Мэлбахъуэ Борис: Лъэпкъ Iущыгъэр – гъуазэщ
КъБР-м и Парламентым ЗаконодательствэмкIэ, къэрал ухуэкIэмрэ щIыпIэ унафэр зегъэкIуэнымкIэ и комитетым и унафэщI Мэлбахъуэ Борис и ныбжьыр мазаем и 17-м илъэс 60 ирикъуащ.
Борис 1980 гъэм лэжьэн щIидзащ. Ростов дэт къэрал университетым и юридическэ къудамэр къиуха нэужь Гумкъалэ и ГОВД-м следователу щыIащ. Лэжьыгъэ зэхуэмыдэхэр зэрихьэу, и IэщIагъэм хигъахъуэу 1991 гъэ пщIондэ къэрал кIуэцI IуэхухэмкIэ органхэм къулыкъу щищIащ абы. Апхуэдэу Борис Налшык къалэ и Ленинскэ РОВД-м и унафэщIым и къуэдзэу, КъБР-м къэрал кIуэцI IуэхухэмкIэ и министерствэм и къудамэм и унафэщIу, милицэм и унафэщIым и къуэдзэу, Бахъсэн РОВД-м и следственнэ къудамэм и нэхъыщхьэу щытащ.
1991 гъэм и дыгъэгъазэм Мэлбахъуэр Шэджэм куейм и хеящIэу хах. 1995 — 2014 гъэхэм ар хеящIэу, КъБР-м и Суд нэхъыщхьэм и президиумым хэту къекIуэкIащ. Юрист лъэрызехьэу, жэуаплыныгъэ, цIыхугъэ хэлъу, зыхэплъэ IуэхухэмкIэ унафэ тэмэм зэрищIыным пылъу илъэс 23-кIэ хеящIэу лэжьащ Борис. ЩIэныгъэшхуэ зыбгъэдэлъ хеящIэм къилэжьа пщIэм хуэфэщэн къулыкъу къратащ — 2014 гъэм КъБР-м и Парламентым и етхуанэ зэхуэсым и депутату, ЗаконодательствэмкIэ, къэрал ухуэкIэмрэ щIыпIэ унафэр зегъэкIуэнымкIэ и комитетым и унафэщIым и къуэдзэу ха-хащ, илъэс нэхъ дэмыкIыуи а комитетым и унафэщI хъуащ.
КъулыкъущIэм, нэхъыжьыфIым зыхуэдгъэзащ къызэпича гъуэгуанэм тедгъэпсэлъыхьыну:
— Сэ хеящIэ сыхъуну си пщIыхьэпIэ къыхэхуэххэтэкъым сыщыцIыкIум. Дохутыр сыхъуну сыхуейт. Хуабжьу сыщIэхъуэпсырт а IэщIагъэм. Ауэ къызэхъулIакъым, юристу седжащ. Ауэ, пцIыр сыткIэ щхьэпэ, зэрымыщIэкIэ гъащIэ псо схуэхъуа IэщIагъэм сыщыхущIегъуэжа зэи къысхуихуакъым. Си адэ-анэр цIыху къызэрыгуэкIт, ауэ зэрыбыным еджапIэ нэхъыщхьэ къыдагъэухащ псоми. Нобэ упсэуну, уеджэну, зыбужьыну тыншщ. Дэ дызыхалъхуа зэманыр хьэлъэт, дыкъэзылъхуа-хэм щIэныгъэ нэхъыщхьэ яIэтэкъым езыхэм, ауэ псори драгъэджэну лIыгъэ къакъуэкIат.
Зэманыр хьэлъэт жысIэ щхьэкIэ, дунейр къызэриухуэри апхуэдэщ — щхьэж и гъащIэр къытезыгъэхьэлъэн гугъуехь гуэр хуэзэнущ Iэмал имыIэу. Ауэ дэ, цIыхухэр, акъыл диIэу, зэманым къигъэув гугъуехьхэм дапэлъэщыфыну дыкъигъэщIащи, дытхьэусыхэн хуейкъым, дыгупсысэмэ нэхъыфIщ.
