Usta yazarın unutulmaz satırları...
Seksen darbesinin şekillendirdiği, şekillendirmediyse de hayal ettiği, umduğu; popüler kültürle soslanmış, bolca slogan ve geçmiş zaman güzellemesiyle dolgulanmış günümüz Atatürkçülük yazınından kafamızı kaldırıp; biraz geriye, bu ülkenin gerçek Atatürkçü yazarlarına, aydınlarına kulak verdiğimizde, Cumhuriyet devrimini anlamak –gerçekten anlamak- yolunda ilk adımlarımızı atmış oluruz.
O yazarların çoğu, Cumhuriyet devrimini, ‘Kurtuluş’ ve ‘Kuruluş’ aşamalarına ayırırken, Mustafa Kemal ve arkadaşlarının önce ülkedeki işgali sonlandırıp ardından devrimler yoluyla toplumu ileri taşımayı hedeflediğinin altını çizerler. Tarihsel süreçlere bakıldığında, şüphesiz, doğru bir tespittir bu.
Cumhuriyet tarihinin en önemli Atatürkçü aydınlarından biri olan Ceyhun Atuf Kansu ise Kurtuluş Savaşı’nı incelediğinde çok daha derin bir tespiti koyar halkının önüne, daha bütüncül ve bugünden baktığımızda aradan geçen yıllar içinde ülkenin niçin bu duruma düştüğünü anlamamızda daha yardımcı bir tespittir bu.
Ceyhun Atuf Kansu, ‘Bağımsızlık Savaşı’ ile ‘Kurtuluş Savaşı’ kavramları arasındaki ayrıma dikkat çeker.
Kansu’ya göre; “Kendine yetmeyen, çağına yetmeyen bir devlet bağımsızlığını yitirir.” Osmanlı’nın hikâyesi tam olarak bundan ibarettir. Osmanlı kendine yetmemiştir; saray ve çevresi kendi gücüyle ayakta duracak bir devlet düzenini sürdüremedikçe kaderini sömürgenlere bağlamış, varlığını onların insafına terk etmiştir. Osmanlı, çağına da yetmemiştir; dünya son hızla ilerlerken kendi halkına ortaçağı dayatan bir yönetim eninde sonunda yıkılmaya mahkûmdur.
Bu yıkıntının ardından, yüzyıllardır bu topraklarda gözü olan emperyalist işgalciler iştahlı bir paylaşımı yürürlüğe koyup, yurdu kendi aralarında bölüşürken, burnunun ucuna dek gelen ‘gâvur ordularını’ gören Anadolu halkı direnişe geçer. Bu savaşın, öncekilerden farkını şöylece anlatır Ceyhun Atuf Kansu:
“İlk padişahsız savaşımızdır bu ve kendimiz için vuruşmamızdır. Kendi ordumuzdur, köylüden, kızandan ve İstanbul kaçağı subaylardan, kendi toprağımız için savaşan, buğdayımız, yaylağımız için.”
Niçin padişahsızdır bu savaş?
“Bağımsızlığını veren bir devlet, üstyapısını ayakta tutmak için yabancı efendiler arar” der Ceyhun Atuf Kansu. Osmanlı üstyapısı da kendi varlığını sürdürmek adına halkının bağımsızlığını pazarlık masasına yatırmış, işgalcilerden bu bağımsızlık karşılığında aman dilenmektedir o sıralarda. Tarihimizin en trajik anlarından biridir ki, ilk padişahsız savaşını veren halk, yeniden özgür olmak için padişahını kurtarması gerektiğini sanırken; padişah ve çevresi işgalcilerin yanında o halkın üzerine ordular göndermektedir.
Yabancı efendilere hoş görünmek bir varlık mücadelesidir Osmanlı üstyapısı için çünkü. “Ama ulus bilisizdi, halk bilmiyordu. Halk üstyapıdaki oyunu ayırt edemiyordu.” diyor Kansu.
