1948’de kurulduktan sonra İsrail’ in dış politikasını ‘Bölgesel çemberi zıplayarak aşmak’ diye tanımlayan David Ben Gurion teşhisinde haklı mıydı?
O sıralar AMERİKAN dostu olmaktan son derece haz duyan İRAN, TÜRKİYE ve ETİYOPYA için neden ‘Nefes borularımız’ nitelendirmesi yapmıştır?
Yalnızlaşma dönemi…
1955 Bağlantısızlar Hareketi’nin ortaya çıkması ve 1967 Savaşı’ndan sonra SOVYETLER BİRLİĞİ’nin FİLİSTİN davasına destek vermesiyle sıkışan İsrail, TÜRKİYE,İRAN ve ETİYOPYA’ da iktidarların değişmesiyle tümüyle yalnızlaşmıştır.
Fırsat çanları…
SOVYETLER BİRLİĞİ’NİN dağılması ve yeni Cumhuriyetlerin ortaya çıkmasıyla İsrail büyük fırsat yakalamıştır. Üstelik müttefiki AMERİKA’ya ‘Bak Rusya’nın arka bahçesine dalarak MOSKOVA’yı sıkıştıracağım’ demiştir.
İslam Dünyası içinde ağırlığı olan ama daha çok İRAN’ A komşu TÜRKMENİSTAN, AZERBAYCAN ve KAZAKİSTAN’ A özel ilgi gösteren İSRAİL özellikle tarım ve sulama alanlarında bu ülkelerle işbirliği yapmaktadır.
Bu ülkelerin petrol ve doğalgaz zengini olması ayrı bir ilgi nedenidir.
Komşularıyla olan ilişkilerinden dolayı petrol sıkıntısı çeken İsrail, AZERBAYCAN’ı bu konuda önemli bir tedarikçi olarak görmektedir.
1992 yılından itibaren…
AZERBAYCAN petrol şirketleri İsrail’ e tankerlerle petrol taşımaktadır. 2016 yılında İsrail’in petrol ithalatının yüzde 24’ü AZERBAYCAN üzerinden sağlanırken, bu oran belirli yıllarda yüzde 40’ lara ulaşmıştır.
Son zamanlarda…
Karasularında zengin gaz sahaları keşfeden İsrail, DOĞU AKDENİZ’ de sondaj çalışmalarına devam etmektedir. Bu noktada bölgede süren tartışmalı sondaj çalışmalarına 2012 yılında AZERBAYCAN Devlet Petrol Şirketi SOCAR da dahil olmuş ve Aşhod bölgesinden yüzde 5’lik bir pay alarak HAZAR haricindeki ilk projesini yürütmeye başlamıştır.
İsrail’in çabaları…
İsrail’in DOĞU AKDENİZ’deki çabalarına rağmen hala petrol ve doğalgaza ihtiyaç duysa da 2018 yılında elektrik üretiminin yüzde 70’ ini, çıkardığı bu doğalgaz üzerinden karşılamayı başarmıştır. İsrail’in bu konudaki en önemli hedefi, enerji ithalatçısı değil ihracatçısı haline gelmek istemesidir. Böyle bir durumda İsrail-AZERBAYCAN ilişkisinde enerji konusu devre dışı kalıcak olurssa o zaman başka mevzular ön plana çıkacaktır.
Silah ticareti…
RUSYA, ERMENİSTAN ile olan yakın ilişkileri ve GÜNEY KAFKASYA’daki stratejisinden dolayı AZERBAYCAN’a silah tedarikinde bulunsa da bölgedeki dengeleri değiştirecek önemli askeri malzeme vermemektedir.
Moskova…
Hem ERMENİSTAN hem de AZERBAYCAN’ a silah sağlasa da ERMENİSTAN’ a verilen silahlar daha modern ve üstündür.
AMERİKA ise Ermeni lobisinin baskısından dolayı BAKÜ’ye silah satmamaktadır. Aynı şekilde AVRUPA ülkeleri de Dağlık KARABAĞ'da yeni bir savaşı körüklememek gerekçesiyle AZERBAYCAN’a silah vermekten kaçınmaktadır.
TÜRKİYE ise bağımsızlığını kazanmasından sonra AZERBAYCAN’ a önemli miktarlarda silah ve askeri teçhizat sağlamıştır. Ancak AZERBAYCAN silah ihtiyacının çok büyük bir bölümünü İsrail’ den karşılamaktadır. 2012’ de bile AZERBAYCAN, İsrail ile 1.6 milyar dolarlık silah anlaşması imzalamıştır. Anlaşmanın önemli bir kısmını ise insansız hava araçları, radarlar ve uydu sistemleri oluşturmaktadır.
İsrail’in İRAN’la olan sorunlu ilişkileri AZERBAYCAN’ a verdiği önemin bir diğer sebebidir. Çünkü İRAN’ın kuzeyinde yaşayan ve nüfusun neredeyse yüzde otuzunu oluşturan Azerilerden dolayı BAKÜ yönetimi TAHRAN ile çok sıcak ilişki kuramamaktadır. Çünkü TAHRAN AZERBAYCAN varlığını bir tehdit olarak algılamaktadır. Bu nedenle İRAN’ın Şiilik üzerinden AZERBAYCAN’ da etkinlik kurma girişimleri ve BAKÜ’nün dış politikasına yön verme çabası, yönetimde büyük bir rahatsızlık oluşturmuştur. TAHRAN’ın AZERBAYCAN ve ERMENİSTAN arasındaki savaşta doğrudan Ermenilere destek vermesi ya da bu yönde propaganda yapılması AZERBAYCAN halkının büyük tepkisine neden olmuştur. Bu tepki de AZERBAYCAN’ı İsrail’ e çok daha fazla yakın olmaya itmiştir.
Özetle, İsrail, KAFKASLAR ve ORTA ASYA ülkeleriyle ilişkilerinden dolayı büyük kazanımlar elde etmiştir. Bu işte her zaman ve her yerde karlı çıkan ülke İsrail olmuştur.
Serra Aytaç / [email protected]