In vivo nedir, in vitro nedir? In vivo avantajları ve dezavantajları nelerdir? In vivo ile in vitronun kıyaslaması nasıldır?
In Vivo
In vivo terimi, bir bitki veya hayvan gibi bir bütün, canlı organizma içinde gerçekleştirilen bir tür deneyi ifade eder. In vivo, Latince’de “yaşamanın içinde” anlamına gelir ve modern tanımına uygun bir şekilde uyar.
Genel Bakış
In vivo, canlı hayvanları içeren belirli bir deney türünü ifade eder. Canlı hayvanlar çok karmaşıktır, bu da deneylere hem yararlar hem de zararlar sağlar. Bir yandan, in vivo deneyler, bir test tüpünde gerçekleştirilen deneylerden çok daha karmaşıktır – bu nedenle sonuçlar daha az açıklayıcı olabilir ve somut yanıtlar sağlamak yerine daha fazla soruya ilham verebilir.
Öte yandan, in vivo deneyler, yaşamın karmaşıklıklarını anlamanın çok önemli bir parçasıdır. İster beyni anlamak, ister yeni bir ilacı test etmek veya davranışın nasıl çalıştığını anlamak olsun, bu süreçler bir test tüpünde mümkün değildir, çünkü canlı bir hayvanda bulunan karmaşıklık seviyesi kolayca kopyalanamaz. Bazı araştırmacılar in vivo testlerin yerini almak için gelişmiş bilgisayar modellemesi üzerinde çalışırken, bu modeller henüz canlı bir organizma kadar sağlam veya karmaşık değildir.
In vivo ile In vitro karşılaştırması
Dolayısıyla, in vivo’nun canlı bir organizma üzerinde yapılan deneyleri ifade ettiğini biliyoruz, ancak bu deney biçimi ile in vitro deney arasındaki fark nedir?
In vitro, hemen hemen bunun tam tersidir. Karmaşık, canlı organizmalar yerine, in vitro deneyler, hücreler veya biyolojik moleküller gibi biyolojik bileşenleri kullanan ve bir test tüpü, kültür kabı vb. Olsun, canlı bir organizmanın dışında gerçekleştirilen teknikleri ifade eder.
In vitro yöntemlerin kullanıldığı testler, genellikle daha kontrollü bir ortamda bakteri veya hayvan hücreleri gibi şeyleri gözlemlemek için kullanılır; bu, in vivo testlere göre ana avantajlarından biridir.
In vitro yöntemlerin, aşağıdakiler dahil başka avantajları da vardır:
- Genellikle daha ucuzdur
- Büyük ölçekli üretim için kullanılabilir
- Daha etiktir, hayvanlar üzerinde yapılan testlerin miktarını azaltır.
In vivo ile Ex vivo karşılaştırması
In vivo ve ex vivo arasındaki fark basittir.
Ex vivo, Latince’de “canlı bir bedenin dışında” anlamına gelir ve canlı dokuların yapay olarak yaratılmak yerine doğrudan canlı bir organizmadan alındığı ve dokuların doğal durumunda çok az değişiklikle testlerin gerçekleştirildiği yöntemleri ifade eder.
Bu, hücreler gibi şeylerin doğal çevrelerinden ayrılıp saflaştırıldığı ve çok kontrollü ortamlarda test edildiği in vitro ortamdan biraz farklıdır.
In vivo deneylerin avantajları
Canlı organizmaları kullanmanın in vitro veya ex vivo yöntemlere göre birçok avantajı vardır. Bunlar şunları içerir:
- Belirli maddelerin etkilerinin değerlendirilmesi, karmaşık bir modelde daha doğrudur
- Bir maddenin vücudun her yerinde ürettiği tüm yan etkileri kolaylıkla görüntüleyebilirsiniz.
- Daha az değişken kontrol edilmesi gerektiğinden (veya kontrol edilebildiğinden) prosedür daha kolay olabilir
- Klinik olarak daha alakalılar
In vivo deneylerin dezavantajları
Çalışmalarda in vivo yöntemleri kullanmanın avantajları varken, her bilimsel yöntemin kendi sakıncaları vardır. In vivo deneyler bir istisna değildir.
In vivo çalışmaların bazı dezavantajları şunlardır:
- Zarar veya sıkıntıya neden olunması halinde etik olmayabilecek bütün canlı organizmalar kullanılır.
- Her değişkeni kontrol etmek çok daha zordur, bu nedenle sonuçlar güvenilir olmayabilir veya daha geniş bir popülasyon için geçerli olmayabilir
- Bazen pahalı olabilir
- Tavşanlar genellikle ilaçların, güzellik ürünlerinin ve insan tüketiminden önce güvenlik açısından test edilmesi gereken diğer şeylerin in vivo testlerinde kullanılır.
In vivo deney örnekleri
In vivo deneyler uzun süredir var ve en eski araştırma yöntemlerinden biriydi.
Bununla birlikte, teknoloji geçtiğimiz birkaç on yılda çok ilerlemiş olsa da, canlı hayvanları deneylerde bugüne kadar çok sık kullanıyoruz.
İşte bazı örnekler:
In vivo deneyler, klinik deneylerin gerçekleştirilmesinin en iyi yoludur.
Her şeyden önce, bunun nedeni belirli bir maddenin vücut üzerindeki etkilerini tek bir yerel alan veya belirli bir biyolojik süreçten ziyade bir bütün olarak test etmenin önemli olmasıdır.
Bu klinik araştırmalar, belirli bir ilacın vücudun diğer kısımları üzerindeki tüm yan etkilerini görmemize yardımcı olur, böylece ne kadar güvenli ve etkili olduğunu daha iyi değerlendirebiliriz.
Örneğin, bir madde ilk in vitro çalışma sırasında oldukça etkili görünse de, öngörülemeyen faktörler nedeniyle gerçek bir hayvanda o kadar etkili olmayabilir. Örneğin ilaç mideden geçerken emilemeyebilir.
Bu nedenle, bir in vitro deneyden sonra – bir ilacı halka vermeden önce in vivo deney yapmak çok önemlidir.
Bu fare gibi hayvanlar, yeni bir ilacın tehlikeli yan etkilere neden olup olmayacağını belirlemeye yardımcı olabilir.
Hayvan çalışmaları
In vivo yöntemler, genellikle insanlar üzerinde kullanılan klinik deneylerden önce gelen hayvan çalışmaları sırasında da kullanılır.
Hayvan çalışmaları, önce insan hayatını riske atmadan, bir maddenin canlı bir vücut üzerindeki etkileri hakkında veri toplamanın yararlı bir yoludur.
Genellikle hayvanlar üzerinde test edilen şeyler arasında şampuanlar ve sabunlar gibi güzellik ürünlerinin yanı sıra insan tüketimi için ilaçlar bulunur.
Hayvan çalışmalarında kullanılan en yaygın hayvanlardan bazıları fareler, tavşanlar, insan olmayan primatlar ve sıçanları içerir.
Örneğin, insan olmayan primatlar, çocuk felci aşıları bulmak için hayvan deneylerinde yoğun bir şekilde kullanıldı ve bu durum, üç vahşi poliovirüs suşundan ikisinin neredeyse tamamen ortadan kaldırılmasına yol açtı!
Öte yandan, diğer çalışmalar, hayvanlar üzerinde yapılan testlerin her zaman insan sonuçlarını öngörmediğini göstermiştir. Aslında, in vivo hayvan deneylerinden geçen ilaçların % 90’a kadarı, sonraki insan deneylerinde başarısız oluyor!