Адыгэ бзылъхугъэ
ЕгъэджакIуэ ныбжьыщIэ
Еджэным пасэ дыдэу гу хуэзыщIа Къарэ Алинэ ещанэ классым щыщIэсым къыщIидзащ уэрэд цIэрыIуэхэм езым и псалъэхэр щIигъэувэу. Усэным и гукъыдэжыр къриIэту иригъэжьами, хуэмурэ школ, щIыналъэ зэпеуэхэм ахэр утыку къыщрихьэ хъуащ. ЕпщIанэ классым ар нэIуасэ хуэхъуащ тхакIуэ цIэрыIуэ Хьэх Сэфарбий.
Къарэ Алинэ — «Шыхулъагъуэ» литературэ хасэм и тхьэмадэ Хьэх Сэфарбий си анэдэлъхубзэр щIэрыщIэу фIыуэ сигъэлъэгъужауэ жысIэмэ, сыщыуэну къыщIэкIынукъым, — жеIэ Къарэм. — Абы и чэнджэщхэр къысхуэщхьэпащ, урысыбзэкIэ усэ гуэрхэр стхыуэ щытамэ, си анэдэлъхубзэмкIэ ахэр нэхъ къызэхъулIэуи къыщIэкIащ.
ЕджапIэ нэхъыщхьэ щIэтIысхьа нэужь, Алинэ университетым и газет напэкIуэцIхэм и IэдакъэщIэкIхэр къытехуэ хъуащ, иужькIэ республикэ газетхэми абы и усэхэр мызэ-мытIэу къытрадзащ. Иджы Къарэм и Инстаграм напэкIуэцIым куэдым зыкъыщыхуагъазэ усэ яхуитхыну къелъэIуу. Абыхэм яхузэхилъхьэ усэхэр псыи дагъи зыкIуэцIрымыкI тхылъымпIэм хуэдэм третхэ… Абы нэхъ тыгъэ гуапэ уигъэлъыхъуэнкъэ!
Алинэ уэрэд жыIэнми, хэдыкIынми, нэгъуэщI Iуэхухэми дехьэх, лъэныкъуэ куэдкIэ зызыужьыну зыфIэфI щIалэгъуалэм ящыщщ. IэщIагъэ хуэхъунур къыхэхын хуей щыхъум, дыщэ медалкIэ курыт еджапIэр къэзыуха хъыджэбзым япэщIыкIэ юридическэ унэтIыныгъэм егупсысащ, ауэ и насыпыр къекIэрэхъуэкIри, КъБКъУ-м и филологие факультетым щIэхуащ.
— Университетым сыщыщеджа илъэсхэр си гъащIэм и Iыхьэ нэхъыфI дыдэхэм сыт щыгъуи ящыщынущ. ЩIэныгъэм къищынэмыщIа, абы ныбжьэгъу, уи Iуэху еплъыкIэр къыбдэзыIыгъ куэд къуетыр, — жеIэ Алинэ. — КъищынэмыщIауэ, а илъэсхэрауэ къысщохъу ныбжьыщIэм и къэухьым нэхъ куууэ зыщригъэужьыр, и псэм зыщиузэщIыр. Студентым и къару нэхъыщхьэр зыхэлъыр тхылъращ — нэхъыбэ уеджэхукIэ, гъащIэм къыщыув Iуэхугъуэхэми нэхъ тыншу упхокIыф. Къапщтэмэ, сэ езым куэдрэ къысхуихуащ си пащхьэ упщIэ къыщыувым, нэхъ ипэкIэ сызэджа тхыгъэми лIыхъужь гуэр си нэгу къыщыщIидзэжа, уеблэмэ, абы и щапхъэр къыщысщхьэпэжа. ЗэрыжысIауэ, студент гъащIэр упсэухукIэ уи гум къинэжыну пIалъэщ. Сессиехэм деж жэщхэми угузавэу билетхэр бгъэхьэзырын, псори щIэбджыкIыжын хуейуэ щытми, пщымыгъупщэнухэм ящыщщ уэ пхуэдэ щIалэгъуалэр уи гъусэу зэхуэсхэм, зэхьэзэхуэхэм узэрыхэтар, зыщIыпIэхэм узэрыщыIар. Дэтхэнэри а гъуэгуанэм ирикIуэн хуейуэ къызолъытэ. А дакъикъэм псори плъэкIыну укъегъэгугъэ, мурад куэд уиIэщ — ахэращ щIэлъапIэр студент гъащIэр. Апхуэдэуи а илъэсхэм къыбдэгъуэгурыкIуа егъэджакIуэхэм я ущиехэри куэд и уасэщ. Псалъэм папщIэ, Iущыгъэ зыхэлъ зы псысэ иджыпсту си гум къэкIыжащ хамэ къэрал литературэмкIэ дезыгъэджа Кучуковэ Зухра къытхуихьауэ щытауэ. Коэльо Паулэ и «Алхимик» тхыгъэр зэпкърытхырти, къыджиIащ Алхимик и псэр куэдрэ ды-щэм зэрылъыхъуар, ауэ икIэм-икIэжым абы и «гъуэгуанэр» и унэ къызэрекIуэлIэжар. Дыщэм я нэхъ лъапIэр и лъапсэм илъу къыщIэкIащ. НэгъуэщIу жыпIэмэ, насыпыфIэ ухъун щхьэкIэ, Iэмал имыIэу нэгъуэщI щIыпIэ абы ущылъыхъуэн хуейуэ щыткъым, хъугъуэфIыгъуэм я щхьэр дэтхэнэми и унэ зэрилъыр ищIэжын хуейуэ аращ. УзылъэмыIэсыным и ужь уиту къэпкIухь нэхърэ, уи унэм уи Iыхьлыхэр щыузыншэ-мэ, нэхъыбэм ущIэхъуэпс хъунукъым. Ар еджапIэм си щхьэкIэ къыщIэсха дерсхэм язщ.
Къарэ Алинэ урысыбзэмрэ литературэмкIэ къудамэм и бакалавриатыр къиухауэ магистратурэм щыщIэтIысхьэж илъэсым, Налшык къалэм и курыт еджапIэ №32-м лэжьэн щыщIидзащ. Езым еджэныр къимыухыпауэ, и ныбжькIэ щIалэу зэрыщытым къыхэкIыу, Алинэ а лэжьыгъэм жэуаплыныгъэшхуэ зэрыпылъыр къыгурыIуэу пэрыхьащ. Мазэ зыбжанэм къриубыдэу ныбжьыщIэхэм зэрепсэлъэн Iэмалхэм ар хэзэгъащ икIи лэжьыгъэр къызэрехъулIэр наIуэ къэхъуащ. АрщхьэкIэ езы егъэджакIуэ ныбжьыщIэм зэрыжиIэмкIэ, нэхъ гугъу зыдехьар класс нэхъыжьхэм щIэсхэм зэрагурыIуэнырщ. Зым и дежкIи, дауи, щэхукъым дыгъуасэ студенту щыта хъыджэбз цIыкIур егъэджакIуэ хъуауэ цIыкIухэм къалъытэным гугъуехь зэрыпылъыр. Сыт хуэдизрэ Алинэ и щIэныгъэр еджакIуэхэм ягъэунэхуну хэтами, зэман дэкIа нэужь, дэтхэнэри къыдихьэхащ и Iуэху бгъэдыхьэкIэмрэ куууэ зэрыгупсысэмкIэ. Алинэ пщэдджыжьым езыр еджакIуэ кIуэурэ шэджагъуэм школым щригъэджэн хуейуэ зэман къыхуихуащ. Япэ илъэсыр апхуэдэу гугъуу ирихьэкIами, а тIури зэдигъэгъуэгурыкIуэф хъуащ.
— ЕгъэджакIуэмрэ еджакIуэмрэ я зэхуаку ныб-жьышхуэ щыдэмылъым фIагъыу хэлъхэм ящыщщ ахэр нэхъ зыдихьэхынкIэ хъунур, я гупсысэр зэрыбунэтIыныр нэхъ зэрызыхэпщIэр, — жеIэ егъэджакIуэ ныбжьыщIэм. — Тхыгъэр зэпкърезгъэх къудей мыхъуу, сыхущIокъу Интернетри къэдгъэсэбэпурэ, джэгукIэ зэмылIэужьыгъуэхэр ди дерсхэм хэтпщэну. Абыхэм ар ягу зэрырихьыр я нэм щIыболъагъуэ, уеблэмэ, езыхэм къыкIэлъыкIуэ дерсыр зэрыдухуэну щIыкIэр яфIэгъэщIэгъуэну щIэупщIэ зэпытщ. ЕгъэджакIуэ ныбжьыщIэхэм куэдрэ къахуохуэ зыщIыпIэ зэрыщымылэжьам къыхэкIыу IэнатIэ ямыгъуэту. АбыкIэ куэд щыуэу къысщохъу, сыту жыпIэмэ, иджыпсту къежьа технологиехэм щIалэгъуалэр хуэIэзэщи, я лэжьыгъэри нэхъ купщIафIэу къахузэгъэпэщынущ. Псалъэм папщIэ, литературэ дерсхэр щедгъэкIуэкIкIэ дэ языныкъуэхэм деж дджым пэгъунэгъуу фильм кIэщIхэр тыдох, слайдхэр, презентацэхэр зэрызэхагъэувэм зыхудогъасэ. Апхуэдэуи тхыгъэр я нэгу къызэрыщIыхьэм теухуауэ зэми сурэтхэр изогъэщI, усэ зэхыдолъхьэ е Iуэтэжым къытещIыкIа пьесэ, спектаклхэр догъэув. Апхуэдэ Iэмалхэр яIэу еджэныр нэхъ къащтэ иджыпстурей щIэблэм. Ди зэманым сабийм лъэныкъуэ зэмылIэужьыгъуэ куэдкIэ зебгъэужьын хуейщ, аращ егъэджакIуэм и къалэн нэхъыщхьэу къэслъытэр.
Къарэ Алинэ КъБР-м и Жылагъуэ палатэм и ЩIалэгъуалэ советым илъэс етхуанэ хъуауэ хэтщи, жыджэру щIалэгъуалэм я гъащIэм, ирагъэкIуэкI лэжьыгъэм хохьэ. Абы- хэм къызэрагъэпэщхэм ящыщщ Хэку зауэшхуэм хэтахэм я фэеплъу «ТекIуэныгъэм и марафон» Iуэхур (илъэсищ хъуауэ ирагъэкIуэкI), республикэм ис IэпщIэлъапщIэхэм я IэдакъэщIэкIхэр щагъэлъагъуэ «Аrtмосфера» зэхуэсыр. Иужьрейр Налшык къалэм и Къэбэрдей уэрамым и лъэс лъагъуэм деж къыщызэрагъэпэщ, псапащIэ Iуэхуу ирагъэжьащи, ящэ хьэпшыпхэм къыщIэкIым и ныкъуэр хуэмыщIа сабийхэм ират. Апхуэдэуи ЩIалэгъуалэ советым ирегъэкIуэкI «Илъэсым и ехъулIэныгъэ» Iуэхур. ФIэщыгъэм къызэрыхэщщи, илъэсым и кIуэцIым зэфIэкI зиIа щIалэгъуалэр абы щагъэпажэ. КъБР-м и Жылагъуэ палатэм и еплIанэ хэхыгъуэм и ЩIалэгъуалэ советым Къарэ Элинэ щыхахащ пресс-IуэхущIапIэм и унафэщIу, лъэпкъ зэхущытыкIэхэм, спортым, зыгъэпсэхупIэм, гъащIэ узыншэ ирахьэкIыным теухуауэ зэгухьэныгъэм сыт илэжьми, Алинэ ахэр хэIущIыIу зэрищIыным жэуаплыныгъэ пылъу йолэжь.
КЪАНЩАУЭ Мэлычыпхъу.
IэщIагъэ зиIэм Iэужь и куэдщ
Дзэлыкъуэ районым хыхьэ Дзэлыкъуэдэс къуажэм щыщщ адыгэ бзылъхугъэхэм я лъэпкъ IэщIагъэхэм пэгъунэгъу зыхуэзыщIыжа Джатэ Мадинэ.
Джатэ Мадинэ Курыт еджапIэр къиуха нэужь, Мадинэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал мэкъу-мэш университетым агроном-технолог IэщIагъэр щызригъэгъуэтащ. Зэрысабийрэ сурэт щIынри зыхилъхьэ щымыIэу къекIуэкIат, арщхьэкIэ и зэфIэкIым зримыгъэужьу IэщIыб ищIыжат. Ауэ и анэр зэпымыууэ дахэу дэуэ зэрилъэгъуар къыхуэщхьэпэжа къыщIэкIынщ, езым зигъэсэжауэ цIыхубзым и фэилъхьэгъуэм къыгуэхыпIэ имыIэу епха сумкэ-хэр Мадинэ зэмылIэужьыгъуэу зэIущэн щIидзащ. Нэхъыщхьэращи, ахэр цIыхухэм ягу ирихьащ, хьэпшыпхэм щIэупщIэ яIэ хъуащ.
Иджыпсту Мадинэ Москва щопсэу, бухгалтер IэщIагъэм хуеджэжауэ абы иролажьэ.
— Лэжьыгъэ IэнатIэ къэбгъуэтыныр ди зэманым гугъущ. 2001 гъэм еджапIэ нэхъыщхьэр къыщызухам, сызыхуейм си Iэр щытемыхуэм, къалэшхуэм сыкIуэн хуей хъуащ, — жеIэ Джатэм. — Къапщтэмэ, хэдэ-хэплъэ сымыщIу ерыскъы щащэ тыкуэни сыщылэжьащ. Абы мазищ нэхъ дэмыкIыу администратор къулыкъур си пщэ къралъхьэри, илъэсищ хуэдэкIэ а IэнатIэм сыIутащ. ИужькIэ а IуэхущIапIэ дыдэм и офис нэхъыщхьэм бухгалтер-кассиру сагъэкIуэжащи, си Iуэхур нэхъ кIуэтащ. Къапщтэмэ, а IэнатIэрат сызылъыхъуари, си зэфIэкIым зэрыхэзгъэхъуэным иджы зэпымыууэ иужь ситщ.
И лэжьыгъэм къыщыдэ-хуэ зэманращ Мадинэ и гум дыхьэу, къехъулIэу ищI хьэпшыпхэм щепэщэщыр. Япэ дыдэ абы зэIуищар цыджанэщ.
— Мы IэщIагъэм сыхэзыгъэгъуэзар Москва сыкъэкIуэн и пэ, ныбжьэгъу къысхуэхъуауэ щыта Зыхъуэхэ Иринэщ, — жеIэ Мадинэ. — Iэмалыр къэспхъуэтати, лэжьапIэ нэужьым си зэштегъэу хуэдэу Iыхьлыхэм зыгуэрхэр яхузэрысхъэурэ згъэгуфIэрт. Къапщтэмэ, сэри си гур хэзыгъахъуэ Iуэхуу ар къыщIэкIащ. КъищынэмыщIауэ, хьэпIацIэщыгъэкIэ, налкъуткIэ щыгъэхэмрэ Iэпщэхъухэмрэ сыблэрт, жыг цIыкIухэр сщIырт.
Мадинэ лъэпкъ IэщIагъэхэм нэхъ куууэ зыхигъэгъуэзэн хуей щIэхъуар ирепх Шэрджэсым щыщ адыгэ пщащэ Дэбагъуэ Аринэ къызэрицIыхуам.
— Аринэ дизайнерхэм ядолажьэ, адыгэ зэхуэсхэм языхэзым дыщызэрыцIыхуати, и IэдакъэщIэкIхэм зыщызгъэгъуэзат, — къыддогуашэ Джатэр. — «КъызэхъулIэну пIэрэ сэри мыпхуэдэ гуэр», — жысIэу сыщыгупсысэм, Аринэ сытригъэгушхуащ, «умыщIэр, уэзгъэлъэгъунщ», жиIэри. Куэд елъытащ Iуэхур къызэрыбдаIыгъым.
Мадинэ адэкIэ зэрызиужьын Iэмалхэр «къыщеулъэпхъэщ» Интернетми. ЗэрыжытIауэ, иджыпсту абы нэхъ зытригъэщIар сумкэ, пхъуантэ цIыкIухэр щIынырщ. Ахэр егъэщIэращIэ лъэпкъ дамыгъэхэмкIэ, адыгэ ныпым и теплъэмкIэ, нэгъуэщI тхыпхъэхэмкIэ.
Мыпхуэдэ Iуэхум Мадинэ иужь зрихьэрэ илъэситIым нэблэгъауэ аращ, ауэ куэдым къацIыхуащи, и хьэпшыпхэр зэбгрокI. «Сыт хуэдиз сумкэ пхуэща?» — жысIэу сыщеупщIым, къызжиIащ зы 15 хуэдиз Москва дэсхэм къызэращтар, иджыри зыхыбл Къэбэрдей-Балъкъэрым къызэригъэхьар.
— ДэнэкIэ дыщыIэми, дызэрыадыгэр тщIэжу, дыкъызыхэкIа лъэпкъыр тIэту, ди нэхъыжьхэм я жыIэм дыщIэту, ди цIэр фIыкIэ дгъэIун зэрыхуейрщ дэтхэнэми ди къалэну къэслъытэр, — жеIэ ди псэлъэгъум.
АЛЪХЪО Дыжьын.
Жыг хадэмрэ пщащэмрэ
Налшык къалэм щэнхабзэмрэ зыгъэпсэхупIэмкIэ и парк зэгухьэныгъэм ЩIыуэпсым и теплъэр егъэфIэкIуэнымрэ зыхуей хуэгъэзэнымкIэ и къудамэм и унафэщIщ зэфIэкI зиIэ IэщIагъэлI ныбжьыщIэ Щоджэн Линэ. Ар и лэжьыгъэм зэрыпэрыувэрэ куэд мыщIами, дихьэхащи, сыт хуэдэ Iуэхуми хуэжыджэру йоувалIэ, и мурадхэм гъуни нэзи иIэкъым.
Щоджэн Линэ Зыхуей IэнатIэм Линэ занщIэу зыкъыщигъуэтыжакъым. Курыт школыр къиуха нэужь, илъэсиплI тригъэкIуэдащ программист IэщIагъэм. АрщхьэкIэ абы къыщIиха щIэныгъэри иджыпсту и лэжьы-гъэм къыщощхьэпэж. Иужьым Щоджэным Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал мэкъумэш университетым щIыуэпсыр хъумэнымрэ псы ухуэныгъэхэмрэ зэрыщыхурагъаджэр щызэхихым, шэч хэмылъу, ар фIэгъэщIэгъуэн хъури щIэтIысхьащ. Япэ махуэм щегъэжьауэ Линэ щIэныгъэмрэ инженер ухуэныгъэхэмрэ куууэ зыхигъэгъуэзэн щIидзащ. Ар къиуха нэужь, аспирантурэм щIэтIысхьэжащ, псынэхэр къэхутэнымрэ джынымрэ елэжьащ.
Щоджэным зэман щIагъуэ къыхуэмынэу, еджэным къыщыдэхуэм щIалэгъуалэ зэхыхьэхэм, зэпеуэхэм фIэгъэщIэгъуэну хэтщ, зэрызиужьынум хущIэкъуу Москва, Къэзан къалэхэм щрагъэкIуэкI конференцхэм мызэ-мытIэу щыIащ. Апхуэдэу 2014 гъэм къыщыщIэдзауэ илъэс къэс ар хэтщ «Мэшыкъуэ», «Таврида» зэхыхьэшхуэхэм. 2016 гъэм Клязьмэ щызэхэта «Территория смыслов» егъэджэныгъэ Iуэхуми абы и зэфIэкIхэм щыхигъэхъуащ.
«Таврида» щIалэгъуалэ зэхуэсым Линэ ахъшэ саугъэт къыщихьащ игъэхьэзыра проектымкIэ. Ар зытеухуауэ щытар Къэбэрдей-Балъкъэрым щыIэ псынэхэр зыхуей щыхуэгъэзэнрат. Апхуэдэу абы ехъулIэныгъэ иIэу а лэжьыгъэр щызэфIигъэкIащ Тырныауз къалэм. Чернобыль АЭС-м хэкIуэдахэм я фэеплъу абы щыIэ скверыр фейцей дыдэ хъуати, пэгъунэгъу псынэри къызэщIригъэубыдэу Линэ лэжьыгъэфI иригъэкIуэкIащ.
Парк зэгухьэныгъэм щылэжьэну къыщыхуагъэлъагъуэм, Линэ куэдрэ гупсысакъым — щIыуэпсым и лэжьыгъэр ирипхыныр и хъуэпсапIэт.
— Си лэжьапIэр си дежкIэ насыпышхуэу къызолъытэ. Ди зэгухьэныгъэм и администрацэм укъыщIэкIмэ, апхуэдиз дахагъэмрэ хъугъуэфIыгъуэмрэ ухэту улэжьэныр, мурадыщIэхэр жьы къабзэм ухэту бубзыхуныр — ар псэхэлъхьэпIэщ, — жеIэ Щоджэным. — Къапщтэмэ, сэ сыт щыгъуи сыщIэхъуэпсащ сыкъыщалъхуа лъахэм, къалэм и зыужьыныгъэм зы хэлъхьэныгъэ гуэр хуэсщIыным. Абы и лъэныкъуэкIэ сыщогугъ иджыпсту сызыпэрыт IэнатIэр къысхуэгъэсэбэпыну.
