Дахагъэм папщIэ къалъхуа
Макъ хьэлэмэтрэ теплъэ дахэрэ зиIэ, цIыхубз зэпIэзэрыт, зи лэжьыгъэм темызашэ… Апхуэдэ псалъэ куэд хужыпIэфынущ Налшык дэт Музыкэ театрым и артисткэ пашэхэм ящыщ Мэз Джульеттэ.
Джульеттэ артист IэщIагъэм пасэу дихьэхащ. Абы бгъэщIэгъуэни хэлъкъым, сыту жыпIэмэ, къызыхэкIа унагъуэр дахагъэм хуэпсэухэм ящыщщ. И адэ Iэниуар «Кабардинка» ансамблым и къэфакIуэу щытащ, и анэ Светланэ культпросвет училищэм и режиссёр къудамэр къиухащ. Я быныр езыхэм я лъагъуэм ирикIуэжыну зэрыхущIэкъум адэ-анэр щыгуфIыкIыпхъэт. АрщхьэкIэ адэм, гъуазджэм и IэнатIэм ущылэжьэным пыщIа гугъуехьхэм щыгъуазэти, пхъум и мурадыр диIыгъыртэкъым. Дауэ щымытми, хъыджэбз ерыщым и хъуэпсапIэм и Iэр тригъэхуащ. Шэч хэлъкъым, абы и артист зэчийм зыкъызэкъуиха нэужь, адэри абы зэрыщыгуфIыкIыжам.
Джульеттэ зыхэтхэм къахэпэжыкIыу, Налшык дэт музыкальнэ училищэм, иужькIэ Кавказ Ищхъэрэм гъуазджэхэмкIэ, институтым щеджащ. 2000 гъэ лъандэрэ Музыкэ театрым и артисткэщ. Япэу игъэзэщIахэм ящыщщ Штраус и «Летучая мышь» опереттэр.
— Сыдихьэхыу селэжьащ Адель и ролым, — игу къегъэкIыж Джульеттэ, — сыту жыпIэмэ, ар си хьэлым къытехуэрт. Спектаклхэм нэхъыбэу къыщыспэщIэхуэр жьы зыщIэт цIыхубз цIыкIухэм я образхэрщ. Си гугъэмкIэ, ахэри мыIейуэ къызохъулIэ. Апхуэдэщ режиссёр Теувэж СультIан игъэува «Мистер Икс»-м щызгъэзэщIа, циркым и джэгуакIуэ Марие и ролыр.
Артистыр цIыху куэдым я пащхьэ йоувэ. Абы и лэжьыгъэр къызэрехъулIэм и мардэр зыгъэуври театреплъырщ. Уеблэмэ а мардэр наIуэ къохъу артистыр сценэм къимыкIыж щIыкIэ. Творческэу убгъэдэмыхьэмэ, нэгъуэщIу жыпIэмэ, уи псэр хыумылъхьэмэ, бгъэзащIэ ролыр нэсу къохъулIэнукъым. Апхуэдэ Iуэху еплъыкIэ иIэу и IэнатIэм пэрытщ Мэз Джульеттэ. Ар зэхуэдэу дихьэхыу йолэжь сыт хуэдэ ролми. Къэтщтэнщ сабийхэм папщIэ ягъэув таурыхъхэр. И теплъэмрэ и зэчиймрэ тращIыхьурэ лIыхъужь нэхъыщхьэхэм я ролхэр щIэх-щIэхыурэ къылъагъэс Джульеттэ. Уеблэмэ, зы спектаклым ролитI щыщигъэзащIи къэхъуащ, сымаджагъэм е нэгъуэщI щхьэусыгъуэ гуэрым къыхэкIыу къэмыкIуэфа артистым и пIэкIэ.
— Псом хуэмыдэу сигу къинэжахэм ящыщщ Кажлаев Мурад и мюзиклым щызгъэзэщIа Валида и ролыр. Ар игъэуват Адыгэ театрым никIыу ди деж нагъэкIуа Дэбагъуэ Роман. Абы дэлэжьэн щыщIэздзам къызгурыIуащ зэзгъэпэщауэ си гугъэж Iэзагъэм иджыри куэд зэрыхущыщIэр. Дэбагъуэм дигъэлъэгъуащ лэжьэкIэщIэ, IэмалыщIэхэр, — жеIэ Джульеттэ.
Спектаклыр купщIафIэмэ, режиссёр Iэзэм игъэуврэ актёрхэри фIыуэ щыджэгумэ, ар, шэч хэмылъу, цIыхум ягу дыхьэнущ, гъащIэ кIыхьи иIэнущ. Арауэ къыщIэкIынщ Дэбагъуэр зытегушхуа лэжьыгъэр актерхэми театреплъхэми ягу къыщIинар.
Ди жагъуэ зэрыхъунщи, нобэрей зэманым и нэщэнэхэр къызыхэщ пьесэхэр бгъэувыну и ужь уихьэмэ, утыкум нэхъыбэу щыплъагъунур дыгъуэгъуакIуэхэрщ, лIыукIхэрщ, наркотикым дихьэхахэрщ, щхьэрыутIыпщ хъуа цIыхубзхэрщ. Абы къыхэкIыу, гъэщIэгъуэн хэлъкъым классикэм къытращIыкIа спектаклхэм ди зэманым цIыхухэр нэхъыбэу зэрыдихьэхым. Зи гугъу сщIы Iуэхугъуэхэм Джульетти ягъэпIейтей: «Ди зэманым театрхэм пьесэщIэу щагъэувыр мащIэ дыдэщ. Зыбжанэрэ ягъэувахэм къытрагъэзэж, нэгъуэщI зэрамыгъуэтым къыхэкIыу. Ди тхакIуэ щIалэхэр драматургием дегъэхьэхын, Iуэхушхуэхэр зэпкърыхыным тегъэгушхуэн хуейщ».
Ди театрхэм иужьрей зэманым щагъэлъэгъуащ Думэн Мурадин и пьесэм къытращIыкIа «Хьэбалэрэ Хьэбашэрэ» гушыIэ спектаклыр. Джульеттэ Iэзагъышхуэ хэлъу абы щигъэзэщIащ Данизэт и ролыр.
— Къуныжь Алим, Думэн Мурадин, Щэрмэт Людэ, Калабековэ Иринэ сымэ ядэщIыгъуу зы спектаклым сыщыджэгуныр си дежкIэ жэуаплыныгъэшхуэт, икIи абыхэм задезгъэкIуным сыхущIэкъуу селэжьащ а ролым, — игу къегъэкIыж Джульеттэ.
Лъэпкъ театрхэм гулъытэ нэс ягъуэтрэ ди зэманым? А упщIэм жэуап нэс езытыфынур абы щылажьэрщ — артистырщ. Джульеттэ зыгъэгуфIэ Iуэхугъуэхэм ящыщщ ди театреплъхэр нэхъыбэ зэрыхъужар, унагъуэкIэрэ жыджэру спектаклхэм къызэрекIуалIэр. Театрыр лъэпкъым ейщ, лъэпкъыбзэр, хабзэр ехъумэ, зэманымрэ цIыхумрэ зэпещIэ. Ауэ щыхъукIэ, театрым цIыху гъащIэм къалэнышхуэ щегъэзащIэ. Ар фIыуэ къызыгурыIуэхэм ящыщщ Джульеттэ.
Зыхалъхуа зэманым зэрезэгъымкIэ, къызыхэкIа лъэпкъым зэрыхуэпэжымкIэ, и ныбжьэгъухэм, и лэжьэгъухэм зэрадэхъумкIэ щхьэж езым и хьэлыр къегъэнаIуэ, и цIыху щIыкIэр сэтей къещI. А Iуэхугъуэхэм ехьэлIауэ дагъуэншэу жыпIэ хъунущ Джульеттэ — ар и хьэл-щэн дахэрэ и цIыхугъэкIэ щапхъэ зытрахым хуэдэщ. Театрым къищынэмыщIауэ, а цIыхубз гуащIафIэр дехьэх уэрэд жыIэнми. Уэрэдхэм я нэхъыбэр езым етхыж, икIи цIыхухэм ягу дыхьэу егъэзащIэ. Утыкушхуэ зэрихьамкIэ, ди гъунэгъу республикэхэм мызэ-мытIэу и концертхэр зэрыщитамкIэ Джульеттэ фIыщIэшхуэ хуещI псалъэкIи IуэхукIи зыкъыщIэзыгъэкъуа Бейтыгъуэн Iэуес.
Джульеттэ гъуазджэмкIэ колледжым вокалыр щрегъэдж. И гъэсэн цIыкIухэр и бынхэм яхуигъадэу фIыуэ зэрилъагъур белджылы къохъу абыхэм я зэчийм, я къэкIуэнум щытепсэлъыхькIэ:
— Культурэм и къежьапIэр гъэсэныгъэрщ. Умыгъэсамэ, тхылъ уеджэкIи театрым укIуэкIи уи культурэм куэд пхухэгъэхъуэнукъым. Ди щIэблэр щапхъэфIхэм щIэпIыкIын хуейщ. Абы щыгъуэщ ахэр гъэса щыхъунур, я зэфIэкIым щыхэхъуэнур, ди культурэри ипэкIэ щыкIуэтэнур. ЕгъэджакIуэ IэщIагъэр сэ икъукIэ сигу ирохь, си гъэсэн цIыкIухэм я зэфIэкIым дэрэжэгъуэ къызет, дамэ къыстрегъакIэ. Сэ езгъэджа хъыджэбз цIыкIу Санкт-Петербург дэт университетым и эстрадэ-джаз къудамэм щIэтIысхьащ, зэгъусэу дгъэхьэзыра программэмкIэ пхыкIри.
Дахагъэм къыхуигъэщIа артисткэ Iэзэр икIи унэгуащэ хъарзынэщ. Езыр зыщIапIыкIа хабзэхэм и щIалэмрэ и хъыджэбзымрэ хуегъасэ. И щхьэгъусэм, нэгъуэщI IэщIагъэ иIэми, гъуазджэр зыхилъхьэ щыIэкъым. Унагъуэр щIэгъэкъуэн нэс къызэрыхуэхъурщ Джульеттэ и ехъулIэныгъэхэм я хэкIыпIэр.
ЦIыхур щIэлажьэр шхэн къудей щхьэкIэкъым. Лъэпкъыр уахътыншэ зыщIыр абы и культурэрщ. Мэз Джульеттэ и хъуэпсапIэ нэхъыщхьэхэм ящыщщ лъэпкъ культурэм нэхъри зиужьыныр. Дэри ди гуапэщ а хъуэпсапIэр нэрылъагъу хъуну.
Къарэнашэ Данэ.
