Lenfödem Nedir?
Kan kalbin pompa gücüyle vücuda pompalanınca arterler aracılığı ile tüm vücuda dağılmaktadır. Geri tekrar kalbe gelirken daha sıvı olan kısım venlerle ,daha koyu olan kısım ise lenf damarları ile kalbe gelir. Venlerde prolem olursa varis oluşmaktadır lenflerde problem olursa lenfödem oluşmaktadır.
Lenfödem: Lenfatik dolaşımın bazen doğuştan bazende enfeksiyon ve cerrahiler sonrasında bozulması sonucu, proteinden zengin sıvının birikimi olarak tanımlanmaktadır.
Lenfödem Sebepleri Nelerdir?
Lenfödem bazen doğuştan olabilir ve fil(gut) hastalığı olarak da bilinir. Lenfödem meme cerrahisi sonrası, karın ve pelvik organ cerrahileri sonrası, eklem protezlerinden sonra, radyoterapi ve enfeksiyonlardan sonra da sık görülmektedir. Çıkarılan lenf bezi sayısı sayıca ne kadar çoksa, radyoterapi ne kadar geniş alan uygulanırsa risk o kadar artar.
Ne Zaman Gelişir?
Doğuştan olan lenf ödem yaşamın herhangi bir döneminde oluşabilir. Cerrahi sonrası olanlar ameliyattan sonra yada daha çok 1-3 yıl sonra yavaş yavaş gelişir.
Belirtileri Nelerdir?
Kolda sıkışma ya da dolgunluk hissi, ağrı, ağırlık, karıncalanma, şişlik ve kızarıklık, kol, el ve el bileğinde hareket zorluğu, saat, yüzük ya da bileziğin çok sıkması, deride aşırı gerginlik hissi, buna bağlı sıkıntı ve huzursuzluk, huysuzluk.
Yavaş yavaş şiştiğinde ölçüm yapılmadıkça, hasta, hasta yakınları veya lenfödem fizik tedavi doktoru yada lenfödem terapisti-fizyoterapisti-
fizyoterapi uzmanı tarafından fark edilmemektedir. Gözle fark edildiğinde çap farkı tedavi edilmesi gereken düzeye gelmiş olabilir.
Şişlik aşırı çok artarsa lenfödem olan bölgede akıntılar meydana gelebiilir ve buna cildin gözyaşları denmektedir.Buralar enfeksiyona açık bölgelerdir.
Nasıl Korunabilirim?
Lenfödem gelişimini önceden anlamak mümkün değildir. Ancak lenfödem riski olan ameliyatlardan önce hastayı bilgilendirmek daha faydalı olur.
•Hiçbir şişliği(bacakta lenfödem kolda lenfödem) ihmal etmeyin, hemen fizik tedavi doktorunuza yada lenfödem fizyoterapistine-fizyoterapi başvurun.
•Kolunuzu temiz tutun, sık sık cilt bakımı yapın.
•Banyo sonrası ve gün içinde cildinize nemlendirici sürün. Nemlendirici alkol, parfüm, mineral yağ, talk, lanolin içermemesi gerekir. Lenfödem masajı yaptırın
•Manikür yaptırmayın. Tırnak etlerini kesmek yerine geri ittirilmelidir.
•Riskli kol ile ovma, çekme, itme gibi tekrarlayıcı yorucu hareketlerden kaçının.
•Ciltte sıyrık, çizik, böcek ısırığı olursa, sabun ile yıkayıp çok temiz tutun ve koruyun. Anti-bakteriyel kremler kullanın. Açık yara varsa çok iyi temizleyip kapatın. Hafif yanıklarda soğuk uygulama sonrası, sabun ve su ile özenle yıkayıp, koruyun.
•Enfeksiyon açısından, kızarıklık, şişlik, aşırı ısı artışı, duyarlılık ve yüksek ateş gibi belirtilere karşı uyanık olun, hemen doktorunuzu yada lenfödem fizyoterapistinizi arayın.
