

Cumhuriyet Bilim Teknik
LATİN ALFABESİYLE ÖZBEKÇE
Özbekistan, ülkemize beş saat uçuş uzaklığında bir Ortaasya ülkesidir. Bize göre Özbek Türkçesi, kendilerine göre Özbekçe konuşurlar. Türkçe genellikle Türkiye, Balkanlar ve Kıbrısta konuşulan dil olarak görüldüğünden, hepsi Göktürk dilinden inen tüm dil grubu için Türkik (Türkî) diller adlandırmasına başvurulur. Dilbilimcilere göre Türkik diller, Altaik dil ailesi içinde yer alır ve başlıca dört alt gruba ayrılır:
1/ Güneydoğu (Çağatay veya Uygur) grubu: Özbek ve Uygur.
2/ Güneybatı (Oğuz veya Türkmen) grubu: Türkiye, Gagauz, Azerbaycan.
3/ Kuzeybatı (Kıpçak) grubu: Kırgız, Kazak, Yakut.
4/ Kuzeydoğu (Altay) grubu.
Uçakta: Kemerler takılı halde oturun
Türkiye ve Azerbaycan örneğindeki gibi her altgrup birbirini kolaylıkla anlayabilir. Özbek dili, aynı ana dilden inmekle birlikte Türkiye Türkçesinden ayrı bir grupta yer almaktadır. Ancak Türkik dillerden
Özbekistan bağımsızlığına yeni kavuştuğu için birçok benzer tabelalarla süslenmiş: Azadsın (bağımsızsın) ulusun, imanın pak vatanım benim
birini konuşan eğitimli kişiler aradaki farklılıkları kavradıktan sonra diğer Türkik dilleri okuyabilirler. Böyle olunca Özbekistan geziniz bir keşif gezisine döner.
Özbekistan geleceği büyük devlet
Özbekistan, 1917de Sovyetler Birliğine katılınca kullanmakta olduğu Arabik alfabeyi bırakır, Kril alfabesine geçer. Sovyetler Birliğinin dağılmasının ardından 1991de bağımsız bir devlet olur ve bildiğimiz Latin alfabesini kullanmaya başlar. Bu alfabe değişikliği ile keşif geziniz iyice kolaylaşır. Taşkentten Semerkantta yol alırken Ok yol yazan tabelaları görürsünüz. Rehberden ak yol okunduğunu öğrenirsiniz. Özbekistan Latin alfabesine yeni geçtiği için sesli ve sessiz harflerin tam oturmadığını anlarsınız. O seslisi a gibi okunur; o zaman Ak yolun iyi yolculuklar anlamına geldiğini çözmeniz çok kolay olur. Hivaya giderken iki çölü geçersiniz, rehber adlarının Kızılkum ve Karakum olduğunu söyler. Zaten gezinin sonuna doğru Özbekistan Türkçesine alışırsınız ve rehberden artık İngilizce anlatmasına gerek kalmadığını, Özbekçe konuşmasını istersiniz. Rehber o zaman size Hiva lehçesiyle konuşacağını ve daha kolay anlaşılacağını söyler.
Hakiki mert öz nefsine hakim olan kişidir.
Yerleşim bölgelerinde veya yol boyunca çok sayıda özlü sözlerin yazıldığı tabelalar görürsünüz. Uzun cümlelerden oluşmadığı için hemen hepsini kolayca anlarsınız. O zaman Türkiye Cumhuriyetinin 1928de Latin alfabesini benimsemesinin değerini anlarsınız. Latin alfabesine geçilirken kuralları tam olarak koymanın önemini tekrar kavrarsınız. Çünkü Özbekistanda kesin kurallar henüz- konmadığı için mesela Buharanın Buqoro, Buhoro veya Buxara şeklinde yazılabildiğini görürsünüz.
Otel lobisindeki tabela: Hizmethane (service bureau), şerbethane (bar), meclishane (auditorium), selametlik cemaethanesi (health club), tüni şerbethane (night bar)
Ansiklopedik bilgiler, Taşkent, Semerkant ve Buharada İran dili etkisinde kalmış bir diyalekt konuşulduğunu, Harzemşahların başkentliğini yapmış olan Kivanın ise bu etkilenmenin dışında kaldığını kaydeder. Kivaya gelince izlediğiniz yerel televizyon kanalının daha bildik konuştuğunu, sokaktaki satıcıların al, ucuz, yeddi, sekkiz, yigirmi diye bağırdığını zorlanmadan anlarsınız.
Batı standardındaki beş yıldızlı otellerde görmeye alışık olduğumuz Bar, Night Club tabelalarının altında Özbek diliyle yazılan karşılıklarını görünce keyifli bir şaşkınlık geçirirsiniz. Bir yandan keşke bizim harf devrimini aynen benimseselerdi diye hayıflanırsınız diğer yandan bizim beş yıldızlı otellerde yabancı sözcüklerin yanına niye Türkçeleri yazılmıyor diye üzülürsünüz. Atatürkün dil ve harf devriminin değerini tekrar kavrarsınız.