İçindekiler
Fars medeniyeti, icat ettikleri ileri düzey şeylerden dolayı (kendi zamanları için), antik dünyanın en bilimsel uygarlıklarından biri olarak düşünülebilir. Günümüzde İran, Pers Uygarlığı, o zamanlar dünya için çok gelişmiş ve modern olan buzdolabı, pil, sülfürik asit vb. gibi çok ilginç ve bilimsel icatların sahibi olarak biliniyor.
Bu icatlar çok basitti ve bölgedeki mevcut kaynaklardan faydalanıyordu. Bu keşiflerin potansiyeli eski İran’da tam olarak anlaşılmamış olabilir, çünkü bu keşifler modern dünyada hala gelişmektedir. Bununla birlikte, medeniyette insanların yüksek derecede ilerlediğini göstermektedir. Fars uygarlıklarının en büyük 9 icadı.
Yakhchal (Buzdolabı)
Yakhchal, iki kat anlamına gelen eski bir soğutucudır. Yakh ‘buz’ ve Chal ‘çukur’ anlamına gelir. Bu eski buzdolapları çoğunlukla İran’da inşa edilmiş ve kullanılmıştır. Persler, MÖ 400 yıllarında Yakhchal’ı kurma ve kullanma tekniğine hakim olmuşlardı. Toprağın üstündeki yapı kubbe şeklindeydi ve yeraltında depolama alanı vardı. Kalın, ısıya dayanıklı yapı malzemeleri ile birleştiğinde yeraltı depolama alanı yıl boyunca yalıtılmıştır. Yeraltı alanları hacimce 5000 metreküp oldu. Bu yapıların birçoğu yüzlerce yıl önce inşa edilmişler.
Yapının konik şekli, ısının yukarı ve dışa doğru akmasını sağlayarak, yapının iç kısmının dış ortama göre daha soğuk olmasını sağlamıştır. Sarooj denilen eşsiz suya dayanıklı harçtan yapılmıştır. Yapı, kum, kil, yumurta akı, keçi kılı ve küllerden oluşmakta ve ısı transferine ve su geçirmezliğe dayanıklı hale getirmektedir. Tabandaki duvarlar en az 2 metre kalınlığındadır. Yapının ana kullanımı buz depolamaktı ama aynı zamanda yiyecekleri depolamak için de kullanılıyordu. Kışın buz oluşturuldu ve yaz için Yakhchal’da saklandı.
Antik Piller
Bir seramik tencere, metalden bir boru ve bir başka çubuk, Bağdat Bataryası veya Parthian Bataryası‘nı olarak yapıldı. Eserler, modern Khujut Rabu olan Mahoze’de bulundu. Pil, batıda 1.5 ila 2.0 volt akım üreten sirke (veya diğer elektrolitler) ile dolu pil kavanozunu gösteren bazı batılı bilim adamları tarafından test edildi.
1930’larda Irak Ulusal Müzesi‘nde asistan olan Wilhelm Konig, eserlerin altın nesnelere altın elektrokaplamak için kullanılan galvanik hücreler oluşturduğunu öne süren bir makale yazdı. Bu hipotez bugün reddedilirken, eserlerin kaynağı ve amacı hala belirsizliğini korumaktadır. Eğer eserler Fars uygarlığında piller olarak kullanılmışsa, Kont Alessandro Volta’nın pillerinin keşfi, 1600 yıldan fazla bir süre önce başlamış olabilir.
Sülfürik Asit
Sülfürik asit, Fars medeniyetinin önemli keşiflerinden biridir. Ebu Bekir Muhammed İbn Jakarta el-Razi, bir Pers astronomu, matematikçi ve coğrafyacı, sülfürik asidi ilk keşfetti. O zamanlar sadece önemli bir keşif değildi, aynı zamanda günümüzün kimya alanında da kimya mühendisliğinin temeli oldu.
Günümüzde sülfürik asit, gübrelerden deterjanlara kadar birçok madde de kullanılmakta ve böylece tarımı yaşam tarzına etkilemektedir. Bir ulusun sanayi gücü, o ulus tarafından üretilen sülfürik asit miktarıyla da ölçülebilir.
Tavla
Tavla, modern dünyada popüler bir oyun, ilk olarak M.Ö. 3000 civarında icat edildi. En eski hayatta kalan tahta oyunlarından biridir. Modern dünyada, oyun parçalarının zarların rulosuna göre hareket ettirildiği iki oyuncuyla oynanır. Bir oyuncu tüm parçalarını tahtadan çıkarırsa oyunu kazanır.
Senet, eski Mısırlılar tarafından icat edilen benzer bir oyun türüydi, ancak Persler hâlâ yaygın olarak tavla mucitleri olarak biliniyor. İran’daki Shahr-e Sukhteh’de yapılan kazılar, iki zar ve 60 dama taşına sahip bir tahta oyunu keşfetti. Tavlanın popülaritesi bölgede binlerce yıl yaşadı, çünkü İranlılar hala ülkenin her yerinde halka açık parklarda ve kafelerde oyun oynadılar. Oyun bugün eski oyundan farklı başlangıç pozisyonları ve hedefleri ile Nard olarak bilinir. Tabi biz hala Tavla olarak biliyor ve bol bol oynuyoruz.
Posta Hizmeti
Dünyadaki ilk düzenli posta sisteminin eski İran’dan başladığına dair güvenilir kanıtlar var. At biniciler çoğunlukla hükümetsel gönderileri içeren postalar taşıdılar ve bir yerden bir yere gönderildiler. Yunan tarihçi Herodotus’a göre, düzenli posta hizmeti, M.Ö. 6. yüzyılda eski Achaemenid kralı, Büyük Cyrus adında eski İran’da başlamıştır. Posta sistemi coğrafi koşullar ne olursa olsun yol boyunca ayakta duran erkekler ve atlarla çok hızlı olması gerekiyordu.
Posta Hizmetinde, Farsça’da Chapaar olarak bilinen haberciler sistemini kullandı. Haberciler at sürdü ve posta taşıdılar. Röle istasyonları, bir atın dinlenmeden veya beslenmeden çalışabilmesi için yakındı. Bu röle istasyonları, Farsça’daki Chapaar-Khaneh olarak bilinen postaneler veya posta evleri idi. Haberciler, posta paketlerini başka bir elçiye ya da başka bir at almaya geçmek için durdular.
Türkler’de ilk Posta Teşkilatı Köktürkler akabinde Karahanlılar tarafından kurulmuştur.
İnsan Hakları Kavramı
İnsan hakları bugünkü modern hayatta hala önemli bir konudur. Yeni bir gelişme gibi görünse de, insan hakları kavramı antik İran’dan kök salmıştır. Eski Perslerin ilk kralı olan Büyük Cyrus orduları, MÖ 539’da Babil şehrini fethetti. Köleleri serbest bıraktı ve insanlara kendi dinlerini seçme hakkı verdi. Bu beyan, Cyrus Silindiri olarak bilinen çivi yazısı ile Akkad dilinde pişmiş toprak silindire kaydedildi.
Cyrus Silindiri 1879 yılında Mezopotamya’daki Babil kalıntılarında keşfedildi ve şu anda British Museum’da bulunuyor. Bu Deklarasyon, Birleşmiş Milletlerin altı resmi diline ve İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin ilk dört maddesine paralel hükümlerine benzerdir. Aynı zamanda, 1967’de İran’ın Beyaz Devrimi adlı kitabında Şah Muhammed Rıza Pehlevi tarafından desteklenen İnsan Hakları İlk Bildirgesi olarak da adlandırılmıştır.
