Lizin Nedir, Nelerde Bulunur, Faydaları Nelerdir?
Lizin, protein için bir yapı taşıdır. Esansiyel bir amino asittir çünkü vücudumuz bunu yapamaz, bu yüzden onu yiyeceklerden almanız gerekir.
Normal büyüme ve kas döngüsü için önemlidir ve vücudumuzun çoğunda bulunan bir madde olan karnitin oluşturmak için kullanılır. Enerjinin yakılması için hücrelerdeki yağların taşınmasına yardımcı olur.
L-lizin, vücudumuzun kullanabileceği lizin şeklidir. Doğal olarak gıdalarda bulunur ve takviyelerde kullanılan tiptir.
Lizin Ne İşe Yarar?
Uçuk çıkmasını engeller
Uçuk genellikle dudak veya ağzın köşelerinde görülen enfeksiyon belirtisidir. Karıncalanma, ağrı ve yanma gibi rahatsızlıklara neden olabilecek sıvı dolu kabarcıklar olarak görünürler.
Uçuğa, omurgada saklanabilen herpes simpleks virüsü tip 1 (HSV-1) neden olur. Stresli zamanlarda ya da bağışıklık sistemi zayıflamış ise, HSV-1 uçuk gelişimini tetikler.
Lizin takviyeleri, HSV-1’in, süresini ve çoğalmasını önlemeye yardımcı olabilir. Bir çalışmada, günlük 1.000 mg lizin takviyesi alan ve tekrarlayan uçuğa yatkın 26 kişide daha az uçuk tespit edildi.
30 kişide yapılan bir başka çalışmada, uçuğa lizin, otlar, vitaminler ve çinko içeren bir krem uygulanmasının üç gün içinde yaraların % 40’ının ve altı günde % 87’sinin iyileştiği bulunmuştur.
Anksiyeteyi azaltır
Lizin, anksiyeteyi iyileştirmede rol oynar. Bir çalışma, stres yanıtında rol alan reseptörleri bloke ettiğini bulmuştur.
Araştırmacılar, lizin verilen sıçanların strese bağlı gevşek bağırsak hareketlerinin oranlarını düşürdüğünü gözlemlemişlerdir.
50 sağlıklı insanda yapılan bir haftalık bir çalışma, 2.64 gram lizin ve arjinin ile takviyenin stres kaynaklı anksiyeteyi ve stres hormonu kortizol düzeylerini düşürdüğünü belirlemiştir.
Lizin aynı zamanda şizofreni hastalarının tedavisine yardımcı olabilir.
Kalsiyum emilimini artırır
Lizin, vücudumuzun kalsiyuma tutunmasına yardımcı olur. Lizinin bağırsakta kalsiyum emilimini artırdığı ve böbreklerin minerallere tutunmasına yardımcı olduğu düşünülmektedir.
15 sağlıklı ve 15 osteoporoz olan toplam 30 kadın ile yapılan bir çalışmada, kalsiyum ve lizin takviyesi ile idrarda kalsiyum kaybının azaldığı bulunmuştur.
Tek başına 3 gram kalsiyum verilen kadınlar idrarlarında kalsiyumda ilerleyici bir artışa sahipti. Bununla birlikte, 400 mg lizin almış kadınlar idrarları yoluyla daha az kalsiyumu kaybettiler.
Lizin kemikleri korur ve vücudumuzda kalsiyumun nereye taşındığını kontrol etmeyi de sağlar.
Örneğin, sıçanlarda kan damarlarında kalsiyum birikmesini önlediği tespit edilmiştir. Bu tür bir birikim, kalp hastalığı için risk faktörüdür.
Yara iyileşmesini hızlandırır
Lizin yara iyileşmesini hızlandırabilir. Hayvan dokusunda, lizin bir yaranın yerinde daha aktif hale gelir ve onarım sürecini hızlandırmaya yardımcı olur.
Lizin, bir iskele görevi gören, cildi ve kemikleri desteklemeye yardımcı olan bir protein olan kolajen oluşumu için gereklidir.
Lizin kendisi de bir bağlanma maddesi olarak hareket edebilir, böylece bir yaradaki yeni hücrelerin sayısını artırır. Yeni kan damarlarının oluşumunu da teşvik eder.
Bir hayvan çalışmasında, lizin ve amino asit arjininin bir kombinasyonu, kırıkların iyileşme sürecini hızlandırdı ve iyileştirdi.
Yara iyileşmesi, farklı mineraller, vitaminler ve diğer faktörleri gerektiren karmaşık bir süreçtir. Lizin, çok değerli bir role sahiptir ve yeterli lizin olmaksızın yara iyileşmesi bozulur.
Lizin Diğer Yararları
Lizin – tüm amino asitler gibi – vücudumuzdaki protein için bir yapı bloğu olarak kullanılır. Bu proteinler hormonlar, bağışıklık hücreleri ve enzimler üretmeye yardımcı olur.
Lizinin aşağıdakiler gibi başka faydaları da vardır:
Kanser
Bir hayvan çalışmasında, lizinin antioksidan kateşin ile kombinasyon halinde kullanılması, farelerde kanser hücresi büyümesini azaltmıştır.
Göz Sağlığı
Diyabetli sıçanlarda yapılan bir çalışmada lizin takviyelerinin kataraktın gelişmesini engelleyebileceği bulunmuştur.
Diyabet
Bir çalışma, lizinin diyabetli kişilerde kan şekeri tepkisini azaltmaya yardımcı olabileceğini gösterdi.
Kan Basıncı
Lizin eksikliği ve yüksek tansiyonu olan 50 yetişkinde yapılan bir çalışmada lizin takviyelerinin kan basıncını önemli ölçüde azalttığı bulunmuştur.
Lizin Hangi Besinlerde Bulunur?
Lizin, protein bakımından doğal olarak yüksek olan gıdalarda, özellikle et ve süt ürünlerinde bulunur ve ayrıca az da olsa bitkisel besinlerde bulunur.
İşte lizin içeren besinler:
Et
Sığır eti, tavuk ve kuzu
Deniz ürünleri
Midye, karides ve istiridye
Balık
Somon, morina ve ton balığı
Süt
Süt, peynir ve yoğurt
Sebzeler
Patates, biber ve pırasa
Meyveler
Avokado, kuru kayısı ve armut
Baklagiller
Soya, barbunya fasulyesi ve nohut
Kuruyemiş ve tohumlar
Macadamia fındığı, kabak çekirdeği ve kaju
Tahıllar genellikle zayıf bir kaynaktır. Ancak, kinoa, amaranth ve karabuğday, iyi miktarda lizin içerir.
Uçuğa eğilimliyseniz, günlük 1 gram lizin veya lizin içeren bir jel kullanmak denemeye değerdir ancak öncelikle doktora danışmak gerekir.
Sonuç olarak;
Lizin, uçuğu ve anksiyeteyi azaltmasından, yara iyileşmesini hızlandırmaya kadar birçok yararı olan önemli bir amino asittir.
Proteinlerin bir yapı bloğu olarak, birçok başka faydaları da vardır. Yeterli lizin olmadan, vücudumuz uygun hormon ve bağışıklık hücresi üretemeyebilir.
Lizin, et, balık ve süt ürünlerinde yüksek miktarlarda bulunur, ancak baklagiller, meyve ve sebzelerde de az da olsa vardır.