Пшэм хэт унэ
Ацкъан Руслан
Поэмэ
СыныщIывэджам щхьэусыгъуэ иIэщ.
СфIызэтрихьащ гухэлъ куэдыIуэ.
Дуней зэрызехьэм си гур хэту,
жыгым я нэхъ иныр си щIыб дэту
сэ ныфхуэсIуэтэнут, хуит сыкъэфщIым,
сызэрытетар дунейм пIейтейуэ.
Уафэ щIагъыр зэм къысфIэщIт сысейуэ,
зэм къысщыхъурт зыми сыщымыщу.
Сыту гугъут удекIуэкIыну гъащIэм,
укъызыхэкIар умыгъэгъуащэу
икIи улъэщIыхьэу япэ ищым.
Куэдрэт, сэ езыр сигъэIуэщхъужу,
махуэ кIуам си нобэр щемыщхьыжыр.
Сесэрт гугъуу сэ зэхъуэкIыныгъэм,
си псэр ещхьт дунейм щыгугъ къэкIыгъэм.
Сыщывэджэм куэд зэзгъэзэхуащ сэ
нэхъыбэж иджыщ щызэхуэзгъакIуэр.
ЗэкIэ къакIуэу слъагъур зы псэ закъуэщ,
ауэ ар си дежкIэ куэд и уасэщ,
си гурыщIэ Iэджэми щыгъуазэщ.
Сэ абы и псалъэм сыфIолIыкIыр.
Иужь итхэр къемыкIуалIэ щIыкIэ
щIэслъэгъуэнщ и нэгу мы ди зэIущIэр
зыхуэкIуэнур, зэрыхъуну щIыкIэр.
ГъащIэм и пычыгъуэхэр нэгу щIокIыр,
хэт гъунэгъуу, хэт нэхъ жыжьэ къикIыу.
Къыщызэрехьэжьэм гукъэкIыжхэр,
сытым щыгъуи япэ къос нэхъ жыжьэр.
Мис иджы, щхьэфэцыр игъэтэджу,
къру макъыр уэгум зэпхрокIыр.
Слъагъу къысфIощI а макъым и лъэужьыр.
Сохъу балигъ къэгъазэ лъэпкъ хэмыту,
нобэ зыхэсщIащ ар псом хуэмыдэу.
Ныбжь къыстридзэу сщхьэщолъэт къуршыбгъэр,
щIыIэ гуэр щызыхызощIэ си бгъэм.
КъопщI жыг тхьэмпэр, мэщымыж аргуэру,
мэхъу нэхъ IупщI и макъыр къуршыпс уэрым.
Си гур къызэреуэр зэхэсхыжу
дыгъэр къухьэжыху зыщызоIэжьэ
сабиигъуэм и джэгупIэ Iуащхьэм.
Жыху абрагъуэ щыхэтIащ мыбдежым.
Ар схуищIат зэгуэр си адэ къуэшым,
жьыр къыздепщэр сщIэуэ щытын щхьэкIэ.
Жьыхур къэувыIэнт, гупсысэ щIыкIэу,
зигъэзэнти — джэрэзынт аргуэру.
А теплъэгъуэр щIэкIт си нэгум куэдрэ,
ауэ сытым дежи пIейтей сыхъурт.
Iуащхьэм сыкъохыжыр, гум къыщIитхъыу.
Махуэр кIуащ кърухэм я ужь иту.
ЩхьэщокIуэтыр Iугъуэри уэнжакъым,
якIэлъеIэу къру лъэтэжахэм.
Iэщхэр къыдохьэжыр, зэрызехьэу,
си щхьэр дэуназэу сэ къысщIехьэ
блынхэм щахуагъащIэ сэхум и мэр.
Сядэр щопэщащэ пщIантIэм щыму.
Сыту пэгъунэгъу а псори си псэм,
ауэ щэхуу гъуэгу кIыхь сыщIохъуэпсыр.
Ди бжэIупэм деж щыт кхъужьеижьым
сфIощIыр сигу щызекIуэу хъуар зыхищIэу.
Iэджэ хуэсIуэтащ гухэлъхэм щыщу,
ауэ щымщ, къыхэщту зэзэмызэ,
зыщIэр хэт здэщыIэр и гупсысэр.
СогъэщIагъуэ жыгым гъащIэ кIыхьыр
зы щIы кIапэм хэту зэрыхуэхьыр.
Мис аргуэру сыщIэсщ кхъужьей щIагъым.
Кърухэр здэкIуэ щIыпIэм нэсагъэнущ,
я гур зэрыныкъуэри слъагъу хуэдэщ.
ЩIэтщ си нэгу я теплъэр ахэм куэдрэ,
пшэм хэгъуащэу уафэмкIэ ирикIуэу.
БлокIхэр, къэмыувыIэу, къемыплъэкIыу.
КъысфIэщIа къудейуэ ар къыщIокIыр,
ауэ изэгъэжкъым си гур и пIэм.
Сэ сыщIэсщ аргуэру кхъужьей щIагъым,
сытэджыжу щытмэ — сщIэнур сщIэркъым.
СызыфIэлIыкI жэщыр къэблэгъащи,
си гупсысэ куэд сфIызэхогъуащэ.
Нобэ сыкъэкIуащ сэ къалэм япэу,
гугъэм я нэхъ лъагэри си плъапIэщ.
Дэлъщ усэ зыбжанэ си гуфIакIэм,
Тхьэшхуэм пэсщI усакIуэр хэзгъэплъэну.
Сисщ и пащхьэм, ауэ сепсэлъэну
сымыгъуэт Iэмал, щхьэр кърехьэкIри.
МэкIэзыз и Iэпэр. Тутын Iугъуэр
япэ иту ар щокIукIыр пэшым.
СыкъызэрыкIуам сыхущIогъуэжыр,
сызэрежьэжын Iэмал солъыхъуэ.
СигукIэ, къытезгъазэурэ, сыкъоджэ
абы къигъэщIа усэ телъыджэ,
ауэ нэм илъагъум ар хуэмыкIуэ.
СфIощI и усэм и гущIыIу ирикIуэ.
Къысхуэгъанэ! — къыдрейшейри щIыIэу,
и щхьэр къимыIэту къеший и Iэр.
Сэ сызыпэплъар нэгъуэщI зыгуэрти,
сыхуэмейуэ усэхэр изотри,
сыкъыщIокIыр пэшым, щхьэр си жагъуэу.
Зы гупсысэт абдеж си щхьэм итыр:
си ныбжьэгъухэм зэ сахыхьэжарэт.
Псоми захъуэжауэ щхьэ къысщыхъурэ?
Хъуащ нэхъыбэ мывэу дэлъыр псыхъуэм,
псым и макъыр мэIур нэхъ Iэнкуну.
Пшэ хужь закъуэ щызолъагъу уэгу нэщIым,
къыщIежьар зыщыгъупщам езгъэщхьу.
ЩIэтщ си нэгу сызыхуэза усакIуэр,
ещхьщ мо пшэр абы и тутын Iугъуэм,
и мэри къысщIихьэу щхьэ къысщыхъурэ,
сызытхьэлэ тутын Iугъуэм и мэр.
А усакIуэм нэхъ гъунэгъу симыIэт,
сыту куэд пыщIат абы си гугъэу,
псори дэкIуэдащ зэIущIэ закъуэм.
Зэм сыхузэгуоп абы мымащIэу,
зэм къызгуроIуэж сызэрыщыуэр.
Сэ фIэкI Iуэху имыIэу щхьэ къысщыхъурэ
цIыхуу щыIэм тегуэшам зи гъащIэр?
Зыми сыхэнакъым, хъунщ зэрыхъуу.
Сыпсэунщ сэ адрей псоми ещхьу,
згъэкIыу жыг, къэкIыгъэ гуэрхэр хэсщIэу…
Согупсыс апхуэдэу, ауэ гущIэм
къыщебл псом есщIэнуращ сымыщIэр.
Псалъэхэр, си бгъэгум щимыхуэжым,
усэу зэхоувэ, мыдэIуэжу.
Махуэхэр сIэщIокI, къыщIитхъыу си гум.
Жэщхэм сыт сымыщIэми семысэ,
сыту куэди япыщIа гупсысэу,
зэшри дращIей, лъэIэсу уэгум.
Си хэхъуэгъуэщ. Зыщысхар пщыхьэщхьэм
щыIэщ сэ щысхуэмыхъуж пщэдджыжьым.
Гу щылъатэм нэмыса си ныбжьыр,
ауэ зэм къысфIощI щызекIуэр си щхьэм
и гупсысэу иужьыгуам мы гъащIэм.
Мывэ инхэр сиIэщ сэ псэлъэгъуу,
жаIэр сэ фIэкI зыми зэхимыхыу.
СощIэ, куэд я нэгу щIэкIащ абыхэм,
ахэр зэхэщIыкI си деж щолъыхъуэ.
