2 KİMYASAL SİLAHLAR/AJANLAR Fizyolojik etkileri nedeni ile canlı kitleleri çok kısa süre içerisinde öldürme, ağır yaralama ve yaşam kalitelerini bozma niteliği taşıyan kimyasal toksik maddelerdir.
3 Ayrıca, düşmanın besin kaynaklarını kontamine ederek güçsüz düşürmek, terör ve paniğe sebep olmak amacı ile de kullanılırlar.Normal çevresel koşullarda katı, sıvı ve gaz halinde bulunurlar.Kimyasal yapıları , taşınma ve yayılmasına yetecek kadar stabildir.
4 Kimyasal ajanların vücuda giriş yolları değişiktir. Buhar, gaz ve aerosoller halinde alındığında , burun ağız mukozası ve akciğerlerden absorbe edilirken, sıvı damlacıklar ve katı partiküller deri ve muköz membranlardan absorbe olur.Gözlerde bu ajanlara doğrudan maruz kalırlar.
5 Kimyasal silahta olması gereken özellikler: -Ajanların etkili olabilmesi fiziksel ve kimyasal yapılarına bağlı olabildiği gibi meteorolojik şartlara ve arazi yapısına da bağlıdır.-İdeal bir silah en güçlü etkinliği gösterecek yapı ve nitelikte olmalıdır.
6 1) Kalıcılık özelliği:Çevrenin kontamine olması halinde ajanın tehlikeli olduğu süre zarfında tesirini korumasıdır.(Mesela sinir gazları soğuk, güneşli ve rüzgarsız havada haftalarca tesirini gösterir. Bu özellikleri acil müdahalede bulunacak ekiplerin önemle üzerinde durmaları gereken bir durumdur).2) Etkinlik özelliği:Maksimum oranda yaralı oluşturacak düzeyde toksik özelliğin olması.
7 3) Meteorolojik şartlar: -Rüzgar kimyasal ajan bulutunu başka yere kaydırırken, yüksek ısı ortamın yüksek toksik düzeye ulaşmasını sağlar.-Yağmur kimyasal ajanı hidrolize ederek etkinliğini azaltırken, ‘sarin’ gazını etkilemez, Vx gazının etkinliğini arttırır.Toksik etkinin başlaması:-Temas yoluna ,-Absorbsiyon hızına,-Çevresel koşullara ,-Giyeceklerin kontamine olmasına ,-Koruyucu giysi ve maskenin varlığına bağlı olarak değişkenlik gösterebilir.
9 Ach. esteraz enziminin güçlü inhibitörüdürler. SİNİR AJANLARI:Tabun (GA), Sarin (GB), Soman (GD) ve Vx sinir ajanları olup, fosforik asit esteridirler.Ach. esteraz enziminin güçlü inhibitörüdürler.Kaynama noktaları yüksek, berrak, renksiz sıvı yapısındadırlar.G ajanları bir kaç saat içinde yayılıp dağılırken, V ajanları atılıp dağıldığı yerde haftalarca kalabilmektedir.
10 Suda az, yağda ise yüksek oranda çözünürler. Ester yapılarından dolayı G ajanları meyve kokusu verir.Vx amin yapısından dolayı çürük balık kokusu verir.Kumaş ve cerrahi eldivenden penetre olurken kauçuktan geçemezler.
11 BULGU VE BELİRTİLER:Merkezi sinir sistemini aşırı stimule etmesi sonucu belirtiler ortaya çıkar.Muskarinik ve nikotinik etkileri sonucu:-göz bebeklerinde küçülme,-bronş salgılarında artma,-kusma,-ishal,-aşırı terleme,-ağızda sulanma,-nöbet geçirme görülebilir,-yüksek dozda etkisi hemen çıkar ve öldürücülüğü yüksektir.
12 Hastalara acil müdahale edilmezse dakikalar içinde ölüm gerçekleşebilir. Sinir gazlarına bağlı ölüm, solunum kasları felci, bronkospazm ve bronşial sekresyonlar nedeni ile oluşabilir.
13 TEDAVİ:Sinir gazına maruz kalmış kişide tedavi yaklaşımı belli basamakları içerir:-Dekontaminasyon-Ventilasyon desteği-Antidot tedavisi-Destek tedavisi
14 Dekontaminasyonun önemi kadar, yaralıya yapılacak olan acil solunum desteği de büyük önem taşır. Şiddetli maruziyette saat kadar ventilasyon desteği gerekebilir.
15 Dekontaminasyon fiziksel temizlenme, kimyasal nötralizasyon ve detoksifikasyon gerektirir. En etkin ve önemli tedavi bulaşmanın başladığı ilk dakika içinde gerçekleştirilendir.
16 Acil medikal destek ile beraber öncelikle kazazedeyi kontamine bölgeden hızla uzaklaştırıp dekontaminasyon işlemine yani sabunlu su ile yıkama ve kimyasal ajanı hidrolize edecek sıvılara tabi tutmak çok önemlidir.Şuuru tamamen kapalı hastaya resüsitasyon uygulanmalı ve O2 ile ventilasyon desteği verilmelidir.
17 ANTİDOT:1. Atropin sülfat:(2-8 mg IM-IV) yapılır, amaç periferik muskarinik reseptörlere birikmiş Ach’nin etkisini azaltmaktır.2. Pralidoksim klorid:14-28 mg/kg IV ( ml SF içinde 15-30dk süreyle verilir).Pralidoksim sinir ajanına bağlanarak Ach esterazı reaktive eder.3. Diazem :10 mg gerektiğinde IM-IV yapılır.Konvulsyon durumunda beyin hasarını azaltır.
18 VEZİKAN (YAKICI ) AJANLAR Kükürtlü Mustard, Azotlu Mustard, Lewisit başlıca kullanılmış ajanlardır.Soğuk iklimde uzun etkilidirler.Hardal turp ve sarımsak benzeri keskin koku verir.Hücre DNA’sı ve protein yapısını bozarak etkisini gösterir.
19 Yüksek doza maruz kalınırsa öldürücüdür. Mustard gazı birçok biyolojik molekülle reaksiyona girerek doku hasarına neden olur.Blister oluşumuna yol açtığı için “Blistering Agent” olarak da anılır.
20 2- Su toplanması (Blister) BELİRTİ VE BULGULAR:1- Ciltte kızarıklık (Eritem)2- Su toplanması (Blister)Özellikle kolun fleksör bölgelerinde ve dizde arka kısımda sık rastlanır.3- Göz, deri ve solunum yollarında hasar4- Lökosit, eritrosit ve trombosit sayısında azalma5- Enfeksiyona eğilim ve sepsis oluşabilir.
21 Mustartın antidotu yoktur. TEDAVİ:Mustartın antidotu yoktur.Yapılacak başlıca işlem 2 dakika gibi kısa bir sürede dekontaminasyondur.Yanık tedavisi ve bakımı .Gözler bol su ile temizlemedir.Solunum desteği
22 Lewisit başka bir vesikan ajandır. Saf halde renksiz, kokusuz ve yağsız bir sıvıdır.Semptomları hardal gazı gibidir.Tedavi için antidot BAL (Dimerkaprol) IM veya lokal göz merhemi uygulanır.
23 AKCİĞER İRRİTANLARII.Dünya savaşında gaza bağlı ölümlerin %90 ‘nından sorumlu olan bu tür ajanlar sinir gazlarından sonra pek üretilmemiştir.Fosgen, Klor, Klorpikrin en sık kullanılmış olanlardır.Etkileri geç ortaya çıkar ( en az 4 saat).Terminal bronşioller ve alveoler memranda yapısal bütünlük bozulur ve pulmuner ödem tablosu gelişebilir.
24 BELİRTİ VE BULGULAR:İlk etkilenen organlar gözler ve solunum sistemidir.Göz yaşarması, boğaz ağrısı ve boğulma hissi gelişir.Bulantı, kusma, baş ağrısı görülür.Dispne, bronkospazm, masif pulmuner ödem (yüksek dozda) hemen gelişir.
25 Tedavi:Antidotu yoktur.Hasta sedatize edilir.Aerosol veya steroid verilebilir.Solunum desteği sağlanır ve akciğer fibrosisi gelişimi açısından takip edilir.Kardiak ve respiratuar stimulanlar kullanılmamalı ve expektoran verilmemelidir.
26 Etkisi hemen ortaya çıkar, öldürücülüğü oldukça yüksektir. SİSTEMİK ZEHİRLER( KAN AJANLARI)Hidrosiyanik asit, siyanojen klorid renksiz, çok uçucu, suda çözünür, kuvvetli oksidan maddelerle hızla okside olabilen bir silahtır.Etkisi hemen ortaya çıkar, öldürücülüğü oldukça yüksektir.Sitokrom oksidaz (a3) ile kompleks oluşturarak O2’nin kullanımını engeller.
27 Belirti ve bulgular:Baş dönmesi, bulantı, kusma, halsizlik ve şuur kaybı.Yüksek dozda birkaç saniyede konvülziyon dakikada solunum ve kardiak arrest gelişir.Oral zehirlenmede, etkilerin ortaya çıkması daha yavaştır.
28 Tedavi:Derhal %100 O2 verilir, antidot tedavisi uygulanır.Sağ kalan bilinçsiz, apneli, ve konvulziyon halindeki hastaya Amil Nitrit + Sodyum Nitrit + Sodyum Tiyosulfat antidotu kullanılır.
