Yabancı Dil Olarak Türkçenin Öğretiminde Kısa Filmlerin Yeri
Yabancı dil öğretiminde görme ve işitmeye dayalı materyallerin önemi yadsınamaz. Türkçenin yabancılara öğretiminde de kısa filmler yoluyla doğal dil kullanımının sınıf ortamına yansıtılması, Türkçenin doğru, etkili ve iletişime dönük olarak öğretilmesi açısından önem taşımaktadır. Eğitimde uzun süre çok ortamlı öğretimin temelini öğretmen ve ders kitabı oluşturmuştur. Bugün ise çağdaş teknoloji imkânlarından eğitimde yararlanılması sebebiyle öğretmen-ders kitabı ikilisinin yanı sıra değişik kaynaklar sınıf içindeki çok ortamlı öğretimin sağlanmasına yardımcı olmaktadır.
Bu kaynaklar genelde göze ve kulağa hitap eden araçlar olmaktadır. Sınıf içinde ne kadar çok bu araçlara yer verilirse öğrencilerin güdülenme düzeylerinin de o kadar arttığı belirtilmektedir. (DEMİREL, 2007:59). Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde de bu araçlardan etkin bir biçimde yararlanmak gerekmektedir.
Uzunluğu ülkeden ülkeye bir ile üç makara (300-1.000 m) arasında değişen kısa filmler eğitim amaçlı kullanıldığında, yabancılara Türkçe öğretiminde çok önemli olan somut ve soyut kelime öğretimi ile özellikle dilin iyi kavranılması için öğrenilmesi gereken deyimlerin duruma dayalı olarak verilmesini sağlamaktadır. Yine buna dayalı olarak atasözlerinin öğretilmesi de mümkündür. Doğal olarak, seçilecek kısa filmlerin yabancılara Türkçe öğretimindeki kurlara göre belirlenmesi ve filmlerin konularıyla ilgili ön çalışmaların yapılmasından sonra sınıf ortamına getirilmesi şarttır.
Dil öğretiminde kültürel ögelerin aktarılması gerekmektedir. Aksi takdirde yabancı dil öğretimi eksik kalır. Çünkü dil, kültürün aynası ve aktarıcısı durumundadır. Yabancılara Türkçe öğretirken kültür unsurlarına yer vererek onların dilin içine girmelerini sağlamak, sosyal ilişkilere yer vermek ve öğrendiklerini sıkça tekrarlatmak gerekir.(BARIN, 1994:55). Yabancılara Türkçe öğretiminde hedef kitlenin özelliklerini de dikkate alarak seçilecek kısa filmler hem derse olan ilgiyi artıracak hem de dilin doğal kullanımının sınıf ortamına girmesiyle birlikte dil becerilerinin daha sağlıklı gelişmesine sebep olacaktır.
Kısa filmler, eğitimin her türünde yararlanılabilecek materyallerdendir. Önemli olan yapılan eğitime uygun filmlerin seçilmesidir. Eğitimde kullanılan her araç-gereç ve belge seçilerek kullanıldığına göre kısa filmler de özenle seçilerek kullanılmalıdır. Eğitimciler, her yönünü kavrayamadıkları bir materyali sevemedikleri ve yararlı bulmadıkları gibi filmlere de kuşkuyla bakarlar. Burada önemli olan işin çerçevesinin doğru çizilmesidir. Sinema filmlerinden neler beklenmektedir? Sinema filmleri seyredilirken her zaman her şeyin anlaşılması mümkün değildir. Bu açıdan ele alındığında konuları karmaşık filmler değil de biraz daha yalın konuları olan filmler seçilmelidir. Yabancıların Türkçeyi bilme düzeyleri ileriyse, elbette konusu biraz daha karmaşık ve dili ağır filmler de seçilebilir. Ayrıca, içinde konuşma olmayan filmler de eğitimde kullanılmalıdır.
Filmler, her düzeyden insanla öğrendikleri dil arasında duygusal bağ kurar. Öğrenciler filmler sayesinde öğrendikleri dile yakınlık duyarlar. Çünkü, filmler aracılığıyla öğrenilen dile ait kültürle, kitaplara göre doğrudan ve daha yakından tanışma fırsatı elde edilir.
Filmdeki senaryonun güçlü oluşu, sahnelerin çekiciliği, oyuncuların sempatik tavırları, filmin konusu gibi ögeler, bireyleri öğrendikleri dile ısındırabilir.
