Gazi Mustafa Kemal Atatürk ‘23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı’ diyerek yarının büyükleri çocuklarımıza armağan etmiş tüm dünya çocuklarının bayramı olmuştur. 2018, ‘Çocuk İşçiliği İle Mücadele Yılı’ ilan edilmiş bu konuda çalışmalar başlatılmıştır.
Türkiye İstatistik Kurumu 2018 yılı çocuk istatistikleri verilerine göre çocuklarda işgücüne katılma oranı 2017’de yüzde 20,3 iken 2018 yılında bu oran yüzde 21,1 oldu. Oysa 2018’de çocuk işçiliği ile mücadele edilmesi planlanmıştı. 2018, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı koordinasyonunda çok taraflı bir katılımla çocuk işçilerle mücadele ulusal programı (2017 – 2023) çıkarılmıştı.
Günümüzde sokaklara, çalışma sahalarına baktığımızda tüm kentlerimizde yaşam mücadelesi içinde olan çocukları göreceğiz, okul çağında olan evine ekmek götürme derdinde bulunan bu çocuklar, bizleri endişelendiriyor. Bu çocuklarımız ne yazık ki hayatını olağan akışı içerisinde hiç de olağan olmayan bir biçimde vicdanlarımızı da yaralayan şekilde, kimi zaman yorucu, kimi zaman zorlu, kimi zaman tehlikeli işlere sürükleniyorlar. Kitap taşıması, kalem tutması gereken eller, tabiri caizse tozlu, kirli, paslı, soğuk demiri kavramakta, sokakta çöp toplamakta, hatta dilendirilmeye zorlanmakta. Ne yazık ki dünyanın birçok noktasında çocuklar ticari bir meta olarak alınıp satılabiliyorlar. Bazı bölgelerde savaşmaya dahi zorlanabiliyorlar.
Çocuk işçiliği sorunu gelişmekte olan her ülke için olduğu gibi, Türkiye için de önem taşıyan bir konudur. Sorun; nüfus, eğitim düzeyi, ekonomik gelişim ve sosyal kalkınma kavramlarıyla doğrudan ilgilidir. Türkiye; kırsal yerleşimden kentsel yerleşime ve tarımsal ekonomiden sanayi ekonomisine geçiş süreci yaşamaktadır. Başlıca kent merkezlerine göç trendi, sosyal destek ağının yetersizliği veya kent yaşamına uyum sağlayamama ile birleştiğinde, çocuk işçiliği daha fazla gündeme gelmekte, özellikle ailenin gelir düzeyini arttırmak amacıyla sokaklarda ve marjinal sektörlerde çalışan çocukların sayısı belirgin bir şekilde artmaktadır. Türkiye’de çalışma hayatı içerisindeki çocukların iş kazası oranı 2016-2018 arası 190 civarında olduğu tahmin ediliyor. İşverenlerin çeşitli nedenlerle çocuk işgücünü tercih etmeleri, çocukların çalıştırılmasında önemli bir etkendir.
Çocukların ucuz işgücünü oluşturması, bazı işler için uygun olması, haklarını arayamaması, işverenlerin çocuk işgücünü tercih etme nedenleri olarak sıralanabilmektedir. Çocuğun çalışması aile için gelir getirici bir kavram.
Çocuğu çalıştıran işveren için, ucuz emek anlamına gelmektedir. Çalışan çocuk için ise para kazanma ve büyüme, yetişkin olma olarak algılanmaktadır.
Çalışma ortamı yapılan işler çocukların yaşlarına uygun olmayıp ruhsal ve fiziksel sağlıklarını tehdit etmekte. Çocukların istismarı şu şekilde kendini göstermektedir. Çocukların çocukluklarını yaşayacakları, eğitim görecekleri yaşta bu haklarından yoksun olmaları, bunun yanında ekonomik sömürü, kötü koşullarda çalışma nedeniyle sağlık sorunlarıdır. Çok yaygın olmasa da cinsel istismar da söz konusudur. Çocuklarımız çalışma hayatına mendil satarak, trafik ışıklarında arabaların camlarını silerek, pazarlarda poşet satarak, çöplerden kağıt toplayarak, sanayi sitelerinde çıraklık yaparak her türlü istismara açık çalışıyorlar. En çok da iş kazasına onlar uğramaktalar. Korunması gereken bedenler korunmayarak genç yaşlarında omuzlarına ağır yükler yüklenerek hayat kavgasına itilmekteler. Gelir dağılımının adil olmaması, göç ve ailelerin ekonomik durumlarının yetersizliği ile birlikte çalışma hayatında çocuk işçiler varlıklarını sürdürmeye devam edeceklerdir.
4857 Sayılı İş Kanunun 71’inci Maddesi
”Zorunlu ilköğretim çağını tamamlamış ve örgün eğitime devam etmeyen çocukların çalışma saatleri günde yedi ve haftada otuz beş saatten; sanat, kültür ve reklam faaliyetlerinde çalışanların ise günde beş ve haftada otuz saatten fazla olamaz. Bu süre, on beş yaşını tamamlamış çocuklar için günde sekiz ve haftada kırk saate kadar artırılabilir”
”Okul öncesi çocuklar ile okula devam eden çocukların eğitim dönemindeki çalışma süreleri, eğitim saatleri dışında olmak üzere, en fazla günde iki saat ve haftada on saat olabilir. Okulun kapalı olduğu dönemlerde çalışma süreleri yukarıda fıkrada öngörülen süreleri aşamaz.” SGK kayıt altına alınacak emrini vermiş, 6331 göre İş Sağlığı ve Güvenliğine göre kanun, yönetmelik hükümlerini uygula demiş. Burada denetim devreye girmelidir.
Denetimde titizlikçe izlenecek yol; çocuk işçilerin işe yerleştirilmelerinde ve çalıştırılabilecekleri işlerde güvenlik, sağlık, bedensel, zihinsel ve psikolojik gelişmeleri, kişisel yatkınlık ve yetenekleri dikkate alınır. Çocuğun gördüğü iş onun okula gitmesine, mesleki eğitiminin devamına engel olamaz, onun derslerini düzenli bir şekilde izlemesine zarar veremez.
Yukarıdaki hükümlere uyulmazsa idari işlemler yapılmalıdır.