Политик Iущ, къэрал лэжьакIуэ щэджащэ КIуэкIуэ Валерэ Мухьэмэд и къуэр
Хэкум и фIыщIэ
КIуэкIуэ Валерэ Мухьэмэд и къуэр Къэбэрдей-Балъкъэрым хыхьэ Тырныауз къалэм 1941 гъэм жэпуэгъуэм и 18-м къыщалъхуащ. Курыт школыр къиуха нэужь, абы агроном IэщIагъэмкIэ щIэныгъэ нэхъыщхьэ щызригъэгъуэтащ КъБКъУ-м. 1964 гъэм КIуэкIуэм лэжьэн щыщIидзащ Бахъсэн щIыналъэм щызэхэт «Трудовой горец» колхозым. 1970 гъэм Мэкъумэш хозяйствэм и экономикэмкIэ Союзпсо щIэныгъэ-къэхутакIуэ институтым и аспирантурэр Москва къыщиухри, ар лэжьакIуэ ирагъэблэгъащ КъБАССР-м Мэкъумэш хозяйствэмкIэ и министерствэм и къудамэм и унафэщIу, иужькIэ «Лэскэн» совхозым и директор ящIащ.
1974 гъэм къыщыщIэдзауэ илъэси 9-кIэ КIуэкIуэ Валерэ Аруан щIыналъэм и Iэтащхьэу лэжьащ. А лъэхъэнэм наIуэ къэхъуащ IэщIагъэлIым хэлъ зэфIэкI лъагэхэр, Iуэху зехьэкIэ пэрытыр. УнафэщI щыпкъэм, лэжьыгъэм и къызэгъэпэщакIуэ IэкIуэлъакIуэм и нэIэм щIэт районыр щIэх дыдэу республикэм и экономикэм хэлъхьэныгъэ ин хуэзыщI щIыналъэ ищIащ.
Къэралыр щытыкIэ гугъум щихуа 90 гъэхэм ирихьэлIэу КIуэкIуэ Валерэ КъБАССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Тхьэмадэт. Республикэм къыщыхъуа зэпэщIэувэны- гъэр игъэупщIыIун папщIэ, политик Iущым икIи жыжьэ плъэм хэкIыпIэхэр къигъуэтащ — ар и къулыкъум текIащ, жылагъуэ Iуэхур и щхьэ закъуэ Iуэхум япэ иригъэщри. Ар- щхьэкIэ мази 4 нэхъ дэмыкIыу, КъБР-м и цIыхубэм политик цIэрыIуэм, къэрал лэжьакIуэ пашэм аргуэру и дзыхь ирагъэзащ: КIуэкIуэ Валерэ хахащ Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и япэ Президенту.
Акъылышхуэ зыбгъэдэлъ политик Iущым хузэфIэ- кIащ жылагъуэр зэрыхуа щытыкIэ хьэлъэм къришу щIыналъэм зэпIэзэрытыныгъэр щызэтриублэжын, лъэпкъ зэпэщIэувэныгъэрэ лъыгъажэрэ Iуэхум къыхимыгъэхьэу. Къэбэрдей-Балъкъэрым щыпсэу цIыхухэм яку дэлъ зэхущытыкIэфIыр гъэбыдэным, абы лъэпкъ зэгурыIуэныгъэ илъыным хущIэкъуащ КIуэкIуэ Валерэ. ЩIыналъэм и экономикэ лъэщагъым хэгъэхъуэн, псэукIэм и фIагъыр къэIэтын — апхуэдэ Iуэхугъуэхэрщ мычэму зэлэжьар къэрал, жылагъуэ-политикэ къулыкъущIэр. Апхуэдэ Iуэху бгъэдыхьэкIэм и фIыгъэкIэ зэман кIэщIым къриубыдэу республикэм щытепщэ хъужащ зэгурыIуэныгъэмрэ зэпIэзэрытыныгъэмрэ.
КъБР-м и япэ Президентыр сыт щыгъуи хущIэкъуащ Урысей Федерацэр гъэбыдэным, абы хыхьэ щIыналъэ-хэр щхьэхуиту щытыну зэрыхуейри IэщIыб имыщIу. Ди республикэм и къэкIуэну дахэр КIуэкIуэ Валерэ, псом япэрауэ, зыхилъагъуэр и Iыхьэу зыхэт къэралым и лъабжьэр гъэбыдэнырт. Апхуэдэу КIуэкIуэ Валерэ и фIыгъэкIэ ди щIыналъэм экономикэ, щэнхабзэ пыщIэныгъэ куухэр яхуиIэ хъуащ гъунэгъу республикэхэм, областхэм, крайхэм. Ноби ефIакIуэ а зэдэлэжьэныгъэхэр сэбэп яхуэхъуащ лъэныкъуэхэм я социально-экономикэ зыужьыныгъэм.
КъБР-м, УФ-м я политикэ, экономикэ, щэнхабзэ зыужьыныгъэхэм хуищIа хэлъхьэныгъэр къалъытэри, КIуэкIуэ Валерэ къыхуагъэфэщащ дамыгъэ лъапIэ куэд. Абыхэм ящыщщ «Хэкум и пащхьэм щиIэ фIыщIэхэм папщIэ» орденым и II, III нагъыщэхэр, ГуащIэдэкIым и Бэракъ Плъыжь, «ЩIыхьым и Дамыгъэ», Зэныбжьэгъугъэ, Жэпуэгъуэ Революцэ орденхэр.
НэщIэпыджэ Замирэ.
Зауэм и ветеранхэр егъэлъапIэ. 2000 гъэ
Аспирантурэм щеджэ зэманым. Москва1969 гъэ
Путин Владимир Налшык къэкIуащ.2001 гъэ
Илъэсищэм зэ къалъхуу аращ апхуэдэхэр
КIуэкIуэ Валерэ ди районым нэкIуауэ,1974 гъэм къэсцIыхуауэ щытащ. Абы иужькIэ еджэныр къэзухщ, IэнатIэ сыпэрыувэри, 1985 гъэм щегъэжьауэ а нэхъыжьыфIым и жьауэ сыщIэту, и лэжьыгъэм, и дуней тетыкIэм сыкIэлъыплъу сыкъэгъуэгурыкIуащ. ЦIыкIуми инми, цIыху закъуэми гупми едэIуэфырт ар. Сыт хуэдэ Iуэху гугъуми хэкIыпIэ нэхъыфI дыдэр къыхуигъуэтыфырти, ар згъэщIагъуэрт.
