Bilindiği üzere, teknolojinin gelişmesi ile birlikte toplumların beraber proje üretebilme yetenekleri artmış ve ölçeği ne olursa olsun işletmelerin ticari olarak ayakta kalabilmeleri adına yeni ve muadillerinden farklı ürünler geliştirmesi gerekli hale gelmiştir. Bireylerin ve toplumların ihtiyaç ve beklentilerindeki farklılaşma; Ar-Ge çalışmalarındaki artışı tetiklemiş ve bu noktada gayri safi milli harcamalarından Ar-Ge faaliyetlerine yüksek bütçe ayıran ülkeler, daha az bütçe ayıranlara oranla bilim ve teknoloji alanında büyük fark yaratmışlardır.
Ülkemizde araştırma geliştirme projeleri için en çok yatırım özel sektör tarafından yapılmaktadır. Son on yılda başta TÜBİTAK’a bağlı Teknoloji ve Yenilik Destek Programları Başkanlığı tarafından yürütülen hibe programları sayesinde ölçeği ne olursa olsun birçok girişim ve yeni fikir hayata geçirilmiştir.
Sürekli proje geliştiren ve araştırma faaliyetlerine yüksek bütçe ayırarak gerekli personel ve teçhizat altyapısını kuran özel sektör kuruluşları için 2008 senesinden itibaren yürütülen ‘Ar-Ge Faaliyetlerinin Teşviki Hakkındaki Yasa’ sayesinde ülkemizde Ar-Ge Merkezleri kurulmaya başlanmıştır. Ar-Ge Merkezleri, araştırma ve geliştirme faaliyetleri yapan firmalara çeşitli vergi muafiyetleri sağlamaktadır. Fakat; ülkemiz sanayisinin gelişmesi için oldukça önem teşkil Ar-Ge Merkezleri; Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerin, organizasyon, finansman ve personel yapılarının yetersiz olması nedeniyle firmaların teşvik edilmesinde yetersiz kalmıştır. Türkiye’de sayıları yüzbinleri aşan KOBİ’lerin de Ar-Ge projeleri yapmalarını teşvik etmek amacıyla çeşitli kurumlarca proje bazlı hibe destekleri verilmeye başlanmıştır.
TÜBİTAK, 1995 yılından beri yürüttüğü çeşitli proje programları sayesinde hem kamu kuruluşlarında hem de özel sektörde yürütülen Ar-Ge faaliyetleri için destek sağlamaktadır. Gerek KOBİ gerekse sanayi kuruluşlarının Ar-Ge proje başvurularında bulunduğu TÜBİTAK’a bağlı Teknoloji ve Yenilik Destek Programları Başkanlığı (TEYDEB) 1995-2014 yılları arasında 14.344 projeyi desteklemiş ve bu projeler için toplam 4,14 Milyar TL destek vermiştir. TÜBİTAK’ın özel sektör Ar-Ge faaliyetlerini desteklemek adına yaptığı tanıtım faaliyetlerinin ve proje programı çeşitliliğinin artmasıyla KOBİ ölçeğindeki firmaların proje başvuru sayısı 6 katına; sanayi firmalarının başvuru sayıları ise 5 katına çıkmıştır. (Kaynak – TÜBİTAK TEYDEB İstatistikler, 2014)
Yalnızca KOBİ ölçeğindeki firmalar için proje desteği sağlayan KOSGEB ise yalnızca Ar-Ge projeleri için değil KOBİ’lerin büyümeleri için gerekli olan personel istihdamı, marka tescili, reklam, tanıtım v.b. gibi harcamalar için de destek sağlamakta ve firmalarda proje kültürünün artmasında önemli rol oynamaktadır. Kurum; 2010 yılı temmuz ayından itibaren KOBİ ölçeğindeki kuruluşların Ar-Ge projeleri için Ar-Ge ve İnovasyon Desteği sağlamakla birlikte, daha önce KOSGEB ya da TÜBİTAK desteği ile bir proje tamamlayarak elde edilen ve/veya çalışmalar sonucunda patente konu olan bir ürünü seri imalata geçirebilmek adına gerekli altyapının firma bünyesinde kurulması için Endüstriyel Uygulama Desteği vermektedir.
Şüphesiz ki, hibe proje programları ile bir proje yürütmenin en büyük avantajı; proje için yapılan harcamaların belirli oranlarla geri alınmasıdır. Proje geliştiren firmalar, ayrıca 5746 Sayılı Ar-Ge Kanunundan faydalanma hakkı elde ederek proje bazlı da olsa Ar-Ge Merkezi olmanın avantajlarından kısmen faydalanmaktadırlar. 5746 sayılı Ar-Ge Faaliyetlerinin Desteklenmesi kanunu gereği firmalar, proje süreleri boyunca;
- Proje için harcanan Ar-Ge giderlerinin tamamı, yıl sonu gelirinin belirlenmesinde %100 indirim konusu yapılır.
- Personelin projede görev aldığı süre oranında doktoralı personeller için %95, yüksek lisanslı personeller için %90, diğer personeller için de %80 gelir vergisi stopaj teşviğine hak kazanılır.
- Projede görev alan personel, projede görev aldığı süre oranında sigorta iş veren priminde %50’lik teşvik söz konusudur.
- Aynı şekilde projede görev alan personelin indirim konusu yapılan belgelerinin hazırlanmasında ortaya çıkan damga vergisinden muaftır.
Vergi indirimlerinin yanında, proje tamamlayan firmalar ek projelerle birlikte proje çıktılarını tanıtma imkanı yakaladıkları gibi seri üretime de geçirebilmektedir. Ar-Ge projesini tamamlayan kurumların KOBİ ölçeğinde olmaları halinde; KOSGEB Endüstriyel Uygulama Proje Programı çerçevesinde proje sonucu ortaya çıkan ürünü seri üretime geçirebilmek adına makine-teçhizat ihtiyaçları için programdan faydalanmaları söz konusudur.
Seri üretime geçiş desteği ile birlikte proje çıktısının tanıtımı için Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yürütülen Yurt İçi ve Yurt Dışı Pazarlama ve Tanıtım Desteği‘nden faydalanma imkanı da bulunmaktadır.
Yazımızın başında da belirttiğiniz gibi, ülkemiz sanayisinin gelişmesinde katkıda bulunan ölçeği ne olursa olsun her firma yenilik üretmeli, ürettiği yenilikler için proje başvurularında bulunarak sistematik Ar-Ge yeteneği kazanmalıdır.