Hicri takvimi özellikleri nelerdir?
Müslüman takvimi olarak da anılan hicri takvimi özellikleri sıklıkla araştırılan bir konudur. Bu takvim, miladi takvime benzer şekilde 12 aylık dilimlere bölünmüştür. Ancak yıl içerisindeki toplam gün sayısı ve ay isimleri bakımından tamamen farklı bir yapıya sahiptir.
Ne şekilde ortaya çıkmıştır? İslami takvim, Hz. Ömer’in halifeliği sırasında ortaya çıkmıştır. Bu zaman yaklaşık olarak Hicret’te sonraki 17. seneye tekabül etmektedir. Hicri takvim önerisi Hz. Ali tarafından verilmiştir, onay kararı ise meclisle birlikte çıkmıştır.
Hicri takvimin kabul edilmesiyle birlikte yıllar rakamsal bir değere kavuşmuştur. Buna göre, takvim öncesinde yıllar için olaylara göre bir isimlendirme yapılırdı. Oysa hicri takvimde Hicret senesi “1” olarak kabul edilmiş ve yıllar buna göre numaralandırılmıştır.
Hicri takvim içerisinde hangi aylar vardır?
Şemsi ve kameri takvim, hicri takvimin iki farklı türüdür. Takvim içerisinde yer alan 12 ayın isimleri şu şekilde sıralanır: Muharrem, Sefer, Rebiülevvel, Cemaziyelevvel, Cemaziyelahir, Recep, Şaban, Ramazan, Şevval, Zilkade, Zilhicce.
Müslümanlar açısından hicri takvimde yer alan Zilkade, Zilhicce, Muharrem ve Recep aylarının farklı bir anlamı vardır. Buna göre, söz konusu aylar İslami bakımdan “haram aylar” olarak nitelendirilmiştir. Kur’an-ı Kerim içerisinde de bahsi geçtiği üzere bu aylarda savaş yapılması dinen yasaklanmıştır. Söz konusu ayeti kerime içerisinde şöyle buyrulur:
“Sana haram ayı, onda savaşmayı soruyorlar. De ki: Onda savaşmak büyük günahtır. Allah’ın yolundan menetmek ve O’nu inkar etmek, Mescid-i Haram’dan (insanları) engellemek, halkını oradan çıkarıp sürmek ise Allah katında daha büyük günahtır. Fitne de öldürmekten daha ağırdır. Güçleri yeterse sizi dininizden çevirinceye kadar durmadan sizinle savaşırlar. İçinizden kim dininden döner de kafir olarak ölürse, dünyada ve ahirette amelleri boşa gidenler işte bunlardır. Cehennemin dostları da bunlardır ve orada onlar devamlı kalıcıdırlar.” (Bakara Suresi, 217. Ayet)
Hicri takvimi özellikleri ve farklılıkları nelerdir?
Miladi takvim göz önüne alındığında hicri takvimi özellikleri oldukça farklı bir yapıya sahiptir. Buna göre, hicri takvimin ilk özelliği güneş yılına değil de ay yılına göre hesaplanmasıdır. Dolayısıyla miladi takvimde bir yıl 365 günden oluşurken, hicri takvimde bu süre 11 gün daha kısalır ve 354 güne tekabül eder.
Hicri takvimin başlangıç yılı, Hicret’in olduğu zamandır. Yani, hicri takvimde 1, 622 senesine denk düşer. Buradan da anlaşılacağı üzere miladi takvim ve hicri takvim arasında 622 sene fark vardır. 33 senede 1 olmak üzere hicri takvim miladi takvime yaklaşır. Bu bilgi ışığında binlerce yıl sonra hicri takvim ile miladi takvimin aynı seneyi göstereceği bilinir.
Kısacası, Hz. Ömer’in halifeliğiyle birlikte ortaya çıkarılan hicri takvim Müslüman toplumlarda yaygın olarak kullanılan bir takvim çeşididir. Miladi takvimden yüzyıllar önce geride gösteren hicri takvimin başlangıcı Hz. Muhammed’in Mekke’den Medine’ye hicret ettiği senedir.
Hicri takvimin şemsi ve kameri olmak üzere iki farklı çeşidi vardır. Şemsi takvim Osmanlı Devleti döneminde Türklerin de kullanmış olduğu Rumi takvimdir. Bu takvimde dünyanın güneş etrafındaki döngüsü hesaplanır. Takvimin kullanımına 1926 senesinde son verilmiştir.
Hicri kameri takvim de miladını 16 Temmuz 622 olarak ve ay yılına göre hesaplanan takvim biçimidir. Neticede, hicri takvim Müslüman coğrafyalarda kullanılmış ve kimi yerlerde de hala kullanılan bir takvim çeşididir. Ramazan orucu gibi ibadet hesaplamaları da yine bu takvim doğrultusunda yapılır.
YAZI: İPEK ATACAN