Къалэнхэм дапэлъэщынущ
Курыт еджапIэр къызэзынэкIа, гъуазджэм, литературэм, журналистикэм гу хуэзыщIа, абыхэмкIэ IэщIагъэ зэзыгъэгъуэтыну, зи къэухьым зезыгъэужьыну мурад зыщIа ныбжьыщIэхэм я хъуэпсапIэр зрагъэхъулIэну Iэмал гъуэзэджэ щыIэщ: куэд щIакъым Бэрбэч ХьэтIутIэ и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым кафедрэщIэ къызэрыщызэIуахрэ. Абы и унэтIы-ныгъэр зыхуэдэм тедгъэпсэлъыхьыну дэ зыхуэдгъэзащ а кафедрэм и унафэщI, филологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор ТIымыжь Хьэмыщэ.
— Хьэмыщэ, университетым къыщызэIуаха кафедрэщIэм сыт хуэдэ IэщIагъэхэм щыхурагъэджэну? И къалэнхэри сыт?
— Ар Кавказ Ищхъэрэм ис лъэпкъхэм я литературэмрэ IуэрыIуатэмкIэ кафедрэмрэ режиссурэм, кином, телевиденэм егъэщIылIа IэщIагъэхэм щыхурагъаджэ кафедрэмрэ я лъабжьэу къызэрагъэпэщащ. Абы зэреджэр Журналистикэмрэ Кавказ Ищхъэрэм ис лъэпкъхэм я литературэмкIэ кафедрэщ. Кавказ Ищхъэрэм ит къэрал университет-хэм, институтхэм, нэгъуэщI еджапIэхэм ящыщу мыращ а щIыналъэшхуэм ис лъэпкъхэм я литературэр щрагъэджу япэу щыхуежьар. И унэтIыныгъэкIи зыхуэгъэпса IуэхугъуэхэмкIи щIэщ, гъэщIэгъуэнщ. Кафедрэм зыщыхурагъаджэр къэбэрдей-шэрджэс литературэ, адыгей литературэ, къэрэшей-балъкъэр литературэ жыхуэтIэхэм я закъуэкъым, ди студентхэм щхьэхуэу идогъэдж ди гъунэгъу лъэпкъхэм я литературэри. Къапщтэмэ, мыр тIууэ бгуэш хъунущ. Япэр кавказыбзэкIэ дызэджэ бзэ зэрыбыным хыхьэхэм я художественнэ къулеигъэхэрщ. Абы къыдэкIуэу студентхэр щыгъуазэ худощI икIи куууэ зэредгъэщIэным иужь дитщ тыркубзэр зыIурылъ лъэпкъхэм ящыщу Кавказ Ищхъэрэм шыпсэу балъкъэрхэм, къэрэшейхэм, нэгъуейхэм, къумыкъухэм я литературэхэр.
— Ди гъунэгъу республикэхэм щыпсэу лъэпкъхэм я литературэр ебгъэджын папщIэ, а щIыналъэхэм я еджагъэшхуэхэм уапыщIауэ щытын хуейкъэ?
— Iэмал имыIэу. Кафедрэр къызэрыунэхурэ дэ абыхэм дапыщIащ, дадолажьэ. Адыгей, Къэрэшей-Шэрджэс, Шэшэн, Дагъыстэн хэгъуэгухэм я щIэныгъэлIхэм, егъэджакIуэхэм дэрэ ди зэхуаку хуабагъ дэлъу, пщIэ зэхуэтщIу дызэхущытщ. Псом хуэмыдэу ди лэжьэгъухэм гуапэ ящохъу псори зыщIэхъуэпс кафедрэр къызэрызэдгъэпэщыфам. АбыкIэ фIыщIэр нэхъыбэу зыбгъэдэлъыр университетым и унафэщIхэрщ, мы унэтIыныгъэм щIэупщIэ зэриIэнур пасэу къызыгурыIуахэрщ. ЩIэныгъэм пыщIа сыт хуэдэ Iуэхугъуэри, абы и унэтIыныгъэ лэжьыгъэри дэ къызэрызэдгъэпэщри зэредгъэкIуэкIри зэгъэпщэныгъэ, зэлъытыныгъэ Iэмалхэм тетущ. Иджы, псалъэм папщIэ, къэбэрдей, шэрджэс, хэхэс литературэхэр, адыгэ литературэшхуэр зэрыщыту къапщтэмэ, нобэ и зыужьыкIэр, дяпэ-кIэ зэрыкIуэну гъуэгур къэтлъагъун папщIэ, Iэмал имыIэу едгъэпщэн хуей мэхъу ди гъунэгъуу къыддэпсэу, Кавказ Ищхъэрэм ис адрей лъэпкъхэм я щэнхабзэм, я литературэм. Сыт хуэдэ щIэны-гъэ лэжьыгъэри, ар диссертацэу, статьяуэ щрырет, нэгъуэщI къэхутэныгъэ лIэужьыгъуэуи ирехъуи, псоми я лъабжьэу дыбжыр зэпэлъытыныгъэрщ.
