This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
GELİŞİM PSİKOLOJİSİ • ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ ÖĞRETİM İLKE VE ÖĞRETİM İ YÖNTEMLERİ PROGRAM GELİŞTİRME İŞİ • ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME • REHBERLİK
Gelişim Psikolojisİ
1
yaşantılarından bağımsız olarak, kalıtımın etkisiyle geçirdiği biyolojik bir değişmedir. Öğrenme olmaksızın kalıtsal olarak belirlenmiş büyüme örüntüsüne göre doğal olarak gelişme demektir. En güzel örneği; döllenmiş yumurtanın ana rahminde dokuz ay on gün gibi sabit bir sürede düzenli bir sıra izleyerek gelişmesi ve fetüsün doğuma hazır hale gelmesidir. 1. Gelişimsel açıdan "olgunlaşma" hangi anlama gelmektedir? (2001 KPSS-3)
Eğitim psikolojisi (gelişim+öğrenme).
•
• Eğitim ortamlarını etkili biçimde düzenlemeyi amaçlar Uygulamalı bir bilim dalıdır Psikolojinin bulgularını eğitim ortamlarında kullanır.
•
Eğitim psikolojisinin çalışmaları yedi temel alanı kapsamaktadır; 1. Gelişim Öğrenme Öğretme Güdüleme Değerlendirme Kavramların gelişimi Problem çözmeyi öğrenme
2.
3. 4. 5. 6. 7.
A) Toplumsal olayların önyargısız biçimde ele
alınma becerisinin kazanılması B) Kişiliğin gelişmesi ve zenginleşmesi C) Ergenlik döneminde hızlı fiziksel büyümenin gözlenmesi
D) Toplum tarafından kabul gören davranışların
Problem çözme; en geniş anlamıyla sınamayı (denemeyi) öğrenmedir. Gelişim psikolojisi, bireylerin hayatları boyunca geçirdikleri her türlü değişim ve bireyler arasmdaki gelişimsel farklılıkları inceleyen bilimdir Gelişim psikolojisi; öğrenilmesi E) Bedensel büyüme ve gelişmenin gerekli davranış değişiklikleriyle tamamlanması 2. Bir anne bebeğine dokuz aylıktan itibaren tuvalet eğitimi vermeye başlamış ve onu lazımlığa alıştırmaya çalışmıştır. Ancak bebek bir buçuk yaşında lazımlığa oturma alışkanhğı kazanmıştır. Bebeğin lazımlığa oturma davranışını bir buçuk yaşında kazanması, hareket gelişiminde aşağıdakilerden hangisinin önemli olduğunu göstermektedir? (2003 KPSS-81) A) Davresel tepki C) Kalıtım D)Geribildirim E) Olgunlaşma Öğrenme Bireyin çevresiyle belli bir düzeydeki etkileşimleri sonucunda meydana gelen nispeten kalıcı izli davranış değişikliğidir. Hazırbulunuşluk Yeni bir öğrenme yaşantısı için kişisel yeterliklerin tümüdür. Olgunlaşmanın yanında önceki öğrenmelçri, ilgileri, tutumları, güdülenmişlik düzeyleri, yetenekleri, genel sağlık durumunu kapsayan kavramdır. Diğer bir deyişle bireyin eğitim pazarına getirdiği özelliklerin tümüdür. Kritik dönem Gelişim açısından önemli zaman dilimleridir. Çocukların bazı gelişim dönemlerinde ve yaşlarda belli tür öğrenmelere karşı yüksek duyarlılık gösterme eğiliminde oldukları dönemlerdir. Bu kavramların birbiriyle ilişkilerini değerlendirirsek; • Gelişimde önce büyüme ve olgunlaşma sonra öğrenme oluşur.
• • •
•
Öğretmene, gelişim süreçleri hakkında bilgi verir Davranışlarda meydana gelen değişiklikleri inceler İnsan davranışlarındaki biyolojik değişiklikleri inceler Tüm gelişim süreçlerini içine alır
B) Çevre
Öğretmenler öğrencilerinin değişik yaş dönemlerinde değişim gelişim özellikleri sergilediklerini bilmeli ona göre eğitim ortamları oluşturmalıdır. Her yaş döneminin gelişim özelliği birbirinden farklıdır. Aynı zamanda aynı yaş grubundaki bireylerin gelişimlerinde de bireysel farklılıklar görülebilmektedir. Öğrencilerin okul başarılarını etkileyen birçok gelişim boyutu vardır. Eğer bir kişi, çocuklaıı yetişkinlerin küçültülmüş bir modeli olarak görüyorsa gelişim psikolojisi hakkında çok az bilgisinin olduğu ileri sürülebilir. GELİŞİMLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR Büyüme Vücudun boy, kilo ve hacim olarak artmasıdır. Gelişme Bireyin büyüme, olgunlaşma ve öğrenmenin etkileşimi ile sürekli ilerleme kaydeden değişmesidir. Olgunlaşma Vücut organlarının kendilerinden beklenen fonksiyonu yerine getirebilecek düzeye gelmesi için, öğrenme
Gelişim Psikolojisl Olgunlaşma bir anlamda öğrenmenin önkoşuludur. Olgunlaşma kalıtımsal özellik taşır. Birçok psikomotor olgunlaşmaya bağlıdır. davranışın yapılması
Örneğin çocuğun konuşmayı öğrenmesi için kritik dönemi iki yaş civarıdır. Zaman kavramı bu dönem için önemlidir. Gelişim döneminde yenilikler ve değişimlerin oluşturduğu zaman bölümünü ifade eder. Diğer yaş grupları bu etkileşime girmemiş veya girememiş olabilir. Örnek; günümüzde ergenler arasında bilgisayar, cep telefonu, intemet kullanımı giderek yaygınlaşmaktadır. Çocukların çoğunluğu artık anaokuluna gitmektedir.
• Olgunlaşma,
kişinin doğuştan getirmiş olduğu potansiyelin zaman içinde ortaya çıkmasını ifade eder. Olgunlaşma ve etkileşiminin bir sonucudur. Buradaki bireyin önceki öğrenmelerini ifade eder. öğrenme öğrenme
• Hazırbulunuşluk,
3.
Yaşam sürecindeki gelişim sorunlarını aşağıda-kilerden hangisi en iyi özetler? (2001 KPSS-1) A) Farklı dönemlerde farklı gelişimsel sorunların olması nitelikte
GELİŞİMİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER A. B. C. Kalıtım Çevre Kritik Dönem
B)
Ergenlik döneminde gelişimsel sorunların çocuğun eğitimle ilgili olması azalıp, biyolojik sorunların artması
I.Kahtım Anne babadan genetik yolla geçen özelliklerdir. Cinsiyet, göz rengi, zeka kapasitesi, fiziksel özellikler, yaratıcılık ve düşünme kapasitesi, problem çözme becerileri, bazı kişilik özellikleri vb. 2. Çevre Çevre bir anlamda içinde yaşadığımız ortamdır. Çevrenin etkisi döllenmeden itibaren başlar. Bazı fiziksel görünüm özellikleri, zekanın kullanım oranı, eğitim düzeyi, bazı kişilik ve karakter özellikleri çevre etkileşimi sonucu ortaya çıkar. Çevrenin bireyin gelişimi üzerindeki etkileri değişik boyutlardadır; • Doğum öncesi etkiler • Doğum sırasındaki etkiler • Doğum sonrasındaki etkiler • Ana babanın yetiştirme tarzı • Aile parçalanması • Hormonlar • Ailede kaçıncı çocuk olduğu vb. 3. Kritik dönem • Her davranışın bireylerce kazanılması gereken dönemleri bulunur. Eğer bu davranışlar ilgilı oldukları dönemde (yaşta) kazanılmazsa sonraki dönemlerde kazanılmasında güçlükler görülür. 4.
C) Yetişkinlik yıllarında psikolojik sorunların
D) Çocukluk yıliarında ortaya çıkan
gelişimsel sorunlarm giderilmesi en zor olan sorunlar olması
Orta yaş döneminin gelişimsel sorunlarının yaşlılık döneminde de devam etmesi A) Büyüme B) Yaş Gelişimle ilgili aşağıdaki kavramlardan hangisi "çocuk, gelişim sürecinin belirli dönemlerinde, belli tür öğrenmeleri daha yoğun gerçekleştirir" ifadesini açıklar? (2002 KPSS-73) C) Kritik dönem D) Zaman E) Gelişme
E)
6.
12 aylık bir çocuğun annesine, "Bu aylarda onunla sık sık konuşmalısınız. Bu dönem onun sözcük dağarcığının gelişeceği bir dönemdir." denildiğinde, gelişim açısından aşağıdakilerden hangisinin önemi. vurgulanmaktadır? (2002 KPSS-76) A) Çevre B) Kritik dönem C) Deneyim D) Olgunlaşma E) Uyarıcı zenginliği
•
Çocukların bazı gelişim dönemlerinde bazı tür öğrenmelere karşı duyarlılık gösterdikleri, çevre etkilerine karşı daha duyarlı oldukları. düzenlenen öğrenme yaşantılarını diğer dönemlerden daha hızlı kazandıkları döneme kritik dönem denir.
Ünsal'ın babası polistir Ünsal oyunlarında babası gibi polis olmakta, polis rolünü
oynamaktadır. Bu durumu aşağıdakilerden hangisine örnek verebiliriz? (2004 KPSS-3) A) Yansıtma B) Özdeşini kurma C) Transfer D) Pekiştirme E) Belirtme .
• Gelişim bir bütündür. artık bu davranışı rahatlıkla yapmaktadır. 10. Bu durum gelişimin hangi ilkesiyte açıklanır? (2004 KPSS-2) A) Gelişimde bireysel farklar vardır. Aşağıdakilerden hangisi doğum sırasında işitme kaybına uğrayan çocuğun. C) Tarihsel zaman 9. Tek yumurta ikizi olarak doğan çocuklardan biri doğum sırasında diğeri de geçirdiği bir kaza sonucu iki yaşında işitme yeteneklerini kaybederler ve konuşmayı da öğrenemezler. iki yaşında işitme kaybına uğrayana oranla konuşmayı daha güç öğrenir ve konuşma becerisi açısından geride kalır.tadır? (2003 KPSS-80) A) B) D) E) Olgunlaşma Büyüme Kritik dönem Hazırbulunuşluk BEBEKLİK ERİNLİK Lii 1 I 4 GENÇLİK 1 ÇOCUKLUK ERGENLJK GELIŞİMİN İLKELERİ • Gelişim kalıtım ve çevre etkileşiminin bir ürünüdür. GELİŞİM GÖREVLERİ MODELİ (HAVİGHURST) Robert Havighurst 1948 yılında gelişimsel görevler üzerinde yoğunlaşan insan gelişimi konusunda bir kuram ortaya çıkarmıştır. Olgunlaşma Çevre Kalıtım SON ÇOCUKLUK GELİŞİMİN BOYUTLARI A. iki yaşında işitme kaybına uğrayan karde-şine oranta geri kalmasını açıklar? (2003 KPSS-82) • Gelişimde kritik dönemler vardır. kasları geliştikçe yalmzca elleri ile topu tutabilmedir. B. B) Gelişim bir bütündür. Her ikisi de dokuz yaşına geldiklerinde ameliyat olurlar ve işitme yeteneklerine kavuşarak. içten dışa doğrudur. ile E) Gelişim. Ahmet top oynarken önceleri elleri kolları. Özden 1. Fiziksel Gelişim Zihinsel Gelişim Dil Gelişimi Sosyal Gelişim GELİŞİM DÖNEMLERİ I2 18 24 İLKÇOCUKLUK 8. • Gelişimde bireysel farklıklılar vardır. internette sohbet etmekte (chat) ve cep telefonu kullanmaktadır. çevre ürünüdür. D. Aşağıdaki gelişim kavramlarından hangisi internet ve cep telefonu gibi yeni iletişim araçlarının ve boş zaman etkinliklerinin ortaya çıkmasını açıklamak. • Gelişim baştan ayağa. Özden'in bu davranışı zaman İçinde kazanması ne ile açıklanabilir? (2004 KPSS-4) A) B) C) D) E) Geribildirim Zeka . kalıtımın etkilerinin bir A) Konuşma becerisi açısından genetik olarak belirlenmiş bireysel farklar vardır B) Gelişim süresince bazı becerilerin kazanılması açısından kritik dönemler vardır C) Yaş ilerledikçe dil öğrenme de güçleşir D) Dil öğrenme becerisi büyük ölçüde biyolojik olgunlaşma düzeyine bağlıdır E) İnsanlar kendilerini konuşmayı öğrenmeyi yetenekli kılan bir yapı ile doğarlar . • Gelişim genelden özele doğrudur. C) Gelişimde kritik dönemler vardır D) Gelişim genelden özele doğrudur. • Gelişim süreklidir ve belli aşamalarda gerçekleşir • Gelişim nöbetleşe devam eder. C.5 yaşındadır. konuşmayı da öğrenirler. konuşmayı öğrenmesine rağmen. Özellikle ergenler günümüzde çok fazla internet kullanmakta. Daha önceleri küçük nesneleri ağzı dar şişenin içine sokmakta zorlanırken. göğsü yardımıyla topu tutarken. Ancak ikizlerden doğum sırasında işitme kaybına uğrayan.Gelişim Psikolojisİ 7.
Bunlar fiziksel gelişim. Fetüs: 3. Ergenlikte gelişim görevleri • Mezoderm: Orta tabakadır. Doğum öncesi fiziksel gelişim Bebeklik Dönemi fıziksel gelişim (0-2 ) İlk Çocukluk Dönemi fiziksel gelişim (2-6 ) Okul Döneminde fiziksel gelişim (6-12 ) Ergenlik Döneminde fıziksel gelişim (12-18) • O dönemde yerine getirilmeyen görevler mutsuzluğa yol açar. akciğer gibi önemli organlar meydana gelir. Bunları kısaca ele alırsak. Yeni ve değişik oyunlar öğrenme Yaşıtlarıyla olan ilişkilerini zenginleştirme Okul programına uyma ( okuma yazma öğrenme) Sorumluluk alma • Ekdoderm: En dıştaki tabakadır. karaciğer. aydan sonra beyne gönderilen uyaranlara tepki vermeye başlar • Beynin 7.Gelişim Psikolojisl • Kritik dönem kavramından hareketle bu modeli geliştirmiştir. solunum. kas ve sinir sistemleri koordineli olarak çalışırlar. DölüfcDöllenmeden sonraki (zigot) ilk 1-2 haftalık döneme denir. B. aylarda temel vücut yapısı tamamlanır. iskelet sistemleri ile • Duyusal bağımsızhk kazanma • • • • • Karşı cinsleriyle ilişkiler geliştirme Toplumsal sorumluk alma Meslek seçimi Aile kavramına ilgi gösterme evlilik Bağımsız bir birey olarak hareket edebilme salgı ve dolaşım sistemleri meydana gelir. sinir sistemi. Sindirim.8. Kas. Bu dönemde. aydan itibaren başlar. dış deri. Embriyo gelişerek vücut organlarını meydana getirecek tabakalar meydana getirmeye başlar. D. • Beynin gelişmesiyle birlikte organizma artık hem biyolojik hem de psikolojik bir varlık demektir. Okul dönemi gelişim görevleri • El göz koordinasyonunu sağlama ince motor kas • • • • gelişimini sağlama. Doğum öncesi fiziksel gelişim Bireyin hayatı anne ve babadan gelen 23 çift kromozomun anne karnındaki yumurtada birleşmesiyle başlar. Devinimsel Gelişim: Zihin ve kas kooordinasyonuna dayalı davranışların gelişimidir. Gelişim dönemleri ortak özellikleri kapsayan yaş aralıklarıyla ifade edilir. Duyu organları. • Endoderm: İç tabakadır. tırnak ve dişlerin bir kısmı oluşur. FİZİKSEL VE DEVİNİMSEL GELİŞİM Gelişim genel olarak üç bölümde incelenebilir. • Bebek görünümü vardır. • 5. ayda) • 4. Ağırlığı ise 2500-4300 gramdır. Bunlar. A. • Kalp atışı düzenlidir. Cinsiyet belirlenebilir. ağırlık ve hacimsel artışla birlikte vücudun sistemlerinin kendilerinden beklenen fonksiyonları da kapsar. beden gelişimi ve psiko-motor gelişim olarak iki boyutta incelenir. Fiziksel gelişim. duyu organları. Devinimsel gelişimde • Bu dönemde beyinde elektriksel etkinlikler meydana gelir. • Birçok reflex gelişir.5. . Embriyo: 3-8 hafta arasındaki döneme denir. • Doğduğunda boyu 50 cm. saç. Fiziksel Gelişim Dönemleri: • Bireylerin gelişiminin dönemler halinde gerçekleştiği ve her dönemin gelişim görevleri olduğunu belirtmektedir. Genetik yapısı 23 anneden 23 babadan olmak üzere toplam 46 kromozomdan oluşur. bilişsel gelişim. Zigot: Döllenmiş yumurtaya zigot adı verilir. Okul öncesi dönem gelişim görevleri • • • • • • Yürümeyi ve koşmayı öğrenme Öz bakım becerilerini geliştirme El göz koordinasyonu sağlama Cinsiyet farklarını öğrenme Mode! alma (aile) sosyal ilişkiler kurma. Bedensel Gelişim: Boy. C. • örnek: 2 yaş civarında konuşmayı öğrenemeyen çocuk sonraki dönemlerde konuşma güçlüğü çeker. aylarda çalışmaya başladığı iddia edilmektedir. Toplumsal kuralları öğrenmeye başlama A.(4. psiko-sosyal gelişim. E.
Altı ayiık bebek doğum ağırlığının iki katına ulaşır Bebeğin kalp atışs yetişkinin yaklaşık iki katı kadardır. içten dışa doğru gelişir. büyük puntolu kitapian incelemeye daha mûsaîttir. Çocuk yaklaşık 12-30 aylar arasında altını ıslatmamayı öğrenir Süt dişieri 5-8 aylarda çıkmaya başlar ve yakiaşık olarak 2. B. Bunun nedeni ise karmaşık ve spesifik bir yapıya sahip olmasıdır. 12 aylık olunca bağımsız olarak yürüyebilir. DÖLÜT. Bebeğin sinir sistemi gelişim îlkelerine uygun olarak merkezden uçlara.000 gen bulunur • Kişinin tüm genetik özelliklennın kodlandığı DNA !ar bu genlerde bulunur • Genler baskın ve çekinik olmak üzere iki çeşittir • Down sendromu genetîk bir bozukluktur Bireyde fiziksel ve zihinsel bozukluklar görülür • Erkeğin cinsîyet kromozomları XY düzenîndedir. 22 çifttir Genozom: Cinsiyet kromozomlardır. Onun ayda emekler ve on birind • • Duyulann Gelişimi: Yeni doğan bebeğin işîtme duyusu oldukça gelişmîştir Tanıdık ve yabancı sesleri ayırt edebilir. Kız bebekfer boy ve ağırlık olarak erkeklere göre daha yavaş gelişirter. Bebeklerin koklama ve tat alma duyulan da çok getişmiştir. Altı aya kadar renkleri ve şekîlleri ayırt edebilirfer. Genotip : Anne babadan kalıtım yoluyla geçen yapılan ifade eder Fenotip: Genetik yapının çevrenin etkisiyle oluşan dışandan gözlenebilen şeklidir. Özellikle annesinin sesini iyi tanır. • Psiko-motor Gelişim: Bebek doğduğunda vücudunu kontrol edecek güçte değildir. Otozom: vücut kromozomlarıdır. İlk Çocukluk Dönemi fiziksel gelîşim (2-6 yaş) • Bedensel Gelişim: Bedensel gelîşim bebeklik dönemine göre daha yavaştır Sinîr sîstemî geüşiminî büyük ölçûde tamamlar. • O. îç salgı bezieri bu dönemde oldukça önemlidir Troid bezî yeterince salgı öretmese bedenseS ve zîhînsei gelişim yavaşlar Gırîlağın iki yanındakî bu bez yeterii salgıyı sağlayamazsa çocuk edügenL îembeî ve sindirim güçlüğü çeker Psiko-motor Geiişim: küçök kas becenleo geiişir Bu sayede güzel sanaîlar müzik ve el işâerine îlgi duyariar Ergenlik Döneminde fiziksel geiişim (12-18 yaş) • E. 1 çifttir. Sekizind ayda destekfe ayakta durabilir.5 yaşlarında tamamlanır. Dokunma duyusu en geiişmiş duyudur Bu duyuyu çevresini tanımada da kullanır C. Bebek bir yaşında doğumdaki boyunun yaklaşık yarısı kadar uzar. • Kadının cinsiyet kromozomları her zaman XX düzenindedir. Çünkü göz geiişimi diğer duyulara göre daha geç tamamlanır. . Dış görünüştür Androjeni: Bireyin kendi cinsiyetini reddetmeden erkek ve dişi özelliklerini potansiyeüer ölçüsünde taşımasıdır. KROMOZOM. Farklı tat ve kokulan ayırt edebilirier. GEN. FETÜS şeklinde bir geiışım sırası işlemektedir. • DNA.Gelışım Psikolojisİ • İnsan yaşamında fiziksel gelişîmin en yoğun olduğu ayda elinden tutularak yuruyebîlîr. Bebeklik Dönemi Fiziksel Gelişim (0-2 yaş) • Bedensel Gelişim: Doğum öncesi gelişimden sonra fiziksel gelişimin en hızlı olduğu dönemdir. Çocuk yaklaşık dönem doğum öncesi dönemdir. ZİGOT. Okul Döneminde Fîziksel Gelişim (6-12 yaş) • Bedensel Gdişim: bedensel gelişim bir önceki döneme göre daha yavaştır Dokuz yaşına kadar erkek çocuklar kızlara göre daha uzun ve ağırdıriar Kız çocuklann 10-15yaş aras: boy ve ağıriıklan yaşıtı olan erkekleri geçer Fakat ericekîer daha harekeîli ve fîziksei etkînükiere yoğun îigî duyariar Sinır sistemi geüşimi îamamfansr Kalp atış hızı yetişkine çok yakındır. • Yumurta ve speımde 23'er kromozom bulunur Bunlar birfeşince zigotu oluşturur 46 kromozom meydana gelir • Her kromozom içinde yaklaşık 20. Bebekte bu dönemde refleksif ve denetimsiz vücuî hareketleri gözlenir. Beş yaşına kadar beyin ağıriığı yetişkinin % 90 ına ulaşır Kalp atış hızı ilköğretime başlayınca yetişkine ulaşır Psiko-motor Gelişîm: Bu dönemde çocukfann etkinlık seviyeleri çok yüksektir Uzun süre bir yerde oturamazlar Kaba motor hareketi sağlayan kaslannı daha sık kullanıriar Çocuğun hareket sayısı ve hareketlennin niteliğînde artma göztenir Dönemin sonlanna doğru iki tekeriekli bisiklete binebilirler Yazma çîzme gibi küçük kas becerilerinde acemilik göztenîr Duyulann Geüşimi: Çocuğun görme duyusu. Beş ayiık bebek başının kontrolünü sağlayabilir Bebek yedî aylık olunca kendi başına oturabilir. EMBRİYO.
kızlarda ise adet görme bu dönemin belirtileridir. İlköğretim 1. 13. Hızlı fizyolojik değişme vücut yapısında büyük farklılıklara neden olur. az su içmesini ve sulu gıdalardan kaçınılmasını söylemek D) (drarını kaçırmaması uyarmak için çocuğu sık sık E) Durumu çocuğun ailesine ileterek soruna birlikte çözüm aramayı önermek . erkeklerde ise kas dokusu fazlalaşır. Ergenin kısa zaman diliminde geçirdîği fiziksel değişim ve gelişim bazı sorunları da beraberinde getirir. Kızlar 1112. okulda bazen idrarını kaçırmakta ve kendisi de bu durumdan rahatsız olmaktadır. Vücudun tüm organları değişiklikten etkilenir. • C) Çocuğa. Ergenlik dönemi fiziksel gelişimin (0-2) yaş döneminden sonra en yoğun olduğu dönemdir. gel buraya" diye çağırmaktadır Gelişim Psikolojisi açısından öğretmenin bu davranışı neden sakıncalıdır? (2001 KPSS-9) Fiziksel gelişim özet. Bu durumda. Küçük kas gelişiminde yetersizlik gösteren öğrencilere resim ve yazı çalışmaları yaptırılmalıdır. sınıf öğretmeni için en uygun yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-84) A) Çocuğu doktora göndermek B) Okul yönetimine haber vermek • İlköğretimin I. sınıftaki bir öğrenci. Evresinde küçük kas becerileri ve görme algısı tam olarak gelişmediği için kalın kalem ve büyük puntolu kitaplar kullanılmalıdır. ayak ve beden gelişir. 11. doğum öncesi. müzik gibi etkinliklere yönlendirilmelidir. El. Psiko-motor Gelişim: ergenlik dönemindeki yoğun fizyolojik değişim devinimsel becerilerde acemilik gözlenmesine neden olur. benlik algısına D) Ergenlikte ortaya çıkan bedensel farklılıklara E) Okul başarısını etkileyecek bir davranış şekli olması • • Fiziksel Gelişimin Eğitim Açısından Sonuçları • Okul öncesi dönem çocukların uzun süre bir yerde oturmaları mümkün değildir. Bu dönemde cinsiyet salgı bezleriaktif hale gelerek cinsiyet hormonu üretir. erkekler ise 13-15 yaşları arasında buluğa ererler. Ergenlik dönemindeki gencin fıziksel özellikleri etkiler. • Fiziksel gelişimin en hızlı olduğu dönemler. öğrendyi incitebilecek şekilde etiketlemesi göstermesi B) Öğrencinin özellikleriyle yakından ilgilendiğini C) Öğrenciye beslenen olumlu duyguları iletmekte yetersiz kalması dikkat çekmesi • Çocuğun kız veya erkek olduğunu bilmesi bir diğer anlamıyla farkına varması ilk çocukluk döneminde gerçekleşir. 0-2 yaş ve ergenlik dönemidir. İki yaşındaki bir çocuk salıncakta yardımsız sallanmak istemekte. Bu dönemde yoğun fizyolojik ve hormonal değişim yaşanır. Bir öğretmen. Kızlarda yağ dokusu. İlköğretim döneminde görsel algılama ve küçük kas becerileri normale döner. Erkelerde ses tonu. A) Bireysel farklılığı. sınıf arkadaşlarına göre uzun boylu ve kilolu otan bir 7sınıf öğrencisini. Bu durum yaramazlık olarak değerlendirilmemelidir. Ergenliğin son döneminde vücut koordinasyonu yetişkinlik düzeyine ulaşır. Öğrenciferin enerjilerini olumlu olarak kullanabilecekleri spor. Çocuğun bu davranışı hangi gelişimsel özellik ile açıklanır? (2001 KPSS-4) A) Yatkınhk B) Özerklik E) Merak C) Üretkenlik • D) Özdeşim 12. "Dev adam. Daha sonra zihin ve kas koordinasyonu gelişerek bu uyumsuzluk ortadan kalkar.Gelişim Psikolojisİ • Bedensel gelişim: Ergenliğin ilk dönemine buluğ (erinlik) dönemi denir. kendisini tutmaya çalışan annesinin ellerini itmektedir. Çocuklarda sinir sisteminin gelişimi okul öncesi dönemde tamamlanır.
3 yaşındaki Mehmet'in davranış gelişimini tutamamaktadır. Aşağıdakilerden hangisi kişi üzerinde arkadaş gruplarının etkisinin ve baskısının en fazia olduğu dönemdir? (2003 KPSS-79) A) Ortaöğretim B) Yükseköğretim C) Temel öğretim D) İlköğretim E) Okulöncesi 16. Aşağıdakilerden hangisi ergenlik dönemine erken giren bireyler için söylenemez? (2002 KPSS-72) A) Arkadaşları tarafından lider olarak kabul edilirler B) Zeka düzeyleri yaşıtlarında daha yüksektir C) Sosyal gelişim düzeyleri yaşıtlarından farklılaşır D) Cinsel rol kimliklerini kazanmaya başlarlar E) Kimhk gelişimi ile ilgili karmaşalar başlar 19. Ahmet duygusal bir film izlediğinde göz yaşlarını 18. tavuk gibi besinleri C) Çocuğun davranışlarına hiç sınır koymayıp D) Çocuğu olabildiğince sınırlayarak kazalardan E) Çocuğun her işini başkasına yaptırmak 15.Gelişim Psikolojisİ 14. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde ergenlik döneminin hemen başında çıkan özelliklerden biri yeralmaz? (2004 KPSS-11) A) Karşı cinse ilginin artması B) Bireyin kendisini farklı ve üstün bulması C) Arkadaşlara yönelimin artması D) Ahlaki değerlendirmelerde Başkalarının tepkisinin önemsenmesi E) Zihinsel gelişimin en üst düzeyine erişmesi . hızlı bedensel değişikliklerin etkisiyle ortaya çıkabilecek durumlardan değildir?(2002 KPSS77) 20. Aşağıdakilerden hangisi ergenlik döneminde. Aşağıdaki ifadelerden hangisi ergenlik dönemindeki gelişim özellikleri ile ilgili olarak yanlış bir açıklamadır? (2003 KPSS-90) A) Gençlerin ayna önünde geçirdikleri zamanın artması A) Ergenlerin meslek seçimine yönelik olarak bilgi toplamaya başlanan bir dönemdir kurabilecekleri kişiler aralar B) Dış görünüşlerinin iyi olmadığına ilişkin kaygılar oluşması C) Bedensel değişımin sakarlıklara neden olması B) Ergenler bu dönemde model alarak özdeşim C) Ergenler bu dönemde sosyal rollerdeki cinsiyete bağlı farklılaşmaları öğrenirler D) Reddedilme korkusuyla sosyal etkınliklerden kaçınma E) Kendine özgü bir değerler ve kav sistemi oluşturma ramlar D) Ergenler bu dönemde kimlik geliştirme çabaları sırasında karmaşa yaşarlar E) Ergenler bu dönemde her konuda ailelerinin dediklerini yapmaya çalışırlar 17. (2004KPSS-12) Buna göre üniversite üçüncü sınıfta olan İbrahim'in karşı cinsle duygusal ilişkiler kurmakta başarılı ve kendi cinsinden sosyal arkadaşlıkları olduğu da düşünüldüğünde aşağıdakilerden hangisi söylenebilir? (2002 KPSS-71) A) B) C) D) E) Androjen cinsel rol kimliğine sahiptir Erkek cinsel rol kimliği gelişmemiştir Homoseksüel eğilimlere sahiptir Kadın cinsel rol kimliği gelişmiştir Kefıdini kontrol edemeyen bir yapıdadır A) Uzun sürse de ayakkabısını kendisi bağlayıncaya kadar çocuğa yardım etmeden beklemek önceden çatal ve bıçakla küçük parçalara ayırmak yanlışlarından öğrenmesine fırsat vermek korumak B) Çocuğun yiyeceği et. Bu yüzden de arkadaşları hızlandırmasına yardımcı olabilmek için anne ve tarafından "fazla duygusal ve kız gibi davranmakla" babası aşağıdakilerden hangisini yapmalıdır? suçlanmaktadır.
Bunun yanında Bruner ve Vygotsky'nin bilişsel gelişim kuramlarına da yer verilmiştir. vurma ve itme şemaları gelişir Bireyin öğrenme aracıdır Yeni gelen bilginin içine yerleştirileceği çerçevedir. Birey yeni karşılaştığı olay ve nesneleri beynindeki şemalarla açıklamaya çalışır. Yukarıdaki koyun örneğinde çocuk koyunlarla ilgili yeni bir şema oluşturur ve eski şemalarda yeniden düzenleme yapar. Bilişsel gelişim ile ilgili en çok kabul gören yaklaşım Jean Piaget'in geliştirdiği kuramdır. işitme. yapılarıdır. Örnek. Piaget'e göre gelişim. Piaget'e göre Bilişsel Gelişimi Etkileyen Faktörler 12345Olgunlaşma Yaşantı Uyum Örgütleme Dengeleme • • > Her yaşantı özümleme ve düzenlemeyi kapsar. Kuş olduğunu öğrendiğine kuşlar şemasında "konuşan kuşlar da var " diyerek oluşan dengesizlik durumu dengeye kavuşacaktır. Zihin yeni bilgilerden dolayı her zaman dengede durmaz. kalıtım ve çevrenin ürünüdür. Zihinsel sürece aşırı yüklenme sonucu kafanın karışması buna örnektir. dünyayla baş etme yolları. objelere. . Bebeğin ilk şeması emme ve yakalama reflexleridir. Yeni bilgiler sürekli dengeyi bozar. uyma ve organize etme şeklinde devam eder.. Bilişsel gelişim akıl yürütme. Çocuk için yeni olan şeyler bilişsel dengeyi bozar. olaylara göre yeniden biçimlendirme. Önce zeka kavramı ile ilgilenmiştir. Eğer var olan şemalar yeterli değilse uymaya çalışılır. Başka yazarlar şemayı "bilişsel yapı" olarak ifade etmektedirler. bilişsel süreçler çocuğun dünyayı anlamasını sağlar. Çocuğun ilk defa gördüğü koyuna "köpek" demesi özümlemedir. Biliş. Çalışmalarını çocuklar üzerinde yapmıştır. özümleme. düşünme ve dil gelişimi kapsar. fikir. Ona göre zeka çevreye uyum sağlayabilme yeteneğidir.. olayı daha önceden kendisinde var olan bilişsel yapının içine almasına denir. Bütünlüğün dengeli ve tutarlı olmasını ifade eder. Bireylerin dünyayı tanıma. uyum sağlama (özümleme." şeklinde saymaya başlar. Mevcut yapıyı (şemayı) yeni durumlara. Bilişsel gelişim. Örnek: Kuşlarla ilgili şeması olan çocuk konuşan papağan gördüğünde "bu ne?" diye soracaktır. 'r En temel zihinsel yapılardır Balık tutma gibi davranışsal ya da balık tutmayı bilme gibi bilişsel olabilir. çözme. uyma) ve dengeleme > > > • • Örgütleme(Organizasyon): Süreçleri sistemli ve tutarlı halde koordine etme ve fıkir ile eylemleri birleştirme çabasıdır. anlama çabası yeni şemalar oluşturma.. tutma. Daha sonra özümleme ve uyum süreçleri ile denge yeniden kurulur. Piaget'e göre zihinsel gelişim DENGE-DENGESİZLİKYENİDEN DENGE süreci olarak tanımlanır. dokuz aylık çocuk ise sallar. Dengeleme: Örgütleme işleminin uzantısıdır. Uyum Sağlama (Adaptasyon) Çevreye uyma yeteneğidir. İki aşamalıdır. Önemli kavramları Piaget'e göre insanlar doğuştan iki temel zihinsel eğilimle dünyaya gelirler. Beynimizdeki şemalar sürekli dengeleme eğilimindedir. Özümleme ve uyma (Düzenleme) Özümleme: Var olan şemalarla açıklamaya çalışma sürecidir. öğrenmeyi ve anlamayı içeren zihinsel faaliyetlerdir. Piaget'nin Bilişsel Gelişim Kuramı > > > > Kuramının temelinde çocuklarla yetişkinlerin dünyalarının farklı olduğu görüşü oluşturur. organizmanın kendini ve çevresini anlama süreci olarak ifade edilebilir. Uyma (düzenleme): Var olan şemalar yeterli değilse uymaya çalışılır. Karşılaşılan yeni obje. abi. Daha sonra görme. Böylece onu özümlemeye çalışır.8 BİLİŞSEL (ZİHİNSEL) GELİŞİM Gelişim Psikolojisİ Şema: Çevreyle etkileşim sonucu oluşan davranış ve düşünce kalıplarıdır. baba. Örnek iki aylık çocuğa çıngırak verdiğimizde onu ağzına götürür (dünyayı tanıma şeması emmedir). Bireyin çevresindeki problerrileri anlama. Dünyayı algılama ve anlamaya dönük bilişsel süreç ve etkinliklerdir. döndürür. atar (şemaları farkhlaşmaya başlamıştır) 7 yaşında Ayşe isimli öğrenci 'andımız'ı okurken "büyüklerimi saymak ne demek?" dediğimizde 'anne. Örgütleme. Bir anlamda çevre ile başa çıkmaktır. Zihinsel. Bireyin çevresiyle etkileşerek çevreye ve çevresindeki değişmelere uyum sağlamasıdır. şekillendirme sürecine düzenleme denir.
Odaklaşma: Korunum kavramıyla yakından ilgilidir. Bisiklete binme. Örnek. Bu tipik özellikler o evredeki bireylerin tamamında bulunmayabilir. Bu evrelerle ilgili 4 temel kural vardır. sentez. yaşayarak öğrenir. Örnek: Her gün kahvaltıda omlet yiyen çocuğun. Ben merkezlilikten uzaklaşılır Korunum ilkesi kazanılmıştır Yaparak yaşayarak öğrenme bu dönemde daha etkilidir • Somut • • • • • • 4. • Kolektif monolog. para deneyi. düşünceler etkinliklere yansıtılır. • Bu dönemde mantıksal düşünme gelişmemiştir. değerlendirme) • İdeal. Örnek: karşıdan karşıya geçişlerde odaklaşma kazalara neden olmaktadır. 1.B\r işlemi tersinden düşünemezler. > Aynı evredekilerin gelişim oranlarında farklılıklar vardır. Dönem kuramcılarından olan piaget. BRUNER'İN BİLİŞSEL GELİŞİM KURAMI Bruner'e göre bilişsel gelişim yaşam boyu devam eder ve üç aşamada gerçekleşir. Duyusal Motor dönem (0-2 yaş) • Kendisini dış dünyadan ayırt etme • Refleksif davranışlardan amaçlı davranışlara geçme • Nesnenin devamlılığı: Bir varhğın göz önünden kaybolmasıyla tamamen yok olmadığıdır. "peki 8 kere 2 kaç eder?" Cevap: "biz daha sekizleri görmedik. analiz. Çevresindeki olay ve nesneleri çeşitli sembollerle ifade etme Başlangıçtaki ben merkezlilik giderek azalır Somut işlemler dönemi (7-11 yaş) bağlı düşünme (duyu organlarına düşünme) yoluyla problem çözme vardır Mantıksal düşünme geüşir Birden fazla özelliğe göre sınıflama ve sıralama Tersine çevirebilme kazanılmıştır. • Dikkatini belli nesnelere odaklayabilir • Döngüsel tepkiler görütür • Taklit ve oyunlar görülür 2. sprey koltuk altına sıkılır. 'r Gelişim kuramları evrenin tipik özelliğini belirler. Bilim adamları. bilişsel gelişimin evreler halinde gerçekleştiğini savunur. (Korunum: objelerin şekli. Evre: Çocuğun birçok değişik durumdaki düşünce ve davranışının altında yatan zihinsel süreçlerinin özelliklerini yansıtan zaman süreci olarak tanımlanmıştır. ağırlığının değişmeyeceği ilkesidir. ben merkezliliğin bir başka biçimidir. yaygın biçimde sembolik sistemi kullanır. omlet yemediği gün "bu gün kahvaltı etmedik" demesi • Sembolik oyun ve düşünme vardır • Animizm: cansız nesnelere canlılık özelliği yüklemek Soyut işlemler dönemi (11 yaş ve üstü) • Soyut düşünme başlar • Üst düzey zihinsel düşünebilme (tümdengelim. Yaklaşık 9 aylık olduğunda kazanılır. İşlem öncesi dönem (2-7 yaş) Tersine çevirememe. "2 kere 8 kaç eder?". Durum veya yaşantılar imgelerle beyne aktarılır. • Piaget işlem terimini mantıksal düşünme olarak almaktadır. yaparak." Tek özelliğe göre sınıflama ve sıralama vardır İlk akıl yürütme faaiiyetleri (düşünme) başlar Korunum ilkesi kazanılmamıştır. . konumu değişse de miktarının. İşlemi tersine çevirebilme ile yakından ilgilidir. 2. 3. Olay ya da nesnelerin yalnızca bir yönüne odaklanma söz konusudur. tümevarım. Sembolik evre: Hayatın tümüyle formüller ve simgeler yoluyla kavranmasıdır. • Ben merkezci düşünme ve konuşma vardır (egosantrizm: çocuğun kendi bakış açısının olabilecek tek bakış açısı olabileceğine inanmasıdır) • Özelden özele akıl yürütme: İki özel durum arasında bağlantı kurarak akıl yürütmektir. top oynama gibi. Örnek. 1.) Örnek. > Evreler değişmez bir şekilde belli sıra ile ortaya çıkarlar > Sonraki öncekinin kazanımını içerecek şekilde hiyerarşi oluşturur. • Akıl yürütme vardır • Ergen ben merkezüliği görülür • Olasılıklı düşünme vardır. hacminin. sözcükler ve kavramlar yoluyla edinilir. İmgesel evre: bilgi. fikir.Gelişim Psikolojisİ PİAGET'YE GÖRE BİLİŞSEL GELIŞIM DÖNEMLERI Piaget bilişsel gelişimin dönemler halinde gerçekleştiğini öne sürmüştür. değer ve inanç sistemi yapılanır • Fikir dünyasıyla aktif olarak ilgilenilir. Saklanan nesneleri bulma yeteneğinin kazamlmasıdır. doktorlar vb. • Dil hızla gelişir • Sözcüklerin yüzeysel anlamıyla harfi harfine anlaşıldığı dönemdir. 3. Eylemsel evre çocuk bu evrede nesnelerle doğrudan etkileşimde bulunarak.
aşağıdaki öğretmen davranışlarından hangisi. işlenmesi ve depolanması sıralı bir şekilde olur > Bilişsel gelişimde kişisel farkındalık önemli bir aşamadır > Sosyal farkındalık bilincinin elde edilmesi önemlidir. çünkü miktar konumunu kazanmıştır. Bu çocuğun "Bu üç bardakta mı yoksa diğer bardakta mı daha çok su var?" sorusuna aşağıdaki yanıtlardan hangisini vermesi beklenir? (2001 KPSS-5) 26. öğrencilerden. Zihinsei gelişim bağlamında "kritik dönem" nasıl açıklanır? (2001 KPSS-2) A) Cinsiyet ayrımının yapıldığı dönem A) Dünyanın. E) "Toptaki kil çok" der. Ona göre tüm öğrenmelerin kaynağı sosyal çevredir. 21. kullanılmakta olan metal ve kağıt paralarla nelerin satın alınabileceğini göstermek. Öğrenme bir bakıma kültürlemedir. Piaget'in bilişsel getişim kuramında yeralan aşağıdaki kavramlardan hangisine bir örnektir? (2004 KPSS-6) A) B) Geriye dönebilirlik Nesne sürekliliği "Küplerdeki kil çok" der çünkü sayı boyutunda bağımlılık vardır "İkisinde de aynı" der.10 Gelişim Psikolojisİ 23. Bir çocuk Sıra üzerindeki topların yerleri değiştiril. Somut işlemler dönemindeki bir çocuğa eşit miktarda su doldurulmuş aynı büyüklükte iki bardak gösterilmiş ve hangisinde daha fazla su olduğu sorulmuştur. Bu durum. A) B) C) "İkisinde de aynf'der. Müzik kutusu yatağın yanından alınıp başka bir yere bırakılınca Ebru müzik kutusunun var olmaya devam ettiğini anlamaktadır. ekseni etrafında döndüğünü öğretmek için. Mikropların dokunmakla nasıl bulaştığını göstermek için. Bu işlemin yapılmasmda dil önemli bir olgudur. yardımseverlik gibi toplumsal özellikler kültürleme yoluyla edinilir. çünkü dönüştürme işlemini henüz başaramaz C) Korunum D) Dönüşebilirlik E) Çoklu sınıflama . bilişsel gelişimde sosyal çevre ve kültürel yapının önemini vurgulamıştır. bu eylemi drama ile canlandırmak Uzay yolculuğunu anlatmak için.diğinde top sayısının değiştiğini düşünüyorsa. Çocuktan "İkisinde de aym" yanıtı alındıktan sonra. > Bilişsel gelişimde bilginin çözümlenmesi. > Bilişsel gelişim birçok boyuttaki artışın ürünüdür. Bilişsel geiişimde bireysel farklılıklar göz önünde bulundurulmalıdır. çünkü görelilik ilkesi henüz öğrenmemiştir. Piaget'ye göre. soyut işlemler dönemi ise 12 yaş ve sonrasını kapsamaktadır. Buna göre. Paraları tanırken. ilköğretim üçüncü sınıf düzeyine uygun degildir ? (2001 KPSS-6) Bruner'e göre öğrenme özellikleri. onun gözü önünde. Bireyin belli bir bilişsel yeterlik kazanması içinde bulunduğu kültüre bağlıdır. Piaget'e göre bu çocuk hangi bilişsel gelişim evresindedir? (2004 KPSS-5) A) B) C) D) E) Didaktik evre Somut işlemler evresi Duyusal devinim evresi Soyut işlemler evresi İşlem Öncesi evre 22. kodlanması. çünkü devamlılığı kavramını kazanmıştır nesnelerin 1. eline tebeşir tozu sürüp öğrencilerle tokalaşmak Caddede karşıdan karşıya güvenli geçişi öğretmek için. İşbirliği. bardaklardan birindeki su üç bardağa paylaştırılmıştır. kendilerini sınıf yerine bir uzay kapsülündeymiş gibi düşünmelerini istemek B) C) D) E) 24. VYGOTSKY'NİN BİLİŞSEL GELİŞİM KURAMI Vygotsky. D) "Küplerdeki kil çok" der.5 yaşındaki Ebru'nun yatağının yanında bir müzik kutusu bulunmaktadır. içinden şiş geçirilmiş portakaldan yararlanmak. Yani topluma ait düşünce ve inanç özelliklerinin çocuğa aktarılmasıdır. somut işlemler dönemi 7-11 yaş. Bilişsel gelişimin son aşaması Piaget'ye göre hangi dönemde tamamlanır? (2002 KPSS-74) A) B) C) D) E) Üniversiteye giriş yılları 11. yaşın sonu Okula başlama yılları Ergenliğin sonu yetişkinliğin ilk yılları Yaşlılık dönemi B) C) D) E) Soyut düşünmenin en üst düzeye ulaştığı dönem Çocuk kimliğinden yetişkin kimliğine geçilen dönem Öğrenme üzerinde çevresel uyarıcıların en çok etkili olduğu dönem Bireyin kendini işe yaramaz hissettiği dönem 25.
Çocuk da "çok açım beşe bölersen kek daha çok olur üçe bölme beşe böl. annesi bebeğin oyuncağı arkasına sakladığında. Bu durum aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2004 KPSS-10) A) B) Benmerkezci düşünce Algının seçiciliği 11 30. annesi oyuncağı arkasına sakladığında. Aşağıdakilerden hangisi bebekteki bu davranış değişiminin nedenidir? (2003 KPSS-85) A) Soyut işlemsel dönemde bulunması B) Ben merkezci düşünce biçiminin etkili olması C) Somut işlemsel dönemde olması C) Birleştirmeci (kombinasyonel) düşünce D) Empatik düşünce E) Tümevarıma düşünce D) Kendini çevresindeki nesnelerden ayırt edememesi E) Nesne devamlılığını kazanmamış olması 28. Bir anne çocuğuna tabakta bir dilim kek verir ve çocuğunun yemesini kolaylaştırmak için keki bölmeye başlar. Bu biçimde yanıt veren çocuk hangi bilişsel gelişim aşamasındadır? (2003 KPSS-86) A) B) C) D) E) Duyusal motor dönem Özümseme (asimilasyon) yapamadığı Ben merkezci düşündüğü bir dönem Miktar korunumunun kazanılmadığı bir Soyut işlemsel dönem C) Birleştirmeci (kombinasyonel) düşünce D) Empatik düşünce E) Tümevarıma düşünce dönem dönem 29. beşe mi böleyim?" diye sorar.disi gördüğü için babaannesinin de gördüğünü san. çok kek yemek istiyorum" der. Ancak dokuz aylık olduğunda. ayakkabıları ken. Yedi aylık bir bebek annesi ile oyun oynarken. Aşağıdakilerden hangisi çocuğun. yeni ayakkabılarını göstererek "babaanne bak ayakkabılarım ne güzel" der. Çocuğa "keki üçe mi böleyim. bebek hemen dikkatini başka tarafa vermektedir. Aşağıdakilerden hangisi Piaget'nin bilişsel gelişim kuramı ite ilgili olarak doğru bir açıklamadır? (2003 KPSS-83) A) B) Benmerkezci düşünce Algının seçiciliği 31. bebek annesinin arkasına doğru emeklemeye başlamaktadır. Ali ergenlik dönemini yaşamaktadır Başkalarının kendisini anlamadığım yaşadıklarının yalnızca kendisinin başına geldiğini düşünmektedir.Gelişim Psikolojisl 27.masının nedenidir? (2003 KPSS84) A) B) C) Soyut işlemsel dönemde bulunması Ben merkezci düşünce biçiminin etkili olması Somut işlemsel dönemde olması D) Kendinı çevresindeki nesnelerden ayırt edememesi E) Nesne devamlılığını kazanmamış olması .şurken. Dört yaşındaki bir çocuk babaannesi ile telefonda konu.
32. İlköğretim beşinci sınıftaki Ayşe ile onun beş yaşındaki kardeşi Ahmet'in bilişsel gelişim dönemleri aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? (2002 KPSS-69) Ayşe A) Somut işlemler B) Soyut işlemler C) Soyut işlemler D) Somut işlemler E) İşlem öncesi Ahmet işlem öncesi somut işlemler işlem öncesi duyusal motor duyusal motor .
Sosyal Öğrenme Yaklaşımı Bu yaklaşıma göre dil. Bebekler sesleri tekrar ederken gündelik dildeki kelimelere benzer sesler çıkardıklarında çevresi tarafından pekiştirilirler. Çünkü duygu ve düşünceler ses organları kullanılarak ifade edilir. • Okul. Farkh çevrelerden gelen çocuklar burada gelişme imkanı bulur. • İki dili birlikte öğrenen çocuklar birlikte oldukları akranlarının dilini onlar kadar kolay ve doğru kullanamazlar. Psiko-linguistik Kuram (Chomsky) Davranışçı ve sosyal öğrenme kuramlarına eleştiri getirmiştir. öğrenme. refleksiftir • Ağlayarak sosyal iletişim kurarlar 2. DİL GELİŞİM AŞAMALARI 1. Bu kurama göre çocuklar doğuştan dil öğrenme donanımıyla dünyaya gelirler. • Dünyada bütün kültürlerde çocuklar ilk yıldaki tüm sesleri ortak üretirler. çocuğun taklit etmesi ve düzeltici geribildirim vermesi biçiminde gelişir. Bebekte sesli iletişim ağlama ile başlar. kurallarını anlamasını ve daha sonra gramer kurallarına uygun olarak konuşmasını sağlar. algı. • Otoriter ve az konuşulan ev ortamları dilin gelişimini olumsuz etkiler. Bilişsel yaklaşım: dil öğrenmenin bilişsel gelişime dayalı olduğu görüşündedirler. Telgrafik Konuşma Dönemi Eğitim öğretimde iletişimin sağlıklı ve etkili bir biçimde gerçekleşebilmesi için dil gelişimi çok önemlidir. Dil kazanma mekanizması. çocuğun çevresinde konuşulan dili içselleştirmesini. 4. Dil aynı zamanda psikomotor bir davranıştır. bir tür toplumsal semboller bütünü olup. • Bir dilin temel sesleri o dilin fonemidir. Dil gelişimi ile ilgili kuramlar 3 grupta toplanabilir. hangi dili öğreneceğini belirler. ma-ma gibi • En geç bu dönemin sonuna kadar annesinin sesini tanımaya başlarlar 3. Biyolojik yaklaşımdır. Bu onları yalnızlığa iter. Onlara (18-24 Aylar) • Sözcüklerin birleştirilme dönemidir • Kullanılan kelime sayısı artar • İki kelime peş peşe söylenerek anlamlı cümle kurulur • Kelimeler arasında bağlaç kullanılmadan sözcüklerin kullanılma biçimidir. . Dil gelişimi bilşsel gelişimle paralellik gösterir. ana babanın model olması. Dil. Heceleme Dönemi (6-12 Aylar) • Sesleri kendi kendilerine tekrarlar • Konuşma organları olgunlaşmıştır • Heceler çıkarılmaya başlar • Örnek: ba-ba. 1. • Bebeksi konuşma bireyin yalnızlığa itilmesine yol açar. TV. Birey anlamları geliştirdikçe sembolleri daha kolay öğrenmekte ve uzun süre hatırlayabilmektedir. Dil. Pekiştirilen sesler sık tekrar edilir. düşünceler arasındaki ilişki bu semboller aracılığıyla gerçekleşir. Çevre çocuğun dili öğrenip öğrenemeyeceğini değil. Normal gelişen her çocuk dil öğrenir. En önemli özelliği de bütün çocuklara eşit bir ortam sağlanmasıdır. • Ana dilini ilk 10 yılda öğrenemeyen çocuklar ya zor öğreniyor ya da hiç öğrenemiyor. Beden dilini kullanma bir tür dil kullanımıdır. İlk Gramer Süreci (24-60 Aylar) • Cümleler ve gramer kuralları hızla öğrenilir • Kelime haznesi genişler • Kurallı ve grameri uygun cümleler gelişir. Her birey doğuştan bir 'Dil Kazanma Mekanizmasına" sahiptir. Davranışçı Yaklaşım Sosyal Öğrenem Yaklaşımı Psiko-linguistik Kuram Davranışçı Yaklaşım Dilin pekiştirmeler yoluyla kazanıldığını savunmaktadır. 2. Tek sözcük Dönemi (12-18 Aylar) • Konuşmanın başlangıcı sayılır • Konuşmada kritik dönemdir • Tek sözcükle çok şeyler anlatılmaya çalışılır • Morgem: Tek sözcükle çok şeyin anlatılmasına verilen isimdir. • Dünyadaki bütün çocuklar konuşmayı yaklaşık 2-4 yaşları arasında öğrenirler. • • İşitme engeli olan çocuklar özel eğitim almazsa toplumsal yalnızlığa itilir. • Örnek: Anne su 5. akıl yürütme ile ilgilidir. 3. Agulama-Babıldama Dönemi (0-6 Ay) • İlk bir ay sadece ağlarlar • Bebek çeşitli sesler çıkarır • İhtiyaçları için ağlar • Sesleri bilinçsizce çıkarır. okuma sözcük dağarcığını geliştirir.12 DİL GELİŞİMI Gelişim Psikolojisİ göre önemli olan çevredir. Yanlışlar düzeltilir. • Çocuğun konuşmasındaki en önemli gelişme okula başlamasıyla gerçekleşir. Böylece dil gelişmeye devam eder.
İyi kötü. Henüz gelişmemiştir. Toplumsal kurallara uyma sürecidir. bağlaç. 5. sosyo-ekonomik faktörlerden etkilenir. Geri kalmış ülke insanlarının bu dönemde olduğu iddia . 6. Bir çocuk annesinden su isterken "Anne su" diyor. Sınıfta 20-24 bin kelime. • 6 yaş çocuğunun dil bilgisi yönünden kısa tümceleri doğru kurabilme yeteneğini kazandığı yaştır. ilişkilı olan ve olmayan bütün durumlara uygulama eğilimi (aşırı kurallaştırma) B. • Otoriteye kayıtsız uyma söz konusudur • Davranışın gerisindeki neden dikkate alınmaz • Davranışın temelinde ödüle ulaşmak veya cezadan kaçmak yatar • 2 yaşın altında kural kavramı yoktur. Ahlak gelişimi ile ilgili olarak çocukların oyunlarını gözlemiştir. ilköğretim I. Piaget ve Kohlberg Ahlak gelişimini incelemişlerdir. ek vb bazılarını kullanmadan konuşma) konuşma Öğelerin (telgrafik • Çocuk kuralların değişmezliğine inanır • Kurallara uymayanın cezalandırılması gerektiğini düşünür. Gerektiğinde değişebilir. • Yabancı araştırmalar. C) Kurallart. Çocukların Ahlak gelişimlerini anlamada kuralları nasıl yorumladıkları önemlidir. sınıfa doğru bu sayının 50 bine çıktığını belirtmektedir. altında yatan nedene bağlıdır.10 yaşları arası tümceler gittikçe uzun olmaya başlar. doğru yanhş kavramları kültürel kural ve değerlere açıktır. A. Üç ana düzeyden oluşur. • Davranışın iyi ya da kötü olması. Bunlar A. Bu bölümde onların görüşlerine yer verilecektir. Dışsal Kurallara Bağlılık Dönemi (6-12 Yaş) 33. Dil gelişimi açısından çocuğun bu sözü aşağıdakiierden hangisine örnektir? (2001 KPSS-7) A) Duyu organlarıyla alınan bilgıyi nesnelerin zihinsel tasarımlarına getişimi) dönüştürme (kavram B) Özne. • Dil gelişimi aile. • Okul öncesi dönemde kural kavrarm olmadığından ahlak da yoktur. çevre. Kurallara uymayanlara ceza otomatik olarak verilmelidir. Ahlak gelişiminin temel olarak iki dönemde incelendiğini belirtmiştir. Çocukların konuşmalarını geliştirmeleri için fırsatlar oluşturulmalıdır. • Çocuğun konuşmasının içeriği onun yalnızca zekası ile değil aynı zamanda toplumsallaşmışfık düzeyi ile de ilgilidir. AHLAK GELİŞİMİ 13 Ahlak Haklılık arayışıdır. • Kız çocuklar erkeklere göre erken konuşmaya başlarlar • Oyun dil gelişimini olum etkiler • Yetişkinler dil gelişiminde olumlu örnek olmalıdırlar • Konuşmayı öğrenme döneminde birden fazla dil kullanılmamalıdır. yüklem. Kohlberg'in Ahlak Gelişim Kuramı Ahlaki ikilemleri kapsayan hikayelere çocukların verdikleri tepkilere bakarak kuramını geliştirmiştir. Bu örneklere verilen cevaplar doğrultusunda 6 yargı aşaması oluşturmuştur. Özerklik Dönemi (12 yaş ve üstü) D) Kuralları yalnızca öğrenilen örnekle sınırlı olarak kullanma eğilimi (eksik kurallaştırma) E) Yeni sözcük üretebilmek için bekleme eğitimi (alıcı dil) • Çocuğun diğer çocuklarla giderek artan ilişkileri ve kuralların değişebilirliği düşüncesi gelişir • Kurallar insanlar tarafından oluşturulur. Gelenek Öncesi Düzey (0-9 Yaş) Dışa bağımlı dönemdir. Piaget'nin Ahlak Gelişim Kuramı Ahlak gelişiminin bilişsel gelişimle paralel seyrettiğini belirtmiştir. Her düzey kendi içinde iki dönemden oluşmuştur.Gelişim Psikolojisİ Dil gelişimi ile ilgili notlar. • Çocuklarla bebeksi değil normal konuşulmalıdır.
B. 2. • Hak. Çünkü soyut düşünce. göreceli anlayış ve yordama özellikleri vardır.14 Gelişim Psikolojisİ edilmektedir. insan hakları ve toplum • • • • • • 6. yararı gözetilerek toplum tarafından incelenip kabul edilmiş ilkelere uygun davranıştır. Gelenek sonrası düzeye çok az sayıda kişi ulaşır. • Bu ilkeler somut ahlak kuralları olmayıp genel soyut ilkelerdir. Bu düzeyde olan bireyler piaget'nin zihinsel gelişim düzeyinde soyut işlemler düzeyindedirler. İtaat ve Ceza Yönelimi C. Karşılıklı ilişkilerde sürekli kendini düşünür • "Sen benim sırtımı kaşı. Evre. onlara yardımcı olan yada onlar tarafından takdir edilen davranıştır Güven. evrensel değerler 15 yaş ve üstü) • Otoriteye mutlak uyum • • • • Yapılan davranışın fiziksel sonucu önemli Cezadan korktuğu için kurallara uyar Otorite yoksa yasak davranışı yapabilir Örnek: Kırmızı ışıkta geçme • Üç tabak kıran çocuk mu yoksa 10 tabak kıran mı çok suçludur? Diye sorulduğunda "10 tabak kıran daha suçludur" cevabı verilir. • Tüm insanlar eşittir düşüncesi hakimdir • İnsan hakları evrensel değerleri temel ölçüttür. topluma daha fazla yarar sağlayabilmek için yasalann değişebileceğine inanır. Evre Sosyal Anlaşmalara ve Yasalara Uyma Eğilimi • Bu devrede doğru davranış. ben de seninkini " anlayışı hakimdir. bunları ortaya koyan grup yada kişilerin yetkilerinden ve kişinin bu gruplarla özdeşleşmesinden bağımsız olarak tanımlama çabası görülür. Bireyin fıkir ve değerlerinde farklılıklar gösterdiği bu devrede. sadakat. saygı. Kohlberg ahlak dönemlerini saptayabilmek için deneklerine hikayeler vererek. başkalarını memnun eden. bende sana yardım edeyim" anlayışı egemendir. Yasalar toplum yararına olarak çoğunluk tarafmdan konulmalıdır Kurallar toplum yararına değiştirilebilmelidir Yetişkinlerin % 25den azı bu dönemdedir Evre Evrensel Ahlak İlkeleri • İyi davranış. Model grubun doğruları çocuk için de doğrudur. İlk düzeyde otorite kişinin tamamen dışındadır. adalet. insan haklarını ve insana saygıyı içerebilirler. ödül getiren davranışlar doğrudur • Çıkarcılık egemendir • "Sen bana yardım et. Evre Kanun ve Düzen Eğilimi Temel güdü toplumsal düzen korunmalıdır • Başkalarını memnun edecek davranışlarda bulunmak değil. 3. • Kurallar varsa herkes uymak zorundadır • Kanuna ve düzene uyma eğilimi baskındır • Kurallar sorgulanmaz • Birçok yetişkin bu dönemde kalır . • Bunlar. Seçilen referans grup çocuk için bir model oluştur. 5. yerleşmiş kurallar ve sosyal düzeni korumaktır. evrensel adalet ilkelerini. Gelenek Ötesi Düzey (İnsan hakları. Yasal görüş kabul edilmekle birlikte. • Bu en yüksek devrede doğru ve yanlış. Doktoriar bir ilacın onu • • • • • • Başkalarını mutlu etmek önemlidir 4. kişinin kendi vicdanıyla ve kendi geliştirdiği ahlak ilkeleriyle tanımlanır. görüş birliğine varma teknikleri önemsenir. Bu hikayelerden bir örnek verirsek "Hans adlı bir adamın karısı az rastlanan bir kanser tütünden ölmek üzeredir. • Kurulu sosyal düzen eleştirilmeden kabul edilir. özgürlük kavramları çerçevesinde doğru ve yanlışı bireyler belirler • Ahlak ilkelerini kendisi seçip oluşturur Kohlberg'e göre yetişkinlerin çoğu geleneksel düzeydedir. sosyal düzenin yasa ve kurallarıyla değil. her hikaye hakkında çeşitli sorular sormuştur. 1. Evre Saf Çıkarcı Eğilim • Önemli olan kendi istek ve ihtiyaçlarıdır • İhtiyacı karşılayan. karşılıklı ilişkilerin devamhlığı ve minnettarlık önemlidir Başkalarının görüşü önemli Çevresinden onay almak ve takdir edilmek ister Temel güdü grup tarafından kabul edilmektir Somut işlemler dönemidir. Piaget'nin dışsal kurallara bağlılık dönemi ile aynı paraleldedir. Ancak doğru ve yanlışın kişisel değer sorunu olduğu da kabul edilir. Aile arkadaş grubu yada çevrenin beklentileri kendi başına değer taşır. Evre İyi Çocuk Eğilimi (Kişiler arası uyum) Bu Düzeyde geçerliği ve uygulanırlığı olan ahlaki değerleri ve ilkeleri. Geleneksel Düzey (9-15 yaş) Başkaları dikkate alınır.
Bu ilaç aynı şehirde oturan grubundan kardeş. 10 de 10 misli fazlaya satmaktadır. ondan ilacı ya daha ucuza arasındaki farklılığın nedenidir? (2003 KPSS-87) vermesini ya da paranın yarısını sonra almayı kabul A) Yaşantılarının öznelliği etmesini ister. Gelenek Öncesi II. Evre ve Hans suçsuzdur. Suçsuzsa neden E) Duygusal özellikleri suçsuzdur?" Bu soruya şu cevaplar verilebilir: • • Hans suçludur. Karısı da onun için böyle yapardı. Kanunlara aykırı davranmıştır. Evre insanlar onu • • Hans suçludur. Kanuniar toplumsal düzeni sağlamaya yarar. Evre Hans suçludur. Evre Hans suçludur. fakat eczacı ilacı maliyetinden olan kapkaç olayının toplum düzenini bozduğu. istemektedir. Fakat eczacı 'Hayır ilacı ben keşfettim. İnsan hayatı önemlidir. Bu ilaç olarak aşağıdaki yorumları yapmışlardır. Radyuma 200 dolar yaşındaki kapkaçcıların çok kötü işler yaptığı. izledikleri bir kapkaç olayı ile ilgili bir eczacınm keşfettiği bir çeşit radyumdur. Gelenek Öncesi I. İnsan karısı (kocası) için böyle davranmalıdır.Gelişim Psikolojisİ 15 35. anlaşmalarla sorunlar çözülmelidir. Eczacıya karısının ölmek Aşağıdakilerden hangisi bu üç kardeşin tepkileri üzere olduğunu söyler. Hans suçlu mudur D) Kişilik özellikleri ?. Geleneksel IV. Toplumdaki ayıplartar. Polisler onu yakalar cezalandırır. Gelenek ötesi V. suçluysa neden suçludur?. Bunun üzerine çaresiz kalan Hans C) Genetik özellikleri eczaneye girip karısı için ilacı çalar. Karısı için böyle yapmıştır.16 yaşında pahalıya mal olmuştur. her söz şeyden konusu • • 34. Evre Hans suçsuzdur. Kohlberg'in anlak gelişim kuramının hangi evresinde "sebebi ne olursa olsun savaş her koşulda yanlıştır." düşüncesi yerahr?(2002KPSS-75) A) Kanun ve düzen eğilimi B) Evrensel Halek ilkeleri C) Geleneksel ahlaki değerler D) Saf çıkarıcı eğilim E) iyi çocuk eğilimi . Bir insanın hayatı olduğunda hırsızlık yapılabilir. Hans tanıdığı herkesten borç alarak ancak 1000 dolar toplayabilir. B) Ahlak gelişim düzeyleri ondan para kazanacağım' diyerek Hans'ın isteğini kabul etmez. 5 yaşındaki ise kapkaçcıların çok miktarda para verdiği halde ilacın küçük bir miktarı için 2000 dolar çaldığı ile ilgili olarak yorumlar yapmışlardır. Hans toplumsal düzenî bozmuştur. Geleneksel III. İnsanlara hiçbir şekilde yarar sağlamaz. İnsanlar toplum içinde birbirlerinin özel eşyalarına saygı göstermek zorundadır. Televizyonda haberleri izleyen üç farkiı yaş kurtarabileceğini söylerler.
• Bireyi diğer insanlardan yıran noktalardır • Davranışların tutarlı ve devamlı olan kısımlarıdır • Gelişimsel özellik göstermekle birlikte kalıcı özelliklerdir. klasik. Kişiliğin en ilkel boyutudur. Benlik: Bireyin gelişimsel özellikleriyle kendini algılaması ve değerlendirmesidir. Arzu. • Sosyal etkileşim kuramları: kişilik. Birey. Davranış kalıplarının genel adına treyt denir. Bunlar. EGO yu törel amaçlara yönlendirmek 3. B. Haz ilkesine göre çalışır ve biyolojik gereksinimlerin derhal giderilmesini gerektirir. dünyayı ve olayları yorumlama biçimi kişiliğin temelini oluşturur. değerlerimiz. Onun için önemli olan açlığın giderilmesi doyurulmasıdır.16 Gelişim Psikolojisİ PSIKANALITIK KURAM Freud tarafından geliştirilmiştir. duygu. Ego: id den sonra gelişen ve gerçeklik ilkesine göre çalışan kişilik boyutudur. Ergenlik dönemine kadar olan gelişim freud'un psikoseksüel gelişim kuramı ile aynıdır. Güven. • Psikanalitik kuram: freud'un topografık. Kişilik Kuramları • Bio-fızyolojik yaklaşım: Hormonal süreçler ve beden şekli kişiliği etkiler • Treyt kuramları: Durum kuramlarıdır. duygu. Freud'a göre burada kişiliğin büyük bir kısmı bulunur. Kişiliğin ölçülmesi uygun treydin seçilmesine bağlıdır. Kişilik. psikoseksüel kişilik kuramı olarak üç kuramdan oluşur. Topografik kişilik kuramı (bilinç sınıflaması) KİŞİLİK GELİŞİM KURAMLARI Kişilik: bireyi başkalarından ayıran doğuştan getirdiği veya sonradan kazanılan özellikler bütünüdür. dürtü. Çoğu bireyin iç dünyası ile ilgilidir. Bilinç dışı: Bilincin dışında olan ve özel tekniklerle bilince çıkartılan yerdir. Topografik. Kişiliğin tüm belirtileri dışarıdan gözlenemez. yapısal ve psiko-seksüel kuramları vardır. Süper ego ise. Yapısal kişilik kuramı (kişilik yapısı) İD : İlkel benlik olarak bilinir. edimsel. İD kabul edilemeyecek isteklerini bastırmak 2. Kişilik gelişim kuramları olarak Freud'un Psikoseksüel kuramı ve Erikson'un Psiko sosyal Kuramı ele alınarak incelenecektir. Temel biyolojik itkilerden oluştuğu için kişiliğin en erken gelişen bölümüdür. Doyuma hemen ulaşma isteği taşır. • • • Bilinç: farkında olduğumuz yaşantıların bulunduğu yerdir Bilinçaltı: (bilinç öncesi) Bilincinde olmadığımız. bunu yapmamasjnı bu davranışın kesinlikle yanlış olduğunu söyler ve bastırmaya çalışır. Duygularımız. toplumsal etkileşim süreçlerinde gerçekleşen üç tür öğrenme stilinden oluşur. model alma • Fenomenolojik yaklaşım: Bireyin öznel algıları üzerinde yoğunlaşır. Ancak EGO bunun nasıl yapılacağını düzenler yani ilkel yöntemlerle değil toplumsal kurallara göre yapılmasını sağlayarak bireyin ev sahibinden uygun bir dille aç olduğunu belirtmesini ister. • Psikososyal gelişim kuramı: Erikson tarafından kişiliğin gelişimi ömür boyu ele alınır. huyumuz. yeteneklerimiz. . Bireyin kendi kimliğinin farkında olmasıdır. düşünceler burada barınır. Özgüven: Bireyin kendine yönelik olumlu yargılarının örüntüsüdür. Süper Ego: Toplum tarafından hoş karşılanmayan ve ego tarafından ketlenmeyen İD itkilerini saygın toplumsal amaçlara yönelterek. İD den kaynaklanan ve hemen doyuma ulaşmayı itkileri toplumsal değerlere uyumlu hale getirmek egonun görevidir. inançlarımız. A. Kusursuz olmaya çalışmak Misafirliği giden bir insan aç ise İD ile hareket ettiğinde açlığını bir an önce gidermek ister. yapısal. tutumlarımız. doyuma ulaşmasını sağlar Süper egonun görevleri: 1. yasaklanmış istek. Dolayısıyla id kişiliğin temel sistemidir. kendini. sevgi ve olumlu yargılarla ilgilidir. Erikson'un kuramında kişiliğin gelişiminde toplumsal faktörlerin rolü ve kişiliğin şekillenmesinde bireyin içinde yaşadığı kültürün etkisi önemlidir. Özsaygı (Benlik saygısı): Bireyin kendi fiziksel ve zihinsel özelliklerine yönelik değer atfetmesidir. görüşlerimiz gibi bütün özelliklerimiz kişiliğimizi oluşturur. Kimseye sormadan bulduklarını yiyebilir. biraz zorlayınca bilince çıkardığımız bölgedir. Kişinin sosyal boyutunu oluşturur.
Ağıza almak ve ısırmak sonradan gelişecek karakter özelliklerine ilk örnek olurlar. Bu dönem cinsel bölgelerin uyarılmasından heyecan duyma ve cinselliğe aşırı ilgi biçiminde belirir 3 yaşından itibaren erkek çocuk kendisini babaya benzetir. Sağlıklt yaşamın amacı 'sevmek ve çahşmaktır" Genç bu dönemde cinsel yönden olgunlaşmaya başlar artık çocuk olmaktan çıkıp çocuk sahibi olacak bir olgunluğa ulaşmaktadır. Tepkici bir karakter yapısının oluşmasına neden olur. Çocuk annenin gereksiz ve zamansız baskıları sonucu cezalandırılmamak ve annenin onayını kaybetmemek için çözümü dışkıyı yapmamakta bulur. Psiko Seksüel Gelişim Kuramı 17 Freud'un insanın gelişimi ile ilgili iki önemli görüşü vardır. Sağlıklı biçimlerde geçirilemeyen gizil dönemde çocuk içsel dürtülerini denetimini sağlayamaz ve enerjisini öğrenme ve beceri geliştirmeye yöneltemez. Çocuk okul çağındadır. • Kişilik gelişimi psiko-seksüel evreleri içerir. Her evre başedilmesi gereken bir gereksinimi ortaya koyar. Dönemin sonlarına doğru çocuklar kendi cinsiyetindeki ebeveynleri ile özdeşim kurarak cinsiyet rollerini kazanmaya başlarlar. Böylece erkek ve kadın biçimdeki toplumsal rollere hazırlık başlar. Karşı cinsten ebeveyne ilgi gösterir. Bu dönemin amacı gencin ana babasından bağımsızlaşarak aile dışındaki karşı cinsten kişilerle olgun ilişkiler kurabilmeyi öğrenmesidir. Bu nedenle çocuk her şeyi ağzına götürür. Evreden diğerine geçiş evredeki ihtiyaç giderilmese bite tamamlanır. Ortak noktalan ise evrelerin bir sırayı takip ettiğidir. Temel haz kaynağı cinsel organlardır. Bu eğitim sırasında annenin tutumu iler ik i yı ll ar da ço cu ğu n k ar ak te r ya pı sı nı belirlernektedir. Erkek çocuğun cinsel organı vücudun en önemli parçasıdır. Bireyin erken dönemdeki yaşantıları bilinirse davranışların nedenleri anlaşılabilir. Cinsel ihtiyaçlar açısından sessiz ve sakin bir dönemdir.çocuklar hem cinsleri ile oyun oynamayı tercih ederler. Bir önceki dönemde örtülü olan cinsel enerji artık cinsel organlar ve cinsel ilişki üzerine odaklanmıştır. Aşırı bir denetim mekanizmasının geliştirerek obsesif (Takıntılar) karakter yapısınm yerleşmesine neden olur. Bu dönemdeki en önemli faaliyet tuvalet eğitimidir. • çocukluğun ilk yılları (0-6 yaş) kişiliğin oluşumunda çok önemlidir. Fallik Dönem: 3-7 yaş arası dönemdir. Latent (Gizil) Dönem 7-11 yaş: bu dönemdeki çocuklar zamanlarının büyük bir kısmını okulda geçirdiklerinden psişik enerjileri ders ve spor gibi geleneksel faaliyetlere yönelir. Oral. Bu konuda piaget'den farklı düşünür. Erkek çocuklarda bu ilgiye oedipos karmaşası. çoğunlukla doyurulmamış temel . Buda tutucu bir karakter yapısının gelişmesine neden olur. Uyumlu anne baba çocuk ilişkisi var ise bu dönem hiçbir iz bırakmadan ve kalıntıları yetişkin yaşama aktarılmadan atlatılır. Ağız. gizil.Gelişim Psikolojisİ C. 36. insanlarla ilişkilerini etkileyecektir. kızlarda ise elektra karmaşası denir. Bu dönemdeki en önemli uyarıcı faaliyet beslenmedir. Freud 'a göre her evre başarı ile atlatılmalıdır. Piaget'e göre bir evre tamamen bittikten sonra diğer bir evre başlamaktadır. fallik. aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir? (2004 KPSS-112 ) A) Sublimasyon B) Yansıtma C) Bastırma D) Yer değiştirme E) Reddetme SAVUNMA MEKANİZMALARI "uyum mekanizmalan" da denilen savunma mekanizmaları. dil ve dudaklar bebeğin temel haz alma bölgeleridir. genital. Anne memesi çocuğun çevre ile ifetişim kurduğu başhca nesnedir. Cinselliğin üzerinde önemle durmuştur. Genital uyarımdan haz almaktadır. Çocuk bu dönemde ağız yoluyla haz alma söz konusudur. Bebeğin temel haz alma bölgesi dışkılama bölgesidir. Bu öfkeyi sık sık dışkı yaparak dile getirir ve böylece anneyi protesto eder. Kız çocukları neden aynı organa sahip olmadıklarını merak ederler. Oral Dönem: 0-1 yaş Doğumdan sonraki ilk bir yılı kapsar. Bu gereksinimlerin karşılanıp karşılanmaması çocuğun ilerideki davranışlarını. Bu dönemde ihtiyaçlarm gereğince doyurulmaması veya aşırı doyurulması çocuğun bu döneme bağımlı kalmasına neden olur. Bir sonraki evrenin başanlı olması bir önceki evrenin başarılı geçirilmesinde büyük etkendir. Anal dönem: 1-3 yaş çocuğun tuvalet eğitimini öğrendiği dönemdir. Genital Dönem: 12-Genç yetişkinlik: freud'a göre bu dönem yetişkinlik süresince devam etmektedir. Freud düşüncesine göre patronundan kötü muamele gören bir işçinin hıncını çocuklarından ve karısından çıkarmaya çalışması. Tuvalet eğitimin barışçı yollardan tamamlanmaması durumu (çocuğu hazır olmadığı halede zorlamak veya cezalandırmak) çocukta iki tür tepkiden birinin gelişmesine neden olur. Kişilik bozuklukları bu evrelerin başarı ile tamamlanmamasından kaynaklamr. Cinsel dürtüler durgunlaşmış denetim altına alınmıştır. Çocuk hazır olmadığı bir takım şeyleri kendisinden bekleyen anneye öfke duyar. duygularını. Gelişimsel süreç beş evrede incelenmiştir. anal.
YADSIMA (İnkar-Denial) C. Ayakkabıcı dükkanında çok beğendiğimiz iki ayakkabıdan birini seçmek zorunda kaldığımızda yaşadığımız çatışma türüdür. Aynı şekilde "kedi ulaşamadığı ciğere pis der" sözü bu mekanizmaya iyi bir örnektir. dünyada okumaktan daha önemli şeylerde var" demesi. Belirli bir durumda kişi için kabul edilmesi güç ve kaygı yaratıcı olan bir açıklamayı gösterme yerine acı ve kaygı vermeyecek bir neden ya da açıklamayı ileri sürme eğilimidir. Çatışmayı üç grupta inceleyebiliriz: Bu güdüler birbirine zıt ayrı yönlere çekerek birbirleriyle savaşırlar. Organizmada birbirine ters düşen iki güdünün rekabeti durumudur. düşünce ve yaşantıların bilinçten itilmesidir. Yanaşma-kaçınma: Bir amaç nesnesinin hem olumlu. hem olumsuz yanlarının bulunması durumunda ortaya çıkar (iki sevgiiinin birlikteyken sürekli kavga etmeleri ama ayrı kaldıklarında birbirlerini özlemeleri). A. SAVUNMA MEKANİZMALARI İhtiyaçların doyurulamamasının iki temel nedeni olabilir. psikanalitik yaklaşıma göre ego'yu korumayı amaç edinir. aşırı bağımlılık. BASTIRMA Herhangi bir davranışın içsel ya da çevresel bir nedenle bloke edilmesidir. çevreden kaçma. 3.18 Gelişim Psikolojisİ Pastayı çöVsevme ve ayhı zamanda kflo âftriaktan korkma durumunda yaşanan çatışmadır. Sınava çalışmak istemeyen öğrencinin aynı zamanda sınıfta da kalmak istememesi durumunda yaşadığı çatışmadır. Örneğin ağır hasta bir yakınınıza yetişmek için otobüs terminaline gidiyorsunuz ve bilet bulamıyorsunuz. Bir yaşantının bilinçli olarak örtbas edilmesine supresyon. utanç ya da suçluluk doğuran eski deneyimlerimizi bilinç altına . üzüntü ve kaygı veren duygu. Örnek.Aynı nesneye doğru hem yanaşma hem de kaçınma isteği durumudur. Yanaşma-yanaşma: İki ya da daha çok olumlu değerli amaç nesnesi yan yana bulunduğunda ve kişi bunlardan birini seçmek zorunda kaldığında ortaya çıkar. ihtiyaçların neden olduğu iç huzursuzlukların (geriiîmin) giderilmesi amacıyla kullanılır. Bu nedenle ego savunma mekanizmaları olarak adlandırılır. ENGELLENME Savunma mekanizmaları. görmemek değişik derecelerde oldukça yaygın olarak kullanılan bir ilkel savunma biçimidir. aşırı duyarlılık. Bir yaşantmın tamamen bilinçsiz olarak baskı alınması durumuna ise represyon denir. Örnek. B. Benlik için tehlikeli olarak algılanan ve bunaltı doğurabilecek bir gerçeği yok saymak. düşler ya da dil sürçmelerindeki sembolik anlatımlarda olduğu gibi zaman zaman tekrar bilince çıkabilir. kafeye arkadaşlarla buluşmaya gitmek (Eğlenme ihtiyacı) ile Kütüphaneye gidip ders çahşmak (gelişme ihtiyacı) bizi aynı anda iki ayrı yöne çekerler. öfke ve kızgınlık. Freud'a göre hiçbir dürtü tam bir başarı ile bastı rı lamaz. Bilinç altına itilen ya da bastırılan bu dürtü ve yaşantılar çeşitli şekillerde davranışlarımızı etkilemeye devam ederler. Bu ihtiyaçlarımız (güdülerimiz) fızyolojik ya da toplumsal nitelikli olabilir. 2. 1. yılgınlık. istemediğimiz iki durumdan birini seçmek durumunda kaldığımızda yaşadığımız çatışmadır. çıkarcı ve bencil olan birinin böyle davranmamayı istememesi nedeniyle unutması. aşağı tükürsen sakal) Sevmediğimiz. Örneğin komşunun çocuklarının okuldaki başarısını kıskanan kadının kendi çocuklarında görmediği bu özelliğin yarattığı eksiklik duygusunu "ne de olsa herşey okumak değildir. Çatışmalar 1. bencilce tutumlar. Kaçınma-kaçınma: İki ya da daha çok olumsuz durum ya da nesne karşısında kalmaktır (yukarı tükürsen bıyık. Engellenme sonucu insanların gösterdiği en önemli tepki saldırganlıktır. Birçok özürlerimizi. MANTIĞA BÜRÜME (Bahane bulma) Rasyonelleştirme Çatışma. 2. ÇATIŞMA Bilinç altına itme olarak da isimlendirilen bastırma mekanizmasında kişi Acı. Bunun dışında. Genellikle toplumsal baskı ve beklentilerin yarattığı çatışma durumlarında kullanılan ve mantıklı bahaneler bulma olarak adlandırılabilecek bu mekanizma kişi tarafından çoğu zaman sözlü olarak ifadelendirilir. bezginlik gibi davranışlar gözlenebilir. 1. B unlar. Engellenme 2.
yansıtılıp.İstenmeyen olay ve durumları kabul etmemedir. 4. hem de yansıtma (onlarda var) düzeneği işlemektedir. Yansıtma mekanizmasında kişi. toplumca beğenilen etkinliklere dönüştürülürler. sonra benimsemeye başlar. Aşırı hayal kurma bireyin gerçek kimliğini kaybetmesine neden olabilir. "bana kızıyorlar benden nefret ediyorlar" diye düşünebilir. Burada hem yadsıma (bende kızma yok). 7. kendi içinde yadsıdığı bir dürtüyü (ki bu toplumca onaylanmayan bir dürtüdür) başkalarında görür ya da başkalarının bu dürtüyü kendisinde gördüğünü sanır. Saldırgan olan birinin Boks sporuna başlaması. Örneğin. 10. . Başkalarına düşmanlık duyguları besleyen biri bu duygulann kendisinde yarattığı suçluluk duygusundan kurtulmak için karşısındaki kişileri kendisine kötülük yapmakla suçlamasıdır 5. Başarısız bir öğrencinin başarılı olan bir öğrencinin tüm davranışlarını taklit etmesi. Bir yetişkinin kaygılandığında kekelemesi. ÖZDEŞİM (İdentification) Kişinin kendisine örnek aldığı bir başkasının özelliklerirıi kendi kişiliğine katması. Yüceltme mekanizmasında. dışarıdaymış ya da dışarıdan kendisine yöneltiliyormuş gibi algılanmasıdır. İçinde öfke ve kin duyguları olan bir kişi. kızma en çok Psikolojisl yadsınan duygulardır. Geçirdiği çocuk felci yüzünden sakat kalan bir kişinin yoğun çalışmaları sonucu olimpiyat yüzme şampiyonu olarak hareket yetersizliğini ödünlemiştir. Çatışmaya ve bunaltıya neden olabilecek ve benlikçe kabul edilmeyen bir dürtü asıl yöneleceği nesne yerine başka bir nesneye yönelerek çatışma ve bunaltı bir derece azaltılabilir ya da önlenebilir Davranışı yönlendiren dürtü ya da neden aynı kaldığı halde hedef değişebilir. Rüyalar ya da hayal aleminde ihtiyaçlar giderilmeye çalışır. toplumca onaylanmayan ilkel nitelikteki dürtü. kendi içindeki bilinçdışı dürtü ve eğilimlerin tam karşıtı tepkiler vererek de benliğini savunabilir.Yeni doğan kardeşinin ailede tüm ilgiyi topladığını gözleyen çocuk. Öfke. kendi oyuncaklarına yönelterek onları kırıp tahrip edebilir. dürtü. 9. ahlakçı bir tutumla bastırılmaya çalışılabilir. GERİLEME (Regression) Temel ihityaçların ve isteklerin karşılanmaması sonucu meydana gelen doyumsuzluk veya kaygı hallerinde bireyin bulunduğu durumdan daha ilkel bir olgunluk düzeyinde davranmasıdır. yetersrzliğîni bir başka alanda başarı sağlayarak kapatması çabasıdır. çirkin güzel olur. içindeki kin. YANSITMA (Projection) Bazı duygu. gereksinim ya da yaşam olaylarının dışarıya aktarılıp. Çocuklukta en yalın biçimiyle gözlemlenebilen yıkıcı eğilimler yetişkinlik döneminde toplum tarafından onaylanmayacağından böyle bir insan örneğin iyi bir patlayıcı madde ya da silah uzmanı olarak bu eğilimini yüceltebilir. düşünmesi ve davranması yoluyla ulaşmak istediği amaca ulaştığını sanmasıdır. Öfkesi belli olduğu halde kişi bunun hiç farkında olmaksızın yadsıyabilir. YER DEĞİŞTİRME (Displacement) Bir dürtünün ya da duygunun asıl nesnesinden başka bir nesneye yöneltilmesidir. 4 yaşındaki bir çocuğun korkunca altını ıslatması. (Patrona kızıp acısını evdekilerden çıkarma). Bir gencin 10 yaşındaki bir çocuk gibi bağırıp çağırması ya da ağlaması 11. Hayatta başarısız olan birinin tuttuğu takımın başarısına aşırı sevinç tepkisi vermesi.itmekle kalmayız. HAYAL KURMA YOLUYLA AVUNMA İç ve dış nedenlerle ihtiyaçların ve güdülerin karşılanamadığı durumlarda hayal kurma yoluyla doyum sağlama yoluna gidilmesidir. aşırı derecede kibar ve nazik. cezalandırılacağı korkusuyla doğrudan kardeşine değil. bağnaz. Dersi dinlemeyen bir öğrencinin bu durumu kabul etmemesi. onun gibi duyması. 8. Yer değiştirmedeki güdü çoğunlukla kişinin açıkça gösteremediği saldırganlıktır. Okulda başarısız olan bir çocuğun ştmanklık yaparak ilgi çekmeye çalışması. ÖDÜNLEME (Compensation) 19 Özdeşim kurulan kişinin birçok özelliğini taklit eder. Benlikçe kabul edilmeyen birçok dürtü ve gereksinimler aşırı baskıcı. kızarması. Kardeşini kıskanan çocuğun aşırı derecede iyi bir abla ya da ağabey olmaya çalışması. pislik ve kirlîlik eğilimlerine karşı anormal derecede titiz ve temiziik düşkünü olabilir. eğilim ve istekler doğal amaçlarından çevrilerek. Örneğin yakışıklı olmayan birinin işinde başarılı olarak yükselmesi ve böylece beğeni toplaması. Fakir zengin olur. KARŞIT TEPKİ KURMA (Reaction-Formation) Kişinin herhangi bir eksikliğini. nefret ve kabalık eğifimlörine karşı kişi. 6. duyduğu kıskançlık ve husumeti. bunları hiç yaşanmamış gibi Gelişim de algılayabiliriz. YÜCELTME (Sublimation) Kişi.
Isırma ile zevk almaya başlar. Bir bebeğin çevresi ile iyi bir ilişkisinin. Erikson'un basamakları. Bu dönemde çocuk her şeyi kendi ağzı ile yaşar. Bu dönemdeki bebeklerde beslenme. çocuk cezalandırılıp. çocukta ileri dönemde dış dünyaya karşı olumlu beklentiler içinde oluşun temelini atar. Kişilerde bazı sorunlar bir dönemden. kendisinin denetimindeki bu özerklik duygusu. çocukta özgüven duygusu gelişerek. Çocukta ilk benlik duygularının temeli bu dönemde atılır. ağlayıp. uyumunun varlığı istekli ve rahat bir şekilde beslenmesi. ümitsizlik şeklinde tavırlar. yere sağlam basma. ileri dönemlerde adaletli yaşamı. memenin ağzından çekildiğini fark eder. Daha önceki pasif dönem. zamanla sınırlı olmayıp gelişim süreklidir. Bu dönemde çocuk konuşmaya başlar. Çocuğun çevresi ve iç dünyası her iki durumda da sabit ve düzenli olup. rahat idrar çıkarma ve dışkılaması ile belirlidir. Beslenme. yeterli özgürlük ve desteği verirse. Bu dönemlerin her birinde az ya da çok içsel kriz yaşanmaktadır. deneme -yanılma yolu ile öğrenimi engellenirse. Aynı şekilde aile tarafından uygulanabilen aşırı koruyucu tutumlar da çocuğun özdenetimini ya da yargılama yeteneğini zayıf bırakacağından özgür iradesinin gelişimini sekteye uğratacaktır. Bebek anne memesini ısırınca. Çocuklukta gelişen. temizlik. Bu durumda ısırma isteğini frenlemeyi öğrenirken. 6. tuvalet kontrolü oluşur. şüphe ve utangaçlık kendini göstermeye başlar. Bu dönem 1-3 yaş arasını kapsamaktadır. duygusal yakınlık ve fiziksel temas gibi temel gereksinimleri karşıianırken kendilerine ve diğer insanlara güvenmeyi öğrenir veya güvensizlik duygusu oluşur. Çocuğun kendine özgü davranışlarının farkında olduğu dönemdir. 2. Anneye bağımlılık azalır. 1. çevresini de etkileyebildiğini görür.5 yaş dönemine dek sürer.Erikson (1902-1994) bir Alman psikanalist Erikson bu şekilde insan ego gelişimini sekiz evreye aytrarak incelemiştir. emmek ve gıda almaktır. tuvaletini yapmayı öğrenir. seçimler yapıp. Doğumdan ilk 1. bir sonraki basamağa rahatça geçer. başka bir döneme taşınabildiği gibi ağır stres altında da o sorunlar yeniden açığa çıkabilmektedir. Freud'un anal dönem olarak adlandırdığı dönemdir. Bu durumda kişide ileri dönemde utanç ve şüphe gibi tutumlar baskın hale gelebilecektir. tuvalete gitme. . çocuğun iç kontrolünü sağlaması yolundaki gelişimi olumsuz etkilenerek. bulmak. paranoid ya da sanrısal bozukluklar. Ağız bu dönemde vücudun en duyarlı bölgesidir. Eğer kriz başarılı bir şekilde atlatılmışsa kişi güç kazanarak. içekapanıklık (şizoid kişilik). Çocuk her şeyi ağzına götürerek öğrenir. kaygı ya da öfke göstermeden bu duruma dayanabilmesidir. Aile eğer çocuğa karşı aşırı koruyucu olmadan. kendi bedeni üzerinde bunları yapmaya çalışacaktır. dışkılama gibi aşamaları gerçekleştirme için özgüven duygusu gelişmeye başlar. yardımsız kendi ayakları üzerinde durma konusunda cesaretlendirmelidir. Asal işlev anne memesini arayıp. aktif hale dönüşür. gerileme ya da yanlış gelişimlere yol açılabilir. güven iyimserlik kazanılması gereken temel özelliklerdendir. Çocuğun etrafındakiler bu dönemde onu kendi işlerini yapıp. İstenen ve verilen ne varsa o anda alınır. çevreyi keşfetme ve konuşma gibi çeşitli faaliyetleri sırasında yeterlilik duygusu geliştirir veya yetenekleri hakkında kuşku duyar. yürüme. Evre: Özerklik/Utanç ve Kuşku (1-3 Yaş) Erik H. alkol-madde bağımlılıkları gelişebilir. aydan itibaren dişlerin çıkışı ile birlikte ısırma dürtüsü gelişir. Bu dönemde umut. Evre: Temel Güven/Güvensizlik (0-1 Yaş) Bu dönem Freud'un oral dönem olarak adlandırdığı evredir. Bu dönemde yardımı reddederek tek başına etkinlikte bulunmayı isteme davranışı çok belirgindir. korku duymadan. Bu sayede çevresindekilerden ayrı bir varlık olduğunu öğrenmeye başlar. Çocuğun bu dönemdeki ilk sosyal başarısı anne-baba gözü önünde olmadığında. Bu donemin ilerlemesi ile çocukta emekleme. Aile tarafından çok erken dönemde ya da aşırı bir baskı ile dışkı eğitimi ya da başka eğitimler uygulanacak olursa. Ana-babanın bebeğe güven verici bir şekilde besleyici yaklaşımı .20 PİSKO-SOSYAL GELİŞİM KURAMI (Erikson) Gelişim Psikolojisİ ayakta durup. Bu da dediğim dedik ve her şeyin detaylarına inen bir davranış yapısı oluşabilecektir. Bu olmaz. aşırı koruyucu olunursa öfke. Bazen de yoğun stres ile kişilerde daha önceki basamaklara geri dönüş gözlenebilir. uykunun düzenliliği. dış ve iç dünyası birbiri ile uyumlu ve sorunsuzdur. Bu dönemin uygun bir şekilde yaşanamaması. ebeveynlerin yokluğu ya da yanlış tutumları nedeniyle sağlıklı bir şekilde geçilememesi halinde ileri dönemde kişilerde kötümserlik. yürüyebilme. çevresindekileri ve dış dünyayı kontrol edebileceği hissi gelişir. Bu dönemde çocuğun özgür iradesini kullanarak.
etkinliğini başlatabilme yeteneğini geliştirmelidir. 4. kendinde geüşen ahlak kuralları ve yaşam prensipleri çerçevesinde daha az çatışmalar ve suçluluk duyguları hissederek yaşamayı öğrenir. 7 yaş ile 11 yaş arası dönemi kapsamaktadır. artık daha bir amaca yönelik. Bu dönemde çocuk cinsel açıdan bir durgunluk dönemine girerken. Başarısızlık durumunda ise aşağılık duygusuna kapılır ve hiçbir şey yapmazlar. suçluluk duygularına yol açmaktadır. ebeveynler tarafından konulan aşırı sınırlamalar çocuğun girişkenliğini engeller ve suçluluk hissetmesine neden olur. Evre Başarılı olma/Aşağılık duygusu (Okut Dönemi) Freud'un fallik-oedipal dönem olarak adlandırdığı dönemdir. 3 yaş ile 7 yaş arası dönemi kapsamaktadır. cezalandırılma sonucunda çocuğun kendi cinsel organının kesileceği ya da tahrip edileceği şeklinde korkuları başlayabilmektedir. Bir önceki donemde varolan özerklik. Annenin bir numarası olma amacı ve bu uğurda sergilenen tavırlar. çocuk sınırlarını bilerek. kendi cinsinden olan ebeveyni rakip gibi görme şeklindeki gelişimsel düşüncelerden kurtulup. daha mantıklı ve uyumludur. Karşılaştığı başarısızlıkları tolere edebilmeye. Bu dönemde yasaklanmış dürtülerin baskılanması ile kişide suç ve kaygı duyguları oluşur. Bu gelişen taslak ileride ahlak kavramını oluşturacaktır. kıskançlık. buna düşünsel gelişim de eklenmektedir. onlarla nasıf ilişki kurabileceğini öğrenir. fobik bozukluklara ve psikosomatik bozukluklara yol açabilecektir. çeşitli alanlarda roller üstlendiği şeklinde düşlemler kurar. . Yaşıtlan ile oynayarak. Yeni beceriler kazanarak. Ancak. Evre: Girişkenlik/Suçluluk (3-7 Yaş) 21 Bu dönemde cinsel organların uyarılabilmesi görülmektedir. çevresindekileri kendi ahlak kalıpları içine girmeye zorlama şekfinde davranışlara yol açabilir. Eğer bu dönemde saldırgan dürtülerine hakim olabilmesi. Bu dönemde sergilenen düşünsel ve vücutsal çaba sonucu sağlananlar ve elde edilen hazzın çevrece yoğun eleştirisi. cinsel organlarla ilgili yoğun düşünceler. Sorumluluklar üstlenmeye.Bu dönemde çocuk. Freud'un latent dönem olarak adlandırdığı dönemdir. ileride ya hep ya hiç tarzında düşünme. kendi insiyatifini ortaya koyarak. yaşıtları ile ilişkileri artarak.Gelişim Psikolojisİ yasalara saygıyı. korkutarak öntemeye çalışırsa. Eğer aile bu davramşları aşırı bir şekilde bastırıp. işbirliği yapma. Bir şeyier yaparak. Gelişen çocuk kendi işlevlerinde daha etkin olup. Bu dönem başarılı bir şekilde aşılırsa sorumluluk. uyarılma sonucu ayıplanma. öğrenme ve işi başarma özel bir öneme sahiptir. İleri dönemde. uygun bir şekilde sağlamrsa çocukta inisiyatif kullanabilme yetisi ve tutku sahibi olma özelliği gelişir. eşya ve amaca uygun nesneleri kullanarak. Bu dönem başarılı bir şekilde yaşanamaz ise. Kendini örnek aldığı kişilerle özdeşleştirerek. Eğer çocuk bu dönem öncesini ve bu dönemi başarılı bir şekilde geçememiş ise aşağılık ve yetersizlik duyguları geliştirir. Çocuğun iskelet-kas sistemi üzerine hakimiyetinin artışı ve dil becerilerinin gelişimi ile dış dünyanın keşfı ve orada rol almak şeklinde üstünlük-büyüklük düşünceleri başlar. suç ve girişim arasındaki çatışma ileri dönemde yaygın anksiyete bozukluğu. Bu dönemde amaçlı olma. ileri dönemde cinsel alanda sorunlu ve baskılanmış bireyler oluşur. Okul çağı dönemidir. Çocuğun cinselliğe olan giderek artan merakı grup içi cinsel oyuntara. konversiyon bozukluğu da denen somatoform dissosiyasyonlara. çevresiyle uyumlu bir şekilde görevler üstlenir. Vücut daha bir gelişmekte. mutluluk ve başarı duygusunu daha çok tadar. Bu dönemdeki çocuklar yetişkinlere özgü bazı faaliyetleri yapabilmeyi isterler. • • oedipus (erkek çocuğun anneye yönelmesi) elektra (kız çocuğun babaya yönelmesi) kompleksleri denen karşıt cins ebeveyne yakınlaşıp. yeni şeyler öğrenme ve bir şeyler üretmenin hazzını yaşamaya başlar. kendi ya da yaşıtlarımn cinsel organlarına dokunma davranışlarına yol açar. Çok güçlü bir süper ego gelişimine neden olarak.baskın bir süper ego gelişebilir. başladığı işi bitirmenin keyfine varmaya başlar. başkaları ile rekabet ve çevredekilere fiziksel olarak zarar verme görülür. Çocukta aşırı bir merak. Kısaca kazanılması gereken özellik kendi kendini kontrol etme yeterliğidir. cezalandırılma korkusu başlamakta. suçluluk duyguları ve kaygıya neden olabilir. Bu değişim ile birlikte. kurumlara güvenin oluşmasına zemin hazırlayacaktır. Çocukta alet kullanma üretme çabası gözlenir. olmazsa kendine başka hedefler belirlemeye çalışır. çocuğun kendi içinde ana-babanın kendine koyduğu yasaklar ve uygulanan eleştirileri mumla aratan bir denetleme kurumu . Bu dönem uygun bir şekilde yaşanırsa. kişisel disiplin özellikleri gelişir. yeterli ve üretken olmayı öğrenirler. el ve vücut becerisi geliştirir. Bir işi planlama. Kendinden yaşça büyük ya da daha deneyimlileri izleyerek araç-gereç kullanmayı öğrenir. ufak planlar yapmaya başlar. 3. inisiyatif kullanmaya başlar.
Kendilerini güçlü görebilmek için bir takım özellikleri ön plana çıkararak. İlk gençlik aşkları yaşanmaya başlar. düşlemlerini sadece iş üzerine yoğunlaştıracak olursa. yanlış kişileri örnek alabilirler. Kendisine göre üst konumdaki kişileri örnek alamayıp. Daha önce yaşanılan evden ve ebeveynlerinden ayrılıp. Kişide cinsel. Olumlu kimlik geliştirme belirtileri: • Kendimle mutluyum • Karşı cinsle iyi anlaşırım • Ailem beni sever • Bana bir şey olmaz kendime bakabilirim Olumsuz kimlik geliştirme belirtileri: • Kimse benden hoşlanmıyor Gencin • • • • • 6. Bu dönemde diğer kişilerle birlikte ortak bir şeyler yapma. Birey yaşıtları ya da çevresindekilerce onaylanma. Karşı cinsle arkadaşlıkta sevgi ağır basar. Evre Kimlik Kazanma/Rol Kargaşası (11-18 yaş ergenlik) Bu dönemde ergenler "ben kimim?" sorusuna cevap arayarak cinsel. Uygun kişilerin örnek alınması bu süreci kolaylaştırmaktadır. ancak sonrasında her alanda olduğu gibi burada da taşlar yerine oturmaktadır. Birey kendisini yetersiz hissedebilir. Ancak bu aşklar daha masum ve kendini arayışın bir uzantısı olarak kısa sürelidir. Oku! ya da mesleğe hazırlık dönemi ilk olarak ailede başlar. Sağlıklı bir kimlik hisşinin temelinde. başkalarının varlığında ya da denetiminde görev alma başladığından işbölümü. Bu dönemde kendinden farklı yapıda. Bir kimlik geliştirme bu evrenin asıl amacıdır. iş ve okul arkadaşları ile karşılaşamaması ya da onlar arasında zayıf-uygunsuz bir noktada bulunmaları halinde. çevreden uzaklaşıp tek başına yaşama ya da uygun olmayan 5. Bu evrede ahlaki değerlerde değişim gözlenebilmekte. Bu gruplarda suç işleme. mesleki vb. Aileden ayrılamamak ve uzamış bağımlılık davranışları oluşabilir. daha önceki evrelerin başarılı bir şekilde yaşanması yatmaktadır. Özdeşim dönemidir. Bu aşama ana-babalık ya da eş olmak yolunda kendisini ruhsal ve sosyal olarak hazırlamada önemli bir basamaktır. düşüncede.22 Gelişim Psikolojisİ seçimleri yeğleme sonucunda psikotik türde ya da suça yönelik davranışlara neden olmaktadır. alkol-madde kullanımı gibi davranışlar belirebilir. alanlarda kendini bir yere ait hissedememe. yetersizlik ya da aşağılık duyguları gelişir. Çocuğa ayrım uygulanması. Daha önceki inanç. kendi ayakları üzerinde durarak hayatını yaşamak bu dönemdeki önemli bir hedeftir. Benzer düşünce yapısmdakilerle bir araya gelerek kuvvetli görünmeye ve ortak bir kimlik oluşturmaya çalışabilirler. dışlama hatta onlara karşı saldırı içine girebilmektedirler. Buna karşın olumsuzluk durumunda hangi rolleri gerçekleştirecekleri konusunda karmaşa yaşarlar. sosyal ve fıziksel becerilerde yeterlilik duygusunu kazanmalıdır. ilişkilerinde de iniş-çıkışlar. politik ve mesleki kimliklerini oluşturmaya çalışır. Bu dönemde zihinsel. patron. düşünce ve alışkanlıklar sorgulanmaya başlar.) Bu yaş grubunda çocuğun anlayışlı. sabırlı. sosya!. çocuğun kendisiyle aynı cinsiyetteki ebeveyn ile kendini uygunsuz bir şekilde karşılaştırması gibi durumlarda aşağılık ve yetersizlik hissi gelişebilir. Vücutsal büyüme ve cinsel gelişim gözlenir. ayrılıklar ile kendini gösterir. Kişiler kimlik krizlerini aşabilmek için. kimük geliştirmesine neden olan etmenler: Düşünce sistemindeki değişiklikler Cinsel rolierdeki yenilik ve değişiklikler Meslek seçimi Ana baba tutumları Otoriteyle olan ilişkiler (öğretmen vb. Bu evrede cinsel kimlik sorunları başlayabilmektedir. Bu dönemde birey kendinin en iyisini (olumlu ya da olumsuz anlamda) araştırıp bularak gelecekteki erişkinliğin dünyasına adım atmak için yer bulmaya çalışır. kendi duygusal ya da ruhsal gelişimini kısıtlayabilir. ortak kimlik sunan bir takım çeşitli alt grup ya da çetelere girebilmekte ya da yerel kahramanları örnek alabilmektedirler. hedeflerini. önemli kişilere benzemeye. onların tarzlarını edinmeye başlarlar. ilgili ana baba. Evre: Yakınlık/Yalnızlık (18-21 yaş genç yetişkinlik) Bu dönemdeki genç yetişkinler sevgi dostluğu paylaşabilecekleri birilerini aralar (eş seçimi) bunu . alışkanlıklarda olanları kabul etmeme. Bu dönemde kişide rol kargaşası oluşması önemli bir sorundur. öğretmen. Eğer büyüyen çocuk hayatını. Henüz yeterli olgunluğa kavuşmamış olan kişilik yapısı. saygı duyulma gereksinimini bu şekilde sağlayabilmektedir. değerlendirildikleri ve hangi mesleğe daha uygun oldukları şeklinde düşünceleri bulunmaktadır. aşağılanması ya da aşırı koruyucu tavırlarda bulunulması. Çevrelerince nasıl görülüp. diğerlerinden farklı olarak sahip olduğu özelliklerin verdiği haz duyguları yaşanmaya başlar.
sosyal ve cinsel gelişimini uygun hız ve rotada tamamlamamışsa. çok zedelenmeden ve büyük hatalar yapıp çevresini yıkmadan çıkmışsa bir rahatlık ve olgunluk içindedir. Bu dönemde alkol ve bağımlılık yapıcı madde kullanımına rastlanmaktadır. Kendi yolunu kendisi çizmiştir ve sonuçlarından kendisi sorumludur. olanları düzeltmek olanaksızdır ve ne yazık ki ekilenler biçilmektedir. Ana-baba ya da diğer büyükler ölümden korkmayacak bir olgunluğa ulaşabilmişler ise çocuklar da aile okulunda öğrendikleri ile yaşamın sorunları ve sorumluluklarından korkmayacak. Bu devredeki temel hedef bir başkası ile yakın iletişim kurulmasıdır. Başarılı ve düzenli bir evlilik ya da aile ilişki yapısı yakınlık kurma kapasitesine bağlıdır. gençlere karşı olumsuz. hayata olumsuz bakışlar gibi. yukarıda belirtilen sekizinci evrede beklentilerini gerçekleştirmiş olgun kişilerin varlığı ve bunlarm kendileri gibi araştırmacı. olanları düzeltsem ya da farklı yaşasam şeklinde yaklaşmaz. onları göğüsleyebilecek özgüven ve beceriye sahip Orta yaş dönemini kapsamaktadır. kısır bir ortam içine sürüklenilebilir. Evre: Üretkenlik / Durgunluk (yetişkinlik) 23 İletişim kurmak bu gibi durumda sadece obsesif bir yakınlık anlamındadır. sağlıkiı ve bilge düzeyine erişmiş. kaynaşmaya başlar. Bilinen bir deyimle 'kılavuzumuzun karga olmamasr gerekir. kişilik yapısının kısaca benliğin kaybı korkusuna yol açtığından bunlardan kaçınma gözlenebilir. huzur içindedir. 7. Bütünlüğü yaşayan kişi bilgedir. Aynı zamanda ev dışında olup. Geçmişini "Yapabileceklerimin en doğru ve iyisini yaptım" şeklinde değerlendirerek. pişmanlık duyguları taşımaz. bazen karşılıklı özveri alışverişleri ile ilişkilerini sürdürebilme alışkanlığı kazanılır.. Bu dönemde üretkenlik. Kişi artık geri dönemeyecek ya da geçmişi değiştiremeyecek bir aşamadadır. Hayatını eksi ve artıları ile kabul etmiştir. Bu da yalnız kalma duygusu ve kendi çevresine yüksek duvarlar örerek. korku. Eğer kimlik krizi çözülmüşse cinsel yaşantı. kendini diğerlerinden ayrı kılan özellik ve yeteneklerin. Ümitsizlik. daha küçükleri. dürüst ve mutlu olmasını bilen kişüeri yetiştirmesi ile mümkündür. 8. Yakın ilişki kurmamak. bu aşamada bazı kişilerin sahip olup. Benzerleriyle bile savaşmaya dayanan ilişkiler yaşanabilir. hakkıyla geçilemediği durumlarda derin bir pişmanlık. Bu kişiler evlenip. muasır medeniyet düzeyine yöneltmektir. kuşku. insanları bu alana sokmamak. Bu döneme dek kişi ruhsal. üstün. . Toplumda sağlıklı bireylerin yetişmesi. Bu durumda. yakınlarını etrafında tutmak için değişik çabalar içine girilmesi. Etrafına güven duygusu ve olumlu diğer duyguları yansıtır. kaf dağında görme türü gibi sahte rahatlatıcı düşünce ve hareket yapıları ve sonunda her şeye karşı inancın tükenmeye başladığı. bunların etkisini gidermeye çalışan kendini aşırı değerli. çevresindekileri kendisi için zararlı ya da tehdit edici görerek kendinden uzak tutmaya. yaşanan hayattan tatmin olunmuştur) ya da umutsuzluk (hayatın anlamı yoktur ve boş geçmiştir hissi vardır) arasında bir çatışma yaşar. Bu döneme dek olan basamakları uygun bir şekilde. Sanki kendileri çocuktur ve kendileri ile ilişki halindedirler. Artık geçmişe tekrar dönmek.. yaşamını anlamlı hale getirmeye çalışmakta veya amacına ulaşamadığı için umutsuzluğa kapılmaktadır. hayata yeni başlayanları olumlu amaca yöneltmek ve yükselen nesli oluşturmak. Evre Benlik Bütünlüğü/Umutsuzluk (Yaşlılık) 65 yaş üzeri yaşlılık dönemini kapsamaktadır. sürdürülebilmesi.Birlikteliğin kurulup. bu aşamada çok kesin olarak bilinentanıdık ile bilinmeyen-yabancı arasına bir hat çekilip. monotoniuğu kıran aktivitelerle uğraşmak anlamındadır. Kişi üretkenlik ile duraklama arasında seçimini yapma aşamasındadır. depresyon. Bu dönemde birey anlamlı ve üretken iş yaşamı ve çeşitli faaliyetleri dışında gelecek kuşaklara katkıda bulunmakta veya durgunlaşıp içine kapanmaktadır. risk alamama. Çocukluk döneminde yaşanan olumsuzluklar. Bu hissin yaşanmadığı ve önceki basamakların sorunlu olup. Dost ve eş ilişkileri ile bazen taviz vererek. çalışkan. nefret ve ölüm korkusu içindedir.Gelişim Psikolojisİ başaramadıklarında düş kırıklığına uğrama korkusuyla insanlardan uzaklaşırlar. kendisi ile barışıktır. Bu dönemde kişi bütünlük (hayat dolu dolu ve üretken bir şekilde yaşanmıştır. Ölüm korkusu belirgindir. değersizlik ve depresif düşünce yumağı ile karşılaşılır. Hayata keşke tekrar başlayıp. Bu içe kapanma. gerçek ve içten olmayan bir yakınlaşmaya gereksinim duyarlar. Bu aşamaya gelene dek elde edilen kimlik başkalarının kimlikleriyle daha çok bir araya gelmeye. psikosomatik hastalıklara rastlanmaktadır. sabırlı. gerçek bir dostluk değildir. Geçmişteki şaşaalı sahte yükselme dönemi bitmiş ve çöküş öncesi duraklama dönemi başlamıştır. bu amaçla kendi güvenlik çemberini çok dar tutarak. gerekirse bu amaçla onlarla mücadele etme davranışlarına yol açmaktadır. Hastalık hastalığı. Aslında bu dönem çok öncelerden sinyallerini vermiştir. eleştirel bakış açısına neden olabilir. kendinden öyle ya da böyle uzaklaştırarak. birisini sevememe ve kendi kendinin kurdu olmasına yol açar. Birey. Hayattaki yeri ve rolünü kabul etmiştir. çocuk sahibi olabilmelerine karşın gene de herkese uzaktırlar. arkadaşlık ilişkileri ve tüm sosyal iletişimler kişi için korkutucu olmaktan uzaktır.
kişilik gelişimi aşağıdakilerden hangilerine bağlı olarak ortaya çıkar? (2002 KPSS-78) A) Biyolojik temeller. Erikson'un gelişim kuramına göre. 43. Anne ve babası. Melis'in babası doktor. Bunu da yapabilirsin" demiştir. ilköğretim öğrencilerinin çalışkanlık ya da beceriklilik duygularını geliştirmek için izlenebilecek yollarla ilgili olarak yanlış bir açıklamadır? (2003 KPSS-88) C) Olumsuz bir kimlik belirlenmesi A) Öğrencilere çok iyi örnekler göstermek ve onların ve onların davranışlarını bu örneklerle kıyaslamak ortamlar hazırlamak B) Öğrencilere eksikliklerini giderecekleri 39. Bir öğretmen. aile içi demokrasi ve ahlak anlayışı toplumun yükselip.bocalama C) Özerkliğe karşı utanç ve kuşku D) Girişkenliğe karşı suçtuluk E) Üretkenliğe karşı durgunluk 38. sınıf arkadaşları kadar hızlı okumayan öğrencisine. Erikson'a göre Meltem'in bu sorunu aşağıdaki gelişim dönemlerinden hangisindeki bir aksamadan kaynaklanabilir? (2004 KPSS-8) A) B) Özerklik kuşku ve utanç Güven güvensizlik olacaklardır. onları öpüp sarılarak onlardan ayrılmakta ve sınıfına giderek arkadaşları ve öğretmeni ile uyum içinde davranışlar sergilemektedir. kaliteli hale gelmesinde asıl öneme sahiptir. Bu durum karşısında Melis ne olmak istediği konusunda kararsızlığa düşer. doktor ya da gıda mühendisi olması için zorlar. Melis'in bu kararını onaylamaz. Aile içi eğitim. Matematik işlemlerinde çok başarılısın.fiziksel çevre C) Kişisel deneyimler. 21 Yaşındaki Meltem kimsenin samimiyetine inanmadığı için karşı cinsle yakın ilişki kurmakta zorlanmaktadır. Erikson'a göre Melis'in bu durumu aşağıdaki kavramlarm hangisine örnektir? (2004 KPSS-7) A) Kimlik kazanma B) Olumsuz kimlik C) Kimlik karmaşası D) Kimlik araştırması E) Kimliğin değişmesi Anasınıfı öğrencisi bir çocuk annesi ve babası tarafından okula bırakıldığında.psiko-seksüel temeller E) Psiko-seksüel temeller .sosyal çevre B) Kişiler arası ilişkiler. ? (2003 KPSS-89) A) B) C) D) E) Kuşkulu Kaçınan Kaygılı Güvenli Saplantıiı . ergenlik 42. Erikson'un "Psikososyal Gelişim Kuramı"na göre. Erikson'un psiko-sosyal gelişim kuramına göre.24 Gelişim Psikolojisl 41. annesi gıda mühendisidir. bu beklentinin nasıl biretki yapması beklenir? (2002 KPSS-70) A) B) D) E) Zihinsel süreçlerinin çok hızlı gelişmesi Cinsel kimlik arayışında karmaşa yaşaması Temel güven duygusu gelişiminin engellenmesi Toplumsal rolleri konusunda karmaşa yaşaması Aşağıdakilerden hangisi Erikson'un psikososyal gelişim kuramına göre. "Senin de yakında çok hızlı okuyabileceğini biliyorum.fiziksel çevre D) Ahlak gelişimi . 37. Böyle bir çocuk ne tür bir bağlanma davranışı sergilemektedir. öğretmen bu sözleriyle hangi gelişimsel soruna (kriz) çözüm bulmaya çalışmaktadır? (2001 KPSS-8) A) B) Başarıya karşı aşağılık duygusu Kimliğe karşı rol karmaşası C) Girişimcilik suçluluk D) Yakınlık uzaklık E) Kimlik kazanma . Melis küçüklüğünden beri voleybol oyuncusu olmak istemektedir.biyolojik temeller C) Öğrencilere gelişim sorumluluklar vermek düzeylerine uygun D) Öğrencileri alacakları görevleri başarmaları için cesaretlendirmek E) Öğrencilerin performanslarının olumlu yönlerini değerlendirmek 40. döneminde sürekli yüksek beklentilerle karşılaşan gencin üzerinde.
