Transkript
1 86 Pervin ÜNALP ile SÖYLEŞİ Geç Kalanlar, oyuncu kimliğiyle tanıdığımız Pervin Ünalp in bu kez kelimelerin gücüyle büyülediği seyircisini, 16 Ekim den bu yana, Şinasi Sahnesi nde bir araya getiriyor. Yazar bu ilk eserini sahne ışıklarıyla buluşturduğu dönemde, bir de kitap armağan ediyor bizlere: Utanç. Aybike KESKİN Stj. Avukat Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih - Coğrafya Fakültesi mezunu bir oyuncu Pervin Ünalp. Bizi kırmıyor, bir akşam buluşup uzun uzun sohbet ediyoruz, yolculuğunu anlatıyor bize; avukat ya da psikolog olma isteğiyle yola çıkıp kendini -içindeki ışığı uzun süre gizleyemediğinden olacak- biraz da tesadüf eseri, sahnede buluşunu Hikayesini Pervin Hanım dan dinleyelim; Psikolog ya da avukat olmak istiyordum, hepsini içeren tiyatrocu oldum. Bir tiyatro- cunun, bir şeyleri savunduğunu bildiği için sağlam bir avukatlık nosyonu, yaptığı işi detaylandırabilmesi için de çok iyi bir psikolog olması lazım. Oyuncu reçete yazmaz; ancak her oyunun sonunda verdiği mesaj, reçetedir zaten. Yetiştirilme tarzım itibariyle haksızlığa katlanamıyorum. Haksızlığın mutlaka bana yapılmış olması da gerekmiyor. Taciz, ensest, çocuk pornosu gibi durumlara katlanamıyorum ve sanırım eğer hukukçu
2 Kültür & Sanat 87 > olsaydım, kadınların pek çok eziyete maruz kaldığı böyle bir dönemde, onların çok iyi ve çok fakir avukatı olurdum. Okul yıllarınızda oyunculuk kelimesi neye karşılık geliyordu sizin için? Lisede oyunlarda oynadım, yağlıboya resimler yaptım, okul gazetesi çıkardım, müzik kolu başkanlığı yaptım, bandoda trompet çaldım, basketbolun ilk beşindeydim, halkoyunları ekibinde yer aldım. Yatılı okulda okuyorsanız eğer, bunu anlamamak için çok şey yapmanız gerekir. O dönem tiyatroda da oynadım ve herkes bana; ileride çok iyi bir sanatçı olacaksın dedi. Ben de hepsine; hayır ben avukat olacağım. dedim. Lisede tarih hocam sen tiyatrocu olacaksın. dedi ve adını koymuş oldu. Bahçeli bir evimiz vardı, ben annemin eski perdelerini alıp bahçeye sahne kurardım, monologlar ezberleyip onları oynardım, 25 kuruşa bilet satardım. Dolayısıyla ailemi şaşırtan bir karar olmadı. Onlar sanatçı olmam yönünde beni hep destekledi. Ben de hukuk ya da psikoloji okuyacaksam da önce tiyatro okuyayım dedim. Çünkü her yaşta avukat olabilirdim. İstiyorsan ve hedef belirlediysen şimdi bile karar verip seneye sınava girip canımı dişime takarak çalışıp sonunda ben de istediğim yerdeyim diyebilirim. 4 sene sonra diyemiyorum ama 5 yıl sonra fakülteyi de bitiririm. Ancak oyunculuk eğitimi almak istiyorsan belli bir yaşta almak zorundasın; sonrasında sertleşiyorsun, kıramıyorsun o kabuğu. Olmazsa olmazı nedir oyunculuğun? İçgüdü. Oyuncunun hayvani içgüdülere sahip olması gerek. Tepkilerinde, yapması gerekende çok hesap kitap olmaz. O lafı söylerken elimi kırk beş derece açıyla kaldırayım demez, eli kalkar zaten ve seyirci bunu yadırgamaz. Ya da bir lafı söylerken yavaş başlar ama cümlenin nereye gideceğini bilir. O yüzden içgüdü önemlidir, hissetmek önemlidir, zeka çok önemlidir. Aklını daha az kullanan insan, sahnede bir şey yapamaz. Sahnede konsantre demek kendimden geçtim demek değil. Karşıdakinin nabzı kaç atıyor, yanındaki arkadaşım ne durumda, öteki doğru mu, sen ne haldesin, doğru durum, doğru an haydi oynayalım ve oynarken de bunlara bakmak demek. Konsantre olmak, sahnede hangi tahtanın gıcırdadığını bilmektir ve orayı her seferinde atlayabilmektir gıcırdatmadan. Konsantre bu kadar dikkat ister. O yüzden de oyun bittiğinde bizde adrenalin tavana vurmuş olur. Rolün ne olursa olsun çok erken yatamazsın. O heyecanı hemen atamazsın. Gece oturma nedenimiz de odur. Hemen uyuyamazsın, kendini sakinleştiriyorsun. Yani belli bir süre geçmesi gerekiyor. Oyunculukta da öğrenmenin sonu yok sanırım? Hala gözlemlediğim oyuncu arkadaşlarım var ama bir idolüm olmadı. Bu elbette kimse yok anlamında değil. Egolarımız o kadar yüksek ki... Kendini fark etmekle ilgili. Diyorsun ki bu çok iyi oyuncu. Evet iyi Ama sınıfları farklı, verdikleri tat farklı. Canlandırdığınız rolün üzerinize yapıştığını düşündüğünüz oldu mu hiç? Sahnede olmadı. 