30 DETEKSİYON:Koku ve gözlemDetektör kağıtları (Ör:Hardal-bordo/Gx –kahverengi renk verir)El detektörleri (CAM-Chemical Agent Monitor)Otomatik detektörler (Enzimatik, kimyasal ve optik yöntemlerle çalışırlar.
31 KORUYUCU ÖNLEMLER:Binalarda kapı ve pencerenin az olduğu odalar bulunmalı.Bodrum katları sığınak şeklinde düzenlenmeli.Dekontaminasyon için su ve sabun bulundurulmalı.Pridostigmin tb, atropin-obidoksim ve gaz maskesi bulundurulmalı.
32 KİŞİSEL TEDAVİ:CBRN atağına maruz kalan kişinin kendisi veya sağlık personeli ile yapılan ilk müdahalesidir.Özellikle sinir ajanlarına maruz kalındığında kendi kendine tedavi hayat kurtarıcıdır. (otoenjeksiyon ve hızlı dekontaminasyon).
33 DEKONTAMİNASYON:AMAÇ;Toksik maddeyi kimyasal inaktivasyona uğratmak, kontamine maddeyi ve zararlarını sınırlamak, kimyasal veya biyolojik ajanın tehlike oluşturmasını engellemek üzere uzaklaştırılması, temas yerindeki miktarının azaltılması işlemidir.ZAMAN ALICI FAKAT ZORUNLU BİR İŞLEMDİR.En iyi önlem kontaminasyonu en aza indirmektir. (Gaz maskesi,sığınak)…
34 Kimyasal silahların etkilerini önlemek veya en aza indirmek için yaşamsal önem taşır. Kimyasal savaş ajanları toprakta, giysilerde ve eşyalarda uzun süre kalabilirler.Dolayısıyla saldırıya uğrayanlar hem doğrudan etkilenirler, hem de kontamine toprak, giysi, eşya gibi materyalden ve kontamine kişilerden dolaylı olarak etkilenebilirler.
35 En etkin dekontaminasyon ilk 1-2 dakika içinde yapılandır. Bu da ancak kişisel dekontaminasyonla sağlanır ve bu konuda eğitim ve donanım gerektirir.Erken kişisel dekontaminasyon yaşamla ölüm (veya ağır hasar) arasında seçim yapmak demektir.
36 Fuller (bir cins kil) toprağı DEKONTAMİNASYON ARAÇLARI:Su ve deniz suyuSabunlu / deterjanlı / alkali sodalı /hipokloritli (çamaşır suyu)/ bikarbonatlı suFuller (bir cins kil) toprağı
37 Absorban pudralarTalk / kaolen / kil / buğday unu (hiçbir şey bulunmadığı hallerde)Sıvı yağ / Gazyağı / parafin / alkollü çözücüler / organik çözücüler
38 DEKONTAMİNASYON ARAÇLARININ ETKİLERİ: 1. Bol su ve deterjan:Su ve deniz suyu;a) mekanik uzaklaştırmayla,b) seyreltmeylec) hidroliz yaparak, etkin dekontaminasyon sağlar.Hipoklorit çözeltilerinin veya diğer bir etkin dekontaminantın olmadığı hallerde en makul seçenek bol su ve sabunlu su kullanımıdır.
39 2. % 0.5’lik Hipoklorit Çözeltisi Ve Hazırlanışı: Hipoklorit çözeltisi, etkin bir cilt dekontaminasyonu ajanıdır.”UNİVERSAL SIVI CİLT DEKONTAMİNANTI” olarak kabul edilir.Özellikle sinir ajanları ve hardal bulaşlarının arındırılmasında etkinliğinden büyük yarar sağlanır.
40 Ayrıca kan zehirleri ve fosgenle bulaşmış cildin temizlenmesinde etkilidir. Bu çözelti dikkatle uygulanır ve sonra bol suyla durulanır.Gözde, beyin/omurilik ve açık göğüs yaralanmalarında, kullanılmamalıdır.
41 Hazırlanışı:Hipoklorit çözeltisinin taze hazırlanmış olması, etkinliği için önemlidir.% 0.5’lik hipoklorit çözeltisi, adi çamaşır suyunu (piyasadaki çamaşır suları % 5 sodyum hipoklorit içerir) suyla 10 kez seyrelterek,1 litre suya 10 çorba kaşığı (veya 1 ¼ çay bardağı) (100ml) çamaşır suyu eklenerek hazırlanabilir.
42 3. %5’lik HİPOKLORİT ÇÖZELTİSİ ”ÜNİVERSAL EŞYA, MALZEME DEKONTAMİNANTI” olarak kabul edilir.Eşya, ekipman vb materyalin dekontaminasyonu için % 5 lik hipoklorit çözeltisi (çamaşır suyu) doğrudan kullanılır.
43 4. KLORAMİN ÇÖZELTİSİHardal gazları ve V ajanı için etkili iken, G tipi sinir ajanlarına etkisizdir.Sodyum tiyosülfat çözeltisi (%2.5) Hardal gazı için özgün tutucu (süpürücü) etkinliğinin olduğu son yıllarda bildirilmiştir.
44 5. ALKOLLÜ YEŞİL SABUN TENTÜRÜ (savon medikal) Sinir gazlarında yararlıdır.6. FULLER TOPRAĞIKloraminli bir cins kildir.Adsorban özelliği nedeniyle kullanılır.7. HAZIR KİŞİSEL DEKONTAMİNASYON KİTLERİM291 kiti : Hem reaktif hem absorban özelliği nedeniyle en iyi “üniversal kuru dekontaminant” dır.
45 DEKONTAMİNASYON BÖLGESİNİN SEÇİMİ Rüzgar yönü ve sıcak bölge (kontamine olmuş alan) sınırları CBRN uzmanı tarafından belirlenir.Sıcak bölgeden ılık bölgeye (dekontaminasyon alanın kurulduğu bölge) geçişte tek kontrol noktası bırakılır, yaralılar buradan tahliye edilir.Kontamine hastaların diğer yerlerden geçişine izin verilmez.
46 Dekontaminasyon alanını ılık bölge üzerinde ve rüzgarın aksi istikametine doğru mümkünse mobil olarak kurmak gereklidir.Kurulan dekontaminasyon alanının sıcak bölgeden birkaç yüz metre ilerde olmasına dikkat edilir.Dekontaminasyon alanında sadece dekontaminasyon işleminin yapılmasına dikkat edilir, tedavi girişiminde bulunmamalıdır.
47 İlk tedavi girişimini soğuk alanda (kontamine olmamış alan) yapılır. Soğuk alanın, ılık alandan en az 50 metre uzaklıkta olmasına dikkat edilir.Ilık alan ile soğuk alan arasında tek geçiş noktası olmasına dikkat edilir ve buradan sadece dekontaminasyon işlemi uygulanmış hasta ve yaralının geçişine izin verilir.
48 DEKONTAMİNAYON BÖLGESİNDEKİ UYGULAMALAR 1. Sıcak bölgedeki kontamine olmuş yaralıları, ılık bölgede kurulmuş olan dekontaminasyon bölgesine tahliyesini tek geçiş noktasından yapmak gereklidir.Hastanın kontamine olmuş elbiseleri çıkartılır.2. Elbiselerini mümkünse basınçlı su altında çıkartılır. (basınçlı su yoksa itfaiye araçlarından faydalanılır). Basınçlı suyla yaralıların tüm vücudu yıkanır.
49 3. %0.5’lik hipokloritli suyla hasta vücudu tekrar yıkanır. 4. Hasta vücuduna ikinci kez basınçlı su uygulanır.5. Hastaya temiz elbise giydirilir.
50 Daha sonra kontrol noktasından soğuk bölgeye geçmesine izin verilir. Kontamine olmuş elbiseleri bir torba içine koyulur ağzı sıkıca bağlanır ve toplama noktasında biriktirilir.Dekontaminasyon işlemi bittikten sonra kontamine suların etrafa yayılmasına izin vermemeli ve derhal alan dekontaminasyonu yapılmalıdır.
51 Toplama noktasında biriken torbalardaki eşyaları imha edilir. Kimyasal ajana sıvı formda temas söz konusu ise yada ajanın cinsi ve formundan emin olunamıyorsa tam dekontaminasyon zorunludur.
52 b) Hastane personelini de kontamine etmiş oluruz. CBRN RİSK ORTAMINDA YARALI TRANSERİ1.Yaralı doğrudan, hiçbir dekontaminasyon işlemi yapılmaksızın hastaneye getirilmez.a) Hayatının kurtarılması şansı, kontaminasyonun devamı nedeniyle yolda yitirilebilir.b) Hastane personelini de kontamine etmiş oluruz.
53 2. CBRN koruması sağlayan elbise, maske ve kalın kauçuk eldiven ile hastaya müdahale edilir. 3. Ağızdan ağıza resüsitasyon yapılmaz!..4. Hastanın salya, gastrik içerik vb. materyaline doğrudan temas edilmez.5. CBRN saldırılarında yaralıya yapılacak ilk işlem elbiselerinin çıkarılmasıdır!..
