Halı, turizm, tarih, parşömen
Bir zamanların Pergamon Krallığına başkentlik yapmış olan Bergama, tarih ve kültür zenginlikleri ile turizm konusunda oldukça popüler bir ilçemiz.
Bergama bir tabiat ve kültür hazinesi. Katar'ın Başkenti Doha'da yapılan 38. Dünya Miras Komitesi Toplantı'sında, 21 ülkenin oyunu alarak, 2014 UNESCO Dünya Mirası listesine girdi. Böylelikle dünyanın 999. mirası oldu.
Masal gibi bir mâzi, ilklerle dolu bir tarih, antik çağın en meşhur kütüphanelerinden birine sahip, hatta Mısır ile kitaplar hususunda rekabete girmiş, Mısır rakibine papirüs vermeyince, Pergamonlular parşömen adını verdikleri kâğıdı bulmuşlar...
Antik şehir, yüksek yere kurulduğu için Akropol olarak adlandırılıyor. Görkemli antik şehrin eteklerinde oluşan yerleşim ise şu anki Bergama'dır.
Bergama'ya Nasıl Gidilir?
İzmir'in kuzeyinde yer alan Bergama , İzmir'e 108 kilometre. Bergama'ya en yakın havaalanı İzmir'de. Aliağa istikametinden 20 dakika aralıkla Bergama dolmuş ve minibüsler geçiyor. (Havaalanından metroyla kesintisiz Aliağa'ya ulaşmam mümkün.) İzmir Garajından, Bergama'ya düzenli seferler mevcut. İlçenin İstanbul'a uzaklığı 526, Ankara'ya ise 660 kilometre.
Bergama'da Nereler Gezilir?
Denizden yaklaşık 40 metre yükseklikte bulunan Pergamon, yörenin en eski yerleşim yeri. Burası hellenistik Attelos Hanedanlığı ‘nın başkentiydi ve kültür merkeziydi. Kitaplığında 200 bin eser bulunmaktaydı. Mısır'ın parşömen ambargosu yüzünde kâğıdı kendisi üretiyordu. 1936 yılında açılan Bergama Müzesi, Erken Tunç Dönemi'nden, Bizans Dönemine kadar pek çok tarihî esere ev sahipliği yapıyor. Kalenin bulunduğu mevki "Akropol Tepesi" olarak biliniyor. Akropol'de bulunan tiyatro 10 bin kişiyi alabiliyormuş. Buraya teleferikle çıkmak mümkün. Dönüşte yürümeyi seçerseniz, restore edilmiş Rum evlerini de görebilirsiniz. Alışveriş yapacaksanız "Bergama Arastası" tam size göre... Burası Uzun Çarşı ile başlıyor Tuz Pazarı, İplik Pazarı, Saraçlar Çarşısı, Papuçcular ve Bedesten'den oluşuyor.
Türkiye çam fıstığının yüzde 80'ini karşılayan Kozak Yaylası, Bergama'ya 20 kilometre uzaklıkta. Ancak yayla şu anda altın madeni tartışmaları ile gündemde. Bilim adamları tarafından "ekolojik hassas bölge" olarak tanımlanan Kozak Yaylası'nda asırlık çam ağaçları bulunuyor. Kozak Yaylası'na Bergama'dan 20 dakika aralıklarla kalkan minibüslerle ulaşabilirsiniz. Kozak Yaylası'nın özellikle köy kahvaltısı meşhurdur. Bergama'da bulunan lokantalarda, kaymaklı taze bakla, keşkek, kaymaklı kabak, nohutlu börek, çamfıstığı helvası gibi ananevî tatları tecrübe edebilirsiniz.
Bergama Halıları
Her biri birer sanat eseri değerinde olan halılar, ait oldukları dönem ile ilgili birçok veriyi taşıyarak sonraki kuşaklara aktarmada da belge niteliği taşıyor. Zaman içinde gelişerek kendi kimliğini kazanmış ve bu kimliğini dokunan halılar üzerinde yaşatabilmiş birçok ünlü halıcılık merkezinden biridir Bergama. Birçok yönden zenginliği içinde barındıran Bergama, adıyla anılan halılarıyla da oldukça meşhurdur.
