Гундэ зэрадыгъуар Абхъаз таурыхъ
Нарджхоу щIалэм Гундэ тхьэIухудыр хузэщыгъэгъупщэртэкъым, и нэгум щIэт зэпытт, и гупсысэм хэкIыртэкъым.
Нарджхоу бжэрэ щхьэгъубжэрэ хэмылъу пщыIэ факъырэ щIэс Iэхъуэт, ауэ щыхъукIи, абы лIыгъэкIэ къыпэхъун къэгъуэтыгъуейт, псом хуэмыдэу ерыщ хуекIуэу и гъуэгу къытехьам хуигъэгъунутэкъым.
Зэгуэрым ар и анэм деж щIыхьэу:
— Нысашэ сокIуэри хэт къыпхуэсшэн, — щыжриIэм.
— Уэмрэ щIымрэ бгъэзми, зыщ пхуэфэщэну слъагъур, ауэ, къуатыну пIэрэ уэ ар? — къитащ анэм жэуап.
— Хэт къызамытынур? И цIэр къипIуэну фIэкI сыхуейкъым, — зытригъэхьэркъым къуэм.
— Нарт пелуанищэм нэ лей къытрамыгъаплъэу, уафэм лъэIэсу къыпщыхъу сэрейкIэ къэухъуреихьауэ, абджыпс чэщанэм я шыпхъур щахъумэ. Хъыджэбзым и дэлъхухэр зыцIыхухэр лъыхъун тегушхуэркъым.
Нарджхоу зыри жимыIэу кIуэри и адэм и шыр къыщIишащ.
— Ди анэ, сэ нарт зэшхэм я шыпхъур къэздыгъуну сокIуэ, хъыджэбзыр къэзмыхьауэ сыкъэкIуэжынкъым,- жиIэри ежьащ.
Арати, дыгъэр къыщыкъуэкI лъэныкъуэмкIэ икIри, Нарджхоу щIалэр Хъыжьэрыпс зылъыхъуа Гундэ тхьэIухудыр унэидзыхьэ ищIыну ежьащ.
Жьым нэхърэ нэхъ псынщIэу, шы лъакъуэр щIым емыIусэу мажэ псэлъыхъур. КIуэм-кIуэурэ, щIалитI зэщыхьауэ ирохьэлIэ. Щысхь ямыщIэу зэрыукIыжхэр щилъагъукIэ:
— ЛIо фхуэмыгуэшар?- жеIэри и макъым зригъэIэтауэ щIоупщIэ Нарджхоу.
— Ди адэр дунейм щехыжым сэшхуэ, щIопщ, щIакIуэ къытхуигъэнащи, ахэр зылъысынур тхузэхэгъэкIыркъым, — къатыжащ жэуап щIалэхэм.
— Сэ сывдэIэпыкъунщ, — жиIэщ щIалэми сэшхуэмрэ щIопщымрэ къатрихри, щIакIуэр цIыкIу-цIыкIуу ичэтхъащ.
— СщIам и мыхьэнэр къывгурыIуа?
— КъыдгурыIуащ, — къатыжащ жэуап зэшхэм.
ЩIалэм и гъуэгу хигъэщIу ежьэжащ. Куэдрэ кIуа, мащIэрэ кIуа, Жабрэ губгъуэ хуитым нэсмэ, нэм къиплъыхьыр дахагъэщ. Плъэмэ, губгъуэ куэщIым цIыхухъуитI итщи, зэрымыщIэжурэ я бгым нэс щIым зэрыхэхуащ.
— Ей щIалэфIхэ, фыукIытэкъэ? — жиIэурэ щIалэхэр зэбгришыжри, езыр и гъуэгу теувэжащ. АрщхьэкIэ, щIалэхэм аргуэру зызыраупсеяуэ япэрейм нэхърэ нэхъ гуащIэжу зозауэ. ГъуэгурыкIуэм къигъэзэжщ, зэзауэхэр фIыуэ иудыныщIэри ежьэжащ. Абы иужькIэ щIалэхэр зэзэуэжакъым.
