Jeolojik zamanlar ve özellikleri konusu yenilenen coğrafya müfredatı ile birlikte 9.sınıf coğrafya konuları arasından çıkarılmış. 10.sınıf konularına dahil edilmiştir. Jeolojik zamanlar coğrafya 10 yerin şekillenmesi ünite konusu içerisinde işlenmektedir. Jeolojik zamanlar eskiden yeniye doğru işlenmiştir.
Bu konu YGS coğrafya konuları içerisinde yeni sitemde TYT ve AYT coğrafya konuları içerisinde yer almaktadır.
Jeolojik zamanlar hakkında bilgi verecek olursak, jeolojik zaman nedir? sorusuna yanıtlamak ile başlayalım. Dünya bu günkü görümünü alıncaya dek çeşitli evrelerden geçmiştir. Birbirinden farklı bu evrelerin her birine jeolojik zaman denir.
Dünyanın yapısını inceleyen jeoloji bilimi, jeolojik zamanları belirlerken canlı kalıntılarından (fosillerden), tortul tabakaların özelliklerinden ve çeşitli radyoaktif maddelerin (uranyum, toryum ve titanyum gibi) yapılarının incelenmesi gibi çeşitli faktörlerden yararlanılır.
Aşağıda jeolojik zamanlar ve bu zamanlarda görüldüğü tahmin edilen olaylar anlatılmaktadır. Her jeolojik zamanın farklı iklimleri, yer kabuğu hareketleri, canlı türleri vardır. Günümüzden eski devirlere gidildikçe jeolojik zamanların süreleri uzar. Dünyanın oluşumundan günümüzdeki şeklini almasına kadar yaklaşık 4,5 milyar yıl geçtiği tahmin edilmektedir.
Jeolojik Devirler: Daha önce Arkeen, Proterozoyik deniliyordu.
Jeolojik Devirler: Ordovisyen, Kambriyen, Silüriyen, Devoniyen, Karbonifer, Permiyen
Jeolojik Devirler: Karetase, Jura, Trias
Jeolojik Devirler: Pliyosen, Miyosen, Oligosen, Eosen, Paleosen
Jeolojik Devirler: Pleistosen, Holosen
Türkiye’nin bulunduğu arazide her jeolojik zamana ait arazilere rastlanmaktadır.
1.Jeolojik Zaman (Paleozoik): Bu zamanda Türkiye’nin bulunduğu alanın büyük bir kısmını Tethys (Tetis) adı verilen bir iç deniz kaplamaktaydı. Su yüzeyinde masif adı verilen dirençli sert kara kütleleri bulunmaktaydı.
Türkiye’de görülen başlıca masifli araziler; Trakya’da Yıldız (Istranca) dağları, Eğe bölgesinde Saruhan – Menteşe, İç Anadolu’da Kırşehir, Doğu Anadolu’da Bitlis, Karadeniz’de Devrekani, Akdeniz’de Alanya – Anamur, Güneydoğu Anadolu’da Mardin – Derik masifleridir.
1.jeolojik zamanda oluşan taş kömürü yataklarına Türkiye’de Zonguldak ve çevresinde rastlanır.
2.Jeolojik Zaman (Mezozoik): Önceki dönemde oluşan kıvrım sistemleri aşınarak Anadolu’nun bulunduğu yerde Tethys (Tetis) denizinde tortullaşarak birikmeye başlamıştır. Deniz ilerlemesi sonucu kara kütlelerini sular basmıştır. Bu zamnın sonlarına doğru Toroslar ve Kuzey Anadolu dağları oluşmaya başlamıştır.
3.Jeolojik Zaman (Tersiyer): Bu zamanda, Toroslar ve Kuzey Anadolu dağları oluşumlarını tamamlamıştır. Alp Himalaya orojenez sistemi bu dönemde oluşmuştur. Sıcak ve bol yağışlı iklim şartları zengin bitki örtüsünün yetişmesine neden olmuştur.
Türkiye’de petrol, linyit, tuz ve bor yatakları bu dönemde olmuştur. Kuzey ve Güney yönlü sıkışmaya uğrayan Anadolu arazisinde kırılmalar sonucunda fay hatları oluşmuş. Fay hatları boyunca volkanik olaylar ve depremler görülmüştür.
4.Jeolojik Zaman (Kuaterner): Türkiye bugünkü görünümünü kazanmıştır. Ülkemiz toptan yükselmeye başlamış, dağlar platolar yüksekte yer almıştır. Akarsuların aşındırma ve biriktirme faaliyeti hızlanmıştır.
Egeid karası çökerek Ege denizi oluşmuştur. Deniz ilerlemesi sonucu İstanbul ve Çanakkale boğazları oluşmuş. Daha önceden tatlı su gölü olan Karadeniz boğazlar vasıtasıyla Ege denizine bağlanarak tuzlu bir deniz haline gelmiştir.
Buzul çağının yaşandığı dönemde Türkiye’de buzullar 2200 metreye kadar inmiştir. Türkiye’de Doğu Anadolu’da ve İç Anadolu’da genç volkanik dağlar bu dönemde oluşmuştur.
Jeolojik zamanlar EBA üzerinden video izlemek için tıklayınız.
Jeolojik zamanlar EBA slayt indirmek için tıklayınız.