Bitcoin Nedir?
Bitcoin’i kabaca tanımlamak gerekirse, Vikipedi tanımından faydalanabiliriz:
Bitcoin (sembolü: ฿, kısaltma: BTC) herhangi bir merkez bankası, resmi kuruluş, vs. ile ilişiği olmayan elektronik bir para birimidir. Bitcoin ağı 3 Ocak 2009’da hayata geçti. Maksimum bitcoin sayısı 21 milyonla sınırlıdır.
Bitcoin Geçmişi
Bitcoin 2008 yılında, Satoshi Nakamoto tarafından yazılan manifesto ile duyurulan, 2009 yılının başında da işlevsel hale gelen, ilk sanal para birimi ve protokolün ismidir. Bitcoin’in yaratıcısı Satoshi Nakamoto’nun kimliği ile ilgili pek bilgi bulunmamakla birlikte, sistemi tasarlayan kişi ya da kişilerin kullandığı takma bir isim olduğu tahmin edilmektedir.
Bitcoin, ilk yılın sonuna kadar maddi anlamda değer kazanamazken, Mayıs 2010 gibi 1 bitcoin 0.01 dolar civarinda bir değere erişmişti. 2010 Yılı başında 13 dolar değerinde olan bitcoin, bu makalenin yazıldığı tarih itibariyle 1000 dolar civarından alımı ve satımı yapılmaktadır.
Satoshi Nakamoto tarafından yazılan 8 sayfalık makale, gün itibariyle 10 milyar dolarlık bir ekonominin oluşmasına sebep oldu. Makaleyi bugün okuyunca oldukça etkileniyorsunuz zira 2008 yılında yazılan bir metin, Bitcoin sisteminin bugününde yaşanan problemlere ışık tutuyor. Kabaca sistemin bütün parçalarıyla nasıl çalışacağı, sistemdeki güvenlik, anonimlik endişelerinin ayrıntılı analizleri ve ileride karşılaşması muhtemel ölçeklenebilirlik problemleri için de çözümler gösterildiğini görüyoruz.
Bitcoin Nasıl Çalışır?
Sanal para birimi denince, akla ilk olarak bunun kullandığımız fiziksel paradan ne farkı olduğu, nasıl avantajlar sağladığı ve neden kullanıldığı gibi sorular gelmektedir. Bitcoin’in bankalar tarafından regüle edilen fiziksel ve resmi paraya ve para sistemine göre bir çok avantajı (ve aynı zamanda dezavantajı) vardır ve bunlara bu başlıkta değineceğiz. Ama öncelikli olarak, bu avantajların doğmasına sebep olan felsefi alt yapıdan biraz bahsetmek gerekir.
Bitcoin herhangi bir merkez tarafından kontrol altında tutulmayan, yönetilmeyen ve regüle edilmeyen dağıtık bir sistemdir.
Para sisteminin çalışması için bir kaç aktöre gerek duyulur.
Darphane
Paranın kontrolü devlete ait olduğu için, para basma işlemi de devlete ait bir kurum tarafından yapılır ve çeşitli şekillerde piyasaya sürülür. Parayı kontrol edebilme gücü tek bir merkezdedir. Sistem tasarımı gereği, merkezi otoriyete paranın kontrolünü ve parayı yönetme gücünü vermektedir.
Bu güç, elinde bulunduranlar tarafından suistimal edilmeye müsaittir. Bu noktadaki suistimalin faturası ise parayı elinde bulunduran bütün şahıslara yansıyacaktır.
Peki Bitcoin sisteminde para nasıl basılıyor?
Bitcoin bu sorunu, para basma gücünü merkezi bir yerde toplamak yerine dağıtmakla, yani her isteyenin para basma sürecine dahil olabileceği desantralize/dağıtık bir yapı ile çözüyor.
