

ARALIK 1947
1 Aralık 1947
— Ankara:
Cumhuriyet Halk Partisi fciiyük kurultayı (bugün saat 15 te Sivas Milletvekili Şemsettin Güneltay'ın başkanlığında toplanmıştır. Geçen oturumlara ait zabıt hulâsası okunduktan sonra Hesap Komisyonunun raporu reye Konularak kabul edilmiş ve bunu müteakip program tasarısının müzakeresine .geçilmiştir.
Tasarının devlet idaresine ait birinci maddesi hakkmda (bazı [hatipler •mütalâalarım söylemişler, maddenin birinci fıkrasına «ve kuvvetlerin ibirliği esasına dayanacağına» 'kaydi konulmak suretiyle, bu fıkra «partimiz memleketimiz için en uygun devlet idaresinin kayıtsız şartsız millet egemenliği esasına dayanacağına inanır» şöklinde kabul edilmiştir.
Parti vasıflarından milliyetçilik konusunda söz alan hatipler hu vasıf hakkındaki görüşlerini açıiklamıs.lar ve Ibir delege tarafından verilen önerge üzerine 'bu fasla «milletin özel .karakterini ve .bağımsız benliğini korumayı amaç tutar milletçüiği Türk Milleti için en yüksek ıbir insan seviyesine ulaşmanın .şartı biliriz» kaydı konulmuştur.
Devletçilik prensibinin program tasarısındaki izahı etrafında muhtelif milletvekilleri ve delegeler tenkidler yapmışlar, maddeler üzerinde de tartışmalar ölmüş, saat 20.20 ye kadar devam eden müzakereler sonunda programdan sekiz madde kabul edilerek yarın saat 10 da toplanmak üzere oturuma son verilmiştir.
2 Aralık 1947
—İstanbul:
Yakın ve Orta Doğu Çalışma Konferansında Pakistan Temsilcisi Pagal îlaki Kurban bugün saat 15 de İstanbul Ga-zateciler Cemiyeti birasında Türk gazetecilerle bir basın toplantısı yapnuş-tır.
Temsilci söze başlarken memleketinin (kavuştuğu istiklâlin Pakistan Milletinin en kıymetli emaneti olduğunu söylemiş ve yeni devletin ilerleme yolunda en büyük hedefıinin Türkiye'nin kurucu ve kurtarıcı Kemal Atatürk ile onun en yakın mesai arkadaşı İnönü'nün eseri izinde yürüyerek maksada erişmekten ibaret bulunduğunu ve geçirdiği safhaları pek yakından takibeden Pakistan Milletinin Türk Milletinin en büyük takdirkâr ve hayranıolduğunu
tekrarlayan temsilci, memleketimizi ziyaretinin 'kendinde en derin intiharları bırakmış olduğunu, gördüğü konukseverlikten çok :nıüiteha«sis bulunduğunu ve bu duygularını Pakistan Millet ve Hükümetine iblağı bir borç saydığını ilâve eylemiştir.
— Ankara:
Cumhuriyet Halk Partisi Büyük Kurultayı bugün saat 10 da Sivas Milletvekili Şemsettin Güneltay'ın başkanlığında toplanarak program tasarısının müzakeresine devam etmiştir.
Devletçilik bolümü maddeleri üzerinde konuşan hatipler bu konudaki görüşlerini açıklamışlar ve tartışmalar sonunda bu bölüme ait esas maddeler aynen kabuledilmiştir.
Lâyıklık konusunun müzakeresi çetin tartışmalara yol açmıştır. Saat 12.30 da saat 15, te tekrar toplanmak üzere oturuma ara veren Kurultayın öğleden sonraki toplantısında aynı bahis Üzerinde tartışmalar devam etmiştir. Verilen kifayet müzakere taikriri üzerine madde oya konularak rapor tasansınca yazıldığı şekilde kabul edildikten sonra diğer maddelerin müzakeresine geçilmiştir.
Tasarının iç politika bölümüne, devlet dairelerinde işi olanlara kolaylık gös-terlimesi, vazife ve mesuliyet duygularıyla görevlerini yerine getirmeyenlerin şiddetle cezalandırılmaları kayıtları konulmuş, memleket gerçeklerine uygun bir idare mekanizması vücuda. getirmek üzere yetkili bir idare genel kurulu teşkili karar altına alınmıştır. Tasarının diğer bölümlerine de bazı yeni esaslar konulması etrafmda fikirler ileri sürülmüş ve önergeler verilmiştir. Eşya ve yolcu nakliyatı işinde Özel teşebbüslere de yer verilmesi, deniz yoluyla eşya taşımak hakkının her türlü vesait için tanınması, Türk Armatörlerin, sahillerimizde eşya ve yolcu nakliyatı İşleri yapabilmeleri, küçük deniz taşıtlarının ve fcu taşıtları meydana getiren teşebbüslerin himayesi, nakil vasıtalarında istirahati temin edecek tedbirlerin alınması, Millî Eğitim konusunda da bütün yurdda ve her öğretim derecesinde normalin üstünde istidat gösteren çocukların istidatlarının inkişafının sağlanması ve ayrıca zelzele, seylâp ;gibi felâketler neticesi evleri harap olan yurttaşlara hükümetçe yardım yapılması programa ilâve edilmiştir.
Program tasarısı maddelerinin müzakeresi saat 21'de sona ermiş ve yana saat 10 da toplanılmak üzere oturuma son verilmiştir.
3 Aralık 1947
— Ankara:
Amerikan yardımının tahsisi ile gerçekleştirilecek yol inşaat programı üzerinde incelemeler yapmak üzere evvelki gün uçakla istanbul'a gelmiş bulunan Amerikan Uzmanlar Heyeti bu sabah Ekspresle Ankara'ya gelmiş ve Garda Bayındırlık Bakanı adına Özel Kalem Müdürü, Şose ve Köprüler Dairesi Başkanı ve Bakanlık ileri gelenleri tarafından karşılanmıştır.
Heyet, Mister Hilts'in Başkanlığında yedi birinci sınıf yol uzmanından müteşekkil olup, hazırlayacağı büyük yol inşaat programı için gerekli bölgelerde geziler tertibedilecektir.
— Ankara:
Cumhuriyet Halk partisi Büyük Kurultayı bugün saat 10 da Sivas Milletvekili Şemsettin Günaltay'm başkanlığında toplanmıştır.
Geçen oturumlarda madde madde kabul edilen program tasarısının heyeti umumiyesi reye konularak kabul edildikten sonra Dilek Komisyonu raporunun Kurultaya verilmiş olması münasebetiyle Başbakan Hasan Saka, dileklerde bilhassa önemle üzerinde durulmuş olan il eğitim çalışmaları, Toprak Kanunu Ve Orman Kanunu konularında tam metnini ayrıca yayınladığımız açıklamayı yapmıştır.
Başbakan tarafından yapılan açıklamadan sonra reye konulan Dilek Komisyonu raporu kabul edilmiş ve divan seçimi bahsinde bazı hatipler mütalâalarını söylemişlerdir. Saat 12 de müzakereler kâfi görülerek saat 15 de seçimlerin yapılması için tekrar toplanmak üzere-oturuma son verilmiştir.
19 Aralık 1947
— Ankara:
Büyük Millet Meclisi 'bugün Raif Karadeniz'in başkanlığında toplanmıştır.
Görüşmelere başlanırken Kastamonu Milletvekili Hilmi Çoruk ile Malatya Milletvekili Tevfik Temelli'nin öldüklerine dair Başbakanlık tezkeresi okunmuş ve merhumların hâtıralarına hürmetle iki dakika ayakta sükût vakfesi yapılmıştır.
Bundan sonra Eskişehir Milletvekili Hasan Polatkan'ın bazı fabrikalardaki işçilerin ücret, iskân, vergi ve tekaütlük durumları hakkındaki Başbakanlıktan sözlü önergesine karşılık olarak Başbakan Hasan Saka açıklamada bulunmuştur. Başbakanın açıklaması akabinde kürsüye gelen önerge sahibi Hasan Polatkan, ücretler bahsinde kendi g-örüşünü bildirmiştir.
Buna karşılık Başbakan Hasan Saka şu cevabı vermiştir:
Sayın arkadaşım, işçiliği daimî amele ve çıraklar ile mütalâa ettiler. 36 lira alanlar çıraklardır. Arzettiğim rakamlar işçilerin almakta oldukları miktarları göstermektedir. Bunların sıhhatim her zaman tahkik edebilirler.
Bunların çalışmaları için herhangi bîr cebir ve tazyik mevzuubahis değildir. Herkes istediği gibi fou fabrikalara çalışmak için girer, menfaatini görenler kalır, menfaat görmiyenler çıkar. Bunu bilhassa söylemekle iktifa ederim. Yine gündemde bulunan Antalya, Manavgat ve Serik ilçelerinin sulama işleri ve Burdur - Antalya tren hattının geriye bırakılması sebebi ile pamuk ve susam, istihsali hakkında Zonguldak Milletvekili Niyazi Aksu'nun Bayındırlık, Ekonomi ve Tarım Bakanlıklarından sözlü sorusuna her üç bakan kendi bakanlıklarını alâkadar eden mevzularda cevaplar vermişlerdir. Bu cevaplardan sonra, soru sahibi de söz alarak, Antalya, Manavgat ve Serik ilçelerinin zirai durumundan ve sulamanın bu böl-
gede istihsal üzerinde yapacağı müspet tesirden bahsetmiş ve bu konu üzerinde görüş ve düeklerini açıklamıştır.
Hatip sözlerine devam ederek, Antalya'ya uzatılacak tren hattının ekonomik faydalan üzerinde de kendi mütalâalarını belirtmiştir.
Ankara Üniversitesi ile Devlet Hava Yolları, Orman, Posta, Telgraf ve Telefon İşletmesi ve Vakıflar Genel Müdürlükleri bütçe kanunlarına bağlı «a> işaretli cetvellerde değişiklik yapılması hakkındaki kanun taşanları görüşülerek kabul edilmiş ve önümüzdeki Pazartesi günü toplanılmak üzere oturuma son verilmiştir.
—Ankara:
ikinci Türk Kooperatifçilik Kongresi programı hazırlanmıştır. Kongre 21 A-ralık Pazar günü saat 10 da Ticaret Bakanının nuitkuyle ağılacak, başkanlık divanı seçiminden sonra, Türk Kooperatifçilik Kurumunun çalışmaları hak-Kındaki îdare raporu ve tebliğler okunacak, komisyonlar seçimi yapılacaktır.
20 Aralık 1947
—Konya:
Şehrimizde «Konya Verem Savaş Derneği» adlı bir cemiyet kurulmuştur. Bahri Koru adlı hayırsever bir yurddaş tarafından yapılan 40.000 liralık teberru ile cemiyet bir verem dispanseri inşa ettirecek, dispanserin inşasını müt.a-a-kıp ayrıca bir verem hastanesi meydana getirilecektir.
-— Ankara:
17 Aralık 1947 tarihinde Ticaret Bakanlığında başlıyan Tütüncüler toplantısı sona ermiştir. Ayrı iki komite halinde çalışan tütün ekici ve tüccar temsilcileri tarımdan müzakere mevzuu konulara mütedair olmak üzere hazırlanan iki rapor Ticaret Bakanı Bay Mahmut Nedim Gündüzalp'ın başkanlığında yapılan bu son TJmumi Heyet Toplantısında okunduktan sonra her madde etrafında geniş surette fikirler teati edilmistir.
Görüşülen hususlar arasında bölgelere göre bu yıl-ki tütün miktar, kalite ve randıman durumları, stoklar, bölgelere ve kalitelere göre maliyet, ve asgari ihraç fiyatları, piyasanın bölgelere göre açılış tarihleri, tütün ekiminin tahdidi meselesi, tütünlerin dış pazarlarda satılması imkânları, rakip memleketler tütüncülüğünün faaliyetleri, tütün piyasasının tanziminde zaruret bulunup bulunmadığı mevzuları inceden inceye görüşülmüş ve bazı yerlerde ve meselâ Kocaeli'de azlığı hissedilen aonibar ve depo temini, yüzde beşlerle kurulması düşünülen müessese veya banka işi, müstahsillerinin kredi İhtiyaçlarının daha iyi karşılanması, tütün ihracatının artırılması İçin daha bazı tedbirler alınması ve daha çok kolaylıklar yapılması, bütün enstitülerinin genişletilmesi, eksperler yetiştirilmesine çalışılması, dış piyasa hareketleri hakkında tütün müstahsillerine muntazam malûmat verilmesi gibi dilekler ve teklifler ileri sürülmüş ve K'îtüû bu mevzular ve dileklere gerek Ticaret. Bakanlığı ve gerek Gümrük ve Tekel Bakanlığı temsilcileri tarafından lüzumlu izahat ve tatminkâr cevaplar verilmiştir. Toplantıya kısa bir hitabe ile son veren Bakan Bay Mahmut Nedim GÜn-düzalp, memleketimiz ekonomisinde çok mühim yer tutan tütün hakkında ser-dedilen fikir ve mütalâalardan istifade edildiğini, bu fikir ve mütalâaların rapor ve dilek halinde tebellür eden kısımları üzerinde gereken dikkat ve e-henımiycüe durulacağını, gerek Ticaret Bakanlığını İlgilendiren gerekse diğer bakanlıklara taallûk eden tütün işlerinde hükümetnı elinde olan bugünkü imkânlarla lüzumlu yardımların, ve kolaylıkların gösterileceğini, çetinliği, cereyan eden müzakereler sırasında da ,te-eyyiid eden, ciddiyeti aydınlanmış bulunan tütün dâvasında yapacağı vaadin mevcut imkânlar dairesinde tou dâvanın memleket hayrına ve faydasma neticelenmesi için gayretler sarfetmekt.en ibaret olduğunu alınacak tedbirler için Bakanlığın çalışmalarına hız vereceğini ve toplantıdan edinilen intibalarla temsil edilen bölge ve teşekküllerin aydınlanacağından, şüphe etmediğini .söylemiş ve bir kaç gündenberi devam e-
den çalışmalardan ve Ankara'ya gelmek suretiyle tütün dâvasına vâki hizmet ve gösterilen alâkadan dolayı teşekkürlerini ıbildirmiş ive hayırlı yolculuklar temenni etmiştir.
Toplantıya son verilirken, tütün müstahsilleri ve tüccarlarının isteklerine uyularak ayrılan yedi kişilik bir lıeye-ttn Başbakan ile Maliye ve Gümrük ve Tekel Bakanlarını ziyaret etmesi tasvib edilmiştir,
21 Aralık 1947
—Ankara:
İkinci. Türk Kooperatifçilik Kongresi bugün saat 10'da Ticaret Bakanı Mahmut Nedim Gündüzalp'ın bir nutku ile açılmıştır.
Başbakan, milletvekilleri ve bakanlar arkalımın hazır bulundukları, kongrede Ticaret bakanının nutkunu mütaakıp Tertip Heyeti Başkanı Fethi Çelikbaş, kooperatif mevzuunda bir konuşma yapmış ve Atatürk'ün hâtırası üç dakikalık bir sükût vakfesiyle anılmıştır.
Bundan sonra başkanlık divanı seçimine geçilerek Başkanlığa Fevzi Lütfü Karaosman. ve Başkanvekillikîerine doktor Muhlis Ete ile Fahri Bük seçilmişlerdir .
Türk Kooperatifçilik Kurumu İdare Heyetinin raporu ve mütaakıben Ziraat Bankası Kooperatifler Müşaviri Doktor Suziç'in Türkiye'de kooperatifçiliğin istikbali hakkındaki tebliği okunarak sabahki 'oturuma son verilmiştir.
—Ankara:
Türk Kooptratifcilik Kongresinin bugün Öğleden sonra yaptığı ikinci oturumunda, Akil Koyuncu, kooperatifçiliğin esasını, gayelerini ve çalışma metodla-rım bir tebliğle izah ederek daha İyi neticeler elae edilebilmesi için bir millî kooperatifler birliği kurulması lüzumunu ileri sürmüştür.
Bandan sco.ra acılan müzakerede muhtelif kooperatifler namına gelen deîe-ge'.«v etrafında oiduğu gibi, kooperatifleri ve kooperatifçileri alâkadar eden diğer konularda da mütalâalarım söyle-mislerdir".
Suud Kemal Yetkin, turizmin önemi üzerinde durarak, tunun lâyık olduğu derecede ve değerde ele alınması te-mennesmdo bulunmuş, ismail Hakkı ÇeVik, Amerika'da çıkan bir gazetenin buradaki muhabirinin kartının alınmasının aleyhimize neşriyata sebebiyet verdiğini, ajansa yapılan 670 bin lira yardımın usulü dairesinde murakabe edilip edilmediğinin bilinmesi icabetti-ğini, radyo evleri inşaatı için bütçeye konulan tahsisatın İstanbul'daki Radyo inşaatının ikmaline tahsis olunduğuna göre, bîrşey demlmiyeceğini söylemiş fakat yeniden yapılacak radyo istasyonları inşaatı irin takyitler ileri sürmüştür.
İsmail Hakkı Baltacıoğlu, Radyo Mecmuasından bahsederek, bu mecmuanın güzel bir mecmua olduğunu, Basın Yayın Umum Müdürlüğü tarafından çıkarılan «La Turquie Kemalist» Mecmuasının bilhassa fevkalâdeliğine işaret ettikten .sonra, Basın Yayın Umum Müdürlüğünün henüz kuruluş halinde sayılabileceğini, böyle müesseselere yardımın .gerektiğini, işçin bir mecmua şeklinde muhakemeedilmesinin doğru olmadığını, turizm, meselesi çok ehemmiyetli olmakla beraber, bu işin başarılıp başarılmasında Basın Yayın Umum Mü-. dürlüğ'ünün mücerret olarak muhatap tutulamıyacağmı işaret eylemiştir.
Millet Meclisi, hatiplerin bu beyanatlarından sonra, Basın ve Yayın Genel Müdürlüğü bütçesi hakkındaki görüşmelere öğleden sonra yapacağı oturumda devam edilmek üzere saat 21 de toplantıya ara vermiştir.
— Ankara:
Atatürk'ün Ankara'ya ilk gelişlerinin yıldönümü bugün coşkun gösterilerle kutlanmıştır. Bu güzel yıldönümü vesilesiyle Ankara Halkevinin 12 yıl Önce yapmağabaşladığıAtatürk koşusunun
12 ncisi de bugün Atatürkün Anka-rayr. gelidği yol üzerinde ve Kızılay'dan Vilâyet Konağı önüne ka-Kızılay'dan Vilâyet Konağı önüne kadar yolların iki tarafına toplanan hal-kın alkışları arasında yapılmıştır. Koşuların teknik neticeleri şunlardır: Küçükler arasında:
Birinci: Ekrem Koçak Cebeci Spor 11 dakika 2/10 İkinci: Nizamettüı Aysu Ankaragüeü 11 dakika 34, 7/1,0 Üçüncü: Hıdir Çamur Dışkapı 11 dakika 36,6/10.Büyüklerarasında:
Birinci: Mustafa Özean Ankaragücü 35 dakika 15 saniye İkinci: Osman Coşgül İstanbul 35 dakika 24 saniye Üçüncü: Recep Het Ankara Demirspor 35 dakika 28 saniye 5/10
Takım tasnifinde Ankara Demirspor takımı 12 puvanla birinci, Ankaragücü takımı 19 puvanla ikinci ve Eskişehir Demirspor takanı 35 puvanla üçüncü olmuşlardır. Büyük koşuya İstanbul'dan bir atlet, Eskişehir'den beş atlet, Ankara'dan üa on sekiz, atlet iştirak etmiştir. Yarış sonunda Halkevi Başkanı Dr. Ragip Tüzün gençleri tebrik etmiş ve mükâfatlarımvermiştir.
— Ankara:
Büyük Millet Meclisinin bugün saat 21 de Feridun Fikri Düşünsel'in başkanlığında yaptığı üçüncü oturumunda Adalet Bakanlığı 1948 yılı bütçesinin tümü üzerindeki müzakerelere devam edilmiş ve söz alan milletvekillerinden Kemal özçoban, çocuk ısiah evleri işinin biran evvel halli temennisinde bulunarak, terfi müddetlerini doldurdukları halde kadro darlığı yüzünden maaşları artırı-lamayan yargıçların mağdur kalmamaları çarelerinin aranması, Çok Çocuklu Hâkimlere Yardım Kanununun müspet neticeler vermediğinden, bu kanunun değiştirilmesi dileklerinde bulunmuştur.
Emin Halim Ergun (Ankara) Yargıçlarımızın kararlarında müstakil oldukları, yeni bir muhtariyet meclisinin bahis mevzuu edilmesinin lüzumsuzluğunu, yalnız yargıçların tâyin, nakil ve terfi işlerinin lâyikıyle yapılması gerektiğine işaret etmiştir.
Hüseyin Dinçer, Çok Çocuklu Hâkimlere Yardam Kanunun faydalı olamadığını ileri sürerek, bu kanunun kaldırılmasını istemiş, maaşlı mübaşirlerle ücretli mübaşirlerin 'aylıklarındaki farkın giderilmesi 'konularım müdafaa etmiştir.
Fefzi Kalfagil, yargıçlardan vazifelerini hakkryle yapanların terfi ve terfihleri İcaîb ettiğine, vazifesinde lâkaydi görülenlerin de cezalandırılmaları lüzumunu ileri sürmüştür.
Muammer Alakan, asayişsizliğe karşı a-lman tedbirler etrafındaki düşüncelerini açıklamış, Kemal Şakir Altan (Konya), mahkeme kâtiplerinin meslekî bilgi sahibi oldukları, ibunlar için bazı haklar tanınması ica'bettiği mütalâasında bulunmuştur.
Fahri Ecevıt (Kastamonu), Çocuk Mahkemeleri Kanununun hazırlanmakta olmasını memnunlukla karşıladığını bildirmiş ve adli tafoiblerin terfihi hususunda temennilerde bulunmuştur. Burdur Milletvekili Necati Erdem, hâkimlerin evsaf, hak ve vazifelerinin kanunla tesbit edilmiş olduğunu, üç sınıf üzerine ayrılmış olan hâkimlerin terfilerinin bu üç sınıf içinde yapıldığını, a-yırma meclisinin bazı zamanlarda terfi defterlerini hazırladığını fakat münhal bulunmadığından defterlerde isimleri ûyazılanlar arasından pek azmin terfi edebildiklerini, terfi işlerinin tanziminde tatbik edilen kanunun icaplara uygun (bulunmadığım ileri sürmüştür.
Hazım Bozca da, terfi eden hâkimlerin kadro maaşlarını alamadıkları konusuna temas etmiş, münferit hâkimlerin aynı zamanda savcı ödevini de yapmalarının tatbikatta iyi neticeler yermediğine misaller getirmiştir. Nuri Özsan, günde otuzla kırk arasm-dr. muhakeme rüyet eden hâkimler, bulunduğunu, bu halin adalet, kadrosunun darhğı yüzünden ileri geldiğini söy-liyerek, yeni tatbik edilen ücretli pos-ta-telgraf muhaberelerinin tatbikatta gecikmeler ve güçlükler meydana getirdiğini, ayrıca devlet teşekküllerinde memurları için bir derece terfie hak veren bir yabancı dil bilmek keyfiyetinin hâkimler için. de bir hak olarak tanınması gerektiği mütalâasında bulunmuştur.