Bir dilde dil bilgisini bilmekle kurulamayacak ifadeler, söz kalıpları vardır. Bu kalıplar dilin önemli bir bölümünü oluşturur. Bu söz kalıpları, belirli bir bağlam içinde ve görmeye dayalı araçlarla sunulduğunda daha iyi kavranır. Birçok konunun öyle ifade edileceği asla insanın aklınıza gelmez. Sözgelimi “Eli uzun.” deyiminin “hırsızlık” ile ilgisini yabancı öğrencinin tahmin etmesini beklemek doğru olmaz. “Baba bir hırsız tuttum.-Getir!-Gelmiyor; -Bırak! –Gitmiyor.” sözü de çok ilginçtir. Türkçe burada âdeta bir tiyatro oyunundan bir sahne vermekte, kişilerin kimi zaman rastlanan davranışlarını çok somut bir biçimde ortaya koymaktadır.(AKSAN, 2005:96). Dolayısıyla, özenle seçilmiş kısa filmler izletilerek dil bilgisi öğretimiyle elde edilemeyecek bir dil birikimi daha kısa bir sürede oluşturulabilir.
Film seyretmeyi seven bir öğrenciye, kitap okuma alışkanlığı da kazandırılabilir. Seçilen filmlerde kitap okuma alışkanlığı olan kişiler varsa, bu durum öğrenciyi etkileyecektir. İzletilen bir filmle ilgi kurarak hikâyeler okutulup özetletilebilir. Elbette bu hikâyeler de öğrencilerin Türkçeyi bilme düzeylerine göre uyarlanmış olmalıdır.
Öğretim elemanı, ders programına uygun kısa filmleri de etkinliklerinin arasına eklemelidir. Konular özenle seçildiğinde, kısa filmler öğrencilerin hem dil gelişimine hem de kişisel gelişimine katkıda bulunabilir. Hareketli görüntü ve sesin bir sentez içinde eş zamanlı sunumu öğretimde en iyi imkânı sağlamaktadır. Çünkü başka hiçbir araç gerçekliği bu kadar kapsamlı ve gerçeğe yakın bir biçimde yansıtamaz.(KAYA, 2005:190). Kısa filmler yalnızca izletilmek için seçilmemeli, bu filmlerle ilgili öğrencilerin düzeyine uygun alıştırmalar ve sınavlar hazırlanmalıdır.
Yabancılara Türkçe öğretimi sırasında en önemli etkinlik, kelime öğretimidir. Kelime öğretiminde kullanılabilecek rol yapma, drama ve gösteri teknikleri, zekâ türlerinin özelliklerine hitap eden öğretim teknikleridir. Çünkü, değişik zekâ alanlarına sahip olan öğrenciler, belli kelimelerin öğretilmesini amaçlayarak hazırlanmış küçük piyesleri veya skeçleri izlemekten hoşlanırlar. Ayrıca, kısa metrajlı filmlerle pandomim filmleri kelime öğretiminde çok yararlıdır. Özellikle Türkçeyi yeni öğrenmeye başlayan yabancılar için pandomim filmleri, isim ve fiil öğretiminde çok önemli bir materyaldir. Çünkü kelime öğretimi, doğrudan yönteme dayalı olarak gerçekleştirilmelidir. Film kareleri de anlatılmak isteneni doğrudan verebilme özelliğine sahiptir.
Kısa Film Etkinlikleri İle İlgili Sınıf Ortamında Yapılması Gerekenler
Kısa filmlerin 20 dakikaya kadar olanları vardır. Ancak, sınıflarda kullanılan kısa filmler genellikle 3 dakikayı geçmez. Ama bu biraz da filmin etkileme gücüne bağlıdır. 6-7 dakikalık kısa filmler de dil öğretiminde rahatlıkla kullanılabilir. Dil öğretiminde kısa filmin uzun filme göre başarısının sırrını şöyle izah edebiliriz: Uzun filmler arada bir gösterilebilir, her zaman gösterilemez. Uzun filmlerde, film gösterimi dersin önüne geçebilir ve film izletmekteki amaç göz ardı edilebilir. Ayrıca, dil becerileriyle ilgili etkinlikleri aynı ders içinde gerçekleştirmek mümkün olmaz. Kısa filmler ise; dersin içinde dört temel dil becerisini yani dinleme, okuma, konuşma ve yazmayı aynı anda ve daha etkin bir şekilde geliştirmeye yönelik materyaldir. Kısa film kullanımıyla birlikte öğretim elemanının öğrencilerine izleme öncesi, izleme sırası ve sonrasında yaptıracağı etkinlikleri önceden iyi planlaması gerekmektedir.
İzleme Öncesi Yapılacak Etkinlikler
Kısa filmler için belirtilen bu etkinlikler uzun filmler için de kullanılabilir.
a) Kurlara Göre Film Seçimi : Temel, orta ve yüksek düzeylere uygun, ders kitaplarındaki üniteler de göz önüne alınarak onları destekler mahiyette hazırlanmış olan filmler seçilip gösterim sırasına konmalıdır.
b) Konunun Sezdirilmesi : Filmin konusuyla ilgili bir ön çalışma yapılmalıdır. Sözgelimi, filmden bir ya da iki karenin önceden öğrencilere fotokopi yoluyla çoğaltılıp verilmesi daha sonra izlenecek film hakkında bir ön fikir oluşturur.
c) Çeşitli metinlerle destek : Eğer mümkünse filmi alt yazılı ve alt yazısız olarak göstermeyi denemek gerekir. Bunun sebebi alt yazısız izlenen filmin fazla güdüleyici olmaması ve dil içeriğinin grup için zaman zaman çok zor olmasıdır. Daha önce elde edilen basılı materyaller kısa filmin tekrar izlenmesi esnasında ya da izlenmesinin ardından verilebilir. Öğrencilerin farklı yollarla izleme deneyimi yaşamasını sağlamak gerekir. Eğer neler yapılacağı dersin başında anlatılır, öğrenciler kendilerinden beklenen hakkında kafaları karıştırılmayacak şekilde bilgilendirilir ve izlenecek filmle ilgili bir iki paragraflık bir metin öğrencilere okutulursa yapılacak etkinliğin başarıya ulaşması daha kolay olacaktır.
ç) Sorular hazırlamak : Öğrencilere doğru-yanlış, çoktan seçmeli ve boşluk doldurmalı sorular verilebilir. Öğrencilerin filmden önce bu soruları iki kez okumaları ve anlamadıkları soru varsa öğretim elemanından yardım almaları gerekir. Bu hazırlık, öğrencilerin hem filmi daha rahat anlamaları hem de filmi bir amaç için izlediklerinin bilincine varmalarını sağlamak açısından önem taşımaktadır. Öğrenciler filmi bir eğlence olarak değil, kültürü ve dolayısıyla Türkçeyi daha iyi kavramak amacıyla izlediklerinin farkında olmalıdırlar.
İzleme Sırasında Yapılacak Etkinlikler
Bu filmler oldukça kısadır, ancak öğrencileri son derece etkin kılacak uygulamalarla meşgul edecek kadar zengin bir içeriğe sahiptir.
a) Not alma : Kısa filmleri izlerken öğrencilerin kendi çalışma kâğıtlarını hazırlamak için verdikleri mücadele büyük bir zevk olduğu gibi öğrenmede de önemli gelişmeler sağlar. Not alma ve alınan notları yeniden düzenleme unutmayı azaltır. Bu işlem bilginin hafızada pekişmesi açısından yararlıdır.(ÖZBAY, 2005:85). Öğrencilerden film esnasında alabildikleri kadar diyaloğu not almaları istenir. Bu tekniği ilk kez denediklerinde aynı anda film izlemek ve not almak zor gelebilir. Ama zamanla Bireysel olarak çalışıp daha sonra iki kişilik gruplara ayrılan öğrenciler filmde gördükleriyle ilgili birbirlerini sınayabilirler. Farklı olarak, öğretim elemanı film esnasında doldurulacak bir grup çalışma kâğıdı dağıtabilir. Öğrenciler bunları doldururken olay kurgusuna odaklanacaktır.
Eğer öğrenciler filmle ilgili verilen görevleri yerine getirebilirlerse, özgüvenlerinin arttığını hissedeceklerdir. Ancak öte yandan öğretmen bunun ters tepebileceği konusunda da dikkatli olmalıdır.(RYAN, http://iteslj.org/Articles/Ryan-Films.html). Bu durumda önemli olan hazırlanacak sorular ve seçilecek materyalin doğru olarak kullanılması ve öğrenciler için zorlayıcı ancak başarılabilir etkinlikler geliştirilebilmesidir.
b) Tekrar izleme : Film ilk önce alt yazıyla gösterilebilir. İlk izleme Türkçe alt yazıyla, ikinci izleme ise herhangi bir alt yazı olmadan gerçekleştirilebilir. Bu durum, öğrencilerin dikkatlerini sadece olay yapısını anlama düzeyinden bütün diyalogları anlama düzeyine doğru yükseltmelerini sağlayacaktır.
c) Anında taklit : Karakterlerin diyaloglarının tekrar ya da taklit edilmesi öğrencilerin telaffuz, tonlama ve konuşma hızı gibi unsurlara yoğunlaşmalarını sağlayacaktır.
ç) Tahmin oyunları : Film izlenirken çok can alıcı bir noktada durup öğrencilerden filmin kalanını tahmin etmelerini istemek hem yapılan etkinliği eğlenceli hâle getirir hem de öğrencilerin hayal güçleri ve yaratıcı hikâyeler anlatma yeteneklerini geliştirir.
