Hukuk, sosyal ilişkileri düzenleyen ve yaptırımı bulunan kurallar topluluğudur. Borçlar Hukukunun konusunu bu sosyal ilişkiler arasında borç ilişkileri adını verdiğimiz hukuksal ilişkiler oluşturmaktadır.
BORÇLAR HUKUKUNUN KAYNAKLARI
Borç ilişkileri denilen sosyal ilişkilerde doğacak uyuşmazlıkların çözümüne ilişkin kaynaklar nelerdir? Bu sorunun cevabı Borçlar Hukukunun kaynaklarıyla ilgilidir.
1.ANAYASA
Normlar hiyerarşisi çerçevesinde Borçlar Hukuku’nun ilk yazılı kaynağı Anayasadır. Anayasanın 38.maddesinde “Hiç kimse yalnızca sözleşmeden doğan bir yükümlülüğü yerine getirememesinden dolayı özgürlüğünden alıkonamaz” şeklinde önemli bir hüküm getirmiştir. Yine anayasanın 48. maddesi Borçlar Hukukunu ilgilendiren bir hükmü ihtiva eder. Bu maddeye göre, “Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir.”
2.BORÇLAR KANUNU
Türkiye’de bu alanda uygulama alanı bulan ilk kanun İsviçre Borçlar Kanunundan iktibas edilen 4 Ekim 1926’da kabul edilen 818 sayılı Borçlar Kanunu’dur. Zaman içinde çok defa değiştirilen Borçlar Kanunu, bir süre sonra hem dil hem de ihtiva ettiği kurumlar itibariyle mevcut şartlara cevap verememeye başlamış ve bunun üzerine 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, 04.02.2011 tarihinde Resmi Gazete’de yayınlanarak kanunlaşmış ve 648. maddesine göre 1 Temmuz 2012’de yürürlüğe gireceği hükme bağlanmıştır. Medeni Kanun’un mütemmim cüzü olarak ifade edilen Borçlar Kanunu, tıpkı medeni kanunda olduğu gibi takdir yetkisini de kabul etmiştir. Yani kanunda boşluk bulunduğunda hakim, takdir yetkisini kullanır.
Borçlar Kanunu ile Medeni Kanun Arasındaki İlişki
Almanya, Fransa vb. ülkelerde BK ile MK birlikte tek bir metindir. Yani, sadece Medeni Kanun vardır ve Borçlar Kanunu da bunun içinde yer almaktadır. Ülkemizde Medeni Kanun ve Borçlar Kanunu ayrı kanunlar gibi görünse de BK 646, açıkça Borçlar Kanunu’nun, Medeni Kanun’un ayrılmaz bir parçası olduğunu belirtmiştir. Dolayısıyla MK’nın 1. maddesinde ifade edilen ve özel hukukun tüm alanlarında uygulanabilen hüküm, Borçlar Hukuku için aynen geçerlidir. Borçlar Kanunu, ayrıca diğer hukuklardaki boşlukları da doldurur. (Ticaret hukukundaki boşluklar – BK/5)
Borçlar Kanunun Sistematiği
Borçlar Kanunu’nda 1-181. maddeler genel hükümlerdir. Genelin anlamı kaynağı ne olursa olsun, herkese uygulanan hükümlerdir. 181-544. maddelerse özel hükümlerdir. Özel borç ilişkilerini düzenler.
3.ULUSLARARASI SÖZLEŞMELER
Henüz kanun haline gelmemiş sözleşmelerdir: 1980 Viyana sözleşmesi.
Avrupa Birliği, sözleşmeler hukukunu birleştirmek için çalışmalar yapmaktadır. Bunlar;
PICC: Principles of International Commercial Contracts (UNITDROIT)
PECL: Principles of European Contract Law 2000’li yıllarda hazırlanmıştır.
Gondorfin Prensipleri / İtalya
DCFR: Draft Common Frame Of Reference
Avrupa müktesebatını tespit için kurulmuş ve 2008’de yayınlanmıştır.