Flüt nedir?
En yaygın olanı yan flüttür (flauto traverso),19mm çapında ve 76 cm uzunluğunda bir boru üzerindeki 14 ya da daha çok ses deliklerinden oluşur. Ağızlığının yanındaki delikten üflenen hava keskin bir kenara çarparak kırılır ve ses titreşimlerini oluşturur. Delikler önceleri parmakla kapanıyordu, sonraları kaldıraçlı bir düzeneğe bağlı kapaklarla çalgı bugünkü biçimini aldı.
Ses delikleri, titreşen hava sütununun genişliğini ve bununla birlikte sesin yüksekliğini belirler. Havanın üfleniş biçimi ve hızıyla deliklerin açılıp kapanması, ses perdelerindeki değişmeleri oluşturur. Rönesans kadar hiçbir değişiklik yapılmadan ilk biçimiyle çalınan flüte, 1720? den sonra anahtarlar eklendi. 19.yy?’da Theobald Boehm?ün (1794-1881) ve Max Schwedler?in (1853-1940) buluşlarıyla günümüzdeki biçimini aldı.
Bugün çoğunlukla maden (Alman gümüşü), pleksiglas ya da tahtadan yapılan flütün çok uzun geçmişi olasılıkla bambu kajnışıyla başlar. Sonraları kemik, porselen, fildişi, abanoz, şimşir ağacı gibi malzemeler kullanıldı. Yan flütler 16.yy?dan başlayarak orkestralarda ve askeri bandolarda yer aldı. Küçük flüt (flauta piccolo) 30-31 cm boyunda olur.
Orkestra?da tiz sesli bir efekt çalgısı olarak yer alırsa da, daha çok askeri müzikte kullanılır. Alto flüt ise bir aktarım (transpozisyon) çalgı işlevini görür. Ravel ve Stravinski?nin bazı eserlerinde özgün biçimde kullanılmıştır. Yan flütlerin dışında, dik olarak çalınan flütler de vardır. Bunların en yaygını gagalı ya da blok flüttür (flauto).
Blok flüt bilinen en eski çalgılardan biridir. Eski çağda çok yaygındı, ortaçağda Avrupa müziğinde kullanılmaya başlandı. Barok müziğin en sevdiği çalgılardandı ve ?flüt? sözcüğü bu çalgıyı tanımlardı. Sonraları neredeyse unutulan blok flüt 20.yy?da yeniden canlandırıldı. Bambudan ya da akçaağaçtan yapılan blok flütlerin gaga biçiminde bir ağızlığı vardır.
Hava, borunun ağızlığa yakın bölümünde bulunan tahta blokun kenarına üflenir.Hava sütunu oluşturan bir kanal bulunduğu için çalgıcının üflediği havaya yön ve hız ayarı vermesi gerekmez.Blok flütün kapaksız 6-8 deliği vardır.Uzunluğu 30-50 cm arasında değişir.Ses genişliği yaklaşık iki oktavdır. Uzunluğu ve genişliğine göre pes ve tiz ses çıkaran soprano, alto, tenor ve bas çeşitleri vardır.
Üçüncü bir flüt türü, eski çağda Syrinx denilen Pan flütüdür. Farklı uzunlukta, yanyana dizili ve altları kapalı bambu borularından oluşur. Çalgıcı, bu borulardan birinin üst kenarına yandan üfleyerek istediği ses perdesini elde eder. Pan flütü özellikle folk (Latin Amerika, Romanya) arasıra da klasik müzikte (Mozart,Sihirli Flüt) kullanılır.
Flütün icadı
Yaklaşık olarak 7 bin seneden beri flüt kullanımı vardır ve icadı oldukça eski zamanlara dayanır. İlk olarak flüt bambudan yapılmaya başlanmıştır. Bambunun içerisi oyularak, baş kısmına bir ağızlık kısmı oluşturulmuştur. Daha sonra üzerine farklı sayıda delikler açılarak flütün farklı tonlar oluşturması sağlanmıştır. İnce bir sesi olması nedeni ile doğadaki bazı hayvan seslerini taklit etme amacı ile de kullanılmıştır.
Oldukça zengin bir ifade gücüne sahip olması nedeni ile de günümüze gelene kadar çok fazla değişikliğe uğramıştır. Modern halini almadan önce birçok farklı maddeden flüt yapımları gerçekleşmiştir. Bambudan sonra, kemik, porselen, fildişi, şimşir ağacı ve abanoz gibi maddeler kullanılarak da flütler yapılmıştır. Kemik daha sert bir yapıya sahip olduğu için vermiş olduğu ses de bambuya göre oldukça canlıdır.
İnsanoğlu yüzyıllar boyunca bu üflemeli çalgıyı çeşitli amaçlar için kullanmıştır ve halen de kullanmaya devam etmektedir. Flütilk kullanılmaya başlandığı zamanlarda çoğunlukla askeri bandolar içerisinde kullanılıyordu ve genel olarak Almanlar bu çalgıyı tercih ediyordu. Daha sonra 16. yüzyıl içerisinde oda müziği içerisine girmeyi başardı. O zamanlar üretilen flütler tek parça halindeydi ve bütün bölgeleri birbirine bağlı şekildeydi.
