Bakteri Plağı
BAKTERİ PLAĞI
Yazan: Hatice Bilge Türkan /GDH Bilimsel Araştırma
Bakteri plağı nedir ?
Yumuşak, mineralize olmamış, yarı saydam, yapışkan bakteriler ve bakteri ürünlerinden oluşan yapının diş yüzeyinde birikmesi plak olarak adlandırılır.
Bakteri plağı diş üzerine nasıl yapışır ?
Ağız ortamında mikroorganizmaların yaşamını sürdürmesi, onların yüzeye yapışma kapasitesine bağlıdır. Tutunamayan mikroorganizmalar, ağızdan tükürük akışıyla ve sık yutma refleksiyle hemen uzaklaştırılır. Sadece çok az sayıda özelleşmiş organizma (özellikle streptokoklar) mukoza ve diş yüzeyi gibi ağız dokularına yapışabilir. Yapışma sağlandığında bu öncü organizmalar çoğalır ve diş üzerini örterek yayılırlar. Ortaya çıkan bu karışık streptokoklar ve ürünleri, diş yüzeyine direk olarak yapışamayan diğer organizmaların yapışmasına da olanak sağlar.
Plak oluşumunun geç evresinde ne olur ?
Plakta ekolojik oluşumun geç evresi, çürük ve diş eti hastalığının nedeni olmaktan sorumludur. Plak oluşumunun ilk aşamasına pelikül denir. Plak oluşumunda erken evreler genellikle patolojik potansiyelden yoksundur çünkü ilk evrede aerobik topluluklar içerir ve zararlı olması için yeterli bakteri yoktur. Plak olgunlaşırken asit üretimi oluşur ve pH düşer. pH değerleri 5.0–5.5 arasında olduğunda minede demineralizasyon olur. Bu uzun süreli pH değişimi çürük ve dişeti hastalıklarına neden olur.
Bakteri plağını oluşturan bakteriler hangileridir?
Bakteri plağında oluşumunda Actinomyces, Streptococcus, Haemophilus, Capnocytophaga, Veillonella ve Neisseria cinslerine ait türler diş yüzeyine tutunan ilk bakterilerdir. Diş yüzeyine daha sonra tutunacak olan bakteriler, ilk kolonize olan bakterileri hücre yüzeylerindeki polisakkarit ve protein reseptörlerinden tanırlar ve onlara tutunurlar. Sonra tutunan bakteriler Fusobacterium nucleatum, Treponema spp, Tannerella forsythensis, Porpyyromonas gingivalis, Aggregatibacter actinomycetemcomitans türleridir.
Dental Plak Oluşumunda Gıdaların Etkisi
Günlük diyetimiz içerisinde aldığımız şekerler, dişlerimizde dental plak oluşturan bakteriler tarafından kullanılarak organik asitlere dönüştürülür ve diş minesinin ve dentin tabakasının demineralize olmasına neden olurlar.
Yakın zamana kadar yapılan, şekerler ve diş çürükleri arasındaki ilişkinin araştırıldığı birçok çalışmada, günlük diyet ile en fazla alınan şeker olan sakkaroz üzerinde durulmuştur. İsveç’te okul öncesi çocuklarda gerçekleştirilen Malmo isimli çalışmada sakkaroz yerine invert şeker kullanımının (%50 fruktoz + %50 glikoz) sakkaroz kullanımına oranla diş çürüğü oluşumunu %20- 25 oranında azalttığı belirlenmiştir.
Dental plak oluşturan bakterilerin gelişimlerini inhibe eden gıdalar
Yeşil çay ve kekik ekstraktlarının diş yüzeyinde biyofilm oluşturan bakteriler üzerindeki inhibitör etkisi tarafından araştırılmıştır. Çalışmada yeşil çay ekstraktının 28 adet streptokok izolatının 21’i üzerinde 8-12 mm arasında değişen inhibisyon zonları oluşturduğu, kekik ekstraktının ise 28 adet izolattan 26’sı üzerinde 7-12.5 mm aralığında değişen zonlarda etki gösterdiği gözlenmiştir. Araştırmacılar elde ettikleri sonuçlara göre bu iki bitki ekstraktının biyofilm oluşturma yeteneğinde olan Streptococcus spp. ile mücadelede etkili olabileceği sonucuna varmışlardır.
Bakteri plağını önlemek için neler yapılmalıdır?
- Yumuşak ya da orta yumuşaklıkta bir diş fırçası kullanmak,
- Her gün diş ipi kullanarak dişlerin arasını temizlemek,
- Florür içeren antibakteriyel bir ağız bakım suyu ile ağız içini yıkamak, ağzı çalkalamak,
- Diş taşı oluşumunu önlemek için ortalama 6 ayda bir diş hekimini ziyaret etmek,
- Diş aralarında gıda parçaları kaldığı düşünülüyorsa ekstra diş temizliği yapmak,
- Diş fırçalarını 3 ayda bir değiştirmek,
- Sağlıklı, yeterli ve dengeli beslenmek,
- Diş sağlığını korumak için vitamin ve mineraller bakımından zengin beslenmek ve özellikle de her gün kalsiyum kaynaklarından almak,
- Atıştırmalıklardan mümkün olduğunca uzak durmak
Sonuç
Diş çürüğü ve diş eti hastalıkları, insanların çok büyük bir kısmını etkileyen bir problemdir. Oluşumunda, günlük diyet dahilinde alınan fermente olabilen karbonhidratların ağız florasında bulunan bakteriler tarafından kullanılması ile oluşan asitlerin rolü vardır. Diş çürüklerine en çok sebep olan Streptococcus mutans’ın gelişimini destekleyen sakkarozun diyet içerisindeki miktarının azaltılması ve ağız hijyeninin düzenli sağlanması gerekmektedir. Ayrıca yeşil çay ve kekiğin plak oluşumunu inhibe edebileceği sonucuna varılmıştır.
KAYNAKÇA
1-Çakır F. , GÜRGAN S. , ATTAR N. (2010) Caries Microbiology(çevrimiçi/online) erişim adresi: http://www.dishekdergi.hacettepe.edu.tr/htdergi/makaleler/20103-4makale-11.pdf
2-Türkmen B, Ayhan K, Altuntaş E,(2016) Microorganisms Responsible for Dental Plaque Formation and Their Consumed Relationship with Foods(çevrimiçi/online) erişim adresi:https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/184815