13’üncü Cuma batıl inancında doğruluk payı var mı?
13 rakamı ve bilhassa de 13. Cuma (ayın 13’üne denk gelen Cuma günü), garp hurafelerinde uğursuz bigün olarak kabul ediliyor. Niçin bu şekilde anıldığına dair teoriler, İncil’e bakılırsa nihayet akşam yemeğinde 13 kişinin hazır bulunmasından, çoğu zaman her türlü kaosa niçin olmadan evvel İskandinav tanrıları için bir akşam yemeği partisinde Loki’nin gizli saklı 13. misafir olmasına kadar uzanıyor.
Bu nevi iddiaları reddetmek fazlaca basit olsa da, 13 rakamı ve 13. Cuma’nın şanssız (uğursuz) olduğu fikrinde rastgele bir gerçeklik ya da bunu destekleyecek istatistikler bulunup bulunmadığı, akla gelen mühim bir sual.
13. Cuma verileri neler söylüyor?
Bugüne dek, bunu araştırmak için birkaç girişimde bulunulmuş oldu. İnsanların ne kadar batıl inançlı olduklarını ve bunun davranışlarını etkileyip etkilemediğini müşahade etmek isteyen bir ekip, trafik akışını ve kaza verilerini inceledi. Buradaki düşünce 13’ün ve 13. Cuma’nın hakkaten uğursuz olup olmadığını idrak etmek değil, “davranışları inceleyerek – mesele, kitlelerin 13’üncü Cuma günü otomobil kullanma ve alışveriş yapma olasılığının daha mı düşük olduğu şeklinde – kitlelerin batıl inançlardan nasıl etkilendiklerine dair makul çıkarımlar yapabilmekti.”
1993 senesinde BMJ’de gösterilen emek harcama, kitlelerin rastgele bir ayın 13’üne denk gelen Cuma gününde davranışlarını değiştirebildiklerine dair çeşitli kati olmayan göstergeler bulduğunu söylüyordu.
Ekip, “Ayın 13’ünde, daha azca insan Cuma günü otoyollarda otomobil kullanıyor şeklinde görünüyor. Nüfusun ortalama %1,4’ü bu durumdan etkilenebiliyor. örnek olarak, ayın 5’i Cuma günü ile 12’si Cuma gününü karşılaştıran verilerin analizi, 13. Cuma’ya bakılırsa farklılık gösteriyor” diyor.
Araştırmaya bakılırsa, yolda daha azca otomobil olmasına karşın, 13’üncü Cuma günü yaşanmış olan kazalar neticesi hastaneye başvurular artıyor. Araştırmacılar, incelenen kaza sayısının anlamlı bir analize izin vermeyecek kadar minik bulunduğunu belirtmelerine karşın, desteklemek ya da çürütmek için daha büyük bir çalışmanın lüzumlu olacağını öne sürüyorlar, “13’üncü Cuma günü bir ulaşım kazası riskinin %52 artabileceğini” ekliyorlar.
Araştırma yazarları bu durumu, kitlelerin batıl inançlar ile davranışlarını değiştirebilecekleri gerçeğine dayandırıyor. Doğrusu batıl inancın daha güvensiz davranışlara neden olabileceğini öneriyorlar sadece buna dair net bir delil bulunmadığını da belirtiyorlar.
Bu enteresan bir fikir olsa da, acil servise başvuruları inceleyen öteki pek fazlaca araştırma, gün içinde rastgele bir artış bulunmadığını söylüyor.
Amerika’deki acil servisleri inceleyen büyük bir emek harcama, “13’üncü Cuma kaygısı var olsa da, 13’üncü Cuma günü öteki günlerin araştırmalarına kıyasla hacimde bir artış olacağına dair hiçbir kaygı barındırmıyor” sonucuna vardı. Açıklamanın ilerleyen kısımlarda “değerlendirilen 13 değişik durumdan yalnızca penetran travmalar 13’üncü Cuma günü daha sık görüldü” deniyor.
Hollanda Sigorta İstatistikleri Merkezi tarafınca yürütülen bir araştırma ise, 13’üncü Cuma günlerinde yolların birazcık daha güvenli bulunduğunu söylüyor. Merkezin istatistikçisi Alex Hoen‘in Verzekerd sigorta dergisine verdiği demeçte “kitlelerin önleyici olarak daha dikkatli olmaları ya da bir tek evde kalmaları sebebiyle olduğuna inanmakta zorlanıyorum; sadece istatistiksel olarak konuşursak, 13’üncü Cuma günü otomobil kullanmak birazcık daha güvenli” diyor.
Kısacası, ayın 13’üne denk gelen Cuma günü kazalarda artış olduğuna dair gerçek, kati bir delil bulunmuyor ve hatta birkaç araştırma bunun tam tersini gösteriyor. Sadece bütün araştırmaların neticesinde, verilerin batıl inançlar kaynaklı davranış değişimler sebebiyle ortaya çıkmış olabileceğine vurgu yapılıyor.