Posta İşleme Merkezi CÖZUM İZMİR 18 Nisan 2014 P.P. 29 EKONOMiK 18 - 25 Nisan 2014 Yıl: 21 - Fiyatı: 5 TL. DA N I Ş 21 YA AKTÜEL EKONOMİK - POLİTİK GAZETE [email protected] www. ekonomik-cozum.com.tr nükleer Nükleer Teknoloji Bilgi Platformu (NükTe) Koordinatörü Fizik Yüksek Mühendisi Adil Buyan, Doç.Dr. Coşkun Küçüközmen’in sorularını yanıtladı. Artan elektrik ihtiyacını karşılamada nükleer enerjiye gereksinim duyulduğunu belirten Buyan, “Endişeye gerek yok” diyor. ADIL Buyan’ı 2011 yılında ODTÜ Uygulamalı Matematik Enstitüsü’nde verdiğim enerji dersine konuk olarak davet etmiştim ve kendisi de kırmayıp gelmişti. Derste anlattıkları halen kulaklarımda. O günden bugüne 3 yıl geçti, hem neler olup bittiğini, hem de şu nükleer işini konuşmak istedim. Zira bu konuda tabir-i caizse sapla saman birbirine karışmış durumda. Adil Buyan’ın bizlere yaptığı konuşma sonrasında ne kadar az bildiğimizi, bu bildiklerimizin çoğunun da eksik ya da yanlış olduğunu fark etmiştik. Şimdi konuyu daha detaylı irdeleyeceğiz. Coşkun Küçüközmen’in Röpotajı n 5 RÖPORTAJ EKONOMiK CÖZUM 18 - 25 Nisan 2014 Son şansımız nükleer >> 05 Nükleer Teknoloji Bilgi Platformu (NükTe) Koordinatörü Fizik Yüksek Mühendisi Adil Buyan, Doç.Dr. Coşkun Küçüközmen’in sorularını yanıtladı. Artan elektrik ihtiyacını karşılamada nükleer enerjiye gereksinim duyulduğunu belirten Buyan, “Endişeye gerek yok” diyor. Doç. Dr. Coşkun Küçüközmen Prof. Dr. Adil Buyan Ankara Üniversitesi Fizik Mühendisliği bölümünden 1976 yılında Elektronik Yüksek Lisansı derecesiyle mezun oldu. Ankara ve İstanbul’daki öğretim üyeleri, kamu ve özelde çalışan meslektaşları birlikteliğiyle 2006 yılında NükTe – Nükleer Teknoloji Bilgi Platformu’nu kurdu. Yaklaşık 400 üyesi bulunan söz konusu Platform’un Koordinatörü olarak görev yapıyor. [email protected] S ayın Adil Buyan’ı 2011 yılında ODTÜ Uygulamalı Matematik Enstitüsü’nde verdiğim enerji dersine konuk olarak davet etmiştim ve kendisi de kırmayıp gelmişti. Derste anlattıkları halen kulaklarımda. O günden bugüne 3 yıl geçti, hem neler olup bittiğini, hem de şu nükleer işini konuşmak istedim. Zira bu konuda tabir-i caizse sapla saman birbirine karışmış durumda. Adil Buyan’ın bizlere yaptığı konuşma sonrasında ne kadar az bildiğimizi, bu bildiklerimizin çoğunun da eksik ya da yanlış olduğunu fark etmiştik. Şimdi konuyu daha detaylı irdeleyeceğiz. Coşkun Küçüközmen: Öncelikle yoğun gündeminizde vakit ayırdığınız için teşekkür ederiz. Konuya bir başlangıç yapmak gerekirse nükleer enerjiyi nasıl tanımlayabiliriz? - Söyleşi imkânı için ben de teşekkür ederim. Evet, öğrencilerinizle zevkli bir ders yapmıştık. Zaman geçirmeden konuya girmek isterim. Öncelikle nükleer enerji ve nükleer teknoloji tanımından başlayalım. Atomların parçalanmaları (fisyon) ya da birleşmeleri (füzyon) esnasında ortaya çıkan enerjiye “Nükleer Enerji” (NE) denir. Bu konuyu işleyen teknolojiye de “Nükleer Teknoloji” (NT) denilir. Nükleer teknolojinin iki alt grubu vardır. Nükleer Enerji (NE) ve Nükleer Teknikler. Nükleer Santraller ise bu büyük enerjiyi elektrik olarak insanlığın hizmetine sunan büyük güç santralleridir. Tamamen termik santral mantığı ile çalışır. Basit bir ifade ile yüksek sıcaklıkta elde edilen buharın türbinlerde elektriğe çevrilmesinden başka bir şey değildir. Tek fark yakıt olarak kömür değil uranyum kullanılmasıdır. Isıl reaksiyon; kömürde kimyasal, uranyumda nükleer olarak gerçekleşir. NÜKLEERDEN ELDE EDİLECEK ELEKTRİK DOĞAL GAZDAN DAHA UCUZ Coşkun Küçüközmen: Hocam Türkiye’de elektrik enerjisi talep projeksiyonu dikkate alındığında nükleer elektrik santralına gerçekten ihtiyaç var mıdır? Yoksa bizim de bir nükleer santralimiz olsun, gelişmiş ülkeler arasındaki yerimiz daha da saygınlaşsın mı diyoruz? - Ülkemizin yerli enerji kaynağı çok büyük ölçüde hidrolik ve kömür enerjisidir. Su kaynaklarımız hem sınırlı hem de azalma eğilimindedir. Mevcut hidrolik kapasitemiz bugün 22.750 MW olarak %35’lik bir talebi (kapasiteyi) karşılamakta olup ülke kapasitemiz 30.000 MW’nin biraz üzerindedir. Kömürde ise ısıl değeri 1100-2200 kkal’dir. Kömürlerimiz mevcuttur. Ancak bunların değerlendirilmesi yerine doğalgaz ithaline yönelme gerçekleşmiştir. Bu da cari açığımızın içinden çıkılmaz hale gelmesinin en önemli nedenlerinden biri olmuştur. Elektrik üretiminin %50 civarında doğalgaz çevrim santralleri üzerinden yapılması bu sonuca neden olmuştur. Tüm bu gelişmeler karşısında baz (ana) enerji kaynağı içinde olan son şansımız Nükleer Santral olmaktadır. Bu enerji kaynağını ulusal bir kaynak olarak görmek gerekir. Yakıt gideri doğalgaza nazaran 21 kat daha ucuz olmaktadır. Sayısal olarak örneklendirecek olursak “8,2 milyar ABD doları tutarında doğalgazdan elde edilecek aynı miktarda elektrik için sadece 400 milyon dolar tutarında bir Uranyum yakıta gereksinim vardır.” Bunu nükleer santrale ve teknolojiye sahip Güney Kore Teknoloji Bakanı ifade etmiştir. Doğalgaz bir yıl gibi kısa sürede ve hızlı bir şekilde 1 milyar dolarlık yatırımla kurulabilir. Ancak elde edilecek elektrik çok pahalıdır. Nükleer ise 4-5 yılda ve 3,5 - 4 milyar dolarlık bir başlangıç yatırımıyla kurulur ancak elde edilecek elektrik çok ucuzdur. ABD 2008 yılı elektrik maliyet değerleri nükleerde 2cent/kw, kömürde 3cent/ kws, doğalgazda ise 8 cent/kws’dir. Kıyaslama açısından ifade edecek olursak Türkiye’de doğalgaz elektriği 12cent/ kws civarındadır. Coşkun Küçüközmen: Nükleer karşıtı bir grup, hareket hatta lobi var. Her fırsatta başta rüzgâr ve güneş enerjileri olmak üzere yenilenebilir enerji kaynaklarımızın rahatlıkla nükleer enerjinin yerini doldurabileceğini söylüyorlar. Bu iddiaları düşünerek bir kez daha soralım; nükleer santrale gerçekten gereksinimimiz var mıdır? - Çok bilinen bir ayrımdır, enerji kaynakları baz (ana) ve yenilenebilir olmak üzere iki gruba ayrılır. Üniversitelerde birini diğerinin yerine ikame ettiğinizi söylerseniz sınıfta kalabilirsiniz. Buradaki sorun “kapasite faktörü” meselesidir. Bu sebeple 1000MW’lık bir santral ile rüzgar türbini aynı elektriği üretemez. Bunun için 4000-5000 MW gücünde rüzgâr yatırımı gerekir. Fotovoltaik (PV) olarak ifade edilen güneş panellerinde ise durum %50 daha azdır. Bunlar birer teknolojik olgudur; bugün için tartışıla- Coşkun Küçüközmen: Bir diğer konu da güvenlik konusu. Halen aktif olan, yani kullanılmakta olan nükleer santral teknolojilerini güvenlik açısından değerlendir misiniz? İnsan ve çevre açısından taşıdıkları riskler hakkında bizleri bilgilendirebilir misiniz? - Nükleer Santral kazalarında en büyük risk ana kazanda meydana gelecek bir yarılma ile yakıtların açığa çıkarak çevrenin radyoaktif atıklar ile kirlenmesidir. En büyük örnek ve felaket 1986 yılındaki Çernobil kazasıdır. Ancak 1979 yılında ABD New York yakınlarında yaşanan benzer kazayı bilen çok azdır. Bunun da tek sebebi “Nükleer Santral tamamı ülkemizde yapılacak Nükleer Santrale önceden uygulanacaktır. NÜKLEER, ÇEVREYE EN AZ ZARAR VEREN ENERJİ KAYNAĞI Coşkun Küçüközmen: Nükleer enerji konusunda bir diğer endişe kaynağı da nükleer atıkların ne olacağı sorunudur. Bu konuda neler söylemek istersiniz? - Dünyada bilim camiası çevreye en az zarar veren ana (baz) enerji kaynağı olarak nükleer santrali kabul etmiştir. Bacası yoktur. Atmosfere atık bırakmaz. Kullanılmış yakıt çıktısı Kömür santralleri ile asla kıyaslanamaz. Yılda 2 milyon ton kömür yakan bir santral 6 milyon NükTe PLATFORMU NASIL KURULDU? Ülkemizde uzun yıllardır nükleer enerji alanında konunun birinci dereceden sahibi olan fizikçiler yerine başka disiplinlerdeki mühendis arkadaşlarımızın medyada yer aldıklarını gördük. Tartışma programlarında yer almayan meslektaşlarımız duruma oldukça içerleseler de bir çözüm üretemediler. Fizikçi ve sanayici bir meslektaşımız ile “ne olacak bu nükleer enerjideki halimiz” diye konuşurken “Nükleer Teknolojideki ve Nükleer Enerjideki” söylentileri ortadan kaldırmak için bir araya gelerek bir platform kurma fikri gelişti. NükTe ilk anda hızla gelişip Türkiye çapında katılımlar ile 400 üyeye sahip bir platformdur. 2007 yılında www.nukte.org adresinde bir web sitesi açarak halkı bilgilendirme konusunda toplumsal görevini yerine getirmiştir. Prof. Dr. Adil Buyan bu tarihten itibaren Platform Koordinatörü olarak görev yapmaktadır. Bu konuda yöneltilen soruların bilimsel şekilde yanıtlanmasından amacımız; halkımızı bilgilendirmek, nükleer, radyasyon, enerji konularındaki söylentileri ortadan kaldırmak ve toplumun bazı kişilerce nükleer ve radyasyon konusunda yanlış bilgilendirilmesini önlemektir. cak bir konu değildir. Ancak medyada Türkiye’nin enerji sorunun rüzgâr ya da güneş ile çözeceğini iddia edenler elbette çıkacaktır. Bu bir bilgi ve teknoloji sorunudur. Söylemleri keşke doğru olsa, böylece dünyanın enerji sorunu da biterdi. Coşkun Küçüközmen: Hocam bu durumu biraz da istatistiklerle ifade etsek. Örneğin elektrik elde etme amaçlı nükleer santraller bakımından dünyadaki mevcut durum ve gidişat nasıldır? - Bugünkü sayısal değerler çok çarpıcıdır. Çalışmakta olan nükleer santral sayısı 434’tür. İnşaat halindeki santral sayıları ise Çin’de 29, Rusya’da 10, Hindistan’da 6, ABD’de 5 ve diğer ülkeler ile toplam 72 adettir. Projesi yapılan ise 173 adettir. Bu tarihi bir rekor olup, nükleer santral sayıları hızla azalmaktadır ya da ABD NS’den vazgeçmiştir gibi cümlelerin sadece birer söylentiden ibaret olduğunun belgesidir. Elbette yeterli sayıda nükleer santrale sahip ABD, Fransa ve Japonya’nın yeni santral yapması oldukça düşük bir seçenektir. Doğal olarak enerji açığı olan ülkeler gerek gördükçe nükleer santral yatırımı yapacaktır (www.nukte.org Nükleer Santral Borsası). Koruma Kabuğu”nun mevcut olmasıdır. Tüm kirlilik bu kabuk içinde kalarak çevre ve insanlar korunmuştur. İşte Çernobil’de bu güvenlik kabuğu mevcut olmadığından çevre ciddi zarar görmüştür. Ülkemizde de “güvenlik kabuğu” olmadan santral inşası mümkün olmayacağı için halkımızın endişe edeceği bir durum söz konusu değildir diye düşünüyorum. Ayrıca Fukuşima’daki Tusunami sonrası alınan ek güvenlik önlemlerinin olarak bir TIR olarak ifade edeceğimiz bu hacimdeki yakıttan dilediğiniz kadar stok ederek elektriğinizi uzun yıllar için garanti altına almanız olasıdır. Ancak benzerini doğalgazda yapmanız olası değildir. Hidrolikte ise tabiata bağımlısınızdır. Stoklanabilir ve en ucuz yakıt giderine sahip olduğu için de “ulusal” bir enerjidir ifademizin gerçekliği ortadadır. Coşkun Küçüközmen: Nükleer santral konusunda en çok tartışılan konulardan biri hiç şüphesiz nereye kurulacağı. Santrallerin yer seçim sürecini nasıl değerlendiriyorsunuz? - Nükleer santral yatımları dünyada 2000’li yıllara kadar tek tek yapılırdı. Daha sonra artan maliyetleri azaltmak amacı ile çoklu olarak dört ya da altı nükleer santralin bir arada bulunduğu site (plant) şeklinde tasarlanmaya başlanmıştır. Bunların ilki G.Kore Yanggwang alanı olup 6 nükleer santral mevcuttur. Ülkemizde yapılacak Nükleer Santral bölgeleri için de bu “Site” adını kullanmamız daha doğrudur. Yıllar önce yeri belirlenen Mersin-Akkuyu Sitesi (4 Nükleer santral) sonrası Sinop ikinci nükleer santral sitesi olarak belirlenmiştir ve yine 4 nükleer santral yapılacaktır. Henüz kesinlik kazanmayan üçüncü bir sitede de 4 nükleer santral olacaktır. Muhtemel adreslerinin “İğneada” ya da “Akçakoca” olabileceğini düşünmekteyiz. KENDİ YERLİ SANTRALİMİZİ YAPABİLMELİYİZ Coşkun Küçüközmen: Hocam diyelim nükleer santrali yaptık, artık ele güne Türkiye artık bir nükleer teknolojiye sahip ülkedir diyebilecek miyiz? ton CO2 salar, 600 bin ton kül ve birçok çıktıları olur. Nükleer santral ise yılda 30 ton yakıt tüketir, bunun sadece %3,6’sı riskli atıktır ve ağırlığı 1 ton olup hacmi bir büyük tencere kutusu (38x38x38cm) ebadındadır. Ayrıca göçe neden olmaz. 6km2’lik bir alana rahatlıkla kurulabilir. Kamulaştırma gerektirmez. Hidrolikten sonra en ucuz elektriği üretir. Greenpeace kurucularının üçü, nükleerde yanlış yaptıklarını kabul etmesinden sonra ayrılarak EFN (environmentalists for nuclear energy) hareketini kurmuşlardır. Bruno Comby tarafından kaleme alınan “Nükleer Enerji İçin Çevreciler” adlı kitap aslında bir özür anlamı taşımaktadır. Türkçe’ye çevrilen kitap 2006 yılında Pelikan Yayınevi tarafından basılmıştır. Coşkun Küçüközmen: Bu çerçevede görünen o ki santraller maliyetler ve dışa bağımlılığın azaltılması açısından stratejik bir yatırım. Kurulum, birim enerji maliyeti ve santral sökümü, atıkların uzaklaştırılması açısından bir değerlendirme yapmak ister misiniz? - Nükleer santral bulunduğu ülke için ulusal bir yatırımdır. İlk yatırım sonrası sadece yakıt gerekecektir. Bin MW’lık bir nükleer santral 90 ton civarındaki yakıtı 3,5 yıl kullanabilmektedir. Hacim - Dünyada nükleer santrale sahip 30 ülke mevcuttur. Ancak nükleer teknolojiye sahip sadece 11 ülke vardır. Burada NükTe Platform’un dileği, görüşü Türkiye bu teknolojiye sahip ülkeler arasında yer almalıdır şeklindedir. Yani ülkemiz kendi yerli santralini yapabilmelidir. Bunu yapacak mühendislik ve teknolojik kapasite mevcuttur. Sadece organizasyon eksikliği vardır kanaatimizce. Bu konuda ciddi olmazsak aynı Devrim otomobili ya da uçak sanayimizin karşılaştığı sürece benzer bir süreçle bu yarışın dışına itilebilir, sadece nükleer santrali olan 31’inci ülke oluruz. Yerlileştirme konusunda NükTe Platform’un sanayicilerimizi bilgilendirme toplantılarına katılmasının ana sebebi de budur. ÜLKEMİZ 12 ADET NÜKLEER SANTRAL SAHİBİ OLACAK Coşkun Küçüközmen: Hocam inanın zamanın nasıl geçtiğini anlayamadım. Sanırım bitirmemiz gerekiyor. Son olarak bugünkü tartışmalar çerçevesinde Türkiye’de yapılması planlanan nükleer santraller hakkında derleyip toparlayıcı son sözlerinizi alabilir miyiz? - Ülkemiz 3 nükleer santral sitesi ile 1200MW gücünde 12 adet nükleer santral sahibi olacaktır. Mersin-Akkuyu, Sinop ve adı henüz açıklanmayan bir ilimiz. Bunların toplam gücü 14.400MW civarı güç ile elektrik enerjisi pastasındaki payı 2030 yılında %12 mertebesine ulaşabilecektir. Bu süreçte en önemli konu yerli sanayimizi konuya katarak yerli Nükleer Santral tasarımımızı geliştirmektir. Yoksa sadece nükleer santral ithalatçısı bir ülke oluruz.