Bireyler, haksız ve hukuk dışı eylemlerden dolayı sadece maddi olarak değil, aynı zamanda manevi olarak da zarar görmektedir. Manevi tazminat ile ilgili yeterli bilgi sahibi olunmadığından, birçok olayda hakları olmasına rağmen manevi tazminat davaları açılmamaktadır. Özellikle bazı durumlarda, manevi tazminat miktarı, maddi tazminat miktarının çok üzerinde gerçekleşebilmektedir. Bazı durumlarda ise maddi ve manevi tazminat davaları birlikte açılabilmektedir.
Manevi Tazminat Davası Nedir?
Hukuka aykırı olarak gerçekleştirilen bir eylem veya işlemden dolayı bireylerin yaşadığı elem, üzüntü ve yıpranmanın neden olduğu manevi zararların giderilmesi için açılan dava türüne manevi tazminat davası denmektedir.
Manevi tazminat davaları, genellikle haksız filler ya da sözleşmeye aykırı davranışlar gibi nedenlerle açılmaktadır.
Bunların yanı sıra, şu nedenlerden dolayı da manevi tazminat davaları açılabilmektedir;
- İş kazalarından kaynaklanan manevi tazminat davası
- Trafik kazalarından kaynaklanan manevi tazminat davası
- Sözleşmelerin ihlal edilmesinden kaynaklanan manevi tazminat davası
- Suç işlenmesinden kaynaklanan manevi tazminat davası
- Doktorların hatalı uygulamaları nedeniyle açılan manevi tazminat davası
- Maddi tazminatla beraber açılan boşanmada manevi tazminat davası
- Telif haklarının ihlalinden kaynaklanan manevi tazminat davası
- Kişilik haklarına saldırıdan (yazılı ve görsel basın ile sosyal medya platformlarından) kaynaklanan manevi tazminat davası.
- Sözlü veya dijital ortamlarda gerçekleşen hakaret manevi tazminat davası
Manevi tazminat davaları, maddi tazminat davaları ile birlikte veya ayrı olarak da açılabilmektedir.
Manevi Tazminat Hangi Şartlarda Açılır?
Bir kişi ancak kişilik değerlerine karşı bir saldırıya uğrarsa manevi tazminat davası açabilmektedir. Kişilik değerleri aynı zamanda kişilik hakları olarak da değerlendirilmektedir.
Kanuna göre manevi tazminatın açılabileceği şartlar, şu şekilde sıralanmaktadır;
- Kişinin yaşamını ilgilendiren konuların ihlali (Örn: Babası öldürülen kişilerin manevi tazminat hakkı bulunmaktadır)
- Kişinin sağlığını ilgilendiren konuların ihlali (Örn: Doktor hatası nedeniyle hastalığı daha da ilerleyen kişilerin manevi tazminat hakkı bulunmaktadır)
- Kişinin vücut bütünlüğünü ilgilendiren konuların ihlali (Örn: İş kazasından kaynaklanan sakatlıklardan dolayı kişilerin manevi tazminat hakkı bulunmaktadır)
- Kişinin ruh bütünlüğünü ilgilendiren konuların ihlali (Örn: İnternet ortamında kendisi hakkında aşağılayıcı haberler yayınlayan kişilerden dolayı kişilerin manevi tazminat hakkı bulunmaktadır)
Bunların yanı sıra, müdahale ile bireyleri üzüntüye gark eden diğer sosyal ve duygusal kişilik değerinin ihlalinde de manevi tazminat davası (hakaret manevi tazminat gibi) açılabilmektedir.
Manevi Tazminat Davasında Zamanaşımı
Kanunda manevi tazminat davaları için zamanaşımı süreleri, konularına göre ayrı ayrı belirlenmiştir.
Buna göre, belirlenen zamanaşımı sürelerinden bazıları şu şekilde sıralanmaktadır;
- Tazminat davasına konu olan fiil suç oluşturuyorsa (trafik kazası, doktor hatası ve iş kazası gibi nedenlerinden yaralama veya ölüm oluşmuşsa), bu fiil için ceza kanununda belirtilen dava zamanaşımı süresi, manevi tazminat davası için dava açma süresi olur.
- Haksız fiillerde (tıbbi malpraktis ve telif hakları gibi) manevi tazminat için dava zamanaşımı süresi, fiilin ya da failin öğrenildiği andan itibaren iki yıl, daha sonra öğrenilmişse bile on yıldır.
- Maddi tazminatta olduğu gibi boşanmada manevi tazminat davası zamanaşımı süresi bir yıl olarak belirlenmiştir.
- Trafik kazalarından kaynaklanan manevi tazminat için dava zamanaşımı süresi, fiilin ya da failin öğrenildiği andan itibaren iki yıl, daha sonra öğrenilmişse bile on yıldır.
Diğer manevi tazminat davalarında ise davanın ceza hukuku kapsamına girip girmediğine göre değişen zamanaşımı süreleri uygulanmaktadır.
Manevi Tazminat Davasını Kimler Açabilir?
Hukuka aykırı fiillerden zarar gören herkesin, gereken şartlar oluştuğu takdirde, manevi tazminat davasını açma hakkı bulunmaktadır. Özellikle ölümle sonuçlanan eylemlerde, ölen kişinin yasal mirasçıları manevi tazminat davası açabilirler. Ayrıca boşanmada tazminat davasını (manevi tazminat), boşanmadan dolayı kişilik hakları ihlal edilen iki taraf da açabilmektedir.
Ülkemizde genellikle kadınlar tarafından boşanmada tazminat davaları açılmaktadır. Bu davaları açarken de toplum değerleri ile gelenek ve göreneklerinden dolayı, tekrar evlenmenin kadın için zor olacağı belirtilmektedir. Ayrıca, kadının kişilik değerlerinin saldırıya uğramasından kaynaklanan boşanmalarda, manevi tazminat hakkı daha kolay talep edilmektedir.
