Seçimden başını kaldıramayan Türkiye'de işsizlik de bütçe açığı da büyüyor. Mart ayında işsizlik oranı bir önceki yılın aynı dönemine göre 4 puanlık artışla yüzde 14,1'e, genç nüfusta ise 7,5 puanlık artışla yüzde 25,2'ye yükseldi. İşsizlikle birlikte bütçe açığı da artıyor. Merkezi yönetim bütçesi Mayıs ayında 12,1 milyar lira, yılın ilk 5 ayında ise 66,5 milyar lira açık verdi. İşte uzmanların görüşü...
Seçim atmosferinden bir türlü çıkamayan Türkiye'de işsizlik de bütçe açığı da her geçen ay büyüyor. Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) verilere göre, işsizler ordusuna Mart ayında geçen yılın aynı ayına göre 1 milyon 334 bin kişi daha eklendi. Geçen yıl Mayıs ayında fazla veren bütçe bu yıl 12,1 milyar TL açık verdi. Türkiye ekonomisi 2018'in son çeyreğinden beri küçülürken hükümet ekonomiyi düze çıkarmak adına pek çok destek paketi açıkladı. Ancak ekonomik göstergeler henüz ekonomide düzlüğe çıkılmadığını gösteriyor.
TÜİK açıkladığı Mart dönemi verilerine göre ülke genelinde işsizlik oranı bir önceki yılın aynı dönemine göre 4 puanlık artışla yüzde 14,1'e, genç nüfusta ise 7,5 puanlık artışla yüzde 25,2'ye yükseldi. Ülke genelinde 15 ve üzeri yaştakilerde işsiz sayısı, geçen yılın aynı dönemine göre 1 milyon 334 bin kişi artarak 4 milyon 544 bin kişi oldu.
TÜİK verilerine göre aynı dönemde; tarım dışı işsizlik oranı 4,2 puanlık artış ile yüzde 16,1 olarak tahmin edildi. Genç nüfusta (15-24 yaş) işsizlik oranı 7,5 puanlık artış ile yüzde 25,2 olurken,15-64 yaş grubunda bu oran 4 puanlık artış ile yüzde 14,3 olarak gerçekleşti. İstihdam edilenlerin sayısı 2019 yılı Mart döneminde, bir önceki yılın aynı dönemine göre 704 bin kişi azalarak 27 milyon 795 bin kişi, istihdam oranı ise 1,7 puanlık azalış ile yüzde 45,4 oldu.
Bu dönemde, tarım sektöründe çalışan sayısı 240 bin, tarım dışı sektörlerde çalışan sayısı 464 bin kişi azaldı. İstihdam edilenlerin yüzde 17,3'ü tarım, yüzde 19,7'si sanayi, yüzde 5,5'i inşaat, yüzde 57,4'ü ise hizmet sektöründe yer aldı. Önceki yılın aynı dönemi ile karşılaştırıldığında tarım sektörünün istihdam edilenler içindeki payı 0,4 puan, inşaat sektörünün payı 1,8 puan azalırken, hizmet sektörünün payı 2,1 puan arttı. Sanayi sektörünün istihdam edilenler içindeki payı ise değişim göstermedi.
Mart 2019 döneminde herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna bağlı olmadan çalışanların oranı, bir önceki yılın aynı dönemine göre 1,5 puan artarak yüzde 33,9 olarak gerçekleşti. Tarım dışı sektörde kayıt dışı çalışanların oranı ise bir önceki yılın aynı dönemine göre 1,2 puan artarak yüzde 23,1 oldu.
Beş aylık bütçe açığı 66,5 milyar lira
Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından açıklanan Mayıs ayı bütçe gerçekleşme sonuçlarına göre Mayıs'ta merkezi yönetim bütçesi 12,05 milyar TL açık verirken, faiz dışı denge 4,1 milyar TL açık verdi. Geçen yılın mayıs ayında bu rakamlar sırasıyla 2,7 milyar TL fazla ve 8,7 milyar TL faiz dışı fazla şeklindeydi. Bütçe ocak-mayıs döneminde ise 66,5 milyar lira açık vermiş oldu.
İş Yatırım ekonomisti Muammer Kömürcüoğlu bütçe rakamları ile ilgili değerlendirmesinde "Bütçedeki bozulma Mayıs ayında da devam etti. Mayıstaki bozulmada gelir cephesindeki zayıflama temel faktör. Detaylarda ise iç talepteki yavaşlama ve vergi teşviklerinin etkisiyle azalan vergi gelirleri öne çıkıyor" dedi. Kömürcüoğlu, yılın kalanında iktisadi faaliyetin seyrini bütçe performansının belirleyeceğini belirterek, "Yılın ikinci yarısında beklediğimiz canlanma gerçekleşirse vergi gelirleri kaynaklı bir toparlanma görebiliriz" değerlendirmesinde bulundu.
"İŞSİZLİKTE DE DÜNYADAN AYRIŞTIK"
Esfender Korkmaz (Prof. Dr.)- TÜİK, işsizlik oranını yüzde 14.1, işsiz sayısını da 4 milyon 544 bin kişi olarak açıkladı. Geçen sene aynı ayda bu sayı 3 milyon 210 kişiydi. Yani işsiz sayısı 1 milyon 344 bin kişi arttı. Bir ay öncesi, Şubat ayına göre ise 186 bin kişi azaldı. Tarım sektörü işsizliği gizlediği için, tarım dışı işsizlik oranı sorunun tespiti ve boyutu için daha doğru göstergedir. Şubat ayında tarım dışı işsizlik oranı yüzde 16.1 oldu. Genç nüfusta işsizlik oranı daha hızlı arttı. Geçen sene Mart ayında yüzde 17.7 olan bu oran bu sene aynı ayda yüzde 25.2'ye yükseldi. Bu durum yeni işe girişlerin olmadığını gösteriyor. Nedeni yeni yatırımlar yapılmıyor ve yeni istihdam yaratamıyoruz. Bu durum eğitimli insanları yurt dışına gitmeye zorluyor. Beyin göçünü hızlandırıyor. İşsizlikte en doğru gösterge, iş aramayıp ta çalışmaya hazır olanların da katıldığı ''Fiili İşsiz Sayısı ve Fiili işsizlik Oranı''dır. Şubat ayında Fiili işsiz sayısı 6 milyon 813 bindir ve Filli işsizlik oranı da yüzde 19.7'dir. Uluslararası Çalışma Örgütü'nün (ILO) Şubat 2019 ''Dünyada İstihdam ve sosyal görünüm-eğilimler 2019'' raporunda; Küresel işsizliğin azaltılmasında ilerleme kaydedildiği, sorunun işsizlik değil iş kalitesindeki iyileşme olduğu vurgulanıyor. Başka bir ifade ile Dünya işsizliği çözdü, şimdi iş kalitesini artırmak için çalışıyor. Rapora göre, ortalama işsizlik oranı, Afrika'da yüzde 4.5, Kuzey Amerika'da yüzde 4.1, Arap ülkelerinde yüzde 7.3 ve Asya Pasifik ülkelerinde ise 3.6'dır.Yine İLO "Dünyada işsizlik oranı yüzde 5'in altına düşerse, altındakiler için Evrensel Asgari ücret'' verilebilir diyor. Kaldı ki yüzde 3-yüzde 4 işsizlik oranları, arizi işsizlik demektir. Zira sıfır işsizlik olmaz, geçici nedenlerle iş değiştirmeler gibi sebeplerle her zaman yüzde 3 veya 4 işsizlik olur. Maalesef Türkiye yüksek işsizlik oranı ile dünyadan ayrıştı. İşsizlik, istikrarsızlığın özet sonucudur. Yaz aylarında biraz düşebilir. Ancak ekonomik, siyasi ve hukuki sorunlara bakarsak eğilim artış yönündedir. Siyasi, sosyal ve ekonomik anlamda her gün farklı bir sorunla karşılaşıyoruz. Geçen hafta sonu da, Moody's kredi notumuzu düşürdü. Aynı Moody's'in 2014 yılında Türkiye kredi notu Baa3 =yatırım yapılabilir seviyesindeydi. Kredi notumuzu sürekli düşürdü ve geçen hafta B1 negatif-yüksek düzeyde spekülatif seviyesine indirdi. Diğerleri de öğle... Biz ne dersek diyelim Dünya bunların notuna bakıyor. Her şey gelip sonunda işsizlik gibi insan refahını vuruyor. İşsizliğin çözümü, üretim, istihdam ve bölüşüm dengesi içinde gerçekleşir. Ancak her şeyden önce bu dengenin sağlam bir demokrasi, hukuki ve siyasi altyapısı olmalıdır. Sonrada niyet etmek ve adım atmamız gerekiyor. (Yeniçağ)
"BÜTÇE AÇIĞI CEBİNİZDEN ÇIKAN PARADIR"
Atilla Yeşilada (Ekonomist)- Bütçe açığı cebinizden çıkan paradır. Bütçe herkesi ilgilendiriyor, çünkü her şeye vergi ödüyoruz. Bütçede çok ciddi açık var. Bu yılın ilk 5 ayındaki açık 66,5 milyar lira. Bu rakam geçen seneye karşılaştırılabilir değil, çünkü geçen yıl emekli bayram ikramiyesi haziranda ödendi, bu yıl mayıs ayında. Dolayısıyla açık olduğundan büyük gözüküyor. Ama nereden bakansanız bakın, Hazinenin nakit dengesi ciddi bir şekilde bozuluyor. Öyle ki benim çok kaba hesabıma göre, sene sonunda milli gelirin yüzde 4'ü, takriben 30 milyar dolar kadar bir açık vereceğiz. Bu açığı da vergi ödeyenler ödeyecek. Bu açık iki şekilde finanse edilir. Birincisi vergi toplanır, zam yapılır, harcamalar kısılır. İkincisi borçlanma yoluyla ödenir. Nasıl yapıldığı sizin için fark etmiyor, her halükarda siz ödeyeceksiniz. Hazine borç para topluyorsa bunun faizi var, bu faiz gider yazılıyor, gelecek sene bütçe açığı daha da büyüyor, bu da yine sizin cebinizden çıkıyor.
İstihdam faciası yaşanıyor
Türkiye'de bir istihdam faciası yaşanıyor, genç işsizlik bunun en kötü boyutu. Bir ülke nasıl zenginleşir daha fazla emek, sermaye, teknoloji daha fazla doğal kaynak ile üretim yapar satarsınız. Eğer bu üretim için ödediğiniz maliyetler ve işçi gücü satış fiyatınızdan az ise kar edersiniz. Bir fabrikayı 2 yıl çalıştırmadınız mı tekrar açtığınızda makineleri toplar devam edersiniz ama bir insanın 2 yılını boşa atarsanız ömür boyunca elde edeceği gelir düşer ülkenin sırtına yük olur. Genç işsizlik çok kötü bir şey çünkü yaşları ilerledikçe vasıflı iş bulamıyorlar. Kimdir bu kayıp gençler bu gençleri nasıl hayata sokabiliriz.
Bu yıl üniversite sınavına 2.8 milyon genç katıldı. Bunun 1.5 milyonu ilk defa katılmıyor, aralarında 5-10 kere katılan var. Niye katılıyorlar çünkü çoğu kazandığı fakülteleri beğenmiyor. Bu gençler dershaneye bile gitmiyorlar, haftada 1 saat bile çalışsa istihdama dahil ediliyorlar, bu gençler bunları da yapmıyorlar. AKP döneminde okullaşma oranı liseye gitme oranı yükseldi. 2017'den sonra düşüş başladı çocuklar okula gitmeyi bıraktı, okuldan soğuma başladı. Bahsettiğimiz 3 milyon genç ne okuyor nede çalışıyor. Kayıtlarda gözükmüyorlar, bu gençler için bir şey yapamazsak sonumuz çok kötü olacak. Arap baharı sorununun temel sebebi genç işsizlerdi. Çalışan sayısını artıramazsak emekli maaşını ödeyecek insan kalmayacak
Çözüm nedir. Türkiye'de istihdam planlaması hangi sektör ne kadar büyütülüp küçülecek ona karar verilip üniversite kontenjanları ayarlanmalı. Bunu devlet tek başına yapamaz, özel sektörle beraber yapılmalı. Üniversite eğitim kalitesini artırmamız şart. Üniversite mezunu olmayan insanların aşağılandığını düşünme algısını kaldırmamız lazım. Ülkede çok fazla vasıfsız işçi var. Aynı zamanda kalifiye eleman çok fazla (üniversite mezunu) ama orta seviye elemanımız yok teknik eğitim almış insanımız şu an yok. (Atilla Yeşilada youtube kanalından alınmıştır)