1 EDİRNE İLİ TRAKYA ÜNİVERSİTESİ GÜLLAPOĞLU (BALKAN) YERLEŞKESİ NDE ADLİ ENTOMOLOJİ YÖNÜNDEN ÖNEM TAŞIYAN COLEOPTERA FAUNASININ LEŞ ÜZERİNDEN TOPLANMASI VE TAKSONOMİK YÖNDEN İNCELENMESİ RAMAZAN BANA YÜKSEK LİSANS TEZİ 2010 EDİRNE Danışman Prof. Dr. AHMET BEYARSLAN
2 TRAKYA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ EDİRNE İLİ TRAKYA ÜNİVERSİTESİ GÜLLAPOĞLU (BALKAN) YERLEŞKESİNDE ADLİ ENTOMOLOJİ YÖNÜNDEN ÖNEM TAŞIYAN COLEOPTERA FAUNASININ LEŞ ÜZERİNDEN TOPLANMASI VE TAKSONOMİK YÖNDEN İNCELENMESİ RAMAZAN BANA YÜKSEK LİSANS TEZİ BİYOLOJİ ANABİLİM DALI DANIŞMAN: PROF. DR. AHMET BEYARSLAN 2010 EDİRNE
3
4 ÖZET Bu çalışmada, leşe gelen Coleoptera türlerinin belirlenmesi için Trakya Üniversitesi Güllapoğlu (Balkan) Yerleşkesi içerisine yerleştirilen demir kafese 3 adet domuz (Sus scrofa domestica) leşi ve 2 adet büyükbaş hayvan iç organ takımları konulmuştur. Sabah ve öğleden sonra olmak üzere günde iki kez gözlem yapılmış ve örnekler toplanmıştır. Toplanan örnekler teşhis edilmiş ve Staphylinidae familyasının Staphylininae altfamilyasına ait Creophilus maxillosus (Linnaeus, 1758), Ontholestes murinus (Linnaeus, 1758) ve Philonthus laminatus (Creutzer, 1799) türleri ile Tasgius (Stephens, 1829) cinsine ait bir tür; Silphidae familyasının Silphinae altfamilyasına ait Silpha obscura (Linnaeus, 1758), Thanatophilus sinuatus (Fabricius, 1775) ve Thanatophilus rugosus (Linnaeus, 1758) türleri; Histeridae familyasının Histerinae altfamilyasına ait Margarinotus (Ptomister) brunneus (Fabricius, 1775) ve Saprininae altfamilyasına ait Saprinus (Erichson, 1834) cinsine ait bir tür; Cleridae familyasının Korynetinae altfamilyasına ait Necrobia violacea (Linnaeus, 1758) türü; Dermestidae familyasının Dermestinae altfamilyasına ait Dermestes frischii (Kugelann, 1792) türü; Nitidulidae familyasının Nitidulinae altfamilyasına ait Nitidula flavomaculata (Rossi, 1790) türü; Scarabaeidae familyasının Scarabaeinae altfamilyasına ait Onthophagus coenobite (Herbest, 1783) türü ve Aphodiinae altfamilyasına ait Aphodius (Illiger, 1798) cinsine ait bir tür saptanmıştır. Anahtar Kelimeler: Adli Entomoloji, Coleoptera, Silphidae, Staphylinidae, Histeridae, Cleridae, Dermestidae, Scarabaeidae, Nitidulidae, Sus scrofa domestica, fauna, Edirne. i
5 ABSTRACT In this study, 3 pig (Sus scrofa domestica) corpses and 2 internal organ sets which belongs to cattles had been placed in an iron cage in Güllapoğlu (Balkan) Campus of Trakya University to determine the Coleoptera species that had come on the corpses. The observation process was carried out twice a day one was in the morning and the other one was in the afternoon- and the samples were collected. The Coleoptera species which were collected from the materials on the land were identified and Creophilus maxillosus, Ontholestes murinus, Philonthus laminates species and a species of Tasgius genus which belong to Staphylininae subfamily of Staphylinidae family; Silpha obscura, Thanatophilus sinuatus and Thanatophilus rugosus species belong to Silphinae subfamily of Silphidae family; Margarinotus (Ptomister) brunneus species belong to Histerinae subfamily and a species of Saprinus genus belong to Saprininae subfamily of Histeridae family; Necrobia violacea species belongs to Korynetinae subfamily of Cleridae family; Dermestes frischii species belongs to Dermestinae subfamily of Dermestidae family; Nitidula flavomaculata species belongs to Nitidulinae subfamily of Nitidulidae family; Onthophagus coenobita species belongs to Scarabaeinae subfamily and a species of Aphodius genus belongs to Aphodiinae subfamily of Scarabaeidae family were determined. Key Words: Forensic Entomology, Coleoptera, Silphidae, Staphylinidae, Histeridae, Cleridae, Dermestidae, Scarabaeidae, Nitidulidae, Sus scrofa domestica, fauna, Edirne. ii
6 İÇİNDEKİLER Sayfa No ÖZET...i ABSTRACT...ii İÇİNDEKİLER...iii ŞEKİLLER ve RESİMLER DİZİNİ.v KISALTMALAR... vii 1. GİRİŞ GENEL BİLGİLER PMI Hesaplaması için Coleoptera Türlerinin Kullanılması Coleoptera Takımı Taksonomisi, Morfolojisi ve Biyolojisi Staphylinidae Familyası Taksonomisi, Morfolojisi ve Biyolojisi Silphidae Familyası Taksonomisi, Morfolojisi ve Biyolojisi Histeridae Familyası Taksonomisi, Morfolojisi ve Biyolojisi Cleridae Familyası Taksonomisi, Morfolojisi ve Biyolojisi Dermestidae Familyası Taksonomisi, Morfolojisi ve Biyolojisi Scarabaeidae Familyası Taksonomisi, Morfolojisi ve Biyolojisi Nitidulidae Familyası Taksonomisi, Morfolojisi ve Biyolojisi Domuz Leşine Gelen Coleoptera Sırasını Etkileyen Faktörler Dekompozisyonun Safhaları MATERYAL VE METOT Çalışma Alanı Materyalin Toplanması ve Uygulama Yöntemi BULGULAR Çalışma Çalışma Çalışma Çalışma Çalışma Teşhis Edilen Türlerinin Taksonomik ve Diagnostik Özellikleri Familya: Staphylinidae Altfamilya: Staphylininae Tür: Creophilus maxillosus Linneaus Tür Tasgius sp. Stephens, Tür Ontholestes murinus Linnaeus, Tür Philonthus laminatus Creutzer, Familya: Silphidae Altfamilya Silphininae Tür: Thanatophilus sinuatus Fabricius, Tür Thanatophilus rugosus Linnaeus, Tür Silpha obscura Linnaeus, iii
7 Familya: Cleridae Altfamilya Korynetinae Tür: Necrobia violacea Linnaeus, Familya: Histeridae Altfamilya Histerinae Tür: Margarinotus (Ptomister) brunneus Fabricius Altfamilya Saprininae Tür Saprinus sp Familya: Dermestidae Altfamilya: Dermestinae Tür: Dermestes frischii Kugelann Familya Scarabaeidae Altfamilya Aphodiinae Tür Aphodius sp Altfamilya Scarabaeinae Tür Onthophagus coenobita Herbest, Familya Nitidulidae Altfamilya Nitidulinae Tür Nitidula flavumaculata Rossi, TARTIŞMA VE SONUÇ KAYNAKLAR TEŞEKKÜR ÖZGEÇMİŞ iv
