Гъуазджэм и цIыху
Къэбэрдей-Балъкъэрым гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, УФ-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Шумахуэ Владимир и ныбжьыр илъэс 75-рэ ирикъуащ.
Шумахуэхэ зэкъуэшищри — Заур, Владимир, ХьэзрэIил — гъуазджэм, щэнхабзэм, макъамэм дахьэхырт. Абыхэм я адэ Сэлмэн Къэрэшей-Шэрджэс облисполкомым и унафэщIу лэжьащ, СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и япэ зэхуэсым и депутату щытащ. Я анэ Саният къуажэми районми щыцIэрыIуэ пшынауэ Iэзэт. Ахэращ щIалэхэм щапхъэ яхуэхъуари. Заур уэрэд жыIэным фIыуэ хэзагъэрти, Москва консерваторэм щIэтIысхьащ. Ауэ артист IэщIагъэр ухуакIуэмкIэ ихъуэжын хуей хъуащ. 60 гъэхэм я пэщIэдзэм Заур Налшык и ухуакIуэ управленэм и унафэщIу лэжьащ. Кавказ Ищхъэрэм щыяпэ ди Музыкэ театрым и унэр абы и унафэм щIэту яухуащ. Республикэм и ухуэныгъэ IэнатIэм хуищIа хэлъхьэныгъэхэм папщIэ абы къыхуагъэфэщащ «КъБР-м щIыхь зиIэ и ухуакIуэ» цIэ лъапIэр, медалхэмрэ орденхэмрэ. Владимир театрымкIэ, музыкэмрэ кинематографиемкIэ Ленинград дэт къэрал институтым (иджы Санкт-Петербург Театр гъуазджэмкIэ и къэрал академие) актерхэр щагъэхьэзыр и къудамэм щеджащ. Музыкэ театрыр къыщызэIуахым, IуэхущIапIэм и унафэщIым и къуэдзэу ягъэуващ Владимир. ГъэщIэгъуэнракъэ, дунейпсо классикэм и спектакль нэхъыфI абы щагъэувахэм хэтыну къыхуихуащ зэкъуэшхэм я нэхъыщIэ ХьэзрэIил, ГИТИС-м уэрэд жыIэнымкIэ и къудамэр къэзыухар. Зэкъуэшхэм я гъуэгухэр пIалъэкIэ зэхэкIами, аргуэру ахэр гъащIэм зэманкIэ зэхуишэсыжурэ къекIуэкIащ.
Владимир и лэжьэгъухэм я гъусэу. Ленинград еджапIэр къыщиухыу къэкIуэжа нэужь, Владимир Черкесск облдрамтеатрым и артисту илъэс зыбжанэкIэ щылэжьащ. ИужькIэ и унагъуэм и гъусэу Налшык къэIэпхъуэжащ. 1970 — 1975 гъэхэм Налшык къалэ киносетым и дирекцэм и унафэщIу лэжьащ, 1975 -1990 гъэхэм ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмтеатрым и унафэщIу щытащ. А лъэхъэнэм театрыр зэпеуэхэм, щэнхабзэ зэхыхьэхэм зэпымыууэ пашэ щыхъурт. IуэхущIапIэм и зэфIэкIым къыпэкIуащ Урысейм, Къэбэрдей-Балъкъэрым ЩэнхабзэмкIэ я министерствэхэм я Бэракъ плъыжь зэIэпахыр.
Музыкэ театрым и унафэщIым и къуэдзэу Владимир щылэжьа илъэсхэм «Лалуцэ», «Iэминат» япэ лъэпкъ балетхэр, ЩоджэнцIыкIу Алий и «Мадинэ» поэмэм Балэ Мухьэдинрэ Къардэн Хьэсэнрэ къытращIыкIа адыгэ оперэр Ерчэн Леонид щигъэуващ. Москва щеджа адыгэ студием абы ирихьэлIэу къигъэзэжащ, я диплом лэжьыгъэ-спектаклыр — Листов Константин и «Севастопольский вальс» опереттэр — къыздашэжри. Шумахуэм артистхэр я фащэкIэ зыхуей хуигъэзащ, декорацэхэр игъэхьэзыращ. Къэрал Музыкэ театрым и артистхэм а спектаклыр Владикавказ, Дон Iуфэ Iус Ростов яшауэ щытащ.
1990 гъэм щыщIэдзауэ Шумахуэ Владимир Республикэм и Гуащэ театрым и художественнэ унафэщIу мэлажьэ. 1986 гъэм республикэм къыщызэIуаха а театрым тхыдэ дахэ иIэщ. Абы и лъабжьэр зыгъэтIылъа артистхэм ящыщщ: КъБР-м щIыхь зиIэ и артисткэ Панинэ Верэ, Шаповаловэ Татьянэ, Леньковэ Наталье, Цыганковэ Галинэ, Техьэж Марат, Куэшэр Анзор, Михайловэ Маринэ, Къумыкъу ФатIимэ, нэгъуэщIхэри. Япэу ягъэуващ Маслов Владимир и «Мой друг — солнце» спектаклыр. Режиссёрыр Панин Анатолэщ, художникыр УФ-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Корытный Александрщ.
