ЩыIэр зы пэж закъуэщ
Тхыдэм уриджэгу хъунукъым
Дунейр къызэригъэщIрэ Хэку зауэшхуэм нэхърэ нэхъ лъы куэд щагъэжа къэхъуакъым. Аращ ди цIыхухэм ТекIуэныгъэм и махуэр — накъыгъэм и 9-р псом хуэмыдэу хэIэтыкIауэ илъэс къэс щIагъэлъапIэри.
ЗэрытщIэщи, Хэку зауэшхуэр етIуанэ дунейпсо зауэм щыщ зы Iыхьэу щытащ, арщхьэкIэ, и гуащIагъкIэ, псэ зэпылъхьэпIэ зэритамкIэ, ар нэгъуэщI щIыналъэ псоми щекIуэкIа зэхэуэхэм хуабжьу къащхьэщокI. Ар шэч гуэр къызытумыхьэжынщ. Ауэ илъэс къэси хуэдэу, ТекIуэныгъэм и махуэр къыщыблагъэм КъухьэпIэ къэралхэм я политикхэр яужь йохьэ тхыдэр зэрагъэдзэкIыжыну, текIуэныгъэр къэзыхьар СССР-у щытар армырауэ, къыщIрагъэдзыну. Языныкъуэхэм деж жаIэхэр апхуэдизу делагъэ зыпылъщи, телъыджэ пщымыхъункIэ Iэмал иIэкъым. Ауэ щыIэр зы пэж закъуэщ икIи тхыдэм уриджэгу, ар узэрыхуейм хуэдэу зэпхьэкI хъунукъым.
АтIэ дгъэзэжынти илъэсипщI бжыгъэхэм япэкIэ екIуэкIа Iуэхугъуэхэм я деж.
1941 гъэм мэкъуауэгъуэм и 22-м и нэхущым фашист Германием и дивизэу 600-м щIигъу СССР-м къыщебгъэрыкIуащ тенджыз ФIыцIэм щыщIэдзауэ Баренц тенджызым нэсыху яку дэлъ щIыналъэм. ХьэщхьэрыIуэ хабзэ яхуэхъуам тету, Гитлер ди къэралым къытеуащ хьэ щэхурып-хъуэу. СССР-м и къалэхэм, къуажэхэм бомбэхэр щещэщэхащ.IэщэкIэ хуэщIауэ щымытми, ди зауэлIхэм лIыгъэшхуэ дыдэ къагъэлъэгъуащ, арщхьэкIэ, фашистхэм яхузэфIэкIащ ди щIыналъэхэр яубыдурэ къэкIуэтэн. Ауэ ахэр нэхъ къэкIуэтэху зыпэщIэсэныгъэри нэхъ лъэщ хъурт. Псори щызэхэкIар Москва и дежщ. Гитлер и дзэм хузэфIэкIакъым Совет Союзым и щыхьэрыр къищтэну. Абы и пIэкIэ япэ ды-дэу абдеж щыщIагъэIащ. Ар пэщIэдзэ лъэбакъуэ къудейт. 1943 гъэм и пэщIэдзэм Сталинград и деж фельдмаршал Паулюс и сэлэту, офицеру, генералу минищэм щIигъум гъэру зыкъыщата иужь, Хэку зауэшхуэм и екIуэкIыкIэм къимыгъэзэжыну зызэрихъуэкIащ. Иджы ебгъэ-рыкIуэр ди дзэхэрт. Абыхэм зэкIэлъыкIуэу хуит къащIыжырт ди щIыналъэхэр. Инджылызхэмрэ США-мрэ «ЕтIуанэ фронткIэ» зэджэр къыщызэIуахар 1944 гъэрщ. Абы ирихьэлIэу ди щIыналъэм и нэхъыбэр бийм къыIэщIахыжакIэт. Совет зауэлIхэм текIуэныгъэр къыщахьырт Iэна-тIэ псоми. ИтIанэ ягъэзэщIащ я къалэн лъапIэр: Европэм и къэралхэр бийм къыIэщIагъэкIыжащ. Я гъащIэм емыблэжу.
Аращ тхыдэм и пэжыр. ИкIи ар зыми хущIэуфэжынукъым. Тхы-дэ жыжьэм зыгуэр иращIэфынкIэ хъунщ, ауэ дэ зи гугъу тщIыхэр щекIуэкIар дыгъуасэ хуэдэщ. Зы щапхъэ закъуэ: СССР-м , США-м, Инджылызым я унафэщIхэр Кърымым щызэIущIа 1945 гъэм и мазаем а зэманым къыткъуэт къэралитIым я къарухэр Берлин километр 600-кIэ пэжыжьэт, ауэ ди дзэхэр километр 60-кIэ гъунэгъу хуэхъуат.
Псом хуэмыдэу узэгуэзыгъэпыр Совет Союзым и зауэлIхэм лъырэ пщIэнтIэпскIэ къазэуа ТекIуэныгъэр ягъэлъахъшэну абыхэм хуит къащIыжа КъуэкIыпIэ Европэм и къэралхэр зэрыхущIэкъурщ. Ахэр апхуэдизкIэ хъийм икIащи, а зэманым екIуэкIа Iуэхухэм я лъэужь гуэри къагъэнэнуи я мурадкъым. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, политикхэм жаIэхэр я фIэщ мэхъу а къаралхэм я щIалэгъуалэм. АрщхьэкIэ, аргуэру къытедгъэзэжынщи, Хэку зауэшхуэри, абы теухуа пэжри тхыдэм зэи хэгъуэщэжынукъым. Абы къигъэлъэ-гъуащ СССР-у щытам и пIэ иува Урысейри къэрал лъэщу къызэрынэжыр.
ШАЛ Мухьэмэд.