Resimler. MANTIKSAL-MATEMATİKSEL ZEKA: Sayılarla düşünme. beyin ve vücut koordinasyonunu etkili bir biçimde kullanabilme becerisidir. 1. MÜZİKSEL-RİTMİK ZEKA: Sesler. eleştirel düşünme. jest ve mimiklerle kendini ifade etme. Zeka testleri tek faktörlü ve çok faktörlü olmak üzere genelde iki gruba ayrılırlar. Bacanlı (2000). Gardner'a göre bilmemizi ve öğrenmemizi sağlayan bu zeka alanları şunlardır. düşünce ve davranışlarını anlama. ritimlerle düşünme. kavram oluşturma ve yazma gibi karmaşık olayları içeren dili üretme ve etkili kullanma becerisidir. 3. Ritmik ve tonal kavramları tanıma ve kullanma. zekanın birçok alt faktörden oluştuğunu ve bunların hepsinin ölçülmesi gerektiğini öne sürerler. Çok faktörlü zeka testlerinden ülkemizde de en çok kullanılanlara Stanfort-Binet ve VVechsler zeka testleri örnek verilebilir. Çok faktörlü zeka testleri daha çok kabul görmüştür. mantıksal ilişkiler kurma. hipotezler üretme.Üstün Zekalılar Her iki grup da eğitim açısından yardıma muhtaç durumdadırlar. imgeler. Zeka ile ilgili çalışmalar 1920li yıllara uzanmaktadır. benzetme. Zeka iie ilgili olarak normalden ayrılanlar iki grup altında toplanabilir. üç boyutiu nesneleri algılama ve muhakeme etme becerisidir.Çeşitli zeka alanları genellikle bir arada karmaşık bir yapıda çalışırlar 4. sürecindeki hangi gelişimsel örtüşmektedir? (2004 KPSS-113 ) A) B) Yakınlığa karşı yalıtılmışlık Üretkenliğe karşı durgunluk görevi ile C) Özerkliğe karşı kuşku ve utanç D) Temel güvene karşı güvensiztik E) Kimlik edinmeye karşı kimlik krizi ZEKA Zekanın ne olduğu uzun zamandan beri psikologların üzerinde çahştıkları bir konudur. bilginin parçaları arasındaki ilişkiler kurma becerisidir. Zekanın ölçülmesi ile ilgili çalışmalar günümüzde halen devam etmektedir. şiir okuma.Bir kişinin her alanda zeki olabilmesinin bir çok yolu bulunmaktadır. insanların duygu. GÖRSEL VE UZAMSAL ZEKA: Üç boyutlu bir nesnenin şekil ve görüntüsünü görmeden zihinde canlandırma ayrıntıları görebilme söz konusudur. Çoklu zeka kuramının amacı eğitimde bireylerin neler yapabileceğinin düşünülmesidir. hikaye anlatma. sonuç çıkarma. zeka bölümü sınırlarını ve toplumdaki yüzdelerini tablo halinde vermiştir. KİŞİLER ARASI-SOSYAL ZEKA: Grup içerisinde işbirlikçi çalışma. Spearman zekanın bir "g" faktörü adını verdiği bir genel faktör ve ve bazı alt yeteneklerden oluştuğunu belirtmiştir. 2. Spearman zeka ile ilgili çalışmaları başlatmıştır. gramer bilgisi. mecazi anlatım. sayılar. notalar. problem çözme. Çoklu zeka kuramının dayandığı temeller. Günümüze kadar üzerinde uzlaşılabilmiş zeka tanımı henüz yapılmamıştır. Erikson'un bireyin yaşam 25 ÇOKLU ZEKA KURAMI Gardner tarafından ortaya konmuştur. Zeka Bölümünün Sınırları Nüfuz °A ZB Sınırları 0-24 ~~1 25-49 >2 70-79 80-89 90-109 110-119 120-129 130+ 50-69 J 7 16 50 16 7 2 . Zeka konusunda bireysel farklılıklar vardır. şekiller ve çizgilerle düşünme. mizah. 44. SÖZEL-DİLSEL ZEKA: Kelimelerle düşünme ve ifade etme.Zeka Engelliler 2.Her insan çeşitli zeka alanlarından her birini yeterli bir düzeyde geliştirebilir. 1. geometrik şekiller gibi soyut sembollerle tanışma.Gelişim Psikolojisİ Atatürk'ün "Öğretmenler Yeni nesil sizlerin eseri olacaktır" ifadesi. Her iki grup için de özel programlar hazırlanmalıdır. hesaplama. kelimelerdeki anlamları ve düzeni kavrayabilme. Çok faktörlü zeka testleri. Çoklu zeka kuramına göre insanda sekiz ayrı zeka türü vardır. Bu kuramın temelinde biyolojik ve kültürel etkenler olduğu savunulur. çevreden gelen seslere ve müzik aletlerine karşı duyarlılık kapasitelerini içerir. sözel ve sözsüz iletişim kurma. soyut ve simgesel düşünme. dildeki kompleks anlamları değerlendirme. BEDENSEL-KİNESTETİK ZEKA: Hareketlerle. İnsanın tek bir zeka türüne değil bir çok farklı zeka türüne sahip olduğunu ileri sürmektedir. faklı sesleri tanıma ve yeni sesler.Her insan çeşitli zeka alanlarının tümüne sahiptir. ritimler üretme becerisidir.
kendini değerlendirebilme ve kendisiyie ilgili hedefler oluşturabilme becerisidir. Duygularını tanımladıktan sonra kendi potansiyellerinin farkına varır. Ankara. Ankara. duygusal tepki derecesini. Enver (Ed. 1995 Senemoğlu. düşünme sürecini tanıma. araştırma ve canlıların yaratılışları üzerine düşünme becerisidir. Öğretmen Adayları için KPSS Pegem A Yayıncılık. Bireyler olumsuz bir olay ve olumsuz olayın sonucunda yoğun bir duygulanım yaşıyorsa kendi kendilerini sakinleştirebilmelidirler.26 Gelişim Psikolojisİ 4. T. 3. DOĞACI-VAROLUŞÇU ZEKA: Doğadaki tüm canlıları tanıma. (Ed). Duyguları İdare Edebilme (Sıkıntı verici Duygularla baş etme) 4. Oktaylar. Anadolu Üniversitesi Yayınları No: 185. 2003 Gazi Bireylerin kendilerini tanıması ile ilgilidir. Empati (Başkalarını Duygularını Anlama) paylaşma. insanların en derin duygularına karşı empatik bir anlayış ve tutum içerisinde olması ve kişiler arası ilişkilerde rahat. Akman. Davranış Bilimlerine Giriş. 1. N Gelişim Öğrenme ve Öğretim Kitabevi. 3. Ş. 2004 Öğreti. ifade edebilme. 10. En önemlisi de o amaç için dikkatlerini bir noktaya toplayabilirler. 1998 Yeşüyaprak. Gelişim ve Öğrenme. 1987 Kaya. yorumlama ve insanları ikna edebilme becerisidir. Istanbul. 1994 Erden. Hakan. Bununla birlikte bireyler her türlü alınganlıktan rahat bir şekilde kurtulabilirler. (Ed. Ankara 2004 İnsanların harekete geçebilmesi için bir amaç gerekmektedir. Öğretmen Adayları için KPSS. Pegem A yayıncılık. isteklerini erteleyebilmesi. Gelişim ve Öğrenme Psikolojisi. Yani birey karşısındakinin hal ve hareketlerini. 2.). 11. Kendi kendine "ben neleri yapabilirim? Neleri yapamam?" sorularına cevap arar. Aynı zamanda yoğun kaygı ve karamsarlıklardan kendilerini soyutlayabilmeliler ve olumsuz bir deneyim sonrası kendi kendilerini toparlayacak gücü kendilerinde bulabilmelidirler. Binnur. F. Ankara. 6. Yani bireyler kendilerini en olmsuz bir olayda bile yatıştırmasını bilmelidirler. duygusal değişimleri düzenleyebilmesi. esnek ve saydam olabilmesidir. kendine karşı yönelen engellemelere direnç gösterebilmesi. Anadolu Üniversitesi Yayınları. Bireyler daha oluşma aşamasındaki duyguların farkına varır ve o duyguları tanımaya çalışır. 5. Tan. Ziya. M. 2. T. 2000 Bacanlı. H.C. Z. Bireyin. Y. H. Gelişim ve Öğrenme. C. . YARARLANILAN KAYNAKLAR 1. 2002 Baymur. (Ed. 2004 Eğitim Bilimleri KPSS. sevecen bir tavırla yaklaşması. Nobe! Yayın Dağıtım. Genel Psikoloji. 9. Özkatp. karşısındaki kişinin belli bir durumda ne düşündüğünü ve ne hissettiğini anlama gücüne sahip olmasıdır. Remzi Kitabevi. KİŞİSEL-İÇSEL ZEKA: İnsanın kendi duygularını. Eğer insanların gerçekleştirmek istedikleri bir amacı varsa bu amaç etrafında kolayca motive olabilirler.). llişkileri Yürütebilme (Temel Sosyal Becerilere Sahip Olma) GOLEMAN'IN DUYGUSAL ZEKA KURAMI Duygusal zeka bireyin öz denetimini sağlaması. Ankara. İstanbul. A. Kendini Harekete Geçirme (Kendini Başarıya Doğru Güdüleme ) 7 8. Ankara.C. Yargı Yayınevi. No: 1027. Eğitim Psikolojisi. kendi kendini güdülemesi. Goleman'ın Duygusal Zeka kuramı 5 ögeden oluşmaktadır. 5. (Ed. his ve düşüncelerini kavrayabilmesidir. Empati yayınevi. Kısaca kişiler arası iletişim bir sanattır ve bu sanat daha çok başkalarının duygularını idare etme becerisidir. 2004 Selçuk.). Özbilinç (Kendi duygularının Farkında Olma) Bireyler Kişiler arası ilişkileri yürütürken ilişkilerin sağlam temeller üzerine kurabilmelidirler. Eğitim Psikolojisi. Ankara. Nobel Yayın Dağıtım. Eskişehir. Arkadaş Yayınevi.
Bu davranışlar ailede ve sokakta kazanılabilir. Alay edilip aşağılanmışsa sıkılıp utanmayı öğrenir. İçgüdünün 4 özelliği vardır. Eğitim öğrenmeyi kapsar. kişilik özellikleri kazanmak vb. Öğrenme sonucu kazanılan davranışlar değildir. TEMEL KAVRAMLAR Öğrenme: Bireyde kendi yaşantıları yoluyla. Eğitim: Bireylerde kendi yaşantıiarı yoluyla istendik davranışlar meydana getirme sürecidir. arıların ba! yapması. hastalık ve yorgunluk sonucu ortaya çıkan davranışlardır. Sonradan kazanılan davranışlar: İstendik ve istenmedik davranışlardır. Örnek. Diğer bir deyişle organizmanın dışarıdan gözlenebilen ya da kendisince hissediiebilen tepki ve hareketlerinîn tümüne denir. Basit bir tepki olması. Örnek. Doğuştan gelmelidir. Aile içinde dostluk ve arkadaşlık görmüşse. Reflexler ertelenebilir. Belli bir dilin öğrenilmesi. • • • Doğuştan getirilmesi. Doğuştan getirilen türe özgü davranış örüntülerine denir. Doğuştan gelen davranışlar: İçgüdüsel ve reflex davranışlar. • Eğitim davranışlarda istendik yönde değişiklikler oluşturur. başka türlerde olmamalıdır. nefes alma. • • • Sürekli eleştirilen çocuk kınama ve ayıplamayı öğrenir. Öğrenme sonucu kazanılan davranışlar değildir. Annelik Geçici davranışlar: Alkol. tutum kazanmak. bir türün tüm üyelerinde olmalıdır. dizimize vurulduğu zaman ayağımızı kaldırmamız. yemeğin kokusundan yemeğin pişip pişmediğini anlaması Usta sürücünün motordaki ses değişikliğini fark etmesi Yol soran birisine yol tarifi yapmak • • • • Yaşantı: Bireyin çevre ile etkileşimi sonucu kalan izlerdir. ipek böceğinin koza örmesi Reflex ve içgüdü karşılaştırması: öğrenilmiş davranışlar nelerdir? • İki tekerlekli bisiklette dengeyi sağlama Aşçının. • B. belli bir uyarıcıya karşı organizmanın belli ve basit bir davranış gösterme eğilimidir. karmaşık bir davranış örüntüsü olmalıdır. göz kırpma. Davranış: Organizmanın hertürlü etkinliğidir. Okullarda kazanılan akademik bilgilerin tamamı. Reflex'in üç özelliği vardır. içgüdü karmaşık bir davranıştır. Kuşların göç etmesi. Bu davranışlar çevre ile etkileşim sonucu gelişir. İstenmedik Davranışlar: Forma! ve informal ortamlarda kazanılan davranışlardır. Reflex: Doğuştan getirilen. içgüdüler ertelenemez Reflex basit bir davranıştır.öğrenme Psikolojisl İnsan davranışlarının büyük bir çoğunluğu öğrenme yoluyla kazanılmıştır. Eğitim. Belli bir uyarıcının bulunması. • • • Davranışta bir değişiklik olmalıdır Davranıştaki değişiklik nispeten kalıcı izli olmalıdır Davranıştaki değişiklik yaşantı ürünü olmalıdır Davranış çeşitleri 27 A. mutlu olmayı öğrenir. davranışında meydana gelen nispeten kalıcı izli davranış değişikliği olarak tanımlanmaktadır. yutma. • Her ikisinde yaşantı yoluyla değişiklikler oluşur. Kopya çekme. emme. emmeye bağlı arama refleksi öğrenilmemiştir. Bu davranışlar tecrübe ve eğitim öğretim yoluyla olmak üzere iki türlü kazanılır. • A. Öğrenilmiş davranışlardır. hırsızlık gibi davranışlar örnek verilebilir. Örnek. içgüdüsel davranış vardır. evde ve çevrede kazanıian toplumsal roller vb. EğitimÖğrenme iüşkisi. öğrenmelerin istendik davranışların toplamıdır. Yaşantılardan etkilenmenin en güzel örneğini çocuklar oluşturur. İçgüdü: Doğuştan getirdiğimiz diğer bir davranış grubudur. Öğrenmenin olabilmesi için. hepsi öğrenme ile kazanılır. İnsanlarda içgüdü yoktur. İstendik Davramşlar: Formal ve informal ortamlarda kazanılan davranışlardır. ilaç. • • .
fakat bunu başaramamaktadır. açık ya da gizli olabilir.III C) II. öğrenme. Öğrenme ile performans arasındaki farklar. Bir anne iki yaşındaki oğluna ezbere 100'e kadar saymayı öğretmeye çalışmakta. • öğrenme. I) Narkoz ve ilaç gibi etkenlere bağlı olarak oluşma II) Kalıcı özellik taşıma III) Yaşantılar sonucunda görülme IV)Organlarm olgunlaşmasıyla ortaya çıkma Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri. Aşağıdakilerden hangisi öğrenme sonucu oluşan bir davranış değildir? (2002 KPSS-80) A) Öğrencinin kendisine verilen sayıyı çarpanlanna ayırarak sonucu söylemesi Tepki: Uyarıcılann organizmayı etkilemesi sonucu organizmanın gösterdiği herhangi bir davranışa denir. güdü. yorgunluk gibi çeşitli bileşenlerden oluşmaktadır.I B) IV. III I) E) IV • • Uyarıcı: Duyu organlarını harekete geçiren ve tepkiye yol açan herhangi bir nesne ya da enerjiye denir. Organizmanın bizzat yaptığı şeyler olup. öğrenme doğrudan doğruya ölçülemez. Yanlış eğitim sonucu ortaya çıkan davranışlar) Performans: İcra veya edim de denilmektedir. Uyarıcılar içsel ya da dışsal olabilir.Hpsipn 46.performansı oluşturan unsurlardan sadece biridir Performans doğrudan gözlenip ölçülebilir. 48.p. Tepkiler basit ya da karmaşık. yüzüne rüzgar gelince gözlerini E) Aşçının kokusunu pişmediğini anlaması aldığı yemeğin pişip . Aşağıdakilerden hangisi öğrencinin öğrenmesine etki eden dış etkenlerdendir? (2002 KPSS-81) A) B) C) D) Güdülenmişlik düzeyi Tutum ve alışkanlıklar Bilişsel gelişim düzeyi ilgi ve yetenek D) Çocuğun. öğrenilmiş veya öğrenilmemiş birçok etken performansı etkilemektedir. bir davranışın öğrenilmiş davranış olabilmesi için gerekli degildir? (2002 KPSS-79) A) IV. 47. bu alışkanlığı E) Çocuğun yemeklerden fırçalaması sonra dişlerini 45. öğrenme yoluyla kazanılan bir davranışa örnek degildir? (2001 KPSS-11) A) Çocuğun.28 Öğrenme Psikolojisl Doğuştan gelen Davranışlar -Refleksler DAVRANIŞ Geçici davranışlar (hastahk AJkol aşın kavpr v s^ I Sonradan kazanılan davranışlar (Öğrenme sonucu aprr. Performans organizmanın ne yaptığını. B) Sürücünün kavşaklara yaklaştığında hızını keserek trafık ışıklarını kontrol etmesi başını o yöne doğru çevirmesi terk etmesi C) Üç aylık bir bebeğin yüzüne dokunulduğunda D) Alkol bağımlısı olan bir kimsenin. öğrenme ise ne yapabileceğini ifade eder. Aşağıdakilerden hangisi. Bu başarısızlığın temel nedeni aşağıdakilerden hangisiyle ilgilidir? (2001 KPSS-13) A) B) C) D) E) Fiziksel yoksunluk Kullanılan öğrenme yönteminin yetersizliği Genel uyarılmışlık hali Zeka düzeyi öğrenmeye hazır olma düzeyi İstendik davranışlar Eğitim sonucu gerçekleşen riavranıslart İstenmedik davranışlar Kötü kültürel koşullar altında kazanılan davranışlar. bisiklete bindiğinde dengesini kurması B) Bir kişinin evinin bulunduğu yeri tarif etmesi C) Oto tamircisinin motordaki sesin nedenini kısa sürede bulması kırpması 49.
E) öğretim materyali .
Yani davranışı bir amaca doğru başlatan ve sürdüren bir iç şarttır. olabilir. D) Araba kullanmayı ne kadar iyi öğrenirseniz heyecanlanma olasılığınız o kadar azalır. Organizma Organizma türe özgü hazır oluş durumunda olsa bile olgunlaşma olmadan öğrenemez. Örneğin susuzluk dürtüsü organizmayı su ihtiyacını karşılamak için harekete geçmeye zorlar. pekiştirme için de gereklidir.öğrenme Psikolojisl 50. s Kaygı A) İyi araba kullanıp kullanamadığınıza ancak buradaki performansınıza verebiliriz. hırs vb. Öğrenenle ile ilgili faktörler S Türe özgü hazır oluş öğrenecek olan organizmanın istenüen davranışı göstermek için gerekli biyolojik donanıma sahip olması demektir. 1. Bireyin dışarıdan gelen uyarıcıları alma derecesidir. bir şey yok. bakarak karar B) Biraz daha alıştırma yaparsanız gelecek sınavda başarılı olma şansınız artar. Güdüler bizi harekete geçiren güçlerdir. ÖĞRENMEYİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER A. "Canım ders çalışmak istemiyor" diyen öğrenci aslında yeterli genel uyarılmışlık haline ulaşmamıştır. E) Araba kullanmayla ilgili yaşantılarınız arttıkça daha az hata yapmaya başlayacaksınız. Güçlü bir istek ya da dürtünün gerçekleşmeyecek gibi göründüğü durumlarda ortaya çıkan tedirgin edici bir duygudur. Diğer bir deyişle Organizmanın temelindeki potansiyel güçlerin göreve hazır bir duruma ulaşmasıdır. davranışı oluşturan en önemli koşuldur. Güdüler genellikle içse! veya dışsal uyarıcılar tarafından uyarılmaktadır. Öğrenmede güdüler üç nedenle önemlidir. Güdü. Benlik kavramı. Örnek: aç olmayan organizmaya et gösterilse de salya salgılamaz. Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde öğrenilmiş davranışların bir özelliği verilmemistir? (2004KPSS-13) A) B) C) D) E) Yaşantı sonucunda oluşması Kalıcı izli olması Önceki davranışlardan farklı olması Süreklilik göstermesi Olgunlaşma ile ortaya çıkması 29 İki aylık bir bebek yürüyemez. s Güdülenme (Motivasyon) Organizmayı etkileyerek bir amaç için harekete geçiren durumdur. Bu durum karşısında öğrenme psikolojisini dikkate alarak aşağıdaki sözlerden hangisini söyleyemeyiz? (2004 KPSS-14) Organizmanın verimli bir öğrenme sağlayabilmesi için hazır ve tetikte bulunmasıdır. Böylece organizmanın istenen tepkide bulunabilme artar. Aynı zamanda bazı insanlar yaş olarak olgunlaşmış olsalar bile zeka gelişimleri açısından yeterli olgunluğa ulaşmamış olabilirler. ihtiyaç. Yatakta ders çalışmak öğrencinin genel uyarılmışlık haline girmesini olumsuz yönde etkilemektedir. "Aslında araba kullanmayı çok iyi bilirim. Örneğin. İnsan uçmayı öğrenemez ancak kuşlar uçabilir. s Kaygı ve genel uyarılmışlık hali 51. istek. C) Sınavda heyecanlanacak heyecanınızı kontrol edin. . Olgunlaşma yaş ve zeka açılarından ele alınmaktadır. Güdü. Buradaki "durum" ifadesi dürtü. Organizma bu donamımdan yoksun olduğunda öğrenemez. Aşın ve düşük düzeydeki kaygı öğrenmeyi olumsuz yönde etkilemektedir. Yani davranışın şu ya da bu yönde olmasını sağlar. 3. ama heyecanlanınca yapamadım" demiştir. s • Olgunlaşma Organların kendilerinden beklenen görevleri yapabilecek duruma gelmesi durumudur. Güdüler organizma içindeki ihtiyaçlardan doğar ve bu ihtiyaçların giderilmesi için organizmayı harekete geçirir. çalışma alışkanlıkları gibi etkenler genel uyarılmışlık halini etkileyen faktörlerdendir. güdü. yaş açısından o olgunluğa ulaşmamıştır. Yani davranışın sürdürülmesini-tekrarını sağlar. davranış değişikliğini de denetler. 2. Güdü. Organizmanın öğrenmeye güdülenmiş olması bireyin öğrenmesini kolaylaştırır. Güdünün uyandırılması sonucunda organizma bu güdüyü doyurmak için harekete geçmektedir. Erşen girdiği ehliyet sınavında başarısız olmuştur.
S Katılım (öğrenci aktivitesi) Daha önceden deneyimli oluş ya da konu ile tanışıklığın bulunması (eski yaşantılar) yeni öğrenmeleri etkiler Yetişkin kişiler hemen hemen hiç bir öğrenmeye sıfırdan başlamazlar. güven. C. Öğrenci yaptıkları ve söylediklerinin ne derece doğru olduğunu bilirse daha kolay öğrenir. benlik tasarımı gibi farklılıklar öğrenmeyi etkileyen bireysel farklılıklardır. Buna karşın öğrenilen bilgi kısa sürede unutulmaktadır. s Öğrenmeye Ayrılan Zaman Öğrenen bireyler arasında bir konunun öğrenilmesine ayrılan zaman bakımından farklılıklar vardır. Iki parmak yöntemiyle daktilo yazmayı öğrenen birisi on parmak ile yazmaya çalıştığında zorlanır ve daha yavaş yazar. öğrenilen bilgiler kısa sürede unutulmaz. Öğrenciler konuyu kısa zamanda öğrenmekte ve sınavda başarılı olmaktadırlar. s Fizyolojik Durum Öğrenilecek olanla etkileşim öğrenme çabasına girmedir. Kalıtım ve çevrenin rolü vardır. Otomobil kullanmayı öğrenen birisinin başka bir model ya da marka otomobili de kullanabilmesi. s Öğrenmenin Aktarılması Pozitif transfer (olumlu aktarma): Geçmiş yaşantıların öğrenmeyi kolaylaştırmasına denir. s Eski Yaşantılar B. s Geribildirim (Dönüt) Sonuçların bilgisi de denebilir. döngüsel olma gibi özellikleri vardır. Beyaz uyarıcılar içinde siyah bir uyaranın dikkat çekmesi gibi öğrenilecek konu da öğrencinin dikkatini çekmelidir. Birey öğrenmeyi kolaylaştıracak ve hızlandıracak önbilgilere (ön öğrenmeler) sahip olmalıdır. Bazı öğrenciler öğrenilecek konuyu günde 2 saatten bir haftada öğrenirler buna aralıklı öğrenme denir.30 öğrenme Psikolojisl Faktörler s harekete geçerek su aramaya başlar. Güdülerin içsel-dışsal. beklentilerine uygun olmalıdır. s Bireysel Farkhlıklar Algısal Ayırt Edilebilirlik Zeka. Buna karşın anlatmaya doğru gidildikçe öğrenci aktifleşmekte ve öğrenme artmaktadır. Suyun içilmesiyle birlikte susuzluk dürtüsü doyurulmuş olur. ilgi. birincil-ikincil. . iyi bir öğrenmenin gerçekleşmesi için öğrencinin öğrenip öğrenmediği veya ne kadar öğrendiği ile ilgili olarak bilgilendirilmesi gerekir. Negatif transfer (olumsuz aktarma): Geçmiş yaşantıların öğrenmeyi olumsuz etkilemesine denir. tutum. Sadece sınav zamanında çalışan öğrenciler bu gruba girer. Sistematik çalışmadır. s Öğrenme Malzemesi ile ilgili faktörler Öğrenme için sağlıklı bir fizyolojik yapı gereklidir. Süreğen hastalıklar ve duyu organlarındaki bozukluklar öğrenmeyi olumsuz yönde etkiler. Dinlemede öğrenci pasiftir. Bazı öğrenciler de öğrenilecek konuyu yoğun bir biçimde bir günde öğrenirler buna toplu öğrenme denir. Önceki öğrenme yeni öğrenmeyi olumsuz etkiler. Okullardaki eğitimde her konu daha önce öğrenilmiş olması gereken başka konularla bağlantılıdır. Öğrenme zayıf olmaktadır. Konu anlamlı ve kolayca birbirine bağlanabilir nitelikte olmalıdır. Öğrenme malzemesinin çevredeki uyarıcılardan ayırt edilebilir olmasıdır. Bu açıdan bir derste öğrenilen kavramlar diğer bir dersteki öğrenilen kavramlarla ters düşmemelidir. Öğretim Yöntemi ile ilgili Konunun Yapısı öğrenmede konunun bütün olarak verilmesi parçalara bölerek verilmesinden daha etkilidir. Sınav sorularının kısa sürede cevaplanması geribildirimdir. Bu ön öğrenmeler öğrenmeyi kolaylaştıracağı gibi zorlaştırabilir. • Dikkat: Bilincin bir noktada toplanması haline denir. Öğrenilecek malzeme öğrencilerin amaçlarına. yetenek. Bu etkileşim dinleme-okuma-yazmaanlatma şeklinde olabilir. Diğer bir deyişle psikofizik enerjinin bir noktada toplanmasıdır. Diğer uyaranlar arasından öğrenilecek malzeme ile ilgili uyaranlar kolayca ayırt edilebilir nitelikte olmalıdır. Bunu bilmeyen öğrenci yavaş öğrenir.
çalışırken engellenmelidir sürekli oturmaları C) Okuldaki başarılarının artması için evde mutlaka sınıfa benzer bir ortamda çalışmaları sağlanmalıdır \ Taşlar I Metaller \ Değerl 1 \ I J Değersiz Yaygm Nadjr 1 \ D) öğrencilerin hepsinde aynı düzeyde ilerleme olması gerektiğinden. inek. veriniz. Aşağıda kavramsal gruplandırmaya örnek verilmiştir. beyaz. gruplar alt gruplara ayrılabiliyorsa öğrenilmesi kolaylaşır. kahvaltı. bir öğretmenin velilere çocukların çalışma koşullarıyla ilgili verebileceği önerilerden en doğru olanıdır? (2002 KPSS-99) A) Çocuklarınızın çalışırken istediği biçimde ve odada olmasına izin özgürlüğünü arttırır. Örnek: Peynir kavramı öğretilirken buna yakın ya da ilişkili olan kavramlarla ilişkisinin kurulması bu kavramın öğrenilmesini kolaylaştırır. öğrenilen yeni konu daha önce öğrenilen konularla ilişkisi sağlanmış olmalıdır. bu onların B) Hareketsizlik onların fiziksel gelişimini olumsuz etkileyebilir. çocuğun annesi bisküviyi almak için daha çok çalışacağını düşünerek. Yukarıdaki durumda öğrenmeyi olumsuz etkileyen temel etken aşağıdakilerden hangisinde açıklanmaktadır? (2002 KPSS-108) A) Öğrenme kullanılan bilişsel bireyden bireye değişebilmesi değişebilmesi yaklaşımların A) Aç olması nedeniyle çocuğun dikkati bisküviye yönelmiştir B) C) Çocuk sürekli aynı ödülü almaktan sıkılmıştır Çocuk annesinin kendisini. karvb. Çalışma ortamınızı düzenlerken ışık ve ısının uygun olmasına. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin etkisini açıklayıcı bir örnektir? (2002 KPSS-83) A) B) C) D) E) Sosya! çevre Yetenek Deneyim i Yaşantı Olgunlaşma Zaman İyi organize edilmiş gruplar halindeki bilgiler kolay öğrenilir. Aşağıdakilerden hangisi. artık sevmediğini düşünmüştür ihmal edilmiştir B) Öğrenme hızının öğrenciden örenciye göre C) Öğrenme için öncelikle genel bir uyarılmışlık durumunun gerekli olması olması E) Öğrencinin evde kendi kendine çalışabileceği bir yere ihtiyacın olması D) Ders çalışmanın planla çaba gerektiren bir uğraş D) Çocuğun davranışını etkileyen diğer faktörler E) Öğrenme etkinlikleri çocuğun leştirebileceklerinin üstündedir gerçek- . pamuk. Bu durumda öğrenme malzemeleri birtakım grupla halinde bütünleştirilmelidir. onun dersteki doğru davranışlarını bisküvi vererek ödüllendirmektedir. Lise öğrencilerine yönelik böyle bir önerinin temel dayanağı aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-73) 55. Bütünleştirmede öğrenilecek malzeme basamaklar haline getirilmelidir. Kavramsal gruplandırma birçok bilgi veya kavramın öğrenilmesi durumunda çok etkilidir. Özel eğitim görmekte olan zihinsel engelli bir çocuğun öğretmeni. evde yetiştirilmesine yardım edilmelidir ödevlerin E) Genel uyarılmışhk düzeyinin düşmeme si için. Ünite ve konular iyi bir şekilde gruplanarak verilmelidir. (Bacanlı. ileri yaşlarda müzikle ilgilenen bir bireyin müzik aletini çalma becerisi uzun bir zaman aynı düzeyde olmaz. Süt. yumurta. çay. ■/ Kavramsal Gruplandırma 53. Küçük yaşlarda bir müzik aleti çalmaya başlayan bir kimseyle. bir masa ve sandalyede çalışmasına özen gösteriniz. Kavramlar gruplara. Anlamsal çağrışım dizileri oluşturulmalı ve bunların sayısı çoğaltılmalıdır. 2000) Mineraller 54. çocukların ödevlerini masa başında yapmalarına dikkat edilmelidir Alaşım 52.Öğrenme Psikolojisİ s Anlamsal Çağrışım 31 Anlamlı bir şekilde öğrenilen bilgi anlamsız bilgilerden daha kolay hatırlanabilir. onu okula kahvaltı etmeden götürmüştür. Bu tür bilgiler daha kalıcıdır.
Aşağıdakilerden hangisi. C) Türkçe pop müzik şarkılarının çok hareketli D) Yetişkinlikteki öğrenmenin çok hızlı bir biçimde gerçekleşmesi E) Türkçe pop şarkılarının çok popüler kişiler tarafından söylenmesi D) Hatice. köpeklere ve kedilere kutuya küçük toplan atmaları öğretilmeye çalışılmıştır. ilerleyen aylarda başarısının düşmesinin nedenlerinden değildir? (2003 KPSS-56) A) Öğrenme yaklaşımının ancak ilk aylarda verilen konular için yeterli olması B) öğrenme isteğinin ilk aylarda daha fazla olması C) Öğrenme yeteneğinin azalması D) Olgunlaşma düzeyinin ancak ilk aylardaki konula Öğrenmeye yeterli olması E) Okul öncesi eğitimde almış olduğu bilgilerin ilk aylardaki öğrencisine katkı sağlamış olması 57. öğrenme Psikolojisl 59. Köpekler topları ağızları ile kutuya atmayı kısa sürede öğrenmişlerdir. sabah erken saatlerde çalıştığında okuduklarını daha kolay anlayabilmektedir. Aşağıdakilerden hangisi. hiçbir zaman bu şarkıları dikkatle dinlememiştir. babanın bir Türkçe pop şarkısını sözü ve müziği ile birlikte tekrarlayabilmesini doğru olarak açıklamaktadır? (2003 KPSS-55) A) Bazı Türkçe pop şarkılarının radyoda ve televizyonda birçok kanalda yayınlanması Aşağıdaki örneklerin hangisinde. Evde kızı Türkçe pop müzik şarkısı dinleyen bir baba. bir konuyu tam olarak öğrenebilmesi için o konunun gerektirdiği gelişim ve güdülenme düzeyine ulaşmış olması gerekir. yeteneğinden daha fazladır. diğer derslerde uslu bir biçimde otururken Müzik dersinde sınıfın disiplinini bozan davranışlar sergilemektedir." ifadesini aşağıdakilerden hangisi açıklar? (2004 KPSS-19) A) Eğitim düzeyi B) Genelleme düzeyi C) Zeka düzeyi D) Kahtım E) Hazırbulunuşluk A) Genel uyarılmıştık hali B) Derse ilişkin tulum C) Zeka düzeyi D) Geçmişteki öğrenmelerin aktarımı E) öğretme yöntemi 58. . kediler topları ön ayakları tutmuş ve ön ayakları ile toplarla oynamışlardır.32 56. Bir üniversitesinin psikoloji bölümünde öğrenme psikolojisi alanında yapılan bir deneyde. ancak bir gün durup dururken bir Türkçe pop müzik şarkısmın müziğini sözleriyle birlikte söyleyebildiğini fark etmiştir. ders aralarında bahçeye çıkmak yerina sınıfta oturmayı tercih etmektedir E) Metin. halde. 61. "Bireyin. ikisine de aynı ölçüde çalıştığı .bir davranışın ayırt edici uyarıcı tarafından kontrol edilmesi söz konusudur? (2004 KPSS-31) A) Servet. Ancak çok sayıda deneme yapılmasına rağmen kedilerin bu davranışı öğrenemedikleri görülmüştür. B) Gözde'nin müzik yeteneği resim B) Bazı öğrenmelerin bilinçli bir çaba göstermeden gerçekleşmesi olması C) Suat. bir Öğrencinin sınıftaki diğer arkadaşlarına oranla matematik dersindeki konuları öğrenmede çok fazla güçlük yasamasının nedenlerinden değildir? (2003KPSS-51) 60. Ingilizce sınavında Matematik sınavından daha başarılı olmuştur. Öğretim yılının ilk aylarında iyi bir başarı gösterip. Aşağıdakilerden hangisi köpeklerle kediler arasındaki Topu kutuya atmayı öğrenme açısından gözlenen bu farkı en doğru biçimde açıklamaktadır? (2003 KPSS-50) A) önceki öğrenilenlerin aktarımı B) Güdülenme C) Genel uyarılmışlık hali D) Türe özgü hazıroluş E) Olgunlaşma Aşağıdaktlerden hangisi ilköğretim birincisıtıtfa başlayan bir öğrencinin.
1. Hayvanlar üzerindeki davranışları açıklanabilir. Davranış bozukluklarını yanlış öğrenmelere bağlamışlardır. B. Kurucusu VVatson'dur. 5. ölçülebilen uyarıcı ve tepkilere indirgemiştir. 9. Köhler. Bir çok kaynak Davranışçılar ve bilişselciler olmak üzere ikiye ayırmaktadır. Kofka) 2.Guthrie) 3. D. Hisler ve diğer bilişsel süreçlere kuşkuyla bakılır. 7. Öğrenme çevresel uyarıcılar tarafından şartlanmayı içermektedir. 11. operant ve gözlem yoluyla olmak üzere üç temel öğrenme süreci vardır. Gözlenen davranış değişikliği meydana geldiğinde öğrenme gerçekleşmiş olarak kabul edilir. 10. İnsan zihnini bir karakutuya benzetirler. • • • Uyarıcı: Organizmayı harekete geçiren iç ve dış uyarıcılar Tepki: Uyarıcının organizmada meydana getirdiği fizyolojik ve psikolojik değişmeler Davranışçı yaklaşımın üzerinde durduğu konu bireyin ne düşündüğü değil ne yaptığıdır. (NÖROFİZYOLOJİK KURAM) 1. deneysel söndürme gibi teknikler geliştirmişlerdir. Iki temel öğesi vardır. Öğrenme uyarıcı-tepki ilişkisi içinde açıklanır. Bağ kuramı (Thorndike) 4. 6. yeniden koşullama. İnsan doğduğunda zihni boş bir levha gibidir. 1. Bu amaçla karşıt koşullama. 2. 8. Davranışçı yaklaşımın temel sayıltıları. Klasik. Belli başlı öğrenme kuramları aşağıdaki gibidir. araştırmalarla insan . Dolayısıyla öğrenme organizmanın kontrol edilmesi anlamındadır.Öğrenme Psikolojisİ ÖĞRENME KURAMLARI Tüm öğrenme durumlarını açıklayan tek bir kuram yoktur. 1. Öğrenme uyarıcı ve tepki arasındaki ilişki çerçevesinde incelenebilir. 1. işaret öğrenme (Tolman) 2. Ancak sıntflama o kadar önemli değildir. Klasik koşullanma (Pavlovv) 2. Bitişik kuramlar (Vvatson. Beyin temelli öğrenme modeli Burada yapılan smıflamalar farklı kaynaklarda farklı şekillerde yapılmaktadır. Davranış bozuklukları yeni öğrenmelerle düzeltilebilir. Pavlov. C. Karakutuya değil. Öğrenmeyi gözlenebilen. DAVRANIŞÇI YAKLAŞIM Deneysel. Ilk anahtar sözcük davranıştır. U-T ilişkisi ve pekiştiricinin etkisi ile açıklamaya çalışmıştır. İnsanların öğrenmesi ile canlıların öğr4enmesi birbirine benzerdir. Duygu.DAVRANIŞÇI KURAMLAR: Süreç odaklıdıriar. 33 4. Farklı öğrenme durumları için farklı kuramlar geliştirilmiştir. DAVRANIŞÇI KURAMLAR: Öğrenmenin nasıl gerçekleştiğine odaklanırlar. Edimsel koşullanma (skinner) BİÜŞSEL AĞIRLIKLI . Ihtiyaçlar Hiyerarşisi (Maslow) 2. 12. İnsan davranışını tamamen reflexler. A. düşünce. VVatson Skinner önde gelen temsilcilerindendir. Hangi kuramın hangi ilkeyi savunduğunu kavramak yeterli olacaktır. Etkisi 1960 lara kadar sürmüştür. 13. bilimsel bir yaklaşımdır. Öğrenmeler ölçülebilir ve gözlenebilir olaylar üzerinde odaklanarak incelenebilir. sistematik duyarsızlaştırma. E. 1. Bilgi-işlem kuramı İNSANCIL (HÜMANİSTİK) KURAMLAR: Öğrenmenin nasıl daha iyi olabileceğine odaklanırlar. karakutuya girip çıkanları dikkate alırlar. sonuç odaklıdırlar. güdü gibi özellikler gözlenip ölçülemediği için bilimsel olarak araştırılamaz ancak uyarıcılar ve tepkiler araştırılabilir. Sosyal öğrenme (Bandura) BİLİŞSEL KURAMLAR: Öğrenmenin zihindeki oluşumuna odaklanırlar. Geştalt kuram (VVertheimer. Tüm öğrenmeler aynı basit kurallarla kısa ve öz bir şekilde ifade ediiir. İçsel yaşantıları reddeder. Thomdike. Benlik Kuramı (Rogers) 3. Insan davranışlarının gözlenebilir hale getirilmesi üzerinde çalışmışlardır.
Koşulsuz tepki Organizmanın doğal ortamda koşulsuz uyaranı aldığında gösterdiği doğal tepkilerdir. Koşulsuz uyarıcı pekiştireç görevi görmektedir. Klasik koşullanmanın 3 temel kuralı vardır. Örnek: Etyenirse saly6a akar. Köpeklerin yiyecek vermeden salya salgılamaları dikkatini çekmiştir. Klasik şartlanma ile insanlarda: • Korkular hızla şartlanabilir • Şartlanma için duygular kullanılabilir • Reflekslerden yararlanılabilir B) öğrenme varlığı ancak gözlenilen davranışlarla anlaşılabilen içsel bir süreçtir dernektir C) Hatırlanamayan bir şey öğrenilmemiş D) Öğrenilen bazı bilgiler unutulabilir E) Her davranış değişimi öğrenme sonucunda olmamaktadır KLASİK KOŞULLANMA (TEPKİSEL ŞARTLANMA) Klasik koşullanma. iğne resmi. iğnenin acısı vb.Öğrenme Psikolojisl 62. Matematik öğretmenini seven çocuk matematik dersini sever. Yukarıdaki Örnekte matematik öğretmeninin öğrenciye verdiği yanıt aşağıdaki yargılardan hangisini doğrular niteliktedir? (2003 KPSS-49) A) öğrenme yaşantılar sonucu ortaya çıkar 34 Koşullu uyaran Doğal ortamda organizmanın doğal uyaranlardan birine verdiği tepkiyi vermeyeceği uyarandır. limon resmi vb. ışık. Yiyecek. iğne batırılırsa canı yanar Koşullu tepki Organizmanın koşullu uyarana gösterdiği tepkidir. KLASİK KOŞULLANMANIN TEMEL KAVRAMLARI Bitişiklik Bu koşullanma türünde koşullu ve koşulsuz uyarıcıların verilme zamanları birbirine yakın olması önemlidir. Zil. 1-Koşulsuz uyarıcı doğal bir uyarıcı olmalıdır (et). Köpekler Pavlov'un ayak seslerini duyunca salya salgılamaya başlamışlardır. öğrenilmiş davranışa temel olan doğal uyarıcı bulunabiliyorsa o zaman davranışın klasik koşullanma yöntemiyle öğrenildiği söylenebilir. Klasik koşullanma deneyinde pekiştirme. Matematik öğretmeni de bunun üzerine "Ben üç bilinmeyenli denklem çözümünü öğrenip öğrenemediğini ancak tahtadaki denklemi çözüşüne bakarak anlayabilirim" karşılığını verir. Koşullu ve koşutsuz uyarıcıların arka arkaya verümesi olayı bitişiklik olarak adlandınlmaktadır. ayıların tef çalındığında oynamaları da aynı şekilde bir öğrenmedir. 2-Koşulsuz uyarıcı ile koşulsuz tepki arasında doğal bir bağ olmalıdır. . Oysa bu durum yiyecek verildikten sonra oluşmalıdır. Pekiştirme Koşullanmanın gerçekleşmesi için önemli bir başka ilke ise pekiştirmedir. 3-Uyarıcı tepkiden hemen önce verilmelidir. Yani yeni bir uyarıcının tepki oluşturma gücünü kazanmasıdır. acı. Klasik koşullanma bir "tepkisel şartlanmadır". başlangıçta nötr olan uyarıcıya organizmanın tepki vermeyi öğrenmesidir. Örnek. Klasik koşullanma yolu ile öğrenmeyi Pavlov açıklamıştır. şok. Beyaz kediden korkan çocuk pamuktan da korkar. Tepki Yok Nötr Uyarıcı (Zil) Koşulsuz Uyarıcı (Yiyecek) Koşulsuz Tepki (Salya) Koşulsuz Uyarıcı Koşullu (Yiyecek) Uyarıcı (Zil) Koşullu Uyarıcı (Zil) Koşullu tepki (Salya) Koşulsuz Tepki (Salya) Öğrenilmiş davranışa temel olan doğal uyarıcı bulunabiüyorsa o zaman davranışın klasik koşullanma yöntemiyle öğrenildiği söylenebilir. Koşulsuz uyaran Doğal olarak organizmanın tepkide bulunacağı uyarandır. Yani yeni bir uyarıcının tepki oluşturma gücünü kazanmasıdır. kediye toptan korkmayı öğretebiliriz. koşulsuz uyarıcının meydana getirdiği etkidir. limon suyu. Genç kız arkadaşının hoşlandığı müzikten hoşlanır. Klasik koşullanma bir "tepkisel şartlanmadır". Pavlov (1849-1936) bu durumu deneysel ortamda ayrıntılı oiarak incelemiştir. 3-5 sn. içecek. Matematik dersinde tahtada üç bilinmeyenli denklemi çözmediği için matematik öğretmeninden eleştiri alan bir öğrenci "Ben aslında üç bilinmeyenli denklem çözümünü çok iyi öğrenmiştim" der.
dolaşmak gibi çeşitli hareketler yaparak şoktan kaçmaya çalışmış fakat kaçamamıştır. kaçma ise operant şartlanmaya girmektedir. Örnek: (Selçuk. Sönme Koşullanmadan bir süre sonra pekiştireç verilmezse koşullu uyarana koşullu tepkinin verilmemesidir. Pavlov' un deneyinde. a. Ses ve ışık birlikte verildiğinde Salya tepkisi sese verilirken ışığa verilmemiştir. Hangi tepkilerin hangi uyarıcıya karşı yapılacağı ve tepkilerde görülen zenginlik öğrenmenin sonucudur. Derece şartl uyarcıdır) b-lşık + Zil -> Salya . Klasik koşullanmanın eğitim açısından önemi Birbiriyle yakınlıkları olsa bile uyarımlar arasındaki farkı anlayabilmedir.Öğrenme Psikolojisl Pavlov koşulsuz tepkiyi salyayı meydana getiren koşulsuz uyarıcıya birincil pekiştireç. Bunlardan korku şartlanması klasik. Koşullu uyarıcının benzerlerine de koşullu tepkinin gösterilmesidir. Bu olaya gölgeleme denir. Sönmenin gerçekleşmesi için. koşullu tepkiyi oluşturmaması durumudur. depresyon ve sonucu kabullenmeye istekliliktir. Kutunun önünde bir bölme olup. Kaçınma Koşullanması Bir kişiden. Kendiliğinden geri geime Koşullanmaya bir süre ara verilmesine karşın Koşullu uyarıcının (zil) verildiği durumlarda deneğin koşullu tepkiyi (Salya) gösterdiği gözlenmiştir. Derece şartl + ı uyancıdır. Ayırt etme Genellemenin tersi ayırt etmedir. Nötr bir uyancıyla korku tepkisinin eşleştirilmesine korku koşullanması denir.Işık cSalya (Burada ışık II. Koşullu uyarıcının benzerlerine koşullu tepkinin ortaya çıkmamasıdır. zıplamak. Bu durum Kendiliğinden geri gelme olarak adlandırılır. koşullu tepki olan salya davranışına neden olmuyorsa sönme gerçekleşir. Dereceli şartlandırma (Üst düzey şartlandırma): Herhangi bir şartlı uyarana karşı kazanılan şartlı tepki organizmaya yerleştikten sonra aynı sistem içinde yürütülen çalışmalarla başka bir şartlı uyarıcıya karşı da şartlanmanın oluşmasıdır.) ► Salya 35 Örneğin deneğin farklı tonlardaki sesi ayırt ederek orijinal ses dışındaki seslerde koşullu tepkiyi (salya) göstermediği gözlenmiştir. koşulsuz uyarıcı (yiyecek) olmadan koşullu uyarıcının (ses) verilmesi gerekir. Öğrenilmiş Çaresizlik Organizma ne kadar çaba harcarsa harcasın durumunu değiştiremeyeceğini öğrenmesidir Bu durumda pasif kalmakta ve pasifliğini tüm istenmeyen durumlara genellemektedir. Kaçınma şartlanması insanlarda da benzer şekilde oluşmaktadır. koşullu uyarıcı olan ses.Zil (Burada zıl. bir nesneden veya bir durumdan kaçınmayı öğrenme klasik ya da operant olabilmektedir. elektrik şoku verildiğinde köpek. koşullu tepkiyi (salya) meydana getiren koşullu uyarıcıya da ikincil pekiştireçadını vermektedir. korku. Küçük çocukların sobaya „■ ilk dokunduklarında önce korkarak kaçma davranışı göstermeleri ve bir iki tecrübeden sonra sobadan kaçınmayı öğrenmeleri kaçınma şartlanmasıdır. pasiflik. Gölgeleme İki koşullu uyarıcının aynı anda verilmesi durumudur. Genelleme Aynı türden olan ya da birbirine benzer uyarıcıya karşı daha önce kazanılan tepkinin verilmesidir. 1. Albert'in beyaz tavşandan korkması korku şartlanmasına ömektir.-bu bölmeden atlayıp şoktan kurtulma olanağına sahiptir. Orijinal sese benzer farklı seslerde verildiğinde deneğin salya salgılaması bir genellemedir. Uyarıcılardan biri diğerine göre daha güçlü olduğu durumda koşullu tepki güçlü olan uyarıcıya verilir. Kaçınma şartlanmasının ortaya çıkması için önce korku ve kaçma şartlanmasının olması gerekmektedir. 2000) Bir köpek tabanı elektrik şoku vermeye elverişli bir kutuya konur. Bu deneyde verilen ses koşullu uyarıcıdır. Köpek ilk zamanlar şokun devamında havlamak. Duygusal tepkilerin hepsi doğaldır. Belirtileri. Sonunda bölmeden atlamanın kendisini şoktan kurtardığını öğrenmiş ve şoktan kaçınmayı başarmıştır. Ses uyarıcısı ışık uyarıcısını gölgelemiştir. Bazı öğrencilerin . Önemli koşullanma ilkelerinden birisi olan genelleme. Koşullu uyarıcının.
Klasik koşullanma ilkeleri eğitim alanından çok reklam sektöründe oldukça etkili bir şekilde kullanılmaktadır. Sınav korkusunun. okul içi ve okul dışı Sahipsiz bir köpek tarafından ısırılan bir yaşantıları meydana gelen şartlandırmaların bir çocuğun önceleri tüm köpeklerden. isterse çikolata C) Sorunun o an çözülebilmesi için istediği oyuncağın alınması çocuğun Sonuç olarak öğrencilerimizi çok iyi tanımalı ve ihtiyaçları doğrultusunda klasik koşullanmadan yararlanmalıyız. kaygısının azaltılması. karşı kaygıları ve yersiz korkuları. 65. okula zamanında gitme ve ödevlerinin zamanında yapma gibi davranışları alışkanlık haline getirilmesinde aşağıdakilerden hangisi en çok rol oynar? (2001 KPSS-18) A) B) C) D) E) Klasik (tepkiset) koşullanma Bilişsel öğrenme Edimsel (operant) koşullanma Sosyal öğrenme Psikomotor öğrenme Matematik dersine karşı olumsuz tutum geliştirmiş bir öğrenciyi klasik koşullanma ile matematik dersini seven başarılı olan bir duruma getirmek mümkün olabilmektedir. A) İşaret öğrenme B) Transfer Klasik koşulmamanın eğitim öğretim ortamında C) Ayırt etme kullanımı sınırlıdır. kendilerine olan özgüven kazandırılabilir. oyuncak yerine. kesin bir dille söylenmesi alınacağının söylenmesi B) Çocuğa. Bir öğrencinin. Bir banka reklamında güven verici bir kişi ile birlikte kredi kartı birleştirilmekte ve kredi kartlarına karşı bir süre sonra tek başına güven biri hizmet olarak algılanmasına neden olmaktadır. aşağıdakilerden hangisîni önermesi en uygundur? (2001 KPSS71) A) Çocuğa. bazı öğrencilerin öğretmenlere ya da belli derse 63. Ailesiyle birlikte alışverişe çıkan bir çocuk. örnek: bir üniversite öğrencisinin sezonun sonra da sadece sahipsiz köpeklerden korkması ilk maçında hakemin başlangıç düdüğü ile birlikte aşağıdakilerden hangisi ile açıklanabilir? (2001 binlerce kuşun sahaya dolmasını sağlamak amacıyla KPSS-17) yaptığı işlemler şartlanmadır. Okula karşı olumlu tutum oluşturulması. 36 64. Küçük çocuklara yaramazlık yaptıkları zaman iğneciye. pol is e v er ec ek le ri ni s öy le me k ç oc ukları n hemşirelerden polislerden korkmalarına (koşullanmalarına) neden olmaktadır.öğrenme Psikolojisl okula. Bu konuda öğretmenlere ve anne babalara büyük görevler düşmektedir. istekleri yerine getirmeyince ağlamaktadır. istediği her oyuncağın alınmayacağını Diğer önemli bir nokta ise öğrencileri öğrenilmiş çaresizlikten kurtarıp. Çocukların normal olarak yapması gereken etkinlikleri ceza aracı olarak kullanmamak gereklidir. bir süre sonucudur. Oysaki eğitim öğretim ortamında klasik koşullanma ilkeleri tesadüfen kullanılmaktadır. Öğrencilere yapabilecekleri problemler verip kendilerine özgüven kazanmaları sağlanabilir. Buna karşın duyuşsal özelliklerin D) özümseme kazandırılmasında önemli roller üstlenebilir. Örneğin E) Genelleme öğrencilerde kendilerine olan özgüvenin geliştirilmesi • • • Olumlu benlik kavramının geliştirilmesi. Planlı ve düzenli bir şekilde kullanıldığında oldukça verimii sonuçlar alınacaktır. Bu duruma çare bulamayan aile çocuğun öğretmeninden yardım istemektedir. Öğretmenin Anne-babaya. D) Çocuğun azarlanarak vitrinden uzaklaştırılması E) Çocuğun bir daha alışverişe götürülmemesi . her seferinde kendisine bir şeyler alınmasını istemekte.
bu olaydan sonra her kedi gördüğünde korkup kaçmaktadır Aşağıdakilerden hangisi çocuğun kedilerden korkup kaçma davranışına örnektir? (2002 KPSS-87) A) C) D) E) Edimsel koşullanma Sosyal öğrenme Bilişsel öğrenme Klasik koşullanma 71. Kuyruğuna bastığı bir kedi tarafından tırmalanıncaya kadar kedilerden korkmayan çocuk. Aşağıdakilerden hangisi bir bebeğin açlıktan ağlarken annesinin elindeki biberonu görünce susmasını açıklayan öğrenme yaklaşımıdır? (2003 KPSS-58) A) B) C) D) E) Klasik koşullanma Edimsel koşullanma Gözlem yoluyla öğrenme Bilişsel öğrenme Model alarak öğrenme 66. Her hafta düzenli olarak devam ettiği derste. bebek çocuk arabasına her oturtulduğunda dışarı çıkacaklarmış gibi sevinç gösterilerinde bulunmaya başlar. Koşullu uyarıcı III. babasının yanına yaklaştığını görür görmez ağlamaya başlamıştır. Bu öğrencinin davranışı edimsel koşullanma ilkelerine göre aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2002 KPSS-3) A) Bağ kurma B) Genelleme E) Bitişiklik C) Sönme D) Ayırt etme . Aşağıdakilerden hangisi klasik koşullanma öğrenilmiştir? (2003 KPSS-59) A) B) C) D) E) Sağlıklı beslenme alışkanlığı Güzel yemek yapma becerisi Karanlık korkusu Saldırgan davranışlarda bulunma alışkanltğı Düzenli ödev yapma alışkanlığı ile B) Kavrayarak öğrenme 68.öğrenme Psikolojisl 37 70. Nötr uyarıcı öğelerinden hangilerinin işlevini gerçekleştirir? (2002 KPSS-85) A) I ve II D) III ve I B) I ve III E) Yalnız C) III ve II 67." Örneğinde çocuk arabası klasik koşullanmadaki I. Aşağıdakilerden hangisi klasik (tepkisel) koşullanma sürecinde en öncelikli zorunluluktur? (2002 KPSS-88) A) B) C) D) E) Belirli aralıklarla tekrar Koşullu uyarıcının ayırt edilmesi Davranıştan sonra pekiştireç verilmesi Koşulsuz uyarıcı ile nötr uyarıcının eşlenmesi Davranışın adım adım geliştirilmesi 72. Bir sure sonra bebek. Koşulsuz uyarıcı II. Aşağıdakilerden hangisi koşullanma yoluyla öğrenmede babanın yerini tutan öğedir? (2003 KPSS-60) A) B) C) D) E) Olumsuz pekiştirme Koşullu tepki Koşulsuz tepki Koşulsuz uyarıcı Genelleme 69. "Anne bebeğini dışarı çıkaracağı zaman onu çocuk arabasına bindirmektedir. öğretim elemanının derse devama önem vermediğini gören öğrenci bir süre sonra o derse devam etmemeye başlamıştır. her defasında babanın sakalları bebeğin yüzünü acıttığı için bebek ağlamaktadır. Sakalları olan bir baba bebeğini her akşam eve geldiğinde öpmekte. Bir süre sonra.
yine "Seni anneme söylerim" demeye başlaması. Diz kapağımızın altındaki belirti bir noktaya vurulduğunda ayağımız sıçrar: bir ıslık sesi böyle bir tepki ortaya çıkarmaz. Matematik Ödevini yapmayan bir öğrenci hediye ettiği kalemle girdiği sınavdan çok öğretmenine hasta olduğunu söylemesi üzerine yüksek puan alması sonucunda. Ablası üniversite sınavını kazanıp başka bir şehirde yaşamaya başlar. kardeşlerinin oynadığı oyuncağı istediğinde ağlayarak annesinin yanına gitmekte ve annesi kardeşlerinin elinden oyuncağı alıp kendisine vermektedir. Aynı öğrenci bir başka gün sonra sınavlarda da aynı kalemi kullanmasını ingilizce dersinde de ödevini yapmadığında. ablası üç aylık bir ayrılıktan sonra eve geri döndüğünde. diz kapağının altına vurulan darbe koşullu tepkidir. Çocuk anaokuluna başladığında arkadaşlarının oynadığı bir oyuncağı istediği zaman ağlayarak öğretmeninin yanma gider. nitelendirir? 2003 KPSS-71) öğretmenine hasta olduğu için ödevini yapamadığı söyler. bu dar beye verilen tepki koşulsuz tepkidir. bir ıslık sesi duyar ve hemen arkasından diz kapağımızın altındaki bir noktaya darbe alırsak.öğrenme Psikolojisl 73. tepki koşullu tepkidir. ıslık sesi koşullu tepkidir. Oynayacağı tiyatro oyununa hazırlanan oyuncu makyaj yaparken makyaj fırçasını görüne batırmış ve gözü fena halde yaşarmıştır. Ertesi gün fırçayı eline alır almaz gözünün tekrar yaşardığını fark etmiştir. birkaç kez üst üste "Istiyorsan git söyle" demesi üzerine bu davranışını göstermemeye başlar. Çocuğun zamanla bu davranışı yapmaması aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2003 KPSS76) A) C) D) E) Kendiliğinden geri gelme Sönme Pekiştirme Sistematik duyarsızlaştırma 78. E) Diz kapağının altına vurulan darbe koşulsuz tepki. Bu durumu aşağıdakilerden hangisi açıklar? (2004 KPSS-22) A) B) C) D) E) Tepkisel Koşullanma Uyarıcı genellemesi Algısal değişmezlik Ayırt etmeyi öğrenme Olumsuz koşullanma A) Duyarsızlaşma B) C) D) E) Olumsuz aktarma Kendiliğinden geri gelme Olumlu pekiştirme Karşıt tepki oluşturma 75. . bu olay defalarca tekrarlandığı takdirde ıslık sesi kendi başına ayak sıçratma tepkisini ortaya çıkartmaya başlar. Ancak. Ali'nin. üç ay sonra ablası tatil için eve döndüğünde. A) Öğrenmenin aktarılması B) Genelleme Aşağıdakilerden hangisi öğrencinin İngilizce C) Batıl inanç öğretmenine de hasta otduğunu söyleyerek zayıf D) Koşullu tepki not almaktan kurtulmaya çalışmasını açıklar? (2003 KPSS-77) E) Koşulsuz tepki A) B) C) D) E) Model alma öğrenmenin genellenmesi Koşullu uyarıcı Ayırt etmeyi öğrenme Olumsuz aktarma 38 74. bu sese verilen D) Diz kapağının altına vurulan darbe koşulsuz uyarıcı. Bir çocuk evde kardeşlen ile oyun oynarken. aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2003 KPSS-75) 77. B) Unutma C) Islık sesi koşullu uyarıcı. bu darbeye verilen tepki koşullu tepkidir. . daha sonraki zayıf not almaz. Aşağıdakilerden hangisi bir öğrencinin annesinin 76. Yukarıda verilen tepkisel koşullanma örneğine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? (2004 KPSS-23) A) Islık sesi koşulsuz uyancı. B) Diz kapağının altına vurulan darbe koşullu uyarıcı. ablasının artık durumdan sıkılıp. AIı ablası ile aralarmda çıkan her anlaşmazlıkta yine "Seni anneme söyleyeceğim" demeye başlar. 18 yaşındaki ablası ile aralarında her anlaşmazlık çıktığında "Seni anneme söyleyeceğim" diyen 7 yaşındaki Ali. Ancak öğretmeni arkadaşlarının elinden oyuncağı alıp ona vermediği için zamanla bu davranışı yapmamaya başlar.
Ash'nın davranışında görülen bu değişme.Öğrenme Psikolojisl 79. Bu örnekteki İzmir sözcüğü aşağıdakiierden hangisinin işlevini yerine getirmektedir? (2004 KPSS-24) 39 82. olumlu duygusal tepki uyandıran bir uyarıcıyla eşleştirilen bir nötr uyarıcı. işinden dönen babasının yüzündeki öfkeli ifadeyi görünce. Bu örnekte babasının yüzündeki öfkeli A) Nötr C) Koşullu ifade Gül'ün davranışını kontrol eden ne tür bir uyarıcıdır? (2004 KPSS-36) B)Koşuls uz D) Ayırt edici E) Pekiştirici C) İç görü kazanma A) Pekiştirici uyarıcı C) Birincil pekiştireç B) Koşullu uyarıcı D) Koşulsuz uyarıcı E) Olumsuz pekiştireç 80. Aslı ders başladığı halde sırasına oturmayıp sınıfta dolaşmaktadır Yerine oturmayıp dolaştığı için öğretmeni Aslı'yı azarlamış ve Aslı hemen sırasına oturmuştur bu yaşantıdan sonra Aslı öğretmenini sınıfın kapısında görür görmez hemen sırasına oturmaya başlamıştır. 81. aşağıdakilerden hangisinin sonucudur? (2004 KPSS-35) A) B) Geriye doğru ket vurma Ceza . akşam eve gelince babasından kendisine bir cep telefonu almasını istemeye karar verir. bu ilkeden yararlanılmaya çalışılmaktadır? (2004 KPSS-25) D) Tepkisel koşullama E) Sosyal öğrenme A) Kepek şampuanı reklamında. İstanbul'da yaşayan Nurdan İzmir'e gittiğinde cüzdanını çaldırmıştır. Tepkisel koşullama ilkelerine göre. Gül. B) Yeni üretilen bir otomobilin tanıtımının güzel C) Deterjan reklamında ev hanımı rolündeki D) Yaşam E) sigortası reklamında yaptırmanın yararlarının . saçların şampuanın kullanılmasından öncesi ve sonraki durumun gösterilmesi mankenlere yaptırılması oyuncuların yer alması 84. bu isteğini ona iletmeyi ertelemesinin doğru olacağını düşünür. Ne zaman Izmir lafını duysa midesine kramp girmektedir. bir süre sonra tek başına aynı olumlu tepkiyi uyandırır. anlatılması sigorta Emniyet kemeri kullanmayı özendirmek için. emniyet kemeri takan ve takmayan sürücülerin kaza sonrasındaki durumlarının gösterilmesi 85. Aşağıdaki durumların hangisinde. Ancak.
Sinema alanında uzman film eleştirmeni bir konuşması sonunda övgüler almıştır. koşullama yoluyla Öğrenmede gözlenen "uyarıcı genellemesi" olgusunu çağrıştırmaktadır? (2004 KPSS-38) A) B) C) D) E) Sütten ağzı yanan yoğurdu üfleyerek yer. Köpeğin ıslık sesini duyduğunda tekrar ön ayaklarından birini uzatmaya başlaması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? (2004KPSS-41) A) B) C) D) E) Tepki genellemesi Ayırıma varma Kendiliğinden geri gelme Ayırt etmeyi öğrenme Olumlu aktarma .83. sahibi ıslık çaldığında artık bu davranışı yapmaz hale gelmiştir. Bir köpek. Ancak. oradan bir süre geçtikten sonra sahibi ıslık çaldığında köpeğin tekrar ön ayaklarından birini uzatarak tokalaşma hareketi yapmaya başladığı gözlenmiştir. Bu övgüierden sonra her konuda görüş belirtir olmuştur. Bu durum aşağıdakilerden açıklanabilir? (2004 KPSS-37) hangisiyle A) Genelleme B) Koşullu uyarım C) Koşulsuz tepkileme D) Olumsuz davranış E) Sönmeye direnç Aşağıdaki özdeyişlerden hangisi. Daha sonra. köpeğin bu davranışı ön ayağını uzattığında yiyecek verilmeyerek söndürülmüş ve köpek. sahibi ıslık çaldığı zaman ön ayaklarından birini uzatarak tokalaşma hareketi yaptığında kendisine yiyecek verileceğini Öğrenmiştir. Denize düşen yılana sarılır.: . Göz görmeyince gönül katlanır Yumuşak atın çiftesi pek olur. Fazla naz âşık usandırır.
pekiştirme ve etki yasasını reddeder." Anlayışını getirmiştir. korkmama da öğrenilir. VVatson'un kuramı Thorndike'ın etki yasasından farklıdır. elektrik çarpması vb. karşılaştığı buna benzer bir başka matematik problemini de çözmekten hoşlanmaz. VVatson. müzisyen. öğrenmeyi açıklamıştır. Bitişikliği. ressam haline getirile bilir. • Koşullanmada pekiştirmeyi. tv. Burada yapılan işlem genellemedir. etki ilkesini ve haz duygusunu kabul etmemiştir. • Öğrenmede koşullu ve koşulsuz uyaranlar birbirlerine çok yakın zamanlarda verilmelidir. Korku insanlarda tek denemede gerçekleşebilir. Guthrie'nin önerdiği sistemde şartlı uyarıcılar aslında hareket tepkilerinin meydana getirdiği uyarıcılardır. Bilişsel süreçlere tamamen karşı çıkmıştır. koşullanma yoluyla her kişiliğe getirilebilir. Guthrie. Bütün davranışlar koşullanma yoluyla öğrenilebilir. • Bitişikliği uyarıcı-tepki bitişikliği olarak ele alır. beyaz oyuncak) uyarıcı genellemesiyle korkmuştur. Genelleme. öğrenilmiş bir davranışın çok çeşitli durumlarda işe yaramasını sağlar.40 öğrenme Psikolojisi Sistematik duyarsızlaştııma Tepkiye neden olan durum parçalara ayrılıp her parçada duyarsızlaştırma (örnek rahatlama tekniği) yapılır. Basit bir labirent yapıp koridorun sonunda yiyecek koydu. bir uyarıcıya karşı yapılan tepkinin daha sonra aynı (benzer) uyarıcıyla karşılaşıldığında da gösterilme eğilimi olarak açıklar. o uyarıcıya verilen en son ve en çok tekrarlanan tepki olacaktır demiştir. • Öğrenmede çevrenin (uyarıcıların) etkisi üzerinde durmuştur. suçlu. • Öğrenmenin tek yasası bitişikliktir. Çocuk bundan sonra gördüğü beyaza benzer her şeyden (beyaz sakallı dede. Organizmanın hareket tepkilerine önem verir. Tekrar. öğrenmeyi davranış gelişiminin temel süreci olarak kabul etmiş ve " bir insan ne öğrenmişse odur. Eğitimde ikaz etme ve tavsiyede bulunma yerine doğru davranışın bizzat yaptırlması gerekir. tekrarlar beceriyi geliştirir. Bu fikri ile eğitimde fırsat eşitsizliğinin önemini kafalara yerleştirmiştir • Davranışçıların kurucusu olarak kabul edilir. Bunun için önce çocuğa korktuğu şeyden (fare) korkmayan çocukların oynadığı bir oyun. Ona göre düşünce açıklanabilir ve konuşmada öğrenilebilecek basit bir davranış biçimidir. Ceza bitişikle ilgilidir. istenmeyen davranışların ortadan kaldırılması üzerine yoğunlaşmışlardır. Bebekler koşullanma yoluyla. Eve her girdiğinde mantosunu ve çantasını yere atan çocuğunu annesi her seferinde azarlar ve onları yerine astırır • • • . İlk defada bir uyarıcıyla başlayan daha sonra uyarıcısız da gerçekleşti ver davranış bir alışkanlık halini aldı. En son ve En Sık ilkesi VVatson öğrenmede ödüllendirme ve ya pekiştirmeden söz etmemiş. örnek. VVatson. BİTİŞİKLİK KURAMLARI Bitişik kuramcılara göre öğrenme tek denemede bile gerçekleşebilir. Pekiştirme ve ödülü kabul etmemişlerdir. Yaptığımız şeyi öğreniriz. boğulma tehlikesi.GUTHRİE Guthrie'ye göre çağrışımsal U-T bağlarının kuruluşunun tek yasası işaret ve tepki bitişikliğidir. • Korku koşullanması Küçük bir çocuk (Albert) beyaz renkli fare ile oynarken arkasından ani bir gürültü (ses) yapılarak fareden korkması sağlanmıştır. Daha sonra sevmediği şey (fare) yavaş yavaş gösterilerek (fare bir kafes içerisinde yavaş yavaş yaklaştırılır) korku ortadan kaldırılmıştır. Aslında bir anlamda klasik koşullanmadır. 2. Bir başka deyişle zor olan bir problemi çözmekten hoşlanmayan bir öğrenci benzer nitelikte bir problemle karşılaşınca yine çözmekten hoşlanmayacaktır. Bu uyarıcılar alışkanlıklara bir bütünlük ve devamlılık kazandırır. 1-WATSON VVatson için en önemli şey uyarıcı-tepki ikileminin tekrarlanma sıklığıdır. Labirentte koşmayı ilk kez öğrenen farenin diğer tekrarları otomatik olarak yaptığını fark etti. Bitişiklik kuramları içerisinde VVatson ve Guthrie ele alınmıştır. Bunun yerine herhangi bir uyarıcıya verilecek tepki. davranışın kalıtımsal olmayıp insanın çocukluğundan beri çevresindeki belli uyarıcılarla belli tepkilerin birleşmesi sonucu U-T bağlarının birbiri üzerine şartlanma yoluyla inşa edilmesi sonucunda geliştiği görüşünü savunur. Çünkü onun çalışmasında memnuniyet ve hoşnutsuzluk gibi psikolojik kavramlara yer yoktur. Korku öğrenilmişse. öğrenmede ödüle veya pekiştirmeye gerek yoktur. uyarıcı-tepki bitişikliği olarak • Okulda matematik problemi çözmekten zevk almayan bir öğrenci. diğer kuramcılar gibi öğrenmenin sonuçlarıyla ilgilenmez. Yani insan. filmi izlettirilmiştir.
Bu kez davranış düzelir. kediyi tek başına gördüğünde de ondan korkmayacaktır. Koşullandırılmış istenmeyen tepkileri söndürmeyi amaçlar. 2. Bitişiklik kuramını savunması nedeni ile hangi tepkiler bireye kazandırılacak hangileri kazandırılmayacak önceden bilinmelidir. Okul yaşamın gerçek temsücisi olmalıdır. Örneğin . anneye karşı duyulan güven. Uyulmayacak emirler yada yerine getirilmeyecek nasihatler verilmemelidir. Bu nedenle okui dışında ne yapması gerekiyorsa okul içinde de aynı şeyi yapmalıdır. Öğrenciye bu ihtiyaç hissettirilmelidir. Örnek. Örneğin derste arkadaşı ile konuşan bir çocuğa kızıp bağırmak yerine bir soru sormak ve ya tahtada bir problem çözmek daha etkili olacaktır. Anne ise sevilen güven duyulan uyarcıdır. Tavuk yiyen köpeğin boynuna ölü tavuk asılır. Organizma istenmeyen davranışı yapmaktan sıkıldığı için davranış sönme eğilimine girer. Kedi korku yaratan uyarıcıdır. eğlenceli okul öyküleri anlatılır. bu fikre karşı çıkan babaya bu durumu yavaş yavaş kabul ettirir. Eğitim açısından Gutheri'nin görüşleri Eğitim hedeflerini önceden belirlemek gerekir. Zıt Tepki Yöntemi Bu yöntemde istenmeyen davranışı meydana getiren uyarıcı ile birlikte. Bireye yapmaktan kaçındığı ve hoşlanmadığı davranış. İkisi birlikte sunulduğunda. Bıktırma yönteminde (doyurma. kediden korkan çocuğa annesi kedi hediye eder. Kötü alışkanlıkların (öğrenmelerin) yok edilmesi 1. Bıktırma Yöntemi Istenmeyen davranış organizmaya biktırıncaya ve sıkılıncaya kadar yaptırılır. öğrencilere verilecek uyarıcılar onların dikkatlerini çekmelidir ki beklenen tepkiyi versinler. Dikkat çekici bir uyarıcıya beklenen tepki verilebilir. • Kibritle oynayan çocuğa ya da sigara alışkanlığı olan bireye uygulanan işlemler. Kibrit yakarak tehlike saçan bir çocuğu anne bir sürü kibrit vererek bıkıncaya kadar yakmasını ister. okul bahçesinde oyun oynanır ve çocuk alıştırılır. • Zeytin yemeyi sevmeyen birine zeytin azar azar parçalayarak verilir. Kişi biner ve at eğeri atmaktan vazgeçinceye kadar koşturulur. Aynı zamanda alıştırma önemlidir. Çünkü istenen tepkileri alabilmek için hangi uyarıcıları vermememiz gerektiğini bilmeliyiz. • Atı eğere alıştırmak için. Eşik Yöntem (Alıştırma Yöntemi) İstenmeyen davranışları. • • . İstenmeyen davranışa zıt bir davranış olması önemlidir. Çünkü öğrenmenin kızması gürültüyü azaltmayacak artıracaktır. Ceza yerinde kullanıldığında etkilidir. okul arkadaşlarının eve gelmesi sağlanır. kediye karşı da oluşacak. Ancak öğrenme açısından değil ona göre öğrenme tek denemede oluşur ancak becerinin ve performansın geliştirilmesi için tekrarlar önemlidir. taşırma da denir) bireyin ilgisini çeken herhangi bir durumla yoğun bir şekilde yüzleşmesi sağlanarak kendisine çekici gelen durum belli bir süre sonra artık bıkkınlık verecek duruma gelir. Örnek: sigarayı bırakmak isteyen birinin sakız çiğneyerek sigarayı unutmaya çalışması. atın üstüne eğer yerleştirilir. • Çocuğunu özel okula göndermek isteyen anne." Öğrencinin öğrenmeye karşı ihtiyaç duyması gerekir. "Dikkat edilen şey yapılan şey için işaret haline gelir.öğrenme Psikolojisİ 41 • bu hep böyle devam eder . • Okula korktuğu için gitmek istemeyen gitmeyen çocuğa. eğer anne daha baskın bir uyarıcı ise. istenen davranışlara dönüştürmeyi sağlayan bir öğrenme tekniğidir. Bireyin istemediği uyarıcı en azdan en çoğa doğru belirli düzeylerde verilir. ona zıt olan onunla rekabet edebilecek istenen davranışı meydana getiren uyarıcı sunulur. hoşlandığı ve yapmak istediği bir davranış ile birlikte yaptırılır . Okula yakın yerlerde gezintiye çıkılır. 3. Çünkü öğrenci yaptığı şeyi öğrenir bir başka deyişle yaparak yaşayarak öğrenme önemlidir. Öğrenme-öğretme ortamı düzenlenirken.Daha sonra annesi kızının manto ve şapkayı atmasını saptayan uyancının onu azarlaması olduğunu anlayarak diğer seferinde manto ve çantasını alarak dışarı çıkmasını ister ve içeri girer girmez manto ve çantayı asmasını ister. Öğrenmeye yön veren en önemli etmen hazır oluştur.
Tekrar (Alıştırma) uyarıcı ve tepkiyi bir arada tutan şeyin ne olduğudur. Thorndike'nin Öğrenme Kuramının Temel Yasaları. başarıya götüren tepkiler kalıcı hale gelir. bağlantı ya da çağrım Thordike öğrenmeyi açıklarken. Hazır bulunuşluluk adlandırılmaktadır. Thorndike. düzgün ulaşma. Kafesin içindeki her şeye artmaktadır. Seçme Ve Bağlama a) Bir kişi. Sonuç olarak gelecekte bir davranışm 42 . ilk Eğer bir davranış o çevrede bir doyuma ulaşıyorsa denemelerde hayvan epeyce bir çaba harcamış ancak aynı ortamda o davranışın oluşma olasılığı başarılı olamamıştır. haz duyar. karşılaştığında amaca ulaştıran tepkileri seçer. belli bir b) Bir kişi etkinlik göstermeye hazır olduğu halde. uyarıcı ve tepkinin sinirsel bir bağla 1. Bunlardan bazıları amacına ulaştırır. Çocuk. Ancak dışarı çıkabilmesi için bir pedala basması yada bir zinciri çekmesi gerekmektedir. D) Bruner ardışık denemelerin sonucunda yavaş yavaş E) Skinner kısaldığından öğrenme birden bire iç görüsel bir şekilde değil. büyük atlamalardan çok. Ona göre öğrenmede BAĞLAŞIMCILIK deneme yanılma yoluyla doğrudan seçme ve bağlama vardır. lamaktadır? (2002 KPSS-104) Öğrenme Küçük Adımlarla Oluşur A) Guthrie B) Thorndike öğrenme. fakat eline Organizma amaca ulaşmak için değişik davranışlar kalem almasına izin verilmezse. düzgün yazı yazmaya zorlanırsa ulaştırmaz. Thorndike'ın kuramı Bağ kuramı. iki uyarıcının aynı anda tekrar tekrar ortaya davranışın gelecekteki davranışları etkilediğini çıkmasıyla iki uyarıcının bağlantılı duruma gelmesi ve söylemiştir. bireyde kızgınlık yaratır. çalışacaktır. Thomdike. götürmeyen başarısız tepkileri eler. En sigaraları koyarak. bir yiyeceğe yapmaya zorlanırsa kızgınlık duyar. Kedi kafesten dışarıya çıkmaya kanununa göre tepki sonuçları tarafından kontrol edilir. Bu nedenle onun kuramı bağlaşımcılık olarak 1. sigaradan bıktınncaya kadar sonunda tesadüfen pedal basmış ve dışarı çıkmayı sigara dumanı içine çekmesini sağlamıştır. Bir baba sigara içmeye özen en çocuğunun önüne saldırmış aralıklardan kaçmaya çalışmıştır. aym zamanda 3. yanılma öğrenmesidir. bir uyarıcı karşısında oluşan Bu kuram. Kediyi bir kanunu" dur. Öğrenen organizma aynı problemle kızgınlık duyar. bazıları yaratır. öğrenme durumunda olan organizma. Problem çözme süresi. "etki Bu durumu yaptığı deneyle açıklamıştır. Throndike'a göre öğrenme doğrudandır ve düşünme veya usa vurma ARAÇSAL KOŞULLANMA (Thorndike) yoluyla yönlendirilemez. Öğrenme psikolojisine getirdiği en önemli katkı. başarmıştır.Etki yasası (Araçsal Koşullanma) adını vermiştir. İnsan ya da hayvan olsun. küçük sistemli C) Ausubel adımlarla meydana gelir. gitmiştir. yazmaktan zorunda olduğu problemli bir durumla karşılaştırılır. kafesten kaçma. yavaş yavaş oluşur.Çocuk.öğrenme Psikolojisl 86. Haz ile sonuçlanan. Çocuk. Araçsat koşullanma adı verilen etki kafese koymuştur. c) Bir kişi etkinliği yapmaya hazır olmadığı halde öğrenici olan organizma. Thorndike bu duruma daha sonra seçme ve bağlama 2. aşağıdaki öğrenme kuçıkmıştır. Thorndike çağrışımı. Etki (Araçsal Koşullanma) koşullar ve davranış eğilimleri değil. duygusal uyarıcılar ile harekete geçiriciler arasında kurulan bir bağ olarak görmektedir. para kazanma gibi çeşitli amaçlara ulaşmak yazı yazmaya hazır ve buna izin verilirse. Kedi ve köpekler üzerinde yaptığı birinin diğerini hatırlatması temeline dayanır. Kedi burada deneme yanılma yolu ile ramcılarından hangisinin görüşlerini uygukafesten çıkmayı öğrenmiştir. etkinlik göstermeye hazır ise. Daha sonraki denemelerde hayvan saldırma davranışını bırakarak pedala basarak dışarı Bu durumda baba. çocukta kızgınlık yapar.Hazır bulunuşluluk yasası bağlandığına ifade etmiştir. Pavlov'un gittiği yoldan yoluyla öğrenme olarak da bilinir. İlgilendiği konu sadece uyarıcı 2. problemlerie karşılaştığında kendisi amaca etkinliğin yaptırılmaması. kalem tutmaya hazır. Organizmada davranış eğiliminin mevcut olduğu durumlarda ancak öğrenmeye yönelik davranıştan söz edilir. etkinliği Thomdike'a göre öğrenmenin en temel formu denemeyapmasına izin verilmesi ona mutluluk verir. araştırmaların sonunda kendisine ait olan öğrenme Bağlaşımcılık yasalarını ve bunların içinde en önemtileri olan "etki" yasasmı ortaya koymuştur.
87. 3. Öğrenci. diğer önemsiz ayrıntıları eler. eğer bu parçalar birlikte bir bütün oluşturmuyorsa vazgeçmektedir.Öğrenme Psikolojisl olup olmayacağının şu anki davranışlara bağlı olduğu söylenebilir. ■ Thorndike'in etki kanunu. 43 Doğru tepkiler hemen pekiştirilmeli. yanlışlar tekrar edilmeden düzeltilmelidir. Eğer uyarıcının yol açtığı tepkinin sonucu haz verici ise uyarıcı ve tepki arasındaki bağ güçlenir. öğrenci etkin olmalı. Uyarıcı ve tepki arasındaki bağ kullanılmadıkça zayıflar Buna kullanmama yasası denir. Skinner'in edimsel koşullanma teorisinin temellerini oluşturmuştur. Thomdike'ın "benzer öğeler transfer teorisi"ne göre iki durum arasındaki ortak öğeler ne kadar çok olursa. Bu özeilikler öğrendye kazandırılacak davranışlardır. sonuçları tarafından şekillendirildiği ilkesi.Tekrar yasası Tekrar ederek öğreniniz. Bu hedef davranışları belirlerken öğrencinin hazır bulunuşluk düzeyi dikkate alınmalıdır.öğrenme ortamında öğretmen değil. öğrenciye kazandırılacak hedef davranışları belirleyerek başlamalıdır. Dört yaşındaki bir çocuk yap-boz oynarken çeşitli parçaları rastgele bir araya getirmekte. Öğrenciye kazandırılacak davranışlann öğrencinin ihtiyaçlarına cevap verecek nitelikte olması gerekir. Uyarıcı ve tepki arasındaki bağ kullanıldıkça güçlenir. Thorndike'ın Eğitime İlişkin Görüşleri Öğretimin düzenlenmesine. Bunun için çıktıların nesnel olarak gözlenebilir. tekrar etmediğimizde unuturuz. yaparak yaşayarak öğrenmelidir. Bu durumda. öğrenme adım adım sağlanmahdır. yani davranışın. yapmayarak unuturuz. Öğrenme küçük birimler halinde oluştuğundan. Aşağıdakilerden hangisi açıklar? (2002 KPSS-97) bu durumu en iyi A) Anlamlı öğrenme B) Sosyal öğrenme C) Kavrayarak öğrenme D) Deneme-Yanılma yoluyla öğrenme E) Uyarıcı-tepki zincirleme . uyarıcının yol açtığı tepkinin sonucu rahatsız edici ise uyarıcı ve tepki arasındaki bağ zayıflar. kendi malzemeleriyle E) Sadece pişmiş şeklini gördüğü yemeği. Eğitim bilimsel bir nitelik taşımalıdır. Bu nedenle öncelikle hedef ve davranışlar belirlenmelidir. Diğer bir deyîşle. öğretme-öğrenme sürecinde. elindeki malzemelerle yapmaya çalışması 88. uyarıcı durumdaki dikkati çeken baskın öğelere tepkide bulunur. Buna kullanma yasası denir. transfer o kadar yüksek olur. Bu nedenle öğrenciye geribildirim (dönüt) verebilmek için düzenli olarak sınav yapmak gerekmektedir. Kısaca tekrar kanuna göre yaparak öğrenir. Kolaydan zora doğru olmalıdır. Öğrenci öğretmenin anlattıkları ile değil kendi kendine yaptığı çağrışımlarla öğrenmelidir. Çünkü ceza. Thorndike'ın sisteminde ceza yoktur. ölçülebilir özellikler taşımalıdır. öğrenciye haz veren durumun belirlenmesi için önemlidir. Öğretme-öğrenme ortamının gerçek yaşamın bir temsilcisi olmasına özen gösterilmelidir. Hiç yapmadığı bir yemeği ilk kez yapacak bir bayanın bu yemeği deneme-yanılma yoluyla yaptığını aşağıdakilerden hangisiyle anlayabiliriz? (2002 KPSS-93) A) Arkadaşının yemeği hazırlarken yaptıklarını hatırlayarak uygulamaya çalışması Televizyon programından izlemesi ve uygulaması hazırlaması pişirmesi B) yemeğin tarifini C) Yemek kitabındaki açıklamalara uyarak yemeği D) Annesinin tarifini alarak. uyarıcı ile tepki arasındaki bağı zayıflatmaz. etki pekiştirilirse uyarıcı tepki arasındaki bağ güçlenir. (Hazır bulunuşluk kanunu) Thorndike için güdüleme. İçsel pekiştireç yerine dışsal pekiştireçler daha önemlidir. Tepki cezalandırılırsa uyarıcı ve tepki arasındaki bağ zayıflar. Öğretme. hedef davranışa yöneltecek uyarıcıların dikkati çekici nitelikte olması gerekir.
yere yatıp tepinme. öğrenmeyle ilgili aşağıdaki kavramların hangisine örnek olabilir? (2004 KPSS-15) A) B) C) D) E) Tepkisel koşullama Sınama yanılma Sosyal öğrenme Genelleme Model alma . Öğrencinin istediği renkteki sıvıyı nasıl elde edeceğini bu biçimde bulması aşağıdaki öğrenme türlerinden hangisine örnektir? (2003 KPSS-53) A) B) C) D) E) Deneme-yanılma yoluyla öğrenme Kavrama yoluyla öğrenme Bilişsel öğrenme Model alma yoluyla öğrenme Gözlem yoluyla öğrenme 91.44 89. gibi taktikleri teker teker kullanarak amacına ulaşmak ister. izin istemekten başka yolunun olmadığını öğrenir. değişik renkteki sıvıları değişik oranlarda birbiri ile karıştırmış ve hangi renkteki sıvıları hangi oranda karıştırdığında istediği renkte sıvı elde edeceğini bulmuştur. sorulara yanıt vermeme. Anaokuluna yeni başlayan Elif çok hoşuna giden bir oyuncak bebeği almak üzere oyuncak dolabının yanına gelir. Ancak öğretmeni Elife izin istemeden dolaptan oyuncak alamayacağını söyler. Gönül'ün bir uzatma kablosu alarak sorunu çözebileceğini anlaması aşağıdakilerden hangisine örnek olabilir? (2004 KPSS-16) A) B) C) D) E) Koşullanma yoluyla öğrenme Sınama yanılma yoluyla öğrenme Gözlem yoluyla öğrenme İç görü kazanma Ayırt etmeyi öğrenme 90. küsme. oyuncak dolabından hoşuna giden oyuncağı alabilmesinin tek yolunun izin istemek olduğunu bu şekilde öğrenmesi. Sonunda Elif. fakat başarılı olamaz. Evine müzik seti alan Sönül bu müzik setini odada istediği yere koyduğunda kablosunun elektrik prizine yetişmediğini görür. bir uzatma kablosuyla sorunun çözülebileceğini anlar. dolaptan oyuncak almanın. Elifin. prizin yerini değiştirme gibi çeşitli çözüm yollarını denedikten sonra. öğrenme Psikolojisi Bir öğrenci fen bilgisi dersinde yaptığı deneyde. Bunun üzerine Elif evinde uyguladığı yemek yememe. Mobilyaların yerini değiştirme.
Yeni kazağınızı giydiğiniz gün değer verdiğiniz bir arkadaşınız size yakışmadığını söylerse. Bunlar tepkiden farklıdır. Tenis oynamayı öğrenme. Davranışlarımızın büyük bir çoğunluğu içinde bulunduğumuz çevresel koşulları değiştirebilen davranışlardır. OPERANT KOŞULLANMA Organizma aktiftir Tepki rastlantısaldır. Edimsel koşullanma ödüle götüren ya da cezadan kurtaran bir davranımın yapılmasını öğrenmektir. Uyarıcı belli değildir. birçok sosyal davranışlar. Ders çalışmak. Pekiştireç alınca farenin maniveiaya basma davranışmı yeniden gösterme olasılığı artar. olumlu. ayırdetme ve sönme vardır. Fizyolojiktir. Her ikisinde de genelleme. Tepkiden farklı olduğu için bu davranışlara edimsel (operant) adını vermiştir. yazmak. Davranış sonucunda organizmanın hoşuna giden bir durum ortaya çıkar. Davranışın organizmanın belli bir gereksinimini gidermesi önemlidir. Davranışın sonucunda organizmanın hoşuna gitmeyen bir durum ortaya çıkarsa.Öğrenme Psikolojisl 45 EDİMSEL (OPERANT) KOŞULLANMA (Skinner) Skinner. Tepki (davranış Tesadüfen keşfedilir. ışık) Pekiştirme yapılan davranımdan bağımsızdır Pekiştireç: Koşulsuz uyarıcıdır. o kazağı giyme davranışınız devam eder. Hoş olan veya hoş olmayan sonuçların bireylerin davranışlarında yarattığı değişikliklere denir. öğretme makinaları kavramından bahsetmiştir. Uyarıcı bellidir. Klasik koşullanma ile operant koşullanma arasındaki farklar aşağıda verilmiştir. çevremizde sevilen biri olmaya çalışmak gibi yaşamımızı sürdürürken gerçekleştirdiğimiz davranışların büyük bir bölümü edimseldir. fizyolojik değildir. fare manivelaya tesadüfen basar. sana çok yakışmış" derse. Aşağıdakilerden hangisi edimsel koşullanma yoluyla bir davranışın tekrarlanma olasılığının kontrol edebilmek için önkoşuldur? (2003 KPSS65) A) Davranışa uygun bir ayırt edici uyana bulunması B) Bir ayırt edici uyarıcının davranışı kontro! etmesi C) Davranışın en az bir kez yapılmış olması D) Davranışın biçimlendirilmesi E) Davranışın pekiştirilmesi . problem çözme olumsuz pekiştireç kavramları vardır. Skinner operant koşullanmayı klasik koşullanmadan farklı olarak T-U şeklinde formüle etmiştir. konuşmak. ardından pekiştireç alır. KLASİK KOŞULLANMA Organizma pasiftir Uyarıcıya yönelik tepki vardır. Bunu yerine. okumak. Sonra verilir. Dil öğrenme. Edim Herhangi bir ihtiyaç durumunda organizmanın kendiliğinden ortaya koyduğu davranışlara denir. kendisinin geliştirmiş olduğu skinner kutusu ile bilinmekte aynı zamanda programlı öğretimin kurucusudur. Örneğin yeni aldığınız bir kazağı giydiğiniz zaman arkadaşlarınız "Kazağın çok güzel. Pekiştirme yapılan davranıma bağımlıdır. o kazağı artık giymek istemezsiniz. Organizmanın günlük davranış repertuarında bulunan bir davranışın pekiştirilmesi ve böylelikle aynı davranışın yeniden ortaya çıkmasının ya da ceza ile ortaya çıkmamasının sağlanmasıdır. (ses. Örnek: Köpeklere attığımız topu geri getirmelerini öğretmek. Davranışın sonucunda organizmanm aldığı karşılıklar pekiştireçlerdir. Operant öğrenmede önemli olan davranışın sonucu ve doğurduğu etkidir. Operant öğrenmede organizma eylemlerinde serbesttir. işe gitmek. problem çözmek. Daha sonra tesadüfen manivelaya basar. Skinner. Koşutlu koşulsuz kavramları yoktur. Bir davranışın sonuçları olumlu olursa o davranışın görülme sıklığı artar. Örnek. düşünme ve eylemlerini seçme sansına sahiptir. Bunun sonucunda pekiştireç alır. 92. Örnek: Skinner kutusundaki fare manivelaya basıncaya kadar bir sürü davranış yapar. Kafesteki her şey olabilir.
Bir diğer ifadeyle ortama konulduğunda ya da ortamdan çekildiğinde bir davranımın yapılma sıklığını artıran uyarıcıya denir. konuşma davranışında bir artma olur. Öğrencinin öğretmenin dikkatinin konuşarak çekilemeyeceğini kabullenmeye başlaması. koşullanma ilkeleri çerçevesinde. Hakan'ın selam verme davranışında görülen değişme. Öğrenme Psikolojisİ Bir baba akşam ödev yapmayıp. aşağıdaki öğrenme türlerinden hangisiyle açıklanabilir? (2004 KPSS-26) A) B) C) D) E) Kavrama yoluyla Öğrenme Bilişsel öğrenme Tepkisel koşullama Dolaylı öğrenme Edimsel koşullama A) B) C) D) E) Sistematik duyarsızlaştırma Karşıt koş ulama Olumsuz pekiştirme Sönmeye tabi tutma Olumlu pekiştirme PEKİŞTİRME Bir davranımın yapılma sıklığınm artırılması eylemidir. Ikincil olumsuz pekiştireçler 2. oturduğu apartmandaki komşularına her rastladığında "Merhaba nasılsınız?" deme görevi verir. Hakan rastladığı kişilere çekinmeden selam vermeye ve onların hatırlarını sormaya başlar. aşağıdaki süreçlerden hangisinin başladığına işaret etmektedir? (2004 KPSS34) A) B) C) D) E) Sönme Ceza Olumsuz pekiştirme Kaçınma Kendiliğinden geri gelme D) Televizyon izlemeyip ödev yapmanın çocuk için hoşa gitmeyen bir davranış olması E) ödev yapmayıp yerine televizyon izleme davranışının sönmeye karşı dirençli olması 96. Birincil olumlu pekiştireçler b. Yapılan bir davranışın taktir edilmesi Pekiştireç Bir davranışın yapılma sıklığını artıran uyarıcıya denir. Fakat babanın vaat ettiği ödüle rağmen oğlu televizyon izlemeye devam eder ve ödevlerini yapmaz.46 93. aşağıdaki davranış kontrol tekniklerinden hangisin kullanmaktadır? (2004 KPSS-40) 94. Bir psikolog utangaçlık şikayetiyle kendisine başvuran Hakan'a tedavi sürecinin ilk adımı olarak. 1. Komşularının bu tür bir yakınlığa olumlu tepki vermelerinin bir sonucu olarak. Pekiştireçler kendi içinde ikiye ayrılır. çocuğun ders çalışmaya başlamamasının ve televizyon izlemeye devam etmesinin nedenlerinden değildir? (2003 KPSS66) A) ödülün davranıştan hemen sonra verilmemesi B) Maça gitmenin uygun bir ödül olmaması C) Babanın oğluna ödül almanın yararlarını iyi anlatamaması 95. su. Birincil olumsuz pekiştireçler b. Ancak zamanla öğrenci daha fazla konuşmakla öğretmeninin dikkatinin çekilemeyeceğini kabullenmeye başlar ve daha az konuşur. . Sınıfta sürekli konuşarak öğretmeninin dikkatini çekmeyi başaran bir öğrencinin aynı yolu kullanarak bu amaca ulaşması engellendiğinde. Aşağıdakilerden hangisi. ilk başiarda. aferin vb. Yemek. televizyon izleyen oğluna eğer televizyon izlemeyi bırakıp ödevlerini yaparsa hafta sonu birlikte futbol maçı izlemeye gideceklerini söyler. Ders sırasında sürekli olarak söz alıp dersin akışını bozan bir öğrencisinin bu davranışını onun söz alma isteğini görmezden gelerek engellemeye çalışan bir Öğretmen. Olumlu Pekiştireçler a. ikincil olumlu pekiştireçler Olumsuz Pekiştireçler a.
Olumlu Öğren Pekiştir me Psikolo eç jisİ Ortama konuldu ğunda davranış ın yapılma sıklığını artıran uyarıcıla rdır 4 7 .
.
çevreden gelen uyancılarla D) Davranışın me meydana ek. görmezden gelmenin etkisiz bir yöntem olması ontrol ortadan tlığında olumsuz avranış yine pılır B) Söndürülecek davranışlann şiddetinde.Ceza meyen davranışın an ortamdan hoş ir uyaranın esidir. nen anış ldüğünde hemen ştirmek. Ceza ğinde. koşulsuz uyarıcıdan önce verilmelidir C) Davranış içinde bulunulan çevrenin bütün olarak algılanmasıyia oluşur devamlılığı. Edimsel koşullanmayı aşağıdakilerden hangisi açıklar? (2002 KPSS-86) A) Tekrar. 99. Beş yaşındaki bir çocuğun evde ve okuldaki isteklerini ağlayarak yaptırmaya çalışmasından rahatsız olan aile ve öğretmen. Ancak görmezden gelme yöntemi ile çocuğun ağlama davranışında bir artış gözlenmiştir. bu davranışı görmezden gelerek söndürmeye karar vermişlerdir. yemeğini yediği için çikolatasının geri verilmesi B) ganizma hangi vranışı pmasının uygun acağını bilemez A) Söndürme. dilecek D) Ailenin davranışlarında tutarlılık D) Oyuncaklarını E) Ağlama davranışının uzun bir geçmişe sahip olması noktalar. Bu öğrencinin girişimlerinden vazgeçmesine. davranışın öğrenilmesinde temel oluşturur uyarıcı. davranışın oluşturduğu doyuma bağlıdır Davranış organizmadan değil. Aşağıdakilerden hangisinde olumsuz pekiştireç kullanılmıştır? (2002 KPSS-92) A) Derste tamdan olumlu um çıkarılır avranışın yapılma azalır arkadaşının saçını çeken öğrenciyi. nmeyen anışı mezlikten gelip. erkenden bitiren öğrencinin. an verilmelidir B) Koşullu E) umlu ekiştireçler avranış . aynı oyuncaklardan alınması düzeyli kuilanmadığı ve sürekli kıran bir çocuğun oyuncaklarının elinden alınması Çikolata yemesine izin verilmeyen çocuğa. Bu durum aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? (2001 KPSS-15) 48 98. bu emi atlatmasını rla beklemek. edimsel koşulanmada ne ad verilir? 2001 KPSS-99) A) Birincil pekiştirme B) Sönme C) Olumlu pekiştirme D) Olumsuz pekiştirme E) ikincil pekiştirme 101. öğretmenin görmezden gelmesi ödevlerini. öğretmenin onun hareketierini bir türlü fark etmemesi üzerine bu girişimlerden vazgeçmiştir. başlangıçta geçici bir artışın görülebilmesi geri gelme olasılığının bulunması sağlamamış olması C) Kardeşinin C) Söndürülen davranışın kendiliğinden a alternatif amalar: Pekiştire nmeyen Ç anışa kullanırk en olan en mı dikkat ştirmek. nmeyen nışı bıktırıncaya yaptırmak. E) r istenmeyen anış çocuğun im eminin bir liği ise. tama olumsuz bir n gelir öğrenme Psikolojisi 97. arkadaşlarıyla oyun oynamasına izin vermesi oyuncaklarını almak için kavga çıkaran çocuğa. öğretmenin beğenisini kazanmak için uzun bir süre çeşitli girişimlerde bulunan bir öğrenci.
b den hangisi 102. öğrenme Bö yle bir du ru m da aş ağ ıd aki ler metinleri okutmak D) Görmesinde problem olup olmadığını araştırmak E) Her okumadan sonra doğru olup olmadığını belirtmek D) öğrencileri derslerin işleniş yöntemlerini belirlemede söz sahibi yapmak Türkçe dersine daha fazla önem verdiği için müzik dersini geçiştirmek E) 103. aş öğretmenin la O yapacağı etkiti ku r davranıştır? m (2002 KPSS-100) ay ı A) Okumaye yazmanın önemini ni anlatmak öğ B) Okuyabilenleri re örnek göstermek n C) Daha basit m ek te ol an bir öğ re 100. Bu durum n aşağıdakilerden do hangisine ğr örnektir? (2002 u. metinlerle ilgili şarkılardan yararlanma yoluna gitmiştir. Bir öğretmen üçüncü sınıf öğrencilerinin Türkçe dersinde çok sıkıldıklarını gözlemlemektedi r. ce kendisinden li böyle bir şey ke istenmediği halde li m her sabah el babasının eri ayakkabılarını ba silmeye devam ze eder. Türkçe dersinde.Babasının ayakkabılarını nc sildiğinde i babasının dö kendisine rt harçlık verdiğini he gören çocuk. Öğretmenin böyle bir yol seçmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS-103) A) Müzik dersine olan ilgiden yararlanarak Türkçe dersine olan ilgiyi artırmak B) Öğrencinin gelişim özelliklerine uygun olarak ifade becerilerini geliştirmek konuları tüm derslere yayabilmek için dersleri birleştirmek C) öğrenilecek . Öğrencilerin müzik dersinden çok hoşlandıklarını bilen öğretmen. KPSS-89) ba ze A) Kavrayarak n öğrenme ya B) Edimsel nlı (operant) ş koşullanma ok C) Klasik u (tepkisel) m koşullanma ak D) Gizil (örtük) ta öğrenme dır E) Sosyal .
Ancak öğretmen öğrencinin yavaş yavaş ödev yapmaktan vazgeçtiğini gözlemiştir.Öğrenme Psikolojisİ 104. öğretmen bir hafta sonunda öğrencisinin düzenli ödev yapma alışkanlığı kazandığını düşünerek ödül vermeyi kesmiştir. yönergelere uymadığı zamanlarda onu görmezden gelirken. Bu iki durumda Tuba ve Tekin'in davranışlarının nasıl bir gelişme göstermesi beklenebilir? 2002 KPSS-105) 106. İngilizce öğretmenine. Bir öğrenci diğer ders öğretmenlerine arkadaşları ile ilgili herhangi bir şikayette bulunmazken. Aşağıdakilerden hangisi bu durumun nedenlerini açıklar? (2002 KPSS-107) A) Öğrenciler dersten sıkıldığı için fısıldaşmaların artması B) Istenen davranışın öğrenci gelişimine uygun olması 1O8. Tuba'nın öğretmeni küsüp. Tuba sevmez küsme okulu 107. önemsiz olduğunu düşündüğünde de görmezden gelmektedir. eder davranış C) Her ikisinin de davranışı daha seyrek olmakla D) Tuba'nın davranışı ortadan kalkarken. Okula yeni başlayan Tuba ve Tekin evde istediklerini yaptırmak için küsme davranışı kazanmışlardır. öğrencisine ödevim yaptığı için her gün ödül vermiştir. derse katılmadığı. Aşağıdakilerden hangisi öğrencinin ödev yapmaktan vazgeçmesinin nedenidir? (2003 KPSS-64) A) Bazı davranışların alışkanlık haline gelmesi için çok uzun süre pekiştirilmesi gerekir B) Öğretmen yeterli kullanmamıştır miktarda pekiştireç C) istenmeyen davranış için verilen tepkinin caydırıcı olmaması çabalaması D) Öğrencilerin öğretmenin dikkatini çekmek için E) istenmeyen davranışın pekiştirilmiş olması sürekli vurgulanarak C) Öğretmen öğrencinin düzenli ödev yapma alışkanlığını kazanması için uygun pekiştireç seçmemiştir biralışkanlıktır D) Düzenli ödev yapma alışkanlığı kazanılması zor E) Öğretmen yanlış pekiştirme tarifesi seçmiştir . öğrencilerin. kendiaralarında konuşmasının istenmeyen bir davranış olduğunu belirttiği ve her defasında uyarıda butunduğu halde. her derste arkadaşlarını şikayet etmektedir. Yukarıdaki örnekte İngilizce öğretmeni Öğrencinin arkadaşlarını şikayet etme davranışını kontrol eden ne tür bir uyarıctyı temsi! etmektedir? (2003 KPSS-62) A) B) C) D) E) Koşulsuz Koşullu Nötr Genelleme Ayırt etme 105. 49 Aşağıdakilerden hangisi bir ilköğretim öğretmeninin ödevlerini düzenli yapmayan bir öğrencisine düzenli ödev yapma alışkanlığı kazandırmak amacı ile başvurabileceği yollardan en az etkisi olanıdır? (2003 KPSS-61) A) Öğrenciye ilgilendiği konularda ödevler vermek B) Düzenli bir biçimde ödev yapmanın yararlarım sürekli sınıfta anlatmak C) Öğrenciye her ödev yapışında ödül vermek A) Tuba ve Tekin küsme davranışını göstermeye devam ederler D) Düzenli ödev yapan tüm öğrencileri sınıf önünde ödüllendirmek E) Öğrenciye düzenli ödev yapan sevdiği bir arkadaşı ile birlikte çalışmasını önermek B) Okula ve öğretmene alıştıkça kendiliğinden ortadan kalkar birlikte devam.Öğrencisine ödev yapma alışkanlığı kazandırmak isteyen bir ilköğretim öğretmeni. Tekin'in davranışı devam eder E) Tekin'in istekleri karşılandığı için davranışı ortadan kalkarken. Tekin'in öğretmeni bazen ilgi göstermekte. konuşmadığı. fısıldaşmaların öğrenciler arasmda gittikçe yaygınlaştığını görmüştür. Bir öğretmen kendisi ders anlatırken.
