| ocak / şubat / mart 2018 | sayı: 19 | toplumun sağ popülist gündem maddeleri aracılığıyla bölünmesine karşı stratejiler almanya’da eylül 2017 genel seçim- lerinin ardından yaşanan siyasi geliş- meler, “ilk”leri ve “en”leri sıralamak için ilginç bir manzara sunuyor. federal almanya cumhuriyeti’nin kuruluş tarihi 1949’dur. ve 1949’dan beri ilk kez almanya’da hü- kümet uzun bir süre kurulamadı, 1949’dan beri ilk kez üçlü bir koalis- yona gidilmek istendi. 1949’dan beri ilk kez bir sağcı parti bu denli büyük oy oranıyla parlamento- ya girdi, 1949’dan beri ilk kez spd yüz- de 20,5 ile en düşük oy oranına geriledi, 1949’dan beri ilk kez erken seçime gitme ihtimali gerçekçi göründü, 1949’dan beri ilk kez iki büyük kitle partisi kısa aralıklarla üç koalisyon hü- kümeti kurdu, 1949’dan beri ilk kez spd bir kamuo- yu araştırmasında aşırı sağ bir partinin gerisine, üçüncü sıraya geriledi. 1949’dan beri ilk kez spd kesin ka- rarla muhalefete geçeceğini ilan edip, bu kesin kararından kısa sürede döndü. tüm bu “ilk”ler almanya’nın son yıllardaki önemli, olumlu yansıtılan “en”lerine rağmen yaşandı: avrupa’da birçok ülke ekonomik ve mali sorunla boğuşurken, alman eko- nomisi hepsinden en sağlamı çıktı, al- man devleti son yılların en yüksek ver- gi gelirlerini elde etti, almanya son yıl- larda en fazla ihracat yapan ülke sıfa- tına kavuştu, iş piyasası doğu ve batı almanya’nın birleşmesinden bu yana en düşük işsizlik seviyesini gördü. bu tezat görüntü, yani ekonomik ve- rilerdeki “iyileşme” ile siyasi arenadaki çalkantı arasındaki çelişki, sosyal hu- zursuzluğun dışa vurumu mudur? zen- ginliğin küçük bir kesim için artışının, yoksulluğun kitleselleşmesiyle sağlan- dığı sıkça dile getiriliyor. ve siyaset, is- ter söz ustalığı ister farklı yöntemlerle olsun, artık tüm çıplaklığı ve yıkıcılığıy- la maddileşen bu yoksulluğu gizleyemi- yor. aşınmış yüzler bir bir siyaset sah- nesinden siliniyor ya da silinmeye yüz tutmuştur. yenilik ve modernleştirme terimleri dilden dile yayılıyor. “eski- nin” maskesi yerinden oynamıştır, bu nedenle bir imaj değişikliği, farklı söy- lemler, değişik bir sahne ile “eskiliğine” devam edecek koşullar arıyor. devamı 2. sayfada torsten bultmann demokratik biliminsanları birliği politikalar müdürü – bdwi almanya’da muhafazakâr eğitim politikası – ve toplumsal bölünme bu, kamusal eğitimin bütünleştirici ve kapsayı- cı olmasını destekleyen tüm nesnel argüman- lara ve olumlu uluslararası deneyimlere karşı olarak, bölümlenmiş bir okul sisteminden vaz- geçmemenin belirleyici siyasi itkisini oluştur- maktadır. dolayısıyla özünde bu durumun sos- yal bir ayrışımı sağlamlaştırdığını izah etmeye gerek yok. prof. dr. heinz sünker wuppertal üniversitesi toplumun muhafazakâr gündem maddeleri aracılığıyla bölünmesine karşı stratejiler bununla heine ve bourdieu’nün perspektifle- rini gerçekleştirmek için “ne yapmalı?” soru- suna yanıt olarak iki yön açıklık kazanmakta- dır: birincisi egemen sınıfın paralı ve parasız suç ortaklarına saldırmak, ırkçılığı ve yabancı düşmanlığını aşmak için, – farklı biçimlere bü- rünen – sağcı ve aşırı sağcı medyanın üstlendi- ği rolü ortaya çıkarmak ve aydınlatma faaliyet- leriyle onlarla mücadele etmek gündemdedir. prof. dr. peter rödler koblenz-landau üniversitesi yaşam kaynaklarını güvence altına almak, tartışma kültürünü güçlendirmek bu temelde, beklenebilir olması gereken siya- si tartışmanın, parlamentodan başlayarak, bir daha yeniden topluma kazandırılması – karşıt- larla ilişki de, salt aynı görüşte olan insanlar değil – ve tartışma kültürünün güçlendirilmesi gerekir. bunun bir olanağı azınlık hükümeti ku- rulmasıdır. bir diğer koşul bertelsmann (mohn) ve springer’in baskın olduğu medya coğrafya- sını dağıtmaktır. prof. dr. wolfgang jantzen harvard üniversitesi mezunlarına hitaben mark zuckerberg, mayıs 2017’de yaptığı bir ko- nuşma bağlamında şunu söyledi: “anlam ya- ratmak bizim görevimiz!”. yani “sosyal vicda- nı” olan, slavoj žižek’in belirttiği gibi, “önem- li ölçüde gelişmiş ve bu nedenle de oldukça tehlikeli” olan küresel sermayeyi temsil eden bir milyarder. buna göre antikapitalist müca- dele “bu karşı önlemlerle uğraşmayı öğrendi- ğinde ve mağlubiyetine katkı sunması gereken bu enstrümanları kendi silahına dönüştürdüğü zaman ancak etkili olabilir”.
sayfa: 2 1. sayfadan devam... ocak / şubat / mart 2018 | sayı: 19 toplumun sağ popülist gündem maddeleri aracılığıyla bölünmesine karşı stratejiler spd açısından çözüm daha sosyal bir siyaset izlemektir, ancak parti yöneti- mi bu siyaseti engellemeyi görev edin- miş insanlardan oluşuyor. hristiyan de- mokratlar ise partinin muhafazakâr kimliğini yeniden ön plana çıkarmayı destekleyenlerin giderek ağırlık kazan- dığı, kariyer yaptığı (sağlık bakanı yapı- lan jens spahn en isabetli örnektir) bir yola giriyor: “kültürümüz”, “dinimiz”, “yurdumuz”, “özdeşliğimiz”, “iç güvenli- ğimiz” gibi sözler demagoji amaçlı sar- fedildikçe, hedef tahtasında göçmenler ve sığınmacılar beliriyor, çünkü birile- ri bu “bizim” olan herşeyin tehdit altına girdiği algısını yaratıyor. bu tehdit algısı, sosyal huzursuzlu- ğun nedenlerini çarpıtmak, muhafa- zakâr seçmen kitlesini seferber etmek ve afd’ye kayan oyları yeniden kazan- mak için, kurulan yeni hükümet döne- minde yeni bir popülist dalga temelinde şekillendirilecek gibi duruyor. 2000’li yılların entegrasyon operasyonunda kullanılan tüm kavramların, örnekle- rin ve sözde uzmanların yeniden devre- ye sokulması gündeme gelebilir. geliştirilecek olası bir yeni muhafa- zakâr söylem ve sağ popülist saldırılar, kökten dincilik, entegrasyon sorunla- rı, dil bilmeme gibi eski konular dışın- da neleri kullanacaktır veya bu konula- rı hangi olay veya örneklerle derinleşti- rilecektir? ilkin şunu saptamak gerekir ki, yeni provokasyonlar sürekli deneni- yor, özellikle afd’nin mecliste, kamuo- yunda sergilediği sataşmacı tavır bu du- rumu açıkça gözler önüne seriyor (“ay- dan özoğuz’u atık olarak anadolu’ya dökmek”, “deve güdücü, kimyon taciri türkler” gibi hakaretler buna örnektir). klasik türk kozu elde tutulmakla birlik- te, suriyeli sığınmacılar popülizm için sayısız malzeme sunma potansiyeli taşı- yor: çokeşlilik, çocuk gelinler vb. özellikle angela merkel’in yöne- tim zaafı olarak görülen sözde 2015 sı- ğınmacı krizi süresince yaşanan fark- lı olaylar (örneğin köln’de 2016 yılbaşı gecesinde “yaşananlar”), cdu tarafın- dan geçiştirilmeye çalışılmış, afd’nin sağ cenahtan çıkışları nedeniyle bu olayların sorunsallaştırılması engelle- nememiştir. şimdi ise muhafazakâr ke- simi temsil eden partilerden bu ikisi si- yasi konumlarını güçlendirmek üzere açık rekabete girme aşamasındadır. alman “entegrasyon tartışmaları- nda kontrollü durgunluk dönemi” (politeknik’in 2014’te yayınlanan 3. sa- yısına bakınız) sona yaklaşıyor olabilir. bu sayımızda, yukarıda betimlenen, en- tegrasyon adı altında başlaması an me- selesi olan yeni bir “kontrollü çatışma dönemi”ne ve toplumun bu temelde bö- lünmesine karşı geliştirilecek stratejile- ri bir yazı dizisiyle tartışmaya açıyoruz. (sayfa 2-4) politeknik çeviri: politeknik prof. dr. peter rödler | koblenz-landau üniversitesi yaşam kaynaklarını güvence altına almak, tartışma kültürünü güçlendirmek oldukça karmaşık ve giderek ulusla- rarası “aktörler” tarafından belirlenen dünyada, birçok yurttaşta çok makul bir duygu oluşuyor, kontrol edilemez sü- reçlerin insafına bırakılmış olma duy- gusu. bu, gerçek ya da kurgusal varlık korkusu ile ivme kazanıyor. büyük, tüm siyasi tartışmayı uyuşturan bir koalis- yon, bu korkuları, temsilcisine (şansöl- ye merkel) kayıtsız şartsız, bir diğer ifa- deyle olguların ötesinde güven gösteril- diği sürece bağlayabiliyor. bu güven sar- sıldığında – 2015’te sığınmacı krizinin yönetilememesi – söz konusu güven ar- tık gözle görülen karmaşık durumu basit kanılarla, atıflar ve parolalarla sadeleşti- ren kişi ve örgütler tarafından bağlanır. bu durumdan çıkış yolu – ki o karma- şık olmaya devam etmektedir – birinci- si yaşam kaynaklarının koşulsuz güven- ce altına alınmasını yürürlüğe koymak- tır; model hesaplamalar, idari açıdan zahmetli ve varolan onursuz yardım sis- temlerinin ortadan kaldırılmasıyla bu güvencenin sağlanabileceğini göster- miştir. bu temelde, beklenebilir olması gereken siyasi tartışmanın, parlamen- todan başlayarak, bir daha yeniden top- luma kazandırılması – karşıtlarla ilişki de, salt aynı görüşte olan insanlar de- ğil – ve tartışma kültürünün güçlendi- rilmesi gerekir. bunun bir olanağı azın- lık hükümeti kurulmasıdır. bir diğer ko- şul bertelsmann (mohn) ve springer’in baskın olduğu medya coğrafyasını da- ğıtmaktır. i ç i n d e k i l e r 1.- 4. sayfa politeknik toplumun sağ popülist gündem maddeleri aracılığıyla bölünmesine karşı stratejiler - torsten bultmann almanya’da muhafazakâr eğitim politikası – ve toplumsal bölünme - prof. dr. heinz sünker toplumun muhafazakâr gündem maddeleri aracılığıyla bölünmesine karşı stratejiler - prof. dr. peter rödler yaşam kaynaklarını güvence altına almak, tartışma kültürünü güçlendirmek - prof. dr. wolfgang jantzen - prof. dr. claus melter federal hükümetin yanlış stratejisi: irkçılığa karşı insan hakları ihlalleri k ü n y e | i m p r e s s u m 5. sayfa lâle özışık diğerleri senin adına konuştuğunda?! bizsiz bize dair hiçbir iş yapılamaz! (herero ve nama) 6. sayfa clemens hermeler “ölmemiz onlar için önemli değil, defolup git- memizi istiyorlar.” 7. sayfa prof. dr. claus melter insan grupları yapılandırmanın ve eğitim yoluyla sömürgecilik sonrası, nasyonal sosyalizm sonrası ve ayrımcılık eleştirisi perspektifinden çalışmanın ve de bu çalışma için eğitilmenin eleştirisi 8. sayfa tamaki terazawa - japonya japonya’da eğitim hakkının durumu - eğitim bir hak mı yoksa insan kaynaklarını arttırma- nın bir yolu mu? 9. sayfa malathie m. seneviratne ve h.g.d.cyril - sri lanka sri lanka’da eğitim ve bir insan hakkı olarak eğitim hakkı 10.- 11. sayfa tahir gökçebel - kktc kıbrıs türk toplumunun gelişemeyen demok- rasisi 11. sayfa - kktc şener elcil birleşik federal kıbrıs’ta eğitim, öğretmenle- rin rolü ve öneriler 12. sayfa prof. dr. wolfgang jantzen insanın işgücüne indirgenmesi. neo-liberal yetenek faşizmi* üzerine görüşler. 13. sayfa prof. dr. werner nell göç toplumu bakış açısından kırsal bölgeler 14.- 15. sayfa prof. dr. wolf d. bukow geleceğe yönelen bir kentsellik üzerine stratejiler 16. sayfa 23 şubat 2018 tarihinde, “eğitim haklarının genişletilmesi – 2018” projesi kapsamında düzenlenen uluslararası telekonferans sırasında koordinasyon yönetiminin yaptığı sunum türkçe gazete türkische zeitung quartalsweise üç ayda bir unentgeltlich ücretsiz issn 2198-8706 herausgeber/ yayımlayan kurum: verein für allseitige bildung e.v. (çokyönlü eğitim derneği) visdp | chefredakteur/ genel yayın yönetmeni: zeynel korkmaz postanschrift/posta adresi: postfach 25 03 48 40092 düsseldorf webseite/internet adresi: www.politeknik.de kontakt/ iletiim firstname.lastname@example.org druck/ baskı: hürriyet gaz. ve matbaacılık a.. zweigniederlassung deutschland an der brücke 20-22 64546 mörfelden walldorf gestaltung/grafik tasarım atelier grafik & illustration ömer yaprakkıran
ocak / şubat / mart 2018 | sayı: 19 sayfa: 3 torsten bultmann | demokratik biliminsanları birliği politikalar müdürü – bdwi almanya’da muhafazakâr eğitim politikası – ve toplumsal bölünme 19. yüzyılın sonlarına doğru, eski hessen eyaleti bilim bakanı ludig von friedeburg tarafından »lise fraksiyo- nu« olarak adlandırılan özel bir lobi, al- man eğitim politikası üzerinde belirle- yici bir nüfuzda bulunuyor. bu lobi, eği- tim fırsatlarının eleme ve lise son sınıf- lara erişimin katı kısıtlaması üzerinden sınıf ayrıcalıklarının sınırlandırılması ilkelerine göre dağılımını yönetiyor, öte yandan bu lise son sınıflar, ›genel lise mezuniyeti‹ sunmak bakımından gele- neksel tekeli – ve dolayısıyla en önem- li toplumsal (yönetici) pozisyonlara eri- şimi - elinde bulundurmaktadır. bu, ka- musal eğitimin bütünleştirici ve kapsa- yıcı olmasını destekleyen tüm nesnel ar- gümanlara ve olumlu uluslararası dene- yimlere karşı olarak, ›bölümlenmiş‹ bir okul sisteminden vazgeçmemenin be- lirleyici siyasi itkisini oluşturmaktadır. dolayısıyla özünde bu durumun sosyal bir ayrışımı sağlamlaştırdığını izah et- meye gerek yok. soru bunun daha ne kadar böyle sü- receğidir? tüm kapitalist ülkelerde eğitim-öğretim sistemleri, sosyal eşit- sizliği, bu eşitsizliği eğitim farklarıy- la ve bu farkları da bireylerin resmiyet- te belgelenen ›yetenek‹ ve ›yeterliliğine‹ dayandırarak meşrulaştırıyor. eşitsiz- lik yaratan güç ve mülkiyet ilişkileri bu şekilde siyasi bağlamından koparılıyor. ancak bu konulardan yalnızca bir tane- si. kamusal eğitim-öğretim aynı zaman- da toplumsal üretim potansiyelinin sür- dürülebilmesi için gereken işgücünün vasıflandırılmasına hizmet ediyor. ka- pitalizmin geride kalan son 150 yılı için bunun anlamı kesintisiz, rekabete da- yalı modernleştirme dinamizmidir, ni- tekim bu dinamizm, eğitim süresinin uzatılmasında ve yoğunlaştırılmasında ve de ortalama toplumsal vasıflandır- ma düzeyinin yükseltilmesinde ifadesi- ni bulmuştur. seçici ve yüksek eğitime erişimi sınırlandıran böylesine baskın bir ideolojinin toplumsal gereklilikler- le çelişebilir olması nedeniyle, eğitim- öğretimin idari sınırlandırması siyasi açıdan farklı zamanlarda farklı tarzda sürekli tartışmalı olmuştur. 19. yüzyılın büyük bir bölümünde ör- neğin, verdikleri yunanca ve latince te- mel dersleriyle hümanist (yani antik dil ağırlıklı) liseler, ›lise mezuniyetini‹ ve dolayısıyla yükseköğrenim hakkını te- kelinde bulunduruyordu. modernleşti- rilmiş burjuva iş hayatının gerektirdi- ği ölçüde – kısaca: endüstriyel gelişme dinamiği – doğa bilimlerini ve herşey- den önce yeni yabancı dilleri daha iyi öğrenmeyi gerektirdiğinde, bu gerek- sinime uygun, başta ikinci sınıf, real- gymnasien ya da oberschule olarak ad- landırılan okullar açılmıştır, ki bunla- ra önceleri ›genel lise mezuniyeti‹ sun- çeviri: politeknik ma izni verilmemiş, ancak uzun fikir ça- tışmalarının ardından ilkin alana da- yalı, bir diğer ifadeyle belirli bölümler- le sınırlı lise mezuniyeti sunmaları ka- bul edilmiştir. bu okulların diğerleriy- le eşitlenmesi ilk olarak yeni yüzyıla gi- rerken gerçekleşmiştir. ›lise fraksiyo- nu‹, en azından kurum olarak lisenin kendisini sorgulamadan, tartışmayı lise eğitiminin kapsamı konusuna indirge- meyi başarmıştı. nihayet 1950’li yıllar- da batı almanya’da aynı yaş grubundan öğrencilerin yalnızca yüzde 5’i (bugün: yaklaşık yüzde 50) yükseköğrenime ge- çiş hakkı elde ettiğinde, akademik, nite- likli işgücü açığı nedeniyle uluslararası rekabet gücünü kaybetme korkusu yaşa- yan ekonomi lobisi de, ›eğitim-öğretim faciası‹ yakınmalarına katıldı ve yük- sekokulların yaygınlaştırılmasını talep etti. yüksekokulların sosyal açılımı lise mezunu sayısındaki kısa süreli yüksek artışla sağlanmıştır – 70’lı yılların orta- larına kadar başta yaklaşık yüzde 20’lik bir artıştı bu. bu örnekler bize alman eğitim- öğretim reformları için tipik bir şema gösteriyor: düşünsel olarak iki adım ileri – pratikte korkarak hemen bir bu- çuk adım geri. kanallar ›yukarıya doğ- ru‹ biraz açılıyor, aynı zamanda azınlı- ğın ayrıcalığı olan yükseköğrenim ve de bölümlenmiş okul sistemi ve ›yetenek odaklı‹ seçicilik ana fikrinin korunma- sına devam ediliyor. kısa bir süre önce hayatını kaybeden siegenli kültürbi- limci georg bollenbeck alman eğitim- öğretim sisteminin izlediği bu farklı yolu savunmacı modernleştirme strate- jisi olarak tanımlamıştır. şimdi ilginç olan soru, belki de 60’lı yıllarda yaşadığımız duruma benzer bir dönüm noktasında olup olmadığımız- dır? uluslararası karşılaştırmada olağa- nüstü seçici olan alman eğitim-öğretim sistemi, kendisi tarafından garanti edi- len şematik üç mezuniyet derecesinin üretimiyle, sosyal hiyerarşiler ve sana- yi toplumuna özgü geleneksel işbölü- münün on yıllar boyunca hüküm süren normal biyografileri aracılığıyla denge- lenmektedir. basit bir ifadeyle bu bö- lümlenmiş sistem, toplumsal çoğun- luk (geleneksel olarak: işçi sınıfı) için alt düzeyli uygulama faaliyetleri, biraz daha azı için orta dereceli büro, teknik ve idari meslekler ve daha da azı için bi- lim sistemi tarafından eğitilen yüksek dereceli yönetici fonksiyonları üretmiş- tir. hiyerarşinin tüm basamakları için ideal olan şey, tamgün çalışan, aile ge- çindiren erkekti. bu işbölümü çerçeve- sinde sadece tek bir sosyal, erkeğin bas- kın olduğu bir azınlığın yüksekokullar- da eğitilmesi, üstünkörü bir işlevsellik gibi görünmüştür. günümüzde yükse- köğrenim görenlerin oranı, oecd orta- lamasına göre aynı yaş grubundan öğ- rencilerin yaklaşık yüzde 60’ı düzeyin- dedir. şu anda toplumsal iş organizas- yonunun içinden geçtiği köklü değişim için kamuoyu tartışmalarında çoğun- lukla ideolojik açıdan karartılmış kav- ramlar (›enformasyon toplumu‹, ›bilgi toplumu‹) mevcut. ancak önemli top- lumsal vasıflandırmaların gelecekte bil- gi yoğun ve bilim temelli olacağı büyük ölçüde tartışma götürmez. bu zeminde, eğitim ve bilim sendikası bilim politi- kaları programının önsözünde (2009), haklı olarak, uluslararası bir gelişme- ye göre »yükseköğrenimin artan sayıda genç insan için meslek eğitiminde ağır basacağı« belirtilmiştir. böylece gerek yüksekokulların sosyal açılımı, gerek- se farklı eğitim-öğretim düzeylerinin entegrasyonu, başka bir deyişle onların ›yukarıya doğru‹ geçişken olması, gün- deme oturtulmuştur. »uluslararası kar- şılaştırmada almanya eğitim-öğretim bölümleri arasında en düşük geçişken- liği olan ülkeler arasında yer almakta- dır«, bu durumu sanayi federasyonları ve yüksekokul rektörler birliği (hrk) 2008’de ortak bir memorandumda yer- mektedir. ekonomi federasyonları el- bette uluslararası rekabet gücünü yitir- me kaygısı yaşıyor. bu perspektiften ba- kıldığında okul yapılarından kaynakla- nan düşük vasıflandırmalar gerçek bir soruna dönüşebilir. biz bunu tabi bağ- naz çıkarlara dayanan bir duruş ola- rak görebiliriz. bundan bağımsız ge- çerli olan şey şudur: tamamen eskimiş bir eğitim-öğretim sistemi sorunsalının bitmesi için artık oturup beklenemez; onun işleyiş biçimi bütün olarak tartış- maya açıktır, – lise mezunu sayısının kısa süreli artışı gibi – eski bölümlen- miş okul biçimini koruyarak yapılan ba- sit yama işleri ile sorunlar çözülemez. şu an gerçekleşen aceleci okul re- formlarında, elbette taktik ve kararsız- lıklar ağır basmakta. ortaokulun (ha- uptschule) bazı eyaletlerde, ›orta‹, bü- tünleştirilmiş hibrid oluşumlar aracı- lığıyla – semt okulu, orta öğretim oku- lu (sekundarschule), meslek ortaokulu plus (realschule plus) vb. – kısmen kal- dırılması, genel olarak yukarıda belir- tilen, o tipik alman güvencesinin yeni okul formlarının yanında aynı anda ge- leneksel liselerin varolmasına olanak tanıdığı uzlaşmaya dayanmaktadır. si- yasi bir düşünce olarak entegre okul biçimlerinde uzun süreli birlikte öğre- nim ise artık dünya yüzünden siline- mez ve o, ilkece, – yeterli kamuoyu bas- kısı olması koşuluyla – yeni, çift cinsi- yetli okul formlarının aşılmasında yar- dımcı olabilir. özellikle de makro eko- nomik açıdan gerekli vasıflandırma po- tansiyellerinin arttırılması, mevcut, hü- küm sürmekte olan noksanlıklarla yete- rince yerine getirilemediğinde yardım- cı olabilir. ne de olsa şu an özellikle de sanayi lobisinin daha güçlü bir enteg- rasyon doğrultusunda yapılacak bas- kıyı organize etmesi tesadüf değildir. örneğin 2011 başlarında bertelsmann vakfı ve roland berger strategy con- sultants (kitlesel gazeteler olarak bild und hürriyet ile işbirliği halinde), yak- laşık 500.000 yurttaşın katıldığı bir on- line anket düzenlemiş, anket sonuçları- na göre katılımcıların artık sadece yüz- de 32’sinin, okul türlerinin dördüncü sı- nıftan sonra dağılımını (yüzde 45’i al- tıncı ve yüzde 23’ü onuncu sınıftan son- ra) desteklediklerini göstermiştir. şu- bat 2010’da girişimci birlikleri (bda ve bdi) kendi yeni yüksekokul politikaları açısından düşündükleri modeli yayınla- dı. bu modelin ana fikrini yüksekokul- ların (mali açıdan da) genişletilmesi ve eşzamanlı olarak onların işletmelerde- ki meslek eğitimlerine açılması oluştu- ruyor. meslek eğitiminin gelecekte her- hangi bir resmi engel olmadan yükse- köğrenime başvurmak için yeterli ol- ması isteniyor. eğitim hakkının sosyal açıdan geniş- letilmesi ve buna bağlı, yasal özneler olarak eğitime katılanların güçlendiril- mesi, yukarıda betimlenen yaklaşımla- rın doğrudan bir sonucu olmak zorun- da değildir, çünkü örneğin öğrenci baş- vurularında gelecekte kararı tümüyle yüksekokulların vermesi isteniyor. do- layısıyla ekonomiye yakın reform ta- sarılarında, ilk etapta eleme işlemleri- nin yukarıdan aşağıya tanımladığı ge- reksinim kriterlerinin modernleştiril- mesi söz konusudur. ancak elemenin ›yukarıya doğru‹ olan sosyal temelinin geleneksel okul türü seçmeciliği karşı- sında oldukça genişletilmesi ve böyle- ce ortalama toplumsal vasıflandırma düzeyinin arttırılması isteniyor. bun- ların tamamının olumlu ve olumsuz yan etkileri olacaktır; olumlu: daha iyi eğitim-öğretim fırsatlarının toplumsal artışı; olumsuz: akademik vasıflandır- maya dayalı yüksek mesleki pozisyon- lar için girilen rekabetin keskinleşmesi. tüm bunlar şu ana dek gerçekleş- memiştir. dolayısıyla alman eğitim- öğretim sistemi toplumsal açıdan işlevi bozuk ve dengesiz, kamuoyunda ihtilaf- lı ve tartışmalı reform müzakerelerinin etkisinde olmaya devam edecektir. an- cak bu noktada hiçbir kapı tümüyle ka- panmamıştır. bu sayede, esas itibariyle, teknokratik-neoliberal bir anaakım si- yasetin ötesinde özgürlükçü reform ta- sarılarının daha fazla ses getirmesi sağ- lanabilir. n
sayfa: 4 çeviri: politeknik ocak / şubat / mart 2018 | sayı: 19 prof. dr. heinz sünker | wuppertal üniversitesi toplumun muhafazakâr gündem maddeleri aracılığıyla bölünmesine karşı stratejiler son olarak yüz yıl önce görülen, öy- lesi bir sertlikte karşılaşılmamış olan sosyal eşitsizlik temelinde gelişen ola- ğanüstü toplumsal bölünmelerle – bi- rincil olarak bu mağdur edilenlerin ve dışlananların yaşam kalitesi üzerinde farklı düzlemlerde oldukça olumsuz so- nuçlar doğurur – karakterize olunan bir dönemde, bu dönemin birey ve top- lum için koşulları ve sonuçları giderek önem kazanmaya başlıyor. burada koşullar sorusu bağlamın- da sınıf ayrışmalarının – toplum ve si- yasetin kapitalist tarzda biçimlendiril- mesinin sonucu olarak – artması söz konusu olduğu açıktır ve bu ayrışmalar muhafazakâr cepheden “meritokrasi”, bir diğer ifadeyle kişilerin yetenek ve becerileri ideolojisine göre meşrulaştı- rılmak isteniyor. birey ve toplum üzerindeki sonuçla- rı nedir sorusu bağlamında, avrupa’nın en önemli şair ve yazarlarından, siyasi teorisyenlerinden ve siyasetçilerinden bir olan heinrich heine’nın bir düşün- cesi ilginçtir. yaşadığı dönemde toplum içi ve dış politikalar açısından önem ta- şıyan toplumsal bölünmeler karşısında şunu dile getirmiştir: “eğer geniş kitlelerin yaşadığımız anı kavramalarını başarırsak, o zaman halklar aristokrasinin ücretli yazıcıla- rının kendilerini nefret ve savaşa kış- kırtmalarına izin vermeyecek, halkla- rın birliği, ulusların kutsal ittifakı ku- rulacak, karşılıklı güvensizlik nedeniy- le yüz bin katilden oluşan düzenli or- dular beslemek zorunda kalmayaca- ğız, onların kılıçlarını ve soylu atları- nı pulluk olarak kullanacağız, barış ve refah ve özgürlüğe kavuşacağız (heine 1972/1832: 368f.)”. bu argumentum ad personam(ın) (kişinin argümanını değil, kişinin ken- disini hedef almak) yapısal koşullara dayanan bir benzeri, toplum siyaseti bazlı çatışkı ve saldırılar söz konusu ol- duğunda, bu p. bourdieu için de – her- şeyden önce “ateşe karşılık vermek” başlıklı yazılarında – büyük rol oyna- maktadır: “kuşkusuz benden ve de özel- likle dünyanın şu an içinde bulunduğu durumdan kaynaklanan nedenlerle, ya- şamlarını sosyal dünyanın araştırılma- sına adama şansı olanların, bu dünya- nın geleceğini belirleyen savaşımlar karşısında tarafsız ya da kayıtsız olama- yacakları kanısına vardım. bu savaşım- lar, egemen güçlerin kendiliğinden ge- len ya da paralı sayısız suç otaklıkları- na güvenebildikleri, büyük bir bölümü teorik çatışkılardan oluşmaktadır – bu- rada örneğin sayıları binleri bulan, av- rupa komisyonu, avrupa konseyi ya da parlamentosu’nun koridorlarında ci- rit atan profesyonel lobicileri akla ge- tirmek mümkün. her türlü tartışma ve sorgulamayı yasaklıyor görünen, ev- rensel boyutta dayatılmış ve hep bir- likte kabul edilmiş neo-liberal vulgat (incil’in latince çevirisi), bir ekonomi- politik bağnazlık, kesinlikle spontane bir şekilde kendi kendini doğurmanın değil, tam aksine, adeta üretim, yay- gınlaştırma ve müdahale girişimlerin- de birleştirilen ve organize edilen ola- ğanüstü bir çabanın sonucudur” (bour- dieu 2001: 7f.). bununla heine ve bourdieu’nün perspektiflerini gerçekleştirmek için “ne yapmalı?” sorusuna yanıt olarak iki yön açıklık kazanmaktadır: birinci- si egemen sınıfın paralı ve parasız suç ortaklarına saldırmak, ırkçılığı ve ya- bancı düşmanlığını aşmak için, – farklı biçimlere bürünen – sağcı ve aşırı sağcı medyanın üstlendiği rolü ortaya çıkar- mak ve aydınlatma faaliyetleriyle on- larla mücadele etmek gündemdedir. ikincisi, herkesin eğitim-öğretimi lehine herkes için eğitim-öğretimi sa- vunan bir tasarı ile, adına layık bir de- mokratik eğitim-öğretim ve bir demok- rasinin inşası tasarısı arasında önemli bir bağlantı olduğuna açıklık kazandır- mak önemli. çünkü burada barış, refah ve özgür- lüğün esaslı bir aktarımı olduğuna ve bu üçlüğe tüm insanlarla birlikte erişi- lebileceğine ilişkin bir kavrayış söz ko- nusudur. wilkinson ve picket de (2010), ampirik sosyal araştırmacılar olarak güncel bir araştırmada sosyal eşitsizliği ele aldıklarında ve sonuç olarak “eşitlik her kadın ve erkek için daha iyidir” sap- tamasında bulunduklarında, bu görüşü paylaşıyor. kaynak bourdieu, p. 2001: vorwort, in: ders.: gegenfeuer 2. kons- tanz, 7-13 heine, h. 1972: französische zustände, in: ders. werke und briefe in zehn bänden, hg. von h. kaufmann. bd. 4. berlin/ weimar, 363-581 wilkinson, p./pickett, k. 2010: the spirit level. why equality is better for everyone. london çeviri: politeknik prof. dr. wolfgang jantzen harvard üniversitesi mezunlarına hitaben mark zuckerberg, mayıs 2017’de yaptığı bir konuşma bağlamında şunu söyledi: “anlam yaratmak bizim göre- vimiz!”. yani “sosyal vicdanı” olan, sla- voj žižek’in belirttiği gibi, “önemli öl- çüde gelişmiş ve bu nedenle de oldukça tehlikeli” olan küresel sermayeyi temsil eden bir milyarder. buna göre antikapi- talist mücadele “bu karşı önlemlerle uğ- raşmayı öğrendiğinde ve mağlubiyetine katkı sunması gereken bu enstrüman- ları kendi silahına dönüştürdüğü za- man ancak etkili olabilir”. ama antika- pitalist mücadele anlam yaratarak he- gemonyaya karşı nerede bir hegemonya yaratabilir? hepimiz nörobiyolojik bi- çimde sabitlenmiş bir sosyal bağlanma gereksinimiyle dünyaya geliriz ve bu gereksinim duygular üzerinden direnç- ler biçiminde gerçekleşir. dolayısıyla tüm kültürlerde yeni doğmuş bebekle- re ilk aktarım direnç oluşturan şarkı- larla gerçekleştirilir, örneğin „arroro mi nino“ (ispanyolca); „bajuschiki baju“ (rusça) „schlaf kindchen schlaf“ (al- manca) (uyu küçük çocuk uyu). doğuş- tan gelen bu ritim yetisi ile tüm insan- lar için müzik, egemen güçlerin (askeri marşlar, milli marşlar ve daha başkala- rı) hizmetinde tekrar tekrar baskıcı ön- lemlere dönüştürülen bir kurtuluş ens- trümanıdır. ama egemenlerin hiç eri- şemediği başka bir müzik de daima va- rolmuştur, örneğin fransız devrimi’nin şarkısı olan ve edith piaf tarafından harikulâde seslendirilmiş “ça ira ! les aristocrates à la lanterne. les aristocra- tes on les pendra.” mark zuckerberg’in bu şarkıyı söyleyebileceğini hayal et- mek zor. ve bunun benzeri demokratik kültürün yapı taşı olan ve yeniden keş- fedilmesi gereken diğer birçok şarkı için geçerli, çünkü “türkülerimizden korku- yorlar” (nâzım hikmet). çeviri: politeknik prof. dr. claus melter | bielefeld meslek yüksekokulu federal hükümetin yanlış stratejisi: irkçılığa karşı insan hakları ihlalleri federal hükümet güncel olarak 2018’e girildiğinde sığınmacı insanla- rın ailelerini ülkeye getirmeleri uygu- lamasına ara verdi ve cdu/csu ve spd arasında kurulacak olası yeni bir büyük koalisyon için hazırlanan koalisyon söz- leşmesine sınırlayıcı bir kontenjan yer- leştirilmiştir. bm’in çocuk haklarına dair sözleş- ifadelerle mesi’nde kuşku götürmez aile birleşimleri için yapılan başvurula- rın olumlu ve hızla onaylanması gerek- tiği belirtiliyor. aile birleşiminin sınır- landırılması ve uygulaması bir insan hakkı olan aile sahibi olma hakkının ve onun ayrıca anayasada ve 8. sosyal ya- salar kitabı’nda yer aldığı maddelerin açıkça ihlalidir. volker kauder gibi siyasetçiler ta- rafından bu insan hakkı ihlali, alay- cı bir şekilde, sağ popülist-ırkçı tartış- ma yürüten almanya için alternatif partisi’nin oy oranını arttırmasına kar- şı bir önlem olarak yorumlanmaktadır. bu mantığa göre belirli gruplara kar- şı yapılan insan hakları ihlali, sığınma hakkı alanında daha fazla insan hakla- rı ihlali isteyen bir partinin kabul gör- mesini engelleyecek. şiddet uygulaya- rak şiddet azaltılmak isteniyor. bu alay- cı mantık 1990’lı yılların başında, sı- ğınmacılara düzenlenen ırkçı saldırılar ve kışkırtmalara yanıt olarak sığınma hakkının sınırlandırılmasıyla karşılık verildiğinde kullanıma giren bir man- tıktı. sağ popülizme ve ırkçılığa yasa- larla, hukuk ve argümanlarla karşı koy- mak yerine, ayrımcılığın mantık ve uy- gulaması devam ediliyor. bu çok büyük bir hatadır!
ocak / şubat / mart 2018 | sayı: 19 lâle özışık | bielefeld meslek yüksekokulu sayfa: 5 çeviri: politeknik diğerleri senin adına konuştuğunda?! bizsiz bize dair hiçbir iş yapılamaz! almanya’nın tarihi kolayca bir ke- nara bırakılamaz! insan buradaki tari- hi artık “anlatıyla”, “auschwitz tekrar- lanmasın diye”, bu anlatıdan doğan yü- kümlülüğü üstlenmeden, yeniden üret- meye devam edemez (adorno, 1966: 88). bunun için anı kültürünün ve alı- şılmış anlatı kültürünün değişmesi ge- rekir. ancak “hatırlamak” daima suç ile el ele yürür ve bu, insanların sorumlu- luk üstlenmek üzerine düşünmesini en- geller. (tüm) insanlar (“alman” olarak görülmeyenler de dahil), kendi duruş- larını nasıl gözden geçirebilir ve han- gi bilginin “kendi” tarihsel bağlamları için hazır bulunduğunu ve hangi ölçü- de kendilerini toplumda konumlandı- racaklarını ve herşeyden önce “insan kalabileceklerini” (prasad, 2017) nasıl araştırabilir? beyaz çoğunluk toplum ve dolayısıy- la seçkinler ırkçılığı konu dışı bırakıyor ve onun, tarih tekerrür etmesin diye, hemen şimdi ve gelecek için etkin ol- mak adına ya da etkin olmak üzere ve ırkçılık ve ayrımcılığa karşı birlikte ça- lışmak için, toplum için ne ifade edebi- leceğini görmüyor (bkz. adorno, 1966). bu sorumlu perspektifin kendisi ile hesaplaşmasıdır (adorno, 1966: 10ff), ancak salt bu değil, aksine insan herşey- den önce “diğerlerinin sosyal pozisyo- nunu” ve perspektifini almalıdır – ırk- çılık ve ayrımcılığa maruz insanlara, di- ğerlerinin zaaf ve incinebilirliklerine empti ve açıklık göstermelidir. yaşam ve kuşak öyküleriyle yüzleşmek için onlara “yardım etmek” (melter, 2017). bir yandan akılcı, bir yandan duygusal gerçekleşebilen hatırlama olayı ile, geç- mişi dile getirmemenin gelecekte ne- den olacağı “patlama” engellenebilir. ama aslında kimin kim hakkın- da nasıl konuştuğu sorusu gündemde- dir? kime kulak veriliyor ve konuşma- cı pozisyonlarına nasıl erişiliyor? stu- art hall’a göre batı sözünü dinletmeye devam ediyor. “the west and the rest” (stuart hall, 1992). bu şimdi de gözlenebiliyor. çünkü kendilerine kulak verilen ya da konuş- masına izin verilen insanlar hâlâ açık- ça seçiliyor ve konuşma ya da içerik, kendi mantıklarına göre yeniden yapı- landırılıyor. bunun bir örneği, burada- ki gazetelerde çıkan söyleşilerde kıs- men gerçekten de sadece bu iş için tu- tulan gazetecilerin, sordukları sorular- la fikir vererek konuyu sürekli belli bir yöne, nitekim göç kökenli insanların, etnik azınlıkların, beyaz olmayıp ırkçı- lığa maruz kalanların, siyahilerin vb. suçlandığı ya da sorun oluşturduğu bir yöne evirme çabalarıdır. (herero ve nama) 1 öyleyse savaş zamanlarını görme- miş olsa da, insan, ayrıcalıklar içinde doğulduğu bu sistemde (avrupa) mev- cut avantajları nasıl değerlendirebilir? ve bu sistemin ırkçılığın bir oluşumu ol- duğunu ve beyaz çoğunluk toplum üye- lerinin bu avantajlardan yararlandığı- nı anlamak belirleyicidir (arndt, 2005). bu ve buna benzer avantajlar, “göç üze- rinden panik” yaratarak (baumann, 2016: 7ff) belli bir korkuyu körüklemek için, belirli konuları sürekli tekrarlaya- rak ve sistemin ayakta tutulmasıyla ye- atfedilen “göçmen bakış açısı” ile ken- dini “tarafsız” sayan ve diğerleri için di- ğerlerinin adına konuşan hegemonyal strateji sorgulanıyor mu?! birçok düzlem, özellikle de ırkçılık düzlemi ile iç içe geçmiş ve ona bulaş- mış kendi tutumumuzu, yaklaşımımızı ve davranışlarımızı düzeltmek için sü- rekli çalışmalıyız. düzeltmeye çalışmak demek, bilgimizi sürekli gözden geçir- mek ve yenilemek demektir. kendi dü- şünce ve de davranış alışkanlıklarına ▼ nerede, ne ve nasil konuşulacağina kim karar veriyor? ❚ niden üretilmektedir. kime karşı korku körüklenmektedir? belki de insanlar kendi ülkelerinde “vatansız muamelesi gördükleri için” (herero eylemcisi, ka- unatjike, 22 mayıs 2017, bielefeld), çün- kü alman tarihine bir bakış tam da bu olguyu gösteriyor, örneğin herero ve namalar bu duruma düştü. kaiser wil- helm enstitüsü’nde josef mengele tara- fından yapılan “ırk” araştırmaları, kur- gulanmış insan gruplarına göre sınıf- landırmayı ve beyaz ve siyahi insanlar arasında eşit olmayan değerliliği bera- berinde getirmiştir, ki siyahilere daha düşük değer atfedilmiştir (bkz. kaunat- jike, 2017). bu değersizleştirme günlük yaşamda sözel ifadeler ve sürekli olarak dil kulla- nımıyla gerçekleşmektedir. nerede, ne ve nasıl konuşulacağına kim karar veriyor? söylenenin çoğun- luk toplum tarafından ötekileştirilen geniş insan kitlelerini, bu söz konusu kesimi farklı düzlemlere, örneğin ku- rumlara vb. katmadan, temsil ettiğin- den nasıl hareket edilebilir? örneğin ırkçılık ve aşırı sağ ile ilgili bir iş ilanına başvuran göç kökenli bir kadın, kişisel ve yıllar içinde edindiği mesleki yeter- liklere rağmen mülakata çağrılmamış- tır. davası görülen bu olayın kamuoyu- na açık ilk oturumunda, mahkeme salo- nunda ve izleyiciler karşısında işveren tarafından “göçmen bakış açısının” is- tenmediğini belirtmesi mülakata çağır- mamanın nedeni olarak gösterilmiştir (bielefeld irkçılığa karşı kararlılık site- sindeki blok metinde detaylara bakınız. (http://entschiedengegenrassismus. de/eine-subjektive-migrantische- perspektive-auf-ein-gerichtsverfahren- beobachtungen-zu-einem- gerichtsprozess-zu-einer-klage- nach-dem-allgemeinen-gleich- behandlungsgesetz-von-lale/) odaklanmak da buna dahildir. irkçılığı ve tabulaştırmayı meşrulaştırmak için korkunun evrensel gerekçelendirme modeli olarak kullanılması “aydınlan- ma” ve küreselleşme çağında geçerli sa- yılamaz, özellikle de çoğunluk topluma üye insanların bilgiye erişimi daha ola- naklı olduğu için. psikolojide yabancılık insanın varo- luşu olarak gösterilmektedir, ne var ki ırkçı toplumlarda tüm insanların fark- lılığına odaklanılmaz, aksine, yabancı- lık, “diğerlerine”, onların insan oluşun- da kendi yansısını bulmak yerine, atfe- dilen bir “eksikliktir”. hata nerede ya- tıyor? “diğeri” yapılan insanda mı, yok- sa belli bir dirayet gösteremedikleri ve özdüşünüm becerileri olmadığı, “pasta- larını” bölüşmeye ya da ondan pay ver- meye yanaşmadıkları için, iç hesaplaş- ma yapamayan, yapmak istemeyen in- sanlarda mı? irkçılık ile bir paralellik gösterilmiyor, aksine o hiyerarşi oluş- turmak için kullanılıyor (bkz. hund, 2007, s. 97), bu nedenle ırkçılık eleştiri- sine dayalı insan hakları eğitimi de ya- parak ancak bir meşruiyet sağlanabilir. erikson psiko-sosyal moratoryum- dan söz ediyor. bu, takvimsel ve içsel yetişkin olma arasında bir aşamadır. bu aşamada (genç) insanların geçmiş- te daha farklı, “çocuksu bir ilişkide” ol- dukları bir dünyada karşı karşıya kalı- nan gerçek ile, sorumluluklarını geniş- letmeyi öğrenebilecekleri yeterli za- man “mevcuttur” (bkz. gröning, 2017). (genç) insanlara zaman vermek, çünkü bu insanın yetişmekte oldu- ğu süre içerisinde, ayrıca ve ümit edi- lir ki, ırkçılık eleştirisine dayalı bir eti- ğe ve böylece olası bir insan hakları dü- şüncesinin oluşmasına ve bu hakların genişletilmesine götürebilecek kendi etik düşüncelerini toparlaması için ola- nak tanır. erikson’un ortaya koyduğu “psiko-sosyal moratoryum” evresi, he- nüz söz konusu iç olgunluğa erişeme- yen ve sorumluluk üstlenmeyi becere- meyen insanların bunları yapabilir ol- ması/yapabilmesi için, fikir olarak ge- nel anlamda tüm insanlar için transfer edilebilir. bunun için sadece işler durumda bir insan hakları eğitimine değil, aksine, aktarımın nasıl gerçekleştiğini sorgu- layan (melter, 2017) ırkçılık ve ayrımcı- lık eleştirisine dayalı insan hakları eği- tim ve öğretimine de ihtiyaç var, “...bu o kadar basit...” (kaunatjike, 2017, bie- lefeld). çünkü olaylar göründüğü gibi durağan ve değişmez değil, tam ter- si, “eğer insan onuru dokunulmaz” ise (bgb, 1. madde, 1. paragraf), o zaman “her insanın hak sahibi olma hakkı ol- duğu” (arendt) ve dolayısıyla da ırkçı- lık eleştirisine dayalı insan hakları eği- tim ve öğretimi temelinde her insanın kendi gerçekliğine sahip olma hakkı bu- lunduğu kabul edilmelidir. çünkü kim “salt pratikte değil, yasal olarak da in- san haklarından mahrum edilmiş” (ba- umann, 2016: 18) vatansız insanları, “onlara belki de onurlarını ve özsaygı- dan geriye kalanını iade edecek” hakla- rından mahrum etmek ister ki?” (agy.) n kaynak adorno, w. (1966): erziehung zur mündigkeit. vorträge und gespräche mit hellmut becker 1959 – 1969. in: kadelbach, g. suhrkamp verlag. frankfurt arndt, s. (2005): weißsein. die verkannte strukturkategorie europas und deutschlands. in: eggers, m.m./ kilomba, g./ piesche, p./ arndt, s. (hg.): mythen, masken und subjekte. kritische weißseinsforschung in deutschland. münster bauman, z. (2016): migrationspanik- wie man sie nutzt (und missbraucht). in ebd.: die angst vor den anderen. ein essay über migration und panikmache. suhrkamp verlag. berlin diskriminierungs- und rassismuskritik in sozialer arbeit und bildung. fh bielefeld dübgen, f. (2014): was ist gerecht. kennzeichen einer trans- nationalen solidarischen politik. campus verlag. frankfurt / new york. gröning, k. (2017): beratung im kontext von hochaltrigkeit und familie, universität bielefeld hall, st. (1992): the west and the rest: discourse and power. polity press in association with the open university. england hund, w.d. (2007): rassimus. transcript verlag. bielefeld. kaunatjike, i. (2017): ringvorlesung im sommersemester 2017 melter, c. (2017): die kontinuität unterlassener hilfeleistung gegenüber erlittenem rassismus und nationalstaatlicher diskriminierung. politeknik ausgabe 18 prasad, n. (2017): menschlich bleiben. in: https://www.youtu- be.com/watch?v=vv1jru2gqmw (eingesehen: 13.02.2018) 1 bielefeld meslek yüksekokulu’nda düzenlenen sunumlar dizisi kaunatjike (2017)
sayfa: 6 ocak / şubat / mart 2018 | sayı: 19 çeviri: politeknik clemens hermeler | irkçılığa ve ayrımcılığa karşı kararlılık derneği “ölmemiz onlar için önemli değil, defolup gitmemizi istiyorlar.” bu tümceyi kuran, sosyal danışman- lık hizmeti almak için yanıma gelen bir kadındı. borçlanmıştı, jobcenter (iş ara- yanlardan sorumlu birimler) kirasını kısmen ödüyordu ve aldığı para ne ken- disine ne de ailesine hiç yetmiyordu. bu kadın, kendini güvenceye alacak son bir sosyal devlet ağına bel bağlayabileceği hayalini çoktan bir kenara bırakmıştı. bu on bir sözcük, almanya’da jobcenter’den yardım almak zorunda olan birçok insa- nın kendini nasıl hissettiğini özetliyor: “ölmemiz onlar için önemli değil, defo- lup gitmemizi istiyorlar.”. hartz iv (işsizlik parası ii) yoksulluk- la mücadele ettiğini savunuyor. gerçek- te ise sözüm ona işsizlik parası ii her- şeyden önce şunu ifade ediyor: yoksul- luğu yaşayanlarla mücadele ve onların marjinalleştirilmesinin bir aracı1. alan yazınında yeterince kanıt bulmak müm- kün. 1. geçim için yapılan yardım yal- nız yaşayanlar, bir diğer ifadeyle yalnız başına çocuk yetiştirenler için 2018’de 416 euro’ya yükseltildi, çiftler ya da ço- cuklar çok daha az alıyor; ilkokul çağın- daki 7 yaşında bir çocuğun eğitimi2 için yapılan ödemelerde örneğin güncel ola- rak 76 cent öngörülmüştür. 2. bireysel meslek tercihleri ya da kariyer süreci ve böylece kişinin geleceğiyle ilgili ta- sarımları pek ilgi gösterilmeyen konu- lar, zira kişinin her işi yapması isteni- yor (bkz. § 10 sgb ii). 3. konut giderle- ri “uygun ölçekte” üstleniliyor, örneğin bielefeld’de metrekare başına brüt kira3 için 4,64 euro, 2005’ten bu yana biele- feld belediyesi’nin arttırmadığı bir ra- kam. 4. salt bildirimlerin ve hesapla- ma karmaşasının ve de yasal dayanak- ların yığın halinde olması, muhatapla- rın haklarıyla ilgili hesaplamaların na- sıl yapıldığını tümüyle anlamak nere- deyse olanaksız; aldıkları sosyal yar- dımla bağlantılı bürokratik işlemler o denli çok ki, bu işlemler çoğu kez yoğun olarak yaşam koşullarını iyileştirmenin önünü kesiyor. 5. jobcenter ve çalışanla- rından verdikleri kararlarda uygunluk değerlendirmesi yapmaları isteniyor; genelde bu değerlendirme, metin ya- pıtaşlarıyla kişinin kendi varlığı ve ge- leceği hakkındaki konularda karar ve- rildiğinde, en azından kuşku uyandıra- cak şekilde gerçekleşiyor. 6. kişisel çaba gösterilmediğinde - jobcenter’in gözün- de bu, 25 yaş altı genç insanların danış- manla olan randevularını kaçırmaları ya da unutmalarını da ifade edebilir – paradan kısılmaktadır (randevuya gel- memek 25 yaş altı genç insanlara sade- ce kiranın ödenmesine yol açıyor, tek- rarlanarak “yükümlülüğün yerine ge- tirilmemesi” durumunda o da ödenmi- yor). 7. alman vatandaşı olmayan, aksi- ne ab-vatandaşlığı bulunan muhatapla- ra yapılan yardım mı? bunlar ödenmi- yor. bu noktada federal bakanlık avru- pa insan hakları mahkemesi’nin verdi- ği bir kararı dayanak alıyor. çalışma ve sosyal bakanlığı’nın internet sayfasın- da andrea nahles şunu belirtiyor: “mev- cut yasa ile yeniden yasal bir güvence sağlıyoruz.”4. daha alaycı olunamaz. bu listeyi uzatmak da mümkün ve şimdi ve gelecekte soruna yalnızca do- kunmak değil, elle sarılmak gerekiyor. peki neden özellikle sosyal çalışmalar alanı, hartz iv’ün yürürlüğe girmesin- den bu yana ufukta herhangi bir deği- şiklik ve hatta iyileşme görülmemesine rağmen, yoksulluk ve işsizlikten etkile- nenlere yapılan bu kabul edilemez dav- ranışları tekrar tekrar saptıyor? kanım- ca bu bir yandan onlara karşı duyulan nefret ve aşağılamanın alman toplumu- nun derinliklerinde yatıyor olmasıyla ilgilidir.5 hartz iv hakkında yapılan ha- berlere bir bakış bunu kanıtlamaya ye- ter, ancak çalışma bakanı’nın ve fark- lı politikacıların sözcük seçimleri de ti- piktir, örneğin geliri olmayanlar para- zitlerle karşılaştırıldığında6 ya da franz müntefering’in – şimdilerde arbeiter samariter bund başkanı (işçi gönüllü yardımlaşma federasyonu) – 2006’da söylediği gibi: “her kim çalışmıyorsa ye- mek de yemesin”7. ve tüm bunlar ger- hard schröder’le birlikte milenyumdan beri sosyal güvenlik sistemlerinin za- yıflatılması göstergesi altında gerçekle- şiyor, nitekim schröder bu gelişmeleri, yoksulluktan etkilenenleri “aktif hale getirmenin” ve onların sözde olmayan motivasyonlarını, iş arama sıkıntıları- nı ele almanın gündemde olduğunu be- lirterek ya da onları “konforlu çevrele- rinden çıkarmak” sözleriyle meşrulaş- tırmaya çalışmıştır. ve bu “aktif hale ge- tirmeye” – ki bu söz özünde yoksulluk- tan etkilenenleri aslında toplumun ve- rili yapıları tarafından üretilen yoksul- luğun sorumlusu yapmaktan başka bir- şey ifade etmez – ne yazık ki sosyal ça- lışmalar alanı da sıkça eleştiride bu- lunmaksızın katılıyor. sosyal çalışma- lar mesleği eğer gören gözleriyle geli- ri olmayanlara uygulanan ayrımcılık, kurumsal ırkçılık, sınıfçılık ve cinsiyet- çilik gibi aslında almanya’da varolan, ancak hiç dile getirilmeyen sorunların daha da artmasını yanı başında dura- rak seyretmek istemiyorsa, elbette izle- necek bazı yollar ve ucundan tutulacak birçok işi vardır: a) dağıtım adaletinin8 klasik konula- rı tekrar odak noktaya oturmalı ve ka- bul etme adaletinin yanında alan tartış- malarının nesnesi yapılmalıdır. b) sosyal çalışma yürütenler yerel politikalara eleştirel müdahalede bu- lunmadıklarında, kendi duruşu hak- kında konuşmak ve onu yansıtmak tek başına yeterli değildir. c) sosyal çalışmalar alanı, meslek olarak suçsuz olduğu yanılsamasına inanmamalıdır ve sorunları bu yapısal şiddeti gizleyerek ele almamalıdır. d) sosyal çalışmalar alanı, kurumlar- daki kusurları, şiddeti ve ırkçılık ve ay- rımcılık biçimlerini kamuoyunda ele al- mak, skandallaştırmak ve akıllı direniş sergilemek için bağımsız yollar bulma- lıdır.9 bilhassa bu makalenin yazarının sosyal danışman olarak çalıştığı biele- feld için bunların anlamı: ayda metre- kare başına 4,64 euro ve karşılanmayan yaklaşık 300.000 euro10 konut gideri acizliğin belgesidir, sosyal çalışmalar bu noktada haykırmalıdır. bielefeld’de11 or- talama kira metrekare başına brüt 6,80 euro’yken, metrekare başına 4,64 euro şu sözlerle savunulmaktadır: metrekare başına ödenen uygun fiyat arttırıldığın- da konut piyasası ve ev sahipleri de fiyat arttırır, bu hiç kimseye yarar sağlamaz. bu argüman, yerel politikanın sosyal ko- nutları özelleştirerek konut piyasasını kamu tarafından denetleyebilme araç- larını elden çıkardığını gizliyor. öyley- se susmak yerine sosyal konutların geri alınmasıyla konut piyasası kamu tara- fından kontrol edilebilir hale getirilme- lidir. zira yoksullukla mücadele yoksul- luğu yaratan yapılarla mücadeleyi ifade eder, yoksulların kendisiyle değil. n 1 giriş için ve ayrıntılı metinler: butterwegge, christoph (2012): armut in ei- nem reichen land. wie das problem verharmlost und verdrängt wird. 3. aufl. frankfurt am main; legnaro, also (2006): „moderne dienstleistungen am ar- beitsmarkt“ – zur politischen ratio der hartz-gesetze. in: leviathan: berliner zeitschrift für sozialwissenschaft, jg. 34 (4), s. 514-532. ayrıca widerspruch ya da tacheles gibi derneklerin, sorunları yıllardır adlandıran, inceleyen ve eleştiren çalışmasına işaret edilebilir. 2 elbette adil olmak için eğitim ve katılım paketi’ne de işaret edilmeli. bu pa- ket kapsamında aileler, başvuru (!) yaparak okul için yılda 100 euro ve der- nek vb.aidatları için de ayda 10 euro alıyor. ancak uygulama yürürlüğe gir- diğinde bu yana, yardım alma hakkı bulunan ailelere ayrılan bütçenin tama- mı hiç ödenmedi. 3 bkz. http://www.widerspruch-sozialberatung.de/pdf/baustelle/richtlini- en_kdu_bi_1-1-2018.pdf 4 bkz. http://www.bmas.de/de/presse/pressemitteilungen/2016/ klarstellung-zugang-sozialleistungen-eu-auslaender.html;jsessionid=28c32 bb99028fa2d6587c47ab3900a89 5 sözüm ona „yeni alt tabaka“ tartışmaları için öneri: kessl, fabian/ reut- linger, christian/ ziegler, holger (hg.): erziehung zur armut?. soziale arbe- it und die ‚neue unterschicht‘, 1. aufl. wiesbaden. eine tiefergehende analy- se der diskurs-figur der „neuen unterschicht“ würde hier sicher den rah- men sprengen. 6 bundesministerium für wirtschaft und arbeit 2005, s. 10 zit. n. wollrad 2008, s. 39 7 bkz. http://www.zeit.de/online/2006/20/schreiner 8 bkz. lamp, fabian (2007): soziale arbeit zwischen umverteilung und aner- kennung. der umgang mit differenz in der sozialpädagogischen theorie und praxis. bielefeld. 9 bkz. melter, claus (2015): diskriminierungs- und rassismuskritische soziale arbeit und bildung. praktische herausforderungen, rahmungen und reflexi- onen, weinheim und basel. 10 allein von januar bis august 2017 blieben monatlich in bielefeld im schnitt 328.441,50 euro wohnkosten ungedeckt und mussten von sozialleistungsbe- rechtigten aus dem geld für grundbedürfnisse gezahlt werden (vgl. https:// statistik.arbeitsagentur.de/nn_1021940/siteglobals/forms/rubrikensuche/ rubrikensuche_suchergebnis_form.html?view=processform&resourceid= 210358&input_=&pagelocale=de&topicid=1023396®ion=bielefeld&ye ar_month=201709&year_month.group=1&search=suchen) 11 vgl. https://www.bielefeld.de/de/pbw/muw/mumiet/
ocak / şubat / mart 2018 | sayı: 19 sayfa: 7 prof. dr. claus melter | bielefeld meslek yüksekokulu çeviri: politeknik insan grupları yapılandırmanın ve eğitim yoluyla sömürgecilik sonrası, nasyonal sosyalizm sonrası ve ayrımcılık eleştirisi perspektifinden çalışmanın ve de bu çalışma için okul eğitimi ve sosyal çalışmalar gü- nümüzde de başat bir görevin etkisi al- tındadır: iş için eğitim ve öğretim ken- dini employability olarak adlandırıyor, iş piyasasında istihdam edilebilirlik ve kullanılabilirlik. ücretli bir işte (ya da çoğu kez ücretsiz gönüllü işlerde) çalışa- bilmek ve çalışmak zorunda olmak için, genç ve yetişkinlerden meslek eğitimi- ni bitirmeleri ve (yüksek) okul mezuni- yetleri elde etmeleri isteniyor. eğitim- öğretimin iş için eğitmeye indirgenme- si eleştirilebilir. öte yandan grupların yapılandırması ve onların belirli işler- de çalışmak için eğitim ve öğretimi ele alınmalıdır. 1. eleştiri dendiğinde, bizim de bir parçası olduğumuz düşünme ve eylem pratikleri ve de ilişkileri ile uğraşmak anlaşılmalıdır. dolayısıyla eleştirenler eleştirilen şeyin bir parçasıdır. eylemci- ler, pedagoglar ve öğretim üyeleri, fark- lı gruplar için eşit olmayan kaynak eri- şimleri ve eylem olanakları yaratan fir- ma ve kuruluşlarla bağıntı halindedir ya da onların bir parçasıdır. 2. yapılar düşünsel buluşlara dayanı- yor olsa da, buna rağmen fiziki, psişik ve düşünsel gerçekliklerin açınmasını sağlar. insan gruplarının icat edilme- si maddi, sosyal ve resmi olarak kabul ettirilmekte ya da eleştirilmektedir. ör- neğin kız, erkek ve transgender, eşcin- sel, bi ve heteroseksüel, alman vatanda- şı ve alman vatandaşı olmayanlar, “be- yaz” ve “siyah”, yoksul ver zengin, “en- gelli ya da engelsiz” şeklinde yapılan ay- rım çok tehlikelidir. ve insanlar yapılan icatlara ve sınıflandırmalara karşı çıka- bilir. bu karşı çıkış örneğin yapı eleştiri- lerek ya da genişletilerek ya da sınıflan- dırmalardan kaçarak, onların önemini azaltarak, onları alaya dökerek, destek- leyici bir şekilde sabote ederek gerçek- leşebilir (bkz. dhawan 2014). 3. yapılandırılmış gruplar – elinizde- ki metnin ana tezi budur – söz konusu güç ve farklılık ilişkilerine göre sürek- li belirli işleri yapacak şekilde yetiştiril- miştir – ve bu kişilerin başka işler yap- maları istenmemiştir. bununla birlik- te belirli gruplar ve işler daha çekici gö- rülmüş ve sosyal, maddi ve mali açıdan daha fazla mükâfatlandırılmış, diğer iş- lere kıyasla sağlığa daha az zararlı ol- muştur. 4. aralarında ayrım yapılan insan grupları için iş yoluyla ve iş için eğitil- mek, pedagojinin ana ve tarihsel olarak geniş ölçüde kesintisiz görevidir. 5. avrupa’nın antik çağında dahi cin- siyet, köken, sosyal statü ve bedensel duruma göre temel ayrımlar vardı. yu- nanca bir sözcük olan pedagojinin söz- cük kökeni, “genç erkeği öğretmene gö- eğitilmenin eleştirisi türen köledir”. bu, sadece, erkek öğret- menleri tarafından güzel, akıllı ve öğ- renmeye hevesli görülen genç erkek- lerin yetiştirilmesi ve “eğitilmesi” şek- lindeki pedagojik uygulamaya tekabül etmektedir. kızlar, ama aynı zamanda yoksul ya da köleleştirilmiş aile çocuk- ları ve de bedensel ve bilişsel “engelli” görülen insanlar dışlanmıştır. 6. iş yoluyla ve iş için eğitilmek belir- li gruplara şiddetle boyun eğdirir. “mo- dern eğitim düşünüşünün doğuşu” (spi- eker 2013) ve belirli işler için eğitmek kapitalist biçimiyle avrupa sömürgeci- liğine dayanmaktadır. bu bağlamda av- rupalı olmayan ülkelerdeki insanlara boyun eğdirilmiş, zulmedilmiş ve onlar öldürülmüş, hayatta kalanlar cinsiyet- lere göre ayrılarak ev ve tarla işlerinde çalışacak şekilde yetiştirilmiş, avrupalı çocuk, genç ve yetişkinlere ise cinsiyet- lere göre ayrılan eğitim içerikleri ve yö- netme, emretme, düşünme ve hükmet- menin “kendi alanlarına” giren faaliyet- ler olduğu telkin edilmiştir. 7. sömürgeleştirilen avrupa ülkele- rinde farklı grupların belirli işlerde ça- lışmak için tabi olduğu mevcut eğitim ve öğretim uygulamaları, sömürgeler- deki söylemlerle alışveriş içerisinde sü- rekli geliştirilmiştir. küreselleşmiş ve dijitalleşmiş dünyada da cinsiyet, engel- lilik, sınıf ve de vatandaşlık yapıları ve ırkçı tasarımlar yeniden üretilmekte ve önemli hale getirilmektedir. bazı tarih- sel ışık demetleriyle, aşağıda, iş yoluyla ve iş için eğitim ve öğretimin nasıl yapıl- mış olduğu betimlenecek. cinsiyet yapılandırmaları ve iş çok eski bir tarihsel ve güncel yapı, insanları erkek ve kadın (ve diğer cinsi- yetler) olarak sınıflandırmaktır. bu, sı- nıflandırılan insanların nasıl hareket etmeleri, konuşmaları, hissetmeleri, birbirlerini arzulamaları, davranmala- rı ve çalışmaları gerektiğine ilişkin dü- şünceyle bağlantılı olmuştur ve olmaya da devam etmektedir. geleneksel sınıf- landırma bir tarafta kadınlara atfedilen ve çoğu kez ücretlendirilmeyen ev ve bakım işleri ve de çocukları eğitmek ve onlara eşlik etmek şeklinde gerçekleş- miştir. diğer tarafta erkeklere, tarım ve üretim alanlarında kendileri için maddi ve mali gelir içeren işler tahsis edilmiş- tir. bu katı sınıflandırma ana mantığı ve etkileri itibariyle devam etmektedir ve bu durum, 2010’lu yıllardan bu yana almanya’da yapılan çalışma, iş piyasa- sı ve gelir analizlerinde de kendini gös- termektedir. kadınlar erkeklere kıyas- la çocuklara daha sık bakıyor, daha dü- şük ücretli meslek alanlarında çalışıyor ve yaşlılıkta yoksulluktan artarak etki- leniyor, bu ise, çoğunlukla erkeklerin kız çocuklarına, genç kızlara ve kadın- lara uyguladığı cinsel içerikli ve fiziki şiddet olgusuyla bağlantılıdır. bununla birlikte kadınların kadınsı aile ve ilişki namusu olarak adlandırılabilecek hete- roseksüel eğitimi gibi bir şey de var: ka- dınlar heteroseksüel ilişkilerde, sıklık- la hem bu tür ilişkinin yürümesinden hem de erkeğin tavrından ve mesleki başarısından sorumlu tutuluyor. sömürgeleştirme ve iş almanya’nın dize getirdiği sömür- gelerde kamu okulları ve misyoner- lik okulları yardımıyla bir tarafta afri- kalı çocuklar ve diğer tarafta avrupa- lı çocuklar ve de cinsiyetler (gender) (bkz. akakpo-numado 2011) arasın- da ayrım yapılmıştır, bu şekilde çocuk- lar egemenlerin ya da ezilenlerin yaptı- ğı işlere göre eğitilmek istenmiştir. de- mek ki eğitim-öğretim boyun eğdirilen halk için de öngörülmüştür, ancak dai- ma alman egemenliği ve ayrıcalıkları tehdit edilmediği ölçüde ve bu amaçla öngörülmüştür (bkz. adrick/ mehnert 2003). günümüz namibya’sında (“al- man güney-batısı”) kurulmuş toplama kamplarında çalıştırarak ve yetersiz besinle öldürmek vardı (bkz. zimmer/ zeller 2003). nasyonal sosyalizm ve iş nasyonal sosyalizmde bir taraftan sınıflandırılan, hiyerarşiye göre ay- rılan (bkz. kappeler 2000) ve de bel- li grupların iş üzerinden yok edilme- si vardı. zulme uğrayan insanlar ayrı- ca auschwitz kamplarında ağır iş, az ve kötü yiyecek ve de eziyetlerle bit- kin düşürülmüş, onlar bu koşullarda ölmüş ya da katledilmiştir. diğer taraf- ta, “yahudilerin yaptığı işe” zıt olan “hristiyan-almanların işine” yönelik tasarımlar vardı. bu ikincisi herşeyden önce fiziki ve dürüst şeklinde kategori- ze edilmiştir, entelektüel iş ise değersiz- leştirilmiştir (bkz. aly 2012). ve bir de “yerleşik olanların yaptığı iş” karşısın- da “sinti ve romanların işi” şeklinde bir sınıflandırma vardı, ki onların ve de yahudilerin alman oldukları reddedili- yordu. öte yandan üretim ilişkilerinde, özellikle savaş için önemli görülen işle- rin daha iyi ücretlendirilmesi vardı. sömürgecilik, nasyonal sosyalizm ve kapitalizm sonrası almanya’da iş eğitim-öğretimin ve sosyal çalış- maların ana görevi, ücretli bir işte ve çoğu kez ücretsiz, gönüllü işlerde çalış- mak için eğitim, öğretim ve özneleştir- me (bkz. kessel 2005) olmaya devam ediyor (ücretsiz gönüllü işler: yakınla- rına bakım ve de onların duygusal ve hijyenik gereksinimlerini yerine ge- tirmek, yiyecek hazır bulundurmak ve eğitim). iş piyasası analizleri bir taraf- tan özellikle kadınların çalıştığı mes- leklerin, erkeklerin çalıştığı meslek- lerden daha düşük ücretlendirildiğini göstermeye devam ediyor. diğer taraf- ta eşit ya da daha yüksek nitelikli, “göç geçmişi bulunan” başvuru sahiplerinin işe alınmasını engelleyen, iş piyasasın- da etnisiteleştirici-ırkçı bir tarz da mev- cuttur. ve sığınma ve oturma izni hakla- rı açısından, iş konusunda yapılan sınır- landırmalar nedeniyle de, ulusal devle- tin uyguladığı ayrımcılık biçimleri de vardır. tüm bunlar “göç geçmişi bulu- nan” kişilerin ortalamada daha kötü iş, gelir ve konut ilişkilerinde yansısını bu- luyor. engellilik atfedilen insanlar çoğu kez atölyeler gibi özel eğitim alanına yönlendiriliyor. sonuç eğitim-öğretim sistemi ve sosyal ça- lışmalar, toparlayıcı bir tez olarak şöy- le formüle edilebilir, belirli işlerde ça- lışmak için eğitilen, cinsiyete göre ayı- ran, etnisiteleştirici-ırkçı ve de sınıf ve engellilik ilişkilerini yeniden üreten ta- sarımları hayata geçirmeye devam edi- yor. eleştirel yaklaşımlar çok kez for- müle ediliyor, ancak almanya’da çok az bağlamlarda uygulanıyor. n kaynak adick, christel / mehnert, wolfgang (2001): deutsche missions- und kolonialpädagogik in dokumenten: eine kommen- tierte quellensammlung aus den afrikabeständen deutschspra- chiger archive 1884 - 1914. frankfurt a.m.: iko akakpo-numado (2011): mädchen- und frauenbildung in den deutschen afrika-kolonien. (1884-1914). dissertation. universität bochum. bochum. aly, götz (2012): warum die deutschen? warum die juden? gleichheit, neid und rassenhass – 1800 bis 1933. frankfurt a.m.: fischer. dhawan, nikita (2014): http://www.migrazine.at/artikel/ deutsch-lieben-lernen kappeler, manfred (2000): der schreckliche traum vom vollkommenen menschen. marburg: schüren kessl, fabian (2005): der gebrauch der eigenen kräfte. eine gouvermentalität sozialer arbeit. weinheim: juventa verlag. spieker, susanne (2015): die entstehung der modernen erziehungswissenschaft in der europäischen expansion. frankfurt am main u.a.: peter lang zimmerer, jürgen/ zeller, joachim (hrsg.) (2003): völkermord in deutsch-südwestafrika. der kolonialkrieg (1904 – 1908) in namibia und seine folgen. berlin: ch. links
sayfa: 8 ocak / şubat / mart 2018 | sayı: 19 tamaki terazawa | japonya öğretmenler sendikası – uluslararası ilişkiler direktörü japonya’da eğitim hakkının durumu - eğitim bir hak mı yoksa insan kaynaklarını arttırmanın bir yolu mu? rekiyor ve çocukların bunları yapmak- tan başka çaresi yok. sınav neticesinde, il ve/veya bölge sıralamalarını gösteren sonuçlar yayınlanıyor. sendika, bunun gerçekliğini inceleyerek çocukların özel ihtiyaçlarını ulusal sınavın dışında tu- tan okullar olduğunu görmüştür. lise ve üniversitelere giriş sınavla- rında rekabetçilik, bm insan hakları ko- mitesi ve çocuk hakları sözleşmesi tara- fından daha önce vurgulanmış bir konu- dur. çocuklar güvenli ve konforlu okul- lardan faydalanma hakkına sahiptir. 6. doğu japonya büyük depreminden etkilenen bölgeler doğu japonya büyük depremi 11 mart 2011’de gerçekleşti. üzerinden ne- redeyse 7 yıl geçti, ancak halen yardı- ma ihtiyaç duyan çok sayıda aile ve ço- cuk bulunuyor. okul rehberleri etkile- nen bölgelere gidiyor, ama bunu her gün yapmıyorlar. bu nedenle, özel ilgi için öğretmen sayısını arttırmak gereki- yor, öğretmen sayısı henüz yeterli değil. çocuklara ayrılan ulusal bütçeye yıllık bazda karar veriliyor, ancak daha uzun vadeli olarak belirlenmelidir. tahliye talimatı kaldırılmış olsa bile, yalnızca öğrencilerinin %1’inin eski okullarına geri döndüğü bazı okullar vardı. bu ço- cuklar nükleer materyallerden zarar gö- rerek kanserden etkilenebilirler. sendika, yetkili makamlardan bu so- runları çözmeye ve bu insanları destek- lemeye devam etmeye yeterli bütçe ay- rılmasını talep ediyor, böylece etkile- nen bölgelerdeki çocuklar için de nite- likli eğitim garanti edilebilir. genel anlamda, sahip olan ve olma- yanlar arasındaki eğitimle ilgili, eko- nomik, sosyal uçurum genişlemekte- dir. herkes için nitelikli eğitim talebi- nin peşinden gitmek için, daha adil bir gelir bölüşümü gereklidir. eğitim insan kaynaklarını arttırmanın bir yolu ola- rak görüldüğünde, eğitime erişim her- kes için adil şekilde sağlanamaz. eğitim tüm çocukların hakkıdır. n japonya’da eğitimin özelleştirilme- si/ticarileştirilmesi sürmeye devam et- mektedir. ilköğretim 6. sınıf öğrencileri ile ortaokul 3. sınıf öğrencileri için zo- runlu ulusal standart test söz konusu. amacı ise bir bütün olarak öğrencilerin başarısını değerlendirmek. japonya öğ- retmenler sendikası, bu sınavın tüm öğ- renciler için gerekli olmadığı konusun- da ısrar ediyor. sınav bütçesi yaklaşık 6 milyar yen (50 milyon abd doları). ay- rıca, eğitim bakanlığı üniversite sınavı şemasını değiştirmeye karar verdi ve ingilizce testleriyle bazı eğitim şirket- leri ilgilenecek. japonya öğretmenler sendikası kamu kaynaklarının daha ya- rarlı amaçlara hizmet edebileceğine ve bu bütçenin eğitim şirketleri için değil, öğretmek sayısını arttırmak için kulla- nılabileceğine inanıyor. 3. çocuk yoksulluğu sağlık, çalışma ve refah bakanlığı tarafından yayınlanan 2015 tarihli bir çalışma, 18 yaş altı çocukların yüzde 13,9’unun ya da bir başka ifadeyle her 7 çocuktan 1’inin, ulusal ortalama ha- nehalkı net gelirinin yarısından azıyla yaşamını idame ettiren ailelerden gel- diğini buldu. göreli yoksulluk oranı ise, şimdiye kadarki en kötü değer olan yüz- de 16,3 değerinin saptandığı 2012 anke- tinden yüzde 2,4 puan düşük çıktı. 2015 değerlendirmesi, 12 yıldaki ilk iyileş- meyi kaydederek trendi tersine çevir- di. fakat son rakamlar, oecd üyeleri de dahil 36 ülkenin yüzde 13,3 ortalama değerinden halen yüksek. özellikle tek ebeveynli hanehalkları arasındaki yok- sulluk oranı yüzde 50,8 gibi yüksek bir oranda seyrediyor. bu durumla alarma geçen japonya öğretmenler sendikası, özellikle okul öncesi ve üniversite eğitimi alan imti- yazsız çocukların eğitim hakkını garan- ti etmek için eğitim ve sosyal refaha ay- rılan bütçenin artırılması gerektiğini savunmaktadır. okul öncesi eğitimin yüzde 90’ı, ücretleri hanehalkı gelirle- rine dayalı olan özel kuruluşlar tara- fından üstlenilmektedir. bu da ekono- mik uçurumun, çocukların akademik başarısı üzerinde etkili olma eğilimi gösterdiği anlamına gelir. ulusal üni- versitelerde bile 4 yıllık eğitimin mali- yeti 2.500.000 yen (21.000 abd doları) tutmaktadır, ancak destek bursları son derece zayıftır. üniversite öğrencileri- nin yarısından fazlası, çalışmaya baş- ladıklarında bir kaç milyon yen’lik bor- ca sahip olmalarına neden olacak burs- lardan yararlanmaktadır. genel işler bakanlığı’na göre 20-24 yaşındakile- rin yaklaşık %49’u geçici işlerde çalış- makta ve borçlarını ödemekte zorlan- maktadır. japonya öğretmenler sen- dikası kampanya faaliyetlerinin sonu- cunda, japonya hükümeti ihtiyaç halin- deki öğrencilere daha fazla destek bur- su sunmaya karar verdi, ancak bu yeter- li değil. japonya’da sürdürülebilir kalkın- ma hedefi 4’ün gelişmekte olan ülkeler- le ilgili bir mesele olduğuna inanılmak- ta, fakat yerel olarak bizi de ilgilendi- riyor. japonya’daki tüm çocukların ni- telikli eğitime erişimini temin etmek için, sendika bu realiteyi paylaşıyor, sa- vunuculuğunu yapıyor ve bu bir fark ya- ratacaktır. 4. öğretmenlerin çalışma saatlerini düzenlemeye yönelik kampanya japonya öğretmenler sendikası ‘öğretmenlerin iş yükü ve 2016’da çalışma saatlerine ilişkin gerçek- lik’ başlıklı bir anket çalışması yürüt- tü. ilköğretim öğretmenlerinin yüzde 72,9’unun ve ortaokul öğretmenlerinin yüzde 86,9’unun haftada 60 saatten fazla çalıştığı saptandı. sağlık, çalışma ve refah bakanlığı haftada 60 saatten fazla çalışanların aşırı çalışmaya bağlı ölüm anlamına gelen ‘karoshi’ yüksek riskini taşıdığını tanılamıştır. anket sonuçlarıyla alarma geçen sendika acil önerilerde bulunmuştur; – hükümet yürütmekte olduğu aşırı çalışmaya ilişkin düzenleme tartışma- larına öğretmenleri de dahil etmelidir. – öğretmenler fazla mesai ödeneği almayıp, aylık olarak maaşlarına %4 ila- ve bir ödeme alıyor. bu oran 1966’daki çalışma saatlerine göre belirlenmiştir ve tekrar gözden geçirilmelidir. – belediyelerin eğitim kurulları ‘okul gününden sonra faaliyet yok’ veya ‘toplantı günü yok’ ilkelerini belirleme- li ve öğretmenleri okuldan tam saatin- de ayrılmaya teşvik etmelidir. – eğitim kurulları öğretmen sayısı- nı arttırmalı ve sınıf nüfusunu küçült- melidir. bu tavsiyelerle, sendika politik ve pratik çözümler önerecek ve nitelikli eğitimi garantilemek üzere yasal iyileş- tirme talebinde bulunacaktır. 5. rekabetçi eğitim ulusal standart test eğitimde daha fazla rekabetçiliğe yol açmaktadır. öğ- retmenlerin ön testler hazırlaması ge- çeviri: politeknik mevcut eğitim politikaları muhafaza- kârdır ve diğer oecd ülkelerinde oldu- ğu gibi uluslararası insan kaynaklarını geliştirmeyi amaç edinme eğilimi göste- riyor. öte yandan japonya öğretmenler sendikası, bir çocuk hakkı olarak her- kes için nitelikli eğitimi garanti etme- nin bizim görevimiz olduğuna inanıyor. japonya öğretmenler sendika kap- sayıcı okullar, lgbtiq, burs sisteminin iyileştirilmesi, vb. gibi alanlarda müca- dele etti ve kimi kazanımlar sağladı. an- cak eğitim hakkına ilişkin halen çeşitli zorluklar bulunuyor. 1. japonya anayasasına karşı tehdit kuruluşumuzdan bu yana, sendi- ka “çocuklarımızı asla savaş alanları- na göndermeyeceğiz” sloganını koru- du. ikinci dünya savaşı sırasında japon- ya asya ülkelerini işgal etti ve eğitimci- ler de çocukları savaşa göndermeye razı oldu. bundan son derece utanç duyduk ve aynı hatayı bir daha asla yapmayaca- ğımızı deklare ettik. japonya halkı gele- neksel orduyu lağveden yeni anayasayı sevinçle karşıladı. son 70 yıl boyunca japonya barışçıl anayasasını sürdürdü ve savaşa girme- di. ancak şimdiki başbakan abe askeri güce sahip olmaya can atıyor ve anaya- sayı tadil etmeye çalışıyor. hükümet bu amaçla, komplo kanun teklifi, ulusal gü- venlik yasası vb. gibi japonya’yı yurtdı- şında savaşmaya hazır hale getirebile- cek düzenlemeleri muhalefeti ezerek zorla hayata geçirdi. bu durum bir ulus olma dayanağı- nı tehdit ediyor ve japonya öğretmen- ler sendikası bunun eğitim hakkını et- kilemesinden endişe duyuyor. sendika, asya ve dünyada barış için anayasanın tadil edilmesini durdurmak üzere bu kaygıyı tüm toplumla paylaşmaktadır. 2. eğitimcilerin eğitim reformu önerisi ve eğitimin özelleştirilmesi/ ticarileştirilmesi japonya öğretmenler sendikası eğitim- cilerin sesi ile çocuk hakları sözleş- mesi’nin fikir ve içeriğini yansıtarak, eğitimde reform gerçekleşmesini amaç- lamaktadır ve kasım ayını eğitim re- formu kampanya ayı olarak belirlemiş- tir. sendika, kasım ayında üniversite öğrencileri, çocuklar, ebeveynler, kâr amacı gütmeyen kuruluş çalışanları, araştırmacılar ve resmi yönetimin katıl- dığı toplantı ve sempozyumlar düzenle- mektedir. bu etkinlikler medya aracılı- ğıyla yayılmakta ve sosyal diyalog daha yoğun hale gelmektedir.
