ФIым и пIалъэр икIыркъым
АукционхэмкIэ «Литфонд» унэм цIыхубэм я пащхьэ ирилъхьащ 1936 гъэм дунейм къытехьауэ щыта «Адыгэ IуэрыIуатэ» тхылъыр.
Ар къызэгуэпхыным унэмысу, куэдым ухегъэгъуазэ хуащIа псалъащхьэм: «Сыт тхуахъумар джэгуакIуэхэмрэ ажэгъафэхэмрэ: гъыбзэхэр, хъыбархэр, уэрэдхэр, нэгъуэщI куэд». 1937 гъэм яукIауэ щыта Талпэ Михаил и IэдакъэщIэкIым и япэ едзыгъуэр мыпхуэ-дэ псалъэхэмкIэ къызэIуех: «Iуэху еплъыкIэ щыIащ, нобэм къэса «Нарт» эпосыр зэгуэрым ятхауэ щыта поэмэм («Кавказ Илиадэм») и кIапэлъапэ къэнахэрауэ. АрщхьэкIэ, эпосыр здыщIэбджыкIым, щхьэхуимыту укъыщохутэ лъэхъэнэ жыжьэ блэкIам и къуэладжэ ерухэм».
НапэкIуэцI 700 хъу «Адыгэ IуэрыIуатэр» «Академия» (Москва — Ленинград) тхылъ тедзапIэм къыщыдэкIат. Абы къызэщIиубыдащ пасэ зэманыжьым къыщыщIэдзауэ совет лъэхъэнэм нэсыху. Япэ Iыхьэм нарт лIыхъужьхэм — Сосрыкъуэ, Бэдынокъуэ, Ашэмэз, Батрэз — сымэ ятеухуа тхыгъэхэр итщ. КъыкIэлъыкIуэм щIэджыкIакIуэр щегъэгъуазэ пасэрей лIыхъужьхэмрэ Iуащхьэмахуэрэ ятеухуа таурыхъхэмрэ хъыбархэмрэ, адыгэ лъэпкъым къыдекIуэкI псалъэжьхэм, псалъэ шэрыуэхэм. АдэкIэ абыхэм къапоувэ революцэм и пэ лъэхъэнэм къыщыщIэдзауэ 1920 гъэхэр иухыху цIыхубэм къадекIуэкIа IуэрыIуатэр — Андемыркъан теухуа хъыбархэр, «Къэбэрдей шууейхэм я уэрэд», «Инал Нэзакъуэ и щхьэгъусэр» тхыгъэхэр. Тхылъым апхуэдэу ихуащ адыгэ уэрэдыжьхэр зыгъэзащIэу щыта нэхъыжьхэр. СурэтхэмкIэ зыгъэщIэрэщIар географ-тхакIуэ, ди къуршылъэ щIыпIэхэр къызэхэзыкIухьа, Кавказым куэдрэ тетхыхьа Анисимов Сергей ипхъу сурэтыщI Iэзэ Анисимовэ Татьянэт.
Шэрэдж Дисэ.
