Önceki yazılarda, Osmanlı İmparatorluğu'ndaki çeşitli Hıristiyan ve Yahudi topluluklarının durumu, İslam'ı uygulamayı reddeden insanların durumunun gelişimi ve Balkan Yarımadası ülkelerinin bağımsızlığı anlatılmıştı. Önümüzdeki ikisinde Osmanlı İmparatorluğu'nun son yıllarından ve yeni bir devletin - Türkiye Cumhuriyeti'nin sancılı doğumundan bahsedeceğiz.
Osmanlı İmparatorluğu'nun son yılları
1830. yüzyılın ortalarında Nicholas'ın "Avrupa'nın Hasta Adamı" olarak adlandırdığı Osmanlı İmparatorluğu'nun zayıflığı artık bir sır değildi. Bu haritada, Türkiye'nin XNUMX'dan beri mal varlığını nasıl kaybettiğini görebilirsiniz:
Bu zayıflık, Osmanlı İmparatorluğu'nun hiçbir şekilde en güçlü rakiplere karşı iki yenilgiye uğradığı 1911. yüzyılın başında özellikle belirgindi. Bu tür ilk savaş 1912-XNUMX İtalyan-Türk savaşıydı. (İtalya'da buna Libya, Türkiye'de - Trablus'tan denir). İtalyanlar daha sonra Türklerden iki Libya vilayetini (Cyrenaica ve Tripolitania) ve Dodecanese takımadalarını (Rodos adası dahil) ele geçirdiler.
İtalyan hava gemileri Libya'da Türk mevzilerini bombaladı
Bu savaşın bitiminden 4 gün önce, yeni bir savaş başladı - I Balkan (25 Eylül 1912 - 17 Mayıs 1913), bu sırada Osmanlı'nın eski Rumeli Sancakları (Bulgaristan, Sırbistan, Karadağ, Yunanistan) bir öncekini hızla mağlup etti. ustalar, kelimenin tam anlamıyla Türkiye'yi diz çöktürüyor.
Balkan savaşları sırasında Bulgar topçuları
Bu arada, Birinci Balkan Savaşı'nın patlak vermesinden sonraydı - Ekim 1912'de, Vasily Agapkin (Dzerzhinsky bölümünün gelecekteki kıdemli şefi ve Sovyet ordusunun albay) baş trompetçisi "kardeşler" e sempati duyan yedek süvari alayı, ünlü yürüyüşü "Slav'a Elveda" yazdı.
Slav Yürüyüşünün ilk baskısının kapağı
Kalıcı bir kriz koşullarında, Türkiye'nin Ekim 1914'te (ve dolayısıyla tüm İtilaf devletlerine karşı) Rusya'ya karşı savaşa girmesi bu ülke için bir felaketti. Bu savaşın üç büyük imparatorluk için (Rusya, Almanya ve Avusturya-Macaristan) ölümcül olduğu gerçeği pek de teselli olamaz.
Aşağıdaki Alman karikatüründe, Osmanlı İmparatorluğu, komşularının kendisine saldırmaya kalkışmasına gülen bir dev gibi görünüyor:
Ne yazık ki, gerçek durum tam tersiydi. Türkiye için savaş fiilen teslimiyetle sonuçlandı.
31 Ekim 1918'de İngiliz gemisi Agamemnon'da Mudros Ateşkes (Limni adasındaki liman kentinin adından sonra) imzalandı.
Bu anlaşmanın şartları aşağılayıcı olmaktan öteye gitti. İtilaf'ın kontrolü altında, 19 Şubat 1915'ten 9 Ocak 1916'ya kadar süren kanlı Gelibolu harekatı sırasında müttefiklerin asla yakalayamadığı Boğaz ve Çanakkale boğazları, tüm tahkimatlarıyla birlikte nakledildi (bu, makale Boğazların Savaşı. Müttefik Gelibolu operasyonu). Türk ordusu terhis edilecek ve savaş gemileri nakledilecekti. Türkiye'ye askerlerini Pers, Transkafkasya, Kilikya, Arabistan, Doğu Trakya ve Küçük Asya'nın kıyı bölgelerinden çekmesi emredildi. İngiliz, Fransız, İtalyan ve Yunan gemileri Konstantinopolis limanına girdi - "Ege Denizi'nin Müttefik filosu": 14 savaş gemisi, 14 kruvazör, 11 savaş gemisi ve monitör, 17 muhrip ve yardımcı gemi.
