Гупсысэ щIэщыгъуэхэр къаIуатэ
Уэгъуз Мухьэмэд и IэщIагъэкIэ юристщ. А лэжьыгъэм пыщIахэм фIыуэ яцIыху Уэгъузыр. Мухьэмэд юстицэм и къэрал чэнджэщакIуэ 2-нэ класс зиIэщ (ар генерал-лейтенантым похъу), КъБР-м и Суд департаментым и IуэхущIапIэм и унафэщIщ, юридическэ щIэныгъэхэм я кандидатщ.
Урысейм жылагъуэ щIэныгъэхэмкIэ и Академием и член-корреспондент Уэгъузым и лэжьыгъэфIым пэкIуэу иратащ «Хэкум и пащхьэм щиIэ фIыщIэхэм папщIэ» орденым и 2-нэ нагъыщэр.
Мухьэмэд усэ тхыныр и IэщIагъэ етIуанэу езым елъытэж. И тхыгъэхэмкIэ ар къыщацIыху ди республикэми, Къэрэшей-Шэрджэсми, нэгъуэщI щIыпIэхэми. Уэгъузыр Урысейм и тхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм хэтщ. Иджы дыдэ, и ныбжьыр илъэс 60 щрикъум ирихьэлIэу, и усэ тхылъыщIэ къыдэкIащ. Абы КъШР-м и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм и унафэщI, филологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор Бэчыжь Лейла хуитха псалъэпэм къыщыгъэлъэгъуащ Мухьэмэд и усэхэр купщIафIэу, гупсысэ щIэщыгъуэхэр къаIуатэу зэрыщытыр.
Уэгъузым зэрыжиIэмкIэ, ар усэным и щэхухэм щыхуеджащ усакIуэшхуэ Гамзатов Расул деж. Ар дагъыстэн усакIуэшхуэм мызэ-мытIэу хуэзащ, и усэхэм ящыщ зыбжани абы хуитхащ.
Уэрэзей Афлик, усакIуэ.
Си гъуэгур
Сыщыщышынэркъым зыми,
къэдзыхэркъым си гур —
Си натIэм къритхар сэращ зи гъуэгур.
Псыи, губгъуи, уафи, бгыщхьи —
Зэрыщыту къызитащ Алыхьым.
ДыщыхьэщIэнукъым дэ куэдрэ щIым,
Сэри исхынщ адрейхэм хуэдэу гъащIэр.
Сэри сыцIыхущи, фэ псоми хуэдэу,
Унафэ къысхуэфщIу аращ щIэзмыдэр.
Сатыр къуагъым зыкъуигъэпщкIуауэ къуэсу,
КъиIущэщыркъым си пэжыр си усэм.
Зыбущэхумэ, ушынэу узэхахынкIэ,
Уэри бийм уакъыщхьэщыкIкъым зыкIи.
Сэ езым къыхэсхыжащ си гъуэгури,
СыкъытекIыну къэзгъэкIыххэкъым си гум.
Сызытет гъуэгум сыхуишэнумэ Алыхьым,
Къытезнэфынщ абы шэчыншэу си щхьэр.
Бгыхэм я напэр
щрет къабзэу
Абазэ лIыжьым жиIэу зэхэсха зы хъуэхъу
си сабиигъуэм
СощIэжри, къыздызохьэкIыр гъащIэ хабзэу:
«ДытемыукIытыхьу сытым щыгъуи,
Щрет ди бгыжьхэм я напэр къабзэу».
Девгъэгупсысыт а псалъэхэу
Ди гуауэри гуфIэгъуэри зыщIэлъхэм!
Псалъэжьыр ноби лъэпкъым и лъабзэщ:
«Щрет ди бгыжьхэм я напэр къабзэу!»
УдыгъуакIуэу, пцIыIуэпцIышэу, унэжэсу,
Хьэрэмыгъэ зэрыпшхынхэр къэбгупсысым,
Уи IуэхущIафэм щхьэкIэ бгым я напэр мэсри,
Къуршым укъраху, урамыгъэсу.
Гужьгъэжь бзаджэхэр ибгъэлъым уи гум,
Унэсыфынукъым бгым и щыгум.
ФIы къыпхуэзыщIэм Iей иупэсым,
Укъалъытэнукъым бгырысу.
ПцIыкIэ къурш щIыналъэм ухуэпсалъэм,
Пхуэфащэкъым пщIэтыну бгырысылъыр,
Тыбохри абы щыгъуэм бгым и напэр,
Бгырысхэм псоми укъащIынщ Iумпэм.
Игъэунэзауэ уи щхьэр фадэм,
Къэплъыхъуэмэ узэзэуэн —
Хыбоутэжри и щIыхьыр уи адэм,
Узыхуэзэу хъуар къыпщIэнэкIэнщ.
Уи нэм къытелъэдауэ лъыр,
Уи IитIри лъы къуалэм хэлъмэ,
Бгырысми бгыми ураIумпэмщи,
НэхъыфIти укъамылъхуххамэ.
Бгым и хабзэхэр умыгъэзащIэм,
Уи нэхъыжьхэм пщIэ яхуумыщIым,
Гъусэ зыми уищIыну имыдэу,
УхэкIуэдэжынущ гъэдэ-щIыдэм.
Бгырысым фIэфIщ хьэщIи ныбжьэгъуи,
Ахэр унэм къихьэм и гуфIэгъуэщ.
ХьэщIэу къыпхуэкIуамэ уи бий дыдэр,
Къыдрихьейуэ гужьгъэжьым хуумыдэ.
ХьэщIэм и щIыхьыр бгырысым и напэщ,
Псэм нэхърэ напэр игъэнэхъапэу,
Бгым и напэр къабзэу щытын папщIэ,
И щхьэр лъэгущIыхь хуищIынущ хьэщIэм.
КъылъэщIэзэрыхьмэ шынагъуэ,
ЛIыгъэ хьэху бгырысым къимылъыхъуэ.
КъигъэикIэну и ужь къихьэм,
Шыщхьэмыгъазэу пехыр и щхьэр.
Напэ яхуэхъуф, ныбжэгъу, ди къуршхэм,
Уи нэмысым ирибжьыфIэу къуэшхэр,
Уи гъащIэми щыгъэув мыр хабзэу:
«Бгыхэм я напэр щызгъэтынущ къабзэу!»
Адыгэ мамлюкхэр
Иджыри къэс нэгъуэщI къэрал
сыщымыIами зэи,
Абы щхьэкIэ зыхэсщIакъым гухэщI зыри.
Ауэ си сабиигъуи балигъыгъуи
Мамлюкхэр си пщIыхьэпIэм щыслъагъурт.
УзэрыщIэупщIэнур сощIэ:
«А мамлюк жыхуаIэр хэт езыр, хэт зи лъыр,
Щыпсэуари хэт и хэку, хэт и щIыналъэ,
СыткIэ къалэжьа апхуэдэ фIыщIэ?»
Къыщожьэ пасэ дыдэм
Абы я тхыдэр.
Кавказырщ я лъабжьэм и къуэпсыр,
КъэзыгъэщIари адыгэпсэщ.
Псы Iэджи щежэхащ алъандэм щIылъэм,
Гумызагъэ шэрджэсым и лъэр
Нихусу африкан къэралыгъуэм,
ЛIэщIыгъуиплIкIэ щиIыгъам тепщэгъуэр.
Яубыдри Мысырыр ди адэжьхэм,
Куэдрэ яIыгъащ, щахъумэу бийм.
Иджы ягу къагъэкIыжри хъыбарыжьхэр,
ХуаIуатэ зыплъыхьакIуэ яхуэкIуам.
СыкъыдэкIыжырт Каир абрагъуэм,
Сфинкс, пирамидэхэр згъэщIагъуэу.
Я кхъащхьэхэр къыхэзынахэм лъэужь тхыдэм
Яхъумэну ищIат унафэ Исидэ.
Зэманым псори хуегъэкIуэжыр пшахъуэм,
Къамыгъэнэфу Iэджэм лъэужь щIагъуэ.
ХъыбарыфIу микрофоным къегъэIусыр
Каир си къуэш абазэр зэрыдэсыр.
