|Tweet|
Serhat Önyer, Veysel Ayhan, Sabise Suna Tamer, Berna Cabbaroğlu ve Hakan Uçar'ın ortak olarak işlettikleri Alancha Gayrimenkul, kültürel bir etkinliğe ev sahipliği yaptı. Alaçatı ve Çeşme üzerine yazdığı 4 kitabı bulunan Çeşmeli yaza Mehmet Culum'un davet edildiği etkinlikte, Culum, Atatürk'ün Ilıca'ya gelme nedenlerini, gelişini ve Ilıca'da geçirdiği 8 günü, ayrıntıları ile ve ilginç anektodlarla anlattı.
Etkinliği düzenleyen Alancha Gayrimenkul'ün ortaklarından Serhat Önyer, etkinliği düzenleme amaçlarını şöyle anlattı:
"5 Kasım 2022 Cumartesi günü, Alancha Gayrimenkul olarak yaptığımız organizasyonun amacı; bir gayrimenkul firması olmamıza rağmen, hayatın sadece gayrimenkul üzerine dönmediğini, kültürel, sosyal hayat ve sanat ile ilgili bir şeyler yapmamız gerektiğine inandığımız için bir söyleşi zinciri başlatmak istedik. İlk olarak da 4 romanı olan, Ilıcalı Mehmet Culum'u konuk ettik. Bundan sonra belli aralıklarla başka söyleşiler, belli aktiviteler de yapmayı planlıyoruz."
İzmir suikastinin önlenmesi
Çeşmeli yazar Mehmet Culum, bir saat kadar süren ve ilgiyle izlenen konuşmasında, "Ulu Önder Atatürk, 1926 yılının Mayıs ayında, yapılmakta olan devrimlerin halk tarafından nasıl karşılandığını öğrenmek üzere yurt gezisine çıkar. Program baştan sona bellidir. Gezinin bitişi, Haziran ayının ortalarında İzmir'de olacaktır. İzmir'den önce Balıkesir'e gidecektir. Gezi önceden açıklandığı için Atatürk'ün muhalifleri, kuyruk acısı olan İttihatçılar, devletten ikbal beklentisi olan eski Osmanlı Bakanları, Atatürk'e kişisel kin duyduğu halde Atatürk'ün Meclis'e soktuğu insanlar, 'Atatürk diktatör olacak. Onu alaşağı edelim' diye düşünüyorlar.Birçok yerde Atatürk'e suikast yapmayı deniyorlar. Ancak en uygun yerin İzmir olacağını düşünüyorlar. Atatürk'ün aracı Basmane Garı'ndan Naim Palas Oteli'ne giderken Kemeraltı Camisi'nin bulunduğu üçyol ağzında yavaşlayacağını düşünüyorlar. Orada suikast yapmayı planlıyorlar. Suikasti yaptıktan sonra Pasaport limanında bekleyen tekne ile Yunanistan'a kaçmayı planlıyorlar. Teknenin sahibi Şevki, kendisi ile anlaşma yapanlardan kuşkulanır. 'Bütün bu olayı benim üzerime yıkacaklar. Onlar kaçacak. Sonuçta denizin ortasında ben yakalanacağım' diye düşünür ve ihbar etmeye karar verir. Konak'taki Hükümet Konağı'nın önündeki nöbet tutan polislere durumu anlatır. Polisler Vali'ye söylerler. Hemen Balikesir'e telgraf çekilir. Atatürk'ün İzmir'e gelişi 1 gün ertelenir. Suikastçiler, İzmir'de kaldıkları yerlerde kıskıvrak yakalanır. Bu şekilde suikast önlenir" diye belirtti.
"Atatürk, 26 Haziran günü, İzmir Valisi Kazım Dirik'e Çeşme Ilıcalarına gitmek istediğini söyler"
İzmir suikasti girişimi olmasaydı Atatürk'ün Ilıca'ya gelme planı olmadığını söyleyen Culum, "Atatürk, 17 Haziran'da Anadolu Ajansı'na bir demeç vererek, halkın üzülmemesini, bu tür girişimlerin olabileceğini, millet için çalışmaya devam edeceğini söyler. Konuşmasının sonunda da 'Benim naçiz vücudum elbet birgün toprak olacaktır. Fakat Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır'' der. Atatürk, 26 Haziran günü, İzmir Valisi Kazım Dirik'e Çeşme Ilıcalarına gitmek istediğini söyler. Vali Kazım Dirik, Çeşme Kaymakamı'na telgraf çekerek, Atatürk'ün Ilıca'ya gideceğini bildirir. Çeşme Ilıcaları, o dönemde Türkiye'nin bir numaralı sayfiye yeridir. Oteli olan tek sayfiye yeridir.Ilıca, daha o zamandan ünlü bir yer. Atatürk'ün Ilıca'ya gelmek istemesinin nedenlerinden biri de budur. O yıllarda birçok yere yol bile yoktur. Çeşme Ilıcaları'na, kötü de olsa yol vardır" diye anlattı.
"Atatürk'ün Ilıca'ya gelme nedenlerinden birisi de kaplıcalardır"
İstiklal Mahkemesi hakimlerinin Ankara'dan İzmir'e çağrıldığını belirten Culum, "Mahkeme İzmir'de, eski Elhamra Sineması'nda kurulur. Hemen tutuklamalar başlar. İstiklal Mahkemesi'nin savcısı, iddianameyi okumaya başladığı sırada Atatürk, mahkemeyi etkilememek için aracıyla İzmir'den ayrılır. Ama çok da uzağa gitmek istemez. Takip etmiyormuş gibi görünse de, mahkemeyle ilgili sürekli rapor alıyor. Atatürk, İzmir'den uzak olmamak için 30 Haziran 1926 Çarşamba günü Ilıca'ya gelir. Ilıca'ya gelme nedenlerinden birisi de, yarımadanın son noktası olması ve güvenli bir yer olması. Atatürk, daha yeni suikastten kurtulduğu için güvenlik çok önemlidir. O yıllarda Çeşme'de büyük bir askeri tabur da vardır. Onun için Atatürk Ilıca'yı tercih etmiştir. Atatürk'ün geliş nedenlerinden birisi de Ilıca'nın kaplıcalarıdır. Atatürk, 1918 yılında, böbreklerinden rahatsız olduğunda, Almanya'da tedavi görmüş ve doktorlar kaplıcalara gitmesini önermiştir. Kaplıcalar Atatürk'e iyi geldiği için Ilıca'ya gelme nedenlerinden birisi de budur" diye ifade etti.
"Yüzlerce Çeşmeli, evlerinden aldıkları halılarla Ilıca'ya akın ediyorlar"
30 Haziran'da Ilıca'ya gitmek için yola çıkan Atatürk için yollarda 15 tak kurulduğunu belirten Culum, "Balçova, Narlıdere, Güzelbahçe, Urla gibi yerlerde taklar kurulmuş. Ilıca'ta da tak kurulmuş. Niyazi dedem, o dönemde Ziraat Bankası'nda tahsidarmış. Onun anlattıklarına göre; Atatürk'ün Ilıca'ya geleceği haberi bankaya gelince, bankayı kapatmışlar. Kaymakamın talimatıyla da Çeşme ve civarında ne kadar davul zurna çalan varsa, davul zurna çalarak Atatürk'ün geleceğini halka duyuruyorlar. Niyazi dedem atına biniyor ve Ovacık'a gidiyor. Anneannem, tarlalarda çalışan işçilerin başında o sıralarda. Anneanneme Atatürk'ün geleceğini söylüyor. Annem o zaman 9 aylık bebek. Annemi kucağına alıyorlar ve Çeşme'ye geliyorlar. Dedem, evden 2 halıyı atın sırtına atıyor ve Ilıca'ya geliyorlar. Yüzlerce Çeşmeli, evlerinden aldıkları halılarla Ilıca'ya akın ediyorlar" diye anlattı.
Çeşmeli yazar Mehmet Culum, söyleşisine şöyle devam etti:
Atatürk'ün Alaçatı'da karşılanması
"Atatürk, 2 araçla geliyor. Atatürk, üstü açık aracın içinde. Yanında İsmet Paşa, onun yanında da Fevzi Çakmak var. Üstü kapalı olan ikinci araçta da Salih Bozok, İzmir Valisi Kazım Dirik ve CHP Genel Sekreteri Saffet bey var. Alaçatı'daki Şehitlik Anıtı'nın oradan Alaçatı'ya giriyorlar. Atatürk, Alaçatı'ya geldiğinde, Alaçatılılar tarafından karşılanır. Alaçatılıraın büyük bölümü mübadele ile gelen göçmenlerdir. Türkçe'yi doğru dürüst bilmesler. Atatürk'ten söylev rica ederler. Atatürk, İzmir'de, Anadolu Ajansı'na söylediği, 'Benim naciz vücudum elbet toprak olacaktır. Fakat Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar olacaktır' cümlesini Alaçatı'da yineler. Benim görgü tanıklarından dinlediğime göre, Alaçatılıların çoğu, Türkçe bilmedikleri için ne dediğini anlamaz. İlkokul çocukları tercüman olurlar, ama onlar da cümleyi çözmekte zorlanırlar. Emin Özdemir'in annesi Fatma hanım, o zaman ilkokul öğrencisidir. Atatürk'e bir buket çiçek verir. Atatürk ve beraberindekiler, Alaçatı'daki karşılamanın ardından araçlarıyla Hacı Memiş Camisinin önünden geçerek, Hacı Memiş'in arka yolundan çamlık yola çıkıyorlar. Çamlık yoldan devam ederek Ilıca'ya girerler."
Ilıca'da coşkulu karşılama
"Ilıca'da, Rasim Palas Otel'in önünden başlayarak yere serilen halılar, ancak bugünkü Delmar Otel'in önüne kadar yetmiştir. Rasim Palas Otel'in arka tarafı meydandır. Delmar Otel'in önünde araçlar durur. Muazzam bir kalabalık vardır. Coşku had safhadadır. Atatürk ve beraberindekiler araçlardan inerler. İnsanlar üstlerini başlarını paralarcasına coşku içindedirler. Kendilerini yere atanlar vardır. Askerler insanları yerden kaldıramazlar. Atatürk ve beraberindekiler, 100 metrelik mesafeyi yarım saatte gelemezler. Öyle bir coşku vardır. Rasim Palas'ın öüne gelirler. Rasim Palas Otel'in odalarından bir komodin aşağı indirilmiştir. Önüne bir bayrak konmuştur. Çeşme Kaymakamı Refik İsfendiyaroğlu Atatürk'e 'hoşgeldiniz' der. Kısa bir konuşma yapar. Atatürk'ten Çeşmelilere bir konuşma yapmasını rica eder. Atatürk, yaptığı konuşmada, Çeşmelilere, suikast girişiminden dolayı üzülmemelerini, hainlerin yakalandığını, vatandaşların normal yaşantılarına devam etmelerini söyler"
"Kordon Zeybeği'nin adı 'Ata Zeybeği' olmalıdır"
"Rasim Palas'ın karşısında kurulan kürsüde, 2 çocuk şiir okur. Çocuğun birisi şiirini hatırlayamaz. Ağlamaya başlar. Koşarak gelir, Atatürk'ün dizlerine kapanır. Atatürk, çocuğu kaldırır, yanaklarını okşar. Çok kasvetli bir hava vardır. Atatürk, Kaymakam'a, 'Burası Ege değil mi? Siz Zeybek oynamıyor musunuz?' der. Davul zurna, Kordon Zeybeği'ni çalmaya başlar. İzmir Kordon Zeybeği, zeybek oyunları içinde, kadınlı erkekli oynanan tek zeybektir. Kıvrak bir havası vardır. Ben yıllardır söylüyorum, kimseye anlatamadım; Kordon Zeybeği'nin adı 'Ata Zeybeği' olmalıdır. Kolovo İbrahim amca, o zaman 18 yaşındadır. Atatürk'ün önünde döne döne Kordon Zeybeği oynar. Kasvetli hava dağılır. Oyundan sonra Atatürk, Kolovo İbrahim'i çağırır. Atatürk, ona bir Osmanlı Sarı Lirası verir."
"Madam Kramer, evini Atatürk'e tahsis etti"
"Ilıca'da evi olan Madam Kramer, Alman kökenli, İzmir Kordon'da oteli olan birisidir. Fakat İzmir yangınında oteli yanar. Ilıca'daki evinde yaşamaya başlar. 26 Haziran'da, Atatürk'ün Ilıca'ya geleceği haberi geldiğinde, halamın kocası olan, Rasim Palas'ın sahibi Rasim beyin yanına gelir. O zamanlar, Çeşme'de otel yok. Sadece Ilıca'da otekl vardır. Rasim Palas Oteli'nin odaları küçüktür. Tuvaletler müşterektir. Atatürk'ün burada kalması kimsenin içine sinmez. Madam Kramer, evini Atatürk'e tahsis edebileceğini, kendisinin Yıldızburnu'ndaki akrabalarının yanında kalabileceğini söyler."
"Orgeneral Çevik Bir'in amcası, Ilıca'da, Atatürk'ün garsonluğunu yaptı"
"Atatürk, Madam Kramer'in evinde kalır, günlerini ise Rasim Palas Oteli'nde geçirir. Rasim bey, Atatürk'ün dans etmeyi sevdiğini bildiği için İzmir'den bir müzik ekibi getirir. Rasim Palas'ın garsonları yetersiz gelebileceği için, İzmir Şehir Kulübü'nde daha önce Atatürk'e hizmet etmiş bir garson getirirler. Gelen garson, Orgeneral Çevik Bir'in amcası Reşat Bir'dir. Rasim bey öldükten sonra halamla evlendi."