5 sene oynadığımız oyunlar var ama hiç biriyle ilgili üzerime yapıştı demiyorum. Roller tiyatroda sadece oyunlarını saydırmana yarıyor. Ben tiyatrodan tanınmaktan daha mutluyum, televizyonda yüzünüz çabuk eskiyor. Füsun karakteri çok tanınıyor tabii. Ama yadırgamıyorum. Sonuçta Füsun u da yaratan benim. Belki Füsun biraz yapışık üstüme. Çok şikayetçi değilim aslında. Şöhret oyunculuğu nasıl etkiliyor? Şöhret benim çok hoşlanmadığım ve asla prim vermediğim bir şey. Ben işimi yapıyorum, bundan para kazanıyorum, keyif alıyorum, acı da çekiyorum. Bunun sonunda herkes beni tanısın demem. Patlayan işler yapmadım. Başroller oynadım yıktım geçirdim mi? Hayır. Ama çok alakasız yerlerde,
3 88 Zürich Gölü kenarında mesela, bir aile; biz Özbekistan dan gelirik, seni seyredirik dedi bana. Bu kötü mü? Hayır. Demek ki yaptığın iş bir yerlere ulaşmış. Devletin sanata müdahalesiyle ilgili ne düşünüyorsunuz? Tabii ki belli bir kontrolü olsun ama sanat, denetimli yapılacak bir iş değil. Ne amacı, ne yapısı müdahale kabul ediyor. Bu demek değil ki isyankar olsun. Çünkü bir cerraha ameliyatı nasıl yapacağını söylemek cahillik, cerrah olman gerekir. Ne niye oldu diye bakarsın ama şu tür oynayın, böyle oynamayın gibi uyarılar, rahatsız hissetmemize sebep oluyor. Sanat kıstlama kabul etmiyor. O konuda keşke biraz daha rahat olsaydık diyoruz. Bu anlamda bir müdahale, yaratıcılığı ve üretimi engeller. Döneme göre oyun yazmazsın, oynamazsın. Şu anlamda; tabii ki gündemi yakalayan oyunlar da oynarsın, oynamanız gerekir. Mesela şu dönem sıkıntı iletişimsizlikse, onunla ilgili tabii ki oynarsın ama biraz önü açık olmalı, yönetmenin nasıl bulduğu, oyuncunun nasıl yorumladığı. Biz sadece en iyisi, en güzeli, en doğrusu, en aydınlığı, en acımasızı, en eleştireni olsun istiyoruz. Özel tiyatro daha rahat diyebilir miyiz? Hayır. Hatta maddi, manevi daha zor. Ben disiplinimden dolayı devlet tiyatrolarını daha uygun buluyorum. Biz bu tür duygularla yoğrulmuşuz, kendi gücümüzü, yapmamız gerekeni biliyoruz. Özel tiyatrolarda da bir dönem çalıştım. Özel tiyatroların hepsinin sürekli ve belirli tarzları var... Komedi, müzikal, politik... O anlamda farklı tarzların hepsinin harmanlandığı yer devlet tiyatrosu. O yüzden daha keyifli ve daha sorumluluk isteyen bir kurum. Tiyatro pahalı bir sanat. Bunu daha önce bir televizyon programında da söyledim. Tiyatro, bir kişilik oyun için bile kırk kişinin görev yaptığı bir yer. Sahnede bir kişi görürsünüz ama kırk kişi çalışır, bir buçuk-iki ay boyunca provasını yapar. Asla ucuza mal ettim diyebileceğiniz bir sanat değil. Dekoru, kostümü, malzemesiyle, her şeyiyle pahalıdır. Turneye gidersin, yine kırk kişi. Bu demek değildir ki, lükse kaçan bir sanat. Hayır. Ama kendi maliyetini dengelerse, bunu özel tiyatro için söylüyorum, üstünden biraz para kazanabilir. Özel tiyatrolara destek yok denecek kadar az, yaşam mücadelesi veriyorlar. Çok büyük dekorlu, çok kalabalık oyun seçemeyebilirler, her
4 Kültür & Sanat 89 > oyunlarına tanıdık, ünlü bir yüz seçmek zorunda olabilir. Bunun amacı yaşayacak kadar para kazanmaktır, hiç olmazsa maliyeti kurtaralım da aç kalmayalım dır. Çünkü tiyatrodan zengin olan yok Hele özel tiyatrolar... Durum vahim... Ocak ayında tiyatro bilet fiyatlarındaki artışla ilgili ne düşünüyorsunuz? Bildiğim kadarıyla, 2003 yılından beri zam yapılmamış. Bizim bir mail grubumuz var, o gruba gelen yazılardan edindiğim bir bilgi bu. Şu anlamda çok reddetmiyorum; benim iki çocuğum var. Ortalama iki haftada bir sinemaya gidiyorlar. Sinema biletlerinin fiyatını ve seyrettikleri film sonunda yaptıkları eleştirileri düşününce, o paraya ne