Линэ къызэригъэпэщ Iуэхухэм ящыщщ щIымахуэм и теплъэр нэхъ дахэу сурэт тезыхынымкIэ зэпеуэр мы гъэм къызэрыхалъхьар. Абы щытекIуахэр ягъэпэжауэ, иджы и ужь ихьащ гъэмахуэм и теплъэр нэхъ дахэу тезыххэм я зэхьэзэхуэм. Линэ зэрыжиIэмкIэ, иужьрейм цIыху нэхъыбэ къыхыхьащ.
— Мы гъэм едгъэкIуэкIа Iуэхухэм я гугъу пщIымэ, къыхэгъэщыпхъэщ ХьэтIохъущокъуэм и цIэр зезыхьэ жыг хадэм и еплIанэ гуэлым деж цIыхухэм я Iэпкълъэпкъым зрагъэужьыну дерс щхьэпэхэр къызэрыщызэдгъэпэщар. Ди гуапэ зэрыхъунщи, къедгъэблагъэ гъэсакIуэхэм яфIэфIу ди Iуэхур къыддаIыгъ. Псалъэм папщIэ, пилатесымкIэ къызэхуэсахэм ядэлэжьащ Майко Анастасие. Ди мурадщ адэкIи апхуэдэ дерсхэр едгъэкIуэкIыну, зыгъэпсэхугъуэ махуэхэм къищынэмыщIа, пщэдджыжьым я Iэпкълъэпкъым зрагъэукъуэдиину мыдрей махуэхэми цIыхухэр ди зыгъэпсэхупIэ жыг хадэм къедгъэблэгъэну. Абы щIэщыгъуагъэу хэтлъхьэныр диджейм зыхуей макъамэр триухуэу зэрыщытынырщ, — жеIэ Линэ. — ШыщхьэуIум и 19-м нэгъуэщI зы Iуэху дахи едгъэкIуэкIащ: жыг хадэм и лъагъуэ нэхъыщхьэм тет удз гъэгъа хьэсэм пэгъунэгъу тIысыпIэшхуэм (унащхьэ зытелъым) деж цIыхухэр щызэхуэтшэсщ, бэрэбанрэ бонгэрэ еуэ зы щIалэрэ диджейрэ къедгъэблагъэри, абыхэм я макъамэм ахэр едгъэдэIуащ. А щIыпIэр дыхуейщ дяпэкIэ апхуэдэ Iуэхухэм хухэтхыну. Ди щIыналъэми зэи щемыкIуэкIауэ иджы япэу къызэдгъэпэщащ плоггинг Iуэхугъуэри. ЦIыхухэр зэпеуэу зэдэжэ къудей мыхъуу, кIэрыхубжьэрыхухэр зэщIакъуэныр абы и лъабжьэу щытащ. Апхуэдэ Iуэхугъуэхэр ирагъэкIуэкIыу скандинав къэралхэрщ къезыгъэжьар, ауэ къэрал куэдым, нэхъыбэрэ къалэшхуэхэм ар яфIэкъабылу къызэрагъэпэщ. Дэри абыхэм дакъыкIэрыхуну дыхуейкъым. А Iуэхум цIыху 50 къыхэтшащ. Ар зэ закъуэ едгъэкIуэкIыу дызэбгрыкIыжын хуейуэ аракъым. АбыкIэ цIыхухэр къыхудоджэ пщэдджыжьым къажыхьыну жыг хадэм къыщыкIуэкIэ Iэлъэрэ къэлътмакърэ къызэдащтэу кIэрагъэхуахэр зэщIакъуэжыну. Апхуэдэ Iуэху дахэм зэрыхэтар наIуэ хъун щхьэкIэ сурэт зытрахыу Инстаграмым къралъхьэжыну долъэIу ди «хэштегыр» щIэту. Ди дунейр нэхъ къабзэ хъуным дэтхэнэми и гуащIэ хилъхьэфмэ, щапхъэ яхуэхъунут щIэблэм. А Iэмалыр Европэми къыщагъэсэбэп, цIыхухэм кIэрыхубжьэрыхухэр къызэращыпар къищу Интернетым сурэт къралъхьэри, кIэщIатхэж «си къалэр фIыуэ солъагъу, къабзэу зедвгъэхьэ» псалъэхэр. НэгъуэщI мурад гъэщIэгъуэн куэди, шэч хэмылъу, иджыри диIэщ.