Hulki Karagülle, toplu mahkemelerle, münferit mahkemeler etrafındaki görüşlerini vetoplumahkemeleregitme-
nin bir lâzıme olduğunu beyan etmiştir. Salamon Adato, adalet işlerinde muht.e-îif mevzulara temasla, bilhassa mehke-melerdeki iş hacminin fazlalığına ve bazı icra ilâmlarının geç infaz edildiğine işaret etmiştir.
Dr .Ali Saim Dilemre, adalet teşkilâtında mecburi hizmet konusunun evvelce ve bugün tatbik edilen şekilleri üzerindekonuşmuştur.
Milletvekillerinin Adalet Bakanlığı -bütçesi tümü üzerindeki açıklamalarından sonra Adalet Bakanı Şinasi Devrin, ileri sürülen mütalâalara karşı cevap vermiş ve maddelere gecikmiştir.
Meclis saat 24,30 da adalet bütçesinin fasıl ve maddelerine yarın devam edilmek Üzere görüşmelerine son vermiştir.
28 Aralık 1947
Ankara:
Büyük Millet Meclisi bugün saat 9 da Cevdet Kerim încedayı'mn Başkanlığında toplanarak 1948 yılı bütçesi üzerindeki incelemelerine devam etmiştir.
Bugünkü görüşmelere, Meclisin dün gece yaptığı oturumda tümü üzerindeki incelemeleri tamamlanmış olan Adalet Bakanlığı bütçesi maddelerinin okunma-siyle başlanmıştır.
Bu münasebetle verilen ve tasarruf mak-sadiyle bu Bakanlık kadrosundan kaldırılan seferberlik müdürlerinin memleketin müdafaası bakımından olan ehemmiyetlerine binaen bırakılmalarını istiyen bir önerge okunmuştur. Bütçe Komisyonu Sözcüsü Muammer E-riş, Komisyonun Milli Savunma Bakanlığı temsilcilerinin de iştirakiyle yaptığı inceleme sonunda Millî Eğitim ve İçişleri Bakanlıkları müstesna diğer bakanlıklarda seferberlik müdürlükleri kadrolarının «L» cetveline alındıklarını söylemiş ve bunların «L» cetveline lüzumu halinde yeniden konulmalarının mümkün olacağını bildirmiştir.
Komisyon sözcüsünün bu açıklamasından sonra Önerge oya konularak reddedilmiştir.
Taşıtlara ait bölümdeki tahsisatın hangi vasıtalara ve nesuretle sarfedileceği
hakkında sarahat bulunmadığı hakkında İstanbul Milletvekili Demokratlardan Scnihi Yürüten tarafından tevcih edilen bir soruya komisyon adına Konya Milletvekili Sedat Cumrali cevap vermiş, bu arada alınacak vasıtalar için İstenen paranın adına ve Eskişehir'de mevkufları mahkemeye götürüp getirecek nakil vasıtalarının alınmasına tahsis edileceğini bildirmiştir.
Adalet Bakanlığı bütçesi bölümleri üzerindeki görüşmelerin tamamlanması ü-zerine Miliî Savunma Bakanlığı bütçesinin incelenmesine geçilmiş ve bu münasebetle söz alan General Vehbi Kocagü-ney. Millî Savunma bütçesinin Komisyonda ince bir tetkik konusu olmuş bulunduğunu belirterek demiştir ki:
Ordularımızın ihtiyaçları çok iyi hesap edilmiş ve yerli yerine konulmuştur. Bütçe, tasdikmıza tamamiyle lâyıktır. 194S bütçesinin Türk ordularına hayırlı olmasını dilerken, yüksek Meclisin sevgi ve güveninin kahraman ordumuza iblâğ" edilmesi hakkında bir de önerge veriyorum.
Doktor Saim Dilenire, Millî Savunma bütçelerinin her yıl görüşülüşü esnasında ileri sürmekte bulunduğu bir dileği, bir defa daha tekrar etmek istediğini bildirerek cephe gerisi sıhhi hizmetlerde kullanılmak üzere asrî, sıhhi teçhizatı havi otomobil ve otokar teminini dilemiştir.
Bundan sonra kürsüye gelen Bursa Milletvekili Faik Ahmet Yılmazipek, Millî Savunma bütçesi üzerindeki temennilerini bildirmiş ve bu meyanda nakdî b-delin yeniden ihdası fikrini ileri sürmüştür.
Kars Milletvekili Şemsettin Ttırgaç, yaşadığımız devirde harbin bir milletin maddi bütün kuvvetlerinin bir araya gelmesini ve geçen harbden kalma bir tabirle topyekünleştirilmesi mânası üzerinde durduktan sonra sözlerine şöyle devam etmiştir:
Bir memleketin topyekûn harbe hazırlanması meselesi, coğrafi vaziyetiyle çok yakından alâkadardır. Bazı memleketler, harp vukuunda hazer teşkilâtından sefer teşkilâtına geçmesi için vakit kazanabilirler. Son harbde birçok memleketlerde bunun misali görülmüştür. Fakat hal bizim için öyle değildir.Bizim
için topyekûn harbe hazırlanma gayretleri, bütün hazar hayatı boyunca devam edecektir.
General Eyüp Durukan (Kütahya), bedeli nakdî alınması yolundaki fikre itiraz etmiş «vatan borcu, para ile Ödenmez. Fakir, zengin herkesin askerî mükellefiyeti yerine getirmesi icabeder» demiştir.
Millî Savunma Bakanlığı bütçesi üzerindeki bu görüşmeler sonunda Türk ordularına Millet Meclisinin sevgi ve güveninin bildirilmesi hakkında müteaddit imzalarla verilen bir önerge sürekli alkışlar arasında ittifakla kabul edilmiş, bunun üzerine kürsüye gelen Millî Savunma Bakanı Münir Birsel, Millet Meclisine kahraman ordumuza karşı izhar edilmiş olan sevgi ve güvene teşekkür ederek Türk ordularının kendilerinden beklenen vatan görevini her zaman yerine getirmeğe hazır bulunduğunu teyidet-mîştir.
Meclisin bugünkü sabah toplantısında içişleri Bakanlığı 1948 yılı bütçesinin de müzakeresine başlanmış ve bu bütçenin tümü üzerinde Demokrat Parti adına Suphi Batur, mülkî teşkilâtımızın istikrar bulmamış olduğunu, vilâyetlerin a-zaltılması, çoğaltılması, bir kısmı nahiyelerin kazalar haline getirilmesi suretiyle idari taksimatta mütemamdiyen değişiklikler yapıldığı, bazı yerlerde bucak merkezlerinin, bucak merkezi olamı-yacak köhne binalarda iş gördüklerini, kazalar teşkili işinin plânlaştırtlmamış olduğunu söylemiş ve tam teşekküllü nahiyelere doğru gidil em iye ceğini, kâfi miktarda kaymakam yetiştiri İm ediğini, nahiye müdürleri arasında kifayetsizler görüldüğü mütalâasında bulunmuştur.
Hatip bir kısım kanunların ihtiyaca cevap vermediğini ve salma ile köylüye külfetler tahmil edildiği, yol vergisinin âdil bir esasa göre tanzim edilmemiş bulunduğu mütalâasında bulnmuş vali ve belediye reislerinin ayrılması, Polis Salâhiyet, Seçim ve Memurin Muhakemat kanunlarının değiştirilmesini istemiştir. Sait Koksal, umumi idare mekanizmasının parti düşünceleri dışında ıslah edilmesi mütalâasında bulunmuş, Cemil Sait Barlas da, Milîî Eğitim Bakanlığı yangınından sonra, bu Bakanlığı bir teşkilât m yaktığına dair gazetelerde çıkan yazılar münasebetiyle hükümetten bu konunun aydınlatılmasınıistemiştir. îhsan Olgun, bilgili salâhiyetini kullanmayı bilen memurlara ihtiyaç olduğu, memuriyetlerin lâyık olanlara verilmek suretiyle kadroların ihtiyaçlara uygun olarak yeniden tanzim edilmesi temennisinde bulunmuştur.
Refik Koraltan, idari teşkilâtta bazı salâhiyetlerin yerinde kullanılmadığını ileri1 sürmüş, devlet otoritesi mefhumunun tarifini yaparak Seçim Kanunu, Polis Kanunu, Memurin Muhakemat Kanununun demokrasiye muhalif hükümlerinin çıkarılması gerektiği mütalâasında bulunmuştur.
Hatip, bundan başka ayrıca özel idareler meselesinin ele alınmasını, Belediye Kanununun da ıslahını istemiştir.
Emineddin Çeliköz, öğretim ve sağlık işlerinin özel idareler bütçesinden genel bütçeye alınması, müracaatçıların dilekçelerine geciktirilmeden cevap verilmesi, devlet dairelerinde işlerin geciktirilmemesi lüzumunu ileri sürmüştür.
Cevat Aksu da, valileri kırtasiye işlerinden kurtarıp murakabe unsuru haline getirmek için merkez kaymakamlıkları kurulması mütalâasında bulunmuştur.
Meclis, bu görüşmeler sonunda İçişleri Bakanlığı bütçesi tümü üzerindeki incelemelere saat 15 te devam etmek Üzere oturuma son vermiştir.
— Ankara:
Büyük Miilet Meclisinin bugünkü oturumunda Millî Savunma Bakanlığı bütçesi üzerinde görüşmelerin sonunda Bü-yk M;llet Meclisinin kahraman ordumuza sevgi ve güveninin bildirilmesini teklif eden önergeler, ittifakla ve sürekli alkışlarla kabul edilmiştir.
Bu netice üzerine Başkan, vatan ve mil-? letin ve Türk inkılâbının şerefli ve azimli koruyucusu olan ordumuza Büyük Kamutayın yerinde güven ve çiten tezahürünün Büyük Millet Meclisi Başkanlığınca iblâğ olunacağını bildirmiş ve söz alarak kürsüye gelen Millî Savunma Bakanı bu münasebetle şu beyanatta bulunmuştur:
Sayın arkadaşlarım,
Bütçe konuşmaları vesilesiyle burada, muhtelif konular üzerinde konuşan arkadaşların Kıymetli 'mütalâalarının ve-bundan maada gerek Kamutay'da ve gerek dışarda Büyük Meclisin sayın üyelerinin ordumuz ve millî savunmamız için lütuf buyurdukları ve buyuracakları mütalâaları, hükümetimizin sorumlu uzuvları yetkili teknik elemanları İle birlikte tetkik ederek varacakları neticeyi daima yapacaklar ve ve bu mütalâalarını her zaman için bir ikaz ve işaret telâkki edeceklerdir.-
Burada konuşan ve bu günden ayrı olarak gerek komisyonda ve gerek dışarda bu ikaz ve irşatta bulunan arkadaşlara teşekkür etme vazifemi bu kürsüden ifa-etmek isterim.
Şimdi ittihaz buyurduğunuz karara gelince: Aziz arkadaşlarım, devlet gelirlerinin büyük bir kısmım tahsis buyurduğunuz Milli Savunma bütçesinin kabulü vesilesiyle ordularımız için, izhar buyur-1 duğunuz sevgi ve güven Mislerine, ordu namına şükranlarımı, tazimlerimle arze-derim.
Ordularımızın, en küçüğünden en büyüğüne kadar her ferdi için sevinç ve iftihar kaynağı olan bu değerli hislerinizi,. bu kararınızı ordulara bildirmek befiîm için hem şerefli, hem zevkli bir vazife olacaktır.
Kara, deniz ve hava ordularımız, asıl Türk Milletinin hakiki mümessili Büyük. Millet Meclisinin emrinde, her an ve bütün varlığı ile görevi için hazırdır, t Bravo sesleri, alkışlar).
Bu görevini, asil kanım damarlarında taşıdığı büyük Türk Milletinin şanına,, baştan aşağı şeref sahifeleri ile dolu tarihine yaraşan kahramanlıkla her zaman başaracaktır. (Sürekli alkışlar).
Arkadaşlar,
Yurt ve istiklâlimizin kahraman bekçileri güveninize, büyük: .milletimizin sevgi ve inanına lâyıktır ve hiç şüphesiz daima lâyık olacaktır. (Bravo sesleri ve alkışlar).
— Ankara:
Ankara Valiliğinden tebliğ edilmiştir: Ankara yüksek Öğretim okullarına men-
sup bir gençlik kitlesi ellerinde Türk Bayrağı ve Atatürk'le İnönü'nün fotoğr-îafları ve bazı yaftalar olduğu halde ve komünizm aleyhinde tezahürde bulunmak maksadiyle 27/12/1947 gününün erken saatlerinden itibaren muhtelif istikametlerden yürüyüşe başlamışlardır. Bunlardan bir kısmı "Ulus Meydanına gelerek âbide etrafında toplant.tfarına bir miting mahiyetini vermek istediklerinden zabıtanın tertîbatiyle karşılaşmışlar ve komünizmle bu cereyanı güdenler hakkındaki nefretlerini bir ağızdan ilân ederek Samanpazarı istikametine yönelmişlerdir.
Yolda diğer bir gençlik topluluğu ile karşılaşan bu gençlik kafilesi, yürüyüşe devamla Cebeci Meydanında toplanmışlar ve orada ibu konu üzerinde konuşan birkaç genci dinledikten sonra aralarından bazılarının muhalefetine rağmen Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi önüne kadar ilerlemişler ve konferans salonunda tezahürlerine devam etmek üzere fakülte binasında bu salona girmişlerdir. Bu sırada içlerinden mahdut bir kısmı Rektörün bulunduğu kata çıkıp öğretim üyelerinden bazıları hakkında bir karar alınmamış olmasını i-leri sürerek aleyhte konuşmuşlar, Rektörden çekilmesini istiyerek kendisinden istifa ettiğini bildiren bir kâğıt almışlardır.
Bunu müteakip fakülteden çıkan gençlik kafilesi millî marşlar söyliyerek A-tatürk'ün muvakkat kabrinin bulunduğu müzenin önünden bir ihtiram geçişi yaparak ve yürüyüşe devamla yolları üzerinde bulunan (Türkiye Gençler Derneği} merkezi önünde ve içinde bazı tezahüratta bulunduktan sonra Ulus Meydanına gelip komünizm aleyhinde nefret duygularını tekrarlıyarak dağılmışlardır.
Bu tezahürata Üniversite ile ve talebe-siyle hiç münasebeti olmayan bazı unsurların da karıştıkları zabıtaca tesbit edilmiştir.
Bütün bu tezahürler sırasında asla tecviz ediimiyecek ve suç teşkil edecek mahiyette harekette bulunanlar hakkında kanuni muamelelere girişilmiştir.
29 Aralık 1947
— Ankara:
Büyük Millet Meclisinin bugünkü toplantılarında Millî Eğitim Bakanlığı bütçesi üzerindeki tartışmalardan sonra Bayındırlık Bakanlığı bütçesine geçilmiştir.
Bu bütçenin tümü üzerindeki görüşmelere, Eskişehir Milletvekili Kemal Zey-tinoğlu'nun Demokrat Partinin bayındırlık işlerimiz üzerindeki görüşlerini bildirenaçıklamasıilebaşlanmıştır.
Kemal Zeytinoğlu, ibaymdırlık işlerinin başarılabİlmesi için iktisadi bünyenin kuvvetlendirilmesi icabedeceği unutularak istihsal sahasının kısır bırakıldığını İleri sürerek, -bayındırlık işlerine bütçe içersinde lâyık olduğu ehemmiyetin verilmediğini ve hattâ kendi bütçesi içinde bile ehemmin mühimme tercih edilmemiş bulunduğu mütalâasında bulunmuştur.
Hatip, Demokrat Partinin bayındırlık işleri üzerindeki bu görüşünü teyid için de su ve yol işlerine ayrılan paralar yekununun yapılara ayrılan tahsisata müsavi olduğunu şimdiye kadar su işlerine-sarfedilen miktarın birkaç bina tutarı derecesinden ileri gitmediğini, yol problemine ehemiyetle kıymet verilmemiş, bulunduğunu söylemiştir.
Demokrat Parti sözcüsüne göre, köy, bucak yolları dışındaki bütün yolların merkezden idaresi ve bilûmum inşaatm bir bakanlık kanaliyle tedviri taahhüt ve ihale usullerine bir şekil verilmesi lâzımdır. Liman işlerine de ehemmiyet verilmemiştir.
Hatip sözlerini, demiryolu şube hatları inşaatından sarfınazar edilerek irtibat ların otomobil yoliariyle temini, istasyon binaları inşaatı için Fransız hatlarındaki binaların örnek alınmasını istemiş ve sözlerini bayındırlık faaliyetlerinin yapıcı değil yıkıcı olduğuna inandıklarım işaretle bitirmiştir.
Çanakkale Milletvekili Nureddin önen,. Çanakkale iskelesinin yapılması lüzumuna işaret eylemiş ve onu takiben kürsüye gelen Burdur Milletvekili Ahmet Çınar da Demokrat Partinin su ve alel-
tm yaktığına dair gazetelerde çıkan yazılar münasebetiyle hükümetten bu konunun aydınlatılmasını istemiştir.
ihsan Olgun, bilgili salâhiyetini kullanmayı bilen memurlara ihtiyaç olduğu, memuriyetlerin lâyık olanlara verilmek suretiyle kadroların ihtiyaçlara uygun olarak yeniden tanzim edilmesi temennisinde bulunmuştur.
Refik Koraltan, idari teşkilâtta bazı salâhiyetlerin yerinde kullanılmadığını ijeri-sürmüş, devlet otoritesi mefhumunun tarifini yaparak Seçim Kanunu, Po-îis Kanunu, Memurin Muhakemat Kanununun demokrasiye muhalif hükümlerinin çıkarılması gerektiği mütalâasında bulunmuştur.
Hatip, bundan başka ayrıca özel idareler meselesinin ele alınmasını, Belediye Kanununun da ıslahını istemiştir.
Emineddin Çeliköz, öğretim ve sağlık işlerinin özel idareler bütçesinden genel bütçeye alınması, müracaatçıların dilekçelerine geciktirilmeden cevap verilmesi, devlet dairelerinde işlerin geciktirilmemesi lüzumunu ileri sürmüştür.
Cevat Aksu da, valileri kırtasiye işlerinden kurtarıp murakabe unsuru haline getirmek için merkez kaymakamlıkları kurulması mütalâasında bulunmuştur.
Meclis, bu görüşmeler sonunda İçişleri Bakanlığı bütçesi tümü üzerindeki incelemelere saat 15 te devam etmek üzere oturuma son vermiştir.
—- Ankara:
Büyük Millet Meclisinin bugünkü oturumunda Mülî Savunma Bakanlığı bütçesi üzerinde görüşmelerin sonunda Bü-yk M'Ilet Meclisinin kahraman ordumuza sevgi ve güveninin bildirilmesini teklif eden önergeler, ittifakla ve sürekli alkışlarla kabul edilmiştir.
Bu netice üzerine Başkan, vatan ve mil-r letin ve Türk inkılâbının şerefli ve azimli koruyucusu olan ordumuza Büyük Kamutayın yerinde güven ve çiten tezahürünün Büyük Millet Meclisi Başkanlığınca iblâğ" olunacağım bildirmiş ve söz alarak kürsüye gelen Millî Savunma Bakanı bu münasebetle şu beyanatta bulunmuştur:
Sayın arkadaşlarım,
Bütçe konuşmaları vesilesiyle burada, muhtelif konular üzerinde konuşan arkadaşların kıymetli ' mütalâalarının ve bundan maada gerek Kamutay'da ve gerek dışarda Büyük Meclisin sayın üyelerinin ordumuz ve millî savunmamız için lütuf buyurdukları ve buyuracakları mütalâaları, hükümetimizin sorumlu uzuvları yetkili teknik elemanları ile birlikte tetkik ederek varacakları neticeyi daima yapacaklar ve ve bu mütalâalarını her zaman için bir ikaz ve İşaret telâkki edeceklerdir.
Burada konuşan ve bu günden ayrı olarak gerek komisyonda ve gerek dışarda bu ikaz ve irşatta bulunan arkadaşlara teşekkür etme vazifemi bu kürsüden ifa. etmek isterim.
Şimdi ittihaz buyurduğunuz karara gelince: Aziz arkadaşlarım, devlet gelirlerinin büyük bir kısmım tahsis buyurduğunuz Millî Savunma bütçesinin kabulü vesilesiyle ordularımız için, izhar buyur-< duğunuz sevgi ve güven hislerine, ordu namına şükranlarımı, tazimlerimle arze-derim.
Ordularımızın, en küçüğünden en büyüğüne kadar her ferdi için sevinç ve iftihar kaynağı olan bu değerli İlişlerinizi, bu kararınızı ordulara bildirmek benim için hem şerefli hem zevkli bir vazife. olacaktır.
Kara, denüz ve hava ordularımız, asil Türk Milletinin hakiki mümessili Büyük Millet Meclisinin emrinde, her an ve bütün varlığı ile görevi için hazırdır. (Bravo sesleri, alkışlar).
Bu görevini, asıl kanını damarlarında taşıdığı fcfüyuk Türk Milletinin şanına, baştan aşağı şeref sahifeleri ile dolu tarihine yaraşan kahramanlıkla her zaman başaracaktır. (Sürekli alkışlar).
Arkadaşlar,
Yurt ve istiklâlimizin kahraman bekçileri güveninize, 'büyük milletimizin sevgi ve inanına lâyıktır ve hiç şüphesiz daima lâyık olacaktır. (Bravo sesleri ve-alkışlar).
— Ankara:
Ankara Valiliğinden tebliğ' edilmiştir: Ankara yüksek öğretim okullarına men-
sup bir gençlik kitlesi ellerinde Türk Bayrağı ve Atatürk'le İnönü'nün fotoğ-lafları ve bazı yaftalar olduğu halde ve komünizm aleyhinde tezahürde bulunmak maksadiyle 27/12/1947 gününün erken saatlerinden itibaren muhtelif istikametlerden yürüyüşe başlamışlardır. Bunlardan bir kısmı Ulus Meydanına gelerek âbide etrafında toplantılarına bir miting mahiyetini vermek istediklerinden zabıtanın tertibatiyle karşılaşmışlar ve komünizmle bu cereyanı güdenler hakkındaki nefretlerini bir ağızdan ilân 'ederek Samanpazarı istikametine yönelmişlerdir.
Yolda diğer bir gençlik topluluğu ile karşılaşan bu gençlik 'kafilesi, yürüyüşe devamla Cebeci Meydanında toplanmışlar ve orada bu konu üzerinde konuşan birkaç genci dinledikken sonra ara-, larmdan bazılarının muhalefetine rağmen Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi önüne kadar ilerlemişler ve konferans salonunda tezahürlerine devam etmek üzere fakülte binasında bu salona girmişlerdir. Bu sırada içlerinden mahdut bir kısmı Rektörün bulunduğu kata çıkıp Öğretim üyelerinden bazıları hakkında bir karar alınmamış olmasını i-leri sürerek aleyhte konuşmuşlar, Rektörden çekilmesini istiyerek kendisinden istifa ettiğini bildiren bir kâğıt almışlardır.
Bunu müteakip fakülteden çıkan gençlik kafilesi millî marşlar soyliyerek A-tatürk'ün muvakkat kabrinin bulunduğu müzenin önünden bir ihtiram geçişi yaparak ve yürüyüşe devamla yolları üzerinde bulunan (Türkiye Gençler Derneği) merkezi önünde ve içinde bazı tezahüratta bulunduktan sonra Ulus Meydanına gelip komünizm aleyhinde nefret duygularını tekrarhyarak dağılmışlardır.
Bu tezahürata. Üniversite ile ve taîebe-siyle hiç münasebeti olmayan bazı unsurların da karıştıkları zabıtaca tesbit edilmiştir.
Bütün bu tezahürler sırasında asla tecviz edilmiyecek ve suç teşkil edecek mahiyette harekette bulunanlar hakkında kanuni muamelelere girişilmiştir.
29 Araltk 1947
-— Ankara:
Büyük Millet Meclisinin bugünkü toplantılarında Millî Eğitim Bakanlığı bütçesi üzerindeki tartışmalardan sonra Bayındırlık Bakanlığı bütçesine geçilmiştir.
Bu bütçenin tümü üzerindeki görüşmelere, Eskişehir Milletvekili Kemal Zey-tinoğlu'nun Demokrat Partinin bayındırlık islerimiz üzerindeki görüşlerini bildirenaçıklamasıile başlanmıştır.
Kemal Zeytinoğlu, bayındırlık İşlerinin başarılabilmesi için iktisadi bünyenin kuvvetlendirilmesi icabedeceği unutularak istihsal sahasının kısır bırakıldığını ileri sürerek, -bayındırlık işlerine bütçe içersinde lâyık olduğu ehemmiyetin verilmediğini ve hattâ kendi bütçesi içinde bile ehemmin mühimme tercih edilmemiş bulunduğu mütalâasında bulunmuştur.
Hatip, Demokrat Partinin bayındırlık işleri üzerindeki bu görüşünü teyid için de su ve yol İşlerine ayrılan paralar1 yekûnunun yapılara ayrılan tahsisata müsavi olduğunu şimdiye kadar su islerine sarfedilen miktarın birkaç bina tutarı derecesinden ileri gitmediğini, yol problemine ehemiyetle kıymet verilmemiş^ .bulunduğunu söylemiştir.
Demokrat Parti sözcüsüne göre, köy, bucak yollan dışındaki bütün yolların merkezden idaresi ve bilûmum inşaatın bir bakanlık kanaliyle tedviri taahhüt ve ihale usullerine bir şekil verilmesi lâzımdır. Liman işlerine 'de ehemmiyet verilmemiştir.
Hatip sözlerini, demiryolu şube hatlarr inşaatından sarfınazar edilerek irtibat larm otomobil yollariyle temini, istasyon binaları inşaatı için Fransız hatlarındaki (binaların Örnek alınmasını istemiş ve sözlerini bayındırlık faaliyetlerinin yapıcı değil yıkıcı olduğuna inandıklarım işaretle bitirmiştir.
Çanakkale Milletvekili Nureddin önen,. Çanakkale iskelesinin yapılması lüzumuna işaret eylemiş ve onu takiben kürsüye gelen Burdur Milletvekili Ahmet Çınar da Demokrat Partinin su ve alelumum inşaat işleri, "bataklıklar meselesi üzerindeki görüşleriniaçıklamıştır.
Yozgat Milletvekili Kâmil Erbek, Yerköy - Yozgat şube hattı inşası dileğinde bulunmuş, Kastamonu Milletvekili Muzaffer Akalın, kara yollanılın devlet, vilâyet yolları diye ayırmanın bunların yapmı ve onarım işlerinin de ikiye ayrılmasını intaç ettiğine işaretle bundaki mahzurları açıklamıştır. Kars Milletvekili Akif Eyidoğan, yapılan bazı yolların inşa tarzlarındaki noksanlar yüzünden çabuk bozulduklarını söyliyerek, Ibir yol İnşa plânı ve usulü ile bu yolların her zaman için bütçeye yük olmıyacak bir hale getirilmesi mütalâasında bulunmuştur.
Kâzım Aydar, Yapı Kanunu tatbikatı hakkındaki görüşlerini bildirmiş, Sala-mon Adato da İstanbul Adalet Sarayı inşaatının biran evel tahakkuk ettirilmesi ve Kars Milletvekili Zihni Orhon da Elâzığ - Kars demiryolunun inşası etrafında dileklerini bildirmişlerdir. Miletvelkillerinin Bayındırlık Bakanlığı ile ilgili muhtelif konular ve bölgelerini ilgilendiren hususlar üzerindeki açıklamalarından sonra söz alan Bayındırlık Bakanı Kasım Gülek ileri sürülen .mütalâalara karşılık vermiştir. Bu tartışmalar sonunda maddelere geçilmiş ve bayındırlık bütçesi onaylanmıştır. Daha sonra Ekonomi Bakanlığı bütçesi tümü üzerinde görüşmelere geçilerek, söz alan milletvekillerinden Mebrure Aksoley, giyim eşyası dağıtım işinin bir düzen içinde yapılamadığı, askerden dönenlerin İşsiz kaldıkları konusunda kanuşmuştur.
Cemil A1 evli, kooperatifler konusunda, bu kuruluşların çalışma la rmda iyi ve fena durumları açıklamıştır. Salim Altuğ, memleketteki et meselesinin hallini, Tortum Şelâlesinin enerji küvetinden biran evvel istifade yoluna gidilmesini, Anadolu'nun bazı bögele-rtn.de kıs aylarında muattal kalan insanlar için iş sahası bulunması temennilerinde bulunmuştur, ibrahim Arvas, fabrikalarımızda imal edilen mensucatın dağıtım sistemini tenkit ederek buna daha düzenli bir şekil bulunmasını istemiş ve hayat ucuz-
luğu bahsinde Devletin önayak olmasının icabettiği mütalâasında bulunmuştur.
Baki Tümtürk ,kendir mensucat fabrikalarının Kastamonu'da kurulmasının uygun olacağmı ve böylece bu vilâyetin kalkınmasına yardım edilmesini istemiştir.
Demokrat Partisi adına cöz alan Ahmet Oğuz, çalışma sonuçları birbirleriyle ilgili Ekonomi, Ticaret, Tarım ve Ulaştırma Bakanlıklarını ilgilendiren konuların koordone olarak tanzimi, harp e-konomisi icaplarım bümek ve ona göre tedbirler almak lâzımgeldiği konularında partinin görüşlerini belirtmiştir. Meclis, saat 22 de, ekonomi bütçesi ü-zerindeki incelemelere yarınki toplantıda devam edilmek üzere oturuma son vermiştir.
30 Aralık 1947
— Ankara:
Cumartesi günü Ankara yüksek tahsil gençliği tarafından yapılan tezahürat arasında vukua gelen hâdiseler dolayı -siyle İstanbul Üniversitesi Senatosu, İstanbul üniversite Rektörü Sıddık Sami Onar Ankara Üniversitesi Rektörü Şevket Aziz Kansu'ya şu telgrafı göndermiştir:
«27/12/1947 Cumartesi günü Ankara'da yapılan nümayişin üniversite muhitine girmesini şahsan sizin olduğu kadar üniversitenin mânevi şahsiyetinin ve itibarının da yaralanmış olmasını bugünkü toplantısında teessür ve teessüfle mütalâa eden İstanbul Üniversitesi Senatosu bu 'hâdiseden duyduğu elemi size bildirmeğe karar vermiştir, üniversitelerin kanun ve nizamların hükmü içersinde millet menfaatine yarar her Türkün ilmî anlayışın genişliği ile çalışmalarına devam ettikleri şüphe götürmez bir vakıadır. Omuzlarına- aldıkları bu Ödevi şerefle yapmakta olan Türk üniversitelerinin mesaisini hırpalamağa matuf her türlü hareketleri takbih ile karşılayan İstanbul Üniversitesi size saygı ve sevgilerini de sunar.» Aynı mesele üzerinde Ankara Üniversitesi Rektörlüğü de bugün şu tebliği yayınlamıştır:
«Üniversitemiz Senatosu 30 Aralık 1947 Salı günü saat 17 de toplanarak gündemindeki meseleler arasında Ankara yüksek Öğretim öğrencileri tarafından geçen Cumartesi günü tertiplenen nümayiş üzerinde de durmuştur. Asil ve temiz duygularla hazırlandığında şüphe edilmeyen bu nümayişte gençlik arasına sokulduğu anlaşılan karıştırıcı ve bozguncu unsurların tesiri île Ankara Üniversitesi Rektörünün şahsının ve onun şahsında üniversitemizin vekar ve haysiyetinin ve kanun otoritesinin zedelenmesine müncer olan esef verici olayları Senatomuz takbih etmektedir.
Bu müessif hâdiseye Üniversite fakültelerine mensup öğrencilerin katıldığı anlaşıldığı takdirde böyleleri hakkında da Ankara üniversitesi öğrencileri Disiplin Yönetmeliği hükümlerinin tatbik e-dilmesi lüzumu kararlaştırılmıştır. Bu nümayişe vesile teşkil ettiği beliren Üniversite öğretim üyeleri kovuşturması bakımından Senatonun bu güne kadar yaptığı işlemlerin safhaları ayrıca açıklanacaktır.
- - Ankara:
Büyük Millet Meclisinin bugünkü toplantısında Gümrük ve Tekel Bakanlığı bütçesi üzerindeki g-örüşmelere başlanırken söz alan Gümrük ve Tekel Bakanı Şevket Adalan, gelir bütçesine müessir olduğu için Tekel bütçesinin Bakanlık bütçesi ile birlikte müzakere edilmesini teklif etmiş, bu teklif kabul edilmiştir.
Bu kararın kabulünden sonra tümü üzerindeki müzakerelere geçilerek Gümrük ve Tekel bütçesi üzerinde Demokrat Parti adına söz alan Hasan Dİnçer, gümrük işlerini Gümrük Muhafaza Genel Komutanlığı, tekel işlerini de Tekel Genel Müdürlüğü tedvir .ettiğine göre, Gümrük ve Tekel Bakanlığının lâğvedilerek, bu işlerin mütenazır bakanlıklara bağlanmaları suretiyle bütçede 5 milyon lira tasarruf edileceği mütalâasında bulunmuştur.
Bundan sonra günün icaplarına, uygun bir Gümrük Kanunu yapılması zaruri olduğu, Gümrük Muhafaza Teşkilâtının iyi işlemediği,diğermemleketler
kapılarının ancak zaruri ihtiyaçlara
açık olduğu halde bizim lüks eşya ithal ettiğimizi söyliyen Demokrat Parti
sözcüsü, Tekel İdaresindeki masraf fazlalığı, maliyet fiyatı yüksekliğini ileri
sürmüş, harice tütün satmak işinde başarı elde edilmediğini kaydetmiştir.
Şarapçılık bahsinde de devlet
şarapçılığı bırakıp üzümlerimizin ıslahı yoluna gidilmesinin doğru olacağı
mütalâasını ileri sürmüştür.
Doktor Fuat Umay, Kırklareli bağlarının floksera hastalığından gördüğü zararları anlatmış, evvelce şarapçılık merkezi olan Kırklareli'nde bağcılık ve şarapçılığın bugün yeniden ihyasına çalışılması lâzungeldiğini söylemiştir.
Doktar Ali Sai-m Dilemre, temizlik ispirtosunun ucuzlatılmasının ve meyva sularının fazla miktarda imalinin faydalı olacağını bildirmiş ve Ali Rıza Kırse-ver, floksera hastalığından mahvolan Kırklareli ve Çanakkale bağlarının yeniden ihyaları için alınması gerekli tedbirleri anlatmıştır. Çanakkale ve Trakya'da Tekel idaresinin mubayaada bağcıları Kasım ayma kadar beklettiğini ve bu yüzden yaprakları dökülen kütüklerde üzümlerden yüzde altmışının çürüdüğünü anlatan Kırklareli Milletvekilinden sonra kürsüye gelen Tahsin Tüzün, tekel idareleri kadrolarının «d» ve «e» cetveli erinde kadro ile başa-baş giden memuriyetler ihdas edilmiş olduğunu, bunları mümkün olduğu kadar azaltmak gerektiğini bildirerek rakı fiyatlarının ucuzlatılmasının rakı sarfiyatının aynı zamanda zabıta vakalarının çoğalmasına saik olduğunu açıklamış ve bunu önlemek için de rakı fiyatının artırılmasının doğru olacağı mütalâasında bulunmuştur.
Hatip sözlerini "bitirirken Tekel
idarelerinde ikramiye ve fazla mesai ücret dağıtımında da tak;bedilen usuldeki
ak-saklığıda İşaret eylemiştir. Bundan sonra Türk Tütün Limited Şirketi
tarafından Amerikalılara satılan tütünler meyaıunda bozuk denkler çıkması
meselesini de bahis mevzuu eden Tahsin Tüzün bunun sebepleri hakkında cezai
takibatta bulunulmasını istemiştir.
Rakamların vergi yükü bakımından
tetkikine gelince 1942, 1943 ve 1944 yıllarının umumî muvazeneye ait vasıtasız
vergi tahakkukları varlık vergisi hariç olarak 179, 250 ve 331 milyon lira
olduğu nazara alınırsa bu vergilerin millî gelire nisbetİ % 2,8; % 3,02 ve %
4,2'den ibaret olduğu anlaşılır.
Gelir zümrelerinin herbirinden umumî
muvazene hesabına alman vasıtasız vergilerin nispetlerini ayrı ayrı araştırmak
daha manidar neticeler vermektedir. Filhakika mezkûr yıllarda ticaret ve sanayi
gelirlerinin tplamları sıra-siyle 2,2; 3,4 ve 3,8 milyar lira olup bunlardan
umumî bütçeye ait olarak alınan vasıtasız vergiler ise 40,31; 43,9 ve 97,7
milyon tuttuğundan nisbeti % 1,8; % 1.28 ve % 2,5 gibi cüzi miktarlar
göstermektedir.
Hizmet erbabının gelirlerinden alman
vergiler ise ticaret ve sanayi mensuplarının mükellefiyetine nazaran çok yüksek
nispetler irae etmektedir.
Hizmet erbabına ait gelirler 1942 de
318 milyon, 1943,de 313,5 milyon, 1944 de 365,5 milyon liradır. Bu yıllarda
hizmet erbabı gelirlerinden alman vasıtasız vergiler de sırasiyle 54.8; 67.2 ve
94,5 milyon lira tutmakta ve bu vaziyete göre vergi nispeti % 17, f/c 21 ve % 26
olarak hesaplanmaktadır.
Gelir vergisi:
Bu rakamlar gösteriyor ki bugün meri olan Kazanç Vergisi Kanunumuzun tesis ettiği mükellefiyet hem millî gelirlerin artış seyrini takip edememiş hem de muhtelif zümreler arasında farklı neticeler doğurmuştur.
Bu adaletsizliği ve verimsizliği
ortadan kaldırarak millî gelirin takip ettiği seyre muvazi bir mükellefiyet
tesis edecek kabiliyet ve elastikiyette olan gelir vergisi tasarısının yüksek
heyetinizce lâyık olduğu alaka ile karşılanacağından eminim.
Diğer vasıtasız vargilerimizden veraset vergisinin ıslahı İçin tetkiklerimiz devam etmektedir.
Vasıtalı vergilerimizde ıslahatı millî hayatın ve ekonomik kaynakların tazyik edilmemesi şartiyle randımanı çoğaltmak manâsına almaktayız. Bu hususta on mühim vasıtalı vergimiz olan muamele ve istihlâk vergileri ele alınmış ve yüksek tasvibinize iktiran eden bu baptaki kanun ile muamele ve İstihlâk vergileri bu yılbaşından itibaren birleştirilerek tek vergi haline konan muamele vergisi nispetleri indirilmiş ve muaflık hükümleri tevsi olunmuştur. Muamele vergisinde olağanüstü hallerin sona ermesİle nispetlerin azalması da aynı kanun iJe şimdiden kabul edilmiş bulunmaktadır. Muamele vergisinin tartışma konusu olan başka meseleleri de vardı. Bunlar üzerinde de incelemeler yapmaktayız.
Vergilerimizde hükümlerin açık ve
insicamlı olması lâzımdır. Damga Resmi Kanunu bu bakımdan tadile muhtaç
görülerek hazırlanan yeni tasarı yüksek heyetinize takdim edilmiş olup ilgili
encümenlerde tetkiki devam etmektedir. Girişilenvergi reformunda mükellefiyet usullerinin
bugünün hukuk telâkkilerine uygun ve hem hazine hem de mükellefler için daha
ziyade emniyet verici bir şekle ifrağı derpiş olunmuştur.
Bu maksatla hazırlanan (Vergi Usul
Kanunu) ve (Kamu Alacaklarının Tahsili Kanunu) tasarıları yüksek meclise takdim
edilmiş bulunmaktadır.
Aziz arkadaşlarım,
Giderlerde tasarruf:Yüksek heyetinizin
irşadlariyle takip edegeldiğimiz bütçe siyasetimiz biraz evvel arzettiğim
veçhile masraflarda tasarrufu istilzam etmektedir..
Giderlerde en büyük tasarruf kadroların azaltılmasından beklenmekte ve bu iş lâyık olduğu ehemmiyetle ele alınmış bulunmaktadır. Takdir buyumlur ki bu konu etrafındaki çalışmalardan müspet neticeler elde edilebilmesi zamana bağlıdır.
Giderlerle ilgili olarak yolluklar ve
emeklilik hakkındaki kanunların ıslahı için girişilmiş olan tetkikler hayli
ilerlemiştir. Bunlardan sonuncusunun tasarısı bilumum devlet daire ve
müesseseleri memurlarına ve sandıklarına şâmil olmak üzere hazırlanmış
olduğundan yakında meclise sunulacaktır. Önümüzdeki yıl içinde ele alacağımız
işlerden biri de aylıkların tevhit ve teadülü hakkındaki kanunun ıslahı
keyfiye: îdir.
Muhterem arkadaşlarım, Devlet kredisi:
Miİlî politikamızda istikrazlara biraz evvel arzettiğim kayıt ve şartlarla yer verilmiş olmasının sebebi bu kaynaktan faydalanılarak kalkınma işlerimizi hızlandırmaktır. Bu vesile ile halkımızın devlet tahvillerine karşı güven, gösterdiğini ve iç istikrazlarımızın her defasında umulan rağbete mazhar olduğunu yüksek huzurunuzda belirtmeği bir vazife bilirim.
Kalkınma istikrazı için yüksek
meclisinizin verdiği salâhiyet bitmek üzere olduğundan bu yetki hududunun 200
milyon lira arttırılması teklif edilmiş bulunmaktadır.
Memleketimizde âmine kredisinin
mahiyet ve lüzumu kesin olarak anlaşılmış olduğundan bu teklifimizin tasvip
edileceğinden eminim. îstitraten arzede-yim ki bu yıl zarfında kabul buyuruîan
bir kanun ile malî imkânları arttırmış olduğumuz amortisman sandığı devlet
tahvillerinin piyasasını düzenlemek vazifesini başarmağa eskisine nispetle daha
müessir bir şekilde koyulmuş bulunmaktadır.
istikraz bahsine temas etmişken
borçlarınızın yekûnunu arz ve borç durumumuzu mütalâa etmekîiğime müsaadenizi
rica ederim.
Umumî muvazeneden ödenen borçlarımızın
yekûnu 20/10 1S47 tarihinde 1 miryar 457 milyon lira olup bunun % 83,51
tutarında 1 milyar 21S milyonu.
konsolide ve geri kalan 239 milyonu dalgalıdır. Konsolide borçlarımızın 647' milyonu dahilî, 471 milyonu haricidir.
Dalgalı borçlarımızın da kâffesi
dahilidir.
Bu yıl içinde vermiş olduğumuz yetkiye
dayanılarak dahilî dalgalı borçlarımızın altın ve döviz reevealüasyonundan elde
edilen farkın itfaya tahsisi suretiyle 260 milyon ve 4060 Sayılı Kanun mucibince
çıkarılmış olan bonoların 20 yıl vadeli tahvillerle değiştirilmesi neticesi
olarak 228 milyon ve hazine mevcutlarından Ödenmek* suretiyle 27 milyon olmak
üzere ceman 515 milyon lira miktarında azalmış olduğunu ayrıca kayıt ve İşaret
etmek isterim.. Görülüyor ki borçlarımız gerek yekûn gerek iç ve dış
alacaklılar arasında dağılış bakımından maliyenizi yapıcı işler İçin bu
menbadan faydalanmaktan alıkoyacak bir mahiyet arzetmektedir.
Hususî kredi:
Memleketimizde kredi müesseselerinin
faaliyeti ve tasarruf mevduatının gittikçe çoğalması memnunluk verici bir
haldedir, filhakika tasarruf tevdiatı 30/6/1945 tarihinde 219 milyon ve
30/6/1946 tarihinde 288 milyon lira iken. bu yılın yine haziran sonunda 372
milyona yükselmiştir.
Aziz arkadaşlarım,
Enflâsyonun önlenmesi :
Bütçelerimiz üzerinde yüksek meclisin pek tabii olarak gösterdiği hassasiyet semerelerini vermekte gecikmemektedir. Harpten sonraki senelerin katı hesap kanunları enflâsyonun kesin olarak Önlenmiş olduğunu ispat etmektedir. 1945 malî hesabının müsait neticelerini geçen yıl bütçesinin izahı sırasında bildirmiştim. Bu defa miadından beş ay evvel hazırlanıp takdim edilmek üzere olan 1946 malî hesabı da bunu teyid etmektedir.
Filhakika 1946 yılında vergilerimizden
977,7 milyon ve istikraz kaynaklarımızdan 63,7 milyon lira olmak Ü2ere ceman 1
milyar 41 milyon lira elde edilmiş ve buna mukabil 1 milyar İS milyon lira
masraf yapılarak 22 milyon lira. tutarında bir fazlalık elde edilmiştir.
Mülhak bütçeler:
1948 yılının bütçe tasarısı
.hakkındaki maruzatıma son vermeden önce bu yıla ait mülhak bütçelerimiz
hakkında da toplu bir fikir vermiş olmak için arzedeyim ki tasarıları yüksek
huzurunuza gelmiş olan mülhak bütçelerinizin bir arada gelir ve giderleri
469.2'milyon lira tutmaktadır.
Mülhak bütçeli idarelerden Devlet
Demiryolları, Denizyolları ve Havayolları ve Posta Telgraf Umum Müdürlükleri
bütçelerine verilen düzen yüksek heyetinizce münakalâtın inkişafına atıf
buyurudan ehemmiyetten mülhem, olmaktadır. Bu idarelerin harpten sonra mazhar
oldukları kalkınmalarını bir kat daha arttırmağa yarayacak munzam ödeneklerin
1948 bütçelerinde yer almış olduğuna işarel etmek isterim.
Sağdan Bütçeden konuşun» sesleri.
