Çalışma hayatında yer alan taraflar arasında gerginlik yaşanması doğaldır. Ancak bu gerginliklerin fiziksel ya da ruhsal şiddete dönüşmemesi ya da hakaretle sonuçlanmaması tercih edilir. Buna rağmen işçiye hakaret edilmesi halinde, işçinin hakları nelerdir?
İşyerinde uyulması gereken kurallar
İşçi, iş sözleşmesine dayanarak ücret karşılığında çalışan kişidir. İş sözleşmesinde iki taraf olup bu taraflardan işçinin görevi işverene bağlı olarak iş görmek, işverenin görevi ise işçiye ücret ödemektir. İşçinin işverene bağlı olması, onun talimatlarını yerine getirmesi, koyduğu işyeri kurallarına uyması demektir. Buna işverenin yönetim hakkı denir.
Yönetim hakkı nedir?
Yönetim hakkı; işverenin tek taraflı olarak işin şeklini, zamanını ve usulünü belirleme hakkı olarak ifade edilebilir. Genel çerçeveyi kanunun ve iş sözleşmesinin çizdiği sınırlar içinde işveren, işçiye tek taraflı talimatlar vermek ve bu talimatların işçi tarafından yerine getirilmesini beklemek hakkına sahiptir.
Ama işverene tanınan bu hak, onun sınırsız yetkilere sahip olduğunu göstermez. Hakaret de işverenin hak sınırına dahil olmayan kavramlardan biridir. İşveren işçisine elbette hakaret edemez. Bu işveren-işçi ilişkisinden öte insani ilişkilerin bir gereğidir. Sebebi ne olursa olsun, işçi haksız bile olsa, işverenin ona hakaret etmeye hakkı yoktur.
İş Kanununda hakaret fiili
Bu yasağın yasal altyapısı ise İş Kanununun 24 üncü maddesinde belirlenmiştir. İşçinin haklı nedenle ve derhal fesih hakkının düzenlendiği ilgili maddede; işverenin işçinin veya ailesinden birinin şerefine ve namusuna dokunacak laflar söylemesi, davranışlarda bulunması veya işçiye cinsel tacizde bulunması halinde işçinin iş sözleşmesini sürenin bitmesinden önce ya da bildirim süresini beklemeden feshedebileceği ifade edilmektedir.
İşçiye edilen hakaretin ispatı
Bu durumu kanıtlamak için çeşitli deliller mahkemede öne sürülebilir: Güvenlik kamerası kayıtları, yasaya uygun ses kayıtları, tanıklar vb. Bunların içince tanık kısmı ayrıca önemlidir. Özellikle toplum içinde yapılan hakaret söz konusu olduğunda mahkemede dinletilecek şahitler davanın seyrini değiştirecektir.
Hakarete uğrayan işçi ne yapmalı?
Böyle bir durumla karşılaşan işçi;
- Hakaretin yapıldığı tarihten itibaren 6 iş günü içinde, bu hakaret nedeniyle iş sözleşmesini İş Kanununun 24/2-b maddesinde dayanarak feshetmelidir.
- Bu fesih bildirimini noter kanalıyla yapması ve fesih nedenini, olayın tarihini açıkça belirtmesi önemlidir.
- Hakaretin üzerinden 6 iş günü geçince bu derhal fesih hakkı kanunen sona erer.
- İşveren işçinin yüzüne karşı değil de, işçinin arkasından, başka işçilerin yanında işçiye hakaret etmişse 6 iş günlük sürenin işleyişi değişir. Bu durumda 6 iş günlük süre, işçinin bu hakareti her hangi bir yolla öğrenmesiyle başlar. Ama hakaretin üzerinden 1 yıl geçmişse, hiçbir şekilde bu hakaret dayanarak sözleşmesini feshedemez.
İşyerinde hakaret örnekleri
Olayı örneklerle somutlaştıralım:
Örnek 1: İşveren 03/01/2020 tarihinde diğer işçilerin yanında, işçi A yokken, A’ya hakaret etmiştir. Bu durumu işçi A’ya bir başka işçi 26/06/2020 tarihinde söylemiştir. İşçi A’nın iş sözleşmesini haklı nedenle feshetmesi için artık bu tarihten itibaren 6 iş günü süresi vardır.
