Abdi Efendi (Basmacı)
- Meslek : Bestekâr
- Doğum : 1787 - İstanbul
- Ölüm : 18 Mart 1851 - İstanbul
III. Selim dönemi Klasik Türk musikisi bestekârlarından olan Abdi Efendi, İstanbul Davutpaşa’da dünyaya geldi. Düzenli tahsil yapma fırsatı bulamayan Abdi Efendi, kadı olan babasının vefat etmesi üzerine geçimini sağlamak adına Kapalıçarşı’da yemeni basmacılarından birinin yanına çırak olarak girdi ve ün kazandığı "Basmacı" unvanını burada elde etti. Basmacı dükkânında on yıl kadar çalışan Abdi Efendi bir rivayete göre III. Selim’in dikkatini çekmesi üzerine on yedi on sekiz yaşlarında Enderun’a alındı. Sanatçı kişiliğinin altyapısını oluşturan musiki eğitimini meşkhanede gördüğü derslerden elde etti. Onun saraya girmesini sağlayan III. Selim’in vefatı üzerine yerine gelen II. Mahmud’un tahta geçtiği yıllarda saray müezzini olarak görev yaptı.
Mızıka-i Hümayun Mektebi’nin kurulması üzerine müezzinlik görevinin yanı sıra kendisine hocalık görevi de veridi. Beş yıl bu görevde kalan Abdi Efendi, Sultan Abdülmecid’in tahta çıktığı yıl müezzinlik görevine devam ederken, asıl tutkusu olan besteleriyle de yoğun şekilde ilgileniyordu. Esasen asıl meşhur olduğu dönemde II. Mahmud ve Abdülmecid devirleri oldu. Doğuştan gelen bir ses yeteneğine sahip olan Abdi Efendi, müzik otoriteleri tarafından kabul gören bir şahıstı. Çeşitli mecmualarda birçok eserine rastlanan Abdi Efendi'nin üçü beste ve onu şarkı olmak üzere on üç eserinin notası günümüze kadar ulaştı.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Nuri Özcan, Abdi Efendi, Basmacı, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 1988, cilt.1, sf.73-74
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Mescid-i Kıbleteyn
Medine’nin kuzeybatısındaki Vebere harresinde bulunan Mescid-i Kıblateyn’in ilk adı içinde bulunduğu kabile bölgesinden dolayı Benî Selime Mescidi’ydi. Daha sonra Resûl-i Ekrem’in burada öğle veya ikindi namazını kıldırdığı sırada nâzil olan Bakara sûresinin 144. âyeti uyarınca kıblesini Kudüs’teki Mescid-i Aksâ’dan Kâbe’ye çevirmesi üzerine “iki kıbleli mescid” anlamına gelen bugünkü adını aldı, o tarihten sonra Hz. Peygamber’in unvanları arasına da “imâmü’l-kıbleteyn” eklendi. Ömer b. Abdülazîz, Medine valiliği sırasında Mescid-i Kıbleteyn de dahil olmak üzere Resûlullah’ın namaz kıldığı bütün mescidleri yeniledi. Memlük Sultanı Kayıtbay zamanında Medine bina emini olan Şâhin el-Cemâlî Mescid-i Kıbleteyn’in tavanını yeniletirken avlusunu da bir duvarla çevirtti. Ömer b. Abdülazîz’den sonraki ilk ciddi imar Kanûnî Sultan Süleyman devrinde gerçekleşti. Bu dönemde cami iki kıblesinde de yer alanı revaklarla birlikte 425 m2’lik bir alan kaplıyordu ve üzeri yine ahşap bir çatıyla örtüldü. Medine’yi ziyaret eden Faslı âlim ve seyyah Ayyâşî’nin Mescid-i Kıbleteyn’in, etrafında yapı bulunmayan, bağ ve bahçeler içerisinde mâmur bir cami olduğunu söylemesi Kanûnî devrinde yapılan yenilemenin henüz korunduğunu gösterir.
-
Nurullah Ataç
Nurullah Ataç, Türk eleştirmen, denemeci, şair ve yazardır. Verdiği yapıtlar sınırlı alanlarda olduğundan Türk yazarlar arasında sayılır şairlerden biridir.Başarılı bir bürokrat olan babası Mehmet Ata Beydir. Babasının yabancı dilden çevirileri bulunmakta. Bunlar arasında en önemlisi Hammer’in Osmanlı Tarihidir. Deneme ve eleştiri dışında öykü ya da roman tarzı eser vermeyen nadir yazar, şairlerdendir.
-
Zeynep Sultan Külliyesi
Merkezde caminin yer almasının yanı sıra sıbyan mektebi, türbe ve sebilden meydana gelen küçük bir külliye olan Zeynep Sultan Külliyesi Sultan III. Ahmed’in kızı Zeynep Sultan tarafından yaptırıldı. On dokuzuncu yüzyıl civarında külliye sınırları içerisine bir medrese ilâve edildi. Mimar Mehmed Tâhir Ağa’nın yaptığı sebil atlı tramvay yolu çalışmaları nedeniyle ortadan kaldırıldı. Eski haritalardan anlaşıldığına göre sıbyan mektebinin devamında ihata duvarının köşesini teşkil eden türbe ve hazîrenin büyük bir kısmı da yol çalışmalarında yok edildi. 1917, 1958, 1983 ve 1988 yıllarında tamir gören cami Barok dönem eserlerinden sayılır. Kırmızı mermer mihraba ve ahşap bir minbere sahip olan yapı Barok motiflerle süslüdür. Mihrabın üstünde mermer alınlıkta Osmanlı mihraplarında sıkça tercih edilen âyet (Âl-i İmrân 3/37) yer alır. Cami bol pencere ile aydınlatılmakta son cemaat yeri ve mahfil sütun başlıkları, mihrap, minber ve mahfiliyle daha çok barok bir anlatımın fark edildiği camide duvar örgüsünde pencereler ve sivri kemerlerle klasik çizgi de hissedilir.
-
Pertevniyal Sultan
Büyük bir hayırsever olan Pertevniyal Vâlide Sultan Çerkez asıllıydı. Şehzade Abdülaziz Efendi’yi dünyaya getirdiğinde beşinci kadınefendiliğe yükseldi. 1861’de Sultan Abdülmecid’in vefatı ve Abdülaziz’in tahta geçmesiyle Vâlide Sultan unvanını aldı. Pertevniyal Vâlide Sultan, oğlu tahta geçer geçmez devlet işlerine müdahale etmeye başladı. Sultan Mısır Valisi İsmâil Paşa, Pertevniyal’e ve Sultan Abdülaziz’e değerli hediyeler vererek Mısır’da veraset sistemini değiştirip kendi çocuklarına intikal ettirdi. Pertevniyal Vâlide Sultan, Hüseyin Avni Paşa ile diğer muhalifler tarafından oğlunun tahttan indirilmesine ve kısa bir süre sonra da ölümüne şahit oldu; bu sıralarda çok kötü günler yaşadı. Pertevniyal’in sıkıntıları II. Abdülhamid’in tahta geçmesiyle birlikte azaldı. Yeni padişahtan saygı gördü; bu tarihten ölümüne kadar olan süreyi daha ziyade bazı çocukların yetişmesine yardım etmekle geçirdi. Sultan Abdülaziz’in tahttan indirilmesi ve ardından şüpheli bir şekilde ölmesiyle alâkalı olarak II. Abdülhamid’in Haziran 1881’de Yıldız Sarayı’nda kurdurduğu mahkemenin Midhat Paşa ve arkadaşlarını mahkûm etmesi ve bunların Tâif’e sürülmesi üzerine padişaha bir teşekkür mektubu gönderdi.
-
Hacı Agus Salim
Dindar ve asil bir aileden gelen Hacı Agus Salim Cakarta’da bulunan bir Hollanda sömürge lisesini bitirdikten sonra Hollanda’nın Cidde Konsolosluğu’na memur olarak tayin edildi. Cidde’de kaldığı süre içinde milletlerarası diplomaside edindiği bilgi ve tecrübenin yanı sıra Mescid-i Harâm’da imamlık yapan amcası Şeyh Ahmed Hatîb’den Arapça ve din dersleri alarak İslâmî ilimlerdeki bilgisini arttırdı. Cakarta’ya döndükten sonra bir süre halk hizmetleri dairesinde çalıştı. Daha sonra doğduğu kasabada Hollandaca eğitim veren özel bir ilkokul açtı ve burada iki yıl öğretmenlik yaptı. 1915’te Cava’ya dönerek sömürge hükümetinden tekrar görev talebinde bulundu ve sivil polis müfettişliğine getirildi. Endonezya’nın ilk millî hareketi sayılan Sarekat İslam’ın faaliyetlerini takip etmekle görevlendirildiği zaman teşkilâtın üst düzey yöneticileriyle tanışarak onlarla ilişki kurdu ve bir süre sonra da lider Hacı Ömer Said Cokroaminato’nun tesiriyle vazifesinden istifa ederek aralarına katıldı. Kısa zamanda ikinci adam durumuna yükselen Sâlim sömürge yönetimine karşı yürütülen politikanın oluşturulmasında ve programların hazırlanmasında önemli rol oynadı.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun