Türkiye’nin coğrafi yapısı, iklimi, meralarındaki ot türlerinin kısa oluşu; koyun ve keçi yetiştiriciliğine izin vermektedir. Tarım topraklarımızın yaklaşık yüzde 75’inde tahıl üretilmesi ise koyun ve keçi yetiştiriciliğini zorunlu kılmaktadır. Çünkü tohumların ilk sürdüğü dönemlerde tahıllar koyunlar tarafından otlatılır. Bu otlatma tahılda kardeşlenmeyi sağlar, seyrekliği giderir. Koyun buralarda otlarken toprağa gübresini bırakır. Bitkiyi besler. Koyunlar biçilmiş olan anızlarda kalan sapları yerken, beraberinde dökülen daneleri toplar. Böylece gelecek senelerde elde edilecek ürünlerin yeknesaklığını sağlamış olur. Bu esnada anıza gübresini bırakır. Toprağı bir kez daha besler. Sığırlar, anızlarında otlamazlar. Dolayısıyla koyunun sağladığı faydayı toprak ve tahılda sağlayamazlar.
Koyun ve keçi ıslahı
Osmanlı döneminde atların, Cumhuriyet döneminde ise sığırcılığın ıslahına yönelik daha fazla çaba harcandı. Koyun ve keçicilerin ıslahı her iki dönemde de göz ardı edildi. Islah yerine damızlık ithalatı yapıldı. AKP’nin son döneminde (2010-2012) 2 milyon 100 bin koyun ithal edildi. Bunun 12 bin adedi damızlık.
Bilindiği üzere yerli koyun ırklarının büyük çoğunluğu yağlı kuyruklu, kültür ırklarının tamamına yakını ise ince kuyrukludur. Yerli koyun ırklarının kuyruklarının yağlı ve büyük olması nedeniyle ince kuyruk koyun kültür ırkları tarafından doğal aşımı yapılamadı. Dolayısıyla yerli koyun ırklarıyla kültür ırkları arasında yaygın bir melezleme gerçekleşmedi.
Keçilere gelince; Türkiye’de iki tür keçi var. Bunlar, tiftiği için yetiştirilen Ankara keçisi ile süt ve eti için yetiştirilen kıl keçileridir. Sayıları az da olsa Malta ve Kilis gibi bazı süt ırkı kıl keçiler halen var. Ankara keçisi ise dünyaya Orta Anadolu’dan yayılmış ama nesli tükenmek üzere. Sayıları iyice azaldı. Başta Avrupa Birliği (AB) olmak üzere dünyanın birkaç ülkesinde Ankara keçisinin yetiştirilmesine özel önem verilmektedir. Bizde ise bu keçilerin yaşatılması için gösterilen çaba heykelleri dikmekten öteye geçmemektedir. Yetiştirilmesine gereken önem verilmez, biraz daha geç kalınırsa, telafisi zor bir noktaya gelinebilir.
Süt ve et verimi
Koyunların 1991’deki toplam süt üretimi içindeki payı yüzde 11 iken, keçinin yüzde 3,3 idi. 2011’e gelindiğinde koyunun süt üretimindeki payı yüzde 5,9’a düşmüş. Keçinin payı yüzde 2,1’e gerilemiş (TUİK). Koyun ve keçi süt, peynir ve tereyağı ile beslenme kültürümüz ise koyun ve keçi sütündeki düşüşü oranında değişti, aşındı.
Koyun keçi varlığı
Koyun varlığı, 1980’de 48 milyon 638 bin idi. 2011’de 25 milyon 032’dir. 1980’de Ankara keçisi sayısı 3 milyon 658 bin iken 2011’de 151 bine kadar düştü. Kıl keçisi, 1980’de 15 milyon 385 bin iken, 2011’de 7 milyon 126 bine geriledi (TUİK, DİE). Verilerden anlaşılacağı üzere, koyun ve keçi sayımızdaki düşüş kaygı verici boyuttadır. Azalan koyun keçi sayısı oranında topraklarımız doğal gıdadan yoksun kalmıştır. Bu yüzden daha fazla kimyasal besinle desteklemek durumunda kaldığımız topraklar, azalan hayvan sayısı oranında vasfını yitirmiş, yeraltı ve yerüstü sularımız kirlenmiştir. Yine azalan hayvan varlığı oranında et, süt ve canlı hayvan dış alımcısı olduk. Sağlanamayan barış nedeniyle hayvansal üretim düşmekte, hayvan varlığı azalmakta ve hayvancılıkla geçimini sağlayan aileler mağdur olmaktadır.
Esasen halkımız hep der: Buğday ile koyun, gerisi oyun! Ne olur, hep dikine gitmesek de, bir kez de halkımızı dinlesek…
Kaynak : ozgurgundem – 20 Aralık 2013