.: ONKOLOJİDE ACİL PSİKİYATRİK DURUMLAR
:.
Şiddet içeren harekette bulunan, intihar eğilimli, acil tedaviyi reddeden ve aşırı sinirli, tehdir edici konuşmalar yapan hastalar, acil hastalardır. Fiziksel hastalık varlığı, intihar için bağımsız bir risk faktörüdür. Tüm intiharların %25-75'i fiziksel hastalığı olan kişilerden oluşmaktadır. Hastane yatışı döneminde rapor edilen intihar oranları yılda 3,2-15/100,000 arasında değişmektedir. Çalşımalar kanser hastalarında intihar insidansının genel popülasyonda 2-10 kat daha fazla olduğunu göstermektedir.
İntihar girişimi veya düşüncesi olan hastaya yaklaşımda temel ilkeler:
İntihar girişiminde bulunan kişinin bir psikiyatrist tarafından tıbbi müdahalenin tamamlanmasında hemen sonra görülmesi gerekmektedir. Çümkü bu dönem genellikle kişinin hiçbirzaman olmadığı kadar yardıma açık olduğu bir zaman bilimidir ve gerekli tıbbi müdahale gerçekleştirildikten sonra psikiyatristle bağlantı kurulmadan, kişinin intihar girişiminde bulunduğu oratama yeniden gönderilmesi, kişinin yeniden intihar girişminde bulunma olasılığını gündeme getirir.
Görüşmecinin tutumu:
İntihar kişinin yoğun ambivalan duygular taşıdığı, kednine yalnız hissetiği bir durumdur. Kiş i girişim sonrası yoğun suçluluk duyguları yaşayabilir ve bu konuyla ilgili düşüncelerini yargılanmaktan korktuğu için ya da anlaşılamayacağını düşündüğü için açıklamaktan kaçınabilkir.
Görüşmecinin hastayla yaşamın değeri üzerine evet-hayır çatışmasına girmemesi gereklidir. Görüşmeci hastayı yaşamın değerliliği konusunda inandırmaya çalışırken kişi anlaşılmadığını düşünebilir ve uygun terapötik ilişki kurulamaz.
Hastanın kendisine ifaede etmesini kolaylaştıracak açık-net sorulara sorarak duruma dair gerekli bilgileri almak, hasta için uygun bir yaklaşım olacaktır.
Kişi yaptığı eylemden dolayı yoğun suçluluk duyguları yaşayabilir. Bu durumda yaptığı eylemden çok kişinin hissetiği duyguları ifade etmesine sağlamak kişi için kolaylaştırıcı olacaktır.
Bilgi toplama: bilgi toplama süreci bir sorgulama şeklinde değil, hastanın duygularını da ifaede etmesine olanak sağlayacak biçimde yapılmaldır. Aksi takdirde hasta sorulan sorularda vsıkılacak ve paylaşım yollarını kapayacaktır.
Kişininb kimlik bilgileri, eğitimn düzeyi, mesleği, yaşadığı çevre, aile bireyleriyle ilgili bilgiler aayrıntılı olarak alınmaldır.
Yapılan girişimin ayrıntılı öyküsü alınarak , buna yol açan nedenleri tek tek belirlemek önemlidir.
Aktif intihar düşüncesi/planının var olup olmadığını saklamak gerekmektedir. Kişinin ayrıntılı biçimde tasarladığı uygulanabilir bir planı varsa intihar riski belirgin biçimde yüksektir.
Daha önce intihar girişimi/planı olmuşsa bunların olduğu döenmlere dair ayrıntılı anamnez alınması gerekmektedir. Önceki girişimlerde kullanılan yöntem mortalitesi yüksek bir yöntemse intihar riskinin özellikle yüksek olduğu akıldan çıkarılmamalıdır.
Ailede ya da yakın çevrede intihar ve/veya intihar girişimi olup olmadığı sorgulanmalıdır.
Yakın tarihde yaşanmış ve etkileri halen süren çeşitli yaşam olaylarının varlığı sorgulanmalıdır. Özellikle ekonomik zorluklar, işten çıkarılma, emeklilik, fiziksel hastalık tespiti, bir yakının ölümü, kavga toplumsal ya da mesleki statü kaybınıza yol açan olayların varlığı saptanmaya çalışılmaldır.
Ayrıntılı psikiyatrik muayene yaparak, intihar girişimi/planıona yol açabilecek psikiyatrik hastalık varlığının olup olmadığı saptanmalıdır.
Kişinin detsek sistemleri sorgulanmalıdır. Kişinin çatışma yaşadığı aile bireylerinin var olup olmadığı, kendisini en rahat ifade edebildiği aile bireylerinin belirlenmesi kişinin tedavi sürecinde önemlidir.
Ölümcül araçlara ulaşılabilirliği saptanamaya çalışılmaldır. Söz gelimi mesleği gereği silah taşıyan bir polis memurunun bir süre işten uzak tutulması ya da silahsız görev yapmasının sağlanması için gerekli öneriler/girişimlerde bulunmak hayat kurtarıcı olcaktır.
Tedaviyi planlama: Tedaviyi planlarken öncelikle hastanın yatırılarak mı, ayaktan mı takip edileceğinin kararını vermnek gereklidir.
Yatırılarak takip ve tedavi kararı şu durumlarda verilmelidir:
Israrlı biçimde süren intihar düşüncesi ve intihar planının varlığı
İntihar dürtüsünü kontrol etmekte zorluğun oluşu
Geçmişte ciddi intihar girişimi varsa
Ciddi psikiyatrik hastalık varlığı
Destek sistemlerinin yetersizliği
Detaylı tanısal ya da tedavi kaynakların gerektiğinde
'ZOR'' HASTA
Bazı hastalar doktor ve sağlık personelinde kızgınlık, üzüntü, sıkıntı yaratabilirler. Bunların nedenleri aşağıdaki maddlerde sıralanmıştır:
Zor kişilikleri olan hastalar: Bu hastalar genellikle somatik yakınmalarla gelirler. Tıbbi ve sosyal geçmişlerinde sorun yaşamış ve bunalrı saklayan hastalrdır. Özel ilgi bekledikleri halde verilen tavsiyelere uymazlar, doktorve sağlık personelle çatışmaya girerler. Bu nedenlerden dolayı personelde olumsuz duygular oluştururlar. Psikiyatri, bu tip hastalara kronik somatizasyon teşhisini koyar.
Atipik uyum reaksiyonu olan hastalar: Normalde uyumlu olan bazı hastalar kanser tanısını takiben çevreye karşı zor davranışlar sergilemeye başlarlar. Sinirli, gergin veya çökkün olabilirler. Bu hastalar aslında çok mutsuz, korkmuş ve hatta depresiflerdir. Çevrenin anlayışla yaklaşması, ilgi göstermeye devam ettmesi, ağrıların azaltılmasına yardımcı olmak ve psikotrop ilaç tedavisi olumlu sonuçlar doğurur.
Zor hastalarda başetmede ilk adım bir sorun olduğunun kabul edilip, nedeni üstünde düşünmektir. Bazen tedavi ekibi bunu kolay yapamaz. Özellikle tedavi ekibininde sorunun bir parçası olduğu durumlar zorlayıcıdır. Zor durumlara bir 'kriz'' olarak yaklaşılmalı ve çözülmelidir.