İzleme Sonrası Yapılacak Etkinlikler
Kısa film sona erip ışıklar yandığında, öğrenciler eğlenceli etkinlikler yapmak için güdülenmiş durumda olurlar. Hemen şu etkinlikler yapılabilir:
a) Rol yapma : Herkes gözlerin kendi üzerinde olmasını sever ve öğrenciler de farklı değildir. Kısa filmlerde öğrencilerin kendilerine uygun bulabileceği, kendi yaratıcılığını da katarak zenginleştirebileceği temeller vardır. Öğrenciler az önce izledikleri sahneyi benzer biçimde tekrar edebilirler. Oyuncuların mimiklerini yapabilir ya da diyalogları ve karakterlerin filmdeki orijinal yapılarını koruyarak bunları yeniden yorumlayabilirler. Aynı zamanda öğrenciler filmin çatışma unsurunu değiştirebilir ve filmdeki çatışmaya başka bir çözüm yolu getirebilirler.
b) Tartışma : Filmle ilgili konuşma etkinlikleri yapılmalıdır. Konuşma sırasında öğrencilerin sorularında artış gözlenmektedir. Bu da dil öğretiminde çok önemlidir. Çünkü, dil öğretim ilkelerinden biri de öğrencileri aktif duruma getirmektir. Kısa filmler doğru kullanıldığında zaman içinde öğrencinin telaffuzu düzelip kelime bilgisi zenginleşmektedir. Eğer filmde ihtilaflı konular varsa bu durum, öğrencilere grup tartışması yapma imkânı tanır ve öğrencilerin bu konudaki görüşlerini ortaya çıkarır. Böylece öğrenciler, kendi yaşadıkları sorunlarla ilgili bakış açılarını açıklama ve geliştirme ya da her gün yaşadıkları durumlarla ilgili düşüncelerini Türkçe aracılığıyla açıklama fırsatı bulurlar.
c) Yazılı Anlatım Çalışmaları : İzlenen filmin konusuyla ilgili özet tutturulmalı, daha sonra bu konuyla ilgili kompozisyon yazdırılmalıdır. Bu etkinlik sırasında öğrencilere konuyla ilgili sınıf içi tartışmalarından da yararlanmaları öğütlenmelidir. Öğrencilerin serbestçe filmi eleştirdikleri yazılı anlatım çalışmalarıyla hem yazma becerileri hem de yorum yapabilme yetenekleri geliştirilmelidir.
Sonuç
Sonuç olarak diyebiliriz ki; kısa filmler yabancı dil olarak Türkçenin öğretiminde mutlaka yararlanılması gereken önemli bir materyaldir. Kısa filmler aracılığıyla, dil öğretiminde çok önemli olan kelime öğretiminden dört temel dil becerisini kullanmaya, doğal dil kullanımından deyim ve atasözlerinin doğru kavratılmasına kadar birçok etkinlik kısa sürede ve zevkli uğraşlarla gerçekleştirilebilir. En azından öğrencilerin sevecekleri bu etkinlik, onları dil öğrenme konusunda zaman içerisinde daha olumlu tutumlar kazanmaya yöneltecektir. Dil öğrenme konusunda olumsuz tutumları ortadan kaldıran bir öge de değersiz görülmemeli ve kısa filmler hazırlanacak dil öğretim setlerinin içinde yer almalıdır.
Kaynaklar
AKSAN, Doğan; (2005). Türkçenin Gücü, Ankara, Bilgi Yayınevi.
BARIN, Erol; (1994 ). “Yabancılara Türkçenin Öğretimi Metodu”, A.Ü. TÖMER Dil
Dergisi, s.17, Ankara, Ankara Üniversitesi Basımevi, s.53-56.
DEMİREL, Özcan; (2007). Öğretme Sanatı, Ankara, PegemA Yayınları, 12. Baskı. KAYA, Zeki; (2005).Öğretim Teknolojileri Ve Materyal Geliştirme, Ankara, PegemA
Yayınları.
ÖZBAY, Murat; (2005). Bir Dil Becerisi Olarak Dinleme Eğitimi, Ankara, Akçağ
Yayınları.
RYAN, Stephen; (1998). “Using Films to Develop Learner Motivation”, The Internet
TESL Journal, Vol. IV, No. 11, November http://iteslj.org/ (Erişim tarihi 13.11.2007).
Yayımlandığı yer: Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Türkiye’de Yabancı Dil Eğitimi Ulusal Kongresi, Kongre Bildiriler Kitabı s.191-195. (22-23 Kasım 2007)