Japonya kültürel anlamda oldukça dolu bir ülke. Animeleri, müzikleri ve filmleri de bunların görünen yüzleri. İnanç sistemindeki çeşitlilikten tutun da hala yaşattıkları geleneklerine kadar çok geniş bir yelpazeleri var. Eski-yeni kültürel öğelerine sıkı sıkıya bağlı olan bir halktan bu kültürel öğeleri sanat alanında kullanmaması saçma olurdu zaten. İki sayı önce dergimizde yazdığım Animelerin Kültürel Yüzü: Festivaller, Özel Günler yazıma benzer bir konu seçtim bu ay. Bu sayıdaki konseptimiz olan “Okul ve Gençlik” temelli olan kısaca “Okul Festivalleri” konusu üzerine birkaç kelam etmek isterim.
Özellikle animeler; bazen travmatik bazen de heyecanlandırıcı olan bu kültürel içeriği yansıtan en güzel öğelerden birisi. İzlediğiniz en saçma anime içerisinde bile mutlaka bir kültürel içerik bulursunuz. Çünkü Japonlar kültürlerine bağlı oldukları gibi bunları modern dünyaya yansıtmak için anime gibi çok güzel bir mecrayı kullanmaktan da çekinmiyorlar. Bunun için de belirli türler var; daha genç kesime hitap eden shounen-shoujo türleri olduğu gibi orta yaş kitlesini hedefleyen seinen-josei türleri de mevcut. Bunun yanında bir de slice of life gibi bir alt tür var ki, bu da günlük hayat dediğimiz olguyla ilerliyor. Ve kültürel öğeleri de en iyi slice of life alt türüyle hazırlanmış animelerde görüyoruz.
Slice of life anime türleri arasında shounen ya da shoujo kadar yaygın olmasa da, oldukça geniş hayran kitlesine sahip bir alt tür. Türkçe olarak “günlük hayattan kesitler” şeklinde çevirilebilecek olan bu tür ile “okul” teması iç içe diyebiliriz. İzlediğiniz slice of life türü olan animeleri düşünmeye çalışın, yarısından çoğunun “okul” temalı olduğuna bahse girebilirim. Slice of life ve okul temaları bir çok başka tür de barındırabilir tabi ki, fakat ayrı hikayeler oluşturmak için seçilen mekanların başında geliyor “okul”. Malum, animelerin genel hedef kitlesi de +13 yaş yani öğrenciler olunca, günümüzde izlediğimiz birçok slice of life türü okul temasıyla iç içe olması kaçınılmaz oluyor.
Okul temasının vazgeçilmezi ise mutlaka bir kültür festivalinin olması. Kültür festivali ise ya da bir diğer ismiyle bunkasai ise okullarda, öğrenciler arası iletişimi artırdığı gibi, öğrencilerin kulüp tabanlı çalışmalarının nasıl sonuç vereceğini görmek ve kendi başlarına neler yapabildiklerini değerlendirmek adına genellikle verimli sonuçların alındığı bir etkinlik olarak önemli bir yer tutuyor. Her sene Eğitim Bakanlığı tarafından zorunlu tutulan bu etkinliklerin her sınıf için amacı ve getirisi farklı aslında. Genellikle sonbaharda yapılan bunkasai lise birinci sınıflar için okul öğrencileri ile kaynaşma, sorumluluk alabilmelerindeki becerilerini yansıtmak gibi bir özelliği var iken, lise son sınıf öğrencileri için istedikleri bölümleri burslu okuma şansı kazanmak gibi getirileri olabiliyor. Çünkü kültür festivalleri genellikle kulüplerin özelliklerine göre şekilleniyor ve spor kulübü ya da müzik kulubü gibi kişisel yeteneklerin ön plana çıktığı bir grupta ise öğrenci, yeteneğini daha çabuk gösterebilme şansına sahip olabiliyor.
Bu anime serilerinde kültür festivallerini daha detaylı inceleyebildiğimiz gibi, karakterlerimiz yani öğrenciler üzerinde etkilerini de daha net görebiliyoruz. Slice of life türüne ait hemen hemen her animede gördüğümüz kültür festivalleri içerisinde standlar ve şovlar en önemli unsurları oluşturuyor.
Kültür festivalleri her ne kadar Japon kültürü öğelerini içerse de aslında yarı yarıya batılı bir imaj da çizdiğini inkar edemeyiz. Evet geleneksel Japon yiyeceklerini satın alabileceğiniz standlar, maid kafeler ve cosplayler görüyoruz sıkça ama aynı zamanda müzikal performanslar ve tiyatral etkinlikler gibi batı kültürünü de içinde barındıran gösteriler de görüyoruz. Mesela sahnelenen Shakespeare oyunları bu alanda örnek teşkil edebilir. Şimdi biraz daha detaylı örneklere geçelim;
Animerler gördüğümüz bunkasaiye hazırlık da önemli bir yer tutuyor. Buna en güzel örneklerden birisini Yahari Ore no Seishun Love Comedy wa Machigatteiru’da görüyoruz. Hatchiman gibi her şeyden kendisini dışlamış, dünyaya ve gençliğe oldukça farklı gözle bakan bir karakter bile okulun kültür festivalinde ekibe yardım ediyordu. Üstelik bunkasaideki görevlerin karakterler arasındaki güveni bile etkilediğini kabul ederek yapıyordu bunu. Sonunda da, onca aksiliğe rağmen oldukça başarılı bir müzik performansı sunuyorlardı festivalde. Buna benzer bir durumu White Albüm2 animesinde de görüyoruz. Orada da karakterlerimiz kendi şarkılarını söylemek için gece gündüz çalışıyorlardı.
Fakat bunkasai sadece müzikal performanslardan oluşmuyor elbette. Yemek yeme yarışmalarından tutun da, balık tutmak ve tiyatral performanslar sergilemek gibi çok çeşitli alanlarda standlar olabiliyor. Mesela geçtiğimiz bahar sezonunun ilginç animelerinden olan Tanaka-kun wa Itsumo Kedaruge’da ya da oldukça popüler bir seri olan K-On!’da bir korku odası hazırlığı yapılıyor ve eğlence amaçlı öğrencileri korkutmak planlanıyordu.
Ya da Gin no Saji’deki gibi okulun (karakterler besi hayvanları üzerine eğitim veren bir okulda okuyorlar) yapısına uygun etkinlikler de düzenleyebiliyordu. Tabii festivalde bütçe de önemli bir etken, yapılmak istenen etkinliğin ya da açılmak istenen standın, kulüp bütçesi ile doğru orantılı olması çok önemli. Zaten bu yüzden özellikle festival öncesi beyin fırtınaları yapılıyor ve kulüp olarak hem bütçeye uygun hem de katılanların zevk alabileceği bir etkinlik seçebilmek önemli oluyor.. Tabii bu etkinliği organize ederken yüzüne-gözüne bulaştırmamak da çok önemli. Gin no Saji’de etkinliği organize edebilecek kişi olan ana karakterimiz Hatchiken’in bu işin altından kalkabilmesindeki en büyük etkenlerden bir tanesi, yapmak istedikleri şey olan Ban’ei at yarışı (atların ağır yükleri çekerek yaptıkları yarış) için malzemeleri ve pisti çeşitli yardımlarla elde edebilmiş olmasıdır mesela…
Bunkasaiye en güzel örneklerden birisi de Toradora olur sanırsam. Tsundere kızımız Taiga’nın biraz mecburen biraz da teşvikle katıldığı güzellik yarışmasını izleyenler hemen hatırlayacaktır. Burada neden Taiga’nın katılmasının istendiğini düşündüğümüzde karakterimizin okulda tanınmış olması ve dikkat çeken bir kişiliğinin olmasının büyük önem taşıdığını söyleyebiliriz. Çünkü bunkasaiye katılan kulüpler yarışma düzenleyecekse katılacakları öğrencilerin popüler olmasını isterler ki daha çok ilgi çeksin ve etkinlik amacına ulaşsın. Kulüp olarak yapılan etkinlikler dışında sınıf olarak etkinlikler de düzenleniyor tabi ki. Yine Toradora’da Taiga hem yarışmaya katılırken hem de sınıfın tiyatro etkinliğine katılıyordu mesela… Sınıflar arası etkinliğin yarışma gibi düzenlenmesi ve en çok beğenilen etkinliğin birinci olması üzerine verilen ödüller ise öğrencilerin isteklerini artırmak için izlenen yollardan sadece bir tanesi…
Kültür Festivallerinde en çok açılan standlar yemek üzerine olsa da animelerde genellikle daha ilginç ve hazırlığı daha zor ya da uzun olan etkinlikleri görüyoruz. Örneğin Non Non Biyori’de karakterlerimiz tatlı sattıkları bir kafe ile katılıyorlardı festivale, ama yukarıda söylediğim gibi Toradora ya da Clannad gibi serilerde tiyatro performansı gibi hazırlığı daha zor etkinlikleri daha çok görüyoruz. Daha karmaşık etkinlikleri görmemizin sebebi ise karakterlerin daha çok iletişime sokabilmek tabi ki. Çünkü bunkasai karakterlerin birbirini daha yakından tanıması hatta başka karakterler ile yollarının kesişmesi için biçilmiş kaftan! Hal böyle olunca, slice of life ve okul animelerinin vazgeçilmezi oluyor bunkasai.
Öyle ya da böyle, bunkasai özellikle okul temalı anime serilerinin vazgeçilmezlerinden diyebiliriz. Ama iyi ki de öyle, yoksa utangaç karakterlerimizi sorumluluk alıp bir şeyler başarmaya çalışırken nasıl görecektik değil mi ama? bunkasai için anime örnekleri daha çok verilebilir tabii, Love Live!, THE iDOLM@STER ve School Days gibi serilerde de bu festival örneklerini görebilirsiniz. Ama hepsinin ortak noktası belli; karakterleri hareketlendirmek!