Şehirler, mahalleler, caddeler, sokaklar ve evler… Her biri içinde sayısız hikâyeyi dokuyan, acıları onaran, huzuru paylaşan ve bir olmayı sağlayan damarları barındırır. Bu damarlar insanın hem maddi hem de manevi havasını zaman zaman değiştirir. Etrafa bakışını, sesleri duyuşunu, yürüyüşünü ve düşüncelerini değiştirir. Bir şehre uzaktan bakmakla yakından bakmak arasındaki fark, yazararak giderilir. Yazma süreci, şehrin dehlizlerine daldıkça derinleşir. Bu derinlikten benzersiz cümleler ortaya çıkar. Kelimeler bazen bir seyyahın bazen de bir şairin yaşam ahengini hissettirir.
Tarık Deniz, Defterimdeki Şehirler adlı kitabıyla edebiyatımızda daha önce benzeri görülmemiş bir tecrübe aktarımı yapıyor. Olağanüstü bir emekle ortaya çıkan metinlerinde arayan, sorgulayan, gezen, gören ve yaşayan bir ruhun izlerini okuyucuya sunuyor. Not alma titizliğini Türkçenin tüm lezzetiyle önce satırlara, sonra da sadırlara döküyor. Bir şehrin sanki birbiriyle hiç ilişkisi olmayan en ufak detaylarını tadına doyum olmaz bir zihin haritasıyla birleştiriyor. Gustave Flaubert, Gerard de Nerval, Marco Polo, İbn Batuta, Evliya Çelebi gibi hem ünlü yazarların hem de ünlü seyyahların, kısacası meraklı büyük ruhların misafir edildiği sayfalar; seyahat ve edebiyat arasındaki ilişkiyi çok zengin bir kaynakçanın desteğiyle anlatıyor. Okuyucu bu sayfalar arasında gezinirken bazen bir serüvenin içinde bulabilir kendisini. Bazen de hiç bitmesini istemeyeceği bir romanın. Tarık Deniz bu her yönüyle özgün olan eseriyle gezi yazınına çok büyük bir değer katarken her yaştan ve her kesimden okuyucuya nereyi adımlarsa adımlasın kalbinin sesiyle hareket etmesi gerektiğini de mütevazı bir üslupla nasihat ediyor.
Defterimdeki Şehirler, Türk okuyucusunun daha önce karşılaşmadığı tatta, yepyeni bir misafir. Bu misafirliğin tüm kitaplıklarda çok uzun yıllar boyunca süreceğini düşünüyoruz.
Bu kadar çok şair, öykücü, romancı, gazeteci topluluğunun “maymunlar kerhanesi” müdavimi olması gerçekten ilginç. Daha ilginci ise, henüz dünkü çocukların bile “büyük”lerini bu kadar aşkla/şevkle takip etmeye meraklı oluşları… Eleştirel değil özdeşleşmeci bir yaklaşım sergilemeleri…
Eser’in Yaratıcısı… Müthiş “oynak” bir zihne ve imgelem dünyasına sahiptir. Ağacı ağaç görmez, hayvanı hayvan görmez, insanı insan görmez. Giderek kendini kendisi “gibi” görmez. Sınırsız bir dünyaya kaynamaya çalışır. Her montajı özgün bir yapıya/ yapıta dönüştürmeye çalışır.
Yazar/Yaratıcı burada dursa iyi… Gündelik hayatı ile eserini karıştırmaya başlar. Örneğin romanda bir canlıyı parçalayabiliyorsa gerçek hayatta da parçalamak ister. Cani karakterin yerine geçip gerçekten de canileşmek ister. Caniliğin boyutunu fazla kurcalamayalım isterseniz. Bu kitabın asıl mevzusu bu tür raydan çıkmış tanrılar/tanrıçalar işte. Tabii ben de bu anti/karakterler dünyasında kendimden uzaklaşarak “antileştim” ister istemez.
Hacı Hafız, Bakır Efe'ye hınçla, kinle diş geçiriyordu. Çocuk ne bilir, öyle mi? Ömer'e, Sazlıklı çobanın yavrusu sarı köpeğini git, dizine yatır da okşa... diyen mi olmuştu?
Hacı Hafız, oynasın, eğlensin, avunsun diye ne köpekten ne kuşlar bulmuş, getirmişti de hiç birinin yüzüne bakmamış; birine elini sürmemişti. Ömer, ne düşünmüş, aklından ne hayaller, ne hatıralar geçmiş de Hacı Hafız'ın bağ yolunda yavruladığını söylediği köpeği aramaya çıkmıştı.
Yavrularını emziren her ana hayvan, canını ortaya atar da topal karıncayı bile yanına yanaştırmazdı. Nasıl olmuştu da. garip Ömer'ciğin dizine başını koymuş, küçük elleriyle okşasın diye boynunu uzatmıştı? Hacı Hafız, onu gördüğü günden beri haraptı. hasta idi.
