

Avrupa Birliği ve ABDnin yaşadığı siyasi ve ekonomik krizler sonun başlangıcı diyebileceğimiz önemli bir dönemece girmiştir. Batının üstünlüğünü yerini muhtemelen yükselen güçlerin paylaştığı yeni ve çok kutuplu bir dünya alacaktır. 09 Aralık 2001 tarihinde yapılan zirve sonuçlarından da anlaşılacağı gibi Avrupa Birliği birlik olmaktan uzaklaşmaktadır. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ise bundan sonra mali problemlerinin esiri olarak ölmeyecek ama sık sık sıtma nöbetine girecek, bunun sonuçları tüm dünyada daha çok hissedilecektir. Yaklaşan seçimler Obama, Sarkozy ve daha sonra Merkelin sonu olabilir ama ülkelerinin yaşadığı kronik sorunlar Batının düşüşünü engelleyemeyecektir. ABDnin 17 trilyon dolar, ABnin ise 16 trilyon dolar olan bütçesine rağmen bütçe açıkları her ikisinin de trilyon dolarları geçmektedir. Ortak sorunları yaşlanan nüfus ve bunun sonucu olarak sağlık ve emeklilik masraflarının getirdiği yükü taşıyamamaları yanında başta bankacılık sektörü olmak üzere çeşitli yapısal sorunlardır. Son zirve sonrası AB sadece iki vitesli hale gelmedi, İngiltere sistemin dışında kaldı, yapısal değişiklikler acil hale geldi. ABDde sokaklara taşan protestocular, ABD tarihinin en sosyalist başkanı için Obama Şirketlerin Kuklası, Obama Yüzde 1'in Başkanı diye sloganlar atıyorlar. Amerikan Baharı diye telaffuz edilen orta direk gösterilerinde bugüne kadar 700 kişi tutuklandı. Bu makalede, AB ve ABDde neler olduğuna ve Türkiyeye yansımalarına odaklanacağız.
Avrupa Birliği çatlıyor ama bölünemiyor
Aralık 2011 Zirvesinde Avrupa Birliği, Euro Bölgesini korumak için mali birlik oluşturma konusunda bölünürken, ABye üye 27 ülkenin liderlerinden 25i Euro Bölgesini korumak için katı bütçe kurallarıyla daha sıkı birlik oluşturma konusunda anlaştı . İngiltere kendisi için istediği imtiyazları elde etmede başarılı olamayınca AB anlaşmasında önerilen değişiklikleri kabul edemeyeceğini açıkladı. Böylece, Euro Bölgesi üyesi olmayan 10 AB üyesi ülkeden sadece İngiltere yeni anlaşma yapılması sürecinin dışında kalmış oldu. Kendi finansal hizmetler sektörünü koruyacak ayrı bir protokol yapılmasını isteyen İngiltere sistemin dışına itildi ve Avrupa Birliği içinde ama karar alma mekanizmasının dışında bir konuma düştü. İngiltereye göre Euro Bölgesindeki borç krizini çözmek için tüm ABnin uyması öngörülen anlaşma değişikliği, İngiltereye göre çıkarlarına uymamakta ve bağımsızlığının kaybı anlamına gelmektedir. Mali sözleşme adı verilen yeni hükümetlerarası anlaşmaya göre Euro Bölgesinde bütçe açığı gayri safi yurtiçi hâsılasının yüzde 3ünü aşan ülkeler otomatik yaptırımlara uğrayacaktır.
AB Zirvesinde, mali krizle mücadele için AB ülkelerinin Uluslararası Para Fonuna (IMF) ikili kredi yoluyla 200 milyar Euro borç verilmesine ve bunun 150 milyar Eurosunu Euro Bölgesi ülkelerinin sağlamasına da karar verildi. Yunanistan gibi güney Akdeniz ülkelerinin istatistiklerle oynayarak AByi yanıltmasına da tedbir getirildi. Avrupa Konseyi Başkanı Herman van Rompuy, Aşırı bütçe açıkları konusundaki kurallarımızı otomatik hale getirerek sıkılaştıracağız. Üye ülkeler, taslak bütçe planlarını Avrupa Komisyonuna gösterecekler dedi. Özetle AB içinde 17 ülkeli Euro bölgesi ile 10 üyeli diğerlerinin bulunduğu ikinci bir grup oluşmaktadır. AB Komisyonu, 17 ülkenin liderlerinin kontrolü altında olacak, Euro bölgesi ekonomi yönetimi için yeni ayrıcalıklı yetkilerle donatılacaktır. Tabii bu uzlaşmanın arkasından, 27 üyeli ABnin nasıl uyumunu sürdüreceği belirsizdir. Son zirvede ABnin gerçek patronunun Almanya olduğu iyice ortaya çıkmıştır. AB artık karar alma sürecinde bu yapısal kırılmalar nedeni ile sıkıntı yaşayacak, birlik kararı oluşturmak zorlaşacaktır. İngiltere ise artık Türkiyeye verilmek istenen imtiyazlı ortak konumuna düşmektedir.
