Kanunlarda belirtilen süreler içinde sigortalılığı devam etmiş, emekli aylığı alan kişilerin vefat etmesi halinde, eşleri ve çocukları belirli miktarlarda dul ve yetim aylığı alabilmektedir. Ancak bu aylıkların alınabilmesi için belirli şartların taşınması ve başvuruların yapılmış olması gerekmektedir. Dul ve yetim aylıkları, bekâr çocuklar ve dul kalan eşler için verilmektedir. Özellikle bu haktan yararlanabilmek için kişilerin kanunda belirtilen birçok şartı taşıması gerekmektedir.
Dul ve yetim aylığı almak için aranan ilk şart, aylığı alan kişinin en az 5 ve 10 yıl arasında bir hizmet faaliyetinin yani sigortalılık durumunun olması gerekmektedir. Bununla birlikte, belirli yaşa kadar olan çocuklar ve eşinin ölümü nedeniyle dul kalan eşler için de emekli aylığı bağlanabilmektedir. Kanunlar kapsamında bir kişinin hem dul hem de yetim aylığı alması mümkün görülmektedir.
Bir kişinin dul ve yetim aylığı alabilmesi için aranan ilk şartlardan biri, maaş alan kişinin çalışma süresidir. Genellikle 5 yıl olarak belirlenen bu ilk şartın ardından, dul ve yetimler için farklı oranlarda dul ve yetim aylığı bağlanmaktadır.
Eşlerin çalışma durumu, çocukların yaşı, yetim sayısı vb. birçok farklı unsur yetim ve dul aylıklarının farklı oranlarda bağlanmasına neden olmaktadır. Bağlı bulunulan sigorta türü de bu oranların değişmesinde etkilidir. Dul ve yetim aylığı ücretleri ve kişilere göre bağlanma oranları;
Çalışmayan dul eş için - %75
Aylık maaş alan eşler için - %50
Tek yetim için - %50
2 yetim için - %40 - %40
Olarak belirlenmiştir. Emekli Sandığı yeni adıyla (4/C) kapsamında dul ve yetim aylığı alacaklar için bu oranlar geçerli olmaktadır. Diğer sigorta türlerine göre farklı oranlar ortaya çıkabilir.
Kanunda ön görülen sigortalılık süresini tamamlamış ve vefat etmiş bir kişinin, eşi ve çocukları için dul ve yetim aylığı bağlanmaktadır. Sosyal devlet anlayışı içinde verilen bu hizmet, ölen kişinin ardında bıraktığı ailesinin maddi açıdan müşkül duruma düşmemesi hedeflenmektedir. Bu kapsam doğrultusunda bir kişinin hem vefat eden babasından yetim aylığı alması hem de vefat eden eşinden dul aylığı alması mümkündür.
Farklı sigortalılık durumlarında da geçerli olmak üzere, bir kişinin örneğin; hem SSK’dan dul aylığı alması hem de Bağ Kur’dan ya da Emekli Sandığından, dul ve yetim aylığı alması mümkdür.