

Çapanoğulları .
ayan ailesi
Çapanoğulları, çaparoğulları ve cebbarzadeler olarak da bilinir, 18. yüzyılda ve 19. yüzyılın başlarında, Bozok (Yozgat) merkez olmak üzere Orta Anadoluda egemen olan ayan ailesidir.
Çapanoğullarının bilinen en eski atası Çapan Ömer Ağadır (ö. 1704). Rivayete göre 1650lerde Horasandan Şama, oradan da Orta Anadoluya gelerek Bozoka yerleşen bir aileden geliyordu. Uzun süre kendisinin de bağlı bulunduğu Mamalu Türkmenleri oymağına başkanlık etti ve onların Bozok yöresinde yerleşmelerini sağladı. Oğlu Ahmed Ağa (Paşa) 1728de Yeni İl (bugün Kangal ve yöresi) has voyvodasıydı. Bu görevdeki başarısından dolayı 1732de Mamalu Türkmeni voyvodalığı da kendisine verildi. 1741den önce de Bozok voyvodası oldu. Bâbıâli ile iyi ilişkiler geliştirerek etkisini gittikçe artırdı. 1744te Ankara ayanından Muslu Paşazade Salihin giriştiği ayaklanmayı bastırmakla görevlendirildi. Aynı yıl Bozok sancağı mütesellimi oldu ve 1745te kapıcıbaşı rütbesi aldı. 1755te baş gösteren et sıkıntısı sırasında İstanbula koyun göndererek Yeni İl voyvodalığını malikâne olarak elde etti (1758). 1761de mirmiranlıkla Sivas beylerbeyliğine atandıysa da, ertesi yıl bu görevden alındı. 1764te etkisini Çorum ve Niğde sancaklarına da yayan Ahmed Paşa, haksız uygulamalarının şikâyetlere yol açması üzerine, Bâbıâlinin emriyle 2 Nisan 1765te idam edildi. Ailenin elindeki haklar da geri alındı.
Ahmed Ağanın yerine ailenin başına geçen büyük oğlu Mustafa Bey, 1768de Bozok mütesellimliğine getirildi ve kapıcıbaşı rütbesi aldı. 1768-74 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Osmanlı ordusuna yardım gönderdi. 1772den başlayarak Bozok mutasarrıflığı ve voyvodalığı da yapan Mustafa Bey, bir yandan da Caniklioğulları, Zarelizadeler, Zennecioğulları gibi âyan aileleriyle çatışmalara girdi ve sonunda Orta Anadoluda egemenliğini kabul ettirdi. 1782de köleleri tarafından öldürülmesi üzerine Bozok sancağı kardeşi Süleyman Beye verildi. I. Abdülhamid ve III. Selim ile iyi ilişkiler kuran Süleyman Bey, 1783te Çankırı sancağı mutasarrıflığını da aldı. Nizam-ı Cedid Ordusunun kurulmasını destekledi ve kendi egemenlik bölgesinde bu yeni askerlerin örgütlenmesini sağladı. Bir yandan da Caniklioğulları ile egemenlik mücadelesini sürdürdü. III. Selimin tahttan indirilmesi üzerine durumu sarsılan Süleyman Bey, Alemdar Mustafa Paşanın III. Selimin yerine geçen IV. Mustafayı tahttan indirmesiyle yeniden eski konumunu kazandı. 1808de İstanbulda toplanan âyan arasında yer alarak Sened-i İttifakı imzaladı ve Sekban-ı Cedid askerini kendi egemenlik bölgesinde örgütlemeye başladı. Süleyman Bey 1813te öldüğünde güçleri doruğa ulaşmış olan Çapanoğulları, kendilerine mukataa olarak verilen Bozok, Çankırı, Çorum. Amasya, Şarki Karahisar, Sivas, Kayseri, Maraş, Antep, Halep, Rakka, Adana, Tarsus, Konya Ereğlisi, Niğde, Nevşehir, Kırşehir ve Ankarada büyük bir etkiye sahip oldu.
II. Mahmud (hd 1808-39) âyanın gücünü kırarken, Çapanoğulları'nın da etkisini iyice sınırladı. Aile üyelerini İstanbula getirterek denetim altında tuttu.
Tanzimat döneminde aile siyasal alandaki etkili durumunu yeniden elde etme çabasına girdi. Mehmed Celaleddin Paşa, 1842 ve 1846da kısa sürelerle Bozok ve Kayseri kaymakamlığına atandı.
1849dan sonra yönetim kademelerinden büyük ölçüde uzaklaştırılan Çapanoğulları, büyük servetleri sayesinde, özellikle ekonomik alandaki etkilerini 20. yüzyılın başlarına değin sürdürdü. II. Meşrutiyet döneminde İttihat ve Terakki yönetimine karşı çıkan Çapanoğulları, Kurtuluş Savaşı sırasında da Ankara Hükümetine karşı ayaklandılar.
Çapanoğlu ailesi sonraki yıllarda milli bütünlükten yana tavır aldı. Aile fertleri bir çok önemli göreve gelerek ülkemize hizmet etmektedir.
HAKKINDA YAZILANLAR
BİR DÖNEMİ AYDINLATAN BİR ESER
İlber Ortaylı
Hürriyet 7 Ağustos 2016
18İNCİ yüzyılın ikinci yarısından sonra imparatorluğun her yerinde mahalli hanedanlar ortaya çıktı. Bunların bazıları merkezden tayin edilen sancak beyi ve beylerbeyinin ahfadından gelirler. Bazıları ise toprak sahibi olan ayanların yani bir nevi türedi feodallerin en güçlüleridir. Manisa-Saruhan bölgesinde Karaosmanoğulları, Vidinde Pazvandoğlu, Musulda Kotalhalilzadeler, Çukurovada eski bir aile olan Ramazanoğulları, Şamda Attassiler, Azımzadeler (Kemikoğulları), Yanyada Tepedelenliler, Trabzonda Tuzcuoğulları, bu tür ailelerdendir. En ünlülerinden biri Yozgat yöresindeki Çapanoğullarıdır. Bugün dahi kalabalık bir aile olarak Türk hayatının her kompartımanında göze çarparlar.
HEM MÜSLÜMANA HEM GAYRİMÜSLİME
18-19uncu asır dönemecinde Çapanoğulları yörenin hâkimiydi ve tıpkı Şamdaki el-Azm, Yanyadaki Tepedelenli gibi bulundukları Bozok sancağında sayısız eser yaptılar. 19uncu asır Osmanlı aydın despotizminin havasına uygun bir biçimde Müslümanlar kadar gayrimüslim nüfusa da hizmet ettiler. Ayanlık olayı bir kaba sömürü veya yerel başkaldırı kadar, imparatorluk taşrasının modernleşmesi anlamına da gelir. Hiç şüphesiz ki merkeziyetçi devlet yapısı ve Sultan Mahmudun mutlak monarşist kişiliği bu düzeni ortadan kaldırmıştır.
GERÇEK BİR EMEK ÜRÜNÜ
Hacettepe Üniversitesinin sanat tarihi hocalarından Profesör Hakkı Acun, bölgedeki Çapanoğulları eserlerinin tam bir döküm ve tasvirini, bu ailenin şeceresini (biraz ağırlıklı olarak üstünde durarak) ve Çapanoğullarının bölgedeki yerel tarihini Japon-Osmanlı tarihçisi Yuzo Nagatadan sonra yeni boyutlarla ele alan bir eser yayımladı. Tüm Yönleriyle Çapanoğulları, Milli Sarayların yayınları arasında çıktı, bir emek ürünüdür ve alanı aydınlatıyor.


Siz de biyografi.net'te yer alabilirsiniz


"
İyi ki, biyografi.net var!"