Ислъамым и нур
КъурIэн лъапIэм щыщ Iэятхэм я мыхьэнэр
КъурIэн лъапIэм Iэят къыщыкIуащ: «Фэ ффIэмыфI куэд фэркIэ хъеру (фIыуэ) Сэ къэзгъэщIащ, ауэ фэ абы фыщыгъуазэкъым. Фэ ффIэфI куэд фэркIэ шэру (Iейуэ) Сэ къэзгъэщIащ, ауэ фэ абы фыщыгъуазэкъым».
Дегупсысымэ, мы гъащIэм дэ къыщыдэмыхъулIэ куэд щыIэщ. Абы дробампIэ, дронэщхъей, ауэ щыхъукIи, дэ дыщыгъуазэкъым а ди хъуэпсапIэр къыдэхъулIэмэ, абы къытхуихьынум. ФIыри, Iейри, щэхури, наIуэри зыщIэр Алыхь закъуэращ. Дэ нэпс щIыщIэдгъэкI щытыкIэ куэдым дохьэ, ауэ дэ тщIэркъым а гуауэр щIэдгъэвым и щхьэусыгъуэр.
Iэят лъапIэм и мыхьэнэм теухуауэ щапхъэ кIэщI цIыкIу къыфхуэсхьынщ.
Сабий къэжэпхъар мэзым хэту и нэгу зригъэужьырт. Хьэуар къабзэт, бзу цIыкIухэр убзэрабзэрт, нэм къиплъыхьыр щхъуантIагъэт. Гъуэгу бгъузэ цIыкIум тету кIуэ щIалэ цIыкIур лъэпэрапэри, джэлащ, лъыр къежэхыу и лъэгуажьэр триудащ. — «Уа, Алыхь! Щхьэ мыгъуэ сыбгъэджэла, сыкъэпхъумэным и пIэкIэ!?» — жиIащ сабийм. Зы тэлайкIэ щысри, адэкIэ гъуэгуанэм пищащ. Нэхъ куууэ мэзым хыхьэху, теплъэм нэхъ дахэжу зихъуэжырт. Зыкъомрэ кIуауэ, псыIэрышэ макъ зэхихащ. Мылым хуэдэу къабзэу икIи щIыIэмылу ежэх псым щыщ ефэу, абдеж тIэкIу зыщигъэпсэхуну и мураду, щIалэ цIыкIур псы Iуфэм щыIухьэм, ар зытеува мывэ цIанлъэм игъэлъэпэрапэри, аргуэру джэлащ. — «ЯIэлыхь, сыту сынасыпыншэт нобэ! Сыпщыгъупщауэ ара, си Тхьэ? Щхьэ мыгъуэ сыкъыумыхъумэрэ?!» — гъыурэ жиIащ щIалэ цIыкIум. ТIысри и уIэгъэхэр игъэкъэбзэжу тэлайкIэ щысащ. Апхуэдэу здэщысым, гъунэгъуу щыт жыгышхуэр къэукIуриящ.
ЩIалэ цIыкIур Алыхьым къихъумэу арат апхуэдизрэ щIигъэджалэр, арщхьэкIэ, езыр, дауи, абы щыгъуазэтэкъым.
Япэу мыджэламэ, сабийр зытет гъуэгум зэпрыпщ блэм IущIэнут — а блэм и гыным къелынутэкъым. ЕтIуанэу мыджэламэ, и уIэгъэр игъэкъэбзэжу абдеж тIэкIу зыщимыIэжьамэ, жыгыжьыр къытехуэнурэ щIипIытIэнут.
