"2010-2012 Bakım Hizmetleri Stratejisi ve Eylem Planı Taslağı"
28.07.2008 tarih ve 341 sayılı ''Bakım Hizmetleri Stratejisi ve Eylem Planı Taslağı''konulu yazınız Türkiye Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Uzman Hekimleri Derneğitarafından incelenerek görüşlerimiz aşağıda sunulmuştur.
A-Gönderilen Bakım Hizmetleri Eylem Planı Çizelgesi Hakkında :
1-Bu çizelgelerde “öncelik” başlığı altında birinci sütunda tanımlanan '' faaliyetler'' ile ilgili olarak dördüncü sütunda tanımlanan ''ilgili kurum ve kuruluşlar” gözden geçirildiğinde Sağlık Bakanlığı’nın bakım hizmetleri ile ilgili “eğitim, rehberlik ve danışmanlık” hizmetleri de dahil olmak üzere her bölümde yer alması gerektiği düşünükmektedir.
2-Bu plan çerçevesinde “ilgili kurum ve kuruluşlar” başlığı altında yer alan bölümlerde“sivil toplum kuruluşları-STK” çok genel olarak geçmekte olup özürlülük ile ilgili olarak mutlaka katılması gereken kurumlarınbaştan belirlenmesi uygundur. Örneğin Türk Tabipleri Birliği gibi.
3-Bakım Hizmetleri Eylem Planı çizelgesinde “bakıma muhtaçlığın tespiti ve bakımevlerine yönlendirme kriterlerinin belirlenmesine yönelik olarak model oluşturmak” üzere ayrı bir başlık oluşturulmalıdır. Bakıma muhtaçlığa neden olabilecekdurumların ortaya konması ile ilgili yapılacak toplantılara Türkiye İstatistik Kurumu ve Devlet Planlama Teşkilatının katılımının da sağlanması uygundur
B-Mevzuat ve Ödemelerhakkında :
Bilimselolarak özürlünün ihtiyacı olanEğitim-Rehabilitasyon–Bakım hizmetlerinin özürlünün yaşamı boyunca sürekli ve eş zamanlı olaraksürdürülmesi gerekmektedir.Ancak Türkiye de özürlünün yukarıda sayılan ihtiyaçlarını karşılayan MEB,SB ve SHÇEKve koordinatör olarak kurumunuzbu ihtiyaçları bir bütün olarak karşılayamamakta ve her kurum özürlünün yukarıda sayılan ihtiyaçlarına yönelik kendi yetkileri doğrultusunda mevzuatçıkarmaktadır.Bu mevzuatlarda her kurumkendi yetki alanına girmeyen konuları ve personeli de tanımlamakta bu durum özürlü hizmetleri açısından mağduriyete,karmaşaya ve hukuksal problemlere yol açmaktadır .Bir örnek vermek gerekirse Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğü tarafından"BAKIMA MUHTAÇ ÖZÜRLÜLERİN TESBİTİ VE BAKIM HİZMETİ ESASLARININ BELİRLENMESİNE İLİŞKİN YÖNETMELİK" yayımlanmıştır, bunun dışında Temmuz 2008 'de Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğü' nün www.shcek.gov.tradresindeki web sitesinde Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğü Özürlülerin Bakımı, Rehabilitasyonu ve Aile Danışmanlığı Hizmetlerine Dair bir yönetmelik taslağı yayımlanmıştır.Yayımlanan taslak bakım hizmetlerini düzenlemesi bakımından Sağlık Bakanlığı tarafından 10.03.2005 günü yürürlüğe konulan Evde Bakım Hizmetleri Sunumu Hakkında Yönetmelik ile aynı alanda düzenleme yapmaktadır.
MEB'nin yayımladığı Özel Eğitim Merkezleri yönetmeliğinde ise özürlünün eğitimini verecek merkezlerin asgari standartlarının tanımlanması yanında Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon işlemleri ve bu hizmeti verecek sağlık personeli tanımlanmıştır.Bu tanımlar ayrıca 3153 sayılı kanuna bağlı olarak Sağlık Bakanlığı tarafından ruhsatlandırılan kamu ve özel sektördeki fizik tedavi ve rehabilitasyon merkezlerinde de yapılmaktadır. SGK iseMEB'e göre ruhsat almış Özel Eğitim Merkezlerin 'de eğitim ve rehabilitasyon hizmeti alan özürlü başına aylık bir ödeme yaparken Sağlık Bakanlığından ruhsat almış merkezlerdeki hizmetlere ise SUT' a göre günlük paket programdan ödeme yapmaktadır. Bu durumkamu açısından hukuksal ve maliproblemlere ve özürlü açısından bilimsel kayıplara yol açmaktadır. Mevzuat ve ödemeler konusu daha geniş olarak ele alınmalıdır.
C-Bakım Hizmetleri Eylem Planı İzleme ve Değerlendirme Kurulu Hakkında
Bilimsel olarak Rehabilitasyon ekibi her biri farklı eğitim alan çok çeşitli meslek elemanlarından oluşmaktadır.
Bunlar:
-Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Hekimi
-Rehabilitasyon hemşiresi
-Fizyoterapist ,FTR teknikeri / teknisyeni
-İş-uğraşı terapisti
-Ruhsal sağlık ekibi (psikiyatrist, klinik psikolog ve psikolog)
-Sosyal hizmet uzmanı
-Ortez-protez teknikeri
-Konuşma terapisti
-Çocuk gelişimi ve eğitimi uzmanı
-Özel eğitim uzmanı
-Beslenme ve diyetetik uzmanı
-Meslek danışmanı
-Rehabilitasyon mühendisi
Avrupa Birliği daimi konseyi altında daimi olarak yer alanbir kuruluş olanve Avrupa Birliğine üye ülkelerin oluşturduğu Union of European Medical Society( Avrupa Tıp Uzmanları Birliği) Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon(FTR) uzman hekimlikalanının görev, yetki ve sorumluluklarını aşağıdaki şekilde tanımlamıştır.
"Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon fiziksel ve bilişsel fonksiyonların, aktivitelerin (davranışlar dahil olmak üzere) ve katılımın (hayat kalitesi dahil olmak üzere) iyileştirilmesi ile ilgilenen; ayrıca kişisel ve çevresel faktörlerin değiştirilmesi ile de uğraşan bağımsız bir tıpuzmanlığı dalıdır.Bu nedenle tüm yaş gruplarında özürlülüğe yol açan tıbbi durumların ve bunlara bağlı olarak oluşan morbiditenin önlenmesi, teşhisi, tedavisi ve rehabilitasyonundan sorumludur.
Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon uzman hekimleri kas-iskelet sistemi problemleri, nörolojik hastalıklar, ampütasyonlar, pelvik organ fonksiyon bozuklukları, kardiyopulmoner yetmezlik, kronik ağrı ve kansere bağlı özürlülük gibi akut ve kronik problemlere bütünsel olarak yaklaşırlar.Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon uzman hekimlerinin akut bakım ünitelerinden toplumsal kurumlara kadar değişen farklı faaliyet alanları vardır. Spesifik tanı yöntemlerini kullanarak farmakolojik, fiziksel, teknik, eğitsel ve iş-uğraşı alanında girişimlerde bulunurlar. Kapsamlı eğitimlerinden dolayı en iyi sonucun alınması için pek çok profesyonelden oluşan bir ekibin aktivitelerinden sorumludurlar"
Bakım Hizmetleri Eylem Planı Taslağı'nı oluşturan çalışma grubu incelendiğindeAvrupa Tıp Uzmanları Birliği tanımına göre Özürlülüğün önlenmesi, ve özürlülüğe yol açan tıbbi durumların teşhisi, tedavisi ve rehabilitasyonundan sorumlu hekimler olan FTR uzman Hekimlerinin bu çalışma grubunda yer almaması ortaya çıkarılan eylem planı taslağının bilimsel değeri açısından uygun olmamıştır.
Hem rehabilitasyon hem bakım hizmeti veren ülkemiz nadir kuruluşlarından TSK bakım ve rehabilitasyon merkezinden , Üniversitelerimiz ve SB. 'na bağlı olarak yıllardır rehabilitasyon hizmeti verenFizik Tedavi ve Rehabilitasyonhastanelerimizden FTR Uzman Hekimi hocalarımızın izleme ve değerlendirme kuruluna dahil edilmesi taslakplanın bilimsel değerini ve pratik uygulanabilirliğini arttıracaktır.
D-Özürlü hizmeti veren personel hakkında:
Özürlünün Eğitim-Rehabilitasyon–Bakım hizmetlerin de,yaşam kalitesinin artırılmasında rehabilitasyon ekibinin tanımlanmış bütün elemanları yeterli sayıda yetiştirilmelidir.Ancak Türkiye de bu meslek elemanlarının bazılarının eğitim programlarımevcut değildir, bazıları son derece yetersiz sayıdadır.
Halihazırda Rehabilitasyon hemşiresi yetiştiren bir program mevcut değildir. Klinik psikologson derece azdır –gelişmiş ülkelerde insan sağlığı ile ilgili ruhsal girişim hizmetlerinde klinik psikologlar yetkilidir.
Psikolog , Sosyal Hizmet uzmanı , Çocuk gelişimi ve eğitimi uzmanı , Özel eğitim uzmanı, Beslenme ve diyetetik uzmanı Türkiye dehem yeterli sayıda değildir hem debakım - rehabilitasyon ve eğitim hizmetlerinde gelişmiş ülkelerde özürlü başına düşmesi gereken oranlarda istihdam edilmemektedirler.
Örneğin şu anda Sağlık Bakanlığına bağlıRehabilitasyon merkezlerinde psikolog Sosyal Hizmet uzmanı , Çocuk gelişimi ve eğitimi uzmanı , Özel eğitim uzmanı, Beslenme ve diyetetik uzmanı Genel Hastanelerdekigenel hastaihtiyaçları için uygun olan sayılar düşünülerek istihdam edilmekte özürlü ihtiyacına yönelik gelişmiş ülkelerde kullanılansayısaltanımlamalar hiç dikkate alınmamaktadır.
Ortez-protez uzmanlığı eğitimi Türkiye de mevcut değildir. İş-uğraşı terapisti teknikeri programı sadece bir üniversitemizde mevcuttur. İş-Uğraşı terapisti eğitimi ise Türkiye de mevcut değildir. Konuşma terapisti - Meslek danışmanı-Rehabilitasyon mühendisi eğitimi Türkiye de mevcut değildir.
Plan taslağında Bakıcı Personel eğitimi dışında Özürlünün Eğitim-Rehabilitasyon ve Bakım hizmetinde olması gerekli diğer meslek elemanların eğitimi ve sayılarının arttırılması için bir öneri konulmamıştır.