Mobbing davranış şekilleri, Aslında Mobbing, sistematik olarak bireyin iş yaşamında psikolojik tacize uğramasıdır ve davranışın kaynağı bir olaya değil, bir kişiye odaklanmıştır. Mobbingin en belirgin özelliklerini;
- Kasıtlı olarak yapılması,
- Sistematik olarak tekrarlanması,
- Uzun bir zamandan beri (en azından altı ay) devam ediyor olması,
- Çalışanı işyerinden uzaklaştırmayı amaç edinmesi, oluşturmaktadır.
Mobbinge kimlerin maruz kaldığı ya da mobbing mağdurlarının kim olduğu sorusuna gelince ise tanımdan da anlaşıldığı üzere, mağdur ekonomik, kültürel, fiziksel veya herhangi yönden daha zayıf olan çalışandır ve psikolojik tacizi yapan ise bazen işveren, bazen amir bazen de bir başka bir işçi olmaktadır.
- Yalnız bir kişi,
- Farklı bir kişi,
- Başarılı bir kişi
- Yeni gelen bir kişi,
mobbing mağduru olma riski altında bulunan kişiler olarak tanımlanmaktadır. Ayrıca (Niedle), yaş, cinsiyetin, iş sektörü ve meslek türü gibi değişkenlerin mobbing mağduru olma riskini etkilediğini düşünülmektedir. Bu varsayıma göre (Niedle’ın varsayımı) yaş arttıkça mobbing mağduru olma riski artmakta, cinsiyet, iş sektörü ve meslek türü bağlamında ise anlamlı bir farklılık görülmemektedir. Ancak sağlık çalışanlarının, öğretmenlerin, ev işlerine yardım edenlerin daha fazla mobbing mağduru olduğu saptanmıştır
Dr. Heinz Leymann 45 ayrı mobbing davranışı tanımlamış ve bu davranışları da özelliğine göre 5 grupta toplamıştır. Bu gruplar işyerinde psikolojik tacize uygulanacak olursa;
- Grup: Kendini Göstermeyi ve İletişim Oluşumunu Etkilemek
Bu grupta, amir çalışanın kendini gösterme olanaklarını kısıtlar, sözünü sürekli keser, çalışana bağırır ve yüksek sesle azarlar, yaptığı işi sürekli eleştirir vb.
- Grup: Sosyal İlişkilere Saldırılar
Çevredeki insanlar çalışanla konuşmaz, çalışanın başkalarına ulaşması engellenir ve sanki orada değilmiş gibi davranılır vb.
- Grup: İtibara Saldırılar
İnsanlar çalışanın arkasından kötü konuşur, asılsız söylentiler çıkarılır ve çalışan gülünç durum düşürülür, cinsel imalar yapılır vb.
- Grup: Kişinin Yaşam Kalitesi ve Mesleki Durumuna Saldırışlar
Çalışan için hiçbir özel görev yoktur, verilen işler geri alınır, çalışana anlamsız işler verilir ve işi sürekli değiştirilir, mali yük getirecek genel zararlara sebep olunur vb.
- Grup: Kişinin Sağlığına Doğrudan Saldırılar
Çalışan iziksel olarak ağır işler yapmaya zorlanır, iziksel şiddet tehditleri yapılır, (ör: fiziksel zarar, doğrudan cinsel taciz vb.)
MOBBİNG NEDENLERİ, Mobbing davranış şekilleri
Mobbingin işyerlerinde ortaya çıkma nedenleri üzerine yapılan araştırmalar, yanlış personel seçimi ve işe alımı, dönemsel işçi istihdamı, işyerindeki bazı mevkilerin elde edilebilmesi için yaşanan rekabet gibi nedenleri ortaya çıkarmıştır. Ancak sadece bu nedenlerin mobbinge yol açtığını söylemek mümkün değildir. Bazı örgütsel ve yönetsel nedenler de mobbing sebebidir;
- Psikolojik tacizin, disiplinin ve verimin artırılmasında araç olarak kullanılması,
- İnsan kaynakları masraflarının düşürülmek istenmesi,
- Hiyerarşik yapı,
- İletişim kanallarının zayılığı,
- Sorunları çözme ya da yönetmedeki yetersizlikler,
- Şikâyet prosedürünün işletilememesi,
- Liderlik vasılarında zayılık,
- Birini suçlama ve suçlu bulmaya dair toplumsal alışkanlıklar,
- Takım çalışması anlayışının olmaması ya da düşük olması,
- Örgüt içi eğitimlerin önemsenmemesidir.
Mobbing davranış şekilleri özel ya da kamu her türlü işyerinde olması mümkün olup, herhangi bir çalışan da mobbing mağduru olabilir. Mobbing işyerinin seçtiği hiyerarşik yapı ve örgüt kültürüne göre yatay veya dikey olabilir. Hiyerarşi fazla ise mobbing dikey, daha az ise yatay olur.
Çalışma ortamlarında üst kademelerden alt kademelere veya alt kademelerden üst kademelere yapılan psikolojik şiddete, dikey veya “hiyerarşik (dikey) şiddet” denirken, eşit statüde bulunanlar arasında uygulanan psikolojik şiddete, “fonksiyonel (yatay) şiddet” denmektedir. Çoğunlukla mobbingi bir iktidar çatışması başlatır. Tacizcinin iktidarını görmek, göstermek ya da pekiştirmek için yerine getirilmesini istediği bir direktif bilerek ya da bilmeyerek bir çalışan tarafından yerine getirilmez ya da önemsenmez ya da itirazla karşılanır.
Bu durum tacizci için iyi bir sinyaldir. Bu tarz birden fazla durum ortaya çıkmaya başlar. Ve kurban tacizci tarafından çeşitli ithamlara (özensiz, çalışmayan, itaatsiz, disiplinsiz vs) maruz kalmaya başlar. Karşılaşmalar arttıkça artık tacizci kurbana karşı haddini bildirmek, yaptıklarını ödetmeye çalışmak gibi eyleme geçmeye başlar. Kurban ise kimi zaman defansif, kimi zaman ise pasif-agresif tutumlar sergileyerek saldırıları savuşturmaya çalışır.
Kurbanın göstermiş olduğu sağlıksız tutumlar ise tacizcinin daha fazla tacizde bulunmasını ve tacizlerin şiddetini arttırmasına sebep olur. Tacizin bir başka ortaya çıkış şekli, tacizcinin yetersizliğinin açığa çıkmasının engellenmesi amaçlı olabilir. Böyle durumlarda genelde tacizci de kurban da narsistik gereksinimleri fazla olan kişilerdir. Beğenilme, takdir görme istekleri fazla olduğu gibi aynı zamanda başkalarının beğenilmesine karşı da tahammülsüzlük mevcuttur. Bazı iş gruplarında sivrilme, amir tarafından daha çok takdir edilme isteği mobbing davranışının başlamasına sebep olur.
Mobbing davranış şekilleri