Önceki makalede, Rusya Federasyonu'nun mevcut uluslararası ödeme sistemine alternatiflerden bahsettik. Devlet para birimi tekelinde (GWM) alternatif bir uluslararası ödemeler sisteminin oluşturulması gerektiğini belirttik. GWM, Rusya'daki en uygun uluslararası ödeme sistemi için gerekli ancak yeterli bir şart değildir. Bu sistemin ülkenin dış ekonomik faaliyeti çerçevesinde mobilizasyonu ve etkin kullanımını sağlamakla kalmamakta, aynı zamanda ülkenin bir şekilde Washington tarafından kontrol edilen ABD dolarına ve diğer rezerv para birimlerine olan bağımlılığını en aza indirmesi arzu edilmektedir. Bu sorunu çözmek için zamana göre test edilmiş yöntemi kullanmalısınız - temizleme.
Döviz temizleme: tanımı, türleri
Temizlemek geniş bir kavramdır. Takas, karşılıklı finansal talepler ve borçlar (borçlar) muhasebesine dayanan, mallar, menkul kıymetler ve hizmetler için yapılan karşılıklı nakitsiz ödeme sistemidir. Farklı takas türleri vardır: emtia, bankacılık, borsa, para. Örneğin, banka takas işlemleri, evlerin takas edilmesi ve birbirine eşit ödemelerin dengelenmesi esasına dayanan bankalararası nakitsiz ödemeler sistemidir. Banka temizliği, hemen hemen her ülkede gelişmiş bir bankacılık altyapısı ile gerçekleştirilmektedir. Emtia takasında, daha önce konuştuğumuz bir karşı ticaret işareti var.
Uluslararası ticaret alanında hesaplama yapan temizleme ile ilgileniyoruz. Para takas denir. Döviz temizleme, eyaletlerarası anlaşmalara dayanarak dış ticarete katılanlar arasında bir uzlaştırma sistemidir. Yani, temizleme anlaşmasına katılan ülkelerin tüm ihracatçıları ve ithalatçıları için zorunlu hale gelir. Karşı iddiaların ve yükümlülüklerin dengelenmesi sonucunda takas bakiyesi ortaya çıkmaktadır. Döviz temizlemenin önemli bir unsuru, belirtilen gerekliliklerin ve yükümlülüklerin muhasebeleştirilmesi ve mahsuplaştırılması olan takas bankalarının takas işlemlerinde katılımcılara borç verebilmesidir.
Eyaletlerarası anlaşmalar, dengenin oluşumu için koşullarını ve itfa yöntemlerini şart koşar. Takas bakiyesi üzerindeki borç limiti, cironun büyüklüğüne bağlıdır ve genellikle hacminin% 5 -% 10 seviyesinin yanı sıra emtia teslimatlarındaki mevsimsel dalgalanmalara da sabitlenir (bu durumda limit daha yüksektir). Anlaşmalar, geri ödeme için kullanılan para birimini, geri ödeme koşullarını, ortaya çıkan borcu borçlandırma imkanlarını ve yöntemlerini belirler (bakiye).
Takas kredisi prensipte karşılıklıdır, ancak pratikte tek taraflı kredilendirmeye pasif uluslararası ödemeler dengesi olan ülkelerin aktif ödemeler dengesi olan ülkeler hakimdir. Takas, bakiyenin alacaklı ülke tarafından paraya ücretsiz olarak çevrilmesini sağlayabilir (dönüştürülebilir takas). Ancak bu yöntem nadiren kullanılır. Bakiyenin yalnızca parayla değil, malların temininde de itfa edilmesini sağlayan bir seçenek olabilir. Bu tür bir temizleme, daha önce bahsettiğimiz karşı ticaret mekanizmasını hatırlatıyor. Eğer mal bilançosunun 100-yüzde kapsamı öngörülüyorsa, bu zaten net bir ticaret olacaktır.
Üye ülke sayısına bağlı olarak, tek taraflı, iki taraflı, çok taraflı ve uluslararası açıklıklar farklıdır. Operasyonların hacmi, ödeme cirosunun% 95'ine kadar olan ve belirli işlemleri kapsayan kısmi bir tam temizlik ile ayırt edilir.
Yurtdışında döviz temizliği kullanma deneyimi
Para temizleme patlaması yirminci yüzyılın 30-50-s döneminde düştü. Döviz temizlemesinin gelişmesindeki ivme, 1929'ta başlayan ekonomik krizdi. Kriz geliştikçe, altın standart sistemi çökmeye başladı ve Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra büyük bir güçlükle restore edildi. Uluslararası ticareti kısıtlamaya başladı. Hayati ithalat için ödeme yapacak para birimleri yeterli değildi. Sert para birimi kısıtlamaları getirildi. Bu zor duruma verilen cevap, para biriktirme imkânı sağlayan temizliğin ortaya çıkmasıydı. Dış ticaret işlemlerinin katılımcıları ve takas bankaları arasındaki ilişkiler ulusal para birimi bazında oluşturulmuştur. Yani, ihracatçılar hesaplarını bankaların ulusal para birimlerinden, ithalatçıların ise tersine, ulusal para birimlerini takas bankalarına kadar aldılar.
İlk takas anlaşması İsviçre ile Macaristan arasındaki 1931'te imzalandı. Mart ayında 1935 - 74'te 1937 takas anlaşmaları imzalandı. Uluslararası ticaretin% 169'ini karşıladılar. Clearing, İkinci Dünya Savaşı sırasında uluslararası ticaretin büyük bir bölümünü gerçekleştirdi. İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra, ödemeler dengesi krizi, “dolar açlığı”, enflasyon ve para birimi kısıtlamaları, çoğu Batı Avrupa ülkesinin döviz rezervlerinin tükenmesi, 12'taki 200'ten 1947'taki ikili açıklık oranının 400 / 1950 / 2 / 3 / 1950 / 50 / XNUMX / XNUMX / XNUMX / XNUMX / hesaplamasında Avrupa ülkeleri arasında XNUMX ticareti. Genel olarak, XNUMX-ler'in ortasında dünya kapitalist ekonomi sisteminde. Tüm uluslararası ödemelerin% XNUMX'ine döviz temizliği uygulandı.
1950-s'de, birçok ülke çok taraflı temizleme oluşturma yolunda ilerlemeye başladı. Batı Avrupa'da, Haziran 17’te kurulan ve Aralık 1950’e kadar varolan 1958 ülkelerinin bir parçası olarak Avrupa Ödemeler Birliği’dir (ENP). Bretton Woods Konferansı'nda uluslararası bir para biriminin statüsünü almış olan ABD sermayesinin daha aktif nüfuzu ve Avrupa'ya bir dolar getirmesi için parasal kısıtlamalar ve Batı Avrupa'da tek bir ekonomik ve parasal alan yaratılması.
Avrupa'da çok sayıda ikili para birimi temizleme işleminin varlığının Washington’a 1944’te düzenlenen konferansta ABD dolarının sağladığı faydaları tam olarak anlama fırsatı vermediği belirtilmelidir. “Marshall Planı” na göre fonlar pahasına, ENP'nin ana sermayesi (350 milyon dolar) ve birkaç ülkenin ödemeler dengesi açığının (189 milyon dolar) finanse edilmesi sağlandı. Haziran 1950’tan Temmuz 1954’e kadar ABD, ENU 1 050’e bir milyon dolar kazandırdı ve daha sonra doğrudan yatırımları durdurdu; Amerikan temsilcisi, ENP'nin idari komitesine danışma amaçlı katıldı. Bu arada, ENP çerçevesinde uluslarüstü bir para birimi ortaya çıktı. "Epunit" adı verilen uluslararası bir para birimidir.
Bu Avrupa ödeme biriminin ABD dolarının (0,888671 g saf metal) içeriğine eşdeğer bir altın içeriğine sahip olması dikkat çekicidir. ENP, daha sonra Avrupa Para Birliği'nin ortaya çıkması temelinde, Batı Avrupa ülkelerinin bölgesel bir örgütü olarak kuruldu.
ENP'nin operasyonu, Basel'deki Uluslararası İskanlar Bankası (BIS) tarafından sağlandı. ENP çerçevesinde, her ay üye devletler tarafından, borç fazlası olan borçlu kredileri sınırlı olan tüm ödemelerin çok taraflı bir telafisi vardı. Başlangıçta, makbuzlar ve ödemeler temelinde, her ülkenin dengesi elde edildi. Bu bilgi daha sonra BIS'e iletildi ve her ülke onunla kredi ilişkilerine girdi. Pozitif ve negatif bakiyelerin toplamı çakıştığından, sonuç olarak, BIS yalnızca çok taraflı açıklıkta bir aracı (aracı) olarak görev yapmıştır. Son aşamada, katılımcı ülkelerin takas hesaplarındaki pasif ve aktif bakiyeler kotalara göre düzenlenmiştir. ENP'deki toplam kota miktarı, 4 milyar birimden fazlaydı. Kotalar, ülkenin uluslararası ödeme işlemlerinin hacmine bağlı olarak belirlendi: İngiltere için - 1 milyar birim, Fransa - 520 milyon, vb.
IMF'nin aksine, ENP'deki kotalar ödenmedi ve çok taraflı temizlemeye katılan ülkelerin dengesini düzenlemek için hizmet edildi. Limitleri dahilinde altın cinsinden ödemelerin payı ve aktif borç bakiyesi olan ülkelerin ödemekte olduğu kredilerin payı belirlendi. ENP, katılan ülkeler arasındaki yerleşimlerin temizliği için sağlanan Avrupa Para Anlaşması (EMU) ile değiştirildi. Ancak eğer katılımcı ülkelerin bütün gereklilikleri ve yükümlülükleri ENP'den geçerse, karşılıklı anlaşmaların sadece bir kısmı DAÜ aracılığıyla yürütülmeye başlanmış ve Batı Avrupa ülkelerinin çoğunluğunun para birimi kısıtlamalarının iptali nedeniyle istikrarlı bir şekilde azalmıştır. ENP'nin kaldırılması, Avrupa ekonomisinin keskin bir dolarlaşmasına yol açtı.
SSCB'nin uluslararası yerleşimlerinde para biriminin temizlenmesi
Savaş sonrası yılların başlarında, SSCB, ikili komşuluklar temelinde birçok komşu ülkeyle anlaşmalar düzenledi. Sovyetler Birliği'nde dış ticaret ve döviz işlemleri alanındaki planlı bir ekonominin ve devlet tekelinin varlığı, takas anlaşmaları örgütlenmesine katkıda bulundu. Bu arada, söz konusu takas anlaşmaları, planlı bir ekonominin ve dış ekonomik faaliyet alanındaki devlet tekelinin örgütlenmesinin başarılı bir ticaret ve ekonomik işbirliği için şart olduğu anlayışıyla komşularımızı “sıkılaştırdı”. Elbette, bir takas bakiyesi her zaman mevcuttu, ancak geri ödemesi çoğunlukla altın veya para cinsinden değil, emtia teslimatlarında yapıldı. Yani, 1940 temizleniyor. karşı ticaretin belirtileri vardı. Takas, aslında o yıllarda “demokrasi ülkeleri” (Doğu Avrupa'nın sosyalist ülkeleri) olarak adlandırılan SSCB ile devletler arasındaki ikili ticaret anlaşmalarının ayrılmaz bir parçasıydı. İlk önce, bu anlaşmalar bir yıl süreyle sonuçlandı ve ardından 3-5 yıllarında da sonuçlanmaya başladı.
1949-1951 içinde SSCB'nin katılımıyla çok sayıda üçlü temizlik. Bu tür bir takas değişikliğinin bir tanesi, bakiyenin hesaptan bir ikili açıklıktan başka bir iki açıklık hesabına devredilmesidir (doğal olarak, SSCB'nin diğer iki ülkeyle üçlü anlaşması temelinde). Ardından, başlangıçta üçlü takas anlaşmaları için sağlanan anlaşmalar ortaya çıkmaya başladı. Çeşitli kombinasyonlarda, SSCB gibi anlaşmalarla Polonya, Çekoslovakya, Bulgaristan ve Finlandiya ile sonuçlandı.
Son olarak, 1957'te Varşova'da, Karşılıklı Ekonomik Yardım Konseyi'nin (CMEA) sekizinci oturumu sırasında, çok taraflı para birimi temizleme organizasyonu konusunda bir anlaşma imzalandı. Uzlaştırmaya ilişkin pratik çalışmalar, katılımcı ülkelerin yetkili bankalarının takas hesaplarını açtığı takas odasına atandı. Her bankanın Takas Meclisine olan olası borcunun limiti, ikili ticaret anlaşmaları kapsamındaki malların toplam ihracatının% 3'inde (veya sözleşmeler yoksa önceki yıla ait mal ihracatının miktarı) belirlenmiştir.
SSCB’nin diğer sosyalist ülkelerle olan takas anlaşmasının bir parçası olarak, takas para birimi ve bölgesel para birimi olarak görev yapan takas parası kullanıldı. 1964’in başlangıcında, temizleme rublesi, CMEA üyesi ülkelerin uluslararası yerleşimlerin uluslarüstü para birimi olan temizleme ruble’nin yerine geldi.
Temizleme ruble ve transfer ruble nakit olmayan paralardı ve katılan ülkelerin iç yerleşimlerine hizmet etmek için kullanılmamışlardı. Temizleyen ruble, üçüncü ülkelerle yapılan yerleşim yerlerinde kullanılmamıştır. Takas (ve devredilebilir) ruble, ulusal para birimleri için resmi döviz kuruyla değiştirilmiştir. Ruble temizleme hareketi yetkili bankalardaki hesaplardaki kayıtlar şeklinde yansıtıldı. Hesaplardaki ruble tutarındaki kayıtların tutarı, karşılıklı mal tedariki ve anlaşmaya katılan ülkelere hizmet sağlanması ile belirlenmiştir.
Temizleme ve transfer ruble benzer çok şey var. Böylece, her iki para birimi de aynı altın içeriğine sahipti - saf metalin 0,987412'i (doğal olarak, ne temizleme ne de altın için transfer ruble altınla değiştirildi). Temizleme ve devredilebilir ruble arasındaki fark, birincisinin ülkeler arasındaki ikili anlaşmalar temelinde ve ikincisinin de CMEA üyesi ülkeler arasındaki çok taraflı uluslararası bir anlaşmaya dayanarak uygulanmış olmasıdır. Uluslararası ruble temizleme işlemleri sadece ulusal bankalar aracılığıyla yapıldıysa, transfer edilebilir ruble'deki yerleşim tek bir merkez - Uluslararası Ekonomik İşbirliği Bankası (IBEC) aracılığıyla yapıldı.
CMEA ülkeleri arasındaki yerleşimdeki ocak ayındaki 1 ve 1964 arasındaki açıklık ruble, transfer edilebilir bir ruble ile değiştirildi. Ancak temizleyici ruble ortadan kaybolmadı, DPRK ile yerleşim bölgelerinde kullanılmaya devam edildi. Dahası, 1970-s'de. SSCB - Finlandiya’nın iki taraflı bir para birimi temizliği vardı; bu para birimi hala aynı temizleyici molozdu. ABD dolarını ve diğer serbest çevrilebilir para birimlerini kullanmadan kapitalist bir ülke ile işlem yaptık. Bu emsal, jeopolitik rakibimiz olan Amerika Birleşik Devletleri için çok can sıkıcı.
SSCB'nin, CMEA üyesi olmayan ve hatta sosyalist kampın bir parçası olmayan ülkelerle de ticaret yapmak için takas anlaşmaları kullandığı söylenmelidir. Orada başka takas para birimleri kullanıldı. Her şeyden önce, bunlar "üçüncü dünyanın" ülkeleridir. Mesela, Hindistan ile çift taraflı bir temizlik yapıldı, takas parası Hint Rupisi idi. Pakistan ile benzer bir anlaşma imzalandı, takas para birimi Pakistan rupisi oldu. Bu arada, Hindistan ve Pakistan ile ticaret yapan pek çok sosyalist ülke, Hint ve Pakistan rupilerinin yardımı ile takas bölgeleri kullandı.
Sosyalist ülkeler arasındaki Yugoslavya özel bir yer işgal etti. CMEA üyesi değildi, devredilebilir ruble kullanımı anlaşmasına katılmamış ve Batı'ya karşı oldukça belirgin bir ekonomik yönelime sahipti. 1970-lerdeki Sovyetler Birliği ve Yugoslavya. ticari ve ekonomik ilişkiler takas çözümlerine dayanarak kuruldu ve para birimi ABD doları oldu. Çin ile olan ilişkilerimiz de o zamanlar basit değildi. Bununla birlikte, ülkelerimiz İsviçre Frangı'nın takas para birimi olarak davrandığı takas anlaşmaları konusunda bir anlaşma imzaladı.
Federal rezerv: uluslararası takas için “sınıf nefreti”
SSCB ve diğer sosyalist ülkeler örneğini takiben, birçok Üçüncü Dünya ülkesi tarafından kendi aralarında anlaşmalar yapıldı. Savaş sonrası yıllarda temizliğin, sosyalist ve gelişmekte olan ülkelerin başta ABD doları olmak üzere rezerv para birimlerinden tasarruf etmeleri için önemli bir yol olduğu unutulmamalıdır. Takas ticareti ve “tazminat işlemleri” gibi yöntemlerle birlikte (“tazminat işlemi” örneği, Sovyetler Birliği'nin 1970'lerin sonunda bir dizi Batı Avrupa ülkesi ile imzaladığı “boru gazı” anlaşmasıdır). Bu tür uluslararası işbirliği biçimleri ABD'nin SSCB'ye ve ortaklarına karşı ekonomik yaptırımlar uygulamasını zorlaştırdı. Ne de olsa, işbirliği ABD’nin bankacılık sisteminden geçen ve Washington’un bloke etmesi kolay olan dolar ödemeleri olmadan gerçekleştirildi.
Ek olarak, bu tür takas anlaşmaları ve diğer para tasarrufu programları, katılımcıların ABD doları cinsinden işlemlere olan taleplerini önemli ölçüde azaltmıştır. Ancak, aynı “dolara” basan ve her “yeşil kağıttan” büyük bir hisse primi alan ABD Federal Rezervi sahiplerinin çıkarlarına şiddetle vurdu.
1970-s'de. Amerika Birleşik Devletleri, savaş sonrası Bretton Woods sistemini tasfiye ederek, altın karşılığında dolar takas etme yükümlülüklerini tek taraflı olarak terk etti. Böylece, “altın fren”, Fed'in “baskı makinesinden” kaldırıldı. Ancak bu yeterli değildi. “Matbaa üretimi” - “yeşil kağıt” için bir talep yaratmak gerekiyordu. Takas anlaşmaları - iki taraflı ve çok taraflı, ABD dolarının artmasını engelledi.
ABD’nin Soğuk Savaş’taki zaferinden sonra, tüm dünyada aktif küreselleşme ve ekonomik serbestleşme başladı. 1990-s'de. Amerika Birleşik Devletleri ve IMF’nin saldırısına göre, uluslararası takas anlaşmaları kaldırılmaya başlandı, “gönüllü zorunlu” bir prosedürde yer alan ülkeler doğrudan ABD dolarına uzlaştırmaya yöneldi. Temizleme işlemlerinin Fed sahiplerinin çıkarlarıyla ve küresel dolarlaşmanın hedefleriyle bağdaşmadığı ortaya çıktı.
Ekonomik yaptırımlara cevabımız olarak hesapların silinmesi
Bugün, Rusya dünyadaki ekonomik konumunu yeniden kurmaya çalışıyor. Önemli yönlerden biri, komşu ülkelerle entegrasyon ittifaklarının kurulmasıdır. Bu arada, yaklaşık yirmi yıl önce, 1994’te, Rusya ve diğer komşu ülkeler, BDT’nin Ödeme Birliği’nin kurulması konusunda bir anlaşma imzaladı. Aslında, çok taraflı takas oluşturma ile ilgiliydi. Ne yazık ki, anlaşmanın “hareketsiz” olduğu ortaya çıktı, ancak bugün uzmanlar sadece uzmanları hatırlıyor.
Muhtemelen, o zaman Ödeme Birliği oluşturmak için yeterli siyasi ve ekonomik koşullar yoktu. Bugün, Rusya'ya karşı daha sert ekonomik yaptırımlar bağlamında, komşu ülkelerle entegrasyon son derece önemlidir. Avrasya Ekonomik Birliği Gümrük Birliği'nin oluşturulması için adımlar atılıyor. Doğru, ne yazık ki, adımlar çok çekingen. BDT ülkeleri arasındaki ticaret ve ekonomik ilişkilerin gelişmesini engelleyen etkenlerden biri, karşılıklı ticaretindeki dengesizliklerin yanı sıra, karşılıklı anlaşmalarda doların ve euro oranının yüksek olmasıdır.
Bu anormal durumu düzeltmek için açık adımlar atılıyor. Her şeyden önce, yaklaşık bir ihracat ve ithalata sahip ülkeler arasında ve tercihen bir yıl boyunca değil, daha uzun bir süre için ticaret anlaşmaları yapılması gerektiği açıktır. Ancak böyle bir önlemin uygulanması ancak planlı bir şekilde yönetim ve dış ticaret devlet tekelinin varlığı ile mümkündür. Veya en azından dış ticaret alanındaki kürenin katı hal düzenlemesi.
Muhtemelen, dış ticaret devletinin tekelinin bir hatırlatıcısı olarak “demokratik reformların” sıcağında yıkılan Dış Ticaret Bakanlığının restorasyonu için zaman geçmiştir.
Böyle bir hazırlık çalışmasından sonra, Rusya para birimlerinin temizliği uygulamasına geri dönebilir ve hatta ihtiyacı vardır. En azından ikili temizliğe başlamak. Dolara veya avroya değil, takas anlaşmalarına katılan ülkelerin ulusal para birimlerine “sabitlenmeleri” arzu edilir. Ve daha uzak bir gelecekte, ulus ötesi ruble tipi bir uluslarüstü bölgesel para birimi kullanarak çok taraflı bir yerleşim sistemine geçilebilir.