Хьэмырзэ Владимир Кашиф и къуэр
1946 гъэм щэкIуэгъуэм и 26-м Бахъсэн щIыналъэм хыхьэ Гундэлэн къуажэм къыщалъхуащ. 1963 гъэм курыт еджапIэр, 1971 гъэм Тэрч мэкъумэш техникумыр, 1978 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетыр къиухащ. 1966 — 1968 гъэхэм СССР-м IэщэкIэ ЗэщIэузэда и Къарухэм къулыкъу щищIащ.
КъБАССР-м къэрал кIуэцI IуэхухэмкIэ и IэнатIэхэм милицэм и участковэ уполномоченнэу 1968 гъэм лэжьэн щыщIидзащ. 1969-1970 гъэхэм гъуэгу кIэлъыплъакIуэ инспекторщ, 1970-1974 гъэхэм ЦIыхубэ депутатхэм я Тырныауз къалэ Советым и гъэзэщIакIуэ комитетым къэрал кIуэцI IуэхухэмкIэ и къудамэм и Къэрал автоинспекцэм и къэрал автоинспекторщ, 1974-1979 гъэхэм къэрал автоинспекторщ, 1979 гъэм къэрал автоинспектор нэхъыжьщ, 1979-1980 гъэхэм ЦIыхубэ депутатхэм я Дзэлыкъуэ щIыналъэ Советым и гъэзэщIакIуэ комитетым къэрал кIуэцI IуэхухэмкIэ и отделым политикэ-гъэсэныгъэ лэжьыгъэмкIэ и къудамэм и унафэщIым и къуэдзэщ, 1980-1983 гъэхэм Къэбэрдей-Балъкъэр АССР-м и МВД-м ведомствэм щIэмыт и хъумакIуэ къудамэм и тхьэмадэщ.
1983 гъэм гъатхэпэм и 14-м КъБАССР-м и МВД-м и ГАИ-м и унафэщIу ягъэуври, 1992 гъэ пщIондэ щытхъу пылъу а IэнатIэр ирихьэкIащ.
IэнатIэм щиIэ зэфIэкIыр къалъытэри, «Лэжьыгъэм и ветеран» медалыр, «И къулыкъур дагъуэншэу зэрырихьэкIым папщIэ» медалым и нагъыщищыр, «Милицэм и отличник» бгъэхэIу дамыгъэр, Къэбэрдей-Балъкъэр АССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым и ЩIыхь тхылъыр къыхуагъэфэщащ.
Дахагъэм къыхуигъэщIат
КъызыхэкIа лъэпкъым, къэзылъхуахэм яхуэфащэу, абыхэм я пщIэр, я нэмысыр иIыгъыжу, цIыху пэжу, къызэрыгуэкIыу икIи гущIэгъулыуэ дунейм тетащ Хьэмырзэ Владимир Кашиф и къуэр. Илъэс плIыщIрэ хырэщ абы къигъэщIар, ауэ а мащIэри Iуэхугъуэ гукъинэжхэмкIэ игъэнщIащ, и акъыл, и гупсысэ узыншэхэр лэжьыгъэм хилъхьащ, и къарур лъахэмрэ бэмрэ щхьэузыхь яхуищIащ.
Iуэху зехьэкIэм апхуэдизкIэ хуэIэижьти, улъэщIыхьэнутэкъым. Зы щыпкъэм ит, нэмысышхуэ зыхэлъ, цIыхухэми и щхьэми пщIэ хуэзыщIыж унафэщI Iэзэт. Езыр нэIурытт, и гум илъыр, зыхуейр нахуэу, ехьэкI хэмылъу къиIуатэрти, и мурадыр къыдащтэрт. ФIы щIэным къыхуалъхуами ярейуэ, махуэ къэс жыхуаIэм хуэдэу, зыгуэрхэм егуэпэкIырт. ПцIымрэ щытхъумрэ хуабжьу хуэхейт, дэтхэнэри и щхьэм ирилъытырт.
— Адыгэхэм ди мащIэкъым утепсэлъыхь пэтми, зыщумыгъэнщI, тхылъ щхьэхуэ зытетхыхьыпхъэ цIыху щыпкъэхэр. Шэч гуэри хэмылъу, апхуэдэхэм ящыщщ республикэм и Къэрал автоинспекцэм зегъэужьыным къаруушхуэ езыхьэлIа, зи гуащIэ куэд хэзылъхьа Хьэмырзэ Владимир. ЛIэщIыгъуэ кIуам и плIыщI гъэхэм халъхуа дэтхэнэ зыми хуэдэу, абы и сабиигъуэ-щIалэгъуэ илъэсхэр тыншу щытакъым. Зэманым и дыркъуэ зытримыдзэ къэгъуэтыгъуейщ. Абы зэхэгъэж ищIыркъым, ауэ гугъуехьыр щытепщэ лъэхъэнэм халъхуамэ, жыру епсыхь, набдзэгубдзаплъэу, IуэхуфI куэдхэм тегушхуэу къегъэтэдж. Сэ нэхърэ илъэс зыщыплIкIэ нэхъыщIэми, дызэныбжьэгъут, фIыуэ дызэрылъагъурт, ЛэшкIутIэ школым дыщызэдеджэрт. БжьыфIэу, къарууфIэу къэхъурт, хуабжьу жыджэрт, Iуэхушхуэхэр къызэрыпэплъэм и нэщэнэу, гушхуауэ зиужьырт. И къэжэпхъыгъуэм и анэр дунейм ехыжри, нэхъыщIиплIыр къэгъэтэджыныр и пщэм дэхуати, абыи пэлъэщащ. Балигъ мыхъу жыхуаIэм хуэдэу, лэжьыгъэ нэхъ гугъухэр игъэунэхуащ, Тырныауз шахтэм щIэтащ, дзэ къулыкъур щытхъу иIэу кърихьэлIащ, зэрыхуэфащэм гу лъатэри къэрал хабзэр зыхъумэхэм хагъэхьащ. И ныбжькIэ щIалэми, и зэфIэкIыр къалъытэри, къулыкъу лъагэ къратат. ЖыпIэнуракъэ, псэкIэ узыIэпызышэ, гъащIэри цIыхухэри фIыуэ зылъагъу ныбжьэгъу пэжт. ХузэфIэкIымкIэ хэти дэIэпыкъунут, зыми зэран хуэхъунутэкъым. Я нэхъ къуаншэ дыдэр къыпэщIэхуами, кIий-гуохэм хэтынутэкъым, утыку илъэдэнутэкъым, ауэ Iуэхур дигъэкIырт, сыт и лъэныкъуэкIи зэхуигъэхъурт. Къулыкъу зехьэным къыдэ-кIуэу, абы хэлът цIыху нэсым иIэн хуей хьэлыр — лъэпкъхэр зэгурыгъэIуэнымкIэ, фIым къыхуэгъэушынымкIэ зэфIэкI телъыджэ, — игу къегъэкIыж Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Парламентым и УнафэщIу, Дунейпсо Адыгэ Хасэм и тхьэмадэу, Къэрал Думэм и депутату щыта, мы зэманым Урысей Федерацэм и Жылагъуэ палатэм хэт Нэхущ Заурбий. — БгъущI гъэхэм къэралымрэ цIыхубэмрэ къалъыкъуэкIауэ щыта гузэвэгъуэр архъуанэ абрагъуэ IэубыдыпIэншэм ещхьт. Абы къытхуихьа гугъуехьхэр зыхуэдэр нэхъыжьыIуэхэм фIыуэ ящIэж: гъащIэм и лъэныкъуэ псори зэхэзэрыхьат, цIыхухэм я щхьэр зэрахьэрт, «нахуагъэ, демократие» зыфIаща Iуэху зехьэкIэм IэнатIэхэр зэтригъэщахэрт, къэрал мылъкур зэрапхъуэрт, нэхъ шынагъуэрати, лъэпкъхэр зэриуштырт. Мамырыгъэмрэ зэпIэзэрытыныгъэмрэ зыфIэлъапIэ дэтхэнэ зыми хуэдэу, Хьэмырзэ Владимир щIэгъэстакIуэхэм хуабжьу яхуэткIийт, псыр зыгъэутхъуэну, цIыхухэр, псом япэу, щIалэгъуалэр зыгъэжэкъуэну хущIэкъухэм зымащIэкIи яхудичыхыртэкъым. РадиокIэ, телевиденэкIэ щIэх-щIэхыурэ къэпсалъэрт, зэкъуэтыныгъэм, зэрылъытэныгъэм, зэкъуэшыныгъэм я мыхьэнэр купщIафIэу къиIуатэрт. «ЗэгурыIуэрэ зэдаIуэрэ здэщыIэм нэмысри, хабзэри, насыпри щызэгъусэщ, зыужьыныгъэр щытепщэщ» — жиIэрейт. Езым нэгъуэщI лъэпкъхэр фIыуэ илъагъурт, зэхэгъэж ищIыртэкъым. Зы псалъэу жысIэнщи, властымрэ бэмрэ зэзышалIэ гупсысэхэр ерыщу пхигъэкIырт. Къэбэрдей-Балъкъэрым нобэ мамыру зэрызиужьым абы и фIыщIэ куэд хэлъу къызолъытэ.
И ныбжьэгъуу, и лэжьэгъуу щытахэм Хьэмырзэр ягу къинэжащ щIалэ къудан къекIуу, щхьэпэлъагэу, и нэгу зэIухам гуапагъэрэ нэхугъэрэ къищу, узыщIэзышэ, узыIэпызышэ къару мыкIуэщIыж къызыпкърыкI цIыху къабзэу. И теплъэр и шыфэлIыфэм екIупст, и хьэл-щэн телъыджэм уитхьэкъурт. ФIымрэ дахагъэмрэ хуэпабгъэ зэпытти, гугъу ехьу къэтэджами, балигъ зэрыхъурэ Iуэхушхуэхэм хэтми, и гъащIэр матэщIэдзауэ къыпфIэщIу, гушхуауэ дунейм тетт. КъигъэщIа мащIэм ущегупсыскIэ уи гум къокI: «Ярэби, гъащIэшхуэ зэримыIэнур и псэм ищIэу арауэ пIэрэт нэхъыбэм хунэсыну щIыхуэпIащIэр?» — жыпIэу.
— ФIыуэ пцIыхуу, пщIэшхуэ зыхуэпщIу щыта ныбжьэгъум е лэжьэгъум утепсэлъыхьыну тыншкъым. Сыту жыпIэмэ, ебгъэлейуэ къафIэщIынкIи мэхъу. ИтIани Хьэмырзэ Владимир теухуа си гугъэкIыжхэр апхуэдизкIэ куущи, абы хуэгъэза сыт хуэдэ псалъэ гуапэри ар зыцIыхуу щыта псоми зэрафIэлъэпIэнур хьэкъыу сощIэ. Къэбэрдей-Балъкъэрым и МВД-м мафIэсым пэщIэт и IуэхущIапIэм сритхьэмадэу, ар ведомствэм щIэмыт хъумакIуэ IэнатIэм и унафэщIу купщIафIэу дызэдэлэжьащ. Рейдхэр, къэпщытэныгъэхэр зэуIуу жэщхэм едгъэкIуэкIырт, лэжьыпхъэхэр зэгъусэу дыубзыхурт. Хуабжьу губзыгъэт, къызэрыгуэкIт, бэм я псэм дыхьэрт. ЛэжьакIуэхэр фIыуэ илъагъурт, ахэр зыхуэныкъуэм, нэхъ зыхуейхэм щыгъуазэти, хузэфIэкIыр яхуищIэрт. ЖьакIуэт, гушыIэрейт, цIыху къыдэхьэхыкIэм хуабжьу хуэIэзэт. Япэ игъэщыпхъэхэр псынщIэу къипхъуатэрт, утыку кърилъхьэрт, ахэр зэфIэха зэрыхъуну щIыкIэр игъэнаIуэрт. А лъэхъэнэм КъБАССР-м къэрал кIуэцI IуэхухэмкIэ и министру лэжьа Коннов Иван Хьэмырзэм пщIэшхуэ хуищIырт, зэпымыууэ щапхъэу къихьырт, дэри ди ныбжьэгъум и зэфIэкIым ину дригушхуэрт. Къэрал автоинспекцэм и унафэщIу зэрыщыта илъэсипщI иримыкъум а IэнатIэр лъэщу иригъэфIэкIуат. И щIэныгъэм хигъахъуэрт, адрейхэри иригъаджэрт, IэщIагъэлI нэхъыфIхэр къыкIэрыхухэм иригъэбыдылIэрт. Зи нэхъыжь гупышхуэм и IуэхущIафэм фIыуэ щыгъуазэти, ар къызэрилъытэр езым ядилъагъухэмкIэт, я лэжьыгъэр къызэрызэрагъэпэщ, зэраунэтI щIыкIэрт. ЗэрысцIыхурэ и щIэныгъэ куури, и Iущагъри зыхуэгъэзар фIы ищIэнрати, гъэбэгъуауэ къритыжырт. Пэжагъыр япэ изыгъэщ унафэщIт, бзэ IэфIт, къызэгъэпэщакIуэ Iэзэт. ИпэжыпIэкIэ срогушхуэ апхуэдэ ныбжьэгъу сызэри-Iам, мы гъащIэм абы сызэрыхуишам. ДунейгъэдахэкIэ, угъурлыгъэр зи IэпэгъукIэ зэджэжыр Володя хуэдэхэращи, зыцIыхуу, дэлажьэу щытахэм абы и фэеплъыр тфIэлъапIэу ноби тщIыгъуу фIэкIа къэтлъытэркъым, — къыхигъэщащ КъБАССР-м къэрал кIуэцI IуэхухэмкIэ и министрым и къуэдзэу илъэс куэдкIэ лэжьа Думай Борис, и ныбжьэгъур игу къигъэкIыжу. — ЗэрыжысIащи, фIыуэ пцIыхуу щыта ныбжьэгъум утепсэлъыхьыну тыншкъым. Арами, дунейм ехыжам псалъэ гуапэ хужаIэхукIэ, и Iэужьхэр ягу къагъэкIыжыхукIэ, ар дэ къытхэтщ, и псэри къытщыгуфIыкIыу къысщохъу. ГущIэгъушхуэ хэлъу, и сэбэп цIыхухэм яригъэкIыу дунейм тетащи, и хъуэпсапIэу щытхэр и унагъуэмрэ и бынхэмрэ зэралъысынур си фIэщ мэхъу.
Хьэмырзэ Владимир Тэн Iус Ростов къалэм дунейм щехыжащ. Къэрал зэIущIэшхуэм хэтыну ежьат, ауэ къэкIуэжакъым — къашэжащ. Iэмал зимыIэ ухыгъэм еувэлIа и Iыхьлыхэм-рэ и лэжьэгъухэмрэ я дежкIэ ар гуауэшхуэт, щхьэм къимытIасэт, Ауэ арат къыхуиухари, илъэс плIыщIрэ хырэ фIэкIа къимыгъащIэу фIыщэу илъагъу мы дунейр ибгынащ.
ЛIэным лIыгъэ хэлъщ, ауэ лIы нэсу упсэуныр нэхъ гугъужщ. Куэд къэзымыгъащIэу Iуэху дахэкIэ гъэнщIа гъащIэ къезыхьэлIа Хьэмырзэр гугъуехьхэм щымышынэу, абыхэм пэлъэщу дунейм тетащ. Аращ и цIэмрэ и щхьэмрэ хуэфащэ пщIэ щIылъагъэсыр, дапщэщи фIыкIэ ягу къыщIагъэкIыжыр. А псор и гуащIэ хьэлэлым къыпэкIуа лъапIэныгъэщи, и щIэблэм сакъыу зэрахъумэнум шэч хэлъкъым.
Хьэжыкъарэ Алик.
