1935 yılında Henry Molaisan 9 yaşındadır. O yaşta geçirdiği bisiklet kazası sonucu kısa süre bilinç kaybı yaşamıştır. Bu olaydan sonra epilepsi nöbetleri başlar. Epilepsinin sebebi hala kesinleşmemiştir. Genetik mi yoksa bisiklet kazasında kafasını çarpmasından dolayı mı bilinmez. 16. yaş gününde vücudunda kasılmalar başlar ve bilincini kaybeder. Bu günden sonra nöbetler sık görünür. Bu nöbetler yüzünden hayatını devam ettirmekte zorlanan Henry iyileşmenin yollarını arar. Yüksek dozda epilepsi ilaçları kullanmasına rağmen iyileşme yönünde adım atamaz. Hartford Hastanesi’de bulunan beyin cerrahi doktoru Scoville’e başvurur.
Henry’in EEG sonuçları doğrultusunda Scoville epilepsi hastalığının sebebi olan elektriksel boşalmanın beynin her 2 tarafında bulunan hipokampüsün çıkarılması durumunda çözüleceğini öne sürer. Kısaca yapmak istediği “kısmi lobotomi’”işlemidir. Henry ve ailesi her ne kadar kabul etmek istemeseler de sonunda çaresizce ameliyata onay verirler.
Henry 27 yaşında ameliyat olur. Ameliyatın sonucu önceden tam olarak ön görülemez. Buna rağmen Dr. Scoville başarılı bir şekilde ameliyatı bitirir ve öne attığı düşünceyi desteklemiş olur. Henry’in nöbetleri azalır. Fakat tahmin edilemeyen bir sonuç ortaya çıkar. Hafıza kaybı yaşayan Henry’e ağır amnezi (hafıza kaybı) tanısı konulur. Şimdiye kadar görülen en ağır amnezi vakasıdır.
Bilgi uzun süreli bellek ve kısa süreli bellek olmak üzere 2 şekilde depolanır. Henry'nin kısa süreli belleğinde araştırmalara göre bir problem yoktu. Problem bilgileri depo etmekte zorlanmasıydı. 55 yıl boyunca her güne yeniden başlamak zorunda kalıyordu çünkü kalıcı olarak bilgileri depo edemiyordu. Peki Henry geçmişinin ne kadarını hatırlıyordu ya da Henry’nin kısa süreli belleğinde ki bilgilerin süresi uzatılabilir miydi? Henry adına üzücü bir deneyim olsa da bu durum bilim dünyasında bazı kapıları açmıştır. Çoğu yerde Henry Molaisan bellek araştırmalarının dönüm noktası olarak geçmektedir. Hadi gelin Henry sayesinde çözülen durumlara bakalım.
1955 yılında yani ameliyattan 2 yıl sonra nöropsikoloji alanında çalışan Brenda Milner Henry’i psikolojik testlere sokarak hafıza durumuna bakmıştır. Henry’in ameliyat öncesi IQ=104 iken ameliyat sonrası IQ=112 çıkmıştır. Bunda herhangi bir olumsuz değişim olmamıştır. Henry’in algılama, düşünme ya da konuşmasında da değişiklik yoktur. Henry’in yaşadığı problemin 'yeni öğrendiği bilgilerde hafıza kaybı' şeklinde olduğu bilinmekteydi. Fakat geçmiş bilgilerine bakıldığında Henry ameliyat öncesi son iki yılını* hatırlamıyordu. Böylelikle bilginin kalıcı olarak depo edilmesi için en az 2 yıl* gerektiği sonucuna varıldı. (*Bazı kaynaklarda bu süre 10 yıl olarak geçiyor.)
Henry ne kadarda ameliyat öncesi son 2 yılını hatırlayamasa da geçmişi aklındaydı. Yani uzun süreli bellekten geri çağrılan bilgide sorun yoktu. Hipokampüs kısa süreli bilgileri uzun süreli bilgiler olarak depo etmekte etkiliydi. Fakat eski bilgileri anımsamakta rol oynamıyordu.
Milner kısa sürede hafızanın süresini uzatmada hipokampüsün etkisi olup olmadığını anlamak için Henry’e bir sayı söyledi ve bu sayıyı aklında tutmasını ve o gelince ona söylemesini istedi. Milner 10 dakika sonra sayıyı sorduğunda Henry doğru cevap vermişti. Milner bunu nasıl yaptığını sorduğunda Henry sayıyı tekrar ettiğini söyledi. Milner bu deney sonucunda anladı ki kısa süreli hafıza uzatılabilir ve hipokampüsün bunda etkisi yoktur.
Karly Lashley çalışmaları sonucunda ortaya “enagram*3” kuramını atmıştı. 30 yıl boyunca bu kuram üzerinde durdu. Fareler üzerine gerçekleştirebilmek için labirent yolunu önce farelere öğretti. Daha sonra farelerin beyin kortekslerine kesikler açtı ama fareler labirent yolunu hala hatırlıyordu. Anıları silmeyi başaramayan Karly anıların beynin her yanında dağılarak toplandığını öne sürmüştü. Henry bu düşüncenin yanlış olduğunun kanıtıydı. 2009 yılında da Yale ve ekibi farelere kokainle yer tayini öğrettikten sonra o anıyı ait beyin hücrelerini öldürerek enagram (anıların toplandığı beyin hücre topluluğu) kuramını ispatlamışladır.
Henry Molaisan 82 yaşında 20 Aralık 2008 tarihinde vefat etmiştir. Beyni bedeninden ayrılıp dondurulmuştur. Henry geriye sadece beynini bırakmadı, bazı soruların cevabı oldu.
KAYNAKÇA
* Costandi, M., 2021. Henry M.'yi Hatırlamak . [çevrimiçi] Mo Costandi. Şu adresten ulaşılabilir: <https://neurophilosophy.wordpress.com/2007/05/25/remembering-henry-m/>
* Kean, S., 2021. Bir Beyin Cerrahı Hipokampınızı Çıkardığında Ne Olur ? [çevrimiçi] Kablolu. Şu adresten ulaşılabilir: <https://www.wired.com/2014/05/heres-what-happens-when-a-neurosurgeon-slurps-out-your-hippocampus/>
* NöroBlog. 2021 Sinirbilim Tarihini Değiştiren Hasta: HM - NöroBlog . [çevrimiçi] Şu adresten ulaşılabilir: <https://noroblog.net/2019/06/19/sinirbilim-tarihini-degistiren-hasta-hm/>
* Quanta Magazine. 2021. Hafıza Manipülasyonunun Ustası | Quanta Dergisi . [çevrimiçi] Şu adresten ulaşılabilir: <https://www.quantamagazine.org/the-maestro-of-memory-manipulation-20160623>