Demir (Fe) Minerali Nedir?
‘Fe’ simgesiyle gösterilen demir geçiş metalleri bir diğer tabirle ağır metaller arasındadır. Yetişkin bir insan vücudunda 3-5 gram demir bulunmaktadır. Büyük kısmı kan ve hemoglobinde diğer kısmı ise karaciğer ve kemik iliğinde bulunur. Demirin ihtiyaç fazlası vücutta depolanmaktadır. Demir mineralinin görevleri arasında en önemlisi vücudun oksijen transferini sağlamaktır. Hücreler ile akciğer arasındaki karbondioksit ve oksijenin transferi yapısında demir olan hemoglobin aracılığıyla yapılmaktadır. Bu görevi dışında demir mineralinin faydaları;
- Vücudun enerji üretiminde,
- Kan yapımında,
- Beyin ve zekâ gelişiminde,
- Bağışıklık sisteminin güçlenmesinde,
- Vücutta bakır ve kalsiyum emiliminde
olarak sıralanabilir.
Demir Eksikliği ve Fazlalığı
Demir eksikliği beyin fonksiyonlarında yavaşlama, bağışıklık sisteminde zayıflama gibi rahatsızlıklara yol açar. Bunun dışında demir eksikliğinin neden olduğu en önemli rahatsızlık anemi (kansızlık) hastalığıdır. Bunun sonucunda sürekli yorgunluk hali ve deride soluk görünüm yaşanır. Besinlerden alınan demirin emilimini arttırabilmek adına mutlaka C vitamini kullanımına dikkat edilmelidir. Örneğin kırmızı etle beraber C vitamini içeren gıdalar tüketilebilir. Bunun tam tersi etki gösterebilecek besinler ve içecekler de mevcuttur. Örneğin kalsiyum ve fosfor açısından zengin gıdalar demir emilimini azaltır. Çay ve kahve içeriğinde bulunan ‘tanen (tannik asit)’ demir emilimini azaltıcı etki gösterir. Bu nedenle yemeklerden hemen sonra çay içilmesi tavsiye edilmez. Ülkemizde de demir eksikliğine bağlı kansızlık oldukça yaygındır. Bu gibi durumlarda et yerine pekmez, tahin, tam tahıllar ve baklagiller düzenli olarak tüketilmelidir.
Demirin fazla alınması durumunda ise zehirleyici etkisi olduğu ve hayati tehlike yarattığı bilinmelidir. Özellikle çocuklarda demirin fazla alınması bulantı kusma yapabileceği gibi mide ve sinir sistemini olumsuz yönde etkiler. Besinlerle demir alınamadığı durumlarda demir ilaç takviyesi ile alınabilir fakat besinler yoluyla alınabiliyorsa fazla demir tüketimine dikkat edilmelidir.
Günlük Tüketilmesi Gereken Miktar
Günlük demir ihtiyacı 14 mg’dir.
Demir İçeren Besinler
Demir açısından zengin gıdalar şu şekilde listelenebilir; et ve et ürünleri, organ etleri (karaciğer böbrek), yumurta sarısı, pekmez, kurutulmuş meyveler, koyu yeşil yapraklı sebzeler, tahıllar ve baklagiller. Hayvansal besinlerdeki demirin emilimi bitkisel ürünlere göre daha fazladır.
Ticari Olarak Bulunduğu Formlar
Ferroz karbonat, ferroz sitrat, ferrik amonyum sitrat, ferroz glukonat, ferroz fumarat, ferrik sodyum difosfat, ferroz laktat, ferroz sülfat, ferroz bisglisinat, ferrik difosfat (ferrik pirofosfat), ferrik sakkarat, elementel demir (karbonil+elektrolitik+hidrojen indirgenmiş), ferroz L-pidolat, ferroz fosfat, ferroz amonyum fosfat, ferrik sodyum EDTA, demir (II) taurat gibi formları mevcuttur. Demir minerali dışarıdan sıvı veya kapsül, tablet formlarında takviye olarak alınabilmektedir.