Mehmet Emin Yurdakul
- Doğum : 13 Mayıs 1869/İstanbul
- Ölümü : 14 Ocak 1944/İstanbul
- Meslek : Şair, milletvekili
İstanbul Beşiktaş'ta doğan Yurdakul'un babası balıkçı Salih bey, annesi ise Emine hanımdır. İlk eğitimini askeri rüştiyede aldıktan sonra Mektep-i Mülkiye’nin İdadi bölümünde eğitim almaya başlar. Ancak bir süre sonra eğitimini yarıda bırakır ve devlet memurluğunda çalışma hayatına atılır. Daha sonra hukuk fakültesine adını yazdırıp eğitimine başladıysa da tekrardan bırakarak yurtdışı eğitimi için ABD’ye gitme kararı alır. Fakat bu isteğini yerine getiremez ve devlet memurluğuna tekrar dönüş yapar. Sadrazam Cevdet Paşa’nın tavsiyesi üzerine Rusumat Evrak Dairesi’nde göreve başlar ve 10 yıl müdürlük görevinde kalır. İttihat ve Terakki Cemiyetinde üyedir. Cemiyet etkisinde yazdığı şiirler ile hükümeti eleştirince uzaklaştırılarak Erzurum’a memur olarak atanır. II. Meşrutiyet’in ilanının ardından Trabzon’da gönderilir. II. Abdülhamit’in tahttan indirilmesi ile sonuçlanan 31 Mart Olayından sonra İstanbul’a çağrıldı; Bahriye Nezareti Müsteşarlığı’na atandı ancak bu görevi istemeyince Hicaz ve Sivas valiliği ile görevlendirildi ve çalışma hayatında engellerle karşılaştığını belirterek 1910 yılında istifa edip tekrardan İstanbul’a döndü. 1913 yılında Meclisi Mebusan’da Musul Vekili olarak yer aldı. 1918 yılında ise Türk Ocaklarında Hamdullah Suphi ve Ziya Gökalp ile birlikte Hars ve İlim Heyetine seçildi. Bir yıl sonrasında Milli Türk Fırkasının kurucu üyeleri arasında yer aldı. 1921 yılında yurdun belirli bölgelerini gezerek halkın ve ordunun gücünü artırıcı manevi konuşmalar yaptı, Milli Mücadeleyi destekleyici tavırları üzerine beğeni topladı. TBMM’de Şebinkarahisar, Urfa ve İstanbul vekili olarak toplamda beş yıl görev yaptı. Vefatına kadar vekillik görevine devam eden Yurdakul, 14 Ocak 1944 yılında hayata veda ederek Zincirlikuyu mezarlığına defnedildi.
Edebi Hayatı
Sanat hayatına Servet-i Fünun döneminde başlayarak Milli Edebiyat ile Cumhuriyet Edebiyatı döneminde de devam etmiş ve ilk şiiri Serveti Fünun’da yayınlanmıştır. Milli edebiyat akımının öncüleri arasında yer alan Yurdakul ulusçu, halkçı şiirler yazarak bu görüşleri savunmuştur. Türk Yurdu Cemiyeti ve Türk Ocağı’nın kurucuları arasında yer alan şair, döneminin şiir anlayışının dışına çıkarak hece ölçüsüne dayalı yalın bir Türkçeyle eserlerini meydana getirmiştir. Halkın sesini duyuran şiirleri ile değerlendirilen şair Osmanlıcılık ve İslamcılık akımlarına karşı Türkçülüğü savunmuştur. Yurdakul'un Cenge Giderken şiirini lise yıllarında okuyan Mustafa Kemal Atatürk, 'Ben bir Türk'üm, dinim, cinsim uludur / Sinem, özüm ateş ile doludur' mısralarının kendisini çok etkilediğini 1931 yılında bir sohbet sırasında 'bu sözlerde milli benliğimi buldum' diyerek ifade etmiştir. Coşku, ulusal duygular, kahramanlık, yüreklendirme ve öğreticilik öğelerini ön plana çıkarmıştır. Dörtlük geleneğinin dışına çıkarak üçer, altışar, sekizer dizeden kurulu şiirler yazmıştır. Milli Edebiyat akımı ve Türkçülüğün önde gelen temsilcileri arasında yer alan sanatçı, eserleriyle diğer Milli Edebiyat sanatçılarını etkilemiştir. Mehmet Emin Yurdakul “Türk Şairi”, “Milli Şair” olarak bilinmektedir.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Tansel, Fevziye Abdullah, Mehmet Emin Yurdakul’un Eserleri, Şiirler,2.b, Türk Tarih Kurumu, Ankara
Kutlu, M. Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi, c. 6, İstanbul: Dergâh Yayınları.
Ali Güler, Milli Mücadele Yılları ve Atatürk, haz: Cansu Canan Özgen, Türklerin Serüveni, Kronik Kitap, sf. 222,
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Dean Acheson
Soğuk Savaş dönemi politikalarının önde gelen planlayıcı ve uygulayıcılarından olan ABD’li devlet adamı Dean Acheson, dışişleri bakanlığı döneminde komünizme karşı Batı ittifakının kurulmasında etkili oldu. Connecticut’ta dünyaya gelen Acheson, Yale ve Harvard üniversitelerinde hukuk öğrenimi gördü. Birinci Dünya Savaşı sırasında ABD donanmasında görev alan Acheson, daha sonra Washington’da bir hukuk bürosunda çalıştı ve 1933 yılında maliye bakan yardımcısı oldu. Hızla yükselen kariyerinde sonraki süreçte Dışişleri Bakanlığı İktisadi İşler Dairesi’nin başına getirilen Acheson, 1945 yılında ise dışişleri başkan yardımcılığı görevine geldi. II. Dünya Savaşı sonrası gerçekleşen Soğuk Savaş döneminde ABD dış politikasını etkin şekilde yönlendiren kişilerden olan Achison, ABD’nin Ortadoğu’daki çıkarlarını korumak amacıyla hazırlanan Truman Doktrini ve Marshall Planı’nın uygulayıcılarından oldu.
-
Ahmet Kabaklı
Ahmet Kabaklı, 30 Mayıs 1924’te Elazığ’da doğdu. Cahit Okurer, Cemil Meriç gibi isimleri etkileyen seçkin öğretmenlerin görev yaptığı Elazığ Lisesi’nde okudu. Parasız yatılı imtihanlarını kazanarak girdiği İstanbul Yüksek Öğretmen Okulu’nu ve İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’nü bitirdi. Diyarbakır Lisesi’nde edebiyat öğretmenliği yaptığı süre boyunca Süleyman Nazif ve Ziya Gökalp gibi ünlü Diyarbakırlılar için gerçekleştirdiği Divan Edebiyatı Gecesi’yle yönetimini üstlendiği Karacadağ adlı Halkevi dergisine yeni bir kimlik kazandırdı. Çeşitli dergilerde eleştiri, deneme ve şiirler yayımlayarak önemli edebiyat eleştirmenlerinden Nurullah Ataç’ın dikkatini çekerek Ataç’ın kendi kitabında adından övgüyle bahsettirdi.
-
Girolamo Savonarola
İtalya’daki Floransa şehrini yönetiminin altına alan bir Dominikan keşişi olan Girolamo Savonarola sadece dört yıl iktidarda kalmasına rağmen pek çok sanat eseri yıkıp Hristiyan ahlakından etkilenmiş katı yasaları dayatarak şehirde çok derin izler bıraktı. Kuzey İtalya’daki Ferrara’da dünyaya gelen Savonarola, yirmi bir yaşındayken ailesinin isteğine karşı gelerek Dominikan tarikatine katıldı. Hristiyan öğretisine ihanet ettiğini düşündüğü Papalığın ve Roma Katolik Kilisesi’nin ateşli bir eleştirmeni oldu. 1482-1487 yılları arasında Floransa’da bulunsa da 1490 yılında şehre dönene dek pek etkisi olmadı. Şehir, iktidarındaki Medici ailesinin inşa ettirdiği dünyanın en gösterişli saray ve anıtlarına ev sahipliği yapıyordu.
