Kişisel hijyen nedir, kişisel hijyen kuralları nelerdir, kişisel hijyeni etkileyen faktörler, kişisel hijyen nasıl olmalı, kişisel hijyen nasıl yapılır nasıl sağlanır
Kişisel Hijyen
Bu yazıda yer alan konu başlıkları; Kişisel hijyen nedir, kişisel hijyen nasıl olmalıdır, kişisel hijyen nasıl yapılır ve nasıl sağlanır, gıda hijyeni ve gıda güvenliği için uyulması gereken kişisel hijyen kuralları nelerdir, kişisel hijyeni etkileyen faktörler nelerdir.
Kişisel Hijyen nedir?
Kişisel Hijyen; kişilerin sağlığını korumak ve sürdürmek için yapmış oldukları öz bakım uygulamalarına denir.
Gıda güvenliğinin sağlanmasında belki de en önemli konu gıdayı işleyen, hazırlayan ve satan kişilerin kişisel bakım ve hijyenidir. Gıda kaynaklı hastalık yapan bakterilerin birçoğu vücudumuzda; bağırsak, tükürük, sümük, eller ve deri üst tabakasında yaşayabilmektedir. Bu bakteriler normalde sağlığımızı bozmazlar fakat ağız yoluyla sindirim sistemimize girdiklerinde bizi edebilirler.
Kişisel hijyenimiz ve temizliğimizin en üst seviyede olduğu durumlarda bile vücudumuzda bulunan bakteri miktarı oldukça yüksektir. Vücudumuzun temiz olan çeşitli bölgelerinde var olan bakteri sayıları;
- Ellerde: 100-1000 adet/cm2
- Alında: 10 bin-100 bin adet/cm2
- Koltuk altında: 10 milyon adet/cm2
- Sümükte: 10 milyon adet/cm3
- Tükürükte: 100 milyon/gr
- Dışkıda: 1 milyar adet/gr
Vücudumuz temiz olduğunda bu kadar çok bakteri yaşıyorsa, temiz olmadığında bu rakamları düşünmek gerçekten korkutucu olabiliyor. Mikrobiyolojik açıdan bu kadar büyük risk oluşturan kişisel bakımın ve hijyenin de ne kadar önemli olduğunu buradan daha iyi anlayabiliyoruz.
Kişisel bakım ve hijyen yalnızca vücudumuzda yaşayan bakterilerin gıdalara geçmemesi için değil, çevremizde, başka gıdalarda, başka insanlarda veya kirli ortamlarda var olan bakterilerin bizim aracılığımızla gıdalara bulaşmasını engellemek için de çok büyük önem arz etmektedir.
Kişisel hijyen nasıl sağlanır, nasıl olmalıdır
Gıdayı işleyen, satan, hazırlayan kişilerin gıdalara bakteri bulaştırmaması için dikkat etmesi gereken kişisel hijyen hususları şunlardır;
- El-tırnak temizliği ve bakımı
- Yüz, boyun ve koltuk altı temizliği
- Saç temizliği ve bakımı
- Tuvalet alışkanlığı ve temizliği
- Ağız ve diş sağlığı
- Banyo alışkanlığı
- Temiz giyinme
Kişisel hijyeni etkileyen faktörler
Cilt: Cildimiz, vücudumuzda bulunan yağ, ölü hücre ve toksin maddeleri terleme yolu ile dışarı atılmasında etkin rol oynar. Vücudumuzun terleme yaparak nemli kalan bölümlerinden atılan maddeler dış ortam faktörleri ile birleşerek bakterilerin yaşaması ve çoğalması için çok uygun bir alan oluşturur. Böylece cildimiz, bakteriyel bulaşma için potansiyel bir kaynak durumuna gelir.
