Genel bilgiler
Latince adı Capsella bursa-pastoris olan çoban çantası Turpgiller (Brassicaceae) familyasından gelen bir yaban bitkisidir. A, B, C, E ve K vitaminleri içeren çoban çantası, yassı ve üçgen şekilli meyveleri çantaya benzediği için çoban çantası ismini almıştır.
Asya ve Avrasya bölgelerine özgü olan bu bitki kırlarda, yol kenarlarında ve çayırlarda yetişir. Yaprakları demet gibi olan çobançantası yaz aylarında beyaz renkli meyveler verir.
Geleneksel tıp uygulamalarında kullanımı çok eskiye dayanan çoban çantası hakkında daha fazla şey öğrenmek ve bilimsel araştırmalara dayanan faydaları ve zararları hakkında güvenilir bilgiler edinmek için okumaya devam edelim.
Çoban çantası nasıl kullanılır?
Çoban çantasının mutfakta kullanılması mümkündür ancak bu kullanımı pek bilinmez. Bu bitki tencere yemeklerine katılabileceği gibi çiğ olarak salatalara da eklenebilir. Bizim kültürümüzde pek bilinmese de yemeklerde kullanımı uzak doğu mutfaklarında yaygındır.
Flavonoidler bakımından zengin olan bu bitkinin üst kısımları ilaç yapmak amacıyla kullanılır.
Ayrıca çay, tentür ve infüzyon şeklinde kullanımı mevcuttur.
Çoban çantasının basur ve yaralarda da lapası kullanılır.
Çoban çantasının kullanım şekli ve dozuna dair belirli kılavuzlar yoktur ancak bu bitkiyi kapsül olarak aldıysanız, kullanım talimatlarına uygun olarak kullanın.
Çoban çantası çayı tarifi:
- 1 bardak klorsuz suyu çaydanlıkta kaynatın
- Su kaynadıktan sonra altını kısın ve içerisine 2 ila 3 çay kaşığı kadar çoban çantası koyun
- Kısık ateşte 10 dakika kadar kaynatın
- Daha sonra süzün ve ılınınca için.
Çoban çantası tentür tarifi:
- Orta boy bir kavonozun dörtte üçüne çoban çantası koyun
- Daha sonra çoban çantasının üzerine örtecek kadar votka ekleyin
- Ağzını iyice kapattıktan sonra 3 hafta boyunca karanlık ve kuru bir yerde bırakın
- Tentürü bu esnada günde 2-3 defa çalkalayın.
Çoban çantası faydaları
Geleneksel olarak kullanımı:
Bu bitki Geleneksel Çin Tıbbında yaygın olarak kullanılan bir bitkidir.
Benzer yazılar: Geleneksel Çin Tıbbı Hakkında Her Şey
Geleneksel olarak, ishal, hemoroid, ağır adet kanaması, kalp yetmezliği, düşük tansiyon, adet öncesi sendromu ve rahim kanaması gibi rahatsızlıklar için kullanılmıştır.
Hindistan’dan gelen geleneksel tıp uygulamaları olan Ayurveda‘da da sıklııkla kulanılan çoban çantasının Ayurveda’ya göre faydaları şunlardır:
- Rahim kanaması ve miyom gibi rahim ile ilgili hastalıklarının tedavisi
- Ağır adet kanamalarını durdurmak
- Dizanteri ve ishal tedavisi
- Yaraların üstüne kompres yapmak
- Kanamayı durdurmak
- Antienflamatuvar olarak
- Romatizmal hastalıklarda bağışıklık sistemini baskılamak
- Demir eksikliğinde demir takviyesi olarak
- Yüksek tansiyon ve kalp yetmezliği gibi hastalıklarda damarları büzmek ve kan dolaşımını iyileştirmek
- Kalp yetmezliği
- Virüslere karşı antiviral olarak
Çoban çantası bitkisinin bilimsel araştırmalara dayanan faydaları:
Kanamayı durdurucu etkisi olan bu bitki diş eti ve burun kanamalarına iyi gelebilir. Çoban çantasının damar büzücü etkisiyle basuru iyileştirmesi mümkündür ancak bu konuda çok fazla bilimsel araştırma yoktur. Bununla beraber İbrahim Saraçoğlu hocamızın basur kürlerinin vazgeçilmez öğesidir. Bu nedenle basur üzerinde gerçekten de etkili olabileceğini düşünüyoruz. Eğer hemoroid probleminiz var ise hocamızın çoban çantası kürünü deneyebilirsiniz.
Benzer yazılar: Saraçoğlu Basur (Hemoroid) İçin Kür
Ağır adet kanaması
Kadınların üreme sistemleriyle ilgili sorunlarda sıklıkla kullanılan bir bitkidir. Kadınlar yüzyıllardan beri çoban çantasını premenstrüel problemler ve adet krampları için kullanırlar. Peki bilimsel araştırmalar çoban çantasının bu konudaki etkileri ile ilgili olarak ne diyor?
2018’de yapılan bir araştırmada, adet kanaması ağır geçen kadınlar çoban çantası takviyeleri kullandı. Alternative and Complementary Medicine dergisinde yayınlanan araştırmada, bu kadınlara 500 miligram mefenamik asit ve çoban çantası takviyeleri verildi. Kontrol grubundaki kadınlara ise plasebo verildi.
İki adet dönemi boyunca devam eden çalışmanın neticesinde, çoban çantası takviyesi alan kadınlarda adet dönemlerinde, plasebo verilen gruba göre ciddi anlamda düzelmeler görüldü. Ancak bu araştırmada bu bitki tek başına kullanılmadığı için adet kanaması ile ilgili etkileri kesin değildir.
Doğum sonrası kanama
Çoban çantasının damar büzücü ve kanamayı durdurucu etkileri olduğunu söylemiştik. 2017 yılında yapılan bir araştırmada çoban çantasının kanamayı durdurucu etkisi doğum sonrası kanama üzerinde incelenmiştir.
Araştırmaya katılanlar iki gruba ayrıldı. Birinci gruba 10 damla çoban çantası ekstresi ve 10 U oksitosin verildi. Diğer gruba ise plasebo ve 20 U oksitosun verildi. Araştırma neticesinde doğum sonrasında çoban çantasını verilen kadınlarda daha az kanama olduğu görülmüştür.
Bununla beraber doğum sonrası doktorunuza danışmadan çoban çantası kullanmanızı tavsiye etmiyoruz. Herkesin doğum sonrası vücudu farklı tepkiler verir ve bu bitkiyi kullanmamanız gereken özel şartlarınız olabilir. Bu nedenle doktorunuza danışmadan hareket etmeyin.
Enflamasyon
Çoban çantasının içerisinde fumarik asit ve sülforafan gibi önemli antioksidan maddeler bulunur. Bu antioksidan maddelerin anti-enflamatuar özellikleri vardır. Anti-enflamatuvar maddeler vücuttaki enflamasyonla savaşırlar. Kronik enflamasyon, diyabetten kalp hastalıkları ve kansere kadar birçok hastalık ile ilişkili bulunduğu için antienflamatuvar bir diyetle beslenmemiz tavsiye edilir.
Bu bitki fitoterapide de iltihaba karşı kullanılmıştır. Bilimsel veriler de bu etkilerini desteklemektedir. Araştırmalar çoban çantasının TNF-a ve IL-6 gibi enflamasyon ile ilişkili değerleri bastırarak iltihabı durdurabildiğini göstermektedir.
Yara ve yanıklar
Çoban çantasının anti-enflamatuar etkilerinin yanında antibakteriyel etkileri de vardır. Bu nedenle iltihabı azaltması ve bakterileri öldürmesi ile yara iyileşmesinde de faydalı olabilir.
2007 yılında bitkilerin hayvanlar üzerindeki etkilerini araştıran çalışmada, çoban çantasının hayvan yaralanmalarında iyileştirici etki gösterebileceği belirtilmiştir. Ancak bu çalışmanın insanlar üzerinde yapılmamış olması nedeniyle, insanlardaki etkilerinin tam olarak nasıl olacağını bilemiyoruz.
Çoban çantası zararları ve yan etkileri
Çoban çantasına alerjisi olanlarda alerjik reaksiyon ortaya çıkabilir. Bunun dışında, sakinleştirici etkilere sahip bir ottur. Bu nedenle sakinleştiricilerle etkileşime girebilir.
Çobançantası tiroid bezinin tiroid hormonu salgısını azaltabilir. Bu nedenle hipotiroid hastaları tarafından kullanılması sakıncalı olabilir.
Çoban çantasının içerisinde oksalat bulunur. Bu maddenin kalsiyuma bağlanarak böbrek taşı oluşumuna katkıda bulunduğu belirtilir. Eğer böbrek taşlarına yatkınlığınız varsa çoban çantası kullanımında dikkatli olmalısınız.
Çobançantası rahmi harekete geçirebilir. Bu nedenle hamilelik döneminde kullanımı kesinlikle tavsiye edilmez. Rahmi uyaran bitkilerin düşüğe neden olma ihtimali vardır. Hamile değilseniz fakat hamile kalmayı düşünüyorsanız gene bu bitkiyi kullanmaktan sakının.
Çoban çantası etkileşimleri
Bu bitki fazla miktarda alındığında uyku ve uyuşukluğa neden olabilir. Bu nedenle sedatif yani sakinleştirici ilaçlarla etkileşime girebilir. Eğer sakinleştirici ilaç kullanıyorsanız bu bitkiyi tüketmemenizi tavsiye ediyoruz.
Çoban çantası, antikoagülen yani kan inceltici ilaçlarla etkileşime girebilir. Eğer kan inceltici ilaç kullanıyorsanız çoban çantasından uzak durmanız daha doğru olacaktır.
Bu bitki tiroid bezinin tiroid hormonu salgısını azaltabilir. Bu nedenle tiroid hormonunu arttırmaya çalışan ilaçlarla beraber kullanılmamalıdır.
Kaynakça
Effect of Hydroalcoholic Extracts of Capsella Bursa-Pastoris on Heavy Menstrual Bleeding: A Randomized Clinical Trial / Effect of Hydroalcoholic Extract of Capsella bursa pastoris on Early Postpartum Hemorrhage: A Clinical Trial Study / Shepherd’s Purse Polyphenols Exert Its Anti-Inflammatory and Antioxidative Effects Associated with Suppressing MAPK and NF-κB Pathways and Heme Oxygenase-1 Activation / Ethnoveterinary medicines used for ruminants in British Columbia, Canada / Inhibitory Effect of Capsella Bursa-Pastoris on Hepatocarcino-Genesis Induced by 3-methyl-4-(dimethylamino)azobenzene in Rats