Taşını toprağını kaldırsanız altında nice medeniyetlerin izini bulacağınız Bergama'da, halılar sayesinde bu köklü tarihe dokunmak hâlâ mümkün. Her biri birer sanat eseri değerinde olan halılar, ait oldukları dönem ile ilgili birçok veriyi taşıyarak sonraki kuşaklara aktarmada da belge niteliği taşıyor. Geleneksel kültürün bir parçası olan Bergama Halıları yüzyıllardır el emeği ve göz nuruyla dokuna gelmiş.
Öyle ki genç kızlar, dokudukları motiflerle hissettiklerini, hayallerini ilmek ilmek halılara işlemiş. Bu kıymetli halılara dokunarak tarihi hissedebilir, genç kızların hayallerine tanıklık edebilirsiniz. Halıların tanımlanmasında en önemli ayırıcı özelliklerinden olan hammadde, renk ve desen özellikleri Bergama Halısı'nın geleneksel dokuma tip ve karakterini oluşturmuş. Bergama ve çevresinde yaklaşık 15. yüzyıla kadar uzanan bir geçmişe sahip olan dokumacılık birçok köyde hâlâ devam etmekte. Kendine has ilmek tekniği, renk kullanımı, desen yapısı ile Bergama Halısı benzerleri arasından hemen ayrılmakta. Genel olarak koyu mavi, kırmızı ve beyaz renklerin hâkim olduğu bu halılar Kız Bergama, Sarı Namazlık, Yağcıbedir, Holbein gibi çeşitlere ayrılmakta. Özellikle aralarında en meşhuru olan Kız Bergama Halısı, halı literatüründe dünyaca üne sahip. Bergama ve köylerinde, kök boya ile renklendirilmiş özel yapağıdan dokunan halılar bu özelliklerinden dolayı koku yapmaz ve kullanıldıkça ipek görünümü alır.
Antika değeri kazanma özelliği ve kendine has nitelikleri Kız Bergama'yı dünya halı literatüründe önemli bir yere getirmiş. El dokumacılığının en önemli örneklerini görebileceğiniz Bergama Halıları'nın büyük çoğunluğu 19. ve 20. yüzyıllarda yapılmışsa da 17. yüzyıldan kalma ender örneklerini de bulmak mümkün. Göz alıcı desenleri büyük bir çeşitlilik gösteren halıların birçoğu eski yüzyılların etkilerini yansıtmakta. Duyguların renk renk, ilmek ilmek işlendiği bu kıymetli halılar bugün de dükkânlarda alıcısını beklemekte...
Kültürü geometrik motiflerle anlatıyor
Holbein halılarının III. ve IV. tiplerinden gelişen Bergama halılarında geometrik desenler ve kuvvetle üslûplanarak geometrik şemaya uydurulmuş bitki motifleri görülür. Bunların en önemli tiplerinden biri, halı zeminini enine dolduran iki veya üç çeşit karenin üst üste sıralanmasını gösterir. Karelerin ortasına sekizgenler, bazen altıgen yerleştirilmiş, köşeler üçgenlerle doldurulmuştur.
Diğer bir tip, ortadaki esas motif olan sekizgenin etrafında küçük sekizgenlerin gruplaşmasını gösterir. Gelişmede sekizgenlerin etrafındaki kare veya dikdörtgen çerçeve ortadan kalkmakla beraber, daha sonra kare çerçeveler tekrar görülmüş ve aralarına stilize hayvan figürleri yerleştirilmiştir. Yıldız veya kare biçiminde motifler de vardır. En eskileri 16. yüzyıldan kalmış olan Bergama halıları, Selçuklu halılarının birçok motiflerini ve kufî bordürlerini günümüze kadar yaşatmışlardır. Devetüyü sarısı, tabii beyaz, iki kırmızı, mavi, ceviz yeşili, kahverengi ile iki renk tonunun yan yana kullanılması, Selçuklu renkleri geleneğinin devamıdır.
Geometrik motifler yanında, kuvvetle üsluplanmış bitki motifleri de geometrik düzene uymakla beraber bordürlerde ve 19. yüzyıldan sonraki halılarda natüralist çiçek ve yaprak motifleri görülür. 18. yüzyıl örneklerinde dolgu motifi olarak tekrar ortaya çıkan küçük hayvan figürleri Bergama halılarının hayvan motifli halılar ile bağlantısını açıkça belli eder.