Гугъуехьырщ Iэзагъэм хэзыгъахъуэр
Сыт зэмани гъукIэ IэщIагъэм щIэупщIэ зэриIэм, абы пщIэ хэха хуащIу къызэрекIуэкIым и щыхьэт нахуэщ IуэрыIуатэм дызыщрихьэлIэ Дэбэчрэ Лъэпщрэ. Тхыдэм къызэрыхэщыжымкIэ, абыхэм я акъылкIи, щIэныгъэкIи, къарууфIагъэкIи къапэхъун куэд къыхэкIыртэкъым лъэпкъым. Нарт хъыбархэм я лъэхъэнэм куэдкIэ дыпэжыжьэми, иджыри гъукIэ IэщIагъэм и щIэупщIэр инщ, и пщIэр лъагэщ.
Маргъущ Юрэ Уи гуапэ мыхъуу къанэркъым адэжьхэм я IэщIагъэр зи псэм хэлъу къэтэдж, абы щIапIыкIа, адыгэбзэр шэрыуэу зыгъэбзэрабзэ, лъэпкъ лъагъуныгъэр зи пкъыналъэм хыхьэу зыхэзыщIэхэр дызэриIэр.
ГурыIуэгъуэщ гъукIэныр зэрымытыншыр, абы шыIэныгъи, Iэзагъи, зэфIэкIи, лъагъуныгъи хуиIэн зэрыхуейр. ГъущIхэкIыр жыIэдаIуэ ящIыфрэ, абы «псэ» хэзылъхьэфыр мащIэщ, нэхъ мащIэжщ абы дихьэххэри. «ЩIалэгъуэм» и хьэщIэщым къедгъэблэгъа Маргъущ Юрэ гъукIэным, сурэт щIыным зэрыцIыкIурэ дихьэхыу, и щхьэ щигъэфIэнум, и псэр къыщеныкъуэкъум деж сурэт, тхыпхъэщIыпхъэ ищIырт. НыбжькIэ щIалэми, и IэпщIэлъапщIагъэкIэ жьакIэхухэм япеуэфын щIалэщIэм, и Iэзагъэр зэрызыIэригъэхьам, абы уадащхьэм щыщIиIукI хьэпшыпхэм къищынэмыщIауэ, и псэм щыщIиIукI гупсысэхэмрэ и дуней лъагъукIэмрэ зыщыдгъэгъуазэмэ ди гуапэу, зыхуэдгъэзащ. ЩIалэм гъукIэныр IэщIагъэу къыхезыгъэхарщ япэу дызыщIэупщIари.
— СызэрыцIыкIурэ сурэт сщIыну, пластилиным зыгуэрхэр къыхэсщIыкIыну сфIэфIт. Пэжыр жысIэнщи, университетым декоративно-прикладной гъуазджэмкIэ и къудамэм сыщыщIэтIысхьам гъущIыкIэм зыри къысхухэщIыкIыртэкъым, сэ нэхъыбэу сыдэзыхьэхыуи къызэхъулIэуи щытар скульптурэ щIынырт. ЕджапIэм сыкъыщIэтIысхьа иужь, гъущIыр жыIэдаIуэ, «IэтIэлъатIэ» сщIыуэ зезгъэсащ. Пэжщ, гугъущ а псори, ауэ фIыуэ плъагъу Iуэхум ерыщу яужь уитмэ, ар зэбгъэхъулIэныр нэрыгъыу бубыдмэ, пхузэфIэмыкIын щыIэкъым. СетхъунщIэуэжым, сигу иримыхьар иджыри зэ зэхэзгъэвэжурэ, щIэрыщIэу псори къыщыщIэздзэжа, си лэжьыгъэм сыдихьэхыу сыщымыгъуэлъыжыхха жэщ Iэджэ къысхуихуащ, си щхьэм «къизэрыхьа» сурэтым пкъы гуэр естын папщIэ.
Нэхъыбэу сурэт щIыным сыдезыгъэхьэхар си адэрауэ жыпIэ хъунущ. Дахэу сурэт ищIырти, сэри хуэмурэ а IэщIагъэм и щэхухэм сыхуигъэсащ.
— Япэ дыдэу сытыт пщIар?
— Япэ дыдэу сщIар цIыхубзхэм зэрызагъэдахэ пщэхъущ.
— Дыщэ, дыжьынхэкIхэр пхуэгъэжыIэщIэрэ?
— Дыщэ, дыжьын, гъуаплъэ — ахэращ сызэрылажьэр. Лэжьыгъэм ущышынэ хъунукъым, тегушхуауэ Iуэхум пэрыхьэн хуейщ. Iэзагъэм хэзыгъахъуэр гугъуехьырщ, пщIэнтIэпсырщ.
— Къыхэпха IэщIагъэм ди зэманым щIэупщIэ иIэ?
— Пэжщ, цIыху Iэпщэ, пщIэнтIэпс лей хэмыту нобэкIэ псори машинэхэмрэ компьютерхэмрэ ящI. Iэпэм и хуабагъ зыхэлъ лэжьыгъэхэм хуэфащэ пщIэи и нэхъыбэм хуащIыркъым, абы и фIагъ псори къызыгурыIуэр зырызыххэщ. ФIыр, дахэр къызыхуэлъагъурщ, абы пщIэ хуэзыщIыфырщ дэ дызыхуэлажьэр.
— Нэхъыбэу пщIыну пфIэфIыр сыт?
— Къамэ, сэшхуэ, бжьэ.
— Сэ зэрысщIэмкIэ, уэ иджыблагъэ зэхэта «Мэшыкъуэ-2013» щIалэгъуалэ форумым ущыIащ. Абы щыбгъэлъэгъуа проектым и гугъу уэзгъэщIынут.
— Лъэпкъ гъуазджэр къэгъэщIэрэщIэжын, абы гъащIэщIэ етыжынырт си проектыр зыхуэгъэпсауэ щытар. Псом япэрауэ, ныбжьыщIэр и лэжьыгъэм дебгъэхьэхын папщIэ, абы ищIым цIыхухэр зэрыхуейр зыхищIэн хуейщ. Ди студентхэм лэжьыгъэ гъэщIэгъуэн куэд ящIри, ар егъэджакIуэмрэ дэрэ фIэкIа нэгъуэщIым ялъагъуркъым. Сэ си проектымкIэ си мурадат ди ныбжьыщIэхэм ящIа хьэпшыпхэр щагъэлъэгъуэн, щащэн тыкуэн цIыкIу къызэIусхыну. ЩэхуакIуэр хэбгъэзыхькIэ, игу иримыхь ищэхунукъым, нэм нэхъыфIырщ къыфIэнэр. Апхуэдэ тыкуэн диIатэмэ, дэтхэнэ зы студентми и лэжьыгъэр нэхъыфI зэрищIыным яужь итынут, ар егъэджэныгъэ IуэхумкIи сэбэп хъунут. Хуабжьу сигу къоуэ, еджапIэр къэзыуха ди щIалэхэр я IэщIагъэм иримылажьэу хъумакIуэу е бэзэрым тету щыслъагъукIэ. Апхуэдэхэр куэду диIэщ. Ди IэщIагъэр Iэпэдэгъэлэл пщIы хъунукъым, абы махуэ къэс уи зэфIэкIым щыхэбгъэхъуэн хуейщ.
— Уэ узэреплъымкIэ, мы лэжьыгъэм нэхъ хьэлъэу хэлъыр сыт?
— Гугъущ уакъыгурымыIуэныр, уи IэщIагъэм пщIэ имыгъуэтыныр. Уадэр пIэту гъущIыр бупIэщIын къудейм Iэзагъ хуейщ, еуэгъуэ къэс зэхуэмыдэу. Зи щхьэ мыузым уи щхьэ уз хуумыIуатэ, жыхуиIэм хуэдэщ ди Iуэхур.
— Уи лэжьыгъэхэм ящыщу нэхъыбэ дыдэрэ уелэжьауэ сыт уиIэ?
— Диплом лэжьыгъэу дыщэ джэд сщIати, абы мазибл тезгъэкIуэдащ, гъущI кIапсэу метр 600-м щIигъу ихьащ.
— Зи лэжьыгъэр фIыуэ зылъагъу дэтхэнэри нэхъри зэрызиужьыным хущIэкъу зэпытщ. Абы и лъэныкъуэкIэ сыт хуэдэ хъуэпсапIэхэр уиIэ?
— Узахуэщ. БзыщIа лей хэмыту жысIэнщи, СурэтыщIхэм я зэгухьэныгъэм сыхыхьэну сыщIохъуэпс. Абы папщIэ уи лэжьыгъэхэм я гъэлъэгъуэныгъэ зыбжанэ къызэбгъэпэщын хуейщ. Си IэщIагъэм сытемыукIытыхьу гъэлъэгъуэныгъэм утыку щисхьэн лэжьыгъэхэр зэзгъэпэщыным я нэхъ мащIэу илъэситху текIуэдэнущ. Си лэжьыгъэм иджыри къэс къамыгъэсэбэпа IэмалыщIэ гуэрхэр хэспщэну си мурадщ.
— НэхъыжьыфI и лъагъуэ куэд и уасэщ. Мы IэщIагъэм ирилэжьахэм ящыщу хэт сымэ я IэдакъэщIэкIхэр нэхъ уигу ирихьрэ?
— ПIаз Александр пэсщIын яхэткъым.
— Зи гугъу пщIахэм къищынэмыщIа, ди лъэпкъым къыдекIуэкIа хьэпшыпхэм ящыщу сытым нэхъ удихьэхрэ?
— Лъэпкъ дамыгъэхэр, тхыпхъэщIыпхъэхэр, цIыхухъу, цIыхубз фащэм кIэралъхьэхэр сщIыну сфIэфIщ. Языныкъуэхэм лъэпкъым и тхыпхъэщIыпхъэ щхьэхуэ гуэрхэр къагупсысыну, щIэ гуэр халъхьэну яужь ихьэу псори щызэхагъэзэрыхь щыIэщ. Лей къыщIэбгупсысын щыIэкъым, дахэ псори лъэпкъым къыдокIуэкI, дэ ар дымыгъэкIуэду, екIуу утыку итхьэн, зетхьэн хуейуэ аращ. Ауэ сыт хуэдэ лэжьыгъэми зыщIам и хъэтI къытещу, езыри абыкIэ къацIыхуу щытын хуейщ.
Ди IэщIагъэмрэ «Улажьэмэ — лыжь пшхынщ, умылажьэмэ — лажьэ бгъуэтынщ» адыгэ псалъэжьымрэ зэхуэкIуэу къызолъытэри, мы Iуэхур къыхэзыхыну мурад зыщIа ныбжьыщIэхэр абыхэм егупсысыну сыхуейт.
Епсэлъар
Щомахуэ Залинэщ.