" Atatürk, en çok Celal Bayar'ın eşi Reşide hanım ile dans eder"
"Atatürk'ün Ilıca'daki ilk akşamında, Rasim Palas'ta caz müziği eşliğinde yemek yenir. Yemekten sonra ise Atatürk, Viyana Valsi yapmak için Rasim beyin eşi olan halama dans teklif eder. Halam heyecanla dansa kalkar. Halamın bir bacağı, doğuştan kalça çıkığı olması nedeniyle kısadır. Haşam, bir bacağının kısa olduğunu hissettirmeden dans etmeye çalışır. Ama Atatürk hisseder ve halamı bir daha hiç dansa kaldırmaz. Levanten hanımlar Atatürk ile dans etmek için yarışırlar. Atatürk, en çok Celal Bayar'ın eşi Reşide hanım ile dans eder."
Atatürk'ün Ilıca'daki ikinci günü
"Atatürk, Ilıca'daki ikinci günü olan Perşembe sabahı, Madam Kramer'in evinin karşısındaki iskeleye yürür. Hava rüzgarlıdır. Atatürk, denizi seyreder ve geri dönüp eve girer ve kaplıca banyosu yapar. Ilıca'da kaldığı sürece denize hiç girmez, sadece kaplıca banyosu yapar. Perşembe akşamı yine Rasim Palas'a gider"
İkinci gün
"2 Temmuz Cuma akşamı, Ilıca'daki yazlık sinemanın açılışı yapılacaktır. Atatürk oraya gider. Çocuklarla birlikte oturur. Onlarla şakalaşır. Filmi izlemez, ama sinemanın açılışına katılır"
Üçüncü gün
"3 Temmuz Cumartesi günü, öğleden sonra, üstü açık arabasıyla Atatürk Çeşme'ye gelir. Emin Özdemir'de bunun fotoğrafı vardır. Başında melon şapkası vardır. Fotoğraftan gördüğümüz kadarıyla kalenin önüne gelir. Kaymakam Refik Şİsfendiyaroğlu'nu ve Belediye Başkanı Hayri beyi ziyaret eder. Türk Ocağı'nı da ziyaret eder"
Dördüncü gün
"4 Temmuz Pazar günü, İzmirli avcılar Çeşme'ye gelirler ve atatürk'ün onuruna ava çıkarlar. Avcılık o dönemde önemlidir. Çünkü Kurtuluş Savaşı'nın milis güçleri avcılardır. O nedenle Atatürk'ün avcılara özel sempatisi vardır. İzmirli avcılar, Çeşme, Alaçatı, Uzunkuyu'daki dağlarda av yaparlar. O akşamüstü, Atatürk Rasim Palas Oteli'ne geldiğinde avlarını Atatürk'e getirirler. Atatürk, teşekkür eder ve aşçıya, akşam yemeğinde servis etmesini söyler"
Beşinci gün
"5 Temmuz Pazartesi günü, tüccarlar, Levantenler, 1923 İzmir İktisat Kongresi'nde alınan kararların 3 yıllık uygulamasının sonuçlarını bir rapor halinde Atatürk'e sunmak için İzmir'den gelirler. Uzun bir toplantı olur"
Altıncı ve en önemli gün
"6 Temmuz Salı günü ise en önemli gündür. İstiklal Mahkemesi heyeti, İzmir'deki mesaisini tamamladıktan sonra, akşam geç vakitte Ilıca'ya gelir. Ama Rasim Palas Oteli'ne değil, Madam Kramer'in evine gelirler. Madam Kramer'in evindeki antreye masa kurulur. Rasim Palas Oteli'nden yemekler gelir. Atatürk, mahkeme heyeti ile sabaha kadar çalışır. İzmir suikastına adı karışan, mahkemenin idam kararı verdiği ve vermediği isimler tek tek görüşülür. Bu çalışma sonucunda, Atatürk, silah arkadaşları dediğimiz ünlü paşalar, Refet Paşa, Ali Fuat Paşaları affeder. Ama bu paşalar, bir daha hiçbir zaman ülke yönetiminde etkin görev alamazlar. Atatürk, idam kararı verilmeyen Rüştü Paşa ve Ayıcı Arif'in idam edilmesini ister"
Yedi ve sekizinci gün
"7 Temmuz Çarşamba günü,Atatürk çok keyifsizdir. Rasim Palas Oteli'ne yemeğe gider. Atatürk, salona inmez. Yemeğini yukarıdaki odasında yer. 8 Temmuz sabahı da her zamankinden çok erken kalkar. Arabasına biner ve hiç kimseye haber vermeden Ilıca'dan ayrılarak, İzmir'e gider. İzmir'de bir gece kaldıktan sonra Ankara'ya gider."
Çeşmeli yazar Mehmet Culum, söyleşisinin ardından kitaplarını okurları için imzaladı.