Aracı Kurumlar – Kişiler kimlerdir ?
Hisse Senetlerini:
- Başkası adına ve hesabına
- Kendi adını göstererek, başkası hesabına,
- Hem kendi adına hem kendi hesabına, alıp-satmayı “Meslek Edinmiş” ve bu meslekle ilgi
li gerekli belgeyi almış kişilere ve kuruculara “Aracı Kurum, Aracı Kişi” denilmektedir.
Borsa’da ve Borsa dışında aracılık yapan kurum ve kişilere başka ülkelerde (yaptıkları işin çapma, niteliğine göre) “broker, dealer jobber, agent, specialist, market maker” gibi isimler verilmektedir. Türkiye’de henüz kimin ne olduğu, kimin ne yaptığı bilinmediğinden “aracı, aracı kurum, borsa bankeri, banker” gibi genellemeler yapılmaktadır.
Mevcut kanunlara göre Türkiye’de aracılar genel olarak iki grupta toplanır:
A Grubu Aracılar: Bunlar “Taahhütlü Aracılık” (Underwriting) yapabilen ve Birinci-el Piyasa’da ve de İkinci-el Piyasa’da faaliyet gösterebilen aracılardır.
B Grubu Aracılar: Bunlar sadece İkinci-el Piyasa’da faaliyet gösterebilen aracılardır.
Sermaye Piyasası Kanunu’na göre, Aracı’lann mutlaka kanunda yazılı şartları yerine getirdiklerini Sermaye Piyasa Kurulu’na belirtip, “Borsa Bankerliği
Belgesi” denilen belgeyi almaları şarttır.
Bunun anlamı şudur. Önüne gelen ben Aracı’yım
diyemez. Aracı’lığın “Belgelenmesi” şarttır. Belge sahibi Aracılar Sermaye Piyasası Kurulu tarafından denetlenir.
Halen Borsa’da 3 tür Aracı faaliyettedir:
- Bankalar
Bazı kamu ve özel sektör bankaları “Menkul Kıymetler Servisi” kurarak, “Aracılık belgesi” almakta ve bankacılık yanında aracılık da yapmaktadır.
Borsada Para Kazanmak: Borsada Para Kazanmak
- Aracı Kurumlar
Bunlar özel olarak aracılık yapmak üzere kurulan ve sadece aracılık konusunda faaliyet gösteren Anonim Şirket statüsünde firmalardır.
- Borsa Komisyoncuları-Borsa Bankerleri
Bunlar, Borsa’nm kuruluşu sırasında yürürlükte olan mevzuat çerçevesinde belli imtihanlardan geçerek, kişisel olarak Borsa’da Aracılık yapmalarına izin verilen şahıslardır.
Değişen mevzuat, belli süre sonra bunların firmaya dönüşmelerini, Anonim Şirket halinde örgütlenmelerini öngörmektedir. Fakat bunlar halen kendi isimleriyle, Borsa’da aracılık faaliyetini sürdürme imkanına sahiptirler.
1990 yılı sonuna doğru banka, anonim şirket ve şahıs olarak tüm belgeli aracıların sayısı 150’yi aşmamaktadır.
İstanbul Menkul Kıymetler Borsası’nın salonunun büyüklüğü “yaz tahtaya al haftaya” usulü basit işlem şekli, salonda daha fazla aracının faaliyetine imkan vermediğinden, Sermaye Piyasası Kurulu yeni aracı kuruluşların kuruluşunu sınırlamaktadır.
- Aracılar’ın çıkan?
Aracılar’m ana görevi alım satıma aracılık demektir. Geçimlerini bundan sağlarlar.
Hem alımda, hem satımda, alım satım değeri toplamı üzerinden Borsa dilinde “kurtaj”diye adlandırılan bir komisyon alırlar.
Komisyon oranı iş hacmine göre değişir. İşlem rakkamımn yüzde l’i ile yüzde 5’i arasında belirlenir.
Borsa Nedir? : Borsa Nedir, Sistem Nasıl Çalışır?
Başka ülkelerde genellikle Aracılar’ın aracılık dışında bir iş yapmaları, kendileri için Hisse Senedi alıp-satmaları, Portföy sahibi olmaları yasaktır.
Çünkü bu durumda, “Önce can, sonra canan ilkesi ile” Borsa’da hareket edip, müşterilerinin menfaatlerini hep ikinci plana atabilirler,
Türkiye’de Aracı bankaların da, kuramların da, kişilerin de Portföy sahibi olmaları, kendi adlarına hisse senedi alıp satmaları, saklamaları serbesttir.
- Aracıların Portföy sahibi olmalarının tehlikesi
Hisse senedi alıp satmak için Aracı seçiminde dikkat edeceğiniz şey, Aracı’mzın portföyünün olup olmaması, kendi portföyünü aracılık işlemlerine bulaştırıp bulaştırmadığıdır.
Eğer Aracı (banka-kurum-kişi) kendi portföyü ile
aracılık sorumluluğunu içiçe yürütüp kârını artırmak istiyor ise, alınmayacak zamanda (kendi portföyünü boşaltma arayışında) size hisse senedi aldıra- bilir.
Satılmayacak zamanda (sizin hisse senetlerini kendi satın almak için) ucuz fiyatla sizin hisseleri sattıra- bilir.
Bir de bakarsınız, alım emirleriniz en yüksek fiyattan gerçekleşiyor, sat dediğinizde ise, o günkü seansın en düşük rakkamından satışınız yapılıyor.
Böyle bir durumda yapabileceğiniz bir şey yoktur. Tek yapabileceğiniz şey aracınızı değiştirmektir.
Borsa İşlemleri: İsteyen Gidip Borsa ’da Alım-Satım Yapabilir mi?