

... Trabzon, Karadeniz sahilindeki stratejik konumu nedeniyle Osmanlı coğrafyasında önemli bir yer tutmaktadır. Sahip olduğu liman ile XVI. yüzyılda Tebriz Erzurum - Trabzon ticaret yolunun durağı olan kent, Osmanlı ticarî hayatının önemli merkezlerinden birisidir1. Şehzade şehri olan Trabzonda uzun süre görev yapan valilerden biri olan İskender Paşa, şehrin kültürel ve ticarî dokusuna uygun olarak cami, medrese, hamam, büyük bir han ve çeşmeler bina ettirmiştir. Kurduğu vakfın hayratı cami ve medreseden ibaret olup evkafını ise hamam, han, birtakım bahçeler ve mahzenler oluşturmuştur. Kılıç:2008: 9
İskender Paşa, Kastamonu Ayanı Mustafa Beyin oğlu olup Yavuz Sultan Selim döneminde Trabzon Sancak Beyidir. Trabzon Valiliğine muhtelif dönemlerde dört kez atanmış, toplam on iki yıl valilik yapmıştır. Valilik süresi Osmanlı Devletinin bürokratik geleneği içerisinde hayli uzun bir zamanı ihtiva etmektedir. İskender Paşanın, Trabzon Valiliği ile ilgili dikkate değer diğer bir husus da Trabzon Sancakbeyi Yavuz Sultan Selimin Nisan 1512de Osmanlı Padişahı olmasından sonra Trabzona atanan ilk Sancak Beylerinden olmasıdır. İskender Paşanın Trabzondaki ilk valiliği 1512 1513 yılları arasında olup kısa bir süre devam etmiştir. Paşanın bu dönemde Şah Kulu isyanı ile uğraştığı görülmektedir. Şah Kulunun Amasyayı ele geçirmesi üzerine buraya yardıma gelerek şehrin kurtarılmasını sağlamıştır.
Kanunî Sultan Süleymanın tahta geçmesi ile İskender Paşanın 1520de Sivas Valiliğine atandığı görülmektedir. Ancak Sivas Valiliği kısa sürdü ve kendi yerine atanan Lala Sinan Paşa, Sivas Valiliğine, İskender Paşa ise üçüncü defa Trabzon Valiliğine atandı. Kısa süreli bu vâliliğinde imar faaliyetlerini devam ettirdi. İskender Paşa iki yıl süren üçüncü valiliğinde dönemin Hoca Halil Mahallesinde ikinci çeşmesini yaptırdı. Kılıç:2008: 10
Osmanlı Ordularının Macaristana yöneldiği 1526da Sivas Valiliğinden dördüncü defa Trabzon Valiliğine atanan İskender Paşa, 1533deki vefatına kadar bu görevini sürdürdü. Macaristan Seferini uygun bir zemin olarak gören Celâlîler, Kalender Şahın önderliğinde ayaklandılar. Vezir-i Azam İbrahim Paşa ayaklanmayı bastırmak için harekete geçince İskender Paşa da Temmuz 1527de Sivasa hareket etti. Ayaklanmanın bastırılmasını müteakip 1528de Trabzona döndü. Şebinkarahisarda çıkan Bozoklu Celal Ayaklanmasının bastırılmasında da önemli bir rol oynadı. 1529da ise kendi adını taşıyan cami ile medreseyi yaptırdı. 1533de vefat eden İskender Paşa, Trabzonda medfun olan ilk validir. Kısa ifadelerle yazılan mezar taşından vezir payesi aldığı anlaşılmaktadır. Valilerin vezir rütbesi almaları Kanunî döneminde yaygınlaştığından İskender Paşanın bu unvanı alan ilk valilerden olduğu ifade edilebilir. Kabri, yaptırdığı İskender Paşa Camiinin haziresinde bulunmaktadır .
Kılıç:2008: 11