T. C EKONOMİSİ ÇÖKTÜ/ÇÖKÜYOR MU?
Başkan’ın Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak, 20 Eylül’de 'Orta Vadeli Programı' açıkladı. OVP adı değiştirilerek ‘Yeni Ekonomi Program' oldu.
Yeni Ekonomi Programı’nın büyüme, enflasyon, cari açık konusunda Albayrak’ın açıklaması şöyle:
“2019 GSYH büyümesi yüzde 2,3 düzeyinde gerçekleşecek. 2018'de yüzde 3,8, 2020 tahmini yüzde 3,5. Büyümeyi sağlıklı bir çizgiye oturtacağız. 2021'den itibaren yüzde 5 büyümeyi sağlayarak sürdürülebilir kılmak temel amacımız.
Enflasyon hedefi 2018 için yüzde 20,8, 2019 için yüzde 15,9, 2020 için yüzde 9,8 olarak belirlendi. Enflasyonun 2021'de yüzde 6'ya inmesi bekleniyor. Faiz dışı fazlanın GSYH'ye oranıını 2020'de yüzde 1'e yükselteceğiz. Bütçe açığı da sırasıyla 1,8, 1,9, 1,7 olarak gerçekleşecek.
Cari açığın düşürülmesi dengelenme sürecinin yaşadığı bir diğer unsur. ;Cari açıktaki düşüş devam edecek. Cari açığın GSYH'ye oranının 2019'da yüzde 3,3, 2020'de yüzde 2,7, 2021'de yüzde 2,6 öngörülüyor.”
Orta Vadeli Program’da 2018 yılı için öngörülen büyüme rakamı % 3,8’dir. 2018’in ilk iki çeyreğin büyüme oranı toplamı %12,5’tur. Bu hükümetin 2018’in son iki çeyreğindeki toplam büyüme beklentisinin % 2,7 olduğunu gösteriyor. Çeyreklere bölündüğünde bu, 2018‘in son iki çeyreğinde büyümenin % 1 ile 1,5 arasında oynayabileceği anlamına geliyor. Bu Türkiye ekonomisinin büyüme hızında 2018’in son iki çeyreğinde çok büyük bir gerileme, daralma, kırılma yaşanacağı anlamına geliyor.
Bunun öncelikli nedeni 2018 yılı içinde Türk Lirasının dolar (ve tabii önemli ölçüde ona endeksli Euro) karşısında yaşadığı değer kaybıdır.
Lira’nın Değer Kaybı:
Lira Dolar karşısında, Ocak-Eylül 9 aylık bir dönemde yarıya yakın % 44 değer kaybetti. En büyük orandaki aylık değer kaybı ise Temmuz- Ağustos ayında yaşandı. Ağustos’ta Dolar Lira karşısında bir önceki aya göre % 30 değer kazandı. Bir Dolar hatta 17-18 Ağustos gecesi, borsa ve bankaların kapalı olduğu bir dönemde bir saat içinde 1 lira değer kazanarak 7,27’ye kadar yükseldi. Sonra Hazine ve Maliye Bakanı’nın yabancı yatırımcılarla yaptığı telefon konferansı, Katar’ın 15 Milyar Dolar tutarlı yatırım açıklaması ertesinde 5,87’ye kadar geriledi. Sonra yeniden yükseldi. Eylül ayında 6, 6,70 arasında oynak bir seyir izledi, izliyor. Merkez Bankası’nın kredi faizlerini beklenmedik yüksek bir oranda, neredeyse % 5 yükseltmesi ve OVP’ın açıklanmasından sonra 6,30 civarında işlem görüyor.
Lira’nın Dolar karşısında bu ölçüde değer kaybetmesi, - aslında bu bir saat içinde 1 lira değer kaybı gibi reel ekonomideki gerçek veriler ve gelişme ile açıklanması mümkün olmayan spekülasyon saldırıları dışta tutulursa, aslında uluslararası para piyasasında değerinin üzerinde işlem gören Lira’nın gerçek değerine doğru hareketlenmesidir- tabii ki, üretim için gerekli ara malları, ileri teknoloji ürünleri ve enerji açığı ithalatını Dolarla yapan, aynı zamanda borçlarını dolarla ödemek durumunda olan Türk ekonomisi açısından büyümede eski hızın sürdürülemezliği anlamına geliyor. YEP adı altında açıklanan OVP’de de bu gerçek, önümüzdeki dönemde öngörülen büyüme oranları ile bizzat hükümet tarafından da tespit ediliyor.
