Щэнхабзэм и лъэмыж
Саралъп Мадинэ и Арт-центрыр Абхъаз гъуазджэм и къигъэхъуапIэу мы мазэм щытауэ жыпIэмэ ущыуэнукъым. Абы къыщызэIуахат сурэтыщIхэу Хурхумал Валентинэ-рэ Арсалие Эльвирэрэ я IэдакъэщIэкIхэм я гъэлъэгъуэныгъэ.
Абхъаз хьэщIэхэмрэ бысымхэмрэ Уардэунэм и япэ къатым «Зэманым и плъыфищ» фIэщыгъэм щIэту щекIуэкI выставкэм фащэхэмрэ зэманымрэ щызэпэджэжу гъэщIэгъуэну зэхэухуэнат (проектым и унафэщIыр Арсалие Эльвирэщ, сурэттехыр Лакобэ Оттэщ, сурэтым итхэм я фащэр къэзыгупсысар Цвижбэ Маианэщ).
Эльвирэ лъэпкъ фащэмрэ щыгъынхэмрэ я тхыдэр зэриджыр къэплъытэмэ, и творчествэкIэ Сэралъп Мадинэ ейм зэрыпэгъунэгъур къыхэгъэщыпхъэщ. Арсалие и сурэтхэмрэ гъэлъэгъуэныгъэр щекIуэкI пэшымрэ гъэщIэгъуэну зэдекIурти, выставкэм и гупсысэр щIагъэхуабжьэрт. Къапщтэмэ, «Зы зэманым и плъыфищ» проектым унэтIыныгъищ (фащэ, сурэт, унэлъащIэ) къызэщIаубыдэ.
XX лIэщIыгъуэм и пэщIэдзэхэм хэпсэукIа бзылъхугъэ щыпкъэхэм, зэманым и нэпкъыжьэ зытелъ унэлъащIэхэм узэIэпашэри блэ- кIа лъэхъэнэм и дунейм зыщыуагъэплъыхь. КъэхъукъащIэкIэ, зауэкIэ, хэкум ирахуакIэ, гузэвэгъуэкIэ гъэнщIауэ щыта а зэманым цIыхуфэр игъэжэщIами, гур зэрахуимыудар къа- тощ абыхэм. ГъэщIэгъуэнщ щыгъыным зэманым зэрызыдихъуэжам укIэлъыплъыну, лъэпкъ фащэм хамэ къэрал цивилизацэм ижь къызэрыщIихуар наIуэ щыхъу теплъэгъуэхэри удэзыхьэхщ. КъызэгъэпэщакIуэхэм къызэрыхагъэщамкIэ, а проектым къыщагъэсэбэпа щыгъынхэр пасэрей щIыкIэм тету ядащ, къищынэмыщIауэ сурэтхэм бром-дыжьыныпс мыхъур трагъэуащ.
«Зэманым и плъыфищ» проектым хуабжьу сфIэгъэщIэгъуэну селэжьащ, тыншу къызэхъулIауи схужыIэнукъым. БлэкIа лIэщIыгъуэм и теплъэгъуэхэр къэбгъэщI къудейкIэ зэфIэкIыркъым, ахэр сурэтхэмкIэ зыхэпщIэн папщIэ зэманым и «бэуэкIэри» къэбубыдын хуейщ, — жеIэ Арсалие Эльвирэ.
Хурхумал Валентинэ (Ляля) «Унэм ухуэзышэж гъуэгу» гъэлъэгъуэныгъэ гъэщIэгъуэнымкIэ гъуазджэр псэкIэ зыхэзыщIэхэм я пащхьэ ихьащ. Абы и IэдакъэщIэкIхэр нэхъапэми ди республикэм щигъэлъэгъуат, ауэ иджырейр псом хуэмыдэу езым и дежкIи республикэм щыпсэухэм папщIи хэхауэ лъапIэщ. Выставкэр сурэтыщIыр къызэралъхурэ илъэс 80 щрикъум хуэгъэпсащ. Валентинэ и IэдакъэщIэкIхэм я гъэлъэгъуэныгъэ Нал-шык щищIыну къыщIыхихам щхьэусыгъуэ иIэщ.
— Зауэ нэужь лъэхъэнэм сэ Налшык куэдрэ сыкъэкIуащ, Сыхъум дэт училищэм щеджэ студентхэр практикэ къасшэрт, абыхэм фи деж щащIа сурэт гъэщIэгъуэн, купщIафIэхэмкIэ я диплом лэжьыгъэхэр ягъэбейри, ехъулIэу пхагъэкIауэ щытащ. Абы яужь сэ Налшык мазэ пщыкIузкIэ сыщылажьэри, выставкэ щхьэхуи щысхуащIыжат, — къыддогуашэ Валентинэ.
