KIRK KATIR MI KIRK SATIR MI
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nden –beklendiği üzere- İran’a bir dizi yaptırım uygulama kararı çıktı. Türkiye ise çekimser oy kullanması beklenirken tasarıya ret oyu vererek –bir ölçüde- şaşkınlık yarattı. Aslında AKP yöneticilerinin belirttiği üzere Brezilya ile birlikte hareket ederek İran’la uranyum takas anlaşması yaptıktan; bu ülkeye şans tanımak gereğini ortaya koyduktan sonra yaptırım uygulanması yolunda oy kullanmaları –esasen- beklenemezdi. Bu çerçevede çekimser oy kullanmamış olmaları da kendi politikaları açısından tutarlı görülüyor. Aslında hem Güvenlik Konseyi’nde kullandıkları ret oyu, hem Rusya ile yakınlaşma politikaları, hem de başta komşularımız olmak üzere birçok ülkeyle vizenin kaldırılması; genel olarak olumlu kabul edilmesi gereken dış politika uygulamaları. Ancak söz konusu hükümet AKP yönetimi olunca bu politikaların çok dikkatle ve –açıkçası- kuşkuyla incelenmesi gerekiyor.
Son yaşanan gelişmeler doğrultusunda, İran’la bu takas anlaşmasını ABD’nin onayıyla imzaladığımızı öne süren değerlendirmelere rastlayabiliyoruz. Dahası ABD’nin oyununa geldiğimiz gibi hayli zorlama yorumlarla da karşılaşabiliyoruz… O kadar uzun boylu değil. Türkiye’nin ne İran’la takas anlaşması yapıp Güvenlik Konseyi’nde ret oyu vermesi ne de ABD’nin Latin Amerika’daki en önemli karşıtlarından biri olan Brezilya ile ortak tavır takınması ABD’nin onaylayabileceği politikalardır.
Durumu doğru çözümleyebilmek için önce oylama özeline bir göz atmak, sonra genel dünya fotoğrafında AKP yönetimini ele almak yararlı olacak... Öncelikle şunu belirtmek gerekiyor. Bu oylama yaşadığımız dünyanın genel durumuyla fazlasıyla örtüşüyor. Her şeyin “gibi gibi” yaşandığı bir dünyada simgelerin, imajların öne çıktığı, nesnel gerçeğin arkalarda kaldığı, ama –asla- örtülemediği bir sürece tanık olduk. Bir kere bu oylama sonrasında İran’ı ve İran halkını kahredecek türden bir yaptırım, bir genel ambargo kararı çıkmayacaktı, yani –deyim yerindeyse- İran bir Gazze ya da ABD işgali öncesi Irak olmayacaktı. Rusya ve Çin’in Asya’nın kilit ülkelerinden biri olan ve stratejik ortakları konumundaki İran’ı dışlayıp en önemli karşıtları ABD’nin dümen suyuna girmeleri düşünülemezdi. Zaten Rusya Federasyonu Başkanı Putin, oylamadan çok kısa bir süre önce, İstanbul’daki Asya Zirvesi’nde bunun sinyallerini vermişti. Sonuçta bu karar İran’ın nükleer çalışmalarını engelleyecek bir karar olmayacaktı. Zaten İran’ın nükleer çalışmalarına teknolojik destek veren bir Rusya ile Orta Doğu ve İran enerji kaynaklarına büyük ihtiyaç duyan Çin Halk Cumhuriyeti’nin İran’ı felç edecek bir kararı onaylamaları, -stratejik tercihlerinin dışında- güncel politikaları ve konjonktür itibariyle de mümkün değildi... Türkiye ile Brezilya’nın ret oyu kullanmaları da oylama sonucunu değiştirecek ağırlığa sahip değildi. Kısacası bu iki ülke, İran’ı doğrudan etkilemeyecek bir oylamada, sonucu da etkilemeyecek oy kullanmışlardı. Olay bundan ibaretti ve ortada dünya kamuoyunda fırtınalar koparacak türden bir durum yoktu..