aldıklarını düşünüyorum. Bir sinemaya gitmek epey pahalıya geliyor, elbette gitmesinler demiyorum. Sanatın her dalından yararlansınlar ama tiyatroya gittiklerinde karşılaştıkları, oradaki insanların anlık emeği. Sokak işçileri gibidir tiyatrocular. Sokaklar temiz olsun, şehrimiz temiz olsun deyip her yeri süpürmeye çalışan emekçi insanlar gibi. Her akşam o sahneler emekle doluyor. Ben bunu şunun için söylüyorum, çok mütevazı olma gerçek sanırlar diye bir söz var. Devlet tiyatroları o kadar mütevazı ki O yüzden insanlar çok rahat bir şekilde eleştirebileceklerini sanıyorlar. Bilmiyorum, oran olarak insanlara çok gelmiş olabilir ama kısa süre sonra bunun o kadar da etkilemeyeceğini, hatta grup olarak tiyatroya gitme alışkanlığını geliştireceğini göreceksiniz. Yapılan işi bir parça daha sahiplendirici bir şey olabilir, ne kadar çok para verirsen o kadar özenle giyersin ya elbiseyi Anadolu nun çeşitli illerinde iki liraydı fiyat. İki liradan söz ediyoruz, iki tane demir para. Bu yaptığımız işin basit olduğunu göstermiyor tabii. Kurumumuzun bir amacı da kültürü yaygınlaştırmak. Ama iki liraya bilet aldığı için zahmet edip gelmeyen insanlar var, salon dolu görünüyor ama iki liraya bilet alan o seyirci iki lira değil mi yansın, önemli değil dediği için boş salona oynayan sanatçı oluyor. Herkes turneye, kar kış demiyor gidiyor. Biraz içinin acıyacağı para olsa seyirci de gelir, bileti yakmaz. Ben bu parayı yakmayayım beş lira verdim düşüncesiyle. Zammın gerçek düşüncesi nedir bilmiyorum ama benim tahminim böyle. Tiyatroda da, sinemada da, yaptığım yemekte de herkesin beğenmeme hakkı cebinde Bir oyuna gelip beş lira vermek zor gelmemeli öğrencilere de O beş lirayı o çocuklar Tunalı ya çıktıklarında zaten harcıyorlar. Avrupa ya göre bizim fiyatlarımız çok komik. Ben yurtdışına gittiğimde kukla gösterisi seyredelim dedik. İnanın bana verdiğimiz para bir derin nefes aldırdı bana. Çıkardım çıkardım bitmedi cüzdandan. O verdiğim parayla Prag da iki gece daha kalabilirdim. Ve girdiğimizde de gösteriyi turistik yaptıklarını gördüm. Gösteri güzel ama biraz acele. Her saniyesini gözüm açık izledim ben sana para verdim diye. Paris te Opera Binasını gezmeye 6 Euro verdik. Bizde gelin Büyük Tiyatroyu gezin, rica edin yeter, yanınıza da bir refakatçi verirler... Orada para veriyoruz. Bu demek değil ki sanatta her şey para. Ama çok çabuk ulaşılan her şey değersiz kalıyor. O yüzden ben tiyatroya gittim in altında, bunun için para bile ayırdım olabilir belki. Sahneden seyirciye müdahale etmek zorunda kaldığınız oldu mu hiç? Tuluatta belki olabilir öyle bir müdahale ama benim oynadığım oyunlarda olmadı. Sadece bir kere, Komşu Köyün Delisi nde, seyircinin telefonu çaldı, köye de telefon mu geldi ne? diye söylendik aramızda. Susmuyor telefon, ve insanların dikkati dağılıyor, seyirci homurdanıyor, öyle bir durumda köye de telefon gelmiş gibi bir şey, kendi aramızda konuşuldu ama ondan bile rahatsız oluyoruz neden böyle bir şey söylemek zorunda kalalım ki, hani kapatsınlar o telefonu istiyorsun, ama genelde zaten seyirci o durumlara hemen müdahale ediyor, kendi denetim mekanizmasını kullanıyor,
5 90 sahneye çok fazla fırsat kalmadan. Yine de bazı alışkanlıkları biz hala kazanamıyoruz, mesela benzinciye girerken telefonlarınızı kapatın diyor, bana sor kaç kere kapatıyorum diye herhalde on seferin beşinde ancak kapatıyorum, hemen bir alıp çıkacağım diyorum oysa hemen bir alıp çıkacağım patlatmana neden olabilir yapma yüzde elli ihtimaldir işte, onu kapat, o girmeden önce bir saniyeni alır ama aksi halde oradaki tüm huzur dağılır. Oyunda da yaptığımız iş, atmosfer işi. O atmosfer bir kere bozulursa onu toparlamak inan oyuncunun iki kat eforuna mal oluyor çünkü oyuncu tekrar o bütün seyirciyi avucuna alacak, bakın ben burada bir şey yapıyorum diye. Mesela ben Adana da çalışırken Adana seyircisi müthiş güzel tepkiler verirdi, çok yorum yapıyordu, bir oyunda kötü anne oynuyordum Uzaklar oyununda, birinci perde kızına eziyet eden, biraz bağnaz bir anne. Kızı erkek arkadaşıyla ders çalışırken basıyor, doktora götürüyor kızı. İkinci perde de kız evden kaçıyor, kendi hayatını kuruyor, anne-baba bunu ziyaret ediyor. O sahnede ben, benim suçum mu hep benim suçum mu diyorum, bir gün aşağıdan bir seyirci cevap verdi; yok benim suçum eşşoğlu eşek!. Nasıl kızdıysa bana Oyun sırasında seyirciyi fark ediyor musunuz, görebiliyor musunuz? Ben seyirciyi görmüyorum genelde, bizde dördüncü duvar denir, seçmiyorum da. Net gören arkadaşlar da var ama ben bakamıyorum seyirciye. Bilmiyorum bu artı mı eksi mi ama, kendi kafesimin içinde oynayıp çıkıyorum, bir de gözlerim bozuk ondan da olabilir. Ama, kendi adıma söylüyorum bunu, oyundan kopmamak için görmemek benim adıma daha iyi diyebilirim. Öyleyse, oyuncu bütün salonu tek kişi olarak algılıyor? Tabi tepkileri alıyorum, arada söylenen cümleleri bile duyduğum oluyor, ama seni seyretmeye geldi, senin bir rolün var, bu rolü ikna edici oyna, çıktığında sohbet edersin. diye bakıyorum. Selamda ancak gördüysem gülümserim ama mutlaka seyirciyi alkışlarım, önde bir iki sırayı görürsün zaten gerisi mutlaka karanlık oluyor ama onun haricinde onlara o şansı vermeyi seviyorum yani benim için oynuyorlar, benim için bir şey yapıyorlar desin. Ve ben de seyirciye dönüp baktığımda herkesle gözgöze gelmiş olma ihtimalim olsun istiyorum. Tabi oyun açık biçimse zaten seyirciye de laf atıyorsun, oradan da alıyorsun cevabı ya da yabancılaştırma da yapıyorsun. Sahne üzerinde öğrendiklerinizi, bildiklerinizi başka insanlara, öğrencilere aktarmayı düşündünüz mü? Hocalık yaptınız mı hiç? Hangi dili kullanırsan kullan, bildiğinden öte cümle kuramazsın. Ben de bildiğimden başka cümle kuramam. Bildiğim, bir oyunun provasına başladığımda, eğer arkadaşından yardım istersen ve o da sana anlatırsa, bu eğitmek değildir; uyarmak, uyandırmak, dikkat etmektir. Gençlerden isteyenler, abla burada ne yapayım der, eğer gücün yetiyorsa onu seyreder ve ben şurada ikna olmadım, şöyle mi düşünsen dersin, aynı şeyi sen de başkasından istersin. Çünkü aşağıdaki göz önemli Hoca olmakla ilgili ben düşünmedim ama okul ve öğrencilerden talep geldi. Onlara hoca olduğumda bu kadar şirin olmayacağım, canınızı yakarım dedim. İkna etmek üzerine bir meslek icra ediyoruz. Gençlerle birlikte olduğumuzda hep anı düşün, bulunduğun ortamı düşün, burada sen Zehra oynuyorsun, çocukların orada, şartların bu, hadi bunu düşün diyoruz. Kimse Zehra olamaz, sadece Zehra olduğuna ikna eder, kendini de seyirciyi de Kendini parçalamadan da çok güzel dram oynayabilir, bir tek mimik oynatmadan da komedyen olabilirsin. Bu ana sen ikna olduysan, seyirci de ikna olur, yoksa hadi be derler. Ama ikna olma ve bulunduğun
6 Kültür & Sanat 91 > duruma adapte etme, başarıyla gerçekleştiyse, fark etmiyor. Bir oyunda köylü kadını, başkasında İngiliz anneyi oynayabiliyorsun. Rol beş cümleyle, durum üç taneyle sınırlı değil. Herkesin doğrusu kendine. Sadece ikna etmek gerekiyor benim için. Doğru oynamıyor olabilir ama seyirciyi ikna edebiliyorsa başarılıdır. İhtisaslaşma kalıplaşmaya götürür mü bilmiyorum, benim gibi oyna, benim gibi tonla diyorsa yanlış. Hocalıkta şu olmalı; malzemesi ne, nasıl yönlendiririm, nasıl yanlıştan kurtarırım, nasıl abartı çizgilerini steril hale getiririm dersin. Çünkü herkesin malzemesi farklı, her seferinde aynı hamuru yoğurmuyorsun. Ondaki malzemeyi bulup çıkarmaktır, hocalık. Ona kapılar açmak, sen bunu yaparsın, dene diyebilmektir. O zaman karşıdakinin kendine güveni gelince, o şahlanıp gidecektir O keyifli kısmı. Zaten olacak çocuğu da anlarsın. Ben güzel oynamak diye bir terim kabul etmiyorum doğru oynayan güzel oynar. Doğru oynadığında zaten ne güzel oynadı dedirtirsin. Doğrunun ne olduğu, nasıl oynanabileceği çok görecelidir