Унаплъэ
Унаплъэ кIуэну зи гугъэхэм, Iэмал зэриIэкIэ, ар хэIущIыIу зэрамыщIыным пылът, ауэ бзылъхугъэ зэрыс унагъуэм Iуэхур щIэуфэпа щыхъуртэкъым, лъыхъуми унаплъэ щыкIуэнур жраIэртэкъым. КъыжыIапхъэщ унаплъэ кIуэнухэм Iыхьлы гъунэгъу, бзылъхугъэ зэрыхамыгъэхьэр. Хъыджэбзыр къэзылъхуахэм дзыхь зыхуащI, цIыху пэж, къуажэм дэсхэм пщIэ зыхуащIт а Iуэхур зи пщэ иралъхьэр, лIищ-плIы хъууэ ежьэрт. Абыхэм ябзыщIыртэкъым я муради я къалэни. ЩIалэм и лъэныкъуэм ахэр иригъэблэгъэну хьэзырт сыт щыгъуи, шыгъупIасти къыхуащтэрт, ауэ мыдрей кIуахэм фIыщIэ ящI мыхъумэ, хьэщIэхэм къыщIэкIуар зэфIамыгъэкIыу Iэнэ сыт я Iуэхутэкъым, щIаплъыкIыпхъэ псори щIаплъыкIырт: унэ, пщIантIэ, унэлъащIэ, псэуалъэ, Iэщ, джэдкъаз, нэгъуэщIхэри. Мыхьэнэшхуэ хуащIу щытащ унагъуэхьэм — бжьыхьэми бацэ телъу, ныбаджэу щытмэ, къалъытэрт ар унагъуэм и щыщIэныгъэу, быдафэ ираплъуи щытащ. Гулъытэншэуи къагъанэртэкъым гъунэгъухэр къазэрыхущытри, жылэм пщIэуэ щаIэри, нэхъыжьхэм зэрахущытри, а езы нэхъыжьхэм я жьабзэ, я гуапагъэри, дэдзых гуэр яIэми, япхъу зи нысэри, я нысэ зипхъури, я фIанэкI-гуахъуэкIхэр джафэу Iэгум щIиха, хьэмэрэ щытурэ улъия? Псори къалъытэрт.
Лъэпкъым къэкIуэну дахэ зэриIэмкIэ ныбжьыщIэ цIыкIухэм гугъэфI уагъэщI. Абы яужь унаплъэм я нэхъыжьым зыри жимыIэу къигъазэу къыдэкIыжмэ, Iуэхур зэIыхьат, абы хъыджэбзым и лъэныкъуэм яхуихьыжыну жэуапыр наIуэт: «Ахэр благъэ фхуэхъунукъым, фи пхъур яхэпсэукIыфынукъым». Апхуэдэм деж лъыхъуи щIэупщIи ягъэкIуэжыртэкъым. Ауэ унаплъэм я нэхъыжьым бысымым я Iэ къиубыдыжу: «Мыпхуэдэм унаплъэ дыкъащIат, фалъыгъуэзэж», — жиIэмэ, абы щыгъуэм Iуэхур гурыIуэгъуэти, бысымыр арэзы хъурт, унаплъэм хэтхэр ирагъэблагъэрти, шыгъупIастэ къыхуащтэрт, я Iуэхур махуэ хъуну фадэбжьэми техъуэхъухьырт.
Унаплъэхэр кIуэжа иужь махуитI-щы дагъэкIырти, хъыджэбзым аргуэру кIэлъыгъуазэрт. Лъыхъур дапщэрэ къагъэкIуэнуми зэлъытар зэблагъэ хъуну зэзыпщыта унагъуитIым я зэрыцIыхуныгъэрт. Нэхъ зэпэIэщIэхэм я Iуэхур нэхъ кIыхь хъурт.
ЗэрыжытIащи, мы Iуэху дахэр щекIуэкIыр адыгэ хабзэм тету, унагъуитIыр зэрыщIэрэ зызэщIагъакъуэу, лъэпкъитIыр благъагъэкIэ щызэгурыIуэрт, езы щIалэмрэ хъыджэбзымрэ гурэ-псэкIэ щызэбгъэдэувэ дахэгъуэрт. Къыхэгъэщыпхъэщ апхуэдэу дахэу, зэгурыIуэу Iуэху псори екIуэкIыу зэрыщымытар. Iэджэрэ къэхъурт адэ-анэ ткIий, дэлъху щхьэзыфIэфIхэр зиIэхэр я бынхэм, къыдалъхуахэм я лъагъуныгъэм ебакъуэу, игъащIэм зи нэгу имыплъа къыхуашэу е хъыджэбзыр жагъуэлIым ирату. Ауэ ар адыгэхэм Iэмал имыIэу къадекIуэкI хабзэтэкъым, цIыху нэмысыншэхэм я щхьэзыфIэфIагъ мыхъумэ, апхуэдэр лъэпкъым зэи игъэдахэртэкъым.
ЩIалэм къыхихар и лъэпкъым ягу иримыхьамэ, ныбжьыщIитIым я Iуэхур зэхакъутэжыфынут, апхуэдэт хъыджэбзым и лъэныкъуэри. Ауэ апхуэдэ къыщыхъур мащIэрэт. Нэхъыжьхэр, Iэмал зэриIэкIэ, пылът хьэщыкъ зэхуэхъуа ныбжьыщIитIым я пхъэ къызэрикIыным, я насып зэрызэхэхуэным.
Унаплъэм иужь хъыджэбзым щIэупщIэжа псэлъыхъухэр ягъэхьэщIэрт. Абдежым зэблагъэ хъунухэр щызэгурыIуэрт нэчыхьытхым и IуэхумкIи, уасэми щытепсэлъыхь хъурт… Нобэ ди гъащIэм хэмытыж пкъыгъуэхэщ лъыхъури унаплъэри. КъызыхэкIа унагъуэм и къулеягъ сытхэр иджы зэпаубыду къэхъуми, ар яфIэигъуэджэщ. Ауэ ноби зыщIэупщIэр къызыхэкIа унагъуэмрэ лъэпкъымрэщ (я лэжьэкIэкIэ, цIыхум зэрахэткIэ, я щIэныгъэкIэ, акъылкIэ). Шэч хэлъкъым мылъку зиIэ унагъуэ Iумпэм зэрамыщIым, ауэ мылъку псоми я нэхъ лъапIэщ унагъуэм адыгагъэрэ цIыхугъэрэ илъмэ.
Шэрджэс Алийрэ Хьэкъун Мухьэмэдрэ зэдатха «Адыгэхэмрэ абыхэм я хабзэхэмрэ» тхылъым къитхыжащ.
