Beslenme biçiminin sağlık üzerine etkisi vardır. Doğru besinleri yemek, diyabet kontrolünde büyük fark yaratır. Mümkün olduğunca sağlıklı besinlerin seçilmesi, kan şekeri ve kan basıncı düzeyleri ile kilonun kontrol altına alınmasını sağlar. Özellikle fast food alışkanlığı, aşırı ve kalorili besin tüketilmesi, yüksek kolesterol seviyesi, aşırı kilo ve kalp krizi gibi sonuçlara yol açar. Tip 1 diyabetli çocuklarda hastanın yemesi gerektiği kalori miktarı hesaplanmalıdır ve üç ana üç ara öğün olacak şekilde beslenme sağlanmalıdır.
Diyabetli olmak , sevdiğiniz tüm yiyeceklerden vazgeçmeniz anlamına gelmez.Ancak yenilenlere dikkat etmek, kan şekeri seviyesinin dengelenmesine yardımcı olur. Bu yüzden uygulanacak diyet, tedavinin vazgeçilmez bir parçasıdır.
İyi bir beslenme planı oluşturmak için;
- Farklı besinlerin ve yediğiniz miktarın kan şekeri düzeylerinizi nasıl etkilediğini öğrenmelisiniz.
- Besin değeri yüksek gıdalar seçmelisiniz.
- Öğünlerinizi düzenli ve zamanında almalısınız.
Diyabette sağlıklı beslenmek hastayı şu risklerden korur;
- Diyabete bağlı komplikasyonların oluşma ihtimali büyük ölçüde azalır.
- Kolesterolün düşmesiyle kalp hastalıkları, tansiyon ve kilo sorunları ortadan kalkar.
- İnsülin dozu daha kolay ayarlanabilir.
Besinler üç ana gruba ayrılır: karbohidratlar, proteinler ve yağlar.
Nişasta ve şekerlerden oluşan karbohidratlar, kan şekerini proteinlerden ya da yağlardan daha fazla yükseltir. Karbohidrat içeren besinler ekmek, patates, pirinç, makarna, erişte, tahıllar, kraker, meyve sularıdır. Karbohidrat içeren besinler şekere parçalandığından, öğün sonrasında kan şekerini en fazla etkileyen besinlerdir. Vücudun kullandığından fazla karbohidrat almak kan şekerinde keskin yükselmelere sebep olur.
Ekmek,patates,pirinç, makarna, tahıllar gibi nişastalı besinler alınırsa özellikle B vitamini ve mineralde alınmış olur, ayrıca nişastalı gıdaların glukoza dönüşmesi daha uzun sürdüğü için kan şekeri daha geç ve yavaş yükselir.
Kilo verilince diyabet düzene girer mi?
Kilolu ve insüline dirençli obez bireylerde %5 civarında kilo kaybı bile insülin direncini azaltır. Bu nedenle diyabet riski olan obezlerde de ağırlık kaybı önerilir. Aslında alınan enerjinin %30'undan azının yağlardan karşılanması, düzenli fiziksel aktivite %5 civarında kilo kaybı ile sonuçlanır.
Meyve sebze tüketimi
Vitamin, mineral ve lif içeren meyve ve sebzelerin günde en az beş porsiyon tüketilmesi önerilir. Özellikle taze meyve ve sebze tüketilmesi önerilir. Ancak konserve meyve ve sebzeler ile meyve suyu ve kurutulmuş meyvelerde tüketilebilir. Her öğüne sebze veya meyve ilave edilmesibarsak sistemini düzenli hale getirmekten başka antioksidan A,C ve E vitaminleri nedeniyle kalp hastalıkları ve kansere karşı da koruyucudur.
Diyabetlilerin beslenmesinde başka hangi besin öğelerine dikkat edilmeli?
Süt ve süt ürünleri kalsiyum ve protein ile A ve B vitaminleri içerir. Tüketilmesi önerilir. Ayrıca az yağlı et, tavuk ve balık tüketimi de protein ihtiyacını karşılamak yönünden gereklidir. Haftada en az iki defa balık yemeye çalışın. Bakliyat tüketimi de et yerine protein kaynağı olarak geçerli olur. Günlük enerjinin %15-20'si proteinlerden karşılanmalıdır.
