2016 гъэм и ехъулIэныгъэхэр
Урысейм и тхыдэщIэ дыдэм и лъэхъэнэ нэхъ гугъухэм ящыщу щытауэ жыпIэ хъунущ илъэс блэкIар. Апхуэдэу щытми ущIэгушхуэн щхьэусыгъуэхэри щыIэщ — ди къэралым хуэгъэза санкцэхэми, щIыдагъэм и уасэр зэрымащIэми емылъытауэ лъэпкъ экономикэм, бизнесымрэ социальнэ унэтIыныгъэмрэ ефIэкIуэныгъэхэр яхыболъагъуэ, зэпIэзэрыт зэрыхъуам гу лъыботэ.
Социальнэ
унэтIыныгъэмрэ
медицинэмрэ
Хабзэ хъуауэ илъэс къэс екIуэкI пресс-конференцу дыгъэгъазэм и 23-м зэхэтам Урысейм и Президент Путин Владимир къыщыхигъэщащ ди цIыхухэм я улахуэр мащIэми хуэмурэ зэрыхэхъуам, демографие щытыкIэр зэрефIакIуэм. Къэра-лым и УнафэщIым зэрыжиIамкIэ, илъэс блэкIам сабий лIэныгъэр нэхъ мащIэ хъуащ, европей бжыгъэхэм я лъабжьэкIэ ехыу. Медицинэ Iуэхутхьэбзэхэм я фIагъым хэхъуащ — 2016 гъэм урысей цIыху мин 900-м технологие нэхъыщхьэ зиIэ медицинэ дэIэпыкъуныгъэ ягъуэтащ. Зэхуэбгъадэмэ, 2005 гъэм апхуэдэхэр зэрыхъур цIыху мин 60 къудейт.
УФ-м узыншагъэр хъумэнымкIэ и министр Скворцовэ Вероникэ къихьа бжыгъэхэм ятепщIыхьмэ, 2016 гъэм ди цIыхухэм я гъащIэр ику иту илъэс 1,2-кIэ хэхъуащ, илъэс 72-м щIигъури. Къэралым и тхыдэм зэи къыщымыхъуа ехъулIэныгъэщ ар.
2016 гъэм гуащIэдэкIым къыпыкI хъерым хэхъуащ. ЛэжьапIэншэхэри нэхъ мащIэ хъуащ — иджыпсту апхуэдэхэр проценти 5,5-рэ мэхъу икIи япэрей илъэсхэм нэхърэ нэхъ мащIэщ.
Экономикэ
Мы унэтIыныгъэм дагъуэ зыхуэпщIын сытым дежи щыщыIэщ. Ауэ иужьрей илъэсхэм зэрыта щытыкIэ гугъур къэплъытэмэ, 2016 гъэм и кIэухым лъэпкъ экономикэм иIа щытыкIэр гугъэфIхэр уэзыгъэщIщ. IэщIагъэлIхэм я нэхъыбэм къызэралъытэмкIэ, кризисым и IеипIэр блэкIащ икIи экономикэр зэпIэзэрыт хъужащ.
2016 гъэм къэралым и ВВП-м хэхъуащ. Илъэс блэкIам елъытауэ ар проценти 3-кIэ хэхъуащ икIи процент — 0,6-м нэблэгъащ. Инфляцэр проценти 6-м щIигъуакъым (2015 гъэм ар хуэдитIкIэ нэхъ лъагэт).
Путиным зэрыжиIамкIэ, ди къэралым мылъкур хуэдитхукIэ нэхъ мащIэ хъуащ, бюджетым и щыщIэныгъэри зэрыхъужыр проценти 2,6-рэщ.
Лъэпкъ зэпIэзэрытыныгъэм и фондыр хъумауэ къызэтенащ. УФ-м и Правительствэм и гъэтIылъыгъэхэр доллар меларди 100-м щIигъуащ. Банк Нэхъыщхьэм и мылъкур илъэс блэкIам хуабжьу хэхъуащ доллар мелард 400-м нэблагъэри.
