“Hıdırellez“, Anadolu, Kırım ve Azerbaycan ile Orta Doğu ve Balkan ülkelerinde “bayram” olarak kutlanıyor. Hıdırellez, Türk kültüründe önemli bir yere sahip olan bir bahar şenliğidir. İki kelimenin birleşmesiyle oluşan Hıdırellez, Hızır ve İlyas peygamberlerin isimlerinin birleştirilmesiyle meydana gelir. Bu şenlik, baharın gelişini müjdeleyen ve doğanın yeniden canlanmasına vesile olan bir kutlamadır.
HIDIRELLEZ RİTÜELLERİ NELERDİR?
Hızır ve İlyas peygamberlerin yılda bir kez gerçekleştiğine inanılan buluşması ve baharın müjdecisi “Hıdırellez” yüzyıllardır renkli ritüellere sahne oluyor.
Ege Üniversitesi Türk Dünyası Araştırmaları Enstitüsü Müdür Yardımcısı Prof. Dr. Alimcan İnayet, AA muhabirine yaptığı açıklamada, Hıdırellez’in ilk ne zaman kutlandığının tam olarak bilinmediğini, yüzyıllardır geniş bir coğrafyada kutlandığını anlattı.
İki peygamberin 5 Mayıs’ı 6 Mayıs’a bağlayan gece, bir gül ağacının dibinde buluştuğuna inanıldığını kaydeden İnayet, bu nedenle gül ağaçlarının kutlamada önemli yer tuttuğunu söyledi.
Bayramı kutlama ritüellerinin en bilindiklerinden birinin gül ağaçlarıyla ilgili olduğunu kaydeden İnayet, olması dilenen hayallerin o gece gül ağaçlarının altına çizildiğini belirtti.
Prof. Dr. İnayet, Hıdırellez’de çeşitli dileklerin gerçekleşmesi için ağaçlara bez bağlandığını ifade ederek, kutlamalarda ateş yakıldığını ve üzerinden atlandığını anlattı. Türk kültüründe ateşin temizleyici olarak görüldüğünü dile getiren İnayet, günahlardan arınmak için ateşten atlamanın Hıdırellez’in en yaygın ritüelleri arasında yer aldığını söyledi.
Hıdırellez’de hastaların şifa bulmak için çimen üzerinde yuvarlandığına değinen İnayet, o çimenleri yiyen ilk kuzuların kesilip yenmesinin de hastaları sağlığına kavuşturduğuna inanıldığını dile getirdi.
İnayet, Hıdırellez’i kutlayanların geçmiş günahlarından arınmak için o gece bol su ile yıkandığını, ayrıca Hıdrellez öncesinde evler ve kıyafetlerin temizlendiğini aktararak, “Hızır ve İlyas’ın gücünün dokunduğu bitkilere, çiçeklere geçtiği kabul edilir. Onun için toplanan çeşit çeşit çiçekler de kaynatılıp şifa bulmak için içilir. Kısmet açmak isteyen genç kızlar küpe, yüzük, boncuk gibi eşyalarını bir çömleğe koyar ve ağzını kilitledikleri çömleği bir gece gül ağacı dibinde bekletir. Çömlekler ertesi gün maniler söylenerek açılır.” dedi.
Alimcan İnayet, Hıdırellez’in toplu halde kutlanan bir bayram, sosyal dayanışmayı güçlendiren bir gelenek olduğunu belirtti.
Prof. Dr. İnayet, “Kutlamalar sırasında kaynaşma, dayanışma oluyor. Hıdırellez’de kırlara çıkıp eğlence şenlik ve oyunlar düzenlenir, sofralar kurulup yemek yenir. Renkli ritüellerle kutlanan Hıdırellez, sosyal dayanışmayı güçlendiren bir gelenektir. Türk dünyasının önemli değerlerinden bir tanesidir. Bu geleneğe sahip çıkılması gerekir.” ifadelerini kullandı.
HIDIRELLEZ NEDİR?
Hıdırellez ya da Hıdrellez, Anadolu ve Balkanlar’da, Orta Asya ve Orta Doğu’da kışın bitiminin kutlandığı bayramlardan biri.
Türkiye’de Hıdrellez Bayramı, 5 Mayıs’ı 6 Mayıs‘a bağlayan gece kutlanıyor.
Hıdrellez, Ruz-ı Hızır (Hızır günü) olarak da adlandırılıyor.
6 Mayıs’tan başlayıp 7 Kasım’a kadar olan süre Hızır Günleri adıyla yaz mevsimini, 8 Kasım’dan 5 Mayıs’a kadar olan süre ise Kasım Günleri adıyla kış mevsimini oluşturuyor. Bu yüzden 5 Mayıs akşamı kış mevsiminin bitip sıcak yaz günlerinin başladığı anlamına geliyor.
Anadolu’nun yanı sıra Balkan ülkelerinde, Orta Doğu, Irak, Suriye, Kırım, Azerbaycan’da bayram olarak kutlanan Hıdırellez, dünyanın farklı yerlerinde Ağrice, Altı Mayıs, Aya Yorgi, Aziz George, Bahar Bayramı, Ederlez, Eğrice, Eğrilce, Hederlez, Hıdrellez, Hiderlez, Hızır ile İlyas, İderlez, İlk Yaz, Mantifer, Mar Curcos, Ruz-ı Hızır (Hızır Günü) isimleriyle de biliniyor.
UNESCO belgesinde, ‘Bahar Kutlaması’ olarak tanımlanan ‘Hıdrellez’in Eski Yugoslav Cumhuriyeti Makedonya ve Türkiye tarafından aday gösterildiği ve Türkiye’de bu bayramın “Hıdırellez, Hızır-İlyas, Ederlezi, Kakava, Haftamal, Eğrilce, Eğrice” adlarıyla kutlandığı belirtiliyor.
Belgede, “Hıdrellez” kelimesinin “Hıdır” ve “İlyas” kelimelerinden türetildiği ve her yıl 6 Mayıs’ta yeryüzünde buluşan, toprağı ve suyu koruyan, insanlara yardım eden kutsal kişiler olduklarına inanılıyor.
Hıdırellez’in kökeni hakkında çeşitli fikirler ortaya atılmıştı. Bunlardan bazıları Hıdırellez’in Mezopotamya ile Anadolu kültürlerine ait olduğu; bazıları ise İslamiyet öncesi Orta Asya Türk kültür ve inançlarına ait olduğu yolunda.
Kaynak:Cumhuriyet