Пщэдей Медицинэм и лэжьакIуэм и махуэщ
ФIыщIэрэ щытхъурэ зыхуэфащэхэр
Илъэс 30-м щIигъуауэ Медицинэм и лэжьакIуэм и махуэр ди къэралым щагъэлъапIэ мэкъуауэгъуэм и ещанэ тхьэмахуэм. Ар цIыхухэм я узыншагъэр, гъащIэр хъумэнымкIэ IэнатIэм пэрытхэм я махуэшхуэщ. ЩыIэу къыщIэкIынкъым зэгуэр абыхэм я дэIэпыкъуныгъэм хуэмыныкъуа.
Дэтхэнэ зы IэщIагъэми гъащIэм мыхьэнэшхуэ щиIэщ, ауэ ар медицинэм епхамэ, абы пылъ жэуаплыныгъэр куэдкIэ нэхъ инщ, сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, а унэтIыныгъэм и лэжьакIуэхэм цIыхум нэхъ лъапIэ дыдэу иIэр — и узыншагъэр, и гъащIэр — дзыхь хуащI. Абы къыхэкIыу я Iэзагъэм, щIэныгъэм хагъахъуэ зэпыту екIуэкIын хуейщ, медицинэм щIэуэ къыхыхьэ псори я лэжьыгъэм нэсу къыщагъэсэбэпыфын хуэ-дэу. Дэтхэнэ зы унэтIыныгъэми хуэдэу, медицинэми зэхъуэкIыныгъэхэр къыхыхьащ, псынщIэу зызыхъуэж зэманым къыздихьащ узыр псынщIэу, щыуагъэншэу къэхутэнымкIэ сэбэпышхуэ хъу IэмэпсымэщIэ куэд. Апхуэдэу щытми, сымаджэм и дежкIэ нэхъыщхьэр дохутырым и гу щабагъырщ, псэ къабзагъырщ, и гущIэгъурщ, и зэхэщIыкIырщ, и псалъэ гуапэхэрщ. Мис ахэр псори зэуIуу хэлъын хуейщ медицинэм и лэжьакIуэ нэсым.
Узыншагъэр хъумэнымкIэ IэнатIэр иджы къэрал политикэм щагъэнэхъапэхэм ящыщщ. Ди республикэр къэтщтэнщи, иужьрей илъэс- хэм абы зэхъуэкIыныгъэфIхэр къыщыхъуащ: медицинэ IуэхущIапIэщIэхэр яухуащ, куэдым зэгъэпэщыжыныгъэ лэжьыгъэхэр щрагъэкIуэкIащ, ахэр иджырей IэмэпсымэхэмкIэ къызэрагъэпэщ, щIэныгъэ куу зыбгъэдэлъ IэщIагъэлIхэр гъэхьэзырынми гулъытэ хуащI.
Апхуэдэ Iуэху бгъэдыхьэкIэм, дауи, къегъэлъагъуэ цIыхухэм узыншагъэ быдэ яIэу псэуным хуэунэтIа лэжьыгъэ купщIафIэ егъэкIуэкIыныр къэрал политикэм щагъэнэхъапэхэм зэращыщыр.
Медицинэм и лэжьакIуэ псоми я махуэшхуэмкIэ дохъуэхъу. ЕхъулIэныгъэ, узыншагъэ быдэ яIэу, фIыщIэмрэ щытхъумрэ щымыщIэу, цIыхухэр къахуэарэзыуэ я лэжьыгъэм и хъер ялъагъуу я IэнатIэ мытыншыр ирахьэкIыну ди гуапэщ.
Тхьэхущынэ Ланэ.
Щапхъэ
Дауэ щытыкIэ щхьэхуэм укъызэрикIынур?
Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым медицинэмкIэ и факультетым щеджэ студентхэм я деж хирургиемкIэ олимпиадэ щекIуэкIащ. Ар къызэригъэпэщащ университетым медицинэмкIэ и къудамэм факультет эндоскопие хирургиемкIэ и кафедрэм.