Manevi Tazminat Davası Kimlere Karşı Açılabilir?
Manevi tazminat davası, maddi ve manevi zararlara neden olan eylemi yapan gerçek kişilerle, tüzel kişilere karşı açılabilmektedir. Bazı durumlarda ise haksız fiili gerçekleştiren kişi ile bu kişiden sorumlu olan üçüncü kişilere de manevi tazminat davası açılabilmektedir.
Trafik kazasından dolayı manevi tazminat davası ise başta aracın şoförü olmak üzere, sahibine, işletene ve sigortayı yapan sigorta şirketine kadar ayrı ayrı açılabilmektedir. Aynı şekilde doktor hatasından dolayı manevi tazminat davası da hatayı yapan doktor başta olmak üzere, doktorun hizmet verdiği hastaneye ve Sağlık Bakanlığı’na kadar ayrı ayrı açılabilir.
Manevi Tazminat Talep Etme Şartları Nelerdir?
Manevi tazminat talep edebilmek için kişilerin yaşam, sağlık, vücut ve ruh bütünlükleri ile kişilik değerlerinin zarar görmüş olması gerekmektedir. Değişik kanunlarda manevi tazminat talep etme konuları da belirlenmiştir. Bunlar; isme saldırı, nişanın bozulması, boşanma ve bedensel zararlar ile ölüme sebep olma gibi sıralanmaktadır.
Manevi Tazminat Nasıl Hesaplanır?
Hakimlerin, manevi tazminat hesaplama kriterleri bulunmaktadır.
Bu kriterlerden bazıları şu şekilde sıralanmaktadır;
- Hâkimlerin manevi tazminat hesaplama kriterlerinin başında, hukuk dışı fiillerden kişinin ne kadar etkilendiğinin tespit edilmesi gelmektedir. Bu da, yapılan işlem veya eylemin sonucunun bireye etkisi ile hesaplanmaktadır.
- Hâkim, manevi tazminat miktarını belirlerken tarafların maddi durumlarını da göz önünde bulundurur. Belirleyeceği manevi tazminatın, davacıyı tatmin edecek ama davalının yaşam koşullarını çok fazla etkilemeyecek bir miktar olmasına dikkat etmektedir.
- Hâkim ayrıca, meydana gelen olayda davacının kusuru olup olmadığını da değerlendirmektedir.
- Gerçekleşen hukuka aykırı fiil ile ödenecek manevi tazminat miktarının uyumlu olmalıdır
- Tespit edilecek miktar, manevi tazminatın amacı ile uyumlu olmalıdır
- Manevi tazminatın miktarı, mağdur olan kişinin üzüntüsünü hafifletecek oranda olması gerekmektedir
- Ülkenin mevcut ekonomik şartları değerlendirilir
- Olayın meydana geldiği zamandaki paranın alım gücü göz önünde bulundurularak miktar belirlenmelidir.
Manevi tazminat miktarı hesaplanırken, hâkimin adil davranması gerekmektedir. Olayda parmağını kaybedenle ölen kişiye aynı tazminat miktarının verilmemesi gerekmektedir.
Manevi Tazminat Davası Nasıl Açılır?
Manevi tazminat davaları, olayın meydana geldiği yerleşim yerinde bulunan asliye hukuk mahkemesinde görülmektedir. Davacı olan kişi, olayın açıklandığı ve manevi tazminat talebini belirttiği dava dilekçesi ile asliye hukuk mahkemesine dava açabilmektedir. Dava dilekçesinde, manevi tazminat alınmasını destekleyen delil ve evraklar da bulunmalıdır.
Bu yazıyı okuyanlar bunları da okudu
İşçilerin önemli bir güvencesi olan kıdem tazminatı, her dönem gündemi meşgul etmeye devam ediyor. Özellikle kıdem tazminatıyla ilgili gerekli bilgilere sahip olmayan kişiler, bu konuda mağduriyetler yaşıyor ve haklarını yargı yolu ile almaya çalışıyorlar. Bu nedenle sadece işçiler değil, işverenlerin de kıdem tazminatıyla ilgili bilgi sahibi olması gerekiyor. Kıdem Tazminatı Nedir? En basit tanımı ile işçilerin çalıştığı süreler karşılığında hak ettikleri tazminata kıdem tazminatı adı...Devamını Oku
Ceza kanununda yer alan müsadere sistemi, Osmanlı İmparatorluğu’ndan günümüze kadar uygulanan bir nevi güvenlik tedbiridir. Fatih Sultan Mehmet tarafından uygulamaya başlanılan bu sistem, özellikle rüşvet gibi kanuna aykırı yöntemlerle haksız kazanç elde edenlerin, mal varlıklarına el konulması şeklinde işletiliyordu. Tanzimat fermanı ile yürürlükten kaldırılmış olan müsadere sistemi, günümüz ceza kanununda yerini almaya devam etmektedir. Bu sistem sadece mahkeme kararı ile uygulanabilir ve bir ceza türü...Devamını Oku
Başkasının hakimiyeti altında bulunan bir menkulün, tehdit ya da cebir kullanılarak başka kişi veya kişiler tarafından alınmasına gasp veya yağma suçu adı verilir. Yargıtay’ın vermiş olduğu kararlara göre, bu suç sadece menkuller için işlenebilir yani gayrimenkul söz konusu suçun unsuru olamaz. Yağma suçu, hırsızlık suçunun kullanılan yöntem olarak bir türü gibi değerlendirilebilir. Yağma suçunda, hırsızlıktan farklı olarak menkulün tehdit ve cebir kullanılarak, alınması söz konusudur....Devamını Oku