Tuğgeneral Ziya Yergök Paşa, Enver Paşa ve 9’uncu Kolordu Kurmay Başkanı Şerif Bey’in Anılarında “Sarıkamış Harekâtı’’ (“Sarıkamış Operation” in the memoirs of Brigadier General Ziya Yergök Pasha, Enver Pasha and 9th Army Corps Executive Officer Mr. Şerif. ) Author : Adil Adnan ÖZTÜRK Type : Printing Year : 19 Number : 81 Page : 93-112 Bu eserin tam metnini indirmek için tıklayın Summary A short summary of the memoirs of Brigadier General Ziya Yer Gök Pasha, which date back to 1950 and contain one thousand eight hundred pages, was published for the first time by retired teacher Osman İlker (İlker, 1992). I met Mr. İlker for the first time in a local newspaper published in Aydın, where we were co-authors. Our friendship developed over time. Mr. Osman gave me Ziya Pasha's memoirs, written in his own handwriting and including very good drawings, to publish them as a historian. I informed him that permission should be obtained from his family for the publication of the memoirs. We went to Balıkesir to obtain permission from Dr. Nurullah Yergök, the son of Ziya Yergök Pasha, and on June 21, 2001, we obtained the necessary permission from him. Ziya Pasha's memoirs were different from other memoirs in many respects. In his memoirs, Ziya Pasha looked at the events and situations he personally experienced through the eyes of a historian, soldier, sociologist and literary critic, and analyzed the geography in which the events took place and the social and cultural structures of the people living in this geography by describing them well. When we received the memoirs, on the one hand, we tried to transfer them to the computer and turn them into a Word document. On the other hand, we tried to compare the facts and events mentioned in the memoirs with other memoirs and publications. However, a long time passed while we were doing this. Later, these memoirs were published by Mr. Sami Önal (Önal, 2005). I congratulate the late Mr. Sami Önal (may his soul rest in heaven). When I learned that the memoirs had been published for the first time, I experienced two different emotions at once. I had missed the memoirs that I had prepared for publication with a long effort and labor by not publishing them on time. In other words, I was very sad that the memoirs exploded in my hands. On the other hand, I was very happy that the memoirs were published and published in large numbers, although no one except a few people were aware of my work. On August 3, 1914, when the Ottoman Empire declared mobilization, Ziya Pasha moved to Erzurum's Gez village with the 83rd Regiment, of which he was the Regiment Commander, and in November 1914 he moved towards Allahuekber Mountains with his troops. The Sarıkamış Operation, which took place between December 22, 1914 and January 05, 1915, in which Ziya Pasha was also involved, has been one of the most discussed fronts in the First World War with its time of execution, military logistics and military tactics. Keywords World War I, Brigadier General Ziya Yergök Pasha, Enver Pasha, Sarıkamış Operation, Hafız Hakkı Abstract Tuğgeneral Ziya Yer Gök Paşanın 1950 yılına kadar gelen ve bin sekizyüz sayfa tutan anılarının kısa bir özeti ilk kez emekli öğretmen Osman İlker tarafından yayınlandı ( İlker, 1992). Sayın İlker’le ilk kez Aydın'da yayın yapan ve ortak yazarlık yaptığımız yerel bir gazetede tanıştık. Zamanla dostluğumuz gelişti. Osman Bey Ziya Paşa'nın kendi el yazısıyla yazdığı içinde çok iyi çizimlerin de bulunduğu anılarını bir tarihçi olarak yayımlamam için bana verdi. Ben de anıların yayımlanması için ailesinden izin alınması gerektiğini kendisine bildirdim. Ziya Yergök Paşa'nın oğlu Dr. Nurullah Yergök Bey'den izin almak için Balıkesir'e gidildi ve 21 Haziran 2001 tarihinde kendisinden gerekli İzin alındı. Ziya Paşa'nın anıları pek çok açıdan diğer anılardan farklıydı. Ziya Paşa anılarında bizzat yaşadığı olaylara, durumlara bir tarihçi, asker, sosyolog ve edebiyatçı gözüyle bakıyor, olayların geçtiği coğrafyayı, bu coğrafyada yaşayan insanların sosyal ve kültürel yapılarını iyi betimleyerek analiz ediyordu. Anılar elimize geçtiğinde bir yandan anıları bilgisayara aktararak Word belgesi haline getirmeye çalıştık. Diğer yandan da anılar da geçen olgu ve olayları diğer anılar ve yayınlarla karşılaştırmaya çalıştık. Ancak bunları yaparken aradan uzunca bir süre geçti. Daha sonra bu anılar Sayın Sami Önal tarafından yayınlandı (Önal, 2005). Rahmetli Sami Önal beyefendiyi kutluyorum (Mekânı cennet olsun). Anıların ilk yayınlandığını öğrendiğim anda iki farklı duyguyu bir arada yaşadım. Uzun bir uğraş ve emekle yayımlamak için hazırladığım anıları zamanında yayımlayamayarak ıskalamıştım. Aykırı bir söylemle anıların elimde patlaması beni çok üzdü. Diğer yandan birkaç kişi hariç kimsenin çalışmamdan haberdar olmamasına rağmen anıların yayımlanması ve çok sayıda basım yapması da beni çok sevindirdi. 3 Ağustos 1914'te Osmanlı Devleti'nin seferberlik ilan ettiği esnada Ziya Paşa Alay Komutanı olduğu 83’üncü Alayla Erzurum'un Gez köyüne, Kasım 1914'te birlikleri ile Allahuekber Dağlarına doğru hareket etmiştir. Ziya Paşa'nın da dahil olduğu 22 Aralık 1914- 05 Ocak 1915 tarihleri arasında olan Sarıkamış Harekatı yapılış zamanı, askeri Lojistik ve askeri taktik yönleriyle Birinci Dünya Savaşı'nda en çok tartışılan cephelerden birisi olmuştur. Başta Ziya Bey olmak üzere savaşa katılan subayların büyük bir bölümü; Hafız Hakkı Bey tarafından hazırlanmış ve Enver Paşa tarafından uygun bulunmuş olan saldırı planının kâğıt üzerinde çok başarılı ancak uygulamada eksik olduğunu vurgulamışlardır. Savaşa katılan ve Ruslara esir düşen Hüsamettin Tugac; savaşın başında galibiyet beklediklerini ancak esir olduktan sonra Rusların savaş hazırlıklarını gördükten sonra yenilginin kaçınılmaz olduğunu vurgulamıştır. Ziya Paşa anılarında; seferberlik, Hasan Paşa'nın ordu Komutanlığı, Enver Paşa dönemi olmak üzere Sarıkamış Harekâtını üç döneme ayırmıştır. Seferberlik esnasında Hasan İzzet Paşa'nın çalışmalarını olumlu bulan Ziya Paşa, sınıf arkadaşı olan ve kendisini ordu komutanı olarak atamayan Enver Paşa'yı biraz da bu kırgınlığın etkisi ile başarısız bulmakta ve suçlamaktadır. Ziya Paşa anılarında Sarıkamış yenilgisinin sebeplerini kısaca şu alt başlıklar şeklinde özetlemiştir. Bunlar: mevsim şartlarının kötülüğü, Enver Paşa'nın ve Hafız Hakkı Paşa'nın tecrübesizliği, subayların tutum ve davranışları ile yetersizlikleri, erlerin moralinin bozulması, bölgenin ormanlık olması, Çerkez Köyün top ile tahrip edilmeden Süngü ile Alınmaya çalışılması, dağ toplarının işe yaramaması. Bu çalışmadaki amacımız 22 Aralık 1914- 5 Ocak 1914 tarihler arasında yapılan Sarıkamış harekâtını, başta savaşa katılmış olan Ziya Paşa'nın hatıralarını o döneme ait diğer anı ve eserlerle karşılaştırarak ortaya koymaktır. Çalışmada Tarama Modeli kullanılmıştır. Ayrıca Doküman İncelemesi yapılıp elde edilen dokümanlar çözümlenerek betimsel analiz yapılmıştır. Çalışmada elde edilen Bulgular karşılaştırılarak ortaya konmuştur. Keywords I. Dünya Savaşı, Tuğgeneral Ziya Yergök Paşa, Enver Paşa, Sarıkamış Harekâtı, Hafız Hakkı.