... konulu sunumlar: "Yrd. Doç Dr. Betül DEMİRDÖĞEN İŞLETİM SİSTEMİ. Bu dersin sonunda; İ şletim sisteminin ne oldu ğ unu tanımlayabilecek, İ şletim sisteminin temel."— Sunum transkripti:
1
Yrd. Doç Dr. Betül DEMİRDÖĞEN İŞLETİM SİSTEMİ
2
Bu dersin sonunda; İ şletim sisteminin ne oldu ğ unu tanımlayabilecek, İ şletim sisteminin temel görevlerini listeleyebilecek, İ şletim sistemi türlerini ifade edebilecek, İ şletim sistemi temel bileşenlerini (masaüstü, programlar, pencereler, menüler) listeleyebilecek, Program, klasör ve dosya kavramları arasındaki farkları tanımlayabilecek, İ şletim sistemini kullanmaya yönelik verilen temel görevleri uygulayabileceksiniz. Dr. Betül DEMİRDÖĞEN2
3
İŞLETİM SİSTEMİ Dr. Betül DEMİRDÖĞEN3 İ şletim sistemi olmayan bir bilgisayar, kullanıcı olarak bizlerin hiç bir işine yaramayacaktır. Çünkü bilgisayarda yapmak istedi ğ imiz işleri (yazı yazmak, internette gezinmek vb.) donanıma tercüme eden bileşen işletim sistemidir. Di ğ er bir deyişle, işletim sistemi bilgisayarın trafik polisidir de diyebiliriz. Bilgisayarın içindeki donanım araçları ve kullanıcı ile olan ilişkiyi kontrol eden yazılım işletim sistemidir.
4
İŞLETİM SİSTEMİ Dr. Betül DEMİRDÖĞEN4 İ şletim sistemlerinin temel olarak iki amacı vardır, Bilgisayarın kullanıcılar tarafından kolay kullanılmasını, Donanım kaynaklarının verimli bir şekilde kullanılmasını sa ğ lamaktır.
5
İŞLETİM SİSTEMİ Dr. Betül DEMİRDÖĞEN5
6
İŞLETİM SİSTEMİ Dr. Betül DEMİRDÖĞEN6 Bilgisayar kullanırken biz kullanıcılar, işletim sisteminin kullanıcı arayüzü ile etkileşim halindeyiz. İ şletim sistemi bilgisayarın sorunsuz çalışması için gerekli işlemleri yaparken bizler arka planda olup bitenle ilgilenmeyiz. Bilgisayara yaptırmak istedi ğ imiz işlemleri fare, klavye gibi çevre birimlerinin yardımıyla işletim sistemine, işletim sistemi de bu iste ğ imizi uygun bir dille donanıma aktarır. Örne ğ in, yazdırmak istedi ğ imiz bir yazıyı, yazıcıya işletim sistemi vasıtasıyla gönderebiliriz.
7
İŞLETİM SİSTEMİ Dr. Betül DEMİRDÖĞEN7 İ şletim sistemi arka planda birçok işle meşguldür. bellek kontrolü ve yönetimi, üzerine kurulu uygulamaların/programların (kelime işlemci, hesap makinası) yönetimi, dosyaların (müzik, resim dosyaları) depolanması, çevre birimlerinin (yazıcı, hoparlör, mikrofon) yönetimi, a ğ ve güvenlik ayarları, sistem kaynaklarının etkili bir şekilde kullanılması ve görevlerin zamanlanması
8
İŞLETİM SİSTEMİ Dr. Betül DEMİRDÖĞEN8 Beş görevi bulunmaktadır Grafik arayüz kontrolü İ şlem yönetimi Bellek Yönetimi Giriş-çıkış birimleri yönetimi Dosya yönetimi
9
İŞLETİM SİSTEMİ- Grafik ara yüz kontrolü Dr. Betül DEMİRDÖĞEN9 Kullanıcılarla işletim sistemi arasındaki etkileşim çok eski bilgisayar sistemlerinde yazılı komutlar ile gerçekleştirilirdi. Günümüz işletim sistemleri, kısa sürede, daha az adımda işlemlerin yapılmasına olanak sa ğ layan, grafik tabanlı kullanıcı ara yüzleri kullanmaktadırlar. Günümüzde işletim sistemine komutları fare aracılı ğ ıyla ya da ekrana dokunarak hatta dokunmadan, sesli veya vücut hareketleriyle bile verebilmekteyiz. Her işletim sistemi bir kullanıcı ara yüzüne sahiptir ve bu ara yüzler çeşitlilik göstermektedir. Grafik tabanlı işletim sistemlerinde komutlar fare ve klavye gibi çevre birimlerini kullanarak verilmektedir.