Üzerinde ise yalnızca 6 adet delik bulunuyordu. Günümüzde kullanılan 8 tuşlu flüt ise 18. yüzyıl içerisinde hayatımıza girmeyi başarmıştır ve o zamandan günümüze gelene kadar fazlası ile değişime de uğramıştır. Sürekli olarak geliştiriliyor olsa da, bu gelişim yalnızca kullanılan parçalardan ibarettir. Ancak parçalar sayesinde oluşan seslerin de daha oturaklı şekilde çıktığını ve insan kulağına hitap edebildiğini söylemek de yanlış olmayacaktır.
Yan flütün tarihçesi
Çok çok eski zamanlara dayanan bu aletin kullanımı, İ.Ö 900 yılından beri Çin’de kullanıldığı bilinmektedir. Yalnız yan flüt batı müziğinin bir parçası haline gelmiştir ki, zaten Avrupa’da 12.yy’dan beri bir flüt cinsi olan bu enstrümanla tanışmıştır. Önceleri yalnızca askeri amaçla kullanılmakta, bandolar içinde yerini almaktaydı.
Yıllar içinde evrimleşen bu enstrüman 4 yy bu amaçla kullanıldıktan sonra 16. ve 17. yy’lara gelindiğinde halka indirgenmiş olduğu görülmektedir. Yani bu tarihlerden itibaren yan flüt bir oda müziği olmayı başarmıştır. Genel itibari ile nefesli bir enstrümandır. İlk flütler tek parçadan oluşmaktaydı ve 6 tane parmak deliği bulunmaktaydı.
Bugün ise flütler 3 bölümden oluşmaktadır; baş, gövde ve kuyruktur. Flütün bugün ki haline gelmesi 1600 yıllarına tekabül etmektedir. Birbirine bağlanan 3 parça ile oluşturulmuş yan flüt bu yeni tasarımıyla bugün hala sevilerek kullanılan enstrüman olmayı başarmıştır.
Zaman içinde daha kullanışlı bir hale getirilmek istenen bu enstrümana daha fazla tuş eklenerek daha çok ses elde edilmek istenmiştir. Bu şekliyle de artık orkestra içinde koroya dahil edilmiştir. Çok önemli bir melodi aletidir ve bu yüzden orkestraların ve bandoların vazgeçilmezidir.
Yan flüt ilk zamanlarda abanoz ağacı kullanılarak yapılmaktaydı. Bunun yansıması bugün dahi devam etmekteyse de pek sıklıkla kullanılmamaktadır. Daha çok bakır, gümüş, krom ve nikel gibi paslanmaz olan madenler tercih edilmektedir. Sizin de tahmin edebileceğiniz gibien değerli olanları gümüş ve altından yapılmış olanlarıdır.
Yan flütün akustik özellikleri
Flüt, dilsiz nefesli çalgılar içerisinde en marifetli çalgı olarak bilinir çünkü yan flütle çalınabilecek melodi sayısı çok azdır. Tek, çift, üç dil ve kurbağa dili tekniği kullanılarak kromatik, diotanik ezgiler, arpejler, gösterişli pasajlar çok hızlı ve yavaş tempolarda çalınabilir.
Crescendo (kreşendo) ve decrescendo (dekreşendo) çalma imkanı diğer çalgılara göre daha azdır. Bazı tril ve tremoloları çalmak ise imkansızdır. Bunun sebebi ise özellikle ince seslerin çalınmasında çok nefes harcanması ve flütü çalan kişiyi zorlamasıdır.
Pan flüt
Panflüt, Neolitik çağdan beri kullanılmış, flüt benzeri üflemeli bir çalgıdır. Yanyana bağlanmış farklı uzunluklardaki kamış borulardan meydana gelir. Metal, kil ya da ahşaptan yapılabilirler. Müzikteki yarım tonlar boruların dudaklara yatırılmasıyla elde edilir. Pan flüt te nedir diyen olursa bu yazıdan fikir edinebilir.
Pan flütle eşleşen isim dünyaca ünlü Gheorghe Zamfir dir.Enstrumantal müziğin önde gelen isimlerinden Zamfir in panflütle yaptığı müzik günlük hayatın verdiği sıkıntılarla daralanlara teskin edici gibi gelebilir.Birçok kişinin Kill Bill in müziklerinde hatırlayacağı Lonely Shepherd ı burdan dinleyebilirsiniz.
Perunun milli çalgısı olmakla beraber bütün ülkelerde çalınır. her türlü malzemeden yapılabilir. camdan yapılanlarının en makbül olduğu iddia edilir. çalması bi hayli yetenek ve azim gerektiren, sesi de bi o kadar güçlü ve büyüleyici olan ender enstrumanlardandır.
Güney amerika'da bolca bulunan, soldan sağa doğru boyları kısalarak giden boru şeklindeki ağaçlardan oluşmuş (ağaç sayısı flütün büyüklüğüne göre değişmektedir), boruların hafif bir ovallikle yan yana dizilmiş olduğu üflemeli çalgıdır.borular eğer düz şekilde yan yana gelirse çalgı başka bir isim ile adlandırılmaktadır.
Sözlükte "flüt" ne demek?
1. Bir tür üflemeli çalgı.
Flüt kelimesinin ngilizcesi
[Flut (die) ] n. tide, ebb and flow, anything that fluctuates like the tides of the sea; flood, great stream of water, overflow, flooding
v. flood, break through and flow through (about water)
adv. rubbishly
Köken: Fransızca