Çok kabaca anlatmak gerekirse, çözülmesi gereken bir kriptolojik bilmece var. Bilmeceyi çözmesi için bilgisayarınıza ‘madenci (mining)’ yazılımı yüklüyorsunuz. Program bilgisayarın bütün işlem gücünü bu bilmecenin çözümünü aramaya ayırıyor ve çözümü bulunca diğer madencilere bulduğunuz çözümü ilan ediyorsunuz. Dünyadaki bütün bitcoin madencileri aynı bilmeceyi çözmeye çalışıyor ve bilmecenin çözümü sonrasında bir ödül mevcut.
Her çözdüğünüz bilmece için 25 bitcoin ödül olarak veriliyor. Bilmecenin çözümünün tek yolu bütün olasılıkların üzerinden giderek deneme yanılma yaparak ilerlemek ve bu da tamamen işlem gücünüz ile doğru orantılı şekilde hızlandırabileceğiniz bir işlem. Ek olarak ortalama 4 yılda (210000 bilmecede) bir ödülün miktarı da yarıya düşüyor.
Her bilmecinin çözümü, aslında muhasebe defterine (ledger) eklenecek yeni bir kütük (block) anlamına geliyor. Muhasebe defteri, bütün para transferi işlemlerinin tutulduğu, herkesin erişebildiği defterin ismi. Bundan ileride daha fazla bahsedeceğiz.
Sistem bilmecelerin zorluğunu her 2016 bilmecenin çözümünden sonra ortalama saatte 6 bilmece çözülecek şekilde düzenliyor. Ek olarak Bitcoin sistemine göre, maksimum basılabilecek bitcoin sayısı 21 milyon. Dolayısıyla bilmeceler madencilerin işlem gücü arttıkça, yarışa ya da yeni madenciler eklendikçe zorlaşıyor ve bir zaman sonra bitcoin üretimi tamamen bitecek.
Bilmecelerin zorluğu yıllar geçtikçe çok arttığından ve yarışa çok fazla madenci eklendiği için tek başınıza bilmeceleri çözmeye çalıştığınızda eğer işlem gücünüz çok yüksek değilse hiçbir bilmeceyi çözememe ihtimaliniz ve neticesinde hiçbir bitcoin basamama ihtimaliniz son derece yüksek. Bu durumda da madenci havuzları yardımımıza yetişiyor. Madenci havuzu (mining pool) dediğimiz hadise, madencilerin bir araya gelerek bilmeceyi beraber çözmeleri ve ödülü de aynı oranda paylaşmalarıdır. Havuzun toplam işlem gücü, madencilerin toplam işlem gücüne eşit olacağından, bir elin nesi var iki elin sesi var misali bilmece çözmek daha mümkün hale gelecektir.
Bilmece bildirmece el üstünde kaydırmaca
Bitcoin basılabilmesi için, herkesin çözmeye çalıştığı bilmecelerden bahsetmiştik. Peki nedir bu bilmeceler.
Bilmece dediğimiz hadise, muhasebe defterine (ledger) eklenecek yeni bir kütük (block) bulunması işlemidir. Kütük, gerçekleştirilmeyi bekleyen bütün para transfer işlemlerini ve bir adet nonce değeri içerir. Öyle bir nonce değeri bulunmalı ki, o nonce değeri kütüğe eklendikten sonra SHA-256 algoritması ile alınan kriptografik özet, Bitcoin ağının o anki zorluk derecesinden (difficulty) daha küçük bir değer çıksın.
Bütün madenciler, doğru nonce değerini bulabilmek için, bütün muhtemel değerleri, 1’den başlayıp sonsuza kadar arttırarak, bir bir deniyorlar. Doğru nonce değerini bulan madenci, Bitcoin ödülünü kazanmış oluyor.
Bitcoin protokolü, zorluk derecesini saatte 6 kütük (block) bulunacak şekilde, her 2016 kütükte bir tekrar hesaplanıyor. Yani örnek vermek gerekirse şu an için zorluk derecesi (difficulty) 10 olsun. Eğer geçmiş 2016 kütük boyunca, ortalama saatte 12 tane kütük keşfedildiyse, yeni zorluk derecesi 20 olarak ayarlanıyor.
Bitcoin üretimi durduğunda ise, madenciler bu sefer transfer ücretlerini kazanmak için, yeni kütüğü bulmaya çalışacaklar.
İlk zamanlar ağın zorluk derecesi (difficulty) fazla olmadığından ötürü, CPU ve GPU’lar ile madencilik yapmak mümkündü. Lakin algoritma olarak SHA-256’nın seçildiğini söylemiştik. Bu algoritma aritmetik işlemlere dayalı, çok fazla hafıza gereksinimi olmayan türden. Bundan ötürü ASIC(Application-specific integrated circuit) madencisi dediğimiz, SHA-256 algoritmasını çok hızlı şekilde hesaplayan, özel olarak geliştirilmiş cihazlar piyasaya sürüldü. Bunlar sadece işlem gücü gerektiren bu algoritmaya göre özelleşmiş oldukları için CPU ya da GPU’lara göre çok daha hızlı şekilde hesaplama yapabiliyorlar.
Örneğin bir başka sanal para birimi olan Litecoin kriptografik özet için scrypt algoritmasını kullanıyor ve bu algoritma ciddi oranda hafıza gereksinimi duyduğu için hesaplama performansı olarak GPU’ları alt edecek donanımlar üretmek, Bitcoin ASIC madencilerine göre maliyet açısından pek karlı değil, en azından şu an için.
Banka
Bankalar, para sahibi insanlar ya da tüzel kişilikler için cüzdan servisidir. Parayı saklamak ve işlem yapmak bir çok durumda pratik olmadığı için, bankalar hayatlarımıza girmiştir. Bizim paramızı muhafaza eder ve bir yere transfer etmek istiyorsak bizim adımıza bu transferi gerçekleştirir.
Bankacılık teknolojisinin bazı problemleri şunlardır:
-
Para transferi genellikle ucuz değildir. Özellikle uluslararası para transferleri ciddi manada masraflıdır.
-
Para transferi genellikle yavaştır.
-
Ülkeler arası bankacılık ve para transfer sistemlerinde standartlaşma bulunmamaktadır. Bundan ötürü X ülkesindeki bir bankadan Y ülkesinde başka bir bankaya para göndermek isterseniz paranızın kaç farklı sistemden geçerek hedefe ulaşacağı, bu sistemlerde ne gibi sorunlar olacağı, ne kadar vakit alacağı vs. bilinmezler olarak karşımıza çıkar.
-
Para transferi anonim değildir.
Para transferi konusundaki bu verimsizlikleri çözmek için Western Union, MoneyGram ve Paypal gibi firmalar kuruldu ve nihayetinde dev haline geldiler.
Bankaların işlevsel anlamdaki problemleri dışında, asıl itibariyle bağlı bulundukları ülkelerin resmi şirketleri oldukları için darphane konusunda bahsedilen gücün suistimalinden etkilenmekten kurtulamazlar. Örneğin hukukun doğru işlemediği bir ülkede siyasi iktidarın hedefi olduysanız, bankalardaki tüm birikiminize doğrudan el konulabilir. Ek olarak, bankalar sizin istediğiniz işlemi gerçekleştirmeyi reddedebilir. Bu konunun en güzel örneği WikiLeaks’in başına gelen olaydır. 2010 Yılı Aralık ayı içerisinde bütün banka ve diğer mali kurumlar WikiLeaks’in hesaplarını durdurdu ve bağış kabul etmesini engelledi.
Peki Bitcoin sisteminde para saklama ve transfer işlemleri, nasıl ve mevcut sisteme oranla ne gibi avantajlar sunuyor?
Bitcoinler, kişilerin oluşturdukları sanal cüzdanlarda tutulur. Bir cüzdandan, diğerine, mesafe farketmeksizin -dünyanın bir ucundan diğer ucuna- dakikalar içerisinde, hemen hemen hiçbir işlem ücreti ödemeden transfer edilebilir.
Bitcoin para transferleri için açık anahtarlı şifreleme ve dijital imza teknolojilerini kullanır. Açık anahtarlı şifrelemede her bireyin bir adet gizli anahtarı bir adet de açık anahtarı vardır. Gizli anahtar kişinin sadece kendisi tarafından bilinirken açık anahtar ise herkese duyurulur.
