Sıcaklığın Dağılışını Etkileyen Faktörler Güneş ışınlarının geliş açısı (Enlem, Günün saatleri, Mevsimler, Eğim ve Bakı) Güneşlenme süresi Yükselti Rüzgârlar Atmosferdeki nem miktarı Kara ve denizlerin dağılışı Okyanus akıntıları Bitki örtüsü Güneş ışınlarının geliş açısı Güneş ışınları dik geldiğinde daha çok ısıtır. Çünkü Güneş ışınları; Atmosferde daha kısa yol alır. Atmosferde tutulma oranı azalır, Daha dar […]
Sıcaklığın Dağılışını Etkileyen Faktörler
Ekvator’dan kutuplara gidildikçe ışınlar eğik geldiğinden sıcaklık azalır.
Ekvator ve kutuplar arasında yani kuzey güney yönlü sıcaklık değişmeleri enlemle ilgilidir.
Sıcaklıkla Enlem İlişkisine Örnekler
Enlemle Sıcaklık İlişkisine Ters Düşen örnekler
Yıl içinde Dünya’nın Güneş etrafında dönmesi ve eksen eğikliği, Güneş ışınlannın yere değme açısını değiştirir. Böylece sıcaklık yıl içinde farklı olur. Kuzey Yarım Kürede yaz yaşanırken, Güney Yarım Kürede kış mevsimi yaşanır.
Kuzey ve Güney Yarım Kürelerde en sıcak aylar zıttır. Bu durum eksenin eğikliğine bağlıdır. Ayrıca ışınlar 21 Haziran’da dik geldiği halde en sıcak ayın temmuz olması ısı birikimiyle ilgilidir. Işınlar 21 Aralıkta en eğik gelir. Isı kaybından dolayı ocak en soğuk aydır. Mart ve eylülde ışınlar aynı açıyla geldiği halde eylül daha sıcaktır. Çünkü yazdan çıkılmıştır.
Dünya’nın günlük hareketine bağlı olarak Güneş ışınlarının yere değme açısı gün içinde değişir. Buna bağlı olarak sıcaklıklar gün içinde değişir.
Günün en sıcak vakti; 13.00 – 14.00’dır.
Nedeni; ısı birikiminin olmasıdır.
Günün en soğuk vakti; Sabah güneş doğmadan öncedir. Nedeni; ısı kaybının olmasıdır.
Herhangi bir yerin Güneş’e göre konumuna bakı denir. Kuzey Yarım Kürede güney yamaç, Güney Yarım Kürede ise kuzey yamaç güneşe dönük olduğundan daha sıcaktır. Yandaki şekilde X noktası Y noktasından daha sıcaktır.
NOT:
Yengeç ve Oğlak Dönencesi’nin arasında kalan dağların güneşe bakan yamaçtan yıl içinde değişir.
Güneşlenme süresi uzadıkça atmosferde ısı birikimi artacağından sıcaklık da artar. Kutup bölgelerinde Güneş 6 ay batmadığı halde sıcaklık düşüktür. Çünkü ışınlar eğik açıyla gelir.
Yükseldikçe sıcaklık her 200 metrede 1°C azalır. Bu durum troposferin daha çok yerden yansıyan ışınlarla ısınmasından kaynaklanır.
Yükselti ile Sıcaklık İlişkisine Örnekler
Nem (su buharı) aşırı ısınmayı ve soğumayı engelleyerek günlük ve Yandaki tabloda verilen yıllık sıcaklık farklarına bakılarak kentlerin nem miktarları hakkında yorum yapılabilir.
I.Kent Temmuz 35 derece Ocak 0 derece
II.Kent Temmuz 24 derece Ocak 6 derece
I.kentte sıcaklık farkı, 35 – 0 = 35°C tur.
II.kentte sıcaklık farkı, 24 – 6 = 18°C tur.
I.kentte nem az olduğundan fark fazladır (karasal).
II.kentte nem miktarı daha fazladır (denizel).
Karalar denizlere göre daha çabuk ısınır ve çabuk soğur.
