"Bir fert, rızka ve devam-ı hayata muhtaç olduğu gibi, görüyoruz ki, bütün mevcudat-ı âlem, bahusus zîhayat olsa, küllî olsun, cüz'î olsun, küll olsun, cüz olsun..." cümlesini devamıyla açar mısınız?
Değerli Kardeşimiz;
Soruda geçen ifadeyi buraya alalım:
"Evet. Bir fert, rızka ve devam-ı hayata muhtaç olduğu gibi, görüyoruz ki, bütün mevcudat-ı âlem, bahusus zîhayat olsa, küllî olsun, cüz'î olsun, küll olsun, cüz olsun, vücudunda, bekasında, hayatında ve idame-i hayatta maddeten ve mânen çok metâlibi var, çok levâzımâtı var."(1)
Üstad burada, mahlukatın bütün ihtiyaç yönlerini sayıp sıralıyor. Mahlukat ve mevcudatın bu ihtiyaç ve talep dilleri de bir levha gibi ihtiyaçları giderip talepleri karşılayan bir Zatı akla gösteriyor.
Mesela; mevcudat ve mahlukat namına, insan ve kainatı ele alalım: İnsan cüz'idir ama, kainat kadar ihtiyaçları ve beklentileri var; kainat ise insanın büyütülmüş bir hali gibidir, yani küllidir, aynı şekilde insan gibi, baştan ayağa kadar, her şeyi ile ihtiyaç ve talep içindedir.
Mesela; kainatın intizam ve ahenk içinde bulunması için, bütün içindeki mevcudatın intizam ve ahenk ile vazifesini ifa etmesi gerekir. Yani; umumi sistemin devamlılığı, küçük sistemlerin istikrarına bakıyor ve ona muhtaçtır. Aynı şekilde küçük bir mahlukun hayat ve varlık düzeni de, kainatın düzenine bağlıdır. Her durumda her şey birbirlerine muhtaç olarak yaratılmıştır.
Bütün bu muhtelif ihtiyaç ve talepleri karşılamayı ve yerli yerinde istihdam etmeyi ancak ilmi, kudreti, iradesi ve hazinesi sonsuz bir Zat yapabilir. İşte mahlukat ve mevcudat her yönü ile ihtiyaç dili ile Allah’tan bize haber veriyor.
Özet olarak; bütün kainat ve içindeki unsurlar muhtaçlıkları ile, muhtaç olmayan bir Zatı akla ispat ve izhar ediyorlar.
(1) bk. Sözler, Yirmi İkinci Söz İkinci Makam.
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü