Жэпуэгъуэр зи техьэпщIэ бзылъхугъэ
Пэжырытхэщ гъэхэр. Абыхэм я хъэтI къызыхуэтыншэм зигурэ зи щхьэрэ зэтелъу ириплъэжыф щыIэххэмэ, ар Уафэм и Iыхьлы-Iэулэду къыщIэкIынщ. Ди бжьыхьэкIапэ зэтауэ апхуэдэхэр къыщыддэгъуэгурыкIуэм деж, къапих нэхунэр дымыщIэххэу къыттепсэурэ къыттолъэщIыхь. Къыттепсэрэ пэт, ар зейми демыгупсысыщэу бзийхэм захыдошытIэ, зыдогъэу. А нур гъэнщIыгъуэр къызыпихыр бзылъхугъэу щытмэ, ущIэмыупщIэххэт апхуэдэм къыдэщIэрэщIэж псэ къэуатыр здынихьэсым!
Зи гугъу фхуэтщIынур къыщалъхуар нобэ хуэдэщ… Жэпуэгъуэр пасэрэ щIыгулъ ешар щатэурэ диижу; Къурт и мэзпщIащэ зэлымпIым Кугъулъкъуей зытрипхъахэрэ, гъуаплъэ Iупэхэр Урыхупс жэкъуам хищIытэжын нэхъей, кIэлъынацIэу.
Жэмбей Мафрузэ. 1950 гъэ …Жэмбей Бэбызэ и жьэгу мамырым гъэр 1930-у щалъхуа пщащэм фIащар Мафрузэт. Къэвбжагъэнщ, мы махуэхэм илъэс 90 ирокъу а бзылъхугъэ нэхутхьэхур. Дэри щIэдгъэтхъакъым-тIэ, «нэху» псалъэпкъым зыдедгъэхьэхыIуэу къызыфIэщIа щыIэмэ.
Нэрылъагъущи, дыгъэ соку Iэрамэ хущанэурэ зыблырагъэхами ярейщ Мафрузэ къигъэщIа илъэсхэр.
Сабийр зейр гущэм щхьэщысурэ хузэпища хъуапсэ хъыринэхэр (Iиман лIэужьу щыт закъуэмэ) гува-щIэхами къыщхьэщыхьэнущ зы гъуазэ лъапэнэхуу. Зи лъагъуэ кIуапIэхэр пасэу къэзыхута Мафрузэ зэхъуэпсэкI имыщIэу хуэпэжащ а къылъыса гъуазэм. Мысабиижрэ пэт, иджыри мыбалигъыу ар иплъэрт фашист зэрыпхъуакIуэм и фочыку. ИнжыIэ цIыкIуIуатэ мыхъуу, джий нэщIкIэ игъэвт гъаблэ лъэнкIапIэм и тхытх кIэзызыр. Лей бзаджэ зытехьа вагъэщIапIэхэм жылэдэсхэм бдзумэ щратыжми, зи нэхэр щыункIыфIыкI балигъхэм я нехьэкъехуэу пщащэ цIыкIур губгъуэм ихьэрт. Сабий пщIантIэпсыр шыгъувэ яещ: апхуэдиз гугъехь зи фэм дэкIа хъыджэбзым щIэныгъэ нэхъыщхьэкIэ зызэщIиIулIэжри егъэджакIуэ къалэным пэрыхьат.
Кугъулъкъуей къыщамылъхуахэри, къимыдэкIэ а бзылъхугъэм адыгэбзэ здыщригъэджа Ерокъуэ, хьэмэрэ Брамтэ курыт еджапIэхэм зей щIэмысахэри дыхуэныкъуащэщ апхуэдэ цIыху хьэлэмэтхэм я хуабэ IэмпIэ.
Ахэрщ гуащIэ хьэлэлым и IэфI зыIухуар. Апхуэдэхэм я зэхэщIыкI Iущыбэм шхэпсу зэщIеIыгъэ мы дуней гунэфыжьым и пкъынэ кхъахэу улъие зэпхъуар.