Зэпеуэм гупитху хэтащ: «Адреналин», «Дилетант», «Шнапс», «Секрет Бэрри», «Insungery».
Зэхьэзэхуэр гъэщIэгъуэну екIуэкIащ. Япэ Iыхьэм — «Нобэ сыстудентщ, пщэдей сыдохутыр-хирургщ» фIэщыгъэ зиIэм — гупым хэтхэм къэпщытакIуэхэм зыкъыщрагъэцIыхуащ. АдэкIэ уIэгъэр тэмэму пхэнымкIэ ябгъэдэлъ Iэзагъэр наIуэ къащIащ. Гупхэм я пашэхэр хирургие Iэмэпсымэхэр фIыуэ зэращIэмкIэ зэпеуащ. Псом хуэмыдэу гъэщIэгъэун хъуат хирург IэщIагъэр къыхэзыха ныбжьыщIэхэм уIэгъэр зэгуэдэжыным зэрыхуэIэкIуэлъакIуэр къыщагъэлъэгъуа зэхьэзэхуэр. Абыхэм я зэфIэкIыр зыхуэдэр наIуэ къащIащ былым лъакъуэм телъ «уIэгъэр» зэгуадэжкIэрэ. Зэпеуэм и иужьрей Iыхьэр хухахат щытыкIэ щхьэхуэхэм къызэрикIыну щIыкIэхэр къэгъэлъэгъуэным.
Студентхэм я зэфIэкIыр къапщытащ факультет, эндоскопие хирургиемкIэ кафедрэм и ассистентхэу Къардэн Марьянэрэ Ачабаевэ Айшатрэ, госпитальнэ хирургиемкIэ кафедрэм и доцент Сэхъту Любовь, общэ хирургиемкIэ кафедрэм и доцент Бозий Артур сымэ.
Зэпеуэм кърикIуахэм япкъ иткIэ текIуэныгъэр къахьащ «Дилетант» гупым. ЕтIуанэ хъуащ «Секрет Бэрри»-р. Ещанэр хуагъэфэщащ «Адреналин»-м.
Солгаловэ Наталье.
Япэ итхэр
Курыт IэщIагъэлI нэхъыфI
Нарткъалэ дэт унэтIыныгъэ зыбжанэ зиIэ районхэм зэдай сымаджэщым иджыблагъэ щекIуэкIащ 2017 гъэм и курыт медицинэ лэжьакIуэ нэхъыфIыр къыщахутэ зэпеуэ. Ар хуэгъэпсат Медицинэм и лэжьакIуэм и махуэмрэ сымаджэщым и корпус нэхъыщхьэр къызэрызэIуахрэ илъэс 50 зэрырикъумрэ.
Зэпеуэм и къалэн нэхъыщхьэр районым узыншагъэр хъумэнымкIэ и IэнатIэм курыт медицинэ щIэныгъэ зиIэ и IэщIагъэлI нэхъыфIхэр наIуэ къэщIынырщ, абыхэм я Iэзагъэм хагъэхъуэным тегъэгушхуэнырщ, творческэ бгъэдыхьэкIэ лэжьыгъэм хуаIэу егъэсэнырщ.
Зэхьэзэхуэм хэтащ сымаджэщым и Аруан, Лэскэн къудамэхэм щылажьэу курыт медицинэ щIэныгъэ зиIэ IэщIагъэлIи 8. Ахэр рентгенолаборант Темыркъан Каринэ (рентген щащI къудамэ), медсестрахэу Къандэхъу Заретэ (гинекологие къудамэ), ДзыхьмыщI Каринэ (медицинэ реабилитацэмкIэ къудамэ), Къалмыкъ Дианэ (терапие къудамэ №1), Шорэ Марианнэ (терапие къудамэ №3), Архэст Анитэ, Хьэмыкъуэ Рометэ (неврологие къудамэ №2), фельдшер Хьэту Мадинэ («Медицинэ дэIэпыкъуэгъу псынщIэмкIэ» къудамэ №1) сымэ.