IуэхущIапIэм иджыпсту щылажьэ артистхэр я ныбжькIэ зэхуэмыдэми, щIэныгъэ зиIэ защIэщ, я IэщIагъэми хуэIэзэщ. Театрым и дунейпсо махуэм, УФ-м и цIыхубэ артист ТIыхъужь Алий и цIэкIэ ягъэува щIыналъэ фестивалым, нэгъуэщI зэхыхьэхэм жыджэру зыкъыщагъэлъагъуэ. Илъэс зэхуэмыдэхэм ягъэувауэ спектакль 20-м щIигъу иIэщ театрым. Абыхэм ящыщщ: Дэбагъуэ Мухьэмэд и «Глаз великана», Белов Сергейрэ Шамровэ Иринэрэ я «Проделки хитрого попугая», Орлов Владимир и «Золотой цыплёнок», Юнгер Белэ и «Белая роза», Абрамцев Корнелий и «Самая лучшая морковка», нэгъуэщIхэри. КъыжыIапхъэщ, нэгъуэщI щIыпIэхэм ящыщ режиссёрхэр щIэх-щIэхыурэ къызэрырагъэблагъэр. Театрым ехъулIэныгъэ ин къыхуэзыхьа спектаклхэм ящыщщ Пегрэ И. и «День Кутясика и Кутилки» спектаклыр. Ар ягъэуващ Осетие Ищхъэрэ-Аланием гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, а республикэм и Гуащэ театрым и режиссёр нэхъыщхьэ Гаев Михаил, художник ХьэщIэлI Астемыр сымэ. НэхъыфIу къалъыта спектаклхэм ящыщщ Дагъыстэн республикэм гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, щIыналъэм и Гуащэ театрым и режиссёр нэхъыщхьэ Шамсутдинов Рэмэзан игъэува Манчев П. и «Золотая девочка» спектаклыр (художникыр ХьэщIэлI Астемырщ). Куэдым ягу дыхьащ Правдинэ А., Алексеев В. я «Добрый лев» спектаклыр, адыгэбзэкIи урысыбзэкIи ягъэувар. (Художникхэр КъБР-м и цIыхубэ артист ШэрыIужь Анатолэрэ Щхьэцэ Владимиррэщ). Республикэм и театр гъуазджэм хуащI хэлъхьэныгъэфIыр къалъытэри, Гуащэ театрым КъБР-м ЩэнхабзэмкIэ и министерствэм и щIыхь тхылъыр, КъБР-м и Театр лэжьакIуэхэм я союзым и саугъэтыр мызэ-мытIэу къыхуагъэфэщащ.
Владимир зэрыжиIэмкIэ, артистхэм утыку кърахьэ шыпсэхэм фIыр ем щытокIуэ, захуагъэм, пэжыгъэм укъыхураджэу. Спектаклхэр щагъэлъагъуэкIэ сценэр екIуу къызэрагъэпэщ. Макъамэр куэду къыхагъэхьэ, нэхъыщхьэращи, гукъинэжу зыкъагъэлъагъуэ. спектаклым хэт лIыхъужьхэр — гуащэхэр — артистхэм езыр-езыру ягъэхьэзырыж, фащэхэр хуад, зэрагъакIуэ, уэрэд жрагъэIэ, къагъафэ.
Нарт IуэрыIуатэр илъэс минищ зэрырикъум и щIыхькIэ Къэбэрдей-Балъкъэрым щрагъэкIуэкIа дунейпсо фестивалым ирихьэлIэу «Ашэмэз и бжьамий» спектаклыр Гуащэ театрым игъэуващ. Ар зыбжанэрэ щагъэлъэгъуащ республикэм и къалэхэмрэ къуажэхэмрэ. Сабийхэм яфIэгъэщIэгъуэну зрагъэцIыху таурыхъым лIыхъужь нэхъыщхьэу къыхэщ Ашэмэз, республикэм и щэнхабзэм, и тхыдэм зыхагъэгъуазэ. IуэрыIуатэр и лъабжьэу а спектаклыр игъэхьэзыращ тхакIуэ, журналист, япэ лъэпкъ мультфильмхэр зыщIа Жылэтеж Сэлэдин. Абы щIагъэува макъамэр зытхар УФ-м и цIыхубэ артист, композитор цIэрыIуэ Къардэн Хьэсэнщ.
