... konulu sunumlar: "6085 s. SAYIŞTAY KANUNU VE İLGİLİ MEVZUAT"— Sunum transkripti:
1 6085 s. SAYIŞTAY KANUNU VE İLGİLİ MEVZUAT Hüseyin ÇELİK-Denetçi
2 Sunum Planı 2. Sayıştayın Görev ve Yetkileri 3. Sayıştay Denetimi 1.Sayıştay Denetiminin Anayasal ve Yasal Çerçevesi2. Sayıştayın Görev ve Yetkileri3. Sayıştay Denetimi
3 Sayıştay Denetiminin Anayasal ve Yasal Çerçevesi
4 Bütçe HakkıBütçe Hakkı Parlamentolara aittir. Bu hak çerçevesinde Parlamentolar denetimleri kendi eliyle yapamadığı için Sayıştaylara ihtiyaç duyulmuştur.12.yy da Magna Carta ile Bütçe Hakkının kabuluSayıştay 1862 yılında Divan-ı Muhasebat adıyla kurulmuştur.
5 29 Mayıs 1862 Tarihinde DİVAN-I MUHASEBAT Adıyla Kurulmuştur. Türkiye Sayıştayı29 Mayıs 1862 Tarihinde DİVAN-I MUHASEBAT Adıyla Kurulmuştur.1876 Kanun-i Esasisi İle Anayasal Kimlik Kazanmıştır.1924, 1961 ve 1982 Anayasalarında da bu niteliğini korumuştur.
6 Sayıştay Denetiminin Anayasal Çerçevesi 1982 Anayasası Md Sayıştay, merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarının bütün gelir ve giderleri ile mallarını Türkiye Büyük Millet Meclisi adına denetlemek ve sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlamak ve kanunlarla verilen inceleme, denetleme ve hükme bağlama işlerini yapmakla görevlidir. Sayıştayın kesin hükümleri hakkında ilgililer yazılı bildirim tarihinden itibaren onbeş gün içinde bir kereye mahsus olmak üzere karar düzeltilmesi isteminde bulunabilirler. Bu kararlar dolayısıyla idari yargı yoluna başvurulamaz.Vergi, benzeri mali yükümlülükler ve ödevler hakkında Danıştay ile Sayıştay kararları arasındaki uyuşmazlıklarda Danıştay kararları esas alınır.(Ek fıkra: 29/10/ S.K./2.mad) Mahalli idarelerin hesap ve işlemlerinin denetimi ve kesin hükme bağlanması Sayıştay tarafından yapılır.Sayıştayın kuruluşu, işleyişi, denetim usulleri, mensuplarının nitelikleri, atanmaları, ödev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri ve diğer özlük işleri, Başkan ve üyelerinin teminatı kanunla düzenlenir.
7 Sayıştay Denetiminin Anayasal Çerçevesi Anayasa Md Sermayesinin yarısından fazlası doğrudan doğruya veya dolaylı olarak Devlete ait olan kamu kuruluş ve ortaklıklarının Türkiye Büyük Millet Meclisince denetlenmesi esasları kanunla düzenlenir.(3346 sayılı KİT ile Fonların TBMM Den. Düz. Hak. K.)
8 Sayıştay Denetiminin Yasal Çerçevesi 5018 / Md Sayıştay tarafından yapılacak harcama sonrası dış denetimin amacı, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin hesap verme sorumluluğu çerçevesinde, yönetimin malî faaliyet, karar ve işlemlerinin; kanunlara, kurumsal amaç, hedef ve planlara uygunluk yönünden incelenmesi ve sonuçlarının Türkiye Büyük Millet Meclisine raporlanmasıdır.Dış denetim, genel kabul görmüş uluslararası denetim standartları dikkate alınarak; a) Kamu idaresi hesapları ve bunlara ilişkin belgeler esas alınarak, malî tabloların güvenilirliği ve doğruluğuna ilişkin malî denetimi ile kamu idarelerinin gelir, gider ve mallarına ilişkin malî işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygun olup olmadığının tespiti, b) Kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli olarak kullanılıp kullanılmadığının belirlenmesi, faaliyet sonuçlarının ölçülmesi ve performans bakımından değerlendirilmesi,suretiyle gerçekleştirilir.
9 Sayıştay Denetiminin Yasal Çerçevesi 6085 / Md. 5 - Sayıştay;a) Kamu idarelerinin mali faaliyet, karar ve işlemlerini hesap verme sorumluluğu çerçevesinde denetler ve sonuçları hakkında Türkiye Büyük Millet Meclisine doğru, yeterli, zamanlı bilgi ve raporlar sunar.b) Genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin; gelir, gider ve mallarına ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygun olup olmadığını denetler, sorumluların hesap ve işlemlerinden kamu zararına yol açan hususları kesin hükme bağlar.c) Genel uygunluk bildirimini Türkiye Büyük Millet Meclisine sunar.ç) Kanunlarla verilen inceleme, denetleme ve hükme bağlama işlerini yapar.
11 Amaç ve kapsam(6085/md.1)Bu Kanunun amacı; kamuda hesap verme sorumluluğu ve mali saydamlık esasları çerçevesinde, kamu idarelerinin etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak çalışması ve kamu kaynaklarının öngörülen amaç, hedef, kanunlar ve diğer hukuki düzenlemelere uygun olarak elde edilmesi, muhafaza edilmesi ve kullanılması için Türkiye Büyük Millet Meclisi adına yapılacak denetimleri, sorumluların hesap ve işlemlerinin kesin hükme bağlanmasını ve kanunlarla verilen inceleme, denetleme ve hükme bağlama işlerini yapmak üzere …….. düzenlemektir.
