Obezite günümüzün en büyük sorunlarından biridir. Obeziteye ve kilo alımına sebep olan maddelere obezojen adı verilmektedir. Obezojenler, genelde plastik maddelerin içerisinde bulunmaktadır. Erken gelişim dönemlerinde insan üzerinde büyük etkiye neden olmaktadır.
Eliminasyon Diyeti! 🍏 En Etkili Örnek Diyet Listesi Youtube Videomuzu İzleyebilirsiniz.
Obezojen Nedir?
Obezojenler, çeşitli gıda kaplarında ve plastiklerde bulunan yapay kimyasallardır. Obezojenler, endokrin bozucu kimyasalların bir alt kümesi olarak bilinmektedir. Bu kimyasalların kilo almaya olan etkisi kanıtlanmıştır. Ayrıca hormon dengelerine etki etmekte, doğurganlık ve ergenlik dönemlerinde sağlık sorunlarına yol açmaktadır. {1*}
Obezojen olarak tanımlanan 20’den fazla kimyasal bulunmaktadır. Erken gelişim döneminde bu kimyasallara maruz kalmak, metabolik olayları bozmakta ve kilo alımına duyarlılığı artırmaktadır.
Yapılan araştırmalara göre, obezojenler yağ hücresinin yapısını değiştirmekte ve yağ dokusunda enerji depolanmasını artırmaktadır. Bu durum da açlık ve tokluğun nöroendokrin kontrolüne müdahale ederek obeziteyi desteklediğini göstermektedir. Vücudunuzun açlık ve tokluk duygularını hissetme şeklini değiştirmektedir.
En Yaygın Obezojenler ve Tehlikeleri
20’den fazla madde günümüzde obezojen olarak adlandırılmıştır. Obezojenler, kilo alma duyarlılığını artıran ve plastiklerde bulunan maddeler olarak tanımlanmaktadır. Obezojenlerden bazıları şunlardır;
Ftalatlar
Ftalatlar, plastiklerin esnekliklerini artırmak ve ömürlerini uzatmak için plastiklere eklenen obezojenik kimyasal bileşikler olarak tanımlanmaktadır. Çocuk oyuncakları, kozmetik ürünleri, gıda kapları, güneş kremleri ve deterjanlar gibi çok çeşitli kozmetik ve gıda ürünlerinde kullanılmaktadır.
Yapılan araştırmalar, ftalatların yetişkinlerde görülen obeziteyi artırdığını ortaya koymuştur. {2*}
Kilo alımı üzerisi etkisi dışında ftalatlar, permde DNA hasarı, testis toksisitesi ve gecikmiş pubertal dönüm noktaları da olmak üzere üreme bozukluklarına da neden olmaktadır.
Bisfenol A (BPA)
Yapılan araştırmalara göre, BPA maruziyeti diyabet ve obezite riskini artırmaktadır. BPA maruziyeti genelde çocuklarda görülen obeziteye neden olmaktadır. {3*}
BPA, oyuncaklarda, tıbbi cihazlarda, PVC bileşiklerinde ve diş dolgusunda bulunmaktadır.
Poliklorlu Bifeniller (PCB’ler)
PCB’ler, kağıttaki pigmentlerde, plastik boyalarda, kauçuk ürünlerde ve elektrikli aletlerde ve yüzlerce endüstriyel üründe bulunmaktadır. Yapraklarda, bitkilerde ve gıda ürünlerinde birikebilmektedir. Ayrıca balıkların ve diğer küçük organizmaların vücutlarına da girebilmektedir. PCB’ler zor bozulan maddelerdir.
Yapılan araştırmalar, PCB’lerin obezite, insülin direnci, tip 2 diyabet ve metabolik sendromun gelişimini olumsuz yönde etkilediğini kanıtlamıştır. {4*}
Atrazin (ATZ)
Atrazin, dünyada en yaygın kullanılan ikinci herbisit maddedir. Ekinlere, toprağa ve yüzey suyuna yapışmaktadır. İçme sularında yüksek miktarda bulunmaktadır ve musluk suyu toksisitesine neden olmaktadır.
ATZ’ler, hormonal değişikliklere neden olan ve ciddi gelişimsel, üreme, nörolojik ve bağışıklık sorunlarına yol açabilen bir endokrin bozucu olarak bilinmektedir.
Yapılan araştırmalar, atrazinin özellikle yağlı bir diyet yapılırken insülin direnci ve obezite gelişimine katkıda bulunabileceğini ortaya koymuştur. {5*}
Tribütiltin (TBT)
Tribütiltin, teknelerde, gemilerde ve balık ağlarında bulunan boyalarda zehirli madde olarak kullanılan yapay bir kimyasaldır. Birçok gölü ve denizi kirletmekle beraber deniz canlıları için de oldukça tehlikelidir. Bu kimyasalın kullanılması yasak olmasına rağmen hala gemilerde bulunmakta ve denizlere atık olarak atılmaktadır.
Yapılan araştırmalara göre, obezojen tributiltinin birçok mekanizma yoluyla toksisite göstermektedir. Ayrıca, yağ metabolizmasında gerçekleşen olayları engellemektedir. Bu kimyasala maruz kalmak, kök hücrelerin yağ hücrelerine dönüşmesi için sinyal vererek kilo alımına ve obeziteye neden olabilmektedir. {6*}
Perflorooktanoik Asit (PFOA)
Perflorooktanoik asit, bozulması zor olan ve içe suyunda bulunan bir kimyasaldır. Yapılan araştırmalara göre, perflorooktanoik asit endüstriyel ve arıtma tesislerininden atık olarak atılmaktadır. Bu sebepten dolayı bu kimyasal içme sularına karışmaktadır.
Sigara Dumanı
Sigara dumanına maruz kalmak, obezite de dahil olmak üzere birçok sağlık sorununa neden olmaktadır. Sigara içen annelerden doğan bebekler genellikle düşük kiloludur, ancak geliştikçe ve büyüdükçe, bebeklik ve çocukluk döneminde daha fazla kilo almaktadır.
20.000’den fazla yetişkin üzerinde yapılan bir anket, içilen sigara sayısı ile obezite arasında yakın bir ilişki olduğunu ortaya koymuştur. {7*} {8*}
Obezojenik Maddelerden Nasıl Kaçınılır?
Obezojene maruz kalmak için en tehlikeli dönemler erken gelişim, fetüs ve yaşamın ilk dönemleridir. Bunun nedeni, genç yaşta vücudunuzun kilo kontrol mekanizmalarının gelişiminin devam etmesidir. Obezojenlerden kaçınmanın bazı yolları şunlardır;
- Plastik içinde saklanan yiyecekleri tüketmemek.
- Cam kaplar ve şişeler kullanmak.
- Doğal kozmetik ürünler kullanmak.
- Plastik kaplar alırken, BPA ve ftalat içermeyen kapları tercih etmek
- Kokusuz ürünler kullanmak
- Demir veya paslanmaz çelikten yapılmış mutfak malzemeler kullanmak
- Leke tutmaz mobilya kullanmamak
- Granül aktif karbon ve ters ozmoz filtre sistemleri gibi bir su temizleme filtresi kullanmak
- Taze gıdalar tüketmek
Sonuç
Obezojenler çeşitli gıda kaplarında, plastiklerde, kozmetik ürünlerinde ve içme suyunda bulunan yapay kimyasallardır. Endokrin bozucu kimyasalların bir alt kümesi olarak bilinmekte ve obeziteye neden olmaktadır.
En yaygın obezojenler arasında ftalatlar, BPA, PCB’ler, ATZ’ler, TBT’ler, PFOA’lar ve sigara dumanı bulunmaktadır.
Çevresel obezojenlere maruziyetinizi azaltmak için plastik kullanılmaması, kaliteli bir su filtresi kullanılması, “kokusuz” ürünler kullanılması ve mümkün olduğunca taze gıdalar tüketilmesi gerekmektedir.
Kaynaklar
{1*} https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4851574/
{2*} https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1892143/
{3*} https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6678763/
{4*} https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4292903/
{5*} https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19365547/
{6*} https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24388195/
{7*} https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24388195/
{8*} https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4805304/