Yataklar, iki eleman arasındaki bir veya birkaç yönde izafi harekete minimum sürtünme ile izin veren fakat kuvvet doğrultusundaki harekete engel olan destekleme elemanlarıdır.
Dönme şeklindeki izafi hareketi destekleyen ve yüzeyleri arasında yuvarlanma hareketi olan yataklara rulman adı verilir.
Bir rulman iç bilezik, dış bilezik, yuvarlanma elemanları ve kafesten oluşan bir sistemdir. Radyal kuvvet taşıyan rulmanlara radyal, eksenel kuvvet taşıyanlara eksenel rulman denir.
Rulmanların Yapısı
Kafes, yuvarlanma elemanlarının birbirlerine göre belirli bir mesafede tutulmasını sağlayan elemanlardır.
İç bilezik, mil üzerine sıkı bir biçimde geçirilir ve mille beraber döner.
Dış bilezik gövdeye bu amaçla yapılan bir deliğe geçirilir ve gövde ile sabit kalır.
İç bileziğin iç çapı, mil çapı d ve dış bileziğin dış çapı gövde deliğinin D çapı ile eşit olur.
Rulmanların Avantajları
İlk harekette fazla sürtünme yapmazlar
Eksenel yükleri de karşılarlar ve eksenel yönden az yer kaplarlar. hafiftirler.
Yağlanmasının basit, yağ sarfiyatının az, bakım ve değiştirilmeleri kolaydır.
Standart ve piyasada hazır bulunurlar.
Rulmanların Dezavantajları
Yüksek devirlerde hayli gürültülü çalışması.
Ömürlerinin daha az olması ve devir sayısı büyüdükçe ömrün azalması.
Radyal yönden daha büyük yer işgal etmesi.
Sönümleme kabiliyetinin az olması.
Yüksek tolerans gerektirdiğinden pahalıdırlar.
Montaj ve demontajlarında problem çıkabilir.
Rulmanlı Yatakların Sınıflandırılması
Rulmanların sınıflandırılması yuvarlanma elemanına ve taşıdıkları kuvvete göre yapılır.
Yuvarlanma elemanına göre: bilyeli ve makaralı
Taşıyabileceklere yüklere göre rulmanlar: radyal; radyaleksenel; eksenel
Radyal Rulmanların çeşitleri
a: tek sıralı sabit (derin yivli) bilyeli yatak
b: tek sıralı eğik bilyeli radyal
c: iki sıralı oynak bilyeli
d: yüksek yük taşıma kapasiteli bilyeli radyal
e: makaralı silindirik radyal
f: iğneli radyal yataklar.
Fr = Radyal kuvvet Fa=Aksiyel (eksenel) kuvvet
e ve f maddelerindeki Makaralı silindirik radyal ve iğneli rulmanlar yalnızca radyal yük taşırlar.
a) makaralı konik b)çift sıralı makaralı oynak c)Tek sıralı masuralı
d) Tek yönlü eksenel yön taşıyan bilyalı eksenel e)İki yönlü yük taşıyan bilyalı eksenel
Rulmanların malzemesi
Bilezikler ve yuvarlanma elemanları, yüksek yüzey basınç mukavemetine sahip, yorulmaya ve korozyona ve aşınmaya dayanıklı olan krom alaşımlı özel rulman çeliğinden üretilir.
Kafesler, hafif aşınmaya dayanıklı ve yeri kadar mukavim çelik sac ve daha az bronz, alüminyum, pirinç, plastik gibi elemanlardan yapılır.