Tasarım odaklı düşünme diğer adıyla design thinking, akıllarda yalnızca tasarımcılara özgü bir kavrammış gibi konumlanabilir; fakat hiç de öyle değil. Tasarım odaklı düşünme, temel ilkelerini tasarım dünyasından alsa da birçok alanda yenilikçi fikri benimseyenler için son derece etkili çözüm yöntemleri sunar. Google, Apple, Samsung vb. gibi dünyanın önde gelen önemli markaları tasarım odaklı düşünme modelini benimser. Stanford, Harvard ve MIT gibi üniversitelerde ders niteliğinde öğretildiğini düşünürsek önemini gayet açık bir şekilde kavrayabiliriz. Tasarım odaklı düşünme modelini tanımlayacak olursak: Bir probleme çözüm geliştirirken kullanıcıyı merkeze alarak ürün, hizmet veya organizasyon geliştirme aşamasında kullanıcı ihtiyaçlarını anlamaya, hızlı prototip oluşturmaya ve yaratıcı fikirler üretmeye bağlı inovatif bir yaklaşımdır. Bu yüzden tasarım odaklı düşünme, kullanıcı merkezli yaklaşımın yeniliğe, yeniliğin ise farklılaşmayla yaratacağı rekabet avantajını savunur. Tasarım odaklı düşünme modelini benimserseniz yalnızca geriye dönük verilere veya kanıtlara yönelik riskli tahminler ileri sürmek yerine, müşterinin gerçekten ne istediğine yönelik doğru ve yerinde kararlar verirsiniz.
Tasarım Odaklı Düşünme Aşamaları
Tasarım odaklı düşünme aşamaları doğrusal bir çizgide ilerlemez. Geriye yönelik tekrarlanması ve keşfedilmesi gereken adımlar olabilir. Standford Üniversitesi Hasso Plattner Tasarım Enstitüsü’ne göre beş aşama vardır, bunlar;
Empati
Empati bir sorunu çözüme kavuşturmak ve durumu anlayabilmek adına başvuracağımız ilk adımdır her zaman. İlgili konu üzerine muhatapları ve kullanıcıları merkeze alarak onların bakış açısı ile konuyu incelemek ve kullanıcıların ihtiyaçlarını anlayacak doğrultuda gözlemlemek bu adımda gerçekleşir.
Tanımlama
Birinci aşamada elde edilen veriler ve gözlemler sonucunda kullanıcıların karşılaştıkları problemi tanımlamak ve var olan sorundan nasıl etkilendiklerini ön görmek bu aşamada gerçekleşir. Bu aşamada dikkat edilmesi gereken nokta, problemi tanımlarken tek taraflı değil kullanıcıyı merkeze alarak onun ihtiyaçları doğrultusunda tanımlama yapmak olacaktır.
Fikir
Bir önceki aşamada tanımlamış olduğunuz probleme yönelik çözüm üretme aşamasıdır. Yenilikçi ve işlevsel çözümler bulmak için beyin fırtınası yapmak önemlidir. Bu süreçte başka fikirlere açık olmak sürecin sonunda işe yarar fikre daha kolay ulaşmanızı sağlar.
Prototip
Dördüncü aşama prototip aşaması bu aşamada öne sürülen fikirler çerçevesinde mantıklı, sistemli ve soruna en uygun çözüm bulunur. Hizmet veya uygulamanın taslak hali oluşturulur. Bu aşamanın amacı kullanıcıların ürünü veya hizmeti nasıl kabul edeceklerinin ön izlemesidir. Fikrin gerçek versiyonunu hızlı bir şekilde ortaya koymak bu aşamada önemlidir.
Test\Değerlendirme
Son aşama olan test aşamasında, prototip aşamasında belirlenen uygulama veya ürün test edilerek ortaya çıkan sonuçlar değerlendirilir. Kullanıcıların prototiple nasıl etkileşime girdiğini gözlemlemek ve geribildirim toplamak bu aşamada önemlidir. Bu değerlendirmeler sonucunda iyileştirme yapılması gereken konular tespit edilir.
Tasarım Odaklı Düşünme İlkeleri
Tasarım odaklı düşünme modelini gerek kişisel hayatınızda gerekse iş hayatınızda benimsemek problemlerinize yepyeni bakış açıları ve yenilikçi çözümler getirir. Tasarım odaklı düşünme modelinin ilkelerine kısaca değinecek olursak;
Kullanıcı odaklılık: Başta da bahsettiğimiz gibi tasarım odaklı düşünme tamamen kullanıcıyı merkeze alarak ve ondan gelen geri bildirimlerden yola çıkarak çözümler üretmektir. Bu nedenle sürecin önemli bir parçası olan kullanıcıya odaklı kalmak her zaman daha iyi çözümler getirir.
Deney ve yineleme: Bu ilke, süreci değerlendirme ile yakından alakalıdır. Prototipleme veya test aşamalarında elde edilen kullanıcı geri bildirimlerine uygun olarak süreçte değişikliğe gidilebilir. Yinelemeli bir yaklaşım olması, adımları tekrarlama, süreçteki eksikleri fark etme ve iyileştirmeye hazırlık sağlar.
Eyleme yönelik yaklaşım: Tasarım odaklı düşünmek son derece uygulama odaklı bir yaklaşımdır. Kullanıcıların ne istediğine yönelik olarak tahminlerde bulunmak yerine, yakından ilişki kurarak gerçek dünyada kullanıcıyı test etmenizi ve direkt çözümler üretmenizi sağlar.
İş birliği: Tasarım odaklı düşünme amacı farklı bakış açıları sunarken çeşitli fikirleri bir arada toplar. Birbirinden farklı disiplinler arasında iş birliği oluşmasını teşvik eder.
Fikir: Oldukça çözüm odaklı olan bu düşünme modeli, mümkün olduğunca potansiyel çözüme ulaşma hedefindedir. Fikir oluşturma aşamasında da gördüğümüz gibi birbirinden farklı fikirler ortaya konarak beyin fırtınası yapılır. Fikir sahiplerinin niteliklerinden ziyade fikir miktarı önemli bir yere sahiptir.
Tasarım Odaklı Düşünme Ne İşe Yarar?
Tasarım odaklı düşünmenin bu kadar ayrıntısına girmişken normalden farklı olarak bize ne katacağından ve ne işimize yarayacağından bahsedelim. Kullanıcı verileriyle başlayan ve gerçek işe yarar fikre ulaşana kadar birçok aşamadan geçen bu süreç, kolektif uzmanlıktan yararlanarak beyin fırtınası yapmaya ve ekipteki her kişinin uzmanlığı doğrultusunda farklı bakış açılarıyla yeni çözümler üretmeyi sağlar. Kolektif bir fikir paylaşımı ve düşünme şekli, uygulanabilir en iyi çözümü kolayca önümüze koyar. Kısaca aynı problem için birçok yol ve yeniliği keşfetmemizi sağlar. Beyin fırtınası, düşüncelerde yaşanan kısıtlılığı ve kalıpları ortadan kaldırır. Özetle tasarım odaklı düşünme size birçok avantajı bir arada sunarken hedefinize gideceğiniz yolu bir hayli kısaltır.