Ислъамым и нур
ЗэIущIэхэр
Унагъуэр ягъэнэхъапэ
Налшык БизнесымкIэ институтым иджыблагъэ щекIуэкIащ «Унагъуэм илъ гъэсэныгъэм гъащIэм щиIыгъ увыпIэр» зыфIаща зэIущIэ.
— Нобэрей зэIущIэм кърихьэлIащ диным и лэжьакIуэхэр, егъэджакIуэхэр, щIэныгъэлIхэр. Абыхэм яхэтщ Америкэм къикIауэ ди институтым щылажьэхэу Шенонрэ Гортцрэ. Ди Iуэху еплъыкIэ зэтIуэтылIэрэ, дызытепсэлъыхьым бгъэдыхьэкIэ тэмэм къыхуэдгъуэтмэ, хъарзынэщ, — жиIащ зэIущIэр къыщызэIуихым БизнесымкIэ институтым и ректор Хъурей Феликс.
— Мы зэхуэсым сегугъуу зыхуэзгъэхьэзыращ, — къыпищащ адэкIэ псалъэмакъым КъБКъУ-м теориемрэ социальнэ лэжьыгъэм и тхыдэмкIэ и кафедрэм и унафэщI Хъубий Башир, — сыту жыпIэмэ, дызытепсэлъыхьыр егъэлеяуэ Iуэхушхуэщ. Унагъуэр псом ящхьэщ. Ди жагъуэ зэрыхъущи, иджыпсту ди къэралым Iуэхур щыщIагъуэкъым. Зэдэмыпсэуфу зэбгъэдэкIыжхэр куэд хъуащ, къытщIэхъуэ щIэблэм я бжыгъэр мащIэщ. Абы ипкъ иткIэ, унагъуэм и Iуэхум къэралым гулъытэ нэхъыбэ хуищIыпхъэу къызолъытэ.
— Жылагъуэр тэмэму зэдэпсэууэ зэтриухуэфынущ диным, — жиIащ зэIущIэм къыщыпсэлъа дин лэжьакIуэ ЕмыкI Галинэ. — Аращ щIэблэр зыщIэпIыкIын хуейр. Ахэр Iэмал имыIэу КъурIэным щыгъэгъуэзапхъэщ. Сабийм цIыху къищIыкIын папщIэ, адэ-анэм къаруушхуэ трагъэкIуэдэн хуейщ. Динри, щэнхабзэри, литературэри зэхэплъхьэмэ, цIыхум гъэсэныгъэ хъарзынэ пхуетынущ.
Тхыдэ щIэныгъэхэм я кандидат, КъБКъУ-м и егъэджакIуэ нэхъыжь ТекIуий Мадинэ и Iуэху еплъыкIэри игъэнэIуащ:
— Ди тхыдэм гъуэгуанэ кIыхь къызэпичащ. Хабзэ куэд кIуэдащ, нэхъыбэжи къежьащ. Ауэ псэм и къулеягъым зихъуэжакъым. Абы ущытепсэлъыхькIэ, унагъуэм и деж къыщыщIэдзапхъэщ. Адыгэхэмрэ балъкъэрхэмрэ лIэщIыгъуэкIэрэ зэрагъэпэщащ унагъуэм илъ хабзэ зэхущытыкIэ щхьэхуэ. Хабзэм, Iуэху зехьэкIэм куэд дыдэ яIыгъщ. Иужьрей зэманым нэхъри зыхэпщIэ хъуащ абы и мыхьэнэр зэрыиныр, сыту жыпIэмэ, анэ е адэ фIэкIа зыбгъэдэмыс бынхэр куэд хъуащ. ЦIыхум и къалэнщ япэ итам и псэукIам, тхыдэм зыщигъэгъуэзэну. Унагъуэр зэрыпхъумэну Iэмал куэди абыхэм къахэнащ.
Унагъуэр хъумэным я гуащIэ хэлъыпхъэщ цIыхухъуми цIыхубзми. быным я гъэсэныр, ахэр зыхуей хуэгъэзэныр абыхэм я зэхуэдэ къалэнщ. Абы щыгъуэми сабийр гъэсэным адэм увыпIэшхуэ щеубыд. Быныр гъэудэIуным, гъэпскIыным, хуэпэным, гъэшхэным ар куэдрэ хэткъым. Апхуэдэу щыт пэтми, сабийм и дежкIэ сыт щыгъуи адэр щапхъэщ.