УнафэщI ухъун щхьэкIэ, щIэныгъэшхуэ ббгъэдэлъын хуейщ, цIыхухэм уазэрыхэтын гъэсэныгъэрэ зэхэщIыкIрэ уимыIэнкIэ Iэмал иIэкъым, лъэпкъылI пашэу ущыщыткIэ, адыгэлIым и хьэл нэхъыфI псори пхэлъын хуейщ. Апхуэдэу ягъэсат и адэ-анэми, къызыхэкIа лъэпкъми. Арагъэнщ ехъулIэныгъэ зыIэригъэхьэфу, цIыхугъэр фIэмыкIуэду щIэпсэуфар, пщэрылъ къыщащIа къалэн псоми щIыпэлъэщар.
Къэралым зэхъуэкIыныгъэхэр къыщыщыхъу, ди республикэр гугъуехь щыхэт зэманым ирихьэлIащ КIуэкIуэм и лъэхъэнэр. Гугъуехьхэм ягъэгужьея цIыхубэр зэтегъэуIэфIэнымкIэ, ди республикэр зэтеIыгъэнымкIэ лэжьыгъэхуэ иригъэкIуэкIащ абы. Кавказ Ищхъэрэм ис ди гъунэгъу хэгъуэгухэм къахэлыдыкIырт ди лъахэр сыт щыгъуи. Абыхэм я тхьэмадэхэм пщIэшхуэ къыхуащIырт Валерэ. Адыгэ зэрыс гъунэгъу республикищым я унафэщIхэм я зэхуаку ныбжьэгъугъэ дахэ дэлът, адыгэ лъэпкъым и Iуэху дэкIыным сыт и лъэныкъуэкIи я гуащIэрэ акъылрэ халъхьэу зэбгъэдэтт.
Илъэсищэм зэ къалъхуу аращ КIуэкIуэм хуэдэ цIыху. Абы и дуней тетыкIам къегъэлъагъуэ акъыл куу ббгъэдэлъым къыщымынэу, псэемыблэжу улэжьэн, тэмакъкIыхьу цIыхум уахэтын, нэхъыжьхэм уечэнджэщын, курытхэм уагурыIуэн, нэхъыщIэхэр бгъэгушхуэн зэрыхуейр. Апхуэдэу зэрыщытыр арагъэнт абы къэрал мыхьэнэ зиIэ Iуэхушхуэхэр тыншу къыщIехъулIэр. Ди республикэм мылъкушхуэ имылъ пэтми, адрейхэм ефIэкIыу игъэпсэуащ абы. Псом хуэмыдэу гулъытэшхуэ хуищIырт икIи къехъулIэрт лъэпкъ зэмылIэужьыгъуэ куэд щыпсэу ди хэкум зэгурыIуэрэ мамырыгъэрэ илъыным.
Сэ сыхуейт абы дэтлъэгъуа хьэлыфIхэр тхэлъу, лэжьыгъэм, гъащIэм, лъэпкъым, хэкум хуиIа бгъэдыхьэкIэхэр ди щапхъэу ноби дылэжьэну. Си щхьэкIэ Iуэху гугъусыгъу гуэр срихьэлIамэ, абы и щапхъэр си гъуазэщ.
НасыпыфIэт КIуэкIуэ Валерэ. Сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, абы къехъулIащ щыпсэуми ноби хуащI пщIэр езым и гуащIэкIэ къилэжьыжыну. Езыр къытхэмытыжми, и унагъуэр узыншэу, адэм, адэшхуэм и пщIэм иригушхуэу дунейм тетыну си гуапэщ.
Сэхъурокъуэ Хьэутий,
Дунейпсо Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ.
Ар адрейхэм къахэщырт
Дэтхэнэ лIыщхьэми хъумакIуэ иIэн хуейщ. КIуэкIуэ Валерэ КъБР-м и Президенту зэрыхахыу, абы сыдэлэжьащэрэт жысIэу сегупсысат. Апхуэдэуи хъуащ: зэман дэкIри, Президентым и хъумакIуэхэм я нэхъыщхьэ IэнатIэр къысхуагъэфэщащ. Сэ къыспэщылът а къалэныр зыхузэфIэкIыну гуп зэзгъэуIуну.
Абы теухуа хъыбарыр къызэрызагъащIэрэ махуэ зыбжанэ дэкIауэ, Президентым и деж сраджащ: КIуэкIуэм илъагъуну, зригъэцIыхуну хуейт и хъумакIуэхэм я нэхъыщхьэу щытынур хэтми. Си гъащIэм япэ дыдэу апхуэдэ лIыщхьэ сыхуэзэну арати, хуабжьу сыпIейтейрт. Валерэрэ сэрэ дакъикъэ 40-кIэ дызэпсэлъащ. Абы си къалэнхэр къызгуригъэIуащ икIи хъумакIуэ гуп зэзгъэпэщу икIэщIыпIэкIэ лэжьэн щIэддзэну къызжиIащ. Дауи, жэуап естащ а къулыкъур ныкъусаныгъэншэу згъэзэщIэну сызэрыхьэзырымкIэ.
КIуэкIуэр къыздэIэпы-къури, си IэщIагъэм Мэз-куу илъэс ныкъуэкIэ щыхэзгъэхъуащ. А зэманым къриубыдэу гупыфI зэзгъэпэщащ. Абы щыгъуэм къызжиIат Валерэ: «Зыщумыгъэгъупщэ: сэ си рес- публикэм сыщопсэу, си цIыхум сахэтщ. Гу къыф-лъамытащэу фылэжьэну Iэмал къэвгъуэт». Пэж дыдэт абы жиIар: хъумакIуэхэм гу къылъамытэу, ауэ езыхэр егъэлеяуэ набдзэгубдзаплъэу щытын хуейт.
Абы игу техуэртэкъым машинэ куэд кIэрыщIауэ зыщIыпIэ кIуэну. Президентым ищIэрт ар цIыхубэм фIыуэ къызэралъагъур икIи хуейтэкъым абыхэм ящышынэ хуэдэу къащыхъуну. Ауэ цIыху псори зэхуэдэкъым икIи Валерэ щымыгъуазэу абы щIыгъу гупым хъумакIуэ машинэ хэзгъэхьэну яужь ситт, ауэ абы гу щылъитэр нэхъыбэт.
КIуэкIуэм къыпхуигъэгъункIэ хъунут лэжьыгъэм теухуауэ щыуагъэ гуэр пIэщIэкIамэ, ауэ мыбдежми абы илъагъун хуейт уи къару уемыблэжу улажьэу а щыуагъэр бгъэзэкIуэжыну яужь узэритыр.