12 Dış Denetimin Amacı (5018/md.60) Hesap verme sorumluluğu çerçevesinde,Genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri yönetimlerinin,Malî faaliyet, karar ve işlemlerinin;Kanunlara, kurumsal amaç, hedef ve planlara uygunluk yönünden,İncelenmesi,Sonuçlarının Türkiye Büyük Millet Meclisine raporlanmasıdır.
13 Tanımlar (6085/md.2)Sayıştay denetimi=Düzenlilik ve performans denetimiDüzenlilik denetimi=Mali denetim ve uygunluk denetimiMali denetim: Kamu idarelerinin hesap ve işlemleri ile mali faaliyet, mali yönetim ve kontrol sistemlerinin değerlendirme sonuçları esas alınarak, mali rapor ve tablolarının güvenilirliği ve doğruluğuna ilişkin denetim
14 TanımlarUygunluk denetimi: Kamu idarelerinin gelir, gider ve mallarına ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunun incelenmesine ilişkin denetimi,Performans denetimi: Hesap verme sorumluluğu çerçevesinde idarelerce belirlenen hedef ve göstergeler ile ilgili olarak faaliyet sonuçlarının ölçülmesini,Hesap yargılaması: Kanunlarla belirlenen sorumluların hesap ve işlemlerinin mevzuata uygun olup olmadığının yargılama yoluyla kesin hükme bağlanmasını ve bununla ilgili kanun yolları
15 TanımlarKamu zararı: Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununda belirtilen kamu zararını,Kamu kaynakları: Kamuya ait veya kamu gücü kullanılarak elde edilen gelirler, taşınır ve taşınmazlar ile Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerler, para, alacak ve haklar, borçlanma suretiyle elde edilenler dahil her türlü değerler ile bağış ve yardımları,
16 Bağımsızlık (6085/md.3)Sayıştay; bu Kanun ve diğer kanunlarla verilen inceleme, denetleme ve kesin hükme bağlama işlerini yaparken işlevsel ve kurumsal bağımsızlığı olan bir kurumdur.
17 Kurum ve Görev Yönünden Bağımsızlık Meslek Mensuplarının Bağımsızlığı Mali Bağımsızlık
18 Kurum ve Görev Yönünden Bağımsızlık Parlamentodan BağımsızlıkYürütmeden BağımsızlıkRaporlama BağımsızlığıRaporun İçeriğiDenetim Bulgularının İfade TarzıRapor Sunuş Zamanı
19 Meslek Mensuplarının Bağımsızlığı Göreve Son Verilmesi Özel Şartlara BağlıdırBaşkan ve Üyelerinin Görev Dokunulmazlığı VardırDenetçilerin Soruşturma ve Kovuşturması Hakimlerle Aynı Prosedüre Tabidir.
20 AYM KararıSayıştay denetimi, TBMM’ye sunulan Sayıştay raporuyla sonlanan bir süreci kapsamaktadır. Bu süreçte en önemli görevi denetçiler ifa etmektedir. Sayıştayın yargılama daireleri ile diğer daire ve kurulları, denetçiler tarafından yapılan inceleme ve değerlendirme sonucu hazırlanan denetim ve yargılamaya ilişkin raporlara dayanarak görev icra etmektedirler. Bu nedenle Sayıştayın bağımsızlığı, Başkan ve üyelerin yanı sıra denetçinin bağımsızlığını da gerektirmektedir. Sayıştay denetçisinin yürütmeden ve hatta yasama organından bağımsız olarak idarenin gelir, gider ve malları ile sorumluların hesap ve işlemleri üzerinde inceleme yapması, elde ettiği denetim bulgularını maddi ve hukuki yönden değerlendirmesi ve rapora bağlaması gerekmektedir. Bu süreçte, yasamanın ve yürütmenin denetçiye telkin, tavsiye veya maddî ve manevi zorlamada bulunulması, denetçinin bağımsızlığını zedeler.
21 Denetim alanı(6085/md.4)Merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleriSosyal güvenlik kurumlarıMahallî idarelerSermayesindeki kamu payı doğrudan veya dolaylı olarak % 50’den fazla olan özel kanunlar ile kurulmuş anonim ortaklıklarDiğer kamu idareleri (kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları hariç),
22 Denetim alanıKamu payı % 50’den az olmamak kaydıyla sayılan idarelere bağlı veya bu idarelerin kurdukları veya doğrudan doğruya ya da dolaylı olarak ortak oldukları her çeşit idare, kuruluş, müessese, birlik, işletme ve şirketler
23 Denetim alanıiç ve dış borçlanma, borç verilmesi, borç geri ödemeleri, yurt dışından alınan hibelerin kullanımı, hibe verilmesi,Hazine garantileri, Hazine alacakları, nakit yönetimi ve bunlarla ilgili diğer hususlar;Tüm kaynak aktarımları ve kullanımlarıAvrupa Birliği fonları dahil yurt içi ve yurt dışından sağlanan diğer kaynakların ve fonların kullanımı,
24 Denetim alanıKamu idareleri bütçelerinde yer alıp almadığına bakılmaksızın özel hesaplar dahil tüm kamu hesapları, fonları, kaynakları ve faaliyetleri,Yapılan andlaşma veya sözleşmedeki esaslar çerçevesinde uluslararası kuruluş ve örgütlerin hesap ve işlemleriKİT’ler
25 SAYIŞTAYIN DENETİM ALANI GENEL YÖNETİMKAPSAMINDAKİKAMU İDARELERİKAMU İKTİSADİTEŞEBBÜSLERİKAMU FONLARIDÖNERSERMAYELERMERKEZİYÖNETİMSOSYALGÜVENLİKKURUMLARIMAHALLİİDARELERBELEDİYEŞİRKETLERİGENEL BÜTÇELİKURULUŞLARYÖK VE ÜNİVERSİTELERÖZEL BÜTÇELİKURULUŞLARÖZEL BÜTÇELİDİĞER KURULUŞLARDÜZENLEYİCİ VEDENETLEYİCİKURULUŞLAR
26 Sayıştayın görevleri (6085/md.5) 1. Mali Denetim ve TBMM’e raporlama2. Uygunluk Denetimi ve Kamu Zararına ilişkin Yargılama3. Genel Uygunluk Bildirimi4. Kanunlarla verilen inceleme, denetleme ve hükme bağlama işleri.
