Teknoloji Destekli Eğitim Yöntemleri
Eğitimin bir şirketin rekabet üstünlüğü kazanmasına yardımcı olabilmesi için iş hedeflerini desteklemesi ve evde veya başka bir ülkede bulunan çalışanına gerektiğinde eğitim verebilmesi gerekir (Noe 2009). Ayrıca bilgilerin değişiminin önceki yıllara göre daha hızlı olması ve kurumlar arası rekabetin de aynı oranda hızlı olması şirketleri yirmi yıl öncesine göre çalışanlarına daha fazla eğitim verme ihtiyacını ortaya çıkarmaktadır. Klasik eğitim yöntemleri ile bu eğitimler gerçekleştirilmeye çalışıldığı zaman daha fazla maliyet, zaman ve yer ihtiyacını da ortaya çıkarır. Eğitimlerin gerçekleştirilmesinde bu ihtiyaçların mümkün olduğunca azaltılması amacıyla kurumlar teknoloji destekli eğitim yöntemlerini de tercih etmeye başlamışlardır.
Noe (2009)’ye göre eğitimde teknoloji kullanımının birçok faydası olmuştur. Bunlar:
Çalışanlar eğitimi ne zaman ve nerede alacakları konusunda kontrol sahibi olmuşlardır.
Çalışanlar bilgiye ve uzman sistemlerine ihtiyaç duyduklarında ulaşabilmektedirler.
Sanal gerçeklik ve simülasyonların kullanımı ile öğrenme ortamı tıpkı çalışma ortamı gibi görünebilir ve hissettirilebilir.
Çalışanlar bir eğitim sisteminde kullanmak istedikleri medya çeşidini seçebilirler.
Kurs kaydı, sınav ve eğitim kaynakları elektronik ortamda yapılabilir, böylece idari işler için gereken kâğıt işleri ve zaman azalmış olur.
İnteraktif video online eğitim
İzleyicinin videoyu izlemekle kalmadığı, etkileşime girebildiği video türüdür. İnteraktif video, video ve bilgisayar temelli eğitimin avantajlarını birleştirmektedir. Monitöre bağlı klavye, bilgisayar mouse’u veya dokunmatik ekranlar aracılığıyla birebir eğitim sağlar. Video’da ilerleme, girilen veriler doğrultusunda devam eder. İnteraktif video teknik prosedürleri ve kişisel becerileri geliştirmek amacıyla kullanılır (Noe 2009).
Daha önceki zamanlarda eğitim programı video disk veya CD-ROM’da saklanabilirken günümüzde internetten üzerinden ulaşabildiğimiz videoların da interaktif olanlarıyla karşılaşılabilmektedir. Bu interaktif videolar reklam-tanıtım amaçlarıyla hazırlandığı gibi eğitim amaçlı olarak da hazırlanabilmektedir. Bu gelişme interaktif videonun tam unutulmuşken tekrar gündeme gelmesini sağlamıştır. En son haliyle interaktif video uygulamalarında, videoyu istediğiniz zaman duraklatabilir ve ilginizi çeken bir nesneyi seçerek onunla ilgili başka bir kısma geçiş yapabilirsiniz (Hammoud 2006).
Telekonferans sistemleri
Telekonferans ses, video veya görüntünün iki veya daha fazla yerdeki iki veya daha fazla birey veya grup arasında aynı anda alınıp verilmesini ifade eder (Noe 2009). Telekonferans sistemleri, coğrafi olarak birbirinden uzak yerlerde bulunan kişi ya da gruplar arasında çeşitli teknolojik araçlar yardımıyla iletişim kurulmasını sağlamaktadır (Özmen 2010). Eğitime katılanlar farklı yerde olan eğitmenlerle iletişim kurabildikleri eğitim tesislerinde, telefon veya bilgisayar aracılığıyla eğitmenle iletişim kurabilirler (Noe 2009). Konferans internet üzerinden veya uydu aracılığıyla yapılabilir.
