Moskova Fizik ve Teknoloji Enstitüsü’nden (MIPT) Leopold Lobkovsky, kuzey kutbunun hızlı ısınması konusunda yeni bir açıklama getiriyor. Geosciences’daki son makalesinde ısınmanın bir dizi büyük deprem tarafından tetiklenmiş olabileceğini öne sürüyor.
Küresel ısınma, medeniyetimizin karşı karşıya olduğu acil sorunlardan biri olarak görülüyor. Küresel ısınmanın atmosferdeki sera gazı konsantrasyonunu arttıran insan aktivitesinden kaynaklandığına inanılmakta olsa da bu görüş, sıcaklıkların bazen aniden yükselmesinin nedenini açıklamıyor.
Kuzey kutbunda iklim ısınmasını tetikleyen faktörlerden biri, kaya tabakası bölgesinde permafrost ve yarı kararlı gaz hidratlardan metan salınımı olarak kabul ediliyor. Araştırmacılar kuzey kutbundaki sıcaklıkları izlemeye başladığından beri bölgede iki ani ısınma dönemi görülüyor. Bu dönemler önce 1920’lerde ve 30’larda, ardından 1980’de başlayıp bugüne kadar devam ediyor.
“Kutup’taki ani sıcaklık değişimlerinin nedeni jeodinamik faktörler olabilir mi?”
Bildirilen çalışmayı yazan Leopold Lobkovsky, Rus Bilimler Akademisi üyesi ve MIPT Dünya Okyanusu’nun Arktik ve Kıta Kenarları Jeofizik Araştırmaları Laboratuvarı’nın başkanı olarak görev yapıyor. Bilim adamı, makalesinde, açıklanamayan ani sıcaklık değişikliklerinin jeodinamik faktörler tarafından tetiklenmiş olabileceğini varsayıyor. Lobkovsky özellikle Arctic’e en yakın sismik açıdan aktif bir bölge olan Aleutian Arc’daki bir dizi büyük depreme işaret ediyor.
Lobkovsky hipotezini test etmek için üç soruyu yanıtlamak zorunda kalıyor:
- Birincisi, büyük depremlerin tarihleri gerçekten sıcaklık sıçramalarına mı denk geldi?
- İkincisi, litosferik bozulmaların Aleut Adaları’ndan kuzey kutbu sahanlığı bölgesine 2.000 kilometreden fazla yayılmasını sağlayan mekanizma nedir?
- Üçüncüsü ise bu rahatsızlıklar metan emisyonlarını nasıl yoğunlaştırıyor?
İlk sorunun cevabı tarihsel veri analizinden geliyor. Aleutian Arc’ın aslında 20. yüzyılda iki büyük depremin gerçekleştiği yer olduğu ortaya çıkmış bulunuyor. Bu depremlerin her birinin yaklaşık 15 ile 20 yıl arasında ani bir sıcaklık artışından önce geldiği görülüyor.
İkinci soruyu yanıtlamak için bir litosferik uyarma dinamiği modeli gerekirken araştırmacının kullandığı model, sözde tektonik dalgaların yayılmasını tanımlıyor ve bu dalgaların, yılda yaklaşık 100 kilometre gitmeleri gerektiğini öngörüyor. Bu ise büyük deprem serilerinin her biri ile sonraki sıcaklık artışı arasındaki gecikmeyi kabul ediyor çünkü çalkantının 2.000 kilometreden fazla aktarılması 15 ile 20 yıl sürüyor.
Araştırmacı, üçüncü soruyu yanıtlamak için şu açıklamayı öneriyor: Sahanlık bölgesine gelen deformasyon dalgaları, litosferde yarı kararlı gaz hidratlarının iç yapısını ve metan gazı depolamasını bozmaya yeterli olan küçük ek gerilmelere neden oluyor. Bu durum, sahanlık ve atmosfer suyuna metan salıyor ve sera etkisi nedeniyle bölgede iklim ısınmasına yol açıyor.
“Aleutian Arc’daki büyük depremler ile iklim ısınmasının aşamaları arasında açık bir korelasyon bulunuyor.”
Aleutian Arc’daki büyük depremler ile iklim ısınmasının aşamaları arasında açık bir korelasyon bulunduğunu ve litosferdeki gerilmeleri uygun hızlarda fiziksel olarak iletmek için bir mekanizmanın mevcut olduğunu belirten Lobkovsky, bu ilave gerilimlerin yarı kararlı gaz hidratları ve permafrozu yok ederek metan açığa çıkarabileceğine dikkat çekiyor.
Bu şemadaki üç bileşenin her birinin mantıklı ve hem matematiksel hem de fiziksel açıklamaya uygun olduğunu ifade eden araştırmacı, daha da önemlisi, önceki modellerde açıklanmayan ve bilinen bir gerçek olan kuzey kutbundaki sıcaklık anormalliklerindeki ani yükselişi açıkladığını söylüyor.
Araştırmacı, bu modelin tartışılmasının fayda sağlayacağına inanırken model hakkında geliştirilecek ve önerilen mekanizmayı doğrulamak veya yanlışlamak için yapılacak çok şeyin olduğunu belirtiyor.
Referans: Leopold Lobkovsky, Geosciences. geosciences10110428
Bu yazıda bildirilen araştırma, 20-17-00140 sayılı Rus Bilim Vakfı’nın desteğiyle MIPT’de gerçekleştirildi.
Ek bilgi: İki büyük deprem serisinin ilki 1899’da Aleutian Arc’ın doğu kesiminde 8 büyüklüğünde bir depremle başladı; ardından bunu adaların batı kesiminde 8.3 ve 8.4 büyüklüğünde iki büyük deprem daha izledi. İkinci seri 1957’de 8.6 büyüklüğünde bir depremle başladı; ardından 9.3 büyüklüğünde 1964 Alaska depremi izledi. Ertesi yıl ise 8.7 büyüklüğünde bir deprem, yayın batı kısmını salladı. Bu yıkıcı sismik olayların her biri, yüzlerce kilometreye yayılan yeraltı kaynaklarına sahipti.
Kaynak: https://scitechdaily.com/great-earthquakes-may-be-the-cause-of-the-arctics-rapid-warming/