Урысейм и банк куэдыр зэпIэзэ-рыт щытыкIэм иувэжащ — финанс IуэхущIапIэхэм хэхъуэу сом мелард 714-рэ яIащ. 2015 гъэм елъытауэ ар хуэди 4-кIэ нэхъыбэщ.
Къэрал щIыб политикэ
2016 гъэм УФ-м Сирием щригъэкIуа Iуэхугъуэхэр ехъулIэныгъэу жыпIэ хъунущ — Алеппэрэ абы и Iэгъуэблагъэхэмрэ хуит къащIыжащ, илъэситхум щIигъуауэ террористхэм я шынагъэм щIэта мамыр цIыхухэр къегъэлыным теухуа гуманитар операцэ ирагъэкIуэкIащ. ИГИЛ-м хэщIыныгъэшхуэ иратащ.
2016 гъэм Тыркум худиIэ зэпыщIэныгъэхэр зэфIэувэжащ. Урысейм и лIыкIуэ Карловыр дыгъэгъазэм зэраукIам емылъытауэ, къэралитIми я унафэщIхэм зэдэлэжьэныгъэр зэпагъэуну я мурадкъым.
Илъэс блэкIам кърикIуахэм ящыщщ Америкэм и Штат Зэгуэтхэм худиIэ зэпыщIэныгъэхэр ефIэкIуэнымкIэ гугъэ уэзыгъэщIу Унэ Хужьым и администрацэр зэрахъуэжынур. США-и президенту ха-ха Трамп Дональди Путин Влади-мири зыбжанэрэ жаIащ къэралы-гъуитIым я зэпыщIэныгъэхэр егъэфIэкIуэным зэрителъхьэр.
Гу лъумытэу къанэркъым Европэм игъуэта политикэ зэхъуэкIыныгъэхэми. Къапщтэмэ, Урысейм къыхуэдзэлашхэ политик куэдыр я къулыкъухэм текIащ (Меркель Ангелэ фIэкIа къэмынэу). Болгариемрэ Молдавиемрэ хэхыныгъэхэм Урысейм къыхуэфI къарухэр щытекIуащ. Франджым праймерзым пашэ щыхъуащ санкцэхэр Iухыжыным щIэбэн Фийон Франсуа. Къыхэгъэщыпхъэщи, Урысейм санкцэхэр техыжыным теухуауэ жыджэру утыку къихьащ къухьэпIэ къэралыгъуэхэм я щIыналъэ парламентхэр, бизнесым и лIыкIуэхэр. Абыхэм гугъэфIхэр уагъэщI.
Японием и премьер-министр Абэ Синдзо дригъэкIуэкIа зэпсэлъэныгъэхэм иужькIэ Путин Владимир жиIам тепщIыхьмэ, 2016 гъэм и кIэухым ирихьэлIэу къэралхэм Iэмал ягъуэтащ я зэпыщIэныгъэхэр ягъэбыдэну.
Промышленность,
мэкъумэш хозяйствэмрэ
энергетикэмрэ
2016 гъэм Кърымым кIуэцIра-шащ энерголъэмыж. Апхуэдэу Урысейм и Президентым къызэIуихащ «Краснодар край — Кърым» газ зэрыкIуэ бжьамийр. Абы и фIыгъэкIэ хытIыгу ныкъуэр «гъэсыныпхъэ щхъуантIэкIэ» къанэ щымыIэу зэпэщ хъуащ.
Илъэс блэкIам ирагъэжьащ къэралым щынэхъ лъэщ дыдэ Воронеж атом станцым и 6-нэ энергоблок ВВЭР-1200-р, нейтрон псынщIэкIэ лажьэ БН-800 Белоярск АЭС-м и 4-нэ энергоблокыр.
Гулъытэншэу къэнакъым лъэпкъ кхъухьщIапIэхэри. Къэбгъэлъагъуэмэ, 2016 гъэм псым трагъэхьащ дуней псом щынэхъ лъэщ «Арктика» атом мылкъутэр, Дзэ Тен-джыз флотым и «Илья Муромец» мылкъутэр, нэгъуэщI кхъухьышхуэ зыбжанэ.
Агропромышленнэ комплексым къыщIигъэкIхэр экспортым гъэкIуэным 2016 гъэм зыужьыныгъэшхуэ дыдэ игъуэтащ. Илъэс блэкIам ар доллар мелард 16-м нэблэгъащ, Iэщэ экспортым ефIэкIри.
2016 гъэм къэралым къыщалэжьащ иджырей Урысейм къыщымыхъуауэ гъавэшхуэ — гуэдзхэкI тонн мелуани 118-рэ. Абы къищынэмыщIауэ, мэкъумэш хозяйствэм и хэхъуэр проценти 3-кIэ нэхъыбэ хъуащ. Ар куэду къыпщыхъуркъым, ауэ иужьрей илъэсхэм экономикэм и щытыкIэ гугъур къэплъытэмэ — ар ехъулIэныгъэщ.
Зыщыбгъэгъупщэ хъунукъым хамэ къэралхэм щащI хьэпшыпхэм япэкIуэн гъэхьэзырыным кърикIуа фIыгъуэхэри. Абы ипкъ иткIэ импортыр проценти 10-кIэ нэхъ мащIэ хъуащ икIи процент 39-м къыщызэтеувыIащ. А щытыкIэм и фIыгъэкIэ химие, промышленность псынщIэм, лъэпкъ фармацевтикэм зыужьы-ныгъэшхуэ ягъуэтащ (урысей рынокым и процент 70-р иубыдащ).
Хьэршым и технологиехэр
Илъэс кIуам лэжьэн щIидзащ «Восточный» космодромым, Иркутск областым щаутIыпщащ хьэршым и объектхэм щыкIэ-лъыплъ центрыр. Абы хэту мэлажьэ «Воронеж-М» радиолокацэ системэр, «Окно» оптика-электрон комплексыр, С-400 «Триумф» зенит-ракетэ комплексыр.
«Энергомаш» завод цIэрыIуэм 2016 гъэм къыщIигъэкIащ ракетэ двигатель 19 (ипэ илъэсым нэхърэ 3-кIэ нэхъыбэ). Абыхэм ящыщхэр экспортым, США-ри яхэту, хуаутIыпщынущ.
Iулъхьэм ебэнын
«Мыбы гу лъывэзгъэтэну сыхуейщ. Коррупцэм ебэныныр — ар театркъым. Абы жэуаплыныгъэ нэгъэса, пэжыгъэ пхэлъу убгъэдыхьэмэщ ехъулIэныгъэ ущиIэнур, цIыхубэм щIэгъэкъуэн щигъуэтынур», — къыхигъэщащ Путин Владимир Федеральнэ Зэхуэсым зыщыхуигъэзам.
Пэж дыдэу, ехъулIэныгъэхэри щыIэщ — 2016 гъэм уголовнэ Iуэхухэр къаIэтащ экономикэ зыужьыныгъэмкIэ министр Улюкаев Алексей, Киров областым и губернатор Белых Никитэ, щIыналъэ къулыкъущIэ куэдым, хабзэхъумэ IэнатIэхэм я лэжьакIуэхэм ехьэлIауэ.
Экологие
2017 гъэр Экологием и илъэсу Урысейм щагъэуващ. Ауэ 2016 гъэми федеральнэ, щIыналъэ унафэщIхэм лэжьыгъэшхуэ зэфIахащ мэзыр хъумэным, ар зэфIэгъэувэжыным теухуауэ. Мэз къраупщIыкIахэм я пIэкIэ жыгыщIэ гектар мин 780-м щIигъу хасэжащ.
Къэрал Думэм унафэ зыбжанэ къыщащтащ мэзыр хъумэным, къалэшхуэхэм и хъуреягъкIэ «мэIуху удзыфэхэр» къыщызэгъэпэщыным, хъумэным, мэзыр бэджэнду зыIыгъхэм я лэжьэкIэр зыубзыху Iуэхугъуэхэм ятеухуауэ.
Бакланов Егор.
Ruposters.ru
