"Fakat insanın hevâperestâne ve heveskârâne tahakkümüyle değil,.." cümlesini izah eder misiniz? Buradaki "hevâperestâne" ifadesine, gayrimeşru istekler misal verilebilir mi?
Per, 7-Şub-2013 - 07:16 tarihinde gönderildi
Değerli Kardeşimiz;
"Heva" kelime olarak nefsin isteği, nefse düşkünlük, nefsin gelip geçici olan heves ve arzuları anlamına geliyor. Bu arzular içinde meşru ve helal olan arzular da vardır. Bu yüzden heva eşittir haram istekler demek yanlış olur.
Hevanın diğer bir anlamı da nefsin zararlı ve günah olan arzularıdır. Bu tanıma göre hevaperestane duaları gayrimeşru ve haram olan istekler şeklinde anlayabiliriz. Ama bu çok uzak ve tekellüflü bir mana olur. Çünkü en cahil adam bile haram bir isteğin duaya konu edilemeyeceğini bilir ve genellikle de duaya dahil etmez.
Hevaperestane duayı insanın bencil bir şekilde kendine zararlı mı olur faydalı mı olur mülahazasını yapmadan, ama meşru olan bir menfaati ısrar ile istemesi şeklinde anlamak gerekir.
Mesela, Salebe'nin ısrarla Peygamber Efendimiz (asm)'den zengin olması için dua istemesi buna bir örnek olarak verilebilir. Nitekim zenginlik verilince de yoldan sapıp zekatı reddedecek bir duruma gelmiş ve ebedi hayatını da büyük bir riske sokmuştur. Bu yüzden dua ederken hakkımızda hayırlısını istemeli ve tercihi Rabbimize bırakmalıyız, zira O hakkımızda en hayırlısını bilir ve ona göre verir.
İnsan hodkâm ve bencil olduğu için, her şeyi kendi nefsinin ölçüleri ile ölçüp tartıyor. Bir şey nefsin hoşuna gitti mi iyi gitmedi mi kötü oluyor. Halbuki iyilik ve kötülüğün miyarı nefsin hevası değil İlahi adalet ve mizandır. Bu yüzden insan nefsini ve hevasını kainata mühendis tayin etmemelidir.
Üstad Hazretleri bu ince hakikate şu şekilde işaret ediyor:
"Eğer her ferdin keyfine göre hareket edilirse, dünyanın nizam ve intizamı fesada gider."
"Ey müteşekkî! Sen nesin? Neye binaen itiraz ediyorsun? Cüz'î hevesini külliyat-ı kâinata mühendis mi yapıyorsun? Kokmuş olan zevkini nimetlerin derecelerine mikyas ve mizan mı yapıyorsun? Ne biliyorsun ki, zannettiğin nimet nikmet olmasın? Senin ne kıymetin var ki, sineğin kanadına müvâzi olmayan hevesini tatmin ve teskin için felek çarklarıyla hareketten teskin edilsin?"(1)
Mesela sel, deprem, kıtlık gibi zahiren şer gibi duran şeylerin ince ve bilinmeyen çok hikmet ve maslahatları vardır ki, insan bunları göremediği ve sadece nefsine gelen bazı zararları nazara alarak meseleye baktığı için, külliyen şer olarak algılıyor. Yağmurun külli hayır ve neticelerini unutup sel ve afat gibi birkaç zararına bakarak yağmura külliyen şer demek gibidir. İnsan yağmura sadece nefsine temas eden noktadan bakıyor, umumi ve külli noktadan baksa yağmurun şer değil hayır olduğunu görebilecektir.
Mesela, hastalık insan nefsinin hoşuna gitmediği için nefis onu şer olarak görür halbuki hastalığın çok ince ve latif manaları ve maslahatları vardır. İnsana nimetin kıymet ve derecesini ihsas ettirir, dalalete ve günahlara gitmeye bir perde teşkil eder vesaire bizim göremediğimiz sayısız hikmet ve maslahatları vardır. Biz bunları nazara almayarak sadece nefsimize sıkıntı veren bir iki vechesine bakıp, bu şerdir deriz ki hakikat bu değildir. Tersi sıhhat nefsimizin hoşuna gider, ama bilmiyoruz ki bize çok zararları var. Çokların ebedi saadeti kaybetmesinde önemli bir faktördür sıhhat. Ama nefse ve zahire göre maslahat ve menfaat gibi durur.
İşte insanın bu dar ve kısıtlı bakışı ve bu bakıştan çıkan duası kainatın umumi sistemini ve kanunlarını askıya alıp geri çeviremez. Mesela ben dua şeklinde desem ki: "Allah’ım, kar ve yağmur benim asabımdaki hastalıkları tahrik ediyor, bundan böyle sürekli güneşli hava olsun, kar ve yağmuru kaldır!..” Elbette dar ve hevamdan gelen bu dua, Allah’ın külli bir kanunu olan yağmur ve karı ıskat ve iptal edemez. Kainatı çeviren büyük kanunları, insanın adi ve hevaya dayanan duaları değiştirip askıya alamaz. Böyle bir dua hevaperestane bir dua olur.
(1) bk. Mesnevî-i Nuriye, Şemme.
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör