«УкъызэмыплъэкIыу ипэкIэ кIуэтэн — аращ си гъуазэр», — жеIэ балеринэ Iэзэ Щэбэтыкъуэ Юлэ
Дахэу, щабэу зелъатэ хьэндырабгъуэм изогъэщхь балетым къыщыфэ хъыджэбз пкIатэлъатэр. Ари а хьэндырабгъуэм хуэдэ дыдэу Iэсэлъасэщ, пшэм лъапэпцIийуэ къыщикIухь фIэкI умыщIэну, сакъщ икIи гуапэщ. АбыкIэ щапхъэу диIэщ илъэс 19 хъуауэ утыкум къыщыфэ Щэбэтыкъуэ Юлэ.
Щэбэтыкъуэ Юлэ Балеринэр Налшык къыщалъхуащ, и анэр музыкантщ, фортепианэмкIэ егъэджакIуэщ. Юлэ къыхегъэщ и гъэсэныгъэмрэ и зыужьыныгъэмрэ ятеухуауэ куэдым хуэзыущияр, и къэкIуэну дахэм лъагъуэ щыхишынымкIэ гугъу зыкъыдезыгъэхьар и адэшхуэ-анэшхуэр арауэ. ИлъэсипщIым иту балетым хыхьа Юлэ музыкэ школыр къиухащ, КъБР-м и Музтеатрым егъэбыдылIауэ лэжьа балет студиеми и Iэзагъэм щыхигъэхъуащ. Сыт хуэдэ хъыджэбз цIыкIу- ми ещхьу, абы егъэлеяуэ фIэфIт къэфэн, ауэ еджэнри зыIэпимыгъэхуу ерыщу щIэныгъэм хущIэкъурт. Псом хуэмыдэжу абы къехъулIэрт тхыдэмкIэ дерсхэр. «Артист къыпхэкIын щхьэкIэ псоми хэпщIыкIын зэрыхуейр си гум щэхуу къызжиIэрти, зэпымычу сыулъэпхъащэрт зызужьыну», — жеIэ Юлэ.
ЗэрыгурыIуэгъуэщи, балет гъуазджэм и курыхым унэсын папщIэ, абы зыхуэбгъэсэн щIэбдзэн хуейщ пасэ дыдэу. Юлэ 8-нэ классым къыщIэкIыу музыкэ училищэм и хореографие къудамэм щыщIэтIысхьам, зэфIэкI хъарзынэхэр зригъэхъулIагъэххэт: и Iэпкълъэпкъыр балет къафэм хуигъэпсат, макъамэ гъуазджэм епха пэщIэдзэ щIэныгъэри иIэт. ИужькIэ абы ГъуазджэхэмкIэ Кавказ Ищхъэрэ къэрал институтыр къиухыжащ.
ГъащIэм узригъэхьэлIэ насыпми куэд елъытауэ къыщIэкIынщ, Юлэ Щэбэтыкъуэхэ я унагъуэм щигъуэтащ щIэгъэкъуэни чэнджэщэгъуфIи. Щхьэгъусэ хуэхъуар Музыкэ театрым и дирижер нэхъыщхьэ Щэбэтыкъуэ Натбий и къуэ Заурщ (пианистщ, концертмейстерщ). Драхьеймэ гъущIэу, кърахьэхмэ щIытэу жыхуаIэм хуэдэу, абыхэм яIэщ музыкэм дихьэха зы хъыджэбз гуакIуэ цIыкIу, и цIэр Изабеллэщ.
Щэбэтыкъуэ Юлэ и дахагъэм къыдэкIуэу, и акъыл жанми нэхъ гурыхьыж ищI цIыхубзщ. Ар наIуэ къащIауэ къысщохъу абы зэрызыхуэдгъэза упщIэхэм къарита жэуапхэм.