Örnek 2: İşveren 03/01/2020 tarihinde işçi A’nın yüzüne karşı ona hakaret etmiştir. Bu tarihten itibaren 6 iş günü içinde işçi iş sözleşmesini haklı nedenle feshetmek zorundadır.
Örnek 3: İşveren 03/01/2020 tarihinde diğer işçilerin yanında, işçi A yokken, A’ya hakaret etmiştir. İşçi A’ya bu durumu bir başka işçi 08/01/2021 tarihinde söylemiştir. Hakaretin üzerinden 1 yıl geçtiğinden işçi A’nın artık bu nedene dayanarak haklı nedenle derhal fesih hakkı kalmamıştır.
Hakaret ve mobbing ilişkisi
Mobbing, işçinin işyerinde karşılaştığı psikolojik şiddeti ifade eder ve elbette hakareti de içerebilir. Ancak işçiye edilen her hakaret mobbing olarak değerlendirilemez. Bunun nedenini şu yazımızda açıklamıştık: mustafabaysal.com/isciye-edilen-her-hakaret-mobbing-midir
İşçiye başka işçinin hakaret etmesi
Yazımıza konu olan ve İş Kanununun 24/II-b maddesinde bahsedilen “işçinin kendisine yapılan hakaret” nedeniyle fesih hakkı, bu hakaretin işveren tarafından yapılması halinde mümkündür. Peki ama işçiye hakaret eden kişi işveren değil de bir başka işçi ise bu durumda yapılacak bir şey yok mudur?
Böyle bir durumda işçi işvereni hakaretten haberdar eder ve işveren buna rağmen gerekli tedbirleri almazsa, işçi yine haklı nedenle fesih yapabilir.
Fakat başka bir işçi tarafından hakarete uğrayan işçi, bundan işverenini haberdar etmez ve bu nedenle işten ayrılırsa, birçok hakkını yitirebilir.
İşçiye bağrılması fesih sebebi mi?
İşçiye işveren tarafından bağrıldığında, bunun haklı fesih sebebi olup olmadığı tartışmalıdır. Yargıtay bazı kararlarında bağırmayı haklı fesih sebebi sayarken, bazı kararlarında tek başına fesih için yeterli bulmamaktadır.
Kanaatimizce; işverenin işçiye bağırmasının niteliğini değerlendirmek gerekir. İşçiye hakaret boyutuna varan, onu topluluk önünde rencide eden ve ağır sonuçlar doğuran bağırma fesih sebebi olsa bile; işverenin salt bağırma eylemi her zaman işçi için haklı nedenle fesih sebebi olmaz. Buna ilişkin Yargıtay kararlarını aşağıda bulabilirsiniz.
İşçinin hakaret uğraması ile ilgili Yargıtay kararları
İşçinin işyerinde hakarete uğramasının ne gibi sonuçları olabileceğine dair aşağıdaki Yargıtay kararları fikir verecektir:
“… İşçinin ya da ailesi üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak söz, davranış veya eylemin, işverenin diğer bir işçisi tarafından gerçekleştirilmiş olması, kural olarak işçiye iş sözleşmesini haklı fesih imkanı vermez. Ancak, şeref ve namusa dokunan söz ve davranışlardan haberdar olan işverenin, eylemin tekrarlanmaması yönünde gerekli önlemleri alması, işçiyi gözetme borcunun gereği olarak zorunludur.
Somut olayda, davacı işçi, işverene sunduğu 03.03.2010 tarihli dilekçesinde, atölye şefinin kendisine hakaret etmesi sebebiyle iş sözleşmesini sonlandırdığını bildirmiştir. Yukarıdaki bentte de belirtildiği üzere, şeref ve namusuna dokunacak söz, davranış veya eylemin, işverenin diğer bir işçisi tarafından gerçekleştirilmiş olması, kural olarak işçiye iş sözleşmesini haklı fesih imkanı vermez. Dosya kapsamına göre, davacı işçinin, fesih tarihinden önce, dava dışı işçinin eylemlerinden işvereni haberdar ederek gerekli önlemlerin alınmasını talep ettiği, iddia ve ispat edilmediğine göre, davacı işçinin feshi haklı nedene dayanmamaktadır…” (22 Hukuk, 2012/23443 E. ve 2013/11930 K.)