Bu üst yapıyı sadece padişah ve çevresi de temsil etmiyordu; memleketin nimetlerinden faydalanan, halkın üzerinde kendilerine güvenli, mutlu, varlıklı bir yaşam alanı yaratmış bir sınıf da benzer oyunlar sergiliyordu. Kansu, bu kesimin sergilediği oyunun varmak istediği sonuca şöyle değinir:
“Kurtuluş çaresini böyle bir bağımlılık oyununa getiren üstyapı, iki şeyin korunmasını, Türkiye’yi batıran iki tarihsel geriliği öne sürüyordu: ‘Düveli muazzama’ ile arayı bozmamak (Şimdi Almanya’nın yerine İtilâf devletleri geçmişti), bir de padişaha ve halifeye canla başla bağlı kalmak. Bağımlılığın bu iki temel koşulu idi. Bu kurtuluş çaresinden başka çareler aramak, düşünmek ‘dinsizlik’, ‘vatansızlık’, ‘hainlik’ idi.”
İşte tam bu noktada Mustafa Kemal tarih sahnesine çıkar bir kez daha, halkının önüne düşer, ona gerçek kurtuluş yolunu gösterir. Şöyle devam eder Kansu:
“İşte, Mustafa Kemal, Osmanlı devletinin kendisine giydirdiği dinsizlik, vatansızlık, hainlik urbasını üzerine alarak başkaldırdı: Bağımsızlık dinini, gerçek vatanseverliği, ulusuna gerçek bağlılığı seçti.”
‘Bağımsızlık savaşı’ ile ‘Kurtuluş savaşı’ ayrımı tam da bu noktada önem kazanır.
Bağımsızlık –örneğin- işgalden kurtulmakla sağlanabilir. Amerika da bir bağımsızlık savaşı vermiştir. Oysa Mustafa Kemal’in öncülüğüne soyunduğu savaş daha başından bütüncül bir kurtuluş savaşıdır.
“Mustafa Kemal ulusal onur adına savaşmıştır: Utancın yerine onur! Bağımsızlık savaşları ile kurtuluş savaşları arasında en önemli incelik buradadır.” der Ceyhun Atuf Kansu ve şöyle devam eder:
“Bu noktayı üzerine basa basa iyice belirlemeli. Kurtuluş için bağımsızlık savaşıdır bu savaş. Neden ki halkı ezen, halkı sömüren, halkı geri bir hayata sımsıkı bağlayan, halktaki yaratıcı çiçeğin hava pencerelerini kapayan bütün engelleyici koşullar, bağımlılığın, bağımlılıkta ekonomik-siyasal çıkarlar bulan emperyalizmin ve onun yerli ortaklarının yarattığı; zorla, baskıyla, zulümle sürdürdüğü koşullardır.
Kurtuluş savaşının elde etmek istediği bağımsızlık ‘tarihsel, ekonomik, toplumsal, kültürel, siyasal’ her türlü bağımlılık halkasını kırmak isteyen bir bağımsızlıktır. Bu yüzden, ülkeden emperyalistler ve onların tavandaki ortakları kovulabilir, siyasal bağımsızlığa kavuşulabilir, burada savaş bitmiş sanılabilir, ama hayır, kurtuluş savaşı sürer: Kurtuluş savaşı, siyasal bağımsızlığın kazanıldığı yerde başlar. Neden ki, asıl şimdi, halk bağımsızlığın gücüyle, kendini geri bırakan, ezen, sömüren tarihsel koşullarla hesaplaşacaktır. Kurtuluş savaşı, bu hesaplaşma, halkın yararına dönene değin sürer.”
Kurtuluş savaşının bütüncüllüğünü, bir bağımsızlık savaşını aşan yönünü ise şöyle özetler Kansu:
“Sömürgeciliğe karşı savaş bağımsızlık; iç düşmanlara karşı savaş gerici tarih sınıflarının yok edilmesini; geri toplum yapısına karşı savaş ise devrimi getirir. Türk Ulusal Kurtuluş Savaşı çağımız ulusal kurtuluş savaşlarının kaynağı bir Türk bağımsızlık hareketi, bu bilimsel çizgiyi izler. Batı emperyalizminin ordularıyla çarpışır. Kuvayı İnzibatiyenin, Halife Ordusunun işbirlikçi güçleriyle hesaplaşır ve sonunda, geri toplum düzenini belli bir devrimci çizgide değiştirmeye yönelir.”
Bağımsızlığın çağdaş ölçütü de bu kurtuluş felsefesi içinde yeniden anlam bulacaktır Ceyhun Atuf Kansu’ya göre. “Bağımsızlık” der, “bilinçlenmiş özgürlüklerin birleşmesinden doğar. Birleşik bir özgürlüktür, ortak bir özgürlüktür o: Kişiler özgür değilse, bağımsızlık bilinci doğamaz. Birleşik, ortak özgürlük, yani bağımsızlık olmayınca da, kişisel özgürlük olamaz. Mustafa Kemal’in kurtarmak istediği bağımsızlık, kişileri özgürleşmiş, kendine yeten, çağdaşlaşmış bir toplumun bilinçli ortak özgürlüğü idi.”
Kansu’nun bu cümlelerin ardından yaptığı yorum, Mustafa Kemal’in Türkiye tarihindeki eşsiz yerini en doğru şekilde belirtmektedir. Mustafa Kemal’in kurtuluş bilincinin; emperyalist ordular, onun işbirlikçisi Osmanlı üstyapısı, geri bir ortaçağ düzeninin ardından, Anadolu’nun sesiyle de çarpışmak zorunda kaldığını en açık şekilde ortaya koymaktadır:
“Bağımsızlığın bu yorumunda Mustafa Kemal’in ve çoğu asker devrimci aydınların sesiyle, Anadolu’nun sesi arasındaki ayrımı, bu iki sesteki nitelikleri belirlemeden, bağımsızlık savaşımızın temel felsefesini ve çatışmalarını anlayamayız. Bu iki ses arasındaki temel ayrım, savaşın amaçlarından başlıyordu: İlkönce devlete… sonra sömürgecilere ve sonra… devleti de, toplumu da bu bağımlılık uçurumuna atan ortaçağa! İlkönce devlete, neden ki, sömürgecilerin saldırısını üzerimize çeken ortaçağlı ve bağımlı devletti.
Anadolu orta sınıfının, devletle ve ortaçağla pek bir kavgası yoktu. Düşmanı da ‘bir sömürgeci’, ‘Batı anamalının öne sürdüğü’ bir ‘emperyalist öncü’ olarak değil, bir ‘gâvur ordusu’ olarak görüyordu. Kendi geleneklerini, kendi düzenini, kendi topraklarını vermek istemiyordu: Vatanseverliği gelenekçiliğe dayanıyordu. Ama ne var ki, bağımsızlığa yetmeyecekti bu. Savaşın amacı, sadece ‘düşmanı’, ‘gâvur ordusunu’ yurttan kovmak, geleneklerimizi, topraklarımızı, köylerimizi, evlerimizi, ‘camilerinde ezan sesleri yükselen’ İslam ülkesini düşman çizmesinden kurtarmak olamazdı. O düşmanı, ‘bir avuç Türkün barındığı ata yurdu’na çeken temel nedenler yenilmezse Türk ulusu gerçek bağımsızlığa kavuşamazdı. Yarı sömürge koşulları durdukça, ortaçağ yaşadıkça! Anadolu orta sınıfı tarihsel akışın dışında, geleneklerin içinde –ama kendi düzeninin bilincinde- gerçek bağımsızlık bilincinden habersizdi. Gerçek bağımsızlık bilinci, devrimcinin bilinciydi. Öyle ise, sömürgecilerle birlikte, eski düzeni, eski toplumu ve bütün bunların kaynağı ortaçağı da tarihin denizine dökmek gerekiyordu. Bu, ‘kendi geleneklerini, kendi topraklarını’ korumak isteyen Anadolu’nun bağımsızlık ilkesini aşıyordu, bu bir devrim ilkesi idi. Mustafa Kemal’in bağımsızlık ilkesi bir temel dönemeçte, tarihsel bir gelişim kavşağında Anadolu’nun sesi ile çatışıyordu. Onun bağımsızlık savaşı da bu nedenle, bir devrim niteliği taşıyordu.”
Kaynağını Kurtuluş Savaşı gerçekliğimizde bulan devrimci bilincin en önemli taşıyıcılarından biri olan Ceyhun Atuf Kansu’nun bu gerçekçi bakışı şu yadsınamaz tespiti yapmamızı gerektirir.
Anadolu halkı, Mustafa Kemal’siz de bir bağımsızlık savaşı verebilirdi. Ancak bu savaşta başarıya ulaşsa dahi, varacağı nokta, ya göbekten işgalcilere bağlı bir halife-sultanın emrine girmek ya da koruyucu kollayıcı bir mandayı kabul etmek ve günlük hayatındaki geleneksel yapısını koruyabilmek düzleminde olacağından, hemen sonrasında çok daha büyük bir yıkım ve esaretin gelmesi kaçınılmaz olurdu.
Anadolu halkının bağımsızlık savaşına, Kurtuluş Savaşı felsefesini ve inancını aşılayan Mustafa Kemal’in devrimci bilincidir. Bu yüzden, Mustafa Kemal varlığıyla, tek başına, Kurtuluş Savaşı’mızın tarihsel dönüm noktasıdır.
Bu yüzden bugün en çok O’na saldırmaktadırlar.
Gericilerin, sömürgecilerin, onların yurt içindeki uşaklarının yoluna en büyük taşı, bu toprakların tarihinde Mustafa Kemal koymuştur.
Ve Mustafa Kemal’in bu devrimci bilincini en iyi anlatan, en iyi özümsemiş gerçek Atatürkçü yazarları, aydınları okumak, onların düşün dünyasında iz sürmek bu ülkenin Atatürkçüleri için işte bu yüzden hayati önemdedir.
Ve bu yüzden Ceyhun Atuf Kansu, ölümsüzdür; Mustafa Kemal’in düşün meşalesinin, ülkemizin çok önemli bir tarihsel aralığındaki en önde gelen taşıyıcılarından biri olmuştur. Bugünden, Atatürk’ün devrimci bilincine uzanmak isteyenlere yolu Ceyhun Atuf Kansu ve onurlu Atatürkçü aydınlarımız aydınlatmaktadır hâlâ.
Ve şöyle seslenmektedir Kansu:
“Yiğit ölmeyilen adı kalır ki, Atatürk ölmeyilen de muradı kalmıştır. Öyle ise, o ne yapmak istemiştir, halkını hangi dağın başına, ulusunu hangi çağın başına ulaştırmak istemiştir? Şimdi, gün bugündür, onu anmak demek yitikliğine yanmak değil, açtığı çığırın ardından iz sürüp bir dağ yoluna dayanmak demektir.”
“O yaşasaydı, o yolda sürüp gitseydi, ölümün erken eli ona değmeseydi, ne yapacak idiyse, nasıl yapacak idiyse onu yapacağız, bayrağı kaptığımız gibi öncümüzün çığırına yol açıp yürüyeceğiz, yürüyeceğiz.”
Yürüyeceğiz…
Yürüyeceğiz…
Ta ki “Kurtuluş Savaşı’ndaki hesaplaşma halkın yararına dönene değin”…
Gerçek Atatürkçünün görevi, iz sürüp bir dağ yoluna dayanmak ve yorulmadan, yılmadan yolunda yürümektir çünkü.
Cumhuriyet bilgesi Ceyhun Atuf Kansu’ya ölüm yıldönümünde saygı ve minnetle…
Taylan Özbay
Odatv.com
Bu habere tepkiniz: