Erken doğan bebekler, gelişimlerini tam olarak tamamlayamadıkları için, doğduktan sonra ciddi sağlık sorunları yaşayabilirler. Serebral palsi gibi ciddi sağlık sorunları oluşarak, ömür boyu bebeği etkileyebilir.
Erken doğum 20. gebelik haftası ile 37. gebelik haftası arasında düzenli rahim kasılmaları ile rahim ağzında açılma olmasına verilen isimdir. Sonucunda doğum gerçekleşebilir.
Bunların 28. Haftadan önce gerçekleşen grubu ise aşırı erken doğum olarak sınıflanır.
Erken doğum ne kadar erken haftada gerçekleşirse, bebek için risk o kadar fazladır. Erken doğan bebeklerin bir kısmı yenidoğan yoğun bakım ünitesinde uzun süre tedavi görür. Çok erken doğan bebeklerin bir kısmında hayat boyu kalıcı zihinsel ve fiziksel sorunlar oluşabilir.
Erken doğum için bazı risk faktörleri tanımlanmıştır. Ancak hiç risk faktörü olmayan bazı hastalarda da erken doğum gerçekleşebilir.
Bazı hastalarda erken doğumu tetikleyen aşağıdaki durumlar olabilir:
Bu gibi belirtilerin varlığında hekiminize bilgi vermeniz önerilir.
Bazen doğum belirtileri doğumdan saatler önce başlayabilir. Bazen ise nişan adı verilen kanlı sulu akıntı günler öncesinden gelebilir.
Erken doğum tanısı, rahim ağzında değişkliklerin saptanması ile konur. Pelvik muayene, yani parmakla yapılan bir muayene ile rahim ağzındaki açılma ve silinme gibi değişiklikler saptanabilir.
Belirli aralıklarla bu muayenenin tekrarlanması gerekebilir. Elektronik bir monitör yardımı ile karından kasılmalar takip edilebilir. Ayrıca hastaneye yatırıp, yatırmama konusunda karar vermek için transvajinal ultrasonografi ile rahim ağzındaki açılma ve kısalma değerlendirilerek karar verilebilir.
Erken doğum tanısı koymak için özet olarak aşağıdaki test ve yöntemler kullanılabilir:
Vajinal muayene ya da ultrasonografi erken doğum riskini artırmaz.
Erken doğumların bir kısmı risk grubunda olmayan, muayene ve testleri tamamen normal olan hastalardır, bu nedenle tüm hastalarda erken doğum olacağı önceden anlaşılamayabilir.
Tıbbi gelişmeler neticesinde aşırı erken doğan bebekler yaşatılabiliyor, ancak bazı ciddi sağlık sorunlarına da sahip olabiliyorlar. İstisnalar dışında 23. haftadan önce doğan bebekler yaşatılamıyor.
23-25 hafta arası doğan bebekler yaşasa bile hayat boyu sürecek ciddi sağlık sorunları ve engellere sahip olabiliyorlar. Anne karnında geçirdikleri fazladan her bir gün, bebeklerin sağlığı için bir avantaj yaratıyor.
Erken doğum yapanlar için bebeklerinde bazı sorunların görülmesi riski artar:
Aşırı erken doğan bebekler resüsitasyon olmadan yaşayamazlar. Genellikle havayoluna bir tüp takılarak solunumun sağlanması gerekebilir. Bazen bebeğin kalbini çalıştırmak için resüsitasyon gerekir. Buna rağmen bazı bebekler yaşamayabilir, ya da ağır sekellerle (kalıcı sağlık problemleriyle) yaşayabilir.
Bazı durumlarda sekel riski çok yüksekse, yenidoğan uzmanlarıyla görüşüldükten sonra aile canlandırmanın hiçyapılmamasına karar verebilir.
Bebek sıcak ve güvende tutulur, mümkün olduğunca anneyle kalabilir. Anneye bu süreçte psikolojik destek verilir.
Aşırı erken doğumu beklenen bebeğin sekelsiz yaşama şansını artırmak için gebeye bazı ilaçlar verilebilir:
Bu ilaçlara hasta bazında karar vermek doğru olur. Örneğin 22. haftadan önce doğum olacaksa kortikosteroid önerilmez, çünkü bu haftadan küçük bebeklerde yararlı olmadıkları bilinmektedir. 23 haftada ise verilebilirler, ancak etkinliği tartışmalıdır.
Poliansatüre yağ asitleri içeren aşağıdaki gıdaların erken doğum riskini azalttığına dair veriler mevcuttur. Erken doğumu engelleyen yiyecekler:
Gerçekten doğum başladıysa, hiçbir ilaç ya da cerrahi yöntem ile doğum durdurulamaz. Aşağıdaki bazı önlemler alınarak erken doğum tedavisi görenlerde bebeğin riskleri azaltılabilir.
Kortikosteroidler: 23-34. gebelik haftaları arasında, eğer 1-7 gün içinde doğum riski artmış görünüyorsa, anneye kortikosteroid enjeksiyonu yapılarak, bebeğin akciğer gelişiminin hızlanması sağlanabilir. Kotikosteroidler, plasentayı geçerek bebeğin akciğer, beyin ve sindirim sisteminin gelişmesini sağlar. Özellikle 24-34. gebelik haftaları arasında daha etkilidirler.
Magnezyum sülfat: Bazı yayınlara göre 32. haftadan önce doğan bebeklerde serebral palsi riskini azalttığı gösterilmiştir. Özellikle 32. Haftadan küçük olan ve 24 saat içerisinde doğum yapma ihtimali bulunan gebeler için önerilir. Erken doğumlara eşlik eden serebral palsi riskini azaltabilen bir ilaçtır. Ayrıca tokolitik, yani doğum sancılarını durduran etkinliğe de sahiptir.
