Зыгъэпсэхугъуэ махуэм
Фэ фщIэрэ?
Кхъуейм сыт хуэдиз и ныбжь?
Мы шхыныгъуэ хьэлэмэтыр куэд дыдэ щIауэ цIыхухэм фIыуэ ялъагъу. Ауэ зыми ищIэркъым абы и ныбжьыр зыхуэдизыр. Ди эрэм и пэкIэ IV лIэщIыгъуэм алыдж еджагъэшхуэ, философ цIэрыIуэ Аристотель иубзыхуауэ щытащ кхъуей зэрыхах щIыкIэр. Ауэ Урысейм ар къыщысар ХIХ лIэщIыгъуэм и пэщIэдзэрщ. Ауэ къэгъэлъэгъуэн хуейщ абы и щэхухэр илъэсищэ зыбжанэ хъуауэ адыгэхэм зэращIэр.
МелыIычхэм кърагъэлат
Америкэм щыщ еджагъэшхуэ — физик Вуд Роберт лажьэурэ ешати, мурад ищIат мэзым кIуэуэ тIэкIу зигъэпсэхуну. Мэзым щIэту здэкIуэм, и пхъум и макъ зэхихащ: «Папэ, адэкIэ умыкIуэ, къэувыIэ!» Роберт къэувыIащ, зиплъыхьащ, ауэ къеджар къыхуэгъуэтакъым. Ежьэжри, зы лъэбакъуэ фIэкIа ичатэкъым, метр зыщыплIкIэ нэхъ пэмыжыжьэу щыблэ къыщыуам икIи жыг абрагъуэр щызэгуихам. МелыIычхэм кърагъэлауэ аращ жаIар.
И насыпти…
Инджылызым и правительствэм и Iэтащхьэу щыта Черчилль Уинстон куэди къыщыщIырт, куэдми къелащ. Мис абыхэм ящыщ зы. 1941 гъэм и бжьыхьэм зенит батареем и Iуэху зытетыр зригъэлъагъуну кIуат. Псори зэфIэкIауэ машинэм къыщитIысхьэжым, и хъумакIуэм машинэм и пэ бжэр премьерым хуIуихащ. «УимытIысхьэ» къыжриIэу зы макъ гуэр зэхихащ абы. ИтIанэ и щIыбагъ бжэмкIэ итIысхьащ. Машинэр ежьэну хунэсатэкъым ипэмкIэ бомбэ къыщыуам. Шоферри премьерым и хъумакIуэри иукIащ, езы Черчилль къелащ.
Дунейм и къалэ нэхъ дахэ дыдэхэр
Рио-де-Жанейрэ (Бразилие) 1502 гъэм португалхэм ухуэн щIадзащ. Иджыпсту абы цIыху мелуани 10 хуэдиз дэсщ, тенджыз кхъухь тедзапIэ, аэропорт инхэр, щIэныгъэмрэ щэнхабзэмрэ я центрхэр, дуней псом щынэхъ ин дыдэ стадион щыIэщ. «Мараканья» стадионым цIыху мин 22-рэ йохуэ. Къалэм щыкуэдщ музейхэр, театрхэр, еджапIэхэр, тхыдэм, архитектурэм я фэеплъхэр, тенджыз Iуфэ зыгъэпскIыпIэхэр. Дунейм и щIыпIэ зэмылIэужьыгъуэхэми езы Бразилиеми къикIыу махуэ къэс мы къалэм цIыху мелуанищым нэс къокIуэ.
Уасэр къыщежьар
Пасэрей алыдж тхыдэтх Геродот (ди эрэм и пэкIэ 490-425 гъ.) зэритхыжамкIэ, пасэрей Иллирим (Балканхэм щыIа къэралыгъуэщ) хабзэ гъэщIэгъуэн щекIуэкIырт. Зи дэкIуэгъуэ хъуа хъыджэбзхэр ящэхурт. Абдежым уасэр къыщежьауэ хуагъэфащэ.
