Кавказ Ищхъэрэм зиужьын папщIэ
Урысей Федерацэм ШынагъуэншагъэмкIэ и советым и секретарь Патрушев Николайрэ УФ-м и Президентым и лIыкIуэу Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм щыIэ Меликов Сергейрэ гъатхэпэм и 3-м Налшык къалэ зэIущIэ щрагъэкIуэкIащ.
Абы хэтащ УФ-м Кавказ Ищхъэрэм и IуэхухэмкIэ и министр Кузнецов Лев, УФ-м и Прокурор нэхъыщхьэм и къуэдзэ Сыдорук Иван, УФ-м къэрал кIуэцI IуэхухэмкIэ и министрым и япэ къуэдзэ Горовой Александр, УФ-м мэкъумэш IэнатIэмкIэ и министрым и къуэдзэ Астраханцевэ Еленэ, ЩэхуакIуэм, Iуэхутхьэбзэ зыхуащIэм я хуитыныгъэр хъумэнымрэ цIыхум и псэукIэр егъэфIэкIуэнымрэ кIэлъыплъ федеральнэ къулыкъущIапIэм и унафэщI Поповэ Аннэ, Къэрал резервхэмкIэ федеральнэ IуэхущIапIэм и унафэщIым и къуэдзэ Земсков Александр, Финанс кIэлъыплъыныгъэмкIэ федеральнэ къулыкъущIапIэм и унафэщIым и къуэдзэ Клименченок Александр, ТуризмэмкIэ федеральнэ агентствэм и унафэщIым и къуэдзэ Конюшков Алексей сымэ, Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм и хэгъуэгухэм я Iэтащхьэхэр, ГъэзэщIакIуэ властым, УФ-м и Президентым и лIыкIуэу Кавказ Ищхъэрэм щыIэм, ШынагъуэншагъэмкIэ советым я аппаратхэм я лIыкIуэхэр.
ЗэIущIэм IуэхугъуитIым щытепсэлъыхьащ: ди щIыпIэм зыщызыгъэпсэхухэм я шынагъуэншагъэр къызэгъэпэщыным пыщIа гугъуехьхэмрэ ерыскъыхэкIхэмкIэ шынагъуэншагъэм ехьэлIа къэрал политикэр Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм хиубыдэ хэгъуэгухэм гъэзэщIа зэрыщыхъумрэ.
Патрушев Николай тепсэлъыхьащ 2015 гъэм Псыхуабэ щрагъэкIуэкIа зэIущIэм къыщащта унафэхэр гъэзэщIа зэрыхъум.
— Фигу къэзгъэкIыжынщи, абы щыгъуэм дытепсэлъыхьауэ щытащ лъэпкъ, дин зэгурыIуэныгъэр къызэгъэпэщыным, экстремист, террорист къэхъукъащIэхэр щымыгъэIэным, апхуэдэуи «Къалэ шынагъуэншэ» Iуэхур убзыхуным. Абыхэм ехьэлIауэ къэтщта унафэхэм я фIыщIэкIэ, Антитеррорист комиссэхэм я лэжьыгъэр ефIэкIуащ, — жиIащ Патрушев Николай.
УФ-м ШынагъуэншагъэмкIэ и советым и секретарыр щхьэхуэу къытеувыIащ гулъытэ нэхъ зыхуащI Iуэхугъуэхэм. Ахэр лъэпкъ, дин зэгурыIуэныгъэр егъэфIэкIуэнырщ, Кавказ Ищхъэрэм щыпсэу лъэпкъхэм я хабзэхэр къэлъытауэ, терроризмэм ехьэлIа идеологием хъыбарегъащIэ IэмалхэмкIэ пэщIэтыным зегъэужьынырщ, экстремизмэр щымыгъэIэнырщ.
Лъэпкъ зэхущытыкIэхэр егъэфIэкIуэныр зи пщэ къыдэхуэ къулыкъущIэхэр егъэджэныр, я IэщIагъэм хэгъэхъуэныр къызэрагъэпэщащ. Ауэ щыхъукIи, жылагъуэ-политикэ щытыкIэр зэрыхуейм хуэдэу зэпIэзэрыт ящIыныр къазэремыхъу- лIар жиIащ Патрушевым.
— Ди жагъуэ зэрыхъущи, дин-экстремист щIэпхъаджащIэ гупхэр тхуэгъэкIуэдыпакъым. «Къалэ шынагъуэншэ» программэм и гугъу пщIымэ, Кавказ Ищхъэрэм хиубыдэ хэгъуэгухэм апхуэдэ комплексу 8 щылажьэу аращ, абы и ныкъуэр здэщыIэри Ставрополь крайрщ. Ингушымрэ Осетие Ищхъэрэ-Аланиемрэ а комплексхэр яIэххэкъым. 2015 гъэм къриубыдэу зи гугъу тщIы комплексым и фIыгъэкIэ щIэпхъаджагъэ Iуэхуу 76-рэ къыщIагъэщауэ аращ. Ар тIукIэ нэхъ мащIэщ 2014 гъэм елъытауэ.
