ШЫХЪУЭСТЭН Владимир КIысту и къуэр
Адыгэхэм мымащIэу къытхэкIащ лъэпкъыр зэрыгушхуэ, зэрыпагэ цIыху щыпкъэхэр. Апхуэдэхэм ящыщт иджыблагъэ дунейм ехыжа Шыхъуэстэн Владимир КIысту и къуэр. Еджагъэшхуэм и зэфIэкI куэд ирихьэлIащ техносферэ унэтIыныгъэм ди къэралым зыщиужьыным. РАЕН-м и академик, абы и къудамэм и унафэщI, профессор, физико-математикэ щIэныгъэхэм я доктор Шыхъуэстэныр дунейпсо цIэрыIуагъ зиIэ къэхутакIуэт, щIэныгъэ куу зыбгъэдэлъ IэщIагъэлI щыпкъэт.
Шыхъуэстэн Владимир Дзэлыкъуэ щIыналъэм щыщ Сэрмакъ къуажэм 1942 гъэм гъатхэпэм и 2-м къыщалъхуащ. Школыр ехъулIэныгъэкIэ къиуха нэужь, ар щIэтIысхьащ къэралым и щыхьэр Москва дэт, Жырымрэ гъущIхэкI зэхэгъэткIухьахэмкIэ институтым и физико-химие факультетым. «ГъущIыкIэхэмрэ гъущIхэкI зэхэгъэткIухьахэмрэ я физикэ» IэщIагъэмкIэ щIэныгъэ нэхъыщхьэ зэзыгъэгъуэта Шыхъуэстэным 1964 гъэм лэжьэн щIидзащ.
Северодвинск къалэм дэт, Атом кхъухьхэр ухуэнымкIэ центрым (ЦАС) ягъэкIуат Владимир. ЩIэныгъэ куу зыбгъэдэлъ лэжьакIуэ жыджэрыр мыгувэу ягъэуващ Центрым диагностикэмкIэ и къудамэм и унафэщIу. Жэуаплыныгъэ ин зыпылъ а IэнатIэр ЦАС-м и къудамэ нэхъыщхьэхэм ящыщт. Арат къыщапщытэр псы щIагъым щызекIуэ кхъухьхэр зэрызэпкърылъ пкъыгъуэхэм, зэпыгъэвапIэхэм я быдагъыр, зэрыла лэчхэм я фIагъыр. А зэманым псы щIагъым щызекIуэ кхъухьхэм я лэжьыгъэр, абыхэм ис IэщIагъэлIхэм я зэфIэкIыр, уеблэмэ я гъащIэр елъытат Шыхъуэстэныр зи пашэ къудамэм къэхутэныгъэхэмрэ къэпщытэныгъэмрэ зэрыригъэкIуэкI щIыкIэм. Къэрал унафэщIхэм мыхьэнэшхуэ иратырт ЦАС-м и къэхутэныгъэхэм, къэпщытэныгъэхэм. Ахэр щекIуэкIкIэ кърихьэлIэрт къэрал комиссэ псо, СССР-м зыхъумэжыныгъэмкIэ и министрыр я пашэу. Академик Александровым апхуэдэхэм деж кхъухьым иригъэблагъэрт ар щIыным, къэпщытэным епхауэ щыта IэщIагъэлI нэхъыщхьэхэр, адыгэ щIалэри яхэту.
Северодвинск щыщылэжьа илъэсхэр хуабжьу купщIафIэу щытащ ди лъахэгъум дежкIэ. Жэуаплыныгъэ ткIий зыхищIэу и IэнатIэм зэрыпэрытым, дзыхь къыхуащIа къалэнхэр къызыхуэтыншэу, нэсу зэрызэфIихым къадэкIуэу, Владимир иригъэкIуэкIырт щIэныгъэ-къэхутэныгъэ лэжьыгъэхэр. А зэманым Шыхъуэстэным игъэхьэзыращ икIи ехъулIэныгъэ иIэу пхигъэкIащ и кандидат, доктор диссертацэхэр.
Шыхъуэстэн Владимир бгъэдэлъ Iэзагъым щыгъуазэ зыхуащIыну къыхуэкIуэрт нэгъуэщI къэралхэм щыщ гупхэр. ЗэхъуэкIыныгъэхэм я зэманым ипэкIэ Северодвинск къалэр зэхуэщIауэ щытами, Горбачёв Михаил и тетыгъуэм абы хуиту зыплъыхьакIуэ къакIуэрт цIыхухэр. Шыхъуэстэн Владимир зи пашэ къудамэм япэ дыдэу къыхуеблэгъа апхуэдэ гупыр США-м къикIауэ щытащ. Америкэм и Штат Зэгуэтхэм зыхъумэжыныгъэмкIэ и министрыр зи пашэ хьэщIэхэм хуабжьу ягъэщIэгъуауэ щытащ адыгэ щIалэр зи унафэщI къудамэм щызэфIах къэпщытэныгъэхэм я фIагъыр. Апхуэдэ лIыкIуэхэр иужькIэ къикIауэ щытащ Инджылызми.
ЛIэщIыгъуэ блэкIам и 90 гъэхэм Владимир Москва ирагъэблэгъащ икIи псым тет, абы къыщагъэсэбэп техникэ зэмылIэужьыгъуэхэр къэпщытэнымкIэ «ДИАТЕХ» щIэныгъэ-производственнэ IуэхущIапIэ къызэригъэпэщащ. Илъэс куэдкIэ езыр щылэжьа ЦАС-м щыщ IэщIагъэлI пашэхэр къищтащ абы и IуэхущIапIэм. Шыхъуэстэным къызэригъэпэща ДИАТЕХ-р ядэлажьэрт Вьетнамым, Сауд Хьэрыпым, Хьэрып Эмират Зэгуэтхэм, Азербайджаным, Бразилием, Испанием, Тайландым, Малайзием.
Диагностикэм и технологиехэр, къэпщытэныгъэм и IэмалыщIэхэр къызэгъэпэщыным хуищIа хэлъхьэныгъэ иныр къалъытэри, Шыхъуэстэн Владимир къыхуагъэфэщащ дунейпсо мыхьэнэ зиIэ щIыхь тхылъхэр, саугъэт лъапIэхэр, дамыгъэ лъагэхэр. И Iуэху зехьэкIэ екIумрэ бгъэдэлъ щIэныгъэ-къэхутэныгъэ зэфIэкI инхэмрэ къызыхуэтыншэу щызэхэухуэнат а щIэныгъэлIым и гъащIэм. Аращ къыхэзылъхьар диагностикэм и иджырей IэмалыщIэр — фононнэ (кристаллическэ) диагностикэр. ИригъэкIуэкIа апхуэдэ къэхутэныгъэхэр зи лъабжьэ щIэныгъэ тхыгъэ куэд, монографие щхьэхуэхэри хэту, и къалэмыпэм къыпыкIащ Шыхъуэстэным.
Урысей псори, ди лъэпкъри зэрыгушхуэ щIэныгъэлI щыпкъэм, къэхутакIуэ емызэшым, щапхъэ зытрах хэкупсэм и цIэр дэ зэи тщыгъупщэнукъым. Ахърэт нэху Тхьэм кърит.
Ныбжьэгъу гуп.
