Хьэпышт Айсэ и хъэтI телъыджэр
Урысейм и мызакъуэу, хамэ къэралхэм щыпсэу адыгэхэми яцIыху Адыгэ республикэмрэ Кубанымрэ щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ я сурэтыщI Хьэпышт Айсэ. Псом хуэмыдэу я хэкуэгъу художникым ирогушхуэ тенджыз Iуфэм Iус шапсыгъхэр.
Хьэпыштым гъуазджэм зэфIэкI инхэр щиIэми, къызыфIэщIыжакъым. Хабзэ хъуауэ, абы и юбилей-хэр, махуэ лъапIэхэр щэхуу, зримыгъэIэтыщэу егъэлъапIэ. «Айсэ и хьэл-щэным фIыуэ дыщыгъуазэщ. Абы сыт щыгъуи гулъытэ лейр зэрижагъуэр къэтлъытащ и илъэс 75-м фокIадэм и 9-м етщIэкIыну пшыхьыр къызэдгъэпэщын и пэ къихуэу. И лъэпкъым гу къабзэрэ псэ хьэлэлкIэ зэрыхуэлажьэм папщIэ ар дгъэлъэпIэну, дгъэгушхуэну, дгъэгуфIэну дыхуейт», — жиIащ щIыналъэм и «Адыгэ Хасэм» и тхьэмадэ КIэкIыхъу Мэжид.
Лазаревскэ щIыналъэм Адыгэ щэнхабзэмкIэ дэт центрым щызэхуэсащ а IуэхущIапIэм и лэжьакIуэхэмрэ артистхэмрэ, я унафэщI Хеишхуэ Руслан я пашэу, шапсыгъхэм я жылагъуэ парламентым жыджэру хэтхэр, сурэтыщIым и ныбжьэгъухэр, и лэжьэгъухэр, и лэжьыгъэхэм дихьэххэр. Пшыхьыр къызэрагъэпэщащ Айсэ зэрыцIыкIурэ дэзыхьэх цIыхубэ макъамэхэмрэ къафэхэмрэ ебэкIыу. СурэтыщIым зэрызыхуагъазэ хъуэхъухэмрэ абы зэрыхуэупсэ саугъэтхэмрэ мыухыжт. Район библиотекэм и лэжьакIуэхэм я унафэщI Тхьэгъуш Марет и нэIэм щIэту гъэлъэгъуэныгъэ ягъэхьэзыращ, художникым и гуащIэм теухуауэ. Абы къызэщIиубыдэрт: и лэжьыгъэхэм я каталог, и сурэтхэмкIэ игъэдэха тхылъхэр, и гъащIэмрэ и гуащIэмрэ ехьэлIауэ илъэс зэмылIэужьыгъуэхэм газетхэм къытехуа тхыгъэхэр.
Сочэ и Къалэ Зэхуэсым и унафэщI Филонов Виктор сурэтыщIым гуапэу щехъуэхъум къыхигъэщащ Хьэпышт Айсэ Лазаревскэ районым, Сочэ къалэм, Краснодар крайм я щэнхабзэмрэ гъуазджэмрэ зегъэужьыным хэлъхьэныгъэфIхэр зэрыхуищIам къыдэкIуэу, ар къызыхэкIа лъэпкъым зэрыхуэфащэр, зэрыцIыху гуапэр, адыгэ IуэрыIуатэм фIыуэ зэрыщыгъуазэр, сочэдэсхэр абы зэрыригушхуэр.
Филонов Виктор жиIащ Сочэ къалэм фокIадэ мазэм хъыбарегъащIэ IуэхущIапIэхэм я лэжьакIуэхэм я «Вся Россия» зи чэзу дунейпсо фестивалыр зэрыщекIуэкIынур. Абы хыхьэу Дыгъэмыс щIыналъэм кIуэнущ къэралым, нэгъуэщI щIыпIэхэм щыщ журналист минитIым щIигъу. Зэхуэсым къриубыдэу махуитI траухуэнущ Лазаревскэ районым. Программэр иджыри нэсу зэхамыгъэувами, абы хагъэхьащ Хьэпышт Айсэ и лэжьыгъэ нэхъыфIхэм я гъэлъэгъуэныгъэрэ «Шапсыгъхэр» цIыхубэ ансамблым и концертрэ. ЗэрыхуагъэфащэмкIэ, хьэщIэхэм ахэр щIэщыгъуэ ящыхъунущ.
Апхуэдэу Филоновым къыхигъэщащ «Жизнь замечательных людей» тхылъыр къыдэгъэкIыным мы зэманым зэрыхуагъэхьэзырыр. Районыр цIыху цIэрыIуэхэмкIэ къулейщ икIи абы хагъэхьэну зыхуэфащэхэр иджыпсту къыхах. Апхуэдэхэщ зауэмрэ лэжьыгъэмрэ я ветеранхэр, организацэхэмрэ предприятэхэмрэ я унафэщIхэр, егъэджэныгъэм, щэнхабзэм, узыншагъэр хъумэным я лэжьакIуэхэр, жылагъуэ лэжьакIуэхэр, творческэ интеллигенцэм щыщхэр. КъыдагъэкIыну тхылъым Iэмал имыIэу ихуэнухэм ящыщщ Хьэпышт Айсэ.
Филонов Виктор зи илъэс 75-р зыгъэлъапIэ Хьэпышт Айсэ гуапэу ехъуэхъуащ икIи иритащ Къалэ Зэхуэсым къыбгъэдэкI щIыхь тхылърэ саугъэтрэ, «СурэтыщI гъуазджэм ехъулIэныгъэфIхэр зэрызыщызыIэригъэхьам, зыми емыщхь хъэтI зиIэ IэпщIэлъапщIэу зэрыщытым, адыгэ цIыхубэ художественнэ творчествэм и хабзэхэм зэрыхуэпэжым папщIэ».
И юбилейм и пэ къихуэу, Сочэ къалэ-зыгъэпсэхупIэм тхыдэмкIэ дэт музейм Лазаревскэ щиIэ къудамэм къыщызэIуахащ Хьэпышт Айсэ и сурэтхэм я выставкэ. Гъэлъэгъуэныгъэр фокIадэ мазэм екIуэкIынущ. Адыгэ IуэрыIуатэм и лIыхъужьхэр, Сочэ къалэм и щIыпIэ дахэхэр, Кавказым и къурш уардэхэр, портретхэр, цIыхубэ IуэрыIуатэр, эскизхэр, графикэр, тхылъхэр зэригъэдэха и лэжьыгъэхэр къызэщIэзыубыдэ гъэлъэгъуэныгъэм щынэрылъагъущ шапсыгъ художник цIэрыIуэм и творческэ зэфIэкIыр.
Айсэ Кичмай Ин къуажэм щыщщ. Жанр, унэтIыныгъэ зэмылIэужьыгъуэхэм щыщ и лэжьыгъэхэр минрэ щитхум ноблагъэ. Абы быдэу и фIэщ мэхъу: сурэтыщI мыхъуатэмэ, и гъащIэр макъамэм триухуэнут. КъищынэмыщIауэ, адыгэ пшынэр, цIыхубэ уэрэдыжьхэр, лъэпкъ къафэхэр зыхилъхьэ щыIэкъым. Ныбжьэгъухэр зи куэд Хьэпыштым езыми къэфэн и жагъуэкъым.
Ныбэ Анзор.
