Мамырыгъэмрэ зэгурыIуэныгъэмрэ я къежьапIэ
Универсиадэр — студентхэм я дунейпсо спорт зэхьэзэхуэщ. Ар илъэситI къэс зэ (гъэмахуэмрэ щIымахуэмрэ) йокIуэкI.
Студент спортым и тхыдэм 1905 гъэр и къежьапIэщ. А илъэсым США-м щекIуэкIащ еджапIэ нэхъыщхьэхэм щIэс щIалэгъуалэм я япэ дунейпсо зэхьэзэхуэхэр. Ар Iуэхур зэрыхъунум щIыкIэлъыплъа зэпеуэт икIи 1919 гъэм Птижан Жан Студентхэм я конфедерацэ къызэригъэпэщащ. ИлъэсиплI дэкIри, Студентхэм я япэ дунейпсо спорт зэхьэзэхуэ Франджым и къалащхьэ Париж щызэхэтащ. АдэкIэ къыкIэлъыкIуащ Рим (1927), Дортмунд (1930), Турин (1933), Париж (1937), Монте-Карлэ (1939)… Ди къэралым япэ дыдэу ар къыщылъысар 1973 гъэрщ. Мэзкуу щекIуэкIа VII гъэмахуэ Универсиадэм къэрал 72-м къикIа студентхэр хэтащ.
Мис иджы чэзур Къэзан и деж къэсащ. Ди къэралым и лъэпкъ республикэм япэ дыдэу дзыхь кърагъэзащ мыпхуэдэ зэхьэзэхуэ ин иригъэкIуэкIыну. Тэтэрстаным и къалащхьэм жэуаплыныгъэшхуэ пылъу ХХVII Дунейпсо гъэмахуэ Универсиадэм зыхуигъэхьэзыращ. Стадион екIухэр, спорт зэхьэзэхуэхэр щекIуэкIыну утыку Iэхуитлъэхуитхэр, хьэщIэхэр зыщIэсын, я нэгу зыщрагъэужьыну щIыпIэ телъыджэхэр яухуащ, щыIэхэр ирагъэфIэкIуащ. Къэзан псоми наIуэ ящищIащ хуабжьу зызыужь къалэу зэрыщытыр икIи ди къэралым щыщу спорт зэхьэзэхуэ инхэр Мэзкуурэ Санкт-Петрбургрэ фIэкIа щебгъэкIуэкI мыхъуну нэхъапэм къалъытэу щытамэ, иджы Тэтэрстаным и къалащхьэр абыхэми ефIэкIыжащ.
Бадзэуэгъуэм и 6 — 17 махуэхэм Къэзан щыIэну ХХVII Дунейпсо гъэмахуэ Универсиадэм къэрали 170-м къикIа спортсмен мин 13,5-м щIигъу хэтынущ. Урысей Федерацэм и гуп къыхэхар нэхъыбэ дыдэхэм ящыщщ. Абы хохьэ къэралым и щIыпIэ 72-м щыIэ еджапIэ нэхъыщхьи 192-м ще-джэ спортсмен 663-рэ. Нэхъыбэ дыдэ къызэщIеубыдэ атлетикэ псынщIэм, псым есыным, бэнэкIэ зэмылIэужьыгъуэхэм.
Ди къэралым и щIыхьыр Къэзан щызыхъумэнухэм ящыщщ Къэбэрдей-Балъкъэрым и лIыкIуэхэу дзюдомкIэ зэхьэзэхуэм хэтыну Хьэбэчыр Муратрэ лъагагъым елъэнымкIэ куэдкIэ дызыщыгугъ Кучинэ Мариерэ. ИлъэситI и пэкIэ Китайм и Шэньчжен щIыпIэм щекIуэкIа ХХVII гъэмахуэ Универсиадэм МВД-м и Краснодар университетым Налшык щиIэ къудамэм и студент Хьэбэчырым жэз медаль къыщихьащ, иджы дыщэкIэ дыщогугъ.
Иджырей Универсиадэхэр Олимп Джэгухэм зыкъомкIэ ещхь хъуащ икIи япэм хэтам и процент 60-м нэблагъэм етIуанэми зыкъыщагъэлъагъуэ. Абы спорт лIэужьыгъуэ 27-кIэ щызэхьэзэхуэнущ. Шэч хэлъкъым атлетикэ псынщIэм, баскетболым, футболым, дзюдом, теннисым, нэгъуэщIхэми щыIэну зэпэщIэтыныгъэ гуащIэхэм куэд дихьэхыу зэрыкIэлъыплъынум. ЗэрыхуагъэфащэмкIэ, дунейм и щIыпIэ псоми къикIа зыплъыхьакIуэ мини 100-м щIигъу Тэтэрстаным къэкIуэнущ. ЖыпIэну ирикъунщ зэпеуэхэр Къэзан и спорткомплекс 49-м зэрыщекIуэкIынур. Ахэр нобэрей гъащIэм сыт и лъэныкъуэкIи къитIасэ дунейпсо мардэм тет ухуэныгъэ телъыджэхэщ икIи илъэс миным щIигъу тхыдэ зиIэ Тэтэрстаным и къалащхьэр зыгъэбжьыфIэхэщ.
Спорт зэхьэзэхуэхэм къадэкIуэу, Къэзан щекIуэкIынущ «Щэнхабзэ Универсиадэ». Ар япэу къыхалъхьа Iуэхугъуэщ. А фестивалым Iэмал къитынущ Урысей Федерацэм, нэгъуэщI къэралхэм я лъэпкъ зэмы-лIэужьыгъуэхэм я гъуа-зджэ къулейм хуей псоми зыхагъэгъуэзэну, къалэм и театрхэмрэ музейхэмрэ зыщаплъыхьыну.
Аращи, дунейпсо щIалэгъуалэм я спорт зэхьэзэхуэ телъыджэм нобэ Къэзан щыщIедзэ. Ар екIуу къызэгъэпэща, хуабжьу удэзыхьэх зэрыхъунум шэч хэлъ-къым. Псом ящхьэращи, дэнэ щIыпIэкIи къикIа щIэблэщIэм Iэмал яIэнущ я къарумрэ зэфIэкIымрэ здынэсыр спорт утыкухэм щызэхагъэкIыным къищынэмыщIауэ, зэрыцIыхуну, зэрылъытэну, я гупысэхэмкIэ зэхъуэжэну. Ахэращ мамырыгъэмрэ зэгурыIуэныгъэмрэ я къежьапIэр.
Жыласэ Заурбэч.
