Хэт сымэ ядежьур?
Ди нэгу щIэкIащ блэкIа лIэщIыгъуэм и кIэухым Кавказ Ищхъэрэм къыщыхъуахэр икIи игъащIэкIэ тщыгъупщэнукъым. Къамыгъэзэжыну ахэр тхыдэм хыхьащ. АрщхьэкIэ, ди жагъуэ зэ-рыхъущи, апхуэдэу емыгупсысхэри щыIэщ. Телъыджэращи, иджыри къэс Интернетым ущрохьэлIэ Ичкерие Шэшэн Республикэм къыбгъэдэкI хъыбархэм. Инджылызыр хэщIапIэ зыщIа сепаратист «къэмыланджэхэр» иджыри яIыгъщ Шэшэныр щхьэхуэ ящIыным теухуа мурад делагъэхэм. Пэжщ, абыхэм я гугъэ нэпцIхэм жылагъуэр куэд щIауэ едэIуэжыркъым.
Дунейм зы щIыналъи щыIэу къыщIэкIынукъым Урысей Федерацэр зэрыкъэралу зэрыщытым шэч къытрихьэу. Абы къыхэкIыу щтапIэ ихьэжа сепаратистхэм ягъэIур яфIэауанщ.
Ичкерие Шэшэн Республикэм и Парламентым и УнафэщIу зыкъэзылъытэж Сараляпов Жолоуди Дудаев Джохар зэраукIрэ илъэс 17 зэрырикъум егъэщIылIауэ цIыхухэм ИнтернеткIэ захуигъэзащ. Абы и тхыгъэм къыхощ: «Ар псалъэкIэ мыхъуу IуэхукIэ хущIэкъуащ мамырыгъэм», «Ди лъэпкъыр щхьэхуит хъунущ гъэунэхуныгъэ инхэр къызэринэкIмэ».
АрщхьэкIэ дигу къэдвгъэгъэкIыжыт 1993 гъэм Грознэ щекIуэкIа парадым къыщыщыпсалъэм «мамырыгъэм и телъхьэ» Дудаевым жиIар: «Шэшэнхэм я процент 70-р хэкIуэдэнущ, ауэ процент 30-р щхьэхуиту псэунущ!»
Шэшэн интеллигенцэр а псалъэхэм игъэуIэбжьат. Уеблэмэ, ягу къэкIат кхъухьлъатэзехуэу щыта генералым и щхьэм уэгум жьы къыщыщIихуауэ. АрщхьэкIэ «ичкерийхэм» иджыри яхъумэ Дудаевым и сурэтхэр.
ИтIани гъэщIэгъуэн гуэрхэр холъагъуэ зи гугъу тщIы хъыбархэм. Абыхэм ящыщ зым, 2013 гъэм мэлыжьыхьым дунейм къытехьам, и щIагъым щIэтщ «Ичкерие Шэшэн Республикэ Ислъам Жэмыхьэтым и пресс-IуэхущIапIэ псалъэхэр: «Ичкерием» и зэманым къэрал властымрэ ислъамымрэ зыгуэркIэ зэпэщIахыу зэрыщытар дощIэж. АтIэ иджы «Жэмыхьэтымрэ», «Ичкериемрэ» сыткIэ зэрапхрэ?
Ар къыщыдощIэ Инджылызыр зи хэщIапIэ «ичкерийхэм» я деж. КъызэрыщIэкIымкIэ, 90 гъэхэм къащIэна сепаратистхэмрэ «Кавказ Имаратым» щыщхэмрэ зэIущIащ хэт захуэми зэхагъэкIын мурадкIэ. ГупитIми загъэIу «Кавказым и щхьэхуитыныгъэм и телъхьэу». Ауэ япэрейхэм етIуанэхэм хуагъэгъуркъым 2007 гъэм Умаров Докку, «Ичкерие Шэшэн Республикэ» псалъэхэм къыпыкIыу «Кавказ Имарат» къызэгъэпэщыным щIэбэнын зэрыщIидзар.
Аращ «ичкерийхэм» «имаратым» щыщхэр Тыркум ираджэныр къызыхэкIари. СудыщIэхэу ирагъэблэгъащ Кувейтым щыщ духьэшы Хьэмид Алийрэ боевикыу зыкъэзылъытэж Iэбу-Абдулэхьрэ. ГъэщIэгъуэнращи, Умаровым и лIыкIуэхэри арэзы хъуащ а зэIущIэм кIуэну. «Ичкерие Шэшэн Республикэм» и лIыкIуэхэм къалъытэрт «Кавказ Имаратыр» шэрихьэтым емызэгъыу икIи Умаров Докку амиру щыт мыхъуну. Истамбылым и хьэщIэщхэм ящыщ зым ахэр щызэдэуащ. ЗэIущIэм щыIащ «Имаратым» и лIыкIуэ Абдулазимов Рамзан.
Лъэныкъуэхэр зыкIи зэгурыIуэфакъым. ЗэIущIэм и пэщIэдзэм жаIащ судыр шэрихьэт хабзэм тету ящIэну. Ар идакъым «Имаратым» и лIыкIуэм: «Дыхуейкъым! Арыншами дощIэ гъуэгу пэж дызэрытетыр!»
Кувейтым щыщ хьэкумыщIэхэм телъыджэ ящыхъуащ шэрихьэт хабзэм тету ирамыгъэкIуэкIынумэ: зэIущIэр къызэрызэрагъэпэщар? Езыхэри щIраджар сыт?
Духьэшы Хьэмид хущIэкъуащ лъэныкъуэхэр зэгурызыгъэIуэфыну гуэрхэр къигъуэтыну, арщхьэкIэ хузэфIэкIакъым: Умаров Докку и лIыкIуэм пиупщIащ: «Дэ мыпхуэдэ Iуэхухэм дытепсэлъыхьыну зыми къалэн къытщищIакъым».
АрдыдэмкIэ «имаратым» щыщхэм аргуэру къагъэлъэгъуащ зыми епсэлъэну икIи зыгуэрхэмкIэ едэуэну зэрымыхьэзырыр. Ваххабитхэр псалъэмакъми динми хащIыкIышхуэ щыIэкъым. «Дэ жытIэращ пэжыр!» — а псалъэхэмкIэ псори зэфIокI.
Кавказ Ищхъэрэм щыпсэу дэ ди дежкIэ зы мыхьэнэ гуэри иIэтэкъым Тыркум щащIэ судыр зэриухынум. ЛъэныкъуитIри зыщIэхъуэпсыр Европэм и зэхуэдитIым хуэдиз хъу щIыналъэр езыхэм я тепщэныгъэм зэрыщIагъэувэнырт. ЩIэпхъаджащIэу къалъыта япэрейхэр щIэпхъуэжауэ илъэс тIощIым нэблэгъауэ Инджылызым, Франджым, Австрием, нэгъуэщIхэм щопсэу, етIуанэхэм Кавказ Ищхъэрэм и мэзхэмрэ бгъуэнщIагъхэмрэ я унапIэщ. Апхуэдэ щытыкIэ щыщыIэ мы зэманым дыхьэшхэнщ зи гугъу тщIы зэIущIэхэм хуэдэхэр зэрырагъэкIуэкIыр.
Мыбдежым наIуэ къыщохъу иджырей «моджахедхэр» жылагъуэ-политикэ къарууэ къэзылъытэхэр хуабжьу зэрыщыуэр. АрщхьэкIэ, иджыри къыздэсым ахэр мащIэкъым. Псом хуэмыдэу ягъэжакъуэр зи акъыл мытIыса ныбжьыщIэхэрщ. Ахэращ гурбияныгъэм нэхъыбэу дихьэххэр: лIыхъужьу зыкъыщIрагъэдзыну хущIокъухэр.
2013 гъэм гъатхэпэм и 18-м Мэхъэчкъалэ и Совет район судым Iэрыхьащ илъэс 17 зи ныбжь щIалэщIэм егъэщIылIа уголовнэ Iуэхур. Абы Интернетым езым хуэдэхэр къыщыхуриджат щIэпхъаджащIэхэр ялэжьыну, хабзэм и хъума-кIуэхэм япэщIэувэну. Яубыда иужь, а балигъ ныкъуэхъум зиумысыжащ къемызэгъ зэрилэжьамкIэ.
Дызыгъэгузавэр нэгъуэщIщ: абы Интернетым ирилъхьа тхыгъэм къеджауэ къыщIэкIынущ цIыху 30-м щIигъу. Сыт хуэдэу щытами, иужьрейхэр, щIалэщIэм пэджэжащ абы жиIэхэр даIыгъыу. Мис ар гуауэщ. ЩIалэгъуалэр, ди жагъуэ зэрыхъунщи, къэгъэдэIуэгъуафIэщ.
Псоми ящIэ мэлыжьыхьым и 15-м Бостон къалэм (США) къыщыхъуар. А бзаджэнаджагъэм цIыхуи 3 хэкIуэдащ, 180-м фэбжь хахащ. Апхуэдэ дыдэу ящIэ щIэпхъаджагъэр зэралэжьамкIэ Кавказ Ищхъэрэм икIахэу Царнаев зэкъуэшхэр — Джохаррэ Тамерланрэ — зэрагъэкъуаншэр. АрщхьэкIэ зыгуэрхэр къэуващ ахэр ягъэзахуэу! Абыхэм папщIэ ахъшэ зэхуахьэсу щIадзащ. Пэжщ, апхуэдэхэр куэдкъым. Ди жагъуэ хъур а бзаджэнаджэхэм къащхьэщыжхэр зэрыщыIэрщ: къэрал лъэщым мышынэу пэщIэувахэрщ.
Къэдгъэлъэгъуэнщи, псэууэ къэна Царнаев-нэхъыщIэм ФБР-м щыщхэм яжриIащ Афганистаным, Иракым, Сирием хуэдэ муслъымэн къэралхэм яхуэгъэзауэ США-м иригъэкIуэкI политикэр ягу зэрытемыхуэм къыхэкIыу а бзаджэна-джагъэр ялэжьауэ. АрщхьэкIэ сытыт ялажьэр къызэдэжэ спортсменхэмрэ зэпеуэм еплъыну уэрамхэм къыдыхьахэмрэ?
Аращи, цIыху мамырхэр зыукIа Царнаев Тамерлан дэзыIыгъ щIалэгъуалэр муслъымэныгъэм хуабжьу пэжыжьэщ. Ахэр зэрыпхуэгъэзэхуэни щыIэкъым.
Халидов Висхан,
Грознэ къалэ.