— Шэч хэлъкъым мыпхуэдэ зэпеуэхэм IэщIагъэм и пщIэр къызэраIэтым икIи нэхъыбэ къэпщIэнымкIэ, уи зэфIэкIым зебгъэужьынымкIэ къалэнэшхуэ зэрагъэзащIэм, — жиIащ сымаджэщым и дохутыр нэхъыщхьэм и къуэдзэ Гъащтэ Татьянэ. — Дэ дрогушхуэ ди лэжьакIуэ нэхъыфIхэм. Ахэращ — медсестрахэм, акушерхэм, лаборантхэм, фельдшерхэм — дохутырхэм къащта унафэр гъэзэщIэныр зи пщэ къыдэхуэр. Абыхэм я Iэзагъэм, жэуаплыныгъэ яхэлъым куэдкIэ елъытащ сымаджэм и узыншагъэр зэрызэтеувэжынур.
Сымаджэщым и медсестра нэхъыжь, КъБР-м узыншагъэр хъумэнымкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Понэж Нурэ зэпеуэм хэтхэм яжриIащ ахэр щIыхь зыпылъ IэщIагъэ зэрыпэрытым икIи ехъуэхъуащ ехъулIэныгъэхэр яIэну.
Зэпеуэр Iыхьэ зыбжанэу зэщхьэщыхауэ щытащ. Япэ Iыхьэм абы хэтхэм я щхьэм, я IэщIагъэм, здэщыIэ къудамэм, я лэжьыгъэм зыщрихьэлIа Iуэхугъуэ гъэщIэгъуэнхэм щытепсэлъыхь видеоролик утыку кърахьащ. Абы къыкIэлъыкIуэу санитар-эпидемиологие хабзэхэм теухуа упщIэхэм жэуап иратащ. ЩытыкIэ зэмылIэужьыгъуэхэм къызэрикIынум теухуа дерсхэр гъэзэщIэныр нэхъ гугъуу къыщIэкIащ. Псалъэм папщIэ, абыхэм къапэщылът узыр зыхуэдэр къахутэну икIи пIалъэ къыхэмыкIыу зыхуеину дэIэпыкъуныгъэр яубзыхуну. Зэпеуэм хэтхэм я IэщIагъэм зэрыхуэIэкIуэлъакIуэм и закъуэтэкъым къагъэлъэгъуэну къапэщылъыр, атIэ я пщэфIэкIэр зыхуэдэри наIуэ къащIын хуейт. Шхыныгъуэр гъэхьэзырыныр унэ лэжьыгъэу яIат, ауэ къэпщытакIуэ гупым жраIэн хуейт абы узыншагъэмкIэ сэбэпынагъыу иIэр, сыт хуэдэ узыфэм деж ар пшхыну нэхъ зэгъми. Апхуэдэу медицинэм и лэжьакIуэхэм утыкум щагъэлъэгъуащ я творческэ зэфIэкIхэр зыхуэдэри. Абыхэм жаIа уэрэдхэм, ягъэзэщIа къафэхэм, ягъэлъэгъуа теплъэгъуэхэм, джэгухэм махуэшхуэр щIэщыгъуэ икIи дахэ ищIат.
КъэпщытакIуэхэм къапэщылъыр — фIым и фIыжыр къыхэхыныр — Iуэху тынштэкъым. Ахэр зэчэнджэщыжри, зэдэарэзыуэ япэ увыпIэр хуагъэфэщащ Хьэту Мадинэ. ЕтIуанэр зэдагуэшащ ДзыхьмыщI Каринэрэ Архэст Анитэрэ. Ещанэ увыпIэр къихьащ Хьэмыкъуэ Рометэ. Зэпеуэм хэта псоми щIыхь, фIыщIэ тхылъхэр, удз гъэгъахэр иратащ. ТекIуахэр ахъшэ саугъэткIэ ягъэпэжащ, мыдрейхэм тыгъэ лъапIэхэмкIэ яхуэупсащ.