Bu sistem öncelikle katılımcıların ve eğitmenlerin seyahat engeli olmadan bir araya gelmesini sağlar. İkinci olarak da farklı yerlerde olan birden fazla katılımcı topluluğunun aynı zamanda aynı eğitmenden birebir iletişim imkânıyla yararlanmasını sağlar.
Simülasyonlar
Simülasyon en basit anlamıyla problem çözmede kullanılan, kontrol edilmiş, temsili bir gerçek dünya canlandırmasıdır. Rol yapmanın bir şeklidir ve gerçek hayattaymış gibi daha önce öğrenilmiş bilgileri aynı düzlemde oluşturma imkânı oluşturur (Bayram 1999). Klasik eğitim yöntemlerinden birisi olan rol yapma tekniğinden farklı olarak bilgisayarda hazırlanmış ve çalışma ortamını görsel, işitsel, bilgi vb. olarak simüle eden yazılımlar kullanılır. Bu da kişinin merkezi bir eğitim yerine gitmeden tek başına ya da bilgisayar olan herhangi bir yerde çalışması olanağını sağlar (Noe 2009).
Baltaş (2009), “yaşantıya dayalı hızlı öğrenme” olarak tanımladığı simülasyonu iş ortamında uygulanabilecek incelikleri ve bazı soyut becerileri çalışanlara kazandırma amacını taşıdığını ifade etmiştir. Bayram (1999) ise bu bilgisayar teknolojisinin engeller, karışık teknikler, zaman, tehlike gibi sınıf şartlarındaki bir takım olumsuzlukların yenilmesinde kullanılabileceğini ifade etmiştir. Politik olayların topluma etkisi, uzay aracı gibi bir teknolojinin potansiyeli, genetik çalışmalar gibi konuların tahtada tebeşirle anlatılması yerine simülasyonlar kullanılması çok daha anlaşılabilir bir eğitim olmasını sağlayacaktır. Ayrıca radyasyon, sıcaklık, deprem, zehirli maddeler gibi konular da tehlikesiz bir şekilde bilgisayar simülasyonlarında canlandırılabilir. Simülasyonlar gerçeğe ne kadar yakın olursa o kadar etkiliği olacağı için tasarım ve geliştirme maliyeti de buna oranla yüksek olmaktadır.
Sanal gerçeklik
Noe (2009), sanal gerçekliği eğitime katılanlara üç boyutlu bir öğrenme deneyimi yaşatan bilgisayar teknolojisi olarak tanımlamıştır. Kayabaşı (2005) ise bilgisayar ortamında oluşturulan 3 boyutlu resimlerin ve animasyonların teknolojik araçlarla insanların zihinlerinde gerçek bir ortamda bulunma hissini vermesinin yanı sıra, ortamda bulunan bu objelerle etkileşimde bulunmalarını sağlayan teknoloji olarak tanımlanabilir. Sanal gerçeklik, gerçek yaşama versiyonunu üretmek için bilgisayar grafiklerini ve görüntülerini kullanır (Bayram 1999). Bu sistem fiziksel dünya ile olan ilişkimizi yeni bir alanda tekrar oluşturmaktadır. Gerçekçi olan bu yapay ortamı oluşturmak için ses ara yüzleri, dokunma hissi veren eldivenler, pedal milleri ve hareket platformları kullanılmaktadır (Noe 2009).
Bu teknolojinin en olumlu yönlerinden birisi gerçek dünyada var olan tehlikelerle karşı karşıya kalmadan gerçek durum ve yaşantıları aynen yansıtan yapay bir ortamda bulunarak çalışmaları güvenli bir şekilde yapma olanağı vermesidir. Aynı zamanda bu teknoloji yardımıyla gerçek dünyada asla yaşanamayacak ortamlarda yaşama ve kendi kendine keşfetme duygusunu geliştirir. Sanal gerçekliğin olumlu yanlarının yanında olumsuz yanları ise bu teknolojinin karmaşık bir yapıda ve oldukça pahalı olması her zaman kullanılmasını olanaklı kılmamaktadır (Kayabaşı 2005).
Web tabanlı eğitim (online eğitim)
Web tabanlı eğitim, eğitimin internet veya web aracılığıyla bilgisayarla verilmesi anlamına gelmektedir (Noe 2009). Yaşamın her alanında etkisini gösteren internet, eğitim öğretim uygulamalarında da önemli bir yere sahiptir. Eğitim ortamlarındaki bilginin oluşturulması, paylaşımı ve yenilenmesi gibi durumlarda internet rehber konumuna gelmiştir (Karaman ve diğ. 2009). İnternet‘in eğitim amaçlı kullanılması farklı kaynaklarda İnternet Destekli Eğitim, İnternet‘e Dayalı Eğitim, Web Tabanlı Eğitim ve Çevrimiçi (On-Line) Eğitim gibi birbiri yerine kullanılabilen, ama aynı amaca hizmet eden kavramların oluşmasını sağlamıştır (Türel ve Varol 2005).
Coğrafi ya da geçici olarak ayrılmış öğrencilere düşünce ve bilgi değişimi, işbirlikli çalışma, alternatif yolları keşfetme ve kendi öğrenme biçimlerini geliştirme olanağı sağlamakta; coğrafi sınırları ortadan kaldırmakta ve herhangi bir konuya çok kültürlü bir bakış açısı kazandırabilmektedir. Öte yandan öğrencilerin ve eğitmenlerin sınıftan bağımsız olması, bina ve personele gereksinim duyulmaması, öğretim masraflarının azalmasına da neden olabilecektir (Yeniad 2006). Noe (2009) online eğitimin kurumlar için sağlayacağı yararları şu şekilde sıralamıştır:
Şirket stratejisini ve amaçlarını destekler.
Her zaman ve her yerden erişilebilir.
Hedef kitlede çalışanlar, yöneticiler, satıcılar ve müşteriler yer alabilir.
Eğitim coğrafi olarak dağınık haldeki çalışanlara aynı zamanlarda verilebilir.
Güncelleme kolaydır.
Bir öğrenme ortamının uygulama, geribildirim, amaçlar, değerlendirme ve başka olumlu özellikleri programa dâhil edebilir. Öğrenme çeşitli araçların (ses, metin, video, grafik) kullanımıyla ve eğitime katılanların etkileşimiyle geçekleştirilir.
Eğitim yönetimi ile ilgili kâğıt işleri ortadan kaldırılabilir.
Öğrenen içeriğe, uzananlara ve akranlara bağlayabilir.
Web tabanlı bir eğitiminin etkili bir şekilde gerçekleşmesi için tek bir online sistemi kullanmak yeterli olmayacaktır. Nasıl ki klasik sınıf eğitimde yardımcı kitaplar, not tutmak için defterler, eğitmenin dersle ilgili tuttuğu raporlar veya planlar, sınıf içi tartışmaların yapılması için beyin fırtınası uygulamalarına ihtiyaç varsa web tabanlı eğitimde de benzer uygulamaların gerçekleştirilebileceği ortamlara ihtiyaç vardır. Bu ortamlardan en çok yaygın olarak kullanılanları forumlar, wikiler, bloglar, sosyal ağ siteleri ve öğrenme yönetim sistemleridir.
Online forumlar
Öğrenme ve öğretme sürecinin her aşamasında, bilgi ve iletişim teknolojilerinin giderek daha çok kullanıldığı günümüzde, bilginin yapılandırılması ile öğrenme ortamında var olan sosyal etkileşimlerdeki ilişkilerin tanımlanması da giderek daha çok önem kazanmaktadır (Haşlaman ve diğ. 2008). Özellikle de online öğrenme ortamı öğrenenler arasında iletişim ve etkileşimi arttırma konusunda önemli bir potansiyele sahiptir. Bu etkileşimi sağlamak için kullanılan online forumlar da eğitmenin yönetiminde, eğitim alan kişilerin grup olarak eğitimle ilgili konuları ana ve alt başlıklar halinde mesaj gönderme yoluyla tartışmalarını sağlar.
Özçınar ve Öztürk (2008), öğrencilerin zaman ve mekana bağlı olmadan kendi bakış açılarını akranları ve deneyimli uzmanlarla tartışması ve farklı bakış açılarını inceleyip, kendi bakış açısına gelen eleştiriler ışığında anlam oluşturmasına olanak sağladığını ifade etmektedir. Özçınar ve Öztürk (2008) yapmış oldukları araştırmada öğrencilerin online forumlarda olabildiğince çok sayıda farklı bakış açısından haberdar olmak, iletilerine daha kısa sürede yanıt almak gibi gerekçelerle tartışmaların büyük gruplarda gerçekleştirilmesini destekledikleri, katılımcı sayısı arttığında öğrencilerin tartışmayı takip edebilmekte zorlandıkları sonucuna ulaşmışlardır.
Wiki’ler
Doğan ve diğerleri (2011), wiki’yi özgür belgeleme lisansı altında kullanıcıların yeni sayfa yaratmasına, sayfalarda düzenlemeler yapmasına ve bu sayfaları birbirine bağlamasına olanak sağlayan bir yazılım olarak tanımlamışlardır. Bir grubun üyelerine internetteki sanal bir alanda referans dokümanlarını yüklemelerine, dokümanlar düzenlemelerine işbirlikçi bir çalışma ortamında izin verir. Wikiler, gerçekleştirilen çalışmaların belli konu başlıkları altında arşivlenmesini sağlamaktadır. Bu durumda, öğrencilerin belli konular üzerine bilgi paylaşımında bulunabileceği bir platform ortaya çıkmaktadır (Deperlioğlu ve Köse 2010). Bütün bunlar bir araya getirildiğinde wikinin eğitim grupları tarafından oluşturulmuş özel ansiklopediler olduğu da düşünülebilir.
Geleneksel web içerik geliştirici modellerden çok farklı olan wiki uygulamaları, geleneksel web sitelerinde yapılamayan içerik yaratmayı teşvik eder (Aytekin 2011). Wikilerin eğitim programı içerisinde kullanılması durumunda en önemli getirisi, öğrenciler ve eğitmenlerin işbirlikçi çalışmalarının sonucu olan, nitelikli bilgiler sunmasıdır. Sunulan işbirlikçi çalışma ortamı da öğrencilerin birbirleriyle etkileşim sağlamaları açısından önemlidir (Deperlioğlu ve Köse 2010). Çevrim-içi ortamdaki öğrenen, wikide paylaştığı bilgilere diğer öğrenenler tarafından yapılan eklemeleri gördükçe ortamın izlendiğini ve başka öğrenenlerin de varlığını fark eder ve bu sayede ortama karşı güveni artar (Doğan ve diğ. 2011). Ayrıca, öğrencilerin eğitim sürecine sadece okur olarak değil, aynı zamanda yazar olarak da katkıda bulunmalarıyla işbirlikçi öğrenme ortamının sağlanması için iyi bir araçtır (Altun 2008).
Blog’lar (Weblog)
Bloglar, bilgisayar kullanıcıları tarafından, kişisel girdilerini diğer internet kullanıcılarına sunmak amacıyla kullanılan bir tür web siteleridir (Deperlioğlu ve Köse 2010). Çevrim-içi günlükler olarak düşünülebilecek olan bloglara resimler, videolar ve çeşitli diğer çoklu ortamlar gömülebilir (Doğan ve diğ. 2011). Kullanıcıların karşılıklı olarak birbirlerinin girdilerini görüntüleyebilmesine ve yorumlayabilmesine, hatta karşılıklı fikir alışverişinde bulunabilmelerine olanak sağlamaktadır.
