Къулейсызхэр щIэкуэдым и щхьэусыгъуэр
Урысейм ущыпсэуныр нэхъ «лъапIэ» зэрыхъум щыхьэт тохъуэ «Аргументы и факты» газетым иригъэкIуэкIа къэпщытэныгъэр. Нэхъыщхьэу белджылы къащIар сыт жыпIэмэ, къэралым ику иту щат улахуэм нэхърэ нэхъ мащIэ къэзыхьхэм (абыхэм хеубыдэ ди къэралым щыпсэухэм я нэхъыбэр) инфляцэр нэхъыбэу къажьэхэуащ IэщIагъэлIхэм ягъэува мардэм нэхърэ.
Фигу къэдгъэкIыжынщ 2012 гъэм ди «хъуржыныр» процент 30-кIэ нэхъ лъапIэ зэрыхъуар. КъулыкъущIэхэм 2013 гъэм уасэхэр зэтраIыгъэну дыкъагъэгугъами, «цIыхубэ инфляцэр» дэуеящ.
«АиФ»-м и корреспондентхэм къапщытащ ехьэжьа дыдэу щымыт тыкуэнхэм къызэрыгуэкI ерыскъыхэм щауасэр, псэупIэ-коммунальнэ Iуэхутхьэбзэхэм ятехуэ пщIэр, къалэ транспортым текIуадэмрэ хущхъуэ уасэхэмрэ. «Дэ къалэн нэхъыщхьэу зыхуэдгъэувыжыр пенсэхэр, пособиехэр, улахуэхэр хэгъэхъуэным теухуа унафэ къэзыщтэхэм ар гъащIэм декIуу убзыхуным гу лъегъэтэнырщ. Абы папщIэ къэрал къулыкъущIэхэм «цIыхубэ инфляцэ»-ри къалъытэн хуейщ», — жаIэ абыхэм.
«Урысейм и цIыху нэхъ хуэмыщIахэм папщIэ инфляцэ щхьэхуэ щыIэн хуейщ, — жеIэ СтатистикэмкIэ щIэныгъэ-къэхутакIуэ институтым и унафэщIу щыта Симчерэ Василий. — Сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, абыхэм къащэху ерыскъыр сыт щыгъуи 2 — 3-кIэ нэхъ лъапIэ мэхъу адрейхэм нэхърэ. Рынокым и хабзэхэм ятепщIыхьмэ, цIыху нэхъыбэ нэхъ зыщIэупщIэращ зи усэр нэхъ хэхъуэр. НэгъуэщI лъэныкъуэкIэ: уасэм щыхэхъуэм деж щIэупщIэри нэхъыбэ мэхъу, нэхъ лъапIэж хъункIэ мэшынэри, цIыхухэм нэхъыбэу къызэращэхунум иужь итщ. Ди къулыкъущIэхэм езым я фейдэр япэ ирамыгъэщу а хабзэхэр къалъытэу щытамэ, зи хэхъуэр мащIэхэмрэ пособие мащIэ дыдэ фIэкI зрамытхэмрэ тIэкIу хухагъэхъуэнт».
«Псом нэхърэ нэхъ гущIыхьэр IуэхущIапIэ инхэм инфляцэм теухуауэ яIэ «гуныкъуэгъуэхэр» властым псынщIэ дыдэу зэхихыурэ бюджетым щыщ мылъкумкIэ зэрадэIэпыкъурщ, е я тарифхэр хагъэхъуэну хуит зэращIырщ.
ЦIыхухэр нэхъ зыхуэныкъуэ дыдэхэм я уасэр зэрыхэхъуэм теухуауэ гугъуехьу зыхигъэтым зыми гу лъитэркъым. Къыхэбгъэщмэ, инфляцэм хуэфащэу улахуэр хагъэхъуэну иужь итыххэкъым», — къыддогуашэ ИГСО-м Экономикэ къэхутэныгъэхэмкIэ и центрым и унафэщI Колташов Василий.
КъыжыIапхъэщ, 2013 гъэм, псори зэхэту къапщтэмэ, улахуэр проценти 3,6-кIэ зэрыхэхъуар. КъулыкъущIэхэмрэ депутатхэмрэ я улахуэм зэрытещIыхьар къэплъытэмэ, къызэрыгуэкI лэжьакIуэхэм къахьыр зы процент иримыкъукIэ хэхъуауэ аращ.
Хэт сымэ тхьэмыщкIэр?