«Къалэ шынагъуэншэ» комплексыр щIыпIэ псоми 2016 гъэм щIышылэм и 1-м ирихьэлIэу яIэн зэрыхуеяр жиIэри, хэгъуэгу Iэтащхьэхэр а Iуэхур и кIэм нагъэсыну къыхуриджащ Патрушевым.
Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм зыщызыгъэпсэхухэмрэ зи узыншагъэр щезыгъэфIакIуэхэмрэ хузэфIах хуэIухуэщIэхэр дунейпсо мардэм къыкIэрымыхуу зэрызэтрагъэпсыхьыфар къыхигъэщащ Патрушевым.
— ЗыгъэпсэхупIэ щIыпIэхэм шынагъуэншагъэр къыщызэгъэпэщыпхъэщ, абы папщIэ иджырей техникэ Iэмалхэр къэгъэсэбэпыпхъэщ, — жиIащ абы. — Псом япэу лыжэкIэ бгым къызэрежэх гъуэгухэр къызэрызэгъэпэщам кIэлъыплъыныр егъэфIэкIуэн хуейщ, ар хабзэм къигъэув мардэхэм изэгъапхъэщ. Апхуэдэуи турист компаниехэм я лэжьэкIэм ди нэIэ тетын хуейщ. Мы Iуэхум пыщIа къэрал къулыкъущIэхэм, зыгъэпсэхупIэхэм щылажьэхэм я щIэныгъэм хэгъэхъуэным гулъытэ хуэщIыпхъэщ.
АдэкIэ Патрушевыр къытеувыIащ ерыскъыхэкIхэм ехьэлIа шынагъуэншагъэр къызэгъэпэщыным и Iуэху зыIутым.
— Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм и агропромышленнэ IэнатIэм и щытыкIэм и гугъу пщIы-мэ, гу зылъыптэр абы щхьэхуэу лажьэ мэкъумэшыщIэхэр зэрыщынэхъыбэрщ, мэкъумэш хозяйствэ кооперацэ зызыужьа зэрыщымыIэрщ. Мыбы къыщыщIагъэкIым и ныкъуэр къызыпэкIуэр уней IуэхущIапIэхэм я лэжьыгъэрщ. Ар мэкъумэш ерыскъыпхъэхэр къыщIэгъэкIыныр зэпIэзэрыту щытыным зэран хуэхъунри хэлъщ. КИФЩI-м хыхьэ хэгъуэгухэм къахуэлэжьыркъым я цIыхухэр зыхуеину ерыскъыпхъэм хуэдиз. Зы цIыхум хуэзэн хуей ерыскъыпхъэр мардэм къигъэувым нэхърэ нэхъ мащIэщ. ЦIыхур псэун щхьэкIэ зыхуей ерыскъыпхъэ нэхъыщхьэхэм я нэхъыбэр Урысейм и нэгъуэщI хэгъуэгухэм кърашу аращ, уеблэмэ мыбы кърашэ языныкъуэ ерыскъыпхъэхэр процент 80-м нос.
ЗэIущIэм хэтахэр тепсэлъыхьащ УФ-м ЕрыскъыхэкIхэмкIэ шынагъуэншагъэм теухуауэ щаубзыхуа Iуэхухэр хэгъуэгухэм гъэзэщIа зэ-рыщыхъум, нэгъуэщIхэми.
ЗэIущIэр зэпагъэуа нэужь, журналистхэм я упщIэхэм жэуап къратащ.
УФ-м къэрал кIуэцI IуэхухэмкIэ и министрым и япэ къуэдзэ Горовой Александр: — Кавказ Ищхъэрэм и турист IэнатIэхэм шынагъуэншагъэр къыщызэгъэпэщыным теухуауэ дыщызэпсалъэм Iэтащхьэхэм жаIащ КИФЩI-м хиубыдэ щIыналъэхэм къакIуэ зыгъэпсэхуакIуэхэм я бжыгъэр нэгъабэ процент 18-кIэ нэхъыбэ зэрыхъуар. Iуэхур ефIакIуэу долъагъу, ауэ иджыри транспортым, зыщагъэпсэху щIыпIэхэм шынагъуэншагъэр къыщызэгъэпэщыным нэхъри дыхуэмысакъыу хъунукъым. Дэ дызэгурыIуащ зыгъэпсэхупIэхэр зейхэм дунейпсо мардэм къриубыдэ шынагъуэншагъэр я IуэхущIапIэхэм къыщызэрагъэпэщыну. Дэ, нэгъуэщI хабзэхъумэ IэнатIэхэри ди гъусэу, жылагъуэ хабзэр къызэпымыудыным, къэхъукъащIэ хьэлъэ къэмыгъэхъуным делэжьынущ, къэхъу хъужыкъуэми, икIэщIыпIэкIэ, хэмыкIуадэIауэ зэрыдгъэзэкIуэжыным иужь дитынущ.
