Alaca ağaçkakanlar zamanlarının çoğunu ağaçlarda geçirir. Ağaçların gövdelerine sıkıca tutunur ve bir aşağı bir yukarı inip çıkarak böcek ararlar.
Alaca ağaçkakanların gövdesi siyah beyaz renklidir. Bu kuşu kolaylıkla tanımamızı sağlayacak özelliklerinden biri de karnının alt kısmında bulunan kırmızı renkli bölgedir. Alaca ağaçkakanların erkekleri başlarının arkasındaki kırmızı lekeden ayırt edilir; dişilerde bu leke yoktur. Genç kuşların da başlarının üst kısmında kırmızı bir leke bulunur.
Alaca ağaçkakanların ayak parmakları diğer kuşlarınkilerden farklıdır. Normalde kuşların dört ayak parmağından üçü öne biri arkaya dönüktür. Alaca ağaçkakanlarınsa iki parmağı öne ikisi arkaya dönüktür. Bu özellikleri ağaç gövdelerine sıkıca tutunmalarını ve gövde üzerinde yukarı aşağı kolayca hareket edebilmelerini sağlar. Alaca ağaçkakanların uçuşu da çok farklıdır. Önce bir iki kez kanat çırparlar, ardından biraz dinlenirler.
Kanat çırptıklarında yukarı yükselirler, çırpmadıklarında biraz alçalırlar. Bu nedenle bir yükselip bir alçaldıkları dalgalı bir yol izleyerek uçarlar.
Alaca ağaçkakanlar yerli kuşlardır ve ülkemizde tüm yıl boyunca görülebilirler. Yaşam alanı olarak tarım alanlarının çevresindeki ağaçlıkları, zeytinlikleri, bahçeleri, kavaklıkları ve akarsu kenarlarını tercih ederler. Alaca ağaçkakanlar böceklerle ve meyvelerle beslenir. Sivri gagalarıyla ağaçlara delik açarak, kabuğun altındaki böcekleri ve böcek larvalarını bulmaya çalışırlar. Bu sırada uzun, ince ve yapışkan uçlu dillerini de kullanırlar.
Alaca ağaçkakanlar böcekleri bulmak, yuva için oyuk açmak ya da o bölgenin kendilerine ait olduğunu diğer kuşlara bildirmek amacıyla gagalarıyla ağaçlara vurur. Buna “taklamak” denir. Alaca ağaçkakanlar saniyede 20, günde 10 bin kez taklayabilir. Gagalarıyla tüm gün ağaçlara vuran bu kuşların beyinlerinin nasıl olup da bu darbelerden zarar görmediğini merak etmişsinizdir. Bu kuşların kafatasını oluşturan kemik gözenekli bir yapıdadır. Bu yapı, darbelerin sarsıcı etkilerini azaltır. Ayrıca bu kuşların kafataslarıyla beyinleri arasındaki boşluğun dar olması da darbelerin sarsıcı etkilerinin az olmasını sağlar.