«Ажэгъуэмэ»
ЕкIуэкIыу:13. Зи бзий цIыкIухэр шыдудзым ейм ещхь, гуэрэн зэрыIыгъ Iуву къэкI удз (свинорой пальчатый). 14. Гъатхэм пасэу, уэс телъу къыхэкI удз гъэгъа (подснежник). 15. Мэз щIагъ жьауэм къыщыкI, тхьэмпэ бгъуэшхуэ зиIэ удз. 18. Хужьу гъагъэ жыг, джэш жылэм ещхь къызыпыкIэ. 19. Жызум хужьым къыщIахуа шагъыр. 20. Шэм ещхьу къыщIэжу, асу дыдж зыщIэт удз (молокан). 21. Банэ зытет удзыжьхэм ящыщ (осот).
22. Къамыл зэIуща. 23. Зи цIэр нарт хъыбарыжьхэм къыхэщ жыг быдэ. 28. Илъэс куэдкIэ къэкI удз лъэпкъ, и пкъыр занщIэу, и бзийхэр бгъуэуэ (ковыль). 29. ХадэхэкI. 30. Жыг лIэужьыгъуэ, и пхъафэр гъуабжэ-фIыцIафэу, пхъэмыф трищIэу (пробковый вяз). 31. Зи пхъафэ щхъуантIэ-хужьыфэр мащIэ къызытепщIыкI жыг лъэпкъ (хмелеграб обыкновенный). 33. Бэракъ. 35. Зи щхьэкIэр бажэкIэм ещхь, пасэу гъуж удз (костер мягкий). 36. Жыгей жылэ. 38. Зи щхьэкIэм гъашэшхуэ къыпыкIэ, псыпцIэ Iуфэхэм къыщыкI удз. 40. МэкъупIэхэм къыхэкIыкI мэракIуэ лIэужьыгъуэ. 43. Зы гъэкIэ фIэкI къэмыкI, зи тхьэмпэхэр ин, цIынэ икIи Iув, хущхъуэу къагъэсэбэп удз (настурция). 44. Дахэу гъагъэ, иIэгъэ плъыжьыфэ къызыщIэж удз (бальзамин). 45. Жыг лъапIэ лIэужьыгъуэ, гъэмахуи щIымахуи и тхьэмпэхэр щхъуантIэу (самшит). 46. УIэгъэм тралъхьэ удз (портулак огородный). 50. Сэхуран лъабжьэм кIэрыпщIэурэ зыгъэгъу къэкIыгъэ (заразиха). 53. МэракIуэ фIыцIэ къызыпыкIэ гъурц (ежевика). 55. Хьэкъырш лIэужьыгъуэ (жерушник). 58. Зи тхыцIэ плъыжьым фIыцIэ зэпрыдз иIэ цIыв цIыкIу. 59. Жыхапхъэ ящI чыцэ. 62. Мэз балий къызыпыкIэ жыг. 63. Уэздыгъей лIэужьыгъуэ (тис). 64. ХадэхэкI. 65. КуэншыбыпIэхэр фIыуэ зылъагъу хадэхэкI. 66. МыхъумыщIагъэ, цIапIагъэ зыщIэм ирах. 70. Илъэс зыбжанэкIэ къэкI удз, хужьу е плъыжьыфэу гъагъэу, мэ гуащIэ къыпихыу (тысячелистник обыкновенный). 71. ТхьэлъэIу зыхуищIынум триIуэ, цIыхум езым и пщэм дилъхьэж. 72. Псы къабзэхэм фIэкIа хэмыс бдзэжьей. 74. Зэрыджэ Iэрамэм ещхь пхъэщхьэмыщхьэ къызыпыкIэ жыг (рябина). 77. Пхъэщхьэмыщхьэ къызыпыкIэ жыг. 78. Жэгундэ зытета хьэсэ. 85. Ублэпщ щыхьу щыпIэ. 87. Тропик щIыпIэхэм къыщыкI жыг л!эужьыгъуэ, и пхъафэр хущхъуэу, шхынхэлъхьэу къагъэсэбэпу (корица). 88. МэкъупIэхэм, гъавэ щIапIэхэм къыщыкI удз банэ (дурнишник игольчатый). 89. Зи лъэгум пхъэбгъу иIулIам унэ. 93. Зи пхъафэ Iувым пробкэ къыхащIыкI жыг. 94. Куэншыбыжьхэм, мэзхэм уэшх нэужьым щыбагъуэ къэкIыгъэ. 96. Хьэсэ яутIыпщыжа, гъавэ зытрамысэж щIы. 97. КъызэроIусэу къыпкIэрыпщIэ удзыжь (щетинник). 99. Бжэныхъу мысэкIа. 101. Адыгэм куэд щIауэ къагъэкI гъавэ лIэужьыгъуэ (гречиха). 102. Зи тхьэмпэ фIэIухэр пшхы хъу удз. 103. Нэм илъагъуу шэч зыхэмылъыж. 104. Зи гъэгъар пыщэщыжа нэужь зезыгъэзыхыу щIым хэкIэж къэкIыгъэ (арахис). 107. ХадэхэкI. 108. Зи тхьэмпэ нэзхэм банэ цIыкIу тет удзыжь (чертополох). 109. ХьэщIэр щрагъэблагъэ унэ хэха. 110. Купкъ зиIэ пхъэщхьэмыщхьэ. 111. Арджэн къызыхащIыкI къамыл лIэужьыгъуэ. 112. и Къамылым ещхь, шэдылъэхэм къыщыкI къэкIыгъэ (тростник). 117. Гъуэжьу гъагъэ удз, хущхъуэу къагъэсэбэпу, лъэдий быдэу (зверобой). 118. Гъэ куэдкIэ къэкI, бжьэхэм фо къызыпах удз, гъатхэкIэм гъагъэу (вязель корончатый). 119. Илъэс бжыгъэкIэ къэкI къэкIыгъэ, и пкъыр ку гъуанэу, и лъабжьэм щIым телъу зиубгъуу (ситник развесистый).
Къехыу:1. Фо зыщIэт без Iыхьэ. 2. ЩIыпIэ псыIэхэм къыщыкI бгъэн лIэужьыгъуэ (осока). 3. ИлъэситIкIэ къэкI удз, мэзхэм нэхъ щыIэу, и лъагагъыр метри 2-м нэсу (борщевик). 4. ХадэхэкI. 5. Илъэс куэдкIэ къэкI, лъабжьэ зиIэ, хущхъуэу къагъэсэбэп тхьэрыкъуэф (мать-и-мачеха). 6. ХадэхэкI IэфI. 7. Гъурц лIэужьыгъуэ, къабзийм ещхьу тхьэмпэ цIыкIу куэду тету (аморфа, крутик). 8. Мэ гуакIуэ къызыпих удз, псыхъуэхэм, псы Iуфэхэм къщыкIыу (мята длинолистная). 9. Пкъы мызагъэ, зэраншу. 10. Зи пкъыр лантIэ, тхьэмпэ псыгъуэ кIыхь зыпыт жыг. 11. Губгъуэ бжьыныху. 12. ЩыпIуэткIэ тхъурымбэ къэзыщI, мэ гуакIуэ зиIэ удз (мята водяная). 16. Нартыху зытрахыжа хьэсэ. 17. Пхъэщхьэмыщхьэ къызыпыкIэ жыг. 24. ХадэхэкI. 25. ЗыкIуэцIылъ сэмбри езыри плъыжь, пшхы хъу, хущхъуэу къагъэсэбэп къэкIыгъэ (физалис). 26. Къущхьэхъум къыщыкI, щхъухь зыхэлъ удз (чемерица). 27. Пхъэщхъэмыщхьэ. 32. Зи къуэпсыр пшхы хъу удз сыр (свербига восточная). 34. Жыг лъэкIыхь, гулъэгу, чеибжьэ къыхащIыкIыу (карагач). 37. ЦIыхубз пыIэ. 39. Iусыпхьэу къагъэсэбэп мэш лъэпкъ (магар). 41. Шхын щагъэхьэзыр, щышхэ пэш щхьэхуэ. 