Türkiye Gazetesi yazarlarından Prof. Dr. Ekrem Buğra Ekinci, devlet kuran Osmanlı hanedanının bayağı bir hanedan olmadığını vurgulayarak, sürgün yıllarında çektikleri sıkıntılar ve gördükleri işlem karşısında hanedan üyelerinin ölmekten beter bir duruma düştüğünü söylemiş oldu.
Osmanlı hanedanının sürgüne gönderilişini mevzu alan “Sürgündeki Hanedan” kitabının yazarı Ekrem Buğra Ekinci, Çorum Belediyesi’nin davetlisi olarak Çorum’a geldi. Devlet Tiyatro Salonu’nda meydana gelen etkinlikte Çorumlularla bir araya gelen Prof. Dr. Ekinci, hanedan üyelerinin nasıl sürgüne gönderildiğini ve sürgün yıllarında çektikleri sıkıntıları söyledi. Prof. Dr. Ekinci, Osmanlı hanedanının başına gelenlerden oldukca kimsenin haberdar olmadığına, bunun sessiz sedasız yaşanmış bir trajedi olduğuna dikkat çekti. 1914 senesinde tüm dünya ülkelerinin harbe girdiğini hatırlatan Ekinci, “Biz buna 1. Cihan Harbi diyoruz. Bu Türk İslam tarihinin en büyük felaketlerinden birisiyle neticelendi. 1918 senesinde Osmanlı orduları yenildiler. Üstlerine vazife olmayan bir harbe girdiler. Hatanın eseriydi. Harp içinde bir ekip lokal galibiyetler Çanakkale benzer biçimde, Kut’ül Amare benzer biçimde neticeyi müteessir yapmadı. 1. Cihan Harbi dünyanın dönüm noktalarındandır. Siyasal olarak, toplumsal olarak, ekonomik olarak dünyanın çehresini değiştirmiştir. Oldukca eski imparatorluklar tarihe karıştı. Bir tanesi Rus imparatorluğudur. Çarlık yıkıldı. İkincisi Alman imparatorluğudur. Hatta Osmanlı’dan daha eski olan Avusturya Cermen imparatorluğu da yıkılmıştır. Ağır bir satmaca da Osmanlı imparatorluğuna kesildi. Osmanlı imparatorluğu Arapların ekseriyette bulunmuş olduğu toprakları yitirdi. Bugünkü Anadolu ve Rumeli toprakları kaldı. İstanbul da dahil Osmanlı toprakları geçici işgale uğradı. Bu esnada Anadolu’da Mustafa Kemal Paşa liderliğinde yeni bir oluşum meydana geldi. Anadolu’da yeni bir hükümet kuruldu. 1919 Sivas Kongresi ile Anadolu topraklarında iki hükümet görüyoruz. Bir İstanbul’daki merkezi hükümet, diğeri Ankara hükümeti. Bunlar aslına bakarsak iki ayrı devlettir. Ankara hükümeti Yunanlılarla yapmış olduğu savaşı kazanarak 1922 senesinde tüm Anadolu topraklarına hakim oldu. 1 Kasım 1922 senesinde saltanatı kaldırarak, Osmanlı imparatorluğunu tarihe gömdü. Artık Anadolu’da tek bir devlet var, Türkiye Büyük Millet Meclisi hükümeti” dedi.
