İzmir'de okul müdürü Ayhan Kökmen'in öğrencileri tarafından katledilmesi, toplumun farklı kesimlerinde derin üzüntü ve endişeye yol açtı.Okulda artan şiddet olayları yeniden gündeme geldi. İki yıl önce akranlar arasında yaşanan ve şiddeti önleyici yaklaşımları konu alan yazımı tekrar paylaşıyorum.
Gençlik psikolojisi
Gençlik dönemi, ebeveynlerin çocuklarıyla ilişkilerinde değişime yol açan bir dönemdir.Gencin kişilerarası ilişkileri nitelik değiştirir.Akranlarıyla ilişki içine girerek sosyal ilişki kurma becerileri geliştirir.İlişki başlatma, sürdürme ve gerektiğinde bitirme becerileri bu dönemde edinilir.Gençlik döneminde genç duyguları inişli çıkışlıdır, duygu durumunda çok sık değişiklikler olur.Bazen öfkelenir bazen de içine kapanır.Karamsar ve gelecek kaygısı içinde olabilir.Hayatta sorumluluklar almaya başlar.Fiziksel değişiklikler, genç kız – genç erkek için gerilim ve stres faktörüdür aynı zamanda. Genç, bu dönemde anne babasından ayrı bir varlık, farklı kişi olduğunu hisseder. Bir başkasına benzemeye çalışabilir, rol modelleri vardır.
Gençlik ve stres faktörleri
Çocuk, gençlik döneminde arkadaşlarına yöneldikçe, sosyal hayata açıldıkça, ailenin dışına çıktıkça anne ve baba korku ve endişe duyar, yalnız kalmaktan korkar ya da toplumsal zarardan çekinir. Gencin farklılaşma, ailesinden ayrışma çabası genellikle gençle, ailesi arasında, çatışma yaşanmasına neden olur.Anne-babalar kontrollerini arttırmaya çalışırlar.Koruyucu ve kollayıcı bir tavır alırlar.Bu yaklaşım çocuk üzerinde baskının artmasına sebep olur.Eşler arası iletişim sorunları, aile içi yaşanan çatışmalar ve boşanmalar, gencin bunalım geçirmesine ve uyum ve davranış sorunları göstermesine neden olur.
Akran zorbalığı
Çocuğun şiddet tutumu, ruh sağlığı sorunudur.Çocuğun rol modeli ebeveynlerinin şiddet içeren davranış kalıplarını gözlemleyerek içselleştirmesi ve taklit yoluyla öğrenmesiyle çocuk şiddet davranışları ortaya çıkar.Çocuk ergenlik sürecinde akran grubuyla iletişim güçlükleri çeker, ebeveynlerinden modelleme ile edindiği şiddet davranışlarını arkadaşlarına yansıtır. Akran zorbalığı gösteren genç itme, tekmeleme, tükürme, vurma, ısırma, kesici ya da delici aletlerle saldırma, akranlarıyla boy, kilo, gibi bedensel özellikleriyle, giysi ve gözlük gibi dış görünüş özellikleriyle alay etme, küçük düşürücü lakaplar takma, kaba ve çirkin sözlerle iletişim kurar. Araştırmada okul çağındaki her dört öğrenciden biri, bir hafta içerisinde zorbalığa maruz kaldığını belirlenmiştir.
Çocuğu nasıl eğitebiliriz?
Çatışmanın çözümlenmesinde, sorunu anlamak ya da analiz edebilmek çözümün kaynağını da oluşturur. Problem ve çatışma çözme becerisi gelişmiş çocuk, şiddet davranışlarından kaçınabilir. İlişkilerde ortaya çıkan bir sorunun değerlendirilmesinde, sorunun kökenleri, nedenleri araştırmalıdır.
Aşağıdaki soruları cevaplayarak önleriz.
Çatışmaya neden olan sorunun ortaya çıkış sebebi nedir?
Çatışma nasıl bir gelişim göstermiş, kimler çatışmaya yol açmıştır
Sorunu sürekli kılan faktörler nelerdir?
Soruna odaklanmak yerine çözüme odaklanarak, sorunun çözümü için izlenecek yollar ne olmalıdır?
Sorunu kişilerin kendi aralarında çözebilirler mi?
Çözememeleri durumunda kimlerden yardım alabileceği hususunda ayrıntılı değerlendirmeler yapılmalıdır.
Çatışmayı, şiddete yol açmadan nasıl çözümleyebiliriz?
Aileler, çocuklarına kendi duygularını ifade etme fırsatı tanımalı.
Benlik saygısı ve güven duygularının gelişimine katkıda bulunmalı.
Başka çocuklarla kıyaslamadan uzak durmalı.
Aileler çocuklarının ruh sağlığı gelişimine özen göstermeli,
Disiplin adına baskıcı tutumlardan kaçınılması gerekir.
Aile içi eğitim ile “problem ve çatışma çözme” becerileri ile çocuğun anlama, değerlendirme ve kendini sağlıklı ifade edebilme gelişimi desteklenir.