“Teröre Karşı İslam İttifakı” gündemin bir diğer adı oldu desek, herhalde abartmış olmayız. Beraberindeki birçok bilinmez cevap beklerken, kurulduğunun açıklanmasından hemen sonra yapılan açıklamalar oluşumun arka planından daha çok, İttifak’ın bundan sonra neler yapacağı ve mevcut sürecin-aktörlerin bundan nasıl etkileneceğiyle ilgili yeni bir merak dalgasına ve soru işaretine yol açmış vaziyette.
Biz yine de adım adım gidelim, ne de olsa 15 Aralık tarihli ilgili haberlerin basına düşmesi üzerinden daha iki gün geçmiş durumda.
İttifak’ın ilanı daha çok yeni olduğundan hemen bir kanaate ulaşmak çok mümkün değil. Fakat ilk intiba, mevcut haliyle fazlasıyla geç kalınmış bir İttifak görüntüsü sunuyor olması. Çünkü rahmetli hocamız Prof. Dr. Necmettin Erbakan’ın “İslam NATO’su lazım” çağrısının üzerinden yıllar geçmiş durumda. Haliyle, birçoğumuzun aklından ilk etapta: “Acaba bu İttifak hocamızın bahsettiği İslam NATO’su mu yoksa daha başka bir şey mi” ya da “karşımızda dışı İslam içi başka bir şey olan bir askeri yapılanma mı söz konusu?” diye sorular geçmiş olabilir. Açıkçası, haksız da sayılmazsınız.
***
Dediğim gibi, buna somut bir cevap verebilmek için vakit henüz çok erken. Çünkü mevcut gelişmeler ve ilişkiler ağı artık bu türden sorulara hemen cevap vermeyi zorlaştırıyor. Ayrıca, iç ve dış tehditler altındaki İslam dünyasının bir an önce kendi içinde toparlanması zorunluluğu da, bu ihtiyaca zamanlama olarak bir cevap şeklinde çıkan bu tür yapıların meşruiyet zeminini de fazlasıyla kuvvetlendirmiş bulunuyor.
Burada, olaylardan birinci derece etkilenen İslam dünyasının, sorunların müsebbibi kendisi imiş gibi suçlanması ve üzerindeki uluslararası kamuoyu baskısı gerçeğini de göz ardı etmemek gerekiyor ki, bunun ne olduğunu hepimiz biliyoruz: Terörle özdeşleştirilen İslam. Müslüman ülkelerin bu konudaki dağınık hali ve hatta birbiriyle çıkar çatışması içine girmiş olması, haliyle böyle bir algıyı tüm dünyada güçlendirmeye başlamış durumda.
Dolayısıyla, çok boyutlu bir tehdit süreci ile karşı karşıya kalan İslam dünyası açısından aslında kaçırılmaması gereken bir fırsat da ortaya çıkmış durumda. İslam dünyasının kendisine yönelik eleştirilere somut bir cevap niteliği taşıyan bu “Askeri İttifak” çıkışı, adının “Teröre Karşı İslam İttifakı” olması, merkezinin Riyad olarak seçilmesi bu açıdan oldukça önemli. Bu da bize söz konusu ittifakın bir gecede kurulmadığını, rasyonel bir aklın devrede olduğunu gösteriyor.
***
Nitekim söz konusu İttifak’la ilgili olarak Suudi Savunma Bakanı Prens Muhammed bin Selman’ın kullandığı şu ifade oldukça önemli: “İslam dünyasının pek çok kısmında terörle mücadele çabalarını desteklemek ve koordine etmek için Riyad’da bir operasyon merkezi olacak. Bu duyuru İslam dünyasının bu hastalıkla teyakkuzundan geliyor, böylece, İslami dünya bu hastalıkla mücadelede bir ortak olabilecek.”
Prens Selman’ın söz konusu açıklaması İttifak’ın kuruluş hedefini ilk etapta IŞİD ve diğer tüm terörist gruplarla savaşmak olarak ortaya koysa da, takip eden diğer açıklamalar (örneğin, Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Adil el Cubeyr’in yaptığı değerlendirme gibi) bu hedefin sadece terörle sınırlı kalmayacağını, terörle mücadelenin sürecin sadece bir parçası olduğunu gösteriyor.
Burada İttifakın amacının, “mezhebi ya da adı ne olursa olsun tüm kötülüklerden İslam halkını korumak” olarak açıklanması oldukça dikkat çekici. Çünkü “tüm kötülüklerin” içine her şeyi koyabilirsiniz. Dolayısıyla, “ucu açık bir hedef durumu” söz konusu ve herkes kendini bu çuvalın içinde görebilir. Özellikle de söz konusu İttifak’ın önde gelen ülkelerinin çıkarlarını ve hatta bekasını hedef alan ülkeler açısından...
***
Bu kapsamda 34 ülkeden oluşan ittifakın içinde kimlerin olduğu sorusuna verilecek cevap da büyük bir önem arz ediyor. İttifakın mimarı, lideri pozisyonundaki ülke olarak her ne kadar burada Suudi Arabistan’ın adı geçse de, Türkiye, Pakistan, Katar, Mısır, Nijerya ve Malezya’yı da bu kadroya dâhil etmek mümkün.
Bu ülkelerin dışındaki diğer İttifak üyesi ülkelerin adları ise şu şekilde: “Bangladeş, Somali, Sudan, Maldivler, Sierra Leone, Gine, Benin, Filistin, Lübnan, Komor Adaları, Çad, Kuveyt, Ürdün, Moritanya, Togo, Tunus, Nijer, Cibuti, Senegal, Libya, Yemen, Mali, Gabon, Birleşik Arap Emirlikleri, Fas, Somali ve Bahreyn.”
Dikkatinizi çekmiştir. Bu listeye İran dâhil değil. Dolayısıyla ilk değerlendirmeler bu oluşumun bir “Sünni İttifak” olduğu şeklinde. Peki, İran’ın bu İttifak’a dâhil olmaması ne anlama geliyor? Süreç İslam dünyasının kendi içinde yeni bir bölünmeye, hatta bir iç savaşa mı işaret ediyor, yoksa tam tersi bir durum mu söz konusu? İttifakla ilgili olarak “dengeleri değiştirebilecek bir adım” ifadesi bu bağlamda ne anlama geliyor? İttifak kimlerle işbirliği, koordinasyon halinde olacak? İttifak’tan “kara operasyonu” açıklaması Suriye, Irak ve Yemen’i ne kadar içine alıyor? İttifak’a ne tür tepkiler söz konusu? Buna benzer birçok soruya bir sonraki yazımızda cevap arayacağım…