Дыщалъхуа щIыналъэм
Гъэмахуэр къохьэ
ГушыIэ
Абы нэхърэ нэхъ пэж сыхуэмей
Хьэблэ гуэр щыIэт, жаIэ, дэсхэр зэрыгъэсэжауэ, пцIы яупс фIэкIа пэж къыбжезыIэфын яхэмыту. Абы и хъыбар яхэмыIуэу къэнакъым цIыхухэм. А гъэщIэгъуэныр щызэхихым: «Уэлэхьи, сэ зы пэж гуэр къапызмыхауэ сымыувыIэн!» — жиIэри кIуат абыхэм я деж щIалэ гуэр.
«Пэжу пIэрэ цIыхум жаIэр, — егупсысырт ар. — Пэж жызыIэ щызмыгъуэтыну ара а щIыпIэм?»
Хьэблэм дэсыр къызэхуэсати, яхэупщIыхьащ, мыпхуэдэ Iуэху зэхэзгъэкIыну сыкъэкIуащи, пэжыр къызжефIэ, жиIэри.
— Уэлэхьи, тщIэмкIэ дыбдэгуэшэнмэ, — жеIэри я нэхъыжьыIуэр къоув.
ЛIыжь цIыкIум хужыIэр жиIэри, иджы уэ уи чэзущ, къригъэкIыу, къыбгъэдэтым хуеплъэкIащ. Адрейми зимыгъэгувэу абы къыпищащ, ещанэми, еплIанэми… епщIанэми зыгуэр кърагъэкIуэкI. ХьэщIэм и фIэщ хъун гуэри къыхэкIыртэкъым, шыпсэм хуэдэт зэхих псори. ЖиIэнур имыщIэу яхэплъэрт ар къызэхуэсахэм. Гупым я нэхъыщIэр къопсалъэ:
— Уэлэхьи, ди хьэщIэ лъапIэ, уэ пэж лъыхъуэ укъежьауэ арамэ, ди деж апхуэдэ щумыгъуэтыну. Зэман умыгъэкIуэду, кIуэи нэгъуэщI щIыпIэ щылъыхъуэ а уи пэжым.
— Уэ къызжепIам нэхърэ нэхъ пэж сыхуэмызэнкIэ тхьэ соIуэ! — жиIэри хьэблэ пцIыупсым я хьэщIэр ежьэжащ. Ар арэзы хъуат: Тхьэ иIуар игъэпэжат — къапихат пцIыупс хьэблэм пэж.
Мысост Пагуэ.
ЖыIэгъуэхэр
ПщылIынур пщыншэ хъуркъым
И мыIуэху зезыхуэм и щхьэм деж къыщрегъажьэ.
Зыри жумыIэнри псалъэ лIэужьыгъуэщ.
Зыр зым фIэмыделэмэ, тIум я зыр губзыгъэт.
БжызоIэ гъущI гуащIэ: къэш жыхуаIэр зымыщIэм къигъащIэр щIагъуэкъым — улъийуэрэ зэпкъролъэлъ.
Губзыгъэр делэ ящI, делэр губзыгъэ зыщIа щыIэкъым.
Делэм уфIэкIыурэ губзыгъэр къыпфIэкIыу уохъу.
Закъуэныгъэр тIу мэхъу: зыр лъагапIэщ, адрейр къуэгъэнапIэщ.
И напэр ищэжыну зыгуэр бэзэрым техьати, пэчом къыжраIакъым: уимыIэр ящэхун?
ЛIар фIыкIэ уигу къэгъэкIыж, псэуху иупэсар ирикъунщ.
Мэлыр и бжьакъуэм щыгугъыу, дыгъужь бжьэншэм щремыхьэ.
Ныбжьэгъуми жагъуэгъуми дагъей: зым дунейм дызэрехыжынур, адрейм — дызэрытетыр.