Зэпеуэм хэтахэм, къызэгъэпэщакIуэхэм фIыщIэ хуащIащ псом хуэмыдэу профсоюз комитетым и тхьэмадэ Цомаев Руслан, икIи къыхагъэщащ апхуэ- дэ зэхьэзэхуэ нэхъапэм республикэм зэрыщемыкIуэкIар.
Дудей Заремэ.
Ди псэлъэгъухэр
Балъкъэр Щамил: Сэ згъэхъужа цIыхум адыгэ хъуэхъу къызжиIэу зэхэсхыныр си дежкIэ куэд и уасэщ
ЦIыхум зыпэрыт IэнатIэр фIыуэ илъагъумэ, абы ехъулIэныгъэ щиIэнущ, пщIэи къыхуихьынущ. Абы и лъэныкъуэкIэ щапхъэщ Шэджэм район сымаджэщым нэм щеIэзэ и къудамэм и дохутыр, Налшык къалэ дэт Республикэ клиникэ сабий сымаджэщым консультанту щыIэ, ЩIэныгъэр щыхагъахъуэ институтым дохутырхэмрэ медсестрахэмрэ лекцэ къахуеджэ Балъкъэр Щамил. Ар зэIэзахэм ящыщ зым и фIыщIэ псалъэрщ мы тхыгъэм къежьапIэ хуэхъуар.
Балъкъэр Щамил хэхэс адыгэхэм я щIэблэщ, ар Сирие Республикэм и къалащхьэ Дамаск къыщалъхуащ. Хэкужьыр зи плъапIэу псэу абы и адэ-анэхэу Умаррэ Бахиджэрэ хъуэпсапIэу яIэт я лъэпкъым и къуэпсыр къыщежьэ щIыналъэр я быным ирагъэгъуэтыжыну. Нобэ Щамил ди псэлъэгъущ:
— Ди адэ-анэм сытым дежи хэкум и гугъу къытхуащIырт, абы нэхъ щIыпIэ дахэ щымыIэу къытхуаIуатэрт. Дамаск щызэхэт Адыгэ Хасэм езыхэр екIуалIэрти, Хэкужьым къикIыу хьэщIэ къэкIуамэ, сабийхэри дашэурэ ахэр дагъэлъагъурт, абыхэм жаIэм дыщIагъэдэIурт. 1981 гъэм ахэр япэу къэкIуат я адэжь щIыналъэм. Мис абы щыгъуэм мурад быдэ ящIат гуващIэхами къагъэзэжыну. «Бынхэм я нэхъыжьыр курыт школ нэужьым Налшык еджапIэ догъакIуэ, абы къыкIэлъыкIуэу курытыр, нэхъыщIэм къыщиухкIэ зэрыунагъуэу зыкъыдоIэтри докIуэж Хэкум», — жаIэри быдэу траухуат. Апхуэдэуи къэхъуащ, 1995 гъэм ди унагъуэм псэупIэ хуэхъужащ адэжь щIыналъэр.
Быным я нэхъыжьыр сэрати, сэ лъагъуэхэш сыхъуащ, 1989 гъэм сыкъэкIуэжащ. Хэкум еджапIэ ущыщIэтIысхьэн и пэ урысыбзэр щызрагъащIэ подкурсыр къэбухын хуейти, япэу Мэхъэчкъалэ сыкъакIуэри, зы илъэскIэ абы бзэр щызджащ, 1990 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым медицинэмкIэ и къудамэм сыщIэтIысхьащ. Ар 1996 гъэм къэзухри, интернатурэр Шэджэм район сымаджэщым щесхьэкIащ. Абы иужькIэ а сымаджэщым нэм щеIэзэ и къудамэм лэжьэн щыщIэздзащ. 2007 гъэм сызэрылажьэм хуэдэурэ Рос-тов къалэм аспирантурэм сыщыщIэтIысхьэжри, 2009 гъэм Москва щыIэ Гельмгольц и цIэр зезыхьэ, нэ узыфэхэмкIэ щIэныгъэ-къэхутакIуэ институтым си кандидат лэжьыгъэр щыпхызгъэкIащ.
Ди адэ-анэм зэраубзыхуауэ, сэ къыскIэлъыкIуэу си къуэш Гъазий къэкIуэ-жащ. Абы Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал мэкъумэш академиер къиухащ, иужькIэ КъБКъУ-м юрист IэщIагъэри щызригъэгъуэтыжащ. Си шыпхъу Нанси КъБКъУ-м инджылызыбзэмкIэ и къудамэм щеджащ.
— Щамил, укъыщыхъуа, уи псэупIэр щызэтеувауэ екIуэкI къэралыр къэбгъанэу, ар уи адэжь хэкуу щытми, нэгъуэщI щIыналъэм щIэрыщIэу уи гъащIэр щызэтебухуэжыныр тыншкъым. Абы и лъэныкъуэкIэ фыкъыздэкIуэжам дауэ фахэзэгъэжа?
— Пэжщ, тыншакъым, ауэ ди адэм ищIа мурадыр быдэт, Хэкужьым и къуэпс щидзыжынымкIэ сыт хуэдэ гугъуехьми хуэхьэзырт. Ди Iуэхур къытщигъэпсын-щIащ си адэ-анэр нэхъапэу къыщыкIуам мыбыкIэ щыIэ я благъэхэр къагъуэтыжауэ, зэпыщIэныгъэхэр яIэу зэрыщытам. ИтIа-нэ си къуэшымрэ сэрэ нэхъапэ дыкъэкIуати, ныбжьэгъухэри диIэ хъуат. Мис абыхэм зэрыхъум хуэдэурэ чэнджэщкIи IуэхукIи зыкъытщIагъакъуэурэ ди псэукIэр тэмэму зэтеуващ.
— Хэкум и хъыбархэм щIапIыкIа уэ япэу ар щыплъэгъуам сыт зыхэпщIар?
— Абы щыгъуэм иджы хуэдэу занщIэу Налшык укъакIуэртэкъым. Япэу Москва сыкъекIуалIэри, абы тхьэмахуэкIэ сыдэсащ. ИтIанэ урысыбзэр щызэзгъэщIэну подкурсым сыщIэтIысхьэн хуейти, Мэхъэчкъалэ кIуэнухэм сахэхуащ. ФокIадэм и 1-м еджэн щIэддзащ. Налшык а илъэсым и жэпуэгъуэ мазэм сыкъэкIуащ. Мэхъэчкъалэ къикIыу Налшык къакIуэ автобусыр Осетие Ищхъэрэ — Аланием и щIыналъэм къихьэри Владикавказ щеджэ адыгэ студент гуп къитIысхьащ. Хэкур зэуэ спэгъунэгъу къысхуащIат абыхэм. Мэхъэчкъали щеджащ адыгэ щIалэхэр, ахэри зэзгъэцIыхуат, ноби дызэныбжьэгъуу дыкъызэдогъуэгурыкIуэ. Ауэ автобусым а гупыр адыгэбзэкIэ псалъэу къыщихьэм гуры- щIэ лъагэ гуэр си гум къыщагъэушат. Хэкум теухуауэ сызэрыцIыкIурэ зыхэсхамрэ слъэгъуамрэ зэзгъапщэмэ, абы и дахагъэм и гугъу щащIым зыкIи ирагъэлеятэкъым. Хъыбархэм зэрыхэтам хуэдэт си нэгу щIэкIыр, уеблэмэ мынэхъ дахэмэ. ГукIи псэкIи зыхэсщIащ ар сызэрейр. ЦIыхухэм я деж щызыхэсщIа гуапагъэри сщыгъупщакъым. СыткIи къытщIэупщIэу, «къэкIуэжхэр нэхъыбэ фыхъужарэт, псоми къэвгъэзэж», — жаIэу апхуэдэт. ЖысIэнуращи, си Хэкум щыпсэухэр гу къабзэщ, псэ хьэлэлщ.
— Дохутыр IэщIагъэр дауэ къыхэпхат, Щамил?