8 ŞEKİLLER ve RESİMLER DİZİNİ Şekil 2.1. Ceroglossus ochsenii (Fam: Carabidae) genel vücut yapısı Şekil 2.2. Chrysomela scripta (Fam.: Chrysomeloidea) Yaşam Döngüsü....7 Şekil 2.3. Staphylinus (Fam.: Staphylinidae) Şekil 2.4. Thanatophilus sinuatus (Fam.: Silphidae) Şekil 2.5. Margarinotus hudsonicus (Fam.: Histeridae)...12 Şekil 2.6. Necrobia rufipes (Fam.: Cleridae). 14 Şekil 2.7. Dermestes maculatus (Fam.: Dermestiade) 15 Şekil 2.8. Aphodius (Fam.: Scarabaeidae) Şekil 2.9. Stelidota octomaculata (Fam.: Nitidulidae) Resim 3.1. Kırklareli domuz yetiştirme çiftliğinden getirilip çalışma alanına bırakılan kasaplık domuz Resim 3.2. Çalışma alanı (Google Earth)...24 Resim 3.3. Çalışma alanı yakın görünüm Resim 3.4. Kafesin yapısı...26 Resim 3.5. İlk çürüme safhası 27 Resim 3.6. Şişme safhası 27 Resim 3.7. Aktif çürüme safhası...28 Resim 3.8. İleri çürüme safhası..28 Resim 3.9. Kuruma safhası Resim Leş üzerinden örnek toplanması Resim 4.1. Kafes kenarında materyale gelen Thanatophilus rugosus 32 Resim 4.2. Materyalin altında a; Necrobia violacea, b; Creophilus maxillosus türleri..33 Resim 4.3. Materyal üzerinde Necrobia violacea türü Resim 4.4. Kurumuş materyalin altında a; Necrobia violacea, b; Dermestes frischii türleri..35 Resim 4.5. Leşe gelen Thanatophilus rugosus türü Resim 4.6. Kuruma safhasında a; Necrobia violacea, b; Dermestes frischii türleri...39 Şekil 4.7. Leş kalıntıları arasında a; Dermestes frischii, b; Necrobia violacea türleri..40 Şekil 4.8. Leşin kalıntıları üzerinde Dermestes frischii türleri...41 Şekil 4.1. Çalışma 1 in Sıcaklık Nem Grafiği 47 v
9 Şekil 4.2. Çalışma 2 nin Sıcaklık Nem Grafiği..47 Şekil 4.3. Çalışma 3 ün Sıcaklık Nem Grafiği...48 Şekil 4.4. Çalışma 4 ün Sıcaklık Nem Grafiği...48 Şekil 4.5. Çalışma 5 in Sıcaklık Nem Grafiği Şekil 4.5. Çalışma 5 in Sıcaklık Nem Grafiği Resim 4.9. Creophilus maxillosus..52 Resim Tasgius sp Resim Ontholestes murinus Resim Philonthus laminatus Resim Thanatophilus sinuatus Resim Thanatophilus rugosus...62 Resim Silpha obscura Resim Necrobia violacea Resim Margarinotus (Ptomister) brunneus Resim Saprinus sp. 70 Resim Dermestes frischii Resim Aphodius sp 74 Resim Onthophagus coenobita Resim Nitidula flavumaculata vi
10 KISALTMALAR PMI: Post-mortem interval (ölümden sonra geçen süre) vii
11 1 1. GİRİŞ Adli Entomoloji, ölüm olayının gerçekleşmesinden birkaç dakika gibi kısa bir süre içinde cesede gelen bir seri böceği inceleyerek, kişinin ölüm zamanı ve yeri hakkında veriler ortaya koyan, entomoloji ile adli sistemin birbirini etkilediği bir bilim dalıdır. Adli Entomoloji üç alt bölüme ayrılır. Bunlar kriminal entomoloji, kentsel entomoloji ve depolanmış ürün entomolojisidir. Cinayet ve intihar gibi ölümle sonuçlanan adli olaylarda ceset üzerine gelen böcekler ile kriminal entomoloji; ilaçlama firmaları ile mal sahipleri arasındaki davaların sebebi olabilen bina veya bahçeleri istila eden böcekler ile kentsel entomoloji; depolanmış ürünleri istila eden böceklerle de depolanmış ürün entomolojisi ilgilenir (Byrd ve Castner, 2001). Cinayet, intihar gibi şüpheli ölümlerde kolluk görevlilerince sağlıklı bir soruşturmanın yürütülebilmesi ve adaletin sağlanabilmesi için ölüm olayının nasıl, nerede, neden ve ne zaman gerçekleştiğinin bulunması gerekmektedir. PMI (Post Mortem Interval) yani ölümden sonra geçen süre; ölümün gerçekleşmesi ile birlikte, vücut sıcaklığı, kas gevşekliği, rigor mortis (ölüm sertliği), morluk, deri renginin solması gibi cesette meydana gelen fiziksel ve biyokimyasal değişiklikler esas alınarak tahmin edilmeye çalışılır (Smith, 1986; Nelson, 1999; Bass, 2001; Byrd ve Castner, 2001). Bununla birlikte, entomolojik veriler ölümün üzerinden hem kısa hem de uzun süre geçmiş olan vakalarda ölüm zamanının tahmin edilmesinde güvenilir indikatörlerdir (Nuorteva, 1977; Smith, 1986; Goff, 1988; Kashyap ve Pillay, 1989; Greenberg, 1991; Byrd, 1998). Bu nedenle, maliyeti düşük olan ve güvenilir sonuçlar veren adli açıdan öneme sahip entomolojik çalışmaların yapılması ve adli bilimlerin hizmetine sunulması büyük önem taşımaktadır. Ölü bir vücudun çürümesi olayı ilk olarak mantar ve bakteri gibi mikroorganizmaların faaliyetleri ile başlar ve bunu böceklerin hakim olduğu bir seri artropodun aktivitesi takip eder (Nuorteva 1977). Ölüm olayından sonra, ceset bir takım doğal değişiklikler geçirir ve leşle beslenen böcekler için ilgi çekici olan çürümenin değişik aşamalarına girer. Bornemissza (1957) ya göre cesetteki ayrıştırıcı kommünite, ekolojik ayrıştırma sürecine sırayla girer. Bu yüzden de böcekler belirli bir sırayla cesede gelirler. Çürümenin farklı aşamalarındaki besin tercihleri olduğu kadar, leşe geliş
12 2 sırasının ve meteorolojik verilerin bilinmesi, ölümden sonra geçen zaman (PMI) ın tahmin edilmesinde önemli bir yere sahiptir. Böcekler aynı zamanda ölümün sebebini vücut taşınmış olsa bile doğrulayabilirler (Catts ve Goff 1992; Anderson 1997). Böceklerin kriminal araştırmalarda kullanılmasının en temel sebebi, leşi ilk defa keşfeden olmaları ve çürümenin bütün aşamalarında bulunmalarıdır. Bundan başka bazı türler belirli bölgeler ve mevsimler için endemiktir (Smith, 1986). Kriminal entomolojide, özellikle ölümünün üzerinden uzun süre geçmiş olan vakaların ölüm zamanının tahmininde Coleoptera takımına ait türlerden yararlanılır (Nuorteva, 1977; Smith, 1986;). Bir ölüm olayı ya da cinayette; ceset üzerinde veya çevresinde bulunan Coleoptera türlerinin teşhisi ile; minimum ölüm zamanı hesaplaması ile birlikte, ölüm olayının gerçekleştiği yer, cesedin taşınıp taşınmadığı ve uyuşturucu madde kullanımı hakkında veriler elde edilebilir (Haskell vd., 1997). Bu tez çalışmasında, Edirne ili Trakya Üniversitesi Güllapoğlu (Balkan) Yerleşkesi ne demir kafes içerisine 3 adet domuz leşi ve 2 adet büyükbaş hayvan iç organ takımı konularak, adli entomoloji yönünden önemli olabilecek Coleoptera takımına ait türlerin tespit edilmesi ve bunların çürümenin hangi safhalarında gözlendiklerinin belirlenmesi amaçlanmıştır.
