İnce bağırsakta bakteriyel aşırı çoğalma (sibo), yaygın görülen bir bağırsak hastalığıdır. İnce bağırsakta bakteri üremesi fazla olduğunda bağırsak florası doğru şekilde çalışmaz. Bağırsaktaki bakteri dengesizliği şişkinlik, ishal ve ağrıya neden olabilir. Kadınları, yaşlıları ve irritabl barsak sendromu (IBS) gibi sindirim sorunları olan kişileri etkileme olasılığı daha yüksektir.
Belirti ve Bulgular
Sibonun belirtileri, mide ağrısı, ishal ve mide bulantısını içerebilmekte ve sibonun belirti ve semptomları, IBS ve laktoz intoleransı gibi diğer sindirim bozukluklarınınkilere benzemektedir. Hafif mide rahatsızlığından kronik ishale, kilo kaybına ve besinleri besinlerden emmede azaltılmış bir kabiliyete (malabsorpsiyon) kadar önem derecelerde değişebilir. Sibo bağırsağı doğrudan etkiler ve rahatsız edici sindirim sorunlarına neden olur. Sibonun belirtileri şunlardır:
•Karın ağrısı
•Şişkinlik
•İshal
•Kabızlık
•Mide bulantısı
•Çaba göstermeden kilo kaybı
Nedenleri
Bu bakteri üremesi, sindirim kanalının bir kısmından bakteri ince bağırsağa gittiğinde veya ince bağırsakta doğal olarak bulunan bakteri çok fazla çoğaldığında meydana gelebilir. Kişiler, sibo rahatsızlığını aşağıdaki faktörlerin bir sonucu olarak yaşayabilirler:
•Sindirim sisteminin anormal ve yavaş hareketleri
•Düşük mide asidi seviyeleri
•İnce bağırsakların fiziksel anormallikleri
•Zayıf bir bağışıklık sistemi
Risk Faktörleri
Sibo için risk faktörleri içinde yaşlılık ve kadın olmak başta olmak üzere, bazı tıbbi koşullarda bu olasılık daha yüksektir. Doktorlar siboyu aşağıdaki durumların bir komplikasyonu olarak kabul ederler:
•Siroz
•Crohn hastalığı
•Çölyak hastalığı
•Hipotiroidizm
•HIV
•Şeker hastalığı
•IBS
•Skleroderma
•Fibromiyalji
•Yaşlılık
•Kadın olmak
•Mide asidi üretimini azaltan ilaçlar olan proton pompa inhibitörlerinin (PPI) uzun süreli kullanımı
•Önce yaşanan bağırsak ameliyatı
•Yakın zamanda tamamlanmış bir antibiyotik kürü
•Alkol alımı
Teşhisi
Sibo, farklı derecelerde ciddiyet göstererek spesifik olmayan semptomlara neden olur ve bu da hastalığın tanısını zorlaştırabilir. Siboyu teşhis etmek için, doktor bir kişinin semptomlarını ve tıbbi geçmişini sorgulayacaktır ve karnındaki fazla gaz veya şişkinlik belirtilerini araştıracaktır. Şayet sibodan şüpheleniliyorlarsa, nefes testi önermeleri muhtemeldir.
Bir nefes testi, bir kişinin nefesinde hidrojen ve metan konsantrasyonunu ölçer. Bu testin sonuçları doktora bağırsaktaki bakteriyel aşırı çoğalmanın şiddeti ve yeri hakkında bilgi verir. Bu hastalığın testinde nefes testi uygulaması yapılır çünkü bakteriler bağırsaktaki karbonhidratları parçaladıklarında hidrojen ve metan üretirler. Bu hidrojen ve metan molekülleri kan dolaşımına girer, akciğerlere gider ve nefese geçer.
Nefes testi yapmadan önce kişilerin 24 saat hiç bir şey yememesi ve içmemesi gerekir. Test sırasında, birey düzenli aralıklarla bir balona ya da bir tüp setine nefesini vermeden önce bir şeker laktuloz içeceği içer. Doktor, nefes testi sonuçları belirsiz ise, laboratuvar analizi için kan, idrar veya bağırsak sıvısı numuneleri alması gerekebilir.
Tedavisi
Doktorlar, siboya antibiyotik tedavisi reçete ederek ve diyet değişiklikleri önererek tedavi ederler. Kötü ve sağlıksız beslenen ve su alımı yapmayan kişilerin doktorun intravenöz (IV) damla yoluyla sağlayabileceği besin ve sıvılara da ihtiyacı olacaktır. Geniş spektrumlu antibiyotikler bağırsak bakteri sayısını azaltarak bağırsak mikrobiyotasını stabilize edebilir. Temel koşulun ele alınması sibo rahatsızlığını iyileştirmenin tek yoludur.
Diyet değişiklikleri siboyu yönetmek için yararlıdır, ancak hangi özel diyetin en iyi olduğunu doğrulamak için çok az somut kanıt vardır. Doktorlar hala diyet değişikliklerinin sibo tedavisindeki rolünü tam olarak anlamlandıramamışlardır. Kişiler ayrıca, siboya katkıda bulunan çölyak hastalığı veya diyabet gibi altta yatan tıbbi durumların tedavisinden de faydalanmaktadır.
