Шапсыгъым… илъэс 14 дэкIауэ
2003 гъэм накъыгъэ мазэм Мейкъуапэ телевиденэм и лэжьакIуэ гуп — журналист ТIэш Светланэ, режиссёр Газиевэ Брамхъан, оператор Никанов Александр сымэ — ТIуэпсы районым и къуажэхэм щыпсэу адыгэхэм ятеухуауэ нэтын зыбжанэ ягъэхьэзырауэ щытащ. Ди лъэпкъэгъухэм я закъуэтэкъым а нэтынхэр зигу ирихьар, атIэ Дон Iуфэ Iус Ростов щекIуэкIа «Юг многонациональный» урысейпсо зэпеуэм диплом къыщыхуагъэфэщат. Илъэс 14 дэкIауэ ТIэш Светланэ тенджыз Iуфэм щыпсэу ди лъэпкъэгъухэм я деж тригъэзэжащ, а зэманым къриубыдэу адыгэ къуажэхэм зэрызахъуэжам дыщигъэгъуэзэну.
— МынэтынхэмкIэ дэ къэдгъэлъэгъуэну дыхуейщ Шапсыгъым щыпсэу ди лъэпкъэгъухэм я щыIэкIэ-псэукIэм, лъэпкъ щэнхабзэм зэрызахъуэжар, цIыхухэм я гукъеуэхэмрэ я ехъулIэныгъэхэмрэ, — жеIэ ТIэш Светланэ. МахуиплIым къриубыдэу Светланэ и гупым (иджы оператору ягъусар Шэджашэ Азэмэтщ) къызэхакIухьащ Шапсы-гъыр: Псыбэ къуажэм къыщыщIэдзауэ ипщэкIэ ШахэкIей ЦIыкIу нэс. А къуажитIым я зэхуаку дэлъ щIыналъэм щыпсэу адыгэхэм ятеухуауэ Светланэ сыхьэт 16-кIэ трихащ, Iыхьиблу зэхэтыну теленэтын игъэхьэзырыну.
Адыгэ Республикэм икIауэ щIыпIэ зэхуэмыдэхэм щыпсэу, лэжьыгъэкIэ, щIэныгъэкIэ ехъулIэныгъэфI-хэр зэзыгъэгъуэта цIыху цIэрыIуэ-хэм ятеухуа «Мир нашему дому» нэтыным щытепсэлъыхьыну Светланэ IущIащ Сочэ и къалэ тхьэмадэм и япэ къуэдзэ КIэрмыт Мухьдин. Журналистым иригъэкIуэкI лэжьыгъэмкIэ щIэгъэкъуэн къыхуэхъуащ Шапсыгъ Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ КIэкIыхъу Мэжид, «Шапсыгъ» жылагъуэ зэгухьэныгъэм и унафэщI Щхьэлахъуэ Мадин, хьэрычэтыщIэхэр, къуажэдэсхэр.
— Ди мурадыр зэдгъэхъулIауэ жыпIэ хъунущ, — къыхигъэщащ Светланэ. — Лэжьыгъэшхуэ зэфIэтхащ, цIыху куэдым даIущIащ: нэхъыжьхэм, щIалэгъуалэм, къулыкъущIэхэм, жылагъуэ лэжьакIуэхэм, IуэрыIуатэр зыджхэм депсэлъащ, сабий садхэм, курыт еджапIэхэм, щэнхабзэм и унэхэмрэ лъэпкъ музейхэмрэ дыщыIащ. КъищынэмыщIауэ, дэ зэдгъэлъэгъуащ зыгъэпсэхупIэ зэмылIэу-жьыгъуэхэр, мы щIыпIэм щыпсэу адыгэхэм Iуэху, IэщIагъэ нэхъыщхьэ яхуэхъуар зэдгъэщIащ, абыкIэ цIыху нэхъ Iэзэ дыдэхэм захуэдгъэзащ. Ди гуапэ зэрыхъунщи, узыщыгуфIыкIын зэхъуэкIыныгъэфIхэм гу лъыттащ. Псом япэрауэ, лъэпкъ туризмэм зиужьащ фIыуэ. Ар лъэпкъым дежкIэ щхьэпэщ, хэхъуэ къыхэхыпIэ нэхъыщ-хьэ зэрыхуэхъуар къэплъытэмэ. Иджыпсту цIыхур нэхъ зыгъэпIейтейр инфраструктурэмрэ гъуэгумрэщи, абы и лъэныкъуэкIэ шапсыгъхэр зыхуей хуэзэу къызолъытэ, ауэ Псыбэ къуажэм и гъуэгухэм я щытыкIэм цIыхухэр гугъу ирегъэхь. Гукъеуэ гуэрхэри щыIэщ. Псалъэм папщIэ, щIы Iуэхум цIыхухэр дэнэкIи щытопсэлъыхь. Илъэс 14 ипэкIэ дыкъыщыкIуам зэрыщытам хуэдабзэщ. Мы упщIэм теухуауэ Шапсыгъ Адыгэ Хасэм лъэкIыр ещIэ, ауэ цIыхухэр зэрыхуейм хуэдэу псынщIэу Iуэхур кIуатэу пхужыIэнукъым. А псори пщигъэгъупщэжу зы Iуэху щыIэщ — шапсыгъ адыгэхэм я бзэр, къыпхуемыгъэзэжыну псынщIэу, яIэщIоху. Мыбы дызэрыщыIа махуэ зыщыплIым анэдэлъхубзэр мащIэ дыдэрэщ зэрызэхэтхар. ЩIалэгъуалэр иримыпсэлъэххэу жыпIэ хъунущ. Ари гурыIуэгъуэщ — туризмэм псори пыщIащи, я дунейр абы теухуа хъуащ, бзэмрэ хабзэмрэ къыщагъэсэбэпын ягъуэтыжыркъым. Дунейм адыгэу тетым деж-кIэ дерсщ ар…
Ныбэ Анзор.