— Юлэ, иджыблагъэ Музыкэ театрым игъэува «Ашэмэз и бжьамий» спектаклым Ахумыдэ дахэ и образыр къыщыбгъэлъэгъуащ. Абы теухуа уи гупсысэхэр тфIэгъэщIэгъуэнт.
— Ахумыдэ и теплъэ зэкIужыр къэгъэлъэгъуэным нэхърэ абы и хьэл-щэн къызэрымыкIуэр цIыхум я деж нэсхьэсыныр нэхъ сфIэхьэлэмэту а образым селэжьащ. Ар «зи Iыхьэ зыIыгъыж» жыхуаIэм хуэдэщ, и ныбжьым емылъытауэ Iущыцэщ икIи зы нарт щауэкъым абы и гулъытэ щIэзэур. Къапщтэмэ, езы спектаклыр IыхьитIу зэхэт балетщ, къызэрыслъытэмкIэ, ар лэжьыгъэшхуэ хъуащ. Абы къыхощ нарт лIыхъужь Ашэмэз и къэхъукIэри, ар Ахумыдэ зэрыхуэзэри, шабзауэхэм я теплъэгъуэри — псори къафэкIэ къэIуэтащ. Ахумыдэ и образым адрей хъыджэбзхэм къазэрыщхьэщыкI гуэр хэлъщ. Спектаклым и пэм пщащэ ерыщ цIыкIуу, щхьэпэлъагэу дыхуэзэмэ, лIыхъусэ-благъуэ фIыцIэм ар идыгъуу пIалъэкIэ щIыунэм щиIыгъын хуей щыхъуам, и Iуэху еплъыкIэкIэ нэхъ балигъ хъуауэ, псори зэпэзышачэ хъыджэбз губзыгъэу дыIуощIэж. СызэригугъэмкIэ, гугъуехь ирихьэлIа сыт хуэдэ цIыхуми нэхъ зэхигъэкIыф мэхъу гъащIэм и фIыгъуэхэмрэ мыщIагъуэу абы хэлъхэмрэ. Апхуэдэу хьэл быдэрэ пкъы жанрэ иIэу къыщIэкIащ Ахумыдэ хъыджэбзми. Ар къезыгъэлар пщащэм и лъыхъуакIуэ ежьа Ашэмэзщ, абы и бжьамийрщ.
— Нартхэм я хъыбархэм нэхъри сыхэгъуэзарэт жыуигъэIакъэ а лэжьыгъэм?
— Иджыри сыщеджэм къэфакIуэ цIыхубз гуэрым къызжиIауэ щытащ: «Укъэфэн и пэ, макъамэм фIыуэ щIэдэIу. ЗэгъащIэ ар дунейм къызэрытехьа щIыкIэри, абы щIэлъ гупсысэри, композиторым ар утыку къызэрырихьэ Iэмалри». А чэнджэщым сфIэкъабылу сытетщи, сфIэгъэщIэгъуэну седжащ Ашэмэз и лIыгъэу щытахэми Ахумыдэ IуэрыIуатэм къызэрыхэщыжми.
— НэгъуэщI сыт хуэдэ ролхэр бгъэзэщIа?
— Япэ дыдэу утыку сыкъызэрихьа партиер («Снежная королева» спектаклым хэт пащтыхьыпхъум и ролырт) мыин дыдэми, сфIэфIу куэдрэ сигу къызогъэкIыж. СыщIалэ дыдэу, илъэс 17-м ситу, ар зэрызгъэзэщIарат сыщIыдихьэхар, хьэмэ адрей хъыджэбз цIыкIухэми хуэдэу, дыщысабийм Гуащэу щытыныр нэхъ хъуэпсапIэ ин дыдэу къытщыхъуу зэрыщытарат?! Дапхуэдэу хъуами, КъБР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, балетмейстер ПащIэ Рамед а ролыр къызэрысхуигъэфэщам папщIэ нобэхэми фIыщIэ хузощI.
Музтеатрым иужьрей илъэсхэм къехъулIахэм ящыщу къыхэзгъэщынут «Гимн Солнцу» спектаклри. «Ашэмэз и бжьамийм» кIэщIкIэ къыкIэлъыкIуа а лэжьыгъэшхуэр театрым и балет труппэм и лэжьакIуэ псоми я зэхуэдэ гуащIэщ. Я лэжьыгъэр нэрылъагъуми, езыхэр ямыцIыхуу къанэ художникхэм, фащэхэр зыдхэм, декорацэр зыгъэхьэзырхэм я гугъуехьри хэбгъэкIуадэ хъунукъым.
«Гимн Солнцу»-р куэд щIакъым Прохладнэ къалэ зэрыщыдгъэлъагъуэрэ. Спектаклым сэ щызгъэзэщIащ Iэдииху и ролыр. Ахумыдэ хъыджэбзым ейм емыщхьу, Iэдииху и гъащIэр гуузу къекIуэкIащ. Лъагъуныгъэм текIуэда а хъыджэбзыр зымыхъумэфа щауэми мащIэу гужьгъэжь хуэпщI хуэдэщ. Ауэ ар Iэмал къызыхуумыгъуэтыф Iуэхухэм ящыщу къыщIэкIынщ. Зы теплъэгъуэм къитIасэ къафэкIэ сэ къэзгъэлъэгъуэн хуейт цIыхупсэм бэлыхь щишэч дакъикъэ нэхъ гугъухэр. Жэуаплыныгъэшхуэ зыпылъ а Iуэхур къызэхъулIауэ цIыхухэм къалъытэмэ, си гуапэ хъунут.
ЗэрыфщIэщи, иужьрей зэманым ди театрым нэхъыбэу игъэув хъуащ сабий спектакль цIыкIухэр. Апхуэдэхэм ящыщ «Муха Цокатуха»-м сыщыджэгуащ. Гухэхъуэщ цIыкIухэм апхуэдэ дахагъэкIэ уахуэупсэныр.
— Езэш фимыIэу фолажьэ, Юлэ, арщхьэкIэ Музыкэ театрым и IуэхущIапIэр иджыри къыздэсым зэхуэщIащ. Абы гугъуехь фыхигъэту къыщIэкIынщ.
— Пэжщ, лъэпощхьэпо ар тхуохъу. «Гимн Солнцу» спектаклым и премьерэр щыдгъэлъэгъуэн пэш Налшык дыщимыIауэ аращ Прохладнэм дыщIэкIуар. Апхуэдэу фIэкI дыкъызэмыгъэпэщами, нэгъабэрей ди лэжьыгъэр «Иоланта» оперэмрэ балетитIкIэ зэхуэтщIыжауэ щытащ. ИщхьэкIэ зи гугъу сщIа «Ашэмэз и бжьамий», «Гимн Солнцу» спектаклхэр сыт я уасэ?! А псор щIытхуэщIэр ди балетмейстерым и фIыщIэу къызолъытэ. Театрым и лэжьакIуэхэм я егугъуныгъэр абы щIыгъужи, гурыIуэгъуэу си гугъэщ лэжьыгъэм щыдиIэ ехъулIэныгъэм и хэкIыпIэр.
Дгъэувыну ди нэ къикIми, языныкъуэ спектаклхэр лъэныкъуэкIэ къыщынэж щыIэщ цIыху дызэрыримыкъум къыхэкIкIэ. А Iуэхум и зы хэкIыпIэфIу диIэщ музыкэ училищэм, институтым я студентхэм жыджэру дазэрыдэлажьэр. Ауэ псори дызыщIэхъуэпсыр зы егъэзыпIэ езым диIэжынырт.
— Балетым сыт хуэдэ увыпIэ ди республикэм щиубыду къыпщыхъурэ?
— Классикэм сыт щыгъуи едаIуэ, еплъ и цIыху иIэжу къызолъытэ. ЖаIэ оперэмрэ балетымрэ ущысабийм щегъэжьауэ зыщыбгъэгъуэзэн хуейуэ, а гъуазджитIым удихьэхын-удимыхьэхыныр абдеж щызэхэкIыу. Пэж хъунщ. Ди спектаклхэм къекIуалIэр цIыху мащIэкъым икIи абыхэм ядыболъагъу ди лэжьыгъэр зэрафIэфIыр. Ауэ срихьэлIащ: «КъызэрыщIэкIымкIэ, балет диIэщ, гъэщIэгъуэни хуэдэщ», — жызыIэу, гупсэхуу концерт пэшым щетIысэхахэми. Сэ сызэреплъращи, балетыр уи нэкIэ зэбгъэлъагъун хуейщ, ар зищIысыр зыхэпщIэн щхьэкIэ. Ди жагъуэ зэрыхъущи, ди цIыхухэм я нэхъыбэм, зэрыпсэун мылъку зэрагъэпэщыным къыдэхуэу, гъуазджэм, щэнхабзэм трагъэкIуэдэн зэман яIэкъым.
— Балеринэм и зы махуэ дыщыбгъэгъуэзэн? Зыгуэрым зыхуигъэныкъуэн хуей хъурэ абы?
— Махуэхэр зэхуэдэу йокIуэкI жысIэмэ, фи фIэщ мыхъунуми сщIэркъым, ауэ аращ зэрыщытыр. Зэрыхабзэу, унагъуэм пщэдджыжьышхэ дощI, адэкIэ щхьэж и къалэн и ужь йохьэж. Махуэ псом, зыщыдгъэпсэхур хэгъэкIауэ, сэ репетицэхэм сыхэтщ. «Балеринэхэр шхэ къыщIэкIынкъым», — жыхуаIэр ирагъэлеиIуэ къысфIощI. Зызыхуэдгъэныкъуэ щыIэмэ, ар ерыскъым дызэрыхуэмынэхъуеиншэрщ.
— Сыт хуэдэ гъуазэ ущиIэ гъащIэм?
— УкъызэмыплъэкIыу ипэкIэ кIуэтэн — аращ си гъуазэр. БлэкIамкIэ псэу цIыхум зэи зыхуэужьынукъым. Абы къизгъэкIыркъым блэкIар зыщыбгъэгъупщэн хуейуэ. Къэхъуар фIымэ — ар бгъэлъапIэу, Iеймэ — дерс къыхэпхыфу щытыпхъэщ. УкъызыхэкIар, узыхуэпсэур уэркIэ пагэу дунейм тетыным нэхъ лъапIэ сыт щыIэ?!
— Гъатхэпэм и 8-м сыткIэ къыпхуэупсэну нэхъ пфIэфI?
— Удз гъэгъар сыт хуэдэ махуэми сфIэсаугъэт лъапIэщ, гуапэщ. Ауэ псом нэхърэ нэхъыбэу гъатхэпэм и 8-м сыпоплъэ сипхъу цIыкIум езым и IэкIэ схуищI сурэт гъэщIэрэщIахэм.
— ЦIыхубз насыпыр сыт уи дежкIэ, Юлэ?
— СызэреплъымкIэ, насыпыр ар унагъуэмкIи лэжьыгъэмкIи гупсэхугъуэ уиIэнырщ. Унагъуэм деж — щхьэгъусэ пэж, анэ гумащIэ ущыхъумэ, лэжьыгъэм лъагапIэфIхэр щызыIэрыбгъэхьэмэ, насыпыр арагъэнщ. Псом хуэмыдэжу цIыхубзым игъэнэхъыщхьэр и быным и узыншагъэрщ, ар мамыру зэригъэпсэунырщ.
— УзыщыгуфIыкIын уи куэду, уи унагъуэр бейуэ, благъэ-Iыхьлыхэр пхуэузыншэу упсэуну сынохъуэхъу, Юлэ!
Епсэлъар
БАГЪЭТЫР Луизэщ.
