“Cahilliğim oranında cesur değilim!”
Kılıçzade Hakkı Bey
Kılıçzade Hakkı Bey, Kazım Karabekir Paşa’yı eleştirirken I. Dünya Savaşı yıllarına geri dönerek yeni harfler konusundaki çabalarından söz etmiş, bu vesileyle Talat Paşa ile aralarında cereyan eden bir konuşmayı da nakletmiştir. Kendisi Talat Paşa’nın Dahiliye Nazırı olduğu dönemde Hür Fikir ve Hürriyet-i Fikriye dergilerinde Latin harflerinin Türkçe için ne kadar uygun olduğunu savunuyordu. Dergiler bu yüzden birkaç kez kapatılmış ve açılmış, bu sırada Matbuat-ı Umumiye Müdürü Hikmet Bey’le (Şair Nazım Hikmet’in babası) uzun tartışmalar cereyan etmişti. Sorun nihayet Talat Paşa’ya kadar aksetmiş, Kılıçzade Hakkı Bey nazırın huzuruna davet edilmişti. Talat Paşa “Kılıçzade, sen sandığımdan çok cesurmuşsun” diyerek söze başlamış, muhatabı “cahilliğim oranında değilim” cevabını vermişti. Talat Paşa anlamlı bakışlarının ardından “şu harfler meselesine dair neşriyatta bulunmamanızı tembih etmiştim” sözleriyle devam etmişti. Kılıçzade Hakkı Bey bu uyarıya yarı şaka cesurca bir cevap vermişti: “Harfler, valileriniz, mutasarrıflarınız değildir ki, siz onlara dilediğiniz emirleri veresiniz. Onlar da derhal yerine getirsinler. Bu bir bilim meselesidir. Dahiliye Nezareti’nin bu işle ilgisini hiç anlayamıyorum”. Talat Paşa’nın cevabı oldukça aydınlatıcıydı: “Fakat bu neşriyatla bütün softaları başıma üşüştürüyorsun”. Nihayet muhatabının softaları bilimsel tartışmaya davet
etmesi önerisi üzerine, görüşmeyi adeta bir ültimatomla sonlandırmıştı: “Öyle değil, sizin harfleriniz için bir sürü sarıklıyla uğraşamam. Hem çok konuşmaya vaktim de yok. Son defa olarak emrediyorum, yazmayacaksınız. Aksi halde derginizi geçici olarak değil, tamamen kapatırım”. Kılıçzade Hakkı Bey “Biz görevimizi yaparız, siz de sizinkini” diyerek nezaretten ayrılmış, buna karşılık Hürriyet-i Fikriye dergisi bu konudaki son makalesini yayımlamasının ardından kapatılmıştı.
Sabahattin ÖZEL, Prof. Dr., İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü Öğretim Üyesi, Uluslararası Gazi Akça Koca ve Kocaeli tarihi sempozyumu bildirileri, Kocaeli : Kocaeli Büyükşehir Belediyesi, 2015., s. 1500