— ЕтIуанэ классым сыщIэсу ди анэм и нэр операцэ ящIат. Абы и нэр пхауэ унэм къэкIуэжауэ щыслъэгъуам, си гум ислъхьат балигъ сыхъумэ, нэ дохутыру седжэнурэ си анэм сеIэзэнущ жысIэри. ИкIи абы сыхуэкIуащ, нэгъуэщI IэщIагъэ зэзгъэгъуэтыну зэи сигу къэкIакъым.
— Ди республикэм и офтальмологие IэнатIэр нобэ сыт хуэдэ щытыкIэм ит?
— Нэхъыщхьэращи, а IэнатIэм пэрытщ Iуэхум хэзыщIыкI IэщIагъэлIхэр. Операцэхэр фIы дыдэу зыщI хирург-офтальмолог цIэрыIуэхэр диIэщ. А унэтIыныгъэмкIэ ди зэфIэкIхэм я щыхьэтщ нэгъуэщI республикэхэм, псалъэм папщIэ, Дагъыстэным, Осетие Ищхъэрэ — Аланием, Шэшэным, Ингушым, апхуэдэу Москва къикIыурэ я нэхэр ягъэхъужыну цIыху куэд ди деж къызэрыкIуэр.
— Фи сымаджэщым некIуалIэхэм сыт хуэдэ Iуэхутхьэбзэхэр яхуэфщIэрэ?
— Узыфэр зыхуэдэр къыдохутэ, хущхъуэрэ мастэкIэ зэфIэкIынумэ, апхуэдэу доIэзэ. Операцэ хуеймэ, ари дощI, зэрызэкIэлъыплъыжынум теухуауэ чэнджэщхэр ядот.
— Нэ узыфэхэр дауэ къызэрежьэр? Абыхэм ящыщу цIыхухэр нэхъыбэу зыгъэтхьэусыхэр сыт хуэдэ?
— Ар узыфэ зэмылIэужьыгъуэхэм къыхокI. Псалъэм папщIэ, тхьэмбыл, фошыгъу узхэм, Iэпкълъэпкъым кальций хуримыкъумэ, нэм удын игъуэтамэ, нэгъуэщIхэми. Абы къищынэмыщIауэ, нэм дежкIэ зэраныгъэшхуэ къашэ иужьрей зэманым ди гъащIэм къыхыхьа техникэ Iэмэпсымэхэу компьютерым, жып телефоным, планшетым. Псом нэхърэ нэхъ Iей дыдэр жып телефонырщ, сыт щхьэкIэ жыпIэмэ ар жэщи махуи яIэщIэкIыркъым цIыкIухэм. Адэ-анэхэм я нэхъыбэм сабийр зэрытрагъэур аращ, абыкIэ я быным я зэран зэрекIыр къагурымыIуэу.
Иджыпсту катарактэкIэ зэджэ узыфэм нэхъ дрохьэлIэ. Ар Iэпкълъэпкъым щекIуэкI зэхъуэкIыныгъэхэм къыхокI. Катарактэр операцэ пщIыуэ нэджыджыр зэхъуэкIын хуейуэ аращ. Глаукомэ яIэу зыкъытхуэзыгъазэхэри мащIэкъым. Ар къызыхэкIыр нэм епха лъы дэуейрщ. Къапщтэмэ, ар нэхъ шынагъуэщ, сыт щхьэкIэ жыпIэмэ уз хэтIэсауэ къыпхуонэри. Абы пIалъэкIэрэ еIэзэн хуейщ. А узыр зиIэхэм сымаджэщым щыщIэкIыжкIэ зэрызыкIэлъыплъыжынум теухуа чэнджэщхэр ядот. Пэжщ, сымаджэ псори жэуаплыныгъэ пылъу Iуэхум бгъэдыхьэркъым. Абыхэм къытрагъэзэж нэм епха лъы дэуейр лъагэу. МахуитI-щы щIэлъа нэужь, ар и пIэ йоувэж. Абы къикIыр сыт? Унэм хущхъуэр я нэм тэмэму щыщIагъаткIуэркъым.
— Нэхъыбэу фи деж некIуалIэхэм я ныбжьыр сыт?
— Лэжьыгъэм сыщыпэрыувагъащIэм, нэ-
хъыбэу сызрихьэлIэр балигъхэрт. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, иджы сабийуэ, ныбжьыщIэу нытхуашэр куэд хъуащ. Шэч хэмылъу, абы и щхьэусыгъуэр, нэхъапэкIэ зи гугъу сщIа компьютерыр, жып телефоныр, планшетыр зэман куэдкIэ къызэрагъэсэбэпырщ.
— Уэ узэреплъымкIэ, сыт абыкIэ хэкIыпIэу щыIэр?
— Сабийхэм ехьэлIауэ адэ-анэхэм сытым дежи яжызоIэ телефоныр абыхэм IэщIахыну, чэнджэщхэр тхылъымпIэм тету ядот. Абы и лъэныкъуэкIэ хабзэ пыухыкIахэр щыIэщ. Къапщтэмэ, илъэситхум нэсыхукIэ телефонми компьютерми щыхъумэн хуейщ. АдэкIэ абы къыщыгъэлъэгъуащ сабийхэм я ныбжь елъытауэ а Iэмэпсымэхэр махуэм къызэрагъэсэбэп хъуну сыхьэт бжыгъэр.
Псом хуэмыдэу уи нэхэр зэрешар щызыхэпщIэр пщыхьэщхьэращ. А зэманым дежщ цIыхухэм нэхъ ерыщу социальнэ сайтхэр къыщагъэсэбэпыр, жэщ ныкъуэ хъухукIэ хэти компьютерым бгъэдэсщ, хэ-ти планшетымрэ телефонымрэ иIыгъщ. Апхуэдэ щIыкIэкIэ я нэхэр Iисраф ящI. Махуэмрэ жэщымрэ зэхэхауэ Тхьэм къыщIигъэщIар, япэм уи Iуэху зэфIэбгъэкIын, етIуанэм зыбгъэпсэхун щхьэкIэщ. Иджыпсту цIыхухэм глаукомэ узыфэр щаIэр илъэс 40 нэужьырщ. Ауэ апхуэдэурэ кIуэмэ, а илъэс бжыгъэр къехынущ.
— Нэм лажьэ зэриIэр кърищIэну сыт хуэдэ нэщэнэхэр зыдилъагъужын хуей цIыхум?
— Зэрилъагъум мащIэкIэ кIэричауэ къызэрищIэу дохутырым и деж кIуэн хуейщ. Апхуэдэу зыгуэр нэм къыщIэуэу къыщыхъумэ, щIисыкIмэ, нэпс къыщIэжмэ, зригъэплъыпхъэщ. ЖысIэнуращи, зы мыхьэнэншэкIэ дагъуэ гуэр и нэмкIэ зыхуищIыжмэ, дохутыр зригъэплъмэ нэхъыфIщ. Уи ныбжьыр 40-м нэсамэ, адэкIэ илъэсым къриубыдэу тIэу дэтхэнэми и нэм и щытыкIэр къригъэпщытэн хуейщ.
— Дохутырым хэлъын хуей хьэлхэм ящыщу уэ япэ ибгъэщыр сыт хуэдэ?
— ЦIыхугъэр. Ар зыхэлъым адрей псори дэплъагъунущ. Дохутырым бзэ дахэ Iурылъын хуейщ, сымаджэм дежкIэ абы и псалъэ гуапэри хущхъуэ пэлъытэщ. IэщIагъэм фIыуэ хищIыкIыпхъэщ. Къапщтэмэ, дохутырыр сытым дежи еджэн хуейщ, медицинэ IэнатIэм щIэуэ къыхыхьэ псоми щыгъуэзэн папщIэ. Абы и лъэныкъуэкIэ сэ литературэ куэд щIызоджыкI, конференцхэм сыхэтщ, интернетри къызогъэсэбэп.
