Geçen gün hava birden bire karardı ve şiddetli bir yağmur başladı. Fırtına şeklindeki havada şimşekler çakıyor ve ardından da müthiş bir gök gürültüsü ortaya çıkıyordu. Sekiz yaşındaki kızım da havayı seyrediyor şimşek çaktıktan sonra da – “gök gürleyecek” diye bize haber veriyordu. Ben de ışığın sesten daha hızlı yayıldığını ona anlatmak için “Neden önce şimşek çaktığını görüyoruz, gök gürültüsünü sonra duyuyoruz biliyor musun?” diye sordum.”
Ayşe hemen cevap verdi: “Biraz sonra gök gürleyecek korkmayalım diye” 🙂
Yağmurlu havalarda şimşek olayını gözlemledikten kısa bir süre gök gürültüsünü duyarız. Aslında bu iki olay aynı anda meydana gelmektedir. Bu olayları farklı zamanlarda algılamamızın sebebi ışığın ve sesin hızlarının birbirinden farklı olmasıdır.
Şimşek çaktığında önce gökyüzünde görüntüsü belirir, ardından sesi duyulur.
Şimşek çaktığı zaman, çevredeki hava bir anda 30.000°C’ye kadar ısınır. Çok hızlı ısınan bu hava, aniden genleşir ve normal basıncın 100 misli bir hızla yayılır. Bu hızlı ısınma ve yayılma büyük bir gürültü yaratır. İşte bu genleşme ve patlamaya gök gürültüsü denir.
Işık elektromanyetik, ses ise mekanik dalgalar halinde yayılır. Sesin yayılabilmesi için maddesel ortam (katı, sıvı, gaz) şarttır. Bu yüzden ses, dalgalar halinde yayılırken ortamda var olan cisimlere takılarak yavaşlar. Oysa ışığın yayılmasında böyle bir durum söz konusu değildir. Işık hem maddesel ortamda, hem de boşlukta kolayca yayılır.
Işık bir saniyede 300 bin kilometre yol alırken, ses yalnızca 344 metre yol alabilmektedir.