O bir Matematik Profesörü,
Aynı zamanda Fotoğraf Sanatçısı ve tutkunu…
Prof. Dr. Zerrin Şentürk’le Fotoğraf Sanatının inceliklerine dair sohbetimiz;
Hocam fotoğraf tutkunuz nasıl başladı?
Aslında sanatsal kabiliyete sahip olmanın biraz da genetik olduğuna inanıyorum. Annem, el sanatlarında harikalar yaratır. Çok güzel resim, heykel, yüzen gemiler yapan ve roman yazan babam, küçükken bizi sık sık Üsküdar’da bulunan fotoğraf stüdyosuna götürür ve ailece fotoğraf çektirirdi. Daha sonra fotoğrafların arka tarafına o güzel yazısıyla tarih atar, açıklama yazar ve onları büyük bir itinayla aile albümümüze yerleştirirdi, ben de babamı hayranlıkla izlerdim. Böylece fotoğrafa olan ilgimin başladığına inanıyorum.
Henüz 12 yaşındaydım ve bir gün babam bana ve kardeşime bir Zenit fotoğraf makinası aldı. İşte diyafram ve enstantaneyle, o zaman merhabalaştım ki bu da fotoğrafa olan ilgimi daha da pekiştirdi.
Okuldaki eğitim hayatıma ağırlık vermemden dolayı yıllarca fotoğraf çekmeye çok vakit ayıramadım. Yıllar sonra İngiltere’de doktoramı yaparken, fotoğraf kartının üzerine tarih yazan ve piyasaya yeni çıkan analog bir fotoğraf makinası satın aldım, gittiğim her yerde fotoğraf çektim ve onları bastırdım. Bu bağlamda geniş bir albüm koleksiyonum mevcuttur. Fotoğraf çekmeye karşı olan ilgim arttığından, Japonya’ya ilk gittiğimde kendime compact bir digital fotoğraf makinası aldım ve oraları fotoğraflamaya başladım. Artık fotoğraf çekerken her şeyi unuttuğumu, büyük bir konsantrasyonla ve mutlulukla çekim yaptığımı fark ettim. Bunu izleyen ilk yıllarda compact makinamın bana yetmediğini anladım. Fotoğraf çekimlerimi profesyonelleştirmek için profesyonel bir fotoğraf makinası aldım ve kurslara gittim. Bu arada çok çalışarak fotoğrafla ilgili kendi kendime 150 sayfalık bir yazı hazırladım. Hatta bütün sınıf arkadaşlarım da benden bir kopyasını alıp çalıştılar. Bu arada, teorik bilgilerimi fotoğraf çekerek uyguluyordum. Aşık olduğum Matematik alanında çalışan bir bilim kadını olarak üniversite eğitiminin de çok önemli olduğunu savunduğumdan, Anadolu Üniversitesi Fotoğrafçılık ve Kameramanlık Bölümü’ne girerek 2015 yılında mezun oldum. Bu arada ve halen gittiğim ülkelerde, özellikle hayranı olduğum Japonya’da fotoğraf çekmeye devam ediyorum. Diyebilirim ki fotoğraf, hayatımda hep vardı ve yedi yıldır da profesyonel olarak fotoğraf çekiyorum.
Matematik Profesörü olmanızın yanında Anadolu Üniversitesi Fotoğrafçılık ve Kameramanlık Bölümü’nden de mezun oldunuz. İnsanlar sanatlarını bilgiyle nasıl harmanlamalı?
Kendimi hem bilime hem de sanata adamış bir bilim kadını olarak, bilimin ve sanatın ortak yanlarının çok olduğu kanısındayım. Hatta bana göre bu iki unsur birbirlerini tamamlar. Üstelik bu bilim dalları “Matematik” ve “Fotoğraf” olursa daha ne söyleyebilirim ki… İnsanlar sanatlarını bilgiyle harmanlamalı ki, olayları ve varlıkları sanatla ifade etmeye çalışırken, bilginin gücü ile gerçek ve doğru olanı anlaşılabilir bir biçimde karşı tarafa aktarabilsin. İçinde bilgi olmayan bir sanatın, temeli olmayan beton yığınından bir farkı olmadığını düşünüyorum.
