Van – İran film günleri için Van’da olduğum sırada karşıma çıktı Aal. İran İslam Cumhuriyetinin gönderdiği “izinli” filmlerden biriydi ve afişiyle de konusu hakkında pek bir fikir vermiyordu. Filmin başrol oyuncusu Mustafa Zamani’nin (Hani şu TV’de gösterilen Hz. Yusuf dizisinde Yusuf’u oynayan aktör) katılımıyla filmin Türkiye galası yapıldı ama gösterime girer mi bilinmez!
Hal böyle olunca film başladıktan beş dakika sonra anladım ki hayatımda ilk kez İran yapımı bir korku filmi izleyeceğim. En kötüsüne bile dayanabilen sağlam bir “fantastik sinema izleyicisi” bünyesine sahip olduğumdan Cinevan sinemasının rahat koltuklarına gömülüp kendimi filme bıraktım.
Doğu mitlerinden beslenen film kendisine korkutma ikonu olarak, hamile kadınlara dadanıp onların bebeklerini çalan ve öldüren “Alkarısı”nı seçmiş. Tahranda çalışan bir mühendis olan Sina (Mustafa Zamani) bir görev için Ermenistan’a gidiyor ama bu aslında eski sevgilisi olan patronunun onunla yalnız kalabilmek için hazırladığı bir tuzak. Gel gör ki, Sina karnı burnunda hamile olan eşini de Erivan’a getirmiş. Tabi bu duruma epey bozulan patron-sevgili kadından kurtulmak ve Sina’yı tekrar kendisine aşık etmek için şeytani bir plan yaparak, doğaüstü kötülüklerden yardım istiyor.
Yönetmenliğini Bahram Azimi‘nin yaptığı Aal güçlü bir fantastik sinema örneği değil ama bu kadar dar alandan zaten böyle bir film çıkmasına da imkan yok. İran sinemasının kendine has kısıtlamaları mevcut. Mesela asla bir kadınla, erkeğin, evli olsalar bile, tensel temasını gösteremiyorsunuz. Hal böyle olunca bir dokunuşla özetlenecek kimi olayları açıklamak için karakterler epey bir dil döküyorlar.
Ayrıca bir Elm Sokağı Kabusu bölümünden daha çok rüya sahnesi içeren film bu yüzden bir süre sonra asap bozucu bir komediye dönüşüyor. Güzel planlar ve temiz bir kurgusu olmasına rağmen bu da 802lerin Hong Kong aksiyonlarındakine benzer abartılı oyunculuklarla zedeleniyor. İran’da filmlerin hala sesli çekilmiyor olması da ayrı bir ilginçlik. Filmde benim en çok dikkatimi çeken Sina’nın patronunu oynayan İran’lı oyuncu Ana Nemati oldu. İran sinemasının kadın yüzleri kesinlikle çok etkileyici…
Efekt, makyaj bakımından da fakir bir film Aal. Karşınıza bir şekilde çıkarsa göz atabilirsiniz ama özellikle arayıp bulacağınız bir iş değil. İran’dan gelen protest dalganın dışında, fantastik bir sinema örneği olduğu için dikkatimi çekti ve yazıp, paylaşmak istedim. Bunun dışında bir önemi yok.
Hazır fırsat bulmuşken İran sinemasının en büyük yıldızı ile de fotoğraf çektirdik. Biz adamın çok farkında değiliz ama kendi ülkesinde epey bir tanınıyor. Oyunculuğu fena değil aslında… 70’lerde olduğu gibi bizim sinemamıza transfer bile olabilir belki. (bknz: Cihangir Gaffari)
Not: “Alkarısı” bizim kültürümüze de çok uzak bir fenomen değil, biz de de bunun “Albasması” şeklinde bir karşılığı var aslında… Tüm Orta Asya halklarını besleyen bir mit bu ve internet üzerinden biraz araştırdığımızda karşımıza şu çıkıyor:
“Al basması (Albastı), bütün Türk boylarında ortak bir kötü ruh inancıdır. Yörelere ve tarihin akışına göre -birbirine benzer olmak üzere- şu sözcüklerle adlandırılmıştır: Abası, Al, Albas, Albastı, Albıs, Albız, Alkarası, Alkarısı, Almıs. Doğum sırasında ve sonrasında gerek ana için, gerek çocuk için çok büyük bir tehlike olan Albastı ve bu ruhla ilgili inançlar Türkler’in çok eski devirlerinden günümüze dek gelen, halâ Anadolu ve Anadolu dışı Türkler arasında yaşayan önemli bir mitolojik unsurdur.
Karakteristik bir Türk motifi olan Al, Albastı ruhu, Orta ve Batı Türklerinde Albastı, Alkarısı; Osmanlı metinlerinde Albız; Uranha-Tuba Türklerinde Albıs; Altay Türklerinde Almıs; Saha (Yakut) Türklerinde Abası olarak bilinir. Kumuk Türklerinde Al karısı’nın adı “bastırık”tır; al basmasına da “bastırık basa” derler. Bu inanç Dağıstan halklarından Avarlarda da vardır. Kam’lar (baksı, şaman), Albastı’yı genellikle keçi suretinde görürler. Bu inançla ilgili olarak yapılan törenlerde Albastı, ana ve çocuktan uzaklaştırılmaya çalışılır. Saptanmış böyle bir törende baksı bir yandan ilahi/efsun okur, öte yandan bir koyun ciğerini lohusanın ciğeri yerine Albastı’ya verir. Çünkü Albastı lohusanın ciğerini alıp kaçar ve suya atar. Ciğer suya düşerse lohusa ölür. Bir baksı ilahisi/efsunu şöyledir:
“Ey şeytanlar, şeytanlar
Bu ciğeri alın
Buna kanaat edin
Bu kadını öldürmeyin
Zarar dokundurmayın.
Koyun ciğeri size yetmez mi?
Bu koyun ciğerini ciğer saymıyor musunuz?
Öyle ise elime kılıç alırım
Hesapsız ruhlarımla Size saldırırım.”