McGill Üniversitesi, İslâmi Çalışmalar Enstitüsünün ve ondan ayrı da olsa bağı aşikar İslâmi Çalışmalar Kütüphanesinin merkezi.
Kütüphane, İslâmi Çalışmalar alanında Kuzey Amerika’nin en iyi koleksiyonlarından birine ev sahipliği yapıyor.
“Sadece raflarda kullanım” politikası izleyen kütüphanedeki materyaller, tüm ziyaretçilerin kullanımına açık. Geçtiğimiz yıllarda ise kütüphanede, etkileyici bir çabaya dönüşen dijitalleştirme projesi başladı.
McGill, muazzam bir elyazması koleksiyonuna sahip olmasa da nadir taş baskı koleksiyonunu ve eski basım eserleri barındırıyor ve bu da dijitalleştirme projesinin odak noktası. Projenin halen büyümekte olduğu söylenebilir, şu anda da 400’ün üzerinde dijital materyale sahip.
Üstveri, McGill’in kendi kataloğundan alınmış gibi duruyor. Bu da bir yandan belli bir seviyedeki bolluğu temin ediyor ama diğer bir yandan da karışıklık meydana getiriyor. Örnek verecek olursak ana konularda hem “İslami Felsefe” hem de “İslami Felsefe.” var ve aradaki tek fark noktanın eklenmiş olması. Eğer üstveri düzenlenebilirse bu projeye harika bir katkı sağlanmış olur.
McGill’in Archive.org ile olan işbirliği sayesinde bütün içerik ücretsiz olarak sağlam ve iyi bir ekipmanla donanmış sunucular tarafından sağlanıyor. İkinci olarak, Archive.org kaybolmayacağından ve (tahminimce) otomatik olarak yazılım ve donanım güncellemeleri sunacağından proje geleceğe karşı daha dayanıklı hale geliyor.
Arayüz açık ve anlaşılır durumda, kitaplara erişim ise farklı yollarla sağlanabilir. Örneğin kullanıcı bir başlık arayabilir ama aynı zamanda kategorisine ya da diline göre de kitaplar bulabilir. Başlık araması yapılırken hem Arapça yazı hem de Latin alfabesi çevrimyazısına başvurmak gerekiyor çünkü bazı başlıklar yalnızca çevrimyazı olarak kataloglanmış. Bazen arama özelliği tümüyle bozuluyor.
Örneklemek gerekirse, الأسرار كاشف, Kashif al-asrar ve Kāshif al-asrār başlıklarını aratınca -tırnak işareti içinde olsa da olmasa da- hiç sonuç çıkmıyor, bu da kullanıcıyı öyle bir kitabın koleksiyonda olmadığı fikrine götürüyor.
Bir girdiye tıklayınca ek üstveri ile birlikte görüntüleyici karşımıza çıkıyor. Görüntüleyici oldukça iyi, özellikle de tam ekran modundayken çok başarılı. Hızlı kaydırmaya elverişli ancak, birçok başka projede de gördüğümüz gibi, görüntüleyicinin sayfa numarası dökümanın gerçek sayfa numarasına uymuyor.
Dijitalleştirilmiş materyaller çoğunlukla basıldığından dolayı bu çok büyük bir problem değil çünkü numaralandırma her sayfada bulunuyor. Sayfaları görüntüleme seçenekleri “bir, iki, birçok” olarak verilmiş.
Bir sayfa seçenegi yakın incelemeye izin veriyor, iki sayfa seçeneği arama yapmaya elverişli, birçok sayfa seçeneği ise hızlı taramaya uygun. Yakınlaştırma özelliği de kendini belli ediyor.
Tekli sayfa indirmede önce yakınlaştırma özelliğini kullandığınızdan sonra da sağ tık yapıp kaydettiğinizden emin olun. Bu şekilde en yüksek kaliteyi elde edeceksiniz.
Ayrıca, bütün eseri indirme seçeneği de mevcut. Bu da tabi ki çok güzel bir özellik. Alacağınız PDF korunmalı, o yüzden üzerinde oynama yapmak çok zor. Yakınlaştırırken ve tekli sayfa indirirken alınan çözünürlük PDF’inkinden daha yüksek olsa da PDF’in kalitesi çoğu kullanıma uygun.
Çözünürlük
Genel Notlar
Burada Yusuf ile Züleyha isimli eserin tam sayfası mevcut. Özellikle sayfanın kenarlarının pek görünür olmadığını söyleyelim. Bu da baskının alt kısmının eğri mi olduğunu (çok da düz olmayan hatta bakınız) yoksa sayfanın çıkıntı mı yaptığını belirlemeyi zorlaştırıyor.
Takip eden sayfada kenarları görebiliyoruz ve aynı zamanda sayfaların düz tutuldukları belli. Fotoğrafın aydınlatmasındakı eşitsizliğe de dikkat çekmek istiyorum.
Sonuç
McGill Üniversitesi İslami Çalışmalar Kütüphanesi başka kütüphanelere de örnek olabilecek seçkin bir dijitalleştirme projesine imza atmış durumda. Bu yazıda üstünde durduğum üzere, çoğu üstveriyi temizlemeyle ilgili olan bazı noktalar geliştirilebilir. Archive.org ile ortaklığın getireceği esnek bir yaklaşım, bu düzeltmeleri kolay hale getirecektir. En önemlisi de, fotoğrafların yüksek çözünürlükte olmaları ve etkin bir şekilde kullanılabilmeleri.
PDF’lerin indirilme boyutları hem metnin okunması hem de saklanması ve geri erişimi için ideal durumda. Sayfaları tekli indirme seçeneği de hoş bir özellik. Umarım bu proje büyümeye devam eder. Bu yazıyı hazırlarken, digitalorientalist.com’da yer alan Comparing Digital Materials from McGill yazısından yararlandım. Evrensel bilginin dolaşımı için digitalorientalist.com‘u ziyaret etmenizini de öneriririm.