Езым и щIэджыкIакIуэхэр зиIэж Жыласэ Заурбэч
ДифI догъэлъапIэ
Зэи и къалэмыр игъэтIылъыркъым
Жыласэ Заурбэч Щэлэуат и къуэр Аруан щIыналъэм щыщ Къэхъун къуажэм 1960 гъэм дыгъэгъазэм и 5-м къыщалъхуащ.
Жылэм дэт курыт еджапIэр къиухри, Жыласэр 1979 гъэм дзэ къулыкъум ираджащ икIи а къалэныр абы а зэманым Германием щыIа советыдзэхэм я тIасхъэщIэх батальоным хэту ирихьэкIащ.
Хэкум къигъэзэжа нэужь, Заурбэч 1981 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым и тхыдэ-филологие факультетым щIэтIысхьащ. Тхыдэм дихьэх, зи анэдэлъхубзэри урысыбзэри зыгъэшэрыуэ щIалэм университетым и унафэщIхэр илъэсищкIэ къыкIэлъыплъащ, и зэфIэкIым зы гъэм нэхърэ къыкIэлъыкIуэм зэрыхигъахъуэм щыгуфIыкIхэу — ар фIыуэ еджэрт, жылагъуэ Iуэхухэм жыджэру хэтт, гъэсэныгъэ дахи хэлът. ЖыпIэнурамэ, хьэл зэтеубыда иIэ хъуат, и ныбжьым хуумыгъэфэщэну.
КъБКъУ-м и унафэщIхэм 1984 гъэм абы къыхуагъэлъэгъуащ Совет Союзым и еджапIэ нэхъыщхьэ нэхъыфI дыдэу къалъытэхэм ящыщ, Москва дэт къэрал университетым и щIэныгъэм щыпищэну. Апхуэдэ зи насып кърихьэкIыр зырызыххэт. Ар насыпырыхь къудейуи щыттэкъым — щIыналъэм къыдалъагъуну, зи щIэныгъэкIи гъэсэныгъэкIи къэзымыгъэукIытэну къалъытэхэм яхэдэурэ нэхъыфI дыдэхэрт апхуэдэ пщIэ зыхуащIыр. Лъэпкъ журналистикэм зегъэужьыным хэлIыфIыхьыну зыщыгугъ щIалэгъуалэм ящыщ хъуат Заурбэч. Арати, а илъэс дыдэм ар МКъУ-м и студент хъуащ.
Къэралым и щыхьэрым еджакIуэ зыгъэкIуахэр зэращыгугъауэ къахущIэкIащ Жыласэр — и хъыбарыфIыр къиIукIыу щыIащ ар. Университетым фIыуэ зэрыщеджам и щыхьэтт абы СССР-м ЩIэныгъэмкIэ и министерствэм, комсомолым и ЦК-м, къэралпсо профсоюз зэгухьэныгъэм я дамыгъэ лъапIэхэр къызэрыхуагъэфэщар. ЩIэныгъэ куу зригъэгъуэтауэ, къэралым къыщыдэкI газет нэхъыщхьэхэм журналист IэщIагъэм и щэхухэм зыщыхигъэгъуэзауэ 1987 гъэм къигъэзэжащ абы.
Партым и Къэбэрдей-Балъкъэр обкомым къыдигъэкI «Ленин гъуэгу» газетым журналист щIалэр ирагъэблагъэри, абы и корреспондент, къудамэм и унафэщIу IэнатIэхэм пэрытащ. ИужькIэ Аруан щIыналъэм къыщыдэкI «Маяк» газетым жэуап зыхь и секретару, редакторым и къуэдзэу щылэжьащ. Республикэм щыяпэу а зэманым Жыласэм хузэфIэкIащ тхыгъэхэр адыгэбзэкIэ къызытехуэ напэкIуэцI район газетым дэлъу къыдэкIыу Iуэхур зэтриублэн. ИужькIэ адрей щIыналъэ газетхэри а щапхъэм ирикIуащ.
Жыласэр яхэтащ лъэпкъ Iуэхум, ди тхыдэм, щэнхабзэм цIыхубэр щыгъэгъуэзэным хуэгъэпсауэ дунейм къытехьэу щыта «ЩIэнгъуазэ», «Нарт» газетхэр къыдэзыгъэкIахэми, дэтхэнэми егугъуу и къалэнхэр щигъэзащIэу. Абыхэм илъэс зыбжанэкIэ щылэжьа нэужь, Заурбэч «Адыгэ псалъэ» газетым къигъэзэжащ.
ЩIалэ жаным, зи IэщIагъэм фIыуэ хэзэгъам и къалэмыпэм къыпыкI тхыгъэхэмкIэ жылагъуэр зыгъэпIейтейхэр хэIущIыIу ищIырт, и Iуэху еплъыкIэри къигъэлъэгъуэфырт. Ауэрэ езым и щIэджыкIакIуэхэр зиIэж журналист Iэзэ хъуащ. Зи унафэщI къудамэм и лэжьыгъэр тэмэмэу зэриунэтIым, къызэгъэпэщакIуэ хьэлхэри зэрыхэлъым гу лъатэщ, ар КъБР-м Печатымрэ информацэмкIэ и министерствэм и къудамэм и унафэщIу ирагъэблагъэри, а IэнатIэм илъэсипщIым щIигъукIэ пэрытащ. Абы щыгъуи Жыласэм къигъэлъэгъуащ цIыху зэзыгъэдэIуэф, зыхэтхэм пщIэ зыхуезыгъэщIыф унафэщIу зэрыщытыр. Къэрал къулыкъум щыпэрытами, Заурбэч и къалэмыр игъэтIылъакъым — махуэ щIагъуэ дэкIыртэкъым абы и цIэ-унэцIэр зыщIэт тхыгъэхэр газетхэм къытемыхуэу.
И псэм фIэфI журналист IэщIагъэм ар пэришэжащ газет лэжьыгъэм — 2009 гъэм абы «Адыгэ псалъэ» газетым къигъэзэжащ редактор нэхъыщхьэм и къуэдзэу икIи абы лъандэрэ а къулыкум пэрытщ.
Заурбэч щIалэгъуалэм щIэныгъэ егъэгъуэтын IэнатIэми хэлъхьэныгъэфI хуищIащ — абы журналистикэм хуригъэджахэр щолажьэ республикэм и газетхэм, журналхэм, телевиденэмрэ радиомрэ.
И лэжьыгъэфIым къыпэкIуэу Жыласэм къыфIащащ «Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм щIыхь зиIэ и журналист» цIэ лъапIэр, республикэм и IуэхущIапIэ зэмылIэужьыгъуэхэм я щIыхь, фIыщIэ тхылъхэр къратащ.
Республикэм щIыхь зиIэ и журналист цIэр къыщыфIащам Жыласэм къехъуэхъуахэм ящыщ зыгуэрым къыжриIауэ щытар дигу къэкIыжащ мыбдежым. «ЩIыхь зиIэ журналист узэрыхъуамкIэ сынохъуэхъу, Заур, ауэ абы «щIыхь зиIэ пешеход» цIэри къыпхущIагъун хуеящ», — къыдэгушыIат ар. Апхуэдэу щIыжиIар гурыIуэгъуэ фщыхъун папщIэ абыи тIэкIу дыкъытеувыIэнщ. Ар зэхьэлIар къалэм лэжьакIуэ къызэрыкIуэ щIыкIэрщ. Я унэ — Къэхъун — къыщежьэу ар лэжьапIэм къыщIыхьэхукIэ зэпич гъуэгуанэр умыгъэщIэгъуэн плъэкIыркъым. Налшык къызэрыкIуэну маршруткэр къыщыувыIэм нэс лъэсу къокIуэ, абы къотIысхьэри, къалащхьэ вокзалым къос. Абдежым къыщокIри, Лениным и цIэр зезыхьэ уэрамыр зи кIыхьагъ гъуэгуанэри лъэсу къызэпеч. ЛэжьапIэм щикIыжкIи апхуэдэ дыдэщ — зы илъэскъым икIи илъэситIкъым, уеблэмэ илъэсипщIкъым апхуэдэу гъуэгу зэрытетыр. АтIэ хуэфащэ дыдэкъэ «щIыхь зиIэ лъэсырызекIуэ» цIэ къэбгупсысу абы къыфIэпщыну!
Лъэсу къыщIикIухьыр ар лэжьапIэм къызэрыкIуэн машинэ имыIэу аракъым. Тхьэм и фIыщIэкIэ, апхуэдэхэр езыми и щIалитIми яIэщ, щIым намыгъэсуи дакъикъэ бжыгъэм къагъэсынущ, ауэ и Iэпкълъэпкъым зригъэукъуэдииныр и гъащIэ мардэу игъуэващи, абы тету аращ.
И ЛЭЖЬЫГЪЭМ и гугъу зэрытщIым нэмыщI, Жыласэм и цIыху хэтыкIэм, и унагъуэм, и Iыхьлыхэм щхьэхуэу уакъытеувыIэнуи къелэжь.
