Adet kanaması, rahim iç zarını kaplayan tabakanın hormonal etkiyle kabarıp dökülmesidir. Ergenlikle başlar ve menopoza kadar devam eder.
Adet düzensizliği (regly) düzensizliği diğer bir değişle adet kanamasının zamanından önce veya geç gelmesi yanı sıra adet kanamasının az veya çok gelmesi, adet kanamasının uzun süre ve yoğun gelmesi ve/veya adet kanamasının az gelmesi olarak tanımlanır.
Adet kanamaları, normalde 2-7 gün arasında sürer. Adet başlangıcından, sonraki adetin başlangıcına kadar olan süre ise 21 ila 35 gün arasında olması beklenmektedir. Bunların dışında döngü oluşuyorsa ise buna, adet düzensizliği denir.
Adet düzensizliği nedenleri başında;
Metabolik hastalıklar ve miyomlar ve yumurtalık kistleri sayılan nedenlerin başında gelir. Adet düzensizliği tedavisinde erken tanı önemlidir.
Adet (regly) döngüsü genel sağlığın ve benlik algısının bir göstergesi olabilir.
Yaşam boyu adet yokluğu olarak tanımlanan primer amenore, menarşın 15 yaşına kadar veya üç yıl sonra ortaya çıkmaması durumunda değerlendirmeyi gerektirir.
Sekonder amenore, daha önce düzenli adetlerin üç ay boyunca kesilmesi veya daha önce düzensiz adetlerin altı ay boyunca kesilmesi ile karakterizedir ve değerlendirmeyi garanti eder.
Amenore (adet düzensizliği) primer over yetmezliği, hipotalamik veya hipofiz bozuklukları, diğer endokrin bezi bozuklukları, kronik hastalık sekelleri, fizyolojik veya indüklenmiş olarak düşünülebilir.
Adet düzensizliği tedavisi öncesinde, adet başlangıcı ve örüntüleri, yeme ve egzersiz alışkanlıkları, psikososyal stresörlerin varlığı, vücut ağırlığı değişiklikleri, ilaç kullanımı, galaktore ve kronik hastalıkları sorgulanmalıdır. Ek sorular nörolojik, vazomotor, hiperandrojenik veya tiroid ile ilişkili semptomları hedefleyebilir.
Fizik muayenede antropometrik ve pubertal gelişim eğilimleri belirlenmelidir. Tüm hastalara gebelik testi ve serum folikül uyarıcı hormon, luteinize edici hormon, prolaktin ve tiroid uyarıcı hormon düzeylerinin değerlendirilmesi önerilmelidir.
Karyotipleme, serum androjen değerlendirmesi ve pelvik veya beyin görüntüleme dahil olmak üzere ek testler bireyselleştirilmelidir. Primer yumurtalık yetmezliği olan hastalar öngörülemeyen yumurtalık fonksiyonunu koruyabilir ve hormon replasman tedavisi, kontrasepsiyon veya infertilite hizmetleri gerektirebilir.
Fonksiyonel hipotalamik adet düzensizliği, düzensiz yeme ve düşük kemik yoğunluğunu gösterebilir. Tedavi altta yatan nedeni ele almalıdır. Polikistik over sendromlu hastalar, metabolik hastalıkları ve endometriyal kanser riskini azaltmak için tarama ve müdahaleye tabi tutulmalıdır. Adet düzensizliği, klinik olarak zorlayıcı, patoloji ile ilişkili olabilir ve ömür boyu tedavi gerektirebilir.
Özetle adet düzensizliği tedavisi, adet düzensizliğine neden olan faktörlerin ortaya çıkarılarak tedavi edilmesi ve eksik veya fazla olan hormonal düzensizliğin giderilmesi ile düzenli adet döngüsü sağlanmış olur.
Guatr, hem hiper hem de hipotiroidizm menstrüel bozukluklara neden olabilir. Hipertiroidizmde amenore von Basedow tarafından 1840 gibi erken bir tarihte tanımlanmıştır. En sık görülen tezahür basit oligomenoredir (adet akışında azalma). Anovulatuar döngüler çok yaygındır. Artmış kanama meydana gelebilir, ancak hipertiroidizmde nadirdir.
Günümüzde hipertiroidizm bir zamanlar olduğundan daha erken teşhis edilir ve bu nedenle klinik tablo genellikle daha hafiftir. Bu nedenle, adet düzensizliği önceki serilere göre daha az yaygındır. Hipotiroidizmde, aksine, polimenore (artmış adet kanaması) daha sık görülür. Hemostazdaki kusurlar buna katkıda bulunabilir. Anovülasyon temsil edilebilir.