•Koltuk altı ve bacak kıllarını temizlerken elektrikli traş makinesi kullanın (tüy dökücü krem, ağda ya da jilet kullanmayın).
•Kolunuzu güneş yanığından çok iyi koruyun. Güneşten koruyucu kremler kullanın ve güneş altında uzun süre kalmayın.
•Kullandığınız kremlerin kozmetik olmamasına aşırı özen gösterin. İçindeki uygunsuz maddeler alerji ve yara oluşumuna neden olabilir.
•Böcek, arı ısırığı veya kedi tırmalama riski olan yerlerde dikkatli olun. Eğer ısırık olursa, çok iyi cildi temizleyin, kolu kaldırın, soğuk uygulayın ve doktorunuza yada lenfödem fizoterapist-fizyoterapi uzmanınıza başvurun.
•Cildi tahriş edecek şeylerden aşırı kaçının.
•Fırından çıkan kapları, sıcak tencereleri tutarken koruyucu eldiven kullanılmalı. Kaynayan su ve mikrodalga fırından çıkan yiyeceklerin buharına mutlaka dikkat edin. Yanma durumu olursa fizik tedavi doktorunuza yada lenf ödem terapisti-fizyoterapist-
fizyoterapi uzmanınıza başvurun.
•Banyoya girmeden önce akan suyun sıcaklığını diğer kolunuzla kontrol edin, yüksek derece sıcak su kullanmayın.
•Banyoda keseleme, lifleme kesinlikle yapmayın.
•Sauna, kaplıca gibi fazla sıcak ortamlardan veya yazın aşırı sıcakta dışarı çıkmaktan mutlaka kaçınılmalı.
•Her türlü sıcaktan mutlaka uzak durmaya çalışın.
•Ev ve bahçe işleri yaparken mutlaka eldiven kullanın.
•Dikiş dikerken parmaklarınıza koruyucu yüzük takılmalı.
•Riskli koldan kesinlikle aşı olmayın, tansiyon ölçtürmeyin, kan aldırmayın.
•Sıkı giysi, eldiven ve mücevher takmaktan kesinlikle kaçının.
•Riskli kol ile çanta ve dosya taşımaktan mutlaka kaçının.
•Omuza baskı yapmayan, geniş askılı iç çamaşırı kullanın.
•Kolunuzu belli bir pozisyonda uzun süre mutlaka tutmayın. Kolu askıda tutmak gibi hareketler kolunuzda aşırı kısıtlanmaya ve şişliğe neden olur.
•Yolculuğa çıkarken mutlaka basınç kolluğu kullanılmalı.
•
Şişerse Ne Yapmalıyım?
Hemen lenfödem fizik tedavi doktorunuza yada lenf ödem terapisti-fizyoterapist-
fizyoterapi uzmanınıza başvurun, daha önce bu deneyimi yaşamış bile olsanız, fizik tedavi doktorunuza yada lenf ödem terapisti-fizyoterapist- fizyoterapi uzmanınız tarafından değerlendirilmeniz uygun olacaktır.
Lenfödem nasıl anlaşılır: Lenfödem gelişmiş olduğu düşünülen hasta ile karşılaşıldığında öncelikle lenfödemin nedenini anlamaya çalışmak, tipini ve evresini mümkün olduğunca belirlemektir. Eğer bir cerrahi , enfeksiyon yada rayoterapi sonrasında başlamışsa iki kol veya bacak arasındaki çap farkı ölçümü tanı için yeterli olmaktadır. Eğer sebep belli değilse ileri tanı yöntemleri kullanılmalıdır. Dopler ultrasonografi, lenfsintigrafisi ve mr tanı için kullanılır.
Lenfödem Tedavisi Var mı?
Evet, Lenfödem’in tedavisi(lenfödem masajı, lenf ödem drenaj, lenfödem bandajlama, manuel lenfatik drenaj, lenf drenaj vb.) vardır. Eğer kısa süre önce şişmiş ise tedavi daha kısa, eğer kolunuz uzun süredir şiş ise tedavi daha uzun sürecektir. Bu nedenle en kısa sürede lenfödem tedavisine başlamak tedavi başarısını arttıracaktır.
Lenfödem Tedavisi Nasıl Yapılır?
Lenfödem tedavisinde amaç, şişliği indirmek ve tekrar oluşmasını önlemeye çalışmaktır.Bu süreç hasta ve lenfödem fizik tedavi doktorunuzun yada lenf ödem terapisti-fizyoterapist-
fizyoterapi uzmanınızın uyum içinde takipetmesi gereken uzun bir süreçtir. Ama sonuçları hasta açısından olumludur.
•Doğru cilt bakımı (kola uygun nemlendirici aşağıdan yukarı tek yönde (lenfödem masajı, lenf ödem drenaj, lenfödem bandajlama, manuel lenfatik drenaj, lenf drenaj vb.) uygulanmalıdır, cilt kuru olmamalıdır) (2 defa /gün)
•En etkili tedavisi manuel lenfödem masajı dır. Tedavi öncesi hangi extremite (kol yada bacak) şiş ise onun lenf haritası çıkarılıp tıkalı bölgenin nasıl geçileceği tespit edilir. Sonrasında kalbe enyakın yerden başlayarak lendamarları kalbe doğru boşaltılarak şişliğin en alt kısmına kadar inilmelidir. Sonrasında hastanın şiş extremitesi kısa gerim bandajı ile 24 saat lenf boşaltımı yapacak şekilde lenfödem bandajıyla bandajlanır.
•Tedavinin sonraki evresinde hasta yada yakınına kendi kendine masaj ve elle yapılan lenfödem drenajı lenfödem masajı, lenf ödem drenaj, lenfödem bandajlama, manuel lenfatik drenaj, lenf drenajı (bu konuda eğitim almış, deneyimli kişilerce lenfödem terapisti yada fizyoterapist veya fizyoterapi uzmanı uygulamalıdır) basit şekli öğretilebilir. Deneyimsiz kişilere lütfen yaptırmayın, şişliğiniz artabilir!)
•Çap farkı fazla ise (iki kol arasında 2.1- 2.7cm) manuel lenfödem masajı ve lenfödem bandaj tedavisi başlanır. Yapılan bandaj tedavisi ve kullanılan malzeme özelliklidir. Kısa germeli lenfödem bandajı ile çok katlı bir uygulama yapılır. Deneyimli fizik tedavi ve rehabilitasyon lenfödem terapisti-fizyoterapist-
fizyoterapi uzmanı hekimi tarafından yapılmalıdır. Çap farklı istenen sınırlara indiğinde, basınç kolluğuna geçilir.
•Basınç pompaları(pünomatik kompresyon uygulamaları)
•Lenfödem Egzersizler: lenf dolaşımının önemli uyarıcısı kas pompasıdır ve doğru egzersizle lenfdolaşımı hızlandırılır ve şişme genellikle engellenebilir.
Lenfödem Bizi Nasıl Etkiler?
Lenfödem durumunda kolda yada bacakta enfeksiyon ya da pıhtı gelişebilmektedir. Şişen kolun yada bacağın hareketi aşırı zorlaşır, zamanla kısıtlılık ve ağrı olmaktadır.
Lenfödem İlaç İle Tedavisi Var mı?
Tüm dünyada yapılan çalışmalarda lenfödem tedavisinde ilacın etkin olduğuna dair olumlu sonuçlar bulunmamaktadır. Bu nedenle tedavi kılavuzlarında ilaç kullanımı önerilmemekte.
Lenfödem Diyeti Var mı?
Kilo almak lenfödem riskini çok artırır. Dolayısıyla vücudun su tutmasını engellemek ve kilo almamak için şekerli , tuzlu gıdalardan özenle uzak durup lifli gıdalar tüketilmeli.

