Сынывэхъуэхъуу икIи сыфхуэхъуапсэу
Гъатхэпэм и 8-р ЦІыхубзхэм я дунейпсо махуэщи, девгъэхъуэхъу узыншэну, насыпыфІэу, гугъуехьыншэу псэунхэу, гуфІэгъуэ щымыщІэнхэу…
Согупсыс: псалъэ гуапэ куэд яжетIэми, цІыхубзхэр къэдмыгъапцІэу пІэрэ?!
Пэжыр жыпІэнумэ, гъащІэм и хьэлъэр сыт щыгъуи цІыхубзым нэхъ тегъэщІауэ къокІуэкІ. Арагъэнщ ахэр къыщезыгъэудари. ЦІыхубзхэм я махуэр гъатхэпэм и 8-м щIытехуар зымыщІэ щыІэу къыщІэкІынкъым. Ауэ нэхъ щІалэхэм ящІэн щхьэкІэ иджыри кІэщІу къэтІуэтэнщи, дэри дигу къэдгъэкІыжынщ.
ЗэрыжытІауэ, дунейм и хьэлъэр цІыхубзхэм ятегъэщІэпауэ къэгъуэгурыкІуэрт. 1857 гъэм гъатхапэм и 8-м Нью-Йорк къалэм дэт щэкІ зэІущэ фабрикэм щылажьэ гуащІэрыпсэу мин плІыщІым зыкъаІэтащ я Iуэхур хуагъэтыншыну, гугъуехьыр хуагъэмэщІэну жаIэу. Ауэ полицэр ебгъэрыкIуэри яубэрэжьащ, фабрикэр лъэхъуэщ хуэдэу ящІщ, бжэхэм ІункІыбзэ иратри, мафІэсышхуэ къагъэхъуащ, абы, нэхъыбэр цІыхубзу, цІыхуи 129-рэ хисхьащ. Ахэр щыщIалъхьэм, цІыху минипщІ нэхърэ нэхъыбэ Iуэхум хэтащ, цІыхубзхэм я гурыщІэр даІыгъыу, я гуауэр дагуэшу.
1910 гъэм шыщхьэІу мазэм и 26-27 махуэхэм етIуанэ Интернационалыр Копенгаген щекІуэкІащ. Нэмыцэ социал-демократ партым и пашэхэм ящыщу Цеткин Кларэ къыхилъхьэри, 1857 гъэм гъатхэпэм и 8-м яукIа бзылъхугъэ хейхэм я фэеплъу ягъэуващ дуней псом цІыхубзхэм я махуэу ар щагъэлъэпІэну.
1960 гъэхэм и кІэхэм а махуэр Америкэми щагъэлъапІэу щІадзащ. 1977 гъэм дыгъэгъазэм и 16-м ООН-м унафэ къищтащ гъатхэпэм и 8-р ЦІыхубзхэм я дунейпсо махуэу зэрагъэбелджылым теухуауэ.
ЦIыхубзхэр ди зэманым нэхъ тынш хъуауэ пIэрэ?
ЦІыхубзымрэ цІыхухъумрэ зэхуэгъэдэным тедгъащIэурэ, цІыхухъу гуащІэ зыхуей Іуэху гугъухэри цІыхубзхэм ятедмыгъэщІауэ пIэрэ? Соплъри, сабийр зыпІыр, абы гугъу дехьыр цІыхубзращ. Унэр, пщІантІэр, жьыщIэн-тхьэщIэныр, пщэфІэныр, гуфIэгъуэмрэ гузэвэгъуэмрэ пыщIа Iуэху хьэлъэхэр — мы псори зи фэ дэкIыр цIыхубзырщ. Абы къыщымынэу, унагъуэр зыхуэныкъуэнухэм егупсысри, ахэр къэзылэжь-къэзыхьри нэхъыбэу цІыхубзрауэ си гугъэщ. ЩакІуэ-щэхуакІуэу бэзэрым тетым я нэхъыбапІэри цІыхубзщ.
Адыгэ хабзэкIэ цІыхубзыр унэм, пщІантІэм, хадэм фІэкІа щагъэлажьэу щытакъым. Губгъуэ Іуэху ирагъащІэртэкъым, щэн-щэхуэн Іуэхум хагъэтыртэкъым, гугъу щехьын щIыпIэ жыжьэ ягъакІуэртэкъым, зы хэгъэрей гъусэ хуащІырт. Унагъуэр зыхуэныкъуэр къэлэжьын-къехьэлІэныр цIыхухъум и къалэнт.
Пэжщ, дунейм зихъуэжащ, цІыхубзыр мылажьэуи хъуну къыщIэкIынукъым. Апхуэдэу щыщыткIэ, цІыхухъум абы и хьэлъэ гуэрхэр трихыфын хуейщ сабий, унагъуэ Iуэхухэм ящыщу.
Сыхуитамэ, цІыхухъу гуащІэ зыхь IэнатIэ, лэжьыгъэ хьэлъэхэм цIыхубзхэр езгъэкIуэлIэнтэкъым. Абыхэм къекIур цІыхубз-сабий узыфэхэмкIэ дохутыр, хущхъуэщІ-хущхъуэщэ, тхакІуэ, усакІуэ, стIолым бгъэдэсу проект зэхэзыгъэувэ инженер хуэдэ IэщIагъэ- хэрщ.
ЦІыхубзым щІыхь хуэзыщІ лъэпкъхэр, къэралхэр яужь итщ лэжьыгъэри унагъуэри здихьыфыну Iэмал иратыну. Псалъэм папщIэ, сабий зыгъуэтар сыхьэт бжыгъэ гуэркIэ нэхъ мащІэу мэлажьэ, уеблэмэ компьютеркIэ псори зэпыщIа щыхъуа зэманщи, унэм щIэсу зи къалэныр зыгъэзащIи щыIэщ.
Дауи, цІыхубзыр нэхъыбэрэ и унагъуэм, и бынхэм яхэсмэ, анэдэлъхубзэр Іурилъхьэу, и лъэпкъ хабзэр хилъхьэу бын узыншэ ипІмэ, ар лъэпкъымкІи, къэралымкІи, цІыхубэмкІи нэхъ щхьэпэщ. Аращи, зэманым къыдит Iэмалхэр къэдвгъэгъэсэбэп.
Гъатхэпэм и 8-м псалъэ гуапэ зэражетIэр, удз гъэгъа къазэрыхуэтщэхур хъарзынэщ, ауэ псом я щхьэр зыхуей хуэдгъэзэнырщ, дгъэфIэнырщ. Армырамэ, зы махуэ гулъытэм гъэпцIагъэ, фэрыщIагъ гуэр хэлъ хуэдэу мэхъу.
Хъуажь Фахъри.