Bugün gelinen noktada, tüketim virüsünü üreterek dünyaya pazarlayan ve hiçbir ayrım yapmaksızın ağına düşürdüğü herkese enjekte edenler, şöyle sufle veriyor günümüz insanına; Ye, iç, gez; gününü gün et...
Bunları yaparken de, sakın ha kimseleri dikkate alma. Dikkate alma, çünkü evrende bir tek sen varsın. Dünyanın merkezi sensin ve o dünya etrafında dönüyor senin. Öyle ki, bu algı ve kabulü yıkacak her kim olursa olsun, yok say, ez geç onu…
Dertlenme! Çünkü sen bir birey olarak sadece kendinden sorumlusun. Sana ne, aç olan komşundan, açıkta olan akrabandan. Dost da kimmiş? Bu devirde insandan dost mu olurmuş. Paran varsa, bil ki, en büyük dostun odur. Sana ne dünyanın çeşitli bölgelerinde açlık ve türlü zulümlerle savaşmakta olan insanlardan? Seni ne ilgilendirir onların acıları, hüzünleri, gözyaşları?
Düşünme! Düşünüp de keyfini ve zihin konforunu bozma sakın... Düşündükçe, dertlenir; dertlendikçe, başkalarını da dikkate alır; dikkate aldıkça, kendine çeki düzen verir, sınırlar çizersin. Niye sınırsızca eğlenmek, keyif almak ve zevkin/ hazzın zirvelerine çıkmak varken bunlardan vazgeçeceksin ki?
Bazen çok yaşlı bir insanın yüzündeki çizgilerden yola çıkarak, o insanın yüzündeki takvimi, yaşadığı yılları görmeye çalışırım.”
Toplumcu-gerçekçi edebiyatımızın usta ismi Osman Şahin’den öğretici ve tadına doyulmaz denemeler… Yaşar Kemal’den Yılmaz Güney’e, Muzaffer İzgü’den Orhan Kemal’e, Talip Apaydın’dan Tahsin Yücel’e açılan yelpazede eşsiz bir portreler galerisi oluşturan Şahin, edebiyatın ve sinemanın verimli topraklarında renkli bir yolculuğa çıkıyor bu kitabında.
Çanakkale Savaşı ya da Köy Enstitüleri gerçeği, bir cezaevinden diğerine nakil serüveni ya da Anadolu söylenceleri üzerine, sıcak, samimi, yalın ve unutulmayacak bir toplam içeriyor Kan Köpüklü Meşe Seliyim.
“Bir yazarın doğayı psikolojiyi, felsefeyi, folkloru, renkleri, müziği iyi bilmesi ve alçakgönüllü olması gerekiyor. Ben toplumcu, gerçekçi öykü anlayışından yanayım. Eleştirel öyküler yazıyorum. Yeryüzündeki sömürü ve emperyalist tehlike devam ederken, toplumun sorunlarından kaçarak, post-modern edebiyat anlayışları gibi, sözcüğü çürüten anlayışlara sığınamam.”
Şimdi şunu söylemeliyim. Despot ortamın ‘rüzgar kıran’ları’ rüzgarı susturma önlemleri hiçbir işe yaramayacak. Demokrat özgür insanların oluşturacağı demokratik ilişkiler ‘rüzgar kıranı’ da, despot ortamı da temelden söküp atacak.
İşte ondan sonra insan, demokrat ortamda güzel yaşayacak… Sanatı, Siyaseti, kadın erkek ilişkisi, yatıp kalkması, yemesi içmesi, sevişmesi, dostluğu güzel olacak…insani olacak.
Yerli Yerinde, insana dokunma, insan hikâyesine açılma, insanı hayretle seyretmenin izi. İnsana olanlar, hayatın insana ettikleri. İnsanın hayata cevabı, tepkisi, sözü. Müthiş bir denklemin ortaya serdiği manalı dünya. Sır, esrar. Zenginlik. Çeşitlilik. İnsanın ancak hayretli, muhabbetli, iştiyaklı bakışla anlaşılabileceğinin ifadesi.Bir öze işaret etme derdi. Yerli yerinde olmanın, yerinde ve zamanında tavır almanın, yerini yurdunu, ocağını evini koruyup kollamanın sahiciliğine bir davet. Yerli yerinde olanın düzgün ve güzel olduğuna ilişkin bir öngörü. Aksi durumda bir bozulma, kaos, çözülme. Yerini bilmek, sınırlarını bilmek, kendini bilmek. Yerine göre davranmak, yerine göre söylemek. Abartmadan, cahillik etmeden, kibirlenmeden. Kopmadan hayattan, uzaklaşmadan insandan. İçten, yalın, sahici, samimi dokunuşlar. Bunu arzular Yerli Yerinde, bunu söyler.
