Мыхьэнэшхуэ зиIэ зэхуэс
Бэрбэч ХьэтIутIэ и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым мэлыжьыхьым и 25-м къыщызэIуахащ «Адыгэхэр: тхыдэмрэ иджырей лъэхъэнэмрэ» фIэщыгъэр зиIэ дунейпсо щIэныгъэ конференц. Кавказ зауэр зэриухрэ илъэси 150-рэ щрикъум ирихьэлIэу къызэрагъэпэща а щIэныгъэ зэхыхьэ иным кърагъэблэгъащ республикэм и унафэщIхэр, жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм я пашэхэр, адыгэ лъэпкъым и тхыдэм епха къэхутэныгъэхэр зэфIэзыха щIэныгъэлIхэр, дунейпсо цIэрыIуагъ зиIэ IэщIагъэлIхэр.
ХьэщIэ лъапIэхэм яхэтащ КъБР-м и Iэтащхьэм и къалэнхэр пIалъэкIэ зыгъэзащIэ КIуэкIуэ Юрий, Сарбон университетым и ректор Дюмон Жерар Франсуа, Абу Даби и университет Нью-Йорк дэтым и профессор Дерлугьян Георгий, Гамбург этнографие музейм и унафэщI Кепке Вульф, Сирием, Иорданием, США-м щыIэ Адыгэ ФIыщIэ Хасэхэм я лIыкIуэхэу Абазэ Шэрэф, Нэгуэр Зуар, Шыкъ Мухьэмэд (Майк Чек), Дунейпсо Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Сэхъурокъуэ Хьэутий, нэгъуэщIхэри. Апхуэдэу зэхуэсым хэтащ республикэм и еджапIэ нэхъыщхьэхэм, Гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ Къэбэрдей-Балъкъэр институтым я IэщIагъэлIхэр, щIэныгъэ лэжьакIуэхэр.
ЩIэныгъэ конференцыр къызэIуихащ икIи иригъэкIуэкIащ КъБКъУ-м и ректор Къарэмырзэ Барэсбий. Къызэхуэсахэм конференцым и хьэщIэхэр яригъэцIыхуа нэужь, абы псалъэ япэу иритащ республикэм и унафэщI КIуэкIуэ Юрий. Зэхуэсым кърихьэлIа псоми фIэхъус сэлам гуапэ ярихащ КIуэкIуэм икIи лэжьыгъэ купщIафIэкIэ ехъуэхъуащ. Абы жиIащ мыпхуэдэ зэхуэсхэр адыгэ тхыдэр нэхъыфIыжу джа хъунымкIэ сэбэпышхуэу зэрыщытыр.
— Адыгэ лъэпкъым гъуэгуанэ кIыхь икIи купщIафIэ къикIуащ. Абы ириплъэжыныр, нэхъыфIу джыныр мыхьэнэшхуэ зиIэ Iуэхугъуэщ. Дызэрыщыгъуазэщи, щыIэщ ди тхыдэм хэт къэхъукъащIэ зэмылIэужьыгъуэхэр къэлъытэнымкIэ Iуэху еплъыкIэ зэхуэмыдэхэр зиIэхэр. Нобэрей конференцым къекIуэлIа щIэныгъэлIхэм, си фIэщ мэхъу, зытепсэлъыхьынур лъэпкъым ифI, и зыужьыныгъэрэ ехъулIэныгъэрэ къызэрыкI Iуэхугъуэхэрщ. Зыми жиIэркъым тхыдэр къитхыкIыжын хуейуэ, арщхьэкIэ ар джын хуейщ зы унэтIыныгъэм тету, къэралым, ди щIыналъэм и тхыдэр зэрызэхэлъ Iыхьэхэм ящыщу зыри IэщIыб мыщIауэ, — къыхигъэщащ КIуэкIуэм. — Кавказ зауэр зэриухрэ илъэси 150-рэ щрикъу махуэр къэсыным куэд иIэжкъым. Шэч хэмылъу, а зауэр адыгэхэм я тхыдэм и напэкIуэцI фIыцIэхэм ящыщщ. Абы ди лъэпкъым бэлыхьрэ хьэзабу къытрилъхьами куэд щыгъуазэщ. Апхуэдэ гузэвэгъуэ зылъэмыIэса лъэпкъ гуэри щыIэу къыщIэкIынкъым. Ауэ щыхъукIи, а Iуэхугъуэ гуауэхэм уахуеплъэкIыж зэпыту упсэу хъунукъым. Адыгэхэр хущIэкъуркъым я блэкIа тхыдэр къагъэсэбэпурэ я Iуэху дагъэкIыну. Урысей Федерацэм и Президент Путин Владимир Сочэ щекIуэкIа Олимп джэгухэм щытепсэлъыхьым, жиIауэ щытащ дунейпсо спорт зэхыхьэшхуэр щекIуэкI щIыналъэм ипэкIэ щыпсэуа, щыпсэу адыгэхэм пщIэрэ щIыхьрэ зэраIэр, ахэр зызыужь, ефIакIуэ, зыу- зэщIыныгъэм и гъуэгум тет лъэпкъ Iущу зэрыщытыр.
И къэпсэлъэныгъэм и кIэухыу КIуэкIуэ Юрий иджыри зэ ехъуэхъуащ адыгэ Iуэхум теухуа щIэныгъэ конференцым къекIуэлIахэм лэжьыгъэфI кърахьэлIэну икIи къыхигъэщащ лъэпкъ зыузэщIыныгъэм хуэгъэпса апхуэдэ зэхуэсхэр иджырей зэманым мыхьэнэшхуэ зиIэ Iуэхугъуэу зэрыщытыр.
АдэкIэ псалъэ иратащ Иорданием щыIэ Хасэм и лIыкIуэ Нэгуэр Зуар. Абы фIыщIэ ин яхуищIащ апхуэдэ дунейпсо зэIущIэ къызэзыгъэпэщахэм.
— ЩIэныгъэ конференцым кърихьэлIа псоми сэлам гуапэ фызохыж Иорданием щыпсэу адыгэхэм, абы щылажьэ ди лъэпкъ хасэм и тхьэмадэ Къардэн Самир къабгъэдэкIыу. Апхуэдэу фIыщIэ ин худощI УФ-м и Президент Путин Владимир, адыгэу щIы хъурейм щикъухьа псоми гулъытэ зэрахуищIым, набдзэгубдзаплъэу зэрахущытым папщIэ, — жиIащ абы. — Шэч къытесхьэркъым ди зэхуэсыр адыгэ тхыдэр джыныр адэкIи езыгъэфIэкIуэну, абы къаруущIэ къыхэзылъхьэну зэрыщытым.
Сирием щылажьэ адыгэ зэгухьэныгъэхэм я пашэ, а къэралым и лIыкIуэу Абхъазым щыIэ Абазэ Шэрэф къыщыпсалъэм жиIащ абы щыпсэу адыгэхэм я щхьэр хэкурысхэм яIэ пщIэм лъагэу зэраригъэлъагъужыр. Апхуэдэу абы фIыщIэ хуищIащ КъБКъУ-м и ректор Къарэмырзэ Барэсбий, хамэ къэралхэм щыпсэу адыгэхэм ящыщ куэдым IэщIагъэрэ щIэныгъэрэ хэкужьым зэрыщрагъэгъуэтым папщIэ. Абазэм зэрыжиIамкIэ, иджыпсту Сирием щолажьэ апхуэдэ IэщIагъэлIу 360-м щIигъу. Мы зэманым университетым щоджэ Сирием щыщ студент 50-м нэс.
Зэхуэсым къекIуэлIахэм апхуэдэ псалъэ гуапэхэмкIэ зыхуагъэзащ Шыкъ Мухьэмэд, Кепке Вульф сымэ, нэгъуэщIхэми.
Апхуэдэу Iэтауэ къызэIуаха нэужь, конференцым и лэжьыгъэм щыпащащ гуп щхьэхуэхэм. МахуитIкIэ екIуэкIыну щIэныгъэ зэхуэсым щыжаIэнумрэ къыщащтэну унафэхэмрэ лъэпкъпсо мыхьэнэ зэраIэнум шэч хэлъкъым.
ЖЫЛАСЭ Маритэ.
