Macaristan, II. Dünya Savaşı’nın bitiminden bu yana süper güçlerin hegemonyasına direnme konusunda güçlü tarihsel kökleri olan bir ülke. Her ne kadar, 1956’dan Soğuk Savaş’ın bitimine kadar sosyalist sistem ile yönetilmiş olsa da, Macaristan ekonomik ve siyasal anlamda Sovyet hegemonyasını, komşusu olan diğer sosyalist ülkelere göre çok daha az hisseden Doğu Avrupa ülkelerinden biri olmuştur. Bu gelenek, ülkenin elitleri içinde Doğu ile Batı arasında nispeten bağımsız dış politika izleme yönünde bir siyasal kültürü de ortaya çıkarmıştır. Macaristan, bugün her ne kadar Batı Kulübü’nün bir üyesi olsa da, ülkenin sahip olduğu bu siyasal ikilik karakteri, politika yapıcılara uluslararası ilişkilerin kutuplaşan sistemi içindeki hegemon güçler arasında dengede kalabilmek için fırsatlar sunan bir anahtar rolü oynamaya devam ediyor. Bir başka ifadeyle, Macaristan bugün, Avrupa Birliği (AB) ve NATO’nun bir üyesi olarak Avrasya’nın yükselen güçleriyle olan güçlü kültürel ve siyasal bağlarını korumaya devam ediyor.
Macaristan 2004’te AB’ye tam üye olmasına rağmen hala ciddi siyasi ve ekonomik tehditlerle karşı karşıya. Bugün devam etmekte olan bu tehditlerin varlığı, ülke içinde AB’ye, daha da özelinde küresel güçlerin kontrolündeki Brüksel bürokrasisine karşı güvensizliği artırıyor. Bu nedenle, Macaristan’ın dış politika stratejilerini çeşitlendirme yönündeki çabaları artık daha açık bir şekilde görülebiliyor ve bu çabalar 2020’lerin başında uluslararası sistemde tektonik değişimlerin yaşandığı bir çağda daha da anlaşılır hale geliyor.
Bugün, Macaristan’ı bu şekilde ikilik içerisinde bir dış politika izlemeye zorlayan iki ana unsuru gözlemlemek mümkün. Birincisi, AB içindeki diğer gelişmiş ekonomilerle karşılaştırıldığında hala devam eden ekonomik geri kalmışlık, ikincisi ise, mülteci krizi gibi, uluslararası sistemdeki yapısal değişimlerden kaynaklanan ve öngörülmesi çok zor olan siyasi meydan okumalar.
1990’ların komünizm sonrası döneminde Macaristan’ın ekonomik durumu da bir istikrarsızlığa sürüklendi. Fakat yine de, Macaristan Doğu Avrupa’daki diğer bazı eski komünist ülkelerin karşılaştığı gibi, dramatik sonuçları olan bir ekonomik çaresizliğin içerisine düşmedi. Bunun en büyük nedeni, ülkede komünist idare olmasına rağmen 1980’lerin başından itibaren özel girişimciliğin ve piyasa ekonomisinin yavaş yavaş benimsenmesidir ki, bu durum 1990’ların komünizm sonrası kaotik ortamında Macar ekonomisinin ayaklarının üzerinde durabilmesini sağlamıştır. Ancak her şeye rağmen, Batı ve Doğu Avrupa arasındaki derin ekonomik uçurum Macaristan için de her zaman geçerliliğini korudu. 1990’ların sonunda, Kıta Avrupası’nın doğusundaki her ülkede yapıldığı gibi, Macar halkına da Avrupa entegrasyonunun bu ekonomik uçurumun ortadan kaldırılmasına yönelik tek çare olduğu söylemi pazarlandı.
Macaristan AB’ye üye olduğunda ülkenin siyasi elitleri ve sıradan vatandaşları arasında gelecekte yaşanacak zenginleşmeye yönelik beklentiler üst seviyedeydi. Ancak, beklenen bu ekonomik zenginleşme hiçbir zaman gerçekleşmedi. Aksine, Macaristan’ın genç nesilleri ve iyi eğitimli sınıfları daha iyi ekonomik koşullarda bir yaşam sürebilmek için ülkelerini terk ederek Batı Avrupa’ya göç etmeye başladılar. Bunun sonucunda, kalifiye iş gücü düştü, ekonomi azalan üretimle birlikte daha zor koşulların içine sürüklendi ve ülkenin tarım ve kimya gibi önde gelen sektörleri küresel ekonominin daha güçlü Batı Avrupalı aktörlerinin eline geçti. Macar ekonomisi bugün hala 2004’teki durumundan çok farklı değildir ve yeni nesil Macarlar artan sayılarda yurt dışına göç etmeye devam etmektedirler. Eski nesiller ise ülkelerinde kalıp düşük maaşlarla çalışmaya devam ediyorlar veya AB ortalamasının çok altındaki emekli maaşlarıyla geçinmeye çalışıyorlar.
Günümüzde, Macaristan’ın siyasi arenasındaki aktörlerin çoğunluğu Avrupa entegrasyonunun faydaları konusuna artık şüpheyle yaklaşıyor ve AB’nin yüksek sesli itirazlarına rağmen ülke Brüksel’e meydan okuyor. Macaristan’ın son dönemde, özellikle Rusya ve Türkiye gibi Avrasyalı güçlerle daha sıkı ekonomik işbirliği fırsatlarının kapılarını aralamaya çalıştığı söylenebilir. Örneğin, Macaristan ile Türkiye arasındaki ticaret hacmi son 10 yılda %40 gibi yüksek bir oranda arttı ve Macaristan’ın AB içerisindeki birçok ticaret ortağının yerini artık Türkiye almış durumda. Bunun yanı sıra, Demir Perde’nin yıkılışından 30 yıl sonra Rusya, Macaristan’ın enerji ekonomisi içerisindeki lider konumunu yeniden geri kazanıyor. Özellikle 2014’ten sonra Macaristan’ın FIDESZ hükümetinin ekonomik anlamda ulusalcı politikalar izlemeye başlamasıyla birlikte, AB’nin ekonomik krizlere yönelik hükümetlerarası dayanışmaya dayanan çözüm yöntemlerinin giderek popülerliğini kaybettiğini gözlemlemek mümkün. Çünkü, AB’nin küreselci iktisadi politikaları Macar ekonomisinin gerçek dinamikleri ile uyuşmuyor.
Macar ekonomisindeki bu farklı yönelişin, ülkenin siyasi elitlerini AB içerisindeki asimetrik ilişkileri sorgulamaya ittiğini de vurgulamak gerekir. Bunun sonucundadır ki, Macar siyasi elitlerinin AB üyeliğine yönelik tutkulu yaklaşımları artık gün geçtikçe iyice eriyor. Macar halkının çoğunluğu bugün, 20. yüzyılın son yıllarında adeta bir fenomen olan Avrupa entegrasyonu hayali ile kandırıldıklarını düşünüyor. Çünkü, AB’nin uluslarüstü entegrasyon modeli ile reklamı yapılan küreselleşmenin artık Macaristan’a ve Macar halkına sunabileceği daha iyi bir gelecek hayali yok. Bu durum özellikle mülteci krizi sırasında çok açık bir şekilde anlaşıldı. Binlerce mültecinin Macaristan’a akın ettiği günlerde Brüksel neredeyse hiçbir şey yap(a)madı! AB, ekonomisi gıdaya ve sağlık hizmetlerine şiddetle ihtiyacı olan binlerce mültecinin bu ihtiyaçlarını karşılayabilecek durumda olmayan Macaristan’a ne ekonomik ne de siyasi hiçbir yardım öner(e)medi. Aslında mülteci krizi sırasında AB içinde yaşanan uyumsuzluk, AB’nin uluslarüstü kurumsal ve federalist çözümlemelerinin üye devletlere karşı gelişen meydan okumalara karşı ne kadar çaresiz kaldığı gerçeğini Macarların yüzüne çarpmıştır.
Bütün bu sebeplerden dolayı, Macar dış politikası bugün artık, Brüksel odaklı stratejilerini bir dönüşüme tabi tutarak çok boyutlu bir alana doğru evrilmeye başlamış durumda. Bu açıdan bakıldığında, Macaristan’ın bir üye devlet olarak, AB’nin Brüksel hegemonyasındaki tekli politika yapım süreçlerinden ayrılmaya başladığını ve ulusal boyutta bağımsız bir politika belirleme davranışına doğru yöneldiğini söylemek abartılı olmayacaktır. Elbette ki şu anda, Macaristan’ın veya herhangi başka bir Doğu Avrupa ülkesinin AB’nin yakın gelecekteki olası çözülmesi için bir tehdit oluşturduğunu söylemek de oldukça zordur. Ancak, hiç kuşku yok ki, AB’nin artık küresel bir aktör olarak görülmediği uluslararası sistemin köklü bir değişim geçirmekte olan çerçevesinden bakıldığında, Türkiye ve Rusya gibi AB dışı güçler Macaristan ile gerek ekonomik gerekse de siyasi bağlarını çok daha güçlendireceklerdir.