'Kenevirden 7 yılda 100 milyar dolar hayal değil'
Kenevir üretiminin Türkiyeyi çok farklı noktalara taşıyabileceğini ifade eden MÜSİAD Yönetim Kurulu Üyesi Soner Meşe, "Doğru bir kenevir politikasıyla 7 yılda 100 milyar dolarlık değer yaratabiliriz" diyor.
Şenay BÜYÜKKÖŞDERE
Tohumu, gövdesi, lifi, yaprakları hatta çöpü bile faydalı. Yapraklarından ilaç, liflerinden iplik, talaşından yakacak elde ediliyor. Bulunduğu ortamda karbondioksiti emiyor, havayı temizliyor. Günde 12 santim uzuyor. 4 ayda hasat veriyor. Evet son günlerin en fazla konuşulan bitkisi kenevirden söz ediyoruz. Ülkemizde kenevir üretimi, uyuşturucu maddeler kanunu gereği uzun zamandır yasaktı. 2016'da hazırlanan yönetmelikle yeniden kontrollü şekilde yetiştirilmesinin yolu açıldı. Geçtiğimiz günlerde Başkan Recep Tayyip Erdoğanın Türkiye kenevir üretimine başlıyoraçıklamasıyla da gündemin başköşesine oturdu. Peki Türkiye yıllar sonra neden keneviri gündemine aldı, bundan sonra nasıl bir yol haritası izlenmesi gerekiyor. Uzun süredir konu üzerinde çalışan, geçtiğimiz aylarda da Başkan Erdoğana kenevirle ilgili bir sunum yapan MÜSİADın Milli ve Yerli Üretim Üst Kurul Başkanı Soner Meşeyle son günlerin popüler bitkisi keneviri konuştuk.
Başkan Erdoğanın gündeme getirmesiyle Türkiye kenevir ekimini konuşmaya başladı. Nasıl başladı bu süreç?
Türkiye Cumhuriyetinin kenevir yetiştiriciliğe izin verme tarihi Eylül 2016. Ancak sistemin çalışması için tohumla ilgili bir yönetmelik çıkması gerekiyordu. Bu yönetmelik de geçen yıl çıktı. Ancak henüz bakanlığın tarım il müdürlüklerine göndermediği kararlar var. Bu kararların gönderilmesiyle birlikte asıl işlem başlayacak.
Siz MÜSİAD olarak Cumhurbaşkanımıza bir de sunum yaptınız, nelerden bahsettiniz?
İşlerin hızlı ilerlemesi için bu işin patronajını yapacak bir kuruma ihtiyaç var. Ayrıca Samsunda 19 Mayıs Üniversitesi içinde çalışacak bir Türk Kenevir Araştırma Estitüsü çok faydalı olacaktır. Kenevir bizim ülke politikamız olmalı. Buna yoğunlaşmalı ve hedefler koymalıyız. 2 yılda tohumlar hazır olacak, 3 yılda endüstriyel tohum tamamlanacak, 7 yıl sonra şu kadar ekili alan olacak gibi Cumhurbaşkanımıza bu doğrultuda bir sunum yaptık. Kendisine konuyu gündeme taşıdığı için teşekkür ediyoruz.
Kenevir sizin gündeminize nasıl girdi?
Bizi MÜSİAD olarak bu konuya yönlendiren dolar artışı nedeniyle meydana gelen kağıt sıkıntısı oldu. Ben de bu dönemde kendi selülozumuzu yapmadığımızı yeni öğrendim. Bu açığı kapatabilecek en uygun ürünse kenevir. Çünkü selüloz için endüstriyel ormanlar kurulması lazım. Bu da 20 yıl alıyor. Fakat kenevirde 120-150 günde verim alıyorsunuz.
"Kenevirin bir diğer özelliği de havayı temizlemesi. 1 dönüm kenevirin 4 dönem orman kadar oksijen verdiği söyleniyor."
İkinci pilot bölge Güneydoğu olmalı
Kenevir ekimi için 19 il belirlendi. Ama Güney Doğu illeri yok
Evet 19 il belirlendi. Aslında 20nci il olarak da Urfa seçilmişti. Sonra bazı sıkıntılar olabileceği öngörülerek, izin verilmedi. Ama Türkiye kendi endüstriyel kenevirini üretince ikinci pilot bölge Güneydoğu olmalı. Çünkü endüstriyel kenevirde esrar oranı düşüyor ve risk ortadan kalkıyor. Doğuda çok ciddi bir genç nüfus var. Bu sayede orada istihdam sağlanır, bölge zenginleşir. Hatta Diyarbakır gibi illerde yılda iki kere bile hasat almak mümkün.
