İçindekiler
- Topraksız Tarım Nasıl Yapılır?
- Topraksız Tarım Malzemeleri
- Topraksız Tarım Maliyeti
- Hidroponik Tarım
- Derin Su Kültürü
- Besin Film Tekniği
- Gel-Git ve Akış
- Damla Sistemi
- Aeroponik
- Fitilleme Sistemi
- Topraksız Tarımın Faydaları
- Topraksız Tarıma Uygun Bitkiler
- Topraksız Tarım Gübresi
- Topraksız Tarım Avantajları
- Dikey Topraksız Tarım
- Topraksız Tarımda Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Evde Topraksız Tarım Nasıl Yapılır?
- Neden Topraksız Tarım Yapılmalı?
Günümüzde merak edilen ve popüler olan uygulamalardan birisi olan topraksız tarım, birçok avantaja sahiptir. Bu uygulama ile evlerin balkonlarında dahi toprağa gereksinim duymadan tarım faaliyeti yapılabilmektedir. Topraksız tarım nasıl yapılır, topraksız tarım malzemeleri, topraksız tarım maliyeti, topraksız tarım sistemleri fiyatı, topraksız tarım nerede yapılır, evde topraksız tarım nasıl yapılır, dikey topraksız tarım, hidroponik tarım nedir, topraksız tarıma uygun bitkiler gibi birçok konuyu yazımızda bulabilirsiniz.
Topraksız tarım nedir sorusunun yanıtı ise bitkisel üretimde toprağa ve toprağa olan bağımlılığı ortadan kaldırarak verimliliği artırmak, farklı teknikler sayesinde üretim miktarını artırmak, topraktan gelen bazı hastalık ve zararlılardan etkilenmemek ve maliyetini düşürmektir.
İlk olarak 1930’da kullanılmaya başlanılan topraksız tarım İngiliz Prof. Dr. Willam Gericke tarafından bulunmuştur. Ülkemizde 1995’te uygulanmaya başlanmıştır ve günümüzde dış pazar ve yatırım alanı olarak gelişme göstermiştir. Türkiye’de çok bilinen bir yöntem olmamakla birlikte, genel olarak ihracata dayalı biçimde gerçekleştirilmektedir. Bunun nedeni, topraksız tarımın maliyetinin fazla oluşudur. Maliyet, ürün fiyatlarına yansıdığı için Türkiye’de çok rastlanılan bir uygulama olmamaktadır.
Topraksız Tarım Nasıl Yapılır?
Topraksız tarım ile ilgilenmek isteyenler ilk olarak‘’Topraksız tarım nasıl yapılır?’’sorusunu sormaktadır. Topraksız tarım uygulamasında fideler zemine dikilmemektedir. Fideler, onlar için hazırlanmış özel kaplara yerleştirilmektedir. Fideler, genellikle Danimarka’dan alınan kaya yünü adlı maddenin içerisine yerleştirilmekte ve bu madde suyu tutma özelliği nedeniyle topraksız tarımda sıklıkla kullanılmaktadır. Fidenin dikileceği kabın içine perlit maddesi de eklenmektedir ve bu madde ısı yalıtımı çok iyi olduğundan dolayı dikilen bitki, sıcaklık değişimlerinden oldukça az düzeyle etkilenmektedir.
Fide dikim işlemi bitince, meyve verme dönemi geldiğinde, bombus arıları göreve gelmektedir. Bu arılar, çiçeklerin döllenme evresinde, çiçeklerin iç kısımlarında yer alan polenleri emerek tozlaşmayı sağlamaktadır. Bahsedilen bu yöntemle yetiştirilen bir domates, toprakta yetiştirilen diğer domatesler ile karşılaştırıldığında daha sağlıklı ve daha kırmızı renkte olmaktadır. Topraksız tarım yöntemi doğru uygulandığı takdirde, fidenin dikiminden yaklaşık 70 gün sonra domatesler toplanacak olgunluğa ulaşmaktadır.
Topraksız Tarım Malzemeleri
Topraksız tarım, çok yaygın olarak tercih edilen bir yöntem olmasa da gerekli malzemeler internet üzerinden rahatlıkla alınabilmektedir. Topraksız tarım malzemeleri için muadiller de bulunmaktadır. Bu sayede uygun fiyata malzemeleri edinmek mümkündür. Maliyeti azaltmak için diğer yöntemler ise şunlardır:
- Topraksız tarım yapmak istiyor ve maliyeti minimum seviyede tutmak istiyorsanız, plastik boru yerine hortumu tercih edebilirsiniz. Plastik boru ile karşılaştırıldığında hortum, daha yumuşaktır.
- Özel bidon almak yerine de herhangi bir yoğurt kabını kullanabilirsiniz.
- Dilerseniz, meyve sepeti kullanmak yerine plastik bardak kullanabilirsiniz.
Maliyeti olabildiğince düşük tutmak için yukarıdaki küçük ipuçlarını uygulayabilirsiniz. Topraksız tarım malzemeleri için örnek vermek gerekirse, aşağıdaki listeyi yapmak mümkündür:
- PVC Borular: PVC borular, bitkilerin sabit biçimde büyümesini sağlamaktadır. Dilerseniz, plastik boruları nalburdan alarak üzerindeki delikleri matkap veya bıçak aracılığıyla kendiniz oluşturabilirsiniz. Bir metrelik boru yaklaşık 15 TL’dir.
- Besin Çözeltileri: Yetiştirilecek olan bitkiye göre besin çözeltileri hazırlanmaktadır. İnternet üzerinden kolaylıkla mineralli çözeltileri bulabilir, isterseniz çözeltiyi kendiniz de hazırlayabilirsiniz. Genellikle satın almak daha ucuza mal olduğu için çoğu kişi çözeltileri yapmak yerine satın almaktadır. Marul, çilek ve domates gibi bitkileri yetiştirmek için satılan mineraller 5 TL civarında fiyata sahiptir. Besin çözeltileri, bitkilerin mineral ihtiyacını karşılamakta ve gelişmelerini hızlandırmaktadır.
- Bitki Sepeti: Bitki sepetleri, bitkilerin pvc boru içinde sabitlenmesini sağlamaktadır ve 100 adet bitki sepeti ortalama 40 TL’dir.
- Dalgıç Motoru: Dalgıç motoru ile çözelti, bitki köklerine iletilmektedir. Ortalama bir dalgıç motorunun fiyatı 100 TL’dir.
- PH Metre: PH metre, çözeltinin asit derecesini ölçmeye yaramaktadır ve 30 TL ile 60 TL arasında bir fiyatı vardır. Bitkilerinizin yetişebilmesi için ph değeri 6-6.5 arasında olmalıdır.
- Su Tankı: Tank içerisinde su ve çözelti karıştırılmaktadır. Tank, toprağa da gömülebilmekte ve bu şekilde muhafaza edilebilmektedir. Bu işlem sırasında bidonun ağzı, toprak ile aynı seviyede olmalıdır. Bu sayede tankın fazla yer kaplaması da önlenmektedir. Tanklar özel olarak satılmaktadır ve maliyeti düşürmek isterseniz de damacana veya yoğurt kovası da kullanabilmeniz mümkündür. Su tankı fiyatları ortalama 25 TL’dir.
- Kaya Yünü: Kaya yünü, yüksek oranda su tutma özelliğine sahip olup saksıların dibine yerleştirilir. Bu madde sayesinde elektrikten tasarruf edebilir, köklerin çözelti ile buluşmasını sağlayabilirsiniz.
- Ec Metre: Ec metre, suyun yoğunluk derecesini ölçmeye yarayan bir malzemedir. İnternette ortalama 40 TL’ye satılmaktadır. Normal durumda, bitkinin öz suyu hazırlanılan besin değerli sudan daha fazla bir yoğunluğa sahipse kökler çözeltiyi emmektedir. Lakin tersi bir durum olduğunda bitki suyu emmeyeceği için burada Electical Conductivity değeri öneme sahiptir ve ortalama 2,2 ms/cm değeri olmalıdır.
- Zaman Ayarlı Priz: Zaman ayarlı priz ile dalgıç pompasının çalışma zamanını kontrol edebilirsiniz. Zaman ayarlı priz ortalama olarak 75 TL civarındadır.