Baba oğlunu azarlamayı düşünmüş fakat sonra azarlayarak A) öğrencinin söz alarak yaptığı konuşmaları susturmaktan vazgeçerek oğlu ile yumuşak bir ses pekiştirmek tonu ile konuşmuştur. Ancak Bilgen'in gürültü yapmasında artış olduğu görülmüştür. gürültü yaparak çevresini rahatsız etmektedir. Bilgen'in. ona "Eğer bir saat sessiz durursan sınav kağıtlarını okuduktan sonra birlikte B) Öğrenciye söz alıp alamayacağını sık sık çocuk bahçesine gideriz" demiştir. Babası bunu engellemek için masallar okumak tadır. Öğretmen olan bir baba evde sınav kağıtlarını almaktan çekinen bir öğrencinin söz alma okumak için masa başına oturur. öğretmenin izleyeceği. en az etkili olan yoldur? (2003 KPSS-68) bu nedenle çalışamamaktadır. E) Baba çocuğunun gürültü yapmamayı öğrenmesini sağlayacak bir model olmamaktadır. pekiştiren verilmektedir. öğrencilerinin yazı yazmaktan hoşlanmayıp resim yapmayı tercih etmeleri durumunda. C) öğrencilerin yazı yazma alıştırmalarını daha istekli biçimde yapacakları düşüncesiyle önce resim yapmalarına izin vermek D) Resim yapmayı sıkıcı bir hale getirerek öğrencilerin yazı yazmayı tercih etmelerini sağlamak E) En güzel resmi yapan öğrencinin daha az yazı yazacağını söylemek . Aşağıdakilerden hangisi bir ilköğretim ikinci sınıf öğretmeninin. onların. Çocuğuna tuvalet eğitimi veren bir anne. yazı yazma alıştırmasını tamamlayanların resim yapabileceklerini söylemek B) Çocuğa gürültü yapmasının neden yanlış C) Çocuğun gürültü yapma davranışına olumsuz D) Çocuk gürültü yaptığı için cezalandırılması gerekirken cezalandırılmamaktadır. Çocuk bunun sormak üzerine gürültü yapmamış ve baba da sınav C) Başlangıçta ilgisiz konularda da olsa öğrencinin kağıtlarını okuyabilmiştir. tir C) Oğlunun yaptığı gürültüden davranışı olumsuz pekişmiştir rahatsız olma D) Oğlu ile yumuşak bir ses tonu ile konuşma davranışı olumlu pekişmiştir 111. olduğu anlatılmamaktadır. Annenin çocuğuna verdiği çikolatanın yerine getirdiği işlev nedir? (2003 KPSS-69) A) B) C) D) E) İpucu Koşulsuz uyarıcı Koşullu uyarıcı Birincil pekiştireç Ikincil pekiştireç B) Oğluna sesiz kaldığında birlikte çocuk bahçesine gitmeyi vaat etme davranışı olumsuz pekişmiştirğlunun sesiz kalması için onu azarlaması davranışı olumlu pekişmiş. konuşma eğilimini pekiştirmek 50 D) Öğrenciyi kendini iyi hissettiği konularda konuşması için güdülemek E) öğrenci söz almak islediğinde ona söz vermek Yukarıdaki örnekte babanın hangi davranışı üzerinde ne tür bir pekiştirme olmuştur? (2003 KPSS-72) A) Evde sınav kağıdı okuma davranışı olumlu pekişmiştir 110. Bilgen. çocuğunun kendi başına tuvalete her gidişinin ardından onu çikolata ile Ödüllendirmektedir. B) öğrencilere. yaşındaki oğlu sürekli olarak gürültü yapmaktadır. yazı yazma alıştırması yapmalarını sağlamak için uygulayacağı en uygun yöntemdir? (2003 KPSS-70) 113. ancak dört davranışını artırmak için. Aşağıdakilerden hangisi sınıf içinde söz 112.öğrenme Psikolojisl 109. gürültü yapma davranışının artma nedenine ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur? (2004 KPSS-27) A) öğrencilere güzel yazı yazmanın önemini açıklamak söylemek ve resimleri evde yapmalarını A) Çocuğun gürültü yapma davranışı babası tarafından pekiştirilmektedir.
para vb. Okulda da öğrencilere yaptıkları her ödev için not ya da yıldız verilmesi. arada sırada başansına yüksek puan vermesi *** en iyi pekiştirme. Değişken Oran Aralıklı Farklı sayıda tekrar sonunda davranış pekiştirilir. bir program çerçevesinde düzenlenir.öğrenme Psikolojisİ 114. öğrencilerin bazı başarılarını pekiştirmesi. sabit oranlı pekiştirmedir. E) Olumsuz pekiştirme sadece ortamdan itici bir uyancının çıkması ile gerçekleşirken ceza. Davranış çok yavaş kaybolur. Simgesel Ödülle Pekiştirme Davranışı değiştirmek için doğrudan ödül yerine o ödüle ulaştıran simgesel ödüllerin kullanılmasıdır. Çok sık görülen (tercih edilen) davranış pekiştireç olarak kullanılarak. sokağa çıkma izni gibi doğrudan doğruya ihtiyacını karşılayacak bir ödül yerine. SabitZaman Aralıklı Pekiştirme Davranış belirli zaman aralıkları sonunda pekiştirilir. Davranış çabuk yerleşir. Çok yavaş kaybolur. Yavaş kaybolur. Simgesel ödülle pekiştirme. Davranış yavaş kayboîur. Bu nedenle öğrenme gerçekleştikten sonra pekiştireçler belli aralıklarla verilmelidir. Ççocuğa şeker. oyuncak. C) Olumsuz pekiştirmenin gerçekleşebilmesi için D) Olumsuz pekiştirme istenmedik davranışların. Bu programı öğretmen kendisi hazırlayabüeceği gibi. okulda özellikle yavaş öğrenen ve özürlü çocuklarda. Örneğin. Sabit Oran Aralıklı Pekiştirme Belli sayıda tekrar edilen davranış pekiştirilir. PEKİŞTİRME TARİFELERİ Sürekli Pekiştirme Her doğru davranış pekiştiriür. yıldız. Örneğin işçilere ürettikleri parça başına ücret verilmesi bu tür pekiştirmeye örnek gösterilebilir. öğrenciler için teneffüsler bu tip pekiştirmelere örnektir. sonra çalışmamaları verilebilir. Okulda öğretmenin. Aralıktf Pekiştirme Pekiştireç çok sık verilirse değerini yitirir ve pekiştireç olma özelliğini kaybeder. ceza ise azaltır. tatlı yiyebilirsin" denebilir. Simgesel ödülle pekiştirme. simgesel ödüller verilir. Organizmanın sıralamasında alt sıralarda yer alan bir davranışı yaptırmak için üst sıralarda yer alan bir ihtiyacın pekiştireç olarak kullanılmasıdır.pekiştirici bir uyarıcının ortamdan çıkmasıyla da gerçekleşebilir. çok yavaş yerleşir. Öğrencilerin yazılı ve sözlü Premack ilkesi (Büyükannenin Kuralları) Davranışın davranışlarla pekiştirilmesidir. akademik ve sosyal davranışların geliştirilmesinde etkili bir biçimde kullanılabilir. değişken oranlı pekiştirmedir. az gösterilen (tercih edilmeyen) davranış ortaya çıkarılmaya çalışılır. sınavlardan önce çalışıp. B) Olumsuz pekiştirmede ortamdan itici bir uyarıcının çıkması. Değişken Zaman Aralıklı Pekiştirme Davranış değişen zaman aralıkları sonunda pekiştirilir. Çocuk bu simgesel ödülleri toplayarak daha sonra gerçek ödüle dönüştürür. teneffüse çıkabiürsiniz" şeklinde okulda da çok kullanılır. çok yavaş yerleşir. Bu durumda öğrenciler yaptıkları doğru davranış sayısını artırarak istediği kadar pekiştireç alabilirler. Öğretmenin bir seferinde 5 problemi doğru çözeni. günlük yövmiyeler. Memur maaşları. sebze yemeğini sevmeyen. ancak tatlıyı çok seven bir çocuğa. puan. diğer seferinde 7 problemi doğru çözeni ödüllendirmesi bu tür pekiştirme tarifesine örnek verilebilir. "Şu kadar yazı yazarsanız. oyuncak. sebze yedirmek için "Sebze yemeğini bitirdikten sonra. başlangıçta ortamda itici bir uyarıcının bulunması gerekliyken cezanın gerçekleşmesi için böyle bir gereklilik yoktur. yavaş yerleşir. ceza ise istenilen davranışların tekrarlanma olasılığını azaltır. yavaş yerleşir.cezada ise ortama itici bir uyarıcının girmesi söz konusudur. öğrenciyle birlikte de . Kumar alışkanlığı buna örnektir. doğru yanıtladıkları her 5 problem için tam puan verilmesi. Çabuk kaybolur. Olumsuz pekiştirme ile ceza arasmdaki farka ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? (2004 KPSS-30) 51 A) Olumsuz pekiştirme davranışın tekrarlanma olasılığını artırır.
Bir anne matematik dersi iyi olmayan ve matematik problemi çözmek istemeyen ilköğretim öğrencisi oğluna. Edimsel koşullanma özellikle çocuk eğitiminde. Simgesel ödül. sınıfta disiplinin Sağlanmasında. beklenen davranışa yakın olarak görülen bir tepkinin pekiştirilmesiyle başlayan ve kademeli bir şekilde istenen tepkiye daha yaklaşan tepkilerin pekiştirilmesi ve en sonunda da istenen tepkinin kazandırılmasıyla sonlanan bir süreçtir. Batıl davranış. Bu amaçla öğrencinin sınıftaki Bu durumda edimsel koşullanma ilkelerinden davranışları incelenir ve bu davranışlardan istenen ve hangisinin uygulandığı görülmektedir? (2002 istenmeyenler belirlenir. Oysa edimsel koşullamada bir başka yaklaşım olan biçimlendirme ile hayvanın daha kısa sürede yiyeceği elde etmesi sağlanabilir. Tesadüfen meydana gelen iki olay batıl davranışın gelişmesine neden olabilir. Alt düzey amaçlar gerçekleştikçe pekiştirme yukarı çekilir.Ömek: Rövaşata ile go! atmayı öğretmek. İlköğretim 1. Edimsel koşullanmanın getirdiği ilkeler günümüzde halen geçerliğini korumaktadır. Biçimlendirme / Şekillendirme / Kademeli Yaklaştırma Amaca götürücü alt düzey davranışları belirleme ve pekiştirmedir. aşarılı bir öğrenci olması. Biçimlendirmenin temeli. çocuk için çekiciliğine göre. Anne oğlunun ödül alabilmek için gerekli olan problem çözme süresini her gün arttırır. bir hayvana takla atmayı öğretmek Edimsel koşullama süreci normal koşullarda çok zaman alır. bir süre sonra da ikinci ve üçüncü doğru yanıtını pekiştirmesinin başlıca nedeni aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-16) A) öğrenmenin pekiştirmesine soru-yanıt yönteminin elverişli olması B) Öğrenmede. yani birincil pekiştireçlerin neler olacağına ve bunlarm kaç simgeye bedel olduğuna karar verilmesi gerekir. ilk gün 10 dakika problem çözdüğü taktirde kendisine bir ödül vereceğini söyler ve oğlu 10 dakika problemi çözünce ödülü verir. Pekiştireçler seçilirken öğrencinin ihtiyaç ve tercihleri göz önünde bulundurulmalıdır. Aşağıdakilerden hangisi annenin oğlunun her gün düzenli bir biçimde matematik problemi çözmesini sağlamak için kullandığı tekniktir? (2003 KPSS-63) A) B) C) D) E) Edimsel koşullanma Kademeli yaklaşma Kavrama yoluyla öğretme Karşıt koşullanma Sistematik duyarsızlaştırma 117. orpanizmanın beklenen en vakın tepkisi pekiştirilerek. (Tesadüfi pekiştirme) A) B) C) D) E) Pekiştirme Genelleme Kademeli yaklaştırma Uyarıcı ayırt etme Sönme 52 116. hangi davranışların değiştirilmek istendiğine karar verilmesi gerekir. öğrencinin adına açılan bir kartona yıldız çizme ya da yapıştırma. Değiştirilmek istenilen davranışların belirlenmesi: ardından teneffüslerde birkaç arkadaşına okuması Programın başarıya ulaşması için öncelikle öğrencide ve sınıf önünde okuması gibi alıştırmalar yaptırılır. Pekiştireçlerin bedeli.öğrenme Psikolojisl hazırlayabilir. hayvan ya ölür yada tesadüfen yiyeceği elde etmeyi öğrenir. boncuk verme. Biçimlendirme. tören gününde heyecanlanmaması ve rahat olması için önce aile bireyleri önünde şiirini okuması. ödüllendirmenin cezadan daha etkili olması alması olması C) Her doğru yanıtı pekiştirmenin çok zaman D) Isınıfın başlangıcında pekiştirmenin çok önemli E) Aralıklı pekiştirenin davranışa süreklilik kazandırması . böylece oğlunun her gün 2 saat düzenli bir biçimde matematik problemi çözer duruma gelmesini sağlar. KPSS-102) Değiştirilecek davranışlar belirlendikten sonra simgesel ödülün ne olacağına ve her davranışın karşılığında kaç simge verileceğine öğrencilerle birlikte karar verilir. psiko-motor ve duyuşsal davranışların kazandırılmasında önemli rol oynamaktadır. Program hazırlanırken aşağıdaki 115. Simgeler belirlendikten sonra elde edilen simgelerin nasıl harcanacağına. Skinner kutusuna konan hayvanın kendi başına manivelaya basarak yiyeceği elde etmesi beklenirse. olabilir. renkli kartonlardan yapılmış küçük çiçek figürleri vb. "29 Ekim" törenlerinde şiir okuyacak bir öğrencinin işlemlerin yapılması gerekir. çocukla birlikte belirlenmelidir. sınıfında görev yapan bir öğretmen önce öğrencilerin her doğru yanıtını. kademe kademe amaç davranışa ulaşmasını saalamaktır. Örnek: çocuğun konuşmayı öğrenmesi.
eşyalarını her düzenleyişinde çeşitli şekillerde pekiştirmiş ve bir sure sonra Mete dışardan geldiğinde kendiliğinden eşyalarını düzenlemeye başlamıştır. Sınıfta dört işlem alıştırmaları yaptıran bir öğretmen. bu davranışın sönmeye karşı dirençli olma olasılığı daha yüksek olacaktır? (2004 KPSS-32) C )Sürekli A) Değişken aralıklı D) Sabit oranlı B) Değişken oranlı E) Sabit aralıklı B) Kişinin hedef davranışa düzeyinin belirlenmesi hedef tanımlanması performans açıkça kişiye C) Kazandınlacak davranışın kadar D) Yeni davranış oluşuncaya geribildirim verilmesi E) Hedef davranışla ilgisi olmayan davranışların cezalandırılması . edimsel koşullanmaya göre.öğrenme Psikolojisİ 118. Mete'nin eşyalarını düzenleme davramşını aşağıdaki pekiştirme tarifelerinden hangisine göre pekiştirmeye devam ederse. Öğrenme ilkeleri çerçevesinden bakıldığında. öğrencilerine doğru çözdükleri her üç alıştırma için bir artı vermektedir. fizik gücü arttırıcı idman yapma alışkanlığı kazandırmak 12O. Mete'ye dışardan geldiğinde eşyalarını düzenleme alışkanlığı kazandırmak isteyen annesi. Anne. yapmadıklarında vermeyeceğini söyler. kendi aralarında maç yaparak geçirmekten çok hoşlandıklarım fark eden bir basketbol koçu onlara fizik gücü artırıcı idmanı gerektiği gibi yaptıklarında kendi aralarında maç yapmalarına izin vereceğini." diyen bir annenin kullandığı davranış kontrol tekniği aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-28) A) B) C) D) E) Karşıt koş ulama Sistematik duyarsızlaştırma Büyükanne kuralı (Premack İlkesi) Kademelilik İlkesi Aralıklı pekiştirme 119. buna karşılık antrenman. Öğrencilerinin fizik güçlerini artırıcı idman yapmayı sevmediklerini. kişiye yeni bir davranışın kazandırılmasında yararlanılan yöntemlerdir. Aşağıdakilerden hangisi. şeki! verme ya da biçimlendirme işlem basamaklarından değildir? (2003 KPSS-67) A) Hedef davranıra götürecek basamaklarının belirlenmesi olan ait davranış E) Kendi aralarında maç yaparken gösterdikleri davranışları pekiştirme yoluyla şekillendirmeye çalışmak 123. Bir öğretmenin. basketbol koçunun öğrencilerine yalnızca fizik gücü artırıcı idman yaptıkları günlerde kendi aralarında maç yapmalarına izin vereceğini söylemesinin temel amacı aşağıdakilerden hangisi olabilir? (2004 KPSS-29) A) Fizik güce çok önem verdiğini dolaylt bir şekilde anlatmak B) Yapılma olasılığı yüksek olan davranışları.Şekil verme ya da biçimlendirme. öğrencilerin tahmin edemeyeceği değişik ders saatlerinde küçük sınavlar yapması hangi pekiştirme tarifesine örnektir? (2003 KPSS-57) A) B) C) D) E) Sürekli Değişken aralıklı Sabit aralıklı Değişken oranlı Sabit aralıklı 122. edimsel koşullanma yaklaşımında kullanılan. öğrencilerin sürekli çalışmasını sağlamak amacı ile. Aşağıdakilerden hangisi bu örnekteki öğretmenin kullandığı pekiştireç tarifesidir? (2002 KPSS-91) A) B) C) D) E) Sabit oranlı Sabit aralıklı Tesadüfi Değişken aralıklı Değişken oranlı 53 121. yapılma olasılığı düşük olan davranışları kazandırmak için kullanmak olduğunu vurgulamak C) Fizik gücü artırıcı idmanların çok gerekli D) Kademeli yaklaşma yoluyla.Dışarı çıkmak isteyen çocuğuna "Odanı düzeltirsen dışarı çıkmana izin veririm.
54 öğrenme Psikolojisl pekiştireçler içsel pekiştireçlerden daha önemlidir. Özetle Davranışlar. Davranışı küçük parçalara. Gürsel öğretmen her sabah uyandığında kapısının önüne bırakılmış olan gazetesini almaktadır. öğretim bireyselleştirilmelidir. çok güze! olmuş v. Öğrenmenin görevleri davranışları biçimlendirmektir. Bu nedenle planlama önemlidir. değiştirme Kademeli yaklaşma Aralıklı pekiştirme İŞARET-ÖĞRENME (Tolman) Tolman'ın kuramı amaçlı davranışçılık. Sınıf içinde ikincil pekiştireçler daha çok kullanılmalıdır. Beden eğitimi Öğretmeni Emre Bey'in. (Afehn. Skinner'e göre güdeieme önemlidir. Her öğrenci aynı hızda öğrenemez ilkesine sahiptir. okula yeni başlayan bir öğrencisine gol vuruşu yapmayı öğretmek amacıyla. en sonunda da sadece kaleye isabet eden vuruşlarını ödüllendirmeye başlamıştır. Hangi davranış ne zaman hangi aralıkla pekiştirilecektir? Öğrenilen her davranış hemen pekiştirilmelidir.s) ona göre dışsal Ona göre davranış. Eğitim öğretim sürecinden önce hedef ve davranışlar belirienmelidir. Çünkü skinner'e göre uyarıcı-tepki arasındaki bağ önemli değildir. Tepki ya doğal olarak meydana gelir yada biçimlendirilir. Tolmana göre öğrenme. Thorndike. Tolman'a göre davranış amaçlıdır. Hedeflehn davranışsal tanımlamaları yapılmalıdır. Bu noktada Guthrie ile aynı. amaca yöneliktir. öğrencisine gol vuruşu yapmayı öğretmek için kullandığı teknik aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-39) A) B) C) D) E) Sistematik duyarsızlaştırma Karşıt koş ulama Davranış. okullarda programlı öğretim uygulanmalıdır. basit bir U-T değil. taksi. elementlere ayırarak çalışmak davranışın anlamını kaybettirmektedir. Okuldaki disiplin problemleri eğitim öğretim ortamının iyi planlanamamasından kaynaklanmaktadır. s Bütüncü davranış 2. Ancak öğrenciye verilen pekiştirici uyarıcının pekiştirici olma özelliğini belirlemesi bakımından önemlidir. yemek pişirme. topa yaptığı her düzgün vuruştan sonra onu ödüllendirmiş. . İşe arabayla gitme. çevreyi keşfetme sürecidir. 4. Çünkü güdülenme sadece "algısal vurgulayıcıdır. daha sonra sadece kalenin yakınından geçen vuruşlarını."Dikkatin nereye yöneleceğini belirler. 6. Pekiştirme ilkelerini bilmek önemlidir. s Amaçtı davranış EĞİTİM AÇISINDAN SKİNNER'İN GÖRÜŞLERİ 1. Gürsel öğretmenin her sabah kapının önüne bakma davranışı aşağıdaki pekiştirme türlerinden hangisine Örnek olabilir? (2004 KPSS-33) A) B) C) D) E) Değişken aralıklı Sabit oranlı Rastgele Sabit aralıklı Değişken oranlı 5. 3. örneğin. öğrenme ortamında bireysel farklılıklar göz önüne alınmalıdır. ilk başlarda. bir arkadaşının arabasıyla gitme gibi davranışlara dönüşebilir. Bu keşfetme sürecinde organizma bazı olayların başka olaylara yol açtığını ya da bir işaretin diğer bir işarete götürdüğünü öğrenir ve bunları kullanarak amacına ulaşır. 124. Davranış ulaşılacak amaç doğrultusunda çevre koşullarına göre değiştirilebilir. Her gün arabasıyla iş yerine giden kişinin arabası bozulursa otobüs. • Amaçlıdır • Bütüncüldür • Bilişseldir Toiman'a göre öğrenme için güdüienme gerekii değildir. sınavda cevapları yazma bütüncül davranışlardır. işaret gestaltya da beklenti kuramı olarak da bilinir. Organizmanın gereksinim duyuluncaya kadar göstermediği öğrenmeler örtük öğrenmelerdir. Eğitimde cezadan kaçmak gereklidir. Beden eğitimi Öğretmeni Emre Bey. Öğrencinin olumlu davranışları pekiştirilmeli olumsuz davranışları görmezden gelinmelidir. çamaşır yıkama. Skinner ve Hull ile farklı görüştedir. Tolmana göre organizma çevreden birçok şey öğrenir ancak tüm öğrenmeleri etkinlik olarak göstermez. uyum sağlayabilir bir özelliğe sahiptir. 125.
Kapı zili. Annesinin boş (ip) makaralarıyla oynamayı. bütüncüldür. Amaca yönelik I. Davranış tek bir kas hareketinden değil bir çok kas hareketinin bileşimden olaşabilir. 126. s En az çaba ilkesi Organizma zihninde oluşturduğu haritalar ile kendisini amaca ulaştıracak olan en kısa yolu seçmektedir.00 olduğunda yatma zamanına işaret eder. Bunun için ödül gerekli değildir. Amacımız neyse zihnimiz bilinçsizce bizi o amaca götürecek kayıtlı tüm şemaları harekete geçirir. İpuçları ve ihtiyaç kaynakları kullanılarak öğrenilir. Gizli. s Sönme organizmanın beklentilerine uygun durum oluşmazsa sönme gerçekleşir. uyarıcı-uyarıcı ilişkisidir. a. (örtük) öğrenme Kişinin farkında olmadan öğrenmesidir. zile basma. İhtiyaç ortaya çıkınca avukatın bürosuna gideriz. kendisine verilen aynı renk ve şekildeki makaralardan üzerinde farklı bir marka yazılı olan makarayı "bu farkh" diyerek kabul etmemiştir. Önceden pekiştirilen davranışlar pekiştirilmez ise örtük sönme gerçekleşir. I. Bu kavramlar daha sonra gestalt yaklaşımda da görülecektir. Kısa çözüm yollan için alternatifler arar. Bu durum aşağıdakilerden açıklanabilir? (2002 KPSS-94) A) B) C) D) E) Gizli (örtük) öğrenme Kavrama yoluyla öğrenme Sosyal öğrenme Gestalt öğrenme Edimsel (operant) koşullanma hangisi ile 2. 1. su içmek. niyetli ve planlı olarak katılır. Böylece amaca ulaşılır. s Deneme yanılma Bütüncü Kuramı davranışçı-gestalt birleşimidir. Çevremizle ilgili zihnimizde oluşturduğumuz haritadır. Tepki ve II. Bir işaretin başka bir işarete organizmayı götürdüğünü ifade etmiştir. Kendi içinde ikiye ayrıhr. Eğer organizma bir amaç için bir çözüm üretecekse. işe gitmek. Gece saat 12. Bilişsel senaryo Uzun süreli bellekteki işlemsel hafıza bilgilerine denir. Organizma araştırarak bazı olayların belirli başka olaylara yol açtığını keşfeder. Organizma amaca ulaştıracak en uygun davranışı seçer. Örneğin A avukatının bürosunu bilebiliriz ancak avukata ihtiyacımız olan kadar bu bilgiyi bellekte saklarız. Örneğin bir matematik problemi bir çok değişik yoldan çözülebilir organizma bunların hepsini öğrenmiş olabilir ancak organizma en kısa olan yolu seçecektir. Tolman'ın kuramının temelinde diğer davranışçılardan farklı olarak. Uyarıcı sırasıyla gelirse beklenti güçlenir. ekmek almak. pazara gitmek İki öğrenme kavramı geliştirmiştir. Bilişsel harita kavramından bahsetmiştir. Uyarıcı. Organizma bilgiyi. Örnek. zil sesi. Örnek: Farelerin yer öğrenmesi deneyi . planlıdır. Öğrenci öğrenme sürecine amaçlı. Oysaki bir farenin labirentte yiyecek araması sırasında bir çok farklı davranış vardır. Tolman'a göre öğrenme çevreyi keşfetme sürecidir. Örnek. bilmediğimiz bir şehre gittiğimizde yaşadığımız durum b. öğrenmeyi davranış kuramlarında olduğu gibi küçük birimlerle değil bütüncül olarak ele almasıdır. maymun deneyi. Örnek.Öğrenme Psikolojisl 55 s Beklenti Tolman'a göre kuramın temel sayıltısı şudur. Bu nedenle öğrenme uyarıcı-tepki değil. Ona göre her davranışın bir amacı vardır. çevresel olaylara dikkat etme ve onları keşfetmesinin bir sonucu olarak kazanılmaktadır. s Performans Tolaman'a göre öğrenilenlerin gerek duyulduğunda gözlenebilir davranışa dönüştürülmesine denir. Böylece amaca ulaştırır. Bilişsel harita Yer öğrenmesidir. Diğer kuramcılar davranışı küçük birimler incelemişler bütünü gözden kaçırışlardır. Bir olayın nasıl gerçekleştiği ile ilgili senaryo vardır. Yer (işaret) öğrenme Amaca ulaşmak için çevre hakkında bilgi toplanır. B s Davranış Diğer kuramcılar davranışı kas hareketlerine indirgeyerek çalışmışlarıdır. Bunu denemeyanılma ile gerçekleştirir. Davranış amaca yöneliktir. çeşitli şekillerde birleştirmeyi çok seven bir çocuk. ticaret yapmak.
halk oyunları. ulusal ve hatta ekonomik davranışlar ne tam olarak koşullanma ile ne de bilişsel teorilerle tam olarak açıklanamaz. Gençler. Yemek. Yemek yeme. duygularıyla beraber tüm dikkatini beğendiği ve taklit etmek istediği davranışa yöneltir. Dikkat Model alınan davranışın doğru taklit edilebilmesi için öncelikle model alınan davranışa dikkat edilmesi gerekir. insanların çevrelerindeki kişüerin davranışlarını gözlediklerini. toplumsal kurumların ve kültürün bir kalıp gibi bütün insan davranışlarını şekillendirdiğini iddia ederler. öğretmen geldiği zaman sessiz durma. Gözlem yoluyla öğrenilenler güdüleninceye kadar ya da ihtiyaç duyuluncaya kadar performansa dönüştürülmezler. sosyal öğrenmede başkalarının tecrübelerinden yararlanarak öğrenir. bireyin fiziksel gücü ve imkanları. 4. gözlenen davranışların bireyin belleğine kodlanması ve gerektiği zaman hatırlanması gerekir. çevresinde bulunan kişileri taklit ederek öğrenir. Davranışların büyük çoğunluğu diğer insanlarla etkileşim yoluyla olur. beğenilmediyse tekrar edilmez ve zamanla söner. örneğin. Temel olan bireyin başkalarını gözleyerek öğrenmesidir. Çünkü gözlenen davranış genellikle gözlemden hemen sonra taklit edilmeyebilir. Sosyal hayatta öğrenilenlerin çoğu klasik koşullanma teorileriyle açıklanamaz.. parmak kaldırarak söz isteme. moda. Pekiştireç Taklit edilen davranış çevrede beğenildiysö tekrar edilir. 3. Bu nedenle modeli taklit etme de bir tür edimsel koşullanmadır. Giyimde. insan davranışlarının tamamen sosyal olarak oluştuğunu. Bandura'ya göre öğrenme ile performans birbirinden farklıdır. Günlük yaşantımızda gözleyerek öğrendiğimiz pek çok davranış vardır. Bu bazen tam taklit olmayabilir: çevre şartları. Birey gözlediği davranışı yeri geldiği zaman da kullanabilir. insanlardaki taklit etme güdüsüdür. eğlence vb. Çocuklar. iyi ve kötü davranışların yaygınlaşmasmda en önemli etken. önündeki arabanın bir çukura ya da kasise girerek sarsıldığını gözleyen sürücü. davranışsal ve çevre etkileşimi ile olur. Bu özelliklerinden ötürü gözlem yoluyla öğrenmenin bilişsel boyutu da vardır. ilgili davranışı gösteren biri model alınarak öğrenilir. sonucu olumlu olmayan davranışları taklit etmezler. gözlem yoluyla öğrenme kuramı olarak da bilinir. Bandura. Bandura'ya göre davranış bilişsel. Öğrenme sürecinin 4 temel aşaması 1. Temel Kavramlar Dolaylı pekiştireç Seçilen modelin yaptığı davranışların ödüllendirilmesi o davranışın taklit edilmesini güçlendirir Bandura'nın kuramı model alma. Örneğin yemek yeme. sözel ya da sembolik olarak kodlanabilir. Gözledikleri davranışlardan pekiştirilenleri taklit ederken. birçok karmaşık davranışı. örneğin köpek tarafından ısırılan ya da salıncaktan düşen bir çocuğu gözleyen biri. uzun pekiştirmeler olmadan sadece gözleyerek öğrendikleri görülmektedir. Hatırlama Gerektiğinde taklit etmek içinü modelin tüm davranışlarını belleğe kodlamak gerekir. bireyin bu davranışın sonucunu yaşayarak öğrenmesi gerekmez. Davranış belleğe görsel. giyim. buradan bazı sonuçlar çıkararak kendileri için yararlı olan davranışı yaptıklarını öne sürmüştür. Sosyal hayatta karşılaştığımız birçok öğrenme durumları sadece koşullanma teorileriyle açıklanamaz. arabasına zarar vermemek için gözlediği davranışı taklit etmez. ilgi duydukları alanlarda ünlü kişileri model alarak davranış oluşturur ve geliştirirler.. 2. köpek ve salıncaktan korkabilir. Sosyologlar. Statüsü ve çekiciliği yüksek modellere dikkat edilir. Koşullu öğrenmede birey kendi tecrübelerine dayandığı halde. Bebekler konuşmayı. zaman vs model alınan davranışın biraz farklı üretilmesine neden olur. taklit. oyun oynama gibi.56 SOSYAL ÖĞRENME KURAMI (Bandura) öğrenme Psikolojisl Bir davranışın öğrenilmesi için. Bandura'ya göre model alınan. anne baba ve kardeşlerden öğrenilir. çevrelerindeki kişilerin davranışlarını ve bu davranışların sonucunu sürekli gözlerler. teknolojik gelişmelerin yayılmasında. . Kişi. Cinsiyet rolleri. Insanlarm. Zihni tamamen devre dışı bırakarak bütün öğrenmeleri açıklayamayız. Yeniden Üretme (uygulama) Model alınan davranışın gösterilmesi için bireyin gözlemlerini kendi davranışına dönüştürebilmesi gerekir. eğlence.
Bireyin karşılaşacağı problemi ne derece çözebileceğine ilişkin kendisine olan inancı ve yargısıdır. Bu nedenle çocuklann izledikleri filmler dikkatle seçilmeli. davranışlarını tepkisel koşullanma yoluyla kazandığını savunan klasik (tepkisel) koşullanma yaklaşımı 128. öğrencilerin dikkatini gerçek hayattan. . 4.. Önceden yapılmaktan yapılmaya başlanabiiir. Örnek. çocuklara kötü model oluşturacak filmler gösterilmemeüdir. Öğrencilerde istendik davranışlar oluşturmak için. Özyeterlik Kişinin kendi kapasitesinin farkında olmasıdır. özyeterliği etkileyen unsurlar: Yaşantı. etkili okuma) ve psikomotor beceriler öğrenilebilir 2. Burada öğrencilerin geiişimsel hazır o!ma durumlanna da dikkat etmelidir. dolaylı yaşantı. ilköğretim altıncı sınıftaki bir öğrenci kitaplarını çantada taşımak yerine çok sevdiği üniversite öğrencisi olan bir ablası gibi kucaklayarak taşımaya başlamıştır. davranışlarını belirlediğini savunan biyolojik yaklaşım Bireyin.. psikolojik durum Sosyal öğrenme kuramına göre eğitimde göz önünde bulundurulması gereken noktalar Öğretmenler. kaygı gibi duygular geliştirebilir. Yeni bilişse! (problem çözme. davranışlarını pekiştir yoluyla kazandığını savunan edimsel (operant) koşulama yaklaşımı öğrenme yaklaşımı öğrenme yaklaşımı B) Düşünme süreçlerine ağırlık veren bilişsel C) Bireyin modelden öğrendiğini savunan sosyal D) E) Bireyin genetik özelliklerinin. etkili iletişim kurma gibi beceriler kazanıîabilir 5. Çevrenin Yeni değerler. Bu nedenle öğretmenin sınıfta ve sınıf dışında öğrencilere çok iyi bir model oluşturması gerekir. aşağıdaki öğrenme yaklaşımlarından hangisini benimsemiş olduğunu gösterir? (2001 KPSS-10) A) Bireyin. Aşağıdakilerden hangisi öğrencinin gerçekleştirdiği öğrenmeye örnektir? (2002 KPSS96) A) Modelden öğrenme B) Kavrayarak öğrenme C) Edimsel (operant) koşullanma D) Örtük öğrenme E) Klasik (tepkisei) koşullanma 3. bu öğrencilerin diğer öğrencüer tarafından model alınması sağlanmalıdır. 1. inançlar kazanılabiür ve eşyaların nası! kullanılacağı öğrenilebilir Duygulan açma. Sınıfta parmak kaldırmadan söz alan öğrencilerini bu alışkanlıktan vazgeçirmek isteyen bir öğretmenin izleyebileceği en uygun yol aşağrdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-79) A) Parmak kaldırarak söz alınması gerektiği kuralını hatırlatma uyarma B) Parmak kaldırmadan söz alan öğrencileri C) Parmak kaldırmadan söz alan öğrencileri derse alamayacağını söyleme vermek D) Parmak kaldırmadan söz alan öğrencilere ceza E) Parmak kaldırarak söz isteyen öğrencilere söz verme. Sınıf disiplinini sağlamada. Trafik kazası. Öğretmenin bu tutumu. Araştırmalar çocuklarrn özellikle safdırgan davranışları daha çok taklit ettiklerini göstermektedir. kopya çeken öğrenciye ceza verilmesi. fareden korkma Dolayh ceza Seçilen modelin yaptığı davramşların cezalandırılması bireyin o davranışları yapma eğilimini azaltır. Bir öğretmenin sınıf içindeki davranışlarıyla öğrencilere olumlu örnekler oluşturmaya çalışması ve yeri geldikçe bu davranışlarının nedenlerini de açıklaması. sözel ikna. Model alma yoluyla kazanılan ürünler. el becerilerinin öğretilmesinde bu teoriden yararlanılmahdır. Öğretmen en çok model alınan kişilerden biridir. kaçınılan davranışlar 57 127. doğru davranan öğrenciler pekiştirilerek. diğerlerini görmezlikten gelme 129. roman ve film kahramanlarından model alabilecekleri kişilere çekmelidir.Öğrenme Psikolojisİ Dolaylı duygusallık Birey başkalarının yaşantılarını gözieyerek dolaylı olarak korku.
kendisi de sıraya girer. evde kitap okuyarak çocuklarınıza ömek olunuz. onu yapan kişi için yaradığı sonuçlar tarafından kontrol edilir E) İstenmeyen bir durumla sonuçlandığı görülen bir davranışın taklit edilme olasılığı azalır 132. B) Çocuklar kendilerinden yaşça büyük olan herkesi model almazlar olasılığı azalır C) Eğer bir davranış pekiştirilmezse tekrarlanma D) Davranışın tekrarlanma olasılığı. yaldızının saçlarına benzer şekilde kestirir. Bir Türkçe öğretmeni veli toplantısında "eğer çocuklarınızın kitap okuma alışkanlığı kazanmasını istiyorsanız. Sosyal öğrenme kuramlarına bir çocuğun gözlediği sıklaşmasını aşağıdakilerden hangisi sağlar? modellerin davranışlarını taklit etme olasılığını (2002 KPSS-98) artıran ya da azaltan bazı etkenler vardır. Bilişsel öğrenme D. B) Okula yeni başlayan bir çocuk arkadaşlarının E) öğrencinin birini örnek tarafından fark edilmesi C) Sigara içen bir arkadaşının çok kötü bir biçimde öksürdüğüne tanık olan bir çocuk." önerisinde bulunmuştur. Sosyal öğrenme kuramı E. gitar dersi almaya başlar. Bilgiyi işleme kuramı . sigaraya başlamaktan vazgeçer. Klasik koşullanma C. 131. Türkçe öğretmeninin bu önerisi aşağıdaki kuramlardan hangisi ile açıklanabilir? (2003 KPSS-74) A.58 öğrenme Psikolojisl 130. saçlarını hayran olduğu bir pop E) Bir arkadaşmın gitar çaldığı için popüler olduğuna tanık olan bir genç. Ancak ablasının çok aşırı makyaj yapması sonucu cilt sorunları yaşadığını gözlemlemesi nedeni ile makyaj yapmamaktadır. Modelden öğrenen bireyin davranışlarının 133. İki kız kardeşten küçük olan Serpil sürekli olarak ablasını model almakta ve onun davranışlarını taklit etmektedir. Edimsel koşullanma B. e t k en le rd en he rh an gi bi ri ne yapılmamaktadır? (2004 KPSS-42) de bu vu rg u B) öğrenen ile model alınan bireylerin akran olması C) Örnek alınan davranışın. A) Öğrenen bireyin yaşça büyük olması Aşağıdaki örneklerden hangisin. edilmesini sağlaması öğrencinin takdir toplum aldığının tarafından çevresi A) Füsun'un D) örnek alınan dışlanması bireyin konuşma tarzı ve konuşurken yaptığı hareketler babasından çok annesine benzer yemek almak için sıraya girdiklerini görünce. Aşağıdakilerden hangisi Serpil'in makyaj yapmamasının nedenidir? (2003 KPSS-73) A) Yaş ilerledikçe taklit edilen davranış sayısı azalır D) Bir genç.
Bilişsel yaklaşıma göre öğrenme. Bilişsel yaklaşımlar insanın dünyayı anlamada kullandığı zihinse! süreçleri incelerler. Davranışçı öğrenme yaklaşımı ile bilişsel öğrenme yaklaşımları arasındaki temel farklılıkiar 1. Bu nedenle bilişsel araştırmalar insanlar üzerinde yapılır. Bilişsel yaklaşımda ise öğrenen. Zihindeki bilgi birikimleri Bu bilgi birikimleri arasındaki bağlantılar Bu bağlantılar arasında yapılan işlemlerdir. bilişsel kuramcılar. Koffka ve Kurt Lewin (Alan Kuramı)'dir. kokusu tadı ve şekli algılanır. 3. 4. GESTALT YAKLAŞIM (VVertheimer. Öğrenme: Kişinin karşılaştığı birdurumu algılaması ve yorumundaki değişmedir. algılama. yaptığı davranışın doğruluğu hakkında dönüt sağlar. yakınlık. öğrenme ve bellekle ilgili çalışmalarda yol gösterici bir ilke olmuştur. Gestalt: Almanca'da şekil form parçaların toplamı değil entegre olmuş bütün gibi anlamları vardır. onları anlamlı hale getirip kodlayarak öğrenme sürecine aktif olarak katılır. Birey belli bir zaman ve yerde öğrendiği bilgiyi. Kuram öncüleri alman VVertheimer Köhler. Davranışçı yaklaşımda öğrenme ve hafıza ayrımı yoktur. Bilişsel yaklaşım içinde temel olarak gestalt yaklaşım ve bilgiyi işleme kuramı incelenecektir. 2. 9. Onlara göre algısal örgütleme yasaları öğrenmeyi açıklamaya yardım etmektedir. Davranışçı yaklaşımda pekiştireç davranışı kuvvetlendirir ve dıştan verilen pekiştireçler öğrenmede önemli rol oynar. Diğer özellikleri daha sonraki algılarla tanınır. Gestaltçılara göre ise elma bir bütün olarak algılanır. Davranışçı yaklaşıma göre davranış öğrenilir. zihinsel yapıdaki değişmedir. Köhler) Öncelikle algılama ve problem çözme süreçleriyle ilgilenmişlerdir. Zihinsel olaylar araştırmanın odağıdır. zihinsel 5. Öğrenme gözlenemeyen bazı bağlantılarm oluşmasmı da içerebifir Bilgi örgütlenir. Koffka. Gestalt kuramcılara göre algı. Pragnanz yasası. 6. Davranışçılar. VVertheimer birçok algı yasası ortaya koymuş ama diğer kuramcılarla birlikte bunları daha genel ortak bir yasada toplamaya çalışmışlar ve buna "Pragnanz" adını vermişlerdir. dikkatini kontrol ederek. Birey bütünü parçalarına ayrıştırarak değil. Uyarıcı -» Organizma (bilişsel süreçler) -> Davranış / Tepki Öncüleri Gestalt yaklaşımdır. 1. benzerlik. . 8. basitlik'tir. 2. Davranışçı yaklaşımda öğrenen. Örneğin bir elemanın rengi. Bilişsel yaklaşımın dayandığı temel ilkeler Bazı öğrenme süreçleri yalnızca insana özgü olabilir. bütünlük içinde algılar. Bu durum bireyin öğrenilen bilgileri belli bir yerde depolama kapasitesine sahip olduğunu göstermektedir. algılama ile ilgili çalışmalarına dayanmaktadır. Bilişsel kuramcılara göre dıştan verilen pekiştireçler öğrenen için. davranışa neden o!an ve davranışı takip eden uyarıcıları incelerken. Geştaltçılara göre organizma dünyayı bütün olarak algılar. Bilgide meydana gelen değişme davranışa yansır. Bilişsel yaklaşıma göre ise bilgi öğrenilir. istediği yer ve zamanda uygulama yetisine sahiptir. çoğunlukla hayvanlar üzerinde araştırmalar yaparak öğrenmeyi açıklayan genel kuralları bulmaya çalışmışlardır. Öğrenme ile ilgili görüşleri. Öğrenme daha önce öğrenilenle yeni öğrenileni ilişkilendirme sürecidir. bir örgütlemedir. Bilişsel Süreçler. tamamlama. Algısal Örgütleme yasalarından en önemlileri. Davranışçı kuramlar. Yalnızca öğrenme vardır. Önemli olan zihinde ne olup bittiğidir. Birey öğrenme sürecine aktif olarak katılır. şekil-zemin. uyarıcıları seçerek. 7. uyarıcılarla etkileşimde bulunmak ve pekiştireç almak için aktif olmalıdır. uyarıcının birey tarafından algılanmasından itibaren bireyde meydana gelen içsel süreçler ve öğrenmeye etki eden bireysel özellikler ile ilgilenmişlerdir. Bilişsel kuramcılar ise insanların doğal çevre içinde değişik durumlarda nasıl öğrendikleri üzerinde araştırmalara ağırlık vermektedirler. 3.Öğrenme Psikolojisİ 59 BİLİŞSEL YAKLAŞIMLAR Öğrenmeye bakışı aşağıdaki formülle açıklanmaktadır. Gestalt Kurama Göre "Algılama" Gestalt yaklaşıma göre algı bir örgütlemedir.
Örneğin kapı değişik durumlarda farklı görülmesine rağmen biz kapıyı hangi açıda olursa olsun aynı kapı olarak algılarız. 5. Örnek: olarak algılanır. İç görü yoluyla edinilen çözüme dayalı performans genellilikle pürüzsüz ve hatasızdır. Bir sınıfta sınıf ortamı zemin. Tamamlama Yasası Organizma. 3. Basitlik Yasası Diğer unsurlar eşit olduğu taktirde. İÇGÖRÜSEL ÖĞRENME VE PROBLEM ÇÖZME Gestalt yaklaşımın öğrenme türleri İç görüsel öğrenmenin temel özellikleri. Gestalt yaklaşıma göre problem çözmede böyle bir deney düzeni. Zil çaldığında zil sesine dikkat eden öğrenciler için öğretmenin sesi o andan itibaren zemin olmuştur. Bu yasa. düzgün olan iyi bir biçime.. zaman içinde birbirine değişik yakınlıklarda bulunan vuruşlara dayaîıdır. İç görü yoluyla kazanılan problem çözümü uzun süre hatırlanır. Thorndike'ın ifade ettiği gibi deneme yanılma yaparak küçük adımlarla çözüme yaklaşmaz. örnek:. okul-öğrenci vb. bütüne doğru • Aynı yönde giden çizgiler. 4. düzenli. 5. 4. Yukarıdaki şekilde öncelikle elips ve kare algılanmakta ikisi arasındaki yarım ay ise algılanmamaktadır. eğilimindedir... aktif olarak deneme yanılmalardan sonra çözüme ulaşmaktadır. . Müzikteki ritm algılaması. Yukandaki noktalar üçlü gruplar halinde algılanmaktadır.. ön çözümden çözüme geçiş ani ve tamdır. Kalabahk bir yerde konuştuğumuz kişinin ses tonlarının benzerliği nedeniyle onu diğerlerinden ayırt edebilir ve konuşmaya devam edebiliriz. Zemin ise uyaranların bulunduğu ortamdır. • Basit parçalar daha kolay algılanır. tamamlanmamış etkinlikleri..öğrenme Psikolojisl Pragnanz: Denge durumu yasasıdır. Okyanus-gemi. Organizmanın iyi biçim. Gestalt yaklaşımda i se çö zü me a ni de n ve zi hi ns el ol ar ak ulaşmaktadır. renk. 2. örnek: • Birbirine yakın ve benzer uyarıcılar birlikte algılanır. Dikkat ettiğimiz uyarandır.. diğer problemlerin çözümüne kolaylıkla uygulanabilir. Örnek:. öğretmenin sesi şekildir. Algısal Değişmezler Bir objenin değişik koşullar altında aynı biçimde görülmesine. nesneleri birbirlerine olan yakınlıklarına göre gruplandırarak algılama eğilimindedir. 60 o Algısal Örgütleme Yasaları 1. çizgiler vb birimler birlikte gruplanarak algılanma eğilimindedir. doku. İç görü yoluyla kazanılan bir ilke. Şekil-zemin ilişkisi Şekil o anda öğrenilen şeydir. sesleri tamamlayarak algılama eğilimindedir.. OOO OOO Yukarıdaki şekiller renk ve şekil benzerliği nedeniyle gruplanarak algılanmaktadırlar. algılanmasına'algısal değişmezlik denir. cinsiyet gibi pek çok özellik bakımından birbirine benzer maddeler birlikte gruplanarak algılanma eğilimindedir. Davranışçıların deneylerinde organizma labirenti çözümfemek için gerekli bütün ögeleri görmemekte. şekilleri. Böylece gestalt'a ulaşmaktadır.. Yakınlık yasası Organizma bir alandaki öğeleri. 2. 6.. Devamlılık Yasası Aynı yönde giden noktalar. Zeki olanlar iç görüsel çözüme daha kısa sürede ulaşırlar Köhler'in maymunlar üzerinde yapmış olduğu araştırma içgörüsel öğrenmeye örnektir. Benzerlik Yasası Şekil. düzenli • Algıda eksik olduğu hissedilen parçaları bir şekilde organize edilmiş fıgürleri algılama bütünleştirme eğilimi vardır.. parçalar devamlı (ilişkili) olduğunu göstermektedir. birey basit. algılamanın simetrik.. örnek: Bu örnekte kesik çizgiler halinde verilen çizgiler kare olarak algılanmaktadır. iyi şekil iyi bütün olma eğilimidir... şekile. 3. 1. hayvanın problemi ve problemin çözümü için gerekli olan bütün ögeleri göfmesini sağlamaktır.
Tekrarlar bu kuramda öğrenme için önemlidir. Ne kadar çok problem çözülürse iç görüsel problem çözme ve üretici düşünme de o kadar iyi gelişir. Gestalt yaklaşıma göre problem ya çözülür ya da çözülmez. yeni öğrenmelerinin daha hızlı gerçekleşmesini sağlamalıdır. problemin doğasını temel yapısını anlamayı gerektirir. bütünlük içindefci duruma bileşik bir tepkidir. aşağıdaki öğrenme yaklaşımlarından hangisi vurgutamaktadır? (2002 KPSS-84) A) B) C) D) E) Bilgi-işiem modeü Sosyal öğrenme Edimsel koşullanma Gestalt öğrenme Klasik koşullanma a. URETICI DUŞUNME VVertheimer. bunların nastl. içgörüseldir. Öğrenmede öğrenilen bilginini yeni durumlara ve problemlere transfer edilmesi önemlidir . Gestalt yaklaşımın öğrenme ilkeleri. bir süre hiçbir davranışta bulunmadan kutuyu inceledikten sonra ansızın. Öğrenci yeni bilgileri kendi varolan bilgi sisteminin içine yerleştirerek öğrenir. İki tür problem çözmeden bahsetmiştir. Sadece sınırlı durumlarda uygulanabilir. Öğrencinin üretici düşünmesini sağlamak için problemin doğasını anlamalı. b. Öğretmen öğrenciye rehberlik etmeli çözümleri öğrenci kendisi bulmalıdır. c. bir seri ayn uyaranlara ayrı tepkilerin sonucu değil. Üniteler bilinenden bilinmeyene doğru aşamalandırılmalıdır. gestalt psikolojinin ilkelerini eğitime uygulamıştır. însanlar gördüklerini bir bütün olarak algılar Bir nesnenin ya da parçanın algılanışı onun diğer parçalarla otan ilişkisine bağlıdır. "Kavrama. olayları anlamadan ezberler." görüşünü. kutunun üst kısmında bir düğme olduğunu ve bu düğmeye basıldığında kutunun açıldığını fark etmiştir.Öğrenme Psikolojisİ uygun çözümü aniden ve zihinsel olarak bulduktan sonra harekete geçmektedir. Gestalt yaklaşıma göre Eğitimde göz önünde bulundurulması gerekenler Kurama göre. şekil zemin ilişkileri önemlidir. 61 geliştirtmelidir. bu nedenle öğrencilere ev ödevleri verilmelidir. kolayca genellenebilir. • A Türü Çözümler: Gestalt ilkelerine dayalıdır. Bu nedenle algıda basitlik. Küçük çocuğun düğme ile kutu arasındaki ilişkiyi fark edip kendisini sonuca ulaştıracak çözümü buiması. Dersin başında dersin temel çerçevesi öğrenciye verilmelidir. 134. olguları. Öğrenci. İnsanlar çevrelerini bir düzen içinde görürler. Öğrenci böylece konular arasındaki ilişkileri kavraya bilecektir. Böyle bir öğrenme katıdır. Eğitimci eğitim ortamını öğrencinin ihtiyaçlarına göre düzenlemelidir. Körü körüne ezbere yapılmamalıdır. Çözüm birey tarafından bulunur. Turgut aldığı model uçağın parçalarını tek tek incelemiş. • B Türü Çözümler: Anlamadan ezberlemeye dönüktür. ilkeleri öğrenmelidir. yalınlık devamlılık. hangi sırayla bir araya getirilmesi gerektiğini beürlemiş ve uçağı yapmıştır. Eşya ya da olaylar tek başlarına değil organize edilmiş bir bütünlük içinde anlam kazanırlar. Öğretmen önceden işlenen ve öğrenilen konular hakkında yeni derslerde öğrencilerin hatırlamasını sağlayarak. 135. bezerlik. kolayca unutulur. ve uzun süre hatırlanır. birey bütünü anlamlı parçalarına göre ayrıştırarak değil. İçgörüsel öğrenmeyi okullarda uygulamaya çalışmıştır. anlamlı örgütlenmiş bütünler halinde algılar. Burada öğrencinin psikolojik ihtiyaçları göz önüne alınmalıdır. kuralları. orjinaldir. Kısaca. İç görüsel problem çözme ve üretici düşünme B) Tümdengelim yoluyla C) D) E) 136. aşağıdaki problem çözme türlerinden hangisine örnektir? (2003 KPSS-54) A) Tümevarım yoluyla Hazır modellerler Deneme-yanılma yoluyla Kavrama yoluyla Öğrencinin her şeyi yeniden keşfetmesine (buluş) gerek yoktur. Turgufun bu davranışı aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2004 KPSS-17) A) B) C) D) E) Kavrama yoluyla öğrenme Sınama yanılma yoluyla öğrenme Gözlem yoluyla öğrenme Edimsel koşullama Örtük (gizil) Öğrenme . Içi seker dolu olan bir kutuyu açmaya çahşan bir küçük çocuk.
daha sonra Piaget. Uzun süreli bellek. Beklentiler öğrenmede önemli bir etkendir. Vivaldi'nin "4 Mevsimi" olarak algılar. elde edilen bilgilerin belleğe depolanması. ses. örneğin. duyusal kayıttan kaybolur. 5 duyu ile algılama durumudur. İşlenen bilgi bir sonraki sisteme yani kısa süreli belleğe geçer. BİLGİ DEPOLARI (BELLEK TÜRLERİ) Bireyin bilgiyi toplama. Kısa süreli belleğin kapasitesinin sınırlı olması nedeniyls işlenemeyen bilgi. Duyusal Kayıt Çevreden gelen uyarıcılar duyu organları yolu ile duyusal kayıta gelirler. Bunlar. A. Işığın parlaklığı. 2. tat vb. ALGIDA SEÇİCİLİK / DİKKAT Insanın duyu organlarına gelen binlerce uyarandan birine yönelmesidir. Bruner (Buluş yoluyla öğrenme). Organizmanın bilgiyi işleme biçimleri 2 türlüdür. diğeri yanıtlayamıyor. Elimizle diğer kolumuza hafifçe vurursak. sistemin ikinci öğesi olan kısa süreli belleğe geçer. öğrenme süreci bilgisayarm işleyişine benzetilmiştir. B. Gestalt psikologlarıyla başlayan öğrenmedeki bilişsel süreçlere yönelik çalışmalar. Kimi yazarlar bilginin duyusal kayıtta kalış süresinin yarım saniyeden daha az olduğunu belirtirler. hatırlanması ile zihinsel ürünlerin kalite ve mantık yönünden değerlendirilmesi. Kısa süreli bellek. Ancak dikkat ve algı süreçleri ile bu bilginin bir kısm! alınırve kısa süreli belleğe gönderilir. Bilişsel faaliyetler: Dıştan ahnan uyarımların algılanması. öğrenmede rol oynayan doğrudan gözlenemeyen bilişsel süreçlerle ilgilenmeye başlamıştır. Duyusal kayıtın içerdiği bilgi özgün uyarıcının tam bir kopyasıdır. önceki bilgilerle karşılaştinlması. öğrenme işine etkin olarak katılması. bunları kendisi için anlamlı hale getirmesi ve en uygun tepkiyi üretmesi gerekir. görsel bilgi için yaklaşık bir saniye süren. Ausubel (Sunuş yoluyla öğrenme). Aynı şekilde işitsel duyular da ses kalıpları olarak kodlanır. ALGİ Organizmanın duyumları yorumlayıp anlamlı hale getirme sürecidir. Birey okuduğu ya da işittiği bir cümlenin sonu gelmeden başlangıçtaki sözleri unutsaydı cümleyi anlamlandırması olanaksız olurdu. Duyusal belleğin işitsel bilgi için yaklaşık dörtsaniye. hem de kapasitesi sınırlıdır. Birey dikkat ve algı süreçleri yoluyla bu bilgiyi işleme şansına sahiptir. Gözlerimizin önünde bir kalemi ya da parmağımızı sallarsak objeden geriye kalan gölgeyi fark ederiz . Almanya'da bir grup bilim adamı. yeni bilgilerin oluşturulması. Dersin sonunda öğretmenin sorduğu soruları biri doğru olarak yanıtlarken. Süre 0. Kısa süreli belleğin hem bilgi tutma süresi. 1-Duyum 2-Algı DUYUM Organizmanın iç ve dış uyarıcılan.62 BİLGİYİ İŞLEME KURAMI öğrenme Psikolojisl Bilgi işlem kuramına göre öğrenmenin riasıl gerçekleştiği iki boyutta incelenmiştir. niçin biri diğerinden daha iyi öğrenmiştir? Çünkü öğrenme bireyseldir. Aynı sınıfta iki öğrenci ders dinliyor. Böylece duyusal kayıt her duyu için farklı kodlama biçimlerinin olduğu . Duyusal kayıtın kapasitesinin sınırsız olmasına karşın gerekli bilgiler işlenmezse kaybolur ya da varolan bilgi yeni bilgi tarafından itilir. Görsel duyular duyusal kayıt tarafından aynı fotoğraf gibi kısa bir süre için kodlanır. BİLGİ DEPOLARI (BELLEK TÜRLERİ) BİLİŞSEL SÜREÇLER A. depolama ve hatırlamasıyla ilgilenirler. Kısa Süreli Bellek Duyusal kayıttan dikkat ve algı süreçleri sonunda ayrılan bilgi . . vurmayı hemen duyumsanz. Bireyin yeni gelen bir bilgiyi öğrenebilmesi için. Gagne (Öğretim durumları modeli) gibi psikoiog ve eğitimcilerin katkıları ile giderek gelişmiş ve bilişsel kuramlaradı altmda toplanmıştır. 3. uyancmm tam bir kopyasmın tutulduğu bilgi deposu olmasıdır. Birey öğrenme sürecinde aktiftir. Duyusal kayıt. XX. sınırsız kapasitesi ile bilgininçok kısa tutulduğu bir bellek türüdür. Sesi duyar. Geçmiş yaşantı ve birikimler (öğrenme) önemlidir. Bu iki öğrenciye öğretmen tarafından sunulan uyarıcılar aynı olmasına rağmen. yüzyıl başında. 1. Duyusal kayıtın kapasitesi çok geniş olmasına karşın bilginin kalış süresi çok kısadır. kendisine sunulan uyarıcıları seçmesi. Başka bir söylemle biz vurma ve kalem izini gerçek kalktıktan sonra duyumsarız. Bilgiyi işleme kuramına göre üç tür bellek vardır. Kısa süreli belleğin kapasitesinin yaklaşık 7±2 birimlik bilgi olduğunu • • Biliş: insan zihninin dünyayı ve çevresindeki olayları anlamaya yönelik yaptığı işlemlerin tümüdür. Duyusal kayıtın varlığı insan yaşamında kritik bir öneme sahiptir. Örneğin. örgütleme.5 /4 sn.
a. uzun süre saklayan kısmına uzun süreli bellek adı verilmektedir. küçük parçaları ilişkilendirerek geniş parçalar haline getirme. hatta doldurmaya yaşamımız yeterli değildir. Yürürken konuşma ve dinleme gibi. Otomatiklikle bireyler hızlı. uzun süreli belleğe bilgi hızla girmez. yaptığımız gezi anısal beilektedir. Matematikte temel işlemler. Bu konudaki problem. aynı anda uzun süreli bellekten kuşlara ilişkin bilgi araştırılır ve kuşun hangi tür olduğu beiirlenir. Otomatik işlemler uzun süreli bellekten gelir. Görsel imgeler. Bunun yanı sıra olağan ve sürekli yinelenen olayların anımsanması zordur. Örneğin. özellikle iyi öğrenilmiş bilgiyi.tanımlama aynı anda gelir. Düzenlenmiş bilgiler. Kısa süreli bellekte zihinsel tekrarın öğrenmede önemi büyüktür. genellemeler. Anısal bellek (Epizodik hafıza) Bu nedenle çalışan bellek olarak da adlandırılır. . duygular. kokular. problem çözmek için stratejiler. Ancak bir birimde bulunması gerekli bilgi miktarı ne büyüklükte olmalıdır sorusu henüz yanıtlanmamıştır. 5 7 2 8 9 10 olan 7 birimlik bir sayı dizisi 57 28 9 10 olarak gruplanırsa 4 birim haline gelir. Kısa süreli belleğin kapasitesinin sınırlılığı nedeniyle geçiş yaptırılamayan bilgi yeni gelen bilgilerin zorlamasıyla kayboîur. Kısa süreli bellekte bilginin kalma süresi yaklaşık 20-30 saniyedir Bilginin kısa süreli bellekte daha uzun süre kalması . örnek. uygun biçimde kodlanmamış ve uygun yere yerleştirilmemişse. Tekrar edilerek. Kısaca. gerektiğinde kullanıma hazır olarak beklemektedir. Bilgiyi kısa süre için de o!sa depolamaktır. Kapasitesi sınırsızdır. özel bir günde giydiğimiz giysi. semantik sözcüğünün anlamını bilmek. Bireyin başından geçen olayların saklandığı bellektir. sınır bir milyondan fazladır ve bazı olaylar sonsuza dek kalmaktadır Uzun süreli bellekte bilgiyi.bazı kestirimlere göre. özerk. Uzun süreli belleğin kurallar. Kısa süreli belleğe bilgi. Bu nedenle. kavramlar. Zihinsel işlemterin yapılmasıdır. yemekte yediklerimiz. çünkü. (1) gruplama. uzun süreli belleği. kodlanarak ya da uzun süreli bellekteki bilgilerle ilişkilendirilerek bilgi işlenir. Ancak kısa süreli bellekte olduğu gibi. bilgiyi her istendiğinde kullanılmaya izin veren bir ağa sahiptir. Bireye gerekli değilse unutulur. Kısa süreli bellekte kalan bilgi tekrar yoluyla büyük bir olasılıkla uzun süreli belleğe geçer. çocuklukta geçirilen deneyimler gibi. Kısa süreli belleğin iki yaşamsal işlevi vardır. iyi öğrenilmiş bilginin dayanıklılığın yüksek olduğunu belirtilmektedir. Eğer otomatiklik başarılı değilse öğrenciler problem çözme ya da yazma gibi karmaşık işlemleri yerine getirirken yetersiz kalırlar ve daha fazla bilişsel güç harcarlar. Uzun süreli bellekte bilgiler kaybolmaz. ancak bilgi. bilgiyi geri getirmede zorluk çekilir. tutarlı. UZUN SÜRELİ BELLEK TÜRLERİ 1. problem çözme becerileri gibi genel bilgilerin yer aldığı bölümdür.Öğrenme Psikolojisİ belirtilmektedir. b. güç harcamadan. kuşun imgesi kısa süreli belleğe geçer. sözcük dağarcığı. 63 Uzun Süreli Bellek Bilgiyi işleme modelinde bilgiyi. birey bir kuş ile karşılaştığında. uygun ve özgür olarak bir işi yerine getirirken. Olgu hafızası olarak da bilinir. gerektiği zaman doğru bilgiyi bulmaktır. 2. Gruplama adı verilen bu işlemle kısa süreli belleğin kapasitesi artırılır . özetle. önemli ve travmatik olaylar ayrıntılı hatırlanır. örneğin. 1. geri getirmede zorluklarla karşılaşılır. c. 2. tatlar. Özetîe uzun süreli belleğin kapasitesi çok geniştir. çalışan belleğin bir başka durumla çalışmasına izin verirler. sesler. olaylar. (2) zihinsel tekrar gerekir. şakalar. Yaşamımızda başimizdan geçen tüm olaylar. çünkü yeni olaylar öncekini bozabilir. Ancak bireyler her birimin büyüklüğünü artırarak kapasiteyi fazlalaştırabilirler. Ancak. Genellikle her ikisi aynı anda olur. Uzun süreli bellek. Dünyayla ilgili genel kültür bilgilerinin saklandığı hafızadır. anlamsal bellekte sözel ve görsel kodların . Anlamsal bellek (Semantik Hafıza) Uyarıcı saldırısı altında kalan birey birçok işlerde otomatik hale gelerek problemlerini kolaylıkla çözebilir. istediğimiz uzunlukta ve mikîarda depolar ve asla unutmayız . kuşa ilişkin tüm bilgiler uzun süreli bellekte depolanmıştır. Uzun süreli bellekte birçok farklı bilgi bulunur. yer ve olaylarla ilgilidir. bilgi üzerinde düşünmek ve onu yinelemekle sağlanır. Kişisel yaşantılarla ilgili bölümdür. kitaplara milyonlarca girişi olan bir kütüphaneye benzetmektedir. Örneğin. dedikodular anısal bellekte tutulur Anılar güç sarf edilmeden öğrenilir. Bilgiyi korumak için tekrar edilir. Belirli birzaman. duyusal kayıt ve uzun süreli bellekten gelir. daha fazla bilginin kısa süreli bellekte daha uzun süre kalması için. Kısa süreli belleğe gelen bilgi. biraz zaman ve güç gerekir. yabancı dil bilgisi diğer görevlerin uygun olarak yerine gelmesini sağlarlar. dili anlamaya yarayan kurallar. Fakat anıların birbirine karışma eğilimi vardır.
Kısa Süreli Bellekte Bügiyi Sakiama Süreçteri Kısa süreii bellekte bilgiyi saklama. Dikkatin yönelmediği uyarıcılar kaybolur. Seçici dikkat bireyin denetimi altındadır. Başka bir söylemle. Algı büyük ölçüde geçmiş yaşantılara dayalıdır. haberleri genel olarak dinlemek buna örnek verilebilir. uyarıcıya anlam vermesi olanaksızdır. birbirine bağlı düşünceler. Algılama "bireyin zihinsel kuruluşu. materyali büyük bir olasılıkla zor buîacaklardır. tekrar süreci ile öğrenen birey pasif değil. Şemalar bilgi ağlarını içerir ve karar verme. Bir uyaranın anlamlandırılabilmesi için öncelikle bireyin. Bireyler tüm durum-etkinlik kurallarını gerekli bir biçimde belirtemezler ama gerekeni yaparîar. önerme. Sürekli tekrar b.önerme ağı ise bilgi birimleri setidir. Ne kadar çok kelime haznemiz var ise (tanıyorsanız) o kadar kolay okur ve anlarsımz. Etkili öğrenme. Algıyı etkileyen bir başka etken de beklentilerdir. gerçeğin aynısı değildir.çevrede belirli bilgi kaynaklarına. dikkat. bilişsel güçlerini yöneltme yeteneğine sahiptirler. sesli ve zihinde yapılır. İşlemsel bellekte işlemlerin basamaklarının oluşması uzun zaman alır. Süzücü dikkat: Belli bir nesneye dikkat edilmez. . güdüîenmişlik düzeyi ve pek çok başka içsel faktörlerden etkilenir. Eğer birey karşılaştığı uyarana ilişkin hiçbir bilgiye sahip değilse. Bilgiyi işleme süreci dikkat ile başlar. Birçok psikolog da bilginin hem görsel hem de sözel olarak kodlanmasının Algı anımsamayı kolaylaştırdığını kabul etmektedir. gerçeği yorumlamadaki beklentileriyle algılanan kendi gerçeğidir Tanıma Yeni gelen uya. Bir başka söylemle. bireyin seçicilik yeteneğine dayanır. problem çözme durumlarında bilgi ağlarmı yönlendirir ve kullanır. Seçici dikkat." Bu durumda dikkat ve algı süreçleriyle kısa süreli belleğe giren bilgi. Örnek. Anlamsal bellekte bilgi önerme ağları ve şemalar biçiminde depolanır. bir kısmına ise hiç bir çaba sarf etmeden. Galatasaray maçının sonucuna gibi bir habere dikkat etmek. Bilgiyi daha geniş ölçüde düzenleyen veri yapıları da şema olarak adlandırılır. 3. dikkat seçici ve kendiliğinden olabilmektedir. yoğun. etkin olmalıdır. örneğin. "Akjının aktif ve seçici bir yanı olup.rıcıların özelliklerinin uzun süreü bellekteki bilgilerle karşılaştırılması eylemidir. Örneğin. BİLİŞSEL SÜREÇLER Bilginin Duyusal Kayıttan Kısa Süreli Belleğe Aktarılmasını Sağiayan Süreçler Dikkat Uyarıcı ya da uyancıîara tepkiye yönelmedir. Başka bir söylemle. Gruplama ile olanaklıdır. örneğin. o uyaranla ilgili bilgilerinin olması gerekir. hangi bilgînin kısa süreli belleğe geçip geçmeyeceğini belirler. Ayrıca aralıklı tekrar sürekli tekrardan daha etkilidir. Tekrar sürecinde bireyin rolü önemlidir. a. Belleğe Bilginin Uzun Süreli Kullaniian Süreçler Açık ve örtük tekrar Bilgi yeterli sıklıkta tekrarlanırsa uzun süreli belleğe geçer. sözcüklerin söylenişini tekrarla öğrenirler. Duyusal bilginin yorumlanması ya da anlamlandırılması işlemidir. Şöyle ki.yüzmenin öğrenilmesi zaman alır ancak unutulmaz. kişinin belli bir uyarıcı ya da uyarıcı durumunu algılamasında öîkin hazırhk ve yönelmelerden kuruludur". Şema birbirine bağlı düşünceler. Kısa süreli belleğin zaman sınırlılığı sürekli tekrar. öğrenciler çalışacakları materyalin zor olduğunu düşünüyorlarsa. Bireyler. Tekrar iki biçimde. Aralıklı tekrarın uzun süreli bellekte tutulma olasılığı daha yüksektir. Başka bir söylemle. İşlemsel bellek girer. kavramlar. öğrenciler tekrar yolu ile ülkelerin başkentlerinin adlarını. aralıklı tekrar uzun süreli bellekten geri getirmeyi kolaylaştırmaktadır. Büyük. doğru ya da yanlış olduğuna karar verilebilecek bilginin en küçük parçasıdır. yeni ve beklenen bir uyaran daha çok dikkati çeker. herhangi bir değişikliğin farkına varmak.öğrenme Psikolojisi 64 birlikte ağ gibi birbirine bağlanarak bilginin depolandığını belirtir. İşlemsel bellek durum-etkinlik kuralları deposudur. Tekrar. Belli bir nesneye dikkat etmek (algıda seçidlik ve diğer algı kuralları devreye b. Aktarılmasında Belli bir işlemin nasıl yapıldığına ilişkin bilgilerin saklandığı bellek bölümüdür. Beklentiler bir olay ya da objeye hazır olmayı etkiler. ilişkiler ve işlemler setidir. ilişkiler setidir. geçmiş yaşantılan. a. Birey içten ve çevreden gelen uyarıcıların bir kısmına bilinçli olarak. İşlem ne denli çok yinelenirse o denli doğal tepkiye dönüşür. ancak oluştuktan sonra anımsanması çok kolaydır. bilginin uzun süreli belleğe geçişinde çocukların kullandığı ilk bellek stratejisidir. kendiliğinden aynmına varır. Dikkatin ilgili uyarıcıya yönelmesi iki şekilde gerçekleşir. kapasitesi ise gruplama yapılarak artırıiabilir. bireyin öznel bilgileri.
Bir başka söylemle doğal bağlantının varolmadığı durumlarda. Anlamlılık. 3. içerikle doğal olarak varolmayan ilişkileri kurarak kodlamaya yardımcı olurlar.Öğrenme Psikolojisl 65 örgütleme. Örnek. Birey. metni kendi cümleleriyle yorumlama. Bilgi işlem kuramının bilgisayarın işleyişine benzetilmesi. Örnek telefon numaralarının kolay hatırlanacak hale getirilmesi. 2. Örgütleme. Yapıda yer alan bir kavram hem genel açıklamaları hem de belirli örnekleri öğrenme ve anımsamada bireye yardımcı olur. Bu nedenle örgütlemedeki gibi mantıksal bir temeli olmayabilir. Örgütleme. uzun süreli bellekteki bir düşünce ve diğer düşünceler arasında mümkün olduğunca bağlantılar. Anlamlandırma Daha öznel yaşantılara dayanır. Yeni bilgi varolan şemaya eklenerek hem yeni bilgiye anlam verilir. bilişsel resimler içine kodlanır. Böylece var olan bilgilerle mümkün olduğu kadar çok bağlantılar oluşturulur. Kodlamanın etkili olması ise anlamlandırma ile olanaklıdır. öğrenme malzemesinin uyarıcıların birbiriyle bağdaştırılarak anlamsal veya kavramsal gruplandırmalannı yapmadır. tutarlı yapılar oluşturma gibi işlemler olup. Bilgiyi işleme kuramında en önemli süreç kodlamadır. ipuçları iki biçimde 1. Bellek Destekleyici İpuçları örgütleme ve eklemleme etkili kodlama stratejileridir. Ancak kodlamanın etkili olması gerekir. 4. Kavram haritası: Birbirine benzer özelliklere sahip olay düşünce ve nesnelere ilişkin bütünlük özelliği taşıyan bilgilerin uzun süreli belleğe yerleştirilmesi için en uygun yoldur. 3. B. böylece eklemleme yapılamayabilir. Eklemleme uzun süreli bellekte varolan şemaya yeni bilgi ilişkilendirildiğinde oluşur. 4382108 yerine 438 21 08 gibi. Ezber Sözel malzemenin ritmik hale getirilerek işitsel malzemeyle eşleştirilmesidir. öğrenen kişinin etkin olmasıdır. Örnek: a) b) Ağaçtan yapılmış maddeler (kağıt. Bilginin uzun süreli belleğe yerleştirilmesinde en etkili strateji olan eklemleme. Eklemleme. Sözel semboller kullanmada ise yeni bilgi ile daha anlamlı sözei yapılar arasında bağlar oluşturulur. 2. Ancak tüm bilgiler bu stratejileri kullanmaya uygun olmayabilir. Etkinlik. bölüm ya da başlıkların aşamalı bir ilişkiyi içermesidir. Eklemleme yeni materyalle daha tanıdık. kodlamaya yardım eden önemli bir süreçtir. Bellek destekleyici ipuçları. Örneğin. bir kitabın içeriğinin ilk sayfalarda verilmesi Bir okuma materyalini örgütleme. onun yerine uzun süreli belleğinde depolamak için bilgiyi düzenler ve yapılandırır. uzun süreli bellekte varolan bilgi ile kısa süreli bellekteki bilginin ilişkilendirilerek transfer edilmesidir. bilgi tek ya da yenidir. çağrışımlar oluşturarak bağlantı yaratırlar. bilinen materyal arasında ilişki kurma olarak tanımlanabilir. 4. bilgiyi bir sünger gibi içine çekmez. Bellek destekleyici sınıflandırılır. okuyucunun bölüm ve alt bölümlerini yeniden düzenlemesidir. Sözel sembollerdir. dolap) Plastikten yapılmış maddeler (klavye. Örgütlemenin bir başka özelliği de parça. Böyle durumlarda bilgiyi uzun süreli belleğe yerleştirmek için bellek destekleyici ipuçları kullanılır. Eklemleme. Bilginin anlamlılığını artırarak kodlama sürecini zenginleştirmede dört temel öğe vardır Bilginin anlamlandırılmasını artıran unsurlar I. Bilgiyi işleme kuramına göre. hem de mevcut şemanın anlamı artırılır. Örgütlemede kavram haritaları kullanılır. İmajlar kullanmak. Uzun süreli bellekte bulunan şemalara yeni gelen bilginin eklenmesi ve varolan şemanın yeniden düzenlenerek bağlanması öğrenme sürecinde önemlidir. Kodlama. torba) Kodlama Bilginin bellek sistemine yerleştirilmesidir. kendi öğrenme sorumluluğunu taşıyan etkin bir kişidir. Bellek destekleyici ipuçları. özet çıkarma. birey bilginin pasif bir alıcısı değil. A. soru oluşturup bunlara cevaplar hazırlama gibi yöntemlerle gerçekleştirilebilir. . ilişkiler kurmakla gerçekleşir. Anlamlandırma için görsel imgeler kullanma materyalin ana fikrini belirleme. Kodlama olmadan çevreden gelen bilginin çoğu geçici olarak depolanır. Düzenleme ya da bilgiyi gruplama. geniş ya da karmaşık bilgiler için öğrenme ve anımsamayı kolaylaştırıcı bir süreç olarak işlev görür. Örgütleme. Küçük parçalar bütün ile uyumludur ve birlikte büyük parçayı oluştururlar. bilgi birimleri arasında ilişkiyi ve anlamlandırmayı artırma sürecidir.Etkinlik. Örnek. İmajların kullanıldığı bellek destekleyici ipuçlarında bilgi.
Yeni oluşturma öğrenilen bilgi ile hikaye • • Askı sözcük. bir öğrenci yeni bir programlama dilini öğrenirken hesap makinelerinin nasıl çalıştığına ilişkin ön bilgiyi geri getirecektir. bireyin kayıtsız kaldığı durumların ise çabuk unutulduğu kabul edilir. çok sayıda ilişki kurulması. • • Baş harfler: Bilkauyansende Kafiye oluşturma: İsveç. Tanıdık olmayan bilgi tanıdık kelimelere benzetilir.Yeni yazı öğrenenin eski yazıyı unutması İleriye Ket Vurma Eski öğrenilenlerin yeni öğrenilenleri unutturmasına denir. zincirleme. Geri getirme uzun süreli bellekten. bireyde mevcut şemalarda ilişkilendirilmiş ise. Onun yanındaki dondurmacının dondurmalarını TATMAK ayrı bir zevktir. iyi örgütlenmesi onun geri getirilmesini kolaylaştıracaktır. Örnek: Türkiye' de araba kullanan birinin İngiltere'de araba kullanmayı öğrenmeyi zorlaştırması. Burada yapılan işlem tanımadık kelimeye karşılık tanıdık bir anahtar kelime kullanmaktır. önceki ya da sonraki öğrenmenin diğerini unutturmasıdır. Danimarka. Yani etkisi geçmişe de dönüktür. askı sözcük. iki-içi. Bireyin öğrenme ve öğrendiği şeyi anımsama isteği akılda tutmayı kolaylaştırır. Böyiece geri getirilip kullanılan varolan bilgi birimi öğrenileni etkileyebilir. Örnek: Beş duyu ilkokul çocuklarına öğretilirken aşağıdaki örnek kullanılabilir. Freud.Ne yaygara. anahtar sözcük olmak üzere dörde ayrılır. Geriye Ket Vurma Yeni öğrenilenlerin önceki öğrenilenleri unutturmasına denir. bilginin aranıp bulunarak etkin duruma getirilmesidir. Örnek. Bilgiyi korumada yetenekli öğrenciler. sık sık unutturmasıdır. Öğrenme hem sunulana hem de buna uyum sağlayan mevcut bilgiye bağlıdır. A. . Ancak bu neden acı veren yaşantıları unuturken. bir-kir. Lokalin üstündeki pet-shop'ta yavru köpeklere DOKUNARAK sevmeye izin verilmektedir. • Zincirleme. bilginin başlangıçta iyi eklemlenmesi. ortalama yetenekli ve düşük yetenekli öğrencilerden daha iyidirler. Hatırlamada tutumlar: Bireyin tutumu da anımsamada rol oynamaktadır. Örnek. Kasabın yanındaki lokalden güzel müzik DUYUKMAKTADIR. Penisilin. Şöyle ki. İyi bilinen bir mekan ile yeni öğrenilen bilgi eşleştirilir. Aşağıda açıklanacağı gibi ileriye ket vurma ile negatif transfer aynı anlama geliyor gibi görünse de biri unutma diğeri öğrenmeyle ilgilidir. bireylerin yeteneklerindeki ayrılıklardır. hentbolü bilenin basketbolü kolay öğrenebilmes Negatif transfer Önceden öğrenilmiş bilginin sonraki bilgilehn öğrenilmesini zorlaştırmasıdır. Hatırlanacak bilgi coğrafi yer veya mekansal bölme ile ilişkilendirilir.66 • öğrenme Psikolojisl İmajlar Kullanmak: Yerleşim. anımsama daha kolay olmaktadır. Ket Vurma Hatırlama ve unutma ile ilgilidir. Hatırlamada vetenekler : Anımsamada önemli bir etmen. Pozitif transfer önceden öğrenilmiş bilginin sonraki bilgileri öğrenmeyi kolaylaştırmasıdır. Türkiye'nin başkenti Ankara Geri Getirme Ve Unutma öğrenme sürecinde ön bilginin geri getirilmesi öğrenme düzeyini etkiler. Yani ileriye dönüktür. Çünkü yeni bilgiler ön bilgi ile ilişkilendirilirse anlamlı hale gelir.lki parmak daktilo bilenin 10 parmağı öğrenememesi • Okulun yanındaki çarşı GÖRMEYE değerdir. Ama yanındaki kasabın KOKUSU kötüdür. örnek. Sözel semboller: Öğrenilecek bilginin kendi içinde bir anlam oluşturmadır. örnek. Niyagara. acı yaşantıların az hatırlandığı. Örneğin. Öğrenme malzemesinin niteliğinden çok. Transfer (Aktarım) Önceki öğrenmenin şimdiki öğrenmeyi etkilemesi olayıdır. iyi olanları unutmadığımızı açıklamaktadır. Öğrenme malzemesinin YENİ öğrenmeyi kolylaştırması ya da zorlaştırmasıdır. Baş harfler ve kafiye oluşturma olarak iki gruptur. Norveç. bir öğrenme durumunda önceden öğrenilenlerin ya da yeni öğrenilenlerin öğrenmeyi bozmasıdır. Alışkanlık çatışması da denir. bazen kasıtlı olarak belli bilgi ya da yaşantıları unuttuğumuzu ya da bastırdığımızı söyler. Bu ayrılıklar öğrencilerin öğrenim başında öğrenme düzeyleri aynı olduğunda ortaya çıkar. Doğru kodlanmış bilgiler.Beni silin. Yerleşim. KET VURMA / TRANSFER Karışma: Karışma. Genellikle hoşnutluk duygusu uyandıranların iyi. üç-uç Anahtar sözcük.
İki işlevi vardır.Sürekli olarak önceki elektronik posta adresinin akla gelmesi nedeniyle yeni elektronik posta adresinin öğrenilmesinde güçlük çekilmesi. okulda öğrenilenlerin evde uygulanması gibi. Yavuz. Bu durum. Bir ev kadını alıştığından farklı özellikte bir fırında kek pişirdiğinde yanlış düğmelere basmış ve yanlış ısı ayarlamaları yapmıştır. Yürütücü kontrol sistemi bireyin kendi öğrenmesinin iki temel yönünü denetlemektedir. Bir öğrenci. Koşullu bilginin uygulanmasıdır. şarkı bitince şarkının sözlerini baştan sona kadar eksiksiz söyleyebildiğini hayretle fark eder. eklemleme. onu elde etmeyi amaçlaması gibi birey tarafından bilinçli olarak denetlenebilen durumlardır. aynı zamanda bilişsel güç ve zayıflıklarının da farkındadır. 139. Bilgiyi işleme ile ilgili tüm süreçlerdir. a. Bireylere öğrenme durumlarında öğrenip öğrenmediklerini sınamalarına yardımcı olur. 1. aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? (2004 KPSS-21) A) Geriye doğru ket vurma B) C) D) E) Olumlu transfer Kodlama Ileri doğru ket vurma Öğrenme . Suat'ın şarkının sözlerini eksiksiz söylemesi aşağıdaki kavramların hangisiyle açıklanabîlir? (2004 KPSS-18) A) B) C) D) E) Dış kaynaklı pekiştirme iç kaynaklı pekiştirme Hatırlama Bilinçaltı öğrenmenin tekrarlanması b. Bireyin nasıl öğrendiğinin farkındalılığıdır. düşünme biçiminin farkındadır. . Düşünme sürecini değerlendirme ve yönetmek'tir. düzenleme gibi. şematize etme. Eğer öğrenme gerçekleşmezse yürütücü biliş. 140. sözlerini tam olarak bilmediğini düşündüğü. Bir eğlence sırasında arkadaşlarının ısrarı üzerine. Güdüsel süreçlerle ilgilidir. Özetleme. Yürütücü bilişli bir öğrenci. Bu öğrenci fizik dersindeki çabalarında bir değişiklik yapmadığı halde. 2. nasıl çalışacağına karar verirken yalnızca materyali öğrenmeye odaklanmaz. Yürütücü Biliş Bireyin kendi biliş yapısı ve öğrenme özelliklerinin farkında olmasıdır. aşağıdakilerden hangisinde örnektir? (2001 KPSS-100) A) B) C) D) E) Zihinde canlandırma Bilişsel öğrenme Negatif transfer Olumlu aktarma Genelleme 67 Yavuz'un yeni TV'yi kullanmayı kısa sürede Öğrenmesi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır? (2004 KPSS-20) A) B) C) D) E) Uyancı kontrolü Alışkanlık Öğrenmenin aktarılması Algısal değişmezlik Uyarıcı genellemesi 138. onun bu dersteki başarısında da yükselme oluyor. bunun üzerine de yaptığı kek yanmıştır. Aşağıdakilerden hangisi ev kadının yeni fırında kek pişirmekte zorlanmasmın nedenidir? (2003 KPSS-78) 141. Sistem farklılığına rağmen yeni TV'yi kullanmayı eskisinden daha kısa sürede öğrenmiştir. Güdüsel süreçler bireyin bir şeyi elde etmeye niyet etmesi. Örneğin.Öğrenme Psikolojisİ 137. A) Olumsuz aktarma B) C) D) E) Olumsuz pekittirme Olumlu pekiştirme Sönme Genelleme Yürütücü kontrol Bireyin tüm biliş süreçlerini denetleyen sisteme verilen addır. Yürütücü biliş. son günlerin popüler bir türküsünü onlarla birlikte söyleyen Suat. Yürütücü biliş. matematik dersindeki öğrenme isteklerini tamamlayarak başarı düzeyini yükseltiyor. duruma uygun doğru süreçleri işe koşar. çalışma sistemi eski TV'sinden çok farklı olan yeni bir TV almıştır.
Tanıma. Bu modele göre öğrenmeyi etkileyen temel yapılar. hem de uzun süreli belleğe işlenebilir. zaman ve hareket göreli olarak algılanır. uzun süreli bellekteki bilgilerin hatırlanması için belli bir süre geçmesi gerekmektedir. renkler.öğrenmenın 68 izler. Bu süreç duyusal kayıt olarak adlandırılmaktadır. bireyin bilgiyi toplama. Uzun süreli bellek. Ancak. Bilgiyi işleme kuramındaki öğrenme bilgisayarın çalışmasına benzetilmektedir. Çevremizdeki uyarıcılardan hangisini seçeceğimiz dikkatimize bağlıdır. Düzenleyici tekrarda ise. Bu özelliğinden dolayı kısa süreli bellek. Bilgiyi işleme kuramına göre öğrenme. uzun süreli bellekte edilgen biçimde durur. Farklı uyarıcılar farklı fikirler olarak algılanırlar. Bilgiyi işleme sürecinin ilk aşaması duyusal kayıüır. algı ve dikkat. Bunlar tekrar ve gruplandırmadır. Bu yolla yeni gelen bilgiler birey için anlamlı hale gelir. 5-7 yaşlarından gelişmeye başlar ve okul yılları süresince gelişir. Çok yalın ve karmaşık uyarıcılardan çok. Her bireyin aldığı uyarımlan örgütleme biçimi farklıdır. Yürütücü biliş yeteneklerinde bireyler arası ayrılıklar. organik bir bozukluk olmadığı durumlarda. Bireyin beklenti ve ihtiyaçlan dikkati etkiler. diğerleri daha uzun zamanda hatırlanır. Uzun süreli belleğin kapasite sınırları belli değildir. duyu organları yoluyla sinirleri uyarır. örgütleme. Kısa süreli bellekte etkin olan bilgiler. bireyin sahip olduğu bazı yapılar ve bu yapılarla bağlantılı süreçler sonucunda gerçekleşir. Bu belleğin kapasitesi oldukça sınırlıdır. Bu aşamada çevredeki uyarıcı. Yürütücü biliş yetenekleri. Algıyı Etkileyen Faktörler 1. Bu nedenle örgütlü olmayan uyarıcılann hatırlanması ve anlaşılması güçtür. Bu nedenle duyusal kayıt. bilginin belleğe depolanma biçimine göre değişir. anlık bellek olarak da isimlendirilir. 2. Algıda Seçicilik ve Dikkat Organizma evreden gelen uyarıcıların bazılarını seçer. 3 4. biyolojik ve yaşantı farklılığı nedeniyle oluşmaktadır. Bu nedenle iki kişi aynı uyarıcıya baksalar da farklı şeyler görebilirler. 4. depolama ve hatırlama aşamalarıyla ilgilenir. iyi örgütlenmiş bilgiler çabuk hatırlanırken. 5. aynı biçimde tekrar edilerek hem kısa süreli bellekte korunabilir. Kısa süreli belleğin bilgiyi koruma süresi ise yaklaşık 20 saniyedir. öğrenilmiş ipuçları dikkat çeker. Bu nedenle kısa süreli bellekteki bilgiler anında hatırlanırken. bilgiyi kodlama. insanlar. Özet Bilgiyi işleme kuramı. kısa ve uzun süreli belleklerdir. çalışan bellek olarak da adlandırılır. yeni gelen bilgilerin eskilerle örgütlenerek saklandığı yerdir. Bilgilerin burada kalma süresi de çok uzundur. yeni bilgi eski bilgilerle ilişkilendirilerek tekrarlanır. Koruyucu tekrarda bilgiler hiçbir değişikliğe uğratılmadan. Kısa süreli bellek. yaklaşık bir saniye içinde silinir. Algı: Duyu organlarına gelen uyarımların anlamlı hale getirilmesi sürecine algı denir. Tüm duyu organlarının. orta derecede karmaşık uyarıcılar daha dikkat çekicidir. yeni gelen uyarıcıların özelliklerinin uzun süreli bellekteki bilgilerle karşılaştırılması eylemidir. Duyulara kaydolan bilgilerin hangilerinin kısa süreli belleğe transfer olacağını tanıma ve dikkat süreçleri belirler. Birbirine benzer uyarıcılar bir grup olarak algılanırlar. yürütücü biliş becerilerinin kazanılmasında öğretimin etkisi. olgunlaşmanın etkisinden daha fazladır. modeli. duyusal kayda geten bilgilerin davranışa dönüşmesini ya da uzun süreli belleğe kodlanmasını sağlar. duyusal kayıt yapma yeteneği vardır Duyusal kayda gelen bilgiler çok kısa zamanda. örgütleme. Zamanda ve mekanda birbirine yakın uyarıcılar bir bütün olarak algılanır. Birey çevresindeki obje. Bu sırada uyarıcının izi yaklaşık bir saniye duyuya kayıt olur. Yabancı ve farklı uyarıcılar dikkat çekicidir. Sesler. 3. Buna algıda seçicilik denir. olay ve fıkirleri anlamlı bir bütün haline getirmeye çalışır. Bireyler yürütücü biliş yetenekleri açısından ayrılırlar ve bu ayrılık gelişme sürecinde ortaya çıkar. Kısa süreli belleğe gelen bilgilerin uzun süreli belleğe depolanması genellikle iki süreçle sağlanmaktadır. Kısa süreli bellek sürekli çalışır. duyu organlarına gelen uyarımlara anlam vermek için. onları örgütlerler. öğrenmeyi etkileyen belli başlı süreçler ise tanıma. objelerin büyüklüğü. Algı görelidir. depolama ve hatırlamadır. 1. duyusal kayıt. Uzun süreli bellekteki bilgilerin hatırlanma süresi. . öğrenme gerçekleşip gerçekleşmediğini Psikolojisl sürekli 2.
Kavramlar ve ilkelerle ilgili şemalar bu bellekte yer alır. Öğretmenin bu sözü aşağıdaki görüşlerden hangisinin benimsediğini gösterir? (2001 KPSS81) A) Kalıcı bir öğrenme için düzenli çalışılması gerektiği B) Sınavlara son günlerde çalışan öğrenci çok zeki ise yüksek puan alabileceği olacağı C) Dere ilgisiz olan öğrencilerin mutlaka başarısız D) E) Öğrencinin bir daha gösteremeyeceği asla bu başarıyı Her ders için farklı bir çalışma tekniğinin kullanılabileceği 142. öğrenilen malzemenin hatırda tutulmasını zorlaştırır? (2001 KPSS-101) A) B) C) D) E) Anlamlı olması Sık kullanılması Karmaşık olması İlgi çekici olması Birden çok duyuya hitap etmesi 143. Dersinin sınavına son gün çalışıp başarılı olan bir öğrenciye öğretmeni bu başarıya çok sevinmemesi gerektiğini belirtmiştir. Bilişsel psikoloji ilkelerine göre. Dört aylık bir bebeğin sesli ve renkli bir oyuncağa gülmesi ve kollarını açması. aşağıdakilerden hangisi öğretmenin bu öğrenciler için uygulayabileceği yardım stratejilerinden biri değildir? (2001 KPSS-102) A) Dikkat dağılmasını önlemek için fiziksel çevrede düzenlemeler yapmak Bu öğrencilere. Bilgilerin kodlanması için de fazla bir çabaya ihtiyaç yoktur. Aşağıdakilerden hangisi. Bir lise öğrencisi. Öğretmenin bu öğrenciye yapabileceği en uygun yardım aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS80) A) Bundan sonraki sınavlarda daha dikkatli olması gerektiğini hatırlamak B) Sınav sorularını incelemesini istemek sınıftaki öğrencilerle 146. sınıftaki birkaç öğrencinin dikkatlerini yoğunlaştırmada güçlük çektiklerini gözlemiştir. İlköğretimin 4. bir süre sonra ise bu oyuncağa eskisi gibi heyecan belirtileri göstermemsi aşağıdaki süreçlerden hangisi ile açıklanabilir? (2001 KPSS-14) A) B) C) D) E) Alışkanlık kazanma Bireyselleştirme Özümseme Duyarlık kazanma Aigı azalması 145. yaşadığımız olayların depolandığı yerdir. Anısal bellek anlamlı belleğe göre daha güçlüdür. kimya dersinden sürekli olarak beklendiğinin çok altında not almaktadır. kendilerini gözleme ve denetleme tekniklerini öğretmek ihtiyaçlarını C) Sınav sorularını yanıtlarken nerelerde hata yaptığını kendisiyle birlikte incelemek D) Diğer öğrencilerin de beklentilerinin altında not aldığını söyleyerek öğrenciyi rahatlatması Başarısız oluğu konularda özel öğretmenlerden ders almasını önermek 144. Anısal bellek ise. bu durumları nedeniyle bazı konuları öğrenemeyeceklerini söylemek Derste öğrenilmesi gereken önemli bilgileri daha açık bir biçimde vurgulamak Dikkat dağınıklığı ile baş edebilmeleri için bu öğrencilere. sınıfında görev yapan bir öğretmen.Öğrenme Psikolojisl 69 Uzun süreli belleğe depolanan bilgilerin türü ve örg ü t l e n i ş b i ç i m i n e g ö r e ü ç t ü r l ü b ellek tanımlanmaktadır: Anlamsal bellek bilginin anlamlı hale gelmesini sağlar. Insanlar katıldıkları bir düğünle ilgili her türlü ayrıntıyı bir bütün olarak hatırlarlar. Bu tür bilgilerin saklandığı yer anısal bellek olarak tanımlanmaktadır. E) B) C) D) E) Dersi işlerken öğrencilerin karşılayacak önlemler almak BİLİŞSEL ÖĞRENME TÜRLERİ Bilişsel öğrenmeler düşünme ve kavrama sistemlerinde meydana gelen ve semboller kullanılarak . Bu bellekte birbiriyle ilintili bilgiler bir araya gelerek önermeler ağını oluşturur. öğrenci öğretmenine kesinlikle doğru yaptığını yinelemektedir.
Problem Çözmeyi Öğrenme Bilişsel öğrenmenin en üst düzeyidir. okul vb. hayvan. gün. "Türkiye'nin başkenti Ankara'dır". Aşağıdakilerden hangisi. Aşağıdakilerden hangisi seziş yoluyla öğrenmenin özelliklerinden biri değildir? (2002 KPSS-95) A) öğrenilenlerin unutulması oldukça zordur B) Öğrenmenin gerçekleşmesinde ip uçları' yararlı olmaktadır C) öğrenilenler her türlü duruma uyarlanabilir D) Öğrenilenlerin birdenbire ortaya çıktığı görülür E) öğrenme organizmanın hazır olduğu bir anda ortaya çıkar 148. Kavramların somut ve görsel anlamda öğrenilmesini sağlar. çarpım tablosu vb. . Seziş yoluyla öğrenme organizmanın içinde butunduğu duruma ya da probleme özgü olarak ortaya çıkar. problem hakkında ön bilgilerin eksik olduğu durumlarda kullanılır. Yaratıcı düşünceyi kullanarak probtem çözme: Bilişsel yeteneğin imgesel (hayal gücü) ve sezgisel boyutlarını içine alan ve çok yönlü düşünme biçimleri olarak ifade edilen yaratıcı düşünme . Sonuca götüren (pekiştirilen) davranışlar öğrenilir. böcek. Kavram Haritaları (Ağı) Kullanmak: Kavramın ilişki içerisinde otduğu diğer kavramlarla anlamlı bağlantılar kurularak bir şemada gösterilmesidir. bitki. dağ. Kavram Öğrenme Birbirine benzer özelliklere sahip olay. İlke (Kural) Öğrenme İki ya da daha fazla kavram arasındaki ilişkiyi belirten ifadelere ilke (kural) denir. ırmak şehir isimleridir. Hazır modeller yoluyla problem çözme: Birey belli bir problemin çözümünü öğrendikten sonra benzer durumlarda da aynı yolu kullanarak problemi çözer. örnek-zıt örnek 70 Deneme-Yanılma yoluyla problem çözme: (Thorndike. sahip olduğu bilişsel yapılar. problem merkezli öğrenmenin özelliklerinden biri degildir? (2001 KPSS-105) Problem Çözmeye İlişkin Yaklaşımlar. Kavrama yoluyla problem çözme: (Köhler. birdenbire. ilke öğrenme. Kavramların öğretiminde kullanılan teknikler şunlardır. Basitten karmaşığa. düşünce ve nesnelere isim vererek gruplandırma yapmaktır. 4. kritik özellikleri b. bireye alışılmışın ve var olanın dışında yeni yollar arayarak probleme çözüm üretmeyi sağlar. b. Birey buna çözüm arayarak bilgi ve becerisini kullanır ve geliştirir. Örnek: Boşluğa bırakılan nesneler yerçekiminin etkisiyle yere düşer. kavram öğrenme. f. Gestalt) Birey. a. davranışçı yaklaşım) Birey problem durumu karşısında (uyarıcı) çeşitli davranışlar sergiler. d. Sözel Bilgileri Öğrenme Herkesin ezbere bildiği ay. Bilşsel öğrenme ürünleri. Problem. 2. örnekleri. Problemin hissedilmesi Problemi tanımlama ve bilgi toplama Çözüm yolları üretme (hipotez) Çözüm önerilerini test etme Uygulama üzerinde çalışma Sonuca ulaşma ve problemi çözme 147. Örnek. geçmiş yaşantılar ile edindiği tecrübelerden faydalanarak aniden. c. e. İlkeler doğada ve toplumdaki genel ya da özel belirli düzenliliklerin anlatımıdır. a. örnek olmayanları. Anlamlı bilgilerin olmadığı. zihinsel olarak problemi çözer. Olay ve eleman arasındaki ilişkidir. John Dewey Problem çözmenin aşamalarını aşağıdaki gibi sıralamıştır. Kavram öğretiminin İlkeleri: Somuttan soyuta. Birbirini takip eden olguların oluşturduğu bilgilerdir. Haftanın günleri. Öğrenilenler her duruma uyarlanamaz. tanımı. 3. trafik. sözel bilgiler. bireyin karşılaştığı güçlüktür. Diğerleri söner. bilinenden bilinmeyene. Kavram analizi yapmak: Adı. problem çözmeyi öğrenme olarak basitten karmaşığa doğru gelişen bir süreç izler. Birey daha önce öğrendiği çözüm yollarını uzun süreli belleğinde örgütler ve benzer durumla karşılaştığında aynı çözümü uygular. Sözel Zincirleri Öğrenme. c. 1. Basit olguları öğrenme.öğrenme Psikolojisl gerçekleşen öğrenmelerdir.
üsteleme. ardışıklık. görüntüler. bilincin. Insan beyninin yapısı ve işlevleri üzerinde durmuştur. iradenin merkezidir. a. hayal kurma. bilinçli davranışlar. 2. problemin çözümü için sorumluluk alması B) öğretmenin değişik çözüm yollarını öğrencilerine sunması C) Düşünme süreçlerinin kullanılması için fırsatlar sağlaması D) Çözüm için belli bir formül ya da kalıbın olmaması E) öğrencilerin bilgi toplamada etkin olarak rol alması . Duyu organlarından gelen uyarıcıları anlamlaştırır ve duygu haline getirir. öğrenme. Sol beyin parça bilgileri. analiz. Beynin nasıl öğrendiğinin farkında olunmadan yapılan eğitim rastgele ve amaçsız bir eğitimdir. düşünme beste yapma gibi karmaşık duygusal ve bilişsel davramşlar da beyin işlevinin birer ürünüdür. b. soluk alma. bütüncü artistik bilgiyi işlemek için uygundur. Hiçbir beyin diğerine benzemez Bu yaklaşıma göre en iyi öğrenme gerçek problemleri çözerek gerçekleşir. tehditle kilitlenir 12. Bu kurama göre öğrenmede beyinde olan kimyasal değişikliklerdir. Her iki beyin her etkinlikte yer alır. Her yarım küre de 2 lob'dan oluşur. Beyindeki uyarılmaların sonunda beyinde olan kimyasal değişiklikleri yakından inceleyerek kuramını geliştirmiştir. Oksipital lob merkezidir. Konuşma merkezidir. sağ beyin bütün bilgileri organize eder. Çağdaş nörobiyolojiye göre davranışın beyin işlevinin bir yansıması olduğu görüşü hakimdir. sözel. biünçlilik ve kişilik bütünlüğü vb. hatırlama. Öğrencilerin etkin katılımı şarttır. mantık . Görme ve ışık Beynin görevleri Beyin zekanın. Algılama. Sağ Beyin Vücudun sol yanını kontrol eder. renkler. 7.Dikkat etkilidir. algının. matematik. Ayrıca istemli ve istemsiz motor hareketlerin yapılmasını sağlar. Ezberleyerek öğrenme: Olgu ve becenlerle ilgilenir. mantıksal bilgiyi işlemek için daha uygundur. 4. İşitmeyi sağlar. Temporal lob (Şakak lobu): Şakaklar hizasındadır. Konuşma ve düşünme gibi karışık olayları idare eder. Öğrenme kasıtlı ve kasıtsız süreçlerden oluşur İki tür bellek vardır. . Öğrenme zihni zorlayan etkinliklerle artar. Duyuları birleştirip. heyecan. Bunlar. gibi fonksiyonları yerine getirir Nörobilim ve bilişsel yaklaşımla bağlantılı bir öğrenme yaklaşımıdır. Frontal Lob (alın lobu): Alnımızın arka bölümüdür. Öğrenme hem doğrudan odaklanılan hem de yan uyancılardan algılanan bilgileri içerir. 1. Olgular ve beceriler uzaysal bellekte depolandığında daha iyi öğrenilir. uzaysal. Sol beyin Vücudun sağ yanını kontrol eder. Beyin temelli öğrenmenin 12 ilkesi vardır. bütünleştirme görevini üstlenir. 9. gülümseme gibi basit motor devinimler beyin işlevinin birer ürünü ise duygulanım. bütünü görme. öğrenme. dikkat çekici. Ritm. Parietal lob (Çeper lob): merkezidir. sayılar. yazma. üç boyutlu düşünme. 3. 11. sentez. 8. (Ense lobu): Duyu ve hareket 6. Bu görüşe göre duygusal-zihinsel süreçler beynin bir dizi işlevinin ürünüdür. şekiller. matematiksel. Beyin paralel işlemcidir Öğrenme fizyolojik bir olaydır Beyin kendisine ulaşan vehlere anlam yüklemeye çalıştr Anlam yükleme örüntüleme yotuyla olur. algısal . 1. Beynin iki yarı küresi sinirsel bir bağ aracılığı ile iletişim kurmakta herhangi bir öğrenmeye iki yarı küre de katkıda bulunmaktadır. müzik. düşünme. Nasıl ki yürüme. sıniflandırma) Duygular örüntülemede önemli rol oynar Beyin parçaları ve bütünü aynı anda algılar. Uzamsal bellek: Günlük yaşantılarla ilgilenir. zarı) İnsan davranışlarını kontrol eder. 2.öğrenme Psikolojisİ 71 A) Öğrencilerin. 3. 5. Beyin iki yarım küreden meydana gelmiştir. NÖRO-FİZYOLOJİK KURAM (BEYİN TEMELLİ ÖĞRENME) İnsan öğrenmeierini beyin fonksiyonları ile ele almıştır. 4. Sözcükler. Kuram ile ilgili olarak Hebb ilgilenmiştir. (Örgütleme. Korteks (Beyin kabuğu. konuşma. 10.
güç olarak ortaya çıkmıştır. danışma sürecinin iki eşit insan ilişkisi içinde ( "bensen" ilişkisi). örneğin.b. başkalarının kendini nasıl algıladığına bağlt olması durumudur. bireyselliğe. 1. Bu yaklaşıma göre öğretimde öğrenci biriciktir. Bu kuramda insani değerler öğretilmeli ve bu. Rogers'ın kuramının temel ilkeleri. Rogers'ın önemli kavramları. kişiliği. Eğitimle ilgili olarak daha çok Rogers'ın yaparak yaşayarak öğrenirler. a. Değerlendirme çok önemlidir. Gestalt yaklaşımdan yarartanan ve bireyi merkeze alan bir yaklaşımdır. benlik. kararlılık gibi kavramlardır. Rogers. Danışan merkezli terapi Yönlendirici olmayan psikolojik danışma yaklaşımıdır. insancıl yaklaşım iki temel ilkeyi savunur. değerleri. . Rogers'a göre insan doğuştan iyidir. Bu yaklaşıma göre insan değerlidir. Benlik. Akıl verme yoktur. Bu açıdan insancıl yaklaşım varoluşçudur. İnsanın kendini gerçekleştirmesi için fırsat verilmelidir. c. onu kendisi yapan şeydir. Fenomenoloji Dış dünyanın ne olduğundan çok bireyin ona nasıl bir anlam yüklediğidir. değer verilen ortamlarda öğretilmelidir. 2. Değerlendirme beynin ihtiyaç duyduğu dönütü sağlar. onun gelişimini öne alan. Öğrenciyi merkeze alan. Öğrencinin biricikliği: Öğrenci önemlidir. empati ve dürüstlük olmalıdır. kendini gerçekleştirme. işbirliğine dayalı öğrenmede yüz yüze iletişim ve kazan-kazan prensibi vardır. çevreyle etkileşim sonucunda oluşur. hoşgörülü. saydamlık. saydamlık. Bu yaklaşıma göre güvenli bir sınıf ortamında saygı. *İnsancıl yaklaşım bireyselliği savunmasına karşın işbirliğine de önem verir. Gestalt yaklaşımın ilkelerinden yararlanmışlardır. saygı. Öğretmenin özerkliği: Öğretmen sınıfta daha önceden verilen kararların uygulayıcısı olmamalıdır. Önemli olan dünyanın başkalarına nasıl göründüğü değil. Olumlu bir potansiyele sahiptir. Bireyin davranışını anlamak için onun iç referans noktasını bilmek gerekir (Fenomenolojik alanı nedir? v. öğrenciye saygı gösteren. kişisel eylemleri belirleme hakkına önemi vurgulayan felsefı akımdır. Amaç. İnsancıllık (hümanizm) Temelde insana. empati. "yansıtmacı". Davranışların çoğu bireyin benlik kavramıyla tutarlıdır. neyin nasıl bir ortamda öğrenilmesi gerektiğinin üzerinde durur. insan olmanın değerine. Benlik tasarımı Bireyin olmak istediği benliktir. özgür ortamlarda eğitmeliyiz. Ayna Teorisi Bireyin kendini algılayışı. "yönlendirici olmayan" birterapi yaklaşımıdır. Danışma ve terapide danışan ya da terapi yardımı alan kişinin bir birey olarak kişiliği. göz önünde bulundurularak. ideal benliktir. empati. koşulsuz kabul. Insancı yaklaşımın önemli kavramları. Benlik Bir kimsenin öz varlığı. İnsan yaşamı boyunca kendini gerçekleştirmeye yönelik etkinliklerde bulunması gerekir. güdü. İnsancıl kuramlar. danışanın farkındalılığını artırmaktır. fenomenoloji (içe bakış). yaşam felsefesi v. Temelde iki unsur önemlidir: 1-Öğrenci biriciktir 2-Öğretmen özerktir. ilişkinin şimdi ve buradalığı. Diğer kuramlardaki gibi katı ilkelerden çok belli bazı temel ilkeler konusunda anlaşmış bilim adamlannın görüşlerinden oluşmaktadır. düşünceleri yaygınlaşmıştır.)b. dürüstlük. tutarlılık. kötü sözler söylenilmemelidir. Özben bireyin gerçek benliğidir.öğrenme Psikolojisl insancıl yaklaşımı ilk ortaya atan kişi Yapılandırmacı yaklaşımda olduğu gibi öğrenciler maslov'dur. tutarlılık ilkelerinin önem kazandığı terapidir. Maslow. insancıl yaklaşıma göre özellikle davranışçı yaklaşım insanı ihmal etmektedir. Bu nedenle çocuklara kötü davranılmamalı. Davranışçı ve bilişsel yaklaşımdan sonra 3. Eğitimin merkezinde öğretilmesi gereken davranış değil öğrenci bulunmaktadır. 72 İNSANCIL (HÜMANİST) KURAMLAR Öğrenmenin nasıl olduğunun değil. bireye nasıl göründüğüdür. Rogers'ın eğitimle ilgili görüşleri. saygı.b. ve Combs başta gelen temsilcilerindendir.
Yüz yüze bir yöntemdir. 1970'lerde popülerlik kazanmıştır. • Kendini Gerçekleştirme Rogers'ın önemli kavramlarmdan biridir. Yani kişinin dünyayı nasıl gördüğünü hatta nasıl algılayıp yorumladığını dikkate almak gerekir. dürüst kişiler arası iletişim. yaratıcılık ve katılım vurgulanır. b-Öğretmenlerin sınıfta yapabilecekleri etkinlikler ve ders programları geliştirilmiştir. 4-6 kişilik gruplar oluşturulur. Bireysel sorumluluğa önem verilir. Okul. 2. însancıl yaklaşımla öğrenmede sınıfta uygulanacak önemli noktalar: • İnsancıl yaklaşımm ilkeleri 1. Bireyin gelişimi için etkili insan ilişkileri. • Organizmanm benimsediği davranış biçimlerinin çoğu benlik kavramıyla tutarlıdır. 6. • • • • 4. birilerinden daha iyi olmak değil birileriyle daha iyi yapmaktır. Bu algılar doğrudan ya da dolaylı yaşantılar sonucunda gelişir. sürdürmek. Yeterlik ve olgunluğu artırmaya yönelik bir yöneliş sürecidir. rol oynamaya yer verilir. Açık ve içten iletişim önemli değildir. Benlik duygusu ve duyguların geliştirilmesine önem verilir. Açık ve içten iletişim kurulur. Aynı öğretmeni bazı öğrencilerin sevip. Bu gruplara genellikle "bilgi/öğrenme çemberleri adı verilir. Öğretmen stilleri yaklaşımı: Öğrencilerin öğrenme stilleri belirlenir. Benlik duygusu ve duyguların geliştirilmesi önemli değildir. Öğretmen belli değerleri öğrencilere kabul ettirmeye çalışmaz. 3. Öğrenciler ortak bir amaca ulaşmak için birükte çalışırlar. • 7. • Davranışı anlamanm en iyi noktası bireyin iç referans noktasıdır. . • Benlik Çevreyle etkileşim sonucunda kişinin geliştirdiği ben algıları ve bu algılara bağlı değerlerdir. 8. Deger açıklama yaklaşımı: Öğrencilerin değerlerinin farkına varmalarını sağlamaktır. 2. Eğitimde benlik duygusu ve bireysel kimliğin gelişimi önemlidir. İşbirliğine dayalı öğrenme: Öğrencilerin grup içinde ancak yarışmacı değil işbiriikçi bir ortamda öğrenmelerini öngörmektedir. Her düşünceye saygı göstermek esastır. öğrencilerin öğrenme stillerine uygun ortamlar sağlamaya çalışır. Geleneksel yaklaşımla bağdaştırılabilecek ve onun içinde uygulanabilecek biryaklaşımdır. bilgilerden daha çok önem verilir. Bireysel kimliği öne çıkarmaz. Değerlerin açıklığa kavuşturulması önemli değildir. Kişin potansiyellerini ortaya çıkarması demektir. İnsancıl sınıf yaklaşımları 1. yapıcı çatışma çözümleri gibi konular yapılmalı ve öğretilmelidir. Gruplar birbirleriyle yarışırlar. Öğrencilerin biricikliği önemli değildir. diğerlerinin sevmemesi gibi Organizmanın temel bir hedefi ve amacı vardır. Yaşayan organizmayı gerçekleştirmek. 3. c-Amaç öğrencilerin değerlerinin farkına varmalarını sağlamaktır. Birlikte çalışmanın esası. öğrencilerin bireysel kimlikleri ön plana çıkartılır. Tam işlevli kişi anlamına gelir. Geleneksel Eğitim Anlayışının İlkeleri: • Yalnızca akademik başarı için mücadele eder. Düşünce ve duygulara. 9. geliştirmek. Bireysel çalışma olanakları sağlanır. Teme! kazanç işbirliği ve grupla çalışma becerilerinin kazanılmasıdır. oyunlara. Eğitim anlayışı öğrenci merkezlidir. d-öğrenciye saygı göstermek esastır.öğrenme Psikolojisİ 73 • • Her birey sürekli değişen yaşantı dünyasının merkezidir Organizma yaşadığı ve algıladığı şekliyle bir alana "fenomenolojik alana" tepkide bulunur. Çevreyle etkileşimin bir sonucu olarak benlik yapısı oluşur. Grup etkinliklerine. e-Öğretmen kolaylaştırıcı rolündedir. Değer ve ilgiler belirlenir. Öğretmen kolaylaştırıcıdır. Bireysel değerler kabul edilir ve geliştirilir. 5.
Sosyal öğrenme yaklaşımına göre güdülenmeyi etkileyen üç ana etken vardır. Güdülemek insan ya da hayvanlardaki belli güdüleri harekete geçirerek canlıyı eyleme itmektir. 7. 6. öğrenciye zorla bir şey Varolan durumu sürekli geliştirmek önemli. İnsancı sınıf ortamının özellikleri. bilişsel yaklaşımların özelliklerini içerir ve yeni boyutlar ekler. 1. • Rahat ve işbirliği olan • Öğretimin temeli öğrendlerin ilgileri. Dışsal güdülemeye dayalı bir yaklaşımdır. İnsancıl yaklaşım güdülenmeyi. ihtiyacın hissedilmesi Edilgen öğrenme değil etkin öğrenme B. korumak değil (korumaya karşı değişme) öğrencinin uyması değil özgür olması (uymaya Güdülerin döngüsel olma özelliği vardır. örnek. Beklenen sonuçlar olumlu ise ve yapılacak iş yarar sağlayacaksa güdülenme gerçekleşir. insanların büyüme ve gelişmelerine neden olan etkin bir iç güdü olarak görmektedir. İçten gelen gerilimdir. gücünü ve öncelik sırasını belirleyen iç ve dış dürtünün etkisi ile eyleme geçmektir. 5. sabah okula gitmek istemeyen müdür örneği Sosyal öğrenme yaklaşımı: Davranışçı. 3. 4. ne hissettiği engelleyemeyeceği kadar güçlü isteğe verilen isimdir. sınıf Dürtü ortamıdır. Fizyolojik ya da psikolojik olabilir. Bireyin geçmiş yaşantılarına dayalı olarak veya başka kişilerin yaşantılarını gözleyerek bir işin sonucunu tahmin eder. Motivasyon Bireyin öğrenmeye istekli hale getirilmesidir. harekete geçmek için duyulan ve bireyin Dış dünyaya verilen tepki değil." İfadesi bu yaklaşımın güdülemeye bakış açısını yansıtmaktadır. Güdülenme öğretmenin öğrenciye veya sınıfta dışsal olarak yaptığı bir şey değildir. Güdülenme Bireyin işinin yönünü. örnek. (tepkiye karşı duygu) Birey toplum adına yok olmamalı (topluma karşı öğrenmenin gerçekleşmesi için öğrencilerin birey) güdülenmiş olmaları gerekir. yararları ve hedefleridir • Amaç ve hedefleri belirlemelerine yardım etmektir • Güvenli bir sınıf ortamı oluşturularak öğrencilerin bireysel farklılıklarına uygun öğretim yoları kullanılır Çağrılı Öğretim (Purkey) Çağrılı öğretmenlerin 7 özelliği aşağıdaki gibidir. Kimse asla motivasyonsuz değildir. Ihtiyacın giderilmesi (rahatlama) gelişim Kabul etmeye karşı araştırma Güdüler nasıl kazanılmaktadır? Statükoya karşı değişim Davranışçı yaklaşım: Şartlanma ve modelden öğrenme yollarıyla öğrenilmektedir. gelişme ve yeni tecrübeleri entegre etmek için halihazırda var olan pozitif bir eğilimi beslemektir. Dış dünyanın ne olduğu değil bireyin ne anlam yüklediği (olguya karşı anlam) İtki (tepi) Bir iş yapmak. Her öğrenciye ulaşma (isimlerini öğrenme) 2.74 • • • • • • • • • • öğrenme Psikolojisl Içerikten çok öğrenme yöntemi ve etkinlikleri. Bireyin belli bir işi başaracak yeteneğe sahip olduğu ile ilgili algısıdır. Dikkatle dinleme öğrencilere karşı gerçekçi olma Kendine karşı gerçekçi olma lyi bir disipün sağlama Reddedilmeyle başa çıkma (öğrencilerin tepki vermelerini kişisel olarak algılamama) Kendini düşünme) çağırma (Kendisi hakkında olumlu GÜDÜ Organizmayı harekete geçiren durumdur. Davranışlar. öğretmek zordur. özyeterlik. Bazen insanlar bizim onlann yapmasını tercih ettiğimiz şey için güdülenmemiş olabilirler. Güdüleyici Eyleme geçirici ya da yönlendirici unsurlardır. karşı özgürlük) A. a) Bireyin amacına ulaşma beklentisi b) Amacın birey için değeri c) Bireyin yapılacak işe yönelik tepkisi Birey ilk iki maddeye olumlu cevaplar veriyorsa özyeterlik duygusu gelişecektir. çevresel değişkenler ve kişisel ö<elliklerin etkileşimi sonucu ortaya çıkar. Ancak onların tamamen motivasyonsuz olduğunu söylemek doğru değildir. . Bilinçli veya bilinçsiz davranışa yön veren harekete geçiren güç anlamında kullanılmaktadır. İnsancıl Yaklaşım: "Aslında bütün insanlar güdülenmiştir. Ihtiyacı gidermeye yönelik davranış Başkalarının düşüncelerini almaya karşı kişisel C. Güdülenmede pekiştireç önemli etkendir. Aksine büyüme.
klinrk gözlemlerine dayanarak ihtiyaçları bir sıraya koymuştur. a. ihtiyaç) söz konusudur. a.su. • • Maslovv.düzen ve güzellik Kendini Gerçekleştirme: Potansiyelin ortaya çıkması 75 c. Dışsal güdü dışarıdan gelen ödül. GÜDÜLEME 1-İçsel Güdülenme: Birey "doyum" elde etmek için bir işi başarmak istiyorsa bu içsel güdülenmedir. f. somut. Bir ait düzeydeki ihtiyaç giderilince. Davranışçı yaklaşımda dışsal etkenler önemli görülürken. baskı. yeterli olma.Öğrenme Psikolojisl Ellerimizin donmasını beklemeden eldivenlerimizi giyeriz. Bütün öğrencilerdeki içsel ihtiyaçlar farklıdır. Örnek. g. İhtiyaçların hiyerarşik sıralamasını aşağıdaki gibidir. davranışlar. Maslow. güdülenmenin temelinde ihtiyaçlar vardır.Amaçlar (Derslerle ilgili amaçları) Maslovv Maslow'a göre. d. çevre ve diğer kişisel etkenlerin etkifeşimi sonucunda ortaya çıkmaktadır. Neden bazı öğrenciler notlarım etkilemeyeceğini bildikleri halde bazı etkiniiklerle ilgilenirler. için kendinden bir öncekinin en azından biraz doyurulması gerekir. basit ya da karmaşık Olabilir) c. Örneğin. Bir üst sıradaki ihtiyacın ortaya çıkabilmesi. güdüleri birincil ve ikincil güdüler olmak üzere ikiye ayırmaktadır. başkalarınca Benimsenme. açlığının ya da uykusuzluğunun farkında olmayabilir. 2-Dışsal Güdülenme: Bireyin güdülenmesi dışsal etkilerle. başarı güdüsü. Kişisel etkenler. Yemek yemesi yemeği sevdiğinden değil. hiç geribildirim almamaya tercih ederler. rica gibi etkilerle ortaya çıkar. tanınma Bilişsel İhtiyaçlar: Bilme . tehlikeden uzak hissetmek Ait olma ve sevgi ihtiyacı: Başkalarıyla ilişki kurma. Organizmanın açlık.Uyarılma (genel uyarılmışlık hali) b. Bir üst ihtiyaç bir alt sıradaki ihtiyaç için feda edüebilir. ceza. merak. oksijen uyku. kabul edilme ve bir yere ait olma Takdir edilme ihtiyacı: Başarıya ulaşma. Maslovv'a göre o anda en çok ihtiyaç duyulan güdü en baskın olandır. matematiğe ilgi duyan bir çocuk ona "yap" demeden kendisi istediği için matematik çalışıyorsa içsel olarak güdülenmiş demektir. içsel güdülerde kişinin içinden gelen etkiler (ilgi. e.inançlar d. annesinin "yemeğini yemezsen oyun oynayamazsın" demesi üzerine yemeğini yemeye başlayan çocuk dışsal olarak güdülenmiştir. Bireyin daha çok sosyal çevrede edindiği güdülerdir. Ancak bir üst sıradaki ihtiyaç için bir alt sıradaki temel ihtiyaç feda edilemez. oyun oynamak için yemeği araç olarak kullanmasıdır.anlama ve keşfetme Estetik ihtiyaç: Simetri. bir üst düzeydeki ihtiyacı giderici güdü önem kazanacaktır. b. Çünkü amaçlarını gerçekleştirme gibi içsel ihtiyaç onu etkilemektedir. bilişsel yaklaşımda ise içsel etkenler önemlidir. • • • • Başlangıçta başarısız olmalarına rağmen neden bazı öğrenciler problem çözmeye devam eder. Fizyolojik ihtiyaçlar: Yiyecek . Güdülenmeyi etkileyen kişisel etkenler. öğrenci için özendirici hedefler seçilerek ya da pekiştireçler kullanılarak geliştirilirse bu durumda güdüleme dışsaldır. Bilişsel Yaklaşım: Var olan düzeni ve dünya işlerini anlama ve denge kurabilme ihtiyacından dolayı güdüleniriz.susuzluk gibi hayati ihtiyaçlarından kaynaklanır ve fizyolojik dürtüler olarak adlandırılır. Güvenlik ihtiyacı: Kendine güven ve emniyet içinde.İhtiyaçlar (Soyut. Bazı öğrenciler neden derslerin önemsiz yerleriyle ilgilenirler Neden öğrenciler olumsuz geribildirim almayı. Hoşlandığı bir dersin sınavına çalışan bir öğrenci yorgunluğunun. • İhtiyaçlar evrenseldir • İhtiyaçlar hiyerarşik bir sıra izler. İkincil güdüler Edinilen/kazanılan güdüler): Yaşamsal önemi olmayan ama organizmayı davranışa yönlendiren durumlardır. Güdülenme biliş. Birincil güdüler (Doğuştan gelen güdüler): Organizmanın yaşamını sürdürmesi rçin gerekli olan ve doğuştan getirilen güdülerdir. Örneğin. cinsellik .
güvenlikte olma . sıcak (2003 KPSS-52) davranma) A) Bir öğrencinin annesinin azarlamaması için ders çalışması 2. birkaç öğrencinin bu ödevi başkalarına yaptırdığını fark eder.güvenlikte olma . güven verici.beslenme .statü kazanma sevme ve sevilme . kendinin yapmadığını ortaya Çıkarması . 2000) Aşağıdaki hangisi içten güdülenme örneğidir? 1. önem vermesi nedeni i!e değişik alanlarda kitap Katılım sağlanmalıdır.kendini gerçekleştirir C) Beslenme .statü kazanma .kendini gerçekleştirme beslenme .statü kazanma . Öğrencilerin kendi öğrenmelerini kendilerinin sağlamasını amaç edinir. Bu öğretmenin. öğrencilerinin ruh sağlığını bozmadan yapacağı en doğru davranış aşağıdakilerden hangisidir? 2002 KPSS-106) E) Kendini gerçekleştirme .sevme ve sevilme .statü kazama .öğrenme Psikolojisl Öğrenme odaklı sınıf modeli (Eggen ve Kauchak) 151. okuması D) Bir çocuğun annesinin kendisine vermesi için ıspanak yemeğini yemesi 149. olan 3 faktör vardır. Bu nedenle kandi öğrenmesini sağlayacak öğrenci öğreneceği konuya çeşitli yöntemler kullanarak dikkatini toplamalıdır Anahtar sözcüklerin ya da temel fikirlerin altını çizme Öğrencinin öğrenme hedefine sahip olması (hedeften haberdar olmalıdır) Metnin kenarına not almak A) Ödevlerini başkalarına yaptıran öğrencileri cezalandırması puan vermesi B) ödevlerinin yetersiz olduğunu söyleyerek düşük C) ödevlerini başkalarına yaptıranlara yeni ödevler vererek yeni ödevleri değerlendirmesi a.sevme ve sevilme A) Derste konuların hangi sırayla işleneceğini söyleme durması B) Ders anlatırken tüm sınıfı görebilecek şekilde C) Konuyu anlattıktan sonra öğrencilere özet yaptırması D) E) Konuyla ilgili bol bol alıştırma yaptırması Derste öğrenilecek bilgilerden yararlanacaklarını anlatması nasıl B) Güvenlikte olma . Maslovv'un ihtiyaçlar hiyerarşisini dikkate alarak hangi seçenekte doğru bir sıralama yapılmıştır? (2004 KPSS-9) A) Güvenlikte olma . Bir öğretmenin öğrencilerini güdülemesinin en etkili yolu aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS-101) çikolata 76 E) Bir öğrencinin Türkçe öğretmeninin önerdiği bir kitabı okuması 152. coşku. (Bacanlı. öğrenmeyi etkileyen etmenlerden olan güdülenme. D) ödevlerini başkalarına yaptırmanın büyük bir suç olduğunu anlatması E) ödevleri tahtada yaptırarak öğrencileric. DİKKAT STRATEJİLERİ Öğrenci etkinliklerinin birincisi dikkati konuya çekmektir. 1. mümkün olduğunca kişiselleştirilmelidir.kendini gerçek 15O.sevme ve sevilme .kendini gerçekleştirme D) Beslenme . hafif düzeyde yarışma B) Bir gencin babasının araba almaya söz vermesi olmalıdır) üzerine üniversite sınavını kazanmak için ders çalışması 3.sevme ve sevllme . öğretmen nitelikleri (iyi model.güvenlikte olma .beslenme .statü kazanma ÖĞRENME STRATEJİLERİ Bir öğrenme malzemesinin nasıl öğrenileceğinin öğrenciye öğretilmesi ile ilgili bir konudur. anlaşılması kolay olmalı. içten güdülenme ve dıştan güdülenme olmak üzere Bu modele göre öğrenci güdülenmesini artırmada etkili ikiye ayrılmaktadır.öğrencilerine ev ödevi veren öğretmen. Iklim değişkenleri (sınıf düzenli. Öğretim değişkenleri Konuya uygun giriş C) Bir gencin kendim her konuda geliştirmeye yapılmalı.
Bunlar öğrenilecek materyali yeniden yapılandırarak. Su pompası ile kalp arasındaki benzetimin kurulması gibi. Ankara. H. 2004 Tan. Ankara. 1978 Morgan. Öğreti. anahtar sözcükleri. Benzetimler. Yeni bilginin eski bilgiyle benzerliklerini kurarak yeni bilgiyi anlamamızı sağlar. 2004 Selçuk. İstanbul. önemli fıkirleri. Eğitim Psikolojisi. diğerleriyle nasıl ilişkilendiğini açık olarak görmemize ve bilgiyi anlamlandırmamıza yardım eder. Not alma hem dikkat hem eklemleme hem de örgütleme stratejisidir. Y. Anadolu Üniversitesi Yayınları No: 185. Y az ıl ı ma te ry al i öz et le medir. H. (Ed). Zihinsel tekrar.). istanbul. Çağdaş İnsanda Normaldışı Davranışlar. Hacettepe Üniversitesi Psikoloji Bölümü Yayınları. C. 8.Hüsnü Arıcı ve Ark. Gelişim ve Öğrenme. 6. Gruplama: Hayvanların bir listesini öğrenmek durumunda olan bir öğrenci hayvanları kategorilere ayırarak bilgiyi organize edip öğrenebilirGrafik çizebilir. 2003 Hakan.). 1987 Kaya. olguların öğrenilmesi ve hatırlanmasında bellek destekleyici öğrenme stratejileri sıkça kullanılmalıdır. özetlemenin ilkeleri • Anlamak için okumak • önemli fıkirleri ayırt etmek • Bilgiyi kendi sözcükleriyle ifade etme 77 c. (Ed.öğrenme Psikolojisl KISA SÜRELİ BELLEKTE DEPOLAMAYI ARTIRAN STRATEJİLER Kısa süreli bellekteki bilginin miktarını ve kalış süresini artırmanın yolları a. Yargı Yayınevi. Genel Psikoloji. T. ÖRGÜTLEME STRATEJİLERİ Öğrencinin yeni bilgiyi anlamlandırma düzeyini yükseltici stratejilerdir. yeni bilgiyi daha önceden bilinen eski bilgiyle somut olarak açıklamamıza yardım eder. konunun ana hatlarını çıkarma. Psikolojiye Giriş Ders Kitabı. kitaptaki bilgiyi aynen tekrar etmektir. İstanbul. ön öğrenmelerin hatırlatılmasında b. Çevirenler. . (Ed). Akman. 1995 Senemoğlu. Empati yayınevi. 2. Uzamsal temsilciler oluşturma. Remzi Kitabevi. 5. 1994 Erden. Öğretmen Adayları için KPSS. Gelişim ve Öğrenme. Gelişim Öğrenme ve Öğretim Gazi Kitabevi. 2002 Baymur. Ankara. 12. Nobel Yayın Dağıtım. Remzi Kitabevi. Z. kavramları not alma. 4. Öğrencinin bilgiyi anlamlandırmasına ve uzun süreli belleğe anlamlı olarak yerleştirmesine yardım eder. 2000 Bacanlı. öğretmenin sunduğu bilgileri yeniden organize ederek başka bir kağıda not almak. daha sonra uzun ^üreli belleğe yerleştirmek için gerekli olan ileri işlemlere hazır halde tutmayı sağlar ve ayrıca ezberleme için kullanılır. Eğitim Psikolojisi. belli bir konuda hangi fıkirlerin en temel fikirler olduğunu. öğrencinin o konudaki temel fıkir ve yan fikirler arasındaki ilişkileri görmesine yardım eder. Ş. F. fıkirler arasındaki ilişkilerin görsel temsilcileri olduğundan. kavram şeması (haritası) ve ağı oluşturma etkili örgütleme stratejilerindendir. 2004 Oktaylar. özetleme a. Eğitim Bilimleri KPSS. Daha sonra Kurtuluş Savaşını başlatan olayları uygun stratejiler kullanarak yeni bilgiyi anlamlandıracaktır (kodlayacaktır). B E LL E K DE S TE K L EY İ C İ S T R A T E J İ L E R Özellikle sözcüklerin. Ankara. Zihinsel tekrar stratejileri bilgiyi. A. N. İnsan ve Davranışı. 9. 1992 Geçtan. Ankara 2004 Cüceloğlu. M. 7. Bilgiyi hiyerarşik bir biçimde şematize etme. Yayın No:69. konunun ya da okuduğu herhangi bir metnin anahatlarını oluşturma. B. (Ed). b. Özellikle karmaşık materyali öğrenme durumunda anahatları çıkarma stratejisinden daha etkilidir. ANLAMLANDIRMAYI (KODLAMA) GÜÇLENDİRİCİ STRATEJİLER a.C. Ankara. Bu amaçla şemalar kullanılabilir. Öğrenme rehberi sağlama özellikle ilk ikisi öğrencilerin öğrenme hedeflerine uygun olarak ön koşul kavramlar ve materyallerin anlamlarını kendi kendilerine hatırlattıklarmda öğrenmeyi gerçekleştirmektedir. Gelişim ve Öğrenme Psikolojisi. Nobel Yayın Dağıtım. Ankara. ilkelerin. Z. Şemalar. • Ana hatları oluşturma. Öğretmen Adaylan için KPSS. 11. EKLEMLEME STRATEJİLERİ En önemlisi benzetimler kurmaktır. Pegem A yayıncılık. T. Örnek. organize ederek anlamlandınlmasını sağlar. Ankara. kitabın kenarına not almak gibi. b. Yeşilyaprak. Uyarıcıları sunma c. Ankara. Yayın No:1. E. C. 3. • 5. Öz et le me . 13. Bölümün ünitenin. 1984 4. YARARLANILAN KAYNAKLÂR 1. 10. Ankara Üniversitesi Eğitim Fakültesi Yayınları. Arkadaş Yayınevi. Şematize etme (haritalama). Eski ve yeni bilgi arasında ilişkiler kurmayı sağlar. bilginin ana hatlarını belirleyebilir 2. 3. Pegem A Yayıncılık. Not alma. Örnek: önce kurtuluş savaşını başlatan etkeni öğrenecekse önce "Kurtuluş Savaşı" hakkındaki bilgisini kendi kendine hatırlatmalıdır.
Örneğin. konular.78 GİRİŞ öğretim llke ve Yöntemleh Etkili öğretim öğrenme olayının doğasını ve değişik gelişim alanlarındaki öğrencilerin nasıl öğrendiklerini anlamayı gerektirir. Öğrenenler. öğrencinin öğrenmesine rehberlik etme faaliyetidir. planlıdır . • Öğrencilerin her birini ayrı bir birey olarak algılamama • öğrencilerin özdeğer ve özsaygı duygularının gelişmesine olanak tanımayan Yanlış yapma davranışlannı doğal kabul etmeyen Empati duygusu geliştirmeyen Cezayı tek davranış değiştirme değişkeni olarak kabul eden öğrencilerin duygu ve düşüncelerini özgürce anlatımlarına önemli sınırlamalar getiren Bireysel farklılıklara önem vermeyen • • • • • . olgularmdan etkilenir. "kfjgfptnriff (hııhış) y^hıyln rğr^tim ntrnt°ji°i" J9 3^ • • • Öğrenme-öğretim kuramlarına ve analizine. o zaman öğrenci merkezli öğretim stratejileri izlemek gerekir. ^ • • öğrenciler arasında karşılaştırma yapan öğrencisini bir birey olarak algılamayan Sınıf ortamı içinde öğrencisinde kabul duygusu geliştirmeyen Herkesin herşeyi öğrenemeyeceği anlayışına sahip olan öğrenci davranışlarını sürekli denetleyen öğrencileri çalışmalarında sürekli zorlayan öğrencilerin ilgi ve beklentilerini dikkate almayan Pasif ve sessiz bir sınıf ortamı oluşturan öğrencilerde bağımlı davranışlar oluşturan işbirliğinden çok rekabete önem veren • • • • • • • • ÖĞRETİMDE STRATEJİ. Öğretimin araçlarla desteklenmesine. Yukarıda belirtilen öğrenmeye rehberlik etme anlayışında hareket eden bir eğitimci öğrenciyi daha aktif kılmak için gerekli önlemleri alır. öğretmenlerin koşullara göre nası! davranması gerektiği. öğretim yaklaşımı olarak da ifade edilebilir. öğretim sürecinde önemli olan bireyin gereksinim duyacağı. programlıdır . Öğretim güdümlüdür . kendisini merkezden çıkarıp yönlendirici konumuna çekerek oluşturduğu öğretim stratejisine. öğrencilerin araştırıp bulmaları veya ham bilgileri işleyerek daha sistemli bilgiler oluşturmaları isteniyorsa. öğretim stratejileri. öğretmen davranışlarının öğrenmeye etkisi gibi konular bunlardan bazılarıdır. öğretim materyallerini düzenlemede. Modeller eğitim programını şekillendirmede. Bütün derslerde tek bir yöntem veya teknik kullanan öğretmen çok başarılı olamaz. yöntemleri ve tekniklerini seçme ve gerçekleştirmede etkili olan felsefı bir bakış açısı olarak tammlayabilir. öğrencilerle iletişimi. yararlı ve kullanılabilir bilgilerin öğretilmesidir. öğretmenin niteliğine bağlıdır. sınıfın dikkatini canlı tutacak soru-cevap ve örnek verme teknikleri ile anlatımın sıkıcılığı giderilir. sınıfta ve diğer durumlarda öğretimi yönlendirmede kullanılır Öğretim Stratejisi: Dersin amaçlanna yön veren oldukça genel bir çerçevedir. Öğretmenlerin sınıf içinde sorun yaratan tutum ve davranışları. öğretenler. politik ve ekonomik. ÖĞRETİM Öğrenmenin gerçekleşmesi ve bireyde istenen davramşlann gelişmesi için uygulanan süreçlerin tümüdür. öğretmenin davranış bozuklukları karşısında nasıl davranması gerektiği. öğretim veya öğretme öğrenciye bilgi aktarma değildir. Burada dersin akışını güzelleştirecek. okul aile birliği çaltşmalarına katkıda bulunması sayılabilir. Eğer hazır sistemli bilgiler verme yerine. YÖNTEM. Öğretim Modeli: öğretim modeli. destgkJidir. öğretmenin. Böyle bir öğrenme ancak öğrencinin katılımı ile mümkündür. TEKNİK KAVRAMLARI Öğretim yaklaşımları değişik konulara açıklık getirirler. Bu önlemlerden biri de farklı yöntem ve teknikleri işe koşmaktır. okul içi ve dışı konular için geçerli ilkeler geliştirilmesi. Eğitim de öğretim de süregeldiği toplumun spsyal. öâretimin geliştirilmesi geniş ölçüde. öğretmenin öğretmenlikle ilgili yeterliliğini olumlu yönde etkileyecek olan etkenler içinde okul ve sınıftaki davranışları. meslektaşlarıyla ilişkileri. kyliücel. Eğitim öğretim sürecinde öğretmenin tutum ve davranışları öğrencinin sınıf ortamına uyumu ve kişilik gelişiminde önemli sorunlarm kaynağmı oluşturabilir. Bilgi vermeye dayanan derslerde genellikle öğretmen sunuşunun ağırlıklı olduğu bir strateji izlenir. Öğretim sürecine her boyutta yön verir.
geçici çözüm yolları geliştirir ve bunların mümkün olup olmadığmı test eder. Bir başka öğretim stratejisi. Hedefler ile ilgili olarak en uygun Strateji. öğretme. konuyu öğretim tekniklerini kullanmalannı ifade eder. tanımlar. Öğretim Teknikferi: Seçilen öğretim yöntemine uygun olan daha spesifık öğretimsel davranışlardır. Bir öğretmen. Yalnız. problem çözme gibi yöntemler kullanılabilir.tı aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-76) A) Kurallara uyarak öğretmenin davranışlarını özen göstererek izleme B) Konuyla ilgili soruları yanıtlama C) Verilen görev ve sorumlulukları yerine getirme D) Davranışlarıyla olduğunu gösterme derse katılmaya istekli E) Başkalarına bir şeyler öğretme isteği duyma HEDEF BİLİŞSEL ALAN STRATEJİ YÖNTEM TEKNİK 155. Öğretmenin bu tutumu. laboratuar. çevredeki problemleri algılar. Bireyin öğrenmeye güdülendiğinin en güçlii kanı. Yöntem ve Teknik Demirel 1 tarafından aşağıdaki tabloda verilmiştir. öğrenme ortamındaki uygulamalarını sürekli sorgulamakta ve bu uygulamalarla sonuçları arasındaki iiişkileri kendi amaçları açısından değerlendirmektedir. araştırma ve inceleme yoluyla problem ™-?n\£^ Bu. materyallerini. Öğretmenlerin öğrenmeyi en iyi şekilde gerçekleştirebilmeleri için dersin içeriğine konun özelliğine göre seçtikferi yoldur. öğretim sürecinin başlangıcında öğrencileri dersin hedefleri ve içeriği konusunda bilgilendirmelidir. gelecekte karşılaşacakları problemleri de bilimsel zihniyet ve yöntemlerle çözmeyi öğrenmiş olurlar. Bu bilgilendirmenin öncelikli amacı aşağıdakiler-den hangisi değildir? (2004 KPSS-75) AJ Hedeften haberdar etme B) Öğrenmeye güdüleme C) İlgi ve dikkat çekme D) Zamanı verimli ve etkili kullanma E) Birbirlerini destekleme konusunda olanaklar yaratma 154. Öncelikle strateji belirlenir. onun hangi açıdan gelişmesini sağlar? (2001 KPSS-49) A) B) Eğitim psikolojisi İletişim kurma Mesleki yerlilik Alan bilgisi Eğitim felsefesi Gösteri BİLGİ SUNUŞ ANLATMA Beyin fırtınası TARTIŞMA KAVRAMA BULUŞ ÖRNEK OLAY Soru cevap Beyin fırtınası UYGULAMA ANALİZ SENTEZ DEĞERLENDİRME ARAŞTIRMA GÖSTERİP YAPTIRMA PROBLEM ÇÖZME PROJE Benzetim Drama Rol Yapma İkili ve Grup çalışması 9 D) E) . verileri toplar.öğretim İlke ve Yöntemleri 79 denilmektedir. Bu şekilde yetişen öğrenciler. öğrencileri bilimsel araştırma yöntemlerine alıştırma yaklaşımıdır. Öğrenci. Öğretim yöntemi: Öğretimin amaçlarma ulaşmak için öğretmenlerin öğretim amaçlarını. sorulan soru ve verilen örneklerle öğrencileri öğrenmeye hazır hale getirerek öğrencilerin konuyu analiz ve sentez yoluyla geliştirmelerini ve pekiştiricilerle öğrencilerin konu hedeflerine ulaşmalarını sağlamaktır. Burada öğretmenin görevi. Öğretmen. Bu stratejide örnek olay . bu stratejiyi uygulayan öğretmenler hem yöntem hem de araç-gereç yönünden öğrencilere yardım etmelidirler. 153. sonra yöntem seçilir. Örneğin bir fizik öğretmeni elektrik konusunda anlatım tekniğini tercih ederken dalga konusunda soru cevap tekniğini kullanabilir.
rekabete önem verilmesi E) Bireysel ayrılıkların göz önünde tutulması 159. Öğretmenin elinde bir kitap ve kasetçalarla derse girmesi aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2001 KPSS-53-56) A) B) C) D) E) öğrencileri kontrol etme Hedeften haberdar etme Dönüt verme Derse hazırlık Güdüleme 161. Aşağıdakilerden hangisinin öğrencîlerin ruh sağlığını olumsuz yönde etkilemesi beklenemez? (2001 KPSS-52) A) öğrencilerin alınmaması ilgi ve beklentilerinin bir dikkate 158. Bu etkinlik özellikle aşağıdakilerden hangisini gerçekleştirmek için düzenlenmiştir? A) B) C) D) E) Sanatın topluma etkilerini kavramak Hoş bir sınıf ortamı oluşturma Müzik dinleme ahşkanlığını geliştirme İşbirliği içinde çalışma Şiir sevgisini kazandırma 157. Öğretmenin teşekkür ederek şiiri okumaya devam etmesi hangi amaca hizmet eder? A) B) C) D) E) Dikkat çekme Öğrenmeler arasında ilişki kurma Hedeften haberdar etme Davranışı ödüllendirme öğrenmeleri kontrol etme (157-158 soruları aşağıdaki bilgilere göre yanıtlayın. 160.Fondaki müzik eşliğinde şiir okuması hangi amaca hizmet eder? A) B) C) D) E) Doğru davramşları pekiştirme Uygun bir ortam yaratma Yeni davranışları düzeltme Sınıfta disiplin sağtama öğrenme eksikliklerini belirleme B) Pasif ve sessiz oluşturulması sınıf topluluğunun C) öğrenicilerin bağımlı davranmaya özendirilmesi D) İşbirliğinden çok.Etkili bir öğretme-öğrenme süreci oluşmuş bir sınıfta. aşağıdakilerden hangisine olan ihtiyaç kendiliğinden en aza iner? (2001 KPSS-114) A) B) C) D) E) öğretmenin sınıfı ve dersi yönetmesine Araç gereçten yararlanmaya Malzeme tüketimine Sınıfın temizlenip eşyaların düzenlenmesine öğretmenin disiplin sağlamak için önlem almasına .80 öğretim llke ve Yöntemleri 156. Ders tamamlandığında öğrenciler dersin bitmesini istemediklerini dile getirdiler.) Edebiyat öğretmeni elindeki kasetçalarla birlikte sınıfa girip kaseti taktıktan sonra elindeki kitabı açarak fonda oluşturduğu hoş nnüzik eşliğinde şiir okumaya başladı. Öğretmen de teşekkür edip şiirleri okumaya devam etti.
Giriş davranışları kazanılmadan öğrencinin öğretme-öğrenme sürecinde etkin olmasını beklemek oldukça güçtür. Tamamlayıcı öğretim etkinlikleri yapıldıktan sonra yeni üniteye geçilir. Bu nedenle öğretme sürecinin başında öğrencinin ön koşul davranışları kazanıp kazanmadığı belirlenmelidir Öğrenme ünitesinin başında etkili olan ikinci bir değişken ise duyuşsal giriş özellikleridir. güdüleme durumu ve öğrenme yeteneğinin sosyal-kültürel belirleyicilerini kapsamaktadır. yabancı dilde pasif cümlş yapıları aktif cümle yapılarının. ders. öğrencinin ön öğrenmelerini. öğrenme stratejileri-sitilleri. bir biünmeyenli denklemlerin. kendine güveni ve süreçte göstereceği çabası onun öğrenme ürünlerini etkileyecektir. Bu amaçla da her öğrencinin bireysel hızına uygun olarak seçeneklik öğretme-öğrenme yolları ile öğrenmesini sağlamak. gelişimini. Bilişsel Giriş Davranışları Öğretimin Niteliği Duyuşsal Giriş Özellikleri öğrenme Ürünleri SORU Aşağıda yer alan iinlü bir bilim adamı teori eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır? (2004 KPSS-86) A) Vygotsky İşbirlikçi öğrenme B) Bruner Buluş yoluyla öğrenme C) Ausubel Anlamlı öğrenme D) Glaser Çoklu zekâ E) Bloom Tam öğrenme TAM ÖĞRENME MODELİ (BLOOM) Sistem yaklaşımına dayalı olarak geliştirilmiş bir modeldir. öğrenme-öğretme etkinliklerine karşı tutumu. 4. özellikle ilköğretimin ilk yıllarında şekillenmekte ve zamanla çok zor değişebilmektedir. 2. 5. Öğrencinin öğrenme sürecine girebilmesi için öğrenciye kazandırılması planlanan hedef davranışların ön koşul olan öğrenmelere sahip olması gerekmektedir.________Öğretim kontrol riltınn etkinliklerinin. armmnnınrln hı iH alınır. Özellikle matematik.b gibi özelliklerdir. tarihte bir olayın nedenlerinin kavranması o olayın ve ilgili olguların öğrenilmesini gerektirir. iletişim becerisi. Üniteler arasında ön şart ilişkiler ve öğrenme aşamalıkları varsa bu tür derslerde Öğrenci başarısının en önemli faktörü olmaktadır. Örneğin: matematikte iki bilinmeyenli denklemler. Duyuşsal giriş özellikleri okul. entelektüel yeteneğini. mantıksal düşünme becerisi. Öğrencinin konuya. Bilişsel giriş davranışları öğrenme ünitesi ya da bilgi birimlerinin öğrenilmesine etki eden ön öğrenmeler ve bilişsel faktörlerdir. Bunlardan birincisi öğrenme-öğretme sürfidnin haşlanflicında öğrepri giriş Ö7ftlliklftri Hiğnri hizmetinin inp nğrntim uyaylanma niteliğidir. . Genel bilişsel giriş davranışları olarak isimlendirilen bu faktörler. Giriş davranışları. ön öğrenmeler çoğu zaman bir önceki ünite yada bilgi biriminde öğrencinin öğrenme yeterliliğini ifade ederken bilişsel faktörler ise daha genel ve ön öğrenmeyi de etkileyen zihinsel işlemlerdir. iyi planlanır ve uygulanırsa öğrendlerde tam öğrenme gerçekleştirilebilir. güdüsü. okuduğunu anlama gücü. Öğrencinin giriş özellikleri belirlendiğinde ve öğretim hizmetinin niteliği artırıldığmda her öğrenci tam öğrenmeye ulaşabilir. ilgisi. Hem davranışçı hem de bilissel yaklaşıma dayalı olarak geliştirilmiştir. Genellikle duyuşsal giriş özellikleri öğrencilerin öğrenme yaşantılarının ürünü olarak ortaya çıkar. Ijygnn nfirenrnn nrtrnnı nnğHnrtığınrH har hirayin öötgûfibiteeeğrnî savunur. Öğrenmede öğretim hizmetlerinin niteliği. Aşağıdaki şekiller bu duruma örnektir. problem çözme becerisi v. dinleme becerisi. her ünitenin bilimiodg izleme testteri uygulanarak eksik ve yanlış öğrenmeler belirlenir. duyuşsal giriş özellikleridir. Uygulamada. 3. Derste öğretmen tarafından kontrol edilebilecek özellik özel bilişsel giriş davranışlarıdır.öğretim İlke ve Yöntemleri 81 BÖLÜM 1 ÖĞRETİM MODEL VE YAKLAŞIMLARI 1. öğrencilerin öğrenme düzeyini başka bir ifade ile öğrenme ürünlerini etkileyen iki bağımsız değişken vardır. sözel-işlemsel yetenekler. duyuşsal giriş özelliklerini öğretme sürecinde olumlu duruma getirmek için öğrencinin başarılı olma gereksinimini karşılamak gerekmektedir. öğrenci özellikleri ve öğrenme ürünleri değişkenlerinin etkili olacağı belirtilir. Tam öğrenme Modeli Işbirliğine Dayalı Öğretim / Çoklu Zeka Kuramı Programlı Öğretim Yapılandırmacılık Öğrenci giriş özelliklerini iki grupta incelemek mümkündür. Bu tür derslerde ünite başmda öğrencilerin öğrenme eksiklikleri tamamlanmazsa yani gerekli şart ön bilgiler öğrencilere kazandırılmazsa ilerleyen ünitelerde başarısızlık daha da artacaktır. bilişsel giriş davranışları $. Bunlar (a. öğretmen ya da öğrencinin kendisinden kaynaklanabilir. Öğrencinin öğrenme ünitesindeki performansını doğrudan etkileyen bu özellikler. fen bilgisi ve yabancı dil derslerinde bilişsel giriş davranışları büyük önem taşır.
Bloom'un modelinin bağımlı değişkeni öğrenme ürünleridir. bazı öğrenciler diğerlerinden daha yavaş bazıları ise diğerlerinden daha hızlı öğreneceklerdir. öğrenciler farklı bilgi düzeylerinde. Bu sınıf organizasyonunda öğrencilerin sınıfa getirdikleri belki de en zor problemdir. 1. Katılma öğretim hizmeti niteliğinin bir göstergesidir. bu ilgisini istenen davranışı ortaya koyana kadar sürdürmesidir. 4. 6. hem öğrenciye davranışlarının doğruluğu hakkında bilgi verir hem de öğretmene öğrenme-öğretme sürecinin etkili olup olmadığı hakkında bilgi sağlar. öğrenmeyi belirleyen değiştirilebilir değişkenleri etkileyerek öğrenmedeki bireysel farklılıkları en aza indirmeye ve hatta yok etmeye çalışan "tam öğrenme" modelinin başarısmda rol oynayan üç önemli etken şunlardır: 1. 2. Tam öğrenme modelinin ikinci temel öğesi öğretim hizmetinin niteliğidir. Ör: Matematikte iki bilinmeyenli denklemler konusu işlenecektir. beceri oranlarında ve farklı güdülerle sınıfa gelirler. Yapılan 3. Öğrencinin kendini öğrenmeye verme. ipuçları gelişim düzeyine uygun olmalıdır. eksik ve yanlış öğrenmelerin düzeltilmesi fırsatını verir. öğretmen dersten önce bu konunun önkoşulu olarak bir bilinmeyenli denklemler konusunu gözden geçirmiştir. Katılma: Öğrenciye verilen ip uçları ile öğrencinin açık yada gizli olarak öğrenme birimiyle ilgilenmesi. öğrencinin Duyuşsal giriş özelliklerine uygun olmalıdır. öğrenme sürecine katılma derecesi. öğretim etkinliklerinin sonuçları hakkında bilgi vermektir. Eğitimin başarısının etkisi öğrenciden öğrenciye farklılık göstermesi kaçınılmazdır. öğrencinin bilişsel başarısı. öğrencilerin önkoşul öğrenmelere ne derece sahip olduğunu belirleyiniz. Dönüt. Dersin anlamlı hale getirilmesi öğretmenin ders materyallerini düzenli olarak vermesini. Bu nedenle olumlu ve olumsuz pekiştireçler verilmelidir. Yukarıda verilen dört değişken için dikkat edilmesi gereken noktalar. Öğrencinin bilişsel giriş davranışlarına uygun olmalıdır. Öğrencinin içinde yaşadığı sosyo-kültürel özelliklere uygun olmalıdır. Eğitimin niteliğinin en önemli göstergesi dersin öğrencilere anlamlı gelmesidir. Uygulamadaki görünümü ile öğretimin öğrencinin ihtiyaçlarına uygunluk derecesi. 2. Bu problem uygun eğitim düzeyini sağlamak için öğretmenlerin önceden hazırlanmalarını gerektirir. Dönüt. s öğrenci katılımı sağlama s dönüt-düzeltme etkinliklerinin uygulanması gerekir. organize etmesini gerektirir. öğrencilerin önkoşul öğrenmelerindeki yetersizliği ya da öğrenme eksikliğini tamamlaymız. öğretim sürecinde gerçekleştirilen her türlü etkinlik bu kapsam altındadır. Bunlar. s pekiştirme. duyuşsal özellikleri ve becerileridir. 4. Konuyu öğretmeye başlamadan daha önceki konularda önkoşul öğrenme ve davranışların neler olduğunu belirleyiniz. . Dönütler öğrenme düzeyini belirledikleri gibi öğretim hizmetleri niteliklerde belirleyici özelliklere sahiptir. Dönüt: öğrenciye öğrenmelerinin doğruluğu yanlışlığı hakkında bilgi vehlen mesajlann bütünüdür. 2. öğrencinin istenilen davranışı yapmasına uygun olmalıdır. Dönütler.82 öğretim İlke ve Yöntemleri dolayısıyla eğitme sistemini etkileyicilik ve seçicilikten kurtarmak gerekmektedir. Örneğin: Öğretmenler. 3. ünitelerin içerisinde uygun öğretim etkinlikleriyle öğretim hizmetinin gerekleri yerine getirilirse öğrenme ürünleri de yüksek düzeyde olacaktır. öğrenme hızı. . Hangi yöntem ya da teknik kullanılırsa kullanılsın bu dört değişken yerinde ve etkili bir şekilde uygulanmalıdır. Ünite ya da konunun hedef-davranışlarını ve öğrenme içeriğini ayrıntılı olarak belirleyiniz. Pekiştirme: Pekiştireçler davranışların ortaya çıkma olasılığını yükseltir. 3. Bloom'a göre öğrencilerin özelliklerine (bilişsel ve duyuşsal) ve öğrenme ünitesinin hedeflerine uygun olarak s ipucu verme. Dersin başında öğretmen öğrencilere bir bilinmeyenli denklemlerle ilgili sorular yöneltmiş ve değerlendirme yapmıştır. Tam Öğrenme Modelinin Uygulanması 1. Kazandırılacak hedef davranışların öğrenilebilmesi için gerekli önkoşul öğrenmelerin önceden gerçekleşmiş olma derecesi. Çünkü onların daha önceden sahip olmaları gereken fakat bunu başarabilmek için yeterli zaman verilmediğinden dolayı oluşan önemli eksiklikleri vardır. . bütün öğrencilerine kişisel ihtiyaçlarına uygun materyaller verebilir veya onların kendi seviyelerinde çalışmalarına izin verebilirler. öğrencinin Fiziksel sosyal ruh sağlığına uygun olmalıdır. öğrencilerin giriş davranışiarındaki eksiklikler tamamlanır. öğretmenler genellikle derslerini çok iyi öğreteceklerinden emin oldukları halde. öğrencilere düzenli olarak dönüt verilmelidir. 5.
müzik vb. Bu görüş. düzeye ulaşılmışsa bölümüne ya da üniteye geçiniz. Aşağıdakilerden hangisi tam öğrenme sürecinde kullanılan tamamlayıcı öğrenme faaliyetlerinden biri değildir? (2002 KPSS-26) A) Öğretmen veya özel öğretici tarafından birebir öğretim B) Ek süre içinde. öncekilerden farklı bir yöntemle öğretim yapılabilir. Programlı öğretimin olanaklarından faydalanılarak öğretim etkinlikleri düzenlenebilir. Ünitenin hedef-davranışları gerçekleştirildikten sonra izlemeye yönelik değerlendirme yapınız. En az %70'lik tam öğrenme ölçütüne göre öğrencilerin düzeylerini değerlendiriniz. Tekrar izlemeye yönelik değerlendirme yaparak tam öğrenme standardmın gerçekleşip gerçekleşmediğini kontrol ediniz.Öğrenilecek davranışların arasında sıkı bir aşamalılığı varolduğu (sonra öğrenilenlerin ön öğrenmelere dayandığı) bir derste öğrencilerin öğrenme sürecine aktif katılımlarını sağlamak için öncelikle aşağıdakilerden hangisi yapılmalıdır? (2004 KPSS-77) A) Hatalar anında düzeltilmeli 5. soru-cevap ve problem çözme yöntemlerini kullanarak iki bilinmeyenli denklemler konusunu işlemiştir. Tüm hedef-davranışları yoklayan sorular sormaya dikkat ediniz. E) Öğrencileri hedeften haberdar etmek 165. 8. Bir öğretim hizmeti. Tam öğrenme sîandardına ulaşamayan öğrencilerin öğrenme eksikliklerini tamamlamak için ilave öğretim etkinlikleri planlayınız. Tekrar konuyu anlatma. Beklenen 162. ikinci konu B) Önkoşul * kazandırılmalı niteliğindeki davranışlar C) Öğrenme sürecinin çeşitli aşamalarında uygun pekiştireçler kullanılmalı etkinliklerden yararlanılmalı 6. sınıftaki öğrencilerin hazırbulunuşiuk düzeylerine uygun olursa ve onlara ihtiyaçları kadar zaman tanınırsa sınıftaki tüm öğrencilerin öğretimin hedefleri doğrultusundaki öğrenme düzeyleri birbirine yakınlaşır ve böylelikle sınıfın başarı düzeyi yükselir. öncekilerden farklı bir yöntemle yapılan öğretim yapılan öğretim C) Programlı öğretim olanaklarından yararlanarak D) Dersteki öğretim girişimini bir daha tekrarlama E) Grup içi eksikliklerinin gözden ^1 yoluyla birbirinden öğrenme geçirilmesi . Öğretmenin bu etkinliği yerine getirmesinin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-2) A) Öğrencilerin dikkatini üzerine Çekmek B) Sınıf içi ileticimi en üst düzeye çıkarmak 7. Yeni hedef ve davranışların kazandırılması için öğretim etkinliklerini planlayınız ve uygulayınız. Derse giriş yapan öğretmenin yapması gereken en önemli giriş etkinliklerinden biri de Öğrencilerin derse karşı ilgilerini üst düzeye çıkarmaktır. öğretmen veya öğretici tarafından birebir öğretim yapılabilir. Bu sonuç üzerine öğretmen ilave soru ve örnek problem çözümleriyle bir bilinmeyenli denklemler konusunun tam olarak öğrenilmesini sağlamıştır. Verilen ek süre içinde.Öğretim Ilke ve Yöntemleh 83 değerlendirmelerde öğrencilerin yaklaşık üçte birinin bir bilinmeyenli denklemle ilgili uygulama düzeyinde problemleri çözemediği görülmüştür. takım çalışmaları ya da ödev çalışmaları yaptırmız. Öğretmen anlatım. En son dersteki öğretim etkinliklerinin tekrarı yapılabilir. E) Öğretimi somut Örneklerle gerçekleştirilmeli 164. aşağıdaki öğretme Ögrenme yaklaşımlarından hangisinin temelini oluşturur? (2004 KPSS-66) A) Buluş yoluyla öğrenme B) Sunuş yoluyla öğrenme C) Araştırma yoluyla öğrenme Q} Tam öğrenme E) Modelden öğrenme A) Pekiştireç B) Katılım C) Dönüt-Düzeltme D) İpucu E) Hazırbulunuşluk 166. Aşağıdakilerden hangisi Tam Öğrenme yaklaşımında öğretim hizmetinin niteliğini artıran öğelerden biri değildir? (2003 KPSS-14) 10. D) Öğrencilerin hoşlandığı oyun. örnek sayısını artırma. C) İçerik hakkında gerekli bilgiyi vermek D) Öğrencilerin ^ sağlamak derse karşı güdülenmelerini 9. 163.
Işbirliği yaparak çalışmaları beklenen gruplarda üyeler arasında olumlu dayanışma vardır 2. bireysel olarak yapılan çalışmaların birleştirilerek grup üretimine katkısının sağlanması ve elde edilen sonuçların birlikte tartışılarak yorumlanıp ürün halinde ortaya çıkarılması söz konusudur. işbirliği gruplarında bireyin amaçlarına ulaşması diğer arkadaşlannın da kendi amaçlarına ulaşmasını destekleyicidir. En çok oyu alıncaya kadar seçim yapılarak oylamaya devam edilir ve küme adı belirlenir. beklenen davranışı öğretmek için yapacağı hazırlıkları açıklama C) öğrenciye. Sonunda elde edilen başarı gruptaki tek-tek tüm üyelerin katkısıyla oluşmuş grubun ve gruptaki bireylerin başarısıdır. takım ürünlerinin değerlendirilmesine kadar ki tüm aşamaların planlanmasını içermektedir. gruplardaki işbirliği ve verimin artması için takımların oluşturulmasından. 3. Geleneksel gruplarda ise lider öğretmen tarafından seçilir ve bütün gruptan sorumlu olur. B) öğrenciye. gruptaki her üye kendi grubundaki diğer arkadaşlan başarmadan kendisinin de başaramayacağını bilir ve diğer arkadaşlarının da başarılı olması için elinden gelen gayreti sarf eder. ikinci turda oylamaya geçilir. takımların araştırma veya tartışmaların yapıldığı konularla ilgili olarak veriler toplaması. . işbirliği içerisinde olan gruplarda üyelerin kendi üzerlerine aldıkları ve bireysel olarak yüklendikleri sorumlulukları vardır. Her bir üyenin grup üretimine katkısı. İŞBİRLİĞİNE DAYALI ÖĞRETİM Vygotsky tarafmdan geliştirilmiştir. Kümeler oluşturulduktan sonra beyin fırtınası yoluyla kümenin adı belirlenir. işbirliğine dayalı öğretim öyle düzenlenir ki. 8. başarısı veya başarısızlığı takım ve takımın içerisindeki tüm bireyler tarafından paylaşılmaktadır. İşbirliğine dayalı öğretim yöntemlerinin uygulandığı gruplarda öğretmen gözlem yaparak grupta işbirliği içerisinde çalışırken ortaya çıkan problemleri analiz eder ve her gruba görevlerini ne şekilde yerine getirmeleri konusunda rehber olur. işbirliğine dayah öğretimin en önemli özelliği öğrencilerin ortak bir amaç doğrultusunda küçük gruplar (takımlar) halinde birbirinin öğrenmesine yardım ederek çalışmalarıdır işbirliğine dayalı öğretimde. ilk turda herkes isim söyleme hakkına sahiptir. kazandırılacak davranışla ilgili ön bilgilerden eksik olup olmadığını kontrol etme 5. gösterdiği davranışın doğru olup / olmadığını. Öğrencilerde empati kurma yeteneği geliştirir. öğrencileri kaynaştırmak. 9. Kümeye amblem yapılır. 168. Küme elemanlarınca kümeye ait bir "küme cıngılı" oluşturulur. İşbirliğine Dayalı Öğretimin Özellikleri 1. İşbirliğine dayalı olarak oluşturulmuş gruplarda öğretmenin esas rolü. başarı ve kişisel özellikleri açısından heterojen olarak belirlenirler. Kümenin amblemini öğrenciler yakalarına takarlar. ikili çalışmaya uygundur. işbirliği içinde olan gmplarda bütün üyeler liderlik görevini paylaşırlar. Aşağıdaki verilenierden hangisi bir dönüttür? 2002 KPSS-14) A) öğrenciye. Bütün etkinliklerde amaç öğrencilerde küme birliğinj oluşturmak. Işbirliği yaparak çalışan gruplarda sosyal ve kişiler arası ilişkilerdeki beceriler ve beraber çalışmanın gereği öğrencilere doğrudan öğretilmektedir.84 öğretim Ilke ve Yöntemleri 167. 10. işbirliği içindeki gruplarda öğrencilerin amaçları her üyenin öğrenmesini en üst düzeye çıkarmak ve üyeler arasında iyi çalışma ilişkilerini korumaktır. işbirliğine dayalı öğretim yönteminin esaslarına göre oluşturulmuş takımlarda takım üyeleri yetenek. 6. Işbirliğine dayalı olarak oluşturulmuş takımlardaki tüm üyeler takımın öğrenme ve başarısından sorumludurlar. Öğrenme birimlerini küçük ünitelere ayırarak bir birim öğrenilmeden diğer birime geçmeye olanak sağlamayan uygun ortam sağladığında her bireyin öğrenebileceğini savunan öğrenme yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-64) A) B) C) D) E) Programlı öğrenme Proje temelli öğretim Yapısalcılık Davranışçılık Tam öğrenme 7. varsa eksik ve yanlışlarını bildirme D) Öğrenciyi bekleyen davranışı göstermeye istekli hale getirmek için girişimlerde bulunma E) Öğrencinin. hangi öğrenebileceğini bildirme davranışı nasıl 4. "Biz" ruhunu kazandırmak ve kümenin başarısı için çalışma anlayışını kazandırmaktır. Gruptaki öğrencilerin birbiriyle rekabeti yoktur. cinsiyet.
problem çözme. şiir okuma. eksik noktalar tamamlanır.öğretim İlke ve Yöntemleri 85 Kubaşık öğrenme kümeleri öğrenme kümeleri oluşturulduktan sonra bütün kümelere aynı konu verilir. eleştirel düşünme.Sosyal Zeka: Grup içerisinde işbirlikçi çalışma. Kelimelerle düşünme ve ifade etme. tek tek öğrencilerin ürünü yerine' grubun ürününü dikkate alması öğrenme i sürecinde nasıl bir etki yaratır? (2002 KPSS-22) A) B) C) D) E) öğrenmelerin kısa sürede gerçekleşmesi öğrencilerin kendi sorumluluklarını düşünmeleri Grupta çalışmaya katılım ve ilginin azalması Grup üyeleri arasında dayanışmanın artması öğrenciler arası etkileşimin azalması . duygusal tepki derecesini. İşbirlikli grup çalışmalarında karşılaşılan en önemli güçlüklerin başında grupların oluşturulması gelmektedir. düşünme sürecini tanıma. mecazi anlatım. hikaye anlatma. ritimler üretme becerisidir. bilginin parçaları arasındaki ilişkiler kurma becerisidir. jest ve mimiklerle kendini ifade etme. İşbirliğine dayalı öğrenme sürecinde öğretmen. Müziksel . hipotezler üretme. BedenselKinestetik Zeka: Hareketlerle. alt konulan birbirlerine aktarırlar. Mantıksal-Matematiksel Zeka. şekiller ve çizgilerle düşünme. 169.Ritmik Zeka: Sesler. Kişisel-İçsel Zeka: İnsanın kendi duygularını. insanların duygu. faklı sesleri tanıma ve yeni sesler. Doğacı . sonuç çıkarma. dildeki kompleks anlamları değerlendirme. imgeler.Varoluşçu Zeka: Doğadaki tüm canlıları tanıma. yorumlama ve insanları ikna edebilme becerisidir. gramer bilgisi. Sayılarla düşünme. çevreden gelen seslere ve müzik aletlerine karşı duyarlılık kapasitelerini içerir. Konunun alt kümeleri küme elamanları tarafından demokratik bir yöntemle ve ilgileri göz önüne alınarak paylaştırılır. kavram oluşturma ve yazma gibi karmaşık olayları içeren dili üretme ve etkili kullanma becerisidir. birbirlerine yardımcı olurlar. soyut ve simgesel düşünme. ifade edebilme. Bu sekiz zeka türü: Sözel. paylaşma.Dilsel Zeka. beyin ve vücut koordinasyonunu etkili bir biçimde kullanabilme becerisidir. Çoklu zeka kuramına göre insanda sekiz ayrı zeka türü vardır. düşünce ve davranışlarını anlama. sözel ve sözsüz iletişim kurma. notalar. Görsel Ve Uzamsal Zeka: üç boyutfu bir nesnenin şekil ve görüntüsünü görmeden zihinde canlandırma ayrıntıları görebilme söz konusudur. geometrik şekiller gibi soyut semboilerle tanışma. Bu kuramın temelinde biyplojik ve kültürel etkenler olduğu savunulur. mizah. ritimlerle düşünme.Kalan eksiklikler öğretmen tarafından tamamlanır. Resimler. kelimelerdeki anlamları ve düzeni kavrayabilme. Her bireyin zeka düzeyi özerk güçler yada yetenekler tarafından oluştuğunu ileri sürmektedir. Daha sonra kümelerin en iyi şekilde hazırlanması için süre verilir. üç boyutlu nesnşleri algılama ve muhakeme etme becerisidir. benzetme. Sonunda konuyu birleştirerek zamanı gelince sınıfta konu anlatılır. İşbirliğine dayalı öğretim yöntemleri yoğun olarak kullanıldığında aşağıdakilerden en çok hangisi gelişir? (2004 KPSS-69) A) B) C) p) E) Sözlü ve yazılı iletişim becerisi Analitik düşünme Düzenli çalışma alışkanlığı Işbölümü ve dayanışma Yaratıcı düşünme ÇOKLU ZEKA KURAMI (Gardner) Gardner tarafından ortaya konmuştur.Ritmik ve tonal kavramları tanıma ve kullanma. Kişiler Arası . Öğrenciler konuları hazırlarken belli zamanlarda bir araya gelerek görüş alışverişinde bulunurlar. sayılar. araştırma ve canlıların yaratılışları üzerine düşünme becerisidir. İnsanın tek bir zeka türüne değil bir çok farklı zeka türüne sahip olduğunu ileri sürmektedir. 170. Öğrenciler birbirlerine sorular sorarlar. hesaplama. Öğretmenlerin gruptarı oluştururken aşağıdakilerden hangisini öncelikli olarak dikkate alması gerekmektedir? (2003 KPSS-17) A) Gruplar bırakrlmalıdır oluşturulurken öğrencilere B) Gruplar öğretmen tarafından oluşturulmalıdır C) Heterojen bir grup yapısı oluşturulmaya özen 1 gösterilmelidir D) Birbiriyle çalışmak isteyen öğrenciler bir araya getirilmelidir E) Gruplar cinsiyetlere göre oluşturulmalıdır 171. mantıksal ilişkiler kurma. kendini değerlendirebüme ve kendisiyle ilgili hedefler oluşturabilme becerisidir.
Programlı öğretimin ilkeleri.Yalmzca sözel ve sayısal alanlarda değil. yardımlaşma sorumluluğunu vermeli 174. yüzme havuzu Bu düzenlemeler aşağıdaki öğretme öğrenme yaklaşımlarından özellikle hangisinin uygulanması için gereklidir? (2001 KPSS-106) A) Farklı duyu ve yetenekleri kullanarak öğrenme B) Eğitsel geziler yöntemiyle öğrenme C) Soru-yanıt. bireysel farklılıklar. bilimsel araştırma merkezi. 6 Küçük adımlar. öğrencinin aktif katılımını gerektir. Bir okulda. anında düzeltme. harita ve şemaları okuma hangi zeka türünün özellikleri arasındadır? (2002 KPSS-6) A) Sözel zeka B) Doğa zekası Ç) Uzamsal zeka D) Sosyal zeka E) Mantıksal-matematiksel zeka 173. Bu yöntem günümüzde özellikle bilgisayar destekli öğretim ortamında farklı özellikleriyle uygulanmaktadır. dinleme merkezi. 1. işteknik merkezi.3 Skinner'in geliştirdiği öğretme tekniğidir. v' Davranışçı öğrenme ekolünün okul iklimine uygulanmasıdır. bilgi işlem merkezi. etkin katılım. kalabalık sınıflar. öğretimin bireyselleştirilmesi ve tam öğrenme ilkesi temel alınmıştır. A) Sosyal öğrenme kuramı B) öğrenmede bilgiyi işleme kuramı C) Bireyselleştirilmiş öğretinaJturamı D) Çoklu zeka kuramı E) Tam öğrenme kuramı . 2. açıklama yapar.2 öğrenciler öğretmenin rehberliğinde işlenen konuyu inceler.araç ve öğrenci üç temel öğedir. • Küçük adımlar ilkesi • öğrenmeye etkin katılım ilkesi • Sonuç hakkında anında bilgi alma ilkesi • Bireysel hıza göre ilerleme ilkesi • Doğru cevaplar ilkesi Bireylere kazandırılacak bilgi miktarının hızla artması. dönüt. s Program. Aşağıdakilerden hangisi "çoklu zeka kuramı"ndaki içsel zekayı geliştirmeyi amaçlayan etkinliklerden biri değildir? (2002 KPSS-21) A) B) C) D) E) Bireysel çalışma Bireysel farkları değerlendirme Bireysel okuma Bireysel sorumluluk alma Bireysel hedefler oluşturma 175. okulun değişik yerlerinde şu merkezler (köşeler) kurulmuştur. yöntemiyle öğrenme D) örnek olay inceleme yöntemiyle öğrenme E) Proje temelli öğretim yöntemiyle öğrenme 172. dans.Öğretmen birbirinden farklı bilişsel. güzel sanatlar merkezi. s Bireyselleştirilmiş öğretim felsefesi esas alınır. öğrenci programın uygulanması sonucunda belirli davranışları kazanacak bireydir. müzik. kademeli ilerleme. başarı. iletişim ve resim gibi alanlarda da kendini iyi tanıyanların da zeki olduğunu savunan kuram aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-19). bireysel hız ilkeleri uygulanır. sınıftaki ortalama bir öğrenciyi dikkate almalı C) Çeşitli öğretim strateji. müzik odası. kütüphane. pekiştirmenin kalabalık sınıflarda her öğrenciye verilmemesi vb. gösteri merkezi. gerektiğinde ipucu. 6 öğretimin bireylerin hızına göre düzenlenmesi esasına dayanır.86 öğretim llke ve Yöntemleh 176. Çoklu zeka kuramına göre üç boyutlu düşünme. Böylece en az hata yapılarak öğrenme gerçekleştirilir. yöntem ve tekniklerinden » yararlanmalı D) Her öğrenci için ayrı bir öğretim et kinliği hazırlamalı E) öğrencilere. B) Ders işlerken. düzeltmeler yardımıyla doğruyu bulmaya çalışırlar. Program içeriğin planıdır Araç hizmeti sunmaya yarayan yardımcıdır 3. spor salonu. duyuşsal ve psikomotor özellikleri olan öğrenciler için öğretim sürecini nası! düzenlemelidir? (2002 KPSS-23) A) Her öğrenci için ayrı bir program hazırlamalı PROGRAMLI ÖĞRETİM (Skinner) Bireyin kendi kendine öğrenmesini esas alan ve içeriğin öğrenilebilecek küçük parçalara ayrılarak belirli bir sıra ve düzen içinde bireye sunulduğu ve öğrenildikçe yeni bir bilgi parçasma geçmenin esas olduğu bir öğretim yöntemidir. spor.
bütünleştirm. açtklamalar yaptıkları. öğrencilerin ne bildiğini anlayabilmek amacıyla onların etkinlikler yapmasını sağlar. Öğrencilerin konu hakkında ne bilmek istediklerini de cevabını bilmeyi istedikleri soruları düşünmelerini ve sormalarını ister. Bu açıklamaya dayalı olarak. öğrencilerin öğrenm pigrinj V s 176. Programlı öğretimde. . 177. öğrenilen bir bilgiyi yeni bir duruma çevirme ve uygulama önemlidir. öğretmenin rehberliğinde islenen konuyla ilgili örnekleri inceledikleri. Piaget'nin zihinsel gelişim kuramına dayanır. YAPILANDIRMACILIK Yapılandırmacılık temelde öğrenme kuramı değildir. Öğrenenin deneyim kazanmasına ve onun bu deneyimlerini düşünmesine dayanır. Sınıfta öğrencilere bilgiler kolaylıkla öğrenilebilecei^ basamaklara bölünür ve öğrencilerin bunları basitten karmaşığa öğrenmeleri sağlanır. Öğrencilerin sahip olabileceği kavram yanılgılarını araştırıp ortaya çıkararak öğrenmenin zayıf bir temel üzerine yapılanmamasını sağlar. Programlı öğretimin sınırlılıkları. Yeni öğrenilen bilgiye derinden nüfuz edebilme önemlidir. Şilgiyi temelden kurmava davanı r. Bu yönetimi kullanan bir öğretmen. içeriğin küçük parçalar halinde verilmesinin en önemli nedeni bireyin ilerleyişini yönetecek şekilde organize edilmesidir. Aşağıda Demirel 1 tarafından aktarılan geleneksel sınıf ve yapılandırmacı sınıf karşılaştırması verilmiştir. değil. aşağıdaki ilkelerden hangisini uygulamaya çalışmaktadır? (2001 KPSS-61) B) C) D) E) Bireysel hız Etkin katılım Küçük adımlar Beyin fırtınası Oranlı pekiştirme uygulama Yapılandırmacılıkta bilginin ezbere alınması değil bilginin transferi ve yeniden kurulması söz konusudur. Merak uyandırma ve planlama Araştırma_ve keşfetme ve derinleştirme Paylaşma ve yaşantıya 178.Öğretim Ilke ve Yöntemleh 87 sorunlar programlı öğretimle bireyselleştirilmiş eğitimi zorunlu kılmaktadır. programlı öğretimin hangi ilkesinin temele alındığı söylenebilir? (2003 KPSS-1) A) Bireysel hız B) Etkin katılım Ç) Küçük adımlar D) Anmda düzeltme E) Başarı Öğrenme ortamında öğrenci aktiftirv' Düşünme biçimlerinin değerlendirilmesu hedeflenir Problem çözme üzerine odaklanıjır/' öğrencilere. gerekli ipucu ve dönütler yardımıyla doğruyu bulmaya çalıştıkları öğrenme yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-21) A) B) C) D) E) Buluş yolu stratejisi Sunuş yolu stratejisi Programlandırılmış öğretim işbirliğine dayalı öğretim Yapılandırınacı öğretim Öğretim aşamasında öğretmen öğrencilerin konu hakkında ne bildiklerini ortaya çıkarır. üzerinde düşünecekleri somut yaşantılar kazandınlmaya çalışıhr/ öğrencileri buluşa yöneltecek sorular soruluy Kazandıkları somut yaşantılar üzerinde düşünmeleri sağlamp/ öğrendiklerini birleştirip.eye yöneltme söz konusudur. Öâretmenin pörev '.Öğrencilerin. Yapılandırmacı yaklaşıma göre öğrenmenin gerçekleşmesi için öğrenme süreci aşağıdaki basamakları içerir. s Materyalin hazırlanması uzmanlık gerektiren zor bir iştir s Materyal iyi hazırlanmamışsa öğrenciler için sıkıcı olabilir s Okul öğrenmelerinde kazandırılmak istenen tüm davranışların adım adım öğretilmesi her zaman mümkün değildir S Üst düzey ve karmaşık davranışların öğrenilmesi programlı materyallerle zordur.
onların buluşa yöneltecek sorular C) öğrencilere. öğretmenler. 179. öğrencilerin derslerde gecen temel kavramları anlayıp anlamadıklarını temele alır. Öarenciler aruDİar halinde çalışır. öğretimden ayrı olarak öğrenci öğrenmeleıini kontrol etmek için yapılır ve genellikle de testlerle ölçülür. önceden belirienmişsabit programların uygulanması esastır. Verilenlerden hangisi.88 Geleneksel sınıf öğretim İlke ve Yöntemleri Bilgiyi yapılandıran sınıf Eğitim programı tümdenaelim voluvla ve temel kavramlara ağırlık verilerek işlenir öğrenci sorunlanna göre program yönlendirilir. ilişkileri kurmak ve belirli sonuçlara ulaşmak mümkün olur. gerçeğinde bir yorum sorunu olduğu öğrencilerle paylaşılmalıdır. öğrenciler yaşamla ilgili kuramları oluşturmaya katkı getiren düşünürler olarak görülür. öğretmenler tarafından içi doldurulan bir boşluk gibi algılanır. Değertendirme. kazandırdıkları somut yaşantılar üzerinde düşündürme E) öğrencileri. öğretim ile birlikte yapılır ve öğrencilerin sergiledikleri işlere ve tümel değertendirmeye dönüktür. Yukandaki özelliklen barmdıran Öğretme öğrenme yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-62) A) Çoklu zekâ kuramı B) Eleştirel düşünme Ç) Yapılandırmacılık D) Yaşam boyu öğrenme E) Seviye grupları uygulaması 180. Piaget'nin zihinsel gelişim kuramına dayalıdır. öğrencilerin öğrendikleri bilgilerin geçerliliği için doğru yanıtları araşttrır. Bu sayede fikirleri yeniden formülize etmek. deneyimlerini düşünmesine dayanır. üzerine yaşantılar kazandırma sorma düşünecekleri somut B) öğrenciler. yapılandırmacı öğrenme kuramının öğretme davranışlarından biri değildir? (2002 KPSS-18) A) öğrencilere. Öğretmenin görevi. etkinlikler sonunda * öğreneceklerini baştan söyleme ne D) öğrencileri. öğrenenin deneyim kazanmasına ve onun bu II. Program. II. Eğitim programı tûmevarım yolla ve temci becerilere ağırlık verjlerek işlenir. öğretmekle değil. 181. Program etkinliklerinde ağırlık daha çok birinci elden elde edilen veriler ve kullanılan materyaller üzerindedir. öğrendiklerini birleştirip yönetme . Değerlendirme. Öğrenciler bireysel olarak çalışır. öğrenci ilgileri öğretimin merkezinde olmalıdır.. Aşağıdakilerden hangisi yapılandırrçıacı yaklaşımın (constructivism) kullanıldığı öğretim etkinliğinin Özelliklerinden biri değildir? (2003 KPSS-22) A) öğrenme ortamında durumdadır öğrenci etkin B) Konu merkezli bir yapı hakimdir C) ilk kaynaklara ulaşılmak hedeftir D) Düşünme biçimlerinin temel alınır değerlendirilmesi E) Problem çözme üzerine odaklanılır Yapılandırmacılık yaklaşımında sınıf ortamı öğrencilere sınırsız olanaklar sunmalıdır. Bunların yanında dünyanın karmaşık bir yer olduğu. öğrencilerin öğrenmelerini sağlamaktır. I. öğretmenler öğrencilerini belirli bir programa göre hazırlanmış geleneksel sıkıcı eğitim ortamından kurtarmalıdır. Öğretmenler öğrencilere çevre ayarlaması yapan ve onlarla etkileşim içinde olan kişilerdir. öğretmenler.
şema. örgütleyici bir kavram ya da ilke. olgular. Ömekler önemlidir. Konunun sunulmasına geçmeden önce. sunuş yoluyla öğretim olarak adlandırılmaktadır. Tümdengelim yaklaşımına dayandığı için önce genet kavramlar sonra bu kavramların kapsamındaki özel ve dar kavramlar sunulur. yenilerin birleştirilmesiyle sağlanır. Öğrenci kendi ihtiyaçlarını karşılayan. birey bunları alır. . •s Öğrenmede önce soyut kavramlar açıklanmalı. Bu örgütleme biçimine açıklayıcı örgütleyici de denir. Anlamlı öğrenme eski öğrenilenlerle. öğrenciöğrenci arasında uzlaşmalı birleşme önemlidir. Bu bilgiler eskilerle yeni bilgiler arasında köprü kurulmasını sağlar. s Örgütleyici bilgiler çok önemlidir. ilkeler. öğretimin düzenlenmesi sırasında bazı koşulların yerine getirilmesi gerekir. konunun kavramsal ve örgütleyici birtanıtımı yapılmalıdır. fıkirler bireye sunulur. Sunuş yoluyla öğretim stratejisinin temel görevi farklı örneklerle konuları öğrencüere açıklamaktır. Bundan dolayı. Kavram Haritası: Birtakım kavramları ya da bilgi bütününü grafıksel gösterimlerden yararlanarak ilişkilendirme tekniğidir. Kavram haritalannın kullanım amaçları. bunların her biri örgütleyici olabilir. Kavram haritaları anlamlı öğrenme için kullanılan bir tekniktir. yeni bilgilerin öğretilmesine geçmeden önce. Araştırma-inceleme yoluyla öğretme (problem çözme) s Problem çözüm formatı s Venn şeması Antamlı Öğrenme:. konunun yaşatılarak. Bu nedenle geliştirdiği model. konu başlıklarının listesi. Öğrencilerin kendi görüşleri ve tartışma olanakları da. sonra somut kavramlara geçilmelidir. Sözel örneklerin yanında resim. Öğretim adım adım ilerler ve ders ön organize edicilerle başlar. önce temel bilgiler. ilke ve kavramlar öğrenciye sunulur ve öğrenci tarafından örgütlenerek. s öğrenmenin anlamlı olması için bilginin mutlaka birey tarafından bulunması gerekmez. Bu tür örgütleme biçimine karşılaştırıcı örgütleme denir. sonra ayrıntılar verilmelidir. Başlangıç sunusunu öğretmen yapar arkasından öğrenciler fikirlerini açıklarlar. öğrenci ve öğretmen arasındaki iletişim önemlidir. • Öğrenciye sunulan materyallerin onun için anlamlı olması sağlanmalıdır. Konuyla ilgili öğrencinin en küçük bilgi deney ya da yaşantısı değerlendirilmelidir. Öğrenme sürecinde öğretmen-öğrenci. Ausubel'in öğretim sürecine katkıları şu başlıklar altında özetlenebilir. resim ve grafiklerin anlatımla desteklenmesi gerekir. pekiştirilmesinde etkili olur. Bu strateji ile bilgiler. Öğretilecek konu aşamalı bir biçimde ayrıntılaştırılmalı. kendi işine yarayacağını düşündüğü bilgileri anlamlı bulur. bu bilgiyle bütünleşerek anlam kazandıracak olan organize edici bilgilere gereksinim vardır. Ausubel'e göre öğrenme yeni bilgilerin öğrenilmesi bilişsel yapıda var olan bilgiyle birleşerek anlam kazanması halinde gerçekleşmektedir.Öğretim İlke ve Yöntemleri 89 BÖLUM 2 ÖĞRETİM STRATEJİLERİ Belli başlı öğretim stratejileri şunlardır: 1. stratejisi SUNUŞ YOLUYLA ÖĞRETME STRATEJİSİ Bilişsel yaklaşımı temele alan bir stratejidir ve AusubeL tarafından geliştirilmiştir. s Olaylar zinciri v Balık kılçığı s örümcek ağı s Kümeleme s Döngü s Karşılasştırma s Hikaye formu s S s s s s Anlamlı öğrenmeyi sağlayabilmek için. şema ve diğer görsel örnekler olabitir. s Kavramlar. Yeni öğrenmeye geçmeden önce öncekilerin tam olarak öğretilmesi gerekir. Çoğunlukla kavramlar ve kavramlar arasındaki ilişkileri anlatmada kullanılır. şemalar. Öğrenmede bol örneklerin. ilişkilendirilerek anlamlaştırılarak algılanır. Dersin ya da ünitenin başında verilebilecek özet bilgiler. Aynı şekilde anlamlı öğrenme de Ausubel tarafından geliştirilmiştir. Genellikle bilgi basamağındaki davranışların kazandmlması amacıyla kullanılır. Buluş yoluyla öğretme stratejisi 3. ^ s s s Belirli fikirleri üretmek (beyin fırtınası) Karmaşık bir yapıyı düzenlemek (uzun metinler) Karmaşık fikirleri iletmek Eski ve yeni bilgileri birleştirerek öğrenmeye yardımcı olmak s Anlamayı ve yanlış anlamayı ortaya çıkarabilmek Kavram haritalan değişik biçimlerde kullanılmaktadır. Sunuş yoluyla öğretme stratejisi 2. çeşitli görsel araçların.
Sunuş yolu stratejisinde öğretmenin temel görevi nedir? (2003 KPSS-18) A) Öğrenciler sevketmek etmek araştırma ve incelemeye B) Sorunların çözümünde öğrencilere rehberlik C) Öğrencilerin doğruyu bulmaları için yönlendirmek D) öğrencileri işbirlikli çalınmalara özendirmek E) Farklı ömeklerle konulan öğrencilere **" açıklamak 184. Bu örgütleyiciler yeni öğrenilecek materyal göreli olarak bilindik ise ve ön bilgiler ile ilişkili ise kullanılır j Öğrenme Basamakları (Ausubel) I. Öğretmen.öğretmenin ek örnek vermesi 4.Performansı ortaya çıkarma (öğrencinin davranışı göstermesini sağlama) 7.Performansı değerlendirme 9. Öğretme öğrenme durumlarında kavram haritalarını en cok kullanıldıaı kuram. s Dersi önemli konuları toparlayarak bitirmelidir. fıkirleri en somut yollarla. Yeni gelen bilgiler bireyin önceden sahip olduğu bilişsel yapılarla ilişkilendirilerek anlamlı hale gelir.öğrenciyi hedeften haberdar etme. Karşılaştırıcı Örgütleyiciler: Öğrencinin yeni gelen bilgileri daha önceki bilgilerle karşılaştırmasını sağlayan örgütleyicilerdir.öğretmenin örnekleri açıklaması 3.öğrenme rehberi sağlama ö. sunulacak malzemenin özelliğine göre ikiye ayrılır. Bir kavramı derinlemesine inceletmek isteyen bir öğretmen.öğrencilerin tanımlamalarıjlişkileri.öğrencilerin zıt örnekleri karşılaştırması 7. Açıklayıcı Örgütleyiciler: Bunlar. öğrencinin çok sayıda duyu organını harekete geçirecek biçimde sunmaları gerekmektedir.Hatırlama ve transferi güçlendirme 182.öğretmenin ek örnekleri ve örnek olmayan durumları sunması 6. Örgütleyici Bilgiler Sunuş yoluyla öğretim modelinde en önemli kavramlardan biri örgütleyicilerdir. öğrenmeyi daha etkili olarak sağlamaktadır. bireyin daha önce hiç karşılaşmadığı bir konu hakkında ön bilgi edinmesini sağlayan örgütleyicilerdir. Bu öğretmen bu amacına aşağıdakilerden hangisiyle kolaylıkla ulaşabilir? (2001 KPSS-44) A) B) Kavramların farklı dillerde karşılığını bulmak Kavram ağı oluşturmak C) Kavramların tanımlarını yazmak D) Kavramları örnek olan ve olmayan olay. durum ""*■ veya nesneleri bulmak E) Kavramların somutluk ve soyutluk derecesini incelemek . kavramla ilişkili olan bütün çalışmaları kullanmaktadır. öğrencilerin yeni gelen bilgiler ile hali hazırda sahip oldukları bilgiler arasında köprü kurmalarını sağlayan bilgilerdir.Öğretmenin örnekler sunması 2.özellikleri yada ilkeleri vurgulamaları 9. hatırlamasını sağlama 183. örgütleyiciler. jest ve mimiklerle desteklemelidir. s Bütün öğrencilerin anlayabileceği bir dil kullanmalıdır. s öğrencileri hedeften haberdar etmelidir. Aksi takdirde öğrenci ezberleme yolunu seçecektir.90 • öğretim ilke ve Yöntemleh öğrenci.öğrencilerin yeni örnekler vermesi Yukarıdaki basamakların izlenmesi koşul değildir.öğrencilerin ek örnekleri açıklaması ve örneklerle karşılaştırması 5.ön koşul öğrenmelerin hatırlanmasını sağlama 4. Örgütleyiciler. Bilgi örgütlenir. öğrenilecek materyalle ilgili ön bilgilere sahip olmalıdır. Sunuş Yoluyla Öğrenme Adımları Şöyle Listelenebilir: IDikkati çekme 2. s öğretimi ses tonu. aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-78) A) B) C) D) E) Buluş yoluyla öğrenme Tanı öğrenme Yapılandırmacılık (constructivism) Anlamlı öğrenme Çoklu zekâ kuramı • öğrencinin anlamlı öğrenmeye niyetli olması gerekir. 3.öğrenciler konuyu keşfedince işlem bitirilebilir. örgütleyicilerin.Öğretmenin ve öğrencilerin teşhis ettiği özelliklerijlişkileri yada ilkeleri vurgulaması 8. öğrenilecek bilginin sunulmasından önce verilmesi gerekir. öğretmenler sunuş yoluyla öğretimi kullanırken. Herhangi bir konu ile ilgili ön öğrenmenin yeterli olmadığı ve konunun yeni öğrenilmeye başlandığı durumlarda sunuş yokuyla öğretim.Uyarıcı materyali sunma (yeni öğrenmelerle ilgili) ö.Dönüt sağlama 8.
Buluş yoluyla öğrenmenin önemli özelliklerinden biri verilen örneklerdeki benzerlik ve farklılıklar incelenerek ilke ve genellemelere ulaşmasının sağlanmasıdır. Bruner'e göre. ilke ve genellemelere varmaları amaçlanır. jest ve mimiklerle destekleme E) Sunuşunu. Bu açıdan problem çözmedir. yaşayarak öğrenir. şema. Bir tür problem çözmedir. Bu nedenle öğretimde resim ve fotoğraflardan yararlanılabilir. Bu nedenle öğretim faaliyetlerinin düzenlenmesinde bilgiler gelişim döneminin özelliklerine uygun olarak sunulmalıdır. Bunun için genelden özele ve tümevarım kullanılır. ilkeler kümesi ya da formül ile ifade edilebilir. imgesel ve sembolik olmak üzere üç farklı biçimde bilgi edinir. öğrencilerin temel yapıyı kendi kendilerine bulması olduğunu öne sürmektedir. soruna çözüm önermeleri. Tümevarım yaklaşımı sezgisel düşünmeyi gerektirir. ilkeler. Öğretmen bu önerisivle. Bir öğretmen öğrencilerine. 2. kavram ve ilkeler arasındaki ilişkiler konunun yapısını oluşturur. ^Öğrenme en genel kavramla başlamah. s Öğrenciler öğrenme sürecine aktif olarak katılmalıdır. birey bilişsel gelişim sırasında eylemsel. inceleyerek genel yapıyı keşfedBr. Bu nedenle kuramının adı buluş yoluyla öğrenmedir. duyu organlarının tümünü kullanarak. Belli bir alanla ilgili temel fikirler. . Öğrencilerin bu örnekler ve yaşantılar üzerinde düşünerek verilen duruma bir açıklama getirmeleri. Öğretim kuramında önemle üzerinde durulan özelliklerden biri öğrenilecek konunun yapısıdır. s Bruner e göre öğrenciler konunun temel yapısını tümevarım yoluyla keşfederler. Bu dönemde çocuk. okulda temel yapının öğrenilmesinde en iyi yolun. Bruner. Bu amaçla öğretmen öğrencilere çok fazla örnek sunmalıdır. Bu yaklaşıma örnek-kural yöntemi de denir. 3. s Konunun temel yapısı basit bir şekil. 9. Birey semboller kullanarak. 5 sayılarının 513-925 şekilde gruplana^ileceğini belirtiyor. 186. başarılı olma ve birlikte çalışmadır. yöntemler. özel kavramlar bu genel kavramı n altı nda örgütlenmelidir. önemli kısımları toplayarak bitirme • Evlemsel dönemde. kavramlar. Böylece öğretmen öğrencilerin bildiklerinden hareketle verilen örnek üzerinde adım adım incelemeler yaptırarak yeni bir kuralı bulmalarını sağlar. aşağıdakilerden hanisinden kaçınmalıdır? (2001 KPSS-60) A) Sunuşunda bütün öğrencilerin anlayabileceği bir dil kullanma B) Sadece düz anlatım tekniğini kullanarak ^ konunun bütün boyutlarını açıklama C) öğrencileri neleri bilgilendirme öğrenecekleri konusunda Bilişsel alanın Kavrama. Böylece öğrencilerden öğrendiklerini gerekçelerle açıklama imkanı sağlanmış olur. Sunuş yoluyla etkili bir öğretim yapmak isteyen öğretmen. s Öğrenciyi harekete geçiren en önemli güdü merak. • İmgesel dönemde bireyin belleğindeki modeller daha çok görsel imgelerle oluşur. Sorunun temel yapısını örneklerden yola çıkarak öğrencilerin bulması sağlanır. somut yaşantı geçirmeden yeni modeller geliştirebilir. BULUŞ YOLUYLA ÖĞRETME STRATEJİSİ Bilişsel yaklaşımı temel alarak BrunerMarafından geliştirilen bu modelde öğretmen öğrenciler&O^etîT ömekler sunarak onların yaşantılar geçirmelerini sağlar. D) Sunuşunu ses tonu değişiklikleri. sayıları gruplayarak daha kolay ve çabuk ezberleyebileceklerini söylüyor ve bir örnek gösteriyor 5. Öğrenci örneklerdeki benzerlik ve farklılıkları gözleyerek.Öğretim Ilke ve Yöntemleri 91 185. semboliğe doğru düzenlenmesi gerekir. bilgiler doğrudan doğruya nesnelerle ilişki kurularak kazanılır. analiz ve değerlendirme basamağı ile Duyuşsal alanın tepkide bulunma ve değer verme basamaklarında davranış değişikliği gerçekleştirmek için kullanılır. Sezgisel düşünce öğrencilerin karşılaştığı yeni bir durumla ilgili dönenceler kurmalarını ve bu dönenceleri sınamalarını sağlar. öğrencilerine hangi konuda yardımcı olmaya çalışmaktadır? (2001 KPSS-62) A) B) C) Zekayı geliştirme Hatırda tutmayı kolaylaştırma/ E) Kavram geliştirme Sunuş yoluyla öğrenmeyi sağlama Öğrencileri farklı alanlar-da kullanma • Sembolik dönemde ise dil ve semboller önem kazanır. Öğretimin amacı öğrencilere konunun temel yapısını kavratmaktır. öğrenmenin sağlanması için yeni bilgilerin eylemselden. 1.
fikirler arasındaki temel ilişkileri. özellikleri keşfedinceye kadar örneklerle çalışır. öğretmen sorular sorarak öğrencilerin kendilerine sağlanan verileri analiz etmelerini.öğretmenin Örnek olmayan durumlar sunması 6.öğrencilerin zıt örnekleri karşılaştırması 7. ellerindeki somut bilginin gerisindeki ilkeleri. kavramları. paralel kenarın alanı ile ilgili olarak öğretmen ve öğreniciler arasında şöyle bir etkileşim gözleniyor. Dıştan verilen pekiştireçlerden çok. • öğrencilere öğretilecek kavramla ilgili örnekler ve örnek olmayanlar birlikte verilmelidir. • öğrencilerin sözel ipuçları. çözümlemeleri bulmasını sağlar 187. öğrenciye zaman verilerek ve gerektiğinde ipuçları sağlanarak öğrencinin problemi kendi kendine çözmesi sağlanmalıdır. öğrenciler bilgiyi alıp özümlemekten çok. Buluş yoluyla öğrenmede öğretmen. Buna kılavuzlanmış buluş yolu da denir. Buluş yoluyla öğrenmenin en önemli üstünlüğü öğrencinin merak güdüsünü uyandırması ve güdülenmişlik düzeyini cevapları buluncaya kadar.öğrencilerin tanımlamaları. Buluş Yoluyla Öğretimin Sınıfta Uygulanması Buluş yoluyla öğretim kuramı sınıfta kullanılırken bazı etkinliklere yer verilmesi gerekir. (bir süre bekler) Ali sen kalkar mısın? Ali: (Ali çizer) öğretmenim çizdim. öğretmenin ek örnekler vermesi 4. öğrenmede pekiştireçler önemli rol oynamaktadır. Eğer öğrenci bir kavramı. fen bilimleri ve dil öğretiminde etkili olarak kullanılabilecek bir stratejidir. Sunuş yoluyla öğretimde tanımlamalar.öğrencilerin örnekleri açıklaması 3. öğrencilerin ek örnekleri açıklaması ve ilk örneklerle karşılaştırılması 5. içsel pekiştireçler üzerinde durulmaktadır. genellemeieri öğrencilerin bulması için rehberiik eder. • öğrenciler. ilkeleri. Öğrenme esnek ve buluş yoluyla olmalıdır. . problem çözmeye uğraşıyorsa. Buluş yoluyla öğrenme özellikle matematik.92 öğretim Ilke ve Yöntemleri Buluş yoluyla öğrenme yaklaşımında. bilgiyi analiz etmeye uygulamaya. çalışmalarını sürdürebilmesidir. temel kavram ya da ilkeyi bulabilmeleri için sorularla yönlendirilmelidir. Sunuş yolu stratejisi ile buluş yolu stratejisi arasındaki en önemli fark aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-19) A) Buluş yolu belirlenir stratejisinde hedefler önce B) Sunuş yolu stratejisinde öğrenci katılımı ^ sağlanır fc\ Sunuş yolu stratejisi öğretmen merkezlidir D) Buluş yolu stratejisinde amaç öğrenmeyi sağlamaktır E) Sunuş. Ayrıca. yolu stratejisi zaman açısından önemlidir 188. kavramlar arasındaki ilişkileri görmeleri sağlanmalıdır. Öğrenci konunun yapısını.öğretmenin örnekler sunması 2. Öğrencilerin yeni örnekler vermesi Sunuş ve buluş yoluyla öğretimin yapılacağı derslerin planlanma aşamaları birbirine benzemekle beraber uygulama aşaması tamamen farklılık gösterir. Bir diğer üstünlüğü de öğrencileri bağımsız olarak problem çözmeye yönlendirmesidir. soruna çözüm önermeleri.) "ilköğretim okulundaki bir matematik dersinde. sezgisel düşünmeleri için teşvik edilmelidir. genellemelere varmaları yaklaşımıdır? (2002 KPSS-20) A) B) C) D) E) Buluş yoluyla öğrenme öğretimde proje yönetimi Bireyselleştirilmiş öğretim Sunuş yoluyla öğretim Tam öğrenme I. ilkeler öğretmen (189-191 soruları aşağıdaki örnek öğretim etkinliğine göre cevaplayınız. Buluş Yoluyla Listelenebilir: Öğrenme Adımları Şöyle tarafından öğrenciye sunulurken. Aşağıdakilerden hangisi öğretme-öğrenme sürecinde öğrencilere belli yaşantılar kazandırılıp öğrencilerden bu yaşantıları üzerinde düşünerek verilen duruma bir açıklama getirmeleri. sentez yapmaya zorlanmaktadır. buluş yoluyla öğretimde öğretmen tanımlamaları." Öğretmen: Tahtaya kim paralel kenar çizmek ister. resim ve şemalarla. • öğrenciler. ilişkileri ya da ilkeleri vurgulaması 8.. öğretmenin görevi öğrenciye rehberlik etmektir. örnekleri sunar. ilkeyi bulmaya.
Problem çözme basamaklarıni kullanır. öğretmen öğrenciyi araştırmaya. Öğretmenin öğrencilerden verdiği bir konu ile ilgili değişik kaynaklardan bilgi toplamalarını sağlaması. Yukarıdaki ders uygulaması içerisinde öğretmen hangi yöntem ya da yaklaşıma yer vermiştir? A) B) C) D) E) örnek verme Sınıftartışması Buluş yoluyla Problem çözme Sunuş yoluyla öğretim 190. D) Her öğrencinin. bu dikdörtgenin alanını nasıl buluruz? Hatırlayın (bir süre bekler) Evet Suat sen cevaplayabilir misin? Suat: Taban uzunluğu ile yüksekliği çarparız. daha önce öğrenilmiş bir konunun pekiştirilmesi için yaptırılan uygulamalar. Araştırma yoluyla öğretim modellerinde öğrenci kendi gayretleriyle öğrenir. ev ödevleri. öğrenilenleri açıklamalarını istemek ARAŞTIRMA-İNCELEME YOLUYLA ÖĞRETME STRATEJİSİ J.Öğretim İlke ve Yöntemleri 93 Öğretmen: Bu paralel kenarı dikdörtgene çevirebilir misin? Nasıl çevirebiliriz? (bir süre bekler) Evet Hülya sen cevap verebilir misin? Hülya: Sol taraftaki üçgeni sağ tarafa taşırız 191. olayı değişik boyutlarıyla ele almalannı. Bu durumda öğrenci olayın değişik boyutlarını ve bu boyutlar arasındaki bağlantıları ortaya koyarsa en üst düzeyde öğrenme gerçekleşmiş olur. Modelde öğrenci etkinlikleri ön plandadır. Birçok yazar araştırma yoluyla öğretim 189. (2001 KPSS57-59) 192. bunlar arasındaki ilişkileri belirleyip sonuca ulaşmalarını sağlamasıdır. kağıttan paralel kenar kesip bunun üzerinde çalışması sağlanabilir E) Paralel kenarın alanının nasıl ^ öğrencilere önceden söylenebilir bulunacağı Öğretmen. C) Cevap verebilmeleri için öğrencilere zaman tanınabilir öğretmen: Kenar uzunluklarını isimlendirir misiniz? (bir süre bekler) Evet Çiğdem. Aşağıdakilerden hangisi buluş yoluyla öğrenme yaklaşımını uygulamaya çalışan bir öğretmenîn yapmaması gereken bir davranıştır? (2001 KPSS107) A) Konuyu değişik ömeklerle açıklamak B) Öğrencilerin dikkatini anlatacağı konu üzerinde toplamak C) öğrencileri. öğrenilmiş bir ilkenin doğrulanması için yaptırılan laboratuar deneyleri kendi başma araştırma yöntemini oluşturmaz. düşünme yararlanmaya özendirmek D) Ulaşılması ** söylemek gereken sonucu süreçlerinden öğrencilere gerekçeleriyle E) Öğrencilerden. Bu örnek için aşağıdaki önerilerden hangisine uyulması durumunda öğretimin etkisi en aza iner? A) Her sorunun sınıftaki gönüllü öğrenciler tarafından ayrı ayrı yanıtlaması istenir B) Öğrencilerin tahtaya gelme yerine oldukları yerden konuşmaları istenebilir. Demek ki paralel kenarın alanını taban uzunluğu ile yüksekliği çarparak bulabiliriz. sen tahtada gösterebiür misin? Çiğdem tahtaya aşağıdaki işlemi yapar. Bu doğrultuda öğretimde yöntem olarak problem çözme yöntemi kullanılır. Bu öğretim sürecinde aşağıdakilerden hangisine ver veritmemiştir? A) B) C) Kavramlar arasında ilişki kurma öğrenci katılımını sağlama öğrenciye düşünme süresi verme Varılacak noktayı söyleme öğreniciyi sorularla yönlendirme . Fakat. incelemeye yönlendirir. öğretmen: Evet arkadaşlar paralel kenarın alanı taban uzunluğu ile yüksekliğin çarpımına eşittir. Devvey tarafından geliştirilmiştir. Öğretmen: Peki bu dikdörtgenin alanı yanı zamanda hangi şeklin alanı olur? (bir süre bekler) Deniz sen söyler misin? Deniz: Paralel kenarın.
onlardan bu olayı değişik boyutlarıyla ele alıp bunlar arasındaki ilişkileri belirleyerek sonucu sınıfa sunmalarını istemiştir. alternatif çözümler üretebilen bir yeteneğe sahiptir. öğretim llke ve Yöntemleri aşağıdaki BÖLÜM3 ÖĞRETİM İLKELERİ Öğrenci Niteliklerine İlişkin Öğrenme İlkeleri 1. Bu durumda. sorunu sezme. . öğrenme problemlerini geçiştirme eğilimindedirler. öğrencinin güdülenmislik düzeyi: Güdülenmeyi etkileyen kişisel faktörleri dört grupta toplayabiliriz. Verileri düzenleme ve yorumlama. 193. yaşı. şeklinde gruplayan E) Olayın değişik boyutlarını ve bu boyutlar arasındaki bağlantıian ortaya koyan 2. Bu nedenle öğrenci öğrenmeye ihtivac duvmalı aynı zamanda kendisine olan özpüveni yerinde olmalıdır. Öğrenmeye ilişkin motivasyonu yüksektir. bilgilerin ömğrenci için anlamlı olmasına öğrenmenin kalıcı izli olmasına neden olur.öğretme için gerekli şartlardan biri öğrencinin başarı güdüsüdür. genel yeteneği. Başarı güdüsü düşük öğrenciler kolay ulaşabilecekleri hedefleri seçerler. aşağıdakilerden hangisini yapan öğrenci daha üst düzeyde bir bilişsel davranış göstermiştir? (2001 KPSS-104) A) Olayın başlangıcını yine olayı görenlerin ağzından belirten sunan B) Olaya ilişkin yazılanların bir listesini hatırlayarak C) Olayda kimlerin rol aldığmı ve neler yaptıklarını sıralayan D) Olayla ilgili malzemeyi. Bu yeteneklere sahip öğrencinin hem motivasyonu hem de başarma güdüsü yüksektir. röportaj vb. Aynı zamanda öğrencilerin bireysel ihtiyaçlarını karşılamada önemli rol oynar. içinde yaşadığı toplum. sonuca varma. önceden Problem durumunu algılama. Karşılaşabileceği sorunlar karşısında neler yapabileceğini bilen. Öğrencinin geçmi$ yaşantıları öğrenme için önemlidir (önkoşul öğrenmeler). 3.94 stratejisindeki öğrenci etkinliklerinin davranışlardan oluştuğunda birleşirler: 1. Ulaşılan genellemeyi yazılı olarak başkalarına iletme. resim. gelişim düzeyi. toplamış. Bu nedenle eğitim ortamı düzenlenirken. problemi belirleme. Motivasyon öğrencilerde öğrenmeyi sağlamada önemlidir. Herkesin herşeyi başaramayacağı anlayışına sahiptirler.s onun öğrenmesini etkileyen faktörlerdir. Başarısızhklarının nedenlerini dış etkenlere bağlarlar. 4. Etkin bir öğretimde öğrenci aktif durumdadır. Başarısızlıklarının nedenlerini dışarıda aramazlar (içsel güdüleme). 2. öğrencilerde ilgi ve merak uyandırarak öğrenme isteğini artırır. öğrencinin güdülenmesi disiplin sornnunun ortadan kalkmasına. öğretimi düzenlerken öğrencilerin bu gibi özellikleri göz önüne alınmalıdır. 3. toplumu yakından ilgilendiren bir olayla ilgili olarak dergi ve gazetelerde yer alan köşe yazısı. resim . yazı. Gerekli bilgileri veya verileri toplama. sorunları çözerken soruna bilimsel yaklaşabilen. öğrencilerin süreçten zevk almasına ve olumlu beklentiler geliştirmesine neden olur. Başarı güdüsü yüksek olan öğrenciler karşılaştıkları güçlüklerden yılmazlar. içinde yaşadığı kültürel koşullar v. ûğrencinin cesitli özellikleri: kişilik özellikleri.vb. s Uyarılma (kaygı) s ihtiyaçlar (başarı ihtiyacı) s inançlar s Amaçlar öğrenmeye isteklilik ne kadar çok ise öğrenmede o kadar iyi olacaktır. bunları öğrencilerine vermiş. Bir öğretmen. sağlığı. Toplanan bilgilerin yorumlarından genellemelere gitme. Etkili öğrenme.
Öğretim hizmetleri hem konu odakh hem de öğrenci merkezli olarak düzenlenmelidir. Çocuğa görelik (veya ögrencive görelik ) ilkesi Bu ilkeye "çocuğa uygunluk" veya öğretimi "bireyselleştirme" ilkesi de denir. Bu nedenle öğrenciye sunulacak bilgi. bilgiyi yeniden örgütleyip genelleye bilmesine imkan vermelidir. Her öğrencinin öğrenme hızı. Bu nedenle öğrencinin beklenen davranışı tekrar etmesi sağlanmalıdır. fizyolojik ve psikolojik olarak tamamen kendine has bir birey olarak görülmelidir. öğrenimin gerçekleşmesi. bilginin temel çerçevesini görmesine. İçerik Özellikleriyle İlgili Öğrenme İlkeleri 1. Bu seviyenin altındaki ve üstündeki öğrencilerin dersin dışında kalma tehlikesi vardır. 8. bir yaş grubundaki öğrenciierin aynı geüşim seviyesinde bulunacakiarı. Bu nedenle sınama durumları kurulmalıdır. 7. zaten her şey bu ilkeye göre düzenlenecektir. Bilişsel yaklaşıma göre ise dönüt oldukça önemlidir. Öğrenme ilkelerini özetlemek gerekirse. 2.Öğretim İlke ve Yöntemleri 95 öğrenilmesi gerekeler yeni ünitelere konulara geçmeden tamamlanmalıdır (hazırbulunuşluk düzeyi). özümsemesine ve ayırt etmesine. Bunun için yaparak yaşayarak öğrenme sağlanmaiıdır. Ders. öğrencinin öğrenmesi gereken ünite yada konu kapsamı birbirini destekleyici şekilde mantıklı bir bütün oluşturacak şekilde düzenlenmeli ve organize edilmiş olmalıdır. Organizmanın sahip olduğu bijgiyi korumasına yeniden yapılandırmasına. Örneğin dolaşım sistemini şehrin su şebekesine benzetmek gibi Öğrencinin mümkün oiduğunca bütün duvu organlarına hitap etmek öğrenüecek birimin somutlaşmasına ve kalıcılaşmasına önemli katkılar sağlayacaktır. 3. Öğrencinin amaçlarına uymayan bir içerikte öğrencinin öğrenmeye güdülenmesi beklenmemelidir. 4. Öğrenmede somutlastırma önemiidir. Öğretimi "yıllık sınıflar sistemi" üzerine kurduğumuzda. kullandığı yürütücü biliş stratejisini yeniden yapılandırmasma yardımcı olur. öğrencinin davranışı gerçekleştirmesi ile mümkündür. Bu nedenle öğrencilerin transfere ve genellemeler yapabilecekleri etkinlikler düzenlenmelidir. Bu nedenle sunumlarda gerçekçi benzetmeler yaprnak önemlidir. Öğretimin bireyselleştirilmesi ilkesi. öğrenme sitili birbirinden farklılık göstercbilir. Çocuk bir yetişkin olarak. öğrenme. Bu nedenle öğrenciye verilecek oîan materyalin. Seviyeye uygunluk ilkesi. Öğretimi düzenlemede bireysei farkları göz önüne almak önemlidir. 9. 1. Transfer ve genellemeler oldukça önemlidir. Öğretimin içeriği öğrencinin ihtiyaçları ve beklentileri ile uygun hale getirilmelidir. 2. benzer ruhsai özelükler gösterecekleri varsayımma dayanır. Buradaki eğitim düzenlemelerinde gelişim ve öğrenme psikolojisinin sonuçlarına dikkat edilir. her öğrencinin 5. öğrenciler kendilerine sunulan bilgileri ne kadar somutlaştırabilirlerse o kadar iyi öğreneceklerdir. sınıfın ortalama seviyesine göre düzenlenir. Ayrıca bu ükenin mükemmel işleyebilmesi için. çeşit materyallerle desteklenmelidir. 4. Pekiştirilen davranışların görülme sıklığı artmaktadır. Anlarnlı bir şekilde öğrenilen bilgi anlamsız şekilde öğrenilen bilgiden daha kahcıdır. Davranışçı açıdan bakıldığında davranışîar sonuçlan tarafından kontro! edilir yapıian bir davranış memnuniyet verici ise yapılmaya devam eder sonuç olumsuz ise yapılma sıklığı azalacaktır. aynı yaş grubunda da olsalar. a) 3. Bu çalışmalar içinden iki ilke çıkmıştır: öğretimde "seviyeye uygunluk" ve "öğretimin bireyseüeştirilmesi" ilkeieri. Hem davranışçı kuramlardan hem de bilişsel kuramlardan yararlanmak gerekmektedir. Öğrencilere sorulacak sorular onlardan beklenen performansı gösterici nitelikte olması gerektiği gibi aynı zamanda eksik öğrenmelerini tamamlayıcı nitelikte olmalıdır. Tekrarlar öğrenmevi güçlendirmektedir. hattâ yetişkinin küçük modeli olarak düşünülmemeli. Öğretim Etkinliklerine İlişkin Öğrenme İlkeleri 1. 6. bir çok öğrenme modelinin bir arada kullanıtmasıyla etkili olacaktır. Öğrencilere sunulan bilginin somut olmasına önem verilmedir. aynı yaş grubundaki öğrencilerin bilgi ve beceri düzeylerinin de birbirine eşit olması gerekir. 10. b) . Öğretim esnasında öğretimi ve öğrenmeyi etkileyen içsel ve dıssal faktörler göz önüne alınmalıdır. Thorndike'ın etki kanunu.
harita. Bunun için de. onların bireysel çalışmalarını değerlendirebilecek şekilde yapabilirsek. yetenek. yakın aile ve okul çevresinden uzağa. öğrenmenin düzeyini yükseltir. kuşları kafeste veya dondurulmuş. "Somuttan sovuta " ilkesi Çocuktaki zihin gelişimi somuttan soyuta doğru olmaktadır. en yüksek verim elde edilecek şekilde düzenlenmelidir. öğrenciyi derse katmayan. konuya ve seviyeye uygun olarak kendi tekniklerini geliştirmelidirler. bitki vs. grafiği. öğrenci mümkünse ders konusu olan eşya ve nesnelerle doğrudan karşı karşıya getirilmeli. Hayata yakınlık ilkesi Okul ve öğretim ortamı hayattan kopuk. Okul öğrencileri hayat için hazırladığına göre. Eğer öğretmen sadece sözel anlatıma dayalı olarak ders işliyorsa. plân. Bu. bu ilke doğrultusundaki faaliyetler olarak değerlendirilebilir. algıladığı şeyleri. 6. bu mümkün olmadığı zaman o nesne veya olayın modeli. ilgi ve eğilimlerinin. gözle görüp. öğrencinin anlayacağı kelime ve cümle yapıları ile son derece açık ve anlamlı bir ders işlemelidir. "Bilinenden bilinmevene" ilkesi Ders kitabı hazırlarken ve sınıfta ders anlatırken. görsel-işitsel olarak algılayabilmelidir. Tasarruf (ekonomi ) ilkesi Her türlü eğitim-öğretim faaliyeti en az zaman. Hem öğretmen öğretirken hem de öğrenci öğrenirken ekonomik ve pratik metot ve teknikler bulmalı. hayata yakın. Ders konuları. eliyle tuttuğu gerçek eşyalar daha anlamlıdır. Sınıfta yapılan deneyler de. zekalarının. şeklinde anlamayı daha kolaylaştıran unsurlarını kullanarak öğretimde açıklık ilkesine uyulmuş olur. bazı şeylerin plastik kalıplarını kullanarak. Açıklık ilkesi Öğrenci. anlatım sırasında verilen ömekler hayatın içinden seçilmelidir. ders konusu ile ilgili hayvan. normalin altındaki ve üstündeki öğrenciler önemli zarar görecektir. sadece öğretmenin anlattıklarını dinleyerek pasif olarak almaya çalışan bir konumda tutuyordu. sesini. modelini v. yapay bir ortam olmamalı. daha sonra soyuta ulaşılmalıdır. ses kaydı vs. Aktivite llkesi "Ögrenci eylemi" veya "Iş ilkesi" Eski okul. Çocukların bazı ders konularını bağımsızca seçip kendine özgü tekniklerle "yaparak-yaşayarak" öğrenmesi esası getirildi. bu mümkün olmuyorsa resmini. Çocuklara öğretirken kullanılan dil. özellikle ilkokul öğrencilerinde. Soyut konuların öğretiminde somut konulardan faydalanılmalıdır. 3. oluşturulan sosyal ortam vs. oradaki öğretim de hayatın doğrudan kendisi olmalıdır. Geleneksel "öğrenme" veya "aydınlanma" okuluna karşı "iş okulu" akımları gelişti. öğrencideki bilgi sisteminin çok daha sağlam olmasını sağlayacaktır. girişimci kişüer olarak istenmesi. istenilen düzenli bir öğrenme de sağlanamaz. çalışma istek ve gayretlerinin farklı olduğu varsayımına dayanır. Oysa öğretim organizasyonunu tek tek öğrencilerle daha iyi ilgilenebilecek. 8. oniarın soyut kavramlarla anlatılmasından daha kolay öğrenir. Plânsız ve metotsuz olarak yapılan dersler çok sınırlı olan öğretim zaman ve imkânlarını israf edeceği gibi. film. hem doğal hem de sosyal olarak onun en yakın çevresinden hareket etmelidir. "Yakından uzaga" ilkesi Öğrenciye öğretilecek bilgilerin düzenlenmesinde. gerçek hayata yakın olmalıdır. gerektiğinde eskileri doğrulayarak geliştirmek. bazı olaylart fotoğraf. öğrencileri doğrudan doğaya ve olay yerine götürüp gözlem yaptırarak. grafık. en az emek ve enerji sarf edilerek.96 öğretim Ilke ve Yöntemleri yeteneklerinin. yeni bilgi ve tecrübelerin bunlar üzerine kazandırılması çok daha kolay olacaktır. ilgi ve çalışma temposuna göre diğer öğrencileri rahatsız etmeden ilerlemiş olur. içinde yaşadığı doğayı ve toplumu her an yeniden değerlendirip değiştirmeye çalışan. öte yandan pedagoji ve psikolojide öğrencinin aktif öğrenmesinin daha etkili olduğu kanaati ortaya çıkınca. Okulların ders programlarında doğa ve günlük sosya! hayatla ilgili dersler artınca. insan her zaman somut olarak gördüğü. 4. örneklerini sınıfa getirerek. Bütün öğrencileri eşit şekilde geliştirmeye çalışırsak. derste işlenen tüm konuları somut olarak görebilmeli. bitkileri kurutulmuş olarak. Yakın zamandan uzağa. yakın köy-kasaba-bölge-ülke çevresinden uzağa ilkesi birçok derste rahatlıkla kullanılabilir ve bu ilkeye uyma. ve hattâ . Yeni bilgileri eski bilgilerle karşılaştırarak. örneklerin verilmesinde. öğretim baştan sona her yönden plânlanmalıdır. Bu nedenle. sadece yer ve yaşayış açısından değil zaman açısından da böyledir. öğrencinin hayatla bağlantısını koparmayan bir yaşantı sunmalıdır. 5. balıkları akvaryumda. fotoğrafı veya başka bir simgesi gösterilmelidir. öğrencinin o zamana kadarki bilgi ve tecrübelerinden hareket ederek. içinde yaşanılan katılımcı demokrasi ve rekabete dayalı liberal ekonomi şartları zorlayınca öğretimde aktiflik ilkesinin önemi de arttı Sınaî ve ekonomik değişiklikler sonucu yeni insanlarm hayata katılan.s. oradaki gerçeklikten uzak olmayan. Bu sebeple öğretimde öğrencilere öncelikle somut şeyler öğretilmeli. okulun da öğrenci yetiştirirken tavrını değiştirmesine neden oldu. belki dersleri ve konuları gereği. 2. 7. öğretim içten farklılaştırılmış olur ve her öğrenci kendi zeka.
İlkokullarda toplu öğretim uygulamasının yapılmasının gerekçesi de budur. O. olayları ve kendisine öğretilmek istenen bilgileri bilim dallarına göre sıralanmış bir halde kavrayamaz. genel oîarak varlıkları ve olayları toptan algılama durumundadır. Bu ilke aynı zamanda bilgilerin birbirine bağlı ve birbirini tamamlar mahiyette sunulması demektir. irade gibi) bakımından bir bütün olarak ele alınmalı ve her yönü dengeli olarak eğitilmelidir. . Aşağıdakilerden hangisi. veya bunun tersi durumlarda dengesiz. Bir öğretmen sınıfında böyle bir öğrenciyle karşılaşırsa aşağıdakilerden hangi yaklaşımı izlememelidir? (2004 KPSS-72) A) Öğrenciyi derste ikili ya da grupla çalışmaya yöneltme B) Ön koşul öğrenme eksiklerini belirlenip giderilmesi konusunda okul Rehberlik servisiyle iş birliği yapma gerektiğini aksi takdiri sınıfı tekrarlaması gerekeceğini söyleme alma C) Öğrenciye sınıfın genel düzeyine uyması D) Öğrencinin hazırbulunuşluk düzeyini dikkate E) Ilgili ön öğrenmelerdeki giderilmesi çalışmalarında işbirliğinden yararlanma eksiklikle'rin okul aile 194. Öğrencilerin derste öğrendikleri transfer etmelerine en çok katkı getiren etkinlik aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-73) B) Hedeflerini kolay erişilebilecek olanlardan seçme C) Dış etkenlere sığınma A) Farklı D) Herkes her şeyi öğrenemez düşüncesini benimseme E) öğrenmiş gibi görünerek karşılaştığı öğrenme sorunlarını geçiştirme. başarı güdüsü yüksek olan bir öğrenci tarafından geneilikle sergifenen bir davranıştır? (2004 KPSS-67) A) Karşılaştığı güçlüklerden yılmama 197.öğretim ilke ve Yöntemleri 97 9-Bütünlük ilkesi Çocuk bedensel ve ruhsal kuvvetler (düşünce. öğrenme güçlüğü taşıyan bir öğrenciyi sınıftaki diğer öğrencilerin öğrenme düzeyine ulaştırmaktır. problemleri çözmek derste öğrenilenleri kullanma' B) Ders kitabında sunulan ömekleri tekrarlama C) Öğrendiklerini başkalarına anlatma D) Derste çözülen problemlerin çözümlerini kontrol etme E) Derste tutulan notları düzenli hale getirerek deftere yazma 195. Zaten bedensel ve ruhsal kuvvetler sürekli olarak birbirlerini etkilerler ve birbirine bağlıdırlar. varlıkları. Sadece bedeni geliştirip zihnî ve ahlâkî yönler geliştirilmezse. öğrenme güdüsünün (motivasyon) bir göstergesi değildir ? (2004 KPSS-68) A) öğrenme sürecinin öğrencide yarattığı ilgi ve merak uyandırma düzeyi 198. "İlkokul çağındaki çocuk. Öğretim hedefleri sınıflamasındaki yeri D) Kullandığı yöntem. Aşağıdakilerden hangisi." 196. Bir öğretmen belirti bir konunun öğrenme sürecindeki ilk öğretme öğrencilerin hedef belirli öncelikle aşağıdakilerden hangisini yapmaiıdır? (2004 KPSS-74) A) öğrenme güçlüğü yaşan öğrencileri rehberlik servisine göndermelidir için ailelerle görüşmelidir. öğretmenler için önemli sonuçlardan biri de. teknik ve araç gereçlerde değişiklik yaparak öğretme öğrenme sürecini farklı biçimde tekrarlamalıdır. içeriğin tutarlılığını test E) Eğitim hedefleriyle etmelidir. hem topluma hem de kendine zararlı olabilecek insanlar yetişmiş olur. D) öğrencinin derecesi öğrenme sürecinden doyum E) Kazanılan davranışların. okul B) Öğrenme sürecinin bireysel ihtiyaçları ve amaçlan karşılama düzeyi C) Öğrencinin başarısına ilişkin beklenti düzeyi B) Öğrencilerin başarısızlık nedenlerini belirlemek C) Yöneticilerin desteğini alma için yaşanan sorunu okul yönetimine bildirmelidir. duygu. Etkili öğrenmenin sağlanmasında belirleyici olan etmenlerden biri öğrencinin başarı güdüsünün yüksek olmasıdır.
Bunun sağlayacağı en önemli yarar aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-8) A) öğrencilerin Dikkat Dağınıklığını Engellemek B) Anlatımda Çeşitliliği Sağlamak C) öğrencilerin Dersten Sıkılmasını Engellemek 202. Aşağıdakilerden hangisi öğrencilerin güdülenerek yapılan etkinliklere bizzat katılması sonucu ortaya çıkabilecek durumlardan biri değildir? (2003 KPSS-10) A) Sınıfta disiplin sorunlarının ortadan kalkması B) Öğrenci merkezli oluşturulması bir sınıf ortamının C) Sınıf içindeki etkilerimi en üst düzeye çıkartmak D) Her öğrenciye uygun içerik düzenlemek E) Ders süresini öğrencilerin ihtiyacma göre düzenlemek C) Verilen bilginin öğrenci için anlamlı olması D) öğretmenin bilgi aktarıcılık rolünün artması E) Etkinlikler sonucu daha kalıcı izli yaşantıların oluşması 200. B) Farklı yöntem ve tekniklere yer vermek 1 99. Öğretim etkinliklerinde öğrenci ne kadar etkin rol alırsa başarısı da o derece artacaktır. Bu bağlamda öğrenciler öğretim sürecine bizzat katılmalıdır.sorunlarına Üst düzey grup etkileşimine D) öğrencilere çok kazandırılmalıdır yönlü bakış açıları yönleriyle E) öğrencilerin içeriği bütün kavraması sağlanmalıdır. Bu açıklama aşağıda verilen öğretim ilkelerinden hangisiyle doğrudan ilişkilidir? (2003 KPSS-9) D) Içeriği Daha Kısa Sürede Aktarmak E) lletilmek istenen Mesajı Dalın Güçlü Ve Etkili İletmek A) öğrenci becerilerinin üst düzeye çıkarılmasına yardımcı olunmalıdır sağlanmalıdır yaşayarak öğrenmesi 206. B) öğrencinin C) Teorik alt yapı bütünüyle tamamlanmalıdır Öğretim etkinliklerinde öğrenci merkezli yaklaşımı kullanmayı tercih eden bir öğretim kurumu aşağıdakilerden hangisine diğerterine oranla daha çok ağırlık verir? (2003 KPSS-15) A) B) C) D) E) Işbirlikli çalışmalara öğrencinin ihtiyaçlarına Konunun ayrıntılarına Gerçek yaşam .98 Öğretim llke ve Yöntemleri 203. . Bireysei farklılıkları dikkate almak amacıyla öğretmen sınıf içi etkinlikleri düzenlerken öncelikle aşağıdakilerden hangisini yerine getirmelidir? (2003 KPSS-3) A) İçeriği bol örnekle desteklemek. Öğretim etkinliklerinde öğretmenin öğrencilerine verdiği dönütün sağladığı en önemli yarar aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-6) A) öğrenci halalarının zamanında düzeltilmesi B) Bol örnekle etkinliklerin desteklenmesi C) öğrenci öğretmen etkileşiminin sağlanması A) Etkinlikleri öğrencilerin yerine getirmesini B) C) D) E) sağlamak Bireysel çalınma etkinlilerine yer vermek Açık ve anlaşılır bir şekilde içerik organizasyonu yapmak öğrencilerin farklı öğrenme stratejileri kullanmalarını sağlamak öğrencilerin hazırbulunuşluk düzeylerini dikkate almak D) öğrenci dikkatinin sürekli olarak üst düzeyde tutulması E) Sınıf içerisindeki disiplin sorunlarının en aza indirilmesi 201. Bir öğretim etkinliğinin öğrenci düzeyine uygun olabilmesi için aşağıdakilerden hangisinin yerine getirilmesi gerekmektedir? (2003 KPSS-4) 204. Aşağıdaki öğrenme yollarından hangisi diğerlerine oranla daha etkili ve kalıcı izli Öğrenmeleri sağtar? (2003 KPSS-5) A) B) C) D) E) Yaparak yaşayarak öğrenmek Internet aracılığıyla yenilikleri takip etmek Hem dinlemek hem de izlemek Kaynak kitaplardan okumak Aralıklarla tekrar yapmak 205. Sınıf içinde etkinlikleri gerçekleştirirken öğretmen jest ve mimiklerini de kullanmalıdır.
aşağıdakilerden hangisine en az hizmet eder? (2001 KPSS-116) A) öğrencilerin konuya dikkatlerini toplamalarını sağlamaya B) C) Dersi güncel olaylarla ilişkilendirmeye öğrencileri derse güdülemeye sağlamaya okul arasındaki C) öğrencilerin yetkin oldukları yetiştirilmelerini sağlamak olmak alanlarda D) Öğrencilerin derse zihinsel hazırlık yapmasını E) Daha önce öğrenilen bilgilerle bağlantı kurmaya D) Kişilik gelişiminin oluşmasında yardımcı E) Öğrencilerin derse olan ilgilerini artırmak 208. Öğretim etkinliklerinin bu şekilde organize edilmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-7) A) öğrencilerin becerilerini çıkarmaya yardımcı olmak B) Gerçek yaşamla kurabilmek üst düzeye ilişkiyi 210. örnekler ve uygulamalar bu doğrultuda gerçekleştirilmelidir.Öğretim llke ve Yöntemleri 99 207. Öğrencilerin öğrenme sürecine katılmalarını sağlamada aşağıdakiierden hangisi etkili bir yol değildir? (2002 KPSS-17) 212. Öğretmenin bu davranışı. Öğrenme-öğretme sürecini uygun araç gerçeklerle desteklemenin temel amacı nedir? (2001 KPSS-65) A) B) C) D) E) Sözden ekonomi sağlamak Dersi eğlenceli kılmak Etkili ve kalıcı öğrenme sağlamak Sınıfla işbirliğini geliştirmek Öğrenci katılımını sağlamak 209. Bir öğretmen öğrencilerin sınıf içi güdiilenmeterini sağlamak amacıyla aşağıdaki alanlardan en çok hangisinden yararlanmalıdır? (2002 KPSS-28) A) Eğitim sosyolojisi B) Gelişim psikolojisi C) öğrenme psikolojisi D) Psikolojik antropoloji E) Sosyal psikoloji 211. Aşağıdakilerden hangisi. Sınıf içi etkinlikler düzenlenirken öğrencilerin ihtiyaç duyacakları bilgi ve beceriler. görüntü.Yeni teknolojilerin ve eğitimdeki kullanımları dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisinin gelecekte en yaygın eğitim ortamı olması beklenir? (2001 KPSS-67) A) B) Basılı eğitim malzemeleri Hareketli film . Açısından nitelikli olması Uzun süredir kullanılıyor olması Öğrenci ihtiyaçlarını karşılayabilmesi A) öğrencilerin yönlendirmek çalışmalarını uygun sorularla B) Ders süresince öğrencilere çalışmalarında serbestlik sağlamak C) Katılım gösteren öğrencilerin bu davranışını pekiştirmek D) Dersin işlenişinden bireysel çalışmalarından yararlanmak E) ve grup Katılım göstermeyen öğrencilerin sorunlarıyla ilgilenmek 213. Bir öğretmen dersin başında öğrencilere bir takım resimler göstermiş ve onlardan. ses vb. öğrenme ortamında işe koşulacak görsel-işitsel araçları seçerken dikkat edilmesi gereken ilkelerden biri değildir? (2001 KPSS-66) A) B) C) D) E) Öğrencilerin gelişim özelliklerine uygun olma Dersin öğretim programına uyumlu olma Dil. bu resimlere bakarak o gün işlenecek konuyu tahmin etmelerini istemiştir.
C) D) E) Etkileşimli bilgisayar Hareketsiz film. Radyo ve televizyon . slayt vb.
Her tipin değişik yaklaşım ve davranışları. bunlardan en idealinin hangisi olduğu konusu. Öğretimde verilmez. bağımsız ve güçlü olduğu ve kendi kendini yönlendireceği kabul edilir. Anlatım Tartışma örnek Olay Problem Çözme Proje tabanlı öğretim Bireysel Çalışma öğretim llke ve Yöntemleri öğrencinin yaşına. Bir öğretim yönteminin seçimini etkileyen faktörler şunlardır: 1) Dersin içeriği: Dersin içindeki konuların tabiatı. öğrenci öğretmeni rehber olarak görür bilgiyi kendisi araştırır. uygulayacağı strateji ve öğretilecek konu ile öğrenci arasında nerede durması gerektiği konusu da önemlidir. sınıflaki öğrencilerin özelliklerine göre. veya bazen eski metinlerin okunup açıklanması gereklidir. v. 2) Öğrencilerin özellikleri: Öğrencilerin yaş. kıdemi. Öğrencilerin özellikleri dikkate alınmadan yapılan ders. 7. öğrencinin sorumluluğundadır ve ayrıca öğrenci devamını sağlayacağı ortam yaratma zorunluluğu vardır. çoğu kez öğretim yönteminin en kuvvetli belirleyicisidir. bu seçimde onun özelliklerinin de etkili olacağı son derece açıktır. Hattâ aletlerden başka bina. ne zaman 6. 2. nevin. Bilgi edinmede Özgür olarak. her konuya. ailenin ekonomik ve kültürel seviyesi de farklı yöntemleri gerektirebilir. " Öğrenci Öğrenmeyi Öğrenir. 3) Öğretmenin özellikleri: Ders yöntemini öğretmen seçtiği için. Iyi yetişmiş bir öğretmen.Öğretmen. 3. bireyi geleceğe görür. 4. laboratuar. 5. 5. hazırlama olmak öğretmen belirlenen öğretilmesi ile ilgilenir. havaya anlatılan bir ders. karanlığa atılan bir taş gibidir. beden eğitimi gibi derslerin özel ortam ve araçlara ihtiyacı vardır. Fizik-Kimya derslerindeki bazı konular doğrudan laboratuar çalışması gerektirebilir. 2. 4. 3. için kolaydır. değişik yöntemleri olabilir. ders yönteminde önemli değişiklikler yapmak gerekir. öğrencinin olgun. Edebiyat dersinde bazı edebi eserlerin okunup ev ödevi şeklinde hazırlanması. Meselâ. 5. ışık. nasıl ve öğrenileceğine kendisi karar verir. Öğrenci Merkezli Öğretim 1. 2. Eğitim. 6. bu durum çeşitli etmenlerden kaynaklanabilir. iyi bir kütüphane gibi bir öğretim için çok gerekli olan dersin esas araç-gereçlerinin veya yardımcı aletlerin olup olmaması dersteki yöntem seçimini etkiler. 9. dindar tip. öğretmen konunun uzmanıdır! her şeyi bilir ve bilgilen öğrenciyi aktarmakla görevlidir. yöntem seçiminde etkili olabilir. o yöntem kullanılmalıdır. hiçtartışma ortamı açmayan öğretmenlerde de. Değişik yaşlarda değişik yöntemler kullanılabilir. Değişik öğretmen tipleri vardır: teorik tip.s. TV-video. Bir derste öğretmenin seçtiği yöntem kadar. ekonomik tip. Resim. öğrenen bireysel farkları olan değerli bir varlık olarak görülür ve zengin öğrenme ortamları hazırlanır. motivasyonları. hangi yöntemle en iyi şekilde öğretilebilecekse. tepegöz. estetik tip v. öğrencinin bireyselliğin değer Öğretmen bilginin otorite oian tek kaynağıdır. Bilgisayar. Ayrıca öğretmenin yaşı. gerektiğinde değişik yöntemieri uygulayabilmelidir. Değişik durumlarda değişik yöntemlerin kullanılması gerekir. cinsiyet. Derslerinde soru sorulmasına hiç izin vermeyen. öğrencilerin içinde yetiştikieri çevre v. okul-aile işbirliğinde sürdürülen bir çalışma olduğu için. sınıf. Bu konuda değişik yaklaşım ve uygulamalar vardır. cinsiyeti. her öğretim düzeyine uygun olmayabilir. müzik. . slayt projeksiyon. Devam.s. 3. çeşitli kaynaklara başvurur. o günkü motivasyonu ve psikolojik durumu da öğretim yöntemi seçimini etkilemektedir. sıcaklık gibi faktörler de ders yöntemi seçiminde etkilidir. 4) Öğretim araç-gereçlerinin durumu: Okulda ders araçlarının olup olmaması da öğretim yöntemi seçimini etkiler. mezun olduğu okul. fen derslerinde laboratuar kullanma ile öğretmenin yetişme biçimi. arasında ilişki kuramaz. göre değişir. yetenek ve ilgileri. ailelerin sosyoekonomik ve kültürel özellikleri. politik tip. Öğretmen Merkezti Öğretim 1.100 BÖLÜM 4 ÖĞRETİM YÖNTEMLERİ 1. öğrenilecek konunun özelliklerine Öğretim yöntemi seçimini etkileyen faktörler Her öğretim yöntemi her derse. Eğer bunlar sağlanmazsa. yani mezun olduğu okul arasında bir ilişki vardır. öğretim idareci ve öğretmen öğrenci için ise sıkıcıdır. Devam zorunluluğu vardır. 4. Öğrenci. Eğitimi 8.s. öğrenci sisteme bağlı olarak yönetilir. Konu. 6. her öğrenci grubuna. öğrenci geçmişte öğrendikleri ile öğrenecekleri 10.
3 . 214. 3 Anlatma Yönteminin Edilecek Hususlar s s s s Uygulanmasında Dikkat 215. öğretilmesi şeklinde uygulanır. s Kısa zamanda daha çok bilgi sunulabilir. fazla miktardaki konuları kalabalık gruplara aktarabilmedeki avantajlardan dolayı fazla kullanılan bir yöntem olmasına rağmen etkili öğrenmeyi sağlamadaki gücü zayıftır. Daha çok üst düzey akademik çalışmalarda ve lisansüstü eğitim de kullanılır. A. ANLATIM YÖNTEMİ öğ r e t m e n i n m e r k e z d e o l d u ğ u b i r ö ğret im yaklaşımıdır. Süre iyi ayarlanmalıdır. Çünkü. düzenli bir biçimde sunulabilir. Uygun örnekler verilmelidir. 7. konuşma sırasında izleyicilerle iletişim kurulmaz. s Soru-cevap ve tartışma teknikleri kullanılarak etkisini artırmahdır.3 Sakıncalı Yönleri s Dinleyenlerin ilgi ve ihtiyaçlarının karşılanmadığını belirlemek güçtür ^ Dinleyiciler oldukça pasiftir karşılanıp 10. Seminer Tekniği Konferans Tekniği Seminer Tekniği Bir konuşmacının bir konu hakkında en fazla yarım saat konuşma yaparak bilgi vermesi ve daha sonra izleyicilerin konu hakkında konuşmacıya soru sormaları biçiminde uygulanan bir tekniktir. özetlenmesinde ve anlaşılması güç olan konuların açıklanmasında kullanılır. kısa ve öz ifadelerle sunulmahdır. Eğitimi her türlü değişme ve gelişmelere göre bireyi problem çözmeye hazırlama olarak görür öğrenci hem içeriği hem de öğrenme yollarını seçer. Üst düzey zihinsel zihinsel öğrenmelerin gerçekleştirilmesi güçtür s Uzun ve sık konuşma biçimi kolayca sıkıcı hale gelebilir s Sözel iletişime dayanması nedeniyle somut ve nesnelere dayalı bilgileri öğretmek için ek açıklamalara gerek vardır. sunu sırasmda öğretmenin sürpriz bir bilgi ile karşılaşmayacağı için öğretmenin kendine güvenini artırır. Öğrenci ilgi ve yetenekler doğrultusunda neleri ve ne kadar öğreneceğini kendisi seçer. öğrenci konular arasında yapmasını bilir.zor ama başta öğrenci olmak üzere hepsi için zevklidir. sentez s Konu. 9. öğrenci daha çok pasif durumdadır. Sunuş yoluyla öğretim stratejisinde ve daha çok bilgi düzeyindeki hedef alanının kazandırılmasında kullanılır. Beden dili. Öğretmen ve idareciler için . öğrencileri güdülemek. örneğin işlenecek konu ya da konulan önceden öğrencilere paylaştırıp. Sınıf ortamında bir konunun öğretmen tarafından anlatılarak.3 Sınıfta bir Öğretim tekniği olarak kullanılabilir. konuların açıklanmasında. Konuşmacı konuşmasını ayakta ya da oturarak yapar.2 Yararlı Yönleri s Bilgileri kalabalık gruplara sunmak açısından yararlıdır. Anlatım yöntemi kısa zamanda. Öğretim yöntem ve teknikleri belirlenirken aşağıdakilerden hangisi diğerlerine oranla daha arka planda yer almaktadır? (2003 KPSS-24) A) Sınıf ortamının fiziksel yapısı B) Okulun gerekli araç-gereç donanımı C) Kazandırılması planlanan hedef ve davranışlar D) Ders konusunun özellikleri E) Okul yönetiminin istekleri t s Dinleyiciler söylenenleri koşulsuz kabul etmek durumundadır. Bu yöntemle kullanılan teknikler 1. ona göre eğitilmiştir. 1. Aşağıdakilerden hangisi öğretmenlik mesleğinin yeterliliğine katkısı en az olandır? (2002 KPSS-8) A) Okul ve smıftaki davranışlar B) Meslektaşlarla ilişkiler C) öğrencilerle iletişim D) Okul aile işbirliğine katkı E) özel yaşamdaki tercihler Konular basit.Öğretim ilke ve Yöntemleh 101 6. 8. En eski öğretim yöntemi olarak kabul edilir. 2. s Uygulanması kolay ve ekonomiktir.2 Anlatım yöntemi bir dersin girişinde. ses tonu etkili kullanılmalıdır. onların hazırlıklarını seminer biçiminde sunmalan sağlanabilir. s Öğretmen merkezli olduğu için.
Sunu süresi konuya göre esneklik gösterebilir. soru sormak için hazırlık yapmaları. Bunun için bütün grup elemanlarının sayısı da dikkate alınarak Grup22. aynı konuda farklı görüşlerin olabileceğini anlama ve öğrenilenlerin içselleştirilmesi gibi yararları vardır. Buluş yoluyla öğretim stratejisinde ve daha çok kavrama düzeyindeki davranışların kazandırılmasında kullanılır. Belirli bir zaman içinde önceden belirlenmiş konu ile ilgili tartışma yapılır. sınıf 6'şar kişiden oluşan gruplara bölünecek ve her grup konuyu 6 dk. s Bir çok konuyu. öğrencilerin öğretmeöğrenme sürecine etkin katılımını sağlamada yetersiz kalır? (2001 KPSS-115) A) Buluş yöntemi B) Rol oynama yöntemi C) Problem çözme yöntemi D) Soru-yanıt yöntemi E) Anlatım yöntemi Tartışma Yönteminde Kullanılan Teknikler (Tartışma çeşitleri) Bu tekniklerden bazılar daha sonraki bölümlerde açıklanacaktır. 3 2. Büyük Grup Tartışması B. Konferans Tekniği öğretim İlke ve Yöntemleh Genellikle bîr uzmanın üst düzeyde bilgi gerektiren bir konuda izleyici bir gruba bilgi vermesini amaçlayan bir tekniktir. her grup bir konunun alt boyutlarını da inceleyebilir. Tartışmaya katılanlar birbirlerini görecek şekilde otururlar. Grup44. Panel Bir konunun çeşitli boyutlarının her bir konuşmacı tarafından açıklandığı 3-5 kişiden oluşan gruplara . aşağıdaki yöntemlerden hangisini uzun süre kullanırsa. örneğin Grup66'nın anlamı. 1. büyük grupların küçük gruplara bölünmesiyle oluşturulur.102 2. Bütün gruplar aynı konuyu tartıştıkları gibi. Aşağıdakilerden hangisi tartışma yönteminin en önemli ve belirgin yararıdır? (2003 KPSS-29) A) öğrencilere kazandırmak konuşma alışkanlığını B) Düşünme becerilerinin gelişimini sağlamak C) Demokratik yaşama alışkanlığı kazandırmak D) Dinleme becerisi kazandırmak E) Yeni fikirlerin üretilmesine olanak tanımak Tartışmalara daha fazla katılımı sağlamak amacıyla.3 Anlatım Yöntemi ile ilaili özet bilgiler2 s öğretmen merkezli bir yöntemdir. s Dersin giriş bölümünde. herhangi bir konuyu özetlemede ve bir konu ile ilgili bilgi aktarmada kullanılır. Sınıfın tamamı tartışmaya katılır. Sınıf mevcudunun küçük gruplara bölünemeyecek kadar az olduğu 7-10 öğrencinin bulunduğu durumlarda kullanılır. Sonuçta sınıftaki tüm gruplar konu ile ilgili görüşlerini açıklarlar. Konuşmanın tamamlanmasından sonra izleyiciler konuşmacıya sorular sorabilirler. 3. Ancak uygulama daha çok konferans vermek üzere sınıfa bir uzman getirilmesi ya da öğrencilerin konferansın yapıldığı ortama götürülmesi şeklinde uygulanabilir. s s s s s s s s s s s s Büyük Grup Tartışmaşy Küçük Grup Tartışması^ PaneL Münazara Beyin Fırtınası Zıt Panel Sempozyum Çember Altı Şapkalı Düşünme Tekniği Açık Oturum Forum Kollegyum Şimdi bunlardan bazılarını (tartışma çeşitlerini) kısaca açıklayacak olursak. Öğretmen. nottutmaları önerilmelidir. anlaşılmast güç konuları açıklamak ve verilen bilgileri irdelemek amacıyla kullanılan bir yöntemdir. s Sunuş yoluyla öğretim stratejisinde ve bilgi düzeyindeki davranışların kazandırılmasında kullanılır.2 Bu yöntemde soru sorma. dinleme. kısa sürede. Her iki durumda da öğrencilere önceden konferans konusu bildirilmeli. fısıltı ile (düşük bir sesle) aralarında tartışacak demektir. 217. TARTIŞMAYÖNTEMİ Bir konu yada problem ile ilgili olarak öğrencileri düşünmeye yöneltmek. Grup6Ç gibi planlamalar yapılır. Tartışmayı bir lider yönetir. Küçük Grup Tartışması (Vızıltı Grupları) 216. konu üzerinde düşünme. kendini ifade etme.3 Sınıf ortamında bir öğretim tekniği olarak kullanılabilir. kalabalık sınıflara vermede etkilidir.
Fazla bilimsel olmamakla birlikte bir fikri savunma. lidere verilip. cevap veren grup da soru soran konumuna geçirilebilir. bir süre verilir. Zıt Panel Tekniği Genellikle daha önce Öğrenilmiş konuların tekrarında uygulanır. Her bif konuşmacıya 1-2 dakikalık konuşma süresi verir. 5. Bu grup beğendikleri konuşmacıları alkışlayarak jüriyi etkilemeye çalışırlar. Bir başkan sıra. cevap grubu da bunlar cevaplar. ortada lider olacak biçimde oturur. Bu gruplardan biri soru. bir başkan ve beş konuşmacıdan oluşan bir ekip oluşturarak konunun farklı boyutlarına hazırlanıp sınıfta tartışmalarını istemiştir. Başkanın özet konuşması yapmasıyla oturum bitirjlir. Her bir konuşmacı 10-20 dk. Konuşmalar sırasında hatalı cevaplar olursa liderin düzeltmesinde yarar vardır. Gruptan bir kişi lider olur. Sorular direkt konuşmacılara yöneltilebileceği gibi. Sorulacak soruların önceden konuşmacılara brldirilmesi yararlı olur. Konuşmacılar ya konunun uzmanıdır. Sonra grup ikiye bölünür. Tüm konuşmacıların sunularını tamamlamasından sonra başkanın yönetiminde izleyicilerin sorulan alınır.öğretim llke ve Yöntemleri 103 panel denir. ya da önceden hazırlıklı olarak panele katılırlar. çember şeklinde oturarak lider yönetiminde kendilerine sorulan soruları cevapladıkları bir tartışma tekniğidir. Tartışılacak konu sınıfa duyurulur. Soru grubu soracağı sorulan. soru grubu hazırladığı sorulan sorar. Panelden farkı. Açık Oturum Bir grubun önünde konuşma yapılmasıdır. konuyu duyurur ve konuşmacıları tanıtır. Grup. izleyici grubun görebileceği ve duyabileceği bir konumda. öncelikle bir lider ve sorulara verilecek cevaplan not alacak bir sekreter belirlenmesi gereklidir. Lider. Öğretmen yanıltıcı ve konu dışı soru sorulmasını ve hep aynı kişilerin soru sormasını ve cevap vermesini engellemelidir. Eğer cevap verilmezse soru grubu kendi sorusunu cevaplayabilir. 6. ile konuşmacıları ve konularını izleyenlere tanıtır.Toplumsa! sorunlan sınıf ortamına getirerek bu sorunlara çözüm yolları arayan bir öğretmen. Belli bir konunun lehinde ve aleyhinde konuşmak üzere iki grup oluşturulur. Lider bir açış konuşması yapar.3 218. 3 7. Sempozyum İki ya da daha fazla konuşmacının daha çok bilimsel bir konuyu izleyenlere sunmaları ve sonuçta da konunun soru cevaplarla büyük grup tartışması biçiminde ete alındığı bir tekniktir. Konuşmacılar oturdukları yerden ya da ayakla/kürsüde konulannı sunarlar. Her iki grup ayrıca kendi içinde 3-4-5 ya da 6'şar kişilik gruplara ayrılır. cevap grubu da muhtemel/sorulabileceğini düşündüğü soruların cevaplarını hazırlar. Toplantı öncesi konuya ilişkin tüm hazırlıklarını tamamlayan öğrenciler. Başkan sorunun içeriğine göre konuşmacıların cevap vermesini sağlar. Bunun belirlenmesinde isteğe bağlılık ya da kura çekme yöntemi uygulanabilir. Ancak öğrencilerin önceden hazırlık yaptıkları bir konuda da uygulanması mümkündür. tartışma konusu ile ilgili açış konuşmasını yaptıktan sonra. üyeler başkandan söz alarak konuşurlar. Konuşmaların tamamlanmasından sonra izleyenlerin sorulan alınır. Çünkü panelde konuşmacıların yazılı bir metine bağlı olarak konuşmaları pek uygun değildir. Münazarada genellikle bir de dinleyici grup vardır. Tüm katılanların konuşmalarını tamamlamalarından sonra liderin kapanış konuşması ile tartışma sona erer3 8. Daha sonra kazanan taraf jüri tarafından açıklanır. onun ilgili konuşmacıya iletmesi biçiminde de organize edilebilir. kendilerine tanınan süre içinde savundukları görüşün haklılığını göstermek ve diğer tarafın görüşlerini ve fikirlerini çürütmek için karşılıklı konuşurlar. Tartışmaya katılacak 10^-15 öğrenci çember biçiminde oturur. katılanlara sıra ile sorulannı yöneltir. Bu sırada sekreter verilen cevaplan not almalıdır. Süre tamamlanınca. Ayrıca öğretmen isterse münazaradan sonra ele alınan konu üzerinde büyük grup îartışması da yaptırabilir. Gerekli görülürse ikinci bîr konuşma turu daha yapılabilir. Münazara Bir konuda karşı fikirlerin tartışıldığı iki grubun bulunduğu tartışmalara denir. Öğretmenin kullandığı öğretim tekniği aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-119) A) B) C) D) E) Çember tartışma Kollegyum Sempozyum Brifing Panel diğeri cevap grubudur. Hatta bu anda bir değişiklikle soru soran grup cevap veren. Konuşmacılara sıra ile söz verir. Bu çalışma için sınıf içinde gruplara 10-15 dk. Son aşamada lider bir sonuç konuşması yapar. Daha çok bilimsel toplantılarda kullanılan bir tekniktir. Çoğunlukla bu sunular sırasında dinleyicilerle bir iletişim kurulmaz. Ancak küçük notlar alabilirler. içinde sunusunu yapar. Başkan .4 4. söz ustalığı Çabuk cevap hazırlama gibi yetenekleri geliştirdiği için sıklıkla kullanılan bir yöntemdir. Teknik uygulanırken önce bir lider/yönetici seçilir. açıklamalar yapabilir. Lider zaman zaman ilave sorular sorup. Çember Tekniği Genellikle 10-15 öğrencinin katıldığı. Konuşmacılar yüzleri izleyicilere dönük biçimde otururlar.
2 s Araştırma Yoluyla öğrenme Yaklaşımı'nda kullanılır. öğrencilerin bilgi toplama ve problem çözmede etkin rol almajarı sağlanmış olur. Değişik görüşlere sahip kişi yada grupların herhangi bir konudaki sorunları. Düşünme süreçlerinin kullanılması için zengin fırsatlar sağlanır. senaryo biçimindeki filmler. soru sormaya. gazetelerden. analiz. ömek Olav Incelemesi Yöntemi ile ilgili özet bilailer: Buluş yoluyla öğretim stratejisinde. Gerçek bir olay üzerinde uygulama yapmayı öğretir. Tüm sınıf tartışmaya katılabilir. Problem çözme. Kavrama ve üst düzeydeki kazandırmada kullanılır. PROBLEM ÇÖZME YÖNTEMİ Bireylerde üst düzey düşünme becerilerinin gelişimini sağlamayı amaçlar. Bir tartışma ortamı oluşturulur. analiz ve sentez ve değerlendirme basamaklarında davranış geliştirmede kullanılır.2 örnek olay yöntemi olmuş ya da olması muhtemel bir olayın öğrencilere sunulması ve sonrasında örnek olay içindeki problem çerçevesinde sorulan sorularla tartışma ortamı oluşturulması esasına dayalı bir yöntemdir. Analiz etme gücü kazandırır. Gerçek hayatta karşılaşılan problemleri sınıf ortamına getirerek tartışma ortamı açarak çözüm yolları bulmaya çalışan öğretmenin kullamldığı öğretim yöntemi aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-46) £) örnek olay yöntemi B) Gösteri yöntemi C) Proje yöntemi D) Soru-Yanıt yöntemi E) Problem çözme yöntemi s Buluş yoluyla öğretim stratejisinde ve kavrama düzeyindeki hedeflerin kazandmlmasında kullanılır. çeşitli kitaplardan alınmış parçalarda olabilir. ÖRNEK OLAY İNCELEMESİ Gerçek hayatta ortaya çıkan problemlerin sınıf ortamında çözümlenerek öğrenmenin gerçekleşmesine dayanan bir yöntemdir. sorgulama ve yansıtıcı düşünme gibi terimleri içermektedir. Forum tekniğinde kişi ya da kişiler (öğrenci) bir konu ya da sorun hakkında bilgi verirler. öğretmen ya da liderin denetiminde gerçekleştirilir. Sununun sonunda dinleyiciler konuşmacılara sorular yöneltir. Forum Dinleyicilerinde görüşlerini açıklayabildiği. tartışarak bir sonuca varmak için yapılır. davranışları Gerçek hayatta karşılaşılan problemler sınıf ortamında çözülerek öğrenme sağlanır. Problemin tek bir çözüm yolu yoktur. istenilen hedefe varabilmek için etkili ve yararlı olan araç ve davranışları türlü olanaklar arasından seçme ve kullanmadır. Toplantıya katılanlar. anılardan. konuları bilgileri farklı yönlerden yöntemdir. eleştiri yapmaya ve katkıda bulunmaya çalışabilir. Gerçek bir olay bulunmaması durumunda da.2 Tartışma Yöntemi ile ilaili özet bilailer: s öğrencileri herhangi düşündürerek.3 öğrenci merkezlidir. olası olaylar yazılabilir. öğrencilerin ilgisini çekmesi açısından önemlidir.2 C. ön hazırlık çok önemlidir. hoş görülü olma gibi özellikleri kazandırır. B öylece öğrenciler benzer problemlerle karşılaştıklarında nasıl davranacakları yönünde bir deneyim sahibi de olabilirler. Problem çözme becerisi kazandırır. Kollegyum Uzmanların iki panel grubu oluşturarak aynı konuda fıkirlerini belirttikleri tartışmaya denir. Uzman kişiler tartışmaya katkıda bulunarak açıklamalar yapar.104 öğretim ilke ve Yöntemleh üyelere söz vererek oturumu yönetir. Sunulan örnek olayın güncel yaşamdan. Kendine soru yöneltilen kişi o sorunun cevabını verebilecek en yetkili kişi olarak açıklama yapar. D. karar verme. eleştirisel düşünme.2 9. bilimsel yöntem. Problem çözme. . -Buluş yoluyla Öğretim stratejisinin kavrama. Bu yöntem. Birinci grup uzman kişiler. örnek olay yazılı metin biçiminde olabildiği gibi. 10. anlayış. S öğrencilere karşılıklı konuşma. bir konu etrafında yapılan tartışmalara denir. bir problemin çözümünde. Tartışma sırasında hangi konularda görüşler alınacağı önceden planlanmalıdır. iki panel grubu vardır. ikinci grup ise öğrencilerden oluşur. genelleme ve sentez yapmada kullanılır. bir konu üzerinde açıklamayı ve verilen tanımay» sağlayan bir 219. Bazen de panelden sonra yapılır. olması.2 Sınıftaki tüm öğrencileri aktif hale getirir. s Bilişsel alanın uygulama. sentez ve değerlendirme düzeylerindeki hedef alanlarının kazandırmasında kullanılır. öğrenciler problemin çözümünde bireysel ya da grup içinde sorumluluk alırlar.
öğrenme. C. s Araştırma. bilgiyi yeniden düzenleme. yaratıcılık. s Öğrenciler bireyse! ve grup haünde çalışır ve işbiriiği. s -Buluş yoluyla öğretim stratejisinde uygulama düzeyindeki hedef alantarının kazandırılmasında etkilidir. Birden fazla çözüm yolu üzerinde çalışılır. Değerlendirme ürüne ve sürece yönelik olarak yapılır. sorgulama. s Proje temelli öğrenmede tek çözüm yoktur. Bu yöntemde genelde öğrencinin bireysel ve grup olarak gerçekleştirdiği öğrenme etkinliğinin sonucunda bir ürün yada performans ortaya koyması söz konusudur. problem çözme gibi üst düzey zihinsel beceriler kullanılır. bu görüşü benimseyenlerin ulaşmak İstediği sonuçlardan biri değildir? (2004 KPSS-79) Veri toplama.2 John Devvey'in İlerlemeci eğitim ilkelerinden yola çıkılarak geliştirilmiştir. irdeleme gibi çatışmalar yaparak etkim öğrenmeye ulaşır. 222. s Süreç ve ürün birlikte değerlendirilir. S Konular derinlemesine öğrenilir. s Proje tasarısmı öğretmen ve öğrenci birlikte yapar. yaratıcılık. Proje tabanlı öğrenme yaklaşımında öğretmen planlama ve organizasyonda arka planda yer alır ve rehberlik yapar. B. 1. D.öğretim İlke ve Yöntemleri 105 Problem çözme yönteminde aşağıdaki basamaklar kullanılır. 2. öğrencinin bağımsızlığını kazanmasını. sorumluluk. 220. ekip halinde çalışabilmesini ve problem çözme yeteneklerini geliştirir. Öğrenci merkezli öğrenmeyi temel alan bu yaklaşımda öğrenci ders senaryoları içerisinde. s Öğrenciyi hayata hazırlar. üst düzey düşünme. analiz ve yorumlama Denenceleri test ederek doğruluklarını bulma Çözümü uygulama ve önerilerde bulunma Yukarıda verilen basamaklar John Dewey tarafından geliştirilmiştir. problem çözme. Problem çözme İşbirliğine dayalı çalısına Laboratuvar çalışmaları Demostrasyon Inceleme-araştırma 221. paylaşma gibi özellikler gelişir. 5. sorgulama. çalışma. bilimsel yöntemi ve problem çözme aşamalarını kullanarak öğrenmesinin sağlanmasıdır. Öğretmen ve öğrenciler değerlendirmeyi birlikte yaparlar. Araç-gereç yapımı. Proje Temelli Öğrenme Yönteminin Özellikleri2 --■. Problem Cözme Yöntemi ile ilaili özet bilailer: s -öğrencinin problem çözme sürecinde türlü alternatifleri geliştirerek. 4. E. Aşağıdakilerden verilen özelliklerden hangisi probleme dayalı öğrenmenin özetliklerinden biri değildir? (2001 KPSS-120) A) Mantıksal düşünmeyi ve anlamlı öğrenmeyi gerçekleştirme B) Güdülenmeyi ve etkin katılımı sağlama A) öğrenci problemlerinin çözümünde bireysel ya da grup içinde sorumluluk alma sonuca ulaşmasını istemesi fırsatlar sağlama B) öğretmenin sonucu söyleyerek öğrencilerin bu C) Düşünme süreçlerinin kuilanılması için zengin D) Tek bir çözüm yolunun olmaması E) Bilgi toplama ve problem çözmede etkin ro! alma C) Düşünme becerilerini uygulama olanakları yaratma D) Öğrenmeyi öğrenme becerilerini geliştirme E) Bilişsel alanın bilgi basamağındaki öğrenmelerin kazanılmasına çalışma . 3. estetik nitelikli projeler olabilir. Aşağıdakilerden hangisinin temel özelliği bireylerde üst düzey düşünme becerilerinin gelişimini sağlamaktır? (2003 KPSS-26) A. Aşağıdakilerden hangisi. Problemin hissedilmesi (farkına varma) Problemi tanımlama Problemin çözümüne (hipotezler) oluşturma yönelik denenceler E. Öğrencilere ilgi ve yetenekleri doğrultusunda araştırma ve bireysel projeler üzerinde çalışma olanakları sunulmalıdır. PROJE TABANLI ÖĞRETİM YÖNTEMİ Öğrencilerin grup olarak yada bireysel olarak bir problem yada senaryo üzerinde yerine getirdiği bir tür problem çözme etkinliğidir. 6.
106
öğretim Ilke ve Yöntemleri
223. Aşağıdakilerden hangisi Proje Tabanlı Öğrenme yaklaşımının kullanıldığı eğitim uygulamalarının temel özellikleri içerisinde yer almaz? (2003 KPSS-20) A. B. C. D. E. Bir senaryo çerçevesinde rol dağılımlar: Süreç ve ürünün birlikte değerlendirilmesi Sınıf içi ve dışı araştırmaya dayalı etkinlikler Sabi! bir içeriğe bağlı konular listesi işbirlikli çalışma
226. Aşağıdaki öğretmen davranışlarından hanisi öğrencilerin etkin katılımını, özendirme gücü açısından en zavıftır?
A) Ülkenin genel yönleriyle tanıtılacağını gruba
bırakması
B) Sunuşta, nelerden yararlanabileceğine ilişkin
ömekler vermesi C) Tüm ölçütlerin öğretmen tarafından belirlenmesi D) öğrencilerin seçimlerini dikkate alması
224.
I. Çalışmalar genellikle bir senaryo çerçevesinde
yürütülür
E) Bireysel katkıya ve ortak ürüne bakacağını belirtmesi
II. öğrenciler grup halinde Ya da bireysel olarak
sorumluluklarmı yerine getirirler III. süreç sonunda ortaya bir ürün konulur
F. BİREYSEL ÇALIŞMA YÖNTEMİ
öğrencilerin yeteneklerine göre ilerlemelerini sağlamak, bağımstz çalışma alışkanlığı kazandırmak amacıyla kullanılır. Bir öğrencinin bir konuyu yaparak yaşayarak öğrenme yoludur. öğrenciler bir konuyu kendi başına öğrenmek istediği ya da kendi başına çalışmak istediği zaman kullanılır. Araştırma-inceleme yoluyla öğretim modelinde ve tam öğrenme modelinde kullanılır. Uygulama, analiz, sentez düzeyindeki davranışları kazandırmada kullanılır. öğrenilecek bilginin belli olduğu, fakat öğrenme yollarının çeşitli olduğu durumlarda kullanılır. Tam Öğrenme Modelinde ve Araştırma-inceleme Yoluyla öğretim Stratejisinde kullanılır. 6 Özellikleri
IV. Değerlendirme de ortaya konulan ürün kadar
öğrenme süreci de önemlidir. Yukarıda özellikleri verilen öğrenme yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-23) A) B) C) D) E) Buluş yolu stratejisi Yansıtıcı düşünme Proje Tabanlı öğrenme Tümevarıma öğrenme Tam öğrenme yaklaşımı
225. ve 226. soruları aşağıdaki bilgilere göre yanıtlayınız. (2001 KPSS-50-51) Bir öğretmen vatandaşlık dersinde "İnsan Haklarını Engelleyen Etmenler" konusunu işlerken sınıfı 4 ya da 5'erli gruplara ayırmış ve bu etmenlerden birini inceleyerek bu sorunların çözümü için öneriler getirmesini istemiştir. Gruplara, seçtikleri etmenleri ve çözüm önerilerini anlatırken sergi, drama, gazete, pano vb. Hazırlama yoluna gidebileceklerini söylemiş; çalışmaları hem bireysel hem de grubun ortak çalışmalarına bakarak değerlendirebileceğini belirtmiştir.
S
öğrenci merkezlidir s
Yaparak yaşayarak
öğrenmeyi esas alır s kazandırır s
Bağımsız çalışma alışkanlığı
öğrenci kendi hızında ilerler S
öğrencilerin kendi öğrenme yollarını kullanmasına imkan verir6 Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler S s Amaç ve konu iyi belirlenmelidir. Çalışma planı oluşturulmalıdır öğrencinin yaptığı çalışmalar dosyalanmalıdır Dosya öğrenciyle birlikte değerlendirilmelidir Gerekli düzeltmeler yapılmalıdır6
225. Öğretmen aşağıdaki öğretme yaklaşımlarından hangisini kullanmaktadır? A) B) C) D) E) Gözlem yoluyla öğrenme Proje temelli öğrenme Yansıtıcı düşünme Benzetim (simülasyon) yoluyla öğrenme Yaratıcı drama
s s s
öğretim İlke ve Yöntemleri
107
tekniklerini
BİREYSEL ÖĞRETİM TEKNİKLERİ s Bireyselleştirilmiş öğretim s Programlı öğretim s Bilgisayar destekli öğretim • • • • •
227. Aşağıdaki durumlardan hangisi için öğrenciye proje ya da ev ödevi verilmesi daha önemlidir? (2002 KPSS-3) A) B) C) öğrencilerin boş zamanlarını değerlendirmede Konuların tekrar edilmesinde Konulann günlük yaşamla ilişkilendirmesinde bağımsız hazır çalışma bulunuşluk yeterliliği düzeyini
BÖLÜM 5 ÖGRETİM TEKNİKLERİ
Başlıca öğretim sınıflandırılabilir.1
GRUPLA ÖĞRETİM TEKNİKLERİ Beyin fırtınası Gösteri
■/
aşağıdaki
SINIF DIŞI ÖĞRETİM TEKNİKLERİ Gezi Gözlem Görüşme Sergi Proje ödev
gibi
D) öğrencilere
E)
Soru-cevap Drama Rol Oynama Benzetim Altı Şapkalı Düşünme Tekniği
kazandırmada öğrencilerin yükseltmede
s s •
•
Mikro öğretim Eğitsel oyunlar
228. Aşağıdaki durumlardan hangisi için öğrenciye proje ya da ev ödevi verilmesi daha önemlidir? (2002 KPSS-15) A) öğrencilerin boş zamanlarını değerlendirmede B) Konulann tekrar edilmesinde C) Konulann günlük yaşamla ilişkilendirmesinde
A. GRUPLA ÖGRETIM TEKNIKLERI
1. Beyin fırtınası Bir konuya çözüm getirmek, karar vermek, hayal yoluyla düşünme ve fikir üretmek için kullanılan yaratıcı bir tekniktir.1 s Sıra dışı fikirlerin açıklanmasına fırsat verir Grupta problem çözmekle görevlendirilen üyeler mümkün olduğu kadar çok fikir ileri sürerler. Fikirler ile ilgili yorum, eleştiri yapılamaz fikirler kağıtlara yazılır sonrada üzerinde îartışma yapılır. Bir ana fıkre ulaşılmaya çalışılır2 S Sınırlayıcı olmayan bir yol izlenir.
D) öğrencilere
bağımsız hazır
çalışma bulunuşluk
yeterliliği düzeyini
kazandırmada
E) Öğrencilerin yükseltmede
s Süre sınırlaması vardır. Doğal konuşma yapılır iyi-kötü, doğru-yanlış gibi yargılamalar kullanılmaz. Fikirlerin niteliğinden çok niceliği önemlidir.2 s Gruptaki herkes fıkrini söyleyebilir. Düşüncelerin üretilmesine ve geliştirilmesine önenrT verilir. Özendirici bir ortam oluşturularak katılımcılann serbest konuşabilmeieri sağlanır. Düşüncelerin ifadesi sırasında eleştirilere fırsat verilmez. 229. Aşağıda verilen durumların hangisinde, beyin fırtınası tekniği verimli bir biçimde uygulanamaz? (2004 KPSS-82) A) Süreç boyunca fikirler düzeltilip yönlendirilirse dışı verilirse yol izlenirse fikirlerin açıklanmasına değer
B) Sıra
C) Kullanılan yaklaşımda smırlayıcı olmayan bir
D) Süre açısından sınırlılık getirilirse E) Gruptaki herkese sorular yönetilirse
108
öğretim İlke ve Yöntemleri
230. Bir soruna çözüm bulmak amacıyla, bireylerin eleştiriye yer vermeyen bir ortamda düşüncelerini açıkladıkları, orijinal fikirlerin üretimini sağlamayı hedefleyen öğretim tekniği aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-27) A) B) C) D) E) Tartışma Benzetim Rol yapma Beyin fırtınası Soru-cevap
özellikle spor, fen, müzik ve sanat alanlarında kullanılmaktadır. Göze ve kulağa hitap ettiği için öğrenme düzeyi yüksektir. öğrencilerin ilgilerini çekmektedir. Gösteri kısa ve öğrencilerin anlayacağı hızda olmalıdır. Analiz, sentez, değerlendirme düzeyinde davranışların kazandırılması amaçlanmamaktadır. 233. Aşağıdakilerden hangisi sınıf içi etkinliklerde ağırlıklı olarak gösterip yaptırma tekniğine yer veren bir öğretmenin hedefleri arasında yer almamaktadır? (2003 KPSS-25)
A) öğrencilerin olayları analiz edebilmelerim
231. Belirtilenlerden hangisi "beyin fırtınası" tekniğinin başarısı engeller? (2002 KPSS-25) A) Düşüncelerin üretilmesine ve geliştirilmesine önem verilmesi B) Düşüncelerin niteliğe de niceliğe de önem verilmesi sağlamak
B) öğrencilerin yaparak yaşayarak öğrenmelerini sağlamak
C) Psiko-motor becerileri kazandırmak
D) öğrenilen bilgilerin uygulamasmı sağlamak E) Beceri gelişimini sağlamak 234. Aşağıdaki durumlardan hangisi için gösterip yaptırma yaklaşımı uygundur? (2002 KPSS-24) A) Devinişsel (psikomotor) beceri kazandırma B) Olgu ve olayları açıklama C) Kavram geliştirme D) Bağımsız çalışma alışkanlığı kazandırma E) işbirliği ve paylaşımı artırma 3. Soru-cevap öğretmenin konuyla ilgili önceden hazırladığı soruları sınıfta öğrencilere sorması ve öğrencilerin cevaplaması yöntemidir. öğretmen öğrencilerin düşünme ve yorum yapmalarına olanak sağlayan sorular hazırlamalıdır. Bu teknik, konunun ne kadar anlaşıldığı hakkında dönüt verir. Öğrenci soru sorulacağı için sürekli hazır haldedir. Soru Sorarken Dikkat Edilecek Noktalar s Sorular tüm sınıfa sorulmalı, biraz beklenmeli, daha sonra cevabı verecek öğrencinin adı söylenmelidir. Böylece öğrencilerin tümü şoruyu dinleyecek ve cevaplamaya çalışacaktır. s Soruyu yalnızca bir öğrencinin cevaplamasına izin verilmelidir. s Cevap için uygun yeterli zaman tanınmalıdır.
C) özendirici bir ortam oluşturularak katılımcıların
serbest konuşabümelerinin sağlanması önlenmesi, bırakılması değerlendirilmenin
D) Düşüncelerin ifadesi sırasında eleştirilerin
sonraya
E) Düşüncelerin ifadesinde bireylerin yönlendirilmesi, görüşlerin düzenlenmesi
232. Amacr, kısa sürede çok sayıda fîkir üretmek, sorunlara çözüm getirmek ve yaratıcılığı geliştirmek olan etkinlik aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-108) A) B) C) D) E) Problem çözme Beyin fırtınası Güdümlü tartışma Gösteri (demonstrasyon) Grupla öğretim
2. Gösterip yaptırma Bir işlemin, bir deneyin nasıl yapıldığını, bir araçgerecin yada makinenin nasıl çalıştığını öğretmenin önce uygulama yaparak, göstererek ve açıklayarak sonrada öğrenciye yaptırarak öğrenmeyi sağladığı bir yöntemdir. Daha çok psiko-motor davranışların, Bilişsel alanın uygulama basamağının, karmaşık bazı olayların gösterilerek öğrenilmesinde kullanılır. En etkili yönü bir becerinin ustaca ve en uygun bir şekilde nasıl yapılabileceğinin öğretilmesidir, 2 Bu nedenle öğrencilerin yaparak yaşayarak öğrenmeleri sağlanır. Genellikle psikomotor becerileri kazandırmak amacıyla kullanılır. öğrenilen bilgilerin uygulanmasını gerektirir. Amaç beceri geliştirmektir.
s Öğrencilerden tam cevap beklenmelidir. öğretmen Önemli noktaları açıklamak için soruyu cevaplamamalıdır. Eğer öğrenci soruyu cevaplamakta güçlük çekiyorsa bir başka öğrencinin ona yardım etmesi sağlanmalıdır.
öğretim llke ve Yöntemleri
109
öğrencilerin bir konu üzerinde düşünmelerini sağlar. Öğrencinin ne düşündüğünü ifade etme fırsatı verir. İyi anlaşılmayan noktaları açıklığa kavuşturur. Düzeltilmesi için fırsatlar oluşturur. Öğrencilerde sözlü anlatım becerileri geliştirir. Doğru cevap veren öğrencilere "iyi", "güzel", gibi sözlerle pekiştirilmeli, yanlış cevap veren öğrencilere "şimdi hatırlayamadın, arkadaşını iyi dinle sana tekrar soracağım" gibi sözler söylenmelidir. Doğru cevaplar hemen pekişirilmelidir. Doğru cevaplar için ipuçları verilmeli, yanlış cevaplar düzeltilmelidir. Mümkün olduğunca farklı türden sorular sormaya dikkat edilmelidir. Bunlar; Kapalı uçlu bilgiyi yoklayan sorular, ilişkisel-birleştirici sorular, genişletme-açık uçlu sorular şeklinde olabilir. Örnek; Genişletme- Trafik kazalarını önlemek için neler önerirsiniz? Kapalı uçlu- İstanbul'u kim fethetmiştir? İlişkisel- Problem çözme ile araştırma- inceleme yaklaşımları arasındaki ilişkiyi açıklayınız
237. Öğrencilerin sınıf ortamında bildikleri konular üzerinde kısa konuşmalar yapmasını isteyen öğretmenin ulaşmak istediği temel amaç aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-45) A) Sözdağarcığını zenginleştirmek B) Tartışma kurallarını öğretmek C) Yaşantıların paylaşılmasını sağlamak D) Sözlü anlatım becerisini geliştirmek E) Öğrencilerin sağlamak heyecanla baş edebilmesini
235. Dersini işferken bir öğrenciye soru soran ve bu Öğrenciden yanhş yanıt alan bir öğretmenin aşağıdakilerden hangisi izlemesi gereken en uygun yoldur? (2004 KPSS-71) A) Ceza kullanması
4. Rol Oynama Rol yapma tekniği; bir fikir, durum yada olayın başkasının kimliğine bürünüp o kişi gibi davranmaya çalışmasıdır. Burada öğrencinin neler söyleyeceği önceden belirlenmiştir. Önceden öğrenciye rolün nasH canlandırılacağı konusunda rehberlik yapılır. Rol yapma bittikten sonra durum yada olay sınıfça tartışılır. Ayrıca rol yapan öğrenciye neler hissettiği sorulur. Bu teknikte sadece problemin çözümü değil katıtanların insanı anlaması, insan ilişkilerinde olumlu tavır geliştirmeleri ve empati yoluyla başkalarını anlamaları sağlanır. 5. Drama Doğaçlama, rol oynama ve tiyatro tekniklerinden yararlanarak öğrencilerin yaşantıyı, bir olayı, bir fikri veya soyut bir kavramı oyunsu süreçlerle canlandırmasıdır. Bir tiyatro oyununun sahneye konuluşundaki gibi dramada öğrenciler kendilerini o atmosferin içinde hissederier. Drama öğrencilerin hangi durumlarda nasıl davranmaları gerektiğini yaşayarak öğreten bir tekniktir. Drama yönteminden birçok derste yararlanılır. Örneğin: Tarih dersinde ilkçağ konusu işlenirken öğrenciler kendi aralarında grup oluşturur. Giyim, mekan, insan ilişkileri, üretim gibi konularda hazırlanarak sınıfta bunu oynayabilirler ve sonuçta konuyu tartışırlar. Drama da yer alan Öğrenciler bir anlamda olayın bir parçası olurlar. Drama onlara rolünü oynadıkları kişiliklerle konuşma olanağı sağlar Drama bireysel deneyimlerin gelişmesine katkı sağlar. Öğrenciler duygularını, davranışlarım, fikirlerini ve ilişkilerini geliştirirler. Dramanın genel olarak iki türü vardır. Bunlar doğal drama ve biçimsel dramadır.3 Doğal dramada oyuncular kendilerini diledikleri gibi ifade ederler. Amaç bireylere serbest konuşma alışkanlığı kazandırmak, onların duygu ve düşüncelerini kendi sözcükleriyle istedikleri gibi
B) Öğrencinin,
doğru yanıtt bulmasını sağlayacak başka bir soru yöneltmesi
C) öğrenciye, yanlış yanıt verdiğini söylemesi D) Öğrenciye doğru yanıt veren öğrencileri örnek göstermesi E) Öğrencinin söz hakkını kısıtlaması
236. Öğretim süreçlerinde, öğrencilerin bir konu üzerinde düşüncesini ve düşüncelerini ifade etmesini sağlamada, iyi anlaşılmayan noktaları açığa çıkarmada, düzeltmesi için fırsatlar y ar at ma da ve p ek iş ti rm e iş le memde kullanılabilecek en uygun yöntem ve teknik, aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-83) A) B) C) D) E) Anlatma Problem çözme Soru-yanıt Tartışma Bireysel çalışma
resimlerle hikaye sahneleme. Beyaz Şapka: Tarafsız Kırmızı Şapka: Duygusal. araç gereç gerektirmez. Gerçek durumlar model yada sanal ortamda (bilgisayar) yaratılabilir. Bunda oyunlar daha ciddi ve planlıdır. Dersler kısa tutulur.3 mevcut problemin çözümü konusunda görüşler üretmeleri istenilmektedir. • öğrenci sayısının az olması önemlidir. Bunlar arasında serbest oyunlar. 6. • Hizmet öncesi öğretmen eğitiminde kullanılır. Böylece birey giydiği şapkanın gerektirdiği biçimde düşünce üretmeye çalıştığı için. provası yapılmıştır. kayda alınır. Gerçek ortam ve araçlar kullanılarak yapılması tehlikeli ve pahalı olan durumlarda başvurulması gereken bir yöntemdir. oyuncular tarafından paylaşılmış. Uygulama sırasında şapkalar değiştirilerek. Drama da ise bireyde gelecekte veya başka ortamlarda karşılaşabileceği durumlara muhtemel çözüm yollarını oynayarak hazırlıklı olmayı içerir. Her öğrenci konusunu sunar. Her iki drama türünün pek çok çeşidi vardır. kadavra üzerinde ameliyat vb. Yukarıda özellikleri sıralanan öğretme öğrenme yönteminin ya da tekniğinin adı nedir? (2004) A) B) C) D) E) Münazara Programlı öğretim Bireyselleştirilmiş öğretim Mikro eğitim Görüşme 240. tutularak oluşan süreç içinde kaydedilir. Benzetim öğrencilerin bir konuyu gerçekmiş gibi ele alarak üzerinde çalışma yaptıkları bir tekniktir. Teknik. Âşağıdaki yöntem ve teknikler dikkate alındığında hangisinde öğretmen etkinliği diğerierine oranla daha baskındır? (2003 KPSS-28) A) B) C) D) E) Gösterip yaptırma örnek olay Tanışma Benzetim Düz anlatım • Dersler 515 dk. bir tekniktir. Yavaş öğrenen öğrenciler için faydalıdır. istenildiği anda başka bir düşünme biçimine geçiş mümkün olabilmektedir. Oynanacak oyun ya da hikaye. teyp vb. Bu teknikte bilgisayardan sıkça yararlanılır. hikayeleri sahneleme. altı farklı renkte şapka ve bunlara yüklenen anlama göre görüş oluşturma esasına dayanmaktadır. duyuşsal ve psiko-motor becerileri kazandırmada etkili olabilen. radyo ve TV haber ve yayınlarını taklit etme ve gölge oyunları doğal dramaya örnek olabilir. öğrencilerden düşüncelerini kullanılan şapkaların gerektirdiği biçimde ortaya koymaları ve . analizci 8. Rol oynamada birey. bilişsel. pandomim ve diğer bazı oyunlar da biçimsel dramaya örnek verebilir.2 Yüz yüze eğitimin gerçekleştirildiği sınıf içi uygulamaları kapsayan bir tekniktir. 3 Kendilerini geliştirirler. kişisel Siyah Şapka: Kötümser Sarı Şapka: İyimser Yeşi! Şapka: Yenilikçi. sunu video. düşüncenin sadeleştirilmesi gerçekleştirilebilmektedir. • öğretim becerileri gözlem ve dönütlere göre tekrarlanır böylelikle bu beceriler geliştirilmeye çalışılır. Bicimsel drama daha çok yetişkin bireylere yöneliktir. 238. Kuklalar. s Rol oynama ile drama arasındaki fark. • Kaydedilen süreç sınıf içinde izlenerek tartışılır. Mikro öğretim öğretmen eğitimde kullanılan ve az sayıdaki öğrencinin grup çalışmalarıyla gerçekleştirdiği. Öğretmen adaylarının sınıfta sunduğu dersin video kayıtlarma bakıiarak davranış düzeftme ve geliştirme yöntemine en ad verilir? (2002 KPSS19) A) B) C) D) E) Ekiple öğretim Mikro öğretim işbirliğine dayalı öğretim Birebir öğretim Programlı öğretim 7.110 Öğretim İlke ve Yöntemleh açıklama yapmalarına imkan sağlamaktadır.3 Dramanın. Öğrenme düzeyi oldukça yüksektir. 6 239. başka birinin kimliğine bürünerek dünyaya başkasının penceresinden bakmaya çalışır. Altı Şapkaiı Düşünme Tekniği öğrencilere yeni fıkır üretmenin yollan öğretilmeye çalışılmakta. önceden hazırlanmış bir metin olmadan rol alanların kendi yaratıcılık özelliklerini kullanarak oluşturdukları rolleri sundukları bir Öğretim yöntemidir. biçimsel drama türü olarak kabul ediiebilecek bir biçimi de yaratıcı dramadır: Yaraîıcı dramayı genel hatları ile inceîemekte yarar vardır. üretken Mavi Şapka: Serinkanlı.-.3 Şapkaların renkleri ve özellikleri aşağıdaki gibidir. Yaratıcı Drama Yaratıcı drama. Uçak eğitimi. Dersten sonra sunu birlikte izlenir ve tartışılır ve değerlendirilir.
2. Gezi sonuçları sınıfta tartışılmalı ve raporlaştırılmalıdır. fuarlar. 6 . Beceri çeliştirme çalışmaları Planlı grup çalışmaları Düzey geliştirme çalışmalan yapılır. heykel sergileri gibi etkinliklerle ortaya konulur.2 Gezi iyi planianmalıdır. Öğretmenin rolü öğrenci merkezli öğrenme etkinlikleri düzenlemektir. bulmacalar buna örnektir. BİREYSEL ÖĞRETİM TEKNİKLERİ 1. sınıf) olayları. Belirli bir nesne. animasyonlu olarak hazırlanan eğitim CD leri aracılığı ile öğrenme zevkli ve ilgi çekici hale gelir. Bilgisayar Destekli Öğretim 241. Programlı öğretim ve bilgisayar destekli öğretim bu yaklaşıma hizmet eder. Özellikleri. s öğrenciler için. Yapılması gereken bireysel çalışmalar. Öğrencilerin öğretim etkinliklerinden sorumlu olmaları amaçlanmaktadır. Bir sınıfı oluşturan öğrenciler arasındaki öğrenme ve bireysel farklılıklarının giderilerek her öğrenciye hızına uygun öğretim yapılması sürecidir. 9. Eğitsel oyunlar öğrenilen bilgilerin pekiştirilmesini ve daha rahat bir ortamda tekrar edilmesini sağlayan bir tekniktir. bilmeceler. öğrenme stili.6 B. öğretmene yardımcı olan. resim. renkli. şiir. Öğrencilerin gerçek hayat içinde ya da yapay ortamlarda (laboratuar. sınıf içi çalışmalara da değişiklik getirmektedir. tanımak amacıyla yapılır. SINIF DIŞI ÖĞRETİM TEKNİKLERJ 1. Gezi yapılacak kurumdan ve okul müdürlüğünden izin alınarak gezi programının bütün boyutları öğrencilerle birlikte planlanmalı ve yürütülmelidir. olay ya da durumla ilgili bilgi toplamak amacıyla yapılır. Konular oyuna dönüştürülerek ilgi çekici duruma getirilir. tarzı önemlidir. gelecek konulara hazırlık yapmak amacıyla kullanılır. Hazırlanan ürünler. insanları bir plan dahilinde izlemeye dayalı bir tekniktir. doyum sağlayıcı bir anlama kavuşur. ünitede geçen konuları doğal ortamında görmek. öğretimi tamamlayıcı bir destek aracıdır 2. Bireyselleştirilmiş Öğretim (Keller modeli) Öğrenci merkezli bir öğretim tekniğidir. Öğrenci aynı zamanda yaparak-yaşayarak ve planlı iş yapma alışkanlıkları kazanır2 öğrenme araç ve ürünlerini gezip görmek. Yetersizlik ve eksiklikleri tamamlamada kullanılır Beceri geliştirmede kullanılır Bireysel hızda ilerlemeyi sağlar 3. hareketli. öğrenciye neşeli ve rahat ortam sağlanmakta. üretkenlikleri. 6 C. öğrencilere ilk elden 4. 2 Kart oyunları. s Bilgisayar öğretmenin yerine geçen bir araç değil. Eksikleri tamamlamak. Sergi öğrencilerin. Özellikle duyuşsal davranışların kazanılmasında etkilidir. öğrencinin öğrenme hızına bağlı olarak öğretim tasarlanır. Ev Ödevi Öğrencilerin sınıf dışında yaptığı ek öğrenme etkinliği olarak gerçekleştirilir. durumu gözleyerek doğrudan bilgi edinme yoludur. nesneleri. sınıf sergileri. kitap. * s s V Dönüşümlü günlük çalışmalar. Bu teknikte öğrencilerin yaratıcılığı. öğrencilerin bireysel ayrılıklarına göre farklı çalışmalar yaptırılmasını gerektirir. öğrenme sürecinde ürettikleri ürünlerin değerlendiği ve paylaşmayı sağlayan bir tekniktir. Gözlem Bir nesneyi.Eğitsel gezilerin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-47) A) Boş zamanları değerlendirmek B) Öğrenciler arasında yardımlaşmayı geliştirme C) Ilk elden somut yaşantılar sağlama D) Öğrencilerin hazır oluş düzeyini yükseltme E) Öğrencileri sınıf ortamının monotonluğundan kurtarmak Bilgisayar öğretiminde öğretmene yardımcı bir öğretim aracı olarak kullanılır. Her öğrenciye ayrı ayrı ödev verilebileceği gibi grup ödevleri de verilebilir. Uygulama basamağındaki davranışlann kazandırılmasında kullanılır. Uygulama basamağındaki davranışların kazanılmasında başvurulabilir. becerileri geliştirilir ve öğrenme süreci ile ilgi çekici. Gezi Okul ve sınıf çalışmalarını tamamlamak.2 Doğrudan bilgi edinme yollarından biridir.öğretim ilke ve Yöntemleh 111 somut yaşantılar sağlamak ve okul-yaşam arasındaki bağı kurmak amacıyla yapılan planlı ziyaret tekniğidir. davranışları pekiştirmek ve geliştirmek.
243. 2004 Taşpınar. öğrencinin gelişim düzeyine uygun ve normal süre için verilmelidir. Mutlaka eğitsel bir değer taşımalıdır. Zor ve karmaşık ödevleri yapamayan öğrenciler başkalarından yardım istemekte ve bu sürede olumsuz psikolojik d ur um la r yaşamaktadırlar. 2003 Tan. B) öğrenciler arasında iletişimi kuvvetlendirmek. sağlamak. Program Geliştirmede Öğretmen Ei Kitabı. Planlamadan Değerlendirmeye Öğretme Sanatı. V. 2004 Sönmez. Uzrnan kişi sınıf ortamına getirilebilir veya görüşme ziyaret etme şeklinde gerçekleştirilir. Ankara: Anı Yayıncılık. Görüşme Öğrenme konusuyla ilgili bilgileri uzman kişilerden alarak sınıf ortamında aktarmaya dayalı bir tekniktir. Ankara. Uzman kişinin açıklamaları ve bilgileri konuyu yaşayan birisi olması sebebiyle daha gerçekçi ve etkileyici olabilir.2 242. Kuramdan Uygulamaya Öğretim Yöntemleri. E n ç o k o k u l d a k a z a n ı l a n d a v r a nı şları n pekiştirilmesini sağlamak amacıyla kullanılır. C) Okulda kazanılan davranışların pekiştirilmesini sağlamak. aşağıdakilerden öncelikle hangisine dikkat etmelidir? (2001 KPSS-113) A) Eğitsel değer taşımasına B) Uzun zaman almamasına C) Konusunun yakın çevreyle bağlantılı olmasına D) Bilgi toplamayı gerektirmesine E) Bireysel olarak yapılabilmesine . 2001 Demirel. M. 2004 s öğrenciye öncelikle sınıfta anladığı ve öğrendikleri konuların tekrarını ve alıştırmasını yapmaya dönük ödev verilmelidir. 5. Örnek Çözümlü KPSS. KPSS Eğitim Bilimleri Ankara: Empati Yayınevi. 4.2 5. Öğretmen Adayları İçin Konu Anlatımlı KPSS Ankara: Pegem A Yayınları 2004 Oktaylar. Yargı Yayınevi. öğrencinin bireysel yapabileceği içerikte verilmelidir. Bir öğretmen ödev verirken. 6. net ve anlaşılır olmalı öğretim llke ve Yöntemleh YARARLANILAN KAYNAKLAR 1. 3. D) Ailedeki diğer bireylerin de öğrenmeye katkısını E) öğrenci başarısını daha çok ölçmeyle yapmak. s ödev. özcan. s Ödev. Elazığ: Üniversite Kitabevi. Hasan Can. Şeref. s s s ödevlerle ilgili öğrenciye anında dönüt verilmelidir. 2. Aşağıdakilerden hangisi öğrencilere verilen ev ödevlerinin en çok kullanıldığı durumdur? (2003 KPSS-30) A) öğrencinin hoş zamanlarını değerlendirmelerini sağlamak. Öğretmen Adayları İçin Konu Anlatımlı. Ankara: Pegem Yayınları.112 Ödevlerin özellikleri s ödev açık.
okul dışında derken de okul çevresinde ve program dışı etkinlikler olarak dile getirilen örtük program etkinliklerini kapsadığı söylenebilir. uğraş verir. Öğrenen. düzenli. amaçlt ve düzenli bir şekilde gerçekleşir. Başkalarının etkisi altında yeni davranışlar kazanması onun eğitilmesi demektir Eğitim Bireyin davranışında kendi yaşantısı yoiuyla ve kasıtlı olarak istendik değişme meydana getirme sürecidir. Planlı. planlı ve yöntemli" insan çabalarının ve etkinliklerinin ana öğesi durumuna gelir.Toplumsal (Kültür aktarımı) 2.(1) Eğitim her yerde. arkadaş grubu içinde. insanın insan olarak çevresiyle etkileştiği güne kadar uzanır. kuşkusuz. Birey davranışlarının hemen tamamını başkalanyla etkileşerek. öğrenenlere öğrenme yaşantıları sağlamak eğitim programları aracılığı ile olmaktadır. Ekonomik (insan gücü yetiştirme) 4. Eğitim süreci. s formal eğitimin birey dışındaki unsurlarca kontrol edilmesidir. tarafından planlanır. bireylere olumlu davranış kazandırmaktır Formal eğitimin gerçekleştiği ortamlar içinde okulun ayrı bir önemi vardır. Eğitimin hedeflerine ulaşmak için yapılacak etkinlikler dizgesine eğitim programı denir Amaç.1 .Program Geliştirme 113 GİRİŞ Eğitim insanı temel alır ve onun öğrenmesiyle başlar. ancak öğretim daha çok okulda yapılmaktadır. Bu tür çabaların ve etkinliklerin en yoğun olduğu alan. çok boyutludur. Bireyi geliştirici (Bireylere iş. kısaca yaşamın her anında oluşur Olumlu davranışlar yanında istenmeyen davranışlarda oluşabilir süreklidir. yaşam boyu devam eder.9 6. Çoğunlukla öğretmen Planlı olmadığı için. ilgi alanlarını geliştirir) Program Gelecekle ilgili yaşanılması istenenlere ulaşmak için. öğretme ise öğrenme etkinliklerini yönlendirme ya da kılavuzlama işidir. gelişigüzeldir. yaşantılarla kazanılır. Okulda bireyler çoğunlukla öğretim yoluyla davranış kazanırlar. Zaman ve yer açısından sınırsızdır ve her şeyden önemli olarak da kültürü oluşturur. O halde öğretim nedir ? Öğretim Bu davranış değişikliğini okulda planlı ve programlı bir şekilde yapılması sürecidir. "eğitim"dir Eğitim programı Bireyin okul içi ve okul dışı planlı tüm eğitim etkinliklerini içine alan öğrenme yaşantıları planıdır. s Bireyin bir başkası tarafından eğitilmesidir. Öğretim Programı Eğitim programı içinde önemli bir yeri olan okuldaki dersler ve bununla ilgili etkinliklerle sınırlandmlmış o!an bir kılavuzdur. doğduğu andan başlayarak çevresinin etkisindedir. Bireysel. Eğitimde planlanmış etkinliklerin önemi büyüktür. öğrenme yeteneği olmadan eğitim olmaz. elde bulunan imkanları düzenlemektir. Siyasal (Yönetici yetiştirme) 3.9 Bireye kazandırılması düşünülen davranışların ne olduğu. İnformal Eğitim Bireyin farkma varmadan gerçekleştirdiği öğrenmelere denir. Bu anlamda birey. Bunlar karşılaştırmalı olarak şöyle açıklanabilir. toplumsal ve kültürel yaşamın her alanında "bilinçli.e FORMAL EĞİTİM INFORMAL EGITIM Amaçlı ve planlıdır Amaçlı ve planlı değil. Okulda ifadesi ile okul içinde yapılan tüm etkinlikler ile sınıfta öğretilen tüm dersleri içine alan öğretimi. okulda. Bireyi öğrenme sürecinin temeline aldığımızı ve onu bir öğrenen olarak gördüğümüzü kabul edebiliriz. bulunulan ortama göre öğretim yoluyla şekillenir gerçekleşir Başlangıçtan sonuna Bireyin yaşadığı kontrollü kadar kontrollü yada kontrolsüz her ortamda gerçekleşir ortamlarda gerçekleşir Çoğunlukla okul vb. bu davranışların nasıl kazandırılacağının. kazandırılıp kazandırılmadığının nasıl anlaşılacağının gösterildiği dokümana denir.(1) 5. yerlerde oluşur işyerinde. I. Eğitim kurumlarının işlevleri dört ana başlık altında toplanabilir. yaşam boyu devam eden süreçle sürekli öğrenme arzusunda olan bireydir. onları gözleyip taklit ederek öğrenir.(1) Formal Eğitim (Kasıtlı Eğitim) Bireyin kendisi ya da bir başkası tarafından kazanılacak davranışların planlanıp kontrol edildiği eğitimdir. Eğitimin başlangıcı. Eğitim bir bakıma kasıtlı kültürleme yolu olarak görüldüğünden eğitim programlarının planlı olması gereği bu deyişle kendiliğinden ortaya çıkmakladır.
(4) Realizm (Gerçekçilik) Bu görüşe göre varolan her şey gerçektir. Müfredat Bir dersin yalnızca ünitelerinin ve konularının belirlendiği listedir. Temel olarak dört felsefeden söz edilebilir Bunlar. Hedef 2. Bu görüşe göre okul kültürel mirası oluşturan değerleri öğretmelidir. Bir başka deyişle. PROGRAM GELİŞTİRMENİN FELSEFİ TEMELLERİ Felsefe.*2* Öğrenme-Öğretme Süreçleri Eğitim durumlandır. kişisel inanç ve değerlerimizle ilgilenmemize.(2) 2. öğrencilere yaşayan değerler ve bu değerlerle nasıl yaşayacağı öğretilmelidir. sezgisel düşüncenin de bilimsel tutum kadar önemli olduğunu savunur. görüşleri. 1. doğru ve güzelin evrensel olduğunu savunan bu görüşe göre. bireyin davranışında yaşantıları yoluyla istendik değişmeler oluşturma sürecidir. Felsefe. öğretim programını oluşturan derslerin planlandığı ve bu planlama içinde derslerin amaçlan. Bu program öğretim programını içine almakta. gerçek bilgi ise aklın ürünü olan bilgidir. Bu dört Öğe.(3) Bir eğitim programında yer alan dört temel öğenin birbirleri arasmdaki ilişkiler bütününe program geliştirme denir. (esasicilik) Program Geliştirme Eğitim programının hedef. kim olduğumuzu. Içerik 3. Gerçekçiler. Dış dünyanın insan algılarından bağımsız olduğu varsayımından hareket eden gerçekçilikte. Idealizmde gerçek akıldır ve madde bir bakıma onun ürünüdür. Gerek bireyi. iyi. bir okul için düşünce tarzını. Eğitim. En geniş kapsamlı program eğitim programıdır. idealistlerin öngördükleri gibi zihnin .<2) Ölçme ve Değerlendirme (sınama durumları) öğrencide gözlenmeye karar verilen istendik davranışların kazanıhp kazanılmadığı hakkında bir yargıya varma işidir. "istendik" sözcüğü ile anlatılmak istenen temel koşul aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-93) A) B) C) D) E) Eğitimin hedefleriyle ilgili olma Bireyin isteklerini dikkate alma Güncel gereksinimleri karşılama Bireye fıziksel güç kazandırma Toplumsal yardımlaşmayı artırma Bir ders içerisinde hedeflerin bireylere nasıl kazandırılacağına ilişkin etkinliklerin düzenlendiği planlardır. öğrenme-öğretme süreci ve değerlendirme öğeleri arasmdaki dinamik ilişkiler bütünüdür. Konuların düzeneği olarak da ifade edilir. bir yargının doğruluğu. maddenin varlığına olan inanç temeldir. Gerçeğe giden yolun sadece bilimsel yöntem olduğunu kabul etmez. var olma nedenimizi ve bir ölçüde nereye gideceğimizi anlamamıza yardımcı olur. Felsefe.(2) İçerik Bir programın içinde bulunması gereken konuların düzenlenmiş bütünüdür. Gerçeklerle ilgili olarak. ölçme ve değeıiendirme (sınama durumları) Hedef Yetiştirilecek bireyde bulunması uygun görülen eğitim yoluyla kazandırılabilir istendik özelliklerdir. Bu görüşte değerler mutlaktır ve değişmez bir yapıya sahiptir. söz konusu yargının diğer yargılarla uyuşmasına bağlıdır. Çünkü idealist görüşte tutarlılık kavramı önemli bir yer tutar. içerikleri. içerik. öğrenme-öğretme etkinlikleri ve değerlendirme esaslarının yer aldığı bir kılavuz plan olarak tanımlayabiliriz. öğrenme-öğretme süreci 4. Duygu ve arzulardan öte akla bağımlı olması. dile getirdiği nesne ya da olgunun var olmasına bağlıdır. gerçeğin temellendirilmesine dayalı bir bağ kurma süreci ve bu sürecin sonunda elde edilen ürünlerin dirik bir bütünüdür. İdealizm (İdealistlik) İdealist görüş gerçekçiliği ruhsal sayan bir felsefe öğretisidir. Bir savın ya da inancın doğruluğu. Bu tanımda.114 Program Geliştirme Ders Programı öğretim programı kavramında sözü edilen dersler için hazırlanmış bir programdır.(4) Her üç program kavramını bütün olarak düşündüğümüzde şunlar söylenebilir. gerekse toplumu ve konu-alanım ele ahrken neye önem verileceğinin temelinde felsefı görüş ve tutumlar vardır. Belli bir zaman süresi içinde bireyi etkileme gücünde olan dış şartlardır.9 7 244. ders programlan da öğretim programını oluşturmaktadır.(3) 1. bu görüşü modern bilimin temelini oluşturan nesnelliği yansıtmasına olanak vermiştir. inançları yansıttığı ve hedef ile içeriği etkilediğinden program geliştirmede önemli bir yer tutar.
Eğitime yön veren dört temel felsefe vardır. II. bir inancın ve bir hipotezin sonuçlarını değerlendirerek gerdeğe varma yoludur. Bunlara göre insanın doğası ve ahlaki ilkeleri değişmez. I. insan deneyimine dayandığmdan eğilim amaç ve yöntemlerinde esnekliğe. Çocuğun tüm yaşamı bir bütün olduğundan eğitim. 1. Yararcılığın özü. Her bir öğrencinin.(llerlemecilik ve yeniden kurmacılık) 3. Amprizm'den daha köklü ve daha az sorunla karşılaşacak bir yöntemdir ve deneyim felsefesinin daha akılcı ve eleştirici bir uygulamasıdır. James'e göre yararcılık. Daimicilik (Prennialism) Bu görüşü savunanlar eğitimin evrensel nitelikteki belli gerçeklere göre şekillendirilmesi üzerinde dururlar. yardımcı olmak Aşağıdakilerin hangisinde bu vurgulamaları ön plana çıkaran eğitim felsefesi akımları doğru sıralanmıştır? (2004 KPSS-87) I A) Daimicilik B) Yeniden kurmacılık C) Ilerlemecilik D) İlerlemecilik E) Esasicilik II Esasicilik İlerlemecilik Yeniden Kurmacılık Daimicilik Daimicilik III ilerlemecilik Esasicilik Esasicilik Yeniden Kurmacılık Yeniden Kurmacılık IV Yeniden Kurmacılık •Daimicilik Daimicilik Esasicilik İlerlemecilik EGITIM FELSEFELERI Eğitim de diğer bilimler gibi nereye yöneleceği konusunda felsefeden yararlanmalıdır. Toplumu yeniden yapılandırarak geliştirmek IV. bu görüşü sistematik bir eğitim kuramı olarak görmeyenlerin sayısı oldukça fazladır. eaitimde insan zihninin gelismesine (entelektüel egitime) önem verilmesi gerekir. İnsan doğasının en önemli yanı akıldır. 1. Bu görüşü benimseyen eğitim anlayışında bireysel özellikler ve çocuğun etkin katılımı önemlidir.(Yeniden kurmacılık) . Yeniden Kurmacılık Bu dört felsefeden her biri köklerini daha önce adı geçen dört temel felsefeden alır. yardıma gereksinim duyan öğrencinin yardımına koşan ve kişiliğin geliştirilmesine yardım etme zorunluluğunda olan bir kişidir. bilgi düzeyi. Buna bağlı olarak eğitimde çıkış noktası konu değil çocuktur.Program Geliştirme 115 Sosyal ve demokratik yaşamı geliştirme yetiştirmek kendi dünyasını yaratması yerine. Bir fikrin.grup etkileşimi. sağlam ve doğru karakterli insan tipi yetiştirme işiyle uğraş vermelidir. Daimicilik-realizmden. Bu nedenle. Bu nedenle. insan zihnînin yaşadığı çevre ile bilgi alışverişinde bulunduğunu varsayarlar. esasicilik. birey. kendi değerler sisteminin özgürce ve yetişkinlerin zorlaması olmasızın geliştirilmesine izin verilmeli ve yardımcı olunmalıdır.idealizm ve realizmden. 4. Zihinsel açıdan üst düzeyde seçkin bireyler III. Eğitim. bir düşüncenin. Varoluşçu öğretmen. Esasicilik) 245. Esasicilik 3. Daimicilik görüşünün temel ilkeleri şunlardır: s s s Değişmeyen Evrensel Bir Eğitim Entellektüel Eğitim Eğitim hayalın bir kopyası değil. İnsanların bu değişmez gerçeklere göre yetiştirilmesi gerekir. eğitim süreci. ne rekabet eden bir kişilik olarak hizmet eden idealci ve bilgi veren gerçekçi. ne de sorun yaratan durumlarda danışman olarak hizmet eden yararcı bir davranış kalıbı değildir. yaşama hazırlıktan öte yaşamın kendisidir. Fakat bu görüşün eğilim sürecine yaklaşımındaki kesin tutum. Gerçekçi görüş temelde idealist görüşe karşıt olarak oluşturulmuş bir görüştür. İlerlemecilik ve yeniden kurmacılık. yüzyılda Amerika'da ortaya çıkan bir felsefi akımdır. Yeniden kurmacılığın bazen varoluşçulukla da ilgisi vardır. bir kavramın ya da bir kuramın bir eylem planı ya da tasarısından başka bir şey olmadığını ve doğruluğun da yalnızca bu düşüncenin başarısından oluştuğu görüşüdür. W. İlerlemecilik 4. Bu görüşte önyargıların yeri yoktur. Bireylere zihinsel yetilerini geliştirmelerinde Pragmatizm (Yararcılık) Yararcılık. 19. Existentialism (Varotuşçuluk) Varoluşçu görüşe göre eğilimin amacı özgürlüklerin artmasıdır. sürekli deneme ve düzeltmelere olanak tanır. Yararcılık. Daimicilik 2. Böylesi bir yaklaşımda öğretmenin rolü.yararcılıktan (pragmatizm) ilham alır. ona hazırlıktır. öğretmen ve öğrenci konularına ilişkin varolan uygulamaları reddetmesi onun uygulanabilirliğini zorlaştırmaktadır. (Daimicilik.
Pragmatik felsefe. sosyoloji ve tarih bir araya getirilerek sosyal bilgiler dersi oluşturulur. 4. s Eğilimde ve öğretimde girişim öğrenciden çok öğretmende olmalıdır. Fark. antropoloji. endüstriyel tasarım kavramında da olduğu gibi öğretimin düzenlenmesini anlamlı bir bütünlük içinde ele almayı amaçlar. Brameid bu akımın temsilcilerindendir Bu akımdaki temel görüşlere göre eğitimin amacı. Eğitim programları tasarımlannı geliştirmede genelde üç temel yaklaşım izlenmektedir. yeniden inşa Eğitim programı tasarımı. Bu görüşe göre eğitim. Akımın dayandığı felsefe yararcıiıktır (pragmatizm). Bu görüşe göre insanları eğitilmiş olarak kabul edebilmek için bütün insanların sahip olması gereken esaslar vardır. tüm konular için ortak bir öğrenme yolunu ön plana çıkaran bir tasarım yaklaşımıdır. eğitimin özü topluma uyum. Eğitimciler yeni bilgi ve çevredeki değişmeler ışığında politika ve yöntemlerini ayarlamaya hazır olmalıdır. dış dünyaya uyum değil. konu alanının çok iyi özümlenmeni oluşturur. Sorun Merkezli Program Tasarımları Bütün yaklaşımlarda programın öğeleri aynıdır. İlerlemecilik (Progressivism) llerlemecilîk. politika. Sosyal Bilgiler adı altında birleştirilmiştir. unsur olduğuna ve bilginin aranması ve elde edilmesinde buna gerek olduğuna inanılmasıdır. Bu nedenle de eğitimin sürekli bir gelişim içinde olduğu öne sürülür. Okul yeni bir toplumsal gelişmeye imkan verecek biçimde geleceğe yönelik olmalıdır. değişmeyi gerçeğin esası olarak görür. 3. Isaac Bergson ve T.3 Bunlar.Sosyal ve demokratik yaşamı geliştirmeyi amaç edinir. •/ Eğitim sürecinin özünü. Bu yaklaşımda konuların ne şekilde verildiği ve hu bitgilerin nasıl kullanılabileceği önemli görülmektedir. akademik disiplinler üzerinde yoğunlaşmasına karşın. Esasiciler daha çok programların konu alanı üzerinde durur ve zamanın tecrübesinden geçmiş kalıcı temel konuların ve değerlerin seçimine önem verirler. Program tasarımı. Esasicilik (Essentialism) Esasicilik. "Eleştirici düşünce" bu yaklaşımın en önemli ürünlerinden biridir. Bu akımın bir görüşüne göre de toplumsal değişmede temel sorumluluk okullardadır. PROGRAM TASARIMI YAKLAŞIMLARl / 2.Merkezli Program Tasarımlan Eğilim uygulamalarında en yaygın kullanılan bir tasarım şeklidir. bir programın hangi öğelerden oluşacağının ortaya çıkarılması sürecidir. ekonomi. Eğitim yeni bir toplumsa! düzen yaratmaya girişmelidir. Ülkemizde de son ilköğretim (1-8) programlarında Tarih ve Coğrafya. • Geniş Alanlı Tasarım: Konuları mantığa uygun bir şekilde bir araya getirmektir. 5 1. yeni kuşaklar için geçmişin başarıları üstüne daha mükemmel bir uygarlık yaratabilirler. Daha çok ilk ve orta okullarda uygulanmaktadır. eğitimin davranış bilimlerinin bulgularına dayalı olarak. John Devvey. pragmatik felsefenin eğitime uygulanışıdır. • SüreçTasarımı: Her konu için ayrı ayrı öğrenme yollarını düzenleme yerine. Konu. bu öğelerin düzenlenişi. Burada amaç. s Büyük kitaplar (klasik eserler) eğitimi edileceğine inanılmasıdır. öğretmen otoritesinin sınıfta yeniden yerine oturtulmasını savunurlar. Konu Merkezli Program Tasarımları 2 Öğrenen Merkezli Program Tasanmlan 3. açık seçik bir sosyal reform hareketi geliştirmede önemli araçlardan biridir. tecrübenin sürekli olarak yeniden inşa edilmesindedir. öğrencinin en iyi şekilde nasıl öğreneceğidir. 1. ilerlemeciliğin bir devamı olup son gelişen akımlardan biridir. Bu şekilde farklı dersler olan coğrafya. . Yeniden Kurmacılık (Retonstrııctionism) Bu eğitim akımı. toplumu yeniden düzenlemek ve toplumda gerçek demokrasiyi yerleştirmek olarak kabul edilmektedir. bir felsefeye dayalı olmaktan çok doğrudan doğruya bir eğilim hareketi olarak ortaya çıkmıştır. Okullarda uygulanan eğitim programlarının büyük bir çoğunluğu bu tasarım yaklaşımıyla düzenlenmiştir. Bu görüşün dayandığı temel ilkeler şunlardır: s öğrenmenin doğasında çok sıkı çalışma ve çoğu zaman zorlama vardır. Bu görüşe göre geçmişten gelen temel bilgi ve değerlerin önemli yanlan korunup yeni kuşaklara öğretilirse. Bu işte esas güç öğretmenlerdedir. öğeler arası ilişkiler ve temele alınan değerdedir.116 s Program Geliştirme Çocuklara ve gençlere dünyanın hem manevi hem de maddi gerçeklerini tanıtacak bilgiler verilmelidir. Bu yaklaşım dört ana şekilde görülür. s Okulda zihinsel disiplin yaklaşımının geleneksel yöntemleri kullanılmalıdır. aslı yine de konu tasarımı ile aynıdır. • Disiplin Tasarımı: Bu yaklaşımda eğitim programı. insanı farkh kılan bir. Bu akımın önemli özelliği. • Konu Tasarımı: Aklın.
öğrenci sisteme girmeden önce yapılır. • Toplumsal Sorunlar ve Yeniden Kurmacılık Tasarımı: Butasarımcılartoplumun sosyal. okulun işlev ve İşgörüsünün tamamen gözden geçirilip değiştirilmesinin gerektiğini ileri sürmüşierdir. A. Sorun Merkezli Tasarımlar Sorun merkezli tasarımlar öğrencilerin toplumsal sorunları. çevresi ile programdaki birbirleriyle bağdaştırılması. her bir konu alanının kendine özgü yapısı ile ele alınarak düzenlemelidir. ihtiyaçların belirlenmesinden sonra ister. "kişi yaşadığını öğrenir" görüşü. Tyler modeli 3. Taba. 3. ilgi ve yetenekleri üzerinde durur. Öğrenen Merkezli Tasarımlar öğrencinin programın merkezi olduğu ve her konunun ona göre düzenlenmesi gerektiği görüşüdür. Sistem yaklaşımı modeli 6. Toplumun değişen yaşam ortamına uyum sağlaması ve bu amaca ulaşabilmek için eğitimde yapılması gerekenlerin ortaya konması. 1. hedeflere dayalı ve deneyim içerisine kök salan öğrenme. • Yasantı Merkezli Tasarımlar: Çocukların ihtiyaçları ve ilgilerinin önceden tasarlanamayacağı fıkri ön plandadır. En yaygın olan program modelleri. Eğitim programı. eğitimciler öğrencilerin kavrayışlarını geliştirmekte ve "gerçek" dünya ile ilgili sorunları konusunda genelleme becerisi kazanmalarında yardımcı olmaktadırlar. Bu nedenle eğitim programı tüm ihtiyaçları önceden belirlemez. 2. Demirel modeli 1. üç ana varsayım üzerine kurulmuştur. toplumun iyileştirilmesine katkıda bulunabileceklerine inanırlar. ekonomik gelişmelerinin program tasarımı ile bağlantısı konusu üzerinde ilgilenirler. G. PROGRAM GELİŞTİRME MODELLERİ Yapılacak i$ ve islemlerin sırası program geliştirme modellerinin ortaya çıkmasına neden olmuştur. • Romantik (RadikaO Tasarımlar: Savunucuları. Tyler modeli 4. Program geliştirmede tümevarım yaklaşımını ele alır. • Hümanistik Tasarımlar: Bu tasarımcılar. C. Kimi savunucuları daha da ileri giderek. konu merkezlidir ve genel eğitim üzerinde odaklaşmıştır. • Cekirdek (CORE) Tasarımı: Bu tasarım da • Cocuk Merkezli Tasarımlar: Ûğrencinin ilgisi ve ihtiyaçları ön plandadır. öğrenmesi için yeterli görülmektedir. ihtiyaçları. Bu tasanın. Bu tasarımcılardan Pestallozzi "kişiler kendilerini en iyi kendi doğatarında bulabilir" demiştir. uygulama alanında vermelidir. Program tasarımı ile eğitimcilerin. F. Süreç yaklaşımı modeli 5. Bu tasarımcılar hayatın gerçek problemlerini ön planda tuttukları için kişinin durumunu da göz önünde bulundururlar. B. toplumun yaşamına göre düzenlenecekse öğrencinin içinde bulunduğu . 50'li yılların davranışsal psikolojisi ve eğitim programı tasanmlarına tepki olarak ortaya çıkmıştır. 1. Tasarımlar. öğrenen merkezli program tasarımına pekyakınlığı yoktur. Programda bulunması gereken temel öğeleri ortaya koymak için yapılan işlemler farklılaşmaktadır. politik. E. MEB modeli 8. D. bizzat öğretmen her öğrenciye uygun olanı. hümanistik psikolojiyi ön planda tutmuşlardır. çünkü bizzat okulların öğrencinin gelişmesini engelleyici olduğunu ileri sürmüşlerdir. Programın öğelerinin organize edilmesinde hareket noktası öğrenci ilgi ve ihtiyaçlarıdır. Konu alanını merkeze alan tasarımların felsefi temellerinin idealizm ve klasik realizm olduğu ve dayandığı eğitim felsefesinin ise daimicilik ve esasicilik olduğu söylenebilir. İhtiyaçların belirlenmesi Amaçların belirlenmesi Içeriğin seçimi içeriğin düzenlenmesi Öğrenme yaşantılarının seçimi Neyin nasıl değerlendirileceğinin saptanması Program öğelerinin sırası ve ilişkilerinin kontrolü • Yasam Sartları Tasarımı: Bu tasarımla. Yenilikçi durumsal model 7. Sadece etkin. Konu alanı deseninde öğrencinin sadece bilgiyi kazanmış olması. istenilen davranışlara dönüşebilir. velilere çocuklarım okula hiç göndermemelerini. Bu psikolojik yaklaşımda insan davranışı basit bir etki-tepki ilişkisinden çok daha karmaşık olduğu ileri sürülmüştür. Taba Modeli Amaçların belirlenmesini. bu yaklaşımın ana düşüncesidir. Konular. 2. Model aşağıdaki basamakları içerir.Program Geliştirme 117 konuların 3. Taba modeli 2.
Süreç Yaklaşımı Modeli Stenhouse tarafmdan ortaya konan ve daha çok öğretmenlerin ders planı yapmalarındaki yaklaşımlardan yola çıkılarak geliştirilen modeldir. Eğitim felsefesi ve öğrenme psikolojisi süzgecinden geçirildikten sonra kesinleşmiş öğretim amaçlarına karar verilir. Konu Alanı kaynaklık eder. öğrenme ortamının desenlenmesi C. Problemin tanımı: Amacın belirlenmesi. Genel Amaçlar B.1 A. düzenlenmesi öğrenme ortamının düzenlenmesi. Sistem Yaklaşımı Modeli Wulf ve Schave tarafından geliştirilen bu model üç aşamada ele alınmaktadır. MEB Modeli Türkiye'de Milli Eğitim Bakanlığı tarafından kullanılan program geliştirme modelidir. Tyler Modeli Amaçların belirlenmesini amaçların kaynaklarını ve süzgeçlerini belirledikten sonra istemektedir. Alan testinin uygulanması Bir yıl uygulamadan sonra tekrar veya gene! uygulama BAŞLA ÖĞRENME İHTİYAÇLARI BELİRLEME GENEL AMAÇLARI BELİRLEME AMAÇLARI SAPTAMA I^AŞANTILARINI BELİRLEME ÖĞRENME YAŞANTILARINI DÜZENLE DEĞERLENDİRME YAP İÇERİĞİ SEÇ İÇERİĞI ^ SONUÇ YETERLİ Mi? " Evet DÜZENLEME Ayrıntılı Işleri Formüle et Havır NOT.118 Program Geliştirme 2. Alan testinden sonra düzeltme. Model dört aşamadan oluşmaktadır. Hedefler C. Içerik Bağlam C. Oku! merkezli program geliştirme anlayışına odaklanmaktadır. 3 5. öğretim stratejileri. Değerlendirme PROGRAM GELİŞTİRME SÜRECİ Program geliştirme işlemi bir süreçtir. öğrenme-öğretme programı desenleme. Bu süreç sırasıyla yapılması gereken bazı işlemleri içerir. Çerçeve-amaç-süreç. 2 A. öğretim materyallerinin geliştirilmesi. Ana konu başlıkları D. Aşağıda verilen işlemlerin yapılmasını gerekli görmektedir. Dönüte özellikle yer verilmiştir. Toplum. çoklu ortamların seçilmesi Programın denenmesi. genel değerlendirmeden sonra tekrar 8. A. Alan testi. uzak. E. A. özel. B. Olası genel amaçların öğrenme psikolojisi ve eğitim felsefesinin süzgecinden geçirilmesi D. genel değerlendirme F. sonucun değerlendirilmesi. Amaçlar C. ders kitapları. komisyonların oluşturulması. Aşağıda verilen aşamaları izlemektedir. Durum Çözümlemesi B. Program Geliştirmenin Planlanması . Bunlar. Işlemleri Tekrar Belirleme Bitir 4. uygun ders planlarının yazılması. hizmet içi eğitim. Değerlendirme 7. B. uygulama D. genel uygulama. Öğrenme yaşantılarının değerlendirilmesi 3. ihtiyaçların belirlenmesi B. konu alanı programın kaynağını oluşturur. C. Kaynaklardan hareketle ortaya konulabilecek olası genel amaçlara Birey. A. Kesinleşmiş öğretim araçlarınm belirlenmesi E. Birey. Öğrenme yaşantılarının yönlendirilmesi H. genel. Değerlendirme: Sonuçların değerlendirilmesi ve sürekli dönüt sağlanması 6. D. Taba-Tyler Modeli Her iki modelin ortak yönleri ele alınarak geliştirilmiş bir modeldir. öğretim materyalleri E. Yenilikçi Durumsal Modet Skillbeck tarafından geliştirilmiştir. Komisyon üyelerinin seçimi B. 1 A.1 A. Demirel Modeli İhtiyaç saptama. Gelişme: Amaçların davranışlara dönüştürülmesi. F. toplum. Modelin işleyiş planı aşağıdaki gibidir. öğrenme Durumlan D. ünite planları. öğrenme yaşantılarının sağlanması F. taksonomik sınıflama Içerik seçimi. C. öğrenme yaşantılarının düzenlenmesi G. analizi-değerlendirilmesi Hedeflerin belirlenmesi. Rasyonel Planlama modeli olarak da bilinir.
A. değerlendirilmesi. uygulanması. basitten karmaşığa. her düzeyde eğitim programlarının hazırlanması ve geliştirilmesi MEB sorumluluğu altında yürütülmektedir. yöntem-teknikler. 1. s Eğitim Psikologu s Eğitim Sosyologu s Eğitim Felsefecisi s Eğitim Ekonomisti s Eğitim Denetçisi s Eğitim Teknoloğu s İletişim Uzmanı 2. süre. s Program geliştirme alan uzmanı(üniversiteji>' s öğretmen örgütlerinin temsilcileri S Konu alanı uzmanları ve temsilcileri^ •/ Veli temsilcileri.3 I.6 5. ne zaman ve ne kadar sürede gerçekleştirileceğini belirleyerek birzaman takvimi hazırlanır. Bu belirlemeler ışığı altında çalışma gruplarını üç grupta toplayabiliriz. Çalışma Gruplarının oluşturulması Program geliştirme birçok kişinin işbirliği içinde çalışmasmı gerektiren bir işlemdir.6 Hedefler gözlenebilir ya da ölçülebilir öarenci davranışları olarak ifade edilir. Ihtiyaç saptama 4. yakın ders alanlarından^ ^" c. Hazırlama: Her ünite için öğrenme eksikliklerini belirlemek amacıyla sınama durumları oluşturma 6 Düzey belirleme Testi Hazırlama: Birkaç ünite sonunda (ara sınav) ya da dönem sonunda (yıl sonu sınavı9 öğrenci öğrenme ve başarı düzeyini belirlemek için sınama durumları oluşturma 6 6. Bunlar. s Öğrenci temsilcisi Ülkemizdeki tüm eğitim çalışmaları. İçerik Analizi Yapma Somuttan soyuta. > Grupta Bulunan Üyeler şunlardır. Sınama Durumları a. V Milli eğitim Bakanlığı temsilcileri. Hedefyazma 5. D. Program Geliştirme Çalışma Planı Program geliştirme sürecinde hangi işlemlerin. izleme Testi Yada Performans Testi b. Çalışma gruplarınm oluşturulması 2. piramitsel programlama. > Ülkede başat olan eğitim felsefesinin bu programlara yansıtılması sağlanır. GRUP: Program danışma üyeleri grubu Program Karar ve Koordinasyon Grubu Hangi alanlarda program geliştirme çalışmalannın yapılacağına karar verilir. > Tüm program geliştirme çalışmalarında koordinasyonu sağlar. proje merkezli programlama6 Daha sonra öğrenme konuları ve hedef alanları arasındaki ilişkiyi kurmak amacıyla belirtke tablosu yapma 6. GRUP: Program karar ve koordinasyon grubu II. İhtiyaç Saptama Program geliştirme sürecine ihtiyaç saptama çalışmalarıyla başlanır. . Gerektiğinde katılması gerekenlerdir. C. zaman. Bunlar. sarmal programlama. Bu nedenle program hazırlamada en yetkili organ MEB ve buna bağlı olan Talim Terbiye Kurulu'dur. Program geliştirme çalışma planı 3. 63 ? Toplumun beklentileri ve ihtiyaçları nelerdir? ? Bireyin ihtiyaçları nelerdir? ? Konu alanı ile ilgili ihtiyaçları nelerdir? 4.6 3. GRUP: Program çalışma grubu III. Program geliştirme uzmanıj \ Eğitimde ölçme ve değerlendirme uzmanı Konu alanı uzmanları (Alt ve üst sınıf düzeylerinden. bilinenden bilinmeyene. > Hazırianan programları kabul yada değiştirmede karar organı olarak görev yapar. Hedef Yazma Hedef yazma ilkelerine uygun olarak ifade edilir. Program Çalışma Grubu Programın hazırlanması. ve geliştirilmesi aşamalarında sürekli görev yapan bir gruptur. Sınama durumları 1. Doğrusal programlama. modüler programlama. Program Tasarısı Hazırlama Programın Denenmesi Programın Değerlendirme PROGRAM GELİŞTİRMENİN PLANLANMASI Planlama kendi içinde yedi alt basamaklardan oluşmaktadır. öğretim hizmetleri. Eğitim durumlan hazırlama 7. araç-gereç 7.Program Geliştirme 119 öğretmenler ve alandan üniversite öğretim elemanları s Dilbilim uzmanı Program Danışma Grubu Program çalışma grubuna danışma yapacak uzmanlardan oluşur. Eğitim Durumlarını Hazırlama öğretim stratejileri. > Grupta •/ s •/ bulunan üyeler. Içerik analizi yapma 6. çekirdek programlama.
Yüksek sayıda insan grubunun katılımı ihtiyacı belki çok geçerli kılar. Bunlar aşağıda özetlenmiştir. aşağıdakilerden hangisinin bulunması zorunlu degildir? (2001 KPSS-34) A) B) C) D) E) Okul yöneticisi Program geliştirme uzmanı ölçme ve değerlendirme uzmanı Konu alanı uzmanı Branş öğretmeni 250. beklenilen beceri düzeyi ile gerçek/varolan beceriler arasında farkla ortaya çıkar. Program Geliştirme 249. ünite veya konuların sürelerini dikkate alma planlama alma B) Ünite veya dersleri süresi içinde bitecek şekilde C) Resmi tatil ve özel gün veya haftaları dikkate D) Uzun zaman alacak etkinlikler için hazırlıkları önceden yapma E) Yetiştirilmeyen etkinlikleri ev ödevi olarak yaptırma .3 ihtiyacın analiz edilmesi ile ilgili farklı yaklaşımlar vardır. B) Okulların bürokratik bir yapı içerisinde örgütlenmiş olması C) Eğitim teknolojisinde ilerlemeler kaydedilmesi D) Konu alanlarındaki bilgi birikiminde önemli değişiklikler olması E) Bilginin sürekli ve birikimli olarak değişmesi 248. 3 1. Bu farkın boyutu mevcut bir problemin varlığını ya da yokluğunu da ortaya koymaya yarar. kaynak kitap ve ders saatleri konusunda yetkili en üst kuruldur? (2001 KPSS-86) A) 6 Programı Deneme -Düzeltme ve Sonuçları Raporlaştırma Programın piJot okullarda bir yıl süreyle uygulanması. savunmaya değer bir amacın gerçekleştirilmesi için gerekli ve yararlı olan husus ya da güçlü istek olarak ifade edilmektedir. bu o ihtiyacın çok değerli olduğu anlamına gelmez. Normlar ve standartlardan yararlanılarak ihtiyaçtan doğan problemin ortadan kaldırılması yolları aranır. Birçok insanın ihtiyaç değerlendirme süreci içinde olması insan ilişkileri ve halkla bütünleşme özelliğine sahip olması bu yaklaşımın en önemli özelliğidir. Farklar Yaklaşımı Bu yaklaşım gözlenenle beklenen başarı düzeyleri arasındaki farkı ortaya çıkarır Bu yaklaşıma göre ihtiyaç. Okul ortamı ve eğitim birimleri genellikle bu yöntemle ihtiyaç değerlendirmesi yoluna gider. Programı Uygulama Program ulusal düzeyde uygulanır. Aşağıdakilerden hangisi öğretimi planlama ve uygulamada zamanı dikkate alma amacıyla yapılacak bir çalışma değitdir? (2001 KPSS-38) A) Yıllık planda. Program geliştirme çalışmaları hangi etkinlikle başlamaktadır? (2003 KPSS-110) A) B) C) E) ihtiyacın saptanması Hedeflerin belirlenmesi Eğilim durumlarmın organize edilmesi içeriğin organize edilmesi D) Değerlendirme ölçütlerinin belirlenmesi 247. Eğitim programı geliştirmek amacıyla oluşturulan ekipte. 2. uygulama sonuçlarına göre düzeltmelerin yapılması 6 9. Demokratik Yaklaşım İhtiyaç. Milli eğitim şurası Milli eğitim müdürlüğü Teftiş kurulu başkanlığı ilgili genel müdürlük Talim terbiye kurulu B) C) D) E) 246." Aşağıdakilerden hangisi bu anlayışa uygun değildir? (2001 KPSS-36) A) ilk uygulamada yüzde yüz öğrenme sağlayacak etkinlikte program hazırlamanın çok güç olması İHTİYAÇ SAPTAMA İhtiyaç. "Eğitim programının sürekli olarak geliştirilmesi gerekir.120 8. Programın hazırlanması için bir program ihtiyacının ortaya çıkması ve bu ihtiyacın en iyi şekilde karşılanması için de gerçek ihtiyacın ne olduğunun saptaması lazımdır. toplumdaki baskı gruplarının isteklerinden hareketle ortaya çıkar. ama. Aşağıdaki kurumlardan hangisi ilk ve orta öğretim okullarında okutulan dersler ve bu dersler ile ilgili program.
Örneğin. Atatürk ilke ve inkılaplarını söyleyebilme6 Bir eğitim programında hedefler belirlenirken o toplumun bireylerini neden eğitiyoruz sorusunu sürekli hatırlamamız gerekmektedir. ölçmeye kılavuzluk için davranışların belirlenmesi gerekir. Bunlar. süre.Program Geliştirme 121 3. Bu yaklaşımda eleştirel düşünceden yola çıkılarak çözüm aranır. günde 3 defa dişlerini fırçalama. iyi insan. içerik II. Literatür tarama b. iyi öğretmen. Delphi tekniği-Anket geliştirme 1. Eğitim kavramının tanımını söyleme/verilenler arasından seçip işaretleme. Mevcut programı inceleme 251. Örneğin. fen bilgisi dersine ilgi duyma6 Davranış Öğretim hedeflerinin gözlenebilir ve ölçülebilir öğrenci tepkileri olarak ifade edilmesidir. iletişim becerilerine sahip olması. Hedeflerin Davranışlara Dönüştürülme Nedenleri Ölçme-Değerlendirmeyi Yapmak. Eğitim Durumlannı Belirlemek. iyi vatandaş. Eğitim durumları. Bir nesnenin yokluğu. Bir eğitim programını oluşturan temel ögelerde bulunması gereken özellikler şunlardır. etkinlikleri belirlenir. s s s s s önce öğrenciye kazandırılacak hedefler belirlenir Bu hedefler davranışa dönüştürülür Hedef davranışları kazandırmaya yardımcı olacak içerik belirlenir Hedef davranışlara uygun yöntem ve teknikler belirlenir. I. Öğretim Programının Etkisini Artırmak Standartlaşmayı Sağlama Öğrenciye nasıl öğreneceğine ilişkin bilgiler vermek Eğitimde hedefler üç düzeyde belirtilmektedir2. Analitik Yaklaşım Gelecekte ortaya çıkması olası durumlardan yola çıkarak ihtiyacın belirlenmesi sürecidir. yöntem ve teknikleri. 252. araç ve gered seçmede gerçekleştirilecek davranışların belirlenmesi gerekmektedir. Hedef II. Betimsel Yaklaşım Belirli olgu ya da eğitim yaşantılarından ortaya çıkan durumla ilgilenilir.6 Hedef Öğretim faaliyetleri ile öğrenciye kazandırılacak özelliklerya da niteliklere hedef denir. PROGRAM TASARISI HAZIRLAMA Bu bölümde bir eğitim programının hazırlanmasında temel öğelerinden bahsedilecektir. bir eğitim programını oluşturan temel ögelerdir. Kaynak tarama a. eksikliği ile ortaya çıkan zararla o nesnenin varlığının ortaya koyacağı. Mevcut durumdan yararlanılarak geleceğe yönelik durumlar hakkında karar verilir. Gözlem 1. Örneğin. eğitim bilimlerindeki temel kavramlar bilgisi. Progel-Dacum Tekniği 1. Meslek Analizi 1. Amaç Eğitim-öğretim süreci sonunda ulaşılması istenilen düzey yada sonuçtur. Eğitim bilimleri olanında gefecekteki yönelimlerin neler olacağını ortaya koymak amacıyla yapılacak bir çalışmada ihtiyacın ortaya konulabilmesi için hangi yaklaşımın kullanılması daha doğru olacaktır? 2003 KPSS114) A) A) A) A) E) Betimsel Yaklaşım Farklar Yaklaşımı Analitik Yaklaşım Demokratik Yaklaşım Süreç Yaklaşımı Bunlar. Eğitim durumları (Öğrenme-öğretme durumları) II. Sınama durumları (Değerlendirme) . 4. öğretimi yönlendirmek. Program geliştirme amacıyla ihtiyaç belirleme sürecinde aşağıdaki yöntem ya da tekniklerden hangisi kullanılmaz? (2004 KPSS-91) A) A) A) A) E) Görüşme Test Mikro öğretim Delphi Kaynak tarama B. Raporları değerlendirme c. Görüşme-Grup toplantıları 1. öğretimin nasıl yapılacağını. sağlayacağı yarardan hareketle ihtiyaç belirlenir. İhtiyaç Belirleme Değerlendirme Teknikleri 1. Bütün bu etkinlikler sonucunda hedef davranışlara ulaşılıp ulaşılmadığını ortaya koyacak sınama durumları planlanır. HEDEFLER I. Ölçme araçlan-Testler 1. uygulanacak öğretim stratejilerini.
tutum vb) 257.sınama içerik . ekonomik. "ne öğretelim?"1 sorusuna yanıt aramalıdır.122 Program Geliştirme Uzak Hedefler: Ülkenin politik felsefesini yansıtan ve oldukça genel olarak belirtilen hedeflerdir Genel Hedefler: Uzak hedefin yorumu aynı zamane/a da okulun işgörüsünü yansıtan hedeflerdir Özel Hedefler: öğrenciye kazandırılması uygun görülen özellikler ve bir disiplin ya da bir çalışma alanı için hazırlanmış olan hedeflerdir Eğitim hedeflerini belirlemede Uzak ve Genel hedeflerin dışında dört kaynak vardır. toplumsal. kültürel ve ekonomik özellikleri Toplumun insan gücü ihtiyacı Bireyler ile toplumun beklentilerinin uygunluğu 255.eğitim durumları . 1. içinde yaşadığı toplumun bireye sağladığı olanaklar b. Aşağıdakilerden hangisinin belirlenmesi hedef davranışlara bağlı değildir? (2002 KPSS-115) A) A) A) A) E) Ölçme durumları öğrenme yaşantıları Toplumsal gereksinimler Eğitimin niteliği Değerlendirme kriterleri 256. aşağıdakilerden hangisinin dikkate alınması zorunlu degildir? (2001 KPSS-35) A) A) A) A) E) Toplumun ihtiyaçlarının Konu-alan ilişkilerinin Bireyin ihtiyaçlarının Eğitim ekonomisi bulgularının Toplumun eğitim felsefesinin A) Eğitim durumları. aşağıdakilerden hangisine yer verilmesi gerekmez? (2004 KPSS-92) A) Içinde yaşadığı toplumun bireye sağladığı olanaklar A) Toplumun sosyokültüre! ve ekonomik özellikleri A) Toplumdaki bireylerin kendini gerçekleştirme düzeyleri . c. içinde bulunulan zaman ve koşullarla ilgili kesin bilgiler yer almalıdır. E) Temel öğeler birbirinden bağımsız işlemelidir. Toplumun sosyal.öğretmen -öğrenci A) A) A) durumları E) Hedefler . 253.veli Hedef .öğretme faaliyetleri . 2. Eğitimde hedeflerin belirlenmesi aşamasında. Doğa Eğitim hedeflerinin belirlenmesinde. psikolojik ölçütler göz önüne alınmalıdır. d.değerlendirme Okul yönetimi -veli . Eğitim hedeflerînin kaynaklarından toplumsal boyuta ilişkin yapılacak araştırmalarda.içerik . A) Hedefleri gerçekleştirebilecek kapsam belirlenmelidir.teknikler Konu alanı Bireyin özellikleri (Kişilik. A) ölçme değerlendirme etkinlikleri sadece bilişsel hedeflerin kazanılma düzeyini belirlemelidir.yöntemler . ilgi. felsefı. 2. 2. Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde program geliştirmenin öğeleri doğru olarak verilmiştir? (2003 KPSS-109) A) Öğretmen . Toplumsal gerçek: a. 254. Bir eğitim programını oluşturan 89 temel öğelerde bulunması gereken özelliklerle ilgili doğru ifade aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir? (2004 KPSS-89) A) Hedeflerde. Hedefler bu ölçütler açısmdan incelendikten sonra kesinleştirilmelidir.öğrenci . Aşağıdakilerden hangisi eğitim programının boyutlarından biri değildir? (2002 KPSS-1) A) A) A) A) E) Hedef ve davranış Konular Eğitim durumlan Toplum ihtiyaçları Değerlendirme 258.
A) Toplumun insan . gücü gereksinmeleri E) Bireyler ile toplum beklentilerinin uygunluğu .
Duyuşsal Alan. Sevgi. Bilişsel alan a. Bloom'un taksonomisine göre öğretim programının hedefleri üç ana başlık altında toplanmıştır. Değerlendirme 2. Uygulama d. tutum ve güdülenmiştik gibi duygusal yönlerin baskın olduğu alandır. Bilişsel Alan. öğrenilmiş davranışların Duygusal yönü ağır basan kısmıdır.Program Geliştirme 123 k. Kişilik haline getirme 259. 1. Analiz e. Hayvancılığa uygun coğrafi yapının ve iş imkanlarının bulunduğu bir bölgede okullarında hayvancılıkla ilgili hedeflere öncelik verilmesi aşağıdakilerden hangisinin etkisidir? (2002 KPSS-112) A) özel hedefler araştırma sonuçlarına uygun olarak belirlenmelidir A) Eğitimin hedefleri belirlenirken toplumsal çevrenin ihtiyaçları dikkate alınmalıdır A) A) Eğitimin hedefleri belirlenirken değişik yollar izlenebilir Bireylerin eğitimden beklentileri zamandan zamana değişebilir E) Konu alanındaki yenilikler eğitimin hedefleri üzerinde etkilidir Hedeflerin Aşamalı Sınıflandırılması (Taksonomisi) Hedeflerin aşamalı olarak smıflandınlmasında yaygın olarak kabul edilen görüş Bloom ve arkadaşlarmın geliştirdikleri smıflandırmadır. basitten karmaştğa doğru sıralanmıştır. Duyuşsal Alan gh. nefret. jAlma Tepkide bulunma Değer verme örgütleme . ilgi. Bu alanda beceriler ön plandadır.Bu taksonomiye bir anlamda insan öğrenmelerinin sınıflandınlması da denilebilir. Sentez f. Kavrama c. Hedeflerin Aşamalı Sınıflaması 1. Bu sınıflamada belli bir alana giren hedefler kolaydan zora. Öğrenilmiş davranışların zihin-kas koordinasyonu sonucu ortaya çıkan kısmına denir. öğrenilmiş davranışların zihinsel yönü ağır basan kısmıdır 1. Bilgi b. 1. Devinimsel (Psiko-motor) Alan. i. Bu alanda bireyin özellikleri ön plandadır. korku. .
bulma. Cümlenin öğelerini kavrayabilme örneğinde olduğu gibi hedef öğrenci davranışı açısından ifade edilmelidir. Hedef davranış olarak ifade edilerek somut ve en özel öğrenci tepkisi olarak ifade edilir. - 1. farkında olma. Hedeflere ulaşma düzeyi ancak gözlenebilir ve ölcülebilir öğrenci tepkileri (istenilir davranışlar) olarak davranışa dönüştürülerek belirlenir. Davranış cümlelerinin sonuna "tanımlama.3. Bu nedenle öğrenme sürecini değil sürecin sonunda ortaya çıkacak özellik önemlidir. ilgililik. gücü. Hedef yetiştireceğimiz öğrencide bulunmasını istediğimiz ve öğretim faaliyetleri yoluyla kazandınlabilir nitelikler yada özelliklerdir. 1. Uyarılma m. . becerisi. Yaratma Hedeflerde Aranacak Bazı Özellikler1 1. Hedef öğrenme ürününe dönüktür . Davranış ise hedeflerin somut ifadelerle (gözlenebilen veva ölcülebilen) belirlenmesidir. Örneğin. Örneğin: "1 dakika 200 kelimeyi okuyabilme" yada "100 metreyi 12 saniyede koşabilme" gibi 1. 1. Beceri haline getirme o. söyleme. yazma. Hedef öğretmenin ne yapacağını değil. Cümlenin öğelerini kavratma şeklindeki bir hedef ifadesi öğretmenin davranışını içerdiği için yanlıştır. "Cümlenin öğeleri" şeklindeki bir ifade konu başhğı olduğu için hedef olamaz. yeteneği. Yeterliğe yada performansa dayalı öğretim uygulamalarında daha çok ölçüt dayanıklı hedef belirlenir. zaman ve birim gibi ölçütlerine göre belirlenir. Duruma uydurma p. örneğin. gösterme. 1. 1. tartışma" gibi ibareler konulur. kavrayabilme" gibi ibareler konulur. davranışlar grubuyla ifade edilmelidir. öğrencinin ne yapacağını ifade etmesidir. Devinişsel Alan (Psiko-motor) I. açıklama. işaret etme. Ölçüt davanıklı hedefler yer. Bu nedenle öğretim sürecindeki konu başlıkları yada öğretmenin kullanacağı yöntemler hedef olamaz. Hedefler kapsamlı ve sınırlı olarak belirlenmelidir. Hedefler genel ifadelerle (doğrudan gözlenemeyen) belirlenir. Hedef cümlelerinin sonuna "bilgisi. Buna göre hedefler tek bir davranışla değil. Kılavuz denetiminde yapma n.
1 Program Geliştirme 261. Hedefler binişik olmamalı. Aşağıdakilerden hangisi hedeflerin sahip olması gereken niteliklerden değildir? (2002 KPSS-113) A) Eğitim ortamında gerçekleştirilebilir olma öğrenci davranışı olarak ifade edilebilme Gözlenebilir ve ölçülebilir olma A) A) A) öğrencilerin kendi çabalarıyla ulaşabilecekleri nitelikte olma E) öğrencinin hazır bulunuşluğuyla erişilebilir olma . Açık-seçiklik. 1. Konu alam ile ilişiklik. yönlendiren ve ölçmeye kılavuzluk yapan önemli bir program öğesidir. Kritik Davranış Her hedefi temsil eden davranışlar arasında önem derecesi yüksek ve olmazsa olmaz anlamında öncelikli davranışlara kritik davranıs denir. 8. hedefler öğrencinin Öğrenme etkinliklerine aktif olarak katılmasını sağlayacak özelliklere sahip olmalıdır.2. hedefler hangi özellikleri kazandıracağını belirtecek kadar genel ve kazandıracağı özellikleri başka özelliklerle karıştırmayacak kadar sınırlı olmalıdır. Davranışlar ilgili oldukları hedefleri nitelik ve nicelik olarak ivi temsil etmelidir (kapsamalıdır) Davranışlar hedefe ulaşmayı sağlayacak düzeyde zenginleştirilmiş olarak belirlenmelidir. Hiyerarşik bir düzende sıralanmalıdır. 1. 260. 8. 24 8. bitişik (tamamlayıcı) olmalıdır. Genellik ve sınırlılık. A) A) A) E) Evrensel kültür değerleriyle ilişkili olmalıdır. 1. Çok boyutlu olmalıdır. 1. Hedef-Davranışlar öğretim sürecini başlatan. hedefler herkesin ortak anlayacağı ve açıklayacağı bir dille ifade edilmelidir. ayrı ayrı hedefler olarak ifade edilmelidir. Hedef aynı anlamla birden çok özelliği içermemelidir. 8. İstenen sonuçlan ve başarı düzeyini kesin ve açık bir biçimde dile getirme gerekliliği eğitim hedeflerinin hangi ilkesiyle doğrudan ilgilidir? (2004 KPSS-90) A) öğrenci davranışına dönük olmalıdır. 8. "Atatürk'ün hayatını kavrayabilme" hedefinde "Atatürk'ün ilkelerinin önemini açıklayabilme" davranışı önem derecesi yüksek olan bir kritik davranıştır. Örneğin. hedefler ilgili oldukları konu alanını temsil edecek ve kapsayacak değerlendirmelere sahip olarak belirlenmelidir. Yani "Atatürk'ün hayatını kavrayabilme ve saygı duyma" şeklinde hem bilişsel hem de duygusal özellikler bir arada değil. Hedef-Davranış Belirleme İlkeleri Öğrenci yaşantısına dönüklük. öğretmen etkinliklerini içermelidir.
Açıklama / yeteriiliği başka değerlere tercih artırma/ yardım etme / etme. yapabilme ve sürede beceriyi Da ha bir be ce riyi bilgisayarın ayarlarını yapabilme yakıtlar kullanarak ön ce kaz and ığ ı kulla na ra k kişisel dışındaki çalışan bir k u ra lın a biçimde parçalara ayırma / hatlarını gösterme ana / yapma. seçici dikkat TEPKİDE BULUNMA Uysal t ı k. özdeşleşme geçirme / değerierie değiştirme / tamamlama/ akranlanyla iist ve altlanyla karşılaştırma Hazırlama / Hesaplama / İlkeyt uygulama / problem çözme PSİKOMOTOR ALAN HEDEFLERİ Hedef Düzeyi UYARILMA Özelliği Eylem Olarak İfade Edilmesi Beceriyi becerinin KILAVUZ DENETİMİNDE YAPMA Beceriyi gibi izleme.paylaşma / birteştirme / HEDEF ALANLARI VE ÖRNEKLER BİÜŞSEL ALAN HEDEFLERİ Hedef Düzeyi Özelliği Eylem Olarak İfade Edilmesi BİLGİ • Kavramlar • Olgular • Araç-gereçler • Sıralamalar • Sınıflamalar . almaya Ayırt etme / ayırma / isteklilik. kendi başına ettirebilme denetim yapma yanılma) bölümlere ayırma SENTEZ Özgün oluşturma bir bütün Birleştirme/ üretme planlama / / yaratma tasarlama özetleme / / / BECERİ HALİNE GETİRME K e nd i denetimsiz istenilen yeterlik yapma sınıflama yapma / derleme / organize etme / geliştirme / yeniden düzenleme / örgütleme / karar verme / formüle etme DEĞERLENDİRME Bir ölçüte dayalı Yargılama / değeriendirme / açıklama/ karşılaştırma / irdeleme / ispat etme / karar verme / standardize etme DURUMA UYDURMA Kazanılan ilk karşılaştığı yargıda bulunma durumda kullanma YARATMA Yeni ve orijinal bir Bilinen d u ru mu koyma. öneride veı mekt en tartışma / pratik yapma / oynama işaret etme / altını çizme Bir değeri kabul etme. o rt a y a yakıtları benzeri bir araç yapabilme olmayanı yapma ./ / Çevirme KAVRAMA Yorumlama / Açıklama ^/icitsıııc İlişkileri/ nedenleri yazma / söyleme/ değiştirerek yazma / yeniden sıraya koyma tahmin etme / sonucu kestirme / sonucu butma / ayırt etme / yeniden dûzenleme / değiştirme / öteleme / ulama UYGULAMA Bilgiyi kullanma Uygulama Gösterme Deneme Kullanma Çizme Yapma / Çalıştırma / ilişki Kurma / Kullanma / KİŞİLİK HALİNE GETİRME sistemine dahil etme karşılaştırma / örgütleme / formüle etme Davranış ölçütü haline gözden getirme. Yöntem Çevirme / yonjmlama / kestinme/ söyteme /yazma / ana hattını bulma / özetleme / ömek verme/tablolaştırma / grafıkle / Şe mayla / Simgeyle / QOSt£fTTlB Hatıriama Tanıma Tanımlama / hatırlama / tanıma söyleme / yazma / seçme / isimlendirme / eşleştirme / sıraya koyma / listeleme / gösterme / kabul etme / kontrol etme karşı l ı k İzleme / onaylama / bulunma / istekli olma. uyumlu Tartışma değer kuramsallaştırma . vermede karşı l ı k mutlu olma DEĞER VERME kontrollü.Program Geliştirme 125 DUYUŞSAL ALAN HEDEFLERİ Hedef Düzeyi Özelliği Eylem Olarak İfade Edilmesi ALMA Farkında olma. u y g u n nitelik. kendini adama destekleme / inkar etme / protesto etme / tartışma ÖRGÜTLEME Değerieriyle hale getirme. Otomobili başlangıç vücudu getirme hareket çalıştırmak hazır için ANALİZ Bir ögelerine bütünü ayırma. analiz etme / karşıtaştırma / şematik olarak gösterme / saptama / ayırdetme / duruma konumunu alma yardım ilişkileri belirieme gösterildiği Bir otomobili usta öğretici alarak denetiminde altında (denemeb a ş ın a E n je k s iy o nu yapma.
Program Geliştirme 262. Aşağıdakilerden hangisi bilişsel alanın uygulama basamağında gerçekleşen süreçtir? (2002KPSS-114)
265.
I. Noktalama işaretlerini kullanarak bir metin oluşturabilme
A)
öğrenilen ilkeleri yeni karşılaşılan bir durumda kullanma
I.
Araba kullanmak için vücudunu hazır hale getiriş
A)
Tamamlanmış bir ürünün işlem basamaklarını söyleme A) Tamamlanmış bir durumun ögelerini belirleme A) Yeni ve özgün bir ürün tasarlama
III.
Çevre kirli/iğinin çözümüne yönelik orijinal fikirler üretebilme
III.
Yasaların toplumsal gerekliliğine inanış
yaşamındaki
E) Tamamladığı ürünü verilen ölçütlerle karşılaştırma 263. Devinimsel (psikomotor) becerilerin gelîştirilmesinde öğretmenin kullanabileceği en etkıli yol aşağfdakilerden hangisidir? ? (2002 KPSS-118)
Yukarıda verilen hedef örneklerinden hangileri bilişsel alana yönelik yazılmıştır? (2003 KPSS112) A) I ve II D) I ve III B) II ve IV E) II ve III C) III ve IV
A) A)
Anlatım yöntemi Gösterip yaptırma
C) Problem çözme D) Soru-cevap
Hedef Davranış Yazmada Farklı Yaklaşımlar Eğitim Programlarını hazırlarken hedef davranışların yazılmasında farklı yaklaşımlar izlemektedir. Daha çok program özellikleri dikkate alındığında bu farktı yaklaşımın olduğu gözlenmektedir. Bunlar 3 • Aşamalı Hedef Yazma yaklaşımı: Bu yaklaşımda Bloom'un aşamalı sınıflara yaklaşımı (bilme, kavrama, uygulama, analiz, sentez değerlendirme yada bilişsel, duygusal, devrimsel) temele alınmaktadır. Yeterliğe Dayalı Amaç Yazma Yaklaşımı: Program sonunda öğrencilerin hangi standartta ne yapabileceğini belirtir. Örneğin; Hesap makinesi ile üç ondalıklı 25 sayı verildiğinde (koşullar) bütün sayıların 1 dakika içinde hatasız olarak (standart), sabit bir sayı ile çarparak sonucu yazabilme (davranış) Modüler Amaç Yazma Yaklaşımı: Aşamalık özelliği göstermeyen, bağımsız üniteler yada modüller için kullanılır. örnekir Ders: Türkçe Amaç: Bu üniteyi çalıştıktan sonra; llk öğretim Türkçe Programında yer alan genel ve özel amaçların nitelik ve önemini kavrayabilecek, ilköğretim okullarındaki; Türkçe Programmın özet amaçlarını sıralayabilecek. Amaçları davranışa dönüştürmenin ve öğrencilere kazandırmanın gereğini kavrayabilmek,
E) Deneme yanılma Sosyal Bilgiler dersi çevremizi tanıyalım ünitesi ile ilgili temel verileri istenilen anlatım biçimine çevirebilme.
264.
I. I.
Matematik dersi sayılar ünitesiyle ilgili temel kavramlarm anlam bilgisi İngilizce dersi temel dil becerileriyle ilgili öğrendiklerini yeni durumlarda kullanabilme. •
I.
Hayat Bilgisi dersinde toplumsal yaşam kurallarının gerekliliğine inanış.
I.
Beden eğilimi dersi üç adım atlama ile ilgili öğrendiklerini hatasız olarak yerine getirebilme. Yukarıda verilen hedef örnekleri dikkate almdığında hangi seçenekte hedef örnekleri taksonomlk açıdan doğru olarak eşleştrrilmiştir? (2003 KPSS-112)
•
A) A)
A)
Kavrama, Bilgi, Uygulama, Değer verme. Beceri haline getirme Değer verme, Bilgi, Analiz, Sentez, Kavrama Bilgi, Kavrama, Uygulama, Analiz, Sentez
A)
Amiliz, Bilgi, Kavrama, Değer verme, Uygulama E) Değerlendirme, Kavrama, Uygulama, Analiz, Kılavuzla yapma
Program Geliştirme
127
•
Dil Öğretim ilkelerini Türkçe öğretimde etkili bir şekilde uygulayabileceksiniz
266. Aşağıdaki davranışlardan hangisi "suyun buharlaşması olayının kavrama düzeyinde öğreniidiğini" gösteren bir kanıt olamaz? (2001 KPSS-40) A) A) A) A) Olayı değişik bir örnekle açıklama Olayı kendi ifadesiyle açıklama Olayın kitaptaki tanımını söyleme Olayı kendi çizdiği bir şema ile gösterme
düzenlenmesinde doğrusal programlama yaklaşımı kullanılır. özellikle aşamalılık özelliği taşıyan dersler için kullanılır. Örnek; hayat bilgisi, sosyal bilgiler, fen bilgisi gibi. 2. Sarmal Programlama Yaklaşımı Bu tip programda içerik doğrusal bir sıra izlemez. Daha önce öğrenilmiş olan bazı konular, gerektikçe tekrar edilebilir. Bu tekrarlar, tercihan konuyu sadece hatırlatmaktan çok kapsamını da genişletmelidirler. içeriği bu tip yaklaşımla hazırlanmış programlar daha esnektirler. Ancak öğrenilecek konular ve öğrenme süresi kontrollüdür. Konuların yeri ve zamanı geldikçe tekrar tekrar öğretilmesi söz konusu olduğunda bu düzenlemeden yararlanılır. Her konunun kendi içindeki konulan arasında da bîr ardışıklık söz konusudur. özellikle dil öğretim programlarının içeriğini düzenlemede bu yaklaşımdan yararlanılmakladır. Örnek; Türkçe, yabancı dil, matematik gib. 3. Modüler Programlama Yaklaşımı İçerik düzenlenirken konular öbekler halinde düzenlenir. Bu öbeklerin (ya da modüllerin) birbiriyle ilişkili olması beklenemez. Bu programla öğretim sonunda alınacak sonuçlar bellidir. Konuların hangi sırayla öğrenileceği açısından esnektir, ancak yine de program çıktısı açısından kontrollü bir yaklaşım özelliği taşır. öğrenme üniteleri modüllere ayrılır. Her modül kendi içinde doğrusal, sarmal ya da farklı yaklaşımla düzenlenebilir. Modüller arasında aşamalı bir bağ olması önemli değildir; önemli olan her modülün anlamlı bir bütün oluşturmasıdır. Örnek; Beden Eğitimi dersi. Koşmalar, atlamalar, futbol, voleybol gibi birbiriyle bağ olmadan üniteler halinde düzenlenebilir. 4. Piramitsel ve Çekirdek Programlama Yaklaşımı
E) Olayı resmederek ifade etme
II.
İÇERİK Bir öğretim programında içeriğin belirlenmesi işlemi "ne ögretelim?" sorusuna cevap aramadır. Bu nedenle içerik hedeflerle tutarlı olmalıdır. Türkiye'de Okul öncesi, İlköğretim ve Orta Öğretim kademelerinin içeriği Milli Eğitim Bakanlığı tarafından belirlenmektedir. İçerik belirlemede bazı ilkelere uyulması gerekmektedir. içerik; Program hedefleriyle tutarlı, Somuttan soyuta, Basitten karmaşığa, Yakından uzağa, Bilinenden bilinmeyene,
Genelden özele,
Anlamlı, Gerçekçi, Güncel olmalıdır. öğrenci seviyesine uygun olmalı Bireyin ilgi ve gereksinimlerine uygun olmalı Bilimsel açıdan geçerli olmalıdır Kendi içinde tutarlı olmalıdır Bunlara ek olarak içerik ile ilgili olarak bir ders kitabmda bulunması gereken özellikler şunlardır; öğrencinin hazırbulunuşluk düzeyine uygun, sade ve anlaşılır bir dili olmalıdır Bol uygulama, örnek ve çalışmalara yer vermelidir. Görsel içeriği bol olmalıdır Öğrencilerin algılama ve anlamalarını sağlayacak somut görsel ögelerle desteklenmelidir Sade bir düzen içinde hazırlanmış olmalıdır. İçerik düzenlemede Farklı Yaklaşımlar (Stratejiler) 3 1. Doğrusal Programlama Yaklaşımı Birbiri ile ardışık sıralı, yakın ilişkili ve zorunlu ya da önkoşul öğrenmelerin ağırlıklı olduğu konuların
Piramitsel yaklaşımda ilk yıllarda geniş tabanlı konuların yer aldığı giderek uzmanlaşmanın küçük birimlerde olduğu ve daraldığı bir yaklaşım tarzıdır. Bu yaklaşıma göre içerik, ayrıntılı ve kesin bir biçimde belirlenmiş konular bütününden oluşur. Program esnek değildir. öğrencinin programa başlamadan önceki ve programı bitirdikten sonraki durumu kesinlikle bilinmektedir. Öğrenci, programt bitirdikten sonra o alanın uzmanı olur. Çekirdek programda ise ilk önce ortak öğrenilecek konular verilir. Sonra öğrencilere seçenekler sunularak İlgi duyduğu alanlarda ders almaları sağlanabilir. Sözgelimi Fen Bilgisi konuları çekirdek programla, Fizik,
128
Program Geliştirme
Kimya, Biyoloji konuları da ilgi alanlarıyla alınır ve buna göre içerik düzenlemesi yapılır. 5. Konu Ağı-Proje Merkezli Program Yaklaşımı Konu Ağı-Proje merkezli program yaklaşımında öğrencilere konulann ağı bir harita gibi çıkartılıp verilir ve belirli zamanlarda nerelerde olmaları gerektiği söylenir. Bu yaklaşımda konuların içeriğine öğrenciler kendi kendine ya da grup halinde karar verirler. Konular küçük projeler olarak da belirlenebilir. 6. Sorgulama Merkezli Programlama Yaklaşımı Baştan içerik belli değildir. İçerik düzenlemesi öğrencilerin ihtiyaçları ve sorularına göre oluşturulur. Bu yaklaşım öğrencilerin sorularına ve gereksinimlerine yanıt verme gerekliliğini benimseyen felsefi görüşe göre dayanır. Özellikle ilkokul düzeyinde öğrenci sorulan çok değerli bir öğrenme yaşantısı oluşturabilir. Eğitim düzeyi yükseldikçe daha sınırlı ve özel uzmanlık alanlarına ilişkin sorulara göre programların içerikleri düzenlenir. Belirtke Tablosu (Hedef-İçerik Tablosu)2 Bir eğitim programında yer alan hedef ve hedef davranışlarla, program içeriğinin iki boyutlu bir çizelge üzerinde gösterilmesine belirtke tablosu denir. Belirtke tablosunun hazırlanmasında üç aşama önemlidir. 1. Öğretim hedeflerini belirleme, Üst yatay bölüme yazılır 1. Ders içeriğini belirleme, Dikey boyuta içerik yazılır 1. Iki boyutlu bir çizelge hazırlama; Hedeflerle içerik arasındaki ilişki tabloda gösterilir Bu tablo sayesinde hangi konuların hangi hedeflerin gerçekleşmesine hizmet ettiği ve dersin bütününde ne kadar ağırhk taşıması gerektiği kolaylıkla görülebilir.
268. Aşağıdakilerden hangisi İlköğretimin ilk basamağında dikkate alınması gereken ilkelerden biri değildir? (2002 KPSS-117) A) A) A) A) E) öğrenciye görelik Soyuttan somuta Yakından uzağa Basitten karmaşığa Bilinenden bilinmeyene
269. Aşağıdakilerden hangisi bir ders için hazırlanan ve hedeflerle konular arasındaki ilişkiyi gösteren belirtke tablosunun en önemli faydasıdır? (2002 KPSS-30) A) Dersin kapsamını nitel ve nicel olarak
özetleme A) A) Eğitim etkinliklerine ipuçları vermesi öğretim planlarına temel oluşturması
A)
Dersin özel hedeflerinin önem derecesine işaret etmesi E) Dersin ünitelerinin (konularının) sırasın! belirlemesi
270. Konuların yeri geldikçe tekrarlandığı, konuların kendi içinde ve birbirleriyle ardışıklık ilişkisinin bulunduğu, özellikle dil öğretiminde ağırlıklt olarak kullanılan bir programlama yaklaşımıdır. Yukarıda açıklaması verilen programlama yaklaşımı hangisidir? (2003 KPSS-115) A) Piramitsel Yaklaşım A) Sarmal Yaklaşım A) Modüler Yaklaşım A) Doğrusal Yaklaşım E) Çekirdek Yaklaşım
267. Aşağıdakilerden hangisi içeriğin biçimlendiriimesinde öğretmenlerin sorması gereken sorulardan değildir? (2002 KPSS-116)
271. İçerik belirlenirken aşağıdakilerden hangisinin dikkate alınma zorunluluğu yoktur? (2003 KPSS-119) A) Bilgiler somuttan soyuta doğru sıralanmalı
A)
A) mi? A) A)
öğrencilerin seviyesine uygun mu? Hedeflerin gerçekleşmesine hizmet eder Bireyin ilgi ve gereksinmelerine uygun mu? içerik bilimsel açıdan geçerli mi?
A)
öncelikle kolay daha sonra karmaşık bilgilere yer verilmeli A) Bîlgiler yakın çevreden uzağa doğru bir yapı oluşturmalı A) E) Bilgilerin kendi içerisinde tutarlığı olmalı içerik öğretmen niteliklerine uygun bir yapıda organize edilmeli
E) İçerik öğretim stratejilerine uygun mu?
Program Geliştirme
129
272. Bir ders kitabında bulunması gereken özellikler açısından aşağıdakilerden hangisi öncelikli değildir?(2004KPSS-81)
yöntem ve tekniklerin konu ve öğrenci için uygunluğu
A)
öğrenci düzeyine uygun soyutlukta, yalın ve anlaşılır bir anlatım dilinin olması
A)
Hazırlık çalışmaları, alıştırmalar ve uygulama sorularını içermesi
A)
Yapısının farklı öğretme öğrenme yaklaşımlarıyla örüntülenmesi A) Konu sunumlarının çeşitli görsel uyaranlarla zenginleştirilmesi E) Soyut kavramları içermesi
273. Aşağıdaki programlama modellerinden hangisinde, ilk yıllarda geniş tabanlı konuların yer alması, ileriki yıllarda alanın gittikçe daralarak uzmanlaşmanın küçük birimlerde olması söz konusudur? (2004 KPSS-88) A) Piramitsel A) Doğrusal A) Sarmal A) Modüler E) Çekirdek
274. Öğretme öğrenme süreçlerinde öğretmenin öğrenciyi temele alarak içeriği düzenli ve anlamlı bîr bütünlük içinde sunmasının öğrenciye sağlayacağı en önemli yarar aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-94) A) öğretimin hedeflerine daha etkili ulaşılması
A)
İçerikte ön plana çıkan ayrıntılara odaklanılması A) A) İşbirliği içinde çalışılması Materyallerin daha ekonomik kullanılması
E) öğretimin eğlenceli olarak algılanması III. ÖĞRENME-ÖĞRETME DURUMLARI Program geliştirme çalışmalarının süreç boyutudur. Belirlenen hedef davranışların öğrencilere nasıl kazandırılacağı sorusuna cevap aranır. Öğretim durumlarında öğrenci, öğretmen, yöntem, teknik, araç-gereç, strateji, içerik vb. konuların birbirleriyle etkileşimleri ile ilgili etkinlikler söz konusudur. Öğrenme- öğretme sürecinin planlanması aşamasında öncelikle kullanmayı planladığımız
öğrenme yaşantılarının ve değerlendirme sürecinin tasarlanması sürecidir. Bireye söz konusu davranışların nasıl kazandırılacağı konusunda düzenlenecek etkinlikleri iki aşamada sınıflandırılabilir. . belirlenmiş eğitim hedeflerine ulaşabilmek için konularm. yöntem. kullanılacak strateji ve yöntemlerin ve değerlendirme esaslannın belirlendiği ve zamana dağıtıldığı genel bir tasarıdır. 1. Konuların zamanını ve süresini düzenler Yıllık Plan Bir öğretim yılı için hazırlanan ve gerçekleştirilmeye çalışılacak hedeflerin. Hedef-içerik ilişkisini ve uygun stratejiyi. Böylece öğretim süresince karşılaşılabilecek sorunlar en alt düzeye indirgenmiş olur. Bu üç konu aşağıda ayrınttlı biçimde ele alınmıştır.belirlenmelidir. 1. A. uygulamanın tutarlılığını sağlar. araç-gereç belirlenmesini sağlar. 1. ÖĞRETME YAŞANTILARI Bunlar. s s s Eğitim programının uygulamaya konulduğu öğretim hizmetlerinin programı uygulamaya dönük olarak düzenlendiği Öğrencinin bu hizmetler aracılığıyla öğretim programıyla etkileşime geçtiği bir süreçtir. Öğretimde üç tür plan türü kullanılır. Ünite ve Günlük plan 6 Öğretimi Planlamanın Sağladığı Faydalar Eğitim-öğretim sürecine yön verir. öğrenme yaşantıları ve öğretme yaşantılarıdır. işlenecek konularm. Giriş etkinlikleri Gelişme etkinlikleri Sonuç etkinlikleridir. Yıllık. Bu konu aynı zamanda eğitim öğretimde planlar konusu ile yakından ilgilidir. Öğretmene yol gösterir Değerlendirmenin geçerliliğini ve güvenirliliğini sağlar. Eğitim Öğretimde Planlama Eğitim ve öğretimde planlama. Kısaca söylemek gerekirse öğrenme-öğretme süreci.
s Konular ve alt bölümler. Günlük Plan (Ders Planı) Bir günde yada bir derste yapılacak bütün öğretim etkinliklerinin tasarımının yapıldığı bir plandır. s örnekler. Günlük plan genel olarak üç ana bölümden oluşur: Ders Planı: 0 dersin özel hedef davranışlarının gerçekleştirilebilmesi için eğitim faaliyetlerinin sistematik bir biçimde planlanmasıdır. gezi-gözlem s Diğer zümre öğretmenlerle işbirliği s ödevler ve konusu s Değerlendirme S Düşünceler Ünite Planı Bir ünite içindeki öğrenme-öğretme etkinliklerinin bu üniteye ayrılan ders saatleri içinde gerçekleşecek biçimde sıra ve düzene konması amacıyla hazırlanan bir plandır. S Gelecekte ne işe yarayacak. Bilgi—Bireyselleştirilmiş öğretim. yöntem-teknik. bu amaçla hangi kritik davranışların öğretileceğinin. s Bir sonraki konunun açıklanması. GİRİŞ ^Dikkat Çekme s Soru sorma. Uygulama—proje tabanlı öğretim 1. 1. ^ Güdüleme (Motivasyon) S Konunun önemi. grafik kullanmak. S Şekil. SONUÇ v Kalıcılığı sağlama. S Beden dili. Ünite planları birbirine yakın ve ilişkilen-dirilmiş konuların belirli zaman içerinde bir bütün olarak işlenmesini sağlar. s özet ve tekrar. gelişme ve sonuç etkinlikleri düzenlenmelidir Hedef düzeyine göre uygun öğretim Yaklaşımlan 1. Yıllık plan 1. Eğitim Durumlarının Değişkenleri s Pekiştireç.2000). V Günlük yaşamdan örnek. Kavrama—Bilgisayar destekli öğretim 1. Ünite bilgileriyle ilişkili konular ve etkinlikler bütünüdür. Öğretimde yararlanılan.130 Program Geliştirme Yıllık planda bulunan başlıca bölümler. S Hedeften haberdar etme. Ders planı (günlük plan) Aşağıdakilerden hangisinde kapsamı en geniş olanlardan en dar olana doğru sınırlanmıştır? (2001 KPSS-3) A) 2-1-3 D) 1-3-2 B) 3-12 E) 12-3 C) 3-2-1 . S Derse araç-gereçle girmek. bu kritik davranışlarının öğretilmesi için hangi öğretmeöğrenme etkinliklerinden yararlanılacağı belirlenmeye çalışılır (Yılmaz. s Araç-gereç kullanımı. Analiz—Araştırma yoluyla öğretim 1. resim. s Soru-cevap. S Süre S Amaçlar-hedefler s Konular s Yöntemler-teknikler s Kaynak. s Değerlendirme . ses tonu. araç-gereçler •/ Deney. Burada öğrenme-öğretme süreçlerinin etkili ve verimli kullanılması temel amaçtır. Yıllık plana dayalı olacak dersin özel hedeflerinden hangilerinin bu ünitede gerçekleştirilmeye çalışılacağının. s Yaşamla ilişkisi. Ünite planı 1. tartışma. Sentez—Buluş yoluyla öğretim 275. Sunuş yoluyla öğretim 1. s İpucu s Dönüt s Düzeltme •s Öğrencinin derse katılımı Eğitim Durumtarının Düzenlenmesinde Dikkat Edilmesi Gereken İtketer1 öğrencilerin öğrenmelerini en üst düzeye çıkarmahdır öğrencilerin ihtiyaçlarını karşılamalıdır öğrencilerin yaş ve olgunluğuyla tutarlı olmalıdır Hedef davranışa uygun olmalıdır Öğrenci özelliklerine uygun'düzenlenmelidir Ekonomik olmalıdır Etkinlikler arasında yatay ve dikey kaynaşıklık sağlanmalıdır Giriş. v^Gözden Geçirme (önceki öğrenmelerin hatırlanması) GELİŞME s ön bilgilerle ilişkiler kurma S Davranışı ortaya çıkarma etkinlikleri V Strateji.
öğretmen. Hayat bilgisi dersinde. öğrenci 281. Aşağıdakilerden hangisi. Öğretim planları (yıllık plan. veli 278. aile. ders planı) hazırlamanın temel amacı hangisidir? (2001 KPSS-41) A) Öğrenim etkinliklerini planlı ve organize bir şekilde düzenlemek B) B) B) Okulun çevresi ile itişkilerini güçlendirmek Öğrenme ihtiyaçlarını belirlemek Okul yönetimi işlerini kolaytaştırmak 280. net ve anlaşılır olması . öğrenci. hedeflenen davranışları öğrenme çabası göstermeye özendirme A) öğrencilerin hedeflenen davranışları yapmaya çalışırken karşılaştıkları güçlükleri giderme E) öğrencileri. ünite planı. hedeflenen davranışların kullanılacağı durumlarla karşı karşıya getirme 277. Aşağıdakilerden hangisi öğrenme-öğretme sürecinde öğrencilerle etkili bir iletişim kurmada iletinin en temel özelliğidir? (2002 KPSS-11) A) A) A) A) E) Beden diliyle iletilmesi Göz temasıyla desteklenmesi Dolaylı olarak iletilmesi Sözel olarak iletilmesi Açık. çevre öğretmen. milli ve dini bayramlar ve yerel kurtuluş günleri ile ilgili konuların ele alınma (İşleniş) zamanı belirlenirken aşağıdakilerden hangisi önceliklidir? (2004 KPSS-93) A) A) öğrencilere. öğretmenin bu görevini yerine getirmek için yararlanabileceği yöntemlerden biri değildir? (2001 KPSS-39) 279. ders kitabı öğretmen. Aşağıdakilerden hangisinde öğrenme-öğretme sürecindeki üc temel öğe doğru olarak verilmiştir? (2001 KPSS-85) A) A) A) A) Okul. Öğrencilerin dikkatini işlenecek konu üzerinde toplama dersin hangi bölümünün başlıca amacıdır? (2001 KPSS-94) A) A) A) Derse hazırlanma Plan yapma Geçiş bölümleri A) Giriş bölümü E) Gözden geçirme E) Öğretim araç gereçleri 282. veli Öğretim hizmeti. öğrenilmesi hedeflenen davranışların öğrencilerde görülebilmesi için ortam yaratırlar. öğrenci. öğretim program. Aşağıdakilerden hangisi öğrenme-öğretme sürecinin en önemli değişkenidir? (2002 KPSS10) A) Öğrenciler A) Veliler A) Içerik A) Değerlendirme E) öğretmen E) ölçme-değerlendirme için kriterler oluşturmak 278.Program Geliştirme 131 276. hedeflenen davranışları gösterdiklerinde pekiştireç verme İlgili konuların Milli Eğitim Bakanlığı tarafından hazırlanan öğretim programındaki sıralanışı A) A) A) E) Bayramın ya da kurtuluş gününün tarihi Bu günlerin ve konuların derslerle ilişkisi öğrencilerin hazırbulunuşluk düzeyleri Bu gün ve konuların diğer konularla uygunluğu A) Öğrencilerin ilgili olsun olmasın her davranışını pekiştirme A) öğrencileri. Aşağıdakilerden hangisi öğretim etkinliklerinin ilk aşamasıdır? (2002 KPSS-9) A) A) A) A) Öğrencilerin ilgileri Öğretim yöntem ve teknikleri Okul yönetiminin istekleri Öğretim programının amaçları E) Yönetici. öğretmenler.
Aşağıdakilerden hangisi öğrenme üzerinde en çok etkili olması beklenen öğretmen davranışıdır? (2002 KPSS-16) A) A) A) A) E) Konuyla ilgili araç gereç kullanma Konuyu farklı örneklerle sunma Öğrencileri kontrol altına tutma Uygun pekiştirme işlemlerinden yararlanma Konuyu ayrıntılı bir biçimde ele alma 288. öğrenme yaşantıları kazandırma planı" olarak tanımlanabilir. III ve I III. I. l lv el E) Farklı ders kitaplarını birleştirme . ihtiyaç ve beklentilerini karşılama öğretmenin beklentilerini karşılama Öğretim etkinliklerine süreklilik sağlama öğretmenlere. i ve III II. bireysel çalışmaları için zaman kalmasını sağlama E) Okulun bulunduğu çevrenin sosyo-ekonomik düzeyi 284. Eğitim programını "eğitilecek bireylere. Bir öğretmen öğrenme-öğretme sürecini planlama aşamasında aşağıdakilerden hangisine öncelik verirse öğretim sürecinde karşılaşabileceği sorunları en asgari düzeye indirmiş olur? (2003 KPSS-118) A) A) Değerlendirme ölçütlerini (inceden belirleyerek Dersin saatlerini önceden belirleyip hu plana düzenli olarak uyarak A) Ünitelerin aşamalılık ilişkisi gösterip göstermediğini saptayarak 285. duyduğu konuları belirleyip bunlara ağırlık vererek 289. Ders programı hazırlamanın temel amacı aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS-2) A) Anlatılacak konulan belirleme A) A) A) öğretme-öğrenme süreçlerini etkili ve verimli kullanma Ders saatlerine göre davranma Öğrenci özelliklerine göre hareket etme A) A) A) A) E) I. ihtiyaç ve beklentileri Sınıfın fıziki özellikleri ve yapısı öğretim aracının temel özellikleri A) A) A) E) öğrencilerin ilgi. I. II ve III II. Bir ders planının esnek ve işlevsel olmasının en önemli yararı aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS-4) A) Öğrencileri bireysel çalışma yöneltme davranışlar A) A) A) Öğrencilerin ilgi. Derse karşı tutum Derse ilgi Derse özgüven Yukarıda verilenlerin öğrenmedeki değişkenliği açıklama gücü bakımından en az olandan en fazla olana doğru sıralanışı hangi seçenekte doğru verilmiştir? (2002 KPSS-5) 286. I. Bu tanıma göre eğitim programında hangi boyut ağırhk kazanmaktadır? (2002 KPSS-111) A) A) A) A) E) Hedefvedavranışlar Konular ölçme değerlendirme öğrenme ürünleri Öğrenme-öğretme süreçleri A) E) Kullanmayı planladığı yöntem ve tekniklerin konu ve öğrenci için uygunluğunu belirleyerek Öğrenciler in ihtiyaç. Bir derste kullanılacak araç seçiminde aşağıdakilerden hangisi dikkate alınmaz? (2002 KPSS-13) A) öğrencilere kazandırılması gereken 287. III ve I II.132 Program Geliştirme 283.
aşağıda veri|en hedef düzeyi öğretim yaklaşımı eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır? (2004 KPSS-80) A) A) A) A) E) Bilgi . Programlı Öğrenme Pekiştirme ilkeleri temele alınarak geliştirilmiş bu modelde. öğretimin bireyselleştirilmesi ve hatanın en aza indirilmesi iki önemli yeniliktir. öğrenmede ilerlemenin basitten karmaşığa. yaparak-yaşayarak öğrenilenlerin pekiştirilmesi ve karmaşıklık düzeyi. öğrencilerin başarmak zorunda olduğu güdülenmeyi arttırıcı soruların öğrencilerin başarabileceği güçlükte olmasını öngören "başan". 1. Eğitim programlarının hedefı eğitim durumlarında işe koşula öğretme öğrenme yaklaşımlarına ışık tutar. Buluş Yoluyla Öğrenme Modeli Bu modele göre öğrenme bir keşfetme işidir. öğrencinin zihinsel gelişim durumuna uygun olarak düzenlendiğinde aynı konunun her yaş düzeyinde öğretilebileceği önemle vurgulanır. öğrenme işinin öğrencinin kendisi tarafından yapılması gerektiğini vurgulayan "etkin katılım".Araştırma yoluyla öğretim Sentez . Aynı sınıfta bulunan değişik bilgi ve davranışlara sahip öğrencilerin öğrenme güçlüklerini aşmada aşağıdakilerden hangisi daha çok önem kazanır? (2002 KPSS-7) B. bilinenden bilinmeyene ve kolaydan zora doğru olması gerektiğine ilişkin "kademeli ilerleme" ve öğrencinin öğrenme zamanını kendi ilerlememesine uygun olarak ayarlaması gerektiğine ilişkin olarak da "bireysel hız" ilkeleri programlı öğrenmenin temelini oluşturmaktadır. 291. 1.Program Geliştirme 133 290. öğretme öğrenme sürecindeki yaşantıların sahip olması gereken özelliklerden biri değildir? (2004 KPSS-95) A) A) Öğrencinin ihtiyaçlarını karşılama Öğrencinin öğrenmelerini üst düzeye taşıma A) Hedefle ilgili davranışı kazandırma Öğrencinin diğer yaşantılarından bağımsız A) olma E) Öğrencinin yaş ve olgunluğuyla tutarlı olma .Bilgisayar destekli öğretim Uygulama .Bireyselleştirilmiş öğretim Kavrama . Bu bağlamda. Bilgi ünitelerinin adım adım öğrenciyi ilerlemeye yöneltecek şekilde düzenlenmesini öngören "küçük adımlar". 2. 1.Proje tabanlı öğretim Analiz . Öğrenme Stratejileri Öğrenme stratejüeri kısa süreli bellekten bilgilerin uzun süreli belleğe aktarılması sürecinde kullanılan stratejilerdir. içeriğin temel kavram ve ilkelere dayandırılarak anlamlı ve somuttan soyuta bir bütünlük gösterecek şekilde yapılandırılması. öğrenilenlerin kontrol edilmesi gerektiğine ilişkin "anında düzeltme".Sunuş yoluyla öğretim 292. Bu modelde. öğrencinin öğrenme hazır oluşunu yükseltecek bireysel yaşantıların sağlanması. Aşağıdakilerden hangisi. Bireyselleştirilmiş Öğretim Sistemi (Keller Planı) Her öğrenicinin kendi yetenek düzeyine uygun bir biçimde yönlendirilmesi. Anlamlandırma Örgütleme Tekrar A) öğrencileri hazır bulunuşluk düzeylerine uygun etkinliklere sokmak A) Sınıftaki öğrenciler arasındaki etkileşimi sınıflandırmak A) Sınıftaki ortalama öğrenciye uygun bir öğretim yaklaşımını sürdürmek A) Her öğrenci için ayrı bir program uygulamak E) öğretfnen ve konu merkezli bir yaklaşımı sürdürmek Öğrenme Modelleri Bireyin öğrenmesinin hangi koşullarda nasıl gerçekleştiğini açıklamaya 1. kendi düzeylerine uygun öğrenme tekniklerinin uygulanması ve sonuçta her bireyin kendine özgü düzeylerde davranması 3. teknik ve stratejileri incelenecektir. ÖGRENME YAŞANTILARI öğrenme yaşantıları başlığı altında bireyin öğrenme sırasında kullandığı yöntem.
Ancak bunun için öğretim hizmetinin niteliği. öğrencilerin neyi öğreneceğini açıklayıcı ipuçları. Üçüncü aşamada. bir davranışı gösterme eğiliminin güçlendirilmesi süreci olan pekiştirme Tam öğrenme modeline göre okulda öğretilenleri tüm bireyler öğrenebilir. sürdürülmesi. 293.134 Program Geliştirme temeline dayanır. ancak tam öğrenme modeli uygulandığında başarıya ilişkin puan dağılımı daralarak öğrenci davranışları öğretimin hedefleri doğrultusunda birbirine yaklaşır ve tüm öğrenciler başarılı olabilir sayıtlısına dayanan tam öğrenme modelinin: a) öğrenci nitelikleri. ilgi. Aşağıdakilerden hangisi ilgi. beceri ve yeterliklerini kapsayan bütün bilişsel giriş özellikleri ile öğrencilerin bir dersle ilgili duyuşsal giriş özellikleri. İÇSEL ÖĞRENME SÜREÇLERİ Dikkat Beklenti Kısa süreli belleğe geri getirme Seçici algı Kodlama Tepkide bulunma Tepkiyi güçlendirme ipuçlarıyla geri getirme DIŞSAL ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ Dikkati çekme öğrenciyi hedeften haberdar etme Önkoşul öğrenmeleri hatırlatma (ön bilgi) Yeni uyarıcıları sunma Öğrenme rehberi sağlama öğrencinin davranışı göstermesini sağlama Dönüt / değerlendirme sağlama Hatırlama ve transferi güçlendirme öğrenci nitelikleri ve öğretim hizmetinin niteliği gereken düzeye ulaşınca tam öğrenme gerçekleşmekte. Gagne modelini bilgi işlem kuramına uygun olarak geliştirmiştir. öğrencini her birimi başarma derecesini belirlemek üzere değerlendirme yöntemleri belirlenir. okula karşı tutum. öğretim hizmetinin niteliğini belirleyen ögeler. öğrencilerin yetenek düzeylerine değil. 4. öğrenci nitelikleri. öğrenci nitelikleri ve öğrenme ürünleri değişkenlerinin düzenlenmesi gerekir. s s • S s İpuçları Pekiştirme Katıhm Dönüt Düzeltmedir. güdülenmişlik. öğrenmeyi destekleyici etkinliklerin planlanması. öğrenciler arasındaki başarı farkları en aza inmektedir. Bireyselleştirilmiş öğretimin temele alındığı bir dersin düzenlenmesinde öncelikle materyal ya da konu beJirlenir. Aşağıdakilerden hangisi tam öğrenme modeline göre öğretim hizmetlerinin niteliğini belirleyen ögelerden biri değildir? (2002 KPSS-110) A) A) A) A) E) Katılım Pekiştirme Dönüt-düzeltme İpuçları Giriş davranışları a) a) 5. öğretim hizmetinin niteliği. nefret vb. Etkili bir ders için öğrenme aşamalarını belirlemiştir. öğrenme ürünlerinin düzeyi ve niteliği artmakta. öğrenme ürünleri ana değişkenleridir. öğrenme rehberi sağlamaya örnek: J7(pi) sayısını öğretirken çevreden konserve kutuları. kişinin kendine yönelik tutumu (akademik benlik tasarımı) sevgi. Daha sonra belirlenen materyal ya da konu kendi içinde bütünlüğü olan birimlere ayrılır. tutum. tutum gibi özelliklerin öğrenmeye etkisini anlatır? (2002 KPSS-3) A) A) A) A) E) Duyuşsal giriş özellikleri Bilişsel giriş davranışları Öğretim yönetiminin amaca uygunluğu öğretim araç gereçlerinin yeterliliği öğretim hizmetinin etkililiği 294. gözlenebilen davranışlardan dolaylı olarak anlaşılır ve öğrenme beyinde gerçekleşir. İçsel öğrenme süreçleri ile bunu destekleyen dışsal öğretim etkinlikleri aşağıda verilmiştir. kapsayan duyuşsal özelliklerini içermektedir. Gagne'nin Öğretim etkinlikleri modeli Gagne'ye göre öğrenme. . öğretimin niteliğine ve öğrencilere yeteri kadar zaman tanınmasına bağlıdır. Kodlama. öğrencilerin bir dizi öğrenme ünitesini öğrenebilmeleri için gerekli olan bilgi. Öğrenme süreçlerini sağlayacak öğretim etkinliklerini belirlemiştir. değerlendirilmesine ÖGRETİM denir Öğretimin yöneticisi ÖĞRETMENDİR. Bloom'un Tam Öğrenme Modeli Başarı. Son olarak da bir öğrenme biriminden diğerine öğrenicinin kendi hızıyla ilerlemesine olanak tanınır. Bir derste öğrencilerin başarıları geniş bir dağılım gösterebilir. öğretim hizmetinin niteliği.
Yazı yazma basketbol oynamak. SÖzel bağ kurma. şiir ezberleme 5. Örneğin yılan görünce korku tepkisinin verilmesi.14 sayısını buldurur. Belli bir uyarıcıya tepki vermedir. Carroll'a göre öğretmenler bir ünitenin öğretilmesi için belli birzaman ayırırlar. içerik. Uyarıcıya soyut bir karşılık verme. Buna.Öğrenmenin farklı seviyeleri veya tipleri vardır. öğrenme için gerekli süre denir.İşaret öğrenme. araba kullanma. Psiko motor beceriler Ayakkabı bağlama. Eğer öğrencinin öğrenmesi- 3. Gagne'ye göre öğrenme ürünleri Entelektüel Becerileri (Basitten karmaşığa) 1 . Operant koşullanma Bilişsel stratejiler: Her bireyin öğrenirken. bilişsel stratejiler. ("Her yiğidin bir yoğurt yiyişi vardır") 6. Diğer bir deyişle her öğrencinin bir üniteyi öğrenebilmek için ihtiyaç duyduğu sure birbirinden farklıdır. İki yada daha fazla sözlü uyaran tepki birimini birleştirmektir. Açık-seçik ve bütün halinde bir öğrenme ve anlatma olmalıdır. öğrenme alanının genel bilgi ve kavramlarını önceden bilmelidir. ikisi de öğretme sürecine ilişkindir: 1) Yetenek: bir öğrenme birimini en iyi koşullarda öğrenmek için gereken zaman. kişilere. zihinsel beceriler. Gagne. Bu sürecin sonunda edinilecek öğrenme ürünleri vardır. Bir bilgiye nasıl yaklaşıyor. Uyaran-tepki bağlantısını otomatikleştirme 3. örgütleyiciler yardımıyla basitten karmaşığa doğru düzenlendiğinde ön öğrenmeler ile öğrenilecek malzeme arasında bağ kurulacağı. Uyaran-davramm arasında bağ kurma. Daha sonra çevrelerini çaplarına böldürülür. Büyüklüğü ne olursa olsun 2. Örneğin İnsanın yavruları olur. 2. özellikler. 5. Örneğin otur komutuna öğrencinin uyarak uyması. Bu öğelerden üçü öğrenci niteliklerine. Bildiği kural ve ilkeleri kullanarak yeni bir problemi çözmeyi öğrenme Sözel bilgiler İsimler. bazıları için ise çok uzun olabilir. Belli bir gruptaki farklı maddeleri öğrenme örneğin ağaçlar içerisinde çam ağacını ayırt etmeyi öğrenme Farklı anahtarlar. Kavram öğrenme. Böylece anlamlı öğrenme ve hatırlama için ipuçları sağlanmış olur. problem çözerken kullandığı kendine has yöntemler. sınıfa karşı olumlu bir vaziyet alış en başta şarttır. insanlann bilgi birikimleri ve kendi bilgi sistemleri içine yerleştirerek öğrenildiği savunulur. motor beceriler ve tutumlar. sıcak. Bunu sağlayan öğrenme rehberidir. Ausebel tarafından geliştirilmiştir.Program Geliştirme 135 Tutumlar Olaylara. yoksa ezberlemeye mi? Değişik yaklaşım ve yorumları var mı? Analiz ve sentez gücü. anlatan kişiye. kavanoz kapağı getihlir.Yazın hava ısınır. kavramlar. ada. Bu öğrenme modelinde. Öğrenci. . Carroll'un Okulda Öğrenme Modeli Sistem yaklaşımına dayalı olarak geliştirilen Bu modele göre öğrenme düzeyi: etkin olarak öğrenmede geçen zamanın öğrenme için gerekli zamana oranının bir fonksiyonudur. hatırlarken. Bunların çevreleri ve çapları ölçtürülür. benzerlik ve farklılıkların daha iyi kavranacağı ve anlamlı öğrenmenin gerçekleşeceği vurgulanmaktadır. Öğrenilecek konuya. farklı tepkiler 5. korkular. örneğin araba kullanmak. Her doğru öğrenme pekiştireçlerle desteklenmelidir. ev aletlerini kullanma. Ayırt etmeyi öğrenme. Uyarıcılara arda ardına tepki vermek. Ancak bu sure bazı öğrenciler için az. Basit zincirleme. insan sınıflama yapabilme 5. Gerekli bilgi ve bedensel olgunluk şarttır. Yani her farklı birey (ve bilgi) tipi. çözüm geliştirme yolları vs. 3) Sebat: Öğrencinin gönüllü olarak öğrenmeye harcadığı zaman. farklı trafik ışıkları. Şartlı refleks. fonksiyonlar vs. bisiklete binme. 7. nesnelere karşı vaziyet alış. İlke ve ilişkileri öğrenme İki yada daha fazla kavramı ilişkilendirme. Bu sure öğrenme için harcanan süredir. 5) Öğretimin Niteliği: Yeteneğe bağlı olan sürenin dışında ek zaman gerektirmeyecek öğretme hizmetidir. farklı öğretim tipleri gerektirir. Öğrenme işarete verilen tepkidir. Bu modelin beş öğesi bulunmaktadır. örneğin yabancı dilde birkaç kelime öğrenme konuşma. Problem çözme. örneğin soğuk. anlamaya mı çalışıyor. 2) Öğretimden yararlanma yeteneği: öğrencinin belli bir öğrenme birimini öğrenebilmesi için hazır oluşu. Anlamlı Öğrenme Bilişsel yaklaşıma dayalı olarak geliştirilen ve Sunuş yoluyla öğretimin etkili olduğu temel sayıtlısına dayanan anlamlı öğrenme. Konu ile ilgili gerekli yeni kelimeleri öğrenmelidir. beş ana öğrenme ürünü belirlemiştir: sözel bilgiler. 4) Fırsat: Öğrenme için verilen zaman. yeni bilginin.
II. öğretim materyallerinin niteliğine. A) A) Programlı öğretim -Araştırma incelemeye Dayalı öğrenme .Araştırma incelemeye Dayalı öğrenme -• işbirliğine Dayalı öğrenme E) Sunuş Yoluyia Öğrenme . öğrenene görelik ve ekonomiklik olmak üzere üç temel özelliğe sahip olmalıdır. yukarıdaki durumun aksine. öğretmenin öğrenme için harcadığı sürenin yanı sıra. güdülenme ve öğretimi anlama düzeyleri. öğrencilerin büyük bir çoğunluğu tam öğrenme düzeyine erişebilirler. öğretmenin temel görevi öğrencinin bilgiye ulaşması ve elde ettiği bilgiler ışığında karşılaştığı problemleri çözebilmesi için una rehberlik esmektir. öğrenme süreci.Tam Öğrenme Eğitim Durumunun Özelfikleri "Belli bir zaman süresi içerisinde bireyi etkileme gücünde olan dış şartlar" olarak tanımlanan eğitim durumları hedefe görelik. tam öğrenme gerçekleşemez. engellemelere direnme gücü ve başarısızlık karsısında yılgınlık göstermemesi. aktif olarak katıldığı sure çok önemlidir. II. bellek ve özel yeteneğine. öğrenme işinin başında bu özellikler açısından farklılıklar olduğu söylenebilir.136 Program Geliştirme için gerekli olan sure harcanan sureden fazlaysa. Öğrenme için gerekli olan süre. öğrenciler arasında daha. Yukarıdaki açıklamalar dikkate alındığında hangi seçenekte verilen açıklama ile öğrenme-öğretme yaklaşımları doğru olarak eşleştirilmiştir? (2003 KPSS-117) A) Işbirliğine Dayalı öğrenme . yine yetenek bakımından normal dağılım gösterir fakat öğretimin çeşidi.işbirliğine Dayalı öğrenme Tam Öğrenme . öğrencinin. Carroll'un modelinde tam öğrenmeyi etkileyen faktörlerden öğrencilerin yetenekleri.Buluş Yoluyla Öğrenme İşbirliğine Dayalı öğrenme 8. Carroll'a göre. sözel. öğretimin niteliği. Geleneksel öğretimde genellikle bu farklılıklar göz önünde bulunmaksızın tüm öğrencilere aynı öğretim fırsatı sağlanmaktadır. öğretim materyallerinin basitten karmaşığa doğru sunulma sırasına.Tam Öğrenme Buluş Yoluyla Öğrenme A) Tam öğrenme . öğrencilerin hedeften haberdar edilmesine. Ancak öğrenciler. niteliği ve öğrenme için verilen zaman her öğrencinin ihtiyacına uygun olursa. Böylece öğrenciler arasındaki yeteneklerin normal dağılım gösterdiği okul öğrenmelerinin sonucunda eğitimin bitiminde gerçekleşen öğrenmeler de öğrenciler arasında norrmal dağılım göstermektedir. öğrenmeyi etkileyen güdülenme ile ilgili durum ve etkendir 8u nedenle öğrencinin öğrenmeye karsı güdülenmesi . 295. öğrenme güçlüklerinin teşhis edilerek eksikliklerin tamamlanmasına bağlıdır. olgunlaşma ise gelişmenin ön koşuludur 296. öğrenme üniteleri küçük birimlere ayrılmalı ir bir ünite tam öğrenilmeden bir diğerine geçilmemelidir. Bu nedenle. öğretme yolları ve değerlendirmedir. bu zaman ötesinde çalışmayı isteyip istememesi. Bunlar: öğretme hedefleri. Öğrencilerin öğretim ortamına istekle. Öğrencinin öğrenme için ayrılan zaman tam olarak kullanması. Diğer bir deyişle öğrenciler bu özellikler açısından birbirlerinden oldukça farklıdırlar. Farklı öğrenme yaklaşımları dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi öğretimle ilgili bir ilke değildir? (2003 KPSS-116) A) A) A) Verilen ödüllün birey için önemli olması öğrenme isteğini artırır Belli koşullar sağlanırsa birey herşeyi öğrenebilir Aralıklarla yapılan tekrarlar kalıcılığı artırır A) E) öğrenciler işbirliği içerisinde çalışırlarsa öğrenme kolayladır öğrenme olgunlaşmanın. çalışma koşullarındaki zorluk. öğrencilerin küçük gruplar halinde ortak bir amaç doğrultusunda çalışabilecekleri bir yapıda organize edilmiştir.tam öğrenmede önemli rol oynar. . sıkıntı. giriş davranışları.Bulus Yoluyla öğrenme . Glaser'in Temel Öğretme Modeli Bu modelde öğretme süreci dört aşamadan oluşur. öğrencilerin bireysel özellikleridir. kendisine sağlanan öğretimin niteliğine ve öğretimi anlama becerisine bağlıdır.
Programın değerlendirilmesi. 1. Davranışlara ulaşma düzeyini belirlemede en uygun yolun seçilip seçilmediği belirlenmelidir . F) SINAMA DURUMLARI (DEĞERLENDİRME) 297. Bunların nasıl yapılacağı açıklanmalıdır. 1. İçerik 1. 1. Geçerli ölçme sonuçlarına ulaşılabilir olmalıdır 1. Hedefe Görelik. 3. Öğrenen geçirdiği eğitimsel yaşantıdan haz duymalıdır. Bu aşama ölçme ve değerlendirme iştemlerini içerir. Böylece gerçek ortamın benzeri bir ortam oluşturulabilir.İ Hedef ögesi değerlendirilirken şu sorular sorulmalıdır. 1.1 1. Öğretim programı hazırlanırken ölçme ve değerlendirme işlemleri ile ilgili bilgiler de yer almalıdır. 2. Belirtke tablosu hazırlanmalıdır C. Ekonomiklik. ÖĞRETME MODELLERİ 1. Hedefler 1. problem çözme gibi yöntem ve tekniklerden yararlanılmalıdır. Buluş yoluyla öğretim (Giriş) Tartışma ve soru cevap etkinliklerine yer verilmelidir. s Program geliştirmeye dayanak sağlama s Öğretimin niteliğine ilişkin veri sağlama Değerlendirme işlemi ölçme sonuçlarına dayalı olarak ve amaca uygun olmalıdır Temele alınan ölçüt uygun olmalıdır 1. nasıl öğrenileceği konusunda öğrenciye anlatma söz konusudur. duyuşsal ve devinimsel (psikomotor) olarak gruplama Her gruptaki davranışları düzeylerine göre sıralama öğrenme düzeylerini ortaya koyacak araçları hazırlama 1. ölçme ve değerlendirme amacı belirlenmelidir 1. Drama. Yaşantı. Sınama durumlan ile ilgili olarak aşağıda verilen işlemlere yer verilmelidir.Program Geliştirme 137 Belirtke tablosunu hazırlama Davranışları bilişsel. E) Davranışlara ulaşma düzeyini beliriemede en uygun yol seçilmiş mi? PROGRAMIN DENEME UYGULAMASI VE DEĞERLENDİRME 1. öncelikle işe koşulduğu hedefe hizmet edici nitelikte olmalıdır. Araştırma inceleme yoluyla öğretim (Sonuç) Bireysel. Davranış alanlarına uygun ölçme araçları belirlenmelidir Soru tiplerinin davranış alanlarına (bilişsel. Ölçme ortamı uygun şartları taşımalıdır 1. 1. araç-gereç ve öğretme zamanı açısından ucuza mal edilmelidir. duyuşsal. psikomotor) uygun olup olmadığının belirlenmesi. grup projeleri verilmeli. Güvenilir ölçme sonuçlarına ulaşılabilir olmalıdır 1. Eğitim durumu. Öğretimin niteliği 1. 1. öğrenene Görelik. Aşağıdaki süreçlerin hangisinde bu uygulamalar söz konusudur? (2004 KPSS-85) A) A) A) A) E) Sınama durumlarının hazırlanmasında Yöntem ve tekniklerin uygulanmasında İhtiyaç analizinde Hedeflerin belirlenmesinde Içeriğin belirlenmesinde 298. Belirlenen davranışları kazandırmak için düzenlenen eğitim durumları öğrencinin ihtiyaçlarını giderici nitelikte olmalıdır. benzetim tekniğinden yararlanılabilir. Ömeğin. Anlatım ve gösteri yöntemi benimsenmelidir. doğaçlama. Aşağıdakilerden hangisi program geliştirme sürecinde ölçme yöntemi değerlendirilirken yanıtlanması gereken öncelikli sorulardan biri değildir? (2004 KPSS-96) A) A) mi? A) mi? A) Uygulanan ölçme yöntemi yeni mi? Geçerli ölçme sonuçlarına ulaşılabiür Temele alınan ölçüt uygun mu? Güvenilir Ölçme sonuçlarma ulaşılabilir Sınama durumları. Ölçme ve değerlendirme ögelerine bakılarak yapılmalıdır. Sunuş yoluyla öğretim (Gelişme) Ne öğrenileceği. s Hedefler öğrenci ihtiyaçlarına uygun mu? s Hedef ifadeleri yeterince açık mı? s Hedefler konu alanının özelliklerine uygun mu? s Hedefler toplumun beklentilerine uygun mu? Program değerlendirme çalışmalarının amaçları. öğrencilerde geliştirmeyi hedeflediğimiz davranışların kazanılıp kazanılmadığımn kontrol edilmesidir.
Programın hedefler. program standartları ve edinimini belirleme. değerlendirme standartlan ve değerleri belirlenmeli. Uygulama planının yapılması 1. Bu yaklaşımda önce hangi hedefe ulaşıldığına bakılır. Ulaşılamayan hedeflerin nedenleri araştırılır. Programın uygulanması 1. Stake'in Uygunluk-Olasılık Modeli Girdi. ölçme tekniklerini geliştirme ve seçme. Ürün değerlendirmesi. Programın etkililiğini ve maliyet/fayda ilişkisini ortaya koymak ve programın daha etkili hale getirilmesi için gerekli verileri elde etmek için yapılır. Program Değerlendirme Yaklaşımları Değerlendirme program geliştirme sürecinin son basamağıdır. bilgilerin analizi. verilerle hedefleri karşılaştırma Stufflebeam'ın Bağlam. c. d. uygulama ve yeniden düzenlemedir. Deneme okulu yönetici ve öğretmenlerinin belirlenmesi 1. aynı zamanda tüm öğelerin kontrol. 3. uygulanabilirliği konusunda öneriler geliştirilmelidir 4. Bu amaçla tasarımın her bir basamağı değerlendirilir. ürün-sonuç ve çıktıların benzer program çıktılarıyla karşıtaştırılması evreleri vardır. veri toplama. 2. yöneticiler ve sıradan vatandaşlar değerlendirmede yer almalı. Yere! birimlerin görüşleri alınmalıdır. Uygulamanın değeriendirilmesi 1. süreç ve çıktı göz önünde bulundurularak değerlendirme yapılır. öğrenme yaşantıları ve değerlendirme olmak üzere üç temel ögesi vardır. davranış olarak ifade etme. ÜÇ temel boyutu vardır. farkhlığı belirlemedir. g. e. Hedefleri belirleme. Bu işlemleri yapmak uzmanlık gerektirir. planlama. Süreç değerlendirmesi.138 Program Geliştirme s Programın işlemeyen ögelerini belirleme ■/ öğretim etkinliklerini geliştirici veri sağlama Bu aşamaya kadar hazırlanan öğretim programı asıl uygulamadan önce mutlaka deneme uygulaması yapılmalıdır. f. Deneme uygulaması aşamaları aşağıdaki sırayı takip etmelidir. Provus Farklar Yaklaşımı ve Değerlendirme Modeli Değerlendirmenin bileşenleri. a. 5. Program geliştirme modeline dayanır. Metfessel-Michael Değerlendirme Modeli öğrenciler. öğretmenler. geliştirilen programın uygulama öncesinde aksayan yönlerini tespit etmek için yapılır. Ürün değerlendirmesi ile programın zayıf ve üstün yanları tespit edilir Eğitim programlarının değerlendirilmesinde çeşitli modeller uygulanmaktadır. b. oluşturma. yapılaştırma. Süreç ve Ürün Modeii Dört alanda kararlar verilmelidir. hedefe ulaşılıp ulaşılmadığının göstergesini belirleme. edimle standardı karşılaştırma. Bu ilkeden hareketle eğitim programlarının değerlendirme ve geliştirme süreciyle ilgili Öncelikle aşağıdakilerden hangisi söylenebilir? (2004 KPSS-97) A) A) A) A) Sürekli ve dirik olduğu Çok yönlü ve çok amaçlı olduğu Nesnel ve bilimset olduğu Belli ilkelere ve sayıtlara dayandığı 6. Süreç değerlendirilmesiyle birlikte program uygulamaya hazır hale gelir. İki tür değerlendirme vardır: Süreci değerlendirme ve ürünü değerlendirme. Betimleme. (geribildirim) mekanizmasıdır. uygulama süreci test edilmeli. süreçler. Bunlara göre değerlendirme yapılmalıdır. 299. Girdi. E) Fırsat eşitliğini ve eğitim hakkını ön plana çıkarttığı . ölçme araçları geliştirilmeli. Eğitimin programlarının değerlendirme öğesi. Tasarım. yorumlama ve değerlendirmedir. hedefler uygulanabilir biçime dönüştürülmeli. sınıflama. Hedefe Dayalı değerlendirme Tyler tarafından geliştirilmiştir. Asıl uygulama ile ilgili karar verilmesi Değerlendirme işlemleri hem deneme uygulamasında hem de asıl uygulamaya geçildikten sonra yapılabilir.1 1. Uygulamada olan programın değerlendirilmesidir.1 1. Deneme okulunun belirlenmesi 1. Yapılan bu deneme uygulaması sonuçlarına göre asıl uygulamaya geçilir ya da değerlendirmeye alınarak program geliştirme süreçlerine geri dönülür. Eisner'in Eğitsel Eleştiri Değerlendirme Modeli Niteliksel incelemeye ağırlık verilir. Denemede görev alacak personele eğitici kursların verilmesi 1.
IV. İstanbul: Alkım Yayınevi. N. Emine. Ankara. Anı Yayıncılık. Özcan. Pegem A yayıncılık 2004 4 Şener. Öğretmen Adayları İçin Konu Anlatımlı. Öğretmen El Kitabı. Okulda Öğrenme ve Öğretme. Hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığını gösterecek durumlan sapla I. aşağıdaki seçeneklerden hangisinde süreç doğru olarak sıralanmıştır? (2003KPSS-120) 301. Ankara. III. Taşpınar. öğrencilerin davranış yeterlilikleriyle ilgili verileri topla I. III. Ankara. Pegem Yayınları. V! E) V. Yargı Yayınevi. IV. Ankara. Program değerlendirme çalışmalarında hedef ögesi değerlendirilirken aşağıdakilerden hangisi sorulması gereken bir soru değildir?(2002 KPSS-119) A) Hedefler ölçme ilkelerine uygun mu? A) Hedefler öğrenci ihtiyaçlarına uygun mu? A) Hedef ifadeleri yeterince açık mı? A) Hedefier konu alanının özelliklerine uygun mu? E) Hedefler toplumun beklentilerine uygun mu? 303. V. I. KPSS Eğitim Bilimleri Ankara: Empati Yayınevi. I. 2004 2 Öğretmen Adayları İçin Konu Anlatımlı KPSS Ankara: Pegem A Yayınlan 2004 3 302. Örnek Çözümlü KPSS. Aşağıdakilerden hangisi program değerlendirme çalışmalarının amaçlarından değildir?(2002 KPSS-120) A) A) A) A) E) Program geliştirmeye dayanak sağlama öğretmenin sınıf yönetiminde etkisini artırma Öğretimin niteliğine ilişkin veri sağlama Programın işlemeyen ögelerini belirleme öğretim etkinliklerini geliştirici veri sağlama C) C) III. I. Elde edilen verilerle hedefleri karşılaştır Hedefe dayalı değerlendirme modeli dikkate alındığında. Şeref. I. Kuramdan Uygulamaya Öğretim Yöntemleri. 2004 7 A) Programın oku! yöneticisi ve öğretmenlere tanıtılması A) Programın uygulamasının planlanması Sönmez. IV. V. I. Tezi Sönmez. Veysel. 1999 5 6 Oktaylar. Mehmet. II. Eğitimde Program Geliştirme. Programın hedefierini belirle Hedefleri sınıfla ve davranış olarak ifade et I. Program geliştirme çalışmalarında "hazırlanan programın ve öğretim materyalinin işe koşulmasından sonra hangi aşama gelmektedir? (2003 KPSS-111) A) Deneme yapılacak okulun ve sınıfların seçilmesi A) Okul yöneticisi ve öğretmenlerin seçilmesi Demirel. II. Hasan Can.Program Geliştirme 139 ölçme tekniklerini ve araçlarını belirie 300.Veysel. VI II. VI YARARLANILAN KAYNAKLAR 1 Tan. Fidan. Program Geliştirmede Öğretmen El Kftabı. 2004 . 1994 8 E) Deneme programının ve öğretim materyalinin değerlendirilmesi 1985 9 Elazığ: Üniversite Kitabevi. I.
10 4 ______Program Geliştirme .
Bağıl Ölçüt: Önceden belli olmayan gruba bağlı olarak ortaya çıkan. Sınıftaki öğrencilerin sayısı vb. standart testler) herkes tarafından kabul edilmiş. Ölçütler kendi içinde iki gruba ayrılır. gruba göre değişen kritere denir.Standart olanlar: (m. Ne öğretelim? öğretilecek içerik belirlenir. stadardize edilmiş ölçme araçlarıdır. "50 alanlar bu dersten başarılı sayılırlar" ifadesinde kullanılan ölçüt mutlak ölçüttür. normdur.Doğrudan ölçme 2Dolaylı ölçme Doğrudan ölçme. ölçme sonucudur. Temel kavramlar Ölçme: Bir niteliğin (değişkenin) gözlenip. Ölçüt: ölçme sonuçlarından hareket edilerek ölçümlerin yeterliliği hakkında bir karara varırken kullanılan kritere denir. 1. Örnek. Yaylı kanfarla ağırlığı ölçmek. Ölçüm: ölçme işlemi sonunda elde edilen sayı veya semboldür. Örnek. gözlem sonucunun sayı veya sembollerle gösterilmesidir. Yazılı yoklama yapan bir öğretmenin "4. -Öğrenci başarısı -öğrenci akışı -yerleştirme -sistemden çıkarma gibi olabilir. zaman. Ölçülecek değişkenin dolaysız bir şekilde gözlenemediği durumlarda o değişkenin göstergesi olduğu düşünülen başka bir değişkenle ölçülmesine denir. • Ölçme kuralı ile ölçüt arasındaki fark. 1- Mutlak Ölçüt: Önceden belirlenmiş olan sabit kritere denir.ölçme ve Değerlendirme 141 Eğitim-öğretim sürecinde çeşitli sorulara cevap aranır. cevap verenlerin o sorudan alacakları 10 puandır" demesi ölçme kuralı belirlemesidir. ölçütün ise değerlendirme için belirlenmiş olmalarıdır. ortam) Ne öğrettik? ölçme ve değerlendirme ile belirlenir. araç-gereç. Ayşe fızik sınavından 60 puan aldı. kg. Eğitimle ilgili olarak uygulanan programlarda çeşitli kararlar veritmesi gerekmektedir. teknik. standarttır. Kullanılan ölçme aracıyla ölçülen özelliğin birbirine benzemesi durumunda yapılan ölçmeye denir. 1Mutlak ölçüt Bağıl ölçüt Ölçme ve değerlendirmenin eğitimdeki fonksiyonları Amaçlara ne kadar ulaşıldığını belirler Öğrencilere ne kadar öğrendikleri hakkında bilgi verir Öğretmenin ne kadar öğrettiği hakkında bilgi verir Programın etkililiği hakkında bilgi verir Öğrenciyi motive eder öğrenci hakkında verilecek kararlara yardımcı olur Yöneticilere eğitim-öğretimin sonuçları hakkında bilgi verir. örnek. "Bu dersten başarılı sayılmak için grubun ortalaması ya da ortalamanın üstünde puan almak gerekir" ifadesinde kullanılan ölçüt bağıl ölçüttür. Uzunluk ve ağırlıkların ölçülmesi doğrudan ölçmedir. Nasıl öğretelim? Eğitim durumları (strateji. yöntem. Bunlar. ölçme kuralının ölçme için. Önceden kesin olarak belirlenmiş ya da gruba bağlı olarak çıkarılmış tipik bir puandır. Ölçme türleri: 1. yetenek testleri vb. -Hava sıcaklığı 25 derece -120 km hızla gidiyordu -Ahmet daha başarılıdır -Bu dağ daha yüksektir -Sınıfta 25 öğrenci vardır -Hastanın tansiyonu 612'dir Bunların hepsi birer ölçmedir. Niteliğin gözlenebilmesi. Ölçmenin üç aşaması vardır 111ölçülecek bir niteliğin olması. Burada 60 puan ölçümdür. Eğitimde gerek başarı gerekse başka alanlardaki alınan kararlarının hatadan mümkün olduğunca arınık olması gerekir. Metre ile odanın boyunun ölçülmesi. Ölçme araçları iki grupta incelenir. "60 puan alanlar geçer" ifadesi bir ölçüttür. Dolaylı ölçme. I. Eğitimde başarının ölçülmesi ile ilgili yapılan ölçümler dolaylı ölçmedir. Amaca uygun sayı ve sembollerle gösterilmesi Nitelik: Ölçmeye konu olan özelliktir. Niçin öğretelim? Amaç ve hedefler belirlenir. Ölçme Kurah: ölçme işini yaparken niteliğin hangi miktarına ne değerverileceğinin belirlenmesidir. soruya tam olarak . örnek.
Doğa bilimlerindeki uzunluk. saat. 1- Birimlerin genelliği: Birçok kişi tarafından ilinmesi. Örneğin "bir miktar tuz" ifadesi yerine "2 kg tuz" ifadesi daha anlaşılır ve herkes tarafından aynı boyutta algılanan bir anlam ifade etmektedir. Bu nedenle onun ne kadar olduğunu ölçmeye çalışırız. bir başka deyişle kararın isabet derecesi. Örneğin. Bu nedenle hata kaynakları ve özellikle bu kaynaklann ölçme sonuçlarını nasıl etkilediği bilinmelidir. metre gibi. Kararın isabetli olabilmesi için ölçmenin hatasız olması gerekir. Ömek. Ölçme hatası: ölçülen özelliğin gerçek değeri ölçme sonuçlarından hesaplanan değeri arasındaki farktır.142 ölçme ve Değerlendirme 2.Standart olmayanlar: (adım. ağırlık ve sıcaklık gibi ölçümler için gerçekleştirilen ölçeklerin neyi ölçtüğü açıktır. Her bir öğrenci bir birimdir. öğrenci sayısı. karış. aynı koşullarda ve birbirinden bağımsız olarak tekrarlanması olanaksız gibidir. Eğitimde yapılan ölçümlere değişik kaynaklardan hata karışmaktadır. herkes tarafından farklı uzunluklar algılanmaktadır. Bir karış dediğimiz zaman kullanılan birim eşit olmamakta. Ölçme yollarına çeşitli yollardan hata karışır. • Bir ölçme sonucundaki hata miktarı o ölçme işleminde kullanılan birimin yarısı kadardır.40 cm hata karışmıştır. Aynı şekilde sınıftaki sıra sayısı. kilo. Sonuçları sayılarla ifadelendirirken çoğu halde bu birimler kullanılır. Örneğin. Ülkemizde ağırlık için kg yaygın bir birimdir.ölçülen değer Her ölçme sonucunda ölçmenin amacı neyse onunla ilgili bir karara varılır. dakikada yazıîan kelime sayısı gibi ölçmelerde kullanılan birim doğaldır. m. . beden eğitimi dersinde öğrenci sayısının sayılmasında doğal birim kullanılır.Ölçmede Birim ölçme araçları birimlerden oluşur. Burada doğallık yoktur. 1Birimlerin eşitliği: Bir ölçme aracında ölçülen değişken açısından her bir (1) birim denilen miktarın birbirinin aynı olmasını ifade eder. 1- Birimlerin amaca uygunluğu: Ölçme işlemine uygun birim kullanmayı ifade eder.40 cm olduğu bilinen bir masanın boyu aynı koşullarda birbirinden bağımsız tekrarlanan ölçme sonuçlarının ortalaması alınarak 105. Bir değişkenin hangi miktarına ya da niteliğine bir (1) birim denileceği uzmanlar tarafından belirlenmemiş birimlerdir. ölçme sonuçlarını anlaşılır bir birimle ifade etmek ölçümlerin taşıdığı anlamı daha iyi bir şekilde kavramamıza yardımcı olur. En duyarlı araçlarla yapılan ölçmelerde bile bir miktar hata payı vardır. Gerçek durumlarda. Dikkat edilirse burada ölçülecek özellik ile ilgili bir miktar belirlenmiş ve bu miktar birim olarak kabul edilmiştir. Gerçek değeri bilmediğimiz için de ne kadar hata karıştığını bilemeyiz. ölçmelere bir miktar hata karışmaktadır. öğretmen yapısı testler) Kişiden kişiye değişiklik gösteren belli bir standardı olmayan ölçme araçlarıdır. kabul edilmesi. Davranışsal özellikler söz konusu olunca ölçme işleminin. örneğin: metre dediğimiz zaman uzunluğu ölçerken kullanılan birimin (metre) birbirine eşit olmasını ifade eder. Ölçmede kullanılacak birimlerde üç özellik olmalıdır. ll. saat gibi. Markette un ölçmek için "ton" biriminin kullanılması amaca uygun değildir. ölçmek istediğimiz bir özelliğin gerçek değerini bilemeyiz. Birim ne kadar küçülürse hata miktarı o kadar azalır. kilovat.0 cm bulunmuş ise bu ölçüme 0. lira. aynı kişi üzerinde. Bu gibi özellikler üzerindeki ölçümlere karışmış olabilecek hatanm en çok ne kadar olabileceği. Tanımlanmış birim: Bir değişkenin ne kadarlık miktarına bir (1) birim denileceği uzmanlar tarafından tanımlanmış birimlerdir. Gerçek uzunluğu 105. yaygın olmasıdır. ölçme hatası = Gerçek değer . yani hata sımrı belirlenebilmektedir. Birimler hem ölçme işlemini kolaylaştırır hem de ölçümlerin neyi ifade ettiğini daha net bir şekilde ifade eder. yapılacak ölçmenin hatasız olma derecesine bağlıdır. Doğal birim: Birimlerde doğallık vardır. Bu nedenle ya aynı kişi üzerinde ölçme işleminin olanaklar ölçüsünde birbirine benzşr koşullar altında tekrarlanması ve hem kişinin özelliğinde meydana gelmiş olabilecek değişmenin hem de koşulların değişmiş olmasından gelebilecek etkilerin dikkate alınması ya da bu amaçla değişik kişilerden yaralanılması ve bu son halde söz konusu olabilecek başka etki kaynaklarının dikkate alınması yoluna gitmek gerekmektedir.
Örnek: sınavda boş kağıt veren ya da kopya çekerken yakalanan öğrenciye sıfır verildiğinde verilen sıfır öğrencinin o konu ile ilgili olarak hiçbir bilgisinin olmadığı anlamına gelmemektedir. ölçmeyi yapan kişiye ve ölçme koşullarına bağlı olarak değişen ölçümden ölçüme belli oranda artan ya da azalan hatalara denir. ölçme sonuçlarına gelişigüzel karışan Kuralsız olarak artan ya da azalan hatalara denir. hücrenin boyu bile hatalı ölçülmektedir. tesadüfi hata ortaya çıkar. Sonuç. Değerlendirme: ölçme sonuçlarının bir ölçütle karşılaştırılarak karar verilmesi. eşyanın ağırlığı. öğrenim. ölçmeyi yapan kişi dikkatsiz bir şekilde ölçüm yapmışsa. Örnek. 1Mutlak değerlendirme 1Bağıl değerlendirme olmak üzere ikiye ayrılır. yorum ve yargıya dayanır Daha çok kişisel kanılara dayanır 143 ölçmenin amacı hatasız ölçümdür. Termometre için de aynı şey geçerlidir. ölçme işlemi sonucunda gerçeğe en yakın değeri elde etmeye yönelik çaba göstermektir. Özellik . Ölçmeyi yapan kişi ölçme Özelliğin miktarını gösterir Değerlendirmenin alt başlığıdır Değerlendirmeden öncedir Daha çok gözleme dayanır Daha objektiftir Değerlendirme Miktarın yeterli olup olmadığı ile ilgilidir Ölçmeyi de içine alır ölçmeden sonra gelir Daha çok karşılaştırma. Tesadüfi (rasgele) hata : Genellikle kaynakları iyi bilinmeyen. ölçmede kullanılan ölçek ya da birimlerin 4 çeşidi vardır: 2. öğretmen sınavda 100 puanlık soru sorar.Ölçüt . Diğer bir anlamı da ölçme araçları üzerindeki bölmeleri ya da belli bir başlangıç noktasından itibaren değişmez bir birimle bölmelenmiş ölçme aracını ifade eder. Ölçek: Nesnelere verilen sayıların anlamlarını." Dediğimizde o anda öğrencinin yokluğu anlamına gelmektedir. Bizim asıl üzerinde durmamız gereken budur. Sabit hata: Bir ölçmeden diğerine miktarı değişmeyen hatalara denir. o andaki ruh hali) ölçülen özellikten kaynaklanan hatalar.ölçme ve Değeıiendirme Ölçmede Hata kaynakları ölçmeyi yapan kişiden kaynaklanan hatalar. Hata miktarı her ölçmede aynıdır.Ölçme kuralı . 20 puanlık soruyu kimse cevaplandıramamış. Bazı durumlarda pratik amaçlar için uzmanlar tarafından ölçülen özelliğin belü bir durumu ya da miktarında sıfır noktası kullanılmaktadır. Ölçmede sıfır noktası 1Doğal sıfır: Ölçülen özelliğin 0 (sıfır) noktasmda yokluğu anlamına geldiği durumda kullanılan sıfır gerçek sıfırdır. Ölçme sonuçlarna bir anlam yüklemektir.Değeriendiıme Değerlendirme kullanılan ölçüte bağlı olarak. Sıfır (0) derecede ısı yok demek değildir. nesnelere sayılar vermede uyulmasf gereken kuralları ve kısaltmaları belirtmek için kullanılan kavramdır. aynı şekilde bir öğretmen yazılı yoklama cevaplarını puanlarken kız öğrencilere erkeklerden daha fazla puan verirse. öğrencinin cinsiyetine bağlı bir sistematik hata yapmış olur 1- Tammlanmış sıfır: Ölçülecek özelliğin 0 (sıfır) noktasında yokluğu anlamına gelmediği durumda kullanılan sıfıra denir.Ölçüm . Öğrencinin bir sınavdan 70 puan alması bir ölçmedir. Masanın uzunluğu. Bu durumda araç 1 cm kısadır. Bununa karar verebilmek için bir ölçüte ihtiyaç vardır. Ölçmede Hata türleri 1. IV. Bu durumda öğretmen 80 üzerinden bir değerlendirme yapmış olacaktır. . Yanlış bölmelenmiş bir cetvelle birkaç defa ölçme yapıldığında aynı hatayı ölçme sayısı kadar tekrarlamış oluyoruz. örnek. (özelliği tam olarak belirleyememe. Sistematik hata: Ölçülen büyüklüğe. O halde burada önemli olan ölçmelere karışan hatayı en aza indirmektir. 2. Ölçme sonuçlarının gerçek değerinden büyük veya küçük olduğunu bilemeyiz. odanın sıcaklığı. Öğrencinin geçip geçmeyeceğine karar vermek değerlendirmedir. "şu anda sınıftaki öğrenci sayısı sıfırdır. Yani hatalı ölçme aracıyla birden çok ölçme yapılırsa bu sistematik hatadır. her ölçmede 1 cm kısa ölçecektir. Bu mümkün değildir. sağlık. bir cetvel yanlışlıkla 0-30 cm yerine 1-30 cm olarak bölmelenmiş olsun. yorum yapılmasıdır. ölçememe) ölçme aracından kaynaklanan hatalar (basım hataları) III. En hassas ölçmelere bile istenmeden bir miktar hata karışmaktadır. V.
Dolayısıyla frekanslara dayalı analizler dışında işlem yapılamaz. pekiyi-iyi-orta-geçer gibi. 1. Sıralama ölçekleri: Nesneleri belli özelliğe sahip oma miktarı bakımından sıraya dizme işlemidir. Buna karşın zeka bölümü 110 olan birinin zeka bölümü 55 olan birinden iki kat zeki olduğu söylenemez. Eşit aralıklı ölçekler: Ölçek birimlerinde eşitliğin sağlandığı ve sıfırın tanımlanmış olduğu ölçek türüdür. 1. Sonuç olarak bu tür ölçeklerdeki değişkenlere ilişkin frekanslar dışında sayısal veri yoktur. Aynı sınıfa giren elemanlar aynı sembolle ifade eldirler. Bu tür ölçeklerde sınıflar oluşturulduğu için bu sınıfa giren tüm elemanlar eşit kabul edilirler. Örnek: kız. sınavlar. Eşit aralıklı ölçeklerle yapılan ölçmelerle ilgili sonuçlarda tüm matematiksel işlemler (4 işlem) yapılabilmektedir. zeka testleri. Birimler arası fark yan iki ölçüm arasındaki fark anlamlıdır. Elde edilen ölçümlerle ilgili olarak oranlama işlemleri yapılamaz. 1. aldıkları nota göre. Nesnelerin farklılık ve benzerlileri belirlenir. 1. erkek. 1. Bir Ölçme Aracında Bulunması Gereken Özellikler ölçme ve değerlendirmede verilen kararların . Dikkat edilirse öğrencinin grup içindeki yeri hakkında bilgi verir. boyu uzun olanlar. takvim. Sınıflama ve oranlı ölçekler çok ender kuüanılır. termometre. Elde edilen sayısal sonuçlarla ilgili olarak ortanca ve yüzdelik belirlenir. ölçme aracını kullanan kişilerin ortaklaşa kabul ettikleri bir başlangıç noktasından başlar ve birimler eşit olarak bölmelenmiştir. Sınıflama (Adlandırma) ölçekleri Sıralama ölçekleri Eşit aralıklı ölçekler Oranlı ölçekler doğruluğu ve yerindeliği. Ölçme ve Değerlendirme 1. boyu kısa olanlar. kararın dayandığı ölçümlerin Bazı ölçümlere bütün matematiksel işlemler yapılabilirken bazılarına yapılamaz. Örnek. Oranlı ölçekler: Eşit oranlı ölçek birimlerinde eşitliğin sağlandığı ve sıfırın gerçek sıfır olduğu. Sınıflama (Adlandırma) ölçekleri: Nesneleri belli yönlerinden benzeyip benzemediklerine göre sınıflandırmadır. Eğitim ve psikolojideki ölçmelerde en çok kullanılan ölçekler sıralama ve eşit aralıklı ölçeklerdir.ÖğrenciIeri boy sırasına. Örnek. 1.144 1. sıfır noktasında ölçülen özelliğin yokluğu anlamına geldiği ölçek türleridir. Sıralar sayı ile veya sıfatla ifade edilebilir.
3. Tutarlılık. 3. Buradan hareketle konuyu biraz daha irdelersek 1.3 cm 12.3 cm' dir. bir öğretmenin üç öğrenciye laboratuarda bir metal çubuğun boyunu ölçtürdüğünü düşünelim. Geçerlik 1. Üç öğrenci aynı çubuğu beşer defa ölçerek şu sonuçlan bulmuş olsunlar. öğrenci bile beş ölçmede aynı sonucu bulamamıştır.1 cm 12. Duyarlık.2 cm. Öğrenci 120. Öğrenci 12. ölçme aracının ölçülen özelliği gerçek değerine en yakın biçimde yansıtma biçimine denir.3 cm 12. 2. ölçmelerin birbirinden daha yakın olması beklenir. Ölçme aracmın kararlı bir yapıya sahip ve grubun ölçülen özelliğinin de değişmediği sonucuna varılır. Bu nedenle bir ölçmeci tarafından elde edilen ölçmelerin ortalamasının gerçek değere. Bunun için metal çubuğun gerçek boyunun ne olduğu bilinmelidir.2 cm 12. örneğin.2 mm 120. Buna göre 1.2 mm 1. Daha hassas bir ölçüm yapan 3. 1.1 mm 120.2 mm 120. Fakat hataları aynı değildir.2 cm 2. öğrencinin ölçmeleri gerçeğe daha yakın ama gerçeğin kendisi değildir. Çubuğun gerçek boyunun bilmeye imkan yoktur. ölçme aracının ölçtüğü özelliği ne derce duyarlı ve tutarlı (kararlı) ölçtüğünü iie ilgilidir. ölçrhelerde ne kadar hata olduğu bilinse hangisinin daha fazla hata yaptığı bilinebilir. Öğrenci 12. öğrenciler milimetrik bir cetvel kullanmış. Onun ölçmelerinde de hata vardır. ve 2. öğrencinin ortalaması 12. Tekrarlanan ölçümlerde sonuçların birbirine uymasıdır. öğrenci ise milimetrenin onda birini ölçen bir kumpas kullanmıştır.1 cm 12. Buradaki duyarlık ölçme aracının hassas ölçmesidir. Güvenirlik. ölçmelerin . Kullanışlılık GÜVENİRLİK Güvenirlik. Çubuğun boyu hiç değişmediğine göre ölçmelerdeki değişkenliğin ölçme hatalarından doğduğunu söyleyebiliriz. öğrencinin ortalaması 12.2 cm 12.6 cm 3. öğrencilerin ikisi de hata yapmışlardır.3 mm 120. ve 2. Ölçme aracının ölçtüğü özelliği ne derece hatalardan arınık olarak ölçtüğüdür.5 cm 12.hatasız ve ölçütün uygun olmasına bağlıdır. Bu nedenle ölçme araçlarında bazı özelliklerin aranması gerekmektedir.0 cm 12. 1. 1.
puanlama yaparken dikkatsiz olması. Uygulama koşullarından şüpheleniyorsak bu yöntemi kullanabiliriz. Açık seçik. ölçülen kişiden kaynaklanan hatalar. tekrarlanan ölçümlerde sonuçların birbirine uymasıydı. 1. Eğer yüksek bir güvenirlik bulunmuşsa .ölçme ve Değerlendirme 145 ortalaması gerçek değer olarak kabul edilirse o halde ölçmelerin ortalamadan farkları hata sayılır. Burada aynı araçla yapılan iki ölçme arasındaki tutarlılık güvenirliği gösterir. sevmediği öğrencilere az puan vermesi. Öğrencinin sınav için güdülenmemesi. 1. yazıların okunamaması. içindeki tesadüfi hataların azlığı oranında güvenilir sayılır. anlaşılır sorular olmaması. İki puan birbirini tutmuyorsa ölçme araç ve işlemlerinde hata bulunduğu kanısına varılır. Birölçme aracının güvenirliğini etkileyen başlıca hata kaynakları: ölçme sonuçları uygulama koşullarından gelebilecek tesadüfi hatalardan arınık demektir. 1. ölçme aracının özelliğinden kaynaklanan hatalar. Isı. 1. İki uygulama arasında ölçülen yetenekler bakımından değişme olmamışsa güvenilir olduğu söylenebilir. öiçmenin yapıldığı ortamdan kaynaklanan hatalar. Bu durumda en az hata yapan öğrenci 3. gürültü vb. yazılı sınavyerine sözlü sınavın kullanılması. O halde buradaki hata nasıl bir hatadır? Bu sorunun yanıtı tesadüfı hatadır. Bu nedenle bir sınavdan alınan puanların güvenirliğini kestirmek amacıyla çeşitli güvenirlik yöntemleri bulunmuştur. Eğitim ve psikoloji gibi alanlarda ölçmelerin tekrarı çoğu zaman mümkün değildir. İşte ölçmelerin güvenirliği burada söz konusudur. yorgun ya da hasta olması. 1. Y uk ar ıd aki ö rn ek te ö lç me ha ta sı nı n kestirilmesi ölçmelerin tekrarı sayesinde olmuştur. Sınavın yapıldığı ortamın sınav için uygun olmaması. ilgisizüği. ölçme aracından kaynaklanan hatalar. Ölçmecinin yanlı davranması. Tutariılık. ölçme aracının düzensiz hazırlanmış olması.Test-tekrar test yöntemi (Kararlılık katsayısı): Bir testi aynı öğrenci grubuna birkaç gün arayla iki defa uygulama yöntemidir. isteksizliği. 11Test-tekrar test yöntemi Paralel testler (eşdeğer formlar) yöntemi Testi yarılama (iki yarıya bölme) yöntemi 1- 1. ışık. Daha öncede belirtildiği gibi bir ölçme sonucu. Sevdiği öğrencilere fazla puan. öğrencidir.. ölçmeyi yapan kişiden kaynaklanan hatalar.
Eğer iki ölçme arasında uzun bir zaman güvenirük katsayısı yüksek bulunmuşsa olduğu (testte ölçülen özelliklerin) ve doğruiuğu oranında ölçülen özelliğin söylenebilir. Test-tekrar test yöntemiyle elde edilen puanların güvenirliği ile ilgili yorum yaparken iki temel sayıtlıdan hareket etmemiz gerekmektedir. şans başarısı gibi etkenler iki uygulama arasındaki puanların değişmesine neden olabilir. N X Y IXY 20 18 18 17 16 13 8 6 6 5 127 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 10 8 10 9 9 7 3 4 4 1 10 10 8 8 7 6 5 2 2 4 IX = 65 IY = 62 Z XY = (I*) rxy = N N Yukarıdaki formülü uyguladığımızda korelasyon katsayısının r = 0. . ölçme sonuçları tesadüfi hatalardan ne derece arınık ise güvenirlik katsayısında o derece üst sınıra yakındır. öğrencilerin yaptıkları hatalar. Şimdi bu X ve Y ölçümler arasındaki tutarlılığı ölçersek yani iki uygulamadan elde edilen puanlar arasındaki güvenirlik katsayısını (r) bulmaya çalışırsak.81 olduğunu görürüz. 2. ölçüme (X). ölçüme (Y) diyelim. bunun için Pearson çarpım moment korelasyon katsayısı formülünü (rxy) kullanabiliriz.00 ile + 1.81) üst sınıra yakın yani güvenirlik katsayısının yüksek olduğunu söyleyebiliriz. Sınavların uygulama ortamları. 1.1. geçmişse ve testin kararlı bu yargının değişmediği Bunu bir örnekle açıklarsak. iki uygulama arasında geçen süre içinde öğrencilerin ölçülen değişkene ait gerçek puanlarında değişme olmadığı Birinci uygulamanın ikinci uygulamadan elde edilecek puanı etkilemediği Çoğu durumda bu mümkün değildir.00 arasında değişir. Şimdi bunun anlamı nedir? Güvenirlik katsayısı . Yukarıdaki ölçmelerin (0.
o sınavdan elde edilen puanm güvenirliği arttırır. ölçmenin hatası hakkında hiçbir şey söylemez. Şans başarısı: Öğrencinin cevabını hiç bilmediği bir soruyu şans yardımıyla cevaplayabilmesi puanını artırır. öğrencinin sınav ortamma ilişkin rahatsızlıkları. Testin yalnızca bir kez uygulanmasına dayalı olduğu için bu yöntem diğerlerine göre daha avantajlıdır ve yaygın kullanılır. sınav günü hasta ya da yorgun oluşu. Bu yöntem aslında bir iç tutarlılık katsayısı verir. Standart Hatası) kolayca hesaplanabilir. ya da birçok soru cevapsız kalacağr için sınav puanfarının güvenirliği düşer. Bu iki eşdeğer yarıdan elde edilmiş puanlar takımı. 1. Eğitim ve Psikolojideki ölçmelerde ölçmenin standart hatasını hesaplamak için başka yöntemlerle dolaylı bir biçimde tahmin edilmelidir. çift numaralı sorular olarak ikiye ayırırız. sözel gibi) düşük çıkabilir. Testin uzun olması: Bir sınavda kullanılan soru sayısı artıkça. ayrı ayrı testlerden elde edilmiş gibi işlem görürler. Güçlük düzeyi: Bir sınavda kullanılacak sorular o smavı cevaplandıracak bireylerin . Böyle bir dağılımın standart kayması ölçmenin standart hatası olarak adlandırılır. çoğu zaman o sınavdan elde edilen toplam puanın güvenirliği de artar. Testi yarılama yöntemiyle elde edilen güvenirlik katsayısı genelde testin tekrarı yöntemiyle elde edilen güvenirlik katsayısından yüksek olur.146 ölçme ve Değerlendirme 2. Se = ölçmenin Standart Hatası Sx = Standart Kayma. Ölçmenin Standart Hatası Pratikteki ölçme durumlarının çoğunda gözlenmiş tek bir puan. Güvenirliği Etkileyen Faktörler 1. Test gelişigüzel cevaplanmışsa ve testin iki yarısı farklı davranışlan ölçüyorsa (sayısal. 71. 1. öğrencilerin yeterince güdülenmediği sınavlarda cevaplar tesadüfi kalacağı. iki yarı puanları arasındaki tutarlılığa bakma yöntemine denir. 1. buna karşın testin güvenirliğini azaltır. Böyle hesaplanan ölçme güvenirliği bir testin iki eşdeğer formu arasındaki tutarlılık anlamına gelir.Paralel testler (eşdeğer formlar) yöntemi: (Eşdeğerlilik katsayısı) Birbiriyle eşdeğer iki formun hazırlanarak bu iki formun anı zamanda aynı gruba uygulanması sonucu elde edilen sonuçların korelasyonuna bakma yöntemidir. Bu dağılımın ortalaması. Formülü ise şöyledir. Bu formlar biri diğerinin yerine kullanılabilecek ölçüde aynı davranışları ölçen formlar olmalıdır. hızlı okuma ve anlama becerilerinin düşük olması. 3. Zaman: Sınav süresi öğrencilerin hemen hepsinin bütün soruları cevaplandırmalarına yetecek uzunlukta olmalıdır. Testin uygulama koşulları: Sınavda kullanılan soruların açıkça anlaşılır ve kesinlikle cevaplanabilir olması. bir bireyin aldığı puanlar belli bir dağılım gösterecektir. kişinin evren puanının iyi bir tahminidir. Test puanlarının standart kayması ve güvenirlik katsayısı biliniyorsa bu istatistik (Se = ölçmenin 1. Bir testi birçok kez aynı kişilere uygulamak hem güç hem de uygulama sonuçları yanıltıcı olabilir. Iki testin maddelerinin kapsamı. Hataların büyüklüğünü araştırmak için aynı kişi ile ilgili daha çok gözleme sahip olmalıyız.Testi yarıtama (iki yarıya bölme) yöntemi: (İç tutarlılık katsayısı) Testin maddelerini görünüşte eşdeğer iki yarıya ayırarak. smavla iigili açıklamaları anlayamaması güvenirliğr olumsuz etkiler. 1. iki eşdeğer araç hazırlamanın veya bir aracı iki defa uygulamanın mümkün olmadığı hallerde uygulanan bir yöntemdir. Seçmeli testlerde uygulanır. Eğer aynı ölçme aracı ile bir birey için sonsuz sayıda ölçme yapılsa. Güdüleme: Sınavda cevaplayıcılar her soruyu dikkatle ve hızla cevaplanmaya teşvik edilmelidir. ve niteliği bakımından denk olmalıdır. Bütün soruları gruba uygular maddeleri tek numaralı sorular. rx = Güvenirlik Katsayısı' dır.
Kopya çekme davranışı: Sınavda kopya çekilerek elde edilen puan öğrencinin gerçek bilgisini göstermekten uzaktır. yoklanan grubun öğrencilerini birbirinden yeterince ayıramaz. Test maddeierinin homojenliği: Testte yer alan maddeler ölçtükleri özellik bakımmdan birbirine ne kadar benzer olursa testin güvenirliği o kadar yüksek olur. 1. Çok güç sorulardan oluşan bir sınavda aynı sakıncayı ortaya çıkarır.yaklaşık olarak yarısı tarafından doğru cevaplandırılabilecek güçlükte olmalıdır. Aynı testte birden fazla özellik (Edebiyat. Fizik. Tarih. Çok kolay sorulardan oluşan bir sınav. Biyoloji) ölçülüyorsa o testin güvenirliği düşer. . 1.
9. Bir test hepten geçerli veya hepten geçersiz olmaktan öte daha çok veya daha az geçerli olabilir. Eğitimde kullanılan araç ve yöntemlerle ölçülmek istenen değişkenler bireylerin yeteneği. kısa cevap gerektiren testler ve çoktan seçmeli testler gibi araç ve yöntemler çoğu zaman bir derste o dersin programına uygun olarak geliştirilmesi hedef alınan davranışları ölçmek için uygulanır. Bir araç veya yöntem. Örn. yani onu başka özelliklerle kanştırmadan ölçmesi gerekir. duyuşsal davranışlar vb. Fakat aynı test matematikte "problem çözme yeteneğini" ölçmede geçerliğe sahip değildir. . Sonuç olarak testin puanlamasının yansız olması güvenirliğini artırır. ölçebiliyorsa. Bir ölçme aracının geçerli olabilmesi için onun sadece ölçmek için düzönlendiği özelliği ölçmesi. ölçme ve Değerlendirme 147 Eğitimde çok kullanılan yazılı sınavlar. sözlü sınavlar. O halde bir 9. onu başka değişkenlerden ne derece arınık olarak ölçtüğüdür. bu niteliği sağlayabileceği derecede geçerli puanlar verir. Bir ölçme aracının veya yönteminin onunla ölçülmek istenen değişkeni ölçüp ölçmediği.1993) Ölçme araç ve yöntemlerinin nitelikleri arasında en önemlisi geçerliktir. ölçme aracının amaca hizmet etme derecesidir. bu ölçüyü başka değişkenlerle karıştırmaması beklenir. (Turgut. Kullanılacak araç bu duyarlı olmalıdır. Duyarlılık: Duyarlığı yüksek bir araç veya yöntem daima güvenirliği yüksek sonuçlar verir. Aracın veya yöntemin ölçülmek istenen değişkenin ölçüsü olabüecek bir puan vermesi. Söz konusu davranışlara (bilgi. Puanlama: Her sınav objektif yollarla puanlandırılabilir. beceri. Bunun için öyle bir puanlama yöntemi bulunmalıdır ki.2. Uygulama hataları: ölçme işleminin herhangi bir basamağında yapılan dikkatsizlik hataları. bir "okuduğunu anlama testi" okuduğunu anlama yeteneğini ölçmede yüksek bir geçerliğe sahip olabilir. tıpkı puanlama hatalarında olduğu gibi çoğu halde tesadüfi hata türündedir. 9. Bir testin geçerliği bir derece sorunudur. tutum.) hedef davranışlar denir. GEÇERLİK Bir ölçme aracının ölçmek istediği özelliği başka özelliklerle karıştırmadan ölçebilme derecesidir. başarısı gibi deyimlerle tanımlanmaya çalışılan değişkenlerdir. bütün puanlayıcılar aynı cevaba aynı puanı verebilmelidir. Bir anlamda testin uygunluğudur. Geçerlik.
test bir programdaki başarıyı ölçmek için hazı r l a n m ı ş s a , o t e s t o p r o g r a m ı n h e def davranışlarını yeterince temsil edebilmeli, onları başka davranışlarla karıştırmamalı yeterince duyarlıkla ölçmelidir. Geçerlik ve güvenirlik arasındaki ilişki ıçın Bir ölçme aracının geçerli olabilmesi öncelikle güvenilir olması gerekir. Güvenilir bir ölçme aracı her zaman geçerli olmayabilir. Örneğin bir metre eksik imal edilmişse masanın boyunu her ölçmede aynı sonuç elde ederiz. Bu sonuç güvenilir bir sonuçtur. Buna karşın söz konusu metre masanın boyunu ölçmek için geçeıü değildir. Özellikle eğitimde kullanılan başlıca geçerlik türleri şöyledir; 1. Kapsam geçerliği 1. Yordama geçerliği 1. Yapı geçerliği 1. Görünüş geçerliği 1. Kapsam geçerliği: Ölçme araç ve yöntemlerinin kapsamlarına ve içeriklerine bakılarak varılan geçerlik yargılarına kapsam geçerliği denir. Bir bütün olarak testin ve testteki her bir maddenin amaca ne derece hizmet ettiğidir. Bir testin kapsam geçerliği; A. O testteki toplam maddelerin ölçülecek davranışları ve konu içeriğini ömekleme derecesine, Testteki sorulan soruların ilgili davranışları ölçmede uygun olup olmadığına bağlıdir.
B.
Kapsam geçerliğinden söz edebilmemiz için bu iki koşulun yerine gelmesi gerekir. bunun için belirtke tablosuna uygun ölçüm yapılmalıdır. Böylece ölçülmesi gereken kritik özellik dışarıda kalmamalıdır. Öğrenci başarısmı ölçmede kullanılan başarı testlerinin geçerliğini bulmada kullanılan en uygun yöntem kapsam geçeıiiğidir. Bunun için en uygun yol uzman görüşlerine başvurmaktır. Kapsam geçerliliğinde testi oluşturan maddelerin (gerçekte) ölçülen davranışlar evrenini temsil etme düzeyi hakkında bir karara varma işlemidir. Bir ölçme aracının hem konu ve davranış boyutuna bakılarak hem de test maddelerinin ölçülmek istenen davranışları ölçmede uygun olup olmadığına bakilarak karar verilen bir geçerlilik yargısıdır.
148
Ölçme ve Değerlendirme
Bir ölçme aracı belirtke tablosundaki hedef davranışlar yerine yazım güzelliği, kişilik gibi ölçme amacının dışında olan davranışları ölçüyorsa ve buna dayalı değerlendirme yapılmışsa o testin geçerliği düşüktür. Kapsam geçerliği iki biçimde ölçülebilir; 2.
geldikten sonra iki puan grubu arasındaki korelasyona bakılır. Elde edilen korelasyon değeri giriş sınavında kullanılan testin girilen okuldaki başarıyı yordama derecesi olarak kabul edilir. öğrencilerin giriş testi puanları yordayıcı, öğrencilerin başarıları ise ölçüttür. Uygunluk geçerliği (mevcut hal geçerliği): Bu durumda geçerliği aranılan testin ölçütü olan puanları beklemeye gerek yoktur. Puanlar elimizde hazır durumdadır. Örneğin bir dershanenin KPSS sınavından birkaç gün önce yaptıkları deneme sınavı testi puanları ile ölçüt olan KPSS sınavı puanları zaman bakımmdan hemen hemen aynı zamana denk gelmektedir.
1.
Mantıksal yol: Konu alanı uzmanlarının görüşlerinin alınması yöntemidir. Hazırlanan ölçme aracı uzmanlara gösterilerek ölçülecek konu alanını yeterince temsil edrp etmediğinin sorulmasıdır.
1.
istatistiksel yol: Aynı alanda daha önce geliştirilmiş, aynı davranışları ölçen ve geçerliği yüksek bir test ile yeni hazırladığımız iki testin aynı gruba uygulayıp öğrencilerin bu testlerden elde ettikleri puanları arasındaki korelasyona bakma yöntemidir. 2. Ölçüt (Yordama, Uygunluk) geçerliği: Yordama: İstatistiksel teknikler kullanılarak ve bilinenlerden yaralanılarak bilinmeyen durumlar hakkında yapılan geleceğe yönelik tahminlerde bulunma işlemidir. Birtahmin işidir. Testten elde edilen puanlarla testin yordamak için düzenlendiği değişkenin doğrudan ölçüsü olan ve daha sonra elde edilen ölçüt arasındaki korelasyon da yordama geçerliğidir. Korelasyon katsayısının büyüklüğü yüksek yordama geçerliğine işarettir. Eğitimde bir öğrencinin ya da grubun gelecekteki başarı durumunun nasıl olacağını tahmin etmek için kullanılır. Örneğin; ÖYS sınavları, uygulanan testlerden elde edilen puanlar, adayların üniversitedeki ve gelecekteki başarılarının yordayıcısı olarak kullanılmaktadır. Bu amaçla kullanılan testlerin amaca hizmet etme derecesi yani yordama geçerliğinin olması gerekmektedir. Ölçüt geçerliğinin hangi anlamda tanımlandığı kriter ya da ölçülen değişkene ait ölçümlerin elde edilme zamanları arasındaki farka bağlı olarak iki grupta incelenebilir; 1. Yordama geçerliği: Yordama geçerliği aranan test uygulanır, o testin yordayacağı özellik ya da puan elde ediünceye kadar beklenir. Bir okulun giriş sınavında kullanılan testin o okuldaki başanyı yordama derecesine bakmak istediğimizde testi uyguladıktan sonra o öğrencilerin o okulda ders notları ortalamalarını beklememiz gerekmektedir. Söz konusu puanlar
3. Yapı geçerliği: ölçme işleminin teorik bir yapıyı (özelliği) ölçüp ölçmediğinin belirlenmesidir. Buna ilişkin bir geçerlik seviyesi aramaktır. Birbiri ile ilgili olduğu düşünülen belli öğelerin yada öğeler arasındaki ilişkilerin oluşturduğu bir örüntüye yapı denir. Bu bir ölçüde bilimsel kuram geliştirme süreciyle aynıdır. Psikolojide yapı sözcüğü atılganlık, güvensizlik, içe dönüklük, dışa dönüklük, zeka gibi tanımlanabilir belli kişilik özellikleri için kullanılır. Eğitimde ölçmeye çalışılan bazı özellik yada değişkenler birer kuramsal yapıdır. Bu özeliiklerin ölçülmesi için araç geliştirmede izlenen yol, önce söz konusu özellik yada özellikleri belirlemek yani yapıyı tanımlamak, sonra da tanımlanmış yapıdan sınanabilir denenceler çıkarmak ve çıkarılan denenceleri sınamak için deneysel ve istatistiksel çalışmalar yapmaktır. Yapı geçerliği çalışmasında ölçmeye çalıştığımız özelliği nasıl tanımladıysak testin de bize bu tanıma uygun veri sağlamasını bekleriz. Çoğu zaman yapı geçerliği için faktör analizi tekniği ile kanıt aranır. Eğitimde ölçülmek istenen özellikleri ölçmeye yarayan testlerin geliştirilmesinde önce zekanın yada kritik düşünmenin ne olduğunun tanımı yapılır. Daha sonra bu soyutlanmış yapılardan ölçülebilir davranışlar çıkarılır. Daha sonra bu davranışları ölçecek test maddeleri geliştirilir. Kişinin verdiği cevaplara bakarak o kişi hakkında yorumda bulunulur. Yorumun geçerliği buraya kadar oian aşamaların geçerliliğine bağlıdır. 4. Görünüş geçerliği: Birtestin gerçekten ne ölçtüğüyle değil, onun ne ölçüyor göründüğü ile ilgilidir. Bir testin görünüş geçerliği, o testin ölçmek istediği şeyi ölçüyor görünmesidir. Görünüş geçerliği olan birtest kapağında ne yazılıysa onu ölçüyor görünür. Örneğin; kapağında "Fizik testi" yazılı olan
Ölçme ve Değerlendirme
149
bir testin içinde fizikle ilgili sorular varsa söz konusu testin geçerliği vardır denilir. Bunun için konu alanı uzmanlarının görüşü yeterlidir. Geçerliği Artırıcı Önlemler Ölçme yöntemi: Bir testte kullanılan yöntem (yazlı, yoklama, sözlü yoklama, testler) öğrencinin alacağı puanı (hata miktarını) etkileyebilir. 1. İstenmeyen özelliklerin ölçülmesî: Her soru, o araçla ölçülmek istenen davranışlardan en az bir tanesini yoklamalı, başka özellikleri ölçmemelidir. Örneğin; matematik bilgisini ölçerken yazı güzelliği, tertip düzen gibi özelliklerin ölçülmesi geçerliği düşürür.
ve ekonomi gibi etkenlerin o araç ve yöntemin kullanılmasına etkileri kullanışlılık olarak ifade edilmektedir. Kullanışlığı artıran önlemler güvenirliği ve geçerliği de dolaylı olarak artırır.
1.
1. Ölçülecek özelliği tam olarak ölçen sorular: Her soru, o soruyla ölçülmek istenen bilgi ve becerilere sahip öğrencilerin tereddütsüz doğru cevaplandırılabileceği ve bu bilgi, beceri ve yeteneklere sahip olmayanların doğru cevaplandırılamayacağı nitelikte olmalıdır.
4.
Kapsamlı ve dengeli dağılım: Sınav belli bir sürede okutulan konular ve o konulara dayanılarak geliştirilmesi beklenen bilgi, beceri ve yetenekler bakımından hem kapsayıcı hem de dengeli ohnalıdır.
4.
Güvenirlik: Herhangi bir puanın geçerliği için ön şart, onun güvenirliğidir. Güvenirlikten yoksun bir puan sadece tesadüfı hataları gösterir. Hatada geçerli ölçü olamaz. Her ölçme sonucu güvenirliği oranında geçerîik kazanır. Fakat güvenirliğin sağlanmış olması geçerliğinde mutlaka sağlanacağı anlamına gelmez.
4.
Sınavın güçlük derecesi: Sınavın ve ölçme araçlarının güçlüğü de geçerliğe etki eder. Güçlük derecesi o sınavdan elde edilecek puanların kullanılacağı amaca göre ayarlanmalıdır.
4.
Aynı sınavların her yıl kullanılması, kopya, sınav süresinin yetersizliğinden boş bırakma, soruları sınavdan önce açıklama, derslerde sınav sorularının çözülmesi, öğrencilerin çeşitli nedenlerle sınavı yanda bırakması, gürültü, hastalık gibi nedenlerle sağlıklı bir cevaplandırmanın yapılmayışı gibi etkenler güvenirliği ve geçerliği düşürür.
4.
