ПщылIынрэ кIыфIыгъэрэ
Апхуэдэ гъащIэт къапэплъэр зэрыпхъуакIуэхэм
яубыда щIыналъэхэм щыпсэухэм
Иджыблагъэ Киев щекIуэкIащ Украинэр щхьэхуит къэщIыжынымкIэ зэгухьэныгъэм (ОУН) хэтахэм я щIэблэхэмрэ абыхэм я хуэмэбжьымэхэмрэ я пэкIу. Свастикэм и жьауэм щIэту уэрамхэм къыдыхьащ фашизмэр къэгъэщIэрэщIэжыным и телъхьэхэр, националистхэр. СС-м и «Галичина» украин дивизэр къызэрызэрагъэпэщрэ илъэс 75-рэ щрикъум ирырагъэхьэлIэри, къыдагъэкIат абы и унафэщIу щытахэм я сурэтхэр зытегъэуа пощт маркэхэр. Апхуэдэ дыдэу зыкъом щIауэ Гитлер хейуэ къыщIегъэдзыныр, СССР-мрэ абы и пIэ иува Урысеймрэ гъэулъииныр къэрал политикэ щыхъуащ Латвиеми, Литвами, Эстониеми (зэкIэ нэхъ жыжьэ дыIэбэнкъым).
Уеблэмэ укIытэжыркъым, пцIым апхуэдизкIэ итхьэкъуащи. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, ди дежи мымащIэу ущрохьэлIэ бавар пивэм дихьэххэми: «Гитлер диубыдамэ, бавар пивэ дефэу дыпсэунут» жызыIэхэми. Мис ар псом нэхърэ нэхъ зэгуэпыгъуэщ. Апхуэдэхэм ящIэркъым е, ящIэми, ябзыщI Фашист Германиер Совет Союзым къытекIуамэ, ди лъэпкъхэм я кIуэдыжыгъуэр къызэрысынур. Адрей псори къэдгъэнэнщи, абы дытепсэлъыхьынщ.
Нэмыцэхэр, дауи, щыгъуазэтэкъым «Мыщэ къыумыукIам гуащэр щумыгъэгугъ» адыгэ псалъэжьым икIи хуеихэтэкъым: Европэ псор пIалъэ кIэщIым «зэжьэдэзыдзахэм» шэч гуэри къытрахьэртэкъым славян лъэпкъхэри, абыхэм къадэгъуэгурыкIуэхэри лъагуажьэмыщхьэу зэрагъэувынум. АдэкIэ-щэ?
СССР-м къытеуэным ипэ къихуэу зэхалъхьащ Гитлер Iэ зыщIидза «Директива №32» дэфтэр щэху дыдэр. Абы къыщыгъэлъэгъуат «яубыдыну» Совет Союзым и щIыналъэхэм я Iуэхур зыхуэкIуэнур. Ауэ пыухыкIауэ, щхьэтечу зыри щыубзыхуатэкъым: пасэIуэт…
ЕпIэщIэкIын хуей хъуащ: хьэщэхурыпхъуэу къыдэбгъэрыкIуа бийр псынщIэ дыдэу къэкIуатэрт щIыналъэшхуэхэр пиубыду. Мис мыбдеж къыщыкъуэкIащ ипэIуэкIэ зи гугъу тщIа фэр зэрызэхуагуэшыну Iуэхур. Нэмыцэхэр нэмыцэнтэкъым псори, хэбгъэзыхьмэ, нэхъ жьгъей дыдэхэри зэпалъыту, абы бгъэдэмыхьамэ.
1941 гъэм бадзэуэгъуэм и 16-м Гитлер иригъэкIуэкIащ и блыгущIэт нэхъ гъунэгъухэу Борман, Геринг, Розенберг, Кейтель, Йодль сымэ зыхэта зэIущIэ. Абы щытепсэлъыхьащ яубыда щIыналъэхэр зэрагуэшыну щIыкIэм. Ар «Директива №32»-м къыщхьэщыкIырт, ипэIуэкIэ зэрыжытIащи, Iуэхум пыухыкIауэ, псори и пIэ игъэувэжауэ, зэрыбгъэдыхьэмкIэ.