Ne olursa olsun, bu son gelişmeler yaşamakta olduğumuz dünyanın çok önemli bir gerçeğine ilişkin ipucu sunuyor. Dünyada taşların yerli yerinden oynadığı gerçeğini ortaya koyuyor, yeni bir dünyanın ayak seslerini çok daha güçlü biçimde duyuruyor. Daha önce birçok yazımda belirttiğim üzere, ABD ve Avrupa’nın; yani Atlantik uygarlığının belirleyici olduğu dünyanın sonuna gelindiği gerçeği –artık- gizlenemiyor. Bu arada eski devlerin kıymet-i harbiyesi azalırken İran gibi bölgesel aktörler kendilerine çok daha geniş alanlar bulup önem kazanıyorlar.
YAŞADIĞIMIZ DÜNYA
Evet, BM Güvenlik Konseyi’nden çıkan yaptırım uygulama kararının özü bu. Şimdi buradan hareketle yaşadığımız dünyanın genel bir fotoğrafını izleyip,bunu Türkiye ve AKP yönetimi ile ilişkilendirmeye çalışalım.Hatta bu işi maddeleyerek yapalım.Daha önceki yazılarımda yer verdiğim düşüncelerimi ayrıntılarıyla aktarmak istemiyorum. Ancak bu dünya fotoğrafını sergilerken bunlara çok genel çizgileriyle başvurmak-yine- kaçınılmaz olacak.
A) Bir kez daha ve altını çizerek vurgulamak kaçınılmaz oluyor. Her şeyin temelinde ve arka planında yer alan gerçek, ABD’nin –artık- dünyanın başat gücü olma özelliğini yitirme sürecine girdiğidir. Bugüne kadar her istediği kararı rahatlıkla çıkarabildiği BM Güvenlik Konseyi’nden –şimdilerde- sembolik kararlar çıkarabiliyor olması bunun son ve tipik bir örneğidir.
B) Özellikle ABD’nin Irak’tan çekilme süreci tamamlandığında bu durum çok daha belirgin biçimde ortaya çıkabilecektir.
C) Dünya (yine daha önce pek çok defa belirttiğim üzere) çift bloklu, altı kutuplu bir yörüngeye oturuyor. Bir yanda ABD ve AB’den oluşan Atlantikçiler yer alırken, diğer yanda BRIC ülkeleri (Brezilya, Rusya Federasyonu, Hindistan, Çin Halk Cumhuriyeti) bulunuyor. Hindistan’ın ne tarafta yer alacağı çok önemli bir soru olarak ortada duruyor.
D) Dünyada ekonomik ve siyasa anlamda bölgesel güç konumundaki ülkeler; ABD ve Avrupa’nın kendilerine biçtiği ucuz hammadde ambarı ve pazar konumunu terk ederek, küresel pazara üreten ve güçlü birer ekonomik aktör olarak giriyorlar... Pasifik kaplanları diye anılan Güney Kore, Malezya, Taywan, Singapur, Hong-Hong gibi ülkeler bunların başlıcaları... Yaklaşık on yıldır, başta Brezilya olmak üzere Latin Amerika ülkeleri de ulusal sol politikalarla makûs tarihlerini yenmeye çalışıyorlar... Kuzey Kore ve İran ise hem anti emperyalist kimlikleri hem de nükleer güçleriyle Atlantik dünyasının korkulu rüyası oluyorlar. Bir başka nükleer güç olan Pakistan şu anda ABD denetiminde bulunuyor ve ABD bu ülkeyi El Kaide güdümüne çekebilecek Radikal İslamcı bir Afganistan’a karşı korumak için var gücüyle mücadele ediyor.
