Öğretmenlik yılarımda öğrencilerime, emeklilikten sonra sohbet ettiğimiz arkadaşlara şu soruyu sık sık sorardım: “Şu anda bu mecliste oturanların arasında en iyi olan kim, en üstün olan hangimiz? “ Onlar biraz susup düşünürken onların ufkunu açmak için devam ederdim soruya ; “yaşça en genç olanımız mı iyi yaşlı olanımız mı? En zengin olanımız mı üstün, yoksa fakir olanımız mı? Bunlar değilse yakışıklı, güçlü, bilgili olanımız mı iyi ve üstün, yoksa bunların tersi sıfatlara sahip olanımız mı?” diye devam ederdim. Bazen de “aranızdan bu soruya cevap olarak en fazla eşi, dostu, arkadaşı yaranı olan iyi ve üstündür diyenler olacak, belki de en fazla ibadet yapan, en fazla iyilik yapan diyenler çıkacaktır” diye eklerdim bu gün de eklerim.
Herkes kendi düşüncesine, inancına, sosyal statüsüne göre bir cevap verir bu suale. Pekiyi sizce nedir iyi ve üstün olan kim? Sizce iyinin, güzelin, üstünlüğün ölçüsü nedir? Bu suale tarihte olduğu gibi günümüzde de her fert, ait olduğu kültürün, ait olduğu dinin, ait olduğu sosyal çevrenin ölçülerine göre cevaplar verir. Tabi bu cevap /hüküm bizleri iyiliğin, güzelliğin, üstünlüğün göreceli olduğu neticesine götürür. Bu doğru bir sonuç olsa da buna karşılık insanlığın çoğunun kabul ettiği ortak iyiler, ortak güzellikler, ortak üstünlükler vardır. Mesela her din diğerkâmlığın, yardımseverliğin, zayıfa, mazluma, kol kanat germenin, cömert, çalışkan, temiz, düzenli olmanın” İYİ” olduğunu kabul eder. Buna karşılık yine insanlığın büyük çoğunluğu katilliği, tecavüzü, hırsızlığı, yalancılığı, cimriliği, adaletsizliği, başa kakmayı, zayıfı ezmeyi, yalakalığı… “KÖTÜ” olarak kabul eder(Hayatında bunların tersini yapsa bile)
Aynı ölçü güzellik için de geçerlidir. İnsanlığın çoğu güzel olanı çirkin olandan ayırır. Buradaki güzellik, estetik, göze kulağa ruha hoş gelen şeyler anlamındadır. Çok güzel bir doğa manzarası; Mesela karlı bir dağ, yemyeşil bir orman, çiçekli bir bahçe, ipince, sapsarı kumlarla kaplı pürüzsüz bir şekilde duran bir çöl, Masmavi tertemiz durgun bir deniz, yemyeşil ağaçların arasından tertemiz cığıl cığıl akan bir dere… Bunlara bakarken fıtratı bozulmamış her insan bir huzur duyar bir rahatlık hisseder içinde ve ”ne güzel” der. Güzelliği başka bir yazıya bırakarak iyi ve üstün olanla ilgili bir kaç kelam edelim.
İyi ve Üstün olanın her kültüre göre değiştiğini girişte yazmıştım. Bizlerin kültürünü oluşturan ana damarlar, İslamiyet, Türklük (Araplık, Kürtlük, Acemlik, Boşnaklık…) Anadoluluktur. Bunların içinde en baskın olanı dinimiz olan İslam’dır. İslam deyince de aklımız hemen kitabımız olan Kur’an ve ve sünnet dediğimiz Peygamberimizin Hadisleri ve onun yaşantısı ile birlikte 1441 yıllık bir birikim gelir. Bunun yanında Orta Asya’dan başlayıp günümüze kadar devam eden örf ve adetlerimiz (töre) ile üzerinde yaşadığımız Anadolu topraklarında bizden önce yaşayan milletlerin, kavimlerin devletlerin kültürlerinin etkileri gelir. Buna göre Türkiye’de yaşayan insanların çoğu Müslüman olduğu için İyi ve üstünün ölçüsünü Anadolu İnsanı Kurana ve sünnete göre belirler. Bu cümleden olmak üzere iyi Allah’ın (cc)iyi dedikleridir, kötü Allah’ın kötü dedikleridir. Üstün, peygamberimizin, “ iyi ve üstün” dedikleridir. Çirkin ise son peygamberimizin (sav) çirkin, kötü, dedikleridir. Bizler, Allah’ımız, Firavuna, Nemrut’a, Ebuleheb’e, şirke, kötü huylara kötü dediği için onlara kötü deriz. Bizler peygamberimiz, kendinden önceki peygamberlere, sahabeleri, Ebubekir’i, Ömer’i, Osman’ı, Ali’yi… Üstün gördüğü için üstün görürüz. Bizler helalleri iyi, haramları kötü; İslam’ın övüp tavsiye ettiklerini iyi ve üstün yerdiklerini de kötü ve işe yaramaz görürüz.