UTANMA VİCDAN -EMPATİ
Utanma güzel bir duygudur aslında, insanidir yani. Çocukken yaptığımız hatalardan işlediğimiz kabahatlerden utanmışızdır mesela
Komşunun bahçesinden erik çalarken yakalandığımızda; ya yüzümüz kızarmıştır, ya da saklanmışızdır bir yerlere
Çocukken çocukların başlarına gelen en masum utanmalardır bunlar Bu yüzden yaptığı işin yanlışlığını yüzünün kızarmasından mahcubiyetinden, özür dilemesinden, bir daha yapmamasından anlar ve onları affederiz.
Büyüklerimizin yanında saygısızlık yaptığımızda, utanmamız gerektiği öğretilmiştir. Bazen bu utanma terazisinin topuzu fazla kaçınca çocuklarımız; kendine güvensiz, korkak ve yeteneklerinin gelişmesine fırsat verilmemiş bir birey olarak da yetişebilir. Bu da çok yanlıştır. Çocuğu yaşamı boyunca kısıtlar ve mutsuz eder.
Vücudumuzda gerçekleşen tüm kimyasal fiziksel reaksiyonlar sonucunda farkındalık bilincimiz, hormonlarımız sinir sistemimiz ve beynimizde aktifleşen bazı proteinlerin rolüyle gerçekleşiyor. Araştırmalar utanma duygusunun da beynin belli bölgelerinde oluşan aktivitelerin bir sonucu olduğunu gösteriyor.
Ben utanmanın vicdanlı insanlarda daha çok olduğuna inanıyorum. Vicdan; bu yüzden bizim hata yapmamızı engelleyebilir, doğru düşünmemizi ve duygudaşlık yapmamızı sağlatabilir, bizi frenleyip ileri bakış açısını yakalamamıza yardım da edebilir.
Seri katillerin neden hiç utanmaları , pişmanlıkları ve duygudaşlıkları yoktur ? (Genellikle çocukluk travmaları geçirenler ve sevgisizlik görenlerde)
Hırsızların neden hiç utanmaları yoktur?
Başkalarının haklarını yiyenlerin neden hiç utanmaları yoktur?
Başkalarına zarar verenlerin neden hiç utanmaları ve pişmanlıkları yoktur?
Başkalarına acı ve zarar vermek için en kaba ve nefret dilini neden kullanırlar?
Neden vefa, dostluk, hoşgörü ve sevgi dilleri yoktur?
Aslında; utanma duygusu olmayan insanların, cesurlukları da kendilerine olan güvensizlikten, çocukken geçirdiği travmalardan, ya beyinlerindeki anteriorcingulatecortex bölgesindeki protein aktivesinden, ya da vicdan eksikliğinden kaynaklanıyor olabilir.
Çünkü utanmaz insanların, bu duygularının olması için duygudaşlık yapabilmeleri ama, bunu yapmaları için de vicdanları olmaları gerekir. Vicdan aslında Allah korkusudur.
Utanma ve utanmazlığın da bir sınırı olmalı elbette. Doğada, her canlıda, hatta Dünyanın oluşumunda, galaksilerde evrende hem bir döngü, hem de bir denge vardır. Dengeler oluşmasa sistemler oluşamaz ve çalışamaz.
Ne yazık ki Dünyamızın yaşadığı bu teknolojik çağda (robotik) insanların insan olma özellikleri, yani vicdanları değişime uğruyor. Her şeyin yani ,temel madde (zihin beden ve ruh )yapılarının değişmesi, başka ve farklı canlı çeşitlerine evriliyor olmamız kehanet olmayacak yakın gelecekte.
Belki de bu değişimler, beynimizde anteriorcingulatecortex bölgesinde ki küçülmelerine sebep oluyor olabilir.
Bu yüzden çatışmalarımız daha çok, barışımız daha az, dilimiz daha az sevecen, sevgilerimiz yapaylaştı.
18.02.2021
Lütfiye Kader
E.m.k Uzm. Fen Bilimleri Öğretmeni