Ne kadar da uzun ve garip bir yolculuk oldu bu.
İlk piyasaya çıkışından günümüze kadar, Android görsel, kavramsal ve işlevsel olarak sürekli değişti ve dönüştü. Google’ın mobil işletim sistemi her ne kadar biraz dağınık başlamış olsa da o günden beri gelişim gösterdi ve artık taşlar yerli yerine oturdu.
İşte platformun doğumundan günümüze, Android sürümlerinin akılda yer eden bölümlerinin hızlı bir turu.
Android sürümleri 1.0 – 1.1: İlk zamanlar
Android resmi olarak ilk kez 2008 yılında Android 1.0 ile halka tanıtıldı, o kadar eski bir sürüm ki, sevimli bir kod adı bile yoktu.
O zamanlar her şey oldukça temel düzeyde idi ancak yazılım yine de tümü işletim sistemine entegre olan Gmail, Haritalar, Takvim ve YouTube gibi bir Google uygulamaları paketi içeriyordu — yani günümüzde kullanılan daha kolay güncellenebilir bağımsız uygulama modellerinin tam tersi.
Android sürümü 1.5: Cupcake
2009’un başlarında Android 1.5 Cupcake sürümüyle birlikte, Android sürüm isimlerinin geleneği doğmuş oldu. Cupcake, ilk ekran klavyesi de dahil olmak üzere Android ara yüzüne birçok yenilik getirdi. Bu telefonlar bir zamanlar her yerde olan fiziksel klavye modellerinden uzaklaşırken gerekli olan bir şeydi.
Cupcake ayrıca, hızla Android’in en ayırt edici unsurlarından birine dönüşecek olan üçüncü parti uygulama widget’larının çerçevesini de getirdi ve platformun ilk video kayıt seçeneğini hizmete soktu.
Android sürümü 1.6: Donut
Android 1.6, Donut, 2009 sonbaharında dünyaya geldi. Donut Android’in merkezinde işletim sisteminin çeşitli ekran boyutları ve çözünürlüklerinde çalışabilmesi de dahil olmak üzere bazı önemli boşlukları doldurdu — ki bu ilerleyen yıllarda kritik öneme sahip bir etken olacaktı. Ayrıca, Android’in yaklaşmakta olan patlamasında kilit bir rol oynayacak olan Verizon gibi CDMA ağları için destek ekledi.
Android sürümleri 2.0 – 2.1: Eclair
Android’in ilk yıllarının çığır açan hızına ayak uydurarak, Android 2.0 Eclair, Donut’tan sadece altı hafta sonra çıktı; bunu birkaç ay sonra Eclair olarak da bilinen “nokta bir” güncellemesi takip etti. Eclair, orijinal Motorola Droid telefonu ve etrafındaki Verizon önderliğindeki büyük pazarlama kampanyası sayesinde ana akım bilincine giren ilk Android sürümüdür.
Sürümün en dönüştürücü öğesi, ses rehberli adım adım navigasyon ve gerçek zamanlı trafik bilgilerinin eklenmesiydi — akıllı telefon dünyasında daha önce hiç duyulmamış bir şeydi (ve hala da emsalsiz). Navigasyon bir yana, Eclair, Android’e canlı duvar kağıtları ve platformun ilk konuşarak yazma işlevini getirdi. Ayrıca, bir zamanlar iOS’a özel olan parmak hareketiyle büyütme özelliğini Android’e yerleştirmek için harekete geçti — bu Apple’ın Google’a karşı uzun süren “termonükleer savaşını” ateşleyen kıvılcım olarak görülen bir hareketti.
Android sürümü 2.2: Froyo
Android 2.1’in çıkmasından yalnızca dört ay sonra, Google, büyük ölçüde kaputun altındaki performans iyileştirmelerine odaklanan Android 2.2’yi (Froyo) servis etti.
Froyo, ana ekranın alt kısmında şimdi standart olan dokun eklenmesi de dâhil olmak üzere bazı önemli ön yüz özelliklerini sunmakla kalmadı aynı zamanda ilk önce bir ikona tıklayıp ardından sesli bir komut vererek yol tarifi alma ve not alma gibi temel işlevleri gerçekleştirmeye olanak tanıyan Sesli İşlemlerin vücut bulmasını da sağladı.
Özellikle, Froyo ayrıca Android’in web tarayıcısına Flash desteği de sağladı; bu, hem Flash’ın o zaman yaygın olarak kullanılması hem de Apple’ın kendi mobil cihazlarında onu desteklemeye karşı kararlı duruşu nedeniyle önemli olan bir seçenekti. Tabii ki Apple sonunda kazanacaktı ve Flash çok daha az yaygın hale gelecekti. Ancak hala her yerde olduğu zamanlarda, tam ağa herhangi bir kara delik olmadan erişebilmek, yalnızca Android’in sunabileceği gerçek bir avantajdı.
Android sürümü 2.3: Gingerbread
Android’in ilk gerçek görsel kimliği 2010’daki Gingerbread sürümü ile dikkatleri üzerine çekti. Parlak yeşil uzun zamandır Android’in robot maskotunun rengi olmuştu ve Gingerbread de işletim sisteminin görünümünün ayrılmaz bir parçası idi. Android, kendine özgü tasarıma doğru yavaş ama sistemli ilerleyişine başladığında siyah ve yeşil, kullanıcı arabiriminin her yerine girmişti.
Android 3.0 – 3.2: Honeycomb
2011’in Honeycomb dönemi Android için tuhaf bir süreçti. Android 3.0, Motorola Xoom’un piyasaya sürülmesine eşlik etmek amacıyla yalnızca tablet sürümü olarak dünyaya geldi ve sonraki 3.1 ve 3.2 güncellemeleriyle tablete özel (ve kapalı kaynaklı) bir varlık olarak kaldı.
Yeni tasarım şefi Matias Duarte’nin rehberliğinde, Honeycomb Android için önemli ölçüde ve yaratıcı şekilde yeniden yorumlanan bir kullanıcı ara yüzünü tanıttı. Platformun ticari markasını yeşilden maviye çeviren ve bir tabletin ekran alanından en iyi şekilde yararlanmaya önem veren, uzaya benzeyen bir “holografik” tasarıma sahipti.
Tablete özgü bir ara yüz kavramı uzun ömürlü olmadıysa da, Honeycomb’un fikirlerinin çoğu bugün bildiğimiz Android için temel oluşturdu. Android’in ana gezinme komutları için ekran düğmelerini ilk olarak bu yazılım kullandı; kalıcı taşma menü düğmesi için bitişin başlangıcını işaretledi ve Son Uygulamalar listesinde yer alan kart benzeri bir kullanıcı ara yüzü kavramını tanıttı.
Android sürümü 4.0: Ice Cream Sandwich (Dondurmalı Sandviç)
Honeycomb eski ile yeni arasında köprü görevi görürken, 2011 yılında piyasaya sürülen Ice Cream Sandwich, platformun modern tasarım çağına resmi girişi rolünü üstlendi. Bu sürüm, Honeycomb ile sunulan görsel konseptleri geliştirdi ve tabletleri ve telefonları tek bir birleşik kullanıcı ara yüzü vizyonuyla birleştirdi.
ICS, Honeycomb’un “holografik” görünümünün çoğunu etkisiz hale getirdi, ancak maviyi sistem çapında bir vurgu olarak kullanmaya devam etti. Ekran üzeri düğmeler ve uygulama değiştirme için kart benzeri bir görünüm gibi çekirdek sistem öğelerini de devam ettirdi.
Android 4.0, kaydırmayı, o zamanın devrimci duygusu ile bildirimler ve en son kullanılan uygulamalar gibi şeyleri silme yeteneğiyle, işletim sisteminde gezinmenin daha tamamlayıcı bir yöntemi haline getirdi. Ve standart bir tasarım çerçevesi oluşturmak için tüm işletim sistemi boyunca ve Android’in uygulama ekosisteminde yavaş süreci başlattı — bu “Holo” olarak da bilinir.
Android sürümleri 4.1 – 4.3: Jelly Bean
Üç etkili Android versiyonuna yayılmış olan 2012 ve 2013’ün Jelly Bean sürümleri, ICS’in yeni temelini oluşturdu ve üzerinde ince ayar yapmak ve üzerine inşa etmek için anlamlı atılımlar yaptı. Sürümler işletim sistemine bol miktarda duruş ve hava kattı ve Android’i ortalama bir kullanıcı için daha davetkâr hale getirmede uzun bir yol kat edilmesine sebep oldu.
Görseller bir yana, Jelly Bean, kaliteli bir haber akışına dönüştüğünden beri muhteşem bir tahmine dayalı istihbarat programı olan Google Now özelliğinin ilk kez tadını almamıza vesile oldu. Bize doğrudan soruları cevaplamaya çalışan kart tabanlı sonuçlara odaklanarak genişletilebilir ve etkileşimli bildirimler, genişletilmiş bir sesli arama sistemi ve genel olarak arama sonuçlarını görüntülemek için daha gelişmiş bir sistem sağladı.
Sadece bu aşamada tabletlerde de olsa, çok kullanıcılı destek devreye girdi ve Android’in Hızlı Ayarlar panelinin ilk sürümü ilk kez ortaya çıktı. Jelly Bean, kilit ekranına da widget’lar yerleştirmek için aşırı derecede desteklenen bir sistemin müjdecisi oldu — yıllar boyunca pek çok Android özelliğinde olduğu gibi, birkaç yıl sonra sessizce kaybolan bir sistem.
Android sürümü 4.4: KitKat
2013 yılının sonlarında KitKat sürümü, Android’in karanlık döneminin sonunu belirledi, çünkü Gingerbread’in siyahları ve Honeycomb’un mavileri nihayet işletim sisteminden çıkmışlardı. Daha açık renkli arka planlar ve daha nötr vurgular, şeffaf bir durum çubuğu ve işletim sistemine daha çağdaş bir görünüm veren beyaz simgelerle beraber yerlerini aldı.
Android 4.4, “OK, Google” desteğinin ilk sürümünü de gördü — ancak KitKat’da, eller serbest aktivasyon istemi yalnızca ekranınız açıkken ve ana ekranınızdayken veya Google uygulamasının içindeyken çalışıyordu.
Bu sürüm, Google’ın hizmetleri için ana ekranın tam bir panelini talep etme konusundaki ilk atılımıydı — en azından kendi Nexus telefonlarının kullanıcıları ve ilk bağımsız başlatıcısını indirmeyi tercih edenler için.
Android sürümleri 5.0 ve 5.1: Lollipop
Google, 2014 sonbaharında Android 5.0 Lollipop sürümü ile, esasen Android’i yeniden icat etti. Lollipop, günümüzde halen mevcut olan Materyal Tasarımı standardını başlattı ve tüm Android, uygulamaları ve hatta diğer Google ürünleri arasında yayılan yepyeni bir görünüm getirdi.
Android’in her yanına yayılmış olan kart tabanlı konsept, temel bir kullanıcı ara yüzü deseni haline geldi — bir bakışta erişim için kilit ekranında görüntülenen bildirimlerden son kullanılan uygulamalar listesine kadar her şeyin görünümünü yönlendiren ve utanmadan kart-tabanlı bir görünüm kazandıran bir desen.
Lollipop, “OK, Google” komutuyla gerçekten eller serbest ses kontrolü, telefonlarda birden fazla kullanıcı için destek ve daha iyi bildirim yönetimi için öncelik modu da dahil olmak üzere Android’e bir sürü yeni özellik getirmiştir. Ne yazık ki, o kadar çok değişti ki, birçoğu bir sonraki yılın 5.1 sürümüne kadar tamamen giderilemeyecek bir sürü rahatsız edici hata ortaya çıktı.
Android sürüm 6.0: Marshmallow
Büyük resme bakıldığında, 2015 yılındaki Marshmallow oldukça küçük bir Android sürümü idi ve tam sayı versiyonu etkisine sahip herhangi bir şeyden daha çok 0.1 seviye güncelleme gibi görünüyordu. Ancak Google’ın yılda bir büyük Android sürümü çıkarması ve bu sürümün her zaman kendi tam numarasını alması trendini başlattı.
Marshmallow’un en dikkat çekici öğesi, Now On Tap adlı bir ekran arama özelliği idi. O zaman da söylediğim gibi, bu tam olarak dokunulmamış tonlarca potansiyele sahip olan bir şeydi. Google, sistemi hiçbir zaman mükemmel hale getirmedi ve markasını sessizce emekli edip, ertesi yıl bunu öncelikli planlarından çıkardı.
Android 6.0, daha ayrıntılı uygulama izinleri, parmak izi okuyucular için destek ve USB-C desteği de dahil olmak üzere, kalıcı etkisi olan bazı özellikleri tanıttı.
Android sürümleri 7.0 ve 7.1: Nougat
Google’ın 2016 Android Nougat sürümleri Android’e yerel bir bölünmüş ekran modu, bildirimleri organize etmek için yeni bir paket uygulama sistemi ve Veri Tasarrufu özelliği getirdi. Ayrıca, Nougat, uygulamalar arasında geçiş yapmak için Alt-Tab benzeri bir kısa yol gibi, daha küçük ama yine de önemli özellikler ekledi.
Belki de Nougat’ın gelişmeleri arasında en önemlisi Google Assistant’ın lansmanıydı. Lansman Google’ın tamamen kendi kendine yaptığı ilk telefonu olan Pixel’in, Nougat’ın ilk çıkışından yaklaşık iki ay sonra açıklanmasıyla birlikte geldi. Asistan, Android ve diğer birçok Google ürününün kritik bir bileşeni olmaya devam edecekti ve günümüzde de tartışmasız şirketin en büyük girişimidir.
Android sürümü 8.0 ve 8.1: Oreo
Android Oreo, platforma bir “fotoğraf içinde fotoğraf” modu, bir bildirim erteleme seçeneği ve uygulamaların sizi nasıl uyaracağı konusunda hassas kontrol sunan bildirim kanalları da dahil olmak üzere çeşitli incelikler ekledi.
2017 sürümü ayrıca, Google’ın Android ve Chrome OS’yi hizalamak ve Chromebooklarda Android uygulamalarını kullanma deneyimini geliştirmek amacını ilerleten bazı önemli unsurları içeriyordu ve cihaz üreticilerinin zamanında yazılım güncellemesi yapmalarını kolaylaştırma umuduyla Android kodu için modüler bir temel oluşturma konusunda iddialı bir çabası olan “Project Treble” özelliğine sahip ilk Android sürümü idi.
Android sürümü 9: Pie
Android Pie diğer adıyla Android 9’un fırından yeni çıkmış kokusu, Ağustos 2018’in başlarında Android ekosistemine yayıldı. Pie sürümündeki en dönüştürücü değişim, Android’in geleneksel Geri, Ana Ekran ve Genel Bakış tuşlarını büyük, çok işlevli bir Home (Ana Ekran) düğmesi ve bir dizi hareket tabanlı komut ile değiştiren yeni hareket navigasyon sistemi idi.
Pie, aynı zamanda mesajlaşma bildirimleri için evrensel bir cevap öneri sistemi, daha etkili bir ekran görüntüsü yönetimi ve güç yönetimi ve ekran parlaklığı kontrolü için daha akıllı sistemler gibi önemli yeni verimlilik özelliklerini de içeriyordu. Ve tabii ki WiFi sıcak noktaları ile baş etmenin daha akıllıca bir yolu, Android’in Pil Tasarrufu moduna bir hoş geldin dokunuşu ve parmak izi sensörleri için kullanışlı yeni bir dokunuş da dahil olmak üzere, Pie sürümünün doldurulması sırasında gizlenen daha küçük ama yine de önemli gelişmelerde de herhangi bir sıkıntı yoktu.
Android 9’da çeşitli gizlilik ve güvenlik geliştirmeleri de dahil olmak üzere birçok kaput altı iyileştirmeler yapıldı. Ve yazılım görsel ince ayarlardaki payı ile harika bir sunum yaptı – en önemlisi bildirim ve Hızlı Ayarlar paneline ve ara yüz boyunca iddialı bir dizi eklenmiş animasyona yönelik güncellenmiş bir görünüm idi.
Pie ayrıca dijital ve fiziksel dünyayı dengelemek için şimdiye kadarki zorluklara yardımcı olmak amacıyla yeni bir “Dijital Sağlık” kontrol panelini de tanıttı.
Android sürüm 10 (muhtemelen): Q
Google, mart ayında 2019 Android Q’nun ilk ön izlemesini yayınladı ve bunu Nisan ayında güncellenmiş bir ön izleme takip etti. İlk betalar Android gizlilik, güvenlik ve performans alanlarında birçok önemli iyileştirme getirmektedir. Bunlara, uygulamaların konum verilerine nasıl ve ne zaman erişebilecekleri konusunda tam olarak kontrol sağlayan güncellenmiş izin sistemleri ve bir cihazın zaman içerisindeki faaliyetlerini izlemek için kullanılabilecek benzersiz cihaz tanımlayıcılarının genişletilmiş koruması da dahildir.
Bunun ötesinde, Q’daki ilk gözlemimiz çoklu görev için yeni bir baloncuk tabanlı sistemi ortaya koymaktadır. Bu sistemde, uygulamalar bireysel mesajlaşma konuşmalarından listelere, yemek tariflerine ve hatta yön tariflerine kadar her şeyi aşağı indirilebilen ve ekranınızdaki küçük bir baloncuğun içinde muhafaza edilebilen bir yüzen ara yüzde sunabiliyorlar. Yazılım aynı zamanda Android’in paylaşım menüsünün (bir uygulamadan diğerine bir şey paylaştığınızda açılan panel) gecikmiş elden geçirilme süreci için zemin hazırlamakta ve mevcut işleminizi sonlandırmak zorunda kalmadan bir sistem ayarını değiştirmenize olanak tanıyan uygulamalar sunmaktadır.
Görünüşe göre Q, Android bildirim sistemi ve güç yönetimi seçeneklerinde de kayda değer gelişmeler sağlayacak — ve Pie sürümünde tanıtılan hareket navigasyon ara yüzünde de bazı ince ayarlar yapabilir (yine de bunun ne kadarının gerçekten Q yazılımının son haline gireceğini kesin olarak söylemek için henüz erken).
Google, 2019 boyunca toplam altı Android Q beta yayınlamayı planlıyor ve bu sayede yılın üçüncü çeyreğinde tamamlanan Q versiyonunun (belirlenecek bir isim ve resmi sürüm numarası ile) lanse edilebilmesinin zeminini hazırlıyor. Muhtemelen bu süreç ilerledikçe makul miktarda evrim göreceğiz — ve bu ilk Q kurgularında gördüğümüz şeyin, yazılımın içereceği şeylerin tamamı olmaması muhtemeldir.