Christopher Nolan’ın en yeni filmi Tenet sinemaları Koronavirüs salgınına rağmen doldurmaya devam ediyor. Kuantum soğuk savaşında bir ajanın organizasyonunu pek çok açı ve zamandan anlatan filmin en merak edilen özelliklerinden birisi de tabii ki ismi oldu. Tenet ne demek?
Tenet hem vizyona girmeden önce hem de yayınlandıktan sonra birçok platformda pek çok farklı yönden konuşuldu. Filmin karmaşıklığı bazılarına göre bir eksi olsa da bu haliyle eseri sevenler oldukça fazla oldu. Özellikle böyle bir dönemde sinema sektörünü canlandırması ile büyük bir görevi yerine getirmişti. Biz de TENET’i detaylı bir şekilde incelemiş ve yorumlamıştık. Şimdi ise bu karmaşık eserin küçük ama önemli bir kısmı olan ismini ele alıp arkasında yatan veya belki de yatmayan (teori) noktaları araştıracağız.
Filmde Martin Donovan’ın karakteri: “Senin için sahip olduğum tek şey bir kelime: TENET,” diyor. “Doğru kapıları açacağı gibi bazı yanlış kapıları da açacak. Dikkatli kullan.” Peki ya nedir, ne demektir bu Tenet? Nolan’ın söylediğine göre: “Tenet, kahramanın kabul edildiği organizasyonun adıdır.”
Yönetmenin bize vermediği ve her Nolan izleyicisinin olduğu gibi bizim araştırmamıza kalan kısım, Tenet kelimesinin ardında yatan daha çok şey olduğu. Öncelikle Christopher Nolan’ın Tenet’i hakkında insanların fark ettiği ilk şey, ismin bir palindrom (tersten okunduğunda da aynı olan kelime) olduğu. Bu hem filmin afişlerinde hem de fragmanlarda sürekli gözümüze çarpıcı şekilde gösterilen bir özellik. The Protagonist (John David Washington) filmde karşımıza iki farklı versiyonu ile çıkıyor ve iki farklı yöne giden zaman tünelinin ortasında duruyor. Bu iç içe geçmiş ve hem önden hem arkadan okunabilen hikaye aynı bir palindrom gibidir. Turnike adı verilen cihaz ise bir nevi “N” harfi yerine geçmektedir. Zamanın dönüm noktası.
Nedir Bu TENET Kelimesinin Anlamı?
Az önce de söylediğimiz gibi bu olağanüstü bir karmaşıklık seviyesindeki filmin anlamını arayıp derinine inmek izleyicilerin benliğine kalmış. Ancak film karışık olması nedeniyle bir nevi herkese bir kapı açıyor. İstediğimiz teoriyi üretmekte özgürüz. Yıllarca gözlerimizin önünden gitmeyen Inception son sahnesi Christopher Nolan’ın bu açıklığı ne kadar iyi yaptığının en iyi kanıtlarından biri. Her bir ayrıntı onun ellerinde düşünülesi bir şeye dönüşebiliyor bazıları için.
Öncelikle Tenet adı, filmin sonundaki savaş noktasına bir referans gösteriyor. Kahramanız Neil (Robert Pattinson) ve Ives’in (Aaron Taylor-Johnson) algoritmayı Andrei Sator’dan (Kenneth Branagh) kaçırdığı ve aslında hiçbir şey anlamadığımızı söylediğim [link] sahnelerden bahsediyorum. ’TENET’ ileri ve geri okunduğunda ’on’ kelimesine ulaşmamız, bahsettiğimiz sahnede kırmızı ve mavi askerlerin algoritmayı geri almak için 10 dakika ileri ve geri hareket etmelerini muhteşem bir şekilde bağlıyor. Gerçekten de bu kadar basit bir detay, ancak Sator’un planını durdurmak ve dünyayı kurtarmak için çok önemli, bu yüzden filmde çok büyük bir öneme sahip.
Bir başka teori ise TENET kelimesinin sözlük anlamından ve yazılışından geliyor. Ancak bu daha derinliğe sahip bir teori. Tenet, kelime olarak prensip (inanç&iman) anlamına geliyor. Bir palindrom olduğunu daha önce de bahsettiğimiz kelime, Türkçede sihirli kare olarak adlandırdığımız orijinal adı Sator Square olan bir kelime karesinde geçiyor. Türkçeye, “Çiftçi Arepo sabanı güçlükle tutar,” olarak çevirilebilecek, Latince bir palindrome. Bir yoruma göre çiftçi, tanrıyı simgeler. “Opera” sözcüğü de yapıt(lar) anlamına gelmektedir. Tutma anlamına gelen “Tenet” de koruma olarak alınırsa, Tanrı kendi yapıtını (yarattıklarını) tutar (korur) gibi bir anlam ortaya çıkabilir. Ancak Latince sırası oldukça serbest bir dildir. Sihirli kare, ters yönde okunursa, sözcükler SATOR OPERA TENET AREPO ROTAS olur ve sıra tersine çevrilir. TENET ise her zaman aynı yerdedir. Tam ortada. Aynı The Protagonist’in olayların ve zamanın tam ortasında olan TENET adı verilen bir organizasyonda olması gibi.
Asla Rastgele Seçilmemiş Olan Bir İsim: Tenet
Bir kelime olarak, bir “ilke”, geleneksel olarak bir din veya felsefi anlayışla ilgili bir ilke veya inanç olarak tanımlanan Tenet bir organizasyon adı olarak tabii ki rastgele seçilmemiştir. Kahramanın tam olarak kim olduğunu bilmeden güvene dayalı olarak üstlenmek zorunda olduğu misyonuyla bağlantılıdır. Bu da tam olarak inanç ile aynı şeye dayanmaktadır. Bilmeden, kör bir inanış içerisinde olma durumu. Filmin çeşitli noktalarında, “Cehalet bizim cephanemizdir,” denmesi ama diğer noktalarda da bazı karakterlerin onun misyonuna olan körü körüne inancını sorgulaması ve bir düşmanın da onu anlamadığı bir sebepten dolayı “fanatik” olarak nitelendirmesi gibi detaylar da bu inancın bir göstergesidir.
Christopher Nolan, Batman serisi hariç diğer filmlerinde genel olarak tek kelimelik bir başlık tercih etmektedir: Memento, Interstellar, Inception, Following, Insomnia ve Dunkirk. Bu başlıkların çoğu yalnızca bir isim olmasından ziyade bir konsepte ve filmin içeriğine büyük atıflarda bulunmaktadır. Ve Tenet ise Nolan’ın eserleri arasında bu detaya kolayca uyarak yerini almış durumda.
Peki siz Tenet ve arkasında yatan gizler hakkında neler düşünüyorsunuz? Tenet’in anlamı üzerine sizlerin ortaya koyduğu teoriler var mı? Kayıp Rıhtım Forum’da bizimle yorumlarınızı paylaşmayı unutmayın.
* * *
Kaynak: Tech Radar