

Bir atasözünde “ Öküzün büyük olsun çekmezse çekmesin “ denir. Bizde öküz ve öküzün koşulduğu kağnı hakkında bilgi edinelim dedik.
Kağnı kullanımı son 20. yüzyılın çeyreğinde ortadan kaybolmaya başladı. Kabaoğuz köylerimizde tek tük birkaç tane bulmak mümkün ama bu gün kağnının yerini mekanik elektrik ve motorlu taşıtlar almaktadır.
Kağnı’nın tarihimizde ve kültürümüzde büyük bir yeri vardır. Kağnı kabaoğuz köylerinde de kültürel olarak yeri başkadır. Köylerimizden birinin ismini Kağnı’dan alması bu sektörün bölgemizde köklü bir geçmişi olduğunu göstermektedir.
Kağnı arabası iki kocaman kalın ağaç tekerinden ortasında bir mazı, teker kısımlarından çıkan sapmaların uç noktada öküzlerin boynuna geçirilen boyunduruğun zelvenin katılarak çekilmesiyle kullanılan bir binit taşıma araç olarak kullanılmaktaydı.
Köy yerlerindeki yollar kağnı yolları, kağnı arabasının geçtiği yerler öküzlerin aheste hareketleri ile tekerlerinden çıkan gıcırtı seslere sanki bir musiki nameleri gibi insanların kulaklarına gelemektedir.
Kağnı tarihimizde bir çok alanlarda hele de bağımsızlık ve kurtuluş savaşımızda cepheden cepheye top ve mermi taşıma işinde de kullanılmış bir araçtır.
Köy yerlerinde değirmenlerde, tarladan harmanlara sap taşıma işinde, dağdan odun getirmede, köy içinde bir çok nakliye işinde kullanılmaktadır.
"Kağnı arabası basit görünür; ama herkes eline çekici alıp yapamaz. Ustalar bazen üç beş gün çalışarak bir kağnıyı ayağa kaldırırlar ki buna ‘araba bağlama’ denir. Tekerde makbul olan meşe ağacıdır; ama çam da olabilir. Tekerler merkezden kenara doğru gittikçe incelir ve kenarına demir bir çember takılır. Otuzlu yıllarda Anadolu’da dolaşan Alman araştırmacı, kağnının tekerdeki çember hariç, bütün parçalarıyla Hititler tarafından da kullanıldığını söyler; ancak sonradan bir Türk araştırmacı Hititlerde o çemberin de var olduğunu ilave eder. Tekerlerin yüzü çatlamaması için katran ve dövülmüş yumurta kabuğuyla sıvanıyordu. Mazı, tekerle uyum içinde dönsün diye tereyağıyla yağlanır, yağ da mazının alt kısmına zincirle bağlanmış içi boş bir öküz boynuzunda muhafaza edilir. Kağnı bağlanırken her malzemesinin sıfırdan alınması şart değildi tabii, elde kalan eski parçalar da mutlaka değerlendirilirdi."
KAĞNININ YAPIMINDA KULLANILAN MALZEMELER VE AKSESUVARLARI
Boyunduruk
Çift süren veya araba çeken öküzlerin birlikte hareket etmelerini sağlamak amacıyla iki ucu öküzlerin boynuna, ortası saban veya kağnıya bağlanan uzun ağaçtır.
Köp
Kağnının ön ve arkasına enlemesine konan uzun tahta.
Mazı
İki tekerleği birbirine bağlayan mil; dingil.
Dayak
Kağnılarda oku yukarıda tutmaya yarayan ağaç destek. Araba durdurulduğunda öküzlerin dinlenmesi için dayağın üzerine ok konuyor ve boyunduruk boşa alınmış oluyor.
Ok
Kağnıda mazı üzerine boydan boya uzatılan yan ağaçlara ‘kol’ deniyor.
h A B E R E
Y o r u m Y a z