Fenilalanin Nedir, Ne İşe Yarar, Hangi Besinlerde Bulunur?
Fenilalanin, birçok gıdada bulunan, proteinler ve diğer önemli molekülleri üretmek için vücudumuz tarafından kullanılan bir amino aittir. Depresyon, ağrı ve cilt bozuklukları üzerine etkileri araştırılmıştır.
Bu yazıda “fenilalanin ne demek”, “fenilalanin faydaları ve zararları”, “fenilalanin kaynağı nedir”, “fenilalanin hangi besinlerde bulunur” konularında bilgi sahibi olacaksınız.
Fenilalanin Nedir?
Vücudumuzdaki proteinlerin yapı taşı olan bir amino aittir. Bu molekül iki şekilde veya düzende mevcuttur: L-fenilalanin ve D-fenilalanin. Neredeyse aynıdırlar ancak biraz farklı bir moleküler yapıya sahiptirler.
L-formu gıdalarda bulunur ve vücudumuzda proteinler üretmek için kullanılırken, D-formu bazı medikal uygulamalarda kullanılmak üzere sentezlenir. Vücudumuz kendi başına yeterli L-fenilalanin üretemez, bu nedenle besinlerden elde edilmesi gereken önemli bir amino aittir. Hem bitkisel hem de hayvansal kaynaklar olmak üzere çok çeşitli gıdalarda bulunur.
Protein üretimindeki rolüne ek olarak, vücudumuzdaki diğer önemli molekülleri yapmak için de fenilalanin kullanılır, bunların bir kısmı vücudumuzun farklı bölgeleri arasında sinyaller gönderir. Fenilalanin, cilt hastalıkları, depresyon ve ağrı gibi çeşitli tıbbi durumlar için bir tedavi olarak çalışılmıştır. Ancak, genetik bozukluk fenilketonüri (PKU) olan kişiler için tehlikeli olabilir.
Fenilalanin ne işe yarar?
Vücudumuzun protein yapmak için amino asitlere ihtiyacı vardır. Beyinde, kanda, kaslarda, iç organlarda ve vücudumuzdaki hemen her yerde birçok önemli protein bulunur. Fenilalanin aşağıdakiler dahil olmak üzere diğer moleküllerin üretimi için çok önemlidir:
Tirozin
Fenilalaninden tirozin üretilir. Yeni proteinler yapmak veya başka moleküllere dönüştürmek için kullanılabilir.
Epinefrin ve norepinefrin
Stresle karşılaştığımızda, bu moleküller vücudunuzun “savaş ya da kaçış” yanıtı için hayati öneme sahiptir.
Dopamin
Bu molekül, hafızadaki keyif duyguları ile birlikte anıları ve öğrenme becerilerini şekillendirir.
Bu moleküllerin normal fonksiyonları ile ilgili sorunlar, olumsuz sağlık etkilerine neden olabilir. Bu molekülleri yapmak için vücut fenilalanin kullanıldığından dolayı, depresyon da dahil olmak üzere belirli durumlar için potansiyel bir tedavi olarak çalışılmıştır.
Fenilalanin Faydaları
Birçok çalışma, takviye formlarının belirli tıbbi durumların tedavisinde yararlı olabileceğini söylemektedir. Bazı araştırmalar, cilt renginin kaybolmasına ve lekelenmeye neden olan vitiligonun tedavisinde etkili olabileceğini belirtmiştir.
Diğer çalışmalar, ultraviyole (UV) ışık maruziyetine fenilalanin takviyelerinin kullanılmasının, bu durumdaki bireylerde cilt pigmentasyonunu artırabileceğini söylemiştir.
Fenilalanin, bir molekül olan dopamini üretmek için kullanılabilir. Beyindeki dopamin bozukluğu, bazı depresyon formlarıyla ilişkilidir. 12 kişilik bir çalışmada, depresyonun tedavisi için bu amino asidin D- ve L-formlarının bir karışımı kullanılmış ve 2 / 3 oranında iyileşme görülmüştür. Vitiligo ve depresyona ek olarak, takviye formunun aşağıdakiler üzerindeki potansiyel etkileri araştırılmıştır:
Ağrı
D-formu, bazı durumlarda ağrının rahatlamasına yardımcı olur.
Alkol yoksunluğu
Az miktarda araştırma, bu amino asidin diğer amino asitlerle birlikte alkol yoksunluğu semptomlarını hafifletmeye yardımcı olabileceğini göstermiştir.
Parkinson hastalığı
Çok sınırlı kanıtlar, fenilalaninin Parkinson hastalığının tedavisinde yararlı olabileceğini düşündürmektedir, ancak daha fazla çalışmaya ihtiyaç vardır.
Fenilalanin Zararları
Bu amino asit, birçok protein içeren gıdalarda bulunur, Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından “genel olarak güvenli” ibaresi ile belirtilmiştir. Gıdalarda bulunan bu amino asit miktarı, sağlıklı bireyler için risk oluşturmaz. Hamile kadınların fenilalanin takviyeleri almaktan kaçınması gerekir.
Ek olarak, bu amino asidin genel güvenliği için çok dikkate değer bir istisna vardır. Amino asit metabolizması bozukluğu yani fenilketonüri (PKU) olan bireyler, bu amino asidi uygun şekilde işleyemez. Kandaki fenilalanin konsantrasyonları, PKU olmayanlara göre kabaca 400 kat daha yüksektir.
Bu tehlikeli yüksek konsantrasyonlar beyin hasarına ve zihinsel engellere ve ayrıca diğer amino asitlerin beyne taşınmasına ilişkin problemlere neden olabilir. Bu bozukluğun ciddiyeti nedeniyle, bebekler genellikle doğumdan hemen sonra PKU için taranır. PKU’lu bireyler genellikle yaşam boyu sürdürülen özel bir düşük proteinli diyete tabi tutulur.
Fenilalanin İçeren Gıdalar
Birçok gıda, bitki ve hayvan ürünleri bu amino asidi içerir. Soya ürünleri, soya fasulyesi, kabak çekirdeği, en iyi bitki kaynaklarından bazılarıdır. Soya proteini takviyeleri, 200 kalorili porsiyon başına yaklaşık 2.5 gram fenilalanin sağlar.
Hayvansal ürünler için yumurta, deniz ürünleri ve bazı etler iyi kaynaktır ve 200 kalorilik porsiyon başına 2–3 gram’a kadar fenilalanin sağlarlar. Gün boyunca çeşitli protein açısından zengin yiyecekler yemek, ihtiyacınız olan tüm fenilalanini ve diğer gerekli amino asitleri sağlayacaktır.
Sonuç olarak;
Fenilalanin, hem bitkisel hem de hayvansal gıdalarda bulunan önemli bir amino asittir. Deri bozukluğu vitiligo için faydaları vardır; ayrıca depresyon, ağrı veya diğer durumlar üzerindeki etkileri ile ilgili araştırmalar da yapılmaktadır. Genellikle güvenli kabul edilir, ancak fenilketonüri (PKU) olan kişiler tehlikeli yan etkiler yaşayabilir.