Тобэ къызохьыж
Бейтыгъуэн ХьэIишэт
ГъащIэ теплъэгъуэхэр
(КIэлъыкIуэр. ПэщIэдзэр №70-м итщ).
— Мамэ, сытым укъыхэщIыкIа уэ?! Дауэ сыпшыныжыну бын гуэныхьышхуэ къыстехуар? – Алим щыжиIэм:
— Зы мэскъал си гуэныхьу птелъкъым, си щIалэ. Мы дунейм фIыгъуэу щызиIар уэ зы закъуэрщ. Адэ-анэ гулъыти, анэкъилъху дэIэпыкъуэгъуи, щхьэгъусэ тынши сиIакъым. Алыхьышхуэм къызита гъащIэмкIэ сыарэзыщ. Гукъеуэу уиIэр си пащхьэ къини, кIуэж уи пэшым. Сэ зыгуэрурэ зэзгъэзэхуэжынщ а къысхущIэбнэ Iуэхугъуэхэр, псори тэмэм хъужынщ. УкъыщызгъэпцIа зэгуэрым къэхъуа, си щIалэ? Нобэ адрей псоми я лейуэ укъызогъэгугъэ, сыт хуэдэ Iэмал хэслъхьами, уи уна-гъуэр зэрызгъэбыдэжын яужь ситыну. Апхуэмыдэ куэд ешэчыф цIыхум, аращ цIыхуфэр быдэщ щIыжаIэр.
Хужьпагуэ иджыри зэ быдэу IэплIэ и къуэм хуищIщ, щIигъэкIыжри сабийхэм еджащ.
Алим и анэм деж щыщIыхьам и псэм телъа хьэлъэр, пэж дыдэу, пэшым къыщIинами ярейт. Унэшхуэм щIыхьэжри, шэджагъуэжей зыщI и щхьэгъусэм зэманкIэ щхьэщытащ. А тIум я кум IэфIрэ дахэу дэлъахэр а дакъикъэм и нэгу къыщIигъэхьэжри, щхьэгъусэм и щхьэм щабэу Iэ дилъащ. Симэ ар зыхищIащ икIи псынщIэу къызэфIэтIысхьащ.
— А, укъэсыжа? Шэджагъуашхэр хьэзырщ. КIуэ шхэ. ЗанщIэу удэкIыжыну хьэмэрэ тIэкIу зыбгъэпсэхуну? — зыкъыхуигъэзащ пщэдджыжьым псалъэ бзаджэхэр зыкIэлъиутIыпщурэ дигъэкIа и щхьэгъусэм.
— Уэлэхьи апхуэдэуи сымымэжалIэ, ауэ уи Iэ дахитIымкIэ къызэптамэ зыгуэр сшхыфынт, — жиIащ и анэм «дахэм дахэ къешэ» къызэрыжриIэрейр игу къэкIыжри.
— Си Iэ дахитIым ящIа шхынщ, ауэ уэри мыцIыкIуу IэшхуитI уиIэщи, абыхэмкIэ къащти шхы, — жиIэри зигъэукIуриижащ.
Мыпхуэдэ цIыху ерыщым упэщIэувэкIэ зыри къызэримыкIынур хьэкъыу зыпхыкIа щIалэр мыпIэщIэну мурад ищIащ. Япэ щIыкIэ езы Симэ зыхуейуэ къыхуигъэува Iуэхугъуэхэр хуигъэзэщIэну, хуэмурэ езым игу ирилъхьахэри пхигъэкIыну триухуащ. Армырамэ и бынищыр фIэкIуэдынкIэ хъунут, абы и мызакъуэу и гум тепщэ щыхъуа лъагъуныгъэм хуэдэ етIуанэу пхузэмыгъэгъуэтыжынри хэлът. Бэшэчагърэ Iущыгъэрэ зыхэлъ Алим зыхущIегъуэжын пIэщIэгъуэкIэ илэжьынутэкъым.
