Адыгэ лъэпкъ гъуазджэм хэлъхьэныгъэ ин хуэзыщIахэр
Адыгэ пшынэ, дыгъэ уэзджынэ,
Гу упщIыIуар зыгъэуш.
Музыкэ театрым щекIуэкIащ РСФСР-м и цIыхубэ артисткэ, пшынауэ Iэзэ, макъамэтх, къэфакIуэ, адыгэ лъэпкъ гъуазджэм хэлъхьэныгъэ ин хуэзыщIа, лъэужь дахэ къэзыгъэна Къашыргъэ КIурацэ къызэралъхурэ илъэси 115-рэ, РСФСР-м щIыхь зиIэ и артист, композитор цIэрыIуэ, къэфакIуэ, макъамэтх икIи уэрэдус Къашыргъэ Билал илъэс 85-рэ зэрырикъум теухуа юбилей пшыхьыр. Ар къызэригъэпэщащ КъБР-м ЩэнхабзэмкIэ и министерствэм.
Къашыргъэ КIурацэ Концертыр къызэIуихащ «Кабардинка» къэрал академическэ къэфакIуэ ансамблым.
Пшыхьыр ирагъэкIуэкIащ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым и артист пажэхэу Хьэмырзэ Ахьмэдрэ КIэхумахуэ ФатIимэрэ. Абыхэм къызэхуэсахэм кIэщIу ягу къагъэкIыжащ Къашыргъэ КIурацэ и гъащIэмрэ гуащIэмрэ.
Къашыргъэ КIурацэ 1899 гъэм Къуэшыркъуей (иджы Кэнжэ) къуажэм къыщалъхуащ. Пасэу пшынэм дихьэха бзылъхугъэм ар IэщIагъэ хуэхъуащ. ЦIыхубэ макъамэхэм къадэкIуэу абы езым зэхилъхьэжахэри игъэзащIэрт. Пшынауэ цIэрыIуэм и зэфIэкIхэр къалъытэри, «ЩIыхьым и дамыгъэ» орденыр къыхуагъэфэщащ. Къашыргъэ КIурацэ къытхуигъэна макъамэ дахэхэмрэ къафэхэмрэ цIыхубэм фIыуэ ялъэгъуащ икIи нобэр къыздэсым республикэм и пшынауэхэм ягъэзащIэ.
КIурацэ къэзыцIыхуу, и лэжьэгъуу щытахэу литературэдж КIурашын БетIал, пшынауэхэу ПщыхьэщIэ Мухьэжыр, ДыщэкI ФатIимэ, балетмейстр Ульбашев Мутай сымэ, нэгъуэщIхэми КIурацэ теухуа я гукъэкIыжхэмрэ хужаIа псалъэ гуапэхэмрэ экранымкIэ къа- та нэужь, и анэм къигъэна лъэужь дахэм ирикIуэ, уэ-рэд 300-м щIигъум макъамэхэр щIэзылъхьа Къашыргъэ Билал IэгуауэшхуэкIэ утыкум ирагъэблэгъащ.
Хьэмырзэ Ахьмэдрэ КIэхумахуэ ФатIимэрэ абы и гъащIэмрэ гуащIэмрэ къытеувыIащ. Макъамэм, уэрэд жыIэным, къафэм дахьэх Билал артист Iэзэхэу Атэлыкъ Аслъэнджэрийрэ Дэшу Хьэшыррэ къафэм хуагъэсащ. ИужькIэ Къэбэрдей-Балъкъэрым уэрэдымрэ къафэмкIэ и ансамблым лэжьэн щыщIидзащ. Ансамблым и художественнэ унафэщIу щыта Покровский Александр и чэнджэщкIэ Билал Ленинград консерваторэм щIэтIысхьащ. Уэрэд жыIэным хуеджа нэужь, 1956 гъэм абы лэжьэн щыщIидзащ республикэ радиом и хор къызэрагъэпэщыжам и солисту.
