Her meme kanserinde koltuk altı lenf düğümlerinin tamamının temizlenmesi gerekmeyebilir. Koltuk altı lenf düğümlerinin tümör hücreleri ile tutulmadığı durumda çıkarılması gereksizdir. Koltuk altı lenf düğümlerinin tümör ile tutulup tutulmadığını anlamak amacıyla bekçi lenf düğümünün bulunup incelenmesi gerekir.
Meme kanserinin cerrahi tedavisi 2 basamaktan oluşur.
1. Memedeki kanserin çıkarılması
2. Koltuk altı lenf düğümlerinin temizlenmesi
Ancak, her meme kanserinde koltuk altı lenf düğümlerinin tamamının temizlenmesi gerekmeyebilir. Koltuk altı lenf düğümlerinin tümör hücreleri ile tutulmadığı durumda çıkarılması gereksizdir. Koltuk altı lenf düğümlerinin tümör ile tutulup tutulmadığını anlamak amacıyla bekçi lenf düğümünün bulunup incelenmesi gerekir. Bekçi düğümünde tümör hücreleri bulunmaz ise koltuk altının temizlenmesi gereksizdir.
Bekçi lenf düğümüne tümör hücreleri henüz ulaşmamıştır. Koltuk altının temizlenmesine gerek yoktur.
Tümör hücreleri bekçi lenf düğümüne ulaştığı gibi, diğer lenf düğümlerine de geçmiştir. Koltuk altı lenf düğümleri temizlenmelidir.
"Bekçi lenf düğümü" için tıpta yaygın kullanılan terim "sentinel lenf nodu"dur. Bekçi lenf düğümünün ne olduğunu anlayabilmek için meme kanserinin nasıl yayıldığını bilmek gerekir.
Meme kanseri, memenin süt yapan bezleri veya süt kanallarının içini döşeyen tabakadan gelişir. Meme kanseri, bu tabakanın hemen altında bulunan lenfatik kanallar aracılığı ile yayılır.
Lenfatik kanallar, tümör hücrelerini koltuk altındaki lenf düğümlerine taşırlar. İşte, tümörden koptuktan sonra lenf kanalları yolu ile tümör hücresinin ulaştığı ilk lenf düğümüne "bekçi lenf düğümü" denir. Tümör hücreleri bu lenf düğümünü geçtikten sonra, sırayla diğer lenf düğümünlerine dağılır. Dolayısıyla bekçi lenf düğümü, tümör hücrelerinin o noktadan geçip geçmediğini takip eden bir bekçi, bir gözlemci olarak kabul edilebilir.
Bekçi lenf düğümü ne işe yarar? Bekçi lenf düğümünün, memedeki kanserden kopan tümör hücrelerinin uğradığı ilk lenf düğümü olduğunu söylemiştik. Eğer bekçi lenf düğümü bulunup çıkarılır, incelenir ve tümör hücrelerinin bu lenf düğümüne gelmediği saptanırsa, bu durum tümör hücrelerinin ondan sonraki diğer lenf düğümlerine de geçmediği anlamını taşır. Yani memedeki tümör henüz koltuk altındaki lenf düğümlerine yayılmamıştır. Tümör, koltuk altındaki lenf düğümlerine yayılmamışsa bu lenf düğümlerinin ameliyat ile çıkarılması gerekmez, hasta koltuk altına yapılacak cerrahi girişimden kurtulmuş olur.
Bekçi lenf düğünü nasıl saptanır? Koltuk altındaki bekçi lenf düğümünü bulabilmek için temel olarak 2 yöntem kullanılır:
1. Radyoaktif madde
2. Mavi boya
Ameliyat sabahı, meme başında cilt altına radyoaktif madde enjeksiyonu yapılır. Radyoaktif madde tümör hücrelerini taklit ederek önce lenf kanalları içine girer ve bu kanallar yardımı ile koltuk altında doğru ilerler. Daha sonra koltuk altındaki ilk lenf düğümünde (=bekçi lenf düğümü) toplanırlar. Bu dönem içinde gama kamera altında radyoaktif maddenin dağılımının grafisi (=lenfosintigrafi) çekilir. Lenfosintigrafi ile lenf kanalları ve bekçi lenf düğümü görüntülenir. Bekçi lenf düğümünü belirleme sırasında kullanılan radyoaktif madde miktarı son derece azdır. Hastaya ve hasta ile ilgilenen sağlık personeline zarar vermez.
1. Meme başında cilt altına radyoaktif madde enjekte edilir.
2. Enjekte edilen radyoaktif madde gama kamera ile takip edilir.
3. Gama kamera ile çekilen grafide lenfatik kanallar içinde radyoaktif madde görüntülenir.
4. Bir süre sonra radyoaktif madde koltuk altında, bekçi lenf düğümünde toplanır.
Sintigrafi ile koltuk altındaki bekçi lenf düğümünün yeri, sayısı belirlenmiş olur. Ameliyat sırasında radyoaktif madde toplanmış bekçi lenf düğümünün yeri özel bir dedektör yardımı ile bulunur. Bu dedektör ve uçları rahatlıkla elle taşınabilir boyutlardadır.
Gama dedektör ve dedektörün uçları
Bekçi düğümünü saptamak için kullanılan ikinci yöntem mavi boya enjeksiyonudur. İki yöntemin birlikte kullanılması, bekçi lenf düğümünü saptamada doğruluk oranını arttırmaktadır. Bu yöntemde memedeki tümör çevresine mavi boya (izosulfan mavisi) enjekte edilir. Bugün tüm dünyada, mavi boya ve radyoaktif maddenin birlikte kullanılması en tercih edilen durumdur.
Tümör çevresine mavi boya enjeksiyonu
Mavi boya hızla lenfatik kanallar içine girer ve 10 dakika içinde koltuk altında bekçi lenf düğümüne ulaşarak bu lenf düğümünü maviye boyar.
Bekçi düğümüne ulaşmak için yapılacak kesinin yeri
Lenf kanalları içinde mavi boya
Maviye boyanmış bekçi düğümü
Mavi boyalı lenf kanalı ve bekçi lenf düğümüne katılımı
Ameliyat sırasında çıkarılan bekçi lenf düğümü patoloji laboratuvarında hızlı bir incelemeye tabi tutulur. Ortalama 15 dakika içinde sonuç bildirilir. Bu patolojik inceleme sonucunda bekçi lenf düğümünün tümör hücreleri içerdiği saptanırsa koltuk altı tüm lenf bezlerinden temizlenir. Bekçi lenf düğümünde tümör hücreleri saptanmaz ise hasta koltuk atına yapılacak cerrahi girişimden kurtulmuş olur.
Bekçi lenf düğümünü bulmak için bütün bu çaba neden diye sorulabilir. Koltuk altındaki lenf bezlerinin temizlenmesi için yapılan cerrahi girişim çok masum bir müdehale değildir. Koltuk altına yapılan girişimlerden sonra hem erken hem de geç dönemde birçok problem ortaya çıkabilir. Bekçi lenf düğümünün durumunun bilinmesi, koltuk altına yapılacak gereksiz ameliyatları, dolayısıyle çıkabilecek problemleri azaltır.
Prof.Dr.Teoman Coşkun
0532 298 02 04
NÜKLEER TIP YÖNTEMLERİYLE MEME KANSERİNDE SENTİNEL (BEKÇİ) LENF NODU TESPİTİ konusunda ayrıntılı bilgi için TIKLAYINIZ!