Джэдгъэф Хьэжмурат теухуа гукъэкIыжхэр
ПщIэ зыхуэпщI, фIыуэ плъагъу цIыхур пфIэкIуэдыныр хьэлъэщ. Лэскэн районым хыхьэ Арщыдан къуажэм щыпсэухэм езым я гуауэ дыдэм хуэдэу зыхащIащ дохутыр Джэдгъэф Хьэжмурат иджыблагъэ дунейм зэрехыжар. Иужьрей илъэс 15-м ар жылэм дэт фельдшер-акушер IуэхущIапIэм дохутыр-терапев-ту щылэжьащ. Абы и ныбжьэгъухэм, и лэжьэгъухэм, игъэхъужахэм а цIыху щыпкъэм и дуней тетыкIам, и Iэзагъэм теухуауэ жаIэн я куэдщ.
Хъаничэ Ася: — Джэдгъэф Хьэжмурат еджапIэ нэхъыщхьэр, сэ медици-нэ училищэр зы илъэсым къэдухащ. Къуажэм къэдгъэзэжри, зэгъусэу лэжьэн щыщIэддзащ Арщыдан дэт сымаджэщым и неврологие къудамэм. ИлъэсищкIэ дызэдэлэжьауэ ди гъуэгухэр зырыз хъури, 2006 гъэ пщIондэ дызэрихьэлIакъым. Иужьрей илъэс 12-м Хьэжмурат — дохутыр-терапевту, сэ медсестрауэ дызэдэлэжьэжащ. Арщыдан дохутыр участкэу 3 дэтщ, ауэ ди деж къекIуалIэрт адрей IуэхущIапIэхэм епха сымаджэхэри. Абы-хэм ящыщ гуэри Джэдгъэфым щигъэщIэхъуа къэхъуакъым — апхуэдэ цIыхутэкъым ар. Абы и дежкIэ сымаджэ псори зэхуэдэт. Уеблэмэ Хьэжмурат и деж нэгъуэщI къуажэхэм, районхэм къикIыурэ къыщыкIуи щыIэт. Къуажэ дохутырым и IэщIагъэм фIыуэ хищIыкIыу щытын зэрыхуейм трищIыхьу, Джэдгъэфым сыт щыгъуи и щIэныгъэм хигъахъуэрт. Ар икIи терапевтт, икIи неврологт, икIи кардиологт. ЦIыхухэм «ДэIэпыкъуэгъу псынщIэр» къраджэну хэттэкъым, атIэ Хьэжмурат и деж зэрынэсыным хуэпIащIэрт. Абы дзыхь хуащIырт, езыри дэтхэнэми дэIэпыкъуэгъу зэрыхуэхъуным иужь итт. И лэжьыгъэм щхьэкIэ зэман хэха иIэтэкъым: абы и унэбжэр псоми яхузэIухат. Тхьэр IэзагъышхуэкIэ зыхуэупса дохутырт ар.
Цыцэ Мухьэмэд: — Сэ Нарткъалэ кIуэ гъуэгум тет бензин игъэхъуапIэм сыщолажьэ. Махуэ гуэрым лэжьа-пIэм сыщыIэу сыкъызэIыхьащ. ЗанщIэу Хьэжмурат деж сыпсэлъащ. Пэжщ, «ДэIэпыкъуэгъу псынщIэм» сыкъеджами хъунут, Нарткъалэ нэхъ гъунэгъут Арщыдан нэхърэ, ауэ си ныбжьэгъум дзыхь нэхъ хуэсщIырт. Машинэ имыIэ пэтми, зыгуэрым елъэIури, дакъикъэ 25-рэ нэхъ дэмыкIыу ар си деж къэсащ. Къызо-даIуэ, къызоплъри: «Уи лэжьыгъэр къыбогъанэри, си гъусэу унокIуэ», — жеIэ. Нарткъалэ дэт район сымаджэщым сишэу, си щытыкIэр зыхуэдэр щажриIэм, занщIэу реанима-цэ къудамэм сагъэгъуэлъащ. Дохутыр-кардиологым ЭКГ ищIри, Хьэжмурат къигъэлъэгъуа узыфэм щыхьэт техъуащ икIи жиIащ сыхьэт зыбжанэкIэ зызгъэгувауэ щытамэ, абы сыкъызэремылынур. Абы иужь-кIи Хьэжмурат инсультым сыщихъумауэ щытащ. Ауэ, ди жагъуэ зэрыхъунщи, езыр къытхуегъэлакъым. Джэдгъэфыр зыщысхьыжыртэкъым, икIи, шэч хэмылъу, апхуэдэ лэжьэкIэр и гум зэран хуэхъуауэ аращ. Къуажэдэс псоми ягу щIыхьащ Хьэжмурат дунейм зэрехыжар икIи куэдым жаIэ и гъащIэр и лэжьыгъэм щхьэузыхь зэрыхуищIар. Жылэм фIэкIуэдащ икъукIэ зыхуэныкъуэну, пщIэ зыхуащIу щыта цIыху. Сэ ар ныбжьэгъуу къэслъытэртэкъым, къуэшут зэрызбжыр.