13 3 2. GENEL BİLGİLER Adli entomoloji ile ilgili bilinen ilk döküman; 13. yy da (1235) Sung Tzu nun yaptığı bir cinayet araştırmasıdır. Köyde orak ile boğazı kesilerek öldürülen bir kişinin katili bulunamayınca, Sung Tzu bütün işçilerin oraklarını bir odaya dizmiş ve sadece üzerinde görünmeyen kan izi olduğu düşünülen bir orakta Calliphoridae larvalarının bulunmuş ve orağın sahibi cinayetle suçlanarak orada öldürülmüştür. Ortaçağdaki (15. yy) dökümanlarda ölüm dansı diye adlandırılan resimlerde, cesetler üzerindeki larvalar abartılarak resmedilmiştir. Ona benzer bir başka resim ise 16. yy da Tumba nın iskeleti diye adlandırılmıstır. Aynı şekilde tüm iskelet larvalarla kaplıdır. 18 ve 19. yy da Fransa ve Almanya da bazı eklembacaklı türlerin, cesetler üzerindeki etkileri araştırılmıştır. 28 Mart 1850 de Bergeret tarafından yazılan bir rapor mahkemede kabul edilmiş olup ilk modern post-mortem interval (PMI) tayinini kapsayan adli entomoloji vakası 1855 yılında yine Bergeret tarafından bildirilmiştir de Brouardel ile Megnin beraber çalışarak elde ettikleri sonuçları adli tıbba uygulamaya başlamışlardır. Megnin 15 senelik bir çalısmadan sonra ceset üzerinde yasayan böcekleri sınıflara ayırmıstır. I. Dünya Savası sonrası adli entomoloji çalışmaları hız kazanmış, yılları arasında adli entomolojinin babası sayılan Fransız hekim Marcel Leclercg ile Zooloji profesörü Pekka Nuorteva nın çalısmaları sayesinde ölüm zamanı hakkında önemli bilgiler elde edilmiştir da Smith tarafından A Manual of Forensic Entomology adıyla bir kitap yayınlanmıştır. Ülkemizdeki kriminal entomoloji çalışmalarına, 1999 yılında Sert tarafından başlanılmış (kişisel iletişim), bu çalışmayı Ankara ilinde Açıkgöz vd. (2002), Samsun ilinde Karapazarlıoğlu (2004) nun, İstanbul ilinde Yüksel (2006) in, yine Ankara ilinde Özdemir (2007), Şabanoğlu (2007), Özdemir ve Sert (2008), Özdemir ve Sert (2009) in ve Edirne ilinde Çoban (2009) ın yaptığı çalışmalar takip etmiştir. Kriminal entomolojide önemli böcekler üzerine yapılan çalışmalarda birçok hayvan türü denek olarak kullanılmış olmasına rağmen genellikle Sus scrofa domestica Linnaeus, 1758 (çiftlik domuzu) tercih edilmektedir. Bunun nedeni, domuzun omnivor bir hayvan olması ve insanla benzer bağırsak faunasına sahip olmasının yanı sıra insan derisine çok benzer yapıda olan çok az kıllı bir deriye sahip olmasıdır (Anderson ve
14 4 Laerhoven, 1996). Bu yapısından ötürü domuz vücudunun çürümesi, aynı boyuttaki insan vücudunun çürümesiyle yaklaşık olarak aynıdır (Campobasso vd., 2001) PMI Hesaplaması için Coleoptera Türlerinin Kullanılması Domuz leşinin çürümesinde en önemli iki grup Diptera ve Coleoptera takımı türleridir. Diptera türleri domuz leşine çürümenin ilk aşamalarında gelmesine rağmen Coleoptera türleri daha sonraki aşamalar boyunca leşte bulunmaktadır (Carvalho vd., 2000). Coleoptera takımının Staphylinidae, Silphidae, Cleridae, Histeridae, Dermestidae, Scarabaeidae ve Nitidulidae familyası türleri, cesede gelip kolonize olan ve kriminal entomologların ölümden sonra geçen süreyi (PMI) tahmin etmede en çok yararlandığı böceklerdir. Silphidae familyasına ait Thanatophilus micans ölümden kısa bir süre sonra ceset üzerine gelme ve yumurtlama kabiliyetine sahiptir ve bu da onu iyi bir adli indikatör haline getirmiştir (Midgley, 2008). Carvalho (2000) ve arkadaşları domuz leşi ile yaptıkları çalışmada topladıkları 54 türün 28 ini adli açıdan önemli ve PMI nın indikatörü olarak kullanılabilir bulmuşlardır. Çünkü önemli görmedikleri türlerin mevsime ve çevresel koşullara bağlı olarak leşte bulunduklarını bu açıdan da PMI hesaplamalarında indikatör olamayacaklarını bildirmişlerdir. Coleoptera lara ait Dermestes maculatus, Oxylletrum disciolle ve Necrobia rufipes i ise adli açıdan önemli indikatörler olarak göstermişlerdir (Carvalho vd., 2000). Coleoptera türlerinden Dermestes maculatus leşle beslenen böcek faunası arasında gözlenen en yaygın türlerden biridir (Sousa ve Linhares, 1997; Kulshrestha ve Sapathy, 2001). Bazı araştırıcılar Dermestidae nin leşe gelme zamanı ile ilgili anlaşmazlığa düşmüşlerdir. Greenberg ve Wells (1998) e göre Dermestidae türleri ölümden yaklaşık 30 gün sonra leşe ulaşmaktadırlar. Early ve Goff (1986) çalışmalarında ölümden 3-4 gün sonra ergin Dermestidae türlerini toplamışlardır. Souza ve arkadaşları (2008) yaptıkları çalışmada ölümden 7-10 gün sonra Dermestidae türlerini gözlemişlerdir. Sousa ve Linhares (1997); Kulshrestha ve Sapathy (2001), Necrobia rufipes ve Necrobia ruficolis in leşte çok yaygın olarak bulunduğunu ve PMI tahmininde ilk kullanılan türler olduğunu bildirmişlerdir (Souza vd., 2008).
15 Coleoptera Takımı Taksonomisi, Morfolojisi ve Biyolojisi Coleoptera yani kınkanatlılar, boyları 1 mm ile 15 cm arası olan en kabalık böcek takımıdır. Bilinen kadar türü vardır ve bunlar renk ve biçimleri bakımından farklılık gösterirler. Diğer böceklere göre daha tıknaz ve daha kuvvetli yapıda olan bu hayvanlar; darbelere, vurmalara, basınca, neme ve kuraklığa karşı oldukça dayanıklıdırlar (Demirsoy, 2001). Coleoptera takımına ait türlerin yaşam biçimi çoğunlukla parazitik değildir. Bazı erginleri ve bunların larvaları konakçılarının yumurta, larva, pupa veya besin stokları ile beslenirler. Yetişkin Coleoptera türleri çoğunlukla karasaldırlar veya nadiren suculdurlar. Bazı cinsleri suya yakın yerlerde bulunurlar. Fakat Coleoptera türleri özellikle su ile ilişkilendirilmezler (Watson ve Dallwitz, 2003). Köken olarak işlev gören iki kanat çiftine sahip oldukları varsayılmakla birlikte, zamanla sadece arka kanatlarının uçma işlevini koruyup, ön kanatlarının uçma sırasında hareket yeteneğini yitirerek Elitra yı oluşturması bu takımın en tipik özelliğidir. Çeşitli minerallerin de birikmesi ile sert bir kın şeklini alan bu damarsız ön kanatlar yani elitra, narin yapılı arka kanatları ve abdomeni koruyan bir örtü halindedir (Demirsoy, 2001). Elitra genellikle bütün abdomeni örter, bazen kısadır ve bir ya da daha fazla abdominal segmenti açıkta bırakır. Nadiren bulunmaz. Arka kanatlar zar yapısındadır, az damarlıdır ve hareket işlevini yitirmemiştir. Neredeyse her zaman elitradan daha uzundur. Arka kanatlar, çoğu türde elitra ile örtülmüştür. Bazı türlerde ise küçüktür ya da bulunmamaktadır (White ve Peterson, 1983). Toraks; protoraks, mezotoraks ve metatoraks olmak üzere üç kısımdır. Arka iki torasik segment olan mezotoraks ve metatoraks birleşerek pterotoraks halini almıştır ve abdomenle bağlantılıdır. Abdomen genellikle 5-6 segmentten oluşur, ancak bu segmentlerin yerlerini tespit etmek çoğunlukla güçtür (Maddison, 2000). Antenleri çoğunlukla 11 sementlidir. Bazen 8 10 segmentli, nadiren de 2 segmentlidir. Anten şekilleri büyük ölçüde değişkendir. Antenler inci gibi, lamelli, yelpaze, dirsekli ve topuzlu gibi şekillerdedir. Bacakları koşucu yürüyücü tiptedir. Tarsusları 2-5 segmentlidir. Ağızları ise ısırıcı - çiğneyici tiptedir. Mağarada yaşayanlar hariç hepsinin gözü vardır (White ve Peterson, 1983).
