Ani Harabeleri Kars Gezi Rehberi
Doğu Anadolu’nun bir incisi gibi parlar Ani Harabeleri Kars Nerede, Nasıl gidilir, Efsanesi ve tarihine fotoğraflarla bakalım.
Bu temmuz ayında (2018 Temmuz) büyük bir keyifle gezdiğim Ani harabeleri gezi notlarımı aktarayım sizlere…
Ani Harabeleri Kars hayranlığım ile başlayalım gezmeye…
Tarih tutkum beni Türkiye’nin birçok yerindeki ören yerlerinin izini tutmaya götürür. Anadolu tarih yönünden çok zengin. Efes hayranlığımı daha yutkunamamış iken bu yaz da Doğu Anadolu gezimde Ani harabeleri ile karşılaştım. Tarihini biraz araştırdığımda ise nutkum tutuldu diyebilirim.
Ani Harabeleri Rehberimiz “Ani Köyü’nden Feramuz Bey”
Bu bölgeyi yine Kars’lı asker arkadaşım Ömer Adıgüzelli ve Ani köyü’nde doğup büyümüş Feramuz bey ile gezdim. Kars’ın bu güzel köyün girişinde karşılayan Eski muhtar Feramuz bey ile kuzey surlarının kapısından müze kartımızla giriş yaptık.
Ani Harabeleri Restorasyon Çalışmaları sürüyor.
Kars’a 48 kilometre uzaklıkta, 1 saate ulaştık. Türkiye-Ermenistan sınırını oluşturan Arpaçay nehri kenarında bulunan kent, Ermeni Bagratuni hanedanlığı döneminde önemli bir güç ve kültür merkezi olmuş. Sayısız depreme ve savaşa tanıklık eden kent, 2011’den beri kazı ve restorasyon çalışmaları ile ayağa kaldırılıyor.
Ani Harabeleri Doğal Konumu
Ani Harabeleri aslında taşın sanata döndüğü bir kent olmuş. Ermeniler Gürcüler, Müslümanlar ve Bizans’dan gelenler hepsi kentte yaşamaya devam etmişler. Ani Harabelerinin bulunduğu bu bölge çok özel bir kent olmuş tarihte. 3 tarafı sularla çevrili aslında. Başta anlayamıyorsunuz. Buranın önemi ve gizemi de buradan kaynaklanıyor zaten. Bu akarsuların binlerce yıldır yarattığı derin vadiler kente 3 taraflı doğal bir koruma sağlamış. Güneyinden Arpaçay, Doğudan Mığmığ deresi ve batısından da Bostanlar deresi akmaktadır. Bu derenin Diğer tarafı Ermenistan sınırımız.
Bunların hepsi Aras Nehrinin kollarını oluşturuyor. Savunmasız olan Kuzeyini ise bu eşsiz surlar korumaya çalışmış. Bu önemli konumu tarih boyunca tüm devletlerin egemen olmak istediği yer olmuş ve bir çok medeniyetle birlikte kültür, ticaret ve sanatta öne çıkarak zenginlikleri yaşamışlar.
UNESKO ve Yaşamış Medeniyetler;
Urartular, Persler, Sasaniler, Bizanslılar, Romalılar, Selçuklular, Akkoyunlular, Karakoyunlular, İskitler ve sonrasında da Osmanlının himayesine geçmiş ve bu Medeniyetlerin izlerini taşımız günümüze. Binlerce yıldır bu kadar medeniyetin bıraktığı tarih, kültür ve sanatı karşımıza çıkıyor. Kazı ve restorasyonların devam ettiği bu kent UNESKO Tarih mirası geçici listesine de alınmış.
Fethedilmesi oldukça zor olan Ani çeşitli uygarlıklara ev sahipliği yapmış ve birçok savaşa tanıklık etmiş. Ani, bir zamanlar bölgenin önemli ticaret ve inanç merkeziydi. “1001 Kilise Şehri” olarak da anılan Ani’de, bugüne kadar 40 kilise, şapel ve anıt mezarlar tespit edilmiş.
