Тхыдэ Iуэхум зэщымыщхъу къыхэкI хъунукъым
«Зи фочышэр блэкIам тезыунащIэм а блэкIар топышэкIэ къыхэуэжынущ», — жиIэгъащ зэгуэрым Дагъыстаным щыщ усакIуэшхуэ Гъафур АбутIалиб. Тхыдэм курыхкIэ хузэфIэкIынур апхуэдэу хуэкIуэу къэзыIуэта щыIэу фIэщ щIыгъуейщ. Псэлъафэр и гуапэ дыдэу, хэлъ губзыгъагъэм и кууагъри фIыуэ зыхищIэу куэдрэ жиIэну къыхуохуэ Адыгэ Республикэм, Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм, Къэрэшей-Шэрджэс Республикэм я цІыхубэ тхакІуэ МэшбащIэ Исхьэкъ. Абы, хэт нэхъри нэхъыфIу, къыгурыIуауэ жыпIэ хъунущ и къалэмыр зыхуигъабзэ лъэпкъыр пщэдейм лъапэ махуэкIэ хэувэн папщIэ, тхыдэм и мыхьэнэм емылъэпауэу, къызэринэкI махуэхэм я пщIэр къримыгъэлъэхъшэхыу ипэкIэ плъэн зэрыхуейр.
ЖиIэм къытригъэзэжурэ тхакIуэм зи гугъу ищI зэпытыр тхыдэм мащIэ дыдэкIэ фIэкIа мыхъуми хэщIыкI хузимыIэ цIыхур къэкIуэну махуэхэм зэремызэгъынурщ. Арагъэнущ МэшбащIэм еши щхьэхи имыщIэу блэкIар къыщIитIэщIыр, нобэ лъэпкъым зэтес хуэмыщI Iуэхугъуэбэм я жэуапыр къыщIилъыхъуэр. МэшбащIэр зыгъэпIейтей Iуэху щыIэт: лъэпкъыжьым дызэрилъхудэм си щхьэкIэ шэч къытесхьэртэкъым, ауэ сыт хуэдэ псалъэрэ гъуэгукIэ ар къыздалъхуахэм деж нэсхьэсыну, сыт хуэдэ щIыкIэкIэ зэзгъэплъыжыну, сыт хуэдэ хэкIыпIэ къыхуэзгъуэтыну адыгэм щхьэ лъапIэныгъэ зэратыжу хъун щхьэкIэ… УпщIэбэр зи щхьэм щызэблэкI тхакIуэр игъэгупсэхуртэкъым иджыри къэс жэуап зритыжауэ къыщыхъу Iуэхугъуэхэм, гурыщхъуэ хуищIырт нэхъ куууэ еIэбыхын зэрыхуейм. ИкIи тхакIуэр а IэнатIэм еувэлIэныр щIэх къыхуихуащ.
Хэт и гугъэнт Тыркум махуэ бжыгъэкIэ щыIэну кIуа тхакIуэшхуэм ирагъэлъэгъуа пасэрей лъэпкъыжьхэм я музеймрэ хьатхэм я къалащхьэ Богъэзкъалэ щрихьэлIа хьат къутахуэхэмрэ зылъыхъуэхэм я жэуапу къыхущIэкIыну. Иджы ар къэIуэта зэрыхъунурат Iуэхур здэщыIэри, и хэкIыпIэри щIэхыу къигъуэтащ.
МэшбащIэ Исхьэкъ «Зэман жыжьэм и джэрпэджэж, е хьатхэм я пшыхь тIощI» зыфIища и романыщIэр, иджыблагъэ дунейм къытехьар, и гъэпсыкIэкIи и къэIуэтэкIэкIи хьэлэмэту зэхэухуэнащ, нэхъапэкIэ и Iэдакъэ къыщIэкIахэми фIыуэ къащхьэщокI. Хьатхэм я зэманымрэ нобэрей махуэхэмрэ щызэблэкIыу къыщыIуэта тхыгъэм арауэ къыщIэкIынкъым хьэлэмэту хэлъыр, атIэ иджырей къэкъукъащIэхэм хэт цIыхум мыхъумыщIэрэ хъуа-щIауэ щилъагъур, хьэщIэщ хъыбархэм ерэ фIыуэ зэхагъэкIыу щаIуатэхэм я ублапIэр хьатхэм деж къыщигъуэтыжу гупсысэмрэ псалъэмрэ зэрызэришэкIырщ, арыххэуи зыр зым и щIэблэу зэрыщытыр тхыгъэм хэша хъуа дэтхэнэми зыхимыщIэнкIэ Iэмал имыIэу зэриIуатэрщ гъэщIэгъуэныр.
