İnsanlar ağız ve boğazda görülen iltihapların tedavisinde bitkilere başvurur. Ancak doğada bulunan birçok bitki hastalıkların tedavisinde destek olabilmektedir. Bu yararlı bitkilerden en önemli biri de Adaçayı’dır. Özellikle bitkinin içerdiği uçucu bileşenlerin ağız ve boğazda yerleşen enfeksiyon ve iltihaplarda -farenjit, jinjivit gibi- yararlı olduğu bilinmektedir. Prof. Dr. Erdem Yeşilada Yeditepe Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Farmakognozi ve Fitoterapi A.D.Bşk. Almanya’da yapılan bir bilimsel klinik çalışmada, boğaz ağrısı (akut viral farenjit) şikayetiyle hastaneye başvuran 286 kişiye üç gün süre ile gargara olarak adaçayı spreyi uygulandı. Hastalarda boğaz ağrısı şikayetinde azalma görüldü. Diğer klinik çalışmada ise adaçayının ekinezya ile birlikte gargara şeklinde uygulandığında dezenfektan gargaradan daha etkili olduğu gözlendi. İsviçre’de hastanelere son üç gün içerisinde boğaz ağrısı şikayeti ile hastaneye başvuran 155 gönüllü üzerinde yürütülen bu çalışmada, bileşiminde ekinezya ve adaçayı içeren gargaranın beş gün süreyle günde 10 defa kullanılması ile üçüncü günden başlayarak etkili oldu. Deneyde paralel olarak bir başka grup hastada yürütülen çalışmada iki saat arayla ağıza uygulanan bir dezenfektan çözeltisinden daha yüksek etki bulundu. Adaçayının bakteri ve virüsler üzerinde etkisini ortaya koyan çalışmalar bunlarla sınırlı değil. Adaçayı yaprağı özütü ve ravent kökü özütü ile hazırlanan kremin bir başka virüs tipi olan ve dudaklarda uçuk enfeksiyonu etkeni üzerinde de etkili olduğu tespit edildi. Etkisinin virüs üzerinde etkisi bilinen bir ilaç olan asiklovir kadar kuvvetli olduğu bildirildi. Tıbbi adaçayı olduğu bilinen ve kalitesine güvenilen adaçayını satın alıp (poşet ise 2-3 adedini) kapaklı bir büyük fincana (150 ml) koyun. Taze kaynatılmış içme suyunu yaklaşık 80 dereceye gelinceye kadar bekletin ve bardağa dökün. Bardağın üzerini kapatıp 10-15 dakika bekletin. Boğazın dayanabileceği bir sıcaklığa gelince, şeker ilave etmeden ağza alınıp gargara yapılabilir. Ülkemizde zengin bir adaçayı çeşitliliği görülür; doksan kadar farklı türü doğal olarak yetişir. Halk arasında “adaçayı” haricinde farklı isimler ile de bilinir; şalba, çalba, karaot, kutnu gibi… Özellikle üç yapraklı tipi (elma adaçayı; Salvia triloba) ülkemizin değerli bir ihraç ürünü. Ancak sağlık için yararlı özellikleri öne çıkan türü olan “tıbbi adaçayı” (Salvia officinalis) ülkemizde doğal olarak yetişmez. Bu nedenle, adaçayı için yabancı kaynaklarda belirtilen yararları ülkemizde bulunan diğer türlerden de aynı ölçüde beklememek gerekir. Piyasada paketlenmiş halde (süzen ambalajlı) pazarlanan adaçaylarından sadece bir kısmı tıbbi adaçayıyla hazırlanır. Bu firmalar adaçayını yurtdışındaki bazı büyük firmalardan sağlar. Dolayısıyla adaçayı satın alırken bu hususu gözönünde bulundurmakta yarar var.