Şeker koması neden olur? Şeker koması, kan şekeri seviyesinin yükselmesi ya da azalması sonucu oluşmaktadır. Şeker komasının ya da diğer adıyla diyabetik komanın temelde üç nedeni bulunmaktadır. Şeker komasının iki nedeni tip 1 diyabet ve tip 2 diyabet ile ilişkilidir. Sonuncu neden ise diyabetik hiperglisemik hiperosmolar sendrom durumudur.
Tip 1 diyabet durumunda, şeker komasına kandaki düşük kan seviyeleri olarak da bilinen hipoglisemi ya da kandaki yüksek keton seviyeleri neden olabilmektedir.
Tip 2 diyabet durumunda ise yine diyabetik koma düşük kan şekerinden kaynaklanabilmektedir. Diğer yandan, yüksek kan şekeri seviyeleri olarak da bilinen hiperglisemi de şeker komasına yol açabilmektedir. (1)
Hipoglisemi ve Şeker Koması
Hipoglisemi durumu, kan şekeri seviyeleri çok düşük olduğunda (70 mg / dL’nin altındadır) ortaya çıkmaktadır. Beyin enerji için kan şekerini (glikoz) kullanmaktadır. Beyin düzgün bir şekilde çalışması için gerekli olan kan şekerini bulunmadığında ise kendisini kapatmakta ve kişinin şeker koması geçirmesine yol açmaktadır. (2)
Hipogliseminin, insülin veya oral ilaçları içeren diyabet tedavisinin bir yan etkisi olarak ortaya çıktığı bilinmektedir. Şeker hastaları arasında oldukça yaygın olmasına rağmen hipoglisemi, diyabetik olmayan kişilerde de ortaya çıkmaktadır. Hipogliseminin genel nedenleri ise şunlardır:
- Vücutta aşırı insülin
- Metabolik anormallikler
- İlaçların ve zehirlerin yan etkileri (özellikle de depresyon, sıtma ve hatta aspirin tedavisinde kullanılan ilaçlar)
- Aşırı alkol tüketimi
- İnsülin oluşumunu etkileyen hormonal eksiklikler
- Öğün atlama, uzun süre aç kalma veya açlık
- Karaciğer, böbrekler veya pankreası etkileyen hastalıklara bağlı olarak oluşan organ yetmezliği (3)
Diyabetik Ketoasidoz ve Şeker Koması
Kandaki keton düzeyleri çok yüksek olduğunda ortaya çıkan tip 1 diyabetin ciddi bir komplikasyonu olarak diyabetik ketoasidoz yaşanabilmektedir.
Vücut enerji üretmek için kan şekeri yerine kandaki yağı kullanmaya başladığında, keton seviyeleri yükselmektedir.
Diyabetik ketoasidoz, tedavi edilmezse şeker komasına yol açabilmektedir. İnsülin ve sıvı takviyesi ile derhal tedavi edilmesi gereken acil bir tıbbi durumdur. Diyabetik ketoasidoz etkili bir şekilde tedavi edilmezse ölümle sonuçlanabilmektedir. (4)
Diyabetik Hiperglisemik Hiperosmolar Sendrom
Tip 2 diyabeti bulunan ancak kan şekeri seviyeleri yeterince kontrol altına alınmayan yaşlı insanlarda genellikle görülen bir durumdur. Kan şekeri seviyeleri aşırı yüksek olduğunda ortaya çıkmaktadır.
Diyabetik ketoasidoz durumundan farklı olarak, hiperosmolar sendroma sahip olan bir kişinin normal keton seviyelerine sahip olması gerekmektedir.
Hiperglisemik hiperosmolar sendrom, tedavi edilmediği takdirde şeker komasına neden olmaktadır. Buna ek olarak, hiperglisemik hiperosmolar sendrom, aynı zamanda kalp krizi, inme veya kan pıhtısı gibi kan damarı komplikasyonlarına yol da açabilmektedir. (5)
Şeker Koması Risk Faktörleri
Şeker hastalığı olan herkes şeker komasına girme riski taşımaktadır. Tip 1 diyabeti bulunan hastalar, kan şekeri ve diyabetik ketoasidoz seviyelerinin düşmesi nedeniyle özellikle risk altında görülmektedir. Diyabetik hiperosmolar sendrom nedeniyle ise tip 2 diyabet sahibi olan hastalar risk altındadır.
Şeker hastalığının tipine bakılmaksızın, aşağıdaki faktörler diyabetik komplikasyon riskini yükseltebilmektedir:
- İnsülin almada başarısızlık
- Travma, hastalık veya ameliyat
- Kötü yönetilen şeker hastalığı
- İnsülin dozlarının atlanması
- Alkol tüketimi (alkol kan şekeri düzeylerini düşürebilmekte ve hipoglisemiden kaynaklanan diyabetik komaya neden olabilmektedir)
- Uyuşturucuların yasadışı kullanımı (ilaçlar kan şekeri seviyelerinin aşırı artmasına ve diyabetik komanın oluşum hızını yükselmesine yol açabilmektedir) (6)
Şeker Koması Nedir?
Şeker koması ya da diyabetik koma, bilinç kaybına neden olan ve hayatı tehdit eden bir diyabet komplikasyonu olarak tanımlanmaktadır. Diyabet hastalığı varsa, tehlikeli derecede yükselen kan şekeri yani hiperglisemi veya tehlikeli derecede düşen kan şekeri yani hipoglisemi, şeker komasına yol açabilmektedir.
Kişi şeker komasına girdiğinde canlıdır, ancak manzaraları, sesleri veya diğer uyarı türlerini algılayamamaktadır veya kasıtlı olarak uyarı sinyallerine tepki verememektedir. Tedavi edilmediğinde, diyabetik bir koma ölümcül sonuçlara neden olabilmektedir.
Şeker komasının korkutucu sonuçlara neden olabileceği ihtimali bulunsa da, gerekli önlemleri almak için adımlar takip edilebilmektedir. Diyabet hastalığı için oluşturulan tedavi planına uymak durumu kontrol altında tutmayı sağlamaktadır. (7)
Şeker Koması Belirtileri
Şeker koması nasıl anlaşılır? Belirtiler hastanın sahip olduğu şeker hastalığı tipine bağlı olarak değişebilmektedir. Şeker koması başlangıcında genellikle birçok belirti ortaya çıkmaktadır. Yüksek ve düşük kan şekeri seviyelerine bağlı şeker komasında belirtiler farklılık gösterebilmektedir.
Düşük kan şekeri (hipoglisemi) nedeniyle oluşan şeker koması belirtileri şunlardır:
- Anksiyete
- Zayıflık
- Yorgunluk
- Baş dönmesi
- Mide bulantısı
- Karışıklık
- Ani acıkma
- Konuşma zorluğu
- Artan terleme
Yüksek kan şekeri (hiperglisemi) nedeniyle oluşan şeker koması belirtileri şunlardır:
- Susuzluğun artması
- İdrar sıklığının artması
- Ağız kuruluğu
- Karın ağrısı
- Artan kalp atış hızı
- Mide bulantısı
- Uyuşukluk
- Yorgunluk
- Meyveli nefes kokusu (8)
Şeker Koması Tedavisi
Şeker koması nasıl geçer? Şeker komasına karşı uygulanacak olan acil tedavi yöntemi, kan şekeri seviyenin çok yüksek veya çok düşük olmasına bağlı olarak değişmektedir.
Kan şekeri seviyesinin çok yüksek olması durumunda uygulanabilecek tedavi yöntemleri şunlardır:
- Sıvı takviyesi içim serumla tedavi
- Hücrelerin doğru şekilde çalışmasına yardımcı olmak için potasyum, sodyum veya fosfat takviyeleri
- Dokuların kandaki glikozu emmesine yardımcı olmak için insülin
- Altta yatan herhangi bir enfeksiyon için tedavi
Eğer kan şekeri seviyesi çok düşükse, kan şekeri düzeyinin hızla yükselmesine neden olacak bir glukagon enjeksiyonu yapılabilmektedir. Kandaki şeker seviyelerini yükseltmek için damardan dekstroz da verilebilmektedir.
Kan şekeri normal seviyeye ulaştığında ise kişi şeker komasından çıkmakta ve bilinç genellikle geri gelmektedir. (9)
Şeker Koması İçin Hangi Doktora Gidilir?
Şeker koması teşhisi ve tedavisi için aile hekimi, dâhiliye uzmanı (iç hastalıkları uzmanı), çocuk doktoru, endokrinolog (metabolizma hastalıkları uzmanı) ve diyetisyenden yardım alabilirsiniz. (10)