Shakespeare tiyatrosu Rönesansın habercisidir. Çünkü monarşinin yüzyıllarca süren ve kişiyi kullaştıran baskıcı yönetimleriyle sürekli cemaatleşip boyun eğen toplum; tiyatronun aynasında kendini İNSAN yüzüyle görüp tanımaya başladığında, varlığının bilincine varır ve dünyayı değiştirmek ister. Toplumcu sanat işte böyle doğar. Tiyatro; roman (Cervantes), öykü (Boccaccio), deneme (Montaigne), siyaset bilim (Macchiavelli) vb. yazı dallarına da ışık olur, onlara yol gösterir. Tiyatronun Rönesansa akması ve çağlara yayılan aydınlığı günümüze dek felsefeden (Descartes, Kant, Marx, Nietzsche), şiirden (Baudelaire), heykelden (Rodin), resimden (empresyonizm)vb. geçerek 20. yüzyılda yeniden tiyatroya usanır ve Brechtle kucaklaşır. İnsanda düğümlenen akıl (ve iyilik-kötülük) yetisinin dünyaya ve topluma açılışıdır, insanı toplum içinde kuşatmasıdır bu uzanış
Çağdaş (toplumcu) tiyatronun bizdeki ayak sesleri de cumhuriyetimizle duyulmaya başlar. Toplumcu gerçekçi tiyatro yazarlarımızın ve oyuncularımızın büyük çabalarıyla çok önemli aşamalar kaydeder. Bu atılımlara eşsiz Atatürkün katkıları çok büyüktür. O; tiyatronun her şeyden önce toplumcu bir sanat dalı, toplum için sanat, bir toplum sanatı olduğunu kavramıştır. Oyun; toplumun yüzünü yansıtan bir aynadır Ona göre. Hiç kuşkum yok; daha uzun yaşasaydı Brechtin epik tiyatrosunu el üstünde tutacaktı! Atatürkün açtığı çağdaşlık (toplumcu, halkçı) yolunda yürüyen sanatçılarımız ve tiyatrolarımız, Onun izini süren Şehir ve Devlet Tiyatrolarında çok yol katettiler. Ancak bugün ülkemizde sanat adına yapılanlara baktıkça aynı olgunun sürdürüldüğünü göremiyoruz. Toplumcu tiyatromuza ön veren bir Muhsin Ertuğrulumuz, bir Cüneyt Gökçerimiz bugün olmadığı gibi tiyatrolarımızın da yollarından çıkarılması gündemde. Çağdaş devlet anlayışıyla kurulmuş bu kurumlar, bugün karşı devrimin devlet içinde yuvalanmasıyla, gerici bir tutum içinde susturulmak isteniyor, kapanma yıldırılarıyla karşılaşmakta. Ama yine devletimizin ve Cumhuriyetimizin bu gerici tutumuna karşı çıkmak iradesi, herkesten önce tiyatrolarımızdan geliyor. Çünkü tiyatrolarımız, dünyanın her yerinde olduğu gibi ülkemizde de sanatın topluma tuttuğu aynaolmak görevini, tüm sanat dallarından çok daha önde bir bilinçle kavramışlardır ve uygulamışlardır. Onlar; ne türlü yıldırılarla karşılaşırlarsa karşılaşsınlar, görevlerinin sımsıkı bilincindeler: Çünkü çağdaş bir toplum olmanın ancak toplumculuktan geçtiğini, bunun da ilk adımının tiyatroda atıldığını çoktan öğrendiler. Shakespeareden Atatürke ve Brechte uzanan dönemleri çok iyi biliyorlar. Devlet, desteğini tiyatrolarımızdan istediği kadar çeksin ama onlar, yılmadan kendi sahnelerini kurup kendi oyunlarını oluşturup oynamanın yolunu buluyorlar. Çünkü tiyatrocu sahnesiz bile oynar, halkın içine çıkarak: Yeter ki toplumla bütünleşebilsin. Çünkü tiyatro, halkla bütünleşmek için vardır ve bütün sanatlardan önce gelen bir halk sanatıdır.
Bu gerçeği kavramış özgün yapıdaki birçok tiyatro topluluğumuz arasında, dikkat çeken en önemlilerinden biri de, Ali Erdoğanın Kabare Dev Aynası: Adı üstünde, bir kabare (yani halk müzikali) olan bu grubun son oyunu da, Bize Bir Haller Oldu dur. Deneyimli ve değerli oyuncu Ali Erdoğanın yazıp yönettiği ve kendisinin de rol aldığı bu oyun, taşlamalı parodilerden oluşuyor. Toplumdan acı-tatlı kesitler sunan bu parodiler, yer yer müzikle süsleniyor. Haldun Tanerin yazdığı oyunları sahneleyen Devekuşu Kabareyi anımsatan bir çizgisi olmasına karşın onu, günümüzün farklılaşan toplumsal atmosferi içinde aşmışa benziyor. Kabare tarzını daha bir ciddi eleştirel ve düşündürücü biçemle sunmakta, taşlamaları da güldürü dozunu çok iyi ayarlamakla birlikte daha irdeleyici, belki iğneleyici tatlar taşıyor. Çünkü bu kabare oyununun ve parodilerinin amacı salt taşlama ya da güldürüp geçme değil. Ali Erdoğan; işte sen beğensen de beğenmesen de busun, hadi bakalım, şimdi ne yapacaksın? dercesine izleyiciyi sanki köşeye sıkıştırıyor! Sen seçtiğinle, yaptığınla ettiğinle, cinsel bilgisizliğin ya da kendine güvensizliğinle busun, ne zaman değişeceksin sen ha, söyle ne zaman? dercesine sorguluyor, dahası kendisine sorgulatıyor izleyiciyi
Bunu da hiç kırıp incitmeden yapmayı başarıyor. Bu nedenle ben Bize Bir Haller Oldu oyununu çok sevdim. Ayrıca başta Ali Erdoğan ve Sibel Erkan olmak üzere tüm oyuncular çok başarılı. Dahası ben Sibel Erkanı özel bir yere koydum: Evet, dünyada da bizde de çok sayıda komedyen kadın sanatçı var elbette, ama yine de kadın oyuncular için komedyen olmak, dünyanın en zor işidir diyorum. Bu yüzden Sibel Erkanı ayrıca kutluyorum. Özellikle erkek çocuk tiplemesinde harikaydı. Ali Erdoğana ise, söyleyecek sözüm yok ya da pek çok; her bakımdan çok iyi. Benim tek beklentim, kaleme aldığı oyunlarının bir an önce kitaplaşmasıdır.
Dediğim gibi, çeşitli baskıcı sorunlar yüzünden çok sayıda kuruluşa ayrışmış tiyatrola rımızın epik tiyatroya ışık oluşturmaları açısından önemleri yadsınamaz. Onlar Kültür Bakanlığından destek alıyor olsalar da özgürlüklerini ve toplumsal-eleştirel tavırlarını başarıyla korumaktalar. Bu yüzden yarınlarımızın gerçek tiyatro kurumlarını oluşturacak olan bu türden topluluklarımızı, başta kabare türünü başarıyla uygulamasıyla dikkat çeken Ali Erdoğanın Kabare Dev Aynası olmak üzere yürekten kutluyorum. Ben oyunu, 4 mayısta Kadıköy Barış Manço Kültür Merkezinde izleme olanağı buldum. Bu olanağı bana sağladıkları için gerek Ali Erdoğana gerekse Tevfik Yalçına teşekkürümü iletirim. Ayrıca Sahne bulamadıkları takdirde Kabare Dev Aynası topluluğunu, semtlerimizin kütüphanelerine, parklarına bekleriz ve yüreklerimize basmaya hazırız. Çünkü onlar; ülkemizin çağdaş Türk tiyatroları ve biz onları çok seviyoruz.
TANSU BELE/ 19 mayıs 2013
Yayın Tarihi: 5/20/2013