Avustralyalı yazar-çizer ve “ilginç şeyler yaratıcısı” Shaun Tan bir kez daha dünyanın en güzel hikayelerinden birini, az lafla çok da güzel anlatıyor.
Çok az yetişkin Shaun Tan’ın hayatına girdiği anı unutur. Mutlaka sevdiği biri eline tutuşturmuştur. Büyük bağ, henüz kitabın kapağına bakarken kurulur. Yan yana durması abes garip yaratıklar, zeki ve eğlenceli fontlar, masalsı renkler ve merak uyandıran devinimler, ifadeler… Yaratıcısının memleketini çaktırmayan ismi, eldeki kitabın bu diyarlardan olmadığına dair inancı körükler. O andan itibaren eve giren Tan kitabı, “yetişkinin” kitaplığının en özel rafına kurulur.
1974 yılında, Malezya göçmeni bir babanın oğlu olarak Avustralya’nın Perth kentinde doğan Tan, çocukluğundan itibaren hayallerindeki fantastik dünyayı resmetti. Lisede çizdiği korku ve bilimkurgu hikâyeleri çeşitli yerel mecralarda yayımlandı. Üniversitede güzel sanatlar, İngiliz edebiyatı ve tarih eğitimi aldı. Bir illüstratör ve çocuk kitapları çizeri olarak ödülden ödüle koşarken kendi yazdığı ilk kitap The Playground (1997) ile hikâye anlatıcı olarak da rüştünü ispatladı. Art arda yayımladığı kitapları yirminin üzerinde dile çevrildi. Pixar’ın romantik-fütürist animasyon filmi WALL-E’nin konsept yaratıcısı olarak çalıştıktan sonra Kayıp Şey’in on beş dakikalık animasyon film uyarlamasıyla 2010’da Oscar aldı.
2011 yılında çocuk ve gençlik edebiyatına katkılarından ötürü Astrid Lindgren Anma Ödülü’nü de evine götüren Shaun Tan, anlayacağınız üzere bu mecranın en ünlü isimlerinden biri. Ama yine de yeterince tanınmıyor. Uzak, Kayıp Şey, Kızıl Ağaç‘tan sonra Asla Neden Diye Sorma‘nın bizim memleketin veletleri ve hayal gücü aç yetişkinlerine sunulduğu haberi, bu nedenle sevenleri arasında tatlı bir duygu uyandırdı. Asla Neden Diye Sorma, 2013’te Rules of Summer (Yaz Tatilinin Kuralları olarak çevirilebilir) adıyla yayımlanan 48 sayfalık bir resimli çocuk kitabı.
Garip gözlü yaratıklar, dinozorumsu robotlar, keskin bakışlı-suratsız ve kravatlı kuş adamlar, kırmızı ve çok ürkütücü dev bir tavşan, ıssız sokaklarda iki kardeş… (…) Kitapta iki kardeş, büyük olanın koyduğu garip kurallara uyarak bir yaz geçiriyor. Hikayeyi küçüğün ağzından dinliyoruz: “Bu yaz neler öğrendim: Asla ipte kırmızı çorap bırakma. Asla davetteki son zeytini yeme. Mükemmel bir planı hiçbir zaman mahvetme.”
Uymazsa ne olur: Dev kırmızı tavşanla yüzleşmek zorunda kalabilir, kuş adamlara yem olabilir. Büyük kardeş, sanki ufaklığı korkutarak kendine eğlence çıkarıyor. Kavga ediyorlar, barışıyorlar, hayatı birbirlerine zindan edip diğerini çığırından çıkarıyorlar; ama nihayetinde yine birlikte oynuyorlar, birbirlerini bir şekilde kolluyorlar. Ebeveynlerin ya da herhangi bir yetişkinin olmadığı (hiçbir sayfada yetişkinlere dair en ufak bir şey görmüyorsunuz) kendi evrenlerinde takılan, kendi kurallarına göre yaşayan iki çocuğun fantazyasına şahit oluyoruz.