Америкэм къикIа Гортц и псалъэмакъым зэгупсысыпхъэ куэд хэлът:
— КъыжыIапхъэщ США-м щыщ унагъуэхэм я процент 50-р щIэхыу зэрызэбгъэдэкIыжыр. Сэ езыр сыщхьэгъусэщ, сыадэщ. Унагъуэр еплъыкIэ щхьэхуэм тету сыухуащ. АбыкIэ гупсысэ къигъэхъуапIэу тIу къэзгъэсэбэпащ. Япэр — си адэрщ. Аращ гъуазэу сиIар, иджыри къыздэсым къысхуэнэр. Си адэм дэслъэгъуащ щхьэгъусэ пэжым, адэ щыпкъэм и щапхъэхэр. ЕтIуанэр — унагъуэ ухуэным и гъуэгу пэжым диным и тхылъ лъапIэхэм узэрыхуашэрщ. Мис а Iуэхугъуэхэм сыхуагъасэ дзыхь зыхуащI щхьэгъусэу, адэу сыщытыным. Сыхуиткъым щапхъэ къыстезыхыну быным мыхьэнэншэу зыкъезгъэлъагъуну.
КъБР-м и Сабий фондым и унафэщI Умэ Светланэ къыхигъэщащ гъащIэм гугъуехь Iуигъэуа унагъуэхэм якIэлъыплъыну куэдрэ къызэрыхуихуэр:
— Апхуэдэхэм сахоплъэри, къызгуроIуэ, гугъуехьыр зыхэзыщIа цIыхухэм нэхъ зызэщIагъакъуэу, зэхуэгумащIэу зэрыщытыр, — жиIащ абы. — МылъкукIэ хуэмыщIа сабийхэр гулъытэ зэхуащIыжурэ къыдокIуэтей, гъащIэм хыхьа нэужьи зэкъуэтщ. Ахэр гъащIэм хэзэгъэн, абы увыпIэ тэмэм щаубыдын папщIэ, адэ-анэм дэIэпыкъуэгъу дазэрыхуэхъуным дыхущIокъу.
— Унагъуэм и Iуэхур куууэ узыгъэгупсысэщ. Ар Америкэми щызэIумыбзщ. Уеблэмэ, языныкъуэхэм сабийр насыпу къалъытэркъым, атIэ пщэрылъ гуэру къафIощI, — жиIащ США-м къикIа щIалэ Шенон, унагъуэм цIыхухэм хуаIэ бгъэдыхьэкIэр зэрызэхуэмыдэм и гугъу щищIым.
Хъурей Феликс къызэхуэсахэр щигъэгъуэзащ БизнесымкIэ институтым и студентхэм я гъэсэныгъэр езыгъэфIакIуэ Iуэхухэр зэрыщрагъэкIуэкIым:
— Гъэ еджэгъуэхэм, семестр къэс зэхуэс дощIри, еджэныгъэм теухуауэ зэдгъэхъулIахэр, дызыхунэмысахэр къыдопщытэж. ЕхъулIэныгъэ зиIэхэм гулъытэ яхудощI. Институтым къыщызэдгъэпэщащ университет зэIуха гъэщIэгъуэн. Дубзыхуащ уэрэджыIакIуэ, шыкIэпшынэм зыщыхуагъасэ, къэфакIуэ гупхэр.
— Ди мурад нэхъыщхьэщ еджакIуэхэм, адэ-анэм къыхалъхьа гупсысэр, зэфIэкIыр дгъэбэгъуэныр, — къыпищащ псалъэмакъым БизнесымкIэ институтым и студент ассамблеем и унафэщI Дзэгъащтэ Азэмэт. — ЦIыхум и дежкIэ пщIэщ къызыхэкIа лъэпкъым и тхыдэм, езым и лIакъуэм хищIыкIмэ. Абыхэм гу ялъыптэу, я лэжьыгъэр, гупсысэр пфIэгъэщIэгъуэну ящIэмэ, жыджэру Iуэхум бгъэдохьэф.
