Kırık ve Çıkık Tedavi
Kırık; kemik dokusunun bütünlüğünün bozulmasıdır. Çıkık; eklemi oluşturan kemiklerden birinin yerinden ayrılmasıdır.
Kırık Nedir?
Kırık; kemik dokusunun bütünlüğünün bozulmasıdır. Kırık belirtileri;
- Ağrı, morarma, çürük, şişlik,
- Biçim bozukluğu (deformite), simetride bozulma,
- Hareket edememe, hareket kısıtlanması.
Kırıkta ilk yardım nasıl olmalıdır?
Kanama varsa kontrol altına alınır, yara varsa kapatılır. Kırığın çevre dokulara zarar vermemesi için ekstremite (kol veya bacak) desteklenir. Hastaneye gidilmesi gerekmektedir.
Çıkık Nedir?
Çıkık; eklemi oluşturan kemiklerden birinin yerinden ayrılmasıdır. ligament ve kapsül yaralanması gibi ciddi problemler ortaya çıkabilir. Eklem yüzeyleri birbirlerinden tamamen ayrılmış kemik uçları farklı pozisyonlarda kilitlenmiş olabilir. Gelişi hoş bir hareket hem çok güçtür hem de ağrılıdır. Çıkık belirtileri;
- Biçim bozukluğu,
- Hareketle artan ağrı,
- Morarma, şişlik,
- Hareket kısıtlanması veya kaybı.
Çıkıkta ilk yardım nasıl olmalı?
- Hareket etmemesi için desteklenir.
- Desteklerken kıvrılma varsa ve açılmıyorsa zorlanmaz, bulunduğu halde saptanır.
- Ağrı kesici verilebilir.
- Çıkık ve kayma durumlarında fiziki müdehale tedavisi tarafımızdan yapılır.
Testler ve Teşhis
Fiziksel yaralanmanın incelenmesinin yanında çıkık olan eklemi görmek için aşağıdaki testler de istenebilir:
- Röntgen: Eklemdeki çıkık, kemik kırıkları ya da eklemde meydana gelen diğer hasarların ortaya çıkarılmasında kullanılır.
- MR: Çıkık olan eklem çevresindeki yumuşak dokularda meydana gelen hasarları göstermede başarılı bir görüntüleme testidir.
Tedavi ve İlaçlar
Çıkık için uygulanacak tedavinin türü çıkığın meydana geldiği yer ve yaralanma şiddetine bağlıdır. Tedavi kapsamında aşağıdaki uygulamalar yapılabilir:
- Yerine oturtma: Bu işlem sırasında doktorunuz kemikleri hafif manevralar ile tekrar yerine oturtmaya çalışacaktır. Ağrı ve şişme miktarına bağlı olarak, kemiklerin oturtulmasından önce lokal ya da genel anestezi yapılması gerekebilir.
- Sabitleme: Kemiklerin doğru şekilde yerine oturtulmasından sonra eklem bölgesinin birkaç hafta boyunca bir atel, askı ya da alçı ile hareketsiz kalması gerekir.Sabitleyicinin ne kadar süre boyunca kalacağı çıkığın yerine ve niteliğine bağlıdır.
- Ağrı kesici ilaç: Kemiklerin yerine oturtulmasından sonra ağrı oluşabilir. Eğer ağrılar devam ederse bir ağrı kesici veya kas gevşetici kullanabilirsiniz.
- Ameliyat: Eklem çevresindeki damar veya sinirlerin hasar görmesi ya da kemiklerin yerine oturtulamaması durumunda ameliyat ihtiyacı doğabilir. Özellikle tekrarlayan omuz çıkıkları ameliyatı gerekli kılmaktadır.
- Rehabilitasyon: Atel ve alçı alındıktan sonra ilgili bölgenin eski hareket kabiliyetini kazanması için bir rehabilitasyon ve fizik eğitim ünitesine alınması gerekebilir. Çıkığın niteliğine göre gerekli olabilir ya da olmayabilir. Kalça çıkıkları gibi çıkıklar için fizik tedaviye birkaç ay devam edilmesi bile gerekebilir.
Eğer büyük bir sinir ya da doku hasarı olmayan basit bir çıkık ise ekleminiz büyük ihtimalle daha kısa sürede eski durumuna kavuşacaktır. Ancak eklem bölgesi tam iyileşmeden çalışma veya spor yapmak suretiyle tekrar zorlanırsa tekrar yerinden çıkabilir. Bunu da unutmamak gerekir.
Yaşam Tarzı ve Evde Yapılabilecekler
Rahatsızlığı daha kolay atlatmak ve çıkığın tedavi sürecini hızlandırmak için aşağıdaki öneriler faydalı olacaktır:
- Çıkık olan ekleminizi dinlendirin. Yaralanmaya neden olan aktiviteyi yapmaktan ve eklem bölgesini zorlamaktan kaçının.
- Buzlu ve sıcak kompres uygulayın. Yaralı eklem üzerine buz koymak iltihap ve ağrıyı azaltmaya yardımcı olur. Bunu yapmak için buz kalıplarını bir havlu ya da benzeri bir beze sararak ilgili bölgeye 15-20 dakika boyunca uygulayın. İlk iki gün boyunca her iki saatte bir bunu uygulamaya çalışın. İki üç gün içinde ağrı ve iltihaplanma geçtikten sonra yapılacak sıcak uygulama kasların gevşemesine yardımcı olur. Tek seferde en fazla 20 dakika boyunca sıcak uygulama yapınız.
- Ağrı kesici ilaç alınız. İbuprofen, naproksen veya asetaminofen etken maddeli ağrı kesiciler çıkıktan kaynaklanan ağrıları hafifletmede yardımcı olacaktır.Ağrılar geçince ilaçları kesebilirsiniz.
- Eklemlerin ara ara hareket ettirilmesini sağlayın. Eklemlerin hareket kabiliyetini kaybetmemesi ve sertleşmemesi için doktor ya da fizyoterapistin önerdiği şekilde fiziksel hafif egzersizler yapınız.
Önleme
Çıkıkların meydana gelmesini önlemek için aşağıdaki önlemler alınabilir:
- Düşme vakalarını önlemek için tedbirler alınız. Eğer düşme görmeden kaynaklanıyorsa gözlerinizi düzenli olarak kontrol ettirin. Eğer ilaçlardan kaynaklanıyorsa bunu doktorunuza belirtiniz ve baş dönmesi şeklinde yan etkisi olmayan ilaç yazmasını isteyiniz.Ayrıca evin yeterli derecede ışıklandırılmış olmasını ve potansiyel olarak düşmeye neden olabilecek zemin kayganlığı gibi faktörlerin düzeltildiğinden emin olunuz. Bu tür düşmeler genellikle yaşlıların başına geldiği için ve kemiklerinin de kırılmaya ve çıkmaya karşı daha hassas olduğu göz önüne alındığında ev ortamının buna göre düzenlenmesi gerekmektedir.
- Temas içeren spor dallarıyla uğraşıyorsanız koruyucu giysiler giyiniz.
Çıkıklar yerine oturtulduktan ve tedavi edildikten sonra da ilgili bölge tekrar nüksetmeye meyilli olur. Bunu önlemek için ilgili eklem bölgesini güçlendirme egzersizlerinin yapılması önemlidir.