Günümüzde konut kavramı,temel barınma ihtiyacını karşılayan bir yer olmasının dışında,yatırım amacı,kendini güvenceye alma aracı,sosyal statü gibi çeşitli işlevlere de sahip olmuştur. Özellikle yüksek talep ve hızlı fiyat artışlarının olduğu kentsel alanda yatırım amaçlı konut talebi ile daha sık karşılaşılabilmektedir.
Tüketim, yatırım ve servet biriktirme gibi farklı amaç ve biçimlerde ortaya çıkabilen konut talebinin türüne göre arz ve talep unsurları da değişmektedir. Bu işlevlere bağlı olarak kişilerin konut tercihlerini etkileyen faktörler de değişiklik göstermektedir.
İnsanlar yeterli yapı kalitesi, iç mekan konforuna sahip, güvenli ve kaliteli yapılarda yaşamak ister. Bu aşamada konut seçimi oldukça önemlidir.
Konut satın alırken insanlar,güvenilirlik,depreme dayanıklılık,konutun kalitesi gibi birçok faktöre göre karar verirler. Konut sektöründe özellikle inşaat işletmelerinin bilinirliği tüketicilerin konut tercihinde önemli bir unsur olarak karşımıza çıkmaktadır.
Konutu kimin yaptığı,hangi malzemeyi kullandığı, yapım teknolojileri ilk başlarda sorulan sorular olmasa da özellikle Marmara Bölgesi gibi deprem bölgelerinde en önemli özellikler arasında yer almaktadır. 1999 depreminden sonra da yapı güvenilirliği daha önemli bir konu haline gelmiştir.
Kentlerde kendilerine konut vb. yerler satın alacak kişiler toplu taşımaya ve ana hatlara ulaşım kolaylığına öncelik vermektedir.
Bunun dışında konutun market,hastane,eczane,okul,emniyet gibi önemli yapılara yakınlığı da tercihi etkileyen ilk faktörler arasında yer almaktadır.
Günümüzde reklamlarda pazarlanan ev profili; şehir yaşantısından ve kalabalıktan uzak, geniş, huzurlu evlerdir.Sadece bir ev değil, yaşam tarzı pazarlanan reklamlarla çok sık karşılaşıyoruz. Böylece insanlar reklamlarda gördükleri şehrin olumsuz özelliklerinden uzak ancak şehir merkezine yakın yapıları tercih etmeye başlamıştır.
Gelişen teknoloji çağında her konuda olduğu gibi konut tercihlerinde de reklamların ve internetin etkisi oldukça fazladır. Özellikle pandemi süreci sonrasında da insanların konut tercihleri daha steril, kalabalıktan uzak ama sosyalleşebildikleri, ev içinde ve çevresinde çoğu ihtiyaçlarını karşılayabilecekleri şeklinde kriterlere göre değişmeye başlamıştır.
Kişiler için maddi imkanları ölçüsünde kendilerine ve isteklerine göre bir ev almak en önemli gereksinim haline gelmiştir. Ev bir bakımdan da sosyal statü göstergesi olarak görüldüğü için özellikle üst gelir grubu aldıkları konutları statü aracı olarak da kullanmaktadır. Sadece üst gelir grupları değil, orta gelir grupları da kentten uzak inşa edilen, yaşam tarzı olarak pazarlanan bölgeleri ve konutları tercih etmeye başlamıştır.
Konut talebini belirleyen başlıca faktörler,
Gelir ve Talep,
•Konut Fiyatları
•Kullanıcı Zevkleri
•Konut Üretim Teknolojisi
•Konumu
• Ulaşım Kolaylığı
• Alt Yapı Güvenliği (Yol, Su, Elektrik, Kanalizasyon, Doğalgaz Ve Iletişim),
• Sosyal Ve Kültürel Aktivite Alanları,
• Çevresel Düzenlemeler (Çocuk Oyun Parkları, Otoparklar, Spor Sahaları, Yeşil Alanlar),
• Gürültü Ve Hava Kirliliğinin Boyutları,
• Doğal Çevresinin Durumu (Denize, Ormana Vb. Görsel Güzelliği Olan Yerlere Yakınlık),
• Site Güvenliği Ile Ilgili Düzenlemeler (Güvenlik Elemanı, Çevre Duvarları, Güvenlik Kameraları Vb.),
• Komşuluk Ilişkilerinin Boyutu,
• Konutun Bulunduğu Yerin Iklimi Ve Güneşe Olan Konumu,
• Projede Bulunan Tüm Konutların Konumları Ve Yerleşim Kriterlerinin Ne Olduğudur.
Konut talebini belirleyen faktörler uzun ve kısa vadede değişmektedir.Kısa vadede ekonomik özellikler daha belirleyici olurken,uzun vadede sosyal faktörler daha önemli olabilmektedir.Tosun ve Fırat (2012) bireylerin konut tercihlerini etkileyen unsurların neler olduğunu tespit etmek amacıyla 1328 kişi ile anket çalışması yapmışlardır. Yapılan çalışma sonucunda kişilerin konut çevresi dikkate alındığında konut tercihlerini etkileyen en önemli kriterler; konutun fiyatı (%29,8), konuttaki güvenlik önlemleri (%14,9) ve konutun depreme dayanıklılığı (%13,7) olarak tespit edilmiştir. Başka bir araştırmaya göre mavi yakalılar çalışma saatlerinin daha uzun ve yorucu olması sebebiyle işyerlerine daha yakın konutlarda yaşamayı tercih ederken, beyaz yakalılar ise kent merkezinden uzak, göreceli olarak sessiz ve huzurlu alanlar olan yerlerde yaşamayı tercih etmektedirler.
Kişilerin konutun içi dikkate alındığında konut tercihlerini etkileyen en önemli kriterler ise; geniş bir mutfağa sahip olması (%44,9), geniş bir salona sahip olması (%19,7), manzarası (%15,2) ve iç dekorasyonudur (%8,8). Ayrıca kadınlar ve gelir düzeyi yüksek olan kişiler için konutun iç dekorasyonu konut tercihini belirleyici bir unsur olarak ortaya çıkmaktadır. Kang ve Gardner (1989) yaptıkları çalışmada satış fiyatı, liste fiyatı, konut özellikleri, konut pazar koşulları ve pazarlama zamanı arasındaki karmaşık ilişkiyi incelemişlerdir. Yapılan çalışma sonucunda eşit kalitedeki evler için pazarlama süresi sözleşme kredi oranlarının seviyesine göre değiştiğini tespit edilmiştir. Bununla birlikte satıcıların yaptığı yüksek fiyatlandırma politikalarının, evlerin genelde nispeten hızlı bir şekilde satıldığı pazar koşulları altında bile başarılı bir strateji olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Böylece bireyler, sadece “başını sokacakları” ve maddi – manevi olarak güvence olarak gördükleri konut anlayışından bir adım daha ileri giderek konforlu ve donatılı konutları talep etmeye başlamaktadırlar.
Elde edilen araştırmalardan; cinsiyete ve medeni durumuna göre tüketicilerin konut tercihlerinin farklılık gösterdiği, yaşın ve toplam aylık gelirin tüketicilerin konut tercihinde etkili olduğu sonucu çıkmaktadır.Kişilerin yaşları ilerledikçe konut tercihinde yatırım faktörüne verilen önem de artış göstermektedir.
Bu ise belirli bir yaşın üzerindeki kişilerin gelirlerini daha rasyonel bir şekilde değerlendirip konuta yatırım yapabileceği fikri ile ifade edilebilir. Konut alırken yapılan hatalar arasında; ihtiyaç duyulan evin özelliklerini belirlememek, ödeme gücü ile uyumlu bir konut seçmemek, finansman planlamasını doğru yapmamak, seçeneklerin eksik ve kusurlarını iyi belirlememek, beğeni gerçekleştikten sonra uzun süre kararsız kalmak, çevrenin olumlu ya da olumsuz teşviklerinden gereğinden fazla etkilenmek, iyi bir uzmandan yardım almamak konuları yer almaktadır.
Bu noktadan ve farklılıklardan hareketle konut üreticilerinin stratejilerini belirlerken tüketicilerin belirtilen isteklerini, eksikliklerini dikkate almaları yoğun rekabet ortamında ayakta kalabilmeleri için son derece önemlidir. Bu nedenle tüketici davranışlarını etkileyen faktörlerin dikkate alındığı bir sistem oluşturulmalı, müşteri odaklı stratejiler geliştirilmeli, bireysel yaklaşımlardan ziyade kurumsal yaklaşımlar ve çözümler üretilmelidir. Sadece bir barınak olmaktan öteye bir yatırım aracı olarak da değerlendirilen konut, Türkiye ekonomisinde önemli bir lokomotif görevi görmektedir.