Latince Adı: Amygdalus Communis, Amygdale Amara: Acıbadem, Amygdale dulces: Tatlı Badem.
Bitki: Mart- Nisan ayları arasında beyaz-pembe çiçekler açan, 5-12 metre yüksekliğinde, tatlı ve acı olmak üzere 2 türü olan bir ağaçtır.
Yetiştiği Yerler: Bademin anavatanı Güney Çin olarak tahmin edilmekle birlikte, günümüzde bu ağaç genel olarak sıcak ve ılıman iklime sahip ülkelerde yetişmekte ve yetiştirilmektedir.
Memleketimizde de hemen hemen her tarafta özellikle Ege ve Akdeniz bölgesinde bol miktarda ziraati yapılmaktadır.
Tarihçe: En eski kitaplar bile badem ağacı hakkında uzun uzun bilgiler vermektedir. Eski Yunanlılar ve Romalıların acı ve tatlı bademi tanıdıkları bilinir. Ortaçağda önemli ticaret mallarından biriydi.
[the_ad id=”9743″]
Kullanılışı: Acı ve tatlı bademin tohumları, bu tohumlardan elde edilen yağ ve acı bademin suyu kullanılan kısımlardır. Badem ağacı meyvesi, bir veya ender olarak iki tohum taşır. Meyveler olgunlaştıktan sonra tahta sertliğindeki dış kabukları kırılarak elde edilir. İlaç, kuruyemiş ve tatlı malzemesi olarak kullanılır. Avrupa mutfağında balıkla birlikte servis yapılır.
Bademyağı elde etmek için, badem tohumları soğukta presle sıkılır. Badem ezmesi, lokum, çikolata ve şurup gibi besinlerin yapımında, ilaç olarak, bazı besinlerde (balık yağı gibi) koku ve tat giderici olarak kullanılır.
Acı badem suyu ise tohumlardan su buharı distilasyonu yolu ile elde edilir. İlaç olarak tüketilir. Badem kabuklarının toz haline getirilip, suyla karıştırılarak anjine (boğaz ağrısı) karşı kullanıldığı da bilinmektedir.
İçindeki Maddeler: Gerek tatlı ve gerekse acı bademde bulunan maddelerin başlıcaları protein, şeker ve yağdır. Acı badem ayrıca amigdalin denilen zehirli maddeyi taşır. Amigdalin kimyasal olarak parçalandığında siyanhidrik asit denilen zehir meydana gelir.
Tıbbi Etkiler: Tatlı badem tohumları kuvvetli bir besindir. Öksürüğü azaltır ve balgam söktürür. Vücutta kan yapımını arttırır.
Bademyağı bilhassa bebeklerin kabızlıklarında müshil olarak verilir. Bunun için badem yağı eşit miktarda bal veya pekmez ile karıştırılır. 4-5 saatte bir 2 çay kaşığı verilir.
[the_ad id=”6546″]
Hafif dezenfektan (mikrop öldürücü) etkisinden dolayı haricen yara ve yanıklara sürülür. Badem yağı deri için iyi bir besleyici ve yumuşatıcıdır. Bu amaçla en çok yüze sürülerek kullanılır. Yine bu özelliği sebebi ile, hamilelikte karın ve bacaklarda meydana gelen stria gravidarum (gebelik çizgileri) adı verilen derideki çatlamaları düzenli kullanılırsa önleyebilir. Hafif yanıklarda tatlı badem yağı cilde sürüldüğünde deride su toplanmasını engelleyebilir.
Acı badem tohumları içerdikleri amigdalin maddesi sebebiyle zehirlidir. Günde 8-10 tohum yenmesi zehirlenme belirtilerine, 20-30 tohum ise ölüme yol açabilir. Bu acı tohumlar, günde 4-5 tane olmak üzere göğsü yumuşatıcı, öksürüğü kesici, idrar söktürücü ve bağırsak parazitlerini öldürücü olarak kullanılır.
Acı bademi çiğnemek, keskin kokusu sebebiyle ağız kokularını giderir. Acı badem suyu daha çok öksürüğe karşı kullanıldığı gibi bulantı ve karın ağrılarına karşı da verilmektedir. Acı badem içerdiği amigdalin sayesinde kanser tedavisinde kullanılmaktadır. Meksika’da kullanılan bu ilaç Amerika makamlarınca resmi izin verilmediğinden kaçak olarak bu ülkeye girmektedir. Amigdalin vücutta parçalandıktan sonra meyana gelen zehirli madde siyanhidrik asit kanser hücrelerini, normal vücut hücrelerinden daha fazla etkilemekte ve onları daha kolay öldürmektedir. Ancak uzmanların çoğu henüz yalnızca bu etkinin kanser dokularını küçültmekte faydalı olduğunu, kabul etmemektedir. Ayrıca kobaylarla yapılan deneylerde de antitümör etki henüz ispat edilmemiştir.
Acı badem zehirlenmesinin ilk belirtileri başdönmesi ve karın ağrılarıdır. Böyle bir durumda hasta hemen kusturulup, bir sağlık merkezine götürülmelidir.
Badem ağacının veya badem kabuklarının tozlarıyla hazırlanmış ılık banyolar vücudu dinlendirici etki yapar.
[the_ad id=”5196″]