Anadolu'nun bir bozkır köyünde çatılarında çanak antenleri ve güneş panelleri bulunan modern evlerde Kürt usülü döşenmiş odalar görmek, şaşırtıcıdır. Erkeklerin temiz ahırlarda makine yardımıyla süt sağdığı sırada az ötedeki tandırlarda kadınların geleneksel usullerle nan-i zirav pişiriyor olması yadırganabilir. Kapı önlerinde duran otomobiller, köyü kasabaya bağlayan asfalt yol, kilit taşı döşenmiş sokaklar modern bir yaşamı temsil eder ama çevrede otlayan koyun sürüsü ve iri çoban kopekleri geleneksel Kürt yaşamını çağrıştırır. Evlerinde arasında özgürce dolaşan hindi sürüleri de aynı yaşama gönderme yapmaktadır. Giyim tarzı başkalaşmıştır ama bu başkalığın içindeki insan, sosyal ilişkilerinde ve geçiş dönemlerinde atalarından devraldığı değerleri yansıtan tutumlar takınmaktadır. Dayatmalar ve kültürel temaslar ona Türkçe'yi öğretmiştir ama Kürtçe'yi unutmamıştır.
Geleneksel ile yeniyi bi arada tutan bu oldukça ilginç ve karmaşık kültürel kompoziyon, dorukları karla kaplı yüce dağlarından ve içinde şekillendiği kültürel ortamdan sosyopolitik nedenlerle koparılarak Orta Anadolu'da bir bozkırın ortasına savrulan Kürt insanı tarafından yaratılmıştır. Bu kompozisyon içerdiği unsurlarla tarihi, sosyolojik ve kültürel bir gerçeklik olarak karşımızda durmaktadır ve söz konusu gerçekliği ortaya çıkaran dinamikleri irdelemek ve betimlemek elinizdeki kitabın temel amacıdır.
Şimdiye kadar çok üzülmüş olmanız, bundan sonrasının da böyle devam edeceği anlamına gelmiyor. Hayatta hiçbir şey tek bir çizgide ilerlemezken neden sizin kaderiniz hep aynı biçimde gitsin ki? Başkalarının inançsızlığı ve mutsuzluğu ile doldurmayın kalbinizi... Orayı her daim yemyeşil ve bakımlı bir bahçe gibi saklayın ki, içinde güzel ve canlı çiçekler açsın...
O özel insana rastlama şansına sahip olmak istiyorsanız, önce sınırları kaldırın! Kendinizi ve beklentilerinizi esnetin. “Mutluluk her neredeyse, orada olmayı diliyorum...” İşte benim en sevdiğim bakış açısı budur. Bu, bütün kalıpları birer birer ortadan kaldırırken sizi özgürleştirir, sakinleştirir... Sakin bir yürekte çok daha kolay gelişip büyür aşk...
Aşkın cömertliğine ve ödül mekanizmasına güvenin. Ona karşı ümidini kaybetmeyen insanlara gün gelip harika sürprizler yapmakla ünlüdür aşk...
Hep öyle olmadı mı? “Bu son!” dediğinizde, “Bundan öte sevemem” diye haykırdığınızda, kendinize kurduğunuz dünya yerle bir olduğunda, çok daha şiddetli bir duyguyla sizin karşınıza çıkmadı mı aşk?
Hiçbir aşk son değildir! Siz istemedikçe... Hayat devam ettikçe, nefes aldıkça...
Ve biliyor musunuz? Mutlu Aşk da Var!.. Farkında değilsiniz ama belki de yanı başınızda...
Bir göz mesafesinde ya da hiç ummadığınız bir kapının ardında... Hadi gidip onu bulalım...
Bir sabah uyandığınızda, ömrünüzü adadığınız tüm değerlerin elinizden kayıp gittiğini görseydiniz, ne düşünürdünüz? Parasını ödediğiniz evinizden atılsaydınız, çocuklarınızı görmeniz yasaklansaydı... Ya, yapmadığınız işlerle itham edilip, aşağılık fiillerden yargılansaydınız? Düşünün, bir sabah uyanıyorsunuz ve her şey ters yüz olmuş! Suçunuzu sormuyor, sadece söylüyorlar... Ve birçok komut... Evinden uzak dur! Çocuklarından uzak dur! Gelirinin bir kısmını bize ver! Bir cinnet halinde saldırıyor ve durmaksızın ne olduğunuzu söylüyorlar: Bazen bir gaddar, bazen bir dayakçı, bazen de pis bir tacizci... Bunların hiçbiri olmadığınızı biliyorsunuz ama unutmayın siz, artık kendiniz de değilsiniz. Düşünün, bir sabah uyanıyorsunuz ve artık ortaçağda bir serfsiniz... Angaryaya mahkum bir yanaşma, bir köle... Her şey ters yüz olmuş... Değer verdiğiniz her şey sizden uzaklaştırılmış, çalınmış... Üstelik derdinizi kimseye de anlatamıyorsunuz... Düşünün, bir sabah uyanıyorsunuz ve... Lütfen kendinizi kandırmayın artık... Çünkü sadece bir böceksiniz... Birkaç güne kalmaz ölecek ve çöpe süpürüleceksiniz. Tıpkı Kafka’nın Gregor Samsa’sı gibi... Bir kabus gördüğünüzü düşünüyorsunuz ama inanın, bu bir yanılgı... Durumu kabullenin! Mekan dünya olsa da artık Cehennemdesiniz...
