Bilindiği gibi, ölüm halinde murisin intikal eden bütün mal varlıkları mirası kabul etmiş kanuni veya mansup mirasçılarına geçmektedir. Veraset ve intikal vergisi beyanı söz konusu ölen kişinin varisleri tarafından ilgili vergi dairesine yasal süreleri içerisinde verilmektedir. Veraset ve intikal vergisi beyannamesi varislerce mirasçılık belgesi (Veraset İlamı) alındıktan sonra vergi dairesine kağıt ortamda verilmektedir.
Öte yandan, ilgili veraset beyannamesi interaktif vergi dairesi sayfasında yer alan (ivd.gib.gov.tr) veraset işlemleri bölümünden elektronik olarak da verilebilmektedir.
Bu çalışmada aynı aile içerisinde peş peşe (ardışık) vuku bulan ölümlere ilişkin veraset intikal vergisi beyannamesi verilmesi konusu değerlendirilmektedir.
I-ÖLEN KİŞİDEN SONRA MİRASÇISININ DA ÖLMESİ DURUMUNDA VERASET VE İNTİKAL VERGİSİ BEYANNAMESİ
Veraset ve intikal vergisinin tahakkuk etmesinden sonra, murisin yasal mirasçılarının da ölümü nedeniyle, veraset ve intikal vergisinin yeniden ortaya çıkması sonucu, aynı tereke üzerinden mükerrer vergi hesaplanması gibi bir uygulamanın münakaşa edilmesi bir yana; böyle bir durumda VİV taksitlerinin nasıl ve hangi vadelerde ödeneceği hakkında; tereddütlere neden olabilmektedir.
Konu ile ilgili olarak gerek 7338 sayılı yasanın 19. maddesinde ve gerekse 213 sayılı vergi usul kanunun 112. maddesine yollama yapılarak çözüm bulunmaya çalışılmaktadır. Esasen bu konuda veraset ve intikal vergisi yasasında bir düzenleme yapılması gerekmektedir(1).
II-EŞZAMANLI ÖLÜM HALİNDE DURUM NEDİR?
Biri ötekisinin mirasçısı olan her iki kişi aynı anda öldüğü taktirde her ikisine ait terekenin varisleri kendilerine ik ayrı miras kalmışcasına VİV madde 9 daki süreler içerisinde iki ayrı beyanname ile beyanda bulunularak, tahakkuk eden varsa vergileri de normal taksit müddetleri içinde ödeyeceklerdir.
Örneğin; bir çocuklu ailede, anne ve baba bir kaza neticesinde aynı anda vefat ettiklerini farz edersek; anneye ve babaya ait mallar ayrı ayrı terekeler olarak geride kalan tek çocuğa geçecektir. Burada, babaya ait malın 1/4‘ünün anneye, burada geride kalan çocuğa intikal ettiği kabul edilerek çocuğun anne adına bu, ¼’lük pay için VİV. beyannamesi vermesine lüzum bulunmamaktadır.
II-BİRİ DİĞERİNİN ARDINDAN MEYDANA GELEN ÖLÜMLERDE DURUM NEDİR?
Biraz önceki yukarıda anlatılan örnekte baba kaza sırasında vefat ettiğini, annenin ise babadan bir, iki saat sonra öldüğünü kabul edersek bu durumda iki ölüm arasında kısada olsa zaman aralığı nedeniyle, babaya ait terekenin ¼’ünü anneye, babanın ölüm saati ve anı itibariyle intikal edecek, daha sonra anneninde ölümü nedeniyle geride kalan çocuğa, bu ¼ ile beraber, anneye ait terekenin tamamından oluşan ikinci bir ölüm nedeniyle transfer söz konusu olacaktır.
Bu durumu bir örnekle açıklamaya çalışalım:
2000 babanın mal varlığı
- ananın mal varlığı
hareketle önce babadan anneye 500 geçmektedir. Daha sonra çocuğa ise 1500 geçmktedir. Çocuğa intikallerin toplamı neticede, 500+400=900 olacaktır.
Özetle burada tek varis olarak kalan çocuğun üç ayrı VİV beyannamesi vermesi gerekecektir. Bunlardan birincisi, çocuğun babasından, anasına geçen 500 TL’lik mal varlığı için, ana adına vereceği ve tahakkuk eden VİV’i, vergi usul yasasının 112. Mad. gereğince beyanname vermesi süresi içerisinde ödeyeceği beyanname ile ilgilidir. Çocuk aynı zamanda bu beyannameden gelen vergiyi ise, teminat göstermek suretiyle normal taksit sürelerinde ödeyebilecektir. Diğer taraftan çocuğa babasından kalan 1500 ve anasından gelen 900 TL için iki ayrı beyanname vererek vergilerinide normal taksit müddetleri içersinde ödeyecektir.
SONUÇ YERİNE
Yukarıda izah edildiği gibi ölüm olayı, geride kalanlara hem bir acı ve hem de menkul veya gayrimenkullerde bırakabilmektedir. Sıralı ölümlere diyeceğimiz bir söz olmasa gerek. Ancak yine yukarıdaki örnekte anlatıldığı gibi peş peşe gelen aynı aile içersindeki ölümlerde bunların vergisel neticeleride veraset vergisi bakımından kafaları karıştırabilmektedir.