Зыгъэпсэхугъуэ махуэм
ТхакIуэ ныбжьыщIэхэм я IэдакъэщIэкIхэр
УпщIэ нагъыщэ
Телъыджэу зэхэджащ цIыху гъащIэр. ГъэщIэгъуэнми къыщынэркъым абы и къуэгъэнапIэ-быдапIэ куэдым уи нэр къыхузэтепхыныр, ар плъыфэбэу, къуэпсыбэу, нурыбэу икIи къуэбэбжьабэу зэрыухуам укIэлъыплъыныр. Къыпхуэмыпщытэным хуэдизщ зэрыупщIэ нагъыщэ здэгъэувыпхъэу а гъащIэм къытлъыкъуигъэкI жыхуэпIэр. Жэуапым я нэхъ пэжыр къэулъэпхъэщыным, хэкIыпIэм я нэхъ захуэр къэгъуэтыным зэману тедгъэкIуадэри лъытэгъуейщ.
Узыфэ IэубыдыпIэншэм Iэпкълъэпкъым зэрызэригуашэм хуэдэу, зэрыупщIэ нагъыщэ куэдым увыIэпIэ зыкъысхуащIащ. ЗэщIаблащ, зэщIащтащ, зэщIаубыдащ си гъащIэр. ДэнэкIэ тесIуантIэми, дэздзыхми, къэзгъэшми, сикIуэтми — дапщэщи си гъуэгур яуфэбгъу, гъуэм кърахуа благъуэу къыспотIыс. ГурыфIыгъуэмрэ нэплъэгъуэмрэ зы бэлыхь есщIами ярейуэ, спагъэжыжьэ. Си фэм симытыжу фагъуэ сащI, фэтегъуэ сихъукIынми увыIэгъуэрэ тепыIэгъуэрэ ямыщIэу Iуэхур ирашалIэ, лIэныгъэр IэфIыпс къысщащI. Фащэм я нэхъ дахэр зыхуэзгъэфащэу хэIэтыкIа нагъыщэ пагэкIэ зэщIэзудэжа си лъагъуныгъэ дахащэми къылъагъэс я щхъухь шынагъуэр, къопэбжьауэ, къуоныкъуэкъу яфIэщыпсу. Си гур тIу иращIыкIыну къыхуодзэлашхэ. Я щхьэр ягъэщхъарэ езэш ямыщIэу къытоуIуэ, къопIэстхъ. Зы дакъикъи псэхугъуэ ирагъахуэркъым яуIэу зэлъэпэуэжыну гу тхьэмыщкIэр. Зы Iэмали къысхуэгъуэтыркъым икIута из зэрымыхъужыр къагурызгъэIуэну. ГъырнэIурэ псэкIуэду ирызагъэхьэкI си гъащIэр. ЩIэращIэу, щIэщыгъуэу, щIэхъуэпсымрэ щIэбэгымрэ ебэкIыу зэгуэр сызыхэпсэукIа гъащIэр. Лъэгуажьэмыщхьэ захуэсщIу селъэIуа, си щхьэр яхуэзгъэлъэхъша пэтми, я фIэщ схуэщIыркъым гум уегуауэ зэрымыхъунур — ар ныкъуэдыкъуэу, къыхуэныкъуэ щымыIэжу, къеижыр къыхукъуэплъу къэплъэнэф пэлъытэу дунейм зэрыщыхьэулеинур, зэрыщылеинур. ИтIани сызэхахкъым, къысхуэдэгущ. ГуитIщхьитIу сагъэпсэуныр яфIэкъабылу лей къыстрагъэхьэ, хьэм ирагъэхь къупщхьэжьу, си гум къодзэгъу. Ауэ зэкIэ пэлъэщкъым, яхуэгъэщащэркъым, яхуэуныкъуркъым. Яхуэуныкъуркъым быдэ дыдэу зэрыубыдауэ, фошыгъупсым хэлъэфа IэфIыгъэкIэ псыхьыжауэ гу курыкупсэм лъагъуныгъэр хэгъэпщIащи, дыгъэ бзийм къыхэча Iуданэ дыщэпскIэ и гъунэхэр къэдыхьыжащи. МыщIэ цIу цIыкIуу гум итIысхьащи, Iэрымылъхьэ-нэрымылъагъу бзуубзэ макъкIэ псэм епсэлъащи. Полъэщ, дзыхэркъым икIи икIуэтыркъым ар. УпщIэ нагъыщэу къыпэщIэувэр зэрырищIыкIыфын, я лъапси я къуэпси зэрыщIигъэхуфын къару лъэщ къызэрыкъуэкIыфынум ирипагэрэ ириину, къащыдыхьэшхрэ къащIэнакIэу гум къоцIуукI, къолындыкI, къогуфIыкI…
Жамбэч Рабия.