— Lütfen müsaade edin, ondan da konuşacağım, vekil olarak bu hakkı haiz değilsem bile milletvekili olarak haizim. Bu seneye gelince, bu sene bütçesini yaparken geçen seneye nazaran biraz farklı olmakla beraber yine olağanüstü millî savunma ihtiyaçlarıyla karşı karsıya bulunuyoruz. Bugünkü varidat durumuna ve yaptığımız bütçe tahminlerine nazaran diğer bakanlıklar ihtiyacı meyanında millî savunma ihtiyacını da azamî şekilde karşılamağa gayret ettik. Fakat yine açıkça ifade edeyim. Bütçe Komisyonu huzurunda da gayet açık olarak ifade etmiştim, geçen seneye nazaran daha ümit ve tasarrufa İmkân verici vaziyetler olmasına rağmen bu sene içinde millî savunma için yeniden ödenek aîmak zaruretleri belirecektir. Diyeceksiniz ki, mademki böyledir niçin şimdiden bütçeye bunları koymuyorsunuz, niçin şimdiden bütçede bunların karşılığını derpiş etmiyorsunuz? Bütçe Komisyonu huzurunda da arzettiğim gibi bu bir ihmal zihniyetinin eseri olmaktan ziyade bir ihtiyat zihniyetidir. Çünkü samimî olarak, açık olarak şunu ifade edeyim ki, sene içinde millî savunvanm olağanüstü ihtiyaçlarının ne olacağını çimdiden katî olarak kestirmek imkânı yoktur. Bu sene içindeki umumî vaziyete ve bunun yanında belki de bazı yardımların portesine bağlı bir iştir. 3u bakımdan şimdiden millî savunmanın katî olarak ihtiyacı şudur, binaenaleyh bunu biîhesap bütçeye koyalım ve karşılığını gösterelim, karşılığı yoksa açık bir bütçe ile millet huzuruna çıkalım demek bir ihtiyat eseri olamaz.
Daha açık arzedeceğim, eğer millî
savunmanın, sene içinde tahakkuk edecek katî ihtiyaçlarını şu veya bu şekilde
karşılamak imkânı hâsıl olmazzsa, millî savunma gibi hayatî bir işimizin
karşılanması için, icabederse milletten yeniden fedakârlığı istenecektir. Bunun
dışında sayın Adnan Menderes'in temas ettiği bir iki nokta vardır ki
açıklanmazsa hakikaten samimiyetsizliğin bir ifadesi olarak görünebilir.
Bunlardan biri özel idare mevzuudur.
ikincisi, köy okullarının inşaat
masrafı karşılığı meselesidir. Sayın arkadaşım ifade buyurdular ki, bunların
portesi aşağı yukarı bellidir. Ve aşağı yukarı şimdiden taayyün etmiş, kesbi
katiyet etmiş bir iş gibidir. Binaenaleyh bu masraflar niçin bütçede yer
almamıştır?
Bütçeye alınmıyorsa, bütçeyi mütevazin
göstermek gayesiyle alınmıyor, binaenaleyh bu da samimiyetsizliğin bir
ifadesidir.
Hayır arkadaşlar, burada
samimiyetsizlik yok, bilâkis samimiyet vardır. Niçin?
Evvelâ köy okulları meselesine temas
edeyim. Koy okulları inşaatı masraflarının, hükümet, genel bütçeden
karşılanması kararını vermiş bulunuyor. Bütçe Komisyonunda bu mesele üzerinde
ehemmiyetle durdu ve bu iğin bir karar altına alınmasını ısrarla istedi. Buna
mukabil bütçeye konulan 4 milyon liradan ibarettir. Tabiatiyle bu 4 milyon
liranın bütün inşa masraflarını karşılamıyacağı meydandadır. İzah sadedinde
Bütçe Komisyonu huzurundaki maruzatımı burada tekrardan başka yapacak bir şey
yoktur. Bu işin şimdiden tamamiyle genel bütçeye alınması için, genel bütçeye
ne kadar bir yük tahmil edeceğini hesabetnıek lâzımdır. Bunun üzerinde
arkadaşım. Millî Eğitim Bakanı ile çalışmaktayız. Bütçe imkânlarını da gözönüne
alarak kati bir rakam vermek için bazı hesaplar yapmak icabetmektedir. Belki
daha tasarruflu bir inşa sistemine ve bir tipe gideceğiz. Bunun yanında eğer
bütçe-imkânlarımız değişmezse belki programda yeni bir düzeltme zarurî
olacaktır. Bütün bunları yaptıktan sonra bu işin bütçemize yükliyeceği katı
rakamı elde etmiş olacağız ve ondan sonra yüksek huzurunuza geleceğiz, lüzumlu
olan ek ödeneği, karşılığını göstermek veyahut mukabilini temin etmek suretiyle
tahsisat istiyeceğiz. Zannedersem mesele bu kadar açık, vazıh bir şekilde
yüksek huzurunuzda açıklandıktan sonra yine samimiyetsizzlik damgasını vurmak
biraz insafsızlık olur.
Özel idarelerden maaş alan öğretmenlerin genel bütçeye alınması meselesine gelince, buna da karar vermiş vaziyetteyiz, bu hususta bir tasarı hazırlamaktayız. Tabiatiyle bütçeye yardım için konulan 34 milyon lira —ki maaş farkları dolayısiyle konulmuştur— bu şekilde tasarruf edilecektir. Buna za-mimeten daha bazı tasarruflar genel bütçeden bu öğretmenlere maaş vermek imkânı nı bize sağlayacaktır ve tasarı yüksek huzurunuza geldiği vakit açık var mı, yok mu, karşılığı var mı, yok mu? Uzun uzadıya münakaşa etmek ve yoksa bizi tenkidetmek hakkınız olacaktır.
Bütçelerde tasarruf bahsine geçiyorum. Bu, hakikaten mühim bir dâvadır, daima tekrar edilen ve ekseriya neticesiz kalan bir dâvadır. Tasarruf hakkındaki düşüncelerimizi arzetmeden evvel sayın Adnan Menderes'in özlük haklar kısmında geçen sene bütçesine nazaran bu sene maaşlarda 47 ve ücret kısmında da 16 milyon liralık bir fazlalık bulunduğunu binaenaleyh 948 bütçesinde kadro bakımından bir tasarruf değil hattâ bir yükleme olduğunu ifade buyurdular. Rakamlarda yanlışlık vardır. Kendileri bu yanlış neticeye varmakta kusurlu değillerdir. Bu biraz da bütçedeki vuzuhsuzluğun eseridir. Amma bu vuzuhsuzluğun nereden geldiğini arzedersem bana, hak vereceğinizi zannediyorum.
Bu şuradan geliyor, geçen sene millî
savunmanın bir âdi bir de fevkalâde kısmı vardı. Bu sene onu kaldırdık ve daha
vazıh olsun diye fevkalâde kısmı diğer fasıl ve maddelere dağıttık. Geçen sene
millî müdafaadan bazı maaşlar bu fevkalâde kısımda yer aldığı için hakikaten
böyle bir fark varmış gibi ilk nazarda insanı tereddüde ve yanlışlığa sevkediyor.
Bu sene özlük haklar kısmında 11
milyon liralık bir fazlalık vardır. Bunîar yeni bir kadronun neticesi değildir.
Çünkü hiç bir yeni kadro getirmedik ve müstakbel kadrolar için de bütçeye hiç
bir ödenek koymadık. Bu sene hükümetçe kabul ettiğimiz prensip, yüksek Meclisçe
kanunları kabul edilmeden bütçeye ödenek koymamaktır. Bu, daha ziyade Barem
Kanununun malûm olan hükümleri dairesinde yerinde terfilerden ve yine kanunlara
müstenit diğer terfilerden ileri geliyor.
Ücret bahsinde de yine bir yanlışlık
olacaktır. Ücret zamları 3.400.000 liradan ibarettir. Bunlar da yeniden ihdas
edilmiş bazı hizmetler dolayısiyle yapılan zamlardir. Hastane müstahdemini ve
mektepler müstahdemleri gibi.. Kısmı âzami bunlardır. Bunun yanında zam
bakımından çok geri kalmış olan bazı hizmetlilere yapılmış cüzî zamlar da
vardır.
Şimdi tasarruf mevzuuna geçiyorum.
Bütçelerde tasarruf yapmak ve tasarruf için icabeden tedbirleri almak şüphesiz
ki hükümetin en esaslı ödevlerinden birisidir. Geçen sene bütçesini yaparken
birtakım, tasarruf temin edecek tedbirleri almış bulunuyorduk. Bazı lüzumsuz
kadroların «L» cetveline alınması «E» tertibinden maaş alanların üçte bir
nisbeüne indirilmesi, idare masraflarından ve yardımlardan muayyen nisbetlerde
tasarruf yapmak gibi bunların yekûnu aşağı yukarı 25 - 30 milyon civarında idi.
Bu sene bütçesini yaparken aynı mevzu üzerinde hükümetiniz ehemmiyetle
durmuştur. Fakat gerek kadrolarda ve gerek «L» cetvelinde ve diğer iradî
masraflarda geçen sene yapılan kısıntılara ilâveten bu sene kısıntı yapmak
imkânlarını bulamadık. Ancak prensip olarak bu kabilden masrafları artırmamayı
kabul ettik. Yüksek huzurunuza getirilen bütçede bu prensibe mümkün mertebe
riayet edilmiştir. Bütçe Komisynunuzda da esaslı, vukuflu, dikkatli ve devamlı
tetkike tâbi -tutulmuş ve her bakanlığın her ödeneği üzerinde durulmuştur.
Mümkün olan tasarruflar da yapıldı.
Bunun dışında yapılabilecek tasarrufları yüksek heyetiniz ayrıca takdir
buyuracaktır. Yalnız şunu arzedeyim ki, büyük tasarruf iddiaları kabili tahakkuk
görülmedi. Kadro tasarrufu daima tekrar edilen ve kolayca üstünde mütalâa
yürütülebilen bir mevzudur.
Arkadaşlar, kadrolarda tasarruf
hakikaten mühim bir konudur ve mümkün ise yapılmalıdır. Hükümetiniz bu işi
esaslı olarak ele almıştır. Her dairenin hizmetlerini yakından tetkik ederek bu
vadide varılabilecek neticeleri elde etmek için ciddî olarak çalışılmaktadır.
Fakat şunu da arzedeyim: Bu iş birkaç
gün içinde, bir kae hafta içinde veya bir ksç ay içinde netice verebilecek bir
iş değildir.
Şimdi bunun dışında şahsi kanaatlerimi
arzedeyim: Hakikaten kadroların üzerinde durulursa bir çok dairelerde lüzumsuz
bazı işlerin ve kadroların mevcut olduğu neticesine varılabilir. Belki de esaslı
böyle bir tetkik yapılmadan dahi merkezde birçok dairelerin kadrolarında
şişkinlikler olduğuna kani olunabilir. Fakat şunu arzede3rim ki memleket
ölçüsünde bu kadro işleri tetkik edilecek olursa bu bizi bir tasarrufa mı
sevkeder, yoksa yeniden bazı kadroların ihdasına mı sevkeder. Bu, üstünde
durulacak bir mevzudur, iddia edebilir miyiz ki bilhassa taşrada ba/L işlerimiz
için kâfi derecede memurumuz vardır?
A.dnan Menderes(Kütahya)— Hiç bakmadınız mı şimdiye kadar?
Bu ticaret bilançosunu bulmak gayet
kolaydır. İstatistiklerden çıkar. Fakat hesap bilançosunu yapmak hayli müşkül
bir ameliyedir ve çok esaslı hesaplara dayanmak icabeder. Size şunu arzedeyim
ki biz değil birçok memleketler bunu yapabilmiş değildi?-. Bizde de 1938
senesine, 1945 senesine, 1946 senesine ve 1947 senesine ait bazı hesaplar
yapılmıştır. Fakat biz bunlar üzerinde hakikaten esaslı, ciddi tedkikler
yaparak münakaşaya mahal venniyecek bir şekilde heyeti umumîyeye prezaute
etmeğe mecburuzz. Kaldı ki Birleşmiş Milletler Teşkilâtı bu hususta bir takım
formüller vermiş, tavsiyelerde bulunmuştur. Onları da nazarı itibare alarak
elimizdeki muvakkat rakamları daha mütekâmil şekle geJ' "ineğe mecburuz.
Üstünde uzun uzadıya münakaşa açılabilecek olan bir t m iptidaî mahiyetteki
hazırlıkları 'resmî rakamlar olarak ifade etmeği be: ihsan ciddi telâkki etmem.
Onun için bu hesapları yakın âtide tekemmül irdiğimiz zaman yüksek huzurunuzda
ve millet huzurunda neşretmeğe hazırız.
Reşat Aydınlı (Denizli) —- Bir sual
sorabilirmiyim ? efendim, Monako hariç, dünyanın her yerinde devletler istikraz
yapar buyurdunuz.
Maliye Bakanı Halit Nazmi Keşmir
(Devamla) — Monako'yu, ben söylemedim, yanlımızda oturan arkadaşınız söyledi.
Belki ben Panama demişimdir. Reşat Aydınlı (Denizli) — Olabilir, rica ettiğim
şey, bizdeki istikrazın kısmı küllisini bankalar emdiğine göre, bilâhare
bankalar bunları, kendilerine evrakı nakdiye lâzım olduğu vakit Merkez
Bankasına götürüp bir ticarî senet gibi reiskont ettiriyorlar mı, ettirmiyorlar
mı ve bu bir emisyon telâkki bu-yuruluyor mu, buyurulmuyor mu?
İkinci ricam, da şudur: Bizde hayat
pahahlığını Amerika ve ingiltere ile kıyasladınız ve Amerika'da ve ingiltere'de
nispetler fazla yani oralarda hayat pahalılaşmış, bizde ise düşmüş.
Bendeniz bunun aksini iddia ediyorum.
Yalnız 1945'e kadar elimde şeyler var. Zatıâliniz nereden aldınız lütfederseniz
bunu tetkik etmiş olurum ve bizdeki hayat pahalılığı hakikaten bu mudur?
Maliye Bakanı Halid Nazmi Keşmir
(Tokat) —- Ben hayat pahalılığı mevzuuna temas etmek istemiyorum. Fakat madem,
ki bu mevzua temas ettiniz, kısaca bu hususta da maruzatta bulunacağım.
Evvelâ bir kera son senelerde bizim yaptığımız istikrazlar hemen tamamen eşhas ve kurumlar tarafından kapanmaktadır. Bankalara intikali yok gibidir. Bugün tedavülde bulunan 302 milyondur. Bunun 200 milyonu aşağı yukarı, eşhas ve bir takım kurumlar ve şirketler nezdindedir. Bunların Merkez Bankasına götürülüp reiskont mevzuu olmasına imkân yoktur. Geriye kalan bir miktarı Merkez Bankasındadır. Merkez Bankasındaki hazine portföyün-dedir. Bir kısmı da dağınıktır. Bankalarda olanların Merkez Bankasına götürülüp reiskonta arzedilmesi nadir bir şeydir. Merkez Bankasının muayyen
limitleri vardır. Binaenaleyh hudutsuz
götürülemez. Her bankanın kredi limitleri vardır, bu limitlerle mukayyettir,
böyle bir tehlike nıevzuubahs değildir. Kaldı ki bugünkü emisyon durumumuz
gayet inşirah vericidir. Bir aralık 7 Eylül Kararlarından sonra 900 milyonun
üstüne çıkan bir milyara yaklaşan emisyon hakikaten o vakit efkârı umumiyeyi
endişeye sevketmişti ve bilhassa matbuat, bu mesele üzerinde ehemmiyetle
durmuştu. Fakat bazı tedbirler ve fiyat hareketlerinin Önlenmesi gayretleri bunu
daima makul hadler dahilinde tutmuş ve en son. vaziyete göre emisyon miktarı
900 milyonun altına düşmüştür. Yani 7 Eylülden evvelki vaziyete düşmüştür. Bu
sefer bazı tekliflerle karşı karşıyayız. Arzedilen iktisadî hayatın
darlaşmasından, emisyonun o kadar zararlı bir şey olmadığından bahsedilmektedir.
Biz daima bu mevzuda ölçülü olmak kararındayız.
Şimdi arkadaşım benim verdiğim rakamlardan bahis buyurdular. Buna da bir nebze temas edeyim:
Efendim, ben 1938 senesini ele alarak bugünkü durumu kastetmedim ve onda da haklı idim. Çünkü nihayet bir istikrar devrine girmemiz lâzım gelirdi. Bu istikrar devri içinde bulunduğumuzu ispat edebilecek rakamları huzurunuzda ifade ettim. Benim şahsî kanaatıma göre, hayat zorluğunun hakikî çaresi istikrar devrini esaslı ve devamlı olarak sağlamaktadır.
Eğer bu izahatını kâfi ise müsaadenizi rica ederek sözlerime son veriyorum. (Alkışlar)
Kesat Aydınlı(Denizli) — Cok teşekkür ederim. Kâfidir.
B. M. Meclisinde Basın ve Yayın Genel
Müdürlüğü bütçesi üzerinde milletveküleri tarafmdan ileri sürülen mütalâalara
karşılık olarak Başbakan Yardımcısı Faik Ahmet Barutçumun açıklaması:
Ankara:
Büyük Millet Meclisinin bugün öğleden önce ve sonra yaptığı oturumlarda Basın ve Yayın Umura Müdürlüğü bütçesi ilzerinâ-e bu Umum Müdürlük ve Anadolu Ajansı çalışmaları etrafında bir kısım milletvekilleri atrajınd.an ileri sürülen mütalâalara karşılık olarak Başbakan Yardımcısı ve Devlet Bakara Faik Ahmet Barutçu su açıklamada bulunmuştur;
Efendim, Basın Yayın bütçesi vesilesiyle söz alan sayın arkadaşlarımız basını sert tenkit etmekle beraber bendenizin şahsen istifade edebileceğim kıymetli tenkit ve mütalâalar ileri sürmüşlerdir. Acizane kanaatim odur ki vaziyeti olduğu gibi her cephesinden eksiğiyle, fszîasiyle, icaplariyle ihtiyaçlariyîe gözden geçirmek bir zarurettir. Yüksek heyetinizin malûmu bulunacağı üze-ı-p bu Basın ve Yayın Müessesesi 1943 te kurulmuştur. Yani beş senelik bir mazisi vardır ve bu müesseseve hakikaten, gittikçe genişliyen telâkki ve ihti-vaelar birçok önemli vazife ve hizmetler tevdi etmiştir.
Emin Sazak arkadaşıma cevap arzedeyim:
Buyurdular ki, bu müessese iktidar partisi hesabına da faydalı olmuş bir
müessese değildir, bunu kaldırmak lâzımgelir dediler. Biz bu müessesenin
memleket hesabına faydalı olup olmadığı noktası üzerinde dururuz ve onu
düşünürüz. Memlekete faydalı oldu mu, iktidar partisine de faydalı olmuş demek
olur. Bütün maruzatımla da tebarüz ettirmek istediğim veçhile hakikaten memleket
hesabına daha çok faydalı olmasını sağlamak yolunun adamlarıyız.
Saim Ali Bey arkadaşımızın spikerler hakkındaki temennileri hakikaten dikkate alınması lâzımgelen temennilerdir.
Eksikleri düzelteceğimize ve düzeltmeğe çalışacağımıza arkadaşlarımızın emin olmalarını rica ederim.
B. M, Meclisinde Adalet Bakanlığı bütçesi münasebetiyle ileri sürülen mütalâalara karşı Bakan Şinasi Devrin'in beyanatı:
Ankara :
Büyük Millet Meclisinin bugünkü
toplantısında Adalet Bakanlığı bütçesi münasebetiyle ileri sürülen mütalâalara
karşı Adalet Bakanı Şinasi Devrin şu beyanatta bulunmuştur :
Muhterem arkadaşlar,
Adalet bütçesi hakkındaki görüşmelere
katılan arkadaşlarımın değerli mütalâalarını ve temennilerini dikkat ve
istifade ile dinledim. Bu mütalâa ve beyanların bir kısmı prensip meselelerine
bir kısmı da teferruata veya münferit dileklere taallûk etmektedir. Prensip
meselelerini ilgilendiren beyanları bir kaç esasa icra etmek, adalet cihazının
işleyiş tarzına, usul ve esas kanunlarına, ceza sahasındaki infaz sistemine dair
olanlarını ayrı gruplar halinde mütalâa etmek imkânı vardır.
1 — Cihazın işleyiş tarzı hakkındaki temenniler umumiyetle dâvaların süratle neticelendirilmesi mevzuunda toplanmaktadır, bu mevzuun ehemmiyeti hiç bir izaha lüzum göstermiyecek kadar aşikârdır. Filhakika cemiyet içinde huzur ve sükûnun tam olarak yerleşebilmesi adaletin emniyet ve süratle yerine getirilmesine bağlıdır.
Adalette.esas gaye hakkın yerine getirilmesi olmakla beraber sürat ve sadelik tesirli bir adaletin belli başlı vasfını teşkil eder. İşte bundan dolayıdır ki kanun vazıımn halline mecbur olduğu en çetin mesele teminatın sürat ve sadelikle telifi keyfiyetidir. Bu hususta memleketin icaplarına uygun ölçüyü bulamıyan her usul kanunu önceden akamete uğramaya mahkûmdur. Cezada ve hukukta yargılama usulü kanunlarımızı bilhassa bu bakımdan esaslı
bir tetkike tâbi tuttuk. Bugün
yürürlükte olan Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu Noşatel Kantonunun 1925 tarihli
kanunu aynen tercüme edilmek, yetki şahadet ve senetler bahsinde Alman ve
Fransız hukukundan istifade edilmek suretiyle tanzim edilmiştir.
1926 tarihinde İsviçrenin Medenî Kanunu alındıktan sonra bu kanunu yürütecek yeni bir yargılama kanununa olan âcil ihtiyaç o zaman tercüme voliyle iktibası zaruri kılmıştı. O tarihte başka bir yolu ihtiyare imkân olamazdı. Fakat yirmi senelik1 tatbikat vuzuhla göstermiştir ki bu kanunun bünyemize uymiyan bazı hükümleri hakkın yerine getirilmesi bakımından hiç bir fayda sağlamadığı, hattâ teminatı azalttığı, bazan da büsbütün kaldırdığı halde, dâvaların kesin neticeye bağlanmasını bazan tahammül edilmez derecede geciktirmekte, suiniyet sahibi davalılara bir dâvayı hadden aşırı uzatmak imkânlarını bahşetmektedir.. Binaenaleyh usul kanunlarında sürat ve sadelik bakımından yapılan tadilât hakkı belirtmek için gerekli teminatı azaltmak şöyle dursun bilâkis bu teminatı hiçe indirmek imkânını veren lüzumsuz formaliteleri kaldırmak suretiyle emniyeti kuvvetlendirici mahiyettedir.
Bir usul kanununda hakikatin
açıklanması bakımından katî lüzum olmıyan formaliteler ne kadar çoğalırsa işi
karıştırmak ve uzatmak istiyen taraf o derece faydalanır. Bazan çok ihtiyatlı
olanlar bile karışık ve lüzumsuz formalitelere riayette kusur ederler.
Yargılama usulünde formaliteler asgarî hadde nidirilerek basitlik temin
edilmedikçe ne sürat ve ne de hattâ esas gaye olan emniyet temin edilemez.
Memleketimizde dâvaların süratle intacına engel olan sebepler çeşitlidir.
Mahkeme merkezlerinindağınıklığı,ulaştırma
vasıtalarının ve yolların kifayetsizliği bilhassa ahvali şahsiye ve tapu
sicillerinde olduğu gibi resmî kayıtların muntazam olmaması, halkın itiyatları,
dosya işleri, kalem muamelâtı ve daha birçok sebepler bu meyanda zikredilebilir.
