«Адыгэ лъэпкъгъэкIуэдыр»
Лос-Анджелес щыщ американ щIэныгъэлI Уолтер Ричмонд «Адыгэхэм иращIылIа лъэпкъгъэкIуэд» и тхылъыщIэр къыдэкIащ.
Архив тхыгъэжьхэр къигъэсэбэпурэ, Ричмонд адыгэхэм я Хэкужьыр щаIэщIэкIа иужьрей илъэсхэри нобэрей я псэукIэри къегъэлъагъуэ. Кавказ зауэм и ужькIэ захъумэжыну зэрыхэтар, хэхэс гъащIэр зэрекIуэкIар, лъэпкъыр кIуэдыпэным гъунэгъу дыдэ хуэхъуауэ зэрыщытар къегъэлъытэным нобэми гулъытэ нэс зэримыгъуэтыр абы къыхегъэщ. Иужьрейм и щыхьэтуи къехь Сочэ ЩIымахуэ олимпиадэр адыгэ лъапсэу щытам зэрыщекIуэкIынур дуней псом хэIущIыIу зэрыщамыщIыр.
«Адыгэ Хэкур тенджыз ФIыцIэм и къуэкIыпIэ-ищхъэрэ Iуфэм Iус лъэпкъым и щIыналъэ щхьэхуиту щытащ. Щэ бжыгъэм щIигъукIэрэ къытеуэурэ, урысыдзэм адыгэхэр я Хэкужьым ирихури, Тырку щIыналъэм игъэIэпхъуащ. Щалъхуа щIыпIэм мин щихым нэблэгъэн къинами аращ, минищэхэм я щIыналъэр ябгынэн хуей хъуащ. Зи щIыналъэ зыфIэкIуэда япэ лъэпкъыу адыгэхэр 1864 гъэм тхыдэщIэм къыхыхьащ, зэрыхъуу щытам и Iыхьэ плIанэр щымыIэжу».
«Хуитыныгъэм и хьэргъэшыргъэм» зыфIища Iыхьэм Ричмонд щытопсэлъыхь Горбачев Михаил и тетыгъуэм адыгэхэм я щхьэ къаIэтыжыным, я тхыдэ, я бзэ къызэфIагъэувэжыным елIалIэу зэрыщытар. АрщхьэкIэ, тхыдэ пасэри иужьрейри зэрипхыурэ, тхакIуэм къегъэлъагъуэ адыгэхэм зыкъызэраужьыж гъуэгур иджыри нашэкъашэу зэрыщытыр. «Къэбэрдей-Балъкъэрыр адыгэхэр зэрыс ещанэ республикэщ. Ауэ абыи ахэр щымащIэщ. 1950 — 1965 гъэхэм нэгъуэщI лъэпкъ куэд уэру здагъэIэпхъуа а щIыналъэм 1989 гъэм адыгэу исыр зэрыхъужыр процент 48-рэт. ЩIалэгъуалэр къалэшхуэхэм кIуэху, зыми пхуемыгъэщхьын къэбэрдей диалектыр яIэщIокI. Мыбыи щыболъагъу «фIэщыгъэ зэгуэт» зезыхьэ адрей республикэхэм къыщыхъуа дыдэр: адыгэбзэри балъкъэрыбзэри икIуэтри, урысыбзэр псоми зэIэпах бзэ пэрыт хъуакIэщ», — етх Ричмонд.
«Сочэ хуэкIуэ гъуэгум» зыфIища Iыхьэм Ричмонд къыщегъэлъагъуэ ЩIымахуэ Олимпиадэр щекIуэкIыну щIыналъэм щыпсэуар адыгэхэрауи, а лъэпкъыр ягъэкIуэдауи утыкум щыжаIэну гугъэ зэрыщымыIэр. «Сочэ ихъуреягъкIэ пасэрей алыджхэр щыпсэуащ. Абы и къуршхэм языхэзым цIыхухэм мафIэ къахуэзыхьа Прометей кIэраIулIауэ хъыбарыжь щыIэщ. Олимп Джэгухэм я дамыгъэри мафIэщ», — Путин Владимир мы и псалъэхэр тхакIуэм къехь, и Iуэху еплъыкIэр зэрыпэжым щыхьэт техъуэу.
ЧЭРИМ Марянэ.
