Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklar
Cinsel yolla bulaşan hastalıklar genellikle cinsel ilişki ile bazen başka yollarla da (sperm, kan, vajinal akıntı) bulaşan toplumuzda görülme sıklıkları giderek artan bir grup hastalıktır. Bu tür hastalıklar bazen hasta anneden bebeğe gebelik veya doğum sırasında, ayrıca kan ürünlerinden veya iğne batması yolu ile de bulaşabilir
Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklar Hangi Yakınmalara Neden Olur?
Aşağıdaki yakınma ya da belirtiler cinsel yolla bulaşan bir hastalığın belirtisi olabilir:
- Penisten akıntı (beyaz ya da sarı ve koyu kıvamda),
- İdrar yollarında idrar yaparken yanma, sık idrar yapma isteği, kaşıntı veya ağrı,
- Genital bölge ve cildinde, ağızda ya da rektumda yara, siğil, su kesecikleri şeklinde şişliklerin ortaya çıkması,
- Cinsel organların bulunduğu vücut bölgesinde ağrı, yanma ya da kaşınma,
- Dışkılama sırasında yanma ya da ağrı,
- Kötü kokulu vajinal akıntı,
- Adet zamanı dışında görülen kanama,
- Ağrılı cinsel ilişki,
- Uzun dönemde tedavi edilmemiş erkekte veya kadında üreme kanallarını etkileyerek kısırlığa ve kadınlarda dış gebeliğe neden olabilir.
Belirtiler Ne Zaman Ortaya Çıkar?
Yukarıdaki belirtilerin bir ya da birkaçı cinsel yolla bulaşan bir hastalığı gösterebilir. Bu belirtiler cinsel ilişkiden kısa sürede (birkaç gün) ortaya çıkabileceği gibi bazen 3 ay sonra ya da AIDS te olduğu gibi yıllarca sonra gibi geç bir dönemde de çıkabilir.
Bu Hastalıkların Etkenleri Nelerdir?
Bu tür hastalıklar bakterilerle (bel soğukluğu, frengi, klamidyal enfeksiyonlar), parazitlerle (trikomoniyazis) veya virüslerle (HPV-insan papilloma virüsü, HSV- uçuk virüsü, HIV-insan immün yetmezlik virüsü) ortaya çıkabilirler.
Risk Faktörleri Nelerdir?
Aşağıdaki durumlar cinsel yolla bulaşan hastalıklar için risk faktörü olarak kabul edilmektedir.
- Korunmasız cinsel ilişkide bulunmak
- Çok sayıda kişi ile cinsel ilişki kurmak
- Bir ya da birden fazla cinsel yolla bulaşan hastalığı olmak
- Alkol veya madde bağımlısı olmak
Bu Hastalıkların Önemi Nedir?
Bu hastalıklar sizin dışınızda eşinizi veya partnerinizi de etkiler. Tedavi edilmeyen hastalıklar çok çeşitli komplikasyonlara neden olabilir. Bu nedenle bu tür bir hastalığınız olduğunda en kısa sürede Dermatoloji uzmanına mümkünse partnerinizle beraber başvurmalı ya da onu da bu durumdan en kısa sürede haberdar etmelisiniz. Unutmamalısınız ki güzel anları yaşadığınız zamanlar onarılmaz durumlara yol açabilir.
Tanı Nasıl Konulur?
Cinsel yolla bulaşan bir hastalığa ait bulguları taşıyan hastalara hastalığın türüne göre yapılacak kan, idrar veya akıntı örneklerinin incelenmesi ile tanı konulabilir.
Tedavileri Nasıl yapılır?
Cinsel yolla bulaşan hastalıklar, hastalığı oluşturan etkenlere yönelik uygun ilaçlarla (antibiotik, antiviral, antiparaziter) veya çeşitli cihaz uygulamaları ile tedavi edilebilirler.
Bu Konuda Nelere Dikkat Etmeliyim?
Cinsel yolla bulaşan hastalıklar diğer deri hastalıklarından farklı olarak karşıdaki kişiye hastalığı bulaştırma riski olan hastalıklardır. Cinsel yolla bulaşan hastalıklar sosyal bir sorun olarak görülmelidir. Sorunun temelinde kişilerin bu tür hastalıklardan korunmak için gerekli tedbirleri almaması, bu hastalıklarla ilgili yeterli bilgi sahibi olmaması ve bilinçli davranmaması yatmaktadır.
Bu hastalıkların tedavisi için en kısa sürede deri ve zührevi hastalıklar uzmanına başvurarak, doğru tanı konulmasını ve tedavinizin en kısa süre içinde yapılmasını sağlarsanız, kısa sürede sağlıklı bir cinsel yaşama kavuşursunuz. Hastalık teşhis edildiğinde, hastanın sadece kendisi değil, cinsel eşi de muayene olmalı ve gerekliyse tedavi edilmelidir.
Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklar Nasıl Yayılır?
Bu hastalıklara bazı bakteri ve virüsler neden olur. Bu mikroorganizmalar, vücudun sıcak ve nemli bölgelerinde üreyip çoğalma özelliğine sahiptir. Bu bakteri ve virüsler, cinsel ilişki sırasında vücut sıvıları yolu ile bir kişiden diğerine geçirilirler. Ayrıca bazı türleri hastalık etkeni ile bulaşmış kan ve kan ürünlerinin nakli ile bulaşır. Etken ile bulaşmış iğnelerin ortak kullanımı sonrası da hastalık bulaşabilir. Daha ender olarak ise mikroorganizmayı taşıyan anneden bebeğe gebelik boyunca, doğumda ya da emzirme sırasında transfer edilebilirler. Bu hastalıklar, günlük hayattaki sıradan vücut temasları (el sıkışmak), klozet ve giyecek gibi eşyalar yoluyla bulaşmazlar.
Kimler Risk Altındadır?
Cinsel yolla bulaşan hastalıklar, tüm sosyokültürel ve ekonomik seviyedeki kadın ve erkeklerde görülebilir. Çok eşli cinsel yaşam, cinsel aktivitenin erken yaşta başlaması, korunmasız cinsel ilişki, bu tip hastalıklar ile karşılaşma riskini arttırır. Damar içine ilaç enjekte edilirken, kirli iğnelerin kullanılması, kan ve kan ürünleri nakli yapılması da bulaşma riski içerir.
Cinsel yolla bulaşan hastalıklardan nasıl korunabilirsiniz?
- Mikroorganizmayı vücudunda taşıyan kişilerle cinsel ilişkide bulunmayın.
- Enfekte olmayan kişilerle tek eşli bir cinsel ilişki yaşayın.
- Yaşam boyunca cinsel ilişkide bulunduğunuz kişilerin sayısını azaltın.
- İstikrarlı ve doğru bir şekilde prezervatif kullanın.
- Damar içine ilaç enjeksiyonu yapıyorsanız daha önce kullanılmamış iğneler kullanın.
Sık Görülen Hastalıklar Hangileridir ve Nasıl Tedavi Edilirler?
Gonore (Bel Soğukluğu)
Cinsel yolla bulaşan bakteri kökenli hastalıkların en sık görülen tipleridir. Erkeklerdeki en önemli belirti penisten gelen beyaz-sarı renkli yapışkan akıntıdır. İdrar yaparken yanma ve penisten beyaz-sarı akıntıya neden olabilir. Kuluçka süresi 3-7 gündür.
Kadınlarda adet dönemi dışında kanama, vajinal akıntı ve karın alt bölgesinde ağrı şeklinde belirtilere neden olabilir. Bazen hiçbir belirti vermez. Hasta bir erkekten cinsel eşine bir tek ilişki ile %50, daha fazla ilişkide %90, hasta bir kadından cinsel eşine bir tek ilişki ile %20, daha fazla ilişki ile %60–80 bulaşma riski vardır. Antibiyotikler ile tedavi edilirler. Eş tedavisi uygulanmalıdır, eşlerden birinin tedavi edilip diğerinin edilmemesi hastalığın tekrarlaması anlamına gelir. Ayrıca gebe kadında bel soğukluğu düşüklere ve erken doğumlara neden olabilir. Doğum sırasında bebeğe bulaşabilir ve bebeğin gözlerinde iki taraflı akıntı ile başlayan, körlüğe kadar varabilen hastalığa yol açar.
Cinsel Organ Siğilleri (Genital Siğil HPV)
Human Papilloma Virüsün sebep olduğu bu siğiller kondiloma akuminata olarak da bilinir. Bu hastalığı olan bir kişi ile cinsel ilişki yoluyla bulaşırlar. Kuluçka dönemi, 1–6 aydır. Penis, vajina, genital bölge ve anüste ağrısız, farklı büyüklükte, karnabahara benzeyen üzeri pürtüklü siğiller şeklinde ortaya çıkar. Tedavi edilmezse sayıları çok artıp tüm penisi kaplayabilirler. Özel bir ilacı yoktur, küçük cerrahi girişimle kesip çıkarma, veya kimyasallarla eritme, kriyoterapi ile dondurma, elektrokoterle yakma, lazer ya da plazma yöntemleriyle ortadan kaldırılabilirler. İlk tedavi sonrası tekrar etme olasılığı vardır. Bu virüsün, kadınlarda rahim ağzı kanserine neden olduğuna dair kanıtlar mevcuttur. Rahim ağzı kanseri hastalarının %98’inde HPV enfeksiyonu görülmüştür. HPV tip 16 ve 18 özellikle rahim ağzı kanseri ile ilişkili bulunmuştur.
Genital Herpes
Bu hastalığın etkeni Herpes Simplex Virüs Tip 2 dir. Seks esnasında virüs ile enfekte cilt bölgesinden direkt olarak diğer kişinin cildine bulaşır. Bu virüsün bir diğer tipi olan Herpes Simplex Virüs Tip 1 çoğunlukla seksüel olmayan cilt teması ile bulaşır ve ağız-dudak çevresindeki uçuklardan sorumludur. Tedavide ;antiviral ilaçlar ve kremler kullanılır. Sık tekrarlayan hastalarda 6 ay-1 yıl süre ile baskılama tedavisi uygulanabilir.
Trikomoniasis
Cinsel yolla bulaşan bakteri kökenli bir diğer hastalıktır, genç ve seksüel olarak aktif genç bayanlarda daha sık görülür. Bazen hiçbir belirti vermez. Bayanlarda kötü kokulu sarı-yeşil köpüklü vajinal akıntı, vajinal kaşıntı ve kızarıklık, cinsel ilişki sırasında ağrı, sık idrara çıkma ve karın alt bölgesinde rahatsızlık şeklinde belirtiler verebilir. Erkeklerde penis akıntısı, sık idrara gitme ve ağrılı idrar yapmaya neden olabilir. Antibiyotikler ile kolaylıkla tedavi edilir.
AIDS (Kazanılmış İmmun Yetmezlik Sendromu)
HIV, günümüzde tedavisi olmayan, öldürücü bir hastalıktır. Vücudun bağışıklık sistemine saldırarak hastalık yapar. Cinsel ilişki sırasında bulaşır. Ayrıca virüsü içeren kan ve kan ürünlerinin nakli, virüs ile bulaşmış iğne ve keskin aletlerin cildi keserek yaralanması ile (kan yoluyla) bulaşır. Mikroorganizmayı taşıyan anneden bebeğe gebelik boyunca, doğumda ya da emzirme sırasında transfer edilebilir. İlk bulaşma anında çoğu kişide belirti vermez ya da grip benzeri belirtiler olabilir. Bu belirtiler de 1 ila 4 hafta içinde kaybolur. Virüs vücutta yıllarca hiçbir belirti vermeksizin kalabilir. Bu durumda tanı ancak kan testleri ile konabilir. Kan testi virüs alındıktan sonra en erken üçüncü ayda pozitif çıkar. PCR testleri ile daha erken dönemde tanı konabilse de sonuç kesin değildir. Antiviral ilaçlarla kişinin hayatı uzatılmaya çalışılır.
Sifiliz (Frengi)
Potansiyel olarak hayatı tehdit edici ve seks ile bulaşan bakteri kökenli bir hastalıktır. Hastalığın ilk belirtisi, penis ya da vajinada ortaya çıkan ağrısız, krater şeklinde bir tür yaradır. Fakat ağız kenarında, ellerde ve anüste de görülebilir. Etkili bir şekilde Penisilin başta olmak üzere diğer bazı tür antibiyotiklerle tedavi edilebilir. Eğer tedavi edilmezse uzun dönemde hastalık bir sonraki aşamaya geçer ve merkezi sinir sistemini tutabilir.
Hepatit (Sarılık)
Karaciğeri hasta eden virüs kaynaklı bir hastalıktır. Hepatit B ve Hepatit C cinsel yolla bulaşan tipleridir. Seks, enfekte (bulaşmış) kan ve kan ürünlerinin nakli, virüs ile bulaşmış iğne ve keskin aletlerin cildi keserek yaralaması ile (kan yoluyla) bulaşır, mikroorganizmayı taşıyan anneden bebeğe gebelik boyunca, doğumda ya da emzirme sırasında transfer edilebilir. İlk bulaşma anında çoğu kişide belirti vermez veya grip benzeri belirtiler olabilir. Hepatit virüsü taşıyan kişilerin üçte birinde herhangi bir belirti bulunmaz. Hastalığın ilk belirtileri yüksek ateş, baş ağrısı, kas ağrısı, bitkinlik, iştah azalması, bulantı ve ishal şeklinde ortaya çıkar. Karaciğer tutulduğunda idrar renginin çay gibi olması, karın ağrısı, ciltte ve gözün beyaz kısmında sararma (sarılık) belirtileri kendini gösterir. Daha sonra karaciğer fonksiyon testlerinde bozulma, siroz, karaciğer kanseri ve takiben ölüm olabilir. Hepatit B için aşılanma en önemli korunma yoludur. Hepatit C için aşı henüz elde edilememiştir..