Kamu ne ki 'özel' ne olsun?
Bir gün bilgisayarımın başında oturmuş bir arkadaşımla Facebook üzerinden bir şeyler konuşuyorken, yeğenim bir sandalye çekip yanıma oturdu ve bir mesele üzerine konuşmaya başladı benimle. Ben de bir yandan onunla konuşurken, bir yandan da yazışmayı sürdürüyordum. Sonra daldı gitti bizimki; arada böyle dalıp gitmelerine alıştırmıştı zaten beni de. Bir süre sonra kafasını sallayarak kendine geldi (kendine gelmek de ne çok şey anlatan bir ifadedir; her şeyden önce kendinden gitmiş olmayı gerektirir kendine gelmek. Spinoza’nın felsefileştirdiği, Nietzsche’nin Hıristiyan ahlak sisteminin kurucu öğesi olarak saptadığı, Scheler’in temel koordinatlarını çözümlemeye yöneldiği ve Girard’la birlikte etrafında muazzam bir literatürün oluştuğu ‘hınç’ duygusunun dünya tarihindeki en önemli çözümleyicilerinden olmakla kalmayıp, bunun devasını da sunma gayreti içerisinde olan Yunus Emre’yi de hatırlamadan edemedim bu parantez içerisinde: “İşit işit key işit dost katına sensiz git / Dosta gidene önden kendisiz sefer gerek”).
Kendine gelen yeğenim, gözlerinin ekrana dönük olduğunu fark edince, “Dayı, dalıp gitmişim. Şimdi ‘Mesajlarımı okuyor bu, özelime dikmiş gözünü’ dersin, ama kafam bambaşka yerlerdeydi” dedi. “Yok, yahu!” dedim, “Hem kamusallık diye bir şeyin kalmamış olduğu bir dünyada, biri ‘bu benim özelim’ diyerek bir şeyleri kaçırıyorsa, kesin bir hinlik yapmıştır da onu saklamaya çalışıyordur.” Kamusallık diye bir şeyin ortadan kalkmış olduğu bir dünyada, anlamını kamusala karşıtlığı içinde bulan ‘özel’in de anlamını yitireceği düşüncesiyle söylemiştim bunu. Fakat bunu söylerken bile, reeldeki çöküşe karşın hâlâ bir tür ‘kamusallık’ fikrini muhafaza etmekte olduğumu da fark etmiştim. Öyle ya, en nihayetinde ‘Bu benim özelim, karışamazsın’ söyleminin kamusal bir denetimden kaçmak amacını ve arzusunu taşıdığını söylemiş olmuyor muydum? Bu ise belirli bir tanımla ve kabulle bir ‘kamusalı’ var sayan, fakat kendisine bunun erişemeyeceği bir istisna alanı yaratma peşinde olan güçlü bir eğilimin varlığına işaret ediyordu içinde yaşadığımız toplumda. Özel alanı siyasalın dışarısında kurarak siyasal olanı tesis etmek, özel olanı iktidar alanının dışında tutmuyor, aksine, siyasi (ve eril) iktidarın tam da bu dışlayıcı iktidar üzerinde yükseldiğini görünür kılıyor.
Giorgio Agamben buna dışlayarak içleme adını veriyor. Antik Yunan’dan bir örnek vereceğim. Oikos’a, yani eve kapatılmış olan kadın, kamusal mekânlara (örneğin alışverişe) çıkmak zorunda kaldığında örtünürmüş. Fakat bu örtü, günümüzde bizlere çağrıştırdığından çok uzak bir sembolik anlam taşıyor. Örtü, sembolik olarak evin duvarlarının bir uzantısı gibi tahayyül edilirmiş. Böylelikle kadın paradoksal bir biçimde, hiç evden çıkmadan evden çıkmış ya da başka türlü söylenirse, kamusal mekâna hiç girmeden girmiş oluyormuş. Yani kadın dışardayken de ‘özel’ alana hapsedilmiş oluyor. Dışlanırken içleniyor.
