Tristör Nedir? |
ElektrikPort Akademi
Güç elektroniğinin tartışmasız en önemli devre elemanlarından birisi de tristörlerdir. Peki tristörler nasıl çalışır? Kontrol devrelerindeki önemi nedir? Özeğrileri, çalışma prensipleri ve daha fazlasını bu yazımızda bulabilirsiniz.
Şekil 1: Tristör'ün Transistör Eşdeğer Devresi
Şekil 2: Tristörün iletim-kesim-tıkama özeğrileri
► İlginizi Çekebilir: Transistörler Nasıl Çalışır?
VFBO: Kutuplama Devrilme Gerilimi
VRBO: Ters Kutuplama Devrilme Gerilimi
IH : Tutma Akımı
İletim-Kesim özeğrisinden de görüldüğü gibi SCR, IH tutma akımına kadar iletime girmez. Anot akımı bu değerin üstüne çıktığında tristör hızla iletim konumuna geçerek anot akımı da artmaya başlar. Anot akımı herhangi bir nedenle IH tutma akımının altına inerse, SCR kesime girmiş olur. Tutma akımı, SCR’de negatif direnç özelliği gibi davranış gösterir.
SCR İletimi
1) Tristörün Kendiliğinden İletime Geçmesi
► Tristörün uçlarındaki gerilimin yükselme hızı kritik yükselme hızından büyükse,
► Tristörün uçlarındaki gerilim sıfır devrilme gerilimi değerinden eşit veya büyükse,
► Tristörün eklem sıcaklığı, üretici firmanın belirlediği maksimum eklem sıcaklığından büyükse,
► Işıma etkisiyle radyoaktivite, elektromanyetik alanlar veya mikrodalgalar vb. etkisi ile tristör eklemi aktip olup kontolsüz iletir.
Yukarıda belirtilen maddeler, tristörün kontrolsüz iletimesine sebep olur ve bunlar için özel önlemler alınır. Aslında SCR’yi istediğimiz zaman iletime sokmamız gerekir. Bunun için özel bir iletim şekli kullanılır: “Transistör etkisiyle iletim”
2) Transistör Etkisiyle İletim
Transistörlerin base'ine bir gerilim uygulayarak, yani Şekil 1’de ki G ucuna bir darbe gerilimi uygulandığında transistör iletime geçer. Buna kapıdan tetikleme ya da tristörün ateşlenmesi denir.
Şekil 3: Transistör Etkisi ile İletim özeğrileri
► İlginizi Çekebilir: Güç Elektroniği ve Endüstriyel Alanda Karşılığı
Şekil 3’ü özetlemek gerekirse;
SCR’nin Gate ucuna bir darbe gerilimi uygulandığında tristör iletime giriyor. İletime girince anodun gerilimi sıfıra çok yakın bir değere düşüyor çünkü iletimde değil iken anot ile katot arasında bir gerilim var ve akım geçmiyordu.
İletime girdiği anda tristörü, üzerinden akım geçen düz bir tel gibi düşünebiliriz. İletimde iken gerilimi sıfır olmasa da sıfıra yakın ve tristörden geçen akımda artıyor.
Ancak tristör kesimdeyken her daim bir sızıntı akımı vardır. O da grafikte anot akımının %10’u kadar olduğu belirtilmiş.
SCR Kesime Girmesi
Grafiğin devamında tristör kesime girmiş. Tristörün kesime girmesi olayına söndürme ya da komutasyon denir.
Genelde tristör, ters yönde bir gerilim uygulanarak kesime sokulur. Ters yönde bir gerilim uygulandığında akan akım sıfıra iner ve ters yönde komutasyon sızdırma akımı (di/dt) hızıyla akar. Hızla azalan sızdırma akımı, ters yönde bir gerilim oluşturarak endüktans etkisi gösterir.
Akımın sıfıra inmesi sonucu tristörün orta eklemindeki elektronlar minimuma iner. Tıkama gerilimi yükselmeye başlar. (dv/dt) oranı sınırlı olarak yükseleceğinden tristör tekrar iletime geçmez. Şekil 3’te de görüldüğü gibi anot akımının sıfırdan negatife geçmesi anından, anot geriliminin tekrar pozitife çıkması anına kadar geçen süreye serbest kalma süresi denir ve grafikte tq ile gösterilmiştir.
Tristörü söndürmenin birkaç yolu vardır. Bunlar;
► Tristörü kısa devre etmek (Anot-katot arası kısa devre etmek)
► Anot akımına alternatif başka yollar bulunması
► Anot gerilimini sıfırın altına düşürmek ( VA< 0 )
► Anot akımını tutma akımının altına düşürmek ( IA < IH )
Kaynak:
► Kocaeli Üniversitesi Güç Elektroniği Ders Notları
- Push in Bağlantı Teknolojisi Testleri || Phoenix Contact
- Push in Bağlantı Teknolojisi || Phoenix Contact
- En Büyük Teknoloji Fuarı CES 2017'de En Dikkat Çekici Ürünler
- Dünya Üzerindeki En Farklı 10 Asansör
- Tarihin En Kötü 8 Mühendislik Hatası
- Geçmiş Dönemlerdeki 5 İlginç ve Başarısız İcat
- Her Mühendisin Uygulaması Gereken 5 Yöntem
- Hayatınızı Kolaylaştıracak 10 Fütüristik Ürün
- Bilimin ve Teknolojinin Babaları
- Dünya'nın En Eski 10 Efsanevi Bilgisayarı
- 5G Hakkında Bilmeniz Gereken Her Şey
- Siemens Türkiye: Türkiye'de 160.Yıl
- Türkiye'nin Siemens'i 160 Yaşında
- YILKODER Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Gökhan Akman Röportajı
- ODTÜ Makina Mühendisliği Öğrenci Projeleri
- KIA Sportage Fabrikasındaki Muhteşem Otomasyon
- Festo'dan Helikopter Sinek | BionicOpter
- Ses Dalgalarıyla Suyu Dans Ettirebilir Miyiz?
- iPhone 6 Plus Yanıyor!
- Şempanze Drone'a Karşı!
|46 %|
|38 %|
|5 %|
|3 %|
|8 %|
Güncel Anket