İNSANIN KENDİNİ değerli hissetmesi için başarı şartının konulduğu, başarıdan da maddî başarının anlaşıldığı bir zamanın çocuklarıyız.
Böyle bir zamanda, kendisine değer verilen daha az sayıda insana karşılık, çoğunluk kendisini yetim gibi hissederek ve bir üvey evlat muamelesi görerek yaşıyor aramızda.
Bu ülkeler ve milletler düzleminde de böyle, kişisel ilişkiler düzleminde de.
Ve değerin ölçüsü bu şekilde belirlenince, niceleri başarı kıblesine çeviriyor yüzlerini; paraya, şöhrete, iktidara, makama ve lüks içinde bir hayata ediyor secdesini.
Böyle yapmayanlar ise, zaten başarılı olanlar ile henüz başarılı olmamakla birlikte aynı şekilde başarıya tapanlar tarafından çirkin ördek muamelesi görüyor en baştan.
O güzelim Çirkin Ördek hikâyesinde olduğu gibi, güzelim kuğu yavruları, ördekler diyarında hor görülüyor en baştan. Değerin başarıyla, başarının ise salt maddî başarıyla ölçülmediği bir zamanın ve zeminin kuğu-misal erdemlilerinin gözleri buğulu, yürekleri hüzünlü. Bu başarı ülkesinde onlara yer yok, onlar bu ülkenin çirkin ördekleri, burada istenmiyor onlar, standartlara uymayan yaşayışlarıyla başarı erbabının huzurunu bozuyorlar, standarda uymayan görünüşleriyle de başarıya tapanların göz zevklerini...
Maddî başarı üzerine bu kadar ısrarlı duruş, insanlara bu denli başarı ölçüsünde değer atfı, kuğu-misal ruhların da kimyasını bozuyor öte yandan. Kuğu olmaya aday niceleri, çirkin ördek muamelesinden kurtulup güzel ördekler safına katılmak için, ruhlarını, kalblerini ve akıllarını bir cerrahî müdahaleden, sözümona bir estetik ameliyattan geçiriyor; ve başarıya tapılan bir ülkede üstlerinde bir ağır teşkil eden, bir yük olarak sırtlarında taşıdıkları ağırlıklarını bir bir alıyorlar, aldırıyorlar. Hasbîliğin yerini hesabîlik, hikmetin yerini siyaset, tebessümün yerini kahkaha, samimiyetin yerini riya alıyor yavaş yavaş. Kuğular ülkesinin erdemleri yitip gidiyor bir bir.
Bu manzaranın bir kasvetli hal olarak ruhuma çöktüğü ve bu sürecin damarıma şiddetle dokunduğu bir gün, uyku tutmayan gözlerim, geçmişin, özellikle de Saadet Asrının başarı ve başarısızlık tablolarından bugüne dair bir hikmet devşirmek istedi.
Başarı bugün anlaşıldığı düzlemde anlaşılacak ise, en başta Ehl-i Beytin açık bir başarısızlığı vardı. Emevîler başarmış, onlar ise başaramamışlardı!
En başta Hz. Ali, Allah vergisi o müthiş karizmasıyla, istese bin yıllık bir hanedanın kurucusu olmak varken, saltanata karşı hilafetin savunuculuğunu üstlenmiş; yiğitliğini, ilmini ve karizmasını beraberce kullanarak kolayca üreteceği gerekçelerle iktidarını pekiştirme gibi hesaplara girmemiş; bilakis, adalet-i mahzâ yolunda ölümüne mücahede etmiş; ve en nihayet, şehit edilmişti.
Peygamber torunu ve Hz. Alinin büyük oğlu Hz. Hasan ise, ümmetin büyük kısmı tarafından babası yerine halife seçilmiş iken, iki mümin ordusu arasında bir savaşla tahkim edilmiş bir yöneticiliğe razı olmadığı için, müminlerin kanı dökülmesin, müminler arasında nesiller boyu sürecek bir kin tohumu ekilmesin diye, kendi iradesiyle hilâfetten feragat etmişti.
Hz. Hüseyinin yaşadığı Kerbelâ fâciası ise, ümmetin bindörtyüz yıldır yüreğinde kanayıp duran bir hançer yarası hükmündeydi.
Bugün bilinen anlamda Emevîler başarmış; onlar başarmamışlardı! Başaramamışlardı değil, başarmamışlardı. Böylesi bir başarıyı zaten istememiş, bunu irade etmemişlerdi. Zira, böylesi bir başarının daha baştan kaybetmek anlamına geldiğinin farkındaydılar.
Yalnız onlar değil, Asr-ı Saadetin başkaca büyük simalarının hayatları da, bu anlamda bir başarısızlık timsaliydi.
Sad b. Ebi Vakkas, Hz. Alinin içtihadının yüzdeyüz doğru olduğunu ilan etmekle birlikte, bu gerilimin kılıçlara başvurmadan halli için çalışmış, ama bir Cemel Vakasına engel olamamıştı sözgelimi. Sonraki zaman diliminde de, o, adalet-i mahzâ çizgisinin en beliğ isimlerinden ve Emevî saltanatının en açık muhaliflerinden idi. Şişman bir münafık olarak ölmektense, sıska bir mümin olarak ölmeyi tercih ederim sözü ona aitti; ve bu sözünden murad, Emevî iktidarının nimetlerinden istifade ederek başarılı olmakla Emevîler diyarında muhalif durarak mağduriyete razı olmak arasında neyi tercih ettiğinin nişanesiydi. (Ama en başta kendi oğlu Ömer, Sadın o vakur duruşundaki dersi düzgün bellememiş; Emevî iktidarının eşiğinde başarı ararken, Kerbelâ faciasında kumandanlık gibi bir belayı başında buluvermişti.)
Beri tarafta, adalet-i mahzânın ve Raşid Halifelerin nebevî ölçüyü esas tutan mirasının bir bayraktarı olarak Abdullah b. Ömer b. Hattab da, bir başarısızlık timsaliydi. İlmi ve dirayeti ile genç sahabilerin en önde gelenleri arasında yer alan Abdullah, ilk Fitne döneminde de, sonraki Fitne, yani sınanma dönemlerinde de dik durabilmiş, ölçüleri eğip bükmemiş biriydi; ama Emevî saltanatının bir kâbus gibi çöktüğü bir zamanda, ümmetin kılıç zoruyla Yezide biat ettirildiği bir zamanda, dahilde akacak kanlara mani olmak için kalben hiç istemese de en sonunda biatını ifade etmiş; ama asla ve asla Emevî saltanatıyla uzlaşmamış ve daha yaşlı sahabilerin vefat ettiği geç Tâbiîn döneminde nebevî çizginin en parlak mümessileri arasında olmuştu. Ama son tahlilde, onun da kaderi başarısızlık idi. Ümmetin selâmeti adına gösterdiği feragata karşılık, ümmete istikameti öğreten ve artık gözleri pek görmeyen yaşlı bir sahabi haline geldiğinde, ölümü Emevî valisi Haccac-ı Zâlimin hac esnasında bedenine değdirdiği zehirli kılıç yüzündendi.
Baktığımızda, Saadet Asrının nice siması, bir başarısızlık tablosuyla çıkıyordu karşımıza. Yaşadıkları zaman, o zaman içinde yapmaya çalıştıkları şey ve karşısında mücadele ettikleri şey açısından baktığımızda, onların başarılı olduğunu söylemek mümkün değildi.
Ama onlar, bu zahirî başarısızlığın altında, ümmete istikamet kazandıran bir çizginin köşe taşlarını döşemişlerdi. Fıkıh kitaplarında yazan, tefsir kitaplarında yazan ve koca bir ümmet tarafından birer ölçü olarak benimsenen, Emevîlerin değil, onların çizgileri ve görüşleriydi.
O yüzyıl içinde başarısız gibi gözükse de, bindörtyüz yıl içinde bakıldığında, başaran onlardı. Örnek olan, örnek alınan, onlardı çünkü.
Her ne pahasına olursa olsun valilere sultan olmaya tamah etmedikleri için bindörtyüz yıldır velîlere sultan olmayı başarmışlardı.
Onlar, başarıyı iktidarla, parayla, servetle ölçen bildik tariflere kulak asmayıp, değeri ve erdemi önceleyen bir çizgide yürüdükleri için başarmışlardı bunu.
Ne mutlu onlar gibi başarısızlara!
Ne mutlu onların yürüdüğü yolda yol alanlara!