2020 гъэ Жэмбей Мафрузэ (Жыращхэ я нысэр) иджыпсту Налшык щопсэу. Жыращхэ щигъуэтауэ пхъуищ иIэжщи, языхэзри цIыху зэхъуапсэм хуэдэщ; къащIэхъуэжа цIыкIухэри езыхэр зэсагъэжь щэн-Iэдэбым щIапIыкI. Зы сыхьэтыпэ нэхъ мыхъуми Мафрузэ удэуэршэрыныр сыт и уасэ! Жэп зэи темыха хуэдэщ абы и бжьыхьэ бгъущIым. Апхуэдэу къыпфIагъэщI и теплъэ гъэфIам, и нэбзий лъащIэншэхэм. Мы бзылъхугъэм и гупсысэ гъэпсыкIэр и лъэм ещхьыркъабзэу зэрыжаныр-щэ?! Нэхъ щIалэIуэ гуэрхэм блахрэ пэт ялъэгъуауи узиIэ Мафрузэ тхылъ, журнал, газету щIиджыкIым я бжыгъэр. А зэджар псэрэ акъылкIэ зэпегъэшачэ. ГукIэ ищIэжри куэд мэхъу. Iэмал иIэмэ, нэгъуджэ къигъэсэбэпыркъым. УкъегъэуIэбжь абы и гупсысэ зэпыщэкIэм: куууэ пхыроплъ, куэдым гу лъетэ.
Иджыпсту зи жьыхъугъуэхэм яIурылъ адыгэбзэр узэщIыным хуэлэжьа бзылъхугъэм пщIэ лей хуегъафIэ нобэрей щIэблэм. Мафрузэ дежкIэ щыIэкъым бузэхуж мыхъун «Iей» зэпэхъурей; щыIэр — зи IункIыбзэIухыр къамыхутэф «фIыщ». ФIэщщIыгъуейщ мы бзылъхугъэм зэгуэр жагъуэгъу иIауэ, нэхъ тэмэму жыпIэмэ: чэщей щыкъуу зэрихьэ и къабзэфIым хуэмыгъэткIун жагъуэ кърапэсыфауэ… Ар фIыуэ зыцIыхухэм жаIэращи: «КъентIэIуркъым мыхъумыщIэр. КъафIэлIыкIрэ е къыщыукIытэрэ? Сытми, пэIэщIэу блокI».
Мафрузэ ящыщщ убэным, тхьэусыхэным хуэхей закъуэтIакъуэхэм. «Узэджэр къокIуэ» жыхуаIэу, а езым зыхуигъэфэщэж пщалъэм екIупсщ и псэукIэ зэIузэпэщри. ЕгъэджакIуэр зыщымысхьыжу зэгуэр сабийхэм зэрета къепхъых жылэр къызэщIэрыуэжурэ иджы мэгъагъэ жыпIэнщ…
ЛIэужьым гъуж ищIэркъыми, лъабжьэжьым уэщ пэлъэщыркъым. Къуэпс лантIэу зэIущащ Жэмбейхэ я пхъум и зэхэщIыкIыр. Къэзылъхуа адэм и нэкIэщ ар ноби гъащIэм зэрыриплъэжыр. «Мэууэ, бжэр къыIуихрэ Бэбызэ къыщIыхьатэмэ, ар арэзыуэ щIысхупыгуфIыкIын гуэр згъэшыну сыт щыгъуи сыхэтащ», — жеIэ иджы езым.
Фимыгугъэ мы бзылъхугъэ щыпкъэм гъэхэр лъэныкъуэ псомкIи къедэхэщIауэ. ИIэтащ абы гъэвыгъуэм и зэз Iыхьи. Ирикъухыфащ пIэщхьагъым и нэпс фIэкIыпIэнши. ПижьыкIыурэ узащ и кIэтIий кIапи. ЩIилъхьэжащ быни. ИтIани и щхьэ мыгъуагъэ хуихьыжурэ щIэщэтакъым и лъэ. Гугъэр IэщIэцIэфтурэ зэпыщIыкIакъым и гурыгъ. Уафэм къыIэщIилъхьар шыкуркIэ къыIихащи, щIэныгъэ дыгъэмрэ Iиман лъэщымрэ я гурыфIыгъуэр быным ирешыхьэкI.
КъэзыгъэщIыжу къигъэщIар бзылъхугъэрщ. Ныбжьрэ жьыгъэ лэдэхрэ зытрамылъагъуэр анэрщ. Уафэрэ пэт къыдоланджэ жи анэ Iулыджым: дэплъейуэрэ лъаIуэхэм я тэрмэш щхьэукъуэншэщ ар. Жэпуэгъуэ пасэр зи техьэпщIэу лIэщIыгъуэ кIуам къэунэхуа бзылъхугъэм — анэ, анэшхуэ, егъэджакIуэ Жэмбей Мафрузэ дыхуохъуапсэ нэхъыбэIуэрэ мы лIэщIыгъуэм щытхуэблэну… Алыхьым и нэфIыр къыпщхьэщигъэт, Бэбызэ ипхъу дахэ цIыкIу!
КЪАРМЭ Iэсият.
