Azzurrı’nin Hikayesi: Gök Mavili Forma
Gök mavi renkle futbol romantiklerinin vazgeçilmezlerinden olan İtalya Milli Takımı’nın efsanevi formaları…
Yeşil, beyaz ve kırmızı olan ulusal bayraklarının aksine, dünya futbol tarihinde bilinen ismiyle –ki bunu formalarından, formaları da Savoy Hanedanlığından alır- Azur (kelime anlamı mavidir) rengini giyen, yaşı görece büyük futbolseverin gönlünde ayrı bir yeri olan İtalya Milli Takımı ve gök mavi (Azzurri) formaları…
Bir yıl öncesinde, 2019 sonbaharında tanıtılan ve alışılagelmiş açık mavi tonlarının çok ötesinde, yeşil renk ile beraber Rönesans desen ve motifleri taşıyan nostaljik forma bizleri bir hayli şaşırtmıştı. Şimdi bu forma da dahil olmak üzere Azzurrilerin tarih boyunca giydiği formalara bir bakalım.
Aslında forma renginin hikayesi, Almanların beyaz ve siyah, Hollandalıların turuncu, Avustralyalıların sarı forma giymeleri ile benzer sebebe dayanıyor; tarihlerine. İtalya’da cumhuriyetin kökenlerinin dayandığı ve 1946’da tarihin tozlu sayfalarına karışan Savoy Hanedanlığı’nın gök mavisi bayrak renginden alır rengini. Geçmişe bir atıf, kökenlerine bir selam ve hatır göndermesidir bu. Zira tricolor olarak bilinen ve yeşil, beyaz ve kırmızı üç eşit parçadan oluşan İtalya bayrağı ile herhangi bir ortak noktası yoktur formaların.
Savoy Hanedanlığı hakkında kısa bir bilgilendirme yapalım. MS 1003 yılında kurulan, İtalya’nın kuzeybatısında Alp Dağlarının yakınlarında eyalet yönetimiyken, zamanla Sicilya Krallığının mutlak yönetimine gelen Savoy, 1946 yılında anayasa referandumu ile görevden alınan son kralın ardından İtalya Cumhuriyeti’ne bağlanmış oldu.
İTALYANLARIN FORMA TARİHİ
15 Mayıs 1910’da ilk resmi maçına Fransa karşısında çıkan İtalya Milli takımı, bilinenin aksine düz beyaz bir gömlek muadili kıyafetle sahada yer aldı. Henüz Birinci Dünya Savaşı arefesinde, ilgilenilecek daha mühim konular olacak olmalı ki, forma üzerine herhangi bir karar verilememiş. Böylelikle daha sonradan kolaylıkla telafisi yapılabilecek bir renk üzerine karar kılınmış. 6 Ocak 2011’de Macaristan’a karşı Milano’da oynanan maçta ise ilk kez mavi forma, Savoy hanedanlığı kökenlerinden ilham alınarak kullanılmış. Yani anlayacağınız bu tarih, bugünkü İtalya Milli Takımı formasının ilk kez gözler önüne çıktığı maçın günüdür. Formayı, göğüste Savoy Krallığının arması, beyaz şortu ve sonradan tekrar maviye dönecek siyah çoraplar kombinlemiştir.
Peki İtalya neden yeşil giymeye başladı?
Bu sorunun cevabı da aslında tarihinde bir yerlerde gizli. Rönesans konseptiyle tanıtılan ve o dönemin izlerini taşıyan forma, İtalyanların Aralık 1954’te Roma Olimpiyat Stadyumu’nda bir başka açık mavi renge sahip Arjantin karşısında giydikleri ve 2-0 kazandıkları formaya ithaf ediliyor. O maçta da formaları çakışan ev sahibi, ayırt edici başka bir forma giymek adına yeşil renk tercih etmişti. Yeşil formanın ismi ise İtalyancada “Maglia Verde” olarak biliniyor.