Жылэтеж Валерэ: — Джэдгъэф Хьэжмурат сэрэ япэ классым щыщIэдзауэ 10-нэм нэс дызэдеджащ. Ар фIыуэ еджащ икIи сыткIи щапхъэт. ЦIыху гуащIэмащIэм къыщхьэжырт, пэжым и телъхьэт. А зэманым еджа-пIэ нэхъыщхьэ ущIэтIысхьэн и пэ, илъэситIкIэ улэжьауэ щытын хуейт. Хьэжмурат илъэситIкIэ фермэм шкIахъуэу щыIащ. КъБКъУ-м и медицинэ факультетым щIэтIысхьэну экзаменхэр итати, япэ илъэсым къехъулIакъым. Ауэ игу ирилъхьар зэзыгъэхъулIэну ерыщу хущIэкъу щIалэр и мурадым теIэбащ. Школыр къызэриухрэ илъэсищ дэкIыжауэщ ар университетым и медицинэ къудамэм и сту-дент щыхъуар. ЗэрыжаIэжымкIэ, фIыуэ, дихьэхыу еджащ, абы и щыхьэтщ и IэнатIэм къыщигъэлъэгъуа зэфIэкIыр. Ар зэрытхэмытыжыр гущIыхьэ тщыхъуащ. Апхуэдиз цIыхушхуэ зыхэта дыуэщI къуажэм куэд лъандэ-рэ щыIакъым. Хьэжмурат псоми пщIэ къыхуащIыфт икIи ялъытэрт.
УнэлIокъуэ Хьэсэн: — Хьэжмурат илъэс куэд лъандэрэ сцIыхурт. Абы теухуауэ псалъэ дахэрэ гуапэрэ фIэкIа пхужыIэнукъым. Ар ныбжьэгъу пэжт, зи IэщIагъэм фIыуэ хэзы- щIыкIт. Куэдым ящIэжу къыщIэкIынукъым, ауэ Джэдгъэфыр илъэситIкIэ къуажэ администрацэм и унафэщIу щытащ. IэнатIэм пэрыувэну хуеятэкъым, арщхьэкIэ а зэманым район администрацэм и унафэщIу щыта Балъкъыз Замир тригъэчыныхьат. Арщыдан жылэжьым дежкIэ икъукIэ гугъут а илъэсхэр: колхозхэр, предприятэхэр щызэхакъутэж зэмант. Дауэ мыхъуми, дохутыр IэщIагъэр IэщIыб ищIакъым, лэжьыгъэ хьэлъитIри зэдихьащ. Хьэжмурат дэнэ щымылэжьа-ми, лъэужь дахэ къыщигъэнащ.
Иуан Хьэтэбий: — Си анэ Даухъан (Лимэ) сымаджэщым къыщIатхыкIыжат, зыкIи сэбэп къыхуэмыхъуфыну къыжраIэри. Тхьэмахуэ дэкIри, укъимыщIэххэу хьэлъэ хъуащ. Хьэжмурат дыкъеджэри, ди сымаджэм еплъащ, и медицинэ тхылъым итхэр зригъащIэри, зэреIэзэнур иубзыхуащ. МахуипщI дэкIри си анэм зыкъищIэжри, дэIэпыкъуэгъуншэу къызэфIэтIысхьат. Абы и ужькIэ ар илъэсиплIым щIигъукIэ псэужащ, езым и щхьэр зыхуей хуигъэзэжу. Уэсяту къытхуигъэнат дунейм къытехьэну къуэрылъхум Хьэжмурат цIэр фIэтщыну. ЩIалэ къытхэхъуам а цIэр зэрехьэ, дэри Джэдгъэфым сыткIи дыхуэарэзыуэ дыкъекIуэкIащ икIи ар зэи тщыгъупщэнукъым.
Бажэ Хьэсбий: — Си адэ-анэм гъащIэ хъарзынэ къызэрагъэщIар куэд-кIэ и фIыщIэщ Хьэжмурат абыхэм къазэреIэзам. «Зыпэрыт IэщIагъэм къыхуигъэщIащ» псалъэхэр куэдрэ сымаджэщхэм щызэхэсхащ. Апхуэдэхэр щыIэмэ, Хьэжмурат пэрытхэм ящыщщ. Ар щIэпсэур цIыхухэрт. И унагъуэми Джэдгъэф лъэпкъми яхуэфэщэн къуэуэ дунейм тетащ. Сэ къыхэслъхьэну сыхуейт Джэдгъэфыр иужьрей илъэсхэм щылэжьа амбулаторэм абы и цIэр фIащыну. Нэхъыбэжи хуэфащэт абы. Къыщалъхуа къуажэмрэ абы и цIыхухэмрэ яхуи-щIар къыпхуэмылъытэным хуэдизщ.
Сэбаншы Натбий: — Дзэм къулыкъу щищIэну ираджа и къуэр гуузу хэкIуэдауэ къызыхуашэжа ди анэ Улэ абы и ужькIэ сымаджэ хьэлъэ хъуат. Ар район, республикэ сымаджэщхэм щIэлъащ, ауэ яхуэгъэхъужакъым. ИужькIэ Хьэжмурат къеIэзэн щIидзащ. Джэдгъэфыр гуапагъэ къы-зыбгъэдэкI, щIэныгъэ куу зиIэ, IэщIагъэм фIыуэ хэзыщIыкI цIыхут. Сымаджэм и узыр щыуагъэншэу къихутэрт абы. Мазэ иримыкъукIэ унэм къыщыкIэлъыплъащ Хьэжмурат ди анэм. Хущхъуэм и мызакъуэуи, псалъэкIи къеIэзащ. Адрей и бынхэм, абыхэм я щIэблэм папщIэ адэкIи псэун зэрыхуейр жриIэурэ гъащIэм къыхишэжащ. И лъэм зэрихьэу къызэфIигъэувэжри, илъэс 20-кIэ псэужащ. Дунейм щехыжым ди анэм уэсяту къытхуигъэнат япэ къуэрылъ-хум Хьэжмурат и цIэр фIэтщыну. Джэдгъэфыр зэрытхэмытыжыр ди унагъуэм гуауэшхуэу зыхэтщIащ, абы и фэеплъыр ди гум щытхъумэнущ.
Жыгун Олег: — Си анэм и гур къеузырт, фошыгъу уз, лъы дэуей, аллергие иIэт. Джэдгъэфым къыжриIэрт абы и узыфэхэм дохутыр щхьэхуэхэр зэрыхуейр, арщхьэкIэ Хьэжмурат фIэкIа нэгъуэщIым дзыхь хуищIыртэкъым. Апхуэдэу си анэр псэухукIэ Джэдгъэфыр «унагъуэ» дохутыру диIащ.
Сунш Лиуан: — Хьэжмурат тIэунейрэ узым сыкъыIэщIихащ. Узыфэр зыхуэдэр тэмэму къызэрихутам икIи и Iэзэгъуэ къызэрыхуигъуэтам и фIыгъэкIэ сэ сыхъужауэ сопсэу, ауэ езыр къытхэтыжкъым, сэ нэхърэ фIыуэ нэхъыщIэу щытами. Дыщыхуейм къэдгъуэтырт, сыткIи узыщыгугъ хъун цIыхут, дохутыр Iэзэт. Ахърэт нэхур Тхьэм кърит.
УнэлIокъуэ Лидэрэ Къущхьэ Инессэрэ къыхагъэщащ ар егъэлеяуэ цIыхуфIу, и IэщIагъэм хуэпэжу, хьэл-щэн зэпIэзэрыт иIэу зэрыщытар.
Я къуажэм дохутыру зэрыщылажьэрэ фIыуэ зыцIыхуу щыта, Лэскэн ЕтIуанэ къуажэм щыщхэу Мэсей РусланрэЧыгъэду Мамышри псалъэ гуапэхэр хужаIащ Джэдгъэфым.
Сэри фIыуэ сцIыхурт Хьэжмурат. ЗэрыжаIэм хуэдэу, егъэлеяуэ цIыхуфIт ар. Москва щIэныгъэ нэхъыщхьэ щызэзыгъэгъуэта и къуитIым иригушхуэрт. Мурати Темырлани я адэм ещхьу цIыху пэжхэщ, я Iуэхури я псалъэри зэтехуэу мэпсэу. Джэдгъэф Хьэжмурат и фэеплъ нэхур зыхъумэнур и Iыхьлыхэмрэ благъэхэмрэ я закъуэкъым, зи IэщIагъэм зи гъащIэр тыхь хуэзыщIа цIыхур зэгуэр ар сэбэп зыхуэхъуа псоми я гум илъынущ.
Уэркъуасэ Владимир,
УФ-м и Журналистхэм я союзым хэт.
