Джэдзауэ Венерэ и вагъуэр
КъБР-м щIыхь зиIэ и артисткэ, КъБР-м театр гъуазджэмкIэ и Къэрал саугъэтыр (IутIыж Борис и «Эдип» пьесэм къытращIыкIа спектаклым Эпикастэ и ролыр зэрыщигъэзэщIам папщIэ) зыхуагъэфэща, ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым и гупым зи артист IэзагъэкIи зи теплъэкIи нэхъ къахэщу щытахэм языхэз, адыгэ щэнхабзэмрэ театр гъуазджэмрэ хэлъхьэныгъэфI хуэзыщIа Джэдзауэ Венерэ псэужамэ, щIышылэм и 26-м и ныбжьыр илъэс 70 ирикъунут.
Лэскэн районым хыхьэ Анзорей къуажэм 1949 гъэм къыщалъхуащ Венерэ. Ар пасэу дахьэхащ адыгэ, урыс цIыхубэ уэрэдыжьхэмрэ къафэхэмрэ. КъищынэмыщIауэ, хамэ къэрал классикэ литературэм щыщхэу Мопассан, Стендаль, Бальзак, Жорж Санд, нэгъуэщIхэми я Iэдакъэ къыщIэкIа тхылъ цIэрыIуэхэм етхуанэ классым щыщIэ- сым еджэну хунэсат. Дохутыр хъуну абы и анэр щIэхъуэпсми, езы Венерэ зыхуэпабгъэ артист IэщIагъэм хуеджэну Iэмал къылъыкъуэкIащ, и насып кърихьэкIри. Драмтеатрым папщIэ артистхэр щагъэхьэзыру Москва дэт еджапIэ цIэрыIуэр — Щукиным и цIэр зезыхьэ театр училищэ нэхъыщхьэр — 1975 гъэм къэзыухауэ щыта адыгэ студием хэтащ.
Адыгэ театрым зэрыщылэжьа зэманым къриубыдэу роль гукъинэж куэд игъэзэщIащ Джэдзауэ Венерэ. Ар щыджэгуащ пьесэ цIэрыIуэхэм къытращIыкIа спектакль купщIафIэхэм. Апхуэдэхэщ Флетчер Джон и «Щхьэгъусэ зэрагъасэр» комедиер, Нэш Ричард и «Уэшх зыщэр» драмэр, Робер Томэ и «Лъагъуныгъэм текIуэдахэр» комедиер, Иоселиани и «Хъыджэбзибл къыдэнэжар» комедиер, КъардэнгъущI Зырамыку и «Къанщобийрэ Гуащэгъагърэ» драмэр, ЩоджэнцIыкIу Алий и «Къамботрэ Лацэрэ» романым къытращIыкIа драмэр, сабийхэм щхьэкIэ ягъэува «Алий-Баба» спектакль-таурыхъыр, нэгъуэщIхэри. А лэжьыгъэхэр республикэм и театр гъуазджэм и дыщэ фондым къыхэнащ.
Нэхъыжьхэм зэрыжаIэжымкIэ, и IэщIагъэм псэемыблэжу хущыт Венерэ и актёр Iэзагъэр хъарзынэу хуэкIуэрт гурыщIэ лъагэхэм хуэгъэпса драмэхэм. Абы фIыуэ щыхьэт тохъуэ IутIыж Борис и «Тыргъэтауэ», «Эдип» пьесэхэм зэрыщыджэгуар. «Тыргъэтауэ» спектаклыр япэу щагъэувам (1977 гъэм), режиссёр Теувэж СулътIан роль нэхъыщхьэр яритауэ щытащ ЖьакIэмыхъу КIунэрэ Джэдза-уэ Венерэрэ икIи артисткэ гъуэзэджэхэм я зэфIэкIхэмкIэ Теувэжым дэгъуэу къигъэнэIуэфащ а образым и лъэныкъуитI зи гугъу тщIыхэр. Тыргъэтауэ и образыр гуитIщхьитI узыщIт. Зы лъэныкъуэкIэ ар бийхэр зыгъэгулэз дзэзешэт, хэку Iуэху хъуамэ, гущIэгъур езыкъухыф зауэлIщ, «уи нэм къеIэм, и псэм еIэ» щытыкIэм къыщихутэхэм деж, псэ зыгъэныф цIыхубз джатэрыхахуэщ; нэгъуэщI лъэныкъуэ-кIэ а образым укъыщеплъыжмэ, — Тыргъэтауэ бзылъхугъэ, щхьэгъусэ дахэщ икIи щабэщ, анэ гумащIэщ икIи гущIэгъулыщ.
ГумащIагъэр, псэ щабагъэр япэ къызыфIищ бзылъхугъэм и гурыгъу-гурыщIэхэр къэгъэлъэгъуэныр фIы дыдэу къехъулIащ Джэдзауэ Венерэ. И лэжьэгъухэм къызэраIуэтэжымкIэ, гукIи псэкIи Венерэ а ролым елэжьащ. Репетицэхэр иуха нэужьи къанэрэ режиссёрым къызэрыжри-Iам тету, сценэр къызэхикIухьу куэдрэ итт ар, и репликэхэр Iущэщэжу жиIэурэ, тхыгъэмрэ джэгукIэмрэ игу хуэзэгъэху зэхуигъакIуэу щытащ.
Венерэ и лэжьэгъухэм, ныбжьэгъухэм ягу къагъэкIыж ар цIыху псэ къабзэу, гуапэу, пщэфIэнкIэ Iэзэу, шыгъупIастэкIэ хьэлэлу зэрыщытар. Дэрбзэр IэщIагъэми хуэIэкIуэлъа-кIуэт Венерэ, зэрыджэгуну щыгъынхэм ящыщ, абыхэм я Iыхьэ гуэрхэр езым и IэкIэ игъэхьэзырыжырт, и гримыр «зытезылъхьэжри» езырат. Абы и артист Iэзагъэхэм хэплъагъуэ нэщэнэхэм ящыщт мыри: кърата ролым зэризэгъэнуми псэемыблэжу елэжьырт, бзылъхугъэ нэсу зызылъытэж дэтхэнэми хуэдэу, зэпымыууэ хущIэкъурт дахэу къызэрынэжынум. Венерэ зигъэдахэ къудейтэкъым, атIэ дахэт. Апхуэдэу цIыхум я нэгум щIэтыну икIи къыщIэнэну хуейт. Илъэс 30-м нэблагъэкIэ лъэпкъ театрым псэемыблэжу хуэлэжьа, лъэужь дахэ къэзыгъэна артисткэ гъуэзэджэр апхуэдэу цIыхум я нэгум къыщIэнащ.
ТЕКIУЖЬ Заретэ.
