3 1. BÖLÜM: GİRİŞ 1.1. Genel Bilgiler Dünya da ve Türkiye de sanayileşme ve teknolojik gelişmelere bağlı olarak özellikle iş yerlerinde çalışan işçilerin sağlığı ve güvenliği ile ilgili birtakım sorunlar ortaya çıkmıştır. Başlangıçta fazla önemsenmeyen bu sorunlar iş verimini azaltması ve işletmeyi zor duruma sokmasıyla önem kazanmış ve üzerinde düşünülmesi gerekliliği doğmuştur. Orman işleri; çeşitli tür ve cins ağaç, ağaççık, çalı ve değişik canlıların (kuşlar, böcekler, av hayvanları vb.) bulunduğu orman alanında, insanların mal ve hizmet taleplerini karşılamak amacıyla, doğa koşullarına açık olarak çok yönlü ve sürekli yararlanma ilkesi ışığında yapılan işlerdir.
4 Bu tanımın kapsamına; devirme, dallardan temizleme, uç alma, kabuk soyma, ölçüm ve boylama, bölmeden çıkarma, yükleme, taşıma, boşaltma, orman yolu yapımı-bakımı, kültür işleri, meşçere bakımı, gübreleme, budama, derelerin ıslahı, yamaçlarda toprak kaymasını önleyici setlerin yapımı, alet ve makinelerin bakımı, tali ürünlerin üretimi, orman ve odun koruma (zararlılarla mücadele) gibi işler girmektedir. Orman işçiliği genel olarak ele alındığında geniş alanlarda ve yüksek rakımlı engebeli yerlerde çalışılması, iş yerinin sosyal ortamdan uzak bulunması ve konaklama gerektirmesi, gündüz saatlerinde çalışma zorunluluğu, genelde geçici işçi olma durumu gibi nedenlerle diğer iş kollarından farklılıklar gösterir. Orman işlerinin çok değişken bir durum göstermesi ayrıca mevsimlerden, hava hallerinden, arazi koşullarından ve iş objesi olan her ağacın kendine özgü özelliklerinden kaynaklanmaktadır.
5 İnsan vücudunun ağır işlere uygun olmaması veya insan gücünün ve özelliklerinin yetersiz kalması teknolojik gelişmeleri teşvik etmekte, daha doğrusu zorunlu hale getirmektedir. Özellikle motorlu testere gibi kesici araçların kullanımında koruyucu ekipmanlar kullanılması kaçınılmazdır. Motorlu testere kullanırken gürültüden korunmak için kulaklık, sıçrayabilecek olan parçalardan korunmak için gözlük veya yüz koruyucular, düşebilecek parçalardan korunmak için başlık, yürürken dikenlerden korunmak için özel dokulu koruyucu giysiler vb. malzemeler kullanılabilir. İnsan vücudunun ağır işlere uygun olmaması veya ağır işler karşısında insan gücünün yetersiz kalması teknolojik gelişmeleri gerekli hale getirmektedir. ILO (International Labour Organization) ya göre orman işçiliği ağır işçilik sınıfında yer almaktadır. Teknik, çevresel, sosyal ve psikolojik nedenler orman işçiliğinin bu sınıfta değerlendirilmesini gerekli kılar.
6 1.1. İş ve Orman İşleri İnsanlığın var oluşundan beri hayatın devamı için zorunlu olarak yapılan faaliyetler günümüzde artık planlı ve programlı bir şekilde sürdürülmektedir. Bu faaliyetler üretimin en önemli faktörü olan iş tir. İş kendi içinde bedensel iş ve zihinsel iş olarak ikiye ayrılır (Resim 1.1.). Bedensel iş; ağırlıklı olarak çok sayıda kasın kullanılması, yani tüm vücudun, kol ve bacakların hareket etmesidir. Zihinsel iş ise; insanın olay ve olgular arasındaki bağlantıları zihinsel olarak kavraması, iç yüzlerini görmesi, karşılaştırması ve değerlendirmesi ile genel sonuçlar ve yargılar çıkarmasının gerekli olduğu faaliyetlerdir.
7 Üretim faaliyetlerinin en önemli faktörü iştir. İş, şekildeki açıklamaların doğrultusunda insana ait ihtiyaçların karşılanması amacı ile yapılan aktiviteye denir. Çalışan bir insana göre iş şöyle tanımlanabilir: Bir görevin yerine getirilebilmesi için yapılan faaliyetlere iş denir.
8 Orman işleri ergonomik yönden incelendiğinde, sanayi işçiliğinden oldukça büyük farklılıklar göstermektedir. Orman işlerinde iş koşullarının iyileştirilmesi için uzun yıllardan beri birçok araştırma yapılmıştır. Araştırmacılar, başlangıçta "enerji tüketimi" üzerinde yoğunlaşırken, özellikle son yıllarda "iş düzenleme" konusuna daha fazla önem vermeye başlamışlardır. Ormancılık işleri; çeşitli ağaç, ağaççık, çalı ve değişik canlıların (kuşlar, böcekler, av hayvanları vb) bulunduğu orman alanında ve açık doğa koşullarında, insanların mal ve hizmet taleplerini karşılamak amacıyla, çok yönlü ve sürekli yararlanma ilkesi ışığında yapılan işlerdir. Bu tanımın kapsamına; devirme, dallardan temizleme, uç alma, kabuk soyma, tomruklama, sınıflandırma, bölmeden çıkarma, yükleme, taşıma, boşaltma, orman yolu yapım-bakımı, kültür işleri, meşçere bakımı, gübreleme, budama, derelerin ıslahı, setlerin yapımı, alet ve makinelerin bakımı, yan ürünlerin üretimi, orman ve odun koruma (zararlılarla mücadele), avcılık, balıkçılık ve rekreasyon gibi hizmet üretimi işleri girmektedir.
9 Orman işleri, genellikle zor şartlarda yapılan işler olarak tanımlanır. Ormanların çoğu kez ana yerleşim ünitelerinden uzak, sarp ve engebeli bir arazi yapısı üzerinde yer almaları, hava etkilerine açık olmaları ve ağırlıklı olarak büyük fiziksel güç sarfiyatını gerektirmeleri nedenleri ile özellikle iş ile ilgili araçların uygun ve bakımlı olarak kullanılmadığı durumlarda orman işleri tehlikeli işler halini almaktadır. İş yerlerinin genellikle uzakta ve dağınık halde olmasından dolayı barınma, yiyecek, içecek ve ilk yardım gibi ihtiyaçların karşılanması çoğu kez yetersiz veya eksik kalmaktadır. Ormancılık çalışmalarının orman işçiliği yapan insanların sağlığı üzerinde doğrudan etki yaptığı bilinmektedir. Bilinen bir başka gerçek de bu etkilerin çoğunluğunun denetlenebilir nitelikte olmadığıdır. İklim, arazi, bitki örtüsü ve toprak gibi doğal iş koşullarının önceden uygun duruma getirilebilme olanağı hemen hemen imkânsızdır. Bu nedenle, çalışanların özel olarak gerekli bilgi, araç-gereç, korunma malzemeleri ile donatılmaları, uygun barınma yerlerinde ikametleri ve yeterli beslenmeleri önem taşımaktadır.