54 6. Dekontaminasyon işlemi saçların ve cildin dekontaminasyonu ile tamamlanır. a) Sinir gazı, boğucu gazlar ve siyanür buharları ile temas eden yaralılarda ortamdan uzaklaştırma ve giysilerin çıkarılması ile % 80 oranında dekontaminasyon sağlandığı varsayılabilir, tam dekontaminasyon gerekmeyebilir.b) Kimyasal ajana sıvı formda temas söz konusu ise yada ajanın cinsi ve formundan emin olunamıyorsa tam dekontaminasyon zorunludur.
55 CİLT DEKONTAMİNASYONU: 1. Dekontaminasyon işlemi kontaminasyon hattının dışında yapılır.2. Fazla miktarda su ile, örneğin itfaiye hortumu ile ve giysiler çıkarılarak yapılır.3. Hastanın giysileri gerektiğinde basınçlı su altında çıkarılır tüm cildi bol su- sabunla yıkanır.4. G, V ve H ajanları ile temaslarda en ideal yöntem olan yıkamayı % 0.5’lik hipoklorit ile yapılır.
56 5. Çıkarılan giysiler ağzı sıkıca kapatılan bir plastik torbaya koyularak izole edildikten sonra çamaşır suyu veya klorlu kireç dökerek imha edilir.6. Dekontaminasyon için kullanılan suyun güvenli şekilde boşaltılıp uzaklaştırıldığından emin olmak gerekir.
58 8. Cilde bulaşan zehri derhal temizlemek hayatta kalmaya büyük ölçüde yardımcı olur. (örneğin sinir gazlarında cilde bulaşan sıvı haldeki maddeyi 2 dakika içinde giderirseniz hayatta kalma şansı %80 dir).9. Toksik buharları uzaklaştırmak ve temizlemek için negatif basınçlı hava düzeneği bulunması sağlanır.
59 1.Kişisel temizleme tozu (dekontaminasyon kiti) kullanılır. SU VE %0.5’LİK ÇAMAŞIR SUYUNUN BULUNAMADIĞI KOŞULLARDA DEKONTAMİNASYON:1.Kişisel temizleme tozu (dekontaminasyon kiti) kullanılır.2.Yoksa kil, talk pudrası, bunlar da yoksa buğday unu kullanılabilir.3.Yukarda sözü edilen tozlardan birini, bulaşmış olan kısımlara serpip 2 dakika beklenir.
60 4. Dökülen tozu hafifçe silkelenerek etrafa bulaştırmayacak şekilde plastik bir torbanın içine dökülür ve plastik torbanın ağzı bağlanır.5. En son, nemli tuvalet kağıdı veya kağıt mendil ile ovmadan silinir.
61 1. Kontaminasyon olduysa en güvenli yol imha etmektir. SU VE BESİNLERİN DEKONTAMİNASYONU:1. Kontaminasyon olduysa en güvenli yol imha etmektir.2. Kimyasal silah kullanımının yüzey sularını, açıkta tutulan veya tahta, kağıt, karton kaplarda saklanan yiyecekleri kontamine edeceği unutulmamalıdır.3. Sıvı halde sinir gazı veya yakıcı gaz teması varsa, kontamine olan sıvı veya katı tüm besinler imha edilir.
62 4. Gaz halinde sinir gazı veya yakıcı gaz teması varsa, sıvı besinleri imha edilir. Kuru besinler ise 2 gün havalandır, kaynatılır veya % 2-3 NaHCO3 ile yıkanarak dekontamine edilir.5. İrritan gazlarla temas olduysa, bol su ile yıkayıp 24 saat havalandırılır.
63 6. Koruyucu önlem olarak, tüm yiyecekleri, ağzı sıkıca kapalı cam, teneke veya alüminyum kaplarda saklanır.7. Çok zorunlu hallerde kirlenmiş su çok iyi kaynatılmak koşuluyla kullanılabilir.
64 1. Kontamine toprak yüzeyine kireç veya kireç kaymağı dökülür. ALAN DEKONTAMİNASYONU:1. Kontamine toprak yüzeyine kireç veya kireç kaymağı dökülür.2. Alet ve eşyalar %5-10’luk çamaşır suyu ile temizlenir ve kaynatılır.3. Kaynatma özellikle H ve V tipi ajanlara karşı etkilidir.4. %5-10’luk Hipoklorit çözeltisi yoksa ısıtma-sıcak hava buharı ve kaynatma uygulanır.
65 GÖZ DEKONTAMINASYONU: 1. Genel olarak sadece bol su ile veya serum fizyolojik (%0.9’lık tuzlu su) ile yıkanır.2.Hastanın başı arkaya atılarak ve devamlı temiz su akıtılarak 15 dakika süreyle yıkanır.
