Türkiye ile Çin arasında ekonomik açıdan temel farklılık ülkemizde 1989 yılından beri sermaye hareketi serbestisi olmasıdır. Çin'de ise sermaye hareketi serbestisi yoktur, tersine sermaye hareketi yasağı vardır. Yani bize sıcak para girer, ama onlara giremez.
Ama iki ülkenin ekonomi politikası yaklaşımlarında önemli bir ortak nokta vardır. Türkiye ile Çin arasında ne benzerlik var diye sorduğunuz zaman her iki ülkede de son dönemde finans kesiminde stabilite arayışı sonucu mevduata konan kanuni karşılık oranlarının hızla yükseltilmiş olması vurgulanabilir. Yani yapımız ve problemlerimiz farklı olsa da silahımız aynı!
Bilindiği gibi bizde 2010 yılı sonundan beri serbestçe gelen sıcak paranın girmesini ve gecelik faize yatmasını önlemek için gecelik faiz yüzde 1.5 düzeyine indirilmiştir. Kredi artışı, ithalat zıplaması ve cari açık büyümesini önlemek için ise mevduata uygulanan zorunlu karşılılık oranlarını yükseltmiş bulunuyoruz.
Çin'de ise sıcak para yok, cari açık yok, tersine cari fazla var, ama kredi balonu ve enflasyonun hızla yükselmesi de var.
Bizde kredi balonu cari açığı büyütüyor, onlarda kredi balonu enflasyonu yükseltiyor.
Bu nedenle de Çin kasım ayından bu yana sekizinci defa mevduatın zorunlu karşılık oranlarını yükseltti ve 18 Mayıs'tan itibaren de kanuni karşılık oranı yüzde 21 düzeyine çıkmış oldu. Çin dışında Brezilya'da kanuni karşılık oranları yüzde 20 ve ülkemizde ise TL mevduatta ortalama yüzde 13.5 ve döviz mevduatında ortalama yüzde 11.5 civarında.
Çin geçen perşembe günü aldığı kararla karşılık oranlarını yüzde 21 düzeyine çıkarırken ülkenin enflasyonunun nisan ayında yüzde 5.3 düzeyine çıkmasından endişelenmiş bulunuyor. Hele nisan ayı gıda enflasyonunda Çin'de yüzde 11.5 gıda enflasyonu görüyor. Tam altı aydır Çin gıda enflasyonu iki rakamlı düzeyde.
Onlarda da, bizde de sorun iç talep yükselişi. Ama bizde henüz enflasyon yok, fakat cari açık var. Bu nedenle de gelsin karşılık yükseltme politikası.
Çin'de enflasyon, iç talep ve kredi yüksekliği nedeni ile artan fiyatlar demek. Nisan ayında banka kredilerinde beklenmedik oranda artış olmuş. Buna ek olarak da artan dış ticaret fazlası nedeni ile de artan döviz girişi olunca, ülke içinde artan Yuan cinsi likiditeyi ortadan kaldırmak gereği gündeme gelmiş. Bu nedenle ve artan kredi ve artan iç talebi kısmak için karşılık oranları yükseltilmiş bulunuyor.
Batı ülkeleri medyası iç talebi kısmak için aslında sadece faizleri yükselme metoduna alışık. Bizim medya da sonunda enflasyon hedeflemesi ile sulh oldu ve 2008 krizine kadar, enflasyonu yavaşlatmak için faiz yükseltilmesini kabullenmişti. Ama şimdi hem batı medyası, hem bizim medya, hem bizde hem de Çin ve Brezilya'da mevduat karşılık oranlarının arttırılmasının nedenini anlayamıyor.
ABD'de mevduat karşılık oranları yüzde 10 civarında! Yüzde 21 nerede yüzde 10 nerede? Nasıl anlasınlar ki?
Çin ve farklı yapıdaki Brezilya faizleri de yükseltiyorlar. Brezilya'da enflasyon yüzde 6-7 arasında, faiz ise yüzde 12 civarında. Ama ne daha önce uyguladıkları Tobin vergisi, ne de faiz artışı, sıcak para girişini durduramadığı için Brezilya da, mevduat karşılık oranlarını yüzde 20 düzeyine yükseltmişti.
Biz ise faiz yükseltmeyiz, neden? Çünkü bizde faiz yükseldikçe daha çok sıcak para girer ve kamu borçlanma faizi de yükselir, paramız da aşırı değerlenir. Bu nedenle faizi kullanamayınca da karşılık oranlarını kullanmaya devam ediyoruz.
Olay bu kadar basit!