Toplumsal medya, COVID aşısının zararları hakkında söylentiler yayıyor… fakat onları daima başlatmaz
[ad_1]
On senelerdir, aşı karşıtı hareketler aşıların ciddi sıhhat problemlerine yol açtığına dair söylentiler üretti ve yaydı. Covid aşılarının piyasaya sürülmesi, yanlış detayları yaymak için yeni fırsatlar sağlamış oldu.
Pandeminin başlangıcından bu yana, insanoğlu virüsün yanı sıra sokağa çıkma yasağı şeklinde öteki halk sağlığı önlemlerinin fizyolojik ve toplumsal refahları üstündeki etkisinden rahatsız oldu. Covid aşıları yayılmaya başladığında, AstraZeneca aşısıyla bağlantılı minik fakat ciddi kan pıhtılaşması riskine ilişkin endişeler arttı.
Bunun yanı sıra, toplumsal medyada dolaşan – aşılandıktan sonrasında son aşama ender görülen tıbbi problemler – advers olayların doğrulanmamış söylentileri çevresinde fark edilir derecede bir ürkü yaşandı.
Sadece, toplumsal medyanın bu söylentileri yarattığına dair yaygın inanışın aksine, yeni araştırmamız toplumsal medyanın bu söylentilerin yayılmasına yardım etmede yalnızca bir eli bulunduğunu öne sürüyor.
Toplumsal medyada hangi ‘aşı zararları’ paylaşılıyor?
Toplumsal medyadaki informasyon akışı, paylaşılan informasyon türleri ve kim tarafınca paylaşılmış olduğu da dahil olmak suretiyle, toplulukların Covid aşılarına karşı tutumlarını inceliyoruz.
Son olarak çalışmamızda, küresel olarak iddia edilen advers vakalarla ilgili ortaya çıkan endişeleri izledik. Feysbuk’un halka açık verilerini incelemek için bir araştırma platformu olan Google Trends ve Crowdtangle’ı kullandık. Nereden geldiklerini seyretmek için en sık aranan ve tartışılan vakalara odaklandık.
En sık aranan beş negatif vakası inceledik: pıhtılaşma, bayılma, Bell felci, erken ölüm ve kısırlık.
Pıhtılaşma
Pıhtılaşma, AstraZeneca aşısı ve ender görülen trombositopeni sendromu (TTS) ile tromboz vakaları ile ilişkilendirilmiştir. Bu, aşının askıya alınmasına yol açtı. Yetkililer, bu söylentinin arkasından birçok ülkede alıcılarına yaş sınırlaması getirmişti.
Pıhtılaşmayla ilgili haberler çoğu zaman makul ve durumun oluşturduğu tehditle uyumluydu. Mevzu kendi başına haber kıymeti taşımış olduğu için sansasyonel habercilik gerektirmiyordu. Toplumsal medya bu raporları tüm dünyaya yaydı, bundan dolayı Avusturya’dan gelen ilk pıhtılaşma raporları Feysbuk sayfalarında sekiz saat içinde Gana, Filipinler ve Meksika’ya kadar yayıldı.
Bayılma, Bell’in felci ve erken ölümü
Araştırılan öteki dört söylentinin hiçbir bilimsel temeli yoktu. Bununla beraber, bunlardan üçü hususi olarak belirli vakalarla ilgili “geleneksel” (tv ve gazete) haberlerden yararlanmıştır.
Mesela, bir Tennessee hemşiresi, Pfizer aşısını aldıktan kısa bir süre sonrasında televizyonda bayıldı. Geleneksel medya raporları, hemşirenin kendi bayılma öyküsünü ifşa etmesini içeriyordu ve bunu aşıya bağlamaya karşı uyarıda bulunmuş oldu.
Benzer şekilde, yaşlı beyzbol efsanesi Hank Aaron, kamerada COVID aşısı aldıktan iki hafta sonrasında organik sebeplerden öldü. Öteki Siyah Amerikalılara aşı olmaları için esin vermeyi ummuştu.
Bu iki vaka geleneksel medyada geniş yer buldu ve kısa sürede toplumsal medya paylaşımlarına aşıya atfedildi.
Bell’in felçli olduğu söylentisi, Bangladeş’teki haberlerden çıktı ve hemen sonra bir Birleşik Krallık prizi tarafınca alındı ve bu ender durumu Pfizer aşısına bağladı.
kısırlık
Örneksiz bir “geleneksel medya” kaynağına kadar izleyemediğimiz tek şey, kısırlığa yol açan Covid aşılarının söylentileriydi. Bunun yerine, emek vermeyi yanlış özetleyen iki web hikayesi ve bilim adamlarının sözleri toplumsal medyada geniş çapta paylaşıldı. Geleneksel medya, yalnızca meydana gelen yanlış detayları bildirmek için hikayeyi aldı.
Bunu, aşı şüphecilerinin çevrimiçi “kuram üretme” örneği olarak tanımlıyoruz. Bu, internetteki bir grup insanoğlunun vakalar için makul açıklamalar geliştirmek için detayları çözümleme etmek için kolektif kaynaklarını kullandığı zamandır.
Kısırlık durumunda, istekli bir topluluk, bir örtbasın ikna edici kanıtı olarak temsil ettiklerini oluşturmak için iki bilimsel deposu kötüye kullandı. Bu kuram hemen sonra, Covid aşılarının doğurganlık problemlerine niçin olduğu mevzusunda kalıcı bir web söylentisine yol açtı.
Yukarıdaki öteki dört vakada, geleneksel medyanın, insanların iddia edilen advers vakalar hakkında farkındalığını belirlemede hala mühim bir rol oynadığı ortaya çıkarıldı.
Ana akım haber kaynakları ne yapmış oldu?
Geleneksel medya kuruluşları, toplumsal medya gönderilerini paylaşanlar için önemliydi, bundan dolayı ana akım medya raporlarını güvenilirlik işaretleri olarak görüyorlardı.
Aşı mevzusunda şüpheci topluluklar, negatif vakalar için “kanıt” oluşturmak için internasyonal medya kaynaklarını kullandı. Sonrasında bu “kanıtı” internasyonal ağları içinde tekrardan dağıttılar.
İtibarsız kuruluşlar, yanlış bilgilerin yayılmasını hızlandırarak “tık tuzağı”nı kovaladı. Mesela, 86 yaşındaki Aaron öldüğünde, bir site “Hank Aaron Ölüm: MLB Efsanesi Kovid-19 Aşısını Aldıktan Haftalar Sonrasında Şok Edici Bir Şekilde Geçiyor” başlığıyla çıktı. Bu manşet toplumsal medyada Aaron’un ölümünün aşı olmasının bir sonucu olmadığını açıklayan raporların çoğundan oldukça daha süratli ve daha çok yayıldı.
Ana akım medyadaki yanlış ve sansasyonel manşetler, mühim aramaları ve paylaşımları teşvik etmeye devam etti. Söylentiler, ulusal sınırlar tarafınca kısıtlanmadan küresel olarak yayıldı.
Araştırdığımız söylentilerin bir çok, medya raporları sebebiyle ilgi görmüş oldu. Sadece gazeteciler, gayrimeşru iddiaların bastırılmasında yada çürütülmesinde de mühim bir rol oynamıştır.
Daha önceki medya modellerinin kesintiye uğraması, internette paylaşılan bilgilerin doğruluğu için açıkça bir güçlük teşkil ediyor. Haber kaynaklarının tıklama oluşturma zorunluluğu, doğru ve güvenilir informasyon sağlama zorunluluğundan daha ağır basabilir.
Çözüm nedir?
İnternetteki yanlış informasyon akışını çözmek için kolay cevaplar göremiyoruz.
Bununla beraber, toplumsal medyada hem yazarlar hem de hikayeler için güvenilirlik belirteçlerinin kullanılması ihtimaller içinde bir çözümdür. Kamuoyu tarafınca tanınan mevzu uzmanlarının bir “güvenilirlik puanı” üretmek için haber öykülerini “yükseltebileceği” ve “düşük oy verebileceği” bir sistem, okuyucuların belirli öykülerin ve bilgilerin algılanan güvenilirliğini yargılamasına destek olacaktır.
Ayrıca, iddia edilen advers vakalarla ilgili bir konunun açıklığa kavuşturulması gerektiğinde, mümkün olduğunda bilim adamlarına ve sıhhat profesyonellerine kendi bakış açılarını geliştirmelerini öneriyoruz. Bunu yapmak, bir konunun yörüngesini ve yayılmasını potansiyel olarak değiştirebilir.
Bilim adamları ve sıhhat profesyonelleri, hikayelerin aşıyı reddedenlerin oluşturduğu çevrimiçi topluluklarda paylaşılmasını engelleyemez. Bu insanoğlu, doğruluğundan bağımsız olarak bu tür detayları paylaşmaya yatırım yaparlar. Bununla beraber, medya kuruluşları iftiralarını bildirmeye başladığında, profesyoneller söylentilerin zarar verici yayılmasını sınırlayabilir.
(Konuşma/PTI)