İş yerinde mobbing; çalışanlara karşı, üstleri, astları veya meslektaşları tarafından olabilir. Çalışanların yıpratılması, engellenmesi ve hatta işten çıkmasını sağlamak amacıyla tekrarlanan ve süreklilik gösteren, yöneldiği kişi üzerinde baskı yaratan, korkutan ve yıldıran kötü muamele olarak tanımlanabilir.
Mobbing‘in oluşabilmesi için:
- Kötü muamelenin sürekli ve sistematik bir şekilde yapılması,
- Bilinçli ve kasıtlı olması,
- Söz konusu kötü muamele iş yeri sınırları içinde gerçekleşmeli,
- Kötü muamele sonucunda çalışanın iş performansında ve/veya psikolojik durumunda gözlemlenebilir bir zarar meydana gelmelidir.
Mobbing sayılabilecek muameleler şu şekilde örneklendirilebilir:
- Belirli bir çalışan hakkında bir söylenti yaymak
- Çalışanın sürekli iş tanımını değiştirmek
- Çalışanın görevlerini yerine getirmesini zorlaştırmak
- Çalışana belirli bir sürede bitiremeyeceği kadar iş yüklemek
- Çalışanın işten ayrılmasını sağlamaya çalışmak
- Çalışanın konuşurken sözünün kesilmesi
- Çalışanın iş alanı dışında işler verilmesi
- Çalışanın mesleki bilgisini eleştirmek
- Çalışana cinsel taciz,
- Çalışanın hakaretle ve kaba davranışlarla rencide edilmesi
- İş yerinde gruplaşmalar sonucu çalışanın dışlanması
- Çalışanın yaptığı işi sabote etmek
- Çalışanın konumunun, statüsünün eleştirilmesi ve küçümsenmesi
- Çalışanla dalga geçmek, lakap takmak, uygunsuz şakalar yapmak
- Çalışanı sözlü veya yazılı bir şekilde tehdit etmek
Mobbing’e maruz kalanların başvurabileceği numara ve kurumlar şöyledir;
Alo 170, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Başbakanlık İletişim Merkezi (BİMER), Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi(CİMER), Anayasa Mahkemesi, Kamu Görevlileri Etik Kurulu, Kamu Denetçiliği Kurumu, Türkiye İnsan Hakları Kurumu, İl, İlçe İnsan Hakları Kurulları.
Mobbing Uygulayanlara Verilebilecek Cezalar
Mobbing Türk Ceza Kanunu’nda suç olarak düzenlenmese de oluşa göre TCK 123’de düzenlenen Kişilerin Huzur ve Sükununu Bozma suçu, fiziksel zararlar söz konusu olduğunda; yaralama suçu cinsel boyuta ulaştığında 102 ve 105. maddedeki suçlara, tehdit boyutuna ulaştığında tehditin oluştuğu doktrinde ve uygulamada düşünülmektedir. Mobbing uygulayanlar için, Türk Ceza Kanunu’nun 123. Maddesinde;
Sırf huzur ve sükunu bozmak maksadıyla bir kimseye ısrarla telefon edilmesi, gürültü yapılması ya da aynı maksatla hukuka aykırı başka bir davranışta bulunulması halinde mağdurun şikayeti üzerine faile 3 yıldan 1 aya kadar hapis cezası verilir.
Yine Türk Ceza Kanunu’nun 109. maddesinde “Bir kimseyi hukuka aykırı olarak bir yere gitmek veya bir yerde kalmak hürriyetinden yoksun bırakan kişiye, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir. Kişi; fiili işlemek için veya işlediği sırada cebir, tehdit veya hile kullanırsa iki yıldan yedi yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Bu suçun kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle kamu görevinin sağladığı nüfûz kötüye kullanılmak suretiyle işlenmesi halinde yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza bir kat artırılır.” denmektedir.
Ayrıca yukarıda belirttiğimiz cezaların yanı sıra çalışanın maddi ve manevi tazminat davası hakları saklı kalmak kaydıyla hukuki hakkını arayabilir, iş mahkemelerinde de dava açabilir.
Mobbing Davası Nasıl Açılır?
Borçlar Kanunu ve İş Kanun’daki hükümler gereği mobbing iş ortamında ve bir iş ilişkisi kapsamında gerçekleştirildiğinden iş sözleşmesine aykırılık teşkil etmekte ve mobbing davalarında görevli mahkeme olan iş mahkemelerinde, iş mahkemelerinin bulunmadığı yerlerde iş mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemelerinde açılabilmektedir.
Yetkili mahkemesi ise dava işçinin yerleşim yeri mahkemesinde ya da işin gerçekleştirildiği işyerinin bulunduğu yerdeki mahkemede açılabilir.
Açılan davada karşı taraf mobbing uygulayan şirket olabileceği gibi mobbingi yapan amirin kendisi de olabilir.
Mobbing davası iş mahkemesine yazılacak dava dilekçesi ile açılır. Bu dilekçede mobbing teşkil eden olaylar açık bir şekilde açıklanmalı, delil niteliği taşıyan yazışmalar, iş yeri görüntüleri, dinlenecek olan tanıkları ve mobbingi destekleyecek her türlü belgeyi sunmalı ve eylemlerin sistemsel bir bütünlük oluşturduğu anlatılmalıdır.
Mobbing Tazminat Hakkı
Mobbinge mağruz kalan davacı dilekçesinde iş akdinin haklı sebebe bağlı bir şekilde feshedilmesini, gerekli koşullar oluştuğu halde ayrımcılık tazminatını, maddi ve manevi tazminatı ve yine gerekli koşullar sağlandığı halde kötü niyet tazminatını isteme hakkına sahiptir.