Blogları kullanarak, web üzerinde, öğretmen ve öğrencilerden oluşan bir blog topluluğunu oluşturulmasıyla öğrencilerin ilgilendikleri konuları arayabilmeleri, sunulan bilgileri yorumlayabilmeleri ve bunlara eklemeler yapabilmeleri, kendi öğrenme süreçlerini kendilerinin yönlendirmesine ve öğrenme sürecinde, kendilerine olan güvenin artması sağlanabilir (Deperlioğlu ve Köse 2010). Karaman ve diğerleri (2010) yaptıkları çalışmada blog uygulamalarının derse karşı motivasyonu artırdığı, öğrenciler arasında ders dışı etkileşim ve iletişimi sağlayarak fikir alışverişini desteklediği sonucuna ulaşmışlardır. Öğrenenler ağ günlükleri sayesinde çevrimiçi ders sonrasında da öğrenen ve diğer öğrencilerle iletişim içerisinde kalmaya devam edebilirler (Doğan ve diğ. 2011). Atıcı ve Özmen (2011) derste blog kullanan öğrenciler üzerinde yaptıkları araştırmada diğer öğrencilere oranla daha çok sınıf topluluğu duygusuna sahip oldukları bulgusuna ulaşmışlardır. Bloglara yazılan yorumlar sayesinde blog yazarı ve okuyucular arasında bir etkileşim oluşabildiği gibi okuyucuların birbirleriyle fikir alışverişi yapmaları da sağlanabilir (Karaman ve diğ. 2010).
Sosyal Ağ SiteleriSosyal ağ siteleri kolay kullanılabilirliği, ucuz olması ve internetin olduğu her yerden her an ulaşılabilmesi sosyal ağların üstünlüklerindendir (Doğan ve diğ. 2011). Bu özellikleriyle çevrimiçi öğrenme ortamlarında paylaşım, iletişim ve dönütler açısından kolaylıklar sağlayabilir. Kullanıcı dostu arayüzler ve gizlilik özellikleri, sosyal ağların kullanıcıların bilgisayar okuryazarı olsun ya da olmasın birçok kullanıcıya hitap etmesini sağlamaktadır (Gülbahar ve diğ 2010).
Mesela günümüzde birçok insanın üye olduğu en büyük sosyal ağlardan biri olan “facebook” sayesinde gruplar oluşturulabilir, görsel, işitsel ve metin tabanlı materyaller paylaşılabilir, tartışma ortamları oluşturulabilir, eşzamanlı ve eşzamansız iletişime geçilebilir. Çevrim-içi öğrenenler ortamdaki diğer öğrenenleri ve öğreticilerini arkadaşı olarak ekleyebilir bilgi alışverişinde bulunabilir (Doğan ve diğ. 2011). Twitter ortamında ise eğitim süreçlerinde, ders içeriği veya tarihleri ile ilgili değişikliği bildirme, bir makalenin veya bölümün özetini paylaşma, web adreslerini yayınlama, belirlenen bir kişiyi takip ederek olayları izleme ve rapor hazırlama, tarihten ünlü bir kişinin belirlenip onun adına bir hesap açılıp bu hesabın yönetilmesi, tüm takip edenlerin tartışmalarını tutma, hikâye oluşturma gibi farklı işbirlikli etkinlikleri düzenleme, dil öğrenimi ve çeviri becerilerini geliştirme, diğer sosyal ağlar ile bağlantı kurma ve son olarak öğrencilerin takipçilerini genişleterek onlarla periyodik tartışmalar gerçekleştirme amacıyla bilgi paylaşımında kullanılabilir (Gülbahar ve diğ 2010).
Sosyal ağların birçok özelliği ve olanaklarının olması öğretmenlerin eğitim öğretim süreçlerini aktif, yaratıcı, işbirlikli öğrenme ile desteklemelerine, öğrenci - öğrenci, öğrenci - içerik ve öğretmen-öğrenci etkileşimi arttırmada, öğrencilerin araştırma, sorgulama ve problem çözme becerilerini kullanmaları ve geliştirmeleri konusunda destek olmaktadır. Araştırmacılara göre, sosyal ağlar iletişim becerilerini geliştirir, katılımı ve sosyal bağlılığı genişletir, akran desteğini güçlendirir ve işbirliğine dayalı öğrenmenin gerçekleşmesini sağlar (Gülbahar ve diğ 2010).
İnteraktif video online eğitim nedir?
İzleyicinin videoyu izlemekle kalmadığı, etkileşime girebildiği video türüdür. İnteraktif video, video ve bilgisayar temelli eğitimin avantajlarını birleştirmektedir. Monitöre bağlı klavye, bilgisayar mouse’u veya dokunmatik ekranlar aracılığıyla birebir eğitim sağlar.
Eğitimde teknoloji kullanımının faydaları nelerdir?
Çalışanlar eğitimi ne zaman ve nerede alacakları konusunda kontrol sahibi olmuşlardır. Çalışanlar bilgiye ve uzman sistemlerine ihtiyaç duyduklarında ulaşabilmektedirler. Sanal gerçeklik ve simülasyonların kullanımı ile öğrenme ortamı tıpkı çalışma ortamı gibi görünebilir ve hissettirilebilir.
Telekonferans sistemi ne sağlar?
Bu sistem öncelikle katılımcıların ve eğitmenlerin seyahat engeli olmadan bir araya gelmesini sağlar. İkinci olarak da farklı yerlerde olan birden fazla katılımcı topluluğunun aynı zamanda aynı eğitmenden birebir iletişim imkânıyla yararlanmasını sağlar.
Yazar: Gizem Etlican
Kaynakça
Noe, R. A., 2009. İnsan kaynaklarının eğitimi ve geliştirilmesi. 4. Baskı. C. Çetin (Çev.), İstanbul: Beta Basım (orjinal basım tarihi 2008).
Hammoud, R. I., 2006. Interactive video: algorithms and technologies. 1. Baskı. Heidelber:Springer.
Özmen, Z. M., 2010. Bir lisansüstü öğrencisinin telekonferans ve uzaktan eğitim uygulamaları dersindeki deneyimleri. Turkish Journal of Computer and Mathematics Education. 1 (2), ss. 217-232.
Bayram, S., 1999. Bilgisayar destekli öğretim teknolojileri. 1. Baskı. İstanbul: Marmara Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Yayınları.
Kayabaşı, Y., 2005. Sanal gerçeklik ve eğitim amaçlı kullanılması. The Turkish Online Journal of Educational Technology. 4 (3), ss. 151-158.
Türel, Y. ve Varol, A., 2005. Sanal sınıf eğitim merkezi otomasyonu, BILTEK International Informatics Congress, 12-14 Haziran 2005 Eskişehir.
Yeniad, M., (2006). Uzaktan eğitimde kullanılmak üzere web tabanlı bir portal yazılımı geliştirme: Yüksek Lisans Tezi. Adana: Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Haşlaman, T., Demiraslan Y., Mumcu F. K., Dönmez O. ve Aşkar P., 2008. Çevrimiçi ortamda yapılan grup tartışmasındaki iletişim örüntülerinin söylem çözümlemesi yoluyla incelenmesi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. (35), ss. 162-174.
Özçınar, H. ve Öztürk, E., 2008. Çevrimiçi tartışmalara ilişkin öğrenci görüşleri. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. 5 (2), ss. 154-178.
Gülbahar Y., Kalelioğlu F. ve Madran O., 2010. Sosyal ağların eğitim amaçlı kullanımı. XV. Türkiye’de İnternet Konferansı, 2-4 Aralık 2010 İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi.
Altun, A., 2008. Yapılandırmacı öğretim sürecinde viki kullanımı, 8th International Educational Technology Conference, 6-9 Mayıs 2008 Eskişehir: Anadolu Üniversitesi, ss. 127-130.
Deperlioğlu, Ö ve Köse, U., 2010. Web 2.0 teknolojilerinin eğitim üzerindeki etkileri ve örnek bir öğrenme yaşantısı, Akademik Bilişim Konferansları, 10-12 Şubat 2010 Muğla: Muğla Üniversitesi, ss. 166-172.
İstanbul İşletme Enstitüsünde yazılarının yayınlanmasını isteyen konuk yazarlarımız için oluşturulan bilgi kartıdır. Birçok alanda ve disiplindeki yazıları bu hesap üzerinde bulabilirsiniz.