Her çocuk özeldir ve kıymetlidir. Hele de bu çocuk kendimizinse… Onu gözümüzden bile sakınır her ihtiyacını vaktinde karşılamanın telaşını yaşarız. Ancak konu eğitim ve sağlıksa daha da bir telaş yaptığımız gerçektir. Bu telaş bizi aceleciliğe ve hemen sonuç almaya zorlar ama bazı durumlarda beklemek gerekebilir. Mesela okul öncesi dönemi çocuklarda DEHB tanısını bir anda net olarak koymak zordur. Çünkü bu yaşlarda genellikle çocuklar çok hareketli ve öz denetimlerinin yetersiz olduğu dönemdedirler. Bu yüzden aceleci olmadan, güçlü şüpheleriniz de varsa çocuğunuzun öğretmeni ve bir uzman eşliğinde kesin kanaat oluşana kadar takip edilmelidir.
Çevremizdeki insanların bir kısmı aşırı hareketliliğin yüksek zeka belirtisi olduğuna, bir kısmı da bunun bir zeka sorunu olduğuna inanır. Oysa DEHB olan çocukların, halk arasında bilinenin aksine çoğunlukla zeka sorunu yoktur ve normal zeka düzeyine sahiptir. Ancak yaygın gelişimsel bozukluk (otizm) tanısı olan çocuklarda gözlenen DEHB sorunları eğitimi engelliyorsa, çocuğun kendisine zarar vermesine neden oluyor ve sizi zorluyorsa, DEHB’ dan bağımsız ve farklı bir açıdan ele alınarak değerlendirilir.
DEHB olan çocuklarda okul öncesi dönemde istediği olmadığı zaman ağlama, bağırma, kendini yerlere atma, başını duvarlara vurma gibi agresif davranışlar görülür. Bu çocuklar sonucunu düşünmeden korkusuzca davranışlarda bulunur. Yürürken sıklıkla bir yerlere çarpar. Okul döneminde ise ders süresince yerinde oturamaz, devamlı sınıfta dolaşır, bu davranışları engellendiği zaman eşyalarını yere düşürmüş gibi yapıp onları almaya çalışır, arkadaşlarını sürekli konuşturur ve yerinde duramaz. Bu davranışlar her çocukta var gibi görünse de bizim aradığımız şey davranışların aşırı olmasıdır.
İlkokula başladığında çocuğunuzun hayatı artık sınıfta uyulması gereken kurallar ve zihinsel çaba göstermesi gereken işlemlerle doludur. Ders sürecinde sınıfta oturması, sorunsuzca dersi işlemesi, tahtada yazılanları dikkatlice defterine geçirmesi ve sorulan soruları yanıtlaması beklenir. İşte tüm bu işlemler DEHB olan bir çocuk için zorlayıcı olduğundan dersle alakaları yokmuş izlenimi verir. Bu yüzden de öğretmenlerin genel olarak çocuğunuz için izlenimi; sınıf düzenini bozduğu ve dersi takip etmediği yönünde olur.
Bu çocukların bisiklet kullanma, top oynama gibi koordine gerektiren durumlarda da güçlük yaşama ihtimalleri yüksektir. Matematiksel işlemlerde eldeyi unutma, çıkarma işlemi olduğu halde toplama yapma gibi sorunları sık sık yaşarlar. Sağ-sol ayrımında da zorlanabilirler. Bu durumdaki çocukların en belirgin özellikleri yazı yazmada sorunlar yaşamalarıdır. Bu çocuklar yavaş yazarlar ve bazı harfleri atlayabilirler. Kendi öğrencilerimde genel olarak gördüğüm durumlardan biri de kelimeler arasında boşluk bırakmadan yazmalarıdır. Ayrıca b,d,p,s gibi harfleri hem yazarken hem de okurken karıştırırlar. Diyalog kurmada önemli kısımları kaçırdıkları için sorun yaşarlar.
Çocuklardaki DEHB kaynaklı başarısızlıklar kendileri hakkında olumsuz düşünceler geliştirmelerine neden olur. Bunun sonucu olarak önemli bir görev ya da sorunla karşılaştıklarında dikkatleri daha fazla kayar ve bu durum hem okul hem de sosyal hayatlarını olumsuz etkiler.
Günümüzde çocukların bu tanı ile dışlanmasına yönelik ailelerin endişeleri erken değerlendirmelere engel olmaktadır. Ancak gün geçtikçe bu güçlüğü yaşayan çocuklar daha da doğru değerlendirilebilmektedir. Böylelikle çocuklarınızın daha pratik, kendileriyle ve çevreyle daha barışık, daha çabuk karar veren, daha üretken bireyler olmaları kapısı aralanmaktadır. Bu yüzden beklemenizin size zaman kaybettirmekten başka bir şey sağlamayacağını ve çözümü sadece ertelemiş olacağınızı unutmamalısınız.