10
İŞLETİM SİSTEMİ- İşlem Yönetimi Dr. Betül DEMİRDÖĞEN10 İ şletim sistemi var olan işlemlerin belirli bir sıra ve düzende yapılmasını sa ğ lar. Bir işlemi, çalıştırmakta oldu ğ umuz bir program olarak düşünebiliriz. İ şletim sistemi bir nevi programların adil bir şekilde çalışmasını sa ğ lar. İ şletim sistemini kullanırken birden fazla işlem yaparız, örne ğ in internette gezinirken müzik dinler ya da arkadaşlarımızla mesajlaşırız. Tüm bu işlemlerin problemsiz ve paralel bir şekilde yürümesi var olan kaynakların etkili bir şekilde paylaştırılması ile mümkün olacaktır. İ şte bu yönetim, işletim sisteminin sorumlulu ğ undadır.
11
İŞLETİM SİSTEMİ- Bellek Yönetimi Dr. Betül DEMİRDÖĞEN11 Tüm programların çalışmaları için bellekte belirli bir alanın kendilerine ayrılması gerekir. Bir işlem bitti ğ i zaman, bu işlemin bellekte kapladı ğ ı alan boşaltılıp, di ğ er işlemlerin çalışabilmesi için bu alan gereklidir. Bunun için, bellekte hangi alanın dolu oldu ğ u, hangi alanın boş oldu ğ u ve işlemlere bellek tahsis etmek ya da tahsis edilen alanların tekrar boşaltılması gibi birçok görev, yine işletim sistemi vasıtasıyla yürütülür. İ şletim sistemi ayrıca gerekti ğ inde ana bellek yerine ikincil belle ğ in kullanılmasını da sa ğ lar.
12
İŞLETİM SİSTEMİ- Giriş-Çıkış Birimleri Yönetimi Dr. Betül DEMİRDÖĞEN12 Bilgisayar ile çevre birimleri (yazıcı, tarayıcı fare vb.) arasındaki veri alışverişini de işletim sistemi düzenler. Ayrıca çevre birimlerinin çalışabilmesi için gerekli, sürücü denilen dosyaları bünyesinde barındırır ya da bu dosyalar sonradan kullanıcılar tarafından yüklenir. Günümüz işletim sistemleri farklı türdeki yazıcılar, web kameraları ve daha bir çok özel donanım için binlerce çeşit sürücü dosyasını bünyesinde barındırmaktadır. Bu sayede bilgisayara takılan donanımların bilgisayar tarafından kolay bir şekilde tanınması sa ğ lanmış olur.
13
İŞLETİM SİSTEMİ- Dosya Yönetimi Dr. Betül DEMİRDÖĞEN13 İ şletim sisteminin önemli görevlerinden birisi de dosya yönetimidir. Dosyalara erişimden, kaydına, silinmesine ve taşınmasına kadar dosya yönetimi ile ilgili bir çok görevden işletim sistemi sorumludur.
