Ди гукъэкIыжхэм зэи хэкIыркъым
ЕгъэджакIуэ, дохутыр, щIэныгъэлI телъыджэу щыта Ащнокъуэ Исуф Хьэсэн и къуэр къызэралъхурэ мы гъэм илъэс 80 ирикъуащ.
1937 гъэм мэлыжьыхьым и 25-м ар къыщалъхуащ Старэ Урыху къуажэм щыпсэу мэкъумэшыщIэ унагъуэм. 1960 гъэм Дагъыстэн къэрал медицинэ институтыр къиуха нэужь, Iуащхьэмахуэ районым щыIэ Гундэлэн участкэ сымаджэщым и дохутыр нэ-хъыщхьэу илъэсищкIэ лэжьащ.
Ащнокъуэм къызэгъэпэщакIуэ Iэзагъ зэрыхэлъыр и щIалэгъуэм наIуэ къэхъуат. Терапие, хирургие, уз зэрыцIалэхэм щеIэзэ къудамэхэм папщIэ ухуэныгъэщIэхэр, сымаджэщым и лэжьакIуэхэм щхьэкIэ къатитIу зэтет унэ зэрыхуэныкъуэр пхигъэкIыфат абы.
1964 гъэм Исуф щIэтIысхьащ Саратов дэт Травматологиемрэ ортопедиемкIэ щIэныгъэ-къэхутакIуэ институтым и клиникэ ординатурэм. Абы аспирантурэр къыщиухыжри, и зэманыр къэмысауэ кандидат лэжьыгъэр пхигъэкIауэ щытащ.
Аспирантурэ нэужьым Къэбэрдей-Балъкъэрым къигъэзэжри, КъБКъУ-м общэ хирургиемкIэ и кафедрэм и ассистенту ягъэуващ. Медицинэ факультетым травматологиемкIэ, ортопедиемрэ зауэ-губгъуэ хирургиемкIэ курс къызэрыщызэрагъэпэщар аращ зи фIыщIэр икIи псэуху-кIэ езыр абы и унафэщIу щытащ.
Ащнокъуэ Исуф зэхуэдэу фIыуэ къехъулIэрт егъэджэныгъэ, щIэныгъэ, цIыхум и узыншагъэм еIэзэн, къызэгъэпэщакIуэ лэжьыгъэхэр. Узыфэ хьэлъэхэр гъэхъужыныр абы и натIэм къритхам хуэдэт. Удын хьэлъэ зыгъуэта, ортопедие узыфэ гугъухэр зиIа куэдым я узыншагъэр зэ-рызыфIэувэжар куэдкIэ и фIыгъэщ Ащнокъуэм хэлъа хирургие Iэзагъым.
1972 гъэм ар доцент, 1976 гъэм категорие нэхъыщхьэ зиIэ IэщIагъэлI хъуащ. Абы игъэхьэзыра щIэныгъэ лэжьыгъэу 80-м щIигъум ящыщу куэдыр медицинэ журналхэм къытехуащ. Травматологие, ортопедие унэтIыныгъэхэмкIэ студентхэм, интернхэм, клиникэ ординаторхэм щхьэкIэ егъэджэныгъэ-методикэ тхылъу зыбжанэ итхащ. Республикэм и медицинэ IэнатIэм абы къыхигъэхьащ тхыр, бгъэгур, куэр, шхужьыр операцэ зэращI IэмалыщIэхэр.
1974 гъэм щегъэжьауэ псэуху ар щытащ КъБР-м Узыншагъэр хъумэнымкIэ и министерствэм и штатым хэмыт травматолог-ортопеду, жыджэру хэтащ IэнатIэм щIэуэ къыхыхьэ техникэ IэмалыщIэхэр зыхуэдэр къэзыпщытэ, республикэм и сымаджэщхэм травматологиемкIэ и къудамэхэр зыхуеину медицинэ IэмэпсымыщIэхэр зыубзыху советым. Абы куэдкIэ и фIыгъэ хэлъщ Республикэ клиникэ сымаджэщым балигъхэм папщIэ ортопедие къудамэ, район сымаджэщиплIым травматологие къудамэхэр къыщызыIуахауэ зэрыщытам.
Республикэм и районхэм сымаджэхэм щыхуащIэ травматологие дэIэпыкъуныгъэхэр егъэфIэкIуэным Исуф зэманышхуи гуащIэшхуи тригъэкIуэдащ. Ар мызэ-мытIэу абыхэм кIуэурэ дохутырхэм лекцэхэм къахуеджащ, операцэхэр щригъэкIуэкIащ. Ащнокъуэр сытым дежи хущIэ-къурт езым ищIэмкIэ нэгъуэщIхэм зэрадэгуэшэным, IэнатIэр зэрыригъэфIэкIуэным, дохутыр щIалэхэр Iуэхум зэрытригъэгушхуэным. Республикэм и травматолог-ортопед дэтхэнэ зыми ар и егъэджакIуэу къелъытэ.
Ащнокъуэ Исуф цIыху зэпIэзэрытт, и макъым зригъэIэттэкъым, сымаджэм е медсестрам зэхихыу дохутырым и щыуагъэм и гугъу зэи ищIынутэкъым. Апхуэдэ Iуэхухэм щытепсэлъыхьыжыр ординатор пэшым и дежт, абы щыгъуэми и лэжьэгъум и жагъуэ зэримыщIынум хэту гу зылъита ныкъусаныгъэр зэпкърихырт. Зэхуэдэу пщIэ яхуищIырт санитаркэхэми дохутырхэми. Студентхэм яхуиIэ бгъэдыхьэкIэр зэлъытар ябгъэдэлъ щIэныгъэрт. И лекцэхэр гъэщIэгъуэну иригъэкIуэкIырт, гулъытэ зыхуригъэщIыну Iуэхугъуэхэм щынэсым и деж нэхъ хуэм зищIырти, яжриIар ятхыну зэман яритырт. Студентхэми абы пщIэ къыхуащIырт икIи фIыуэ ялъагъурт.
Ныбжьэгъугъэм и мыхьэнэр нэсу къызыгурыIуэт Исуф, абы къыхэкIыуи ахэр и куэдт. Ар цIыху Iущт, политикэм дихьэхырт, пщэдджыжь къэс газетхэм еплъырт, тхылъ куэд еджэрт. И лэжьэгъухэми, сымаджэхэми, студентхэми, благъэ-Iыхьлыхэми бгъэдыхьэкIэ къахуигъуэтырт, дэIэпыкъуныгъэ хуейуэ зыкъыхуэзыгъэзар игъэщIэхъуртэкъым. ПсэухукIэ хуэпэжащ къыхиха IэщIагъэм, епцIыжакъым и цIыхугъэм, абы и лъэныкъуэкIи дохутыр куэдым щапхъэ яхуэхъуащ.
Унагъуэ дахэ къызэринэкIащ Ащнокъуэм. Абы и щхьэгъусэри дохутырти, лэжьыгъэм гукIи псэкIи дихьэхауэ зэрыпэрытыр къыгурыIуэт, и IэщIагъэм апхуэдэ бгъэдыхьэкIэ зэрыхуиIэри диIыгът. Зэщхьэгъусэхэм бын хъарзынэхэр — къуэрэ пхъурэ — къащIэхъуащ, ахэр гъащIэм лъэ быдэкIэ хагъэуващ.
Дунейм ехыжахэр псэущ, ахэр дигу илъыхукIэ, ауэ егъэджакIуэм и гъащIэм къыпащэ и гъэсэнхэм я IуэхущIафэхэм. Ащнокъуэ Исуф сытым дежи ди гукъэкIыжхэм хэтщ, ди махуэ къэс лэжьыгъэр абы и цIэм епхащ.
И лэжьэгъухэр, ныбжьэгъухэр.