Вермахтым и штаб нэхъыщхьэм и унафэщI Гальдер къызэрилъытамкIэ, фашист Германием иубыда е ди япэкIэ иубыдыну щIыналъэхэр иIыгъын папщIэ дивизэ 56-р ирикъунут. Абыхэм ягъэзэщIэн хуейт щIыналъэхэм къыщыкъуэкI къалэнхэр. Зы танк корпус Кавказ ЩIыбым, тIу — Индыл и Iуфэхэм кIэлъыплъынут, зырыз хухахат Урал Ипщэмрэ Ищхъэрэмри.
Мис а Уралым и лъапэхэм щиухырт езы «Германие Иным» и лъахэ абрагъуэр.
КъухьэпIэ Европэмрэ Европэ Курытымрэ нэмыцэхэр урымхэм зыгуэркIэ щадэгуэшэн хуейми, къуэкIыпIэ лъэныкъуэмкIэ — Польшэм, Белоруссием, Прибалтикэм, Урысейм — унафэ щызыщIынур езыхэм я закъуэт.
1941 гъэм гъатхэпэм и 1-м Гитлер Iэ зыщIидза нэгъуэщI дэфтэрым — «Ольденбург» планым — рейх къэунэхунур къыщыгъэлъэгъуат и щIыналъэр Вислэ къыщыщIэдзауэ Уралым нэсу.
«Дэ дяпэкIэ Уралым и къухьэпIэмкIэ къэгъэзауэ къару зыбгъэдэлъ зы къэрали къыщыдгъэунэху хъунукъым, — жиIэрт Гитлер. — Уеблэмэ а къалэныр дгъэзащIэным илъэсищэкIэ дыщIэбэнын хуей хъуми. Германиер лъэ быдэкIэ щыувынур Уралым и лъэныкъуэкIэ зэрызэуэн къару зыбгъэдэлъ къэрал щымыIэмэщ — ар ящIэн хуейщ си ужькIэ си къулыкъур зылъысыну псоми. Иджы къыщыщIэдзауэ дэ ткIийуэ зы хабзэ дытетынущ: нэмыцэхэм фIэкIа нэгъуэщI зы лъэпкъи Iэщэ зэрихьэ хъунукъым. Аращ нэхъыщхьэр. КъэдгъэIурыщIа лъэпкъхэр дзэ къулыкъум къыщIедджэн щхьэусыгъуэ къыкъуэкIми, дэ абыхэм Iэщэ етт хъунукъым. Зыри — славянхэри, чеххэри, къэзакъхэри, украинхэри — хуиткъым Iэщэ яIыгъыну. Ар зезыхьэну хуитыр нэмыцэхэм я закъуэщ».
КъуэкIыпIэмкIэ щыIэ щIыналъэхэр япэ щIыкIэ «ягъэкъэбзэн», нэхъ гурыIуэгъуэу жыпIэмэ, яхъунщIэн хуейт. Абыхэм мылъкур, дыщэхэкIхэр, фIыгъуэ зэмылIэужьыгъуэхэр кърашыныр Гитлер пщэрылъ щищIащ — рейсмаршал Геринг Герман. Апхуэдэ щIыкIэкIэ ягъэкъэбза щIыналъэхэр иужькIэ инспекториати 4-у ягуэшынут: Баден (нэхъапэм Киеву щытар), Вестфалие (Баку), Саксоние (Москва), Гольштиние (Ленинград).
Адрей нэхъ щIыпIэфIхэр, «Германие Иным» хыхьэн хуейт. ГъэщIэгъуэнщ зэныкъуэкъушхуэ иджы къызэрыкIа Кърымым теухуауэ Гитлер и мурадар. «Кърымым къанэ щымыIэу игъэкъэбзыкIын хуейщ мы зэманым абы щыпсэухэр. Абы щыпсэун хуейр нэмыцэхэм я закъуэщ, — жиIэрт фюрерым. — Абы хагъэхьэ хъунущ Ищхъэрэ Тавриери — ари Рейхым щыщ хъунущ».
Гитлер тхыдэмкIи еплъэкIыжырт. КъухьэпIэ Украинэр (Галициер) Австро-Венгрие империем хыхьэу зэрыщытар къилъытэкIэрэ, ар хуейт а щIыналъэри аргуэру нэмыцэхэм я жьауэм щIэувэжыну. Нэмыцэ куэд щыпсэуа Прибалтикэ къэралри, Индыл Iуфи «Германие Иным» хигъэхьакIэт.
