Coğrafyada delta nedir ve delta ovası nasıl oluşur? Delta ovaları, akarsu kaynaklı tortuların açığa çıkardığı alçak ve engebesiz düzlük biçimindeki alanlardır. Orijininde boyut, yapı ve bileşim açısından farklılıklar gösteren delta ovalarının ana oluşum sebepleri, yeryüzündeki tortu birikimleridir.
Delta Ovası Oluşması İçin Gerekli Şartlar
Delta ovalarının karakterini etkileyen çok sayıda faktör bulunabilir. Bu faktörlerden bazılarını aşağıdaki gibi belirtebiliriz:
- Nehirlerin eğimi
- Çökelme veya erozyon süreçleri
- Gelgit aralığı
- Drenaj havzasındaki tortu kaynakları
Kısaca belirtmek gerekirse iklim koşulları ve jeolojik özellikler delta ovalarının oluşmasında etkilidir. Özetle yukarıda maddeler halinde belirttiğimiz unsurların çeşitli kombinasyonları delta ovalarının ortaya çıkmasına neden olur. Bir deltanın varlığı demek özetle şu anlama gelir: Nehirlerin kaldırabilecekleri kapasiteden daha hızlı akarsu kaynaklı çökeltileri biriktirme yeteneğinin devam ettiğini gösterir.
İlginizi Çekebilir📢Coğrafyada Delta Nedir?
Delta Ovaları Özellikleri
3 çeşit deltadan bahsedebiliriz. En karaya bakan bölüme üst delta ovası, ortadakine delta ova’sı denirken; kıyıda deniz kenarında uzanan ve deniz yüzeyi altında oluşan bölüme de su altı deltası denir. Şimdi bu delta türlerine göz atalım.
Nehirlerin vadi duvarlarıyla çevrili bölümleri vardır ve bu alanlara alüvyal düzlük denir. Bu bölüm, drenaj havzasından gelen tortu ve/veya suyun denize ulaştığı bir kanal görevi görür. Bir noktada ova genişler ve nehirler bu kanalı çeşitli rotalara böler. Bu yer, deltaların zirvesini temsil eder buna ek olarak üst delta düzlüğünün başlangıcıdır. Bu alan gelgit suyunun üzerindeki bir yükseklikte bulunur. Kanallar arasındaki alanlar genellikle geniş tatlı su bataklığı veya sığ göl oluşumunu destekler.
Alt Delta Ovası ve Su Altı Deltası
Alt delta ovası ise gelgit suları ile dolu bir haldedir. Kanallar arasındaki alanlarda tuzlu su koyları ve/veya mangrov bataklıklarından tuzlu gelgit düzlüklerine ve sahil sırtlarına kadar çeşitli yeryüzü şekilleri yer alır. Su altı deltası ise adından da anlaşılacağı gibi deniz seviyesinin altında tecelli eder. Su altı deltası, genellikle deltaların deniz sırtlarındaki kıta sahanlığı çıkıntısını hasıl eder. Sualtı deltası, meydana gelen deltanın deniz altındaki ihtiva ettiği platformun adıdır.
Delta Ovası Nerede Görülür?
Delta ovaları, uygun zeminde rahatlıkla görünür hale gelebilir. Yer küremiz üzerindeki en büyük delta ovasına ev sahipliği yapan ülke Hindistan’dır. Ganj Bangladeş ovası, bu alanda dünyanın en büyük delta ovası listesinde birinci sıradadır.
Delta Ovası Türkiye’de Nerede Görülür?
Ülkemizde en çok delta ovasına ev sahipliği yapan yer Ege Bölgesi’dir. Bunun nedeni dağ ve/veya kıyıların doğal biçimidir. Dağlar deniz istikametine paralel bir şekilde biçimlendiği için en çok Ege’de görürüz. Aynı zamanda Akdeniz ve Karadeniz gibi kıyı bölgelerde de hatırı sayılır sıklıkta bu yeryüzü şekillerine rastlarız. Türkiye’deki en büyük delta ovası nedir sorusu ile karşılaşırsak bu sorunun cevabı ise Çukurova’dır.
Delta konusuna ek olarak daha farklı coğrafya ders konuları için Haftalık Günlük Coğrafya bölümünü ziyaret edebilirsiniz. Aynı zamanda HaftalıkGünlük Pinterest ve Twitter gibi sosyal medya adreslerimizden de diğer içeriklerimize göz atabilirsiniz.