16 6 Carabidae familyasına ait Ceroglossus ochsenii türünün genel vücut yapısı Şekil 2.1 de verilmiştir. Şekil 2.1. Ceroglossus ochsenii (Fam: Carabidae) genel vücut yapısı (http://www.delta-intkey.com). Coleoptera takımı türleri tam başkalaşım gösterirler. Yani yaşam döngülerinde yumurta, larva, pupa ve ergin fazlarına sahiptirler (Şekil 2.2). Bu takımın üyelerinin yaşam döngüsü yılda dört nesilden birkaç yılda bir nesile kadar değişmekle beraber çoğu türü yılda bir nesil verir (Borror ve DeLong, 1964).
17 7 Şekil 2.2. Chrysomela scripta (Fam.: Chrysomeloidea) Yaşam Döngüsü (Forensic Investigations, ASISTM). Literatürde geleneksel olarak tüm familyalar Adephaga ve Polyphaga olmak üzere iki alttakım altında gruplandırılır. Carabidae familyasını içeren Adephaga alttakımı, kural olarak sadece yırtıcı böcekleri ve toplam kadar türü kapsar. Kınkanatlıların büyük kısmı değişik beslenme alışkanlıkları olan familyaları içeren Polyphaga alttakımına aittir. Adephaga da arka bacağın femuru vücut duvarı ile kaynaşmıştır. Buna karşın Polyphaga da hareketli bir eklem oluşturur. Ayrıca kanat şekli ve larva tipleri de her iki alttakımda birbirinden ayrılır. Çok az tür içeren ve en ilkel familya olan Cupesidae yi temsil eden Archostemmata alttakımı da bilinmektedir (Demirsoy, 2001).
18 Staphylinidae Familyası Taksonomisi, Morfolojisi ve Biyolojisi Staphylinidae bilinen kadar tür ile Coleopteraların en geniş familyalarından bir tanesidir (Herman, 2001). Staphylinidae türleri dünya çapında neredeyse bütün ekosistemlere dağılmıştır. Bu familyanın üyeleri çürümekte olan organik materyallerle beslenirler (Tezcan ve Anlaş, 2009). Bir kısmı da gübre, leş ve mantarlar üzerinde yaşayan böceklerle beslenirler. Termit ve karınca gibi diğer canlıların yuvalarında yaşayanları da vardır. Yüzlercesi karınca yuvasında yaşar. Bir kısmını karıncalar özellikle besler ve korur. Hem termit hem de karınca yuvalarında yaşayan bazı türlerinde yapışıcı tarsuslar vardır. Bunlar çoğunlukla göç sırasında konukçularına yapışarak kaybolmaktan korunurlar. Kuşların ve memelilerin yuvasında yaşayanlar akarları yerler. (Demirsoy, 2001). Boyları 7 25 mm arasında değişmektedir. Elitraları kısadır ve abdomenin büyük bir kısmını açıkta bırakır (Şekil 2.3). Kanatları iyi gelişmiştir ve dinlenme halinde elitranın altına katlanır. Bu familya üyeleri hareketli böceklerdir. Hızlıca koşabilir veya uçabilirler. Koşarken çoğu kez abdomenlerini yukarı kaldırırlar. Mandibülleri ince, uzun, keskindir ve genellikle başın önünde çapraz şekilde durur. Bazı büyük türleri dokunulduğunda abdomenlerinden tahriş edici bir sıvı salgılarlar. Çoğu türler siyah veya kahverengidir (Borror ve DeLong, 1964). Anlaş (2007) Türkiye de Staphylinidae familyasına ait tür olduğunu belirtmiştir (Tezcan ve Anlaş, 2009).
19 9 a b Şekil 2.3. Staphylinus (Fam.: Staphylinidae) a. dorsal, b. lateral görünümü (http://www.lesinsectesduquebec.com) Silphidae Familyası Taksonomisi, Morfolojisi ve Biyolojisi Bu familyanın yaygın türleri nispeten geniş vücutludur ve ölü hayvanların vücutlarında bulunanlar çoğunlukla parlak renklidir. Vücutları az çok basıktır. Antenleri çomak şeklinde ve tarsusları 5 segmentlidir. Bazı türleri çeşitli çürümekte olan hayvan materyalinde bulunur. Bazıları mantarlarda ve karınca yuvalarında bulunur. Bazıları çürümekte olan organik materyal üzerindeki sinek larvaları ve diğer hayvanlar ile beslenirler (Borror ve DeLong, 1964). Boyları 1 3 cm uzunluğundadır. Çoğunluğu siyah bir kısmı renkli elitralıdır. Abdomende serbest segmentlerinin sayısının fazlalığı, ağız parçalarının yapısı ve tarsuslarının beş segmentli olması ilkel özellikleridir. En tanınmış cinsi Necrophorus tur. Bunlar ölmüş küçük hayvanları gömerler. Leş kokusuna giderler. Bazen bir fareyi veya bir kurbağayı toprağın 10 cm derinliğine gömebilirler. Bu işlemleri ile doğayı leşlerden
20 10 bir çeşit temizleyerek, bizim için yararlı işlevler yaparlar (Demirsoy, 2001) (Şekil 2.4. a, b). Silphidae familyası türleri de holometabol gelişim gösterirler. Silphidae nin Silphinae alt familyasının yaşam döngüsü yumurtadan ergin hale gelene kadar yaklaşık olarak gün sürmektedir. Bu süreçlerin analizi adli entomologlar için büyük öneme sahiptir. Lavanın yumurtadan çıkması 2-7 günde olmaktadır. Ceset üzerinde larvanın üç instar evresini geçirerek gelişmesi gün sürmektedir. Üçüncü instar periyodundan sonra larva pupa haline dönüşür ve pupa oluşumu gün sürmektedir. Bu, metamorfozun en önemli değişimlerinin meydana geldiği periyottur. Bu evre boyunca kanatlar tam olarak gelişir ve seksüel olgunluğa ulaşılır. Nicrophorinae alt familyasının yaşam döngüsü genellikle daha hızlıdır. Yumurtlama leşin yakınında meydana gelir ve yumurtadan larva çıkması saat sürmektedir. Besin miktarı ve ebeveyinin bakımı larval evrenin uzunluğunun belirlenmesine yardımcı olur. Bu alt familyadaki pupa oluşumu 6-8 gün sürmektedir ve tamamı toprak içerisinde olmaktadır (Byrd ve Castner, 2001). Ayrıca leşçil olanlara, basık vücutlu ve boyları 2 cm olan Silpha, salyangozları avlayarak ön sindirime uğratan Necrodes ve siyah yassı vücutlu 1 cm boyunda olan Phosphus cinsleri de dahildir. Xylodrepa cinsi avcılıkla geçinir. Blitophaga bitkilerle beslenir ve tarım alanlarına zarar verir (Demirsoy, 2001). Çek ve Slovak entomologlar tarafından Türkiye den yılları arasında toplanan 22 tane Silphidae türü rapor edilmiştir (Hava vd., 1998).
