İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından düzenlenen 2. Yüzyıl Ekonomi Konferansı, “Doğamıza Davet” oturumuyla dördüncü gününde devam ediyor.
Chicago Üniversitesi öğretim üyesi, ekonomist doktor. Ufuk Akçigit bugünkü oturumda ekonomi konulu bir sunum yaptı.
Profesör. doktor. İşte Akçicet’in konuşmasından satırbaşları:
“Başladığımız altmışlı yıllardayız: Türkiye’nin büyüme karnesine baktığımızda 1960’tan beri Türkiye’de kişi başına düşen geliri ABD’ye göre hesaplıyorum. Mavi çizgi Amerika’dır. Bir ülkenin başarısını ölçmek için diğer ülkelerle nasıl karşılaştırıldığına bakmamız gerekir. Baktığımız zaman yüzde 20 ile başladık. Zamanla oynayacak pek bir şey yok. 2000’li yılların başında bir toparlanma oldu ama 2013’ten sonra kaybettik. Başladığımız 60’lar seviyesindeyiz.
Bulduğunuz kurumlar, uyguladığınız ekonomi politikaları kader değil. Burada başka ülkeler de var. Singapur, Güney Kore, Litvanya… Diğer ülkeleri de ekledim. Hepsinin ortak noktası bizden daha fakir olmaları ama bugün bizden daha zengin olmaları. Hepsi bir zamanlar Türkiye’den daha fakirdi ama bugün… bunlar tek bir coğrafi bölgeden gelmiyor. Asya’dan gelenler var, Latin Amerika’dan gelenler var, Doğu Avrupa’dan gelenler var. Coğrafya elbette kaderdir ama yarattığınız kurumlar, uyguladığınız ekonomi politikaları kader değildir. Onlar artık önemsediğiniz şeylerle yaptığınız bir şey.
Faiz veya enflasyon bir ülkeyi büyütmez: Aylardır ne hakkında konuşuyoruz? faiz politikası, enflasyon. Bunu karıştırmayalım, faiz veya enflasyon ülkeyi büyütmez. Dolayısıyla onu kontrol altına almak, gelişmesi için bir ortam sağlar. Bu gerekli bir koşuldur, ancak yeterli bir koşul değildir. Enflasyonu kontrol etmek zorundasınız, nokta. Ancak bir kez kontrol altına aldığınızda, bu daha fazla büyüyeceğiniz anlamına gelmez. Ekonomide büyüme para politikası ile olmaz. Kısa vadeli büyüme veya deflasyon para politikası ile gerçekleşir. Yanlış politikalarla ekonomiyi küçültebilirsiniz ama uzun vadede ekonomiyi büyütmek için teknolojinin önüne geçmek gerekiyor.
Güney Kore’nin yaptığı tam olarak buydu: Bu, uzaya gideceğimiz veya teknolojik olarak gelişmiş uçan arabalar yapacağımız anlamına gelmiyor. Verimliliğinizi artırmak için farklı stratejiler uygulayabilirsiniz. Örneğin sıfırdan araştırma geliştirme laboratuvarları kurup firmalarınıza çok büyük paralar harcayıp dünyada olmayan yenilik ve teknolojiler geliştirmeye çalışabilirsiniz ya da ben zaten geride kaldım diyebilirsiniz. Amerika’da yüzde 20 seviyesi, inovasyon benim için çok pahalı ve daha kat edeceğim çok yol var. Diğer ülkeler zaten benim gitmem gereken yoldan gittiler, onlardan öğreneyim. Böylece, taklit veya lisanslamaya dayalı büyüme ile başlayabilirsiniz. Güney Kore’nin yaptığı tam olarak buydu.
SAMSUNG GERÇEKTEN 20. YÜZYIL BAŞLARININ BİR PASTA FABRİKASIDIR: Samsung örneği az önce verildi. Samsung aslında 20. yüzyılın başında bir erişte fabrikası. Ama bir noktada, Kore hükümeti bir büyüme stratejisine yöneldiğinde, “Geri kalmışlığımdan yararlanmak istiyorum ve teknolojiyi önce Japonya’dan lisanslamak istiyorum” diyor. Sübvansiyonlarının çoğu teknoloji lisansları ve araştırma ve geliştirme için değildir. Neden, çünkü araştırma geliştirme yapmak bir ülke için bir kere çok pahalı.
Çeşmeden su akıyor: Türkiye’nin inovasyon anlamında geldiği yere bakacak olursak; Patent ve bilimsel üretim anlamında bu zengin ülkelerin çok gerisindeyiz. Bir birim fark yüzde 100 fark demektir. Tek bir birim fark varsa, bu onun iki katıdır. Su çeşmeden sessizce akıyor.
Eğitimde kaçak gelirin etkisini azaltmamız gerekiyor: ne yapılmalı? Liste uzun ama burada değinmek gerekirse; Eğitimde gelir eşitsizliğinin etkisini azaltmamız gerekiyor. Eğitimde, bilimde ve işgücünde ayrımcılığa asla izin vermemeliyiz. Üniversitelerde eğitim ve araştırma kalitesini ciddi anlamda yükseltmemiz gerekiyor, geç kaldık, kaynak ayırmamız gerekiyor. Özel sektörde rekabeti artırmamız gerekiyor. En çok hak eden şirketlerin kaynaklara erişimini sağlamamız gerekiyor. Öğrencilere nasıl karneler veriyorsak, şirketlere de karneler vermemiz gerekiyor. Devlet desteği almış ve iyi şeyler yapmamış şirketlere tekrar devlet desteği verilmesi bence yanlış. Teşviklerde niceliğe değil niteliğe odaklanmamız gerekiyor. Değeri neyse onu vermeliyiz.
Bilim alanında bir şeyler yapmak istiyorsak, hazırız: Bu ülkenin standardını yükseltmek sadece Sanayi Bakanlığı’nın veya Milli Eğitim Bakanlığı’nın görevi değildir. Ortak koordinasyon unutulmamalıdır. Doğru politikalar uygulanmaz ise 60 yıl sonra yine yüzde 20 olacağız. Eğitimde gelir eşitsizliğinin etkisini azaltmamız gerekiyor, eğitimde ayrımcılığı azaltmamız gerekiyor. Üniversitelerin kalitesini artırmamız gerekiyor. Özel sektörde rekabeti artırmamız gerekiyor. Teşviklerin kalitesi dikkate alınmalıdır. Teşvikler üniversiteler aracılığıyla verilmeli. Nitelikli iş gücü için uygun iş imkanları ve yüksek maaşlar sağlamamız gerekiyor. Rekabeti hızlandırıcı değil hızlandırıcı hale getirmeliyiz. Yurt dışındaki yeteneklerle köprüler kurmamız gerekiyor. Bakanlıklar arası koordinasyon artırılmalıdır. Ekonomi koordinasyon gerektirir. Beklentiler güvenli verilerle oluşturulur. Önce doğru veriler toplanmalı ve kamuoyu ile paylaşılmalıdır. Bunu yapmanın tek bir yolu var, verilere bakarak. Akademisyenler olarak biz hazırız. Herkes iş bulmak ister. Yeter ki bilimin ışığında bir şeyler yapmak isteyelim.
Manisa’da deprem