

Site İçi Arama


NİYE EKONOMİ İSTENİLDİĞİ GİBİ GİTMİYOR?Yazar: KORAL ÇEPNİ | Tarih: 03/09/2017 | Saat: 11:39
Türk ekonomisi uzun yıllardan beri istenildiği gibi performans vermiyor. Kendimce nedenlerini ve muhtemel çözüm önerilerini paylaşmak istedim.
Bir ülke ekonomisinin beklenen performansı verebilmesi için bu günkü küresel ortamda bazı temel şartları yerine getirmesi gerekiyor:
-Hukukun üstünlüğünün sağlanması gerekir. Adalet mülkün temelidir. Bu günkü OHAL ortamında bu koşulun yerine getirilmediği algısı mevcuttur. Liyakatin devlet idaresinde esas alınması elzemdir.
-Politikada stabilizasyon sağlanması gerekir. Her ne kadar uzun yıllardır tek parti yönetimiyle ülke idare edilmekteyse de, sık sık gerçekleştirilen kabine değişiklikleri, başbakan değişiklikleri, darbe teşebbüsleri, iç politikada polarizasyon, ülkenin güneydoğusundaki karışıklıklar, AB ve tüm komşularımızla ve özellikle bazı komşularımızda yaşanan sorunlar ekonomik performansı önemli ölçüde olumsuz etkilemektedir. Bu politikalardan geri dönülmedikçe ülke ekonomisinin uzun vadeli bir büyüme trendine girmesi beklenmemelidir.
-Ülkemiz gelirlerinin üzerinde bir tüketim ve yatırım hevesi içerisindedir. Popülist yaklaşımlar bu hevesi körüklemektedir. Gereksiz tüketimi kısıp, tasarrufları yatırıma yöneltecek politikalara dönülmesi gereklidir.
-Türkiye teknoloji üretecek, dolayısıyla ülkeyi kısa vadede teknolojik dışa bağımlılıktan kurtaracak yetkinliğe sahip değildir.
Hukuk ve politika bu yazının konusu dışındadır.
Ülkemizin tasarruf imkanları sınırlıdır. Kişi başına düşen 10.000 USD civarında bir gelir son 15 yılda iki kez gerçekleştirilen GSYİH revizyonlarıyla ancak bu düzeye itelenebilmiştir. Gelir dağılımının aşırı bozukluğu sonucu ülke halkının %60-70i halen tüketimde bir doyuma ulaşmamıştır. GSYİHnın %70i ise tüketime bağlıdır.
Ülke içi tüketim talebini karşılayacak bir üretimimiz olmadığı için ülke ithalata bağımlı kılınmıştır. İthalat olmaksızın büyüme de olmamaktadır. Hatta sportif başarı bile ithalata endekslenmiştir. Bizim göreceli kıt tasarrufları ivedilikle doğru yatırımlara yönlendirmemiz gerekmektedir. Bu da geri dönüşü çok uzun vadeli olan sadece prestije dönük alt yapı projelerinden vazgeçmemiz üzerinden geçmektedir.
Büyük prestij projeleri reel ekonomiye yatırımların yerini almakta, faizleri arttırmakta, yurt dışından sağladığı kredilerle bu alanda reel sektörün yatırım için ihtiyacı olan kredi olanaklarını sınırlandırmakta, döviz kredi maliyetlerini arttırmaktadır. Örneğin, tarımsal ve hayvansal üretime daha fazla kaynak aktararak bu alandaki ithalatı sınırlamak, ihracatı arttırmak mümkündür. Ülkemizde var olan güneş ve rüzgar enerjisi gibi yenilenebilir enerji yatırımlarının gerçekleşmesi için gerekli olan hukuki ve fiziki alt yapı bile ancak 2017de oluşturulabilmiştir. Ortalama bir hayat seviyesi için gerekli olmayan genelde ithalata bağlı tüketimin daha yüksek vergilendirilerek, tasarrufların üzerindeki vergi yükünün azaltılmasının bu çerçevede doğru olacağına inanıyorum.
Ülkemizdeki eğitim kalitesinin düşüklüğü kısa vadede ciddi bir ARGE başarısı elde edilmesini kanımca olanak dışı bırakmaktadır. Zaten 1-2 üniversite, küresel çapta faaliyet gösteren 3-5 şirket ve bazı devlet kurumları dışında ne gerçekten ARGE yapan, ne de yapabilecek kapasitede olan vardır. KOBİlerin ARGE yapmasını beklemek, birkaç girişimci mühendis dışında beyhudedir. Dolayısıyla kendi teknolojimizle üretilen katma değeri yüksek mallarla dünya piyasalarında pay kapma hevesi kısa vadede boşa kürek çekmektir. Bir otomotiv sektöründe bile dünya sürücüsüz, elektrik motorlu, uçabilen araç üretmeyi gerçekleştirirken, biz hala içten yanmalı motorla çalışacak bir yerli araç üretecek babayiğit aramaktayız.
Kısa vadede yapılması gereken şey tüm sektörlerde verimliliği arttıracak projelerin üzerinde yoğunlaşılması ve desteklenmesidir. Verimlilik artışı nitelikli eleman istihdamı, şirket içi eğitim, ölçek ekonomileri, modern üretim ve pazarlama teknolojilerinin ve metotlarının kullanılması, uygulanan üretim teknolojisinde iyileştirmeler yaparak ve modern teknolojiye yatırım yaparak sağlanabilir. Ülkenin rekabet gücünü arttıracak desteklenmesi gereken projeler bunlardır. Kıt kaynaklarımızı sahte ARGE projelerini desteklemede kullanarak ülke insanını kandırmanın bir anlamı yoktur. Savunma sanayi tıpkı ABDde olduğu gibi ülkemizde de iyileştirme ve yeni ürünler için önemli bir kaynak olabilir.
Uzun vadede elbette fen ve matematik eğitimine ciddi yatırım yapılırsa, finansal kaynak ve fiziki imkan sağlanırsa Türkiyede de bir gün Nobel alacak bilim adamları yetişebilir. O vakte kadar derdimiz kıt kaynaklarımızı en fazla getiri sağlayacak şekilde kullanmak olmalıdır.
Koral ÇEPNİ, 03 Eylül 2017

