Takas için kullandığımız para artık bir çok şekilde hayatımızda büyük rol oynuyor.
Gerçek, fiziki para hepimizin gün içerisinde kullandığı, elimizle tuttuğumuz, hissettiğimiz para. Peki bankada, hesabımızda bulunan para nedir? Finans terimlerinde, bankacılık sistemine sokulan para, kaydi paradır. Diğer para çeşidi ise sanal paradır. Gerçekte var olmayan, resmi bir otoriteye bağlı olmayan, insanlar arasında alım satıma konu olan, borsadaki gibi değerinin artıp azaldığı, değerini piyasanın kendisinin belirlediği son zamanların en çok tercih edilen parası olarak sanal ortamda var olan para…
Terimleri kısaca toplayacak olursak;
Gerçek para, değeri ve muhteviyatı o para birimini sahiplenen devlet tarafından belirlenir ve koruyuculuğu da hukuk ve devletlerdir.
Kaydi para, ilgili yasalar ile kurulan bankaların koruması altında ve belli bir tutara kadar da devlet güvencesinde olan, mevduat hesaplarında bankacılık sistemine sokulmuş olan paradır.
Sanal para, yani kripto paralar, özel şirketler tarafından yönetilen, hiçbir merkezi ya da aracı kuruma tabi olmayan, kişiler arasında alımı satımı yapılarak piyasası belirlenen paralardır.
Paralardan bahsederken borsalardan bahsetmesek olmaz. Borsaları da basit anlatımla, özel şirketlerin hisse senetlerinin alınıp satıldığı, yani el değiştirdiği, bu hisse senetlerinin bedellerinin de alım satım yapılan piyasada belirlendiği bir Pazar yeri olarak düşünebilirsiniz. Borsadaki ani fiyat hareketleri devlet denetimindedir.
Elimizde, harcamalarımızdan artan, fazla paramız var biraz birikim yaptık bunu nereye yatıralım. Ama aklınızda olsun, eğer birikim yapacaksanız, harcamalardan kalan para biriktirilmez, birikimden kalan para harcanır. O zaman elimizdeki parayı ne yapacağız.
Ünlü ekonomist Özgür Demirtaş’ın dediği gibi enflasyonu olan para kumbaraya atılmaz. Eskiler altın alıp, yastık altında biriktirirmiş. Şimdilerde ise hırsızlık, deprem, yangın gibi sebeplerden dolayı artık kimse evde fiziki birikim bulundurmak istemiyor.
Bankalardaki altın hesabı ise bankalar tarafından fiziki altın alınıp saklanması değil, altına endeksli bir kaydi para. Riski pek sevmeyen, herkes tarafından güvenli liman olarak görülen tüm dünyada bir değeri olan altın her zaman tercih edilen yatırım aracı olmuştur. Ya da benzer şekilde döviz de biriktirilebilir.
Biraz daha risk almayı seven grup ise borsada hisse senetlerine yatırım yapmakta. Hisse senedi alımı uzun vadeli düşünülebileceği gibi, kısa vadeli alım satım yaparak kar elde etme amaçlı da olabilir. Teknolojinin geliştiği bugünlerde, internet bankacılığı üzerinden elimizdeki telefon ile kolayca alım satım yapabiliyoruz. Biraz birikimi olan herkesin yöneldiği ya da az önce de anlattığımız kısa vadede alım satımla kar elde etmek isteyenlerin, bu borsa işlemlerine girmeden önce öğrenmesi gereken ilk konu finansal okur yazarlıktır. Çünkü hisse senetlerinin ilerleyen günlerde nasıl seyredeceği bilinmese bile finansal okur yazarlık ile öngörülebilir. Finansal okur yazarlık nedir diye soruyorsanız bu işlere hiç girmeyin. Çünkü finansal okur yazarlık bilmeden borsada işlem yapmak Kıbrıs’a gidip kumar oynamak gibidir. Alım satım yapmak yerine bunu sizin adınıza yapan banka ya da aracı kurumlardan fon alabilirsiniz ama borsa işleri ile kendiniz ilgilenecekseniz benim de severek takip ettiğim Doç. Dr. Aysel Gündoğdu’nun finansoloji.com sitesini ziyaret etmenizi tavsiye ederim.
Son bölümde sanal para yani kripto paralardan bahsedelim.
Belli bir düzende şifrelenmiş, şifrelerin kırılmasının neredeyse imkansız olduğu, hiçbir otoriteye bağlı olmayan internet üzerinden alınıp satılan paralardır.
Rivayete göre ilk olarak kirli işlerin ödeme aracı olarak kullanılan kripto paralar, daha sonra insanlar arasında alım satıma konu olup internette kendi piyasasını yarattı.
Altın, döviz gibi yatırım araçlarının değerlerini, bedellerini etkileyen ulusal ya da uluslararası etkenler var. Bunlar ani olarak gelişebileceği gibi bazı durumlarda öngörülebilir.
Hisse senetlerinin değerleri de aynı şekilde ani yükseliş ya da düşüş yaşayabilir. Ancak finansal okur yazarlık ile nadir gelişen ani düşüş ya da yükseliş harici hisse senetlerinin seyri öngörülebilir.
Sanal para daha yeni bir yatırım aracı olduğundan daha çok ergen bir genç gibi ani yükseliş ve ani düşüşler yaşıyor. Böyle bir yatırım aracına yatırım yaparak bir anda çok kazanç sağlanabileceği gibi ani bir düşüşte çok kayıp da yaşayabilirsiniz. Ve bu kazanç ve kayıplar genel olarak öngörülemez. Çünkü sanal para daha çok genç ve nereye yöneleceğini bilmiyor görünüyor.
Sosyal medyada sıkça karşınıza şuraya yatırım yapın diye yönermelerde bulunan yazılara denk gelebilirsiniz. Bir de yazılarının altına üstüne yatırım tavsiyesi değildir diye yazarlar. İşte o zaman aklınıza şu meşhur ayakkabı boyacısı hikayesi gelsin;
1928 yılında, ABD’de o zamanın önde gelen yatırımcılarından Joe Kennedy ofisine giderken ayakkabısını boyatmaya karar vererek yolun kenarındaki boyacı çocuğa yönelir. Ayakkabı boyacısı çocuk, işi bitince Kennedy’ye bir tüyo verir, “Hindenburg al”. Kennedy kısa bir zaman içerisinde elindeki tüm hisseleri satar ve der ki “Boyacı çocuk sana hisse tüyosu veriyorsa satış zamanıdır. Boğa piyasası bitti”
(Yatırım Tavsiyesi Değildir)