çünkü, karşındaki de seni ikna eder. Karşında yönetmen var, acaba böyle mi olsa, ben böyle düşünüyorum der, sen fikrini söylersin o noktada ikna başlıyor. Bir eserin sahnelenişinde oyuncunun payı nedir sizce? Zaman zaman kendimize de sorduğumuz bir sorudur bu Yazar yazıyor, yönetmen yorumluyor, peki senin durumun ne? Sen sadece malzeme misin? Hayır! Bedenini, ruhunu katıyorsun Yazara da yönetmene de bir şey katıyorsun ve finalde ikisini de devre dışı bırakıp sen kalıyorsun sahnede Yani bencillik yok burada, o anlamda söylüyorum. Aynı amaca hizmet etmek için, ahtapotun kolları gibi, aynı kalp atışı ile altı kol aynı anda hareket edip bir mesafe almaya çalışıyorsunuz. Bunu yakalamak, belki ilahi bir güç Özellikle tiyatroda, seyirci de oyuncularla bir şekilde bağlantı kurup, kendini ifade etmek isteyebiliyor. Bu çaba hakkında ne düşünüyorsunuz? Oyuncunun biraz gizemi kalmalı bence... Çok sıradan, çok günlük olunca bu muymuş oluyor. O gizem korunmalı muhakkak. Mesela yağmur yağıyor kar yağıyor, arabana koşuyorsun, o sırada bir konuşsaydık diyor, ama yağmur yağıyor, kar yağıyor diyorsun. Hasta olursam yarın oyun var. Sen evde yatarsın, müdüründen izin alırsın ama bizim o şansımız yok, biz kırk derece ateşle sahneye çıkacağız, bu bencillik ya da kendini bir şey sanma ya da uzak tutma değil ki, bizde bedenine zarar vermek ceza gerektiriyor. Mesela ben kayağa gidemem, ayağım kırılırsa hakkımda soruşturma açılır, oyunun varsa neden yaptın derler. Neden bakmıyorsun kendine derler. Senin malzemen vücudun, sesin, ruhun, gözlerin, beynin, onları korumaya almaya çalışıyorsun, elinden geldiği kadar. Ben sahnede kırk derece ateşle oyun oynadım. Kostümün
7 92 kollarına mendiller saklayıp, bayılmayayım diye dua edip sahneye çıkan çok arkadaşım oldu. Bence tiyatronun bencil yanı bu. Malzeme insan olduğu için çok önemli Bir sanatçının hasta olmak hakkı yok denecek kadar az Mesela, Komşu Köyün Delisi ni oynarken Ali Hürol un tansiyonu 19/14 oldu, doktor çağıralım, oynama diyorum, kızım seyirci geldi diyor bana Allah korusun ya! Hemşire geldi, dil altı hapı verdi, sahnede hep kontrollü oynadık ki Ali ağabey düşmesin Garip bir terbiye mi?, alışkanlık mı?, adı konmamış bir kural mı?, seyirci geldi mi her şey bitiyor zaten Çok zor Tabii Sözleşmemiz var, orada açıkça şu yazılı, deprem yangın sel gibi felaketler dışında perde açılır. Yani ölmediysen sahneye çıkacaksın. Bu çok ağır bir koşul. Bunun bir derecesi, bir kontrolü olması lazım, karşılıklı güvenle gitmesi ya da birinin sen hastasın, bu gece çıkamazsın demesi lazım. Kararı sana bıraktıkları zaman, seyirci var ya dışarıda, bak işte o geldi diyorsun, müthiş bir vicdani sorumluluk oluyor. Onların gelip de oyunu seyredemeden gitmelerine razı olamıyorsun. Birinin sana; senin ateşin kırk derece, oynamana izin vermiyorum, ne dersen de demesi lazım. Bir de bazen iki oyunda görevin oluyor. Ben mesela çok uzun yıllar iki oyun bir arada götürdüm. Her akşam oyuna gidiyorum, geliyorum. Psikolojik sıkıntıların oluyor, çocuğunu bırakacak yer bulamıyorsun, bunlar sahneye yansımıyor ama senden çok şey götürüyor. Meslek hakikaten çok bencil, her akşam sekizde ok yaydan çıkacak ve on ikiyi vuracak. Sosyal hayatın kalmıyor. Bayramın, haftasonu tatilin yok. Arkadaş grupların dağılıyor, giderek aramıyorlar artık, o yüzden tiyatrocu insanların tiyatrocularla evlenmesi daha doğal, çünkü gece on ikide provam var dediğin zaman seni ancak o anlar. Gece on ikide evinden çıkıyorsun komşuların görüyor, sabah altıda oyun makyajıyla dönerken yine komşuların görüyor. İşi bilmeyen birine anlatamazsın. Tiyatro bencil bir sanat, karşılıklı yarışıp kendi gücünü denediğin bir sanat; sen o kadar bencil olabilirsin ben de bu kadar güçlüyüm, ben senden yararlanayım, sen de benden yararlan dediğin bir sanat. Ama oyuncu olarak senin bencil olma ihtimalin yok, çünkü kolektif yapılan bir iş, bencil olursan sahne kusuyor, seyirciye bakın şunu nasıl oynuyorum dersen seyirci bakmıyor. Zor bir meslek. Nesini seviyorum bilmiyorum. Birine aşık olsan söy-