Sibo Diyeti
Sibolu insanlar semptomlarını yönetmek için bir beslenme uzmanından yardım alabilirler. Birkaç diyet yönergesi sibo semptomlarını hafifletmeye yardımcı olabilir. Gut bakterileri karbonhidratlarla beslenir. Genel olarak sibo diyeti, bakterilerin büyümesini önlemek için karbonhidrat alımını sınırlar. İnsanlar ayrıca mayalanabilir gıdalarda veya fodmap diyetlerde düşük olan bir diyetten de yararlanabilirler. Fodmap diyeti süt ürünlerinde, tahıllarda, bazı meyve ve sebzelerde yaygın olarak bulunan kısa zincirli karbonhidratlardır. Bu yiyeceklerin alımının azaltılması, sibonun semptomlarını hafifletebilir ve kişilerin rahatsızlığını tetikleyen yiyecekleri belirlemelerine yardımcı olabilir.
Fodmap diyeti yiyecekleri arasında şunlar vardır:
•Oligosakaritler: Buğday, baklagiller, soğan, kuşkonmaz
•Disakaritler (laktoz): Süt, yoğurt, tereyağı, yumuşak peynirler
•Monosakaritler (fruktoz ve glikoz): Meyveler, bal, şekerli yiyecekler
•Polioller: Çukurlar içeren meyveler (örneğin kiraz ve şeftali), elma, mantar, yeşil fasulye
Yapılan temel bir diyet, sibolu kişiler için başka bir seçenektir. Temel diyet doktorların şiddetli sindirim hastalıklarını tedavi etmek için kullandıkları sıvı bazlı bir diyettir. Bu diyet, besinlerin sindirimi kolay bir formda olmasını sağlayarak, vücudun bakterilerin kendilerine beslenmeden önce çoğunu emmesini mümkün kılar. Temel diyet ümit verici gözükse de, pahalı, karmaşık ve sürdürülebilir değildir. İnsanların diyet sırasında katı yiyeceklere veya su dışındaki içeceklere izin verilmez. Bu diyete başlamadan önce bir doktorla konuşmak çok önemlidir.
Farklı diyet değişiklikleri, semptomlarına ve spesifik yiyeceklere nasıl tepki gösterdiğine bağlı olarak farklı kişilerde işe yarayabilir. Sibolu insanlar semptomlarını yönetmek, diyetlerini uyarlamak için bir doktor veya beslenme uzmanıyla birlikte bir diyet çalışması yapabilirler.
Komplikasyonlar
Anormal derecede büyük bağırsaktaki bakteri popülasyonlarının tüm vücut üzerinde olumsuz etkileri olabilir. Bakteriyel aşırı büyüme vücudun gıdalardan yağları ve karbonhidratları emmesini zorlaştırabilir. Aynı zamanda vitamin eksikliğine ve aşırı gaza neden olabilir.
Sibolu bir kişinin yaşayabileceği diğer komplikasyonlar şunlardır:
•Sızdıran bir bağırsak
•Yetersiz beslenme
•Zayıflama
•Eklem ağrısı
•Kabızlık
•Hepatik ensefalopati gibi ağır karaciğer hastalığı nedeniyle beyin fonksiyonlarında bir düşüş
Hastalığın Önlenmesi
Birçok kişi antibiyotik tedavisini tamamladıktan aylar sonra sibo semptomları tekrar yaşadıklarını bildirmişlerdir. Hastalığı önleme sibo rahatsızlığını yönetmede hayati bir bileşenidir. Kişiler genellikle Sibo’yu altta yatan tıbbi bir durumun veya ince bağırsakta fiziksel bir kusurun bir sonucu olarak geliştirirler. Sibonun temel nedenini ele almak ve kontrol etmek, hastalığın tekrar ortaya çıkma riskini azaltacaktır.
Diyet ve yaşam tarzı değişiklikleri de sibonun geri dönmesini engelleyebilir. Bol miktarda bitki bazlı yiyecekler yemek, aşırı işlenmiş ve şekerli yiyeceklerden kaçınmak, iyi bakterilerin üremesine ve sağlıksız bakterilerin aşırı büyümesini önlemesine izin verir. Düzenli egzersiz ayrıca vücudun sindirim fonksiyonlarını düzenlemeye yardımcı olabilir.
Kısaca; ince bağırsakta bakteri üremesi olan sibo, bir kişinin ince bağırsaklarında alışılmadık derecede büyük bakteri popülasyonuna sahip olduğu tıbbi bir durumdur. Sibo, ıbs, crohn hastalığı ve çölyak hastalığı gibi diğer sindirim koşullarının bir komplikasyonudur. Sibo tedavileri ince bağırsaklardaki bakteri dengesini düzeltmeyi amaçlamaktadır. Geniş spektrumlu antibiyotikler bu rahatsızlığı tedavi edebilir ve bazı insanların da beslenme yetersizliklerini gidermek için diyet değişiklikleri yapmaları gerekir. Mümkünse, tedavi de siboya neden olan tıbbi durumu ele almalıdır.
Günümüzde tıp hala siboyu tam olarak çözememiştir. İnsan bağırsağı mikrobiyomunu ve sindirim bozuklukları yönetimindeki diyet değişikliklerinin sonuçlarını araştıran güncel ve gelecekteki çalışmalar, ileride sibo tedavileri üzerinde derin bir etkiye sahip olacaktır.
Kaynakça:
sciencedirect.com
ncbi.nlm.nih.gov
Yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu