İşte cevabı: Güzel davranmalıyız.
Allah’ın sana güzel davrandığı gibi sen de güzel davran. (Kasas 77)
Allah bize nasıl davranmış, neler vermiştir, bir bakalım. Düşünen bir akıl, inanan bir gönül, gören bir göz, işiten kulaklar, tutan eller, yürüyen ayaklar, çalışan bir yürek, akciğer, karaciğer, böbrekler, sinirler damarlar güzellik.. say sayabildiğin kadar. Sonra cebinizde az da olsa para.. eş, çocuk.. ana baba. Bir iş.. okuma yazma biliyorsun, radyon televizyonunun var, araban var. Bir millete mensupsun, hürsün, bir vatanın var, onun her yerinde dalgalanan bayrağın. Sonra bir yaratıcıya iman ediyorsun… Az mı bunlar? Tek tek düşün ve sevgilinle arandaki sorundan dolayı ya da gecici bir baş ağrısı için bu kadar acı çekme…
Allah ne güzel davranmış.. Ve şimdi güzel davranma sırası sende, sen de güzel davran ve iyi şeyler düşünüp iyi davranışlarda bulunan insanlardan ol.
Bürüyüp örttüğü zaman geceye
Aydınlandığı zaman gündüze
Erkeği ve dişiyiyi yaratana yemin ederim ki,
Sizin emek ve gayretiniz kesinlikle dağınık ve parça parçadır. (Leyl 1-4)
Davranışlar bakımından Leyl suresinin bu ilk dört ayeti incelenmeye değer niteliktedir. Çünki bu ayetler, davranışların en temelinde nelerin olduğunu açıkca ortaya koyan ayetlerdir.
Gece, güneşin olmadığı zamandır. Güneş yoksa o zaman dünyayı karanlık kaplamaktadır. Karanlıkta yol bulmak, iş yapmak çok zordur. Burada karanlığa bilgisizlik de diyebiliriz. Başka bir ifade ile cehalet. Yani bir insan bilgisizlikle donanmışsa, o insan cahil kalmıştır, karanlıktadır. Bir sonraki ayette parıldadığı zaman gündüze ifadesi, gecenin üstüne güneş doğarsa ancak gün parıldar. Yani başka bir ifade ile insan bilgi ile donatılırsa, o insan güneş gibi parlar. Bilgi ile donatılmış insan aydınlık insandır.
Üçüncü ayette erkeği ve dişiyi yaratan şeye ant olsun ki, yani Allah bu üç şeye yemin etmektedir. Allah’ın yemin ettiği şeylere çok dikkatli bakmak, dikkat etmek gerekiyor. Böyle bakıldığında ayete, erkeği ve dişiyi yaratan şeyin ne olduğu bu gün çok daha iyi anlaşılmaktadır.
İnsanın genetik şifresi, her hücrede bulunan 46 tane kromozomdadır. Bu kromozomlardan iki tanesi cinsiyet kromozomudur. Erkekteki kromozomlar XY olarak, kadınlardaki kromozomlar XX olarak tanımlanmaktadır. Kadınlarda yumurtlama anında ikiye ayrılan kromozomların her biri X kromozomu taşır. Erkekte ise spermlerin kimisi X, kimisi Y kromozomlarını içerir. Erkekteki X kromozomu kadınların yumurtalarındaki X kromozomuyla birleşirse çocuk kız, erkeklerdeki Y kromozomu kadınların yumurtalarındaki X kromozomuyla birleşirse çocuk erkek olur. Böylelikle çocuğun erkek veya kız olması tamamen spermden gelen X veya Y kromozomuna bağlıdır.
Bu yüzden, Kuran`ın insanların cinsiyetlerini sadece erkekten gelen meninin bir spermiyle ilişkilendiren bu ayetlerinin işareti, mucizevî niteliktedir. Çünkü Kuran`ın 1400 yıl önce işaret ettiği bu bilgi çok yakın bir döneme kadar bilinmiyordu.