— Ди япэ итхэр щIэлэжьэжыр щIэблэм папщIэщ. А щIэблэм я пщэдейр тэмэму яухуэфын щхьэкIэ сыт щIэн хуейр? Сытым хуегъэсапхъэ?
— Зы Iуэхугъуэ гуэр укъуэдияуэ, абы щIэблэр къыхуеджэн хуейуэ къэслъытэркъым сэ. Зэманым декIуу щIэблэри къегъэщI. Зыхалъхуа лIэщIыгъуэм зэрыхэпсэукIыфыну щIыкIэр я лъым хэту къалъху сабийр. Ар дунейм и хабзэщ. Ауэ, сэ къызэпысча гъащIэ гъуэгуанэм къыщызгурыIуаращи, уи лъэпкъым и бзэр, и хабзэр, и щэныр пщымыгъупщэмэ, пIэщIэмыхумэ, а Iущыгъэр пхэлъмэ, узыхэмызэгъэн Iуэхурэ узыпэмылъэщынрэ гъащIэм ущрихьэлIэнукъым. Лъэпкъ Iущыгъэр — гъуазэщ.
— Сыт нобэкIэ цIыхум зэран хуэхъур, цIыхуу къэнэжын папщIэ, зи гугъу пщIы лъэпкъ Iущыгъэр IэщIыб уэзыгъэщIыр?
— ЦIыхум зиужьын хуейщ, ар пэжщ. Ауэ зыужьыныгъэр сытым дежи щхьэпэкъым. Абы сэбэпынагъ щимыIэ къохъу. Псалъэм и хьэтыркIэ, нобэ техникэм апхуэдизкIэ зиужьащи, адэкIэ щIэ гуэр къэбгупсысынкIэ Iэмал имыIэу, цIыхур зыхэмыIэбарэ здынэмысарэ щымыIэу къыпщохъу. Ауэ сэ схужыIэнукъым компьютерым и лIэщIыгъуэм фIы къытхудэкIуауэ. Сыту жыпIэмэ, цIыхум IэкIэ игъэзэщIэн хуей лэжьыгъэ куэд автоматизированнэ ищIащ. Абы уи пкъым и закъуэкъым, уи акъылри игъэлажьэркъым.
— Узыхуейр зыщIэ машинэ къэбгупсысыныр лэжьыгъэкъэ, ехъулIэныгъэкъэ?!
— Лэжьыгъэщ, ауэ ахэр дгъэлажьэ ди гугъэ щхьэкIэ, дэ абыхэм дателажьэу аращ нобэ! Си сабиигъуэм джэдкъазым едгъэшхыну дгъэлъалъэу щыта нартыхум и мэр сощIэж, ар щылъалъэкIэ и «IущэщэкIэр» си тхьэкIумэм итщ иджыри къэс. Ди нэхъыжьхэм хъыбарыжьхэр жаIэу, дэ щыму абыхэм дыщIэдэIуу, ди лъэри ла-жьэу, икIи дыгупсысэу, унагъуэм исхэр а Iуэху къызэрыгуэкIхэм ды-зэпащIэу дыпсэуащ. Нобэ апхуэдэ зэлъэIэсыкIэ, зэпыщIэныгъэ щыIэ?! Щы-Iэр техникэ псэншэращ, машинэ щIыIэрщ, ахэр тхуэлэжьэн папщIэ дэ дателэжьэжу. Абы нэхъ зэ-ран щымыIэу къызолъы-тэ. ЛъэпкъымкIэ еплъэкIын, щIыуэпсымкIэ гъэзэн хуейщ, гущIыIэ дымыхъун папщIэ.
— Сыт хуэдэ IуэхумкIи лэжьыгъэмкIи узыдэплъеин уиIэныр насыпышхуэщ. ИужьыIуэкIэ гъэсэн уиIэныр узэралъытэм и щыхьэтщ. Уэ хэт гъэсакIуэ пхуэхъуар, узэрыпагэ гъэсэни уиIэ?
— Сэ хэхауэ гъэсакIуэ сиIауэ схужыIэнукъым, ауэ сытым дежи нэхъыжьхэмкIэ сеплъэкIырт. Ар унафэщI ирехъу, лъэпкъым и нэхъыжьыфI ирехъу. ГъащIэ зылъэгъуам къыпыпхын Iущыгъэ хэлъщ сытым дежи. Мор-мыр жиIэу, IэпэкIэ уигъэлъагъу нэхърэ, щIагъыбзэкIэ хэкIыпIэм урашалIэмэ нэхъыфIщ — абы уегъэгупсысэ. Псалъэм папщIэ, унафэщI сиIащ сэ, «мыбдеж схузэхуэгъэхъуркъыми, дауэ зэрысщIынур, Борис?» — жиIэу къызэупщIу. «Мыр дауэ унафэщI, а къызэрыгуэкI Iуэхур имыщIэу?!» — жыс-Iэу, згъэщIагъуэрт. Ауэ зэман дэкIа нэужь къызгурыIуэжырт апхуэдэ щIыкIэкIэ си щIэныгъэр здынэсыр зэрызригъащIэр.
Гъэсэн жыпIэмэ, сэ нобэкIэ сызыдэлажьэ гупым хэт дэтхэнэ зыми сропагэ! Зыгуэрым хуэмыIэижь щыIэкъым. Гупым апхуэдэ цIыху зэчиифIэ куэд хэтрэ абыхэм я зэфIэкIхэр зэхэплъхьэжу ар тэмэму бгъэлэжьэфмэ, уи Iуэхури кIуэтэнущ. Сэ нэхъапэм сызыдэлэжьа гупымкIи, нобэ Парламентым сызыхэт гупымкIи икъукIэ сыарэзыщ.
— Уи лэжьыгъэм, IэщIагъэм пызыща яхэт уи щIэблэм, Борис?
— ЩIалитIрэ хъыджэбзитIрэ диIэщи, щыр си лъагъуэм ирикIуащ. ЩIалэм мы гъэм курыт еджапIэр къеухри, абыи а IэщIагъэм и нэ къыхуокI. Япэм юристу уеджэн жыхуэпIэр куэдым я хъуэпсапIэу, насыпышхуэу къалъытэрт, апхуэдизкIэ гугъут а къудамэм ущIэхуэну, уеджэнуи. Нобэ зы къэбгъанэмэ етIуанэр юристщ, ауэ а хабзэ къомыр зэхуэбгъэхъуну, къэбгъэсэбэпыну хьэлъэщ. Урилэжьэну нэхъ хьэлъэжщ, уи лэжьыгъэм пщIэи щхьэи имыIэу къыщыщIрагъэдзыжи, бий ущащIыжи къохъу, уеблэмэ. Сэ а псор сщIэрти, си бынхэм сапэрыуэну сыхэтащ куэдрэ. Ауэ зыми къысхуегъэгъэзакъым. Дэтхэнэри, курыт школыр дыщэ медалкIэ къиуха нэужь, еджапIэ нэхъыщхьэм и къарукIэ щIэтIысхьащ, еджащ, лэжьапIэ увыжащ. Езыхэм къыщыхахакIэ, я гур щыхуэкъабзэкIэ, ирырелажьэ.
— Сытым удихьэхрэ, Борис? Уи IэщIагъэ нэхъыщхьэм укъыщыдэхуэкIэ, ущымысхьу сытым зэман тебгъэкIуадэрэ?
— НэгъуэщI Iуэху гуэрым сыдихьэхын, си зэманыр тезгъэкIуэдэн дэнэ къэна, сэ зэи законодательствэм, хабзэм, юриспруденцэм фIэкIа зыми сегупсысыфыркъым, апхуэдизкIэ си лъым хэтщ мы лэжьыгъэри. Ар си натIэм итурат сэ, дохутыр IэщIагъэр къыщIызэмыхъулIар.
— Упсэу, Борис! Сынохъуэхъу уи махуэ лъапIэмкIэ. Уи къулыкъум ифI ди республикэм екIыну, уузыншэну си гуапэщ!
Епсэлъар
Фырэ Анфисэщ.
