"İSLAM İKTİSADI VE EMEK" YAYIMLANDI...
İslam iktisadında emek konusu, uzun zamandır hem akademik hem de akademik olmayan çevrelerde tartışılan, sosyal ve iktisadi alanın tüm yönleriyle ilgili olduğu bir konudur. İslam iktisadının temelinde başkasına muhtaç olmadan kişinin kendi emeğiyle çalışması esastır. İslam’ın temel kaynakları bunu teşvik etmekte, emeğin, helal kazancın gereklerinden olduğunu vurgulamaktadır. İslam iktisadı ve hukukunun emek ile ilgili ortaya koydukları prensipler incelendiğinde günümüz İslam ülkelerinde görülen bazı aksaklıkların bu ilkelerin pratikte uygulanamamasından kaynaklandığı görülecektir. Özellikle emek sahibinin haklarının korunması İslami perspektifte önemle vurgulanmakta iken bazı Müslüman toplumların hâlihazırda göçmen işçilere uyguladığı yaptırımlar, İslam’ın temel iktisadi ve ahlaki ilkeleri ile bağdaşmamaktadır. Günümüzde bazı toplumların uygulamakta olduğu kefalet gibi sistemler kişilerin özgürlüklerini kısıtlamakta, onları borçlandırmakta ve istemedikleri işlerde zorla çalışmalarına neden olmaktadır. Bu durum İslam’ın öngördüğü emeğin serbest dolaşımı fikrine aykırı olduğu gibi insanların iktisadi faaliyetlerinde illegal yollara başvurmaları ile de sonuçlanabilmektedir.
Hâkim İslam iktisadı çalışmaları göz önüne alındığında teorik tartışmalar arasında emek ve emeğin karşılığı konularının göz ardı edildiği görülecektir. Bu nedenle günümüzde İslam iktisadı alanında yapılacak çalışmaların yalnızca teorik içerikli olmaması, aynı zamanda sorun odaklı ve karşılaşılan meselelerin çözümüne yönelik olması da önem arz etmektedir. Bunun için akademik kurumların yanı sıra sivil toplum kurumlarının ve özellikle de devletin uygulamadaki sorunları çok iyi analiz etmesi ve gerekli önlemleri alması beklenir. İslam iktisadı alanında sorun odaklı çalışmalar içerisinde yer almayı önemseyen bir kuruluş olarak Türkiye İktisadi Girişim ve İş Ahlakı Derneği (İGİAD), İslam iktisadı çerçevesinde uzun yıllardır önemli çalışmalar yapmaktadır. İlki 2013 yılında” Temel Kavramlar ve Fikirler” başlığı altında düzenlenen İslam İktisadı Atölyesi, bu faaliyetler arasında en önemlisi olarak görülebilir. İslami ölçütler çerçevesinde şekillenen alternatif bir piyasa arayışının bir sonucu olarak ortaya çıkan İslam İktisadı Atölyesi’nin üçüncüsü İLKE İlim Kültür Eğitim Derneği, İlmi Etüdler Derneği (İLEM) ve Türkiye İktisadi Girişim ve İş Ahlakı Derneği (İGİAD) işbirliğinde İstanbul Ticaret Üniversitesi’nin ev sahipliğinde İstanbul Ticaret Odası’nın sponsorluğunda 4-5 Nisan 2015 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Pek çok ülkeden katılımcının iştirakiyle gerçekleşen atölye kapsamında emek konusunda İslam iktisat düşüncesinin teorik düzeyde çalışma ve emeğe atfettiği değer, hâkim iktisadi sistemin yarattığı pratik koşulların sınırlandırmasından kurtulamadığı ve böylece İslam iktisadı ve emek arasındaki ilişkinin temelden ve açık bir şekilde konuşulamadığına dikkat çekilmiş; insanın piyasa zemininde konuşulacak bir meta olmadığı, onurlu bir varlık olduğu vurgusu yapılmıştır. Buradan hareketle insan emeğinin iktisadi sistem içerisinde tabi olduğu süreçler ve emeğe verilen değer, in-san onuruna yakışır olmalıdır. İnsanı salt emeğe indirgeyen yaklaşımların İslam’ın temel değerleri ile bağdaşmayacağına dikkat çekilmiştir.
Elinizdeki bu kitap, İslam İktisadını Yeniden Düşünmek, İslam İktisadı ve Piyasa kitaplarının bir tamamlayıcısı niteliğindedir. İnsan onurunu muhafaza etmeyi ve ölçüleri bu kıstasla belirlemeyi kendisine şiar edinen bir kurum olarak böylesi bir çabanın içinde yer alıyor olmaktan mutluluk duyduğumuzu belirtmeliyiz. Kitabımızın, konunun ilgilileri ve bundan sonraki çalışmalar için de yol gösterici ve kaynak bir eser olmasını temenni ediyoruz. İslam iktisadı tartışmalarının hem kapsamlı ve sürekli bir ilmi çalışma ile gündemimizde yer edinmesi hem de bu atölyede sunulmuş olan metinlerin bir kitap olarak basılmasında birçok insanın emeği bulunmaktadır. Öncelikle organizasyonun düzenlenmesi ile ilgili bütün katkılarından dolayı İlmi Etüdler Derneği Başkanı Dr. Lütfi Sunar ve Dr. Necmettin Kızılkaya’ya ve İLKE İlim Kültür Eğitim Derneği Başkanı Davut Şanver’e; ayrıca atölyeye ev sahipliği yapan ve desteklerini esirgemeyen İstanbul Ticaret Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Nazım Ekren’e ve İstanbul Ticaret Odası’na teşekkürü borç biliriz. Bu çalışmaların bereketlenerek devam etmesini ve insanlığın problemlerine çözüm olacak tohumlar ekmesini ümit ediyorum. Bu çalışmanın hayırlara vesile olmasını diliyor, emek verenlere şimdiden teşekkür ediyorum.
Ayhan Karahan
İGİAD Yönetim Kurulu Başkanı