Tükenmişlik Yaşamak İstemiyorsanız Yaşamınızı Kontrol Etmeye Çalışmayın
İnsanların yaşamlarının büyük bir bölümünün iş yerinde geçtiğini düşünürsek mesleki stresin ne denli önemli olduğunu anlayabiliriz. Mesleki stresin psikolojik sonuçları dediğimizde ise ilk akla gelen mesleki tükenmişliktir. Tükenmişlik insanlarla yüz yüze ilişki gerektiren işlerde çalışan bireylerde gözlenen duygusal tükenme, hizmet verilen kişilere karşı duyarsızlaşma ve kişisel başarı duygusunda azalma özellikleri ile karakterize bir durumdur. Bu üç faktörden en önemlisinin duygusal tükenme olduğu çünkü tükenmişliğin duygusal tükenme ile başladığı biliniyor.
Duygusal tükenme yaşayan çalışanlar işlerinden soğuduklarını ve bu işi bir gün daha kaldıramayacaklarını düşünürler. Kendisini duygusal olarak tükenmiş hisseden birey, diğer insanların taleplerini karşılamak ve sorunlarını çözmek için gerekli gücü kendinde bulamaz ve kaçış yolunu duyarsızlaşmada bulur. Hizmet verme durumunda olduğu kişilere karşı soğuk ve kayıtsız bir tavır takınır, bu kişilerle ilişkileri en az düzeye indirir ve onları iş gereği ilişki kurulan nesneler gibi görmeye başlar. Başarı duygusunda azalma ise çalışanın hizmet verdiği kişilere karşı takındığı olumsuz tavır ve onlar hakkında geliştirdiği olumsuz düşünceler nedeniyle kendini suçlaması sonucunda ortaya çıkar.
Araştırmalar tükenmişliğin çalışanın iş yerini değiştirmesinden mesleğini değiştirmesine kadar uzanan bir dizi olumsuz sonuç doğurabildiğini gösteriyor.
Peki bizi böyle yoğun bir şekilde etkileyen durum nelerle ilişkili olabilir? Hem işimiz üstünde algıladığımız kontrolün hem de genel olarak hayatımızı kontrol etme istediğimizin tükenmişlikle ilişkili olduğu bulunmuştur. 435 hemşirenin katıldığı araştırmamızda işleri üstünde algıladıkları kontrolleri düşük olan hemşirelerin işleri üstünde algıladıkları kontrolleri yüksek olanlara göre daha fazla duygusal tükenmişlik, hizmet verdikleri kişilere karşı daha fazla duyarsızlaşma yaşadığını, kişisel başarı duygularının ise daha az olduğunu bulduk. Aynı araştırmada kendi hayatlarını kontrol etme isteği yüksek olan hemşirelerin ise düşük olanlara kıyasla daha fazla duygusal tükenme ve duyarsızlaşma yaşadıklarını saptadık.
Sonuç olarak çalışanın işiyle ilgili görevlerinin yapılış şeklinin, sırasının, zamanın ve çalışma hızının kendi kontrolünde olduğunu düşünmesi tükenmişlik yaşama olasılığını azaltır. Ayrıca unutmayalım yaşamımızdaki olayları kontrol etme isteğimiz ne kadar yüksek olursa mesleki tükenmişlik yaşama ihtimalimiz de o kadar yüksek olacaktır.