B12 vitamini; hücrede, yağ asitleri ve amino asitlerin vücuttaki kullanımında başrole sahip bir vitamin olarak bilinmektedir.
Latince’de bulunan "vita" kelimesini köken olarak alan ve yaşam anlamına gelen vitamin sözcüğü, vücudun kendini yenileyip, iyileştirebilmesi aynı zamanda büyüyüp gelişmesi, enerji üretebilmesi için gerekli olan organik bileşiklere verilen isimdir.
Bu yazımızda sizlere 13 çeşit vitaminden biri olan kompleks yapıya sahip B12 vitamini hakkında kapsamlı bilgiler vereceğiz.
B12 Vitamini Nedir?
Isıya duyarlı bir yapıya sahip olan ve suda çözülebilen B12 vitamini; hücrede, yağ asitleri ve amino asitlerin vücuttaki kullanımında başrole sahip bir vitamin olarak bilinmektedir. Beyin fonksiyonlarına, sinir dokusuna koruyucu bir kalkan olan B12 vitamini alyuvar üretimini de sağlayan bireyin vücudu tarafından üretilemeyen bir vitamindir.
Bu sebeple, dışarıdan sağlanması gereklidir. Genel olarak hayvansal besinler ile takviyesi sağlanan B12 vitamini;
- Et,
- Yumurta,
- Balık,
- Süt ve süt ürünlerinde yüksek oranda bulunur.
B12 kaynağı olan besinlerin çok fazla ısıya maruz kalması, pişirme sürelerinin uzun tutulması B12 vitamininin azalmasına veyahut etkisinin yok olmasına sebep olabilir.
B12 Vitaminin Faydaları Nelerdir?
- B12 vitamini; beyin ve sinir sisteminin işlevlerini sağlıklı bir şekilde sürdürebilmesi için büyük bir role sahiptir.
- Alyuvarların oluşma sürecinde büyük bir etkiye sahiptir.
- DNA’nın oluşum ve düzenlenme sürecinde destek sağlar.
- Vücutta bulunan neredeyse tüm hücrelerin metabolizması, yağ asitlerinin sentezinde ve enerji üretiminde B12 vitamine bağlıdır.
- B12 vitamini; insan vücudunun folik asidi emmesine yardımcı olur bu bağlamda depolanan enerjisinin salınması gerçekleşir.
- İnsan vücudu neredeyse her harika milyonlarca alyuvar hücresi üretir. Bu hücrelerin çoğalması B12 vitaminine bağlıdır.
- B12 vitamini seviyeleri minimum düzeyde ise paralel olarak alyuvar hücresi üretimi düşer. Alyuvar hücre sayısının azlığı ise anemiye sebep olur.
B12 Vitamini Hangi Gıdalarda Bulunur?
- Karaciğer, böbrek, dalak, karides, midye, alabalık, takviye tahıl gevrekleri, süt, peynir, yumurta, ton balığı, B12 vitamini varlığı, en zengin temel besinlerdir.
B12 vitamininin vücutta eksik olması halinde; emilim bozuklukları, yetersiz beslenme beraberinde sindirim sıkıntıları yaşanır. Bu sebeple, kişilerin B12 açısından zengin besin kaynakları tüketmesi önemlidir.
B12 Vitamini Eksikliği Nedir ve Belirtileri Nelerdir?
İnsan vücudunda yeteri kadar B12 vitamini bulunmaması durumunda B12 vitamini eksikliği meydana gelir. Bu durum; sinir sistemi ve beyin üzerinde ciddi, kalıcı hasarlara sebep olabilir. B12 değerlerinin bir miktar düşük olması durumunda kişide;
- Depresyon,
- Odaklanma sorunu,
- Bilinç kaybı,
- Uykusuzluk
- Denge sorunu
- Kansızlık gibi sorunlar baş gösterebilir.
B12 eksikliği belirtileri;
- Unutkanlık başlangıcı veyahut artışı,
- Kalp çarpıntısı yaşanması,
- Güçsüzlük hissi,
- Duygu durum bozukluklarının baş göstermesi, (depresyon ve aşırı sinirlilik hali)
- Dikkat eksikliği ve odaklanma sorunu yaşanması,
- Üşüme hissi,
- Halsiz hissetme,
- Yorgun olma,
- Uzuvlarda uyuşmalar yaşanması, (el, kol ve bacakta)
- Dil üzerinde şişmeler meydana gelmesi,
- Ağız ülserleri,
- Cilt kuruluğu yaşanması,
- Saç dökülmesi,
- Kilo kaybının görülmesi, B12 vitamininin eksikliği durumda ortaya çıkan belirtilerdir. Altını çizmek gerekir ki B12 vitamini eksikliği ciddi boyutlara ulaşana kadar kendini gizleyebilir. Semptomların yavaş yavaş ortaya çıkıp zamanla yoğunlaşması durumu da yaşanabilir.
B12 vitamini eksikliği teşhis süresinde; uzman bir doktor tarafından B12 eksikliği tespiti sonrası, kesin sonuç için kan testine yönlendirilir. Önemli olan erken tanı ve erken tedavi sürecidir. B12 vitamini eksikliği tedavi edilmez ise nörolojik sorunlara, kan hastalıklarına sebep olabilir.
B12 Eksikliği Nelere Sebep Olur?
Tedavi edilmeyen ve vücutta ciddi belirtileri olmaya başlamadan önce fark edilmeyen B12 vitamini eksikliği, B12 eksikliği yaşayan bireylerde; depresyona, sanrılara, paranoya ve hafıza kaybına, idrar kaçırma ile tat, koku kaybına kadar ciddi sorunlara etken olabilmektedir. Diğer olası sorunları incelediğimizde ise;
- Ellerde ve ayaklarda karıncalanma hissi oluşmasına sebep olabilir. Bu durumun nedeni; B12 vitamininin sinir sistemi üzerinde önemli bir role sahip olması ve yokluğunda bireylerin sinir iletim sorunları, sinir hasarı gibi sorunlardır.
- B12 vitamini eksikliği periferik sinir hasarına sebep olarak zamanla hareket problemlerine yol açabilir. B12 eksikliği; kas güçsüzlüğü ve reflekslerin zayıflaması gibi sorunları beraberinde getirerek hareket kabiliyeti üzerinde negatif sonuçlar doğurur.
- B12 vitamini eksikliği kırmızı kan hücrelerinin yeterli düzeyde olmamasına etki eder bu sebeple cilt soluk ve sarımsı görülebilmektedir.
- B12 vitamini eksikliğine bağlı olarak vücutta oksijeni taşıyacak yeteri düzeyde kırmızı kan hücresi bulunmadığında birey kendini aşırı yorgun hissedebilir.
- B12 vitamini eksikliği ağız sağlığına etki eder. B12 vitamini eksikliği paralelinde kan hücrelerinin azalması dile daha az oksijen gitmesine sebep olur. Şiş ve kırmızı bir dile sebep olan glossit, ağız ülseri, ağızda yanma hissi, bu bağlamda meydana gelir.
Kimler B12 Eksikliği Riski Taşır?
- Beslenmelerinde hayvansal gıda bulundurmayan bireyler, B12 vitamini eksikliği yaşama riskini taşımaktadırlar. Bitki kaynaklı besinler, insan sağlığı için yeterli düzeyde B12 vitamini barındırmazlar. Özellikle hamilelik süresi sonrası ve emzirme döneminde vegan beslenen bir birey için B12 vitamini eksikliği daha ciddi bir sorun haline dönüşebilir.
- Pernisiyöz anemisi; kanı etkileyen bir bağışıklık sistemi hastalığı olarak adlandırılmaktadır. Midede vücudun B12 vitaminini emmesine izin veren bir protein olan intrinsik faktörünün (IF) yeterli miktarda bulunmamasına sebep olur. Pernisiyöz anemisi olan bireyler B12 vitamini eksikliği yaşayabilecek kişilerdir.
- İnce bağırsağı cerrahi olarak kısaltılmış bireyler dahil olmak üzere ince bağırsak problemleri yaşayan bireylerde B12 vitamini vücut tarafından yeterli miktarda emilmeyebilir.
- Besinlerin emiliminin azalmasına neden olan; Gastrit, Çölyak hastalığı, Inflamatuar bağırsak hastalığı, Kronik alkolizm etkisi, B12 eksikliğine yol açabilir.
B12 Vitamini Eksikliği Tedavisi Nasıl Olur?
B12 vitamini eksikliği tanısı koyulduğunda enjeksiyon veyahut ilaç tedavisi olmak üzere iki ana yöntem uygulanmaktadır. Fakat, B12 vitamini eksikliğinin bireysel olarak o hasta özelinde sebeplerinin araştırılması doğru tedavi adımları için son derece önem taşımaktadır. Kan testi sonucu sonrası kişinin ihtiyacı olan B12 vitamininin dozu doktor tarafından belirlenmelidir. B12 enjeksiyonu veyahut B12 hapları ile ihtiyaç duyulan miktar dışarıdan sağlanabilir.
B12 vitamini eksikliğinin temel sebebi emilim problemleri ise ince bağırsak başta olmak üzere sindirim organlarının fonksiyonlarını yerine getirmemesinden dolayı olan bu eksiklik için farklı bir tedavi süreci uygulanması gerekir.
Dikkat edilmesi gereken bir diğer nokta ise B12 vitamini eksikliğinin yetişkinlerde ve yaşlı bireylerde meydana gelebileceği gibi bebekler üzerinde de görülebilmesidir. Geç tanı, olası sağlık problemlerini engellemede olumsuz bir etkendir.
B12 Takviyesi
Bazı bireylerin takviye olarak B12 vitamini alması gerekebilmektedir. Ağız veyahut burun yolu ile bu takviye sağlanabilir. Ağızdan alınan takviyeler eksiklik durumunun giderilmesinde genel olarak yardımcı olmazlar. Böyle bir durumda B12 vitamini vücuda enjekte edilebilir.
Bazı kahvaltılık tahıllar ile bazı soya sütü markaları B vitamini takviyesi barındırır. Veganlar; B12’yi hayvansal ürünler üzerinden karşılayamadıkları için takviye edici gıdalara başvurabilirler. B12 takviyesi özellikle hamilelik ve emzirme dönemi için ayrı öneme sahiptir.
Not: B12 takviyesi böbrek hastası olan kişiler için tavsiye edilmemektedir.
Özet Olarak
B12 vücudumuza almamız gereken önemli bir vitamindir. Sağlıklı bir beslenme ile rahatlıkla besinlerden karşılanabilir. B12 vitamini sağlığımız üzerinde etkileri ile beraber hayat içerisinde de potansiyelimizi belirleyen etkenlere sahiptir. B12 vitamini eksikliği şüphesi bireyde oluşmaya başladığında kişi mutlaka bir uzman görüşü alarak B12 vitamini eksikliği tanısı konulursa eğer uzman yönlendirmesi eşliğinde tedavisine başlamalı ve bilinçsiz hareket etmemelidir.