Kara ve denizlerin farklı ısınmasının sonuçları:
NOT:
Kuzey Yarım Kürede karaların oranı Güney Yarım Küreden daha
Bu durum Kuzey Yarım Kürede;
Her iki Yarım Kürede Ekvator’dan gelen rüzgârlar sıcaklığı artırırken, kutuplardan gelenler sıcaklığı azaltır.
Karadan gelen rüzgârlar yazın sıcaklığı arttırırken kışın azaltırlar.
Denizden gelen rüzgârlar yazın serinletici, kışın ılıtıcı etki yaparlar.
Okyanus akıntıları aynı enlemdeki kıyılarda sıcaklıkların farklı olmasına, izoterm eğrilerinin sapmasına yol açarlar.
Örneğin; İngiltere kıyıları aynı enlemdeki Kanada’nın doğu kıyılarından daha ılımandır. Nedeni, İngiltere kıyılarından Gulf Stream sıcak su akıntısının, Kanada kıyılarından Labrador soğuk su akıntısının geçmesidir.
Sıcak Akıntılar
Soğuk Akıntılar
Sıcaklığı en az etkileyen faktörlerdendir. Ormanlık alanlarda nem fazla olduğundan çevresine göre sıcaklık değişimi daha az olur.
Matematik iklim kuşaklarının oluşmasında;
Sıcaklık iklim kuşaklarının oluşmasında;
Sıcaklık Hesaplamaları
Her 200 m’de sıcaklık 1°C değişir. Sıcaklık hesaplanırken yükselti 200 m’ye bölünür. Deniz seviyesine iniliyorsa sıcaklık artırılır, yükseklere çıkılıyorsa sıcaklık azaltılır.
SORU
2400 metre yükseltideki gözlem evinde sıcaklık 3°C tur. Bu gözlem evinin deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklığı kaç derecedir?
2400 / 200 = 12°C
Deniz seviyesine inildiğinde sıcaklık artacağından, 3 + 12°C = 15°C olur.
SORU
2000 metre yükseltideki bir kentin deniz seviyesindeki sıcaklığı 15°C tur. Bu kentin gerçek sıcak¬lığı kaç derece olur?
2000 / 200 = 10°C
Yükseldikçe sıcaklık azalacağından kentin sıcaklığı 15-10 = 5°C olur.
SORU
Bir kentin gerçek sıcaklığı 4°C, deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklığı 10°C tur. Kentin yükseltisi kaç metredir?
Sıcaklık farkı,
10-4 = 6°C olur.
200 metrede sıcaklık 1°C değişir.
6°C luk değişme; 6 x 200 = 1200 metrede olur.
İZOTERM HARİTALARI |
Eş sıcaklık eğrilerine izoterm denir. İzoterm haritaları gerçek izoterm haritaları ve indirgenmiş izoterm haritaları olmak üzere ikiye ayrılır:
Yeryüzünde ölçülen sıcaklık değerleri ile hazırlanan haritalardır. Bu haritalarda daha çok yükselti, karasallık, nem miktarı sıcaklığı etkiler.
Her yerin deniz seviyesinde olduğu kabul edilerek oluşturulan haritalardır. Bu haritalarda yükseltilerin etkisi ortadan kalkmıştır. Sıcaklıkların dağılımında enlem daha etkilidir.
NOT
Gerçek sıcaklık ile indirgenmiş sıcaklık arasındaki fark o yerin yükseltisini verir. Bir yer ne kadar yüksekse fark o kadar fazladır. Bu fark Doğu Anadolu Bölgesi’nde en fazla, Marmara Bölgesi’nde en azdır.
Dünya Yıllık Ortalama Sıcaklık Haritası (İndirgenmiş)
Dünya Ocak Ayı Ortalama Sıcaklık Haritası (İndirgenmiş)
Dünya Temmuz Ayı Ortalama Sıcaklık Haritası (İndirgenmiş)
Bir önceki yazımız olan Ygs Coğrafya; İklim Bilgisi, Atmosferin Katmanları başlıklı makalemizde Atmosferin Katmanları ve Ygs Coğrafya; İklim Bilgisi hakkında bilgiler verilmektedir.