Сызэрыадыгэм срогушхуэ
ЩIэблэм щIэныгъэ куу етыным къыдэкIуэу, гъэсэныгъэ екIу хэлъхьэнми гулъытэ хэха щигъуэт IуэхущIапIэхэм ящыщщ Кавказ Ищхъэрэм ГъуазджэхэмкIэ и къэрал институтыр. Мыбы къыщрахьэжьэ Iуэхухэм я нэхъыбэм и жэрдэмщIакIуэщ икIи къызэгъэпэщакIуэщ институтым гуманитар, социально-экономикэ щIэныгъэхэмкIэ и кафедрэм илъэс куэд щIауэ и унафэщI, культурологие щIэныгъэхэм я кандидат, доцент ЩауэцIыкIу Людмилэ.
Каменномост къуажэм къыщалъхуа хъыджэбз цIыкIур зыхапIыкIар адыгэбзэр щыбзэрабзэ, адыгэ хабзэр ткIийуэ щызекIуэ унагъуэшхуэт. Нэхъыбэрэ анэшхуэ-адэшхуэм ябгъэдэса сабийхэр нэхъыжьым пщIэ хуащIу, нэхъыщIэр ялъытэу, къызыхэкIа лъэпкъым и цIэр фIыкIэ ягъэIун хуейуэ арат зыщIагъэдэIур. Людмили апхуэдэущ къызэрыхъуар.
Зи адэ-анэр егъэджэныгъэ Iуэхум хэт Людмилэ зэрыжиIэмкIэ, пэщIэдзэ классхэм щыщеджэм щыгъуи гурыIуэгъуэт абы IэщIагъэ ищIынур сыт хуэдэми. 1969 гъэм курыт еджапIэр къыщиухым унагъуэм я библиотекэшхуэм щIэлъ хамэ къэрал, урыс классикэр щIиджыкIат.
Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым тхыдэмрэ филологиемкIэ и факультетым урысыбзэмрэ литературэмкIэ и къудамэм щыщIэса илъэсхэм фIыуэ зэреджам къыщымынэу, ар жыджэру хэтащ университет гъащIэм. 1974 гъэм еджапIэ нэхъыщхьэр къиуха нэужь, Налшык къалэ дэт УхуакIуэ колледжым эстетикэмкIэ щригъаджэу лэжьэн щыщIидзащ. Илъэс зыбжанэкIэ лэжьауэ ар унафэщIым егъэджэныгъэ IуэхухэмкIэ и къуэдзэу ягъэуват.
ИужькIэ, Кавказ Ищхъэрэм ГъуазджэхэмкIэ и институтыр къызэIуаха нэужь, Людмилэ абы щригъэджэну кърагъэблагъэри, зы махуи хущIемыгъуэжауэ илъэс 30-м нэсауэ абы щолажьэ.
ЩауэцIыкIур зэрылажьэм хуэдэурэ и кандидат лэжьыгъэр пхигъэкIри, культурологие щIэныгъэхэм я кандидат цIэр къыфIащащ. Иджыпсту ар институтым гуманитар, социально-экономикэ щIэныгъэхэмкIэ и кафедрэм и унафэщIщ, доцентщ, этикэ, эстетикэ, хамэ къэрал, урыс литературэ предметхэмкIэ ирегъаджэ.
ЩауэцIыкIум жеIэ: «Си IэщIагъэри, си лэжьыгъэри фIы дыдэу солъагъу. Хуабжьу сыдихьэхыу, махуэ къэскIэ щIэщыгъуэ сщыхъуу апхуэдэщ. Ар, дауи, насыпышхуэщ! Сэ сыегъэджакIуэми, зэи си студентым сабийуэ сеплъакъым, сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, ахэр балигъ гъащIэм къыхэбэкъуауэ аращи, абы зэрыхэпсэукIыным, я гъуэгу къызэрыхахыжыным сытым дежи хуэзущийуэ апхуэдэщ. ИкIи сахуэткIийщ, сащыхуэгубжьи къохъу, ауэ си ныбжьэгъум, лэжьэгъум хуэдэущ сазэрыбгъэдэтыр. Абыхэм яджын хуей программэр курыт еджапIэм щрагъэщIауэ къыщIотIысхьэ, дэ я щIэныгъэр дгъэбэтэн хуейуэ аращи, зэныкъуэкъу ди зэхуаку дэлъу, зым имыщIэмкIэ адрейм дыдэгуашэу ди дерсхэр идогъэкIуэкI».
Апхуэдэу зи гур зэIухауэ зи лэжьыгъэм бгъэдэт ЩауэцIыкIум и къалэмыпэм къыпыкIащ къэхутэныгъэ лэжьыгъэ куэд — абыхэм я бжыгъэр 60-м нос. Зэчиишхуэ зыбгъэдэлъ егъэджакIуэм студентхэм зэрадэлажьэр фIэмащIэрэ нэхъыбэ зэражриIэным, зэраригъэлъагъуным хущIэкъуу, зэманыр сыт щыгъуи къемэщIэкIыу, езы еджакIуэхэми фIы дыдэу къалъагъуу, чэнджэщкIэ зыкъыхуагъазэу апхуэдэщ. Абы и куэдщ и гъэсэнхэу и Iуэхум къыпызыщахэри.
КъыдэкIуэтей щIэблэм Людмилэ ядригъэкIуэкI псэ хьэлэл лэжьыгъэр къэралми гулъытэншэ ищIакъым. Абы и щыхьэтщ и къару емыблэжу иригъэкIуэкI лэжьыгъэ купщIафIэм пап-щIэ щIыхь, фIыщIэ тхылъ-хэр мызэ-мытIэу къызэ- рыхуагъэфэщар. Абыхэм ящыщщ Урысей Федера-цэм и Профсоюзхэм, УФ-м ЩэнхабзэмкIэ и министерствэм я ЩIыхь тхылъхэр, КъБР-м егъэджэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ цIэ лъапIэри къызэрыфIащар.
Сыт хуэдэ гуп хэмыхьэ-ми, зы хьэлым тет бзылъхугъэм игури и псэри къэзыухъуреихь псоми яхузэIухауэ, дэтхэнэми защIигъэкъуэну, ядэIэпыкъуну хьэзыру апхуэдэщ. Арауи къыщIэ-кIынщ псоми фIыуэ къыщIалъагъур.
Зыщигъэпсэху зэманхэм ЩауэцIыкIум хамэ къэралхэм кIуэн, зыщиплъыхьын, я псэукIэм, щэнхабзэм щыгъуазэ зищIын фIэфIщ. ИджыпстукIэ хамэ къэрал 12-м щыIащ.
— Дэнэ щIыпIэ сыщымыIами, сыт хуэдэ дахагъэ, лъэпкъ щэнхабзэ къулея-гъэ сымылъэгъуами, сыкъызыхэкIа лъэпкъым, сызэрыадыгэм сригушхуэу, си щхьэр лъагэу сIэту унэм сыкъокIуэж, — жеIэ ЩауэцIыкIум.
ЗэхэщIыкI куурэ акъыл жанкIэ Тхьэр зыхуэупса Людмилэ унагъуэ дахи иIэщ. И щхьэгъусэмрэ езымрэ зэдагъуэта бынитIым гъащIэм я лъагъуэ къыщагъуэтыжауэ мэпсэухэр.
Сэбэпышхуэ къызыпыкIын лэжьыгъэ куэд зи Iэдакъэ къыщIэкI Людмилэ ехъулIэныгъэфIхэр иIэу, и унагъуэ дахэр хуэузыншэу иджыри куэдрэ ди япэ итыну ди гуапэщ.
ХЬЭРЭДУРЭ Аллэ.
