Zekat verilecek kimse ve yerlerle ilgili olarak Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyrulmaktadır.
”Sadakalar (zekatlar), Allah’dan bir farz olarak ancak yoksullara, düşkünlere, zekat toplayan memurlara, gönülleri İslam’a ısındırılacak olanlara, (hürriyetlerine kavuşmaya çalışan) kölelere, borçlulara Allah yolundakilere, (yolda kalmış) yolculara mahsustur. Allah en iyi bilendir ve hikmet sahibidir.”
Bu ayete göre, kendilerine zekat verilecek kimseler şunlardır:
1- Fakirler
2- Miskinler
3- Zekat memurları
4- Kalpleri İslam-a ısındırılacak olanlar ( Müellefe-i Kulüp)
5- Köleler (Esirle)
6- Borçlular
7- Allah yolunda olanlar
8- Yolcular (Yolda kalanlar)
Zekatın sekiz sınıf arasında eşit dağıtılması şart değildir. Zekatın tamamı bir kişiye verilebileceği gibi, birkaç kişiye de paylaştırılabilir. Bu hususta en yararlı duruma göre hareket edip bir fakiri temel ihtiyacını karşılamak, muhtaç durumdan kurtarmak en güzelidir.
Hanefi, Maliki ve Hanbeli mezheplerine göre zekatın bu sekiz sınıftan sadece birine verilmesi de caizdir. Şafii mezhebine göre ise sekiz sınıftan insanların bulunması mümkün olduğunda, zekatın bunların hepsine ve her sınıftan da en az üç kişiye paylaştırılıp dağıtılması şarttır.
Yüce Allah’ın Kur’an-ı Kerim’de beyan buyurduğu bu sekiz yer dışında zekat vermek, alimlerin çoğunluğuna göre caiz değildir. Ancak bazı Hanefi alimler zekatın verileceği yerlerden biri olan ”Allah yolunda” sözünü, ”ihtiyaç duyulan her türlü hayır ve iyilik” anlamında yorumlamıştır.”
Devlete verilen vergiler zekat sayılmaz. Zekatın verileceği sekiz sınıf Kuran-ı Kerim’de belirtildiği için onu, bunun dışındaki yerlere harcama imkanı bulunmaz, fakat vergi böyle değildir. Ayrıca zekat ve verginin yükümlülükleri farklılık arz eder. Bu yüzden Müslümanlar vergi olarak verdiği meblağı zekattan düşemez.
Şu durumda olan kimselere ve yerlere zekat verilmez:
1- Bakmakla hükümlü olunan kişilere: Bir kimse, kendi ana, baba, dede, nine, evlat ve torunlarına – bunlar yoksul olsalar da zekat veremez. Çünkü bunlar, nafaka ile yükümlü bulunan kişilerdir.
2- Zenginlere: Nisap miktarı malı ve parası olan zenginlere zekat verilmez.
3- Gücü yettiği halde tembellik edip çalışmayanlara: Allah Rasulü (s.a.v.) ”Zekat, ne zengine ne de sakatlığı olmayan güçlüye helal değildir.” buyurmuştur.
4- Müslüman olmayanlara: Zekat, gayrimüslimlere verilemez. Çünkü zekat, Müslüman fakirin hakkıdır. Zekat parasını içki, kumar gibi günah yolunda harcayacak veya israf edecek olan kimselere vermek de doğru değildir.
5- Cami, okul, çeşme, yol, köprü gibi yerlere: Zekat, gerçek kişilerin hakkı olduğu için bu gibi yerleri yapmak amacıyla dahi verilemez. Çünkü zekatta kişiye temlik şartı vardır. Bu tür hayır yerlerine zekat yerine sadaka gibi diğer infak yolları ile hayır yapılması daha doğrudur.