Fakat bunların en önemlisi yürürlükte olan kanunun kifayetsiz bazan hatalı ve
bilhassa memleketimizin bünye ve ihtiyaçlarına uy-mıyan bazı hükümleri ihtiva
eylemesi keyfiyetidir. Yüksek heyetinizi teknik ve teferruata taallûk eden
meselelerle yormamak için bir tek misal zik-retnıekliğime müsaadelerini rica
edeceğim. Mehazımız olan 1925 tarihli Noşatel Kanunu usul sahasında yargıca
tanınan mevki bakımından klâsik prensibe sadık kalmıştır. Bu prensibin temel
taşı, tarafların dâvada tasarruf serbestisidir. Noşatelde ve bizde bütün
şümuliyle tatbik edilen bu esasa göre dâvayı taraflar harekete geçirir,
mecrasını onlar tâyin eder.
Bir dâvanın hükme bağlanabilmesi için
muayyen bazı hususların aydınlanması zarurî olsa dahi yargıç, taraflarca ileri
sürülmüş olmadıkça bu hususları hatırlatmak imkânını bulamaz. Halkımızın büyük
ekseriyetinin dâvalarını bizzat takibetmek zorunda bulunduğu ve İcabeden hukukî
bilgilerle mücehhez olmadığı gözönünde bulundurulursa bu hükmün memleketimizin
ihtiyaçlarına cevap vermekten oldukça uzak olduğu derhal anlaşılır. Bu itibarla
yeni tasarıda yargıcın dâvayı her halde tarafsız olmak şartı ve yol gösterme mahiyetinde olmamak kaydiyle iyi bir mecrada idare etmek
hususundaki yetkileri ehemmiyetli surette genişletilmiştir.
Bir dâva mahkemeye intikal edince
artık âmme menfaati sahasına girmiş olacağından fertlerin adalete zıt
menfaatler uğruna adaleti alet etmelerine ve dâvayı istedikleri şekilde
uzatmalarına karşı yargıcın seyirci kalmaması ve dâvanın sevk ve idaresi
bakımından nâzım rolünü hakkiyle ifa edecek durumda bulunması gerekir. Bu
itibarla hukuk usulünün ana kaidesi olan yargıcın tarafların iddia ve
müdafaasiyle bağlı kalması prensibi muhafaza edilmekle beraber bu prensibin
uygulanmasında kötü niyetli tarafların dâvayı uzatmak ve işi karıştırma için bir
mesnet bulamamaları hususuna bilhassa itina edilmiştir. 946 senesi Eylül ayında
bu direktifle işe başlıyan tadil komisyonunun sekiz ay fasılasız şekilde
sarfettiğl mesai neticesinde meydana getirdiği proje Hukuk Usulü Muhakemeleri
Ordinaryüs Profesörü Sayın Mustafa Reşit Belgesay'm iştirakiyle teşekkül eden
diğer bir komisvonun da mütalaası alındıktan sonra nihaî şeklini almış ve
Bakanlar Kurulunun tasvibinden geçerek Yüksek Meclise sunulmuştur. Bu projenin
kanunlaşması halinde adalet cihazının işleyiş tarzında büyük bir değişiklik
husul bulacağı ve halkın mühim bir ihtiyacını karşılayacağı kanaatmdayım.
Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu da aynı hedefe vusul bakımından esaslı tetkike tâbi tutulmuş 946 senesi Eylül ayında yargılayın değerli başkanlarından sayın Necmettin Zahir Sencer'in reisliği altında yüksek dereceli yargıç ve mütehassısların iştirakiyle kurulan komisyon tatbikattaki aksaklıkları ve lüzumsuz gecikme sebeplerini etrafiyle tesbit ederek bunların izalesi çarelerini araştırmıştır. İstanbul Üniversitesi Ceza Muhakemeleri Usulü Ordinaryüs Profesörü Sayın Tahir Taner'in bu husustaki mütalâası alındıktan sonra Adalet Bakanlığı Müsteşarı değerli arkadaşım Sayın Aziz Yeger'in reisliği .altındaki heyet tasarıya son şeklini vermiştir. Ceza usulünün gayelerinden biri cemiyetin himayesi diğeri de esaslı hakların teminat altına alınmasıdır. Ceza işlerinde suçluyu en kısa bir zamanda cezalandırmak birçok
. yönlerden, hususiyle âmme efkârını
tatmin ve cezanın umumî önleme fonksiyonunun tesirini göstermesi bakımından
faydalıdır. Sürat ayni zamanda halkın adalete olan güvenini artırır. Böyle
olmakla beraber asıl gaye adalet olduğu için bittabi o hiç bîr suretle surata
feda edilemez. Bu gayeye ulaşmak için takibedilecek usulün fuzuli eşkâl ve
merasimden âri ve basit olması gerekir. İşte bu kaidelerin dikkatli ve kusursuz
tatbiki sayesindedir ki esas gayeye «adalete» en İyi şekilde erişilmiş olur.
Yeni tasarının hazırlanmasında vuzuh, sadelik ve sürat mefhumlarına önem
verilmiş olmakla beraber bu vasıf ve düsturların adalet ve teminat mefhumlariyle
muvazeneli bir şekilde telifine âzami gayret ve itina sarf edilmiştir. Adalet
cihazının işleyiş tarzında bu derece zecrî değişiklikler yaparken takibedilecek
iki yol hatıra gelir. Bunlardan birincisi arzu edilen hedefe erişmeği mümkün
kılacak yeni bir kanunun tercüme yoliyle alınması diğeri mevcut usul
kanunlarında İhtiyaç ve bünyemize uygun tadillerin yapılmasıdır. Adalet
Bakanlığı bu ikinci yolu takipte fayda mülâhaza etmiştir. Çünkü usul kanunları
doğrudan doğruya her memleketin bünyesi, hususiyeti, ihtiyaçları ve hattâ halkın
itiyatlariyle ilgilidir .Borçlar ve Medeni Kanunun mehazı olan İsviçre'de tek
bir Kanunu Medeni olmasına rağmen birbirine pek yakın ve pek ufak ülkelerden
teşekkül eden 23 kantonun ayrı ayrı usul kanunları bulunması bunun en bariz
misalini teşkil eder. Bundan başka kanunların sık sık değişmesi bilhassa usul
sahasında daima zararlı neticeler tevlideder. Uzun seneler alışılmış
itiyatlardan kolay vazgeçilemiyeceği gibi yeni kanunun tam olarak anlaşılması
ve iyi iyi uygulanması bir hayli zamana tevakkuf eder. Bu itibarla gerek hukuk
ve gerek ceza sahasındaki yargılama usullerinin «17 - 20» senelik bir tatbikat
devresinde müşahede edilen umumî duruma göre ıslahı hedefe daha kolaylıkla ve
daha emin bir şekilde erişmeği kolaylaştırır. Ana hatlarını yukarıda arzettiğim
cezada yargılama usulü kanunu tasarısı Bakanlar Kurulunun tasvibinden geçerek
Yüksek Meclise sunulmuş bulunmaktadır. Teknik komisyonun incelemeleri
neticesinde daha mütekâmil bir hale gelecek o!an bu hükümlerin tatbikat
sahasında çok hayırlı değişiklikler yaratacağını kuvvetle ümidetmekteyim.
Adalet cihazının işleyiş tarzını
yukarıda arzettiğim esaslara göre tanzim için sadece usul kanunlarının
değiştirilmesi kâfi gelmez. Mahkemeler teşkilâtını aynı görüş zaviyesinden ele
almak ve ilk kademesinden son kademesine kadar bütün cihazın bu yolda
çalışabilmesini temin edecek esasları tesbit ve vasıtaları temin etmek gerekir.
İşte bu maksatla mahkemeler teşkilâtının yeni baştan tanzimi zarureti duyularak
Yargıtay'ın mümtaz Birinci Başkanı Sayın Halil Ozyorük'ün reisliği altında
Bakanlık Müsteşarı, Başsavcı ve Yargıtay başkan ve üyelerinin iştiraki ile
teşekkül eden komisyon bir sene fasılasız süren mesaiden sonra yeni tasarıyı
hazırlamış bulunuyor. Bu tasarının hazırlanmasında iyi bir talih eseri olarak
bundan 16 sene önce adalet müfettişi iken bizzat tarafımdan kaleme alınmış olan
bir proje esas tutulmuş ve bu proje yeni ihtiyaçlara göre çok daha iyi ve
mütekâmil bir hale getirilmiştir.
Bugünkü mahkemeler teşkilâtı 5 Haziran
1295 tarihli «Mehakimi Nizamiye Teşkilâtı kanun muvakkatinim) hâlen yürürlükte
olan maddeleriyle bu kanunu tadil veya yeni hükümler vazeden 18 muhtelif kanuna
dayanmaktadır. Bu müteferrik ve mütenevvî kanunlar .silsilesi o derece girift
bîr vaziyet yaratmıştır ki bir teşkilâtın ana vasfı oiması lâzımgelen vahdeti
temine imkân hâsıl olamadıktan başka adalet teşkilâtına istikrarlı bir veçhe
tâyin ve tesbit hususunda büyük müşküllerle karşılaşılmıştır. Bu itibarla
tasarıyı hazırlamış olan komisyonun üzerinde Önemle durduğu mesele mahkemeler
teşkilâtını memleketin ihtiyaçlarına uygun ve yukarda izah eylediğimiz hedefe
ulaşmağı sağlıyacak şekilde tanzim ve ayni zamanda iyi bir adaletin
dağıtılmasında zarurî olan prensip ve teminatları da bu iki mülâhaza ile telif
etmek keyfiyeti olmuştur. Çünkü Teşkilât Kanununun hizmeti mahkemeleri aleladebir tasnife
tâbi tutmaktan ibaret değildir.
Koyacağı hükümlerin ilgilidir .Borçlar ve Medeni Kanunun mehazı olan İsviçre'de
tek bir Kanunu Medeni, olmasına rağmen birbirine pek yakın ve pek ufak
ülkelerden teşekkül eden 23 kantonun ayrı ayrı usul kanunları bulunması bunun
en bariz misalini teşkil eder. Bundan başka kanunların sık sık değişmesi
bilhassa usul sahasında daima zararlı neticeler tevlideder. Uzun seneler
alışılmış itiyatlardan kolay vazgeçlîemiyeceği gibi yeni kanunun tam olarak
anlaşılması ve İyi iyi uygulanması bir hayli zamana tevakkuf eder. Bu itibarla
gerek hukuk ve gerek ceza sahasındaki yargılama usullerinin «17 - 20» senelik
bir tatbikat devresinde müşahede edilen umumî duruma göre ıslahı hedefe daha
kolaylıkla ve daha emin bir şekilde erişmeği kolaylaştırır.. Ana hatlarını
yukarıda arzettiğinı cezada yargılama usulü kanunu tasarısı Bakanlar Kurulunun
tasvibinden geçerek Yüksek Meclise sunulmuş bulunmaktadır. Teknik komisyonun
incelemeleri neticesinde daha mütekâmil bir hale gelecek olan bu hükümlerin
tatbikat sahasında çok hayırlı değişiklikler yaratacağını kuvvetle
ümidetrnekteyim.
Adalet cihazının işleyiş tarzını yukarıda arzettiğinı esaslara göre tanzim için sadece usul kanunlarının değiştirilmesi kâfi gelmez. Mahkemeler teşkilâtını aynı görüş zaviyesinden ele almak ve ilk kademesinden son kademesine kadar bütün cihazın bu yolda çalışabilmesini temin edecek esasları tesbit ve vasıtaları temin etmek gerekir. İşte bu maksatla mahkemeler teşkilâtının yeni baştan tanzimi zarureti duyularak Yargıtay'ın mümtaz Birinci Başkanı Sayın Halil Ozyörük'ün reisliği altında Bakanlık Müsteşarı, Başsavcı ve Yargıtay başkan ve üyelerinin iştiraki ile teşekkül eden komisyon bir sene fasılasız süren mesaiden sonra yeni tasarıyı hazırlamış bulunuyor. Bu tasarının hazırlanmasında iyi bir talih eseri olarak bundan 16 sene önce adalet müfettişi iken bizzat tarafımdan kaleme alınmış olan bir proje esas tutulmuş ve bu proje yeni ihtiyaçlara göre çok daha iyi ve mütekâmil bir hale getirilmiştir.
Bugünkü mahkemeler teşkilâtı 5 Haziran
1295 tarihli «Mehakimi Nizamiye Teşkilâtı kanun muvakkatinin» hâlen yürürlükte
olan maddeleriyle bu kanunu tadil veya yeni hükümler vazeden 18 muhtelif kanuna
dayanmaktadır. Bu müteferrik ve mütenevvi kanunlar .silsilesi o derece girift
bir vaziyet yaratmıştır ki bir teşkilâtın ana vasfı oiması lâzımgelen vahdeti
temine imkân hâsıl olamadıktan başka adalet teşkilâtına istikrarlı bir veçhe
tâyin ve tesbit hususunda büyük müşküllerle karşılaşılmıştır. Bu itibarla
tasarıyı hazırlamış olan komisyonun üzerinde önemle durduğu mesele mahkemeler
teşkilâtını memleketin ihtiyaçlarına uygun ve yukarda izah eylediğimiz hedefe
ulaşmağı sağlıyacak şekilde tanzim ve ayni zamanda iyi bir adaletin
dağıtılmasında zarurî olan prensip ve teminatları da bu iki mülâhaza ile telif
etmek keyfiyeti olmuştur. Çünkü Teşkilât Kanununun hizmeti mahkemeleri alelade
bir tasnifetâbi
tutmaktan ibaret değildir.
Koyacağı hükümlerin yet iktisabı halinde yeni teşkilâtın derhal uygulanmasının
adalete büyük faydalar sağlıyacağı kanaatindedir.
Tasarının bariz vasıflarından bir
diğeri de hâlen ilçelerde mevcut tek yargıçlık sistemini ilga ederek asliye
mahkemelerini adalet teşkilâtının ilk kademesi olarak kabul etmiş olmasıdır.
Filvaki bir çok ilçelerimizde sulh yargıçlığı adı altında kurulmuş olup
hakikati halde hukukta ve cezada muayyen asliye mevadını görmekle mükellef,
bazan savcılık, bazan sorgu yargıçlığı yetkilerini de haiz olan tek bir
yargıcın bir ilce merkezinde adalet cihazının bütün cüzilerini temsil etmiş
olmasından dolayı çıkan güçlükler artık herkesçe müşahede edilebilen bir durum
arzetmektedir. Bundan böjde herhangi bir ilçede mahkeme kurulmasına karar
verildiği takdirde bir asliye yargıcı ile bir savcı bir de muavin sıfatım haiz
sorgu yargıcına ihtiyaç hâsıl olacaktır. Yargıtayın isdurumu ile çalışma tarzı
bu tasarıda katı bir hal şekline bağlanmış olduğundan bu yüksek mahkeme
kendisinden beklenen -esas görevini, kanunların tam olarak uygulanmasını
murakabe ödevini, kolaylıkla yerine getirmek imkânlarını elde etmiş olur.
Cumhuriyet Savcılığı Teşkilâtına ait görüşlerimiz de bu tasarıda tamamen yer almış bulunmaktadır. Yüksek Meclisin irşatlariyle tekemmül ederek kesin şeklini alacak olan Mahkemeler Teşkilâtı Kanununun halkın çok esaslı Mr ihtiyacına cevap vererek adalet işlerimizde daha ileri bir merhaleye erişmeği sağlıyacağını umuyorum. .
Biraz Önce mahkemelerin çalışma vasıtalarından bahsetmiştim. Bu vasıtaların başlıcaları dosyalarla yargıç ve savcıları tenvire yarayan ilmî eserler ve içtihat dergileridir. Kalem teşkilâtını ve kâtiplerin durumunu da bu arada zikretmek icabeder. Mahkemelerde, savcılıkta ve icra dairelerinde dosyaların muntazam bir usule bağlanması umumiyetle zan ve tahmin edildiğinden çok daha önemli bir mahiyet arzeder. Muamelelerde vüsuk ve ciddiyetin temini, araştırma ve tetkikatm kolaylaştırılması ancak muntazam bir dosya usulünün tesisi ile mümkün olabilir. Adalet cihazının her kademelinde muayyen bir dosya sisteminin uygulanmasını temin maksadiyle birçok devletlerde ve bu arada muhtelif İsviçre kantonlarında, Fransız ve İtalyan mahkemeleriyle Newyork mahkemelerinde tatbik edilen dosya usulüne ait talimatnameleri ve dosyaların birer örneğini mahallî elçiliklerimiz vası-tasiyle ceibettik. Bu dosyalar içinde çok mükemmel olanları vardır. Bir kısmının maliyet fiyatının yüksek olması, bazzı usullerin uygulanmasında rastlanacak müşküller gözönünde tutularak kendi teşkilâtımızın kolaylıkla tatbik edebileceği bir talimatname hazırladık ve bir deneme şeklinde 947 yılında bütün asliye mahkemelerinde tatbik ettik. Bu yeni usulden aldığımız başarılı neticeler bize bu usulün 1948 yılında gerek hukuk ve gerek cezada, Asliye ve Sulh mevadma şâmil olmak üzere bütün mahkemelerle icra dainak kâğıtîariyle diğer evrak yeknesak bir şekilde bastırılıp tevzi edilmiştir. Bu suretle gerek karton ve gerek muvteviyatı itibariyle muntazam dosyalar tutulması sağlanmış olacaktır. 1946 yılında ağır ceza mahkemelerine 24898, asliye ceza mahkemelerine 214118, sulh ceza mahkemelerine 272828 iş olmak üzere ceza mahkemelerine
Asliye hukuk mahkemelerine 282890,
sulh hukuk mahkemelerine 210685, Ticaret mahkemelerine 10297 iş olmak üzzere
Hukuk ve Ticaret kısmına 501946,Sorgu yargıçlıklarına 29388, İcra dairelerine
368212,İş olmak üzere mahkeme ve icra dairelerine bir yıl zarfında gelmiş-lan iş
miktarı 1410809 rakamına baliğ olmaktadır.
1946 yılı 1947 yılı ile mukayese edildiği takdirde hukukta olsun cezada olsun gelen işlerde büyük bir artış kayıt edilmemiştir. 1946 yılının ilk altı ayında gelen işlerle 1947 yılının aynı aylarına tekabül eden iş sayısını gösteren rakamları aynen arzediyorum:
Bu rakamların mukayesesinden vuzuhla
anlaşıldığı üzere 947 yılında yalnız ticaret dâvaları ehemmiyetli bir artış
arzefcmektedir ki bunun da sebebi fevkalâde şartların zeval bulması, normal
ticaret münasebetlerinin teessüsü ve ticarî mübadelenin inkişafiyle izah
edilebilir.
947"yıhndanberi tutmakta olduğumuz
istatistikler hukuk dâvalarının ve nevi-leriyle suçların vasıf ve mahiyetlerini
ihtiva edeceğinden gelecek yıl bütün suçların artış ve eksiliş sebeplerini
tetkike imkân hâsıl olacaktır.
2 — Maddî vasıtaların bir kısmını da
ilmi eserler ve içtihat dergileri teşkil eder, dâvaların sürat ve isabetle
görüşebilmesinin bir şartı da Yargıtay içtihatlarının bütün yargıç ve savcılar
tarafından takibedilebilmesidir. Hususî bîr komisyon bu maksatla içtihat
dergilerini bir yıldanberi hazırlamaktadır. Ana kanunlarımızın yürürlüğe girdiği
tarihten bu güne kadar her kanuna taallûk eden mahkeme içtihatları madde ve işin
mahiyetine göre tertibedilmiş fihristlerle birlikte bastırılıp yargıç ve
savcılara dağıtılacaktır. Bunlardan tabiatiyle avukatlar ve hukuk ilmiyle ilgisi
olanlar da faydalanabilirler. Medenî Kanunla Borçlar Kanununa ve Tevhidi içtihat
kararlarına taallûk eden dergiler tamamlanarak matbaaya tevdi edilmiştir. Diğer
kanunlara ait olanları da 948 yılı içinde tamamlamayı düşünüyoruz.
3 — Kalem muamelâtının, ivi vürütülebilmesi için yalnız dosyaların tanzimi ve kalemler için talimat yapılması kâfi gelmez. Kâtip ve başkâtiplerin bir sistem dahilinde yetiştirilmesi ve kendilerine meslekte yükselme, istikbali arama imkânlarının bahsedilmesi gerekir. Bu mevzuu ancak önümüzdeki yıl tetkik ve tanzim imkânını elde edebileceğimizi umuyorum.
Buraya kadar olan maruzatımda adalet
cihazının işleyişini temin eden usul kanunlarının nasıl ıslah edildiğini ve
mahkemelerin maddi vasıtalarını ne yoldan inkişaf ettirmekte bulunduğumuzu
izaha çalıştım. Şimdi müsaadeleriyle esas kanunlara geçiyorum.
Bu kanunlardan ancak âcil bir ihtiyaca
tekabül edenleri ele almış bulunuyoruz. Bunlar arasında bilhassa Kara ve Deniz
Ticaret kanunları ilk safta yer alır.
Yirmi yıldanberi neşredilen etüd ve
makalelere, ticaret ve sanayi odalarından, alman raporlara, hukukçu ve
tacirlerimizin geçirmekte oldukları tecrübeler nazara alındığı takdirde Kara ve
Deniz Ticareti kanunlarımızın bugünkü şekliyle ihtiyaçları karşılayamadığı
vuzuhla görülür. Ticaret Kanunumuzun aksak tarafları bilhassa üç sebebe irca
edilebilir :
— Ticaret Kanunu ile Medenî Kanun ve
Borçlar Kanunu arasındaki ahenk sizlik, filvaki Ticaret Kanununun birinci
kitabını hazırlayan komisyon Mecellenin kaldırılıp bunun yerine
İsviçre'den iktibas edilenkanunların kaimolacağını hesaba
katmamıştır.Her
memleketteki Ticaret Kanunu o memle kette yürürlükte olan Medenî Hukuka
dayandığı için, Mecellenin ilgası ve İsviçre kanunlarının iktibası Ticaret
Kanunu ileMedenî Hukuk hükümleri
arasında vücudu zaruri
olan ahenginteessüsüneimkânvermemiştir. Bu ahenksizlik gerek kaidelerinmuhtevasındave gerek hükümlerintertip ve ifade şeklinde tecelli
etmektedir. Bundan başka İsviçre'de Medenî ve Borçlar Kanunu yanında ayrı
bir ticaret kanunu bulunmamasından
dolayı ticarete müteallik hususî hükümler adı geçen iki kanunda yer almıştır.
Gerçi İsviçre kanunlarının iktibasında ticaretşirketleri kıymetli evrak,ticaret ünvaniyle ticaret siciline müteallik fasılalar alınmamıştır.
Fakat İsviçre Medeni ve Borçlar kanunlarının diğer fasıllarında münderiç olan
ticarî hükümler mevzuatımıza aynen intikal ettiği cihetle muayyen vakıalara
taallûk eden bir kısım hükümler aynı zamanda hem Borçlar hem de Ticaret
Kanununda yer almış bulunmaktadır. Bu suretle muayyen bir hukuki mesele için
değişiklik iki kanuni mesnedin bulunması tatbikatta büyük güçlük ve teşevvüşlere
mahal vermiştir.