“… Davacı; dava dilekçesi içeriğinde, işverenin kendisine hakaret etmesi sebebi ile iş sözleşmesini haklı sebebe dayalı olarak feshettiğini ileri sürmüştür. Davacının eşi olan ve aynı iş yerinde çalışan tanık Hayriye Korkmaz, işveren tarafından davacı işçiye hakaret edildiği yönünde bir beyanda bulunmamıştır. Davacı işçi tarafından bu yönde bir başka delil de ibraz edilmemiştir. Bu durumda, iş sözleşmesinin haklı sebebe dayalı olarak feshedildiği hususunun davacı tarafından ispat edilmediği kabul edilmelidir. Saptanan bu durum karşısında ve yukarıda açıklanan maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulduğunda, kıdem tazminatı istemi yönünden davanın reddine karar verilmesi gerekirken kabulü yönünde hüküm kurulması isabetsizdir…” (22 Hukuk, 2013/16400 E. ve 2014/23919 K.)
“…Yine davacı tanığı olarak dinlenen ve hakaret edildiği iddia olunan konuşma sırasında davacı işçinin yanında olan tanık … hakaret konuşmasını doğrulamamış, aksine davacının istifa ederek işyerinden ayrıldığını beyan etmiştir. Bu durumda davacı işçi işletme müdürü tarafından hakaret edildiği iddiasını ispat edemediği gibi, işletme müdürü ile konuşmalarından 6 iş günü hak düşürücü süreden sonra iş sözleşmesi feshedildiğinden işçinin feshi haklı değildir…” (9 Hukuk, 2009/13480 E. ve 2011/45465 K.)
“… Her ne kadar Mahkemece davacının işverenin kendisine bağırması sonucu haklı sebeple feshettiği sonucuna ulaşılmışsa da, tanık anlatımlarında bağrışma olayının somutlaştırılmadığı, tek başına bağırmanın haklı sebep olarak nitelendirilemeyeceği…” (22 Hukuk, 2017/9164 E. ve 2017/24373 K.)
“… Dosyada dinlenen taraf tanıklarının beyanına göre davacı ile davalı N.. K..’ın işle ilgili bir konuda tartıştıkları ve davalı işverenin davacı işçiye bağırması sonucu davacının işten ayrıldığı anlaşıldığından, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 24-II. maddesi uyarınca işçinin iş sözleşmesini haklı fesh ettiği kabul edilerek…” (22 Hukuk, 2013/2433 E. ve 2014/4492 K.)
SONUÇ
İşçiye hakaret edildiğinde, bu önemli bir sorun olsa da her zaman haklı nedenle derhal fesih sebebi (kıdem tazminatı alarak işten derhal ayrılma) değildir. Aşağıdaki senaryolara göre bir sonuca varmak daha doğru olur:
- İşçiye bizzat işveren ya da işveren vekili tarafından hakaret edilmişse, bu durum net bir şekilde haklı fesih sebebidir.
- İşçiye hakaret eden bir başka işçi ise, işçi sırf bu nedenle haklı fesih yapamaz. Bu durumdan işvereni haberdar eder ve işveren gerekli tedbirleri almazsa, ancak o zaman haklı fesih yapması mümkün olur.
Hakaret nedeniyle fesih yapmayı düşünen işçi, bu fesih nedeniyle işverenle mahkemelik olursa, davada kararı etkileyecek en önemli hususun bu hakaretin ispat edilmesi olacağını unutmamalıdır. Yukarıdaki Yargıtay kararlarından da görüleceği üzere, hakaret iddiasını ispatlayamadıktan sonra, işçinin davayı kazanması çok zor olacaktır.
Son olarak; işçinin amirine hakaret etmesinin bu defa işveren işçi haklı fesih sebebi olabileceğini hatırlatmak isteriz: mustafabaysal.com/amirine-saygisizlik-yapan-iscinin-cikarilmasi