De Albanezen als opvolgers van de Illyriërs?
Albańczycy jako następcy Ilirów?
De relatie van de oude Illyriërs met de Albanezen is controversieel in het onderzoek. Vooral het Albanees, maar ook enkele niet-Albanese onderzoekers zijn van mening dat het Albanees de opvolger is van het Illyrische. Aangezien er slechts zeer weinig bronnen zijn, uitsluitend korte inscripties en individuele plaats, personen en persoonsnamen voor de Illyrische taal, is een bewijs zeer moeilijk. De hypothese van Illyrische afkomst is gebaseerd op de veronderstelling dat er in de Albanese hooglanden een Illyrische bevolking is overgebleven die de omwentelingen van de volksverhuizingen (4e tot 6e eeuw) heeft overleefd. Het is vooral gebaseerd op overeenkomsten tussen de Illyrische en Albanese taal en de hoge dichtheid van oude Balkan-toponiemen in de regio in kwestie.
De hypothese van Daciaanse afkomst gaat ervan uit dat de voorouders van de Albanezen uit het noordoosten zijn geëmigreerd en dat ze nauwelijks geromaniseerde Daciërs zijn. De voorstanders van deze theorie baseren dit op enkele lexicale en grammaticale overeenkomsten tussen de Roemeense en Albanese talen, die terug te voeren zijn op een substraat van de Oude Balkan.
Volgens een derde hypothese is het Albanees de voortzetting van een oud-Balkan-idioom, dat niet hetzelfde is als het Illyrisch of Thracisch, maar een derde taal die niet is overgeleverd.
Waarschijnlijk zijn de Illyriërs, hoewel ze verwant zijn aan de Albanezen van vandaag, slechts een van de vele elementen in de etnogenese van dit volk.
Feit is dat de buurt van de Romaanse kustbewoners sinds de vroege Middeleeuwen bewoond wordt door mensen uit het binnenland die hun Illyrische moedertaal en cultuur hadden behouden. Uit deze nederzettingssymbiose, in het gebied van Noord-Albanië, is het Albanese volk ontstaan, in wiens collectieve etniciteit de sporen van het Illyrianisme bewaard zijn gebleven.
De etnogenese van de Albanezen vond plaats tot de eerste vermelding van de etnische groep aan het begin van de 11e en 12e eeuw in het westelijke grensgebied tussen het Bulgaarse en het Byzantijnse Rijk. Lange tijd werd dit gebied niet echt gedomineerd door een van beide keizerrijken en bood het dus mogelijkheden voor de ontwikkeling van een onafhankelijke cultuur. De noordelijke Albanese bergregio was aan het einde van de migratieperiode (vanaf de 6e eeuw) onaangetast gebleven door de Slavische landgreep.
De culturele en taalkundige symbiose tussen de geromaniseerde Illyriërs aan de Adriatische kust en de Illyrische bewoners van het bergachtige binnenland, die tegen de druk van de Romeinse wereld hun inheemse tradities hadden doen gelden, komt vandaag de dag nog steeds voor in de Albanese taal. De erfenis van de geromaniseerde Illyriërs zijn meer dan 600 leenwoorden van Latijnse oorsprong in de Albanese woordenschat.
Albanees is een Indo-Germaanse taal, die een eigen tak van de taal vertegenwoordigt. Historische invloeden op het Albanees kwamen van het Latijn, het Grieks, de Zuid-Slavische contacttalen en het Turks.
Związek starożytnych Ilirów z Albańczykami jest kontrowersyjny w badaniach. Przede wszystkim albańscy, ale także niektórzy niealbańscy badacze są zdania, że język albański jest następcą języka iliryjskiego. Ponieważ istnieje bardzo niewiele źródeł, wyłącznie krótkie napisy, jak również indywidualne miejsca, osoby i nazwiska osób w języku iliryjskim, dowód jest bardzo trudny. Hipoteza o iliryjskim pochodzeniu opiera się na założeniu, że na wyżynie albańskiej pozostała ludność iliryjska, która przetrwała wstrząsy związane z migracją ludów (IV-VI wiek). Opiera się ona głównie na podobieństwach między językiem iliryjskim i albańskim oraz na dużym zagęszczeniu starych toponimów bałkańskich w przedmiotowym regionie.
Hipoteza o pochodzeniu Daków zakłada, że przodkowie Albańczyków wyemigrowali z północnego-wschodu i że są oni ledwie zromanizowanymi Daków. Zwolennicy tej teorii opierają ją na pewnych podobieństwach leksykalnych i gramatycznych między językiem rumuńskim i albańskim, których źródłem jest podłoże staro-bałkańskie.
Zgodnie z trzecią hipotezą, albański jest kontynuacją idiomu staro-bałkańskiego, który nie jest tym samym językiem, co iliryjski czy tracki, ale trzecim, który nie został przekazany.
Najprawdopodobniej, choć Ilirowie są spokrewnieni z dzisiejszymi Albańczykami, są oni tylko jednym z kilku elementów etnogenezy tego ludu.
Faktem jest, że od wczesnego średniowiecza dzielnica zromanizowanych mieszkańców wybrzeża jest zamieszkiwana przez ludzi z wnętrza, którzy zachowali swój iliryjski język ojczysty i kulturę. Z tej symbiozy osadniczej, na obszarze północnej Albanii, wyłonił się naród albański, w którego zbiorowej tożsamości etnicznej zachowały się ślady iliryjskości.
Etnogeneza Albańczyków miała miejsce aż do pierwszej wzmianki o tej grupie etnicznej na przełomie XI i XII wieku na zachodnim pograniczu między Bułgarią a Cesarstwem Bizantyjskim. Przez długi czas obszar ten nie był tak naprawdę zdominowany przez żadne z imperiów i tym samym oferował możliwości rozwoju niezależnej kultury. Pod koniec okresu migracyjnego (od VI wieku) północna część Albanii pozostawała nietknięta przez słowiański grabież ziemi.
Symbioza kulturowa i językowa pomiędzy zromanizowanymi Ilirami na wybrzeżu Adriatyku a iliryjskimi mieszkańcami górskiego wnętrza, którzy podtrzymywali swoje rodzime tradycje pod presją świata rzymskiego, pojawia się w języku albańskim do dziś. Spuścizna zromanizowanych Ilirów to ponad 600 zapożyczonych słów pochodzenia łacińskiego w słownictwie albańskim.
Język albański jest językiem indyjsko-germańskim, który sam w sobie stanowi gałąź języka. Historyczne wpływy na język albański pochodziły z łaciny, greki, południowych języków kontaktowych słowiańskich i tureckiego.