭ Маритэ.
ЩIыщIэхэр къэзыIэтахэр
ЩIыщIэ къаIэтхэм пэжыжьэт Къэбэрдей-Балъкъэрыр. Ауэ комсомолым хэтхэр гугъуехьым къригъэкIуэтынут, партым къыхуриджамэ?
ПсэукIэщIэ щаухуэм, Къэбэрдей-Балъкъэрым щыщ комсомолецхэри жыджэру а Iуэхум хэлэжьыхьащ. Абыхэм ящыщт Тэрч районым и цIыхухэри.
ИлъэсищкIэ (1956 — 1958 гъэхэм), зэ кIуэгъуэ къэс мазищ-плIы сыщыIэу, сыщылэжьащ сэри абы, комсомол бригадэм срипашэт. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, къыдатырт абы дызэрыкIуэм щыхьэт техъуэ комсомол тхылъхэр (путёвкэхэр).
Ди щIалэгъуэти, дэ а псор тфIэтелъыджэт. Ауэ щыхъукIи, щIыщIэхэр къэIэтыныр гугъуехьышхуэ зыпылът. ИтIани, етIуанэу, ещанэу тедгъазэрт. Уэрэдым зэрыщыжыIам хуэдэт: «Партым жиIамэ, щIэн хуейщ!»
Комсомолецхэм я гуащIэдэкIыр гулъытэншэ ящIакъым къэрал унафэщIхэм. Зэгухьэныгъэм къыхуагъэфэщат Лениным и орден ещанэр. Апхуэдэуи комсомолым хэт мин бжыгъэхэр къэрал дамыгъэхэмкIэ ягъэлъэпIат. Абы щыгъуэм орден къыхуагъэфэщат ди лъахэгъу Щомахуэ Руслани. Сэ медалитIрэ ВЛКСМ-м и ЩIыхь тхылъымрэ къызатат.
ЩIыщIэхэр къэIэтыным я гуащIэ халъхьащ Хьэжу Анатолэ, Тэрчокъуэ Мухьэмэд, Нэгъуей Александр, Къанкъуэщ Михаил, нэгъуэщIхэми.
Сытыт тщIэр? Сыти тщIэрт! Губгъуэ, тафэ нэщIхэм псэукIэр щызэтедублэрт: унэхэр, IуэхущIапIэхэр духуэрт, псыр кIуэцIрытшырт, комбайнхэмкIэ дылажьэрт. Япэ илъэсым шэтырхэм дыщIэсамэ, етIуанэм вагонхэм дыщыпсэу хъуат, ещанэм — унэ Iэхуитлъэхуитхэм дыщIэтIысхьат…
1956 гъэм «Нововладимирскэ» совхозым гъавэр щыIутхыжащ. ГъэщIэгъуэнрати, а зым къэралым ирищэфат гъавэ пут мелардитIым щIигъу. Тэрчым щыщ комсомолецхэр щылэжьащ «Къарэ-Су», «Каракальский», «Маяковский», «Любимовский» совхозхэми, нэгъуэщIхэми.
А пIалъэр дэтхэнэ зыми и дежкIэ лъапIэ дыдэт. ЩIыщIэхэр къэзыIэта комсомолецхэм я гъащIэр хьэлэмэту адэкIэ ухуа хъуат: Хьэжу Анатолэ партым и Тэрч район комитетым и къудамэм и унафэщIт, ардыдэм сэри инструктору сыщыIэт. Тэрчокъуэ Мухьэмэд Тамбов курыт еджапIэм и унафэщI ящIат, Нэгъуей Александр — «Тэрч» газетым и къудамэм и унафэщIу, Щомахуэ Руслан Iэщ щагъашхэ тэрч совхозым и инженеру, Къанкъуэщ Михаил шоферу лэжьащ. ИужькIэ нэгъуэщI IэнатIэхэри диIащ.
КЪЕР Михаил,
комсомолымхэтгупым я бригадир (1956 — 1958 гъгъ.)
