Elazığ şehir merkezine 6 km uzaklıkta, deniz seviyesinden 220 metre yükseklikteki bir tepede kurulu olan Harput, tarihi geçmişi günümüzden 4 bin yıl kadar geriye giden, bölge tarihine ışık tutan bir antik kent.
Açık hava müzesini andıran Harput çevresinde müze, kale, cami ve Buzluk Mağarası görülecek yerler arasında. Doğu Anadolu Bölgesi’ni batı ve orta Anadolu’ya bağlayan stratejik bir noktada konumlanan Harput, tarih boyunca bu önemli konumu nedeniyle farklı medeniyetlerin buluştuğu bir merkez görünümündeydi.
Elazığ-Harput hem stratejik hem de doğal kaynakları nedeniyle Paleolotik dönemden beri yerleşmeye sahne olan bir kent. Mevcut tarihi kaynaklara göre Harput’un en eski sakinleri MÖ 2 bin yıllarından itibaren Doğu Anadolu’ya yerleşen Hurriler. Hurrilerden sonra bölgenin, Hitit hakimiyeti altına girdiği biliniyor.
Çok uzun sürmeyen Hitit hakimiyetinden sonra MÖ 9. yüzyıldan itibaren Doğu Anadolu’da devlet kuran Urartular Harput’ta uzun süre hüküm sürmüş. Bugün bile tarihi heybetiyle ayakta duran Harput Kalesi, Urartu devrinin izlerini taşıyor. 1085’ten sonra Türkler Harput ve civarını kale ve askeri şehir konumundan çıkartmaya başlamış, Osmanlı İmparatorluğu döneminde ise şehir kültür, sanat ve ticaret merkezi haline gelmiş.
Binlerce yıldır insanların üzerinde yaşadığı Harput, kültür unsurları bakımından çok zengin değerlere sahip. Örf, adet, gelenek ve görenekleri, törenleri, türkü ve manileri, halk tecrübesini yansıtan halk hekimliği, geleneksel el sanatları ve halk oyunları ve mutfağı milli kültürümüz içerisinde kendine has özelikleriyle tanınıyor.
Harput Gezilecek Yerler
1. Harput Kalesi
Tarihi Harput şehrinin güneydoğusunda, Elazığ Ovası’na egemen bir konumda bulunan Harput Kalesi’nin Urartular döneminde inşa edildiği biliniyor. Süt Kalesi olarak da anılan Harput Kalesi tarih boyunca Roma, Bizans ve Arapların yönetimine geçti. Kale çeşitli dönemlerde onarım görerek son halini aldı. Dikdörtgen planlı kale, iç kale ve dış kale olmak üzere iki bölümden oluşuyor. Görkemli burçları halen ayakta.
Kale hakkında çeşitli efsaneler anlatılıyor. Bir rivayete göre kalenin yapımı sırasında harcın hazırlanması sırasında su yerine süt kullanıldığı, bu nedenle Harput kalesinin bir adının bu yüzden Süt Kalesi olduğu düşünülüyor.
2. Harput camileri
Ulu Camii: Harput’ta Artuklu Hükümdarı Fahrettin Karaslan tarafından 1156-1157 yılında yaptırılan Ulu Camii, Anadolu’daki en eski ve en önemli yapılardan birisi.
Kurşunlu Camii: Harput’ta Osmanlı devri camilerinin en güzel örnekleri arasındaki Kurşunlu Camii, mimarlık tarihi açısından da büyük önem taşıyor.
Alacalı Camii: Harput’ta Kitapçıgil Parkı’nın girişinde bulunan Alacalı Camii’de çeşitli yapı devirlerinin izleri görülüyor. Artukoğulları döneminde inşa edilen cami küçük ebatta dikdörtgen planlı.
Ağa Camii: Harput’a girişte ana yolun solunda yer alan Ağa Camii’nin kubbesi günümüze ulaşamasa da zarif minaresi hala ayakta. Caminin Harput Müzesi’ndeki kitabesine göre 1559 yılında Pervane Ağa tarafından inşa edildiği biliniyor.
