Anne babaların çocuklarına kötü muamele uygulamasının sebebi, onların çocuklarına değer vermemeleri ya da onları önemsememeleri değil, anne babalık becerilerinin yeterince gelişmemiş̧ olmasıdır.
Çocuğa, aileye ve topluma ait çeşitli etmenler ihmali kolaylaştırabilir.
Çocuk ihmaline yol açan nedenler;
- Çevresel ve toplumsal etkenler,
- Ebeveynlerin özellikleri ve
- Çocuğa ait etmenler olmak üzere üçe ayrılabilir.
Çevresel ve Toplumsal Etkenler
Ekonomik açıdan güçlük içerisinde olan aileler, yaşadıkları sıkıntıyı birbirleri ile olan ilişkilerine yansıtabilirler.
Çocuk ihmalinin alt sosyo-ekonomik düzeyde çok görüldüğü yaygın bir görüştür. Kimi araştırmacılar alt sosyo-ekonomik düzeyde olduğu kadar üst düzeyde de bu olaylara rastlanıldığını, fakat onların bu tür olayları daha kolay gizlediklerini öne sürmektedirler.
Ayrıca düşük gelirli aileler, çocuklarını ek gelir sağlamak amacıyla küçük yaşta çalışmaya teşvik etmekte hatta zorlamaktadırlar. Böylece çocuklar dilencilik, fuhuş ve hırsızlık gibi suçları işlemeye yönelmekte ya da yaşlarına ve bedenlerine uygun olmayan ağır işlerde çalışmak zorunda kalmaktadırlar.
Sosyal ve çevresel stres yapıcı faktörler ailenin ilişkilerini olumsuz yönde etkilemektedir. Ana ve babanın çevre ile ilişkilerinin biçimi aile işlevlerinin yerime getirilmesinde önemli farklılıklar oluşturmaktadır. Aile çevresinde diğer sosyal içerikli sorunlar ailenin iç yapısını etkilemekte, anne ve babanın dayanıklığı ve sabrı üzerinde olumsuz etkiler yaratarak çocuk ihmaline yol açabilmektedir.
Örneğin; trafikte bekleyen arabaların camını silen çocuklar, bir gün sürücülerden biri, arabasının camını kirlettiğini ileri sürerek dışarı çıkıp onu dövmeye başlar. Kaçarak eve gider fakat evde para bekleyen babası da onu azarlayıp tekrar çalışmaya gönderir.
Aile içi şiddet ve evde biyolojik baba dışında bir erkeğin yaşaması da çocuk ihmaline yol açan etmenlerdir.
Cinsiyet Ayrımcılığı
Bazı toplumlarda kız çocuklarının sağlık, eğitim olanaklarının, erkek çocuklara göre daha fazla ihmal edildiği bildirilmektedir. Bazı ülkelerde de kız çocukları eğitim haklarının verilmemesi yanı sıra evde kardeşlerine bakma ya da çalışarak evin geçimine yardım etmek zorunda bırakılmaktadır.
Çocuğa Ait Etmenler
Çocuğun fiziksel ve zihinsel özürlü olması, istenmedik bir zamanda doğması veya gayri meşru olması, doğum sırası, yaşı , cinsiyeti gibi özellikler istismar ve ihmale yol açabilmektedir.
- Fiziksel veya zihinsel özürlü çocuklar,
- özellikle güç eğitilebilir olanlar,
- ölümcül ya da kronik hastalığı olanlar,
- hiperaktifler,
- prematüreler,
- normal doğum kilosundan çok daha düşük ağırlıkta doğmuş olanlar daha fazla istismara maruz kalmaktadırlar.
İstenmeyen ya da gayri meşru doğan çocuklara karşı tutum ve davranışlar genellikle olumsuz olmakta, çocuklar her türlü hak ve statüden yoksun bırakılmaktadırlar.
İlk doğan çocuklardan ana ve babaların beklentileri daha yüksek olmaktadır. Bu çocuklardan yaşına uygun olmayan davranışlar beklenmektedir. Dolayısıyla çocuklar başarılı olma yönünde baskı duymaktadırlar. Bu bilgilere yaş arttıkça istismarın azaldığı da eklenebilir. Okul öncesi çağı çocuklarda istismar daha fazla görülmektedir.
Aileden Kaynaklanan Nedenler
Çocuk istismarı ve ihmali ile ilgili yapılan çalışmalar; ihmal ve istismarda aile faktörünün çok etkili olduğunu göstermiştir. Araştırmalara göre ebeveynlerde bulunan stres faktörleri istismar ve ihmal için zemin hazırlayabilmektedir.
Ailelerin dış stres faktörleri;
- Ailedeki ekonomik yetersizlik,
- Yoksulluk,
- Borç,
- Anne ve babanın sosyal bir çevreye sahip olmaması,
- Arkadaşlarının olmaması,
- Hastalık ve kazalar önemli stres kaynakları olup çocuğa karşı ihmal ve istismara yol açabilmektedir.
Ailelerin iç stres faktörleri;
Ebeveynlerin kişilik yapısı ve sosyal çevreye bağlı olarak çocuktan beklentinin fazla olması önemli stres kaynaklarıdır.
- Erken yaşta anne-baba olmak,
- Madde veya alkol kullanımı,
- Tek ebeveynlik ve parçalanmış̧ aile yapısı istismarı ve ihmali artırabilecek faktörler olarak görülmektedir.
Çocuklarına ihmal ve istismarda bulunan ebeveynlerin kişilik özelliklerine bakılan bir araştırmada ebeveynlerde depresyon, narsistik eğilimler, kaygı ve empati kuramama gibi bulgular ortaya çıkmıştır.
İstismarcı babaların çoğunluğunda psikopatik davranış̧ özellikleri göze çarpmıştır.
Çocuğuna kötü muamelede bulunan anne-babaların kendilerine ve birbirlerine karşı güven duyguları, sevgi ve saygıları azdır. Çocukluklarında ailelerinde sevgi ve ilgi görmeyen bireylerin başka bir kişiye sevgiyle yaklaşma yeteneğinin olmaması, kendi çocuklarına da sevgi göstermemelerine neden olmaktadır. Sevgiden yoksun olan ebeveynler, herhangi bir stres durumunda kötü davranış sergilemektedirler. Kendilerinden daha güçsüz ve savunmasız olan çocuklarını dövmeye ve saldırmaya yeltenirler.