Özellikle hangi alanda fotoğraf çekmeyi seviyorsunuz?
Fotoğrafın hemen her dalına dokunmuş biri olarak (su altı fotoğrafçılığı, savaş fotoğrafçılığı hariç) doğa, manzara, sokak fotoğrafçılığı, portre ve belgesel fotoğraf çekmek ilgi alanım dahilinde. Portre dediysem sadece insan portreleri değil, kedileri de unutmayalım. Hayranı olduğum pisicikleri gördüğüm her yerde fotoğraflamayı asla ihmal etmem. :) Bu arada geçen yıl dünyaca ünlü kedi güzellik yarışmasında iki gün boyunca, yarışmayı ve kedileri fotoğraflamam istendiğinde, severek ve mutlulukla yapmıştım.
Japonya’da belli bir süre vakit geçirdiniz. Sizce Türkiye ile Japonya’nın ortak yönleri var mı?
Konferanslarda sunum yapmak ve bilimsel çalışmalarda bulunmak için 11 kez Japonya’ya gittim. Ortaokul yıllarımda Coğrafya dersinde dünya haritasından ülkeleri çalışırken, çok uzaklarda görünen Japonya’ya bir gün gideceğimi, Japonya ve Japonları bu kadar çok seveceğimi hayal bile edemezdim. Bu yüzden Japonca öğrenmek istedim ve kursa gittim. Gördüm ki; en büyük benzerliğimiz dil gruplarımız: Ural-Altay dil grubu. Cümle kalıplarımız da aynı. Bir ülkenin dilini benimsediğinizde o ülkeyi daha da çok seviyorsunuz. O günden sonra Japonca çalışmak bana Matematik çalışmak kadar zevk verdi…
Yemeğe başlarken “afiyet olsun” diyen bizler, “İtadakimasu” diyen Japonlar. Eve girerken ayakkabı çıkarmak Japonlarda da geçerli; temizlik ve hijyen. En önemlisi dünyaca ünlü klozetlerinde musluk bulunan ve hatta sıcaklık derecesini bile ayarlayabileceğiniz yegâne ülke Japonya. Bizde hamam kültürü, Japonlardaki “onsen”den biraz farklı. Sokaklarında tehlikesizce yürüyebildiğiniz Japonya’daki insanlar bizler gibi “yardımsever”. Bu kadar benzerlik bile Japonya’da kendinizi rahat ve oranın vatandaşı gibi hissetmenize neden olabilmekte…
Japonya’da gördüğünüz güzellikleri nasıl anlatırsınız?
Anlatmakla bitirebilir miyim acaba diye düşündüm bir an… Ada ülkesi olan Japonya, volkanik dağlara sahip bir cennettir diyebiliriz. Doğal güzellikler açısından bakıldığında akla ilk önce Japonya’nın simgesi olan Fuji Dağı ve 5 gölü gelir. Fuji Dağı estetik geometrik şekliyle ve asil duruşuyla beni o kadar cezbetmiştir ki, dağcı olmadığım halde 2015 yılında 12 saatte zirveye çıktım, 4 saat zirvede dolaşıp fotoğrafladıktan sonra 5 saatte de dönüşümü tamamladım. Japonya’da tapınaklar, bahçeler, kaleler ve İmparatorluk sarayları da başka güzellikte sanat eserleridirler. Japonya’nın güneyi kış mevsiminde bile ılık olmasına rağmen kuzeydeki Hokkaido Adası ve Sapporo şehri yoğun kar altındadır. Bu yüzden kış turizmi yoğun ilgi çeker. Nisan ayında “sakura” ve Kasım ayında “momiji” ler tadına doyulmayacak bir manzara sergiler bize.