E) Bu arada Türkiye çok özel konumuyla apayrı bir yerde duruyor. Olağanüstü maddi ve manevi potansiyeliyle; IMF, Dünya Bankası, Dünya Ticaret Örgütü gibi kuruluşların baskılarıyla, ılımlı İslamcı yönetimlerin frenlemesiyle –adeta- zincirlere vurulmuş bir arslan gibi kontrolde tutulmaya çalışılıyor. Dünyada yedinci kutup olup olmayacağı tartışılan bir ülke, Batı’nın deli gömleğini sırtından çıkarması gereken günlere yaklaşılırken, başka karanlık vadilere sürüklenmeye çalışılıyor… Biraz açalım isterseniz. ABD’nin dünyanın en büyük gücü olma özelliğini yitirmesiyle –yani Irak’tan çekilmesiyle – birlikte, Türkiye, üzerindeki ölü toprağını atabilir. Üretimsiz sıcak para cenneti olmaktan kurtulabilir, teknoloji geliştirmeyen- istihdam yaratmayan yabancı sermayesini dönüştürebilir ve altmış küsûr yıllık kara yazısını tersyüz edebilir. İşte bu Türkiye, böyle bir dünya kompozisyonunun öncesinde kendisine hiçbir şey sağlamayacak Orta Doğu bataklığına çekilmeye çalışılıyor.
F)Dünyada yaşanan bütün bu gelişmeler –aslında-küresel kapitalizmin soluğunu kesiyor, insanlığa evrensel –bilimsel planlamadan başka çıkış yolu olmadığını haykırıyor. Sınıflı toplum düzeninin ve altyapısı kapitalizm –üstyapısı liberalizm olan bir yaşam biçiminin çıkmaz sokak olduğunu kaçınılmaz biçimde ortaya koyuyor. Ancak insanlığın bu kahredici gerçekle yüzleşmesi ve bunu kabullenmesi daha zaman alacağa benziyor. Böylesi bir finalin henüz ara duraklarını yaşıyoruz. Bu da bizim kuşakların bahtsızlığı olsa gerek. Neyse yaygın basın organlarında bu tür ufuk ötesi analizler okur tarafından fazla benimsenmiyor. Ayağı şimdiki zamana çakılı analizler isteniyor genellikle. Hayal kurmanın çok ciddi bir şey olduğu unutturuluyor insanlara. Ne de olsa kapitalist hegemonya hayatın her alanında kendini hissettiriyor ve hayallere ipotek koymayı –genellikle- başarabiliyor.
AKP VE TÜRKİYE'NİN GÖRÜNÜMÜ
Genel dünya fotoğrafı çok yukarılardan –şu an itibariyle- böyle görünüyor. İşte AKP bu çerçevede –galiba- hareket alanını genişletiyor. ABD istekleri doğrultusunda uyguladığı genel politikalar öyle fazla incelik gerektirmiyordu. Ermenistan sınır kapısının açılması, Kürt Açılımı ve Kıbrıs bandıralı Rum Gemilerine limanların açılması v.b. taleplerde,Hükümet ABD ne diyorsa onu yapıyordu. Daha doğrusu yapamıyordu. Ancak bunları gerçekleştirebilmek için canla başla çaba harcıyordu. Bunlar için çok donanımlı kadrolara gerek yoktu. AKP’nin çok sınırlı yöneticilerinin bile bu konularda ellerinden geleni yapmalarının yeterli olacağı düşünülüyordu. ABD de seçim atmosferine girildiği şu günlerde,genel talepleri konusunda kendilerini fazla sıkıştırmıyor,beklentilerini seçim sonrasına erteliyordu… Ancak şunu kabul etmek gerekiyor, Bu partinin hariciye kurmayları,-diğer yöneticilerin aksine- dünyayı çok dikkatle okuyor ve hem genel politikalarına hem de seçim beklentilerine uygun taktikler üretebiliyorlar.
Özellikle ABD’nin CHP’yi kendine daha yakın ve çizgiye çekerek iktidar alternatifi yaratmaya çalıştığı izleniminin belirdiği bu dönemde, AKP dış politikadan, yani Orta Doğu’dan yelkenlerine dolduracağı rüzgârları iç politikaya ve seçim sandığına taşımayı amaçlıyor. Ayrıca “eksen değiştirme” olarak da tanımlanan bu durum kendilerinin “milli görüş” döneminden kalan genel politikalarıyla da, çekirdek tabanının talepleriyle de örtüşüyor. Bu arada şu noktaya bir cümleyle değinmek zorunlu oluyor. CHP’nin bütünüyle ABD ve AB’nin yörüngesine girip girmeyeceğini zamanla göreceğiz. Ancak Atlantikçilerin CHP üzerinde yoğunlaştıkları izlenimi bazı beyinlerde yer etmeye başladı bile.
AKP, daha önceleri ABD onayıyla gittiği Orta Doğu’da önemli ölçüde puan topluyor, bu görüldü. Davos’ta “One Minute” ile başlayıp İsrail’in Mavi Marmara Gemisi’ne düzenlediği baskınla doruğa çıkan gelişmelerin; erime sürecindeki AKP’ye ne kadar kan pompalayacağını, bu durumun seçim sandığına ne kadar yansıyacağını zamanla görebileceğiz. Türkiye gibi bir haftanın bile hayli uzun sayıldığı ve belleklerin hayli zayıf olduğu ülkelerde, buradan taşınacak rüzgârların ekonomik sıkıntıların önüne geçmesi –yine de- güç görünüyor…Burada dikkat çekici bir noktaya daha değinelim.AKP iktidarı döneminde bu partinin nüvesini oluşturan “milli görüş” sahiplerinin arttığı düşünülebilir.Son uygulanan Orta Doğu politikaları bu kitleyi fazlasıyla hoşnut da edebilir.İyi de AKP’yi tek başına iktidara taşıyan %47’lik oy oranı buradan gelmedi ki. Kendilerine bu çoğunluğu, içi boşalan merkez sağ sağladı.Bu geniş kesimin tamamının,bugünkü Orta Doğu politikalarını benimsedikleri düşünülebilir mi? Burası da AKP yöneticilerinin bileceği iş tabiî.
Burada ABD’nin AKP’nin Orta Doğu açılımına başlangıçta neden onay verdiğini de açıklayalım. ABD vaktiyle kendisinin kurdurup sonradan başına dert olan Müslüman Kardeşler, Hamas, Hizbullah, El Kaide gibi ABD karşıtı İslamcı örgütler yerine, AKP’li Türkiye’yi model alarak sunmak istediği için bu yakınlaşmaya sıcak bakmıştı. Bu arada Türkiye’deki Avrupa sevdalılarının bu işten çok rahatsız olmaları –elbette- ABD’yi fazla etkilememişti.
Sonuç olarak AKP, kendi gerçek ideolojisini hayata aktarıp Orta Doğu’ya yönelirken, ABD’yi biraz küstürmeyi göze alabiliyor. Irak’tan çekildikten sonra ortaya çıkacak dünya fotoğrafında ABD’nin çok da etkili olmayacağını görüyor belki de. Yaşanacak gelişmelerin sonunda ortaya AB/ABD yanlısı bir CHP ile ABD ve Orta Doğu eksenli AKP görüntüsü çıkarsa hiç iyi olmaz. Bu Türkiye’ye karşı emperyal amaçları olan Avrupa ile gerçek bir çıkmaz sokak olan Orta Doğu batağı arasında seçim anlamına gelecektir. Bu ise tam anlamıyla “kırk katır, kırk satır” seçeneğidir.
Oysa Jeopolitik, jeostrateji, coğrafya, tarih, talih... ne derseniz deyin, bunların hepsi kısa ve orta zamanlı bir gelecekte Türkiye’ye çok önemli fırsatlar sınacağa benziyor. Bu olanakları iyi değerlendirmeli, karanlık vadilerde yolumuzu kaybetmemeliyiz.
NOT: “AKP Kendi Kanatları İle Mi Uçmak İstiyor” başlıklı yazımda yanlışlıkla, OPEC’in 1973 İsrail-Arap Savaşı sonrası kurulduğunu yazmıştım. Oysa bu örgütün kuruluşu “OPEC” rumuzlu yorumcunun belirttiği ve düzelttiği üzere 1960’tır. Yanlışlıktan dolayı özür diler, yorumcumuza teşekkür ederim
Dr. Vakur Kayador
Odatv.com