FUZULİ (1495–1556)
* 16. yüzyıl Divan şiirinin ve Türk Edebiyatının tartışmasız en büyük şairidir.
* Irak’ta, Bağdat’ta doğmuştur. Hile, Necef ve Kerbela civarında yaşamıştır..
* Kerbela da türbedarlık yapmış, iyi bir eğitim görmüştür. Arap ve Fars dillerini öğrenmiştir.
* Asıl adı Mehmet’tir. Şair, dünyaya ehemmiyet vermeyen, Allah’ın büyüklüğü karşısında ne kadar küçük olduğunu bilen bir kişi olarak “Fuzuli” mahlasını kullanmıştır.
* Divan şiirinin bütün kurallarını, söz sanatlarını büyük ustalıkla ortaya koymuştur.
* Şiirlerini Azeri şivesi ile söyleyen şair derin hassasiyeti ile gazellerine diğer şairlerinde bulunmayan bir özellik verir.
* Kuvvetli bir lirizme sahip olan şair, tasavvufi hayatla da yakından ilgilidir.
* Dert, elem, hüzün, bağlılık, samimilik gibi vasıflarla tezahür eden aşktan hiç bir zaman kurtulmayı istemez. Çünkü kavuşmanın aşkı bitireceğine inanmaktadır.
* Sevgiliye kavuşmak gibi bir derdinin olmadığını belirtir. Çünkü o, aşka âşıktır. Fuzuli’de platonik bir aşk anlayışı vardır.
* Onun aşkı mecazî aşk değil hakikî aşktır. Mecazî aşkı -tasavvuf anlayışına uygun olarak- hakikî aşka bir köprü olarak kullanmıştır.
* Şiirlerinde ıstırabın yanında rintlik de vardır.
* Fuzuli, eşsiz sanatı ve yüksek şahsiyeti ile çağdaşları üzerinde olduğu gibi, kendisinden sonra gelen hemen bütün Türk şairleri üzerinde de tesir icra etmiş en büyük şairimizdir.
* Fuzuli’nin hayatı çok iyi bilinmemekle beraber şiirlerinden yola çıkarak bu çok bilgili ve derin şairin yoksulluk içinde yaşadığı anlaşılmaktadır.
* Fuzuli’nin hayatındaki yoksulluğu ve bunun şairin ruhundaki acı izlerini ortaya koyan eseri “Şikâyetname”dir. Padişah fermanıyla Fuzuli’ye vakıfların gelirinden dokuz akçelik bir maaş bağlanır. Fakat vakıf görevlileri bu parayı şaire ödemezler. Fuzuli, elindeki padişah emriyle vakıf yöneticilerini yanına çıkar. Görür ki herkes kendi derdinde. Ortalık karma karışık. Kimse şairle ilgilenmez. Bunun üzerine Şikâyetname adlı eseri yazar. “Şikâyetname” adlı eseri devrin bozukluklarını anlatan “hiciv” dalında ilk mektuptur.
* Lirik şiirleri oldukça meşhurdur.
* Uçsuz bir hayal dünyasına, derin bir bilgiye sahiptir.
* Ona göre şair bilgisiz olamaz, ilham olmadan şiir yazılmaz. Şiir bir Allah lütfüdür.
* Fuzulî ilme çok önem verir. İlimsiz şiirin temelsiz duvara benzediğine inanır.
* Mesnevi dalında da Leyla vü Mecnun’u meşhurdur. Leyla ile Mecnun aşkını en içli bu eser dile getirmiştir denilebilir. Eser daha sonra yazılan ve aynı adı taşıyan eserlere örnek ve esin kaynağı olmuştur.
* Türkçe Divanı, Farsça Divanı, Arapça Divanı, Hadikat’üs Süeda, Beng ü Bade, Leyla ü Mecnun Mesnevisi, Hadisi Erbain, Şikâyetname adlı kitapları vardır.
Yusuf ALTINSOY / Türk Dili ve Edb. Öğrt. www.edebiyatname.com