Sonraki aşamada bu tercüme ettiğimiz sorular ana dili İngilizce olan 2 kişi tarafından tekrar Türkçe’den ters tercüme ile İngilizce’ye çevrildi. Bu aşama ana dili İngilizce olan ve Türkçe’yi de çok iyi derecede bilen Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı Emekli Öğretim Üyesi Prof. Dr. Selma Yörükan ve Arı Koleji Okul Öncesi İngilizce Öğretmeni Aydanur Lynn Bennett Ünsal yardımı ile gerçekleşti. Bu şekilde İngilizce’den Türkçe’ye tercüme edilen sorular tekrar İngilizce’ye çevrildi (EK-8, 9).
Bu geri çeviriler de tamamlandıktan sonra bir ön görüş alınması için EORTC’ye bu tercümeler yollanarak çevirilerin neden bu şekilde yapıldığı açıklandı.
Tercümeler EORTC tarafından onaylandı ve bu onaylanmış sorular üst özefagus bölgesine RT ya da KRT alan 14 hasta üzerinde uygulanarak hastalardan kelime tercihi, cümle kuruluşu, soru şekli gibi konularda geri bildirim vermeleri istendi.
Anketin uygulandığı hastalardan sadece 31. ve 32. sorularla ilgili problem olduğu şeklinde bir geri bildirim alındı. Diğer tüm soruların soruş şekli olumsuz olup zorlanmaya veya yapamamaya odaklanmışken; bu 2 soruyu İngilizce anlamını tam karşılayacak şekilde çevirdiğimiz zaman ‘yapabildiniz mi?’ şeklinde olumlu yönde sorduğumuzu ve bu nedenle cevapların diğer cevaplarla ters olduğunu söylediler. Bu sorulara ‘her zaman’ yanıtı verildiğinde olumlu anlam çıkarken diğer sorularda ‘her zaman’ yanıtı aslında hiçbir zaman yapamamaya karşılık geliyordu. Bu nedenle EORTC’ye bildirilen son raporda bu soruların tercümesinden vazgeçildi ve bu durum EORTC’ye ayrı bir elektronik postayla bildirildi (Ek-10). Son rapor da EORTC tarafından onaylandı ve tezin ikinci aşamasına geçildi. Anketin Türkçe’ye çevrilmiş son hali EK-11’de verilmiştir. İlk aşamada yer alan 14 olguya ayrıca daha önceden Türkçe validasyonu yapılmış olan EORTC QLQ-C30, EORTC-QLQ-HN35 yaşam kalitesi anketleri de uygulanmıştır. Bu gruptaki olgularda Abound® kullanılmamıştır.
3.2. Abound®Kullanan Hastalarda Genel Yaşam Kalitesinin Değerlendirilmesi Tezin ikinci aşaması için Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi Anabilim Dalı’nda 27.12.2012 ile 19.07.2013 tarihleri arasında baş-boyun kanseri tanısıyla definitif RT veya KRT alan, uzak metastazı olmayan erken ve lokal ileri evre 31 hastanın RT sırasında prospektif bir protokol dahilinde hem oral mukozit ve özefajit hem de yaşam kalitesi açısından değerlendirmesi yapıldı. Yaşam kalitesi değerlendirmesi için EORTC QLQ-C30, EORTC QLQ-H&N35 ve EORTC
QLQ-EOS18 anketlerinden her biri RT’nin ilk günü, RT’nin 15. günü ve RT’nin son günü olmak üzere üçer kez uygulandı. 17 hastaya sabah ve akşam birer kez olmak üzere günde 2 kez, günlük beslenmeye ek olarak oral yoldan Abound® verildi.
Benzer şekilde definitif tedavi alan 14 hasta ise kontrol grubu olarak gözlendi.
Abound® kullanan grupta solüsyona RT’nin ilk günü başlandı ve RT bitimine kadar, hafta sonları da dâhil devam edildi. Hastaların haftada bir gün oral mukozit ve özefajit açısından fizik muayeneleri yapıldı. Bu bölgelerdeki yan etkiler ‘Radiation Therapy Oncology Group Cooperative Group Common Toxicity Criteria’ (RTOG CGCTC)’nin stomatit skorlaması ve ‘Common Terminology Criteria for Adverse Events’ (CTCAE) v4.0’ın oral mukozit, oral ağrı ve disfaji ile ilgili skorlamaları ile birlikte değerlendirildi (Ek-12, 13).
Tüm olgulardan çalışma öncesi bilgilendirilmiş onam formu alındı (EK-14).
Bu çalışma öncesinde de ‘Hacettepe Üniversitesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulu’ndan 9 Ekim 2012 tarihinde LUT 12/123 kayıt numarası ile onay alındı (EK-15).
3.3. Yoğunluk Ayarlı Radyoterapi Planlaması
Varian Clinac DHX High Performance cihazı (Varian Medical Systems, Inc.
Palo Alto, CA) ile tüm hastalara YART uygulandı. Tedavi şeması hastalığın evresine göre belirlendi.
