Къэрал кIэлъыплъыныгъэ ткIийм щIэтщ
КъБР-м и Правительствэм и Унэм дыгъуасэ щызэхэтащ зэIущIэ щхьэпэ. Ар теухуауэ щытащ Зыуэ щыт къэрал экзаменыр 2014 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым зэрыщегъэкIуэкIыпхъэм ехьэлIа Iуэхугъуэ щхьэхуэхэм.
ЗэIущIэм хэтащ КъБР-м и Парламентым и Тхьэмадэ Чеченов Ануар, Правительствэм и УнафэщI Храмов Константин, егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ министр Щхьэгъэпсо Сэфарбий, Егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмрэ я IэнатIэм кIэлъыплъынымкIэ федеральнэ къулыкъущIапIэм и унафэщI Кравцов Сергей, абы и къуэдзэ Музаев Анзор, Зыуэ щыт къэрал экзаменхэм папщIэ къызэрапщытэ лэжьыгъэхэр гъэхьэзырынымкIэ федеральнэ центрым и пашэ Пономаренкэ Сергей, КъБР-м и хабзэхъумэ органхэм, Жылагъуэ палатэм я лIыкIуэхэр, республикэм и куейхэм, къалэхэм я администрацэхэм я Iэтащхьэхэр, егъэджэныгъэмкIэ щIыпIэ IэнатIэхэм, еджапIэ нэхъыщхьэхэм, курыт школхэм я унафэщIхэр, адэ-анэхэм я школ комитетхэм хэтхэм ящыщхэр.
Зэхуэсыр къызэIуихри, КъБР-м и Правительствэм и УнафэщI Храмов Константин къызэхуэсахэр щыгъуазэ хуищIащ абы зыщытепсэлъыхьынухэр, къыхигъэщащ ЕГЭ-м пыщIа Iуэхухэр жылагъуэр зыгъэпIейтейуэ зэрыщытыр.
— Илъэси 10 лъандэрэ ди къэралым щекIуэкI ЕГЭ-м, дауи, и хабзэ гуэрхэр и пIэ иуващ, ауэ, итIани, абы жылагъуэм щиIэ мыхьэнэм хэщIыркъым, зы гъи къэмынэу, цIыху куэд иропIейтей, — жиIащ Храмовым. — 2013 гъэм къэпщытэныгъэхэр щекIуэкIым къэхъуа Iуэху мыщхьэпэхэм дыщыгъуазэщ. Абы къыхэкIыу ди республикэр абыкIэ кIэлъыплъыныгъэ щхьэхуэм щIэтщ. Къэрал псом хэIущIыIу щыхъуа а ныкъусаныгъэхэм хуэдэ афIэкIа къэхъункIэ Iэмал иIэкъым. ЕГЭ-р къызыхуэтыншэу къызэгъэпэщыныр икIи егъэкIуэкIыныр абы хэт дэтхэнэ зым и дежкIи гугъуехьышхуэ зыпылъ Iуэхущ. А къэпщытэныгъэм и хабзэхэр къызэпызыудхэм щIэпхъаджагъэ ин ялэжьу аращ.
Храмовыр къытеувыIащ 2013 гъэм республикэм щекIуэкIа ЕГЭ-м хэлъа Iуэху щхьэхуэхэм икIи зэIущIэм щIэсхэм хъыбар яригъэщIащ а къэрал къэпщытэныгъэм епха Iуэху псори дяпэкIэ езым и нэIэм зэрыщIэтынур.
АдэкIэ абы псалъэ иритащ Кравцов Сергей. Къэралым ЕГЭ-р зэрыщекIуэкIым, абы кърикIуэхэм тепсэлъыхьу, хьэщIэм къыхигъэщащ Кавказ Ищхъэрэм и еджакIуэхэм хуэдэу абы ехъулIэныгъэ лъагэхэр къыщызыгъэлъагъуэ куэд хэкум зэримысыр.
