Тхыдэм ироплъэж
Гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ Къэбэрдей-Балъкъэр институтым щекIуэкIащ Къэбэрдей-Балъкъэрыр Урысейм зэрыгухьэрэ илъэс 460-рэ зэрырикъуам и щIыхькIэ «Лъэпкъхэм я зэхущытыкIэфIымрэ зэгурыIуэныгъэмрэ къэралыгъуэр яухуэ» урысейпсо щIэныгъэ конференцыр.
Тумэ Рэхьми, Дзэмыхь Къасболэт, Рахаев Анатолий
Абы кърагъэблэгъащ КъБКъУ-м и ректор Алътуд Юрий, Кавказ Ищхъэрэм ГъуазджэхэмкIэ и институтым и ректор Рахаев Анатолий, а еджа-пIэм и проректор, профессор Эфендиев ФуIэд, КъБР-м егъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуа- лэм я IуэхухэмкIэ и министрым и къуэдзэ Къэжэр Артур, тхыдэ щIэныгъэхэм я кандидат Муратовэ Еле-нэ, щIэныгъэлIхэр, студентхэр.
Гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ Къэбэрдей-Балъкъэр институтым и унафэщI, тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор Дзэмыхь Къасболэт къызэхуэсахэм защыхуигъазэм къыхигъэщащ XVI лIэщIыгъуэм икухэм, Къэбэрдеймрэ Урысеймрэ щызэгухьам щегъэжьауэ, мыхьэнэшхуэ зиIэ тхыдэ Iуэхугъуэ куэд къызэрыхъуар, абы теухуауэ къызэрагъэпэща зэхуэсым щIэныгъэлIхэмрэ щIалэгъуалэмрэ зэрызэдыхэтым сэбэп пылъу къызэрилъытэр.
— Илъэс 460-р дэ тхуэдэ лъэпкъ цIыкIухэм я дежкIэ пIалъэшхуэщ. Ар Iэтауэ зэрыдгъэлъапIэм къигъэлъагъуэу къысщохъу нобэми абы иIэ тхыдэ мыхьэнэр зыхуэдэр къызэрыдгурыIуэр. Лъэпкъ куэду ди къэралыр зэрызэхэтым нэхъ тегъэщIауэ Урысейм и тхыдэр щIалэгъуалэм егъэджыныр тэмэмт, сыту жыпIэмэ, зы илъэс гъуэгуанэкъым къызэдэткIуар икIи сыт хуэдэ зэманми къэралым исхэр зэхуэпэжу щытащ, — жиIащ Дзэмыхьым. — Совет Союзым и лъэхъэнэр къапщтэмэ, а зэманым ехъурджауэхэм я Iуэху еплъыкIэр сэ ядэсIыгъкъым. Абы щыгъуэм лъэпкъ цIыкIухэм зыкъаужьын папщIэ лэжьыгъэшхуэ ирагъэкIуэкIащ: къэунэхуащ еджапIэ нэхъыщхьэхэр, музейхэр, нэгъуэщI куэди. УрысыбзэмкIэ зэрадзэкIыурэ ди лъэпкъ классикэ литературэр дуней псом къыщацIыхуащ. Ар ди дежкIэ зэман телъыджэт. А псом я фIыгъэщ ди лъэпкъхэм зэрызаужьар. Урысейр игъэпэжу Къэбэрдей-Балъкъэрыр сыт хуэдэ зэманми къэралым зэрыгуэтар псоми дощIэ, уеблэмэ Совет Союзыр щылъэлъэжми, зэхэщIыкI иIэу а Iуэхум бгъэдыхьащ.
Дзэмыхьым къызэхуэсахэр щыгъуазэ ищIащ Къэбэрдей-Балъкъэрыр Урысейм зэрыгухьэрэ илъэс 460-рэ зэрырикъум и щIыхькIэ институтым 2017 гъэм къыдигъэкIа щIэныгъэ лэжьыгъэ нэхъыщхьэхэм.
Конференцым хэтхэр едэIуащ XVII-XIX лIэщIыгъуэхэм Балъкъэр щIыналъэмрэ Урысей къэралыгъуэмрэ гъунэгъу зэрызэхуэхъуам теухуауэ Муратовэ Еленэ ищIа докладым. Апхуэдэуи Истамбыл къалэм къикIа Тумэ Рэхьми гъэщIэгъуэну тепсэлъыхьыжащ Тыркум щыпсэу адыгэхэм я тхыдэр япэ дыдэу зытхыжа Беркъукъу Исмэхьилрэ Эрджан Исуфрэ Кавказ Ищхъэрэм 1918 — 1920 гъэхэм щекIуэкIа политикэ Iуэхухэм теухуауэ я гукъэкIыжхэм.
Зэхуэсым къыщаIэтащ Кавказым ис лъэпкъхэм Урысей къэралыгъуэм гуэту зэрызаужьам щыхьэт техъуэ Iуэхугъуэхэр.
БАГЪЭТЫР Луизэ.
