DR. CAVİD VELİYEV
AZERBAYCAN ULUSLARARASI İLIŞKILER ARAŞTIRMALAR MERKEZI
İlk terör örgütünün ortaya çıktığı bölge olarak bilinen Ortadoğu günümüzde de terör örgütlerinin üssü haline gelmiştir. Bölgede yaşanan jeopolitik mücadeleler, zayıf devletler, sosyal-ekonomik problemler, radikal çağrışımlar, istikrarsızlıklar ve savaşlar terör örgütlerinin faaliyetleri açısından zemin yaratmaktadır. Bölge terör örgütlerinin çeşitliliği, kendilerine üst yaratma imkanları ve ideoloji temelleri açısından zengin bir bölge olarak bilinmektedir. Soğuk Savaş döneminden itibaren bölgede büyük devletlerin yürüttüğü vekalet savaşlarında terör örgütleri önemli bir kullanım aracı olmaya devam etmektedir. Buradaki örgütler büyük devletlerin desteği ile artık küçük örgütsel yapılar olmaktan çıkmış yeni bir devlet kurma, komşu devletlerin topraklarını işgal etme ve yayılma gibi hedefler peşindedir. Bu anlamda bölgedeki terör örgütleri dünyada ortak tanımlaması olmasa da, terörün ve terör örgütünün daha dar çerçeveli tanımından uzaklaşmağa başlamıştır.
ERMENİSTAN TERÖRE SAHİP ÇIKIYOR
Bölge, Türkiye ve Azerbaycan’ı hedef alan terör örgütleri PKK ve ASALA’nın eğitim ve destek görmesi, işbirliğinin ortaya çıkması açısından da önemlidir. 24 Nisan 2019 tarihinde 1915 olaylarının yıldönümünde Suriye’nin kuzeyinde faaliyet gösteren PKK/YPG\PYD terör örgütünün içinde Ermeniler’den oluşan bir yapımının kurulması haberi da bu yorumu doğrulamaktadır. Bu oluşuma 2017 yılında YPG\PYD saflarında Türkiye’ye karşı savaşırken öldürülen Nubar Ozanyan’ın ismi verildi. Oluşumun kuruluş toplantısı sırasında Azerbaycan ve Türkiye’yi hedef alan bazı Ermeni asıllı teröristlerin resimlerinin yer alması dikkat çekiciydi. Anadolu Ajansı’nın yerel kaynaklara dayanarak verdiği bilgiye göre, kuruluş toplantıları sırasında, Azerbaycan Türkleri’nin katliamlarında yer alan ASALA üyeleri Levon Ekmekçiyan, Monte Melkonyan ile Osmanlı dönemindeki Ermeni çetecilerden Kevork Çavuş, Andranik Ozanyan ile terör örgütü TKP/ML TİKKO kurucusu İbrahim Kaypakkaya ve Abdullah Öcalan’ın fotoğrafları görüldü.
Bu Türkiye ve Azerbaycan için iki açıdan önem taşımaktadır. Birincisi, Ermeni diasporasının desteği ile geçmişte var olan PKK-ASALA işbirliğinin yeniden canlanması. İkincisi ise bazı Ermenilerin tekrar terörü bir yöntem olarak benimsemesi, ona sahip çıkması ve teröristlerin kahraman olarak kabul etmesidir. Bu olayı takiben ASALA’nın kurucularından olan Gourgen Yanikian’ın 5 Mayıs tarihinde Ermenistan’da askeri mezarlıkta gömülmesi haberinin yayılması ise Ermenistan’ın devlet olarak teröre ve teröriste sahip çıktığının açık ifadesi olarak karşımıza çıktı. Ermeni basınının kahraman olarak nitelendirdiği Yanikian Türk diplomatlar Mehmet Baydar ve Bahadır Demir’e karşı suikast düzenlemiş birisidir.
1980’LERE DAYANAN BİRLİKTELİK
Aslında bu iki terör örgütü arasında 1980’li yıllara dayanan bir işbirliği söz konusudur. Her iki örgüt Ortadoğu’daki kamplarda ortak eğitilmiş ve hedeflerinin Türkiye olması hasebiyle işbirliği içinde olmuşlardır. Kısaca bu işbirliğinin temellerinin 1970’lerde dünyada terörün yeni bir dalgasının yayıldığı dönemde önemli üsler olan Bekaa ve Zeli kamplarında atıldığını görmek mümkündür. İki örgüt arasında ilk ortak toplantı 1979 yılında Lübnan’ın Sayda kentinde yapılmış ve yapılan bir düzine toplantılar sonrasında iki örgüt Türkiye ve Türklere karşı ortak eylem kararı almışlardır. Ardından “Ermeni-Kürt Federe Devleti” üzerinde anlaşmışlar ve ortak deklarasyonla bunu duyurmuşlardır. Aralarındaki dayanışmanın somutlaştırmak adına ASALA Türk diplomatları ve yurt dışındaki diğer Türk temsilciliklerine yaptığı saldırıları PKK ile ortak gerçekleştirdiğini duyurmuştur. Zamanla ASALA terör örgütü üyeleri PKK elemanlarının eğitimine katılmıştır.
İşbirliğinin gelişmesi sonucu 1990 yılında PKK ve ASALA terör örgütlerinin ortak yönetilmesi kararlaştırılmıştır. Buna göre, Türk güvenlik kuvvetlerine yönelik eylemlerde istihbaratı Ermeniler yapacak, kamp masraflarının yüzde 75’ini Ermeniler karşılayacak, Türkiye’deki metropol şehirlerde eylemler yapılacak ve muhtemel devrimden sonra elde edilen topraklar eşit olarak bölüşülecektir. Fakat bu hususun Kürtlerin geneli tarafından kabul görmediğini de altını çizerek, bu nedenle PKK’nın ASALA ile işbirliğini gizlemeğe çalışıldığını da belirtmekte fayda vardır.
AZERBAYCAN’I DA HEDEF ALDILAR
1991 yılında Azerbaycan’ın Dağlık Karabağ bölgesinde başlayan savaş nedeniyle ASALA dışında, Ramgavar, Taşnak ve Hınçak üyesi Ermeniler Azerbaycan’a karşı savaşmaya gelmiştir. Bu örgütler edindikleri terör deneyimlerini Azerbaycan’ın çeşitli bölgelerinde sivil halk üzerinde denemiştir. Hedeflerinde bir taraftan Dağlık Karabağ’ın işgalini temin etmek varken, diğer taraftan Türkiye ve Azerbaycan’ı bir-birine bağlayan enerji hatlarının gerçekleşmesini engellemek amacıyla PKK ile işbirliği halinde eylemlerini artırmıştır. Azerbaycan ve Türkiye’nin stratejik gücünü bölgede zayıflatmak isteyenler de bu iki terör örgütünü desteklemiştir.
HDP’NİN KARA PROPAGANDASI
Ortadoğu’da Arap Baharı ile başlayan yeni karmaşık süreçte iki yapı arasında işbirliğinin kurulması için tekrar zemin oluşturmuştur. İki örgütün siyasi kanatları arasında da ziyaretler yapılarak karşılıklı destek sözü verilmiştir. 2013 yılının Kasım ayında HDP üyeleri ABD’yi ziyaret ederken burada faaliyet gösteren Taşnak üyeleri ile görüşmüş, 1915 olayları ve kendileri açısından diğer önemli konularda Türklere karşı işbirliği yapılması konusunda anlaşmışlardı. Öte yandan HDP’nin bildirilerinde sözde “Ermeni soykırımı”nı tanıyacağız veya Karabağ halkların kendi kaderini tayin hakkı çerçevesinde çözülmelidir gibi ifadeler doğrudan Ermenilere bir destek mahiyeti taşımıştır. Her yıl Türkiye’de düzenlenen 1915 anma törenlerinde HDP milletvekilleri ön saflarda yer almakta ve HDP`nin milletvekilleri bu meselede Türkiye’yi her yerde şikayet etmektedirler.
HEDEF TAMPON BÖLGE OLUŞTURMAK
2016 yılında Dağlık Karabağ’da savaş yaşandığı zaman büyük bir grup PKK’lı Ermenistan’a destek amacıyla savaşa katılmıştır. Karabağ’da öldürülen bazı Ermeni askerlerin tabutları üzerine PKK bayrağının açılması da görüntülerde ortaya çıkmıştır. 2019 Mart ayında Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından öldürülen Ali Aktaş isimli PKK üst düzey yöneticisi Ermenistan’da faaliyet göstermişti. Öte yandan PKK çeşitli dönemlerde bölgede Türk güvenlik güçleri tarafından sıkıştırıldığı zaman Ermenistan’a geçerek varlığını korumaya çalışmıştır.
Bugün iki terör örgütü arasında yeniden ortaya çıkan işbirliğinin yukarıdaki nedenleri geçerliliğini korumaktadır. Öte yandan PKK/YPG/PYD için Ermeni diasporası ve işbirlikçilerinin desteğini temin etmek, ASALA açısından Suriye’de ve Ortadoğu’da etkinliğini artırmak da nedenler arasındadır. Fakat yapılan yorumlarda gelecekte daha geniş coğrafyayı etkileyecek bir işbirliğinden bahsedilmektedir. Bu işbirliği alanlarına Azerbaycan-Türkiye arasında tampon bölge oluşturmağa çalışmak, PKK’nın kuracağı kanton bölge ile Ermenistan arasında karasal bağ oluşturmak dahil olabilir.