Boğazlardaki kaleler İngilizler tarafından işgal edildi, Yunan birlikleri Smyrna'ya getirildi, İtalyanlar güneybatı Anadolu'yu işgal etti ve Fransızlar Kilikya'yı işgal etti.
"Ateşkes" şartları Osmanlı İmparatorluğu için o kadar utanç verici ve aşağılayıcıydı ki, Türk heyetinin liderleri Konstantinopolis'e dönmeye cesaret edemediler.
Zaten 1 Kasım 1918'de (Mudross Mütarekesi'nin imzalanmasından sonraki gün) İngiliz gazetesi "Times" muzaffer bir şekilde şunları söyledi:
Boğazlara erişim bize sadece Karadeniz üzerinde güç sağlamakla kalmayacak, aynı zamanda Rusya'nın işlerini etkilemek için en iyi fırsatı sağlayacaktır. Karadeniz ve Baltık Denizleri bize kapalıyken filoDeniz gücümüz Rusya'nın geleceğini etkileyemez. Sibirya, Murmansk - en iyi ihtimalle uygunsuz bir arka kapı. Ama İngiliz filosu Karadeniz'e girdiğinde ön kapı açık. Müttefiklerin Karadeniz üzerindeki sıkı yönetimi, Rusya'daki Bolşeviklerin egemenliği için ölüm zilini çalacaktır.
İtilaf gemileri 18 Kasım 1918'de Konstantinopolis limanına girdi ve 23 Kasım'da İngiliz kruvazörü "Canterbury" Sivastopol'a vardı. İki gün sonra, dört savaş gemisi (iki İngiliz, bir Fransız ve bir İtalyan), iki kruvazör ve dokuz muhrip buna katıldı.
Şimdi, Lenin ve Bolşeviklerin neden Atatürk'le bu kadar isteyerek işbirliği yaptıklarını ve ülkesinin egemenliğini ve Boğazlar üzerindeki kontrolünü geri kazanmasına yardım ettiğini anlıyor musunuz? Türkiye, Kırım ve Sivastopol ile iyi ilişkiler modern Rusya için ne kadar önemlidir? Ama daha sonra daha fazlası.
Balkanlar'daki müttefik kuvvetlerin başkomutanı, gelecekte Rusya'nın güneyindeki Fransa Yüksek Komiseri Louis Félix Marie François Franche d'Espere idi (25 Mart 1919'da, Kızıl Ordu, Beyaz Muhafız müttefiklerini bırakarak Odessa'dan Sivastopol'a kaçtı). Sultan Mehmed Fatih'i (Fatih) taklit eden Espere, Türklerin öfkesini kışkırtan at sırtında ciddiyetle Konstantinopolis'e gitti, ancak Rumlar, Ermeniler ve Yahudiler onu çiçekler ve alkışlarla karşıladılar - çok yakında pişman olacaklardı.
Konstantinopolis, çeşitli rütbelerden 49 askeri ve yardımcı gemi tarafından desteklenen 516 asker ve 1759 subaydan oluşan İtilaf ordusu tarafından kontrol edildi.
Bu birlikler sadece 5 yıl sonra - 1923'te, Mustafa Kemal'in ordusu şehre yaklaştığında - çekildi zaten Gazi, ama henüz Atatürk değil.
Sevr Antlaşması
Jön Türk hükümeti tarafından imzalanan ateşkesin şartları o kadar korkunçtu ki, Enver Paşa liderliğindeki bu partinin liderleri 3 Kasım 1918 gecesi Almanya'ya kaçtı. Devletin eski üst düzey liderleri Talat Paşa, İsmail Enver (Enver Paşa), Cemal Paşa, Behaetdin Şakir ve diğerleri, Türkiye'yi savaşa dahil etmek, Ermeni katliamını düzenlemekle suçlandı ve Osmanlı kararnamesiyle gıyaben idama mahkum edildi. 16 Aralık 1918 infazlarında İmparatorluk.
Ancak Türkiye artık direnecek güce sahip değildi. Ve bu nedenle, 10 Ağustos 1920'de, Sevr şehrinde bir barış antlaşması imzalandı, bu sadece Osmanlıların imparatorluk mülklerini ortadan kaldırmakla kalmayıp, aynı zamanda bu ülkenin parçalanmasını ve Küçük Asya'nın bir dizi yerli topraklarının kaybını pekiştirdi. .