Сыту куэди къытхуишэчрэ, куэдыщэми дыхуигъазэрэ ди Тхьэшхуэм?! ЗыщIэхъуэпсу щыта унагъуэр иджыпсту иухуэн хуейуэ къыпэщылътэмэ, мы пщащэр щхьэгъусэ ищIыну и пщIыхьи къыхигъэхьэнтэкъым. НэгъуэщI лъэныкъуэкIэ уеплъмэ, и щIалищ — Iэнэ лъакъуищыр-щэ?! Абыхэм егупсыса, тIэкIурэ ядэджэгуа нэужь, Алим и гур зэгъэжт. ЩIалэ нэхъыжь цIыкIур езым ещхьыркъабзэу фIы дыдэу еджэрт, унагъуэми дэIэпыкъуэгъу нэс щыхъут. И анэм нэхърэ и анэшхуэр нэхъыфIу илъагъуу пIэрэ жыпIэну Хужьпагуэ яужь итт Астемыр, махуэ псом унэмрэ пщIантIэмрэ зыгуэрхэр щищIэу. ЛIыжь цIыкIум ещхьу, сыт хуэдэ унэ Iуэхуми зрипщытырт. «Тхьэ ухэмыхъуэу укъысхуэнэнум уэ цIыкIужьейр, мы хьэлъэхэр къыумыIэт», — жиIэурэ махуэм хуэзэу зыбжанэрэ Хужьпагуэ ар лэжьыгъэ гуэрхэм къыпэришыжырт. Ар къэгъэнауэ щIалэ курыт Аслъэни куэдымкIэ сэбэп хъуну хущIэкъурт. Псом нэхърэ а цIыкIум нэхъ и кIуапIэр жэмэщырт. Абы щIэт шкIэ цIыкIумрэ фIыуэ зызыужьа танэмрэ мыувыIэу шхалъэм мэкъу яхудидзэт, джэдкъазми щIэчэ имыIэу нартыху яхурикIутырт. Абыхэм якIэлъыплъ Хужьпагуэ гузавэу, абы щыгъуэми гуфIэгъуэм зэщIиIэтэу жэщ къытехъуэрт.
ЩIалэ ещанэ Алихъани и къуэш цIыкIухэр здэщыIэ унэмкIэ зыкъринэу щIидзащ. Махуэ псом абыхэм яужь иту къижыхьурэ пщыхьэщхьэм и анэм щриджэжкIэ псынщIэ дыдэу кIуэжу щытамэ, иджы щIэх-щIэхыурэ и анэшхуэм бгъэдэлъадэурэ елъэIурт и гупэ хигъэлъыну. Хужьпагуэ ар и гуапэ хъурт, ауэ Симэ жиIэнур къыхуэмыщIэу, шэми шхуми исырт. Зы пщыхьэщхьэ гуэрым Алим къыдыхьэжащ и нанэм и бостей кIапэр Алихъан быдэу иIыгъыу, Симэ ар къыкIэричыну къеIэу. НысащIэр апхуэдизу ерыщ екIуати, сабийм и Iэр къыпичынущ жыпIэнт. Алим пщIантIэм къызэрыдыхьэжу, щIалэ цIыкIур къипхъуатэщ, и щхьэгъусэм къеджэри унэмкIэ иунэтIащ.
— Уэращ мыхэр делэ зыщIыр! — Симэ и гуащэм жьэхэлъэри, Алим яужь иуващ. Хужьпагуэ IейкIи-фIыкIи зы псалъэ и жьэм къыжьэдэкIакъым, ари адрей гущIыхьэ куэдым яхигъэпщкIуэжащ. Сыт и мыхьэнэт а шейтIаныр зи тепщэ цIыхубзым зыгуэр жепIэкIэ. Тхьэшхуэм фIэкIа ар и пIэ изыгъэувэжыфын дунейм теттэкъым.
Алим сабийр унэм щIихьэжри, и щхьэгъусэм къыпежьащ:
— Симэ, си псэ, мы дунейм щызиIэ нэхъ фIыгъуэшхуэ дыдэ. СынолъэIу ди бынхэм уемыгуэуэну. ЩреIэ мыри, адрей и къуэш цIыкIухэм я гъусэу, си анэм и унэм. Уэ лэжьэн щIэдзэжи, япэм хуэдэу псоми уакъыхэлыдыкIыу пэрыувэж уи IэнатIэм. Мес, щIалэ нэхъыжьитIыр дэIэпыкъуэгъу хъуащ, Алихъани зыхуейр зрегъэгъуэтыф…
— Фи мэ зыщыуам псоми зывогъэгъуэтыф фызыхуейр, сэращ мыбы кIэфIей хъужауэ къыдэнар, — Алим жиIэнур иримыгъэухыу Iэпиудащ щхьэгъусэм. — Хъунщ, ирекIуэ, и хьэпшыпхэри къыздрещти. Сэ унитIым я кум ситыфынукъым абыхэм къакIэлъызжыхьу. Зригъэсахэщи, иджы фIымэ иреплъ абыхэм къалэн яхуэщIэныр. Абы зы къуэ закъуэщ ипIари, щыми апхуэдиз гугъуехь фIэкIа япымыщIауэ къыщыхъу къыщIэкIынщ, мыхэр щхьэфIэхищ зэрыхъур куэд мыщIэу къыгурыIуэнщ. КIуэ, Iуш мыр, и нэкIу нэпсым зэхицIэлар сумыгъэлъагъуу, — губжьауэ и къуэ цIыкIум Iуплъащ.
Алим сабийр къищтэри, и анэм дежкIэ ихьащ, щIалэ цIыкIур анэм и жьэ бзаджэм пэIэщIэ ищIмэ нэхъ къищтэу. Адрейхэр, Тхьэм и фIыщIэкIэ, куэд щIауэ псалъэ ды-джым дэтэджтэкъым икIи дэгъуэлъыжтэкъым. Псори зэхэзыхыр мы иджыри къызыгурымыIуэIа, ауэ IэфI, гуапэ къэзылъыхъуэ сабий тхьэмыщкIэрт. Езы Алимти, нэхъыбэм мышхэххэу пщэдджыжьым дэкIырти, жэщ хъуху къекIуэлIэжтэкъым, Симэ и жьэм зыпэщIимыгъэхуэн щхьэкIэ. Алихъан цIыкIуи иджы къыгурыIуэн щIидзауэ къыщIэкIынт и анэм и бзаджагъэр: нанэм дежкIэ щыщыIэм зэпыу имыIэу гуфIэрт, зыгуэрхэр жиIэу къавэрт, джэдкъазым яхэлъадэрт, хьэм бэуапIэ иритыртэкъым. И анэм зэришэжу, щэху хъужырт е гъын къыщIидзэрти, зыхуейр къыпхуэмыщIэу ныкъуакъуэрт.
Пщыхьэщхьэшхэр зыбгъэдэт зэкъуэшхэм Алихъан къызэралъагъуу къыщылъэтащ, и Iэпэр яубыдри IэнэмкIэ яшащ. «Къысхуэгъэгъу, си анэ!» — нэхъыбэ жимыIэу Алим псынщIэ дыдэу къыщIэкIыжри и дежкIэ екIуэкIыжащ, тIэкIу зиIэжьэмэ, и щхьэгъусэм къриIуэкIынур ищIэрти. «Сыт, си щхьэфэм цыуэ итыр щIэвбжыкIа? Алыхь сыарэзымэ, си набдзэм тетхэри абы хэвбжами, зыри фхуэсщIэфынукъым», — жиIэу щIэтт пэшхэм и псалъэ фIейр щIэз ищIу. Алим и анэ тхьэмыщкIэм и гъусэу иухуа мы унэ-лъапсэ дахэм нуру къыдихыр дэуфIынкIат цIыхубз жьэ бзаджэм къыбгъэдэкI дыджыгъэм. КIуэаракъэ, дунейр къытеункIыфIащ щIыжаIар мы щIалэм къылъыса насыпым хуэдэ гуэрт.
Мы пщэдджыжьыр адрейхэм хуэмыдэу нэхъ зэлъыIухат. Апхуэдэу къыщыхъурт лэжьапIэм нобэ дэкIыж Симэ. Илъэс зыбжанэ хъуауэ и нэгум къищ дыджыгъэр дыхусабын телъыджэкIэ нышэдибэ зыкIэригъэкIауэ къыпщыхъурт. Щыгъын зэи хуэмыныкъуа цIыхубзым зыр зыщихыжмэ, адрейр зыщитIагъэурэ зыкъомрэ гъуджэшхуэм бгъэдэтащ. Алим япэ къэтэджауэ и щхьэгъусэр щилъагъум игукIэ: «Тобэ, тобэ, фIы тхьэм къытхудигъакIуэ», — жиIэри гу зэрылъитар къримыгъащIэу зытхьэщIыпIэмкIэ кIуащ. Аргуэрыжьти, зы фIыгъуэшхуэ гуэрым щыгугъыу щIалэ гугъу ехьам и махуэщIэр иригъэжьащ.