8 Kültür & Sanat 93 > lersin kaşı kara, gözü kara ama bunun adını koyamıyorsun. O heyecanı mı seviyorum ya da bir şeylerin farkına varabilme kapısını açıyor onu mu seviyorum, ya da kimsenin yapamadığını yapabilmenin tadı mı bu, herkes seni izliyor ya, cumhurbaşkanı bile olsa seni izliyor, sen köşke gidip bir şey sunmuyorsun, o seni izlemek için senin mekanına geliyor, bu yanı mı seviyorum, bilmiyorum. Çünkü çok sıradan insanlar değiliz, çok normal değiliz. Farkındalıklar acı çektiriyor, birçok şeyin farkında olmanın sonucu, bunları anlatmak istiyoruz. Geç Kalanlar ı izlerken neler hissettiniz. İlk kez bir oyununuzun sahnelenmesi nasıl bir duygu? Benim şansım, ekibin çok iyi olması. İlk okumada onları dinledim, hakikaten avuçlarım terledi. Çünkü teksti sevmezlerse yapılacak hiçbir şey yok. Kötü cümleleri söylemeye çalışıp, bir de ikna etmeye çalışacaksın kendi bedenin üzerinden ve beynini ortaya koyacaksın. Bu çok zor. Ama bizde ilk okuma bitti, alkışlamaya başladılar, sorular sordular. Füsun ablaya (Füsun Günuğur) sordum, aklına yatmayan, sevmediğin, rahatsız olduğun neresi varsa bana söyle, çünkü ben buradayım. Serhat Nalbantoğlu nun dediği gibi iyi yazar ölü yazardır ama ben yaşayan yazarım. Onlar da dillerine çok rahat geldiğini, konunun çok cazip olduğunu söylediler. Füsun abla, 35 yıllık sanat hayatımda elime gelen en iyi yazılmış Türk oyunu dedi. Bu benim için çok önemliydi, çünkü meslektaşsın. Doktorun doktoru ameliyat etmesi gibi, sen ona ahkam kesemezsin, yalan söyleyemezsin. O yüzden onlardan öyle bir tepki gelince çok mutlu oldum. Oyunun farklı, zor anlaşılan bir tarz Yönetmenimize zaman zaman tarzı anlatmakta zorlandığım oldu, çünkü ben fantastik şeyleri çok severim. Yönetmenimiz daha sakin, daha gerçekçi Ben özellikle; zorlanabilirler çünkü seyircimiz bunu sevicek dedim. Ekibin emeğiyle çok güzel bir oyun çıktı ortaya, fikirler alındı, tartışıldı. Mesela finali daha kısaydı ama Serhat bey, finali aç dedi bana, korkma, her şeyi açıkla Çünkü çekindiğim yerler oluyor. Ben Serhat beyin bakış açısına da çok güvenirim. O zaman ben bunu rahatlıkla açabilirim dedim. Benim tek derdim, her şeyin adını koyuyor olmayayım, seyirci de yorumlasın idi.. Keşke çok daha önce yazsaymışım demediniz mi Geç Kalanlar ın bu başarı karşısında? Doğrusu bu kadar geç yazmış olduğum için kızdım kendime. Ama gerekçelerim vardı. Başka projelerim de vardı. Kendi görev yaptığın kuruma oyun veriyor olmak farklı bir duygu. Ben dışarıdan biri olsam o kadar rahat verirdim ki, ama şimdi çekiniyorsun. Verdiğin sınav beşe katlanıyor, kendi mesai arkadaşlarım ne diyecek diye düşünüyorsunuz. Emekli olduğumda daha rahat yazarım diye düşünmüştüm. Tiyatroyu, sahneyi bilmeyen biri yazarken öyle hatalar yapıyor ki, toparlaman gerekiyor. Bu da bir ayını alabiliyor. Önce okuma provasında dinliyorsun, sonra sahnede görüyorsun çünkü. Benim avantajım; hangi kelime nasıl tonlanır, kaç dakikada sahne üzerinde nereye gidilip geliniri bilerek yazmak oldu. Yazarken gözünde oynatıyorsun; bu buradan buraya gidecek, bu kelimeyi bu duyguyla söyleyecek diye düşünüyorsun. Dezavantajım aynı kurumda olmam ama şu saatten sonra, ben ilk sınavımı verdim. Bundan sonra eline sağlık dedikleri için çok keyiflendim. Bu adaletçi duygumdan dolayı, bir şeyi laf olsun diye yapamıyorum, yaptığın iş bir cümle bile olsa akılda kalsın istiyorsun. Yaptığını görünce nerede ne yapabileceğini de keşfediyorsun. Çünkü tekstteyken farklı duruyor, sahnedeyken farklı. Bu ekip için söyleyebileceğim en güzel şey, o kadar samimi, o kadar içten ve severek oynuyorlar ki, seyirci bayılıyor onlara. Bu durumu, tekstin de bir parça daha ileriye taşıyor olduğunu görünce, seyri keyifli bir oyun çıkıyor ortaya.
9 94 Yazma sürecindeki duygularınızdan bahsetmek ister misiniz? Yazdığım şeyde sınırlanmamak kaydıyla yazmayı seviyorum. Çünkü yazarken, bir süre sonra oynamaya başlıyorlar. Yazıyorum ya, bir süre sonra, kadın öyle bir cümle diyor ki, genç dönüp ona bir cevap veriyor, ben de aaa! ne söyledi! diyorum. O hallerimi bir gören olsa deli der. O noktadan sonra artık gözünde birileri bir sahneyi oynuyor ve sen aracılık ediyor oluyorsun. Romanda da öyle oldu. Bir karaktere istemediği bir cümleyi söylettiremedim. Yazıyorum, frene basıyor, söylemiyor. Kendi konuşma tarzlarını kendileri belirledikleri için, bir süre sonra hızlı konuşmaya başlayabiliyorlar ve sen sadece yetişmeye çalışıyorsun. O esnada en kızdığım şey çocuklardan birinin gelip anne yemeğe gidebilir miyiz, dışarı çıkabilir miyiz demesi oluyor. Beyin çok hızlı çalışıyor çünkü ve sanatçı olduğun için empati kurup kendini sahnede buluyorsun. Oynuyorsun ya da onları dinliyorsun. Öyle güzel espriler yapıyorlar ki, kalkıp on dakika güldüğümü biliyorum. Ben onların konuşmalarına seyirci gibi tanık oldum. Yerli yazar sıkıntısı var. Yazmak zor iş Mesela biz üniversitede mim dersi aldık Er- dinç hocamdan. O demişti ki; öyle kolay yapın ki seyirci ne var bunda, ben de yaparım desin ve çıksın yapamasın. Yani tekniğine ve kendinize hakim olun Ben bunu yazarlıkta yapıyorum. Kendime has bir tarzım oldu ama gelen cümleler çok sade ve gündelik geliyor. Çok kendinize has, okuyanı, izleyeni hemen içine çeken bir tarzınız var gerçekten de Oyunda da öne çıkıyor bu Hepimizin bildiği ama nasıl dile getirip nasıl yorumlamamız gerektiğini bilmediğimiz şeyleri, belki yüksek sesle dile getirmekten korktuğumuz şeyleri irdeledim biraz. Fazla didaktik olmuş her yeri sildim. Acılara, ilişkilere ışık tuttum kendimce. Ama biliyorum ki bundan sonra da yine aynı hatalar yapılacak, yine aynı acılar çekilecek. Turgut hocam bir seferinde yaz, sen bir yazarsın demişti, ben de hocam biraz malzeme biriktireyim yazacağım demiştim Kızım ne bu, depoya mı atıyorsun? demişti. Dene, oku, gör demişti. Şimdi anlıyorum, her yaşın kendi birikimi farklı. Ben yazar dediğin çok ağır, oturaklı olur diye düşünmüştüm Bence söyleyecek sözü olan insandır yazar. Teknoloji ile aranız nasıl? Teknoloji ilerleyince insanlık azalıyor. Eskiden radyo tiyatrosunu bile komşularla dinlerdik. Şimdi öyle filmler izliyoruz ki, gözünün bebeğine kadar bütün duyguyu, detayı alıyor, hayal gücüne im-
10 Kültür & Sanat 95 > kan bırakmıyor. Teknolojiyi pek sevmiyorum ben. Televizyona bakışınızı da etkiliyor mu peki bu? Orada beni ilgilendiren tek şey, benim oyunumu yerince aktarıp aktaramadığı. Gerçek oyunculuğun sahnede olduğunu bildiğim için çok fazla yakın değilim televizyona. Bir film seyrediyorsun, adamların bilgisayarla yapmadığı kalmıyor, oyuncunun gözünün bebeğine kadar girebiliyor kamera. Teknoloji, dünyadaki oyunculukları ayağıma getiriyor, bunu reddedemem. Ankara seyircisini nasıl değerlendiriyorsunuz? Ankara seyircisi her zaman özel. Bunu sadece ben değil, herkes söylüyor. Ankara seyircisi hakkında, İstanbul dan turneye gidenlere dikkat edin Ankara ya gidiyorsunuz derler. Ankara seyircisi kolay ikna olmaz. Ankara, tiyatronun kurulduğu yıldan beri tiyatronun kaynağı. Ankara seyircisi iyi işi ayırt etmeyi, alkışlamayı çok iyi biliyor. Ancak reddetmeyi tam anlamıyla bildiğini düşünmüyorum. Bir oyunu reddetmekten kastım, oyunun ortasında kalkıp gidilmesi değil elbette. Ancak bakın, ben kendi dostlarımın hepsini aynı seviyede sevmiyorum, hepsi de beni aynı seviyede sevmesin isterim. Birazcık aşağıda sev ama farklı sev. Ben emeğe duyulan saygıyı anlıyorum, bunu takdir etmesini de anlıyorum ama alkışın bir dozu olmalı. Bizde en son çıkan en çok alkışlanır ama öyle bir şey yok aslında. Arada biri öyle bir rol oynar ki, öyle bir kompozisyon çizer ki, minicik bir şeydir, ama yıkar. Artık Ankara seyircisi bunu kapmalı. Farklı oyuncunun farkına varmalı, onu takdir etmeli, yönlendirmeli, ona iyi ki varsın demeli. Ankara seyircisinin saygısını, çok keyifli oluşunu seviyorum. Ama biraz daha televizyona düştü galiba bu ara. Biraz daha popüler olana yönelik kullanıyor tercihini. Belki biraz daha seçici olursa, karşıdaki de ona göre ayağını denk alır. Bu oyunu reddediyorum, bundan hoşlanmadım, bana bunu mu layık gördünüz diyecek kapasitesi olursa, karşıdaki de görücüye gelmiş kız gibi kendini beğendirmeye çalışacaktır. Bundan hoşlanmadım demenin yolu ne olmalı peki? Devlet tiyatrosunda biz memur oyuncuyuz. Sana bir rol verildiyse bunu reddetme şansın yok. Yönetmenin yorumu önemli. Yönetmen ben böyle istiyorum dediyse ve siz seyirci olarak bunu beğenmediyseniz, oyunda tepkinizi oyuncuya gösterirseniz, oyuncuyu çok zor durumda bırakırsınız. Yani oyuncular kendi kararlarıyla hareket etmiyorlar, bütünüyle kendi yorumladıkları gibi oynayamıyorlar. Seyirciye o hakkı veriyoruz biz, yani beğenmemen halinde tepkini göster diyoruz. Diyelim ki ilk perdenin sonunda yarısı çıktı salonun, herkes kendine gelir. Ama ayıp olmasın diye -ki sanatta bu ayıp değildir- ikinci perdenin sonunda alkışa kadar beklersen olmaz. Oyunu beğenmiyor ama ayakta alkışlıyor. Kırmak değil ama eleştirmenin dozu, o oyunun oynanma anında kalkıp gitmek olamaz. En kötü tekstte bile oyuncu inanılmaz efor harcıyor ve böyle bir beğenmeme halinde durumun muhatabı birebir oyuncu değil. Yani, seyircinin mutlaka tepkisini göstermesi lazım, oraya mecburiyetle gelmiyorsun, geldiği zaman da ben bunu beğendim, evet, bana uygun ya da benim tarzım değil deme haklarını, tıpkı televizyonda kanal değiştirir gibi, kullanması lazım tiyatroda da. Ama oyuncu burada en az sorumlu olanıdır. Tamam, kötü oyuncu da var. Kimi oyuncu ben bunu nasıl olsa oynarım deyip oynuyor ve çok güzel bir oyunda çok güzel bir rolü rezil ediyorsa, en son bile çıksa alkışlamayacaksın. Diyeceksin ki daha iyisini yapabilirsin, neden yapmadın ya da bu rol seni aşmış, başka birinin olması lazım, başka biri oynamalıydı bu rolü Seyircinin görevi bunu dile getirmek orada.
11 96 Radyo tiyatrosu devam ediyor mu? Yani aslında devam ederdi ama bazı yanlışlıklar oluyor. Mesela her ocakta bir şeylere zam yapılır, tiyatro biletleri dahil ama orada düşürdüler yazım fiyatlarını. Ben de neden diye sordum, onlar da canım ne olacak, kısacık bir şey yazıyorsunuz zaten dediler. Ben de o zaman siz yazar mısınız dedim ve bıraktım. Hayır amaç zaten birebir para kazanmak değil ama bir taraftan da, evet para kazanmak. Kısa bir skeçte derdini anlatmak daha zor. Küçümsendi gibi bir şey hissedince hemen ayrıldım. Bunun yerine bütçemiz yok, ödeme yapamayacağız, devam eder misiniz denilseydi ben zaten devam ederdim. Radyonun keyfi vardı, yapımcıyı çok seviyordum. Türkiye de emeğinin karşılığını alıyor musun? Hiçbir şeyde alamıyorsun. Acı çekiyorsun, yoruluyorsun, bizde hep sayısal bakılıyor, bir şey yazmış, ne kadar zamanda yazmış, nasıl yapmış, bunun için ne fedakarlık yapmış, biraz insanın bakması lazım. Yeni projeleriniz, halihazırda yazmakta olduğunuz, bize müjdesini verebileceğiniz yeni bir eser var mı? Bu sıralar TRT nin bir projesinde, Keloğlan animasyonu için senaryo yazıyorum. 11. bölüme yaklaştık. Animasyonun yapımı çok zordur. Çizgi film ve animasyon daha farklı tabii. Dublajdan kalan birikimim, animasyon senaryosu yazmak noktasında oldukça yardımcı oluyor. Yaşım kaça geldi bilmiyorum ama hala çizgi film seslendiriyorum ve çok seviyorum. Onları seslendirdikçe de, işi bilerek yazıyor oluyorsun. Hem zorluğu hem de keyfi o. İki ayrı romana daha başladım. Biri daha fantastik, dünya üzerinde öyle bir yer yok ben yarattım. Yazar nasıl bencil olabiliyor? Dünyanın bir köşesinde, iklimi senin, ağacı, yolu senin. Şimdilik çok hızlı gitmiyor. Günde iki-üç sayfa yazarsan dehşet yazdım diyorsun. Bir tane daha öykü-roman yazıyorum. O günümüz kadınıyla ilgili öyle garip bir soru soruyor ki, bilmiyorum, okuyanlar ne yapacak. Çok ilgi çekecek, eminim. Bunlar ne zaman bizimle buluşacak? Hep aynı şeye odaklanırsam hata yaparım korkusuyla iki şeye aynı anda başlıyorum. Birini yazıyorum. O zaten kendini götürüyor. Biraz ara veriyorum sonra ötekine geçiyorum. Bu aralar yazmayı biraz ihmal ettim. Keloğlan senaryoları ile ilgileniyorum. Yazdığım oyunlardan birinin, birinci perdesi bitti. İkincisinde de ne olacağını biliyorum. Çünkü finalden yola çıkıyorum ben. Final insanıyım yani.