

Son günlerde sıkça dile getirilen "rekabet edilebilir seviyedeki döviz kuru" konusunda biraz kafam karıştı açıkçası. Öncelikle kiminle rekabet? Kurla mı yoksa ürünle mi? Kur rekabeti ile ihracatı arttırmanın önünde çok ciddi engeller mevcut. Dünya'da ciddi bir talep daralması var. Bunun yanında ciddi bir kur savaşı başlamış durumda. Ürün bazında rekabet gücünü arttırmaktan bahsediyorsak, Türkiye'nin ihracatının %3,5 i kadarlık bir bölümünden bahsediyoruz demektir. Ancak o kadar yüksek katma değerli ürün ihraç ediyoruz. Peki o zaman bu rekabet edilebilir seviye ne anlama geliyor. Bence sadece ithalat bazında bir terbiyeden öte bir şey değil. Lüks tüketime yönelik ithalatın kur artışı ile dizginlenmesi, terbiye edilmesidir.
İhracatın %60'ı ithalata bağımlı halde ve satacak bir doğal kaynağımız da yok iken 500 milyar dolarlık ihracat hedefine nasıl ulaşılacak acaba? Yılbaşından bu yana mevcut tabloya bakmakta yarar var.
Türkiye'de ithalat ve ihracatın %90'ı Euro ve Dolar cinsinden yapılmaktadır. İhracat için her iki döviz cinsinin de birbirine yakın oranlarda kullanıldığı görülmektedir. İthalat yaparken ise %60 Dolar %30 Euro cinsinden ödeme yapıldığı görülmektedir. Yılbaşından bu yana her iki döviz kurunun da yükseliş trendinde olduğu grafiklerden de açıkça görülmektedir. O zaman basit bir çıkarımla bizim "rekabet edilebilir seviyemiz", yılbaşından beri artış göstermiş olmalıdır. Evet ama bizim ihracat yapabilmemiz için ithalat yapmamız şart. Ara malı ve ham maddeyi ithal etmemiz gerekiyor. Dolayısıyla onların da maliyeti bu kur artışıyla birlikte artmış oldu. Peki hangi seviyede artmayacak? Neyse.
Üstteki grafikte dünya emtia piyasalarının fiyat endeksi görülmektedir. Bir yıllık süre zarfında fiyatı düşmeyen emtia yok. Endeks olarak ise ham madde maliyetlerinin genel seyri hakkında bir fikir edinebiliriz. Yılbaşına kadar devamlı düşüş eğilimi yılbaşından itibaren yatay dalgalı bir seyre dönüşmüş durumda. Grafiğin içindeki tabloda ise Türkiye'nin ithalat ve ihracat değişim oranları var. Bir önceki yılın aynı ayına göre gerçekleşen farkı göstermektedir. Pozitif bir rakam yok. Altı aydır hem ihracat hem ithalat azalış trendine girmiş gözüküyor. Rekabet edilebilir kur açısından ihracatın en azından biraz daha yatay yada artmasını beklemek gerekirdi sanırım. Ancak hiç de öyle durmuyor.
Sanırım biz burada rekabet edilebilir seviyeyi çoktan geçtik. Firmaların, özel sektörün borcu, döviz borcu. Borçlarının büyük bir bölümü döviz cinsinden. Yani kur arttığı zaman daha çok üretmek yerine borcumu nasıl döndüreceğim düşüncesi ağır basıyor. Zaten dış talep daralmış durumda. Bir de buna üretim yapmak için ara malı ve ham madde almak için ihtiyaç duyduğu dövizi de ekleyin. Alın size rekabet edilemez risk. Son aylarda buna siyasi gerginlikleri ve şiddet olaylarını da ekleyin. Risk seviyesi artarken risk iştahı azalma eğilimine girmiştir. Artık reform yapmadan, ekonomik yapının tamamında bir revizyona gitmeden ne ihracatı arttırmanın ne de günü kurtarmanın hesabı yapılamaz duruma gelmiştir. Kronik hale dönüştürülmüş cari açık problemi dururken, milli gelirinin %70'i tüketimden kaynaklanan bir ekonomiyi taşıma suyu ile büyütemezsiniz. Artık bu siyasetin dışında, politikanın dışında, saf iktisadi, teorik bir gerçek olarak karşımızda durmaktadır.