Хурхумал Валентинэ Абхъазым хыхьэ Очамчирэ къалэм къыщалъхуащ. Тбилиси дэт художествэхэмкIэ къэрал академием щIэныгъэ щызригъэгъуэтащ. 1974 гъэм Абхъазымрэ СССР-мрэ я СурэтыщIхэм я зэгухьэныгъэхэм хагъэхьат. Абы и лэжьыгъэхэр ди къэралым, Германием, Индием, Италием, нэгъуэщI щIыпIэ куэдми щагъэлъэгъуащ. Хурхумал и IэдакъэщIэкIхэр Абхъазым и Къэрал сурэт галереем, цIыху щхьэхуэхэм я коллекцэхэм щахъумэ. Абхъазым ЩэнхабзэмкIэ и министерствэм «Илъэсым и лэжьыгъэ нэхъыфI» и саугъэтым и лауреатщ.
Графикэмрэ керамикэмрэ къыхэщIыкIауэ лэжьыгъэ щэ ныкъуэм нэблагъэ утыку кърихьащ сурэтыщIым. Абы и творчествэм куууэ щыгъуазэхэм къызэрыхагъэщымкIэ, Хурхумал и IэрыкIхэм я лъагапIэу къэплъытэ хъунущ абы сабийхэм ятеухуауэ и Iэда- къэ къыщIэкIахэр. А лэ-жьыгъэхэр сурэтыщIым и псэ къабзагъэм и щыхьэту къоув, гъуазджэм пэжыжьэ нэхъ цIыху къызэрыгуэкI дыдэми гу лъитэнущ а скульптурэ цIыкIухэм яхэлъ хуабагъыр.
Сэралъп Мадинэ выставкэр къыщызэIуихым жиIащ мы Iуэхугъуэм куэд щIауэ къыхуэмыгъэсу зэрыпэплъар.
— Мы гъэлъэгъуэныгъэр ди зэныбжьэгъугъэр зыгъэбыдэ Iуэхуу, уеблэмэ, щэнхабзэм и лъэмыжу къэплъытэ хъунущ. Дэ къытхуеблэгъащ пщIэ ин зыхуэтщI, зэфIэкI лъагэ зиIэ сурэтыщIхэр. Сэ сыт щыгъуи сфIэгъэщIэгъуэну сакIэлъыплъырт мы сурэтыщIхэм я лэжьыгъэхэм, ахэр зыр адрейм йофIэкIыж. Къыхэзгъэщынут, абыхэм я сурэтхэм си лэжьыгъэм ехьэлIа гупсысэщIэхэм я къигъэхъуапIэу зэрыщытыр. Сыт щыгъуи согъэщIагъуэ ди дуней еплъыкIэр зэтемыхуэми ди гупсысэхэр, гъащIэ зыхэщIэкIэр зэрызэпэгъунэгъур, — щIигъуащ Сэралъп Мадинэ.
КъБР-м и Правительствэм и УнафэщIым и къуэ-дзэ Къардэн Мурат зэман зэхуэмыдэхэм зэрыхалъхуам емылъытауэ абхъаз сурэтыщIхэм я лэжьыгъэхэр зэрызэпэджэжыр къыхигъэщащ къыщыпсалъэм.
— Къэбэрдей-Балъкъэрым и мызакъуэу, Кавказ Ищхъэрэм дежкIи мыхьэнэ ин зиIэ Iуэхущ мыр. Щэнхабзэр ди лъэпкъхэр илъэс куэд щIауэ зэпызыщIэ къару ину зэрыщытыр къэплъытэмэ, ди республикэмрэ Абхъазымрэ яку дэлъ зэпыщIэныгъэхэр нэхъ быдэж хъуауэ гугъэ уегъэщI, — пищащ Къардэным.
Щэнхабзэмрэ гъуазджэмрэ зегъэужьыным, Къэбэрдей-Балъкъэрымрэ Абхъазымрэ яку дэлъ зэныбжьэгъугъэр гъэбыдэным хуащIа хэлъхьэны-гъэм папщIэ сурэтыщIхэм КъБР-м ЩэнхабзэмкIэ и министерствэм и щIыхь, КъБР-м и СурэтыщIхэм я зэгухьэныгъэм къабгъэдэкI фIыщIэ тхылъхэр иратащ.
КъБР-м и сурэтыщIхэм я зэгухьэныгъэм и унафэщI Темыркъан Геннадий къызэхуэсахэр щигъэгъуэзащ зэман гъунэгъум ди республикэм и сурэтыщIхэм я гъэлъэгъуэныгъэ Абхъазым къыщызэрагъэпэщыну зэрамурадыр.
Щомахуэ Залинэ.
Сурэтхэр Къарей Элинэ трихащ.