10 1.3. İş Bilgisi İş bilgisi, iş ile bilgi kavramlarının birleştirilmesinden oluşan bilim dalının adıdır. Buradaki bilgi, insan tarafından yapılacak olan iş ile o işi yapacak insan arasındaki ilişkilere ait bilgidir. İş gereği olarak bilgi; bir görevin yerine getirilmesi için gerekli eğitim, deneyim ve düşünme yeteneğine dayalı zihinsel yetkinliklerin tümüdür. İş bilgisi kendine has özelliklere sahip bir bilimdir. Buna göre iş bilgisinin; - Objesi İnsana ait iş, - Problemi İnsana ait iş verimi, - Ölçüsü İnsana ait verimin devamlılığı, - Metodu İş etüdü, - Öğretisi İş bilgisidir.
11 İş bilgisinin ilgi alanı çok geniş olup diğer bütün bilimlerle ilgilidir. Buna bağlı olarak diğer bilim dallarının sınır bölgeleri içerisinde yer alabilir.
12 2. BÖLÜM: ERGONOMİ 2.1. Giriş Türkçe anlamı ile iş bilimi olarak adlandırılan ergonomi iş sisteminin bir parçası olan insanı ele alarak insanın işe ve işin insana en iyi şekilde uyumlandırılmasını amaç edinir. Bu amaç yanında işin insan kapasitesine uygun bir şekilde düzenlenmesi ve işletmenin mümkün olduğu kadar verimli çalışmasını sağlayarak ergonominin çözüm getireceği bir konudur. Ergonomi, insan tarafından yapılan işin öğretisidir. Bu deyim Türk dil kurumunca İş Bilimi olarak dilimize çevrilmiştir. İş ve insan arasındaki uyumluluk; iş yerinin insanın vücut ölçülerine göre ayarlanması, işin zorlayıcı etkilerinin azaltılması, çevre koşullarının düzenlenmesi ve insan yeteneklerinin ekonomik kullanımı alanlarında gerçekleşir.
13 İnsan ile iş arasındaki ilişki bir model olarak Resim 2.1 de gösterilmiştir. Bu ifadelere göre ergonominin amaçları olarak şunlar söylenebilir : - İş süresince iş ile ilgili bilginin en seri anlaşılır ve etkili biçimde algılanmasını sağlamak, - İşin iyi muhakeme edilmesini ve algılanan bilgi ile ilgili olarak yapılacak işleri ve kontrolün işin gerektirdiği şekilde uygulanmasını sağlamak. Böylece gereksiz ve aşırı zorlanmalardan kaçınmak, - Çalışma sırasında organizmanın zarar görmesini ve lüzumsuz hareketleri engellemek, - İş etkinliğini artırmak,
14 2.2. İş ve Verim Verilen bir görevin yerine getirilmesi sırasında insan tarafından değiştirilen ve işleme tabi tutulan enerji ve bilgilerin toplamı ergonomik açıdan iş olarak tanımlanır. Bu tanım iş etüdü yönünden ilgi çekicidir İnsanın Verimli Olma Koşulları Çalışan bir insanın fiziksel ve ruhsal gücünün korunması ile yüksek verim sağlanabileceğinden çalışan insanın özelliklerinin iyi bilinmesi gerekir. Çalışan insanın bu özelliklerinden iyi bir yöneticinin mutlaka yararlanması ve böylece iş güvenliği içinde yüksek bir iş verimi elde etmesi mümkündür. Çalışan insanın özellikleri şunlardır: 1) Duyu organlarının çok zayıf uyarıları alacak şekilde duyarlı olması 2) Karışık sesler ve görüntüler arasından istenilen sesleri süzerek algılaması 3) Çeşitli çevre etkisinden kendini koruma yeteneğine sahip olması 4) Çeşitli bilgileri hafızasında tutabilmesi 5) Öğrendiği bilgileri istendiği zaman tekrar geri çağırabilmesi 6) Yeni durumlara ani ve etkin bir şekilde reaksiyon gösterebilmesi
15 7) Gözlemlerden genellemelere giderek yargılama, problem çözme ve karar verme yeteneğine sahip olması 8) Güvenilir objektif değerlendirmeler yapabilmesi 9) Yenilik, değişiklik ve yeni buluş yeteneğine sahip olması 10) Uygulamalarda istendiğinde değişiklikler yapabilmesidir. İnsanın verimli olmasında birinci koşul uygun bir verim arzının olmasıdır. Verim arzının gerçek verime dönüşebilmesi için talepler ve görev önem kazanmaktadır. Diğer taraftan görevin yerine getirilebilmesi için verim arzının yeterli olması gerekir. İşin yapılması için öne sürülen talepler ve kişinin verim arzı ne kadar çok iyi uyuşursa, kişinin işe uyumluluğu da nitelik ve nicelik bakımından o derece büyük olur (Resim 2.2).
16 Çalışan kişinin verim arzı verim talebi ile karşı karşıya geldiğinde fiili verim ortaya çıkmaktadır. Verim arzı kişinin yeteneği ve verim gücünün bileşkesidir.
17 Aşağıda işin tekrarlanma süresinin o işi öğrenmek için harcanan enerji ile ilişkisi ve tekrarlanma süresinin iş verimi üzerine etkisi söz konusu edilmiştir (Resim 2.3). İş verimindeki yükselme ilk günlerde düşük olduğu halde daha sonra işe alışmanın verdiği bedensel ve ruhsal yapı itibarı ile bir süre sonra yükselir. Alışma süresi için herhangi bir şey tahmin etmek zordur.
18 Yetenekler ile iç dürtülerin karşılıklı etkileşimleri bir işin düzenlenmesinde mutlaka dikkate alınmalıdır. Örneğin işin düzenlenmesi yeteneklerle uyumlu, kişinin kuvvet sarfını azaltıcı olması yeterli olmayıp, ayrıca iş kişinin iç dürtülerini uyandıracak şekilde düzenlenmelidir. İç dürtüleri uyandıran veya koruyan durum ve düzenlemeler şunlardır: İşin ilerlediği açıkça görülmelidir, İşe ilişkin veriler açık olmalıdır, İş yerinde düzen ve temizlik olmalıdır, Kişinin aletlerle iş yapması sırasında karşılıklı etkileşim iyi olmalıdır, İş ilişkilerinin açıkça görülebilmesi ve görev için kesin emir olmalıdır, Yapılacak iş ile işi yapacak olan kişinin yetenekleri uyumlu olmalıdır Verim Arzının Zaman İçinde Değişimi Yapılan işin sık sık tekrar edilmesi verimi artırır, çünkü sık sık tekrar tatbikatı geliştirir. Yorgunluğun ortaya çıkması ve bu yorgunluğunu dengeleyecek bir çekiciliğin de olmaması halinde verim düşer.
19 Tatbikat Aynı ve benzer işlerin değişmeyen koşullar altında tekrar edilerek yapılması verimin iyileşmesine neden olur. Verimdeki bu iyileşme, zorlanmaların azalması, iş için geçen zamanın kısalması ve iş kalitesinin yükselmesi ile gerçekleşmiş olur Yorgunluk Yorulma çalışan bir insanda verim gücünde meydana gelen kayıp veya azalma olarak tanımlanır. Yorulma dinlenme ile tekrar denge haline döner. Buna göre yorulma ve dinlenme çalışan bir insanda birbirini takip eden iki periyodik safhadır. Enerji sarfiyatı ve yorgunluk; bitkinliği, zorlanmayı, ağrıları artırır ve dikkatin azalmasına neden olur. Ayrıca iç dürtülerin azalması da yine aynı sonuçları doğurur; buna, "iç dürtü yorgunluğu" denir. İç dürtü yorgunluğu, verimin azalması için bir nedendir; ancak, yetenek kaybı söz konusu değildir. İş yorgunluğu ile iç dürtü yorgunluğu çoğu kez birbirinin yerini alır ve birbirinden kesin çizgilerle ayırmak zordur.
20 Ancak iş yorgunluğunda şu belirtilerden söz etmek mümkündür. İşe sarılmakta güvensizlik, duruş pozisyonlarının değişmesi, belirgin zorlanmalar, nefes alıp vermenin uzaması ve çoğalması, dengeleme hareketlerine gayret etme, işe kabaca ve haince başlanması, hataların ve yanılgıların ortaya çıkması ve giderek artan güvensizlik hisleri vb. gibi. İç dürtü yorgunluğundaki belirtiler ise şöyle sıralanabilir: İşe ilginin azalması, can sıkıntısının ortaya çıkması, sık sık saate bakılması, dikkatin başka şeylere çevrilmesi, uyumsuzluk gösterilmesi, makinalara, aletlere, ürünlere ve arkadaşlara karşı uygun olamayan hareketlerde bulunulması vs.
21 Yorgunluk kalp atışları ve oksijen tüketimi ile değerlendirilir. kalp atışları normalin üzerinde uzun süre kalabilir. Kalp atışlarının 150'ye veya buna yakın bir düzeye çıkması halinde işe devam etmek imkansızdır. Yorgun kişilerin yürüyüşleri ahenksizdir. Dokunma duyarlılığı azalır. Reaksiyon kabiliyetleri azalır. Yorulmanın giderilmesinin tek çözümü dinlenmedir. Dinlenme ise dinlenme zamanlarının verilmesi ile mümkün olur.
22 Orman işlerinde 8 saat çalışıldığı varsayılırsa işe başladıktan 1,5 saat sonra dk' lık bir dinlenme süresi daha sonra öğleyin bir saat yemek molası uygun görülmektedir. Günlük çalışma saati 9 saati aşarsa öğleden sonra 3-3:20 arası tekrar 20 dk'lık bir ara vermek oldukça başarılı sonuçlar ortaya koyar. Bazı hallerde işçinin ihtiyaç duyması halinde 5 dk'lık kısa araların verilmesi olumlu yönde etkiler oluşturmaktadır. 5 dk'dan fazla ara vermek işe olan konsantrasyonu bozmaktadır. Saniyelerle (30'-40') ölçülen kısa araların dinlenme açısından hiçbir faydası yoktur Günlük Ritim İnsan verimi, bir günün akışı sırasında bazı değişiklikler gösterir. Gün içinde verim öğlen saatlerine doğru azalırken, saat sıralarında ise maksimuma ulaşır. Bu maksimumdan sonra verim düşmeye başlar ve gece saat da minimum olur
23 Günlük ritim olarak bilinen fonksiyonel aktivite değişikliklerine göre sabah saat civarında; vücut ısısı, merkezi sinir sisteminin uyanıklığı, hormon salgıları vb., beden fonksiyonları en düşük düzeylerine inerler. Bu saatlerden itibaren, bütün fonksiyonel aktivitelerdeki artış akşam saatlerine kadar devam eder. Akşam civarında en yüksek düzeyine erişen bu fonksiyonlarda bir düşüş başlar ve fonksiyonlar yeniden en düşük düzeylerine erişirler.
24 Yaşa bağlı olarak verim gücünün değişimi yaş grubunda maksimum verimi elde ettikten sonra yavaş yavaş iş veriminin azaldığı görülen eğri daha çok kas gücünün daha dayanıklı olması ile açıklanmaktadır. Orman işlerinde işçi postaları oluştururken verimi maksimum olan yaş grubu ile verimi en düşük olan yüksek yaş grubundaki orman işçilerinin aynı grubu oluşturmamasına dikkat edilmelidir. Bunun nedeni de verimin yüksekliğine ayak uydurabilmek için yaşlı grubun aşırı güç sarf etmek zorunda kalışıdır. Bu durum ise yaşlı orman işçilerinin aşırı derecede yorulmasına ve bunun sonucu olarak da bazı hallerde iş kazalarının meydana gelmesine neden olmaktadır.
25 İnsan ve İş Sistemi Sistem; aralarında aynı amaca yönelik ilişkiler bulunan belirli parça veya bölümlerin bir araya gelmesi ya da birleşmesi ile oluşan örgütlenmiş yahut karmaşık bütüne denir. İnsan, iş sisteminin bir elementidir. İş sistemi kapalı bir dairedir ve bu dairenin içinde insan ve işletme aracı sinyal ve bilgi alışverişi yaparlar; böylece karşılıklı etkileşim sağlanır. İnsan duyu organları ile, örneğin göz ve kulağı ile iş akışını izler, algıladığı değerleri olması gereken ve deneyimlerle elde edilen değerlerle karşılaştırır ve geçerli olan hareketleri yapmak üzere karar verir. Böylece insan beklenen iş sonucuna erişebilir ve işi bozan dış unsurları dengeleyebilir.
26 Kas Kuvvetinin Ağırlıkta Olduğu İşlerin Ergonomik Açıdan Görünüşü Kas kuvvetinin etkin olduğu faaliyetlerde mekanik etki derecesinin bilinmesi önemlidir. Kasların tek tek etki derecesi genel olarak % 30 civarındadır ve bu etki derecesi buharlı makinenin etki derecesi kadardır. Organların ortak hareketleri ve sürtünme sonucu kas etkisi azalır ve toplam etki % 10'a kadar düşer. Bu nedenle insanın mekanik iş yapmaya uygun olmadığını söyleyebiliriz Kas Kuvvetinin Ağırlıkta Olmadığı İşlerin Ergonomik Açıdan Görünüşü Dikkat ve zihinsel faaliyet gerektirmeyen iş yoktur. Makineleşme ve mekanizasyonun artması ile kişinin enerji sarfiyatı azalır, buna karşın dikkat ve konsantrasyon artar. Ergonominin konusu, insan faaliyetinin etkinliğini artırmaktadır. Bunu yaparken bilimsel bir karar vermede rol oynayabilen verilerin ortaya konulması ve bunlardan yararlanılması gerekmektedir. Böylece zorlanmanın minimuma indirilmesine çalışılır.
27 İnsan-Makine Sistemi İlişkisi Herhangi bir şey insan tarafından kullanılıyor ise, bunun insan-makine sistemi olarak düzenlenmesinde yarar vardır. Sistemi düzenlerken insan ihtiyaçları ile makine talepleri arasında bir uyum yaratmak şarttır. Böyle bir uyum ekonomiklik ve etkinlik açısından düşünülebilir. Birçok hallerde belli faaliyetlerin insan ve makine ile yapılması konusu alternatif olarak düşünülebilir. Bu durumda insanın kolayca ve rahatça yapabileceği işlere karşın aynı işin makine tarafından yapılması halinde doğacak masraflar esas alınır. Böyle bir karşılaştırmada insanın ve makinenin belli bir işi yapmadaki yararlı ve sakıncalı yönleri ortaya konur.
28 2.3. İnsanın Çevresi ile Olan Bilgi İletişiminde Fiziksel Koşullar İnsan, çevresindeki iletişimleri tercihen görme ve duyma organları vasıtasıyla sağlar. Ayrıca dokunma, koku ve tat alma gibi başka hislere de sahiptir. İnsan ayrıca sıcaklık farklılıklarını da hisseder. Göz ve kulakla sıcaklık farklılıklarını algılarken yararlandığı kaynak dalgaların gelişimidir İnsan vücudu ve hareketleri İnsan iskeletinde çeşitli kısımların hareket etmesine olanak verecek bir şekilde, eklemlerle bağlanmış 206 kemik bulunur. İnsanların iş yapmasında doğrudan görev alan kollar ve bacaklarda uzun kemikler yer alır. Uzun kemikler arasında el ve ayak parmakları gibi kısa görüntülü olanlar da vardır. Eklemler hareketliliklerine göre sınıflandırıldığında üçe ayrılırlar; Fibröz (oynamayan eklemler), kartilajinöz (yarı oynar eklemler) ve sinoviyal (oynar eklemler).
29 Baş hareketleri Baş rotasyon hareketleri dikkate alındığı zaman, sağa veya sola dönüşlerin açısal ortalamasının 55 o olduğu görülür. Başın sağa ve sola dönüşü şüphesiz, boyun omurlarının işlekliği ve boyundaki kas ve bağ dokularının esnekliğine bağlıdır (Resim 2.12) Gövde ve üst taraf hareketleri Gövdenin sağa ve sola dönüş hareketleri 40 civarındadır. Özellikle, gövdenin öne bükülü duruşunda, sağa ve sola döndürme hareketleri ve kuvvet gerektiren kas zorlamaları yapmak sakıncalıdır. Bu tür zorlamalarda kalıcı sakatlıklara neden olan eklem zedelenmeleri görülebilir
30 Omuz ekleminin yuvarlak eklem başı ve oldukça düz eklem yuvası, bu eklemin geniş açısal hareketini kolaylaştırır. Omuz eklemi hareketine dirsek ve el bileği hareketleri de katıldığı taktirde, gövde etrafında geniş bir erişme alanı oluşur. Ancak, el ve kol hareketleriyle ve duyarlı bir şekilde gerçekleştirilebilen hareketlerin uygulama alanı sınırlıdır (Resim 2.14) Yük taşıma ve duruş şekli Yükün sırtta taşınması: Sırtta taşınan yüklerin ağırlığı arttıkça, öne eğilme ve dizlerde de giderek artan bir gerilme halinin oluştuğu bilinmektedir. Anatomik açıdan önemli değişiklikler ancak, rahatça kaldırılabilen belli bir ağırlığı aştığında ortaya çıkmaktadır. Ayrıca, yük omuzdan bele doğru inmeye başladığında, gövdenin öne eğilmesi de artmaktadır. Gerçekte, yük karşısında değişen gövde eğimi, biyomekanik açıdan, ağırlık merkezinin yer
31 Önemli olan, insan anatomik özelliklerine göre kas, bağ ve eklem dokularına zarar vermeyecek yük ağırlığını belirlemektir. Bu konuda Dünya Çalışma Örgütü nün (ILO) "taşınabilir maksimum yük" kararları olduğu gibi, her ülkenin de kabul ettiği yük ağırlıkları vardır. Bir yükü kaldırmak: Gövdenin pozisyonu ve çeşitli anatomik bölgelerin bu hareketlerden etkilenmesi; kaldırılan yükün ağırlığına, yükün kaldırıldığı yüksekliğe ve tutuş pozisyonlarına da bağlıdır. Gövdesini öne bükerek 40 kilogram bir ağırlığı yerden kaldıran normal bir insanın, bel omurları arasındaki fibroelastik kıkırdak dokusu üzerine 450 kg yük binebilmektedir (Resim 2.18). Bu da uzun dönemde, disk kayması, disk fıtığı gibi istenmeyen sakatlıkların ortaya çıkmasına neden olabilir. Bu nedenle, ergonomik açıdan uygun kaldırma teknikleri üzerinde devamlı araştırmalar yapılmaktadır.
32 Günümüze kadar yapılan çalışmalar, yük kaldırmada, fonksiyonel anatomi açısından zayıf olan bel kasları yerine, daha kuvvetli ve biyo-mekanik bakımda da daha avantajlı olan bacak kaslarının kullanılması gerektiğini ortaya çıkarmıştır.
33 Gövdenin olabildiği ölçülerde dik kalmasına olanak verecek bir şekilde, dizleri bükerek yüklere yaklaşmak ve bacakların gücü ile yük kaldırmak, endüstrilerde ilk öğretilen biyomekanik prensiplerden biridir
34 Çevrenin İnsan Üzerindeki Etkileri Çevreden insan üzerine etkili olan faktörler sıcaklık, rutubet, hava hareketleri, radyasyon gibi olaylardır. Bu faktörler insanın ısı kaybetmesini ve verim yeteneğini etkiler. İnsanın vücut içi sıcaklığı çok dar sınırlar içinde kaldığı sürece, faaliyetini ve hayatiyetini sürdürür. Zaten insan % 10 etki derecesi ile çalışabilmektedir. İnsanın kimyasal enerji olarak ürettiği enerjinin % 90'ı ısı olarak ortaya çıkmakta ve vücuttan atılması gerekmektedir. vücuttan ısının atılması; radyasyonla, konveksiyonla ve buharlaşma, deri ve teneffüs yolu ile olmak üzere üç yolla mümkündür Hava Koşulları İnsanlar genellikle beden iç ısısında değişikliklere neden olabilecek işyeri, genel çevre ya da iklim değişikliklerine pek dayanıklı değildirler. İşyerlerinin hava koşullarını etkileyen faktörler; 1. Hava sıcaklığı 2. Ortam nemliliği 3. Hava hareketleri şeklinde özetlenebilir.
35 Hava Sıcaklığı Hava durumuna bağlı olarak insan vücudunun görevi merkezi sinir sistemini ve iç organları sabit bir ısıda tutmaktır. İnsan vücudu devamlı bir ısı dengesine sahiptir. Vücut, dış çevre ile sürekli olarak yaptığı ısı değişimi ile gerekli ısı dengesini sürdürmektedir. Genellikle 36.5 oc olan vücut sıcaklığı, soğuk havalarda oksijenle besin maddeleri yakılarak; sıcak havalarda ise terleme fonksiyonu ile dengede tutulmaktadır. Ancak vücudun ısı dengesinin bu şekilde korunması sınırlı olmaktadır. Oturarak yapılan işler Ağır bedensel işler Bürolar 19 o C 12 o C 20 o C Oturarak yapılan zihinsel işlerde o C Oturarak yapılan hafif işlerde Ayakta yapılan hafif işlerde Ayakta yapılan ağır işlerde Ağır işlerde 19 o C 18 o C 17 o C o C
36 Ortam Nemliliği Normal çalışma koşullarında nemin etkisi az olmaktadır. Nemlilik, mevcut ortam ısısı koşullarında, işyeri havasını doymuşluk düzeyine kadar getirecek su buharı değerine göre (% 100 nem) yüzde oranı şeklinde ifade edilmektedir. Ekstrem sıcaklıklarda ise nem önem kazanmaktadır. Nem yapılan işin niteliğine ve iş ortamına göre değişmektedir. Genelde iş yerlerinde nem oranı, %30-75 arasında tutulmaya çalışılmaktadır. Nemin çalışan üzerindeki etkileri, ortam ısısına bağlı olarak değişmektedir. Nemin yüksek olması, çalışanın fiziki ve ruhi bakımdan bitkin hale gelmesine, terlemesine, solunumun sıklaşmasına, kalp atışlarının hızlanmasına, yüzde kızarma ve baş dönmesine sebep olmaktadır Hava Hareketleri Ortam ısısı ve yayılan ısı düzeyleri normal sınırlar içerisinde iken ideal hava akımı 150 mm/saniye civarında olmaktadır. Hava hareketi 510 mm/saniye nin üzerine çıktığında çalışma ortamı esintili olarak; 100 mm/saniye nin altında hava değişimi olan yerler ise havasız olarak kabul edilmektedir.
