Лъэпкъ журналистикэм зи гуащIэ хэзылъхьа
Нартан (Къылышбий- хьэблэ) къуажэм цIыху щэджащэ куэд къыдэкIащ. Абыхэм ящыщ зыщ илъэс 60-м щIигъуауэ журналист IэщIагъэм пэрыт Мэрем Задин Мэтан и къуэр. Пэжыр зи гъуазэ, псэ хьэлэл зиIэ, жьыми щIэми екIуу къадэгъуэгурыкIуэ а лIым республикэм и цIыхубэ хъыбарегъащIэ IэнатIэм хэлъхьэныгъэшхуэ дыдэ хуищIащ.
КъБР-м и Парламентым и УнафэщI Егоровэ Татьянэрэ абы и къуэдзэ Жанатаев Сэлимрэ Мэрем Задин ягъэлъапIэ.
Зи сабиигъуэр зауэ зэман хьэлъэм хиубыдахэм ящыщщ Мэремыр. Курыт школым зэрыщIэтIысхьэрэ илъэсищ фIэкIа дэмыкIауэ, Хэку зауэшхуэр къэхъеящ.
— Школым сыщыщIэса зэман кIэщIыр зэи сщымыгъупщэжыну сигу къинащ, — жеIэ абы. — Си адэ-анэри си шыпхъу нэхъыжьхэу Къарэжанрэ Жанурэ колхозым щылажьэрти, унагъуэр зыми дыщымыщIэу дыпсэурт. Жану колхозым и жэмыш пашэт. Абы къыхуагъэфэщат «ЩIыхьым и дамыгъэ» орденыр, КъБАССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и депутатуи хахат. Мыдрейхэр — МуIэед, Хьид, Женя, сэ — дышколакIуэхэт. Ещанэ классыр къэзухыху гугъуехьыр зищIысыр сщIакъым. ИтIанэ зауэ бзаджэр къэхъейри, си еджэнри илъэсиплIкIэ зэпыуащ. ЦIыкIуи ини, жьыи щIэи колхоз губгъуэм дихьэн хуей хъуащ. Лэжьыгъэ хьэлъэм си адэр ныкъуэдыкъуэ ищIат, си къуэш нэхъыжьхэри зауэм кIуати, унагъуэр зыхуей хуэгъэзэныр ди анэм и пщэм къыдэхуащ. ЗэрыхъукIэ псори дызэдэIэпыкъужурэ, а зэман хьэлъэм дыкъикIащ. Зауэ нэужьым си къуэш нэхъыжь Хьид и жыIэкIэ еджапIэм сыщIэтIысхьэжри, хъарзынэу сехъулIэу къэзухащ, уеблэмэ комсомол стипендие щхьэхуи къызату щытащ.
ЗэфIэкI лъагэхэр еджэным къызэрыщигъэлъагъуэм, комсомол гъащIэм жыджэру зэрыхэтым къыхэкIыу, Задин и цIэр ВЛКСМ-м и Къэбэрдей-Балъкъэр обкомым и ЩIыхь тхылъым 1950 гъэм иратхащ. 1951 гъэм Налшык щекIуэкIа республикэпсо комсомол конференцми хэтащ.
Школыр ехъулIэныгъэкIэ къиуха нэужь, абы къыхуагъэлъэгъуащ Темирязевым и цIэр зрихьэу Москва дэт мэкъумэш академием щеджэну, арщхьэкIэ унагъуэм мылъкушхуэ зэрабгъэдэмылъым къыхэкIыу къехъулIакъым.
1952 гъэм ар щIэтIысхьащ Къэбэрдей пединститутым урысыбзэмрэ литературэмкIэ и къудамэм. Абыи зэфIэкI лъагэхэр къыщигъэлъагъуэу щеджащ, факультетым и комсомол зэгухьэныгъэм и унафэщIуи щытащ. ЩIэныгъэ нэхъыщхьэ зригъэгъуэта нэужь, урысыбзэмрэ литературэмкIэ егъэджакIуэу Задин зэман гуэркIэ щылэжьащ Джэрмэншык и курыт школым, Нартан дэт интернатым.
Зэпэрыува лэжьыгъэр хъарзынэу къехъулIэми, абы мурад ищIат журналист IэщIагъэми и зэфIэкI щеплъыжыну. Абыи щхьэусыгъуэ иIэт: тхэныр фIэфIт. Школым щыщIэсами щыстудентами абы и тхыгъэхэр къытехуэрт район, республикэ газетхэм. Ар «Къэбэрдей пэж», «Советская молодежь», «Кабардино-Балкарская правда» газетхэм штатым хэмыт я корреспонденту лэжьащ. Журналист IэнатIэм щича япэ лъабэкъуэхэр абы къыщыщIидзащ Аруан районым къыщыдэкI «Коммунист» (иджы «Маяк») газетым. Ар лэжьащ корреспонденту, сурэттехыу, мэкъумэш къудамэм и унафэщIу, редакторым и къуэдзэу. Илъэс 13-кIэ абы щыIауэ Шэджэм щIыналъэм къыщыдэкI «Голос Чегема» газетым ирагъэблэгъащ. Илъэс 21-кIэ абы и редактор нэхъыщхьэу щытащ. И ныбжьыр нэсу пенсэм кIуа нэужьи, корреспонденту къэнэжауэ, иджыри мэлажьэ.
2017 гъэм Мэрем Задин къыдигъэкIащ «Слава боевая, Слава трудовая, Или лучшие люди Чегемского района» тхылъыр. Очерк 80-м нэс ихуащ абы. Ахэр ятеухуащ Шэджэм районым и цIыху пажэхэм, гуащIафIэхэм. Задин зытетхыхьа дэтхэнэ зы лIыхъужьми зыр адрейм емыщхь насыпи гъуэгуи яIэщ. Хэти лэжьакIуэшхуэу псэуащ, хэти зауэм хахуэу хэтащ, хэти дохутыр Iэзэщ. КIэщIу жыпIэмэ, псори щытхъу зы-
хуэфащэрэ щIыхь къэзылэжьарэщ. Задин и IэдакъэщIэкIымкIэ ахэр тхыдэм къыхинащ.
Сыт хуэдэ Iуэхуми жыджэру хэт, дэтхэнэ лэжьыгъэри нэгъэсауэ зыгъэзащIэщ Мэремыр. Нобэр къыздэсым абы и лэжьэкIэр цIыхухэм ягъэщIагъуэу, езэшыр зищIысыр имыщIэу жанщ.
— Збгъэдэлъ къарумкIэ, си гуащIэмкIэ псом япэрауэ фIыщIэр зейр Тхьэшхуэрщ. Узыншагъэ быдэ къысхуигъэфэщащ, — жеIэ Задин. — Мыдрейуэ адыгэ хабзэм къезэгъыркъым къысхужызыIэнхэр щыIэми, къыхэзгъэщыну сыхуейщ илъэс 48-кIэ сызыдэпсэуа, гуауэри гуапэри зыдэзгуэша, дэнэкIэ жьы къыщепщэми сымыщIэу къызбгъурыта си щхьэгъусэм, Къэшыргъэ ХьэпащIэ ипхъу Евдокие, абы и лъэныкъуэкIэ фIыщIэшхуэ зэрыхуэфащэр. Си гъащIэр тынш къызэрысхуищIынум хущIэкъуу къыздекIуэкIащ. МатематикэмкIэ иригъаджэу Шэджэм къалэ дэт курыт школ №2-м, иужькIэ Нартан щыIэ интернатым щылэжьащ. Тхьэшхуэм къыхуиухар арати, 2008 гъэм дунейм ехыжащ. Уи гъащIэмкIэ уарэзы жыпIэмэ, фIыщIэ щIэсщIынур нэхъыбэу ар къекIуэкIащ. Си унагъуэкIи, лэжьыгъэкIи, ныбжьэгъукIи си насып къикIауэ къызолъытэ.
Мэремым и лэжьыгъэми гулъытэ игъуэтащ. Абы щIыхь, дамыгъэ лъапIэ куэд къыхуагъэфэщащ. Апхуэдэхэщ: «Лениныр илъэси 100 щрикъум ирихьэлIэу», «Хэку зауэшхуэм и илъэс-хэм зэфIиха гуащIэдэкI лэжьыгъэм папщIэ», «Фронтовик», «Лэжьыгъэм и ветеран» дамыгъэхэр, КПСС-м и обкомым, КъБР-м и Парламентымрэ Правительст-вэмрэ, УФ-м и МВД-м и ветеран зэгухьэныгъэм, министерствэ, ведомствэ щхьэхуэхэм я щIыхь тхылъхэр. КъБАССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым и ЩIыхь тхылъыр абы къыхуагъэфэщащ. Ар Нартан къуажэм щIыхь зиIэ и цIыхущ.
Задин и гукъыдэжыр къэзыIэтыр, и дэрэжэгъуэм хэзыгъахъуэр и щIэджыкIакIуэхэм дзыхь къызэрыхуащIырщ, и тхыгъэхэм къызэрыпэджэжырщ.
Тамбий Заремэ.
