Ukrayna’nın en tanınmış heykeltıraşı Mikhail Reva, bir zamanlar tuhaf çalışmalarıyla ünlüydü – ülke çapındaki parklarda ve plazalarda bulunan ve güneydeki memleketi Odesa’ya dağılmış eğlenceli, büyük kreasyonlar.
Rusya’nın Ukrayna’ya karşı savaşı tüm bunları değiştirdi.
63 yaşındaki heykeltıraş, bir kaynakçı maskesinin ardına gizlenmiş güler yüzlü yüz hatlarıyla, günün karanlık malzemelerini taşıyan endüstriyel bir tezgahı işaret ediyor: sivri uçlu füze parçaları, girintili mermi kovanları, bükülmüş şarapnel parçaları; alt üst olmuş bir dünyayı yansıtır.
“Benim için bu, korku ve kaostan oluşan dev bir yapbozu bir araya getirmek gibi” dedi. “Bu savaşın hayatı bu – hayatlarımız ne hale geldi.”
Karadeniz kıyılarına yakın mağaramsı atölyesinde ve Odesa şehir merkezindeki tertemiz bir stüdyo ve sergi alanında, mücadele asla gözden uzak değil: burada, bir Rus askeri aracının parçalanmış çatısından yapılmış korkunç bir ejderha benzeri figür; orada, şekilsiz harç yüzgeçlerinden yapılmış devasa bir baykuşun keskin kanatları. Bir metal yıldız patlaması, bir patlamayı betimliyor, ancak başlığı “Blossom”, savaşın şiddetinin doğanın güzelliğini gülünç bir şekilde yansıtabileceğini kasvetli bir şekilde hatırlatıyor.
“Benim için bu, korku ve kaostan oluşan dev bir yapbozu bir araya getirmek gibi bir şey.”
— Ukraynalı heykeltıraş Mihail Reva
Sanatı için savaş zamanı döküntülerini yeniden kullanma fikri, geçen yıl Reva’ya geldi. yazlık – kırsal kesimde basit bir yazlık ev için Rusça kelime – bir Rus füze saldırısında hasar gördü. Reva o sırada orada değildi; Rus kuvvetleri geri çekildikten sonra savaşın ilk şok edici vahşet dalgasının gün ışığına çıktığı Kiev’in Bucha banliyösündeydi.
Savaş suçları müfettişleri, Şubat 2022 işgalinin başlangıcında Rusların başkent yakınlarındaki bir dizi kasabayı bir ay boyunca işgal etmesi sırasında yüzlerce sivilin öldürülmesini, işkence görmesini ve cinsel saldırıya uğramasını hâlâ belgeliyor.
Savaştan toplanan kullanılmış mühimmatın ayrıntılarının yakından görünümü. (Marcus Yam / Haberler)
Reva, “Orada insanların başına gelenleri öğrendiğimizde bunu nasıl ifade edeceğimi düşünmeye bile başlayamadım” dedi. “O zaman düşündüm: Söz yok. Başka bir yolu olmalı.”
Odesa yakınlarındaki sahil beldesi Zatoka’ya döndüğünde, yokluğunda bir füze saldırısının Reva’nın atölyesinin kapılarını patlattığı yerde, kulübenin yakınından biraz kullanılmış cephane ve enkaz parçaları toplayan bir komşusu bunları ona sundu. Bununla heykeltıraş, yeni ortamını bulduğunu fark etti.
Şu anda üzerinde çalıştığı savaş hurdası hakkında “Bana göre bu bir hazine,” dedi.
Reva, Ukrayna şehir ve kasabalarına Rus insansız hava aracı ve füze saldırılarından kalan yaklaşık 2 ton savaş alanı silahı ve enkazını kullandığını tahmin ediyor. Ukrayna ordusundaki temaslar, savaşın bu tehlikeli tortularının sanatsal yeniden kullanım için güvenli hale getirilmesini ayarladı: malzeme olarak malzeme.
Karakterlerini kendi canlarına kıyanlar olarak tanımlayan romancılarınkine çok benzeyen kendi anlatımına göre, Reva’nın savaş zamanı sanatı, dikkatlice önceden tasarlanmış bir plandan çok bir anlık tanımadan doğar.
