Беслъэней жылэм и блэкIамрэ и нобэмрэ
Иужьрей илъэсхэм тхыдэджхэм, лъахэхутэхэм къэралым и къалэхэм, къуажэхэм я тхыдэр джыным нэхъ жыджэру гулъытэ хуащI хъуащ. Жылагъуэ щхьэхуэхэм я къекIуэкIыкIар зэхуэхьэсыжынымкIэ, ар утыку къихьэжынымкIэ Iуэхугъуэ пыухыкIахэр щызэфIагъэкIащ Къэрэшей-Шэрджэс Республикэми. Апхуэдэ зы лэжьыгъэшхуэщ иджыблагъэ абы къыщыдэкIа «Аул Бесланей. История и современность» тхылъыр. Ар и IэдакъэщIэкIщ Гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ Къэрэшей-Шэрджэс институтым тхыдэмрэ археологиемкIэ и къудамэм и щIэныгъэ лэжьакIуэ пажэ, тхыдэ щIэныгъэхэм я кандидат Къардэн Асият.
КъШР-м и Беслъэней жылагъуэм и блэкIа жыжьэмрэ и нобэмрэ зэпызыщIэж тхылъщ мы къыдэкIыгъуэр. Беслъэнейхэр адыгэ лIакъуэ 12-м ящыщ зыщ. Ахэр щыпсэуащ Уарп, Лабэ псыхэм я зэхуакум. Кавказ зауэм и ужькIэ хэкум къинар Тазартыкъуей, Дохъушыкъуей, Кургъокъуей, Бэчмырзей жылэхэм дэсахэрщ. Тазартыкъуей къуажэм и фIэщыгъэр 1929 гъэм БеслъэнейкIэ яхъуэжащ. Нобэ абы щыпсэухэм беслъэнейкIэ йоджэ.
Тхыдэ жыжьэм къызэрыхэщыжымкIэ, беслъэнейхэм я лъабжьэр къыщежьэр Къэбэрдейрщ. Апхуэдэ Iуэху еплъыкIэхэр Нэгумэ Шорэ, урысей этнограф, кавказыдж Люлье Леонтий, нэгъуэщI щIэныгъэлIхэми я лэжьыгъэхэм къахощыж. ЗэрыхуагъэфащэмкIэ, абыхэм я къежьапIэм къыщыщIедзэ Къанокъуэ, Щолэхъу, Бэчмырзэ пщыхэм я деж.
Беслъэнейхэр я бжыгъэкIи я псэукIэкIи адыгэ лъэпкъхэм я нэхъ лъэщхэм ящыщ зыт. Ауэ абыхэм ящыщ куэд Кавказ зауэм хэкIуэдащ, нэхъыбэж Тыркум Iэпхъуащ. Къэнахэм я тхыдэр, адрей адыгэ лIакъуэхэми хуэдэу, къыгуэхыпIэ имыIэу епха хъуащ Урысейм ис адрей лъэпкъ псоми я натIэ кърикIуам. Лъэхъэнэ хьэлъэ куэд къызэринэкIами, лъэпкъым ипкъ кIуэдакъым, абы и щыхьэтщ и тхыдэ къулеймрэ нобэ иIэ псэукIэмрэ. А псом зэхэхауэ щыгъуазэ ущыхуэхъуфынущ тхылъым, апхуэдэуи беслъэнейхэм я цIыху щэджащэхэми я гъащIэм ухигъэплъэнущ.
Тхылъыр зи IэдакъэщIэкI Къардэн Асият пэублэ псалъэм къыщыхегъэщ ирагъэкIуэкIа къэхутэныгъэ лэжьыгъэр щIалэгъуалэм я блэкIар ящIэу, хэкупсэу къэтэджэнымкIэ, апхуэдэуи Беслъэней жылэм дэлъа хабзэфIхэр хъумэнымкIэ, абы тету адэкIи псэунымкIэ лэжьыгъэ щхьэпэ хъуну зэрыщыгугъыр.
ЩхьэщэмыщI Изэ.
