
Ди Женя
ЩыIэщ цIыху, зэхэщIыкI лъагэ бгъэдэлърэ гулъытэ ин иIэу, дэтхэнэми и пIэ иувэрэ и гуфIэгъуэр диIэтыфу, гуауэри дигуэшыфу. Апхуэдэхэр куэдкъым, ауэ ахэращ, малъхъэдисым хуэдэу, гупыр зэзыгъэуIур, абыхэм я зэхуэдэ Iуэхухэр тэрэзу къызэгъэпэщыным и зэфIэкIыр, къарур езыхьэлIэр, жьыри щIэри зэзыпхыр, зэгурызыгъаIуэр. «Ныбжьэгъу пэж, цIыху псэ къабзэ, гу зэIуха», — аращ апхуэдэм узэреджэнур. А хьэл-щэнхэр хуокIуэпс ди лэжьэгъу, чэнджэщэгъу Уэрдокъуэ Женя.
Уэрдокъуэ Женя. 2013 гъэ И унэцIэм ещхьщ Женя и теплъэри и Iуэху зехьэкIэри. Ар цIыху уардэщ, бзылъхугъэ гуакIуэщ, и IэбэкIэращи, «зэIусэм псэ хелъхьэ», жыхуаIэм хуэдэщ. Зыхэтым фIыкIэ къахэщу есащ Женя, сыт хуэдэ Iуэху и пщэ илъхьи, ар гугъэзэгъауэ зэфIигъэкIынущ. Апхуэдэущ зэрыпсэуар абы щапхъэ хуэхъуа и адэ-анэ Уэрдокъуэхэ Мырзэкъанрэ СэIимэтрэ. Зэрыбынитхум я нэхъыжь Женящ адэ-анэм нэхъыбэрэ щIэгъэкъуэн яхуэхъуари нэхъыщIэхэм щапхъэу яIари. Школми щыапхуэдэт Женя. Ар Iуэху дахэхэм, школ зэхыхьэ хьэлэмэтхэм я жэрдэмщIакIуэт, къызэгъэпэщакIуэт. Жылагъуэ лэжьыгъэм щыпэрыт Уэрдокъуэр еджэнми хуэIэижьт. Абы зэхуэдэу къехъулIэрт есэпри тхыдэри, бзэхэри литературэхэри, химиери физикэри, ауэ псом хуэмыдэу абы и псэр дихьэхырт анэдэлъхубзэмрэ лъэпкъ литературэмрэ. Женя ящыщт адыгэбзэм и дахагъыр, IэфIагъыр, зэфIэкIыр псэкIэ зыхэзыщIэ еджакIуэ цIыкIухэм. А гурыщIэр абы ихъумащ адэкIэ къыхупища илъэсхэми. Аращ ар зэман куэд лъандэрэ зыпэрыт IэнатIэм хуэзышари.
Илъэс 16-м иту. 1969 гъэ ЕхъулIэныгъэ иIэу курыт школыр Дыгулыбгъуей къуажэм къыщиуха нэужь, Уэрдокъуэр лэжьапIэ уващ «Адыгэ псалъэ» (абы щыгъуэ «Ленин гъуэгу») газетым и редакцэм. Машинисткэ къалэнхэр зезыхьэ бзылъхугъэ цIыкIум и жанагъымрэ хэлъ жэуаплыныгъэмрэ гу лъатэри, мыгувэу ар секретарь-Iуэхузехьэу ягъэуващ. Хьэл-щэн дахэрэ нэмысрэ зыхэлъ бзылъхугъэм пщIэ къыхуащIырт нэхъыжьхэми нэхъыщIэхэми. АнэдэлъхубзэкIэ республикэм къыщыдэкI газет закъуэм а зэманым и редактор нэхъыщхьэу щыта Мэзыхьэ Борис зэрыжиIэжымкIэ, Уэрдокъуэм къалэн щыпщIа Iуэхум укIэлъымыIэбэжми хъуну, екIуу икIи и чэзум зэфIихырт.
И лэжьыгъэм хуэIэижь хъуами, Уэрдокъуэм и зэфIэкIым адэкIи зэрыхигъэхъуэным хущIэкъурти, мурад ищIащ абы и щIэныгъэм хигъэхъуэну. Ар и гуращэу Женя щIэтIысхьащ КъБКъУ-м иIэ тхыдэ-филологие факультетым и адыгэбзэ къудамэм икIи, зэрылажьэм хуэдэурэ, ехъулIэныгъэкIэ ар къиухащ. Армырами тхэным дихьэхыу, ар зэи IэщIыб зымыщIа бзылъхугъэр иджы редакцэм и къудамэхэм ящыщ зым корреспонденту ягъэкIуащ. Абдежми зэфIэкIыу иIэр нэсу къигъэлъэгъуащ Уэрдокъуэм. Абы и къалэмыпэм къыщIэкI тхыгъэхэр купщIафIэт, гъащIэм и лъэныкъуэ зэхуэмыдэхэр къызэщIаубыдэрт, политикэм, щэнхабзэм, егъэджэныгъэм, щIэныгъэм хэлъ Iуэху къиинхэм ятеухуат. Редакцэм щекIуэкI лэжьыгъэм къыдэкIуэу, Женя щIэх-щIэхыу- рэ хэтт адыгэ газети- щым («Адыгэ псалъэ», «Адыгэ макъ», «Черкес хэку»,) я редакцэхэм чэзууэрэ Къэбэрдей-Балъкъэрым, Къэрэшей-Шэрджэсым, Адыгейм щрагъэкIуэкI зэхуэсхэм. Апхуэдэ зэIущIэхэм деж газетхэр зэдэгуашэрт я Iуэху зехьэкIэ пэрытхэмкIэ, зэфIаха лэжьыгъэхэм, адэкIэ къапэщылъ къалэнхэм, яIэ мурадхэм шэщIауэ щытепсэлъыхьырт. Ахэр сэбэпышхуэ къыхуэхъурт, къаруущIэ къыхалъхьэрт зи лэжьыгъэр езыгъэфIакIуэ зэпыт Уэрдокъуэми.
Зи лэжьыгъэр газетым пыщIа IэщIагъэлIхэм ящIэ абы и жанрхэм ящыщу хъыбарыщIэр тэрэзу птхыныр нэхъ Iуэху гугъухэм зэращыщыр. Сатыр 20 — 30-м екIуу ибгъэзэгъэфын хуейщ къэхъукъащIэр, ари нэсу, щызу, къызыхэкIари къыкIэлъыкIуэнкIэ хъуну Iуэхугъуэхэри газетеджэхэм ягурыбгъаIуэу. А къалэным фIы дыдэу пэлъэщыф лэжьакIуэщ Уэрдокъуэр. Аращ абы дзыхь къыщIыхуащIауэ щытар газетым хъыбарыщIэхэмрэ спортымкIэ и къудамэр.
Иджыпсту Женя и унафэщIщ хабзэхъумэ IуэхущIапIэхэм ядэлэжьэнымкIэ къудамэм. Ар жыджэру япыщIащ МВД-м КъБР-м щиIэ IуэхущIапIэхэм, прокуратурэм, адвокатурэм, судыщIэхэм. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, апхуэдэ IэнатIэхэм уадэлэжьэныр жэуаплыныгъэ ин зыпылъ Iуэхущ. Ар ныкъусаныгъэншэу зэфIех ди лэжьэгъум. Абы и щыхьэтщ а IуэхущIапIэхэм я унафэщIхэм я Iэ щIэлъу Уэрдокъуэм мызэ-мытIэу къыхуагъэфэща щIыхь, щытхъу тхылъхэр, саугъэт лъапIэхэр.
