USTA ÇİZER HASAN AYCINın eserlerinden oluşan Çizgizar adlı sergi, Harbiye CRRde 31 Ocaka kadar gezilebilecek. Sergi vesilesiyle büyük çizerle buluştuk. Yıllardır merakla ve hayretle takip ettiğimiz çizgileri hakkında konuştuk. Aycın sıcak ve mütevazı üslubuyla, gayet neşeli ve şaşırtıcı sözler sarfetti
Sanat hayatınızın 30. yılında Çizgizar adlı bir sergi açtınız. Daha önce sergi açmış mıydınız?
Sergi fikri nasıl doğdu?
Geçmiş yıllarda İstanbulda birkaç tane, Bursada ve Kölnde sergi yapıldı. Fakat onlara ben katılmamıştım. Orijinaller yoktu, reprodüksiyonlardan oluşuyordu. Cemal Reşit Reydeki sergi için ilk diyebiliriz.
Çizgizar, çizgi bahçesi demek
Birdirbir dergisinin yönetmeni Alparslan Durmuş, 30. yıla dikkatimizi çekti. Ben farkında değildim. Alparslan söyleyince bir de baktım ki doğru, 30 yıl olmuş. 30. yılda bir sergi açma fikri Erol Olçaktan geldi. Erolun projesi, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür Müdürlüğünün katkılarıyla sergi gerçekleşti.
Eserlerinize çizgi deniliyordu hep. Fakat sergi afişinde karikatür yazıyor?
Serginin adı da bana ait değil. Kardeşim Mustafa Aycın koydu adını.
Çizdiklerinize karikatür denmesini istemiyor musunuz?
Afişteki yazıyı ben yazmadım. Karikatür adlandırmasını reddetmiyorum, fakat sımsıkı sahiplenmiyorum da. Çizgi kelimesi ise çizik anlamına gelebileceği gibi, yol, üslup, tarz anlamına da gelen, güzel bir kelime.
30 yıldır çiziyorsunuz, hiç güldürmediniz?
Tercih etmiyorum. Karikatür; gülünçleştirmenin ve dolayısıyla küçük düşürmenin bir aracı olabiliyor. Bu nedenle karikatür adlandırmasını benimsemiyorum. Doğu Avrupalı Çek, Bulgar, Rus, Polonyalı karikatüristler arasında, bizdekinden farklı bir karikatür yaklaşımı da ağırlık kazanıyor. Fakat yine de ben insanın eşref-i mahlukat (yaratılmışların en şereflisi) olduğuna inanıyorum. Dolayısıyla bu inanışa gölge düşürecek bir sakıncayı üstlenmiyorum.
Asla değil.
Çizdiklerim sıkıcı mı?
Evet, şöyle bir bakıp geçmek mümkün olmuyor. Durup düşünüyoruz. Hemen hemen tüm çizgileriniz yazısız; neden?
(Gülümsüyor.) Tamam, kahkaha attırmıyor. Hatta bazen gözyaşı döktürüyor. Fakat en çok zihinsel ve duygusal bir hareketlilik doğuruyor sanırım.
Siz aynı zamanda yazarsınız da?
Güzel Sanatlara gitmedim. Çizerlerden oluşturduğu ortamlarda bulunmadım. Mizah dergilerine katılmadım. Dolayısıyla belli kabuller çerçevesinde hareket etmedim. Bununla birlikte, elbette bir ifadeye varma, bir tarz oluşturma gayreti gösterdim. Yazısız çizgi, görülmeye, keşfedilmeye değer bir nitelik taşımalı. Bu bana cazip geldi. Yazının ayrı bir yeri var.
Çizer olmak
Yazdım yazar bilindim, çizdim çizer bilindim. (Gülümsüyor.)
Ne demek bu?
Ben, çizer olan Hasan Aycın değil, Hasan Aycın olan çizer olarak anılmak isterim.
Çok ilginç?
Yaptığımız iş, bizim insanlık serüvenimizin, insan olma yolunda ilerleyişimizin bir yansımasıdır. Kendimiz olmayı başardığımız nispette, eserimiz, ürünümüz, emeğimiz bir anlama kavuşur. Albümlerimden birinin adı Asâdır. Yanımdan ayırmadığım, yolculuğumu kolaylaştıran bir şey çizgi. Fakat yol benim yolum. Yolcu da benim.
Sanat eserinin de bir araç olduğunu mu söylüyorsunuz?
Kem âlât ile kemalât olmaz derler. Yani kötü araçlar kullanarak olgunlaşamazsınız. Bu anlamda ben, çizdiklerimin hem yapısal, hem de işlevsel olarak kötülükten uzak olmasına özen gösteriyorum.
Sanat serüveniniz açısından kimlerle akrabasınız?
Bir kimse, İnsan nedir? diye sorduğunda, kendisiyle muhatap olur. İnsanın macerası cennette başladı. Sonra cennetten dünyaya geldik. Şimdi yeniden cennete gitmeye çalışıyoruz. Doğrusu, cennetten hiç çıkmamayı isterdim. Eserlerimiz, bu yolda bir taşıt ya da bir azık gibidir.
Fakat bu saydıklarınız arasında hiç çizer yok?!
Cumhuriyet dönemini göz önünde tutarsak, Necip Fazıl, Sezai Karakoç, Nuri Pakdil, Cahit Zarifoğlu, Rasim Özdenören ve İsmet Özelin benim yorumuma göre birleşen, birbirine eklenen, kesişen yolları var. Ben de bu hat üzerindeyim.
Bu durumda fazla özgün bir sanatçı olmuyor musunuz?
Bu isimlere Gönenli Mehmet Efendi ve Mehmet Zahit Kotkuyu da ekleyebilirim üstelik. Ben evet, çizerlerle değil mutasavvıf, düşünür, şair ve yazarlarla akrabalık kurdum. Bu tür yakınlıklar insana vergidir, her istediğiniz kişiyle yakın olamazsınız.
Usta bir çizersiniz ve ustanız yoktu
Çok acayip?
İlk albümüm Bocurgatın adını İsmet Özel vermişti. Albüm de, ona ait olan Çıdam Yayınları arasında çıkmıştı. Dahası, albüme çok önemsediğim bir takdim yazmıştı. Bana, öncesinde Sen bir ekol müsün, takipçilerin var mı? diye sormuştu. Ben de Bilmiyorum demiştim. Hakikaten takip ettiğim çizerler yoktu, takipçilerim olup olmadığından da haberdar değildim. Şimdi sergide gençler geliyor. Sizin çizgilerinizle büyüdük diyorlar. İnsanız, hoşuma gidiyor
Siz ne dediniz, Şükrü Caner ustanızı bulabildi mi?
Bir gün iki şair, Hasan Selami Binay ve Şükrü Caner bir gün geldiler. Şükrüyle ilk karşılaşmamızdı. Bocurgat yeni çıkmıştı. Şükrü kitabı aldı, kurcaladı ve Bunları sen çizmiş olamazsın dedi. Eğer sen çizdiysen neden televizyona çıkmıyorsun, niçin hiç ortalarda görünmüyorsun? dedi. Yahu ben çizdim dedim. Bu defa Senin gizli bir ustan var besbelli. Onu bir gün bulacağım ve senin foyanı meydana çıkaracağım dedi.
Ayda ortalama kaç çizgi çiziyorsunuz?
Bir şeyler söyledim. Yo, Şükrü ustayı bulamadı. Artık aramıyor da zaten.
Ünlü şairlere, yazarlara, düşünürlere ithaf ettiğiniz çizgileriniz var
20 25 tane çiziyorum. 4-5 yıldır Millî Gazeteye ayda 15 tane çiziyorum. Hece, Hece Öykü, Birdirbir, Yedi İklim, Mostar gibi dergilere de çiziyorum.
Genel itibarla ferah, sakin ve stilize bir tutum var çizgilerinizde
Onların bendeki karşılıklarını çizmeye, kendi ifade tarzımla onları anlatmaya çalışıyorum. Onlar bir nevi benim ailem. Onlarla bir gönül bağı kurduğumu açığa vuruyorum: Malcolm X, Muhammed Hamidullah, Necip Fazıl, Sezai Karakoç, İsmet Özel, Atasoy Müftüoğlu
Esrarname ve Sahipkıran adlı iki romanınız var
Öyleyse ne mutlu. Çünkü benim elimden çıkan bir işten hiç kimsenin bizar olmasını istemiyorum. Hepimiz, Hz. Ademin, bir peygamber olan babamızın geniş ailesiyiz
Çünkü?..
Esrarname, hayatın anlamını arayan insanın masalıdır. Sahipkırana kaynaklık eden Hamzanâme, sözlü edebiyatımıza ait bir eser. Dedemden büyük amcama, amcamdan bana intikal etmiş bir defterde yazılı bir nüshası vardı. Osmanlıca, haliyle. Üzerindeki tarih, 250 küsur sene öncesine aitti. Orada anlatılan olaylar ise İslamiyet öncesinde geçer. Ben bu sözlü hikayeyi yeniden kurguladım.
Romanlarınız Yüzüklerin Efendisi ve Harry Potter gibi, fantastik romanlara benzetildi. Siz ne diyorsunuz?
Bize miras kalmış, fakat sahiplenmediğimiz bir kültürel birikim var. İmam-ı Gazali der ki Anlattığım kıssaların gerçek olup olmadığına bakma, kıssalardan alacağın hisseye bak. Biz, hisse alma yeteneğimizi de kaybettik sanki. Bu nedenle, modern anlatılara da özgün bir bakışla yaklaşamıyoruz. Eğlence endüstrisinin ürünleri, genel itibarla bir hikmet arayışı, ibret alma, hisse çıkarma için elverişli değil
Yazar olarak yeni projeniz nedir?
Batıdaki modern fantastik anlatılarla bir alakam yoktur. Ben menkıbeler, kıssalar üzerinden yazıyorum. Tolkienden konuş deseniz, konuşamam. Fakat Feridüddin- i Attarı saatlerce konuşabiliriz.
Edebiyat alanında da önemli işler yaptığınız halde, sanırım hep çizer olarak anılacaksınız
mı?
Şimdi, Nam-ı Diğer Battalnâme adlı, iki kutuplu dünyanın anlatıldığı, Sahipkıranın devamı niteliğinde bir kitap üzerinde çalışıyorum.
Mizah dergilerinde değil, edebiyat dergilerinde çiziyorsunuz
Ben, çizgilerimi çizerken neysem, Sahipkıranı yazarken de oyum. Yazdıklarım da, çizdiklerim de benim nazarımda değer taşıyor. Fakat bir listeye girmek, bir sıralamada yer almak türünden kaygılarla hareket etmiyorum. Bütün bunlar birer sesleniştir, davettir, hitaptır. Ve hitap, muhataba özeldir. Yani herkes, kendi payını, hissesini alır.
KUDÜSTE BARIŞ SAĞLANAMAZSA, DÜNYANIN GERİ KALANINDA HUZUR BULAMAYIZ
Çizgilerinizde ağaç, kök, kuşlar, gökyüzü, güneş, kitap, merdiven gibi cisimler öne çıkıyor. Neden?
Çünkü kendimi oralarda daha rahat hissediyorum.
Çizmeye ilk nasıl başladınız?
Ben her fırsatta köye kaçarım. Çiftçi değilim, ziraatla alakam yok, ama tabiatla alakam yoğun. Genel olarak doğal unsurları çiziyorum. Çocukluğum da köyde geçti. Ayrıca ben 8 yaşında yürüdüm. Hastaydım. Dolayısıyla, yürümeyi öğrenme sürecimi biliyorum, hatırlıyorum. İlkokul 2. sınıfa kadar hep avludan, kışın pencereden tabiatı seyrettim. Yıllarca her gün günbatımlarını izledim. Sanırım, çizdiklerime bunlar yansıdı.
Okulda resim derslerinde başarılıydınız herhalde?
Henüz okula gitmiyordum. Bir insan figürü çizdim. Rahmetli annem, Aman oğlum, yarın ahirette Bu çizdiğin insana can ver bakalım derlerse naparsın?! demişti. Bu ikaz, benim için bir tür disiplinin başlangıcı oldu.
Leman dergisinin geçen hafta yayınlanan Filistin özel sayısında sizin de çizgileriniz var
Öyleydim evet. İmam Hatip Lisesinde okurken, okulun resim atölyesinin anahtarı bende dururdu. Dekorları ben hazırlardım. Duvar gazetesinde Murteza diye bir tip çiziyordum; bant karikatürü şeklinde. Sesimiz diye bir de matbu okul gazetemiz vardı. Orada da kısa yazılar yazıyordum, çünkü çizginin basıma hazırlanması biraz zor işti.
Filistinle ilgili çizgilerinizin derlendiği bir kitabınız da çıktı: Kudüs Ey Ey
Evet, üç tane çizgimi kullandılar. Benden izin istendi. Ben de Olur dedim tabii. Gazzedeki yıkım, hepimizi derinden etkiliyor. Leman ekibini de bu konudaki hassasiyetlerinden ötürü tebrik ediyorum.
Ve?
Bence dünya gündeminin ilk maddesi Kudüstür. Çünkü, Kudüs peygamberlerin anayurdudur, insanlığın beşiğidir, barışın yuvasıdır. Orada barış sağlanamazsa, dünyanın geri kalanında huzur bulamayız.
Zayıflar, güçsüzler hiçbir zaman kaybetmez. Çünkü acz, güçsüzlerin ürperti veren gücüdür. İnsan, tutunabileceği hiçbir şey kalmadığı haldeyken Allaha yöneliyorsa, acz odur. Acz, iflas değildir.
Hasan Aycın kimdir?
1955, Balıkesir doğumlu. Bursa İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi mezunu. 1984te İstanbula yerleşti. 1970lerin sonlarında, çizgileri yayınlanırken henüz üniversite öğrencisiydi. Türkiyenin en ilginç çizerlerinden olan Hasan Aycın, çizgilerini ağırlıklı olarak edebiyat dergilerinde yayınladı. Halen, Millî Gazetede, Yedi İklim, Hece, Mostar, Birdirbir gibi dergilerde çiziyor. Büyük bir hayran kitlesine sahip olan Aycın, keşif tebessümünün, hüznün, bilgeliğin, hikmetin ve inceliklerin çizeri olarak tanınıyor.
Eserleri: (Albümler:) Bocurgat, Gece Yürüyüşü, Asâ, Kulbar, Gözgü, Kırk Hadis Kırk Çizgi, Ahzan, Nun, Zılal, Kudüs Ey Ey. (Romanlar:) Esrarnâme, Sahipkıran. (Anı:) Müşahedat. (Masal:) Alpembecik Gülpembecik. (Söyleşi:) Güneşin Altında.
© 2021 karakalem.net, Hasan Aycın ile söyleşi