27 Sayıştayın yetkileri (6085/md.6) Sayıştay, bu Kanunla veya diğer kanunlarla yüklendiği görevlerin yerine getirilmesi sırasında kamu idareleri ve görevlileriyle doğrudan yazışmaya, gerekli gördüğü belge, defter ve kayıtları göndereceği mensupları aracılığıyla görmeye, mallar hariç dilediği yere getirtmeye, sözlü bilgi almak üzere her derece ve sınıftan ilgili memurları çağırmaya, kamu idarelerinden temsilci istemeye yetkilidir.Sayıştay, denetimine giren işlemlerle ilgili her türlü bilgi ve belgeyi, kamu idareleri ile bankalar dahil diğer gerçek ve tüzel kişilerden isteyebilir.Sayıştay, denetimine giren kamu idarelerinin işlemleriyle ilgili kayıtları, eşya ve malları, işleri, faaliyetleri ve hizmetleri görevlendireceği mensupları veya bilirkişiler tarafından yerinde ve işlem ve olayın her safhasında incelemeye yetkilidir.
28 Sayıştayın yetkileriSayıştay, kamu idarelerinin hesap, işlem ve faaliyetleri ile mallarını, hesap veya faaliyet dönemine bağlı olmaksızın yılı içinde veya yıllar itibariyle denetleyebileceği gibi sektör, program, proje ve konu bazında da denetleyebilir.Denetimler sırasında gerekli görülmesi halinde, Sayıştay dışından uzman görevlendirilebilir.
29 Sorumlular ve sorumluluk halleri (6085/md.7) Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar; kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur. Bu sorumluluğun yerine getirilip getirilmediği Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulacak Sayıştay raporlarında belirtilir. Kamu zararına sebep olunan durumlar ise bu zararın tazminine ilişkin hükme bağlama işlemi ile sonuçlandırılır.
30 Sorumlular ve sorumluluk halleri Bakanlar, kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli kullanılması ile hukuki ve mali konularda Başbakana ve Türkiye Büyük Millet Meclisine karşı sorumludurlar.Sayıştay tarafından gerçekleştirilen performans denetimleri mali ve hukuki sorumluluk doğurmaz.Sorumlular; mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri ile illiyet bağı kurularak oluşturulan ilamda yer alan kamu zararından tek başlarına veya birlikte tazmin ile yükümlüdür.
31 Hesapların verilmesi (6085/md.8) Kamu idarelerinin hesapları, muhasebe yetkilileri tarafından hazırlanarak üst yöneticiler veya görevlendirdiği harcama yetkilileri ile muhasebe yetkilileri tarafından denetime hazır bekletilir veya Sayıştayın bildireceği yere gönderilir.
32 Kamu idareleri ve görevlilerinin sorumluluğu (6085/md.9) Sorumlular veya diğer ilgililer, denetçilerin isteyecekleri bilgi, kayıt ve belgeleri vermeye, işlem, faaliyet ve malların fiili ve fiziki durumlarını geciktirmeksizin göstermeye mecburdurlar.
33 Kamu idareleri ve görevlilerinin sorumluluğu Kamu idareleri ve görevlileri, denetim ve inceleme ile görevlendirilmiş olanlara her türlü hesap, bilgi, belge ve kayıtları ibraz etmek, işlem, faaliyet ve malların fiili ve fiziki durumlarının görülmesini sağlamak, görevin düzenli olarak yapılmasını sağlayacak tedbirleri almak ve her türlü yardım ve kolaylığı göstermek zorundadır.
35 Sayıştay Mensupları (6085/md.10) Meslek MensuplarıSayıştay Başkanı, Daire Başkanları ve ÜyelerGrup BaşkanlarıRaportörlerDenetçilerYönetim MensuplarıBirim BaşkanlıklarıMemurlarBaşsavcı ve Savcılar
36 Başkanlık, Yargı ve Karar Organları (6085/md.11) a) Başkanlık,b) Daireler,c) Genel Kurul,ç) Temyiz Kurulu,d) Daireler Kurulu,e) Rapor Değerlendirme Kurulu,f) Yüksek Disiplin Kurulu,g) Meslek Mensupları Yükseltme ve Disiplin Kurulu,ğ) Denetim, Planlama ve Koordinasyon Kurulu,h) Başsavcılık.