АдэкIэ псалъэмакъым къыхыхьащ зэIущIэм и къызэгъэпэщакIуэхэм ящыщ Ахматов Назир-хьэжыр:
— Псоми къыхэдгъэщащ унагъуэм и Iуэхур ухэзыгъаплъэу зэрыщытыр. Мыбы хэкIыпIэ иIэн папщIэ зым жиIэр адрейм зэхихыфу зегъэсэн хуейщ. ЗыхэтщIапхъэщ дэтхэнэми жэуап гуэр тхьыну ди пщэ къызэрыдэхуэр, — жиIащ абы. — Зытхъумэжын папщIэ диным ди гупэр хуэдгъазэу, абы теухуа тхылъхэр щIэдджыкIыну щхьэпэщ. ЦIыхур гъуэгу пэжым треш фадэм, афияным, компьютер джэгукIэ зэхуэмыдэхэм. Абыхэм цIыхубэр зэрыщытхъумэну Iэмалхэри диным къуигъэщIэнущ.
КъБР-м цIыхум и хуитыныгъэр хъумэнымкIэ уполномоченнэу щыIэ Зумакулов Борис къызэхуэсахэм фIыщIэ яхуищIащ икIи къыхигъэщащ псалъэмакъ щхьэпэ зэрекIуэкIар.
ЗэIущIэр къызэзыгъэпэщахэм зэрыжаIамкIэ, мыпхуэдэ зэIущIэхэр щIэх-щIэхыурэ ирагъэкIуэкIынущ. Ахэр теухуауэ щытынущ гъащIэм мыхьэнэ нэхъыщхьэ щызыубыд Iуэхугъуэ зэмылIэужьыгъуэхэм.
Гугъуэт Заремэ.
Ди псэлъэгъухэр
КъэхъукъащIэ псори — Алыхь Iэмырщ
Илъэс тIощIым щIигъуауэ Прохладнэ, Май куейхэм я раис Iимамщ Нэгъуей Хьэсэнбий. А лэжьыгъэ мытыншыр пщIэрэ щIыхьрэ иIэу псэ хьэлэлкIэ зэрехьэ. Абы и щыхьэтщ и мэсхьэбым щIэтхэр, цIыху къызэрыгуэкIхэр, куейхэм я Iэтащхьэхэр, Къэбэрдей-Балъкъэрым и Муслъымэнхэм я IуэхущIапIэм и унафэщIхэр къызэрыхуэарэзыр, къызэрыщытхъур, Кавказ Ищхъэрэм и Муслъымэнхэм я зэзыгъэуIу центрым къыхуигъэфэща орденыр. Нобэ ар ди псэлъэгъущ.
Нэгъуей Хьэсэнбий — Хьэсэнбий, Тхьэм и шыкуркIэ, иджыпсту ислъам диным ди щIыпIэм зыщиужьыж лъэхъэнэщ. Уэ дапщэщ муслъымэныгъэр нэсу къыщыппкърыхьар?
— Адыгэ лъэпкъым илъэсищэ куэд хъуауэ муслъымэн диныр къыдогъуэгурыкIуэ. Шэч хэлъкъым дэтхэнэ зыми ар ди лъым зэрыхэтым. Сэри аращ. 1940 гъэм сыкъыщалъхуа Къэрэгъэш къуажэр адыгэ жылагъуэ нэхъыжь дыдэхэм ящыщ зыщ икIи абы хабзэри динри нэсу щызокIуэ. Абы ифI сэри къызэмыкIынкIэ Iэмал иIакъым.
Сабиигъуэращ псоми я къежьапIэр. Ар си дежкIэ хьэлъэу щытащ. Си адэр сщIэжыххэркъым, илъэситI фIэкIа сымыхъуауэ, 1942 гъэм ар зауэм хэкIуэдащ. Iеймрэ фIымрэ зэхэсщIыкIыну сыхунэмысауэ си анэри дунейм ехыжащ. Арати, илъэсих ныбжьым ситу, зеиншэ дыдэ сыхъуащ. Ауэ, Алыхьым фIыгъуэр къахуищIэ си Iыхьлыхэм — абыхэм сызыхуей сыхуагъэныкъуакъым. Псом хуэмыдэу фIыщIэ ин яхузощI си адэ къуэшхэм. Абыхэм я бын дыдэм сыхуагъэдащ.
ТхэкIэ, еджэкIэ зэзгъэщIа къудейуэ муслъымэн диным сыдихьэхащ. АбыкIэ сэбэпышхуэ къысхуэхъуащ си адэ къуэшым и щхьэгъусэ Маржынэт. Абы мыдрисэр къиухауэ дин щIэныгъэ иIэти, муслъымэныгъэр къабзэу зэрихьэрт. Аращ КъурIэн сыкъеджэфу, нэмэз сщIыфу сезыгъэсари.
Курыт еджапIэр къыщызухым, тездзэри Налшык сыкIуащ. Дин Iуэхухэр зэригъакIуэу Къэбэрдей-Балъкъэрым и Министрхэм я Советым щыIэр къэзгъуэтри, селъэIуащ ислъам щIэныгъэ зэзгъэгъуэтыну еджапIэ сигъэкIуэну. Ар къыщыхъуар 1958 гъэрт — диныншэ гупсысэм хуабжьу зыщиужьа лъэхъэнэ гуащIэрат. Дауи, сыздэкIуахэр зыкIи къыздэIэпыкъуакъым икIи къуажэм сыкъэсыжатэкъым сыщеджа школымрэ жылэм и унафэщIхэмрэ стеухуа хъыбарыр къыщрагъэщIам. Абы щыгъуэм ныкъусаныгъэшхуэу къалъытэрт дин Iуэхур зехьэныр, щIалэгъуалэр абы дегъэхьэхыныр.
КъэхъукъащIэ псори — Алыхь Iэмырщ. НэгъуэщI хэкIыпIэ щызмыгъуэтым, автошколым сыщIэтIысхьащ икIи шофёр IэщIагъэр зэзгъэгъуэтащ. Дзэм илъэсищкIэ къулыкъу щысщIа иужькIэ Орджоникидзе (иджы Владикавказ) дэт Суворов училищэм сыщеджэну сыхущIэкъуащ, ауэ къызэхъулIакъым. Ар щымыхъум, Кавказ Ищхъэрэ бгы-металлург институтым сыщIэтIысхьащ. Зэзгъэгъуэта IэщIагъэхэмкIэ лэжьыгъэ куэд щIыпIэ зэмылIэужьыгъуэхэм къыщесхьэлIащ икIи дзыхь къысхуащIа сыт хуэдэ IэнатIэми схузэфIэкIым хуэдиз гуащIэ хэслъхьащ. Зыми къысхужиIэфынукъым сыхуэмыхуауэ е зыщIезгъэхауэ. Уеблэмэ, Iуэху кIуэцIрыхуахэм сыщыпэрагъэувэми, сыкъэдзыхакъым икIи зэIубз сымыщIыжауэ абыхэм сакъыпэрыкIакъым.
сыщалъхуа Къэрэгъэш къуажэм 1987 гъэм къэзгъэзэжащ. Къэралым зэхъуэкIыныгъэ куухэм щыщIадзат икIи абы тригъэгушхуа цIыхухэм лъэпкъ хабзэр, диныр къэIэтыжыным зратащ. Сэри абы сыхыхьащ. ИгъащIэ лъандэрэ си псэр зыхуеIэ муслъымэныгъэ тэмэмыр щIэблэм яхэлъхьэным, зэрыхъум, къазэрыгурыIуэм хуэдэу ар зезыхьа нэхъыжьхэр ислъамым къигъэув мардэхэм игъэувэным си къару есхьэлIэу щIэздзащ. Школым мыдрисэ къыщызэIутхри, сабийхэри балигъхэри едгъаджэу дыхуежьащ. АбыкIэ хуабжьу сэбэп къысхуэхъуащ Сирием къикIыжа ди лъэпкъэгъу Като (ПщыхьэщIэ) Мухьэмэд. Аращ ислъамым нэхъ куужу сыхэзыгъэгъуэзар, ди цIыхухэр дин щIэныгъэм дезыгъэхьэхар. Нобэр къыздэсым ар Кавказ Ищхъэрэ ислъам институтым щолажьэ.
— Фи IуэхуфIхэр, дауи, псыхэкIуадэ хъуакъым. Къефхьэжьа лэжьыгъэфIхэрауэ къыщIэкIынщ Прохладнэ, Май куейхэм я раис Iимаму ущIагъэувар?
— А жэуаплыныгъэшхуэ зыпылъ къулыкъур къыщысхуагъэфэща 1992 гъэм Прохладнэ, Май куейхэм къэралым щызекIуэ хабзэм къызэригъэувым тету, зы муслъымэн жэмыхьэти щыIэтэкъым. ИкIэщIыпIэкIэ абы иужь дихьащ икIи нобэр къыздэсым я уставхэр яIэжу зэгухьэныгъэу 10 диIэщ. Абыхэм къызэщIаубыдэ цIыху мин 30-м нэблагъэ. Мэжджытхэр щыдухуащ Къэрэгъэш (тIу), Алътуд, Псыншокъуэ, Дальнэ къуажэхэм, Прохладнэ къалэм.
— СызэрыщыгъуазэмкIэ, Къэрэгъэшым и мэжджытыр къегъэжьэнымкIэ щIэгъэкъуэн къыфхуэхъуащ Сирием щыпсэу фи къуажэгъухэр.
— Ар пэжщ. 1994 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым и Муслъымэнхэм я IуэхущIапIэм и унафэщI ПщыхьэщIэ Шэфихь и гъусэу Сирием еджакIуэ дыщыIэт. Ди лъэпкъэгъухэр абы зэрыщыпсэур тщIэрти, ахэр къэтлъыхъуащ, захуэдгъэзащ. И адэжьхэр Къэрэгъэш щыпсэуауэ Гуэнгъэпщ Хъусен Дамаск сыщыIущIащ. Дауи, драгъэблэгъащ, дагъэхьэщIащ. Дэри адэжь Хэкум и гугъу щыхуэтщIым, къыхэзгъэщащ ислъам диныр цIыхухэм яфIэфIу къызэращтэжыр, щIыпIэ куэдым тхьэелъэIупIэхэр зэрыщаухуэр. ЯжесIащ ди къуажэми Iуэхур зэрыщыщытыр икIи мэжджыт ухуэныр къызэгъэпэщыныр си пщэ къызэрыдалъхьар.
Махуэ зыбжанэ дэкIри, Гуэнгъэпщ Хъусен зыкъысхуигъэзащ. Абы доллар 2200-рэ къысIэщIилъхьащ — ар езым, и къуэхэм, Сирием щыпсэу адрей ди лъэпкъэгъухэм я мылъкум къыхэкIыу мэжджытым и ухуэныгъэм къыхалъхьэу арат.
Сыкъэсыжри, жэмыхьэтым Iуэхур зытетыр яжесIащ икIи ди къуэшхэм къытхуащIа тыгъэмкIэ мэжджытыр къедгъэжьащ. Абы нэгъуэщI мылъку куэди текIуэдащ, зыкъытщIэзыгъэкъуахэри мащIэкъым. Илъэс 14-кIэ екIуэкIа ухуэныгъэм зи гуащIэ хэзылъхьахэм ящыщщ Къэбэрдей-Балъкъэрым и Iэтащхьэ Къанокъуэ Арсени. Ар мэжджытыр къыщызэIуахми къызэрырихьэлIар къэрэгъэш- дэсхэм хуабжьу я гуапэ хъуащ.
— Урысхэр нэхъыбэу щыпсэу Прохладнэ, Май куейхэм я раис Iимаму ущытыну тыншу къыщIэкIынкъым. Дауэ щызэгурывгъаIуэрэ абыхэм муслъымэн, чристэн динхэр щызезыхьэхэр?
— Ислъамым и нэщэнэ нэхъыщхьэхэм ящыщщ къызыхэкIам, зэрихьэ диным емылъытауэ цIыхум хуэфэщэн пщIэ лъагэ хуэщIыныр. Дэ абы сыт щыгъуи дытетщ. Районым и унафэщIхэм, нэгъуэщI динхэм я телъхьэхэм я гугъу пщIымэ, абыхэми пщIэ ин къытхуащIу дыкъогъуэгурыкIуэ. Куейм зы Iуэхугъуэшхуи щекIуэкIыркъым дэ драмыгъэблагъэу, жьантIэр тIысыпIэ щытхуамыщIу. Сыт хуэдэ лъэIу диIэу захуэдгъэзами, щызэфIамыгъэкI иджыри къэс къэхъуакъым. Апхуэдэ зэхущытыкIэм ди Iуэхухэр тынш ящI, зэгурыIуэныгъэр ягъэбыдэ. Районхэм я еджапIэхэм зэгъусэу дыкIуэурэ ныбжьыщIэхэм, щIалэгъуалэм дахуозэ икIи диным фIыуэ хэлъхэр, ар сыт хуэдэ залымыгъэми зэрибийр япхыдогъэкI. Дрогушхуэ Прохладнэ, Май куейхэм щыщу зы цIыхуи экстремизмэмрэ терроризмэмрэ пыщIауэ къызэрамыхутам, абыхэм ди деж лъабжьэ лъэпкъ зэрыщамыIэм.
— Хьэсэнбий, уэ Къэбэрдей-Балъкъэрым и Муслъымэнхэм я IуэхущIапIэм и унафэщIым и къуэдзэ къалэнри ехъулIэныгъэкIэ бгъэзэщIащ. Абы и гугъу къытхуэщIыт.
— Къэбэрдей-Балъкъэрым ис муслъымэнхэм я съездым къыщыхалъхьэри, КъБР-м и муфтийм егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ лэжьыгъэмкIэ и къуэдзэ къалэныр пщэрылъ къысщащIауэ щытащ. А лъэхъэнэрат Ислъам институтыр къыщызэрагъэпэщари, сохъустэхэр зыщIэсын, щеджэн, езыгъэджэн Iуэхугъуэхэр зэфIэдгъэкIырт, абыхэм я шхыныр къетшалIэрт. Сыт хуэдиз гугъуехь дыхэтами, лэжьыгъэр зэрызэтеувам, жыжьэ IумыкIыу ди щIалэгъуалэр муслъымэн диным хуедгъэджэну Iэмал зэрыдгъуэтам иджы дыщогуфIыкIыж.
— ЩIэгъэкъуэн уимыIэмэ, сыт хуэдэ Iуэхури хьэлъэщ. Уи къалэн мытыншыр бгъэзэщIэнымкIэ, мэжджытхэр ухуэнымкIэ къыбдэIэпыкъуахэм я цIэр къытхуипIуэн?
— Ахэр куэд мэхъу икIи дэтхэнэ зыми я IуэхущIафэхэм къыпэкIуэнур Алыхьым псапэу къаритыж. Сыт хуэдэ лэжьыгъэми мылъкукIи къарукIи щIэгъэкъуэн нэс къыщысхуэхъуахэщ Щоджэн Iэуес, Зыхъэ Рашид, Бэшорэ Хьэмид, Абэзэхэ Хьэдис, ХъутIатI Хьэсэн, Ашэбокъуэ Артур, Щтым Къэралбий, Мату Арсен сымэ, нэгъуэщIхэри.
— Къалэн пыухыкIа щыбгъэзащIэкIэ уигу зыхуэмызагъэ гуэрхэри абы къыщыхэкI щыIэщ. Апхуэдэхэм я гугъу къытхуэщIыт.
— Алыхьым и шыкуркIэ, муслъымэн диным ди гъащIэм увыпIэшхуэ щиубыдыжащ. Ди Iуэхухэр илъэс тIощI и пэкIэ зэрыщытамрэ иджырэ шурэ лъэсрэ я зэхуакущ. Абы щыгъуэми псоми ди зэхуэдэ гугъуехьхэм дагъэпIейтей. Псом япэрауэ, ар ди щIалэгъуалэм щыщ куэд дин нэпцIыр тегъэщIапIэ ящIауэ зэрытфIэкIуэдырщ. Абыхэм я нэхъыбэм муслъымэныгъэм хащIыкIыр мащIэщ икIи ди жагъуэгъухэм къыжраIэм егъэщхьэрыуэри, езыхэри бэлыхь хохуэ, лъэпкъри ягъэунэхъу. Ар зэи пхуримыгъэкъужын хэщIыныгъэшхуэщ. АдэкIэ, сыт хуэдизрэ жытIэми, сыт хуэдэ унафэ къыдэдгъэкIми ислъам диным къызэригъэувым хуэдэу, ди гуфIэгъуэхэмрэ гузэвэгъуэхэмрэ дэнэкIи щытхудэгъэкIыркъым. ГуфIэгъуэхэм я нэхъыбэр фадэм ирагъэтхьэлэ, гузэвэгъуэм и деж хьэдэр щыщIалъхьа махуэм кърихьэлIа цIыхухэр ягъэшхэну, сэдэкъэр лIар дунейм зэрехыжрэ махуэ плIыщI, щэ ныкъуэрэ тIу, илъэс ныкъуэ щрикъу махуэ дыдэхэм ящIыну, мылъкушхуэ абыхэм трагъэкIуэдыну зыукъуэдийхэр иджыри мащIэкъым. Ахэр нэгъуэщI динхэм къыхаха мыхъумыщIагъэхэщ икIи муслъымэныгъэм зыкIи епхакъым. И чэзу хъуат а ныкъусаныгъэхэр къызэднэкIыну икIи, псори зым и унафэм дыщыщIэткIэ, абы къытхуигъэув мардэхэр пылъхьэншэу зэхуэдэу дгъэзэщIэну.
Епсэлъар Хьэтау Ислъамщ.
Сурэтыр Мамий Руслан трихащ.
Дэ къытхуатх
Кхъэхэр дывгъэгъэкъабзэ
Дэтхэнэ зы цIыхуми и иужьрей егъэзыпIэу щытщ кхъэр. Абы къыхэкIыу, ар къабзэу, зыхуей хуэгъэзауэ щытыпхъэщ. Арщыдан къуажэм а Iуэхугъуэм сыт щыгъуи гулъытэ хэха щыхудощI.
Мис аргуэруи, ди жылэм и Iимам Нэгъуей Борис и жэрдэмкIэ, кхъэхэр зэщIэдгъэкъэбзащ. Абыхэм ярыт жыгхэм яхэгъукIа къудамэхэр пытхащ, къуацэхэр къидупщIыкIащ, къэрэкъурэ гъуахэр зэщIэткъуэри, псори дгъэсыжащ.
Ди къуажэкхъэхэр къабзэу зэрызетхьэным дыхущIэкъу зэпытщ. Гъатхэм щыщIэдзауэ бжьыхьэм нэсыху абыхэм ярыт удзыр Къатинэ Юрэ къех икIи зэщIекъуэж. Уэсыр зэрытекIыу, Iимамым и къыхуеджэныгъэкIэ муслъымэнхэм щIыхьэху идогъэкIуэкI. Къуажэдэс нэхъыжьхэм ди гукъеуэхэм ящыщщ кхъэм дэт унэм и теплъэр. Iэмал щыдгъуэт, абы и унащхьэр зэтхъуэкIыу ремонт едгъэщIыну ди мурадщ.
Сэ сыкъапщтэмэ, мыпхуэдэ Iуэхугъуэ щхьэпэхэм сыхэтыну хуабжьу сфIэфIщ. Къуажэм агроном нэхъыщхьэу илъэс куэдкIэ сыщылэжьащ икIи цIыхухэм си гур якIэрыпщIауэ щытщ. Муслъымэныгъэр нэсу зыхэсщIэнымкIэ щхьэусыгъуэ схуэхъуащ си къуэр тIэунейрэ зэкIэлъхьэужьу авариешхуэхэм зэрыхэхуар. Къемылын я гугъэу, ар псэзэпылъхьэпIэм итащ. ЕтIуанэ фэбжьыр абы къыщылъысам, сегупсысыпащ: «Ярэби, гуауэм щхьэ кIуапIэ мыпхуэдизу дыкъищIауэ пIэрэ?» — жысIэри.
Реанимацэм и бжэIупэм сыздыIусым зы шэшэн цIыхубз къыIухьащ илъэсиплI зи ныбжьын щIалэ цIыкIу и гъусэу. КъытщыщIам щыщIэупщIэм, Iуэхур зытетыр хуэсIуэтащ. ИтIанэ, и гур къысщIэгъуу, «нэмэз пщIырэ?», — жиIэри къызэупщIащ. ПцIыр сыткIэ щхьэпэ, сщIыртэкъым. «Сэри куэд щIакъым нэмэз щIын зэрыщIэздзэрэ, — къыпищащ абы. — Си щхьэгъусэмрэ сэрэ бын димыIэу зыкъомрэ дызэдэпсэуа нэужь, унагъуэм нэгъуэщI кърагъэшэжыну траухуащ. Сэ ар щхьэжэ сщыхъуащ: дызэгурыIуэрт, дызэдэIуэжырт. Махуэ гуэрым гъуэгу сытету псэлъэгъу схуэхъуа фызыжьым си гуауэр щыхуэсIуатэм, «Нэмэз щIы. Си Iуэхущ итIанэ уи лъэIур Алыхьым пIимыхмэ», — къызжиIащ. Абы и псалъэр спхыкIауэ сыкIуэжри, абдежым нэмэз щIыным щыщIэздзащ икIи куэд дэмыкIыу щIалитI зэкIэлъыкIуэу зэдэдгъуэтащ».
«Сэри сызэхихыну мыгъуэу пIэрэ? Мы зэм и псэр къызэтенатэмэ, си гъащIэр нэмэз сщIыуэ схьынт», — жысIэри нэмэз щIыным зезгъэсащ. Мыгувэу, апхуэдизу хьэлъа си къуэр хъужащ! КъызэрызэфIэувэжу езгъэсауэ абыи нэмэз ещI. Абдежым хьэкъыу щыспхыкIащ уи Iуэхур Алыхьым бгъэдэплъхьэным нэхъ лъапIэрэ щхьэпэрэ зэрыщымыIэр.