Зыпэрыт IэнатIэм къигъэув къалэнхэр гурэ псэкIэ зыгъэзащIэ цIыху гъуэзэджэм уригъусэу, уи къару къызэрихькIэ умылэжьэну пхузэфIэкIынутэкъым. Абы пщэрылъ къытхуищI къалэнхэр инт икIи абыхэм ныкъусаныгъэншэу дехъулIэным дыхущIэкъуу дылэжьащ.
Сыщыдэлэжьа япэ илъэсхэм Урысей Федерацэм и япэ Президент Ельцин Борис куэдрэ ириджэрт КIуэкIуэр. Кавказ Ищхъэрэм ехьэлIауэ сыт хуэдэ IуэхумкIи абы и чэнджэщэгъур Валерэт. Апхуэдэу гуапэу, пщIэшхуэ къыхуищIу абы къыхущытащ Путин Владимири. Ахэр зэрыцIыхуат Путиныр УФ-м и Президент иджыри щымыхъуам.
КIуэкIуэм и унагъуэм теухуауи псалъэ зыбжанэ жысIэну сыхуейт. Абы цIыхубзым теухуауэ мыпхуэ-дэу жиIэу мызэ-мытIэу зэхэсхат сэ: «ЦIыхубзыр унагъуэ щихьэкIэ, и гъащIэр щхьэузыхь яхуещI зыхыхьа лъэпкъым, унагъуэм, быным. Абы къыхэкIыуи ухуэсакъыу, пщIэ хуэпщIу убгъэдэтын хуейщ уи унагъуэ къихьа бзылъхугъэм». Езым апхуэдэ щапхъэ игъэлъагъуэу псэуащ и унагъуэм, и щхьэгъусэм ехьэлIауэ.
ЩыIэ къыщIэкIынкъым КIуэкIуэ Валерэ ирихьэлIауэ абы и цIэр фIыкIэ зигу къэмыкIыж зы цIыхуи. Ар адрейхэм къахэщырт акъылыфIагъкIэ. КъызыхэкIа лъэпкъым и къуэ пэжт КIуэкIуэ Валерэ. Сэ куэдрэ сигу къокIыж: Къэбэрдей-Балъкъэрым щытепсэ- лъыхькIэ, и хэкуэгъухэм я гугъу щищIкIэ, абы и нэхэм нэпс къыщекIуэ щыIэт, апхуэдизкIэ и лъахэр фIыуэ илъагъурти.
ДЖЭШ Вячеслав,
КъБР-м и ХэхакIуэ комиссэм и УнафэщI.
Сэхъурокъуэ Хьэутий щIыгъуу. 1999 гъэ
Осетие Ипщэм и президент Кокойты Эдуард и тыгъэ. 2002 гъэ
Си егъэджакIуэ, унэтIакIуэ, ущиякIуэ
Дэтхэнэм и дежкIи мыхьэнэшхуэ иIэщ гъащIэм гъуэгу тэмэм щытеувэнымкIэ чэнджэщэгъу къыхуэхъу цIыхум. КIуэкIуэ Валерэ си дежкIэ апхуэдэт: ар си чэнджэщэгъут икIи унэтIакIуэт, егъэджакIуэт икIи ущиякIуэт. Аращ гъуэгугъэлъагъуэ схуэхъуар Аруан куейм и унафэщIу сыщагъэувами нэхъ иужьыIуэкIи. Щапхъэ схуэхъурт абы дэслъагъу Iуэху зехьэкIэ пэрытыр, хэлъ жэрдэмыр, лэжьыгъэм хуиIэ жыджэрагъыр.
Лэскэн ЕтIуанэ къуажэм щыIэ совхозым, иужькIэ Аруан куейм я унафэщI щыпкъэм и дежкIэ псом нэхърэ нэхъыщхьэр мэкъумэшым епха Iуэхухэрт, щIыпIэм щекIуэкI ухуэныгъэшхуэхэрт. Хьэлэмэтракъэ, КIуэкIуэр дапщэщи нэсу щыгъуазэт и нэIэ щIэт IэнатIэм щекIуэкI Iуэхугъуэ псоми: зи мыхьэнэр нэхъ инхэми нэхъ цIыкIухэми. Абы фIэфIт езым и нэкIэ псори зригъэлъагъун: ухуэныгъэр зэрырагъэкIуэкIри, еджэныр къызэрызэрагъэпэщари, гъавэр зэрыIуахыжри. Апхуэдэ щытыкIэм зыми Iэмал къритыртэкъым зыщIригъэхыну.
Партым и Аруан комитетым и секретару сыщыха-хам щыгъуэ, лэжьыгъэм сыхэзышар, сыт хуэдэ упщIэхэмкIи чэнджэщэгъуу сиIар КIуэкIуэ Валерэщ. Ар си унэтIакIуэ нэхъыщхьэу зэман кIэщIым къриубыдэу куейм щыдухуауэ щытащ «Къэбэрдей-Балъкъэр» джэд фабрикэ иныр, жылэхэм дэтщIыхьащ школ-хэр, сабий садхэр, щэнхабзэ IэнатIэхэр, нэгъуэщIхэри. Дапщэщи КIуэкIуэр набдзэгубдзаплъэу кIэлъыплъырт ди лэжьыгъэм, ар зэрекIуэкIым, абыхэм хэлъ щыщIэныгъэхэмрэ зыIэрыдгъэхьа ехъулIэныгъэхэмрэ наIуэ къищIу.
1992 гъэм КIуэкIуэр КъБР-м и Президенту хаха нэужь, япэ дыдэ зи Iэтащхьэр игъэувар Аруан куейрат. А къулыкъур зыхуагъэфэщар сэрат. Райкомрэ исполкомрэ щымыIэжу, властыщIэм и лэжьыгъэр зэрыубзыхун хуей щIыкIэм тэмэму дыщымыгъуазэу гугъу дехьащ а лъэхъэнэм. КIуэкIуэм и фIыгъэкIэ нэхъ щIэхыу белджылы къэхъуащ ди унэтIыныгъэхэр икIи Iуэхур махуэ къэс нэхъ зэIубз хъууэрэ зэтеубла хъуащ. Мыхьэнэшхуэ зиIэ унафэ къыщысщтэнухэм деж занщIэу сегупсысырт: «Валерэ дауэ пIэрэт зэрищIынур?» жысIэу. Чэнджэщ сыхуейуэ Налшык сыкъэпсэлъамэ, и Iуэху еплъыкIэр къызжиIэрт, ауэ Iэмал имыIэу апхуэдэу сщIын хуейуэ сыхигъэзыхьыртэкъым.
Иджы щIэх-щIэхыурэ согупсыс: «Апхуэдиз зэфIэкI зыбгъэдэлъа цIыхур ткIийуэ щытауэ пIэрэт?» ТкIийт, ауэ гущIэгъуэншэтэкъым, щышхыди къэхъурт, ауэ и псэлъэгъум и пщIи и нэмыси хэутэн зэи ищIыртэкъым, езым жиIэр сыт щыгъуи захуагъэу икIи абы къытекI мыхъунуи къилъытэртэкъым, акъыл зэхэдзэм пщIэ хуищIырт. Апхуэдэу щытыфынур гъэсэныгъэ екIу, щIэныгъэ куу, цIыхугъэ лъагэ зыхэлъ, зи щхьэм пщIэ хуэзыщIыж, цIыхубэм, щалъхуа щIыналъэм папщIэ куэд зыщIэфыну цIыхурщ. КIуэкIуэр апхуэдэхэм я щапхъэт. Валерэ и акъыл щIэиныр иджыри куэдрэ сэбэп къытхуэхъунущ республикэм щыпсэухэм.
БОЗИЙ Натбий,
КъБР-м и Парламентым и УнафэщIым и къуэдзэ.
Дунейпсо Адыгэ Хасэм и 5-нэ Конгрессым и лэжьыгъэм хэтщ. Налшык,2000 гъэ
Адэшхуэм и гурыфIыгъуэ щIэблэр.
Дэтхэнэми гулъытэ хуищIынут
КIуэкIуэ Валерэ и президентыгъуэм и пэщIэдзэмрэ ди республикэм банк IэнатIэщIэхэм зыщаужьын щыщIадза лъэхъэнэмрэ зэрихьэлIауэ щытащ. Дэтхэнэ IуэхущIэми хуэдэу, банк IэнатIэр зэтегъэувэнми куэд пыщIат, абы къыхэкIыу сэ Президентым зыхуэзгъэзэн хуей хъурт. КIуэкIуэм дапщэщи зэман къысхуигъуэтырт икIи гупсэхуу къызэдаIуэрт, сызытекIухьа Iуэху- хэр къызыхуэтыншэу зэфIэхынымкIэ чэнджэщхэр къызитырт, хэкIыпIэхэр къилъыхъуэрт, сэбэп къысхуэхъурт.
Куэдрэ дызэIущIэртэкъым дэ, ауэ Iуэху гугъухэр зэтрихьэрти, ди псалъэмакъыр кIыхь хъурт, ди Iуэху еплъыкIэхэр щызэтемыхуи дыщызэдауи КкъыхэкIыу. Президентыр хуейт республикэм кредитхэмкIэ зыкъыщIэдгъэкъуэну, арщхьэкIэ банк Iуэхур лъэ быдэкIэ ув къудейуэ арати, щIыпIэ экономикэм и зыужьыныгъэм мылъкушхуэ тхухэлъхьэртэкъым. ИтIани КIуэкIуэр хущIэкъурт дызыхищIыкIыу, зэрыхъукIи сэбэп къытхуэхъуну.
Къэралыр рынок зэхущытыкIэм щыхуэкIуам щыгъуэ, дэнэкIи хуэдэу, ди республикэм и цIыху куэд тхьэмыщкIагъэм хэхуат. Абыхэм «гугъапIэу диIэжыр уэращ, Президент» жаIэу лъэIукIэ КIуэкIуэм зыкъыщыхуагъазэр мащIэтэкъым, ауэ дапщэщи ар хущIэкъурт лъэIуакIуэ къыхуэкIуа цIыхум сэбэп хуэхъуну. Республикэм и бюджетыр къыщащтэкIэ, щхьэхуэу хригъатхэрт зыхузэфIэмыкIхэм трагъэкIуэдэнур. ИужькIэ си жэрдэмкIэ «Налшык» банкым къыщызэдгъэпэщауэ щытащ республикэ псапащIэ фонд, КIуэкIуэр и унафэщIу, сэ сригъэзэщIакIуэ директору. ЩIыналъэм щыпсэу хьэрычэтыщIэхэр зэхуэтшэсри депсэлъащ, хэт сыт хуэдэ псапэ илэжьыфынуми дубзыхуу. КъызэрыщIэкIымкIэ, куэд хуейт я мылъку хьэлэлым сэджыт хагъэкIыну. Ахэр ди псапащIэ фондым къагъэхьу хуежьащ икIи КIуэкIуэр зыдэIэпыкъуфхэм я бжыгъэм хэхъуащ.
ЛъэIуакIуэ къыхуэкIуэхэм я тхьэусыхафэхэм щедаIуэкIэ, Валерэ и гум ежалIэрт абыхэм ятелъ гугъуехьхэр. Псом хуэдэжтэкъым абы быным щхьэкIэ нэпс щIэзыгъэкI анэ илъагъуныр. Дауэ ищIми, абы зыгуэркIэ зыщIигъэкъуэнут. Хэку зауэшхуэм и ветеранхэми апхуэдэ дыдэу гу итхьэщIыкIауэ яхущытт КIуэкIуэр. Абы сыт щыгъуи жиIэрт текIуэныгъэр къытхуэзыхьа цIыхум хуэмыфащэ фIыщIэ щымыIэу.
Фондыр зэрылэжьа илъэситхум къриубыдэу республикэм и цIыхухэм защIэдгъэкъуэным тедгъэкIуэдауэ щытащ сом мелуан 18. Сэбэп дызыхуэхъу цIыхухэм гъэ къэс къахэхъуэрт 80-м къыщыщIэдзауэ 100-м нэс.
СызэригугъэмкIэ, КIуэкIуэ Валерэ ирихьэжьа IуэхуфIхэм адэкIи зегъэужьын, пыщэн хуейщ. Ахэр хъунущ а цIыху жумартым и фэеплъ нэс.
ЭНДРЕЕВ Борис,
«Налшык» банкым и
правленэм и унафэщI.
2005 гъэ
Аруан щIыналъэм и фермэхэр къеплъыхь. 1976 гъэ
Налшык щохьэщIэ Иордан пащтыхьыкъуэ Алий бен ал-Хъусейн.
Профессор Нэхущ Iэдэм егъэлъапIэ.
Лъэпкъыр куэдрэ зэрыгушхуэнщ
КIуэкIуэ Валерэ ди республикэм и унафэщIу цIыхубэм щыхахам щыгъуэ дунейм и зэхэзэрыхьыгъуэт. Сэ къызэрызгурыIуэмкIэ, абы щыгъуэ ди кIэн къикIат. Сыту жыпIэмэ, ди гъащIэри, ди къэкIуэнури зыIэщIэтлъхьар щIыналъэм, къызэрыгуэкI цIыхубэм щхьэкIэ зи гур, зи лыр уз лIы щэджащэт.