— Bizzat Ticaret Kanununda mevcut
mübayin hükümler ticarî muameleler üzerinde menfi tesirler yaratmıştır, filvaki
Medeni ve Borçlar kanunları hükümleri hep aynı mehazdan iktibas edildiği halde
Ticaret Kanununun muhtelif fasılları birbirinden
çok farklı esaslara dayanan
muhtelifdevletlerin mevzzuatmdan
alınmıştır. Bu suretle kanunun 1485 maddesi lâfız ve ruh itibariyle birbirine
uymadığından kanun, bir (code) için elzem olan fikrî vahdetten mahrum,
bulunmaktadır. Bu husus ise kanunun tatbikini son derece güçleştirmiştir.
3 — Ticaret Kanununun ıslahın:
gerektiren on mühim sebep te bazı hükümlerinin iktisadî ve içtimaî bünyemize
uymaması keyfiyetidir, filvaki ihtiva ettiği ahkâmın bir kısmı menşei olan
memleketlerde dahi kaldırılmış veyahut değiştirilmiş olduğu halde kendi
ihtiyaçlarımıza ve bünyemize uygun düşmi-yen bu nevi hükümlerin idamesinin ne
kadar zararlı olacağı aşikârdır.
Kanunda müşahede edilen bu noksanların izalesi için iki yol vardır, bunlardan biri yepyeni bir kanun yapmak, diğeri de yürürlükte bulunan kanunu ıslah etmektir. Usul kanunlarında olduğu gibi Ticaret Kanununda da ikinci yolu tercih edişimizin sebebi şudur : Büyük harplerin iktisadî saha üzerinde derin tesirler icra etmesi, bu tesirler neticesinde Ticaret Hukukunun da önemli değişikliklere maruz kalması herkesçe bilinen bir hakikattir. Son dünya harbi neticesinde zuhur edecek iktisadî ve doîayısiyle hukukî değişikliklerin mahiyeti henüz tamamiyle taayyün etmemiş olan bir devrede yeni bîr kanunun yürürlüğe girmesi, eğer prensiplerde yapılan değişiklikler yeni ihtiyaçları karşılamıyorsa, iktisat sahasında sarsıntı ve emniyetsizlik meydana getirebilir. Esasen kanunun bir kısmı tadile muhtaç olduğuna göre diğer kısmı hakkında yayınlanmış olan ilmî eser ve etüdler, kazaî içtihatlar kanuna muayyen bir çehre verdiği cihetle bu çehrenin muhafazası aynı zamanda değerli bir fikir servetinden faydalanmağı sağlayacağı gibi ticaret erbabı için büyük önem arzeden istikrar mefhumunu da kuvvetlendirmiş olur. Bir kül teşkil eden Kara ve Deniz Ticareti kanunları Ön projelerinin hazırlanmasında Ordinaryüs Profesör Hirş'in verimli mesaisinden pek çok faydalandık.
Sayın arkadaşlar,
Adalet cihazının işleyişini tanzim
hususunda ittihaz edilen tedbirlerden bahsederken cezaların infazı mevzuunda
uyguladığımız esasları bir nebze arz ve izahetmek isterim. İnfaz, suçun
takibinden itibaren geçirdiği safhalardan biridir. Bugünkü infaz sistemimiz
suçluyu ıslah etmek ve onu cemiyete faydalı bir unsur olarak iade etmek .esasına
dayanır. Bu itibarla hürriyeti bağlayıcı cezaların infazından suçlunun maddî ve
manevî kalkınmasına mühim bir yer ayırmak zarureti vardır. Suçlunun, mahkûm
bulunduğu müddetçe ancak cemiyetten tecridini temin eden bir müessese hakikî
mânasiyie bir infaz müessesesi sayılamaz. Bu yerlerin bir terbiye ve ıslah
müessesesi haline getirilmesi lâzımdır. Sayın arkadaşlarım,
İçişleri bakanlığımız geçen
senedenberi sarfettiği mesai neticesinde memleketin ihtiyacına cevap
verebilecek bir iller idaresi kanunu tasarısı vücude getirmiştir. 1948 yılı
içinde huzurunuza arzedeceğimiz bu tasarının ana hatlarını şu şekilde ifade
edebilirim:
Bu tasarı, yetki genişliği esaslarını bugün carî kanundaki esaslara nisbetle daha fazlalaştirmiş ve ihtilâfta meydan vermiyecek şekilde hazırlamış ve il, ilce, bucak bölümlerine göre idare üstleri, tâyin ve nakillerde, denetleme ve inzibatî cezalar tatbikinde vesair hususlarda teşkilât üzerinde müessir ve daha sarih bir tarz ve şekilde teçhiz edilmişlerdir.
Mülkî teşkilâtımızda esas gayemiz
ilçeye gitmek ve ilce adedini fazlalaştira-rak halk işlerini halkın kolaylıkla
gidip gelebileceği yerlere kadar götürebilmektir. Bu, bakanlığımız için bir
İdealdir. Bunun tahakkuku her bakımdan uzun bir zamana mütevakkıf olması
itibariyle bunu sağiayıncıya kadar ve bu arada halk işlerini daha ziyade
kolaylaştırmak maksadiyle bugünkü bucaklara yeni bir vaziyet ve istikamet
vermek mecburiyetini duymaktayız. Bunun içindir ki daha evvel hazırlanmış olan
Bucak Teşkilâtı Kanununu yeniden gözden geçirmekteyiz.
İdarî teşkilâtımızda memleket gerçeklerine uygun bir sistemin kurulması için partimiz programının kabul ettiği iaare tetkik kurulunun teşkiliyle, bu kurulun mesai ve bilgisinden istifade etmek suretiyle il, ilçe, bucak gibi idarî taksimat cüzü tamlarımızın vücude getirilmesinde ve bugünkü teşkilâtımızda yapılması gereken değişiklikleri ve bu değişikliklerde hâkim olacak ana prensipleri kanunlaştırmak ve bu suretle idarî teşkilâtımıza yeni bir istikamet vermek kararındayız.
Nüfus işlerimize gelince: Bu mevzu çok önemle ele alınması lâzımgelen bir davamızdır. Bu dâvavı evvelce hazırlanıp hâlen B. M. M. Komisyonlarında tetkik edilmekte bulunan tasarı ile ve mümkün mertebe ihtiyaçlarımıza uygun bir tarzda halletmek yolundayız. Bu tasarıda bilhassa ahvali şahsiye ile, nüfus muamelâtı ayrılmış ve nüfus vukuatının zabıtla tevsik ve tesbiti usulü yer almış, nüfus teşkilâtının köylere kadar gidebilmesi imkânı sağlanmıştır. Bu maksatla gezici nüfus memurlukları ihdasına gidilmiştir. Tasarının diğer bir hususiyeti de nüfus sayımlarında olduğu gibi nüfus yazımının muayyen zamanlarda yenilenmesini temin edici hükümleri ihtiva etmesidir.
Cenap Aksu arkadaşım merkez
kaymakamlarından behsettiler. Bendenİzce bu merkez kaymakamlığı bütçe mevzuu
değildir. İller İdaresi Kanunu hazırlıyoruz. Böyle bir ihtiyaç ve zaruret
hissederek İller İdaresi Kanununda bunu da nazarı itibara alırız.
Salim Altuğ arkadaşım mühim bir mevzua temas ettiler. Bu mevzu şudur: Kaymakamlık kursunu bitiripte askerliğini ifa etmek üzere giden bir arkadaş askerlik vazifesini yaptığından ötürü diğer arkadaşından daha dun bir maaş almaktadır.
Bu, bir haksızlık doğurmaktadır.
Bunun için bir kanun tasarısı hazırlanmıştır. Bugünlerde onu da Büyük Millet Meclisine arzedeceğiz.
Lutfi Aksoy arkadaşım belediyeler
hakkında konuşurken seyrüsefer işlerine ve işsizlere iş bulmağa temas ettiler.
Sinoba ait bir iki nahiyenin kazaya çevrilmesinden bahsettiler. Bunları not
ettim, nazarı dikkate alacağım. Mümkün ise yapmağa çalışacağım.
Emin Sazak arkadaşım, köy işlerinde demek istiyor ki, muhitten merkeze doğru kalkınma prensipini takip edelim. Tamamen ayni fikirdeyiz. Demin arzettiğim Köy Kanununda bilhassa köyün mahallî işleri tamamen tespit edi-1 miş bulunuyor. Sağlığı var, emniyeti var, öğretimi var, istihsali var. Hülâsa bu kanunda bütün bu esaslar mevcuttur. Eğer bu kanunu nasib olurda çıkarabilirsek göreceksiniz ki muhitten merkeze doğru kalkınma hareketi başlayacaktır. Seyyar nüfus memurları meselesine temas ettiler, bunu demin nüfus işlerimizi arzederken söylemiştim.
Valilerin bitaraf kalmasından
bahsettiler. Bunu sağlamak vazifemizdir ve behemehal temin edeceğiz. Kanunu
hâkim kılacağız.
Zannediyorum Ethem İzzet Benice arkadaşım müfettişi umumilikler hakkında verdiğim izahatı dinlediler.
Adnan Adıvar, ki âmirimdir. Emniyet müdürleri vilâyetlere bağlı bulunuyorlar, merkeze bağlıdırlar dediler. Varit değildir. Her vilâyetin emniyet müdürü o vilâyete bağlıdır emir ve direktifi tamamen o vilâyetten almaktadır. Yalnız İstanbul bazı hususiyetleri dolayısiyle buradan emir alır ki o da Sıkıyönetim dolayısiyle aldığımız tedbirlerin icabıdır.
Polis Teşkilât ve Salâhiyet Kanunu biliyorsunuz ki Büyük Millet Meclisinde Adalet Komisyonundadır. Bunun ne şekil alacağı hakkında bendeniz burada şimdiden arzı melûmat edemem. Adalet Komisyonunun varacağı karar ve nihayet yüksek heyetinizin tasvip şekli nasıl olursa biz de aynen onu tatbikle kendimizi mükellef addederiz.
Sıkıyönetim hakkındaki noktai nazarımı
sordular. Daha evvel arzettim. İstanbul Belediyesi hakkındaki sorularına da
biraz evvel arzı cevap ettim. Seçim Kanunu hakkında sordular,
bu mevzu bir hükümet mevzuu olduğu için müsaadenizle bunun hakkında birşey
söylemiyeyim.
Para ameliyesi dediğimiz şey iç ve dış
kıymet farkı arzeden bir paranın tek kıymet olması lâzımgelen bir paraya ircaı
meselesi, yani düpedüz devalüasyondan ziyade bir sıhhileştirme ameliyesi olarak
kabul ediyorum, bu ameliyeyi yapmak bir zaruret anıma, denilebilir ki, bunu
yapmak hususunda istical ettik. Daha evvel mi yapmalı idi, yoksa daha sonra mı
yapmalı idi? Şu had üzerinden yapmalı idik, veyahut şu had üzerinden yapmalı
idi, şeklinde bir münakaşa karşısında kalınca bunların hepsini tetkik etmek,
cevaplamak mümkündür. Fakat Oğuz arkadaşımızın meseleyi ortaya koyması bu
şekilde değildir. Yalnız ihracat için bir teşvike ihtiyacımız yoktu. İthalât
itibariyle vaziyetimiz şu oldu: Altınlarımız, dövizlerimiz elden gitti, ona
mukabil memlekete birşey girmedi. Bunun üzerinde daha fazla durmıyacağım, döviz
vaziyetimizi de, altın ve döviz olarak, bütçenin genel müzakereleri sırasında
söyledim. Altın ve döviz noktainazarından 7 Eylüle göre hiç bir fark yoktur.
Yani 700 milyonluk ihracat yapmışız, mühim miktarda ithalât yapmışız. Buna
mukabil altın ve döviz stokumuz o güne nazaran bugün bir fark arzetmiyor. Amma
burada malûm olan bir vaziyet var: Altının azalması, bazı dövizlerin çoğalmış
olması ... Altın bakımından işi müdafaa etmek imkânları da mevcut. Nihayet
elimizdeki dövizler de kıymetli tediye vasıtaları olmak itibariyle hor görülecek
birşey değildir. Nihayet sarfettiğimiz altınla şimdiye kadar memlekete ithal
ettiğimiz tesis vasıtaları, münakale vasıtaları ve diğer memleket ekonomisi için
son derece kıymetli olan başka vasıtaların bedelleri gozönün-de tutulduğu
takdirde bu altın mevcudunun da israf edilmediği kendiliğinden tezahür
etmektedir. Ben burada birgeye kısaca temas etmek istiyorum: İhracatı
zorlaştıran ve ithalâtı kolaylaştıran bir para sistemi içinde bir memleketin
mütemadiyen yaşamasına ve ekonomisinin bir istikrara varmasına imkân yoktur.
Bizim para durumumuz böyle bir durumda idi. Biz o durumu muhafaza etmekle ne
ihracatı teşvik etmiş oluyorduk, ne de hakikaten ucuz ithal imkânını buluyorduk.
Çünkü ithal için lâzımgelen tediye vasıtaları elimizde geniş mikyasta yoktu.
Şimdi arkadaşlar bir noktayı bilhassa tebarüz ettirmek isterim.
Bu, devalüasyonu bu memlekette hoş
görmiyen ve afretmiyen bir zümre vardır. Biz, bu kararı tatbik ettiğimiz
gündenberi, prim olarak tahsil ettiğimiz fark 50 milyon liraya yaklaşmştır. Eğer
bu ameliye yapamasaydı, bu demektir ki bu 50 milyon lira fark o zümrenin cebine
girecekti. Bu 50 milyon doğrudan doğruya müstahsilin alnının teri hakkı olan
döviz farkıdır. Binaenaleyh bu işin bu bakımdan bilhassa nazarı itibare
alınmasını yüksek heyetinizden çok rica ederim. Bu farkın müstehlikin cebine
girmesine imkân yoktu, eğer müstehlikin cebine intikal edecekse ancak geniş ve
her türlü döviz tahsisi halinde olabilirdi. Yaptığımız geniş tahsislere rağmen
böyle bir duruma hâlâ varmış değiliz. Bugün vakıa daha evvelki senelerde resmî
fiatlar yanında karaborsa fiatları tamamiyle hâkim durumda İdi ve memlekete
gelen mallarm % 9ö'ı karaborsa fiatına tabi idi. Bugün bu vaziyet çok
değişmiştir. Fakat buna rağmen karaborsa da büsbütün kalkmıştır denemez.
Ben para ayarlaması bahsinde daha
fazla teknik bîr münakaşadan sarfınazar ediyorum ve bu iğin iyiliğini ve
kötülüğünü, memleket bakımından da lüzum ifade edip etmediğini, böyle bir işi
teknik bakımdan mücerret olarak, objektif olarak mütalâa eden kimselere
terkediyorum. Çünkü böyle bir işte sırf politik zaviyeden mütalâa ederek
hakikati bulmak mümkün değildir.
Faydası yalnız maliyeyedir dediler ve Maliye Bakanı bilhassa bu bakımdan istilzam etmiştir dediler. Tabii bütçe üzerinde müsbet veya menfi tesirleri olmuştur. Bunu o vakitki izahlarım arasında zaten arzettinı. Nihayet bazı giderlerimizi arttırmış, bazı gelirlerimizi de arttırmıştır. Fakat buna tamamiyle malî zaviyeden düşünülerek yapılmış bir ameliye demek için elde başka meseleler de olması lâzımdır. Tamamiyle malı olsa, yalnız malî bakımdan müspet neticeleri olan bir ameliye olmak lâzımdı ki, vaziyet böyle değildir. Malî bakımdan da müspet, menfi tesirleri vardır.
Enflâsyonun kesin olarak Önlendiği
hakkındaki ifadelerime temas eden Oğuz arkadaşımız bunu tekzip edecek bazı
beyanlarda bulundular. Bendeniz enflâsyon vaziyetinin memnuniyet verici
olduğunu ve para tedavül hacminde bir istikrar teminine muvaffak olduğumuzu 7
Eylülden evvel 900 milyonun altında olan sirkülasyonun, bilâhare bir milyara
kadar yaklaştığını, fakat aldığımız tedbirlerle, bunu normal hadlere irca
ettiğimizi ve hâlen de 900 mil-vonun altında bulunduğunu söylemiştim. Ve şunu
arzettim ki, bir memlekette bilhassa ekonomik istikrarı temin, fiyat İstikrarını
temin bakımından bu sirkülasyon hacminde esaslı değişiklikler olmaması lâzım
geldiğini ve bunun da titizlikle takibedildiğini ilâve etmiştim.
Oğuz arkadaşımız, bunu tekzip için,
hazine kefaletiyle, iktisadi devlet teşekküllerinin reiskonta arzettikleri
bonolara temas ettiler ve bunun vâdelerinin de mütemadiyen tecrid edildiğini
söyliyerek bu miktarın 434 milyona çıktığını ifade buyurdular. Bunun 434
milyona çıkması ayrı bir hâdise değildir. Nihayet bu 434 milyon da bugünkü
tedavül hacmi ne ise onun içinde bulunmaktadır. Bunlar ayrı ayrı hesap edilir
şeyler değildir. Nihayet.fiyat üzerinde tesir eden umumi tedavül hacmidir. Buna
hazine kefaletiyle çıkan ve Merkez Bankasınca reiskont edilen bonolar bahsinde
Bütçe Komisyonunda bir vesile ile temas ettim. Yine suali kendileri sormuşlardı,
burada maruzatta bulunuyorum.
Arkadaşlar,
Klâsik telâkkilere göre, merkez
bankalarının yapacağı şeyler son derece mahduttur. Yâni emisyon yaparak altın
döviz alırlar, üç ay vadeli ve karşılığında taliki mal ile birtakım bonolar
iskonto ederler, muayyen birtakım finansmanlar yaparlar. Bunların formülü
vardır ve bizim Merkez Bankası Kanunumuzda vaktiyle bir cok mütehassısların
mütalâası alınmak suretiyle vaktiyle yapı-lırkeiı bu formüller dahilinde
yapılmıştır. Bilâhare bir aralık bu memlekette hâkim olan bir görüşün tesiri
altında 1938 senesinde Merkez Bankasının bu klâsik hükümleri değiştirilmiş ve
bugün enflâsyon dedikleri şeye yol açan kaideler konulmuştur. Ben. şahsen o
zaman, bu değişiklikleri icabettiren hâkim zihniyetin tamamiyle yanlış olduğuna
kani değilim. Çünkü o zihniyet şudur: Merkez Bankaları yalnız klâsik işler
görmekle iktifa etmemeli, memleketin ekonomik kalkınmasında müessir olacak
işleri de finanse etmelidir. Tabiî bu bir bakımdan bizim gibi ekonomisi geri ve
inkişaf için muhakkak devlet yardımına ihtiyacı olan memleketlerde bir lüzum
ifade etmekle beraber ölçüsüz kullanıldığı takdirde, fena neticeler verecek bir
telâkki tarzı. İşte Oğuz arkadaşımızın temas ettiği hazine kefaleti ile iskonto
meselesi bu mevzuu ile ilgilidir. Hattızatmda Merkez Bankasının bugünkü statüsü
normal bir merkez bankası statüsü olmaktan çıkmış, eğer memleketin kalkınması
bakımından veya işlerimizin bu yolda finanse edilmesi mahzurlu ise ve hakikaten
Yüksek Meclisin kanaati de bu yolda tezahür ediyorsa o vakit yapılacak şey.
Merkez Bankası statülerinde icabeden tadilleri yapmak ve klâsik formüllere
dönmekten ibarettir. Fakat burada şahsî kanaatimi tekrar edeyim, bizim
memleketimizde bu bakımdan bir emrivaki mevcuttur. Ve sonra biz ölçülü hareket
etmek şartiyle, yâni umumî tedavül hacminden esaslı değişikliklere mahal
vermemek şartiyle bu metodlardan ancak istifade edebiliriz. Ve memleketimizin
böyle bir finansmana çok ölçülü olmak şartiyle bir müddet için ihtiyacı
olabilir.
Yusuf Kemal Tengirşenk (Sinop) — O
halde vaktivle buraya gelen, Merkez Bankasının teşkiline mahal yoktur diyen
Schacht'm muavininin hakkı var.
Maliye Bakanı H. Nazmi Keşmir
(Devamla) — Merkez Bankası hakkında .pereyan eden şeyleri anlattım. 1938 senesi
zarfında Merkez Bankasının gayet iyi olan statülerinin değiştiğini ve hangi
iktisadî doktrinler altında değiştiğini de söyledim. Şahsen bunu tamamiyle
tasvibetmediğimi de söyledim. Şahsen tasvibetmem. Bunu memleketimiz için bir
zaruret olarak kabul ediyorum, dedim ve ölçülü bir şekilde kullanıldığı takdirde
memleketin buna ihtiyacı olacağına da işaret ettim.
Mümtaz ökmen (Ankara) — Şahsınızı
mevzuu bahsetmiyor Oğuz arkadaşımız maliyenin borçları meselesine temas etîiler.
Bu bahisteki maruzatım tekrardan ibaret olacaktır. Borçlanmak haddi zatında iyi
bir şpy değildir. Fakat borçlanmak aynı zamanda devlet hayatiyetinin bir
icabıdır. Ve bir cok memleketlerden teferruata ait misaller de
getirmekistemedim.
Daha sonra muhtelif eğitim
kademelerinin, biri diğerinin yetiştirdiği okurların bilgi kifayetsizliğinden
şikâyet etmekte bulunmalarına işaret etmiş ve Demokrat Partinin din Öğretimi ve
din işleri üzerindeki görüşünü şöyle ifade etmiştir: Cumhuriyet ve onun başlıca
umdelerinden olan lâvİklık fikirlerde ve nişlerde o kadar kuvvetle kök salmıştır
ki hiç bir mevzuun, müzakeresinden pervası yoktur, son zamanlarda bir terbiye ve
ahlâk meselesi haline gelen din mevzuunu buna misal olarak göstereceğiz. Bu
mevzuun Millî Eğitim Bakanlığını ilgilendirdiğinden şüphe edilemez. Nitekim,
din bilgilerinin memleket çocuklarına ne suretle yayınlanacağı hakkındaki bir
suale, muhterem Bakanın, bu hususta bir şekil düşünüldüğünü fakat henüz bir
neticeye varılmadığını cevabını gazetelerde okuduk. Hemen her
milletvekilinin.her gittiği yerde karşılaştığı ayni suali cevaplandırması için,
muhterem Bakanın, buna dair izahatına ihtiyaç vardır. Lâyıklık bir Devlet
telâkkisi, din bir aile ve cemiyet telâkkisi olduğuna göre, biri idare ve
siyaset, öteki vicdan ve iman yolunda,. tedahül etmeden ilerliyebilirler.
Faruk Nafiz Çamîıbel'den sonra söz alan Balıkesir Milletvekili Esat Altan,. Millî Eğitim Bakanlığı bütçesinde yapılan ve yapılacak işleri umumi bir surette inceliyerek çeşitli tahsil müddetleri üzerinde düşüncelerini ve temennilerini bildirmiştir.
Hatip, bilhassa ilk Öğretimde
memnunluk verici bir gelişme görüldüğünü kaydederek, 1923 de ilk okula devam
eden Öğrenci sayısının 1946 da 1.395.03& ve 1947 de ise, 1.454.581 olduğunu, bu
rakamların ilk Öğretimde alman mesafenin önemini göstermeğe, yeter olduğunu
söylemiş ve ferahlık vermesine rağmen bu neticenin tatmin edici olmadığını,
şehir ve kasabalarda ilk öğretimi vermekle mükellef olduğumuz, çocuklardan yüzde
seksenini okuttuğumuz halde, köylerde bunlardan yarısının fazlasını okutmaktan
henüz uzak bulundu* ğumuzu bildirmiştir.
Balıkesir Milletvekili, ilk öğretimin
tam bir şekilde tahakkuku için alınmış olan kararları, bu maksatla açılan köy
enstitüleri çalışmalarını överek, koy enstitüleri Cumhuriyet Türkiyesinin yapıcı
bir hamle ile kültür alanında yarattığı nevi şahsına münhasır yepyeni bir
tesistir. Bu öyle azametli bir hamledir ki, yedi yıl İçinde yeter değeri kırk
milyon tahmin edilen binalar ve tesisler kazandırmıştır. Bu kıymetlerin yüzde
ellisi, o binalarda çalışan çocuklarımızla öğretmenlerimizin el emeği ile
meydana gelmiştir.
Köy enstitülerindeki çalışmaların, eğitim ile öğretim fikriyle işin birbirini ta-rnamlıyan iki unsur olarak siklet merkezi teşkil eylediğini işaret eden Esat Altan, bu müesseselerde bazı rahatsızlıklar ve aksaklıklar görülmüşse bunun az zamanda çok öğretmen yetiştirmek için büyük işleri bîr hamlede başarmak gibi masum bir gayretin meydana getirdiği arızalar olduğunu, hataların zamanla düzeltilebileceğini söylemiş ve demiştir ki.:
Bu eğitim meselelerinin tatbikatta aksayan tarafları görüldükçe düzeltilmesi cihetine gidilmiştir. Tekâmüle doğru yol almakta olan bu kurumların kendilerinden beklenen yurt ölçüşiindeki hizmetleri başaracaklarında hiç şüphe yoktur.
Orta okul öğretmeni yetiştirmek İçin
alman kararlarla ilk okul öğretmenleri maaşları hakkındaki kararın isabetini
belirten hatip, lise ve üniversitelere talebe kabulü usulü ve şekilleri üzerinde
de temenniler ileri sürmüştür.
İstanbul Bağımsız Milletvekili Adnan
Adıvar, ilk ve orta Öğretim meselelerine kendinden önce söz alan
milletvekillerinin temas etmiş olmaları dolayısîyle bu konuda bir şev söylentiye
eeğim lise ve yüksek öğretimde kemmiyete değil keyfiyete değer verilmesi
lâzımgeldiğini işaret ederek ve yüksek öğretime devam edecek Öğrenci çokluğunu
önlemek üzere olgunluk imtihanlarına ehemmiyet verilmesini tavsiye etmiş, lise
ile üniversitenin elele verebilmesi için ve bu imtihanların üniversitede
yapılmasının muvafık olacağı mütalâasında bulunmuştur.
Adnan Adıvar, kütüphanelerimizin
durunıu; dış memleketlere gönderilecek öğrenciler hakkındaki görüşlerini
açıkladıktan sonra teknik öğretime verilen önemi belirterek, gelecek yıl bu
okullardan çıkacak öğrencilerden kaçının devlet, kaçının iktisadî teşekküller
hizmetine girdikleri, kaçının da şahsî teşebbüse başvurduğu hususunda Millî
Eğitim Bakanının malûmat vermesi dileğinde bulunmuştur.
Maraş Milletvekili Doktor Kâmil İdil,
okullarda sağlık işlerine lâyık olduğu ehemmiyetin gösterilmediğini açıklayarak
çocuk yayınlarına temas eylemiş ve bu hususta bazı temennilerde bulunmuştur.
Kırşehir Milletvekili İsmail Hakkı Baltacıoğlu, gayri ilmî gayri insani diye vasıflandırdığı imtihan müessesesi hakkındaki görüş ve düşüncelerini bildirerek kemiyet ve keyfiyet işinde Adnan Adıvar'ın mütalâasına katıldığını söylemiş ve öğretmenlik vasıflarını anlattıktan' sonra da köy enstitüleri hakkında şöyle söylemiştir:
«Arkadaşlar, koy enstitüleri bu
memleketin. Kamutayın çocuklarıdır. İyidirler, temizdirler ve ülkücüdürler,
sizin kutsal dâvanıza ihanet edecek insanlar değillerdir. Münferit vakalardan
dolayı hiç kuşkulanmıyahm. Onlar millet yolunda çalışmaktadırlar.
Hasene İlgaz başöğretmenlere çok fazla vazifeler verilmiş olduğunu ve Maa-deki görüşlerini ve dileklerini açıklamış ve Trabzon Milletvekili Mustafa Reşid Tarakçıoğlu da okullarda ahlak tedrisatına yer ve önem verilmesi lüzumunu ileri sürmüştür.
Hasene Irgaz başöğretmenlere çok fazla
vazifeler verilmiş olduğunu ve Maarif Teşkilâtı Kanununun yeniden ele alınarak,
günün icaplarına uygun şekilde tadili icabettiği mütalâasında bulunmuştur. Çift
tedrisat bahsinde de konuşan hatip, İstanbulda ilkokul binalarının azlığından,
mevcutlar arasından da köhne hale gelmiş olanların bilmecburiye boşaltılmaları
neticesi,aile için,Öğretmen için,
öğrenci için gayri tabii durumlar husule getiren çift tedrisatın gün geçtikçe
arttığına işaret etmiştir.
Behçet Kemal Çağlar (Erzincan) —
Atatürk Akademisinin kurulması işinde henüz ilk adımın bile atılmamış olduğunu
söyledikten sonra dil çalışmalarına temas ederek yeni terimlerin benimsenmiş
olduğunu belirterek dil inkılâbının hata olarak vasıflandırılamayacağını
bildirmiştir.
Diyarbakır Milletvekili ihsan Hamil Tigrel, gençliğin komünizm cereyanı karşısındaki hassasiyetini doğru ve yerinde bulduğunu ve bunun takdirle karşılanması icabey?ediğİni söyliyerek ancak bu şükran ve takdirin hududu bu hassasiyetin asaletini muhafaza etmesi ile mukayyettir. Bu asaletin ayrıldığı ve memleketler nizamını bozan vaziyete girildiği vakit takdirimizin hiç bir kıymeti kalmaz. Üniversite bir irfan mabedidir. Oraya huzur ve huşu ile girmek ve Önünde her türlü süfli düşüncelerden azade olarak hürmetle eğilmek lâzımdır, demiştir.
Maraş Milletvekili Emin Soysal, millî
terbiye konusunda milliyetçilik mefhumunun başta tutulması lüzumuna işaret
ederek, tedrisin demokratik usullerle yapılmadı ve yaratıcı karakterli insanlar
yetiştirme gayesini hedef tutan bir sisteme gidilmesini istemiş ve teşkilât
kanununun gözden geçirilmesini, talim terbiye heyetinin bugünkü icaplara göre
takviyesi mütalâasında bulunmuştur.
Gaziantep Milletvekili Cemi] Sait
Barlas, kendinden Önce konuşan diğer hatip arkadaşlarının. Millî Eğitim
Bakanlığının bashea mevzularından birisinin, milliyet prensipinin memlekette
kökleşmesi ve yerleştirmesi vazifesinden bahsettiklerini söyliyerek demiştir ki:
Milliyet mefhumunun hakikaten memlekette muayyen bir zümre tarafından kavranması zarureti vardır. Bu da irfan zümresidir. Dünyanın neresinde olursa oîsun bu mefhuma bir yer verilmiştir. Alman olsun, Fransız olsun bir genç miüiyeiirü akademisi yenin anladığı mânada anlamaz. Bu bakımdan milliyet mefhumunda milliyet mefhumunu anlatmak vazifesi Millî Eğitim Bakanlığına, yüksek mektepler bakımından üniversitelere düşmektedir. Üniversite bakımından ela, memleketin umumî politikası bakımından da bu işin düzenlenmesi, teşkilâtlanması, siyasî bakımından Millî Eğitim Bakanlığının başlıca vazifelerinden biridir. Bu bakımdan birkaç söz söylemeği faydalı buluyorum. Cemil Barlas sözlerine devamla, son günler hadiselerini bizi çok hassas olmağa sevkettiğini milliyet dâvasının kalbin ateşi olduğu kadar, zamansız kullanıldığı zaman yangın yapan bir ateş olduğunu unutmamak lâzımgeldiğini belirtmiş ve demiştir ki:
Bu bakımdan memlekette son zamanda milliyet dâvasını spekülâsyon mevzuu yapan kimselere karşı şuurlu, milliyetin spekülâsyon kabul etmez bir mukaddes ateş olduğunu anlatmak zamanının geldiği fikrindeyim.
Arkedaşlar, evvelâ son zamanda beylik
bir tâbir olan «solculuk» kelimesinden baslıyacağım. Biliyorsunuz kî, mecliste
ikinci partikurulduğu zamansola hangimiz
oturacağız, diye doğuştuk. Binaenaleyh evvela bunua manasını anlamak ve
anlatmak lâzımdır. Sorulduğu zaman ben solcu bir partinin mensubuyum. Bunun
manasını anlamak lâzımdır, memlekete Öğretmek lâzımdır, Türk, bünyesi bakımından
solcudur, yani içtimaî tesisleriyle, vakıflariyle, zenginin fakire yardımını
temin eden bir dinî müessese olan zekâtiyie Türk bastan sonuna kadar solcudur.
İbrahim Araş (Van) — Bolşevik
değildir.
Ahmet Oğuz(Eskişehir) — Bir de sağcıyı tarif eder
misiniz?
Cemil Said Barlas (devamla) — Onu da
anlatacağım. Hadiseyi soğuk kanlı olarak tetkik etmek lâzımdır. Sağcı meselesini
de sırası gelince izah edeceğini. Türkkiye Avrupai manada, reel 'manada,
liberal manada bir solcu rejim değildir. Sağcı dediğimiz zaman sadece, doğrudan
doğruya devletçi olmıyan bir rejimi kabul etmek lâzzimgelir. Halbuki Türkiye
Cumhuriyeti kurulduğu gündenberi tanı devletçidir, kurulduğu gündenheri
solcudur. Sadece bir zümrenin istismarına tahammülü olmıyan, şehirlerin,
köylüyü istismarına müsaade etmiyen bir devletçilik rejimi, solcu bir parti
rejimimiz vardır. Fakat arkadaşlar, solcu demekle beraber, bunu enternasyonal
bir istilah olarak kullanmıyorum, tam manasile ve sapma kadar milliyetçi bir
parti ve milliyetçi bir devletiz.
Gaziantep Milletvekili, bizim
milliyetçiliğimiz şuradan buradan kuvvet alacak bir milliyetçilik olmadığını
tarihinin muhtelif safhalarında, edebiyatından tarihinin en hücra köşesine ksdar
baştan aşağı kendi misaliyle yuğrulmuş bir milliyetçilik olduğunu işaretle «ben
istikbale bakan ve yarını düşünen bir milliyetçilik arıyorum. Fakat milletimizi
komünistliğe karşı müdafaa ederken oraya yeşil bayrağın da girmesine müsaade
etmiyeceğiz.» demiştir.
Cemil Barlas sözlerini bitirirken
demiştir ki: «benim hudutlarım Meriç'ten Kafkas'a dayanan huduttur. Cenupta
çizilmiş hudutlar ve bu hudutların dahilinde oturmayıp dışarıda hudutlarımızın
ilerisinde kendi dilimden olan insanların istirabmı düşünen bir
milliyetçiliktir. Başka birşey bilmiyorum. Bu bakımdan memleketimizde son
zamanda milliyetçiliği istismara müsaade et-miyecek bir terbiye verecek ve
milliyetçiliği spekülâsyon mevzzuu yapmıya-cak bir tahsil sağlamak Millî Eğitim
Bakanının başlıca vazifesidir. (Alkışlar). Salih İnankurt, ilkokul Öğretmenler
tahsisatının umumî bütçeye alınmasındaki isabet ioaret eylemiş, Çanakkale
Milletvekili Niyazi Çıtakoğlu da eğitim hayatımızdaki gelişmeleri anlatmıştır.
Maraş Milletvekili Hasan Reşit Tankut,
dil bahsinde konuşarak, yolunu alan bir devrimin durdurulamıyacağmı, böyle bir
düşünceye karşılık yakalarımıza yapışacakların kendi çocuklarımız olduğunu
soyliyerek dil çalışmalarının seyri hakkında açıklamalarda bulunmuştur.
Vasfi Gerger, ilk ve orta okullarda
çift tedrisatın biran evvel kaldırılmasını temin edecek çarelere başvurulması
zamanının geldiğini ve bunun çabuk bir surette halledilmesi icap eylediğine
işaret ederek öğrencilerin ahlâk ve mu a- şeret adabı bakımından daha iyi ve
kuvvetli bir surette teşhiz edilmeleri dileğinde bulunmuştur.
Seyhan Milletvekili General Eyüp
Durukan, sanat enstitüsü mezunları için de yedek subaylık hakkının tanınması
lâzım geldiği mütalâasında bulunmuş, Kırıkkale, Karabük ve diğer sanayi
merkezlerinde sanat enstitüleri açılmasının faydalı olacağını söylemiştir.
Muhiddin Baha Pars «Bursa» dil meselesi üzerinde ileri sürdüğü fikirlere karşılık vermiş olan Behçet. Kemal ve Hasan Reşid Tankut'un mütalâalarına cevap olarak kendisinin gelenek, Ödenek gibi kökü bizden olan yeni tâbirler aleyhinde değil, icat edilmiş kelimelere aleyhtar bulunduğunu bildirmiş ve bir akademi kurulması lâzım geldiği fikrini ileri sürmüştür.
Emin Sazak «Eskişehir» okullarını
bitiren gençlerin ekseriyetinin devlet dairelerinde iş aradıklarını söyliyerek,
gençleri şahsî teşebbüslere sevk edecek bir yetiştirme usulünün aranmasını
istemiştir.
Eskişehir milletvekillerinden Kemal
Zeytinoğlu da, ilkokul öğretmenleri maaş kanununun biran evvel çıkarılması,
yüksek tahsil talebe yurdları işinin ehemmiyetle ele alınması lüzumuna işaret
eylemiştir.
İstanbul Milletvekili Ali Riza Arı, sanat enstitüleri mezunlarının iş hayatına atıldıktan sonra okuma gayretini arttırmak için daha yüksek bir öğretim derecesini takip edebilmeleri hususunda bunlara serbest imtihan hakkı verilmesinin doğru olacağını söylemiştir.
Muzaffer Akpınar, olgunluk
imtihanlarının daha salim bir şekle konulması mütalâasında bulunmuş, Recai
Güreli öğretmenlerin kıdem işlerine ait tasarının komisyonda daha fazla
geciktirilmemesüü temenni eylemiş, Konya Milletvekili Şevki Erguıı da teknik
okullar için bütçeye konulmuş Ödenekten bir mikdarmın Konya'daki mümasil
tesislere de ayrılmasını dilemiştir.
Eminittin Çelİktürk'ün ilkokul
öğretmenleri maaşları ve öğretmen kıdem kanunları hakkındaki temennilerini
müteakip, Millî Eğitim Bakanı Reşat Şenıseddin Sirer söz alarak bakanlık
bütçesinin tümü üzerindeki müzakere münasebetiyle milletvekilleri tarafından
ileri sürülen mütalâalara karşılık vermiştir.
Daha sonra maddelere geçilerek Millî Eğitim Bakanlığı bütçesi kabul edilmiştir.
B. M. Meclisinde Millî Eğitim
Bakanlığı bütçesi üzerindeki görüşmelerde ileri sürülen mütalâalara karşılık
Bakan Reşat Şemseddin Sirer'in açıklaması:
Ankara: 29 (A. A.)
Bilyük Millet Meclisinde bugün Millî
Eğitim Bakanlığı bütçesi üzerindeki görüşmelerde ileri sürülen mütalâalara
karşılık olarak Millî Eğitim Bakanı Reşat Şemsettin Sirer şu açıklamada
bulunmuştur :
ibrahim Arvas (Van) — Belge hakkında
muhterem bakanın noktai nazarını almak istiyorum. Bu sakat usule ne zamana kadar
devam edeceğiz? Bu belge usulü ile çocuklarımızı serseri yapıp sokaklara
atıyoruz. Bunun hakkında fikirlerinizi rica ediyorum.
Millî Eğitim Bakanı Reşat Şemsettin
Sirer (devamla) — Sınıfta kalan çocukları iki şıktan birisini tercih ve
intihapta tehyir ediyorduk. Birisi, vermiş olduğu, geçirmiş olduğu imtihanları
tekrarlamak şartiyle tekrar sınıfa devam, yahut sınıfa devam etmiyerek, ertesi
sene gelip geriye kalmış olan derslerin imtihanını vermek. Hakikaten bu şekil,
İbrahim Arvas arkadaşımızın işaret ettiği gibi bazı çocuklar sokağa bırakılmış
oluyordu.
İbrahim Arvas (Van) — Her iki şekil de
sakattır.
Reşat Şemsettin Sirer (dvamla) — Şimdi bu yolda bazı tedbirler almış bulunuyoruz. Belgeli çocuklar yani sınıfta kalmış olanlar da yine mektebe devam edecek, dersleri takip edeceklerdir. (Güzel sesleri, alkışlar).
M. M. Meclisinde Sağlık bütçesinin müzakeresinde milletvekilleri tarafından ileri sürülen mütalâalara karşı Bakan Behçet Uz'un açıklaması:
Ankara: 30 (A. A.) —
Büyük Millet Meclisinde bugün 1948
yılı sağlık bütçesinin müzakeresinde milletvekilleri tarafından ileri sürülen
mütalâalara karşı Sağlık ve Sosyal Yardım Bakam Doktor Behçet Uz şu açıklamada
bulunmuştur ;
Muhterem arkadaşlar,
Faydalı mütalâa ve tekliflerinizi
burada ve Bütçe Komisyonumuzda dinledim, yüksek meclisimizin sayın üyelerinin,
halk sağlığı konusu üzerindeki dikkat ve ilgilerinin minnettarıyım. Yer yer
seçim bölgelerini dolaşan ve gördükleri iyi noksan durumu, burada ve bakanlığıma
bildiren milletvekili arkadaşlarıma teşekkürler ederim. Bu bize daha iyi ve
daha çok çalışmak şevk ve gayretini veriyor. Bu tekliflerin yapılabileceklerini
yapmakla haz duyacağım* Yapılamıyanlarm sebepleri de, şimdi vereceğim maruzatta
bulunacaktır. Çok vaktinizi almamak için kısa, hülâsa müspet rakamlar vererek
konuşacağım:
Geçen senemiz bilhassa bulaşıcı
hastalıklardan bazılarının çok heyecan ve kaygı verici üzüntüleriyle, fakat
muvaffakiyetli geçmiştir. Tifo, tifüs ve buna benzer diğer bulaşıcı hastalıklar
zamanında alınan çok sıkı tedbirler ve koruyucu hekimliğin kıymetli ve başarılı
usullerile azalmaktadır, 1946 senesindeki tifüs sayısı (1.288) iken bu miktar,
1947 yılının geçen onbir ayında (522) ye düşmüştür. Eğer milyonlarca yurttaş
tifüs aşısile aşılanmamış ve köylere varıncaya kadar gerek bit ve gerek diğer
haşerat mücadeleleri yapılmamış olsaydı, bulaşık hastalıkların cogalm.sk
kabiliyetinin arttığını, bu sene içinde birçok yurttaşlarımızın bundan muztarip
olduğunu esefle görecektik. Diğer bulaşıcı hastalıklar da, her ay ilân ettiğimiz
mukayeseli rakamlarda gördüğünüz gibi devamlı bir azalma halindedir.
Yavrularımızın ölümünü çoğaltan çocuk ishalleri için, bedava dağıtılan ilâç ve
ayrıca bu hastalık üzerinde yapılan sıkı takip sayesinde, 1948 da % 3,5 olan
ölüm nispeti 1947 de % l'e düşmüştür.
Bu yıl İçinde yurdumuz, iki büyük ve
korkunç hastalığın savletinden zamanında alman iyi ve müessir tedbirlerle
korunmuş böylece bir taraftan nüfus kaybımıza ve diğer taraftan ekonomik
durumumuzun çok sarsılmasına sebep olabilecek müessif olaylar Önlenmiştir,
Bunlar can biri G'iney sınırlarımıza yakın Akçakale köylerinde görülen veba
vakaları süratle atman enerjik tedbirlerle memleketin diğer bölgelerine
yayılmadan çok az bir zamanda söndürülmüştür. Diğeri de Mısır'da maalesef
birçok insan kaybına sebebiyet veren kolera salgını, münasebetlerimizin çok
geniş olmasına rağmen yurda gelen binlerce kişinin dışkıları ikişer defa muayene
edilmek, hudut ve sahil bölgelerindeki yurttaşlarımızı kamilen aşılamak ve her
türlü sıkı tedbirler alınmak suretiyle memlekete sokulmamıştır. Bu başarıda
gerek merkezce ve gerek yurdun diğer bölgelerinde vazife ve hizmet alan bütün
bakanlık teşkilâtının gösterdiği feragatli ve fedakâr çalışmaları, yüksek
husuflarınızda Öğüp takdirlerinize arzetmekle, iftihar duymaktayım. Veba ve
kolera için yurt ihtiyaçlarına hazırladığımız aşılardan, komşu ve dost
memleketlere de verdik. Hattâ oralara ekipler göndererek yardım etmek
suretiyle, insanlık duygu ve vazifelerimizin güzel örneklerini göstermiş
olmakla da müftehiriz. İki haftadan beri kolera'mn Suriye'de tahribat yapmağa
başlaması, aynı yardım duygusunun tekrarlanmasına sebep olmuştur. Aldığımız
sağlam tedbirler sayesinde ümit ediyoruz ki bu vaziyeti de, herhangi bir
yurttaşımıza ve yurdumuza zarar vermeden bertaraf etmenin yollarını ve
çarelerini sağliyacağiz. Taşıt vasıtalarının çok süratlenmesi ve çeşitlenmesi,
sıkı temasların artması dünyanın herhangi bir yerinden diğer bir yerine, hiç
umulmadık bir anda çabuk epidemik hastalıklar getirmektedir. Deniz ve hava
limanlarımız ve kara hudutlarımız salgın hastalıklara karşı, tıpkı sınırdan
içeri giren ve millî varlığımıza kasdeden bir düşman gibi, sağlık
bakanlığınızca büyük bir dikkat ve hassasiyetle korunmakta ve savaşıîmaktadır.
Bunlardan başka halkımızı rahatsız
etmekte olan trahom, frengi, cüzam, verem ve diğer hastalıklarla da, geçen
senelerin müsbet çalışmalarından da faydalanarak, daha sıkı ve müessir
savaşlara girişeceğiz ve köylere doğru daha Çok ileriîeyerek, bu hastalıkların
saldırış ve tahriplerine karşı, daha başarılı sonuçlar almağa çalışacağız.
Sıtma savaşında bu seneki çalışmalarımızda, çok iyi neticeler aldık. Halkımızın da müşterek gayret ve yardımları sayesinde (410717) metre yeni kanal açılmış, (1.608.805) metre eski kanal temizlenmiş, (19,883) dekar bataklık kurutulmuş ve (311,219) metre küp çukur doldurulmuştur. Bu çalışmalarla izale edilen mahzurlara ve ayrıca havadan ve yerden sürfe ve sinek öldürücü yeni ilâçlar atılmak ve köy evlerine tatbik edilmek suretiyle, hu yıl devri bir sal-
.-gm beklenmesine rağmen, yapılan
savaş muvaffakiyetli olmuş, halkımızın .memnuniyetini mucip bir durum
arzetmiştir. Genel sağlığın korunması hususunda, bizden emek ve çalışmalarını
esirgemiyen köylü yurttaşlarımıza, idare âmirlerine, alakalı doktor ve
memurlarımıza huzurunuzda teşekkür etmeği ve hizmetlerini değerlendirmeği bir
borç bilirim. İşte bu verimli çalışmalar sayesindedir ki, savaşa dahil
sıtmalıkh bölgelerdeki şehir, kasaba ve köylerin, dokuz bucuk milyonluk
nufusile daimî olarak meşgul olunmuştur. Bunlardan (1.513.239) sıtma vakası
tedaviye alınmış, eski sıtmalılardan (415,808) kişi mükerrer tedaviye tabi
tutulmuş, ayrıca korunma ilâçları da verilmiştir.
Bu suretle halkımızın sıtmadan
korunması mümkün olmuş, iş ve güçlerile meş-.gul olmalarına çalışılmıştır. Bu
maksatja. sı'ma savaşı için tahsis edilen (3.489,446) lira ödemeğe mukabi1
memlekete otuz milyon Ura değerinde ekonomik bir kazanç sağlanmıştır. Bu iyi
neticeyi almakta, motorlu taşıt vasıtalarından ve kuvvetli haşarat öldürücü (ddt)
den istifade pek büyük olmuştur.
Muhterem arkadaşlarımın ve halkımızın
çok defa şikâyetlerini dinlediğimiz hastanelerimizin ihtiyaçlarını, yakinen
takip etmekteyiz. Son senelerde halkımızın kendi ve çocukları üzerinde
sağlıklarına karşı gösterdikleri ilgi ve ihtimamın, şükrana değer bir tarzda
arttığını görmekle seviniyoruz. Fakat bu hal il ve devlet hastanelerinin yükünü
ve işlerini çok artırmaktadır. Yatak sayısının azlığı ve buna mukabil
müracaatların çokluğu yüzünden, çok defa hastaların çift yattıklarını büyük bir
yürek üzüntüsü içinde görmekteyiz. Bu durum çoğalan hasta kadrolarını mevcut
tahsisatla idare edememek müşkülâtını doğurmakta, hekimlerimizin bakım
üzerindeki emek ve çalışmalarını zorlaştırmaktadır. Bir sene içinde devlet
hastanelerine yatmak suretiyle müracaat edenlerin sayısı, geçen seneye nisbetle
% 20 artmıştır. Ayak tedavileri ise, hemen pek çok yerlerimizde bir insan
çalışmasının vüsunu ve takatini aşan bir "bir rakam arzetmcktedir. Yalnız Ankara
Numune Hastanesinde bir sene İçersinde (385.000) katlat hasta, ayak tedavisi
görmüştür. Kadrosu mahdut bir hastane idaresi için, bunun ne kadar müşkül
olduğu anlaşılır. Yurt içinde devlete ait hastane ve dispanserlerde ayak
tedavisi görenlerin toplamı 1,238,629 dır. Devlet, özel idare ve belediyeler,
hususi ve ekalliyet hastanelerine ve dispanserlerine başvuran hastaların
toplamı 3,179,942 dir. Bu miktarın 3,053,185'i ayak tedavisi görmüşlerdir.
Sayın arkadaşlarımın -memleket
hastanelerinin biran evvel devlet hastaneleri içine alınarak, ihtiyaçlarının
daha çabuk giderilmesi hususundaki temennileri yerindedir. Biz esasen her sene
bunların sayılarını artırarak genel muvazeneye almak yolundayız. 1940 senesinde
devlet hastahanelerinin yatak sayısı 7,120 iken, 1947 senesi içinde yeni açılan
hastahanelerle birlikte, 7,703'e çıkartmış bulunuyoruz ve 1948 senesi içinde
yeni yapılanlarla, bu mevcuda daha 475 yatak ilâve edeceğiz.
Koruyucu hekimlik dâvasını sağhyacak
tesislerimiz arasında önemli bir yer verdiğimiz ijyen enstitüsünün, millî sağlık
plânımızdaki esaslar dahilinde ge-Jişmesini, ciddi ve önemli bir tarzda ele
almış bulunuyoruz. Aşı ve serum istihsâlinin, milletlerarası en yeni usul ve
kaidelere uygun olarak yürütülmesi için, Sgereken tedbirleri aldık. Geçen bir
yılda 970.000 lira tutarında 17,5 milyon doz çeşitli aşı ve 250.000 lira
değerinde 2.000 litre muhtelif serum istihsâl edilmiş,, bunların yarısından
fazlası mücadele ve sağlıkkurumları ihtiyacınaparasız.
olarak verilmiştir. Yapılan ücretli ve ücretsiz 100.000 liralık tahlille, satışa ar-zedilen aşı ve serum bedeli ve ayrıca stoklar da bu hesaba katılacak olursar enstitünün yılda sağladığı kazancın bir buçuk milyon lirayı aştığı görülür.
Bir taraftan genç mütehassıslarımızı,
dünyanın tanınmış enstitülerine göndermek ve diğer taraftan da şöhret kazanmış
yabancı mütehassısları memlekete getirmekle, müessesenin daha çok inkişafına
çalışacağız. Verem savaşında kıymet verdiğimiz b.c. g. aşısının tatbiki için,
Danimarka'ya gönderdiğimiz mütehassıslar döndüler. Bu aşıyı müessesemizde
hazırlıyarak, ilk okul çocuklarmr dan başlamak üzere yurt içinde tatbikine
geçeceğiz. Verem işinde bakanlığınız,, büyük bir dikkat ve hassasiyetle
durmaktadır. Türlü vesilelerle arzettiğim gibi, vereme karşı yapılan savaş her
yerde büyük ve müsbet neticeler vermiştir. Bugün elimizde bulunan dispanserler,
sanatoryumlar, prevantoryumlar ve verem tecrit hastahaneleri, ihtiyacı
karşılamaktan maalesef çok uzaktır. Özel ve şahsî teşebbüslerin veremle savaşta,
faal ve hakiki rolleri ve hizmetleri vardır. Bu bakımdan yapılan mücadele,
birçok emek ve gayretlerin bir araya gelmesinden hasıl olan bir sentez
olmalıdır. Veremle savaş, hükümet kadar cemiyetin de rolünü istiyen ve yakın
alâkasını bekleyen millî ve sosyal bir dâvadır. Her yurttaşın, bu dâvaya candan
katılarak yardım etmesi, hayatî bir zarurettir. Halkın ilgisi ve yardımı
olmadıkça, hükümetin yalnız başına savaşması,, maksada ve ihtiyaca kâfi gelmez.
Bu itibarla biz, bir taraftan kendi
teşkilât ve vasıtalarımızı imkân nispetinde-çoğaltmağa çalışırken, diğer
taraftan da özel ve şahsî teşebbüslerin, vereme' karşı açtığımız savaşta
saflarımızda yer almalarına ve bize yardım etmelerine büyük önem veriyoruz.
Bakanlığınız mahallî yardımlarla, bütün illerimizde* veremle savaş dernekleri
kurulması için tavsiye ve teşebbüslere geçmiş ve şimdiki halde, 46 ilimizde bu
dernekler kurularak çalışmağa başlamışlardır. Bunlar, halka yol gösterecek,
yardım edecek ve savaşı düzenliyerek idare edecek iyi teşebbüslerdir. Veremle
savaşın nihaî birer unsuru ve vasıtası olan ve bu bakımdan savaşta önemli yeri
bulunan sanatoryum ve verem hastahanelerinde-ki yatak durumu, şimdiki halde
yurdumuzda bir dereceye kadar düzelme yoluna girmiş bulunmaktadır. 1947 yılında
Heybeliada San at or yomuna 260 yataklı bir pavyon ilâve ettik. 1948 yılında
ise, İstanbul'da Haydarpaşa ve Cerrahpaşa hastahanelerinde 300 yataklı yeni
verem pavyonlarile, Kastamonu'da 120 ve Trabzon'da 60 yataklı verem tecrit
hastahanesini hizmete açmak kararındayız.senesi başında verem yatağı sayısı 1041
iken,bugün 1447 ye
çıkmıştır..senesi sonunda ise bu miktar, 1827 ye yükselecektir. Şu halde
veremlilerin tedavisi için şimdiki halde ayırabildiğimiz yataksayısı 10.000 kişiye 0,7$
Bununla beraber kap içindeki ithal
imkânları karşısındaki durumumuz koperatiflere istedikleri kadar iplik
verilmesine engel olunmuştur. Bugün için tatbik edilen tevzi esasının
değiştirilmesi ancak mevcut kooperatiflerin ellerindeki tezgâhlara verilmekte
oları ipliğin azaltılmasiyle mümkündür. Zamanımda yapılmış olan bir tesbîte
istinaden "bulduğumuz tezgâh adedi esas tutulmak suretiyle bugün bu tezgâhların
beherine ayda iki üç paket iplik vermekteyiz. Yeni katılanlara ise bir şey
verilememektedir. Bunlara da iplik verilmesi mevzuu bahsolduğu takdirde tesbite
giren tezgâhlara tahsis olunan iplik miktarını yarıya ve belki daha eksiğe
indirmek icabedecektir. Bu mevzuun heyeti umumiyesiyle bir arada mütalâası
suretiyle, memleket ekonomisi ve menfaati neyi emrederse onu iltizam edeceğiz.
Başka türlü hareket etmeğe bugünkü imalâtın miktarı bakımından imkân yoktur.
Temenni ederiz ki yerli mamulât fiyatlarından yüksek olmakla beraber hiç olmazsa
ithal imkânları genişlesin ve bu ihtiyaçlar telâfi edilsin.
Arkadaşımın kooperatif mevzuunda
bankaya yatırılmakta olan paraların daha iyi istismar edilmesi hakkındaki
mütalâasını not ettim. Nazarı itibare alacağım. Bizim edindiğimiz kanaat, apre
ve boya tesisi vücuda getirilmiş bulunmasının memleket ekonomisi bakımından
faydalı olduğu merkezindedir. Hemen işletmek tedbirlerini almak da tabiatiyle
esastır. Küçük sanatları himaye etmek için koyduğumuz tahsisat mühim bir
tahsisattır. Bunu yalnız dokuma noktasından mülâhaza etmemekteyiz. Halıcılık,
çinicilik gibi sanatların men-faatma da tahsis edeceğiz.
Baki Tümtürk arkadaşımız, kendir
fabrikası mevzuunda emin olabilirler İd, gönlümüz bu fabrikanın Kastamonu'da
kurulmasından ancak memnuniyet duyar. Fakat bizim tetkiklerimiz gerek su
bakımından gerek muharrik kuvvet bakımından çok nikbin neticeler vermemiştir.
Ancak henüz kesip atmış da değiliz. Salim Altuğ arkadaşımız gayet kısa olarak
sualler sormuşlardır. Bendeniz de bu sualleri gayet kısa olarak
cevaplandıracağım.
Et dâvasını hükümet olarak ele aldık.
Alâkalılarla yâni hususî teşebbüsler, belediyeler ile teşriki mesai ederek
inşallah yakında bu işi başarırız. Böyle bir işbirliği olmadığı takdirde bu işte
onlara müdahale ve yardım etmeği de düşünüyoruz. Çünkü konu çok mühim birkonudur.
Tortum şelâlesinden istifade ile enerji temini işi orada elektrik istihlâkine saha bulmağa bağlı idi. Bu sahayı bulmaya hükümet olarak çalışmaktayız. Bilhassa şarktaki kalkınma hareketinde kakikaten güyük faydalar görmekte olduğumuz için Eızurum'dan ve Tortum şelâlesinden başlamakayrıca bir zevk olur. Bu gaye ve düşünce ile mevzu hâlen tetkik edilmektedir. Hattâ sayın Başbakan bu Tortum Şelâlesi işini bir ay kadar evvel bana bir vazife olarak verdilerdi. Dediğim gibi hâlen orada enerji istihlâk edecek sahaları aramaktayız. Yâni istiyoruz ki, orada bazı sınai tesisler de meydana gelsin.
ibrahim Arvas arkadaşım...
Bir buçuk yıldan beri bütün
mesuliyetlerine ortaklık ettikleri halde Büyük Millet Meclisine karşı sık sık
başvurdukları bu metodun bir hata olduğunu sayın demokratlara hatırlatmayı bir
vazife biliriz. Parlâmento hayatımızda azlık partileri hesabına böyle bir
gelenek kurulacaksa, demokrasiye şimdiden veda etmek herhalde daha akıllıca bir
hareket olur kanaatindeyiz.
Ankara Üniversitesinde solculuk
meselesi...
Yazan: Cihad Baban
21 Aralık 1947 tarihli «Tasvir» Istanbul'dan
Türk Anayasası kimseyi içtihadından dolayı muahaze etmiyor. Fakat Türk kanunları memleketi içinden çürüten ve
yabancı İstilâlara yol açan
hareketleri de cezalandırıyor. Komünizm iktisadi, içtimai bir doktrindir. Bunu
derslerde, mekteplerde okutmak lâzımdı". Fakat Sovyötizm diye siyasi bir istilâ
hareketi vardır ki, bu hareketin naşı! dünyayı kaplamak istidadında olduğunu,
zayıf memleketleri nasıl yutmağa çalıştığını hep biliyoruz. Romanya,
Bulgaristan, Yugoslavya, Macaristan gözümüzün ö-nündedir. Bu memleketlerdeki
halkın yüzde sekseni komünist değildir, icabet-tiği zaman komünizm ile mücadele
edecek, hattâ siiâhla mücadele edecek a-damlardır. Fakat komünizm artık
memleketlere istilâcı bir kuvvet olarak girmiyor, kaleyi bir kaç yüz kişüik
bir fedailer grupu ile içinden fethediyor. Bunlara karşı savaşmak ise
teşkilâtlı olur. O sizin teşkilâtlanmanıza imkân vermeden, günün birinde
sabahleyin yataktan kaî-kmca rejiminizin Sovyetleşmiş olduğunu size gösteriyor.
Bunların kullandıkları bütün bu metotlar artık malûmdur, meydandadır.
Şimdi nazarlarımızı memleketin içine
çevirelim!
Türkiye'de de komünist ajanları var..
Sağlam olan bünyemizi kemirmek ve inkıraza mahkûm etmek için çeşitli şekillere
bürünerek çalışıyorlar. Emniyet teşkilâtımız daha iyi bilir, aralarında cer
hocası, öğretmen kılığına bürünenler var. Meclisin dünkü encümen topiantı-smda
sayın Sadi Irmak'm açıkladığı gibi Ankara Dil, Tarih Fakültesinden mezun olup
hocalığa gidenlerden sol sesler gelmeğe başladı. Tehlike yayılıyor... Eğer
komünistlik yalnız bir doktrin olarak kalsaydı, buna hiç bir şey demiyecek
idik; fakat bugün, Türkiye için komünizm veya Sovyetizm, Rus emperyalizmine
yol açmak demektir. Sol cereyanların, komşu memleketlerde neler yaptığını
görüyoruz.
Meclis muvafık, muhalif ve bağımsız o-larak
elbet bu dâvaya karşı büyük bir hassasiyet gösterecekti. Nitekim bir
müddettenberi de gösteriyor. Fakat ne yazık ki, Ankara Üniversitesi Senatosu, bu
millî dâvada kendisinden beklenen hassasiyeti matlup şekilde gösterebilmiş
değildir.
Bu sözleri sarfederken, kanunsuz iş
görülsün demek istemiyoruz. Üniversite Kanunu Sayın İstanbul Rektörünün de
ifade ettiği gibi, bu gibi durumlarda hâdiseyi kökünden halledecek kadar
mücehhezdir. Fakat nedense Ankara Üniversitesi Senatosu, bu cesaretli hamleyi
göstermek istememiş, uzun süren tahkiklerden sonra, işi bir tefsir talebi İle
yine meclise göndermiştir. Ancak ne karar verecek henüz bilmiyoruz ? Bizim
kanaatimizce, ne yeni bir kanun çıkarmağa, ne tefsire gitmeğe ihtiyaç vardır.
SldeKi kanun sarihtir. Senato tereddüt etmeden bu kanunu tatbik ettiği takdirde
ortada hiç mesele kalmaz. Kaldı ki bu derslerin kürsüleri de nihayet
lâğvedilerek, gençlerin itibarları bu solcu hocalardan kesilebilir. Bu
münasebetle büyük bir dikkat ve ihtimam ile memleketteki Sovyet ajanlarına
karşı hassas olmak mecburiyetinde olduğumuzu bir kere daha tekrar edelim.
Bunlar, ortaya hüviyeti eriyle çıkacak değillerdir. Memleketi birbirine
düşürmek, birbirinin kanma susamış müfrit insan zümreleri yaratmak isterler.
Milliyetçi misiniz? faşist damgasını yersiniz? Bunlar, saklanmasını, muzmerie-rini
gizlemesini iyi bilirler, ne zaman susmak ve harekete geçmek icabettiğini gayet
iyi takdir ederler. Hulûs ile arkadaşlığınızı kazanarak, sizi muhitinizden
ayırmağa çalışırlar. Muvaffak olamaz-larsa, ceyimet içindeki itibarınızı perişan
etmek için, ailenize, evinize dil uzatırlar. Gençliğin hassasiyetini büyük bir
sevgi ile karşılıyoruz. Çanakkale'de, Sakarya-ûa, vatan için ölen Türk gençleri,
bugünkü hassasiyetleriyle, aynı vatan vazifesin: yaptıklarını bilmelidirler.
Türk milliyetçiliği, her .doktrinin, her kanaatin üzerinde müşterek ve mukaddes
bir mefhumdur. Ankara Üniversitesinin de bu şuur altında tereddütten
kurtulmasını ümit ederiz.rumienkîen...
Yasan: Nadir Nadi
31 Aralık 1947 tarihli «Cumhuriyet»
İstambul:
Eskişehir Milletvekili Hasan Polatkan
tarafından işçi gündeliklerine dair Büyük Millet Meclisinde açılan sözlü soru,
şimdiye kadar üzerinde hemen hiç durmadığımız bir mevzua dokunuyor. Bu .meıvzu,
çalışan vatandaşlara, geçinebilmek İçin lüzumlu en az ücretin tesbi-tidir.
idare şekli ne olursa olsun aşağı yukarı bütün dünya devletleri bu meseleyi
çoktan çözmüşlerdir. Bazan da iki taraflı olarak işçi sendikalariyle patron
toplulukları arasındaki geçici veya sürekli anlaşmalarla en az ücret bahsi
içtimai hyata düzen verici şartlardan biri haline getirilmiştir. Muhtelif
memleketlerde zaman zaman bir tartışma konusu yapılan mesele artık sadece en az
ücretin miktarından ibarettir.
Evvelki günkü meclis konuşmalarında
Başbakanın sözleriyle soru sahibinin cevpfoını dikkatle okuduk. Doğrusu, Hasan
Bey tarafından ortaya konan rakamlarla mületverkillerin rakamları arasındaki
büyük farklar nereden ileri geliyor, anlıyamadık. Bu hususta kesin bir hükme
varacak esaslardan her ne kadar mahrum bulunuyorsak da, kendi gördüklerimizden
edindiğimiz bilgiyedayanarak söyliyeoiliriz ki, bizde işçi gündelikleriie gerçek hayat
şartları arasında bir münasebet bulmak imkânsız denecek kadar güçtür. Bu da,
her şeyden önce, Garbh-ların (minimum vital) dediği en az ücret prensipine
iktisadi mekanizmamızda yer verilmemiş olmasından ileri gelmektedir.
Bu meselenin zorluklarını inkâr edecek
değiliz. Memleketimiz. Batılı mânasiyle teşkilâtlandırmış ibj.r içtimai uzviye
olmaktan henüz uzaktır. Endüstrimizin zaten yüksek olan maliyet masraflarını
arttınmak endişesi daima içimizle yaşamalıdır. Geçim şartlarının mütemadiyen
zorlaştığı, hayatm günden güne pahah-landığı bir devirde işçi gündeliklerini
arttırmak, belki İşçinin vaziyetini daha kötüleştirmeğe de yol açabilir. Sonra,
yurdumuzun muhtelif bölgelerindeki yaşama imkânları da birbirine denk
değildir. Bir İstanbul veya Ankara Fabrikasında çalışan vatandaşla meselâ
Kayreside yahut Diyarfoakırda aynı işi gören =b:r vatandaşa aynı gündeliği
vermek acaiba istediğimiz neticeyi sağlıya-bilecek midir?
Fakat ner ne olursa olsun, bu en az ücret meselesine bir şekil bulmak, onu kendi bünyemize göre ayarlıyarak geniş halk kütlelerinin ıstırabını gidermeğe çalışmak da hükümete düşen bir vazifedir. Hayat pahalılığına dair ara-sıra yayınlanan istastiklerde gözümüze ilişen bsşdöndürücü rakamların yanında gündelik kazancı 'ayda otuz altı, kırk yahut elli lirayı güç tutan vatandaşlarımız olduğunu bilmek *her halde kabul edilecek bir vaziyet sayılmamalıdır. Sağlam bir iktisadi totinye ve kuvvetli bir içtimai adalet duygusu, millî varlıkları koruyan başlıca silâhlardır. Dışarıdan gelebilecek yabancı propagandalara karşı muvaffakiyetle s-avaşabilmek için !bu noktaları bir an olsun gözönün-den uzak tutmamak lâzımdır. Bizde işçi teşkilâtı henüz yeni yeni kuruluyor. Sendikalar, kendi «haklarını müdafaa ederken her şeyden ziyade devletin himayesine muhtacdırlar. Şu halde devlet, kendi müesseselerinde çalışan işçileri İmkân nispetinde refaiha kavuşturmalı iki, yarın hususi müesseselerde herhangib;rvaziyetlekarşılasildiği zaman onlara söz söylemeğe hakkı olsun. Zaten ekonomik hayatta devletin nizam kurucu ve nizam yürütücü bir vazife görmesi bizce esastır. Patron olarak devlet, hele Türkiyede çok kötü imtihanlar vermiştir. Yirmi beş yıldır katlanılan bunca fedakârlığa rağmen İşçilerimize hâlâ asgari bir geçim standardı temin edilememesi hazindir. Devlet, her şeyi ben başaracağım düşünce-sile millî 'iktisadımızı kötürümleştirici bir. inhisarcılık politikası güdecek yerde biraz da iş ve kapital arasında muvazene yapıcı bir rol oynasaydı, şimdiye kadar umumi hayat seviyemiz bugünkünün çok üstüne yükselmiş bulunurdu. Devletçilik prensibini son kurultayda oldukça yontup düzenliyen Halk Partisi, bundan sonra olsun kendi hükümetlerini gerekli yola sevketmesini bilmelidir.