Зэхэгъэж тщIыркъым
Тыркум хыхьэ Кахраманмараш къалэм и Iэтащхьэ Пойраз Мустэфа Мараш вилайетым къепха адыгэ къуажэхэм иджыблагъэ кIуэри зыщиплъыхьащ, абы дэсхэм я псэукIэр зригъэлъэгъуащ, я гурыгъу-гурыщIэхэм зыщигъэгъуэзащ. А «зекIуэм» зредгъэхьэлIэри, унафэщIым упщIэ зыбжанэкIэ зыхуэдгъэзащ.
— Зиусхьэн Мустэфа, Мараш къалэм лъэпкъ куэд щопсэу. Абыхэм я лъэпкъ хабзэхэр зэрахьэным, я щэнхабзэр, я бзэр яхъумэжыным теухуауэ уиIэ гупсысэхэмкIэ укъыддэгуэшамэ, ди гуапэт. Псалъэм папщIэ, адыгэхэм дауэ уахущыт?
— Япэрауэ, фIыщIэ фхузощI мыпхуэдэ Iэмал къызэрызэфтам щхьэкIэ. Пэжщ, илъэс мин хъуауэ лъэпкъ зэхуэмыдэхэр щыпсэу мы хэкум дэ псори дрицIыхущ. Ауэ Кавказ щэнхабзэм, адыгэхэм я хабзэм ди дежкIэ мыхьэнэ хэха иIэщ. Мыр ауэ сытми жысIэркъым. Илъэсищэ Iэджэ щIауэ дэ Iуэху дахэ куэд зэдыдощIэ.
Адыгэхэм сэ фIыуэ сыкъацIыху, лъэпкъым ехьэлIа щэнхабзэ фестивалхэр зэгъусэу илъэс къэс идогъэкIуэкI. Къапщтэмэ, сэ езым Кавказ лъэпкъхэм куэд щIауэ пщIэшхуэ яхузощI. Сэ щIыпIэ, Iуэхугъуэ куэдым срагъэблагъэ. Абыхэм сыщыкIуи сыхунэмысу къыщызгъани къохъу. Ауэ адыгэхэм срагъэблэгъауэ зэи къэзгъэнакъым, уеблэмэ сыхуэпIащIэу апхуэдэщ ди зэIущIэм. Ар къызыхэкIыр сыт жыпIэмэ, дызэ-джа тхылъхэм, тлъэгъуахэм, зэхэтхахэм ятепщIыхьмэ, адыгэхэр лIыгъэшхуэ зыхэлъ, цIыхуфI лъэпкъщ. Сытым дежи я гур зэIухауэ апхуэдэщ. Тхыдэм ухэплъэжу щытми, дапщэщи пэжым и телъхьэ, щыуагъэ зыIэщIэмыкI цIыхубэщ.
Лъэпкъ зэхэгъэж зыщIым сэ срителъхьэкъым. Дэтхэнэми и бзэ, и хабзэ ихъумэжу къекIуэкIыныр ди къэралым и къулеигъэщ. Сэри абы зы хэлъхьэныгъэ мащIэ хуэсщIыну си гуапэщ.
Зы мазэ дэкIмэ, Мараш къалэм и парк нэхъ ин дыдэр къызэIутхынущ, ар зэбгъузэнатIэу метр мин щитху мэхъу. А жыг хадэм Черкес Аслъэнбей и цIэр фIэтщащ. Фэри фощIэ нэгъабэ абы и фэеплъ къызэрызэIутхар. Ар иредгъэхьэлIащ адыгэхэм я лъэпкъ щэнхабзэ фестивалым. Дэ гурэ псэкIэ дызэрылъагъуу аращ. Адыгэхэм я хабзэкъым «къытхуэфщIэ» жаIэу. Абы нэхъри дытригъэгушхуэу тхузэфIэкIымкIэ сыт щыгъуи защIыдогъакъуэ. Дэ мы Iуэхум политикэ гупсысэкIэ лъэпкъ хэтлъхьэркъым.
— Мараш къалэм, адыгэхэм я мызакъуэу, курди, бошнакъи, нэгъуэщI лъэпкъхэри щопсэу. Абыхэм я зэхущытыкIэр сыт хуэдэ, щызэгурымыIуэ къэхъурэ?
— Пэжщ, Мараш къалэм КъуэкIыпIэмкIэ къикIа ди къуэш курдхэри щопсэу. НэгъуэщI лъэпкъ зэмылIэужьыгъуэхэри дэсщ. Ахэр псори зэгурыIуэу, зэдэIуэжу апхуэдэщ. Гурэ псэкIэ дызэбгъэдэтщ жысIэмэ, пцIы супсынукъым. Сыт хуэдэ лъэпкъым щыщми, гуныкъуэгъуэ гуэр иIэу зыкъытхуигъэзамэ, зэрытхузэфIэкIкIэ дызэрыдэIэпыкъуным иужь дитщ. Ди къалэм и унафэщIу сагъэува нэужьи абы и пэкIи сэ лъэпкъ зэхэгъэж зэи сщIакъым. Мы Iуэхум цIыхугъэрэ гуапагъэкIэ убгъэдыхьэн хуейуэ аращ, армыхъумэ политикэ еплъыкIэм дызэфIигъэкIуэдынри хэлъщ. Апхуэдэ Iуэху зезыхуэхэм дэ Iэмал еттынукъым. НетIэ зэрыжысIащи, дэтхэнэми и бзэр, и щэнхабзэр ихъумэжынымкIэ Iэмал псори къыхузэдгъэпэщынущ.
Адыгэхэр къапщтэмэ, илъэс куэд дыдэ хъуауэ дызэдопсэу, тхыдэм уриплъэжми, къыщыгъэлъэгъуакъым ахэр зыгуэрым емызэгъауэ, лей кIэлъызэрахьауэ. Абы ипкъ иткIэ, ди зэхущытыкIэр фIыщ, къэкIуэнум зэгъусэу дыхуолажьэ, абы щыгъуэми щхьэж и лъэпкъ хъугъуэфIыгъуэр IэщIэхуркъым.
Емуз Баязыт.
«Хуитыныгъэ» радиом и корреспондент. Тырку.
