Iэтауэ ягъэлъапIэ
Мы гъэм илъэс 19 мэхъури, ди къэралым щагъэлъапIэ Урысей щIэныгъэм и махуэр. Лъэпкъ щIэныгъэм адэкIи зегъэужьыным, а унэтIыныгъэм и IэщIагъэлIхэр гъэпэжэнымрэ яхуэфэщэн къэрал гулъытэ егъэгъуэтынымрэ зи къалэн нэхъыщхьэ махуэшхуэм теухуа зэхуэс куэд щекIуэкIащ ди республикэми.
Абыхэм ящыщщ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым мазаем и 8-м къыщызэрагъэпэща, Кавказ Ищхъэрэм ис щIэныгъэлI ныбжьыщIэхэм я инновацэ проектхэр утыку къыщрахьэ ХII щIыналъэпсо гъэлъэгъуэныгъэр. КъБКъУ-м и пресс-IэнатIэм и лэжьакIуэ Солгаловэ Наталье хъыбар къызэрыдигъэщIамкIэ, абы хэтащ Урысей Ипщэм хыхьэ щIэныгъэ IэнатIэхэм я лIыкIуэхэр.
Махуэшхуэ зэхуэсым кърихьэлIахэм гуапэу ехъуэхъуащ КъБКъУ-м и ректор Алътуд Юрий, КъБР-м и Парламентым ЕгъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэ политикэмкIэ и комитетым и унафэщI Азычэ Светланэ, КъБР-м егъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэ IуэхухэмкIэ и министрым и къуэдзэ Къэжэр Артур, КъБКъУ-м щIэныгъэ-къэхутэныгъэ Iуэху-хэмкIэ и проректор Малкандуев Юсуф сымэ.
— «ЩIалэгъуэ. ЩIэныгъэ. Инновацэ. Урысей» — а псалъэ зэпхахэр щыхьэт тохъуэ ди къэралым и къэкIуэнур зэрыдахэм, — къыхигъэщащ Алътудым и псалъэм. — Фыщеджэ школым, университетым щызыIэрывгъэхьэ щIэныгъэхэр, зи щIалэгъуэхэ, ди республикэм, къэралым зэрыщыту я зыужьыныгъэм дыхуэзышэ лъаб- жьэ быдэщ. Мы зэманым гулъытэшхуэ ягъуэт инновацэ унэтIыныгъэхэм. Абы къегъэлъагъуэ къэралыр гъуэгу пэжым, захуэм зэрытетыр. Сыщогугъ фэ щIэныгъэлI нэсхэр къыфхэкIыну, нобэ мы утыкушхуэм къифхьа фи проектхэми гъуэгу ягъуэту къэралым сэбэпынагъышхуэ къыхуахьыну сыфхуохъуахъуэ.
Ректорым и псалъэм дыщIагъуу, Азычэ Светлани Къэжэр Артури щIэныгъэлI ныбжьыщIэхэм ехъуэхъуащ ехъулIэныгъэ инхэр къахуэзыхьын къэхутэныгъэщIэхэмкIэ щIыналъэм и цIэр фIыкIэ ягъэIуну, я акъылымрэ зэфIэкIымрэ къихь текIуэныгъэхэм дуней псом пщIэ щагъуэтыну.
Малкандуев Юсуф на- Iуэ къищIащ нэхъапэIуэкIэ екIуэкIауэ щыта «Iущхэр» программэм, Инновацэхэр дэIыгъынымкIэ фондым къызэригъэпэщам, пашэ щыхъуахэр. Апхуэдэхэр тху хъурт. ЩIыхь тхылъхэм нэмыщI, абыхэм иратащ сом мин 500 къызэрахьэхуам щыхьэт техъуэ сертификатхэр.
