Bildiğiniz gibi halılar kullanılmayıp durdukça bakteri ve mikroplar barındırmaktadır. Depomuzda bulunan halılarımız Amerikan buluşu ozon gazı üreten cihazla bakteri ve mikroplardan arındırılmış, temizlenmiştir.
Dünyaca tanınan nadide ipek halılarımız bundan aşağı yukarı 120 sene evvel dokunmaya başlanmıştır. Bu halıların en büyük üstadı Kumkapılı Zare ustadır. 2 m2 lik halıları üçyüz ile beşyüzbin dolara kadar müşteri bulmuştur.
Bir tane halısını 40 m Zürih’te Zonefreelager de Süleymani firmasında gördüm. 10 milyon dolar istiyordu. Sonra satılmış.
Zare usta, renk, desen ve incelikleri ile ün salmıştır. Halılarının her bölgesine altınla Zare ismini çok güzel nakşetmiştir. Maalesef sonra delirerek ölmüştür. Ondan sonra Hereke bölgesinde bir çok atölye açılmış nadide halılar yapılıp ihraç edilmiştir. Bunların arasında firmamız Durusel’in de imal ettiği 1cm de 24×24 düğüm olan yarım metrelik ipek halı Zürih’te Möbel Pfister firmasının Mezat’ında 125.000 $ a satılmıştır. Maalesef Çinlilere desenlerimiz ve bilgileri Almanya’daki Turkas firması tarafından aktarılarak orada çok ucuza imal edilmiş, Hereke imalatının da sonu gelmiştir.
Yarı Antik 100 Yaş Civarı Halılar
Antik 100 Yaş Üzeri Halılar
Uşak Halılarımız :
Bu antik nadide halıları yalnız müzelerimizde görebilmekteyiz. Uşak halıları daha fazla Uşak bölgesinde imal edilmiş. Birinci cihan harbinden sonra da İngilizler Uşakta atölyeler açtırarak bu halıları imal ettirip dünyaya tanıtmakta da öncü olmuşlardır. Şimdi bu Uşak desenli ve isimli halılar biraz soysuzlaştırılarak Çin’de Pakistan’da Afganistan’da ve Türkiye’de imal edilmekte. Çeşitli kalite ve fiyatlarda piyasada satılmaktadır.
Kayseri halıları:
Eskiden floş ve yünden saf modeli seccade çok miktarda imal edilmiş. Şimdi bu imalat hemen hemen durmuştur. Bilhassa Yahyalı ve Zile modelleri de bugün aynı akıbete uğramıştır. Bulmak hemen hemen imkânsızdır.
Milas halıları:
Milas bölgesinde başlamış. Isparta bölgesinde de köylüler tarafından çokça imal edilmiştir.
Ada Milas seccade boyutu ve Bozalan Milâsları daha kaliteli idi. Şimdi bunları bulmak hemen hemen imkânsızdır.Londro’da ve New York ‘ ta Sotovi Mezatların da bir ada Milâs 15.000 $’a kadar satılıyordu.
Kula halısı İzmir bölgesinde, Lâdik halısı Konya bölgesinde ve diğer çeşitli halılar çeşitli bölgelerimizde imal edilmekteydi. Devletin bu sektörü ihmali, sanayileşmemiz ve en zararlısı hayali ihracat bunların imalatına hemen hemen son vermiştir. 5 milyon köylü büyük şehirlere akın etmiş, göç başlamıştır.
Halıda Kalite
Halıda ve desenlerde düzgünlük (Eğrilik ve pot olmaması)
Güzel bir desen
Uyumlu renkler
Yün kalitesi (Yünün canlı hayvandan alınmış olması, en iyi yün yüksek bölgelerde yaşayan hayvanlardan elde edilen yündür. Tabak yünü ve yağlı ip -fabrika ipi- olmaması. En iyi iplik elde eğirilen ipliktir.)
Düğüm adedinin standartlara uygun olması
Beğeni ve eşyaya uyumu
Halı Kilim Yaş Grupları
Yeni: 1-15 yaş arası olanlar
Yarı Antika: 50-75 yaş arası
Antika: 100 yaş üzeri
Doğal boyalar aşağıda belirtilen bitkilerden elde edilir. Kahverengi ve beyaz renkler koyunun tabii yününden alınarak iplik haline getirilir. Bitkilerle boyama iki farklı şekilde yapılır.
Kaynatma Yöntemi
Boyaları çıkacak bitkiler küçük parçalara bölünerek su dolu büyük bir kazanın içine konur ve karıştırılır. Boyanacak yün iplik kazanda her on dakikada bir karıştırılmak suretiyle bir gün boyunca kaynatılır. Bunu yapmaktaki amaç ipliğin farklı renkler almasını önlemektir. Boyama işleminden sonra iplik kurutulur. Boyanan ve kurutulan iplik suyla durulanır ve tekrar boyanır. Böylece iplik dokuma için hazır hale gelir.
Kafkas Yöntemi
Boyaları çıkacak olan bitkiler küçük parçalara bölünerek soğuk su ile dolu büyük bir kazanın içine konur ve karıştırılır. Temizlenen yün iplik kazanlara konur. İki günde bir kez karıştırılmak suretiyle 15 gün güneşte kalır. Sonra sudan çıkartılır ve kurutulur. Kazandaki boyalı su, çömleklere boşaltılır. Daha sonra iplikler bu çömleklere koyulur ve sonraki hafta tekrar güneşe bırakılır. Bu işlem süresince iplik her iki günde bir karıştırılır. Yün iplik ikinci boyamadan sonra yıkanır ve durulanır.
Aşağıda listelenen bitkiler el yapımı halıların yün ipliklerinin boyanmasında kullanılır:
Kahverenginin farklı tonları: Ceviz ağacının kabuğundan, kökboyası tohumunun kabuklarından ve pancar kökünden,
Kırmızının tonları: Yabani kirazdan, pancar köklerinden,
Yeşilin tonları: Ceviz ağacının kabuklarından, kökboyasının ve zeytin ağacının yapraklarından,
Lacivert: Safran köklerinden,
Sarı: Ceviz ağacının ve üzüm asmasının yapraklarının karışımından,
Deve Tüyü Rengi: Devetüyü tabii olarak kullanılır.
Ancak genellikle renk ceviz ağacının ve toprağın karışımından elde edilir. Boyamadan önce yün iplik üzüm asması yapraklarında kaynatılarak temizlenir. Siyah ve gri renkler topraktan elde edilir.
Eğirme ve Dokuma
Dokumada iki çeşit düğüm kullanılmaktadır.
Türk veya Gördes düğümü (çift düğüm)
Fars düğümü (tek düğüm)
Elde dokunmuş Türk halıları arasında Hereke, Semerke ve Kars-Kazak halıları yaylalardan getirilen en yüksek kalitedeki yünlerle dokunmuştur. ‘Yayla yünü’ 1000 m. / 1500 m. yükseklikteki otlayan koyunlardan elde edilen yündür.
Koyunları yaylalarda otlatmak havaya, suya ve bitki örtüsüne bağlı olarak onların daha uzun lifli, yumuşak yünlere sahip olmalarını sağlar.
Yün Eğirme
El dokuması Türk halı ve kilimlerinde kullanılan yünler elle veya makinayla inceltilir. Elle eğirilen yünlerden yapılan halı ve kilimler yıkandıktan sonra daha parlak bir görüntü verirler. Bu durum halıların daha fazla değer kazanmasına neden olur.
Halıları Yıkama
Halı yıkamada 3 ana yöntem vardır:
Eskitme yıkama: Renklerin ilaçlarla soldurulmasıyla halılara antika bir görünüm kazandırılması.
Sarı yıkama (altın rengi): Halılara daha parlak bir görünüm kazandırılarak biraz sarımtrak renk verilir.
Normal yıkama: Halıların temizlenmesi için sıcak suda havuzda yıkanması, renklerin aynen muhafaza edilmesidir.
Şimdi halılar ,santrfüj ile yıkanmaktadır. Bu yöntem halıları bozar.
Yapay (Sentetik) İpek
Yapay ipek (Floş), ithal halıların çözgüleri ve argaçları merserizedendir. Düğümleri bükülmemiş sentetik ipekten meydana gelir. Bu halılar gerçek ipek halı gibi görünse de fazla kıymetli değillerdir. Sentetik halılar parlak ve güzel görünseler de gerçek ipek halılarla aynı kalitede ve uzun ömürlü olmadığından makina halıları gibi çok daha ucuza satılmaktadırlar.
Halı Dokumanın Farklı Aşamaları
Halı sanatı bir tasarıyla başlar.
Türk dokuma sisteminde, kaliteli yünden yapılmış Hereke halılarında metre kare başına 300 bin çift civarında düğüm vardır. İpek halılarda ise metre karede normalde bir milyon düğüm vardır. Daha inceleri de yapılmaktadır. Bir santimetre karede 10×10 düğümlü bir metre kare ipek halı için iki genç kız bir sene boyunca çalışarak dokur. Bir santimetre karede 24×24 düğümlü bir metre kare ipek halı için (metrekarede 5.760.000 düğüm) iki genç kızın 4ile 5 yıl çalışması gerekir. Bu inanılması güç bir emektir.
İpekte Düğüm Sayısı ve Dokuma Süresi
Standart ipek 1 cm2’de 10×10 düğüm 1m2’de 1 milyon düğüm. 1m2 halı bir dokuyucu ve bir yardımcı kız ile 10-12 ayda dokunur.
Nadide İpek 12’li: 1cm2’de 12×12 düğüm. 1m2’de 1 milyon 440 bin düğüm. Dokuma süresi iki genç kız ile 1,5 yıl.
Nadide İpek 16’lı: 1cm2’de 16×16 düğüm. 1m2’de 2 milyon 560 bin düğüm. 1m2 halının dokuma suresi iki genç kız ile 2,5 / 3 yıl.
Nadide İpek 24’lü: 1cm2’de 24×24 düğüm. 1 m2’de 5 milyon 760 bin düğüm. 1m2 halının dokuma süresi iki genç kız ile 4/5 yıl.
Normal bir yün dokuma halının da 1 m2’si 1-1,5 ayda dokunur.
Hereke İpek Halının Üzerindeki Mevlana nın güzel sözleri bu halıya dokunmuş.
Bu yazının Türkçe ve İngilizce Tercümesi
“Sevgide güneş gibi ol, Dostlukta kardeşlikte akarsu gibi ol, hataları örtmekte gece gibi ol, Tevazuda toprak gibi ol, Öfkede ölü gibi ol, her ne olursan ol, Hazreti Mevlana Celaleddin-i Rumi” ibaresi
In love, be like the sun, in friendship be like a flowing stream, in overlooking faults, be like night, in modesty be like the earth, in anger be like a corpse, be whatever you wish to be. Signed Mevlana Celaleddin Rumi.
Alınlık kısmında ise :
In the lower portion of the design, the following is inscribed.
“Ya olduğun gibi görün, Ya göründüğün gibi ol” ibaresi yazılıdır.
Be seen as you are or be as you are seen.
Bu dört kartuş içindeki metinde ise “Aşk Ocağında Can Olmak” ibaresi yazılıdır.
The calligraphy in the four designs is read as “To be a soul in the nest of love” All of these are lines by Mevlana, the mystic poet who lived in Konya. Bu metinlerin tamamı ise Mevlana’ya ait sözlerdir.