Сабийхэм я тыншыпIэ
Къамылыкъуэ къуажэм дэт сабий садым илъэс 40-м нэблэгъауэ и унафэщI, РСФСР-ми СССР-ми цIыхубэм щIэныгъэ егъэгъуэтынымкIэ я отличник Токъубей Марие зэрыжиIэмкIэ, мы зэманым сабии 130-рэ я гъэсапIэм къокIуалIэ, я ныбжьыр илъэси 2-м къыщыщIэдзауэ 7-м нэсу. Ахэр сыт и лъэныкъуэкIи зыхуей зэрыхуагъэзэным яужь итщ мыбы щылажьэхэр.
Апхуэдэ ехъулIэныгъэхэр гъэсапIэм иIэныр куэдкIэ елъытауэ къысщохъу унафэщIым, абы къыхэкIкIэ сфIэтэмэмщ Токъубей Марие нэхъ гъунэгъуу фэзгъэцIыхумэ. Ар Шэджэм къуажэм къыщалъхуащ, курыт еджапIэр, педагогикэ училищэр, хамэ къэралыбзэхэр щаджу Псыхуабэ дэт институтыр фIы дыдэу къиухащ. IэщIагъэ зригъэгъуэтамкIэ Шэджэм къали Къамылыкъуи щылэжьащ. Марие и гуащIэ ирихьэлIащ 1975 гъэм Къамылыкъуэ гъэсапIэр къыщызэIуахым. Ар фIыуэ ноби ящIэж къуажэ унафэщIу а зэманхэм щытахэми, зи ныбжьыр хэкIуэтауэ жылэм дэсхэми.
Мы сабий садыр къуажэкум хуэзэу щытщ, школым къыбгъурытщ. Зи пщIантIэ хуитым, щхъуантIагъэр щыкуэдым удыхьамэ, зы таурыхъ телъыджэ укъыщыхутауэ къыпщохъу. Псым тет кхъухьыр, мывэкIэ дэщIея чэщанэр, абы тес бгъэр, пхъэм къыхэIущIыкIа бжэнхэр, къазхэр, бабыщхэр, псыкъуийм бгъэдэт хъыджэбзыр — а псори нэгъэгуфIэщ.
Марие зи унафэщI IуэхущIапIэ къатитIу зэтетым и пэшхэр зэдгъэлъэгъуащ. Уэс чэсейм хуэдэу къабзэ тепIэнхэр зэрылъ гъуэлъыпIэхэм «фыкъакIуэ, цIыкIухэ, дыфпоплъэ» жаIэ хуэдэщ. Сабийхэр щагъасэ, щрагъаджэ пэшхэри я къалэнхэм тещIыхьауэ къызэгъэпэщащ: адыгэ, урыс хьэрфхэр зэрырагъащIэ тхылъымпIэхэмкIэ, псэущхьэхэм я сурэтхэмкIэ блынхэр гъэнщIащ. ДыщыгуфIыкIащ адыгэ макъамэхэмрэ уэрэдхэмрэ мы гъэсапIэм щылажьэхэм зэрамыхамэм.
— Сэ илъэс куэд щIауэ Къамылыкъуэ сабий садым сыщолажьэ, — жеIэ ЗэифI Нусэ. — Ди джэгупIэ пэшхэр, кIэлындорхэр, блынхэр сэбэп хэлъу зэрыдгъэщIэрэщIэным сыт щыгъуи дыхущIокъу. Псалъэм папщIэ, адыгэ унэм япэм иIа теплъэр — бгъэныщхьэр, чы-бжэгъухэмкIэ къэхухьа щIапIэхэр; цIыхухэр щыпщафIэу щыта жьэгухэр, я хьэкъущыкъухэр, зэрахьэу щыта фащэхэр — мыхэр псори сурэткIэ къэгъэлъэгъуауэ цIыкIухэр ди тхыдэм хыдогъэгъуазэ. А псор, шэч хэмылъу, сэбэпышхуэ мэхъу сабийхэм я анэдэлъхубзэр, уеблэмэ хабзэр, тхыдэр, щалъхуа я хэкур фIыуэ ящIэнымкIэ. Апхуэдэ лэжьыгъэ мытыншым дыпэрытми, сабийм ядэтлъагъу гуфIэгъуэм ди Iэ-ди лъэр жан ещI.
Дзэлыкъуэ щIыналъэм и къуажэхэм дэт сабий IуэхущIапIэхэм щылажьэхэм я зэфIэкIым илъэс къэс хагъахъуэ зэпытщ. Школым зэрыщеджэнум сабийхэр зэрыхуагъэхьэзырыр абыхэм наIуэу къыщагъэлъагъуэ зэпеуэ, фестиваль зэхуэмыдэхэм. Къамылыкъуэ сабий садым и гъэсэнхэри зэхьэзэхуэхэм гукъыдэжышхуэ яIэу, жыджэру, и нэхъыбэм текIуэныгъэр къыщахьу хэтщ. Абыхэм ящыщщ «Си бзэ — си псэ, си дуней» республикэ зэпеуэм и щIыпIэ зэхьэзэхуэр, «Си анэдэлъхубзэр — си гущIэщ, си дунейщ» фестивалыр, нэгъуэщIхэри. Апхуэдэхэм япэ увыпIэхэр, щIыхь тхылъхэр, ахъшэ саугъэтхэр къапокIуэ. Ар куэдкIэ я фIыщIэщ адэ-анэхэм хуэдэу псэ хьэлэлкIэ сабийхэм ябгъэдэт гъэсакIуэхэм, ущиякIуэхэм. Апхуэдэхэщ Къаныкъуэхэ Эммэ, Лидэ, Хьэщхъуэжьхэ Рае, Масирэт, МахуэлI Анжелэ, ЦIыпIынэхэ Надеждэ, Маринэ, Тау Маринэ, Къанкъул Дмитрий, къэуат зыщIэлъ ерыскъы IэфIхэр цIыкIухэм хуэзыгъэхьэзыр Къуэдзокъуэ Ларисэ сымэ.
… Дахэщ, гур, псэр яхьэху щхъуантIагъэм зэщIищта, фочыкум хуэдэу занщIэу ех Къамы лыкъуэм и уэрам хуитхэм. Пщэдджыжь къэс адэ-анэхэм, нанэхэм, дадэхэм я гъэфIэнхэр апхуэдэ дахагъэм хэту гъэсапIэм, сабийхэм я етIуанэ унэм, кърашалIэр. Псалъэ гуапэкIэ а цIыкIухэм сыт щыгъуи къапожьэ гъэсакIуэхэр.
СОКЪУР Жамболэт.
