Gatibe VAGİFKIZI
rd.Doç.dr., Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi Nesimi adına Dilçilik Enstitüsü Eğitim Bölümü Başkanı
TÜRK DİLLERİNDE HUKUK TERMİNOLOJİSİNİN TEŞEKKÜLÜ VE ÇAĞDAŞ DURUMU
Dilin leksik terkibini oluşturan söz ve ifadeler kendi tabiatlarına göre aynı karaktere sahip değildir. Sözvarlığının özel katını oluşturan terimler belirli bir talep bazında oluşur ve hususi anlam ifade ederek, özel alanlarla ilgili mueyyen kavram belirtiyor. Her alanda olduğu gibi, hukuk sisteminin de kendine özgü kavramlar mecmusu vardır. Türk dillerinde resmi-işgüzar, hukuk üslubunun ortaya çıkması dolaylı olarak bu üslubun terminoloji hazinesinin oluşmasına ortam yaratmıştır. Türk hukuk sistemi, tabii ki, eski Türk devlet geleneklerinin, siyasi ve hukuki görüşlerin, ilişkilerin temelinde teşekkül bulmuştur. Türklerin savaş, şecaat, kahramanlık ve devletçilik salnameleri olan eski Türk yazıtları, hem de devletcilik sistemi, siyasal ve hukuki ilişkilerin yansıdığı tarihi kaynaklardır. Belli bir döneme kadar ortak siyasi, hukuki, resmi-iş üslupu ve terminoloji kullanılsa da, siyasal temerküzleşme ve bunun sonucunda milli dillerin gelişimi hukuki terminoloji sisteminde de farklılıklar meydana getirmiştir. İlkin dönemlerde ana dilimize mahsus istilahlar avantaj teşkil etmiş, belli dönemlerde ise Arapça, Farsça, İngilizce, Rusça vb. diller terminoloji kaynak olmuştur. Belirtmek gerekir ki, Türk Hukuk terminolojisinde Arapça ve Farsçadan geçen sözcüklerde belli bir ortaklık mevcuttur. Fakat karşılığı olmayan yabancı sözlerin, özellikle de siyasi, hukuki terim seciyyeli sözlerin tasfiyesine karşı yeni kelimelerin türetilmesi, terim ağırlıklı kelimelerin Avrupa dillerinden geçmesi Türk dillerinde uyuşmazlık meydana getirmiş ve bu durum devam ediyor.
Ortak Türkçe meselesinde önümüze çıkan önemli sorunlardan biri ortak terminoloji, özellikle de, bugün küreselleşen dünyaya entegre yolunu seçen Türk devletleri için önemli olan siyasi-hukuki terminoloji birliğinin var olmamasıdır. Bu husus Türkçe konuşan devletlerin birbirleriyle ve diğer devletlerle ilişkilerini sağlamak için siyasi-hukuki yazışma üslubunu, tek, vahid hukuki terminoloji sistemin hazırlanmasının güncelliğini ve önemini gözler önüne sermektedir. Kavram netliğini sağlamak, terim karışıklığını aradan kaldırmak ve anlam tahrifini önlemek için dilin kendi imkanlarından yararlanması ya da mevcut uluslararası terminoloji sistemin orantılı şekilde kullanılmasıyla Türk dillerinde ortak hukuki terminoloji geliştirilmeli ve zenginleştirilmelidir.
Anahtar Kelimeler:
Türk, Hukuk, Leksika, Terminoloji, Ortak Türkçe
Tarih/Yer:
14.11.2017. (GASPIRALI İSMAİL SALONU) . 14.45-15.00