Günümüzde bilgisayar, tablet, telefon gibi dijital ekranlar yaşamımızın vazgeçilmez bir parçası haline geldi. Ancak bu ekranların uzun süre kullanımının başta gözlerimiz olmak üzere sağlığımız üzerinde pek çok olumsuz etkisi bulunuyor. Dijital cihazların göz sağlığı üzerindeki etkilerini ve gözlerimizi korumak için neler yapmamız gerektiğini Bayındır Kavaklıdere Hastanesi Göz Sağlığı ve Hastalıkları Bölüm Başkanı Prof. Dr. Yonca Aydın Akova sizler için yazdı...
Gözlerimiz algılama yeteneğimizin önemli bir kısmını sağlayan ve yaşam kalitemizi belirleyen en önemli duyusal organımızdır. Dijital ekranların uzun süre kullanımı sonrası en çok yorulan organlarımız da gözlerimizdir. Dijital göz yorgunluğu, telefon, tablet ve bilgisayar kullanımını takiben oluşan göz problemlerine işaret eder. Bu durum, günümüzde göz hekimine en sık başvuru nedenlerden biridir.
Hastalarda kızarıklık, batma, yanma, kaşıntı, kuruluk, sulanma, odaklanma problemi, göz yorgunluğu ve baş ağrısı gibi şikayetler olur. Özellikle kontakt lens kullanıcılarında, kuru göz veya alerjik konjonktiviti olan hastalarda bu şikayetler daha da yoğun olarak ortaya çıkar. Dijital ekran kullanımını azaltmak, şikayetleri hafifletir. Ancak günlük hayatta, okulda veya iş koşullarında maalesef bu çok mümkün değildir. Bu konuda farkındalığın ve bilincin artması ile göz sağlığı korunabilir. Dijital ekranlara çok yakından bakılmamalı, gözler ile ekran arasında yaklaşık 50-60 cm mesafe olmalıdır. Çok yakından bakıldığında kişi göz kaslarını kasarak daha fazla çalıştırdığından kısa dönemde baş ağrısı, uzun dönemde ise miyopiye (uzağı görememe) yatkınlık görülür. Dijital ekran, göz hizasından bir miktar aşağıya yerleştirilmelidir. Dikkatli bir şekilde ekrana bakarken göz kırpma sayısı düşer ve kırpma tam olarak yapılamaz. Gözümüzü her kırptığımızda gözyaşımız dağılarak sağlıklı bir yüzey oluşturur ve görme kalitemizi arttırır. Bu nedenle sık ve tam kırpma ekrana bakarken akılda tutulmalıdır.
Tüm göz hastalıklarında erken tanı çok önemlidir. Bu nedenle herhangi bir şikayet söz konusu olmadan, doğumdan itibaren yılda bir kez düzenli ve kapsamlı bir göz muayenesi yaptırmak gerekir. Özellikle bebeklerde rutin göz muayenesi mutlaka yapılmalıdır. Ailenin fark edemediği göz tembelliği, katarakt gibi çocuklarda görmeyi önemli derecede etkileyen hastalıkların tanısı ancak ayrıntılı bir göz muayenesi ile konulabilir ve kalıcı görme kaybı oluşmadan tedavi edilebilir. Ailelerinde göz tansiyonu, sarı nokta hastalığı olan bireyler ile sistemik hipertansiyon ve şeker hastalığı olan hastaların düzenli ve kapsamlı göz muayenesi olması şarttır.
Kişisel faktörler ve ortam koşullarının düzenlenmesi de göz sağlığına katkıda bulunur. Gün içerisinde yeterli sıvı alımı mutlak gereklidir. Çay ve kahveden alınan sıvı, suyun yerini tutmaz; bu nedenle yeterli su tüketimi çok önemlidir. Fındık, badem, ceviz, balık gibi omega-3 içeren ve esansiyel yağ asitlerinden zengin beslenmek gözyaşının kalitesini arttırır. Özellikle klima ile havalandırılan işyerlerinde ve alışveriş merkezlerinde göz kuruluğu artar. İşyeri ve evlerde kuruluğu önlemek amacıyla ortam nemlendiricileri kullanılabilir. Uzun süre ekran başında çalışmak zorunda olan bireyler, dinlendirici veya ofis tipi gözlükleri göz hekimlerinin önerisi doğrultusunda kullanabilirler.
Katarakt, göz içindeki merceğin saydamlığını kaybederek bulanıklaşmasıdır. Her yaş grubunu etkilese de özellikle 50 yaştan sonra daha sık görülür. Bulanık ve çift görmeye, görme kalitesinde düşüşe yol açan kataraktın gelişim süreci yavaş olduğu için ileri dönemde hastaların şikayetlerinde belirgin artış meydana gelebilir. Şeker hastalığı, uzun süreli kortizon kullanımı ve gözde yaşanan travma gibi durumlarda katarakt daha erken gelişebilir. Kataraktın tek tedavisi ameliyattır. Hastanın görme keskinliğinde azalmanın günlük hayatta veya mesleki alanda sorunlara yol açması ameliyat vaktinin geldiğini gösterir. Son yıllarda teknolojinin gelişmesi ile katarakt cerrahisinde ve göze yerleştirilen merceklerde önemli yenilikler yaşanıyor. Katarakt cerrahisinde yapısı bozulan mercek çıkartılır ve görmeyi sağlayan yapay bir mercek yerleştirilir. Bu aşamada kapsamlı bir göz muayenesi, en son teknolojik aletler ile yapılan tetkiklerin değerlendirilmesi ve hastaya uygun göziçi merceğin seçilmesi çok önemlidir. Gözde kornea, görme siniri ve retina yapıları ayrıntılı olarak incelenmeli, mevcut kuru göz, glokom ve sarı nokta hastalıkları dikkate alınmalıdır. Mercek seçimi; gözün uygunluğu ve hastanın yaşam şekli, mesleği, istek ve ihtiyaçları göz önünde bulundurularak yapılmalıdır.