Kdz.Ereğli Tanıtımı
Tarihi 4 bin yıl öncesine giden Kdz.Ereğli ve çevresinden söz eden en eski kaynak, Homeros'un İlyada'sıdır (İliada). Homeros, Troya savaşlarına (İ.Ö.1200'ler) katılan Paflagonyalıların (Paphlagonia) bir bölümünün Pathenios (Bartın) çayı çevresinde Sesamos (Amasra), Kromna (Kurucaşile), Parthenios gibi kentler kurduklarını anlatmaktadır. Birçok mitolojik öykünün kahramanı olan Amazonlar, Kdz.Ereğli ve çevresinin (Heraklea-Sinope arası) bilinen ilk sakinleri olarak ifade edilir. Yine Kaskalar ve Kukonlar da Hatti ve Hititlerden sonra bu toprakların eski halkları olarak bilinmektedir.
Birçok yazılı kaynak ise Kdz.Ereğli'ye ilk yerleşenlerin Maryadinler olduğunu göstermektedir. Bölgenin uzun süre Mardinya (Mariandynia) olarak adlandırılması da bunu doğrulamaktadır. Maryandinler Ereğli'ye M.Ö.2400-2000 yılları arasında yerleşmişlerdir. Bu yıllarda Orta Avrupadan Anadolu'ya yapılan göç ve saldırılar Trova ve Sakarya çevresini rahatsız etmiştir. Bu bölgede yaşayan Frak boylarından ayrılan Maryandinler kıyıya, Kdz.Ereğli'ye gelerek yerleşirler.
Anadolu Mitolojisinde önemli bir yeri olan Herakles, yeraltı ülkesi Hades'e, Kdz.Ereğli'deki Cehennemağzı mağaralarından inerek Kerberos'u yakalar ve yeryüzüne çıkartır. (M.Ö.13. yy) Herakleas'ın oniki işinden sonuncusu ve en zoru olan bu maceradan sonra Kdz.Ereğli'nin Maryandinya olan adı, "Herakles'in yurdu"anlamına gelen Herakleia olarak değiştirilir. Anadoludaki diğer Heraklia kentlerinden ayırmak amacıyla da "Karadeniz Ereğli" anlamına gelen Herakleia Pontika adı verilir. Kdz.Ereğli'nin çeşitli kaynaklarda geçen adları ise Herakleia Pontika, Eribolum, İribolum, Pundirekli, Bender Ereğli ve Herakleia'nın Türkçeleşmişi olan Ereğli İ.Ö.800-600 yılları arasında tüm karadeniz kıyılarında güneyden gelen İyonyalıların (İonia) kolonizasyonu yaşanmıştır. Kdz.Ereğli de bu dönemde İyon kolonizasyonu içinde yer almış ve otonom bir site olarak Megara - Boitiya (Boiotia) kolonisi olarak varlığını sürdürmüştür. Megarlar döneminde hızla gelişen Kdz.Ereğli; akropol, agora, rıhtım ve tapınak gibi birçok önemli yapı kazanmıştır. Bugün "Dökülü" diye anılan ilk yapay dalgakıran da, usta denizciler Megarlar tarafından yapılmıştır. Böylece doğal dalgakıranın içine ikinci bir dalgakıran yaparak küçük teknelerin kıyıya kolayca yaklaşması ve ticaretin canlanması sağlanmıştır.
İ.Ö. 700 'lü yıllarda tüm Anadolu'da olduğu gibi bu bölge de Kimmer savaşçılarının istila ve yıkımına uğramıştır. Büyük karışıklıkların yaşandığı bu dönemde Kimmer yıkımından sonra peşpeşe Lidya ve pers egemenlikleri kendini göstermiştir. İ.Ö. 400'lerde bölgenin sakinleşmesiyle bağımsızlığını elde eden Kdz.Ereğli, Sesamos (Amasra) ve diğer bazı kıyı yerleşimlerini ele geçirmiş ve genişleme hareketini komşu bölgelere dek götürmek istemiştir.
Kdz.Ereğli'nin canlı hayvan, köle,tahıl ve salamura balık ticaretiyle de öne çıktığı bu dönem Helen ordusundan oluşan Onbinlerin kente girmesine dek sürer. Kente fazla zarar vermeyen Onbinler kısa süre sonra yollarına devam ederler. Onbinlerden sonra kentte büyük bir isyan yaşanır. Gemi ve toprak sahiplerinin azgın sömürüsüne isyan eden yoksul halk ve köleler kentin pek çok yerini ele geçirirler. İsyanı bastırmak için çağrılan Megaralı Klearhos isyancılarla anlaşarak yönetime el koyar ve hemen ardından yoksulları koruyan yasalar çıkartır.Tarih Klearhos'u kütüphaneyi ilk kuran kişi olarak da tanımıştır.
