Pellegra hastalığı; sinirleri, sindirim sistemini ve cildi etkileyerek ishale, zihinsel travmalara ve dermatite sebebiyet veren bir hastalıktır. Hastalığın en önemli nedeni, niyasin eksikliğidir (birincil pellegra). Diğer bir nedeni ise, vücuttaki niyasin emilimini düşüren sindirim sistemindeki bozukluklardır. Niyasin, B3 vitamini veya nikotinik asit olarak bilinmektedir. Pellegra geliştirme riskinin en yüksek olduğu kişiler, beslenme bozukluğunun sonucu olarak ortaya çıkan aşırı alkol kullanımıdır.
Alkolle birlikte yeterince deniz ürünü, yeşil sebze, yumurta ve et tüketmemek de birincil pellegra hastalığının en yaygın nedenleri arasındadır. Niyasin yeterli olarak alınır ama vücut bunu işleyip kullanamazsa ikincil pellegra ortaya çıkar. Bu duruma genellikle niyasin emilimine engel olan sindirim sistemindeki rahatsızlıklar sebep olur. Niyasinin üretilmesi için triptofan gerekmektedir ve triptofan seviyesinin düşük olması pellegra hastalığına neden olabilir.
Hastalığın belirtileri belli bir aralıkta ortaya çıkabileceği gibi süreklilik de gösterebilir. Pellegra kişiden kişiye farklılık göstermektedir. Bu hastalığı olan bazı kişilerde yorgunluk ve halsizlik gibi hafif belirtiler gözlemlenirken, bazılarında şiddetli olarak anksiyete ve depresyon gibi durumlar ortaya çıkabilir. Buna rağmen, hastalık niyasin noksanlığını gideren beslenme takviyeleri ile tedavi edilebilmektedir. İyi dengelenen bir beslenme şekli, alkol tüketimini azaltma, tüm ilaç ve takviyelerin daima reçeteli alınması ve sigara içmeme gibi uygulamaları kapsayan yaşam değişiklikleri ile pellegra riski azaltılabilir.
Tedavi edilmeyen pellegra, bazı durumlarda anksiyete, bunama ve depresyona yol açabilir. Şayet sizde veya herhangi bir yakınınızda, intihar düşünceli ağır depresyon, alkol yoksunluğu sendromu ya da değişken ruhsal durum gibi ciddi belirtiler varsa daha fazla vakit kaybetmeden tıbbi yardım istemelisiniz. Pellegra tedavisi devam ederken, hafif şiddette olan belirtiler bir müddet sonra yeniden başlıyor veya hiç geçmiyorsa, yine acil olarak tıbbi yardım istemeniz gerekir.
Özellikle Afrika, Çin ve Endonezya’da yaygın olan bir hastalıktır. Bu gibi yerlerdeki klinik pellegra hastalarının çoğu, evsiz, fakir, yemek yemeyi reddeden ya da alkol bağımlısı psikiyatri hastalarıdır. Pellegra, bilhassa Gulag olarak adlandırılan ve siyasi mahkûmları cezalandırmak için kullanılan Sovyet çalışma kampında yaygındı. Kronik alkolizm durumlarında da görülmüş olabilir. Buna ek olarak, mültecilerin kendilerine has nedenlerle, gıda yardımı ve barınma sorunu olan kişileri sıklıkla etkileyen bir mikrobesin hastalığı olarak da ortaya çıkabilir. Mülteciler, genellikle kendilerine verilen yerfıstığı gibi niyasin eksikliği olan gıdalarla beslenir. Bunun sonucu olarak yurtsuz nüfuslarda bu hastalığının görülme oranı yüksektir.
Pellegra Hastalığının Belirtileri
Vücutta yeteri kadar niyasin olmaması durumu olan Pellegra hastalığında; sindirim sistemi, sinirler ve cildin normal fonksiyonları etkilenmektedir. Hastalık, şiddeti her kişide farklı olabilen bazı belirtilere sebep olabilir. Pellegra’nın belirtileri arada bir ya da sürekli olarak yaşanabilir. Arada bir dediğimiz yaygın belirtiler ise bazı durumlarda ciddi bir hal alabilir. Bu belirtiler şu şekildedir;
- Karın krampı
- Depresyon
- Kuruntulu düşünme veya zihin bulanıklığı
- İshal
- Baş ağrısı
- Düşünme, hafıza, kavrama, konuşma, yazma ve okuma güçlüğü
- İştahsızlık
- Mukus zarı enfeksiyonu
- Halsizlik veya uyuşukluk
- Ağrılı ve pulsu cilt lezyonları
- Kusma olmadan ya da kusmayla birlikte bulantı
- Güç kaybı ve cansızlık
Bazı durumlarda tedavi edilmeyen pellegra, zaman geçirmeden tıbbi yardım alınması gereken çok ciddi duygusal ya da psikolojik rahatsızlıklara neden olabilir. Kendinizde veya çevrenizdeki herhangi birinde ciddi bir durumun işareti olabilecek şu belirtilerden biri varsa hemen tıbbi yardım isteyin;
- İntihar etmeye meyilli olma
- Alkol yoksunluğu
Pellegra Hastalığının Nedenleri
Pellegra hastalığının en yaygın sebebi, B vitamini alımının yetersizliği olarak tanımlanan niyasin eksikliğidir. Bu guruba giren hastalık birincil pellegra olarak adlandırılır. Nedenleri ise; deniz ürünleri, yeşil sebze, yumurta ve etin hiç tüketilmemesidir. Alkolizm vakası ise, genel olarak kötü beslenmenin sonucunda pellegra ile ilişkili olmaktadır. İkinci pellegra hastalığı, niyasinin yeterli miktarda alınmasına rağmen vücut tarafından işlenememesi sonucu oluşur. İkincil pellegra, genel olarak niyasin emilimini engelleyen sindirim sistemi hastalıkları nedeniyle ortaya çıkar. Bunlardan ayrı olarak, niyasinin yapılabilmesi için triptofan gerekmektedir ve vücudun üretemediği triptofanın yetersiz olması da pellegraya neden olabilir.
Pellegranın Risk Faktörleri
Bazı etkenler pellegranın gelişmesini tetikleyebilir. Buna rağmen, risk faktörlerinin olduğu her insan pellegraya yakalanmayabilir. Hastalığın risk faktörleri arasında şunlar bulunmaktadır;
- Alkolizm
- Yüksek mısır diyetleri
- Anoreksiya nervosa
- Triptofan alımının olmadığı beslenme şekli (nisayinin üretilmesi için gereklidir)
- Sindirim sistemi hastalıkları
Pellegra Riskini Azaltmak İçin Neler Yapılabilir?
Hastalık riskini azaltmak, aşağıdaki uygulamalarla mümkün olabilmektedir;
- Niyasin yapımını sağlayan ve triptofan açısından zengin olan besinlerin tüketilmesi (Et, yeşil sebze ve deniz ürünleri gibi).
- Niyasin içeren besinler ile zengin bir beslenme alışkanlığı edinilmesi. Örneğin; yumurta, tahıl tohumları, balık, yeşil sebzeler, maya ve süt.
- Besin gruplarının tamamını içeren sağlıklı bir beslenme programı yapmak
- Alkol alışkanlığının bırakılması ya da azaltılması da riski azaltabilecek faktörler arasındadır.
Pellegra Hastalığının Komplikasyonları ve Tedavisi
Hasta olan birey, doktoruyla beraber oluşturacağı tedavi programına uyarak komplikasyon yaşama riskini en aza indirebilir. Ciddi pellegra komplikasyonlarına örnek olarak, depresyon ve bunama verilebilir. Pellegranın tedavisi, sağlık kuruluşlarından tıbbi yardım isteme yoluyla başlar. İlgili kuruluş, pellegra olup olmadığını tespit edebilmek için hastaya bir takım sorular sorar, kan örneği alır ve tanısal testler yapar. Tedavi programına tam olarak uymak ve tedavi için verilecek ilaçları talimatlara uygun olarak almak, tedavi sürecini hızlandıracaktır.
Pellegranın tedavisinde esas yaklaşım, hastalığa neden olan etkenlerin tedavisine bağlı olmaktadır. Eğer gerekiyorsa triptofan ve niyasin seviyesinin normale getirilmesi sağlanacaktır. Bunlara ek olarak, denge yeniden kazanılana kadar gıda takviyeleri verilecektir. Hastanın niyasin eksikliğine göre uygulanacak olan tedavi yöntemleri, cinsiyet, yaş ve sağlık durumuna göre kişiden kişiye farklılık göstermektedir.