37 Gürültü Ses: hava basıncındaki dalgalanmaların kulaktaki etkisinden gelen bir duygudur. Gürültü ise genellikle istenmeyen ve rahatsız edici ses olarak kabul edilir. Sesin fiziksel basıncı db ile ölçülür. Fiziksel basınç ise sesin frekansı ve şiddetine bağlı olarak değişir. Gürültü kademeleri: db arasında rahatsız edici, db arasında ise insanın reaksiyon göstermesine ve damarların daralmasına neden olur. Bu belirtiler kişinin gürültüye alışık olup olmadığına bağlı olmaksızın kendini gösterir db arasında biraz uzun devam ederse duyma zararları ortaya çıkabilir, 120 db'den büyük olması durumunda ise kısa zaman süresi içinde bile duyma zararı olabilir.
38 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği kanunu kapsamında, çıkarılan İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğünün gürültü ile ilgili maddeleri gereğince; Madde 22 Ağır ve tehlikeli işlerin yapılmadığı yerlerde, gürültü derecesi 80 desibeli geçmeyecektir. İşçilere başlık, kulaklık veya kulak tıkaçları gibi uygun koruyucu araç ve gereçler verilecektir. Madde 78 Gürültünün zararlı etkilerden korunmak için aşağıdaki tedbirler alınacaktır: İşyerlerinde gürültü çıkaran makinaların monte edilmeleri sırasında, işyeri tabanı, titreşimi ve sesi azaltacak malzeme ve sistemle yapılacaktır. Gürültülü işyerlerinin duvarları, sesin yansımasını önleyecek malzeme ile kaplanacak ve bu binalar, çift kapılı, çift pencereli inşa edilecektir. Duvarlar, ses geçirmeyen malzeme ile yapılacaktır. Gürültünün azaltılamadığı hallerde, bu Tüzüğün 22 nci maddesi hükümleri uygulanacaktır.
39 Aydınlatma Aydınlatmanın birimi lükstür. Bir yüzeye düşen ışık aksının yüzey alanına bölünmesi ile aydınlık şiddeti elde edilir. Lüks ise ışık şiddeti 1 mum olan ışık kaynağının kendinden 1 metre uzaklıkta, 1 m² yüzey alanı olan kısımdaki aydınlık değeridir. Uygun ve yeterli aydınlanma için; Yapılan işle yeterli ışık Homojen aydınlanma İş ve diğer kısımlar arasında uygun kontrast Işık kaynağında veya işte, çalışma noktasında herhangi bir parlama oluşmaması, göz kamaştırmaması Işık kaynağının ve işin uygun renklerde olması gerekir.
40 Titreşim İnsanların oturduğu yerler, temas ettikleri ya da ellerinde tuttukları titreyen araç ve gereçler; her türlü makine ve araçların neden olduğu sarsıntılar, uzun dönemde zararlı etkileri oluşturur. Bunlar; duyu organlarında, kas, bağ ve eklem algılama sistemlerinde, iç kulak denge organında, derinin duyarlı kıl dibi ve deri altı algı organlarında alt ve üst etraf kılcal damar ağında zararlı ve kalıcı etkilerdir.
41 KAYNAKLAR: Acar, H.H. Eroğlu, H Ormancılık İş Bilgisi ve İş Güvenliği, KTÜ, Orman Fakültesi, genel Yayın No: 235, Fakülte Yayın No: 41, Trabzon. Acar, H.H., Ormancılık İş Bilgisi, (II Basım) KTU Orman Fakültesi Yayın No:55,, 198s., Trabzon, TSE, Ağaç Kesme ve Kesmede Güvenlik Kuralları, I. Baskı, TS 1214, Ankara. TSE, 1974.Yuvarlak Odun ve Kerestelerin İstiflenmesi Kuralları, TS 1350, Ankara. Gümüş S., Türk Y., Orman Yangın İşçilerinde İşçi Sağlığı Ve Güvenlik Verilerinin Tespitine Yönelik Araştırma, Düzce Üniversitesi Ormancılık Dergisi, cilt.7, ss.1-9. Gümüş S., Türk Y., Odun Hammaddesi Üretim İşçilerinde Bazı Sağlık Ve Güvenlik Verilerinin Tespitine Yönelik Bir Araştırma, Kastamonu Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, cilt.12, ss Engür, M.O., Ağaç Kesim Teknikleri Ve İş Güvenliği", Dönmez Ofset, Ankara.
ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi 1 Çevre Koşullarının İnsan Üzerindeki Etkileri Çevre: Bir elemanın dışında çeşitli olayların geçtiği
4. BÖLÜM: İŞ ETÜDÜ 4.1. Giriş İş etüdü, çalışan insanın ihtiyaçları ve verim yeteneklerini dikkate alarak işletmenin ekonomikliğini iyileştirme amacını güden ve bu amaca erişmek için iş sistemlerinin incelenmesi
ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi 1 Ergonomi Türkçe anlamı ile iş bilim olarak adlandırılan ergonomi, insan çalışmasına ilişkin bilim
İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ EĞİTİMİ G Ü R Ü L T Ü GÜRÜLTÜ, GENEL OLARAK İSTENMEYEN VE RAHATSIZ EDEN SES OLARAK TANIMLANIR. Ses; Hava basıncındaki dalgalanmaların kulaktaki etkisinden ileri gelen fiziksel bir
ÇEVRE FAKTÖRLERĐNĐN ĐŞ YAŞAMINA ETKĐSĐ iş yerinde çevre faktörleri klima aydınlatma gürültü mekanik titreşimler ve zararlı maddeler MAK4091 Ergonomi 1 Ses; SES elastik bir ortam olan havada, mekanik titreşimlerden
İÇİNDEKİLER Giriş... 1 Birinci Bölüm ERGONOMİYE GİRİŞ I. Ergonomi... 5 II. Ergonomist... 7 III. Ergonominin Tarihi Gelişimi... 7 A. Dünya da Ergonominin Gelişimi... 8 B. Türkiye de Ergonominin Durumu...
FİZİKSEL ETKENLER 1 GÜRÜLTÜ 2 TİTREŞİM 3 TERMAL KONFOR FAKTÖRLERİ 4 İYONİZAN ve NONİYONİZAN RADYASYON 5 BASINÇ G Ü R Ü L T Ü GÜRÜLTÜ, GENEL OLARAK İSTENMEYEN VE RAHATSIZ EDEN SES OLARAK TANIMLANIR. ENDÜSTRİDEKİ
BÜRO ERGONOMİSİ Bursa Teknik Üniversitesi İş Sağlığı ve Güvenliği Koordinatörlüğü BÜRO ERGONOMİSİ AÇISINDAN NE DURUMDAYIZ? Çalıştığınız büro YETERİNCE büyük mü? Çalıştığınız büro YETERİNCE aydınlık mı?
