Аппэш Бибарс утыку къохьэ
Сирием къиIэпхъукIыжа ди лъэпкъэгъу музыкант Аппэш Бибарс и лэжьыгъэ щIэщыгъуэхэр япэу утыку къыщрихьащ Ткаченкэ Андрей и цIэр зезыхьэ СурэтыщI гъуазджэхэмкIэ музейм.
Аппэшым и хьэпшып хьэлэмэтхэм адыгэмэ къазэрыкIэрихымрэ лъэпкъ IуэрыIуатэм ижь къазэрыщIихуамрэ къадэкIуэу, дуней псом щикъухьа ди лъэпкъэгъухэр дэнэ щIыпIэ къыщыхутами, пасэрей хабзэр ди нобэм къызэрахьэсыфам и нэщэнэу тхыдэ лъэмыжым урагъэплъэж. Абыхэм къызэщIаубыдэ ажэгъафэхэм къагъэсэбэпу щыта лъэпкъ нэкIуIупхъуэ 23-рэ. Ахэр езы Бибарс и дизайнкIэ игъэхьэзырыжащ, Санкт-Петербург, Москва, Мейкъуапэ дэт музейхэм щахъумэ апхуэдэ хьэпшыпхэм я щIыкIэхэр и щапхъэу, ауэ лъэпкъ нэкIуIупхъуэхэм я хабзэм къытемыкIыу.
— Сэ сыIуэрыIуатэджкъым, художественнэ академическэ щIэныгъи збгъэдэлъкъым. Си лэжьыгъэхэр згъэлъэгъуэну япэу сытегушхуауэ аращ. Ахэр цым, фэм, упщIэм къыхэсщIыкIри, лъэпкъ дамыгъэхэмкIэ, тхьэгъухэмрэ цIугъэнэхэмкIэ згъэщIэрэщIэжащ, — жеIэ Бибарс.
Аппэш Бибарс и лэжьыгъэхэмкIэ джэгуакIуэхэм я шыфэлIыфэм и мызакъуэу, я къалэнхэри цIыхухэм ягу къигъэкIыжащ. Нэхъапэм адыгэхэм я зы гуфIэгъуэ дауэдапщи ажэгъафэншэу е джэгуакIуэншэу дэкIыртэкъым. Абыхэм я нэкIухэр бжэн теплъэ зиIэ IупхъуэхэмкIэ ягъэпщкIурт, къафэм хуэIэзэт, ауэ хъыбар къаIуэтэжыртэкъым. ДжэгуакIуэхэм хуитыныгъэ яIэт хабзэм къытекIыну, жылагъуэм щиIыгъ увыпIэми емылъытауэ дэтхэнэ зыри ауан, щIэнэкIалъэ ящIыну. Абы щыгъуэми ахэр цIыхубэм фIыуэ ялъагъурт, зыми хуитыныгъэ бгъэдэлътэкъым я жагъуэ къащIыну.
IуэрыIуатэми тхыдэми къазэрыхэщыжымкIэ, адыгэм игъащIэм къыхуихуакъым джэгуакIуэ къыздимыщтэу зекIуэ ежьэну. Гъуэгу техьахэм хъунщIакIуэ е бий къахуэзэу зэтраукIэмэ, къелынур джэгуакIуэм и закъуэт. Абы зэуэну хуитыныгъэ иIакъым, къеIусэнIауи хуиттэкъым. Ауэ хамэ щIыпIэхэм къикIа зэуакIуэхэм япэу джэгуакIуэм щытрагъапсэ щыIэт. Урысхэр, тыркухэр, нэгъуэщI лъэпкъхэм ящыщхэр ди хабзэм щыгъуазэтэкъым, яжепIэкIи къагурыбгъэIуэфынутэкъым. А хабзэм адыгэ джэгуакIуэр зыкъомкIи къихъумэу щытащ: ар шыкIэпшынэ еуэу зы жыг лъабжьэ гуэрым щIэст, и хъуреягъым къыщекIуэкI Iуэхум хэмыIэбэу. Ауэ, псори зэтраукIа нэужь, джэгуакIуэм и къалэнт, зы цIыху нэхъ мыхъуми къеламэ, ар зыхуей хуигъэзэну. ИужькIэ къыпэщылът къызыдэкIа жылэм игъэзэжу Iуэхур къызэрекIуэкIар къыхэщыжу уэрэд иусыжыну. ЛIыхъужьыгъэ зезыхьэу псэуа цIыху е пщышхуэ дунейм ехыжа нэужь, джэгуакIуэхэр зэхуэсурэ гъыбзэ хуаус хабзэт. Мазэ бжыгъэкIи щызэхэс щыIэт, уэрэдыр и кIэм нагъэсыху зэбгрымыкIыжу.
Сымаджэ хьэлъэм щIопщакIуэ хуащIу щытащ. ЦIыхухэр зэхуэсырти, сымаджэм епщэурэ (макъамэ щIэту) узыр щхьэщахырт, гушыIэр, хъуэрыр щызэпадзыжу, уэрэдым щыдежьууэ. ДжэгуакIуэр а Iуэхум и курыкупсэм хэтт, къалэн куэд и пщэрылъу. ЦIыхур псым итхьэламэ, псыхэгъэ ящIырт. ДжэгуакIуэр псы Iуфэм Iуту ехырт, шыкIэпшынэ еуэу, уэрэд жиIэу. Апхуэдэу хьэдэр къагъуэтыжырт. КъищынэмыщIауэ, джэгуакIуэхэр жыджэру хэтт мэкъумэш лэжьыгъэхэм ехьэлIа гуфIэгъуэ зэхыхьэхэми. Нобэ ди нэгу щIокI джэгуакIуэхэр къызэрыунэхужар, хьэгъуэлIыгъуэхэр, гуфIэгъуэ зэхыхьэхэр жыджэру зэрырагъэкIуэкIыр.
Аппэш Бибарс Сирием къиIэпхъукIыжу хэкужьым къыщыкIуэжа япэ махуэхэм щыщIэдзауэ щIыналъэм и щэнхабзэ гъащIэм хэтщ. Адыгэ Республикэм и ансамблхэм ящыщ зым щылэжьащ, макъамэ еуэу. Налшыки щэнхабзэ проект зэмылIэужьыгъуэхэр щыпхигъэкIащ.
Мы зэманым Аппэш Бибарс хэтщ «Джэрпэджэж» IуэрыIуатэ гупым. Абы зыкъыщигъэлъэгъуащ иджырей гъуазджэмкIэ урысейпсо фестивалхэм. Апхуэдэщ «Биеннале современного искусства Северного Кавказа», Fields, «Летняя платформа» зэхыхьэ гъэщIэгъуэнхэр, нэгъуэщIхэри.
ТЕКIУЖЬ Заретэ.
