Сосрыкъуэ и фэеплъыр яхъумэ
Бахъсэн районым хыхьэ Дыгулыбгъуей къуажэм щыпсэу Къардэнхэ МуIэдинрэ ФатIимэрэ я унагъуэм сакъыу илъэс бжыгъэ куэд лъандэрэ щахъумэ адыгэхэм ди лъэпкъ хъугъуэфIыгъуэхэм ящыщ, илъэси 100 бжыгъэ хъуауэ щIэблэхэм зэIэпах, Нарт хъыбархэм я лIыхъужь нэхъыщхьэ Сосрыкъуэ и напэIэлъэщIыр. КъызэралъытэмкIэ, а напэIэлъэщIыр Къэбэрдей-Балъкъэрым и телъыджи 100-м языхэзщ.
Лъэпкъ хъугъуэфIыгъуэр щахъумэ унагъуэм иджыблагъэ щыIащ Бахъсэн къалэм и щIыпIэ администрацэм и Iэтащхьэ Мамхэгъ Хьэчимрэ Дыгулыбгъуей къуажэм и администрацэм и Iэтащхьэ Къуэдзокъуэ Лолэрэ. Унагъуэм я нэхъыжь МуIэдин гуапэу къаIущIащ хьэщIэхэм икIи ахэр зытекIухьа напэIэлъэщIым и хъыбар хьэлэмэт къахуиIуэтэжащ. Абы зэрыжиIэжамкIэ, Къардэнхэ я нэхъыжьхэр, адрей ди лъэпкъэгъухэми хуэдэу, нэхъапэм щыпсэуар тенджыз ФIыцIэм и Iуфэхэращ. Зы жэщ гуэрым Къардэнхэ я жыг хадэм къыщалъэгъуащ зауэлI гуэр, и лъакъуэм уIэгъэ телърэ ар щэкI пычахуэкIэ пхэжауэ. КъызэрыщIэкIамкIэ, ар адыгэ пелуан нарт Сосрыкъуэт.
Унагъуэм исхэм ялъэкI къагъэнакъым уIэгъэ хъуа нартым елIэлIэнымкIэ, арщхьэкIэ Сосрыкъуэ къахуегъэлакъым. И псэр щыхэкIым, Сосрыкъуэ уэсят къищIащ и лъакъуэр пхауэ зэрыщыта напэIэлъэщIыр унагъуэм сакъыу яхъумэну, «Сосрыкъуэ и напэIэлъэщIыр» жаIэу ар щIэблэхэм тыгъэ лъапIэу зэIэпахыну. Апхуэдэу ящIмэ, лъэпкъыр бэлыхьхэм, насыпыншагъэхэм щыхъума зэрыхъунури къажриIащ.
Къардэнхэ я унагъуэм щIэсхэм зэрыжаIэмкIэ, напэIэлъэщIыр щIэблэ зыбжанэм зэIэпахащ. Ар зыхъума, зэIэпызыха нэхъыжьхэм ящыщу зыхыблым я цIэхэр лъэпкъым ящIэ. А щэкI пычахуэр зыхуэдэр 1934 гъэм зригъэлъэгъуауэ щытащ «Кабардинский фольклор» тхылъыр зэхэзыгъэувауэ щыта еджагъэшхуэ Талпэ М. Е. Абы теухуа хъыбар къызыхэщыж тхыгъэ и къалэмыпэм къыпыкIащ «Фольклорные связи Северного Кавказа» лэжьыгъэм и автор Тресков И. В. Абы зэритымкIэ, Сосрыкъуэ и цIэр щыжаIэкIэ, Къардэнхэ я цIыхухъуи я цIыхубзи мэтэдж, а цIэр зезыхьэу щыта нарт хахуэм апхуэдизу пщIэ хуащIри.
Иджырей къэхутакIуэхэм зэрыжаIэмкIэ, Сосрыкъуэ и напэIэлъэщIым гъэщIэгъуэнагъ гуэрхэр иIэщ. Къапщтэмэ, псы зэрыт кумбыгъэр абы кIуэцIыпшыхьмэ, псым и зэхэлъыкIэм зэхъуэкIыныгъэ егъуэт.
ХьэщIэхэр щригъэжьэжым, МуIэдин абыхэм фIыщIэ яхуищIащ лъэпкъ хъугъуэфIыгъуэу ялъытэу Къардэнхэ я унагъуэм щахъумэ Сосрыкъуэ и напэIэлъэщIым гулъытэ къызэрыхуащIам папщIэ. Апхуэдэуи жиIащ напэIэлъэщIыр зэрыхъу илъэс бжыгъэр къэхутэным зэрыщIэхъуэпсыр. Къалэ, къуажэ унафэщIхэм бысымыр къагъэгугъащ напэIэлъэщIыр адэкIи тэмэму хъумэнымрэ абы епха экспертизэхэр егъэкIуэкIынымкIэ сэбэп хъуну.
КЪАРДЭН Маритэ.