14
İŞLETİM SİSTEMİ Dr. Betül DEMİRDÖĞEN14 İ şletim sistemleri sadece bilgisayarlar için gerekli bir yazılım de ğ ildir, aynı zamanda programlanabilir birçok elektronik cihaz da işletim sistemine sahiptir. Örne ğ in, cep telefonları, modemler, hatta bazı fırınlar, buzdolapları bile işletim sistemine sahiptir. Di ğ er taraftan, evimizde kullanmış oldu ğ umuz saç kurutma makinası, vantilatör gibi cihazlarda işletim sistemi olmasına gerek yoktur çünkü bu cihazlarda yapılacak işler nispeten basit ve belirlidir. Bu nedenle işletim sistemine gerek duymazlar, Bilgisayar gibi bir çok uygulamayı aynı anda çalıştıran, karışık hesaplamalar yapan elektronik aletlerde tüm bu karmaşık işlerin organizasyonunu yapacak bir yapıya ihtiyaç vardır.
15
İŞLETİM SİSTEMİ Dr. Betül DEMİRDÖĞEN15 Çok sayıdaki işletim sistemlerinden en yaygın olanları; DOS: Disk işletim sistemi olarak da bilinir. Di ğ er programların kullanımına izin verir ve kullanıcının bilgisayar üzerinde tam denetime sahip olmasına olanak sa ğ lar. Grafiksel bir arabirim sunmaz.
16
İŞLETİM SİSTEMİ Çok sayıdaki işletim sistemlerinden en yaygın olanları; GNU / Linux: Linus adlı Finlandiyalı bir bilgisayar mühendisinin Internet’te yaptı ğ ı duyuru sonucunda tüm dünyadan kullanıcıların deste ğ i ile oluşturulmuş açık kodlu ve sürekli gelişen ba ğ ımsız bir yazılımdır. Mac OS: Apple tarafından Macintosh bilgisayarları için tasarlanmış ve geliştirilmiş bir işletim sistemidir. Pencere sistemini ilk kullanan grafik ara yüzlü bir yazılımdır. Dr. Betül DEMİRDÖĞEN16
17
İŞLETİM SİSTEMİ Dr. Betül DEMİRDÖĞEN17 Windows: Microsoft firmasının geliştirdi ğ i kullanıcı arayüzlü ve kullanımı oldukça basit bir yazılımdır. Windows tabanlı kullanılan uygulama yazılımlarının ve donanımlarının fazla olması, onu dünyada en çok kullanılan işletim yazılımı haline getirmiştir. Günümüzde yeni satılan bir çok bilgisayarla birlikte gelen en güncel işletim sitemidir. Microsoft Windows işletim sistemini sürekli olarak geliştirmekte ve bir öncekinden farklı işletim sistemleri piyasaya sürmektedir. Örn. Windows 3.1, Windows 95, Windows 98, Windows 2000, Windows Milenium, Windows XP, Windows Vista, Windows 7, Windows 8, Windows 8.1 Bu işletim sistemlerinden birini kullanabilen di ğ erine kolayca adapte olabilmektedir.
18
İŞLETİM SİSTEMİ Dr. Betül DEMİRDÖĞEN18 Unix: 1969 yılından itibaren geliştirilmiş, çok kullanıcılı, çok görevli yapıyı destekleyen bir işletim sistemidir. Çok kullanıcılı bilgisayar sistemlerinde özellikle küçük ve orta boy bilgisayarlarda en yaygın kullanılan işletim sistemidir. Her türlü ortamda esnekli ğ i ve sa ğ lamlı ğ ı test edilmiş sistemlerdir. Sunucu sistemlerinde standart hale gelmişlerdir özellikle bankacılık ve havayolu şirketlerinde.