СиIэщ унэ, пшэхум хэту унэ,
си нэр зэтеспIамэ сыщIыхьэжу,
и щхьэгъубжэ нэхухэр зэIузгъэжым —
слъагъуу хы пIейтейхэр, щIым и гъунэр.
СокIуэ пщэдджыжь гуэрым сэ еджапIэм,
сегупсысу нэгу щIэкIа пщIыхьэпIэм.
Мес си ныбжьэгъуфIыр сэ къыспожьэ,
«къытрадзащ уи усэ!» — кIийуэ къожэ.
Къызэрыжэм хуэдэурэ къызетыр
тIэкIуи гъуабжэу къысщыхъуа кIэзетыр.
Къызогъуэт си усэр, си унэцIэр.
СопIейтейри, си щхьэр мэуназэ,
зызмыщIэжу сыдолъадэ псыхъуэм.
Шыпсыранэ къуагъым сыкъуотIысхьэ,
гур къилъэту соджэж си сатырхэм.
УсакIуэшхуэм схуитха тIэкIуи щIыгъути,
къыхигъэщырт куэдкIэ къысщыгугъыу.
Жэщ хъуху псыхъуэм сыдэсащ а махуэм,
нэпс къысфIекIуэу, си гур хъуауэ махэ.
ЩIэкIт къэкIуэнур нэгум щхъуэкIэплъыкIэу,
и нэхуагъым нэр щигъэункIыфIыкIыу.
Зихъуэжащ арщхьэкIэ, кIыфI зэрыхъуу,
си щытыкIэм. Щыхьэт гуэр сылъыхъуэу
зыщысплъыхьт уэгу щIагъым, уафэ гъунэм.
ЗыщIэр хэтт мы псори пцIы мыхъуну.
Шынэ гуэр къизэрыхьат мы си гум,
зызигъэлъагъужу сэ нэхъ цIыкIуу.
СытеIэбэщ сызыщIэхъуэпсами,
сфIэкIуэдат зыгуэр псэм и гъусауэ.
ЙокI апхуэдэу иужьрей гъэмахуэ
къуажэм щызгъэкIуар. Къыспэплъэрт къалэр,
СокIуэ сэ еджакIуэ, къосри пIалъэр,
щэхуу гугъэ Iэджи зэзгъэзахуэу.
Мис абдежым зыщехъуэж си гъащIэм.
гугъу сызэрехьари сэ мымащIэ,
сыкъэнати си гур зэпекъу защIэу.
Къуажэм сыкIуэжам — хуэзэшырт ар къалэм,
къалэм згъэзэжам — хуэзэшырт къуажэм.
Соджэ, къысщымыхъуу батэр згъэшу,
ауэ си псэм фIэфIым сыхуэпэжу.
ЩыIэщ егъэджакIуэм сащедауэ,
сфIощI ямыщIэ гуэрхэр къэзгъуэтауэ.
ЖысIэр пэжми, сигу ныкъуэжщ иужькIэ,
зыщIысхуэмышыIэращ сымыщIэр.
ФIыщ щIалэгъуэр, псори плъэкI уи гугъэщ,
я нэхъыбэм пщIэжкъым узылъыхъуэр,
ауэ къызэрыбгъуэтынур бощIэ.
Сыту куэду зэхэлъ а гурыщIэр.
СщIащ фIылъагъуныгъэ! ЩIымахуэкур
гъатхэ курыкупсэу щIокI си нэгум.
Зи жыгышхуэщ мы дуней зэзгъэщхьыр,
щIыр иуфэбгъуу гъэгъар къыпыщэщу.
Мы дунейр щыбауэу си бгъэм сфIощIыр.
СщIащ фIылъагъуныгъэ! Пшэм хэт унэр
и хэщIапIэ псэм мэхъуж аргуэру.
Стхынущ лъагъуныгъэ усэ куэду.
Си псэм хуэдэу слъагъу си пщащэм и нэм
къощ зэгуэрым къысщIэхъуэну бынхэр.
КIуащ илъэсхэр, я лъэгу къыщIэху ятIэр
къытехуакъым мащIэрэ си натIэм.
ГъащIэр ещхьт зыщIыпIэ къыкIэрыхум,
сылъэщIыхьэ сфIэщIми — сыщыуэрт.
Дауэ сымыщIами, сытым щыгъуи
стелъу къыщIидзыжт абы и щIыхуэ.
Сэ сыхъуат унагъуэ насыпыфIэ.
Сыт димыIэр жыпIэм — ар псэупIэт.