Tarihte yalnızca bir kez ve bu maçta giyilen yeşil formanın esprisi de nihayetinde buradan geliyor. Ayrıca hatırlatmakta fayda gördüğüm bir husus, Euro 2020 için bir mavi ve beyaz forma da geleceği üzerine. Bu iki formanın konseptinin de yine Rönesans detayları ile donatılacağını bilsek de, henüz resmi bir tanıtım gerçekleşmiş değil. Dolayısıyla forma neye benziyor, tahmin edebilsek de gerçeğini bilemiyoruz.
Yeşil forma konusunda ise bir ihtilaf söz konusu. Teknik direktör Roberto Mancini, 12 Ekim 2019’da Yunanistan karşısında giyilecek olan formanın lansmanı esnasında gazeteciler ile yaptığı konuşmada forma ile alakalı görüşlerini şöyle bildirdi:
Esasen ismi Azzurri olan bir takımın sahada mavi renkte olmasını tercih ederim. Bu konuda biraz eski kafalıyım sanırım. Ancak yine de formanın sahada futbolcular üzerinde maç esnasında neye benzediğini göreceğiz.
* * *
İtalya Milli Takımı formasının hikayesini ve geçmişteki kullanılan formaları anlattıktan sonra şimdi Gök Mavilerin bana göre en iyi 5 formasının detaylarına geçebiliriz.
5- EURO 2004 Deplasman Forması
Mavi rengiyle akıllarda yer edinen bir takımın en iyi formalarını seçerken listeye farklı, ama aşina olduğumuz bir renkle başlamak istedim. 2003 yılında yerel üretici Kappa’dan ayrılıp, Almanların Adidas ile birlikte bir diğer medarı iftiharı Puma’ya geçen Azzurriler, Portekiz’de düzenlenecek 2004 Avrupa Şampiyonası için altın-yaldız renkteki ikincil renk ve baskılarıyla süslü düz beyaz formasını ikinci forması olarak tanıttı. Beyaz, sade, detaysız; ancak zarafet kokan bir forma… “Less is more” anlayışını temel alan minimalizme en iyi örneklerden birisi olabilir bu forma kesinlikle. Nitekim tanıtımından itibaren gözlerin üzerinde olduğu yeni üreticisi ile ilk turnuvasını geçiren Gök Mavililer, gol averajına takılarak içinde bulundukları C Grubunu 5 puanla üçüncü sırada tamamlıyor, formanın ihtişamına yakışmayacak bir derece ile turnuvaya erken veda etmek zorunda kalıyordu.
Forma ise İtalyanların oynadıkları oyunun kalitesinden bir hayli üstün kalıyor, listemizde 5. sırada yer buluyor. Şahsi görüşüm, bu formanın grubunu lider tamamlayıp İsveç’in yaşadığı akıbeti tamamlayarak Portekiz karşısında en azından bir yarı finali hak ettiği şeklinde.
4- 2006 Dünya Kupası İç Saha Forması
Bir formayı güzel kılan noktalardan birisi, formanın yaşanmışlıkları ve yaşatmışlıklarıdır. 2006 yılında şampiyon olurken taşıdıkları forma ise bu kontenjandan listeye dahil oluyor. 1982 İspanya’dan sonra dördüncü ve şimdilik son kez şampiyon oldukları Dünya Kupasının kazanan forması olan Puma üretimi bu forma, hatıralarda çok da derinlere henüz gidemeden, yakın geçmişte duruyor. 2006 İtalya forması, o turnuvada son 16’da Avustralya karşısında uzatmalarda penaltı atan Totti’nin, yarı finalde Almanya karşısında uzatmaların da son anlarında önce Fabio Grosso, sonra da Alessandro Del Piero’nun golleri ile bir anda kendini finalde bulan takımın, finalde son penaltıda Barthez ters köşeye yattıktan sonra Zinedine Zidane’dan kafayı yiyen Marco Materazzi’nin ellerinde kupanın yükseldiği anların kostümüydü.
3- EURO 2000 İç Saha Forması
Bir önceki turnuva Fransa 98’de çeyrek finalde ev sahibi ekibe penaltılarda elenen İtalya’nın, bu turnuvada finalde aynı Fransa’ya bu kez ilk önce 90+2’de Sylvain Wiltord, ardından uzatmalarda David Trezeguet’nin Toldo’yu ters ayakta yakalarken yaşadığı hayal kırıklığı forması. Tabi o finalde bu formanın beyazını giymişlerdi, ancak turnuvanın o maç haricindeki bütün karşılaşmalarına çıkan forması ise mavi renkteydi. Yerli üretici Kappa tarafından üretilen ve bir forma ne kadar sade ve ait olduğu etnik kimliği niteleyebilir sorularını yanıtlayan, oldukça kült bir forma. Ön panelde numara ve İtalya arması dışında hiçbir şey bulunmayan, üretici logosunun her iki kolda birer tane bulunduğu, reglan kol kesimli harika bir eser. Ülkemizin de katıldığı ve aynı grupta yer aldığımız, bize karşı da sahaya çıkan bu forma, İtalya adına yapılmış en harika işlerden birisi kesinlikle. Forma renginin önceki formalara nazaran biraz daha açık renkli oluşu, Savoy Kraliyeti rengine ve Gök Mavililer lakabına daha da fazla uyuyor olması bile başlı başına bir artı. Aynı formanın Güney Kore ve Japonya ortalıklığında düzenlenen 2002 Dünya Kupasında da boy gösterdiğini hatırlatmakta fayda var.
2- 1994 Dünya Kupası İç Saha Forması
Los Angeles’ta, Rose Bowl, Pasadena Stadyumu’nda oynanan ve Taffarel’in koruduğu kale yerine tribünlere doğru vurduğu penaltı ile akıllara hemen Roberto Baggio’nun gözyaşları ile beraber gelen forma… Forma üzerindeki İtalya Futbol Federasyonu’nun o dönemki logosunu iç desen olarak gövdesinde muhafaza eden, yaka ve kol uçlarında İtalya renklerinin minik üçgenler şeklinde desen olarak yer aldığı, eşsiz bir parça. Eminim koleksiyonerler bu forma için epey para ve dil dökmüşlerdir.
1- 1990 Dünya Kupası İç Saha Forması
Toto Schillaci, Franco Baresi, Paolo Maldini, Roberto Mancini, Carlo Ancelotti ve elbette Roberto Baggio’nun giydiği, yarı finalde Maradona’nın Arjantin’ine, hem de onun ikinci vatanı sayılan San Paolo, Napoli’de veda eden forması. Yaka ve kol uçlarındaki İtalya bayrağı renkleri, döneminin moda ve akım anlayışını birebir tasvir eden yazı fontları ve ikonik yakasıyla akıllarda yer edinmiş nadide bir parça.
Umutların hiç bu kadar fazla olmadığı, tüm İtalya’nın kupayı kucaklamak için aylar öncesinden geri sayıma geçtiği, ancak Napoli’deki Arjantinlilere, kendi toprakları içinde başka bir krallık kurmuş bir yabancının ülkesine veda eden formaydı bu. Aslında listede ikinci sırada yer alan ABD 94 forması ile benzer hikayeleri var, ancak ondan ayrılan noktası şu; bu formanın oynandığı turnuva İtalya’da düzenlenmişti ve turnuvanın ev sahibi forması unvanını almıştı. Her iki turnuvada da penaltılarda boyun eğen Maviler, bu sevinci tadabilmek için 2006’yı ve bu kez son penaltıyı atacak olan Fabio Grosso’nun topun başına geçmesini beklemek zorunda kalacaklardı.
Bu formanın giyildiği turnuva ve yarı finali olan İtalya-Arjantin maçı ile alakalı sayfalarca yazılar yazar, dakikalarca sürecek tartışmalar da yapabiliriz; ancak mevzumuz forma olduğu için bu formanın hikâyesi de bunun içinde yer alacaktır. Lafı uzatmaya gerek duymuyoruz, İtalya 90’ forması kesinlikle en tepede yer almalıydı ve öyle de oldu.
Sizlere İtalya Milli Takımının forma kültürü, hikayesi ve tarihini aktardığım bu yazımızın sonuna geldik. Sıradaki forma temalı yazılarımda görüşmek üzere.
*Bu liste tamamen yazarın şahsi görüşlerine göre oluşturulmuştur.
Bunlar da ilginizi çekebilir;