Amerika’da bir personel idaresi grubu bir milyon işçi ve memurla mülakat yaparak onlara âmirlerinden neler beklediklerini sormuşlar. Yönetici mevkiinde olan her şahıs bu cevapları dikkatle okumalı ve sonra esaslı bir muhasebe yapmalı.
1. Kendisi için yaşamamı istemeli.
2. Yeni işime alışmamda bana yardımcı olmalı.
3. İşimi anlatmalı, benden beklenenleri, yetki ve sorumluluklarımın ne olduğunu bildirmeli.
4. Arada sırada nasıl iş yaptığım (iyi veya fena) söylemeli, işimi daha iyi nasıl yapabileceğimi göstermeli.
5. Benim bütün kabiliyetimle ve ileride ne olabileceğimle ilgilenmeli.
6. Benimle ve problemlerimle ilgilenmeli.
7. İşi kolaylaştırmak ve geliştirmek için benim de fikirlerimi sormalı.
8. Aynı işe karşılık aynı parayı veren, üretimle ilgilenen ve icabında arttırabilen biri olmalı.
9. Haklı olduğumda beni desteklemeli.
10. Beni ilgilendiren değişiklikleri bana önceden haber vermeli.
11. Bana şahsen güven ve inancı olmalı.
“Böyle bir yönetici için hepimiz çalışırız”, demişler.
1924 yılında Amerika’da Westinghouse Fabrikalarında bir deney yapıldı. 500 kişinin çalıştığı bir fabrikada fizikçiler, kimyacılar ve çeşitli bilim adamları ışığın artırılmasının orada çalışanlar üzerinde ne gibi tesirler yapacağını tespit etmek için toplanmışlardı.
İşçiler çalışırken fabrikanın ışığı yavaş yavaş yükseltildi. Verim de artmaya başladı ve ışıkla beraber yükseldi. Fakat bir müddet sonra durdular, çünkü ışığın bundan fazla artmasına imkan yoktu. Fizikçiler memnun oldu, “biz elektrik ışığını artırmakla verimi artırdık” dediler ve böyle bir eğri çizdiler.
Yalnız psikolog, bu işin bu kadarla bitmediği kanısında idi. Şimdi de ışığı yavaş yavaş azalttılar. Verim gene artmıştı. Bu deney günlerce devam etti, ışık artsa da eksilse de verim artıyordu. Bu hayret verici bir şeydi. Fizikçiler, kimyacılar, psikologlar araştırmanın sonunda şöyle bir sonuca vardılar:
“Orada bulunan 500 işçi böyle yüksek ilim adamlarının kendileriyle ilgilendiklerini görünce daha fazla çalışmışlardı. Çünkü adam yerine konmuşlardır. Kendilerine önem verildiğini görmüşlerdir. Işığı artırmanın veya eksiltmenin çalışma verimi üzerine psikolojik faktörler kadar tesir etmediği anlaşılmıştır.”
İnsani ilişkiler üzerinde yapılan bu ilk deneydir. Sanayide bundan sonra iş adamları insanlarla alakalanmanın önemli olduğunu ve onlara başka gözlerle bakmak gerektiğini anlamaya başladılar.
Spinoza 400 yıl önce demiş ki,
“İnsan için en önemli olan şey gene insandır.”
İnsan Mühendisliği, Nüvit Osmay