Üs, 2011 ve 2015 yılları arasında Fiji’nin bu uzak kuzey kesiminde yollar inşa ederken Çin devletine ait şirket işçilerini barındırıyordu. Yasa Kasırgası 2020’de vurduğunda, Lekutu’daki Çin yapımı ilkokul köylüleri korudu. Beşinci kategorideki fırtına geçtikten sonra ayakta kalan birkaç binadan biriydi. Yolun aşağısında, ortaokul yok edildi.
Yeni okulun inşaatını denetleyen Avustralya Ordusu Yüzbaşısı Brenton Cathie, “Oldukça basıktı” diyor. “Şu anda hala yeniden inşa aşamasındayız, ancak neredeyse oradayız. Bitirme aşamalarını yapıyoruz.”
30 metrelik iki derslik 60 günde inşa edildi. Tamamlandığında, ortaokul 250 öğrenciye hizmet verecek. Sadece Lekutu’nun ana okulu değil, aynı zamanda çocuklarını buraya yatılı olarak gönderen kıyıdaki uzak adaların çoğu için de olacak.
Okul müdürü Ovini Baleinamau, “Eski okul yıkıldığında, öğrencilerden bazıları biri ölmüş gibi hissetti” diyor. “Her gün orada yemek yer ve orada yatarlardı. Kasırga tarafından vurulduğunu gördüklerinde ağladılar.”
Birçok yerli ve lider gibi, Baleinamau da Çin ve Avustralya’nın Fiji’de rekabet etmeye devam etmesini istiyor.
“Bu bizim gelişimimiz için daha iyi” diyor. “Daha çok para var.”
Ancak başka yerlerde Çin’in aşırı gelişimi ve ticari atılganlığı, bazı topluluklarda kalıcı bir güvensizlik ve öfke mirası yarattı.
Deo ailesi, eyalet başkenti Labasa’nın yaklaşık 90 kilometre dışındaki Dreketi’de yaşıyor. Çiftliklerinin bitişiğinde, Çin devlet destekli bir maden, ana alüminyum kaynağı olan tonlarca boksiti yerden kazıyor.
Hava kimyasalların kokusuyla yoğun. Maden sahasından gelen kırmızı toprak, nehir vadisinden mülkleri boyunca akar ve ekinlerinin üzerinde havada asılı kalır ve hasat edilmeden önce onları öldürür.
Nar Deo, “Bu büyük bir sorun” diyor. 40 yaşında ailesiyle birlikte on yıllardır burada yaşıyor, şimdi üç kuşak aynı çatı altında – hepsi nefes alma sorunu olan üç küçük çocuğu da dahil. “Her gün toz çöküyor.”
Deo, madende herhangi bir yerlinin istihdam edilmediğini, ancak şimdi o kadar çok toz ve boksit attığını söylüyor ki, yerel okuldaki düzinelerce çocuk, ebeveynleri masaya yemek koymak için mücadele ederken aynı nefes alma güçlüğü çekiyor.
“Bu doğru değil” diyor.
Fiji’nin merkezindeki Sigatoka’da başka bir Çinli şirket, Çin’e geri ihraç etmek için koyu renkli mineral kum çıkarmaya çalışıyor. Bunu yapmak için sahil kasabasından bir adayı ele geçirmek istediler. Öneri toplumu ikiye böldü.
Yerel ev sahibi Angeline Lalabalavu, “Çinliler geldi ve köyün sadece bir tarafını satın almak için teklif ettiler ve köyün çaresiz parası olduğu için satmak istediler” diyor.
“Yani köyün bir kısmı madencilikten gelen yatırımı almak istiyormuş gibi hissediyor ve köyün bu kısmı istemiyor.”
Oğlu Ratu Naiqana Lalabalavu, şirketin şimdiden büyük miktarda mineral topladığını söyledi. “Boktan bir şeydi, bu yüzden onlara birkaç milyon teklif ettiler. [dollars]”
Ancak ada aynı zamanda Sigatoka nehrine önemli bir giriş noktasında bulunuyor ve daha fazla madenciliğin çevresel etkilerinden endişe duyan yerel halkın direnişini ateşledi. Etkiler, madencilik, tarama ve iklim değişikliği bir araya gelerek balıkçı stoklarını tüketirken şimdiden hissediliyor.
