Ülkemizde çeşitli kurumlar tarafından sağlanan devlet destekleri çerçevesinde;
bu yazımızda, devlet destekleri anlamında oldukça önemli bir yeri bulunan TKDK
IPARD II programını incelemek istiyoruz.
TKDK ve IPARD II hakkında kısa bilgi:
IPARD II programı destekleri, Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu
(TKDK) tarafından sağlanmaktadır. TKDK, Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme
Hizmetleri Hakkında Kanun kapsamında, tarım sektörünün modernizasyonuna katkı
sağlayan, tarımsal işletmelerin gıda güvenliği, hayvan sağlığı, bitki sağlığı
ve çevre ile ilgili AB standartlarına uyumunu teşvik eden ve kırsal ekonomik
faaliyetlerin çeşitlendirilmesini destekleyen kırsal kalkınma programlarının
uygulanmasına yönelik faaliyetleri yürütmek ve IPARD Ajansı olarak kurulmuştur.
TKDK, AB tarafından ülkemize tahsis edilen fonların IPARD I (2007-2013) ve IPARD
II (2014-2020) kullanılmasından sorumludur. Başvuru çağrı ilanlarına çıkılması,
projelerin seçimi, sözleşmelerin imzalanması, ödeme ve raporlama işlemlerinin
yürütülmesine dair tüm yetki Avrupa Komisyonu tarafından TKDK'ya devredilmiştir.
Kimler destekleniyor? Desteklenen iller ve kapsam
IPARD programı çerçevesinde 42 ilde; tarım, hayvancılık, gıda, balıkçılık ve
alternatif tarım alanlarında faaliyet gösteren işletmelere, üretici bireylere,
kooperatiflere ve üretici birliklerine hibe programları aracılığı ile finansman
desteğinin sağlanması planlanmıştır. Gerçek ve tüzel kişilere destek sağlanabilmekte
olup yararlanabileceklere ilişkin detaylı şartlar her bir çağrı özelinde belirtilmektedir.
Program kapsamındaki 42 ilde yer alan TKDK İl Koordinatörlükleri iletişim bilgilerine
https://www.tkdk.gov.tr/IlKoordinatorlukleri adresinden ulaşılabilmektedir.
Desteklenen tedbirler ve sektörler
Tedbir ve sektörler aşağıda yer almakla birlikte her bir çağrıda bunlardan
hangilerinin hangi şartlarla destekleneceği belirtilmektedir. Örneğin, 8. Çağrıda
103, 9. Çağrıda ise 101 ve 302 nolu tedbirler destek kapsamdadır. Tüm çağrılar
TKDK web sayfasında yer almaktadır.
101-Tarımsal İşletmelerin Fiziki Varlıklarına Yönelik Yatırımlar (1-Süt Üreten,
2-Kırmızı Et Üreten, 3-Kanatlı Eti Üreten, 4-Yumurta Üreten Tarımsal İşletmeler),
103-Tarım ve Balıkçılık Ürünlerinin İşlenmesi ve Pazarlanması ile İlgili Fiziki
Varlıklara Yönelik Yatırımlar (1- Süt ve Süt Ürünlerinin, 2- Kırmızı Et ve Et
Ürünlerinin, 3-Kanatlı Eti ve Et Ürünlerinin, 4-Su Ürünlerinin, 5-Meyve ve Sebze
Ürünlerinin İşlenmesi ve Pazarlanması), 201-Tarım-Çevre-İklim ve Organik Tarım
(Toprak Örtüsü Yönetimi ve Toprak Erozyonu Kontrolü), 202-Leader Yaklaşımı-Yerel
Kalkınma Stratejilerinin Uygulanması, 302- Çiftlik Faaliyetlerinin Çeşitlendirilmesi
ve İş Geliştirme (1-2-Bitkisel Üretimin Çeşitlendirilmesi ve Bitkisel, Arıcılık
ve Arı Ürünlerinin Üretimi, İşlenmesi ve Paketlenmesi, 3-Zanaatkarlık ve Yerel
Ürün İşletmeleri, 4-Kırsal Turizm ve Rekreasyon Faaliyetleri, 5-Su Ürünleri
Yetiştiriciliği, 6-Makine Parkları, 7-Yenilenebilir Enerji Yatırımları
Başvuru işlemleri ve destek süreci
IPARD II programı kapsamında ''Başvuru Çağrı İlanları' ve ''Başvuru Çağrı Rehberleri''
kurum web sayfasında ilan edilmektedir. Bu dokümanlarda; hangi tedbir ve sektörlere
destek sağlanacağı, destek oranı, bütçe, kimlerin başvurabilecceği, başvuru
genel ve özel şartları ve destek sürecine dair tüm detaylı bilgiler yer almaktadır.