Galipler, Türkiye'den Konstantinopolis çevresindeki küçük bir Avrupa toprakları ve Kilikya'sız Küçük Asya'nın bir kısmı ile ayrıldı. Türkiye'nin Afrika malları İngiltere ve Fransa'ya, Dodecadenes Adaları'na (Güney Sporades takımadalarının bir kısmı) İtalya'ya devredildi, Türkiye topraklarında yeni bir devlet kuruldu - Kürdistan ve hatta başkent Konstantinopolis uluslararası kontrol altına alındı. .
Sevr Antlaşması'nın imza töreni:
Kazananların aşırı ve aşırı talepleri, Türk toplumunun her kesiminde öfke patlamasına neden oldu ve kendisini ülkedeki tek meşru otorite ilan eden Türkiye Büyük Millet Meclisi anlaşmayı onaylamayı reddetti. Yeni parlamentonun başında olan Mustafa Kemal Paşa ve yandaşları, İtilaf Devletleri ile savaşacak müttefikler aramaya başladılar ve onları yeni Sovyet Rusya'da buldular.
Mustafa Kemal müttefik arıyor
23 Nisan 1920'de Türkiye Büyük Millet Meclisi Ankara'da toplandı ve başkanı Mustafa Kemal, İtalyan-Türk (1911), Balkan (1912-1913) ve Dünya Savaşı katılımcılarından Mustafa Kemal seçildi. Soluni'de (Selanik) doğdum ve Monastir (Makedonya) şehrinde askeri işler okumaya başladım.
Mustafa Kemal. Kemal - "Akıllı", akademik başarısından dolayı okulda aldığı lakaptır. Nisan 1915'te Gelibolu Yarımadası'nda İngiliz birliklerine karşı askeri operasyonlar için "Konstantinopolis'in Kurtarıcısı" lakaplıydı.
25 Nisan'da, burada geçici bir hükümet kuruldu ve padişah ve memurlarının emirlerinin artık infaz edilmeyeceğine karar verdi.
26 Nisan'da Kemal, diplomatik ilişkiler kurma önerisi ve "emperyalist hükümetlere karşı" mücadelede yardım talebiyle Rusya hükümetinin başı V. I. Lenin'e döndü. Sonuç olarak, iki anlaşma imzalandı: "İşbirliği üzerine" (24 Ağustos 1920) ve "RSFSR ile Türkiye arasındaki dostluk ve kardeşlik" (16 Mart 1921).
RSFSR Dışişleri Halk Komiseri Çiçerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi hükümet temsilcisi Yusuf Kemal bey imzalanan Dostluk ve Kardeşlik Antlaşması metinlerini değiş tokuş ediyor. Moskova, 16 Mart 1921
Ama o zamanlar eski Rus İmparatorluğu topraklarında neler oluyordu?
1918-1920'de Ermenistan: Komşularla yaşanan sorunlar
Gürcüler, Rus İmparatorluğunun çöküşünden sonra, bu ülkenin kuzeyindeki Lori bölgesini ele geçiren Ermenistan'dan o dönemde kar elde etmeye karar verdiler.
Gürcistan, 16 Mayıs 1918'de, Alman işgalinin Osmanlıların topraklarına el koymasını engelleyeceğini umarak Almanya ile bir anlaşma imzaladı. Taşnaklar İtilaf ülkeleri tarafından yönlendirildiği için Alman yetkililer, Gürcülerden Ermenistan'ı Rusya'ya bağlayan demiryolunu ve bu ülkede kıtlığa neden olan Batum limanını kapatmasını talep etti. Ekim 1918'de Ermeniler ile Alman ve Gürcü birlikleri arasında çatışmalar başladı, 5 Aralık'ta tam teşekküllü bir savaşa dönüştüler ve bu sırada Ermeni ordusu tartışmalı bölgedeki birçok yerleşimi işgal etti.
17 Ocak 1919'da İtilaf Yüksek Konseyi, Lori bölgesinin kuzeyini Ermenistan'a, güneyi Gürcistan'a devretmeye karar verdi, ancak Ermenistan-Türk savaşının başlamasından sonra Gürcistan tüm bölgeyi işgal etti.
1918-1920'de. Ermenilerle Azeriler arasında kanlı çatışmalar da yaşandı. Shemakha ilçesinin 24 köyünde, Nukha ilçesinin 17 köyünde, 20 bin Ermeni olmak üzere 20 bin Ermeni öldürüldü. Ağdam ve Gence'de de Ermeniler katledildi. Azerbaycanlılar ve Kürtler, daha önce Ermenilerin yaşadığı bölgelere taşındı.