Saçlar ve Kıllar: Bakteriler, saçlarımızda ve vücudumuzdaki kıllarda da çokça bulunurlar. Gıda üretimi sırasında saç tellerimizin gıdanın içerisine düşmesi kötü görüntüler oluşturmasının ötesinin büyük bakteriyel risk oluşturacaktır. Saç ve kılların gıdaların içerisine düşmesini önlemek için gıda üretimini yapan kişiler bone, şapka, kolluk gibi koruyucu kıyafetler kullanmalıdır. Giysilerimizin üzerinde bulunan saç, kıl ve giysi tüyleri de aynı şekilde risk oluşturmaktadır. Giysilerimizin üzerinde bulunan bu maddelerin gıdaların içerisine düşmesini önlemek için önlük, özel iş giysisi gibi kıyafet ve aksesuarlar kullanılmalıdır. Sakal ve bıyığı bulunan kişilerin, sakal ve bıyıklarındaki kılların gıdalara bulaşmasını önlemek için yine özel ağız maskesi kullanması doğru olacaktır.
Ağız, Burun, Boğaz: Ağzımızın içinde, dişlerimizin arasında kalan gıda artıklarında, boğazımızda ve burnumuzda birçok bakteri bulunmaktadır. Gıda üretimi sırasında esnediğimizde, hapşırdığımızda veya öksürdüğümüzde ağzımızda, boğazımızda ve burnumuzda bulunan bakteriler gıdalara kolayca bulaşırlar. Gıda üretimi sırasında konuşmamız durumunda dahi tükürüğümüz vasıtasıyla ağzımızdan gıdalara bakteriler kolayca bulaşabilmektedir. Bu nedenle gıda imalatı sırasında özellikle grip, nezle, soğuk algınlığı rahatsızlığı olan personelin özel ağız maskesi kullanması gerekmektedir. Bununla birlikte imalat alanlarında yemek yememeli, hapşırırken ve öksürürken mutlaka ağzımızı kapamalı ve gıdaların üzerine doğru hapşırmamalı, öksürmemeliyiz. Hapşırırken ve öksürürken ağzımızı elimiz ile kapatmışsak ellerimizi mutlaka yıkamalı ve eldivenimizi değiştirmeliyiz.
Eller ve Tırnaklar: Ellerimiz vücudumuzda en çok kullandığımız uzvumuzdur. Bu nedenle ellerimiz ister istemez birçok yüzeye, nesneye ve malzemeye temas etmektedir. Birçok kirli ekipmana ve kirli alana temas eden ellerimiz ile gıda hazırladığımızda ya da yemek yaptığımızda ellerimizdeki bakteriler tüketeceğimiz gıdalara bulaşacaktır. Bu sebeple gıda üretiminden önce ve yemek yapmaya başlamadan önce ellerimizi uygun ve doğru şekilde yıkayarak bakterilerden arındırmalıyız.
Gıda üretimi sırasında ya da yemek hazırladığımız sırada ellerimiz ile burnumuza, kulağımıza, yüzümüze, saçımıza veya giysilerimize dokunduğumuzda bu alanlardaki bakteriler ellerimize geçecek, ellerimizden de tüketeceğimiz gıdalara geçecektir. Bu sebeple gıda üretimi sırasında ve yemek hazırlarken eller gıdalardan başka bir şeye temas etmişse mutlaka yıkanmalıdır.
Uzun el tırnaklarımız varsa, tırnaklarımızın arasında kalan ölü deri parçaları ve gıda kalıntıları bakterilerin ilgisini çekecektir. Bu yüzden bakterilerin ellerimizde en çok bulunacağı bölge tırnaklarımızın içi olacaktır. Uzun tırnaklar ve iyi yıkanmamış eller ile gıda hazırladığımızda tırnak içlerimizde bulunan bakteriler kolayca gıdalara bulaşacaktır. Tırnak aralarımızda bakteri birikimini ve çoğalmasını engellemek için tırnaklarımızı her zaman kısa kesmeli ve uzatmamalıyız. Ayrıca ellerimizi yıkarken tırnak içlerini de tırnak fırçası ile çok iyi şekilde temizlemeliyiz.
Ellerimizi uygun şekilde temizlediğimiz durumlarda dahi el ve parmaklarımızın yüzeyinde bulunan çizgilerin arasında bakterilerin yaşamaya devam etme olasılıkları bulunmaktadır. Bu nedenle yemek hazırlarken ellerimize eldiven takmak daha güvenli bir yöntem olacaktır. El, kol ve yüzümüzde bulunan açık yaralarda da bakteriler yoğun olarak bulunmaktadır. Açık yaralar çok iyi şekilde dezenfekte edilemediği için, bu alanlarda gıda artıkları kalmaktadır. Gıda artıklarının bulunduğu bu alanlar bakteriler için çok iyi yaşama alanı oluşturmaktadır. Gıda üretimi, satışı, servisi ve hazırlığı yapan kişilerin el, kol ve yüzünde bulunan bu yaralardan gıdalara bakteri bulaşmasını engellemek için açık yaralarını çok iyi kapatması gerekmektedir. Elde bulunan açık yaralar yara bandı ya da bandajla kapatıldıktan sonra mutlaka eldiven takılmalıdır. Yara bandı, sargı bezi bulunan ele eldiven takılmadığında, ellerimize bulaşan bakteriler bu alanlarda yaşamaya ve çoğalmaya devam edecekleri için büyük sağlık riski oluşturacaktır. Ayrıca bu yara bantlarının ve sargıların 1-2 saat gibi kısa sürelerle yenilenmesi risklerin önüne geçmek için çok önemlidir.
Kişisel hijyen kuralları nelerdir
- Gıda imalatı sırasında iş önlüğü ya da iş kıyafeti giyilmeli, kıyafetler temiz olmalı,
- Personel kıyafetleri havlu yerine kullanılmalı,
- Gıda imalatı sırasında yiyecek tüketilmemeli, sakız çiğnenmemeli, sigara içilmemeli,
- Gıda yıkanılan lavabolarda el yıkanmamalı,
- Gıda hazırlarken, yemek yaparken, gıda satışı ve servisi sırasında ağız, burun, saçlar karıştırılmamalı, eller giysilere temas ettirilmemeli,
- Gıdaların üzerine doğru aksırmamalı, öksürülmemeli, esnememeli,
- Aksırırken, öksürürken, esnerken gıdalara arkamızı dönmeli, ağız ve burnumuzu dirsek aramıza koyarak kapatmalıyız,
- Ateşli hastalık, grip, nezle, soğuk algınlığı bulunan kişiler gıda imalatı, satışı ve servisi yapmamalı, böyle durumlarda derhal sağlık kuruluşlarına başvurulmalı,
- Ağız ve dişler temiz ve bakımlı olmalı,
- Gıda üretimi, satışı ve servisi yapan kişiler her gün banyo yaparak vücut temizliğini sağlamalı,
- Erkek personel günlük sakal tıraşını olmalı, sakallı ve bıyıklı olduğu durumlarda ağız maskesi kullanmalı,
- Gıda üretimi, satışı ve servisi yapan kişiler el, kol, boyun ve yüzünde bulunan saat, yüzük, künye, kolye, piercing gibi aksesuarlarını ve takılarını çıkarmalı,
- Tırnaklar kısa olmalı ve el temizliğine dikkat edilmeli, eller düzenli aralıklarla yıkanmalı,
- Gıda üretimi, satışı ve servisi sırasında saçlar dağınık bırakılmamalı, bone, şapka gibi aksesuarlar ile saçlar mutlaka kapatılmalı,
- Gıda üretimi, satışı ve servisi sırasında eldiven, bone, ağızlık, kolluk gibi aksesuarlar mutlaka kullanılmalı,
- Kirli ellere eldiven giyilmemeli,
- Eldivenler düzenli aralıklarla değiştirilmeli, yırtılmış-deforme olmuş eldivenler çıkarılarak yenisi giyilmeli,
- Pişmiş veya çiğ tüketilecek gıdalara çıplak el ile dokunulmamalı,
- Gıda işletmelerinde personel hijyeni için kullanılan malzemeler (havlu, önlük, iş kıyafeti, tarak, tırnak fırçası vb.) kişiye özel olmalı ya da tek kullanımlık kullan at malzemeler kullanılmalı,
- Gıda üretimi, satışı ve servisi yapan kişiler kolonya, parfüm gibi kimyasalları yoğun şekilde kullanmamalı,
- Gıda üretimi, satışı ve servisi yapan kişiler kimyasallara temas ettikten sonra doğrudan gıdalara temas etmemeli, öncesinde eller mutlaka bol ise yıkanmalı.