Açıklanan YEP’te 2019 için öngörülen büyüme oranı, yıllık bazda bütün AKP dönemi hükümetleri dönemlerinin büyüme oranının en düşüğü olan, Türkiye’nin son elli yılının ortalama büyüme hızının da çok altında olan % 2,8’lik bir büyümedir. 2020 için öngörülen büyüme oranı 3,8, 2021 için öngörülen büyüme oranı % 5’tir. Bu rakamların da iyimser olma ihtimali çok yüksektir. Fakat bu büyüme oranları tutturulsa bile, Erdoğan ve AKP hükümetlerinin 2023 hedefleri çöpe atılmıştır. Bu hedeflere -kişi başına GSYİH 25.000 dolar, dünyanın en büyük 10 ekonomisi içinde yer almak- ulaşmak, bu büyüme oranları ile mümkün değildir. Türkiye’nin en büyük 17. ekonomi sırasını kaybetmesi, sıralamada gerilemesi daha büyük bir olasılıktır.
Döviz kurunda 2018 yılında yaşanan, özellikle Ağustos ayında tavan yapan aşırı değer kaybını Erdoğan ve hükümeti Türkiye’ye karşı dış güçlerin, en başta da ABD’nin, Türkiye’yi hizaya çekmek için başlattığı finansal saldırısına bağlıyor. İçin de sol bir dizi devrimci gücün de yer aldığı, bütün anti Tayyip muhalefet cephesi, bu değer kaybını, AKP ve Erdoğan’ın yanlış ekonomi politikasına ve bütün “dünya ile kavgalı” yanlış dış politikasına bağlıyor. Bu iki yaklaşım da gerçeğin bir yanını atlıyor.
Türk parasının Dolar karşısında değer kaybetmesi, sürdürülemez olan dış borçla, öncelikle devlet altyapı yatırımlarına ve inşaata dayalı, içte de borçlanmaya dayalı tüketim temelinde yüksek kalkınma siyasetinin duvara toslaması sonunda kaçınılmazdı. Lira’nın değerinin üzerinde işlem görmesinin nedeni döviz olarak gelen sıcak parayı çekebilmek için yürütülen yüksek faiz politikası, buna karşı emperyalist metropollerde ise ekonomiyi canlandırmak için yürütülen düşük faiz, ucuz para politikası idi. Batılı emperyalist metropollerdeki düşük, nerede ise sıfır-faiz politikasının terk edilmesi, sıcak paranın yavaş yavaş daha az karlı ve fakat daha güvenlikli metropol ülkelere geri dönme eğilimi, Lira’nın değer kaybetmesini, yavaş yavaş gerçek değerine geri dönmesini beraberinde getirecekti. Bu kaçınılmazdı. Yani Lira’nın döviz karşısında değer kaybetmesinin maddi temeli Türkiye’nin AKP döneminde yürüttüğü borca dayalı yüksek kalkınma ekonomi siyasetinde yatıyor. Bu gelişmenin Erdoğan AKP cephesi tarafından gözlerden gizlenmeye çalışılan yanı.
Diğer yandan fakat Lira’da iki saat içinde 1 liralık değer kaybı gibi gerçek ekonomi verileri ile açıklanamaz anormal gelişmeler, evet doğrudan doğruya kurda spekülatif oyunlar üzerinden Türkiye’ye karşı çekilen finansal operasyonların ürünüdür. Bu finansal operasyonların hedefi Türkiye’nin siyaset yapıcılarına ölümü gösterip, sıtmaya razı etmek, Türkiye’yi yeniden IMF kapısında sıraya sokmak, sonuçta mali ve bütün diğer siyasetini belirlemektir. Gerçeğin anti Tayyip muhalefet cephesi tarafından görülmeyen ya da görülmek istenmeyen diğer yanı da budur.
Büyüme Hızı:
2010 ve sonraki yıllar için Türkiye ekonomisinin büyüme rakamları şöyle:
2010: % 8,5, 2011: % 11,1, 2012: % 4,8, 2013: % 8,5, 2014: % 5,2, 2015: % 6,1, 2016: % 3,2, 2017: % 7,4
2008/2009 krizinden bu yana Türkiye ekonomisi sürekli büyüyor. Yıllık ortalama büyüme hızı dünya ekonomisinin büyüme hızının üzerinde. 2008/2009’daki krizden bu yana Türkiye ekonomisinde iki çeyrek üst üste küçülme yaşanmadı. Veriler temelinde Türkiye ekonomisinin kriz içinde olduğu tespitini yapmak, hele hele “ekonomi bitmiştir”, “çöktü”, “çöküyor” tespitleri gerçeklerden kopuk, bir çok halde isteği gerçeğin yerine koyan tespitlerdir. Anti Tayyip cephesinin bir bölümü, büyük bir ekonomik krizin Tayyip’ten kurtulmak için şartları olgunlaştırabileceğini görüyor. Gelinen yerde Tayyip’ten kurtulmak için umudunu büyük bir ekonomik krizin patlamasına, daha iyisi ekonomik çöküşe bağlamış durumda. Ekonomik alanda her olumsuz gelişmede umudunu bağladığı büyük krizin kapıyı çaldığını ilan ediyor. 2015- 2018 arasındaki dönem için bu ilanlar gerçeğin yerine isteğin konmasından başka anlama gelmiyor.
Veriler 2010’dan bu yana ekonomik krizden -yeni kriz devresine giriş iki çeyrek üst üste ekonomik küçülme/ eksi büyüme olduğunda söz konusu- söz edilemeyeceğini gösteriyor. Ekonomi 2016’da darbe girişimi ertesinde bir çeyrek küçüldü. Sonra yine toplandı. Askeri darbeye rağmen 2016 yılında toplamda % 3,3 büyüdü.
Yani anti Tayyip cephesinin yıllardan beri sözünü ettikleri bir “derin”, “içinden çıkılamaz kriz”, “çöküş” vs. söz konusu değil. Türkiye ekonomisinin büyüme rakamları karşısında anti Tayyip cephesinin getirdiği iki iddia var. Birincisi: Bu rakamlar “uydurmadır”. “Yalan söylüyorlar. Aslında büyüme filan söz konusu değil.” Bu bağlamda bilinmesi gereken şudur: Bugün bütün dünyada istatistik konusunda dayanılan bütün veriler burjuvazinin istatistik kurumlarının verileridir. Bu veriler kuşkusuz durumu burjuvazinin bakış açısından yansıtırlar. Ne yazık ki anda bir proletarya iktidarı ve onun verileri yok! Türkiye ile ilgili TÜİK verileri bütün dünyada burjuva istatistik kurumlarının ortaklaştıkları standartlar temelinde istatistiklerdir. İkincisi: Eğer ekonomi büyüyorsa, bu neden halkımıza yansımıyor? Bu soruyu sonranlar, kapitalizmden, kapitalizmde ekonomik büyümenin ne olduğundan bihaberdirler. Kapitalizm burjuvazinin iktidar olduğu toplumun adıdır. Kapitalist toplum, toplumun tüm üyeleri için refah toplumu değildir. Kapitalist ekonominin büyümesi, öncelikle kapitalistlerin zenginleşmesi anlamına gelir! Kaldı ki, ekonomik büyümede burjuvazi dışındaki kesimlere de bu büyüme kırıntılar olarak da olsa yansır. Türkiye’de de yansıyor!
Ancak bu büyüme önemli ölçüde borçlanmaya, dıştan spekülatif “sıcak” para girişine ve hane halklarının borç temelindeki yüksek iç tüketimine dayalı bir büyüme. Böyle olduğu için de dıştan finansal müdahalelere açık.
Gelecek yıllarda büyüme hızında ciddi düşüşlerin olması kaçınılmazdır. 2019 yılı için % 3, 4 arası büyüme hızı, hatta daha düşük normal gelişmedir. 20 Eylül’de açıklanan YEP’de Erdoğan yönetiminin bu gelişmeyi gördüğü, itiraf ettiği ve şimdiye kadarki siyasetten uzaklaşmak için adımlar atmaya karar verdiğini gösteriyor. Türk burjuvazisinin ekonomi siyasetinde hedefi, orta vadede daha düşük hızlı kalkınmayı, buna bağlı olarak daha yüksek işsizliği ve enflasyonu göze alarak, orta yüksek ve yüksek teknoloji ürünlerine bağımlılığı azaltmaya yönelik üretimi geliştirmektir. Bu egemen Türk büyük burjuvazisinin bağımlı bir ülke olmaktan çıkıp, emperyalist bir güç olma istem ve hedefine uygun bir siyasettir.
Tabii istek ile yapabilmek bir ve aynı şey değildir. Gelişmenin nasıl olacağını göreceğiz.
2018’de özellikle üçüncü çeyrek için “kura dayalı finansal kriz”den ya da “kur şoku”ndan vb. den söz edebiliriz.
Fakat bu finansal kriz gerçek ekonomiye bir anda ve bire bir yansımıyor. Yansımaları zamana yayılı olacaktır. Anda da bir ekonomik kriz değil var olan.
Yine de çok sayıda stratejik önemi olmayan işletme iflas edecektir. İşsizlik ve enflasyon yükselecektir.
Bu bağlamda da 20 Eylül’de açıklanan YEP andaki durumu ve kısa süreli perspektifi oldukça gerçekçi bir biçimde tespit, bir anlamda itiraf ediyor.
İşsizlik:
YEP’de 2017‘de % 10,9 olan işşizlik oranı konusunda, sonraki yıllar için öngörüler şöyle:
2018 ‘de % 11,3, 2019’da % 12,1, 2020’de % 11,9, 2021’de % 10,8
Aslında gerçek işsizlik oranı bu resmi rakamlardan daha yüksek.
Fakat resmi rakamları da baz aldığımızda YEP‘te işsizliğin % 10’un altına çekilebileceği gibi bir iddia olmadığı gibi, işsizlik oranının 2018, 2019 ve 2020’de 2017 deki seviyenin üzerinde olmasının kabul edilmiş olduğunu görüyoruz.
Enflasyon:
Enflasyon rakamları bağlamında da benzer bir durum söz konusu . 2017‘de % 11,9 olan enflasyon oranı konusunda sonraki yıllar için YEP’ te verilen rakamlar şöyle: 2018’ de %20,8, 2019’da %15,9, 2020’de % 9,8, 2021’de % 5,0.
Her halükarda 2018 için yüzde 20’nin üzerinde, 2019 ‘da yüzde 16’ya yakın enflasyon bizzat hükümet tarafından kabul edilmiş durumdadır. 2020, 2021 öngörüleri ise iyimser öngörüler olarak görünüyor.
Bütün bunlar aslında ekonomik alanda orta vadede bir dönüşümün gerçekleştirilmesi için ayrılmaz yol arkadaşları yüksek işsizlik ve enflasyon olan düşük kalkınmanın YEP olarak formüle edildiğini gösteriyor. Kısaca: Burjuvazi işçilere kısa vadede, emekçilere işsizlik ve enflasyon vad ediyor. Burjuvazinin hedeflediği ve artık zorunlu hale gelmiş olan “değişim”, onun orta vadeli ve uzun vadeli çıkarları için uygun olan siyaset bu!
Borç Stoku:
Türkiye ekonomisi çöktü/çöküyor teorisyenlerinin ileri sürdükleri temel iddialardan biri Türkiye’nin aşırı borçlu olduğu, borçlarını ödeyemeyecek durumda olduğu, eğer IMF ile anlaşmazsa yeni borç bulmayacağı, borcunu döndüremeyip, iflas edeceği vb. iddiasıdır. Bu iddianın gerçekliğini sorguladığımızda karşımıza çıkan tablo şu:
2018’in ilk çeyreğinde Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın verilerine göre Türkiye'nin brüt dış borç stoku 466,7 milyar Dolar’dır. Bu miktar devlet ve kamu borçlarının, özel sektörün borçlarının kısa ve uzun vadeli tümüdür.
Dış borç stokunun GSYİH’ya oranı % 52,9‘dur.
Türkiye'nin dışarıdan alacakları düşüldüğünde ortaya çıkan net dış borç stoku da aynı dönem için 303,2 milyar dolardır. Stokun GSYİH’ya oranı % 34,3’tür.
Söz konusu dönemde Hazine garantili dış borç stoku da 14,2 milyar dolardı.
Kamu net borç stoku ise bu dönemde 271,6 milyar lira olarak gerçekleşti. Stokun GSYİH’ya oranı % 8,4’tür.
AB tanımlı genel yönetim borç stoku (devlet borcu) 922,3 milyar lira, bu rakamın GSYİH’ya oranı % 28,4’tür.
Türkiye dış borcu en yüksek devletler sıralamasında 185 devlet arasında, borcun GSYİH’ya oranı % 28 olarak 156. sıradadır!
Yani Türkiye dış borç/GSYİH oranı açısından dünya devletleri içinde ‘iyi’ durumda olan devletlerden biridir. Borcunu ödeyebilecek durumdadır. Borç bağlamında özel sektörün kısa vadede ödeme zorlukları vardır. Kurdaki oynamalar Dolar cinsinden olan borçların ödenmesinde dezavantajlı bir durum yaratmaktadır. Burada yeni borçlanma veya devlet desteği olmazsa bir dizi özel sektör kuruluşu iflas durumu ile karşı karşıya kalabilir. IMF ile anlaşma yapılsın baskısı buradan kaynaklanmaktadır. Ancak anda emperyalist güçlerin kendi aralarındaki çelişmelerin derinleşmesi sonucu hem özel sektörün, hem TC devletinin kredi/borç kaynaklarını çeşitlendirme konusunda alternatifleri vardır. Bu bağlamda Çin Türkiye’yi batı bloğundan koparmak için fırsat kollamaktadır. Fakat YEP’ten görüldüğü gibi burjuvazinin andaki programı batıdan kopmak değildir. Orta vadede ise planladığı ihraç edilebilir sanayi ürünlerine devlet desteği ile üretimin yapısını değiştirmektir.
Ekonomik açıdan önümüzde işçi ve emekçilerin önüne “milli dava” uğruna fedakarlık talepleri gelecektir.
İşçi ve emekçilerle, egemen burjuvazinin ortak bir “milli dava”sı yoktur. Türkiye’de egemen Türk burjuvazisi işçi sınıfının ve tüm emekçilerin sömürücüsü ve baş düşmanıdır. Görev bu gerçeği işçi sınıfı ve emekçilere taşımaktır.
30 Eylül 2018