Oyun ve Çocuk
Oyun denilince ilk aklımıza gelen şey muhtemelen çocuklar olacaktır. Oyun, bebeklik döneminden başlayıp, farklı şekillere bürünerek çocuğun hayatının vazgeçilmez bir parçasını oluşturur. Günümüzde teknolojinin hızla gelişimi ve hayatımıza girmesiyle, çocuklar ekranı ve ekranda yer alan oyunları tercih etseler de çocukların gelişimini destekleyecek ve onlara ekrandan uzak bir oyun ortamı sağlayacak alternatifler yaratmak oldukça önemlidir. Bu yazımızda, ebeveynler için 6-7 yaş grubundaki çocuklar ile evde oynanabilecek ve çocukların gelişimini destekleyebilecek oyun ve etkinlikleri derledik. Keyifli okumalar dileriz.
Oyunun Çocuğun Gelişimine Etkisi
Oyun, belli bir amaca yönelik olan ya da olmayan, kurallı ya da kuralsız gerçekleştirilen fakat her durumda çocuğun isteyerek ve hoşlanarak yer aldığı, fiziksel, bilişsel, dil, duygusal ve sosyal gelişiminin temeli olan, gerçek yaşamın bir parçası ve etkin bir öğrenme süreci olarak tanımlanmaktadır. Oyun denilince aklımıza boş zamanı dolduran bir eğlenme aracı gelse de, tanımda da belirtildiği gibi oyunun çocuğun farklı gelişim becerilerini destekleyen eğitsel bir işlevi olduğunu söylemek mümkündür. Oyun çocuğun gelişimine katkı sağlayan eğitsel işlevin yanında, yetişkinler için çocukla iletişim kurmanın da en kolay yoludur. Çocuklar ne hissettiklerini, ne düşündüklerini sözel olarak ifade etme konusunda çok istekli olmasalar da, çocuğunuzla oyun aracılığıyla kuracağınız iletişimde onun duygu ve düşüncelerini daha kolay anlayabilirsiniz. Oyunun çocuğunuzun gelişimine etkilerini daha fazla detaylandıracak olursak;
- Oyun çocuğun zihinsel yeteneklerini geliştirir ve yaratıcılığını artırır. Oyun esnasında çocuk kazanmak için planlama ve hesaplama yapar, rakibinin hamlesini takip eder, bir sonraki yapacağı hamleyi düşünür ve çocuğun problem çözme gibi bilişsel becerileri gelişmiş olur.
- Oyun çocuğun duygusal gelişimini destekler. Oyun içerisinde çocuk mutluluk, kızgınlık, hayal kırıklığı gibi farklı duyguları deneyimleme ve dışa vurma fırsatı bulur.
- Oyun çocuğun sosyal gelişimini destekler. Oyun esnasında çocuk grup içinde sosyalleşir, gruptaki diğer kişilerin duygularını ve düşüncelerini anlamaya çalışır ve empati becerisini geliştirir. Ayrıca paylaşma, sıra bekleme, kurallara uyma gibi sosyal beceriler oyunlar sayesinde çocuğa kazandırılabilir.
- Oyun çocuğun dil gelişimini destekler. Oyun sayesinde çocuğun kelime dağarcığı artar ve kendini ifade etme becerileri desteklenir.
- Oyun çocuğun fiziksel gelişimini destekler. Fiziksel gücü kullanmayı
gerektiren harekete dayalı oyunlar sayesinde çocukların kuvveti, kas kontrolü, koordinasyonu ve refleksleri gelişir.
Çocuğunuzla Evde Oynayabileceğiniz Eğitici Oyunlar
ÜÇGEN PEYNİR DİLİMLERİ
Oyuncu Sayısı: 2kişi ve üzeri
Malzemeler: Kâğıt ve kalem
Nasıl Oynanır: Öncelikle kâğıdın üstüne rastgele bir sürü nokta konur. Sonrasında ilk sırayı alan yarışmacı iki nokta arasına bir çizgi çizer. Bu çizgi iki noktayı birleştirmeli ancak birçok noktanın üzerinden geçmemelidir. Bu çizgiyi çizdikten sonra sıra diğer oyuncuya geçer. Bu oyuncu da başka iki nokta arasına çizgi çizer. Oyunda amaç, karşı rakibe çizgi çizerek üçgen yaptırmadan üçgenler yapmaktır. Bu nedenle çizilen çizgilere dikkat edilmelidir. Bir şekilde oyunculardan biri iki noktayı birleştirerek üçgen elde ederse, üçgenin içine adının baş harfini yazar. En çok üçgeni elde eden oyuncu oyunu kazanır.
Desteklenen Beceri: Dikkat becerisi.
