Bugün bilim insanları atmosferik havayı çok doğru bir şekilde tahmin edebiliyor, bu da toplulukları bir kasırga, kar fırtınası veya olası bir selin gelişi hikayesinde uyarmamıza izin veriyor. Bilim insanları ayrıca volkanik patlama veya güneş patlamaları etkilerini de tahmin edebiliyorlar. Peki Deprem evvelinde tahmin edilebilir mi? Depremler meydana geldiğinde büyük bir yıkıma ve can kaybına maruz kalırız. 21. çağ bilimi neden bir depremin ne vakit olacağını kesin olarak tahmin edemiyor?
Kasırgaları ve selleri tahmin edebiliyorsak, zelzele mevzubahis olduğunda bir sonraki “titremenin” ne vakit olacağını neden bilmiyoruz?
Sismologlar, birtakım jeofizik parametrelerini gözlemlemenin olası olduğunu, bir tek depremlerin genellikle standardize cihazlarının yerleştirilmesinin gayri mümkün olduğu önemli derinliklerden kaynaklandığını belirtmektedir. Sismik hareketleri kestirmek, modern bilimin gelişmesinden önce bile, insanların asırlık bir arzusudur. Eski zamanlarda hayvanların depremleri algıladığına inanılıyordu. Fizikçi-kimyacı ve yazar Helmut Tributsch , Yılanlar Uyandığında (MIT Press, 1984), birçok tarihsel fıkra, hayvanların depremden önceki davranışlarındaki değişikliklerden bahsetmektedir. Tributsch tarafından belirtilen en eski olay, yılanlar, gelincikler ve farelerin, şehri sular altında bırakmış bir zelzele ve tsunami oluşmadan iki gün önce Yunan Helice kasabasından ayrıldığıdır.
Depremler genellikle standardize cihazlarının yerleştirilmesinin gayri mümkün olduğu önemli derinliklerde ortaya menfaat. US Navy / Tyler J. Clements
Tributsch, hayvanların bu yeteneğine razı gelen tek kişi değil. İngiliz biyolog Rachel Grant, farklı yerlerdeki farklı türlerin (İtalya’daki kurbağalar, inekler Veya And Dağları’ndaki kemirgenler ve tapirler dahil) bir depremden önce davranışlarını iyi mi değiştirdiğini belgeleyen birkaç emek verme yayınladı . NASA Ames İnceleme Merkezi ve SETI Enstitüsü’nden jeofizikçi Friedemann Freund’un işbirliği ile Grant , bu değişiklikleri stres(gerilme) altındaki kayalarda elektrik fenomenleri(olayları) nedeniyle iyonosferdeki bozukluklarla ilişkilendirdi ve bu da suyun kimyasını değiştirdiğine işaret etti.
TAHMİN YAHUT ÖNGÖRME
Sadece bu hipotezin ne kadar doğru olduğunu doğrulamak için daha oldukca çalışma olmadığından, sismologlar titremeleri öngörmeye yardımcı olan jeofizik değişiklikleri tespit etmek için bir yüzyıldan fazla bir müddet çalıştılar. 1970’lerde, yakında doğru tahminler yapmanın olası olacağına dair bir fikir vardı, yalnız tekrarlanan başarısızlıklar coşkuları soğuttu. Depremlerin Öngörü Komitesi’nin Bulunduğu Japonya’da çabalar dikkat çekicidir . Aynı zamanda, bugün bir oldukca uzman, tahmin ve öngörme içerisinde ayrım yapmaktadır. Tullis, “ Olasılıkları kullanırken genellikle“ öngörme ” yerine “ tahmin ”kavramını kullanıyoruz Çünkü öngörme, daha kesin bir bilgiye sahip olduğumuz çağrısını taşıyor” diyor.
Etkili bir zelzele tahmini dört bileşeni içerir: beklenen depremin tarihi, saati, yeri ve büyüklüğü.
Bilim adamları arasındaki mevcut fikir donanması , bir depremin ne vakit, nerede ve hangi büyüklükte gerçekleşeceğini ayrıntılı olarak tahmin etmenin yani öngörmenin bugün gayri mümkün olduğunu göstermektedir. Bazıları ise her zaman bu halde olacağını düşünüyor. Tokyo Üniversitesi’nden Amerikalı bir sismolog Robert Geller, bunun yerleşik bir tartışma olduğunu söylüyor: “Çoğumuz depremlerin güvenli ve doğru bir şekilde tahmin edilemeyeceğini biliyor”. Geller’e gore, bu olasılığı hala savunanlar ya bu fikri “fon yaratma sloganı” olarak kullanan bilim insanları yahut “amatörler veya kandırılan oldukca fukara profesyonel bilim insanları” olduğunu belirtiyor.
Bir zelzele için muayyen bir tarihi, tarihi, yeri ve büyüklüğü öngöremesek de, bilim insanları “tahmin” olarak adlandırılan bir deyimle, geniş zaman aralıklı olarak bir depremin haberini verebilirler.
SONUÇ
Tullis, “Hava tahmini durumundan farklı olarak, depremlerin iyi mi çalıştığını açıklamak için iyi denklemlere sahip olabilmek, olası gözükmüyor bu sebeple; depremin gerçekleştiği bölgelerdeki malzemenin fiziksel davranışı hakkındaki yeterince bilgimiz yok” diyor. Bir tek, bilim adamı önümüzdeki on yıllar boyunca dikkate değer ilerlemeler kaydedileceğinden güvenli. “Önemli bir ilerleme kaydedeceğimize inanıyorum, bir tek zelzele tahmini, sözgelişi hava tahmini kadar hiç emin olmayacak” diye bitiriyor. “Birisi bir zamanlar, özellikle gelecek ile alakalı tahminlerde bulunmanın zor olduğunu söyledi,” diye de şaka yapıyor.
Kaynaklar:
https://www.bbvaopenmind.com/en/science/environment/can-earthquakes-be-predicted/ (25 Ocak 2020)
Brody, Kristina Bartlett. “Titrek Tahminler.” Bilim Haberleri. 29 Ağustos 2009. (1 Haziran 2010) http://www.sciencenews.org/view/feature/id/46373/title/Shaky_Forecasts
“zelzele.” NASA Dünya Kitabı. 29 Kasım 2007. (1 Haziran 2010) http://www.nasa.gov/worldbook/earthquake_worldbook.html