Vücudumuzdaki her şey beynin kontrolü altındadır. Serebral, beyinle ilgili demektir. Palsi ise kas kontrolünde yetersizliği veya kas zayıflığını anlatır. Sonuç olarak,Serebral Palsi (SP) doğum öncesi, doğum sırasında ya da doğum sonrası herhangi bir nedenle beynin hasar görmesi sonucu oluşan hareket ve duruş bozukluğu olup zihinsel,davranışsal ve sosyal sorunlarla birlikte seyredebilen, yaşamda sınırlılıklara yol açabilen ve oldukça sık görülen bir durumdur. SP'de motor geriliğe; duyusal, bilişsel, iletişim, algılama, epilepsi, davranış bozuklukları ve ikincil olarak gelişen kas iskelet sistemi sorunları eşlik eder. Yapılan araştırmalar serebral palsilerin yaklaşık %75’inin hamilelik sırasındaki nedenlere, %10-15’inin zorlu doğum ve yeni doğan dönemindeki rahatsızlıklara bağlı olduğu, geri kalan %10’un ise yaşamın erken haftalarındaki kaza ve hastalıklara bağlı olarak ortaya çıktığını göstermektedir.SP oluşturan risklere birçok örnek verilebilir,bunlara örnekler verecek olursak; Mikrobik hastalıklar, gebelikteki yanlış ve yetersiz beslenme, gebelikte alkol ve sigara tüketimi, prematüre doğum,düşük doğum ağırlığı, vakumlu doğum,menenjit vb.
Çocuğun kaba motor hareket gelişimi yaşıtlarına göre gerideyse, örneğin baş kontrolü daha geç gelişmiş, daha geç oturmuş veya daha geç yürümeye başlamışsa; kasları normalden daha gergin ya da gevşekse serebral palsi’den şüphenilmelidir. Aileler bebeğin gelişiminde en ufak bir gecikme ya da sapma gördüğünde, çevreden gelen uyarılara tepki vermeme durumunda ,bulunması gereken reflekslerde kayıp görüldüğünde, el-göz koordinasyonu olmama gibi durumlarda doktora başvurmalıdır.
Serebral Palsi Tipleri
A. Etkilenen Kol ve Bacak Sayısına Göre:
- Kuadripleji: 2 kol ve 2 bacak etkilenir
- Dipleji: Bacaklar kollardan daha fazla etkilenir
- Hemipleji: Vücudun bir kısmı etkilenir.
B. Hareket Bozukluğuna Göre:
- Spastik SP : En sık görülen tiptir.(%85-90) Spastisite kasların tutuk ve gergin olması demektir. Kaslar, beynin hasarlı bölgesinden uygunsuz emirler aldıkları için olması gerekenden daha serttir. Sağlıklı bir bireyin hareketi esnasında bir grup kas kasılırken, bu grubun aksi yönde hareket eden diğer kaslar gevşer ve bu sayede hareketin yapılması mümkün olur. Serebral palside ise her iki grup aynı anda kasılarak hareketin gerçekleşmesini olanaksızlaştırır.Spastik SP, piramidal tipteki kas hipertonusu,artmış derin tendon refleksleri, klonus, Babinski işareti,pes ekinus, el bileği fleksiyon deformitesi gibi kalıcı deformitelere yatkınlık ile karakterizedir.
- Diskinetik SP : Anormal,istemsiz,kontrol edilemeyen, tekrarlayıcı hareketlerle karakterizedir.Kas tonusu değişkendir, ancak bebeklik döneminde daha çok hipotoniktir.Diskineziler duygusal faktörler ya da hareketle azalır ya da şiddetlenir.Koreiform,atetoid ve distonik anormal istemsiz hareketleri içerir.Koreiforrm hareketler tek tek kasların ya da küçük kas gruplarının hızlı,düzensiz,patolojik,istemsiz kontraksiyonlarıdır.Atetoz, distal kaslarda çocuğun pozisyonunu devam ettirememesine yol açan,yavaş,büklümlü hareketlerin varlığını ifade eder. Distoni dönücü tarzda ve tekrarlı hareketler ile anormal postüre ya da hepsine neden olan istemsiz devamlı ya da aralıklı kas kontraksiyonlarının olduğu hareket bozukluğudur.
- Ataksik SP : Denge,koordinasyon ve ince hareketlerin kontrolünde bozuklukla karakterizedir.Motor özellikleri kuvvet ve ritm bozukluklarıdır ve bu durum hareket akıcılığını bozar.Yaygın nörolojik bulgular hipotoniyle birlikte kinetik tremor ve dismetridir, yürüyüş ataksiktir.
- Karışık Tip SP : Spastisite ataksi ve/veya diskinezi birlikte görülür.
Serebral palside tedavilerden en güzel sonuçların alınabilmesi için multidisipliner çalışma çok önemlidir.Bu multidisipliner ekip içerisinde çocuk nörologu, psikolog,uzman pediatrist,ergoterapist, fizyoterapist,dil konuşma terapisti yer almalı ve paralel bir müdahale stratejileri oluşturulmalıdır.
SEREBRAL PALSİ'DE ERGOTERAPİ
Ergoterapistler serebral palsili bireylerin kişisel bakım, iş, oyun, serbest zaman, ev içi ve toplumsal aktiviteleri başkalarından yardım almadan yapmalarını sağlamak için anlamlı ve amaçlı aktivitelerle sağlığı geliştirmek üzerine hedefler belirler. Bireylerin maksimum derecede bağımsız olmaları ana hedefleri arasındadır.Ergoterapistler, danışanların günlük yaşamda ihtiyaç duyduğu aktivitelerde en yüksek seviyeye ulaşmasına yardımcı olur, bu amaçla kişiye özel terapi programı hazırlar ve danışanın evde günlük olarak yapması gereken aktiviteler için evin ergonomik olarak tasarlayarak kişiye özgü yaşam stilleri oluşturur.Ergoterapi seanslarında kaba motor hareketlerini, ince motor hareketlerini,el-göz koordinasyonunu,akademik başarıyı,günlük yaşam aktivitelerini,görsel algı ve dikkati geliştirici ve destekleyici çalışmalar yapılır.
Ayrıca Ergoterapistler Serebral Palside duyu bütünleme terapisi aracılığıyla nöralplastisite olayını hızlandırarak gelişimi desteklemektedir. Duyu bütünleme terapisi bireyin fonksiyonel hareketlerini geliştirmek adına nörolojik gelişim sağlaması yönünde ihtiyaç duyulan bir yöntemdir.Sahip olduğumuz 7 duyunun modülasyonu ile gelişim sadece fiziksel yönden aktivitelere etki etmekle kalmaz, duygusal ve davranışsal cevaplar oluşumuna da katkı sağlar.