Сабиипсэр къызэIузых Семэн Инессэ
ЕгъэджакIуэ IэщIагъэр Тхьэр цIыхум къызэрыхуэупсэ фIыгъуэщ. ИпэжыпIэкIэ къапщтэмэ, ар къыхэзыхым и хьэл-щэным щызэхэухуэнащ быдагъэри шыIэныгъэри, ткIиягъри щабагъри, цIыхум дзыхь хуэщIыфынри лъэныкъуэ куэдкIэ гъащIэм щапхъэу щыщытынри. Псом нэхърэ нэхъыщхьэращи, абы фIыуэ илъагъун хуейщ сабийхэр, езы гъащIэр. ЦIыху цIэрыIуэм зэрыжиIауэ, зи IэщIагъэмрэ и гъэсэнхэмрэ зэхуэдэу фIыуэ зылъагъу егъэджакIуэращ IэщIагъэлI нэскIэ узэджэ- нур. Апхуэдэхэм ящыщщ Шэджэм къалэм дэт курыт школ №4-м и егъэджакIуэ икIи унафэщI, УФ-м цIыхухэм щIэныгъэ егъэгъуэтынымкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, тхыдэ щIэныгъэхэм я кандидат Семэн (Шортей) Инессэ Хьэбас и пхъур.
Инессэ егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ IэнатIэм зэрыпэрытрэ лIэщIыгъуэ плIанэ мэхъу. Жылэм дэт курыт школыр ехъулIэныгъэкIэ къиухри, щIэныгъэм зи гур хузэIуха бзылъхугъэ цIыкIур щеджащ КъБКъУ-м и тхыдэ факультетым. И егъэджакIуэхэм, адэ-анэм я чэнджэщкIэ тхыдэдж IэщIагъэр къыхэзыха студенткэр и пщэрылъ къалэнхэм къызыхуэтыншэу зэрыпэлъэщым къыдэкIуэу, къэхутэныгъэ лэжьыгъэми дихьэхащ. Студент илъэсхэм ирохьэлIэ абы зэфIиха апхуэдэ япэ щIэныгъэ лэжьыгъэхэр.
ЩIэныгъэ нэхъыщхьэ 1991 гъэм зригъэгъуэта нэужь, Инессэ лэжьэн щыщIидзащ Шэджэм къыщызэIуахагъащIэ курыт школым. ПсэкIэ къыхиха IэщIагъэм зэрыпэрытым гукъыдэжышхуэ къритырт егъэджакIуэ ныбжьыщIэм. Егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэм хэлъ щэхухэм щIэх дыдэу щыгъуазэ хъуат, зыхыхьа гупми фIыуэ яхэзэгъат. Лэжьыгъэм хуэжыджэру, жэуаплыныгъэр зыхищIэу пэрыува бзылъхугъэ цIыкIум зэфIэкIышхуэ зэрыбгъэдэлъым гу лъамытэу къэнакъым. Зэман кIэщIым къриубыдэу зи цIэр фIыкIэ Iуа Инессэ куэд дэмыкIыу ирагъэблэгъащ егъэджэныгъэмкIэ щIыпIэ IэнатIэм икIи тхыдэмкIэ методисту ягъэуващ. Бгъэдэлъ щIэныгъэм адэкIи хэзыгъэхъуэну щIэхъуэпс Семэныр щIэтIысхьащ Армавир дэт лингвистикэ университетым юристхэр щагъэхьэзыр и факультетым икIи 1998 гъэм ехъулIэныгъэкIэ къиухащ, аспирантурэ-ми еджэным щыпищащ. 2002 гъэм Семэным пхигъэкIащ игъэхьэзыра диссертацэр икIи абы къыфIащащ «тхыдэ щIэныгъэхэм я кандидат» цIэр.
И зэфIэкIхэм, щIэныгъэмрэ къэухьымрэ химыгъахъуэу зы махуи къигъэщIыркъым Семэным. ЕгъэджакIуэ къызэрыгуэкIыу, методисту щIэзыдза бзылъхугъэр лэжьащ егъэджэныгъэмкIэ район IэнатIэм и унафэщIуи. Иужьрей илъэсхэм Инессэ и пашэщ Шэджэм дэт курыт школ №4-м. ЩекIуэкI егъэджэны-гъэ-гъэсэныгъэ лэжьыгъэкIи, щытепщэ Iуэху зехьэкIэ мардэхэмрэ иIэ къабзагъэкIи езым хуэдэ IуэхущIапIэхэм щыпашэхэм ящыщщ нобэ а еджапIэр. Семэным зэрыжиIэмкIэ, иджырей егъэджэныгъэ IуэхущIапIэхэм автономие иратащ, абы щызэфIах щIэныгъэ, финанс, экономикэ Iуэхугъуэхэм, абыхэм епха мардэхэм, методикэ Iэмалхэм, технологиехэм ятеухуа хуитыныгъэхэр зэраIэм и щыхьэту. А Iуэхугъуэхэм япкъ иткIэ, егъэджэныгъэм къыхыхьащ тхылъыщIэхэр, пособиещIэхэр, технологие пэрытхэр. 21-нэ лIэщIы-гъуэм и школакIуэри куэдкIэ къыщхьэщокI блэкIа лъэхъэнэм и еджакIуэм.