1956 гъэм и кIэухым Къэбэрдей-Балъкъэрым и литературэмрэ гъуазджэмрэ я махуэхэр Москва щекIуэкIауэ щытащ. Абы ирихьэ-лIэу Шейблер Трувор итха «Нартхэр» оперэ-балетыр (либреттэр зейр КIуащ БетIалт) абы щагъэлъэгъуащ. Къашыргъэ Билал Сосрыкъуэ и ролыр гъуэзэджэу зэригъэзэщIам папщIэ къыхуагъэфэщащ «РСФСР-м щIыхь зиIэ и артист» щIыхьыцIэр.
Ахъуэхъу Таймураз Къашыргъэ Билал егъэлъапIэ Къашыргъэр 1998 гъэ пщIондэ хэтащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и радиом и хорым. А зэманым ятха уэрэд пщIы бжыгъэхэр радиом и фондым иджыри щахъумэ.
КъБР-м и Правительствэм и УнафэщIым и къуэ-дзэ Ахъуэхъу Таймураз къыхигъэщащ Къашыргъэ Билалрэабы и анэ КIурацэрэ я лэжьыгъэхэм республикэм и макъамэ гъуазджэм, щэнхабзэм увыпIэфI зэрыщаубыдар. Абы Билал иритыжащ КъБР-м и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Юрий и указкIэ къыхуагъэфэща республикэм и ЩIыхь тхылъыр.
— Лъэпкъым и гъуазджэмрэ щэнхабзэмрэ хэлъхьэныгъэ ин хуэзыщIа Къашыргъэ КIурацэрэ Билалрэ цIыхубэм зэи ящыгъупщэнукъым. Абыхэм я лэжьыгъэфIхэр адыгэхэм ди мызакъуэу, Къэбэрдей- Балъкъэрым ис псоми гунэс ящыхъуауэ ирогушхуэ. Узыншагъэ, дэрэжэгъуэ, гуфIэгъуэ уи куэду илъэс куэдкIэ Тхьэм ди япэ уригъэт, Билал! — жиIащ Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ, «Адыгэ псалъэ» газетым и редактор нэхъыщхьэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд.
Къашыргъэ Билал хуэгъэза хъуэхъухэм, псалъэ гуапэхэм къыпащащ республикэм и къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэ цIэрыIуэхэм.
Билал зэрыгушхуэ, и къуэрылъху-пхъурылъхухэм къащIэхъуахэу «Шагъдий» сабий къэфакIуэ ансамблым хэтхэу Зураб, Алия, Денизэ, Малика сымэ адэшхуэм къафэрэ уэрэдкIэ ехъуэхъуащ.
Апхуэдэу пшыхьыр ягъэдэхащ КIурацэ и макъамэхэмрэ къафэхэмрэ зыгъэзэщIахэу УФ-м щапхъэу къыщалъыта «Макъамэ» сабий пшынауэ ансамблым, КъБР-м и Музыкэ театрым и хорым, адыгэ цIыхубэ макъамэ Iэмэпсымэхэм еуэ «ШыкIэпшынэ» ансамблым, пшынауэ Iэзэ Лыджыдэ Алий сымэ. УэрэджыIакIуэ пажэхэу Сокъур Ольгэ, ТхьэкIумащIэ Аслъэн, Багъ Любовь, Теппеев Алим, Джыназ Нурбий, Гуазэ Тимур, Къашыргъэ Мухьэмэд, Томмаев Анзор сымэ, нэгъуэщIхэми концертым щыжаIащ Билал и макъамэхэр е псалъэхэр зыщIэлъ «Данэ бэлътокур», «Прозрение», «Возьми меня в Балкарию», «Юная горяночка», «Тэрч къалэ», «Сон», «О горы, горы, горы», «Песня горянки» уэрэдхэр.
Къашыргъэ Билал зэрагъэгушхуам, зэрагъэлъэпIам папщIэ фIыщIэ яхуищIащ пшыхьыр къызэзыгъэпэщахэм, абы зыкърезыгъэхьэлIахэм, псалъэ гуапэ мыухыжхэр къыхужызыIахэм.
Сыт хуэдэ пшыхьми зэрыщыхабзэу, концерт гукъинэжыр уджкIэ зэхуащIыжащ дызэрыгушхуэ «Кабардинка» къэрал академическэ къэфакIуэ ансамбль цIэрыIуэм и артистхэм.
ТЕКIУЖЬ Заретэ.