Bu özel alana Antik Yunan’da ‘oikos’ denirdi; bu alanın yönetimine de oikonomia. Günümüzdeki ‘ekonomi’ sözcüğünün nereden geldiği açık. Grek kent devletini, siteyi modern bir ev gibi düşünürsek, oikos’un kapladığı alan yatak odası, tuvalet, banyo ve mutfaktır. Oikonomia kavramının izlerini süren Agamben, ekonomi sözcüğünün son birkaç yüzyıldır bugünkü anlamına kavuşmuş olduğunu belirterek, hem kavramdaki hem de kavramın işaret ettiği alandaki muazzam genişlemenin, aynı zamanda siyasal olanın ‘oikos’ tarafından ele geçirilmesi olarak da okunabileceğine işaret etmektedir. Salt biyolojik yaşamlarımıza özgü öğelerin düzenlenmesi işinin bizzat sitenin bir meselesi, yönetimsel aygıtın düzenlemek üzere el attığı bir alan haline gelmesidir bu. Agamben’in deyimiyle ‘çıplak hayatın siyasallaşması’… Son beş on senedir Türkiye’de bunun en uç mantıksal sınırlarına doğru götürüldüğüne de tanıklık ediyoruz. Eskiden ekmekle oynanmazdı; şimdilerde ise bu, bizatihi siyasal bir karar olarak açığa vuruyor kendisini.
İktidarın mantığındaki köklü bir değişime de işaret etmektedir bu. Agamben bu köklü değişimin temel paradigmasını Nazi temerküz kamplarında arıyor; Achille Mbembe ise köle plantasyonlarına bakmanın daha uygun olduğu görüşünde. Çünkü burada kölenin ‘insanlığı’ mükemmel bir gölge figür olarak belirir; kölelik durumu üçlü bir kaybın sonucudur: Bir ‘yuva’nın yitirilmesi, kendi bedeni üzerindeki hakların yitirilmesi ve siyasal statünün yitirilmesi. Mbembe’nin ‘yuva’ dediği şeyi Oikos olarak da düşünmek mümkün; çünkü kölenin biyolojik yaşamı, artık kendisine ait değildir, o bedeni üzerindeki haklarını yitirmiş durumdadır. İktidarın mantığındaki bu köklü değişimin ardından, sömürgelerin büyük düşünürü Frantz Fanon da ‘zencinin biyolojik bir pislik’ olarak inşa edildiği saptamasında bulunacaktır. Kültürel ayrımlar her şeye karşın üstesinden gelinebilecek ayrımlardır, fakat biyolojik ayrımların devreye girmesi, beyaz bir simgesel dünya içerisinde zenciyi sökülüp atılması gereken bir ‘pislik’ olarak kodlamak durumundadır. Giderilebilir bir ‘pislik’ değildir onun pisliği; o varlıktaki bir lekedir, bu nedenle de varlıktan sökülüp atılması gerekir.
İstisnalar daima kaidenin temel mantığını ortaya koyarlar. Ve tekrar pahasına, “Orada her şey mümkünse, her yerde her şey mümkün demektir.” Dışlanmışlar, ezilenler, altta kalanlar, canı çıkanlar, canım çıksa da kurtulsamlar ama canı çıkamayanlar… Ulus devletlerden müteşekkil ırk terörü sisteminin kurbanları yalnızca doğrudan ‘düşman’ ilan edilenler ya da ‘pislik’ olarak inşa edilenler değillerdir. Her şeyden önce biyolojik varlıklar oluşumuzu, ölümlü canlılığımızı yönetmeye ve düzenlemeye dönük bir matris içermektedir bu iktidar mantığı. Hatta “Özel olan politiktir” biçimindeki feminist sloganı bile bu temeller doğrultusunda okumanın mümkün olduğu kanısındayım. Özel olanı kamunun ortasına taşıyıp da bunu yapmıyormuş gibi davranan bir iktidar, en nihayetinde, bir hinlik yapıp bu hinliği saklamaya çalışıyor değil midir?
YAZARIN DİĞER YAZILARI
İsveçli fizikçi Hans Rosling, somut rakamlar ve istatistiksel bilgilerle insanlığın aslında her geçen gün daha iyiye gittiğini savunuyor. Hans Rosling bu görüşünde yalnız da değil. Doğada kötüye odaklanmak hayatta kalma şansını artırıyor. İyimserliğin ise ölümcül sonuçları olabilir. Bu nedenle binlerce yıl süren evrimin alışkanlıklarından kurtulmak kolay değil.
