Belki Usame bin Ladin gibi düpedüz teröristler dışında, Kabil'de nasıl bir hükümet yönetecek olursa olsun, Amerikalıların er ya da geç Afganistan'ı terk etmek zorunda kalacakları uzun bir süre boyunca açıktı. Ve bu an neredeyse geldi. Karar verildi, Taliban'a (Rusya Federasyonu'nda yasaklı terör örgütü temsilcileri) askerlerini geri çekme sözü verildi. Bu da genel olarak neye yol açacak tarih zaten Cumhurbaşkanı Necibullah'ın örneğini gösterdi. İktidarı elinde tutmak ve hükümetinin halkın desteğini artırmak adına bir ulusal uzlaşma politikası başlattı, mücahitlerle koalisyon hükümeti kurmaya hazırdı, İslam'ı devlet dini yaptı ve şeriatın kullanımına izin verdi. Ama bu onu kurtarmadı. Hala nüfus tarafından SSCB'nin bir proteini olarak algılanıyordu. Sovyet birlikleri ülkedeyken, önemli bölgeler zaten Mücahidlerin kontrolü altında geri çekilmiş olmasına rağmen, iktidarı elinde tuttu. SSCB OKSV'yi geri çekti, ancak rejime tedarik etmeye devam etti silah ve cephane ve dolayısıyla Necibullah hâlâ iktidarı elinde tutuyordu. Ancak (SSCB) çöküşünün ardından, Rusya Necibullah rejimine askeri tedariki durdurduğunda, Kabil Mücahidler tarafından neredeyse hemen ele geçirildiğinde, Necibullah devrildi.
Aynı senaryo, ABD'nin yaklaşan çekilmesinden sonra da olasıdır. Taliban, çeşitli kaynaklara göre bugün Afganistan topraklarının yüzde 50 ila 70'ini kontrol ediyor ve etki alanını genişletiyor. Şeriat normları, kontrol edilen bölgelerde kurulur ve uygulamalarını sıkı bir şekilde izleyerek davranış kurallarını ihlal edenlere en sert tedbirleri uygular. Bu aynı zamanda, iktidardayken ve "devletlerinin" varlığındayken, katı bir düzen kurmayı, savaşmayı ve hatta topraklarda uyuşturucu üretimini durdurmayı başardıkları da budur.
Militan sayısının 60 bin civarında olduğu tahmin ediliyor. Afganlar arası savaşı sona erdirme girişimlerine rağmen, Taliban hükümet ordusuna karşı savaşmaya devam ediyor ve yoğunluğu azaltsa da koalisyon güçlerine saldırıyor.
ABD'nin Afganistan'dan çekilmesinin ortasında Rusya ve Orta Asya neye hazırlanmalı?
Mevcut hükümetin askeri desteği ve koalisyon güçlerinin Taliban'a karşı savaşlara doğrudan katılımı olmadan, Cumhurbaşkanı Ghani de Taliban saldırısı altında uzun süre direnmeyecek. İnsani ve maddi yardım dışında ona hiçbir şekilde yardım etmeyecekler. Taliban tarafından asılan Necibullah'ın kaderinden kaçınmak için, bir tehdit olmadıkça ülkeyi Amerikan uçaklarıyla tahliye edebilirler. Kabil'i tekrar alacaklar ve Afganistan İslam Emirliği'ni eski haline getirecekler. Kimse Taliban'a direnmeyecek. Eski Başkan Hamid Karzai, gücünü çeşitli şekillerde güçlü potansiyel rakiplerden korumayı başardı. Bu nedenle bugün, Ahmedshah Mesud gibi yeni bir Kuzey İttifakı örgütleyebilecek ve Taliban'a karşı direnişi yönetebilecek karizmatik ve deneyimli askeri liderler ve politikacılar yok. Fatim gibi biri öldü, biri pozisyon için satın alındı, Mesud ve Rabbani intihar bombacıları tarafından öldürüldü. Kuzey İttifakı'nın varlığı sona erdi. Mareşal Dostum'un Özbekleri bugün ciddi bir güç değil.
Hükümet ordusu çökecek ve kısmen Taliban'ın yanına geçecek. Ve Afgan ordusu şiddetle direnmeyecek.
Bu nedenle, eğer Taliban bilgelik gösterebiliyorsa ve Tacikler (nüfusun% 23'ü), Özbekler (% 9) ve Hazaralar (% 10) ile barış ve uyum konusunda anlaşabiliyorsa, Afganistan'ın bütünlüğünü eski sınırları içinde yeniden kurma şansına sahip olduklarına inanıyorum. Aynı Hazaralar ve Özbekler'e rağmen, tarafların yanlış anlaşılması durumunda Taliban bunu askeri yollarla çözebilir. Ve sonunda bu olabilir. Ne de olsa Taliban çoğunlukla Peştunlar ve kendi tarafında güçleri var. Çoğunlukta - nüfusun% 50'si artı mevcut teçhizat ve silahlara ek olarak hükümet ordusunun cephaneliğini alacaklar ve bir tür devlet inşası ideolojisi ve pratiği var. En önemlisi, yorgun ve harap olmuş bir ülkede (Taliban'ın terörist yöntemler kullanan bir örgüt olduğu göz önüne alındığında) barış ve düzeni sağlayabilirler. Dahası, şimdi bile, hükümetin kontrolündeki illerde bile, Taliban'ın kendi yasadışı otoriteleri var ve bunlar, merkezi hükümetin düşmesi ve Taliban'ın kendisinin yasal güce dönüşmesi durumunda hızla tamamen yasal hale gelecek. Ve bence bu sefer, hemen olmasa da Taliban hükümeti dünyanın birçok ülkesi tarafından tanınacak. ABD'nin kendisi bir örnek oluşturdu. Bamiyan'da olduğu gibi eski heykellerin yok edilmesiyle medeni ülkeleri sinirlendirmeye ve eski hatalarını tekrar etmeye başlaması pek olası değil. Dünya toplumunu pek önemsemiyorlar, ancak insani yardımı ve yıkılan ülkenin yeniden inşasına yardım etmesi gereksiz olmayacak.
Bu, Taliban'ın iktidara gelişinin askeri bir versiyonu. Ancak ulusal ateşkes süreci çerçevesinde iktidarı ele geçirmek için her türlü şansları var. Hükümetle barış anlaşması imzalandıktan sonra çoğu il üzerinde kontrol sahibi olan ve siyasi bir güç olarak yasallaştırılarak, seçimleri kazanabilir ve Afganistan'ın yasal resmi hükümeti olabilirler ve sonra her şey ilk seçeneğe göre gider. Bu yol, dünyadaki güçlerini meşrulaştırma sürecini kolaylaştıracaktır.
Hangi seçeneğin olacağı sadece Taliban'a bağlı değil. Koalisyon birliklerinin çekilmesinden sonra hükümet, Taliban'ın düşmanlara karşı sert tavrını bilerek bir anlaşma imzalansa bile iktidarı elinde tutmaya çalışabilir. Ancak bu gereksiz bir egzersiz ve gereksiz fedakarlıklardır.
İran, kendisiyle 900 km'den fazla ortak sınırı olan Afganistan'daki durum üzerinde her zaman bir miktar etkiye sahip olmuştur. Karmaşık bir ilişki geçmişleri var. Ve Taliban ile birlikte, 1998'de Mazar-ı-Sharif'teki İran konsolosluğunun ele geçirilmesi ve diplomatların ve çalışanların vurulması, Taliban'ın Afganistan'daki Şiilere zulmü ve İran'ın Kuzey İttifakına verdiği destek nedeniyle neredeyse savaşa girmişti. Ve 2010'da İran, ABD ve NATO tarafından Taliban'ı desteklemekle suçlandı (* Rusya Federasyonu'nda yasaklandı). ABD birliklerinin çekilmesinden sonra ilişkilerin nasıl gelişeceğini söylemek zor ama mantıksal olarak Taliban Şiilere zulmetmezse ve Afganistan'a barış gelirse ilişkiler dostane olmalıdır. Ayrıca İran, Afganistan için önemli bir ticaret ortağıdır.
Taliban ve Orta Asya cumhuriyetlerine yönelik gerçek tehdidin burada faaliyet gösteren IŞİD destekçileri olduğuna inanıyorum (Rusya Federasyonu'nda yasaklandı). 2015'te Afganistan ve Pakistan'da bir operasyon bölgesi olan Vilayat Horasan'ı kurdular. Liderleri, eski SSCB'nin Orta Asya cumhuriyetlerinin topraklarını köprübaşları olarak görüyor. Ve Taliban'ın iktidara gelmesi ya da ele geçirmesi olasılığı değil bu, ciddi bir tehdittir, çünkü bunlar esas olarak Afganistan, Tacikistan ve Türkmenistan sınırlarında yer almaktadır. Suriye ve Irak'taki yenilginin ardından, hayatta kalan IŞİD savaşçıları, başta Afganlar, Orta ve Orta Asya yerlileri ve Kafkasya halkı olmak üzere ona akın etmeye başladı. Açık kaynaklardan elde edilen verilere göre, militanların sayısı, Suriye ve Irak'ta çatışmalar yaşayan 2000 bin Tacikistan'dan olmak üzere birkaç bin kişiye ulaşabilir. Birçok IŞİD savaşçısının ülkelerine döndüğü ve cumhuriyetin yerel halkıyla örgütlenme ve propaganda çalışmaları yürüttüğü unutulmamalıdır. Askeri operasyonlar ve destekçileri tecrübesi bulunan radikal İslamcı örgüt "Özbekistan İslami Hareketi" nin (Rusya Federasyonu'nda yasaklanmış) mevcut tehdidi dikkate alındığında, Orta Asya cumhuriyetlerinden herhangi birinin topraklarında nüfuz yayma ve terörist saldırılar düzenleme çıkarlarına ortak eylem veya birleşme olasılığı yüksektir. Mevcut hükümeti devirme ve İslami bir devletin yerel bir versiyonunu ilan etme girişimleri de oldukça mümkündür. Bunun tehdidi özellikle düşük yaşam standardı, ciddi sosyal ve ekonomik zorluklar, nüfusun yüksek düzeyde yolsuzluk ve tabakalaşma ile iktidarda kalan liderlerin, nüfustaki otoritesinin düşük olduğu Tacikistan ve Türkmenistan ile ilgili olarak büyüktür. Ve aynı zamanda, zayıf ordular ve iktidar yapıları, nüfus İslam'ı kabul ediyor ve İslamcıların propagandasına kolayca boyun eğebiliyor. Hükümetin başarılı bir şekilde devrilmesi için tüm ön koşullar yerinde. Her an alevlenebilir. Kırgızistan'da İslamcı pankartlar altında başka bir isyan olabilir. Kırgızlar hızla güç değiştiriyor ama hayat bundan gelişmiyor. Bu da insanları İslamcılara doğru itebilir. Özbekistan ve Kazakistan nispeten istikrarlı devletler gibi görünüyor, ancak her şey orada olabilir.
Medya, bir Tacik olan Tacikistan İçişleri Bakanlığı OMON eski komutanı Gülmurod Halimov'un "savaş bakanının" imha edildiğini defalarca bildirdi. 2017 yılında Rusların авиация Suriye'de yok etti. Ancak Ocak 2019'da Tacikistan'ın özel servislerinden elde edildiği iddia edilen bilgilere göre, hayatta olduğu ve bir grup destekçiyle birlikte Afganistan'da olduğu ve Tacikistan'ı işgal etmeye hazırlandığı öğrenildi. Bu tür niyetleri defalarca dile getirdi. Ve 201. askeri üssümüz tetikte olmalı. Askerlerinin yanı sıra, işgalci militanlarla savaşacak hiç kimse yok.
Taliban'ın Afganistan'daki varlıklarına ve faaliyetlerine karşı olduğunu dikkate alırsak, Taliban ile Horasan arasında Afganistan'da nüfuz ve güç için bir savaş çıkacağını düşünüyorum. Üstelik Afganistan'ın gençleri arasında Taliban'ın IŞİD'e kıyasla modası geçmiş, enerjisini ve dinamizmini kaybettiği yönünde görüşler var. Ancak bugün "Horasan", Afgan halkı arasında Taliban ve Afganistan hükümet güçleri ile savaşa direnecek çok az kaynağa, güce ve etkiye sahip. Ayrıca, Taliban Birleşik Devletler'e olan taahhütlerine sadık kalırsa ABD ve NATO bu savaşta Taliban'a yardım edecek. Evet ve Rusya bu tehdidin ortadan kaldırılmasında mümkün olan her türlü rolü üstlenebilir: hem Taliban'a veya Afgan hükümetine silahlanma yardımı sağlayarak hem de CSTO aracılığıyla Afganistan ile sınırlarını güçlendirerek. İran, Pakistan, Çin, Hindistan da yeni terörist varlıktan tehdidi kaldırmakla ilgileniyor. Ve barışçıl ve birleşik bir Afganistan'dan herkes yararlanıyor. Her ülkenin kendi menfaati vardır. Ve burada Rusya dahil tüm tarafların tam bir karşılıklı anlayışı sağlanabilir.
Afganistan'dan Rusya'ya ve SSCB'nin eski cumhuriyetlerine yönelik tehditlere gelince, o halde, uyuşturucu kaçakçılığı dışında doğrudan Rusya'ya yönelik bariz bir tehdit olmadığına inanıyorum. Dahası, Doha görüşmelerinde Taliban heyeti başkanı Molla Abdul Ghani Baradar, Özbekistan 24 TV kanalına verdiği röportajda, gelecekte Taliban'ın Afganistan'dan Özbekistan veya diğer Orta Asya ülkelerine yönelik bir tehdit, tehlike ortaya çıkmasına izin vermeyeceğini ve Taliban'ın bağlı kaldığını söyledi. Barışçıl işbirliği görüşleri ve Orta Asya ülkeleri ile ilişkileri geliştirme planları. Ama bildiğiniz gibi Doğu hassas bir konudur. Bugün bir şey söyledi, yarın başka bir şey yaptı ...
Bu nedenle, militanların Tacikistan'daki 201. askeri üsse saldırı olasılığını hala dışlayamayız. Ancak militan gruplarının sınır ötesine olası nüfuzu, yukarıda da belirtildiği gibi, öncelikle iktidarın ele geçirilmesinin muhtemel olduğu Tacikistan'da mümkündür. Türkmenistan'da da saldırı riski var, ancak geniş düz arazi alanları var, havacılıktan saklanmak zor. Ancak sınır yerleşimlerini ele geçirebilirler.
Böyle bir olayları önlemek için ne yapılabilir?
Liderlerinin verdiği sözleri tutması halinde Taliban'ın siyasi bir güç olarak tanınabileceğine inanılıyor. Rusya Dışişleri Bakanlığı'nda onlarla görüşmeler yapıldı. Doha'da hükümet ile Taliban arasında yapılan Afganlar arası barış görüşmelerinin sonucunu izlemek de önemli. Ancak Taliban'ın aynı zamanda siyasi bir güç olarak tanınması, önceki eylemleri için bir af anlamına gelecektir. Ülkemiz dahil uluslararası toplum temsilcilerinin buna hazır olup olmadığı açık bir sorudur.