«Ди къуэпсыр куущ, ди тхыдэр уардэщ»
Налшык дэт «ДыгъафIэ къалэ» сабий IуэхущIапIэм Адыгэ лъэпкъым и щыгъуэ-щIэж махуэм ирихьэлIэу къыщызэрагъэпэ- щат зэIущIэ гукъинэ. Пшыхьым и япэ Iыхьэр гъэнщIат адыгэ лъэпкъым и тхыдэ гуузыр къызыхэщыж усэхэмрэ хъыбархэмкIэ, теплъэгъуэ кIэщIрэ макъамэкIэ. ЕтIуанэ Iыхьэм щызэхаубла «стIол хъурейм» щытепсэлъыхьащ Урыс-Кавказ зауэжьым кърикIуахэм, дуней псом щызэбгрыдза адыгэ лъэпкъым и нобэмрэ и къэкIуэнумрэ, нэгъуэщIхэми. Лицейм и гъэсэнхэм ящIыгъуу псалъэмакъым хэтыну къахуеблэгъат тхакIуэ, тхыдэдж, журналист Бейтыгъуэн Сэфарбий, тхакIуэ, журналист Котляровэ Марие, теолог, егъэджакIуэ, юрист, зэдзэкIакIуэ, журналист Хъуажь Фахъри, тхыдэдж Мэш Исмел сымэ.
ЕджапIэм и пэIущIэ пэшым къыщызэрагъэпэщат накъы-гъэм и 21-м теухуа, «Ди къуэпсыр куущ, ди тхыдэр уардэщ» зыфIаща гъэлъэгъуэныгъэ. Абы щызэхуэхьэсат адыгэ фащэ зэмылIэужьыгъуэхэр, шыкIэпшынэр, адыгэхэм къагъэсэбэпу щыта къинэмыщI Iэмэпсымэхэр, лъэпкъым и лIыхъужьхэмрэ абыхэм ятеухуа хъыбархэмрэ къызэрыщ сурэтхэр, ди хабзэм, тхыдэм, цIыху цIэрыIуэхэм ятеухуа тхылъхэр, еджакIуэ цIыкIухэм я IэдакъэщIэкI сурэтхэр.
ШэджыхьэщIэ Зурьят и шыкIэпшынэм и макъ жьгъырур щIэту, фащэ екIухэр ящыгъыу утыкум къихьа ныбжьыщIэхэм къагъэ-лъэгъуащ гум щIыхьэ теплъэгъуэ. Апхуэдэу абыхэм ягъэзэщIащ къэбэрдей, шэрджэс, хэхэс адыгэ усакIуэхэм я IэдакъэщIэкIыу лъэпкъым и тхыдэ гуауэм теухуа усэ-хэр.
— Лъэпкъхэм я зэхуэдэщ мы дунейр — псори техуэнущ, зыр зым имылIмэ, зыр адрейм емыпэгэкIмэ, зым и гуащIэкIэ адрейр мыпсэумэ. Ар дигу илъын хуейщ, зы дуней дыщытеткIэ. Лъэпкъым и бзэм, и хабзэ дахэм, и тхыдэм дребжьыфIэ ди щIыналъэр! Абыхэм нэхърэ нэхъ лъапIэ зэрыщымыIэр хьэкъыу тпхыкIауэ дыпсэумэ нэхъыфIщ! — псалъэхэмкIэ къызэщIакъуэжащ утыку ита еджакIуэ цIыкIухэм къагъэлъэгъуам и купщIэр.
ХьэщIэхэм псалъэ щратым абыхэм еджапIэм и унафэщIхэм-рэ егъэджакIуэхэмрэ фIыщIэ хуащIащ, щIэблэр тхыдэм щагъэгъуазэ къудей мыхъуу, абы дерс къыхахыу псэун зэрыхуейм зэрыхуагъасэм папщIэ.
Котляровэ Марие еджапIэм и библиотекэм тыгъэ хуищIащ езыхэм я тхылъ тедзапIэм «Кавказ» фIэщыгъэр иIэу къыдигъэкIахэм ящыщ тхылъ зыбжанэ. Абы ныбжьыщIэ цIыкIухэр къыхуриджащ сытым щыгъуи тхылъыр я Iэпэ-гъуу псэуну, я тхыдэр зыщамыгъэгъупщэу, я адэжьхэм къащIэна хабзэр ямыгъэкIуэду, къащIэхъуэну щIэблэхэми ирагъэщIэну. Апхуэдэу Котляровэм жиIащ иужьрей зэманым «Эльбрус» тхылъ тедзапIэм адыгэбзэкIэ къыдигъэкIхэр нэхъыбэ зэрыхъуар, ауэ, и жагъуэу къыхигъэщащ абыхэм щIэупщIэм я бжыгъэр зэрымащIэр.
— Ди къэкIуэнур фэращ. Къэралыр лъэщ хъун папщIэ, абы ис лъэпкъхэр зэрыIыгъын хуейщ. Фи бзэр фымыгъэкIуэд, фи хабзэр зефхьэ, фи щIэныгъэм хэвгъахъуэ, фIыуэ фызэрылъагъу! — къыхуриджащ Марие ныбжьыщIэ цIыкIухэр.
Къызэхуэсахэм псалъэ гуапэхэмкIэ захуигъэзащ Хъуажь Фахърии. Ущыгъуэ къудейкIэ лъэпкъым и Iуэхур зэрымыкIуэтэнур, абы и тхыдэр пщIэным сэбэпы- нагъыу къишэм, хэхэс гъащIэм и гуащIагъымрэ цIыхум и дежкIэ Хэкум и IэфIагъымрэ я гугъу ищIащ щIэныгъэлIым.
— Тхыдэр — ар жьым къыщыблэу къэкIуэнур къэзыгъэнэху уэздыгъэщ. Къэхъуа-къэщIар ижьым къыщынащи, ар къыпхуэгъэпсэужыфынукъым. Тхыдэм и шэрхъыр къыпхуегъэкIэрэхъуэкIыжыфынукъым. БлэкIам дыщыгъуазэрэ абы щыуагъэ хэлъар къэкIуэнум зэрамылэжьыным дыхущIэкъуу, сэбэпынагъ къыхэтхыу дызэрыпсэуным яужь дитмэ нэхъыфIщ, — жиIащ илъэс куэдкIэ узэIэбэкIыжмэ Тыркум къикIыжу зи хэку къэзыгъэзэжа Хъуажь Фахъри.
Урыс-Кавказ зауэм кърикIуахэм кIэщIу и гугъу ищIащ тхыдэдж Мэш Исмел. А зауэр лъэпкъгъэкIуэд зэрыхъуар, абы адыгэхэм я щхьи, я мылъкуи, я щэнхабзи зэрыхисхьар, уеблэмэ я зыужьыныгъэр къызэрызэтригъэувыIар къыхигъэщри, абы щыхьэт техъуэ щапхъэ зыбжани утыку кърилъхьащ Исмел. Адрей хьэщIэхэми хуэдэу, Мэшым ныбжьыщIэхэм захуигъэзащ къызыхэкIар фIыуэ ялъагъуну, лъэпкъыр зэтезыIыгъэ нэщэнэ нэхъыщхьэхэр: хабзэр, бзэр, щэнхабзэр яхъумэу, яIэту псэуну.
ЩОДЖЭН Iэминат.
