Олимпиадэ хужьыр Кореем къыщызэIуах
Корее Ипщэм и Пхёнчхан къалэм дыгъуасэ гуфIэгъуэкIэ къыщызэIуахащ XXIII ЩIымахуэ Олимп джэгухэр. Къэрал 92-м щыщ спортсмен 2925-рэ абы хэтщ.
Мэзкуу и зэманыр сыхьэт 14-м ирихьэлIэу Корее Ипщэ жыжьэм и Пхёнчхан къалэр дуней псом я плъапIэ хъуащ — зауэ нэхъ гуащIэ дыдэхэр къыщIызэтрагъэувыIэу щыта олимпиадэхэм ящыщ зым щIидзащ. ИлъэсиплI енкIэ дунейм и спортсмен нэхъ лъэщхэр темыпыIэжу зыпэплъа зэхьэзэхуэхэр щызэхаублэну махуэр къэсащ. КъызэрымыкIуэу щIыIэ пэтми, абыхэм я дэрэжэгъуэр инт.
Ди жагъуэ зэрыхъунщи, Урысейм икIахэр мы Олимпиадэм щафIэмыфIыщэ хьэщIэхэу къыщыщIэкIащ икIи иужь сыхьэтхэм пщIондэ я Iуэхухэр нэсу зэхэкIакъым. ИкIэм-икIэжым псори нэхъ пасэу зытраухуам къытрагъэнэжащ: Олимп джэгухэм я къызэгъэпэщакIуэ гупым Пхёнчхан иригъэблэгъа ди къэралым и атлети 168-р (тренерхэр, дохутырхэр, дэIэпыкъуэгъухэр яхэту — 340-рэ) утыку къихьэну хуитщ бэракъ хужьым щIэту. Абыхэм я ныпзехьэу щытынур ди спортсмен цIэрыIуэхэм ящыщ зыкъым (нэхъапэм зэрыщытауэ), атIэ волонтёрхэм къыхашащ. Урысейм икIа атлетхэм (аращ дыдейхэм официальнэу зэреджэнур) зыщыщ къэралыр ягъэлъэгъуэну, ехъулIэныгъэ зыIэрагъэ-хьа иужькIэ я хэкум и гимныр кърагъэуэну хуитыныгъэ яIэкъым. Апхуэдэ уасэ лъапIэ щIат допинг Iуэхум кърикIуахэм.
ЦIыху мин 35-рэ зэрыхуэ стадионым кърихьэлIат Дунейпсо Олимп Комитетым, къэрал зэмылIэужьыгъуэхэм я унафIэщIхэр, хьэщIэ лъапIэхэр. Ахэр кIэлъыплъащ таурыхъ пэлъытэу къызэрагъэпэща щэнхабзэ-нэгузыужь программэ удэзыхьэхым, едэIуащ къулыкъущIэхэм я къэпсэлъэныгъэхэм. КъыкIэлъыкIуэу, Пхёнчхан къэкIуа къэралхэм я спортсмен-хэр зэкIэлъхьэужьу утыку къихьащ, я къэрал ныпхэм щIэту. Дауи, псоми япэ итыр мыпхуэдэ зэхьэзэхуэ гуимыхужхэр дуней псом пасэ зэманым тыгъэ хуэзыщIа алыджхэрат.
Олимпиадэ хужьхэм япэ дыдэу хэтщ Малайзием, Сингапурым, Эквадорым, Эритреем, Косовэм, Нигерием икIахэр. ЕхъулIэныгъэшхуэхэм щымыгугъми, абыхэм я дежкIэ мыхьэнэшхуэ зиIэщ мыпхуэдэ зэхьэзэхуэ инхэр.
Урысейм щыщ атлетхэр щыкIуэцIрыкIар тхущIрэ етхуанэущ. Австрием икIахэм яужькIэ ахэр утыку къихьащ, адэкIэ къакIэлъыкIуащ Узбекистаным и спортсменхэр. Кореем (Ипщэмрэ Ищхъэрэмрэ) я лIыкIуэхэр, хэгъэрейхэм зарахабзэу, иужь дыдэт. Ахэр зы ныпым щIэту Олимпиадэр къыщызэIуахым хэтащ икIи ар узыщыгуфIыкIын Iуэхугъуэщ — лIэщIыгъуэ ныкъуэм щIигъуауэ къэралитIу зэкъуауда лъэпкъыр хуэмурэ зэроубыдыж.
Зэхьэзэхуэм хэтыну псори кIуэцIрыкIа иужькIэ, мамырыгъэм и тхьэрыкъуэ-хэр уэгум ираутIыпщхьэри, Олимп мафIэр пагъэнащ икIи спортсменхэм тхьэ ирагъэIуащ пэжу икIи къабзэу зэхьэзэхуэну, зым адрейм пщIэ хуищIыну.
Фигу къэдгъэкIыжынщи, ЩIымахуэ Олимп джэгу-хэр егъэкIуэкIын щыщIадзар 1924 гъэрщ. ЯпэщIыкIэ ар Гъэмахуэ Олимпиадэхэм къыпызыщэу щытащ. 1992 гъэ пщIондэ а тIури зы илъэсым къриубыдэу ирагъэкIуэкIащ. ИужькIэщ, иджыпсту хуэдэу, илъэситIкIэ щызэщхьэщагъэкIар.
Дунейпсо Олимп Комитетыр (МОК) къыщызэрагъэпэща 1894 гъэм лъэрыжэкIэ къэжыхьынымкIэ спорт лIэужьыгъуэр программэм хагъэхьэну я мурадащ. АрщхьэкIэ къащехъулIар 1908 гъэрщ: лъэрыжэкIэ фигурнэу къэжыхьынымкIэ медаль комплектиплI ягъэуващ. Зэрыхуейуэ къэжыхьынымкIэ зэпеуэм щытекIуащ Панин-Коломенкин Николай.
Илъэс пщыкIутI дэкIри, лъэрыжэкIэ фигурнэу къэжыхьынымкIэ зэхьэзэхуэм дэщIыгъуу ЩIымахуэ Олимпиадэм хагъэхьащ шайбэкIэ щыджэгу хоккейр.
Франджым и Шамони щIыпIэм Дунейпсо Олимп Комитетым VIII Олимпиадэм и щIыхькIэ дунейпсо спорт тхьэмахуэ щрагъэкIуэкIащ. Ар апхуэдизу фIыуэ къайхъулIати, япэ ЩIымахуэ Олимп джэгухэр абы фIащащ. А зэманым щыщIэдзауэ Олимпиадэ хужь тIощIрэ тIурэ зэхэтащ. Дэтхэнэми я лIыхъужьхэр яIэжащ, ауэ фIым я фIыжхэри щыIащ. Апхуэдэхэщ ди хэкуэгъу Скобликовэ Лидиерэ скандинав биатлонист Бьёрндален Уле-Эйнаррэ. Щхьэхуэу уатепсэлъыхьыну абыхэм къалэжь.
ЛъэрыжэкIэ къызэдэжэнымкIэ Олимп джэгухэм щекIуэкIа зэхьэзэхуэхэм хэнейрэ щытекIуа Скобликовэ Лидие къыпэхъун ди къэралым къыщыхъуакъым. 1960 гъэм къихьа дыщэ медалитIым абы, илъэсиплI дэкIри, дыщIигъуащ Инсбрук щыIа Олимпиадэм плIэнейрэ и чемпион зэрыщыхъуар.
Сочэ щекIуэкIа Олимпиадэм дыщэ медалитI къыщихьащ Норвегием щыщ биатлонист цIэрыIуэ илъэс плIыщI(!) зи ныбжь Бьёрндален Уле-Эйнар. ЩIымахуэ Олимп джэгухэм абы нэхъыбэрэ щытекIуа щыIэкъым. Бьёрндален псори зэхэту олимп медаль 13 (8-р дыщэу) иIэщ. 1998 гъэм щыщIэдзауэ абы къыпэлъэщын къэгъуэтыгъуейщ. Солт-Лейк-Сити (2002 гъэ) щекIуэкIа Олимпиадэм биатлонымкIэ щекIуэкIа зэхьэзэхуэ лIэужьыгъуиплIми Бьёрндален щытекIуащ. КъищынэмыщIауэ, ар 19-рэ дуней псом и чемпион хъуащ. Мы гъэращ Бьёрндален Уле-Эйнар зэпеуэхэм къыщыхэкIар. Илъэс 44-рэ зи ныбжь биатлонист цIэрыIуэр ныкъуэкъуащ Пхёнчхан кIуэну, арщхьэкIэ нэхъ зи къаруилъыгъуэхэр япэ къищати, лъэныкъуэ зригъэзыну и чэзу хъуауэ къилъытащ.
Аращи, XXIII ЩIымахуэ Олимп джэгухэм Кореем и Пхёнчхан щIыпIэм щыщIидзащ. Ирехъу ар мамырыгъэмрэ зэгурыIуэныгъэмрэ я къежьапIэ!
Жыласэ Заурбэч.
