Asya kıtasının belki de tarihi en karışık ve en acılı olaylar ile dolu ülkesi olan Afganistan’ın uzak tarihi ile ilgili bilgiler.
Afganistan Tarihi
Afganistan, Asya’da bir geçit yeri olması bakımından, daha Milâttan çok önceki zamanlardan itibaren birçok kavimlerin istilasına uğramıştır. M. Ö. 500 tarihinde, İran’da kurulan Ahmanis devletinin bir parçası idi. M. Ö. IV. yüzyılda Büyük İskender Ahmanis imparatorluğunu yıkarak Afganistan’ı işgal etti. İskender’in ölümünden sonra idare Seleukos Nikotar’a geçti/ fakat arkadan Partlar memleketin batı kısmını işgal ettiler. M. Ö. 130 yıllarında da Sakalar Doğu Afganistan’ı idareleri altına aldılar.
Bundan sonra 200 yıl içinde Çin’in kuzeyinden sürülen Yueçiler buraya yerleşerek Kuşan adı ile bir hükümet kurdular. Bu devlet VII. yüzyıldaki Arap istilasına kadar yaşadı, ondan sonra da Kuşan prensleri Kabil bölgesinde kurdukları Turüşka adındaki hükümeti devam ettirdiler.
Afganistan tamamen Halifelerin hükmü altına girdi. IX. yüzyıla kadar Halifelerin gönderdiği/ Horasan valiliğine bağlı memurlar tarafından idare edildi. IX. yüzyılda Süstan’da yeni bir hanedan kuran Safaroğullan Afganistan’a hâkim oldular. Bundan sonra memleket XV. yüzyıla kadar sırasıyla Samanoğulları, Gazneliler, Gurîler, Harzemşahlar ve Moğolların istilasına uğradı, Timur’un ölümünden sonra da Özbekler ve Safeviler arasında paylaşıldı. XVI. yüzyılda, Kabil dahil, bazı kısımları Hindistan’ın bir vilayeti haline geldi. Kandehar ve çevre bölgesi ise İranlıların elinde kaldı.
Bu bölge 1708 de İranlıları kovarak bağımsız bir devlet kurdu, bunlardan Afşar Türklerinden Nadir Şah 1736 da kendisini hükümdar ilan etti, ertesi yıl da Kandahar ve Kabil’i aldı. 1747 de, Nadir Şahın öldürülmesi üzerine, Ahmet Han adında bir genç kendisini şah ilân etti. Fakat Afganistan XIX. yüzyıla kadar gene karışıklıklardan kurtulamadı, memleket zaman zaman parçalandı. 1839 da Şah Şüca ile anlaşan İngilizlerin işgali altına girdi. Birkaç yıl sonra halk ayaklandı, şiddetli karışıklıklar çık-tı. İngilizler Dost Muhammed’le anlaşma yapmak zorunda kaldılarsa da oğlu Şir Ali zamanında, 1878 de yeniden Afganistan’ı işgal ettiler. Sürüp giden kargaşalıklar 1919 da Amanullah Han’ın iktidarı almasından sonra da devam etti. Nihayet 1929 da Nadir Şah idareyi ele aldı, onun öldürülmesinden sonra da 1933 te Zahir Şah başa geçti.
Günümüzde Afganistan dünyanın en karışık bölgelerinden birisidir. Rus işgali ve bu işgal yıllarından sonra gelen bağımsızlık ardından 11 Eylül saldırıları sonrası yeniden işgal edilmesi ve terör olayları ile sürekli anılan dünyanın en az gelişmiş bölgelerinden birisidir.