Medeniyeti teşkil eden beşeri vasıtalar milletin kendine has dili, sanatı, geleneğidir. Bu bakımdan fevkalade zengin, geniş bir geçmişimizin var olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz. Ancak bu gerçeğe ve varlığa sahip çıkma, geliştirme hususunda atalet içinde olduğumuzda bir gerçek.
En başta dil günden güne bozulmaktadır ki asli hüviyetini kaybetmektedir. Başkalarında kusur arayıp ahkâm kesmek çare olmayacaktır. Çare an itibariyle çözüm üretmek ve gereğini ifa etmekten geçer.
Refik Durbaş Edebiyat Anılarda Yaşar’da edebiyatın hazine sandığını açıyor. İnce Memed’den Bekçi Murtaza’ya roman kahramanları; Ahmet Mithat’tan Yaşar Kemal’e, Tevfik Fikret’ten Can Yücel’e yazarlar, şairler Cağaloğlu kaldırımlarında arz-ı endam edip aşk, tütün, alkol, yoksulluk, hüzün ve her şeye rağmen yaşama sevinci kokan hikâyelerini anlatıyorlar.
“Can Yücel, BBC’nin Türkçe Yayınlar Bölümü’nde spikerlik yapacaktır. Spikerlik, Nâzım Hikmet’in ölümüne kadar sürer.3 Haziran 1963’te Nâzım’ın ölümünü BBC’de okumak ona nasip olacaktır. Ve Nâzım’dan ayrılmanın acısını sunturlu bir küfürle süslediğinden o an işine son verilecektir BBC’de.”
2018’den 1994’e, 2018’den 2000’li yıllara bir selamdır Umut Hep Vardır kitabı. Geçmişte kalmış bir dostla rastlaşmak, içimizdeki özlemin coşkusuyla sıcak bir merhaba demek belki de... İyi kötü tüm yaşanmışlıkları önümüze katıp geleceğin dünyasını kurma yolunda umuttur ve dirençtir hepimize.
“Her yaştan çocuklar, gençliğe adım atanlar, kadınlar ve emekçiler için yazmayı sürdüren Gülsüm Cengiz öncelikle şairdir. Gülsüm Cengiz 35 yıla ulaşan yazarlık yaşamında haksızlığa, sömürüye, zulme ve kötülüğe karşı çıkan, insanları kendileri için mücadele etmeye çağıran, sevgiyi, dostluğu, kardeşliği yücelten, umutsuzluğa, yılgınlığa karşı yaşama sevincini öne çıkararak savaşsız, sömürüsüz, yaşanılacak güzel bir dünya umudunu büyüten şiirler, oyunlar, çocuk kitapları, denemeler, köşe yazıları yazan; böyle bir dünya için mücadeleye çağırdığı insanlarla kol kola yürüyen bir yazar olmuştur.
Aydınlatan, eğiten, umut veren, sevgiyle, içtenlikle; doğaya, insana, hayvanlara, tarihi zenginliklere, yaşanılan kente, çevreye, emeğe saygıyı kavratan; dostluğu, kardeşliği, sevgiyi büyüten ve geliştiren, umutsuzluğu yıkan, kendine güveni öne çıkaran, güzellikleri görmemizi, yaşamamızı sağlayan kitaplar, yazılar, şiirler Gülsüm Cengiz’in yazarlık serüveninin özlü tanımıdır. ‘Umut Hep Vardır’ dosyasındaki yazılar, şairin yazma sürecinin birikimini yansıtan; bilgilendirici, ufuk açıcı, aydınlatıcı, umut ve yaşama sevinci veren yazılardır.
Vedat Günyol Deneme Ödülü yarışmasında Seçici Kurul Özel Ödülü bu gerekçelerle Gülsüm Cengiz’in ‘Umut Hep Vardır’ dosyasına verilmiştir.”
Vedat Günyol Deneme Ödülü, Seçici Kurul Özel Ödülü Gerekçesi
Tahir Şilkan / Vedat Günyol Deneme Ödülü Seçici Kurul Üyesi