Uzaya Gönderilen MaymunlarAralık 2, 2015
Uzay çalışmalarının zirve yaptığı Soğuk Savaş döneminde gerek ABD gerekse Sovyetler birçok kez uzaya gönderilen hayvanlarla gövde gösterisi yapmıştır. Hem ilk kez gönderiyor olmaları hem de rekabet içerisinde olmaları nedeniyle başlarda farklı nedenlerden dolayı bir türlü başarıyla tamamlanamayan bu denemeler, günümüzde neredeyse sorunsuzca gerçekleşmektedir. Uzaya gönderilen hayvanların başında ise şüphesiz maymunlar gelmektedir. Gerek insanlara anatomik yakınlıklarıyla gerekse ufak boyutlarıyla genellikle tercih edilen Rhesus cinsi maymunlar uzayan gönderilen maymun cinsinin başında gelmektedir. Şimdi tarih boyunca uzaya gönderilen maymunlara bir göz atalım.
Uzaya Gönderilen Maymunlar
Albert 1… Rhesus cinsi bu maymun 11 Haziran 1948 yılında, ABD’nin V-2 roketiyle uzaya gönderilmek istendi. Ancak ne yazık ki daha uzaya çıkamadan, yerden 63 km yükselmişken boğularak öldü. 14 Haziran 1949’da bu kez Albert 2 ile benzer bir deneme daha yapılmış, başarılı olunmuş ve maymun uzaya çıkmayı başarmıştır. Ancak bu kez de dönüşte, kapsül paraşütü açılmadığından, Albert 2’nin de sonu, yere çakılmak suretiyle ölmek olmuştur. 16 Eylül 1949’da bu kez Albert 3 ile bir deneme yapılmış, ancak daha 10.7 km yükseklikte meydana gelen patlamayla bu deneme de hüsranla sonuçlanmıştır. Tabi tüm bu başarısızlıklara rağmen her iki ülke de denemelerini sıklaştırmayı tercih etmiştir. Bu nedenle yaklaşık 1 yıl sonra V-2 roketlerinin son deneme maymunu olan Albert 4 de yine bir paraşüt arızası nedeniyle yaşamını yitirmiştir.
18 Nisan 1951’de bu kez Aerobee roketiyle Albert 5, yeni bir paraşüt arızasına kurban gitmiştir. Geç açılan paraşüt, kapsülün son derece sert bir biçimde yere çakılmasına ve kapsül içindeki maymunun feci ölümüne neden olmuştur. Tabi denemeler bu sonuçlara rağmen devam etmektedir. Sonunda Albert 6 ya da diğer adıyla Yorick ve yanındaki 11 fare 1951 yılı içerisinde uzaya gönderilmek için rokete bindirilmiştir. Uzay uçuşundan sağ dönmeyi başaran ilk maymun Yorick olmuştur ve bu gelişme artık uzaya bir insan da gönderilebileceği savını mantıklı kıldırmıştır. Yalnız çiçeği burnunda maymunumuz Yorick, inişten 2 saat sonra sağlık kontrolü sırasında hayata veda etmiştir.
21 Mayıs 1952’deki uçuşta ise Patricia ve Mike isimli maymunlar sağ kalmayı başarmıştır ancak bu uçuş sadece 26 km yüksekliğe kadar sürmüştür. 13 Aralık 1958’de, Jupiter AM-13 ile uçan bir diğer maymun Gordo ya da diğer adıyla Old Reliable, yine paraşüt arızası ile yaşamını yitirmiştir. 28 Mayıs 1959, uzaydan sağ salim dönmeyi ve uzunca bir süre yaşamayı başaran ilk maymunlara şahitlik eden bir tarihtir; Able ve Miss Baker…
Dahası…
Adı geçen tüm bu hayvanlarla birlikte, 1959’da Sam, 1960’ta Miss Sam, Ham ve Enos, 1961’de Atlas roketinin patlamasıyla ölen Goliath, yine 1961’de, Dünya’ya iniş sırasında denizde kaybolan maymun Scatback, 1969’da Bonny ve 1985’te No. 3165 ve No. 384-80 adlı maymunların tümü , sadece ABD’nin uzay uçuşlarında kullandığı maymunlardır. Fransa 1967’de Martine ve Pierette’yi uzaya göndermiştir. Martine, uzay sınırını geçtikten sonra birkaç gün yaşamayı başarabilmiştir.
Rusya 1983’te Abrek ve Bion,
1985’te Verny ve Gordy,
1987’de Dryoma ve Yerosha,
1989’da Zhakonya ve Zabiyaka (13 gün 17 saat ile uzayda en uzun süre kalan maymun rekoru),
1992 ve 1993’te Krosh ve Ivasha,
1996 ve 1997’de Lapik ve Multik isimli maymunları, Bion roketleri ile uzaya göndermiştir. Bu projelerin hemen hemen hepsinde maymunlar sağ olarak dünyaya dönmüştür.
1969’da Arjantin ‘Operación Navidad’ isimli projeyle uzaya bir maymun göndermeyi amaçlamış ve Juan isimli maymunu bu denemede kullanmıştır. Uçuş başarılı olmakla beraber, uzay sınırı olan yaklaşık 100 km’nin altında kalmıştır. 1970’te bu kez dişi bir maymunla bir deneme planlanmış, yine istenen yüksekliğe erişilememiş ve paraşüt arızası sonucu maymun yere çakılarak yaşamını yitirmiştir.
Uzay çalışmalarının zirve yıllar olduğu Soğuk Savaş döneminde yapılan bu çalışmalar, genellikle başarısızlıkla da sonuçlansa bize çok tecrübe katmıştır. Tıpkı Apollo 1, Challenger, Columbia faciaları gibi. Alınan derslerle artık günümüzde Mars gibi bir gezegene insan gönderme aşamasındayız. Bilimin ve bilginin birikerek ilerlemesi, 50 yıl öncesinin astronomisiyle günümüz astronomisi arasındaki uçurumun en büyük kanıtıdır.
Günümüzde uzaya canlı gönderme çalışmaları yok denecek kadar seyrekleşmiştir. Yalnızca Uluslararası Uzay İstasyonu’nda yaşayan insanlar alçak dünya yörüngesinde yer almaktadır. Çalışmaların yönü artık insanların kolonileşmesi üzerinedir. Bu etapta ilk düşünülen gezegen ise Mars’tır. Ancak bununla ilgili ortaya konulan planlar sürekli farklı türde nedenlerden dolayı ertelenmek zorunda kalmıştır.
Yakın Geçmişte Uzaya Gönderilen Maymunlar
Yakın geçmişte ise (28 Ocak 2013’de) İran, içinde bir maymunla beraber “Öncü” isimli ilk araştırma uydusunu uzaya gönderdiğini duyurup bir de maymun fotoğrafı yayınlamıştı. Ancak bu fotoğrafın ve haberin gerçekliği epeyce tartışıldı. Daha sonra yine aynı yıl içinde İran, Fargam isimli maymunu taşıdığı bildirilen 2. araştırma uydusunun başarıyla gönderildiğini duyurdu. Haberin devamında uydunun 120 kilometre yükseğe çıkıp 15 dakika içerisinde başarıyla geri döndüğü ve Fargam’ın da sağ olduğu belirtildi.