Oedipus, bilmesindeki aşırılık jestini bilmemeye yöneldiğinde de tekrarlar; kendi gözlerini kör eder. Bu fazlalık, bu aşırılık dışarı atılmadan bir ‘site’ sembolik olarak mümkün değildir
Bazen insan gözü mürekkebe değmiş olduğu için bazı densizlerle konuşulabilir olduğu kanaatine düşüyor. Misal, 1915’le ilgili olarak, “Efendim önce Ermeniler saldırmaya başladı” diyenler, kendilerinden son derece emin!
Irkçı fantezi önce öteki üzerine çalışır; ardından kendine döner. “Onların arzuları, bizim olanı elimizden almaktır” biçiminde başlayan süreç, bu ‘bize ait’ olanın ne olduğu sorusunu doğurur kendiliğinden. Yanıt yine fantastiktir: İşsizliğin, ekonomik buhranların, siyasi krizlerin sorumluluğu da ötekinin, göçmenlerin üzerine yıkılır.
Her çağ kendi içeriğini üretiyor; öyle bastırılmış olanın geri dönüşü gibi bir şey yok. Aksine, bu türlü bir geri dönüş tahayyülü hem döndüğü varsayılan şeye, hem de onu bastırdığı varsayılan şeye, gerçekte sahip olmadıkları bir kudret atfetmek anlamına da geliyor.
İtirafçılık, tıpkı bir metonimik bir karakter sergiliyor çünkü; yapısal tekrarlarla kendisini hayatın hemen her alanında üreten bir söz biçiminin temel yapısını teşkil ediyor artık ‘itirafçılık’. Ulus Baker’in tarif ettiği biçimiyle ‘sohbet’i baltalıyor bu durum; çünkü muhatabının hakikatini ondan iyi bildiği iddiasına sahip baştan. Ama bu iddia kendi başına yeterli değil; anıtlaştırılmalı!
Geçtiğimiz 10 yılın Türkiye’si birtakım insanlarda ‘peygamberî’ vasıflar görenlerin, gide gide bu imgeyle bir tür devlet arzusunun birleşmesinin bir başka biçimine de tanıklık etti. Öyle ki egemen devlet şiddetini tam da bu birleşme nedeniyle bir tür ‘ilahi’ şiddet olarak kodlamak bile çok zor olmadı pek çokları için. Artık yalnızca can almakla ya da Foucault’nun çözümlediği biçimiyle “hayatta tutarken ruhu ele geçirmeye dönük stratejilerle” değil, bizzat ölümün anlamıyla oynamaya kalkışan nekro-politik bir iktidar biçimi…
“Özeleştiri vermeliyiz” derken bile bir hesap hatasını saptama arzusunu dışa vuruyor kimi insanlar. “Nasıl oldu da cebimizde bildiğimiz seçmen kaçıverdi?” demenin başka türlüsüdür bu. Kestirmeden söyleyeceğim: Seçmen onuru ile sizin aranızda bir tercihe zorlanıyordu zaten uzun süredir; onurunu seçti.
Aklıma ister istemez Kürt Sorunu geliyor. Eskiden insanların hakikati bilmedikleri için böyle inandıklarını, düşündüklerini söylerdik. Şahsen pek çok kişisel konuşmada söylemişliğim var bunu: “Ama gerçekte neler olup bittiğini bilmiyorsunuz!” Eh, artık her şey herkesin gözleri önünde olup bitiyor.
“Uykuyu öldürdü” der Shakespeare Hamlet için. Çünkü ölüler yakasını bırakmaz. Güvensizlik, korku, endişe… Diktatör kişiliğin psişik düzeydeki bütün haklılık ve meşruiyet öğeleri hazırdır artık. Çözümü daha çok öldürmektir; ta ki kendisi de öldürülünceye kadar. Tutkusuyla deliren bir tiran kişilik…
Siyaset teorisyenlerinin siyasal teorinin terimleriyle kavrama gayretinde oldukları ‘istisnayı’ arzunun terimleriyle de düşünülebilir kılıyor Musil. Ve adeta şunu söylüyor: Olayın öncesinde, neyin iyi ve neyin kötü olduğunu kavramamıza ve başından iyiyi ya da kötüyü seçmemize olanak sağlayacak etik bir uzamımız yoktur. Ortada kendisi de suçlanabilir durumda olan bir kurban yoksa etik bir uzam da açılamaz.
