Perde arkasındaki korkutan detay! Dünya mirası da Taliban tehdidi altında!
Taliban'ın yönetimi ele geçirdiği Afganistan'da dünya tarihi açısından paha biçilemez eserler de bulunuyor. 2001'de Taliban'ın ülkedeki Bamyan Buda heykellerini havaya uçurduğunu andırdıran uzmanlar
Taliban, 20 senenin ardından tüm Afganistan'da yine kontrolü altına aldı. Afganistan Cumhurbaşkanlığı Sarayı başta olmak üzere içerisinde dünya tarihi için oldukça ehemmiyetli olan tarihi eserlerin bulunduğu bir hayli bina, müze ve antik kent de Taliban'ın eline geçti.
"BİR ÇOK TARİHİ ESER YAĞMA TEHDİDİ ALTINDA"
Taliban'ın süratle devleti ele geçirmesi ülkedeki kültür varlıklarını koruma vazifeyi olanları, arkeologları da hazırlıksız tuttu.
Müzeler ve antik kentler yağmaya maruz kalma tehdidi altında.
BAŞGELEN'DEN ACI TESPİTLER
Taliban'ın 2001'deki işgalinde bir hayli tarihi eseri yok ettiğini belirten Arkeolog Nezih Başgelen, kötümser tespitlerde bulundu.
"2001'DE HEYKELLERİ HAVAYA UÇURMUŞLARDI"
Hurriyet.com.tr'ye konuşan Başgelen şu tespitlerde bulundu:
*Kendilerini 'radikal İslam' olarak belirlenen grupların 2001'de Afganistan’da Bamiyan Buda heykellerini havaya uçurulmasıyla başlayan bu hareket bu çerçevede tarihte alışılagelmiş olaylardan sadece kapsamı bakımından değil, yüklendiği anlam bakımından da farklıdır.
*Afganistan’da tüm dünyada nefret uyandıran bu olay sadece Bamiyan’la hudutlu kalmamış, daha sonra bazı müzeler ve ören yerleri de tahribattan kısmetini almış ve mevzubahisi grubun Pakistan’da tesirli olduğu bölgelerde de eş süreçler yaşanmıştır.
"SURİYE, MISIR VE LİBYA'DA DA GÖRDÜK"
*Daha sonraları Suriye, Mısır, Libya ve Yemen’de de yaşanan eş yıkımların Afganistan’da başlayan kültürel varlıkları - tarihi kıymetleri - arkeolojik eserleri yok etmeyi kasteden bu hareketin devamı olarak büyüdüğü izlenmiştir.
*Burada yaşananlarda ve yapılan tahriplerde ürkütücü olan öbürleştirilen kültürlere ait izlerin silinmesi ya da muhakkak bir siyasi-kavmi-dini grubun görüşlerini ispatlamak için geçmişe seçici bir yaklaşımda davranılmasının çok ötesindedir.
*Afganistan'da başlayan bu hareketin yayıldığı alanlarda tesirli olduğu yerlerde yarıyıl, kültür, din-inanç farketmeksizin her türlü kültürel varlığın , arkeolojik eserlerin yeryüzünden silinmesini amaçladığı öğrenilmektedir. Tarihi ve kültürel eserleri yok etmeyi amaçlayan bu hareketinin “hoş, cafcaflı, abidesel” ya da cemiyetin alkışlarını simgeleyen her türlü harabeyi, sadece İslam evveli oldukları için değil, İslami yarıyılda dahil olmak üzere yok etmeye de yöneldiği görülmüştür.
"UNESCO VE ICOMOS'A BÜYÜK MİSYON DÜŞÜYOR"
*Bu açıdan bakıldığında Afganistan'da yönetimi ele geçiren hareket yeni yarıyılda değişik bir anlayış içinde olacağını belirtse de, kültürel birikimlere, sanatsal hoşluklara karşı dinlenen kini taşıdıkça medenilik tarihindeki eş olaylardan çok daha değişik uygulamalara ve imhalara yol açabilecek potansiyeli olan bir harekettir. Bu açıdan Afganistan'ın kültürel varlıklarının ve müzelerindeki arkeolojik ve sanatsal eserlerin korunabilmesi için UNESCO, ICOMOS gibi beynelmilel kuruluşların özellikle bundan sonra yakinen izlemesi gereken alıngan bir sürecin içindeyiz.