Зи гугъу сщIыр гурыIуэгъуафIэ хъунущ 90 гъэхэм къэралым щыщыIа щытыкIэр фи нэгу къыщIэзгъэхьэжмэ: СССР-р лъэлъэжауэ, къэралым лъэпкъыу исыр зэщIэплъарэ лIыфIыпIэ зэримыгъахуэу, промышленностыр, нэгъуэщI экономикэ IэнатIэхэр мылажьэу, ахъшэ щымыIэжу, центрым дылIами дыпсэуми дыкъыфIэмыIуэхуу щыщыт лъэхъэнэт ар. Абы дэщIыгъужыпхъэщ ди республикэр тIууэ ягуэшыну хуейуэ къыхэзылъхьа языныкъуэ «щхьэ-пщтырхэри» зэрыщыIар, апхуэдэхэр гъэувыIэн зэрыхуейр, ди щIыпIэм зауэ-банэ къыщымыхъун папщIэ.
Апхуэдэ щытыкIэ гугъум дэ тэмэму дыкъикIыфынтэкъым а лIы Iущыр а лъэхъэнэм пашэ тхуэмыхъуатэмэ. КIуэкIуэм и хьэлт сыт хуэдэ IуэхумкIи чэнджэщэгъу къигъуэту, дэтхэнэми жиIэм гупсэхуу едаIуэрэ, куэдрэ зэпишэча нэужь, унафэ ищIу. Правительствэмрэ езым и Аппаратым щылажьэхэмрэ щIэсу а унафэр жэуап зыхь лэжъакIуэ гуэрым е министерствэм и пщэ ирилъхьэрт. Уеблэмэ управленэ щхьэхуэ къызэригъэпэщат унафэхэр гъэзэщIа зэрыхъур къэпщытэн фIэкIа Iуэху имыIэу, лэжьакIуэ бэлыхь Чычэ Иринэ и унафэщIу.
А къомыр сигу къыщIэзгъэкIыжыр КIуэкIуэ Валерэ и Iуэху зехьэкIэр, Iуэху бгъэдыхьэкIэр къэзгъэлъэгъуэну сыхуейуэ аращ. Ар хуейт псори зэгурыIуэу зэдэлэжьэну, дэтхэнэми и къалэныр нэсу, тэмэму игъэзэщIэну икIи лэжьыгъэм хьэлэлу бгъэдэмытыр хуабжьу и жагъуэт.
Шэч хэмылъу, апхуэдэ лэжьэгъу гуп зэбгъэуIуныр а зэманым тынштэ-къым, ауэ КIуэкIуэр абыи пэлъэщри, федеральнэ IуэхущIапIэхэм щылажьэ куэди ныбжьэгъу къищIыну хузэфIэкIащ. Абы икъукIэ мыхьэнэшхуэ иIэт, сыту жыпIэмэ, егъэджакIуэхэм, дохутырхэм, хабзэхъумэ IэнатIэм Iутхэм, нэгъуэщI бюджет IуэхущIапIэхэм щылажьэхэм иратын ахъшэ республикэм илътэкъым, къызыхэкIыни щыIэтэкъым. Арати, езым хузэфIэкIри а Iуэхум хилъхьэрт, абы нэхърэ нэхъыбэж и лэжьэгъу гупым хэтхэми яригъащIэрт.
— Сэ, — жиIэ хабзэт КIуэкIуэм, — министрым лъэкIыныгъэ гуэр иIэу, а къулыкъум ар пэлъэщу икIи хуэфащэу къыщыслъытэнур ди республи-кэм хуэфащэ ахъшэм тIэкIу нэхъ мыхъуми щIигъуу къытхуихьыфу щытмэщ. Ар зыхузэфIэмыкIынум и IэнатIэр кърегъани нэхъыфIщ. Хьэкъыу фпхыкIыну сыхуейщ: дэ нэгъуэщIу дыкъелынукъым мы зэман Iейм.
Къыхэгъэщыпхъэщ абыхэм я нэхъыбэр Президентыр зэрыхуейм хуэдэу къызэрыщIэкIар икIи а зэманым я гуащIэ емыблэжу зэрылэжьар. Псалъэм папщIэ, Министрхэм я Ка- бинетым хэту щытахэу Алътуд Юрэ, Сэхъу Владимир, Сэхъурокъуэ Хьэутий, Щауэжь Хьэсэнбий, Аброкъуэ СулътIан, нобэ дунейм темытыжми псоми фIыуэ тлъагъуу щыта Тыркуин Анатолэ сымэ, нэгъуэщIхэри. КIуэкIуэ Валерэ зи пашэу лэжьа а гупым я фIыщIэщ а зэман гугъум дыкъызэрикIар. Псалъэм къыдэкIуэу къэзгъэлъэгъуэнщи, Президентым къыдэлажьэхэм я нэхъыбэр я къалэн- хэм фIыуэ пэлъэщырт. Апхуэдэт ви- це-президенту, Правительствэм и УнафэщIу лэжьа Губин Геннадий, Правительствэм и УнафэщIу щыта Черкесов Георгий, абы и къуэдзэ Нэ-хущ Заурбий, министру щытахэу Шыхъуэстэн Амдул-Хьэмид, Емуз Анатолэ, Ерчэн Темболэт, Ахметов Хьэзрэт, Налшык къалэ щIыпIэ администрацэм и Iэтащхьэу щытахэу Берд Хьэзрэталийрэ Щоджэн Мухьэмэдрэ, Шэджэм районым и Iэтащхьэу щыта Мамбэт Михаил, нэгъуэщIхэри. Ахэр псори цIыху жыджэр защIэт, зэманым къигъэув Iуэху мытыншхэм пэлъэщырт, цIыхухэми ягурыIуэрт.
КIуэкIуэ Валерэ политик Iущт, жыжьаплъэт. Абы къыхэкIыу Уры- сейм и япэ Президент Ельцин Борис ди республикэм и Iэтащхьэм пщIэ лей къыхуищIырт, и чэнджэщ кърихьэлIэрт. Абы и щыхьэт щапхъэ куэди щыIэщ, цIыхухэми ящIэж Ельцин къэрал IуэхукIэ Налшык зыбжанэрэ къызэрыкIуам и мызакъуэу, зигъэпсэху-нуи мызэ-мытIэу зэрыщыIар. Пса-лъэм къыдэкIуэу къэзгъэлъэгъуэн- щи, Урысейм щIыналъэ Iэджэ иIэщ а зэманым Урысейм и Iэтащхьэу щытар зэи щымыIауэ.
Егъэлеяуэ КIуэкIуэм пщIэ къыхуищIырт Путин Владимири.
«Сэ сылэжьэху улэжьэнущ» къызжиIащ Президентым!» — егъэлеяуэ и гуапэ зэрыхъуар имыбзыщIу къызжиIэжат КIуэкIуэ Валерэ. ФIыуэ къилъагъуу зэрыщытам и щыхьэтщ КIуэкIуэр дунейм щехыжам къэрал лIыщхьэр Налшык къызэрыкIуэфари, иужькIи и кхъащхьэм кIуапхъэу къызэрилъытари.
Къэрал къулыкъу зезыхьэм, республикэ унафэщIым къалэн куэд и пщэ къыдохуэ. А къалэнхэр ягъэзащIэу, куэдым ящогъупщэ унафэ- щIу хэзыхари щIыхахари. Ауэ КIуэкIуэ Валерэ апхуэдэтэкъым. Сыт хуэдэ закон, указ е унафэ ямыгъэхьэзырами, ар япэу зэплъыр къыхалъхьэ Iуэхум цIыхум и сэбэпу хэлъыр зыхуэдизырт. СощIэж, зэгуэрым тарифхэр хэгъэхъуэным щытепсэлъыхь зэIущIэр екIуэкIыу ар къыщичауэ зэрыщытар: «ЦIыхум яшхын ягъуэтыркъым, фэ тарифхэр зэрыхэвгъэхъуэнырщ фызэгупсысыр!» — жиIэри. КIуэкIуэм а зэманым лэжьыгъэшхуэ иригъэкIуэкIащ унагъуэ хуэмыщIахэм ахъшэкIэ защIигъэкъуэн папщIэ. СыкъэмыпцIэмэ, мазэ къэс цIыху мин 34-36-м федеральнэ мылъкум къыхэкI ахъшэкIэ дэIэпыкъуу щытащ. Абы къыдэ-кIуэу, КъБР-м и япэ Президентым гулъытэ лей хуищIырт пенсэри лэжьапщIэри и чэзум иратыным. Абы щыгъуэ къэралым и дэтхэнэ щIыналъэми улахуэ тынымкIэ щIыхуэшхуэхэр ятелъти, ди республикэм и Iэтащхьэм хабзэ ткIийуэ игъэуват Iуэхур зытетым мазэм зэ тепсэлъыхьыну. Ар сэ фIыуэ сощIэж, апхуэдэ зэIущIэ гуэ-рым КIуэкIуэм и губжь къыщыслъысауэ щытащи. Зэрыхъуаращ: зэхуэ-сым щыщIидзэм Президентым жиIащ улахуэмкIэ щIыхуэ зытелъ район унафэщIхэр а махуэм телевизоркIэ къызэрагъэлъэгъуэнур. Сэ ар зэхэсхакъым икIи зэIущIэм и кIыхьагъкIэ щIэзмыгъэту операторыр сыутIыпщыжащ. «ЩIыхуэ зытелъхэм» щытепсэлъыхьынум и чэзур къэсри, камерэр зыIыгъын хуейр къыщыIэщIэмылъагъуэм, республикэ унафэщIыр губжьащ. Ар апхуэдизкIэ губжьати, тобэ ирехъуи, абы иужькIэ зы махуи симыгъэлэжьэжыныр хэлът, абы асыхьэтым къызэрыщыхъуам нэхърэ нэхъыфIу ди Iуэху зехьэкIэхэр къыщIэмыкIатэмэ…
КIуэкIуэм цIыхугъэшхуэ хэлът, адыгагъэ зэрихьэрт, лъэкIамэ, дунейм цIыхуу тетыр адыгэ хабзэмкIэ игъэпсэунт. Зэгуэрым Ростов къалэ зэхыхьэшхуэ гуэр щекIуэкIауэ, иуха нэужькIэ Iэнэ къагъэуват. Дауи, къэзакъ хабзэ къызыдэмынэжа Ростов уэ адыгэ хабзэ щыбгъуэтынт — щыIэтэкъым. Ди республикэ Iэтащхьэр зэрымыарэзым гу лъыстати, телео- ператору ди гъусэ Мамхэгъ Аслъэнрэ сэрэ нащхьэ зэхуэтщIри, зыми зы-ри жедмыIэу щхьэгъэрытыныр ди пщэ дэтлъхьэжри, хэгъэрейхэм «зыкъащIэжыхукIэ» Iэнэм дыкIэлъыплъат. Ар Валерэ зыкIэ и гуапэ хъуати! Куэдрэ игу къигъэкIыжырт, «къэзакъхэм адыгэ хабзэ едгъэлъэгъуатэкъэ», жиIэурэ.
КIуэкIуэр нэхъыбэрэ тхуэпсэуамэ, ди республикэр ехъулIат. Ар щыщт фIы и лъэныкъуэкIэ фIэкIа зызымыхъуэжхэм. И щIэныгъэми, и акъылми, и зэфIэкIми нэрылъагъуу хигъахъуэ зэпытт. Ар зэхуэдэу фIыуэ къалъа- гъурт гуащIэрыпсэухэми къулыкъущIэшхуэхэми. Псалъэм папщIэ, фигу къэзгъэкIыжыну сыхуейт УФ-м и Конституцэм и гъусэу къащтауэ щыта Федеративнэ договорыр зи жэрдэму щытахэм КIуэкIуэ Валерэ зэрахэтар. Нобэ яIэщIэгъупщыкIыжа а документым, политик, политолог нэхъ ехьэжьахэм къызэралъытэмкIэ, мыхьэнэшхуэ иIащ Урысей къэралыгъуэр мылъэлъэжу къызэтенэнымкIэ. Мис апхуэдэ щапхъэхэм яужькIэ гурыIуэгъуэ мэхъу КIуэкIуэм федеральнэ центрым куэд щыхузэфIэкIыу зэрыщытар, къэрал унафэщIхэ-ми цIыху къызэрыгуэкIхэми фIыуэ къалъагъуныр, пщIэ къыхуащIыныр къызыхэкIар.
2006 гъэм сэ къыдэзгъэкIащ а лIы бэлыхьым, цIыху щэджащэм теухуауэ «Человек долга и чести» зыфIэсща тхылъыр. Си фIэщ хъуркъым ар иджыпсту улъыхъуэкIэ бгъуэтыжыну. Сэ КIуэкIуэ Валерэ схуэмыпшыныж и щIыхуэ стелъу аракъым, ауэ ди республикэм щыпсэу адрей цIыху мин-хэми хуэдэу, егъэлеяуэ пщIэ зэрыхуэсщIыр ирижысIэу аркъудейщ. Дауэ щымытми, псори арэзы зытехъуэр зыщ: ар куэдрэ лъэпкъыр, республикэр зэрыгушхуэну лIы щэджащэт, унафэщI губзыгъэт.