-
Hüseyin Hilmi Paşa
Dürüst, gayretli ve aydın bir kişi olarak bilinen Hüseyin Hilmi Paşa özel hocalardan Fransızca ve fıkıh dersleri aldı. Cezâyir-i Bahr-ı Sefîd vilâyeti Adliye Encümeni’nde imtihana girerek birinci sınıf dava vekilliği diplomasını kazandı. Midilli’de göz hapsinde tutulan Nâmık Kemal ile tanıştıktan sonra Nâmık Kemal’in hürriyetçi düşüncelerinden etkilendi. Namık Kemal'in bütün eserlerini okudu ve yeni fikirlerine hayranlık besledi. Çalışkanlığı ile âmirlerinin dikkatini çeken Hüseyin Hilmi, memuriyet hayatının dokuz yılını doğduğu adada geçirdikten sonra 1883’te terfi ederek Aydın vilâyeti mektupçuluğuna ve 1885’te Suriye vilâyeti mektupçuluğuna tayin edildi. II. Abdülhamid, Yemen’de İmam Yahyâ’nın sebep olduğu olayları bastırmak üzere Hüseyin Hilmi’yi Yemen valiliğine gönderdi. Yemen halkını kazanmak ve bu yolla burada iyi bir yönetim kurmak isteyen padişah, vali başta olmak üzere bütün vilâyet memurlarının sarık sarmasını, cübbe ve şalvar giymesini emretti. Vali Hüseyin Hilmi’yi vezirlik pâyesiyle ödüllendirdi.
-
Ali Fuat Türkgeldi
Tanzimat devri bürokratlarından Dahiliye Müsteşarı Celâl Bey’in torunu ve Tercüme Odası Mühimme Müdürü Cemal Bey’in oğlu olan Türkgeldi, ibtidâiyeden sonra Soğukçeşme Askerî Rüşdiyesi’nden mezun oldu ve lisan mektebini bitirdi. Hintli Hoca İskender Efendi’den Fars edebiyatı dersleri aldı. Dahiliye Mektûbî Kalemi’nde bir yandan çalışırken diğer yandan öğrenimine devam etti. Mekteb-i Hukūk’u birincilikle tamamladı. Resmî görevinde ilerleyerek çeşitli komisyonlarda çalıştı ve ardından kalem müdürü oldu. Sadâret mektupçusu ve daha sonra dahiliye müsteşarı olan Ali Fuat, bu görevi yürütürken Gazi Ahmed Muhtar Paşa kabinesinin iktidara gelmesinden sonra Hüseyin Hilmi Paşa’nın Meclis-i Vükelâ’da teklifi ve Sultan Reşad’a tavsiyesiyle Mâbeyin başkâtipliğine getirildi. Sultan Reşad’ın vefatına kadar bu görevde kaldı. Vahdeddin’in cülûsunda görevini Damad Ferid Paşa’nın ikinci sadâretine kadar sürdürdü. Kuvâ-yi Milliye’yi isyancı ilân eden hatt-ı hümâyuna karşı çıkınca başından beri icraatını eleştirdiği Damad Ferid’le ilişkileri tamamen bozuldu. Bu olayın ardından Şûrâ-yı Devlet Maliye ve Nâfia Dairesi Riyâseti’ne nakledilerek saraydan çıkarıldı. Tevfik Paşa’nın son sadâretinde sadâret müsteşarlığına tayin edildi ve İstanbul hükümetinin ilgasına kadar bu görevde kaldı.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun