... konulu sunumlar: "SİYASAL KARAR ALMA SÜRECİNDE YERALAN"— Sunum transkripti:
1SİYASAL KARAR ALMA SÜRECİNDE YERALAN AKTÖRLER VE ROLLERİSiyasal karar alma sürecinde yer alan aktörler karar alma sürecini oldukça fazla etkilemektedir. Kamusal kaynakların tahsisinde bu aktörler kendi çıkarlarını öne çıkararak kamusal kaynaklardan yararlanmak istemektedirler.Aktörlerin kamusal kaynaklardan yararlanmak istemeleri belli yozlaşmaların ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Bu yozlaşmalar karar alma sürecini bozan önemli etkiler yapmaktadır.
2I.GİRİŞHükümetler kendi kararlarına yönelik politik desteği maksimize etmeyi arzu eder ve en az oy kaybı meydana getiren finansman kanunlarıyla en çok oyu kazanarak harcama kanunlarını uygulamaya koyar. Diğer bir deyişle harcamaları, marjinal harcamaların kazandıracağı oyun, marjinal vergi artışıyla finanse edileceği oy kaybına eşit olduğu noktaya kadar artıracaktır.Öncelikle, hükümet faaliyetlerinin prosedürel rolünün, sosyal fayda üzerine dayanan klasik kurallara çok benzediği görülür.
3Hükümet, faaliyetlerine hizmetlerin marjinal sosyal getirisinin marjinal sosyal maliyetine denk düştüğü bir düzeye kadar harcama yapmaya devam eder. Buna rağmen öyle görülmektedir ki bu yaklaşım, tamamen sosyal fayda fonksiyonuna yönelik bir seçim fonksiyonu da ifade eder. Hükümet program ve kararlarına karşı muhalefet partileri genelde oyları kendilerine çekmek için iktidarın politikalarını benimsemezler. Bu nedenle hükümetlerin başlangıçta benimsedikleri bir program vardır.Siyasal iktidar hükümet idaresinde buna göre değişiklikler yapar. Vatandaş toplam faydadan ziyade kendisinin hükümet faaliyetlerinden elde ettiği marjinal etkiye göre oy verir.
5II. SİYASAL KARAR ALMA SÜRECİNİN YAPISI VE İŞLEYİŞİ Bilindiği gibi piyasa ekonomisinde mal ve hizmetlerin türlerini ve miktarını tüketicilerin talebi belirlemektedir. Buna göre üretim birimleri üretimini piyasadaki bu talebe göre belirler. Kamu ekonomisinde ise, mal ve hizmetler toplumun geneli için üretilmekte ve mal ve hizmetlerin maliyetleri vergi gelirleri ile bütçeden karşılanmaktadır. Bu nedenle toplumdaki kişiler hizmetlerden faydalanırken ödemede bulunmadıkları için, kamu hizmetlerine olan ihtiyaçlarını piyasa talebinde olduğu gibi belirtemezler.Demokratik toplumlarda kişiler aynı zamanda seçmen oldukları için talep ettikleri mal ve hizmetlerin miktarını siyasal yoldan seçim ve temsil yoluyla tercihlerini bildirmek zorundadırlar. Hizmet maliyetlerini de yine demokratik temsil ve politik kararlar yolu ile ödeme gücüne göre alınan vergilerle ödemektedirler.
6Siyasal karar alma teorisinde, kamusal mal ve hizmet üretimi için gerekli kaynak tahsisine, toplum fertlerinin birlikte karar vermeleri gerekmektedir. Böylece sosyal ihtiyaçları giderecek olan mal ve hizmetlere toplumun ne kadar kaynak tahsis etmek istediği ortaya çıkmış olacaktır.