66 GAZDAN ETKİLENMEMEK İÇİN ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER: 1. Pencere ve kapı çerçeveleri geniş izole bantlar ile sıkıca bantlanır veya pencere ve kapı geniş naylon örtü ile dışarıdan kaplanır.2. Pencere ve kapı kenarlarına sulandırılmış çamaşır suyu ile iyice ıslatılmış havlu yerleştirilir.
67 3. Çamaşır suyu önerilen oranın üzerinde kullanılırsa ve sürekli olarak buharlarına maruz kalınırsa klor zehirlenmesine neden olabilir.4. Olağan dışı koku (sarımsak, yeni biçilmiş ot, acı badem kokusu) hissedildiğinde, dışarıda kalmayınız.
68 5. Kimyasal savaş gazları cilt, göz, burun ve ağızdan vücuda girip ani etkiler oluşturur. ACİLEN ve MUTLAKA gaza karşı korunması sağlanmış sığınaklara, kapalı yerlere sığınınız.6. Sığınak yoksa evin bir odası bu şekilde hazırlanabilir.
69 Dekontaminasyon zor ve zaman alıcı fakat zorunlu bir işlemdir. DEKONTAMİNASYONUN ÖNEMİ:Dekontaminasyon; kimyasal veya biyolojik ajanın tehlike oluşturmasını engellemek üzere uzaklaştırılması, temas yerindeki miktarının azaltılması işlemidir.Dekontaminasyon zor ve zaman alıcı fakat zorunlu bir işlemdir.Kimyasal silahların etkilerini önlemek veya en aza indirmek için hayati önem taşır.
70 Kimyasal savaş ajanları toprakta, giysilerde ve eşyalarda uzun süre kalabilirler. Saldırıya uğrayanlar hem doğrudan etkilenirler, hem de kontamine toprak, giysi, eşya ve tıbbi materyal ile kontamine kişilerden dolaylı olarak etkilenebilirler.
71 En etkin dekontaminasyon ilk 1-2 dakika içinde yapılandır. Bu da ancak kişisel dekontaminasyonla sağlanır ve bu konuda eğitim ve donanım gerektirir.Erken kişisel dekontaminasyon yaşamla ölüm veya ağır hasar arasında seçim yapmak demektir.
72 KİMYASAL SAVAŞ DURUMUNDA ACİL DEPARTMAN HAZIRLIKLARI/PRESEDÜRLERİ: (Problem ilk karşılaşıldığında başlar)1. Hangi kimyasal ajan olduğunu saptama imkanınız var mı?2. CBRN Kişisel korunma ekipmanlarınız var mı?3. Dekontaminasyon sisteminiz var mı?4. Antidot stoğunuz mevcut mu ?
73 5. Kimyasal bulaşma kesin mi, yoksa kuvvetle muhtemel mi? EVET>-Kendi kişisel korunma ekipmanını giy ve-Sıcak zon sınırını belirle!..
74 6. Kontamine olabilecek tüm bölgeleri güvence altına alın. 7. Hastane girişleri ve alanlarını güvence altına alın veya almaya hazırlanın.8. Gerekli Sivil Savunma yetkililerine haber verin.
75 9. Şayet kimyasal madde askeri bir ajansa ve ordu bu durumdan haberdar edilmemiş ise, haber verin. 10. Eğer kimyasal ajan organofostat içeriyorsa hastane eczanesini büyük miktarlarda atropin ve 2-PAM gerekeceği hususunda ikaz edin.
76 HASTA GELDİĞİNDE:(NOT : Önceden haber verilmeden kontamine bir hasta Acil departmana gelmiş olabilir)10. Kimyasal bulaşma tehlikesi mevcut mu?11· Bilinen kimyasal sızıntı veya toksik ajana maruz kalma bahis konusu mu?12· Kazazedenin cildi ve elbiselerinde sıvı ve damlalar var mı?
77 13· Kazazede, ilk temas kuran Acil Tıp Teknisyeni ve diğer personelde ki semptomlar nelerdir? 14· H, L, fosgen ve klorür kokusu var mı?EVET> Bir sonra ki basamağa geçin.HAYIR> Kazazedeye rutin işlemleri tatbik edin.
78 15. Hazırlıklar tamamlanıncaya kadar hastayı dışarıda tutun, Acil Tıp Teknisyenine yardımcı olmak için kişisel korunma ekipmanını giyin.16. Eğer hasta çok kontamine olmuşsa (cilt üzerinde sıvı, pozitif M-( dedektör kağıdı) veya her hangi bir kontaminasyon şüphesi varsa, binaya girmeden önce hastayı dekontamine edin.