Bitcoin cüzdanı bu açık ve gizli anahtarı tutan bir dosyadır. Para transferini adım adım açıklamak gerekirse:
-
Ahmet isimli kişi, Ali’ye kendi bitcoin adresini gönderir.
-
Ali, yollamak istediği bitcoin miktarı ve Ahmet’in Bitcoin adresi ile yeni bir transfer işlemi oluşturur.
-
Ali transfer işlemini kendi özel anahtarı ile imzalar ve işlemi bütün Bitcoin ağına ilan eder.
-
İşlem Bitcoin ağındaki bütün katılımcılara ulaştıktan sonra, katılımcılar işlemin gerçekten Ali tarafından yapıldığını Ali’nin açık anahtarı ile doğrularlar.
-
İşlem, bilmecenin çözülmesi ile birlikte muhasebe defterine (ledger) eklenen yeni kayda dahil edilir ve transfer tamamlanmış olur.
Muhasebe Defteri (Ledger)
Bitcoin sisteminde, bütün para transferler – hangi adresten hangi adrese, ne zaman, ne kadar para gittiği bilgisi – herkese açık tek bir muhasebe defterinde (ledger) toplanır. Bu şekilde hangi hesapta ne kadar para olduğunun bilgisi tutulur ve aynı paranın birden fazla kere harcanmasının (double spending) önüne geçilir.
Anonimlik ve Eleştirisi
Bitcoin sisteminde bütün transferler ortak bir muhasebe defterinde toplandığı ve transferler tüm dünyaya duyurulmak vasıtasıyla yapıldığı için, herkes hangi adresten hangi adrese ne kadar bitcoin yollandığını bilmektedir. Lakin bitcoin adresi dediğimiz şey 27-34 karakter uzunluğunda tamamen rastgele bir metindir.
Bitcoin adresinizi kimliğinize bağlayacak bir bilgiyi bir yerlerde paylaşmadığınız taktirde, anonimliğinizi koruyabilirsiniz. Lakin bu işlem göründüğünden biraz zor olabilir, zira bütün hareketler takip edilebilir olduğu için anonim bir hesaba yapılacak ilk yüklemenin kaynağı da geriye doğru incelenerek kolaylıkla belirlenebilir. Söz konusu kaynak da bitcoin’leri bilmece çözerek (mining) değil de bir yerlerden satın alarak sahip olduysa, söz konusu alım satımın yapıldığı web sitesinde bunun kayıtları tutuluyor olacaktır.
Ücretsiz Bitcoin Kazandıran Sistemler
An itibari ile Bitcoin, 10 bin dolar sınırını aşmış durumda. Dolayısı ile pek çok kişi için Bitcoin iyi bir yatırım gibi aracı gibi görünüyor. Fakat kripto para piyasasına para yatırmadan yavaş yavaş girmek istiyorsanız faucet(musluk) siteleri, Altcoinler kazanmak için oldukça faydalı olabilir.
Öncelikle altcoinlerin birikebileceği bir micropayment sitesi olan CoinPot’a üye olmalısınız. Daha sonra ise tek yapmanız gereken desteklenen faucet sitelere CoinPot hesabınıza kayıtlı mail adresinizi girmek ya da aynı mail adresi ile kayıt olmak.
Moonbitcoin 5 Dakikada bir 1-10 arası satoshi veriyor.
Bonusbitcoin 15 Dakikada bir 10-20 arası satoshi veriyor.
Bitfun 5 Dakikada bir 10-20 arası satoshi veriyor.
Moonlitecoin 5 Dakikada bir 100-500 arası Litecoin veriyor.
Moondogecoin 5 Dakikada bir 0-2 arası Dogecoin veriyor.
Moondashcoin 5 Dakikada bir 0-1 arası Dashcoin veriyor.
Dilerseniz coinlerinizi 24 saatte bir toplu olarak da çekebilirsiniz. Günlük sadakat programı sayesinde kazandığınız bonus oranları her gün artmakta ve doğrudan CoinPot hesabınıza aktarılmaktadır.