Жыласэхэ Щэлэуатрэ Бабусэрэ я щIалиплIым я пажэщ Заурбэч икIи нэхъыжьым къыкIэлъыкIуэхэр зэрыдэплъейр гурэ псэкIэ зыхищIэу апхуэдэщ. Арауэ къыщIэкIынщ иужь итхэм щапхъэ дахэ яхуэмыхъун хьэл-щэн щIыхэмылъыр — и дуней тетыкIэм хуэсакъыж зэпыту тетщ ар дунейм. Чэнджэщэгъуу, гъуазэу, IуэхуфIхэм тезыгъэгушхуэу зэрылъхузэрыпIым нобэми яIэщ ар — Тхьэм яхуигъэузыншэ.
Езым иухуа и унагъуэмкIи гъуазэ хуэхъуар и адэ-анэм я щапхъэрщ, абыхэм я зэхущытыкIэ екIурщ, яку дэлъа пщIэмрэ нэмысымрэщ. Хъуэпсэгъуэщ, нэ фыгъуэ зытрамыгъаплъэ жыхуаIэм хуэдэщ Заурбэчрэ Маритэрэ я унагъуэр. Я быниплIри унагъуэ щхьэхуэ хъужащ, щытхъу яIэу мэпсэу. Къуэрылъу-пхъурылъхуу блы яIэщи, абыхэм я ехъулIэныгъэхэм я лъэр жан дэхъуу, я зэфIэкIым нэхъри хагъэхъуэнымкIи зэрахузэфIэкIкIэ зыщIагъакъуэу мэпсэу зэщхьэгъусэхэр.
Ди тхыгъэм хъуэхъу кIэщIи щIыдгъужынщ. Заурбэч, уи гъащIэмрэ гугъэмрэ зэтехуэу, фIыуэ щыIэр къохъулIэу Тхьэм уигъэпсэу! УщIэукIытэн IуэхущIафэ уи щIыбагъ дэмылъу уопсэури, ар фIыгъуэшхуэщ. А фIыгъуэр уэ уи егугъуныгъэкIэ къэблэжьыжащи, уи гуащIэм хэмыщIу упсэуну, уи унагъуэ дахэм куэдрэ уащхьэщытыну ди гуапэщ.
«Адыгэ псалъэ» газетым и лэжьакIуэхэм къабгъэдэкIыу
ХЬЭФIЫЦIЭ Мухьэмэд,
ЖЬЭКIЭМЫХЪУ Маринэ,
КЪАНШОКЪУЭ Эллэ.
«Адыгэ псалъэм» и къуэ
Адыгэ журналист нэхъ IэкIуэлъакIуэхэм ящыщщ Жыласэ Заурбэч. Дэ ди куэдкъым адыгэбзэми урысыбзэми зэхуэдэу ирилажьэ журналистхэр. Заур апхуэдэщ.
Нэхъапэхэм «полкым и къуэ» жаIэу зэрыщытам тепщIыхьмэ, «Заур «Адыгэ псалъэм» и къуэщ» псалъэхэр хуэбгъэфащэ хъуну къысфIощI. Сыту жыпIэмэ, дэнэкIэ имыгъэзами и гъащIэр, Iуэхур адыгэ газетым пыщIащ. Курыт школыр Къэхъун къыщиуха нэужь, журналистикэм гу хуэзыщIа щIалэм абыкIэ щIэныгъэ щызригъэгъуэтащ Ломоносов М. и цIэр зэрихьэу Москва дэт къэрал университетым. Щеджэ лъэхъэнэми ар «Ленин гъуэгу» газетым и редакцэм къыпыщIа зэпыту щытащ, практики ди деж къэкIуэжащ. Къызэриухыуи «Ленин гъуэгум» лэжьэн щыщIидзащ.
Япэ махуэ дыдэхэм щIалэм зыкъигъэлъэгъуащ зэхэщIыкI зиIэ, щIэныгъэ куу зыбгъэдэлъ лэжьакIуэу. Зи IэщIагъэр фIыуэ зылъагъу Заур журналистикэм и дэтхэнэ жанрми хуэIэкIуэлъакIуэщ — жылагъуэ-политическэ Iуэхугъуэхэм теухуа статьяхэм къыщыщIэдзауэ хъыбар кIэщIхэм деж щыщIэтIыкIыжауэ. Мыхьэнэшхуэ зиIэращи, дэтхэнэ тхыгъэми и гумрэ и псэмрэ хелъхьэ, Iуэхугъуэ нэхъыщхьэмрэ нэхъыкIэмрэ зэхимыгъэзэрыхьу, цIыхухэм нэхъ гу зылъатапхъэхэр сэтей къищIу. Апхуэдэу лэжьыгъэм зэрыбгъэдэтым и фIыгъэкIэ, зэман кIэщIым Заур, зыхэт гупым и мызакъуэу, республикэм и журналистхэм я дежи, щIэджыкIакIуэхэм я дежи пщIэрэ щIыхьрэ къыщихьащ.
Илъэс зыбжанэкIэ «Адыгэ псалъэм» щылэжьа нэужь, Жыласэм къыщалъхуа жылагъуэм игъэзэжын хуей хъуащ. Ауэ абы щыгъуэми Заур журналистикэр IэщIыб ищIакъым — Аруан щIыналъэ газетым уври, и IэщIагъэм ирилэжьащ. Си гугъэщ «Маяк» газетым щыщыIа илъэсхэр Заур и зэфIэкIым хигъэхъуэнымкIэ сэбэпышхуэ хъуауэ: гъащIэм нэхъ пэгъунэгъу зищIри, абы и нэгу щIэкIащ жылагъуэм щекIуэкI зэхъуэкIыныгъэхэу къызэрыгуэкI цIыкIуу щымытахэр, нэхъыфIу хэгъуэзащ цIыхухэр зыхуэны-къуэ-зыхуэиз жыхуэтIэхэм. А лъэхъэнэм «Маяк» газетым тридза тхыгъэхэр абы щыхьэт тохъуэ.
1996 гъэм Жыласэм «Адыгэ псалъэм» къигъэзэжащ икIи IэнатIэ зэмылIэужьыгъуэхэр иIэу абы щылэжьащ, и тхыгъэ купщIафIэхэмкIэ щIэджыкIакIуэхэм я гурыгъу-гурыщIэр къиIуатэу. И лэжьыгъэфIыр кърагъэлъагъуэу Заур къыхуагъэфэщащ «Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм щIыхь зиIэ и журналист» цIэ лъапIэр.
Ди нэIэ тету къежьа журналистым и унагъуэ Iуэхухэми дыщыгъуазэщ. Абы и щхьэгъусэ Марити и IэщIагъэкIэ журналистщ, Заур и гъусэу Москва щеджащ, Къэхъун школым и унафэщIым и къуэдзэу, адыгэбзэмрэ литературэмкIэ егъэджакIуэу илъэс куэдкIэ лэжьащ. Я къуэ нэхъыжь Замири къыхихар адыгэбзэрщ. Школым къыщыщIэкIым дыщэ медаль зыхуагъэфэща щIалэщIэр КъБКъУ-м и адыгэбзэ къудамэм щIэтIысхьэри, ари хъарзынэу къиухащ. Иджыпсту «Адыгэ псалъэ» газетым и лэжьакIуэщ. Япхъу Зареми ди анэдэлъхубзэрщ IэщIагъэ хуэхъуар — ар егъэджакIуэу Нарткъалэ щолажьэ. Я бын нэхъыщхьэхэу Алимрэ Залинэри IэщIагъэ хъарзынэ ирагъэгъуэтащ.
МЭЗЫХЬЭ Борис.
2015 гъэ
Напэр, адыгагъэр егъэнэхъапэ
Зи дуней тетыкIэм фIыуэ ущымыгъуазэ цIыхум ущытепсэлъыхькIэ зы-гуэрхэр къэбгупсысурэ кIэрыплъхьэн хуейуэ къыщыплъыкъуэкI щыIэщ. Ауэ Заурбэч теухуауэ зыгуэр къыщIэзгупсысын щхьэусыгъуэ сиIэкъым. БлагъагъкIэ къызгуохьэри, унагъуэ къызэрыхъукIам щызекIуэ хабзэми, езым и шыфэлIыфэр зыхуэдэми мыIейуэ сыщыгъуазэщ.
«Адыгэ псалъэ» газетым уву и япэ тхыгъэхэр къытрадза нэужь наIуэ хъуащ ди журналистикэм, адрейхэм темыхуэу, зи хъэтI, зи Iуэху еплъыкIэ зиIэж макъыщIэ къызэрыхыхьар. Сыт хуэдэ тхыгъэ къытримыдзэми, ар ирецIыкIу, иренэхъ иныIуэ, IэхъуэгъуэтегъэкIыу зэи и Iуэхум бгъэдыхьакъым. Псом хуэмыдэу Заур къигъэщIэрэщIэжащ спортым теухуауэ газетым хухаха плIанэпэр. Спорт Iуэхум, нэхъыбэу футболым, зэрыхуэнэхъуеиншэр, ар зэригущIагъщIэлъыр занщIэу хьэкъ тщыхъуащ.
Жыласэм и IэдакъэщIэкIхэм кIыхьу дытепсэлъыхьынкъым, ахэр зыхуэдэр газетеджэхэм фIыуэ ящIэ. И дуней тетыкIэм, дэслъэгъуа хьэл-щэным, ди псэукIэ-зэхэтыкIэм теухуауэ и гупсысэхэм ящыщ гуэрхэм дыкъытеувыIэнщ. Журналистикэм уи гъащIэр щхьэузыхь щыхуэпщIкIэ щIэх-щIэхыурэ ущызэхуэзэкIэ, ущызэдэлажьэкIэ (газетыр си етIуанэ IэнатIэу собж) Iуэхугъуэ куэдым я щхьэфэ уиIэбэн хуей мэхъу. Псом япэу къэра-лым, республикэм ди но-бэм, адыгэм ди псэукIэр зыхуэдэм теухуауэ. И щхьэ течауэ жысIэнщи, Заур и къэухьыр жыжьэ нос — журналистикэм и мызакъуэу, политикэм куууэ хещIыкI, дифIри ди ныкъусаныгъэри гъэхуауэ, уи фIэщ хъууэ уи пащхьэ кърелъхьэ. Аркъудейкъым. А ныкъусаныгъэр гъэкIуэдын е гъэмэщIэн папщIэ лэжьыпхъэу къилъытэхэри сэтей къещI.
ЩыIэщ цIыху, и лэжьэгъум, и гъунэгъум фIы къехъулIэмэ, бжэгъуу и нэм къыщIэуэу. Ди лъэпкъэгъу гуэрым ифI зэхихамэ, псом хуэмыдэу ар спорт Iуэхум пыщIамэ, дамэ къытекIауэ, кIуэаракъэ, зы фIыгъуэшхуэ гуэр къеуэлIауэ къыщохъу Заур. Ди щIалэхэм къэрал, Европэ, дунейпсо утыкум медаль къыщахьауэ къыщищIэкIэ, ар зыкIэ щогуфIыкIри! ФIыуэ къыгуроIуэ апхуэдэхэм ди лъэпкъым и пщIэр, и щIыхьыр лъагэу зэраIэтыр.
Илъэс зыкъом ипэкIэ радиом жыджэру къыддэлажьэу зэманыфIкIэ къэгъуэгурыкIуащ Заур. Абы тхьэмахуэм зэ игъэхьэзырырт къэралым, дунейм къыщекIуэкIхэм теухуа нэтын — политикэм, экономикэм, социальнэ Iуэхухэм ехьэлIауэ. ФIыуэ сощIэж а нэтынхэр радиом едаIуэхэм гунэс ящыхъуу зэрыщытар. ГуфIэгъуэ е гузэвэгъуэ IуэхукIэ гупышхуэ сахыхьамэ, а нэтынхэм я гугъу къысхуащIырт.
Пэжщ, газетым и редактор нэхъыщхьэм и къуэдзэ зэрыхъурэ Заур итхыр нэхъ мащIэ хъуащ. Нобэ абы и пщэ дэлъ къалэныр нэхъ инщ. «Адыгэ псалъэм» и унафэщIым щIыгъуу, газетым и политикэр зыубзыхухэм яхэтщ. Ауэ сэри газетеджэхэми ди гуапэ хъуну къыщIэкIынт, нэхъапэми хуэдэу, тхыгъэ нэхъыбэ и Iэдакъэ щIэкIамэ.
Заур теухуа си тхыгъэ кIэщIыр ныкъуэ хъунт ар къызэрыхъукIа унагъуэм, езым и унагъуэм и гугъу сымыщIамэ. Абы и адэ Щэлэуат, егъэлеиныгъэ лъэпкъ хэмылъу жысIэнщи, «бегъымбарщ» хужыпIэ хъуну апхуэдэт. Егъэлеяуэ цIыху Iэдэбт, зэпIэзэрытт, жумартт. Си фIэщ хъуркъым абы зи жагъуэ ищIа цIыху дунейм тету. Езы За- ур и унагъуэращи, «зэмыщхьитI зэрихьэлIэжыркъым» жыхуаIэр пэжу къыщIэкIынщ. Зэхуэфащэ дыдэу псэуэгъу зэхуэхъуащ Маритэрэ абырэ. Я хьэл-щэнкIэ, я дуней тетыкIэкIэ, я цIыхуфIагъкIэ тIури зэщхьщ. Марити щIэджыкIакIуэхэм фIыуэ яцIыху: абы и тхыгъэ купщIафIэхэр щIэмычэу къытрадзэ газетым. Псом хуэмыдэу удахьэх IэнатIэ зэхуэмыдэхэм пщIэрэ щхьэрэ зиIэу бгъэдэт цIыхухэм (нэхъыбэу егъэджакIуэхэм) ятеухуа и очеркхэм. Тхэн IуэхукIэ и щхьэгъусэм зы мэскъалкIи ефэгъуэкIыркъым Маритэ. Апхуэдэу газетыр зи Iэпэгъухэм яцIыху зэщхьэгъусэхэм я щIалэ нэхъыжь Замири. И адэ-анэм я гъусэу ари щолажьэ «Адыгэ псалъэм».
