ŞEYHİ’NİN HÜSREV Ü ŞİRİN’İ
Şeyhi’nin Hüsrev i Şirin adlı eseri ise Anadoluda yazılmış olan en başarılı Hüsrev –i Şirn mesnevilerindendir. Şeyhi bu eserini , II. Murat'ın emri üzerine, kaleme almış fakat pek çok kaynakta da belirtildiği gibi eserini tamamalyamadan vefaat etmiş, son bölümünü tamamlayamadan öldüğü için, “ Şairin yeğeni Cemalî’ bu esere kısa bir ek ilave etmiş, Hüsrev ü Şirin, daha sonra Rûmî adlı bir şair tarafından tamamlanmıştır.”[1]
Şeyhî'nin mesnevîsi olan Hüsrev ü Şîrîn 26 gazel, 5 kasîde ve 1 tercî-i benden oluşan 6944 beyitlik bir mesnevidir. Şeyhi, Hüsrev ü Şîrîn adlı eserini 1421-1430 yılları arasında Sultan II. Murad'ın emri ile yazmıştır.” 6944 beyitlik bir eserin 775 beyti giriş hüviyetinde olup eserin 11 bölümü de hikâye hükmündedir. Şeyhî eseri tamamlayamadan vefât ettiği için Cemâlî adlı şair toplam 109 beyit zeyl yazarak eseri bitirmiştir. Daha sonra ise Rûmî mahlaslı bir şair de esere "Şîrûye Vak'ası" olarak zikredilen kısmı eklemiştir. Hatta öyle ki bu vak'ayı ayrı bir ad ile "Şîrîn ü Pervîz" adıyla tekrar kaleme almıştır.”[2]
Bazı tarihçilere göre eserin konusu Sasani hükümdarı Hürmüz ile Ermeni Prensesi Şirin’in tarihte ve gerçekte yaşanmış aşklarına dayanmaktadır.
Şeyhî’nin yazdığı mesnevi tam olarak Nizamî’den yapılmış bir çeviri şeklinde değildir. Şeyhi eserine kendinden de bir şeyler katmış bu eserini yazarken Kutb’un veya Ali Şir Nevai’nin eserlerinden de faydalanmış olmalıdır. Şeyhi’nin yazdığı hikayedeki vaka ve olay düzeninin Nizmi’nin eserindeki ile tıpa tıp bir benzerlik göstermez. Şeyhi’nin eserinde Hüsrev’in ikatidarı ele geçirme çabası ve bunun etrafından gelişen olaylar daha çok yer tutmaktadır. Bu nedenle Şeyhi’nin eserini yazarken Nizami’nin ki dışında başka eserlere de bakmış olması gerekir. Veya Şeyhi eserine kendinden bir çok şey katmış demektir. “Şeyhi’nin tarihi olayları daha çok önemsemesi, Hüsrev’in iktidara gelme çabasına ve diğer siyasi olaylara daha fazla yer vermesi Şeyhi’nin mesnevisini tamamen bir çeviri olmaktan kurtarmaktadır”. [3]
“Şeyhi bu önemli eserinin yaklaşık 2000 beyitten oluşan baş kısmını Nizamî'den değiştirerek tercüme etmiş, kalan bölümünü ise kendisi yazmıştır. “ Buna rağmen her iki eser arasında pek çok fark da bulunmaktadır. Şeyhi’nin yaptığı çevirinin bazı hususlarda Nizami’nin eserinden eksik olduğu bazı hususlarda da Nizami’nin eserini tamamladığı görülür. Bu durum Şeyhi’nin tam bir tercüme yapmadığı eserini yazarken başka kaynaklardan veya mesenvilerden de yararlandığını ortaya koymaktadır.
Eser hakkında Yüksek Lisans tezi hazırlamış olan ve bu yazımıza önemli bir kaynak teşkil eden GÜLŞEN ÇULHAOĞLU adı geçen eserinde Hüsrev ü Şirin hakkında şu genel bilgileri yazmıştır. “6944 beyitten oluşan Hüsrev ü Şirin mesnevîsinde asıl hikâye, on bir bölümden oluşmaktadır ve anlatı boyunca Hüsrev, Şirin ve Ferhat dilinden söylenmiş yirmi altı gazel bulunmaktadır. Ayrıca, Şirin dilinden yazılmış bir münacatla, Ferhat dilinden söylenmiş yedi bentlik bir terci-i bend bulunmaktadır.”
6944 beyitten oluşan Şeyhi’nin Hüsrev-ü Şirin adlı mesnevisinde Sasani hükümdarI Hürmüz'ün oğlu Hüsrev-i Perviz, ile Azerbaycan'da Berde kentinin prensesi olan Şirin ve Şirin’e aşık olan diğer bir kimlik olan Ferhat arasında geçen olaylar anlatılmıştır. İlk dönemlerde lerde yazılmış olan mesnevilerde Ferhat üçüncü derecede bir kahramandır. İlk versiyonlarda Hüsrev ve Şirin ana karakterdir. Sonraki versiyonlarda ise gide gide Ferhat öne ç ıkmıştır.
ESERİN ÖZETİ
GÜLŞEN ÇULHAOĞLU adı geçen eserinde Şeyhi’nin yazdığı Hüsrev’-i Şirinmesenevisinin mensur özetini de yazmıştır. Aşağıdaki özet adı geçen eserden alınmıştır.
“Olay Nuşinrevan’ın ölümü, Hüsrev’in babası Hürmüz’ün tahta geçmesiyle başlar. Hürmüz ülkesini adaletle yönetmektedir ancakbir çocuğunun olamadığından üzgündür. Nihayet, Hüsrev adında biroğlu olur. Oğlunu çok seven Hürmüz, onu veliaht yapar. Hüsrev’in Şavuradında bir nedimi vardır. Şavur, Hüsrev’e Ermen Melikesi Mehin Banu’dan veonun yeğeni Şirin’den söz eder. Bu sözler üzerine Şirin’e âşık olan Hüsrev, onuistemesi için Şavur’u Ermen’e gönderir. Şavur, Şirin’in de Hüsrev’e âşıkolmasını sağlar ve Şirin’i Medayin’e Hüsrev’in yanına gitmeye razı eder.
Buarada, Hürmüz ile Hüsrev arasındaki olumlu baba-oğul ilişkisini kıskanandüşmanlar, bir hileye başvurarak Hüsrev’le oğlunun arasını bozarlar. Hüsrev’inadına sikke bastırıp ülkeye dağıtırlar. Bunu duyan Hürmüz çok sinirlenir,Hüsrev’i hapsetmek ister. Büzürg-ümit’in Hüsrev’e gizlice haber vermesiüzerine, Hüsrev bir süre, başını kurtarmak için oradan uzaklaşır, Ermen’e gitmek
üzere yola çıkar. Hüsrev’in yolda konakladığı yer, Şirin’in bulunduğu yere çok yakındır. Hüsrev gezerken gülşeni, pınarı ve ağaca bağlı olan atı görür ve o anda yıkanmakta olan Şirin’i farkeder. Şirin’in güzelliğinden o kadar etkilenir ki,bir süre hareket bile edemeyecek duruma gelir. Şirin ise bu durumdan habersizdir. Hüsrev’in farkına varınca saçlarıyla bedenini örter. Her ne kadarHüsrev’le tanışmak istese de utanarak oradan uzaklaşır. Hüsrev, Şirin’i yenidengörebilmek umuduyla bekler; ancak, bir sonuca ulaşamayınca Ermen’e doğrugider.
Bu arada, Şirin, Medayin’e ulaşır ve Hüsrev’in babasından kaçarakErmen’e gittiğini öğrenir, yolda karşılaştığı gencin Hüsrev olduğunu anlar,onunla konuşmadığı için çok üzülür. Hüsrev de Ermen’de Mehin Banu’nun konuğu olarak, Şirin’den haber beklemektedir. Yolda karşılaştığı güzelin Şirinolduğuna dair bir kararsızlığı kalmamıştır. Medayin’den gelen haberci,babasının gözüne mil çekildiğini, taç ve tahtın kendisine kaldığını, hemenMedayin’e dönmesi gerektiğini söyler. Hüsrev ülkesine dönerek tahta geçer,ülkesini yönetmeye başlar. Ancak, aklı Şirin’de olduğu için, kendini işlerine tamolarak veremez. Onun hükümdarlığını kıskanan Behrâm-ı Çûbîn, babasınıngözüne mili Hüsrev’in çektirdiğini, onun ülke yönetimine lâyık bir kişi olmadığını ülkeye yayarak Hüsrev’e karşı bir ordu oluşturur.