37 Daireler (6085/md.23)Bir başkan ile altı üyeden kurulu daireler birer hesap mahkemesidir. Daireler, bir başkan ve dört üye ile toplanır, hüküm ve kararlar oy çokluğuyla verilir.Hesap mahkemesi olarak sorumluların hesap ve işlemlerine ilişkin düzenlenen yargılamaya esas raporlarda yer alan kamu zararına ilişkin hususları hükme bağlar.Denetim raporları hakkında görüş bildirir.Sayıştay Başkanı tarafından görüşülmesi istenilen konular hakkında görüş bildirir veya karar verir.Denetim raporlarının dairelerde görüşülmesi sırasında ilgili grup başkanı veya raporu düzenleyen denetçi katılarak görüşünü açıklar. Ayrıca ilgili kamu idaresinin üst yöneticisi veya görevlendireceği yardımcısı açıklamalarda bulunmak üzere çağrılabilir.Yargılamaya esas raporların görüşülmesi sırasında açıklamalarda bulunmak üzere ilgili grup başkanı, raporu düzenleyen denetçi, sorumlular ve ahizler çağrılabilir.
38 Genel uygunluk bildirimlerini görüşür. Genel Kurul (6085/md.25)Genel uygunluk bildirimlerini görüşür.İçtihadın birleştirilmesi kararı alır.Bu Kanun gereğince hazırlanacak yönetmelikler hakkında görüş bildirir.Sayıştay’a ilişkin kanun tasarısı ve teklifleri hakkında görüş bildirir.Sayıştay Başkanı tarafından incelenmesi istenilen diğer konular hakkında görüş bildirir veya karar verir.Sayıştay Kanunu ile verilen diğer görevleri yapar.
39 Daireler Kurulu (6085/md.27)Genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerince mali konularda düzenlenecek yönetmelikler ile yönetmelik niteliğindeki düzenleyici işlemler,Sayıştay Başkanı tarafından incelenmesi istenen konular hakkında görüş bildirir ve bu Kanunla kendisine verilmiş olan diğer görevleri yapar.Temyiz Kurulu (6085/md.26)Temyiz Kurulu Sayıştay dairelerince verilen ilamların son hüküm merciidir.
40 Rapor Değerlendirme Kurulu (6085/md.28) Rapor Değerlendirme Kurulu, Sayıştay raporları ile Sayıştay Başkanı tarafından incelenmesi istenen konular hakkında görüş bildirir.Sayıştay raporlarının Kurulda görüşülmesi sırasında ilgili grup başkanı veya raporun denetçisi katılarak görüşünü açıklar.Sayıştay raporlarının görüşülmesi sırasında açıklamalarda bulunması için ilgili kamu idaresinin üst yöneticisi veya görevlendireceği yardımcısı çağrılabilir.
41 Başsavcılık (6085/md.33) Başsavcı; İlama ilişkin yargılamaya esas raporları hazırlayan denetçiler tarafından yapılan temyiz istemini gerçekleştirir veya temyiz isteminde bulunmama gerekçesini, ilgili denetçiye bildirilmek üzere Başkanlık makamına sunar. İlamların infazını izler ve bu hususla ilgili gerekli işlemleri yapar.Hakkında suç duyurusunda bulunulan sorumluların ve diğer ilgililerin durumlarını izler.Sayıştay’ca belirtilen süreler içerisinde verilmeyen hesapları takip eder, hesabı ve istenilen bilgi ve belgeleri vermeyen sorumlular ve diğer ilgililer hakkında bu Kanunda belirtilen gerekli işlemleri yapar.
42 BaşsavcılıkSavcı;Kendisine havale edilen yargılamaya esas raporları, temyiz konusu dosyaları ve diğer işleri inceleyerek düşüncesini gerekçeli olarak bildirir.Oy hakkı bulunmamak üzere hesap yargılamasına katılır ve görüşünü açıklar.
44 Denetimin amacı (6085/md.34) Denetim; a) Bütçe hakkının gereği olarak kamu idarelerinin faaliyet sonuçları hakkında Türkiye Büyük Millet Meclisine ve kamuoyuna güvenilir ve yeterli bilgi sunulması,b) Kamu mali yönetiminin hukuka uygun olarak yürütülmesi ve kamu kaynaklarının korunması,c) Kamu idarelerinin performansının değerlendirilmesi,ç) Hesap verme sorumluluğu ve mali saydamlığın yerleştirilmesi ve yaygınlaştırılması,amacıyla gerçekleştirilir.
45 Denetimin genel esasları (6085/md.35) a) Denetim; kamu idarelerinin hesap, mali işlem ve faaliyetleri ile iç kontrol sistemlerinin incelenmesi ve kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak kullanılmasının değerlendirilmesidir. Sayıştay tarafından yerindelik denetimi yapılamaz, idarenin takdir yetkisini sınırlayacak ve ortadan kaldıracak karar alınamaz.b) Denetim genel kabul görmüş uluslararası denetim standartlarına uygun olarak yürütülür.c) Sayıştay ve denetçiler denetim faaliyetini bağımsız ve tarafsız olarak yürütür. Sayıştaya denetim görevinin planlanması, programlanması ve yürütülmesinde talimat verilemez.ç) Denetimler, güncel denetim metodolojilerinin uygulanmasında gerekli özen gösterilerek gerçekleştirilir.d) Denetim görevinin etkin bir biçimde yerine getirilmesi için Kurum mensuplarının teknik ve mesleki yeterlikleri geliştirilir.e) Kalite güvencesinin sağlanması için, denetimin her aşaması denetim standartlarına, stratejik planlara, denetim programlarına ve mesleki etik kurallarına uygunluğu açısından sürekli gözden geçirilir.
46 Uluslararası Denetim Standartlarına Uygun Denetim Denetim standartları, denetimin başlangıcından bitimine kadar izlenecek yol ve usulleri tarif eden kurallardır.5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun yürürlüğe girmesi ile; dış denetimin (Sayıştay Denetimi), genel kabul görmüş uluslararası denetim standartları dikkate alınarak yürütülmesi esası benimsenmiştir.Sayıştaylar açısından referans olarak kabul edilen uluslararası denetim standartları;Uluslararası Sayıştaylar Birliği (INTOSAI) ve Uluslararası Muhasebeciler Federasyonu (IFAC) tarafından oluşturulan standartlardır.
47 Denetimin genel esasları Denetimin yürütülmesi ve kamu zararının tespitinde aşağıdaki hususlara uyulur:a) Düzenlilik denetimi, kamu idarelerinin gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin mali nitelikteki tüm hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygun olup olmadığının tespitini kapsayacak şekilde yapılır.
48 Denetimin genel esasları b) Kamu idarelerinin gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin mali nitelikteki tüm hesap ve işlemlerinin denetiminde; yetkili merci ve organlar tarafından usulüne uygun olarak alınan karar veya yapılan iş ve işlemlerin mevzuata ve idarelerce belirlenen hedef ve göstergelere uygun olmasına rağmen, yönetsel bakımdan gerekliliği, ölçülülüğü, …uygun bulunmadığı yönünde görüş ve öneri içeren yerindelik denetimi sayılabilecek denetim raporu düzenlenemez. Denetim raporlarında, kamu idaresinin yerine geçerek belirli bir iş ve işlemin yapılmasını veya belirli bir politikanın uygulanmasını zorunlu kılacak, kamu idaresinin takdir yetkisini sınırlayacak veya ortadan kaldıracak görüş ve talep içeren rapor düzenlenemez.
49 Denetimin genel esasları d) Kamu idarelerinin düzenlilik ve performans denetimleri sonucunda düzenlenen taslak denetim raporları denetim grup başkanlıkları tarafından Başkanlığa sunulmadan önce üç uzman denetçiden oluşturulacak rapor değerlendirme komisyonları tarafından ilgili kanunlar ile bunlara dayanarak çıkarılan tüzük, kararname, yönetmelik ve ilgili kanunlarda uygulamayı yönlendirmek üzere yetkilendirilmiş olan kamu idareleri tarafından yapılan düzenleme ve verilen görüşler ile bu fıkrada yer alan diğer hususlara uygunluğu yönünden değerlendirilir.
50 A) Düzenlilik denetimi B) Performans denetimini kapsar. DENETİM TÜRLERİSayıştay denetimi;A) Düzenlilik denetimiB) Performans denetiminikapsar.
51 Düzenlilik DenetimiKamu idarelerinin gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygun olup olmadığının tespiti, (Uygunluk Denetimi)Kamu idarelerinin mali rapor ve tablolarının, bunlara dayanak oluşturan ve ihtiyaç duyulan her türlü belgelerin değerlendirilerek, bunların güvenilirliği ve doğruluğu hakkında görüş bildirilmesi ile (Mali Denetim)Mali yönetim ve iç kontrol sistemlerinin değerlendirilmesi,suretiyle gerçekleştirilir.
52 Performans DenetimiKamu idarelerinin performans denetimi, idarenin plan ve program belgelerinin ışığında izleyeceği yolu ortaya koyan amaç ve hedefleri ile bütçe uygulaması sonucunda ortaya çıkan faaliyet sonuçlarının performans göstergeleri çerçevesinde ölçülmesi şeklinde yapılır. Bu çerçeve içinde performans denetimi raporu idarenin dönem sonundaki performansını başlangıçtaki hedefleriyle karşılaştırarak ortaya koyar.Performans denetimi raporu kurumsal performansın objektif bir çerçevede bağımsız bir bakış açısıyla değerlendirilmesi açısından önem taşımaktadır. Performans denetimi raporları hesap verme sorumluluğunun etkin işlemesini sağlamanın yanı sıra idarelerin performans yönetimi süreçlerinin iyileştirilmesine de önemli katkı sağlayabilir.
53 Denetim Süreci (6085/md.37) Denetimler; a) Denetimin planlanması, b) Denetim programının hazırlanması ve uygulanması,c) Sonuçların ve tavsiyelerin raporlanması,ç) Raporların, Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulması ve ilgili kamu idaresine gönderilmesi,d) Raporların izlenmesi,aşamalarından oluşur.
54 REHBERLERDenetim sürecine ilişkin hususlar, kanunlar dikkate alınmak ve genel kabul görmüş uluslararası denetim standartlarından yararlanmak suretiyle hazırlanacak yönetmelik, standart ve rehberlerde belirtilir.Düzenlilik Denetimi RehberiFaaliyet Raporlari Degerlendirme RehberiPerformans Bilgisi Denetimi RehberiMali Istatistikleri Degerlendirme RehberiBilişim Sistemleri Denetim Rehberi
55 Düzenlilik Denetiminin Özellikleri Düzenlilik denetimleri;Mali kayıtların incelenmesi ve değerlendirilmesi ile mali rapor ve tablolar hakkında görüş bildirilmesi de dâhil olmak üzere kamu idarelerinin hesap verme sorumluluğunun gerçekleşmesine katkı sağlar.İlgili kanun ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğun değerlendirilmesi, mali sistemlerin ve işlemlerin denetlenmesini içerir.İç kontrol ve iç denetim fonksiyonlarını değerlendirir.Denetim sonuçlarının raporlanmasına imkân sağlar.Mali denetim ve uygunluk denetimi cari yıl esası ile kamu idaresi temelinde birlikte yürütülür. Gerektiğinde denetimlerin konu, sektör, faaliyet ve proje bazlı olarak birden fazla yılı ve birden fazla kurumu kapsayacak şekilde yürütülmesine de imkân sağlar.Uluslararası Denetim Standartlarına (UDS) uygun olarak yürütülür.Ekip çalışması esasına dayalı olarak grup başkanlıkları bünyesinde oluşturulan ekiplerce yürütülür.Risk odaklı ve sistem tabanlı olarak yürütülür.
56 Düzenlilik Denetiminin Kaynakları Mali Rapor ve Tablolar: Denetlenen kurumun tabi olduğu muhasebe sistemi ve hesap planına göre tutmak ve hazırlamakla mükellef olduğu defter, cetvel, tablo, tutanak vb. belgeler. Örneğin yevmiye defteri, mizan cetveli, bilanço, gelir-gider tabloları, taşınır sayım cetvelleri, kasa ve banka sayım tutanakları, yardımcı defterler vb.Plan, Bütçe ve Programlar: Kurum bütçesi, stratejik planı, performans programı, iş programları, kurumca hazırlanan yönerge, talimat vb. belgeler.Gelir, Gider ve Mal İşlemlerine İlişkin Belgeler: Denetlenen kurumun faaliyetlerini yansıtan her türlü kanıtlayıcı belge. Örneğin giderlerin ödenmesine, avans ve mahsup işlemlerine, gelirlerin tahakkuk ve tahsiline, malların saklanması ile kullanım ve tüketimine ilişkin kurumca düzenlenen belgeler ile diğer kanıtlayıcı belgeler vb.Sözleşme ve Anlaşma Hükümleri: Her türlü sözleşme, anlaşma vs. ilişkin belgeler. Örneğin, ihale işlem dosyaları, taahhüt kartları, yapım işlerine ilişkin hakediş vb. belgeler.
57 Düzenlilik Denetiminin Kaynakları Dış Teyide İlişkin Belgeler: Kurumun işlemlerini etkileyen belirli konular hakkında üçüncü kişilerden elde edilen belgeler. Örneğin banka mutabakatları, tapu ve nüfus kayıtları vb.Diğer Çalışmalar: İç denetçiler, bağımsız dış denetçiler, diğer denetim elemanları ile uzmanların çalışmaları vb.İlgili Taraf İşlemleri: Kurumun ilgili taraflarla (kurum tarafından kontrol edilen veya onu kontrol eden kurumlar ya da bağlı birimler; kurum üzerinde etkisi olup dolaylı veya doğrudan bir çıkarı bulunanlar ile bunların yakın aile üyeleri; kilit yönetim personeli veya bunların yakın aile üyeleri) gerçekleştirdiği işlemlere ilişkin belgeler.Kurum Tarafından Üretilen Diğer Bilgi ve Belgeler: Kurum yönetimi tarafından hazırlanan raporlar, yıllık faaliyet raporları, insan kaynaklarına ilişkin veriler, yatırım planları vb.Yazılı ve Sözlü Bilgiler: Denetime ilişkin olarak gerek kurum yönetici ve çalışanlarından, gerekse üçüncü şahıslarla yapılan görüşmelerden elde edilen yazılı ve sözlü bilgiler.Diğer Kaynaklar: Denetime ilişkin olarak elde edilen diğer bilgi ve belgeler: Örneğin yazılı ve görsel basında yer alan haber, yazı ve benzeri bilgiler ile gelen ihbarlar vs.
58 Düzenlenecek Raporlar Düzenlilik denetimleri sonucunda aşağıdaki raporlar düzenlenir.Denetim RaporuYargılamaya Esas RaporDenetim raporları, ilgili kamu idaresi itibariyle TBMM’ye sunulmak üzere düzenlenecek dış denetim genel değerlendirme raporunun eki olarak hazırlanır ve denetlenen kamu idaresinin bir yıllık mali işlemleri hakkında Sayıştay’ın denetim görüşünü içerir. Değerlendirme raporunda yer alan denetim bulgularına ilişkin olarak denetlenen kurumun görüşü alınır.Yargılamaya esas raporlar ise tespit edilen kamu zararlarına ilişkin olarak mali yıl sonu itibariyle hazırlanır ve yargılanmak üzere Başkanlığa sunulur.
59 Dış Denetim RaporuDenetim bulgularına ilişkin Dış Denetim Taslak Raporu ile alınan kurumun görüşü de dikkate alınarak oluşturulan, mali tabloların denetlenen kamu idaresinin mali durumunu ve faaliyet sonuçlarını tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir bir biçimde gösterip göstermediği veya mali tablolarda önemli hatalar bulunup bulunmadığı konusunda denetim görüşünü içeren ve Sayıştay’ın Türkiye Büyük Millet Meclisine sunacağı Sayıştay Raporuna (Dış Denetim Genel Değerlendirme Raporu) esas olmak üzere düzenlenen rapordur.
60 Sayıştay RaporuDenetim ve incelemeler sonucu hazırlanarak Sayıştay Başkanı tarafından Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulan veya kamu idarelerine gönderilen raporu ifade eder.
61 Dış Denetim Genel Değerlendirme Raporu Genel Uygunluk Bildirimleri SAYIŞTAY RAPORLARIDış Denetim Genel Değerlendirme RaporuGenel Uygunluk BildirimleriFaaliyet Genel Değerlendirme RaporuMali İstatistikleri Değerlendirme RaporuDiğer Raporlar(Denetim ve incelemeler sonucunda hazırlanan ve bu Kanunun diğer maddelerinde öngörülenler dışında kalan raporlardır)
62 Raporların kamuoyuna duyurulması (6085/md.44) Sayıştay raporları, Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulduğu ve ilgili kamu idarelerine verildiği tarihten itibaren onbeş gün içerisinde Sayıştay Başkanı veya görevlendireceği başkan yardımcısı tarafından, kanunların açıklanmasını yasakladığı durumlar hariç kamuoyuna duyurulur.Savunma, güvenlik ve istihbarat ile ilgili kamu idarelerinin ellerinde bulunan devlet mallarının bu Kanun uyarınca yapılacak denetimi sonucunda hazırlanacak raporların kamuoyuna duyurulmasına ilişkin hususlar; ilgili kamu idarelerinin görüşleri alınarak Sayıştay tarafından hazırlanıp Bakanlar Kurulunca çıkarılacak bir yönetmelikle düzenlenir.(Savunma, Güvenlik ve İstihbarat ile İlgili Kamu İdarelerine Ait Devlet Mallarının Denetimi Sonucunda Hazırlanan Raporların Kamuoyuna Duyurulmasına İlişkin Yönetmelik )
63 Türkiye Büyük Millet Meclisinden gelen denetim talepleri (6085/md.45) Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı; araştırma, soruşturma ve ihtisas komisyonlarının kararına istinaden Sayıştay’dan, talep edilen konuyla sınırlı olmak kaydıyla denetimine tâbi olup olmadığına bakılmaksızın özelleştirme, teşvik, borç ve kredi uygulamaları dahil olmak üzere, tüm kamu kurum ve kuruluşlarının hesap ve işlemleri ile aynı usule bağlı olarak, kullanılan kamu kaynak ve imkânlarından yararlanma çerçevesinde, her türlü kurum, kuruluş, fon, işletme, şirket, kooperatif, birlik, vakıf ve dernekler ile benzeri teşekküllerin hesap ve işlemlerinin denetlenmesini talep edebilir. Denetim sonuçları Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına sunulur.Türkiye Büyük Millet Meclisinden gelen denetim taleplerine öncelik verilir.Cumhurbaşkanlığı bu madde kapsamı dışındadır.
64 Diğer denetim raporlarından yararlanma Sayıştay, denetimler sırasında kamu idareleri hakkında hazırlanan diğer denetim raporlarından da yararlanır.Uzman görevlendirmeSayıştay Başkanı, denetimler sırasında denetçiler tarafından gerekli görülmesi halinde, meslek mensuplarının koordinasyonunda çalışmak ve incelenecek konu ile sınırlı olmak üzere Sayıştay dışından uzman görevlendirmeye yetkilidir.
65 Yargılamaya esas rapor (6085/md.48) Genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin hesap ve işlemlerinin denetimi sırasında denetçiler tarafından kamu zararına yol açan bir husus tespit edildiğinde sorumluların savunmaları alınarak mali yıl sonu itibariyle yargılamaya esas rapor düzenlenir.Yargılamaya esas raporun düzenlenmesinde, tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde cevap vermeyen sorumluların savunmaları dikkate alınmaz.Yargılamaya esas raporlar eki belgelerle birlikte Başkanlığa sunulur. Başkanlık bu raporları en geç onbeş gün içinde hesap yargılamasının yapılacağı daireye gönderir.
66 Hüküm ve tutanaklar (6085/md.50) Daireler tarafından yapılan hesap yargılaması sonucunda; hesap ve işlemlerin yasal düzenlemelere uygunluğuna veya kamu zararının sorumlulardan tazminine hükmedilir. Bu hükümler dışında, gerekli görülen hususların ilgili mercilere bildirilmesine karar verilebilir.Verilen hüküm ve kararlar gerekçeli olarak tutanağa bağlanır ve daire başkanı ve üyeler tarafından imzalanır.Hesap yargılaması sırasında, mahkemelere veya yürütülen bir soruşturma için ilgili idari mercilere verilmiş olması nedeniyle belgeleri bulunmayan hesap yargılamasına konu olan bir işleme ilişkin bilgi ve belgelerin yeterli görülmemesi ve kovuşturma veya soruşturma sonucunun beklenmesine gerek görülen hallerde, bu hususlara ilişkin hesap ve işlemlerin yargılanması durdurularak, hüküm dışı bırakılabilir. Hüküm dışı bırakılan hususlara ilişkin noksanlıklar giderildikten sonra bu hesap ve işlemlerin yargılanmasına devam edilir.
67 İlamlar (6085/md.51) İlamlar gerekçeli olarak düzenlenir. Sayıştay ilamları; sorumlulara, sorumluların bağlı olduğu kamu idarelerine, genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri için Maliye Bakanlığına, ilgili muhasebe birimine ve başsavcılığa tebliğ edilir.İlamların infazıSayıştay ilamları kesinleştikten sonra doksan gün içerisinde yerine getirilir. İlam hükümlerinin yerine getirilmesinden, ilamların gönderildiği kamu idarelerinin üst yöneticileri sorumludur.İlamlarda gösterilen tazmin miktarı hüküm tarihinden itibaren kanuni faize tabi tutularak, 9/6/1932 tarihli ve sayılı İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre tahsil olunur.