42. ИлъэсиплI зи ныбжь шыбз. 47. Псы Iуфэхэм, псыпIэхэм къыщыкI, лъагэу дэкIей къэкIыгъэ, лъэдийр ку гъуанэу. 48. Удз Iув, зэщIэкIэжа. 49. Зи пкъыр занщIэу дэкIей, хужьыфэу е гъуэжьыфэу гъагъэ удз (жабрица). 51. Мэ дахэ зиIэ гъэгъа къызыпыкIэ жыг (сирень). 52. Псыблэ бзаджэ, щхъухь зезыхьэ (угорь). 54. Мэш зытелъа хьэсэ. 56. Зэ къызыпымыкIэ зей жыг лъэпкъ (свидина). 57. Зыгуэр ираду къагъэсэбэп зэIуща псыгъуэ. 58. НапIэзыпIэ. 60. ЩIэп лъэпкъым къыхэщIыкIа щэкI къурэ. 61. ХъуаскIэ къызыхих мывэ. 67. Гъурц лъагэ, и пхъафэр хужьыфэу, щабэу, и тхьэмпэхэр хъурейуэ (гордовина). 68. Уи Iур зыхул пхъэщхьэмыщхьэ фIыцIэ къызыпыкIэ жыг лъахъшэ. 69. Уэлбанэрилэ щIпIэм къыщыкI, мэ дахэ къыкIэрихыу къэгъагъэ, жылэ хъурей зыщI къэкIыгъэ (конские бобы). 70. Илъэс бжыгъэкIэ къэкI, джэшым ещхь удз (вьюнок полевой). 73. Жыг лъахъшэ, Iэрамэ плъыжьу пхъэщхьэмыщхьэ къызыпыкIэ. 75. Ху лъэпкъыгъуэ. 76. Удзыжь лъэпкъ, и щхьэр плъыжь дахэу гъагъэу, хьэцэпэцэхэм къыхэкIыкIыу (дурнишник). 79. Тхьэмпэ зытемыт лъэнтхъуий (повилика). 80. Хадэм щагъэкI удз, ерыскъым, фIэIугъэхэм халъхьэу. 81. ЛIэужьыгъуэ зыкъом хъу, мэкъупIэхэм, мэз лъапэхэм къыщыкI удз, Iэщым мыхьэмышх ящIу (коровяк). 82. Нартыху щхьэкIэм къыдидз гъэгъа. 83. Щиху лъэпкъыгъуэ. 84. Щхьэмыж зыщI гъавэ къэкIыгъэхэр къызэщIэзыубыдэ псалъэ. 86. Псы къызраш кумб куу. 90. Илъэс зыбжанэкIэ къэкI удз хущхьуэ, мэкъупIэхэм, мэз лъапэхэм ущрихьэлIэу (валерианка возвышенная). 91. Дзэл дэгу (ива волчниковая). 92. Бжьэхэм фо къызыпах, хущхъуэу къагъэсэбэп удз (шалфей). 95. Удз Iэрысэ, и лъабжьэр бжьыныхущхьэм ещхьу (гладиолус). 96. Розэ Iэрысэр къызытрагъэхъукIыжа къуацэчыцэ. 98. Мэ гуакIуэ къыпихыу гъатхэм мэз щIагъхэм къыщыгъагъэ удз (ландыш). 100. Дзэлым зэреIэзэ хъущхъуэ къызыхащIыкI удз (белена чёрная). 105. Жыгым пхъэщхьэмыщхьэ къыщыпымыкIэ илъэс. 106. Щхъухь зыхэлъ къэкIыгъэ (волчье лыко). 113. КъыпцIэ хъурей лъэпкъ. 114. ЛIэужьыгъуэ зыбжанэу игуэш губгъуэ удз, Iэщым фIыуэ яшхыу, хущхъуэу къагъэсэбэпу (гречишник. горец). 115. КъэкIыгъэр Iэмал имыIэу зыхуей. 116. КIыхьу дэкIей, зи кур гъуанэ удз (вехэ ядовитый).
Псэун Жыраслъэн.