21 11 a b Şekil 2.4. Thanatophilus sinuatus (Fam.: Silphidae) a. Dorsal, b. Ventral görünümü (http://commons.wikimedia.org) Histeridae Familyası Taksonomisi, Morfolojisi ve Biyolojisi Histeridae familyası 330 cins ve 3900 tür içermektedir. Larva ve erginleri çoğunlukla yırtıcıdır ve çok geniş habitatlara yayılmışlardır. Tipik olarak Histeridae türleri gübre ve cesetlerde bulunan parlak, siyah ve oval yapıda olan Coleoptera takımı üyeleridir. Ancak bunlar gerçek Histeridae çeşitliliğinin küçük bir kısmını temsil etmektedir. Pek çok türü ölü ya da ölmekte olan ağaçlar ve diğer çürümüş bitkisel materyallerle ilişkilendirilirler. En çok ilgi çeken Histeridae lerden bazıları omurgalı karasal hayvanların yuvalarında, bazıları ise sosyal böceklerin kolonilerinde simbiyoz yaşam gösterirler. Bunlar saklanarak yaşayan türlerdir. Tehlike sırasında tetanos olmuş gibi kaskatı kesilirler (Kovarik ve Caterino, 2000). Histeridae lerin elitraları kısalmıştır ve 2 abdominal segmenti açıkta bırakmaktadır. Başlarını protoraksın içine çekebilirler. Antenleri dirsek şeklinde ve bunun son 3 segmenti topuz şeklindedir. Kitin kabukları çok serttir. Kanatları kesik yapılıdır. Bazılarının mandibülleri çok uzamıştır. Boyları cm dir (Caterino, 2007) (Şekil 2.5. a, b).
22 12 Histeridae familyasının Türkiye den ilk tür kaydı 1834 yılında yapılmıştır. Türkiye de bu familyaya ait bilinen tür ve alttürlerin sayısı 121 i bulmaktadır (Anlaş vd., 2007). a b Şekil 2.5. Margarinotus hudsonicus (Fam.: Histeridae) a. dorsal, b. ventral görünümü (http://bugguide.net) Cleridae Familyası Taksonomisi, Morfolojisi ve Biyolojisi Cleridae familyasına ait türler genellikle ince uzun ve oval şekildedir. Boyları 3-24 mm arasında değişir. Çoğunun vücudu sık tüylüdür. Genellikle çok renklidirler. Mavi ve yeşil metalik renkler, iki ya da daha fazla renk taşıyan desenli üst kanatlar birçoğunda bulunur. Üst kanatlar çoğunlukla enine bantlı, antenler tokmak şeklindedir. Diğer familyalardan üç segmentli anten topuzları ile ayrılırlar (Demirsoy, 2001). Pronotumları hem baştan hem de elitranın kaidesinden daha dardır. Tarsusları 5 segmentlidir. Fakat bazı türlerde birinci veya dördüncü segmenti görülemeyecek kadar kısadır (Borror ve DeLong, 1964) (Şekil 2.6. a, b). Cleridae türleri çeşitli ekolojik çevrelerde bulunan predatörlerdir. Pek çok türü çeşitli odun ya da ağaç kabuğu böceklerinin (özellikle Scolytinae) predatörleridir ve yine pek çok tür odunun çürümesi ile ilişkilendirilen çeşitli saproksilik omurgasız
23 13 kommünitesinin bir parçasıdır. Diğer türler tipik olarak polenleriyle beslenebildikleri çiçekler üzerinde bulunurlar. Necrobia cinsindeki türler hem saprozoik hem de predatörlerdir. Bu türler leşlerde ve kurutulup stoklanmış ürünlerde bulunurlar (Opitz, 2002). Necrobia ve Corynetes kurumuş kemik, deri ve postların; bazı türleri de odunların ve kütüklerin bulunduğu yerlerde yaşadıkları için çok defa zararlı olarak kayıtlara geçmiştir. Ancak bunların larvaları bu materyallerde yaşayan zararlıların larvalarını yediği için yararlı da sayılırlar. Necrobia rufipes yağ kurtlarını (Dermestes sp.), Necrobia violacea ise etlerdeki sinek larvalarını ve yine kuru et böceklerinin (Dermestidae) larvalarını yerler. Necrobia rufipes fazla çoğaldığı zaman gerçekten zararlı olabilir. Bu türe Mısır da mumyaların kafası içerisinde rastlanmıştır (Demirsoy, 2001). Demir (2008) yaptığı çalışmada Türkiye den Cleridae familyası için 22 tane tür tespit etmiştir.
24 14 a b Şekil 2.6. Necrobia rufipes (Fam.: Cleridae) a. Dorsal, b. Ventral görünüşü (http://bugguide.net) Dermestidae Familyası Taksonomisi, Morfolojisi ve Biyolojisi Coleoptera sınıfındaki Dermestidae famiyasından olan bu böceklerin adı Yunanca dermis ya da deri-skin kelimesinden gelmektedir. Dermestidae familyasında 900 den fazla tür bulunmaktadır (İnce ve Onar, 2004). Kıtaların tümüne yayılmış olan bu familya, bacaklarını ve antenlerini vücutlarında oluşmuş uygun oyuklara çekme yeteneğindedirler (Demirsoy, 2001). Genel olarak 2-12 mm uzunlugunda ve gri-siyah ya da donuk renkli olup (benekli ya da çizgili olabilirler) genellikle de tüylüdürler. Dişiler erkeklerden daha uzundur (İnce ve Onar, 2004) (Şekil 2.7. a, b).