Адыгэ щэнхабзэм и курыхщ хьэщIэщыр. Абдежт къызэфIамыгъэщIу, уэршэрым хэту адыгэ лIыжьхэм хабзэм и кIуапIэхэр щытралъащIэр, зэманым къекIумрэ къемыкIумрэ щызэхагъэкIыр. Хьатхэм я щыIэкIэм зэгуэр хэлъа уэршэрхэм хьэщIэщ хабзэхэр зэрырипхым къеIуатэ а къэхъугъитIыр зы щэнхабзэм и пкъыгъуэу зэрыщытыр тхакIуэм хьэкъыу и фIэщ зэрыхъур, апхуэдиз ныбжь зиIэ псэкупсэ къэгъэщIыгъэми гъащIэ имыIэу ужьыхмэ, лъэпкъым и пщэдейр кIагъэпшагъэм зэрызэщIищтэнур.
Тхыгъэ купщIафIэм и пэм щегъэжьауэ и кIэм нэсыху малъхъэдисым хуэдэу узыщIешэри уиIыгъщ, гупсысэ хэлъыр хьэлъэу къыщыпщхьэщыхьэ къыхэкIми, абы къыхэбубыдыкIым лъэпкъым иIэн хуей дуней лъагъукIэм и кIуапIэхэр куэдкIэ нэхъ зэIубз зэрищIыр зыхыуегъащIэ.
Лъэпкъ литературэм куэдрэ къыщыхъуркъым зэ утыкушхуэ ирахьа, цIэрыIуэ хъуа тхыгъэм хэлэжьыхьыжу, зыгуэрхэр щызэрагъэзэхуэжу. АтIэми, МэшбащIэм зэ илэжьам бжыгъэрэ зэрыхуеплъэкIыжыр, зыхунэмысахэр зэрызэригъэзэхуэжыр, игу зыхуэмызэгъахэр щIэуэ къыкъуэкIа тхыдэ щапхъэхэмкIэ зэтес зэрищIыжыр къыхощ иджы дыдэ етIуанэу дунейм къытехьа «ХьэIишэт» романым. ГъэрыпIэм ихуа, иужькIэ франджыхэм яхэхуэжа, дуней псом Аиссе цIэмкIэ цIэрыIуэ щыхъуа адыгэ бзылъхугъэм и гъащIэм теухуа тхыгъэшхуэр илъэс зыбжанэ ипэкIэ дунейм къытехьат. ЩIэупщIэшхуэ зиIэ а тхыгъэм, игъуэта гулъытэм къыхэкIами, тхыдэм хуэгъэзауэ гурыщхъуэ зыхэмылъ Iуэху куэд зэрыхэтрами хэт ищIэн, ауэ, ди гуапэ зэрыхъущи, кинофильм тращIыкIащ. Сценарийр щагъэхьэзырым, тхакIуэр лъэныкъуэкIэ кIэлъыплъу щытауэ жыпIэ хъунукъым. «Iуэхум Iуэху къешэ», жыхуаIэращи, лэжьыгъэр нэхъ къызэщIэплъэху, тхыдэ щысэ гъэщIэгъуэнхэр къыкъуэкIыу, бгъэдыхьэкIэ щIэщыгъуэхэр къэунэхуу, ахэр тхылъым хэмытми, сценарийм хагъэувэурэ екIуэкIащ. Абы зэтекIыныгъэ мащIэу къыхэкIахэр щызэгъэзэхуэжащ тхакIуэр етIуанэу зыхэлэжьыхьыжа мы романыр.
ЩIэджыкIакIуэхэм иджы яIэрыхьэ мы тхылъымрэ мыгувэу дунейм къытехьэну киномрэ я зэхуакум зэщымыщхъу зэрыдэмылъынур тхакIуэм и гулъытэмрэ гумызагъэныгъэмрэ я фIыщIэщ.
Зи цIэр къитIуа тхылъитIри адыгэбзэрэ урысыбзэкIэ дунейм къытехьащ, зыIэщIыхьэнухэри абыхэм зэрыщыгуфIыкIынум шэч хэлъкъым.
ТхакIуэ гуащIафIэм иджыри тхыгъэщIэхэмкIэ дигъэгуфIэну, лъэпкъ литературэм хуищI хэлъхьэныгъэ дахэхэмкIэ дигъэгушхуэну дыщогугъ.
ЩХЬЭЩЭХУЖ Инал.