Şirketin taktikleri, Çin’in bölgedeki diplomasisinin bazı keskin kenarlarını daha çok yansıtıyor: Büyük hırslar ve büyük cüzdanlar, çoğu zaman anlaşmaların hızlı bir şekilde çözülmesini gerektiren taleplerle birlikte geliyor. Yaklaşım toplulukları ve Pasifik liderlerini bölebilir.
Bu hafta Suva’da Pasifik Adası Forumu liderler toplantısında iklim değişikliği baskın tartışma konusuydu. Çin’in jeopolitik emelleri, Solomon Adaları’nın Nisan ayında Pekin ile yaptığı ilk güvenlik anlaşması ve Çin’in Mayıs ayında Pasifik çapında bir ekonomik ve güvenlik anlaşması için başarısız girişimi göz önüne alındığında da büyük görünüyordu.
Forumun genel sekreteri Henry Puna, “Çin’in birkaç ay önce buraya geldiğinde dışişleri bakanı aracılığıyla aldığı yaklaşımla belirgin bir fark var” dedi.
“Buraya kendi hazırladıkları sonuç belgesiyle geldiler. Ve üyelerimiz buna tepki gösterdi. Çünkü mesele şu ki, ne istediğimizi, neye ihtiyacımız olduğunu ve önceliklerimizin ne olduğunu bilen biri varsa, o başkaları değil, biziz.”
Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, kalkınma örgütü genel müdür yardımcısı Dr. Pasifik Topluluğu, “Pasifik saati” olarak adlandırır. Bu ifade, bölgedeki yaşamın daha yavaş temposu için yararlı bir kısa yoldur, ancak aynı zamanda daha geniş bir danışma, diyalog ve “talanoa” ihtiyacına işaret eder.
“Fiji’de buna Fiji Zamanı diyorlar. Tonga’da, Tonga Zamanı. Büyüklere sorduğunuzda Pasifik Zamanı diyorlar” diyor. “Çünkü insanlar programlardan daha önemlidir. Veirokorokovi, Veiwaraki. Veikauwaitaki. [Be respectful, wait for each other, care for each other]”
Aynı nedenle, Pasifik bu yıla kadar Avustralya’ya karşı ihtiyatlı davranmıştı. Koalisyon, müzakereler sırasında peşini bırakmaması ve başta iklim değişikliği olmak üzere kilit konularda tavizler talep etmesiyle tanınıyordu. Başbakan Scott Morrison 2019’da foruma en son katıldığında, Fijili mevkidaşı Frank Bainimarama, Çin ile uğraşmasının daha iyi olacağını söyledi.
Yükleniyor
Sonunda Solomonları Pekin’e yönlendirmeye yardımcı olacak olan, yıllarca süren hüsranların doruk noktasıydı ve Kiribati bir sonraki ulusun takip etmesi muhtemeldi. Pasifik liderleri ayrıca halkları için anlaşılır bir ekonomik fırsat gördüler – Çin ile daha yakın ekonomik bağlar kurarak Avustralya ve ABD dahil olmak üzere diğer hükümetlerden getirilerini en üst düzeye çıkarabilirler.
Son birkaç on yılda, Avustralya’nın bölgedeki tarihi “denetleyen ve bakan” olarak tanımlandı.
İklim Konseyi’nde Pasifik diplomasisi uzmanı olan Dr Wesley Morgan, “Avustralya, bölgenin bölgedeki büyük güç olarak nezaret ettiğini düşünüyor” diyor.
“Gözden bakan kısım, Avustralya’nın bölgeye sonsuza kadar bakmasıdır. Avustralya, Pasifik’te kilit bir güç olarak rolünü ancak bir güvenlik krizi olduğunda yeniden keşfetme eğilimindedir.”
Bu hafta Suva’da dikkatler, Nisan ayında Pekin ile yaptığı güvenlik anlaşmasının ardından Solomons Başbakanı Manasseh Sogavare’ye çevrildi. Forumun ikinci gününde, ABD Başkan Yardımcısı Kamala Harris, ülkesini önümüzdeki on yılda bölgede neredeyse bir milyar dolar daha harcamaya adadı.
Kapalı kapılar ardında, Avustralya, yeni bir başbakan ve dışişleri bakanının yararına, liderlerle ilişkisini yeniden yönlendirmeye çalışmıştı. Yetkililer her toplantıda iklim, COVID ve rekabet olmak üzere bir “üç c” gündemini benimsedi. Pasifik liderleri ilk ikisi hakkında konuşmaya hevesliydi, ancak üçüncüsü hakkında konuşmaya daha isteksizdi.
Avustralya bunu gündeme almak zorunda kaldı. Pasifik ülkeleri için mali egemenlik hakkındaki tartışmaları çerçevelemeyi seçti. Bu çerçeveleme, satranç taşları olarak anılmaktan bıkmış olan Pasifik liderlerinin ajansına çekici geldi. Pekin ile bölgesel güvenlik anlaşması gündeme geldiğinde, Çin’in tekrar tekrar geleceği beklentisiyle yapıldı. Anlaşma, Pekin’in bölgedeki varlığını normalleştirmedeki ilk adımı olarak görülüyordu ve liderler, geçen ay Dışişleri Bakanı Wang Yi ile yaptıkları görüşmeden sonra Çin’in stratejik, sert ve kararlı olduğuna dair çok az şüpheye düştüler.
2019’da Morrison’ı ağır bir şekilde eleştiren Bainimarama, toplantıların ilk gününün sonunda, kendi sıralamasının altında bir bakan olan Penny Wong’un yanında oturmak istedi. Sogavare, kameralara sımsıkı sarıldıktan sonra Albanese’nin yanına oturdu. Son ikisi, Perşembe günü liderlerin geri çekilmesinde daha ayrıntılı görüşmeler yaptı.
Albanese, Sogavare’nin kendisine Çin’in Solomon Adaları’nda bir deniz üssü inşa etmeyeceğine dair kişisel güvence vermesi karşısında rahatlamıştı. Özel olarak, Sogavare Avustralyalı yetkililere Çin ile olan güvenlik anlaşmasının neyse o olduğunu söyleyen Avustralyalı yetkililere karşı açık sözlüydü – ve Avustralya bir donanma üssü olmasa da ülkede bir Çin polisi varlığının olacağını kabul etmek zorunda kalacaktı. .
O gün perde arkasında, Canberra’daki yetkililer, bölgenin en büyük mobil ağı olan Digicel Pacific’in 2 milyar dolarlık devralma anlaşmasının finansmanını sonlandırıyorlardı. Satın alma, bu en önemli altyapı varlığının China Mobile’a satılması tehdidine doğrudan bir yanıttı.
Albanese, Perşembe günü sona eren görüşmelerin ardından, “Avustralya’nın bu bölgedeki konumunu yeniden teyit etmek için bir hedef belirledik” dedi.
Avustralya’nın kültürel bağlarının yumuşak gücü, özellikle dil, spor ve ABC gibi haber servislerinde belki hafife alındı. Çarşamba günü Albanese, Puna, Papua Yeni Gine’den James Marape ve Tonga’dan Siaosi Sovaleni ile Suva’daki Menşe Devleti’ni izledi.
Avustralya Pasifik Bakanı Pat Conroy, “Bu kültürel bağlantılar, Avustralya’nın insanlara ve başka yerlerde çok az ülkeye sunabileceği bir şeydir” diyor.
“Örneğin, Çin ragbi ligi yarışmasında Pasifik ragbi ligi takımı almayacaksınız.”
Yükleniyor
Avustralyalı yetkililer, Çin’in oluşturduğu tehdit konusunda giderek daha pragmatik davranıyor. Güvenlik anlaşması destanının gösterdiği gibi, diplomasisinin çoğu hala hantal. Ancak Juncao çimenleri, Fiji’de yolu açan yeni hastaneler ve yollar, Çin’in bazı yerlerde kalpleri ve zihinleri kazanırken diğerlerini, özellikle çevre konusunda endişeli olanları ofsayta bıraktığını gösteriyor.
Dünya çapında manşetlere çıkan şeyler hakkında doğrudan yabancı muhabirlerimizden bir not alın. Haftalık What in the World bültenine buradan kaydolun.
Kaynak : https://www.smh.com.au/world/oceania/from-magic-grass-to-roads-and-schools-china-is-everywhere-in-fiji-20220714-p5b1nu.html?ref=rss&utm_medium=rss&utm_source=rss_world