IэщIагъэ зиIэм Iэужь иIэщ
Сыт и уасэ уи хъуэпсапIэр гъащIэм щызыIэрыбгъэхьэфыну, фIыуэ плъагъу IэщIагъэм урилэжьэну?! Апхуэдэ гупсэхугъуэ и лэжьыгъэм кърет КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист, «Кабардино-Балкарская правда» газетым и редактор нэхъыщхьэ Болэт Арсен Хьэбыж и къуэм. Зи гур гупсысэ дахэхэмкIэ сыт щыгъуи гъэнщIа журналист цIэрыIуэм и IэдакъэщIэкIхэм цIыхухэр поплъэ, республикэм щызекIуэ хъыбарыфIхэр зрагъэщIэну, я гукъыдэжыр къаIэтыну. И ныбжьыр нобэ илъэс 50 зэрырикъур щхьэусыгъуэ тщIыри, пщIэ зыхуэтщI псэлъэгъу гъэщIэгъуэныр, зи Iуэху еплъыкIэ зиIэж журналист Iэзэу къэтлъытэ цIыху щыпкъэр ди щIэджыкIакIуэхэми нэхъ гъунэгъуу фэдгъэцIыхуну ди мураду абы депсэлъылIащ.
Болэт Арсен Тырныауз къалэм къыщалъхуащ, иужькIэ и адэ-анэр Бахъсэн къалэм Iэпхъуэри, абы дэт ещанэ курыт еджапIэр къиухащ. Ар гуапэу топсэлъыхьыж Зеикъуэ къуажэм дэса и адэшхуэ-анэшхуэхэм я деж зыгъэпсэхугъуэ махуэхэм кIуэжу зэрыщытар:
— Сэ къуажэм сыдэсакъым, ауэ абы щекIуэкI псэукIэ телъыджэм щыщ зыщIэсшащ, анэшхуэм и IэфIагъыр згъэунэхуащ, — игу къегъэкIыж Арсен. — ДыкIуэжмэ къыдитыну абы тхуигъэгъурт кхъужь, мыIэрысэ, мэрэзей тхуищIырт, IэфIыкIэхэр тхуигъэтIылъырт. А зэманым нэхъ псэугъуейуэ, зыхуей нэхъ ямыгъуэту щытами, къуажэхэм берычэт дэлът — джэдкъазхэр я куэдт, Iэщ зэрахуэрт, хадэм кърамыхрэ дамыгъэшхрэ щыIэтэкъым. ЦIыхухэм я зэхущытыкIэми удихьэхырт. Ди жагъуэ зэрыхъущи, иджыпсту апхуэдэ куэд урихьэлIэжыркъым.
Курыт еджапIэм щыщIэсам щегъэжьауэ Болэтыр дихьэхырт усэ, уэрэд тхыным. Абдеж наIуэ щыхъуу хуежьат ар журналистикэм зэрыхэшыпсыхьынур. Дзэм къулыкъу щищIэу къигъэзэжа нэужь, Болэтыр щIэтIысхьащ КъБКъУ-м и тхыдэ-филологие факультетым. Абы зэфIэкI хъарзынэхэр иIэу зыкъыщигъэлъэгъуащ.
УзыщIэхъуэпсыр гъащIэм нахуапIэ щыхъуныр куэд и уасэщ. Ар хэти тыншу зыIэрегъэхьэ, хэти ауэ гъунэгъууи абы бгъэдыхьэфыркъым. Арсен къелъытэ и гугъапIэ куэд къехъулIауэ икIи дэзыхьэх лэжьыгъэм и гур зэIухауэ зэрыбгъэдэтми мыхьэнэшхуэ зэриIэр къыхегъэщ и псалъэхэм.
ГъащIэм гукъыдэж хуиIэу, дэрэжэгъуэр и нэгум кърихыу дунейм зэрытетыр зи фIыгъэхэм ящыщщ Болэт Арсен и унагъуэ дахэри. Абы и щхьэгъусэ Къуныжь ФатIимэ КъБР-м Къэрал мылъкумрэ щIы IуэхухэмкIэ и министерствэм щолажьэ. Зэщхьэгъусэхэм лъэпкъым хуагъасэ бынитI: щIалэ ахъырзэманрэ пщащэ цIыкIурэ. Бэллэ Сочэ щекIуэкIыну Олимпиадэр къызэзыгъэпэщхэм яхэтщ, Рустам Краснодар дэт Кубанскэ университетым и юридическэ факультетыр мы гъэм къеух.
«Кабардино-Балкарская правда», «Московский комсомолец в Кабардино-Балкарии», «Официальная Кабардино-Балкария», «Неделя» газет купщIафIэхэр зи нэIэ щIэту къыдэкI редактор нэхъыщхьэм лэжьыгъэшхуэ и пщэ къызэрыдэхуэр гурыIуэгъуэщ. Газетхэр я зэхэлъыкIэкIэ зэхуэдэкъым.
— «Кабардино-Балкарская правда»-р Парламентымрэ Правительствэмрэ я газетщ, аращи, ар хабзэ пыухыкIа гуэрхэм тету къыдэдмыгъэкIыу хъуркъым, — жеIэ Болэтым. — Апхуэдэу щытми, газетым къытехуэ тхыгъэхэр зэрытха бзэр нэхъ щIэщыгъуэ зэрытщIыным дыхущIокъу. Ар еджэгъуафIэ хъун щхьэкIэ, махуэ къэс щIэ гуэр зэрыхэтлъхьэным дыхущIокъу, нобэрей зэманым зыдедгъэкIукIэрэ. СызиунафэщI а газетхэм еджэхэри я ныбжькIэ зэхуэдэкъым. «КБП»-м нэхъ ныбжь зиIэхэр йоджэ. «МК»-р щIалэгъуалэм нэхъ пэгъунэгъущ икIи абы Москва къытхурагъэх тхыгъэхэри зэрыхэдгъэзэгъэным дыхущIокъу. Дэтхэнэ газет къыдэкIыгъуэми догугъу, уи гукъыдэжыр къиIэту, гъэщIэгъуэну зэрытщIыным дыхущIэкъуу.
УнафэщI гумызагъэм газетхэр зэрыригъэфIакIуэм, щIэджыкIакIуэхэр къызэрыщIэупщIэм и щыхьэтщ напэкIуэцIийуэ къежьар 16 зэрищIар, зэрытхэ бзэр нэхъ шэрыуэ, къеджэгъуафIэ, и теплъэри нэм фIэдахэу щхъуэкIэплъыкIэ зэрыхъуар, нэгъуэщIхэри. Апхуэдэу Болэтыр хущIокъу щIалэгъуалэр журналистикэм зэрыдригъэхьэхыным.
— Журналистикэр тынш яфIэщIу къытхохьэ щIалэгъуалэр, ауэ тхэным гугъуехьу хэлъым пэмылъэщыжу лэжьапIэм IуокIыж, — и гупсысэхэмкIэ къыддогуашэ Арсен. — Сэ къызэрысщыхъумкIэ, журналистикэм ущыхэзэгъэнур тхэным удихьэхмэщ, ар уи пкъым, уи лъым хэтмэщ. Пэжщ, зрагъэсэну яужь итхэщ, ауэ лъабжьэ гуэр уимыIэмэ, ар зэбгъэхъулIэныр фIэщщIыгъуейщ. Апхуэдэу къыхэзгъэщыну сыхуейт, ди жагъуэ зэрыхъущи, журналистикэм цIыхухъухэр къызэрымыкIуэр. Ар нэхъыбэу зэлъытари я улахуэр зэрымащIэрауэ къыщIэкIынущ. Дэ IэщIагъэ къыщыхэтха зэманым абы къыпэкIуэну мылъкум дегупсысу щытакъым, лэжьыгъэм дыдихьэхмэ, ар къыдэхъулIэмэ, а IэнатIэр дгъэпэжу дызэрыбгъэдэтыным яужь дитт.
«Медiа Кавказ» зэпеуэм «Илъэсым и журналист» номинацэм хиубыдэу ещанэ нагъыщэ зиIэ диплом иджыблагъэ къыщратащ Болэтым. Ар зи унафэщI «Кабардино-Балкарская правда» газетми къыхуагъэфэщащ «Илъэсым и газет нэхъыфI» дипломыр.
Адыгэ щIалэ гумызагъэм и унафэм щIэту лажьэ гупыр къыхуэарэзыщ, дэтхэнэми хуэфащэ гулъытэ яхуещI, пэжу ябгъэдэтщи. Абыхэм сыт хуэдэ Iуэху гугъуми и хэкIыпIэ тэмэм къыщагъуэтыф я унафэщIым деж, чэнджэщ щхьэпэхэмкIи къадогуашэ. Гупыр дзыхь зэхуащIу, зэкъуэту зэрызэдэлажьэми и фIыщIэ хэлъщ Болэтым. Ар и лэжьэгъухэм яхуэткIийкъым — дэтхэнэ журналистми езым и хъэтIрэ и гупсысэкIэрэ иIэн хуейуэ ебжри, ахэр къагъэлъэгъуэну Iэмал ярет унафэщI губзыгъэм.
