Makaleler
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Nasıl Anlaşılır?
- Haziran 28, 2023
- Yayınlayan:
- Kategori: Blog
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Nasıl Anlaşılır?
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB), çocukluk çağından itibaren başlayabilen ve yetişkinlik dönemine kadar devam edebilen bir nörolojik rahatsızlıktır. Bu bozukluğa sahip bireyler, dikkat sürelerinde azalma, hiperaktivite, dürtüsellik ve bilişsel işlevlerde zorluklar yaşarlar. DEHB’nin belirtileri ve anlaşılması, bireyin yaşına, cinsiyetine, çevresel faktörlere ve diğer bireysel farklılıklara bağlı olarak değişebilir. İşte dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun anlaşılmasında dikkate alınması gereken bazı detaylar:
Dikkat Süresinde Azalma:
DEHB, dikkat süresinde belirgin bir azalmaya neden olabilir. Bu durum, bireyin dikkatini bir görev veya aktiviteye odaklamakta güçlük çekmesiyle kendini gösterir. Özellikle sınıf veya toplu ortamlarda, uzun süreli dikkati gerektiren durumlarda zorlanabilirler. Derslerde veya işte görevleri sürdürmek, talimatları takip etmek ve tamamlamak konusunda zorluklar yaşayabilirler. Sık sık dalgınlık hali, görevlerde unutkanlık veya hatalar yapma gibi belirtiler görülebilir. Örneğin, bir ödev üzerinde çalışırken dikkatleri hızla dağılabilir ve başka şeylere odaklanabilirler. Bu durum, başarılarını olumsuz etkileyebilir ve motivasyonlarını azaltabilir.
Hiperaktivite ve Dürtüsellik:
DEHB’li bireylerde hiperaktivite ve dürtüsellik belirtileri yaygın olarak görülür. Hiperaktivite, aşırı hareketlilik, yerinde duramama ve sürekli olarak enerji dolu olma durumunu ifade eder. Bu bireyler, otururken yerlerinde durmakta zorlanabilirler. Sürekli olarak ellerini veya ayaklarını oynatma, sallanma veya huzursuzluk belirtileri gösterebilirler. Sanki içlerinde bir enerji patlaması varmış gibi sürekli hareket etme ihtiyacı hissederler. Bu durum, dikkatlerini sürdürmelerini ve sakin bir şekilde çalışmalarını engelleyebilir.
Dürtüsellik ise, düşünmeden hareket etme veya düşüncelerini kontrol etmekte zorlanma durumunu ifade eder. DEHB’li bireyler, sürekli olarak konuşma eğiliminde olabilirler. Başkalarının sırasını beklemekte güçlük çekebilirler ve sabırsızlık belirtileri gösterebilirler. Aniden kararlar alabilir veya düşünmeden hareket edebilirler. Örneğin, bir soruya hızla cevap verme veya bir oyun sırasında kuralları ihlal etme gibi davranışlar sergileyebilirler. Hiperaktivite ve dürtüsellik belirtileri, DEHB’nin sosyal ve akademik yaşamlarını etkileyebilir. Okulda sınıf içi davranışları, arkadaş ilişkileri ve iş performansları üzerinde olumsuz etkiler yaratabilir. Bu nedenle, DEHB teşhisi konmuş bireylerin dikkat ve dürtüsellik belirtilerini yönetmek için uygun stratejiler ve destek sağlanması önemlidir.
İşitsel ve Görsel Dikkat Problemleri:
DEHB’ye sahip bireylerde işitsel ve görsel dikkat problemleri sıkça görülebilir. İşitsel dikkat problemleri, bireylerin bir konuşmayı takip etme ve anlama konusunda güçlük çekmelerine neden olur. Karmaşık veya hızlı bir konuşma sürecini izlemek ve anlamak zor olabilir. Konuşmanın detaylarını veya önemli bilgileri kaçırma eğiliminde olabilirler. Bu durum, sınıfta ders dinlerken veya toplu ortamlarda bilgileri anlama ve hatırlama süreçlerini etkileyebilir. Aynı zamanda, verilen talimatları doğru bir şekilde anlama ve uygulama konusunda da sıkıntı yaşayabilirler.
Görsel dikkat problemleri ise, bireylerin görsel uyaranlara odaklanmada zorlanmaları anlamına gelir. Detayları fark etmekte veya görsel bilgileri sürekli olarak takip etmekte zorluk yaşayabilirler. Bir görev üzerinde çalışırken veya bir metni okurken önemli detayları atlayabilirler. Örneğin, bir okuma parçasındaki detayları kaçırma veya matematik problemlerinde basit hatalar yapma gibi durumlarla karşılaşabilirler. Bu durum, akademik başarılarını etkileyebilir ve öğrenme süreçlerini zorlaştırabilir.
Organizasyon ve Zaman Yönetimi Zorlukları:
DEHB, organizasyon becerileri ve zaman yönetimi üzerinde de olumsuz etkilere sahip olabilir. Bireyler, görevleri planlama, sıralama ve tamamlama konusunda güçlük yaşayabilirler. Bir projeyi baştan sona takip etmek ve adımları düzenlemek konusunda zorlanabilirler. Görevlerin önceliklerini belirleme ve zamanı iyi kullanma becerileri sınırlı olabilir. Bu nedenle, sürekli olarak son dakikaya kadar beklemek veya yetişmeyen işlerle karşılaşma gibi sorunlar yaşayabilirler. Zaman yönetimi becerilerinde zorluklar, iş veya okul hayatında gecikmelere, kaotik bir çalışma düzenine ve zamanında tamamlanmayan görevlere yol açabilir. Planlama ve organize etme konusunda destek almadıklarında, bu sorunlar daha da belirgin hale gelebilir. Aynı zamanda, uzun vadeli hedeflere odaklanmakta güçlük çekebilirler ve anlık dürtülere kapılarak dikkatlerini dağıtabilirler. Bu durum, iş ve öğrenme ortamlarında başarısızlık hissi ve düşük özgüvene yol açabilir.
DEHB’ye sahip bireylerin işitsel ve görsel dikkat problemleri ile organizasyon ve zaman yönetimi zorlukları, günlük yaşamlarını etkileyebilir. Ancak, uygun stratejiler, yöntemler ve desteklerle bu zorlukların üstesinden gelmek mümkündür. Bireylerin ihtiyaçlarına uygun özel eğitim ve bireysel destekler, dikkat ve organizasyon becerilerini geliştirmede yardımcı olabilir ve başarılarını artırabilir.
Sosyal ve Duygusal Zorluklar:
DEHB’li bireyler, sosyal etkileşimlerde ve duygusal kontrolde çeşitli zorluklar yaşayabilirler. Bu zorluklar, ilişki kurma, başkalarını anlama ve duygusal tepkileri kontrol etme konularında ortaya çıkabilir. Aşağıda, DEHB’li bireylerin sosyal ve duygusal zorluklarının detaylı açıklamalarını bulabilirsiniz:
• İlişki Kurma Güçlükleri: DEHB’li bireyler, sosyal etkileşimlerde uyum sağlamakta güçlük çekebilirler. Arkadaşlık ilişkilerini başlatma, sürdürme ve sınırları anlama konusunda zorlanabilirler. Sosyal ipuçlarını doğru bir şekilde okumakta sıkıntı yaşayabilir ve başkalarının duygusal tepkilerini yeterince anlamayabilirler. Bu durum, doğal olarak arkadaş gruplarına dahil olma veya sosyal etkinliklere katılma konusunda güçlükler yaşamalarına neden olabilir.
• Empati ve Diğerlerini Anlama Zorlukları: DEHB’ye sahip bireyler, başkalarının duygusal durumlarını anlama konusunda zorluklar yaşayabilirler. Empati becerileri sınırlı olabilir ve başkalarının hislerini veya düşüncelerini tam olarak anlamakta güçlük çekebilirler. Bu durum, etkili iletişim kurma ve karşı tarafa uygun tepkiler verme konusunda sıkıntılar yaratabilir. Empati eksikliği, ilişkilerde anlaşmazlıklara, yanlış anlamalara ve sosyal çatışmalara yol açabilir.
• Duygusal Kontrol Zorlukları: DEHB’li bireyler, duygusal tepkilerini kontrol etme konusunda güçlük yaşayabilirler. Öfke, hüzün, heyecan veya stres gibi duyguları yönetmekte sıkıntılar yaşayabilirler. Duygusal kontrol eksikliği, ani öfke patlamaları, düşünmeden tepki verme veya duygusal dalgalanmalar gibi durumları beraberinde getirebilir. Bu, ilişkileri etkileyebilir ve sosyal ortamlarda uyum sağlama konusunda güçlükler yaratabilir.
• Sosyal İzole Olma ve Dışlanma: DEHB’li bireyler, sosyal zorluklarla başa çıkmakta güçlük çektiklerinde sosyal izolasyon riski altında olabilirler. Sosyal ortamlarda uyum sağlamakta güçlük çektiği için diğer insanlarla etkileşimden kaçınabilirler. Bu durum, arkadaşlık ilişkilerinin oluşmasını ve sürdürülmesini engelleyebilir. Dışlanma hissi, özsaygıyı etkileyebilir ve duygusal zorlukların daha da derinleşmesine yol açabilir.
DEHB’li bireylerin sosyal ve duygusal zorluklarının farkında olmak, uygun destek ve yönlendirmelerin sağlanması için önemlidir. Sosyal beceri eğitimi, duygusal düzenleme stratejileri ve bireysel terapi gibi yaklaşımlar, bireylerin sosyal ilişkilerini güçlendirmelerine ve duygusal kontrol becerilerini geliştirmelerine yardımcı olabilir. Destekleyici bir çevre, anlayışlı arkadaşlar ve aile üyeleri, DEHB’li bireylerin sosyal ve duygusal açıdan daha iyi uyum sağlamalarına ve yaşam kalitelerini artırmalarına yardımcı olabilir.
DEHB’nin belirtileri, her bireyde farklılık gösterebilir ve diğer durumlarla karıştırılabilir. Bu nedenle, bir uzmana danışarak doğru tanı ve değerlendirme yapılması önemlidir. Uzmanlar, çocukların ve yetişkinlerin davranışlarını, dikkat sürelerini, okul veya iş performanslarını değerlendirirken çeşitli testler, anketler ve gözlem yöntemleri kullanarak DEHB teşhisi koyabilirler.