بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ
Hamd âlemlerin Rabbi Rahman veRahim, ölüden diriyi- diriden ölüyü çıkartan, geleceğinde hiç şüphe bulunmayan gününsahibi, mümin kullarına merhametli, inkârcılara şiddetli, indirmiş olduğu Kur’anile bizlere izzet bahşeden ALLAH(CC) aittir
Salât ve selam âlemlere rahmetolarak gönderilen kendi döneminde ve kendisinden sonra var kılınanmükelleflerin ona(sas) itaatten başka kurtuluşunun mümkün olmadığı önderimizkomutanımız Hz. Muhammed sas’e âline ashabına, bugünden önce yaşamış bugünyaşamakta olan ve kıyamete kadar yaşayacak, hakkın gönüllerini aydınlattığı mücahidmüminlere selam olsun.
Evet kaldığımız yerden devamediyoruz. Muhakkak ki Allah cc ve Resulü’nün bildirdikleri haktır. Bu hakka iseancak belli bir çaba ve gayret sonucu ulaşılabilir. İlim ehlinin Kuran’daPeygamberimizin hadislerinde ve insanlar nezdinde de değeri malumdur. Nasihatalmak, gün içindeki gafletin ruhun üzerindeki etkisini azaltmak için doğrusebeptir. Hülasa kendisi ilim ve irfanıyla, takva ve zahid amelleriyle ümmettarafından sevilen Âlimlerimizden Hasan-ı Basri (Rah) birazda olsa tanımayaanlamaya çalışalım.
(642) yılında Medine’de doğdu. Babası Yesâr’ın (Müslümanolmadan önceki adı Feyrûz), Irak’ın fethi sırasında Basra yakınlarındaki Meysânkasabasından Medine’ye getirilen esirlerden olduğu söylenir. Oğlunun şöhretidolayısıyla daha çok Ebü’l-Hasan adıyla tanınan Yesâr, kaynaklarda Zeyd b.Sâbit’in veya Enes b. Mâlik’in halasının âzatlısı olarak gösterilir veefendisine nisbetle kendisine Ensârî nisbesi verilir.[1]
Hasan-ı Basrî’nin annesi Hayre, Resûl-i Ekrem’ineşi Ümmü Seleme’nin âzatlısı ve hizmetkârıdır. Bundan dolayı Hasan’la daha çokÜmmü Seleme ilgilenmiş, bilgili ve hakîm bir kişi olarak yetişmesinde buortamın büyük rolü olmuştur.[2]
Bir keresinde devrin insanlarının tenkidini, sahabe-ikiramın zikrini ve İslâm ahlâkının tarifini yaparken şöyle söylemiştir: Vahvah, yazıklar olsun; aşırı istekler, hayali beklentiler, insanları mahvetti.Laflar çok, amel ve uygulamalardan hiçbir eser yok. İlim var fakat gereğiniyerine getirmek için ne azim ne de bir gayret var. İman var fakat yavan vekuru. Her taraf insan dolu ama kafalarında beyin yok. Gelip gidenleri, onlarınhışırtılarını duyuyorum ama içten bir dost göremiyorum (samimi insan yok).Millet önce girdi (İslâm’ın özüne), vallahi sonra da çıktı. Önce her şeyiöğrendiler, sonra inkâr ettiler. Önce haram olduğunu kabul ettiler, sonra dahelâl saydılar. Sizin dininiz nedir? Ağzınızda sakız.
Birinize, âhiret gününe inanıyor musun diye sorulsa hemen, evet der.Kıyamet gününün sahibine yemin ederim ki yalan söyledi. Mümine yakışan dindesağlam olması, iman sahibi ve kesin inançlı olmasıdır. Onun ilmi için hilim,Hilmi için de ilim süs olmalı. Akıllı fakat yumuşak huylu olmalı.
Güzel giyimi ve zorluğa katlanması yoksulluğunu örtmeli. Zengin olursa itidalliolmayı elden bırakmamalıdır. Sadaka ve fakirlere harcamalarında şefkatli, perişandurumda olanlara merhametli, haklıya hakkını vermekte cömert ve geniş kalbli,adalet ve insafta dürüst olmalıdır.