Адыгэщ ар, мамлюкхэм я лIэужьу,
Абы я щIыхьи, я пщIи къихьэсауэ нобэм,
КъыхэлъэтыкIыжу феникс мафIэ яжьэм
КъысфIэщIащ къиувэжауэ уафэ джабэм!
Уэращ сызыхуэусэр
Сщыгъупщэжауэ ешыр, щхьэхыр,
Усэ хузотх Адыгэ лъахэм,
А усэм хэлъщ си лъагъуныгъэр,
Лъэпкъэгъухэм ядэслъагъур лIыгъэу.
ЕгъэгуфIэ псэр уи тафэм,
ТоджылыкIыр нэр уи уафэм,
КъатрищIауэ тхъурымбэ,
Псыхэр къызэрохьэххэр джабэм.
Дахагъэм си псэр игъэнэхуу,
Сыдэтщ Мейкъуапэ и уэрам щэхум.
Адыгэ пагэу ябж си къуэшхэм
Я уэрэдщ си усэхэм кърашыр.
ГъэфIэбзэ щэхукIэ еIущащэу,
Йопсалъэ усэр адыгэ пщащэм.
ЯIуплъэхункIэ и гур хэхъуэу,
Абыхэм усэр яхуохъуахъуэ.
Адыгэхэм я хэку, я лъахэ,
Уэращ си щIыхьыр, си нэмысыр.
Щыгъупщэжауэ еши щхьэхи,
Уэращ си усэр зыхуэусэр.
Нэхущ даущ
Пщэдджыжь къэсыху щхьэгъубжэм сыкъыдэплъым,
СыIуоплъэ си псэр зыгъэгуфIэ пшэплъым.
КъэгъэщIакIуэр щысхьыжакъым плъыфэм,
КъыщысхуигъэтIылъым щыгъуэ тафэр.
СыщедаIуэкIэ нэхущым и даущым,
Тхьэгурымагъуэу ар къызоIущащэ.
Налшык и унэ нэхъ лъагэ дыдэм
Сытету сыныдоплъыр фи къыр задэм.
Фи дахагъ псоми сащеплъыфыну,
Куэдрэ къэслъыхъуащ сэ унэ,
Яхуэзмыгъуэту хьилэшыхэм бгъэдыхьэпIэ,
Си гум ирихь псори ягъэлъапIэрт.
Хьилэшыхэ, ахъшэ сIэщIэфхахэр,
Фхурикъуакъым, мис, къыфIэщIоухэ.
Си жыпыр нэщIу щхьэгъубжэмкIэ сыдэплъым,
Берычэту сыIуоплъэ пшэкIэплъым.
Псыжь
Псыжь Iуфэ сыIутщ, бгы аузым
Псыр къызэрыдэжым нэр топлъызэ.
Тхъурымбэхэр псы щхьэфэм щыуфафэу,
Ар хуопIащIэр Iэхуитлъэхуит тафэм.
Къыр дзакIэхэм пищIа Iумылым,
Хъыджэбз нэпсу, уи нэр ягъэджылыр.
Жэху пэтми нэхъ загъэкъиину,
Губжьауэ зэрохьэх толъкъунхэр.
Гъуэгум къыпэщIэувэу хъуар
Зыдрехьэжьэ псыхьэлъахуэу.
КъыпфIэщIу тIэкIуи ящIэнакIэу,
Мывэ Iуфэхэр IуелъэщIыкIыр.
Ауз зэвым къызэрыIэщIэкIыу,
Псыжь зеущэхужыр хэпщIыкIыу,
Мэхъужри зэуэ нэмысыфIэ,
Хуэму йожэхыр щыхь щIыкIафIэу.
ИIыгъыхункIэ ауз зэвым,
КъыкIэрыхункIи тIэкIу гузавэу,
ЩIодэIур кIэншэу къызэреджэм
Iузэв тенджызым и пшахъуэ ныджэр.
Тенджыз щхьэхуитым хуоIэри и гур,
Зыми IуищIэфынукъым и гъуэгур,
Пхуегъэхъуэжынукъым Псыжь и жапIэр,
Аращ хуэзышэри и хъуэпсапIэм.
