Темыркъанхэ зэадэзэкъуэм я лIыгъэр щIэблэм я щапхъэщ
Темыркъан Жанхъуэт граждан зауэм хэтахэм ящыщащ. Ар щызэуащ къэрал псом цIэрыIуэ щыхъуа Дзэ Плъыжьым и 11-нэ армэм. Зауэр иуха иужькIэ и жылэжь къигъэзэжри, Темыркъаныр жыджэру хэлэжьыхьащ гъащIэщIэ ухуэным. ЦIыхухэм щIэныгъэ егъэгъуэтыныр къалэну зыхуигъэувыжат абы. 1920 гъэм Псыгуэнсу къуажэм япэ дыдэу школ къыщызэIуихащ, икIи и унафэщIу 1934 гъэ пщIондэ лэжьащ. А IэнатIэм къыпэрыкIри, 1937 — 1942 гъэхэм Темыркъаныр колхозым и парт организацэм и секретару щытащ..
Хэку зауэшхуэр щыщIидзэм Темыркъан Жанхъуэт Къэбэрдей-Балъкъэрым и гъунапкъэхэм щIытIхэр щыщIыным, бийр ди щIыналъэм къимыгъэхьэным хуэгъэпса ухуэныгъэхэм елэжьа батальоным и комиссару щытащ, икIи къызэ-
гъэпэщакIуэ Iэзэу абы зыкъызэрыщигъэлъэгъуам къыпэкIуэу къыхуагъэфэщат 10-нэ сапёр армэм и ЩIыхь тхылъыр.
Ди республикэм и мызакъуэу, щIыпIэ куэдым хахуэу щызэуащ Темыркъаныр. Сталинград деж щекIуэкIа зауэ гуащIэм 1943 гъэм щIышылэм и 21-м уIэгъэ хьэлъэ щыхъури, и лъакъуэ лъэныкъуэр памыхыу хъуакъым. И Iэпкълъэпкъым апхуэдэ ныкъуэдыкъуагъэ игъуэтауэ къэкIуэжами, Iэщэ IэщIэлъу бийм зэрезэуэн узыншагъэ имыIэжми, ар жыджэру хэтащ зауэм зэхикъутар зэфIэгъэувэжыным. Псыгуэнсу къуажэм IэщIагъэлI зэрыдэмысыжым гу лъитэри, агроном лэжьыгъэ мытыншым зрипщытащ абы. Колхозхэтхэр игъэгушхуэу жэщ-махуэ имыIэу губгъуэм итащ Жанхъуэт икIи Сталиным и цIэр зэрихьэу къуажэм щызэхэт колхозым и зэфIэкIыр Урысей псом къыщригъэцIыхуащ. Темыркъан Жанхъуэт и щхьэгъусэ Бабылэ зауэ зэманым цIыхубз гуп зэригъэуIури, лъэпэд, Iэлъэ хуабэхэр ящIурэ, апхуэдэ щIыкIэкIэ ядэIэпыкъуащ советыдзэм къулыкъу щызыщIэхэм.
ЖыпIэнурамэ, Темыркъан Жанхъуэт Iуэхуншэу зы махуи псэуакъым, дунейм ехыжыху лэжьапIэ IэнатIэ пэрытащ. Хэкум папщIэ хузэфIэкIар къалъытэри, абы къыхуагъэфэщащ ЩIыхьым и орденым и III нагъыщэр, «Сталинград зэрахъумам папщIэ», «Кавказыр зэрахъумам папщIэ» медалхэр.
И адэр щапхъэ хуэхъуащ Жанхъуэт и къуэ Iэниуари. Нэмыцэ зэрыпхъуакIуэхэр Кавказ щIыналъэм къыщихьам, хьэуа-десант школым и студентхэм, Iэниуар зыщеджэм, унафэ къаIэрыхьащ Мэздэгу, Мэлгъэбэг, Орджоникидзе къалэхэм деж бийм щыпэщIэувэну. Мыбдежым лIыгъэ хэлъу, хахуагъэ къигъэлъагъуэу щызэуащ Iэниуар. Апхуэдэу зауэлIыр жыджэру хэтащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и щIыналъэр бийм къыIэщIэгъэкIыжыным.
И пщэ далъхьэ къалэнхэр жэуаплыныгъэ хэлъу зэригъэзащIэм къыхэкIкIэ, IэнатIэ нэхъ хьэлъэхэр къыхуагъэфащэрт Темыркъаным. Апхуэдэу, фашист хьэщхьэрыIуэхэр Ставрополь щыдэтым, 1943 гъэм и мазаем, Iэниуар сэлэтитI и гъусэу траухуэрт жэщым зэрызэрыщIэ связыр. Абыхэм гу лъатащ IэщэкIэ узэдауэ япэмыжыжьэу щыт нэмыцэ машинэм. Куэдрэ мыгупсысэу ди зауэлIхэр ебгъэрыкIуэри, машинэри къагъэуащ, фашист гупи зэтраукIащ. Абдеж щызэрихьа лIыгъэм къыпэкIуэу «Зауэм къыщигъэлъэгъуа зэфIэкIым папщIэ» медалыр къыхуагъэфэщащ Темыркъан Iэниуар.
А гъэ дыдэм и накъыгъэ мазэм Темыркъаныр Крымскэ станицэм деж тIасхъэщIэх здагъэкIуам уIэгъэ щыхъуащ, ауэ и командирыр нэхъ хьэлъэти, абы дэIэпыкъуурэ бийм я хэщIапIэм къришыфащ. Госпиталым къызэрыщIэкIыжу фронтым игъэзэжащ Iэниуар, икIи къэнэжа илъэс- хэм ар хэтащ 1-нэ Украинэ фронтым и 6-нэ хьэуа корпусым, Прибалтикэм щызэуащ, Кёнигсберг бийм къыIэщIэзыгъэкIыжахэм, Берлин къэзыщтахэм яхэтащ.
ЛIыгъэ зэрихьахэм папщIэ Темыркъаным медаль зыбжанэ къыхуагъэфэщащ. Зауэр иухыу мамыр гъащIэр зэтраублэжа нэ- ужьи Советыдзэм заулкIэ хэтащ сэлэтхэм я гъэса-кIуэу.
Армэм къыхэкIыжу и хэку къигъэзэжа нэужь, 1947 гъэм Iэниуар унагъуэ зэригъэпэщащ. Абы щхьэгъусэ хуэхъуа Локъуэхэ Марие урысыбзэмкIэ егъэджакIуэт. Езы Iэниуар тхыдэмкIэ иригъаджэу, Псыгуэнсу дэт курыт еджапIэм и унафэщI IэнатIэри илъэс зыбжанэкIэ ирихьэкIащ. Зэщхьэгъусэхэм пхъуитIрэ зы къуэрэ зэдапIащ, гъащIэ гъуэгу дахэ трагъэуващ. Пенсэ ныбжьым щынэсми Iуэхуншэу щысакъым Темыркъаныр, атIэ жылагъуэ Iуэхухэм жыджэру хэтащ.
Мис апхуэдэу хэкум хуэпэжу, зэфIэкI лъагэ яIэу, къызыхэкIа лъэпкъыр иригушхуэу дунейм тетащ Темыркъан зэадэзэкъуэхэр — Жанхъуэтрэ Iэниуаррэ.
ЩОДЖЭН Iэминат.
