Къуийм и щIыIу гуэрэф
Иужьрей илъэс 30-м ди къэралым щекIуэкIа, иджыри зи кIэм димыплъа зэхъуэкIыныгъэхэм ди цIыхухэм я нэгу щIигъэкIар ящигъэгъупщауэ жыпIэ хъунущ коронавирусым. Ар къиубыдынкIэ зэрыхъунум, и благъэ кIэлъыкIуэну зэрышынэм (уз яхузохь е къахызох жиIэу гузавэу) цIыхупсэр егъэгужьей. Адыгэм ди хабзэр аращи, илъэс бжыгъэкIэ дымылъэгъуами, дунейм ехыжам щхьэкIэ дызэхуос, гуауэ къызыхуепсыхам дэдгуэшын зэрыхуейр ди лъым хэлъщи. Иджы ари хъужкъым. Жып телефонращ къытхуэнэжар дызыщIэупщIэн, уеблэмэ зыгуэрым дыхуэгузэвэн папщIэ.
МащIэ-мащIэурэ цIыхухэр тэмакъкIэщI мэхъу: тыншкъым лэжьапIэр пфIэкIуэдыныр, ерагъкIэ зэтебгъэува уи уней IуэхущIапIэр уеплъурэ зэтещэщэныр.
ЦIыхур и закъуэ псэуфкъым, ар жылагъуэм щыщ зыщ, зэса, IуэхукIэ зэпха гупым, хьэблэм гуфIэгъуэми гузэвэгъуэми яхэтщ. ЛэжьапIэращи, цIыхум яхэзагъэмкIэ ар етIуанэ унэщ, уеблэмэ (щхьэж и Iуэху зытетым елъытауэ) я гум жьы щыдиху, унагъуэ Iуэхухэм сыхьэт бжыгъэ гуэркIэ я Iэр къыхатхьэщIыкIыну, зыкIэлъыплъыжыну Iэмал къезытщ.КIэщIу жыпIэмэ, гъащIэр щIэщыгъуэ пщызыщIщ. Ауэ сытми жаIэрэ: насыпыфIэр пщэдджыжьым лэжьапIэм хуэпIащIэу кIуэр, пщыхьэщхьэм апхуэдабзэу унагъуэм яхыхьэжырщ.
Сом къэлэжьыным гугъуехьу пыщIар ди цIыхухэм я фэм докI, къанэ щымыIэу. Иджы абы къыхыхьащ Iэпкълъэпкъыр щIэзыгъалIэ, мурад уэзмыгъэщI, зы махуэм пшхамрэ плъэгъуамкIэ упсэун хуейуэ уезыгъэз уз зэрыцIалэ. Мы Iуэхум зи сэбэп хэлъыр къэрал унафэщIхэр арагъэнщ. ЗыгуэркIэ мыарэзыхэр зэхуэсу уэрамым къыдыхьэжыфыну-къым. Къыдыхьэри зэбграхунымкIэ щхьэусыгъуэ щыIэ хъуащ. Псалъэм папщIэ, Франджым и президент Макрон псэхугъуэ езмыту щыта, жилет гъуэжьыр фащэ зыхуэхъуа цIыхухэр кIуэдыжаи. Насыпышхуэкъэ ар президентым дежкIэ: узыр зэрыщыIэну пIалъэм елъытауэ цIыхухэм къафIэмыIуэхуж хъунщ я гукъеуэр, е къэрал унафэщIым и тетыгъуэ пIалъэр апщIондэхукIэ икIынщ. Ауэ Iуэхур апхуэдэу екIуэкIынумэ, цIыхухэм я губжьыр зэтрихьэу, дуней- псо зэрызехьэшхуэм дыхуэкIуэнри хэлъщ. Абы и нэщэнэхэр долъагъуххэ.
Коронавирусым теухуауэ жаIэм ящыщщ дунейм цIыхур куэдыIуэ щыхъуауэ икIи ахэр зэрагъэмэщIэн Iэмалу къагупсысауэ. Псом хуэмыдэу зыхуэлъэн хуейри ныбжь, уз гъэтIылъа зиIэхэрщ. Абы щыгъуэм Iэщи зауи ухуеижкъым: нобэ ныбжьым, пщэдей зыщыщ лъэпкъым тещIыхьауэ вирус яхэбутIыпщэу пхуэгъэлIэнущ. Дыщыгугъынщ цIыхуцIэ зиIэм апхуэдэу зимыукIыжыну. Ауэ дызытес къудамэр дэр-дэру пыдмыупщIыжу пIэрэ жыуагъэIэ мыпхуэдэ Iуэхугъуэхэм. ФщIэжу къыщIэкIынщ Iэщымрэ джэдкъазымрэ псынщIэу хэзыгъахъуэ, ахэр узыфэхэм зэрыщахъумэ антибиотикхэр къагъэсэбэпу щыщIадзам, щIэныгъэлIхэм, дохутырхэм жаIэрт ахэр цIыхухэм зэран къазэрыхуэхъужынур. Ар и япэ щхьэусыгъуэу къыщIэкIынщ цIыкIуи ини мыпхуэдэу махэ зэрыхъуам. ЕтIуанэ щхьэусыгъуэр щIыуэпсым дызэрыхущытым епхагъэнущ. Псыхъуэмрэ губгъуэмрэ кIэрыхубжьэрыхур щизыдзхэм, бжьэпэм тесхэу зи фIеипсыр псыхъуэм дэзыгъэлъадэхэм ямылъагъункIэ Iэмал иIэкъым Iэщыр а псым зэрахуемыфэжыр. Псым езым зегъэкъэбзэж уэру къехмэ е къыщиукIэ. Ауэ дэ ди псыхэм къахэнэжа щыIэкъым, уэсыр мащIэщ, мэзхэр къызэрымыкIуэу ираупщIыкIащи. Сэ жысIэркъым коронавирусыр ди псыхъуэхэмрэ губгъуэхэмрэ щиткIутым къыхэкIауэ. Ауэ а дуцIэпIым пщэдей дызригъэувэлIэнкIэ хъуну узыфэр зыхуэдэнур хэт зыщIэр?
