Nordik Sineması konusuna değinmeden önce bir konuya değinmek istiyorum. “Nordik” terimi ülkemizde çoğu zaman İskandinav ülkelerini tanımlayan bir kelime olarak görülür. Aslına bakarsanız bu ikisi; “Nordik” ve “İskandinav” birbirinden farklı terimlerdir. Bu ikisinin ayırdına varmak için konuyu şu yönüyle ele almak daha doğru olur; “İskandinav” sözcüğü, İsveç, Norveç ve Danimarka’yı kapsayan coğrafyayı tanımlar. Yani, Nordik ülkeler ve İskandinav ülkeleri olarak ele alındığında, İskandinav terimi coğrafi bir tanım olarak karşımıza çıkarken, Nordik kelimesi daha çok bir kültürü, Viking kültürünün hakimiyet alanını belirten bir sözcüktür. Nordik tanımı kapsamına giren kültür alanı İsveç, Norveç, Danimarka, Finlandiya ve İzlanda’yı anlatır.
Nordik Sineması Nasıl Popüler Oldu ?
Benim Nordik sineması ile tanışmam 1996 yılına karşılık geliyor. İlk defa o yıl (sanırım yaz ayları olsa gerek; üniversite giriş sınavı sonrası rehavet dönemi diye hatırlıyorum) Finli yönetmen Aki Kaurismäki’nin 1990 yapımı “Kibritçi Kız” filmi ile tanıştım Nordik sineması ile. Zamanla Holywood filmlerinin önüne geçen bir tutkuya dönüştü. Fast food tadındaki Holywood filmlerinin bol teknoloji, yoğun görsel efekt, çok yüksek bütçeler ve birbirini andıran konulara sahip filmlerinin karşısında, kuzeylilerin belki daha sade ama kendine bağlayan filmleri, her iki kültürün dışından bir Türk olarak bende önüne geçilmez bir merak uyandırıyordu.
2000’li yıllarda ise, bu kültürün verdiği sinema yapıtlarında daha hırçın, daha hırslı fakat bir o kadar elindeki değerin kalitesinden ödün vermeyen bir sürecin içine girilmişti sanki. Üstelik, Nordik ülkeler olarak tanımlanan bu coğrafyanın nüfusu, İstanbul, Ankara ve İzmir’in toplamı kadar desek yanlış olmaz. Bu düşük popülasyona sahip coğrafyadan Stellan Skarsgård, Mads Mikkelsen, Nikolaj Coster-Waldau gibi aktörler zaten Dünya çapında tanınıyor ve yıldızları her geçen gün daha parlıyor. Fakat, Nordik sinema hem yerel sinema yapıtları ile hem de oyuncuları ile artık daha fazla Dünya sineması gündeminde yer alıyor. Belki de Nordik sinemanın damarlarındaki Viking kanı küresel ölçekte akmaya başladı. Nordik sineması, Avrupa’nın “Holywood”u olma yolunda hızlı bir gelişim gösteriyor.
3 Harika Nordik Film Önerisi
Çaylak Kasaplar (2003) – Danimarka
Svend ve Bjarne, küçük bir Danimarka kasabasında bir kasap dükkanında çalışıyorlar. Patronlarının kibirinden ve alaycı tavırlarından bıkarlar, kendi kasap dükkanlarını açmaya karar verirler. Kasvetli başlangıçlardan sonra, soğuk hava deposunda tadilat yapan elektrikçinin başına gelen kaza sonucu, ikili ne yapacağını şaşırır. Aceleci bir kararla elektrikçiyi parçalara ayıran Svend, onu marine edilmiş tavuk olarak satar. Sevnd ve Bjarne’ın sattığı marine tavuk bölgede ün yapar ve bu hata bir başkasına yol açar. Bu arada, Bjarne, korkunç bir araba kazası geçirdikten sonra yıllarca komada kalan ikiz kardeşi ile uğraşmak zorunda kalır.
Mads Mikkelsen ve Nikolaj Lie Kaas’ın başroleri paylaştığı filmin yönetmeni ise Anders Thomas Jensen. Komedi/Dram türündeki 2003 yapımı filmin orjinal adı “De grønne slagtere”.
İkinci Kattan Şarkılar (2000) – İsveç
Roy Andersson’un yazıp yönettiği 2000 yapımı “Sånger från andra våningen” ülkemizde birebir çeviri ile İkinci Kattan Şarkılar adıyla çeşitli festivallerde de gösterime girdi. Başrollerinde Lars Nordh, Stefan Larsson, Bengt C.W. Carlsson ve Torbjörn Fahlström gibi oyuncuların bulunduğu İsveç yapımı filmin türü Karakomedi/Dram.
“Biz Nereye Gidiyoruz?” Perulu şair César Vallejo’nun şiirinden ilham alan bir film “İkinci Kattan Şarkılar”. Sevgiye ihtiyacımız, kafa karışıklığımız, büyüklüğümüz ve küçüklüğümüz ve hepsinden önemlisi kırılganlığımız hakkında bir hikaye. Bu, aralarında bir baba ve metresi, en küçük oğlu ve kız arkadaşının da bulunduğu birçok karakteri barındıran bir hikaye. Büyük yalanlar, terk edişler, adostluk ve onaylanmaya duyulan sonsuz özlem hakkında bir film.
Dalgaları Aşmak (1996) Danimarka
1996 yapımı film “Breaking The Waves” orjinal adı ile lanse edildi. Danimarka yapımı filmin yönetmeni Dünyaca ünlü Danimarkalı yönetmen Lars Von Trier. İskoçya’da geçen filmin hikayesi başlarda, genç bir İskoç kadın ve bir İskandinavyalı petrol sondaj işçisinin evliliğiyle ilgili olarak resmediliyor. Açık konuşmak gerekirse, ilk 20 dakika, filmi sonlandırmayı bile düşündürecek kadar sıkıcıydı. Fakat, petrol işçisi Jan Nyman’ın geçirdiği kaza sonrası İskoçyalı eşi Bess McNeill ile hayatlarının alt üst olması ve sonrasında yaşadıkları olayların ahlakî boyutunun bir trajediye varması, kelimenin tam anlamıyla izleyici filmde sahnelenen trajedinin içine çekiyor.
Filmin oyuncu kadrosuna baktığımızda adeta bir yıldız kümesi ile karşı karşıya kalıyoruz. Jan Nyman rolünde “Stellan Skarsgård”, Bess McNeill rolünde ise Emily Watson gibi oyuncuların bulunduğu kadroda, Katrin Cartlidge, Udo Kier gibi nice büyük yetenek yer alıyor.