Damien Hirst -Yaşayan Birinin Aklında Ölümün Fiziksel İmkansızlığı
Damien Hirst’in 1991 yılında yaptığı meşhur heykeli; formaldehit içinde ölü bir köpek balığı, fakat canlı gibi. Oldukça dikkat çeken bu eser, Damien Hirst’in enteresan bir adam olduğunu gösteriyor. Fakat baktığımızda, seveni kadar sevmeyeni de çok. Belki bunun sebebi, eserlerinin çalıntı olduğunun düşünülüyor olmasıdır.
Damien Hirst’in bakınca kendine hayran bırakan ve uzun uzun düşündüren eseri “Yaşayan Birinin Aklında Ölümün Fiziksel İmkansızlığı”, Eddie Saunders’ın 1989’da yakalayıp bir elektrikçi dükkânında sergilediği köpekbalığının neredeyse aynısı.
Damien Hirst’in çalıntı olduğu iddia edilen başka eserleri de mevcuttur. Örneğin; kariyerinin başlangıcında 1988’de renkli noktalarla yaptığı çalışmaları, Thomas Downing’in çalışmalarının neredeyse aynısı niteliğinde.
Ne yazık ki, çalıntı listesi oldukça uzun.
Eserlerinin çalıntı olmasını bir kenara bırakacak olursak, Damien Hirst’in beni ilk gördüğüm andan itibaren etkileyen ve düşündüren, sanat dünyasında “Bu sanat değildir.” tartışması yaratan eserinin bana hissettirdiklerini yorumlamadan geçemeyeceğim.
Yaşayan birinin aklında ölümün fiziksel imkansızlığı…
Ölümün var olduğunu hepimiz biliyoruz. Öldükten sonra ne olacağıyla ilgili, hepimizin farklı fikirleri ve inançları var. Fakat hiçbirimiz ölümün, ölen bir insana nasıl hissettirdiğini bilmiyoruz. Bu bizim zihnimizde, fiziksel bir imkânsızlık. Ölü biri için- cansız bir varlık için- nefes almak nasıl bir imkansızlıksa, nefes aldığım her an, bir daha nefes alamayacağımı ve bu dünya üzerinden silinip gideceğimi düşünmek de benim için öyle bir şey.
Ölümün aklımda fiziksel bir imkânsızlık olmasından memnunum. O imkansızlığı bir gün iliklerime kadar hissedecek olmam ise, benim için yaşarken asla kavrayamayacağım zorlukta bir olayı kavramayı ve hatta yaşamayı başarmak demek olacaktır. Ne de olsa her doğan ölecek ve heykeldeki formaldehit eriyecek, köpekbalığı çözünecek. Belki ölüyken, yaşamı anlamak daha kolaydır. Birtakım imkansızlıkların cevaplarını görmek, ölüyken mümkün olacaktır.
Ölümü görmek isterdim. Nasıl bir his olduğunu yaşarken bilmek isterdim. Ama bir yandan da böyle gizemli, anlaşılmaz ve zihinde böyle imkânsız olması, ölümden korktuğumuz kadar onu ilgi çekici de yapıyor. Doğmak, bir bebeğin kalbinin aniden atmaya başlaması ve ölmek, kalbin aniden durması. O kalp atışını duyan anne babanın hissettiği mutluluk ve o çocuğun, anne babasının kalpleri durduğunda çektiği tarifsiz ıstırap. Doğum da ölüm de hayatın en bilindik normallerinden olmalarına rağmen biri umutla beklediğimiz diğeri ise gelmesinden belki de en çok korktuğumuz şey.
Esere dönecek olursak:
Formaldehit içindeki köpek balığı, ölümü yaşatan ya da en azından dünyada sanat yoluyla var eden bir çalışmadır. Bu çalışma Charles Saatchi tarafından sipariş edilmiştir ve 2004’te 9,5 milyon sterline satılmıştır.
Bu da akıllara Damien Hirst için “Başarılı bir sanatçı mı, yoksa aşırılığın sıra dışı pazarlamacısı mı?” sorusunu getiriyor.
Soruyu cevaplamayı sizlere bırakıyorum, sanatla kalın!