Asbest Nedir?
Asbest lifli yapıda bir mineraldir.Asbest lifleri ısı ve elektrik geçirmemesi ve kolay işlenebilmesinden dolayı inşaat, tekstil ,gemi ve sanayinin birçok kolunda kullanılmıştır.
Asbest Anadolu nun birçok yöresinde bulunmakta ve halkımız tarafından bilinçsizce kullanılmaktadır. Köylüler, asbesti evlerinin damlarına sermek, evlerini badana yapmak için ve küçük çocuklarda pudra yerine kullanırlar. Amasya bölgesinde ve Kayılar yörüklerinde ise bebekler, höllük toprağı olarak bilinen ısıtılmış asbestle sarılmaktadır. Bu uygulamalar sırasında havaya karışan asbest lifleri yoğun şekilde solunur. Asbest, onu topraktan çıkaran ve kullanan köylülerden başka, asbestin kullanıldığı endüstri alanlarında çalışan işçiler için de çok zararlıdır. Diyarbakır'ın Çermik ve Çüngüş, Eskişehir' in Mihalıççık, Kaymaz ve Çifteler, Denizli 'nin Tavas, Kütahya 'nın Aslanapa ve Gediz, Konya 'nın Ereğli,Halkapınar, Karaman' nın Ayrancı, Sivas'ın Yıldızeli, Kahramanmaraş'ın Afşin ilçesine bağlı Büyüktatlı ve Şarkışla, Şanlıurfa' nın Siverek Elazığ 'ın Maden ve Palu ilçeleri ülkemizde asbeste bağlı hastalıkların sık görüldüğü yerlerdir. Çevre ve Orman Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü, kansere neden olan asbestin, Türkiye de üretim, kullanım, piyasa arzı ile asbest içeren eşyaların piyasaya arzını 31 Aralık 2010 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere yasakladı.Asbest ya da amyant, ısıya, aşınmaya ve kimyasal maddelere çok dayanıklı lifli yapıda kanserojen doğal anorganik bir mineraldir. Halk arasında ak toprak, çorak toprak, gök toprak, çelpek, höllük veya ceren toprağı gibi isimlerle de bilinir.
3.000 den fazla kullanım alanı olan asbestten, özellikle gemi, uçak, otomobil sanayiinde, makine konstrüksiyonlarında yağlayıcı madde ve sızdırmazlık elemanı olarak, inşaat sektöründe, ısı ve ses izolasyonunda yaygın olarak yararlanılmıştır.
Lifler içerdiği magnezyum nedeni ile yüksek ısılarda (2300 °F) ancak eriyebilir. Özgül ağırlığı 2,14-2,50 gr/cm3, serpantini ise 2,45-2,60 gr/cm3 arasındadır. Asbest liflerinin uzunluğu, yumuşaklığı, gerilebilme ve bükülebilme kabiliyeti ve ateşe karşı mukavemeti ticari özelliklerindendir.
Krizotil asbest : Uluslararası piyasalarda lif uzunluğuna göre 7 ayrı grup halinde satışa sunulur.
1.Grup >1,9 cm
2.Grup 1,91-1,32 cm
3.Grup 1,32-0,6 cm
4.Grup 0,6-0,4 cm
5.Grup 0,4-0,2 cm
6.Grup 0,2-0,1 cm
7.Grup 0,1 cm
8.Grup toz asbest
1, 2 ve 3. grup asbestler lif uzunlukları en fazla olanlardır. Tekstil asbesti olarak da adlandırılırlar. İzolasyon malzemeleri de bu grup asbestlerden yapılır. 4. grup asbest basınca dayanıklı asbestli çimento borularında; 5. grup asbest, asbestli çimento levhalarının üretiminde; 6. grup asbest, asbestli çimento üretiminde; 7. grup asbest ise fren balataları gibi malzemelerin imalinde kullanılır. Daha düşük boyutlu asbeste ise toz asbest adı verilir.
Asbest Tarihçe?
Bir doğal silikat minerali olan asbest maddesinin, ısıyı iletmemesi yani iyi bir izolasyon maddesi olması nedeniyle kullanımı çok eski çağlarda başlamıştır. Arkeolojik çalışmalardan elde edilen bilgiler doğrultusunda asbest kullanımının 2500 yıl öncesine dayandığı bilinmektedir.
On dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısından sonra ısıyı ve elektriği yalıtması, sürtünmeye ve asit gibi maddelere dayanıklı olması nedeniyle sihirli mineral olarak tanınmaya başlanmıştır. Fakat yirminci yüzyılın ikinci yarısından sonra insan sağlığına önemli zararlar veren kanserojen bir madde olduğunun tespit edilmesi ile asbest maddesi için öldürücü toz tanımlaması yapılmıştır.
Mineralin adı antik Yunancada suya doymaz anlamına gelen “asbestos” kelimesinden gelir.Bazı Avrupa ülkeleri asbestos yerine Latince “lekesis” anlamındaki “Amiantos” kelimesini kullanırlar. Romalılar ölen insanların yakıldıktan sonra küllerini toplayabilmek için amiantos dedikleri lifsel maddeden yapılmış bir örtü içinde yakarlarmış. Bu şekilde, hem ölenin külü kolay toplanır ve hem de kullandıkları örtü yanmamış olarak kalırmış. Finlilerin 4.000 yıl önce ülkelerinde bulunan antofillit asbest karışımı killerden çanak, çömlek gibi kaplar yapmak için kullanırlarmış. Çinliler de 3.000 yıl önce uzun lifli beyaz asbestten giysileri ve tapınaklardaki kandillerin fitillerini de aynı malzemeden yaptığı tarih kitaplarına geçmiştir. Savaşlarda kalelerin savunulmasında düşman askerlerine atılan sıcak su ve yağlardan korunmak için asbestten yapılmış savaş giysileri kullanılmıştır. Asbest yüzyıllar boyu ve yaygın bir şekilde kullanıldığı halde, meydana getirdiği sağlık sorunları yirminci yüzyılın başında anlaşılmaya başlamıştır. Bunun sebebi, solunduktan sonra yaptığı hastalığın ortaya çıkması için 40 yılı aşan bir enkübasyon süresine gerek olması ve eski dönemlerde insanların şimdikinden çok kısa yaşamalarıdır
Asbest içeren ürünler
Maalesef neredeyse çevremizdeki birçok üründe.Asbest doğal halde bulunan lifli yapıdaki Hidroksi silikatların genel adıdır.Lifli yapısı asbesti mükemmel kılar.Asbest kullanımı neredeyse insanlık tarihi kadar eskidir. Suyu geçirmeyen, ısıya dayanıklı materyallerde genel olarak kullanılmıştır.
1-Isıya karşı korumanın gerektiği alanlarda kalofifer sistemleri conta ve izolasyonları,
2-Yalıtkanlık için koruma:elektrik kablo kaplamaları,elektrik malzemeleri,
3-Yalıtım için koruma:Suya karşı yalıtımın gerektiği tüm alanlarda klozet,lavabo,su ve kanalizasyon boru ve contalarında
4-Bakteri ve virüslere karşı koruma: İnsanlık tarihi boyunca pişik,mantar yapmaya karşı ve kullanılmıştır.
5-Gıda yapımında kullanma: Pekmez reçel,vb tatlı yapımında maalesef hala kullanılmaktadır.
6-Endüstri : Bir çok alanda conta, salmastra, tabaka, halat şeklinde kullanımınsa rastlamaktayız.
7-İnşaat Sektörü: Çatı kaplama, zemin kaplama, Kalorifer boru hatları izolasyon ve contaları,cam macunları,sıva ,beton , vb. binlerce malzemede kullanılmıştır.
8-Kozmetik ürünler ve Talk pudralarında kullanılmıştır(içinde doğal olarak bulunmakta veya kaynağında bulaşmaktadır).
9-Birçok ev gereçlerinde kullanılmıştır.Ör:Termos , kombi vb.
-
Asbestli toprak çıkarılması ve kullanılması,
-
Asbestli dokuma endüstrisi (asbestli iplik, elyaf, dokuma yapımı),
-
Asbestli çimento endüstrisi (levha, boru yapımı vb.),
-
Yapı işleri (asbestli levha, boru, yalıtım malzemesi kullanımı, işlenmesi, kesilmesi vb.),
-
İzolasyon (ısı ve ses yalıtım mazemesi, ateşten koruma amacıyla levha, plaka, sargı materyali şeklinde kullanılması),
-
Kâğıt endüstrisi (asbestli kâğıt ve karton yapımı kesimi ve kullanımı),
-
Balata yapımı, işlenmesi (fren ve debriyaj balataları) vb işler.
-
Asbestli conta imalatı ve işlenmesi,
-
Plastik yer karosu (marley) ve yer kaplama malzemesi imalatı,
-
Cam macunu kullanlıan işler
-
Bazı bölgelerimizde yapılan Pekmezler (maalesef pekmeze bazı bölgelerde asbest katılmaktadır )
-
Bazı bölgelerimizde köy evlerinin badana ve damlarında asbest kullanılması
-
Yanmaz kumaş imalatında kullanılması
ASBEST TESPİT EDİLMESİ DURUMUNDA YAPILACAK İŞ VE İŞLEMLER
Tüm iş ve işlemler aksi belirtilmediği sürece “ASBESTLE ÇALIŞMALARDA SAĞLIK VE GÜVENLİK ÖNLEMLERİ HAKKINDA YÖNETMELİK ” hükümlerine göre yürütülmelidir.