Avrupada rakipsiz olan Almanya, perde arkasından Dünyaya farklı bakan Fransa ile birlikte kendi anlayışına uygun bir serbest ticaret bölgesi yaratmaya çalışmaktadır. Almanya ve Orta Avrupa tarafından ifade edilen önce Avrupa prensibine rağmen, diğerleri böyle olmadığını bilmekte ve olmasını da istememektedirler. Almanya, işlerin zamanla yoluna girmesini umut etmektedir. Ancak doğru bilginin olmadığı Avrupada eski mutlu günlerin geri dönmesi ve gerçeklerin değişmesi zor gözükmektedir. Zaten Schengen ve Euro dolayısıyla farklılıklar vardı. Yeni Avrupada öncelikle bir çekirdek olacak ve burada 3 Benelüks ülkesi ile Fransa, Almanya ve ekonomileri iyi olan Finlandiya ve Slovenya yer alacaktır. İkinci grubu 17ler tamamlayacak, bundan sonra sisteme uyum sağlayamayan beceriksizler yani 10lu grup gelecektir. Ancak, AB özellikle ekonomik olarak, bölünemeyecek kadar çok iç içe geçmiştir. Şirketler arasında milliyet kalmamıştır. Son zirvede Almanya tarafından altın kural olarak belirlenen denk bütçe kamu bütçesinin azalması yani halka giden hizmetlerin azalması anlamına gelmektedir. Konforlu yaşamaya alışan AB vatandaşları artık sonra kemer sıkmak zorundadır. Tarihsel olarak ayaklanmaya meyilli olan Avrupa insanı, bundan sonra Amerikadaki gibi sokaklara düşebilir.
Seçime hazırlanan ABD tüm cephelerde mağlup
ABD, Afganistan ve Iraktan mağlup dönüyor, Asyada kaleleri düşerken Çin karşısında susmak, Ruslarla iyi geçinmek zorunda, İran karşısında çuvalladı, tek avunduğu; Ortadoğuda ucuza getirdiği demokrasi getirme görüntüsü altında eski adamlarını İslamcılarla değiştirecek olması. ABD son on yıldır parasının çoğunu silahlı kuvvetlerine o ise Afganistan ve Irak savaşlarına ve ülke inşası gibi görevlere harcamaktadır. Amerikan savunma bütçesinde 10 yıl süre ile her yıl 400 milyar dolar kesinti yapıldı. Yani ordu topal ördek olurken mali sorunlar ordu personeli ve ailelerini vurmakta, maaşlar yetmemektedir. İktidara geldiğinde bütçedeki büyük deliğin fakında olan Başkan Obamanın önceliği Afganistan ve Iraktan bir an önce çekilmekti. İlk önemli adımı Afganistanda bir an önce başarılı olma kararlığının göstergesi olarak General David Petrausu komutan ataması oldu. Böylece Temmuz 2011de Afganistandan kuvvetlerini çekebileceği umuyordu. Petraus yanlış seçimdi, onun konvansiyonel kuvvet stratejisi tutmadı, bu sene ordu ile bağlantısı kalmasın diye CIAnın başına verdiler. Afganistandan çekilme tarihi Petrausa sorulmadan 2014 oldu. Amerika her ne kadar yenilmediğini göstermek için insansız hava araçları ve özel kuvvetleri ile var olmaya çalışıyor olsa da Afganistanda Talibana karşı savaşı kaybetti.