<bstyle=”color:red”>PAZARA GİTTİM
Oyuncu Sayısı: 2kişi ve üzeri
Malzemeler: Yok
Nasıl Oynanır: Oyuncular halka şeklinde oturur. İçlerinden biri oyunu “Pazara gittim ve ELMA aldım.” diyerek başlatır. Yanındaki oyuncu bir önceki oyuncunun çarşıdan aldığı şeyi aynen söyler ve üzerine bir meyve-sebze daha ekler. Örneğin“Pazara gittim ELMA, MUZ aldım”. Üçüncü oyuncu da ikinci oyuncunun söylediğinin aynısını söyler ve bir meyve-sebze daha ekler. Oyun bu şekilde her oyuncuda yeni bir meyve-sebze eklenerek devam eder. Alınan meyve-sebzelerin sırasını karıştıran ya da unutan oyuncu yanar ve oyundan çıkar. Diğerleri en baştan başlayarak oyunun tekrar eder.
Desteklenen Beceri: Hafıza ve kelime dağarcığı.
<bstyle=”color:red”>DUYGU MASKESİ
Oyuncu Sayısı: 2 kişi ve üzeri
Malzemeler: Kâğıt tabak, boya kalemi, kağıt vb gibi maske malzemeleri.
Nasıl Oynanır: Her çocuk, maske yapmayı ve takmayı çok sever. Küçük kâğıtlara değişik duygular yazılır ve bu kâğıtlar bir torbaya atılır. Herkes, sıra ile bir kâğıt çeker. Çektiği kâğıtta hangi duygu yazıyorsa o duygunun maskesini yapar. Maske yapmak için kese kâğıdı veya kâğıt tabaklardan, yün, kumaş, boya ve hamur gibi malzemelerden faydalanabilirsiniz. Daha sonra, başka bir kâğıt çekilerek maske yapma işine devam edilir. Daha sonra yapılan maskeler takılarak o duyguyu yaşadığı bir anı anlatılır.
Desteklenen Beceri: Duyguları anlama ve ifade etme becerisi.
KAHRAMAN NE HİSSEDİYOR?
Oyuncu Sayısı: 2kişi ve üzeri
Malzemeler: Kitap veya film.
Nasıl Oynanır: Çocuğunuzla okuduğunuz kitaplarda veya seyrettiği filmlerdeki kahramanların duyguları üzerinde konuşulabilirsiniz. Şu sorular sorularak konuşmayı başlatılabilir ve empati kurmasını sağlayabilirsiniz.
•Bu durumda kahraman hangi duyguyu/duyguları hissetti?
•Sen hikayeyi dinlerken/filmi seyrederken hangi duyguyu hissettin?
•Sen kahramanın yerinde olsan ne hissederdin?
•Sen kahramanın yerinde olsan ne yapardın?
Desteklenen Beceri: Empati becerisi.
BENZETMECE
Oyuncu Sayısı: 2kişi
Malzemeler: Yok
Nasıl Oynanır: İlk oyuncu karşıdakini bir nesneye ya da hayvana benzetir. Karşıdaki oyuncu da benzetildiği şeyin son harfini kullanarak yeni bir şeye benzetir. Örneğin ben seni KALEM’e benzettim der. Kalemin son harfi olan ‘M’ harfi başta olmak üzere karşı oyuncu da yeni bir şeye benzetir. Örneğin ben de seni MASA’ya benzettim der. Diğer oyuncu tıkanana kadar oyun devam eder.
Desteklenen Beceri: Zihinsel beceri.
KELİME AVI
Oyuncu Sayısı: 2 ve üzeri
Malzemeler: Yok
Nasıl Oynanır: Oyunculardan birisi, ya da anne-baba çocuklara iki harfli bir hece verir. Örneğin “Pa”. Çocukların kendilerine verilen 2 dakikalık sürede “Pa” ile başlayan 3 ya da 5 kelime bulması beklenir. Pantolon, pazar, para, paça, palyaço gibi. Hedeflenen kelime sayısını bulan çocuk bir puan kazanır.
Desteklenen Beceri: Kelime dağarcığı.
DİKKAT DİKKAT
Oyuncu Sayısı: 2 ve üzeri
Malzemeler: Yok
Nasıl Oynanır: Bu oyunda amaç çocukla birlikte hikâye kurgulamaktır. Bunun için oyunu oynayacağımız çocuktan ilk önce yer, zaman ve bir kahraman seçmesi istenir. Çocuk “evde olsun”, “gece, yaz, kış olsun”, “kahramanı bir aslan olsun” diyebilir. Bundan sonra yetişkin bunların içinde yer aldığı bir hikâye başlatır. Çocuktan hikâyeyi dikkatli bir şekilde takip etmesi istenir. Hikâyenin sonunda konunun içinden bazı sorular sorulacağı, doğru cevaplar vermesi gerektiği söylenir. Yetişkin, çocuğun seçtiği yer, zaman ve kahraman ile birlikte hikâyenin girişini yapar. “Bir varmış bir yokmuş mevsimlerden yazmış. Evde yaşayan bir aslan varmış” gibi. Daha sonra çocuk hikâyeyi devam ettirir. Zaman zaman yetişkin hikâyeyi zenginleştirecek (hayvanlara, yerlere isim verdirerek, yeni kahramanlar, renkler ekleyerek) katılımlarda bulunabilir. Belli bir yerden sonra hikâye sonlandırılır. Ve çocuğa hikaye ile ilgili sorular sorulur.
Desteklenen Beceri: Hayal gücü ve dikkat becerisi.
BOM!
Oyuncu Sayısı: 2 ve üzeri
Malzemeler: Yok
Nasıl Oynanır: Oyuncular halka halinde dizilirler. İçlerinden biri “1” diye saymaya başlar, yanındaki oyuncu “2”, onun yanındaki “3” şeklinde saymaya devam ederler. 5’e gelen oyuncu “BOM” der. Oyun kuralı gereği 5 ve 10’un katlarında BOM denir. “BOM” demek yerine sayısının kendisini söyleyen oyuncu yanar ve oyundan çıkar. Oyun 1’den başlayarak diğer oyunlar arasında devam eder.
Desteklenen Beceri: Dikkat ve zihinsel beceri. Çarpım tablosu ezberleme.
KÖR EL
Oyuncu Sayısı: 2 ve üzeri
Malzemeler: Kağıt, kalem ve gözleri bağlamak için bez.
Nasıl Oynanır: Oyunculardan birinin gözleri bezle kapatılır ve kağıt-kalemin olduğu yere oturtulur. Başka bir oyuncu da gözleri kapalı olan oyuncunun önündeki kağıda elinden tutarak bir şeyler yazdırır. Gözleri bağlı olan oyuncu kendisine yazdırılan kelimeyi tahmin etmeye çalışır.
Desteklenen Beceri: Dikkat ve zihinsel beceri.
AYNA
Oyuncu Sayısı: 2 ve üzeri, çift sayılarda oyuncu sayısı.
Malzemeler: Dans etmek için müzik.
Nasıl Oynanır: Bu oyun çiftler halinde oynanır. Çiftlerden biri müzik açıldığında dans eder, diğeri de dans eden kişinin aynası olur ve onun dans ettiği gibi dans etmeye çalışır. Müzik durduğunda çiftler yer değiştirir ve oyun devam eder.
Desteklenen Beceri: Motor gelişimi ve görsel hafıza.
KELİME BİRLEŞTİRME
Oyuncu Sayısı: 2 ve üzeri
Malzemeler: Kağıt, kalem, makas.
Nasıl Oynanır: Çocuğunuzla birlikte bir kelime seçin. Seçtiğiniz bu kelimeyi bir kağıda yazın. Yazdığınız kelimeyi harf harf kesin ve çocuğunuzun önüne karışık bir şekilde koyun. Çocuğunuzun harfleri doğru sırada birleştirmesini ve en başta seçtiğiniz kelimeyi oluşturmasını isteyin.
Desteklenen Beceri: Okuma yazma, görsel hafıza.
DİNLE VE ÇİZ
Oyuncu Sayısı: 2 ve üzeri
Malzemeler: Kağıt ve boya kalemleri.
Nasıl Oynanır: Bir resim çizin ve çizdiğiniz bu resmi çocuğunuza anlatın. Çocuğunuzdan siz anlatırken sizi dikkatlice dinlemesini isteyin. Siz anlatmayı bitirdikten sonra çocuğunuzdan sizin resminize bakmadan sizin anlattığınıza göre bir resim çizmesini isteyin. Daha sonra çizdiğiniz resimleri karşılaştırın.
Desteklenen Beceri: Dikkat ve hafıza becerisi, küçük kas gelişimi.
HAREKET ZAMANI
Oyuncu Sayısı: 2 ve üzeri
Malzemeler: Kağıt ve kalem.
Nasıl Oynanır: Çocuğunuzla birlikte küçük kağıtlara “zıplamak, koşmak, ayak üstünde durmak vb” gibi hareket içeren eylemler yazın ve bu kağıtları katlayarak bir kutunun içine koyun. Daha sonra sırayla kutudan bir kağıt çekip, çıkan hareketi yapmaya çalışın. Desteklenen Beceri: Fiziksel ve büyük kas gelişimi.
KAYNAKÇA
Oyun ve Oyuncağın Çocuk Sağlığına Etkisi, İzmir Dr. Behçet Uz Çocuk Hast. Dergisi 2015, http://www.journalagent.com/behcetuz/pdfs/BUCHD_5_2_81_87.pdf
Yaz Demek Oyun Demektir, Eğitimpedia https://www.egitimpedia.com/yaz-demek-oyun- demek/
7 Fun Games and Activities for 6-Year-Olds, https://www.care.com/c/stories/4122/7-fun- games-and-activities-for-6-year-olds/
Tavsiye Ev Oyunları 1-2, Pedagoji Derneği