Апхуэдэ щытыкIэм ит школым и дежкIэ мыхьэнэшхуэ иIэщ абы и унафэщIу хэт щытми. ЕджапIэм и пашэр — ар IуэхущIапIэм щекIуэкI лэжьыгъэфI псоми я зэхэублакIуэу, жэрдэмщIакIуэу, ехъулIэныгъэ къызыдэкIуэну щIэм и телъхьэу увын хуей цIыхущ. Апхуэдэщ Семэн Инессэ. Ар школым и унафэщI къулыкъум зэрыпэрыувэрэ IэнатIэм фIы и лъэныкъуэкIэ зэхъуэкIыныгъэ зыбжанэ игъуэтащ.
— Ди районыр егъэджэныгъэм гулъытэ ин щыхуащI щIыналъэщ. Сыт хуэдэ IуэхугъуэщIэ къетхьэжьэми, дапщэщи къыддаIыгъ, дэIэпыкъуэгъу, чэнджэщэгъуфI къытхуохъу щIыналъэ администрацэри егъэджэныгъэмкIэ район IэнатIэри. Абыхэм я фIыгъэ хэлъщ ди еджапIэр сыт и лъэныкъуэкIи зыхуей хуэзауэ зэрыщытми. ДиIэщ компьютер клас- схэр, щолажьэ гупжьей зэмылIэужьыгъуэхэр, щеджэ пэш псори зыхуей-зыхуэфIкIэ къызэгъэпэщащ, — жеIэ Семэным. — ЩIэблэм щIэныгъэ куу етынри гъэсэныгъэ екIу хэлъу къэгъэтэджынри зи къалэн нэхъыщхьэхэм ящыщ ди егъэджакIуэхэр хущIокъу а Iуэхугъэхэр тэмэму зэрагъэзэщIэным икIи ныбжьыщIэхэр къэхутэныгъэ лэжьыгъэхэм, творческэ Iуэхухэм дегъэхьэхынми, спортым жыджэру хэшэнми гулъытэшхуэ хуащI. ЗэрыжаIэщи, дэтхэнэ сабий-ми и псэм «дыгъэ къыщопс». Абы и «бзийхэм хуиту зегъэшэщIыныр» дэ, егъэджакIуэхэм, тхузэфIэкIын хуей Iуэхугъуэхэм ящыщщ.
Инессэ зи пашэ школым и еджакIуэхэр жыджэру хэтщ урысей-псо, дунейпсо Интернет зэпеуэхэм, проектхэм. Хэтым и мызакъуэу, ехъулIэныгъэфIхэр щызыIэрагъэхьэ. 2014 гъэм еджапIэр щытекIуащ «Курыт школ нэхъыфI» урысейпсо зэпеуэм, абы щыхьэт техъуэ щIыхь тхылъри дамыгъэ лъапIэри кърату. ЕджапIэм и иужьрей ехъулIэныгъэхэм ящыщщ Санкт-Петербург къыщызэрагъэпэща Невскэ егъэджэныгъэ зэгухьэныгъэм, Семэным зэфIих Iуэхугъуэхэм щыгъуазэ зыхуищIа нэужь, абы «Лэжьыгъэ купщIафIэ зэфIэзыгъэкI унафэщI IэкIуэлъакIуэ» цIэр къызэрыфIищар, дамыгъэ лъапIи къызэрыхуигъэфэщар.
Егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ лэжьыгъэм зи гумрэ зи псэмрэ хуэзыгъэтIылъа Семэн Инессэ и гъащIэ псокIэ а IэщIагъэм зэрыхуэпэжынум шэч хэлъкъым. Ар дапщэщи щIэблэм я ущиякIуэщ, щIэныгъэм и джакIуэщ, зыхэпсэукI зэманым декIуу, и лэжьыгъэр сыт и лъэныкъуэкIи иригъэфIакIуэрэ къызыхуэтыншэу къызэригъэпэщу. Абы къызэрилъытэмкIэ, гъэсапIэр, еджапIэр — сабийр япэ дыдэу гъащIэм щыхыхьэ лъахэщ. КъытщIэхъуэ щIэблэм я насып къежьапIэм зиужьыным зэфIэкIышхуэ езыхьэлIэ бзылъхугъэ щыпкъэм и щIыбагъ къыдэтщ кърихьэжьэ жэрдэмыфI псори къыдэзыIыгъ, абыхэм тезыгъэгушхуэ и унагъуэ дахэр. Инессэрэ и щхьэгъу- сэ Iэмырхъанрэ (ар еджагъэшхуэщ, филологие щIэныгъэхэм я докторщ) щIэблэ дахэ къащIоувэ — къуитIрэ зыпхъурэ. НэхъыжьыфIхэр зи гъуэгугъэлъагъуэ сабийхэр зыхэтым фIыкIэ къахэщу, я ехъулIэныгъэхэмкIэ адэ-анэр ягъэгуфIэу къотэдж.
ЕгъэджакIуэ Iэзэ, унафэщI IэкIуэлъакIуэ, лэжьыгъэм и къызэгъэпэщакIуэ нэс, бзылъхугъэ щыпкъэ, щхьэгъусэ пэж икIи анэ гумащIэ Семэн Инессэ дохъуэхъу ехъулIэныгъэщIэхэр зыIэригъэхьэу, унагъуэ насыпрэ бын гулъытэрэ щымыщIэу куэдрэ узыншэу псэуну.
ЖЫЛАСЭ Маритэ.