25 15 a b Şekil 2.7. Dermestes maculatus (Fam.: Dermestiade) a. dorsal, b. ventral görünüşü (http://bugguide.net). Doğada özellikle her çeşit böceğin larvası, diğer hayvanların leş kalıntıları, özellikle kılları, kurumuş etleri, bağırsakları, tüyleri, boynuzları, tırnakları ve toynakları ile beslenirler (Demirsoy, 2001). Doğada birkaç günden beri çürümekte olan hayvan lesleri kontrol edilince, bunların altında erişkin dermestid böcekleri rahatça bulunabilmektedir (İnce ve Onar, 2004). İnsanlar tarafından kullanılan ve üretilen postlu, derili, etli vs. her çeşit hayvansal maddeye saldırırlar. Dolayısıyla evlerde, depolarda ve fabrikalarda çok büyük zararlara neden olurlar (Demirsoy, 2001). Bununla beraber bazı türler kısmen ya da tamamen bitkisel materyallerle beslenmektedir. Trogoderma granarium gibi birkaç tür ise yalnızca bitkisel materyal ile beslenmektedir (Bousquet, 1990). Dermestidae familyasına ait bazı böcekler dünyada pek çok müzede iskeletlerin temizlenmesinde kullanılmaktadır. İskeletlerin temizlenmesinde kullanılan en yaygın tür, Dermestes maculatus tur. Çünkü yaygın ve kolay olarak bulunan bir türdür. Bununla birlikte en önemli özellikleri de bağ doku ve etleri hızlı bir şekilde yiyebilmeleridir. Son derece aktiftirler. Ortam sıcaklığı Dermestidae lerin aktvitelerini etkileyen en önemli faktörlerden biridir ve 0 ºC nin altında ölürler. Optimum ortam sıcaklığını ºC isterler. Aktifliği etkileyen diğer önemli bir faktör de ortam nemi olup, ortamın % 50 oranında nemli olması gerekmektedir. Üremeleri son derece
HAMAMBÖCEKLERİ ve MÜCADELE YÖNTEMLERİ HAMAMBÖCEKLERİ ve MÜCADELE YÖNTEMLERİ HAMAMBÖCEKLERİ Ordo (Takım): Blattoptera (Hamam böcekleri) Vücutları kahverengi tonlarında, yassı ve ovaldir. Antenler çoğunlukla
ENTOMOLOJİ LABORATUARI Böceklerde Bacak Yapısı Ergin böceklerin hemen hepsi, her toraks segmentinde bir çift olmak üzere üç çift bacağa sahiptir. Larva ve nimflerde ise bu sayı değişebilir. Yapısal olarak
Tanımlanmış hayvanların 5/4 ü bu sınıfa girer. Toplam tür sayısı 2 milyon civarındadır. Karasal hayvanlar olmalarına rağmen derin denizler hariç tüm biyotoplara uyum sağlamıştır. Atların ayak izinde, birikmiş
Ekosistem Ekolojisi, Ekosistemin Yapısı Ekosistem Ekolojisi Yapısı A. Ekoloji Bilimi ve Önemi Ekoloji canlıların birbirleriyle ve çevreleriyle olan etkileşimlerini inceleyen bilim dalıdır. Günümüzde teknolojinin
Türkiye Tenthredopsis (Hymenoptera: Symphyta: Tenthredinidae) Tür Sınırlarının Barkodlama Yöntemi İle Saptanması Sevda HASTAOĞLU ÖRGEN 1, Mahir BUDAK 2, E. Mahir KORKMAZ 2, Hasan H. BAŞIBÜYÜK 3 1 Sivas
CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI Dünyamızda o kadar çok canlı türü var ki bu canlıları tek tek incelemek olanaksızdır. Bu yüzden bilim insanları canlıları benzerlik ve farklılıklarına göre sınıflandırmışlardır.
ÜNİTE 3 YAŞAM KAYNAĞI TOPRAK ÜNİTENİN KONULARI Toprak Nedir? Toprağın Tanımı Toprağın İçindeki Maddeler Toprağın Canlılığı Toprak Neden Önemlidir? Toprağın İnsanlar İçin Önemi Toprağın Hayvanlar İçin Önemi
Çayın Bitkisel Özellikleri Bir asırlık bir ömre sahip bulunan çay bitkisi doğada büyümeye bırakıldığında zaman bir ağaç görünümünü alır. Görünüş itibarı ile dağınık bir görünüm arz eden bitki yapısı tek
CANLI ALEMLERİ HAYVANLAR ALEMİ HAYVANLAR ALEMİ Çok hücreli canlılardır. Süngerler hariç, hepsinde sinir sistemi bulunur ve aktif olarak yer değiştirebilirler. Heterotrof beslenirler. Besinlerini glikojen
Ekin kambur biti ergin ve larvası EKİN KAMBUR BİTİ (Rhyzopetrha dominica ) Ergin, esmer kırmızı renkli 2.5-3 mm boyda ve silindirik şekillidir. Baş, göğsün altına eğik durduğu için kamburumsu bir görünüşe
Dumlupınar Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi ISSN 1302 3055 Türleri Üzerine Faunistik Bir Çalışma Yakup ŞENYÜZ 1 Kemal DİNDAR 1 Mehmet GÜLMEZ 2 Hüseyin İZGÖRDÜ 2 1 Dumlupınar Üniversitesi, Fen
Tuta absoluta Bu nesne Türkiye Tarımsal Öğrenme Nesneleri Deposu kullan-destekle kategorisinden bir öğrenme nesnesidir. Kullan-Destekle nesneleri bilimsel çalışmalarda kaynak gösterilerek kullanmak istisna
BADEM YETİŞTİRİCİLİĞİ Badem Anadolu nun en eski meyve türlerinden birisidir. Ancak ülkemizde bademe gerekli önem verilmemekte, genellikle tarla kenarlarında sınır ağacı olarak yetiştirilmektedir. Ülkemizde
BİTKİ TANIMA I Yrd. Doç. Dr. Taki DEMİR 1 PEP101_H02 Abies (Göknar); A. pinsapo (İspanyol Göknarı), A. concolor (Gümüşi Göknar, Kolorado Ak Gökn), A. nordmanniana (Doğu Karadeniz-Kafkas Göknarı), A. bornmülleriana
ANADOLUʼNUN ÖZGÜN HAYVANLARI Cevat Sipahi* ANADOLU YABAN KOYUNU (Ovis gmelinii anatolica) Anadolu Yaban Koyunu, dünyadaki 5 yaban koyunu türünden biri olan Asya Muflonu nun (Ovis gmelinii) 15 alt türünden
Süleyman Demirel Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi Seri: A, Sayı: 2, Yıl: 2006, ISSN: 1302-7085, Sayfa: 50-57 AMERİKAN BEYAZ KELEBEĞİ (Hyphantria cunea (Dry.)) ÜZERİNE BİYOLOJİK VE MORFOLOJİK ARAŞTIRMALAR
ZEHİRSİZ DOĞA MANTARLARI Yrd.Doç.Dr. Halil DEMİR TÜRKİYE NİN YENEN MANTARLARI Ülkemiz sahip olduğu flora ve iklim koşulları nedeniyle değişik ortamlarda yetişen doğa mantarları yönünden oldukça zengindir.
Porsuk Şube : Gymospermae Sınıf : Coniferae Takım : Taxoideae Familya : Taxaceae Cins : Taxus L. Tür : Taxus baccata L. Genel olarak 15-20 m boylanır. 2-2.5 m çap yapabilir. Yenice - Karakaya (Karabük)
ENTOMOLOJĠ Prof. Dr. Cafer MART ENTOMOLOJİ Terim olarak Böcek Bilimi yada Böcekler Bilimi anlamına gelir. Yeryüzünde bulunan hayvan türlerinin aşağı yukarı dörtte üçünü oluşturur (Yaklaşık bir milyon tür).
ÖNEMLİ ZARARLILARI Spodoptera spp. (Yaprak kurtları) Ergin 20 mm yumurta Larva 35-40 mm ÖNEMLİ ZARARLILARI ÇİÇEK TRİPSİ (Frankliniella tritici) Küçük sigara şeklinde 1,3 mm uzunluğunda, genelde sarı renkli
MİTOZ Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı, sitoplazma ve çekirdekten meydana gelmiştir. Hücreler büyüme ve gelişme sonucunda belli bir olgunluğa
BESİLİK BÜYÜKBAŞ SIMMENTAL (SİMENTAL) Simental sığır ırkının anavatanı İsviçre dir. Simental hem süt ve hemde etçi olmalarından dolayı kombine bir sığır ırkıdır. Dünyada bir çok ülkede yetiştirilmektedir.
Bitki tanıma I 1 GENUS: ABİES (GÖKNARLAR) Yaklaşık 35-40 türü bulunur. Ülkemizde doğal olarak 4 türü yetişir. Herdem yeşildir. Dallar gövdeye çevrel dizilir. Kabuk gençlerde düzgün yaşlılarda çatlaklıdır.
NOHUT HASTALIKLARI VE ZARARLILARI Antraknoz, nohut sineği ve yeşil kurt hakkında bilgiler verilecektir. Nohut antraknozu, Ascochyta rabiei adlı mantar tarafından meydana getirilen, Dr. Metin BABAOĞLU Ziraat
DENGELİ BESLENME NEDİR? Vücudun büyümesi, yenilenmesi ve çalışması için gereken dört temel besin grubu olan; süt ve ürünleri, et ve benzeri, sebze ve meyveler, ekmek ve tahıllar dan hergün sizin için gerekli
ADIM ADIM YGS-LYS 14. ADIM CANLININ TEMEL BİLEŞENLERİ ORGANİK MADDELER 8- VİTAMİNLER 4) VİTAMİN Vücut metabolizması için gerekli olan ancak insan vücudunda üretilemeyen organik maddelerdir. Dışarıdan hazır
A R I C I L I K MİLLİ EKONOMİNİN TEMELİ ZIRAATTIR. KEMAL ATATÜRK ARILARIN BİYOLOJİK EVRELERİ: Yumurta : Petek üzerinde işçi arılar için yapılmış gözler küçük, döllenmemiş yumurtadan oluşan erkek arıların
Yalçın AKI Ferhat SERTKAYA Yer fıstığı baklagiller familyasından, tek yıllık ve değerli bir yağ bitkisidir. Yerfıstığı, meyvelerini toprak altında meydana getirmesiyle diğer bitkilerden farklılık gösterir.
BÖRÜLCE YETĠġTĠRĠCĠLĠĞĠ Black Strong Ürünlerinin Börülce YetiĢtiriciliğinde Kullanımı Besin maddelerince zengin toprakları sever. Organik madde oranı toprak analizi sonucunda 0-2 arasında ise ekim öncesinde
BROKKOLİ (Brassica oleracea var. italica) SİSTEMATİKTEKİ YERİ Takım: Brassicales Familya: Brassicaceae Cins: Brassica Tür: B. oleracea var. italica SAĞLIK VE BESLENME YÖNÜNDEN Brokkoli, A ve C vitamini,
BİYOMLAR KARASAL BİYOMLAR SELİN HOCA EKOSİSTEM İLE BİYOM ARASINDA İLİŞKİ Canlıların yeryüzünde dağılışını etkileyen abiyotik ve biyotik faktörlere bağlı olarak bitki ve hayvan topluluklarını barındıran
ANNELIDA (Halkalı kurtlar) İÜ SÜFAK SUUM2038 SU OMURGASIZLARI DERSİ Prof. Dr. Bayram ÖZTÜRK ANNELIDA (Halkalı kurtlar) Vücutları, vücut boyunca devam eden, birbirinin benzeri bölümlerden (segment) oluşmuştur
Türkiye Balıkları ve Temel Morfolojisi Balıkların Sistematiği Regnum Animalia (Hayvanlar alemi) Subregnum Metazoa (Çok hücreliler alt alemi) Filum Subfilum Chordata (Omurgalılar şubesi) Vertebrata (Gelişmiş
ADIM ADIM YGS-LYS 54. ADIM CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI-14 HAYVANLAR ALEMİ 5- OMURGALI HAYVANLAR-3 SORU ÇÖZÜMÜ e) Memeliler Hayvanlar aleminin en gelişmiş sınıfıdır. Dünyanın her yerinde dağılış göstermişlerdir.
SARI ÇAY AKARININ ÇAY BİTKİSİ ÜZERİNDE OLUŞTURDUĞU ZARARLANMALAR. RAPOR Bölgemizin sahip olduğu iklim şartları dolayısıyla günümüze değin çay plantasyon alanlarımızda ekonomik boyutta zarara sebep olabilecek
B i y o 1 0 3. 0 1 G e n. B i y o. L a b. ( Z o o l o j i ) 1 GENEL BİYOLOJİ LABORATUVARI (Zooloji) 1. Laboratuvar: Hayvan Sistematiği, Simetriler, Vücut Yönleri, Kesitler Sistematik ve taksonomi nedir?...
YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #7 1) 48 saat karanlıkta bekletilen bir saksı bitkisinden bu sürenin sonunda bir yaprak kopartılmış (1. yaprak) ve bitki aydınlık ortamda 12 saat bekletilmiştir. Bu sürenin sonunda
Saman nezlesi tanımı yanlış isimlendirilmektedir. Çünkü saman bu olaya neden olmaz. Hastalık; akan / kaşınan burun ve göz, hapşırma, boğaz kaşıntısı ve burun, boğazda çok miktarda akıntıdan oluşmaktadır.
BAĞ MİLDİYÖSÜ İbrahim DEMRAN Köksal AKSU Didem SAYMAN MANİSA TARIM İL MÜDÜRLÜĞÜ BİTKİ KORUMA ŞB. MD. Manisa ilinde 1980 yılından buyana uygulanan Bağ Tahmin ve Erken Uyarı Projesi kapsamındadır. Salgınlar
HAVUÇ YETİŞTİRİCİLİĞİ (Daucus carota L.) TOPRAK İyi bir havuç toprağı, aşağıda belirtilen özelliklerine sahip olmalıdır : Hafif, kumlu topraklar tercih edilir. İyi yapıya sahip olmalıdır. Zemin suyu, düzenli
ÖLÜM ZAMANI TAYİNİNDE ADLİ ENTOMOLOJİK DELİLLERİN KULLANIMI USE OF FORENSIC ENTOMOLOGICAL EVIDENCE IN DETERMINIG TIME OF DEATH Meltem KÖKDENER 1 ÖZET Adli entomoloji, böceklerin biyolojileri, davranışları
TRA1 FLORA Erzurum Erzincan Bayburt FAUNA Avrupa dan Asya ya geçiş, saatten saate belli oluyor. Yiten ormanların yerini sık ve bitek çayırlar alıyor. Tepeler yassılaşıyor. Bizim ormanlarımızda bulunmayan
AMBAR ZARARLILARI UZM. EMİNE KARAKUŞ (ENTOMOLOJİ) MERSİN ZİRAİ KARANTİNA MÜDÜRLÜĞÜ 2015 Depolanmış ürünlerde zararlı Arthropodların bulunuşu ile tüm dünyada ortalama ürün kaybı % 5-10 olarak kabul edilmektedir.
ARICILIĞA GENEL BAKIŞ TÜRKİYE VE DÜNYADA ARICILIK Dünyada 65 milyon koloni ile 1.5 milyon ton bal üretimi yapılmaktadır. Türkiye ise 5 milyon koloni ile Çin in arkasından 2.,bal üretim miktarı 94.000 ton
MEMELİ BİYOLOJİSİ M.YAVUZ MEMELİLERİN YAŞAMINA BİR BAKIŞ MEMELİLERİN MORFOLOJİLERİ Memeliler yaşadıkları çok çeşitli habitatlar ve fizyolojilerine uygun olarak çeşitli morfolojik adaptasyonlara sahiptirler.
ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTENİN KONULARI Toprağın Oluşumu Fiziksel Parçalanma Kimyasal Ayrışma Biyolojik Ayrışma Toprağın Doğal Yapısı Katı Kısım Sıvı Kısım ve Gaz Kısım Toprağın Katmanları
Yrd. Doç. Dr. Taki DEMİR BİTKİ TANIMA I P E P 1 0 1 _ H 0 5 C u p r e s s u s s e m p e r v i r e n s ( A d i s e r v i - A k d e n i z s e r v i s i ) C u p r e s s u s a r i z o n i c a ( A r i z o n
BİTKİ TANIMA III FAM: CONVOLVULACEAE Dik sarılıcı otsu veya çalılardır. 1000 kadar türü vardır. Yapraklar sarmal dizilişlidir. Basit veya ender olarak tüysüdür. Taç yapraklar birleşmiş hunu biçimlidir.
GAİTADA PARAZİT ARAŞTIRMASI Kullanım amacı: Gaitada parazit yumurtası bulunup bulunmadığının araştırılması amacıyla kullanılır. Genel bilgiler: Parazit enfeksiyonu, enfeksiyon yapabilecek aşamadaki bir
Depolanmış Ürün Hastalık ve Zararlıları Doç. Dr. Enver DURMUŞOĞLU Araş. Gör. Ahmet HATİPOĞLU Depolanmış Ürün Hastalık ve Zararlıları A. Birinci Bölüm Hakkında Genel Bilgiler 1. Depolarda Bulunan Önemli
2014 2015 YUMURTA TAVUĞU YETİŞTİRİCİLİĞİ Kanatlı Hayvan Yetiştiriciliği 1 YUMURTA TAVUKÇULUĞU Yumurta tavukçuluğu piliçlerde 20.haftadan sonra klavuz yumurta görülmesiyle başlar. Yumurta verimi 23. haftada
ACER CİNSİNİN ORMAN ALTI FLORASI Acer campestre L.-Ova akçaağacı Yayılışı: Kuzey ve Güney Avrupa hariç tüm Avrupa, Trakya ve Kuzey Anadolu, Kafkasya, Kuzey İran, Kuzey- Batı Afrika da yayılış gösterir.
JUGLANDACEAE 6-7 cinsle temsil edilen bir familyadır. Odunları ve meyveleri bakımından değerlidir. Kışın yaprağını döken, çoğunlukla ağaç, bazıları da çalı formundadırlar. Yaprakları tüysü (bileşik) yapraklıdır.
Elma Tarihçe İklim İstekleri Elma ılıman, özellikle soğuk ılıman iklim bitkisidir. Akdeniz Bölgesinde 800 m. den yukarı yerlerde yetişir. Yüksek ışık yoğunluğu elmada çok iyi renk oluşumunu sağlar. Elma
ORTA VE DOĞU KARADENİZ BÖLGESİ APHODIINAE VE SCARABAEINAE (COLEOPTERA: SCARABAEIDAE) ALTFAMİLYALARI ÜZERİNDE SİSTEMATİK ÇALIŞMALAR SYSTEMATIC STUDIES ON SUBFAMILY APHODIINAE AND SCARABAEINAE (COLEOPTERA:
Mikroskobun Yapımı ve Hücrenin Keşfi Mikroskop: Gözümüzle göremediğimiz çok küçük birimleri (canlıları, nesneleri vs ) incelememize yarayan alete mikroskop denir. Mikroskobu ilk olarak bir kumaş satıcısı
LABORATUVAR-6 KONU-2 Hücre - IV.Kromozomlar ve Genler Biçimlenmiş ve yoğunlaşmış kromatin materyaline kromozom denir. Kromozomlar Mitoz ve/veya Mayoz bölünmenin Profaz safhasında görülmeye başlar ve Metafaz
LATHYRUS L. TEŞHİS ANAHTARI 1-) Yaprak eksenin ucu, mukro veya arista, bitkiler daima çok yıllık, gövde kanatsız, çiçekler salkımsı 2-) Yaprakçıklar pinnat ve retikulat damarlanma veya stipullar sagittat
Böceklerde Vücut Kısımları -Ağız ve anten Tipleri Böceklerin vücudu üç kısımdan oluşur. 1. Baş (Cephalon, caput), 2. Thorax (Göğüs) ve 3. Abdomen (Karın). AĞIZ PARÇALARI Genel olarak böceklerin ağzı şu
Proje Koordinatörü : Prof. Dr. Ayla GÜRDAL ÖZET Tekirdağ İlinde bulunan iğde bitkisinin farklı kullanım alanlarını bulmak ve bu sayede ekonomiye katkı sağlamak amaçlanmıştır.sanayide İğde bitkisinin meyvesi,çiçeği,çekirdeğinin
Ekoloji, ekosistemler ile Türkiye deki bitki örtüsü bölgeleri (fitocoğrafik bölgeler) Başak Avcıoğlu Çokçalışkan Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği Biraz ekolojik bilgi Tanımlar İlişkiler
BİTKİ MATERYALİ II: ANGIOSPERMAE Prof.Dr. Yahya AYAŞLIGİL Yrd.Doç.Dr. Doğanay YENER İstanbul Üniversitesi, Orman Fakültesi Peyzaj Mimarlığı Bölümü Bitki Materyali ve Yetiştirme Tekniği Anabilim Dalı 23.02.2015
BİTKİ MATERYALİ II: ANGIOSPERMAE Prof.Dr. Yahya AYAŞLIGİL Yrd.Doç.Dr. Doğanay YENER İstanbul Üniversitesi, Orman Fakültesi Peyzaj Mimarlığı Bölümü Bitki Materyali ve Yetiştirme Tekniği Anabilim Dalı 09.03.2015
Besinler ve Sindirim Konu Testi Besin içeriği FEN ve TEKNOLOJİ 4. Sindirim Besinin kimyasal sonunda oluşan olarak sindirildiği yapıtaşları yer Pankreas öz suyu kalın bağırsağa dökülür. B ve K vitaminleri
Hayvan Yetiştirme ve Besleme Dersi Arıcılığın Tanımı Arı Yetiştirme Arıcılık; bitkisel kaynakları, arıyı ve emeği bir arada kullanarak, bal, polen, arısütü, balmumu, propolis, arı zehiri gibi ürünler ile
Bitkilerin Yapısı Biyoloji Ders Notları A. TOHUMLU BİTKİLERİN TEMEL KISIMLARI Karasal bitkiler iki organ sistemine sahiptir. Toprakların su ve mineral alınmasını sağlayan toprak altı kök sistemi ve gövde,
Sedirler (Cedrus) Türkiye de doğal olarak yetişen Toros (Lübnan) Sediri (C. libani) Türkiye de egzotik (yaygın ya da parklarda) Himalaya Sediri Atlas Sediri (C. deodora) (C. atlantica) Dünyada Kuzey Afrika,
2005 ÖSS BİYOLOJİ SORULARI VE CEVAPLARI 1. Aşağıdaki tabloda I, II, III, IV olarak numaralandırılan bakteri, mantar, bitki ve hayvan hücrelerinin bazı yapısal özellikleriyle ilgili bilgiler verilmiştir.
CANLILARIN ORTAK ÖZELLİKLERİ Beslenme Boşaltım Üreme Büyüme Uyarıları algılama ve cevap verme Hareket Solunum Hücreli yapı Hayvan hücreleri mikroskop ile incelendiğinde hücre şekillerinin genelde yuvarlak
ADIM ADIM YGS-LYS 47. ADIM CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI-7 MANTARLAR ALEMİ MANTARLAR (FUNGİ) ALEMİ Genellikle çok hücreli olan ökaryot canlılardır. Kloroplastları yoktur. Bu nedenle fotosentez yapamazlar.parazit
Seperasyon Neobioplus Nasıl Üretilir? NH3, NH4, CH4, H2S Gibi Zararlı Bileşenlerin Giderimi Böcek Yumurta Yabancı Ot Tohum Giderimi Pelet Toz Hayvan Dışkıları Bitkisel Atıklar Anaerobik Ortamda Fermentasyon
İKİNCİ BÖLÜM I- İKİNCİ BÖLÜM HAKKINDA GENEL BİLGİLER II- AKARLAR III- FARE VE SIÇANLAR IV- SÜMÜKLÜ BÖCEKLER I- İKİNCİ BÖLÜM HAKKINDA GENEL BİLGİLER Depolarda, ambar zararlısı böceklerden başka, Akarlar,
Çayır-Mer a Ders Notları Bölüm 1 1 1.1. Çayırlar Bölüm 1 Tanımlar Genel olarak düz ve taban suyu yakın olan alanlarda oluşmuş, gür gelişen, sık ve uzun boylu bitkilerden meydana gelen alanlardır. Toprak