«IэщIагъэ зиIэм Iэужь иIэщ», — жиIащ пасэрейм. Къэбэрдей-Балъкъэрым журналистикэм зыщиужьынымкIэ лэжьыгъэшхуэ ирегъэкIуэкI редактор нэхъыщхьэ гумызагъэм. Абы и лъэныкъуэкIэ нэхъыщхьэу къилъытэри журналист ныбжьыщIэхэр лэжьыгъэм къыхэшэнырщ, я гур утIыпщауэ, я гупсысэр жыжьэ нэсу, Iуэху куэд къызэщIаубыдэу тхэным тригъэгушхуэнырщ. ИтIанэщ езыхэм зыщаужьынури, газетыр щефIэкIуэнури.
Езы Арсен журналистикэм и жанр зэмылIэужьыгъуэхэм хуэIэзэщи, и къалэмыр щIэх-щIэхыурэ «хуегъэлъащэ» ихъуреягъкIэ къыщекIуэкI псоми. Абы иIэщ зыми хыумыгъэгъуэщэн хъэтI. Дэ дыкъапщтэмэ, тхужыIэнущ: и цIэ-унэцIэр тхыгъэм и лъабжьэм кIэщIимытхэми, абы и Iэдакъэм къыщIэкIар занщIэу адрейхэм къахэтцIыхукIыфынущ. Шэч хэмылъу, абыкIэ сэбэп къыхуэхъур щIэныгъэ куу зэрыбгъэдэлъырщ, набдзэгубдзаплъэу зэрыщытырщ, куэдым зэрыхищIыкIырщ. «ФIым фIыщ къишэр» — аращ и гъуазэр журналист Iэзэм. Мамырыгъэм, дахагъэм дыкъыхуриджэу, ди хабзэфIхэр щIэблэм щапхъэ зэрахуэщIыпхъэм дыхуиущийуэ, мыхъумыщIагъэхэми япэувыфрэ ахэр ди гъащIэм хэгъэкъэбзыкIа зэрыхъуным и псалъи хилъхьэу, республикэм щекIуэкI лэжьыгъэфIхэми гу лъыдигъатэу апхуэдэщ абы и тхыгъэхэр. Зи редактор нэхъыщхьэ газетхэри цIыхухэм зэрахуэщхьэпэнырщ абы и гупсысэ нэхъыщхьэхэр зытеухуар.
ИщхьэкIэ зи гугъу щытщIа лэжьыгъэшхуэм къыщыдэхуэм деж Болэтыр псом хуэмыдэу дэзыхьэххэм ящыщщ бдзэжьей ещэныр, лъакъуэрыгъажэкIэ къэжыхьыныр. Макъамэм зэрыдихьэхым и щыхьэту, абы зэхуехьэс диск пластинкэхэр. И лэжьыгъэкIэ компьютерыр куэдыщэрэ къигъэсэбэпын хуей хъуми, зэман къыдигъахуэурэ ар тхылъ йоджэ.
— Компьютерыр къызэрежьэрэ тхылъ еджэхэр куэдкIэ нэхъ мащIэ зэрыхъуам шэч хэлъкъым, апхуэдэу абы епхащ газетым и Iуэхури, — жеIэ Болэтым. — Ди жагъуэ зэрыхъунщи, газетым ИнтернеткIэ еджэхэм къахохъуэри, Iэ тезыдзэхэм, ар зыхуахь унагъуэхэм я бжыгъэр нэхъ мащIэ мэхъу. Ауэ тхылъ напэкIуэцIыр щызэбгъэдзэкIкIэ ищI щхъыщхъ макъыр компьютерым и ву макъым зэи пэсщIынукъым.
Апхуэдэу, щыдэс махуэхэм Арсен дэлэжьыхьыну фIэфIщ и унагъуэм. Хамэ къэрал кIуэну къыщыхуихуэхэм деж ар хуозэш и лъахэм. «Мыбы щыпсэухэр цIыху гуапэщ, хабзэ, нэмыс къыпкIэлъызэрахьэ. НэгъуэщI щIыпIэ щыплъагъунукъым апхуэдэ. Дэнэ сыщымыIами, Налшык хуэдэу зыщIыпIи зыщызгъэпсэхуркъым, ар къабзэщ, гуакIуэщ, сыт щыгъуи абы сыкъыхуопIащIэ», — жеIэ абы.
«Адыгэ псалъэм» и лэжьакIуэ псори Болэт Арсен и махуэ лъапIэмкIэ дохъуэхъу! И мурадхэр къехъулIэу, и къалэмыр мыубзэщхъуу и лэжьыгъэм пэрытыну, узыншэу, и щIэблэм ягъэгуфIэу, махуэ къэунэхум хъыбарыфI къыхуздихьу куэдрэ псэуну ди гуапэщ.
ТАБЫЩ Динарэ.