Tokolitik ilaçlar: 48 saat süreyle doğumu ertelemek ve kortikosteroidler ile bebeğin akciğer gelişimini artırmak amacıyla zaman kazanmak için erken doğumu geciktiren ilaçlar kullanılabilir. Ayrıca daha iyi yenidoğan yoğun bakım ünitesi olanakları bulunan bir hastaneye hastayı transfer edebilmek için de kullanılır. Ancak tıbben doğumun acilen gerçekleşmesi gerektiği preeklampsi gibi durumlarda kullanılmaz.
Eğer doğum tüm önlemlere rağmen durdurulamaz ve gerçekleşirse, neonatalog (yenidoğan uzmanı) ve yenidoğan bakımı konusunda uzman bir ekip tarafından yenidoğan yoğun bakım ünitesinde bebek tedavi edilebilir. Bu tür iyi olanaklara sahip ünitelerde, erken doğanbebekler için gereken özel bakım ve tedavilere, bebeğin durumuna göre bazen uzun süreli olarak devam etmek gerekebilir.
Geçmişte erken doğum öyküsü bulunan hastalarda, ikinci trimesterden başlayarak 37. gebelik haftasına kadar, erken doğum riskini azaltmak amacıyla progesteron tedavisi önerilebilir. Ayrıca 24. gebelik haftasından önce serviks (rahim ağzı) ultrasonografi ile kısa tesbit edilen hastalarda da önlem amaçlı progesteron kullanılabilir.
Progesteron tedavisi enjeksiyon şeklinde, vajinal fitil şeklinde ya da ağızdan tablet şeklinde verilebilir. Progesteron iğnesi erken doğum önleme iğnesi olarak da bilinir.
Bazı çalışmalarda erken doğumu önlemede, progesteron tedavisinin, servikal serklaj kadar etkili olduğu gösterilmiştir.
Erken doğumu önlemek için progesteron cerrahiye göre daha az riskli ve aynı etkinlikte olduğu için avantajlıdır.
Rahim ağzının kısa olması nedeniyle erken doğum riski artmış bulunan hastalar cerrahi olarak rahim ağzının kapatılması için servikal serklaj işlemine yönlendirilebilir. Bu işlemde güçlü dikişler kullanılarak rahim ağzı kese ağzı gibi kapatılır. Erken doğumu önlemek için dikiş yöntemi yalnızca seçilmiş küçük bir hasta grubunda kullanılmaktadır.
24. gebelik haftasından önce :
Servikal serklaj dikişleri 36. gebelik haftası tamamlandıktan sonra alınır. Ancak bazı gerekli durumlarda daha erken haftalarda da alınabilir.
Kesin olarak sezeryan gereklidir denemez. Ancak bazı bebeklerin pozisyonu vajinal doğum için uygun olmayabilir. Bu durumlarda gebelik yaşına bağlı olarak sezeryan doğum önerilebilir. Ancak 23-24 hafta öncesi genellikle sezeryan önerilmez, çünkü bu haftada doğan bebekler için, doğum şekli sonucu değiştirmemektedir.
Bu bebekler genellikle yoğun bakım ünitesinde aylarca kalırlar. Bir kısmı eve taburcu edildikten sonra da özel bakıma ihtiyaç duyarlar. Bu bebeklerin beslenme, büyüme ve gelişmeleri yenidoğan uzmanı olan, ekstra eğitim almış çocuk doktorları tarafından takip edilir.
İlerleyen dönemlerde ise, çocuğun herhangi öğrenme güçlüğü ya da fiziksel engeli varsa bununla ilgili farklı yardımlar almak gerekebilir.
20. haftadan sonra 37. haftaya kadar gerçekleşen tüm doğumlar erken doğum olarak tanımlanır. Ancak gebelik 20. haftaya ne kadar yakınsa bebeğin kaybedilmesi ya da ciddi komplikasyonlar görülmesi riski o kadar fazladır.
Gerçekten doğum başlamışsa, ilaçlar yardımıyla en fazla 48 saat ertelenebilir.
Yatak istirahati erken doğum riskini azaltmaz. Erken doğum riski tedavisi seçenekleri arasındaki yatak istirahati bulunmaz. Aksine gebelerde pıhtı riskini artırması, kas gücünü azaltması, depresyona yol açması gibi riskleri vardır.
Erken doğum riski olanlar için özel bir yatış pozisyonu ya da sürekli yatak istirahati önerilmez.
Genellikle rahimin fundus denen tepe noktasından (göbeğin üst kısmından) başlayıp bele ve kasıklara kuşsak gibi yayılır. Eş zamanlı olarak rahim taş gibi sertleşir ve gevşer.
Bazı hastalarda doğum başlarken ishal, bulantı, kusma gibi belirtiler olabilir.
20. gebelik haftası ile 37. gebelik haftası arasındaki doğumların tümü erken doğum olarak adlandırılır.
Erken doğum tedavisi cerrahi ya da medikal (ilaç tedavisi )yöntemler kullanılarak yapılabilir. Erken doğumu önlemek için kullanılan ilaçlara tokolitik ilaçlar denir. Erken doğumu önlemek için kullanılan cerrahi tedavi yöntemi ise servikal serklaj yöntemidir.
Erken doğum tehdidi belirtileri 20. gebelik haftasından itibaren başlayabilir. Özellikle risk grubundaki hastalarda, seri kontrollerde transvajinal ultrasonografi ile rahim ağzındaki kısalmanın ölçülmesi ve tedbir alınması sağlanabilir.
Bebeğin hareketlerinin fazla ya da az olması erken doğum ile ilişkili değildir. Bebeğin hareketlerinin çok olması, bebeğin anneden iyi oksijen aldığı ve iyi beslendiği anlamına gelir.