Japonya’da çektiğiniz fotoğrafları İstanbul’da “Japonya Harikası” isimli iki farklı yerde açtığınız sergilerle misafirlere sundunuz. İnsanların ilgisi ve merakı nasıldı?
Hemen iki anı defterime baksam mı diye geçti içimden; şaka tabii ki de… Hepsini tek tek okudum ve sergilerimi ziyaret eden misafirlerimin yorumları aklımda elbette. Gerek açılış kokteylleri ve gerekse yoğun ziyaretçi akınıyla enerjisi oldukça yüksek sergilerdi ve beni fazlasıyla memnun etti. Aldığım yorumlardan beni en etkileyenleri şunlar oldu: “Japonya’yı hiç tanımayan biri olarak Japonya’ya gitmiş kadar oldum ve Japon kültürünü tanıdım; ruhum dinlendi.”
“Sergiyi dolaştığımda sizi hiç tanımadığım halde, fotoğraflarınızdan ruhunuzu, duygularınızı katarak çektiğiniz belli oluyor; farklı bir tarz gördüm. Bunları çeken biri kesinlikle renkli ve sevecen bir yapıya sahip olmalı diye düşündüm ki sizinle sohbet edince yanılmadığımı anladım.” Bütün bu yaşadıklarım ilk iki kişisel fotoğraf sergim olması açısından gurur vericiydi.
Fotoğraf çekmek çevrenizde daha iyi gözlem yapmanız için nasıl bir katkı sağladı?
İyi bir gözlemci olmak insanın doğasında mevcut olmalı; diğer bir deyişle, esas gözlem aracının insanın kendi iç dünyası olduğuna inanıyorum. Bunun bir yetenek olduğunu düşünüyorum. Ortaokul yıllarımda Türkçe ders kitabında bir okuma parçası daima aklımdadır: “Görmek ile bakmak arasındaki fark…” Bakarsın ama görmezsin. Görmek için yukarıda da söylediğim gibi sezgilerimiz de ön planda olmalıdır. Detaylara dalmak insanı çok yorsa da bazen gerekli olduğuna inanıyorum. Fotoğraf çekerken de kadraja ruhunuzu da kattığınızdan daha iyi gözlemci oluyorsunuz. O yüzdendir ki, bir yeri fotoğraflamak için o yere şehirlerarası yolculuk yaparak üç defa gittiğimi bilirim. İlk ikisinde köprü; çok ünlü de olsa gözlemlerim sonucu Fuji Dağı olmadan sadece köprüyü çekmenin çok anlamlı olmadığını gördüm. Ancak üçüncü gidişimde hava koşulları uygun oldu ve amacıma ulaştım. Fotoğraf çekerken daha ince detayları bile görebilme yeteneğiniz ve sezgileriniz fazlasıyla artmaktadır.
İstanbul’da yaşıyorsunuz, bu şehirde hangi mekânların fotoğrafını çekmeyi seviyorsunuz?
Çok mutlu bir çocukluk geçirdiğim Kuzguncuk sokakları… Bu yüzdendir ki Kuzguncuk’u fotoğraflamak benim için ayrı bir zevk. Galiba biraz nostalji… Bunun yanı sıra bir İstanbul aşığı olarak, eski İstanbul sokakları ve evleri bana hep ilginç gelmiştir; ne de olsa alışılagelmişin dışında… Sanki buraların ayrı bir lezzeti var; eski, yıkık-dökük olsalar da…
Kendinize örnek aldığınız bir fotoğraf sanatçısı var mı?
Gerek yurt içinde ve gerekse yurt dışında beğendiğim fotoğraf sanatçıları elbette mevcut. Fakat hiçbir zaman örnek aldığım olmadı. Bana göre bir fotoğraf sanatçısı, kendi yaşadıkları çerçevesinde duygularını izleyiciye aktarmalıdır. Benim örneğim, bugüne kadar aldığım eğitimim, kültürüm, değer yargılarım, dünyaya bakış açımı birleştirip, renkli kişiliğimi de katarak fotoğraf çekmemdir.