Псори зэманым зэтрегъэувэж жаIэ, ауэ икIутар из зэрымыхъужым хуэдэ къабзэу, и нэгу щIэкIа гукъеуэ псоми я лъэужь къытенат Хужьпагуэ и узыншагъэм. Сабийхэр гъэсэныгъэ ябгъэдэлъу, зыр зым дэIэпыкъуу, кIэлъыплъыжу къыдэкIуэтейрт. Щыри школым кIуэрт, я анэр махуэ зыбжанэкIэ щамылъагъу щыIэу, я анэшхуэм щIыгъут. Хужьпагуэ и щытыкIэр ибзыщIурэ, узым иубыдыпащ, пIэм хэлърей хъуащ. ЩIалэхэм яхуидэртэкъым я адэ-анэм зыгуэр жраIэу. Ауэ зы пщыхьэщхьэ гуэрым и къуэр псынщIэ дыдэу къыщIэлъэдащ.
— Сыт, мамэ, къыпщыщIар, щхьэ зыри къыджумыIэрэ? Дэ, уэлэхьи, нэхумыщым дыдокIри, кIыфI хъуауэ дыкъыдыхьэжу арам. Мы щIалэхэр щхьэ нумыгъэжарэ? — зэрыгузавэр и нэгум щIэту щIэупщIащ Алим.
— Зыри къэхъуакъым, си щIалэ, фэ къалэнышхуэ фи пщэ дэлъщ, щIалищ унагъуэу вгъэтIысыжын хуейщ. Пэжщ Симэ жиIауэ щытар, сэ зы щIалэ закъуэт сиIари ерагъкIэ зы лъапсэ схуэухуауэ аращ, ари тэмэму и кIэм нэсакъым. Фэ, Алыхьым фхуигъэпсэу, апхуэдищ къыфпэщылъщ. Зыщ сыщIэгузавэр: мы сабийхэр зыхуей схухуэгъэзэжкъым. Щыхэжае къохъу, сыкъэтэджу я пэшым сыщIэмыхьэфурэ, я унэ лэжьыгъэхэмкIи садэIэпыкъужыфыркъым… Куэд мэхъу слъэмыкIыжыр. А къомыр къезбжэкIынкъым. ЖеIэ Симэ си Iуэхур зытетри, щIалэхэр и деж егъэшэж, нэхъыфI сыхъумэ къэкIуэжынхэщ. Си гур ящIогъу, я адэ-анэр мобдеж фыщысу зеиншафэ къатеуащ, — ар ерагъыу къипсэлъри, и нэр зэтрипIащ и къуэ и псэм япэ иригъэщым и нэгур хуимыгъэзэфу.
Алим и анэм зыщхьэщидзэри ину къэгъащ:
— Мамэ, си мамэ дыщэ, сыт хуэдэ щIыкIэкIэ сыпшыныжыфыну гугъуехь уэзгъэшэчар. Сыхуейкъым уэрыншэу зы махуэ мы дунейм сыкъытенэну. Къэтэдж иджыпстуи, накIуэ ди унэ зэгъусэу тщIам, уэ пхуэфащэр нэхъ пэш дахэ дыдэрт. СщIэркъым си акъылыр зэтезыхуу мыбдеж укъыщIэзгъэкIуар, си бынхэри зыхуей хуэгъэзэнри къалэн пщысщIу гугъу ущIезгъэхьар…
— Хьэуэ, Алыхьым деж нэмысын псалъэщ а уэ жыпIэхэр. Сэ зыми си унэм сыкъыщIихуакъым. Уи бынхэри, хьэуэ си бын цIыкIухэри, псэхэлъхьэж схуэхъуа фIэкIа, зы дакъикъэ къыстехьэлъакъым, я сэбэпынагъ фIэкIа я Iей слъэгъуакъым. Гуэныхь къыумыхь апхуэдэхэр уи жьэм къыжьэдэбгъэкIыу. Псори тэмэм хъужынущ. Псом нэхърэ си дежкIэ нэхъапэр Симэрэ уэрэ фи зэхущытыкIэр арати, тхьэм и шыкуркIэ тэмэм хуэдэщи, согуфIэ. ЩIалэхэр ахъырзэман хъуащ, я ныбжь емылъытауэ еджэнми унагъуэ Iуэхуми хуэIэзэщ. Ауэ сошынэ еджапIэм тIэкIу пэмылъэщыж хъункIэ. Махуэм ешахэр пщэдджыжьым тIэкIу хожае, еджапIэм къыкIэроху. Абыхэм я жеигъуэщ. ИужькIэ сэ гузэрыдзэ къысхуэвмыщIыжын щхьэкIэ, зэкIэ фшэжи тIэкIу сыкъызэфIэувэжыху фи деж щывгъэIэ. Сэ лажьэшхуэ сиIэкъым, сыхуэпIащIэркъым иджыри уи адэмрэ уи анэшхуэмрэ сахуэзэжыну, — гушыIэ хэлъу иухащ и псалъэр.
