Abdulhamid: Meclisin faydasından çok zararı olmuştur
II. Abdulhamit'in ilk meclisin faydasından çok zararı olduğunu söylemişti.
Dünya Bülteni / Haber Merkezi
Milli Saraylar Daire Başkanlığı, yakın tarihin siyasi panoramasın Belgeler ve fotoğraflarla Meclis-i Mebusan (1877-1920) kitap çalışması hazırladı. Orijinal fotoğrafların ve belgelerin yer aldığı çalışmada II. Abdülhamit’in ilk meclis konuşmasından, meclisteki milletvekillerinin fotoğraflarına kadar önemli sayılabilecek belgeleri görmek mümkün.
Osmanlı Devleti’nde ilk meclis olan Meclis- Mebusan 19 mart 1877’de Dolmabahçe Sarayının müzayede salonunda düzenlenen bir törenle açıldı. Törene II. Abdülhamit başta olmak üzere ulemadan, meşayihten kimselerle gayri Müslim dini liderler ve yabancı misyon şefleri hazır bulundu. Meclisin ilk açılış nutkunu padişah adına Mabeyn başkâtibi Said Paşa okudu ve dua edilerek toplantıya ara verildi.
20 Mart’ta mebuslar anayasaya, padişaha ve vatana bağlı kalacaklarına yemin ederek görevlerine başladılar. Meclis başkanlığına Mithat Paşa ekolünden Ahmet Vefik Paşa seçildi ve başkan ilk sözü Kudüs mebusu Yusuf Ziya Efendi’ye verdi.
Meclis toplantılarına gazeteciler, elçiler halk önceden aldıkları biletlerle katılabilirlerdi.
Meclis çalışmalarına Kasım ayı başlarında başlar Mart ortalarında sonlandırırdı. Mecliste görüşmeler genelde açık yapılır konu mühimse oy çokluğu ile kapalı oturum yapılabilirdi. Üyeler görüş, öneri, beyanlarında tamamen serbest olup padişahı dahi eleştiren açıklamalarda bulunabilirlerdi.
1877-1878 Osmanlı –Rus Savaşı’nın başlaması üzerine Suriye mebusu Nikola Nevfel Bey, 23 Nisan 1877’de mecliste şu konuşmayı yapmıştı:
“Ben Suriye’den geliyorum. Bu vilayetin Hıristiyanlarını bilirim Fakat yalnız onlar değil, Osmanlı diyarında oturan bütün Hıristiyanlar da aynı fikirdedirler. Eğer Ruslara “Himayenizi istemiyoruz” desem bunu bütün Hıristiyanlar adına söylemiş olurum. Bizi himaye için Kuran’ın ahkamı kafidir. Şimdi fazla olarak Kanun-ı Esasi’de mesut bir gelecek vaat ediyor. Hıristiyanlar vatanlarını sevmezler mi? Haşa! Rus muhacirlerine karşı İslam kardeşlerine yardıma hepsi hazırdır. Sözlerim mahzi hakikattir.”
Meclisin ikinci yasama yılı 13 Aralık 1877’te başlar. Meclis başkanlığına İstanbul mebusu Hasan Fehmi Efendi seçilmiştir. Meclis yasama yetkilerini bir kenarda tutarak II. Abdülhamit’in uygulamalarını eleştirmeye başlamışlardı. 93 Harbinden padişahı sorumlu tutuyor, Ruslarla yapılan savaşın gereksiz olduğunu söylüyorlardı.
Savaşın kötüye gitmesi üzerine II. Abdülhamit, Yıldız Sarayı’nda muhaliflerinde aralarında bulunduğu 43 kişilik istişare heyeti oluşturmuş gidişatı müzakere etmişti. Toplantıda Astarcılar Kethudası Hacı Ahmet Efendi’nin padişahı eleştiren bir konuşma yapması üzerine Abdülhamit daha sonraki politikalarını belirleyecek olan şu konuşmasını yapmıştı.
“Ben millet ve devletimin hukukunu izaa etmedim. Benim başıma gelen olaylar ecdadımdan hiçbir padişahın başına gelmemiştir. Devletimin izmihlalinden en ziyade ben felaket göreceğim. Babam Abdülmecit hür kurumlar vasıtasıyla ıslahat yapmaya çalışmıştı. Ben de babamın izinden gitmek istiyordum. Meğer yanılmışım, bundan sonra ceddim Sultan Mahmut’un yolundan gitmeye mecbur olacağım”
Bu konuşmadan kısa bir süre sonra II. Abdülhamit 14 şubat 1878’te meclisin yararından çok zararı olduğunu söyleyerek meclisi feshetti.