GENÇLERDEKİ DİN YORGUNLUĞUNDAN BİZ SORUMLUYUZ
Doç. Dr. Ömer Miraç Yaman’ı gençlerle ve çoğunluğu madde bağımlısı olan dezavantajlı gruplarla yaptığı çalışmalarla tanıyoruz. Ömer Hoca, her hafta sayıları binleri bulan gençlerle buluşmaya devam ederken çalışmalarını bir yandan da akademik sahada sürdürüyor. Gençlik deyince akla ilk gelen ve yıllardır gündemden düşmeyen konu; yozlaşma ve din algısındaki dönüşüm. Peki, tüm bu tartışmaların odağındaki din yorgunu gençler kim? Ailelerin bu yorgunluktaki payı ne? Gençlikle dertlenen Ömer Miraç Yaman yazdı.
YOĞRULMASI GEREKİRKEN ‘’YORULMUŞ” BİR GENÇLİK VAR
Gençliğe dair çok fazla tanımlama ya da kategorizasyon yapılıyor. Fakat toplamda dini hassasiyetleri olan, ben Müslümanım derken Müslümanlığını bir hayat biçimi olarak ifade eden gençler açısından duruma dönüp baktığımızda bir yorgunluk hikayesiyle karşı karşıyayız. Bu pek çok konuda var aslında: Aile yorgunluğu, ilişki yorgunluğu, cemaat yorgunluğu söz konusu. Din-i Mübin-i İslam; insanları yormak için değil rahatlatmak için, üzmek için değil muhabbet için, ağlatmak için değil güldürmek için geldi. Fakat bizde hikaye biraz karışık, dalgalı gidiyor. Kabaca şöyle ayırabiliriz: Birincisi, ailenin geleneksel tutumlarından dolayı tarihsel olarak yorulmuştur gençler belli konularda. Ergenlik döneminde veya yetişkinlik dönemine geçerkenki süreçlerde olur bu. Türkiye’de biraz daha belki ebeveyn çocuk iletişiminin probleminden kaynaklı olarak, din dendiğinde bir yönlendirme veya tavsiyeyi aşan bir baskıya, muhabbeti aşan bir zorlamaya dönüşen bir süreç yaşanıyor.
On yıldır gençlerin hikayesini dinliyorum ve çevremde çok fazla dinle tanışma aşamasında olup dinden yorulmuş, namazdan yorulmuş, Kur’an’dan yorulmuş, “yoğrulması gerekirken yorulmuş” genç var. “Din yorgunu gençlik” derken farklı başlıklardan bir tanesi olarak söylemiştik fakat tartışmalardan sonra gerek sosyal medya ortamlarına gerek yazılanlara baktık ki bu hiç de az bir mesele değilmiş. Kritik bir meseleymiş aslında.
KRİTİK SORU: GENÇLERİN İÇİNE DÜNYA MI KAÇTI?
Deniyor ki “Hocam biz tüm alt yapıyı hazırladık, masalar hazır, sandalye hazır, internet var, çay var, çorba var, kitap-kütüphane kurduk bu gençler gelmiyor! Bu gençler niye gelmiyor? Bizim zamanımızda biz böyle kitap bulacağız, masa-internet bulacağız böyle bir ortam bulacağız içinden çıkmazdık, şimdi bu gençlerde bir gariplik var, bunlar dünyevileşti mi? Bunların içine dünya mı kaçtı? Bunlar niye bu hale geldi?” Maalesef anlama dilini yitirdiğimiz anlamına geliyor bu sorular... Dükkan açmışsınız, ticaret erbabısınız, müşteri gelmiyor. Şunu diyebilir misiniz, “Ya ne biçim insanlarsınız dükkan açtık bir gelmiyorsunuz?” Ne yaparsınız, dönüp dükkana bakarsınız. Biz tezgahımıza bakmıyoruz, tezgahtaki mallarımıza bakmıyoruz, ne sattığımıza; nasıl sattığımıza, niye sattığımıza bakmıyoruz ama alıcının bakmaması üzerinden bir eleştiri geliştiriyoruz. Bir süre sonra maalesef şunu görüyoruz: Genç üniversite döneminde bir dernek veya vakıfla intisaplı çalışma halinde fakat üniversitenin bitmesine yakın, bağın zayıfladığı, sonrasında ise koptuğu bir süreci yaşıyoruz. Daha da sert bir şey söyleyeyim: Biz bu dinin yaşanabilir veya yaşanılacak halini, genç kardeşlerimize hayatın her döneminde olabilecek şekilde sunmuyoruz, sunamıyoruz.