İ.Ö. 364 yılında Tiranlığını (Tyran=diktatör) ilan eden Klearhos'un egemenliği Büyük İskender'e kadar sürer. Kdz.Ereğli, İskender'in İ.Ö.323 yılında ölümü üzerine yeniden bağımsızlığını kazanır. Bu dönemde Kdz.Ereğli'den yetişerek Atina'ya giden Heraklides, Eflatun'un öğrencisi olur; onun ölümünden sonra Akademiyi yönetir. Pandomim de yapan Heraklides bilim adamı ve edebiyatçıdır. Ayrıca dünyanın döndüğünü söyleyen ilk kişidir. Uzun süre Tiranlık ile yönetilen Kdz.Ereğli, Ksenefon zamanında önemli bir gemicilik merkezi olarak öne çıkarken Kallatis ve Khersonessos adlı ikide koloni kurmuştur.
Kdz.Ereğli, gelişimine paralel olarak İ.Ö 4. yy.lın ilk yarısında gümüş sikke basımına başlamıştır. İ.Ö. 266 yılında, Kdz.Ereğli'nin de içinde yer aldığı koloni ve prenslikler, Bitinya krallığı ile anlaşarak bölgeyi ele geçiren Pontus Krallığının egemenliğine girmiştir. Böylece Bölgede İyon dönemi sona ererken, İ.Ö.70'e dek sürecek olan Pontus dönemi başlar. Pontus dönemi, tüm bölgede (Paflagonya) olduğu gibi Kdz.Ereğli'de karışıklık ve yıkımlarla geçmiştir. Kentler yıkılmış pek çok değerli eser yok olmuştur. Kdz.Ereğli bu dönemde Mısır ve Galatya kuşatmalarının yanı sıra kısa süreli Pontus işgali de yaşamıştır.
Kdz.Ereğli tarihindeki en büyük katliamı ve yıkımı İ.Ö.70 yılındaki Roma işgalinde yaşamıştır. Romallılar İon döneminden kalma tüm yapı ve eserleri yok ederken Herakles'in altın heykelini de Roma'yaa götürmüşlerdir. Bölgedeki nüfuzlarını güçlendirmek isteyen Romalılar farklı bir idari örgütlenmeye giderek Pontus-Bitinya-Paflagonya aki kentleri birleştirerek merkezi Sesamos olan bir Genel Valiliğe başlamışlardır. Kdz.Ereğli de valiliğin önemli kentlerinden biri olmuştur.
Kdz.Ereğli İ.S.100 lerde yeniden inşa edilmiştir. Roma tarzında yeniden kurulan kentte surlar güçlendirilmiş, tersaneler kurulmuş, su kemerleri ve sarnıçlar yapılmış, birçok binanın yanı sıra Kdz.Ereğli'yi çevreye bağlayan yollar yapılmıştır.
İ.S. 1. yy. 'da Kıbrıs'tan gelen İsa (A.S)'nın ilk ve oniki havarisinden biri olan Andreas, Cehennemağzı mağaralarını dinsel öğreti ve törenlerini uygulamak amacıyla kutsal ibadet merkezine dönüştürmüştür.
Cehennemağzı mağaraları ilk kiliselerden biri olurken Kdz.Ereğli de Hristiyanlığın gizli merkezlerinden biri haline gelir. Romalılar, Hristiyanlara büyük baskılar yapmalarına karşın İ.S.4.yy.'lın başlarında bu dini serbest bırakmışlardır.
Ayrıca Roma döneminde devrinin en ünlü Pandomim sanatçısı Krispos Kdz.Ereğli'ye gelmiş ve yerleşmiştir. 29 yaşında ölene kadar Diyonisos şenliklerinde gösteriler yapmıştır. O dönemde Kdz.Ereğli, İzmit ve İznikle birlikte pandomim gösterilerinin yapıldığı Anadolu'daki üç önemli yerleşim biriminden biridir. 395 yılında Roma İmparatorluğunun ikiye bölünmesiyle Kdz.Ereğli, Doğu Roma (Bizans) yönetimine kalır ve durum 1300 yılına dek sürer. Bizans döneminde dini yapısıyla öne çıkan Kdz.Ereğli Metropolitik haline gelmiştir. Ortadokslar da patrikten sonra gelen en yüksek din adamları metropolitlerce yönetilen kentte çeşitli kiliseler inşa edilmiştir. Yaklaşık yüz yıl Trapezos (Trabzon) ile birlikte Karadeniz'in en önemli iki kıyı kentinden biri olan Kdz.Ereğli, Bizansın gerilemesiyle birlikte hinterlandının (ardülkesi) zayıf olmasının da etkisiyle iyiden iyiye geriledi. 536 yılında Amasra ile birlikte önemini yitirerek piskoposluk düzeyine inen Kdz.Ereğli, 800-900 yılları arasındaki Abbasi saldırıları sırasında yenniden imparatorluğun gözdesi olmuştur. 1300 yılında Cenovalıların eline geçen kdz.Ereğli yüz yıl aynı konumda kalmıştır. Bu durum moğol saldırıları sırasında da değişmemiştir.
ÇEŞİTLİ KAYNAKLARDA KDZ.EREĞLİ'NİN TÜRK EGEMENLİĞİNE GEÇİŞİ
Pervaneoğullarından Gazi Çelebi, Orhan Gazi, Sultan Beyazıt'a bağlanmaktadır. Eldeki verilere göre Türklerin 14. yy. lın ortalarından itibaren kdz.ereğli'de boy gösterdikleri ve 15. yy. lınhemen başlarında egemenlik kurdukları kesindir. Kdz.Ereğli'nin Türkleşmesini sağlayanlar ise 1330 'lar da Orhan Gazi'nin yolladığı ve en ünlüleri Seyyid Nasrullah Efendi (Hacı Baba) olan dervişlerdir.
Fatih Sultan Mehmet'in İstanbul'u fethinden sonra (1453) Kdz.Ereğli, önemini daha da yitirmiştir. Bu dönemde Kastamonu ilinin Bolu Sancağına bağlı bir kaza merkezi olan Kdz.Ereğli, bu konumunu dörtyüz yıl sürdürmüştür. 1829 yılında Kestaneci köyünden Uzun Mehmet'in Neyren deresinin Köseağzı mevkinde taş kömürü bulmasıyla birlikte Kdz.Ereğli'nin kaderi de değişmiştir. 1848 yılında Kandilli yöresinde başlayan kömür işletmeciliği giderek Kozlu ve Zonguldak'a kaymıştır. Uzun yıllar kömür işletmeciliğinin merkezi olan Kdz.Ereğli'deki en önemli gelişme ise 1867 tarihli Dilaver Paşa Nizamnamesi ile Kdz.Ereğli'ye bağlı 14 köyün halkına sakat ve hastalar hariç, 13-50 yaş arası, madenlerde çalışma zorunluluğu getirilmesidir. Bu uygulama 1880 'li yılların sonunda kaldırılmıştır.
Kdz.Ereğli'de Belediye Teşkilatı da 1880 yılında kurulmuştur. Sonraki yıllarda da gelişmesini sürdüren Kdz.Ereğli, 1918 tarihli " Müstakil Bolu Sancağı Salname-i Resmiyesi " ne göre 1227' si gayrimüslim olmak üzere toplam 42 bin nüfusa ulaşmıştır. 8-18 Haziran 1920 tarihleri arasında kısa süreli olarak Fransız işgaline uğrayan Kdz.Ereğli, Kurtuluş savaşı'ndaki tek deniz çarpışmasına da sahne olmuştur.
23 Ocak 1921 tarihinde İstanbul'dan kaçırılıp Kdz.Ereğli'ye getirilen Alemdar gemisine Fransız gambotundan açılan ateş sonucunda Recep Kahya şehit düşmüştür.
Cumhuriyet'in ilanından sonra Kdz.Ereğli'deki gayrimüslim azınlık (Rumlar) Lozan Antlaşması çerçevesinde mübadeleye tabi tutulmuşlardır. O tarihten sonra Kdz.Ereğli'nin ticaret yaşamı Rumlardan yerli halka geçmiştir. Kdz.Ereğli, yapımına 1961 yılında başlanan; 15 Mayıs 1965 'de işletmeye açılan Ereğli Demir Çelik fabrikaları ile gelişme hızını en üst düzeye çıkartmıştır. Bugün merkez nüfusu 175 bini aşan Ereğli; limanı, ticari hacmi, sanayisi ve sosyal yapısı ile Türkiye'nin en gelişmiş ve en modern kentlerinden biridir.