3. Meryem Ana Kilisesi
Harput kalesinin sol tarafında yer alan Meryem Ana Kilisesi’nin arka duvarları kalenin kaya kütleleri oluşturuyor. Bu yapı nedeniyle kilise kale içerisinde gömülmüş izlenimi yaratıyor. Kilisenin inşa tarihi 179 yılı. Bu kilise Kızıl Kilise, Süryani Kilisesi ve Yakubi Kilisesi adlarıyla da anılıyor.
4. Buzluk Mağarası
Harput’un en önemli mağarası her yıl binlerce ziyaretçi ağırlayan Buzluk Mağarası. Buzluk Mağaraları tarihi Harput’un kuzeydoğusunda Elazığ’a 11 km uzaklıkta. Mağaranın jeomorfolojik yapısı, klimatolojik şartlar ve hava sirkülasyonu özelliğinden dolayı yaz ayları içinde doğal olarak tabakalar, sarkıt ve dikitler halinde hatta bazı kısımlarında bal peteği şeklinde buz tabakaları, kış aylarında ise tam tersine sıcak hava oluşuyor.
1990 yılında merdiven basamakları ve aydınlatılması yapılan mağara, Türkiye’de gezilebilen mağaralar arasında yer alıyor.
5. Hazar Baba Kayak Merkezi
Elazığ’a bağlı Sivrice ilçe merkezine 6 km uzaklıkta, Hazar Gölü kıyısında 2347 metre yüksekliğinde olan Hazar Baba Dağı’nda 1999 yılında açılan Hazar Baba Kayak Merkezi, bölgenin en önemli kayak merkezlerinden.
Hazar Baba Kayak Merkezi’nde kayak evi ve kafeterya olmak üzere iki bina bulunuyor. Kayak evinde kayak ekipmanları kiralanıyor ve satılıyor. Kayak merkezinde 2000 yılında mevcut teleski tesisi 1700 metreye çıkarıldı, kayak pisti geliştirilerek amatör ve profesyonel kayakçılara rahat bir şekilde kayma imkanı sağlandı. Kayak yaparken aynı anda Hazar Gölü ve Keban Baraj Gölü’nün görüldüğü, adeta bir seyir tepesi konumundaki Hazar Baba Dağı Kayak Merkezi, ülkemizin en etkileyici doğal koruma bölgelerinden.
Harput’a nasıl gidilir
Doğu Anadolu Bölgesi’nin en önemli ulaşım koridorlarından biri olan Elazığ şehir merkezinde yer alan Harput’a ulaşmak için en kolay yöntem Elazığ uçak bileti almak. Ankara, İstanbul ve İzmir’den Elazığ’a düzenli uçak seferleri var.
Elazığ’a demiryolu bağlantısı da bulunuyor. Ankara, Van, Diyarbakır güzergahında Devlet Demiryollarına ait trenleri kullanarak ulaşım sağlanıyor. Türkiye’nin dört bir yanından şehirlerarası otobüslerle Elazığ merkeze ulaşmak da mümkün.
Harput’a ne yenir
Elazığ-Harput mutfağı yörenin özelliklerine bağlı olarak çok büyük çeşitlilik ve zenginlik gösteriyor. Elazığ’ın kendine has ve kendi ismiyle anılan pek çok yemeği var. Bu yemekler ülkemizin birçok yöresinde Elazığ yemeği olarak tanınıyor. Kellecoş, İşgene, Harput köfte, taş ekmeği, peynir ekmek, fodula, gömme, ufalama, söğürtme, ışkın, pirpirim, Hesüde, Gaygana, Pestilli Yumurta, Dolangel, Kalbur Hurması, Dilber Dudağı, Elazığa has yemek ve tatlılardan birkaçını örnek olarak verebiliriz.
Yanınızda rahatça taşıyabileceğiniz yöreye ait üzüm ve cevizden yapılan orcik ve pestil, dut unu, çedene kahvesi veya lezzetli bozbağ şaraplarından, el sanatları ürünleri, iğne oyaları, yerel halılar, kilimler, bakır veya yemenilere bakmadan Harput gezinizi tamamlamayın.