79 1. Hastayı Dekontamine etmeye hazırlanın: ·Koruyucu giysileri giyin DEKONTAMİNASYON PROSEDÜRLERİ:1. Hastayı Dekontamine etmeye hazırlanın:·Koruyucu giysileri giyin·Hastayı tel sedyeye yerleştirin·İşlem boyunca yaralıya destek tedavisi sağlayın.
80 2. Hastanın giysilerini çıkarın. Eğer hasta ayakta duramıyorsa:- Ayakkabı bağlarını kesip ayakkabılarını çıkarın.- Pantolonu bacakların ön kısmı boyunca kasığa kadar kesin.- Gömlek/Palto kollarını yukarıda boyuna kadar ortadan kesin.- Elbiseleri dış kısımları içeride kalacak şekilde, kestiğiniz yerlerden yuvarlayarak alın…- Elbiseleri hastanın altından çekin
81 - Ayakkabı bağlarını keserek ayakkabıları çıkartın. Kazazede ayakta durabiliyorsa:- Önce üst kısım giysileri çıkarın, giysilerin dış kısmını hastanın cildine temas ettirmeyin!..- Alt giysileri yuvarlayarak veya çekerek çıkar, giysileri hastanın cildine temas ettirmeyin.- Yaralıyı bulunduğu yerden dekontaminasyon hattındaki toplanma bölgesine götürün- Ayakkabı bağlarını keserek ayakkabıları çıkartın.
82 3. Eğer klor/ hipoklorit mevcutsa hastayı klor solüsyonu ile yıkayın 3. Eğer klor/ hipoklorit mevcutsa hastayı klor solüsyonu ile yıkayın. - Sünger ve kova kullanın - Sünger ve eldivenleri sık sık durulayarak, bol miktarda solüsyon kullanın. - Cildin kat yerlerine, kasık,koltuk altları, kulak arkaları ve saçlı deriye özel itina gösterin. - Su ile boylu boyunca durulayın.
83 4. Eğer klor/hipoklorit* mevcut değilse hastayı dekontemine etmek için diğer dekontaminasyon maddelerini kullanın Cildin tüm kısımlarına un tatbik edin. - Ovmadan bol miktarda yedirin. - Kabuklaşmış unu ovmadan çıkarın. - Deterjan veya sabun ve suyla yıkayın. 5. Koruyucu giysilerinizi dekontamine edin. 6. Yaralıyı sıcak hattın gerisine teslim edin. (* % 0,5 Sodium Hypockloride veya çamaşır suyu)
84 İLK TEDAVİ VE KİMYASAL AJANIN BELİRLENMESİ 1. Hava yolu tıkalıysa açın ve açıklığını devam ettirin,2. Solunum yoksa yardımcı solunumla destekleyin,3. Kanama varsa kanamayı kontrol altına alın,
85 4. Kolinesteraz zehirlenmesi semptomları var mı? - Pupil küçülmesi (Toplu iğne başı kadar)- Solunum güçlüğü (Hırıltılı ve zorlu solunumu)- Lokal veya genel terleme- Fasikülasyonlar- Aşırı salgı- Bulantı, Kusma, İshal- Kasılmalar- KomaEVET > SİNİR GAZI PROTOKOLÜ’ne geçiniz!..
86 5. Klor zehirlenmesi hikayesi var mı? EVET > KLOR Protokolü’ne geçiniz.6. Zehirlenmenin ardından birkaç dakika içinde başlayan yanıklar var mı?EVET> 7’ye geçiniz.HAYIR> 8’e geçiniz.7. Termal yanıklar var mı?EVET> 9’a geçiniz.HAYIR>LEWISITE Protokolü’ne geçiniz!..
87 9. Fosgen zehirlenmesi ihtimali varmı? 8. Maruz kalıştan 2-12 saat sonra başlayan yanıklar veya gözlerde tahriş var mı?EVET> HARDAL GAZI Tedavisi’ne geçiniz.HAYIR> 9’a geçiniz.9. Fosgen zehirlenmesi ihtimali varmı?-Fosgen gazına maruziyetin bilinmesi-Sıcak klorlu hidrokarbonlara maruziyetin bilinmesi-Maruz kalıştan birkaç saat sonra solunum rahatsızlıklarının başlamasıEVET> FOSGEN Protokolü’ne geçiniz!..
88 10. Olası diğer kimyasal gazlara maruziyet olup olmadığını kontrol edin; -Bilinen kimyasal bulaşmalar-Kafa travması bulunmaksızın şuur düzeyinde azalma-Giysilerde veya nefeste koku-Spesifik semptom veya belirtiler!..
89 SİNİR GAZI PROTOKOLU:1. Şiddetli solumun distresi var mı?EVET>-Entübe edin ve ventilasyon yapın. (asiste) a. Atropin:Erişkin: 6 mg IM veya IVYenidoğan/çocuk : mg/kgb. 2- PAM Cl:Erişkin :600 – 1000mg IM veya yavaş IVYenidoğan/çocuk:15 mg/kgIV yolu açın
90 2. Majör sekonder semptomlar? HAYIR> 6’ya geçiniz.EVET> Atropin:-Erişkin: 4 mg IM veya IV-Yenidoğan/çocuk : mg/kg 2- PAM Cl:-Erişkin :600 – 1000mg IM veya yavaş IV-Yenidoğan/çocuk:15 mg/kgIV yolu açın
91 3. Gerektikçe atropin tekrar edin: Erişkin: 2mg IV veya IMYenidoğan/Çocuk :15-25 ug/kg4. Gerektikçe 2-PAM Cl’i tekrarlayın:Erişkin : dakika sonra 1g IVDozu , 1h x 3 prn tekrar edin- Yenidoğan/çocuk :15 mg/kg5. Konvülziyonlar:HAYIR> 6’ya geçin.EVET> IV yoldan yavaşça DIAZEPAM 10 mg yapın.
92 6. Her 1-3 dakikada hastayı tekrar değerlendirin: BELİRTİLER KÖTÜLEŞİRSE; madde 3’den itibaren uygulamaları tekrar edin!..Not: Hastane eczanesini aşırı miktarlarda 2-prolidorime chloride ve atropin gerekebileceği konusunda ikaz edin…
93 Eğer sonuçlar FOSGEN ZEHİRLENMESİ ile bağlantılı ise 4’e geciniz. FOSGEN PROTOKOLÜ1. Göğüs röntgeni çek, kan gazlarına bak, hastanın sıvı almasını kısıtlaEğer sonuçlar FOSGEN ZEHİRLENMESİ ile bağlantılı ise 4’e geciniz.2. Solunum güçlüğü var mı?EVET> OKSİJEN ver ve respiratöre bağla, (PEEP) pozitif Exp. Enpresure modunda solunum yaptır.
94 3. En az 6 saat yakın gözlem altında tutun Eğer şiddetli solunum güçlüğü gelişirse 4. Maddeyi uygula.Eğer birkaç saat sonra orta derecede solunum güçlüğü gelişirse 1’e dön.
95 4. Şiddetli solunum güçlüğü gelişirse veya göğüs röntgeni veya kan gazları fosgen zehirlenmesi ile uyumlu iseHastayı Hastaneye yatırın.Pozitif exp. end Pressure (PEEP) modunda basınçlı oksijen ver.Mayi alımını kısıtlayınGöğüs röntgeni çekinKan gazlarına bakınCiddi yaralı olanların listesini yapın.
96 KLOR PROTOKOLÜ1. Solunum güçlüğü var mı?EVET>Broş gevşetici deneyinHastaneye yatırınMaske ile oksijen verinGöğüs röntgeni çekin.2. Diğer problemleri tedavi edin ve yeniden değerlendirin.(Fosgeni dikkate alın)…
97 3. Solunum sisteminde problem var mı? EVET>5. maddeye geçiniz.4. Fosgen zehirlenmesi olası mı?EVET> FOSGEN PROTOKOLÜNE geçin.5. Destek tedavisi uygulayın.Diğer sorunları tedavi edin ve hastayı taburcu edin.
98 EVET>Trakeostomi yapın 2. İdrar yollarında tıkanma var mı? HARDAL GAZI PROTOKOLÜ1. Hava yolu tıkalı mı ?EVET>Trakeostomi yapın2. İdrar yollarında tıkanma var mı?3. Geniş yanık var mı?EVET>· IV Yol açın- termal yanıklarda su vermeyin.· Vezikülleri direne edin – kabuğunu kaldırmayın.
99 4. Diğer semptomları uygun şekilde tedavi edin: Geriktiğinde antibiyotikli göz merhemleri, göz analjezikleri kullanın.Sterliteye dikkat edin.Gerekiyorsa morfin yapın. (genel acil terapide gerekmez, yatan hasta tedavisinde uygun olabilir.)
100 1. Yaralanmanın büyüklüğünü saptayın. LEWİSİTE PROTOKOLÜ1. Yaralanmanın büyüklüğünü saptayın.2. Yaralanmış olan cildi British Anti – Lewisite (BAL) merhemi ile tedavi edin.3. Etkilenmiş olan gözleri BAL oftalmik merhem ile tedavi edin.
101 4. Pulmoner ve diğer şiddetli etkileri tedavi edin. Yağlı mağlul içinde BAL derin IM. en fazla 4 ml.’ye kadar 4 saat ara ile üç defa uygulayın.Gerekiyorsa morfin yapın.5. Şiddetli zehirlenme var mı?EVET> BAL enjeksiyonu aralığını 2 saatte bire indirin.