BÖLÜM 7: TAYLAND PROTESTOLARI
DENİZ AKKAYA
2020’nin ilk aylarında başlayan Tayland protestoları, ilk olarak başbakan Prayut Chan-o-cha hükümetine karşı başladı ancak Tayland monarşisinin reformu talebine evrildi. On yıllardır ilk kez insanlar monarşiye açıkça meydan okuyor!
Yüzbinleri bulan protestocular, Prayut hükümetinin istifasını, yeni bir anayasa ve Tayland monarşisinin yasal, politik ve ekonomik reformunu talep etmek için Bangkok sokaklarına döküldü. Protestolar ilk olarak, öğrenciler tarafından sosyal medya üzerinden yapılan hükümet eleştirileri ile başladı. Askeri bir hükümetin çatısı altında büyüyen bu genç neslin öfkesi başlangıçta yalnızca Prayut hükümetine karşıydı. Prayut hükümeti 2014 senesinde darbe ile iktidara geldi, 2019’daki seçimi şüpheli bir şekilde kazandı ve koronavirüs salgınıyla gelen ekonomik krize cevap veremedi.
Yetkililer tarafından dikkate alınmayan protestolar büyüdü ve 21 yaşındaki öğrenci Panusaya Sithijirawattanakul’un hareketin taleplerini kalabalık bir meydanda okumasıyla protestolar da Ağustos ayından itibaren değişmeye başladı. Panusaya bir dizi benzeri görülmemiş talep okudu:
i. hükümdarın yasal dokunulmazlığını kaldırın
ii. monarşiye yönelik her türlü eleştiriyi hapis ile cezalandıran leşe-majeste yasasını geri çekin
iii. monarşinin fonlarını kesin, yatırımlarını şeffaf ve vergilendirilebilir yapın
iv. kraliyet ailesi üyelerinin siyasi fikirlerini ifade etmelerini yasaklayın ve her türlü monarşik propagandayı durdurun
v. son yıllarda çeşitli monarşi eleştirmenlerinin ortadan kaybolmaları araştırılsın
vi. hükümdarın darbeyi desteklemesini yasadışı hale getirin.
Tayland’da monarşiyi sorgulayan nitelikteki bu talep listesinin, 1930’lardan beri eşi benzeri görülmemişti. 1932’de günümüz Tayland gençlerinin idol aldığı bir grup bürokrat, askeri güçlerin desteğiyle mutlak monarşiye son vermişti. Bugün ise askeri güçler monarşi ile bütünleşmiş ve gücünün korunmasını kendi yaşamının devamı için vazgeçilmez olarak gören bir birime dönüşmüş durumda. Protestocuların cesur talepleri, destekçileri hareketten uzaklaştırmak yerine onları harekete geçirdi ve temeli öğrencilerden oluşan hareket büyüyerek mavi ve beyaz yakalıları çeşitli kuşaklardan insanları ve bazı devlet memurlarını bünyesine kattı.
Taylandlı protestocular Açlık Oyunları filmlerinden üç parmaklı selamı protestolarda kullanmaya başladı ve işaret direnişin ana sembolü haline geldi. Gen Z’nin parçası olduğu bir protestodan aksi de beklenemezdi zaten. İşaret, demokrasiye verilen desteği ve ülkenin kralcı askeri teşkilatına yönelik öfkeyi temsil ediyor.
Bugün protestolar hem Bangkok’ta hem de çevresinde, acil kararnameler, tutuklamalar ve yetkililerin sindirme tekniklerine rağmen devam etmekte. Protestocular her geçen gün Prayuth ile protestoların ana hedefi haline gelen hükümdara karşı daha da radikalleşiyor. Protestocuların sayısı 200.000’leri bulsa da bu hareket Tayland’daki birçok insanın kavramakta zorlandığı ani ve derin bir dönüşüm. Bangkok’ta ve ülkenin geri kalanında haftalardır süren protestoların ardından bundan sonra ne olacağı belli değil. Bu seferberliklerin kısa vadeli sonuçları ne olursa olsun Kova çağının gelişi ile bir norm haline gelen hükümdar karşıtı protestolar, ülke için çığır açan bir değişimi temsil ediyor.
Kova çağının gelişi, görünüşte istikrarlı bir siyasi yapının bile her an çökebileceğini hatırlatıyor. Bangkok’taki protestocular polisin biber gazına karşılık şemsiyelerini kaldırarak Hong Kong’da başka bir demokrasi mücadele veren arkadaşlarını selamladı. Tayland, protestolar süresince aslında Hong Kong protestolarından çok fazla şey öğrendi. Geçtiğimiz haftalarda Tayland’da protesto liderlerinin çoğunun tutuklanmasının ardından aktivistler taktik değiştirdi. Merkezi bir liderliğin olmaması Hong Kong’u sarsan protestoların en belirleyici özelliğiydi ve birçok kişiye göre protestoların bu kadar uzun sürmesinin sırrı da buydu. Tayland protestocuları da aynı taktiği benimseyerek #Everybodyisaleader (herkes lider) etiketini çıkarttı ve etiket sosyal medyada büyük ses getirdi.
Protestoların amacı ve yürütülme şeklindeki benzerlikler bazılarına çok büyük bir tesadüf gibi gelebilir ancak bunlar sadece gelmekte olan Kova çağının ayak sesleri! Bölüm 8 için takipte kalın.