Сирием щыпсэу адыгэхэр дэ тщымыщуи?
Псори зыгъэпIейтей кавказ политикэмрэ гуащIэу зэрызэдауэ «шэрджэс Iуэхумрэ» темыпсэлъыхь щыIэжкъым. Абыхэм ящыщ зы псалъэмакъ хъуащ Сирием бэлыхь щыхэхуа ди лъэпкъэгъухэр хэкум къэшэжыным щIэлъэIуу жэрдэмщIакIуэ гупым унафэщIхэм хуагъэхьа тхыгъэм и жэуапу УФ-м ЩIыналъэхэм зегъэужьынымкIэ и министерствэм Лъэпкъ зэхущытыкIэхэмкIэ и департаментым и Iэтащхьэ Журавский Александр къитхыжар.
Адыгейм и Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Бэгъущэ Iэдэм и лъэIу тхыгъэм, Сирием щыпсэу адыгэхэр Урысей Федерацэм къэшэжыным теухуам, Журавскэм кърит жэуапым къыщыхьащ «Хамэ къэралхэм щыпсэу и хэкуэгъухэм ехьэлIауэ Урысей Федерацэм иригъэкIуэкI къэрал политикэм теухуауэ» 99-нэ Федеральнэ законым щыщ псалъэхэр: «Хамэ къэрал щыпсэухэм ящыщу ди хэкуэгъуу къэлъытапхъэр «Урысей Федерацэм и щIыбкIэ щыпсэууэ, ауэ УФ-м и щIыналъэм ис лъэпкъхэм ящыщхэмрэ абыхэм я щIэблэмрэщ, апхуэдэуи зи Iыхьлыхэр нэхъапэм Урысей Федерацэм щыпсэуа, езыхэм я жэрдэмкIэ псэкупсэ, щэнхабзэ, хабзэ я лъэныкъуэкIэ Урысей Федерацэм къепха цIыхухэрщ».
Зэ еплъыгъуэкIэ псори пэжщ, ауэ нэхъ гъэщIэгъуэн къыщыхъур адэкIэщ… КъызэрыщIэкIымкIэ, Журавскэм къызэрилъытэмкIэ, Сирием щыхэхэс адыгэхэр «Кавказ зауэр (1817 — 1864 гъ.гъ.) иуха нэужь, езыхэм я фIэфIыныгъэкIэ щIыналъэм икIауэ аращ» (!).
«Аращи, — къыпещэ адэкIэ къулыкъущIэм, — иджырей сирие адыгэхэм я адэжьхэр 1864 гъэм Уэсмэн пащтыхьыгъуэм мыIэпхъуэ щIыкIэ зэрыса щIыналъэхэр Урысей къэралыгъуэм хиубыдэу щытакъым, абы къыхэкIкIэ, 1-нэ Федеральнэ законым и 3-нэ статьям ипкъ иткIэ, ахэр Урысей къэралыгъуэм щыщу (икIауэ) къэплъытэ хъунукъым».
Журавский Александр и тхыгъэм и кIэухым къыщехь Сирием щыпсэу адыгэхэм «хамэ къэрал щыпсэу ди хэкуэгъухэр» псалъэхэм къарыкIыр епхьэлIэ мыхъуну, икIи а Iуэхур зэхагъэкIыну Хамэ къэрал IуэхухэмкIэ министерствэм и пщэ делъхьэ.
Тхыгъэм дызригъэгупсысахэр:
1. Псори зыгъэпIейтейуэ иджыпсту къекIуэкI кавказ политикэмрэ гуащIэу зытепсэлъыхь «шэрджэс Iуэхумрэ» къэзыгъэхъейр къулыкъущIэ шэнтым ису мыхьэнэшхуэ зиIэ Iуэхухэм хэпсэлъыхь, Кавминводхэм къыфIэмыкI, щIыналъэ IэщIагъэлIхэм я еплъыкIэр къэзымылъытэ, Iуэхум хэзымыщIыкIхэрщ. Нэрылъагъущ, мы тхыгъэр Журавскэм хуэзыгъэхьэзыра лэжьакIуэхэм зи гугъу ящIым зыри зэрыхамыщIыкIым и щIыIужкIэ, КъуэкIыпIэ Гъунэгъум щыпсэу адыгэхэм я хэкуэгъум хуагъадэу куэд щIауэ ФМС-ри, МИД-ри, Россотрудничествэри зэрадэлажьэр зэрамыщIэр.
2. «Хэт хъуну Журавскэр?» — жысIэу Интернетым ислъхьа си упщIэм и жэуапу къыщIигъэщащ ар Къэзан авиацэ институтым аэродинамикэ, термодинамикэ IэщIагъэм зэрыщыхуеджар, Православнэ Свято-Тихоновскэ Богословскэ институтым щIэныгъэ зэрыщызригъэгъуэтар. Тхыдэ щIэныгъэхэм, богословиемкIэ щIэныгъэхэм я кандидатщ къулыкъущIэр. Журавскэм и къэхутэныгъэ лэжьыгъэхэр зытеухуауэ щытахэр къысхуэгъуэтакъым, ауэ нэрылъагъущ ар кавказ Iуэхухэрауэ зэрыщымытыр. Абы къыхэкIкIэ, Журавскэм гу лъезгъэтэну сыхуейт авиацэ институтыр къэзыухахэр зэджапхъэ тхылъхэр зыхуэдэм. Ар нэхъ къыхуэсэбэпынут, зытепсэлъыхь Iуэху гугъур зэфIэхынымкIэ жэуап ихьа нэхърэ.
Къэбгъэлъагъуэмэ, урыс тхыдэм, Потто, Милютин, Барятинский, Евдокимов, Эсадзе, Фадеев, Берже, Дубровин, Люлье хуэдэхэм я тхыгъэхэм къыхощыж шэрджэсхэр езыхэр хуейуэ хэкум зэримыкIар. Еджамэ хъунут архивым хэлъ фондым, том 12 хъу Кавказ археографие комиссэм и актхэм, «Кавказ и Российская империя: проекты, идеи, иллюзии и реальность» (СПб, 2005), «Трагические последствия Кавказской войны для адыгов» (Нальчик, 2000) щыщ тхыгъэхэмрэ дэфтэрхэмрэ.
Журавскэр емыджэми хъунущ а тхыгъэхэм, зы гъыбзэ закъуэ нэхъ мыхъуми — Кавказ зауэжьым и лъэхъэнэм яуса нэхъ гъыбзэ гукъутэхэм ящыщ «ИстамбылакIуэм» — едэIуамэ, псори къыгурыIуэнут. ПщIэ зыхуэсщI Журавский Александр, езыхэм яфIэфIу зи хэку зыбгынэ цIыхухэм апхуэдэ гъыбзэ зэхалъхьэркъым!
3. Хъарзынэ хъуащ тхыгъэм зыгуэрым и Iэ зэрыщIэлъыр. Армыхъумэ, 2011 гъэм и кIэ лъандэрэ адыгэхэм къэрал властым драгъэкIуэкI зэпсэлъэныгъэмкIэ (зэпсэлъэныгъэм уигу къигъэкIыр зы лъэныкъуэмкIэ кIуэ гъуэгу фIэкIа зимыIэ зекIуапIэщ) жэуап зыхьыжын зы къахэкIащ. ДяпэкIэ дэ тщIэнущ жэуапу къыдатыжа тхыгъэм зи Iулыдж иригъэхуэхыр хэтми.
Нэфлъашэ Наимэ.
Москва къалэ.
