Peeiventriküler Lökomalazi hastalığı en sık prematüre bebeklerde bildirilen beyin hasarı ile kendini gösteren nörolojik bir rahatsızlıktır. Beyin hasarının belirtileri erken çocukluk döneminde görülmeye başlanır. Uzun vadede hastalığın bireyi nasıl etkileyeceği ise beyaz cevher hasarının şiddetine bağlıdır. Temel olarak bilişsel gecikmeler, motor problemler, görme bozukluğu, işitme bozukluğu ve serebral palsi gibi durumlar ile yakından ilişkilidir. Bebeklerde serebral palsi hastalığının en sık sebeplerinden biridir. Bu yazımda periventriküler lökomalazi hastalığından “PVL” olarak bahsedeceğim.
Periventriküler Lökomalazi Nedir?
Periventriküler Lökomalazi, genelde erken doğan bebeklerde görülmeye eğilimli ,beyindeki ventriküler bölgenin hasarlanması sonucu oluşan beyaz cevher hasarına verilen isimdir. Hastalar yaşam boyunca çeşitli sakatlıklara ve ekonomik olarak zorluklara maruz kalırlar. Anatomik olarak uygunlukları nedeniyle 32. haftadan küçük bebeklerde ortaya çıkar. Uygunluktan kastım bu bebeklerin beyaz cevher bölümlerinin vaskülarizasyon zayıflığı olması nedeniyledir. 1867 yılında Virchow bu hastalığın ilk orjinal tanımını yapmıştır. (Kaynak No:2)
Temel olarak ventriküller beyin dokusunda bulunan kabarcıklı odalardır. Bu odalar çoğu zaman sıvılarla doludur. BOS bu sıvının adıdır. Ventriküllerin yakınında bulunan beyaz cevher isimli beyin dokusu yumuşayarak özelliğini kaybeder. PVL hastalığı bu yumuşama ile baş gösterir.
Beyin dokusunun beyaz kısmı hasarlandığında haliyle motor hareketleri kontrol eden sinir hücreleri de etkilenir. Erken doğan bebek büyüdükçe zaten hasarlı olan sinir dokusu daha da hasarlanmaya ve olumsuz etkilenmeye devam edecektir. İşte bu bebeklerde serebral palsi riskinin yüksek olma sebebi de budur. PVL hastalığına yakalanan bir çocuğun zamanla öğrenme ve diğer bilişsel sorunları olabilir. (Kaynak No:3)
Periventriküler Lökomalazi Nedenleri
Doğumdan önce beyindeki ventriküler bölgeler henüz tam olgunlaşmamıştır ve hassas durumdadır. Gebeliğin 32. haftasına kadar bu bölgeler yaralanmaya açıktır. Bu bölgelerde yaralanmaya neden olabilecek iki temel neden vardır. Bunlar :
- Periventriküler dokuya verilen doku hasarı
- Kan akışının azalmasına bağlı olarak alınan hasarlardır.
PVL hastalığının tam olarak nedenleri henüz açığa çıkarılamamış olsa da bazı faktörlerin varlığında hastalığın ortaya çıkma ihtimali artmaktadır.
Periventriküler Lökomalazi Risk Faktörleri
Önceki başlıkta belirttiğim gibi aşağıda vereceğim risk faktörlerinin varlığında PVL ortaya çıkma olasılığı daha yüksektir. İşte PVL risk faktörleri:
- İki bebeklerin olması
- Göbek kordonunun enfekte olması
- Koryoamniyonit enfeksiyonu
- Sepsis ve bakteriyel diğer enfeksiyonlar
- Bebekte oksijen alımında yetersizlik
PVL doğumdan önce , doğum esnasında ve doğumdan sonra ortaya çıkabilmektedir ancak hastalığa yakalanan bebeklerin çoğu 30. haftadan daha erken doğan bebeklerdir. (Kaynak No:4)
Periventriküler Lökomalazi Belirtileri
PVL hastalığına yakalanan bireylerde görülen belirtiler vakanın şiddetine göre değişiklik gösterecektir. Örneğin hafif bir vakada hiçbir ciddi belirti görülmeyebilirken şiddetli vakalarda serebral palsi gibi durumlar görülebilmektedir. Belirtiler hastaya göredir.
PVL’ye yakalanan bebeklerde tanı koymak diğer bebek hastalıklarıyla benzerlikler gösterdiğinden ilk 6 ay boyunca oldukça zordur. Genel olarak görülen belirtiler şöyledir:
- Bebeklerde kordinasyonda bozulmalar
- Entellektüel ve bilişsel anlamda bozulmalar
- Görme problemleri
- İşitme problemleri
Periventriküler Lökomalazi Teşhisi
Hastalığın teşhis edilebilmesi için üst tarafta belirttiğimiz klinik bulgulara ek olarak USG ( Ultrasonografi) ve MR ( Manyetik Rezonans ) görüntüleme tetkikleri istenmelidir. Öncelikle bir hekim tarafından kapsamlı bir klinik değerlendirme ve muayene yapılmalıdır. Muayenede hastanın semptomları ve diğer sağlık geçmişi sorgulanacaktır.
