En ucuz enerji tasarruf edilen enerjidir. Dünyadaki ülkeler arası gelir dengesizlikleri azaldıkça, dünyanın enerji talebi artıyor. Enerji gereksinimlerini ağırlıklı olaraka sınırlı fosil enerji kaynaklarından karşılayan bir dünyada enerji maliyetleri görülmemiş düzeylere çıkıyor.
Evlerde kullanılan enerji evleri ısıtma ve soğutma, su ısıtma ve soğutma, aydınlatma ve ev aletlerinin gerektirdiği güç olarak sınıflandırılabilir. Diğer enerji kullanım alanları ise, sanayi üretim tesisleri, ticari faaliyetler, ve ulaşım olarak sıralanabilir. Enerji tasarrufu konusunda en büyük fırsatlar sanayi sektöründe, daha sonra sırasıyla konut sektörü, ulaşım ve ticaret geliyor. Enerji tasarrufu bir yandan alışkanlıkların değişmesiyle, diğer yandan da daha verimli enerji kullanımını sağlayacak yatırımların gerçekleşmesiyle sağlanır.
Bu nedenle, dünyada sürekli gelişen enerji talebini karşılamak üzere bir taraftan yeni enerji kaynaklarının gelişimi için yatırımlar yapılırken, diğer taraftan da enerji kullanımını kısacak yatırımlar göz ardı edilmemeli. Hatta, Türkiye gibi enerji kaynakları kısıtlı, ancak enerji kullanımı yükselen ülkelerin enerji tasarruuna yapacakları yatırımlar petrol kaynağı bulmaktan daha etkin bir yatırım olabilir.
Oysa, enerji tasarrufu getirecek yatırımların önünde yapısal engeller var. Öncelikle piyasa dinamikleri ve enerji politikaları tasarrufu yeterince teşvik etmiyor. Örneğin, tüketiciler kullandıkları aletlerin ne kadar enerji tükettiği konusunda yeterince bilgi sahibi değiller; zaman zaman siyaseten düşük tutulan enerji fiyatları veya elektrik ücretlerinin ödenmemesine göz yumulması (kayıp kaçaklar); kiralık konutlarda enerji tasarrufu getirecek yatırımların yapılmasında kiracı/ev sahibi çıkarlarının farklılaşması; sermaye birikiminin sınırlı ve finansal kaynakların pahallı olması enerji tasarrufu yatırımlarının yeterince yapılamamasına neden oluyor.
Enerji tasarrufu için ekonomik ömrünü tamamlamamış yatırımların yenilenmesinden daha önce yeni yatırımlarda doğru teknolojilerin seçilmesinin özendirilmesi toplumsal açıdan getirisi yüksek bir girişim olur. Bu nedenle, enerji kullanan aletlerle ilgili standartların belirlenmesi, enerji verimliliği yüksek olanlara vergi teşvikleri verilmesi ve ev aletlerinin satışında sadece ilk alım fiyatının değil, aynı zamanda kullanımı sırasında oluşturacağı enerji maliyeti ile ilgili bilginin de sunulma zorunluluğu getirilmesi faydalı olur.
Enerji tasarrufu getirecek yatırımların finansmanını kolaylaştıracak önlemlerin alınması da özellikle konutlarda bu konuda önemli atılımların yapılmasına yardımcı olabilir. Örneğin, kiracıların yapacağı enerji tasarrufu yatırımlarının sadece kira dönemi içinde değil, aynı zamanda kiradan çıkıldığında da yatırımı yapana getiri sağlayacak şekilde kontrat düzenlemelerine gidilmesi enerji tasarrufu yatırımlarının artmasına neden olabilir.
İnsan alışkanlıklarının eseridir. Alışkanlık değiştirmek de pek kolay değildir. Ancak, alışkanlıkların değişimesini teşvik edecek mekanizmalar kurabilirsek değişim daha kolay olur. Örneğin, elektrik ve gaz dağıtım şirketlerinin kârlarının tüketimin artmasıyla orantılı olarak artıyor olması enerji tasarrufu konusunda tüketicilere en etkin bilgi akışını sağlayacak bu şirketlerin bu konuda herhangi bir girişim yapmamalarına neden olmaktadır. Düzenleyici kurumlarca fiyat yapıları denetlenen bu şirketlerin, tüketiclere enerji tasarrufunu özendirecek bilgi akışı ve teşvikler sunmaları durumunda kârlılıklarını artırabilecekleri mekanizmaların geliştirilmesi de enerji tasarrufu yatırımlarının artmasına neden olur.
Ayrıca, gerek konutlarımızın, gerekse ulaşım araçlarımızın tasarım aşamasında doğru davranışları teşvik etmediğimizi iyi anlamalı ve işe tasarımdaki teşvik mekanizmalarını değiştirmeliyiz. Örneğin, ücretini yaptığı işin yüzdesi olarak alan bir mimarın inşaatla ilgili olarak vereceği kararlarda maliyet azaltmaya mı, enerji verimliliğine mi, yoksa estetik konulara mı odaklanacağını sorgulamıyoruz. Yine konut alımlarında temel faktörün satın alma fiyatı olması ve konutun yaşam süresince kullanım masrafları konusunda bir bilginin standart olarak sunulmaması, genellikle evlerin enerji tasarrufu açısından yeterli yatırımın yapılamadığı mekanlar olmasına yol açıyor. Bu nedenle, mimar ücretlerini tasarladıkların mekanların enerji ve su kullanımı konusundaki verimlilik sağlamalarına bağlı kılacak bir sistem bu konudaki yenilikçiliği önemli ölçüde geliştirir. Üstelik, mekanların daha da ekonomik olarak üretilmesine de yardımcı olabilir.
Özetle, enerji fiyatlarının ve enerjide dış bağımlılığının çok yüksek olduğu bir ülkede kaynaklarımızı yeterince etkin kullanabilmek için karar vericilere doğru bilginin ulaşmasını sağlamak ve enerji tasarrufunu teşvik edecek ödüllendirme mekanizmaları kurmak en ucuz enerji olan tasarruf edilen enerji miktarını artırmamızı sağlayacaktır.
Dr. Argüden
email@example.com
Dünya Gazetesi