2 Kil mineralleri kırılıp öğütüldükten sonra su ile süspansiyon haline getirildiğinde su içerisinde başka iyonlar bulunmasa bile,kilin yapısında bulunan Al+3,Fe+2 veya Mg+2 gibi bazı iyonların suya geçmesiyle ve suyu oluşturan H+ ve OH- iyonlarından dolayı kil yüzeyi negatif veya pozitif bir elektrik yükü kazanır.
4 Coulomb Kanunu’na göre mineral yüzey ile zıt işaretli iyonlar mineral yüzeyi tarafından çekilir.Böylece çözelti içerisindeki iyonların bazılarının konsantrasyonu katı yüzeyinde artar,bazılarınınki azalır.Bu zıt yüklü iyonlar difüz iyon bulutundaki kil minerallerinin çevresinde toplanırlar.Minerallerin yüzeyinin zıt yüklü iyonların difüz tabakası ile kaplanması sonucu meydana gelen tabakaya elektriksel çift tabaka adı verilir.Elektriksel çift tabaka bir yüzeyin yakınındaki elektriksel potansiyel değişimini açıklar ve çözelti ile temasta olan koloidal tanecikler ve diğer taneciklerin davranışı hakkında birçok bilgi verir.
6 Su veya bir çözelti içine konulan katı madde yüzeyinin elektriksel bir yük kazanması,potansiyel tayin edilen iyonlar dolayısı ile meydana gelmektedir.Yüzeyle zıt işaretli iyonlar yüzey yakınında toplanarak yüzey elektrik yükünü dengelemeye çalışacaklardır.Yüzey yakınında,yani katı-sıvı ara yüzeyinde toplanan bu iyonlara dengeleyici iyonlar (counter ions) adı verilir.
7 Dengeleyici iyonların yüzey civarında artan konsantrasyonları yüzeyden uzaklaştıkça azalarak çözeltinin normal konsantrasyonuna erişir.Dengeleyici iyonların yüzeye toplanması ile mineral yüzeyi potansiyeli (ψ0) yüzeyden uzaklaştıkça azalır.Kimyasal dengeye erişildiğinde,katı yüzeyindeki elektrik yükü difüz tabakadaki iyonların meydana getirdiği elektrik yükü ile dengelenmiş olacaktır.Yani mineral yüzeyi potansiyeli (ψ0) sıfıra inecektir.
8 Stern modeline göre,dengeleyici iyonlar mineral yüzeyine kendi boyutları veya hidratasyon kütlesinin müsaade edeceği kadar yaklaşabilir.Yüzeye komşu dengeleyici iyonların yük merkezi boyunca geçen düzlem,Stern düzlemi olarak tanımlanır.
9 Stern düzlemi katı yüzeyine hemen hemen bir molekül kalınlığı mesafede olduğu düşünülen hayali bir düzlemdir.Burada bulunan dengeleyici iyonlar,yüzey potansiyelini doğrusal olarak azaltırlar.Stern tabakasına komşu olan tabaka,dengeleyici iyonların difüz tabakası olup buna yaygın olarak Gouy tabakası denilmekle beraber Difüz Gouy-Chapman veya Shear tabakası da denilmektedir.Gouy tabakasında potansiyel azalışı doğrusal değildir.Daha uzun mesafede azalarak sıfıra düşer;yani iyon konsantrasyonu yüzeyden uzaklaştıkça azalarak çözeltinin normal konsantrasyonuna erişir.
10 Birbirine yaklaşan iki tanecik arasında bir itme kuvvetinin oluşmasına Çoğu zaman iyonlar kolloidal tanecik yüzeyine elektrostatik çekim kuvvetleri ile adsorplanırlar.Bu ilk adsorpsiyon tabakası yüzeyde bir yüzey yükünün ya da yüzey potansiyelinin oluşmasını sağlar.Oluşan bu yüzey yükü:Birbirine yaklaşan iki tanecik arasında bir itme kuvvetinin oluşmasınaCounter iyonların kolloidal tanecik tarafından çekilmesine neden olabilir.
11 Böylece kolloidal tanecikten belli bir uzaklıkta bulunan yüzey yükünü etkin bir şekilde dengeleyen yüklü bir yüzey etrafındaki iyon bulutu çözeltinin iç kısımlarına doğru genişler.Kolloidal tanecik etrafındaki bu elektriksel çift tabakanın ya da iyon bulutunun kalınlığı,adsorplanan iyonun çözelti konsantrasyonuna ve değerliğine bağlı olarak değişebilir.İyonların konsantrasyonunun çok yüksek olması çok fazla pozitif iyonun koloidi nötralleştirmek için mevcut olacağı anlamına gelir.Bunun sonucunda daha ince bir çift tabaka elde edilir.
12 Yani konsantrasyon arttıkça ,dengeleyici iyonlar çok daha yoğun olarak yüzey civarında bulunurlar ve elektriksel çift tabakanın kalınlığı azalır.İyon konsantrasyonunun azalması (örneğin seyreltme ile)pozitif iyonların sayısını azaltır ve daha kalın bir çift tabaka elde edilir.Ayrıca dengeleyici iyonların değerliği de çift tabaka kalınlığını etkiler.Örneğin alüminyum iyonlarının eş değer konsantrasyonu kolloid yükünü nötralize eden sodyum iyonlarından çok daha fazla etkin olacaktır ve daha ince bir çift tabaka ile sonuçlanacaktır.İyonların konsantrasyonundaki değerliklerindeki artış sonucu gözlenen bu olaylar çift tabaka sıkışması olarak tanımlanır.
13 POTANSİYEL TAYİN EDEN İYONLAR Sulu elektrolit çözeltilerindeki kolloidal tanecikler,potansiyel belirleyici iyonların adsorpsiyonu ya da desorpsiyonu ile yüzey elektrik yükleri oluştururlar.Potansiyel belirleyici iyonlar yüzey yükünü tayin eden ve değiştiren iyonlardır. Bu iyonlar minareli oluşturan iyonlar,H+ ve OH- iyonları,mineral yüzeyindeki iyonlar ile çözünmeyen tuzlar oluşturan kollektör (toplayıcı) iyonlar veya mineral yüzeyindeki iyonlar ile kompleks iyonlar oluşturabilen iyonlar olabilir.
14 SPESİFİK İYON ADSORPSİYONU Elektriksel çift tabakadaki dengeleyici iyonlar ,potansiyel tayin edici iyonların kemisorpsiyonundan sonra mineral yüzeyine gelip tutunan bütün iyonlar olabilir.Eğer dengeleyici iyonlar sadece elektrostatik çekim ile adsorplanırlarsa bunların çözeltideki kaynağı indifferent elektrolitler olarak adlandırılır.Eğer dengeleyici iyonlar mineral yüzeyine karşı özel bir ilgiye sahipse,bunlar spesifik olarak adsorplanmış iyonlar olarak adlandırılır.
15 Spesifik olarak adsorplanmış iyonlar yüzeyde kuvvetli bir şekilde tutunurlar.Çünkü kovalent bağ oluşumu ve solvasyon etkileri gibi olaylar meydana gelir.Hidrate olmuş çok değerlikli metal katyonları ve bunların hidroksi kompleksleri ile bazı flotasyon kollektörlerinin adsorpsiyonu spesifik adsorpsiyonun bazı örnekleridir.Spesifik olarak adsorplanmış iyonlar zeta potansiyelinin işaretini tersine çevirebilme kabiliyetine sahiptirler.Aksine indifferent elektrolitler ve iyonlar zeta potansiyelinin değerini sadece sıfıra indirgeyebilirler.
16 Bir yüzeyde iyonların spesifik olarak adsorplanıp adsorplanmadığı şu 2 etkiye bakılarak karar verilebilir:Spesifik adsorpsiyon iyon konsantrasyonu arttırıldığında sıfır yük noktasında bir kaymaya sebep olur.Spesifik olarak adsorplanmış iyonlar yeterince yüksek konsantrasyonda iseler zeta potansiyelinin işaretini değiştirirler.
17 SIFIR YÜK NOKTASIFarklı konsantrasyondaki aynı elektrolit çözeltisinin yüzey yükü-pH değerlerinin birbiriyle kesiştiği nokta sıfır yük noktası olarak tanımlanabilir.Sadece bu noktada yüzey yükü destekleyici elektrolit konsantrasyonundan bağımsızdır.Sıfır yük noktası katıların önemli bir özelliğidir.Belli bir materyal için sıfır yük noktasının değeri materyalin kaynağına,hazırlanma metoduna,ön işlemlere ve eser miktardaki safsızlığa bağlı olarak değişebilir.Sıfır yük noktası aynı zamanda nötralleşme ısısı ve inversiyon ısısı gibi yüzey termodinamik özellikleri ile de ilişkilendirilebilir.
18 İZOELEKTRİK NOKTAZeta potansiyeli,yüzey yük yoğunluğu ve çift tabaka kalınlığı ile ilgilidir.Gerçekte yüzey yük yoğunluğu potansiyel belirleyici iyonların konsantrasyonuna bağlıdır.Birçok sistemde H+ iyonu potansiyel belirleyici iyon olduğu için zeta potansiyeli pH a bağlıdır.Zeta potansiyeli düşük pH değerleri için pozitif ve yüksek pH değerleri için negatiftir.Zeta potansiyelinin sıfır olduğu pH, kolloidal taneciğin İZOELEKTRİK NOKTASI dır.
19 Bu noktanın elektrolit konsantrasyonundan bağımsız olması,sistemdeki elektrolitin bir indifferent elektrolit olduğunu gösterir.Elektrolit iyonlarının spesifik adsorpsiyonu yok ise o zaman iç tabaka yoğunluğu sıfırdır ve yüzey yükü sadece çift tabakanın difüz kısmındaki iyonlar ile dengelenir.Bu durumda izoelektrik nokta yüzeyin sıfır yük noktası ile aynı anlamdadır.Farklı tuz konsantrasyonundaki titrasyon eğrileri izoelekrik noktaya karşılık gelen pH ta kesişim gösterirlerse o zaman izoelektrik nokta ve sıfır yük noktasının aynı olduğu ve tuzun spesifik olarak adsorplanmadığı söylenebilir.