Ди нэхъыжьхэр щыпсэуа зэманым щыIа медицинэмрэ иджы абы игъуэта зыужьыныгъэмрэ зыкIи пхузэмыгъэпщэнщ. Абы емылъытауэ, зы уз зэрыцIалэм дунейр егъэгумэщI. Иджыблагъэ хьэрычэтыщIэхэм яхуэза вице-премьер Белоусов Андрей эпидемием щхьэкIэ «зэуапIэм дыIутщ» жиIащ. Мыпхуэдэуи дыщIигъуащ: «Сымаджэ хъуа миным щыщу 10 — 20-р малIэ. Абы къыхэкIыу хэкум епцIыжауэ къэплъытэ хъунущ игъэлажьэхэм ящымысхь, яхуэмысакъ, уз зэрыцIалэм щызыхъумэн Iэмалхэр къэзмыгъэсэбэп хьэрычэтыщIэхэр», — жиIащ абы.
Роспотребнадзорым и унафэщI, Урысейм и къэрал санитар дохутыр нэхъыщхьэ Поповэ Аннэ къытригъэзэжурэ жеIэ уз зэрыцIалэм зэрызыщахъумэ Iэмал псори къызэрыгъэсэбэпыпхъэр.
— Мазибгъум къриубыдэу вирусыщIэм теухуа куэд къэтщIащ, ауэ иджыри щыIэщ дызыщымыгъуазэ. Псалъэм папщIэ, коронавирусыр къызэуза бзылъхугъэм къилъхуну сабийм сыт хуэдэ узыфэ къеуэлIэнкIэ хъунуми зэкIэ дыщыгъуазэкъым. ЦIыхухэм яфIэфIкъым ящIапхъэр яжепIэну. Куэд фымышх, пшэр фымыхъун щхьэкIэ — дызэрыхуейуэ дышхэнщ, фи Iуэху хэлъкъым. Тутын уемыфэ — псори зэрыхъуу сыхъунщ. НэкIуIулъхьэ зехьэ — си узыншагъэм и унафэ уэ уэзгъэщIкъым. Апхуэдэ щхьэзыфIэфIыгъэм къриуда нэужьщ узыншагъэм нэхъыфI зэрыщымыIэр къагурыIуэу щыщIадзэр. Ауэ, дауэ дымыщIми, цIыхухэм депсэлъэн, «мы зэманым нэгъуэщIу хъунукъым» гупсысэм едгъэувэлIэн хуейщ, — жеIэ Поповэ Аннэ.
ЦIыхухэм шэч къызытрахьэ тестым теухуауэ къыхегъэщ ар цIыхум гурыщхъуэ зэрызыхуищIу имытамэ, вирусыр тхьэмбылым зэрехыр, пэ кIуэцIым ар къызэрырамыгъуэтэжыр. НэгъуэщI Iэмали щыIэкъым ар ОРВИ-м е гриппым хомыгъэгъуэщэнымкIэ. ЦIыхум вирусыр къыпкъырыхьамэ, махуэ 14-м къриубыдэу наIуэ къэхъунущ. Абы къыхэкIыу тхьэмахуитIкIэ унэм зыщIиубыдэжын хуейщ сымаджэм бгъэдэсам е нэгъуэщI щIыпIэ, къэрал къикIыжам. Мыри тщIапхъэщ: сымэджар сыт хуэдэ пIалъэм къриубыдэу хъужыпэрэ? Поповэм зэрыжиIэмкIэ, абы пIалъэ пыухыкIа иIэу зэкIэ жаIэфкъым. Къэхъуащ хъужауэ сымаджэщым щIатхыкIыжам нэгъуэщIхэр щицIэла. Аращ сымэджам нэкIуIулъхьэ Iулъын щIыхуейр.
Къэралым и санитар дохутыр нэхъыщхьэм къызэрилъытэмкIэ, вакцинэращ мы вирусым дыщызыхъумэфынур. Дызэрыщыгъуазэщи, абы и лIэужьыгъуищ ди къэралым щащIауэ щагъэунэху. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, вакцинэм ягу тезагъэу ар къагъэсэбэпыным нэсыху узыр къыдэжьэнукъым. Урысейм и цIыхухэм я процентитI хуэдиз сымэджауэ аращ. Абы къикIращи, жылагъуэ иммунитет а вирусым худиIэкъым. Къытхуэнэжыр Роспотребнадзорым жиIэр дгъэзэщIэнырщ.
ФщIэн папщIэ:
— цIыхум коронавирусыр нэхъ тыншу къыщеубыд жьы къабзэр нэхъ щымащIэм (тыкуэнышхуэм, автобусым, нэгъуэщIхэми);
— жьы къабзэм фыхэт, паркым, мэз лъапэм къыщыфкIухь;
— гугъу фехьу фылажьэмэ, жейкIэ фримыкъум, фыгузэвэхмэ — вирусыр къыфтекIуэнущ;
— ныбжьым, уз гъэтIылъам къыхэкIыу къарууншэ хъуа цIыхум дежкIэ коронавирусыр шынагъуэ дыдэщ;
— цIыху пшэрхэм нэхъ тыншу вирусыр къапкърохьэ;
— фадэм узым ущихъумэу зэрыжаIэр пцIыщ, абы махэ ищIа Iэпкълъэпкъыр вирусым псынщIэу еубыд.
