Abdullah Cevdet
- Doğum Tarihi ve Yeri : 9 Eylül 1869, Arapgir
- Ölüm Tarihi ve Yeri : 29 Kasım 1932, İstanbul
- Meslek : Hekim, Siyasetçi, Yazar
- Eserleri : İçtihadın İçtihadı: Abdullah Cevdetten Seçme Yazılar
Batıcılık akımının Türkiye’de önde gelen isimlerinden Abdullah Cevdet, siyasal düşünür olarak Türkiye'nin yakın tarihinde önemli rol oynamış ve II. Meşrutiyet’in düşünce yapısının oluşumuna katkı sağlayarak Türkiye tarihinin en çok tartışılan İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin kurucuları arasında yer almıştır. Mekteb-i Tıbbiye-i Askeriyye'de tıp eğitimi alarak göz doktoru olan Cevdet'in öğrencilik yıllarında hayatını kesin olarak değiştiren an gelir ve İttihatçılığın kurucuları olan 4 kişiden biri olur. Bir numaralı kurucu olan İbrahim Temo anılarında bu durumu; bir teneffüs vakti memleketin ahvali hakkında düşünürken aziz vatanın kurtulması için bir şeyler yapılmalı diyerek o anda beraber olduğu 4 arkadaşıyla konuşup bir cemiyet kurulması fikri üzerinde mutabık kaldıklarını söyler. Ayrıca Abdullah Cevdet'in çok sofu olarak ikindi namazından gelerek muhabbete katıldığını da belirtir.
Cağaloğlun Molla Fenari Camii karşısında bulunan Abduulah Cevdet'in İçtihat evi
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Vidinli Mustafa Efendi
Bugün Bulgaristan sınırları içinde bulunan Vidin’de doğan Mustafa Efendi, temel dinî eğitimini memleketinde aldıktan sonra İstanbul’a gitti ve yüksek tahsiline İstanbul’daki Fâtih Camii Medresesi’nde devam etti. Ahıskalı Ali Fikri Efendi’nin talebesi olan İspirli İbrâhim Efendi’nin ders halkasına katıldı. Ali Fikri Efendi, kıyafet hususunda yapılması istenen Batı tarzı yenilikleri eleştirdiğinden Filibe’deki Şehâbeddin Medresesi’ne müderris olarak sürülünce İspirli İbrâhim Efendi’nin talebeleri de sürgün edilmiş bir hocanın talebesinden ders okumakla geleceklerinin tehlikeye düşeceği endişesiyle ders halkasından ayrıldılar. Bu arada Vidinli Mustafa Efendi ile Giritli Süleyman Efendi ders halkasından ayrılmak için hocalarından izin istedilerse de onun tavsiyesiyle öğrenimlerine devam ettiler ve icâzet alıp Fâtih Camii’nde müderris oldular. Sabahları ve ikindiden sonra, ayrıca tatil günlerinde ders veren, aynı zamanda icâzet verdiği yüzlerce mezunla zamanının en çok talebe yetiştiren hocası olan Mustafa Efendi talebe arasında Vidinli Hoca diye tanındı.
-
Şevki Bey
Rüşdiye tahsilinin ardından Muzıka-i Hümayun’a hanende olarak giren Şevki Bey, bir süre sonra saray hayatından sıkıldığı için görevinden ayrıldı ve Rüsumat Nezareti’nde katipliğe başladı. Bu görevini Harbiye Nezareti Evrak Kalemi’nde devam ettirdi. İyi bir hayat yaşayan sanatçı, bir arkadaşının evinde kalp krizi geçirerek hayatını kaybetti. Yakın arkadaşı Mehmed Hafid Bey ölümü için şu tarihi beytini yazdı. ‘’Çıktı bir tarih-pesendide Hafid/Hake düştü bir emel o verd-i naz’’ Kendine has tavrıyla devrin önemli hanendeleri arasında yer alan Şevki Bey asıl ününe şarkı bestekarlığıyla ulaştı. İlk musiki bilgilerini Ticaret ve Nafia Nezareti katiplerinden Necmeddin Bey’den aldı ve ardından girdiği Muzıka-i Hümayun’da kendini yetiştirdi, burada özellikle Hacı Arif Bey’den faydalandı. Şevki Bey, Türk musikisinde klasik ekolün Hacı Arif Bey’den sonra en önemli şarkı bestekarı kabul edilir.
-
Ahdî (Bağdatlı)
Osmanlı tezkere yazarı ve şair Ahdi Bağdat’ta doğdu. Babası genellikle Farsça şiir yazan Mevlana Şemsi’dir. Ahdi, şair olarak birçok tezkereye geçmiştir. Aşık Çelebi ve Riyazi tezkerelerinde adının Mehdi; Beyani, Ali ise, Ahmed olduğunu yazarlar. Riyazi’nin Bağdat’ta Ahdi ile görüşmüş olması göz önüne alınırsa Mehdi adının doğru olması muhtemeldir. Aşık Çelebi, onun önce Mehdi’yi mahlas edindiğini, fakat Bağdat şairlerinden birinin bu mahlası aldığını görerek Ahdi’ye çevirdiğini yazar. Ahdi tezkeresinde babası gibi şair olan iki kardeşini ve amcasını da almıştır. Bireylerinin çoğu şair olan kültürlü bir aileden geldiği anlaşılmaktadır. Ahdi, tezkeresinde verdiği bilgilere göre, yaşamının en güzel on yılını Anadolu’da özellikle de İstanbul’da geçişmiştir. Başkentte ve Edirne’de pek çok şairle tanışmış, onlardan dostluk ve yakınlık görmüştür.
-
Bilge Karasu
Cumhuriyet sonrası Türk edebiyatının önemli öykü, roman ve deneme yazarlarından olmakla birlikte felsefeci kişiliğiyle de bilinen Bilge Karasu İstanbul’da dünyaya geldi. İttihat ve Terakki’nin önde gelen isimlerinden Immanuel Karasu’nun oğlu olan Bilge Karasu, çocukluğunu ve gençlik yıllarını genellikle annesi, dayısı ve teyzelerinin yanında geçirdi. Şişli Terakki Lisesi’ni tamamlamasının ardından İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümü’nde okuyan Karasu, mezuniyet sonrasına Basın-Yayın ve Turizm Genel Müdürlüğü, Ankara Radyosu Dış Yayınlar Bölümü’nde çalıştı. Dünyayla tanışması ise Rockefeller Bursu’yla Avrupa’nın çeşitli ülkelerinde bulunmasıyla gerçekleşti. Türkiye’ye dönmesinin ardından akademik alanda çalışmalarına devam eden Karasu, Hacettepe Üniversitesi’nde öğretim görevlisi olarak çalışmaya başladı. İlk yazısı 1950’de ilk öyküsü ise 1952’de Seçilmiş Hikâyeler Dergisi’nde yayımlanan Bilge Karasu, 1963 yılında D. H. Lawrence’ın Ölen Adam çevirisiyle Türk Dil Kurumu Çeviri Ödülünü alma başarısını gösterdi.
-
Avarız
Sözlükte “sonradan meydana gelen, aslî ve sabit olanın zıddı” gibi mânaları bulunan avârızın Osmanlı maliyesinde, vergi ve bütçe terimi olarak birbirine bağlı anlamları vardır. Osmanlılarda vergi ve nüfus tesbitleri aile (hâne) sayımına dayanır, sayımlarda da vergi verebilecek durumda olan nüfus esas kabul edilirdi. Bu sebeple sadece aile reisleri ve ailelerin kazanç sağlayabilecek durumda olan erkek fertleri sayılır, bu sonuncular mücerred (bekâr) olarak gösterilirdi. Osmanlı tahrir defterlerinde nüfus, “avârız hânesi” ve “hâne-i gayr ezavârız” olarak ikiye ayrılırdı. Avârız hâneleri, vergilendirilebilir yahut fiilen vergilendirilmiş olan hâneleri gösterirdi. Diğeri ise derbendcilik, tuzculuk, madencilik, celeplik, şahincilik gibi belirli bir hizmetle yükümlü olanları; kadı, nâib, sipahi, muhassıl, müderris gibi resmî görevlileri; imam, hatip, müezzin, zâviyedar, şeyh, seyyid gibi din adamlarını; körlük, delilik, düşkünlük gibi bedenî sakatlıkları olan kimseleri içine almakta olup vergilerin tamamından veya bir kısmından muafiyeti ifade ederdi.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun