Arifler hakikatin semasına uruçtan sonra-vücutta Vahid ve Hak olan Allah’tan başkasını görmedikleri hususunda ittifak ettiler.Lakin bazısında bu hal “ilmi bir marifet” olarak gerçekleşti..Bunlardan kesret bütünü ile kalktı, akılları buna tam kanaat getirdi.Mazhar olunan bu halde, kendilerinden geçtiler..Kendilerinde Allah’tan başkasını zikre mecal kalmadı.Hatta kendilerini unuttular.Akılları başlarından gidecek şekilde (manen) sarhoş oldular..Onlardan biri “En e’l Hak” dedi.Bir başkası “Kendimi tenzih ederim, şanım ne yüce!” dedi. Bir başkası ise, “Cübbemde Allah’tan başkası yok” dedi. Sekr halinde söylenen sözlerden mazurdurlar. Ancak bu velilerin sarhoşlukları geçip akıl sultanı kendilerine geri geldiğinde bunun gerçekte bir ittihat olmayıp bir nevi ilhad olduğunu anladılar.. Bu sözlerinden tövbe istiğfar ettiler..
Bazen bir kişi aynaya bakar fakat aynayı asla göremez. Görmüş olduğu sureti ayna zan eder.. Kadehte şarabı görür, şarabı kadeh zanneder. Sonra şöyle der: “Kadeh inceldi şarap süzüldü.Birbirlerine benzediler iş karıştı.Sanki şarap var kadeh yok. Ya da kadeh var şarap yok”
Şüphesiz “ şarap kadehtir” demekle; “ sanki kadehtir” demek arasında fark var..Bu hal tasavvufta fena halidir..Çünkü şahıs nefsinden ve kendinden vazgeçmiş ve kendinin farkında değildir. Hatta farkında olmadığının da farkında değildir. Böyle bir sekerat halinde söylenen sözler şeriatte yasak ise de hakikatte gerçektir..Ancak bu muhatabına aittir.. Yoksa Hallaç-ı Mansur fena halinde “Ene’l Hak” dediği için halk nazarında kafir ilan edilip derisi yüzülerek infaz edilmiştir.. Evliyaullah sekr halinin geçmesi ile bu halde söyledikleri sözlerden yine Allah’a tövbe etmişlerdir..
Kesret çokluk, Vahdet birlik demektir. Tevhidin özüne varamayanlar şu alemde çok farklı şeyler görürler. Tevhidin özünü yakalamış Evliyaullah ise kesretten vahdete ulaşırlar.Bütün rakamların Bir’in görüntüsü olması gibi; herşey aslında yüz küsür elementin görüntüsüdür. Bu elementler ise başlangıçta hidrojen gibi basit bir asla rica etmek mümkündür..Keza, yedi renk süratle çevrilse beyaz renk görülür.Yedi renk kesret, beyaz renk vahdettir. Onun gibi bütün ilahi sıfatlar Cenab-ı Hakkın zatında müttehittir.Kesrette vahdeti yakalayan kimseler için “ dışı Sahay-ı Kesrette (Çokluk sahrasında), içi Umman-ı Vahdette (Vahdet deryasında) tabiri kullanılır. Ya da Halk içinde Hakla beraber denilir. Bu sebeple her gördüğümüz zatı bu kafirdir diye tekfir etmemeliyiz..Allah’ın o mümin kulun kalbini nasıl istila ettiğini bilemeyiz..Allah bir kulunu sevdimi o kulun görüne gözü, tutan eli okurum diyor.Bu da hadis-i kutsidir.. Yine kainata doğmam mümin kulumun kalbine sığarım diyen de Cenab-i Haktır. Bu nedenle tasavvuf ilminde olan ve nice nice insanlar şifa olmuş, tövbe etmelerine vesile olmuş Allah dostlarını üç beş vehhabinin ya da kuran müslümancısı kütüklerin sözüne aldanıp tekfir etmeyin.. O evliyalar akılları başlarında iken şeriate sımsıkı yapışmışlar ve sözlerinden tövbe istiğfar etmişlerdir. Ancak cezbe ve sekerat halinde söyledikleri sözlerden mazurdurlar.. Bunun ehli sünnet itikadına en ufak bir aykırılığı da yoktur.. Düşünelim, Mevlanalar, Yunus Emreler, Gavsu Geylaniler, Ahmet Rufailer (Allah onlardan razı olsun) bu hallerin hepsini yaşamışlardır ancak islam ümmetine hem ilimleri hem nasihatleri ile nice büyük miraslar bırakmışlardır.
Allah dostu evliyalar ve alimler, Peygamberimiz (Sav) in mirasçıları ve beni israiloğullarının peygamberleri mertebesindedir..bunlar hadisler ile haber verilmiştir vesselam. Bizler Allah’a dua edelim.. Yarabbi bizlere gerçekten gerçek manada dost kullarını karşımıza çökse omlarım hayır dualarını almayı nasip et bizlere de tövbe yolunu göster. Amin..