ШЭРДЖЭС Алий Инус и къуэр
Адыгэ щэнхабзэм и лэжьакIуэхэм хъыбар гуауэ къаIэрыхьащ — 2018 гъэм мазаем и 1-м дунейм ехыжащ тхакIуэ, уэрэджыIакIуэ, адыгэ IуэрыIуатэр зэхуэхьэсыным, ар джыжыным куэд хэзыщIыхьа Шэрджэс Алий Инус и къуэр.
Шэрджэс Алий 1936 гъэм щIышылэм и 15-м Къэрэшей-Шэрджэсым хыхьэ Хьэбэз (Къэсейхьэблэ) къуажэм щыщ мэкъумэшыщIэ унагъуэм къыщалъхуащ.
1945 гъэм курыт еджапIэм щIэтIысхьэри, ар 1955 гъэм къиухащ. А илъэс дыдэм Алий къулыкъум ираджэри, топгъауэ дзэхэм хэтащ. И къалэныр щIыхь пылъу ирихьэкIри, сержант цIэри къихьауэ, Шэрджэсыр и хэкум къэкIуэжащ.
1958 гъэм Алий Ставрополь дэт мэкъумэш институтым щIэтIысхьэри, 1963 гъэм ар зоотехникыу къиухащ икIи пенсэм кIуэхукIэ и IэщIагъэм хуэпэжу къекIуэкIащ.
Абы къыдэкIуэу, и гум хэлъ, и псэм пэгъунэгъу Iуэхухэр — усэхэр, уэрэд макъамэхэр тхыныр — зэпигъэуакъым. Щэнхабзэр, гъуазджэр и гъащIэ гъусэти, дахэу къафэрт, уэрэд жиIэрт, шыкIэпшынэм еуэрт, художественнэ самодеятельнэ гупым хэтт. Къапщтэмэ, Алий «Хьэбэз» цIыхубэ ансамблым и гъусэу Москва Съездхэм я уардэунэм, Польшэм щекIуэкIа фестивалхэм, нэгъуэщI щIыпIэхэми зыкъыщигъэлъэгъуащ.
И япэ усэр, «Гъэмахуэ пщэдджыжь» зыфIищар, 1949 гъэм итхащ Алий. Ар адыгэбзэкIэ къыдэкI «Черкес хэкум» къытрадзащ икIи абдежым къыщыщIэдзауэ газетым хуиIэ хъуа пыщIэныгъэр зэи зэпычакъым. А газетри икъукIэ щIэгъэкъуэнышхуэ хъуащ Алий и творчествэм нэхъри зиужьынымкIэ.
1995 гъэм Шэрджэс Алий Урысейм и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм хагъэхьащ.
Алий и IэдакъэщIэкIхэр зэрыт тхылъ зыбжанэ къыдигъэкIащ. Абыхэм ящыщщ щIэджыкIакIуэхэм япэу къызэрацIыхуа «Гъатхэ уэрэдхэр» тхылъыр. Абы къыкIэлъыкIуащ «Ди лъахэм и хъыбархэр», «Адэм и мэIуху», «Адэжь хъыбархэр» жыхуиIэхэри.
2000 гъэм Мейкъуапэ щытрадзащ и къуажэгъу Хьэкъун Мухьэмэд щIыгъуу игъэхьэзыра, лъэпкъым икъукIэ къыхуэщхьэпэну лэжьыгъэшхуэр — «Адыгэхэмрэ абыхэм я хабзэхэмрэ» тхылъыр. «Адыгэхэм я цIэхэр» тхылъри 2008 гъэм къыдигъэкIат хэкупсэ нэсым. Абы адыгэцIэ мин 15-м щIигъу итщ, адыгэбзэкIи, урысыбзэкIи, латиныбзэкIи къэхьауэ. Псалъэжьу, псалъэ шэрыуэу мини 10-м нэс, цIыхубэ гушыIэу щэ бжыгъи зэхуихьэсащ Алий. «Инжыдж и макъ» зыфIища, цIыхубэ уэрэдхэр зэрыт тхылъи игъэхьэзыращ Шэрджэсым (абы уэрэди 120-рэ ихуащ).
Шэрджэс Алий и гуащIэдэкIым къыпэкIуэу къэрал гулъыти игъуэтащ — абы къыфIащащ «Къэрэшей-Шэрджэс Республикэм и цIыхубэ тхакIуэ», «Къэрэшей-Шэрджэс Республикэм щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ» цIэ лъапIэхэр, апхуэдэуи IуэхущIапIэ зэхуэмыдэхэм я щIыхь, фIыщIэ тхылъ куэд къыхуагъэфэщащ.
Адыгэ лъэпкъым гурэ псэкIэ хуэлэжьа, бэм я арэзыныгъэ къэзылэжьа цIыху щыпкъэм и фэеплъыр сыт щыгъуи дигу илъынщ.
Дунейпсо Адыгэ Хасэм, Къэбэрдей Адыгэ Хасэм,
Урысейм щылажьэ адыгэ щэнхабзэ автономием,
ЩIэныгъэхэмкIэ Дунейпсо Адыгэ Академием,
КъБР-мрэ КъШР-мрэ я ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэхэм,
«Адыгэ псалъэ», «Черкес хэку», «Адыгэ макъ» газетхэм,
«Iуащхьэмахуэ», «Зэкъуэшныгъ», «Литературная Кабардино-Балкария»,
«Нур» журналхэм, «Эльбрус» тхылъ тедзапIэм я лэжьакIуэхэр.
КъБР-м ЩэнхабзэмкIэ и министерствэм, республикэм и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм, Къэрал Музыкэ театрым, ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым, Кулиев Къайсын и цIэр зезыхьэ Балъкъэр къэрал драмэ театрым, Горький Максим и цIэр зезыхьэ Урыс драмэ театрым я лэжьакIуэхэр КъБР-м и Къэрал Музыкэ театрым и уэрэджыIакIуэ пажэ, Къэбэрдей-Балъкъэрми Къэрэшей-Шэрджэсми щIыхь зиIэ я артисткэ Шэрджэс Iэсият Алий и пхъум хуогузавэ абы и адэ Шэрджэс Алий Инус и къуэр дунейм зэрехыжам къыхэкIыу.