Сыт ди IэщIагъэм фIыуэ хэлъыр?! Узым зи псэм гузэвэгъуэ къытрилъхьа цIыхум гупсэхугъуэ зэреттыжырщ. Сэ згъэхъужа цIыхум адыгэ хъуэхъу къызжиIэу зэхэсхынур си дежкIэ куэд и уасэщ. Абы си щхьэр лъагэу сегъэлъагъуж.
— Щамил, хамэ щIыналъэ укъыщыхъуами, уи анэдэлъхубзэр фIы дыдэу уощIэ.
— Ар, псом япэрауэ, зи фIыгъэр си адэ-анэращ. ЦIыхум и анэдэлъхубзэр ищIэн-имыщIэныр зэлъытыжар и унагъуэращ. Ди унагъуэм адыгэбзэр имылъатэмэ, абыкIэ дыщызэмыпсэлъатэмэ, бзэр тщIэнутэкъым. Мыбдеж апхуэдэ щапхъэ куэд къыщыпхьыфынущ, ди адыгэм зи анэдэлъхубзэр зымыщIэжыр мащIэкъым. Дыщысабийм унэм адыгэбзэкIэ дыщызэмыпсалъэу ди анэм зэхихамэ, ди жьэм шыбжий сыр плъыжь къыжьэдикIутэрт. Хамэ щIыпIэм ди анэдэлъхубзэр тщIэуэ дыкъыщыхъунымкIэ, ари зы Iэмал телъыджэу абы къигъэсэбэпат. КъищынэмыщIауэ, Адыгэ хасэм декIуалIэрт. Абыи бзэр щызджащ, къэфакIуэ ансамблми сыхэтащ. Бзэр тIурылъу, хабзэр тщIэуэ, лъэпкъым и щэнхабзэм дыщыгъуазэу дыкъызэрыхъуар зыдэлъагъупхъэр, ар зи фIыщIэр ди адэ-анэращ.
— Унагъуэ дахэ Хэкужьым щыбухуащ, дыбгъэцIыхуамэ, ди гуапэт.
— Си щхьэгъусэ Марианнэ къэбэрдей бзылъхугъэщ, Гъутхэ япхъущ, дызэдеджэу дызэрыцIыхури, унагъуэ дыхъуащ. Узыфэ зэрыцIалэхэмкIэ сабий дохутырщ. БынитI диIэщ, ди хъыджэбз Сантия ди лъагъуэм ирикIуэжащ. Абы Сеченовым и цIэр зэрихьэу Москва дэт Япэ къэрал медицинэ университетым и етIуанэ курсыр къиухащ. Ди щIалэ Джамбулэт школакIуэщ, гъэ еджэгъуэщIэм 9-нэ классым щIэтIысхьэжынущ.
— Упсэу! Тхьэм фригъэфIакIуэ!
Епсэлъар ЩхьэщэмыщI Изэщ.
Налшык къалэ дэт, Тхьэзэплъыж ТIулэ и цIэр зезыхьэ Республикэ стоматологие центрым иджыблагъэ щекIуэкIащ дзэхэм уазэрыкIэлъыплъыным теухуауэ чэнджэщхэр щат зэхыхьэ. Iуэху щхьэпэм и къалэн нэхъыщхьэр дзэхэм тэмэму уакIэлъымыплъмэ, ар узыншагъэмкIэ зэран зэрыхъур, стоматологие узыфэ зэмылIэужьыгъуэхэр зыхуэдэмрэ ахэр къызыхэкIымрэ цIыхухэм егъэщIэнырщ. Республикэ стоматологие центрым и дохутырхэм а махуэм я деж къекIуэлIа сабийхэм джэгукIэ щытыкIэм иту гурагъэIуащ я дзэхэр зэралъэщIыну щIыкIэр, къабзагъэм и хабзэхэм тетын зэрыхуейр. А цIыкIухэм ящыщу нэхъ жыджэрхэм саугъэтхэмрэ щIыхь тхылъхэмрэ иратащ.
