Finansal piyasalarda risk, her geçen gün artan ürün çeşitliliği ve karmaşıklığı ile birlikte giderek artmaktadır. Teknolojik gelişmeler ve sınır ötesi işlemlerde eklendiğinde riskin boyutu daha da büyümektedir. Buna karşın bireylerin finansal konulardaki bilgi birikimi aynı hızla artırılamamaktadır. Bu sonuç bir yandan finansal araç ve ürünlere erişimi kısıtlamakta diğer yandan bireyler açısından ciddi bir risk oluşturmaktadır. 2008’de ABD’de mortgage sektöründe başlayan ve halen tam olarak sonlandırılamayan küresel krizin önemli nedenlerinden birisi de finansal eğitim düzeyinin küresel boyutta düşük olmasıdır.
Geçen yıl, SPK*’ nın katkılarıyla Dünya Bankası tarafından 3009 hane halkı üzerinde Türkiye Finansal Yetkinlik Araştırması yapılmıştır. Bu araştırmanın sonuçları da göstermiştir ki, ülkemizde hane halklarının borç yönetimi, finansal ürünler hakkındaki bilgi düzeyi ve bu ürünleri kullanım oranları düşüktür.
Her gün görsel ve yazılı medyada yüzlerce faiz oranı ile ilgili reklam yer almasına rağmen, basit faizle ilgili bir soruya yanlış cevap verenlerin oranı %64, bileşik faizle ilgili soruda yanlış cevapların oranı %74’tür. Bu istatistiklerin ötesinde, sadece kredi kartı kullanımı konusunda yapılan yanlışların doğurduğu sosyoekonomik sorunları düşündüğümüzde, finansal eğitimin önemi çok açık bir şekilde ortaya çıkmaktadır. Finansal eğitim, finansal piyasaların gelişimi için de son derece önemlidir.
Örneğin hemen her gün onlarca, öz kaynaklarını tüketmiş şirketlere yatırım yapan yatırımcılarının şikâyetleri çeşitli kurumlara iletiliyor. Yatırımcıların yatırım yapacakları ürün için, bu ürünü çıkaran şirket, şirketin sahipleri, yöneticileri, geçmişte yaptıkları işler ve performansları hakkında iyi inceleme yapmaları gerekmektedir. Hisse senedi yatırımının günlük al satlara dayalı bir işlem olmadığının, bir şirkete ortak olmak anlamına geldiğinin bilinmesi lazım. Dolayısıyla günlük hayatta nasıl tanımadığımız bilmediğimiz kimselerle ortak ticari ilişkiye girmiyorsak, operasyonları, mali durumu, piyasa likiditesi hakkında fikir sahibi olmadığımız şirketlere de ortak olmak konusunda yatırımcılarımızın aynı duyarlılığı göstermesi gerekiyor.
Sektörlere ve şirketlere yönelik araştırmayı ya yatırımcı kendisi yapacak ya da bu konuda yetkilendirilmiş yatırım kuruluşlarından ve portföy yönetim şirketlerinden yardım alacaktır. Bu işlerin uzmanlık gerektirdiği dikkate alındığında, yetkili kuruluşlardan yardım alınması doğru bir tercih olacaktır.
Sermaye piyasalarının olmazsa olmazı bilgi ve eğitimdir. Şüphesiz bu iki faktör, tüm riskleri ortadan kaldırmaz ancak önemli ölçüde azaltır, riskleri yönetilebilir hale getirir. Aksi takdirde fatura sadece yatırımcıların para kaybetmesi değil, ulusal tasarrufların erimesi, işsizliğin artması, büyüme ve istihdam imkânlarının daralması, bireylerin sermaye piyasalarından uzaklaşması, hatta finansal istikrarı tehdit eder düzeye ulaşabilmektedir.
Finansal eğitim sadece riskleri azaltmıyor aynı zamanda, bireylerin daha ucuz ve daha kaliteli finansal ürün ve hizmet talep etmelerine imkân sağlamakta, finans piyasalarında şeffaflığın artmasına, alınan kararlarda isabet oranının yükselmesine ve piyasalarda likidite ve derinliğin artmasına da fırsat sağlamaktadır.
Bireylerin finansal ürünleri ve kavramları anlamaları, finansal risklerin ve fırsatların farkına varabilecek donanımda olmaları ve bilinçli yatırım kararı alabilmeleri son dönemde yapılan uluslararası düzenlemelerde ve toplantılarda sıkça vurgulanmaktadır. Bu doğrultuda, finansal eğitim, finansal erişim ve finansal tüketicinin korunması kavramları ön plana çıkmıştır. G-20 kararları da, bu 3’lü yapıyı içeren bir ulusal stratejinin geliştirilmesi ve uygulanması yönündedir.
SPK tarafından hazırlanan ve Hazine Müsteşarlığı, Merkez Bankası, BDDK, TMSF ve Kalkınma Bakanlığı ile işbirliği içerisinde ilgili tüm kurum ve kuruluşların görüşlerini alarak Finansal Eğitim Ulusal Stratejisi ve Eylem Planı taslağı, Finansal İstikrar Komitesine sunuldu. Ulusal Strateji ve Eylem Planı, Finansal İstikrar Komitesi’nde onaylanmasını takiben, yakın bir zamanda uygulamaya konulacaktır. Söz konusu stratejinin yürürlüğe girmesi ile birlikte, belirlenen hedef kitlelere yönelik, 5 yıllık eylem planları tüm ilgili kuruluşlarla ve Milli Eğitim Balkanlığı ile birlikte ülke genelinde uygulanacaktır.
Özellikle piyasa bozucu eylemler, ikincil halka arz, ortak satışı, halka arzlarda kamuyu aydınlatma ve fiyat tespitine yönelik yeni kurallar, portföy yönetimi ve bireysel emeklilik sistemine ilişkin düzenlemeler, piyasanın gelişimine önemli katkı sağlayacak düzenlemelerden sadece bir kaçıdır. Yatırımcıların da daha bilinçli tercihlerde bulunarak tasarrufların etkin kullanımına katkı sağlayacağı, bilgi ve eğitimin ön plana çıkacağı, iyi ile kötünün daha kolay ayırt edileceği, büyümenin, etkinliğin, verimliliğin ve karlılığın artacağı bir döneme gireceğiz.