ocak / şubat / mart 2018 | sayı: 19 malathie m. seneviratne ve h.g.d.cyril sri lanka öğretmenler dayanışma sendikası - uslts (eğitim enternasyonali üyesi) sayfa: 9 çeviri: politeknik sri lanka’da eğitim ve bir insan hakkı olarak eğitim hakkı sri lanka, asya pasifik bölgesi’nde yüksek okur yazarlık oranına sahip, gelişmekte olan ülkelerden biridir. sri lanka’nın eğitimle ilgili yetkili kurum- ları tüm etnik kimlikler için eşit şekil- de, ilköğretimden üniversiteye kadar daha iyi bir eğitim sağlamaya kendile- rini adamışlardır. bu nedenle sri lanka önümüzdeki 15 yıl için, sürdürülebilir kalkınma hedefleri’ni başarmak üzere ülke çapında uygulanacak orta ve uzun vadeli planlara sahiptir. yani hüküme- tin planladığı, aslında çok daha büyük amaca ulaşabilmektir. insanların gelirleri dikkate alındı- ğında, gelirin eşit şekilde bölüşülmedi- ği görülecektir. sonuç olarak eğitim de bu durumdan oldukça etkilenmektedir. dolayısıyla, düşük gelirli öğrenciler eği- tim hayatları boyunca çok sayıda prob- lemle karşı karşıya kalmaktadır. buna bir çözüm olarak, devlet herkes için üc- retsiz ders kitapları, ücretsiz üniforma ve diğer altyapı olanakları sağlamakta- dır. böylece zenginin yanı sıra yoksul da daha iyi bir eğitim alacaktır. bunun dışında, icracı bakanlık ve eyalet eğitim bakanlığı en iyi okul en yakindaki okuldur özgün konsepti- ni uygulamaya başlamıştır. bu konsep- tin altında yatan düşünce kentsel bölge- lerdeki popüler okullara yönelik talebi asgari düzeye indirmektir. bu amaçla, bakanlık ülke genelinde kırsal okulları geliştirmek için ciddi ölçüde maddi kay- nak tahsis etmiştir. bu program kapsa- mında okullar bina, mobilya, laboratu- var, tuvalet, ekipman vs. gibi tüm fizik- sel imkânları temin edebilmiştir. fakat sri lanka şu anda yeni bir so- runla karşı karşıyadır; eğitimin özelleş- tirilmesi. ülke genelinde her köşe buca- ğa, özel sektörde faaliyet yürüten ulus- lararası okullar yayılmaktadır. kırsal bölgelerde bile. bu okullarda nitelikli eğitim çok fazla gözetilmemekte ve in- gilizce eğitimin altı çizilmektedir. bu yolla üst sınıf bir topluluk yaratılmakta- dır. üst sınıftan gelenler üst kademele- re yerleştiği için kırsal bölgelerden ge- len yetenekli genç insanlar fırsatlarını ve hayallerini gerçekleştirme olanakla- rını kaybetmektedir. yalnızca uluslararası okullar değil, saitem gibi özel üniversiteler de dü- şük notlara sahip ya da tıp okullarına girerek doktor olmak için yeterince ni- telikli olmayan öğrencilere olanak sun- maktadır. bu bir trajediye dönüşmüş- tür. devlet üniversitelerindeki öğrenci- lerin çoğu, onların aileleri, öğretmen ve doktor örgütleri bu durumu protes- to etmekte ve buna karşı mücadele et- mektedir. ancak sri lanka’da gözle görülür bir cinsiyet ayrımcılığı olduğu söylenemez. hem erkek hem de kadınlar aynı eği- tim hakkına ve diğer tüm imkânlardan eşit şekilde faydalanma hakkına sahip- tir. örneğin, sri lanka’daki üniversite öğrencilerinin %55’i kadınken %45’i er- kektir. çoğu kadın profesör, eğitim ala- nında yönetici, idareci, okul müdürü gibi yüksek pozisyonlarda bulunmak- tadır ve öğretmenlerin %80’i kadındır. ayrıca, mensubu olunan din ya da ırkla ilgili ayrımcılık söz konusu değildir. biz sri lankalıların asya pasifik bölgesi’nde en yüksek okur yazarlık oranı olan %98 düzeyine ulaştığı doğru- dur. fakat, şimdiye değin erişilen hedef- lerle tatmin olamayız. tüm kız ve erkek çocukların tamamen ücretsiz, eşit ve ni- telikli eğitim almasını garanti eden 4.1 hedefine neredeyse ulaştık. öte yan- dan, ülkemizdeki eğitimin mevcut nite- liğiyle tatmin olamayız. zira eğitim bi- reylerin davranışlarıyla ve manevi geli- şimleriyle paralel ilerlemelidir. şu anda sri lanka’da, eğitimle ilgi- li sürdürülebilir kalkınma hedefi 4’ün, eğitim enternasyonali tarafından sağ- lanan talimatlar ve yönergeler doğrul- tusunda teşvik edilmesi için çaba harcı- yoruz. herkes için kapsayıcı, eşit ve ni- telikli eğitimi garanti etmek ve yaşam boyu öğrenme fırsatlarını teşvik etmek (hedef 4) son derece önemlidir. ülke- mizde sürdürülebilir kalkınma hedefi programını başlatmak için sürdürülebi- lir kalkınma bakanlığı ve eğitim bakan- lığıyla işbirliği içinde çalışıyoruz. biz sri lankalılar halen hedef 4.3, 4.4 ve 4.5’in çok gerisindeyiz. 2030’a gelin- ceye kadar bu hedeflere ulaşmak için, ülkede ve tüm dünyada yaygın prog- ramlar organize etmeli ve yanı sıra eği- timin niteliğini ölçmeliyiz. liderleri güçlü olmaları için eğitmeliyiz. n sempozyum kitabı yayında! “türkiyeli göçmenlerin göç alan ülkelerde eğitim durumu ve toplumsal koşulları” sempozyumu, dil, eğitim ve göç ile bağlantılı konuların, yeni bulgulara ulaşmak ve yeni perspektifler geliştirmek için, bilimsel temelde tartışıldığı ve derinleştirildiği bir platform olarak tasarlanmıştır.
sayfa: 10 ocak / şubat / mart 2018 | sayı: 19 tahir gökçebel ktoeös eski başkanı ve 2017-2020 yönetim kurulu üyesi (kıbrıs türk orta eğitim öğretmenler sendikası) kıbrıs türk toplumunun gelişemeyen demokrasisi kıbrıs türk demokrasisinin orta- ya çıkması tarihsel bir süreç içerisinde olmuştur. 1571’de kıbrıs adasının os- manlı devleti kontrolüne girmesi ile başlayan süreç kıbrıs’ın ingiltere’ye devredildiği 1878’de de islami cema- at temelinde devam etmiştir. türkiye cumhuriyeti’nin kuruluşu ile başlayan süreçte ise atatürk devrimleri’nden et- kilenilerek milli temelde bir modernite hareketi yaşamaya başlanmıştır. 1960’ta kıbrıs cumhuriyeti’nin ku- rulması ile birlikte demokrasiyi şekil- lendirecek olan eğitim, kurucu ortak olan rum ve türk toplumu için ayrı ayrı yürütülmeye devam etmiştir. kıb- rıs cumhuriyeti’ni oluşturan esas lond- ra antlaşmasının 24. maddesinde “yu- nan ve türk hükümetleri kendi cemaat- lerine ait eğitim kültür ve spor müesse- selerine ve hayır işlerine mali yardım- da bulunma hakkına haiz olacaklardır” diyerek aslında adadaki toplumları bü- yük unsurun (anavatanların) parçası yapmışlardır. toplumlar önce dini, sonra etnik temelde bir yapılanmaya ve gelişme- ye zorlanmaları sonra oluşacak çatış- ma ortamını beslemiştir. toplumların ingiltere’nin sömürge döneminde ayrı- lığa götürülmeleri, buradaki insan hak- larının gelişim süreçlerini de belirle- miştir. 1955’te kıbrıslı rumların eoka ve 1957’de kıbrıslı türklerin tmt giz- li, yer altı örgütlerini kurmaları etnik temelde psikolojik bölünmeyi, sonra- sında da silahlı çatışmayı getirmiştir. kıbrıs’ta insan hakları temelinde bir ge- lişme yerine şiddetin tarihinin gelişmesi önü açılmıştır. ingiliz sömürge döneminde oluştu- rulan meclislere katılım dahi etnik te- mel üzerinden yapılmıştır. özellikle kıbrıs türk toplumu kimlik sıkıntısı yaşayan, korunmaya muhtaç bir top- lum haline sokulmuştur. kendi bağım- sız ulus devletini kuramayan edilgen, garantilere muhtaç bir toplum inşa edil- miştir. türkiye’nin kıbrıs sorununa mü- dahil edilmesinden sonra da eşit, özgür bir toplum olmak için mücadele edeme- yecek, hep çocuk kalmaya devam etmesi için zorlanacaktır. osmanlı ve arkasın- dan ingiliz döneminde çıkarılan 20 üze- rinde gazete ya iktidarların sözcülüğü- nü yapmış, yeni düşüncelere savaş aç- mış ya da kapatılmıştır. baskıcı, engelleyici uygulama eğitim- de de kendisini göstermiştir. her iki top- lumun eğitimi tamamen anavatan say- dıkları türkiye ve yunanistan eğitim sistemleri, milliyetçilik olgusuyla be- zenmiş ve paralel götürmeye devam et- mişlerdir. başta örgütlenme, sosyal, si- yasal ve diğer hakların kullanımı, insan haklarının temeli olan eşitlik, din, dil, renk ayrımı olmaksızın şekillenmesi ge- rekirken ayrılıkçı, ötekileştirici, cemaat veya üst kimlik milliyetler temeline ör- gütlenmeye zorlanmış, toplumların üst yapı kurumları, eğitimi de bu doğrultu- da gençler yetiştirmek istemiştir. temel bu iken kıbrıs türk ve rum eğitim siste- minin dünya değerlerine yönelim göster- mesi yerine içine kapanarak milliyetten ve dinden beslenmiştir. itibaren 1930’lardan iki toplumu ayırmak ve emperyalist sömürgeciliğe devam etmek isteyen ingiltere ve daha sonra abd, nato gibi oluşumlar türk 1974 harekâtı abd ve nato’nun kontrolden çıkma noktasına yaklaşan kıbrıs’taki duruma, coğrafi ve fiziksel olarak bölünmeyi dayatarak yaratılan bu statükoyu da halkları oyalayan, bit- mez tükenmez bm barış görüşmelerine mahkûm ederek kontrolü elde tutmaya devam etmiştir. mikro iktidar alanları- nı oluşturan ve kıbrıs cumhuriyeti ga- rantörü olan, türkiye, yunanistan ve di- ğer dış faktörler, sorunsuz devam eden statükoya tehdit oluşturmadıkları süre- ce kendi alanlarında kıbrıs’ta değiştir- me, düzenleme yapabilmişlerdir. toplum, yaratılan bilinçli sorunsuz statükosunun kıbrıs türk federe dev- ▼ kibris’in kuzeyi eğitimle, ekonomiyle, nüfusla, siyasi ve sosyal politikalarla muhafazakârliğa, sünni islam, kiz-erkek ayrimciliğina zorlanmaktadir. ❚ ve yunan milliyetçiliğini beslemişler ve çatışma, ayrılma şartlarını olgunlaş- tırmışlardır. 1940’larda ortak örgütle- melerde yer alan lefke’de ortak maden grevi1 yapan iki toplum acımasızca top- lu mezarlar yaratmış, çatışmıştır. sendi- ka kurulmasını yasaklayan bey yöne- timi2, her türlü baskıyı hem bireylerin, hem örgütlerin üzerine sayısız örnek- lerle tatbik ederken, “türkçe olmayan kelime kullandı, rum’dan mal aldı, rum sendikasına üye oldu” diye yer altı ör- gütlenmeler aracılığı ile yargılanmadan suçlanmış veya öldürülmüştür. kıbrıs cumhuriyeti’nin başına buy- ruk hareketleri, bağımsızlık teşebbüs- leri, bağlantısızlar hareketine yaklaş- ması, solu ve sol talepleri yok edeme- leti’nin kurulmasını-yıkılmasını, 1983’te bm’nin de reddettiği, hatta türkiye’nin dahi tanımadığı kktc’nin kurulması- nı ve devamını yaratan sonuçlarını kabullenmek zorunda bırakılmıştır. kıb- rıs’ın kuzeyinde yaşayan ve kıbrıs cumhuriyeti’nin kurucu ortağı duru- mundaki kıbrıs türk toplumu tüm ba- rışçı duruşuna ve annan planı’na3 evet demesine rağmen statüsüz şekilde sta- tükonun esiri konumuna sokulmuştur. kktc anayasasının geçici (aslında kalı- cılaşan) 10. maddesinde ateşkes konu- mundaki duruma bağlı olarak kktc’nin türkiye’nin kontrolünde olduğunu ta- nımlamaktadır. kontrollü nüfus taşıma, bet ofisi, gazinolar, oteller, üniversiteler, dernekler, vakıflar, siyasi parti kurma hakkı, kurumların türkiye şirketlerine ▼ kktc’de nitelikli, bilimsel, laik ve her çocuğa firsat eşitliği taniyan kamusal eğitim büyük tehdit altindadir. ❚ mesi emperyalistleri oldukça rahatsız eden bir durumdu. toplumları birleşti- ren ve üsler konusunda tehdit oluştur- ması, kıbrıs cumhuriyeti’nin bu şekliy- le ortadan kaldırılmasına ve türk işgali- ne yeşil ışık yakılmıştır. 1974 önlenmek istemeyen ve daha önceden milliyetler te- melinde bölünen adada, coğrafi ve etnik temelde bölünmeye neden olan kontrol- lü bir hareketti. bu bölünme aslında üst- leri, nato, abd çıkarlarını garanti eden yegâne araçtı. devredilmesi, malların karşılıksız dağı- tılması, fuhuş, uluslararası insan kaçak- çılığı, kriminal suçların önlenemez duru- ma geldiği bir anlayışta insan haklarının korunup geliştirilmesine kıbrıs’ın kuze- yinde fazlasıyla çaba harcanmaktadır. günümüzde kıbrıs’ın kuzeyinde ya- şayan kıbrıs türk toplumu’nun yaşam tarzına, dinine, diline, kültürüne, ku- rumlarına, mülklerine, eğitimine bas- kı, tehdit, hak mahrumiyeti, sindirme arttırılmıştır. annan planı’na barışçı duruşu, adanın federasyonla birleşme- sine %65 evet diyen bu toplum, kutlu adalı’nın öldürülmesi4, 22 ocak 2018 ta- rihinde afrika gazetesindekilerin fikir- lerinden dolayı linç edilmek istenmesine kadar totaliter, faşizan yaklaşımlarla sü- rekli baskı altında tutulmuştur. diğer yandan kıbrıs cumhuriyeti’nin hiç bir hukuka ve insan hakkına sığmaya- cak şekilde bölünmüş ve sadece rum tem- siliyetine dayalı ab üyesi yapılması, en basit şekliyle insan haklarına darbe vu- ran kötü bir örnek yaratmıştır. kıbrıs türk eğitim sistemi ise tür- kiye eğitim sistemine paralel bir du- rumda ilerlemeye mahkum edilmiş- tir. 17/1986 sayılı kktc milli eğitim yasası’nın 22. maddesi türkiye eğitim sistemi ile uyumlu olmayı emretmekte- dir. kıbrıs’ın kuzeyi eğitimle, ekonomiy- le, nüfusla, siyasi ve sosyal politikalarla muhafazakârlığa, sünni islam, kız-erkek ayrımcılığına zorlanmaktadır. cami sayı- sı okul sayısını geçmiştir. hala sultan ila- hiyat okulu ilk imam hatip lisesi olarak 2012 yılında faaliyete sokulmuştur. kız çocuklarının başını bağlaması, küçük çocuklara yaygın kuran kursları, gizli ve açık tarikat-cemaat çalışmaları bilim- sel, laik, eşitlikçi eğitimi, çağdaş toplum yapısını, dolayısı ile demokrasiyi ve in- san haklarının kullanımını ortadan kal- dıracak boyutları geçmeye başlamıştır. 1974’ten sonra kktc’de kullanılan kitapların hemen hemen tümü tür- kiye cumhuriyeti’nden gelmektedir. türkiye’deki demokrasi insan, çocuk, kadın hakları gibi hakların algılanma- sında ve geliştirilmesinde büyük engel yaratılmışken, kıbrıs’ın kuzeyi sistemli, bilinçli, ideolojik olarak dönüştürülme- ye çalışılmaktadır. 1980’de türkiye’de yaşanan askeri darbeye bağlı geliştiri- len baskıcı, anti demokratik türk-islam felsefesine dayalı şoven, militarist, eril, ötekileştirici, dışlayıcı anlayış, eğitim sistemine hemen enjekte edilmişti. bu- gün dindar ve muhafazakâr, insan hak- ları ve özgürlük, adalet değerlerinden uzak müfredat içerikleri, etkinlikleri ge- lişmiştir. felsefe, sosyoloji, mantık, sa- nat dersleri azaltılırken; zorunlu sünni islam’a dayalı din dersleri, sadece islami değerleri içeren örtük ve açık müfredat- lar ve dersler çoğaltılmıştır. 5 2000’li yıllardan sonra da kıbrıs türk eğitim sisteminde çevreye, insan haklarına, demokrasiye güç verecek ne- sillerin, yurttaşların yetişmesi önünde ciddi engeller oluşturulmaya başlanmış- tır. bunun yanında kktc’nin imf’si du- rumunda tc tarafından dayatılan sözde “ekonomik paketler”le su, elektrik, si- devamı karşı sayfada
ocak / şubat / mart 2018 | sayı: 19 çeviri: politeknik sayfa: 11 şener elcil | kıbrıs türk öğretmenler sendikası genel sekreteri – ktös birleşik federal kıbrıs’ta eğitim, öğretmenlerin rolü ve öneriler kıbrıs meselesinin varlığı, tüm kıb- rıslıların canını yakmaktadır. bu soru- nun oluşumunda öğretmenlerin ve eği- timin önemli bir rol oynadığı tespitinde bulunmanın önemsiz olmadığına inanı- yorum. eoka ve yanı sıra tmt kadrola- rının büyük çoğunluğunun öğretmen- lerden oluştuğu gerçeği, her iki yeraltı örgütünün anglo-amerikalılar ve nato kuvvetlerinin kışkırtmalarıyla kurul- muş olması ve bir meslek grubu olarak öğretmenlerin topluluk içi çatışma sıra- sında en büyük kayba maruz kalması, bu ifadeyi kanıtlar niteliktedir. bu çatışmada öğretmenlerin rolün- den bahsederken, türk ve yunan ordu- su gelmeden önce adaya gelen türk ve yunan öğretmenler olduğunu da unut- mamalıyız. geçmişe bakıldığında, 1974’teki fiziksel ayrılmadan önce, ada- da yaşayan insanların ulusalcılık, ırkçı- lık, şovencilik güdümlü eğitim sistemle- ri tarafından beslenen duygusal bir ay- rışma yaşadıkları kolayca gözlemlene- bilir. tarihi 1900’lere kadar uzanan ve 1950’lerde hızlanan bu olgu, iki toplulu- ğun ortak kültür, tarih ya da yaşamına ilişkin tüm öğeleri dışlayan ayrılıkçı bir söylem ve doktrin yarattı. 1960’ta kurulan kıbrıs cumhuriyeti, çok kültürlü eğitimi temel alan ortak bir eğitim sistemi yerine, iki topluluğun iki ayrı eğitim sistemini barındırmaktaydı. bu düzenleme ayrıca adada zaten kök salmış olan ulusalcı ve şoven eğitimin süre gitmesine katkıda bulunmuştur. 1963’te patlak veren topluluk içi şiddeti takiben, kıbrıslı türk topluluğu adanın yalnızca %5’ine sıkıştırıldı ve topluluk türk subaylarının denetimi altına gir- di. bu olayların topluluk açısından bir başka sonucu da eğitim sisteminin de türkiye’nin ve türk eğitim sisteminin denetimi altına girmiş olmasıdır. faşist darbe ve ardından 1974’teki türk işgali adada fiziksel bir ayrışmayı beraberinde getirdi. şovenizm, ulusal- cılık, ırkçılık ve ötekileştirme eğitimin ana hedefleri haline geldi. eğitim tü- müyle türkiye’nin denetimi altına gir- di. buna ek olarak, kıbrıslı türkler so- yadı almaya zorlandı, coğrafi adlandır- ma politikaları uygulandı. türkiye’den adanın kuzeyine yaşa- nan sistematik nüfus aktarımı nede- niyle, kıbrıslı türkler kendi ülkelerin- de azınlık haline geldi. şu anda ada- nın kuzey kesiminde 116 okul öncesi okul ve ilkokul ile 46 ortaokul ve lise bulunmaktadır. ayrıca 72.000 öğrenci- nin kayıtlı olduğu çeşitli üniversiteler mevcuttur. zorunlu eğitime kayıt yap- tıran öğrencilerin %56’sı türk vatan- daşı, %43’ü kıbrıslı türk %1’i yaban- cı uyrukludur. adanın kuzeyinde uy- gun/yeterli öğretmen bolluğu olsa bile, türkiye’den öğretmen getirtme uygu- laması halen devam etmektedir. öğ- retmenlere ek olarak, okullarda kulla- nılan ders kitapları da türkiye’den ih- raç edilmektedir. türkiye’deki son ge- lişmelere paralel olarak, adanın kuzey kesimi dini yönelimli yatırımlarda ve yeni cami inşaatında belirgin bir artış deneyimlemektedir. ilaveten, türk yet- kili makamları seküler eğitim sistemi- ni daha sünni islami bir eğitimle değiş- tirmeye zorlamaktadır. eğitimde dünya genelindeki özelleş- tirme trendiyle bağlantılı bir başka hu- sus da, kıbrıs kuzey kesiminin eğitimin özelleştirilmesinden nasibini almasıdır. özel okulların açılması amacıyla çok sa- yıda dernek kurulmuştur. bu bağlamda, adada türk okullarının şubelerini aç- maya yönelik özel bir çaba söz konusu- dur. ayrıca, adanın güneyinde okuyan 200 ve üzerindeki kıbrıslı türk öğren- ciyi güneyde okula gitmekten caydıra- cak sorunlar sürekli olarak yaratılmak- tadır. bu gerçeklikler ışığında, birleşik fe- deral kıbrıs kurulduktan sonra seküler ve demokratik ilkelere dayalı bir eğiti- mi garanti etmek için aşağıdaki sırala- nan önlemler alınmalıdır: eğitime ilişkin bütünsel bir yaklaşı- ma sahip, evrensel konseptlere ve insan hakları, demokrasi, dayanışma, sosyal adalet değerlerine dayalı, ayrıca ortak kültürel değerleri vurgulayan bir eği- tim sistemi yaratmak. eğitim sistemindeki şoven ve ulusal- cı öğeleri ortadan kaldırmaya katkıda bulunmak için adanın çok kültürlü, çok dilli ve çok dinli yapısını dikkate almak, katılımcılık, işbirliği, problem çözümü, diyalog, aktif dinleme, eleştirel düşün- me ve okullardaki farklılıklara saygıyı vurgulamak. ‘ötekini’ tanımaya imkan verme ve saygıyı geliştirme amacıyla, yunanca ve türkçe dillerini okullarda zorunlu hale getirmek. din derslerini zorunlu dersten seç- meli derse çevirmek. her iki topluluktan öğretmenlerin birlikte eğitim aldığı öğretmen akade- mileri kurmak. kıbrıs’ta ve başka bölgelerdeki çatış- malarla bağlantılı zorlukları eleştirel biçimde yansıtmalarına ve bu sorun- ları okulda nasıl ele alacaklarına yar- dımcı olmak için öğretmenlere mesleki gelişim fırsatları sunulduğundan emin olmak. ortak kültür ve tarih temelinde, fa- kat aynı zamanda ihtilaflı meselelerin güvenle tartışılabildiği bir ortam suna- cak eleştirel, empatik ve çok perspektifli bir yaklaşımı baz alan eğitim materyal- lerini ve ders kitaplarını kullanmak. eğitimin daha da özelleştirilmesine engel olmak ve kamusal eğitime daha fazla kaynak ayırmak. diğer kültürlere ilişkin dolaysız bir deneyim sağlayacak, kültürel farkında- lığı arttıracak, kültürel eleştiriyi teşvik edecek ve dolayısıyla değişime imkân verecek öğretmen ve öğrenci değişim programlarını teşvik ederek barış, tole- rans ve paylaşım ortamı yaratmak. eğitimin siyasetçiler tarafından bir propaganda aracı olarak kullanılmasını önlemek ve bugün yaşadığımız ayrışma- ya yol açan geçmiş eylemler ile gelecek- te kıbrıslılar arasında bir çatışmaya yol açabilecek çabaların açığa çıkmasını en- gellemek. n kıbrıs türk toplumunun gelişemeyen demokrasisi yasal, ekonomik her alan kontrol altına alınmaya başlanmıştır. maaş ve özlük hakları düşürülmüştür. daha da fakir- leşen toplumun nitelikli eğitimin tale- bine karşılık ticarileşen özel okulların oranı %30’lara çıkmıştır. çoğu türkiye kökenli olan özel üniversiteler kısa sü- rede 17 olmuştur. devlet okulları mad- di imkânsızlıklara, alt yapı sıkıntıları- na sokulurken özel okullara eğitim büt- çesinin yaklaşık %75’i aktarılır duruma gelinmiştir. son yıllarda devlet okulla- rında öğrenci sayıları %5 civarı artar- ken, özel okullarda bu oran %30’u geç- miştir. eğitimin metalaştırıldığı bu du- rum sonucunda fakir ailelerin çocukla- rı kurban yapılmıştır. tam da bu nokta- da dini vakıf ve tarikatların destekledi- ği öğrenci yurtları, ilahiyat fakülteleri, imam hatip okulları, külliye yapımları, kuran kursları, özel burslar dönüştürme aracı olarak devreye sokulmuştur. kktc’de nitelikli, bilimsel, laik ve her çocuğa fırsat eşitliği tanıyan kamusal eği- tim büyük tehdit altındadır. geleceğin özgür, demokrat, insan hak ve değerlerini bilen ve talep eden sağlıklı, donanımlı yurttaşlar yetiştir- mek yerine, belirli ideolojik değerle- re sahip gençler yetiştirilmesi çabaları arttırılmıştır. ni benimsemiştir. sendika, sivil toplum, demokrasisi, kültürü ve anlayışı ile in- sanlığa hizmet edecek bir birikim yarat- mıştır. uluslararası tanınmışlığı olmayan kıbrıs’ın kuzeyinde çağdaş anlamda birçok insan hakkının gelişmesi için mücadele yapılmaktadır. ilo sözleşme- si, insan hakları bildirgesi, çocuk hak- ları bildirgesi, avrupa sözleşmesi, mül- teci hukukuna dair sözleşme gibi ya- salar kktc meclisinden geçirilmiştir.. barışçı, çağdaş insan hak ve değerleri- (okuyucuya not: konumuz gereği kıbrıs türkü’nün demokratik gelişimi- ni irdelerken kıbrıs rum toplumunda da benzer şeylerin yaşandığını unutma- dan kıbrıs’ta insan hakları gelişimini daha iyi algılamalıyız.) n 1 lefke’de ortak maden grevi: 1948’de cmc bakır madeninde (amerikan şirketi) türklerin ve rumların birlikte yaptığı, 13 ocak 1948’de başlayıp 4 ay, 4 gün, 1700 kıbrıslı rum ve 1300 kıbrıslı türkün ortak grevi. 2 bey yönetimi: türkiye’nin kıbrıs’ta uygulattığı bayraktarlık, elçilik baskı yönetimi. 3 annan planı; kıbrıs’taki bölünmüşlüğü ortadan kaldırmak için bm’nin 2004’te kıbrıslı rum ve kıbrıslı türklerin ayrı ayrı oyları- na sunduğu referandumda kıbrıslı türklerin %64.91’inin evet; kıbrıslı rumların ise %75.38’inin hayir dediği ve dönemin bm genel sekreteri kofi annan adıyla anılan kıbrıs sorununa çözüm planı'dır. 4 kıbrıslı gazeteci kutlu adalı’nın 6 temmuz 1996 tarihinde evinin önünde vurularak öldürülmesi. 5 bkz.: kktc milli eğitim ve kültür bakanlığı haftalık ders dağılım çizelgesi. kaynakça 1. bir hınç ve şiddet tarihi, prof. dr. niyazi kızılyürek 2. avrasya’da kıbrıs odaklı antiemperyalist strateji – 1, mark- sizm ve entegrasyon, şener s. uluşan 3. kktc milli eğitim yasası 4. kktc anayasası 5. kuzey kıbrıs’ta basın özgürlüğü, 1. baskı (2016), işık kitab- evi, burhan eraslan 6. bitmeyen bey dönemi, ktams ve siyasette yaşanan süreç. basım mayıs 2014, erdal süreç 7. “paşalar ve papazlar” kıbrıs ve hegomonya, prof. dr. niyazi kızılyürek. 8. kıbrıs komplosu, khora yayınları, 1. basın (2012) brendan o’malley ve ian craig, türkçesi: nalan çeper. 9. kuzey kıbrıs’ta çocuk hakları, ceren göynüklü 10. çağdaş kıbrıs’ın kısa tarihi (1878 – 2009) 1. baskı (2011) galeri kültür yayınları, heinz a. richter, türkçe: ali çırakoğlu.
sayfa: 12 çeviri: politeknik ocak / şubat / mart 2018 | sayı: 19 prof. dr. wolfgang jantzen insanın işgücüne indirgenmesi neo-liberal yetenek faşizmi* üzerine görüşler marx’ın değer teorisini geliştirdi- ği dönemde güç enerjinin fiziksel ifa- desiydi (toulmin 1993, 218f.; jantzen 2013). insanı “işgücünün yalın varlığı” olarak görmek demek, onu potansiyel enerji olarak görmek demektir. ücretli emek için bu işgücü, kinetik enerji ola- rak iş sürecinde kapitalistin özel mülki- yetinde bulunan araçları ve nesneleri, kâr sağlamak amacıyla meta biçimine dönüştürmek üzere olabildiğince ucu- za satın alınır. işçinin (işgücünün) kine- tik enerjisinin kullanımıyla pazarlana- bilir emek ürünleri yaratılır. bu ürün- lerin meta (potansiyel enerjiden kine- tik enerjiye yeniden dönüşüm) olarak satışı, bir sonraki döngüde kullanılmak üzere para biçiminde (potansiyel ener- ji) kapitalistin hizmetinde olur. ama insanların işgücü, “değeri dü- şük işgücünden” ibaretse, üretici güçle- rin durumuna göre yeterince gelişme- mişse ya da geliştirilebilir görünmüyor- nitekim bu neo-liberalizm schröder hükümeti altında yapılan hartz iv ya- saları ve sosyal alanın ticarileştirilme- sinde ve de bir kez daha salt afd’nin neo-faşist yaklaşımlarında değil (afd bu arada hayek birliği’ni büyük ölçüde safına kattı), aksine csu’nun belli ke- simlerinde, koalisyon hükümetinin sı- ğınmacı ve iç politikalarında, ve elbet- te chicago-boys grubuna bağlılık göste- ren fdp’de kendini gösteriyor. ne var ki “sermayenin ilk insan hak- kı” (marx, a.a.o. 309) olarak bu sömür- me süreci, doğal sınırlarını, canlı eme- ğin varlığı kadar doğanın da varlığında bulur. aynı zamanda olabildiğince gö- rünmez olmak için, anlam oluşturan, kendileri için dinlerin ilk sırada geldi- ği insanları çağıran süreçlere doğru bir dönüşüm olması gerekir. ama aynı bi- çimde, elbette her türlü popülist güce olduğu kadar, facebook, twitter ve di- ğerlerinin yaptığı elektronik devrimin ▼ insani “işgücünün yalin varliği” olarak görmek demek, onu potansiyel enerji olarak görmek demektir. ❚ sa bu neye yol açar? soyut, değer yara- tan emek işgücü olarak daima kullanım değeri yaratan somut emeğin varlığı- na bağlıdır. bu gerçekleştirilemediğin- de ya da işgücünün ucuz olduğu ülkele- re kaydırıldığında, canlı emeğin maddi varlığı, ancak verili toplumsal koşullar- da egemenliğin devamı için desteklenir. bu koşulları kârları arttıracak şekil- de (zenginlere vergi indirimi), düşen kamu gelirlerini, sağlığın, eğitimin, sos- yal alanın özelleştirilmesiyle, yani ya- tırımcılara yeni kârlar sağlayan sosyal hak kısıtlamalarıyla refinanse ederek dönüştürmek, bu neo-liberal projenin, mont-pèlerin-society, bir diğer ifadeyle hayek ve friedman’a bağlılık gösteren chicago-boys ekonomisinin amacıdır. cia’in abd’li psikiyatristlerle geliştirdi- ği işkence yöntemleriyle birlikte bu sü- reç, neo-liberalizmin dördüncü öğresini tüm çıplaklığıyla gözler önüne sermek- tedir – dayanışmayı yok etmek. toplum- sal adalet için kendi yollarını arayan la- tin amerika devletlerine yapılan mü- dahaleler buna örnektir. bunu, işken- ce altında arkadaşlarını ve yoldaşlarını ele vermek zorunda bırakılan arjantin- li quebrados örneği, kırılmış, siyaseten etkin işçiler en açık şekilde göstermek- tedir (klein 2007). yeni kişisel özgürlükler postuna bürün- müş çağrı süreçlerine doğru da bir dö- nüşüm olması gerekir. fransız filozof deleuze ve foucault’ya göre, toplumsal kontrol ve disiplin süreçleri yönetim- sellik olarak kendi benliğine kaymak- tadır. oraya kaydırıldığında bu benlik diğer herkes için ölçüt olarak kabul edi- lir. dayanışmanın neo-liberal ideoloji- ye göre zayıflatılması giderek yaygın- laşıyor. ama aynı zamanda egemenlere ve bu politikaya karşı mutlak ve kararlı bir hayır ile karşı koyan başka bir taraf da var. bunu latin amerikalı filozof en- rique dussel özetlemiştir. “diğeri, sınırsız saygı hakkeden tek kutsal varolandır”. ama “diğerleri- nin sesini duymak için ilk başta siste- me karşı ateist olmak gerekir” (dussel 1989, 75). “sermayenin tanrısallığını reddetme [...] deist olmayan bir mutlağı onaylamanın ilk koşuludur (agy. s. 115). buna göre özgürleşmeyi temel alan bir psikoloji, aynı zamanda diğerleri- nin seslerini duyurmasını ve de demok- ratik dönüşümü hedefler. “biz, olum- suz etkileri altında kurbanların ezilen- ler ve dışlananlar olarak acı çektiği tüm siyasi sistemleri, faaliyetleri ve kuruluş- ları geleceği olmayan şeyler olarak eleş- politeknik’in bu yeni sayısı için öne- rilen konulardan bir şuydu: “bir işgücü olarak insan, bir üretim fazlası olarak işgücü ve bir tasfiye kütlesi olarak üre- tim fazlası 'işgücü mü?'”. işgücünün ne olduğunu ise hiç kimse karl marx kadar iyi saptayamamıştır. emek ve işgücü hakkında ayıca şun- ları yazıyor: iş, her şeyden önce, hem insanın hem doğanın katıldığı ve (sayfa 193) insanın kendisi ile doğa arasındaki maddi tep- kimeleri dilediği şekilde başlattığı, dü- zenlediği ve denetlediği bir süreçtir. do- ğanın ürünlerini kendi gereksinmeleri- ne uygun bir birimde ele geçirebilmek için, kollarını, bacaklarını, kafasını, el- lerini ve vücudunun doğal güçlerini ha- rekete geçirerek, doğa güçlerinden biri- si olarak onun karşısına geçer. dış dün- ya üzerinde bu şekilde etki yaparak onu değiştirmekle, aynı zamanda kendi do- ğasını da değiştirir. uyuklamakta olan güçlerini geliştirir ve bunları diledi- ği gibi hareket etmeye zorlar (mew 23, 193)*. ancak canlı emek, içinde gerçekleş- tiği ya da dışlandığı toplumsal bütün- lüğün bir parçasıdır. çünkü yaşamak için insan emeği zorunlu olarak top- lumsal, bir başka ifadeyle toplum tara- fından aktarılan doğa ile alışveriş içeri- sinde olmalıdır. bu, canlı emeğin karşı- sına daha çok meta biçimiyle çıkar. ama metayı meta yapan nedir ve emekçi su- nacağı hangi metaya sahiptir? mülkiye- ti emekten ayırmanın zorunlu bir yasa olarak yansıdığı kapitalist toplumda o söz konusu alışveriş nasıl düzenlenir? bu alışveriş metanın değeri üzerin- den düzenlenir, yani salt meta biçimi bünyesinde beliren, toplumsal yönden doğasal/doğa üstü birşey (agy. 85). ama değer biçimi olarak doğal değerinden, yani kullanım değerinden kati suret- le ayırt edilmesi gereken bu değer ne- dir? öyleyse işçinin sahip olduğu yega- ne meta olarak işgücü nedir? “yalnızca belli nicelikte emeğin basit katılışıyla, yeni değer eklenmekte” [...] “değer, yalnız kullanıma yararlı mal- larda ve nesnelerde mevcuttur; değe- rin itibari paralarda tamamen simge- sel olarak (sayfa 218) temsilini biz bura- da konu dışı bırakıyoruz. (insana, eğer, emek-gücünün kişileşmiş temsilcisi gö- züyle bakılırsa, insan, bizzat, yaşayan ve bilinçli bir şey olmakla birlikte, doğal bir nesne, bir şeydir; ve emek de onda bulunan bu gücün ortaya çıkışı, belir- mesidir.) bu nedenle, eğer bir mal ya- rarlılığını yitirirse, değerini de yitirir” (agy. 216 ve devamı)*. tirmeli ve reddetmeliyiz!” (dussel 2013, 107). güneyin siyasi teorisinde özgür- leşmenin yolları yeterince irdelenmiş- tir, bununla birlikte onlar kuzeyde ge- nelde örtbas edilmektedir (bkz. jantzen 2015). n * dipnot: “ableism” kavramının “yetenek faşizmi” kavramı olarak almanca dile getirilişini meslektaşım simone danz’a borçluyum. [s. 286 in: "menschenwürde - menschenrecht - ableismus". in: behindertenpädagogik 56, (2017) 3, 283 - 292]. simone bu oldukça başarılı çeviri içincandan teşekkürler! * karl marx, kapital i cilt, sayfa 180 -181, 6. baskı, sol yayınları, ankara, 2000. * karl marx, kapital i cilt, sayfa 202, 6. baskı, sol yayınları, ankara, 2000. kaynak: aguiló bonet, a.j. (2013): die würde des mülls – globalisie- rung und emanzipation in der sozial- und politischen theorie von boaventura de sousa santos. berlin dussel, e. (1989): philosophie der befreiung. berlin dussel, e. (2013): 20 thesen zu politik. münster jantzen, w. (2013): marxismus als denkmethode. http://www.marx-engels-stiftung.de/texte/jantzen_ marxismus-als-denkmethode.pdf jantzen, w. (2015): inklusion und kolonialität. in: jahrbuch für pädagogik, 241-254 klein, n. (2007): die schock-strategie. frankfurt/m. marx, k. (1970): das kapital. bd. 1. mew bd. 23. berlin toulmin, s. (1983): kritik der kollektiven vernunft. frankfurt/m. e d . k i n k e t i l o p . w w w posta adresi: politeknik postfach 25 03 48 40092 düsseldorf e d . k i n k e t i l o p @ o f n i