Университетым къыщызэрагъэпэща гъэлъэгъуэныгъэ иным ныбжьыщIэ 50-м проектхэр кърахьэлIат. Ахэр я IэдакъэщIэкIт КъБКъУ-м, РСО — Аланием и Бгырыс къэрал мэкъумэш университетым (ГГАУ), Ипщэ федеральнэ университетым (ЮФУ), Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ университетым (СКФУ), Налшык дэт «ДыгъафIэ къалэ» сабий академием щеджэхэм, нэгъуэщIхэми. Проектхэм къызэщIаубыдэрт унэтIыныгъэ зэмылIэужьыгъуэхэр: мэкъумэшыр, медицинэр, ухуэныгъэр, промышленностыр, хъыбарегъащIэ технологиехэр, нэгъуэщIхэри.
Хьэлэмэту, купщIафIэу екIуэкIащ гъэлъэгъуэныгъэр. Зи проектхэр зыгъэлъагъуэ щIэныгъэлI ныбжьыщIэхэм абы къит фейдэмрэ продукцэмрэ абдеж дыдэм нэрылъагъу щащIыфырт. Апхуэдэу, КъБКъУ-м и студентхэм 3D принтерыр къагъэсэбэпурэ, нанопластикым къыхэщIыкIа полимерхэр къыщIагъэкIырт, ГГАУ-м щеджэхэм гъэлъэгъуэныгъэм кърихьэлIахэм ирагъэплъырт «Лакомка» зыфIаща наношатэм и IэфIагъым. «Робоквантум», «Энерджиквантум», «Наноквантум» унэтIыныгъэхэм епха проект гъэщIэгъуэнхэр утыку кърахьащ «ДыгъафIэ къалэм» и гъэсэнхэми.
Гъэлъэгъуэныгъэм и къэпщытакIуэ гупыр набдзэгубдзаплъэу хэплъащ зэIущIэм кърахьэлIа проект псоми икIи, зыхыхьэ унэтIыныгъэ елъытауэ, къыхэжаныкIахэр ягъэбелджылащ.
«Инновацэ проект нэхъыфI» унэтIыныгъэм щытекIуащ Ету Хьэжмурат (КъБКъУ), етIуанэ увыпIэр къихьащ Нордгеймер Юрий (СКФУ), ещанэ хъуащ Блашэ Алим, Гъудэ Юлие, Ныр Фаинэ, Цороевэ Залинэ (КъБКъУ).
«Инновацэ гупсысэ нэхъыфIу» къалъытащ Мусэ Хьэсэн (КъБКъУ) и гупсысэхэр. ЕтIуанэ увыпIэр хуагъэфэщащ Балаевэ Жаухар (КъБР, «Республикэ клиникэ сымаджэщ» медицинэ IуэхущIапIэм и поликлиникэ). Ещанэр къихьащ Пряхинэ Кристи-нэ (ГГАУ).
«Инновацэ ерыскъы нэхъыфI» унэтIыныгъэм пашэ щыхъуащ Садыков Хъызыр (ЮФУ), етIуанэ увыпIэр къихьащ Махуэ Динарэ (КъБКъУ), ещанэр хуагъэфэщащ Петрукович Андрей, Цугкиевэ Дианэ, Кабалоевэ Данэ (ГГАУ).
«Бизнес-гупсысэ нэхъыфI» иIэу къалъытащ Кабисов Руслан (ГГАУ). Абы къыкIэлъыкIуэрт Джагаев Алан (ГГАУ) и проектыр. Ещанэ увыпIэр иратащ АфIэунэ Щамил (КъБКъУ).
Я IэдакъэщIэкI щIэныгъэ проектхэр нэхъыфI дыдэу утыкум щызыгъэлъэгъуа еджакIуэхэр псори ди республикэм щыщхэщ. Апхуэдэхэщ а унэтIыныгъэмкIэ япэ увыпIэр къэзыхьа Бекъул Изабеллэ, Сычёв Мстислав, Бекъазы Артур (КъБКъУ) сымэ. ЕтIуанэ хъуащ Щоджэн Мадинэ (КъБКъУ). Ещанэ хъуащ Хьэгуарэ Iэдэм («ДыгъафIэ къалэ»).
ЩIыналъэпсо гъэлъэгъуэныгъэм къыхэжаныкIа щIэныгъэлI ныбжьыщIэхэм щIыхь тхылъхэр, саугъэт лъапIэхэр иратащ.
КЪАРДЭН Маритэ.
