Лъэбакъуэ пхэнж дывмыгъэч
Урыс-Кавказ зауэр илъэсищэм щIигъукIэ (1763 — 1864) екIуэкIащ. Лъапсэрыхыр къытхуихьащ абы. ЛъэпкъгъэкIуэд зауэм и мафIэ лыгъэм хисхьащ адыгэ минищэхэр. Къелам я нэхъыбапIэм хэкур ирагъэбгынэри, дунейм текъухьа хъуащ. Адыгэхэм игъащIэкIэ ящыгъупщэнукъым Урыс-Кавказ зауэм къахуихьа насыпыншагъэмрэ гукъутэгъуэмрэ. АбыкIэ ахэр зыгъэкъуэншэфын щыIэкъым, ар гъэткIугъуафIэкъым.
Тхыдэр щыгъуазэщ зауэр зыублар езы адыгэхэр зэрыармырам. Шэрджэсхэр а зауэ гущIэгъуншэм хэзыдзар урыс пащтыхьым и дзэзешэ къанлыхэрщ. Ахэр топрэ мафIэкIэ къащылъихьэм, адыгэхэм Iэщэ къащтэн хуей хъуащ, я адэжь хэкур яхъумэжын папщIэ.
Зауэм и кIэр хьэдагъэщ щIыжаIэ махуэхэм ящыщ зы хъуащ накъыгъэм и 21-р: 1864 гъэм и ужькIэ Кавказым къинэжар шэрджэс мини 100 иримыкъут. Абы и зэранщ адыгэхэм я щIыналъэри, къанэ щIагъуэ щымыIэу, зэрафIэкIуэдар.
ЩIэблэм дежкIэ дерс куэд къыхотэджыкI ди тхыдэм. Ар щыдджкIэ, дигу илъ зэпытын хуейщ ди къалэн нэхъыщхьэхэр. Лъэпкъ цIыкIухэр къыщыщIэрэщIэж лъэхъэнэщ нобэ. ДэркIэ фIыгъуэщ ди лъахэр щIэращIэмэ, ди цIыхухэр зыхэт гугъуехьхэр нэхъ мащIэ хъумэ, Урысей Федерацэм ис лъэпкъхэм дехьэзехуэу зыдужьмэ, ди щIыналъэм ныбжьэгъугъэрэ мамырыгъэрэ фIэкIа имылъмэ. Къэбэрдейхэр, шэрджэсхэр, кIахэхэр игъащIэ лъандэрэ зыщIэхъуэпса къэралыгъуэ дгъуэтащ нобэ, абы и лъабжьэр гъэбыдэнырщ псори дызытелэжьэн хуейр. Зыми тщремыгъупщэ: зэманымрэ тхыдэмрэ къуат Iэмалхэр и чэзум къыумыгъэсэбэпмэ, абы утеплъэкъукIрэ лъэбакъуэ пхэнж пчымэ, уIэбэкIэ улъэIэсыжынукъым — апхуэдэ къыщытщыщIа къэхъуащ, тхыдэр щыхьэт зэрытехъуэщи…
Адыгэ лъэпкъхэм я Щыгъуэ-щIэж махуэм къалэн къытщещI ар дигу илъ зэпыту щытын хуейуэ. А зы махуэм фIэкIа дигу щIыхэщIын махуэ дремылъагъуж дяпэкIэ — аращ дэтхэнэ адыгэми и хъуэпсапIэр.
КъызэралъытэмкIэ, мелуаниблым щIегъу Урыс-Кавказ зауэм дунейм трикъухьа адыгэхэм я бжыгъэр. Къэрал тхущIым щIигъум щопсэу ахэр. Зэрыс хэкухэм пщIэшхуэ щаIэщ ди лъэпкъэгъухэм, дзэпщ, лIыщхьэ, дипломат, къулыкъущIэ, щIэныгъэлI, тхакIуэ, спортсмен цIэрыIуэ куэд къахэкIащ Тыркуми, Иорданиеми, Сириеми, нэгъуэщI къэралхэми щыпсэу адыгэхэм. Ар щыхьэт тохъуэ адыгэхэр зэрылъэпкъ лъэрызехьэм, лIэщIыгъуэрэ ныкъуэм щIигъуауэ хэхэсми, я гуащIэмрэ я зэхэщIыкIымрэ зэрымыкIуэщIам. Ар дэнэ къэна, иужьрей илъэсхэм нэхъри дэкIуэтеящ къэрал куэдым щыпсэу шэрджэсхэм я пщIэр, я гуащIэр нэхъри къеблащ, я бзэр, хабзэр хъума зэрыхъуным, я щIэблэр къэгъэушыным нэхъ пылъ зэрыхъуари нэрылъагъущ. Адэжь щIыналъэм къина адыгэхэми зыщаужь Урысей Федерацэм хыхьэ Къэбэрдей-Балъкъэр, Адыгэ, Къэрэшей-Шэрджэс республикэхэм. Ди лъэпкъхэм яхузэфIэкIащ зи пщIэр лъагэ щэнхабзэ, литературэ, гъуазджэ зэрагъэпэщын, щIэныгъэмрэ зыузэщIыныгъэмрэ я гъуэгу мытыншыр дахэу якIу, я псэукIэмрэ я экономикэмрэ зэрефIэкIуэнырщ ахэр зыхущIэкъури зыхуэлажьэри.
Урыс-Кавказ зауэр зэриухрэ илъэси 154-рэ щрикъу махуэм теухуащ «Адыгэ псалъэ», «Адыгэ макъ», «Черкес хэку» газетхэм зэгъусэу ягъэхьэзыра мы къыдэкIыгъуэр. Номер зэхэтым щыгъуазэ фищIынущ дяпэ итахэм хэкум и хуитыныгъэм папщIэ ирагъэкIуэкIа бэнэныгъэ кIыхьым и тхыдэм, дерс тэрэз абы къызэрыхэтхыпхъэм, щIалэгъуалэр фIым хуэгъэсэн зэрыхуейм.
ХЬЭФIЫЦIЭ Мухьэмэд,
Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и
тхьэмадэ, «Адыгэ псалъэ» газетым и
редактор нэхъыщхьэ.