Ani’nin etrafını çevreleyen ve Bagratuni hanedanlığının savunma amaçlı yaptığı surlar, önce Bagratuni ile Bizans arasında, sonra Bizans ile Selçuklu arasında kanlı çatışmalara tanık olmuş. Tarih boyunca birçok uygarlığa ev sahipliği yapan Ani, Ermeni mimarisinin örnek yapılarıyla beraber, Gürcü ve Selçuklu mimarisinin de örneklerini taşıyor. İpek yolu üzerine kurulmuş olması Ani’yi, döneminin zengin kentleri arasında olmasını sağlamış.
Ani antik kenti 1319’daki depremde ağır hasar görmüş, daha sonra Timur tarafından ele geçirilerek tahrip edilmiş. Buna rağmen 1535 Osmanlı-İran savaşında tamamen terk edilinceye dek, kentte bir nüfusun barındığı anlaşılıyor.
1877-78 Osmanlı-Rus savaşında Rusların eline geçen bölge, 1. Dünya Savaşı sonrası Osmanlılar tarafından geri alındı. Ancak Ani platosu daha sonra yeni kurulan Ermenistan Cumhuriyeti’nin eline geçmiş. 1920’de, Kurtuluş Savaşı sırasında Ani son bir kez daha el değiştirdi ve Türkiye Cumhuriyeti sınırlarına dahil oldu.
78 hektarlık bir alanı kaplayan ve 4500 metre boyunca surla çevrili kentin en parlak dönemini yaşadığı 2. Smpat (977-989) ve oğlu Gagik (989-1020) döneminde nüfus 100.000’i geçtiği biliniyor.
Kırmızı taşlarla yapılmış Ani Katedrali’nin 1319’daki bir depremde tavanı, daha sonraki bir depremde ise başka bir köşesi yıkılsa da, bugün bile anıtsallığını koruyor.
1001 yılında Ermeni kralı 1. Gagik döneminde tamamlanan kilise, Ani’nin nüfus ve zenginlik bakımından dorukta olduğu döneme tanıklık etti. Bu kilisenin Ermeni mimarı Trdat daha sonra Bizans döneminde Ayasofya’nın kubbesini tamir etmişti.
Bölgedeki başka bir kilise ise Ermeni Bagratuni hanedanlığının sanatsal hünerlerinin bir göstergesi olarak kabul ediliyor. Bir zamanlar 19 kemeri ve kubbesi ile bir mimari harikası olan ve yöresel kızıl kahverengi volkanik bazalt taşından yapılan kilisenin kalıntıları bugün iskele yardımıyla ayakta duruyor. Bu kilisenin aynı zamanda İsa’nın gerildiği çarmıhın küçük bir parçasını da barındırdığı söyleniyor.
10. yüzyıl sonlarında kurulan Aziz Gregor Kilisesi 12 kenarlı şapeli ve kubbesi ile hala görkemli. 1900’lerin başında kilisede bulunan anıt mezarın Bagratuni Ermenilerinden Prens Grigor Pahlavuni’ye ait olduğu sanılıyor. Fakat Ani’deki diğer şeyler gibi bu mezar 1990’larda yağmalandı.
Bu kilisenin karşısında kayalara oyulmuş mağaralar bulunuyor. Bazı tarihçiler bunların Ani Harabelerinden öncesine dayandığını söylüyor. Ani döneminde bu mağaraların mezar ve kilise olarak kullanıldığına işaret eden izler var ve 20. yüzyıl başlarında bu mağaralarda hala insanlar yaşıyordu.
Buradaki bir başka kilise ise Surp Kirkor Kilisesi. 1215’te inşa edilen kilisenin içi İsa ve Aydınlatıcı Grigor freskleriyle süslü. Uzmanlar dönemin Ermeni sanatında ayrıntılı fresklere rastlanmadığını, bu nedenle kilisedeki freskleri muhtemelen Gürcü ressamların yaptığını belirtiyor.
Bizanslıları Anadolu’dan çıkaran Selçuklu İmparatorluğu 1000’li yılların ortalarından itibaren bölgenin kontrolünü ele geçirdi. Fakat 1072’de Ani’nin yönetimini Kürt kökenli Müslüman Şeddadi hanedanlığına devretmiş.
Bu dönemde uçurum kenarında Ebul Manucehr Camii inşa edildi. Bugün ayakta duran minarenin 1000’li yılların sonunda inşa edilen orijinal camiye ait olduğu, asıl binanın is 12 veya 13. yüzyılda yapılan ekleme olduğu tahmin ediliyor.
Manucehr camiinin asıl işlevi ise hala bir tartışma konusu. Bir görüşe göre, bu yapının Ermeni Bagratuni hanedanlığına saray olarak yapıldığı, sonra camiye dönüştürüldüğüne inanıyor. Diğer bir görüş ise başlangıçtan beri cami olarak kurulduğunu ve Anadolu’daki ilk Türk camisi olduğunu söyleniyor.
Ani Harabeleri nerede?
Ani Harabeleri Kars ili sınırları içinde yer almakta. Kars ilinin güneydoğusunda yer alan Ani Harabeleri, Ermenistan sınırına çok yakın bir konumda. Kars il merkezine 42 kilometre uzaklıktaki Ani Harabeleri, Arpaçay kıyısı boyunca konumlanmış durumda.
Ani Antik Kentinin Yıkılışına İlişkin Efsane;
Günümüzde Kars şehrinde bulunan ve Ani Harabeleri olarak bilinen eski Ani Antik Kenti, tarihte, Nuşirevan’dan sonra ilk olarak Müslümanların, bir süre sonra da Kıllı Orhan isimli bir Ermeni Kralı’nın eline geçer. Kıllı Orhan çok zalim bir kraldır. Öyledir ki, en ufak bir sebepten ortalığı yakıp yıkar, insanları öldürür. Böylece zamanında bayındır bir kent olan Ani harabeye döner.
Kars’a gelen yerli yabancı binlerce ziyaretçiyi ağırlayan Ani Harabeleri’nin tarihi ve efsaneleri çok geniş. Ben araştırdığım kadarıyla alıntı olarak aktarmaya çalışayım kendi çektiğim fotoğraflarla..
Ani Harabeleri’nin anlatılan Efsanesine göre;
Kıllı Orhan‘ın koyduğu kurala göre; kentte evlenen her gelini ailesi önce krala getirecek, Kral onunla bir gece geçirdikten sonra da yeni evlendiği eşine verilecektir. Bu yasa Müslümanlara çok ağır geldiğinden ne oğlan evlendirir, ne de krala kız götürürler.
Fakat günün birinde kentin ileri gelenlerinden bir olan Odabaşı oğlu artık yaşlanmıştır ve ölmeden oğlunu evlendirerek mürüvvetini görmek ister. Nasılsa bir çaresini bulurum düşüncesiyle Kralın kulağına gitmesine imkan vermeden belli belirsiz çok küçük bir düğün kurar, oğluna da güzel bir gelin alır. Kaynana gerdek odasını hazırlamış, ocak yakılmış, rafa mayalı hamur konmuş, yeni doğan kuzuyla anası da odaya alınarak önlerine su ile taze ot konmuştur. Yani usül erbap yerine getirilmiş ve her şey tamtakır hazırdır.
Bu esnada düğünü duymayacağı düşünülen Kıllı Orhan hazırlanmış ve kızı beklemektedir. Gece geç saat olduğu halde yeni gelinin ailesi tarafından kendi yanına getirilmediğini görünce öfkelenir. Adam gönderip Odabaşı oğlu’nu çağırtır. Odabaşı oğlu Kralın huzuruna çıkınca özür dileyerek, geline karşılık tüm servetini ortaya koyarsa da Kıllı Orhan’ı asla razı edemez. Odabaşı oğlu’nun direndiğini gören kral buna sinirlenerek onun meydanda asılmasını buyurur. Odabaşı oğlu idam sehpasının yanında ayağını yere vurarak haykırır “Ey Ani, bu zulüm ile yaşayacaksan bat, yıkıl” diye haykırırken daha sözü bitmeye yakın kentin altı üstüne karışır ve tüm kent harabeye döner.
Bu olayın üzerinden uzun yıllar geçmiş ve IV.Murat döneminde Baş Kaptan olan Murat Reis son çıktığı seferden dönmüş, Padişah’ın sofrasına konuk olmuştur. Seferi sırasında başından geçen ilginç olayları Padişaha anlatırken, Serendip Denizi’nde gördüğü bir Ejderhadan söz eder. Ejderha günde üç kez denizden çıkıp ormandaki filleri yutmaktadır. IV.Murat bu anlatılanlara inanmaz ve öfkelenir. Murat Reis ise Padişah’ın kendisine inanmamış oluşuna çok üzülmüştür. Bunun üzerine Padişaha bir ricada bulunarak, Şehzade ve Sır Katibi ile aynı yere gidip onlarında olup bitenleri kendi gözleriyle görmelerini önerir. IV.Murat kabul eder.
Maceralı bir yolculuktan sonra Şehzade ve Sır Katibi Serendip’e varıp, Murad Reis’in anlattıklarının gerçek olduğunu kendi gözleriyle görürler. Sır Katibi gördüklerini seyir defterine yazar ve mühürler. Oradan gemi ile ayrılacakları sırada çapayı bir türlü attıkları yerden kurtaramazlar. Murat Reis denize dalıp çapaya ne olduğunu anlamak ister. Sulara atlayıp biraz derine indiğinde kuru bir düzlük görür. Düzlükte üç katlı bir ev vardır. Çapa evin pencerelerinden birine takılmıştır. Çapayı evin penceresinden kurtarmaya uğraşırken genç bir adam onu içeriye buyur eder. Evin odasında ocak yanmaktadır. Rafta mayalı hamur, yeni doğmuş bir kuzuyla anasının yanında su ve ot bulunmaktadır. Delikanlı karısına seslenerek konuğa yiyecek getirmesini söyler. Bu arada çok meraklanan Murad Reis, delikanlıdan gördüklerini açıklamasını ister. Delikanlı Odabaşıoğlu’nun oğludur. Anialtüst olup harabeye döndüğünde kendini karısıyla birlikte bu evde bulmuştur.
Delikanlının hala Kıllı Orhan’dan korktuğunu gören Murad Reis, ona artık böyle bir kişinin yaşamadığını söyler. Bu arada karısı gemidekiler için 40 tane, Padişah için ise 7 tane ekmek yapmıştır. Murad Reis bunları alarak gemiye döner. Başından geçenleri gemidekilere anlatır. İstanbul’a döndüklerinde IV.Murat başlarından geçenleri ilgiyle dinler. Murad Reis söylediklerinin kanıtı olarak ekmekleri verir. Ekmekler aradan aylar geçmesine rağmen hala taze ve fırından yeni çıkmış gibi sıcaktır.
Ani Harabeleri Giriş ücreti 2019 :
Müze kart ile girebileceğiniz Ani Harabeleri ne ücretli giriş ise 10 Tl.
Ani Harabeleri Ziyaret Saatleri 2019 :
Yazın; 15 Nisan 2 Ekim tarihleri arası Ziyaret saatleri Sabah 08,00, Akşam 19,00
Kışın ise; 3 Ekim 14 Nisan tarihleri arası Ziyaret Saatleri Sabah 08,00 Akşam 17,00 olarak belirlenmiş.
Ani Harabeleri Nerede?
Ani Harabeleri Konaklama;
Ani Harabelerinde turistik konaklama yok. Kars şehir merkezinde konaklayıp günübirlik gezilebilir.