BÜROLARIN ERGONOMĐK OLARAK DÜZENLENMESĐ MAK4091 Ergonomi 1 Büro Đşi Büroda genellikle oturarak çalışılır. Bilindiği gibi vücut ağırlığının % 50 70 ini bağ ve destek dokular ve kaslar oluşturur. Bunların
Ergonomi ile Verimlilik Paneli Ergonomi Uygulamaları ile Kâr Etmenin Yolları Uludağ Üniversitesi Endüstri Müh. Böl. 13.05.2010 BURSA ERGONOMİ Çalışan ile teknik sistem arasındaki ilişkiyi inceleyen; bilimsel
MESLEKİ RİSKLER VE İŞ HİJYENİ İş Hijyeni; İşyerinde oluşan hastalığa neden olan, sağlık ve iyilik ilik halini i bozan, işçiler il ve toplumdaki bireyler arasında önemli ölçüde huzursuzluk ve verimsizlik
ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Artvin Çoruh Üniversitesi, Orman Fakültesi 1 Ormancılıkta Yapılan İşler Yol yapımı,bakımı ve onarımı Sanat yapıları ve diğer binaların yapımı Tohum
BÖLÜM ALTI YÜK TAŞIMA Fitting the Task to the Human Sırt Rahatsızlıkları İntervertebral Disk Basıncı 1 İntervertebral disk basıncının ölçülmesi. 2 Bel omurları üzerindeki sıkıştırma kuvvetlerini tahmin
Havacılıkta İnsan Faktörleri Uçak Müh.Tevfik Uyar, MBA BÖLÜM 1 Biyolojik Varlık Olarak İnsan Geçen Hafta GEÇEN HAFTA Duyu organları ve algı BU HAFTA Vücut, Ergonomi, Yorgunluk, Çalışma Şartları Beyin Fırtınası
İKLİM ELEMANLARI Bir yerin iklimini oluşturan sıcaklık, basınç, rüzgâr, nem ve yağış gibi olayların tümüne iklim elemanları denir. Bu elemanların yeryüzüne dağılışını etkileyen enlem, yer şekilleri, yükselti,
KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ ORMAN FAKÜLTESİ ORMAN ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ OREN 008 ERGONOMİ VE İŞ ETÜDÜ DERSİ ARASINAV LARI 8.04.017 15:00 Süre : 90 Dakika Öğrenci No Adı Soyadı : : İmza : Aldığı
Gürültü, İstenmeyen Kulağa hoş gelmeyen Rahatsız eden sesler 3 Endüstrideki gürültüyü ise; İşyerlerinde, Çalışanlar üzerinde fizyolojik ve psikolojik etkiler bırakan ve iş verimini olumsuz yönde etkileyen
ÇALIŞMA SORULARI-İŞ KAZALARI-Bilal ÇOLAK 1. Aşağıda verilenlerden hangisi tehlikeli kimyasal maddelerle yapılan çalışmalarda riskin elimine edilmesi ya da azaltılması adına diğerlerine göre önceliğe sahiptir?
12. SINIF KONU ANLATIMI 24 STOMA VE TERLEME (TRANSPİRASYON) STOMA Genellikle yaprakta bulunan bitkide gaz alışverişini sağlayan küçük gözeneklerdir. Bitkinin yaşadığı iklim koşuluna bağlı olarak konumu
GENEL RİSK DEĞERLENDİRMESİ ÖRNEK FORMU Risk Değerlendirme No: Tarih: İşveren: İşyeri Adresi: Yapılan İş Nedir? (Kısaca açıklayınız) İşçi sayısı: Erkek Kadın Çocuk Çırak Öğrenci RİSK DEĞERLENDİRMESİ YAPILMASININ
GÜRÜLTÜ KİRLİLİĞİ 1.Gürültü Genel olarak maddenin titreşimi ve bu titreşimin; hava, su gibi bir ortam aracılığı ile kulağa iletilmesi ses; hoşa gitmeyen ve rahatsız edici seslerde gürültü olarak tanımlanır.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından: ÇALIŞANLARIN GÜRÜLTÜ İLE İLGİLİ RİSKLERDEN KORUNMALARINA DAİR YÖNETMELİK Resmi Gazete:28.7.2013-28721 BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE
ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi 1 İş Ölçümünde Kullanılan Teknikler Zaman etüdü İş örneklemesi Önceden saptanmış zaman standartları
ŞİDDET ŞİDDETİN DERECELENDİRME BASAMAKLARI ÖZEL KARAMAN MÜMİNE HATUN HASTANESİ AMAÇ: Hastane hizmetlerinin sunumu esnasında meydana gelebilecek riskleri belirlemek ve ortadan kaldırmak için gerekli yöntemleri
T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ «DOĞRU» «YANLIŞ» Muhammed Furkan KAHRAMAN İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanı Endüstri Yüksek Mühendisi Mayıs, 2014 Tanım Ergonomi
PROGRAMLA İLGİLİ GENEL BİLGİLER Ofis, bir işletmeyi veya bir hizmeti yönetmek üzere organizasyonel faaliyetlerin yapıldığı alandır. Ergonomi, maksimum iş güvenliği ve verimlilik sağlamak amacıyla, insanların
KUVVET ANTRENMANLARININ PROGRAMLANMASI Özel olma ilkesi Kuvvet için yüksek şiddet düşük tekrar Dayanıklılık için düşük şiddet yüksek tekrar Hareketin hızı ve genişliği de önemli 2 Aşırı Yüklenme İlkesi
T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü Ses ve Gürültü HUZURUMUZ VE SAĞLIĞIMIZ İÇİN GÜRÜLTÜYÜ ÖNLEMEK VATANDAŞLIK GÖREVİMİZDİR Modern, canlı bir şehirin dayanılmaz derecede gürültülü
1 Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda İş Sağlığı ve Güvenliği Konu; Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda İş Sağlığı ve Güvenliği Konunun genel amacı; Katılımcıların, ekranlı araçlarla yapılan çalışmalarda oluşabilecek
Metabolizma, bedeninizdeki kimyasal tepkimelerin toplamını ifade eden sihirli bir sözcüktür. Özellikle orta yaşlar ve sonrasında görülen kilo artışlarının, çabuk yorulma, halsizlik ve yorgunlukların başlıca
HİDROLOJİ Buharlaşma Yr. Doç. Dr. Mehmet B. Ercan İnönü Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü BUHARLAŞMA Suyun sıvı halden gaz haline (su buharı) geçmesine buharlaşma (evaporasyon) denilmektedir. Atmosferden
İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ İŞ HİJYENİ-3 PROF. DR. SARPER ERDOĞAN İş Hijyeni-3 Tozlar Toz ölçümü Gürültü 1 Tozlar Tozlar ve duman sisle birlikte aerosolleri
MONTAJ HATLARINDA ÇALIŞMA DURUŞLARININ REBA YÖNTEMİ İLE ANALİZİ VE ERGONOMİK RİSK DEĞERLENDİRMESİ Doç. Dr. Yakup KARA Arş. Gör. Yakup ATASAGUN Prof. Dr. Ahmet PEKER (A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı) (Endüstri
METEOROLOJİ VI. Hafta: Nem NEM Havada bulunan su buharı nem olarak tanımlanır. Yeryüzündeki okyanuslardan, denizlerden, göllerden, akarsulardan, buz ve toprak yüzeylerinden buharlaşma ve bitkilerden terleme
KİNEZYOLOJİ ÖĞR.GÖR. CİHAN CİCİK 1 2 Lokomotor sistemi oluşturan yapılar içinde en fazla stres altında kalan kıkırdaktır. Eklem kıkırdağı; 1) Kan damarlarından, 2) Lenf kanallarından, 3) Sinirlerden yoksundur.