1-Asbest Sökümü konusunda yeterliliğe sahip kadrosunda Asbest Söküm Uzmanı ve Asbest Söküm Çalışanları bulunan bir firmayla anlaşma sağlanmalıdır.
2-Çevre Şehircilik İl Müdürlüğünden UATF Ulusal Atık Taşıma Formu Alınmalıdır.
3-Atık bertaraf firmasından teklif alınarak anlaşma sağlanmalıdır.
4- Bildirim yapılmalıdır. "İşveren işyerinin bağlı bulunduğu Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne iş planı ile birlikte bildirimde bulunmakla yükümlüdür."
5-Atıklar teslim edildiğinde Atık bertaraf firmasın dan UATF bir nüshası alınmalıdır ve Çevre Şehircilik İl Müdürlüğüne Gönderilmelidir.Atık bertaraf tesisinden tartılıp teslim alındığı onaylanmış UATF size geldiğinde denetimlerde gelen yetkililere gösterilmek üzere saklanmalıdır.
6-Söküm süresince işin yürütümü sırasında Asbest Söküm Uzmanı ve Asbest Söküm Çalışanları bulunmalıdır.İşveren bu hususu kontrol etmelidir.
7- İşveren, Yönetmelik gereği çalışmalarda çalışanların maruz kaldığı havadaki asbest konsantrasyonunun, sekiz saatlik zaman ağırlıklı ortalama değerinin (ZAOD-TWA) 0,1 lif/cm3’ü geçmemesini sağlar.Ölçümler yapılarak raporlar çalışanlara ve gerektiğinde ilgili kurumlara gösterilmelidir
Asbest Yönetiminde yaklaşım
Asbest yönetiminde sıra
1-Asbest varlığının veya yokluğunun ispatlanması
2-Asbest envanter raporu(Asbest Survey ) Asbest içermesi muhtemel malzemelerden katı numunelerin alınarak akredite laboratuvarlarda analizinin yapılması Asbestin türünün ve yerinin, miktarının belirlenmesi
3-Söküm yapılıp yapılmayacağının tespiti her durumda asbestli malzemenin sökülmesi gerekmeyebilir. Asbestli malzemenin yerinde kalıp üzerinin kapatılması daha az risk içeriyorsa buna Asbest Söküm uzmanı ve müşteri karar verebilir.Bu yaklaşım Ülkemiz mevzuatına aykırı değildir .
4-Söküm yapılacaksa hangi yöntemin uygulanacağının kararlaştırılması
5-Yasal otoriteyi sökümle ilgili bilgilendirmek için çalışma planının yapılıp sunulması
6-Çalışmaya başlamadan önce çalışma sırasında ve çalışma bitiminde asbest ortam ölçümlerinin yapılması ve sonuçların yasal otoriteye teslimi.
7-Söküm sonunda oluşacak atıkların lisanslı bertaraf firmalarına teslimi.
Asbest tür tayini polarize ışık mikrokop (PLM), Taramalı elektron mikroskop (SEM) ,Geçirimli elektron mikroskop (TEM) ve X-Işını Kırınım yöntemi (XRD) yöntemleri ile yapılmaktadır .
Ortam havasındaki asbest konsantrasyonu için Faz kontrast mikroskop(PCM) ve Taramalı elektron mikroskop (SEM) kullanılmaktadır.
PLM (Polarize ışık mikroskop) tekniği
1-İşletme maliyeti düşüktür.
2-Numune hazırlık süreci kısadır.
3-Analistin tecrübesine bağlıdır.Analist kesinlikle çok iyi eğitim almış olmalıdır.Analistin deney yapabilmeye başlama süreci min 2 yıldır.Kişiye bağlı olması bu yöntemin en büyük başarısızlığıdır.
4-Çok küçük asbest liflerini göremez
5-Yanılma payı çok fazladır.
6-Kullanılan referans malzemeler yurtdışından tedarik edilmektedir.
SEM (Taramalı elektron mikroskop) tekniği
1-İşletme maliyeti çok yüksektir.
2-Numune hazırlık süreci uzundur.
3-Analistin tecrübesine bağlıdır.Kısa bir eğitimle analist analiz yapacak seviyeye gelir.
4-Çok küçük asbest liflerini görebilirsiniz.
5-Yanılma payı çok azdır.
6-Elementel analiz yapabilir.Olabildiğince güvenlidir.
Agt Vonka Laboratuvarları
1-PLM Laboratuvarı İstanbul Şube-Akredite-HSG 248
2-PLM Laboratuvarı Merkez Şube -ISO22262
3-SEM Laboratuvarı Merkez Şube-ISO22262-VDI3866