ЛIыгъэмрэ щIыхьымрэ я хабзэ
ЦIыхубэр къыщыпсэуфынур гущIэгъурэ зэхэщIыкIрэ я зэхуаку дэлъу щытмэщ. Ахэр жылагъуэр щызыгъэIэ, зэхэтыкIэр гуапэ зыщI Iуэхугъуэщ. Си тхыгъэм и пэщIэдзэу сыкъыщалъхуа Беслъэней жылэжьым дэс нэхъыжьхэм фIыщIэ яхуэсщIыну сыхуейщ, псом хуэмыдэу, сыкъызыхэкIа унагъуэм, Ленинград щыщ хъыджэбз цIыкIу — Уэхъутэ ФатIимэ — зыпIа си адэм и адэшхуэмрэ анэшхуэмрэ — Уэхъутэ Абдурэхьманрэ Щащэрэ.
Сочиненэр зи IэдакъэщIэкI Уэхъутэ Беллэ. 2012 гъэ Сэ сригушхуэу къыхэзгъэщыну сыхуейщ зи гугъу сщIы ФатIимэ и дэлъхум и къуэм сызэрипхъур. Си анэшхуэ Майерэ си адэмрэ жаIэж хъыбархэмкIэ сэ къэсщIащ, Хэку зауэшхуэм и зэманым Ленинград щыщ сабийхэр ди жылэм къашауэ зэрыщы- тар. Ахэр къуршым зэпрыкIыу адэкIэ яшэн хуейуэ арат, нэмыцэхэм щагъэпщкIун папщIэ. Ди лъахэм къыщысам къару ямыIэжу, мэжэщIалIагъэм игъэхыщIэу гум ист сабий гупыр. Абыхэм ящыщт Ивановэ Катя хъыджэбз цIыкIури. Лей зытехьэ урыс сабийхэр зылъэгъуа къуажэдэсхэм цIыкIухэр унэ-унэкIэ зэбграхын щIадзащ. Къащтэр хьэзабым нэхъ къыхигъэщIа, къарууншэ дыдэ хъуа, адэкIэ гъуэгур зыхуэмыхьыжынухэрат.
Си адэм и адэшхуэм къуэ иIэт, ауэ хъыджэбз сырыху фагъуэ цIыкIур къыщилъагъум, егупсысащ: «Мы цIыкIур пхъу схуэхъунщ, си къуэм и шыпхъу нэхъыжьу къэхъунщ». Бэлыхьыр зи нэгу кърих пщащэ IэмащIэлъэмащIэ цIыкIур зыми яхуэкIуэртэкъым, игу хэщIу гум ист. Абы щыгъуэм си адэм и адэшхуэр бгъэдыхьэри жриIащ: «Си хъыджэбз цIыкIу, зыми ущымыщтэ, уэрэ сэрэ тщIэтыр зылъщ, тIури дыцIыхущ! Сипхъуу укъызощтэ!»
Апхуэдэ псалъэ гуапэхэр зэхэзыха хъыджэбз цIыкIум и нэгур зылъыIуихри, къыбгъэдыхьа лIым и Iэр иубыдащ, дади ар и Iэблэм тригъэтIысхьэри, я унэ ихьащ. Езэшауэ, къарууншэу, мэжалIэу, гъуэгу кIыхьым, сабэм, хуабэм игъэмэхауэ къэса хъыджэбз цIыкIум зыхищIащ адэм и хуабэр, и щхьэр дадэм и дамащхьэм трилъхьэри, зиущэхуащ. Апхуэдэу унэм щыщIыхьэжым, нанэм и нэпсхэр къыфIекIуат, гум ису илъэгъуа сабий мэжэщIалIэ къомымрэ хъыджэбз цIыкIумрэ ятелъ бэлыхьыр игу щIыхьэри.
Абы щыгъуэм пщащэ цIыкIум ФатIимэ фIащри, Ивановэ Катя Уэхъутэ ФатIимэкIэ еджэ хъуащ. Ленинград кърашауэ къуажэдэсым япIыну къащта адрей сабийхэми хуэдэу, хъыджэбз цIыкIур Уэхъутэ Абдурэхьманрэ Щащэрэ я унагъуэм ейуэ ятхащ, нэмыцэхэм кърамыгъэщIэн папщIэ.
Зэман дэкIри, ФатIимэ адыгэ пщащэ нэсу къыдэкIуэтеящ. Адыгэбзэр псынщIэу зригъащIэри, псэуху абы ирипсэлъащ, адыгэ хабзэр зэрихьащ, абы и дэтхэнэ Iыхьэми пщIэ хуищIу.
Уэхъутэхэ я унагъуэр иригушхуэрт я хъыджэбзым. ЩIалэхэр зыхукъуэплъ хъуа пщащэ тхьэIухудыр унагъуэ ихьащ. ЗыдэкIуари Беслъэней жылэм щыщти, бынунагъуэшхуэу тIысыжащ. Жылэм дэсащ ар пщIэрэ щIыхьрэ иIэу.
1942 гъэм урыс хъыджэбзыр нэмыцэхэм ящызыхъума Уэхъутэ Щащэ и нысэ Майе (Беллэ и анэшхуэщ) бгъурыту. 1955 гъэ
Уэхъутэ ФатIимэ и дэлъху нэхъыщIэ Уэхъутэ Мухьэмэд (щытхэм я зэхуаку дэтщ) и къуажэгъухэмрэ ныбжьэгъухэмрэ и гъусэу.1966 гъэ
Абы сыщегупсыскIэ, сигу хохъуэ: «Сэ Беслъэней сыдэсщ. Сыкъыщыхъуари зауэм и зэманым лIыгъэ зезыхьа унагъуэщ». А лъэхъэнэм нэмыцэхэм унафэ къыхуащIат, ленинграддэсхэм я щIэблэм щыщ къэзыщта унагъуэхэр зэтраукIэн хуейуэ. Катя зыпIыну мурад зыщIа дадэрэ нанэри щыгъуазэт апхуэдэ гущIэгъуншагъэм. Ауэ адыгэ хабзэм къызэригъэувым, цIыхугъэмрэ лIыгъэмрэ къызэрезэгъым ипкъ иткIэ, урыс хъыджэбз цIыкIум и гъащIэр хуахъумэныр нэхъ къыхахащ. Къыппэплъэр ажалу щытми, лей зытехьа цIыхум удэIэпыкъунракъэ лIыгъэ хъужыр?!
Насып яIэу къыщIэкIынти, Ленинград щыщ сабийхэр къызэращтамкIэ зыми нэмыцэхэм бзэгу хуахьакъым. Ари хохьэ адыгэ хабзэм — псапэ, гуапэ зыщIэ цIыхум удэIэпыкъу- ныр!
Сэ сыкъызыхэкIахэм яхэлъа лIыгъэмрэ гуапагъэмрэ сыт щыгъуи си щхьэр лъагэу сагъэлъагъужынущ, пщIэ яхуэсщIынущ. Сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, щытыкIэ нэхъ гугъу дыдэм щихуами, цIыхуу къэнэжащ, гуапагъэрэ хахуагъэрэ къалъыкъуэкIащ, гулыцIрэ гумащIагъэрэ яхэлъу къыщIэкIащ!
Уэхъутэ Беллэ.
P.S. Мы тхыгъэр Беслъэней жылэм дэт курыт еджапIэм и 6-нэ классым щIэс, Уэхъутэ Абдурэхьман и къуэрылъхум ипхъу Уэхъутэ Беллэ школым щитха сочиненэщ. Хъыджэбз цIыкIур зыщIапIыкIари зыщIагъэдэIуари хъыбарым IупщIу къыщыхигъэщ, ар адыгэ хабзэрауэ зэрыщытри наIуэщ. Апхуэдэ Iуэху щхьэпэ зылэжьа, лей зытехьа сабийхэм ядэIэпыкъуа ди нэхъыжьыфIхэм я щIэблэр езыхэм яхуэфащэу къызэрыхъунум шэч хэлъкъым, я адэшхуэхэм я IуэхущIафэхэр я гъуазэрэ абыхэм я хабзэхэр я Iэпэгъуу.