69 İLAMA KARŞI KANUN YOLLARI TemyizYargılamanın İadesiKarar Düzeltilmesi
70 Başvuru: Temyiz Kuruluna Yapılır. Nedenleri Temyiz (6085/md.55)Başvuru: Temyiz Kuruluna Yapılır.NedenleriKanuna AykırılıkYetkiyi AşmakYargılama Usullerine RiayetsizlikBaşvurabilecek OlanlarSorumlularSorumluların Bağlı Olduğu Bakanlık veya DaireMaliye BakanlığıSayıştay BaşsavcılığıSüre: İlamın Tebliğinden İtibaren 60 Gün İçindeKararlar: Onama, Düzelterek Onama, Bozma, Kaldırma
71 TemyizTemyiz Kurulu temyiz olunan hükmü olduğu gibi veya düzelterek tasdik eder, bozar ya da Kurul üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu ile kaldırır. Bozma halinde evrak yeniden karara bağlanmak üzere o kararı veren daireye gönderilir.Daire ilk kararında ısrar eder ve bu ısrar üzerine temyiz olunarak tekrar Temyiz Kurulunca bozma kararı verilirse daire bu karara uymak zorundadır.Temyiz Kurulunun tazmin hükmünün kaldırılmasına ilişkin kararları, temyiz konusu ilam maddesindeki bütün sorumluları kapsar.Kararı temyiz edilen daire başkan ve üyelerinin oy hakkı yoktur.
72 Yargılamanın İadesi (6085/md.56) Başvuru: Hesabı Yargılayan Daireye Yapılır.NedenleriHesapta Maddi Hata, Noksanlık, Mükerrerlikİbraz Edilen Belgelerde SahtecilikHüküm Sırasında Görülmeyen Usulsüz İşlemSonradan Ortaya Çıkan Hükme Tesir Edecek BelgelerHesaba Esas Alınan Mahkeme İlamının BozulmasıBilirkişi veya Uzmanın Gerçeğe Aykırı Rapor DüzenlemesiVergi ve Benzeri Yükümlülüklerde Danıştay Kararları İle Çelişkiİstemde Bulunabilecek Olanlar : Hükümlü-Hükümlünün Bağlı Olduğu Bakanlık veya Daire, Maliye Bakanlığı-Sayıştay SavcılığıSüre: İlamın Tebliğinden İtibaren 5 Yıl İçinde
73 Yargılamanın iadesiYargılamanın iadesi isteminde bulunma süresi ilamın tebliği tarihinden itibaren beş yıldır.Yargılamanın iadesi isteminde bulunmak ilamın icrasını alıkoymaz. Yargılamanın iadesi dilekçesini inceleyen daire gerekli gördüğü takdirde, kanunen geçerli teminat karşılığında, icranın geciktirilmesine karar verebilir.Yargılamanın iadesi istemi, hükmü veren dairece incelenir ve ilk olarak yargılamanın iadesi talebinin kabulüne veya reddine karar verilir. Kabul kararı verilmesi halinde iade edilen hususlarla sınırlı olmak üzere hesap yargılaması yapılır.
74 Karar Düzeltilmesi (6085/md.57) Başvuru: Temyiz Kuruluna Yapılır. Temyiz Kurulu Kararlarına Karşı GidilebilirNedenleri:İddia ve İtirazların Kararda Karşılanmamış OlmasıBir Kararda Aynı Konuda Birbirine Aykırı Hükümler OlmasıBelgelerde Hile ve Sahtekarlık Olduğunun Ortaya ÇıkmasıTemyiz Sebeplerinden En Az Birinin Bulunmasıİstemde Bulunabilecek Olanlar: Sorumlular-Sorumluların Bağlı Olduğu Bakanlık veya Daire-Maliye Bakanlığı-Sayıştay BaşsavcılığıSüre: Kararın Tebliğinden İtibaren 15 Gün İçinde
75 BAŞKAN DAİRELER İLAM TEMYİZ SAVCILIK TEMYİZ KURULU İLGİLİ BAKANLIK YARGIRAPORUBAŞKANDAİRELERSAVCILIKİLAMMALİYEBAKANLIĞITEMYİZ KURULUTEMYİZİLGİLİ BAKANLIKVEYA DAİREDAİRELERYARGILAMANINİADESİSORUMLULAR
76 İçtihatların birleştirilmesi (6085/md.58) İşin gereği ve ibraz edilen belgelerin mahiyeti bir olduğu halde aynı konu hakkında dairelerce veya Temyiz Kurulunca verilen ilamlar birbirine aykırı ise Sayıştay Başkanı bu ilamları içtihatların birleştirilmesi için Genel Kurula gönderir.Sayıştay Başkanı birleşmiş içtihadın değiştirilmesi için de istemde bulunabilir.İçtihatların birleştirilmesi veya değiştirilmesi kararları Resmi Gazetede yayımlanır. Bu kararlara Sayıştay daire ve kurulları ile kamu idareleri ve sorumlular uymak zorundadır.
77 Danıştay ile Sayıştay kararları arasındaki uyuşmazlık hali (6085/md Vergi, benzeri mali yükümlülükler ve ödevler hakkında Danıştay ile Sayıştayın kesinleşmiş kararları arasındaki uyuşmazlıklarda, 52 nci maddede belirtilen ilgililerin 56 ncı maddedeki esas ve usuller (Yargılamanın iadesi ) dairesinde başvuruları üzerine Sayıştay kararı yargılamanın iadesi yoluyla görüşülerek uyuşmazlık Danıştay kararı doğrultusunda giderilir.Uyuşmazlığın bulunmadığı hakkındaki Sayıştay kararına karşı 52 nci maddede belirtilen ilgililerce Danıştaya başvurulduğu takdirde, bu hususa ilişkin Danıştay kararına uyulur.Uyuşmazlığın mevcut olmadığı tespit edilinceye kadar Sayıştay ilamının yerine getirilmesi durdurulur.
78 Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun uygulanacağı haller Bu Kanunda yargılama usulüne ve kanun yollarına ilişkin hüküm bulunmayan hallerde 18/6/1927 tarihli ve 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun ilgili hükümleri uygulanır.