ABD, Irakta olduğu gibi karşı tarafla anlaşarak çekilmek yani şerefli mağlubiyet peşindedir. Amerikalı ve Pakistanlı yetkililer Taliban ile Almanyadaki görüşmelerden sonra bir Körfez ülkesinde 8 saat gizlice görüştü. Taliban ile arası iyi olan Pakistan, ABDnin çekilmesine destek olmayı bile düşünmüyor. Görüşmelerden dolayı ABDye kızan Afgan hükümeti yaygın yolsuzluk batağı ve iç siyasi çekişmeler içindedir . ABDnin Afganistana yapacağı askeri ve ekonomik yardımın azalması Afganistan GDPsini %12-40 azaltacaktır. Bu kriz muhtemelen Karzainin görevini bırakmasına ve yeni bir başkanlık seçimine yol açacaktır . Irakta yönetimi Şii Malikiye bırakan Obama, ABD birliklerinin küçük bir eğitim kuvveti bırakarak yılsonuna kadar Iraktan çekileceğini açıkladı. 9 yıl süren harekât süresince Irakta 4.000den fazla Amerikan askeri ve on binlerce Iraklı sivil öldü. Savaş Amerikaya yüz milyarlarca dolara mal oldu. Maliki, ABDnin son ana kadar direttiği kuzeyde 3-4 bin kişilik bir kuvvet bırakma teklifini reddetti. Afganistanda olduğu gibi Irakta da taraflar şimdilik ABDnin çekilmesini bekleyen bir sessizlik içindedir. ABDnin yaptığı Anayasa ile çok fazla yetkiler edinen, petrole ve bazı şehirlere konmak isteyen şımarık Kürtleri zor günler beklemektedir.
Amerikan ulusal güvenliğini uzun vadede tehdit eden iki alan Batı Pasifik ve İran Körfezidir. ABDnin Çine 1 trilyon dolardan fazla borcu bulunmaktadır. Bu yüzden Amerikan yönetimi şimdilerde Çin hakkında bir şey söylemeye oldukça isteksizdir. ABD borçlarını kapamadığı sürece Çinin yavaş yavaş askeri olarak da rakip olmasına göz yummak zorundadır. ABDnin Asyanın doğusundaki varlığının zamanla sıfırlanması ve bölge Çinin kontrolüne girmesi riski artmaktadır. Obamanın diğer başarısızlığı Japonya ile Okinawa üssü konusunda bir anlaşmaya varamaması ve Japonyanın gittikçe dış politikasını Çin korkusu nedeni ile ABD ile Çin arasında bir rotaya kaydırması oldu. Aynı gerileme Güney Kore ile de söz konusu ve bu ülke ile serbest ticaret anlaşması yapılması hala sallantıdadır. Obamanın en zayıf yönü ise Rusya ile ilişkileridir. Gürcistandaki Rus işgalleri karşısında cesaretli adımlar atamayan ABD, füze savunma kalkanı, Afganistandan çıkış vb. birçok konu için Ruslarla iyi geçinmek zorundadır . Obamanın diğer başarısızlığı İran konusunda oldu. İrana yaptırımlar öngören ABD karar tasarısı Rusya ve Çinden başka Türkiye ve Brezilyanın da aleyhte oyları ile reddedildi. Afrikaya yerleşmek isteyen ABD, bir El Kaide ağı yaratmaya çalışıyor. Amerikan liderliğinin azalması Avrupa ile yolların oldukça ayrılmasına neden oldu. Bunun en yakın örneği Libya operasyonuna İngiltere ve Fransanın liderlik etmesidir .
Ortadoğuda demokrasi geliştirme ve Türkiyeli yöntem
Ortadoğu ile ilgili gelişmeler hepsi birbiri ile bağlantılı olan ABDnin İran ve Pakistan üzerindeki baskıları, Türkiye ve Suudi Arabistanın Suriye üzerindeki ihtirasları yanında Mısır ve Libya gibi ülkelerin yeni yönü ve İsrail-Hamas dinamikleri etrafında bölgesel olarak farklı şekillenmelere ve krizlere neden olabilir. Seçimi kaybetme ihtimali karşısında telaşlanan Obama, Türkiye ve S. Arabistan gibi bölge ülkelerini işbirliğine zorladı. ABD Dışişleri Bakanı Clinton, Savunma Bakanı Leon Panetta ile birlikte Ağustos 2011de Ulusal Savunma Üniversitesinde katıldığı bir toplantıda ABDnin dünyanın en güçlü lider ülkesi olarak insan hakları ve demokrasi gibi evrensel değerleri daha etkili ve iyi geliştirmek için akıllıca koalisyonlar kurduğunu söyledi. Clinton ABD değerlerini, çıkarlarını ve güvenliğini savunmaktadır ama diğerleri de evrensel değer ve çıkarları güçlendirmek için aynı adımları atmalıdır, liderliğimizin bir bölümü diğerlerinin de bunu yapmasını sağlamaktır ve biz bunu yapıyoruz dedi.
