Arz fazlası oluştu, bu kadarı gereksiz
Nurcan Gökdemir
Hükümet, yıllardır yönetim becerisinin kanıtı olarak gösterdiği karayolları ile ilgili olarak “İhtiyaçtan fazla yaptık” itirafında bulundu.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın imzasıyla yayımlanan 2019 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı’nda, yaşanan iş cinayetleri ve yandaş müteahhitlere rant aktarma iddialarına konu olan karayolları ile ilgili saptamalara da yer verildi. Programın, yolcu ve araç kaynaklı Hazine garantileri ile geçenin de geçmeyenin de müteahhitlerin cebine girecek ödemeler yaptığı otoyollarla ilgili “arz fazlası oluştu” denildi. Son olarak kurumayan betonun üzerine yeniden beton atılması nedeniyle üç işçinin yaşamını yitirdiği Kuzey Çevre Otoyolu’nun da aralarında bulunduğu yollarla ilgili, programın Lojistik ve Ulaştırma bölümünde şöyle denildi:
KISA VADELİ ÇÖZÜM
“Ülkemizde dengeli bir modal dağılım için uzun dönemli planlamalar yapılmasına rağmen, artan ulaşım talebine karşı geliştirilen hızlı ve kısa vadeli yaklaşımlar nedeniyle tarihsel olarak karayolu odaklı büyüyen ulaşım sistemi, kaynakların yoğunlukla karayoluna tahsis edilmesine sebep olmuş ve hâlihazırda büyük bölümü yüksek hizmet seviyesinde bulunan karayolu ağında arz fazlası oluşmuştur. Bununla birlikte artan ulaşım ihtiyaçlarına uygun demiryolu ve denizyolu altyapısının zamanında oluşturulamaması, yük ve yolcu taşımacılığının ağırlıklı olarak en esnek ulaştırma türü olan karayolu ağına yüklenmesine yol açmakta ve verimli olmayan bir yapı ortaya çıkmaktadır.”
‘KEYFİ’ HARCAMADA ŞAMPİYON
Bu tespitlere karşın iktidara bütçe dışında harcama yapma yetkisi vererek harcamalarda denetimsizlik ve başıbozukluğa yol açtığı gerekçesiyle eleştirilen bütçedeki yedek ödenekten aslan payı da Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı’na aktarıldı. Anayasa Mahkemesi’nin de her yıl harcama yapıldıktan sonra iptal kararı verdiği yedek ödenekten 2017 yılındaki 661.5 milyar TL’lik bütçe büyüklüğünün üçte ikisine yakın bir tutar olan 188.2 milyar lira Maliye Bakanı’nın yetkisiyle kurumların bütçelerinden çıkartıldı ya da eklendi.
Bunun 41.7 milyar TL’si “Bütçe kanununda belirtilen hizmet ve amaçları gerçekleştirmek, ödenek yetersizliğini gidermek veya bütçelerde öngörülmeyen hizmetler için” konulan yedek ödenekten aktarıldı. Bu tutardan 10.5 milyarla en fazla aktarma yapılan 2017’deki ismiyle Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı oldu. Onu 9.4 milyarla Maliye Bakanlığı, 6.1 milyarla Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, 2 milyarla Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, 1.8 milyarla da Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı izledi.
***
HESAP SORULAMIYOR
Sayıştay’ın Karayolları Genel Müdürlüğü denetim raporlarında da kurum bütçesinde yıl içinde yapılan ödenek aktarımlarıyla yüzde 215’e varan artışlar meydana geldiği yer aldı. 2017 başlangıç ödeneğinin geçmiş yıllara göre yüksek tahsis edilmesi nedeniyle yılsonu ödeneği artış oranının oransal olarak düşük kaldığı belirtildi. Ödenek aktarımlarının yılsonu hedeflerine ulaşma veya sapma olması durumunda sapmaların gerekçelerinin takibini anlamsız kıldığı ve bu nedenle de “Kurumun hesap verme sorumluluğunu yerine getirmesine engel olduğu” vurgulandı.