Гуащэ театрым спектаклхэр щигъэлъэгъуэну пэш имыIэми, я лэжьыгъэхэр республикэм и къалэхэмрэ къуажэхэмрэ я школхэм, сабий гъэсапIэхэм, узыншагъэр щрагъэфIакIуэ гъэмахуэ лагерхэм, гъунэгъу республикэхэм яшэ. Кавказ Ищхъэрэм и республикэхэм щэнхабзэ и лъэныкъуэкIэ хуаIэ пыщIэныгъэр ягъэбыдэн папщIэ къыхалъхьа Iуэхум хыхьэу, Гуащэ театрыр зыбжанэрэ щыIащ Къэрэшей-Шэрджэс, Адыгэ, Осетие-Ищхъэрэ, Дагъыстэн, Шэшэн республикэхэм, Ставрополь крайм. КъищынэмыщIауэ, театрыр жыджэру хэтщ республикэм и Сабий фондым къызэригъэпэщ псапащIэ Iуэхухэм. Гулъытэ хэха хуащI школ-интернатхэм, сабий унэхэм щыIэ цIыкIухэм. Илъэсым и кIуэцIкIэ Гуащэ театрым псапэу спектакль куэд егъэлъагъуэ, театрыр фIыуэ зылъагъу сабийхэмрэ ныбжьыщIэхэмрэ яIущIэурэ йопсалъэ. А зэхыхьэхэм щаубзыху цIыкIухэр зэплъыну зыщIэхъуэпс спектаклхэр зыхуэдэр. Республикэм щекIуэкI щэнхабзэ зэхыхьэхэми IуэхущIапIэр сыт щыгъуи хэтщ. Театрым и дунейпсо махуэ къэблагъэм зэрыхэтынум иджыпсту зыхуагъэхьэзыр.
Гуащэ театрым фIыщIэ тхылъхэр къыхуагъэхьащ къалэ, къуажэ администрацэхэм, зыкъыщигъэлъэгъуа школ-интернатхэм, сабий гъэсапIэхэм, узыншагъэр щрагъэфIакIуэ IуэхущIапIэхэм къабгъэдэкIыу, гуапагъэм, дахагъэм, захуагъэм, таурыхъым я дунейм зэрыхашам папщIэ.
«Ди IуэхущIапIэм и къалэн нэхъыщхьэр — сабийхэм, ныбжьыщIэхэм ягу дыхьэ, ахэр фIым хуэзыгъэуш, гъэсэныгъэ яхэзылъхьэ спектаклхэр дгъэувынырщ. Ди театреплъ ныбжьыщIэхэмрэ дэрэ дызэхуэарэзыуэ дызэдолажьэ. Сабийр цIыкIу щIыкIэ театр гъуазджэм дебгъэхьэхмэ, балигъ хъумэ театрым мыкIуэн лъэкIынукъым. Балъкъэр къэрал драмтеатрым и режиссёр нэхъыщхьэ Атмурзаев Магомед и «Честное слово» спектаклыр тыгъэ къытхуищIауэ догъэлъагъуэ, цIыкIухэми ягу ирохь. Сабийхэм я ныбжьым, зэманым къызэрезэгъым елъытауэ спектаклхэр я пащхьэ идохьэ, ди гъэтIылъыгъэхэм щIэхэр къыхыдогъахъуэ. таурыхъым хэт лIыхъужьхэм я фащэхэмкIэ ди артистхэм захуапэри, ИлъэсыщIэм ирихьэлIэу цIыкIухэм я нэгу зрагъэужь. Гуащэншэу ар сыт хуэдэ гъащIэ? Гуащэ джэгуныр — сабиигъуэм къыпызыщэщ, гуащэ уджэгуху уцIыкIущ, гъащIэри кIэншэу къыпщохъу», — жеIэ Шумахуэ Владимир. IуэхущIапIэм и лэжьакIуэхэр мэгугъэ икIи поплъэ Театрхэм я унэр къызэIуахмэ, щылэжьэну сценэ яIэ хъуну.
Шумахуэ Владимир 1962 гъэм щыщIэдзауэ УФ-м и театр лэжьакIуэхэм я зэгухьэныгъэм хэтщ. 1985 гъэм «КъБАССР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ» щIыхьыцIэр къыфIащащ, иджыблагъэ КъБР-м и ЩIыхь тхылъыр къыхуагъэфэщащ. Владимир Налшык къалэ советым и зэхуэс зыбжанэм я депутату хахащ, къалэ Советым егъэджэныгъэмрэ щэнхабзэмкIэ и жылагъуэ комитетым и унафэщIу лэжьащ. Республикэм и театр гъуазджэм зегъэужьыным Владимир къару куэд ирихьэлIащ, ноби аращ зытелажьэр.
ТЕКIУЖЬ Заретэ.
