5. sınıflarımız Kuvvetin Etkileri ve Sürtünme Kuvveti konularını deneylerle öğrendi.
Kuvvet nedir?
Cisimleri hareket ettiren, hareket eden cismi durduran, hareket yönünü değiştirebilen, cisimlerin şekillerini değiştirebilen etkiye kuvvet denir.
Kuvveti göremeyiz, sadece etkilerini hissedebiliriz.
Kuvveti defterde, yazı tahtasında gösterebilmek için ok (→) işareti yerleştirilir.
Okun uzunluğu kuvvetin büyüklüğünü gösterir.
Kuvvetin Temel Özellikleri nelerdir?
Kuvveti belirleyen dört temel özelliği vardır.
1. Uygulama Noktası: Kuvvetin uygulandığı cisimdir.
2. Doğrultusu: Kuvvetin yönü ve zıttı doğrultusunu verir.
3. Yönü: Kuvvetin hangi yönde olduğunu belirtir. Harita üzerinde kullanılan yönlerle aynıdır.
4. Şiddeti(Büyüklüğü): Kuvvetin dinamometre ile ölçülen büyüklüğüdür.
Kuvvetin Etkileri
• Duran bir cismi hareket ettirebilir.
• Hareketli cisimleri hızlandırabilir.
• Hareketli cisimlerin yönünü değiştirebilir.
• Hareketli cisimleri yavaşlatabilir.
• Hareketli cisimleri durdurabilir.
İki ya da daha fazla kuvvetin bir cisme yaptığı etkiyi tek başına yapabilen kuvvete Net kuvvet (Bileşke Kuvvet) denir. Bileşke kuvvet R sembolü ile gösterilir.
Bileşke kuvvet nasıl bulunur?
a- Aynı yöndeki kuvvetlerin bileşkesi:
Bir cisme etki eden doğrultuları ve yönleri aynı kuvvetlerin bileşkesini bulmak için kuvvetler toplanır. Cisim, bileşke kuvvetin yönünde hareket eder.
b- Zıt yöndeki kuvvetlerin bileşkesi: Bir cisme etki eden doğrultuları aynı yönleri zıt ise, kuvvetlerin bileşkesini bulmak için kuvvetler çıkarılır. Bileşke kuvvetin yönü büyük kuvvetin yönüdür. Cisim, büyük kuvvetin yönüne doğru hareket eder.
Sürtünme kuvveti nedir?
Hareketli cisimlerle temas ettiği yüzey arasında gerçekleşen, cismin hareketini zorlaştıran etkiye "sürtünme kuvveti" denir. Topa vurduğumuzda topun bir süre sonra durması, bisikleti zorlanarak sürmemiz sürtünme kuvvetinden kaynaklanır.
Sürtünme kuvvetinin özellikleri
1. Sürtünme kuvveti hareket yönüne daima zıttır.
2.Sürtünme kuvveti temas gerektiren bir kuvvettir.
3. Hareket eden cisimleri yavaşlatır ve durdurur.
4. Duran cisimlerin hareket etmesini zorlaştırır.
5. Cisimleri hareket ettirebilmek için sürtünme kuvvetini yenmeliyiz.
6. Sürtünme kuvveti pürüzlü yüzeylerde daha fazladır, kaygan yüzeylerde sürtünme kuvveti azdır.
7. Sürtünme kuvveti yüzeyin cinsine bağlı olarak değişir.
8.Sürtünme kuvveti cisimleri hareket ettiremez.