Тхьэм и шыкуркIэ, цIыхуфIхэри мы дунейм щымащIэкъым. МазитIрэ ныкъуэкIэ Мэзкуу и сымаджэщым си къуэр щыщIэлъам абы текIуэда псомкIи Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Правительствэм и УнафэщI Хьэсанэ Руслан къыддэдэIэпыкъуащи, Алыхьым и псапэр куэд ищI! СыпсэухукIэ си гум илъынщ, «Фэ кхъухьлъатэкIэ къэвмышэфынумэ, санавиацэм бригадэ щхьэхуэ игъусэу нывхуэзгъэкIуэнщ», къызэрыджиIар.
БитIэхъу Мухьэрбий,
лэжьыгъэм и ветеран.
Iуэху щхьэпэ
Куржым и премьер-министрым и мылъкукIэ мэжджыт иригъэухуэнущ
Иванишвили Бидзинэ
Чристэн диныр щытепщэ Куржы къэралыгъуэм хыхьэ, муслъымэнхэр куэду щыпсэу Аджарием и къалащхьэ Батуми мэжджыт ин щаухуэным гугъуехь лъэпкъ хэмылъу къелъытэ, зи телъхьэхэр иужьрей парламент хэхыныгъэхэм щытекIуэу, иджыблагъэ премьер-министр къулыкъур зыIэрыхьа Иванишвили Бидзинэ.
— Сэ къызгурыIуэркъым муслъымэнхэр зыхуэныкъуэ мэжджытыр Батуми щыухуэным гугъуехь къыщIыхэкIар. Ахэр, адрейхэми хуэдэу, ди цIыхущ икIи динкIэ зыхущIэкъухэр къедгъэхъулIэн хуейуэ ди къалэнщ, — жиIащ Иванишвили Бидзинэ журналистхэм щаIущIам. — Зэрихьэ диным щхьэкIэ деныкъуэкъуу дэ зэи цIыхум лей къытедгъэхьэнукъым. Къапщтэмэ, сэ си мылъкукIэ мэжджыт езгъэщIыну сыхуейщ икIи ар зэрызэфIэдгъэкIыну Iэмалыр зэгъусэу къэдгъуэтынщ.
Хъыбар гуапэ
Франджым муслъымэнхэм я бжыгъэм щыхохъуэ
Илъэс гъунэгъухэм Франджым муслъымэну щыпсэухэм я бжыгъэр мелуанихым щыщIигъунущ икIи ислъамыр къэралым официальнэу щызекIуэ етIуанэ дин хъунущ.
Париж щекIуэкIа зэIущIэшхуэхэм ящыщ зым апхуэдэу щыжиIащ Франджым къэрал кIуэцI IуэхухэмкIэ и министр Вальс Мануэль. «Tunivisions» хъыбарегъащIэ агентствэм къызэритымкIэ, абы къыхигъэщащ: «НобэкIэ Франджым мэжджыт 2300-рэ щаухуащ икIи ди правительствэмрэ европэ къулыкъущIэхэмрэ къалъытэн хуей хъунущ ислъамыр гъащIэм екIуу дэгъуэгурыкIуэ дину зэрыщытыр, цIыхум, псом хуэмыдэу, цIыхубзым, и хуитыныгъэхэр нэсу къихъумэу».
Хьэлэмэтщ
Роналду КъурIэным фIэфIу щIодэIу
Дунейм и топджэгу нэхъ Iэзэ дыдэхэм ящыщ зы, Мадрид и «Реал»-мрэ Португалием и командэ къыхэхамрэ я гъуащхьауэ Роналду Криштиану хуабжьу фIэфIщ КъурIэн къызэреджэм едэIуэн.
«Реал»-м къыдыхэт, Германием и командэ къыхэхам и гъуащхьауэ Озил Месут (лъэпкъкIэ тыркущ) Индонезием и хъыбарегъащIэ IэнатIэхэм ящыщ зым щепсалъэм къыхигъэщащ Роналду и ныбжьэгъу нэхъыфIхэм зэрахибжэр икIи хущIыхьэгъуэ щаIэм и деж зэгъусэу КъурIэн зэреджэр. Роналду ислъамым и гъуэгу пэжым тезыгъэувэфыну цIыху езыр хъуну Озил щогугъ.