Aralarında çekişme ve sevgi ilişkisini resmeden Tan, Asla Neden Diye Sorma’yı şöyle anlatıyor: “Kendini bir dizi dramatik durumla karşı karşıya bulan iki erkek kardeşin hikayesi. Bir yere kadar kendi çocukluk anılarıma dayanıyor; hani şu ‘iyi planlanmış ve incelikle yaratılmış’, tüm çocuk evrenlerinde olduğu gibi basit izahata meydan okuyan anılardan yola çıkıyor.”
Kitabın renkleri, dokusu, tarzı hakikaten kelimelerin basit anlamlarına meydan okuyor. Shaun Tan daha fazlasını görmek istemenizi sağlamayı başarıyor; kafanızda tatlı soru işaretleriyle, huzursuz musunuz, mutlu mu anlayamadığınız bir noktada bırakıyor sizi.”
Shaun Tan şu sıralar Melbourne’da sürekli üretmeye devam ediyor. Çalışmalarını son derece aktif kullandığı blog’u thebirdking.blogspot.com.au’da paylaşan Shaun Tan’ın, onunla büyük bağı kuran yetişkinlerde bıraktığı etkiyi tahmin etmek güç değil; insanın aklı ister istemez bu bağı küçük yaşta kurma şansı kazanan milyonların gelecekte nasıl bir dünya isteyeceklerine gidiyor.
Yazan: Zeynep Yosun Akverdi
Kitabın Künyesi
Arka Kapak:
Törenlere asla geç kalma. Asla mükemmel bir planı bozma. Şifreyi asla unutma. Asla neden diye sorma…
Hiç yazı kullanmadan hazırladığı “sessiz kitabı” Uzak’ la dünya çapında ün kazanan Avustralyalı yazar-çizer Shaun Tan’den, evrensel temalar üzerine kurulu güçlü bir resimli öykü.
İki çocuk yaz tatilinde kazandıkları deneyimler üzerinden kurallar uyduruyor, var olan kuralları sorguluyor…
Genç yaşında, kariyerine Oscar dâhil sayısız büyük ödül sığdıran Shaun Tan’in, çocukken ağabeyiyle çıktığı balık tutma maceraları ve yaşadığı şehirlerde kendisini etkileyen mimari yapılar gibi kişisel deneyimlerinden yola çıkarak yarattığı bu gerçeküstü dünyada karşımıza çıkan enstantanelerin her biri adeta göz kamaştırıyor.
Uzun ve titiz bir çalışmanın eseri olan Asla Neden Diye Sorma’nın sayfalarını süsleyen tüm resimler başlı başına birer hikaye anlatıyor.
Özenli basımı ve tasarımıyla daha ilk sayfasından ilgi çekmeyi başaran kitabın, her biri ince ince işlenmiş büyük boy tablolar şeklinde karşımıza çıkan şiirsel resimlerine baktıkça sorgulamaya, meraklanmaya, duygulanmaya, huzursuzlaşmaya ve hatta öfkelenmeye başlayabilirsiniz…
Gerek minikler gerekse yetişkinler için keyifli bir okuma deneyimi sunan Shaun Tan, bu kitabında, dostluğun değerini yücelterek, herhangi bir yaş, cinsiyet ve kültürel farklılık gözetmeksizin hepimizin öyküsüne ayna tutuyor…
Siz siz olun asla kuralları çiğnemeyin. Özellikle de ne olduklarını anlamıyorsanız…
Yazar: Shaun Tan
İllüstratör: Shaun Tan
Çevirmen: Tuğçe Akyüz
Türü: Çizgi Roman
Sayfa: 48 sayfa, kuşe, renkli, sert kapak
Shaun Tan Kimdir?
1974 doğumlu Avustralyalı yazar ve çizer. 2011 yılında İsveç’in ünlü çocuk kitapları yazarı Astrid Lindgren anısına her yıl verilen ve çocuk edebiyatı alanında en büyük ödül olarak kabul edilen “Alma-priset”ı kazandı. Ayrıca 2010 ve 2011’de, daha önce pek çok kez aday gösterildiği, Hugo Ödülü’nü kazandı. Kendi çizim ve yazılarından oluşan yaklaşık 20 çocuk kitabı bulunan Shaun Tan’ın kendi animasyon kitabından “The Lost Thing” adıyla sinemaya uyarlanan filmi, 2011 yılında en iyi kısa animasyon Oscar’ı kazandı.