Gebelikte Gıda Takviyelerinin Önemi
Anne ve bebek sağlığını korumak için prekonsepsiyonel ve gebelik dönemlerinde beslenme düzeyini en üst seviyeye çıkarmak ve gerekli besin öğelerine olan ihtiyacını karşılamak önemlidir. Bu nedenle bu derlemede amaç; gebelikte beslenme desteğini uluslararası kanıt temelli uygulama yönergeleri doğrultusunda ele alarak güncel yaklaşımları sunmaktır.
Güncel kanıtlara ulaşabilmek için Pubmed, Cochrane ve National Guideline Clearinghouse gibi veri tabanları taranmış, American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG), Royal College of Obstetricians and Gynaecologists (RCOG), Institute of Medicine (IOM), Dünya Sağlık Örgütü/World Health Organization (DSÖ/WHO) ve Sağlık Bakanlığı’nın siteleri incelenerek rehberlere ve yönergelere ulaşılmıştır. Bu derlemede gebelikte beslenme desteğine ilişkin A, B, C, D ve E vitaminleri kalsiyum, iyot, demir, folik asit, çinko desteği başlıkları ele alınmıştır.
* *Bu çalışma, I. Uluslararası ve II. Ulusal Kadın Sağlığı Hemşireliği Kongresi, 22-24 Mart 2018, İstanbul’da sözel bildiri olarak sunulmuştur.**
Gebelikte A Vitamini
Büyümede, görmede, protein sentezinde, immün sistemin gelişmesinde ve embriyonal gelişimle ilgili hücre farklılaşmasında A vitamini önemli bir role sahiptir. Gebelikte yeterli A vitamini alımı normal fetal büyüme ve gelişmenin sürdürülmesini sağlar. Gebelikte A vitaminine en fazla üçüncü trimesterde gereksinim duyulmaktadır. Günlük A vitamini gereksinimi 4000-5000 IU’dur. Gebelikte yetersiz A vitamini alımının preterm eyleme, düşük doğum ağırlığına ve yetersiz neonatal A vitamini depolanmasına neden olduğu belirtilmektedir.
Gebelikte B6 Vitamini (piroksidin)
Sinir sistemi gelişimini ve fonksiyonunu içeren metabolik süreçlerde B6 vitamini önemli bir role sahiptir. B6 vitamini (pridoksin) eksikliğinde gözde retinal tabakanın büyümesi etkilenmektedir.
Gebelikte C Vitamini
C vitamininin bir antioksidan olarak bağ ve vasküler dokunun şekillenmesi ve gelişmesinde, kollajen sentezinde, yara yeri iyileşmesinde, aneminin önlenmesinde önemli rolleri bulunmaktadır. Enfeksiyonlara karşı koruyucu olan C vitamini, vücutta depolanmamaktadır. Gebelikte artan metabolizma hızına bağlı olarak her gün belli bir miktar C vitamini alınması gereklidir. Özellikle gebeliğin son üç ayında maternal demir depolarının devamı için vitamin C alımında 10 mg/gün’lük bir artış gereklidir.
Gebelikte D Vitamini
D vitamininin dönüşümünde güneşin ultraviole ışını mutlaka gereklidir. Gerekli olan D vitamininin yaklaşık %90’ı güneş ışınından, %10’u ise besinlerden karşılanır. D vitamini yağlı balıklarda, karaciğerde, yumurta sarısında, mantarda, az miktarda da olsa kırmızı et ve peynirde doğal olarak bulunur. Gebelerde kan düzeyine bakılmaksızın D vitamini desteğine başlanılır. Gebeye D vitamini desteğine, gebeliğin 12. haftasından itibaren başlanması, gebelik süresince anneye destek sağlanması ve doğum sonrası altı ay sürdürülmesi önerilmektedir.
Gebelikte E Vitamini
Preterm yenidoğanlar, antioksidan mekanizmasındaki yetersizlik nedeniyle kronik akciğer hastalıklarına ve retinopatiye karşı hassastırlar. Antioksidan özelliği olan E vitamini fetusta üçüncü trimesterde depolanmaktadır. E vitamini eksikliği, preterm, düşük doğum ağırlıklı ve yağ emilim bozukluğu olan yenidoğanlarda görülür. E vitamini eksikliğinde görülen belirtiler; hemolitik anemi, retikülositoz, hiperbilirubinemi, düşük hemoglobin seviyesi ve epilepsi nöropatisidir. İntrauterin dönemde E vitamini eksikliği fetusta hidrosefali ve anensefaliye, yenidoğanlarda ise subaraknoidal ve intraserebral hemorajiye neden olmaktadır.
Gebelikte Kalsiyum
Kalsiyumun yetersiz tüketilmesi gebelerde osteopeni, tremor, parestezi, kas krampları, tetanoz; fetüste intrauterin gelişme geriliği, düşük doğum ağırlığı ve fakir fetal mineralizasyon gibi olumsuz etkilere neden olabilir.Gebe kadınların beslenme danışmanlığı, kalsiyumdan zengin gıdalarla yeterli miktarda kalsiyum alımını teşvik etmeyi içermelidir.
Gebelikte Demir
Gebelikte kan volümünün, fetal ve plasental gereksinimlerin artması nedeniyle ikinci ve üçüncü trimesterde demir gereksinimi artmaktadır. Özellikle ikinci trimesterde meydana gelen hemodilüsyon, hemoglobin konsantrasyonunu azaltır. Gebelerde demir eksikliği; maternal ve fetal mortalite ve morbiditede, düşük doğum ağırlığı riskinde artmaya neden olurken, preterm eylem gibi olaylara da zemin hazırlar. Aynı zamanda bebekte motor gelişim ve koordinasyonda bozulmaya ve büyüme gelişme geriliğine neden olmaktadır. Ülkemizde Sağlık Bakanlığı, gebelikte demir eksikliğinin maternal ve fetal etkileri nedeniyle ‘Demir Destek Programı’ oluşturmuştur. Sağlık Bakanlığı, gebelerde klinik anemi olmasa da günlük demir gereksinimi göz önüne alınarak tüm gebelere dördüncü ayda (ikinci trimestirden) başlayarak altı ay ve doğum sonu üç ay olmak üzere toplam dokuz ay süre ile günlük 40-60 mg elementer demir verilmesini önermektedir.
Gebelikte İyot
Gebelik tiroid fonksiyonlarında değişikliklere yol açmaktadır. Gebelikte östrojenin artmasına bağlı olarak tiroid bağlayıcı lobülin artmaktadır. Gebelikte renal perfüzyonun artmasına renal iyot atılımı ve plasental yolla fetusa geçmesi nedeniyle gebelikte iyot ihtiyacı artmaktadır. TürkiyeEndokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD), gebelik ve laktasyon dönemlerinde 250 µg/gün iyot alımını önermektedir.
Gebelikte Folik Asit
Gebelikte folat ihtiyacı fetusun büyümesi, uterusun genişlemesi, plasentanın gelişimi ve maternal kırmızı kan hücre hacminin artışı için gereklidir. Folik asidin; abortus riski, preterm eylem, düşük doğum ağırlığı ve fetal büyüme yetersizliğine karşı koruyucu olduğu ve fetüsü nöral tüp defekti riskinden koruduğu kesin olarak bilinmektedir. Folik asit eksikliği gebelik döneminde ablasyo plasentaya, plasentada kalsifikasyonlara neden olmakta ve abortus riskinin artması ile sonuçlanmaktadır.
Gebelikte Çinko
Fertilite için gerekli bir element olan çinko, büyüme ve gelişme, protein yapısındaki enzimlerin işlevlerinde ve fetusun immün sistem gelişiminde de görev almaktadır. Gebelik döneminde çinkoya duyulan gereksinim artmakta, gebelikte görülen çinko eksikliğinin intrauterin gelişme geriliğine, ölü doğumlara ve doğumsal anomalilere neden olduğu belirtilmektedir.
Gebelikte vitamin ve mineral desteğine ilişkin öneriler yönergelere göre farklılıklar göstermektedir. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ); gebelikte yeterli ve dengeli beslenme sağlandığı durumda A, B6, C, D, E vitaminleri ile çinko ve iyot desteğini gebelere rutin olarak önermezken, Amerikan Obstetrik ve Jinekoloji Koleji (ACOG) D vitaminini, Royal Obstetrik ve Jinekoloji Koleji (RCOG) C ve E vitaminini, Amerika Tıp Enstitüsü (IOM) ve Sağlık Bakanlığı D vitaminini rutin kullanımını önerirken, NICE (İngiltere Ulusal Klinik Uygulamaları Mükemmelliyet Enstitüsü) A vitamininin gebelere kesinlikle verilmemesi gerektiğini belirtmektedir. Gebelikte mineral desteği incelendiğinde; DSÖ beslenme düzeyi yeterli olamayan gebelere kalsiyum, iyot desteği ve tüm gebelere demiri folik asit ve çinko desteği önermekte, Sağlık Bakanlığı ise gebelere yalnızca demir ve folik asit desteği vermektedir. Gebelikte beslenme desteğinin öncelikle yeterli ve dengeli beslenme yolu ile gebeler tarafından karşılanması gerektiği ısrarla belirtilmektedir. Ancak yeterli ve dengeli beslenme gebe tarafından sağlanamadığı durumda mineral ve vitamin desteği verilmelidir.
“Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza başvurunuz.”