MASTİTİS
NEDİR:
Mastitis, çeşitli tahriş edici etkilere karşı meme bezinin tepkisidir. Ancak pratikte bu hastalığın en büyük kısmının sebebi, dışarıdan çeşitli sebeplerle memeye giren Streptokok ve Stafilokok grubu bakterilerin, direnç kaybı sebebiyle memenin bütün savunma mekanizmalarını aşarak meme dokuyu iltihaplandırma durumudur. Hastalığın klinik seyrine göre 4 formu vardır.
1- İneğin genel durumunu bozarak halsizlik ve iştahsızlık yaptığı gibi tedavi edilmezse ölüme dahi götürebilen “Şiddetli Klinik yani Perakut Mastitis”.
2- Memenin şiş ve kızarık olduğu ve süt veriminde de azalmaya sebep olan ancak hayvanın genel durumunda bozukluk oluşturmayan “Hafif Klinik yani Akut Mastitis”.
3- Halen belirti vermeden yani subklinik devam eden ancak ara sıra açığa çıkarak akut formda kendini gösteren ve tedaviyle tamamen iyileşiyormuş gibi görünen “Kronik Mastitis”.
4- Süt işletmeleri için en büyük en problemli tip ise; süt bileşimini etkilemeyen, meme dokusunda ve süt miktarında ani değişiklikler oluşturmadığı için dışarıdan fark edilemeyen “Subklinik yani Gizli Mastitis”dir. Klinik mastitis olgularında tam iyileşme sağlanamazsa bunlar gizli mastitis’e dönüşürler. Klinik mastitis olgularından 40 kat fazla görülebilir. Yani sürüde 1 belirgin mastitis vakasına karşılık 40 gizli mastitisli inek bulunabilir ve %3’den, %26’ya kadar süt kaybı oluşturabilir. Gizli mastitis’te memede vücut savunma hücreleriyle memeye yerleşmiş olan mikroplar arasında içten içe devam eden bir savaş vardır ve süt üreten meme hücreleri bu savaştan sürekli hasar görmektedirler. İşte sütle birlikte memeden çıkan zarar görmüş meme hücreleri ve vücudun savunma hücreleri “Somatik Hücreler”i oluşturur. Bu hücrelerin sayısı bize memede devam eden savaşın şiddetini gösterir. CMT (4’lü kap testi) veya sütün elektrik iletkenliği ile bireysel olarak, tank somatik hücre sayısı ile de sürü bazında mastitis yoğunluğu takip edilmelidir.
NEDEN ÖNEMLİDİR:
Önemi ekonomiktir. Artık ülkemizde de süt üretiminde bir sanayi yaklaşımı hakim olmaya başlamıştır. Planlanan süt üretimi yapılamazsa işletmesinin finans akışı bozulabilir ve planlanan satın almalar yapılamayabilir. Ayrıca işletmede yıllık olarak düşünülenden daha fazla sayıda ineğin reforme edilmesine sebep olabilir.
NE YAPILMALIDIR:
Genel sağım hijyeni kuralları uygulanmalıdır. Memeler yıkanmamalı ve köpük temizliği yapıldıktan sonra kuru, temiz bez veya kağıt havlularla kurutularak meme başlıkları takılmalıdır. Memeden gelen süt bittikten sonra meme başlığı kesinlikle memelerin üzerinde kalmamalıdır ve meme başlıkları vakum kesildikten sonra çıkarılmalıdır. Sağım sonrası meme başı daldırma veya kaplama solüsyonları ile meme başları ağır kirlerden korunmalıdır.
Mastitis aşıları, hastalığı engellemese de, daha güçlü ve vurucu bir bağışıklık elde edildiği için hastalığın aşırı reaksiyona sebep olmadan hafif geçirilmesini ve kısa sürede atlatılmasını sağlar. Böylece meme dokuda daha az hasar şekillendiği ve etken yok edildiği için kronik ve gizli mastitisin oluşması engellenir. İneklerin dinlenme alanları kuru olmalıdır. Sıkışık barındırma yapılmamalı, yağmur sularının ineklerin yattığı alana girişi engellenmelidir. Çamur ve sulu dışkı mastitis riskini arttırır. Yaz aylarında sinekler aracılığıyla inekten ineğe bulaşma sık görüldüğü için karasinek mücadelesi aksatılmamalıdır. Kuru dönem ve doğum padoğu, işletmenin en temiz, en konforlu ve en kuru altlığa sahip bölümü olmalıdır. Kuruya ayırma dönemi çevreden yeni enfeksiyon bulaşması yönünden en riskli zamandır. Özellikle yüksek verimli inekler kuruya ayırırken bile sütlü olmaları sebebiyle, meme başları birkaç hafta açık kalabilir. Memenin bu savunmasız anında bir bulaşma şekillenebilir. Koruyucu kalkan uygulama olarak inekleri kuruya ayırırken, 1-Kuru dönem meme içi antibiyotik uygulaması 2-Ülkemizde mevcut olan, antibiyotikten sonra meme içine enjekte edilerek mikrop girişini engelleyen meme içi tıkacı uygulaması 3- Vitamin E enjeksiyonları ve Selenyum takviyeleri kuru dönemde yeni enfeksiyonları önlemede etkilidir. Bu uygulamalar, doğumdan sonra da meme savunmasının yüksek olmasını sağlar.