POLİSOMNOGRAFİ (PSG) (UYKU TESTİ)
Polisomnografi, gece uykusunun analizini sağlayan bir yöntemdir.
Gece normal uykunun saçlı deri, yüz, göz altı, göğüs, karın, bacaklara konulan sensörler yardımıyla kaydedilmesi esasına dayanır. Uyku merkezlerinde yapılır. Hastalar akşam saatlerinde laboratuvara gelir, gerekli hazırlıklar sonrası normal uykuya geçerler. Uyku tıbbı konusunda eğitimli bir uyku teknisyeni hastayı çekim boyunca bilgisayar yardımı ile izler. Vücudun tümünden tüm gece boyunca alınan sinyaller, uyku tıbbı konusunda eğitim almış bir hekim tarafından analiz edilir, değerlendirilir ve tanı bu şekilde konulur.
Standart bir uyku testinde;
1. Elektroensefalografi (EEG): Saçlı deri üzerine yerleştirilen, en az 3 sensör ile ön, orta ve arka beyin bölgelerinin elektriksel aktivitesi kaydedilir. Uyanıklık ve uyku evreleri bu sensörlerden alınan aktiviteye göre ayırt edilir. Bazı uyku hastalıklarında (parasomni) 16–18 bölgeye uygulanan sensörler ile daha ayrıntılı kayıt alınır.
2. Elektrookulografi (EOG): Göz küresi hareketleri kayıt altına alınır. Uyku uyanıklık durumunu belirlemede ve hızlı göz hareketlerinin olduğu derin uykuyu belirlemede kullanılır.
3. Çene yüzeyel Elektromiyografi (EMG): Çenede iki farklı bölgeye yerleştirilen elktrodlar ile uyku evreleri belirlenir ayrıca uykuda diş sıkma (bruksizm) tanısı da konulabilir.
4. Bacak yüzeyel Elektromiyografi (EMG): Sağ ve sol bacak üzerinde, dizden aşağı bölgeye, ayrı ayrı yerleştirilen iki sensör ile uyanıklık ve uykuda bacak hareketleri kaydedilir. Uykuda hareket hastalıklarının tanısında önemlidir. Gerekli görülürse kollardan da kayıtlar alınır.
5. Vücut pozisyonu: Göğüs üzerine yerleştirilen bir sensör ile gece boyunca hangi pozisyona geçildiği kaydedilir.
6. Ağız ve burun hava akımı: Ağız ve burnun önüne gelecek şekilde yerleştirilen bir sensör aracılığıyla, uykuda ağız ve burundan alınan ve verilen hava kaydedilir. Uykuda anormal solunum olayının tipini belirlemede kullanılır.
7. Burun hava basıncı: Burun deliklerinin ön bölümüne yerleştirilen bir sensör aracılığıyla, burundan geçen hava akımı ölçülür. Uykuda anormal solunum olayının tipini belirlemede kullanılır.
8. Göğüs ve karın hareketleri: Göğüs ve karın bölgesine konulan kemer tarzında sensörler aracılığı ile uykuda nefes alma ve verme sırasındaki göğüs ve karın hareketleri ölçülür. Uykuda anormal solunum olayının tipini belirlemede kullanılır.
9. Oksijn satürasyonu: İşaret parmağı üzerine yerleştirilen bir sensör aracılığı ile kandaki oksijen miktarı ölçülür.
10. Solunum sesleri: Boynun üstüne yerleştirilen bir sensör aracılığı ile uykuda ortaya çıkan, horlama, inleme, konuşma gibi aktiviteler ölçülür.
11. Elekrokardiyografi (EKG): Göğüs üzerine yerleştirilen sensörler aracılığıyla, uykuda kalp ritmi ve nabız özellikleri ölçülür.
Çekim Esnasında: Tüm bu sensörler özel bir madde ile belirli vucut bölümlerine yapıştırılmakta, kemer yardımı ile takılabilmektedir. Hastaya acı veya rahatsızlık verecek bir işlem söz konusu değildir. Vucudun değişik bölümlerine elektrodlar yapıştırıldığı için, çekim öncesi banyo yapmak, krem-losyon gibi maddeleri kullanmadan gelmek çekim kalitesi için önemlidir. İçerisinde rahat hareket edebileceğiniz bol, terletmeyen giysiler ile gelmeniz önemlidir. Çekim öncesinde kullanmakta olduğunuz ilaçlarınızı teknisyenimize bildirmeniz gerekmektedir
PSG Hangi Hasalıkların Teşhisinde Kullanılır?
PSG'nin en sık kullanım alanı uykuda solunum bozukluklarının yani uyku apnesinin teşhisidir. PSG ile varsa uyku apnesi teşhis edilir, apnenin türü ve şiddeti belirlenir. Buna göre uyku hekimi tarafından tedavi düzenlenir.
Gündüz aşırı uykululuk şikayeti olan hastalarda da gece uykusunun analizi önemlidir. PSG ile hasta yeterli miktarda uyuyabiliyor mu?, Uyku evrelerinde bir bozukluk var mı?, Uyku yapısını bozacak bir hastalık var mı? gibi sorulara yanıt alınabilir.
Gündüz aşırı ve ani uyku atakları ile kendini gösteren ''Narkolepsi- Katapleksi'' sendromlarında da uyku testi tanı için altın standarttır.
PAP TİTRASYONU
PSG ile uyku apnesi tanısı alan bazı hastalarda dışarıdan pozitif basınçlı hava veren makinalar ile tedavi sağlanmaktadır. Maske yardımı ile küçük bir makina hastanın nefesi durduğundan dışardan basınç vermektedir. Bu basınç her hastaya özel olarak ayarlanmaktadır. Bunun için hastalar PSG de olduğu gibi bir gece daha uyku laboratuvarında yatırılarak cihaz basıncı ayarlanır. Kişiye özel bu ayarlamalar sonrası hastanın tedavisi başlar. Gerekli rapor ve düzenlemeler ile hasta cihazını alır ve kendi basıncında gece uykusu boyunca kullanır.