Günümüzde başta iş başvuruları ve kamu hizmetine girme aşaması olmak üzere pek çok alanda kişilerden adli sicil kaydı talep edilmektedir. Adli sicil kaydında mahkumiyete dair bilgilerin yer almasını istemeyen kişiler, bu kayıtların sildirilmesinin mümkün olup olmadığını merak etmektedirler.
Bir kişinin sabıka kaydının olması hem toplum nezdinde hem de işverenler bakımından olumsuz olarak değerlendirilebilen ve ilişkilerdeki güven ortamına gölge düşürme potansiyeli olan bir durumdur. Oysa ceza hukukunun amacı ıslah olup, kişileri ömür boyu suçlu olarak yaftalamak değildir. Yaptığı eylemin cezasını çekmiş bir kişiye hala suçlu gözüyle bakılması normal olmayan bir önyargıdır.
Halk arasında sabıka kaydı olarak bilinen adli sicil kaydına, yürütülen ceza yargılamasının sonucunda kişi hakkında verilen ceza veya güvenlik tedbirine mahkumiyet hükümleri kaydedilmektedir. Bu sicil Adalet Bakanlığı bünyesindeki Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü tarafından otomatik olarak tutulmaktadır.
Bu bültende, adli sicil ve adli sicil arşiv kayıtlarına hangi mahkeme kararlarının işlendiği, bu kayıtların sildirilmesinin hangi şartlarda mümkün olduğu konularına değindik.
Anahtar Kelimeler: adli sicil, adli sicil kaydı, adli sicil arşiv kaydı, sabıka kaydı, adli sicil kaydı sildirme, infaz, mahkumiyet, ceza hukuku, güvenlik tedbiri, yasaklanmış hakların geri verilmesi, memnu hakların iadesi, hükmün açıklanmasının geri bırakılması, cezanın ertelenmesi, kamu davasının açılmasının ertelenmesi.
- ADLİ SİCİL KAYDI VE ADLİ SİCİL ARŞİV KAYDI NEDİR?
Adli sicil kaydı sabıka kaydı olarak da bilinen, mahkemelerin bir kişi hakkında verdiği kesinleşmiş mahkumiyet kararlarının işlendiği sicildir. Mahkeme kararı verilir verilmez adli sicil kaydına bu hüküm geçirilmez; sicile işlenmesi için kararın kesinleşmesi gerekir. Bir ceza mahkumiyeti hükmünün kesinleşmesi için ise, ya süresi içinde temyiz ya da istinaf kanun yollarına başvurmamış olmak ya da başvuru yapılmış fakat reddedilmiş veya üst mahkemece mahkeme kararının onanması ile sonuçlanmış olması gerekir.
Adli sicil kaydına yabancı mahkemelerce verilmiş ve Türk mahkemeleri tarafından da tanınmış mahkumiyet kararları da işlenmektedir.
Adli sicil kaydına henüz infazı tamamlanmamış kararlar işlenirken; adli sicil arşiv kaydına infazı tamamlanıp bitmiş kararlar kaydedilmektedir. iki sicil arasındaki temel fark budur. Her iki sicildeki kayıtların silinmesi, farklı şart ve sürelere tabidir. Aşağıda bu konuya değinilecektir.
- ADLİ SİCİLE HANGİ MAHKEME KARARLARI KAYDEDİLİR?
Adli sicile bir kişi hakkında verilen hapis cezaları, adli para cezaları, koşullu salıverilme kararları, mahkûmiyet hükmüyle bağlantılı olarak verilen, belli bir hak ve yetkinin kullanılmasının veya belli bir meslek veya sanatın icrasının yasaklanmasına ya da sürücü belgesinin geri alınmasına ilişkin kararlar, hapis cezasının ertelenmesi kararı, akıl hastalığı nedeniyle hükmedilen güvenlik tedbirlerine ilişkin kararlar kaydedilmektedir. Aşağıda adli sicile kaydedilen kararların listesine yer verilmiştir;
- Hapis cezaları ile ilgili olarak;
- Hapis cezasına mahkûmiyet kararı,
- Koşullu salıverilme kararı,
- Koşullu salıverilmede denetim süresinin uzatılmasına ilişkin karar,
- Koşullu salıverilme kararının geri alınmasına dair karar,
- Hapis cezasının infazının tamamlandığı hususu,
- Hapis cezasının ertelenmesi halinde;
- Denetim süresi,
- Denetim süresinin yükümlülüklere uygun veya iyi halli olarak geçirilmesi dolayısıyla cezanın infaz edilmiş sayıldığı hususu,
- Ertelenen hapis cezasının infaz kurumunda çektirilmesine ilişkin karar,
- Adlî para cezası ile ilgili olarak;
- Adlî para cezasına ilişkin mahkûmiyet hükmü,
- Adlî para cezasının ödenmek suretiyle infaz edildiği hususu,
- Adlî para cezasının tazyik hapsi suretiyle kısmen veya tamamen infaz edildiği hususu,
- Adlî para cezasının tazyik hapsinden sonra kalan kısmının ödenmek suretiyle infaz edildiği hususu,
- Kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırıma mahkûmiyet halinde;
- Kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırım olarak, adlî para cezasına mahkûmiyet veya güvenlik tedbiri uygulanması hükmü,
- Kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırım olarak hükmedilen güvenlik tedbirinin gereklerinin yerine getirilmemesi dolayısıyla hapis cezasının infazına ilişkin karar,
- Kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırım olarak hükmedilen güvenlik tedbirinin değiştirilmesine ilişkin karar,
- Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma ile ilgili olarak;
- Kasten işlenen bir suç nedeniyle hapis cezasına mahkûmiyetin kanunî sonucu olarak yoksun kalınan haklara cezanın ertelenmesi dolayısıyla getirilen istisnaya ilişkin karar,
- Mahkûmiyet hükmüyle bağlantılı olarak verilen, belli bir hak ve yetkinin kullanılmasının veya belli bir meslek veya sanatın icrasının yasaklanmasına ya da sürücü belgesinin geri alınmasına ilişkin karar,
- Türk vatandaşı hakkında yabancı mahkemeden verilmiş ve kesinleşmiş olan mahkûmiyet kararının Türk hukuku bakımından doğurduğu hak yoksunluklarına ilişkin olarak Cumhuriyet savcısının istemi üzerine mahkemece verilen karar,
- Ceza mahkûmiyetini bütün sonuçlarıyla ortadan kaldıran şikayetten vazgeçme veya etkin pişmanlık dolayısıyla verilen karar,
- Ceza zamanaşımının dolduğunun tespitine ilişkin karar,
- Genel veya özel affa ilişkin kanun; özel affa ilişkin Cumhurbaşkanlığı kararı,
- Askerî Ceza Kanununa göre verilmiş mahkûmiyet kararlarındaki ferî cezalar,
- Akıl hastalığı nedeniyle hükmedilen güvenlik tedbirlerine ilişkin kararlar,
- ADLİ SİCİLE HANGİ KARARLAR KAYDEDİLMEZ?
Halk arasında bilinenin aksine her türlü hapis cezası adli sicile kaydedilmez. Disiplin hapsi cezaları ile tazyik hapsi cezaları adli sicile kaydedilmez. Örneğin mal beyanında bulunmama nedeniyle verilen tazyik hapsi, borç ödeme taahhüdünün ihlali nedeniyle verilen hapis cezası adli sicile kaydedilmez. Çünkü bunlar teknik anlamda bir suç karşılığı verilen ceza yaptırımları değil, kişiyi belli bir şekilde davranmaya zorlama amacı taşıyan cezalar olmaları yönüyle de normal hapis cezalarından farklıdır.
İdari para cezalarına ilişkin kararlar da adli sicile işlenmez. Örneğin, trafik cezaları birer idari para cezası olup adli sicile işlenmez.
Yine sırf askerî suçlara dair verilen mahkumiyet hükümleri adli sicile işlenmez.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararları da adli sicile işlenmez. Bunlar kendilerine özgü sicillere kaydedilmekte ve sabıka kayıtlarına yansıtılmamaktadır.
- ADLİ SİCİL KAYDI(SABIKA KAYDI) NASIL SİLİNİR?
Kişilerin mahkum olduğu ceza ve güvenlik tedbirine ilişkin kesinleşmiş mahkeme kararları adli sicile otomatik olarak işlenmektedir. Fakat adli sicil kayıtlarının belli şartlarda silinmesi mümkündür.
- Cezanın ve güvenlik tedbirinin infazı tamamlanmışsa, adli sicil kaydı resen silinir. Cezanın tamamlanmasından kasıt cezanın hapis cezası veya adli para cezası olmasına göre değişir. Hapis cezasının infazı, şartsız tahliye tarihidir. Güvenlik tedbirinin infazı söz konusu ise denetim süresinin dolduğu tarihtir. Adli para cezalarının infazı ise ödendiği tarihte tamamlanır. Adli para cezasının ödenmemesi nedeniyle ceza tazyik hapsine çevrilmişse, cezaevinden çıkış tarihi infazın tamamlandığı tarih olarak esas alınır.
- Ceza mahkumiyetini bütün sonuçlarıyla ortadan kaldıran şikâyetten vazgeçme veya etkin pişmanlık hükümleri somut olayda gerçekleşmişse adli sicil kaydı silinir.
- Kişinin ölümü halinde adli sicil kaydı silinir.
- Ceza zamanaşımı süresi dolmuşsa,
- Genel af kanunu çıkarılmışsa,
Adli sicil kaydındaki bilgiler silinerek, adli sicil arşiv kaydına aktarılır.
- ADLİ SİCİL ARŞİV KAYDI NASIL SİLİNİR?
Adli sicil arşiv kaydına, adli sicil kaydından farklı olarak infazı tamamlanmış mahkumiyet hükümleri kaydedilir. Adli sicil kaydına işlenen bilgiler infaz tamamlandıktan sonra arşiv kaydına aktarılır. Arşiv sicil kaydına işlenen mahkumiyet bilgileri de belli şartların gerçekleşmesi halinde silinebilmektedir.
Arşiv kaydı bilgileri;
- İlgili kişinin ölümü üzerine veya
- Taksirli suçlar hariç toplam bir yıl veya daha fazla hapis ile ağır hapis cezasına hüküm giymiş olanlar; zimmet, ihtilâs, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı suçlarla, kaçakçılık, resmî ihale ve alım satımlara fesat karıştırma, Devlet sırlarını açığa vurma, terör eylemlerine katılma ve bu gibi eylemleri tahrik ve teşvik suçlarından biriyle hüküm giymiş olanlar ile Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunlarda bir hak yoksunluğuna neden olan mahkumiyetler bakımından kaydın arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren;
- Yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınması şartıyla 15 yıl geçmesiyle,
- Yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınması şartı aranmaksızın 30 yıl geçmesiyle silinir.
- Diğer mahkumiyetler bakımından kaydın arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren 5 yıl geçmesiyle tamamen silinir.
Sonuç olarak söyleyebiliriz ki genellikle bir kişi hakkındaki arşiv kaydının silinmesi cezanın infaz edilmesinden itibaren 5 yılın geçmesiyle mümkün olabilmektedir.
- ADLİ SİCİL ve ARŞİV KAYITLARININ SİLİNMESİ İÇİN NASIL TALEPTE BULUNULMALIDIR?
Adli sicil ve arşiv kayıtlarının silinmesi taleplerini Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü’nün teklifi ve Adalet Bakanı’nın onayıyla kurulan bir komisyon karara bağlamaktadır. Adli sicil veya arşiv kayıtlarının silinmesi için Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü’ne hitaben dilekçe yazılarak kayıtların silinmesi talep edilmelidir. Ancak kayıtların silinmesi için “yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı” alınabiliyorsa öncelikle yetkili mahkemeden bu kararın alınması, kayıtların çok daha erken bir tarihte silinmesine imkan tanıyacaktır. Bu nedenle öncelikle mahkemeden yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınarak, sicil kayıtlarının silinmesi talebini içeren dilekçeyle birlikte Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü’ne başvuruda bulunulması zaman kaybını önleyecektir.
- YASAKLANMIŞ HAKLARIN GERİ VERİLMESİ KARARI NASIL ALINIR?
Yasaklanmış hakların geri verilmesi veya bir diğer adıyla memnu hakların iadesi için Adli Sicil Kanunu’nun 13/A maddesine göre;
- Cezanın infazının tamamlanmış olması,
- Cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren üç yıllık bir sürenin geçmiş olması,
- Kişinin bu süre zarfında yeni bir suç işlememiş olması ve hayatını iyi halli olarak sürdürdüğü hususunda mahkemede bir kanaat oluşması gerekmektedir.
Mahkûm olunan cezanın infazına genel af veya etkin pişmanlık dışında başka bir hukukî nedenle son verilmiş olması halinde, yasaklanmış hakların geri verilmesi yoluna gidilebilmesi için, hükmün kesinleştiği tarihten itibaren beş yıl geçmesi gerekir. Ancak, bu süre kişinin mahkûm olduğu hapis cezasına üç yıl eklenmek suretiyle bulunacak süreden az olamaz.
- YASAKLANMIŞ HAKLARIN GERİ VERİLMESİ İÇİN HANGİ MAHKEMEYE BAŞVURULMALIDIR?
Yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı almak için iki yetkili mahkeme vardır. Kişi bunlardan herhangi birini tercih edebilmektedir. Bu konuda yetkili mahkemeler;
- bizzat hükmü veren mahkeme
- hükümlünün ikamet ettiği yerdeki hükmü veren mahkemeyle aynı derecedeki mahkemedir.
Yasaklanmış hakların geri verilmesine ilişkin karar da , kesinleşince adlî sicil arşivine kaydedilmektedir.
SONUÇ VE ÖNERİLER
Adli sicil ve arşiv kayıtları gerek iş ilişkilerinde gerekse resmi işlemlerde kişilerden sıkça talep edilmektedir. Kişilerin mahkum oldukları cezayı çekmelerinden sonraki yaşamlarında, adli sicil ve arşiv kayıtları nedeniyle sürekli bir önyargıyla ve etiketle karşılaşmamaları adına, hükümlü kişilere adli sicil ve arşiv kayıtlarının silinmesi imkanı tanınmıştır. Adli sicil ve arşiv kayıtlarının daha kısa sürede ve kolay şekilde silinebilmesi için ceza hukuku alanında uzman bir avukatın yardımından yararlanılması tavsiye edilmektedir. Avukatınız size, bu haktan ne zaman ve nasıl yararlanabileceğiniz konusunda gerekli bilgilendirmeyi yapacak ve ilgili makamlara talebinizi en doğru şekilde ileterek hızlı sonuç almanızı sağlayacaktır.
Adli sicil kaydı ve arşiv kayıtlarının silinmesi konusunda daha fazla bilgiye ve yardıma ihtiyaç duymanız halinde Solmaz Hukuk ve Danışmanlık ekibiyle iletişime geçmeniz halinde, ceza hukuku alanında uzmanlaşmış avukatlarımız sizlere gerekli hukuki desteği sunacaktır.
Saygılarımızla.