Pek trafik olmayan açık bir yolda, düzgün bir asfaltın üzerinde araba sürmek için çok deneyimli bir şoför olmaya gerek yoktur. Çarşaf gibi bir denizde tekne kullanmak için usta bir kaptan olmak da gerekmez. Ortada bir sorun, bir karışıklık olmadığı durumlarda bir şirketi ya da bir ülkeyi yönetmek çok kolaydır. Yönetim kurallarını uygulayan herkes yönetmeyi başarır.
Ama hayat çoğu kez böyle değildir. Ne bütün yollar dümdüz ne de denizler çarşaf gibidir. Kurumlar da ülkeler de zorluklar yaşar, engellerle karşılaşırlar. İnsanlar da kurumlar da karşılaştıkları engelleri, yaşadıkları zorlukları aşabilirlerse düzene, istikrara kavuşurlar. İstikrar arzu edilen bir durumdur ama sürekli olması mümkün değildir. Hayatın döngüsü gereği her istikrarlı ortam önce bozulur sonra olağan dışı dönemler yaşanır ve en sonunda yeni düzen kurulur.
İşte bu olağan dışı dönemleri yönetmek için liderliğe ihtiyaç vardır. Peki liderlik nasıl öğrenilir? Liderlik, eğitimle herkesin edinebileceği bir yetkinlik midir?
Deneyimli bir lider, bildiklerini elbette başkalarına aktarabilir ama insanın başkalarından öğrendikleri zor zamanlarda yetersiz kalır.
Dov Frohman zorluk yaşamadan, bir mücadele vermeden hiçbir insanın liderliği öğrenemeyeceğini söyler. Frohman’a göre liderlik, insanın yaşadığı zorlukları aşarken edindiği deneyimle kazandığı becerilerin toplamıdır.
Liderlik,
- Bir gelecek hayali ve hedefine sahip olmayı,
- Belirsizliği kabullenmeyi,
- Mevcut anlayışlara karşı gelmeyi,
- Farklı düşünmeyi, yaratıcı olmayı,
- Sezgilerine güvenmeyi,
- Cesareti ve risk almayı gerektirir.
Liderlik, içinden çıkılmaz gibi görünen zor durumlarda, insanın korkusunu kontrol ederek, sezgileriyle karar almasını gerektirir. Bunu yapmak için insanın mevcut koşullara boyun eğmemesi, yarının daha güzel olabileceğini düşlemesi ve hedefine varabilmek için düşüncelerini –bütün olumsuzluklara rağmen- uygulama kararlılığı göstermesi gerekir.
Liderlik, okulda ya da eğitim programlarında edinilen teknik becerilerden çok, insanın zorlukları aşarken elde ettiği “kişisel bilgeliktir”.
Aslında pek çok insanın içinde bu potansiyel vardır ama çoğu zaman koşullar insanın yapabileceklerini yapmasına engel olur. Liderlik gösterenler ise bu koşullara rağmen inandıkları doğruları hayata geçirme kararlılığı gösteren insanlardır.
Büyük şirketlerin eğitim programları düzenleyerek yönetici adaylarına liderlik ilkelerini öğretmeleri fayda sağlamaz. Şirketlerin yapması gereken, insanların içindeki liderlik potansiyelini ortaya çıkaracakları koşulları hazırlamak, yöneticilere daha fazla karar alma serbestliği tanımak ve onların kendi hatalarından ders almalarına zemin hazırlamaktır.
Liderliği öğrenmenin kısa yolu yok maalesef. İnsan ne kadar zorluk çeker ne kadar engel aşarsa kendini hayata o kadar güçlü hazırlar. Her şirketin yöneticilerine bu mücadele gücünü aşılaması ve onların kendi “kişisel bilgeliklerini” inşa etmelerine imkan sağlaması gerekir.
Not: Bu yazıyı ilk kez 25 Ekim 2016 tarihinde yayınladım.