DİN KİSVESİ ALTINDA AŞIRI YÜKLEME
Derneğe, vakfa, cemaate gelenleri bir sohbet değil beş sohbete, 3 çalışmaya değil 13 çalışmaya almaya çalışıyor, çok yükleniyoruz. Adam bir ömrü boyunca gireceği derslere 4 yıldır giriyor zaten! Bir mümin için Rabbimiz Teala sohbet çizelgesini çizmiştir. Nedir o çizelge? Haftada bir gün cuma günü sohbete gideceksin. Tamam, şimdi camilerdeki sohbeti yetersiz görüyoruz diyelim, ötesi zorlama ile olacak bir şey değil. Ötesi kişinin gece namazına kalkma hassasiyetinde olduğu gibi. İsterse, koşmak isterse... Asgari standardımız bizim haftada bir, hiç olmazsa yarım saat de olsa bir ders halkasına devam edebilmektir. Dolayısıyla bu da ikinci yorgunluğumuz aslında. Bir aile, iki kurumsal yorgunluk.
Topluma dönüp bakıyoruz; toplum zaten yorgun durumda. Bu coğrafya şu an yorgun durumda, farkındayız veya değiliz bilmiyorum ama insanlar yalnızlaştı, bireyselleşti. Aileden bile kopuyor insanlar. Kademe kademe kopuyor. İlişkiler sanallaştı. Derdini anlatacağı, hikayesini paylaşacağı dost bulmakta zorlanıyor insanlar. Böyle bir zeminde, tam da kritik noktada cemaatlerin, vakıfların, tekkelerin, dergahların rol oynayacağı bir zamanda biz işi daha zor bir sürece götürüyoruz.
BİZ ALLAH’IN SOPASI DEĞİLİZ
Şimdiye baktığımızda aileler artık eskisi kadar baskıcı değil, çocuklarını özgür bırakıyor. Zorlamayla büyümedik, birileriyle kavga görmedik, çok fazla mücadelede etmedik. Ama gençler dindar olmaktan ziyade ya çok soğuk ya da itidalden uzak. Sorun nerede, diye soruyorlar bana. Namaz örneği üzerinden gidelim. Birincisi, “Çocuklarınızı yedi yaşında namaza alıştırın.” diyor Peygamberimiz (sav), dört yıl boyunca ebeveynin sorumluğunda bir eğitimden bahsediyor. Bu çok kritik bir eğitimdir. “Abi yedi yaşında başlatmayalım biz çocuğu, biraz şuurlansın, bilinçlensin, biz inşallah 10-12 yaşında başlatırız.” diyoruz. Bu hata mı? Hata... Peygamberimiz (sav) böyle yapın demiyor çünkü. İkinci yanlış tutum ise adam yedi yaşındaki çocuğu beş vakit namaz kıldıracak kıvamda zorlayarak namaza başlatıyor. İki örneğimiz de yanlış. Peygamberimiz (sav) bize dört yıl diyor, hikaye çözülmüş. Nasıl yemek yeme alışkanlığı belli bir yaşta kazandırılmayınca ileride kazanılabilecek bir durum değilse, tıpkı bunun gibi namaz da bir müminin zihnine, kalbine asıl yerleşmesi gereken zamanda yerleşirse kesinlikle o mümini yoldan çıkarmayacak ana umde olacaktır. Fakat “Müslüman kimliğini öne çıkartan aileler” için söylüyorum bunu, biz iki sert uçta seyrediyoruz. Ya umursamıyor, zamana, ergenlik dönemine bırakıyoruz ya da baskı yapıyor, yoruyoruz. Ben tekme tokat yataktan kaldırılarak sabah namazına kaldırılan çocuk hikayesi dinlemekten bıktım artık. Ben namazdan soğuma sebebinin annesinin ya da babası tarafından kafasından aşağı dökülen bir bardak su olduğunu anlatan genç kız ya da genç erkek hikayesi dinlemekten de bıktım artık. Ben gittiği vakıf, dernek ya da kaldığı bir Kur’an kursunda Allah