Kıbrıs’ta eskiden her evde mutlaka taş fırın vardı… Odun ateşiyle yakılan fırında, yemekler pişirilir, ekmekler, peksemetler, zeytinli ve hellimli ekmekler yapılırdı.
Marketlerden aldığımız ekmeklerin yanı sıra köy ekmeğinin yeri hâlâ farklıdır.
Şimdi ekmek yapılırken teknolojiden yararlanılıyor. Ama birçok köy yerinde de Kıbrıs geleneği, kültürü de devam ettiriliyor.
Eskiden hamur işleri yapılırken ‘ekmek teknesinde’ yoğrulurdu. Yoğrulan hamur da penevet denilen 12’li, 6’lı veya 4’lü yuvarlak gözlerden oluşan ekmek tahtasına sıralanırdı. Ekmek tahtasının üzerindeki derin yuvarlaklık, ekmeğe şeklini verirdi.
Zekai Altan’ın “Ada Mutfağımız” adlı kitabında ekmek yapımıyla ilgili bölümde, konu oldukça detaylı şekilde ele alındı. Altan’ın kaleminden ekmek yapımı anlatımının bir bölümünde şöyle deniliyor:
“Hamur yoğrulduktan sonra fırın yakılır. Fırın, kuru zeytin odunu ve çalı çarpıyla yakılır.
Yanan fırının üst başında hava alması ve çalı çırpının yanması için bir delik vardır. Bir saatlik süre fırının ısınması için yeterlidir. Fırının ısındığını anlamak için içerisine bir avuç un atılır. Un, kahverengi renk alırsa, fırın ısındı demekti. Veya fırının ağzındaki üst başlıkta beyazlanma varsa, fırının hazır olduğu anlaşılır.
Isınan fırının içerisindeki yanmış olan çalı çırpı ve küller ile közler fırın demiri yardımıyla kenara çekilir. Bu işlemden sonra sirti olarak bilinen uzun bir sopa veya değnek üzerine sarılarak bağlanan harnıp dalları veya bir bez parçasıyla lengerdeki suya batırılıp ıslatıldıktan sonra fırının zemini köz, kül ve yanan çalı çırpıdan silinerek temizlenir.
Sirtinin ıslatılarak fırının silinmesi de ekmeklerin sıcaktan yanmaması için yapılırdı.
Temizlenen fırına ekmekler fırın küreğiyle salınıri fırının ısısının kaçmaması için fırının tepesindeki delik ile fırının ağzı kapakla kapatılır. Pişen ekmekler fırın küreğiyle alınır seleler üzerine yerleştirilip, üstü örtülür”.
Fırın küreği de ekmek teknesi ve ekmek tahtası gibi tamamen ahşaptan yapılırdı.