Çatalhöyük’te bulunan Neolitik döneme ait yerleşim, dünyanın en eski şehir merkezlerinden biri olan gizemli bir tarihe sahiptir.
Burada yaşayan insanların süslemede ilginç bir zevkleri vardı. Kazılan evlerden, hayvan dişlerinin, boynuzların ve kemiklerin dekoratif kullanımının pek çok işaretine rastlanıyor. Son bulgularda ise, görünüşe göre, Neolitik dönemde Çatalhöyük’te yaşamış insanlar, aynı zamanda insan dişlerini de kendi aksesuarları olarak kullanmışlar.
Kazı alanında bulunan ve milattan önce 6300 ile 6700 yılları arasına ait olduğu düşünülen 3 adet dişin, süs amacıyla kasıtlı değişikliklere uğratıldığı ve dişlerden ikisinin çok sağlam olduğu görülüyor. Arkeologlara göre, bu tür süs dişleri ilk olarak Yakın Doğu’da bulundu.
Journal of Archaeological Science: Reports’da 2019 Aralık sayısında yayımlanan araştırma makalesinde, iki kolye ucu süsünün, muhtemelen olgun ve yaşlı yetişkinlerin iskelet kalıntılarından çıkarılan, dikkatlice delinmiş ve değişken bir süre boyunca kullanılmış olduğuna değiniliyor. Araştırmacılara göre, tarih öncesi Yakın Doğu’daki bu tür eserlerin nadirliği, bu uygulama ve bu nesneler için derin bir sembolik anlam ifade ediyor ve Yakındoğu Neolitik döneminde cenaze gelenekleri ve insan vücudu parçalarının kullanımının sembolik önemi hakkında yeni bilgiler sunuyor.
Dişlerin makroskopik, mikroskopik ve radyografik analizlerini yaparak bu deliklerin nasıl açılmış olabileceği üzerine çalışmalar yürüten araştırmacılar, her iki kalıcı azı dişinin de delik etrafında net bir şekilde kum saati şeklini andıran oyma izleri olduğunu belirtiyor. Görünüşe göre, zanaatkâr, dişin her iki yanından, tepe noktaları ortada buluşacak şekilde koni biçiminde –bikonik– oyuklar açmış. Her iki dişte de cila belirtileri ve tutarlı bir aşınma gözlemleniyor.
Her iki örneğin tepe ve köklerinde gözlenen ölüm sonrası yumuşama, yuvarlama ve yağlı görünüm, kullanımlarının insan derisi veya giysi gibi nispeten yumuşak bir yüzey ile temasıyla tutarlılık gösteriyor. Yani genel olarak, her iki delikli diş, süs eşyası olarak uzun süreli kullanım işareti taşıyan tutarlı aşınma düzenleri sunuyor.
Diş 30008 (geçici azı dişi) ise diğer iki dişte görülen delme veya aşınma belirtilerini göstermiyor ve içindeki deliğin aslında bir boşluk olmasının muhtemel olduğuna değiniliyor. İnsanların yetişkin dişlerinin büyümesi için bebek dişlerini döktüğü göz önüne alındığında, araştırmacılar, üç dişin de yetişkin bireylerden elde edilmiş olmasının ilginç olduğunu belirtiyor. Dahası, kalıcı azı dişlerinin ikisi de hiçbir hastalık işareti göstermiyor. Bu da, dişlerin ölüm sonrası çekilmiş olabileceğine işaret ediyor.
Neolitik diş kolyeler, nadir olsa da, dünyanın diğer yerlerinde de bulunmuştur. 2010 yılında yayımlanan bir araştırmada, İtalya’da bulunan diş kolyeler için, dişlerin sahibi ile güçlü bir kişisel bağlantıya işaret edebileceği ve “muska” gibi veya bir sevgi işareti olarak kullanılmış olabileceği ileri sürülmüştü. Fakat şimdilik çözülmeyi bekleyen bir gizem olarak önümüzde duruyor.
Yorum yapabilmek için giriş yapmalısınız.