Зым дыщIахумэ адрейм деж декIуэкIыу
дапщэм деубза плIанэпэ щхьэкIэ.
Къытщымыхъут итIани дагъэпуду,
хэхъуэрт дигу, дыкъагъэгугъэу щытым.
КIуэрт ди Хэкур, сытри ди фIэщ ищIу,
ар дэ къэтлъытат насыпым щыщу.
Нобэ дежьэрт къытхуихьынум гугъэм,
дыпэплъэну дыхьэзырт пщэдеи.
Къыщызэхуэсам иджы мыбдежым
я нэхъыбэр тщIыгъуащ абы щыгъуэм.
ЗэпэтIыгъыу къыздэтхьащ зы гъащIэ,
арщ сызыщIыр нэхъри гумащIэ.
Куэдым дэ дыпэлъэщащ зэгъусэу,
ауэ нобэ къекIуэкI псом демысэ.
Ди блэкIар къыщIитхъ зэпытщ мы си гум.
КъыкIэрихт мэ гуакIуэ гуэр ди Хэкум,
куэду зэщIэувэу, зэхыхьэжу.
Хьэжыгъэмэр зеуэу щхьэлхэр хьэжэрт,
мэракIуэмэр губгъуэхэм щыпэкIурт.
НэгъуэщIт гъущIым и мэри, уигу хуэкIуэу.
Бжьыхьэ хъуамэ, и мэр мыIэрысэм
къуажэ къэс щхьэщытт, уэгу лъащIэм нэсу.
Абы щыгъуэм уэсри нэхъ къабзэт,
бгъэткIумэ, узэфэну псыуэ жабзэрт.
Мис а псом дыхэту дгъакIуэрт гъащIэр.
Ар насыпым дежкIэ уфIэмащIэ.
ГъащIэм и пычыгъуэхэр къокIуэжыр,
зэпыуарэт тIэкIу жызагъэIэжу.
Зыр къыхыхьэжынщ си махуэм щэхуу,
си гукъуэпс къэсыхукIэ къигъэнэхуу.
Къэсынщ зым и курыкупсэм жэщым,
Iэуэлъауэу, мафIэгу псынщIэм ещхьу,
Мы ныфхуэсIуэтэну гукъэкIыжыр
мис апхуэдэ гуэру къысхуокIуэжыр.
КъримыдзэхэнкIэ хъунт нэгъуэщIым,
апхуэдизу си гур хэзыгъэщIыр.
Ар си дежкIэ и уIэгъэщ гъащIэм,
нэхъ сыщыпэмыплъэм е екIуэжу.
Хабзэ хъуащ къэралым и щыхьэрым
къикIа псоми дэ затетфыщIэжу,
зэрежьэжу ди цIэр ямыщIэжу,
я деж дыкIуэу щытми — ди хьэщIэу.
Яшэрти апхуэдэ хьэщIэ къуршым
сэри сыкъыздащтэ си ныбжьэгъухэм.
Сызэрахьэхуар абдежым сщIэркъым.
Сахыхьэн си жагъуэт ефэ-ешхэм,
щакIуэхэми жыжьэу къапэскIухьырт.
Сэ зыкъызощIэж къурш жьанэм дихьэу,
сокIуэтыжыр си щхьэм себиижу,
ауэ хъуркъым хабзэм зезмыгъэхьу,
сызыщIыгъухэм я ужь соувэжыр.
Махуэм хэплъагъукIтэкъым зы бжьыгъэ,
къуршхэр загъэзыжу хэлът хужьыгъэм.
Зы псэхугъуэ гуэр щыпсэут уэгу щIагъым,
ар хуэмейт ди бауэ-бапщэ макъым.
Дэ мы щIыпIэ лъагэм дыщыхамэт,
ямыщIэнт бгы задэм дыщыхуами.
Уафэм и нэм бжэгъуу щIэуэ фочхэр
ди хьэзыр зэпыту бгым дыдокIыр.
ДыкIуэ пэт — къурш бжэнхэм я хэщIапIэм
дынэмыс. Ди гъуэгур псэм и жагъуэщ.
ХьэщIэр ешу дагъэзэжарэт.
Мис аращ иджыкIэ си гугъапIэр.
Ауэ дэнэт, кIуэрт ар, мыщэм ещхьу,
небэ-къебэу, псоми япэ ищу,
и нэр бгыщхьэм теджэгухьт нэпсейуэ.
Зыри къэмыувыIэт. СыкIуэрт сэри.