Hedeflere uygun soru hazırlamak, etkili bir
sınav planı geçerliği artırır. Kullanışlılık Araç ve yöntemin uygulanabileceği eğitim seviyesi, uygulama süresi, ölçmeden istediği beceriler, maliyet
ölçme araç ve yöntemlerinin kullanışlılığı hakkında bir yargıya varırken göz önünde bulundurulması gereken noktalar şöyledir;
1.
Ölçülecek belirlenmesi: Öğrencilerin
davranışların hangi davranışlarının ölçüleceği
1.
Ekonomi; Araç ve yöntem maliyet yönünden ekonomik olmalı, öğretmene, öğrenciye, yöneticiye ağır mali yük getirmemelidir.
1.
Hazırlama süresi; Her araç ve yöntem bir hazırlık gerektirir. Testlerde bu süre daha uzun, yazılı yoklamada daha kısadır. Hazırlama süresi kısa olan bir sınav tercih edilmelidir. Yalnız kalabalık gruplarda yazılı yoklamaların cevaplarının puanlanması zorluğu da göz önünde bulundurulmalıdır. 1. Uygulama süresi; Bir yöntemin kullanılışlığı, verdiği puanın önemine oranla, uygulamada gerektirdiği zaman azaldıkça artar.
1.
Hazırlayıcı ve uygulayıcıların nitelikleri; Bir aracın uygulanması ne kadar özel beceriler gerektirirse, kullanışlığı da o oranda sınırlanır.
5.
Cevapların Nitelikleri; Öğrenciler cevaplama yönergesini kolayca anlayabilir ve cevaplarını kolayca kaydedebilirlerse, o araç kullanışlıdır.
5.
Uygulama kolaylıkları; Testlerde sayfa düzeni, baskı mükemmelliği, cevap kağıdmm düzeni, yazılı yoklamada soruların yazılı verilmesi gibi konular uygulama kolaylığı o araçlann kullanılışlığını artırır.
5.
Puanlama kolaylıkları; Testlerde cevap kağıdının ayrı olması, iyi düzenlenmesi, cevapların optik okuyucu ile puanlanabilmesi, puanlama anahtarının olması kullanılışlığı artırır.
5.
Puanları yorumlama kolaylıkları; Bir araç yorumlamaya yardımcı, yorumlamayı kolaylaştırıcı ve yorumda hatayı azaltıcı araçlarla beslenirse daha kullanışlı olur.
SINAVPLANI Öğretmenlerin bir sınav öncesinde uyması gereken kuralları içeren sınav planı aşağıdaki konuları kapsamalıdır; 1.
Sınavın amacının belirlenmesi; Sınavlar çeşitli amaçlar için yapılmaktadır. Öğrenci başarısını (öğrenme düzeylerini) belirleme, seçme yapma, tanıma ve yerleştirmeye yönelik, öğrenme eksikliklerini belirleme amaçlarına yönelik sınavlar yapılmaktadır.
1. Genel yetenek testleri ii. sınavın zorluk düzeyi.150 ölçme ve Değerlendirme belirlenmelidir. Yazlı yokîama buna ömektir.50) civarında olmalıdır. Başarı testleri i. soruların güçlük derecesi. Sonuç (0. test dışı teknikler ve testler olmak üzere başlıca iki türlüdür. soru tipi ve sınava giren en zayıf öğrencinin durumu göz önüne alınmalıdır. Sınavın süresini belirleme: Birçok değişken göz önüne alınmalıdır. 3. soru tipi. TEST VE TEST GELİŞTİRME SÜRECİ 3. Yetenek testleri i. Örnek. dereceleme ölçekleri) 3. Sınavın güçlük derecesini belirleme: Öğrenme düzeyi ve başarının ölçülmesinde sorular orta güçlükte olmalıdır. Her Puanlamanın nasıl olacağını belirleme: sorunun önem derecesine göre puan ağırlığının belirlenmesi. Birey ya da bireyler hakkında bilgi toplama yolları. Sınav ne çok zor ne çok kolay olmalıdır. Standart Testler: Bir grup uzman tarafından standart koşullarda ve normlara göre hazırlanmış ve kitapçık haline getirilmiş testlere denir. Çoğaltma aşamasında öğrencilerin eline geçmesini sağlayan dikkatsizlikler yapmamalıdır. güvenirliği düşük testlerdir. Tutum ölçekleri Maksimum yeterlik testleri a. Öğretmen yapımı testler 3. Kişilik testleri b. VII. dershaneîerin geliştirdiği sınavlar. 3.00) ile (1. II. bu hedef davranışlara ilişkin kritik (olmazsa olmaz) davranışların göz önüne alınıp alınmadığı konularında öğretmene bilgi sağlar. Smavın amacı. VIII. öğrencilerde geliştirmeyi amaçladığımız hedef davranışların sınav kapsamına alınıp alınmadığı. Bu tür testler güvenirliği ve geçerliği istatistiki yöntemlerle belirlenip uygulanır ve objektif sonuçlar verir. eksik ve anlaşılmaz cümleler yazmamaya dikkat etmelidir. Gözlem: Bireyi gerçek yaşamda gözlemek (Vaka kayıtları. Otobiyografi: Bireyin kendisini anlatmasını istemek 2. 3. Soruşturma: Bireyi tanıyanların bireyi anlatmasını istemek (Biyografi) Soru sayısının belirlenmesi: Kaç soru sorulacağının tespit edilmesi aşamasıdır. Soru sayısını belirlemede dikkate alınması gereken noktalar vardır. Anadolu Lisesi Sınavlar. Tipik davranış testleri a. Güçlük düzeyi (0. Belirtke tablosunu hazırlama: Belirtke tablosu seçilecek soruların evreni yeterince temsil edip etmedikleri. IX. 1. Fizik dersi için Fizik ile ilgili davranışlar ölçülmelidir. Özel yetenek testleri b. Sınav süresi. duyuşsal.00) arasında değişir. Standart testler ii. Testierin sınıflandırılması 1. 3. kontrol listeleri. Bu tür testlerin geçerliği. II. Kağıt Kalem Testleri: Sınava giren öğrencilerin basılı durumdaki sorulann cevaplarını yazılı olarak ifade ettiği testlerdir. İlgi ölçekleri c. Soru tipini belirleme: Soru tipinin belirlenmesinde hedef davranışlar (bilişsel. 1. Öğretmen Yapımı Testler: Öğretmenlerin kendileri tarafından hazırlanan ve uygulanan başarı testlerine denir. B. psikomotor) ve konunun özelliği dikkate alınmalıdır. puanlama hatalarının nasıl önleneceği ile ilgili konuları içerir. Soruların yazımı: Öğretmen soruları yazarken yazım hataları yapmamaya. Testler. A. Bunun için sınava giren öğrencilerin sayısı soruyu doğru cevap verenlerin sayısına bölünerek bulunur. Test dışı teknikler. . ÖSS. 3. soru sayısı. Bireyi yeri ve zamanı önceden belli test durumları içine sokmak Test: Bireylerin belli özelliklerini ölçmek için düzenlenen ve onu alan herkes için aynı olan sorular ya da işlerden oluşan bir ölçme aracıdır. smavın amacı.
Ölçme ve Değerlendirme 151 XI. Portfolyo Değerlendirme: Öğrencinin öğrenme sürecindeki performansının ve başarısının kaydedildiği. değerlendirme objektiftir. Psikometrikyaklaşım: Öğrencinin özelliklere sahip olma dereceleri sayılarla ifade edilir. Örneğin 50 maddelik çoktan seçmeli başarı testi bir güç testidir. Seçmeli Testler: Öğrencinin verilen bir grup seçenekten doğru olanı seçtiği ve işaretlediği testlerdir. Sonuçağırlıklıdır. 4. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME SÜRECİNDE YENİ YAKLAŞIMLAR Son yıllarda eğitim bilimlerinde meydana gelen hızlı gelişmelerin sonucunda eğitimde ölçme ve değerlendirme sürecini yakından etkileyen aşağıdaki yenilikler ortaya çıkmıştır. . Öğrencilerin yıl içerisinde gerçekleştirdiği etkinliklere göre ölçüldüğü Portfolyo (öğrenci gelişim dosyası) uygulamaları bu yaklaşımın en önemli tekniğidir. iletişim becerilerine sahip ekip halinde çalışabilen. değerlendirme) ölçülmesinde kullanılır. Örnek. puanlayıcının görüş ve duygulannm puanlamayı etkilemediği testlerdir. 4. çok iyi gibi. bilginin öğrenci tarafından zihinde yapılandırılan bir değer olduğu sonucuna ulaşmıştır. Objektif Testler: Puanlamasının. puanlamacıya göre değiştiği. Bu nedenle öğretim stratejileri ve yöntemleri ile ölçme yaklaşımları da değişmektedir. Sözlü yoklama. örnek. orta. ÖĞRENCİNİN ÖZELLİKLERİNİ DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMLARI 1. 1. iyi. Süreç ağırlıklıdır. sentez gibi bilişsel becerilerin ölçülmesinde kullanılır. 4. puanlayıcının görüş ve duygularının puanlamaya etkilediği testlerdir. Bütün bu gelişmelerin sonucunda öğrencilerdeki bilgi düzeyini ölçmeyi amaçlayan standart testlerin yerini. kavrama. uygulama. öğrencinin etkinlikte bulunmalarını sağlamak Öğrencinin öğretim programı dışındaki faaliyetlerini de kapsayan çok yönlü gelişimi hakkında bilgi vermek 1. Subjektîf Testler: Puanlamasının. Bilme. Bilginin doğasına ilişkin tartışmalar. öğrencinin bilgiye ulaştığı ve gerçekçi koşullarda uygulamaya çalıştığı performans testleri almaya başlamıştır. yazılı yoklama X. Kötü. Yarı yapılandırılmış (gözlem gibi) ölçme araçları kullanılır. bilginin aktif düzenleyicisi ve davranışa dönüştürücüsüdür. yapılandırılmış (standart) testler kullanılır. Bu tür testler geçerliği ve güvenirliği ve objektifliği yüksek olan testlerdir. Bu yaklaşım hem üst düzey zihinsel becerilerin ölçülmesi hem de hem de bunların objektif olarak puanlanmasını sağlayan çağdaş bir ölçme yaklaşımı olarak görülmektedir. bireylere hazır alıp bilgilerin aktarıldığı öğretim modelleri ve buna bağlı ölçme uygulamaları ile 21. bilgiyi üreten problem çözme gücü yüksek. Okullarımızda hala uygulanmakta olan. puanlayıcıya göre değişmediği. Bu tür testlerde hiçbir öğrenci soruların tamamını cevaplayamaz. Uzlaştırıcı (Eklektik) yaklaşım: Klasik ölçme değerlendirme yaklaşımlarına alternatif olarak geliştirilmiştir. Öğrenme-öğretme sürecinde öğrenme'nin yeri ve önemi giderek ön plana çıkmaktadır. Üst düzey zihinsel becerilerin (sentez. İzlenimci yaklaşım: Öğrencilerin özelliklere sahip olma dereceleri belirlenerek ifade edilir. Buna göre öğrenci bilginin pasif alıcısı değil. Eğitim-öğretim sürecinde portfolyoların kullanılma amacı ve teme! ilkeleri Öğrencilerin gelişim sürecini izlemek Öğrencileri ilgili alanları ve yetenekleri açısından tanımak. Hız Testi: Belirli bir süre içerisinde öğrencinin kaç doğru cevabı verebileceğinin ölçüldüğü testlerdir. öğrencinin yıl içerisinde yaptığı tüm ödev ve çalışmalarının ömeklerinin bulunduğu böylece gelişiminin izlendiği bir değerlendirme biçimidir. Çoktan seçmeli ve D-Y testleri 4. Öğrencinin yeterliliğini ölçmeye çalışan ve alternatif ölçme uygulaması olarak kabul edilen Portfolyo (öğrenci gelişim dosyası) uygulamaları da günümüzde en önemli öğretim ve ölçme uygulaması olarak kabul edilmektedir. Değerlendirme subjektiftir. Güç Testi: Öğrenciye yeterli zaman verilerek belli güçlük düzeyine sahip sorular sorularak performansının ölçüldüğü testlerdir. analiz. yüzyıl bilgi toplumu bireyinin. 4. ikinci bir dili kullanabilme gibi özelliklerini öğrencilere öğrencilere kazandırmak mümkün görülmemektedir.
152
ölçme ve Değerlendirme
öğrenciyi öğrenme sürecinde aktif kılmak ve özgüvenini artırmak Gelecek eğitim kurumlarındaki öğretmenlerine öğrenciyi tanıtmak öğrencilerin ekiple çalışma yeteneklerini geliştirmek Öğrencinin belirlemek gerçek öğrenme düzeyini
sayılarla değil, bir metin, bir cümle ya da bir paragrafla açıklanmaktadır. XIV. EĞİTİMDE KULLANILAN ÖLÇME ARAÇLARI XV. YAZILI YOKLAMALAR Hazsrlanmasının kolay olması, uzun zaman almaması, ve öğretmenlerce iyi biliniyor olmasından dolayı sık tercih edilen bir sınav türüdür. En önemli avantajı, uygulama, analiz, sentez gibi üst düzey zihinsel işlemler gerektiren hedefleri yoklayabilmesidir.
Klasik ölçme araçlarının dışında ölçme sürecine yenilik getirmek Değerlendirme sürecine öğrenciyi ve öğretmeni de katmak Öğrenci ölçütleri öğretmenle birlikte belirler. öğrencilerin bilişsel, psikomotor ve duyusal davranışlarının birlikte gelişmesini sağlar. Öğretimi öğrenci merkezli duruma getirir. öğrencide sorumluluk geliştirir Sınırlığı; öğrencilerin aralarındaki rekabeti kaldırdığı için birbirlerinin çalışmalarını kopya edebilirler. Objektif değerlendirme yapılmasındaki zorluklar bir diğer sınırlıktır. KLASİK (GELENEKSEL) VE ÇAĞDAŞ (ALTERNATİF) DEĞERLENDİRME YÖNTEMLERİ XII. Klasik değerlendirme yöntemleri Değerlendirme sürecinde yalnızca öğretmen aktiftir. öğretmen merkezli eğitim uygulamaları değerlendirilir. Ürün (sonuçodaklıdır). Ezber ve bellemeye dayalıdır. Kağıt-kalem ya da standart testler kullanılır. Geribildirim ve sonuç not olarak verilir. Ölçüt önceden konulmuştur ve rekabet söz konusudur. Puanlama sayısal sembollerle ifade edilir. Öğrenci düzeyini gösteren esas sembol nottur. XIII. Çağdaş değerlendirme yöntemieri Değerlendirme sürecinde öğretmen ve öğrenci birlikte aktiftir. Ailesi de değerlendirme sürecine katılır. Öğrenci merkezli eğitim uygulamaları değerlendirilir. Süreç odaklıdır. Düşüme ve değerlendirmeye dayalıdır. Çok boyutlu ve değişik tipte ödev, ürün ya da performans örnekleri kullanılır. Geribildirim süreç içerisinde öğrenciye ulaştırılır. Ölçüt, öğrencüerle belirlenir ve grubun başarısı bireyin başarısını da etkiler. Puanlama, belirli betimsel değerlere göre verilmektedir. (Rubrik puanlama). Puanlar
Yazılı Yoklamaların Özellikleri 1. 1. 1. Az sayıda soru sorulur Öğrenciye cevap özgürlüğü tanır Şans başarısı yoktur
1.
Yazılı yoklamada cevaplayıcı, cevabını kendi düşünüp bulmak zorundadır. Buna karşın objektif testlerin bazılarında verilen cevapların arasından doğru olanı seçmek, bazılannda ise verilen cevabın doğru yada yanlış olduğuna karar vermek söz konusudur.
1.
Yazılı yoklamada cevaplayıcı, cevabını yazılı olarak ifade etmek zorundadır.
1.
Yazılı yoklamada cevaplar çoğu durumda sınırlı değildir. Her cevaplayıcı, cevaplarını dilediği gibi ifade etme bağımsızlığına sahiptir. Şişirme söz konusu olabilir.
1.
Genellikle, bir yazılı yoklama sorusuna verilen cevapları tamamen yanlış veya doğru olarak iki sınıfa ayırmak mümkün değildir. Çoğu zaman cevaplar tam doğru, kısmen doğru, tamamen yanlış gruplarından birindedir. 1. Yazılı yoklamada cevapların doğruluk derecesini tayin etmek puanlayıcıya düşer.
1.
Cevaplama işlemi, cevaplayıcının çok zamanını alır. Bu durum soru sayısını kısıtlar. Dolayısıyla objektif testlere göre daha dar alan yoklanmış olur.
1.
Yazılı yoklamaların puanlanması güçtür. Puanlanması subjektiftir. (puanlayıcı yanlılığını
katabilir)
1.
Bir yazılı yoklamanın hazırlanması için gerekli zaman, genellikle diğer ölçme araçlarına oranla
2. Ölçme ve Değerlendirme
153
kısa, uygulamadan sonra yapılan puanlama işlemleri için gerekli zaman ise oldukça uzundur.
12.
Yazılı yoklama sorularının güçlük derecesini objektif yöntemlerle kestirmek zordur.
istendiğini anlamayan bir öğrenci istenen cevabı değil, farklı bir cevap yazar. Bunun yanında cevabı bilmeyen bir öğrenci kasıtlı olarak sorulan soruyu başka yana çeker ve cevaplandırır.
20.
12.
Yazılı Yoklamaların Kullanılmasının Gerekli Olduğu Durumlar
Dikkatsiz okunmuş ve gelişigüzel puanlanmış yazılı yoklamalardan alınan sonuçların güvenirliği de düşük olur. Puanların, bir puanlamadan
12.
Kişileri geleceğini etkileyen önemli kararlar, mümkün olduğunca güvenilir test puanlarına dayanmalıdır. Böyle durumlarda yazılı yoklamalar kullanılmamalıdır.
12.
Sınava girecek öğrenci grubu küçükse ve
testin ileride tekrar kullanılması düşünülmüyorsa,
12.
Kompozisyon becerilerinin ölçülmesinde yazılı yoklama daha uygundur. Amaç bu olduğu zaman, yazı ve kompozisyon hem bir iletişim aracı hem de sınavın ölçmek istediği özelliktir. Bu durumda puanlanacak olan şeyler; ifade özelliği, kompozisyon mükemmelliği, orijinalliği, imla kurallarına uymadır.
12.
Sentez ve değerlendirme düzeyindeki önemti davranışlar ölçülmek
daha karmaşık ve isteniyorsa,
12.
Öğretmenin, sınav öncesinde test hazırlamak için fazla zamanı yok ve sınav sonunda okumak için yeterli zamanının olduğu durumlarda,
12.
İyi nitelikte seçmeli test maddesi yazmada becerisi az olan buna karşın eleştiri ve dikkatli bir okuyucu olan öğretmenlerin yazılı yoklama tercih etmeleri daha uygundur. Çoktan seçmeli testler gibi testleri geliştirmede yeterli değilse tercih etmelidir.
20.
Yazılı Yoklamalarda Güvenirliği Etkileyen Etmenler
20.
Sorulabilecek oluşu güvenirliği sınırlar.
soru
sayısının
sınırlı
20.
Soruların belirsizliği yani açıkça anlaşılmayan sorular güvenirliği önemli derecede etkiler. Ne
diğerine veya bir puanlayıcıdan diğerine hiç değişmemesi halinde puanlama güvenirliği yüksektir. 1. Soru güçlüğünün sınavın amacına göre ayarlanamaması durumunda güvenirlik düşer. Bir sınavın güvenirliği, bütün diğer etkenler sabit kalmak şartıyla, ancak her soru sınıfın %50'si tarafından cevaplandırılabileceği zaman en yüksek değerini bulur. Yazılı Yoklamalarda Geçerliği Etkileyen Etmenler Sınıflarda kullanılan ölçme araçlarının geçerliği hiçbir zaman tam değildir. Çünkü herhangi bir derste kazandırılması amaç edilen bilgi, beceri vb. ancak bir kısmı sınavlarda yoklanabilir.
1.
Derste işlenen birçok konunun yazılı yoklamaya alınamaması geçerliği düşürür.
1.
Sınav süresinin sınırlı olması nedeniyle sınavda sorulan soruların derste işlenen konuları temsil etme oranı küçüldükçe puanların geçerliği düşer.
1.
Yazılı yoklama sorularının belirsizleşmesi ve cevapların sınırlanmaması geçerliği düşürür.
1.
Yazılı yokiama amacmın dışında kalan becerilerin puanlamaya etki etmesi geçerliği düşürür. Bunlar; okunaklı yazmak, iyi kompoze edebilmek, kısa ve kesin yazabilmek, çabuk yazabilmek gibi becerilerdir. Eğer bunlar puanlamayı etkiliyorsa ölçme amacının dışında olduğu için geçerliği düşürür.
1.
Puanlamadaki yanlı davranışlarda geçerliği düşürür. Cevaplayıcılara olumlu ve olumsuz bakış veya bazı cevaplara çok, bazı cevaplara az puan verilmesi gibi etkenler. Yazılı Yoklamaların Kullanışlılığı Yazılı Yoklamalar, sınavdan önceki hazırlık zamanı dar olan durumlarda kullanışlıdır. Soru hazırlamanın nispeten kolay oluşu da kullanışlılığı artırır. Buna karşın yazılı yoklama hazırlamadaki kurallara ciddi biçimde uyulmaması durumunda ve okunacak cevap kağıtlarının çok olması durumunda kullanışlılığı azalır. Y az ıl ı y ok la ma la r bi lg i y ok la ma k am ac ıyla kullanıldığı zaman yazı ve kompozisyon sınavda sadece bir iletişim aracıdır. Bu ayırıma dikkat etmek gerekmektedir.
yanıltıcı etkilerin hatalara sebep olduğu bilinmelidir. SÖZLÜ SINAVLAR . 1. Yazılı yoklamaların puanlamasında dikkat edilecek noktalar. Sınıflama 1. Puanlayıcı. Önce tüm birinci sorular. net ve anlaşılır olmalıdır. Sıralama 1. Genel izlenimle puanlama 1. 1. Sorular açık. Uzun cevap gerektiren az sayıdaki sorular yerine (geçerliği ve güvenirliği düşürdüğü için) kısa cevaplı çok sayıda soru kullanılmalıdır 1. 1. özellikle anahtarla puanlama yapılmayan durumlarda iyi bir kağıttan sonra okunan orta bir kağıt zayıf görünür. Bütün sınav kağıtlarındaki sorular sıra ile okunmalıdır. okuduğu kağıdın kime ait olduğunu bilmemelidir. 1. Birkaç üyeden oluşan bir komisyonun bir 1. 1.154 ölçme ve Değerlendirme Puanlama: Yazılı yoklamaların puanlanmasında kullanılabilecek 4 yöntem vardır. Bunun terside olabilir. Bunlar. Anahtar ile Puanlama Sözlü sınav: Soruların genellikle sözlü olarak sorulduğu ve cevapların sözlü olarak verildiği sınav türüne denir. Yazı güzelliğinin veya okunaksızlığının. 1. ifade düzgünlüğünün vb. Açık kitap sınavından kaçınmak gerekir. Bunu önlemek için kağıtlar değişik sıra ile iki defa okunmalıdır. Cevap anahtarı kullanılmalıdır 1. Seçimlik soru mümkün olduğu kadar sorulmamalıdır. 1. Bu durumda öğrenci önemli davranışları ölçen sorular üzerinde durmayı tercih etmekte ve sorular arasındaki puan eşitliği olumsuz etkilenmektedir. Mümkünse sınav kağıdı birden fazla puanlayıcı tarafından okunmalıdır (puanlama güvenirliği) Yazılı yoklamalarda dikkat edilecek noktalar 1. lyi bir sınav planı yapılmahdır 1. sonra tüm ikinci sorular şeklinde okunmalıdır. 1.
Sözlü Sınavların Özellikleri 1. istenirse. 1. 1. Sınavı yapan kişi ile sınava tabi tutulan kişi arasında karşılıklı ve devamlı bir etkileşim vardır. Cevaplama çoğu zaman üzerinde iyice düşünülüp tasarlanmadan yapılır. Cevaplar sözlü olarak verilir. 1. Gerçekte bu sınav türünün esasında soruların yazılı verilmesini engelleyecek bir neden yoktur. Öğretmenin sınıftaki öğrencilerden birini yazı tahtası önüne çağırıp birkaç soru sorması ve genellikle sözlü olarak verilen cevaplara not vermesi de okullarımızda çok kullanılan bir sözlü sınav türüdür. genellikle sözlü sorulur. sözlü sınavların bireysel olarak uygulanması zorunludur. Bu durum sözlü sınavlarda puanlamanın sadece genel izlenimle yapılmasına yol açmıştır. sözlü sınavların en çok başvurulan türlerinden biridir. Sınav bireysel olarak uygulandığından ve sınavı tamamlamış bireylerle henüz sınava alınmamış bireyleri birbirinden ayrı tutmak zor olduğundan her bireye ayrı sorular sorma zorunluluğu doğar. Ülkemizde sözlü sınavlar bütün sakıncalarına rağmen hala kullanılmaktadır. hatta cevaplarını tasarlayabilmeleri için kağıt bile verilebilir. Sorular. Bu nedenle. sınavın cevaplayıcı ile sınavı yapan kişilerin yüz yüze karşılıklı konuşmalarına olanak veren bir yapıda yapılmasıdır. 1. Fakat soruların sözlü sorulması gelenekselleşmiştir. Bu etkileşim sınavın niteliklerini etkiler. Sözlü sınavlarda bir defada ancak bir tek cevaplayıcı dinlenebilir. Böyle yapıldığı için puanların güvenilirliği genellikle çok düşük olur. Böyle olunca cevaplayıcının soruları tekrar gözden geçirme imkanı kalmaz. Bazı sözlü sınav çeşitlerinde cevabın yazı tahtasına yazdırıldığı görülse de sözlü sınavların çoğunda cevapların sözlü olarak verilmesi zorunludur. uygulama çok zaman alır. 1. Cevaplar kaydedilmediği için puanlama ya cevaplar dinlenirken yada cevaplama tamamlandıktan sonra yapılır. 1. . Bunun nedeni.cevaplayıcıya sorular sorması ve sözlü cevaplara hemen not vermesi biçiminde yapılan sınav. Sınav bireysel olarak uygulandığı zaman bir sınıf kalabalığındaki gruplarda bile. sözlü sınavlarda da cevaplayıcılara düşünme zamanı.
yazılı yoklamalara yaklaşır... 1.. Ingilizce.2. Daha tam bir cevap almış olur. Sonuç olarak.. Cevaplayıcının bir kelime. konuşma etkililiği vb. B. 1. cevapları düşünüp bulmak E. Sözlü sınav öğretmen ile öğrenci arasında karşılıklı etkileşim içinde olur. Soru yapısına örnek. cevaplayıcının düşünebileceği ve doğru bildiği cevaptır. cevapta ileri sürülen bir düşüncenin gerçeklerle savunulmasını isteyebilir.. kavrama düzeyindeki davranışlar ölçülebilir. bir cevabın açıklanmasını...... seçme veya sınıflama gerektiren testlerden ise... Bu özelliği ile kısa cevap gerektiren testler. nihayet... Bu özelîiği ile seçmeli testlere yaklaşır. cevapların verilenler arasından seçilmeyip cevaplayıcı tarafından bulunması ve yazılması özelliği ile ayrılır. Cevaplayıcı. ve yazmak zorundadır. öğrencilerin kişilik özellikleri puanı etkiler Sözlü ifade yeteneği. . Bu yapıdaki test maddeleri cevapîayıcınm sorulan bilgiyi hatırlama veya bulma yeteneğini yoklar....ile ilgilidir. A. Uygulaması çok zaman alır Farklı soruların hazırlanması gerekmektedir Her sorunun güçlük düzeyi farklı olabilir Öğretmenin yaklaşımından.. Sözlü sınavda ayırtman. 1.. bir ibare veya en çok bir cümle ile cevaplayabileceği maddelerden meydana gelmiş test tipine kısa cevaplı test denir. 1. Bu tür testlerle bilgi...... Kısa cevap gerektiren testlerin hazırlanması. Soru yapısından madde. genişletilmesini. Puanlama işlemi nispeten kolaydır. soruların güçlük düzeyinden ve sınavın yapıldığı ortamdan (öğrencilerin huzurunda) kaynaklanan nedenlerden dolayı psikolojik faktörler yeterli olabilir Puanlama güvenirliği düşüktür. Bir ölçme aracının. Puanlama objektifliği yüksektir. istediği cevabı verme bağımsızlığına sahiptir. bir sayı. Bu test çeşidi ayrıntılı cevap veya kompozisyon gerektiren yazılı yoklamalardan cevapların kısalığı ile. Sözlü sınav öğretmen ve öğrenci arasında karşılıklı etkileşim yarattığı için sınav tecrübeleriyle öğrenmeye daha fazla imkan verir.. Cevaplar kısadır. Kısa olmakla birlikte her cevap. gibi kişisel nitelikleri de gözlenip ölçülebilir. ölçmek istediğimiz özelliği başka özelliklerle karıştırılmadan ölçülmesine ne denir?. Eksik cümle yapısında madde... Türkçe gibi sözlü ifade becerisini geliştirmeyi ve ölçmeyi amaçlayan derslerde kullanılabilir. 1. Bunlar başka bir deyişle sözlü sınavların yararları veya üstünlükleri de denebilir. sözlü ifade yeteneği... 1. D. Kısa cevap Gerektiren Testlerin Özellikleri Cevaplayıcı.. ölçme^ ve Değerlendirme 155 KISA CEVAP GEREKTİREN (BOŞLUK DOLDURMALI) TESTLER Sözü Sınavların Kullanılacağı Durumlar Sözü sınavların kullanılmasını savunanlar aşağıdaki nedenleri belirtirler. Sözfü sınav sırasında öğrencinin yazılı smavlarda ölçülemeyen genel görünüş.. Cevabı kompoze etme külfeti hemen hemen önemsiz dereceye iner. etkili konuşabilme gibi özellikler öğretmeni etkileyebilir. Sözlü sınavlar. Eksik cümle yapısına örnek. Kısa cevaplı test maddeleri yapı bakımından şöyle gruplanır. öğrenciyi sınav heyecanı ve korkusundan kurtarmak kolay olur.. Yazılı sınavlarda görüien kopya. cevabı gereksiz şişirme ve başka yana çekme olayları sözlü sınavlarda kolayca önlenebilir... 1.. Bir ölçme aracının tesadüfi hatalardan arınık derecesi o aracın . Puanlara hata karıştığı için geçerlik ve güvenirliği düşüktür..... C. F.
.diğer yapılardaki testlere göre daha kolaydır.
cevaplamanın nasıl yapılacağı. 1. Cümle yanlış ise yanlış kısımlarını çizerek doğruyu yazmalarını istemek 1. DOĞRU-YANLIŞ TESTLERİ Her madde kesinlikle doğru yada kesinlikle yanlış olmahdır. önemsiz veya aldatıcı bir noktada olmamalıdır. bulunmasıyla. yanlış olanların başına ise "Y" koyunuz. cevaplama sırasında öğrencilerin sorularının cevaplandırılmayacağı. ( ) Bir eşkenar dörtgenin alanı. puanlama ekonomi gibi ölçütler Doğru-Yanlış Testlerinin Özellikleri 1. Her testte maddeler kullanışlı. Aşağıdaki cümlelerden doğru olanların başına "D". örnek. cevaplama süresi.2. Düzeltme formülünü kullanarak (bir yanlış cevap. Sonraları teknik özellikleri daha üstün maddelerin . Bazıları yanlış bazıları doğru önermeler şeklinde verilen maddelerden oluşur. doğru-yanlış testleri daha seyrek kullanılıroldu. bir sayfa düzeninde okuma ve algılama kolaylığı. ilkelerin ve genellemelerin yoklanması ve belli bir konuda seçme yapılması istenildiğinde kullanılabilir. madde kapsamındaki fikre göre onu ya doğru yada yanlış olarak sınıflaması istenir. Soruların güçlük derecesi farklı ise maddelere ayrı puan verilebilir. Hazırlanması ve cevaplanması kolaydır 1. Bu oran % 50 'dir. bir doğruyu götürür) 1. 2. 1. gereksiz ayrmtılarla şişirilmemeli. cevapların kaydedileceği de belirtilmelidir. Madde. Yönergede. kolaylığı. okuma ve çoğaltmada dikkate alınır. Beklenen cevaptan çok farklı veya yanlış bir cevaba negatif puan verilmesini savunanlar da vardır. verilmelidir. Puanlaması kolay ve objektiftir 1. ( ) Bir dik üçgenin alanı dik kenar uzunlukları çarpımının yarısına eşittir. Fakat yanlış bilginin diğer doğru bilgileri yok etmesi akla yakın değildir. Anahtar. Şans başarısı yüksektir. köşegenlerinin çarpımına eşittir. puanlama yöntemi gibi genel açıklamaların yanında. eğ it im de t estlerin kullanılmaya başladığı yıllarda çok tutuluyordu. 1. Bir maddenin yanlışhğı. 2. 1. Her doğru cevaba bir puan verilmesi yeterlidir. her maddeye verilmesi beklenen doğru cevaba bir puan verilmesi yeterlidir. Cevaplayıcıdan her maddeyi okuması. cevapları kaydetme kolaylığı. açıklığr kaydedilmeden mümkün olduğu kadar kısa yazılmalıdır. Bu düzenlemede. Cümle yanlış ise yanlış kısımların altını çizdirmek 1. B u y ap ıdak i te st le r. Doğru-Yanlış Maddelerinin Yazılmasında Dikkat Edilecek Noktalar Her maddede sadece bir ana fıkir bulunmalıdır. 1. Her madde kısa ve açık yazıîmalıdır. 1. Doğru-Yanlış Testlerinde şans başarısını ortadan kaldırmada üç yol bulunur. 56 1 Ölçme ve Değerlendirme Testin Düzenlenmesi Testin başında bir yönerge bulunması zorunludur. Puanlama önce bir puanlama anahtarı hazırlanmalıdır.
analiz ve kısmen de olsa değerlendirme düzeyindeki davranışlan ölçmede etkilidir. .ÇOKTAN SEÇMELİ TESTLER Çoktan seçmeli Testler: Sorulan bir testin cevabını verilen cevaplar arasından seçtiren maddelerden oluşan testlere denir. güvenirliğin ve puanlama güvenirliğinin yüksek olmasıdır) Sınavla geniş öğrenme konuları ölçmek isteniyorsa kullanılır. kavrama. Yani çok sayıda soru sorularak kapsam geçerliği sağlanır. uygulama. (bunun nedeni geçerliğin. Yapılacak sınavın sonuçları öğrenci için çok önemli kararları gerektiriyorsa kullanılır. Bilgi.
ve test maddelerinin 1. Hazırlanması uzun zaman alır. 1. Konuyu hiç bilmeyen öğrenci sırf şansla cevabı bulabilir. Çok sayıda soru kullanılarak ve farklı hedef alanlarına ilişkin ölçme yapılabilir. Şans başarısı vardır. 1. Test formu Madde takımı Test maddesi Madde kökü Seçenekler Çeldiriciler Doğru cevap Test Maddesi: Bir testte. 1.6. Geçerliği ve güvenirliği en yüksek sınav türüdür. 5. 1. 1. puanlaması az zaman alır.ölçme ve Değerlendirme 157 Çoktan seçmeli testlerin özelliklerî: 1. doğru cevap olarak verilen ifadelerdir.2. Bir çoktan seçmeli test maddesi aşağıdaki bölümlerden oluşur. Madde Kökü: Madde ile ne sorulduğunu ifade veya ima eden ve sorunun çözümü için gerekli bilgileri veren kısımdır.8. Elde edilen puanlar üzerinde istatistiki işlemler ve madde analizi yapılabilir.4.3. Bu durumda şans faktörünü ortadan kaldırmak için düzeltme formülü kullanılır. 1. İlköğretim 1. 1. 1. 1. bağımsız olarak kendi başına puanlanabilen en küçük birimdir. smıflar için 3 seçenek. daha üst seviyeleri için 5 seçenekli sorular kullanılır. Seçenekler (Şıklar): Madde kökündeki soruya olası . 1. Hazırlanması ifadesi uzmanlık gerektirir. "Seçenek sayısı -1 yanlış bir doğruyu götürür" Seçenekler öğrenci seviyesine uygun olarak befirlenir. Doğru cevap verilerek bulunması istenmektedir. 1. Düzeltme formülünün uygulanması için geçerli olan kural şudur. smıflar için 4 seçenek.7.
Öğrenci. 2) Madde Köküne Göre Smıflama a) a) a) Kökü soru kipinde olan maddeler. tablo. madde köküne ve maddelerin gruplanışına göre meydana getirilen üç sınıf aşağıda tartışılmaktadır. Sol tarafta ifadeler. cevabı en doğru olan maddeler. a) Anahtarlanmış. Kökü olumsuz maddeler 3) Maddelerin gruplanışına göre sınıflama a) a) Ortak köklü maddeler. Diğer bir deyişle anahtara göre yanlış seçeneklerdir. bir şekil. Böylece doğru cevaba. sağ tarafta cevaplar bulunur. EŞLEŞTİRMELİ TESTLERİ Test maddeleri iki sütun halinde sıralanır. . Çeldiriciler: Bir maddenin doğru yada en doğru en doğru cevabı dışında kalan seçeneklere denir. grafık gibi ortak bir materyal üzerinde temellenmiş olan iki yada daha çok maddedir. cevapları birden fazla olan maddeler. ifadelerle cevapları eşleştirmelidir. Test Formu: Bir test maddesinin cevaplama yönergesi de dahil olmak üzere. a) Doğru cevabı gizli maddeler. a) Anahtarlanmış. Seçmeli Testlerin Başlıca Çeşitleri Seçmeli testlerde kullanılan maddelerin. Ortak seçenekü maddeler. Çoktan seçmeli Test Maddelerinin Başlıca Çeşitleri 1) Doğru Cevaba Göre Sınıflama a) Doğru cevabı kesin ve biricik olan maddeler. Bu bölümde madde yapısının belirgin özelliklerini esas alan bir sınıflamaya gidilmiştir. Madde Takımı: Bir paragraf. Bunları şöyle gruplandırabiliriz. yapı bakımından birbirinden farklı bir çok çeşidi vardır. yazıldığı zaman aldığı şekildir. a) Bileşik cevap gerektiren maddeler.Doğru Cevap: Madde yazarını doğru cevap olarak belirttiği seçenektir. Kökü eksik cümle olan maddeler.
değişik formatlara göre geliştirilen bu tür testlerle ölçülebilir. Cevaplar ifadelerden biraz fazla olmalıdır. Maddelerin (soruların) belirlenmesi ve yazımı (soru tipi. Zayıf maddeler çıkartılır. Madde kökleri ile seçeneklerinin uzunlukları ve anlatım biçimleri benzer olmalıdır. Gerekli düzeltmeier yapılır. İş-performans testleri üç bölümden oluşur a. Süre. Eşleştirmeli soru mümkün olduğunca aynı konuda sorulardan oluşmalıdır. Testte ölçülecek niteliklerin (hedeflerin) belirlenmesi. Çok sayıda soru yer alır. Madde analizi sonuçlarına uygun olan sorular belirlenir. yoksa sondaki cevaplar kendiliğinden ortaya çıkar. Model testin (deneme formunun) hazırlanması. 1. madde analizi ve madde seçimi. Pilot uygulama (deneme uygulaması) Sınavın uygulanacağı gerçek gruba benzer . c. işin (becerinin) yapılmasında izlenen yol işin (becerinin) yapılma hızı İşin (becerinin) kalitesi BİR ÖLÇME ARACININ GELİŞTİRİLME AŞAMALARI 1. (soruların) gözden 1. Deneme uygulaması. İŞ-PERFORMANS TESTLERİ Özellikle psiko-motor düzeyindeki hedeflerin (becerileri) ölçülmesinde kullanılan bir test türüdür. Seçenekler. 1.158 Ölçme ve Değerlendirme Ifadelerin başına cevaplardaki harfleri getirerek veya bazen çizgilerle birleştirerek de yapılmaktadır. cevaplar kısa olmalıdır. Deneme uygulamasından sonra herhengi bir soruya verilen doğru ya da yanlış cevaplar ile boş bırakılma durumuna göre testin madde istatistikleri yapılır. ama özellikteki gruba uygulanır. belli bir sıraya veya düzene göre verilmelidir. güçlüğü). Teste son şeklinin verilmesi 8. anlaşılırlık gibi noktalara dikkat edilir. b. 7. İfadeler biraz uzun cümlelerle yazılabilir. Deneme sonunda çalışmayan sorular elenerek asıl test ortaya çıkar. Testin amacının belirlenmesi 1. Belirtke tablosu yardımıyla yapılır. Belirtke tablosunun hazırlanması 1. öğrencilerin ürün ya da performans ortaya koyabilme güçleri. Maddelerin geçirilmesi (redaksiyon). 7.
dersteki öğretme eksikliklerini belirleyerek bunların giderilmesine olanak sağlamaktadır? A) A) A) Tanıma ve yerleştirme testleri Kişilik testleri Zeka testleri A) izleme testleri E) Başarı testleri 305. Sınav planının ilk aşamasında aşağıdakilerden hangisi belirlenir? A) A) A) A) E) Soru türü Sınav kapsamı Soru yazma Sınavın amacı öğrenme hedefleri 308.2. kullanılan soru tipine göre değişir A) Bir ölçme aracının güvenirliği araçta yer alan soruların güçlüğünden etkilenir . öğretmen: 20 soru sormuş ve her soruya 5 puan vermiştir. Aşağıdakilerden hangisi . Bir öğretmen sınav sorularına verilen yanıtları dört beş gün arayla iki kez puanlamış. öğretmen: 50 soru sormuş ve her soruya 1 puan vermiştir. aynı konularda yaptıkları sınavlardaki soru sayıları ve yanıtları planlama biçimleri şöyledir: E) öznel puanlama güvenirliğini düşürür yöntemleri puanların 1. Bir okulda aynı dersi veren iki öğretmenin. ölçme A) Bir sınavdaki yanıtların nasıl puanlanacağı. bu iki puanlamadan elde ettiği sonuçları karşılaştırarak aralarındaki tutarlılığa bakmıştır. "İkinci öğretmenin elde ettiği puanların güvenirliği daha yüksektir" diyen bir kişi bu iddiasını aşağıdakilerden hangisiyle desteklenebilir? A) Testteki soru sayısı arttıkça test puanlarının güvenirliği artar A) Puanlamanın nesnelliği sonuçlarına karşılaşabilecek hatayı azaltır. Öğretmen bu çabasıyla aşağıdakilerden hangisini belirlemeye çalışmaktadır? A) A) A) A) E) Puanlama güvenirliğini Soruların doğruluğunu Soruların güçlük derecesini Puanlama anahtarının tutarlılığını Sınavın geçerliliğini 306. Aşağıdaki testlerden hangisinin temel amacı. 1. ölçme ve Değerlendirme 159 KPSS SINAVLARINDA ÇIKMIŞ SORULAR 307. testin güvenirliğini artırıcı bir etkendir? A) Soruların güçlük düzeyinin yüksek olması A) Cevaplama süresinin kısa olması A) Sorularda yoruma açık ifadeler kullanılması A) Puanların bir puanlayıcıdan diğerine değişmesi E) Soruların bilen ve bilmeyeni ayırıcı nitelikte olması 2001 KMS SINAVINDA ÇIKAN SORULAR 304.
309. Bir matematik öğretmeni derste problem çözme becerilerine yönelik etkinliklere ağrılık verdiği halde uyguladığı sınavı daha çok dört işlem yapabilme becerisini ölçen sorulardan oluşmuştur. Öğretmen bu yaklaşımıyla aşağıdakilerden hangisini tehlikeye atmıştır? A) A) A) A) E) Puanlayıcı güvenirliğini Testin objektifliğini Sınavın kullanışlılığını Testin kapsam geçerliliğini Soruların ayırt etme gücünü . Aşağıdakilerden hangisi sınavın artırıcı etkenlerden biri değildir? geçerliliğini A) Yanıtların puanlamasında yanlış davranılması A) Sınav sorularının güçlük indeksi A) Soruların tek bir üniteden hazırlaması A) Çeldiricilerin uzun cümlelerden oluşması E) Sınavda her hedef-davranışla ilgili sorular sorulması 310.
Test III. Yapılan bir sınavda yüksek puan alanların.Test V. Bu bilgilere göre hangi testten elde edilen puanların dağılımı simetriktir? A) 313. Bir Türkçe öğretmeni öğrencilerin yazı yazarken yazım kurallarına ne derece uyduklarını saptamak istemektedir.Test Aritmetik Ortalama 65 35 40 40 60 Mod 75 55 40 25 40 Ortanca 70 40 40 30 45 Standart Kayma 7 6 8 9 16 A) Puanlamadan hataları artırması A) E) Sınavın kapsam geçerliliğini düşürmesi Sınavların tahminle cevaplandırılma olasılığını artırması 315. Öğretmenin. iyi ezberleyenler olduğunu belirten bir kişinin aşağıdakilerden hangisi kanıtlaması bu görüş için güçlü bir destek oluşturur? E) B) II C) D)IV E)V Ders konularının öğrenci düzeyinin üzerinde olduğunu A) öğretimin. iyi öğrenmeden çok. öğrencilerin sıklıkla düştükleri hataları çeldirici olarak kullanmaktadır. öğrenci merkezli değil. Bir öğretmen çoktan seçmeli bir test için soru yazarken. Bu durum.Test IV. bu amaçla yapacağı sınavda aşağıdaki soru tiplerinin hangisinden yararlanması en uygun olur? A) B) C) D) E) Tamamlama Doğru-yanlış Yazılı yoklama Çoktan seçmeli Kısa-cevap 314. öğretmen merkezli olduğunu A) Sınavlarda daha çok hatırlama düzeyinde sorular sorulduğunu A) Eğitimde başarıya ilişkin kararlann çoktan seçmeli testlere dayandırıldığını A) öğrenci noktalarının öğretmenin kanılarından etkilendiğini . soruları cevaplayınız. Test II. Testler I. B oş lu k d ol du rm al ı s ın av t ürün ün kullanılmasının en önemli sakıncası aşağıdakilerden hangisidir? A) öğrencilerin hatırlama düzeyinde öğrenmelerle yetiştirmeye yöneltmesi A) Öğrencilerin öğrenme güdülerini zayıflatması kaynaklanabilecek Bir sınıftaki öğrencilerin beş farklı testteki yanıtları 80 üzerinden puanlanmış ve bu puanlardan aşağıdaki tabloda gösterilen istatistikler hesaplanmıştır. öğretmene en çok hangi konuda yardımcı olur? A) Testin kullanışlığını artırmak A) Puanların güvenirliğini yükseltmek A) Sorunun anlaşılmasını kolaylaştırmak A) Puanlamayı kolaylaştırmak E) Yanlış öğrenmeleri belirlemek 31-32-33.160 Ölçme ve Değerlendirme 311. aşağıdaki tabloya göre 31 2.
Test V.Test IV. Test II.316. En yüksek ve en düşük ortalama öğrenme düzeyleri hangi testlerde olmuştur? En Yüksek I.Test A) B) C) D) E) 317.Test II.Test En Düşük IV. Test V. Test II. Test I.Test III. Öğrenciler arasındaki farklılaşma en çok hangi testtedir? B) C) E)V D)IV .
hedeflere ulaşılma derecesinin belirlenmesi 320. araçların geçerliğinin dikkate alınması E) Karar vermede kullanılacak ölçülün eldeki ölçme sonuçları cinsinden ifade edilmesi 319.Ölçme ve Değerlendirme 161 321. Aşağıda verilenlerden hangisi ders dışı etkinliklerin hedefîeriyle doğrudan ilgili değildir? A) Bu etkinlikler. kararın doğruluğunu artırıcı tedbirler arasında yer almaz? A) Amaca uygun yararlanılması nitelikli bir ölçütten 2002 KPSS SINAVINDA ÇIKAN SORULAR 318. Aşağıdaki özeliklerden hangisi dolaylı yoldan ölçülebilir? A) Boy uzunluğu A) Akademik başarı A) Kitap sayısı A) Devam edilen ders sayısı E) Arkadaş sayısı 322. Aşağıdakilerden hangisi birden fazla ölçme sonucuna bakılarak yapılacak bir değerlendirmede. Aşağıdaki işlemidir? durumların hangisi bir ölçme A) Bir sınavda başarılı sayılabilmek için gerekli olan en küçük puanının belirlenmesi A) Bir yazılı yoklamadaki cevaplar için puanlama anahtarının hazırlanması B) Niteliksel gözlem sonuçlarına daha büyük bir ağırlık verilmesi A) Sözlü yoklamada bir öğrencinin verdiği cevapların doğruluk derecesinin bir puanla belirtilmesi B) Ağırlıklandırmada. ders saatleri dışında kalan sürelerde düzenlenmelidir . araçların güvenirliğin dikkate alınması B) A) Sınıfın bir sınavdaki başarı ortalamasının bulunması E) Öğrencinin bir dersten başarılı sayılmayacağına karar verilmesi sayılıp Ağırlıklandırmada. Öğrencilerin kompozisyon yazma becerilerini ölçmeyi amaçlayan bir öğretmenin aşağıdaki sınav türlerinden hangisini seçmesi en uygun olur? A) D-Ytestleri A) Çoktan seçmeli testler A) Yazılı yoklama A) Eşleştirmeli testler E) Kısa cevaplı testler 323. Seçme sınavı testinin kullanılması aşağıdakilerden hangisinde zorunludur? A) Bir programda hedeflerin ne kadarına ulaşıldığının belirlenmesi A) Öğrencilerin bir konudaki güçlü ve zayıf yönlerinin ortaya çıkarılması A) Sıklıkla öğrenmelerin belirlenmesi karşılaşılan yanlış A) Ingilizcisi en ileri düzeyde olan üç kişinin belirlenmesi E) Bir ünite işlendikten sonra. öğrencilerin ve çevrenin belirli gereksinimlerini karşılar nitelikte olmalıdır A) Bu etkinliklere ilgi duyan öğrenciler katılmalıdır A) Bu etkinlikler.
okulun ve çevrenin bütün olanaklarından yararlanılarak yapılmalıdır E) Bu etkinlikler.A) Bu etkinlikler. öğretici nitelikte olmalıdır .
Aşağıdaki öğrenci sayıların verilen beş ayrı sınıfa 100 soruluk bir test uygulanmış ve öğrencilerin testten aldıkları puanların dağılımına ilişkin grafikler. Aşağıda verilen üç amaç için hangi değerlendirme türleri kullanılmalıdır? I) öğrencilerin birbirlerine göre başarı düzeylerini belirlemeyerek ileri ve geri öğrencileri için ek önlemler alma A) I) Ders süresince öğrencilerin öğrenme eksikliklerini belirleyerek bunlan tamamlayıcı etkinliklerle giderme Öğrencilerin testle ölçülen özellik bakımından birbirlerine benzer olduğunu A) Test puanları ranjının (en büyük ve en küçük puan arasındaki farkın) büyük olduğunu I) Dönem sonunda öğrencilerin bu dersten alacakları notu belirlerken sınıf ortalamasını dikkate alma I. aşağıdaki davranış düzeylerinin hangisine ulaştığını gösterir? A) A) A) A) E) A) Kavrama B) Uygulama C) Analiz D) Sentez E) Değerlendirme 1 \ X = 60 s =7 / / Y = 80 s =9 r v X = 60 \ X = 40 = s 15 D)IV X = 60 s=6 E)V 326. Bu durum için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir? 324. Amaç III. Yapılan bir sınavdan öğrencilerin aldıkları puanlara ilişkin değişkenliğin az olduğu görülmüştür.162 ölçmeve Değerlendirme 327. Aşağıdaki ifadelerden hangisi ölçme aracı veya yönteminin objektif olduğunu gösterir? A) A) A) Testin puanlanmasında bağımsız puanlayıcılar kullanıldığında aynı sonuca ulaşılması A) A) E) Bilgisayarda "kelime işlem" programını kullanma Topluluk karşısında konuşma Testin bilen öğrenciler ile bilmeyen öğrencileri ayırabilmesi A) Testi oluşturan maddelerin açık ve anlaşılır yazılması A) Sınav ortamının öğrencileri . Bir öğrencinin özgün bir öykü yazması. Duyuşsal alan hedefleri içerisinde yer alan davranış aşağıdakilerden hangisidir? A) Fen bilgisine yönelik tutum Bir müzik aleti çalma Toplama işlemi beceresi 329.Amac A Bağıl Mutlak Bağıl ) B ) C ) D ) E ) Mutlak Bağıl Mutlak Bağıl Mutlak Mutlak Bağıl Bağıl Bağıl Mutlak Bağıl Mutlak A) Test için verilen cevaplama süresinin yeterli olduğunu A) Test puanlarının "normal dağılım"a benzer bir dağılım gösterdiğini E) öğrencilerin testle başarılı olduklarını 328. Amaç II. aritmetik ortalamaları ve standart sapmaları aşagıda gösterilmiştir? 325.
olumsuz etkilemeyecek şekilde düzenlemesi E) Testin puanlaması için ayrılacak sürenin çok uzun olmaması .
.. 100 metreyi 10 saniyenin altında koşanlar finale kaldı. 3.ölçme ve Değerlendirme 163 bağılı değer- 330... Ölçülecek davranışların belirlenmesi 5. II. II. A) Test programındaki konuların tümünü kapsadığı halde bilen öğrenciyle bilmeyeni ayıramamaktadır A) Test puanlarının kararlılığı yüksek olmasına rağmen. Belirtke tablosunun hazırlanması 3. sınav sırasında kopya çekilmesi engellenememiştir E) Testteki maddelerin güçlük derecesi yüksek olmasına rağmen puanlamaya hata karışmam........ Soru düzeltme çalışmalarının yapılması 2.. Cevaplamanın nasıl yapılacağının belirlenmesi 5. Bir "testin güvenirliği yüksek olduğu halde geçerliğrn düşük olması" durumunu aşağıdakilerden hangisi açıklar? Yukarıdakilerden hangisi ya da hangilerinde değerlendirme yapılmıştır? A) Yalnız D) I ve B) Yalnız IV E) II ve IV C) I ve II A) Testin hazırlanması güç ve zaman alıcı olduğu halde puanlaması kolay olmaktadır A) uygun olduğu halde programdaki kapsamamaktadır Soru sayısı ve soruların güçlük düzeyi tüm konuları 335. Sınıflama ölçeğinden elde edilen veriler için en uygun istatistik aşağıdakilerden hangisidir? A) A) A) A) E) Ortanca Ortalama Yüzdelikler Mod Korelasyon hesaplamaları E) .. 3En başarılı 5 öğrenciye ödül verilmesi Ayşe ÖSS'den 150 puan aldı Masanın uzunluğu 90 cm'dir. Cevaplama süresinin saptanması 2. Puanlama kuralının belirlenmesi 2. Soruların yazılması A) D) 2.. Aşağıdakilerden hangisinde lendirme yapılmıştır? A) A) A) 60 soruluk bir sınavda 35 soruyu doğru cevaplayan öğrencileri başarılı saymak Ünite için belirlenen davranışların % 70 'ine sahip olanları bir sonraki programa kabul etmek Yabancı dil yeterlik sınavından 30 ile 40 puan aralığında puan alanları C kuruna kabul etmek A) Öğrencinin sadece cevaplarının değil. ölçülecek davranışlann belirlenmesi 5... Sınavın amacının belirlenmesi 2..Aşağıda test planının basamakları sırası ile verilmektedir.. sıraları değiştirilerek ikinci kez puanlaması ve puanlar arasında fark varsa bir daha puanlama yapılması E) Çabuk cevaplanabilen türden.. ve 5..... Aşağıdakilerden hangisi "anlatım becerisi"ni ölçen bir yazılı sınavdan elde edilen puanların güvenirliğini ve geçerliğini artırmaz? A) Objektif tipte olmayan sorular için ayrıntılı puanlama anahtarının hazırlanması 333. basamakları verilenler arasından seçiniz. II.Sorulann test düzenine konulması Boş bırakılan 2.. Cevaplamanın nasıl yapılacağının belirlenmesi 2003 KPSS SINAVINDA ÇIKAN SORULAR 332. 1. I.. Kullanılacak soru türlerinin belirlenmesi 5 6.aktadır A) A) 2.. Test yönergesinin hazırlanması 5. aynı zamanda sınıftaki genel durumunun da dikkate alınarak puan verilmesi A) A) Sınav kağıtlarının birden fazla puanlayıcı tarafından puanlanarak puanlann ortalamasının alınması Sınıf ortalamasının öğrencileri başarılı saymak üstünde puan alan E) Final sınavında 65 puanın altında kalan öğrencileri başarısız saymak A) Cevapların aynı puanlayıcı tarafından. çok sayıda soru sorulması 334.... 331... Soruların yazılması 5....
Doğru-Yanlış testleri yerine çoktan seçmeli testteri tercih eden bir öğretmenin en önemli gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir? A) Soru sayısını azaltmak A) Şansla doğru cevabı bulma olasılığını azaltmak A) Puanlama güvenirliğini artırmak A) Daha ekonomik bir test formu oluşturmak E) Testin uygulanma süresini azaltmak 337. l. II. Doğru-Yanlış seçme gerektiren soru türünün kullanılmasının en önemli sakıncası aşağıdakilerden hangisidir? A) A) A) A) E) Öğrencileri ezbere yöneltmesi Cevabın kişiye göre değişmesi' Şans başarısının çok yüksek olması Sadece hatırlama davranışı gerektirmesi Hazırlanmasının zor olması 340.yerleştirme Değer biçme 342. III. İzleme testleri kullanılmasının sağladığı en önemlî avantaj aşağıdakilerden hangisidir? A) Öğrencilerin derse karşı ilgilerini diri tutmak eksiklerini belirlemek için 341. Bir öğretmenin cevap kağıtlarını aynı dersi veren diğer öğretmenlere de puanlattırmasının gerekçesi aşağıdakilerden hangisi olabilir? A) A) Değerlendirme için ölçüt belirleme lyi bir cevap anahtarı oluşturma A) Puanlama güvenirliğini artırma A) Puanların geçerliğini sağlama E) Puanlamayı kolaylaştırma A) Öğrenme bilgi sağlamak A) öğrencilere sınav deneyimi kazandırmak sürekli kontrol «- A) öğrencilerde edildikleri duygusunu yaratmak E) Öğrenme düzeyi açısından bireysel farkhlıkları belirlemek 338. I I. "Test puanının yüksek olması kazandırılmak istenilen bilgi ve beceriler açısından bireyin ileri düzeyde olduğunu gösterir. III.öğretmenin her öğrencinin puanına 5 puan faziadan eklemesi II. II.164 Ölçme ve Değerlendirme 336. I. III II.yetiştirme Tanıma . I II. Başlangıç noktası 1 olan 30 cm lik bir cetvel ile 3 metrelik bir uzunluğu n ölçülmesi III. Biçimlendirme . I. Her defasında 2 kg eksik ölçüm yapan bir baskül ile öğrencilerin ağırlıklarının beürlenmesi Yukarıda verilen ölçme işlemlerinin hangisi ya da hangilerinde sistematik hata yapılmaktadır? 343. II. III III. uygulama aşamasında ve sonunda yukarıda verilen değerlendirme türleri için aşağıdaki sıralamalardan hangisi doğrudur? A) A) A) A) E) I." Bu varsayımı kanıtlamaya yönelik çalışmatar testin hangi niteliği hakkında bilgi sağlar? A) A) A) A) E) Kullanışlılığı Güvenirliği Geçerliği Objektifliği Tutarlılığı A) A) A) A) E) I ve II Yalnız II II ve III Yalnız III I ve III . II. II A) Testteki maddelerin ayırt edici oiması A) Soruların güçlük düzeyleri A) Sınav süresinin yetersizliği A) Aynı soruların sınavdan önce çözülmüş olması E) Kopya yapılmış olması 339. Aşağıdakilerden hangisi test düşüren faktörlerden biri değildir? geçerliğini Bir öğretim programının başında.
Başak. IV 346. III D) II. II. Genel olarak orta güçlükte bir maddedir. Özgün olarak ve başanlannı yansıtır.IV III.47 0. II. IV I. SORULARı AŞAĞIDAKi BiLGiLERE GÖRE CEVAPLAYINIZ Öğrencilerin bilgi ve becerilerini birleştirmesinin bir göstergesidir.85 Madde Ayırıcılığı 0. Dağılımının maksimum ve minimum değerleri arasındaki fark Dağılımda frekansı en çok olan değer Yukarıda verilen tanımlar ile istatistiksel kavramlar arasında bir eşleme yapıldığında doğru eşlemenin yapıldığı seçenek aşağıdakilerden hangisidir? I=E A) II=F III=B IV=A I=C B) I=A II=D III=E IV=B C) I=D II=E III=C IV=B 348.27 0.18 0. Yukarıdaki maddelerden hangisi kolay ve ayırt edici nitelikte bir sorudur? A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5 ifadeleri.55 -0. Elif "pekiyi' ile sınıfını geçti. A) E) Zor ve ayırt edici bir maddedir.56 0. 347. E) Öğrencilerin somut ulaşmasını sağlar.33 0. II. sınavı kazandı. IV . III Değerlendirme II. 4. III. I. Aşağıdakilerden hangisi eğitim sürecinde portfolyo kullanmamn yararlarından biri değildir? A) Öğrencilerin zaman içerisindeki gelişimlerinin birkaydını sağlar. Büyüklük sırasına konulmuş puanlardan Sapma tam ortadaki fark Varya ns D)Mod E) Medyan A) Başarısız öğrencilerin doğru cevapladığı bir maddedir. Didem 185'in üzerinde puan aldığı için II.ölçme ve Değerlendirme 344.32 0. 345. TANIMLAR Her puanın aritmetik ortalamadan sapmasının karelerinin toplamının puan sayısına oranı KAVRAMLAR A) A) tik Ranj Aritme 165 347. A) II. aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak gruplanmıştr? Ûlçme A)l.50 2004 KPSS SINAVINDA ÇIKAN SORULAR 349.62 0. öğrencilerin öğrenmelerini II=E III=A IV=D yetenek A) 345. Yukarıdaki maddelerden hangisinin mutlaka testten çıkarılması gerekir? A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5 B) I. II. ve tek tip hedeflere Madde No 1 2 3 4 5 Madde Güçlüğü Pj 0. 346. Ekrem sınavda en yüksek puanı aldı. sınavdan 10 üzerinden 7 puan aldı. "ölçme" ve "değerlendirme" kavramlarını örneklendirme bakımından. A) A) D) E) I=F M=B III=C IV=D Öğrencilerin kendi değerlendirmelerine olanak tanır. II C)ll. Başarılı öğrencilerin doğru cevaplayamadığı bir maddedir. madde için aşağıda verilenlerin hangisi en doğru seçenektir? A) A) Kolay ve ayırt edici bir maddedir.
A) E) Test puanlarının tutarlılığı yüksektir. Bir ölçme işleminde elde edilen ölçülerden biri 80. Bu ölçülerden 80 ile ifade edilen büyüklük gerçekten de 40 ile ifade edilenin iki katı ise bu ölçme işleminde aşağıdaki ölçek türlerinden hangisi kullanılmış olabilir? A) A) A) A) E) Sınıflama türü Sıralama türü Adlandırma Eşit aralıklı tür Eşit oranlı tür 47. aşağıdakilerin hangisinde verilen iki değişken arasında hesaplanacak korelasyon negatif olması beklenir? A) A) A) A) E) Çalışma saati başarı düzeyi Gelir düzeyi satın alma gücü İlgi olumlu tutum Zeka yaratıcılık Yorulma öğrenme hızı .80 öğrenme 351. Bir öğretmen. Bu testi birkaç hafta arayla öğrencilere iki kez uygulamış ve bu iki uygulamadan elde edilen puanlar arasındaki korelasyonu 0. Hesaplanan bu değer testin aşağıda verilen hangi Özelliği hakkında bilgi verir? A) A) A) A) E) KR20 güvenirliği Testtekrar test güvenirliği Kullanışhlığı Yapı geçerliği Kapsam geçerliği 350. Bu korelasyon değerine dayanarak aşağıdaki yorumlardan hangisi yapılabilir? A) Sınıfın yüzde 20'si başarısızdır. bilişsel atan sınıflamasına göre diğerlerinden daha yüksek düzeydeki bir hedef davranışı ölçmeye yönelik olduğu söylenebilir? A) A) A) A) E) ATP ne demektir? Kök hücre çalışmaları neler getirebilir? Doku çeşitleri nelerdir? Biyoloji biliminin konulan nelerdir? Biyoloji hangi alt alanlarla ilgilenir? 354. Aşağıdaki sorulardan hangisinin. E Bu testte 0.80 olarak hesaplamıştır.166 Ölçme ve Değerlendirme 349. diğeri 40'tır. VE 48. A) Öğrenciler testten yüksek puan almışlardır. A) Sınıfın yüzde 20'si ortalamanın altında puan almıştır. bağıl değerlendirmeye örnek oluşturamaz? hedefleriyle tutarlı A) Programın öğrenmelerinin B) B) B) farkın E) Sınav puanlarının dağılımının Standartlaştırılmış bir testin normlannın Yetenek düzeylerine dayalı beklentilerin öntest ve sontest puanlan arasındaki 353. SORULARI AŞAĞIDAKİ BİLGİLERE GÖRE CEVAPLAYINIZ 352. Türkçe kelime bilgisini yoklayan bir test hazırlamıştır. Bir öğrencinin başarısını değerlendirmede aşağıdakilerden hangisinin ölçüt alınması. Buna göre. İki değişkenden birisinin değerleri artarken diğerinin düşmesi değişken arasında negatif korelasyon olduğunu gösterir.
Aşağıdaki davranışlardan hangisi .30 0. geçeriiği daha önceden belirlenmiş başka bir testten elde ettiği puantar arasındaki korelasyonu hesaplama A) Öğrencilerin belirli bir öğretim programı sonundaki başarılarıyla bu öğretim programına seçme amacıyla kullanılan ölçme aracından elde ettikleri puanlar arasındaki korelasyonu hesaplamak A) Aynı davranışları ölçtüğü düşünülen iki ölçme aracını aynı gruba aynı koşullarda uygulayıp bu uygulama sonunda elde edilen puanlar arasındaki korelasyonu hesaplama E) E) Bir testi.80 0. nedenleriyle birlikte açıklama Bir kavramı veya ilkeyi tanımlama oluşturan Öğeler A) Bir bütünü arasındaki ilişkiyi belirtme A) Bilgilerinden yararlanarak yeni bir problemi çözme . Bir ölçme aracının yordama geçerliligini belirleyebilmek için aşağıdaki uygulamalardan hangisi yapıtmalıdır? A) Bir ölçme aracından elde edilen aritmetik ortalamayla aynı amaçla hazırlanmış faklı bir ölçme aracından elde edilen aritmetik ortalama arasında anlamlı fark olup olmadığını belirleme A) Bir grubun belirli bir testten elde ettiği puanlarla.50 0.ölçme ve Değerlendirme 167 53.60 0.90 A) B) C) D) E) 356. verilen bir ölçüte göre gruplama 355. VE 54. ölçülmek istenen özelliğe sahip oluş dereceleri farklı iki gruba uygulama ve bu uygulama sonucunda elde edilen puanların gruplar arasındaki farkı yansıtıp yansıtmadığın belirleme 357. Aşağıda standart sapması ve güvenirlik katsayısı verilen testlerden hangisinin standart hatası en küçüktür? Standart Sapma 3 4 2 3 2 Güvenirlik Katsavısı 0. diğer sınav tiplerine göre "öğrencilerin yanıtlarını düşünüp bularak yazdıkları" yazılı yoklama türü sınavlarla daha geçerli bir biçimde ölçülebilir? A) A) Görüşünü. SORULARI AŞAĞIDAKİ BİLGİLERE GÖRE CEVAPLAYINIZ E) Olgu ve olayları.
Daha çok objektif puanlanması Kapsam geçerliğinin daha yüksek olması I. Alt eğitim düzeyindeki öğrencilere daha uygun olması. IHveV 359. öğrencinin islediği cevabı yazma olanağına sahip olması I. Özelliklerini de dikkate alarak başarıları hakkında karar verir. Sentez ve değerlendirme basamaklarındaki davranışların yoklanmasına elverişli olması I.sorumluluk alma düzeylerini. Yukarıdakilerden hangileri çoktan seçmeli sorulardan oluşan testlerin yazılı yoklamalara olan üstünlüklerindendir? A) I ve II D) III ve IV B) II ve III E) IV ve V C) II ve IV 359. 358. gözlem. ekiple çalışabilmelerini. IVveV B) I. edindikleri bilgi ve bulguları paylaşabilme vb. II ve III D)ll. Yukarıdakilerden hangileri kısa cevaplı yazılı yoklamaların uzun cevaplı yazılı yoklamalara olan üstünlükler indendir? A) I. bilimsel tutum ve davranışlarını. öğrencileri değerlendirirken. öğretmen. IVveV C)ll.I. Aşağıdakilerden hangisi. öğretmenin bu bilgileri elde etmesinde önemli rol oynar? A) A) A) A) E) Kağıt kalem testleri Performans testleri Günlükler Gözlem formları Portfolyolar . sınav sonuçlarıyla birlikte öğrencilerin sınıf içi etkinliklere katılma düzeylerini. öğrencilerin aktif olduğu öğretme öğrenme yöntemlerinde. araştırma ve inceleme yapabilme becerilerini. I. II ve V E)lll. sahip oldukları ve sergiledikleri fikir zenginliklerini.
ve zayıf yönlerini analiz etmesini sağlar.. Bu açıklamalar. Bu beş testteki puanlar üzerinden bu testlerin hangisi için hesaplanacak ortalama madde güçlüğü en küçüktür? 5 30 55 60 Puan Yukarıda verilen dağılımın modu kaçtır? A)10 B)28 C)30 D)55 E)60 A) Biyoloji D) Kimya B) Matematik E) Tarih C) Fizik 362. çalışma veya uygulama sırasında doğrudan doğruya ölçmeye yarar. Aşağıdakilerden hangisi medde analizi ile elde edilecek bilgilerden yararlanılarak elde edilemez? A) Testin zorluk derecesinin belirlenmesi Testteki maddelerin ölçülmek istenilen davranışlarla tutarlılığının incelenmesi C) Testteki maddelerin çeldiricilerinin beklenene yakın biçimde çalışılıp çalışılmadığına bakılması A) B) D) Testin ölçülmek istenen nitelikleri ne derece bir tutarlılıkta ölçtüğünün araştırılması E) Testin başarılı ve başarısız öğrencileri birbirinden ayırabilme derecesine bakılması . Test Biyoloji Matematik Fizik Kimya Tarih Soru Sayısı 10 45 19 12 14 (X) 4. SORULARI AŞAĞIDAKİ BİLGİLERE GÖRE CEVAPLAYINIZ. nin ölçülmesinde diğer ölçıme araçlarından daha güvenilir geçerli ve objektif ölçüler sağlar.4 7.3 11. öğrencilerin bazı becerileri. tekrar öğretme. aşağıda verilen hangi ölçme aracıyla ilgilidir? A) A) A) A) E) 361.168 Ölçme ve Değerlendirme 360.8 363. Öğretim sonuçlarını.2 11. Öğrencinin kendi öğrenmeleriyle ilgili olarak güçlü. Sınıfın hangi testteki mutlak başarı düzeyi en yüksektir? A) Biyoloji D) Kimya Frekans B) Matematik E) Tarih C) Fizik 10 364. Becerilerin çeşitliliği bakımından öğrencinin ne derece yeterli olduğunun ölçülmesini ve analizini sağlar. yanlışları düzeltme yönünden önemlidir. özellikle eksiklikleri teşhis etme. (X) tabloda gösterilmiştir. VE 364. Performans testi Gözlem formu Görüşme formu Portfolyo Standart test 363. Farklı dersler için hazırlanan ve soru sayılan aşağıdaki tabloda parantez içinde verilen beş test bir gruba uygulanmış ve ham puanlar üzerinden elde edilen aritmetik ortalamalar.2 39.
barınma. Bu hizmetlerin amacı. rehberlik. Rehberlik bilimsel çalışmalann uygulamalara yansımasıdır. olumsuz yönlerini azaltmaktır. sosyal etkinlikler. spor. eğitimden en iyi şekilde yararlanmalarını. Sosyal yardım hizmetleri (burs. günümüzde psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri eğitim sürecinin ayrılmaz ve tamamlayıcı bir yanını oluşturur. bannma. Öğrenci kişilik hizmetleri okullarda öğretim ve yönetim hizmetlerinin yanında yer alan ve amacı öğretim ve yönetim hizmetleriyle karşılanamayan gereksinimlerin giderilmesi olan profesyonel hizmetler grubudur. Sosyal ve kültürel hizmetler (boş zaman eğitimi. öğrenci türlü kişilik özellikleri bulunan ve gelişmekte olan bireydir.) 1. bireyin okulda verilen eğitim öğretim hizmetlerinden etkili bir şekilde yararlanmasını sağ la ma ktı r. Bireysel farklılıklara verilen önemin artması Karmaşıklaşan toplum yapısı Özgürlükçü ve modern eğitim sistemlerinin gelişmesi İş yaşamında mesleklerin çeşitlenmesi İnsana verilen değerin artması Zamanı ve kaynakları verimli kullanma ihtiyacının ortaya çıkması Öğrenci Kişilik Hizmetleri Öğrenci Kişilik Hizmetleri.Rehberlik hizmetlerinin merkezînde birey vardır. Rehberliğin psikolojik bir yardım olma özelliği onu başka yardım hizmetlerinden belirgin bir c şekilde ayırır.Rehberllk bir süreçtir. sağlık kontrolleri vb. kapasitelerini geliştirmesi.) REHBERLIGIN TANIMI 169 Kendini anlaması. Rehberlik yardımı psikolojik bir yardımdır. gerçekçi kararlar alması. Öğrenci kişilik hizmetlerinin kapsamında şu hizmetler yer alır. Kendi dünyasını daha gerçekçi bir gözle anlayabilir. Rehberlik yardımının dayandığı bilimsel ilke ve yöntemler bulunmaktadır. Bunları kısaca özetlersek. A. Rehberlik bir anda olup biten bir iş değildir. Her öğrenci geliştirilebilecek bir kapasiteye sahiptir.Rehberliğin esası bireyin kendini gerçekleştirmesine yardım etmektir. Özel yetiştirme hizmetleri (özel kurslar) 1. . sağlık vb hizmetleri içerir. S. verimli ve çevresine sağlıklı uyum yapabilen bireyler olmalannı sağlamaktır. problemlerini çözmesi. Sağlık hizmetleri (sağlık eğitimi.Rehberli k Toplumda değişmeler ve toplumu oluşturan bireylerin görüşleri rehberliğe olan ihtiyacı artırmıştır. kurslar. Kendini gerçekleştirme psikolojik danışma ve rehberlik yardımının bütün boyutlarını içine alan bir kavramdır. 3. sanat. l. Bu bilimsel ilke ve yöntemlere uygun olarak rehberlik yardımı belirli bir plân. kültürel etkinliler vb. kredi. Bunun için. Beslenme. Rehberlik yardımı ile kendi kişiliğini anlayan birey bu hizmetin sonucunda. . Amacı. 1. Öğrenci kişilik hizmetleri okulda. Psikolojik Danışma ve Rehberlik hizmetleri 1. Okul ortamında rehberliğin ilgilendiği esas grup öğrencilerdir. program ve sistem içinde sunulabilir.Rehberlik bilimsel ve profesyonel bir yardımdır. : Çevresine daha sağlıklı ve dengeli bir uyum gösterebilir. beslenme hizmetleri) 1. Eğ itim sü re cin i etkileye n faktörlerin olumlu yönlerini artırmak. çevresine dengeli ve sağlıklı uyum yapması ve böylece kendini gerçekleştirmesi için uzman kişilerce bireye verilen psikolo jik ya rdı md ır Rehberliğin tanımında önemli noktalar vurgulanan l. bireylerin bütünüyle gelişebilmelerini. eğitsel kollar. öğretim faaliyetlerinin dışında kalan öğrencinin kişiliğinin duygusal ve sosyal yanlarının da gelişrnesine yardım etkinliklerini içerir.Rehberlik bireye vardım etme sürecidir. Rehberlik çalışmalarının etkili sonuç vermesi belli bir süre gerektirir.
kendi ve başkaları hakkında iyi düşüncelere sahip. olanak vs ortamı seçebilir. uyum sağlamasına ve karar vermesine yardım etmektir. Disiplin sorunu vardır dünyasrha Bireyin nesnel öznel yöneliktir. geçmişten çok geieceğe yönelik. insan değerlerine saygılı.Felsefi Temeller (Toplumun insana bakış açısı) Rehberlik hizmetleri Öğretim okullarda zorunlu değildir Öğretim ile Rehberlik Faaliyetlerinin Karşılaştırılması _________________________ yapılan planlı. ne yapması gerektiğini söylemek A) Bireyin kendisini tanımasına ve çevresindeki olanakları fark etmesine yardımcı olmak E) Bireyin sorunlarını belirlemek REHBERLİĞİN TEMELLERİ I. Kendini gerceklestiren birevler.Toplumsal temeller Kültür boşluğu (maddi kültürün manevi kültürden hızlı gelişmesi) Yabancılaşma Kuşak çatışması İş yaşamındaki değişiklik III. çevresine dengeli ve sağlıklı uyum yapabilmesi psikolojik danışma ve rehberlik yardımının esasını oluşturan ve bireyin kendini gerçekleştirme düzeyini geliştiren belirgin sonuçlardandır. onları benimseyici ve geliştirici. problemlerini çözebilmesi. kendine saygılı. kim olacağı konusunda tutarlı. Psikolojik temeller bireysel aynlıklar duyguların yaşamdaki önemi Öğretimde bireye bilgi anlama potansiyelini kullanması aktanlır ve sağlıklı kararlar almasmı sağlamaktır kullanılan yöntemler. psikolojik sağlığı yerinde olan çağdaş insanda bulunması gereken özelliklere sahiptir. kendi kapasitelerini en uygun düzeyde geliştirebilmesi. kendini kabul eden. verimli. Özellikle bireyin kendini anlaması. zamanı iyi kullanıp. (Ayıp. Örneğin okulda verilen rehberlik hizmetlerinin konusu öğrenci ve öğretmendir. dünyasına yöneliktir Bilgilerin Kültür mirasını bireye bütünselleştirilmesi ve yaşam amaçları aktarır açısından değerlendirilmesi yerıne vardır Yargılama Toplumun algılama vardır değer programı yargıları aktarılır. yasak) programı İlgili herkesin katkısı Yetişme gerekir ____ farklıdır Öğretmen tek başına yürütebilir_________ . kontrollü ve örgütlenmiş öğretme faaliyetleridir Oğretim sınıf içi etkinliklerle yürütülür Sınıf içi ve özel ortamlardaki etkinliklerle yürütülür bireyin kendini ve başkalarmı • Bütiin kapasite ve yeteneklerini en uygun düzeyde geliştirecek fırsat. duygularını açıklayan. REHBERLİĞİN KONUSU Rehberliğin konusu bireydir. değişmeye ve yeni yaşantılara açık. verilen hizmetler ve verilen hizmetler ve hizmeti verenler farklıdır hizmeti verenler farklıdır Küçük gruplara yapılsa da daha çok bireylere Gruplara yapılır yapılır ____ ____ Kendini anlama ve Ölçme ve değerlendirme değerlendirme vardır Özdisiplin vardır vardır Bireyin iç dünyasına.170 Rehberli k • kişilik ve benlik gelişimine verilen önemin artması II. kullanılan yöntemler. yaratıcı. değişmekte olan bir dünyanın değişmekte olan bir parçasıdır. kendine en uygun seçimleri yaparak gerçekçi kararlar alabilmesi. Yetişme farklıdır günah. Aşağıdakilerden hangisi rehberliğin temel amacını ortaya koyar? (2001 KPSS-110) A) Bireyin çeşitli özellikleri hakkında bilgi toplamak A) Bireyin ihtiyaçlarını belirleyip okulun yakın çevresini buna göre düzenlemek A) Bireye. REHBERLİĞİN AMACI Rehberliğin en genel amacı bireyin kendini gerçekleştirmesine. gerçekçi bir ben kavramına sahip. Yeterli bir kişiliğe sahip.
Bu yıllarda Amerikalı uzmanlar eğitim sistemimizde incelemeler yapmak üzere Türkiye'ye davet edilmiş. Bu büroya "Boston Meslek Bürosu" adını vermiş ve kendisine başvuranların ilgi ve yeteneklerini saptayıp kendilerine uygun işlere yerieşmelerine yardımcı olmuştur. 1955 de Ankara Demirlibahçe ilkokulunda ilk rehberlik merkezi açılmıştır. Ülkemizde rehberlik çalışmaları 1950'li yıllarda başlamıştır. Günümüzde Rehberlik hizmetleri. 1953-1954 öğretim yılında Gazi Eğitim Enstitüsünde Pedagoji ve Eğitim bölümlerinin öğretim programında ilk kez Rehberlik dersi açılmıştır Bu yıllarda rehberlik konusunda yayınların artmaya başladığı görülmüştür. karar verebilme ve toplumsa! yaşamda özerk bir birey olarak davranabilme hakkına sahip olduğu anlatılmak istenmektedir. Zira psikolojik danışma yardımının etkili olabilmesi. Bu uzmanlar Türk Milli Eğitim sistemini bireysel farklılıkiara önem verilmediği. Milli Eğitim Bakanlığı 1970-1971 öğretim yılında 24 okulda rehberlik çalışmalarını resmen başlatmıştır. yaptıkları incelemeler sonucu raporlar hazırlayarak yeni uygulamalann başlatılmasını sağlamışlardır. Bu hizmetlerin başarıya ulaşması sonucu bir yıl sonra "Meslek Seçimi" adında bir kitap yazan Parsons bu çalışmalarıyla rehberlik hareketinin başlatıcısı olmuştur. Parsons iş arayanlara yardım hizmetleri verdiği bir büro açmıştır. bu yardımın gerçekleştiği ortam içinde danışanın kendini hiçbir kaygı ve kuşkuya kapılmaksızın rahat hissetmesine bağh bulunmaktadır. Bu durum günümüzde eğitim kurumlanna bu özelliklere sahip bireyler yetiştirme sorumluluğunu yüklemektedir. bu konu ile ilgili çeşitli seminer ve konferanslar düzenlemişlerdir. 1983 yılına kadar daire başkanlığı olan ve daha genel müdürlük olan Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Rehberlik ve Danışma Hizmetleri 171 Genel Müdürlüğü'nün sorumluluğunda yürütül. rehberlik yardımı sunan görevlilerin danışanlarla olan ilişkilerinde otoriter. değerli ve önemli . PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK HİZMETLERİNİN İLKELERİ Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin uygulanmasında alandaki kişilerce kabul edilen ve uyulan temel ilkeler bulunmaktadır. İster psikolojik danışman ister öğretmen olsun rehberlik hizmeti sunan her birey. Psikolojik danışma ve rehberliğin demokratik ve insancı bir anlayışa dayalı olması. birey ve toplumun ihtiyaçlarını dikkate almayan tek tip programların uygulandığı yönünde eleştirmişlerdir. rehberlik yardımından yararlanan her danışanı salt insan olduğu için değerli bir varlık olarak görebilmeli ve onu hiçbir koşula bağlı olmaksızın olduğu gibi kabul etmelidir. 1908'de Boston'da F.Rehberli k Rehberlik Hizmetlerinin Gelişimi İlk rehberlik uygulamaları mesleki rehberliğe yönelik olarak başlamıştır.mektedir. buyurgan. demokratik toplumun özerk bireyi olabilmesi doğrultusunda bireyin gelişimini dikkate alan bir anlayışa dayalı olması gerekir. Dolayısıyla eğitimin tamamlayıcı bir yanını oluşturan psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin insanın biriciküğini kabul eden. eleştirici ve yönlendirici tutum ve davranışlardan kaçınmalarını ve danışanlara insancı bir anlayışla yaklaşmalarını vurgular. 1960 yılından sonra kalkınma planlarında ve Milli Eğitim Şuralarında rehberlik anlayışına ve hizmetlerine yer verilmeye başlandığı görülmektedir. Danışan ancak saygı gördüğü. Bu gelişmeler sonucunda Milli Eğitim Bakanlığı gerekli çalışmaları gerçekleştirmiş ve 1953 yılında Talim ve Terbiye Dairesine bağlı olmak üzere Test ve Araştırıma Bürosu kurulmuştur. Bu eleştirilerle ilgili olarak okullarda rehberlik uygulamalarının başlatılması gerektiğini vurgulamışlar. Genel müdürlükten daha önce açılmış olan Rehberlik ve Araştırma Merkezleri ise sonradan genel müdürlüğe bağlanmıştır. Rehberliğin temelinde insan hak ve sorumlulukları ile yakından ilgili demokratik ve insancıl bir anlayış vardır Bu ifadeyle demokratik toplumlarda özgür bir bireyin kendi gereksinimleri doğrultusunda seçim yapabilme. 1974-1975 öğretim yılında bütün orta dereceli okullarda "yaygın" olarak rehberlik hizmetleri başlamıştır. 1954 yılında altı ilde "Rehberlik ve Araştırma Merkezi" kurulmuştur. Bu ilkeler aşağıdaki gibi özetlenebilir: 1.
problemlerine çözüm yolları bulmada onların kendi kendilerine yeterli bir durufaa gelmelerini sağlamaktır Rehberliğin bu ilkesi. . Rehberlik anlayışı. Rehberlik yardımımn esası. Bu ilkeye göre rehberlik görevi sadece bu alanda profesyonel eğitim almış olan rehber öğretmenlerin ya da psikolojik danışmanların yerine getirmesi gereken bir görev değildir. işbirliği yapabilmeleri hiç mümkün olamayacaktır. bu okuldaki rehberlik görevlilerinin ortak bir rehberlik anlayışına sahip olmadıklarının belirtisidir. ve nasıl verilmesi gerektiğinde ortak bir anlayış içinde buluşmalarını gerektirmektedir. 4. bulunduğu. Bu nedenle rehberlik hizmeti sunan her görevlinin danışana koşulsuz kabul göstermesi. Okuldaki kimi rehberlik görevlileri ise rehberliğin sadece problemli öğrencilere yönelik bir hizmet olmadığını fakat tüm öğrencilere yönelik olması gerektiğini biliyor olsun. öğrenciyi merkeze alan bir eğitim anlayışından hareket etmeleri gereğini vurgulamaktadır. yetenekleri ve bireysel özelliklerine uygun olacak bir biçimde düzenlemeyen geleneksel eğitim anlayışına dayalı. Öğrenciye merkeze alan eğitim yaklaşımlarında ise. eğitim sistemlerinin programı merkeze alan geleneksel anlayıştan uzaklaşarak. Böyle bir durum ise rehberliğin bir gelişim düzeyine ulaşabilmesine yardım etme hizmeti olduğu biçimindeki bir anlayışla çelişir. Rehberlik anlayışı adı verilen bu ortak anlayış ise bütün bu rehberlik görevlilerinin rehberliğin ilkelerini ve kavramlarını doğru olarak anlayabilmiş olmalannı gerektirmektedir. bu örnekte olduğu gibi bir anlayış birliğinin olmaması. Rehberlik hizmetlerini yerine getirmekte yükümlü olan tüm bu görevlilerin vermiş oldukları hizmetlerin etkili olabilmesi. 2. sınıf rehberlik öğretmenleri ve hatta veliler gibi bir çok bireyi yakından ilgilendirmekte ve her birine kendilerine özgü görevler yüklemektedir. bireyin kendi ilgi. her türlü çalışması ile öğrenciyi merkez alan bir eğitim sistemini öngörür Bu rehberiik ilkesi. Rehberlik uygulamalarında öğrenci ile yakından ilgili olan herkesin anlayış ve işbirliği içinde çalışması gerekir. ilgileri. öğrencilerin kendi kişiliklerini daha iyi anlamalarım. deyim yerindeyse herkesi a'ynı doğrultuda aynı bilgiler ile donatmayı hedefler ki böyle bir eğitim anlayışı içinde bireyin özgürce yaratıcılığını ortaya koyabilmesi ve kendini gerçekleştirebilmesi tehlikeye düşer. Bu ilkeye göre rehberlik ayrıca bir öğrencinin bundan böyle karşı karşıya geldiği bir problemin üstesinden kendi başına gelebilmesi gerektiğine de işaret etmektedir. müdür yardımcılan. rehberlik yardımından yararlanan bir öğrencinin bu yardım sonucunda artık kendini her yönü ile daha iyi tanıyabilir bir duruma ulaşabilmiş olması gereğini vurgulamaktadır. Rehberliğin kimlere yönelik bir hizmet olduğu konusunda.172 Rehberli k Zira rehberliğin ne olduğunda aynı görüşte olmayan bireylerin. öğretim programları öğrencilerin yeteneklerin. yetenek ve ihtiyaçları doğrultusunda gelişebilmesine olanak tanımamaktadır. Çünkü öğrenciler arasındaki bireysel ayrılıklan dikkate almayan ve eğitim öğretim etkinliklerini öğrencilerin ihtiyaçlan. ilgileri ve ihtiyaçlarını karşılayabilecek biçimde düzenlenir ve Tıer bireye kendi potansiyeli doğrultusunda gelişebilme fırsatı tanınır. Bunun yanı sıra öğrenciyi merkeze almayan eğitim sistemleri. kendini danışanın yerine koyarak onun duygulanna nüfuz edebilmesi (empatik anlayış içinde olması) ve danışanla olan ilişkilerinde içten ve dürüst davranabilmesi gerekir. branş öğretmenleri. bir okulda öğrenci ile yakından ilişkili olan müdür. 3. öncelikle rehberliğin ne olduğu. eleştirilmediği ve nihayet kendini özgür hissettiği bir ortamda kendini olduğu gibi ortaya koyabilecek ve hiç kaygıya kapılmadan kişiliğini araştırmaya yönelebilecektir. Örneğin bir okuldaki rehberlik görevlilerinden kimilerinin rehberliğin problemli öğrenciler için gerekli bir hizmet olduğuna dair yanlış bir rehberlik anlayışı içinde olduklarını düşünelim. programı merkeze alan eğitim sistemleri. Böyle bir durum ise ancak bir çok rehberlik görevlisinin işbirliği ile üstesinden gelebilecekleri bu hizmetin verimli olabilmesi için önemli bir engel oluşturacaktır. Rehberlik. Esasen rehberliğin bir önemli amacı da kısaca bundan ibarettir.
Farklı öğretim kademelerindeki öğrencilerin rehberlik ihtiyaçlarının da farkiılaşması. kimi okullarda da bunlardan farklı rehberlik hizmetlerini ön plana almak gerekir. her öğrencinin kendi kapasitesi ölçüsünde gelişebileceğidir. 173 6. Bireyin bütün yönlerini gerektiği ölçüde gerçekleştirebilmesiyle kastedilen. örgütlenmiş bir biçimde ve profesyonel bir düzeyde sunulmalıdır Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlennin programlı ve planlı bir biçimde verilmesi. Çünkü kişisel kapasiteleri açısından diğerlerinden farklı olan bir öğrenci. Okulların yapıları. 5. değerleri. aksine belli bir plan ve program içinde yürütülmelidir. bireysel ve toplumsal sommluluklarını üstlenebilmesi için vazgeçilmezdir. ve psikolojik olan her yönü ile geliştirilmesi gereği. Esasen psikolojik yardım ilişkisi içinde danışmanın görevi. Öte yandan aynı kademelerdeki okullara devam eden öğrencilerin gelişim gereksinimleri aynı değildir. rehberliğin bireyin bütün yönleri ile gizil güçleri elverdiğince geliştirebilmesi ve kendisini tam anlamıyla gerçekleştirebilmesi yolunda ilerleyerek. Bir öğrenciye rehberlik yardımı verirken. amaçlan. hangi yönlerini ne ölçüde geliştirebileceği konusunda bir anlayış geliştirebilmesi için gerekli olmaktadır. 8. onu yetenekleri. Belli bir programa dayalı olmayan psikolojik danışma ve rehberlik etkinlikleriyle. Öğrenciyi tanıyarak. ilgileri. el yordamıyla verilebilecek bir hizmet olarak görülmemeli. Rehberlik bedensel. Kendini her yönü ile tanıyan bir öğrenci ise bu özelliklerine uygun düşen seçimlere yönelebilme olanağı elde eder. zihinsel. sosyal. Öğrencilere rehberlik yardımı verirken onları türlü yönleri ile tanımak gerekir. Rehberliği sadece duygusal sorunlan olan öğrencilere yönelik bir hizmet olarak görmek. bu hizmetlerin etkililiği için gerekli bir koşuldur. 7. B ir ey in t am a nl am ı il e ke nd in i gerçekleştirebilmesi ve yaşamını mutlu bir biçimde sürdürebilmesi. programlı. ailelerinin sahip olduğu olanaklar. Öte yandan kişiliğin bedensel. onun kendisini tanımasını sağlamak. sosyal ve duygusal olan bütün kapasitelerini kendi ilgi ve yetenekleri doğrultusunda en uygun bir düzeyde geliştirmesi için öğrencilere yardım etmelidir Bu ilkeye göre rehberlik hizmeti öğrencilerin bütüncül bir kişilik geliştirebilmelerine yönelik biryardım hizmeti olarak sunulmalıdır. Kendi özellikleriyle uyuşan kararlar alabilir. psikolojik özellikleri gibi bir çok yönüyle tanımak gerekir. sahip olduklan olanaklar. Bu nedenle kimi okulla'rda bazı rehberlik hizmetlerini. Aslında her türlü özelliği ile öğrenciyi tanımanın amacı onu kendisine tanıtmak içindir. Rehberlik uygulamaları her okulun amaç ve ihtiyaçlarına uygun olan alanlarda yoğunlaştırmalıdır Rehberlik. Rehberlik hizmetleri plânlı.Rehberli k Bu ilkeye göre rehberlik. tutumları. ancak kendi kapasitesi ölçüsünde bir gelişim gösterebilecektir. okulöncesi kurumlardan üniversiteye kadar her kademedeki okullarda verilen bir yardım hizmetidir. her başı sıkıştığında bireyin bir profesyonele başvurarak kendi sorunlannın çözümünü başkasından beklemek anlamına gelmemektedir. bireyin kendi sorunlarının kaynağına inerek bu sorunlarının çözüm yollarını görebilmesine ve kendi seçimleri ve kararları doğrultusunda bunlarla başa çıkabilir hale gelmesine yardım etmektedir. duygusal sorunları olmayan geniş bir öğrenci kitlesinin kişiliklerinin diğer boyutlarını geliştirmeye yönelik yardımlardan mahrum bırakılmalarma neden olabilir. Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri gelişigüzel. zihinsel. aynı kademede olsalar bile okuldan okula farklılaşabilmektedir. ögrencilerin her türden . bu okulların rehberlik programları ile bu programlar doğrultusundaki rehberlik uygulamalarının farkh olmasını gerektirmektedir. ancak bütün bu yönlerini gerektiği ölçüde gerçekleştirebilmesiyle olanaklıdır. öğrencilerin nitelikleri. kendine ve topluma yararlı bir birey olabilmesi.
bedensel. Özellikle başkalarınca bilinmesinden danışanın rahatsız olacağı özel bilgileri başkalarına aktarmamak. 10.174 rehberlik gereksinimlerinin düşünülemez. Bu gereklilik ise her okulda örgütlü ve planlı bir biçimde rehberlik hizmetlerinin işe koşulmasını zorunlu kılar. Uygun bir okul rehberlik programı. yetenek düzeyleri ve kapasiteleri ne olursa olsun bireyler salt insan oldukları için saygıya değerdir. 12. Rehberli k karşılanabileceği mümkün değildir. danışmanlann mutlaka uymaları gereken önemli bir etik ilkedir. Psikolojîk danışma ve rehberlîk tüm öğrencilere yönelik bir yardım hizmetidir. Rehberlik hizmetlerine etkili bir biçimde yer veren okullarda. Okulda etkili bir öğretim programı için. Öğrencilerin her yönü ile gelişmelerine yardım edilmesi de gerekmektedir. Okuldaki öğrencilerin nitelikleri ve gereksinimleri değiştikçe sistemli olarak rehberlik programlarının da buna göre düzenlenmesi gerekir. sosyal ve psikolojik olan tüm yönleriyle en uygun bir biçimde gelişmeleri hedeflenmiştir. Rehberlik hizmetlerinde farklara saygı esastır.malıdır. Bunun yanı sıra rehberlik yardımı. 9. öğrencilerin zihinsel. rehberlik ilkelerine uygun öğretim etkinlikleri biçiminde gerçekleştirilebilmesi daha da kolaylaşabilir. sosyal ve bedensel gelişimleri ihmal edilebilmektedir. Psikolojik danışma ilişkisinde danışandan elde edilen bilgilerin danışanın izni olmadan başkalan ile paylaşılmaması gerekir. 13. Rehberlik hizmetlerinde süreklilik. rehberlik etkinliklerinin gözardı edilmesi nedeniyle bu okullardaki öğrencilerin duyuşsal. niçin gerçekleştirilemediği ve gelecekte rehberlik programının nasıl daha işlevsel bir hale getirilebileceğine ilişkin sorunlara. psikolojik danışma ilişkisinde danışanın mahremiyetine saygı göstermektir. Rehberlikten yararlanmak istemeyen bireye zorla rehberlik yardımı vermek doğru olmadığı gibi yararlı da değildir. Bir bireyin diğerine göre üstün yönleri olması. bireysel Öte yandan bir okuldaki rehberlik çalışmalarının hangi düzeyde etkili olduğu. etkili bir rehberlik programına gerek vardır. yapabildikleri ve sahip oldukları ne olursa olsun. Rehberlik hizmetlerini sunarken kapasiteleri. çevre koşulları ve özellikleri ile öğrenci nitelikleri ve ihtiyaçlarının düzenli ve sistemli olarak değerlendirilmesi temeline dayandırıl. Gerçektende rehberlik uygulamalanna yer verilmeyen okullarda gerçekleştirilen öğrenmeöğretme etkinlikleri büyük ölçüde öğrencilerin zihinsel gelişimleri üzerinde odaklaşmakta. rehberlik programında nelerin. 11. Okul rehberlik programlan dinamik bir özellik taşımalıdır. Çağdaş eğitim anlayışında okulun görevi. hem yardım alan bireyin hem de bu yardımı sunan bireyin gönüllülüğüne bağlı bir hizmettir. Öğretim ve rehberlik hizmetleri karşılıklı olarak birbirine bağımlıdır. hiçbir değişiklik yapmadan her yıl aynen uygulamak doğru değildir. Öte yandan öğrencilerin çevrelerinde kendilerine açık olan fırsat ve olanaklar da zaman içinde farklılaşabilir. Psikolojik danışma ve rehberlik uygulamalarını dışlayan okullann işlevlerini tam olarak yerine getiremeyecekleri anlatılmak istenmektedir. daha değerli ve önemli biri olduğunu göstermez. Sadece öğretim hizmeti ile bu amaca ulaşılması İlgileri. tüm bireylere sadece insan oldukları için saygı göstermek gerekir. Öğrencinin ihtiyacının niteliğine göre belirli bir süre gerektirir. Okul rehberlik programlarını bir kez geliştirdikten sonra. Rehberlik programlarının yenilenmesi ve giderek geliştirilmesinde okulun bu durumu da dikkate alması gerekir. Rehberlik yardımı anlık bir olay değildir. ancak belli bir plan ve program içinde yürütülen rehberlik çalışmalarıyla gerçekçi cevaplar verilebilir. . Dahası rehberliği gelişim süresi boyunca öğrencilerin farklı dönemlerdeki gelişim gereksinimlerini karşılamaya yönelik bir yardım hizmeti olarak düşündüğümüzde sürekli bir yardım hizmeti olduğunu ve bireyin rehberlik yardımına ihtiyacı olduğu sürece bu yardımdan yararlanması gerektiğini kabul etmek gerekir. gönüllülük ve psikolojik danışma ilişkisinde gizlilik esastır. bunları dikkate almaksızın. Rehberlik hizmetlerinde bir diğer önemli ilke ise. öğretim hizmetlerinin öğrenciyi merkeze alan bir anlayış içinde.
Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımında. Bunlar arasındaki etkileşim karşılıklıdır. an ket le r ve b ilg i f işle ri kullanılabilir.Rehberli k Psikolojik danışma ve rehberliğin bütün öğrencilere yönelik olmasıyla da psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin kimilerinin sandığı gibi sadece problemli olarak nitelenen öğrencilerin problemleriyle başa çıkmaları için yapılan bir yardım olmadığı anlatılmaya çalışılmaktadır. Duyguların açıklanması ve anlaşılması bu yardımın özünü oluşturur. hem de yardımı alan önemlidir. 2. sürecin özelliğine işaret eden bu durumu. Problemli olsun olmasın okuldaki her öğrencinin kişiliğinin doyurulması ve potansiyellerinin geliştirilmesi rehberlikte vazgeçilmez bir ilke olmaktadır. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımında hem yardımı veren. 175 l. duygusal. kuşkusuz duygusal süreçler esastır.Psikolojik Danışma ve rehberliğin temelinde bireye acımak. sadece araçtırlar: Psikolojik Danışma ve Rehberlikte belirli amaçlar için türlü testler. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı ile birey karşılaştığı sorunları çözmede kendi kendine yeterli bir düzeye erişebilir. e nva nt e rle r. Aşağıdakilerden hangisi rehberliğin ilkelerinden biri değildir? (2001 KPSS-89) A) A) A) A) E) Tüm bireylere açık olması Öğüt vererek gerçekleştirilmesi Eğitimin ayrılmaz bir parçası olması Her bireyin değerli olduğuna inanılması Hizmetlerin bir bütün olması 366.Psikolojik Danışma ve Rehberlik bireyin sadece duygusal yanı ile ilgilenmez. 4. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı bütün bireylere dönüktür ve her bireyin kendini gerçekleştirme yolunda bu yardımdan kazanacağı şeyler vardır. bireyin sadece duygusal yanı ile ilgilenme anlamında almamak gerekir. Aşağıdakilerden hangisi arkadaşları tarafından fazla sevilmediğini düşünen ergenlik dönemindeki bir gence en etkili yardımdır? (2002 KPSS-65) A) A) A) A) E) Yeni insanlarla tanışmak Yalnız hareket etmeye alıştırmak Sosyal becerilerini geliştirmek Öğütler vermek Yalnızlığını teselliyle gidermek 367. sosyal. her sıkıntıya düştüğünde bireye kol kanat germek gibi bir anlayış yoktur: Rehberlik anlayışında birey güçlü ve değerli bir varlıktır.91) A) A) A) A) E) Yararlanılacak teknikler izlenecek programlar Rehberliğin temei ilkeleri Öğrencilerin gereksinimleri Gerçekleştirilecek uygulamalar Psikolojik Danışma ve Rehberlikte Yanlış Anlayışlar Psikolojik Danışma ve Rehberlikte yaygın olan yanlış anlayışlardan bazıları aşağıda verilmiştir.Psikolojik Danışma ve Rehberlikte kullanılan bütün yöntemler ve teknikler amaç değil. Psikolojik Danışma ve Rehberlik. Bunlardan elde edilen bilgiler 365.Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı bireye tek yönlü olarak doğrudan doğruya yapılan bir yardım değildir: Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı ancak karşılıklı bir etkileşim sonucu gerçekleştirilebilir. bir bütün olarak bireyin tüm gelişimiyle yakından ilgilenir. zihinsel ve hatta fiziksei nitelik gösteren her türlü gelişim sorunu. Buna göre. Bunun için. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı ile birey sahip bulunduğu gücü kullanma ve daha da geliştirme olanağına kavuşur. onu kayırmak. . Ancak. Farklı öğretim kademelerindeki rehberlik uygulamalarında aynen geçerliğini koruyan hangisidir? (2003 KPSS. 3. Bu bakımdan. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımını tek yönlü olarak yardım edenin karşı tarafa bazı şeyler aktarması biçiminde anlamak çok yanlıştır. meslekî ve eğitsel sorunlar ve tüm kişisel sorunlar Psikolojik Danışma ve rehbeıiiğin yakınılan ilgilendiği konulardır.
eleştirme. REHBERLİK MODELLERİ Rehberlik alanında ortaya çıkan modeller şunlardır. Bunun için de yardım eden tarafın bilgi aktarmak gibi bir g ö re vi yo kt u r. Yardım konusu olan sorunla ilgili daha çok bilinçlenmek ve gerekli kararı almak üzere bireye yardım esastır. bireylerin kendilerine uygun mesleklere yönlendirilmeleri sağlanır. 2. Klinik yaklaşım olarak ele alınan rehberlik Rehberliğin bu modelinde bireyin tüm yönleri ile ayrıntılı bir şekilde incelenmesiyle özelliklerinin belirlenmesine ve böylece kendisine uygun kararlar vermesine yardım edilmektedir. sorunun çözülmesinde yardımcı olacak bir kaynağa işaret etmekten öteye geçmemelidir. yargılama ve gerekirse ceza verme vardır. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımında bu amaçla kullanılmayan ve sonuçları öğrencilere yansımayan tüm bilgiler. Klinik modelde bireyin kişilik özelliklerinin tanınması önemlidir. dosyalar dolusu kadar da çok olsa.Psikolojik Danışma ve Rehberfik bu yardımı alan birey bakımmdan akademik bir öğrenme konusu ya da ders değildir: Psikolojik Danışma ve rehberliği öğretim çalışmalanna eklenmiş ve bu çalışmaların uzantısı gibi görmek yanlıştır. Bireyin problemini ortaya çıkarmak önemlidir. disiplin anlayışı i le re h b e rl ik a n la y ı şı n ı n b i rb ir i il e bağdaşmaması okullarda disiplin işlemlerinin gereksiz olduğu anlamına alınmamalıdır. bu bilgilerin bireye dönük olarak etkili bir biçimde kullanılması gerekir. Geliştirilen birçok testin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Psikolojik Danışma ve Rehberlikte. Psikolojik Danışma ve Rehberlik her türlü problemi hemen çözebilecek sihirli bir güce sahip değildir: Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımında yardımı alan bireyin bu yardımı almaya hazır ve istekli oluşu önemli bir noktadır. bu iki alandaki özellikler incelenir. Rehbeıiiği karar verme sürecine yardım olarak ele alan model 1. 7. Eğitimle kaynaştırılmış rehberlik 1. 1.Rehberlik bir disiplin görevi değildir: rehberlik yargılamaz ve ceza vermez. meslek seçimine yardım süreci olarak görmektedir. Çünkü. uygulamalarda Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı vermekle yükümlü personelin ve özellikle uzmanların okul disiplin işlemlerinde etkin rol almaktan ve disiplin kurulu üyeliğine seçilmekten kaçınmaları gerekir. 6. Ancak. rehberlik yardımında gerektiğinde bireye verilecek bilgi. Klinik yaklaşım olarak ele alınan rehberlik 1. Bu modele göre bireylerin özellikleri ile mesleğin gerektirdiği nitelikler araştırılır. Her ikisi de bireylerin gelişmesini ve uyumlu olmalannı sağlamaya çalışmaktadır. bireyin kendini tanımasına yardım esastır. Bu model rehberlik hizmetlerini. Disiplinde irdeleme. B u ra d a sa d e ce . Mesleki yardım süreci olarak rehberlik 1. Rehberlik yardımının merkezi bireyin kendisidir. Genel bir kural olarak. 5. Ancak. Gelişimsel rehberlik model 1.176 Rehberli k Buna göre. Ö ze ll ik le ö ğ re t m e n le r rehberlik yardımı verme işi ile baş başa kaldıklannda bu noktaya dikkat etmek zorundadırlar. Eğitimde kaynaştırılmış rehberlik (Bruner) Bu görüşün savunucusu Bruner'e göre eğitim ve rehberliğin amaçları aynıdır. Bütün bunlar rehberlik anlayışında yeri olmayan unsurlardır. d isip lin işle mle ri ile Psikolojik Danışma ve Rehbertiği birbirinden ayrı tutma gereği vurgulanmak istenmektedir. gösterişin ötesine geçemezler. Karar verme sürecine yardım olarak rehberlik . Okullarda Psikolojik Danışma ve rehberliği bir disiplin ve kontrol aracı olarak görmek k e s i n l i k l e y a n l ı ş t ı r . 3. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı ile öğrenci davranışlannın değişebileceği ve böylece öğrencilerin çevresine daha sağlıklı ve dengeli bir uyum yapabilecekleri açısından Psikolojik Danışma ve Rehberlik ile okul disiplini arasında ancak dolaylı bir bağlantı kurulabilir. Mesleki yardım süreci olarak rehberlik (Parsons) si st e ma t i k b ir b iç im d e g ru p la n d ı r ı l ı yapılabilir. 4.
Eğitsel rehberlik b. Yöneltici rehberlik c. REHBERLİK TÜRLERİ Rehberlik hizmetlerinin sınıflandırılması bu hizmetlerle erişilmesi hedeflenen temel amaçlar ve hizmetin sunulmasında uyulması gereken temel ilkeler değişmemektedir. Hizmetin Rehberlik Verildiği Kişi Sayısına Göre Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetinin belirli bir anda yöneldiği kişi sayısı ölçüt alındığında rehberlik hizmetlerini. iş ve meslek seçimi gibi kararlar verme sürecindeyken bireye yapılan yardımlardır. Dolayısıyla bu modelde bireyin benlik gelişimi önemlidir. Rehberlik çeşitleri 5 grupta incelenmiştir. Karar vermede bireyin değerleri önemli bir role sahip olduğundan bu yaklaşımda bireyin değerler sistemini incelemek önemlidir. Bireysel rehberlik. Tek tek bireylere ya da gruplara sunulabilecek olan bu tür bilgilendirmede. Mesleki rehberlik c. Gelişimsel Rehberlik 177 Günümüzde en çok kabul gören ve en kapsamlı modeldir. Eğitim alanında rehberlik b. Verilen Hizmetin İşlevine Göre a. Okul öncesi eğitimde rehberlik b. Kişisel rehberlik 5. kendisine uygun seçimler yapabilen bir duruma gelmesi amaçlanmaktadır. İlköğretimde rehberlik c. Önleyici rehberlik e. Uyum sağlayıcı rehberlik b. • Bireysel psikolojik danışma. rehberlik hizmetlerinin daha ayrıntılı anlaşılması içindir. Bireysel psikolojik danışma-grupla psikolojik danışma 3.Grup rehberliğini ilgilendiren bilgi verme hizmetleri. Psikolojik danışma ilişkisi bu âlânda yetişmiş gerekil bilgi ve beceri donanımına sahip kişilerce p ro f e syo ne l o la ra k ve rilme si g e re ke n hizmetlerdir. bir bütün olarak gelişmesi. Bireysel psikolojik danışma • Grupla psikolojik danışma mümkündür. Rehberlik türleri incelenirken bunların birbirinden kopuk olduğu düşünülmemelidir. Diğer modeller bireyin bir bütün olarak gelişimine önem vermemişlerdir. bilişsel süreçleri üzerinde odaklanmaktadırlar Oysa psikolojik danışmada danışanın daha çok duyuşsal Özelliklerine yoğunlaşılmaktadır. Yüksek öğretimde rehberlik . Rehberlik hizmetleri bir bütünlük içinde planlanan. bir danışan vebir psikolojik danışman arasında kurulan psikolojik yardım ilişkisidir. danışmanla danışan arasındaki ilişkinin niteliği. çevresini tanıyan ve bu çevrede denge kurarak doğru seçimler yapabilen kişi kendini gerçekleştirebilir. Bireysel rehberlik Grup rehberliği Psikolojik danışmayı da. Geliştirici rehberlik 4. Orta öğretimde rehberlik d. olarak ayırmak Bireyin uygun seçimler yapabilmesi. kararlar alabilmesi ve çevresine uyum sağlayabilmesi için kimi bilgilere gereksinimi vardır. Gelişimsel rehberlik modelinde bireyin tek bir yönüyle değil. Tamamlayıcı rehberlik f. Kendi benliğini doğru tanımlayabilen.grup rehberliği b.Rehberli k Rehberliği karar verme sürecine yardım olarak tanımlayanlara göre rehberlik. Sadece tek bir problemle ilgilenmişlerdir. psikolojik danışma İlişkisinde olduğu gibi özel bir etkileşim gerektirmemektedir. bireyin kendisini ve çevresini tanıyan. Ayarlayıcı rehberlik d. Gelişimsel rehberlik yaklaşımı re hb e rlik hizme t le rin in ya şa mın tüm dönemlerinde sürekli olarak verilmesi gerektiğini savunur. Hizmetin Verildiği Kişi Sayısına Göre a. Endüstri alanında rehberlik A. 1. Sosyal yardım alanında rehberlik : d. Sağlık alanında rehberlik c. Hizmetin Yoğunlaştığı Problem Alanına Göre a. yürütülen ve değerlendirilen hizmetlerdir. 5. Hizmetin Verildiği Hizmet alanlarına Göre Rehberlik a. danışanların psikolojik gelişimlerinden Öle. Sınıflamalarda amaç. 2. Hizmetin Verildiği Öğretim Kademesine Göre a.
Bu dönemde çocuğun ilgilerini. • Grupla psikolojik danışmada ise bir psikolojik danışman ile birden çok danışanın bulunduğu bir grupla terapötik ilişki kurma şeklidir. Eğitsel açıdan okula uyum ve ilköğretime hazır olma hedefleri esastır. Hizmetin Verildiği Öğretim Kademesine Göre Rehberlik a. çocuğun yaptıklarını izle me k. Gerek yönlendirmenin isabetli olması gerekse bireyin tüm olarak gelişimine yardım için ilköğretim süresince öğrencinin tanınması ve onun kendini tanıyıp kabul etmesi gereklidir. Rehberlik eğitimi kapsamında çocuklarda eğitim isteği uyandıracak bir sınıf ortamı oluşturulmasına yön elik et kin likler geniş bir yer tuta r. çocuğa kendini sınama ve tanıma olanaklan sunmak. B. İlköğretim rehberlik programında bilgi servisi. yetenek ve becerilerini geliştirmek için çeşitli etkinlikler düzenlemek. d. Rehberlik hizmetleri sunularak bu ihtiyaçların yeterli düzeyde yerine getirilmesiyle sağlıklı ve uyumlu bireylerin yetiştirilmesi beklenebilir. 1. Bu yaş döneminin özelliklerini dikkate alarak. benlik kavramım oluşturma. farklı öğretim kademelerinde verilen rehberlik hizmetlerinin de farklılaşmasına neden olmaktadır.178 Rehberli k Bu dönemde rehberlik hizmetleri kişisel açıdan. merakını giderme. hayal ve istekleri açığa vurma. sosyalleşmeyi sağlama hedeflerine yönelik etkinlikleri kapsar. okumaya-eğitime karşı güdülenmesi ve bazı temel becerileri kazanması amaçlanır. İlköğretim düzeyinde rehberlik hizmetlerinin verilmesi. seçilen teknikler. bilişsel zihinsel ve psikomotor gelişimini. Sonuç. bağımsızlığını kazanma gibi ihtiyaçları karşılarlar. Genel olarak hangi eğitim basamağında verilirse verilsin rehberlik hizmetlerinin amacı ve genel ilkeleri değişmez. o na d ön üt ve rme k ve do ğ ru davranışları pekiştirmek gerekir. oyun oynama. İlköğretimde Rehberlik: 3-6 yaş arası zorunlu eğitim çağına gelmemiş çocukların sosyal. okul ortamına uyum sa ğ la ma la rı ve ka pa sit e le rin i ort a ya koyabilmeleri için eğitim çalışmalan rehberlik hizmetleriyle birlikte yürütülmelidir. amaçlarının ve okullardaki öğrencilerin gelişim gereksinimlerinin birbirinden farklı olması. duyuşsal. Mesleki rehberlik alanında ise bu dönem mesleki gelişim sürecinin başlangıcı kabul edildiğinden çocuğun bu döneme özgü mesleki gelişim görevlerini gerçekleştirmesine yönelik etkinlikler planlanır. Rehberlik hizmetleri yoluyla kazandınlacak niteliklerin önemli bir bölümü için kritik dönemler ilköğretim çağı içerisindedir. sosyal ve uyum sorunlarını çözmesine yardım edilmelidir. c. kullanılacak teknik ve yöntemler değişebilir. daha üst öğretim basamaklarında sunulacak olan rehberlik hizmetlerinin verimliliğini artıracaktır. Öğrencilerin kişisel gelişimi ile ilgili olarak çocuğun özgüven kazanmasında olumlu bir benlik kavramı geliştirmesinde ve başkalanyla dengeli ilişkiler içinde birlikte yaşamayı öğrenmesinde böyle bir ortamın önemi büyüktür. Resmi ve özel anaokulu ve ana sınıfı adıyla çocukları aynı zamanda ilköğretime hazırlayan okul öncesi eğitim kurumları önemli işlevleri yerine getirmektedir. Bu anlamda çocuğun okulu sevmesi. dil. çocuğun kendini kabul özgüvenini geliştirme. Okul öncesi eğitimde rehberlik İlköğretimde rehberlik Orta öğretimde rehberlik Yüksek öğretimde rehberlik Okulların yapı ve işlevlerinin. Okul öncesi dönemde olduğu gibi bireyin gelişimine elverişli ortam hazırlanması önemini korumaktadır. bedenini kullanma. Bir bakıma ilköğretim süresince verilecek olan rehberliğin amacı öğrencilerin kendilerini tanımalannı sağlamaktır. Okul öncesi eğitim kurumları. programlanmış bir eğitim ortamında gerçekleştiren bir eğitim kademesidir. Okul öncesi eğitim döneminde çocuklann her yönüyle sağlıklı gelişmeleri. bireyi tanımak ve bireyin kendini gerçekçi bir şekilde anlamasına yardım etmek için ona . b. İlköğretimde rehberliğin amaçlarından biri bireyin her yönü ile tanınmasıdır. Okul öncesi eğitimde rehberlik: 2. çocuğun bilişsel. Bu dönemin sonlannda erinliğin yaşanması özellikle rehberlik hizmetlerini gerekli kılmaktadır. Ancak bu genel amaç içinde yer alan daha alt ve özel amaçlar ve bunları gerçekleştirmede uygulanacak programiar.
"bilgi verme. . sanat. 368. meslek seçimi. okula uyum. özel yeteneklerinin gelişimi. yaşam felsefesi oluşturması ve kimliğini belirlemesi gibi önemli süreçleri yaşaması. Orta öğretim. sağlıklı ilişkiler kurabilecekleri demokratik bir ortam sağlanabilir. Sonuç. rehberlik hizmetlerine duyulan ihtiyacı da artırmaktadır. onları yüksek öğretime ve hayata hazırlamayı amaçlayan eğitim basamağıdır. düzenli çalışma alışkanlığı edinmesi. spor. beslenme. yerleştirme" hizmetlerinin kapsamına girer. özellikle okula uyum problemleri ve sınıf içindeki tutumu açısmdan rehberliğe ihtiyacı vardır. Öte yandan mesleksel rehberlik kapsamında meslekleri tanıma. ilköğretimin son yıllarında önem kazanmaktadır. Öğrencilerin öğrenme güçlüklerinin belirlenmesi ve giderilmesi eğitsel planlamalann yapılması ve yürütülmesi. kültür faaliyetlerine katılması ve ergenlik gibi önemli bir kritik evrenin sağlıklı bir şekilde atlatılması için rehberliğe ihtiyaç vardır. mesleksel ve eğitimsel problemlerinin yoğunlaştığı bilinmektedir. Bireylere bir meslek kazandırmayı. zararlı alışkanlık ve arkadaşlıklarla şiddet ve teröre yönelik gruplara katılması önlenmeye çalışılırken. Eğitsel ve mesleksel rehberlik etkinlikleri ilköğretimde de rehberlik programının ağırlıklı alanlarıdır. mesleğe yönelmesi. seçenekleri inceleme. Bu anlayışla ergenlerin kendilerini rahatça ifade edebilecekleri. eğitim olanakları konusunda bilgilendirme. mesleksel kararlaralma ve uygulama. Ayrıca öğrenciye yeni başladığı kurumu ve çevresini tanıtma ve onun bu yeni ortama alışmasına yönelik yardım etkinlikleri "oryantasyon. farklı eğitim ve meslek seçenekleri sosyal gelişime yardımcı olacak olanak ve fırsatlar hakkında bilgi vermek yine rehberliğin amaç ve işlevleri içinde yer alır. Aşağıdakilerden hangisi İlköğretim öğrencilerine yönelik rehberlik hizmetleri için "olmazsa olmaz" bir gereklilik değildir? (2003 KPSS. yöneltme.Rehberli k kendisi hakkında toplanmış objektif bilgiler verme üzerinde odaklanmaktadır. kendi başına karar verme ve bunların sorumluluğunu yüklenme durumundadır. gerçekçi planlamalar yapıp doğru kararlar almasına yardım edebilir. (duruma alıştırma)" hizmetlerini oluşturur. mesleksel yönelimin sağlıklı olmasına yardım gibi hizmetler. Yüksek Öğretimde Rehberlik: öğretimdeki öğrencilerin ergenlik A) A) A) Meslekler tutumlar kazandırmak E) Hizmetin profesyoneller tarafından getirilmesine ağırlık vermek yerine 369. Bu dönemde ergenlerin kişisel. Bu yaşta öğrenci. Bireyi tanımak ve bireyin kendini gerçekçi bir şeklide anlamasını sağlamaya yönelik hizmettir. onlara sunulacak rehberlik hizmetlerini farkhlaştırmaktadır. Rehberlik hizmetlerine en çok ihtiyaç duyulan dönemdir. 4. Orta ögretim basamağına rastlayan ve ergenlik olarak adlandırılan dönem insan hayatının en fırtınalı dönemidir.92) A) Velilerle işbirliği yapmak Gelişimsel rehberliğe ağırlık vermek Grup rehberliğine öncelik vermek hakkında olumlu 179 kapsar. Sonuç. sağlıklı hedefler belirlemesi. Rehberlik hizmetlerinin örgütlü ve programlı olarak yürütülmesiyle ergenin. verimli çalışma yollarının tanıtılması. Bireye toplumda açık gelişme olanakları. İlköğretim öğrencisinin sosyalleşerek başarılı bir kişilik geliştirebilmesinde ağırlıklı bir öneme sahip olan kişi kimdir? (2004 KPSS-117 ) A) Rehber öğretmen A) Sınıf öğretmeni A) Müdür A) Müdür Baş Yardımcısı E) Eğitsel Kol öğretmeni Orta Öğretimde Rehberlik: Yüksek 3. Bu dönemde bireyin bedensel açıdan değişmesi. . Bireyin kimlik bütünlüğünü kazanması. değer sistemlerini oluşturmaya başlaması . Yüksek öğretimdeki öğrenciler. Velilerle işbirliği yapmak bu dönem rehberlik hizmetlerinin üzerinde önemle durması gereken bir konudur. akademik . Bu hizmetler. 15-18 yaş grubunu döneminin sonlarında olmaları. Bu nedenle eğitim alanında rehberlik hizmetleri ilk olarak orta öğretim kurumlannda başlamıştır. eğitsel kararlar almasına tercihler yapmasına yönelik hizmetler ilköğretimde sunulacak belli başlı eğitsel rehberlik hizmetleri kapsamındadır. Barınma. ev ve aile ortamından ayrılmakta.
madde bağımlılığını önlemek için çalışmalar. Uyum sağlayıcı rehberlik Okullarda uyum sorunu gösteren öğrencilere yardım eden etkinlikleri kapsar.180 Rehberli k seçimler yapmasını sağlamak son derece önemlidir. Okul rehberlik programlarında öğrencilerin gelişim dönemleri dikkate alınarak bedensel. zihinsel. 5. kendini. Sonuç. . Okullarda en çok karşılaşılan sorunlardan biri uyumsuzluklardır. tavırlar. ders. Toplumun sorunları ile daha yakından ilgilenmektedirler. seçtiği bir meslek için hazırlama gibi sorunlara en uygun çözümü bulmak durumundadır. Ayarlayıcı rehberlik başarı. Yani eğitim programlarının gelişimsel rehberlik anlayışına uygun olarak düzenlenmesi üzerinde durur. 1. adet. bedenle ilgili meydana gelecek değişim-gelişimlere öğrencileri hazırlamak için yapılan çalışmalar. burs ve yeni şehre ya da okula uyum sağlamak için de rehberliğe ihtiyaç vardır. Bu yaş dönemi öğrencileri daha çok kişisel rehberlik hizmetleri ve psikolojik danışma hizmetleri isterler. batıdaki ergen hamileliği problemini önlemeye yönelik cinsel eğitim programı. rehberlik hizmetleri ile birükte sürdürüldüğünde. öğrencinin doğru Rehberliğin bir diğer işlevi de ögretim etkinliklerini tamamlayıcı etkinliklerdir. inançlar. değerler. 6. eğitim anlayışının değişmesiyle birlikte rehberliğin ayarlayıcı yönünün önemi de artmıştır. Uyum sağlayıcı rehberlik Yöneltici rehberlik Ayarlayıcı rehberlik Önleyici rehberlik Tamamlayıcı rehberlik Geliştirici rehberlik Eğitim planlayıcı ve programlayıcılanna yönelik verilen ve bireysel farklılıklara uygun programlar geliştirmeleri konusunda yol göstermektir. 1. okul ve meslek seçmesine yardım etkinliklerin/ içermektedir. Yöneltici rehberlik Gelişimsel rehberlik anlayışının ortaya çıkışıyla rehberliğin geliştirici işlevi de önem kazanmıştır. Yukarıda bahsedilen konulara çözüm bulmak görevi gencin kendisine aittir. davranışlar üzerinde daha bilinçli bir şekilde kafa yormaktadır. Rehberlik ise gence bu konuda gereken desteği vermelidir. Verilen Hizmetin İşlevine Göre Rehberlik 1. kız-erkek ve arkadaş ilişkileri. Kimliğini bulmaya çalışmaktadır. okul türleri ve meslek sayısı arttığından rehberliğin bu yönü öze! bir önem kazanmıştır. Önleyici rehberlik Problem ortaya çıkmadan problem olabilecek durumları tahmin etmek ve onları durdurmaya çalışmaktır. Öğrencilerin gelişim özellikleri çok iyi belirlenmeli. C. Bu yüzden öğretimi planlayan. 2. Örf. mali destek. Bu görüşe göre bir önceki gelişim dönemini başarıyla geçenlerin bir sonraki gelişim dönemini başarıyla atlatacaklandır. yürüten ve değerlendiren görevliler olarak öğretmenlerin rehberlik konusunda bilgilendirilmeleri ve gelişimsel rehberlik anlayışını benimsemeieri önem taşımaktadır. Uyum sağlayıcı rehberlikte amaç uyum sorunu gösteren bireyin yaşadığı problemlerin nedenini ortaya koymak ve çözüm yolları bulmasına yardımcı olmaktır. Geliştirici rehberlik 1. 1. kişilik bütünlüğü ve kimlik kazanma. 1. Günümüzde okulların programları. sağlık gibi birçok sorunu halletme. 1. "Neler problem olabilir?" sorusuna cevap bulmak önemlidir. Tamamlayıcı Rehberlik Bîreyin ilgi ve yeteneklerine alan. Yurt. duygusal ve psiko-sosyal yönlerden sağlıklı bir biçimde gelişmelerini sağlayacak etkinliklere yer verilmesidir. Örnek. 3. flört ve aile kurma. Bireyler kendi özeüiklerine uygun alan ve mesleklerde daha verimli ve rnutlu olacaklarından. Örgün eğitim kurumlarında gerçekleştirilen öğretim etkinlikleri. Çağdaş eğitim anlayışı bireysel farklılıklara uygun programlar geliştirmeyi gerekli kıldığından. 4. eğitimde istenilen kaliteye ve verimliliğe ulaşılabilmektedir. Uyum sorunu gösteren öğrenciye. bireysel veya grupla psikolojik danışma yardımı vehlebilir. müdahale stratejileri ve eğitim programları geliştirilmelidir.
bir mesleğe ve işe yönelebilmeleri hususlarında kendilerine sistemli ve sürekli bir yardım sağlamak amacıyla rehberlik çalışmaları düzenlenmesi gerekmektedir. ilgi ve yetenekleri yönünde bir öğrenim görebilmeleri. toplumda bireye açık olan mesleklerin gerektirdiği niteliklerin belirlenmesi ve bu iki kaynaktan elde edilen bilgiler ışığında bireyin nitelikleri ile mesleklerin gerektirdiği nitelikler arasında bağlantılar kurarak bireyin kendine uygun bir mesleki tercih yapması üzerinde odaklaşmaktadır. Kişisel Rehberlik Öğrencilerin "kişisel-sosyal" gelişim ihtiyaçlarını karşılamak ve böylece onların kişisel gelişim ve uyumlarına yardımcı olmak amacıyla yürütülen rehberlik hizmetlerine denir. Endüstri alanında rehberlik Rehberlik hizmetleri ilk olarak eğitim kurumlarında bir ihtiyaç olarak belirmiş ye yapılanarak hızlı bir gelişme göstermiştir. . hangi rehberlik anlayışı ile ilişkili bir hedeftir? (2003 KPSS. Eğitim alanında rehberlik 1. ahlaki ve sosyal yollardan Milli Eğitimin amaçlarına uygun bir şekilde gelişebilmeleri. kişisel ve sosyal gelişimini sağlıklı sürdürebilmesi için verilen rehberlik hizmetleridir. Eğitsel rehberlik 1. Mesleki Rehberlik Bireylerin çeşitli meslekleri tanımaları. Bu nedenle rehberlik hizmetlerine eğitim kurumlannda daha yaygın olarak rastlanmaktadır. alan ve ders konusunda sağlıklı eğitsel tercihler yapma. Hizmetin Yoğunlaştığı Problem Alanına Göre rehberlik 1. aile ve toplum olgusunu kavrayarak bu ortamlarda sağlıklı ilişkiler geliştirebilmesi" gibi alanlarda yeterlik kazanması. Endüstri alanlarındaki sanayi kuruluşlan. Öğrencilerin kişiliklerinin zihinsel. A) A) A) A) E) Edimsel iyileştirici önleyici Ayarlayıcı Bilgi sağlayıcı 181 370. Eğitsel rehberlik. İnsanın olduğu her yerde fıziksel sağlığa olduğu kadar psikolojik sağlığa da destek olmak gerektiği anlayışının yaygınlaşmasıyla birlikte rehberlik hizmetleri diğer kurumlarda da yerini almaya bağlamıştır. 3. Okullarda öğrencilerin bedeni. Sosyal yardım alanında rehberlik 1. öğrencilere okul seçme. seçtikleri mesleğe hazırlanmaları ve mesleki yönden gelişmeleri konusunda yapılan yardımlara mesleki rehberlik denir. Bireyin çocukluktan yetişkinliğe eğitimin çeşitli kademelerinde "kendini ve başkalarını anlaması ve kabul etmesi. Eğitsel Rehberlik Eğitim kurumlarında yürütülen rehberlik etkinlikleri büyük ölçüde eğitsel ağırlıklı rehberlik hizmetleridir. çevresindeki olanakları görerek sağlıklı kararlar almalarına yönelik olarak sürdürülen hizmetler eğitimin ayrılmaz bir parçasıdır. çeşitli alanlarda beklenen uyumları sağlayabilmeleri.95) E.Rehberli k D. kendi niteliklerine uygun meslekleri seçmeleri. Kişisel rehberlik 1. bedensel. ilgi ve ihtiyaçlarını. Mesleki rehberlik hizmetleri bireyin özelliklerinin tanınması. yapıcı. Sağlık kurumlannda rehberlik hizmetlerinin koruyucu mh sağlığı işlevini üstlenmektedir. kendi problemlerini çözebilmeleri. Hizmetin Verildiği Hizmet alanlarına Göre Rehberlik 1. günlük yaşam becerilerini kazanması. verimli çalışma alışkanlıkları kazandırma. öğrenme güçlüklerinden kurtularak okulda başarılı olma. okula ve okulun bulunduğu çevreye uyum sağlama. yeteneklerini geliştirme ve zamanı iyi kullanma gibi yardımlan içermektedir. Sağlık alanında rehberlik 1. zihni. Huzurevleri ve Çocuk Esirgeme Kurumu gibi sosyal yardım kurumlannda ve bazı sanayi kuruluşlarında bireylerin uyum sorunlarının çözümüne yardımcı olmak amacıyla rehberlik hizmetlerine yer verilmeye başlanmıştır. işçi sendikaları. sosyal ve duygusal olan bütün yönleriyle dengeli ve sağlıklı biçimde gelişerek. Bireylerin kendi yeteneklerini. işçi bulma kurumu gibi kurumlarda da 2. yaratıcı ve üretken bireyler olabilmelerine yardım etme amacı. Mesleki rehberlik 1.
A) Yeniliklere açık davranışla! sergilemek Ha z ırla n a n p ro g ra m işle v s e l v e s ü re k li A) Mükemmelliyetçiliğe önem vermek geliştirilebilir bir özelliğe sahip olm alıdır. 1. Plan-program hazırlama hizmetleri Okul rehberlik hizmetleri belirli bir program ve plan içinde yürütülür. Hazırlanacak kapsamlı rehberlik programı modelinin aşağıdaki özelliklere sahip olması gerekir.182 Rehberli k Rehberlik etkinlikleri programı hazırlanırken okulda bulunan öğrencilerin gelişim düzeyleri (ilk veya orta). Sevk (yardım almaya yönlendirme) yönelik olmalıdır hizmetleri A) Aynı ildeki tüm okullar aynı 1. Psikolojik danışma hizmetleri A) Her yıl aynı program uygulanmalıdır 1. A) Öğrenci karşısında açık vermekten kaçınmak Hazırlanan program Okul Rehberlik ve Psikolojik E) Uzman olmadığı konularda suskun kalmayı Danışma Hizmetleri Yürütme Kurulu tarafmdan benimsemek incelenir. E) Programlar öğrenci ihtiyaçlarına göre her yıl yenilenmelidir Yeni duruma-ortama alıştırma (oryantasyon) hizmetleri Bu hizmet alanı öğrencilerin okulu ve okulun ola n akla n n ı tan ım a la rı a m a c ıy la su n u lan hizmetleri kapsar.1. Bu uyumsuzlukların doğurduğu problemlerle başa çıkma konusunda rehberlik yardımının işgörenler açısından önemi anlaşılmıştır. 371. Araştırma ve değerlendirme hizmetleri A) Her okul türü aynı programı uygulamalıdır Bunları kısaca açıklamak gerekirse. Bu hizmetler öğrencilerin okula uyumunu kolaylaştırdığı gibi okulun . Öğrenciyi tanıma hizmetleri 103) 1. 2. eğitim temelli olması son yıllarda rehberlik hizmetlerine yer verilmeye başlandığı görülmektedir. Çevre ve aile ilişkiler 1. Herkes gibi kendisinin de hata yapabileceğini kabul eden bir öğretmen için en uygun olan Okul rehberlik programı okuldaki rehberlik ve davranış biçimi hangisidir? (2003 KPSS-99 ) psikolojik danışma servisinde görevli psikolojik danışm an tarafından öğretim yılı başında A) Kurallara sıkı sıkıya bağlı kalmak hazırlanır. İş ve işçi bulma kurumu mesleki rehberlik alanında önemli bir işlevi ye rine ge tirm ek te dir. Program ve plan hazırlama. Öğrenci gelişimine yönelik olması Zamanı etkin bir şekilde kullanan bir program olması Okulun açıldığı ilk günden başlayarak okulun kapandığı son güne kadar sürmesi Klinik (sorun çözücü) odaklı değil. Sanayi kuruluşlannda otomasyon yanında işlerin çeşitlenerek daha karmaşık hale gelmesi çalışanlarda birtakım uyumsuzluklara yol açmaktadır. mesleğe yöneltme. mesleklere yatkınlık ve uygunluklarını saptamak. Plan-program hazırlama hizmetleri planı hazırlarlar. meslekte yetiştirme gibi rehberlik hizmetlerini yürütmekle. Okul rehberlik programları ile ilgili olarak hizmetleri aşağıdakilerden hangisi doğrudur? (2004 KPSS1. Hazırlanan program doğrultusunda rehberlik hizmetleri sunulur. İş araya nla ra meslekler konusunda bilgi vermek. İzleme hizmetleri programı 1. Grup rehberliği hizmetleri A) Programlar problemli ve engelli 1. Her sınıfın sınıf rehber öğretmenleri de V E RD İĞİ H İZM E TLE R (RE HBE RLİK okul için hazırlanan yıllık rehberlik programı Hİ ZM E T ALA NLA RI) doğrultusunda sorumlu oldukları sınıftaki öğrenciler için yıllık rehberlik hizmetleri çalışma 1. Ancak bir yıl için hazırlanan program mutlak değişmez bir program B İR O KU LD A K İ R E H B E RL İK S E RV İ S İ Nİ N değildir. okulun bulunduğu sosyokültürel çevre. Yeni duruma-ortama alıştırma (oryantasyon) 372. Yöneltme ve yerleştirme hizmetleri öğrencilere 1. diğer hizmet alanlarının içeriğini ve hizmetlerin hangi öğrenci grubuna nasıl bir sıra ile hangi personel tarafından verileceğini açıklığa kavuşturur. Bilgi verme hizmetleri 1. Konsültasyon (müşavirlik) hizmetleri uygulamalıdır 1. okulun türü. bu kurumun önemli bir boşluğu doldurduğu söylenebilir. okulun personel ve fiziksel olanakları ve öğrencilerin ihtiyaçlarının dikkate alınması gerekir.
Bu bilgiler ancak öğrencilerin bilgisi ve izni ile öğrencilerin yararına olmak koşulu ile üçüncü kişilere verilebilir. Bu hizmetler genellikle eğitim-öğretim yılının başladığı ilk günlerde verilir. Ancak uygulama aşamasındaki görevlerin önemli bir kısmı sınıf rehber öğretmenleri tarafından yürütülür. Bu kapsamda verilecek hizmetler özetle aşağıdaki gibidir. Hizmetlerin sunumunda okuldaki tüm personel görev almalıdır. olay (vak'a) kaydı gibi tekniklerdir. öğretmen ve öğrenci durumu. otobiyografi. Bunlardan bir kısmı dışandan bilgi toplamaya dayalı olan test. Hizmetler daha çok toplu biçimde ve bilgi verme şeklinde sunulur. 373. Öğrencilere okulu ve okul kurallarını tanıtma Öğrenciyi tanıma hizmetleri Öğrenciyi tanıma etkinliklerinden elde edilen bilgiler diğer rehberlik etkinliklerine yön verir. uygulanan programlar hakkında bilgi verme Okulun fıziksel durumu hakkında bilgi verme Okulun eğitim programı hakkında bilgi verme Ders dışı etkinlikler hakkında bilgi verme Okul kuralan hakkında bilgi verme Okuldaki psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri hakkında bilgi verme Okul çevresi hakkında bilgi verme 183 İlgiler Kişilik özellikleri. kimdir bu tekniği. Aşağıdakilerden hangisi okulun ilk günlerinde' öğrencilere sunulması gereken rehberlik hizmetlerindendir? (2002 KPSS. sınıf rehber öğretmeni ve okul yönetimi bu bilgilerin gizliliğini sağlamakla yükümlüdürler. Okulun tarihçesi. yorumladığını anlamamıza yardımcı olan görüşme. Öğrencileri tanımada kullanılan çeşitli teknikler vardır. çeşitli envanterler ve soru listeleri gibi tekniklerdir. sosyometri. gözlem. Kişisel bilgiler Aile ve ev durumu Sağlık ve fiziksel durumu . Aşağıda öğrencilerle ilgili farklı alanlarda toplanacak bilgi alanlarına yer verilmiştir.Rehberli k olanaklarından yüksek düzeyde yarar sağlamasını ve problemlerle karşılaşmasını önleyen hizmetlerdir. değerler ve benlik tasarımı Akademik durum Öğrencinin yaşadığı çevre Öğrencilere ait toplanan bu bilgiler sistemli ve düzenli bir şekilde dosyaya kaydedilir. dereceleme ölçekleri. Bir kısmı da öğrencinin kendisini ve çevresini nasıl algılayıp.54) Yetenekler A) Öğrencinin kendi yeteneklerini tanimasını sağlama' A) Öğrencilerin sosyalleşmeleri için etkinlikler düzenleme A) Öğrencilerin psikolojik problemlerini belirleme A) Öğrencilerin çalışma yollarını ve stratejilerini belirleme E) 3. Okula yeni kayıt yaptıran öğrencilerin bu tür hizmetlere daha çok gereksinimleri vardır. Okul psikolojik danışmanı. Bu bilgilerin çoğu gizlilik derecesi yüksek olan bilgilerdir.
öğrencilerin bulundukları eğitim programı ve gidebilecekleri üst eğitim kurumları hakkındaki bilgilerden oluşur. öğrenciler okul döneminde kritik gelişim döneminde olmaları nedeniyle onla ra. öğrencilerin kendi ilgi. Mesleki bilgi. yetenek ve kişilik ö ze llikle rin e uyg un b ir me sleğ i seçmelerine yardım etmektir. sosyal gelişim ve uyumla rı nı kolaylaştıracak aile. eğitsel. sosyal bilgi. arkadaş ve diğer sosyal . Öğrencilerin yönelmeyi düşündükleri meslekler hakkında ayrıntılı bilgilere gereksinimleri vardır. mesleki ve kişisel sosyal alanlarla ilgili bilgilerdir. öğrencilerin ilgi ve yetenekleri d o ğ r u l t u su n d a b i r e ğ i t i m p r o g r a m ı n a yönelmeleri ve bunda başarılı olmalarıdır. Eğitsel bilgileri vermenin amacı. Bilgi verme hizmetleri Öğrencilerin ihtiyaç duydukları bilgiler.4. Eğitsel bilgi. Bunlar daha sonra ayrıntılı bir biçimde ele alınacaktır. Kişisel.
Eğer bilgi toplamak amacıyla görüşme yapılıyorsa öğrenciyle kurulan ilişki psikolojik danışma değildir. yeniden biçimlendirme. yardım veren uzmana da "danışman" denilmektedir. Bu hizmet bir danışan ile danışman arasında kurulan ilişki ise buna "bireysel psikolojik danışma" denilmektedir. tutarlı. koşulsuz kabul. gerçekçi. model alma (taklit) c. 5. Öğrencilerin ihtiyaçlarma göre bu sayı değişmekle birlikte genellikle görüşme sayısı 8-10 arasındadır.184 Rehberli k Olumsuz davranışın öğrenilmesi olumlu davranış da öğretilebilir yoluyla çevreleriyle ilişkilerini zenginleştirecek kişilerarası ilişkilere yönelik bilgiler verilebilir. a. aşağıdakilerden hangisi grupla psikolojik danışmanın dezavantajlarından biridir? (2004 KPSS-109 ) İnsan davranışlan kişinin biyolojik ihtiyaçları ve cinsel güdülerinin etkisiyle oluşur İnsan davranışları bilinçaltı süreçlerle bağlantılıdır Kişilik id. başarısız kimlik örüntüsünden kurtarma yoluyla olur. Akıl ve davranış duyguları yönetir Tedavi: Bireyin mantıksız. denetleme gücü kendindedir Ruhsal sorunlann kaynağı. Tedavi: Danışana saygı duyma. Psikolojik danışma hizmeti ancak bu alanda yetişmiş ve yeterliliği olan uzman kişiler tarafından sunulur. yıkıcı düşüncelerini değiştirme. yanhş. İnsancı Varoluşçu Yaklaşım Birey değerlidir. verme. toplumsal kurallarla bireyin doğal gelişimi engellendiği zaman ortaya çıkar Birey doğuştan iyidir. Psikolojik danışma hizmetleri Psikolojik danışma bireylerin kendilerini tanımalarını. Birey güçlü bir benlik algısı sayesinde kendini gerçekleştirebilir. Eğer bu ilişki bir danışman ve birden çok (genellikle 8-12) danışan arasında kurulmuşsa buna "grupla psikolojik danışma" denilmektedir. Bireysel ve grupla psikolojik danışma karşılaştırıldığında. benzer sorunlar üzerinde konuşabilme A) Belirli sorunların çözümünde başkalarının deneyimlerinden yararlanma A) Köklü sorunların çözümünde yeterince etkili olamama E) Başkalarının da sorunları görerek teselli olma olabildiğini . güçlü ve zayıf yönlerini fark ederek yaşadıkları problemleri etkili biçimde çözmek amacıyla yüz yüze bir ilişki süreci içinde sunulan ve duyuşsal yönü ön planda olan profesyonel bir yardım hizmetidir. teknik ve ilkeleri vardır. Nihai amacı da bireyin karar ve rme ve p ro b le m çö zme be ce rile rin i geliştirerek kişisel gelişimini sağlamaktır. Psikanalitik Yaklaşım Tedavi: Sistematik duyarsızlaştırma. Bilişsel Yaklaşım değer Bireyin gelişimi akılcı. yönlendirme. 374. düşünerek olaylara yaklaşması sayesinde olur. empati d. atılganlık eğitimi. Kendini geliştirme gücüne sahiptir. Psikolojik danışmanın kendlne özgü çeşitli kuram. Davranışçı Yakiaşım Kişilik doğumdan sonraki olumlu ve olumsuz öğrenmeler üzerine kurulur Uyumsuzluklann nedeni olumsuz öğrenmelerdir A) Gruba ait olma ve başkalarınca kabul edilip benimsenme duygusunu yaşama A) Benzer sorunlara sahip olan insanlarla. Bu nedenle kendini yönetme. özgürdür. ego ve süperego'dan oluşur Tedavi yöntemi: rüya analizi ve serbest çağrışımdır Sorunların kaynağını 0-6 yaş çocukluk döneminde aramak gerekir b. Psikolojik Danışma Kuramları Psikolojik Danışma Kuramları genel olarak 4 başlık altında toplanabilir. Psikolojik danışma süreci içinde yardım alan kişiye "danışan".
meslekleri tanıma. Grup rehberliği hizmetleri 10-15 kişilik gruplarla ya da sınıftaki tüm öğrencilerle yürütülen hizmetlerdir. Mezunların sonraki yıllarda öğrenime devam edip etmediklerine. İzleme hizmetleri İzleme çalışmaları. Grup rehberliği hizmetleri 185 araştırma merkezine başvurması sağlanmalıdır. Alanlarını seçen bu öğrencilerin yerleştikleri alanların kendilerine uygun olup olmadığını. ettilerse başarı durumlarına. hem de sunulan rehberlik çalışmalarının etkililiğini öğrenmede ihtiyaç duyulan bilgileri sağlar. Aşağıdakilerden hangisi okullarımızda gözlenen en yaygın rehberlik hizmetlerindendîr? (2003 KPSS. verdikleri kararların isabettiliğini ve alanlannda başarılı ve mutlu olup olmadıklarmı izleme çalışmalarıyla takip edilmesi gerekir. psikolojik danışman. sınıf öğrencilerine alan seçiminde rehberlik hizmeti sunduğumuzu düşünelim. aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-114) A) Öğrenciyi merkeze alan eğitim anlayışı A) Programı merkeze alan eğitim anlayışı A) Bilinçaltı A) Mantık dışı düşünceler E) Kişiliğin aşırı uçlarını birleştirme 6. 7. hem öğrencinin değişim ve gelişimini takip etmek amacıyla.93) A) A) A) Müşavirlik Araştırma ve değerlendirme İzleme A) Yöneltme E) Değerlendirme Öğretmen. Öğrencilerin yaşadıklan ruh sağlığı ile ilgili problemlere yardımcı olabilecek meslek grupları içinde Psikiyatrist. Okulda psikolojik danışman yok ise öğrencinin ilgili rehberlik ve . Bu tür çalışmalarda daha çok öğrencilerin kendileriyle ilgili veya olgusal konularda (karar verme. Örneğin bir okuldaki 9. değersizlik ve başarısızlık duyguları yaşayan ve uyumsuzluk sergileyen bireylere sorunları ile başa çıkabilmeleri için Öncelikle verilmesi gereken rehberlik hizmeti hangisidir? (2004KPSS-111) A) Bireyi tanıma A) Psikolojik danışma A) Yöneltme A) izleme E) Bilgilendirme 376. Gerek okuldaki psikolojik danışmana sevk. öğrencinin dile getirdiği sorunun niteliğine göre kendi yeterliliği dışında ise öğrenciyi mutlaka yardım almak üzere psikolojik danışmaya yönlendirmelidir. Yalnızlık.Rehberli k 375. Rogers'in insancı yaklaşımında en fazla vurgulanan. 9. sosyal ilişkiler. Öğrencilerin okuldaki bir programa veya bir üst eğitim kurumuna yöneltilip yerleşmesine yardım edilebildiği gibi bir mesleğe veya bir işe yöneltilip yerleştirilmesi de bu hizmetler içinde yer alır. psikolog. etkili ders çalışma gibi) bilgilenmelerini sağlayarak gelişimlerine yardımcı olmak hedeflenir. ilişkin bilgileri toplayarak ilgililere duyurmak. Yöneltme ve yerleştirme hizmetleri Öğrenciyi tanıma hizmetlerinden öğrenci hakkında elde edilen bilgiler ışığında onun yönelebileceği okullar veya programların neler olduğunu bilmesi ve kendisi için en uygun olanını seçmesi sürecinde sunulan hizmetler yöneltme ve yerleştirme hizmetleri olarak adlandınlmaktadır. gerekse okul dışındaki bir kuruma-uzmana sevk çalışmalarında öğretmen hassas davranmalıdır. 8. etmedilerse iş durumlarına. rehberlik servisinin hangi faaliyetleri kapsamında yer alır? (2001 KPSS-97) A) B) C) D) E) Konsültasyon Bilgi toplama Alıştırma Bilgi verme İzleme 378. sosyal çalışmacı (sosyal hizmet uzmanı ) öze l eğ it im uzmanı bun lann başltcalandır. Sevk (Yardım almaya yön!endirme) hizmetleri 377.
Bu çalışmaların amacı. kişisel ve sosyal yönden dengeli ve uyumlu bir birey olarak yetişmesine yardım hizmetlerini kapsar. üstün ve sınırlı yönleri ile kendini kabul etmesi ve geliştirmesini amaçlar. Kişisel-sosyal Eğitsel Mesleki Gelişim alanlannda temel ihtiyaçlarını karşılama ve b u a la n la r d a d ö n e me ö zg ü g e li şi m görevlerini yerine getirmede gerekli yeterlilikleri kazandırmayı amaçlar. öğretmenlerin ve velilerin özellik. Bu olanaklar. Araştırma ve değerlendirme hizmetleri Uygulanan bir programın sonuçları hakkından bilgiler edinmek. okuldaki rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin tanıtılması. Kişisel rehberlik. okul amaç ve vizyonunun anlaşılması ve öğrencilerde hedeflenen zihinsel. Konsültasyon çalışmalarını planlama ve yü r ü t m e so ru ml u l u ğ u p s iko lo ji k danışmanlardadır. gelişme süreci içinde. öğrencilerin. ihtiyaç ve beklentileri hakkında ayrıntılı bilgi sahibi olmanın yanında yaşanan bir sorunun çözümü için yol gösterici bilgiler edinmek için araştırma ve değerlendirme çalışmaları yapmak gerekir. Böyle bir çalışma velilere de yapılabilir. öğrencini büyüme. sosyal. Gelişimsel rehberlik anlayışı. çalışmalarda bu anlayışın esas alınmasını ve okuldaki tüm olanakların bu anlayışa uygun bir biçimde kullanılmasını sağlamaktır. okuldaki yönetici ve öğretmenlerin daha uygun ve ortak bir rehberlik anlayışına sahip olmasını. Aile ile ilişkileri geliştirmek. Velilere okulun amacını. 379. Çevre ile ilişkilerin etkili biçimde kurulması. okul yönetiminin ve okul psikolojik danışmanının sorumluluğundadır. KİŞİSEL REHBERLİK Ders notlarının ilk başlarmda belirtitdiği gibi gelişimsel rehberlik modeli anlayışı günümüzde en çok kabul gören ve en yaygın rehberlik anlayışlıdır. Konsültasyon (müşavirlik) hizmetleri Doğrudan öğrencilere dönük olmayan. Bu çalışmalardan elde edilen bilgiler ve kanıtlar doğrultusunda bir okulda uygulanan rehberlik ve psikolojik danışma programı geliştirlerek yenilenmelidir. öğrencinin kendini tanıması. Kendine güvenen. Ayrıca okul aile birlikleri ve okul koruma dernekleri de çevre ve aile ile ilişkilerin geliştirilmesinde önemli olan birimlerdir. Bu hizmetler yürütülürken bireyin bir gelişme süreci içinde olduğu. program ve politikasını tanıtma Öğrencilerin okulda öğrendiklerinin evde pekiştirilmesini sağlama Evde öğrenciyi olumsuz etkileyen koşulları olumluya çevirme Okulda daha etkin bir öğrenme ortamı oluşturma Okulda almacak kararlara katılımı sağlama Bazı öğrenciler için alınan özel önlemlere herkesin katılımını sağlama Olumsuz öğretmen davranışlannı değiştirme Öğrenme ve çalışma güçlüğü çeken öğrencileri tanıma ve bunlarla ilgili olan öğretmenlerle işbirliği yapma Öğretmenin bir öğrencinin sorunuyla çalışırken bunu başarması için gerekli desteği sağlama 11. Çevre ve aile ile ilişkiler Öğrencilerin çevredeki olanaklardan yararlanmalann! sağlamak önemlidir. Konsültasyon çalışmaları kapsamında yapılabilecek işler aşağıda özetlenmiştir. duygusal ve sosyal davranışlann kazanılmasını desteklemektir.186 Rehberli k yapılabildiği kuruluşlar ve çevredeki diğer okullar gibi kurumlan kapsar. anlaması. psikolojik yardım ve sağlık hizmeti sunan. kişiler arası ilişkilerde becerili. kültürel ve sportif etkinliklerin 12. gözlenen davranışların . Bireyi tüm kişilik özelliklerinin toplamından farklı bir bütün olarak ele alan psikolojik danışma kuramının adı nedir? (2003 KPSS-101 ) A) A) A) A) E) Psikoanalitik yaklaşım Geştalt Davranışçı Varoluşçu Gerçekçi 10. öğürencilere sunulan psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin etkililiğini artırmaya yönelik olan hizmetlerdir.
daha mükemmeli elde etmeye yöneliktir. Duygusal Zeka Bu kavram aşağıdaki özellikleri yetenekleri kapsamaktadır. bir duyguyu oluşurken fark edebilme 1) Duyguları idare edebilme: Duyguları uygun biçimde idare edebilme 1) Kendini harekete geçirebilme: Duyguları bir amaç doğrultusunda harekete geçirmek 4) Başkalarının duygularını anlayabilme: empatı. Günümüzde üzerinde çok konuşulan kavramlardan biri olan "duygusal zeka" kavramı ve eğitim sürecinde duygusal zekanın nasıl geliştirilebileceği tartışmaları da kişisel rehberlik hizmetlerine farklı bir bakış açısı getirmiştir. İnsancıl yaklaşımdaki bir öğretmenin oluşturacağı olumlu stnıf ortamı kişisel rehberliğin birinci koşuludur. Hümanistik (insancıl) yaklaşımın eğitim ilkeleri 1) İnsanın tek ve temel güdüsü "kendini gerçekleştirme" ihtiyacından kaynaklanır. Gerçekte birey doğası gereği iyidir. saldırganlaşmakta.Rehberli k kalıcı olmadığı. benliği savunucu davranışlar . güvensizliğin veya engellenmenin sonucudur. sosyal ortaya çıkabilmekte. içinde bulunulan gelişim basamağına özgü olup değişebileceği unutulmamalıdır. 1) Davranış bozuklukları. Bu nedenle insancıl yaklaşımın eğitim ilkeleri üzerinde durmak gerekmektedir. 1) Özbilinç: Kendini tanıma. çaresiz 187 bazen kaldığı Kişisef rehberliğin hedefleri aynı zamanda duygusal zekanın gelişimine yöneliktir. Bu güdü bireyi tüm yaşam sürecinde daha iyiyi yapmak. kendini başkalarınm yerine koyabilme 5} îlişkileri kişilerarası beceriler. Normal koşullar altında benliği geliştirici davranışlar ortaya koyar. yürütebilme: Etkili ilişki kurabilme. Ancak bir tehdit veya güvensizlik karşısında kalırsa.
Bunun için de öğrenmede aşağıdaki ilkelere uyulması gerekmektedir. • Her bireyde doğal bir öğrenme isteği vardır . İnsan hem kendi yaradılışının hem de çevresinin sayısız olanakları içinde gelişimini sürdüren. 3) İnsan davranışlarını değiştirebilmek içîn önce onun öznel gerçeğini değiştirmek gerekir. içten ve dıştan gelen uyarıcılara. Sadece bizim ihtiyaç ve inançlanmızla tutarlı olan yaşantılar bir anlam kazanır ve algılanır. Bir kimsenin davranışlannın nedenini anlayabilmek veya yordayabilmek için onun benlik tasarımını bilmek ve olaylara onun algı çerçevesinden bakabilmek gerekir. Eğer ihtiyaç ve inançlarımız tehdit altındaysa gerçekieri algılama zorlaşır ve gerçeklere uygun davranış değişmeleri de güçleşir. oluşum halinde olan bir varlıktır. Aynı durumda aynı uyarıcıları alan farklı kişiler farklı tepkide bulunurlar. Dış dünyadaki nesnel gerçeklere verilen tüm anlam. 3) Davranışları yönlendirmede dışsal koşulların yanında içsel koşullar da etkilidir. Herkesin kendine özgü ve farklı bir gerçeği vardır. Kişi kendini nasıl algılıyorsa öyle davranır. 3) İnsan davranışlarını. Burada önemli olan bireyin uyarıcıları nasıl algıladığıdır. kendi verdiği anlama göre tepkide bulunur. Öznel gerçeğin merkezi benlik ve ona iüşkin olan tasanmlar bütünüdür.durumlarda gerçekleri yok sayma ve çarpıtma gibi davranış bozuklukları görülebilir. kişinin kendi ihtiyaç ve beklentilerine göre biçimlenir. (fenomenoloji) 3) İnsanın davranışlarını tayin eden en önemli gerçek onun kendini algılayış biçîmidir. İnsancıl eğitim ve öğretmen Rogers'a göre eğitimde geleneksel olarak vurgulanan zihinsel bilgi ve becerilerin yanı sıra kişiler arası değerler ve duygular gibi duyuşsal davranışların bir arada kazandırılması önemlidir. Kişi herhangi bir durumda. onun öznel gerçeği tayin eder.
kendini sevmesi ve kendiyle barışık olması ve kendini tanıması gibi durumlarla ilişkili bir kavramdır. Benlik Saygısı (Özsaygı): Kişinin kendi fiziksel ve zihinsel özelliklerine yönelik değer atfetmesidir. 380. performans eksikliği ve fiziksel eksiklikler kolayca özgüvenin olumsuzlaşmasına neden olabilmektedir. çocuğun sürekli başarısızlıklarıyla yüzleştirilmesi. kendini ve durumu kontrol edebileceği inancı. Öğrenme. Anne babalara. Benlik: kişinin kendine yönelik yapılan tüm değerlendirmelerin algısıdır. Algılama ve anlamlaştırma sorunudur A) Yanlış öğrenci cevaplarına hoşgörüsüz davranmak A) Sınıf içinde gerginlik yaratmaktan kaçınmak A) İlkeli ve kararlı davranmak A) öğrencilerin kişiliğine saydı göstermek E) öğrenciler arasında ayrım yapmamak 381. reddedilme. öğrencinin kendisi tarafından başlatıldığı zaman etkin ve anlamlıdır. İdeal Benlik: Kişinin kendisi veya sosyal olarak empoze edilen. aşağıdakilerden hangisini önermemelidir? (2001 KPSS-75) A) Çocuklara anlayışla yaklaşmaiarını A) Çocukların motivasyonlarını desteklemelerini A) Çocukların öz bakımını üstlenmelerini A) Çocukların sabırla dinlenmesini E) Çocuklarına. aşağıdaki özeltiklerden hanginse sahip olması beklenemez? (2001 KPSS-77) A) A) A) A) E) Eleştirileri hoşgörü ile karşılama Sabit fikirli olmama lleri görüşlü olma Değişimi savunma Kendi görüşlerini ön planda tutma . Benlik Benlik tasarımı İdeal benliktir. korku ve tehdidin olmadığı özgür bir ortamda gerçekleşir Öğrenme. aile. Deneyimleri üzerinde düşünme (reflettive thinking) yoluyla kendini geliştirebilen kişinin. akademik. Kendine güveni eksik olan kişi. sosyal ve diğer konularda sorun yaşayacaktır. bireyi değişen dünyada gereksinimlerini karşılamaya yeterli hale getirmeli. çevre çocuğun akranlarıyla sağlıklı ilişkiler geliştirebilmesini olumlu yada olumsuz yönde etkileyebilmektedir.188 Anlamlı öğrenme. öğrenilen konu bireyin kendi amaç ve ihtiyaçları ile ilişkili olarak algılandığında gerçekleşir Öğrenme. Demokratik olmayan aile ortamlan. Özgüven: Kişinin kendine yönelik olumlu yargılarının olması. Saygı (koşulsuz kabul) İçtenlik (dürüstlük ve içtenlik) Empati Gibi çok önemli ilkeleri sınıf koşullarında uygulanmasına önem vermelidir. Bu kavramla ilişkili kavramlar. Gelişimsel özellikleri. Olumlu ve olumsuz olabilir. Bireyin Uyumuna Yönelik Problem Alaniarı Gelişen büyüyen çocuğun sürekli olarak arkadaş veya akranlarıyla sağlıklı ilişkiler kurabilme ve geliştirebilme becerileriyle donatılması gerekmektedir. yeni koşullara uyum sağlamada yardımcı olmalıdır. çocukların sorularında onlara yardımcı olmak için neler yapabilecekler konusunda bilgi veren bir öğretmen. En küçük başarısızlıklar. Aşağıda öğretmen davranışlarından hangisi öğrencilerin güven duygularını olumsuz vönde etkiler? (2001 KPSS-74) Öğretmen insan ilişkilerinin temeline alınması gereken. enerjilerini boşaltma fırsatı vermelerini 382. belirli zihinsel ve fiziksel yetersizliklere sahip olması düşük benlik saygısı ile yakından ilgilidir. Çocuk ve ergenlerde kendilerinin başkalarıyla karşılaştınlması veya kendi kendilerini karşılaştırmaları da özgüven üzerinde zedeleyici olabilmektedir. Rehberli k Benlik tasarımı: Kişinin sahip olduğu tüm özelliklerin olumlu veya olumsuz farkına varmasıdır. sahip olunması gereken özelliklere ilişkin algılamasıdır.
iki E) Durumu okul idaresine bildirmek Bu öğretmenin izleyeceği en uygun yol aşağı dakilerden hangisidir? (2001 KPSS-118 ) A) Öğrencilerin. Aşağıdakilerden hangisi "keıslini gerçekleştirme" kavramı ile örtüşmez? (2002 KPSS-56) A) A) Birey yeterli bir kişiliğe sahiptir Kendine karşı yargılayıcı tutumlara sahiptir başkaları hakkında A) Dış dünyayı ve diğer insanlan oldukları gibi kabullenmek A) Bir konunun farkh biçimlerde ele almabileceği görüşünde olmak A) Kendisi ve olumlu düşünceleri vardır A) E) A) Tüm insanların eşit değerde olduğuna inandığmı ortaya koymak E) Sorunları kişiselleştirmeden. darılmalarına yol açan olayla ilgili duygularını uygun bir dille ifade etmelerine yardımcı olmak A) öğrencileri derhal rehberlik servisine göndererek sorunun çözülmesini istemek A) Bu öğrencilerin . nesnel bir biçimde ele alabilmek Kim olduğunu gerçekçi bir gözle algılar Kendine saygı duyar ve olduğu gibi kabul eder 385. Bir sınıf öğretmeni yakın arkadaş olan öğrencisinin birbirine darıldıklarını fark etmiştir. Öğretmenin öğrencinin söylediklerini adeta onunla birlikte yaşayarak hissetmesi şeklinde tanımlanabilecek olan kavram aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-91) A) A) A) A) E) Antipati Koşulsuz kabul Empati. barışmazlarsa bu durumu disiplin kuruluna bildireceğini söylemek . Aşağıdakilerden hangisi.Rehberli k 383.ikisine de yakın olan başka bir öğrenciden onları barıştırmasını istemek A) Öğrencilere. kendini gerçekleştirmiş bir bireyin özelliği degildir? 2001 KPSS-98) A) Sadece yetişkin ve kültürlü kişilerin doğru karar verebileceklerini düşünmek 387. Saydamlık Saygı 189 386. "Sosyal ve psikolojik durumu ne olursa olsun her birey önemlidir" anlayışı aşağıdaki psikolojik danışma ve rehberlik kavramlarından hangisini açıklamaktadır? (2002 KPSS-55 ) A) A) A) A) E) Koşulsuz kabul Empati Özerkfik Değerlilik Özdeşim 384.
Bireyin iç dünyasım da anlamak görüşünü savunur? (2002 KPSS-57) A) A) A) A) E) Fenomonolojik yaklaşım Bilişsel yaklaşım Akılcı-duygusal yaklaşım Sosyal öğrenme yaklaşımı Davranışçı yaklaşım gerekir" .388. Aşağıdaki yaklaşımlardan hangisi "insanı yalnızca dıştan görülen belirtilere bakarak anlamak mümkün değildir.
dürüst davranması öğretmenin sınıf içinde her zaman içten A) A) öğretmenin tüm öğrencilerine eşit ölçüde değer ve önem vermesi E) öğretmen ile ailelerin sosyo-kültürel düzeylerinin denk olması Annenle ilgili yaşantılarını. Aşağıdakilerden hangisinin öğrenci öğretmen ilişkilerinin sağlıklı olabilmesi için gerekli değildir? (2002 KPSS-58) A) öğretmenin öğrenme-öğretme etkinliklerinde öğrenci ihtiyaçlarını temele alması A) A) öğretmenin olayları değerlendirirken kendini öğrencinin yerine koyabilmesi Annene karşı olan duygularını. Aşağıdakilerden hangisi. onu kırmadan ifade etmeye çalışmalısın A) Annenin davranışlarını doğru değerlendirip değerlendirmediğini tekrar düşünmelisin A) ve. Aşağıda verilen çocuğun hatalı davranışlarını değiştirmede kullanılabilecek yaklaşımlardan hangisi onun "kendine saygısr" na en çok zarar veren yaklaşımdı?? (2002 KPSS-61) E) Bu tip hatalı davranışları yapanların kötü çocuklar olduğunu. Başkalan ile göz teması kurmaktan çekinen bır öğrencinin durumuna aşağıdakilerden hangisi bir açıklama getiremez? (2002 KPSS-63) A) A) A) A) E) Farklı görünme çabası Sosyal ilişkilerde kaygı Çekingen yapıda olması Kendine güven eksikliği İletişim kurmakta çekingenlik 391. karşımızdaki kişiye "şişkolaşmışsın" yerine "bîraz kilo almış görünüyorsun". kendisinin de onlardan biri olduğunu söylemek A) Benzer hatalı davranışları gösterenlerin karşılaştığı sonuçlan ona anlatmak A) Çocuğun uygun davranışlarını ödüllendirip hatalı davranışlarına pekiştireç vermemek A) Çocuğa uygun davranış modellerini gösterip bunları öğrenmesini sağlamak A) Fazla tehlikeli sayılmayacak şekilde hatalı davranışın sonuçlannı yaşamasını sağlamak . ona her koşulda itaat etmelisin E) Annene kırgın olduğunu belli etmenin farklı yollannı araştırmalısın 390. Annesi ile sürekli çatışma yaşadıklarını belirterek danışma almak isteyen bireye verilecek danışmanlık hizmetlerinden hangisi "hümanist yaklaşımın bireye saygı ilkesi" ile bağdaşmaz? (2002 KPSS-62 ) 389.190 Rehberli k 392. "sıskalaşmışsın" yerine incelmişsin" dediğimizde kullanmış olduğumuz iletişim dilidir? (2002 KPSS-59) A) A) A) A) E) Sen dili Öz saygı geliştirici dil Ben dili Biz dili öz saygı zedeleyici dil 393. bütün olarak ele alıp etraflıca değerlendirmelisin A) Annenin senin için yaptığı fedakarlıkları tahmin etmen imkansız.
beklediğimden çok heyecanlandım rahat A) Zaten birçok insan ilk girişte ehliyet sınavında başarı sağlayamıyor E) Sınav komisyonu çok titiz bir değerlendirme yaptı. Ali sürücü belgesi almak için girdiği sınavda başarısız olmuştur. düşük not verdi . ehliyet sahibi olup A) Sınav sırasında hiç değildim. Aynı zamanda çok olumsuz benlik kavramına sahip olan Ali'nin bu sınavdaki durumu açıklamak için aşağıdaki ifadelerden hangisini kullanma ihtîmali yüksektir? (2002 KPSS-64) A) Bu sınava yeterince hazırlanamamıştım.394. bir dahaki sefere başarabilirim A) Hiçbir zaman araba kullanamayacağım .
sorunu görmezden gelmeye yönelmek 396. içtenlik ve dürüstlük ilkesiyle uyuşmayan bir öğretmen davranışıdır? (2003 KPSS-104) A) Öğrencileri uygun olmayan davranışları için uyarmak A) Öğrencinin her tür davranışını onaylamak A) Öğrencilerine bilmediği bir konuyu bilmediğini söyleyebilmek A) Kendisinin de hataları olabileceğini kabul . Aşağıdakilerden hangisi. Aşağıdakilerden hangisi çocuğun şiddet içeren davranışlar göstermesine neden olur? (2002 KPSS-68) A) A) A) A) Engelleme Fikir uyuşmazlığı Bağımlılık Uyum davranışları Kişiliğin temel özelliğini bireyin benlik kavramının oluşturduğunu kabul eden psikolojik danışma görüşü hangisidir? (2003 KPSS-102 ) A) A) A) A) E) Davranışçı Psikoanalitik inşa ne ı-varoluşçu Eklektik Bilimsel E) Mutsuzluk 398. Aşağıdakilerden hangisi sosyal gelişime katkı sağlayan birincil kaynaklardan değildir? 2002 KPSS-67) A) A) A) A) E) Aıle Kitaplar Arkadaşlar Akran gruplan Okul 400. Aşağıdakilerden hangisi öğrencilere yönelik kişisel rehberlik hizmetleriyle yakından ilişkili bir yardımdır? (2003 KPSS. probleme neden olan etmenleri ortadan kaldırmaya çalışmak A) Sorunlarıyla haşa çıkınken deneyimli bireylerin tavsiyelerine göre davranmak E) Bir sorun ile karşılaştığında.Rehberli k 395. Maslovv'un ihtiyaçlar hiyerarşisinde en üst basamakta yer alan ve ancak daha alt düzeydeki ihtiyaçların karışlanmış olması koşuluna bağlı olarak ortaya çıkan ihtiyaç hangisidir? (2003 KPSS-100) A) A) A) A) E) Saygı Güvenlik Kendini gerçekleştirme Açhk Kendini kabul 397. Aşağıdakilerden hangisi bağımlı kişilik özelliği geliştirmiş bireylerde gözlenebilecek bir davranış biçimidir? (2003 KPSS. Aşağıdakilerden hangisi boşanmış anne babaların.94) A) Kişilerarası ilişkileri geliştirmek A) Etkiü çalışma becerileri kazandırmak A) Meslek seçimine yönelik yardımlar vermek A) Üst öğretim kurumlarını tanıtmak E) Çevresinde kemlisine açık olan fırsat ve olanakları hakkında bilgi vermek 401.97) A) Çocuğa karşı davranışlarının tutarlı olmasına çalışmak A) A) Çocuklarıyla hemen her gün görüşmeye devam etmek A) Çocuklarına azalmadığını göstermek olan sevgilerinin A) Ortaya çıkacak sorunları anlayışla karşılayarak çözmek E) Çocukların sorunlarıyla ilgilenmeyi sürdürmek Her sorunun tek bir çözüm yolu olabileceği düşüncesinden hareket çimek A) Bir sorunla başa çıkmada farklı seçeneklerden yararlanmak A) Problemlerin çözümünde. çocuklarının bu duruma uyumu için yapmaları gerekenlerden değildir? (2002 KPSS66) 191 399.
etmek E) Göründüğü gibi olmak. olduğu gibi görünmek .
A) Başarınız beni çok mutlu etti. Ali'nin bu tür davranışları. A) . Bu duruma uygun düşen örnek. Karar verirken.192 402. Evinize giderken caddeyi dikkatli geçin. aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-105 ) A) A) A) A) E) Ketlenme öğrenilmiş çaresizlik Kendini gerçekleştiren "kehanet" Genellenmiş kaygı Düşük engellenme eşiği Arkadaşının hassas bir özel eşyasını kurcalamaktan kendini alıkoyamayan bir ilkokul SORU öğrencisinin bu türden davranışlarının düzeltilmesinde. aşağıdakilerden hangisi için önemli bir fırsat oluşturabilir? (2004 KPSS-107 ) A) A) A) A) E) Yanılgıya düşmeme Lider olma Kendini kanıtlama Gelişme ve büyüme Başkalarıyla mücadele etme A) En uygun alternatifi belirleyebilecek olan bilgileri toplama A) Seçilen altematifin işlevsel olup olmadığını değerlendirme E) Seçilen alternatifi uygulamaya koyma 404. Arkadaşlarının kendisinden hoşlanmadığını düşünen Ali. aşağıdakilerden hangisi diğerlerine göre daha etkili olabilecek bir yöntemdir? (2003 KPSS-105) Bu konuda öğrenciye açıklayıcı bilgiler sunmak A) A) Bu tür davranışlar postere n öğrencileri cezalandırmak A) A) E) öğrencilerin bu türden davranışlarda bulunmalarını yasaklamak Bu tür davranışlar sergileyen öğrencileri sınıfta teşhir etmek Sınıfa bu tur davranışları da içeren bir kurallar listesi asmak 403. durumuna en uygun olan hitap şekli hangisidir? (2004 KPSS-108 ) A) Konuyla ilgili başka sormak istediğiniz var mı? Derste sürekli sıkıldığınızdan söz ediyorsunuz? Niçin. A) Ders bitti. arkadaşlarının ondan gerçekten hoşlanmamasına yol açmakta ve sonuçta Ali'nin düşüncesi pekişmektedir. Aşağıdakilerden hangisi öz saygısı yüksek olan bir bireyi betimlememektedir? (2004 KPSS-104 ) A) A) A) A) E) Kendine güvenen Duygularını açığa vurabilen Riski göze alabilen Savunma mekanizmalarına başvuran Kendini değerli bulan 408. Rehberiik anlayışı açısından bireyin olumsuz deneyimleri. karar verme stratejiferine uygun davranan bir öğrencinin atması gereken ilk adım hangisidir? (2003 KPSS-106) A) A) Amaçlara yönelik alternatifleri saptama Amaçları belirleme 407. Öğrencileriyle ilişkilerinde insancı yaklaşımın "saydamlık ilkesi "ne bağlı kalan bir Öğretmenin. Rehberli k 405. arkadaşlarından uzak durmaya çalışmakta ve onlarla birlikte olduğunda çekingen davranışlar sergilemektedir.
E) Tüm derslerinizde bu kadar şansız mısınız? .
Rehberli k 409. başanyı artırma" konusunda yardımdır. 193 410. karşılaştığı güçlükleri gidermesine yardım etmek ve böylece uygun ve etkin bir öğrenme ortamı oluşturmaya yönelik davranışları . öğrenmesini kolaylaştırmak. Aşağıdakilerden hangisi stresle başa çıkmada etkili değildir? (2004 KPSS-120) A) Stres nedeni olan davranışın sorumluluğunu kabullenmek A) Bilişsel bir yaklaşımla stres kaynaklarını kontrol etmek A) Stres kaynaklarını ortadan kaldırmak için çevreyi harekete geçirmek A) Bedensel tepkileri kontrol ederek stresi azaltmaya çalışmak E) Bedensel tepkilerle bilişsel değiştirmeye çalışmak EĞİTSEL REHBERLİK Rehberlik hizmetlerinden beklenen önemli işlevlerden biri de "öğrenmeyi kolaylaştırma. açık uçlu bir soru kullanmış olur? (2004 KPSS-119 ) A) Bu sınıfta böyle olaylar hep olur mu? A) Bu olay nasıl gerçekleşti? A) Veli. Sınıfta saati çalınan bir öğrencinin durumuyla ilgilenen bir öğretmen. Bu alanda yapılan hizmetlere "eğitsel rehberlik" denir. iyileşir Tıp her şeye çare bulur. sınıfa aşağıdakilerden hangi soruyu yöneltirse. sen mi aldın? A) Saati alanı gören biri var mı E) Çocuklar beni çok üzdüğünüz" biliyor musunuz? 411. korkma Ona kötü bir şey olacak diye korkuyorsun Yurt dışında tedavi olsun hizmetlerdir. Eğitsel rehberlik: eğitsel gelişim alanında ona belli yeterlikler kazandırmak. Babasının hastalığına üzülerek sınıfta ağlamaya başlayan bir Öğrencisiyle konuşan bir Öğretmen bu Öğrencisine aşağıdakilerden hangisini söylerse onunla empatik bir ilişki içinde olur? (2004 KPSS-118 ) A) A) A) A) E) Çoktandır hasta mıydı? Üzülme.
öğretmen. eğitsel seçimler yapma gibi pek çok konuda öğrencinin olumlu tutum ve alışkanhklar geliştirmesine yardım hizmetleridir. Okuldaki Yönetici. Öğrencinin okula ve okulun bulunduğu çevreye uyum sağlaması Etkin ders çalışma becerilerini kazanması Eğitsel kararlar vermesi ve seçimler yapması Başarıyı engelleyen etmenleri azaltma ya da ortadan kaldırma Öğrencilerin ilgi. 412. kaynaklardan yararlanma. Bu amaçla öğrenciye zamanı iyi kullanma. Aşağıdaki rehberlik çeşitlerinden hangisinin görev alanına bir ortaöğretim kurumunda öğrencinin kendisine uygun seçimlik dersleri ve etkinlikleri seçmesini sağlamak girer? (2002 KPSS. öğrendiklerini unutmadan bellekte saklama. okul başarısı düşük bir öğrenciyle etkileşimi sırasında aşağıdakilerden hangisini yapmaması gerekîr? (2001 KPSS-90) A) A) A) A) E) Sabırlı olması Gayret göstermeye teşvik etmesi Başarılarını takdir etmesi Hoşgörülü olması Yanlışlarını cezalandırması 413. diğer personelin işbirliğini gerektirir. uzman.Eğitsel rehberliğin amacı. Velilere yönelik bu amaçla verilen hizmetler de eğitsel rehberlik kapsamındadır. plan yapma ve uygulama. öğrenme engellerini aşma.52) A) A) A) A) E) Düzeltici (sağaltıcı) rehberlik Kişisel rehberlik Uyum sağlayıcı rehberlik Eğitsel rehberlik Mesleki rehberlik . öğrenmeye güdülenme. Bir öğretmenin. yeteneklerini geliştirme. eğilim ve özelliklerine uygun bir eğitsel ortam yaratmak Okul yaşamı ile meslek yaşamı arasındaki ilişkiyi sağlamak Eğitsel rehberliğin kapsamı Öğrencinin "öğrenmeyi öğrenmesi"ni sağlamaya çalışır. sınavlara hazırlanma. Bu nedenle takım çalışması esastır. verimli ders çalışma yolları. yetenek. Eğitsel rehberlik hizmetleri öğrencilere tek tek değil gruplar halinde sunulur.
model oyuncaklar yapma konusunda çok becerikli olan bir ilkokul öğrencisine sınıf içinde uygun öğrenci davranışları kazandırmak isteyen bir Öğretmenin yapması gereken en uygun davranış hangisidir? (2004 KPSS-116) 414. seçtikleri mesleklere hazırlanmaları ve mesleki yönden gelişmeleri amacıyla yapılan yardım hizmetleridir. Bireyin çocukluktan başlayarak kendisi ve meslekler hakkında geliştirdiği algısal çerçeve ile koşulların etkileşimi içinde oluşan bir süreçtir. Gizil güçleri geliştirme >■. buna karşın resim yapma. Günümüzde bireyin bir meslek seçmesinin bir anda verilen bir karar olmadığı. Sınıfta öğretmenin işlediği ders üzerinde dikkatini toplamakta güçlük çekerek arkadaşlarını rahatsız eden. mesleki gelişim süreci içinde biçimlenip ortaya çıktığı kabul . Bireyi (öğrenciyi) tanıma 1.60) A) Alana duyulan ilgi A) Duygusal sorunlar C) ilgi duyduğu sanat dalları 0) Ders çalışma koşulları E) Aile sorunları A) Öğrenciyi derslerde ilgi ve yeteneklerini sergileyebileceği çalışmalara yönlendirmek A) Okul idarecilerine başvurmak A) öğrenciyle ders saatleri dışında ilgilenmek 415. Mesleki Rehberlik: Gençlerin çeşitli meslekieri tanımları ve kendi özelliklerine uygun olan meslekleri seçmeleri. 416. Bireyin kişisel nitelikleri ile mesleklerin gerektirdiği özellikler arasında bağlantıyı kurarak kendine uygun bir mesleği seçmesine yardım etme Meslek ve iş sahibi olmanın temelinde bazı psiko-sosyal etmenler yatar. Verimli ders çalışma yöntemlerini hayata geçirebilme açısından uygun olmayan yaklaşım hangisidir? (2004 KPSS-115) A) Bir çalışma çalışmak programına bağlı kalarak B) Günlük etkinlikler için hazırla nacak planda çalışmaya ayrıian zamanı belirtmek B) Verimli sonucun aralıklı bir çalışma ile olanaklı olabileceğini dikkate almak B) Çalışma planında eğlenme ve dinlenmeye yeterince zaman ayırmak E) Çalışma ortamını her türden uyarıcıya açık tutacak biçimde düzenlemek Mesleki rehberlik hizmetleri üç aşamada gerçekleştirilir. Etkili çalışma alışkanlıkları geliştirememekten dolayı akademik başansı düşük olan bir Öğrenciye yapılması gereken rehberlik yardımı hangisidir? (2004 KPSS-110) A) A) A) A) E) Eğitsel rehberlik Mesleki rehberlik Kişisel rehberlik Sosyal rehberlik İyileştirici rehberlik A) Arkadaşlarından ders saatinde bu öğrenciyle konuşmamalarını istemek E) öğrenciyi ailesine şikayet etmek MESLEKİ REHBERLİK Meslek seçimi bir anda verilen bir karar değildir. Meslek alanlarını tanıma 1. 1.194 Rehberli k 417. bizim ileride iş bulup bulamayacağımızı ya da iş yaşamında mutlu ve başanlı olup olamayacağımızı belirler. Psikolojik doyum Sosyal gereksinim Meslek seçerken verdiğimiz karar. Üniversite birinci sınıf öğrencilerinin akademik başarılarını artırmak isteyen bir psikolojik danışmanın dikkate alacağı en son özellik aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS.
Mesleki gelişim oldukça .edilen bir anlayıştır.
bilgileri değerlendirerek. Çocukluktan ergenliğe. 15-18 yaşlannı kapsayan bu dönemde. birbirine uydurmaya ve geleceğe ilişkin idealler oluşturmaya başlar. yetenekler. değerler sistemi. Mesleki gelişim beş aşamada gerçekleşir. diğer kişilik özellikleri. bireyin ihtiyaçları. (5-12 yaş arası) çocuk bu dönemde. Birey bu dönemde hayalinde canlandırdığı bazı meslekleri bilinçsizce seçer . Bu dönemde birey kazandığı bilgi ve becerileri uygulama alanına koyar. Çalışmalarını 1909 yılında başlatmıştır. Bu ideal ve düşünceier başlangıçta geçici olabilir ancak giderek daha açık ve temel bir plan yapmaya başlar. çevresindeki insanların farklı uğraşları olduğunu. toplumdaki mevcut iş alanları.Fantezi seçim dönemi (5-11 yaş). 1. benlik kavramı.Mesleklerin incelenmesi c. oku l ve ya ya ptığı etkinliklerle mesleğe hazırlanmaya başlar. 3. piyasadaki arz-talep durumu gibi etmenler gelir. Meslekleri keşfetme. birey artık kendisi ve meslekler hakkında oluşturduğu algılara dayanarak. aldığı eğitim ve özel hazırlık faaliyetlerinin etkileri de eklenebilir. 1. İşe yerleştirme Bireyin iş dünyasında yerini alarak çalışmaya başladığı dönemdir. genel ve özel yetenekleri. Meslekleri keşfetme ve araştırma Bu dönem ortaokul yılları olan 12-15 yaşlarını kapsar. Bire y. Uyanış ve farkmda olma Meslekleri keşfetme ve araştırma Karar verme Hazırlık İşe yerleştirrne Uyanış ve farkında olma 195 4. Bu model üç boyuta sahiptir. Aynı zamanda o meslek alanında iş araştırmaya başlar ve hazırlık dönemini uzatarak sürdürebilir. 1. Hazırlık 18-23 yaşları arasını kapsayan bir dönemdir. seçt iğ i alan . Karar verme Gencin lise yıllarını. amaçlar ve motivasyon yönünden farklılıklann ve benzerliklerin farkına varmaya başlar. dönemlerini 3 ö. Meslek seçimi bir süreçtir Bu süreç büyük ölçüde geri dönülmezdir "seçim" süreci daima bir uzlaşmayı içerir dönemde Okul öncesi dönemden başlayarak ilkokul dönemini kapsar. genç yetişkinliğe kadar uzanan bir gelişim sürecini kapsadığını. Mesleği icra ederken bif yandan da mesleki gelişimini sürdürür. Bu kuram üç temel unsuru vurgular. 2.Rehberli k karmaşık bir süreçtir. çeşitli mesleklerin varlığını görmeye ve anlamaya başlar. istihdam koşulları. yaşadığı çevrenin özellikleri. Mesleki Gelişim kuramları Parsons Modeli Mesleki rehberlikle ilgili ilk çalışmalan yafran Amerikalı bilim adamıdır. eşleştirmeye. bilgi birikimi oluşturmaya ve o alanda mesleki tutumlar geliştirerek mesleği icra etmeye hazır duruma gelir. Genç böylece mesleki karannı oluşturur. Bunlara bireyin yaşamında karşılaştığı rastlantıların. meslek seçimi için bireyin gelişim sürecinin izlenmesi ve çeşitli aşamalarda ya rd ı m e d il me si g e re k t iğ i g ö rü şü n e dayanmaktadır. ilgileri. ilişşki kurduğu kişiler. Mesleki gelişim incelemiştir. 5.Bireyin özellikleri ile mesleğin özelliklerinin eşleştirilmesi Ginzberg'in Gelişim Kuramı Meslek seçiminin bir anda gerçekleşen bir olay olmadığını belirtmiştir. a. 1. Bireyin incelenmesi b. Mesleki gelişim süreci aşamaları . inceleme ve araştırma dönemi bir bakıma çoğumuz için ömür boyu sürer. Mesleklerle ilgili beceriler geliştirmeye. Çocuk bu dönemde kişilerin ve mesleklerin ortak olan yönlerini ve farklı nitelikleri üzerinde daha çok bilgi sahibi olmaya. 1. okul öncesi ve oku! içi eğitimi. Bu süreci etkileyen etmenlerin başında bireyin ailesi. İlkokulun son yıllarında ise kendisi ve diğer insanlar arasında ilgiler. 1. yeni yönleri keşfetmeye anlamaya başlar.
Geçici seçim dönemi (11-17 yaş).Araştırma (Keşfetme) evresi (14-24 yaş arası): Meslek düşüncelerinde önce geçici denemeler yapılır. Mesle k seçimin i 5 evrede incelemiştir. yönetici. B ü yü m e e vr e s i ( 0 .Çöküş evresi (65 ve üstü): Emeklilik. Satıcı. Psikologlar. coşkulu.69) g. Bilim adamları i.Koruma evresi (45-64 yaş): Mesleği ile ilgili var olan benliğini korur. Gerçekçi dönem (17 yaş ve üzeri). nesnelerle. ressam. yaratıcıdır. sayılar ve not tutma etkinliklerle uğraşmaktan hoşlanan kişilerdir. Maslov'un ihtiyaçlar hiyerarşisini esas almıştır. dekoratör j. Veznedar. A) A) A) A) E) Yetenekleri İhtiyaçları İnançları Beklentileri Tutumları ^ 420. avukat I. Tamirci. 418. Yazar. Roe'nun Kuramı: e. esnek olmayan.196 Rehberli k p. Ona göre hayatın ilk yıllarında yaşanan doyum ve hayal kırıklıkları ilerideki meslek seçimini etkilemektedir. yaş ilerlemesiyle yeni bir benlik kazanır. sorgulayıcıdırlar.1 4 ya ş) : H a ya l dönemidir. kişiye yüksek mevki ve kazanç sağlayan meslektir A) Birey. pazarlamacı.Yerleşme evresi (25-44 yaş): Mesleği netleşmiştir. öğretmenler. f. Meslek seçimine ilişkin aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur? (2001 KPSS. Özdeşleşme sonucu gelişir. halkta ilişkiler uzmanı k. Birey bu dönemde meslek seçiminde sık sık karar değiştirir. Sanatçı Tip: Heyecanlı. Sosyal yaşamı düzenlidir. Holland'ın Kişilik Kuramı Bireylerin 6 kişilik tipinden olduklarını ileri sürmüştür. Birey bu dönemde ne olmak istiyorsa o mesleği seçer. titiz.Araştırıa Tip: Zihinsel etkinliklere ağırlık verirler.Gerçekçi Tip: Objeler. Orta öğretim öncesi öğrencinin meslek seçmesine yardım etmek isteyen rehber öğretmen öncelikle bireyin hangi özelliğini ortaya çıkarmalıdır? (2002 KPSS.Girişimci Tip: Kendine güvenen sorumluluk alan kişilerdir. Sanatsal düşünceler ağır basar. o. q. n.51) Meslek seçiminin belli bir gelişim dönemi içinde birey ile çevrenin etkileşimi sonucu oluşan benlik tasanmının sonucu olduğunu ileri sü rmüştür. makine mühendisi vb h. Aşağıdakilerden hangisi mesleki rehberlikle ilgili olmayan bir rehberlik uygulamasıdır? (2003 KPSS-107) A) Öğrencilere gidebilecekleri üst okulları tanıtmak A) Öğrencinin kendisini her yönü ile tanıyabilmesine yardım etmek C) Öğrencilere uygulamak ilgi ve yetenek testleri D) Öğrencilerde kentlilerine uygun kararlar verebilmek yeterliği geliştirmek . sekreter Süper'in Benlik Kuramı A) Her birey çaba gösterirse her mesleğin gerekliliklerini yerine getirebilir A) İyi bir meslek. Geleneksel Tip: Dikkatli. m . Sosyal Tip: İnsanlarla iletişlmi güçlüdür. E) Bireyler mesleklerini olabildiğince erken yaşlarda belirlemelidirler 419. Araştırmacı. makinalarla uğraşmayı severler. Daha sonra geçiş basamağı ve sınama ve izleme basamağı gelir. ilk girdiği mesleğe yaşam boyu çalışmalıdır A) Her birleyin başarılı olabileceği en az bir meslek vardır. birine sahip Roe'ya göre meslekler psikolojik ihtiyaçları karşılamak üzere seçilir.
E) Öğrencilere duygusal sorunlarıyla edebilmelerinde yardımcı olmak baş .
İlköğretim.Rehberli k 421. Talim ve Terbiye Dairesi. Mesleki ve Teknik Öğretim. Aşağıdakilerden hangisi Özdeşim kavramı ile açıklanabilecek bir mesleki yönelimdir? (2003 KPSS-108) 197 olan "Rehberlik ve Araştırma bünyesinde A) Kentli ilgi ve yeteneklerine uygun olan bir mesleğe yönelmek A) Sevdiği ve beğendiği bir kişinin mesleğine yönelmek A) Toplumda statüsü ve geliri yüksek olan bir mesleğe yönelmek A) Ailesinin talep ve beklentilerine uygun olan bir mesleğe yönelmek E) Kolayca ulaşabileceğini düşündüğü eğlenceli bir mesleğe yönelmek 422. Bakanlık bünyesinde yer alan. 1.04. Aşağıdakilerden hangisi mesleki rehberlik etkintikleri içerisinde yer almamaktadır? (2004 KPSS-106) A) Bireyi kendisine tanıtmak A) Üst eğitim kurumlarını tanıtmak A) Bireyin karar verme gücünü kolaylaştırmak A) Ilgi ve yetenek testlerini kullanmak E) Oryantasyon etkinlikleri gerçekteştirmek REHBERLİK HİZMETLERİNİN ÖRGÜLENMESİ Rehberlik hizmetlerinin örgütlenmesi. A. Ortaöğretim. 1.1992 gün ve 3797 sayılı yasa ile kurulmuştur. Merkezde örgütlenme Ülkemizde eğitim hizmetlerinin en üst kuruluşu Milli Eğitim Bakanlığıdır. Merkezi düzeyde. 1. Okul düzeyinde Olmak üzere 3 kademelidir. İl düzeyinde. İl düzeyinde örgütlenme İllerdeki örgütlenme İl Milli Eğitim Müdürlükleri . Milli Eğitim Bakanlığına bağlı olan "Özel Eğitim. B. Özel Eğitim ve Rehberlik Dairesi okullarda yapılan rehberlik hizmetlerini bakanlık düzeyinde destekleyen kuruluşlardır. Rehberlik ve Danışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü" 30.
. f. Bu merkezler iki bölümden oluşmaktadır. • Eylül ayında yapılacak toplantıda. Bu Komisyonun Görevleri. metropol illerde metropolü oluşturan ilçelerden birer^ okul müdürü Değişik türden eğitim öğretim kurumlanndaki rehberlik ve psikolojik danışma servislerinde çalışan en az üç psikolojik danışmandan oluşur. e. il ve ilçelerde yapılması düşünülen Rehberlik ve Psikolojik Danışma çalışmalarına ilişkin gerekli ihtiyaçlan belirler. d. c.Merkezleri " ile sağlanmıştır. İlde Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetlerinden sorumlu Milli Eğitim Müdür Yardımcısı İlçelerdeki şube Müdürleri Rehberlik ve Araştırma Merkezi Müdürü/müdürleri Rehberlik ve Araştırma merkezinin / merkezlerinin Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Bölüm Başkanlan İlköğretim ve Orta öğretim kurumlarından seçilen birer okul müdürü. b. Çalışmalarla ilgili önerileri değerlendirir. aşağıda verilen Danışma Milli Eğitim Müdürü Milli Eğitim Müdür Yardımcısı Ya da Şube Müdürü Psikolojik Danışma ve Rehberlik Hizmetleri İl Danışma Knmicvnnıı ▼ Rehberlik ve Araştırma Merkezi ▼ Okul Müdürtükleri T Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri İl Danışma Komisyonu a. Rehberlik ve Psikolojik Hizmetleri Bölümü Özel Eğitim Bölümü İl düzeyinde örgütlenme şemada görüldüğü gibidir.
Okul rehberlik hizmetlerinin yürütülmesi sırasında ortaya çıkan diğer konuları inceler ve gerekli tedbirleri alır. Rehberlik ve Araştırma Merkezi Müdürlüğü Merkez müdürlüğü Merkez müdür yardımcılığı Rehberlik ve Psikolojik Hizmetleri Bölümü Başkanlığı Özel Eğitim Hizmetleri Başkanlığından oluşur C. Haziran ayında yapılacak olan toplantıda il ve ilçelerde yapılan rehberlik ve psikolojik danışma çalışmalannın sonuçlarını değerlendirir. Her iki toplantıda alınan kararların. öğrenci.198 Rehberli k Rehberlik Hizmetleri Okul Yürütme Kurulu Rehberlik hizmetleri okul yürütme kurulu. Danışma Bölümü OKUL MÜDÜRÜ OKUL MÜDÜR YARDIMCISI Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yürütme Komisyonu Koordinatör Psikolojik Danışman Psikolojik Danışman Sınıf rehber Öğretmeni Diğer öğretmenler . diğeri ikinci yarıyılın ilk haftası ve öğretim yılının sonunda olmak üzere yılda eri az üç defa toplanır. Müdür yardımcıları Rehber öğretmenler Okul müdürünün her sınıf seviyesinden seçeceği en az birer sınıf rehber öğretmeni Okul müdürünün seçeceği disiplin kurulu üyelerinden bir temsilci Okul .aile birliğinde görevli bir öğretmen Okul öğrenci temsilcisi Rehberlik Hizmetleri Okul Yürütme Kurulunun Görevleri Okul rehberlik hizmetleri bürosunca hazırlanan yıllık rehberlik planını inceler ve uygulanması için gerekli tedbirleri alır. Sonraki öğretim yılı için önerilerde bulunur. bu kurula başkanlık eder. Bugünkü uygulamada okul müdürü okulunda rehberlik çalışmalarını organize edilmesi ve yürütülmesinden sorumludur. öğrenci-rehber öğretmen arasındaki ilişkilerde göz önünde bulundurulması gereken esasları tespit eder. öğrenci-öğretmen. Öğretim yılı içerisinde. Öğretim yılı içerisinde yapılan faaliyetleri değerlendirmek üzere okul müdürünün uygun gördüğü tarihte toplantı yapılır. Adı geçen yönetmelik son yönetmeliktir. Ve bunların sağlanması yönünde karar alır. yönetici. toplantının yapıldığı ay içerisinde ildeki Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri bölümünce Bakanlığa gönderilmesini sağlar. Okul Düzeyinde Örgütlenme 1974-1975 öğretim yılından itibaren tüm orta dereceli okul programlarında rehberlik faaliyetlerine yer verilmesi yasal olarak uygulamaya geçmiştir. okul müdürünün başkanlığında aşağıdaki üyelerden meydana gelir. bir okulun öğretime başlayacağı tarihten bir hafta önce. Rehberlik hizmetlerinin yürütülmesinde okulun her türlü imkanlarmın kullanılmasına yardımcı olur. Okul Müdürünün Görevleri Rehberlik hizmetleri okul yürütme kurulunu kurar. Okul rehberlik hizmetlerinin yürütülmesi ile ilgili yıllık planın hazırlanmasını sağlar ve uygulanmasını takip eder. 17 nisan 2001 tarihinde uygulamaya konan 24376 sayılı Milli Eğitim Bakanlığı Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği ile il ve ilçelerde RehberÜk hizmetlerinin yürütülmesinden sorumlu olan kişi ve birimlerin görevleri açıklığa kavuşturulmuştur. Öğrenci ve öğrenci velileriyle yapılacak toplantıları planlar. Rehberlik hizmetleri okul yürütme kurulu.
ilgili okullara ve işyerlerine öğrencilerle birlikte geziler düzenler. Okulda iş ve meslekleri tanıtıcı programlar hazırlar. Öğrencilerin genel ve özel yetenekleri ile. problemleri ve başanlarını etkileyen faktörler hakkında inceleme ve araştırma yapar. Uygulanmakta olan rehberlik programının ne ölçüde gerçekleştiği hususunda Öğretmenler Kurulu'na bilgi verir. Öğrencilerin gidebileceği üst okullar. Psikolojik tedavi görmesi gereken öğrencileri ılgıli sağlık kurumlanna gönderir. problemli ve rehberliğe muhtaç öğrencileri tespit eder. araç-gereç vb. idaresi arasındaki 199 Bu programın uygulanmasında sınıf rehber öğretmenlerine rehberlik eder. çalışmaları planlar. Kişisel ve ailevi problemlerinin çözümü için gerekli çalışmalan yapar. Sınıf rehber öğretmenleriyle görüşerek. sonuçlannı toplu dosyalara işler. Okul Müdür Yardımcısının Görevleri Öğrencilerden ve velilerden gelen problemleri. Özel ve kişisel bilgileri gizli tutar. sınıf rehber öğretmeni ile işbirliği yaparak. sürekli başarısızhk ve devamsızlık konularını ve bunlarla ilgili bilgi ve belgeleri rehberlik hizmetleri bürosuna gönderir. okulu ve yakın çevreyi tanıtan çalışmalar yapar. sonuçları üzerinde öğretmenlere ve okul yöneticilerine tekliflerde bulunur. ilgileri. test ve diğer ihtiyaçları tespit eder ve bunların temini için gerekli tedbirleri alır. Üstün zekalı ve üstün özel yetenekli öğrencilerle. Okul Rehber Öğretmeninin Görevleri • Okul rehberlik programını hazırlar . Rehber öğretmenlerle birlikte okul rehberlik programını ve programın yıllık uygulama planını hazırlayarak okuf müdürünün onayına sunar ve RAM'a gönderilmesini sağlar. Eğitici çalışmaları programlamada ilgili ve sorumlu öğretmenlere yardım eder. okul ve meslek seçimi. Okulun öğretim programı. Rehberlik programının uygulanışında sınıf rehber öğretmenlerine yardım eder. aralarından birini okul rehberlik hizmetlerinin koordinasyonunu sağlamak üzere koordinatör rehber öğretmen olarak görevlendirir ve rehber öğretmenler arasındaki görev bölümünü belirten çizelgenin hazırlanmasınj sağlar. Rehberlik programı gereğince çevre ilişkilerini planlar. çalışabileceği iş ve meslekler hakkında bilgi toplar ve bu bilgileri öğrencilere duyurur. araç-gereç. özel ihtiyaçlan olan öğrencileri tespit eder ve bunları koordinatör rehber öğretmene bildirir. uygulanan yönetmelikler ve bunlarda yapılan değişikler. Ders yılı sonunda rehberlik uzmanları ile toplantı yaparak gelecek yıl için toplu dosya. öğrenme güçlükleri. kişilik özellikleri ve bilgi seviyeleri hakkında bilgi toplamak amacıyla test. konularda öğrencilere psikolojik danışma yapar. başansızlık. Rehberlik hizmetleri ile ilgili konularda rehberlik bürosu personeli ile işbirliği içinde çalışır ve ortaya çıkacak güçlüklerin giderilmesine yardımcı olur. Koordinatör Rehber Öğretmenin Görevleri Rehberlik hizmeti verir Rehberlik bürosu ile okul eşgüdümü sağlar. problemli çocukları. Danışmanlığını yaptığı öğrencilerin uyum ve gelişim durumlannı takip eder ve sonuçlarını değerlendirir. disiplin kuralları ve ihtiyaç duyulan diğer konular hakkında açıklayıcı bilgiler hazırlar ve öğrencilere duyurulmasını sağlar. kişisel ve sosyal uyum problemleri vb. Öğrencilerin rehberlik ve psikolojik danışmaya olan ihtiyaçlan.Rehberli k • Okulda birden fazla rehber öğretmen bulunduğu taktirde. envanter ve anket gibi psikolojik ölçme araçları uygular. Okulda yapılacak her türlü test. Okuldaki rehberlik uygulamalarını değerlendirir ve bu konuda okul müdürüne tekliflerde bulunur. Okula yeni gelen öğrencilere. Öğretim programları. rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri.
Aşağıdakilerden hangisi psikolojik danışma ve rehberlik uzmanının görevlerindendir? (2001 KPSS-96) A) öğrencinin devam durumunu izlemek A) öğrencilerle ilgili kişisel bilgileri mü düre iletmek A) Başarıyı engelleyen etmenleri araştırmak A) öğretmeni olmayan sınıfın dersine girmek E) Sınavlarda gözetmenlik yapmak 424. ciddi psikolojik sorunların belirtisi olabilecek davranışlar gören bir psikolojik danışma ve rehberlik uzmanının izlemesi gereken en sağlıklı yol aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-117) A) ûğrenciye psikolojik testle uygulayarak teşhis koymaya çalışmak A) Veliyle iletişime geçerek durumun bir uzman tarafından incelenmesini sağlamak A) öğretmenleriyle konuşarak öğrenciye gerekli hoşgörüyü göstermelerini istemek A) Uygun bir tedavi planı geliştirerek uygulamak E) öğrencinin arkadaşlarından.200 Rehberli k anket. Öğrencilerin eğitici kol çalışmalarına etkin bir şekilde katılmalarını sağlar Rehber öğretmenlerle işbirliği yaparak öğrenciyi tanımak için gerekli bilgileri toplamak için form. fiş. test ve benzerlerini uygular. seçmeli ders. kendisinin 423. Rehberlik saatlerinde sınıfa girer Sorumlu olduğu sınıfla ilgili çalışmalarda. okul. Kendisi genel bilgileri işler. öğretmenler ve aileleriyle işbirliği içinde çalışır ve sonuçları rehber öğretmenle birlikte toplu dosyaya işler. (örnek. işbirliği yaptığı rehber öğretmene her türlü yardımda bulunur. Rehber öğretmenle işbirliği yaparak. bölüm. iş ve meslek seçimlerinde öğrencilere yardım eder. gelişim dosyasının tutulması) Problemi tespit edilen öğrencilerle mülakat yapar. gözlem kartları. . Kişisel ve ailevi problemlerinin çözülmesi için gerektiğinde okul yönetimi. Kendisine başvuran bir öğrencide. öğrenci hakkında bilgi toplamak Sınıf Rehber Öğretmeninin Görevleri Rehberlik hizmetleri bürosunca verilen yıllık çalışma planı çerçevesinde kendi sınıfı İçin yıllık bir çalışma planı hazırlar.
Sınıf içinde bir problemle karşılaşan öğretmenin yapması gereken l|k____{§ aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-92) A) Rehberlik servisine göndermek A) Problemi. ilgi ve yeteneklerine uygun olan eğitsel okullarda görev almalarını sağlamak A) öğrencilere meslekleri tanıtıcı bilgiler vermek E) Sınıf ortamında sorun yaşayan öğrencilere çözüm yolları önermek 426. Diğer Öğretmenler Okul Müdürünün Psikolojik Danışma ve Rehberlik Hizmetleri ile ilgili vereceği görevleri yapar. Sınıf öğretmeninin rehber uzmanlara yardım amacıyla aşağıdaki davranışlardan hangisini gerçekleştirilmesi en uygun olur? (2001 KPSS72) A) öğrencilerin test ve diğer ölçme araçlarını uygulamak A) öğrencilerin toplu dosyalarını tutmak A) öğrencilerin. Okulda rehberlik hizmetlerinin örgütlenmesi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? (2001 KPSS-109) A) Okul rehberlik hizmetlerinin sorumlusu müdürdür A) Okulda rehberlik kuruiunun yanı sıra okul danışma kurulu da olmalıdır A) Rehberlik hizmetlerinin yürütülmesinden sadece psikolojik danışman sorumludur A) Rehberlik hizmetlerinin yürütülmesinde öğretmenlere düşen bazı görevler vardır E) Rehberlik kurulunda verilmelidir öğrencilere de yer . 425.yapabileceği değerlendirmeleri yapar ve sonuçlan rehber öğretmenle birlikte öğrenci toplu dosyasına işler. belirtileriyle saptamak A) Çözüm yollarını araştırmak A) Okul idaresine haber vermek E) Öğrenci velisini çağırmak 427.
Okul rehberlik hizmetlerine yardımcı olmak için branş öğretmenlerî aşağıdakilerden hangisini yapmakla görevlidir? (2002 KPSS-50 ) A) öğrencilere meslekleri tanıtmak A) yakın çevresindeki öğrencilerin ailevi problemlerini belirlemek A) öğrencilerin özel sorunlarını çözmeye yardım etmek A) öğrencilerin alanları beiiriemek yetenekli oldukları E) öğrencilerin ilgi ve yeteneklerini konularıyla ilişkilendirmek dersin 430. karar stratejilerinin gelişmesine yardım sağlama verme A) öğrencilerin çalışma alışkanlık ve tutumlarının gelişmesinde yardım sağlama A) öğrencilere meslek dallarını ve yönlendirmek için çalışmalar yapma tanıtmak A) Öğrencilerin duygusal sorunlarını çözmelerine yardım etme E) Öğrencilerin gerçekleştiremediği davranışların belirlenmesine çalışma hedef 431. Öğrencilerin hakkında toplanan bilgilerin gizliliğinin korunmasında aşağıdakilerden hangisinin daha öncelikli bir önemi vardır? (2003 KPSS-96) A) A) A) öğrencinin fıziksel gelişimi Akademik haşan düzeyi Ailesinin sosyokültürel yapısı . Aşağıdaki hizmetlerden hangisi bir okulun rehbertik ve psikolojik danışmanlık biriminin görevlerinden değildir? (2002 KPSS-53 ) A) öğrencilerin. "öğrencilerin ilgi ve yeteneklerinin belirlenerek uygun okul programlarına yönlendirilmesi" hizmetinin en üst düzeyindeki sorumlusu aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS-49 ) A) Okulmüdürü A) Koordinatördanışman A) Psikolojik danışman A) Milli eğitim müdürü E) Sınıf öğretmeni A) Psikolojik özellikleriyle yasal durumu E) ilgi ve yetenekleri 201 429.Rehberli k 428.
1. Öğrencilerin derse karşı ilgilerinin değeriendirilmesi. "Zeki biriyim ama insan ilişkilerim kötü" gibi. Bazılan olumlu. Başarı durumu geçmiş ve şimdi olmak üzere bilinmelidir. Bir işi ya da aktiviteyi ustalıkla yapabilme gücü İlgi. Bireyin zihinsel. 1. Birey kendini yüzlerce sıfatla değerlendirebilir. yetenekleri. mizacı duygusallığı. Beden sağlığıdır. Beklenen. Öğrencinin geliştirdiği benlik algısı onun ruh sağlığı. Örnek. eğitsel ve mesleki olarak doğru karar vermesine destek olmak işin öncelikle bireyi iyi tanımak gerekir Bireyi tanımada amaç bireyin kendine has . aşağıdaki rehbeıiik görevlilerinden hangisine daha uygun düşer? (2003 KPSS-103) A) A) A) A) E) Psikolojik danışma Dal öğretmeni Koordinatör rehber Müdür yardımcısı Eğitsel Kol öğretmeni BÎREYİ TANIMA TEKNÎKLERİ Bireyin tanınması gereken yönleri. bazılan olumsuz olabilir. Bireyin kendini nasıl gördüğüdür. Bireyin bir uğraştan hoşlanıp hoşlanmama derecesi Kişilik. alışkanlıkları. 1. her bireyin kendini çeşitli yönleriyle daha çok olumlu olarak algılamasıdır. Başanyı etkileyen önemli bir özelliktir. işbirljği gücü gibi çok sayıda özelliğin dinamik örgüsüdür. Başarı. Bir diğer deyişle Bireyin süreklilik arzeden özellikleri bütünüdür.432. 1. Bireyin ilgileri. Algı. duygusal ve sosyal yönlerden bir bütün olarak gelişmesini sağlamak. 1. Sağlık. tavırları. uyum sorunlarının çözümüne yardımcı olmak. 1. Yetenekler İlgiler Kişilik Benlik Sağlık Başarı Sosyal Destek sistemi s Yetenek. meslek seçimi ve okul başansı ile anlamlı olarak ilişkilidir. 1.
Bireyin kişiliği. Arzu listeleri IILSosyometrik teknikler 1. Bireylerin zihinsel ve akademik yeteneklerini saptamak amacıyla kullanılır. uygulanan tekniğin özellikleri. yetenekleri. Sosyodrama TESTLER Testler. Bireylerin bu uyarıcılara verdikleri cevaplar değerlendirilerek yorumlanır. kişisel ve sosyal uyum sorunları. Gözlem . çok sayıdaki bireysel ve farklı özelliklerden oluşan karmaşık ve dinamik bir bütündür. bireylerin ilgj ve yetenekleri. Bireyi tanıma teknikleri testler ve test dışı teknikler olarak sınıflanmaktadır. Yetenek testleri 1. Görüşme 1. Sosyometri 1. 2. özelliklerini ortaya çıkararak. Stanford-Binet Zeka Testi Thurstone Temel Kabiliyetler Testi (TKT) • VVechsler Zeka Testi b) Özel Yetenek Testleri: Bireyin bazı özel alanlardaki başarısı için gerekli güçtür. Testler 1. A. Tek bir tekniği kullanarak bireyi bütün yönleri ile tanımak mümkün değildir. tutumlan vb.Gözleme dayalı teknikler 1. resim. başarı ve başarısızlıkları. Dolayısıyla teknikleri kullanmadan önce bireyin hangi yönü hakkmda bilgi edinilmek istendiği ortaya konmalıdır. 2. bireylerin ilgileri. Araçların geçerlik ve güvenirlik özellikleri ne kadar İyi olursa olsun bireyi tanımada tek bir teknikle bilgi toplamak yeterli olmadığından eldeki bilgilerle başka tekniklerle toplanan bilgiler birleştirilmeli ve birlikte ele alınmalıdır.Kendini anlatma teknikleri 1. yerleştirme amacıyla kullanılmaktadır. Bu nedenle bireyi tanımada kullanılan tekniklerin uygulamasında süreklilik olmalıdır. Psikolojik danışma ve rehberlikte uygulanacak test ve test dışı tekniklerin geçerli ve güvenilir ölçme araçları olmasına özen gösterilmelidir. Olay kaydı (anekdot) Derecelendirme ölçekleri Oyun terapisi 2. mekanik. Otobiyografi 1. Yetenek testleri Maksimum performansı ölçen testlerdir. zayıf ve güçlü yönleri. Çoğu araştırmacıya göre zeka bir yetenektir. sürekli gelişimi ve uyumunu sağlamaktır. Yetenek testleri. Asıl amaç kişinin kendisini tanımasına yardımcı olmaktır. Bireyin geleceğe yönelik başansını yordamak amacıyla da kullanılmaktadır.Testler profesyonel kişilerce uygulanmalıdır 1. ilgi ve tutumları ile ilgili tipik davranışlan ölçen araçlardır. Anket 1. müzik • Farklı Yetenekler Testi 2. Psikodrama 1. psikolojik özellikleri hakkında bilgi toplamaya yarayan ölçme araçlarıdır. Birey sürekli değişen bir varlıktır. İlgi Envanterleri.202 Rehberli k 2. kişilik özellikleri. değer yargılan. Bireyin tanınması için. Vak'a incelemesi II. yetiştikleri çevrenin geliştirici ve engelleyici etkileri gibi pek çok özelliklerinin aynntılı olarak bilinmesi gerekir Bireyi tanımada kullanılan tekniklerin uygulanmasının bir amaç değil araç olduğu unutulmamalıdır. Test dışı teknikler I. arak evrendeki kişi sayısı kadar da kişilik bulunduğu bilinmektedir. sonuçların yorumlanması ve bireyi tanımada göz önüne alınacak ilkeleri bilen alanın uzmanı kişilerce uygulanması gerekliliğidir. Her tekniğin ayrı bir amacı vardır. Sonuçlar bireyin kendini daha iyi tanıması amacıyla kullanılmayacaksa bu teknikleri uygulamaya gerek yoktur. Problem tarama listeleri 1. Daha çok özel sanatlarda yetenekli olan bireyleri teşhis ve seçme. Bir diğer önemli nokta bu tekniklerin. a) Genel Yetenek Testleri: Bireyin her çeşit performansı ve davranışı için gerekli olan genel güce verilen isimdir. Örnek. uyumları. Envanterler "kendini anlatma" yaklaşımına sahiptir. bireyin ölçülmek istenen niteliğine ilişkin davranış ifadeleri veya sorular bulunur. Testlerde. Envanterler Bireyin kişilik. İlgi Envanterleri Kişilik Envanterleri Tutum Envanterleri Başarı testleri B. Kimdir bu? 1.
kişilik ve tutum 203 gösterdiği. değerlendirmek ve yorumlamak ölçme teknikleri ve psikoloji konularında yeterli eğitimi almış uzman kişilerce yapılmalıdır. Başarı testleri Öğretimin. 4. bir başka deyişle öğrenilenlerin ölçülmesi amacıyla belirli bilgi düzeyleri için yine belirli ünite ya da ders alanlarında hazırlanmış testlerdir. Bireyin genel ve özel zihinsel yetenekleri. Anekdotun özetlenmesi İçin gözlenen . ilgi. Gözlem araç ve gereç kullanmayı. 2. Kişilik testlerini uygulamak. Kişilik Envanterlerî Bireyin kişilik özellikleri hakkında bilgi toplamak amacıyla kullanılır. Sınıf düzeyinde Yetenek. babaların çocuk yetiştirmede takındıkları bireyin herhangi bir düşünce sistemine tutumu vb. Sistemli gözlemde kimin nerede. tutum. anne tutum. bireyin bir şeye yönelik olarak hoşlanıphoşlanmama. Kişiliğin bu karmaşıklığı ölçülmesini güç kılmaktadır. Gözleme dayalı teknikler 1. düşünsel ve davranışsal eğilimleri ifade eder. Gelişigüzel Sistemli Gelişigüzel gözlemde bireyi tanımanın amacı ve göziem planı önceden oluşturulmaz. Minnesota Çok Yönlü Kişilik Envanteri Edvvards Kişilik Envanteri Hacettepe Kişilik Envanteri Rorschach Mürekkep Lekeleri Testi Good Enough Resim Çizme Testi. 5. Kuder İlgi Alanları Tercihi Envanteri Akademik Benlik Kavramı Ölçeği (Yetenek ve ilgiyi ölçer. sınıfta kullanılması uygundur) Kendini Değerlendirme Envanteri (Lise I. Belli bir durumda bireyin tüm davranışlarına dikkat etmek güç olduğundan gözlem sonuçları yüzeyse! olabilir. ilgi ve değerleri ölçer Strong Meslekî İlgi testi Bildemer (Bilgisayar destekü meslek tercih programı) Kişinin sevdiği. Tutum Envanterleri Tutumlar dolaylı olarak ölçülen özellikler olduğundan ölçülmesi güçtür. Yetenek ve ilgilerine uygun alanlarda etkinlik gösteren bireylerin daha başarılı oldukları gözlenmektedir. gerektirmediği için kullanılması kolay bir teknik olmakla birlikte bazı sınırlılıklara sahiptir. Tutum ölçekleri de konunun uzmanı kişiler tarafından geliştirilmeli. değer verip-vermeme şeklinde Gözlem sonuçlarının objektif olarak kaydedilmesi yöntemidir. ilgi duyduğu ve sevmediği nesne ve etkinlikleri tanımak için uygulanan. İlköğretim 8. çoğunlukla da akademik ve mesleki eğilimleri saptamaya yarayan testlere ilgi testleri (ilgi envanterleri) denir Kişinin bir alanda başarılı olması o işin gerektirdiği yeteneklere sahip olması yanında işe ilgi duymasmı da gerektirir. alışkanlık.Rehberli k Envanterler içinde ilgi. envanterleri sayılabilir. Başarı testleri psikolojik danışma ve rehberlikte psikolojik testlere oranla daha az kullanılan araçlardır TEST DIŞI TEKNİKLER A. Bireylerin hoşlandıkları ve hoşlanmadıkları alanlan belirleyerek mesleki ve eğitsel konularda uygun kararlar vermelerini sağlamak amacıyla kullanılır. duygusal. karşıt tutum İlgi envanterleri ise. özellikleri ölçmek için ölçekleri kullanılabilir. fıziksel Özellikleri. uygulanmalı ve değerlendirilmelidir. Olay Kaydı (Anekdot) Tutum. ihtiyaç ve uyum düzeyi gibi özeliklerinin hepsi kişiliği meydana getiren yapılardır. Kişilik bireyin doğuştan getirdiği ve sonradan edindiği tüm özelliklerinin etkileşiminin oluşturduğu bir bütündür. Öğrencilerin derslere karşı tutumu. ne zaman ve hangi davranışlarının gözleneceği önceden planlanır. Gözlem Bireyin belli zaman ve durumlarda gösterdiği davranışları sisternli bir şekilde gözleyerek sonuçlan kaydetme işidir. 3.
Anket öğrencilerin duygu. grafiksel ve betimsel dereceleme ölçekleri olarak farklı türlere ayrılır. Otobiyografi. B. bireyi tanıyan ve gözlemi yapan kişi tarafından işaretlenmesini esas alır Derecelendirme ölçekleri gözlenen niteliğin bireyde ne derece olduğunu saptamaya ve gözlem sonuçlarını sayısal verilere dönüştürmeye yarar. aile içi ilişkilerini. Kendini anlatma teknikleri 1. amaçlı ve planlı olarak yapılan konuşmadır. sosyal yaşâm ve kişiler arası ilişkilerini araştırmak amacıyla kullanılabilir. olay veya durumlar objektif bir şekilde betimlenmelidir. Bu teknikte çeşitli problem alanlarına il'işkin olarak listelenmiş ifadeler kullanılmaktadır. öfkeleri. Vaka incelemesinde bir çok test ve test dışı teknik bir arada kullanılarak sorunu olan birey hakkında çeşitli bilgiler toplanır. Görüşme Görüşme bireyi tanımada en yaygın olarak kullanılan tekniklerden biridir. 3. Psikodrama Psikodrama bireyin duygularını. 2. korkulannı kısaca iç dünyasını bir oyun içinde rol oynayarak anlatması tekniğidir. ihtiyaç ve istekleri hakkında bilgi edinilmektedir. sonuçlar bireysel veya grup olarak değerlendirilmektedir. Tekniğinin amacı. bireyin kendisi hakkında istediği her konuda yazması veya istenen konularda yazması olmak üzere iki şekilde yazdırılabilir. Bireyden kendisini yansıtan ifadeleri işaretlemesi istenmekte. bir bireyin belli bir konuda çeşitli davranış özellikleri hakkında sıralanmış açıklayıcı ifade ya da cümlelerin. Derecelendirme Ölçekleri Derecelendirme ölçeği gözlem sonuçlarının kaydedilmesinde kullanılan araçlardan birisidir. tarih. 4. Derecelendirme ölçeği. Vaka İncelemesi Vaka incelemesi.Derecelendirme ölçekleri sayısal. toplanan bilgiler ışığında bireyin sorununun nedenlerini ortaya koymak ve uygun çözümler üretmektir. Dolayısıyla çocukların duyguları ve davranışlarını incelemek. ev ve aile durumları. Çocuklar kendilerini oyun aracılığıyla ifade ederler. Otobiyografi tekniğinde amaç bireyin davranışlarının altında yatan etkenleri ortaya çıkarmak olduğundan bu bilgileri bireyle paylaşmak gerekir. Otobiyografi Otobiyografı bireyin kendisi hakkındaki bilgilerin yine kendisi tarafından yazılı olarak anlatılmasıdır. kaygılarını. düşünce ve görüşleri hakkında bilgi toplamak için hazırlanmış soru gruplarıdır. Oyun Terapisi Oyun terapisi. Görüşme kişi ile yüz yüze. Anekdotlarda gözlemci yorumu gözlemcinin öznel yargılarından uzak olduğu taktirde faydalı bilgiler sağlayabilir ancak yorumun objektif olmayabileceği unutulmamalıdır. sağlık durumları. . ilgileri. Anekdotlarda gözlenen davranış. gösterdikleri davranış bozukluklarının sebeplerini anlamak için oyun ortamından yararlanmak anlamlı olmaktadır. Bu teknik okullarda öğrenme ve uyum güçlüğü gösteren veya özel eğitime muhtaç olan öğrencilerin Problem tarama listesi bireylerin uyum ve gelişimini engelleyen sorunların ortaya çıkarılması için kullanılan bir tekniktir. Oyun terapisi hem bir bilgi toplama aracı hem de bir terapi yöntemidir. 5. Problem Tarama Listesi bireyi tanıtan bilgiler. 5. Anket Anket bireylerin belli bir konudaki bilgi. gözlemci ve gözlemcinin yorumunun kaydedileceği formlar kullanılır. Rehberlik ve psikolojik danışma çalışmalannda anketin asıl amacı.204 Rehberli k özgeçmişlerini. düşünce ve görüşleri hakkında bilgi elde etmek amacıyla oldukça sık kullanılmaktadır. sorunu olan kişinin tüm yönleriyle derinlemesine incelenmesidir. gözlenen davranış. Bu gözlemlerden çocuğun korkulan. öğrencilerin kişisel nitelikleri. 4. çocukların duygu ve davranışlarının bir oyun ortamında gözlenmesi tekniğidir. yer. sevdikleri dersler ve etkinlikler gibi konularda bilgi toplamaktır. 3.
ifade etme. Baymur. Yıldız. Remzi Kitabevi. Ankara. Rehberlik ve Psikoiojik Danışma ÖSYM yayınları. C. 2004 1. Empati yayınevi. ortak bir sosyal soruna ilişkin rolleri paylaşarak uzman kişinin yönetiminde oynamalar. Psikolojik Danışma ve Rehberlik. Z. Kaya. sosyal ilişkiler kurma ve toplumsal rollere ilişkin yeni davranışlar edinme gibî konularda yardımcı olan bir tekniktir. Ankara. 2004 1. Sosyometri tekniği bir grubu oluşturan bireylerin sosyal durumu. Eğitimde Rehberlik Hizmetleri.). Sosyodramada bireyler kendilerini değil sosyal sorunla ilgili olarak bir başkasının rolünü oynarlar. Tan. Sosyodrama Sosyodrama bir grup bireyin yaşadıklar. Özgüven. 3. E.Rehberli k Psikodrama daha çok psikolojik danışmada kullanılan terapötik bir tekniktir ve devam eden bir grup terapisi sürecinde gerekli görüldüğünde terapist tarafından uygulanmaktadır. Görüşme İlke ve teknikleri. gerginlik. Sosyodrama bireylere kendilerini tanıma. Oktaylar. Sosyometri Grubu oluşturan bireylerin birbirleriyle ilişkilerini ve etkileşim biçimlerini değerlendirmeye yarayan bir tekniktir." veya "Başkalarıyla iyi geçinen kimdir?" olarak düzenlenebilir. arzuları. Alaaddinin sihirli lambası elinizde olsa ne yapardınız? C. Nobel Yayın Dağıtım. 1994 1. güçlükleri yenmelerini sağlamaktır. 1980 1. (Ed. Pegem A Yayıncılık. sıkıntı ve sorunlarını ifade etme olanağı bulurlar. Ankara. tekniğidir. İleri Matbaası. (editör). Örnek. 6. Kişi ifadelerin yanma kendi ismini de yazabilir. bireylerin toplumsal gelişimlerini sağlamak ve kişilerarası ilişkilerde yaşadıkları. Ankara 2004 1. (Ed. Ş. YARARLANILAN KAYNAKLAR 1.). Her davranışın yanma birden çok isim yazılabileceği gibi kişiler birden çok davranışın yanına da yazılabilir. Kuzgun . Arzu Listeleri Çocuğa sorulan sorular sonucu doyurulmamış gereksinimleri. İ. Psikodramada birey kendisini oynarken sosyodramada bir başkasını canlandırmaktadır. Örneğin sosyometri uygulamasında amaç sınıfta kimlerin kimlerle arkadaşlık yaptığı ve yakın ilişkiler kurduğunu öğrenmekse öğrencilere "sınıfta en gevdiğiniz ve birlikte olduğunuz üç arkadaşınızın adını yazınız" şeklinde bir yönerge verilebilir. Öğretmen Adayları için KPSS. Can. olumlu ve olumsuz davranışlar düz ifade veya soru cümlesi şeklinde olabilir. Pegem A yayıncılık. 2004 . Genel Psikoloji. G. İstanbul. 2003 8. grup içindeki ait gruplar ve bireylerin rolleri hakkında bilgi verir. Yeşilyaprak. Ankara. Kimdir-bu tekniğinde. Öğreti. Örneğin listedeki ifadelerden biri "Başkalarıyla iyi geçinir. H. Yargı Yayınevi. Binnur.Öğretmen Adayları için KPSS. Kimdir-Bu Grup içjndeki sosyal ilişkilerin ortaya çıkarılması amacıyla kullanılan sosyometrik bir tekniktir. 205 Bu teknikte amaç. 2. F.). (Ed. Ankara 1992 1. Eğitim Bilimleri KPSS. Kimdir-bu tekniğinde bireylere olumlu ve olumsuz davranış ifadelerinden oluşan bir liste verilir ve bireyden her davranışın yanma grupta bu davranışı kimin gösterdiğini düşünüyorsa o kişinin adını yazması istenir. Sosyometrik teknikler 1.