Уэрдокъуэм пщIэ лъагэ щиIэщ зыхэт гупым я дежи. Аращ ар лэжьакIуэбэм я уэчылу ялъытэ профсоюзым редакцэм щиIэ зэгухьэныгъэм и пашэу щIыхахар. ЗэгурыIуэрэ зэдэIуэжрэ, пщIэрэ нэмысрэ зэрылъ унагъуэшхуэу щыт «Адыгэ псалъэ» газетым лэжьыгъэм къыдэкIуэу гъащIэм пыщIа Iуэхугъуэ, къэхъукъащIэ (гуфIэгъуэ е гузэвэгъуэ) куэд къохъуэ. Ахэр екIуу зэфIэха зэрыхъуным сыт щыгъуи яужь итщ Женя. И пщэрылъ журналист лэжьыгъэхэм ящIыгъуу, ар апхуэдэуи и къызэгъэпэщакIуэщ икIи жэрдэмщIакIуэщ редакцэм и дежкIэ мыхьэнэ зиIэ махуэшхуэхэу махуэгъэпсым къыщыгъэлъэгъуахэм. Абы и псэри и къарури ирет зыпэрыхьэ дэтхэнэ лэжьыгъэми. ЦIыхур, гъащIэр фIыуэ зылъагъурщ апхуэдэу гу пцIанэу щытыфынур.
— Женя хуэдэу псэ зэIуха ди лэжьэгъухэм яхэмытми ярейщ. Гугъуехь къыплъыкъуэкIауэ къищIэмэ, ар сыт щыгъуи хьэзырщ и дамэпкъ къыпщIигъэкъуэну. Апхуэдэу ар сыткIи чэнджэщэгъу, ущиякIуэ къытхуохъу, зыхимыщIыкI щымыIэ цIыхуу къытщохъу. Языныкъуэхэм деж дыгушыIэу абы жыдоIэ: «Псори зыщIэ Женя, уи деж чэнджэщакIуэ дыкъэкIуащ». «Хьэуэ», «сиIэкъым», «сщIэркъым» псалъэхэр абы къищигъэсэбэпыр зэзэмызэххэщ. ДэIэпыкъуэгъу, сэбэп къыпхуэхъуну сыт щыгъуи хьэзырщ. Аращ ар псоми фIыуэ щIэтлъагъур, пщIэшхуэ щIыхуэтщIыр, — жаIэ я лэжьэгъум щхьэкIэ журналистхэу ЩхьэщэмыщI Изэрэ НэщIэпыджэ Замирэрэ.
ЛэжьакIуэ IэкIуэлъакIуэм, ныбжьэгъу пэжым, бзылъхугъэ екIум и махуэ лъапIэр Печатым и махуэм тохуэри, гуфIэгъуитI зэуэ хузэтрехьэ. «Адыгэ псалъэ» газетым и лэжьакIуэхэр Женя дохъуэхъу узыншагъэ быдэ, насыпрэ гуфIэгъуэкIэ гъэнщIа гъащIэ дахэ иIэну, и анэкъилъхухэр къыкъуэту, фIыуэ къэзылъагъу, пщIэ къыхуэзыщI цIыхухэм я гулъытэ щымыщIу куэдрэ псэуну.
Жыласэ Маритэ.
И лэжьыгъэфIым папщIэ фIыщIэ хуащI.
МВД-м щекIуэкI зэIущIэм щIэсу.
Сыт щыгъуи
Илъэс куэд хъуауэ Уэрдокъуэ Женярэ сэрэ дызэдолажьэ, дызэныбжьэгъуфIу дыкъызэдогъуэгурыкIуэ, зы махуи гукъанэ зэхуэдмыщIауэ. А бзылъхугъэм и журналист лэжьыгъэм нэхъапэкIи нэгъуэщIхэр тетхыхьащ, ар зыхуэдэми газетеджэхэр фIыуэ щыгъуазэщ. Ар къыщалъхуа махуэм сэ нэхъ зытезгъэщIэну сызыхуейр и цIыхугъэрщ. Женя зи псалъэм сыт щыгъуи трагъуэтэж, дэтхэнэми хузэфIэкIымкIэ (языныкъуэхэм я деж хузэфIэмыкIми), зыгуэрурэ зэхуигъэхъуурэ дэIэпыкъуну хьэзыр цIыхущ. АбыкIи «Адыгэ псалъэм» и мызакъуэу, нэгъуэщI редакцэхэми щыцIэрыIуэ цIыхущ. Сэ ар си нэгу щIэкIащ зэгъусэу зы пэш дыщыщIэса илъэс 15-м. ЖыпIэну ирикъунщ нэхъапэм зэрыбкIэ, иджы компьютеркIэ къищыпурэ абы тхакIуэхэм, усакIуэхэм, еджагъэшхуэхэм, нэгъуэщIхэм я Iэрытххэу тридзахэр зэрыгъунапкъэншэр. Ари нэхъыбэм пщIэншэу!
Нэхъыбэу къыхэзгъэщыну сызыхуейр Уэрдокъуэр редакцэм и гъащIэм и курыкупсэм куу дыдэу зэрыхэтырщ, гупыр зэкIэрызыгъапщIэ шхэпсу зэрыщытырщ. Ди деж зы Iуэхуи щыдахыркъым Женя и нэIэм щIэмыту. Уеблэмэ ар зытещIыхьари профкомым и унафэщIу илъэс куэд лъандэрэ къызэрытхэтракъым, хабзэ зэрыхуэхъуарщ. ЦIыхухэм я Iуэху дэгъэкIыныр, сэбэп яхуэхъуныр абы хэлъ хьэлыфIхэм ящыщ зыуэ зэрыщытырщ. Сэ ар иджыри согъэунэху: си мызакъуэу си унагъуэм исхэми Женя и телефон номерыр яIыгъщ: зыгуэркIэ сэ сыкъамыгъуэтмэ, абы зыхуагъазэ.
Зи махуэр дгъэлъапIэ Уэрдокъуэм и теплъэри, фэ зэрыфлъагъущи, уардэщ. АдэкIи апхуэдэу гуакIуэу, и пщIэм хэхъуэу, IуэхущIафэ дахэхэр иIэу къытхэтыну ди гуапэщ.
ШАЛ Мухьэмэд,
КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист.
Адыгэ къэрал университетым и доцент Блыпэщауэ Мирэ, Къэмбэчокъуэ Иринэ, Уэрдокъуэ Женя. 1998 гъэ
Женя адыгэ газетхэм я зи чэзу зэIущIэм хэтщ. 1994 гъэ
Къалэмыр къызэрищтэрэ
ФIы щIэнымрэ дахагъэмрэ зи акъылри зи гупсысэри хуэгъэзауэ къэгъуэгурыкIуэ цIыхум дапщэщи пщIэ хуащI, ар щапхъэу ягъэлъагъуэ. Дэнэ щымыIэми, сыт хуэдэ IэнатIэ пэрымытми апхуэдэр зыхущIэкъур къызыхэкIа лъэпкъым хьэлэлу хуэлэжьэнырщ, и Iыхьлы- хэм яхуэфащэу щытынырщ.
Лэжьыгъэр Iэджэу зэхедз, ауэ абыхэм я нэхъыфIыр, псоми ефIэкIыр гум фIэфIу къищтэрщ. НэгъуэщIу жыпIэмэ, къыдалъхуауэ лъым хэтырщ. Уэрдокъуэ Женя ящыщщ и гумрэ и псэмрэ фIэфIу зэгуэр къыхихауэ щыта IэщIагъэм хуэпэжу гъуэгу бгъуфIэ къэзыкIуахэм, ноби Iуэхум хуэжыджэрхэм. Къэбэрдей-Балъкъэрым и журналистикэм и зыужьыныгъэм хуэфащэ хэлъхьэныгъэ хуэзыщIа мы цIыхубз гуащIафIэм къалэмыр къызэрищтэрэ гъащIэм къыщыхъу-къыщыщIэхэм, щекIуэкI Iуэхугъуэхэм нэ жанкIэ йоплъ, ахэр зэпкърыхауэ, зэщIэкъуарэ гурыIуэгъуэу бэм я деж нехьэс. И адыгэбзэр шэрыуэщи, и IэдакъэщIэкIхэм пкъы яхуохъу, и псалъэ хэплъыхьахэм и тхыгъэхэр купщIафIэ ящI. ЗэманыфI хъуауэ хабзэхъумэ, къарузехьэ IэнатIэхэм гъэхуауэ ядолажьэ, абыхэм я IуэхущIафэр пэжу къэгъэлъэгъуэным, хэIущIыIу щIыным теухуауэ куэд зэфIегъэкI. КъищынэмыщIауэ, Женя и тхыгъэхэм гъащIэм и плъыфэ зэхуэмыдэхэр IупщIу хыболъагъуэ. Ди япэ ита нэхъыжьыфIхэм, гъащIэ зылъэгъуахэм бзэ IэфIкIэ ятопсэлъыхь. Псом хуэмыдэу пщIэ хэха яхуещI Хэку зауэшхуэм хэтахэм, хэкIуэда зауэлIхэм я щхьэгъусэхэм, а зэман хьэлъэм фронтым хуэлэжьахэм. Абыхэм щатетхыхькIэ, я гукъэкIыжхэр къыщиIуатэкIэ и псалъэм хуосакъ, щабагъэр егъэнэхъапэ, нэхъ гу зылъытапхъэхэр егугъуу къыхегъэщхьэхукI.
ЦIыху пэжщ Женя, псэ къабзэщ, гъэсащ, и пщIэмрэ и нэмысымрэ иIыгъыжщ. Нэхъыщхьэращи, зи лъагъуэ пхызышыж псынэм ещхьу, езым и увыпIэ гъащIэм къыщигъуэтыжащи, ар махуэ къэс дыдолъагъу икIи абы дрогушхуэ.
ХЬЭЖЫКЪАРЭ Алик.
Абхъазым и утым щекIуэкI фестивалым хэту. 2009 гъэ
Езым и дуней дахэр
Уэрдокъуэ Женя 1986 гъэ лъандэрэ соцIыху. А илъэсым Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым зэгъусэу дыщIэтIысхьащ. Бзылъхугъэ гуакIуэм и зыIыгъыкIэмрэ цIыху хэтыкIэмрэ димыхьэха, ар зыфIэмытелъыджэ къытхэту къыщIэкIынтэкъым адыгэбзэмрэ литературэм- рэ хуеджэну а илъэсым КъБКъУ-м щIэтIысхьа гупым.
Ди егъэджакIуэхэми гу лъатащ пщащэ зэпIэзэрытым хэлъ хьэл-щэн дахэм, жыджэрагъым. Абыхэм я жэрдэмкIэ, япэ курсым щегъэжьауэ, Уэрдокъуэр гупым ди нэхъыжьу хэтхри, къэдухыху а къалэныр нэсу ирихьэкIащ. Ар щыгъуазэт дэтхэнэ зыми и Iуэху зыIутым. ЗыщIезыгъэххэм щеущиекIэ, и псалъэхэм ткIыбжьагъэ тIэкIу хилъхьэн хуей хъуми, джэдкъуртыр джэджьейм зэрыхуэсакъым хуэдэу, сытым щыгъуи Iэсагъэмрэ гумащIагъэмрэ тригъакIуэрт. Женя апхуэдэу къызэрытхущытар къызыхуэмыщхьэпа къытхэтакъым зэдеджа гупым.
Иджы, мис, илъэс куэд дэкIауэ, Женярэ сэрэ зы лэжьапIэ дыщызэрихьэлIэжащи, абы и хьэлым зыкIи зихъуэжауэ гу лъыстэркъым. Япэми хуэдэу, ар псоми сэбэп зэрахуэхъуным хущIокъу. Мы зы Iуэхугъуэри къыхэзгъэщынут. Женя езым и дуней иIэжщ. Дуней «къулей». Абы щытепщэр гуапагъэмрэ гумащIагъэмрэщ. Псэущхьэхэр, щIыуэпсыр фIыуэ елъагъу, цIыхухэми гуапэу яхущытщ. Шэч хэмылъуи, бзылъхугъэр зыхэпсэукIыфынур апхуэдэ дунейщ.
Женя и ныбжьыр илъэс бжыгъэ дахэ ирикъуащи, езыр узыншэрэ цIыхухэми фIыуэ къалъагъуу дунейм куэдрэ тетыну Тхьэм жиIэ!
КЪУМАХУЭ Аслъэн.