19
Yazılım (İşletim sistemi 3/4) Android: Android, Google, Open Handset Alliance ve özgür yazılım toplulu ğ u tarafından geliştirilen, Linux tabanlı, mobil cihaz ve cep telefonları için geliştirilmekte olan, açık kaynak kodlu bir mobil işletim sistemidir. 27 Şubat 2012, Google günlük 850,000 Android akılı telefon veya tabletin aktifleştirildi ğ ini açıklamıştır. Dr. Betül DEMİRDÖĞEN19
20
Yazılım (İşletim sistemi 4/4) Pardüs: Tübitak bünyesinde yürütülen bir işletim sistemi geliştirme projesidir. Açık kaynak kodlu da ğ ıtılan bir özgür yazılımdır. Chromium: Linux tabanlıdır ve Google geliştirmektedir. Kelime işlemek, videolara, foto ğ raşara bakmak gibi tarayıcıda kullanılabilen internet uygulamalarına ba ğ lıdır. Dr. Betül DEMİRDÖĞEN20
21
Masüstü Dr. Betül DEMİRDÖĞEN21
22
Pencereler Dr. Betül DEMİRDÖĞEN22
23
HIZLI BAŞLAT MENÜSÜ Dr. Betül DEMİRDÖĞEN23 Hızlı başlat menüsü genellikle kullanıcıların kontrol etti ğ i, çok kullandıkları programların sembollerinin bulundu ğ u alanı temsil eder. Kurulu olan programlardan birisinin başlat menüsündeki sembolü, hızlı başlat kısmına sürüklenerek bırakılabilir.
24
BİLDİRİM ALANI Dr. Betül DEMİRDÖĞEN24
25
İŞLETİM SİSTEMİ GEZGİNİ Dr. Betül DEMİRDÖĞEN25 işletim sistemi gezgini klasörlere ait pencerelerdeki menüler ve araçlardan oluşmaktadır.
26
Klasörler Arası Gezinme Dr. Betül DEMİRDÖĞEN26
27
Pencere Açıp-Kapatma, Büyültme-Küçültme Dr. Betül DEMİRDÖĞEN27
28
KLASÖR OLUŞTURMA Dr. Betül DEMİRDÖĞEN28
29
KLASÖR ÖZELLİKLERİ Dr. Betül DEMİRDÖĞEN29
30
YENİ DOSYA OLUŞTURMA Dr. Betül DEMİRDÖĞEN30
31
DOSYA İŞLEMLERİ Dr. Betül DEMİRDÖĞEN31 DOSYA AÇMA DOSYA KAPAMA DOSYA S İ LME DOSYA TAŞIMA
32
BAŞLAT MENÜSÜ Dr. Betül DEMİRDÖĞEN32
33
DENETİM MASASI Dr. Betül DEMİRDÖĞEN33
34
Masa Üstü Simgeler / Geri Dönüşüm Dr. Betül DEMİRDÖĞEN34
35
Masa Üstü Simgeler / Bilgisayarım / Özellikler Dr. Betül DEMİRDÖĞEN35
36
Masa Üstü Simgeler / Bilgisayarım / Özellikler / Otomatik Güncelleştirme … Dr. Betül DEMİRDÖĞEN36
37
Belgelerim Dr. Betül DEMİRDÖĞEN37
38
Dosya Adları Dr. Betül DEMİRDÖĞEN38 simge Dosya uzantısı Dosya adı Dosya İşletim sistemi tarafından tanınmıyorsa simgesi bu şekilde oluyor.
39
İşletim Sisteminin Tanımadığı Dosyalar Dr. Betül DEMİRDÖĞEN39 Windows tanıdığı (üzerinde kurulu olan uygulamaların kullandığı) dosyaları o programlarla açar. Bir dosyayı birden fazla program açabiliyorsa (örn. mp3 dosyaları), dosya işletim sisteminde hangi program ayarlanmış ise o program tarafından açılır. Dosyayı açacak program kullanıcı tarafından da seçilebilir. Eğer bir dosya işletim sistemi tarafından tanımlanmamışsa, işletim sistemi kendisi internet’e bağlanarak o dosyayı açmaya çalışır veya kullanıcıya sorar.
