- Familya: Amaryllidaceae
- Cins: Leucojum
- Tür: Leucojum aestivum L.
Gövde: Toprak üstü kısımları 40 cm kadar uzayabilen dik, otsu, tüysüz ve soğanlı bir bitkidir.
Yaprak: Tabanda, linear, yassı, koyu yeşil renkli.
Çiçek Durumu: Uçta kümeler halinde 3-7 çiçek. Kümeler kısmen çiçekleri çeviren yeşil bir brakte tarafından taşınır. Brakteler 5cm uzunluğunda tüysüz. Pediseller 6 cm yada daha uzun.
Çiçeklenme: Nisan - mayıs
Soğanla Üretim: Sonbahar sonuna doğru 8-10 cm derinliğe ekilen soğanlar 6-7 yıl içinde yavru soğanları meydana getirirler. Yapraklar tamamen kurumadan sökülen soğanlarda çap kaybı olacağından, yapraklar kuruduktan sonra, soğanlar topraktan çıkarılmalıdır.
Tohumla Üretim: Tohumdan üretimde, soğanların çiçeklenmesine kadar 4-5 yıl gereklidir
Anavatanı, Güney Afrika ve Akdeniz Bölgeleri olan göl soğanının Avrupa ve Batı Asya’da geniş alanlarda kullanımı bulunmaktadır. Ülkemizde ise Trakya, Kuzey Anadolu Bölgesi ve Beyşehir civarında doğal olarak bulunur ve deniz seviyesi ile 1100 m yükseklikler arasındaki nemli, bataklık ve sulak alanlarda yarı gölge yerlerde yetişir.
Mart-Nisan aylarında çiçek açan göl soğanının çan şeklindeki çiçeklerinin sayısı genellikle bir ile beş arasında değişir. 10 civarında türü olan Leucojum’un ülkemizde sadece Leucojum aestivum türü yetişir. Bu türün en bol bulunduğu yöreler ise Samsun ve Beyşehir’dir. Samsun, Bafra ve Terme’de bitkinin çiçekleri sapları ile toplanarak, çiçekçi dükkanlarında kesme çiçek olarak satılmaktadır.
Aynı zamanda içerdiği galanthamin adlı alkoloid nedeniyle tıbbi amaçlı olarak da kullanılan soğanlı bitkilerin başında gelmektedir. Bu amaçla 1996 yılında yerli bir firma 22 tır dolusu yeşil aksam ve 7 milyon adet çiçek soğanını Çatalca’dan Bulgaristan’a yasal olmayan yollardan ihraç etmiştir.
Bu bakımdan hem süs bitkisi hem de tıbbi bakımdan ekonomik önem taşıyan bu bitkinin doğal populasyonlarının korunması büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle üretiminin mutlaka başarılması gerekmektedir.Ülkemizde firmalar tarafından gerçekleştirilen üretimi tohumla ve yavru soğanladır. 2004 yılında ülkemizden ihraç edilen Leucojum aestivum miktarları, doğadan 2 milyon, büyütme 1 milyon ve üretim de 1 milyon olmak üzere toplam 4 milyon adet soğandır.
Leucojum aestivum’un doğadan sökümünün tamamen önüne geçilmesi ve sürdürülebilir üretiminin sağlanması amacıyla üretim ve yetiştirme tekniklerinin geliştirilmesine yönelik ve gelecekte yapılacak ıslah çalışmaları için gen havuzu oluşturulmasına yönelik çalışmalar başlatılmıştır.
Leucojum aestivum L., Göl soğanı, Kabalak, Sarıklı köklü olarak adlandırılır. 25-35 cm boyunda soğanlı bir türdür. Yapraklar, geniş, doğrusal, 22-62 cm x 7-14 mm, iki kanatlıdır. Kanatlar, dar, cam gibi, birbirinden uzak, kenarları diş şeklinde küçük çıkıntılıdır.
Çiçek sapı üzerinde eşit aralıklarda, 2-5 adet şemsiye şeklinde çan görünümlü çiçekler bulunmaktadır. Çiçeklenme zamanı Mart- Haziran aylarıdır. Tohumlar siyah ve 5-7 mm’dir.
1-1100 m’de nemli çayırlık ve bataklık yerlerde yetişirler. İstanbul, Kocaeli, Bursa, Bolu, Samsun, Konya, Beyşehir ve Erzurum’da doğal olarak bulunur. Peyzaj düzenlemelerinde, kaya bahçelerinde, doğal ve yapay göller, havuzlar ve nemli alanlarda, ağaç ve çalılar ile birlikte ve bordürlerde kullanılırlar.
Leucojum aestivum, tohumla, yavru soğanlar ve parçacık yöntemi ile üretilirler. Soğanı dilimlere ayırma (parçacık - Chipping) yöntemi, büyük miktarlarda soğan elde etmek amacıyla kullanılan bir yöntemdir. Bu yöntem, soğanın bazal plakasının meristematik bölümünden yararlanmayı, yani hücre bölünmesi yolu ile soğancık üretilebilmesinden faydalanmayı sağlamaktadır. Galanthus, Fritillaria, Leucojum, Narcissus, Chionodoxa, Nerine, Scilla, Sternbergia, Albuca, Chasmanthe, Iris, Haemanthus, Hippeastrum, Hymenocallis, Lycoris ve Muscari gibi cinslerde uygulanmaktadır.
