Дагъыстэным и усакIуэ гъуэзэджэ
Ахмедов Магомед сэрэ куэд щIауэ, Горькэм и цIэр зезыхьэ Литературэ институтым дыщыщIэса лъандэрэ, дызэроцIыху. Ди зэныбжьэгъуныгъэм щапхъэфI къыхуэхъуат Кавказым и усакIуэ цIэрыIуэхэу авар Гамзатов Расул- рэ балъкъэр Кулиев Къайсынрэ я зэхущытыкIэр. Дэри абыхэм драбейгуэлу, гъащIэ мытыншым и лъэпощхьэпохэм ахэр зэрапэщIэтыфым ещхьу дапэщIэтыфын, абыхэм хуэдэу нэжэгужэу, дэрэжэгъуэрэ гушыIэрэ тхэлъу дыпсэун хуейуэ къэтлъытэжырт.
Ахмедов Магомед пасэ дыдэу, иджыри сабийщ жыпIэ хъуну, тхэуэ, зыгуэрхэр иусу щIидзащ, уеблэмэ а зэманым итхахэм ящыщ зыкъом цIыхубэм уэрэду хыхьащ, газетхэмрэ журналхэмрэ традзащ, радиокIэ къатащ.
Урыс усакIуэ цIэрыIуэ Михайлов Александр и семинарым хэту Москва щыщеджа илъэсхэр сэбэпышхуэ хъуащ Ахмедовым и творчествэм зиужьынымкIэ. Михайловым и нэIэ къытет зэпытт, гулъытэ лей къыхуищIу, и еджакIуэ нэхъыфI дыдэхэм яхибжэу.
ЕгъэджакIуэмрэ еджакIуэмрэ щызэрыцIыхуар Ахмедовыр Литературэ институтым щIэтIысхьэн мурадкIэ кIуауэ а тIур щызэпсэлъам щыгъуэщ. А зэманым институтым и ректору щыта Пименов Владимир идэртэкъым Ахмедовыр институтым щIигъэтIысхьэн, ныбжьыщIэм лэжьауэ стаж иIэтэкъыми. Абы щыгъуэ Iуэхум къыхыхьащ профессор Михайловыр:
— Владимир Фёдорович, — зыхуигъэзащ абы ректорым, — сэ сыщыгъуазэщ мы щIалэм лэжьыгъэ стаж зэримыIэм, ауэ мыбы иIэщ талант хъарзынэ икIи икъу- кIэ си гуапэу си семинарым къэсщтэнт.
ТIэкIу зрилъэфыхьами, Пименовыр акъылэгъу хъури, Ахмедовыр институтым щIэтIысхьащ.
Институт нэужьым Ахмедовыр Дагъыстэным и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм и правленэм щылэжьащ. Дагъыстэн усыгъэм и тхьэмадэ Гамзатов Расулрэ тхакIуэ ныбжьыщIэмрэ я зэхущытыкIэр языныкъуэхэм деж ткIийуэ щытауэ жы- пIэфынущ.
Си гугъэмкIэ, Гамзатовыр хуейт апхуэдэ щIыкIэкIэ щIалэщIэр игъэунэхуну, ипсыхьыну, гъащIэм и гъуэгу быркъуэшыркъуэм тетыфу игъэсэну.
Магомед а гъэунэхуныгъэм хъарзынэу пэлъэщащ, гугъуехь мымащIэ къызэринэкIыфащ икIи, нэхъыщхьэращи, псэм и хуитыныгъэр ихъумэфащ, щIалэгъуалэм яIа гугъапIэ нэхухэм я къабзагъэр игъэкIуэдакъым.
Нобэр къыздэсми ар насыпыфIэщ, и адэжь жьэгум, щалъхуа жылэм и псынэм, анэдэлъхубзэр къыщыIуралъхьа лъахэм уахуэзышэ лъагъуэр хигъэкIуэдэжакъыми.
Япэм хуэдэу куэдрэ къэIужыркъым гущэкъу уэрэдхэр:
Аварыбзэ, зи Iущащэр псынэпс
къабзэ,
Тезгъуэтэну уэр нэхъыфI дунейм?
Уафэ лъащIэхум зыщиукъэбзым
КъитIысхьэ вагъуэм и бзий IэфI
нэхъей.
СыщIилъэфами псы щIыIэм и
лъащIэм,
Къэхъункъым си псэр уи бзэм
хущызгъащIэу.
КъипсэлъыкIынущ аварыбзэр гум
и лъащIэм,
ИIэту, игъэлъапIэу пщIэуэ пхуэсщIыр!
ЛIэщIыгъуэ гугъусыгъухэм, зауэ гущIэгъуншэхэм, бэIутIэIухэм, бэлыхьхэм къапхыIукIыу ди махуэхэм къэсыфа анэдэлъхубзэр нобэрей ныбжьыщIэхэм, абыхэм къакIэлъыкIуэнухэм яIурылъыну? Мис абы теухуащ Ахмедовым и тхыгъэхэм я нэхъыбэр.
Зэман блэкIахэм екIуэкIа зауэжьхэм я уIэгъэжьхэм я узыр иджыри мыужьыхыжауэ цIыхухэм, псом хуэмыдэу, нэщIэбжьэшхуэ куэд зи нэгу щIэкIа Дагъыстэным зэрапкърытым усакIуэм псэхупIэ къритыркъым.
СызэригугъэмкIэ, Ахмедовым и усыгъэр, дагъыстэн, зэрыщыту урысей литературэм и фIыпIэхэм ящыщщ. ИкIи ар сэ си гугъэ къудейкъым, атIэ апхуэдэущ зэрыщытыр. Мы псалъэхэм яхуэзгъэ-щыхьэтыфынущ мыр: Урысейм и Ипщэ лъэныкъуэм и тхакIуэ нэхъыфIу щэ ныкъуэ къигъэнэIуэн мурадкIэ, «Литературная Россия» газетым и редакцэм щIэупщIэныгъэ иригъэкIуэкIати, Ахмедовыр япэ итиплIым хэхуащ, Кугультинов Да-вид кIэлъыкIуэу. Абы тежыIэжыпхъэIауэ си гугъэкъым.
Буддизм, иудаизм, чристан, католик, ислъам динхэм я лъабжьэр зыгъэтIылъахэм башыр я щIэгъэкъуэну, ныбжьэгъу пэжу ижь-ижьыж лъандэрэ къокIуэкI. Ар я Iэпэгъут удхэми, вагъуэбжхэми, философхэми, патриарххэми, дин лэжьакIуэ нэхъыщхьэхэми. Египетым, Иудеем, Персием, Грецием, Индием, Китайм, Японием, Кавказым щыхабзэт лIыжь жьакIэхухэр хасэм щызэхуэсурэ, я адэхэм, адэшхуэхэм я щIэину къалъыса башхэр зыщIагъэкъуауэ гупсысэу, чэнджащэу, унафэ къащтэу.
Ахмедовым гъащIэм и лъэхъэнэ, зэман жыжьэхэр, нобэрей махуэмрэ уахътыншагъэмрэ Iэзэу хиухуанэу, зыхигъэшыпсыхьыну щыхузэфIэкIащ «Баш» усэм:
Сытету лIэщIыгъуэурэ зэтеупщIа
гъуэгум,
СокIуэ си лIыжь башыр щIэгъэкъуэну.
Си башым зэгуегъэзри зэманыр,
КъыщIегъэхьэжыр пасэрейхэр нэгум.
Къалэмым зэришалIэу ныбжьэгъу зэхуэхъуахэм догъэлъапIэ авар усакIуэ гъуэзэджэм и илъэс 60 ныбжьыр.
ДогъэщIагъуэ икIи ди гуапэщ и лъэпкъэгъухэм, хэкуэгъухэм, дагъыстэнхэм ар ину зэрагъэлъапIэр, абы къыхуащI пщIэр икIи щыуатэкъым усакIуэшхуэ Гамзатовыр лъэпкъыбзэ куэдым я пшыналъэхэр щызэщIэжьууэ дагъыстэн литературэм и пашэу щытын къалэныр Ахмедовым хуэфащэу щыжиIам.
Ахмедовым лэжьыгъэр фIыуэ елъагъури, зэманым нэщэнэ нэхъыщхьэхэр усакIуэнэкIэ къыхеубыдыкIыф. УсакIуэ еплъыкIэкIэ Iуэхум зэрыбгъэдыхьэм и фIыгъэкIэ абы хулъокI адрейхэм ямылъагъум гу лъаригъэтэну, зыхунэмысауэ къапэщылъхэр иубзыхуну.
И лъэпкъэгъухэм я гуауи гуфIэгъуи щыгъуазэ усакIуэр лъэпкъым, Хэкум я гъуазэ пэлъытэщ.
Усыгъэ нэсыр — псэм и пшыналъэщ, и тхьэлъэIущ. УсакIуэм и усэ сатырхэм къапих нурхэм я нэхум хыхьэ тхылъеджэр, езыми имыщIэжу, лъэхъэнэ блэкIахэм я макъамэм зыIэпашэри, а макъамэр пшэкIухьу къыщхьэщытым хуэдэу псэкIэ зыхещIэ.
Дэтхэнэ лъэпкъми и псэр усакIуэшхуэхэм я зэхэщIыкIым щыбауэ пэлъытэщи, ар усыгъэмкIэ щIэблэхэм зэIэпах.
Апхуэдэ усакIуэщ си ныбжьэгъуфI, Дагъыстэным и къуэ гъуэзэджэ Ахме- дов Магомед.
Беппаев МутIалип,
КъБР-м и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм
и правленэм и унафэщI.
