Удз гъэгъа
Зэгуэрым (абы лъандэрэ куэди фIыуэ зэрылъэгъуащ, куэди зэрышащ, куэди зэбгъэдэкIыжащ) губгъуэм ситу сыздэкIуэм, зы удз гъэгъа цIыкIу къэслъэгъуащ, и тхьэмпэхэр шэджагъуэ хуабэм игъэхуэлауэ. Нышэдибэ ар дахэ дыдэу зэрыщытар иджыри и теплъэмкIэ къапщIэрт. Сэ абы сыфIэкIакъым. «ЩIыр зыгъэнакъыгъэу, щIэр къэзыгъэблагъэ дахащэ», — жысIэу сигури си псэри сIихащ. Дуней исыжым ар къезгъэлыну мурад сщIащ. Уэшх игъуэтамэ, дауи, ар езыр-езыру къэщIэрэщIэжынт, ауэ, уафэр апхуэдизкIэ пцIанэти, фIэщхъугъуейт абы пшэ къытрихуэу уэшх къешхыну. Сэ псы лъыхъуакIуэ сежьащ, къэсхьу удз гъэгъам щIэскIэну.
Куэдрэ къэскIухьа, мащIэрэ къэскIухьа, сытми, сеша-селIауэ, къурш псынэ къабзэ сыхуэзэри, къызэрысхьын сымыгъуэту, си Iум из сщIащ. Мы махуэ хуабэм а псы ткIуэпсым си тэмакъ гъущIар щIэхъуэпсырт.
СыкъыздэкIуэжам, удз гъэгъа цIыкIум и щхьэр къыфIэхуауэ щытт, и псэр хэкIыным нэсауэ. Сэ ар псы тIэкIу езгъэIубащ, икIи тезгъазэурэ къыхуэсхьащ. Абы къыщыщIэдзауэ, удз гъэгъам сыдихьэхащ, махуэ къэс къуршыпс къабзэ IукIэ щIэскIэ хъуащ. Ар къэщIэрэщIэжырт, махуэ къэс нэхъ лъагэ хъурт. Апхуэдэурэ, ар сэ нэхърэ нэхъ лъагэ хъуащ. Махуэ гуэрым, адрей махуэхэм хуэдэу, псы тIэкIу къэсхьауэ сыздэщытым, къысхуеплъэкIри, жиIащ:
— Сыхуейкъым уэ къысхуэпхь псы тIэкIум, сэ си псыхуэлIэр абы иригъэкIыжыркъым. Модэ си щIагъ щIэт цIыкIухэм ирегъэф ар, ахэращ мащIэмкIи гуфIэр.
Ар жиIэри, и щхьэр дригъэзеящ.
Пшэ фIыцIэжьхэм уафэр яуфэбгъуат.
— Еплъыт! — жеIэ пагэ хъуам, — иджыпсту уэшх куэду къыстешхэнурэ, зызгъэнщIыжынущ, уэ къэпхь тIэкIур сэ сыт схуэхъун!
Си Iум ит къурш псынэ къабзэр адрей удз цIыкIухэм ящIэскIэри, хуэму сыкъежьэжащ.
СыкъыздэкIуэжым, уэшх тIэкIу Iуафэм къызэпхидзу хуежьащ. Сэ лъэбакъуэ псынщIэ зыкъэсщIащ, уэшхым зыхезмыгъэубыдэну. Унэм сыкъыщысыж дыдэм уэшхым щигъэтыжащ, гъуэгу сабэр игъэтIыса фIэкIа лъэкIа щымыIэу.
Жьапщэрыхь пшэжьхэр уэгужьырызекIуэщи, щIылъэ шхий зехьэщ жаIэ игъащIэми. А махуэм къыщыщIэдзауэ, шэджагъуэр нэхъ щэху щыхъу зэманым сэ зэхызох губгъуэ лъэныкъуэмкIэ къиIукI макъ: «Псы сыхуолIэ!»
Сэри, ар зэхэсхыху, си гур мэуз, ауэ абыкIэ си лъэм сихьыжыркъым.
ЩIэмрэ жьымрэ
Унагъуэшхуэ гуэрым зэныбжьэгъуу щы ист: адэшхуэр, я къуэ нэхъыщIэ цIыкIур, унагъуэхьэр. Адэшхуэм щIалэ цIыкIур хьэм и щIыбым иригъэтIысхьэу зэригъэбэну, зэдигъэджэгуурэ зэман зыкъом кIуащ.
Ауэрэ, адэшхуэри нэхъ лъэрымыхь хъури, пIэм хэгъуэлъхьэжащ. ЩIалэ цIыкIум сыт ищIэнт: зэм хьэм дэджэгурт, зэми, адэшхуэм и лъэпагъым щIэпщхьэр-ти, кIэщIэлът, Iэджэм щIэупщIэу.
Адэшхуэм и щхьэр игъэкIэрахъуэрт, цIыхушхуэм хуэдэщ, жыхуиIэу. Унагъуэм исхэр махуэ къэскIэ зыщIыпIэ пIащIэу кIуэрт. ЩIалэ цIыкIур, зыри къыгурымыIуэу, ахэр щыщIэкIкIи ядыщIэкIырт, къыщыщIыхьэжкIи япежажьэрти, къадыщIыхьэжырт. Махуэ псори гъащIэ унафэм щIэту кIуэрт, цIыкIур ин хъурт, иным и гъащIэр цIыкIу хъурт.
Махуэ гуэрым я хьэжьыр къытехуэри лIащ. ЩIалэ цIыкIум ар и жагъуэ дыдэ хъуауэ, нэщхъейуэ, адэшхуэм деж къыщIыхьэжри бгъэдэтIысхьащ:
— Дадэ, дадэ…
— Сыт, си тIасэ?
— Ди хьэр иджыпсту лIащ. Хьэпшыр цIыкIум дэджэгуу махуэ псом щылъат.
ЛIыжьыр куэдрэ нэщхъейуэ щытащ, итIанэ, хьэжьым епсалъэ хуэдэ, Iущащэу щIидзащ.
— Куэд ди нэгум щIэкIащ уэрэ сэрэ… жьы ухъуащ… уэри зы гъащIэ плъагъури, хьэпшыр цIыкIум ухуеплъэкIыу дунейм уехыжащ…
ЛIыжьым и гум Iэджи къэкIащ икIи и гупсысэр къуэрылъхум къищIа хуэдэ, сабийр щIэупщIащ:
— Дадэ, дэри дапщэщ дыщылIэжынур? Псори лIэжынукъэ, дадэ?
— Сыт лIэныгъэ жыхуэпIэр? Уэ дяпэкIэщ ущыпсэунур, — лIыжьым и нэпсым къызэпижыхьащ.
ИгъащIэ лъандэрэ гъэпщкIуауэ щыта нэпсыр иджы щэхуу дунейм къытехьэрт.
Тхьэзэплъ Хьэсэн.