Fotoğrafa birçok insan resim diyor. Sizce doğru olanı hangisidir?
Ben de çok karşılaşıyorum. Bu durumda karşıdaki kişinin anlayışına göre hemen düzeltiyorum ve açıklıyorum: Resim çizilerek ortaya çıkar; fotoğraf ise fotoğraf makinesiyle çekilir. Anlaşılmayacak olduğunu düşündüğümde ise içimden gülüp geçiyorum.
Fotoğraf çekerken başkası tarafından söylenen en çok hoşlanmadığınız cümle nedir?
Çabuk çek! Ya uzun pozlama yapıyorsam nasıl çabuk çekerim? :) Bununla ilgili bir anımı sizinle paylaşmak isterim… Gece vakti, Çamlıca tepesinden köprüyü fotoğraflamak istedim, tabii ki tripodumla uzun pozlama yapacağım ve 12 sn. ye ihtiyacım var. Tripodumun önünden geçmeyip arkamdan dolanmak istemeyen ve bekleyen (biraz da beni izliyor) bir bayanın, erkek arkadaşına “ben cep telefonumla bile daha çabuk çekerim” dediğini duydum. İçimden kahkahalar attım fakat kendisine bakmadım bile. Sessizce çekimime devam ettim… Sonuç harikaydı.
Fotoğraf çekmeye yeni başlayan kişilere önerileriniz nelerdir?
Yeni başlayan arkadaşlara ilk önerim eğitim. Mutlaka bir DSLR fotoğraf makinası alıp, teori ve pratiği birlikte harmanlayarak ve muhakeme ederek çalışmak. Fakat asla otomatik modda fotoğraf çekmeyi önermem. Öyle olsaydı eline her makine alan bir fotoğraf sanatçısı olurdu. Bütün bunların yanında, düzenli olarak fotoğrafla ilgili kitaplar okumalı ve tarihteki ünlü isimlerin fotoğraflarını incelemeliler. Fotoğraf çekerken sabırlı olmaları ve acele etmemeleri gerekir. Gidecekleri yerler hakkında (coğrafyası, hava durumu vs.) bilgi sahibi olmaları, ne çekmek istediklerini önceden planlamaları ve en önemlisi gerekli ekipmanları (dolu yedek pil, hafıza kartı, tripod vs.) yanlarına almayı asla unutmamalılar.
Prof. Dr. Zerrin ŞENTÜRK Kimdir?
9 Şubat 1964 yılında İstanbul’da doğan Prof. Dr. Zerrin Şentürk ilk ve orta öğrenimini İcadiye İlkokulu ve Üsküdar Kız Lisesi’nde tamamladıktan sonra İstanbul Teknik Üniversitesi Matematik Mühendisliği Bölümü’nden Matematik Mühendisi olarak mezun oldu. Aynı bölümde Araştırma Görevlisi olarak göreve başladı ve 1989 yılında Yüksek Matematik Mühendisi olarak mezun oldu.
YÖK Bursu ile görevli olarak gittiği İngiltere’de, Leeds Üniversitesi’nden Matematik Doktoru unvanını alan Şentürk, İstanbul Teknik Üniversitesi Matematik Mühendisliği Bölümü’nde 2008 yılında Profesör unvanını aldı. Japonya, Polonya ve Belçika’da davetli araştırmacı olarak bilimsel çalışmalarda bulundu.
Anadolu Üniversitesi Fotoğrafçılık ve Kameramanlık Bölümü’nden de mezun olan Prof. Dr. Zerrin Şentürk, Öğretim Üyeliği göreviyle birlikte fotoğraf sanatçılığını da sürdürmektedir.
Hazırlayan - Mehmet DUMAN