İkisi de aynı dönemde yaşamış, dünyanın en büyük ülkelerinden ikisine hükmetmişti. III. George İngiltere’ye Amerika’yı kaybettiren kral olarak tarihe geçti… III. Mustafa ise, devletimize Kırım’ın elden çıkmasına sebep oldu…
Küçük Kaynarca Antlaşması’yla ( 1774 ) sonuçlanan ve Türkiye’nin Kırım ile birlikte Rumeli’de toprak kaybına neden olan altı yıllık savaş III. Mustafa’nın savaşçı bir amaç gütmesi ve vezirlerinin tavsiyelerini dinlememesi yüzünden ortaya çıkmıştı. III. Ahmet’in hayatta olan büyük oğlu III. Mustafa , amcasının oğlu III. Osman’ın şirpençeden 15 gün içerisinde ölümü üzerine 42 yaşında hükümdar olmuştu. Babasının saltanattan çekilmesinden sonra 28 yıl kapalı kafes yaşantısı boyunca, zehirlenmekten korkan Mustafa bu kabil tehlikelere karşı koruyucu ilaçlar kullanması yüzünden soluk benizli ve vesveseli bir insan olarak tanınmasına rağmen, uyanık fikirli bilim ve erdem sahiplerini korur, yenilik yanlısı olarak bilinirdi. Bir yandan şiirle uğraşırken – ki Cihangir takma adıyla Sadrazamı Şair Koca Ragıp Paşa’nın nazire yazdığı şu ünlü kıtası tarih kitaplarına bile geçmiştir :
Devleti çarhı deni verdi kamu müptezele
Şimdi erbabı saadette gezen hep hazele
İşimiz kaldı hemen merhameti lemyezele.”
( Bu cihan birgün yıkılır, düzelir sanma ,
Aşağılık dünya, devleti bayağılaştırdı.
Şimdi saadet kapılarında dolaşanlar hep aşağılık kimselerdir
İşimiz sadece Allah’ın merhametine kaldı.)
Öbür yandan astrolojiyle de vaktini geçirmekten hoşlanırdı. Para biriktirmeye son derece özen gösteren ve böylece hazineyi doldurmuş bulunan hükümdar atalarının savaşçı ruhunun kendisinde yeniden canlanacağına inanmıştı.
İşte ,cihangir olan atalarının soyundan geldiğini göstermek çabası içerisinde , III. Mustafa , bir gün vezirini yanına çağırıp , bu konu üzerinde, görüşlerini tartıştıktan sonra :
Eğer garaz akçe ise Edirnekapı’sından ta Rusçuk’a kadar yol boyunca iki keçeli altın dizerim ! dedikçe , Vezire Koca Ragıp Paşa :
Eskiden beri yaptığı savaşlarda yüce devletiniz düşmanlara ne aslan olduğunu göstermiştir. Ama şimdi tırnakları aşınmış bir durumdadır, düşman bunu sezerse sonuç çok fena olur ! diyerek kendisine engel olabilmişti.
Fakat Koca Ragıp Paşa’nın ölümünden sonra yerine vezir olanlar, tecrübesiz ve askeri durumu bilmez kişilerdi. Rusya ve Prusya’nın Avusturya ile birlikte Polonya’yı bölmeye girişmeleri ve Polonyalılar’ın Sultan’dan yardım istemeleri, III. Mustafa’ya istediği vesileyi verdi. Artık rusya’ya karşı savaş açmak durumundu buldu kendini. Saltanatının ilk gününden beri toplattırdığı ödenmemiş kalan vergilerle, el koydurtarak sahip çıktığı paraları hazineye doldurarak devlet gelirini yarı katı artırmış olan III. Mustafa bunların tümünü savaş uğrunda harcadığı gibi kendisine ait özel hazineyi de sarfedip bitirdi. Bu Rus savaşı yalnız yurdu maddi bakımdan değil, manevi bakımdan da felakete sürükledi. Bir kısım yerler elden çıktı ayaklanmalar başgösterdi ve yurt yıkıma doğru hızlı adımlarla sürüklenmeye başladı.
İNGİLTERE’YE , AMERİKA’YI KAYBETTİREN III. GEORGE
İngiltere’ye Amerika’yı kaybettiren kral diye adı tarihlere geçen III. George , 22 yaşında 1760 yılında tahta geçmişti. I. George ve II. George dönemlerinde, parlamentoda Whig Partisi’nin kurduğu aristokratik üstünlüğü yıkmak amacını güdüyordu. Barışçı tutumu Fransa’yla olan yedi yıllık savaşın İngilizler için getirdiği ağır koşulları, Pitt’in bunları kabulü halinde istifa edeceğini söylemesi ve gerçekten istifa etmesine kağmen, kabul etmişti. III. George ‘un bu barışçı karakteri, bütün Avrupa’nın barış içerisinde yaşamasını istemesi dileği, kendisine Weymouth ‘ da bulunduğu bir sırada Osmanlı Sultanı ‘ na bir mektup kaleme almasını sağladı.
Osmanlı Devleti’nin başına bütün bu feci olaylar gelmeden önce 1768 yılı 12 Kasım’ında , İngiltere’nin Weymouth deniz kentinden gönderdiği arabulma mektubuyla İngiltere Kralı III . George , Türk – İngiliz dostluğuna verdiği önemi gösteriyordu. mektubunda özetle şöyle diyordu :
Memleketlerimiz arasındaki dostluk uzun bir süreden beri aralıksız olarak gelişip gitmektedir. Şu sırada İstanbul’daki elçimizin yazmış olduğu gibi, Rusya İmparatoriçesi, kızkardeşimizle barışı bozacak bir savaşta iki taraf da bir çok can yitireceğinden , iki taraf arasındaki barışı bozacak hallerin kaldırılması için gerekli tazminatın Ruslar ‘ ca verilmesi suretiyle vakı uygunsuz hareketlerinin affedilmesi ve İmparatoriçe’nin ilerisi için vereceği taahhüdün kabul olunması teklifimi sunmak üzere bu mektup kaleme alınmıştır.
Eğer III. Mustafa dost İngiltere Kralı’nın bu arabulma önerisini benimsemiş olsaydı, yurdumuz böyle aır bir yenilgiye uğramamış olacaktı. Fakat, Hareket olmayınca bereket olmaz ; İslam sultanının kılıcı keskin, ricali pişkindir , diye çevresini saran dalkavuklarının etkisi altında kalan ve yazdığı şiirlerde kendisine “Cihangir” takma adını yakıştıran III. Mustafa , III. George ‘un bu mektubuna 1769 yılı ocak ayında verdiği karşılıkta şöyle diyordu :
İki devlet arasını bulmak hususundaki tekliften dolayı memnunluğumu belirtirim. Ruslar’ın iki taraf arasındaki barış antlaşmasına aykırı harekete girişerek sınır dolayında kal’alar yapmak, asker yığmak ve bundan başka Polonya Krallığı’na kral ailesinden olmayan birini seçmek için Polonya’nın bağımsızlığını hiçe sayarak oraya asker sokması ve antlaşmaya aykırı olan bu hale karşı itiraz edilmesine rağmen askerini çekmemesi ve bunlar yetmiyormuş gibi sınır kenti olan Balta’ya saldırarak orda bin kadar erkek ve kadın Müslüman halkı öldürmesi gibi halleri dolayısıyla , dini gerekle, savaş açmaya karar verilmiştir . Bu fetvaya karşı hareket olunamayacağını ve bu suretle antlaşmayı bozan rusya’yla savaştan önce barış konusunda görüşülemeyeceğini bildiririm.
Otuz yıllık barış süresince , ordunun eksiklikleri tamamlanmadığı ve yetişkin, savaş görmüş, tecrübeli komutanların göçüp gittiği hesaba katılmadan, birkaç kabadayının halkı coşturucu kışkırtmaları sonucunda ” Yeniçerimizin Kızıl Elma’ya kadar gitmeye gücü vardır” diye Sultan III. Mustafa’yı teşvik ve teşçi eden çevresi altı yıl içerisinde perişan olmuştu. Rusya’ya savaş açılırken, ordu hazır olmadığı gibi hükümetin eylül ayında savaş açıp, sultanın arstrolojiden elde ettiği bilgi ve karara göre , yedi ay sonra sefere çıkması da Ruslar’a hazırlık için önemli zamanı kazandırmıştı.
Tarih yazarlarının “deli” olarak nitelediği III. George , Türkiye’ye arabulma mektubunu göndermekle, kendisinin deli değil , böyle bir savaşı bu durumda göze alan III. Mustafa’nın ileriyi görmekten yoksun olduğunu belgeliyordu.
KAYNAK : Yıllarboyu Tarih , Nisan 1981 , sayı 4
Yazan : Yusuf Mardin
75 views
Ara 02, 2020 1Çağdaş Türkiye ve Dünya Tarihi derslerinde hangi belgeseli izleyeceğinize dair bir fikir vermeye çalışan webdetarih sitesine bakmadan geçmeyin. İzleyen bir pişman izlemeyen bin pişman..


9.Sınıflar 4 halife dönemi birazdan burada olacaktır.