Animasyon
Modern animasyonun oldukça gelişmi olduğu su geçirmez bir gerçek, ancak geçmişi Fars uygarlığındaki Bronz Çağı’na kadar uzanıyor. Sistan’ın Burnt Şehrinde ve Baluchestan eyaletinde bulunan bir toprak kadehi gobletinin 5 bin 200 yaşında olduğuna inanılıyor. Kadehi bir ağaca doğru atlayan ve yaprakları yediği bir keçi çizimleri dizisini betimler. Kadehte bulunana benzer sıralı resimler, orta çağ İslami İslam’da bulunabilir.
Bir mezar bölgesinden İtalyan arkeologlar tarafından keşfedilen, görüntüler arasındaki özel ilişki hemen fark edilmedi. Rakamların ilişkisi, İranlı arkeolog Dr. Mansur Sadjadi tarafından yıllar sonra keşfedildi. Araştırmacılar, o zamandan beri sanat eserinin kase üzerindeki önemi üzerinde durmuştur.
Vergilendirme Sistemi
Vergilendirme sistemi kökünü Fars medeniyetinde alır. Achaemenid devlet yönetiminin önemli bir bileşeniydi. Akhaemenid Vergilendirmesi olarak biliniyordu. Cyrus II ve Cambyses altındaki Pers İmparatorluğu’nda, vergi sorumluları çoğunlukla sadece hediyeler vermekle yükümlüydü. Düzenli vergiler ilk olarak Darius I (r. 522-486 BCE) kuralına göre başlatılmıştır. Devlet vergileri, Cyrus II zamanında zaten var iken, düzenlenmiş değildi ve vergileri ödemeyen insanlar hediye verdiler ve bunun tersi de geçerliydi.
Persler, iktidardaki insanlar vergiden muaf olduklarında, ayni vergilerden muaf değildi. Sadece onlar için muaf olan parasal vergilerdi. Darius I hükümdarlığı döneminde güneybatı İran’da vergi toplanması ile ilgili bazı bilgiler Elamite Surifikasyon belgesinde bulunmaktadır. Kayıtların bir kısmı devlet vergisi olarak ödenen küçük hayvanların alındığını gösteriyor. Akhaemenid yöneticilerine tabi olan kişiler tarafından, her yıl altın tozu şeklinde değerlendirilen Hintli satraplar hariç, yaklaşık 7,740 Babil gümüş (yaklaşık 232.200 kg) yetenek ödendi.
Qanat (Su Temini Sistemi)
Qanat, bir akifer veya su kuyusundan suyu evlere ve tarlalara taşıyan hafif eğimli bir yeraltı kanalıdır. Sulama alanlarında ve evlerde içme amaçlı kullanılır. Dikey giriş şaftları dizisi ile derin kuyulardan eski bir su kaynağı sistemidir. Bunlar hala insan yerleşimlerinde ve sıcak, kurak ve yarı kurak iklimlerde sulama için güvenilir bir tedarik kaynağıdır. İlk olarak İran’da, MÖ 1. yüzyılda İranlı insanlar tarafından geliştirildi. Oradan batıya ve doğuya doğru yavaşça yayıldı.
Qanat birkaç kilometre uzunluğunda olabilir tüneller elle kazılmış ve tüneller kişinin sığabileceği kadar büyüktü. Dikey şaftlar, yaklaşık 20 ila 30 metre arayla batırılmış kazılmış materyalleri çıkarmış ve ayrıca havalandırma ve onarım için erişim olarak işlev görmüştür. Ana Qanat tünelleri, dağlık alüvyal fanlardan köylerdeki bir çıkışa doğru eğimlidir. Oradan kanallar sulamak için tarlalara su dağıttılar. Bu bilimsel görüşle inşa edilen bu yapı, Fars çiftçilerin yüzey suları olmadan uzun kuru dönemlerde yaşayabilmelerini sağlamıştır. Bu Qanatlar hala Çin, Fas ve Amerika’da birçok yerde kullanılmaktadır.