Çiçeklenme büyüklüğündeki iyi bazal plaka oluşturan tercihen yuvarlak soğanlar materyal olarak seçilmelidir. Soğanlar büyüklüklerine bağlı olarak dilimlere ayrılır ve polietlien torbalarda, inkübatörde karanlık bir ortamda (inkubatörde) 12 hafta tutulurlar.
Türlere göre inkubasyon sıcaklıkları 18-23°C arasında değişebilmektedir.
Galanthus elwesii’de 15-20°C, Sternbergia lutea, Leucojum aestivum ve Leucojum vernum da 20 °C, sıcaklıkların iyi sonuç verdiği tespit edilmiştir.
İnkubasyon süresi içinde soğan parçalarının üzerinde soğancıklar meydana gelir ve bu soğancıklar daha sonra açık arazide veya plastik seralarda iki yıl büyütülürler.
Soğancıklar genellikle 3. yılda çiçek açacak büyüklüğe ulaşırlar. Bu teknik ile üretim için en uygun zaman Haziran-Ekim ayları arasıdır. Dilim sayısı artıkça soğan parçası büyüklüğü azalır ve soğancıklar geç çiçeklenme meydana getirir. Leucojum vernum, Leucojum aestivum, Fritillaria imperialis ve Sternbergia lutea’da, geniş çevre büyüklüğüne sahip soğanlar ve 4’e bölme uygulamasından etkili sonuçlar elde edilmektedir. Diğer yandan, Fritillaria persica’da ortadan bölünen soğanlar, 4 ve 8’e dilimlemeye nazaran daha çok yavru soğan meydana getirdiği belirtilmiştir.Bu araştırma, Leucojum aestivum L’de farklı soğan büyüklüklerinde bölme chipping) uygulamasının, yavru soğan oluşumu, ağırlığı, uzunluğu ve çapı üzerine etkilerinin belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Sonuç olarak, Leucojum aestivum L’un parçalara ayırma yöntemi ile vegetatif üretim yapılabileceği ve bu yöntemle yavru soğan elde edilebileceği tespit edilmiştir. Soğan büyüklüğü ve bölme uygulamasının ölçülen soğancık karakterleri üzerine anlamlı etki yaptığı ve geniş çevre büyüklüğüne sahip 11/12 cm’lik soğanlarda, 4’e bölme uygulamasının etkili olacağı belirlenmiştir. Elde edilen yavru soğanlar direkt araziye aktarılmadan, bir veya iki yıl kontrollü koşullarda büyütülmesi ve daha sonra araziye aktarılması gerektiği tespit edilmiştir.
Sekize bölme ile elde edilen soğancıkların genel görünümü
ORMANLARDA GÖL SOĞANI (Leucojum aestivum L.) YETİŞTİRİLMESİ
Göl soğanı (Leucojum aestivum), alzheimer hastalığı tedavisi ilaç yapımında kullanılın bir bitki türüdür. Göl soğanı içermiş olduğu alkoloidleri (galanthamine, tazettin, likorein) sayesinde tıpta alzheimer ve çocuk felci gibi sinir sistemini etkileyen hastalıkların tedavisinde kullanılmaktadır.
Göl soğanının doğadan toplanarak ihracatı yapılmaktadır. Yıllık ihracatı 4.000.000 adettir. İhracatın bir kısmı Bulgaristan'a yapılmaktadır. Bu ülkede bulunan alkoloid fabrikasında işlenen soğanlardan ilaç elde edilmektedir.
L. aestivum türünün en bol bulunduğu yöreler Samsun ve Beyşehir‟dir.
GÖL SOĞANI ÜRETİM YOLLARI
Soğanla Üretim
Sonbahar sonuna doğru 8-10 cm derinliğe ekilen soğanlar 6-7 yıl içinde yavru soğanları meydana getirirler. Yapraklar tamamıyla kurumadan sökülen soğanlarda çap kaybı
olacağından yapraklar kuruduktan sonra soğanlar topraktan çıkarılmalıdır
Tohumla Üretim
Tohumdan üretimde, soğanların çiçeklenmesine kadar 4-5 yıl gereklidir.
Sonbaharda doğal ortamından sökülen soğanlar tekleme adı verilen yavrularından ayrıldıktan sonra temizlenerek, 8-10 cm derinlikte dikimleri gerçekleştirilmiştir.
Sağlıklı yapraklara sahip göl soğanları Nisan-Mayıs ayı içinde çiçeklenme periyoduna geçmiştir.
Yapraklanma ve çiçeklenme periyotlarında bir problemle karşılaşılmayan göl soğanının bu bölge içinde kültüre alınabileceği ortaya konmuştur.