Шынагъуэ здэщыIэ щIыпIэм зыми и мылъку хилъхьэнукъым, зыгъэпсэхуакIуи къэкIуэнукъым, ар дэ фIыуэ къыдгуроIуэ. ЦIыхур нэхъыбэу къыдэтхьэхмэ, бюджетым хэхъуэнущ, нэхъыбэм лэжьапIэ яIэнущ.
УФ-м Кавказ Ищхъэрэм и IуэхухэмкIэ и министр Кузнецов Лев: — Кавказым дежкIэ мыхьэнэшхуэ зиIэ Iуэхущ шынагъуэншагъэр къызэгъэпэщыныр, сыт щхьэкIэ жыпIэ-мэ, зыгъэпсэхупIэ зэпэщхэр социально-экономикэ зыужьыныгъэм и хэкIыпIэщ. Апхуэдабзэщ ерыскъым епха шынагъуэншагъэри. Министерствэхэмрэ ведомствэхэмрэ куэд зэфIагъэкIащ зи гугъу сщIы-хэм я лъэныкъуэкIэ, ауэ дяпэкIи КИФЩI-м и зыгъэпсэхупIэхэр едгъэфIэкIуэным ди къару къихь къэмынэу етхьэлIэнущ.
КИФЩI-м щыпсэу цIыхухэм, мыбы хьэщIэу къакIуэхэм папщIэ ерыскъыхэкIхэмкIэ шынагъуэншагъэр къызэгъэпэщын хуейщ. Кавказ Ищхъэрэм и закъуэкъым ар къызыпэщытыр, атIэ Урысей Федерацэ псом гулъытэ хэха щызыгъуэтын хуей Iуэхущ. УФ-м Мэкъумэш IэнатIэмкIэ и министерствэм япэ иригъэщу зэхигъэува Iуэхугъуэхэм дакIэлъоплъ: хадэхэкIхэр, пхъэщхьэмыщхьэхэр, лыхэкIхэр, шэхэкIхэр къыщIэгъэкIыным ехьэлIауэ проект гъэщIэгъуэнхэр диIэщ, абыхэм я бжыгъэр 36-м нэблэгъащ, ауэ ар щIэдзапIэ къудейуэ аращ. Иджы нэхъыщхьэр а Iуэхухэр тхылъымпIэм къитхыу гъащIэм нэрылъагъу щытщIынырщ. Абы теухуауэ жыпIэмэ, нэгъабэ проект зыбжанэ едгъэжьащ. Статистикэм къызэригъэлъагъуэмкIэ, промышленнэ производствэм Урысейм проценти 103-кIэ зыщиужьамэ, Кавказ Ищхъэрэм ар проценти 103, 2-рэ щохъу. КуэдкIэ нэхъыбэкъым, ауэ зыужьыныгъэм ущызыгъэгугъщ.
Мэкъумэш IэнатIэм пэрытхэм фIыщIэ яхуэсщIыну сыхуейщ: ди дежкIэ хуабжьу мыхьэнэшхуэ иIэщ къэзылъхуахэр щылэжьа щIыгум щIэблэри телэжьыхьыным, псом хуэмыдэу щIалэгъуалэр абы дегъэхьэхыным. НэгъуэщIу жыпIэмэ, къуажэдэсхэр лажьэмэ, къуажэхэм псэукIэр щефIакIуэмэ, а хэгъуэгум и пщэдейм утемыгузэвыхьми хъунущ.
ЗэIущIэр щекIуэкIа махуэм Патрушев Николай щыIащ сабий мини 5 щагъэсэну, творческэ IэщIагъэхэмрэ лъэпкъым къыдекIуэкI хабзэхэмрэ щрагъэщIэну «Дыгъэпс къалэ» сабий академием. Апхуэдэ Iуэху дахэхэр сэбэпщ къыдэкIуэтей щIэблэр гъэсэнымкIэ, лъэпкъ, дин зэгурыIуэныгъэр нэхъ быдэ щIынымкIэ, экстремизмэр щымыгъэIэнымкIэ.
НэщIэпыджэ Замирэ.