Muayenenin ardından görüntüleme yöntemlerinden yararlanılır. Bunlardan ilki MR yani manyetik rezonans görüntüleme tekniğidir. MR çekilen hastalarda erken dönemde beyinde gerçekleşen değişimler ve hasarlar görülebilir. Ultrasonda diğer önemli görüntüleme tekniğidir. Kraniyal ultrason yani kafa bölgesinin ultrason yöntemi ile çekilmesi sonucunda yine erken evre değişiklikler fark edilebilir.
Periventriküler Lökomalazi Tipleri
PVL hastalığı sonografik görüntüleme yöntemlerine göre derecelendirilir. Bu derecelendirme şu şekildedir.
Grade 1 (1.Derece) PVL
7 günden daha uzun süredir devam eden, kist oluşumu olmayan ekojenite alanları vardır.
Grade 2 (2.Derece) PVL
Ekojenitede artış tespit edilmiştir. Yavaş yavaş kist oluşumları görülmeye başlanmıştır.
Grade 3 (3. Derece) PVL
Frontoparyetal ve oksipital bölgelerde yaygın bir biçimde dağılmış kistik yapılar. Artık bu evrede ekojenite alanları kistik lezyonlara dönüşmüştür.
Grade 4 (4. Derece) PVL
Beyaz cevherin yüzeyel ve derin kısmında subkortikal kistik yapılara dönüşmüş ve aynı zamanda artmış ekojenite alanları çoğalmıştır. (Kaynak No:6)
Periventriküler Lökomalazi Tedavisi
Hastalığın gidişatı kişiden kişiye göre değişmektedir. Bazı hastalar ufak tefek problemlerle hastalığı geçirirken bazıları çok ciddi problemlerle karşı karşıya kalabilmektedirler. Bu hastalığı tamamen ortadan kaldıran bir tedavi maalesef henüz yapılamamaktadır. Hastalığın ciddiyetine ve hastaların durumuna göre bir dizi tedavi planı yapılmalıdır. Düzenli aralıklarla takip altına alınan hastalarda semptomlar ortaya çıktıkça hemen semptomlara yönelik tedavi uygulanmalıdır. Erken doğan bebeklerde kalp,akciğer,bağırsak ve börek fonksiyonları sürekli izlenmelidir.
PVL İlaç Tedavisi
Dikkat!
PVL hastalığı için şu anda herhangi bir tıbbı tedavi mevcut değildir. (Kaynak No:5)
Bu hastalığa yakalanan bebekler hastanelerden taburcu edildikten sonra nörolojik olarak takibe muhtaçtırlar. Pediatri, nöroloji, fizik tedavi uzman hekimlerince düzenli aralıklarla takip edilmelidir.
Periventriküler Lökomalazi Tedavi Çalışmaları 2021
Ulusal Nörolojik Bozukluklar ve İnme Enstitüsü’nde ve dünyanın çeşitli bölgelerinde Periventriküler Lökomalazi’nin tedavisinin bulunabilmesi için düzenli olarak çalışmalar yapılmaktadır.
Hastalığın tedavisi ile ilişkili bir gelişme olduğunda bu bölüme eklenecektir.
Periventriküler Lökomalazi Nasıl Önlenir?
Temel olarak PVL hastalığından korunmanın en iyi yolu erken doğumun önlenmesi şeklindedir. Bebek doğmadan önce koryoamniyonit teşhisi konulabilmesi ve ardından tedavi edilmesi durumu da PVL önlenmesine katkıda bulunur.
Erken doğan prematüre bir bebeğin doğumdan sonra kan basıncında oluşan bozuklukları ve dalgalanmaları minimuma indirmek PVL riskini azaltacaktır.
PVL Hastasının Takibi
Periventriküler lökomalazi hastalarının takip edilmesi en az teşhis edilmesi kadar önemlidir. Daha önceki başlıklarda belirttiğim gibi bu hastalık nörolojiktir ve sinirlerle ilgilidir.
Dikkat !
PVL serebral palsi ile yakından ilişkilidir. Bu nedenle mutlaka teşhis sonrası takip sürdürülmelidir.
Ergoterapistler ve fizyoterapistlerin erken ve yerinde müdahaleleri sonrasında hastanın motor gelişimleri minimum zararla önlenebilir. Bu nedenle takip şart diyor ve yazımı bitiriyorum.
Yararlandığım Kaynaklar:
- Periventricular leukomalacia – Conditions – GTR – NCBI (nih.gov) Erişim Tarihi: (11.09.2021)
- Periventricular leucomalacia: a review – PubMed (nih.gov) Erişim Tarihi: (11.09.2021)
- Pathophysiology of periventricular leukomalacia: what we learned from animal models (nih.gov) Erişim tarihi: (11.09.2021)
- Periventricular leukomalacia | Radiology Reference Article | Radiopaedia.org Erişim Tarihi: (11.09.2021)
- Pediatric Periventricular Leukomalacia Treatment & Management – Medscape Erişim Tarihi: (11.09.2021)
- Neonatal Hypoxic-Ischemic Encephalopathy: Multimodality Imaging Findings | RadioGraphics (rsna.org) Erişim Tarihi: (11.09.2021)
Merak ettiklerinizi ve eklemek istediklerinizi konu altındaki yorum bölümüne yazabilirsiniz. Cevap vermekten mutluluk duyacağım.
(Bu yazı ilk defa 14 Aralık 2016 tarihinde yazılmıştır. Ardından 11 Eylül 2021 tarihinde güncellenmiştir.)