için yapılan bir hizmet içerisinde gönlü kırılmış, hikayesi soldurulmuş gençler duymaktan da bıktım... Dolayısıyla yorgunluk diyorsak tam burayı tartışmamız gerekiyor. Biz haşa Allah azze ve cellenin sopası değiliz. Allah bize böyle bir görev yüklemedi. Biz O’nun (c.c) yeryüzündeki “acentesi” falan da değiliz. Biz Müslümanız ve tabiri caizse davet eden biziz, daiyen ilallah yani. Biz çağrımızı yaparız, gelen gelir. Anne-baba evladının aynı zamanda Müslüman kardeşidir. Benim evladım aynı zamanda Müslüman kardeşimdir. Bir Müslüman kardeşime nasıl hassas oluyorsam evladıma da öyle hassas olmalıyım. Yormamalıyım, üzmemeliyim, bunaltmamalıyım, evde olması ona ekstra bir yük getirmemeli. Bu anlamda aileler çok fazla salmış durumdalar zaten. “Rahatlık” durumu da doğru değil kesinlikle. Bu da bir yorgunluk peyda ediyor sonuç olarak. 15 yaşındaki bir gence diyorsunuz ki “Sen artık namaz kılacaksın, başını kapatacaksın.” Ama o zamana kadar hiçbir şey söylememişsin. Gencin sorusu basit: “Bunu neden yapayım?” Anne babası da birkaç ihtardan sonra evladını kodluyor kafasında: “Bu çocuk namaz kılmayacak.” Böyle bir nasipsizik olabilir mi? Doğru soru: “Sen ne verdin, ne kadar emek verdin? Onun okulunu, evini, yurdunu, üniversitesini, dershanesini düşündüğün kadar namazını düşündün mü, dertlendin mi? Veli toplantısına gitme heyecanıyla camiye götürdün mü onu mesela? Hediye aldın mı; gönlüne, kalbine dokundun mu?’’ Bunları yapmayıp da toplamda sürecin sonuna bakıyorsak, asıl konuşulacak şey anne ve babalar oluyor. Bu da ayrı bir tartışma konusu.
RIZA-YI İLAHİ’Yİ GÖZETEN BİR KURULUŞ REKLAM ŞİRKETİ DEĞİLDİR, OLMAMALIDIR
Şu anda bu topraklarda maalesef en çok dini temsil eden insanlara güvenilmiyor denebilir. Özellikle 15 Temmuz’dan sonra güvenilmiyor. İnsanları bunun için kınayamayız. Türkiye’nin öyle veya böyle son 40 yıllık mukaddesatında söz söyleme kıvamına gelmiş bir toplumsal hareketin hainliği tescillendi. İnsanların tabii ki bir cemaat, vakıf, dernek ortamına bırakın gitmeyi hakkında konuşurken bile 50 kere düşünmesi çok anlaşılabilir bir şey artık. Bu bizim imtihanımız oluyor. Burada da tabii ki güven kaybı oldu. Dini Mübin-i İslam insanlara bir şey ikram eder: Güven. Şöyle düşünelim: Derginizin genel merkezine dışarıdan tanımadığınız birisi gelse ve dese ki “Çantamda 20 trilyon para var. Bir saat sonra geleceğim, burada kalsa olur mu?" Ne yaparsınız? “Tabii gidebilirsiniz.” dersiniz. Hatta paniklersiniz o 20 trilyonu korumak için. Bunu hangi banka sistemiyle, hangi küresel ölçekteki finans sektörüyle, hangi güvenlikli site sistemiyle kurabilirsiniz ki... Biz Müslümanız ve güveniliriz. Bu kayboluyor veya aşınıyorsa zaten doğal olarak ilişki yorgunluğu ortaya çıkıyor. Müslüman cürmüyle, kapasitesi oranıyla iş yapar. Bir cemaat, vakıf, dernek rıza-ı ilahiyi gözeten bir kuruluş, bir reklam; PR şirketi değildir. Biz yaptığımızın melekler şahitliğinde Allah’a ulaştığına iman etmiş müminleriz.
GENÇLER SİZİN İSTATİSTİKSEL MALZEMENİZ Mİ?
Gençlerin çoğu şunu söylüyor: “Hocam ben neden bir dernek, vakıf, hoca, cemaat ile birlikte olayım ki?” Hatta bir genç dedi ki, “Hocam ben ilk defa tanıdığım bir vakıfla geziye gittim. Oradakiler bizim fotoğraflarımızı çektiler ve sonra baktım ki internet sitesine koymuşlar. ‘Ya ben başka bir niyetle oraya gittim sen benim fotoğraflarımı neden yayınlıyorsun?’ diye sorunca ‘Faaliyet yaptık belgeliyoruz.’ dedi görevli.” Arkadaşımız çok insani bir şey sormuş farkında mıyız? “Sen beni nasıl şeyleştirirsin?” “Ben senin istatistiksel malzemen miyim?” Bunların tamamı ilişkiyi yoruyor ve gençler çok net görüyorlar. Belli bir yere kadar ilişki kuruyorlar vakıfla, dernekle, cemaatle... Belli bir noktadan sonra gidiyorlar. Türkiye’deki gençler hiç olmadığı kadar örgütlü ama özgün yapıya muhtaçlar. Biraz Anadolu’yu, üniversiteleri gezin. Her yerde sivil kurulmuş kulüpler var. Hiçbir vakfa, hocaya bağlı değiller. Oturmuş çalışıyorlar. Böyle yüzlerce kulüple tanıştım-çalıştım. Bu aslında ana damarın aktığını gösteriyor ama biz o kanala hayırlı bir yön verme konusunda ya da yardımcı olma noktasında ufuk çizemiyoruz maalesef. Evet, bazen biz de şahit oluyoruz. Israrla “Bizim hiçbir cemaat ve vakıfla bağlantımız yok.” diyorlar. Bu ısrarla vurgulanıyor... Allah bu eksikliklerimizi, yorgunluklarımızı gidermeyi nasip etsin inşallah."
GENÇLERE YÖNELİK İŞ YAPACAKSAK KINAMAMALIYIZ
Bu din yorgunluğunu nasıl atabiliriz?
Gençlerdeki din yorgunluğundan en başta biz sorumluyuz. Ve biz gençlerle gençlik üzerine çalışanlar, gençleri çalışmaya devam etmek istiyorsa bu topraklarda birkaç şeyi yapmak zorunda.
1. Mümkünse etiketsiz çalışmaları öne çıkarmamız gerekiyor.
2. Bizim elimizdeki, bizim yeteneğimiz oranındaki değil; bizzat gencin yeteneği oranındaki katılım sürecini inşa etmemiz gerekiyor. Gençler kendi yeteneğiyle vâr olabilsin.
3. Gençlere yönelik iş yapacaksak kınamamalıyız. Arayışları saygıyla karşılanmalı ve anlamlandırılmalı. Bir mümin gence yaptığımız bireysel yatırım, bireyselleşmesine katkı sunmayacak; ümmetin toplam kalitesini yukarı çekme konusunda bize bir muzafferiyet sağlayacak. Her birimiz yeteneğimiz oranında kalitemizi artırırsak hep beraber kaliteli hâle geleceğiz. Bu anlamda yatırım yapmayı da özellikle gencin kendi hayat prensibini, yeteneklerini, özelliklerini ve neler yapılabilir noktasını çözebilirsek, ben hayırlı olur diye düşünüyorum.
Genç dergiye katkılarından ötürü teşekkür ediyoruz.