GÜRÜLTÜDEN KORUNMA SES VE GÜRÜLTÜ SES GÜRÜLTÜ Havada dalgalar şeklinde hareket eden titreşimler İnsan kulağına hoş ve uyumlu gelen titreşimler İstenmeyen, rahatsız edici ve işitme sistemi için tehlikeli
7.Hafta: Risk ve Risk Analizi DYA 114 Çevre Koruma BÜRO YÖNETİMİ ve YÖNETİCİ ASİSTANLIĞI PROGRAMI Yrd.Doç.Dr. Sefa KOCABAŞ RİSK ve RİSK ANALİZİ Risk Belirli bir tehlikeli olayın meydana gelme olasılığı
EL ALETLERİ ELLE TAŞIMA Çalışanların bilgilendirilmesi ve eğitimi MADDE 8 (1) İşveren; elle taşıma işlerinde çalışanların ve/veya temsilcilerinin, çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerine ilişkin
11. SINIF KONU ANLATIMI 32 DUYU ORGANLARI 1 DOKUNMA DUYUSU DUYU ORGANLARI Canlının kendi iç bünyesinde meydana gelen değişiklikleri ve yaşadığı ortamda mevcut fiziksel, kimyasal ve mekanik uyarıları alan
BEL AĞRISI Dahili Servisler İnsan omurgası vücut ağırlığını taşımak, hareketine izin vermek ve spinal kolonu korumak için dizayn edilmiştir. Omurga kolonu, birbiri üzerine dizilmiş olan 24 ayrı omur adı
MEKANİK BEL AĞRISI UZM.FZT.NAZMİ ŞEKERCİ MEKANİK BEL AĞRISI Mekanik bel ağrısı, disk patolojisi ve buna özgü nörolojik bulgusu olmayan, anatomik yapıların aşırı kullanılmasına veya anatomik yapılardaki
ELLE KALDIRMAve TAŞIMAİŞLERİNDE İ S G http://www2.worksafebc.com/publications/multimedia/videos.asp?reportid=36871 ELLE KALDIRMA VE TAŞIMA İŞLERİNDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ELLE TAŞIMA İŞLERİ YÖNETMELİĞİ
Yavuz KAYMAKÇIOĞLU- Keşan İlhami Ertem Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi firstname.lastname@example.org 2 Atmosferi hangi coğrafya dalı inceler? Klimatoloji 4 Asal Gazlar 0,96% Oksijen 20,95% Azot 78,07% ASAL GAZLAR
ÇALIŞANLARIN GÜRÜLTÜ İLE İLGİLİ RİSKLERDEN KORUNMALARINA DAİR YÖNETMELİK Yayımlandığı Resmi Gazete Tarihi/Sayısı:28.07.2013/28721 www.bilgit.com BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE
Başarılı bir kilo verme ve daha da önemlisi bu kiloyu korumada en önemli anahtar egzersizdir. Kilo verdikten sonra egzersiz yapmayı bırakanlar yeniden kilo alırken, egzersize devam edenlerde bu ihtimal
GÜRÜLTÜDEN KORUNMA YOLLARI VE SES YUTUCU MALZEMELER NAGİHAN KESTEK 14010305014 ASİYENUR KESKİN 14010305019 PINAR ESKİN 14010305011 Gürültüden Korunma Yolları 1) Gürültü kaynağında alınması gereken önlemler:
Ergonomi, insan ve sistemler arasındaki ilişkileri optimize etmek üzere alet, ekipman ve görev dizayn etmek alanında yapılan çalışmalardan oluşur. Ergonominin konusuna giren sektörler: İmalat Hizmet Ofis
11. BÖLÜM: TOPRAK SUYU Bitki gelişimi için gerekli olan besin maddelerinin açığa çıkmasını sağlar Besin maddelerini bitki köküne taşır Bitki hücrelerinin temel yapı maddesidir Fotosentez için gereklidir
YORULMA 1 Malzeme yavaşça artan yükler altında denendiği zaman, belirli bir sınır gerilmede dayanımı sona erip kopmaktadır. Bulunan bu gerilme değerine malzemenin statik dayanımı adı verilir. 2 Ancak aynı
11. SINIF KONU ANLATIMI 48 DOLAŞIM SİSTEMİ 1 KALP KALBİN ÇALIŞMASI DOLAŞIM SİSTEMİ İki kulakçık ve iki karıncık olmak üzere kalpler dört odacıktır. Temiz kan ve kirli kan birbirine karışmaz. Vücuda temiz
Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda İş Sağlığı ve Güvenliği 1 Amaç Ekranlı araçlarla çalışmalarda alınacak asgari sağlık ve güvenlik önlemlerini belirlemektir. 2 Kapsam Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık
ELLE TAŞIMA İŞLERİ YÖNETMELİĞİ Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; elle taşıma işlerinden kaynaklanabilecek sağlık ve güvenlik risklerinden, özellikle sırt ve bel incinmelerinden, çalışanların korunmasını
OYAK RENAULT ERGONOMİ UYGULAMALARI 1 ERGONOMİ ÇALIŞANLARIMIZIN SAĞLIĞINI KORUMAK İÇİN ÇOK ÖNEMLİDİR 2 İÇERİK 01 02 03 04 ERGONOMİ GENEL KAVRAMLAR OYAK RENAULT DA ERGONOMİ ORGANİZASYONU VE KULLANILAN ÖLÇÜM
TRAVMADAN KORUNMA Doç Dr. Onur POLAT Acil Tıp Anabilim Dalı Travma önceden ve nereden geleceği bilinmeyen bir darbeye benzetilebileceği gibi, toplumun yeterli özeni göstermediği bir hastalığı olarak da
ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi 1 Dal Alma Kalın dallarda motorlu testere, ince dallarda balta kullanılır. Özellikle ergonomik ve ekonomik
Sığır yetiştiriciliğinde Sıcaklık Stresi ve Alınabilecek Önlemler Prof. Dr. Serap GÖNCÜ Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Zootekni Bölümü 01330 Adana Bir ineğin kendisinden beklenen en yüksek verimi
Şantiyelerde İş - Verim - İş Bilgisi - Ergonomi - İş kazaları - İş Güvenliği Prof.Dr.Murat DEMİR İ.Ü.Orman Fakültesi Orman İnşaatı ve Transportu Anabilim Dalı 1 İnsana ait ihtiyaçların karşılanması amacıyla
TRMOİNMİK / HL ĞİŞİMİ Maddenin Isı İletkenliği / Isı Sıcaklık Farkı / asıncın rime Noktasına tkisi / Nem Sorular TRMOİNMİK Isıl denge; sıcaklıkları farklı cisimler birbirine değerek ortak bir sıcaklığa
ERGONOMİ Ergonomi kısaca; insan faaliyetlerinin işe, aletlere, makinelere, üretim sistemlerine ve çalışma ortamlarına etkili bir uyum sağlamasına yönelik bilgiler topluluğu olarak adlandırılabilir. İNSAN
KİNEZYOLOJİ ÖĞR.GÖR. CİHAN CİCİK 1 EKLEM 2 EKLEM Vücudumuza stresle en çok karşı karşıya kalan yapılardan biri eklemdir. Kas fonksiyonundan kaynaklanan gerilim ve gravitasyonel reaksiyonlardan kaynaklanan
Kemik bütünlüğünün bozulmasına kırık denir. Kırıklar darbe sonucu veya kendiliğinden oluşur. Kapalı ve açık kırık çeşitleri vardır. Kapalı Kırık: Kemik bütünlüğü bozuktur, ancak deri sağlamdır. Açık Kırık:
Endüstri Mühendisliğine Giriş ERGONOMİ Yrd. Doç. Dr. Selçuk email@example.com Sistem Nedir? Ortak amacı Sınırları Elemanları Elemanları arasında etkileşim 2EBİ İnsan Makina Sistemin Yapısal Analizi Girdi
SANATSAL DÜZENLEME ÖĞE VE İLKELERİ 1.Sanatsal düzenleme öğeleri Çizgi: Çizgi, noktaların aynı veya değişik yönlerde sınırlı veya sınırsız olarak ardı arda dizilmesinden elde edilen şekildir. Kalemimizle
Orman Koruma Dersi ORMAN YANGIN DAVRANIŞINA GİRİŞ Prof. Dr. Ertuğrul BİLGİLİ Ekim 2014 1.2. Orman Yangını Tanımı Orman yangını, çevresi açık olması nedeniyle serbest yayılma eğiliminde olan ve ormandaki
10. SINIF KONU ANLATIMLI 3. ÜNİTE: DALGALAR 3. Konu SES DALGALARI ETKİNLİK ve TEST ÇÖZÜMLERİ 2 Ünite 3 Dalgalar 3. Ünite 3. Konu (Ses Dalgaları) A nın Çözümleri 1. Sesin yüksekliği, sesin frekansına bağlıdır.
Ergonomi Uygulamaları Bosch San.ve Tic. AŞ 1 Türkiye de Bosch 2 RBTR/COM April 2009 Robert Bosch GmbH 2008. All rights reserved, also regarding any disposal, exploitation, reproduction, editing, distribution,
BİLGİSAYAR NEDİR? Sağlıklı Bilgisayar Kullanımı ŞEYDA BETÜL KÖSE UFUK TAŞDURMAZLI 1 www.bilgisayarnedir.net 2 Sağlıklı Bilgisayar Kullanımı Sağlıklı Bilgisayar Kullanımı Klavye veya fare kullanımı ciddi
FİZİKSEL ETKİNLİĞE GİRİŞ Doç. Dr. Ferda GÜRSEL Fiziksel Etkinliğe Başlamadan Önce o Sağlık taraması yapılmalı, o ACSM ye göre risk sınıflama kategorileri: n Görünüşte sağlıklı:yüksek tansiyon,yüksek kollesterol,diabet
Yazar Ad 111 Prof. Dr. Selçuk BÖLÜKBAŞI Yaşlanma ile birlikte deri ve saçlarda görülen değişiklikler gibi vücut duruşunda ve yürüyüşünde de değişiklikler meydana gelir. Kas-iskelet sistemi vücudun destek
İş Sağlığı Ve Güvenliği Yasası ( sayılı Yasa) 44 üncü Madde Altında Yapılan Tüzük Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu İş Sağlığı ve Güvenliği Yasası nın 44 üncü maddesinin kendisine verdiği yetkiye
GÖRSEL OLMAYAN DUYU SİSTEMLERİ MEKANİK DUYULAR İnsanlarda dokunma, basınç, sıcaklık ve ağrı gibi bir çok duyu bulunmaktadır. Bu duyulara mekanik duyular denir. Mekanik duyuların alınmasını sağlayan farklı
AVUKAT BÜROSU RİSK DEĞERLENDİRME FORMU İşveren Büro Adresi Yapılan İş Çalışan Sayısı Toplam: Hukuki Danışmanlık, Dava ve İcra İşlemleri Takibi Erkek Kadın Çocuk Stajyer Öğrenci RİSK DEĞERLENDİRMESİ YAPILMASININ
KIRIK, ÇIKIK VE BURKULMA Kırık: Kemik dokusunun bütünlüğünün bozulmasına kırık denir. Çeşitleri: Kapalı kırık: Deri bütünlüğünün bozulmadığı, çevre dokularının ve organların çok fazla zarar görmediği kırıklardır.
Ergonomi Konunun genel amacı Katılımcıların, ergonomi ve iş fizyolojisi konusunda temel kavramları bilmelerini ve işyerinde ergonomik düzenlemeler ve çalışma ortamı tasarımları hakkında bilgi sahibi olmalarını
1. Basma Deneyinin Amacı Mühendislik malzemelerinin çoğu, uygulanan gerilmeler altında biçimlerini kalıcı olarak değiştirirler, yani plastik şekil değişimine uğrarlar. Bu malzemelerin hangi koşullar altında
12. BÖLÜM: TOPRAK EROZYONU ve KORUNMA TOPRAK EROZYONU Toprakların bulunduğu yada oluştuğu yerden çeşitli doğa kuvvetlerinin (rüzgar, su, buz, yerçekimi) etkisi ile taşınmasıdır. Doğal koşullarda oluşan
SINIFIN FĠZĠKSEL ORTAMI VE YÖNETĠMĠ Yrd.Doç.Dr. Muhammed Turhan NELER ÖĞRENECEĞĠZ? Sınıf ortamının özellikleri nelerdir? Fiziksel ortamın etkileri nelerdir? Sınıfın fiziksel ortamının değişkenleri nelerdir?
İSG 5003 İş ve Sağlık İlişkisinde Temel Kavramlar Güz 2014 Prof.Dr.O.Alp ERGÖR DEÜ Tıp Fakültesi, Halk Sağlığı AD DEÜ İş Sağlığı Araştırma ve Uygulama Merkezi İSAMER DEÜ Hastanesi Çalışan Sağlığı Birimi
Türkiye de İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Koşullarının İyileştirilmesi Projesi (www.isgip.org) Bu proje Avrupa Birliği ile Türkiye Cumhuriyeti tarafından finanse edilmektedir. Improvement of Occupational
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından: GÜRÜLTÜ YÖNETMELİĞİ TASLAĞI BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı, çalışanların gürültüye maruz kalmaları sonucu
FİYATLAR GENEL DÜZEYİ VE MİLLİ GELİR DENGESİ Bu bölümde Fiyatlar genel düzeyi (Fgd) ile MG dengesi arasındaki ilişkiler incelenecek. Mg dengesi; Toplam talep ile toplam arzın kesiştiği noktada bulunacaktır.
Risk Değerlendirme No: 1 S.M.M.M AHMET DEMİR ÖRTÜN GENEL RİSK DEĞERLENDİRME RAPORU Tarih: 31.12.2012 İşveren: Risk Değerlendirilmesinin Geçerlilik Tarihi İşyeri Adresi: Yapılan İş Nedir? AHMET DEMİR ÖRTÜN