ЦIыхур къыщалъхуа махуэм и гугъу щащIкIэ и фIыр ягъэбатэу, и щыщIэныгъэхэр щIахъумэу тепсэлъыхь хабзэщ. Ныкъусаныгъэ гуэри иIэу къыщIэкIынщ Заур, ауэ, пцIыр сыткIэ щхьэпэ, сэ апхуэдэ срихьэлIакъым: зэрысабийрэ, илъэс 50-м щIигъуауэ соцIыхури, ифI, и Iуэху дахэ фIэкIа слъэгъуакъым, и Iей зыгуэрым жиIэуи зэхэсхакъым. Зэхэпхын, и адэм и псэукIар и гъуазэу, цIыху хуэдэ цIыхуу дунейм щытеткIэ, езым и щхьэм хуимыгъэфащэр нэгъуэщIым щримыпэскIэ.
Нобэ илъэс 60 ирокъу Заурбэч. «Ярэби, дауэ къэскIуауэ пIэрэ а гъуэгуанэр?» жиIэрэ зэупщIыжу щытмэ, и щхьэр щIиIэтын мыхъумэ, щIрихьэхын щхьэусыгъуэ иIэкъым абы. Ар и гъащIэ гъуэгуанэм тетщ екIурэ ещхьу — и напэр, адыгагъэр игъэнэхъапэу, фIы щIэным и гур, и псэр хузэIухауэ.
Сыт хуэдэ ныбжь имыт-ми, хъуэпсапIэ гуэр зимы- Iэ цIыху щыIэу фIэщхъугъуейщ. Ди гуапэщ и гум щигъафIэ гуращэ дахэхэр Заур къехъулIэну, и бынхэм къащIэхъуэжа щIэблэм я ехъулIэныгъэхэм иригушхуэу и гъащIэ Iыхьэр ирихьэкIыну, езыми и унагъуэми узыншагъэкIэ гукъеуэ ямыIэу дунейм куэдрэ тетыну.
МЫЗ Ахьмэд,
КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист.
ФIагъ куэд зыхэлъ цIыху
Жыласэ зэщхьэгъусэхэм, Зауррэ Маритэрэ, еджапIэр къаухыу, редакцэм япэу къыщыкIуам къыщыщIэдзауэ садэлэжьащ. Абы лъандэрэ илъэс пщIы бжыгъэ ирикъуами, а зэманым Заур дэслъэгъуа хьэлым зыкIи зихъуэжакъым. Ар цIыху зэтетым и нэщэнэщ.
ЛэжьапIэ IэнатIэм зэману щыдгъакIуэр къэплъытэмэ, ди унагъуэм исхэм дазэрыхэтым хуэдизкIэ ди лэжьэгъухэми даригъусэщ. Апхуэдэу щыщыткIэ, куэд елъытащ уи лэжьапIэ IэнатIэм къыщыббгъэдэтым. Заур хуэдэ чэнджэщэгъу, унэтIакIуэ уиIэныр насыпышхуэщ. И щIэныгъэкIи, акъыл жанагъкIи щапхъэ тхуэхъухэм ящыщ ди лэжьэгъум и деж ущIыхьакIэ, зэи жэуапыншэу укъыщIэкIыжыркъым, зэрызыхуэбгъэза лъэIур къыщыпхуимыщIэ къэхъур-къым.
Журналист IэщIагъэм ухуеджэ къудейкIэ зэфIэкIыркъым, абы егъэджакIуэ нэсым е актёр цIэрыIуэм яхэлъ хабзэ зэфIэкIым хуэдэ, адыгэм зэрыжиIэу, и лъым хэту къалъхун хуейщ. Заур езым и хъэтI зиIэж журналистщ, и тхыгъэхэм ущеджэкIэ занщIэу кърипцIыхуу. КъэхъукъащIэхэм япхроплъыфри, ар щIэджыкIакIуэм къызэрыгурыIуэнкIэ зэпкърыхауэ, езыр Iуэхум зэреплъри къигъэлъагъуэу матхэ.
Заур си щытхъу псалъэ хуэныкъуэкъым, абы и гуащIэм къыпэкIуащ щIыхьыцIэхэри фIыщIэ тхылъхэри. Сэ жысIэну сызыхуейр нэгъуэщIщ. ФIагъ куэд зыхэлъ цIыхущ Заур. Ар зэрылэжьакIуэшхуэм нэмыщI, и гуапагъэмкIэ гуэшэф, зи псалъэр зыгъэпэжыф, гушыIэ дахэ зыхэлъ ныбжьэгъущ.
Щапхъэ зытепх хъун унагъуи зэригъэпэщащ абы. И бынхэр балигъ хъури, унагъуэу игъэтIысыжахэщ. Къэзылъхуахэм зыщIапIыкIа хьэл-щэным хуигъэсащ езым и щIэблэри.
Нобэ Заур хуащI пщIэр къилэжьыжащ и дуней тетыкIэмкIэ. И напэ емыплъыжу зы лъэбакъуэ ичакъым зыхужаIэм хуэдэщ.
Нобэрей махуэшхуэм и щхьэусыгъуэ илъэс бжыгъэм хуэдиз мыхъуу къызолъытэ, Заур и теплъэкIи, игукIи куэдкIэ нэхъ щIалэщи.
Уи лэжьыгъэм къуит гукъыдэжыр уи бынхэм я ехъулIэныгъэхэм ягъэбагъуэу Тхьэм куэд-рэ ди япэ уригъэт. СыткIи уефIэкIуэну си гуапэщ, Заур!
ЩОДЖЭН Иннэ.
Жыласэхэ я унагъуэр. 2003 гъэ
«Адыгэ псалъэм» и унафэщIхэр зочэнджэщ.
И ныбжьэгъухэр и гъусэу.
Насыпщ абы хуэдэ ныбжьэгъу уиIэныр
1999 гъэм «Адыгэ псалъэм» лэжьэн щыщыщIэздам щыгъуэщ Жыласэ Заур къыщысцIыхуар. Журналист IэщIагъэм сехъуапсэрт, абы сыдихьэхырти, еджапIэ нэхъыщхьэм сызыщыпэрыта IэнатIэр къэзгъанэри, газетым корреспонденту сыкIуат. Заур и цIэмкIэ, и тхыгъэхэмкIэт зэрысцIыхур, езыр си нэIуасэтэкъым, зэи слъэгъуатэкъым.
ЛэжьапIэм сыщыува махуэм «Адыгэ псалъэ» газетым и унафэщI ХьэфIыцIэ Мухьэмэд къызжиIащ: «Жыласэ Заур зыщIэс пэшым узгъэкIуэнущ. Ар цIыху зэгъщ, журналист Iэзэщ, сыт и лъэныкъуэкIи къыбдэIэпыкъунущ. Абы и нэIэ ущIэту щIэбдзэмэ, нэхъ тэмэму къызолъытэ, куэд къыуигъэщIэнущ, лэжьыгъэм ухигъэгъуэзэнущ».
ИкIи тхьэмадэм зэрыжиIам хуэдэу къыщIэкIащ. Си хьэпшып тIэкIур сIыгъыу Заур зыщIэс пэшым сыщыкIуам, зи нэгур зэIуха щIалэр зыпэрыс стIолым къыбгъэдэкIри, гуфIэжу къыспежьащ. Газетым политикэмкIэ, хъыбарыщIэхэмрэ спортымкIэ и къудамэм и редакторт ар а зэманым. Сэлам гуапэу къызихри, къыспкърыупщIыхьащ, дызэрыцIыхуащ. Абы щыгъуэ Заур и гъусэу пэшым щIэсащ Къамбий Зуфар (и хьэдрыхэ Тхьэм дахэ ищI, нэхъыжь угъурлыт).
Мис абдеж къыщежьащ Зауррэ сэрэ ди зэныбжьэгъугъэр. КуэдкIэ сэбэп къысхуэхъуащ си лэжьыгъэ IуэхукIэ, журналист IэщIагъэм и щэху куэдым сыщигъэгъуэзащ. Си гум гуапэу къинэжащ, дапхуэдиз упщIэкIэ зыхуэзмыгъэзами, Iэдэбу жэуапхэр къызэрызитар, мыгубжьу, имылъу, къызэрызэпсэлъар. И ручкэр игъэтIылъырти, гупсэхуу си упщIэхэм жэуап къаритырт, сигъэгушхуэрт, зыгуэрхэр щымыхъуам дежи, къызгуригъэIуэжырт…
Апхуэдэури зэманыр кIуащ, сэри лэжьыгъэм нэхъыфIу сыхэгъуазэри, ХьэфIыцIэ Мухьэмэд газетым и къудамэхэм ящыщ зым редактору сигъэкIуащ, Заур и гъусэу сызыщIэса пэшми сыкъыщIэIэпхъукIащ. Пэш щхьэхуэхэм дыщылажьэми, зэман зэрыдгъуэту дызэкIэлъыкIуэрт, дызэщIэупщIэрт.
Iуэхум и пэр умыщIэу и кIэр пщIэркъым, жи. Газетым лэжьапIэ сызэрыува хъуам и гугъуи щысщIыну сыхуейт мыбдеж.
ЦIыху хъарзынэ, тхакIуэ Iэзэ, нэхъыжьыфI Хьэх Сэфарбий и фIыгъэщ сэ газетым сызэрыувар, си гур зыхуэпабгъэр IэнатIэр IэщIагъэ зэрысхуэхъуар, абы щылажьэ гуп зэкъуэтым сазэрыхыхьар. Нобэми фIыщIэ мыухыж хузощI Хьэх Сэфарбий, илъэсищэ гъащIэ Тхьэм кърит! Сэфарбий си усэхэр хуэсхьрэ редакцэм сыкIуамэ, абы и кIэлындорым сытетт, лэжьыгъэ IуэхукIэ щызэблэкIхэм сехъуапсэу.
Журналистхэр цIыху къызэрыгуэкIыу къэслъытэртэкъым, ахэр къалэн пыухыкIахэр я пщэ кърилъхьэу Тхьэшхуэм цIыху цIыкIум къытхигъэхьа хуэдэу къысщыхъурт. Редакцэм и кIэлындорым дытету, Хьэхым щэхуу сигъэцIыхурт адыгэ газетым и лэжьакIуэхэр. Мес, мор Брай Адэлбийщ, мор Тэнащ Толэщ, мыр Шал Мухьэмэдщ, мис, Ширдий Маринэ, ЖьэкIэмыхъу Маринэ, жиIэурэ Сэфарбий ахэр щызигъэлъагъум, си гур къилъэту сакIэлъыплъырт. Абыхэм ящыщт Жыласэ Заури.
Къэзгъэзэжынщ мыдэкIи, илъэситI ирикъу дызэдэмылэжьауэ Жыласэр КъБР-м ПечатымкIэ и министерствэм и къудамэм и унафэщIу ягъэкIуащ, ауэ абы щхьэкIи дызэфIэкIуэдакъым, дызэкIэлъыкIуащ, дызэрыщIащ. ИкIэм-икIэжым, министерствэр иджыри IэщIагъэлI хуей щыхъум, Заур и фIыгъэкIэ сэри абы сыкIуащ.
Жыласэм сэ дэслъэгъуахэм щыщщ ар цIыху пэжу, ныбжьэгъуфIу дунейм зэрытетыр. ЦIыхухэр зыхуэарэзым хужаIэ: анэ быдзышэ угъурлы ефащ. Мис апхуэдэщ Заур. ЦIыху зэгъыу, зыхэтхэм, къэзыцIыхухэм фIыуэ къалъагъуу, езыри апхуэдэу яхуэгуэпэжу дунейм тетщ ар. Ахъшэ, къулыкъу щхьэкIи къыпхуищIэн щыIэкъым. Фейдэ щхьэкIэ и напи зытрихыжынукъым, къэзылъхуари игъэукIытэнукъым, езыри и щIэблэм яхуэфащэу зэрыпсэуным хущIэкъу зэпытщ. Хьэ Iужажэм хуэдэу, мылъку зыбгъэдэлъхэмрэ къару зиIэхэмрэ якIэщIэлъадэу, якIэщIэжыжу щыткъым, ныбжьэгъум епцIыжыркъым. Алыхьышхуэм кърипэсауэ езым иIэмкIэ арэзыуэ дунейм тетщ нобэр къыздэсым. Аращ абы и Iуэхур щIыдэкIри, цIыхухэм фIыуэ къыщIалъагъури.
Мис апхуэдэурэ къокIуэкI Жыласэ Зауррэ сэрэ ди зэныбжьэгъугъэр нобэр къыздэсым. Илъэс пщыкIущым щIигъуащ сэ нэгъуэщI лэжьапIэ сызэрыкIуэрэ, Заури газетым игъэзэжауэ ехъулIэныгъэхэр иIэу абы щолажьэ. Ди IэнатIэхэр зэпэIэщIэ зэрыхъуам щхьэкIи къэмынэу дызэрощIэ, тхьэмахуэм зэ-тIэу телефонкIэ дызэщIоупщIэ, ди лэжьыгъэ, унагъуэ IуэхухэмкIэ, хъыбархэмкIэ дызэдогуашэ. Дызэхуэзэми, ди сэламыр япэ итщ. Насыпщ Заур хуэдэ ныбжьэгъу уиIэныр. Апхуэдэ цIыхум губгъуэм укъринэнукъым, ар сэ сощIэ згъэунэхуауэ!
Нобэ лIыпIэ иувауэ аращ а щIалэ ахъырзэманри, сыхуейщ Заур и щхьэгъусэ Маритэрэ езымрэ зэкъуэмыхуу зэдэпсэуну, я бынхэм я насып куэд зэдалъагъуну! Уи мурадхэр Тхьэм къыпхузэпищэ, шынэхъыжь. Укъэзылъхуам уахуэфащэщ!
ХЬЭЩЫКЪУЕЙ Олег.
