a) Genel : Püskürtme ile dökülmüş parçaların işleme masrafı yoktur veya pek azdır. Bundan başka püskürtme ile dökülmüş parçaların yüzeyleri düzgün ve hızlı soğuma dolayısıyla ince yapılı ve mukavemetlidir. Dökülecek madenin cinsine göre 5.000-100.000 döküm yapılır. Fakat kalıplar, şekilleri karışık olduğundan pahalıdır. Bu sebeple dökülecek parçaların adedi 5000 den az olmamalıdır.
b) Püskürtme döküm alaşımları : Püskürtme dökümde kullanılan alaşımlar uzun zaman sıvı halde kalmakla bozulmamalı, yani alaşımı teşkil eden madenler biribirinden ayrılmamalıdır. Bundan başka, alaşımlar, kalıbın ve makinenin demir kısımlarına etkimemelidir. Kullanılan başlıca alaşımlar : kurşun, kalay, çinko, alüminyum ve magnezyum alaşımlarıdır.
c) Püskürtme döküm kalıpları : Bunlar, dökme demir, karbonlu çelik, alaşımlı çelik ve nadiren de demir olmayan madenlerden, meselâ : bakır veya nikelden yapılır. Döküm sıcaklığı alçak alaşımlar için iyi cins karbonlu çelik, yüksek sıcaklıklar için özel alaşımlı meselâ : %1,5 karbon, %10-15 krom ihtiva eden çelik kullanılır. Alüminyum sıvı halde iken kalıba tesir ettiğinden alüminyum alaşımlarının dökümünde silisyumu çok dökme demir veya krom – vanadyumlu çelik kullanılır.
d) Püskürtme döküm makineleri :
Bunlar iki tarzdadır :
- Pistonlu makineler.
- Basınçlı hava makineleri.
1. Pistonlu püskürtme döküm makineleri: Kalay, kurşun ve çinko alaşımları gibi alçak sıcaklıkta ergiyen alaşımlar için kullanılır. Alaşım çoğunlukla mazotla, nadiren de kok veya elektrikle ısıtılan madenden bir depoda bulunur. Buradan bir piston ve kanallar vasıtasiyle kalıba gönderilir.
2. Basınçlı havalı püskürtme döküm makineleri: Alüminyum ve bakır alaşımları gibi oldukça yüksek sıcaklıkta ergiyen alaşımlar içindir. Bu makinelerde pistonun işini basınçlı hava görür. Piston kullanılırsa yüksek sıcaklığın tesiri ile silindire kaynar ve demirden yapılan piston alüminyumun kimyasal etkisi altında kalır.
Soğuk kamaralı döküm yönteminde ergime sıcaklığı 665 °C olan alüminyum, 649 °C olan magnezyum, 1083 °C olan bakır gibi ergime sıcaklıkları yüksek olan malzemelerin kalıplanmasında kullanılmaktadır. Bu presin en büyük avantajı eritilmiş olan metalın silindir- piston ünitesini etkilememesidir. Çünkü metal ayrı bir fırın içerisinde eritilerek kalıp içerisine basılmaktadır . Soğuk kamaralı döküm makinaları, alışma konumlarına göre iki çeşittir.
1. Basınçlı alüminyum döküm yöntemi :
Bu yöntemle çok ince kesitlerde alüminyum parçaların dökümü yapılabilmektedir. Vites kutusu, silindir gömleği ve manifold gibi motor parçaları basınçlı döküm yöntemiyle üretilmektedir.
Sıvı metal kendi ağırlığıyla kalıp boşluğunu doldururken sıvı metale yaklaşık 0,5 barlık bir basınç uygulanarak yapılan üretim yöntemidir. Silisyum alaşımlı silindir başlıkları, motor blokları bu yöntemle üretilebilmektedir.
Koruyucu gaz atmosferi altında yapılan alüminyum döküm üretim tekniğidir. Askeri ve hava taşıtları için bu yöntemden de yararlanılmaktadır.
Hava taşıtlarının motor bloklarının dökümü için geliştirilmiş bir yöntemdir.
Alüminyum döküm sistemleri arasında, kum döküm, kokil döküm, metal enjeksiyon döküm, alçak basınç döküm olmak üzere dört farklı döküm dökme kabiliyeti bulunmaktadır.
KUM DÖKÜM : Çok fazla yaygın kullanılan döküm sistemidir. Bu tür dökümleri yapmak için önceden hazırlanmış bentonit karıştırlmış kum kullanılmaktadır. Döküm yapabilmek için yapılacak olan malzemenin ahşap yada araldite çekilmiş modelinin olması gerekir. Yapılacak olan ürün eğer maçalı ise maça sandığının da yapılıp modelin derecesi de yapıldıktan sonra döküme hazır hale getirilmiş olur. Daha çok kilolu ve diğer döküm sistemlerine uygun olmayan, adet olarak az olan ürünler için kullanılması tavsiye edilir. İşçiliğin ve emeğin yoğun olduğu bu döküm sistemi diğer döküm sistemlerine göre daha az adetli, yüzey kalitesi düşük, mikro-makro prozitesi diğerlerine göre yüksek ve sertliği 40-45 Br çıkmaktadır.
KOKİL DÖKÜM : Ülkemizde çok fazla yaygın olarak kullanılmayan bir döküm sistemidir. Bu tür dökümleri yapabilmek için çok fazla tecrübe ve teknolojiye ihtiyac duyulmaktadır. Kokil döküm sisteminde en önemli şey kalıpdır. Yapılacak işin kalıbı tam bir teknoloji ile simile edilip yapılmalıdır. Aksi taktirde sonuç devamlı başarısızlıkla sonuçlanacaktır. Döküm yöntemi ve sistemi olarak çok fazla tercih edilmelidir. Yapılacak olan parçanın maçası var ise ayrıca şhell maça kalıbında yapılması gerekir. Kum döküme göre kalıp maliyetlerinin yüksek olduğu fakat işçilik ve emeğin kum döküme göre yoğun olmadığı parça birim fiyatlarının da uygun olduğu bir döküm yöntemidir. Yüzey kalitesi iyi, mikro-makro prozitenin çok az olduğuve sertliği 50-55 Br olan bu yöntem çekme-basma, akma dayanımı, uzama ve kopması döküm sistemlerinin içinde en iyi olandır.
ENJEKSİYON DÖKÜM : Çok fazla yaygın olarak kullanılan döküm sistemidir. Yüksek adetli parçalar için daha çok tercih edilir, kalıp maliyetleri diğerlerine göre çok yüksektir. Birim fiyatları daha uygundur. Sertliği 70Br kadar çıkar özel parçalar için uygun değildir.
ALÇAK BASINÇ DÖKÜM : Diğer döküm yöntemlerine göre daha özel bir döküm sistemidir. Daha çok sıfır prozite isteyen parçalar için kullanılır. Baskının yapıldığı makinası özeldir. Kalıp maliyetleri diğer döküm yöntemlerinin nerdeyse iki-üç katıdır. Baskının yapılacağı makinada çok maliyetlidir. Çok özel parçalar hariç tercih edilmemektedir.
1. Pistonlu Sıcak Kamaralı Döküm Makineleri
Bir font pota fırına yerleştirilmiştir. Potaya erimiş maden içine dalabilecek durumda bir silindir monte edilmiştir. Silindir içine yatay vaziyette çalışabilecek bir piston yerleştirilmiş ve madenin kalıp içine enjekte edilmesi bir manivela sistemi ile sağlanmıştır. Erimiş maden kalıba kendi akışı ile dolar ve manivela sistemine kuvvet etki ettirilecek olursa silindir içine dolan maden piston tarafından silindir içine doğru itilir. Aynı yöndeki hareket sonucu piston ilk defa maden dolma deliğini tıkar. Kalan maden ise, silindiri kalıba birleştiren kanala kuvvetle enjekte edilir.
Kalıbın iki yarısı, plakalar üzerine uygun şekilde monte edilir. Plakalar kalıp kilitleme koluna elle kumanda edilerek açılıp kapatılır.
2. Soğuk Kamaralı Döküm Makineleri
İlk olarak erimiş madenden bir döküm işletmesine yetecek kadar maden, makine silindi konulur. Bu hareketin hemen arkasından piston harekete madenin kalıba 2000–2250 kg/cm2 ye kadar yükselebilen basınçlarla basar. Her defada gerekli madenden daha fazlası içine kepçe ile konur. Artık miktar dökülmüş parçaları beraber kalıptan iticiler yardımı ile alınır.
Firmamızın alüminyum döküm yöntemleri ile otomotiv, traktör, motor, makine ve savunma sanayi gibi sektörlere üretimini yaptığı ürün ve parçalardan bazıları