Иужь псалъэхэм Алим и гур нэхъ игъэзэгъащ. ПщыхьэщхьэхуэкIуэ зэрыхъуу, и щхьэгъусэм Iуэхур зытетыр жриIэри, щIалищыр я унэмкIэ яшэжащ, цIыкIухэм: «Нанэ тIэкIу сымаджэ хъуащи, зэрызехьэ имылъагъумэ, нэхъ щIэх хъужынущ», — жраIэри.
ЩIыб Iуэхухэр щIалэхэм есауэ фIы дыдэу ягъэзащIэрт, жьы дыдэу ахэр Алим къигъэтэджырти еджапIэм здишэрт. Симэ зыхэпщIэу къехьэлъэкI хъуат цIыхухъуиплI къалэнымрэ лэжьапIэмрэ зэдихьыну, и гуащэ пIэм хэлъри игъэшхэн хуейт. Хужьпагуэ затримыгъэхьэлъэн папщIэ: «Сэ зыгуэрхэр согъэхьэрычэтыф иджыри», — къажриIэрт. Ауэрэ махуитI-щым, тхьэмахуэм зэ зыгуэр къыщIыхьэ мыхъумэ, къафIэмыIуэхужу Хужьпагуэ пIэм къыхэнэпащ. Хьэ пэтрэ, Iэмал имыIэу, махуэм тIэу ягъашхэ. Мыр цIыхут, и Iэпкълъэпкъыр игъэдэIуэфын папщIэ, хущхъуэ зэфэр езэгъын щхьэкIэ, ерыскъы Iухуапхъэт. Зэзэмызэ я гъунэгъухэм зыгуэр къыхуахьмэ: «Хьэуэ, зыми фыхэмыт, псори сиIэщ. КIуэдыжыну фIэкIа, апхуэдиз схуэшхынукъым», — яжриIэрт. Абы щыгъуэ егупсысырт: «Алыхьышхуэ, мыр сшхымэ, зы къару гуэр згъуэтыжынщи, сыкъэтэджыжынщ».
Зы махуэ гуэрым Астемыр и анэшхуэр пщIыхьым хэту илъэгъуащ. Ар япэ зэманым хуэдэу джэдкъазым яхэту, пщыхьэщхьэм таурыхъ дахэхэр къыжриIэу и нэгу къыщIэувэжащ. Пщэдджыжьым иджыри зыри къэмытэдж щIыкIэ ар псынщIэ дыдэу къыщылъэтри, Хужьпагуэ и унэмкIэ ежэкIащ. Бжэр мащIэу IугъэзыкIарэ бжьыхьэ жьы щIыIэм унэ кIуэцIыр игъэдияуэ, щIакхъуэ гъур Iыхьэр быдэу зыIэщIэлъ и Iэм фIэкIа шхыIэным къыщIэмыщу хэлът хужьпагуэ. Зэгуэр нурымрэ гуапагъэмрэ къызыщхьэщихыу щыта и анэшхуэр къэцIыхужыгъуейт. Астемыр и анэшхуэм бгъэдэкIуэтащ:
— Нанэ, накIуэ ди унэм. Сэ быдэу узгъэшхэнщи, укъэтэджыжынщ. Сыт мы щIакхъуэ гъущэр щIэпшхыр, дэ къытхуэбдэу щытакъым ар. НакIуэ, нанэ, накIуэ, — щIалэ цIыкIум и анэшхуэр къиIэтыну яужь ихьащ.
Хужьпагуэ хэлъыж щыIэтэкъыми, мы щIалэ цIыкIуми къыхуэIэтынут, ауэ ар АлыхькIэ къелъэIуащ и гугъу имыщIыну, мыбдеж и закъуэ щIэлъмэ нэхъ къищтэу. ТIэкIу зэзэмызэ къыщIэлъадэурэ къыщIэупщIэмэ, мафIэ тIэкIу хурищIэмэ, нэгъуэщI зыри хуэмейуэ. Астемыр сабийми къыгурыIуащ я унэмкIэ и анэшхуэр кIуэну щIыхуэмейр. Сымаджэм и псэм телъыр нэхъ хьэлъэж ищIынут и анэм и жьэ бзаджэм. И нэпс къекIуа и тэмакъым фIэлъыр ирикъухыжурэ и нанэм щабэу жриIащ:
— Хъунщ, нанэ, хэлъ пIэ узэсам. Сэ афIэкIа щIыIэм уезгъэсынкъым, уи ныби згъэныкъуэнкъым. Ауэ сынолъэIу, къызэфIэувэжи, Майе цIыкIу зыкъегъэлъагъу. Абы узэрыкIэлъымыплъыжрэ и шэм кIэричащ, мэпыджэ, и нэ цIыкIухэр нэщхъейщ, — жиIащ, анэшхуэм и гур къызэригъэгъуэтыжын мурадкIэ. Хужьпагуэ ба щабэрэ IэплIэ гуапэрэ хуищIри щIэкIыжащ. Тхьэмахуэ пщэдджыжьти, псори хэлът, гукъеуэ гуэри ямыIэу. Астемыр пщэфIапIэм щIыхьэри, шхын гуэрхэр къищтащ Хужьпагуэ хуихьыну. Ахэр игъэтIылъри, мафIэ ищIащ, хьэкур зэщIигъаплъэри шхыныр игъэхуэбэжащ, тас цIыкIумрэ къубгъанымрэ пIэм бгъэдихьэри, и анэшхуэм и напэр хуитхьэщIащ. Фызыжьым жиIэну зыхуейр куэд хъурт, къыхуэпсэлъынур мащIэти, и гумкIэ псори зэригъэзэхуэжри Астемыр и Iэр щабэу и нэм, и псэм хуихьащ.
— Ахэр зырикIщ, нанэ, уэ къытхуэпщIам елъытауэ. Мы дунеишхуэм уэ нэхъыфIу слъагъу теткъыми, уэр щхьэкIэ сытри схуэщIэнущ. ТIэкIунитIэ къыздэIэпыкъуи къызэфIэувэж, шхын къыпхуэсхьхэр шхы, мащIэ-мащIэурэ къызэфIэувэж, — Iущащэрт лъэгуажьэмыщхьу пIэм бгъэдэт Астемыр.
Астемыр шхын хуихьар жьэдилъхьэурэ иригъэшхын щIидзащ. Ерыскъы хуабэм сымаджэм псэщIэ къыхигъэхьэжу къыпщыхъурт, ауэ и нэкIум лъы къыщIэлъэдэжауэ къыпфIэзыгъэщIыр, тобэ ирехъуи, мы сабий телъыджэм и гукъэкIыр Хужьпагуэ гукIэ зэрызэригъэзахуэрт. МафIэм и хуабэри, шхыным и къэуатри, псом хуэмыдэжу и къуэрылъхум къыхуищIа гулъытэри зэуэлIа Хужьпагуэ и Iэпкълъэпкъым зы къару гуэр къыхыхьэжауэ къыщыхъурт, арщхьэкIэ и пкъыр къэзыIэтын гуащIэ иджыри иIэтэкъым.
Астемыр хьэкум пхъэдакъэшхуэ ирилъхьэри: «Сэ иджыри къэзгъэзэжынщ», — жиIэри щIэкIыжащ.
«Хэт мы пщэдджыжь нэмэзым апхуэдизрэ щIэкI-къыщIыхьэжу дызымыгъэжейр?», — къыщIэIукIащ и анэм и макъыр пэшымкIэ. Астемыр зыри пимыдзу и пIэм зыхидзэжащ. ЩIыIэмрэ гуныкъуэгъуэмрэ зи гур яубыда щIалэ цIыкIум шхыIэным зыщIигъапщкIуэри, зэщыджэу гъын щIидзащ. Абы и нэгум хущIэкIыртэкъым нанэм и теплъэ хъуар. «Си нанэ, си нанэ, си нанэ», — псалъэхэр щимыгъэтыжыфу къытригъэзэжырт. Абы иджыпстукIэ Iэмалу иIэр ерыскъырэ хуабагъэкIэрэ и анэшхуэм и нэIэ тетынырти, ар зэригъэзэщIэну Iэмалхэр и щхьэм щызэригъэзахуэт. Астемыр хуэмурэ жейм хилъэфэжащ, нышэдибэ къызыхэкIа пщIыхьым пищэжами ярейуэ, и анэшхуэм и Iэпэр иIыгъыу губгъуэшхуэм къыщыхутащ.
(КъыкIэлъыкIуэнущ).