Къыдолъагъу абдежым дэ къурш бжэнхэр,
зэрыIыгъыу псафэ къежьагъэнут.
Къуршыпс цIыкIу щежэхым бгитI зэхуакум
бжэнхэр щтэIэщтаблэ щIыкIэу хуэкIуэрт,
дэ гу къытлъатауэ къыщIэкIынут.
Щхьэ щIэмыпхъуэжарэ ахэр занщIэу?
Нобэм къэскIэ сотыр а си упщIэр,
езым сымыщIэжу сызэупщIыр…
АдэкIэ къэхъуарат гузэвэгъуэр.
ЙогъуэлъыкI си гъусэхэри зэуэ
щIадзэ шэр трагъэлъалъэу бжэнхэм.
Зауэм и кум диту фIэкIа пщIэнкъым.
МакIуэ шэхэр, зыр адрейм кIэлъыджэу,
и ужь къинэм зигъэгусэ щIыкIэу.
ЩIопхъуэ бжэнхэр, гузэвэгъуэм ихуу.
Зыр мэджалэ. Ихъумэн и гугъэу
и щIэжьейр игъэувати ибгъукIэ,
хэтщ иджы нэщанэу жьызэпихум.
— Мыр щывгъэт! — сокIийри сэ сыщIопхъуэ.
Мэуз си щхьэр, бауэкIэщIи сохъур.
Сэ собауэ, ещхьу хъуам уIэгъэ,
ауэ сожэ, плъапIэр къэзгъэIэгъуэу.
Слъагъурт щIым щылъ бжэныр, щхьэр къиIэту,
зэрелъэIур и щIэжьейм IукIыну,
бгым къыкъуэплъ я гупым хыхьэжыну.
IуокIри — къегъэзэж модрейм Iэнкуну,
хэтщ и анэр къигъэтэджыжыну.
Сытми, и фIэщ ещIри, щIегъапхъуэ,
ауэ, къэувыIэжурэ, ар къаплъэрт,
нэр хуэзам — къриIуэнтIыкIыу гущIэр.
Сыщынэсым — бжэным и псэр хокIыр.
И щIэжьейм иужьу зэ хуеплъэкIри,
зэтрипIащ и нитIыр, цIыхум ещхьу.
Сэ сыщытщ, уназэу си щхьэр, сещIэу.
Уэсым сыхотIысхьэ къарууншэу.
ЗыкъыщысщIэжам — слъытахэм къуэшу
бжэныр яхьт, сащIыгъууи ямыщIэжу.
Куэдрэ сыщысащ, уэгу къащхъуэм сиплъэу.
Сыкъэтэджыжащ дияуэ си лъыр.
Уэгум къохьэ фIыуэ слъагъу пшэ хужьхэр,
ауэ гум щызгъафIэхэм ещхьыжкъым.
Сымылъагъу си унэр яхэтыжу.
И гугъу тщIынкъым абы и щхьэусыгъуэм,
ауэ щыщIэздзауэ мис а махуэм
зым емыщхьу сэ сыхъуащ гумахэ,
псалъэ гуапэ псоми сахуэлъыхъуэу.
ПщIэнукъым уи гъащIэр зыхъуэжынур,
узэрыпсэуам иджыри къэскIэ
нэгъуэщI нэкIэ уезыгъэплъыжынур…
Мес, иджыри цIыхухэр къызэхуосыр.
Е зэбгрыкIыжрэ? Дауэ щытми,
щхьэщэ яхузощI си пащхьэ итхэм.
СызэхэзыщIыкIыу сэ къысщыхъухэм
псалъэ щхьэхуэ гуэр къахузолъыхъуэ.
НэхъыжьыфI, щызокIуэ куэд уи нэгум,
гу лъыстащ уи нэпсыр зэрыбгъэпщкIум.
Къысхуэгъэгъу си псалъэр кIыхь зэрыхъур,
ар нэхъыбэу зэрепхар гурыгъум.
Сыхэтакъым уи гур згъэныкъуэну,
уэ езым плъэгъуари урикъунти.
НэхъыжьыфI, сыноплъэ сэ уи дежкIэ,
зы гупсысэм адрейр къытежу.
Сыхуейт нэгъуэщI Iэджи ныбжесIэну.
Уэри сыхуеят сынодэIуэну,
ауэ уи бзэр быдэщ гъэщIэгъуэну.
ЗыхэсщIэнщ уи гъащIэм и нэхъыбэр,
адкIэ сыпсэуну сыкIуэн и пэ.
Уэ утемыгъуащэ дунеижьым,
сэ сыхуэныкъуэнущ уи лъэужьым.
Уэри, си щIалэфI, къэIэтыт уи щхьэр.
Куэд щIэстынт сэ сыщытыным уэщхьу.
Ди гупсысэ зэтехуэнкIэ мэхъур,
ар си дежкIэ мыхьэнэшхуэ зиIэщ.
Сызэрыбгъэкъуаншэр занщIэу жыIэ,
сэ жысIэнущ сину зэрыхэбгъахъуэр.
Си щIалэфI, уэ зы лъэбакъуэ къэчи,
сэ сыныппежьэнщ, сызэмыплъэкIыу.
УкъызэрыкIуам мыбы и фIыщIэр
зыхуэдизыр сэ фIэкI зым имыщIэ.
Пшэм хэт унэ сэ уэрат щIэзухуэр.
Ар сымыщIэ нобэ жьапщэм здихур.
Нобэ къысфIоблыж мы гукъэкIыжри,
ещхьу гурыIупсыр къызэрыжэм.
ЛIэщIыгъуитI щызэблэкIа а махуэм
мы си щIыфэр дэтхытхат мымащIэу.
Зым къыщызгъэщIат сэ илъэс Iэджэ,
ещхьт адрейр щIыналъэ сымыцIыхум,
хуейм сыздэIэпхъуэн сыщыпсэуну.
Сыт насыпт абы къыщыслъысынур?
Дэнэ нэскIэт сыздынигъэсынур?
Я жэуап а упщIэхэм сылъыхъуэрт.
Ауэ сипхъуэтащ къэса лIэщIыгъуэм,
икIым гу щызигъэхуа къыпфIэщIрэ.
Сыхуитыжу си гугъат си гъащIэм.
Мы лIэщIыгъуэр къыщIэкIащ нэхъ жэру,
псынщIэу гъэхэр изыгъэщэщ гуэру.
СызэIэбэкIыну сыхунэскъым.
Сэ сызэресар къэскIухьущ лъэсу,
мыр пхрожыр, гъущIыр зэригъэшхыу.
Зэми схуэмыхьыжу срегъэшыр,
ауэ си гур макIуэ, сяпэ ищу,
хуейщ щытыну зэрызехьэм щыщу.
Си щIыб дэт жыгышхуэр мэгузавэ,
ари мыцIыкIуфэкIуу хъуащ щхьэцпэщтэ.
АфIэкI сымыпсалъэмэ нэхъ къищтэу
къысщегъэхъу иджы а гумызагъэм.
Сэри сезэшащ. КъызгуроIуэжыр,
сигу илъ псори нобэ схужыIэнкъым.
ДыщIызэхуэзэн щхьэусыгъуэ диIэу
дызэбгрыкIыжмэ нэхъ къызощтэ.
УпщIэ Iэджи къызэрынэр сощIэ.
Си щхьэм естыжын зы упщIи сиIэщ.
Дауэ кIуэрэ нобэрей си гъащIэр?
Езым хэсщIыкIыжыр абы мащIэщ.
Зэм зызогъэщхьыжыр сэ кхъухьлъатэм,
нэхъ гъунэгъум фIэкI ямыгъэлъатэм.
Дауэ кIуэрэ нобэрей си гъащIэр?
Гугъэ сиIэщ, сощIэ псэм сигъащIэр.
Нихьэсащ мы бжьыхьэр, щIэх икIынущ.
Къэс щIымахуэр кIыхьу къыщIэкIынущ,
ар къаIуатэ я щытыкIэм жыгхэм.
Си нэр зэтызопIэ сэ щIэх-щIэхыу,
гъащIэ къыздэскIуахэм соджэж щэхуу.
Я нэхъыбэр къипхыжыну дэнэ.
Нобэ къысхуэкIуахэри фызипсэщ,
гугъэ фхузогъафIэ си фIэщIыпсу.
Сыхуеят гупсэхуу сыфхэплъэну,
зырызыххэу фи нэм сыщIэплъэну,
ауэ дэнэт — фыхэт хуэдэщ пшагъуэм,
япэ итхэрщ IупщIу зэкIэ слъагъур.
ЗэкIэщIихумэ пшагъуэр нэхъ шэджагъуэу,
сэ къэсщIэнущ сыкъызыхуэнэнур.
Къэслъагъунущ а сызыфIэлIыкIри
зэрыкIуэжыр, пIащIэу, къемыплъэкIыу,
тету къыздикIамкIэ зышэж лъагъуэм.
