ekseriyetle tacikistan; ekalliyetle özbekistan'da konuşulan kimilerine göre dil kimilerine göre ise farsça lehçesi olan dil değişkesi (bkz: language variety
).
eger farsça biliyorsanız, tacikçeyi anlamakta pek bir zorluk yaşamazsınız. ancak okuma ve yazma becerileri konusunda bir uyarıda bulunmak isterim: tacikistan 1933 yılında bir sovyet cumhuriyeti olarak kiril alfabesini kullanmaya başladı. özgürlüğünü kazandıktan sonra da tacikistan yönetimi kiril alfabesini kullanmaya devam ettiğinden, iranî sözcükleri arap-fars alfabesinde okumaya alışkın olanlar, kiril alfabesinde iranî kelimeleri görünce afallayabiliyor (bkz: experience speaking
). ben ki kiril alfabesiyle yazılmış azerbaycan türkçesi metinlerinde bir bülbül gibi şakırken; konu tacikçeye gelince yabancılıyorum alfabeyi.
farsça ile o kadar birbirine benziyorlar ki bazen şarkî ezgiler playlistimde tacikî ezgilere denk geldiğimi sadece parçalarda kullanılan sazlardan anlayabiliyorum. sazlar ve ezgiler daha çok hint alt-kıtası etkisinde gibi
.
tacikçe, özbek türkçesinin etkisiyle türkçeleşme eğilimi göstermiştir sözdizimi ve biçimsel açılardan. bu konuda küçük bir örnek yeter: bilen bilir, iranî dil değişkeleri genelllikle tamlamalarını izafe
denilen bir yapı üzerinden kurar; ancak tarihsel süreçte tacikçenin etkisi altında olduğu türkçe değişkelerin etkisiyle, tacikçede bu izafe kalıplar yerine türkçe 'tamlayan + tamlanan' yapısı adileşmiştir. burada adi sözcüğünü sıradan anlamında kullanıyorum. bu morfolojik olarak contact-induced bir dil değişimini işaret eder ve bu da tarihî süreçte türkçe ve tacikçe konuşurlarının yaşadığı ortak-yaşam alanının boyutunu anlamamıza ışık tutabilir.
lafı yine uzattım sanırım; burada kesiyorum. kısacası tacikçe ilginçtir. her dil değişkesi gibi kendi başına bir evren, bir alemdir.
zindebod zaboni toçikii!