Zihnin Bedene Hükmetmesi: Plasebo Etkisi
Plasebo, tıbbi yönden hiçbir etkisi olmayan ilaç, iğne veya ameliyat yöntemlerinin tıbbi amaçlı olarak hastalar üzerinde uygulanmasıdır. Plasebo etkisi ise hastanın kullanılan yöntemin tıbbi müdahale olduğunu sanarak iyileşmeye inanması sonucunda şikayetlerinde azalma görülmesidir. Kısacası plasebo ilaç işlevi görerek motivasyonla tedavi etme şeklidir.
Plasebo Deneyleri
- Plasebo yöntemi, birçok doktor tarafından savaş zamanlarında anestezi bittiğinde ve temin edilemediğinde kullanılmıştır. Büyük ve ağrılı ameliyatlar öncesi yaralı askerlere damar yoluyla anestezi verildiği söylenerek su enjekte edilmiştir. Yaralıların vücutlarında uyuşma olduğunu söyledikleri, bir süre sonra derin uykuya daldıkları görülmüştür.
- Plasebonun deneysel olarak ilk incelemesi 1960lı yıllarda bir grup kanser hastası üzerinde olmuştur. Hastalığı ilerlemiş kanser hastalarına farklı renklerde şekerler dünya üzerinde yeni bulunan ve ilk defa denenen kansere kesin çözüm olan bir ilaç olarak tanıtılmıştır. Hastalar ilk kez kendilerine verilen bu “mucize” ilacı kullanmaya başladıktan kısa süre sonra ağrılarının azaldığını, kendilerini daha dinç hissettiklerini ifade etmişlerdir. Daha ilginç olan ise hastaların kan değerleri ve tümörleri kontrol edildiğinde bazı hastaların durumunun iyiye gittiği görülmüştür.
- 2000 yılında ABD’de yapılan bir deneyde plasebo, antidepresan göreviyle karşımıza çıkmaktadır. Deney sonucunda hastaların depresyon düzeylerinin oldukça düştüğü ve psikoterapi alan kişilerin bu ilaçlarla beraber terapiye daha hızlı cevap verdiği gözlemlenmiştir. Depresyon düzeyi düşen hastaların nörolojik muayenesi yapıldığında gerçek antidepresanın beyinde uyaracağı ve etki edeceği bölgelerin plasebo tarafından uyarıldığı görülmüştür.
- Bu deneylerden sonra spor, endüstri ve eğitim alanında da deneyler devam etmiştir. Bunlardan bir tanesi bir okulda örneklem olarak seçilen sınıfla ilgilidir. Genellikle vasat öğrencilerden oluşan sınıf dönem başında tüm öğretmenlere başarılı ve seçkin çocukların olduğu sınıf olarak tanıtılmıştır. Sınıftaki tüm çocukların başarılı olacağını düşünen öğretmenler öğretim yılı boyunca farklı yöntem ve teknikler uygulayarak ders işlemişler, öğrencileri her alanda desteklemişler ve değerlendirme yaparken notlarını yüksek tutmuşlardır. Öğrencilerin tümü yüksek ortalamalarla üst sınıfa geçmiştir. Sebebi sorulduğunda öğretmenler o öğrencilerin zaten başarılı olduklarını ve onlara uygun eğitim verdiklerini ifade etmişlerdir.
- Plasebo 1900′ lü yıllarda futbol camiasında da sahaya çıkmıştır. Maçlarda futbolcuların sakatlandıkları bölgeye mıknatıs yaklaştırılma suretiyle ağrı azaltma yöntemi olarak kullanılmıştır. O dönemde bilim çevreleri de mıknatısın ağrı kesici özelliğine olan inanç konusuna ılımlı yaklaşmışlar fakat sonrasında yapılan deneylerde bunu destekleyebilecek herhangi bir kanıt bulamamışlardır. Buna rağmen futbolcular uyuşturucu etkisine uzun bir süre inanarak mıknatısı kullanmışlardır.
Tüm bu deneylerden çıkarılan sonuca göre kişilerin bir şeyin gerçekleşmesine olan inancı o şeyin gerçekleşmesi yönündeki güdülenmeyi arttırıyor ve sonuç genellikle olumlu!
İlginç Kültürel Plasebo Örnekleri
Gergedan Boynuzu
Uzak Doğu ülkelerinde gergedan boynuzunun ağrı kesici ve ateş düşürücü özelliği olduğuna inanılıyor. Hatta bu yüzden binlerce gergedan kaçak olarak avlanıyor ve boynuzları yüksek fiyatlardan alıcı buluyor. Oysa gergedan boynuzunun tek temel maddesi tırnaklarda bulunan keratin ve tıbbi yönden kanıtlanmış hiçbir tıbbi faydası yok. Fakat kullanan binlerce insan ağrılarını giderdiğini iddia etmekte.
Ayı Safra Kesesi
Bazı Asya ülkelerinde ayıların safra kesesinin birçok hastalığa iyi geldiğine inanılan bir ilaç üretilmekte. Hatta bu inanç yüzünden bölgedeki ayıların kaçak avlanma sonucu nesillerinin tükenme tehlikesi var. İlaç ihtiyacı için yeterli sayıda ayı avlanamadığında domuz safra kesesi kullanılmakta ve hastalar hiç bir şey fark etmeyerek fayda gördüğünü söylemekte. Çünkü ikisi de birer plasebo.
Kaplan Kemiği
Çin başta olmak üzere birçok Asya ülkesinde kaplan kemiğinin ateşli hastalıkları iyileştirdiği ve afrodizyak etkisi olduğuna inanılıyor. 10 yıl önce bu konuda avlanma yasağına karşı ciddi yasal önlemler alınmasına rağmen kaçak avlanma devam ediyor. Yine bununla ilgili kanıtlanmış tıbbi bir deney yok ama binlerce insan kaplan kemiğinden yapılmış takı ve objeleri üzerinde taşıyarak yarar gördüğünü söylüyor.
İyileştirici özelliğe sahip olmayan bu ilaç, hayvan uzvu ya da okul deneyindeki gibi davranış yöntemlerinin plasebo etkisi yaratarak “nasıl oluyor da işe yarıyor?” sorusunu Psikoloji Profesörü Rod Plotnik şöyle cevaplıyor: “Beynin gerçek ilaçla ya da başka bir müdahaleyle uyarılması gereken bölgeleri kişilerin zihin gücü ve inancı uyarıyor.” Yani insanın hem fiziksel hem psikolojik sağaltımı sağlamak için kendi hücrelerine hükmetmesi mümkün; yeter ki iyileşmeye dair inanç ve motivasyonu olsun.