“Turan yapacaktık vi̇ran olduk” dedi̇ mi̇? – Ümi̇t Doğan
Enver Paşa’nın ülkeyi terk ederken, yâveri Mersinli Cemal Paşa’ya,
-“Paşam, bütün ef’âlimin (eylemlerimin) hesabını vermeye hazırım.. Turan yapacaktık, viran olduk. Bizim en büyük günahımız, hatamız Sultan Hamid’i anlayamamaktır. Yazık paşam, çok yazık! Siyonistlerin oyununa âlet olduk ve onların hıyanetine uğradık!”
dediği iddia edilir ve belli bir kesim tarafından sürekli gündeme getirilir.
Bu iddiayı doğrulayacak herhangi bir arşiv belgesi ortaya konulmamış olmakla birlikte, Mustafa Armağan Enver Paşa tarafından söylendiği iddia edilen bu sözlere “Abdülhamid’in Kurtlarla Dansı” isimli kitabında yer vermiş, Vehbi Vakkasoğlu’nun “Köprü” dergisinde yayınlanan “31 Mart Oyunu” isimli yazısını da bu sözlere kaynak olarak göstermiştir. Ancak yazı incelendiğinde Vakkasoğlu’nun bu sözlere herhangi bir kaynak göstermediği görülmektedir. Enver Paşa’nın II. Abdülhamid pişmanlığı iddiasının esas kaynağı ise, Mersinli Cemal Paşa’nın yaveri Cevat Rifat Atilhan’ın Kasım 1948 tarihli “Sebilürreşad” dergisinde çıkan “Abdülhamit ve Siyonizm” başlıklı yazısıdır. Yazıda Atilhan, Mersinli Cemal Paşa ve Enver Paşa’nın bu konuşmayı yaptıkları sırada yanlarında olduğunu belirtmektedir. Ancak dönemin kaynaklarında Atilhan’ın bu iddiasını destekleyen, iki paşa arasında böyle bir konuşma geçtiğini gösteren başka bir bilgi bulunmamaktadır.