1986 yılından itibaren The Economist tarafından yayınlanmakta olan, ülkeler arasında satın alma gücü paritesine göre döviz kuru seviyesini ölçmek için kullanılan bir araştırmadır.
Ürün olarak Big Mac'in seçilme nedeni ise bu fast food ürününün tüm dünyada yaklaşık olarak aynı standartta yapıldığının düşünülmesidir. Bu durumda standart özelliklerde bir ürünün her ülkede tüketiciye maliyeti karşılaştırılmaktadır, sonuç olarak ise alım gücüne dayanan bir döviz kuru seviyesi belirlenmektedir. Satın alma gücü paritesi teorisi ülke para birimleri arasındaki dönüşüm oranlarının (kurların) belirli bir mal ve hizmet sepetindeki satın alma gücünü eşitleyecek şekilde hareket edeceğini söylemektedir. Big Mac endeksi de satın alma gücü paritesi teorisine dayanmaktadır.
Aşağıda Temmuz 2016 itibariyle endeksin dünya genelindeki durumu gösterilmiştir. Big Mac endeksi Türkiye ABD karşılaştırmasına göre ilgili tarihte Türk Lirası Amerikan Doları karşısında %30 düşük değerlenmektedir, diğer bir ifadeyle USD TL kuru %30 yüksektir.
Big Mac Endeksi hesaplaması:
ABD'de Big Mac fiyatı 5.04$'dır. Aynı tarihte Türkiye'de 10,75 TL dir. Buna göre satın alma gücü paritesi 10,75/5,04= 2,13 olarak hesaplanmaktadır. Bu sonuç ABD'de 1$ karşılığında alınacak mal Türkiye'de 2,13 TL'ye alınabilmektedir anlamına geliyor. Big Mac endeksine göre olması gereken USD/TL kuru 2,13'tür. Serbest piyasada ise USD/TL 3.04'dür. TL %30 değerlendiği takdirde 2,13 seviyesine gelecektir, bu kur seviyesinde ABD ve Türkiye'de Big Mac fiyatı eşitlenmiş olur.
Diğer ülkelerin durumu da grafikte görülebilir. Endekse göre dolar karşısında en yüksek değerlemeye tabi tutulan para birimleri İsviçre Frangı ve Norveç Kronu'dur, en düşük değerlenenler ise Ukrayna, Rusya ve Malezya para birimleridir.
Big Mac endeksi birçok eleştiriye açıktır, tek bir ürün üzerinden uluslararası karşılaştırmalar yapmak mümkün değildir, fakat bu endeks gerek basitliği gerekse seçilen ürünün gerçekten dünyanın birçok yerinde satılan en standart ürünlerden birisi olması nedeniyle yayınlanmaya başladığı günden beri oldukça popüler olmuştur.
Benzer şekilde Big Mac gibi yine küresel ürünler olan Coca Cola ya da Ipad üzerinden oluşturulan endeks çalışmaları da bulunmaktadır. Daha geniş kapsamlı ve gerçekçi karşılaştırmalar için Dünya Bankası ve Eurostat / OECD'nin belirli mal ve hizmet sepetleri üzerinden hazırladıkları "fiyat düzeyi endeksi" çalışmaları takip edilebilir.
Bu terimin İngilizce karşılığı: Big Mac Index
İlgili bağlantılar: The Economist Big Mac Endeski
Yazar: Onur Ceylan