16:24 - Galatasaray maçı ne zaman?
15:44 - Kulüplerden Elazığ’a destek!
15:58 - Depremzedelere Arçelik desteği!
15:21 - Transfer dönemi uzatıldı
Değerli okuyucular, Elazığ’da 24 Ocak 2020 tarihinde yıkım ve can kaybı olan büyük bir deprem yaşadık. Sizlere bu yazımda afetler, afetlerde sağlık hizmetleri ve afetlere hazır mıyız konularında bilgi vermek istiyorum.
Toplumun olağan yaşam düzenini bozan, baş etme kapasitesini aşan, yardım gereksinimi doğuran, can ve mal kaybı ile sonuçlanan olağandışı olaylar “afet” olarak adlandırılır. Afetler doğal (deprem, sel, fırtına, volkanik patlama vs) ve yapay afetler olarak ikiye ayrılır. Yapay afetlerde istemli yapay afetler (savaşlar, sabotajlar) ve ihmal ve kazalardır (nükleer santral kazaları, yangınlar, patlamalar). Dünyada olan afetlerin ilk sırasında “sel” yer almakta, bunu rüzgâr, deprem, kıtlık ve sivil kargaşa takip etmektedir. Ülkemizde yerküre yapısına bağlı depremler birinci sırada yer almaktadır. Türkiye topraklarının büyük bölümü 1. ve 2. derece deprem kuşağındadır. Bu durum insanlarımızın devamlı bu tür bir afete hazırlıklı olmasını gerektirmektedir.
Bu yazıda olaya daha çok sağlık açısından yaklaşım sağlamaya çalışacağım. Afetlerde sağlık kuruluşlarının ve sağlıkçıların asıl görevi arama kurtarma çalışmalarından sonra başlar. Tabii ki afetlerin sessiz döneminde hazırlık ve organizasyon faaliyetleri tamamlanmalı, özellikle afetlerde sağlık organizasyonlarında halk sağlığı uzmanlarının görüşleri alınmalıdır.
Afet öncesi dönemde, yani iki afet arasında yer alan afetin görülmediği sessiz dönemde sağlık sektörü ile ilgili örgütlenme, iş ve eylem planlamalarının yapılması, ilgili personele eğitimlerin verilmesi önemlidir. Afet anında sağlık sektörünün esas görevi afette yaralanan ve sağlık personeline/birimlerine ulaştırılabilenler içinde, ölümleri ve sakatlıkları azaltmak için gerekli müdahaleleri yapmaktır.
Bu nedenle yerleşik sağlık birimleri mümkün olduğu kadar yerlerini terk etmemeli, afet bölgesine sağlık ekibi göndermek gerekiyor ise afetten etkilenmemiş bir bölgeden gönderilmeli, yerleşik sağlık birimleri zarar görmüşse sahra yerleşkeleri gibi acil sağlık istasyonları oluşturularak sağlık personeli buralara kaydırılmalıdır. Büyük çaplı bir afette ilk yaralı toplanma istasyonları, ilk yardım ve hasta ayırım/triage birimleri derhal göreve başlayacak şekilde organize edilmelidir. Özellikle müdahalelerin düzenli yapılabilmesi açısından olayla ilgili sağlık çalışanlarınca hasta ayırımlarının ve sevkiyatının yapılması oldukça önemlidir. Sağlık sektörünün esas ağırlıklı görevi afetten sonra başlamaktadır. Çünkü afetle birlikte bozulan yaşam çevresi sağlıklı hale getirilmezse, bunlarla ilgili koruyucu sağlık önlemleri alınmazsa, insanlar arasında hastalık ve ölüm oranları artacaktır. Afetlerde artan salgın ve endemik hastalıklardan; gıda ve su kaynaklı olan tifo ve kolera, vektörlerle yayılan veba ve sıtma, temasla yayılan hepatit A ve shigellozis, solunum yolu ile yayılan kızamık ve nezle gibi hastalıklarla mücadele edilmelidir. Afetlerin etkisinde kalanlarda; şok, kolay etkilenme ve telkin altında kalma, öfori/ajitasyon, abartılı tepkiler ile kendisini gösteren “Afet Şok Sendromu”na da dikkat edilerek, gerekli ruh sağlığı müdahaleleri yapılmalıdır.
Ayrıca; temiz ve yeterli su sağlanması, tuvaletler, çöpler, vektörlerle mücadele, yıkanma/çamaşır yıkama yeri, başıboş köpeklerle mücadele, ölülerin gömülmesi, aşılama hizmetleri, bulaşıcı hastalıkların kontrolü gibi sağlık hizmetleri sıhhi koşullarda ve sağlık çalışanları gözetiminde ve işbirliğinde yapılmalıdır.
Sizlere deprem özelinde bazı yapılması gereken bireysel davranışlardan da bahsetmek istiyorum. Her şeyden önce olması gereken tabi ki sağlam konutlarda yaşamaktır. Ancak her ne olursa olsun konutun yıkılabileceği düşünülerek bazı tedbirleri ve davranışları ihmal etmemek gerekir. Evinizde aile bireyleriniz ile hayat üçgeni oluşturabilecek (bir kolon ile kuvvetli bir ev eşyası birlikteliği gibi) bir toplanma bölgesi belirlemelisiniz. Evinizin bu bölümünü yakınlarınıza bildirmelisiniz. Herhangi bir yıkım sonrası yakınlarınızın sizi nerede arayacaklarını bilmeleri hayat kurtarıcı olacaktır. Ayrıca, burada bir deprem çantanız devamlı hazır olmalıdır. Deprem çantanızda bir battaniye, iki adet bir buçuk litrelik su, iki büyük peksimet/bisküvi paketi, bir düdük ve bir ışık kaynağı bulunması gereken asgari malzemedir. Bunlar küçük bir çantaya sığabilir. Toplanma noktanızda mümkünse başınıza yastık gibi yumuşak malzeme koyarak sarsıntının bitmesini bekleyiniz. Sarsıntı anında özellikle üst katlarda iseniz kesinlikle bina merdivenleri ve asansörleri kullanmayınız. En ilk çökmeler burada olmaktadır. Zemin kat ve birinci katlarda binayı hızlıca terk edebilirsiniz. Üst katlarda sarsıntının bitimiyle birlikte binayı hızlıca terk ediniz.
Dünya durdukça insanlar afetlerle karşılaşacaktır. Önemli olan afet öncesinde gerekli önlemleri alabilmek ve afetleri en az zararla atlatabilmektir. Her türlü afette devletlerin birincil görevi yurttaşlarını koruyabilmektir. Yanı sıra insanlar bireysel ve toplumsal birlikteliklerini en üst düzeyde tutmalıdır.