Hem hiper hem de hipotiroidizmde doğurganlık azalır ve gebeliğin sonucu ötiroid kadınlardan daha sık anormaldir. Juvenil hipotiroidizmde erken ergenliğin tanımlanması ilgi çekicidir. Bu muhtemelen glukoprotein hormonlarının "yayılma" etkisinden kaynaklanmaktadır.
Hipotiroidizmde belirgin şekilde artan TSH, küçük bir FSH ve LH benzeri etkiye sahiptir. Galaktore, hipotiroidizmde de mevcut olabilir, çünkü muhtemelen hipofizeal TSH salgılayan hormon olan TSH, hem TSH hem de PRL'NİN salgılanmasını arttırır. İlk adet görülmesiyle birlikte jüvenil kanamalar olarak bilinir.
Adet düzensizliği, ergenlik döneminde çok yaygındır ve hem hastalar hem de ebeveynleri için önemli miktarda strese neden olabilir. Ergenlikte adet döngüsünün varyasyonları çok geniştir ve esas olarak hipotalamik-hipofiz-yumurtalık (HPO) ekseninin olgunlaşmamışlığından kaynaklanır.
Amenore (primer veya sekonder) anormal uterin kanama ve dismenore, aşamalı ve mantıklı bir şekilde dikkatli bir değerlendirme gerektiren durumlardır.
Primer amenore adet terimi, menarşın oluşmadığı durumu ifade ederken, sekonder amenore, başladıktan sonra adetlerin kesilmesini ifade eder. Düzensiz, uzun süreli veya ağır anormal uterin kanamanın ortaya çıkması ergenlikte en acil jinekolojik problemlerden biridir ve disfonksiyonel uterin kanamanın tanısı ancak, anormal vajinal kanamanın diğer tüm organik ve yapısal nedenleri göz ardı edildiğinde kullanılmalıdır.
Dismenore adet ağrılı menstruasyona işaret eder ve genç bir kızın bir jinekoloğa başvurabilmesinin en yaygın nedenidir. Altta yatan bir organik hastalığın yokluğunda birincil ve pelvik patoloji kanıtı olduğunda ikincil olarak karakterize edilir. Kadının üreme yeteneği ile ilgili gelecekteki komplikasyon olasılığını en aza indirmek için hastanın uygun ve erken yönetimi gereklidir.
Az adet görme ve amenore (hiç adet görmeme-adetin kesilmesi) veya adet düzensizliği obez kadınlar genellikle mevcut. Obezite ile ağır adet kanaması arasındaki ilişki iyi belgelenmemiştir ve prevalansı ile ilgili veriler sınırlıdır.
Araştırma protokolleri normal kilolu kadınlarla aynı olsa da, obez kadınlarda endometriyal hiperplaziyi ekarte etmek için özel odaklanma gereklidir. Obez kadınlar için menstrüel bozuklukların tedavi yöntemleri prensip olarak normal kilodakilere benzer olacaktır. Bununla birlikte, yüksek vücut kitle indeksi (VKI) olan kadınlarla uğraşırken etkinlik ve olumsuz sonuçlar açısından terapötik sonuçların özel olarak dikkate alınması gerekir. Burada, ağırlığın etkinlikleri üzerindeki etkisine ve her tedavi seçeneğinin sağlanmasındaki zorluklara özellikle dikkat edilerek farklı tedavi stratejileri gözden geçirilmektedir.
Gıda ve beslenme alışkanlığı hem erkek hem de kadınların üreme yaşamındaki yaşam kalitesiyle yakından ilişkili olduğu kabul edilmiştir. Gıdalar sadece mevcut yaşam tarzını etkilemekle kalmayıp aynı zamanda dismenore, spermatogenez ve düzensiz adet kanaması gibi jinekolojik bozuklukları da tetiklediği düşünülmektedir.
Düzenli veya normal menstrüasyonun tutarlı bir tanımı olmamasına rağmen, adet döngüsünün epidemiyolojik değerlendirmesi önemli bir konu haline gelmiştir. Ayrıca ağrılı adet görme dismenore eşlik eden endometriozis gibi organik hastalıkların gizli gelişimi, mevcut beslenme ortamı altında bir endişe kaynağıdır. Bu nedenle, çiftlerde yeme beslenme alışkanlıklarının mevcut durumunu değerlendirmek ve bu alışkanlıkların üreme fonksiyonlarının kalitesi üzerindeki etkisini tahmin etmek önemli bir konudur.
Doğurganlığın iyileştirilmesine yönelik çok yönlü bir terapötik yaklaşım, optimal üremeyi ve işlevini teşvik etmek için altta yatan beslenme dengesizliklerini düzeltirken, zararlı çevresel ve mesleki risk faktörlerini tanımlamayı içerir.