Bunlarla birlikte, TKDK web adresinden yayımlanan; Yatırım Kapsamında Uyulması
Gereken Koşullar, Teknik Proje Hazırlama, Teklif Alma Kuralları, İş Planı Hazırlama
ve Görünürlük Rehberi'ndeki hususlar başvuru paketleri hazırlanırken dikkate
alınmalıdır.
Çağrıda belirtilen başvuru kriterlerini haiz başvuru sahipleri, (a) Başvuru Formu ve ekleri, (b) İş Planı (c) Teknik Proje'den oluşan başvuru paketini hazırlayarak çağrıda belirtilen son tarih ve saate kadar online başvuru sisteminden (https://onlinebasvuru.tkdk.gov.tr) başvurmak ve ilgili belgeleri ayrıca TKDK İl
Koordinatörlüğüne teslim etmek zorundadır.
Destek oranı çağrı ve tedbir bazında belirlenmekte olup 9. Çağrıda uygun harcama
tutarının %50-70'i arasında değişmektedir. Çağrı kapsamında uygun harcamaların
(makine-ekipman, yapım işleri, hizmet alımları ve görünürlük) neler olabileceği
ayrıntılı şekilde belirtilmektedir.
TKDK tarafından başvuru mali ve ekonomik değerlendirme yapılarak uygun bulunanlar
ilan edilir ve destek almaya hak kazanan başvuru sahipleri ile sözleşme imzalanır.
Sözleşme imzalanarak destek süreci başlayan yararlanıcı hazırlamış olduğu ödeme
talep paketi ile TKDK'dan ödeme talebinde bulunur. Ödeme öncesi uzmanlar tarafından
yerinde kontrol yapılır. Sözleşmeye göre tahakkuk eden miktar üzerinden taksitler
halinde veya defaten destek tutarı ödenir.
Değerlendirme ve sonuç
IPARD I programı kapsamında, 42 ilde, süt ve et besiciliğine; et, süt, meyve-sebze
ve su ürünlerinin işlenmesi ve pazarlanmasına; arıcılık, seracılık, tıbbi ve
aromatik bitki yetiştiriciliği, yerel ürünler ve el sanatları ile kırsal turizm
ve kültür balıkçılığına yönelik yatırımlara destek verilmiştir. TKDK, IPARD
I Programı kapsamında 15 çağrı ilanı ile yaklaşık 6,8 milyar TL'yi bulan yatırım
kapsamında, 10.695 projeye 3,1 milyar TL hibe ödemesi yapmış, projelerde yaklaşık
57 bin kişiye istihdam sağlanmıştır.
IPARD I programında yer almayan manda sütü, kaz, yumurta tavukçuluğu, mantar
ve misel, makine parkları ve yenilenebilir enerji yatırımları IPARD II programı
kapsamına alınmıştır. TKDK, IPARD II Programı kapsamında bugüne kadar 9 çağrı
ilan etmiştir. Son olarak, 8.çağrı ilanı kapsamında 29 süt işleme ve toplama
tesisi, 13 kırmızı et işleme, 4 kanatlı eti ve 22 meyve-sebze işleme ve soğuk
hava tesisi olmak üzere 68 projeye 71 milyon TL hibe desteği sağlanacağı ilan
edilmiştir.
Program mevzuatı ve başvuru ve destek süreçleri incelendiğinde aşamaların oldukça
uzun olduğunu bir eleştiri olarak belirtmeliyiz. Bu durum yararlanmak isyeyenlerin
danışman kuruluşlara yönlenmesine neden olmaktadır. Diğer taraftan IPARD projelerinin
ücretsiz hazırlanmasına yönelik bazı kuruluşlar ile protokol imzalanarak ilan
edilmesi bu manada olumlu bir adımdır.
IPARD projeleri; istihdamın artması, kırsal alanların üretime dahil edilerek
buradaki nüfusun yerinde kalması, tarım ve hayvancılık sektörlerinin gelişimi
ve kırsal ekonomik faaliyetlerin çeşitlenmesi anlamında oldukça önemli bir rol
üstlenmektedir.