Topkapı Sarayı Giriş
Topkapı Palace — Entrance
Topkapı Sarayı Müzesi
ve Ben
Yazı ve Fotoğraflar : S A M İ GÜNER
Yazımın başlığı pek çok kimseye iddialı görüne cektir. Oysa bu konuda hiç bir iddiam yok. Ola maz da. Aksine, Topkapı Sarayı öyle bir derya ki, ben onun içinde ancak kaybolurum. Buna rağ men böyle bir başlık koy mamın, hiç değilse bence önemli sebebi var: Şunca yıllık hayatımın büyük bir kısmı, bu sarayla uğra şarak geçti. Bakın, anlata yım :
Topkapı Sarayı, herkesin hafızasında ayrı ayrı şe killenir, canlanır ve yaşar. Bana gelince, duyulan, gö rülen, anlatılabilen bunca güzelliğin ötesinde çok de ğişik, bambaşka bir yanı var Topkapı Sarayının. Yıllarca beni kendine çe kip bağlayışı bu yüzden dir zaten. Bu, artık içinde yaşanılması büyük bir dert, üzüntü, ıstırap olan İstanbul’un her nasılsa bir köşeciğinde kalmış, gürültüden uzak, güzelim Saray’a ne zaman ayak bassam, içimi büyük bir huzur ve sükûn kaplar. Yaşadığımı gerçekten his sederim. Burası bana, sı cak çöllerde susamış in
sanlara sunulan buzlu bir kızılcık şerbeti gibi rahat lık verir. Yaşamakta oldu ğum zamanla bağlarım kesilir. Alacak, verecek ne varsa, renkleri solmuş, yüksek taş duvarların ar dında kalır. Şehrin öldü rücü gürültüsünden, telâ şından kurtulmuşluğun tatlı hazzını duyarım, yüz yılları dile getiren süslü kapılar, geniş avlular, gül ve lâle bahçeleri, asırlık çınarlar, birbiri ardınca sıralanmış siyah selviler, kubbeler, kemerler, baca lar, büyük bir feragatle hayatlarını burada geçir miş sabırlı, mütevekkil, namuslu insanların hatı raları, beni tarihin derin liklerine sürükleyip götü rürler. Sakin ve kendi halinde fıskiyelerden akan billûr sular, sedef kakma lı vücutlarını, yahut gaga larını bu sulara daldıra rak uçuşan kuşlar... Bütün bunlar kana kana seyret meyi sevdiğim şeylerdir. Sessizce odalardan sofala ra, sofalardan avlulara geçerken kafamda hep bunlar canlanır. Yüksek sırmalı kavuklariyle renk renk kaftanları içinde ağa lar, paşalar, vezirler,
ka-Topkapı Sarayı: Üstten görünüş. Topkapı Palace — Aerial view
zaskerler, imparatorluğun her kademesinde yıllarca vazife yapmış insanlar gözlerimin önünden ge çer de geçer... Ordular bu radan sefere çıkmış, fer manlar burada okunmuş, kelleler burada alınmış ünvanlar burada dağıtıl mış, padişahlar burada düşürülmüştür.
Mesleğim icabı son yirmi yılımın birçok günlerini, İstanbul’un tarihî yerlerin de, müzelerinde, kasırla rında, sokaklarında ve sa raylarında fotoğraf çek mekle geçirmeme rağmen bu zamanın en çoğunu, iş te bu size anlatmağa ça lıştığım Topkapı Sarayı al mıştır.
Fatih Sultan Mehmet’ten başlayarak. Sultan Abdül- mecid’e kadar yaklaşık 400 sene süreyle Osmanlı İmparatorluğu tarihinin
Çeşmeli Havuz Pool with fountain
en ilginç olaylarını bağrın da saklayan bu sarayın uzaktan, yakından, için den, dışından, hatta uçak tan doymak bilmez bir he vesle güzelliğini tesbite çalıştım. Gerçekten her ya nı muhteşem, anlamlı bir görünüşü, nereden bakılır sa bakılsın insana her se ferinde bir kat daha art mış bir sevinç veren haş metli bir güzelliği var bu sarayın. Nice nice şairle re, ediplere, bestecilere il ham kaynağı olmuş. Şa faklarında ve gruplarında nice ressamın tablosuna konu olmuş. Dünya fotoğ rafçıları akın etmişler bu raya; çekmişler, çekmiş ler... Bir buçuk milyon ti rajlı Sunday Times gaze tesinin verdiği habere gö re bir sanat ve ilim kurü- lu, burasını yeni dünyanın yedi harikasından birinci si olarak seçmiş.
■>ttwr-àfe<
S3?
**« ■
1
« 8« M Î
artıi r * '
.• .1
,t * w i t hr
-S
* Vj tC
*! ctS M U l t o r s J
Topkapı Sarayı Çeşmeli Sofa Topkapı Palace — Sofa with fountain
Arz Odasi The room where the grand viziers addressed to the sultan.
Topkapı Sarayı Avlusu Topkapı Palace — Courtyard
Tek ve büyük bir binadan ziyade, devir devir, parça parça eklenerek zaman içinde meydana gelmiş bir bir «külliye», Topkapı Sa rayı. Bahçeler, köşkler, kemerler, odalar ve sofa larla birbirine geçilen, ba zen pek süslü, bazen de çok sayıda yapılardan ku rulu. Bu kendine hâs mi marî topluluğu kimi öm rünü at sırtında geçirmiş, saraya seyrek uğramış, ki mi buradan hiç çıkmamış padişahların zevklerine, düşüncelerine, karakteri ne göre şekillenmiş. Her yanı onların hatıralarıyla izleriyle dolu.
Topkapı Sarayı için çok şeyler yazıldı, çok şeyler söylendi. Daha uzun yıllar da çok şeyler yazılıp söy lenecek. Ne var ki, her şey rahatça söylenip yazılıyor da bunları fotoğraflarla anlatmak güç oluyor. Bu na rağmen gözleri kamaş tıran, değeri ölçülemiyen hâzinelerin, mukaddes emanetlerin muhafaza edildiği salonları, Valide Sultanların, cariyelerin türlü entrikalarla çalka lanan biraz soğuk, biraz sihirli, biraz efsanevî, ama hafızalarda hep aynı gü zellikte yaşayan Harem Dairesi, Sadrazamların tö ren yeri olan Bâbüssaâde’ si, Türk süsleme sanatla rının en güzel örnekleriyle süslenmiş duvarları kenar larından, köşelerinden kendi görüş açımla, gü cüm yettiği kadar bir ara ya getirmeğe çalıştım. Her ne kadar o eserleri ve söz leri sizlere ulaştıramıyor- sam da hazırladığım sergi nin tanıtıcı bir yanı olaca ğına inanıyorum.
Topkapı Sarayı Harem Dairesinden Topkapı Palace — Harem Apartments
Topkapı Sarayı'nın müze bölümü ikinci kapısından sonra başlıyor. İkinci
av-6
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği Taha Toros Arşivi