Тхыдэм уризыгъэплъэж
КъБР-м и Архив IуэхущIапIэм и тхылъ фондым къыхэхъуащ томихыу зэхэт «Акты, собранные Кавказской археографической комиссией» тхылъыр. А тыгъэ лъа-пIэр архивым иритащ Iэрыпщэ Эдуард.
Том куэду зэхэт лэжьыгъэм щызэхуэхьэсащ 1802 — 1854 гъэхэм къриубыдэу Урысей къэралыгъуэмрэ Кавказымрэ я зэхущытыкIам теухуа дэфтэрхэр. Абы къыщыхьащ рескриптхэр, хъыбархэр, письмохэр, тхыгъэ щэхухэр, Кавказым щыIа лIыкIуэхэм, пащтыхьым и зауэлIхэм, къулыкъущIэхэм я гукъэкIыжхэр.
Шэч хэлъкъым а тхыгъэхэр щIэныгъэлIхэм, архивхэм я лэжьакIуэхэм къазэрыхуэсэбэпынум, гъэщIэгъуэн зэращыхъунум. Абы къыщыхьа дэфтэр зэмылIэужьыгъуэхэм уригъуазэурэ уриплъэжыфынущ Кавказым и тхыдэм, Урысейм Тыркумрэ Персымрэ яхуиIа пыщIэныгъэхэм, Дагъыстэным, Шэшэным, Къэбэрдейм, Псыжь адрыщIым, тенджыз ФIыцIэ Iуфэм политикэ Iуэхугъуэу щекIуэкIа- хэм.
Псалъэм и хьэтыркIэ, дэфтэрхэмкIэ щыгъуазэ зыпщIыфынущ пащтыхь администрацэм Прохладнэ къуажэм дэта шыгъу щапIэхэм ятеухуауэ иIа мурадхэм. Псыжь адрыщIкIэ дэсхэм папщIэ апхуэдэ тыкуэнхэр къыщызэIуахыну загъэхьэзырырт Константиногорск, Прочнэ-Окопэм, Лабэ Iуфэ.
Тхыдэджхэм гъэщIэгъуэн ящыхъунущ къэбэрдеипщхэмрэ цIыхубэмрэ Урысейм и пащтыхь Александр Езанэм и щIыхь тхылъхэр иратыным теухуауэ 1812 гъэм щIышылэм и 20-м граф Румянцевым генерал Ртищевым хуигъэхьа письмор. Актхэм къыщыхьа дэфтэрхэм Къэбэрдейм и Iуэху зыIутар нэсу къыщыгъэлъэгъуащ. Псалъэм папщIэ, адыгэхэм я хабзэхэм яIа къарур, зэрахьэну динымкIэ хуиту зэрыщытар, къэбэрдейхэм траха щIыхэм щыщ къызэрыратыжар, нэгъуэщIхэри.
Апхуэдэ дэфтэрхэр Къэбэрдей-Балъкъэрми, Кавказыр зэрыщыту къапщтэми я тхыдэр куууэ джынымкIэ сэбэп хъунущ.
Абей Анзор,
КъБР-м и Архив IуэхущIапIэм и пресс-секретарь.
