Bipolar Bozukluk Nedenleri, Belirtileri, Tedavi Yöntemleri
Bipolar bozukluk; kişinin depresyon hallerinden, yoğun ve aşırı sevinç hallerine geçiş; kişinin ruhsal durumunda birbirine iki zıt kutup halinde meydana gelen dalgalanmalar olarak tanımlanır.
Bipolar bozukluk, insanın ruh durumunu ve gündelik yaşamını etkileyen önemli bir psikiyatrik rahatsızlıktır. Çoğunlukla genetik ve psiko/sosyal etkenlerden oluşan bipolar bozukluk; fiziksel bir hastalık, stres ya da travma gibi zorlayıcı ve tetikleyici durumlarda gelişme gösterir. Bipolar kelime anlamı itibariyle iki kutuplu yani iki uçlu duygu durum bozukluğu anlamını taşımaktadır. Manik depresyon, manik atak başka bir adı ile manik depresif bozukluk olarak da tanınan bipolar bozukluk; ataklar halinde kendini devam ettiren, tedavi sürecinde tam olarak iyileşme sağlanan fakat tedavi olunmayan durumlar halinde de çeşitli bağımlıklar hatta intihar gibi ciddi problemler ile kendini gösteren bir rahatsızlıktır.
Bipolar bozukluk tek bir sebebe bağlı olan bir rahatsızlık değildir. Yapılan bilimsel araştırmalara göre birden çok etkenin bileşimi ile ortaya çıkmaktadır. Genellikle genetik faktörlere bağlı olarak gelişmekle birlikte psikolojik ve sosyal etkenlerin de etkisi görülebilir. Bipolar tanısı olan kişilerin yakınlarında hastalığın görülme oranı daha yüksektir. Araştırmalar; geçirilen bir travma ya da kişinin yaşamını olumsuz etkileyen önemli bir olayın (ölüm-yas süreci, iş kaybı, doğum ya da taşınma) bipolar bozuklukta rol oynadığını ortaya koymaktadır.
Bipolar Bozukluğun Belirtileri
Genel hatlarıyla bipolar bozukluk manik, depresyon ve karma dönemler olarak görülmektedir. Kişiden kişiye seyrinde değişiklik göstermekle birlikte hastalığın yoğunluğuna göre çeşitli gruplara ayrılır: Kimi kişilerde manik dönemler yoğun iken kimilerinde ise depresif dönemlerin oldukça yoğun bir biçimde yaşandığı görülmektedir.
Manik dönem; aşırı enerjik ve keyifli olma, fazla konuşkan haller, kişinin kendine karşı olan güveninde aşırı artış (büyüklenmeci hal), uykuda bozukluklar, kontrolsüz ve dengesiz davranışlar, keyif verici etkisinin olduğuna inanılan bağımlılık içeren davranışlar (alışverişte aşırıya kaçma gibi) ile süre gelen bir dönemdir. Kişiler bu dönem içerisinde iken genellikle bu durumun bir hastalık olduğunu fark etmemekte ve buna bağlı olarak da durumu kabul etmemektedir.
Depresyon dönemi; kişinin gündelik yaşamda yaşayabileceği üzgün ve umutsuz olma hâlinden biraz daha farklıdır. Bipolar depresyonda, depresif haller daha uzun sürer ve kişinin günlük faaliyetlerini kısıtlamakla birlikte aynı zamanda yerine getirmesini de zorlaştırır. Sosyal yaşamdan uzaklaşma, iletişim becerilerinin azalması, düşük öz-saygı, yoğun suçluluk hissi, intihar düşünceleri ve kendine zarar verici davranışlarda bulunma da yine bu dönemin belirtileri arasındadır.
Hastalığın manik ve depresyon dönemlerinde kişilerin bu dönemleri daha kolay atlatmalarına yönelik tedaviler verilmektedir. Koruma tedavisi bu süreçte hastalığın tekrar etmesini engellemekle birlikte ruhsal dalgalanmaları dengeleyici ilaçlar da kullanılmaktadır. İlaç tedavisinin yanı sıra psikoterapi de iyileşme sürecinin önemli basamaklarından biridir. Bipolar bozuklukta karma dönemler, kişilerde aynı zaman diliminde ortaya çıkan her iki dönemin (manik ve depresyon) belirtilerinin karışımı olarak tanımlanır. Kişi, karma dönem içerinde iken kendisini aşırı coşkulu hissedebildiği gibi aşırı mutsuz da hissedebilir.
Hastalığın süresi her kişide farklılık gösterebilmektedir. Manik ve depresyon dönemleri birkaç gün sürebileceği gibi, aylarca devam edebilir. Bipolar bozukluğu tanısı olan kişilerin birçoğunun yaklaşık10 kez manik ve depresyon dönemlerini yaşadığı görülür. Bu oran bazı kişilerde artış gösterebildiği gibi bazılarında azalma da gösterebilmektedir. Bipolar bozukluk toplum tarafından yeterince tanımamakla birlikte belirtileri de hastalara karşı oluşan önyargı olarak kendini gösterebilmektedir. Bipolar tanısı konan kişilere karşı anlayışlı olmak ve destek olmak hastalığın iyileşme seyri açısından önemli bir durum haline gelmektedir.
Bipolar Tedavi Süreci
Bipolar bozukluk kişilerin yaşam kalitesini düşüren ve kişilerin yaşamında problemlere sebep olan bir rahatsızlıktır. Hastalığın tedavisi uzman psikolog ve psikiyatristler tarafından yapılmalı ve bu doğrultuda bir iyileşme planı uygulanmalıdır. Tedavi süresince manik ve depresif atakların sıklığının azaltılması ve kişinin yaşam koşullarının korunması ve iyileştirilmesi amaçlanır. Bipolar (iki uçlu bozukluk) bozukluğun spesifik bir tedavisi bulunmamaktadır. Kişiden kişiye göre değişiklik gösteren bir tedavi hazırlanır. İlaç tedavisinin yanı sıra terapi süreci de kişinin iyileşme sürecinde önemli faydalar sağlamaktadır.
İlaç tedavisinde en çok başvurulan ilaçların başında lityum gelir iken valproat, karbamazepin gibi ilaçlar da tercih edilmektedir. Tedavi ile amaçlanmakta olan; hastaların yaşam koşullarının iyileştirilmesi ve düzene sokulması, zarar verici alışkanlıkları (alkol-madde kullanımı) bırakma, hayata karşı daha dengeli bir tutum ve sosyal yaşam becerilerini geliştirme gibi davranışların kazanılmasıdır. İki uçlu bozukluğun tedavisinde hastanın yeniden hastalanmasını engellemek adına koruyucu tedavi de planlanmaktadır. Uzun dönem ilaç tedavilerine başvurulabildiği gibi terapi sürecinin ve destek gruplarının da etkileri yine tedavi seyrinde önemli bir rol oynar.
“Durulmayan Bir Kafa” ile Geçen Bir Yaşam
Kay Redfield Jamison’ın 1995’te yayımlanan klinik psikoloji alanındaki kitabı Durulmayan Bir Kafa, bipolar ile nasıl yaşadığını ve bu hastalık ile nasıl baş ettiğini anlatmaktadır. UCLA’da eğitim alan ve aynı zamanda burada profesör olarak çalışan Jamison, bipolar (manik-depresif hastalığı) ile tanışmadan önce ilk depresyon sürecini ergenlik yıllarında yaşıyor. Jamison, bipolar hastalığını uzun yıllar reddediyor ancak durumu kötüye gittikçe bu hastalıkla mücadele etmeye karar veriyor. İlaç ve psikoterapi süreçleri ile tedavisini sağlıklı bir şekilde yürütmeyi başarıyor.
Jamison, kitabında manik depresyon sürecindeki duygu durumlarında meydana gelen iniş-çıkışları, oldukça yoğun hayat enerjisinden birdenbire zorlayıcı ve yorucu hallere nasıl aynı anda geçtiğini, bütün bu süreçleri nasıl beraber yaşadığını ve nasıl baş edebildiğini anlatmaktadır. Bipolar tanısı konan kişiler bu kitap ile belki kendilerine, yaşamlarına ve sahip oldukları bu hastalığa başka bir pencereden bakmayı deneyebilir ve yaşamlarını iyileştirmenin yollarını arayabilirler.