Iимам Iэбу Хьэнифэ и адэ-анэр зэрызэрыцIыхуар
Iимам Iэбу Хьэнифэ и адэр иджыри щIалэщIэу псыIуфэм Iуту здрикIуэм, къилъэгъуащ псым ирихьэх мыIэрысэр. ЩIалэм ар къыхихри, зэ закъуэ фIэкIа емыдзэкъауэ, игу къэкIыжащ нэгъуэщIым и мылъку (ар зейм и Iизыныншэу) зэришхыр. ЕпIэщIэкIыу гъуэгу техьащ мыIэрысэр зейр къилъыхъуэну. Ар къигъуэта нэужь, елъэIуащ мыIэрысэ ишхар хьэлэл къыхуищIыну. ЛIым телъыджэ щыхъуащ щIалэщIэм Iиман щыпкъэ зэрыбгъэдэлъыр, икIи жриIащ: «Хьэлэл пхуэсщIынщ, си хадэр зепхьэмэ», — жери. ЩIалэр, дауи, арэзы техъуащ икIи лIым и хадэр дагъуэншэу зэрихьащ илъэс зыбжанэкIэ. Иужьым лIым щIалэщIэм къыжриIащ: «Мис иджы си хъыджэбзыр щхьэгъусэу къапшэмэ, хьэлэл пхуэсщIынщ си мыIэрысэ пшхар. АдэкIи къыпищащ: «Си пхъур дэгущ, бзагуэщ, Iэшэщ, лъашэщ», — жиIэри. Iиман щыпкъэ зыбгъэдэлъ щIалэр абыи арэзы техъуащ. Нэчыхьыр ятхыу, хъыджэбзыр япэу щилъэгъуам, и нэхэмкIэ илъэгъуар и фIэщ хъуртэкъым. Бзылъхугъэр дахэ дыдэт, ищхьэкIэ и адэм кърибжэкIахэм ящыщу зы дагъуэ гуэри иIэтэкъым. Iуэхум щыуагъэ гуэр къыхэкIа игугъэри, щIалэр жэкIэ кIуащ бзылъхугъэм и адэм деж. АрщхьэкIэ, адэр къыпыгуфIыкIри, жиIащ: «Сэ бжесIам зы пцIы закъуи хэлъкъым, си щIалэ. Си хъыджэбзым и нэхэр хуэнэфщ Алыхьым игъэхьэрэмам, и бзэгур хуэбзагуэщ хьэрэмым, и лъакъуэхэр здэмыкIуапхъэ кIуэнукъым, и Iэхэм къамыщтапхъэ къащтэнукъым», — жиIэри.
Iэбу Хьэнифэ и жэуап Iущыр
Зы лIы гуэрым ахъшэу иIэр псори игъэтIылъат, арщхьэкIэ, здигъэтIылъар щыгъупщэжри, куэдрэ лъыхъуащ. Къызэримыгъуэтыжыфым иринэщхъейуэ, ар чэнджэщакIуэ кIуащ Iэбу Хьэнифэ деж. КъыщыщIар щыхуиIуатэм, Iэбу Хьэнифэ и жэуапу абы зэхихащ: «КIуэжи, нэху щыху умыувыIэу нэмэз щIы, Тхьэм елъэIуи, Алыхьым жиIэмэ къэбгъуэтыжынущ уи ахъшэр».
ЛIыр кIуэжри, нэмэзым теуващ, арщхьэкIэ зы тIысыгъуэ закъуэ фIэкIа имыщIауэ, къищIэжащ ахъшэр здигъэтIылъар. Сэлам итщ, нэмэзым къытекIыжри, ахъшэр къищтэжащ, игури къызэрыгъуэтыжауэ, пщэдджыжьым Iэбу Хьэнифэ и деж кIуэри, фIыщIэ хуищIащ икIи еупщIащ: «Уа, Iэбу Хьэнифэ, дауэ къызэрыпщIар нэмэз сщIымэ, ахъшэр къызэрызгъуэтыжынур?»
«Нэху щыху Алыхьым ухуэпщылIын мурад зэрыпщIам шейтIаныр игъэгужьейри, Тхьэм и арэзыщIыныгъэм утримыгъэлэжьэн папщIэ, ахъшэр здэбгъэтIылъыр къуигъэщIэжауэ аращ», — жиIащ Iэбу Хьэнифэ.
Уаз
Сыт джихьадыр зищIысыр?
«Джихьад» псалъэр хьэрыпыбзэм щыщщ. Абы и мыхьэнэр «къару ехьэлIэн» жиIэу аращ. «Алыхьым папщIэ джихьад» (Джихьад фи сэбилилахь) жиIэмэ, къарууэ уиIэр къэгъэсэбэп Алыхьым и закъуэныгъэм зебгъэубгъун папщIэ, жиIэу аращ. Ауэ щыхъукIи, абы къикIыркъым Iэщэ къапщтэу утыку уихьэн хуейуэ. Ар ислъам диным игъэхьэрэмащ. КъурIэнми хьэдисми къыщыкIуащ диным залымыгъэ зэрыхэмылъыр. Дэ ди къалэныр Алыхьым и псалъэм зедгъэубгъуныращ, ауэ щыхъукIи, цIыхур езыр хуитщ а къыхуеджэны-гъэхэм едэIуэнуми емыдэIуэнуми.
ЦIыхубэр ислъам диным къыхуриджэну хуитыныгъэ зиIэр ислъам динымкIэ щIэныгъэ куу зыбгъэдэлъхэращ, апхуэмыдэмэ, цIыхур щIэх дыдэу бгъэунэхъуфынущ.
Иджыпсту дуней псор зыгъэпIейтейуэ зэпэщIэтыныгъэхэр щIыщыIэм и щхьэусыгъуэ нэхъыщхьэри цIыхур зэмыдэIуапхъэхэм зэредаIуэращ. Ар шынагъуэщ. Псалъэм и хьэтыркIэ, художникым, е егъэджакIуэм сымаджэм хущхъуэ хуитхмэ, ар зэзыхьэлIар абы игъэлIэнкIэ хъунущ, сыту жыпIэмэ, ар хуэзытхар дохутыркъым, апхуэдэ щIэныгъи бгъэдэлъкъым. Апхуэдабзэщ ислъам динри. АбыкIэ жысIэну сызыхуейр зыщ: ислъам диным ехьэлIауэ сыт хуэдэ упщIэми и жэуапыр къыщылъыхъуэн хуейр абыкIэ щIэныгъэ куу зыбгъэдэлъхэм я дежщ. Апхуэдэхэм я къыхуеджэныгъэм щIэтхэр Iэщэ къащтэу зэи утыку ихьэнукъым.
Абы ипкъ иткIэ, сэ нобэ фи пащхьэ нислъхьэну сыхуейщ «джихьад» псалъэм и мыхьэнэр, дуней псом щыцIэрыIуэ дин щIэныгъэлI Рэмэдан аль-БутIи и тхылъыр къэзгъэсэбэпу.
Хэт Рэмэдан аль-БутIи жыхуаIэр?
ЯпэщIыкIэ фэзгъэцIыхунщ езы Рэмэдан аль-БутIи.
Мухьэммэд Сэхьид Рэмэдан аль-БутIи 1929 гъэм Тыркум къыщалъхуащ. ЛъэпкъкIэ курдщ. И ныбжьыр илъэсиплIым иту и адэм игъусэу ар Сирием и къалащхьэ Дамаск Iэпхъуауэ щытащ. Школыр абы къыщиухащ. Дамаск дэт къэрал университетым щIэтIысхьэри, ари ехъулIэныгъэкIэ къиухащ, философие щIэныгъэхэм я доктор хъуащ. ИужькIэ абы къиухащ Египетым щыIэ «Аль-Азхъэр» дунейпсо ислъам университетыр. Щамым къигъэзэжри, Дамаск дэт къэрал университетым ислъам динымкIэ и факультетым и декану лэжьащ. Дуней псом щыцIэрыIуэ Оксфорд университетым и Совет нэхъыщхьэм хэтащ, дин щIэныгъэлIхэм я зэгухьэныгъэм и президенту щытащ.
Рэмэдан аль-БутIи илъэсиплI ипэкIэ дунейм ехыжащ, ахърэт нэхур Тхьэм кърит!
Джихьадым и мыхьэнэр щIэныгъэлI Рэмэдан аль-БутIи и тхылъым къитхащи, нэхъ гъэкIэщIауэ фи пащхьэ ныдолъхьэ.