Аргуэру щIалитI зэрыукIыу ирихьэлIащ Нарджхоу, пщIэнтэкъым мыхэр абы и гъуэгум зыгуэрым къытригъэхьэ фIэкIа.
— Фэри щхьэ фызэфIэна? — йопщI щIалэр абыхэм.
— Ди адэм къыщIэнауэ жьэгум фIадзэ кIапсэ диIэщи, тхуэгуэшыркъым, — къыхуотхьэусыхэ Нарджхоу ахэр.
— ЗыкъэфщIэж напэ зимыIэхэ!
Нарджхоу Iэбэщ, кIапсэр зэпиупщIри, ныкъуэ-ныкъуэу яритыжащ.
Абы хэту нартхэм хьэщIэ къахуэкIуэуи гурыщхьуэ ямыщIу, топ джэгуу пщIантIэм дэтт. Я анэ Сэтэней гуащэ аддэ жыжьэу бжьэпэм къытеува фIыцIагъэ цIыкIум гу лъитэри къэгузэват.
— Си щIалэхэ, топ джэгуныр къэвгъани хьэщIэм фыпежьэ, — егуоуащ ар и къуэхэм.
— Къэсмэ, дыпежьэнщ, — ятыжырт жэуап нартхэм, я джэгуныр зэпамыгъэууэ.
— ЦIыху бзаджэ къакIуэу къыщIэкIмэ, фIы щIэфхынкъым, — жиIащ Гундэ нэщхъейуэ.
— Хэт дэ мышынэу къыдэзыкуфынур? — жаIа щхьэкIэ, шыпхъум и псалъэхэм едаIуэри, куэбжэшхуэхэр ягъэбыдэщ, пхъэрыгъажэр ирагъэжыжри, бжэгъухэри кIэщIагъэкъуэжащ.
Уащхъуэдэмыщхъуэу, къыздикIари къыздихуари ямыщIэу, уафэгъуагъуэ хуэдэ шы лъакъуэхэмкIэ тепкIэрэ макъышхуэ иригъэщIу Нарджхоу шыбгъэмкIэ куэбжэр ирихащ, и гъунэгъуу щыта псори щIипIытIэу.
— Фи махуэ фIыуэ, нартхэ! — макъ IэтакIэ захуигъэзащ Нарджхоу къыпежьахэм.
ХьэщIэм и къыдыхьэкIэр ягу зэрыримыхьар къагъэлъагъуэу нартхэр щымт.
— Фигу срихьми сримыхьми хьэщIэу сыкъыфхуепсыхащ.
Хуэмей-хуэмейуэрэ нартхэм щIалэм и шы IумпIэр яубыдри, шы фIэдзапIэм фIадзати, шыр абы егъун щIидзэри куэд дэмыкIыу щIым хихуащ. И щхьэр щиутхыпщIым, шы фIэдзапIэр къыхичыжри аддэ жыжьэу Iуидзащ. Ари ягу ирихьакъым нартхэм.
— Нартхэ, — захуигъэзащ къызэхуэсахэм Нарджхоу. — Сэ фи шыпхъур сшэну, благъэ зыфхуэсщIыну сыкъэкIуащ.
— КъэтIыси дызэгъэпсалъэ, — къатыжащ абыхэм мыарэзыуэ жэуап.
ХьэщIэр ауэ щыт шэнтым щытетIысхьэм, абы и лъакъуиплIри щIым хихуащ.
— Сыщытмэ нэхъыфIщ, — жиIэри и Iэщэ-фащэр зэшхэм яхуишиящ, ахэр гъущI пкъом щыфIадзэм, ари кIуэцIрыхуащ.
— Сэ зэзгъэзэхуэжмэ нэхъыфIщ, — жиIэщ хьэщIэми, и Iэщэ-фащэр зэпщIэхилъхьэжщ, и шым зридзри хъуаскIэхэр и лъэгум къыщIихыу зричащ. Нартхэм зыкъыщащIэжам, Нарджхоу абджыпс чэщанэм нэсщ, Гундэ къипхъуатэри губгъуэшхуэм ихьэжат.
КIэлъыпхъэращ зэшхэр емыкIу къезыщIа щIалэм, нэхъ макъ жьгъырууэ яхэтхэм бгы лъагэм тес Хъыжьэрыпс еджэн щIадзащ.
