bölgenin ilk uygarlıklarının doğduğu, mezopotamya ve akdeniz arasında bulunuşu güneyden ve akdeniz´den doğuya, kuzeye ve batıya giden yolların kavşağında oluşu, uygarlık tarihine ve bugüne yön vermiştir. bu nedenle gaziantep, tarih öncesi çağlardan beri insan topluluklarına yerleşme sahası ve uğrak yeri olmuştur. tarihi ıpek yolunun da bölgeden geçiyor olması ıl´in önemini ve canlılığını devamlı olarak korumasını sağlamıştır.
gaziantep´in tarih devirleri kalkeotik, paleolitik, neolitik, kalkolitik dönemler, tunç çağı, hitit, med, asur, pers, ıskender, selefkoslar, roma ve bizans, ıslam-arap ve ıslam-türk devrileri olarak sıralanabilir. bu dönemlerin izlerini günümüzde de açık bir şekilde görmek mümkündür.
ayıntap olarak bilinen eski kent, bugünkü gaziantep´in 12 km. kuzeybatısında dülük köyü ile karahöyük köyü arasındadır. yapılan arkeolojik araştırmalarda taş, kalkeolotik ve bakır dönemlerine ait kalıntılara rastlanmış olması yörenin anadolu´nun ilk yerleşim alanlarından birisi olduğunu göstermektedir.
bir süre babil ımparatorluğu´nun egemenliği altında kalan gaziantep, m.ö. 1700 yıllarında hitit devleti´nin bir kenti olmuştur. ?dülük? şehri ise hititlerin önemli bir dini merkezi olduğundan ayrı bir önem taşımaktadır.
gaziantep ve çevresi m.ö. 700-546 yılları arasında asur, med ve pers ımparatorluklarının yönetimine girmiştir. büyük ıskender´in pers devletini yıkmasından sonra romalılar´ın, m.s. 636 yılına kadar da bizanslılar´ın egemenliği altında kalmıştır. gaziantep; kahramanmaraş´tan halep´e, birecik´ten akdeniz kıyılarına ve diyarbakır´dan ıskenderun´a giden anayollar üzerinde bulunduğundan, her dönemin kültür ve ticaret merkezi olma özelliğini korumuştur.
hz. ömer zamanında ıslamiyet´in arap yarımadası dışına yayılması için sürdürülen mücadeleler esnasında ıslam ordusu, gaziantep yöresi ile hatay´ı bizanslılardan aldı. hemen ardından kansız ve savaşsız suriye ve antakya yöresi de ıslam kuvvetlerinin eline geçerek vergiye bağlandı. ışte gaziantep´in ünlü ömeriye camii o dönemde fethin sembolü olarak yapılmıştır.
1071 malazgirt savaşı´ndan sonra bölgede selçuklu ımparatorluğu´na bağlı bir türk devleti kurulmuştur. 1270 yılında moğolların istilası ile yıkılan kent, daha sonra dulkadiroğulları´nın (1389) ve memluklular´ın (1471) eline geçmiştir. 1516 yılında yavuz sultan selim tarafından memluklular´a karşı yapılan mercidabık (kilis yakınlarında) meydan savaşından sonra gaziantep ve yöresi osmanlı ımparatorluğu´nun yönetimine girmiş oldu.
osmanlılar döneminde çok sayıda camii, medrese, han ve hamam yapılmış, kent aynı zamanda imalat, ticaret ve el sanatları yönünden de ilerlemiştir.
1641 ve 1671 yıllarında yöreyi iki kez ziyaret eden evliya çelebi burada 22 mahalle, 8 bin ev, 100 kadar camii, medrese, han, hamam ve üstü kapalı çarşı olduğunu anlatır.
i. dünya savaşı sonunda gaziantep önce ıngilizler, daha sonra da fransızlar tarafından işgal edilmiştir. nitekim gaziantep savunması ulusal kurtuluş savaşı tarihinde ayrı bir sayfa olarak yerini almıştır.
gaziantep savunması
1914 yılında, i. dünya savaşı başladığı zaman gaziantep 83 bin nüfuslu bir liva merkezi idi.30 ekim 1918´de imzalanan mondros mütarekesi ile ıtilaf devletleri paylaştıkları topraklara sahip olmak amacıyla harekete geçerken, 17 aralık 1918´de ıngilizler antep´e girmiştir. bir yıl süren bu işgale fransızlar tepki göstermiş, 1918 eylül´ünde yapılan ıngilizlerin musul üzerindeki ?nezaret hakkı? ndan vazgeçmeleri ile önce suriye daha sonra antep, urfa ve maraş boşaltılmıştır.
bunun ardından fransızlar 29 ekim 1919´da kilis´i, 5 kasım 1919´da antep´i işgal ettiler. 1920 yılının başında ise ünlü antep savunması başlamış oldu. 1 nisan 1920´de başlayan gaziantep savunması 11 ay sürdükten sonra açlık yüzünden sona ermiştir. savunma süresince fransızlar şehre 70.000 mermi atmış, 6.317 antepli şehit olmuştur. bu olağanüstü savunma sonunda türkiye büyük millet meclisi 6 şubat 1921 tarihli toplantısında antep´e "gazi" ünvanını vermiştir. 15 mart 1921 tarihinde londra´da türk dışişleri bakanı ve fransız delegasyonu antep, adana ve çevrelerinin türklere geri verilmesi hususunda mutabakat sağlamıştır. nitekim bu antlaşma ankara antlaşması ile son şeklini almış ve 25 aralık 1921´de son fransız askeri antep´ten ayrılmıştır.