Anadolu’nun tarih öncesine yönelik araştırmalar ve farklı yorumlarla ilgili yeni gelişmeler, Küçük Asya’nın bilinenden çok daha karmaşık ve zengin bir geçmişi olduğunu yeniden hatırlatıyor. Bu arada geçmişin değerlendirilmesinde yararlanılan bazı malzemelerin kökeniyle ilgili tartışmalar da sürüyor. 2012 yılında 87 yaşında ölen dünyaca ünlü prehistoryen James Mellaart bu tür tartışmaların merkezinde yer alan bir isimdi.
İngiliz prehistoryen vefatından önce bazı önemli taslak metinleri hemen yayınlanmak üzere işaretlemişti. Ancak, Şubat 2018’de Mellaart’ın evinde günler süren bir inceleme sonunda, Mellaart’ın oğlu ve varisi Alan ile İsviçreli arkeolog Eberhard Zangger, Mellaart’ın söz konusu metinleri kendi ürettiğine dair kuşku bırakmayacak ipuçları ile karşılaştılar. Bu konudaki kapsamlı bilimsel değerlendirme “Talanta – Proceedings of the Dutch Archaeological and Historical Society”de yayınlandı. Tutanakların 220 sayfalık 50’nci cildindeki tüm makalelerin Mellaart’ın evinden elde edilen belgeler ile ilgili olduğuna dikkat çekildi.
Mellaart, Türkiye’de aralarında Beycesultan, Hacılar ve Çatalhöyük’ün olduğu Neolitik ve Tunç Çağı yerleşimlerinin keşif ve kazıları ile isim yapmış bir bilimadamıydı. Henüz 30’lu yaşlarını sürerken dünyadaki en ünlü arkeolog olarak kabul ediliyordu. Öte yandan, 1959 ve sonrasında adı skandallarla anılmaya başladı. Meslektaşları pek çok defa onu bulguları tahrif etmekle suçladılar, ancak bu iddialar ispatlanamadı. Mellaart’ın evinden çıkan ve yayınlanmış olan belge ve notlar bu iddialara çeşitli yönlerden açıklık kazandırıyor.
EBERHARD ZANGGER’İN SAPTAMALARI
Dr. Eberhard Zangger, James Mellaart ve bulgularına dair bir değerlendirme yaparak, bazı noktalara dikkat çekti. Zangger’e göre, Beycesultan, Hacılar ve Çatalhöyük kazılarında ortaya çıkarılan ve yerinde kataloglanan eserler elbette gerçekti. Çoğu dünyaca ünlü olan bu objeler Türkiye’deki arkeoloji müzelerinde sergilenmektedir. “Mellaart’ın fiziksel eserlerin sahtesini ürettiğine dair bir bulgu yoktur. Onun ‘yaratıcı’ çalışmaları çizim ve metinlerle sınırlı görünmektedir” diyen Dr. Zangger, şu değerlendirmelerde bulundu:
“Mellaart’ın Çatalhöyük kazılarının tamamlanmasından yirmi yıl sonra yayınladığı ‘restore edilmiş’ duvar resimlerinin tümü (70 civarında resim) kesinlikle sahteydi. Çatalhöyük’teki bazı odaların duvarlarında gerçekten de duvar resimleri vardı. Bunlar kazılar sırasında belgelenmişlerdi ve şu an müzelerde sergilenmektedirler. Sonradan ortaya çıkarılan panoramik manzaralar ise tümüyle Mellaart’ın icadıydı.
Tümüyle sahte olan başka bir belge de sözde Beyköy Metni’dir. 1993 yılından sonra James Mellaart – bazen akademik yayınların içinde – Batı Anadolu’da bulunmuş büyük bir Geç Tunç Çağı çiviyazısı belgesinin İngilizce çevirisine sahip olduğunu iddia etti. Gerçekte ise, Mellaart’ın yirmi yıl boyunca, bu metni adım adım kendisinin oluşturduğu anlaşılmaktadır. Alan Mellaart ile birlikte bu metni kurmak için gerekli olan not ve taslaklara ulaştık.
Mellaart’ın sahtecilik ile suçlandığı ilk büyük skandal 1959 yılında yayınlanmış olan sözde Dorak Hazinesi ile ilgiliydi. Mellaart’ın evinde bu hazine ile ilgili yayınlanmamış taslak bir kitap bulundu, ancak bu eserlerin Mellaart tarafından uydurulduğuna dair yeni ve net bir kanıt elde edilemedi. Yine de, Mellaart’ın bugün hayatta olan meslektaşları böyle bir hazinenin hiçbir zaman var olmadığını düşünmektedir. Mellaart’ın eserleri gördüğünü iddia ettiği evde de eserlerin izine rastlanmamıştı.”
Yine Mellaart’ın evinde bulunan, büyük Luvi hiyeroglif yazıtının kökeninin net olmadığına işet eden Dr. Zangger, Talanta’nın güncel sayısındaki çoğu makalenin bu belge ile ilgili olduğunu hatırlattı. Hollandalı dilbilimci Fred Woudhuizen ile bu belgenin gerçek olduğuna işaret eden çok sayıda kanıt ortaya koyduklarını belirten İsviçreli arkeolog Dr. Zangger, “Örneğin, metinde yer alan ‘büyük prens’ hiyeroglif işareti metnin günışığına çıktığı 1989 yılında bilinmiyordu, ancak 2001 yılında bir Luvi taş yazıtında bulundu. Eğer Mellaart bu yazıtı kendi üretmiş olsaydı, yıllar sonra gerçekliği onaylanacak bir hiyeroglif işareti icat etmiş olurdu” görüşünü de dile getirdi.
Eberhard Zangger’in 58 sayfalık “James Mellaart’s Fantasies” raporu PDF olarak şu adresten ücretsiz indirilebiliyor: https://luwianstudies.academia.edu/EZangger
Daha fazla bilgi için, “https://luwianstudies.org” adresine başvurmak mümkün.
HALKWEB-ZÜRİH/FRANKFURT
Kaynak ve görsel malzeme: www.luwianstudies.org