Hüsrev ise, tahtı Behram’a bırakarak Azerbaycan’a, oradan da Ermen’e gider. Birbirlerine kavuşan sevgililer birlikte güzel vakit geçirirler. Ancak, Şirin, Hüsrev’i ülke yönetimini ele geçirmesi konusunda zorlar. Hüsrev, Rum Kayseri’nin yardımıyla tahta oturur. Bu arada Şirin de halası Mehin Banu’nun ölümü üzerine tahta geçer, halasının tüm mal varlığının vârisi olur. Ferhat adlı bir mühendisin Şirin’e âşık olması, karşılıksız aşk yaşaması ve sonunda bu aşk uğruna ölümü seçmesi eserde anlatılan diğer bir aşk hikâyesidir. Ferhat, Şirin’in kendisinden süt akıtan bir çeşme ve bu sütü biriktirmek için havuz inşa etmesini istemesi sırasında ona âşık olur. Bu aşkı duyan Hüsrev, Ferhat’ı Şirin’den uzaklaştırmaya çalışır; başarılı olamayınca, ondan Bî-Sütun Dağı’nı delmesini, eğer dağı delerse Şirin’e kavuşabileceğini söyler. Ferhat’ın dağı delme işinde başarıya ulaşacağını anlayınca bir hileye başvurarak Şirin’in ölüm haberini Ferhat’a ulaştırır. Bu haber üzerine yaşamanın anlamsız olduğuna inanan Ferhat, kendini dağdan aşağı atarak öldürür. Bu arada, iki sevgili, Hüsrev’in zorunluluk gereği evlendiği Meryem’in ölümüyle yeniden bir araya gelirler. Hüsrev ü Şirin mesnevîsi, sevgililerin uzun süren tartışmalarından sonra birbirlerine kavuşmalarıyla sona erer.”[4]
ÜYELERİN DİKKATİNE
Sitemiz yeni ve hızlı bir sunucuya taşınmış, taşınırken de on gün önceki veri tabanı ile yeni sunucuya geçmiştir. Bu nedenle on günden beridir eklediğiniz paylaşımları yeniden ekleyebilirsiniz.
ÜYE OLMAK İSTEYENLERE
Edebiyat sanat kaynak yazıları, edebi bilgiler, sanatçı öz geçmişleri vb normal üyelere de kısıtlı, sadece ücretli olan VİP üyelere açıktır. Şiir yazı ve yorum paylaşmayacak iseniz lütfen normal üyelik de açmayınız
UYDURUK NİCKLER
Lütfen, sitemize uyduruk adlar, anlamsız kelimeler saçma kullanıcı adları ve nickler ile üye olmayınız. Şair, yazar veya okurların adlarını gizlemelerini mantıksız bulduğumuzdan vb bu tip üyelikleri fark ettikçe siliyoruz.
Siteye yazı ve şiir ekleme işlemi
Siteye yazı ve şiir ekleme işlemleri ESAya üye girişi yaptıktan sonra sırası ile şu şekildedir.
1. Bölüm seç ( Örneğin Şiirler)
2. Kategori seç ( örneğin- Lirik şiir)
3. Yeni Konu Aç ( Kategori seçtikten sonra sağ üstte kırmızı renkli çıkar )
4. Yazı Editörüne ( Başlık içerik ekle kaydet...
Aramıza yeni katılan üyelerimiz;
Edebî yâd ederek, edebiyat ve sanat için sağladığımız kaynaklarımız ve paylaşımlarımızla,ülkemiz kültür ve sanatı adına yola çıkan bu kervana katılmanız bizleri mutlu etmiştir. hedeflediğimiz her menzilde birlikte olabilmeyi temenni ederiz sevgilerimizle...
© edebiyatvesanatakademisi.com 2018 - Tüm Hakları Saklıdır.