BİR KISMI 2006'DA YURT ÇIKIŞINA ÇIKARILMIŞTI
Kabil'deki müzede; Yunan-Roma sikke koleksiyonları, Neandertal yıkıntıları, tarih evveli çağlara ait eserler ve Budist sanata dair eserler bulunuyor.
Tilla Tepe, Ay Hatun, Begram ve Tepe Fullol kazılarından ele geçen tarihi eserlerin en ünlü parçaları, 2006 senesinde Avrupa ve Amerika Birleşik Devletlerindeki müzelere sevk edilmişti. Faka bu eserlerin Afganistan’a geri gelip gelmedikleri de öğrenilmiyor.
ŞİMDİYE KADAR YOK EDİLEN ESERLER
Savaşlarda maksatlı biçimde patlayıcılar kullanılarak yok edilen ülkelerdeki bazı tarihi ve dini eserler şu biçimde:
AFGANİSTAN - BUDA HEYKELLERİ
*Daha Önceki Budist mesken yeri olan Afganistan içindeki Bamyan Vadisi'nde 6'ncı asırda yapılmış iki buda heykeli Mart 2001'de Taliban teşkilatı tarafından dinamitlerle devrildi.
SURİYE-PALMİRA ANTİK KENTİ
*Suriye'nin başşehri Şam'ın kuzeydoğusundaki Tedmur Palmira kentinde DEAŞ, 2015'te bir hayli tarihi eseri yok etti. Öğrenilen tarihi milattan evvel M.Ö. 19'uncu asra kadar giden Palmira, tarih sahnesinde Asurlular, Persler, Romalılar gibi çok sayıda değişik kültüre konut sahipliği yaptı. Kentteki ünlü El Lat Aslanı Heykeli, Baal Şamin Tapınağı, Palmira'nın en ünlü yapılarından Tetrapilon ve Roma yarıyılından kalma tiyatro gibi antik kentteki çok sayıda tarihi eser bombalarla, balyoz darbeleriyle yerle bir oldu ve insanlık tarihinin ehemmiyetli kısmı yok oldu.
SURİYE - HALEP EMEVİ CAMİSİ
*Halep Emevi Camisi de Suriye'deki iç savaş sırasında büyük hasar gördü. İlk olarak M.Ö. 8'inci yüzyılda inşa edilmeye başlanan 11-14'üncü asırlarda Selçuklu İmparatorluğu yarıyılında şekillenen cami, Selçuklu uygarlığının incisi olarak adlandırılıyor. Selçuklu İmparatorluğu yarıyılında 1090'da inşa edilen caminin 35 metre yüksekliğindeki taş minaresi, 2013'te Suriye rejiminin Halep'teki hamleleri sırasında büyük hasar gördü.
IRAK - NECEF'TEKİ HZ. ALİ TÜRBESİ
*Amerika Birleşik Devletleri işgaliyle büyük imhaya uğrayan Irak'ta Amerika Birleşik Devletleri eforları ve DEAŞ tarafından tarihi ve dini mekanlar biçimde yıkım edildi. Bunların başında ise 977 senesinde inşa edilen Hazreti Ali'nin Irak'ın Necef kentindeki türbesi geliyor. Türbe, Irak'ın işgali esnasında Şii direnişçiler çevresine mevzilendiği mazeretiyle Amerika Birleşik Devletleri helikopterleri ve tankları tarafından bombalanmıştı. Ağustos 2004'te reelleşen atak gece süresince sürerken türbenin duvarı ve kapıları zarar gördü.
IRAK - PEYGAMBER MESCİDİ
*Asur Kralı Esarhaddon yarıyılında M.Ö. 681-669 senelerinde Hazreti Yunus Peygamber ismine inşa edilen cami de DEAŞ'ın Irak'ın Musul kentini işgali sırasında teşkilat tarafından yerle bir edildi.
IRAK - MUSUL'DAKİ NURİ CAMİSİ
*Selçuklu Atabeyi Nureddin Mahmud Zengi tarafından 12. asırda inşa ettirilen Büyük Nuri Camisi'nin minaresi DEAŞ tarafından devrildi. Cami, meyilli minaresiyle tanınıyordu.