Адыгэ уэгум укъинащ
Тэрч къалэ дэт ЩэнхабзэмкIэ унэм иджыблагъэ щекIуэкIащ адыгэ литературэм и классик, лъэпкъ усыгъэм и лъагъуэр пхызыша ЩоджэнцIыкIу Алий къызэралъхурэ илъэси 115-рэ зэрырикъум теухуа пшыхь.
ЗэIущIэр къызэрагъэпэщат Тамбовскэ школым и егъэджакIуэ Щомахуэ Дусэрэ «Зэчий» гупжьейм и унафэщI Шэрий Маринэрэ. Абыхэм нэмыщI, мы Iуэхум я къару халъхьат ЩэнхабзэмкIэ унэм и методист Жылау Ларисэ, КIэрэф Залинэ, АфIэунэ Арсен, абы и гъэсэнхэу Хьэщхъуэжь Ислъам, Хьэгъур Наинэ, Iэтэ Марьянэ сымэ, Тамбовскэ къуажэм ЩэнхабзэмкIэ унэм и лэжьакIуэ Щад Марьянэ, Тамбовскэ школым инджылызыбзэр щезыгъэдж Щомахуэ Залинэ, еджакIуэхэу Унэж Роберт, КIэмпIарэ Iэсият, Джамурзей Джамбулэт сымэ.
ХьэщIэхэу кърагъэблэгъат филологие щIэныгъэхэм я доктор БакIуу Хъанджэрий, Къэбэрдей-Балъкъэр радиом и лэжьакIуэ Вындыжь Марие, ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ фондым и унафэщI ЩоджэнцIыкIу Леонид сымэ.
Пшыхьыр ЩоджэнцIыкIу Алий хузэхилъхьа и усэкIэ къызэIуихащ Щомахуэ Дусэ. Шэрий Маринэрэ Жылау Ларисэрэ къызэхуэсахэм кIэщIу ягу къагъэкIыжащ ди адыгэ литературэм и лъабжьэр зыгъэтIылъа усакIуэшхуэм и гъащIэмрэ и литературэ лэжьыгъэмрэ, абы и Iэдакъэм къыщIэкIа тхыгъэ нэхъ цIэрыIуэхэми я гугъу ящIащ. ЩоджэнцIыкIу Алий и «Нанэ» усэм къеджэну утыкур хуит хуащIащ Хьэщхъуэжь Ислъам. Тхыгъэм къызэрыхэщым хуэдэуи, щыгъыныджэу, зеиншафэу зихуэпат щIалэ цIыкIум. Усэр езы ЩоджэнцIыкIу Алий жиIэ фIэкI пщIэртэкъым, апхуэдизкIэ дахэу, нэпсыр къригъакIуэу, гум хыхьэу къеджати.
«Мадинэ» поэмэм щыщ пычыгъуэ къагъэлъэгъуащ Унэж Роберт, Хьэгъур Наинэ, Щомахуэ Дусэ сымэ. Быным гузэвэгъуэр къыщылъысым анэм и гум щыщIэ псор къигъэлъэгъуэн хузэфIэкIащ Дусэ.
Алий и поэмэхэм я гугъу щащIым, «ЩIымахуэ жэщым» щыщ пычыгъуэ къеджащ Щомахуэ Залинэ, «ТекI бжэщхьэIум» жыхуиIэм щыщ Iыхьэ утыку кърихьащ Щад Марьянэ. Iэтэ Марьянэ къеджащ ЩоджэнцIыкIу Алий Бобруйск къалэм щыIэ концлагерым гъэру щисам иуса «Гъыбзэм».
АдэкIэ псалъэ иратщ хьэщIэхэми, япэу къэпсэлъащ БакIуу Хъанджэрий.
— ЩоджэнцIыкIу Алий езыр куэдым сэбэп яхуэхъуащ, ядэIэпыкъуащ, куэди абы дэплъеящ. Адыгэ усэр хуит ищIащ Алий. Абы пхиша лъагъуэм дэ дытетщ. Сынывохъуэхъу ЩоджэнцIыкIу Алий къызыхэкIа адыгэ лъэпкъым хуэфэщэн щIэблэ фыхъуну. Нобэрей пшыхьымкIэ иджыри зэ ди фIэщ фщIащ ар унагъуэ къэскIэ илъэси 115-рэ хъуауэ зэрыщыпсэур. Алыхьым фригъэфIакIуэ, — жиIащ абы.
ЩоджэнцIыкIу Леонид и псалъэм къыхигъэщащ зэIущIэм къызэрырагъэблэгъар зэригуапэр. Абы жиIащ усакIуэм теухуауэ мы илъэсым къриубыдэу зэхуэс куэд зэрекIуэкIар, ауэ нобэрейм хуэдэу гукъинэж зыри зэрыщымыхъуар. Алий и гугъуехьыр ящымыгъупщэу, и тхыгъэхэм щIэблэр щIапIыкIыу, илъэс куэдкIэ зэкъуэту псэуну ехъуэхъуащ пэшым щIэсхэм. ЗэIущIэр къызэзыгъэпэщахэми хэтахэми щIыхь тхылъхэмрэ ЩоджэнцIыкIу Алий и тхыгъэхэр зэрыт тхылъхэмрэ яритащ.
Къызэхуэса псоми фIыщIэ хуащIри, Щомахуэ Дусэ и усэмкIэ зэIущIэр зэхуащIыжащ.
Илъэсищэрэ пщыкIутхурэ ухъуащи,
Адыгэкъуэр ноби укъытхэтщ.
Зэхуэсауэ нэхъыщIи нэхъыжьи
УсакIуэшхуэм уи пщIэр ныпхуаIэт.
Уи адыгэ лъэпкъыр щхьэхуимыту
Щыщыта зэманри блэкIащ.
Япэ лъагъуэр щыхэпша уи гъуэгум
Къэбэрдей усыгъэр теуващ.
Налшык къалэ и нэхъ уэрам бжьыфIэм
ЩоджэнцIыкIум уи цIэр ныфIащащ.
Адыгэ театрым и лъахэр
ЗэчиифIэм уи фэеплъ тхуэхъуащ.
МащIэ дыдэ фIэкI къыумыгъэщIами,
Уи лъэпкъэгъухэм куэд къахуэбгъэнащ.
ЩоджэнцIыкIу Алий, увагъуэ лыду
Ди адыгэ уэгум укъинащ!
ХЬЭРЭДУРЭ Аллэ.