40
Dosyaları açacak programı işletim sistemine bildirmek Dr. Betül DEMİRDÖĞEN40
41
Dosya isimlendirirken dikkat edilecek hususlar Dr. Betül DEMİRDÖĞEN41 Dosya uzantısını hiçbir zaman silmeyin. Dosya uzantısını silerseniz dosyanızı işletim sistemi tanıyamaz ve uygun programla açamaz. Dosya adlarında özel karakterler kullanamazsınız. Kullanmaya çalışsanız bile işletim sisteminiz izin vermez. Dosya adlarında Türkçe karakter kullanmamaya çalışın. Normalde bir sorun yoktur. Ama bazı sistemlerde sorun çıkabilir. Dosya adlarının mümkün olduğunca anlaşılır ve kısa olmasına dikkat edin.
42
Dosya Sıkıştırma Dr. Betül DEMİRDÖĞEN42 Dokümanlarınızın dosyalarınızın daha az yer kaplamasını sağlarlar. Klasör yapılarını gönderebilmenizi sağlar.
43
Dosya Sıkıştırma Dr. Betül DEMİRDÖĞEN43 Windows işletim sistemlerinde dosya uzantısı olarak genelde.zip (Winzip programı uzantısı) veya.rar (Winrar programı uzantısı) kullanılır. İçerisinde.exe (çalıştırılabilir programlar) ve veritabanı dosyaları taşıdıkları için e-posta güvenlik çemberlerinden daha kolay geçebilirler. Byte’lardaki soldaki kullanılmayan bitleri (0) ları kullanmayarak daha az yer kaplarlar..exe, mp3, video, resim gibi bazı dosyalar neredeyse hiç sıkışmazlar. Daha fazla bilgi için
44
Sistem Araçları Dr. Betül DEMİRDÖĞEN44
45
Sistem Araçları / Disk Temizleme Dr. Betül DEMİRDÖĞEN45 Disk alanını boşaltarak bilgisayarınızın performansını arttırabilirsiniz. Disk Temizleme aracı, sabit diskinizde alan boşaltmanıza yardımcı olur. Bu yardımcı program, güvenle silebileceğiniz dosyaları belirler ve belirlenen dosyaların hepsini veya bir kısmını silmenize olanak sağlar. Disk Temizleme işlevini kullanarak: Geçici Internet dosyalarını temizleyin Karşıdan yüklenen program dosyalarını silin Geri dönüşüm kutusunu boşaltın Windows geçici dosyalarını temizleyin Kullanmadığınız isteğe bağlı Windows bileşenlerini kaldırın Artık kullanmadığınız yüklenmiş programları kaldırın İpucu: Tarayıcı ileride daha hızlı erişim sağlamak için ziyaret ettiğiniz tüm sayfaları önbelleğe attığından, geçici Internet dosyaları en fazla alan kaplayan dosyalardır.
46
Sistem Araçları / Sistem Geri Yükleme Dr. Betül DEMİRDÖĞEN46 Sistem Geri Yükleme aracı, önemli sistem dosyalarının ve bazı program dosyalarının “anlık görüntüsünü” alır ve bu bilgileri geri yükleme noktaları olarak depolar. Bu geri yükleme noktalarını kullanarak Windowsu önceki bir durumuna getirebilirsiniz. Sistem Geri Yüklemenin Faydaları: Sistem geri yükleme sayesinde işletim sistemi yüklediğiniz program veya daha başka yaptığınız işlemler sonucunda windows düzgün çalışamaz hale geldiğinde ve çalışması nerdeyse durduğunda windowsu tekrar geri yüklemeyi aldığınız sorunsuz hale geri getirir. Bu sayede sisteminize tekrar işletim sistemi kurmak için format atmaktan kurtulmuş olursunuz. Sistem geri yükleme noktası belirledikten sonra yanlışlıkla sildiğiniz sistem dosyaları için artık üzülmeyeceksiniz. Çünkü sistem geri yükleme noktası belirledikten sonra sistem dosyalarınızı yanlışlıkla sildiyseniz Sistem Geri yükleme yaptıktan sonra silinen sistem dosyalarınızın silinmediğini göreceksiniz. Yani artık gerekli sistem dosyalarının kaybına son vermiş oluyorsunuz. kullanilir html