Hapistekilerin özgürlüğü en çok sevenler arasında olduğunu söylemeye gerek yok. Bunu, İranlı yönetmen Jafar Panahi’nin Temmuz 2022’de “Ayılar Yok” suçundan altı yıl hapis cezasına çarptırılmasından birkaç ay önce çekilen “No Bears” filmini izlerken düşündüm.İslam Cumhuriyeti’ne karşı propaganda.Ülkesindeki birçok sanatçının ve özgür düşüncelinin kaderine katılıyor.
Bu olağanüstü film, trajik tuzaklarına rağmen, genellikle şaşırtıcı derecede eğlencelidir, Panahi veya onun otoriter rejimle uzun süredir devam eden savaşları hakkında hiçbir şey bilmeden takdir edilebilir. Bu savaşlar, 2010 yılında film yapma veya İran’dan ayrılma yasağını içeriyordu. Ancak geçmiş ve şimdiki çetin sınavlarının bilgisi filmi yalnızca yoğunlaştırır. İşte sanatına kendini o kadar adamış bir yönetmen ki, 2011’de ev hapsindeyken bir film yapmış ve onu bir pastanın içine gizlediği bir USB bellekle Cannes Film Festivali’ne kaçırmış.
Panahi, “3 Faces” ve “This Is Not A Film” de dahil olmak üzere diğer birçok filminde olduğu gibi “No Bears”ta da esasen aynı isimle kendisine çarpıcı bir benzerlik taşıyan bir karakteri oynuyor. (Karışıklığı önlemek için, bu incelemede bu karakterden tırnak işaretleri içinde “Panahi” olarak bahsedeceğim.)
bunu neden yazdık
İranlı yönetmen Jafar Panahi son çalışması Tolerans Etme’de ifade özgürlüğünün gerekliliğini çok kişisel bir şekilde araştırıyor.
Film, İran sınırındaki bir Türk kasabasında açılırken, çaresizce Fransa’ya kaçmak isteyen bir çift (Bakhtiar Banji ve Mina Cavani’nin canlandırdığı) arasında sokak ortasında çıkan bir tartışmanın içine giriyoruz. Ama bir tane sahte pasaportları var. Yönetmen Panahi’nin alışılagelmiş standartlarının aksine, bu sahne tam anlamıyla heyecan verici. Ancak kısa süre sonra iki kişinin oyuncu olduğu ortaya çıkar. Hikaye ilerledikçe, canlandırdıkları grafik fantastik dramanın kendi hayatlarıyla paralellik gösterdiği ortaya çıkıyor. Bu filmi yapmak için memleketi Tahran’dan uzakta gizlice ikamet ettiği yakınlardaki bir İran köyünden, zayıf Wi-Fi’ye rağmen “Panahi” tarafından görüntülü görüşme yoluyla uzaktan yönetiliyorlar.
Ancak aynalardan oluşan bir salondaki bu meta-drama asla havadar bir gösteriye dönüşmez. Yönetmen Panahi, her şeyden önce bir hümanist ve film, etnografyayı aşan bir köy ve halkı hissi uyandırıyor. Kadınların en iyi geleneksel yemeklerini gururla sunduğunu görüyoruz. Genç ev sahibi Ghanbar (Waheed Misyoner), ondan biraz şüphelenirken popüler kiracısına şaka yapar. Aynı şekilde komşuları da hem etkilenmiş hem de temkinli. Röntgenci ilgi alanları, Panahi’nin saklandığı zalim gözetlemeyle paralellik gösterir.
Olağanüstü bir kişilik olarak bilinir, ancak şehirli tavırları ve huysuz yetki duygusu köyün yaşlılarını etkilemez. Yönetmen Panahi, onların kadim geleneklerine ve batıl inançlarına derinden şüpheci olsa da itaatkar bir kulak verir. Panahi’nin kasabada dolaşırken rastgele aşıkların suçlayıcı bir fotoğrafını çekmiş olabileceği ortaya çıkınca, yaşlılar ona karşı toplanır.
Kibarca ama kararlı bir şekilde Panahi’nin belki de doğru bir şekilde çekmediğini iddia ettiği fotoğrafı görmek istiyorlar. Filmin en önemli sahnesinde, genellikle sağlandığı gibi derme çatma “küfür odasında” fotoğrafı çekmediğine dair Kuran üzerine yemin etmeyi gönülsüzce kabul eder. (Gunbar ona endişelenmemesini söyler, yalan söylemenin bir sakıncası yoktur, tam da İran-Türkiye sınırında dolaşan ayıların köylüleri uzak tutmak için bir yalan olduğunu kabul eder.)
Panahi’nin yoldan çıkmış sevgilileri ve kurtuluş özlemiyle yaptığı film içindeki film, filmin eylemlerini taklit eder. Dogmatik yaşlıların ritüeli ve suçlamalar, Panahi ve yönetmenin kendisinin iktidardakiler tarafından nasıl suçlu olarak görüldüğüne işaret ediyor.
“No Bears”ın belki de en dikkat çekici yanı, tüm ağır bagajına rağmen umutsuzluğa kapılmamasıdır. Bunun nedeni bence yönetmen Panahi’nin riske aldırmadan film yapımcılığını özgürlükle eş tutması. “Yeniden yaratma umudu, var olma sebebidir” diye yazmıştı.
Peter Reiner, Al-Monitor için bir film eleştirmenidir. “Ayı Yok” derecelendirilmedi. Seçkin tiyatrolarda mevcuttur.
“Seyahat fanatik. Web aşığı. Hardcore alkol ninja. Sosyal medya uzmanı. Bira fanatik.”