Kalp hastalıkları, tansiyon, kollesterol ve aşırı kilo gibi sorunlar gözönünde bulundurulduğunda, beslenme yoluyla alınan yağ oranını azaltmanın gereği ortaya çıkmaktadır. Yağ içeren gıdaların besin değeri sınırlıdır ve ihtiyaç olan yağı süt, süt ürünleri ve etten de almak mümkündür.Margarin ve kızartma yağlarını kullanmamak gerekir. Yağlı ve şekerli abur cuburlardan mümkün olduğunca uzak durmak gerekir. Yemeklerde mümkün olduğunca az yağ kullanılmalıdır.
Diyabetliler doymamış yağlar içeren besinleri mi tüketmeliler?
Evet. Doymuş yağ içeren et ve mandıra ürünlerinden uzak durmak gerekir. Vücudumuza ne kadar çok yağ girerse o kadar çok kolesterol üretiriz. Kolesterol kanımızda birikir ve kalp hastalığı oluşma riskini arttırır. Doymuş yağlar, en çok et gibi hayvansal ürünlerde ve süt ürünlerinde bulunur. Ayrıca, hindistan cevizi yağı gibi bazı bitkisel yağlarda, margarinde, pasta, bisküvi,çikolata ve pudinglerde kullanılan yağlarda da doymuş yağ vardır. Bu yağ türü, gıda etiketlerinde 'hidrojene nebati yağ' olarak geçer. Doymuş yağ alımı toplam kalorinin %7'si olarak sınırlandırılmalıdır.
Doymamış yağlar ise vücudun belirli vitaminleri alabilmesi için az miktarda da olsa gereklidir ve yemekleri daha lezzetli hale getirir. Fakat yine de , bu yağlarda yüksek kalorilidir. Doymamış yağlar, ayçiçeği, mısır ve soya yağında, zeytinyağında, 'doymamış yağlar açısından zengin' diye belirtilen yumuşak margarinlerde, ceviz ve fındıkta, alabalık, sardalye gibi yağlı balıklarda bulunur.
Bazı hastalarda beslenme düzenini değiştirmek kolay olmayabilir, neler önerilebilir?
Beslenme düzeninde değişiklik başlangıçta kolay olmayabilir ancak yapılacak değişiklikler diyabetliyi daha sağlıklı bir hayata taşır. Bazı önerilerim olabilir;
-Eve yanlış şeyler yeme konusunda tetikleyecek yiyecekler alınmamalı ve
buzdolabında bunlara yer vermemelidir.
-Günlük yemek saatlerine riayet edilmelidir.
-Yemek pişirirken tatmamaya özen gösterin, farkında olmadan fazla miktarda yemek tüketebilirsiniz.
-Kızarmış ve yağlı yiyeceklerden uzak durulmalıdır. Tereyağı, margarin, peynir ve yağlı yiyecekler mümkün olduğunca az tüketilmelidir.
-Nişasta ve karbohidrat içeren gıdaların yüksek lif oranlı olanları tercih edilmelidir. Ekmek, pirinç, makarna, patates, un, mısır, mercimek, kuru fasulye, nohut gibi yiyeceklerin içindeki nişastanın glikoza çevrilmesi yavaş olduğu için, kan şekeri daha geç ve yavaş yükselir. Baklagiller lifli olduklarından daha uygundurlar çünkü lif karbohidratların emilimini yavaşlatır.
-Şeker alımı azaltılmalıdır. Şeker içeren gıdalardan ve şekerli içeceklerde uzak durulmalıdır.
-Tuz alımı azaltılmalıdır. Daha fazla baharat kullanarak tuz alımı azaltılabilir, hergün yemeğe daha az miktarda tuz atılarak az tuzlu yemeğe vucut alıştırılabilir.
-Özel diyabetik gıdalar tüketilirken dikkatli olunmalıdır. Fazla miktarda tüketilebilir ve diyabet kontrolünün bozulmasına yol açabilirler
Diyabetliler yapay tatlandırıcıları ne oranda kullanmalılar?
Yapay tatlandırıcılar makul oranlarda diyabetlilerde kullanılabilirler ancak kalorisi azaltılmış veya kalori içermeyen bu tatlandırıcıların obez ve kilolu kişilerde kilo kaybı sağlamak veya diyabeti önlemek amacıyla kullanımları yanlıştır. Aspartam türevlerinin fenilketonürili çocuklarda hastalığı alevlendirebildiği unutulmamalıdır.
*Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi için doktorunuza başvurmalısınız.