Topraksız Tarım Maliyeti
Topraksız tarım yöntemi temel olarak ikiye ayrılmaktadır: Su kültürü ve katı ortam. Her iki yöntemin maliyetleri, birbirinden farklılık gösterir. Su kültüründe, su pompası, pvs borular, otomasyon sistemi maliyetleri ile karşılaşılmaktadır. Katı ortam kültüründe ise substrat (perlit, kaya yünü, kokopit gibi), otomasyon sistemi, katı ortamın üzerine konulduğu sehpa ve oluklar maliyeti oluşturmaktadır.
Su kültüründe kullanılan pvc borular, 100’lük ya da 70’lik tercih edilebilmektedir ve 2020 ‘de metre fiyatları 5 TL – 15 TL arasında değişmekte idi. Otomasyon sisteminin maliyetine bakıldığında, seranın büyüklüğüne göre 10.000 TL’den başlamaktadır. Topraksız tarım maliyeti hesaplandığında, 1000 metrekare akan su kültürü sera kurma maliyeti, sera da dâhil olmak üzere yaklaşık 250.000 TL ve üzerinde olmaktadır.
Katı ortam kültürüne geldiğimizde, bu yöntem ülkemizde kokopit olarak da tanınmaktadır ve Hindistan cevizi lifi, perlit ve vermikülit kullanılmaktadır. Maliyetini incelediğimizde, torbalara doldurulmuş kokopitin metre maliyeti 5 TL – 15 TL arasında değişkenlik göstermektedir. Maliyeti düşürmek adına kokopit ithal eden firmalarla iletişime geçerek uygun fiyattan satın almayı deneyebilirsiniz. Sulama otomasyon sistemi maliyetine bakıldığında, seranın büyüklüğüne göre fiyat değişmekte ve genellikle 10.000 TL’den başlamaktadır. Olukların metre fiyatı 5 TL’den başlamakta ve tüm bu hesaplamalar yapıldığında, topraksız tarım yatırım maliyeti yaklaşık 220.000 TL’den başlamaktadır.
Hidroponik Tarım
Hidroponik tarım olarak da bilinen topraksız tarımın türleri bulunmaktadır. Yeterli alanınız var ise dilediğiniz türdeki uygulamayı yapabilmeniz mümkündür. Topraksız tarım türleri şunlardır:
- Derin su kültürü
- Besin film tekniği
- Gel-git ve akış
- Damla sistemi
- Aeroponik
- Fitilleme sistemi
Derin Su Kültürü
Besin dolu bir su kabında bitkinin kökleri çözelti içinde asılı halde üzerinde yüzdüğü en temel sistemdir. Bir hava pompası, suyu sürekli olarak oksijenlendirir. Alglerin büyümesine neden olduğu için bu yöntemde, ışık sisteme nüfuz etmemelidir. Derin su kültürü, fazla kök desteği gerektirmediğinden, kısa boylu yapraklı yeşillikler ve bitkiler için mükemmeldir.
Besin Film Tekniği
Besin film tekniği, çok yönlü bir tekniktir. Kanallar ya da oluklar kullanılarak, drenaj amacıyla hafif açıyla yerleştirilir, köklere çok sığ bir su akışı sağlanır. Zamanlayıcı ya da sürekli akış ile sistem sürdürülebilir. Çözelti, bir dalgıç pompa ve genellikle optimum çözünmüş oksijen seviyeleri ve durgunluğun önlenmesi için hava taşları içeren bir rezervuarda en düşük noktada tutulmaktadır. Su kökleri dolduğunda, rezervuara geri akmaktadır. Besin film tekniği, derin su kültürü gibi kısa boylu yapraklı bitkiler için uygundur.
Gel-Git ve Akış
Bu sistem, yetiştirme tepsisini geçici olarak besin çözeltisi ile doldurarak çalışır ve daha sonra yavaşça rezervuara geri akar. Pompa bir zamanlayıcıya bağlanır, bu sebeple işlem belirli aralıklarla kendini tekrar eder. Bu sistem, çok yönlü bir sistem olup birçok çeşit yetiştirme ortamı ile kullanılabilir. Bununla birlikte sistem, elektrik kesintilerine, pompa arızasına ve zaman arızasına karşı savunmasızdır.
Damla Sistemi
Damlama sistemleri, bir zamanlayıcı üzerindeki bir pompanın her bir bitkinin tabanına ayrı ayrı çözelti yavaş bir şekilde beslediği başka bir yaygın ve basit tekniktir. Yüksek su tutma özelliğine sahip yetiştirme ortamlarında iyi çalışmaktadır. Sistem doğru çalıştığı zaman, çok az bakım ve yüksek verim sağlamaktadır, lakin damlama hatları tıkanabilir ve bu da bitkilerin kurumasına sebep olabilir. Sentetik besinler bu sistemler için mantıklı bir seçimdir çünkü organik malzemeler hatları çok daha hızlı tıkamaktadır.
Aeroponik
Aeroponik, havanın büyüyen ortam olduğu karmaşık bir topraksız tarım türüdür. Aeroponik yönteminde, kökler havada asılır ve düzenli aralıklarla besleyici bir çözelti ile buğulanır. İsteğe bağlı olarak kökleri buğulamak için ince bir püskürtme memesi kullanılır ya da bir havuz sisleme yapılır.
Fitilleme Sistemi
Fitil sistemi, en kolay ve en düşük maliyetli yöntemlerden biridir ve besin çözeltisi, bir fitil ile rezervuardan büyüme ortamına çekilir. Perlit ya da vermikülit gibi ortamların bu yöntemde kullanılması tavsiye edilmektedir. Daha fazla su emen ortamlardan kaçınılmalıdır. Fitilleme sisteminin dezavantajı, daha çok emme kapasitesine sahip olan bitkilerin, bütün besin çözeltisini fitilin yeniden tedarik edebileceğinden daha hızlı tüketmesidir.
Topraksız Tarımın Faydaları
Topraksız tarımın yararları göz ardı edilemezdir. Topraksız tarım sistemi, toprağın verimli olmadığı veya toprağa erişimin olmadığı coğrafi alanlarda oldukça yararlıdır. Bu sistemler, toprağa dayalı ekime göre daha az su gerektirir ve bu da su kaynağımızın korunmasına yardımcı olur. Bu tür sistemlerin kurulması, su kaynaklarına sınırlı erişimi olan alanlarda da bir seçenektir.
Topraksız tarımın yararlarından diğeri de bu sistemin geleneksel tarıma kıyasla daha yüksek verime sahip olmasıdır. Yapılan araştırmalara göre topraksız sistemlerin sebze verimi geleneksel sistemlere göre %20 ila %25 daha yüksektir.
Topraksız Tarıma Uygun Bitkiler
Topraksız tarım yöntemine uygun bitki türleri vardır. Aşağıdaki tabloda, topraksız tarıma uygun bitkiler bulunaktadır:
|Topraksız Tarım Sistemi||Topraksız Tarıma Uygun Bitkiler|
|Aeroponik Sistem||Marul||Lahana||Nane||Fesleğen|
|Kekik||Biberiye||Ispanak||Dereotu|
|Isırgan Otu||Adaçayı||Maydanoz||Brokoli|
|Karnabahar||Havuç||Salatalık||Biber|
|Turp||Pancar||Domates||Patlıcan|
|Çilek||Bezelye||Patates||Frenk Soğanı|
|Akuaponik Sistem||Marul||Domates||Salatalık||Kabak|
|Lahana||Ispanak||Çilek||Bezelye|
|Fesleğen||Maydanoz||Sarımsak||Nane|
|Dereotu||Roka||Pazı||Fasulye|
|Hidroponik Sistemler||Nane||Ispanak||Salatalık||Çilek|
|Marul||Domates||Dereotu||Kekik|
|Anason||Biberiye||Karpuz||Kavun|
Topraksız Tarım Gübresi
Topraksız tarımda, bitkinin aldığı besin çok önemlidir. Doğru solüsyon ve gübrenin doğru kullanımı bitkinin hayatta kalmasını şekillendirir. Topraksız ortamda, katyon değişim kapasitesi düşük olduğu için topraksız tarımda mikroelement gübrelemesi gerekmektedir. Bu yüzden kaliteli gübre kullanımı çok önemlidir.
Bitkiler, topraksız tarımda temel olarak şu elementlere gereksinim duyar:
- Hidrojen
- Fosfor
- Bor
- Kükürt
- Oksijen
- Demir
- Mangan
- Potasyum
- Molibden
- Klor
- Çinko
- Kalsiyum
- Karbon
- Bakır
- Azot
- Magnezyum
Besin solüsyonları hazırlanırken, elementlerin değerlerinin doğru ayarlanması unutulmaması gerekilen bir detaydır.
Topraksız Tarım Avantajları
Topraksız tarım, alan ve su tasarrufu sağalmaktadır. Çevreci olan bu uygulama ile yabani ot ve ilaç kullanımı olmamaktadır.
Dikey Topraksız Tarım
Dikey topraksız tarım yapım aşamaları aşağıda yer almaktadır:
- PVC borularını oval biçimde kesin ve oval kesiklerin aralarındaki mesafenin 15 cm olmasına dikkat edin.
- Oval kesikleri saksı boyutlarına göre ayarlayın.
- PVC borularının yan kapaklarından delik açarak hortum yerleştirin. Hortumları ise plastik silikon ile sabitleyin.
- Su tankınızın içine besin çözeltisi ekleyin.
- Daha sonra dalgıç motorunuzun bağlantısını kurun. Bu motorun bir noktadan suyu alıp diğer noktadan da su aktarımı yapmak üzere iki bağlantısı vardır.
- Aldığınız bitki fidelerini saksınızın içerisine dik şekilde koyun ve kaya yünü yardımıyla sıkıştırın.
- PVC borularına saksıları yerleştirin.
Yukarıdaki dikey topraksız tarım yapma adımlarını uyguladıktan sonra son işlem dalgıç motorunu zaman ayarlı prize takmak olacaktır. Yukarıdaki adımları uygulayarak evde topraksız tarım yapabilirsiniz.
Topraksız Tarımda Dikkat Edilmesi Gerekenler
Topraksız tarım nedir, topraksız tarım nerede yapılır, topraksız tarım sistemleri gibi birçok konuya açıklık getirdikten sonra, hidroponik tarım yaparken dikkat edilmesi gerekilenler vardır:
- Bitkinizin ihtiyaç duyduğu ortam sıcaklığını ayarlamanız gerekmektedir.
- Her gün sıcaklık ölçümü yapmalısınız.
- Besin çözeltisi için ec ve ph değerlerini sık sık ölçmelisiniz.
- Bakteriler topraksız ortamda hızlı türediği için bitkileriniz hastalanabilir.
- Bitkileriniz hastalandığında besin çözeltisini değiştirin.
- Saksılara bitkilerinizi koymadan önce, bitki köklerini yıkayın.
- Eğer topraksız tarımı ışık almayan bir alanda yapıyorsanız, yapay ışık sağlamayı unutmayın.
- Bitkilerinize gün içerisinde ortalama 8 saat ışık vermelisiniz.
- Topraksız tarım yapılan ortamın nem seviyesine dikkat etmelisiniz. Bağıl nem oranı %70 oranının üzerine çıkmamalıdır.
Evde Topraksız Tarım Nasıl Yapılır?
Evde topraksız tarım son zamanlarda gündeme gelen bir uygulamadır. Yukarıda anlatılan düzeneği evinizde de uygulayabilir, hidroponik sistemi rahatlıkla kurabilirsiniz. Topraksız tarımda dikkat edilmesi gereken hususları göz önünde bulundurduğunuz sürece evde topraksız tarım yapabilirsiniz.
Neden Topraksız Tarım Yapılmalı?
Topraksız tarımda toprak kullanıma gerek duyulmamaktadır ve su tasarrufu sağlanmaktadır. Topraklı tarıma göre hastalık oranı daha azdır ve çevrecidir. Mazot kullanımı gibi bir maliyeti olmamaktadır. Organik ürünler elde edebilir ve daha az iş gücü ile sahip olduğunuz alandan en yüksek verimi elde edebilirsiniz.