ocak / şubat / mart 2018 | sayı: 19 sayfa: 13 prof. dr. werner nell | martin-luther üniversitesi - halle-wittenberg çeviri: politeknik göç toplumu bakış açısından kırsal bölgeler kırların durağan ve kentlerin hare- ketli olduğuna inanan herkes bir algı yanılsaması yaşıyor. farklı biçimlerde ve farklı sonuçlarla da olsa, hareket ve katılaşma deneyimleri ve bunlara iliş- kin davranış kalıpları daha çok her iki alanda da mevcuttur. bir göç toplumu- nun şekillendirilmesi söz konusu oldu- ğunda, bu deneyim ve modeller bir ha- reket noktası sunuyor, bir çerçeve yara- tıyor, belki de gelişimleri için sınırlar çi- ziyor, aynı zamanda, bu yönergeler he- saba katıldığında kendileriyle bağlan- tı kurulabilecek fırsatlar da sunuyor. göç toplumu ülkeye daha fazla göçmen geldiğinde ya da varolan toplumun göç olayıyla ortadan kaldırılması ya da ona topluca nüfuz edilmesi tehlikesi görül- düğünde oluşmaz. burada gündemde bulunan olgu, daha çok, – birkaç istis- na dışında, nazi döneminin sonunda almanya’da olduğu gibi, şiddet, yokluk ya da siyasi terör yoluyla tamamlanmış, bir diğer ifadeyle acımasızca ve zorla homojenleştirilmiş toplumlarda – ken- di göç öyküsü bulunmayan, hatta onun aracılığıyla oluşmamış ve gelenekle- ri ve birleşimi ve tarihi ile göçten etki- lenmeyen, ve hatta belki de sahip oldu- ğu özel biçimiyle göçün kendisi tarafın- dan yaratılmayan bir topluma neredey- se hiç rastlanmadığı olgusudur. bu salt truva’dan gelen sığınmacıların torun- ları tarafından kurulduğunu benimse- yen roma’nın ilk yılları ya da kendileri- ni “beyaz” olarak kavrayarak, köklerini ingiltere’den gelen ilk göçmenlere da- yandıran abd için geçerli değil. tüm in- gilizce sözcüklerin yaklaşık yarısı, nor- manlarla ingiltere’ye gelen fransızca- dır. siyaset bilimci christian graf kroc- kow yıllar önce almanya’da bir dönem kol gezen, lehlere karşı duyulan nefret karşısında şaşırmıştır, zira almanya’nın kuzeyinde ve doğusunda bulunan nüfu- sun büyük bir bölümü çokluk slav kö- kenlidir. şimdi ise genelde kentler asıl “kay- naşmanın gerçekleştiği yerler” olarak, bazen de çatışma bölgeleri ve elbette göç deneyimlerinin müzakere edildiği mekânlar olarak görülüyor ve bu, dün- ya genelinde yaşanan göç hareketleri için küresel kentlerin sahip olduğu ca- zibeye bakıldığında, elbette doğru da olabilir. tabi göçün her daim çeşit çeşit toplumları belirlediği, hatta belli ölçü- de oluşturduğu kırsal bölgelere bir göz atan herkes, olayın boyutlarını görecek- tir. bunun çoğu kez böyle görülmemesi, kırsal bölgelere ilişkin az ya da çok ro- mantik bir anlayıştan, yani 19. yüzyıl- da popüler bir tasarım olarak oluşan ve herşeyden önce halk kültürüne yöne- limler ve örgütlenmeler üzerinden, ör- neğin dernekçilik ve de eğitim profille- rinin (“halk okulları”) yaygınlaştırılma- sı üzerinden nüfusun geniş bölümleri- nin hayal dünyasına giriş yapan modern bir anlayıştan kaynaklanmaktadır. ro- manya doğumlu amerikalı tarihçi eu- gen weber (1925-2007) “köylüler na- sıl fransız oldu” (1976) başlıklı büyük bir araştırmasında, bir yandan 1870 ila 1914 yılları arasında fransa’nın bir- çok farklı kırsalında köylülerden “fran- sız” yapan dört bağı açımlamıştır: vergi sistemi, ilkokullar, yol ve ulaşım ağı ve nihayet ordu. weber diğer yandan eski kırsal toplumlara özgü göç biçimlerine olduğu gibi, sanayi devriminden önce de mevcut, kırsal dünyanın normal hali olan gezgin işçilik, göçebe hayatı, mev- simlik işçi, dış göç ve felaketlerden ka- çışlara (savaş, iç savaş, yoksulluk ve bas- kı deneyimleri de buna dahil) işaret et- miştir. mutlu ve doğayla iç içe yaşayan, her- şeyden de önce zamanın durduğu bir hayat sürdüren “kadın ve erkek çoban- lar” hayali henüz soyluların bir izdüşü- mü olduğu zamanlarda, ki çobanları çe- kici kılan şey de yapaylıklarının bilin- cinde olunması ve bu bilincin olanak- lı kıldığı söz konusu mizansenin, “ço- banın saatini” de içeren (cinsel ilişkiye girmek kastediliyor) oyunsu karakte- ri buna dahildi, o zamanlarda pitoresk köylü evleri ve köyler, geleneksel kıya- fetler ve buna uygun şölenler izdüşü- larda da vardı ve ilk olarak yeni çağ’da toprağa bağlı egemenlikler kurulma- sı süreçlerinde de desteklemiştir, hatta 17. yüzyıldan itibaren görülen “büyük kapsamalarda” (michel foucault) zorla gerçekleştirilmiştir. ama aynı zaman- da kırsal nüfusun büyük kesimleri so- kağa atılmıştı, göçebeliğe, gezgin işçili- ğe ya da eşkıyalığa zorlanmış, kıt kana- at yaşamıştır; belki de günümüzün hiç- bir aile araştırması yoktur ki, soyluluk sıfatına ilgi duyan müşterilerinin, araş- tırma sonucu “seferi halkla” (en alt ta- bakalar) biten bir aile soyağacıyla mo- ralini bozmasın. avusturyalı tarihçi rü- diger wischenbart’ın da karpatlar ör- neğiyle betimlediği gibi, 19. yüzyılın ilk kesitlerine dek sıradan kırsal nüfu- sun giysi rengini kesinlikle renkli şerit- ler, sivri ya da beyaz takviyeli gelenek- sel bluzlar belirlemiyordu, aksine renk- ler kirli gri ya da kirli kahverengiydi. ni- tekim yoksulluk ve evsiz barksız olma, yani yolda olma ve hiçbir yerde “sabit” bir evde yaşamama deneyimi, avrupa- lı kırsal nüfusun büyük bir bölümünün çağdaş dönem öncesinde de günlük ya- şantısını ve yaşam deneyimlerini be- lirlemiştir. orta çağ’ın ileri dönemleri- ne kadar soylular ve krallar dahi, besin ve diğer kaynakların kıtlığı, ama ayrıca koşulların güvenli olmaması tekrar tek- ▼ bu kriter, yabanci vatandaşlara yaklaşimimizdir. onlara hiç yer vermeyen bir yurt kavrami, istediği kadar tarihsel araç-gereçlerle bezensin, yeterli bir tanim olmaktan uzaktir. ❚ mü için uygun zemini sunmakla kalma- mış, aksine 18. yüzyıldan itibaren her- şeyden önce burjuvazinin gerek doğ- makta olan sanayi toplumu koşulların- da dönemin deneyimlerini ele almaya gerekse de kendi arzularını ve umut- larını yansıtmaya çalıştıkları faaliyet alanlarını da hazır bulundurmuştur. bu perspektiften bakıldığında kırsal nüfu- sun yaptığı bir buluştan söz edilebilir, yazın ve resim kadar opera ve bilhas- sa halk okullarındaki okuma kitapları. özellikle geleneksel kıyafetlerin renk- liliği, ama ayrıca çok gelişmiş bir tarı- mın resmi, ve en çok da tımarlı çiftçi ha- yali, azimli erkekler ve çocuklar doğu- ran güçlü kadınlar, binlerce yıllık gele- nekler ve hatta “etnik” yönünden “ırk- sal” yönüne kadar arı olan aşiret kültü- rü ve aile soyağacı bu bağlamda elbet- te tümüyle ideolojiler, bir diğer ifadey- le anlatılar diyarına aittir. tüm geniş- likleriyle bu ideoloji ve anlatılar, sana- yi toplumlarının revâ gördüklerine kar- şı tepki oluşumları ve bu toplumların kapitalizm tarafından tetiklenmiş ya da sürdürülmüş alt üst oluş süreçlerin- de oluşmaktadır ve bu bağlamda kav- ranabilir. yerleşik durum elbette kır- rar hareket etmeye ve dolayısıyla dönü- şüme zorladığından, sürekli yollarday- dı. kaleler de kentler gibi zaman sınırla- ması olan yerleşiklik durumudur, saldı- rılara uğramış ve köyler gibi çok farklı etkilere maruz kalarak yeni çağ’a kadar sürekli terkedilmek zorunda kalmıştır. nedenleri çok çeşitli ve güncel olarak göçün tüm neden ve sonuçlarının ko- layca planlanabilir, şekillendirilebilir ve gerektiğinde engellenebilir olmadı- ğına ilişkin bize ders verebilir; iklim de- ğişikliği kadar savaş ve yerinden yur- dundan edilmek de bu nedenler arasın- dadır, baskıdan, açlıktan, darboğazdan ve hastalıktan (özellikle veba zamanın- da) kurtuluş yollarını aramak, ve niha- yet mutluluk arayışı, bremen mızıkacı- ları masalı bu arayışı bilir: “ ...ölümden iyisini bulursun her yerde”. ilkin top- rağa bağlı devletlerin oluşması, yahu- diler, sinti ve romanlar, avrupa dışın- dan gelen insanlar ya da hâlâ sığınma- cı olanlar, muhalifler ve göçmenler gibi dışta kalmamaları, en azından statüleri itibariyle güvence altında ve daima ta- kip edilebilir olmaları istenen kırsal nü- fusun ve o zamana dek “vatansız”, yani “yurtsuz” proletaryanın kendine bir yer bulabilmesi için bir çerçeve oluşturmuş- tur. bu toprağa bağlı devletler, 1800’ler- den itibaren baş gösteren ulusal iç bağlı- lık hayali ve aynı zamanda, başta burju- vaziye özgü eğitim ve birlik tasarımları- nın bir ulusa ait olması düşünülen her- kese aktarımı aracılığıyla birbiriyle ke- sişmiştir – bu gelişmenin arka planın- da ise elbette 19. yüzyılda avrupa’nın sömürgecilik tarihi aracılığıyla avrupa dışındaki toplumlarla aralarına fark ko- nulmasının istenmesi ve desteklenmesi yatmaktadır. güncel olarak kırsal bölgelerin ve bu- rada yaşayan nüfusun, bu dile getirilen mekânsal hareketlilik ve göç deneyim- lerini anımsatmak gerekir. bir yandan, özellikle de almanya’da ideolojik-ırkçı gerekçelerle unutulmaya çalışılan sos- yal güvence yokluğu, mekânsal hareket- lilik, takip altında olmak ve de yasal ko- rumadan yoksun olmak deneyiminin anımsanması gündemdedir. unutulma- ya çalışılan deneyim olarak belki de o, göç toplumu olarak kendini algılaması açısından alman toplumunun hazmet- me sorununu biraz da olsa açıklayabi- lir, ama en azından göçmenler ve sığın- macılar nedeniyle bu unutmaya çalış- mak öyküsüne batan (ve acıtabilen) o dikeni de betimlenebilir kılar. öte yan- dan burada, anıdan ya da kırsal alanda varolan göç öykülerinin ve evsiz bark- sız olma deneyimlerinin ele alınmasın- dan, yabancı diyarlardan yabancılarla, sığınmacı ve göçmenlerle birlikte ya- şamın şekillendirilmesi için çıkış nok- taları bulmak konusunda bağlantı kur- ma olanağı vardır. bundan otuz yıl önce tübingenli kültürbilimci herrman bau- singer, güncel olarak yeniden yurt kav- ramını aşırı ölçüde vurgulayan tasa- rımları sorgulamakla kalmayan, aksine gerçekten de, özellikle de kırsal görü- nüşleriyle birlikte güncel göç toplumu için uygun olan ve uygun olmaya da de- vam eden bir hareket noktası tanımla- yabilen bir yurt kavramı önerisinde bu- lundu: bausinger’e göre “günümüzde”, bu sözlerini 1986’da yazmıştır, kentle- rimizde ve köylerimizde, “yurdun hâlâ güzel rivayetler cephaneliği olarak gö- rülüp görülmediğini belirlemeye yara- yan, hizmete koşulabilir ya da düşün- ce olarak insani koşullar oluşturulma- sını sağlayacak oldukça sağlam bir kri- ter mevcuttur. bu kriter, yabancı vatan- daşlara yaklaşımımızdır. onlara hiç yer vermeyen bir yurt kavramı, istediği ka- dar tarihsel araç-gereçlerle bezensin, yeterli bir tanım olmaktan uzaktır”. n
sayfa: 14 çeviri: politeknik ocak / şubat / mart 2018 | sayı: 19 prof. dr. wolf-d. bukow | siegen üniversitesi geleceğe yönelimli bir kentsellik üzerine stratejiler dı bile. bunun nedeni, göçten çok, yo- ğun artış gösteren seyahatler ve herşey- den önce de yeni medyadır. medya yeni yaşam biçemleri, yeni moda ve hatta yeni dünya görüşleri aktarıyor ve böyle- likle giderek özel, ileri derecede birey- sel yaşam tarzlarına yol açıyor. d) ve nihayet iş ve yaşam ilişkileri son zamanlarda iki kez üst üste radikal şen toplumsal dönüşüme ayak uydur- mak gündemdedir. iş, ev, birlikte ya- şam, sağlık boyutları, kültürel konular, boş zaman – günlük yaşam gereksinim- lerimizle ilgili herşey, artık aralıksız de- ğil, ansızın değişiyor. şimdi her insan – salt sosyal, eğit- sel, ekonomik ya da yaşlılık nedeniyle – böylesine yoğun dönüşümlere tekrar ▼ sorun bu noktada günlük yaşam hallerinin dönüşmesi değil, aksine onlarin alişilmişin dişinda bir hizla ve radikallikle değişmesidir. ❚ bir biçimde değişti. ilk değişiklik geçen yüzyılın 70’li ve 80’li yıllarında sanayi- sizleştirmeyle ve ikincisi günlük yaşa- mımızın dijitalleştirilmesi ile gerçek- leşmiştir. burada, geniş çevreler için iki kez tamamen yeni bir toplumsal gerçek- lik ifade eden ve birçok insanın bir ba- kıma yolda kaldığı olağanüstü bir de- ğişim gerçekleşmiştir. çünkü bu dönü- şüm, üretim tarzından pazar faaliyetle- rine kadar uzanan yoğun bir dönüşüm- le bağıntılı olmuştur. burada değinilen gelişmeler gerçek- ten de önemli yanılmalar ve kırılmala- ra yol açıyor. onları genel olarak günlük yaşam faaliyetlerinde, ama özellikle de konut ve iş piyasasındaki, dükkânları ve tesisleriyle kent toplumunun sundu- ğu görüntü ve daha birçok şeyde doğru- dan okumak mümkün. ve farklı değişik- tekrar uyum sağlayacak durumda ya da isteklilikte değildir. bir kesim kuşkulu, çünkü özel, ekonomik ya da toplumsal konumlarının kötüleşebileceğini dü- şünüyor. diğerleri için önce kesinlik- le bireysel esenlik doğrultusunda ken- dilerine yeniden ayar vermekle sınırlı kalmak uygun geliyor, bu başkalarının aleyhine de olsa. bir başka kesim önce gelişmeleri bekliyor ya da belki de ta- mamen rotasından çıkıyor. 2. karşılanmamış bir tartışma ihtiyacı var tam da böyle anlarda mutlaka bir tartışma ihtiyacı doğuyor ve bu noktada görev topluma düşüyor. peki tüm bun- lardan hangisi gerçekten de kent toplu- muna, daha açık bir ifadeyle yeni med- yaya, yerel kurumlara ve sivil topluma yansıyor? ve böyle bir durumda, her ge- ▼ ve bu ayrica ekonomiye karşi toplumdan yana tavir almak, genelin çikarini dayanak almak anlami taşir. ❚ liklerin birbiriyle bağlantılı olduğu da artık yavaşça fark ediliyor. tüm bunla- rın günlük yaşamın sürekli akışı üzerin- de etki yaratmak zorunda olduğu açık- tır. geleneksel rutinler sekteye uğruyor. bu, yeniden uzlaşmak zorunda olun- duğunu ifade ediyor. ve bu kesinlik- le insanın davranış perspektifini yeni- den belirlemek ve buna uygun yeni bir yön belirlemek zorunda kaldığı anlamı- na geliyor, böyle bir adımı atmak ise her defasında kolay olmuyor. sorun bu nok- tada günlük yaşam hallerinin dönüşme- si değil, aksine onların alışılmışın dı- şında bir hızla ve radikallikle değişme- sidir. nitekim günümüzde eskiden oldu- ğu gibi bir kez daha uyum sağlamak de- ğil, aksine radikal bir ivmeyle gerçekle- çen gün daha hızlı değişen toplumsal gerçek hakkında kim genel tabloyu gör- meye yardımcı olabilir? bu noktada ar- tık salt alışılmış günlük yaşam perspek- tifinin biraz genişletilmesi değil, daha çok tamamen yeni bir perspektif geliş- tirilmesi söz konusu – beklenmedik de- ğişimleri hesaba katmaya yarayan bir perspektif. ve böylece bir taraftan yeni medya, başka bir deyişle sosyal ağlar, genel ola- rak sivil toplum, oyuna dahil oluyor. ve genel olarak çabucak kamuoyuyla ve yeni yerleşik medya ile ilişki halin- de olunuyor. nihayet yerel birimler de ve duruma göre önemli toplum siyaseti yürüten merciler ilgi odağı olmaya baş- lıyor ve böylece siyaset de oyuna dahil kentlerde birlikte yaşam 100 yıldan beri ve bugün geçmişte olduğundan daha da fazla tartışılıyor. birçok tartış- mada artan sosyal, ekonomik, ekolo- jik ve kültürel kırılmalara ilişkin uya- rılarda bulunuluyor. başkaları ise kent toplumlarının herşeye rağmen sundu- ğu özel özgürlük alanlarını vurguluyor ve çok şey vaadeden bir “olanaklar ala- nı” ifade eden bir kentten yana tavır alı- yor ve de kentsellik için daha fazla çaba gösterilmesini talep ediyor. bu nokta- da herşeyden önce sıkı, karışık ve sür- dürülebilir semtler baz alınıyor (bukow 2018). elbette burada herşeyi belirleyen soru, kentsel günlük yaşam üzerine ya- pılan böylesi tartışmaların kent toplu- munun kendi içinde ne denli yer edin- diğidir. çünkü bu tartışmalar ancak in- sanların tahminlerine uygun olduğu öl- çüde hedefe dönüktür. 1. insanları bugün burada ilgilendiren şey nedir? burada insanları neyin ilgilendirdi- ğine bakıldığında, en başta kentsel gün- lük yaşamın genelde tamamen rutin olarak gerçekleştiğini kayda geçmek ge- rekir. “günlük yaşamın süreklilik gös- teren akışı” pragmatik tarzda belirlen- miştir ve daha çok sorgulanmadan ya- şanmaktadır. bu, günlük yaşamda kar- şılaşılan kırılmaları da kapsamaktadır. elbette sürekli yeni tartışmalar da do- ğuyor – özellikle de alışılmış olmayan aksamalar ya da çatışkılar meydana gel- diğinde ya da umulmayan birşey ani- den değiştiğinde, o ana kadarki günlük yaşam alışılmışları zora girdiğinde, sek- teye uğradığında. bu noktada dört geliş- me o doğrultuda şaşkınlıklar ya da kı- rılmalar yaratabilecek durumdadır: a) nüfus içyapısının ve dolayısıyla birçok insanın yaşam koşullarının na- sıl değiştiği göze batmaktadır. kentler- de tek kişilik haneler ve yaşlı insanlar giderek artıyor. hatta bazı kentlerde bü- yük çoğunluğu oluşturuyor. yeni imar bölgelerine ise daha çok birden fazla ço- cuklu genç aileler taşınıyor. b) ayrıca yaşam alışkanlıkları da top- lamda değişiyor. hareketlilik yoğun bir artış gösteriyor. bu bir taraftan uzun vadeli hareketlilik için geçerli bir du- rum. öyle ki göç artarak devam ediyor. ancak diğer tarafta giderek kısa vadeli hareketlilik olduğu da geçerli. nüfusun yerleşik olduğu süre oldukça geriliyor. iş gereği oturduğu yer ile başka kentler arasında mekik dokuyanların ve boş za- man turistlerinin sayısı olağanüstü bir artış gösteriyor. c) kentsel alanın gerçekten de şekli değişiyor. çeşitlilik artıyor, bazıları ar- tık süper çeşitlilikten söz etmeye başla- oluyor. özellikle de toplum siyasetin- de başı çekmek isteyenler, yani partiler şimdi önem kazanıyor. ancak resmi ku- rumlar ve partiler daha büyük bağlan- tıyı dikkate almaya ve bu bir yana, dö- nüşüm için sorumluluk üstlenmeye ve buna uygun yön belirleme sunuları yap- maya kesinlikle otomatik olarak istekli ya da ehliyetli değildir. özellikle resmi alman kurumları ve partileri çoğu kez kendilerini konuyla alakaları yokmuş gibi gösteriyor, olayla- rı sürüncemede bırakıyor ve onları sivil topluma yıkıyor. onlar severek dükkân kapalı tutumu geliştiriyor, sık sık popü- listçe davranıyor ve daha çok bekleme- ye ve hatta bireysel çıkarları yeniden baz almaya özendiriyor. partiler bu şe- kilde lobicilere dönüşüyor. a) eski kitle partileri genelde seçmen potansiyelini tatmin etmek için, ruh hallerini saptamakla yetiniyor. ancak böyle yaparak daha çok bireyciliğe, lo- biciliğe yönelimli bakışa amaçlı bir şe- kilde hizmet ediyor. yeni bir perspektif geliştirmek salt büyük bağlamı dikkate almayı, yani birlikte yaşamı odak nok- taya taşımayı ve oradan hareketle top- lumsal oyun kurallarını, artan sosyal, ekonomik, siyasi ve ekolojik dönüşüme göre yeniden ayarlamayı değil, ayrıca güncel gelişmelerde kendi rolünü gerek- çelendirmek zorunda olunduğunu da ifade eder. ve bu ayrıca ekonomiye kar- şı toplumdan yana tavır almak, genelin çıkarını dayanak almak anlamı taşır. b) sağcı partiler bir perspektif deği- şikliği sunuyor, ama geleceği geçmişle karıştırıyor. onlar söylencesel aşırı yü- celtilmiş bir milliyetçiliği hararetle sa- vunuyor. başımıza iki dünya savaşı aç- mış ve günümüzde savunulduğu yer- de yeni çatışmalar çıkarmak, antisemi- tizm, ırkçılık ve çiganizmi körüklemek üzere olan bu milliyetçilik bir vaat ola- rak stilize edilmektedir. sonuç ise, ya- pay bir şekilde hararetle savunulan bir halkın (“wir”) dünyanın geri kalanını, bu oyunu benimsemeyen herkesi, çocuk ve gençleri, sosyal konumu zayıf olanla- rı, sosyal ve dinsel azınlıkları, göçmen ve sığınmacıları karşısına almasıdır (butterwegge, hentges, lösch 2018). c) birlikte yaşamın sosyal ve ekolo- jik konularını ve toplumun geleceği- ni ele alan partilerin önemli sorunla- rı var, çünkü bunları ancak birlikte ya- şam odak noktaya taşındığı, yani pers- pektif değişikliğine gidildiği ölçüde ya- pabilirler. ve onlar düşündüklerini ya- yınlamak zorunda olmakla kalmaz, ak- sine ve herşeyden önce, doğru yola gir- mek için olası sonuçları ve uygun yol- ları göstermelidir. perspektif değişikli-
