Mehdi ve Mesih kavramları, ahir zamanda ortaya çıkıp insanları içinde bulundukları olumsuz durumlardan
kurtaracak veya bozulmuş olan dinleri düzeltecek kurtarıcılar için kullanılan kavramlardır.
Mehdi ve Mesih tasavvuru hemen hemen tüm dinlerde bulunmaktadır. Yapılan araştırmalarda insanların
bir kurtarıcı beklemelerinin temelinde psikolojik, sosyolojik, dinî ve siyasi etkenlerin bulunduğu
ortaya çıkmıştır.
İnsanlar çok eski çağlardan beri kendilerini
kurtaracak olağanüstü güçlere sahip yol göstericiler
beklemişlerdir. Dinlerin çoğunda bu
kurtarıcının gökyüzünden ineceği ve inmesinin
hemen öncesinde tabiatta büyük değişikliklerin
olacağı kabul edilmiştir. Bütün dinlerde mehdi,
olağanüstü güçlere sahip bir hükümdar, peygamber
veya Hinduizmde olduğu gibi bir tanrıdır.
Eski Mısırlılar da bir kurtarıcı bekliyorlardı.
Onlara göre kurtarıcı, tanrı Re’nin göndereceği
Ameni isimli bir hükümdar olacaktır.
Eski Amerika yerlilerinden Azteklerde müstakbel
kurtarıcı, ilahî bir hükümdardır. Mayalarda
beklenen kurtarıcının adı Kukulkan’dır.
Her iki kavim de beklenen kurtarıcıların ahir
zamanda geleceğine ve kendilerini düşmanlarından kurtararak ilahî adaleti sağlayacaklarına inanıyorlardı.
Günümüzde yaşayan en eski din olan Hinduizmde beklenen kurtarıcı hükümdara Kalki
adı verilmiştir. Hinduların inancına göre kurtarıcı Kalki, dünyanın zulümle dolduğu bir dönemde
gelecektir. Hint kökenli diğer dinlerden biri olan Budizmde de ahir zaman kurtarıcısı beklenmektedir.
Onlar bu kurtarıcıyı Maitreya diye isimlendirmişlerdir. Maitreya, kurtarıcı olarak gelecek,
dünya rahmetle dolacaktır. Aynı zamanda Maitreya eksik kalmış olan Budizmi tamamlayacaktır.
Zerdüştlük dininde ise beklenen mehdi, Zerdüşt’ün soyundan babasız olarak dünyaya gelecek
olan Saoşyant’tır. Saoşyant, dünyanın ömrü
sona erdikten sonra zuhur edecek ve bin yıllık
bir çalışmayla kötülüğe galip gelerek tanrı
Ahura Mazdah’ı hâkim kılacaktır.
Habeşistan Hristiyanları kralları Theodor
(Teodor)’un ahir zamanda kurtarıcı olarak
geri döneceğine inanırlar. Moğollar da Cengiz
Han’ın ölmeden önce halkına tekrar dünyaya
geri döneceğini vadettiğine inanırlar. Onlara
göre Cengiz Han geri dönecek ve halkını
Çin’in baskısından kurtararak özgürlüklerine
kavuşturacaktır. Eski Çin kaynaklarında da
mehdi tasavvurunu andıran “kurtarıcı” teması
vardır.
Yahudiler beklenen kurtarıcıya Mesih ismini
vermişlerdir. Onların iman esaslarından
biri de ahir zamanda bir Mesih’in gelmesidir.
Tarihlerinde en görkemli dönemi Hz. Davut zamanında
yaşayan Yahudiler bu dönemin özlemi
içindedirler. Onlara göre Hz. Davut soyundan
kral olarak gelecek olan Mesih, çeşitli yerlere
dağılmış Yahudileri vadedilen topraklarda
toplayacaktır. Beklenen Mesih bu topraklarda
tanrısal bir imparatorluk kuracaktır. Beklenen
kurtarıcının döneminde Süleyman Mabedi yeniden
inşa edilecek ve arzımevut, cennet bahçelerine
dönecek, çöllerde akasyalar, selviler
ve meyveler yetişecek, ağaçlar devamlı meyve
verecektir.
Hristiyanlık, Mesih inancı üzerine kurulmuş
bir dindir. Hristiyanlar Yahudilerin beklediği
Mesih’in, Hz. İsa olduğuna inanırlar. Hristiyanlığa
göre Hz. İsa, insanlığın evrensel kurtuluşu
için çarmıha gerilerek ölmüş ve sonra göğe kaldırılmıştır.
Ahir zamanda tekrar yeryüzüne inerek
ilahî bir devlet kuracaktır. Hz. İsa’ya inananlar mutlu bir hayat yaşayacaklardır.
İslam’ın iman esasları arasında mehdi ve Mesih inancı yoktur. Kur’an’da mehdi veya Mesih’in
geleceği konusunda ayet bulunmamaktadır. Bazı hadislerde mehdi kelimesi kullanılmakla birlikte en
önemli hadis âlimlerinden Buhari ve Müslim mehdi konusundaki rivayetleri kitaplarına almamışlardır.
Müslümanlar arasında mehdi anlayışı ilk defa Emeviler Döneminde, Ebu Süfyan’ın vefatından
sonra ortaya çıkmıştır. Müslümanlar da diğer dinlerde olduğu gibi bir mehdi beklentisi içinde olmuşlardır.
Onlara göre Müslümanları birleştirecek, bozulmuş din anlayışını yeniden ihya edecek,
İslam düşmanlarını yok edecek bir mehdi gelecektir. Bu inancı kabul edenlere göre mehdi, Hz.
Muhammed’in soyundan gelecek ve onun ismini taşıyacaktır. Bu nedenle zaman içinde İslam coğrafyasında
pek çok kişi mehdi olduğunu iddia etmiştir. Şiilerde mehdi inancı çok önemlidir. Onların
inancına göre bir mehdi olan on ikinci imam ölmemiştir. Bir gün geri dönerek Müslümanların
başına geçecektir. Müslümanlardan bir kısmı, Hz. İsa’nın, kıyametten önce yeryüzüne inerek Hz.
Muhammed’in getirdiği din ile insanları belli bir zaman yöneteceğine ve daha sonra kıyametin kopacağına
inanmaktadır.
Yahudilik ve Hristiyanlıkta ahir
zaman kurtarıcısına, yani mehdiye
Mesih ismi verilir. Mesih kelimesi,
İbranice maşiah ve Aramca meşiha olup
Arapçada Mesih olarak kullanılmıştır. Bu
kelimenin Avrupa dillerinde karşılığı maşiahın
Yunanca karşılığı olan ‘christos’(kristo)
kelimesidir. Kelime, yağ sürülmüş, mesh
edilmiş, temizlenmiş anlamlarına gelir. Başlangıçta
bu kelime, İsrailoğullarının kralları
için kullanılırken zamanla rahipleri de içine
almıştır. Bu kullanımın nedeni, kralların
tahta geçerken ve rahiplerin de tayinlerinde
kutsal yağ ile mesh edilmeleridir. Kutsal
yağlanma ile kişilerin kutsal bir güç kazandığına
inanılıyordu.