Mümin; birinden nefret ettiğinde aşırılığagitmez. Birine sevgi ve muhabbet beslediğinde onun hakkında şeriattan tavizvererek, onu kayırarak günah işlemez. Ne kusur arar, ne alay eder. Laf taşımaz,zevk ü sefa peşinde koşmaz. Lüzumsuz sözlerle boşboğazlık yapmaz. Hakkıolmayan şeyin peşine düşmez. Ödevi olan şeyi reddetmez. Özür göstermekte haddiaşmaz. Başkalarının felâketine sevinmez.
Mü’minin namazı huşu içinde (kendini Allah’a vermişhalde) olur, rükûa gidişi hızlı (istekli)dır. Onun işi şifa bahşeder. Sabrıtakva, sessizliği (sükûtu) baştanbaşa tefekkür, bakışı tamamen ibret ve dersalmadır.
Âlimlerin meclisine gider, ilim öğrenmek için;onların yanında sükût eder, rahatsız etmemek için. Konuşursa (sevap) kazanmakiçin, faydalanmak için. İyi bir iş yaparsa sevinir, kötü ve yanlış bir işyaparsa tevbe ve istiğfar eder. Kendisine bir densizlik yapılırsa yumuşakbaşlı davranır. Zulmedilirse sabreder. Kendisine hakaret edilirse adaletlekarşılık verir.
Allah’tan başkasından yardım dilemez. Ondan başkasınasığınmaz. Topluluk arasında vakarlıdır, tek başına bulunduğunda şükreder.Rızkına kanaat eder; felâketlere, musibetlere sabreder. Gafiller arasında bulunursahakkı söyleyenlerden, hakkı söyleyenler arasında bulunursa tevbe ve istiğfaredenlerden olur.
Hz. Peygamberin sahabeleri işte böyleydiler. Dereceve sıralarına göre, dünyada yaşadıkları sürece şanlarına yakışan şekildeyaşadılar. Sonra teker teker Allah’a ulaştılar.
Ey Müslümanlar! Sizden önceki salih (olgun)Müslümanlar da öyle idiler. Ancak siz değiştiğiniz için Allah da sizideğiştirdi:
‘Bir millet kendi iyi hallerini kötü ve fenahâle, çevirmedikçe Allah o milletin halini kötü hale çevirmez. Allah birtopluluğa da bir kötülük diledi mi onun geri çevrilmesi imkânsızdır. Ve toplumiçin Allah’tan başka bir koruyucu da yoktur.
Hasan-ı Basrî şöyle buyurur: Bu davet ilkmüminlerin kulağına ulaşınca onlar hemen o anda îman ettiler, ona hemen lebbeykdediler. Bu davete iman, onların kalplerinin derinliklerine işledi. Onlarınkalpleri, bedenleri, gözleri Allah’ın heybeti, azameti karşısında eğildi.Vallahi ben onları gördüğüm zaman, sanki onlar dinin gerçeklerini gözleri ile görmüşgibi iman ediyorlar gördüm. Onlar birbiri ile çekişen ve yanlışın peşinde koşankimseler değildi. Lüzumsuz sözlerle uğraşmazlardı. Allah’tan onlara ne gelmişsehemen inandılar.
Bu samimiyet, ihlâs, dine sarılma, ilmî ve manevî kemallerin etkisi sonucubütün Basra şehri ona bağlanmış, ona meftun olmuştu. H. 110 yılında vefatedince bütün şehir halkı onun cenazesini uğurladı.[3]
Alimler ümmet için bazen kandil, bazen sevk memuru konumundadır. Karanlıklara daldıklarında onları Kuran’ın hikmet ve manasını açıklamak suretiyle aydınlığa kavuştururlar. Bazen ise aydınlık olmakla birlikte hangi tarafa yürümenin faydalı olduğunu bilemediklerinde onları sevk ve idare ederler. Ancak Allah cc ve Resulünün Âlimlere verdiği değerden habersiz olarak yaşayan kimseler bunu nasıl anlayabilir. Allah cc bizleri onların nasihatlerine kulak veren ve gereğince amel eden, bugünde kendilerini İslam’a adamış ulemanın izinden giden İhlas sahibi kullarından eylesin İNŞAALLAH.
Selam ve dua ile
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمٖينَ
[1] (İbnSa‘d, VII, 156).
[2] (İbnHallikân, II, 69; Ahmed Halîl Cum‘a, I, 161-167)
[3] Ebu’l-HasanEn-Nedevi,