Hem çiftçiden hem sanayiden müthiş talep var
Cumhurbaşkanı bu konuyu diye getirdikten sonra çiftçiden ya da sanayiciden talep gelmeye başladı mı?
Hem de nasıl. Müthiş bir talep var. İnsanlar nasıl bekliyor tahmin edemezsiniz. Tohumu nerden alabilirim, nasıl yola çıkabilirim. Ürünü nereye göndereceğim gibi sorular var. Çiftçi de sanayici de çok hevesli. Ticaret odası başkanları, STK başkanları var. Dolayısıyla bu sorulara yanıt verebilebilmek için hızlıca bir yol haritası belirlenmesi gerekiyor. Ayrı ayrı, 5 dönüm 10 dönüm 50 dönüm ekerek olmaz.
Şirket kurulur, araziler birleşir...
Nasıl bir strateji belirlenmeli sizce?
Buna uygun 1000 dönüm yer varsa herkese alanı kadar hasılat payı kurulmak üzere, bir şirket kurulabilir. Mesela Vezirköprü de Vezirköpru AŞ. diye bir şirket kurulsun, orada 100 traktör çalışacağına 20 traktör çalışsın. Artık arsaları birleştirmek çok zor. Ama bu yöntemle arazileri toparlayabiliriz.
Hollandayla işbirliği bizi çok hızlandırır
Dünyada durum nasıl?
Avrupada 35 bin hektarda kenevir ekiliyor. 25 bin ton çiçek, 75 bin ton da lif elde ediliyor. Bunun ekonomik değeri 70-80 milyar euro civarında olabilir. Bu konuda Avrupada en ileri ülke Hollanda. Biz de bunu iyi yapan ülkelerle partnerlikler kurabiliriz. Ben Hollandayı doğru bir partner olarak görüyorum. Kurul olarak Hollandaya gidip, orada tesisleri görüp, Hollandalı firmalarla burada ortak üretimler yapabiliriz. Böylece hem vakit kazanırız, hem de dünyaya birlikte açılırız.
Çiftçi öyle güzel para kazanır ki...
Türkiye kenevirden ne kadar ekonomik değer elde edebilir?
Bu iş bizi ülke olarak çok farklı yerlere getirebilir. Cok fazla ekilmemiş alanımız var. Sistemi güzel oturtursak çifçi öyle güzel para kazanır ki desteğe bile gerek kalmaz. Ben 5 yılda 10 milyar dolarlık bir değer elde edilebileceğimizi düşünüyorum. Buna endüstriyel Türk keneviri de eklenirse 7 yılda 100 milyar dolar değer hayal değil.
Linyit 3500 kalori kenevir ise 4400
Kenevir nasıl bir ürün, başka hangi sektörlerde kullanılıyor?
1.5 ila 4.5 metre arasında bir bitkiden bahsediyoruz. Günde 12 cm uzuyor. Bitkinin tamamı bir değer. Lifli kısımdan iplik ve benzeri elyaf ürünleri elde ediliyor. Ayrıca otomotiv sektöründe karbon elyaf yerine kullanılıyor. Avrupa kenevire başlarken en önemli hedefleri kompozitti. Çünkü gerçekten çok sağlam. Odunsu kısımlar ise çok iyi bir izolasyon malzemesi. Yaprakları ilaç ve kozmetik sektöründe kullanılıyor. Kalan talaş kısmından da yakacak edilebiliyor. Mesela linyit kömürü 3500 kalori, kenevir 4400 kilo kalori. Yani çok daha kıymetli.
"Şu anda 19 Mayıs Üniversitesi Türkiyede de endüstriyel tohum üretmek için çalışıyor. Bunun 2-3 yıl süreceğini söylediler."
Bu çiçekler kanserin ilacı
Türkiyede kenevirin çiçeklerinin toplanması yasak değil mi?
Evet yasak. Nedeni de esrar oranının yüksek olması. Böylece büyük bir değeri kaybediyoruz. Kanserin en büyük ilacı bu çiçekler. Ayrıca ağrı kesicilerin içinde kullanılıyor. Bunun mutlaka belli kontrol altında ilaca dönüşmesi lazım. Hollanda bunu yapıyor. Bizde de doğru bir planlama yapılması lazım. Mutlaka endüstriyel Türk kenevirini üretmemiz lazım. Çünkü endüstriel kenevirde esrar oranı çok düşük. O zaman Diyarbakıra, Urfaya Şırnaka da yaygınlaştırabiliriz.