Demek ki erkeği ve dişiyi yaratan şeyin genetik kanunları olduğu açıkça ortaya çıkmaktadır. Tabi bu kanunları yaratanın da Allah olduğu hiçbir zaman akıl arkası edilmemelidir.
Bunlara yemin eden Allah, sizin emek ve gayretleriniz kesinlikle parça parçadır, diyerek davranışlarımızın olmazsa olmaz en temeline bizi götürmektedir. Her davranışta emek ve gayret vardır. O halde diyebiliriz ki, davranışlarımızın kökünde, en temelinde, cehalet, bilgi sahibi olmak ve genetik, yani kadın veya erkek olmak vardır.
Kadın veya erkek, kadın ve erkek oluşuna göre her konuda farklı davranacaklardır. Kadınların ve erkeklerin duyguları, biyolojik yapıları birbirlerine göre farklıdır. Bir kadın, bilgi sahibi olmasına göre, veya bilgiden yoksun olmasına göre bir konuda farkı davranışlar sergileyecektir. Bir erkek de öyledir. İşte bu nedenden dolayı davranışı güzelleştirmek, olgun hale getirmek için insanları karanlıktan aydınlığa çıkarmalı, onları bilgilerle donatmalıyız. Bunun için de eğitim şarttır. Ve eğitim hiçbir zaman kadın erkek ayrımı yapılmadan herkese eşit bir şekilde verilmelidir.
Davranışı bilgiler yönlendirir. Ama daha geri planda niyet ve insanın içinde bulunduğu durum vardır. tabi bir de insanın amaçları. O halde davranış bilgi ile, niyet ile amaç ile ve insanın içinde bulunduğu durum ile meydana gelir.
Davranış, bilgi ile uyumlu olmalıdır. Canım anneciğim, seni çok seviyorum diyen bir genç kıza annesi bir bardak su verir misin, susadım dediğinde, kalk kendin al işim var diyen bu genç kız annesini sevmiş mi oluyor yani? Annesini sevme bilgisine ulaşmış bir insanın bu davranışı bilgisi ile uyumlu mudur? Elbette hayır. Davranışın bilgi ile uyumlu olmaması bilginin önemini yok etmektedir. Bilen ama bildiği gibi yapmayan insan, insanlıktan çıkan insandır. Bunun zararı hem kendine olacaktır hem de çevresine.
Herkes kendine uygun bir tarzda hareket eder. (isra 84)
İnsanın kendisi ne? Erkek mi, yoksa kadın mı? Çocuk veya yaşlı bir erkek veya kadın mı? Sonra kadın veya erkek, genç veya yaşlı, acaba eğitimli mi? Ne kadar eğitimli? İlköğretim okulu mu, yoksa üniversite mezunu mu? Yoksa hiç okula gitmemiş mi? Cahil mi yani? Üstünü karanlık mı kaplamış? İşte insan nasılsa, onu uygun hareket de öyle olacaktır.
Allah, her şey için bir ölçü koymuştur. (talak 3)
Davranışlar ölçülmüş olmalıdır. Yani olumlu ya da olumsuz yöne doğru aşırılığa kaçmamalıdır.
Eğitimin asıl amacı davranışların istenilen şekilde olmasını sağlamaktır. Hayat susuz, insan davranışsız olamaz. İşte bütün mesele insanın kendisi ve içinde bulunduğu toplum için nasıl davranacağıdır, daha doğrusu nasıl davranması gerektiğidir.
Nasıl davranalım ki Allah’ın hoşuna gitsin, nasıl davranalım ki diğer insanların hoşuna gitsin ve nasıl davranalım ki kendimizin hoşuna gitsin. Yapılan olumlu ya da olumsuz, ölçü içinde ve dışında olan her türlü davranış hem bu davranışı yapanı hem de çevremizdeki insanları hem bu dünyada hem de ahrette etkileyecektir.
Size nasıl davranılmasını istiyorsanız, sizi de başkalarına öyle davranın.
saygılarımla….
Necmi AKGÜL