Bir diğergâm
Bir yayınevinde editör olan kişilerin, eser basmada önceliği kendilerine verdiği biliniyor ve bu tavır hiç de yadırganmıyor. Sırf kendi eserlerini basmak için yayınevi kuranlar bile oldu edebiyat ve düşünce dünyasında. Editörlüğü kendi eserlerini yayımlamanın yanında yeni imzaları tanıtmada vasıta olarak görenler de var. Bu daha çok kaliteyi fark etme, memlekete yayın vasıtası ile hizmet etme kısacası diğergâm olmakla ilgili bir husustur. Ve Mustafa Kutlu da diğergâm olan yazar ve yayıncılarının başında gelir.
Mustafa Kutlu, genç denilebilecek bir yaşta, bir düşünce ve edebiyat dergisine ve yayınevine katılmış bir hikâyecimizdir. Kutlu’nun “Adımlar” dergisi ile başlayan ciddi yazı faaliyeti; Hareket Yayınları ile yayın faaliyetine dönüşmüştür. Bir Hareket yazarı ve çizeri olarak Mustafa Kutlu’nun fakültede bitirme tezi olarak Nureddin Topçu üzerinde çalıştığını biliyoruz. Nureddin Topçu bir düşünce adamı olduğu kadar bir hikâye ve roman yazarıdır da. Mesela, Topçu’nun ”Taşralı”sı; "Anadolu romantizmi" diyebileceğimiz bir bakış açısıyla yazılmış hikâyeler bütünüdür.
Onun hikâyeleri muzdarip bir ruhun arayışlarını ve bu arayış sonucunda maveraya uzanan aşkı en iyi ifade eden metinlerdendir. “Reha” ise, aynı minvalde okunabilecek bir gençlik romanıdır. Bu eserleri özellikle zikrediyoruz; çünkü Kutlu’nun Anadolu’ya ve insanımıza bakışını belirleyen temel değerler bu eserlerle paralellik gösterir. Kutlu’nun başlangıç dönemindeki hikâyelerini topladığı Gönül İşi ve Ortadaki Adam ile yazdığı monografik eserler arasında da hep bir bağlantı kurmuşumdur. Bu bağlantı daha çok yüzünü Anadolu’ya dönme, doğal hayatın içinden çıkarılmış gerçekçi enstantaneler şeklinde tezahür eder.
Gönül İşi ve Ortadaki Adam hikâyelerinin; Kutlu’nun bugün edebiyatımızdaki yerini tayin etmede yetersiz kaldığı ve bu eserlere bakarak Kutlu hikâyesinin tipik özelliklerini belirlemenin eksik olacağı; hem Kutlu’nun söyleşilerinde bizzat ifade edilir hem de başka eleştirmenler tarafından tespit edilen bir şeydir. Bundan dolayıdır ki Mustafa Kutlu, ilk baskısı 1970’te yapılan ORTADAKİ ADAM ve 1974 doğumlu Gönül İşi’ni o zamandan beri basmamıştır.
İlk hikâyeden bugüne
Mustafa Kutlu imzası ile yayımlanan ilk hikâye “O”yu da içeren Ortadaki Adam’da; Ibrıkçı, Dernek, Bir Saatlik Telaki, Büyük Serserilik, İyi Şeyler Yazacağım, Ortadaki Adam, Ardından, Tapu Müdürü Fahrettin Bey ve Bir Kasa Portakal, Bir Mektup, Bakıcı, Öldürmek, Uyumsuz, Kendi Kendime, O, Kamyoncu, Anlayacağınız Tıraş Oluyorum, Hüseyin, Nakil Meselesi olmak üzere toplam 18 hikâye var. Hikâyelerin adını verdim ki metinlerin teması hakkında bir ipucu alabilesiniz. Gönül İşi’nde ise Kapıları Açmak, Kanoluk, Gönül İşi, Oy Dağlar, Duruşma, Eşik, Sel Gider, Kupa Maçı, Cabadan, Suç olmak üzere 10 tane hikaye var.
Bazı metinler vardır ki yazarın yakasını bir türlü bırakmaz. Kalemin ucuna dolanır durur. Kapıları Açmak ve Beyhude Ömrüm adlı hikâyeler Mustafa Kutlu için bu özelliği taşıyan metinlerdir. Zira içerik olarak biraz değişmiş olsa da bir televizyon dizisi olan ve yarım kalan Kapıları Açmak ve önceleri ilk haliyle Milli Gazete’de yayımlanan Beyhude Ömrüm bahsettiğimiz özellikte Kutlu’nun kalemine dolanan ve kendini yazmaya zorlayan metinlerdir.
Dedik ki Kutlu’nun monografik eserleri ile yazdığı hikâyelerin duyuş, üslup, dil, plastik unsurlar arasında de bir ilgi vardır. Mustafa Kutlu’nun bugün baskısı bitmiş olan bu eserlerden ilki Sait Faik’in Hikâye Dünyası; ikincisi de Sabahattin Ali adını taşıyor. Modern hikâyemizin bu iki ismi üzerinde kalem oynatabilmek için onların bütün külliyatını okumak ve hazmetmek gerektiği izahtan varestedir. Tabii bir hikâyeci okuduğu yazarlardan sadece teorik veya akademik sonuçlar çıkarmaz; edebi sonuçlar da çıkarır; yani bir yönü ile ondan esinlenir. Bu esinlenme yerine göre dil duyarlığı, yerine göre tema, üslup, bakış açısı vs. olur. Tesadüf mü bilemem ama Mustafa Kutlu’nun ilk kitabında Kamyoncu adlı bir hikâye olması ile Sabahattin Ali’nin Kamyon adlı bir hikaye yazması ve kendisinin de kamyonculuk yapması hep dikkatimi çekmiştir.