— Хьэмыщэ, дызэрыщыгъуазэмкIэ, кафедрэм нэгъуэщI унэтIыныгъэхэми зрепщыт …
— Пэжщ, ди кафедрэм нэгъуэщI лэжьыгъэ щхьэпи ирегъэкIуэкI: адыгэ щэнхабзэмкIэ, балъкъэр щэнхабзэмкIэ центритI абы къепхауэ мэлажьэ. Абыхэм щекIуэкI лэжьыгъэ псоми нэхъ къыхэдгъэщхьэхукIыу, гулъытэ лей зыхуэтщI Iуэхугъуэу диIэр ныбжьыщIэхэм я гъэсэныгъэрщ, щэнхабзэ и лъэныкъуэкIэ я къэухьыр нэхъ ин, нэхъ куу тщIынырщ. Художественнэ дуней лъагъукIэ зэхуэмыдэхэр зыхедгъэщIэн, гъуазджэм нэхъыфIу, нэхъ щхьэпэу хэлъхэр едгъэщIэн, лъэпкъым къыдекIуэкI лъапIэныгъэ нэхъыщхьэхэр къагурыдгъэIуэн, абыхэм дедгъэхьэхын папщIэщ дэ а псор щIэдлэжьыр. Дызытепсэлъыхь центритIыр абыкIэ хуабжьу ди дэIэпыкъуэгъущ.
Адыгэ центрым и унафэщIыр Езауэ Мадинэщ, балъкъэр центрым и нэхъыжьыр Тюбеевэ Светланэщ. ТIури зи IэщIагъэр фIыуэ зылъагъу лэжьакIуэ нэгъэсахэщ.
— Мазэ зытIу ипэкIэ кафедрэм зиубгъуащ, фи пщэ къыдэхуэ къалэнри нэхъыбэ хъуащ.
— Иджыри къэс димыIауэ, дызыщыгуфIыкIыу Iуэху щхьэпэ кафедрэм и лэжьыгъэм къыхэхъуащ. ЗэрыжытIащи, КъБКъУ-м и ЩIэныгъэ советым и унафэкIэ мэлыжьыхьым и 24-м къыдгуагъэхьэжащ, режиссурэмкIэ, киномкIэ, телевиденэмкIэ кафедрэр, ди хэкум и мызакъуэу, хамэ къэрал куэдым щыцIэрыIуэ режиссёр телъыджэ Сокуров Александр и мастерскойр зыхэтыр. Абыи, шэч хэмылъу, ди лэжьыгъэм нэхъри зригъэубгъунущ. Мыр зи жэрдэмхэр Iуэхум тэмэму егупсысауэ къыдолъытэ, сыт щхьэкIэ жыпIэмэ журналистикэ IэщIагъэм нобэ щIэупщIэш-хуэ иIэщ, сэри а IэнатIэм илъэс куэдкIэ сыщылэжьащ, абы и щэху куэд студентхэм едгъэщIэфынущ.
Дэ дызыхущIэкъу Iуэхугъуэхэм ящыщщ ди ныбжьыщIэхэм гъэсэныгъэ дахэ яIэу къэгъэхъуныр, нобэрей гъуазджэм и лъапIэныгъэхэр егъэщIэныр. Университетым дэ езым ди студие диIэжу дыкъогъуэгурыкIуэ. Студентхэм я лэжьыгъэхэри ди сайтым идолъхьэ, нэгъуэщI IэщIагъэм хуеджэхэр абыхэм идогъэплъ, тыдогъэпсэлъыхьыж. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, кафедрэм нэхъ зиубгъуху, ди къалэнхэм къахохъуэ. Дызэлэжьу щытар адыгэ, балъкъэр, апхуэдэу Кавказ Ищхъэрэм ис лъэпкъхэм я литературэхэр арауэ щытамэ, иджы унэтIыныгъэщIэу, зэрыжытIащи, абыхэм журналистикэри къахыхьащ. А IэщIагъэм хуеджэ студентхэм я щIэныгъэм хагъэхъуэн папщIэ, Урысей Федерацэм и къалэшхуэхэм журналистикэм теухуауэ щыIэ центрхэм щызэхалъхьа программэ нэхъыфIхэм хуэдэкIэ едгъэджэну зэгурыIуэныгъэ етщIылIащ. Бытырбыху къикIа егъэджакIуэхэр къыддолажьэ. Мыри къыхэгъэщыпхъэщ. Ди студентхэм щIэныгъэ ябгъэдэзылъхьэхэм, зыгъасэхэм яхэтщ ди республикэм щыщ егъэджакIуэфIхэу, я IэщIагъэм фIыуэ хащIыкIыу, куэд щIауэ ирилажьэу цIыху зыбжанэ.
— Шэч хэмылъу, кафедрэщIэм и лэжьакIуэхэм фи пщэ къалэнышхуэ дэлъщ икIи ар зэвгъэхъулIэн папщIэ, фи щIэныгъи зэчии фызэремыблэжынур ди фIэщ мэхъу, Хьэмыщэ.
— Ди гугъэщ зыхуэдгъэувыжа къалэнхэм дапэлъэщыну, дяпэкIи лэжьыгъэм зедгъэубгъуну, ди лъэпкъ и плъыфэхэри дымыгъэкIуэду, дунейпсо цIыхубэм хигъэфIыкIа лъапIэныгъэ нэхъыщхьэхэр зыхащIэу ди студентхэр дгъэсэну, едгъэджэну.
Епсэлъар ЖЫГУЭ Иннэщ.