СССР-м и щIыналъэ ягуэшахэм къыщыунэхуну къэралыщIэхэу блым я Iэтащхьэхэу Гитлер игъэувынут езым и нэфI зыщыхуа нэмыцэ генерал ныбжьыщIэхэр. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, ахэр империем и жыIэм зыкIи ебакъуэ хъунутэкъым.
Абыхэм щыпсэухэр-щэ? Фашист Iэтащхьэхэм зэраубзыхуамкIэ, а щIыналъэхэр зея урысхэм, украинхэм, молдованхэм, белорусхэм, нэгъуэщIхэм я бжыгъэр мелуан щэ ныкъуэм щIигъунутэкъым. Адрейхэр Урал зэпрахун е ягъэлIэн хуейт. Къэнахэр игъащIэкIэ нэмыцэхэм яхуэпщылIынут фабрикэхэм, губгъуэхэм щылажьэкIэрэ, Германием и лъэщагъыр ягъэбыдэу.
КъуэкIыпIэ щIыналъэхэмкIэ министру ягъэуват нэмыцэхэм я расэ ефIэкIыныгъэм и теориер къэзыгупсыса икIи «журтхэм я Iуэхум къэгъазэ имыIэу кIэ етыным» и планыр зэхэзылъхьа Розенберг Альфред. Абы хуит ищIынутэкъым нэмыцэхэмрэ славянхэмрэ IуэхукIи ныбжьэгъугъэкIи зызыпащIэну, зэрышэну. Иужьрейхэр щхьэхуэу псэун хуейт къыхуащI я унафэу.
ЗэрыгурыIуэгъуэщи, пщылIхэм тхэкIэ-еджэкIэ егъэщIэным, щIэныгъэ егъэгъуэтыным, я щэнхабзэр хъумэным зыри тепсэлъыхьыртэкъым. Ахэр театр е кино кIуэ хъунутэкъым. КIэщIу жыпIэмэ, Iэщым хуагъэкIуэну я мурадт.
Мис аращ кIуэдыжыгъуэ жыхуаIэр! Пэжу, урысхэм, украинхэм, белорусхэм кIуэдыжыгъуэр къапэплъэртэкъым — Уралым и щIыбкIи щIышхуэ дэлъщ ущыпсэу хъуну. Аращи, ахэр къызэтенэну къыщIэкIынут, ауэ адрей лъэпкъхэр-щэ?
Мыри хьэлэмэтщ. Ди тхыгъэм и пэщIэдзэм дэ зи гугъу щытщIа зэIущIэм Гитлер псом хуэмыдэу щытригъэчыныхьащ яубыда щIыналъэхэм щекIуэкI Iуэхухэр «хуабжьу нэрылъагъуу» щытын зэрыхуейм. Гитлер къигъэуващ Сталиным хуэдэ цIыху а щIыналъэхэм къыщымыунэху-ным егъэлеяуэ хуэсакъыну: «Нэхъыщхьэр езы цIыху гупхэркъым, атIэ абыхэм ахэр зэщIэзыгъэуIуэфхэр къахэкIынIэ зэры-хъунурщ». Уеблэмэ абыи егупсысат зэрыпхъуакIуэ нэхъыщхьэр!
Ди насыпщи, дэ ди мызакъуэуи, нацистхэм езыхэм я пщылIыпIэм ирагъэувэну зыхуамурада лъэпкъ псоми я насыпщи, фашистхэм къайхъулIакъым я мурад бзаджэхэр. Мазэ зыбжанэ нэхъ дэмы-кIыу, 1941 гъэм и дыгъэгъазэм хьэщхьэрыIуэхэр Москва и деж щыщIагъэIащ, Сталинград иужькIэ зыми шэч къытрихьэжакъым СССР-р Хэку зауэшхуэм зэрыщытекIуэнум. Совет зауэлIхэм езыхэм я Хэкум и мызакъуэу, Европэ псор, нэхъ куууэ уIэбэмэ, дуней псор, фашист пщылIыпIэм кърагъэлащ. Аращ пэжыр икIи ар зыми хущIэуфэнукъым.
Шал Мухьэмэд.
