Зи щхьэцыр дыщафэ Бзылъхугъэ
Памук Орхьэн, Нобель саугъэтым и лауреат
(ЦIыхубзым къиIуэтэжа Iыхьэр)
КIэухыр.
ПэщIэдзэр нэгъабэ къыдэкIа №№23-25, 27, 29-32, 37, 38, 42, 46, 48-50, 61, 64, 65, 71, 72-хэм итщ, 2018 гъэм №43, №44-м итщ).
Джем и кIэрахъуэр къищэхуат, Iэщэ зэрипхьэну хуит къэзыщI хабзэ псори тэмэму щызэкIэлъыгъэкIуа тхылъымпIэхэри иIэт. ХеящIэм унафэ къыщищтэм, Iэмал имыIэу къилъытэн хуеящ си къуэмрэ сэрэ Iуэхур фIыкIэ зэфIэтхыну гурылъ дызэрыхэтар, къаугъэ къызыхэкIын гуращэ дызэримыIар. Ауэ газетхэм а лъэныкъуэр зыуи кърадзакъым, зыщIыпIэ дежи къыщыхагъэщакъым. Аращ дэ дыукIакIуэу, «Сухраб» IуэхущIапIэр зей лIым и мылъкум зыIэрыдгъэхьэн папщIэ зыIэщIэкIуэдар дэрауэ Истамбыл и тхыдэм дыщIыхэхуар. Газет къыдэзыгъэкIхэм я икIагъэм сэ егъэлеяуэ Iэнкун сищIат. Силиври хьэпсым ис си къуэм и деж лъагъунлъагъу сыкIуэну сыкъыщыщIэкIкIэ, ягъэтIысахэм ящыщу я нэхъ щIэпхъаджащIэ дыдэрами зыгуэрым псалъэ дыдж къыскIэлъимыдзу къанэркъым, хъумакIуэхэри нэ IейкIэ къызэрысхуеплъэкIым гу лъыстагъэххэщи, си гур щыкъуейуэ мэщащэ.
Апхуэдэ псалъэ гуауэхэмрэ нэкIэ къызэропыджымрэ уи гум тебгъэхуэну, уи ныбжьыр хэкIуэтами цIыхухъу мэхъаджэжьхэр «ЗытIэщI! ЗытIэщI!» — жаIэу къыпкIэлъыджэу уэрамым урикIуэну къызэрымыкIуэу хьэлъэщ. А псом къыхэкIыу сэ Энвер селъэIуащ зэрымыщIэкIэ и адэр зэрыIэщIэукIэжам теухуа роман итхыну. Сэ си къуэм жесIащ, хеящIэр а тхыгъэм къызэреджэу, си щIалэр зэрымыкъуаншэр къыщыгъэлъэгъуа унафэ Iэмал имыIэу къызэрищтэнур. Сыту жыпIэмэ, Энвер и щхьэр ихъумэжрэ пэт къыIэщIэщIа Iуэхум ямылей къару хилъхьакъым. Ауэ тхыгъэр къыщыщIидзэн хуейт Энвер и адэр псыкъуиитIым и гъусэу щежьа махуэм. Сэ иджы къыфхуэсIуэтэжыр хъыбарыр щызэпыуам адэкIэ къэхъуарщ.
Онгёрен щекIуэкIа зэIущIэм кърихьэлIахэр зыпэрыса Iэнэм си къуэмрэ Джемрэ къыщамыгъэзэжым, сэ сыгузавэри абыхэм сакIэлъыкIуащ. Сяужь ниуващ адрейхэри. ЛэжьакIуэхэм я шхапIэу щыта унэм дызышар хъумакIуэращ. Куэбжэ дэкIыпIэр къызэднэкIыху, абдеж щепха хьэ бэгужьыр мыувыIэу къыдэбэнащ. Сэ сыплъэри къэслъэгъуащ зи щхьэтепIэр теха псыкъуийм пэмыжыжьэу щыс си къуэр икIи занщIэу къызгурыIуащ къэхъуар. Асыхьэтым Энвер сыбгъэдэлъадэри зэрыслъэкIкIэ зыIэщIэскъузэу зесшэкIащ. Сэ сыхуейт абы къезгъэщIэну зэрызэхэсщIыкIри, езыр фIыуэ зэрысцIыхури, си анэ лъагъуныгъэмрэ гуапагъэмрэ ар къахъумэфыну зэрыщытри. ЗысIыгъыну си гугъа щхьэкIэ, схуэмышыIэу, сыпыхьэу щIэздзащ, япэщIыкIэ хуэму, иужькIэ макъкIэ сыгъащ, итIанэ, Сухраб и анэ Тахминэ ещхьу, кIийм сыхуэкIуэжащ. НтIэ, театрым сызэрыщыджэгуам ещхьт ар!