«Джихьадыр зыбжанэу зэхедз. Псом япэр Алыхьым и цIэр Iэтыныр, Абы и закъуэныгъэм къыхуеджэныр, ислъам диныр хъумэныращ. НэгъуэщIу жыпIэмэ, ислъам диным къыхуеджэнырщ. Ауэ абы къыхуезыджэ хъунухэр дин щIэныгъэ куу зыбгъэдэлъхэращ. ЩIэныгъэншэм диным къыхуриджэныр Тхьэм игъэхьэрэмащ. Абы и щыхьэту КъурIэным Iэятхэр къыщыкIуащ, диным хэмылъ хэзылъхьэми, хэлъыр хэзыхми, жыхьэнмэр къызэрилэжьынум теухуауэ.
Джихьадыр ялэжь псалъэкIи, лэжьыгъэкIи, лIыгъэкIи (иужьрейуэ, «лIыгъэкIэ» жыхуиIэр нэгъуэщI хэкIыпIэ зыри щыщымыIэжым и дежщ къыщагъэсэбэпыр).
ПсалъэкIэ джихьадыр
ПсалъэкIэ джихьадым и мыхьэнэр ислъам диным къыхуеджэныращ, ар зи къалэныр щIэныгъэлIхэращ. Ислъам дин щIэныгъэ зэзыгъэгъуэтам и къалэн нэхъыщхьэщ и щIэныгъэмкIэ адрейхэм ядэгуэшэныр, армырамэ, абы Тхьэм и пащхьэ жэуап щихьынущ. Абы щыгъуэми, зыщигъэгъупщэ хъунукъым Алыхьым и псалъэу КъурIэным къыщыкIуар: «Диным залымыгъэ хэлъкъым» жыхуиIэ Iэятыр («Бэкъэрэ» сурэм и 256-нэ Iэятыр). Мухьэмэд бегъымбарми (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) и хьэдисхэм къыщыкIуащ диным залымыгъэ зэрыхэмылъыр. ИкIи ЛIыкIуэ лъапIэм цIыхубэр диным къыщыхуриджэм зэи зыми залымыгъэ ярихакъым. АтIэ, Алыхьым къалэн къызэрыщищIам тету, дахэ защIэкIэ, езым и щапхъэ защIэкIэ диным къыхуриджауэ аращ. Абы теухуауэ щапхъэ куэд къыпхуэхьынущ.
Псалъэм и хьэтыркIэ, Мухьэмэд бегъымбарыр (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуар) Меккэ дэту здэкIуэм, хьэлъэ зыIыгъ фызыжьым хуэзащ. Абы иIыгъ хьэлъэхэр къыIихауэ хуихьырт ЛIыкIуэ лъапIэм. Гъуэгуанэ къапэщылъыр кIыхьт, фызыжьри псэлъэрейт. Куэдрэ кIуами, фызыжьым и жьэр имыгъэувыIэу Мухьэмэд бегъымбарыр иубащ: «Абдулахь и къуэ Мухьэмэд къыщыунэхуа махуэм дунэхъуат, угъурлыкъым ар», — жиIэурэ. Ауэ щыхъукIи, ЛIыкIуэ лъапIэм (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) зы псалъэ жриIакъым фызыжьым. Хьэлъэр и унэм нэс хуихьыжщ, и бжэIупэм деж хуигъэуври, псалъэ дахэ жриIауэ къыщыIукIыжым, фызыжьыр кIэлъыджащ:
— Уа, щIалэ ухэт уэ, уи цIэр хэт?
— Си цIэр Мухьэмэдщ, Абдулахь срикъуэщ, — щабэу жиIащ ЛIыкIуэ лъапIэм (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам). Бегъымбарым (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) хэлъ шыIэныгъэмрэ и зэпIэзэрытагъымрэ зи нэгу щIэкIа фызыжьым илъэгъуар апхуэдизкIэ и гум хыхьати, «Ашхьэду Iэннэ ЛаIилахьэ Iиллалахь Мухьэмэд рэсулулахь» (Сэ сыщыхьэтщ Алыхьым фIэкIа Тхьэ зэрыщымыIэмкIэ, Мухьэмэд Абы зэрилIыкIуэмкIэ) жиIащ.
ЛэжьыгъэкIэ джихьадыр
Ар ислъам диным зиубгъун папщIэ гумрэ псэмрэ къабгъэдэкIыу пхузэфIэкI псори блэжьыныращ. Псалъэм и хьэтыркIэ, дин щIэныгъэ зэзыгъэгъуэтыну гъуэгуанэ техьахэм е дин щIэныгъэм зиубгъуным телажьэхэм мылъкукIэ защIэгъэкъуэныр.
ЛIыгъэкIэ джихьадыр
ЛIыгъэкIэ джихьад жыхуэтIэр тIууэ егуэш:
Япэр: муслъымэнхэм я щIыпIэм къихьэу къатеуэну (муслъымэнхэр зэтраукIэну) мурад зэращIам ущыгъуазэмэ (ауэ абы зы шэч лъэпкъи къытумыхьэу ущыгъуэзэн хуейщ), абы уапэщIигъэувэнущ. НэгъуэщIу жыпIэмэ, узэраукIынум зы шэч хэмылъу щытмэ, уэ зумыгъэукIын, муслъымэнхэр иумыгъэукIын папщIэ, бийм упэщIигъэувэнущ.
Псалъэм и хьэтыркIэ, бын хейм, лажьэ зимыIэм ар иукIын мурадкIэ бзаджащIэр сэ къихакIэ къыбгъэдыхьэмэ, зы адэ-анэ дунейм теткъым абы еплъу зи бын езыгъэукIын. Анэм и быныр зэраукIынум шэч хэмылъмэ, ар иримыгъэукIын папщIэ, бзаджащIэм езыр пэщIэувэнущ.
Мис апхуэдэ мурад фIей зиIэхэм защыхъумэн хуейщ. Абы щыгъуэми, узыпэщIэувэ хъунур узыукIыну къыппэщIэуваращ. Бийм езым уиукIыну къомыбгъэрыкIуэмэ, абы сыт хуэдэ дин зэрихьэми, уэ япэ уищу ар букIыну хуитыныгъэ уиIэкъым. Ар Алыхьым игъэхьэрэмащ. Бийр муслъымэным и щIыпIэм иджыри къимыхьамэ, ауэ абы хуэхьэзыру къебгъэрыкIуэмэ, абы пэщIэувэн хуейщ, ар уи щIыпIэм къибгъэхьэу, зауэ иумыгъэублэн папщIэ, икIи абы пэщIэувэ хъунур зауэлIхэращ.
ЕтIуанэр: Бийр муслъымэным и щIыпIэм къихьауэ, лей зэрихьэу, цIыхухэр зэтриукIэмэ, мис итIанэ, псори лейзехьэм пэщIэувэу, я щхьэр яхъумэн хуейщ. Ауэ щыхъукIи, бийр япэ къищу зэуэн щIимыдзэмэ, муслъымэныр япэ ищу зауэ иублэну хуиткъым. Иджыри зэ къытезгъэзэжу, нэхъ хэкъузауэ жысIэну сыхуейщ: КъурIэнымрэ хьэдисымрэ къызэрыщыкIуар бийр япэу къыптеуэмэ, упэщIэувэжыныращ. НэгъуэщIу жыпIэмэ, уи Iэр едзыхауэ уеплъу бийм зумыгъэукIынырщ, уи щхьэ пхъумэжынырщ. Унэхъуащ езыр япэ ищу Iэщэ къэзыщтэ муслъымэныр.
КъурIэным дыкъызыхуриджэр мамырыгъэщ, зэгурыIуэныгъэщ. КъурIэным къыщыкIуакъым «утыку ихьи, лъы гъажэ», — жиIэу, ауэ, цIыху укIыныр, лъы гъэжэныр зэрыхьэрэмыр къыщыкIуащ КъурIэн лъапIэм.
Алыхьым дыхуэжыIэщIэныр, суннэтым дытетыныр, ислъам диным къытхуигъэува мардэхэм дытету цIыхубэр мамырыгъэм къыхуеджэныр мис аращ «джихьад» хъужыр.
Хэт сымэ ислъам диным гур щызыгъэкIхэр?
Нобэ куэд щыIэщ дин щIэныгъэ зрагъэгъуэтауэ къащыхъужу, ауэ щыхъукIи, щIэныгъэ гуэр ябгъэдэлъми, щIэныгъэ нэс зэрабгъэдэмылъым ипкъ иткIэ, диным гущыкI хууагъэщIу.
Нэмэз зыщI псоми, КъурIэн еджэ псоми дин щIэныгъэ ябгъэдэлъу аракъым. Ислъам диным и лъабжьэр апхуэдизкIэ куущи, уи гъащIэ псокIэ абы ухуеджами, и щIэм унэмысыным хуэдэщ.
Дин щIэныгъэ цIыхум ябгъэдэплъхьэн папщIэ, КъурIэн лъапIэр и пэм щегъэжьауэ и кIэм нэс хьэрф зырызыххэу зэпкърыхауэ бджын хуейщ, псалъэм и хьэтыркIэ Ибн Хъэлдун, Ибн Кэсир сымэ я Iэдакъэ къыщIэкIа тхылъхэр (КъурIэным и мыхьэнэр), ислъам диным и тхыдэр куууэ джын хуейщ.
Мис апхуэдэ щIэныгъэ нэс зыбгъэдэмылъу диным тепсэлъыхьхэрщ ислъамым гущыкI хуозыгъэщIхэр».
Щапхъэ
Бзылъхугъэ псэ къабзэ
ЦIыхубз гуапэ, зэпIэзэрыт Инхьам илъэс куэд щIауэ доцIыху, куэди хуэарэзыщи, и цIэ фIыкIэ къитIуэну ди гуапэщ.
Дыгъужь Инхьам Абдурэхьман Сирием къыщалъхуами, илъэс зыбжанэ ипэкIэ и унагъуэр игъусэу и адэжь хэкум къигъэзэжащ. Инхьами абы и щхьэгъусэ Шэукъии зэрысабийрэ адэжь хэкур я гум илъу къэтэджащ, ислъам динри я гъуазэу мэпсэу. Я адэжьхэм я щIыналъэм къызэрыкIуэжри дин пэжым зегъэубгъуным толажьэ. Жэщ-махуэ имыIэу Шэукъи телэжьащ Алыхьым и арэзыщIыныгъэм, апхуэдабзэу Инхьами и щхьэгъусэм къуэтащ, сыт хуэдэ гугъуехьри дигъэву. Дауи, ахэр нэхъапэхэм гугъуехь куэдым IущIащ, щыпсэун и лъэныкъуэкIи, щылэжьэн и лъэныкъуэкIи, нэгъуэщIхэмкIи. Апхуэдэу щытми, языхэзми ахэр къигъэдзыхакъым, атIэ, гугъуехь псори IэщIыб ящIурэ диным хуэлэжьащ.
КъурIэным теухуауи, хьэдисхэр зэпкърыхыным теухуауи сыт хуэдэ упщIэкIэ Инхьам зыхуэдмыгъэзами, зэи къэхъуакъым абы и жэуапым пIалъэ къыщыхигъэкIа. Диным нэхъ куууэ хэзыщIыкIыну хуей дэтхэнэ зыми еш имыщIэу къыддэлэжьащ, нобэр къыздэсми дыщыхуейм догъуэт. ЛIа зимыIэ зыри дунейм теткъыми, псом хуэмыдэу гуапэ тщохъу абыхэм псэ хьэлэлкIэ КъурIэн лъапIэм зэрыхуеджэр.
— КъурIэным седжэну си нэ къыхуикIыу, арщхьэкIэ си ныбжьыр зэрыхэкIуэтам ипкъ иткIэ, схузэмыгъэщIэжынкIэ сышынэу щытащ. Дыгъужь Инхьам и цIэр къраIуэу зэхэсхырт икIи куэдым жаIэрт абы и деж динымкIэ щIэныгъэ щызрагъэгъуэту. Сэри си насыпым кърихьэкIри, зэзгъэцIыхуащ а бзылъхугъэ псэ къабзэр. КъурIэнми сыхуригъэджащ. Ину фIыщIэ хузощI Инхьам, хьэрфу дигъэщIам хуэдиз псапэ къритыжыну Тхьэм жиIэ, си щхьэкIэ сыхуэарэзыщ, — жиIауэ щытащ Къэнэмэт Нинэ.
Апхуэдэу цIыхур къыхуэарэзыуэ псэуну, и унагъуэмрэ гъащIэмрэ гу щихуэну Тхьэм жиIэ.
Хьэдисхэр
Адэ-анэм я гуфIэгъуэр Алыхьым и гуфIэгъуэщ.
Адрей цIыхухэм ефIэкIыу къызыщыхъужым (ар хугу хьэдзэ хуэдизкIэми) жэнэтыр илъагъунукъым.
Муслъымэным и Iиманыр ирикъуркъым, езым хуэдэр и щхьэм иримылъытмэ.
Къулейсызыр илъэс 500-кIэ нэхъ пасэу жэнэтым кIуэнущ, къулейм нэхърэ.
Зи Iиманыр нэхъ быдэ дыдэр фэ фщыщу зи щытыкIэр дахэрщ, фэ фщыщу нэхъыфIыр зи щхьэгъусэм фIыуэ хущытырщ.
ЖьауапIэ зыри щыщымыIэну Къемэт махуэм жьауапIэм щIэтынухэщ фэ фщыщу:
— пэжым и телъхьэ унафэщIхэр;
— щIалэу Тхьэм хуэпщылIын щIэзыдзахэр;
— Алыхьым папщIэ фIыуэ зэрылъэгъуа цIыхуитIыр;
— хьэрэм иригъэщIэну цIыхубзыр къыщеджэм деж, абы зыдригъэхьэхыу Алыхьым игъэхьэрэма Iуэхугъуэр зымылэжьа цIыхухъухэр;
— щэхуу псапэ зылэжьхэр, нэгъуэщIу жыпIэмэ, Iэ ижьым илэжьа псапэр Iэ сэмэгум къезымыгъащIэхэр;
— Тхьэм хуэпщылIу зи нэпс къекIуахэр.
ЛIыкIуэм (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам)
и псалъэхэмрэ щIэныгъэлIхэм къахутэхэмрэ
Нисахь ибн ТIифхьа и адэм жиIэжауэ къиIуэтэжащ: «Мухьэмэд бегъымбарым (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) и деж сыщыхьэщIэри, жэщми сыкъэнат. НыбэкIэ сытелъу сызэрыжейр щилъагъум, ЛIыкIуэ лъапIэм (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) сыкъигъэушри, жиIащ: «НыбэкIэ утемылъ. НыбэкIэ телъхэр жыхьэнмэ Iыхьлыхэращ», — жиIэри.
Абы лъандэрэ илъэс миным щIигъужащи, щIэныгъэлIхэм иджыщ къыщахутэфар ныбэкIэ утелъ зэрымыхъунур.
Мэжджыт цIэрыIуэхэр
ЦIыхуншэ хъуркъым
Iэбу Бакр и цIэр зезыхьэ мэжджытышхуэр 1995 гъэм Албанием дригъэщIыхьащ Сауд Хьэрыпым щыщ шейхъ Замиль Абдуллахь Аль-Замили. Абы метр 24-рэ и лъагагъщ, азэн джапIэу тIу хэтщи, абыхэм метр 41-рэ я лъагагъщ.
Мэжджыт кIуэцIым КъурIэным и Iэятхэр тетхащ, абы архитектор лъэщ куэд елэжьащ. Ар цIыхуншэ зэи хъуркъым, дин щIэныгъи абы щызрагъэгъуэт.