ГушыIэ
Умыщхьэхыу дауэ упсэлъэфрэ?
Пащтыхьым унафэ ищIри, дунейм щхьэхынэу тетым я нэхъ щхьэхынэ дыдэу тIу къригъэшащ.
ЩхьэхынитIыр гум кIыхьу илът, загъэхъеин щхьэхыу.
Пащтыхьыр къыщIэкIри, жиIащ:
— МафIэ щIэвдзэт!
МафIэ щIадзащ.
МафIэр кIуэурэ щхьэхынитIым я деж щынэсым, ису щIидзащ.
— МафIэм дис си гугъэщ, — жиIащ зым.
— Уа, умыщхьэхыу дауэ упсэлъэфрэ! — къыпидзыжащ етIуанэм.
Бжыгъэхэр
«Крепкий орешек-5» фильмым текIуэдар
Ар щытрахым каскадер 30 хэтащ. Абыхэм ящыщу тIум Уиллис Брюс нэхъ гугъуу ищIэн хуей псор зэфIагъэкIащ.
Фильмыр щытрахым «Мерседес» 70 къагъэсэбэпащ. Абыхэм я нэхъыбэр къутащ, пщIыж мыхъуну.
КиноIэщIагъэлIу 500 кърагъэблэгъащ фильмыр щытрахым. Абыхэм ящыщу 400-р венгрт.
Уиллис, и щхьэгъусэр, къалъхуагъащIэ и пхъур щыпсэуа унэр доллар мин 16 и уасэт. Будапешт и курыкупсэм ит, къатищ хъу унэр зы мазэм доллар мини 4-кIэ бэджэнду яту арат. Ауэ ар зейм щIэсынур хэтми къыщищIам, доллар мини 8-м нэс уасэр дригъэуеящ. Сыт ящIэнт продюссерхэм — мазитIкIэ къыхуащтащ ар лIыхъужь нэхъыщхьэм.
Беларуссым щащI «Ми-26»-р фильмым къыщагъэсэбэпыным доллар мин 400 трагъэкIуэдащ. А ахъшэм и Iыхьэ плIанэр кхъухьлъатэм и гъэсыныпхъэм ихьащ, адрейхэр кхъухьлъатэзехуэхэм, щIылъэм щыкIэлъыплъхэм, машинэр зыхуей хуэгъэзэным текIуэдащ.
Фильмым трагъэкIуэдащ доллар мелуани 125-рэ. Абы щыщу мелуан 50-р фильмыр щытраха Венгрием къыщынащ. Адрейр актерхэм я лэжьапщIэм, фильмым ехьэлIа нэгъуэщI Iуэхухэм трагъэкIуэдащ.
Шхыныгъуэхэр
Гуэгуш тхьэмщIыгъу шыпс
ТхьэмщIыгъур къабзэу ялъэсри, псы щIыIэ зэрыт шыуаным иралъхьэ, шыгъу хадзэ, зэ фIыуэ къытрагъэкъуалъэ, тхъурымбэр къытрахыурэ, мафIэр цIыкIу ящIри, шыуаныщхьэр тепIауэ дакъикъэ 40 -50-кIэ ягъавэ. ТхьэмщIыгъу вам Iэпэр хощатэ. Ар лэпсым къыхахри тIэкIу ягъэупщIыIу, итIанэ лыхьэжым щIагъэкI е яуб. АдэкIэ гуэгуш лэпсым къытекIа дагъэр е тхъу шыуан щхьэхуэм иракIэ, къагъэплъри, цIыкIу-цIыкIуу упщIэта бжьыныщхьэ укъэбзам шыбжий плъыжь хьэжа сыр халъхьэри, дакъикъэ зытIукIэ ягъэлыбжьэ. Абы гуэдз хьэжыгъэ ухуэнщIа хакIутэри, чымчыркIэ зэIащIэурэ, тхъуэплъ хъуху ягъажьэ. ЗэрызэIащIэм хуэдэурэ, абы тхьэмщIыгъу хьэжар халъхьэ, ар зыхэвыкIа лэпсым щыщ хакIэри, зэIыщIэныр зэпамыгъэууэ, дакъикъэ 25 — 30-кIэ ягъавэ. Хьэзыр хъуа шыпсыр мафIэм къытрахыж, тIэкIу ягъэупщIыIу, абы зэIащIэурэ бжьыныху уба халъхьэ, джэдгын траудэри, и щхьэр тепIауэ дакъикъи 5-6-кIэ щагъэт. Шыпсыр тхъуэплъ дахэу, и щхьэм дагъэ тету, мэ дахэ иIэу щытын хуейщ. Яшх пщтыру, пIастэ, мэжаджэ, чыржын, щIакхъуэ щIыгъуу.
Халъхьэхэр (цIыхуиплI Iыхьэ):
ТхьэмщIыгъуу — грамм 400
Псыуэ — грамм 920-рэ
Бжьыныщхьэ укъэбзауэ — грамм 30
Тхъууэ е дагъэу — грамми 100
Шыгъуу — грамм 22-рэ
Гуэдз хьэжыгъэу — грамм 30
Лэпсу — грамм 690-рэ
Бжьыныху укъэбзауэ — грамм 20
Шыбжийуэ, джэдгыну — узыхуейм хуэдиз.
Ди сурэт гъэтIылъыгъэхэр
Адыгэхэр къуршым итщ. Сурэтыр Грузинский П. И. ищIащ. 1842 гъэ
Мелардырыбжэхэр
Нэхъыбэ мэхъу
ДолларкIэ бжэ мелардырыбжэу Урысейм исым я бжыгъэм хэхъуащ 2013 гъэм. Иджы ахэр цIыхуи 131-рэ мэхъу. CEO журналым къызэрытрадзамкIэ, зы илъэсым къриубыдэу нэхъ къулей дыдэхэм цIыху 11 къахэхъуащ.
2012 гъэм доллар мелардым щIигъу зиIэ хьэрычэтыщIэу ди къэралым 120-рэ исауэ аращ, 2011 гъэм ахэр зэрыхъур 114-рэт. Къэралыр кризис лъэхъэнэм къыщихутам мащIэу щытащ мелардырыбжэхэр, 49-рэ хъууэ арат. 2008 гъэм Урысейм доллар мелардырыбжэу 101-рэ ист, 2010 гъэм — 77-рэ хъурт.
Зи гугъу тщIы цIыху къулейхэм я мылъкуми куэдкIэ хэхъуащ блэкIа илъэсым. 2013 гъэм нэхъ бей дыдэу къалъыта хьэрычэтыщIэм и мылъкур доллар меларди 147-рэ мэхъу. Ар нэхъыбэщ 2012 гъэм (доллар меларди 131-рэ), 2010 гъэм (меларди 139-рэ), 2009 гъэм (мелард 76-рэ) нэхъ къулейуэ къалъытам ейм нэхърэ. Ауэ 2011 гъэм Урысейм и нэхъ къулей дыдэ цIыхум и мылъкур доллар меларди 182-рэ хъурт, 2008 гъэм мелард 221-рэ зиIаи щыIащ.
CEO жураналым къызэрытрадзамкIэ, мы гъэм Урысейм и нэхъ къулей дыдэ цIыхуу къалъытэр «Металлоинвест»-м и тхьэмадэ Усманов Алишерщ, абы доллар мелард 18,72-рэ иIэщ, ари блэкIа илъэсым елъытауэ проценти 8-кIэ нэхъ мащIэ хъуащ. Хэхъуэ куэд зиIэ цIыхухэм я рейтингыр къэзыпщытэ «Bloomberg» «Forbes» жыхуиIэхэм къагъэлъагъуэхэми япэ увыпIэр щеубыд Усмановым. ЕтIуанэ увыпIэр зейр НЛМК-м и унафэщIхэм я советым и Iэтащхьэ Лисин Владимирщ, абы и мылъкур доллар мелард 17,2-рэ мэхъу. Ещанэ увыпIэм щыIэр «Реновы» фирмэр зей Вексельберг Викторщ (мелард 15,94-рэ), абы къыкIэлъокIуэ «Альфа-групп»-м и Iэтащхьэ Фридман Михаил (мелард 15,32-рэ).
Зи гугъу тщIы рейтингым етхуанэ увыпIэр щызыубыдыр Прохоров Михаилщ, абы и мылъкур доллар мелард 15,25-рэ мэхъу.
Нэхъ къулейуэ пщIым хэтщ «Северс- таль»-р зи IэмыщIэ илъ Мордашов Алексей, «Новатэк»-р зейхэм ящыщ Михельсон Леонид, «Базел»-м и тхьэмадэ Дерипаскэ Олег, «Интеррос»-м и президент Потанин Владимир, «Лукойл»-м и Iэтащхьэ Алекперов Вагит сымэ.
ЖыIэгъуэхэр
Лъагъуныгъэм и къарур
ЩIэныгъэ зыбгъэдэлъыр ищIэр мащIэу къыщыхъужу сытым дежи еджэрщ.
* * *
Зыгуэрым пэжу гу лъитащ: псори куэдрэ псэуну хуейщ, ауэ жьы хъуну зыри хуейкъым.
* * *
ЦIыхум и хьэлыр аращ, арэзы къыдэхъуращ гулъытэ нэхъыбэ зыхуищIыр.
* * *
Псом нэхърэ унэхъ Iущу закъыфIэбгъэщIыныр къызыхэкIыр акъылыншагъэрщ. Губзыгъэр сытым дежи зэпIэзэрытщ.
* * *
Дэтхэнэми къыфIощI езым хуэдэу фIыуэ зылъагъу щымыIэу. Аращ лъагъуныгъэм къару хуэхъужри.
* * *
Зыгуэрым ущыхуэныкъуэм хуэдэ дыдэу фIыкъым зыгуэр къобэкIыу уиIэнри. Абы и уасэр мэкIуэд, ар нэхъ IуэхуфI дыдэу щыт-ми.
* * *
НэгъуэщIым щхьэкIэ жыпIэм хуэдэ дыдэщ уэри къыпхужаIэр.
* * *
УщIэлъаIуэм хуэфэщэн фIыщIи къыкIэлъыкIуэн хуейщ.
* * *
ЦIыхухъум хуримыкъу псори цIыхубзым хэлъщ.
* * *
ПщIэншэу бгъэкIуэда зэманым куэд пIех, ауэ дерсыфI къыхыбох.
Хъурей Феликс.
Хъуэхъухэр
Гъатхэпэм и 3-м къыщалъхуа махуэр ягъэлъапIэ Мэршэнкъул (ХьэфIыцIэ) Лидэ Мусэбий и пхъумрэ Мэршэнкъул Аслъэн Хьэсэн и къуэмрэ
Дахагъэу дунейм тетыр къызыдэуш гъатхэм халъхуа, фIыуэ тлъагъу, пщIэшхуэ зыхуэтщI зэанэзэкъуэм узыншагъэ быдэ фиIэу, гуфIэгъуэмрэ дэрэжэгъуэмрэ фи Iэпэгъуу, гъащIэм и IэфIыгъэ псори зыхэфщIэу Тхьэм фигъэпсэу.
Лидэ зэгурыIуэрэ зэдэIуэжрэ, хабзэрэ нэмысрэ щызекIуэ унагъуэм и гуащэ Iумахуэу, дахагъэмрэ гумащIагъэмрэ и Iэпэгъуу къогъуэгурыкIуэри, адэкIи ефIакIуэу, зи ущиякIуэ и щIэблэм я насыпым иригушхуэу, абыхэм я ехъулIэныгъэхэм и лъэр щIигъэкIыу, нэмыс къыхуащIрэ и пщIэр яIэту куэдрэ дуней дахэм тетыну ди гуапэщ.
Аслъэн дыхуохъуахъуэ и гъащIэ гъуэгур дахэу, и лэжьыгъэм и хъер илъагъуу, и гур щызрэ насыпыфIэу, и гурылъхэмрэ гъащIэмрэ зэтехуэу, къызыхэкIа лъэпкъым и пщIэр иIэтрэ и IуэхущIафэ дахэхэмкIэ цIэрыIуэу псэуну.
Фи Iыхьлыхэмрэ фи благъэхэмрэ.
Псалъэзэблэдз
ИхъуреягъкIэ къикIухьу: 13. Пхъэ пкIэлъейм и Iыхьэ. 14. Бжэгъу кIыхь, къурагъ гъум. 15. ПшахъуэщI. 16. Сталиным иужькIэ къэрал унафэщIу хаха. 17. Къуаргъ лъэпкъ. 18. Адыгэ генерал. 18. ГуфIэгъуэ Iэнэм щыжаIэ псалъэ дыгъэл. 19. Щыгъыным хищIэ хьэпIацIэ. 20. Бзаджэнаджэ, цIыху псэ фIей. 21. Зыгуэр иракIутэн хьисэпкIэ яшыхьа тхылъымпIэ. 23. Уи мыIуэху зепхуэмэ, уи щхьэм къытехуэнкIэ хъунущ. 24. Фочышэу къагъэсэбэп бдзапцIэ хъурей цIыкIу. 25. ХадэхэкI. 26. Ди Налшык зоопаркым апхуэдэ псэущхьэ исщ. 27. Адыгэ псалъэжьым зэрыжиIэмкIэ, абы и щхьэр умытIатэу хьэ илърэ ху илърэ къыпхуэщIэнукъым. 28. Ди гъунэгъу нысащIэр и … кIуэжырейщ. 29. ЛъагапIэ. 30. Хьэцэпэцэ къэкIыгъэ. 31. Къэбэрдей-Балъкъэрым и муслъымэн IуэхущIапIэм и Iэтащхьэ. 32. Жьэ бзаджэ зиIэ цIыху дыдж . 33. ХадэхэкI. 34. «СыкIуэнт нэхъ псынщIэу схузэфIэкIым, мычэму си шыр согъэлъэхъу, … уэ фIыкIэ уигу сыкъэкIым, си гъуэгу кIыхь хъуну къызэхъуэхъу» — КIыщокъуэ Алим и усэ нэхъ цIэрыIуэхэм ящыщ зым щыщщ. 35. Шы къызэщIэплъам къыщхьэщих бахъэ. 36. Балъкъэрхэм къыдагъэкI газет. 37. Шым и «вакъэ». 38. Лэжьэрейм и Iэгум трищIэ фэ Iув пхъашэ. 39. Дзыгъуэхэм, шындырхъуохэм я унэ. 40. Ди щIыналэм щыIэ псыежэхышхуэ. 41. ПсыпцIэ къуалэбзу пщэ кIыхь, лъакъуэ кIыхь. 42. Жыхафэгу. 43. Къэбэрдейм и иужьрей пщы уэлий Жанхъуэт … 44. ЩIалэр гъунэгъум … джэгуну екIуэкIащ. 45. Ахъшэ жьгъей. 46. Ху къызыщIаIукI къэкIыгъэ. 47. Вакъэ лъапщэ кIыхь. 48. … егъу нэхърэ ныбжьэгъуфI. 49. Адыгэ драматург, тхакIуэ. Абы и цIэр Налшык и уэрамхэм ящыщ зым зэрехьэ. 50. … фIэдахэр псэм фIэIэфIщ. 51. ЩIыIум зэреджэ нэгъуэщIыцIэ. 52. ЩIакхъуапхъэ. 53. Район зыбжанэм пIалъэ-пIалъэкIэрэ я унафэщIу щыта, Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь. 54. Ди къэралым фIыуэ къыщацIыху адыгэ уэрэджыIакIуэ Iэзэ, Урысей Федерацэм и цIыхубэ артист.
И кумкIэ кIуэуэ: 1. Убэлэрыгъамэ, абы мэлым IисрафыпцIэр хилъхьэнущ. 2. Бдзэжьей лIэужьыгъуэ. 3. Адыгэ театрым и джэгуакIуэ гъуэзэджэу щыта, РСФСР-м щIыхь зиIэ и артист. 4. Пхъэм къыхащIыкI хьэкъущыкъухэм я кIуэцIыр зэрагъэтэмэм, дзитI зыIут Iэмэпсымэ. 5. Гъатхэм гъуэжь дахэу къэгъагъэ къэкIыгъэ. Е цы кIэщI щабэ зытет щэкI Iув. 6. « … Мурат» — КъардэнгъущI Зырамыку, Къуныжь Хьэждал сымэ ягъэзащIэ уэрэдыжь. 7. Хъарбыз … Е ерыскъы гуэрым къыгуаха, къыгуагъэжа Iыхьэ. 8. Аслъэным ехьэехуэ хьэкIэкхъуэкIэ шынагъуэ. 9. Тхылъым и «джанэ». 10. КъулыкъущIэм и IэнатIэр … хэхыпIэ ищIащ. 11. ЗыкъыпкIэрызыщIэ удзыжь: а псалъэм и япэ пычыгъуитIыр зэхэплъхьэмэ, псэущхьэ хьилэшы къокI. Иужьрей пычыгъуэр цIыхубз щыгъынщ. 12. Лъэдиймрэ лъэгуажьэмрэ щIэзыгъа-нэ, лъэгупс зыпымыт цIыхухъу щыгъын.
Гу зылъытапхъэ: ихъуреягъкIэ къэзыкIухь псалъэхэм зым и кIэухыр къыкIэлъыкIуэм и щIэдзапIэщ. Щапхъэ: мэл — лыжьжьэгу.
Зэхэзылъхьар Мыз Ахьмэдщ.
Мазаем и 23-м ди газетым тета псалъэзэблэдзым и жэуапхэр:
ИхъуреягъкIэ къикIухьу: 13. Бэщмакъ. 14. Къаздэхъу. 15. Хъуп. 16. ПхъэцIыч. 17. Чэтэн. 18. Нэхущ. 19. Щыщ. 20. Щыкъу. 21. Къуэпс. 22. Сэмб. 23. Бэлыхь. 24. Хьэх. 25. ХытIыгу. 26. Гуэрэн. 27. Нартыху. 28. Хуей. 29. Пщыпхъу. 30. ХъумпIэцIэдж. 31. Джынасу. 32. УафэхъуэпскI. 33. КIыщ. 34. Щыхь. 35. Хьэрш. 36. Шэху. 37. Хугу. 38. Гулъ. 39. «ЛъыщIэж». 40. ГъущI. 41. ЩIыIу. 42. Iущ. 43. Щам. 44. Мыдэф. 45. Фошыгъу. 46. Гъуэмб. 47. Бейгуэл. 48. Къуентхъ. 49. Хъер.
И кумкIэ кIуэуэ: 1. Амыщ. 2. БзэмыIу. 3. ГупкIэ. 4. Хьэжы. 5. ХьэтIутIэ. 6. Пщэхъу. 7. Лэгъуп. 8. Блащхъуэ. 9. Пхыр. 10. Аркъэ. 11. Аргъынэ. 12. Цей.
