Güneş Tutulması Nasıl Gerçekleşir? Ay, Güneş ile Dünya arasına girdiğinde bize Güneş’ten çok yakın olan Ay’ın yuvarlak gölgesi sanki Güneş’i bütünüyle örtmüş gibi gözükür. Dünya’dan bakıldığı zaman Ay ile Güneş aynı büyüklükte görünüyorsa bu tam tutulmadır.
Güneş tutulmasında Ay’ın gölgesi Dünya’nın belirli bir bölgesine düştüğü için o bölge güneş ışığı alamaz. Bu etkileyici doğa olayı insanlar tarafından her daim çok ilgi görmüştür. Antik Çin‘de Güneş tutulması olduğunda, kutsal bir ejderhanın Güneş’e saldırdığı ve Güneş’i bir lokmada yediği düşünülürdü.
Güneş Tutulması Gerçekleşme Anı
Ay, Güneş’in önünden geçerken yavaş yavaş onu örtmeye başlar ve sanki Güneş’ten bir parça kesilip çıkarılmış gibi gözükür. Güneş tümüyle gözden kaybolduğu zaman gök yüzü kararır ve yıldızlar gözükmeye başlar. Bu sırada karanlık Ay yuvarlağının çevresinde birden parlak ışık demetleri belirir. Bunun nedeni Ay’ın engelleyemediği ışıklı Güneş tacıdır.
Birkaç dakika süren karanlıktan sonra Ay’ın kenarında bir boncuk dizisi gibi sıralanmış ışıklı noktalar görülür. Bu noktalar ilk kez İngiliz astronomi bilgini Francis Baily tarafından gözlemlendiği için Baily boncukları adı verilmiştir. Bu parlark noktaların sebebi ise Ay yüzeyindeki vadilere ve dağlara çarparak kırılan güneş ışıklarıdır.
Ay ile Güneş Dünya’ya göre aynı anda bulunduğu zaman Ay’ın Dünya’ya dönük olan yüzü karanlıktır. Bu yüzden tutulma sadece yeniat evresinde gerçekleşir. Ancak her yeniay evresinde güneş tutulması olacak diye bir kaide yoktur.
Parçalı ve Halkalı Tutulma
Bütün Güneş Tutulmaları tam tutulma değildir. Bazen Ay ve Güneş yuvarlaklarının görüntüsü tam üst üste çakışmadığı için Güneş’in sadece bir kısmı kararır. Bu olaya parçalı tutulma denir.
Halkalı Güneş tutulması denen olayın nedeni ise Ay’ın yörüngesinin daire değil elips şeklinde olmasıdır. Bu yüzden Ay yörüngesinde dolanırken Dünya’ya bazen daha yakın bazen daha uzak olur. Dünya’dan en uzakta bulunduğu noktadayken, tam Güneş’in önüne geçse bile bütün Güneş yuvarlağını örtemeyecek kadar küçük gözükür. Böylece Güneş’in sadece ortası kararırken, Ay yuvarlağının çevresinde bir ışık halkası kalır.
Güneş Tutulması İle İlgili Bilinmesi Gerekenler
Tutulma sırasında Güneş’e çıplak gözle bakmak son derece tehlikelidir. Çünkü Güneş ışınları gözün duyarlı dokularını örseleyerek körlüğe yol açabilecek kadar güçlüdür.
Güneş Tutulması Dünya’nın her yerinde aynı şekilde görülmez. Yalnız Ay’ın gölgesinin düştüğü dar bir kuşakta tam tutulma gözlemlenirken, bu kuşağa yakın yerlerde olay ancak parçalı tutulma biçiminde izlenir. Kuşağın uzağındaki yerlerde ise hiç görülemez.
Her yıl en az iki Güneş tutulması olur. Parçalı ve halkalı tutulmalar ile bu sayı beşe çıkabilir.
Tam tutulma süresi, yani Güneş’in tümüyle kararıp yalnızca Güneş tacının görülebildiği süre, Dünya’nın neresinden izlenirse izlensin hiçbir zaman 7.5 dakikayı geçmez.