— Сызипашэ къулыкъущIапIэм и къалэн нэхъыщхьэхэм ящыщщ ЕГЭ-р къэралым къызыхуэтыншэу, хабзэ убзыхуахэм тету, гъэпцIагъэрэ хьэгъэщагъэрэ хэмылъу егъэкIуэкIыныр, абы къарикIуахэр, псом хуэмыдэу балл лъагэ зыхуагъэфэща лэжьыгъэр, къэпщытэныр, — къыхигъэщащ абы. — Экзаменым хэт псоми: еджакIуэм, егъэджакIуэм, ахэр щекIуэкI щIыпIэхэм я унафэщIхэм, жылагъуэ кIэлъыплъакIуэхэм, адэ-анэхэм — жэуап яхь ар ныкъусаныгъэншэу зэфIэкIынымкIэ. Дэтхэнэми ткIийуэ игъэзэщIэн хуейщ ЕГЭ-м и хабзэхэр. Ар къызэпызыудхэр уголовнэ жэуапым ирашэлIэнущ.
ЕГЭ-р 2013 гъэм ди республикэм зэрыщекIуэкIам щытепсэлъыхьым, Кравцовым щапхъэ куэд къихьащ, абы хэлъа ныкъусаныгъэхэр наIуэ къащIу, хабзэр къызэпызыуда цIэ-унэцIэхэри къигъэлъэгъуащ. Абы зэрыжиIамкIэ, ЕГэ-м пыщIауэ къаIэта Iуэхухэр хабзэхъумэ органхэм иратынущ, следственнэ къэпщытэныгъэм адэкIэ пащэн, хабзэр къызэпызыуда дэтхэнэми хуэфэщэн къуэды тралъхьэн папщIэ. Апхуэдэу абы къыхигъэщащ Егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмрэ я IэнатIэм кIэлъыплъынымкIэ федеральнэ къулыкъущIапIэм и лIыкIуэхэр, федеральнэ жылагъуэ кIэлъыплъакIуэхэр 2014 гъэм ЕГЭ-р щекIуэкIыну щIыпIэ къэс зэрыщылэжьэнур, апхуэдэуи экзаменыр зэрызэхэт Iыхьэхэм ящыщу «С»-р щат щIыпIэм ирахыу, нэгъуэщI щIыналъэм къызэрыщапщытэнур, балл лъагэ (81-м щIигъу) зыхуагъэфащэ лэжьыгъэхэм мызэ-мытIэу зэрыхэплъэжынур.
— УпщIэ зиIэ дэтхэнэми дыдэлэжьэну, зэIущIэ щхьэхуэхэр иджыри едгъэкIуэкIыну, ЕГЭ-р къызэрызэгъэпэщыпхъэмрэ зэрегъэкIуэкIыпхъэмрэ ятеухуа мастер-классхэр дгъэлъэгъуэну дыхьэзырщ, — жиIащ и псалъэм и кIэухыу Кравцовым.
Зыуэ щыт къэрал экзаменхэм папщIэ къызэрапщытэ лэжьыгъэхэр гъэхьэзырынымкIэ федеральнэ центрым и унафэщI Пономаренкэ Сергей и къэпсэлъэныгъэм щызэпкърихащ ЕГЭ-р КъБР-м зэрыщекIуэкIым хэлъ щхьэхуэныгъэхэр. Абы зэрыжиIамкIэ, ныбжьыщIэхэр нэхъыбэу дехьэх медицинэм, экономикэм, юриспруденцэм пыщIа IэщIагъэхэм, абыхэм епха предметхэмкIэ щIэныгъэ лъагэхэр къагъэлъагъуэ. Ауэ щыхъукIи, гъэ еджэгъуэм къриубыдэу екIуэкI къэралпсо олимпиадэхэм, нэгъуэщI зэпеуэхэм а еджакIуэхэм я цIэ-унэцIэ зэи дыщрихьэлIэркъым. Апхуэдэуи етIуанэу къыщапщытэжкIэ, абыхэм къахьа балл лъагэхэм ящыщ куэд лъабжьэншэу къыщIокI, псом хуэмыдэу химиемкIэ, биологиемкIэ, урысыбзэмкIэ, тхыдэмкIэ, обществознаниемкIэ.
— Апхуэдэу, хабзэ хъуауэ, Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм зыщеубгъу «ЕГЭ-туризм»-кIэ дызэджэ Iуэхугъуэми. Экзамен зытынухэм я къэралпсо базэр щагъэхьэзыркIэ, нэгъуэщI щIыпIэхэм къиIэпхъукIыурэ мы щIыналъэхэм ныбжьыщIэхэр къокIуэ, абы еджэныр къыщаухын папщIэ. Шэч хэмылъу, апхуэдэ хуитыныгъэ яIэщ цIыхухэм, арщхьэкIэ, кIэлъыплъыныгъэхэм къызэрагъэлъагъуэмкIэ, апхуэдэ «туристхэм» экзаменхэмкIэ балл лъагэ къахь хабзэщи, абы куэдым урегъэгупсыс, — жиIащ Пономаренкэ. — КъинэмыщIауэ, ныбжьыщIэхэм я дэфтэрхэр зрат еджапIэ нэхъыщхьэхэм, курыт щIэныгъэрэ IэщIагъэрэ къозытхэм ящыщ куэд пыщIакъым ЕГЭ-мкIэ къэралпсо базэм икIи абы къыхэкIыу а дэфтэрхэм ярыт баллхэр къапщытэжыркъым.
Зыуэ щыт къэрал экзаменхэр 2014 гъэм куэдкIэ нэхъ ткIийуэ зэрекIуэкIынум и гугъу ищIащ Музаев Анзори. ЕГЭ-р щекIуэкIыну щIыпIэ къэс видеокIэлъыплъыныгъэ щыIэнущ, хабзэр къызэпызыуд дэтхэнэри жэуап ткIийм ирашэлIэнущ.
— Илъэс блэкIахэм ЕГЭ-р зэрекIуэкIа лэжьыгъэхэр, 2014 гъэм абы хэтыну къэпщытэныгъэхэм хуэдэхэри щIыгъуу, мы гъэм щэкIуэгъуэм и 1 лъандэрэ Интернетым иралъхьащ. Дэтхэнэ еджакIуэми абы и адэ-анэми иджы Iэмал яIэщ ахэр къагъэсэбэпурэ, экзаменхэм зыхуагъэхьэзырыну, — жиIащ Музаевым. — Апхуэдэ лэжьыгъэхэр зэфIэхынращ нэхъыщхьэр, армыхъумэ ЕГЭ-м и хабзэхэм «къызэрыпэткIухь» хъуну лъагъуэ гъэпщкIуахэр, тIасхъэщIэхым хуэдэу, къэдгъуэтыныракъым ди къарурэ зэманрэ зэдгъэхьыпхъэр.
Музаевым къызэрыхигъэщамкIэ, 2014 гъэм екIуэкIыну ЕГЭ-м зыхуэгъэхьэзырыным нэхъ пасэу щIадзэнущ. А лэжьыгъэр гъэкIэ мэлыжьыхьым яублэу щытамэ, иджы дыгъэгъазэм и 1-м щегъэжьауэ яужь ихьэнущ.
ЗэIущIэм щекIуэкIа псалъэмакъыр къызэщIикъуэжу, абы и кIэухым Храмовым жиIащ ЕГЭ-р КъБР-м 2014 гъэм щегъэкIуэкIыным гулъытэшхуэ зэрыщыхуащIынур, абы теухуа зэхуэсхэр, семинархэр, нэгъуэщI лэжьыгъэхэр щIэх-щIэхыурэ щIыпIэм зэрыщекIуэкIынур.
ЖЫЛАСЭ Маритэ.
Сурэтхэр КЪАРЕЙ Элинэ трихащ.