Хэт къэрал дэIэпыкъуныгъэ хуэныкъуэр? Росстатым къихьа бжыгъэхэм ятепщIыхьмэ, ди къэралым щыпсэухэм я дэтхэнэ ебгъуанэри тхьэмыщкIэщ. Урысейм ЩIэныгъэхэмкIэ и академием СоциологиемкIэ и институтым и IэщIагъэлIхэм къызэрагъэлъэгъуамкIэ, тхьэмыщкIэу къалъытэ цIыхухэм я дэтхэнэ ещанэри. Абыхэм я къэхутэныгъэм къызэрыхэщымкIэ, илъэси 10 и пэ къулейсызыгъэм и щхьэусыгъуэу щытар IэнатIэ зэрамыгъуэтымрэ пенсэ зэрыкIуэмрэщ. Иджы тхьэмыщкIэ хъуахэр мэлажьэ, ауэ я улахуэр мащIэ дыдэщ (лэжьапIэ IэнатIэ Iутхэм я Iыхьэ тхуанэм сом мини 7-м нэс къахьу аращ), апхуэдэуи сабиитI е нэхъыбэ щапI унагъуэхэрщ. Щхьэхынэхэракъым лей зытехьэр, атIэ экономикэ и лъэныкъуэкIэ къапщтэмэ, жыджэрхэрщ, къэралым и къэкIуэнумкIэ узыщыгугъхэрщ. ДэIэпыкъуэгъу хуэныкъуэхэм я бжыгъэр щIызэтемыхуэр сыт?
Урысейм ЩIэныгъэхэмкIэ и академием щекIуэкI къэхутэныгъэхэм я унафэщI, профессор Тихоновэ Наталье жеIэ: «ПсэупIэ-коммунальнэ хозяйствэм щIэтын хуей пщIэм фIэкIа къыумылъытэми, цIыхур псэун папщIэ нэхъ мащIэ дыдэу зыхуей ахъшэр (сом 7400) зэрымащIэр болъагъу. Хущхъуэ зэпымычу зэзыхьэлIэ цIыхур, нэхъ мащIэ дыдэу зыхуеинум нэхърэ нэхъыбэ къилэжьу щытми, щытыкIэ гугъу ирегъэувэ. Апхуэдэщ зи пенсэм и Iыхьэ щанэр хущхъуэхэм тезыгъэкIуадэ пенсионерхэри. Ауэ тхьэмыщкIагъэр нэхъ наIуэу къэзыгъэлъагъуэр цIыхум и хэхъуэр псэун щхьэкIэ нэхъ мащIэ дыдэу зыхуейм нэхърэ нэхъыбэу, ауэ ерыскъы тэмэмми медицинэ Iуэтхьэбзэми щIитын имыIэу щыщытым и дежщ. Ди къэралым щыпсэум я Iыхьэ плIанэр апхуэдэщ.
«Пэжщ иужьрей илъэсхэм ди къэралым хуэкъулейуэ щыпсэухэм я бжыгъэр щыхэхъуащ, ауэ псэукIэм ехьэлIа политикэр пэжу щытын папщIэ, къэлъытэн хуейщ УФ-м и цIыхухэм я проценти 9-р мыхъуу, процент 30-р зэрыкъулейсызыр», — жаIэ РАН-м СоциологиемкIэ и институтым и къэхутакIуэхэм.
Ахъшэ щыIэщ!
Къэралыр сытым дежи хущIэкъу хуэдэщ социальнэ и лъэныкъуэкIэ нэхъ дэхуэхахэм защIэгъэкъуэным. Псалъэм папщIэ, 2014 гъэм пенсионерхэр къагъэгугъэ инфляцэм тещIыхьауэ я пенсэхэр проценти 6-кIэ хухагъэхъуэну сабийхэм папщIэ пособиер проценти 5-кIэ нэхъыбэ ящIыну. Ауэ ар сыткIэ сэбэп хъуну зы илъэсым къриубыдэу шэм и уасэр — процент 15-кIэ, джэдыкIэм — процент 40-кIэ, хадэхэкIым — проценти 10-кIэ хэхъуамэ!?
«Хуэныкъуэ псоми ядэIэпыкъуныр бюджетым къитIэсэнукъым, — жаIэ къулыкъущIэхэм. Ауэ къэрал мылъкум къыхэхыпIэ иIэщ нэгъуэщI къэралхэм я щIыхуэр щахуигъэгъукIэ, беижьхэм яIэщIэлъ корпорацэхэм щадэIэпыкъукIэ, — жеIэ СоцполитикэмкIэ институтым и центрым и Iэтащхьэ Уланов Сергей. — Ауэ щыхъукIи, псэукIэр егъэфIэкIуэным хухаха ахъшэр нэхъ мащIэ ящI зэпытщ. Псоми я уасэр зэрыхэхъуэм нэхъыкIэ ищI зэпытщ хуэмыщIахэм я псэукIэр. Апхуэдэурэ екIуэкIмэ, ди цIыхухэм я Iыхьэ щанэр къулейсызыгъэм ихьынущ. Мис аращ ди къулыкъущIэхэм гу лъатэу хэкIыпIэ къызыхуагъуэтын хуейр. Япэ игъэщыпхъэри «цIыхубэ инфляцэр» законкIэ щIэгъэбыдэн зэрыхуейрщ».
Донских Екатеринэ,
Коробицынэ Ольгэ.
«АиФ»