— Хъыжьэрыпсу лIыхъужь, дызэхэх, дызэхэх, уи нысащIэр ядыгъу, — ар щызэхихым, Хъыжьэрыпс и шым зридзри и лъэ къызэрихькIэ зричащ. Мес ар нартхэм ялъэщIыхьэжащ, дыгъум лъэщIыхьэнми иIэж щыIэкъым.
— Ей, сызэхэпхрэ, цIыхубз IэлъэщI птемылъмэ, къэувыIэ.
Нарджхоу а псалъэхэр зэхимых хуэдэт.
— Ей, маржэ хъужыхэн, къэувыIэ си нысащIэр зыдыгъуар, къызэтеувыIэ сызыгъэунэхъуар.
— Сыщытщ, — къэувыIащ щIалэр.
— Хъыджэбзыр къэутIыпщи, лъы дымыгъажэу дызэIэпыкIынщ.
— Хьэуэ, дызэзэуэнущ, — икIуэтакъым Нарджхоу.
Арати, псалъэ лей къыхэмыкIыу шабзэхэмрэ шабзэшэхэмрэ ягъэхьэзырри, зэбийхэр зэпэщIэуващ.
— Япэ уэгъуэр ууейщ, — жиIащ Хъыжьэрыпс.
Арти, шабзэшэхэм зэблэлъэтын щIадзэри махуэ енкIэ щытащ апхуэдэу, Гундэ пщащэри а псом кIэлъыплъа фIэкIа зыри жиIакъым. Нарджхоу щIалэр игу ирихьу пIэрэт? АрагъэнкIи хъунщ, абы и пэжыпIэр, иджы къыздэсым зыми ищIэркъым.
Нарджхоу губжьауэ шэр щиутIыпщым, Хъыжьэрыпс и щхьэку дыдэм техуэри, тIууэ зэгуигъэхуащ.
— Уэ уцIыхухъур пэжмэ, сэ гъукIэм деж сынэсу си щхьэр зэгуезгъэпхэжыху къызэжьэ, — жиIащ Хъыжьэрыпс.
— Хъунщ, сэри апщIондэху си шхужьым хэна шабзэр къыхэсхыжынщ, — арэзы хъуащ Нарджхоу.
И щхьэр иIыгъыу Хъыжьэрыпс гъукIэм деж псынщIэу нэсащ. Гъуаплъэ тхьэмпэхэр щхьэм ирикIуэу къыхибзыкIри, ар гъущI IунэкIэ иригъэубыдыжащ.
Аргуэру зэпэщIэувэжащ зэбийхэр. Хъыжьэрыпс и шабзэр иутIыпщри, и жагъуэгъум и Iэм техуащ, Нарджхоу и шабзэр Хъыжьэрыпс и лъэгуажьэм хэнащ. Къарууншэ дыдэ хъуат тIури. Нарджхоу Гундэ къищтэжу адэкIэ я гъуэгу хагъэщIыну теувэжа щхьэкIэ, къарууэ иIэр иухри, гъуэгущхьиблыр щызэхэкIым къытенащ.
А псом кIэлъыплъ Сэтэней гуащэ мы псалъэхэр къиIущэщащ:
— Си хъыджэбз закъуэм и насыпыр тезыха Нарджхоу, мывэ къыр ухъуи зы насыпи умылъагъуу дунеижьым укъытенэ. Хейуэ хэкIуэда Хъыжьэрыпс епэрым я нэхъ гуакIуэ ухъуи, цIыхухэр бгъэгуфIэрэ убагъуэу куэдрэ упсэу!
Сэтэней жиIар а дакъикъэм къэхъуащ. Нобэми а щIыпIэм Нарджхоурэ Гундэрэ мывэу жауэ щытщ. Абы и хъуреягъым къыщыкI епэр гуакIуэм нэри пэри етхьэкъу, абы и къуэпс лантIэр цIыхухэм унэ щIащIкIэ къагъэсэбэп.
НапэкIуэцIыр зыгъэхьэзырар Щомахуэ Залинэщ.
