Кавказ псом и фэ ираплъ Тхьэзэплъ Хьэсэн
Куэдым зыщехъуэж мы гъащIэм: лъагъуэхэр хогъуэщэж, уардэунэхэр хощэщэж, къэрал псохэр мэкIуэ-дыж. Зызымыхъуэжыр лIэщIыгъуэхэм я Iущагъыр зыхъумэ тхылъхэм я мыхьэнэрщ. Зэман-зэманкIэрэ лъэпкъым къыщIэувэ щIэблэхэр абы нэрымылъагъуу зэпещIэ. Тхылъхэм яхъумэ хъугъуэфIыгъуэм и фIыгъэкIэ цIыхуцIэ зиIэр ипэкIэ мэкIуатэ, дунейр зыхищIэнымкIэ дэIэпыкъуэгъу ин иIэу… А псоми, нэгъуэщI Iэджэми дыщытепсэлъы- хьынущ къэрал куэдым къикIа тхакIуэхэм я зэIущIэм. Ар, хабзэ дахэ хъуауэ, фокIадэм и япэ зыгъэпсэхугъуэ махуэхэм щокIуэкI Белоруссием и нэхъ къалэ нэхъыжь дыдэ- хэм ящыщ Минск. Белоруссие тхыбзэм и махуэм зэхуешэс цIыху куэд. Литературэм теухуа зэIущIэхэм гъэ къэс хэтщ нэхъ мащIэ дыдэу къэрал 15-м я лIыкIуэхэр.
Белоруссием хъыбарегъащIэ IэмалхэмкIэ и министр Ананич Лилие, республикэм и Iэтащхьэм и Администрацэм и унафэщIым и япэ къуэдзэ Радьков Александр сымэ Тхьэзэплъ Хьэсэн тыгъэ яхуещI.
Белоруссие Республикэм ХъыбарегъащIэ IэмалхэмкIэ и министерст- вэм иужьрей зэхыхьэм къригъэблэ-гъат Налшык щыщ, абы къыщыдэкI «Литературная Кабардино-Балкария» журналым и редактор нэхъыщхьэ Тхьэзэплъ Хьэсэн.
Сэ сытым дежи сахуэнэхъуеиншэщ адыгэхэмрэ балъкъэрхэмрэ, сыту жыпIэмэ абыхэмрэ дэрэ куэдкIэ дызэщхьщи. Лэжьыгъэр фIыуэ ялъагъу, жэуаплыныгъэрэ шыIэрэ яхэлъу сыт хуэдэ Iуэхуми пэрытщ. Тхыдэми куэд щызэтохуэ: ди щIыналъэхэр зэкъым зауэ лыгъейм къызэрилыпщIар. Арагъэнщ гъащIэм, мамырыгъэм гу щIыщыдмыхуэр, псынэпс щIыIэм зэры- зыщамыгъэнщIым ещхьу, ди псыхуэлIэр щIимыкIыр, ди мурадхэр псы ежэх уэрым ещхьу щIэкъабзэр.
Къэбэрдей-Балъкъэрым щыщ тхакIуэ Тхьэзэплъ Хьэсэн зэрысцIыхумкIэ си кIэн къикIауэ къызолъытэ сэ. ТхыгъэкIэ, «Литературная Кабардино-Балкария» журналымкIэ (зэкъым, тIэукъым си тхыгъэ абы къызэрытехуар), къызэрыгуэкI псалъэ гуапэкIэ белорусхэр Кавказым пэгъунэгъу зэрыхуэтщIыфым сыщогуфIыкI. Хьэсэн и щIыналъэм и дахагъэм, щэнхабзэ лъагэм ди цIыхухэр зэрыщыдгъэгъуазэм хуэдэ дыдэу белорус литературэм и зэфIэкIыр зыхуэдэр кавказ лъэпкъхэми ящIэну Iэмал ядот. ЖыпIэнурамэ, «Литературная Кабардино-Балкария» журналым си тхыгъэхэр къызэрытехуэм сринасыпыфIэщ…
Кавказым къраха саугъэт цIыкIу дыхуейщ — «Живая классика» Iыхьэм хэту ныбжьыщIэхэр зэпеуэнущ тхыгъэ къеджэнкIэ. Яубзыхуат Айтматов Чингиз и «Письмо учителю» усэм зы еджакIуэ нэхъыфI къеджэну. Мис ар зэрагъэгуфIэну цIыкIуфэкIу Кавказым къыздришыну жраIат Хьэсэн. А «саугъэт цIыкIур» флъэгъуарэт, Тхьэзэплъым хуэдиз хъурэ жыпIэну къуршыбгъэшхуэт. А абрагъуэр Налшык нэс къримышамэ, ар Хьэсэнтэкъым! ХьэщIэщым дынэсыху си ныбжьэгъум къызжиIэжащ къуршыбгъэмрэ езымрэ зэпача гъуэгур.
Аращ езыр Тхьэзэплъ Хьэсэн — къуршыбгъэшхуэ зэриIыгъым и мызакъуэу, езыри лъагэу лъатэ цIыхущ. Дэ бело-русхэми, нэгъуэщI къэрал щыщ тхакIуэхэми гуапэу жаIащ Кавказ псом и фэ Хьэсэн зэрыраплъыр. Ар усакIуэ гумызагъэщ, ныбжьэгъуфIщ, дэтхэнэ кавказ цIыхуми хуэдэу гуапэщ, гупцIанэщ. Дауэ зы цIыхум хэкум и фIы-цIэ зэрыхуэгъэIунур, и пщIэр къызэриIэтыфынур, жытIэу дегупсысырт. Белоруссием, игъащIэ лъандэрэ, апхуэдэ цIыхум щоджэ «нэху къызыпкърыкIкIэ» (светочи). Тхьэзэплъ Хьэсэн и творчествэм тепщIыхьмэ, лъагъуэхэшщ, чэруаным ипэ иту зышэ цIыху гуащIафIэщ.
Хьэсэн и IэдакъэщIэкIхэм щыгъуазэщ белорус щIэджыкIакIуэхэр. Абы и усэхэр традзащ «Лiтература i мастацтва» газетым, «Неман» журналым.
Белоруссием щыщ тхакIуэхэм хъуэхъу псалъэхэр хужаIауэ щытащ «Литературная Кабардино-Балкария» журналым, ар къыдэкIын зэрыщIидзэрэ илъэс 25-рэ зэрырикъур щагъэлъапIэм. Псори дыщыгъуазэщ тхакIуэхэр зэкъуэгъэувэнымкIэ, абыхэм я псалъэр цIыхубэм хэIуэнымкIэ редактор нэхъыщхьэм иригъэкIуэкI лэжьыгъэм. Апхуэдэуи гулъытэ хэха журналым хуещI тхакIуэ, усакIуэ ныбжьыщIэхэм я IэдакъэщIэкIхэм.
«Путь караванщика» тхылъым папщIэ Хьэсэн Литературэ саугъэт ин къызэрыхуагъэфэщам ехьэлIауэ мазэ зыбжанэ ипэ Москва къикI хъыбар къыщытIэрыхьам дыщыгуфIыкIащ. Дынохъуэхъу, Хьэсэн, уи гъуэгур кIыхь хъуну! Уи зэманыр пызыбжыкI сыхьэ-тыр псом нэхърэ нэхъ жьыуэ, нэхъ жьажьэу къыщIэкIыну ди гуапэщ. Дэ фIыуэ долъагъу лъапIэныгъэ нэхъ ин дыдэхэр — мамырыгъэр, лъагъуныгъэр, гуапагъэр — зыIэт цIыхур.
СТЕЛЬМАХ Еленэ,
Белоруссием и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм и унафэщIым и япэкъуэдзэ.