7Kamusal mal ve hizmetlerin birlikte tüketilmesi özelliği nedeniyle kollektif kararlar da birlikte alınmaktadır. Kollektif kararlara katılacakların sayıları ise kamusal mal ve hizmetlerden yararlanabilecek olan tüketicilerin sayıları kadardır. Fayda ve maliyetleri bütün toplum fertlerine yayılan mal ve hizmetlerle ilgili olarak alınacak kararlar, iktisadi anlamda, nüfusun tamamının karar alma mekanizmasına katılması imkansız olduğundan, belli nitelikteki kişiler politik karar alma sürecine katılmaktadırlar.
8Gerçekten toplumu oluşturan bütün fertlerin genel bir plebisite(belli bir konu hakkında halkın görüşüne başvurma;bir nevi oylama şeklidir) başvurarak kollektif kararlar almaları mümkün değildir. Aksine, yaş ve milliyet gibi bazı nitelikler esas alınarak, kollektif kararlara katılacak olan seçmenler ve onların temsilcileri tayin edilmektedir.
9Siyasal karar alma sürecinin önemi devletin ekonomiye giderek daha fazla müdahalede bulunması veya milli gelirin önemli bir kısmını tahsis etmesi nedeniyle artmaktadır.Devlet bütçesi tam kamusal mal ve hizmetler(genel hizmetler,yarı kamusal mal ve hizmetler) ile toplum için faydalı özel malları kapsamaktadır.Siyasal karar alma süreci esas olarak sayılan bu mal ve hizmetler ile ilgili bulunmaktadır.Ancak siyasal karar alma süreci adil gelir dağılımını ve kaynak tahsisindeki etkinliği sağlamak için bazı özel mal ve hizmetleri de kapsamına almaktadır.
101 - Siyasal Partilerin Karar Alma Sürecindeki Rolü Siyasal karar alma sürecinde kamusal mal ve hizmetlere olan talebin belirlenmesinde siyasal partiler önemli görevler üstlenmektedir. Çok partili temsili demokrasilerin olduğu ülkelerde seçmen=tüketici kamu mal ve hizmetlerine olan tercihlerini doğrudan belirtemezler. Bireyler tercihlerini partilerin açıklamış oldukları parti programları doğrultusunda belli süre bir siyasi partiye oy vererek açıklamış olmaktadırlar.
11Siyasal partiler tek başlarına veya diğer partilerle birlikte siyasal iktidara gelmeye çalışan kuruluşlardır. Siyasal partiler iktidara gelebilmek için, organize olarak diğer partilerle rekabete girişirler. Bu nedenle, liderlerini, oylarını ve ideolojilerini propagandalarla seçmenlere tanıtmaya çalışırlar.Siyasal partilerin önemli fonksiyonlarından biri, siyasal karar alma sürecini basitleştirici ve istikrarı sağlayıcı özelliğiyle ilgili bulunmaktadır. Ancak, partiler arası rekabetin olumsuz olduğu durumlarda, siyasal partiler istikrarı bozucu bir faktör olabilirler. Bu nedenle, tüketici veya seçmenlerin tercihlerinin açıklanmasında önemli sapmalara neden olabilmektedirler.
12Siyasalcıların politik karar alma sürecinde nasıl bir rol oynadığını anlamak için şu unsurları göz önünde bulundurmak gerekmektedir;i - Politikacıların siyasal karar alma sürecinde rollerinin ne olduğunu,ii- Politikacıların diğer siyasal aktörlerle nasıl bir işbirliği yaptığını,iii-Onların kamu organizasyonu niteliği taşıyan kurumlarla nasıl bir ilişki içinde olduğunu bilmek gerekmektedir. Ancak bu yapı farklı yönetim biçimlerinde değişiklik arz edebilmektedir.
132 - Çıkar Gruplarının Karar Alma Sürecindeki Rolü Siyasal karar alma sürecinde seçmenlerin tercihlerini açıklamalarını etkileyen diğer bir faktör de çıkar gruplarıdır. Çünkü seçmenlerden bir kısmının ortak çıkarlarını elde edebilmek için birlikte hareket etmeleri, diğer seçmenlerin daha az miktarda kamusal mal ve hizmetlerden yararlanmalarına yol açmaktadır.Çıkar grupları siyasal iktidarı ele geçirmeden, hükümet kararlarını etkilemeye çalışan topluluklar olarak tanımlanabilir. Bu amaçla, menfaat grupları çeşitli biçimlerde organize olabilmektedirler. Siyasal bilimlerde lobi yapmak; baskı ve çıkar grupları konusu genellikle aynı anlamda kullanılmaktadır. Bütün bu grupların amacı, üyelerin ortak çıkarlarını elde etmek için karar alma süreci üzerinde etkili olmaya çalışmaktır.
14a - Baskı Gruplarının Etkinliği Kaynakların etkin bir biçimde dağılımını etkileyen çıkar gruplarının en önemlileri baskı grupları olarak tanımlanmaktadır. Baskı grupları; siyasal iktidarı ele geçirmeden yasama organının kararlarını etkilemeye çalışan ve organize olmuş çıkar grubu olarak tanımlanabilir. Baskı gruplarının politik karar alma süreci içindeki önemli rolü toplumun yararı anlamında bir yararın olmadığı, sadece özel çıkarların varlığıyla belirlenmektedir (BUCHANAN). Bugüne kadar baskı grupları üzerinde yapılan araştırmaların hepsinde görülen temel bir ayrım bulunmaktadır.
15Çeşitli meslekten kişiler, farklı ideolojileri paylaşanlar ya da belirli çıkarları savunmak uğrunda bir araya gelen “menfaat grupları”, dernekler, amaçlarını gerçekleştirmek yönünde faaliyet gösterirlerken bir yerde iktidarla karşı karşıya gelmektedirler. Bu aşamada amaçlarının gerçekleşmesi, siyasal iktidarın aldığı bir kararın uygulanmasını önlemeyi ya da tam tersi, iktidarı bu yönde bir karar almaya zorlamayı gerekli kılmaktadır.Baskı grupları isteklerini elde edebilmek için çeşitli yöntemler kullanmaktadırlar.Bunlardan en önemlileri şunlarıdır:
161- Baskı grupları yetkili organları, kendilerinin ne kadar haklı olduklarına inandırmaya çalışmaktadırlar,2 - Yetkili kurumların ilgisizliği halinde özellikle seçimlerin yaklaştığıdönemlerde, parlamento adaylarını ve parlamenterleri desteklemeyecekleri şeklinde tehdit etmektedirler,3 - Baskı grupları mali olanaklarından yararlanarak, bazı siyasal partileri seçimler sırasında desteklerler. Böylece, bazı parlamento üyelerinin baskı grubunun çıkarlarını savunması sağlanmış olur.4 - Hükümetin görevlerini yerine getirmesini önlemeye çalışmak amacıyla kamu kuruluşlarıyla işbirliğinden kaçınılır, hazine bonolarını satın almama biçiminde finansal bunalım yaratılır, vergi ödemekten kaçınılır.5 - Uygulamada baskı gruplarının bu davranışları genel grev, lokavt ve öğrenci hareketleri biçimlerinde ortaya çıkmıştır.
17b - Siyasal Karar Alma Sürecinde Baskı Gruplarının Rolü Baskı gruplarının siyasi partilerin üstünde yer alması, kollektif kararların tüketici veya seçmenlerin tercihlerini yansıtmasını önlemektedir. Çünkü baskı grupları belirli seçmenlerin çıkarlarıyla ilgili olduğu halde, siyasi partiler daha geniş bir seçmen kitlesinin çıkarlarını temsil etmektedir. Bu nedenle, baskı gruplarının başarılı olmaları, geniş seçmen kitlesinin daha az kamu malı tüketimine yol açmaktadır.Ülkemizde baskı grupları, parlamento ve idare üzerinde etkili olmaktadır.Özellikle işçi sendikaları genel grevlere giderek yasama organı üzerinde etkili olmaktadır
183 - Seçmenler ve Seçimlerin Karar Alma Sürecindeki Rolü Karar alma sürecinde yer alan aktörlerden birisi de seçmenlerdir. Bu süreç içerisinde sıradan vatandaşların iktidar mücadelesinde rolünün ne olduğunun bilinmesi oldukça önemlidir. Vatandaşların doğrudan doğruya seçimlere katılması durumunda karar alma sürecinde yer alan siyasal aktörlerin belirlemiş olduğu karar alma süreci hedeflerine yakın olarak tercihlerini belirlerse siyasal aktörlere yapmak için ne kalacağı sorusu önem kazanmaktadır.Merkezi yönetimler ve demokratik rejimler arasındaki en belirgin fark gerçek demokratik rejimlerde vatandaşların politikacıları gerçek seçimlerle seçmesidir.
19a - Seçim Sürecinde Siyasal Partilerin Rolü Seçimlerde parti programları doğrultusunda seçime katılan adayların durumlarının açık bir şekilde tanımlanması gerekmektedir. Vatandaşlar için seçime katılan adayların iyi adam olmalarının yanında partinin hedeflerini gerçekleştirecek yapısının olup olmaması da önemlidir. Aksi taktirde kendisini çok iyi bir biçimde tanıtmayan aday için bu bir engel oluşturur.Bu bakımdan bu adaylar seçmenler tarafından listeye alınmazlar. Vatandaşların çoğu seçimlerde spesifik konular üzerinde görüş bildirmediklerinden ve adayların pozisyonu hakkında bilgi sahibi olmadıklarından bu adayları dikkate almazlar ve kendi adaylarına oy verirler.
20b - Seçim Sürecine Çıkar Gruplarının Katılımı Birçok vatandaş genellikle toplanmaksızın ve organizasyonsuz olarak demokratik süreçte etkin olamamaktadır. Eğer bir vatandaş politikada etkili bir kişi olmak isterse, derin bilgili bir kişi ya da yönetici olmanın yanında kendisini oldukça geniş bir kitlenin tanıması ve ona destek vermesi gerekmektedir. Ancak bir kısım vatandaşlar bireysel ve mesleki çıkarlarının korunması ve siyasal süreçte kendi sesini duyurabilmek için kendi mesleğinde olan kişilerle veya aynı çıkar etrafında olan kişilerle birleşerek birlik veya dernek
21şeklinde kurumlar kurarak bireysel olarak elde edemedikleri bir çok hakkı bu kurumlar vasıtasıyla elde etmeye çalışırlar. Dernek, birlik veya loca şeklinde kurulan bu tür birliklerle ortak hareket eden vatandaşlar lobi yapar ve amaçlarına ulaşmaya çalışırlar.Aynı zamanda, bir organizasyon içinde kendisiyle bağlantıları olanları izleyerek politikaların belirlenmesinde ve kararların alınmasında aynı görüşte olduklarından seçilmiş vekilleri kendilerine çekmeye çalışırlar.
22c - Seçim Sürecinde Ortaya Çıkan Siyasal Sorunlar Seçim öncesinde adaylar parti politikalarına bağlı olsa bile seçmenler genellikle politikayı etkileyebilir. Vatandaş için seçim sonucunda iktidara gelen partinin muhakkak ki daha önceden beri üye olduğu yada oy verdiği partinin olmasını ister. Ancak esas önemli olan seçim sonrası dönemlerde vatandaşın refahında meydana gelen artışlar ya da azalışlardır.
23Eğer vatandaşın refahında daha sonra meydana gelebilecek bir değişiklik olumsuz yönde olacaksa seçmen eğilimlerinin değişebileceğinin göz önünde bulundurulması gerekmektedir.Fakat partiler seçim programlarında çok fazla vaadde bulunarak seçmenlerin oylarını toplamaya çalışırlar. İktidara geldikten sonra her şey değişir ve seçmen unutulur. Buna rağmen seçmen unutmaz bir sonraki seçim döneminde tepkisel olarak kendi partisinin dışında bir partiye oy verebilir.
24d - Seçim Sürecinde Çoğunluğun Azınlığı Kontrolü Bazen bir parti oldukça büyük bir oranda seçmen tercihleri sonucunda iktidara gelebilir. İktidara gelen siyasal partinin çoğunluğun tercihleri doğrultusunda partizanca tutumlar içine girerek sadece kendi seçim bölgelerine hizmet götürmesi demokrasinin zedelenmesi ve toplumda ayrıcalıklı kesimlerin doğmasına neden olacaktır. Ancak bu noktada örneğin yeni bir anayasa yapılması üzerindeki bir tartışmada muhalefette yer alan hareketli bir çoğunluğun isteklerini dikkate almaksızın yapılan bir oylamada azınlığın hakları zedelenmiş olacaktır.
254 - Bürokrasinin Karar Alma Sürecindeki Rolü Siyasal karar alma sürecini etkileyen unsurlardan biriside kamu bürokrasisidir. Yasama organı, tüketici veya seçmenleri kamusal mallara olan tercihlerini saptamaktadır. Bu amaçla hazırlanan bütçe, toplumun veya seçmenlerin kamusal mallara olan talebini göstermektedir. İktidardaki hükümetin görevi ise, halkın yasama organı tarafından tasdik edilen tercihlerine uygun olarak hazırlanan bütçe politikalarını uygulamaktır. Toplumun kollektif ihtiyaçlarını giderecek olan çeşitli bütçe politikaları, devletin idari üniteleri veya büroları tarafından uygulamaya konulur.
26Buradaki bürokrasi kavramı, kamusal mal ve hizmet üreten devletin idari mekanizmasının ekonomik yönü ile ilgili bulunmaktadır.Bazı kamu yöneticileri fayda maksimizasyonu peşinde koşmasalar bile bürokratlar genellikle;i) Parasal gelirlerini artırmaya,ii) şöhret, iktidar ve patronaj gücünü arttırmaya,iii)kendi ofisiyle ilgili ihtiyaçlarını gidermeye çalışmaktadır.
27IV. SONUÇDemokratik katılım sürecini ve politik karar alma sürecini anlamak ve bu süreçte yer alan aktörlerin rollerini belirlemek bir taraftan kamusal kaynak tahsisi sürecini diğer taraftan da kaynak dağılım sürecini bilmek açısından önem arz etmektedir. Siyasal karar alma süreci temsili demokratik sistemde kamusal kararların alınma sürecini de içermektedir. Kamusal karar alma sürecinde kamusal hizmetlerin talebinin belirlenmesi ve belirlenen talebe göre kaynak tahsisinde politik aktörler kendi fayda fonksiyonları doğrultusunda bu süreci etkilemeye çalışmaktadırlar. Bu süreç içerisinde yer alan aktörlerin davranışları aslında bu yapının doğasından kaynaklanmaktadır.
28Dolayısıyla demokratik süreçte karar alma mekanizmasına katılan bu aktörlerin etkinliği dengelenmediği taktirde söz konusu süreçte bazı manipülasyonların ve yozlaşmaların ortaya çıkması kaçınılmaz olmaktadır. İnsanların doğasından kaynaklanan çıkar peşinde koşma güdüsü politik karar alma sürecinde yasal normlarla çatışma içine girdiği ölçüde bu davranışların veya arayışların önüne geçmek zorunluluk arz etmektedir. Sistem kendi içinde bu mekanizmayı işletemezse demokratik süreçte aksaklığa girer. Demokratik süreçlerin ve değerlerin tehlikeye girmesi halinde yönetimin demokratik olmayan grupların ellerine geçmesi söz konusu olacaktır.