Щоджэн Линэ КъБР-м и Жылагъуэ палатэм епха ЩIалэгъуалэ советми хэхыгъуитI хъуауэ хэтщ. Абы зэрыжиIэмкIэ, щIалэгъуалэр щIэгъэкъуэнышхуэ мэхъу апхуэдэ Iуэхухэр къыщызэригъэпэщкIэ. Парк зэгухьэныгъэм и администрацэр жыджэру долажьэ КъБКъАУ-м щIэс щIалэгъуалэми, КъБР-м ЩэнхабзэмкIэ и министерствэми, Налшык къалэм и щIыпIэ администрацэми, Урысейпсо ЦIыхубэ фронтым и Къэбэрдей-Балъкъэр щIыналъэ къудамэми.
— Лэжьэн зэрыщIэздзэрэ нэхъ гулъытэ хузощI ди къалэр зыхуэныкъуэхэм е абы хуэчэмхэм. Iуэхугъуэ дахэ куэд тхуэщIэну къанэу къысщохъу, — къыхегъэщ IэщIагъэлI ныбжьыщIэм. — Псалъэм папщIэ, мыпхуэдэ жыг хадэшхуэ диIэу щIалэгъуалэм зэрызедгъэужьын, зэрызедгъэузэщIын ди гъунэжу щытыпхъэщ. Иджыпсту егъэкIуэкIын щIэддза Iуэхухэр а зи гугъу сщIым хуэщхьэпэну дыщогугъ. Дэ набдзэгубдзаплъэу дыкIэлъоплъ нэгъуэщI къалэшхуэхэм щыIэ ди IуэхущIапIэхэм хуэдэхэм я Iуэху бгъэдыхьэкIэм, ахэр къызэрызэрагъэпэщым. Ари къытхуэщхьэпэ-ну си гугъэщ.
Линэ и къалэн нэхъыщхьэхэм зыкъыдигъахуэурэ, щIалэгъуалэр зыхэт Iуэхухэми закъыкIэригъэхуркъым. Мы гъэм ар хэтащ «Мэшыкъуэ-онлайн» зэхыхьэм. Апхуэдэ Iуэхухэм щIалэгъуалэ куэд зэрыщызэрыцIыхур, я гупсысэхэмкIэ зэрызэдэгуашэр, зэдэлэжьэну зэрызэгурыIуэр зэрыщхьэпэр фIыуэ къыгуроIуэ. «Си адэ-анэм зэпымыууэ къызэрызжаIэщи, щIэны-гъэр зэи лей хъуркъым. Абы къыхэкIыу сфIэгъэщIэгъуэну сыт хуэдэ Iуэхуми зызопщытыр», — дыщIегъу Щоджэным.
Линэ и анэр унэгуащэщ, и адэр гъуэгугъэлъагъуэщ, и шыпхъу нэхъыщIэр фитнес-гъэсакIуэщ, и дэлъхур Калининград ухуэныгъэ Iуэхум щыхуоджэ. Ди псэлъэгъум къызэрыхигъэщымкIэ, унагъуэм щIэс дэтхэнэри и лэжьыгъэм щIэгъэкъуэн къыщыхуохъу, ар ехъулIэныгъэм и зы гъуэгуанэщ.
Щоджэныр къызэрыддэгуэшамкIэ, и мурад нэхъ инхэм ящыщщ ХьэтIохъущокъуэм и цIэр зезыхьэ жыг хадэм и лъагъуэ нэхъыщхьэм ехыу сурэт гъэлъэгъуэныгъэ къыщызэригъэпэщыныр. Абы хигъэхьэнут гъэм и зэман зэхуэмыдэхэм жыг хадэм щытраха сурэт нэхъыфI дыдэхэр. Хъыджэбзым къелъытэ ар республикэм щыпсэухэм къищынэмыщIа, зыгъэпсэхуакIуэхэми яфIэгъэщIэгъуэныну зэрыщытыр. «Сурэт гъэлъэгъуэныгъэмкIэ сыхуейт цIыхухэм я деж нэсхьэсыну ди щIыпIэм и дахагъэмрэ ди зэгухьэныгъэм зэфIигъэкIымрэ зыхуэдэр. Жыг хадэм гум зыщигъэпсэхун хуейщ: зы щыпIэ деж щыму уи гупсысэхэм ущыхэтынщ, адрейм макъамэ ущедэIуэнщ — апхуэдэущ зэрыщытын хуейр» — дыщIегъу ди псэлъэгъум.
БАГЪЭТЫР Луизэ.
Адыгэ Iэнэр
Адыгэм и Iэнэ лъакъуищым хабзэ пыухыкIахэр ехьэлIат. Нэхъыбэрэ бжейм къыхащIыкI Iэнэ цIыкIухэм метр ныкъуэ хуэдиз и хъуреягъыу, метр ныкъуэм тIэкIу фIэкIыу и лъагагъыу ящIырт.
КъухьэпIэ лъэныкъуэхэм тепщэчхэр зэрахъуэжым хуэдэу, адыгэхэми дэтхэнэ шхыныгъуэм щхьэкIи Iэнэ щхьэхуэ къыщIахьэ. Адыгэхэм я шхыныгъуэхэр, хьэнтхъупсым нэмыщI, щхьэхуэу зэрашхым щхьэкIэ, тепщэч хуэныкъуэкъым. Инджылыз зыплъыхьакIуэ Лонгворт Джон адыгэхэм я хьэгъуэлIыгъуэ къызэгъэпэщыкIэм щытепсэлъыхьым, тепщэч бжыгъэкIэ (Iэнэу къыщIэкIынщ зи гугъу ищIыну хэтар) плIыщIрэ тIурэ къащтауэ и тхыгъэхэм къыщегъэлъэгъуэж. Пэжыр жыпIэмэ, хьэщIэм екIурэ-ещхьу щIыхь хуащIынумэ, Iэнэ щэщI хуэдиз къыхуащтэ хабзэт.
Iэнэ лъакъуищым тепхъуэ тралъхьэртэкъым. Бысымым и лъэкIыныгъэмрэ хьэщIэхэм я бжыгъэмрэ елъытауэ цIыхуипщI нэхъыбэ ягъэтIысыркъым. Iэнэр щагъэувкIэ, и лъакъуэр тхьэмадэм хуагъазэркъым.
Адыгэхэм шэ, хьэнтхъупс хуэдэ шхыныгъуэхэр бжэмышхкIэ яшхыртэкъым, атIэ IэгубжьэкIэ ирафырт. Мы Iэгубжьэр дэбзыкIауэ зэращIым щхьэкIэ тыншу ягъэкъабзэжыфырт. Бжэмышххэр чэщей жыгым и пхъэм дахэу гъэщIэрэщIауэ къыхащIыкIырт.
ГЪУКIАКЪУЭ Идар.
ГушыIэ
Щхьэ шэч къытепхьэрэ?
Щхьэбаринэ Къасбот къуажэ псом я унафэщIт. Ауэ ар езым я унагъуэм щыпыпхэт. Абы и щхьэгъусэм бжьыпэр фIиубыдати, бэуапIэ къритыртэкъым. Иджы фызым и унафэкIэ унагъуэр псэурт.
Къасбот и къуажэгъухэр а Iуэхум икъукIэ фIыуэ щыгъуазэти, щIэх-щIэхыурэ къызыпхагъэIукIырт: «Зи унагъуэм унафэ хуэзымыщIыжыф цIы-хур къуажэ псом я Iэтащхьэу ягъэувауэ драгъэукI!» АпщIондэху лIыр бампIэм ихьырт. Къасбот и фызым иужь дыдэу иджыри зэ епсэлъэжыну мурад ищIащ.
— Сэ сылIщ, ныбжькIи зы хьэнтхъупс шынакъкIэ сынэхъыжьщ, ауэ щыхъукIэ, унагъуэм унафэщIу исын хуейр сэращ. Унагъуэм унафэщIитI ис зэрымыхъунур зыщумыгъэгъупщэ! Аращ къуажэ къэс, щIыналъэ къэс, хэку къэс зы унафэщI фIэкIа щIамыгъэуври!
— Уэри зыщумыгъэгъупщэ, тIасэ цIыкIуу сиIэ, а унафэщIхэм ящыщ дэтхэнэ зыми и пщэ дэлъ къалэныр щыхуземыхьэм деж, зэрыщхьэпрагъэдзыр. Ар зыуэ. ЕтIуанэрауэ, уэ къуажэ псо щыпхузехьэфкIэ, сэ ди унагъуэ цIыкIу закъуэм и унафэ схуэмыщIыну щхьэ шэч къытепхьэрэ?..
Абы иужькIэ, куууэ хэщэтыкIри, Къасбот и IитIыр иIэтыпащ.
ДУДАР Хьэутий.