Сызэрыгъым хуэдэурэ сегупсысырт: дуней гупсысэр анэ нэп-сым тегъэпсыхьащ, аращ сэлэт нэхъ напэншэ дыдэри, фадэм итхьэкъуауэ кIуэдыпэным нэса цIыхури, лейзехьэ нэхъ удэфа дыдэри къызэтезыгъэувыIэр бзылъхугъэм и нэпсырщ.
«Сухраб» IуэхущIапIэм и лэжьакIуэхэм полицэм псынщIэу хъыбар ирагъэщIащ, ауэ псом нэхъапэ къэсар Джем и щхьэгъусэ Аишэщ икIи ар псыкъуийм бгъэдашащ. Адрей псоми хуэдэу, абы и фIэщ ищIыну хуейтэкъым фIыуэ илъагъу и щхьэгъусэр а псыкъуийм и лъэгум зэрилъыр. Сэ сыхуейт абы IэплIэ хуэсщIу, бзылъхугъэхэм зэрахабзэу сыдэгъыну, арщхьэкIэ сэ абы ауи сыбгъэдагъэхьакъым.
Газетхэм ятхащ псыкъуийм и кууагъыр зыхуэдизри, абы и лъащIэм ятIэпс фIей инауэ зэрыщытри. Журналистхэм ягъэщIагъуэрт апхуэдиз зи кууагъ псыкъуийр белрэ уадэрэ фIэкIа зымыIыгъа цIыхум зэрыритIыхыфар. Ауэ сэ си фIэщ хъуртэкъым абыхэм ящыщ зыбжанэм зи гугъу ящIа шыпсэхэр, цIыхум и натIэ къритхам, угъурсызыгъэм теухуауэ ятхахэр.
Си къуэр ягъэтIыса нэужь, сэ си гугъат Аишэ гуащэ сепсэлъэну, и гуауэр щхьэщысIэтыкIыну, дэ зэанэзэкъуэм къытхуиIэ лъагъумыхъуныгъэр згъэмэщIэну. Сэ сыхуеят абы жесIэну къэхъуа псомкIи дэ, бзылъхугъэхэр, дызэрымыкъуаншэр, атIэ пасэрей хъыбарыжьхэм ещхьу, апхуэдэ Iуэхухэм нэгъуэщI кIэух иIэфыну зэрыщымытар. Ауэ Джем и щхьэгъусэм идакъым къысIущIэн. «Сухраб» IуэхущIапIэм и лэжьакIуэхэм газетым иратащ я унафэщIыр мылъку щхьэкIэ си къуэм IэщIэкIуэдауэ, ар къызэзыгъэпэщар сэрауэ къыщагъэлъагъуэ тхыгъэхэр. Полицэм къикIахэм псыкъуийм деж къыщагъуэтар зы гильзэ закъуэщ, ауэ кIэрахъуэр зыщIыпIэ дежи щалъэгъуакъым. Полицэм и унафэкIэ псыкъуийм цIыху ирагъэхри Джем насыпыншэм и хьэдэр къыдрахьеижащ. Псыкъуий лъащIэм зэрилъа махуитIым ар къыпхуэмыцIыхужыну зэщIэбэгат. Дохутырхэм хьэдэр къызэпаплъыхьа, экспертизэ ящIа нэужь, наIуэ къэхъуащ дунейм ехыжам и тхьэмбылым псы зэримытыр, абы къикIращи, Джем псыкъуийм емыхуэх щIыкIэ и псэр хэкIат.
ЕтIуанэ махуэм газетхэм къытрадзащ хеящIэ-дохутыр экспертизэм къигъэлъэгъуахэр: «Къуэм и адэр иукIыжащ и нэм техуэу кIэрахъуэкIэ еуэри». Си щIалэм суд пащхьэм зэрыщыжиIамкIэ, абы и щхьэр ихъумэжын хуей хъуащ икIи кIэрахъуэр и адэм къыIэщIихыну хэтрэ пэт, къыIэщIэуауэ аращ.
ХеящIэм унафэ ищIащ псыкъуийм иджыри зэ цIыху ирагъэхыну. ЕтIуанэу ягъэкIуа лъыхъуакIуэм «кырыккале» кIэрахъуэр иIыгъыу къыдэкIуеижащ. Джем и нэ сэмэгум техуа шэр а кIэрахъуэрат къызэрыкIар. Си къуэр зэрымыкъуаншэр къагурыIуэу, Iуэхур фIыкIэ иухыну гугъапIэ сиIэ хъуащ. Си къуэм и щхьэр ихъумэжынырат къэхъуар къызыхэкIар. Шэч хэлъыжтэкъым псыкъуийм деж кIэрахъуэ къихьу къэкIуар зэрымы-Энверыр, атIэ зи къуэм щышына адэр зэрыарар.
КIэрахъуэр къагъуэта нэужь, «Сухрабым» и лэжьакIуэхэри Аишэ гуащи къызэрысхущытыр нэхъыфI хъуащ. Абыхэм къагурыIуащ си къуэм и адэр иукIыжын мурад зэримыIар, абы къыхэкIыуи Джем и щIэиныр, ухуэныгъэ IуэхущIапIэ лъэрыхьым и мылъкум и нэхъыбапIэр, зылъысыр Энверт.
«Сухраб» фирмэм и зэIущIапIэ пэшышхуэм Аишэ гуащэрэ сэрэ япэу дыщыщызэIущIам, бзылъхугъэм Iэдэбу икIи щIыIэ-щIыIэу зиIыгът. Газетхэм сэ стеухуауэ ятха фIеягъэ къомыр и фIэщ хъуауэ пIэрэ? СщIэркъым, ауэ абы и нэхэм сэ щIэслъэгъуащ лъагъумыхъуныгъэмрэ гужьгъэжьымрэ ирикъухыну зэрыхэтыр. Гуауэ зытепсыха цIыхубзым и теплъэм зэрыщыту къиIуатэрт фIыщэу илъагъуу щыта цIыхум папщIэ бампIэрэ узу абы игъэвыр и гу лъащIэм щигъэпщкIуу сэ фIы зыкъысхуищIын мурад зэрищIар икIи къарууэ къыхуэнэжар абы зэрыхилъхьэр.
Сэ сыхуейт ар зымащIэ нэхъ мыхъуми тезгъэуну. Пэжщ, сэ къыстехуэртэкъым зи Iуэху зэхэмыкIауэ хьэпсым ис си Энвер и цIэкIэ сыпсэлъэну, ауэ Аишэ гуащэ жесIэнут «Сухраб» ухуэныгъэ IуэхущIапIэр зэтекъутэн гурылъи, ар къызэгъэпэщыным зи акъылрэ зи зэфIэкIрэ хэзылъхьа Джем тхьэмыщкIэм и ажал сэри си къуэри дызэрымылъыхъуар. Дэ дызыхуеяр «Сухраб» нэхъри ефIэкIуэнырщ. Уеблэмэ а IуэхущIапIэ лъэрыхьыр къыщыунэхуауэ сэ къэслъытэр илъэс щэщI ипэкIэ узэIэбэкIыжмэ, Мыхьмуд Iэзэрэ си къуэм и адэмрэ псыкъуийр тIын щрагъэжьа махуэращ.
Ахэр Аишэ хуэм-хуэмурэ гурызгъэIуа нэужь, сэ абы хуэсIуэтэжащ 1986 гъэм и гъэмахуэ пщыхьэщхьэ гуэрым Джем ди шэтыр театрым къэкIуауэ зэрыщытар икIи Рустамрэ Сухрабрэ я хъыбарыр игу зэрыщIыхьар. Зэадэзэкъуэм папщIэ театр утыкум ситу абы щыгъуэ щIэзгъэ- кIа нэпсхэмрэ илъэс щэщI дэкIыжауэ псыкъуийм деж къыщызгъамрэ зэпыщIащ, гъащIэмрэ таурыхъымрэ зэрызэпыщIам ещхьыркъабзэу.
— Пасэрей хъыбарыжьхэм къаIуатэ дыдэм гъащIэм ущрохьэлIэж! — жысIащ сэ сыпIейтейуэ. — Уэ апхуэдэу къыпщыхъуркъэ?
— Къысщохъу, — Iэдэбу жэуап къызитыжащ Аишэ гуащэ.
Сэ слъэгъуащ а цIыхубзми, «Сухрабым» и унафэ зыIэщIэлъ адрей къулыкъущIэхэми си къуэмрэ сэрэ ди жагъуэ къащIыну зэрыхэмытыр.
— Зыщумыгъэгъупщэ, Мыхьмуд Iэзэрэ Джемрэ псыкъуийр къыщатIым, сэ Онгёрен сыщыIащ. Фи IуэхущIапIэм «Сухраб» фIащынри сэ а махуэхэм згъэзэщIауэ щыта монологыр зыщыщ пьесэм къыхэкIащ.
ЖысIар игъэщIагъуэ хуэдэу, Аишэ гуащэ и нэхэр щэтегъауэ ищIурэ жиIащ:
— Сухраб цIэр Фирдоуси и «Шахнаме» поэмэ цIэрыIуэм хэта лIыхъужьщ.
КъызэрыщIэкIамкIэ, Аишэ гуащэрэ абы и щхьэгъусэмрэ абы теухуа тхылъ куэд щIаджыкIат, къэхутэныгъэ лэжьыгъэхэр ирагъэкIуэкIат, дунейр къызэхакIухьат пасэрей къэжэр сурэтхэр щахъумэ музейхэр къаплъыхьу, IэщIагъэлI Iэджэми яIущIат. «Сухраб» IуэхущIапIэм иIыгъ унэ лъагэм и щхьэгъубжэхэм къыдэплъурэ Истамбыл дащIыхьа унэ зэтетхэм я щхьэкIэхэмрэ тенджызымрэ щахэплъэм, Аишэ игу къигъэкIыжащ насыпыфIэу щыщыта лъэхъэнэм щыщ теплъэгъуэ куэд икIи, гупсэхугъуэ зэрыхихыр нэрылъагъуу, зыкъоми къысхуиIуэтэжащ. Санкт-Бытырбыху щалъэгъуа музейр, Тегеран дэт унэр, Афиным зэрыщыIар, тхыдэ къутахуэу дуней псом щызэбгрыдзахэм я лъэужьхэм, дамыгъэхэмрэ теплъэхэмрэ. Зи хъыбархэм седаIуэ цIыхубзыр насыпыфIэу икIи тхъэжу дэпсэуат сэ къуэ зыхуэзгъуэта цIыхухъум. Абыхэм гугъу ехьу зэрагъэпэща IуэхущIапIэ лъэрыхьым и акционер нэхъыщхьэ иджы си Энвер хъуну къыщIэкIынущ, ауэ а зэщхьэгъусэхэм я быным хуэдэу ягъэфIари къагъэхъуари «Сухрабт»…
А махуэ дыдэхэм ирихьэлIэу Силиври хьэпсым ис си къуэм деж лъагъунлъагъу сыкIуэрти, сэ абы тIэкIу-тIэкIуурэ хуэсIуэтэжащ Аишэ гуащэ сызригъэдэIуахэр. Бакыркёй сикIыу хьэпсым сынэсыху автобусищ зэблэсхъурт, итIанэ хъумакIуэ бзылъхугъэхэм сыкъаIэбэрэбыхьырт, зэпымыууэ си щхьэц плъыфэм теухуа пса-лъэ мыфэмыц гуэрхэр къыды- щIагъуу. Абы къыкIэлъыкIуэрт пэплъапIэ пэшхэр, бжэхэр къыIузых-хуэзыщIыж IункIыбзэхэм я макъыр — апхуэдизу пэш куэдымрэ кIэлындор мыухыжхэмрэ сызэпрашырти, сыздэщыIэ щIыпIэри зэманри сщыгъупщэжырт. Абдж Iувыжьым адэкIэ щыIэ бжэ Iуахыу си къуэр къыщIашэным сыпэплъэурэ сыщыщхьэукъуэ къэхъурт, зэми сытемыпыIэжыфу сыкъызэщIэнэрт, ауэ ерагъкIэ зызэтесIыгъэрт.
Уэчылыр си гъусэмэ, Iуэхум щIэуэ къыхэхъуахэм, документыщIэ къэунэхуахэм, газетым щIэрыщIэу къытрадза делагъэхэм, си къуэр хьэпсым исыху зыIууэ гугъуехьхэм дытепсэлъыхьырт. Си щIалэм игу техуэртэкъым абы и адэр мылъку щхьэкIэ иукIыжауэ зи гугъэхэм къызэрагъэикIэр, хьэпсым щрагъэшх ерыскъыр зэрымыхьэнэншэм иритхьэусыхэрт, гущIэгъу къыхуащIыну лъэIу тхылъ зэритхам зыри къикIатэкъым. Абы къысхуиIуатэрт къэрал ухуэкIэм пэщIэтхэм зэрателъхьэм щхьэкIэ ягъэтIыса журналистхэмрэ курдхэмрэ ятеухуа хъыбар гуузхэр. КъызэлъэIурт жьы къабзэм нэхъыбэрэ къыщIашыну зэрыт лъэIу тхылъ хьэпсым и тетхэм аргуэру яхуэстхыну. Дызэпсэлъэну дыщыхуит сыхьэт закъуэр зэрыкIуар дымыщIэу къытIэщIэухэрт, гур зыгъэфIын, псэр зыгъэхуэбэн псалъэ IэфI зэжетIэну дыхунэмысауэ.
Нэхъ хьэлъэ дыдэр ди зэманыр иухауэ дыщызэбгъэдэкIыж дакъикъэхэрат. ХъумакIуэр къэджа нэужь, тегушхуэныгъэ хэлъу си къуэр тэджыжми, и щIыб къысхуимыгъэзэфу куэдрэ щытт. Апхуэдэхэм деж сигу къэкIыжырт Энвер щыцIыкIуар, щIакхъуэ щэху сыщIэжу къэзгъэзэжыху и закъуэ къэнэн имыдэу, унэм сыщIимыгъэкIыу зэрыщытар. «Сэ иджыпступцIэ къэзгъэзэжынущ!» — жесIэ пэтми, и фIэщ сыхъуртэкъым. БжэщхьэIум сынэсауэ зыкъызидзырти и Iэ цIыкIухэмкIэ си кIэдахъуэмрэ си лъакъуэхэмрэ быдэу иубыдырт, гъыуэ икIи лъаIуэу: «Мамэ, ущIэмыкI! Сыкъуумыгъанэ!»…
Хьэпсым исхэмрэ абы лъагъунлъагъу къахуэкIуэхэмрэ зэлъэIэсу зэбгъэдэсыну мазэм зы махуэ хуит ящIырти, апхуэдэ махуэхэр си къуэмрэ сэрэ ди IутIыжт. Хуабжьу гущIыхьэ тщыхъурт щхьэусыгъуэ гуэркIэ е къуэды папщIэу апхуэдэ зэIущIэгъуэхэр ягъэIэпхъуэну е щамыгъэIэххэну къыщытщIэхэм деж. ИкIи Iыхьэ лейуэ дыщыгуфIыкIырт махуэшхуэхэм ирихьэлIэу Анкара дэс министрым и унафэкIэ лъагъунлъагъу дыкIуэну хуит дыкъыщащIкIэ. Ауэ хьэпсым исхэм я нэхъыбэр «сэмэгухэмрэ» курдхэмрэти, тхылъи жып телефони здыщIэтхьэну дыхуиттэкъым. Сэ хъумакIуэхэм Iуслъхьэ естырти, Онгёрен дыщыдэсым си къуэм итха усэхэр зэрыт тетрадыр Энвер хуздыщIэсхьэрт. Хущхъуэ лъэщ гуэр зрихьэлIам ещхьу, си къуэм тхэныр сэбэп зэрыхуэхъум, и губампIэр зэрыдихым, и губжьыр зэригъэтIысым гу лъыстати, сэ абы жесIащ и щхьэ кърикIуа псори къанэ щымыIэу итхыжыну.
ЩIэпхъаджащIэ къызэрыгуэкIхэм папщIэ къызэрагъэпэща зэIущIапIэ пэшым, лIыукIхэр, хъунщIакIуэхэр, дыгъуэгъуакIуэхэр, лейзехьэхэр, гъэпцIакIуэхэр, абыхэм я деж лъагъунлъагъу къэкIуахэр щIэзу зыщIэсым, и дурэш нэхъ жыжьэм дэ, зэанэзэкъуэр, дыдэтIысхьэрти IэплIэ зэтшэкIауэ дыщыст. Си Iэр Энвер зэрылъэIэсу, абы и нэгум нурыр кърихыу зихъуэжырт, щыцIыкIум щыгъуэ зэрыхъуу щытам ещхьу. Си къуэм къысхуиIуатэрт хьэпсым нэIуасэ къыщыхуэхъуахэм ятеухуа хъыбар дыхьэшхэнхэр, хъумакIуэхэр IулъхьэкIэ зэрынэпсейхэр, ихъуреягъым къыщыхъу хьэгъэщагъэхэр, абдеж щигъакIуэ гъащIэр апхуэдэ дыдэуи зэрымыхьэлъэр, нэгъуэщI Iэджи.
ИтIанэ ар и усэщIэхэм къысхуеджэрт, заукъуэдиину къыщыщIашкIэ пщIантIэ зэвым дэту е хьэпс щхьэгъубжэ хъарым къыдэплъу илъагъу уафэм теухуауэ. Сэ сигуми си псэми къабгъэдэкIыу сехъуэхъурт си щIалэм и усэ дахэхэм щхьэкIэ, гунэс зэрысщыхъуари сымыбзыщIу жесIэрт икIи псалъэмакъыр тхылъ итхын зэрыхуейм хуэсшэжырт. Абы а тхылъыр итхын щIыхуейр хеящIэ утыкум зыщигъэзэхуэ-
жыфыным и закъуэтэкъым, атIэ а хъыбарым нэгъуэщIхэми акъыл къыхахын папщIэт. Сэри зэзэмызэ абы си Iуэху еплъыкIэ хэслъхьэрт, Эдип, Сухраб сымэ я хъыбархэр хуэсIуэтэжырт, Энвер и адэр Тегеран зэрыкIуам, сэ театрым сыщыщыIа илъэсхэм, дэ тIур дыщызэрыцIыхуа гъэмахуэм, ди театр шэтыр гъуэжьым, си зыкъэгъэлъэгъуэныгъэ къэс а монолог кIыхьым сыкъеджэу зэрыщытам сыхутепсэлъыхьыжырт.
— А спектакль къомым сыщIыхэтыр си бгъэчыр къызэгуэзытхъ а зы монологыр згъэзэщIэн щхьэкIэт, — жесIэрт си къуэм, абы и нэ къабзэхэм сыщIэплъэурэ.
Къурмэн махуэм и щIыхькIэ хьэпсым иужьрейуэ щрагъэкIуэкIа зэIущIэгъуэ махуэм щыгъуэ си къуэмрэ сэрэ дызэбгъэдэтIысхьэри щыму зыкъомрэ дыщысащ, зыр зым и нэм дыщIэплъэу, IэплIэ зэхуэтщIу. Сытми, Энвер тегушхуэри къызжиIащ «псори зэрыщытам хуэдэу къэзыгъэлъэгъуэжыну» романым елэжьын зэрыщIидзар. Иджы абы и щхьэм гупсысэу илъыр гъэмахуэ жэщкIэрэ щхьэгъубжэ зэвым къыдэплъ уэгум вагъуэу итым хуэдиз хъурт. А гупсысэхэр псалъэкIэ къэпIуэтэну икъукIэ гугъущ. Ауэ си къуэм къыщхьэпащ тхылъхэр. Хьэпсым хэт библиотекэм, политикэм теухуауэ зы тхыгъэ кIапи щумыгъуэтынум, щIэлъу къыщIэкIат Верн Жюль и «ЩIым и кум ухуэзышэ зекIуэ» романыр, По Эдгар Алан и рассказхэр, усэ щызэхуэхьэса тхылъ цIыкIухэр, пщIыхьэпIэм къикIыр къызэращIэ «Уи пщIыхьэпIэхэр уи гъащIэщ» тхылъри абы хэлъыжу. Си къуэм и мурадт и адэм ещхьу абыхэм псоми къеджэну, и адэм и щIалэгъуэм зэгупсысу щытахэр зригъэщIэну, абы и пIэ зыкъригъэхутэну. И адэм теухуауэ куэдым щIэупщIащ Энвер, сэри сыпIейтейуэ абыхэм псоми жэуап естащ, сыгуфIэжу IэплIэ хуэсщIурэ иджыри зэ жесIащ абы и пщэм сабын пудымрэ пыченэмэмрэ къызэрыкIэрихыр, щыцIыкIум щыгъуэ зэрыщытам ещхьыркъэпсу. Ди зэIущIэгъуэ зэманыр и кIэм зэрынэсу, сэ сигукIэ тхьэ селъэIуу щIэздзащ Къурмэн махуэшхуэм и хьэтыркIэ си къуэмрэ сэрэ ди зэбгъэдэкIыжыгъуэр тыншу зэфIэкIыну.
— Сэ блыщхьэм аргуэру сыкъэкIуэнущ, — жесIащ си къуэм сыхуэгуфIэу иужьрей IэплIэр есшэкIыурэ. ИтIанэ си Iэпэбохъшэм къыдэсхащ Зи щхьэцыр дыщафэ бзылъхугъэм и сурэт упIышкIуар, зэфIэтхъауэ щытар зэкIэрыгъэпщIэжауэ.
— Си щIалэ, икъукIэ сыбгъэгуфIащ романыр птхыну узэрытегушхуар къызжепIэри. Лэжьыгъэр и кIэм нэбгъэсмэ, мы сурэтыр и жинтым тебгъэуэнщи, уи анэ дахэм и щIалэгъуэри къэпIуэтэжынщ. Еплъыт мы сурэтым тет бзылъхугъэр сэ зэрызэщхьым. Шэч хэмылъу, уэ нэхъыфIу бощIэ романыр къыщебгъэжьэнур дэнэ дежми, ауэ тхылъыр ещхьын хуейщ сэ утыкум щызгъэзащIэу щыта монологым — таурыхъым хуэдэу хьэрэмыгъэншэу икIи къабзэу. Ар щытын хуейщ къэхъуам и щыхьэт пэжу икIи пасэрей хъыбарыжьхэм хуэдэу къэцIыхужыгъуафIэу. Апхуэдэу хъумэ, хеящIэм и мызакъуэу псоми уэ я фIэщ ухъунущ икIи узыхащIыкIынущ. Зыщумыгъэгъупщэ, уэ уи адэр тхакIуэ хъуну хуеят.
Сурэтыр ПэтIууащIэ Феликс ищIащ.
2015 гъэм и щIышылэ — дыгъэгъазэ мазэхэм.