Gökalp’in halet-i ruhiyesi, tutulamamış bir yası, yası asla tutulamayacak bir yıkımla -1915- örtmeye yöneltmişti onu. Narsistik saldırganlık böyledir biraz. Talat Paşa, Gökalp’e “Buyruk kişisel ahlakın, talimat da ülkündür” derken tam olarak bunu ikrar ediyor değil midir?
Simgesel sermayeniz ne kadar yüksek olursa olsun, onun da bir enflasyonu vardır. Kolektif fantezileri canlı tutmaya dönük simgesel seferberliklerin yetmez olduğu bir nokta elbette var ve o eşik de geçildikten sonra aleni yalanlar devreye girer. Manipülasyonun adeta ikinci bir doğa halini aldığı bir toplumsal uzamda artık manipülasyonu mümkün kılacak bir omurga da kalmaz.
Her seferinde seferber edilen şey Kürtlere yönelik güvensizlik, kuşku… Üstelik Kürtler diye homojen bir özne varmışçasına bir tahayyül hali söz konusu. Düşünsenize, İslamcı-milliyetçi iktidar tam ‘take-off’ yapacak, bunu ‘dış güçlere’ aldanmış Kürtler engelliyor.
Kristeva, sefilleştirmenin içerisinde bizzat varlığa yönelik karanlık ve şiddetli bir isyanın söz konusu olduğunu belirtiyor. Bir tür nihilist bir isyan… Bu isyan, gerçekte bir kimsenin bizzat kendi varlığında söz konusu olan bir kayba dayanıyor. Gerçekte bir eksikliğin ürünü olan sefilleştirme edimi, bir başkasına yöneltilerek dışsal hale getiriliyor.
Olan bitene ilişkin haberleri ilk işittiğimde, verdiğim tepki, “E ama bu cenazeyi kim kaldırmış?” oldu. Nasıl bir hınç söz konusu olmalı ki ‘cenazeyi’ unutup histerik bir lince koşabiliyor birileri? Yıllar önce, Taybet Ana’nın cenazesi hâlâ Cizre sokaklarındayken, Ankara’daki bir gerginlikte, sözün bir ağırlığının olabileceği yanılgısına da kapılarak, “Yahu ayıptır! Cenazelerimiz hâlâ yerdeyken utanmıyor musunuz?” gibisinden bir şeyler söylemiştim.
Bütün dillerin kökeni olan dili konuşmaya ramak kalmışken, Veronica korkunç yaşlanmıştır. Profesörün onu bir kere daha konuşmaya zorlaması, onun ölmesi anlamına gelmektedir. Profesörün, kendisi üzerinde deney yapmak isteyen Nazilerden sürekli kaçış hali içinde oluşu da –olaylara damgasını vuran arka plan– eklenince, köken takıntısıyla faşizm arasındaki ilişkiyi berrak bir biçimde ortaya koyan bir metafor…
Yalnızca hayatta kaldığımız için bile suçluluk duyduğumuz bir dönemde, elbette açlık grevindekilerin ne iradesine, ne de kararlılığına bir şey söyleme hakkımız var. Ama… insana yüklenmez yüklerin altında da boynumuz belimiz büküldü son birkaç yılda. Ne diyeyim? Kurbanınız olayım bizleri bir de açlığınızın, ölümlerinizin imtihanıyla sınamayın.
Suzan Samancı’nın ilk romanı "Korkunun Irmağında" doksanlı yıllarda OHAL'e maruz bırakılmış, Doğu ve Güneydoğu’nun iç savaşı andıran çatışmalı sürecinde bölgenin önemli kenti olan Diyarbakır’da yaşanan şiddet ve korku atmosferini, “isimsiz ana karakter, Yekta, Kendal ve Dara” üzerinden tarihsel bir dokuyla sunar. Bilincin yarası yüreği acıtsa da “Dudaklarımızda korkuya meydan okuyan ıslık vardı” der Samancı...