“Parçaları katmanlamaya başlıyorum ve sonra almak istedikleri şekli görüyorum” dedi. “Örneğin bu baykuş – gözleri ve gagasının ucu – neredeyse tesadüfen geldi.”
Tam kapsamlı Rus işgalinden yaklaşık bir buçuk yıl sonra, savaş, Reva için bir tür ikmal hattı olmaya devam ediyor; “Karadeniz’in mücevheri” olarak bilinen zarif bir eski imparatorluk başkenti olan Odesa, diğer birçok büyük nüfus merkezini kasıp kavuran doğrudan saldırılardan büyük ölçüde kurtulmuştu, ancak bu da değişti.
Temmuz ayında, Rusya’nın Ukrayna tahıllarının hayati öneme sahip sevkiyatlarının Karadeniz’den geçmesine izin veren uluslararası destekli bir girişimden çekilmesinden hemen sonra, Odesa’nın UNESCO tarafından belirlenen tehlike altındaki bölge olan barok şehir merkezi, ilk kez Rus füze saldırılarıyla dövüldü.
Devam eden bombardıman müzeler, villalar ve bir zamanlar Rusya’nın aristokrat Tolstoy ailesine ait olan 19. yüzyıldan kalma bir sarayda yer alan saygıdeğer Bilim Adamları Evi gibi tarihi yapıları paramparça etti. Reva, dokuzuncu kattaki dairesinden, Odesa’nın en eski ve en büyüğü olan Başkalaşım Katedrali’ni yerle bir eden greve tanık oldu.
Gemiden kıyıya füzeler, dronlar ve seyir füzeleri gibi son mermi yağmuru, Rus işgalcilere karşı öfkeyi harekete geçirdi. Savaştan önce güçlü bir şekilde Moskova yanlısı olarak kabul edilen şehrin belediye başkanı Gennadiy Trukhanov, Kremlin aleyhinde korkutan bir video mesajı yayınladı.
“Odesa’nın senden ne kadar nefret ettiğini bir bilsen,” diye köpürdü. “Biz Odesalılar’ı pek tanımıyor olmalısınız. Bizi kırmayacaksın; bizi sadece daha da kızdırırsın.”
Reva, sanatında, kaynak meşalesinden fırlayan kıvılcımlar kadar ateşli, öfkeyi kanalize ediyor.
“Sanat zamanı donduran bir araçtır” dedi. “Bu trajedinin anılarını yaratmak zorundayım.”
Savaş dönemi eserlerindeki en anıtsal parçalardan biri, yalnızca korkunç insan kurban etmeyle yatıştırılan bir Kenanlı tanrısı olan Moloch’u somutlaştırması gerektiğini söylediği, 12 fit yüksekliğinde yükselen metal kırıklarından oluşan bir kütledir. Rusya’nın resmi olmayan sembolü olan kaba bir ayı şeklindedir.
Reva, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’e atıfta bulunarak, “Hepimiz bir adamın ve onun hastalıklı hırslarının rehineleriyiz” dedi.
Şu anda Berlin’de bulunan Moloch heykeli, “Russkiy Mir” başlıklı soğuk bir öfkeyle planlanmış bir serginin en önemli parçası. Rus dünyası anlamına gelen terim, Putin ve destekçileri tarafından, yine de haklı olarak Rusya’nın bir parçası olduğunu düşündükleri egemen topraklar üzerindeki hakimiyeti haklı çıkarmak için kullanılıyor.
‘Sanat, zamanı donduran bir araçtır. Bu trajedinin anılarını yaratmak zorundayım.’
— Mihail Reva
18. yüzyılda Rus İmparatoriçesi Büyük Katerina tarafından uluslararası bir limana dönüştürülen Odesa’nın imparatorluk geçmişiyle her zaman karmaşık bağları olmuştur, özellikle de Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından otuz yılı aşkın bir süre önce Ukrayna’nın bağımsızlığını kazanmasından bu yana. Görkemli bir Catherine heykeli, Ukraynalı yetkililer onu geçen yılın sonlarında kaldırana kadar, şehrin ikonik İtalyan simgesi Potemkin Merdivenleri’nin yanında gurur duyuyordu.
Reva, kendisinin Rus dünyasının bir ürünü olduğunu hemen kabul eder. 1960 yılında, Ukrayna henüz bir Sovyet cumhuriyetiyken doğdu ve yaklaşık dokuz yıl önce Putin tarafından ele geçirilip ilhak edilen Kırım yarımadasının yerlisi. Bir daha asla görmemeyi umduğu bir şehir olan St. Petersburg’daki seçkin bir sanat okulunda biçimlendirici yıllar geçirdi.
Kariyeri, şimdi sahte ve ruhsuz olarak tanımladığı eserler için devlet destekli bazı sanatsal komisyonlarla başladı. 20 yıldan daha uzun bir süre önce, Ukrayna’nın Kremlin müttefiki hükümetinin emriyle, o zamanlar Batı’daki pek çok kişi tarafından potansiyel bir reformist olarak kabul edilen Putin’e sunulan küçük bir gümüş güneş saati yaptı ve söylendiğine göre onu masasında tuttu.
Kendi kuşağından birçok Odessalı gibi Reva da günlük yaşamında Rusça kullanır. Ülkenin büyük bölümünde yaygın olarak takip edilen bir dürtü olan Ukraynacaya geçişin genç insanlar için daha kolay olduğunu söyledi. Kiev’de yaşayan bir sanatçı olan yetişkin kızının artık neredeyse sadece Ukraynaca konuştuğunu gururla ekledi.
Burada dokunulmamış neredeyse hiçbir aile bırakmayan bir savaşta, çalışmaları kişisel üzüntüden yararlanıyor. İstiladan kısa bir süre sonra, yaşlı annesi Valentina’yı güvenli bir yere götürmek için ülke dışına çıkardı. Ancak, hızlı bir düşüşün ardından 89 yaşında öldü.
“Bütün bunlar başladığında annemin gözlerinin içine baktım ve İkinci Dünya Savaşı’ndan sağ kurtulan o küçük kızın korkusunu gördüm” dedi. “Bu savaş benden sahip olduğum en değerli şeyi aldı. Burada, Odesa’da kalabilseydi, bugün hayatta olacaktı.”
Reva’nın Odesa köklerinin aile bağlarına, özellikle de annesi ve deniz kaptanı babasına – “bana gizemli ufka bakmayı öğreten” hatıralarına dayandığını söyledi. Soyunun, şehrin Yahudi, Yunan ve Kırım Tatarlarından oluşan zengin geleneksel kozmopolit karışımını yansıttığını anlatıyor.
“Bütün dünyada Odesa gibi başka bir yer yok” dedi.
Şehir de onu uzun zamandır kucakladı. Ziyaretçiler ve yerel halk, genellikle yerel irfandan yararlanan en iyi bilinen eserleriyle özçekimler yapar. Bir ana bulvarda, insanlar büyük bir sandalyenin üzerine tünemek için tırmanıyorlar – bir çift Odesan yazarı tarafından yazılan, bir yemek odası setinde saklı mücevherlerin kayıp bir mirası için yakışıksız bir mücadele hakkında yazılan Sovyet dönemi hiciv romanına bir selam.
Barış zamanında çok sevilen başka bir enstalasyon, deniz kenarındaki bu – eski bir Odesa malikanesinden örnek alınarak modellenmiş büyük, süslü bir kapı çerçevesi – tehditkar yeni bir anlam kazandı: Açık portal, Rus savaş gemilerinin şimdi füze fırlattığı Karadeniz’i çerçeveliyor. şehirde.
Reva, Odesa’nın – kayıtsız, alaycı, baştan çıkarıcı – ruhunun savaştan sağ çıkacağından emin olduğunu söyledi. Ancak bazen, önceki eserlerinin romantizm ve iyimserlik dediği şeye geri dönmenin bir yolunu bulup bulamayacağını merak ettiğini söyledi. Daha şimdiden Bucha gibi yerlerde büyük ölçekli anıtlar tasarlamayı düşünüyor.
“Kılıçları saban demiri yapan biri değilim,” dedi başını sallayarak. “Belki bir gün bunun için bir zaman olacak. Fakat şimdi değil.”