КЪУДЕЙ Владимир,
Къэбэрдей-Балъкъэрым щIыхь зиIэ
и журналист, 1992 — 2005 гъэхэм
КъБР-м и Президентымрэ Правитель-
ствэмрэ я пресс-IуэхущIапIэм и
унафэщI.
Урысей Федерацэм и Правительствэм и УнафэщI Степашин Сергей КъБР-м къеблэгъащ.
Зумакулов Борис йочэнджэщ. 1997 гъэ
И цIэ къудейм «къызэIуихырт» кабинетышхуэхэм я бжэхэр
КIуэкIуэ Валерэ сэ илъэс 40-м щIигъукIэ сыкъыдэгъуэгурыкIуащ, парт лэжьыгъи къэрал къулыкъуи илъэс куэдкIэ здетхьэкIащ. СощIэж ар Къэбэрдей-Балъкъэрым и Президенту щыщытам игъэлъэгъуа Iуэху зэфIэхыкIэри Iущагъри.
КIуэкIуэ Валерэ къэрал къулыкъущIэу, политик лъэрызехьэу зэрыщытам и гугъу щыпщIкIэ, утемыпсэлъыхьу къыпхуэгъэнэнукъым абы цIыхугъэу хэлъам. Зыхуэбгъадэ хъун щымыIэу абы къехъулIэрт Къэбэрдей-Балъкъэрыр фIыуэ къэзылъагъухэм, и ныбжьэгъухэм я бжы- гъэр хэгъэхъуэныр. Ди къэралым и сыт хуэдэ щIыналъэми щыбгъуэтынущ КIуэкIуэ Валерэ зыцIыхуу щыта, абы ноби пщIэ къыхуэзыщI, абы и цIэ къудейм «къызэIуихырт» кабинетышхуэ куэдым я бжэхэр, абы и хьэтыркIэ зэфIахырт республикэм къыхуэщхьэпэн Iуэхухэр.
Сэ сыт щыгъуи згъэщIагъуэр лэжьыгъэм хуиIэ жыджэрагъымрэ Iуэхум щыпэрытым езэши еши зэримыщIэмрэт. Абы и Iущагъыр, и акъыл гъэпсыкIэр, и гупсысэ гъэхуар, уеблэмэ ар къызэриIуатэ щIыкIэр ягъэщIагъуэрт псэлъакIуэ нэхъ Iэзэ дыдэхэми.
СощIэж Астрахань областым и губернатор Гужвин Анатолэ и хьэдэщIэлъхьэм дызэрыкIуауэ щытар. Гъуэгум дытетыху жиIэ щIагъуэ щымыIэу, и гупсысэхэм зэрыхэтыр нэрылъагъуу дыкIуащ. Ауэ дынэсу дунейм ехыжар зыщIэлъ залышхуэм дыщыщIыхьам, КIуэкIуэм и нэпсхэр къыфIежэхащ. И лъакъуэхэр къызэреузым щхьэкIи къимыгъанэу, хуабэр градус 30-м зэрыщIигъуми емыплъу, ар Астрахэнь и уэрамхэм ирикIуащ иужьрей гъуэгуанэ техьа и ныбжьэгъум кIэлъыкIуатэу.
КIуэкIуэр и ныбжьэгъухэмкIэ гумащIэт, къыдэлажьэхэр и гулъытэ щигъащIэртэкъым, абыхэм я гуфIэгъуэри гузэвэгъуэри ядигуэшыфырт.
Сэ жысIэфынущ КIуэкIуэ Валерэ Мухьэмэд и къуэр хэкулI нэсу, цIыху Iущу зэрыщытар, республикэр зыхэхуауэ щыта гугъуехьым къыхишыным теухуауэ хузэфIэкI къызэримыгъэнар, цIыхубэм я къэкIуэнумкIэ жэуаплыныгъэ ин и пщэ зэрыдэлъыр и псэр пытыху зэрыщымыгъупщар.
КIуэкIуэ Валерэ ди республикэм щыпсэу лъэпкъхэр зэкъуигъэувэныр къехъулIам и закъуэкъым, атIэ цIыхубэм къру пашэ хуэхъури, зыужьыныгъэр, экономикэр, щэнхабзэр къэIэтыжыным и гъуэгу тришэфащ.
Шэч хэлъкъым Къэбэрдей-Балъкъэрым и иджырей тхыдэм КъБР-м и япэ Президент КIуэкIуэ Валерэ Мухьэмэд и цIэри и IуэхущIафэхэри зэрыхатхам. Ар мамырщIэкъут, лъэпкъ зэгурыIуэмрэ зыужьыныгъэмрэ я телъхьэт, ди лъахэр ефIэкIуэным зэфIэкIыуи акъылуи иIэр ирихьэлIэрт.
Илъэс Iэджэ иджыри блэкIынущ, нэгъуэщI щIэблэхэр къыдэкIуэтеинущ, ауэ сэ хьэкъыу си фIэщ мэхъу ди республикэм зегъэужьыным, абы и цIыхухэм я псэукIэр егъэфIэкIуэным теухуауэ КIуэкIуэ Валерэ хузэфIэкIар абыхэм я гъуазэу къызэрыгъуэгурыкIуэнур.
Зумакулов Борис,
ЦIыхухэм я хуитыныгъэхэм къыщхьэщыжынымкIэ
уполномоченнэу КъБР-м щыIэ,
тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор.
КIуэкIуэ Валерэ и цIэр зезыхьэ кхъухь.
Дэтщ Налшык КIуэкIуэ Валерэ и фэеплъ сын.
Аргуэру зы къуажэ газыр нэсащ. 1996 гъэ
ЩIэин лъапIэ
КIуэкIуэ Валерэ и гъащIэр, шэч хэмылъу, республикэм и тхыдэм и лъэхъэнэ псо мэхъу. УнафэщI щыпкъэм, политик жыжьэрыплъэм, цIыху акъылыфIэм Iуэху зехьэкIэу, дуней еплъыкIэу иIар къытщIэхъуэ щIэблэм я щIэин лъапIэщ.
