Genetik bilimi, 21. yüzyılda yaşayacağımız birtakım radikal değişimlerin kapısını aralıyor. Şimdilik 66 sene önce keşfedilen DNA’yı bundan sonra istek ettiğimiz şekilde düzenleyebiliyoruz. Çin’de doğan genetiği değiştirilmiş iki kız bebek, bu hususta neler yapılabileceğinin kanıtı oldu. Peki bilim insanları hangi teknikle insan genetiğini değiştirebiliyorlar, bu yöntemin arkasındaki gerçekler neler?
Hastalanmak, yaşlanmak, üşümek, yorulmak… İnsan bedeni, natural durumuyla pek çok sınıra sahip bir biyolojiyle dünyaya geliyor. Hayatımızın ilk seneler oran olarak problemsiz geçse de gelişen senelerde yavaş yavaş tükenmeye başlıyoruz. Salgın hastalıklar ve birtakım gen bozulmaları da cabası…
1952 senesinde keşfedilen DNA, bugünün yazılımlarına benzeyen bir yapıya sahip. 4 değişik nükleik asidin değişik şekillerde sıralanmasıyla, göz rengimiz, cilt tonumuz, sesimiz, saçlarımız ve aklınıza gelebilecek her şeyimiz belirleniyor. Peki ya bu dizilimleri kendi isteğimize göre değiştirebilsek? İşte o vakit hatalı genlerin içinde bulunduğu hastalık ve yaşlanma gibi problemlerin da üstesinden gelmiş oluruz.
Elbette bu kanaatnin etik yönden çok çok tartışmaya gebe bulunduğunu göz ardı etmemek gerekiyor. Bu tartışmalar, fazlasıyla kritik ve titiz mevzu oldukları amacıyla ilk önce neyi tartışmamız gerekliliğini anlamalıyız. Genetiği değiştirilmiş, daha eskiden istenilen sonuca yönelik planlamaler yapılmış ilk bebeklerin doğduğunu bundan sonra biliyoruz.
Çin’de dünyaya gelen Shenzen kentinde dünyaya gelen ilk genetiği değiştirilmiş bebeklere, ömürleri süresince AIDS hastalığı bulaşamayacak. Onların çocukları da doğuştan AIDS bağışıklığına sahip olacaklar. Zira bu hastalığın bulaşmasına engel olan genler, doğuştan düzenlenmiş durumdalar. Luna ve Nana adlı bu iki kız bebekte sarfedilen gen planlama yöntemine ise CRISPR-Cas9 adı veriliyor. Bu teknik, genetik mühendisliğinin belki de en büyük keşiflerinden birisi olarak, uzun senelerdir test ediliyor.
Gelin kısa notlar ve bilgilerle CRISPR-Cas9 yönteminin korkutucu ancak bilimsel yüzüne yakından bakalım.
Doğmamış bebeklerin genlerini belirleyen CRISPR-Cas9 tam olarak nedir?
Genetik mühendisleri ve araştırmacıların, genomları istenilen şekilde değiştirmesini, istenmeyen genetik kodları çıkarmasını gerçekleştiren bir tekniktir. genetik değişimi yapabilmek amacıyla en basit, en net neticeli teknik bulunduğu amacıyla bilim aleminde büyük ehemmiyet taşır.
Peki genleri mutasyona uğratmak nasıl olası oluyor?
Birbirlerine bağlı olan iki DNA şeridini bir makkatiyen ortadan ikiye ayırdığınızı hayal edin. CRISPR-Cas9 yöntemindeki makasın adı ise Cas9’dur. Bir enzim olan Cas9, DNA sarmalındaki iki şeridi birbirinden ayırmayı sağlar.
Lisedeki biyoloji derslerinden de hatırlayacağınız Adenin, Guanin, Sitozin ve Timin adlı nükleidler, dizimleriyle DNA’nın kodlarını belirlerler. Eğer bu dizilimi istenilen şekilde değiştirebilirseniz, netice da değişecektir. DNA iplikleri ikiye ayrıldıktan sonra sıra, söz hususu dizilimleri değiştirmeye gelir.
CRISPR-Cas9, natural mutasyonu nasıl olası kılıyor?
Gen dizilimlerini değiştirmek amacıyla bir kaynağa gereksinim duyulur. Hücre içinde natural olarak gerçekleşen DNA sarmalları üretiminde, rRNA, gRNA adıyla tanınan bir iplik rol oynar. Rehber RNA ipliği, Cas9 emzimini, değiştirilmek, düzenlenmek dilenen DNA seksiyonuna yönlendiren bir dargın fonksiyonu görür. Bir diğer değişle rRNA, Cas9 emzimini DNA’nın hatalı birimine yönlendirir, enzim o bölgeyi ikiye ayırır, sonra hatalı DNA seksiyonü yerine, sarmalı tamalayan yeni bir seksiyon eklenir. Hatalı seksiyonün yerine imal edilen DNA molekülleri ise tamamıyla natural yöntemlerle üretilir.
İster inanın ister inanmayın, bütün prosedür yalnızca bu kadar. Sadece daha emniyetli duruma getirmek amacıyla çalışmalar sürüyor. Şimdi gelin bu teknikle nelerin olası bulunduğuna bakalım.
CRISPR-Cas9, ileride neler vadediyor? (Yavaş ve dikkatlice okuyun):
İnsanlar üstünde süregelen şekilde kullanılması amacıyla hala vakit gerekiyor.
Gelecekte, daha delişmiş CRISPR-Cas9 yöntemleriyle nerdeyse bütün hastalıklar genetik olarak tedavi edilebilecek. Mesela Çin’de doğan bebeklerin çocukları ve onların çocukları da AIDS hastalığına yakalanmayacak.
Salgın hastalıklara karşı ilaçsız, direk genetik olarak bağışıklı olabileceğiz.
Cas9 enzimi hatalı yeri keserse, olmaması gereken bir mutasyona neden oluyor. Bu da tehlikeli halleri yanında getiriyor. Hala hatasız şekilde kesim yapması amacıyla teknik geliştiriliyor.
Yapılan genetik planlamaların hepsi genetik olarak jenerasyondan kuşağa aktarıldığı amacıyla çok büyük etik tartışmalar bizi bekliyor.
Tekniğin uygulayıcısı, her vakit insanlığın iyiliğini istemek durumunda. Eğer aksi yönde genetik planlamalar yapılırsa gerektiğince tehlikeli neticeler elde edilebilir. Kansere genetik olarak bağışıklı olmak gibi, genetik olarak katiyen iyileştirilemeyen hastalıklar ve kusurlar jenerasyondan kuşağa aktarılabilir.
CRISPR-Cas9 tekniği, bilimin ve teknolojinin ortak ürünlerinden birisi. Öyle ya da böyle, bu teknikle düzenlenen genlere sahip ilk bebeklerin dünyaya yaklaştığını biliyoruz. Bu da tartışmalar ne olursa olsun yöntemin yaygınlaşacağını kanıtlayan bir gerçek.
Görüş, kanaat ve önerilerinizi yorumlar evresinde paylaşabilirsiniz.
İçindekiler
- 1 Genetik bilimi, 21. yüzyılda yaşayacağımız birtakım radikal değişimlerin kapısını aralıyor. Şimdilik 66 sene önce keşfedilen DNA’yı bundan sonra istek ettiğimiz şekilde düzenleyebiliyoruz. Çin’de doğan genetiği değiştirilmiş iki kız bebek, bu hususta neler yapılabileceğinin kanıtı oldu. Peki bilim insanları hangi teknikle insan genetiğini değiştirebiliyorlar, bu yöntemin arkasındaki gerçekler neler?
- 2 Peki genleri mutasyona uğratmak nasıl olası oluyor?
- 3 CRISPR-Cas9, natural mutasyonu nasıl olası kılıyor?