Aydıntepe ilçesine bağlı Yukarıkırzı köyünde inşa edilen ve Türkiye’de bir birinci olma özelliği de taşıyan İffet Anıtı’nda Birinci Dünya Savaşı yıllarında Bayburt ve civarında Ermeni çeteleri tarafından gerçekleştirilen mezalime ait figürasyonlar ve bu mezalim sırasında Müslüman Türk bayanlarının namuslarını korumak için kendilerini içerisine attıkları su kuyuları sergileniyor. O yıllardan koruma edilen açıklamalı bilgi ile sergilenen su kuyusu taşı da anıtta yer alıyor.
Ermeni mezaliminin acı anısını gelecek kuşaklara aktarmak için yükselen anıt estetik yapısıyla da dikkat çekiyor.
“Unutturmayacağız, unutmayacağız”
Bayburt Şehit ve Gazi Aileleri Derneği Lideri Selami Köksal “unutturmayacağız, unutmayacağız” diyerek Ermenilerin yaptığı zulümlerden bahsetti.
Köksal, “1917-1918 yılları ortasında Ermenilerin Bayburt’ta yaptığı zalimliklerden, zulümlerden kaçan namuslarını muhafazaya çalışan bayanlar kendilerini canlı canlı su kuyularına atarak, şehit oldular.
Biz de Ermenilerin burada yaptığı zalimlikleri, mezalimi unutturmamak ve gelecek jenerasyonlara aktarmak için bu anıtı yaptık.
Unutturmayacağız, unutmayacağız” diye konuştu. Köy sakinlerinden Mustafa Lüleci ise hayattayken köyün yaşlılarından dinlediği Ermeni mezalimini anlatırken gözyaşlarını tutamadı. Ermeni mezalimine şahit olan Mehmet Ali Efendioğlu’dan dinlediği acı olayı anlatırken gözyaşlarına boğulan Lüleci, “Ethem Ağa’nın Hanı diye bir yer varmış, orada çocuklar oyun oynarken Armen isminde 5 vakit namaz kılıp, tespih çeken Ermeni asıllı, Müslüman görünümlü bu bayanı Ethem Ağanın Han’ında haçı öperken görmüşler.” “Anne babalarına söylemişler ve kimse inanmamış.
Yapmayın etmeyin o namazında, niyazında bir bayan demişler. Daha sonra Ermeni çeteleri köye geldiği vakit, bu Armen isimli kelamda Müslüman bayan Ermeni askerlerine Türk bayanlarının ben yerini size göstereyim diyor.” “Ermeniler ise Armen’e inanmıyor, nerden bilelim Ermeni olduğunu diyorlar o sırada Armen, haçını çıkarıp öpüyor. Ermeni çeteleri Armen’in Ermeni olduğuna ikna oluyorlar.
Armen isimli bu Ermeni bayan Türk bayanları, aşağıda toplandılar diye bir bir bayanların yerini söylüyor. Ermeni çeteleri, köydeki genç ve hoş bayanların yüzlerine hayvan pisliği, çamur sürüyorlar.” “Türk bayanları teslim olmuyor, gayret ederek kendilerini kuyuya atıyorlar.
O devirde yaşamış Süleyman Ağa denilen kişi bahçeye indiğinde Ermeni askerinin gelinine saldırdığını görüyor. Süleyman Ağa, gelinine saldıran Ermeni askerini hançeriyle vuruyor. İkinciye saldırırken o esnada Süleyman Ağayı şehit ediyorlar. 1966 yılında çay ocağı vardı, o çay ocağında mezalimi bilen yaşlılar daima toplanırdı.
Savaş sözünü duyunca hiçbiri konuşamazdı, gözleri dolardı. Ermenilerde merhamet yok, çoluk çocuğa acımazlardı derlerdi. Anlatacak çok şey var lakin anlatamaz durumdayım, hepsi çok acı şeyler.” “Bu topraklar kolay kazanılmadı” biçiminde konuştu. Şehit Türk bayanlarının anısına anıt içerisinde yapılan müzede yer alan bir tabelada yer alan yazıda, Ermeni çetelerinin elinden bir formda kaçan ve kocası askerde olan genç bayan su kuyusunun başına gelerek, “bacılar ben cephedeki erimin namusunun kirletilmesine müsaade edemem, bu namus fakat bu türlü korunur” diyerek kuyuya atlar. “Namuslarını muhafaza savaşı veren 18 bayan ve gelin, kuyuya atlayan genç bayanın müsaadeden giderek kendilerini kuyuya atarak şehit olurlar.” tabirlerine yer verdi.