Жылагъуэм и быдапIэ лъэщ
Нобэ ди къэралым щагъэлъапIэ Унагъуэм, лъагъуныгъэм, зэхуэпэжыным я махуэр. УФ-м и Президентым 2008 гъэм къыдигъэкIа Унафэм ипкъ иткIэ ягъэуващ махуэшхуэр. «Унагъуэр быдэмэ, къэралыр лъэщщ», — жеIэ адыгэ псалъэжьым. Ар пэжщ, сыту жыпIэмэ унагъуэр къэралым и зы Iыхьэщ, жылагъуэми и быдапIэ лъэщщ. Аращ къыщежьэр цIыхухэм яхэлъ хьэл дахэхэм я нэхъыбапIэр: лъагъуныгъэри, пщIэри, нэмысри, гумащIагъри, пэжыгъэри…
Апхуэдиз мыхьэнэ цIыху гъащIэм щызиIэ унагъуэм гулъытэшхуи щегъуэт ди хэкум. Махуэшхуэр къэрал псом зэрыщаIэтым и мурад нэхъыщхьэр унагъуэшхуэхэм, быныфI къызыщIэува зэщхьэгъусэхэм, зэгурыIуэрэ зэдэIуэжу зэдэпсэу, жылагъуэм щапхъэу къыщахь ди нэхъыжьыфIхэм пщIэ хэха, гулъытэ яхуэщIынырщ. Илъэс 25-рэ нэхърэ мынэхъ мащIэкIэ апхуэдэу екIуу къызэдэгъуэгурыкIуа зэщхьэгъусэхэм папщIэ къэралым щагъэуващ «Лъагъуныгъэмрэ зэхуэпэжынымрэ» медалыр, щIыхь, фIыщIэ тхылъ хэхахэр.
Жыжьэ щыIэщ махуэшхуэм и къежьапIэр. Тхыдэм къызэрыщыгъэлъэгъуамкIэ, ар епхащ Владимир щIыналъэм щыпсэу мэкъумэшыщIэ унагъуэм къыхэкIа Февроние пщащэмрэ Муром къалэм и пщыуэ XVI лIэщIыгъуэм щыта Пётррэ яку дэлъа лъагъуныгъэ къабзэм. КъызыхэкIа социальнэ гупхэм я зэхуэмыдэныгъэм емылъытауэ, ахэр насыпыфIэу, зэгурыIуэу, нэмыс яку дэлъу куэдрэ зэдэпсэуауэ къыхощыж хъыбарым. Зэхуэпэжу илъэсхэр зэдэзыхьа зэщхьэгъусэ-хэр зы махуэм, бадзэуэгъуэм и 8-м, дунейм ехыжащ.
Махуэшхуэр гъэлъэпIэныр 2002 гъэм къыхалъхьауэ щытащ муромдэсхэм. Илъэс зыбжанэ дэкIри, абыхэм я жэрдэмыр ядиIыгъащ УФ-м и Къэрал Думэм икIи абы иужькIэщ къэрал Iэтащхьэм абы теухуа Унафэ къыщыдигъэкIар. А гуфIэгъуэ махуэм езым и дамыгъи иIэжщ: ар шынэ-шынэ (ромашка) удз гъагъэращ. ЗэрыжаIэмкIэ, а удз гъагъэ хужь цIыкIур куэдым фIыуэ ялъагъу, къабзагъэмрэ гуапагъэмрэ я нэщэнэуи къалъытэ. Феврониерэ Пётррэ я фэеплъыр ягъэлъапIэу, зэгуэкIуа пщащэхэмрэ щIалэхэмрэ ящыщ куэдым я хьэгъуэлIыгъуэр бадзэуэгъуэм и 8-м трагъахуэ, зи цIэ къитIуа щихъхэр зэрыщытам хуэдэу фIыуэ зэрылъагъуу, зэрылъытэу, зэхуэпэжу, насыпыфIэу зэдэпсэуныр я хъуэпсапIэу.
Унагъуэм, лъагъуныгъэм, зэхуэпэжыным я махуэр зытехуэ бадзэуэгъуэм и 8-р ди Урысей Федерацэм лэжьэгъуэ махуэу щыщытми, ар гулъытэншэ ящIыркъым къэрал унафэщIхэм. Дуней псор зэщIэзыубыда пандемием и зэранкIэ а махуэр, нэхъапэм хуэдэу, мы лъэхъэнэм Iэтауэ ягъэлъапIэркъым, зэхуэсышхуэхэр, дауэдапщэхэр иращIэкIыркъым. АтIэми, махуэшхуэм иIэ мыхьэнэр абы игъэлъахъшэркъым. Ар гъэлъэпIэным къыхузэрагъэпэща къэралпсо комитетым къыбгъэдэкI цIэ лъапIэхэр, щIыхь, фIыщIэ, щытхъу тхылъхэр хуагъэфащэ жылагъуэм пщIэ щызиIэ, зэгурыIуэрэ зэдэIуэжу псэу, нэмыс зи зэхуаку дэлъ, щIэблэ гъэса къызыщIэхъуэ зэщхьэгъусэ щыпкъэ куэдым. Апхуэдэу онлайн щытыкIэм иту ирагъэкIуэкI «Илъэсым и унагъуэ», «Унагъуэр лъэпкъ хабзэхэм я хъумакIуэщ» урысейпсо зэпеуэхэр, «Си унагъуэ» сурэт зэхьэзэхуэр, нэгъуэщI Iуэхугъуэхэри. Абыхэм щытекIуащ Къэбэрдей-Балъкъэрым щыпсэу унагъуэ дахэ куэд.
УФ-м и унафэщIхэм зэрагъэувауэ, къэрал мыхьэнэ зиIэ унэтIыныгъэ нэхъыщ-хьэ дыдэу ягъэув унагъуэм, сабийхэм ехьэлIа Iуэхугъуэ псори. ЖыпIэнурамэ, бын зыпI унагъуэхэм ди къэралым хуищI гулъытэм илъэс къэс хохъуэ. А унэтIыныгъэм хуолажьэ программэ щхьэхуэхэр, быныр пIыным, псэупIэ унэхэр егъэфIэкIуэным, унагъуэр зыхуей-зыхуэфIкIэ къызэгъэпэщыным, нэгъуэщIхэми хуэгъэпсауэ. Апхуэдэхэщ, къапщтэмэ, бын зыгъуэт унагъуэхэм къэралым социальнэ и лъэныкъуэкIэ зэрызащIигъакъуэр. Абы мыхьэнэшхуэ иIэщ унагъуэр хъума хъун, зэщхьэгъусэхэм яку псалъэмакъ мыщхьэпэхэр къыдэмыхъуэн папщIэ, сыту жыпIэмэ «фIыуэ ялъагъур я гъусэмэ, пщыIэм щIэсми арэзыхэр» мащIэ дыдэщ, щIэблэр зыхуей-зыхуэфIкIэ къызэгъэпэщыным, гъэсэным, щIэныгъэрэ IэщIагъэрэ етыным епха жэуаплыныгъэр иджырей адэ-анэхэм, зэщхьэгъусэхэм нэхъ куууэ зыхащIэри. КъинэмыщIауэ, а дэIэпыкъуныгъэхэм ирегъэфIакIуэ щIыналъэхэм щыщыIэ демографие щытыкIэр, сабий зэзыгъэгъуэтыну хуей унагъуэхэри абы нэхъри трегъэгушхуэ.
Ди гуапэ зэрыхъущи, ди республикэм мы зэманым щолажьэ бын зиIэ унагъуэхэм социальнэу ядэIэпыкъуным хуэгъэпса программэ зыбжанэ. Абыхэм ящыщщ, къапщтэмэ, сабийхэм зэ тыгъуэу е мазэ къэс ират пособиехэр, гъэсапIэхэм екIуалIэ цIыкIухэм папщIэ ят пщIэм щыщ процент бжыгъэ адэ-анэхэм зэрыхуагъэкIуэжыр, бын куэд зыпI унагъуэшхуэхэм псэупIэ Iуэхутхьэбзэхэм щIат пщIэм и Iыхьэ гуэрым къызэригъэзэжыр, республикэм и сабий гъэмахуэ зыгъэпсэхупIэхэм пщIэншэу бынхэр зэрыщыбгъэIэфыр, нэгъуэщIхэри.
Дэ тщыщ дэтхэнэми ди дежкIэ мыхьэнэшхуэ зиIэ Iуэхугъуэм епха нобэрей махуэшхуэмкIэ псоми дынывохъуэхъу. Фи унагъуэхэм илъ лъагъуныгъэмрэ пэжыгъэмрэ, зэгурыIуэныгъэмрэ гуапагъэмрэ хэхъуэ зэпыту, щIэблэ узыншэ къыфщIэхъуэу, насыпыфIэу, мурад дахэу фиIэхэр къывэхъулIэу фыпсэуну ди гуапэщ. Къэралми и зэIузэпэщыныгъэр псом япэу къызэралъытэр абы унагъуэм щиIэ пщIэрщ, гулъытэращи, ахэр нэхъыбэж хъунуи дыщогугъ.
ЖЫЛАСЭ Маритэ.