“İngilizler ve Fransızlar emperyalist varlıkları tehlikeye düşeceği için halifeliğin kaldırılması için baskı yaptılar”
Saltanatın kaldırılması ile son Osmanlı padişahı Sultan Vahdettin‘in memleketi terk ettiğini kaydeden Ekinci, “Ondan sonra 1923 senesinde Cumhuriyet duyuru edilerek devletin adı konuldu. Aslına bakarsak Türkiye’nin kuruluşu 29 Ekim 1923 değil, 1 Kasım 1922’dir. 1923 senesinde devletin adının Türkiye olduğu tescil edildi. O dönemde enteresan bir görüntü var. İstanbul’da halife var. Sultan Vahdettin memleketi terk ettikten sonrasında veliaht olan kısaca padişahlık devam etseydi onun yerine geçecek olan Halife Abdülmecid Efendi İstanbul’da. Ankara’da reisi cumhur var. İnsanlar bayağı şaşırıyorlar. Devletin reisi halife mi yoksa reisi cumhur mu? Ayrıca Temmuz 1923’te Lozan’da bir sulh anlaşması imzalandı. Bu antak kalma ile İngiltere olmak suretiyle müttefikler yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti‘ni tanıdılar. Lozan Antlaşması, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurum vesikası olarak kabul edilir. Lozan’daki müzakerelerde Türkiye’nin halifelikle ilgili bazı görüşleri sorgulandı. Buna dair bir madde olmamasına karşın Lozan görüşmelerinde halifeliğin kaldırılması yönünde bir düşünce Ankara’da teşekkül etti. Sadece bu kolay değildi. Halifelik Müslümanlığın en eski müessesesidir. Bu şekilde bir müesseseyi birden kaldırmak kolay değil. Aslına bakarsak bu kurum bilhassa devletler arasındaki münasebetlerde oldukca yararlı. Fakat müttefikler bu şekilde bir müesseseye tahammül edemiyorlar. Sebebi dünyada Müslümanların yaşamış olduğu büyük toprakların ekseriyeti İngilizler ve Fransızlar tarafınca bölme edilmiş vaziyette. Halifenin varlığı buradaki emperyalist varlığı tehlikeye sokuyor. İstanbul’da bir halife var, Hindistan’daki Müslümanlar halifeye tinsel bir yakınlık duyuyorlar. Bu bir sorun. Onun için müttefikler yeni kurulan devlette halifeliğin kaldırılması için baskı yaptılar. ve yeni kurulan devlet bir diplomatik skandalı fırsat bilerek 3 Mart 1924’te halifeliği kaldırdı” ifadelerini kullandı.
” Osman Gazi‘nin torunları sürgün edilmeyi beklemiyorlardı”
Osmanlı hanedanının sürgün süreci hakkında da bilgiler veren Prof. Dr. Buğra Ekinci, şunları kaydetti:
“Halifeliğin kaldırılması ile birlikte Osmanlı hanedanı mensupları da vatandaşlıktan çıkarılarak yurt dışına sürgün edildi. Halifeliğin kaldırıldığı gece Dolmabahçe Sarayı‘ndan alınan Abdülmecid Efendi ve ailesi ile yakın çevresi bir otomobile bindirilerek Hadımköy’e götürüldü. İstasyona geldiklerinde istasyon şefi bir Yahudi, kıymetli misafirlerin geldiğini anlayınca derhal evine götürdü. Halifenin bu topraklar üstünde görmüş olduğu en iyi işlem bu Yahudi istasyon şefi tarafınca olmuştur. Halife ve ailesi yurt dışına sürgün edildikten sonrasında zor günler geçirirken, Osmanlı hanedanı üyeleri de aynı sıkıntıları yaşadı. Osmanlı hanedanının sürgün edilmesi ile aile parçalandı. Her bir aileye bin lira ve tek gidiş bir geçişlik verilmişti. Kimse Osmanlı hanedanının sürgün edileceğini beklemiyordu. Hanedan oldukca şaşırdı. Osman Gazi’nin torunları böyle bir durum beklemiyorlardı. Türkiye Cumhuriyeti millet devleti. Burada Türk olduğu kati olan bir tane aile var, o da Osmanlı hanedanı ve onlar da sürgün ediliyor. Oldukca şaşkınlık verici bir şeydir. Hanedan o yaz ülkeye dönmeyi düşünüyordu. Sadece hanedanın adam üyeleri 50 yıl, bayanlar için 30 dönüş yıl sürdü. Sürgünde doğan çocuklar tekrar geri dönmediler. Şu anda Osmanlı hanedanının büyük bir kısmı yurt haricinde yaşamaktadır. Dolayısıyla sürgün 100. senesinde halen devam ediyor. Sürgün edilenlerin büyük bir kısmı Fransa‘ya gittiler. Şundan dolayı İngiltere işgal ettikleri topraklara hanedanın girmesini istemedi. Sözgelişi Sultan Vahdettin’e İngilizlerin adamı denir sadece İngiliz de Sultan Vahdettin’in Hicaz’da oturmasına, Filistin‘de oturmasına, Kıbrıs‘ta oturmasına müsaade etmedi. Bir tek İtalya kralı gençliğinde bir dostluk kurduğu için Sultan Vahdettin’i İtalya’ya çağrı etti. Sultan İtalya’da yaşadı ve orada vefat etti. Suriye‘ye gitmek isteyenlere Türkiye Cumhuriyeti izin vermedi, böylelikle hanedanın büyük bir kısmı Beyrut’ta yaşadı. Pasaportları yok, Haymatlos denildi onlara.”
“Hanedan üyeleri hiçbir vakit memleketin aleyhinde bir komplonun, faaliyetin içinde olmadılar”
1952 senesinde Başbakan Adnan Menderes‘in Osmanlı hanedanının Türkiye’ye dönmesi için bir kanun teklifi verdiğini açıklayan Ekinci, “Aradan 30 yıl geçmesine karşın o devrin yobazları hala hayattalar ki ayağa kalkıp ‘Türkiye’ye girmesi yasak olan insanları siz iyi mi kabul edersiniz’ diye tepki gösterdiler. Bunun üstüne Adnan Menderes ‘Bari bayanlar gelsin’ dedi. ‘Hanımefendiler 70-80 yaşlarında, bunlardan ne olacak, Cumhuriyet bunlardan mı korkuyor’ dedi. İstifa tehdidinde bulunduktan sonrasında 1952 senesinde Osmanlı hanedanının kadınlarının Türkiye’ye dönmesine izin verildi. Kanunun çıkmasının peşinden yaşlı sultanlar İstanbul’a döndüler. Erkeklere izin çıkmadı. Mahmut Şevket Efendi bigün dedi ki ‘İzin çıkacak sadece eski terbiyeyi bilen Osmanlı hanedanları öldükten sonrasında.’ Mahmut Şevket Efendi’nin söylediği çıktı. Mahmut Şevket Efendi vefat etti, 1974 senesinde genel af çıktı. Katiller, teröristlerle birlikte Osmanlı hanedanın adam üyelerinin de yurda dönüşüne izin verildi. Bir kısmı kabul etmedi. Biz hiçbir kabahat işlemedik ki af kanunuyla dönelim dediler, bir kısmı döndü. Oldukca nahoş vakalar oldu. Bir kısmı dönmek istemedi, dönenler ise oldukca sorun çektiler. 1973 yılından sonrasında yurt haricinde iş kurmuş, orada evlenmiş insanoğlu Türkiye’ye dönemediler. İmkanı olanlar Türkiye’ye gezmeye geldiler. Babalarının, dedelerinin doğduğu saraylara biletle girdiler. Fakat hiçbir vakit hiçbir yerde siyasete karışmadılar. Hiçbir vakit memleketin aleyhinde bir komplonun, faaliyetin içinde olmadılar. Bir vakit buna dair bir demeç vermediler” dedi.
“Osmanlı hanedanı bayağı bir hanedan değil devlet kurmuş bir hanedan”
“Osmanlı hanedanına öyleki bir işlem oldu ki ölmekten beter oldular. Öldürülselerdi o vakit bir ihtimal bu kadar acı olmazdı” diyen Ekinci, “Hanedan üyeleri de bunun farkındalar, çözmek için birkaç girişimde bulundular, oldukca fazla bir ilgi görmediler. Osmanlı hanedanı bayağı bir hanedan değil, devlet kurmuş bir hanedan. Sözgelişi İngiliz hanedanı devlet kuran bir hanedan değil. Osman Gazi öyleki değil, Osman Gazi bir devlet kurmuş. Hanedanın farkı burada. Bu hanedan Osmanlı tarihinde oldukca büyük hizmetleri olmuş bir hanedan kim ne derse desin. Hepimizin şükran duyduğu bir hanedan. Vatan, kültür, Türkçe, Müslümanlık ne var ise bu hanedanlıkta. Çocukken düşünürdüm bunlar bu kadar iyi insanoğlu da evlatları nerede. Evlatları 7’den 70’e sürgün edilmiş, mallarına el konulmuş. Bunlar yurt haricinde açlıktan, sefaletten ölmüşler. En mühimi dillerini kaybetmişler. Bazıları dinlerini kaybetmişler, perişan olmuşlar. Hala da o perişanlık devam ediyor. Türkiye bu kadar kuvvetsiz mü. Türkiye bu kadar zavallı mı. Niçin bu şekilde bu? Halifeliği kaldırmak bir tercih sadece hanedanı sürgün etmek ne aşama kabul edilebilir. Bu kadar mı korkuyor, bu kadar mı kuvvetsiz. Doğrusu 7 günlük çocuk mu Türkiye Cumhuriyeti’ni yıkacak, padişah kızı Sultan Abdülmecid’in kızı mı rejimi yıkacak? Bu bana acayip geliyordu. Seneler geçmiş hala telafi edilmemiş. Sürgündeki Hanedan kitabımı yazma sebebim buydu” diye konuştu.
Konuşmanın peşinden Belediye Başkanı Dr. Halil İbrahim Aşgın, Ekinci’ye çiçek takdim etti. – ÇORUM