ocak / şubat / mart 2018 | sayı: 19 sayfa: 15 ği o kadar kolay değil, çünkü gerçekçi- liğe, bir başka ifadeyle yönelime ve de- rinlere bir bakış atmaya ihtiyaç duyar: günbegün geçirdiklerimizi ve yaşadık- larımızı gerçekten dile getirmek ve da- hası tartışmak hiç de kolay değil. göçün eski ve öylesine normal olduğunu elbet- te günbegün yaşıyoruz. ancak onun ar- tış göstereceğinin ve bizim bu nedenle mantıklı bir göç yasasına ihtiyaç duydu- ğumuzun bilincine varıyor muyuz? ve elbette yaşam stillerinin değişmeye de- vam ettiğini, çeşitliliğin arttığını, her- kesin çoktan kendi yaşam stilini geliş- tirdiğini ve eskiyi geride bırakmak ve yeni arkadaşlar kazanmak için iletişim araçlarını kullandığını günbegün yaşa- yarak görüyoruz. ama çeşitliliğin çok- tan normal olduğunun ve sosyal, kültü- rel ve dinsel çeşitliliğe yalnızca hazır ol- mamız gerekmediğinin, ayrıca bu süre- ce katılmak zorunda olduğumuzun bi- lincine varıyor muyuz? 3. bu durumda yapılması gereken bu durumda tartışma ihtiyacından bir kez daha iyi emin olmak gerekiyor. o zaman sosyal açıdan veya soruna uy- gun bir tartışmanın nerede yürütülüp yürütülemeyeceği daha iyi görülür. an- cak bu şekilde hedefe uygun bilgi edini- lebilir ve gerçekten neyin yararlı oldu- ğunun ve örneğin belirli partilerin so- runun bir parçası oldukları anlaşıldı- ğında, aslında nelerin sorunları keskin- leştirdiğinin farkına varılabilir. konu, üstesinden gelinmesi gereken görevle- rin, sorunların ve kırılmaların yerin- de, yani kentsel günlük yaşam içerisin- de belirlenmesidir. bu “yerinde” ifadesi, yerel düzeyde deneyimlenebilen aksama ve kırılmala- rın, bugün burada günlük yaşamı belir- leyen şeyler temelinde saptanması ve sı- ralanması anlamına geliyor. biz günlük yaşamı aslında tamamen kentsel günlük yaşam olarak deneyimliyoruz. ve onun küresel toplum gerçeğinin ayak izleri- ne dönüştüğünü (bukow 2018) ve böyle- ce küresel bağlamda sahnelenen tüm so- run ve kırılmaların yerel ölçekte varol- duğunu yaşayarak görmekteyiz. daha açık bir ifadeyle bunun anla- mı, birincisi, günlük yaşam aslında ta- mamen hareketlilikten, iş ya da alışve- riş gereği oturduğu yer ile başka kentler arasında mekik dokuyanlardan ve de göç hareketliliğinden etkilenmektedir. ve hareketlilik dönüşmeye devam edi- yor, o whatsapp ve internet üzerinden tam zamanında iletişim ile çoktan artan bir sanal hareketlilik oldu. ve daha açık bir ifadeyle bunun anlamı, ikincisi, gün- lük yaşam aslında tamamen farklılıktan etkilenmektedir. küresel moda, yaşam stilleri ve dinler günlük yaşamımızı be- lirliyor. tüm bu görüngülerin arkasında yeni teknolojiler, yeni ekonomik form- lar ve yeni bir siyasi dinamik gizli. bu- nun arkasında bir taraftan küresel ça- tışkılar, krizler ve felaketler gizleniyor. ama onun arkasında daha iyi bir yaşa- ma dönük yüksek tutulan beklentiler – örneğin kentlilik anlatıları – gizleniyor. bu perspektiften bakıldığında hede- fe uygun stratejiler geliştirmek ve ge- leceğe yönelimli kentlilik için atılacak ortak adımları düşünmek olanaklı. bu noktada insan yaşanılan an için neyin önemli olduğuna ve gerektiğinde han- gi katkıyı kimin yapacağına ilişkin sez- gisini çok çabuk geliştirir. böylece insan günlük hayatta yaşanılanları çok çabuk yeniden ve farklı değerlendirmeyi öğ- renecek ve buna uygun davranacaktır. bunun tipik örneği sivil toplum çabala- rı temelinde kurulan sayısız sığınma- cı girişimleridir. söz konusu girişimler sığınmacıları pegida ve afd gibi suçlu olarak değil, bizlerin de insafına bıra- kıldığı bir dinamiğin kurbanları olarak görüyorlar. ve ayrımcı atıflar, ırkçı dış- lamalar vb. ortak bir yük ve kentsel bir- likte yaşam için bir tehdit olarak görü- lecek. etnisiteleştirme ve ırkçılık ve mil- liyetçilik bu noktadan hareketle kentsel birlikte yaşama yapılan müdahaleler olarak teşhis edilebilecektir. burada gündemde olan şey, iklim de- ğişikliği ve bunun arkasında faaliyet ya- pan neo-liberal şirketleri teşhis etmek ve yerinde çözülmesi gereken ekolo- jik sorunları bunlarla ilişkilendirmek- tir. bu sayede kentsel birlikte yaşam için farklı bir referans çerçevesinin ba- kış açısına girmesi belirleyicidir. so- nuçta konu herkesin olan bir kent hak- kıdır (martezki 2018). ve bu, bugün bu- rada doğan olanakların sürekli yeniden incelenmesini ve denenmesini, nere- de mantıklı şeylerin baş verdiğini ve de hâlâ ya da günümüzde dahi nerede so- runlar çıktığını (lefebvre 2016) görmek ve onları semt semt, bir kent toplumun- dan diğerine gerçekleştirmek gerektir- mektedir. bunun ölçütü oldukça basit- tir: rawls’ın (rawls, vetter 2014) ada- let teorisi’nde formüle ettiği gibi herkes için dürüstlük ve adalet. n kaynak: bukow, wolf-d. (2018): wandel der urbanität. in: nina berding, wolf-d. bukow und karin cudak (hg.): die kompakte stadt der zukunft. auf dem weg zu einer inklusi- ven und nachhaltigen stadtgesellschaft. wiesbaden: springer fachmedien wiesbaden, s. 79–104. butterwegge, christoph; hentges, gudrun; lösch, bettina (hg.) (2018): auf dem weg in eine andere republik? neoliberalismus, standortnationalismus und rechtspopulismus. julius beltz gmbh & co. kg. 1. auflage. weinheim: beltz j. lefebvre, henri (2016): das recht auf stadt. nautilus flugsc- hrift. hamburg: edition nautilus. maretzki, a. (2018): "recht auf stadt" als gegenmittel auf den europäischen populismus? 1. auflage. münchen: grin verlag. rawls, john; vetter, hermann (2014): eine theorie der ge- rechtigkeit. 19. aufl. frankfurt am main: suhrkamp. vermessene bilfungsforschung wissenschaftsgeschichtliche hintergründe zu einem neoliberalen herrschafts- instrument karl-heinz dammer die haben gedacht, wir waren das migrantinnen über rechten terror und rassismus kemal bozay bahar aslan orhan mangitay funda özfırat persönlichkeit humanität sozialismus ein einführung in die pädagogik anna siemsens christoph sänger plötzlich da deutsche bittsteller 1709 türkische nachbarn 1961 simone blaschka-eick christoph bongert (hrsg.) sozialistische pädagogik eine kommentierte anthologie benjamin paul-siewert robert plützner michael winkler (hrsgh.) ein blick in die deutsche geschichte vom ein- und auswandern jochen oltmer & nikolaus barbian illustration c. rösch 9 1 _ e t o p
“eğitim haklarının genişletilmesi – 2018” 23 şubat 2018 tarihinde, projesi kapsamında düzenlenen uluslararası telekonferans sırasında koordinasyon yönetiminin yaptığı sunum (özet) : r a l i c m i l i t a k prof. dr. michael winkler (bilim kurulu başkanı) zeynel korkmaz (koordinasyon yönetimi) prof. dr. vernor muñoz villalobos (bilim kurulu üyesi – eski bm eğitim hakları özel raportörü) prof. dr. heinz sünker (bilim kurulu üyesi) rama kant rai (bilim kurulu üyesi - ulusal eğitim koalisyonu – hindistan) prof. dr. alexandre magno tavares da silva (brezilya proje ortağı temsilcisi) begoña lópez cuesta (ispanya proje ortağı temsilcisi) dr. benjamin bunk (bilim kurulu üyesi) kumar ratan (politeknik hindistan ve güney asya pasifik bölgesi muhabiri) sayın bilim kurulu üyeleri, sayın proje ortakları ve değerli arkadaşlar, değerli zamanınızı bu skype konferansına ayırdığınız için teşekkür ederim. ingilizcemin yetersiz olması nedeniyle konuşma metnimi önce türkçe yazdım, ardından bir arkadaşımız bu metni ingilizceye çevir- meme yardım etti. sizinle bu görüşmemizde, hepinizle zaman içerisinde gelişen sami- mi ilişkiden de güç alarak, açık sözlülükle konuşmak istiyorum, bu yüz- den biraz zamanınızı alacağım. uzun soluklu ve iddialı bir çalışmada birlikte yol alıyoruz. şu ana kadar 9 ülkeden projeye katılan organizasyonlar ve akade- misyenler var. size proje kapsamındaki son gelişmeleri kısaca özetlememe izin ve- rin lütfen; ardından içinde bulunduğumuz aşamayı ve bu aşamadaki görevlerimizi anlatacağım. yeni yılın ilk haftalarında projemize türk eğitim sendikası eğitim- sen ve sayın vernor muñoz katıldılar, bu gelişmelerin ne denli olumlu bir etki yarattığını hep beraber gördük. ekim’de bir sempozyum düzen- lemeyi amaçlıyoruz; bunun için almanya’da, köln yüksekokulu’nda bir salon ayarlıyoruz. bir süre önce size sempozyum için düşündüğümüz programın taslak halini gönderdim. bundan iki gün önce meslektaşımız bay da silva brezilya eğitim fe- derasyonu başkanı heleno araújo ile başkentte yüz yüze görüştü. bay araújo projemiz hakkında çok önceden bilgilendirilmişti. söz konusu görüşmede bay araújo’nun projeye katılmayı kabul ettiğini size bildir- miştim. sayın da silva konuyla ilgili size birazdan ayrıntılı bilgi verecek. meksika eğitim sendikası’ndan meslektaşımız maria antonieta las- cuarin ile sıkı temas halindeyiz. resmi davetimizi de göndereli bir süre oldu. meksika’daki meslektaşların projemize çok sıcak baktıklarını bili- yoruz. henüz net bir yanıt verememelerinin nedeni, bugünlerde gerçek- leştirilecek olan yönetim kurulu seçimleridir. elbette birçok ülkede eğitim sendikaları ve üniversitelerle farklı dü- zeylerde ilerleyen bir dizi ilişki de mevcut: portekiz, irlanda, büyük bri- tanya örnek verilebilir. değerli dostlar, şimdi içinde bulunduğumuz aşamayı ve bizi bekleyen görevleri ir- deleyeceğim. projemiz genel bir bakışla temel atma çalışmalarının dönüm nokta- sındadır. bu temel atma çalışmaları, belli sayıda ülkenin ya da dünya nüfusunun önemli bir bölümünün yaşadığı bölgelerin projeye katılımı- na bağlı olarak tamamlanmış sayılacaktır. bir diğer ifadeyle hazırlana- cak deklarasyon için yeterli meşruiyet zeminine sahip olunduğu kanı- sı proje katılımcılarında oluştuğunda, temel atma çalışması tamamlan- mış olacak. şu an resmi olarak 4 kıtadan 7 ülke projede temsil ediliyor: hindis- tan, brezilya, almanya, türkiye, gana, ispanya ve italya; dünya nüfu- sunun beşte biri bu ülkelerde yaşıyor. bildiğiniz gibi bm sürdürülebilir kalkınma hedefleri’nin (sdg) ön hazırlıkları üç yıl sürmüştür; biz pro- jemize resmi olarak ocak 2017’de başladık, dolayısıyla bir yıl gibi kısa bir süre içerisinde iyi yol katettiğimizi görüyorum. meşruiyet zemininin katılımlar üzerinden süratle tesis edilebilmesi için siz partnerlerimizin dost sendikaları, dayanışma halinde olduğu- nuz üniversiteleri, sivil toplum kuruluşları vb., “eğitim haklarının ge- nişletilmesi – 2018” projesini ülkelerinde yürütmek için bizimle partner olmaya yöneltmesi önemli olacak. bu amaçla ispanya’daki meslektaşımız sayın lopez’den latin amerika’daki, gana’daki meslektaşımız bay musah’dan afrika’daki ve hindistan’daki meslektaşımız kumar ratan’dan da güney asya pasifik bölgesi’ndeki eğitim sendikalarını proje hakkında ayrıntılı olarak bilgi- lendirerek resmen aramıza katılmaya davet etmelerini rica ettim. elbet- te bu bağlamda aklınıza gelecek yeni yöntemleri de burada tartışmaya açmanızı sizden isteyeceğim; bm, unesco, bm insan hakları yüksek ko- miserliği de elbette önemli adresler; proje fikrini devletler ve uluslara- rası kuruluşlar nasıl değerlendiriyor? görüşleri toplamamız iyi olacak. değerli dostlar, projenin gönüllülüğe dayanması ve gönüllülerin de kendi maddi ve manevi olanaklarını kullanarak onu ileriye taşıma çabası, bu uğraşı- mıza büyük bir saygınlık kazandırıyor. verilen emek ile büyük bir artı değer yaratıldığı çok açık. katılımcıların ve gönüllü çalışanların sayısı arttıkça olağanüstü imkânlar doğacak. içinde bulunduğumuz aşamada meşruiyet zemini tesis edildikten, ülkelerde koordinasyon birimleri kurulduktan sonra, her ülkede bilim kurullarının oluşturulmasına geçilebilir. bildiğiniz gibi bilim kurulları ortak deklarasyonun formüle edilmesi için baz alınacak öneri katalog- larını hazırlayacak. elbette şu an tüm üyelerimiz kendileri karar vere- bilir. eğer ülkelerindeki koşullar elverişli ve kendi olanakları yeterli ise bilim kurulu oluşturmaya da başlayabilirler, hatta bu adım diğer ülke- ler için örnek de teşkil edebilir. bu karar, sizin vereceğiniz bir karardır. değerli dostlar, projede sıkça önümüze çıkan iki konu var. birincisi bm sürdürülebi- lir kalkınma hedefleri ve ikincisi özelleştirme. her ikisiyle ilgili olarak bizim tarafın açıklamalar yapması gerektiği telkin ediliyor. ben şahsen [...] bildiriler yerine, gerek bm sürdürülebilir kalkınma hedefleri’nin gerekse de özelleştirmenin özünü ortaya koyacak ve insanların onlarla ilgili görüşlerini gün ışığına çıkaracak uluslararası bir online anket ha- zırlanmasını daha yerinde buluyorum; proje hedefimiz ile ilgili veriler toplamak elbette en önemlisi. böyle bir anket, eğitimden doğrudan etkilendikleri, eğitim tartışma- larının birebir içinde oldukları ve kendilerine daha kolay erişilebilece- ği için öncelikle eğitimciler ve üniversite öğrencileriyle yapılmalıdır. sonrasında da daha geniş kesimleri katarak tekrarlanmalıdır. bunun için yakın çevrenizde ampirik araştırma yapabilecek ve sonuçları de- ğerlendirebilecek gönüllü uzmanlar bulunması ve onlarla ilişkiye geçil- mesi gerekiyor. ayrıca böyle bir anket ortak bir çalışmanın ürünü olarak hedeflenen deklarasyondan önce, uluslararası ölçekte nasıl ortak çalışılabildiğine, artı ve eksilerin saptanıp, koordinasyon ve işbirliğinin mükemmelleşti- rilmesine dair örnek bir çalışma olabilir. değerli dostlar, içinde bulunduğumuz aşama belirlenen görevlerin yerine getirilme- siyle tamamlandığında, artık uluslararası, uzun soluklu bir kampanya başlatabiliriz. insanlık birşeyi oylamaya gitmeden önce neyi oyladığının bilinci- ne varmalıdır, hatta oylayacağı programın hazırlanmasına bizzat ka- tılmalıdır, oyu ancak o zaman bilinçli verilmiş sayılır. parlamenter de- mokraside en çok eleştirilen şey, seçmenin kendi çıkarlarına uygun ka- rar verecek bilinçte olmamasıdır. böylesi bir kampanyayı başlatmak, onun altyapısını kurmak, birçok hümanistin hayalindekini başarmayı ifade edecek. böyle bir kampanya projemizin ruhunu yansıtacak, onun bel kemiği- ni de bilgilendirme/aydınlatma faaliyetlerinin kitleselliği oluşturacak. değerli dostlar, son olarak size bir anı anlatmak istiyorum. insan hakları evrensel beyannamesi’nin 26. maddesini değiştirme fikri bizde oluştuğunda, bu fikri yakın çevremizle paylaştık; arkadaşlarımızdan biri şunu söyledi: “evet, o madde değiştirilebilir, ama ancak büyük bir savaşın ardından!”. her an herşey bitebilir ve herşey ve herkes yeniden bu noktadan, bi- zim şu an bulunduğumuz noktadan başlamak, tekrar yola koyulmak zo- runda kalabilir. insanlık her halükârda, insan haklarını büyük bir yı- kımdan sonra mı, yoksa öncesinde, bilinçli bir faaliyetle, özgür irade- sine dayanarak mı kalıcı olarak benimseteceğini yaşayarak deneyim- leyecek. biz bu determinist süreçte sonucu bekleyenlerin toplaştığı seyirci tri- bününü terk ediyoruz; bu olağanüstü dinamik bir duruma işaret ediyor: burada umut, iyimserlik ve insanın sosyal doğasıyla ahenk içerisinde cereyan eden bir uğraşın kazandırdığı yaşam kalitesinin var olduğun- dan hiç şüphem yok. bu nedenle büyük bir zevkle projemizde sizlerle birlikte çalışıyorum. çok teşekkür ederim. zeynel korkmaz