Мор къыптехъукIащ, жаIэри номиным цIыху гуэр ирагъэлъэгъуати, щхьэрыгъажэ ищIащ.
ПщылIынур пщыншэ хъуркъым.
Фадэмрэ тутынымрэ фашхэ лIэужьыгъуэщ: уетIэхъуху, мэятэ.
Хъун гуэр жыпIамэ, зэ къытегъэзэж, апхуэдэр занщIэу зэхахыркъым.
ЦIыхур ящэн ипэкIэ, къахуэщэхум йоплъ.
Iыхьлым хуэдэу уи гуапэ зыщIыфын щыIэщ, ауэ апхуэдэу уи жагъуэ зыми хуэщIынукъым.
Пэр дэгъэзеигъуафIэщ, щхьэр гъэщхъыгъуейщ.
Сэ сэщхь ныбжьэгъу ныбжьэгъуу сыхулIэ.
ЦIыхум зыхуейр дыжыIи, и псалъэр Iэпыбудащ.
ПцIым урихьэжьэмэ, утыкум урехьэ.
Напэр зэ ящэху, итIанэ иросондэджэр.
Бейтыгъуэн Сэфарбий.
ГъэунэхупIэ
Рассказ
А тIур зэрышат фIыуэ зэрылъагъуу. Пэжу пIэрэт зэрылъагъур, хьэмэрэ апхуэдэу къафIэщI къудейт? КъыпфIэщIымрэ пэжымрэ куэд я зэхуакущ. Зэман кIыхьрэ Iуэху зыбжанэкIэ бгъэунэхуауэ, узытемышыныхьыжын гухэлъ быдэ уиIэмэщ лъагъуныгъэр щыпэжыр. Зэ зэIущIэгъуэкIэ цIыхур и теплъэкIэ уигу ирихьами, и дуней тетыкIэкIэ, и хьэлкIэ ар бгъэунэхумэ укъэзымыгъэпцIэжынщ. Ауэ зигу лъагъуныгъэ къридзар а псом елIалIэрэ? Лъагъуныгъэ зыщIар Iейм хуэнэфщ, хуэдэгущ, фIыуэ илъэгъуам дилъагъу псори фIэдахэщ. Абы и хьэтыркIэ сытри хуэщIэну, ишэчыну къыщохъу.
А тIур зэрышэн ипэкIэ, илъэс зыбжанэкIэ зэдэгушыIат, зэрыцIыхунуи а зэманыр ярикъун хуеят. Щызэрымылъагъум дуней нэхур я нэм къыIуимыдзэу къафIэщIырт. Къуажэ зырыз щыпсэуми, зыдэсыр зэгъунэгъу къуажэти, гугъуехь хэмылъу махуэ къэс зэхуэзэрт. Къэхъуртэкъым щызэхуэмызэ, гухэлъ зыхуаIуатэу щызэмыпсалъэ махуэ. Хуэбгъэфэщэнтэкъым зым и хьэлымрэ и гурылъымрэ адрейм химыщIыкI щыIэжу, апхуэдизу я гур зэхузэIуха я гугъэти. А тIум я лъагъуныгъэм къыпэлъэщын щыIэу фIэщщIыгъуейт. ФIыуэ зэрылъэгъуахэм, ирагъэлеиIуэу зэрыжаIэм хуэдэу, зыр имыIэу адрейр мыпсэуфыным хуэдэт. А тIур зэрышэрэ, я гъащIэр зы ящIмэ, дуней псор ягъэдэхэн пфIэщIынт, я лъагъуныгъэр дунейм цIэрыIуэ щыхъуарэ, цIыхуу щыIэр къехъуапсэу. КъызыхэкIа лъэпкъитIри япэрыуакъым абыхэм. — Арати, зэманыр къэсри, хъуащ а тIур зэщхьэгъусэ.
НыбжьыщIитIым, зэманыр къэсри, аргуэру я гуфIэгъуэм къыхэхъуат — бын ягъуэтат. ЗэкIэлъыкIуэу къахуэпIащIэ насыпым я щхьэр игъэунэза хуэдэт абыхэм. Сыт я гукъеуэ? ЗыщIэхъуэпс псори ягъуэт, уафэм къехуэх хуэдэ, зэгурыIуэ-зэдэIуэжу мэпсэу. ГъащIэм щыхабзэщ ар — гугъуехьрэ лъэпощхьэпорэ ухуэмызэху, узыхуей псори тыншу къыпIэрыхьэху, гукъеуэ щыIэу пщIэркъым. Ауэ гъащIэр апхуэдэ защIэу екIуэкIыркъым. Унагъуэ ущыхъуакIэ, сабий щыбгъуэтакIэ, ахэр зэрыбгъэпсэун, уи щхьэр зэрупIыжын ухуей мэхъу.
Зэщхьэгъусэхэм яIэт IэщIагъэ зырыз, ягу ирихьу, ирипсэун я гугъэу зрагъэгъуэтауэ. Зэман гуэркIи ирилэжьат я IэщIагъэм. Яшхынрэ ящIэнрэ ягъуэтырт. Апхуэдэу щытми, «Узыдэмыхьа къуэладжэ лы дэзщ» зэрыжаIэу, къыщалъхуа я лъахэм икIмэ, нэхъыбэ къалэжьыну, нэхъыфIу псэу хъуну траухуэ а тIур зэчэнджэща нэужь.
ГъащIэм цIыхур гъэунэхупIэ иримыгъахуэу къанэркъым. Дунейр жэнэт защIэу епхьэкI зэрымыхъур цIыхум зэ къагуроIуэ. Мы зэщхьэгъуситIри ихуат апхуэдэ гъэунэхупIэ.
Къуэр балигъ хъуху хуэсакъыу, ягъафIэрэ, фIыкIэ къыщыгугъыу зыпIа адэ-анэр къагъанэри, дунейм къытехьагъащIэ я сабийр яIыгъыу зэщхьэгъусэхэр ежьащ насыплъыхъуэ. Щалъхуа щIыпIэм щагъуэтым нэхърэ нэхъыбэ хуейт ахэр.
ГугъапIэфIрэ гъащIэм и фIыгъуэ защIэкIэ псэуфа щыIэ? Гугъуехь гуэррэ жэрдэмрэ хыумылъхьэу, гъащIэм хьэзыру псори къыпIэщIилъхьэркъым. ГъащIэ тыншым гугъуехь гуэр пэкIуэн хуейщ. Сабийр я Iэблэм тесу насыплъыхъуэ ежьа зэщхьэгъусэхэм зэрагугъауэ къыщIэкIакъым я насыпыр. Насыпми къэлэжьыкIэ иIэщ.
Зэи ягу къэмыкIа гугъуехьхэр гъащIэм зэрыхэлъым гу лъатат иджы абыхэм. Я акъылым, гупсысэм нэхъ зиужьат. Зэчэнджэщу ящIа я унагъуэ унафэм нэмыщI, тIум язри езым и щхьэ Iуэхум егупсысыжат, нэгъуэщIым и чэнджэщ щымыгугъыу.
Илъэс нэблагъэкIэ къэтауэ, лIыр егупсысырей хъуащ пщIантIэм къыдина и адэ-анэмрэ абыхэм я Iуэхур иджы зэрыхъумрэ. Балигъ хъуху зыпIахэр зыгуэр зэрыхуэныкъуэр, щIэгъэкъуэн яIэн зэрыхуейр игу къэкIыжащ. КъыздэкIуами, зэригугъам хуэдэу хъерышхуэ щыIэтэкъым.
Къыщалъхуа щIыпIэм кIуэжмэ, къэзылъхуахэм ябгъэдэсыжмэ нэхъ къызэрищтэр щхьэгъусэм щыжриIэм, адрейм ар игу ирихьакъым. Ар хуейт къыпэрыуэрэ зэчэнджэщрэ щымыIэу щхьэхуиту, игу къихьэр ищIэу псэуну. А тIур зэпсэлъащ, ауэ зэгурыIуакъым. ЗэхуаIэ лъагъуныгъэм и быдагъыр иджыт щагъэунэхур. Я гупсысэри я хьэлри зэтемыхуэу къыщIэкIащ. ЦIыхухъур егупсысри, тригъэкIуащ къэзылъхуахэр, лъэкIэ зыгъэувахэр я жьы хъугъуэм ипIыжын, защIигъэкъуэн зэрыхуейр. Бзылъхугъэм къыхихар щхьэхуитыныгъэращ…
Адэм игу пыкIакъым и быныр. ГъэщIэгъуэнкъэ, щхьэгъусэри абыкIэ къызэредэуа щыIэкъым, фэрыщIу зищIами, сабийм хабзэкIэ щIэдэуну жиIами, и псалъэхэм быдагъэ щIэлътэкъым. «Уи Iуэхум егупсысыжи, ущIегъуэжмэ, лъапсэм некIуэлIэж, ди бын зэдэтпIыжынщ», — жиIэри, адэм сабийр къыздишэжри и хэку, и унэ къекIуэлIэжащ…
Абы лъандэрэ зэман гуэри дэкIыжащ, ауэ сабийм и анэр къыкIэлъыкIуэжакъым. ЛIыр фызым кIэлъымыкIуами, щыщIэупщIэкIэ, адрейм къыжреIэ гукъеуэ имыIэу, и Iуэху мыIейуэ… ЦIыхум езым и гъащIэ еплъыкIэ иIэжщ, нэгъуэщI и фIэщ пхуэмыщIыну.
НасыпкIэ цIыхур зэджэжыр сыт? Абы укъыщеплъ хъунущ лъэныкъуэ куэдкIэ, узэрыхуейуэ. ЦIыхум и насыпыр къегъуэтыж езым и акъылрэ и зэфIэкIкIэ.
Нэхущ Хьэжпагуэ.
Шхыныгъуэхэр
Губгъуэ бжэным и лымрэ и тхьэмщIыгъумрэ гъэбэкхъауэ
Къуршхэм, мэзхэм къыщыхъу псэущхьэхэм я лыр куэдкIэ нэхъ IэфIщ икIи нэхъ къэуат ящIэлъщ унагъуэ Iэщым ейм нэхърэ, я лыр нэхъ быдэ щхьэкIэ. Сыту жыпIэмэ, а псэущхьэхэр къэкIыгъэ, шхыныгъуэ хэплъыхьакIэ, къабзэкIэ машхэ. Псом хуэмыдэу губгъуэ бжэным и лыр адыгэм зыпищI щыIэкъым. Ар узыфэ куэдым я хущхъуэу къалъытэ.
Мы ерыскъыгъуэр ягъэхьэзырын щхьэкIэ нэхъ къыхахыр куэлщ е тхыцIэлщ. ЛыпцIэр зэпаупщI г 40 — 50 хъууэ, и Iувагъыр зы сантиметрым нэсу. ТхьэмщIыгъу гъэкъэбзари апхуэдэ дыдэу яупщIатэ. Лыри тхьэмщIыгъури тепщэчышхуэм иралъхьэ, шыгъу, шыбжий сыр хьэжа халъхьэри, фIыуэ зэIащIэж. ИтIанэ тебэкIэ тхъу къагъэплъ, абы лыри тхьэмщIыгъури халъхьэри, зэIащIэурэ ягъажьэ. Тхъуэплъ мэхъу щыжаIэм, IупщIэурэ упщIэта бжьыныщхьэ щIалъхьэри, псори здагъажьэ, мафIэр нэхъ ешэхауэ. Абы и ужькIэ лым халъхьэ губгъуэпхъ упщIэта, зэIащIэурэ лыр щIигъанэ къудейуэ шатэ Iув щIалъхьэ, тебащхьэр трапIэжри, мафIэ цIыкIум тету хьэзыр хъуху ягъэбэкхъ. Iэнэм пщтыру тепщэчкIэ трагъэувэ. ПIастэ, мырамысэ хуабэ дашх. Чыржыни, мэжаджи, хьэлIами докIу.
Халъхьэхэр (цIыхуищ Iыхьэ):
Лыуэ — г 750-рэ
ТхьэмщIыгъуу — г 150-рэ
Бжьыныщхьэ укъэбзауэ — г 100
Шатэу — г 300
Тхъууэ — г 150-рэ
Шыгъуу, шыбжийуэ, губгъуэпхъыу, джэдгыну — узыхуейм хуэдиз.
Лэпс зэщIэт, къазыл е бабыщыл, кIэртIоф хэлъу
Къаз е бабыщ гъэкъэбзар зэпкърах, псы щIыIэкIэ ятхьэщIри, шыуаным е шыгуным иралъхьэ. Псы щIыIэ щIакIэри, мафIэ иным тету зэ къытрагъэкъуалъэ, тхъурымбэр къытрахыурэ. ИтIанэ мафIэр щабэ ящIри, ягъавэ шыуаныщхьэр ныкъуэтепIэурэ, тхъурымбэри дагъэри къытрахыурэ. ИтIанэ абы халъхьэ бзыгъэурэ упщIэта кIэртIоф, зэIащIэри, зэ къытрагъэкъуалъэ. МафIэр щабэ ящI, шыуаныщхьэр трапIэри, ягъавэ дакъикъи 10 — 12 хуэдизкIэ. ИтIанэ абы халъхьэ щимэ цIыкIуурэ упщIэта бжьыныщхьэ, бжьыныху уба, шыбжий сыр уба, шыуаныщхьэр трапIэри, хьэзыр хъуху мафIэ щабэм тету ягъавэ. Шыуаныр мафIэм къытрахри, пэшхьэкубгъум трагъэувэ. Лыр лэпсым къыхахри, тепщэчым иралъхьэ, абы лэпскIэ щIа бжьыныху шыпс тракIэри, пщтыру яшх. ПIастэ щIыIэ, щIакхъуэ дашх. Лыр яшха нэужь хьэнтхъупс пщтырыр трафыхьыж.
Халъхьэхэр (цIыхуитI Iыхьэ):
Къазылу е бабыщылу — г 400
Псыуэ — г 1500-рэ
КIэртIоф укъэбзауэ — г 250-рэ
Бжьыныщхьэ укъэбзауэ — г 50
Бжьыныху укъэбзауэ — г 40
Шыгъуу, шыбжийуэ — узыхуейм хуэдиз.
Къубатий Борис.
Псалъэзэблэдз
ЕкIуэкIыу:1. Сабийм пыIэр жьым щхьэрезымыгъэх кIапсэ цIыкIу. 3. Адыгэ усакIуэ Iэзэу щыта КIэщт … 7. Удз: уемыIусэ — укъисынщ. 8. МафIэс ин. 9. БгитI зэхуаку. 10. «Гукъыдэж» псалъэр нэгъуэщIу зэрыжаIэ. 13. 1992 гъэм ди республикэм щекIуэкIа президент хэхыныгъэхэм кандидату хэтащ КIуэкIуэ Валерий, … Феликс, Къэрмокъуэ Хьэчим, Иуан Пётр сымэ. 14. УIэгъэр зэрапхэ. 18. Перловкэм адыгэбзэкIэ зэреджэр. 20. Уи щхьэ мыузым … къыумышэкI. 21. Выр гум зэрыщIащIэ пхъэ. 22. Аруан районым щыщ къуажэ. 27. Бгым и бгъуэщI. 28. Чы щIыкIэ къыумыгъэшмэ, … хъуа иужь упэлъэщыжыркъым. 32. … хьэрып къэралыгъуэ. 34. Литературэ тхыгъэ. 35. ГъэшхэкI. 36. Унащхьэ блыным декIуэкI натIэ. 37. ЦIыхубз пшэрыхь … 38. ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ театрым и джэгуакIуэ, КъБР-м и цIыхубэ артисткэ.
Къехыу:1. Гъуа нэужь жьым кърихьэкI губгъуэ удзыжь. 2. Псы къиуа. 4. ЛъхукъуэлIыр шым бгъэшэсмэ, ар уфIещтэ. 5. Пхъэщхьэмыщхьэ плъыжь цIыкIу, шейхэдзэ. 6. Зи цIэ изыIуэж къуалэбзу. 11. Зи акъылыр зэтемыс цIыху. 12. Европэм и къэрал нэхъ ин дыдэм къыкIэлъыкIуэм и къалащхьэ. 13. Щыгъыным хищIэ хьэпIацIэ. 15. ТхъуцIынэ гъэвэжам къытрищIэ дагъэ. 16. ЦIыху къарууфIэ. Е щыхь пIащэ. 17. ЦIыху зыпI цIыху уасэ … 19. Школ пщIантIэм сабийхэр … къэпщIауэ щызэрызохьэ. 23. Къэнжал хьэку цIыкIу. 24. Мэзым щIэс псэущхьэ бзаджэ цIыкIу, джэд дыгъуныр и щIасэу. 25. Адыгэ къэфэкIэ. 26. Къуэш … нэхърэ ныбжьэгъуфI. 29. Бахъсэн куейм хиубыдэ къуажэ цIыкIу. 30. ЩIыпIэ хуабэхэм щыпсэу хьэкIэкхъуэкIэ шынагъуэ. Е цIыхухъуцIэ. 31. ТепIэн-щIэлъын. 33. Спорт зэхьэзэхуэм 2-нэ увыпIэр щызыубыда щIалэм … медаль иратащ. 35. Таурыхъ, псысэ, …
Зэхэзылъхьар Мыз Ахьмэдщ.
Накъыгъэм и 25-м ди газетым тета псалъэзэблэдзым и жэуапхэр:
ЕкIуэкIыу:1. Лъей. 4. Гуэдз. 6. Владикавказ. 9. Пыл. 11. Бел. 12. Номин. 14. Гъудэ.15. Дыщ. 16. Псы. 17. Бжэн. 20. Къурыкъу. 21. Арму. 23. Мыщэ. 24. ЩIакъуэ. 26. Гупыж. 30. Къашыргъэ. 31. Алэрыбгъу. 34. Тхьэм. 37. Куэсэ. 38. Къулей. 39. Нэгъуд. 40. Лулэ. 43. Куба. 46. Ужьэ. 48. ЩэIу. 50. Бгъэ. 51. Мазае. 52. Рим. 54. Шэмэджгъэдыргъ. 55. Дыд. 56. Быж.
Къехыу:1. ЛъэпхъуамбыщIэ. 2. Алабгъуэ. 3. Нагъыщэ. 5. Дзэлыкъуэкъуажэ. 7. Данэ. 8. Вынд. 10. ЛантIэ. 11. Бэзэр. 13. Мест. 18. Къурш. 19. Хъущт. 22. Уэрэзей. 23. Мурадин. 25. Къурашэ. 27. Пабжьэ. 28. Шыд. 29. Гъурц. 32. Сталинград. 33. ХьэпIацIэбгъунж. 35. Кхъулэ. 36. Кугъуэ. 41. Лагъым. 42. Бжьиз. 44. Уэрэд. 45. Пщыгъуэш. 47. Хьэкъырш. 49. IумпIэ. 50. Берд.