Дигу къэдвгъэгъэкIыж 1992 гъэм и бжьыхьэр, Советхэм я Унэм и гупэм къит утышхуэм цIыхубэм щрагъэкIуэ-кIа пэкIур. Абы щыгъуэм КIуэкIуэм къыжраIэрт, ар арэзымэ, дакъикIэ 20-м къриубыдэу утыр зыгъэкъэбзэ-фын къару зэрыщыIэр. КъБАССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и УнафэщIу а зэманым щыт КIуэкIуэ Валерэ идакъым лъыгъажэр зэхиублэн. Абы зэрыжи- IамкIэ, япэрауэ, и цIыхубэм IэщэкIэ япэувынукъым, етIуанэрауэ, цIыхухэм епсэлъэн хуейуэ аращ, армыхъумэ езэуэн хуейкъым.
Апхуэдэ акъылышхуэ къылъыкъуэкIащ а зэманым Къэбэрдей-Балъкъэрым и УнафэщIым. НэгъуэщI унафэ щыIатэмэ, хэт ищIэрэт абы къикIыну бэлыхьхэр сыт хуэдэми. А махуэм абы ича лъэбакъуэмкIэ цIыхубэм я дзы- хьыр аргуэру къилэжьащ. А лъэбакъуэращ КIуэкIуэм и политикэ гъащIэр кIыхь, купщIафIэ зыщIар, жылагъуэм я пщIэрэ щIыхьрэ къыхуэзыхьар.
Къэбэрдей-Балъкъэрым икIыу Урысей Федерацэм хыхьэ адрей щIыналъэхэм IуэхукIэ кIуэ лIыкIуэ гупхэм мызэ-мытIэу сахэтащ. А щIыпIэхэм сэ си нэгу щIэкIырт ди унафэщIым адрейхэм къыхуаIэ щытыкIэр, къыхуащI пщIэ лъагэр. Апхуэдэхэм деж ди щхьэр нэхъ лъагэу тлъагъужырт, ди республикэмкIэ, абы и ПрезидентымкIэ дыгушхуэрт. Дауи, ди щIыналъэм и зыужьыкIэми ныкъусаныгъэ, щыщIэныгъэ гуэрхэри иIэт — апхуэмыдэу хъуркъым. ИтIани, зыми хужыIэнукъым а лъэхъэнэм ди щIыналъэм зэпIэзэрытыныгъэр, мамырыгъэр щытепщэу зэрыщытам КIуэкIуэ Валерэ и фIыгъэшхуэ хэмылъауэ.
ФЕДЧЕНКЭ Людмилэ,
КъБР-м и Жылагъуэ палатэм и унафэщIым и къуэдзэ.
ЦIыхубэ щIэныгъэ куу
Дэтхэнэ цIыхум и дежкIи унафэ IэщIэплъхьэныр мыхьэнэшхуэ зиIэ, и зэпIэзэрытыныгъэр къэпщыта зэрыхъу Iуэхущ, сыту жыпIэмэ апхуэдэ щытыкIэм къуит хуитыныгъэхэмрэ къыпхузэкъуих Iэмалхэмрэ куэд мэхъури. УнафэщIу ущыткIэрэ, зэуэ зыкъом пхуигъэкIуэтынущ, ебудыхыфынущ, апхуэдэ дыдэуи уи фIыщIэкIэ дэтхэнэ цIыхури пхуэIэтынущ. Унафэр зыIэщIалъхьэхэм ящыщу зэпIэзэрыту къэнэжыфыр псэ къабзэ зиIэ цIыху пэжхэрщ. Апхуэдэхэр пщIэ лей хуэныкъуэкъым — я дуней тетыкIэм армырами къахуехь жылагъуэ гулъытэ лъагэ.
Зи гугъу тщIы цIыху щыпкъэхэм ящыщт КIуэкIуэ Валерэ. Унафэ IэщIэплъхьэу умыIэтми, ар ящыщт зигукIэ, зи псэкIэ, зи дуней еплъыкIэкIэ, хьэл-щэнкIэ лъагэ цIыхухэм. Щэджащэм и зэфIэкI псори зыхуэунэтIари и унафэм щIэт щIыналъэм и пщIэр нэхъри къызэриIэтынырт, ар социальнэ, экономикэ унэтIыныгъэхэмкIэ нэхъ лъэщ щIынырт. КъБР-м и Президенту, УФ-м и Федеральнэ Зэхуэсым ФедерацэмкIэ и Советым и УнафэщIым и къуэдзэу щыту, иIыгъ къулыкъум и мыхьэ- нэм елъытауэ хэкум щыетхуанэ цIыхуу, итIани КIуэ- кIуэр къэнэжырт цIыхубэм псэкIэ япэгъунэгъу, абы и гурылъ-гурыщIэхэри гурыгъузхэри зыхэзыщIэ икIи къызыгурыIуэ цIыхуу.
Ди республикэм хьэщIэ лъапIэ къыщеблагъэхэм дежи, езы КIуэкIуэр абыхэм яхуэфэщэну ябгъэдэт, бгырыс хьэщIагъэ ярих мыхъу-мэ, зэрыжаIэу, лъапэпцIийуэ я пащхьэ зэи иттэкъым. Бысым нэхъыжьыр абыхэм яхуэхъурт гъуэгугъэлъагъуэ, чэнджэщэгъу, лэжьэгъу. Арат абы и хьэлыр: къызыхэкIа лъэпкъым и щэныр, хабзэр, нэмысыр иIыгът, цIыху къызэрыгуэкIхэми къэрал къулыкъущIэхэми зэхуэдэу яхуэнабдзэгубдзаплъэт. ХьэщIэхэм папщIэ хъуэхъу щыжиIэкIэ, абы сыт щыгъуи къыхигъэщырт ди республикэм щIыдагъэ къыщыщIамыхми, ракетэхэр щамыухуэми, абы фIыгъуэу щыIэм я нэхъыщхьэ адыгэ хабзэр зэрилъыр. Валерэ къилъытэрт ар мамырыгъэмрэ зэгурыIуэныгъэмрэ, зышыIэныгъэмрэ пщIэ-нэмысымрэ ятещIыхьа цIыхубэ щIэныгъэ куууэ.
Лъэпкъхэм я зэкъуэтыныгъэр гъэбыдэным дапщэщи хущIэкъуащ КIуэкIуэр. Абы зэрыжиIэмкIэ, адыгэхэмрэ балъкъэрхэмрэ сыт щыгъуи зэгъусэн хуейщ, зы къамэм и дзитIым хуэдэу, зэкъуэтын хуейщ, Iуащхьэмахуэ и лъагапIитIым ещхьу.
ГЕККИЕВ Заур,
УФ-м и Къэрал Думэм и депутат.
