Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak ‘Yeni Ekonomi Programı Yapısal Dönüşüm Adımlar 2019’ açıklamasında; “Kesintiler BES ile entegre Kıdem Tazminat Fonu’nda toplanacak” dedi. Bakan Albayrak, gelecek süreçte, ekonomiye bahsedilen faydaları sağlayacak güçlü bir tamamlayıcı emeklilik sistemini hızla hayata geçirmeyi planladıklarını dile getirerek, “Vatandaşlarımızın kazançlarına göre, azdan az çoktan çok, belirleneceği zorunlu bir bireysel emeklilik sistemini yani tamamlayıcı emeklilik sistemini yeniden ele alacağız. Bu sistemle birlikte Kıdem Tazminatı Reformunu da hayata geçireceğiz. Tüm paydaşlarımızın katılımı ile tıpkı çalışanlardan olduğu gibi iş verenden de yapılacak kesintiler BES ile entegre Kıdem Tazminatı Fonu’nda toplanacak.” diye konuştu. Oysa kıdem tazminatı, çalışan kesimin hayalleri olarak bilinir; küçük bir ev, arsa, çocukların evlilik parası, yaşlılık hayatında kefen parası diye sıra uzar gider. Kolay kazanılmamış olan bu hak kolay olarak da verilmeyecek gibi duruyor.1 Mayıs’a sayılı günler kala işçi sendikaları bu hakkın kırmızı çizgileri olacağını bir kez daha meydanlarda dile getireceklerdir.
Kıdem tazminatı ve emekli ikramiyesi çalışma hayatını ilgilendiren kanunlarda yerini almıştır: Türkiye’de 4857 sayılı İş Kanunu’na tabi olanların dışında, Basın-İş, Deniz İş Kanununa tabi olarak çalışanların yanı sıra Borçlar Kanunu’na göre çalışıp kıdem tazminatı alacak olanlar da var.
Bununla da bitmez, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tabi olup, 5434 sayılı kanun gereğince kamu çalışanlarının da emekli ikramiyesi de var.
KIDEM TAZMİNATI NEDİR?
Çalışanın iş sözleşmesinin yasada belirtilen şartlar gerçekleşmesi halinde feshi ile çalıştığı süre, ücret ve diğer hakları dikkate alınarak yıpranması karşılığında ödenen maddi yaptırımdır.
- İşyerinde yıpranmasının ve işini kaybetmesi,
- İşçinin uzun süre çalıştığı işyerinden ayrılırken, işveren tarafından dürüst çalışması karşılığında ödüllendirilmesi,
- İşveren için işten çıkarılacak işçilerde, maliyeti göz önüne alarak çalışanın iş güvencesi denilebilir.
3008 sayılı İş Kanunu’nda “Bütün işçiler hakkındaki fesihlerde, beş seneden fazla olan her bir tam iş senesi için ayrıca 15 günlük ücret tutarında tazminat verilir” denilmek suretiyle kıdem tazminatı iş hukukunda yerini almıştır.
1475 sayılı İş Kanunu, 1971 yılında yürürlüğe konulmasıyla kıdem tazminatına hak kazanmak için gerekli kıdem süresi üç yıldan bir yıla indirilmiştir. Ayrıca her bir tam yıl için ödenecek kıdem tazminatı miktarı 15 günlük ücret tutarından 30 günlük ücret tutarına çıkarılmıştır.
Kıdem Tazminatı fonu geçmişte fonların güven vermemesi üzerine kaygılı gözlerle gelişmeler hem işçi hem de işveren tarafınca takip edilirken, olası tekliflere karşı eylem planları oluşturulacaktır.
- Fonun kapsamı, işlevi,
- Fonun kimler tarafından ve nasıl yönetileceği,
- Fona ödenecek prim oranları,
- Fondan nasıl ve ne şartlarda faydalanılacağı,
- Mevcut çalışanların geriye yönelik hak kazanımlarının fonda nasıl yansıtılacağı konularında belirsizliklerin cevabı aranacaktır. İşçi için işyerine bağlılığı azaltacaktır. Kolaylıkla işten ayrılacak, kıdem tazminatı yakmayacak, fondan ödemesini alacaktır.
İŞÇİNİN KORKUSU
Kıdem tazminatı işçi için en önemli sorunun başında aylık fona yatıracağı oranın yüzde 8,3 ten daha az olması durumu çalışanlar açısından mevcut haklarının daha kötüye gitmesi olarak görülür. Asıl sıkıntı fona yatırılacak tutarın dikkate alınacak orantılamada SPEK kazanç üzerinden alt ve üst miktarlarda yüzde 3 oranında yatırılmasıyla birlikte piyasalarda işlerliğin hakim olduğu asgari ücretle tazminatların belirlenmesi, İş Kanunu ve Deniz-İş Kanununda olan Kıdem Tazminatı Tavanın kaldırılması,Basın -İş Kanununda 24 maaşlık Tavan Dikkate alınmadan ödeme gibi.
Ayrıca;
- a.)Askere giden işçinin,
- b.)Evlenen kadın işçinin bir yıllık süre içinde işten ayrılması,
- c.)İşverenlerin kolay işçi çıkarma imkanı ile kıdem süresi ne olursa olsun tazminat süresine bakmadan keyfi çıkışlar,
- ç.)İşçi haklı nedenle iş akdini feshetse bile tazminat almaması,
- d.)15 Yıl 3600 gün koşulu da olsa kıdem tazminatı alamayacak,
- e.)Fon gelmeden önce 30 günlük tutar karşılığı yüzde 8,3 düşürülmesinin BES ile ortaya çıkması,
- f.) Eski birikmiş hakların belirsizliği,
- g.) Fonlara olan güvensizliğin belirsizliğinin korunması.
İşveren kesimi nasıl değerlendirir?
İşverenler kıdem tazminatı yükü maliyetini fonla dağıtabilecek, fakat işveren için fona ödemesi de ayrı bir yükü ortaya çıkartacaktır. Kıdem tazminatı ödemeleri de işveren açısından bir maliyet oluşturmaktadır. Bundan dolayı işverenler açısından işçi devir hızı kaygı yaratabilir.