Amerikan askeri gücü Irak ve Afganistanın işgaline ya da başka bölgelere müdahaleye yaramakta ama eski rejimleri değiştirmek ya da yeni bir rejim kurmaya yetmemektedir. Bunun için diplomasi ve başka kurgulara ihtiyaç vardır. Dünya gittikçe çokkutuplu hale gelirken Türkiye gibi Batılılarla işbirliği yapan ülkelerin kendi sınırları dışında demokrasilerin geliştirme işine katılması yeni bir yöntemdir. Ortadoğu bir satranç tahtası ve burada iyi satranç oyuncularına ihtiyaç vardı. Kısa sürede başarılı olamayacağını bile bile ABD, Türkiye ve demokrasinin zerresinin olmadığı S.Arabistan ittifakı reform yapması için Esatı sıkıştırmaktadır. Ortada Arap Baharı yoktur, bu coğrafyada 30 yıldır iktidarı ele geçirmek isteyen İslamcılar, Batı tarafından eski adamlarının yerine konulmaktadır. Batıya göre Radikal İslama karşı kullanılacak vasıta ılımlı İslamdır. Ilımlı İslamcılar da bir süre kullanıldıktan sonra rafa kaldırılacaktır. Mısır ve Suriyede Müslüman Kardeşler ve diğer İslamcı gruplar tetikte beklemekte, Libya, şeriata geçeceğini açıklamıştır. Fas ve Tunusta da AKP kazanmıştır.
Demokrasinin kaleleri olarak görülen Avrupa ve ABDnin yaşadığı ekonomik krizler dünyadaki konumlarına olan güveni sarstı. Şimdi, sosyal medya ya da yeni iletişim teknolojilerinin yerel halka ulaşmada sağladığı kolaylıklara başvurulmaktadır. Sosyal medyanın ilk gerçek patlaması Mısırda yaşandı. Facebook göstericilerin organize olmasına yardım etti. Facebook bloke edildiğinde yerini Twitter aldı. ABD Dışişleri Bakanı Clinton, Mübarekten internet bağlantısını açmasını istedi. Eylemleri dinamik tutmak için dial-modemler ve hatta Twitter içindeki Google telefonu kullanıldı . Sadece sosyal medya değil, El Cezire gibi CIA TVsi gibi çalışan standard medya da ayaklanmaların büyümesinde etkili oldu. YouTubea konan görüntüler bu TV tarafından kullanıldı. Türkiye ile birlikte Suriye karşısındaki Sünni İslam cephesinin ana aktörü olan Suudi Arabistan, ABD ile birlikte İrana yönelik müdahale ve komploların asıl itici gücü hatta azmettiricisidir . S.Arabistan ve Türkiye ile birlikte Suriyedeki muhalif Sünni gruplara açıktan destek olmaktadır. İran ve Suriye ile iyi ilişkileri olan ve Libyada İslamcıları örgütleyen Katar ise Suriye için Arap dünyasında arabuluculuk rolü oynamaktadır. Sünni Hamas örgütü başka bir manivela olarak karşımıza çıkmaktadır.
Sonuç yerine; Türkiye neyin peşinde?
Avrupa Birliği sürecinde umduğunu bulmayan Türkiye, yönünü zaten Orta Doğuya çevirmiş ve ABD ile işbirliği içinde, yeni rejimlerin kurulduğu Orta Doğuda lider olmaya soyunmuştur. Türkiyenin AKPsi Ilımlı İslam adı altında Arap coğrafyasındaki ülkelere örnek olarak sunulmaktadır. Bu modelin Orta Doğudaki hedef kitlesi Müslüman Kardeşlerdir. AB Zirvesinde kabul edilen 2014-2020 bütçesinde üyeliğe katılacak ülkeler ile ilgili fonlarda Türkiyeye ayrılan para yoktur. Yani ABnin umurunda değiliz, en azından 2020den üyelik ihtimali dahi görülmemektedir. Avrupacılar, şimdi Türkiye için 2023ü hedef gösterip, çöken Avrupanın kuyruğuna takılmamızı istiyorlar. Hâlbuki içinde olduğumuz dönem Türkiyeye bağımsız politikalar izlemek için uygun fırsatlar vermektedir. Türkiyenin önceliği terördür. Türkiye, bölücü terörü bitirmek, Irakın kuzeyindeki cerahati akıtmak ve bölgeyi dönüştürmek için AB ve ABDsiz hareket edebileceği bir manevra dönemine giriyor. Bunun için de evrensel idealler peşinde değil tıpkı AB içindeki İngiltere gibi kendi ülke çıkarlarımız peşinde politikalara, kendi oyunumuzun aktörü olmaya ihtiyacımız var.