Bizler, kadın hastalıkları ve doğum uzmanları, bir kadınla erken yaşından başlayarak, tüm hayatı boyunca etkileşimde olan belki de tek uzmanlık alanında hizmet veriyoruz. 65 yaş altındaki kadınlarda, ölümlerin büyük çoğunluğunun önlenebilir ya da risk faktörlerinin değiştirilebilir olduğu düşünülürse, bir kadın doğum hekiminin sorumluluğu çok daha iyi anlaşılacaktır. Kadın sağlığı dediğimiz zaman, hem hekimin hem de kadınların önceliği, hastalık henüz ortaya çıkmadan evvel risk faktörlerinin kontrol edilmesi olmalıdır. Erken tanıyı koymak ise, hastalık ve buna bağlı ölüm oranlarını azaltmak için ikinci öncelik sırasını alır.
Toplumda kolay ulaşılabilir, hakikaten yaşam kalitesi ve süresine anlamlı katkısı olan belli tarama testleri, artık yaygın olarak yapılmaktadır. Hastalık taramasında ilk akla gelen tabi ki hepimizin korkulu rüyası olan kanserlerdir. Bu noktada, her ne kadar, ülkemizde birincil olarak genel cerrahi uzmanları ilgilense de meme kanserinden bahsetmeden geçmek olmaz. KADINLARDA EN SIK GÖRÜLEN KANSER TÜRÜ VE KANSER KÖKENLİ ÖLÜMLERİN İKİNCİ SIK NEDENİ (en sık ölüm nedeni akciğer kanseri) MEME KANSERİdir. Meme kanseri açısından kadınlara 40 yaşından itibaren mamografi seçeneği sunulur. Fakat, bir kadının özellikle adet dönemini takiben kendi kendine yaptığı meme muayenesi de önemlidir.
Kadınlarda en sık görülen jinekolojik kanserler sırasıyla RAHİM AĞZI (=SERVİKS) KANSERİ, ENDOMETRİAL KANSER ve YUMURTALIK (=OVER) KANSERİ dir. Endometrium ve yumurtalık kanseri için tavsiye edilen spesifik bir tarama testi olmamakla beraber, genel jinekolojik sağlık açısından yılda en az bir defa ultrason eşliğinde muayene önerilir. Öte yandan, rahim ağzı kanserinin taramasında SMEAR testi dediğimiz test yaygın olarak uygulanmaktadır. Smear testi için, spekulum eşliğinde yapılan jinekolojik muayene sırasında, rahim ağzından bir fırça yardımıyla sürüntü alınır.
Diğer bir hastalık grubu kalp ve damar hastalıklarıdır. Kalp hastalığı görülme oranı, kadınlarda erkeklere oranla daha düşük olmakla beraber, yaşla birlikte riski artar. Hipertansiyon, yüksek kolesterol seviyeleri, diabet, sigara, ailede kalp hastalığı öyküsünün olması bu riski daha da arttıran faktörlerdir. Yağ alımının kısıtlanması, diyetle alınan lifli gıdaların arttırımı, kilo vermek ve fiziksel aktivitede artış alınabilecek tedbirlerden bazılarıdır.
Özellikle cinsel yolla bulaşan bulaşıcı hastalıklar, birtakım tedbirler alındığında önlenmesi mümkün olan hastalıklardır. Geçmişte birden fazla cinsel partneri olan, cinsel yolla bulaşan hastalığı olan, düzenli kondom kullanmayan, seks işçileri ve uyuşturucu kullanan kadınlar, cinsel yolla bulaşan hastalıklar açısından en yüksek risk grubunu oluştururlar. Cinsel partner sayısını azaltmak ve engelleyici doğum kontrol yöntemleri gibi tedbirler almak riski azaltır. Bu hastalıklardan en sık duyduklarımız HIV virüsü ve neden olduğu AIDS hastalığı, klamidya, Hepatit B ve Hepatit C, bel soğukluğu, frengi, herpes simplex virüsü (uçuk) ve trikomonas gibi taraması mümkün olan hastalıklardır.
Uzun süreli hipertansiyonu olan, 45 yaş üstü kadınlar, obez, birinci derece yakınlarında diabet öyküsü olan, gebelik şekeri çıkan, dört kilonun üzerinde doğum yapmış, polikistik over sendromu olan kadınlar düzenli diabet taramasına alınması gereken kadınlardır. Bunun dışında, 50 yaş üzeri kadınların destekleyici B12 vitamini alması, hamile ya da doğurgan çağda olan kadınlara ise demir ve folik asit takviyesi önerilir. Güneş ışığından yeterince yararlanamayan kişiler için D vitamini, menapozla birlikte hızlanan kemik erimesi açısından ise kalsiyum preparatları sıklıkla reçete edilir.
Özetleyecek olursak; bir kadın doğum hekimi, kadının sadece jinekolojik ya da gebelik/doğum sıkıntılarıyla uğraşmaz. Pek çok durumda ilk basamak sağlık hizmeti de verir. Ancak, biz hekimlerin bu görevi hakkıyla yerine getirebilmemiz için, kadınların da düzenli olarak jinekolojik kontrollerine gelmesi gerekir. Tekrar vurgulamak gerekirse, sağlık çalışanlarının her zaman önceliği, bir hastalık başlamadan risk grubunu belirlemek, risk grubuna özel danışmanlık, tarama ve sağlık hizmetlerini hastalarına sunmaktır. Siz kadınların önceliği de bu doğrultuda belirlenmeli, talepleriniz bu doğrultuda olmalıdır.