Türkiye’deki son dönem enflasyon rakamları, üç haneli sayılara ulaşmasa dahi çarşıdan pazara her yerde vatandaş bunu hissediyor
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK)’nun son açıkladığı verilere göre 2019 Haziran ayı tüketici fiyatları aylık bazda yüzde 0.03 artarken yıllık artış yüzde 15.72 oldu. Bununla birlikte 12 aylık ortalama dikkate alındığında tüketici fiyatları yüzde 19,88, yurt içi üretici fiyatları yüzde 32,81 arttı. Ortalama yıllık enflasyon dikkate alındığında Haziran 2018’den bu yana en düşük seviye gözlendi. Çarşıdan pazara her yerde enflasyonun yıkıcı etkisi hissediliyor. Peki, nasıl oluyor da enflasyon rakamlarında özellikle 1990’larda gördüğümüz üç haneli rakamları görmediğimiz halde hala enflasyon sorunuyla yüz yüzeyiz? Bunun cevabı belki de ‘Kronik enflasyon’ kavramında gizli.
‘BU SORUN AŞİKAR’
Prof. Dr. C. Coşkun Küçüközmen, aşikar bir biçimde ülkemizde kronik enflasyon sorunu olduğunu aktararak, Türkiye’nin dönem dönem üç rakamları görmüş bir olmasına rağmen tek rakamlı hanelerden ibaret olan enflasyon rakamının keyfini de uzun süre yaşayamadığımızı hatırlattı. Önemli olan enflasyon kadar, enflasyon tasarruflarımızı hangi hızda erittiğimiz ve satın alma gücümüzüz ne hızla düştüğü diyen Küçüközmen, “Ekonomide özellikle makroekonomi tarafında birçok parametre birbiri ile ilintili, örneğin döviz kuru, doğrudan yabancı yatırımlar yani sıcak para girişi, cari işlemler açığı, istihdam ve faiz oranları gibi. Neticede maruz kalınan enflasyonun özellikle yüksek ve kronik enflasyonun makroekonomik göstergelerle açıklanmaya çalışılması bizi hep aynı sonuca götürüyor. Konuya farklı bir bakış açısı getirmemiz gerek” dedi.
Konuyla ilgili Merkez Bankacı duayen Doç. Dr. Ali Tarhan ile iletişim kurduğunu da söyleyen Prof. Dr. Küçüközmen, Tarhan’ın söylediklerini aktararak, “Kendisine ‘Gelişmekte olan ülkeler kronik enflasyonla niçin baş edemiyorlar’ diye sordum. Bana aynen şunları ifade etti ‘Kronik enflasyon bir iktisat problemi değildir. Kronik enflasyon kronik hukuksuzluğun kaçınılmaz bir türevidir sadece. Bu nedenle kronik enflasyona iktisat penceresinden bakan her görüş yetersizdir. Sınama da basittir: hukukun üstünlüğünü benimseyen hiçbir ülke kronik enflasyon sorunu yaşamamıştır tarihsel olarak. Karanlık bir yerde kaybettiğimiz anahtarımızı sırf kolay diye aydınlık bir yerde ararsak asla bulamayız. Bu ülkelerde yıllardır yapılan da tam olarak budur’. Buradan sonra yorumu okuyuculara bırakabiliriz” diye konuştu
‘BEKLENTİ DEĞİŞİYOR’
Son dönemde enflasyona yönelik olumlu beklentiler olduğunu ancak bu beklentilerin politik riskler nedeniyle sık sık değiştiğini hatırlatan Coşkun Küçüközmen, bunun en güzel örneğinin ABD Başkanı Donald Trump’ın Twitter diplomasisi uygulaması olduğunu aktardı. Prof. Dr. Küçüközmen şunları söyledi: “Ancak bu aracın sık sık kullanılması liderlerin inandırıcı olma özelliğini azaltır. Piyasaların haberlere verdiği tepkilerin yapay zekâ ve makine öğrenmesi gibi yeni nesil araçlar kullandığına ve haberlerin gerçek, yalan ya da manipülatif olma özelliklerini ayırt edebildiğini de ifade edelim bu arada.”
‘DÜŞMESİ YETMEZ’
Faizle düşerse enflasyon düşer yaklaşımına katılmadığını belirten Küçüközmen, Merkez Bankası Başkanı’nın görevden el çektirilmesi gelişmesinin de dış piyasalarca olumsuz karşılandığını ve itibar riskini arttırdığını belirtti. Prof. Dr. Küçüközmen şunları aktardı: “Financial Times Gazetesi’nde yayınlanan ‘Gelişmekte Olan Ülkelere Yatırım Yapmak Hâlâ Mantıklı Geliyor mu?’ başlıklı makalede söz konusu görevden alma ile ilgili hiç de hoş olmayan ifadeler yer almış ve ‘…hukuken şüpheli bu görevden alma…’ ifadesine yer verilmiş. Piyasaların bekle ve gör tarzında bir pozisyon aldığı gelişmeler Para Politikası Kurulu’nun ilk toplantısında netleşecek ve muhtemelen belli bir faiz düşüşü söz konusu olabilecek gibi görünüyor.”
Kronik enflasyon nedir?
Paranın satın alma gücünde kaydedilen düşüş derecesidir. Ancak enflâsyon sürekli karakter arz eder. Fiyat hareketleri genellikle yükseliş yönünde fakat düzensizdir. Bütün maddeler birden ve aynı derecede pahalılaşmaz. Pahalılık akımının duraklar gibi olduğu veya devletin halk moralini korumak için bazı maddeleri ucuzlattığı dönemlere rastlanabilir. Kronik enflâsyonu doğuran nedenler değişiktir.
UTKUCAN AKKAŞ / ÖZEL HABER