Къайсэр адыгэхэм я дуней
Адыгэ щэнхабзэм и дунейпсо фестивалым, Тырку щIыналъэм иджыблагъэ щекIуэкIам, Хэкум щыщу ирагъэблэгъа гупыр Къайсэр щIыналъэм дынэсу кхъухьлъатэм дыкъыщикIа дакъикъэм щыщIэ-дзауэ дэ зыхэтщIащ нэфIэгуфIэу къытпежьа ди лъэпкъэгъухэм я гу къабзагъэмрэ гуапагъэмрэ. «Адыгэм хьэщIэ и щIасэщ», — жаIэ. Мы псэлъафэм и мыхьэнэм щыхьэт техъуэ куэд ди гум къинащ гупым хэтахэм. Хэхэс адыгэхэм лъэпкъ хабзэм щыщу къахэнэжар зымащIэщ жызыIэни щыIэщ. Тыркум щыпсэу ди лъэпкъэгъухэм я деж нэрылъагъу щытщыхъуащ адыгэ хабзэр екIуу абыхэм зэрызэрахьэр. Я цIыхугъэ дахэкIэ, ябгъэдэлъ гулъытэмрэ акъыл жанымкIэ гупыр дыдахьэхат дэтхэнэ зыми. Псом хуэмыдэу гукъинэ тщыхъуар Къущхьэ Айларэ Хьэжгусэр Эрдалрэ я унагъуэрщ. Тырку щIыналъэм дызэрихьэу ныбжьэгъу къытхуэхъухэри, зэман куэд щIауэ дызэрыцIыхум хуэдэу абыхэм я нэIэ къыттетащ.
Къущхьэ Айла и унагъуэр и гъусэу Адыгэбзэр IэкIуэлъакIуэу зыгъэшэрыуэ Айла къэбэрдей жылэ Сасыкъхьэблэ къыщалъхуащ.
— Си адэшхуэр Къархьэлакъ жылэм къыдэкIри, и анэшыр зыдэс Сасыкъхьэблэ къыдэтIысхьат. Си дэлъхуитIми си шыпхъуми адыгэбзэр яIурылъщ. Ди адэм и фIыгъэщ ар, ди бзэмрэ хабзэ зехьэкIэмрэ икъукIэ ткIийуэ кIэлъыплъырт. ТыркубзэкIэ еджапIэм дыщыпсалъэ къудейт, унагъуэм щызекIуэр адыгэбзэт, — игу къегъэкIыж Айла.
Жыгыр умыухъуэнщIу захуэу кIыркъым. Апхуэдэщ цIыхури. УзэмылIэлIа быным хабзэкIэ ущымыгугъ. Анэдэлъхубзэм и IэфIагъыр зыхэзыщIа, лъэпкъ хабзэм щIапIыкIа быным хэкум хуиIэ лъагъуныгъэр мыужьыхыу и гъащIэ псокIэ къыдогъуэгурыкIуэ. Абы и щапхъэщ адыгэу дунейм тетым яцIыху, зи уэрэд дахэхэм щIэдэIу, Айла и дэлъху нэхъыжь Къущхьэ Догъэн.
Тыркум и университет нэхъыжьыIуэхэм языхэзу Къайсэр дэтым щIэнгъуазэмкIэ и къудамэм щрегъаджэ Айла. IэщIагъэ дахэщ зыхуригъаджэр: сувенир жыхуэтIэхэр абы къыхещIыкI тхылъымпIэм, абджым, цым, гъущIыкIэм. Айла и IэдакъэщIэкIхэм ящыщу тыгъэ къытхуищIахэр ди гуапэу зетхьэнущ а цIыхубз хьэлэмэтым и фэеплъу.
«Псэуху зыгуэр зыухуэм гъащIэр иужэгъуркъым», — зыхужаIахэм яхуэдэщ Айла. И мурадхэр зыхуэдэми къагъэлъагъуэ а цIыхубз щыпкъэм и зэфIэкIыр.
— Илъэс зыбжанэ хъуауэ сэ зы проект гуэр къызэзгъэпэщыну си мурадщ. Мыбы щыкуэдщ лэжьэну хуейуэ, ауэ щхьэусыгъуэ зэмылIэужьыгъуэхэмкIэ унэм щIэмыкIыфу, цIыхухэм яхыхьэу лэжьэну Iэмал зимыIэ цIыхубз куэд. Мис а унэгуащэхэм яхуэгъэзащ си гупсысэхэр: цыр удзкIэ ираIэурэ абы хьэпшып зэмылIэужьыгъуэхэр къыхащIыкIыу езгъасэу, адэкIэ я щIэныгъэм хагъахъуэу езым я Iуэху щхьэхуэ яубзыхужыну тезгъэгушхуэу садэлэжьэну сыхуейщ. Си гугъэщ а IуэхумкIэ акъылэгъу къыздэхъухэр мымащIэу, — жеIэ Айла. «Зи акъылыр жыжьэ плъэм и нэми нэхъыбэ елъагъу», — жыхуаIэращи, а цIыхубз хьэлэмэтыр цIыхухэм сэбэп зэрахуэхъуным яужь итщ, а IуэхуфIым къыпэкIуэну гупсэхугъуэм гушхуэныгъэ къриту.
Къущхьэ Айла и щхьэгъусэ Эрдал Къайсэр дэт университетхэм языхэзым и унафэщIщ, экономикэ щIэныгъэхэм я докторщ. Я пщащэ цIыкIу Нихьан филологие къудамэр къиухащ, инджылызыбзэмкIэ Iэзэщ, бзэхэм щыхурагъаджэ еджапIэ цIыкIу Къайсэр къыщызэIуихауэ егъэлажьэ. Я щIалэ Мерт и IэщIагъэкIэ техникэщIэ зэпкърылъхьэнымкIэ инженерщ, и IэщIа- гъэм епхауэ езым и IуэхущIапIэ Истамбыл къыщызэIуихыну абы иужь итщ, къехъулIэну ди гуапэщ.
Айла зы гукъеуэ иIэщ: и бынхэм адыгэбзэ яIурылъкъым. Абы зэрыжиIэмкIэ, и бынитI-ри балигъ къэхъуа нэужь, я анэдэлъхубзэр зэрамыщIэм нэхъри игъэпIейтей хъуащ.
— Мы фестиваль екIуэкIам мыхьэнэшхуэ зэриIэм шэч хэлъкъым. Япэрауэ, мыр хэкум нэхъри пэгъунэгъу дыхуэзыщI лъэбакъуэщ. Си унагъуэр къапщтэмэ, хъыджэбзми щIалэми ныбжьэгъу куэд зрагъэгъуэтащ щIыпIэ зэмылIэужьыгъуэхэм къикIауэ. Апхуэдэу, хэкум къикIа гупым я фIыгъэкIэ абыхэм ягу иралъхьащ зэман кIэщIкIэ адыгэбзэр зрагъэщIэжыну, куэд щIауэ я нэр къызыхуикI адэжь хэкур зрагъэлъагъуну, — фэрыщIагъ хэмы-лъу, абы иригуфIэу жиIащ Айла.
Лъэпкъыр лъэпкъ зыщIыжыр абы и цIыхухэм зэрахьэ цIыхугъэмрэ хабзэ дахэмрэщ. Зыхэс лъэпкъми фIыуэ къалъагъурэ пщIэ къыхуащIу, хэкум щрахум яхэлъа адыгагъэри мыбгъунлъэу яхъумэжауэ Къайсэр щыпсэу ди лъэпкъэгъу лъапIэхэм ину фIыщIэ яхудощI икIи ди гуапэщ мы махуэхэм ежьа ди зэныбжьэгъу-гъэр нэхъри нэхъ куу, быдэ хъуну!
Сурэтхэри тхыгъэхэри
ЩОДЖЭН Iэминат ейщ.