Öncelikle tüm hastalara supin pozisyonda, kollar yanda vücuda bitişik şekilde, şeffaf B yastık ve omuz çekeceği kullanılarak termoplastik YART baş-boyun maskesi yapıldı. Hastaların kreatinin değerlerine bakılarak aynı gün içinde vücut ağırlıklarına göre değişmek kaydıyla 50-70 santimetreküp (cc) iv kontrast madde kullanılarak tedavi pozisyonunda, tüm kranyum ve karina seviyesini kapsayan ve kesit kalınlığı 2.5 milimetre (mm) olacak şekilde planlama bilgisayarlı tomografileri (BT) çekildi. Tüm hastalarda primer tümör bölgesi ve/veya risk altındaki boyun lenf nodları RTOG baş-boyun konturlama önerilerine uyularak konturlandı [130].Ayrıca risk altındaki organlar da (beyin, beyin sapı, gözler, optik lensler, optik sinirler, optik kiazma, parotis bezleri, spinal kord, mandibula, temporomandibuler eklemler, oral kavite, özefagus, larinks, kohlealar, brakial pleksuslar, dudaklar) ilgili kesitlerde belirlendi ve konturlandı.
Lokal ileri evre kanserlerde İKT sonrasında primer tümörde tam yanıt varsa primere 66 Gy, yanıt yoksa 70 Gy toplam dozlarda RT uygulandı. Gros lenf nodu mevcut ise buraya 1 cm emniyetle 70 Gy, lenf nodları tanı anında pozitif ise o lenf nodu seviyesine 60-66 Gy, negatif ise 54-56 Gy RT uygulandı. Günlük fraksiyon dozları primer tümör için 2.12-2.13 Gy, lenf nodları için 1.6-2.13 Gy olarak hesaplandı. T1N0M0 glottik larinks kanserlerinde sadece larinkse yönelik günlük 2.3 Gy’den 28 günde 64.4 Gy verildi. Gros Tümör Hacmine (GTV) her yönden >5 mm, kritik organların bulunduğu yerlerde 1 mm emniyet verilerek Klinik Tümör Hacmi (CTV) oluşturuldu. CTV’ye her yönden 3 mm emniyet verilerek PTV oluşturuldu.
PTV reçetelendirilen dozun %95’ini, CTV ise % 99’unu alacak şekilde planlama yapıldı.
Kritik doku ve organ dozları için tedavi planlamasında kullanmış olduğumuz kriterler Tablo 3.1’de verilmiştir.
Tablo 3.1. Kritik Doku ve Organ Doz Sınırlamaları Doku-Organ Doz Sınırlamaları Spinal Kord Maksimum doz <45 Gy Beyin Sapı Maksimum doz <54 Gy
Gözler Maksimum doz <50 Gy
Optik Sinirler Maksimum doz <50 Gy Optik Kiazma Maksimum doz <50 Gy
Lensle Maksimum doz <25 Gy
Mandibula ve
Temporomandibuler Eklem
Maksimum doz <70 Gy, 1 cc’si <75 Gy
Brakial Pleksus Maksimum doz <66 Gy
Oral Kavite Oral kavite dışı tümörlerde ortalama doz <30-40 Gy, oral kavite tümörlerinde <50 Gy,
Oral kavite içinde 60 Gy’i geçen sıcak nokta yok Dudaklar Ortalama doz <20 Gy,
Maksimum doz oral kavite tümörlerinde <50 Gy, oral kavite dışı tümörlerde <30 Gy
Parotis Bezleri Ortalama doz en az birinde <26 Gy veya Bir bezin %50 hacmi <30 Gy veya İki bezin 20 cc’si <20 Gy
Kohlea 55 Gy alan hacim <%5
Larinks Larinks kanserleri dışındaki tümörlerde ortalama doz <45 Gy
Özefagus Ortalama doz <45 Gy 3.4. Kemoterapi
Lokal ileri evre hastaların bir kısmına Hacettepe Üniversitesi Medikal Onkoloji Bilim Dalı tarafından 2-3 kür indüksiyon Dosetaksel + Sisplatin + 5-FU (TCF) KT’si verildi. Dosetaksel 75 miligram/metrekare (mg/m2) 1. gün, Sisplatin 75 mg/m2 1. gün ve FU 750 mg/m2 1.-5. günler arasında, 21 günde bir uygulandı. 2-3 kür sonrasında tam ya da parsiyel yanıt olanlarda KRT başlandı. İndüksiyona yanıt alınamayan larinks kanserli hastaların cerrahiye yönlendirilmesi planlandı ancak böyle bir hastamız olmadı. KRT şemasındaki KT ise haftalık 35 mg/m2 sisplatin olarak uygulandı.
3.5. İstatistik
Değişkenlerin normal dağılıma uygunluğu Shapiro-Wilk testiyle incelendi.
Nitel veriler için ki-kare veya Fisher kesin ki-kare testi, sayısal veriler için Mann-Whitney U testi kullanıldı. Sayısal değişkenler arasındaki ilişki Spearman korelasyon
katsayısı kullanılarak incelendi. p-değerinin 0.05’in altında olduğu durumlar istatistiksel anlamlı olarak değerlendirildi. RT’nin ilk günü, 15. günü ve son günü arasında farklılık Friedman testiyle değerlendirildi. Anlamlı olan değişkenler kendi içinde Bonferroni düzeltmesi uygulanarak Wilcoxon testiyle karşılaştırıldı ve düzeltme yapılarak p-değerinin 0.025’in altında olduğu durumlar istatistiksel anlamlı olarak kabul edildi. Tüm istatistiksel analizler SPSS 19.0 (SPSS Inc., Chicago, IL) yazılımı kullanılarak yapıldı.