Апхуэдэт Мэзаныр
Зи сабиигъуэр Хэку зауэшхуэм хиубыдахэр, абы и ужь лъэхъэнэ хьэлъэр зи нэгу щIэкIахэр зэманым пасэу балигъ зэрыдэхъуам пцIы лъэпкъ хэлъкъым. Абы и щыхьэтщ япэ ищахэм мы гъащIэм щагъэзэщIа къалэн щхьэпэмрэ нобэ тхуэузыншэхэм я IуэхущIафэмрэ.
Бахъсэн щIыналъэм хыхьэ Ислъэмей къуажэм щыщ Мэзан Михаил Бэчыр и къуэр гъащIэ мащIэт — илъэс 63-рэщ къигъэщIар, ауэ а пIалъэ кIэщIым къриубыдэу хузэфIэкIам ину дрогушхуэ. Зэрытхэмытыжрэ илъэс 20-м нэсами, къуажэдэсхэм, къэзыцIыхуу, и лэжьэгъуу щытахэм ящыгъупщэркъым, и дуней тетыкIэу, и IуэхущIафэу щытахэр зэхуаIуатэ-зэIэпах, и фэеплъым пщIэ хуащI.
Зэшищым я нэхъыщIэ Михаил и адэ-анэм я къуагъым зэи къуэсакъым. Къэжэпхъыу зэрыхуежьэу, Iэпыдзлъэпыдзу иригъажьэри, хуэм-хуэмурэ унагъуэм и щIэгъэкъуэн нэс хъуащ. ЩIалэ цIыкIур ерыщт, щIэныгъэм и насып зэрыхэ-лъым и нэщэнэу, еджэным хуэнэхъуеиншэти, тхылъыр и Iэпэгъу зэпытт. Олимпиадэ, зэпеуэ зэмылIэужьыгъуэхэм щыпашэт, школ гъащIэм щыжыджэрт. Къуажэдэс ныбжьыщIэхэм ящыщу курыт еджапIэр япэу медалкIэ къэзыухари Михаилт. Хэт ищIэн, а илъэсхэрагъэнщ «агроном» узыр абы къыщыхуэкIуар.
Курыт школым къыщIэкIа щIалэм и хъуэпсапIэр зыт — Тимирязовым и цIэр зе- зыхьэ Мэзкуу мэкъумэш академием щеджэнрати, и мурадыр зригъэхъулIащ. Япэ курсым щегъэжьауэ фIы дыдэу зэреджэм къыхэкIыу, зыхэс курсым и старостэу хахати, а къалэнри дагъуэншэу ирихьэкIащ, къищынэмыщIауэ, и адэ-анэм затримыгъэхьэлъэн щхьэкIэ, жэщхэм плъыращ: тыкуэнхэр ихъумащ, вагонхэр иунэщIащ, хьэлъэхэр игъэIэпхъуащ, нэгъуэщI лэжьыгъэхэри игъэзэщIащ.
Михаил хуабжьу гурыхуэт, зэчиифIэт, акъыл жан иIэти, еджэныр къытехьэлъэртэкъым, лекцэхэр, семинархэр зэрыблимыгъэкIым и сэбэп къекIыжырт. Студент илъэсхэр и кIэм щынэблагъэм, и щIэныгъэм аспирантурэм щыхигъэхъуэну мурад ещI. И адэ-анэм щыхуагъэдахэм, щIотIысхьэри, агрономием и «щэхухэр» куууэ едж, щIэныгъэ конференцхэм, семинархэм жыджэру хэтщ. Къыхиха IэщIагъэм теухуа къэхутэныгъэхэр зэпкърех, зэпешэч, зэрегъапщэ, гъэунэхуныгъэхэр ирегъэкIуэкI, а псор зэхелъхьэжри, тхылъ пIащэ къыдегъэкI, и кандидат диссертацэр егъэхьэзырри, ехъулIэныгъэкIэ пхегъэкI.
Мэкъумэш щIэныгъэхэм я кандидат хъуауэ, щIымрэ къэкIыгъэхэмрэ я зехьэкIэм фIыуэ щыгъуазэу къэзыгъэзэжа щIалэм Iуэхушхуэхэр къыпэплъэрт. ИкIи, IэнатIэ хэплъыхь имыщIу, кърагъэз дзыхьыр игъэпэжу, и къалэнхэр хьэлэлу ирихьэкIыу щIедзэ.
— ЩIэныгъэфI иIэу зы агроном къэдмыгъуэту хъунукъым, абыкIэ фыкъыддэIэпыкъуамэ арат, — зыхуегъазэ Ислъэмей къуажэм щызэхэт «Красная Кабарда» колхозым и тхьэмадэ Мэлыхъуэ ФуIэд партым и Бахъсэн райкомым и япэ секретарым.
— Уэлэхьи, фи Iуэхур къикIам, Мэзкуу щеджауэ фи жылэм щыщ IэщIагъэлI хъарзынэ щыIэщ, — игъэгуфIащ щIыналъэм и унафэщIым ФуIэд.
— Хэтхэ ящыщу пIэрэ?
— Мэзан Бэчыр и къуэщ.
— Сыарэзыщ, Бэчыр и бынхэр лэжьакIуэшхуэщ, зи гугъу пщIы щIалэр нытхуэвгъэкIуамэ, дыунат, — мэгу-фIэ хозяйствэм и тхьэмадэр, и гур зэгъауэ.
Илъэсищ къудейщ Мэзаныр «Красная Кабарда» колхозым зэрыщыIар, ауэ а зэман кIэщIым къриубыдэу къызэгъэпэщакIуэ Iэ-зэу, щIэныгъэ куу зыбгъэдэлъ IэщIагъэлI нэсу зыкъигъэлъэгъуащ. И зэфIэкIыр къалъытэри, къэкIыгъэхэр хъумэнымкIэ республикэ станцым унафэщIу ягъакIуэ. А къалэнми хъарзынэу йохъулIэ. Игури и псэри етауэ яужь йохьэри, IэнатIэр хуэфащэу зэтрегъэувэ, пэрытхэм ящыщ ещI. Аруан щIыналъэм и жыг хадэхэр зэгуагъэхьэну мурад щащIым, жэуаплыныгъэшхуэ зыпылъ а лэжьыгъэр Мэзаным и пщэ далъхьати, ар дагъуэншэу къызэригъэпэщащ икIи илъэс тIощIым щIигъукIэ абы и Iуэхур иунэтIащ, пхъэщхьэмыщхьэмрэ хадэхэкIхэмрэ уз зэмылIэужьыгъуэхэм зэрыщыхъумапхъэм теухуа тхылъ щхьэпэхэр къыдигъэкIащ
И зэфIэкIыр гулъытэншэ хъуакъым: «ЩIыхьым и дамыгъэ» орденыр, «И гуащIэдэкI лъагэм папщIэ», «И къэмылэнджэж лэжьыгъэм папщIэ» медалхэр, щIыхь тхылъхэр къыхуагъэфэщащ, «КъБАССР-м щIыхь зиIэ и агроном» цIэ лъапIэр къыфIащащ.
Зи дэтхэнэ махуэри IуэхуфIкIэ гъэнщIауэ къекIуэкIа Мэзан Михаил къызыхэкIа лъэпкъым, къэзылъхуахэм яхуэфащэу, абыхэм я пщIэмрэ я нэмысымрэ фIэлъапIэу бэм яхуэлэжьащ, яхуэпсэуащи, здэкIуам увыIэпIэ дахэ щигъуэтауэ Тхьэм къыщIигъэкI.
Къардэн Мухьэмэд. Ислъэмей къуажэ
