26 Ekim 2014’te Tunus’ta milletvekili seçimleri yapıldı. Devrimden ve Ocak 2014’te ilan edilen yeni anayasadan sonra yapılan ilk seçim olması bakımından önemliydi. Bir başka açıdan da önemliydi; seçimin favorisi olarak AKP’nin Tunus versiyonu olan En-Nahda’nın kaybetmesi. “AKP’nin Tunus versiyonu” bir yakıştırma değil; Nahda yöneticileri AKP’yi sıkı sıkıya takip ediyor. O kadar ki, kullandıkları propaganda videolarını bile AKP’den kopya etmeye çalıştılar. Kesin sonuç şu saatler itibariyle ilan edilmemiş olsa bile, gayrı resmi sonuçlara göre Tunus’un Sesi (Nida Tunis) % 38.24 oy oranı ve 83 milletvekili ile birinci parti, Yeniden Doğuş (En-Nahda) % 31.33 oy oranı ve 68 milletvekiliyle ikinci parti oldu. Özgür Vatansever Birlik (El-İttihad el-Vatani el-Hurr) 17, Halk Cephesi (Cebhe’tuş Şa’bî) 12, Tunus Ruhu (Afak Tunis) 9, Demokratik Akım 5, Milli Anayasal İnisiyatif (Mubadera) 4 ve Cumhuriyet Kongresi (Mu’temer min ecli’l Cumhuriyye) 4 milletvekili çıkartmış gibi gözüküyor.
217 milletvekilli mecliste Nida tek başına hükumet kuracak çoğunluğa sahip olamasa da, İslamcı-muhafazakar en-Nahda’yı geride bırakması büyük sürpriz. Peki, kim bu partiler? Ne zaman kuruldular, ideolojileri ne?
Nida Tunis: Parti, devrilen Bin Ali’nin Anayasal Demokratik Partisi’nden ayrılanlar, seküler solcular, ilerici liberaller ve Desturilerin (Tunus’un kurucusu Habib Burgiba’nın takipçileri) birleşimiyle oluştu. Partinin oluşum sürecinde, İslamcı en-Nahda’ya karşı seküler güçlerin birleşmesi gerekliliğine inanan sendikalar (Tunus Genel İşçi Sendikası ve Tunus Ticaret, Sanayi ve Zanaatkarlar Sendikası gibi) da güçlü destek verdi. Nida Tunis, sekülerizm vurgusunun baskın olduğu bir büyük çadır (big-tent) veya herkesi-yakala (catch-all) partisi olarak düşünülebilir.
Nida Tunis, Cumhuriyetçi Parti, Sosyal Demokratik Yol, Demokratik ve Vatansever İşçi Partisi, Sosyalist Parti gibi partilerin birleşimiyle oluşan Tunus için Birlik isimli seçim ittifakının içinden doğdu. Tunus için Birlik, Şubat 2013’te oluştuysa da, Aralık 2013’te en büyük bileşeni Cumhuriyetçi Parti birlikten çekildi. Güç kaybetmesine rağmen Nida Tunis, Mayıs 2014’te seçimlere ayrı bir listeyle gireceğini ilan etmişti.
Partinin lideri Said es-Sebsi devrimden önce, 1981-1986 yıllarında dışişleri bakanlığı yapmış bir isim. 2011 yılında on ay kadar kısa bir süre başbakanlık da yaptı. Siyasi kariyeri boyunca danışmanlıktan konsolosluğa kadar eski rejimin pek çok noktasında görev aldı.
Nahda: Nahda kelimesi diğer dillere Rönesans veya yeniden doğuş şeklinde çevriliyor. Mısır’daki Müslüman Kardeşler’den ilham alan, 1980’lerin başında İslami Hareket grubunun devamcısı olan bir parti. İran İslam Devrimi’nden de büyük ölçüde etkilenen hareket, mesela İran’daki ABD elçiliğindeki görevlilerin rehin alınması eylemine de açık destek vermişti. Partinin kurumsal kökeni ise 1981 yılında kurulan İslami Yönelim Hareketi (Haraket el-İtticah İslami). Eski rejim döneminde kitle desteği olan ve organize olabilmiş tek muhalefet odağı olarak, devrimden sonra anayasa meclisi seçimlerini açık farkla kazanmıştı. Her ne kadar Seyyid Kutub ve Mevdudi gibi düşünürlerin fikri etkisi altında kalmış olsa da, harekette, 1980’lerden bu yana demokrasi, İslamcılığın Tunus yorumu, çoğulculuğun kabulü ve Batı’yla diyalog geliştirilmesi gibi fikirler ağırlık kazandı.
Hareketin tarihi yasaklar ve rejime karşı mücadelelerle dolu. 1989’da Bin Ali tarafından partinin seçime katılması yasaklanmış, 1991’de 25 000 mensubu tutuklanmıştı. Bunun üzerine çıkan olaylarda Nahda mensupları Bin Ali’nin parti binalarına saldırmış, bir kişi ölmüştü. 1990’lar boyunca rejimin ağır baskılarına maruz kalan hareketin 1992’de gazetesi kapatıldı, on binlerce mensubu hapsedildi veya sürgüne gönderildi. Hareketin kurucusu Raşid Gannuşi, 22 yıllık sürgünün ardından, ancak devrimden sonra Ocak 2011’de ülkeye geri dönebildi.
Gannuşi sadece hareketin kurucusu değil aynı zamanda entelektüel lideri. İslam ve modernite, demokrasi ve sekülerlik, Batı-Doğu ilişkileri, insan hakları ve sivil toplum gibi konularda birçok eseri olan bir yazar. Time dergisine göre dünyanın en etkili 100 isminden, Foreign Policy’e göre en etkili 100 düşünürden biri.
İttihad: Petrol zengini ve iş adamı Selim Riyahi tarafından 2011 yılında kurulan Özgür Vatansever Birlik veya Fransızca kısaltmasıyla UPL, serbest pazar ekonomisini savunması ve İslamcılık karşıtlığıyla sivrilen bir parti. Parti, ideolojisinden ziyade pahalı seçim kampanyaları, potansiyel seçmenleri için düzenlediği otobüs gezileri, diğer partiler gönüllü bağışlarla kampanya yürütüyorken kampanyasında çalışanlara ve adaylara yaptığı ödemelerle gündeme geldi. Türkiye’deki Genç Parti deneyimine benzetilebilecek bir yapısı var.
Cebhe: Halk Cephesi; Demokratik Vatanseverler Hareketi, İşçi Partisi, Yeşil Tunus, Sosyalist Demokratlar Hareketi, Tunus Baas Partisi, Demokratik Arap Öncüleri Partisi gibi yaklaşık 12 sol partinin bir araya gelmesiyle oluşmuş bir koalisyon. Cephe’nin koardinatörlüğünü üstlenmiş olan Şükrü Belayd 6 Şubat 2013’te bir suikast sonucu öldü. Cenazesine bir buçuk milyon insan katıldı. Cenazeye katılanlarla polis ve Nahda tarafdarları arasında çatışmalar çıktı. Nahda suikastle ilgisi olmadığını söylese de Halk Cephesi, seküler Cumhuriyetçi Parti ve Tunus’un Sesi, meclisten çekileceklerini açıklayarak genel grev çağrısı yaptı. Cephe’nin genel amacı Tunus sol güçlerini birleştirmek.
Afak: Merkez sağda yer alan, genellikle iyi eğitimli yüksek sınıflara hitap eden parti, liberalizm, sekülerlik ve medeni haklar konularına yoğunlaşıyor. İstifalar, diğer partilere katılımlar, merkezde büyük bir politik güç oluşturmak için birleşmeler ve ayrılmalarla dolu kısa bir tarihi var.
Mubadera veya Fransızcasıyla İnisiyatif, eski rejimin partisi RCD’nin bir devamı. Mu’temer veya Kongre ise sosyal demokratlardan Arap milliyetçilerine, İslamcılardan solculara kadar pek çok ideolojik grubu bünyesinde barındıran bir merkez sol parti.
***
Arap Baharı denen olaylar dizisinin başladığı yer olan Tunus seçimlerinin etkilerinin, sadece ülke çapında değil, bölge ve hatta dünya çapında olacağı aşikar. Yenilgiyi kabul eden Nahda’nın genel başkanı Gannuşi, Pazartesi gecesi Nida lideri Es-Sebsi’yi arayarak tebrik etti. Nahda hükumetinin dış işleri bakanı Abdusselam ise, “Sonucu kabul ediyoruz. Bazı düzensizlikler oldu, fakat şeffaf demokratik seçimleri gerçekleştirebildiğimize inanıyoruz” dedi. Nida ise Facebook sayfasından zaferini “Kazandık! Yaşasın Tunus!” mesajıyla duyurdu.
Köklü bir tarihi olan, toplumsal tabanı güçlü ve iyi organize Nahda’ya karşı yeni kurulmuş, iç çatışmalar yaşayan Nida’nın zaferi herkes için sürpriz. İslamcı Nahda’ya karşı bir araya gelen eski rejimin ileri gelenleri, sekülerler ve merkez sol akımların ittifakı ne zamana kadar sürebilecek, merak konusu.