Toplum mühendisliği, ittihatçılık gibi terimler, örneğin Balkan Savaşlarını da göz önüne getirse ne olurdu? Acaba İttihatçıların “zor yoluyla” Türkleştirme ve asimilasyon politikaları için tersinden de olsa “Allah’ın bir lütfu” olduğu da görünür olabilir miydi? Bu lütfun 1915’e giden yolun bir anlamda başlangıcı olduğu?..
Demirtaş’ın en büyük farkı ve becerisi, emretmeyi ya da yaltaklanmayı değil, ikna söylemini Türkiye siyasetinin kalbine taşımış olmasında yatıyor. Bu kadar eksikliğini duyuyor olmamızın nedeni de bu.
İdeolojik bir anlam alanına tutarlılığını veren şey nedir? Gösterenlerin istikrarsız olduğu, sürekli anlam kaymalarına meyilli olduğu bir durumda, bir ideoloji kendi tutarlılığını nasıl sürdürür? Ya da soruyu başka türlü sorarsak, bir söylem kendi ‘kararsızlık uğraklarıyla’ karşılaştığında söylemin bunları kuşatma biçimi bize ne söyler?
Modern milliyetçiliğin kültürel sistemi ile modern teknolojinin bütünleştirilmesi olarak görülebilir gerici modernizm. Bu bütünleştirme, elbette ırkçı-milliyetçi sistemin akılcılık karşıtı ve romantik boyutlarını iptal etmez. Gerici modernistler, sağcılığın geçmişe dönük pastoralizmini birleşik, teknik ve ekonomik bakımdan güçlü bir ‘millet’ hayaline dönüştürürler.
Bir olay bastırmayı çağırıyor ve bunu süreklileştirmeyi vaat ediyorsa, oradaki söylemin amaçlarına, iddialarına, taleplerine ve ‘başarılarına’ damgasını basmış olan şey anksiyetedir. Bu türlü bir iktidar söylemi içerisinde kendisini otoritenin öznesi olarak sunan şey, gerçekte özgün otoriteden ve bu otoritenin görünürlüğünden taşan bir arzudur.
Fanon’un uyanış anı ile Özyürek ya da Ünlü gibi isimlerin, bu defa tersinden beliren uyanış anlarının bilgi kuramsal düzeyde ‘kardeş anlar’ oldukları kanısındayım. Bir bilgi-iktidar rejiminin nasıl da kılcal damarlara kadar işlediğini, bizzat kendileri üzerine çalışan bu yazarların metinlerinden izlemek, söz konusu rejim hakkında da pek çok şey söyleyecektir bize.
Geç Rönesans ve Barok Dönem İtalyası'nda kadın sanatçıların rolü neydi? Erkek egemen bir dünyada kendi sanatsal kimliklerini nasıl inşa ettiler? Gent Güzel Sanatlar Müzesi’nde 50 resimle açılan sergi, 1550’den 1680’e kadar İtalya’ya kadın ressamların üstlendiği kritik role ışık tutuyor.
Yanıt imkânlarını açar Dersim. Çünkü orada ‘kutsal’ henüz yeryüzünü terk etmemiştir. Biraz teorikleştirme pahasına… Genel din tarihini, ‘kutsal’ın çok ağır işleyen bir süreç içerisinde yeryüzünü terk etmesinin tarihi olarak da okumak mümkündür: Hemen yanı başımızda olan, sürekli bir etkileşim içerisinde bulunduğumuz bir ‘öte dünyanın’ önce bir ‘öteki dünya’ya dönüşmesi; ardından tek-tanrının mutlak iktidarında kutsalın yeryüzünden çekilmesi ve bunun ardından da Weber’in ifadesiyle dünyanın büyü bozumunun gerçekleşmesi.
Pek çoklarının sandığının aksine, suç, hukuksal bir kategori değil, etik bir kategoridir ve egemen hukuksal biçimlerin bir başarısı da etik bir kategoriyi kendi envanterlerine kaydedebilmiş olmalarında yatar.
Anayasal iktidarın içerisine çeşitli biçimlerde sızan, fakat dışarıda, geride durması gereken anayasama gücü ya da kurucu güç, bir zaman sonra ipleri bütünüyle eline alır. Bu da Devleti sürekli kurulan bir şey haline getirir. Bir türlü kurulamayan ama sürekli kurulmakta olan bir Devlet siyasal vasfını yitirir; hem amacını hem de aracını kendi içinde taşıyan bir salt zor ve şiddet aygıtına dönüşür.
İyi olmamanın değil, yeterince iyi olmamanın acısı fena çıkarılır insanlardan. Bir ortak zevk alanına yapılmış bir çağrıyı reddetmeniz bile yeterlidir bu kolektif histerinin hedefinde kendinizi bulmanız için. Elbette pis bir asimetrik ilişki de varsayılmaktadır bu acı çıkarma histerilerinde; pis, kokuşmuş bir iktidar ilişkisi…
Terörist insan-olmayan bir varlık olarak kodlanmıştır ve bu nedenle de kendisine her şey yapılabilir. Savaş hukukunun iptali insan oluşun da iptali anlamına gelir ve ‘Terörist kimdir?” sorusunu saçma kılan da budur. Terörist bir ‘kim’likle değil, bir ‘ne’likle damgalanmıştır bu söylem tarafından. O halde doğru soru “Terörist nedir?” sorusu olmak durumundadır.
“Adıyamanlıyım” dedim bizim özel harekâtçıya. Bir gülümseme yayıldı yüzüne. “Adıyaman’ın sofisi çoktur” dedi sevinerek. “Alevi’si de çoktur” dedim. Yine bir sessizlik… Kendisini toparlayınca “Hepimiz insanız ya” dedi. “Doğru söylüyorsunuz” dedim, “hepimiz insanız elbette; fakat bunu beş dakika önce değil, ben Alevilerden söz edince hatırlıyorsunuz.” Egemen kararın açığa çıktığı anlardan biri bu; kimin insan olduğuna, kimin olmadığına dair bir kararı verme hakkını da görüyor kendinde.
İster agorada, ister tiyatroda, isterse de analizde söylenmiş olsun, söz her zaman bir yanıt çağrısında bulunur. Bu çağrıyı ne kadar güçlü bir biçimde deneyimliyorsak sözün işleyişini o kadar az bildiğimiz anlamına da gelir bu. Sözel akışlarda kendisini duyuran ilk şey boşluktur ve bu da bizleri bu boşluğu doldurmak için sözün ötesindeki bir gerçekliğin arayışına iter. Bu da öznenin neyi söylemediğini bulmak üzere onun davranışlarını analiz etmeye götürür.
Zebercet’in hayatında ve ölümünde modern Türkiye’nin arzu akışlarının kodları saklıdır. Kodların dağılmasının, yeniden kodlamaların ve bu kodlamalar içerisinde kendiliğinden tarihten düşenlerin tarihidir bu. Bütün bu tarih, Zebercet’i simgesel ölümü çoktan gerçekleşmiş bir figür olarak koyar önümüze.
Önce Hıristiyanlık, ardından da İslam, Yahudileri tek tanrının mirasının dışına atmaya yönelmiştir. Ayrıca İslam açısından Hıristiyanlar küçük de olsa bir pay verilen üvey kardeş gibi görülürken, Yahudiler Eski Ahit anlatısının İsmail figüründe cisimleşen bir konuma itilirler: Mirastan mahrum bırakılarak ‘kovulan’ oğuldur İsmail. Dinsel anlatısı gasp edilen Yahudi’den geriye salt ırksal bir şey kalır.
‘Vahşi Hayat’ (Wildlife) Eleştirmenler Haftası’nın açılış filmiydi. Sağlam bir kaynaktan edindiğim bilgiye göre yönetmen Paul Dano, Berlin Film Festivali’nin Yarışma Bölümünden aldığı daveti reddetmiş ve filmini önce Sundance Film Festivalinde gösterdikten sonra Cannes’a gelmiş. Görüldüğü gibi ilk filminde bile kendini ağırdan satan yönetmenler de var.
Ölümü elinden alınınca, insandan geriye yalnızca biyolojik bir canlı kalır ki bu da ‘artakalan’ bir şeydir; insandan artakalan bir şey… Adam kadına “Gitmelisin artık,” dedi. “Dokunma bana, ölüm içindeyim ben. Üçüncü gün buraya gene geleceğim. Tanyeri ağarırken gel istersen. Gene konuşuruz o zaman.”
Geri dönen şey bir yerlere gitmiş olan ‘din’ değil elbette; geri dönen bir şey yok. Yalnızca ‘kutsal’ dönüşüyor; bir din olarak kapitalizm diğer dinlerle eklemleniyor; onları kendine katıyor, kendi ‘kutsallığı’ ve ‘mistisizmi’ içinde yeniden anlamlandırıyor, yoğuruyor, yeniden biçimlendiriyor.
Örtü simgesel düzeyde yer değiştirmiştir bile çoktan. Sonradan kendi gerçekliğini de edinir ve gerçekliğin bizzat kendisini bir fazlaya, bir ilaveye dönüştürür. “Örtün beni” diyen Peygamber’in kadınlara örtünmeyi buyurduğu rivayet olunur.
Ankara treni, eski Baba, yeni Baba, Eski Meclis, Yeni Meclis, Eski Türkiye, Yeni Türkiye… Evet, evet, şuramda takır tukur bir şeyler… Yetim dövmek kolaydır efendiler! Kelebekler’i seyrettim, bende bir Birhan Keskin izi bıraktı...
Bir köy düğününde tanıklık etmiştim. Halay filan çekilmeyen düğünde, meydana halılar serilmiş ve semazen kıyafetli bir grup bu halıların üzerinde bir gösteri yapmıştı. İslami düğün organizasyonlarının olmazsa olmaz öğelerinden biri haline gelmişti bu semazen gösterileri. Böyle bir şeyi tüketme iştahıyla dolu insanların durumu, ister istemez insanın aklına Veblen’in ‘gösterişli tüketim’ kavramını da düşürüyor.
Ayet, Bedr’deki şiddetin bizzat Allah’ın şiddeti olduğunu belirtiyor. Bu nedenle de Enfal Suresi'ne yapılan başvurular, kimi şiddet edimlerini ilahi şiddetin bir tür dışlaşması olarak kodlamak arzusunu güdüyor. Fakat bu sözlerin bizzat Tanrı tarafından dile getirilmesi ve Tanrı’nın bir şiddeti üstlenmesi ile insan tarafından dile getirilmesi ve insanın kendi şiddet edimini bu sözlerle açıklaması arasında da oldukça büyük bir mesafe söz konusu.
Bence Kilise Kant’ı aziz ilan etmelidir. Çünkü sorumluluk, irade gibi dinsel kökenli kavramların Antik Yunan düşüncesiyle buluşmasıyla atılmıştır Hıristiyan dininin ve imanının temel mantığı. Bundaki bir kırılma Hıristiyan imanını da tehdit eder. İnsanlık durumunun gelmiş bulunduğu aşamada Kant bu krizi görmüş ve buna bir yanıt geliştirmiştir bir yandan da. Şimdi benim önümde bir soru daha beliriyor: Ya İslam?
Bütün ahlaki ayrımların çöktüğü yer eylemin kendisinde değil, bir ayrımsızlık bölgesi olarak istisna uzamındadır. İstisna, normal durumda sapkın kabul edilen davranış ve eylemlerin makul ve makbul olduğu bir uzam yaratır. Ama bu uzam ‘metonimik’ bir bulaşmayla her tarafa yayılır.
Junger ve arkadaşları, savaş alanında, askerler tarafından yaşanan deneyimlerin –söz gelimi, üşüdükleri zamanlarda birbirlerini ısıtabilmek üzere tensel temasların kurulmasına neden olacak kadar yakın ilişkilenmelerin– modernlikle birlikte ortaya çıkmış olan yabancılaşmanın aşılması açısından temel bir imkân sağladığı konusunda hemfikirdiler.
Emad ve ekibi, Satıcının Ölümü oyununu sahneledikten hemen sonra, salon alkış kıyamet iken, o onuru kırılmış, aşağılanmış çocuğun alkışlamadan, kırgın, küskün bir ifadeyle yalnızca yerinde oturmakla yetindiği o bir anlık görüntü bir barbarlık anıtı olarak yükselir Farhadi'nin Satıcı'sında. Bu bir barbarlık anıtıdır, çünkü alışılmaması, sıradanlaştırılmaması gereken bir şeyler olup bitmiştir orada.