Ermenistan'da Taşnaklar (Taşnaktsutyun partisi üyeleri) ve kontrolleri altındaki askerler, Novobayazet, Erivan, Eçmiadzin ve Şaruro-Daralagez mahallelerini Azerilerden “temizlediler”. Ermenilerin genellikle Artsakh dediği Dağlık Karabağ'da da çatışmalar yaşandı. Rus İmparatorluğu'nda, bir kısmı Ermenilerin (toplam nüfusun yaklaşık% 35'i) yaşadığı Elizavetpol vilayetinin bir parçasıydı, kısmen Azeriler (o zamanlar "Kafkas Tatarları" olarak anılan - neredeyse% 56). Kürtler (% 4,7'ye kadar), Ruslar (% 1,11), Udins (% 1) de burada yaşıyordu. Diğer milletlerden (Almanlar, Lezgiler, Tatlar, Yahudiler, bazıları) insanların sayısı yüzde 1'in altındaydı.
Elizavetpol eyaleti. Şu anda Elizavetpol şehrinin adı Gence
Şimdi Azerbaycan bu vilayetin tamamını ele geçirdi, Dağlık Karabağ'da yaşayan Ermeniler bağımsızlık ya da topraklarının Ermenistan'a ilhak edilmesini istiyorlardı. 1915 yılında Ermenilere yönelik katliamların örgütlenmesinden sorumlu bazı üst düzey Türk yetkililerin ve Azerbaycan'ın katliamına karışan liderlerin öldürüldüğü Nemesis Operasyonuna adanmış bir makalede bundan daha fazla bahsedeceğiz. 1918-1920'de Ermeniler.
Ermenistan ve Türkiye Savaşı
Ancak bağımsız Ermenistan için temel sorunlar öndeydi. Yöneticileri, Sevr Antlaşması'nın şartlarını tam anlamıyla kabul ettiler ve İtilaf devletlerinin yardımını çok fazla umut ettiler, bu da neredeyse başka bir ulusal felakete yol açtı ve sadece Rusya'nın yardımı yine Ermenileri başka bir katliamdan kurtardı.
Türkiye'deki herkes, özellikle Kürtlerin (Kemal'in daha sonra "dağ Türkleri" olarak adlandırmasını emrettiği) ve İtilaf ülkelerinin liderleri tarafından desteklenen (daha çok sözlerle) Ermenistan'ın iddialarına öfkeliydi. Durumu yeterince değerlendiremeyen Ermeni liderler, güvenle ülkelerini Türkiye ile savaşa itti.
O sıralarda bu ülkelerin delegasyonları Moskova'daydı ve Rusya Dışişleri Halk Komiseri G. Chicherin, Ermeni heyetine Ermeni-Türk anlaşmazlığının çözümünü Moskova'ya devretmesini önerdi. Ancak, yeni Ermeni hükümeti tamamen İtilaf ülkelerine yönelikti. Moskova'daki görüşmelerde Ermeni heyeti üyesi olan Ambartsum Terteryan daha sonra şunları yazdı:
Sovyet Rusya ile herhangi bir zamansız yakınlaşma girişiminin kaçınılmaz olarak müttefik güçlere ekonomik ve siyasi desteğin kaybına yol açacağı korkusu vardı.
Bu arada İngiltere Başbakanı David Lloyd George, Ermenilere askeri yardım yapılması ihtimalinden bahsetti:
Ermeniler sınırlarını savunamazlarsa ... böyle bir halktan bir fayda olmaz ve tek bir birlik devlet bile onlara tek bir taburla yardım etmeye hazır olmaz.
Ayrıca Bakü'de petrol üretiliyordu ve bu nedenle İngilizler, Almanya'nın yanında savaşan Türkiye ile dostluk ilişkilerine özel bir dikkat göstermeden Azerbaycan'ın yeni yetkilileriyle flört ettiler.
24 Eylül 1920'de Türkiye ile Ermenistan arasında savaş başladı ve Ermenistan saldıran taraf oldu. Sevr Antlaşması'nın 10 Ağustos'ta yürürlüğe girmesi gerekiyordu, ancak Ermeniler beklemek istemediler ve Haziran sonunda Oltinsky bölgesindeki Türk topraklarını işgal etmeye başladılar (ABD Başkanı Wilson'ın sınırlarında bile yoktu. belirleme zamanı). Başka bir Ermeni ordusu Nahçıvan'a doğru hareket etti. Bu orduların ikisi de yenildi. Taşnaktsutyun partisi lideri ve Ermenistan Başbakanı O. Kachaznuni, askerlerinin köylere kaçtığını hatırlamadı. Lloyd George'un inandığı gibi, Ermeniler için bu macera ezici bir yenilgiyle sona erdi ve ancak Sovyet hükümetinin isteği üzerine Türk ordusu Erivan'dan birkaç kilometre uzakta durdu. 2-3 Aralık 1920 gecesi Ermenistan'ı küçük düşüren Aleksandropol Barış Antlaşması sonuçlandı (şimdi Aleksandropol şehrine Gümrü deniyor). 1918-1919'da Taşnaktsutyun Partisi üyesi ve Ermenistan Başbakanı olan Hovhannes Kaçaznuni şöyle hatırladı:
Sevr Antlaşması gözlerimizi kamaştırdı, düşüncelerimizi oyaladı, gerçekliğin farkındalığını gölgeledi. Bugün, 1920 sonbaharında Türklerle Sevr Antlaşması konusunda doğrudan bir anlaşmaya varırsak nasıl kazanacağımızı anlıyoruz. Ama sonra bunu anlamadık. Gerçek ve affedilemez gerçek, savaştan kaçınmak için hiçbir şey yapmadık. Aksine, kendileri bunun için acil bir neden verdiler.
Transkafkasya tarihinde Sovyet dönemi
Kızıl Ordu birliklerinin 4 Aralık 1920'de Erivan'a girmesinden hemen sonra Türkiye ile Ermenistan'ın Dedeağaç Antlaşması iptal edildi. Kızıl komutanlar ve komiserler çok ciddi insanlardı, çok hızlı bir şekilde işgal ettikleri alanlarda işleri düzene koydular - sözlü konuşmalar, uzun toplantılar ve uzun kararlar olmadan. Bu nedenle çok geçmeden hem Ermeniler hem de Azeriler pişmanlık duymadan karşılıklı katliamı terk etmek zorunda kaldılar.
16 Mart 1921 tarihli yeni Moskova Antlaşması'na göre (şartları aynı yıl 13 Aralık Kars Antlaşması ile onaylandı), Türkiye daha önce ele geçirilen Batum, Nahçıvan ve Aleksandropol'u (Gümrü) Kars bölgesini geride bırakarak Rusya'ya döndü. .
12 Mart 1922'de Ermenistan, Gürcistan ve Azerbaycan, 5 Aralık 1936'ya kadar ve Rusya, Ukrayna ve Beyaz Rusya ile birlikte Tiflis'te başkent (ilk başkan Sergo Ordzhonikidze idi) ile Transkafkasya Sosyalist Federatif Sovyet Cumhuriyeti'nin bir parçası oldu. SSCB'nin kurucu ortağı oldu (30 Aralık 1922 tarihli anlaşma). Ve 5 Aralık 1936'da Ermenistan SSCB içinde bir cumhuriyet oldu.
Arka planda Servian Barış Antlaşması, Ermenistan Cumhuriyeti (1918-1920) ve Sovyet Ermenistanı'na göre Ermenistan haritası tarihsel Ermenistan
"Eski tırmık"
SSCB'nin son genel sekreteri M. Gorbaçev'in beceriksiz ve akılsız politikası, Azerbaycanlıların ve Ermenilerin birlikte yaşadıkları yerlerde durumun yeniden ağırlaşmasına neden oldu. Sumgait'te (27-29 Şubat 1988) ve Bakü'de (13-14 Ocak 1990) pogromlar başladı, Ermeniler Azerbaycan'ın Gence (Kasım 1988), Goranboy (Shahumyan) ve Hanlar bölgelerinden (11 Ocak 1990 g. ). 1994 yılında Dağlık Karabağ üzerinde başlayan kanlı savaş sırasında Ermeni birlikleri Azerbaycan topraklarının yaklaşık% 20'sini işgal etti. Eylül 2020'de düşmanlıklar yeniden başladı ve Azerbaycan ordusu (Türkiye'nin yardımı olmadan) ilk savaştaki yenilgi için oldukça inandırıcı bir intikam almayı başardı.
Bir sonraki yazımızda sadece Ermenistan ile değil Yunanistan ile de savaşmak zorunda kalan XNUMX. Dünya Savaşı yenilgisinden sonra ölmekte olan Türkiye'ye döneceğiz. İkinci Greko-Türk Savaşı, Osmanlı Sultanlığı ve Halifeliğinin kaldırılması ve Türkiye Cumhuriyeti'nin doğuşunu anlatacak. Ve ayrıca yeni Türk devletine Sovyet ekonomik ve askeri yardımı ve Mustafa Kemal'in nasıl "Gazi" ve "Atatürk" olduğu hakkında.