Canik, kısa bir selamlama konuşmasından sonra konuya. Necip Fazıl Kısa Kürekin, Sakarya Türküsü adli şiirinden; Sakarya; sâf çocuğu, mâsum Anadolu'nun, Divanesi ikimiz kaldık Allah yolunun! mısralarını okuyarak başladı. Canik konuşmasında; Şehit Savcı Mehmet Selim Kiraz'a da rahmet diledi. Reşit Canik, Bu gün masum Anadolunun bir saf çocuğunu daha bizden aldılar, üzüntümüz büyük. Şehit Cumhuriyet Savcımız Mehmet Selim Kiraza Allahtan rahmet, yakınlarına ve sevenlerine başsağlığı dilerim. Bu menfur saldırıyı düzenleyenleri de şiddetle lanetliyorum dedi.
Paranın tarihsel gelişimiyle başladı
Bankacılık sektörü ve kaliteli finansa erişim konusunda bir sunum yapan Reşit Canik, bankacılığa paranın tarihsel gelişimden bahsederek sunumuna başladı. Reşit Canik şunları söyledi; Paranın icadından önce insanlar ticareti takas, diğer adıyla mübadele şeklinde yapıyorlardı.. Takas sisteminde ticaretin yapılmasında güçlükler yaşanıyordu. Çoğu kez bir tarafın satmak istediği mal, diğer tarafın almak istediği mal olmuyordu. Örneğin; bir kişinin elindeki peynirini ihtiyaç duyduğu buğdayla takas etmek istediğinde, buğday satanın kumaşa ihtiyaç duyduğunu, kumaş satan başka bir ürüne ihtiyaç duyduğunu, dolayısı ile ticaretin gerçekleşmesinde güçlükler yaşanıyordu. Bu zorlukların aşılması amacıyla herkes tarafından ortak bir değer kabul edilen para icat edilmiştir. Tarihi kayıtlara göre ilk madeni para Milattan Önce (M.Ö) 7. yüzyılda Anadoluda yaşamış olan Lidyalılar tarafından kullanılmıştır. Bir fasulye tanesi büyüklüğünde ve biçimindeki bu madeni paraların yüzde 75 altın, yüzde 25 de gümüş alaşımından oluşmaktaydı.
İslam tarihine baktığımızda ilk İslam parası Hz. Ömer döneminde bastırılarak kullanılmıştır.
Osmanlı Döneminde ilk gümüş para olan akçe 1326 yılında Orhan Gazi tarafından bastırılarak kullanılmaya başlanılmıştır. 1477 yılında Fatih Sultan Mehmet tarafından ilk Osmanlı altın parası bastırılarak kullanılmaya başlanmıştır.
İlk kağıt parayı Çinliler kullandı
Tarihi kayıtlara göre ilk kağıt paranın 806 yılında Çinlilerin kullanıldığını, Batıda ise ilk kağıt paranın 1660 yılında İsveç tarafından kullanılmaya başlandığını ifade eden Reşit Canik, Osmanlı devletinde ise ilk kağıt paranın 1840 yılında 'Kaime' adıyla bastırılan para olduğunu, ancak bu kaimelerin kağıt paradan ziyade devlet borçlanma senedi olduğunu belirterek, kağıt paranın 1863 yılında Osmanlı Bankası tarafından basılarak kullanılmaya başlandığını kaydetti.
Bankacılığın tarihsel gelişimi
Reşit Canik, konuşmasına bankacılığın kısa bir tarihsel gelişim sürecine de değinerek; Banka kelimesinin İtalyancada Banco kelimesinden geldiği rivayet edilmektedir. Bu dönemdeki bankerler pazarlarda masa ya da tahtadan sıra üzerinde para değiştirme işi yaparlardı. Bu masa ya da tahta sıralara banko denirdi.
Tarihte ilk bankacılığın Sümerlere kadar uzandığı, bu dönemde servet sahipleri paralarını korumak için mabetlerde rahiplere teslim ettikleri biliniyor.
16. yüzyılda gelindiğinde Avrupa yeni sömürge ülkeleri edindi. Bu sömürge ülkeleri madenlerin işletilmesiyle ekonomilerinin canlandığını görüyoruz. Ekonomilerinin canlanmasıyla da beraberinde para ve krediye ihtiyaç hissettirmeye başlamıştır. Böylece bankacılığın fikri yapısı da oluşmaya başlamıştır ifadelerini kullandı.
Reşit Canik, konuşmasını altın karşılığı kullanılan banknot sistemini anlatarak sürdürdü. 1640lı yıllarda özellikle İngilterede tüccarların altınlarını çalınma gibi bir takım risklere karşılık Goldsmith diye adlandırılan tüccarlara verdiklerini, bu verilen altınlara karşılık sertifika alındığını dile getiren Reşik Canik sözlerine şöyle devam etti; Altın karşılığı alınan bu senetlerin (sertifikalar) piyasada alış verişlerde kullanılması ilk banknot sistemine de geçişi sağlamıştır. Yine bu dönemde İngiltere ile Fransa arasında yapılan savaşta İngilterenin ekonomisi büyük zarar görmüştür. Ekonomiyi canlandırmak amacıyla hükümet piyasaya para sürmeyi düşünmüş ve bunun için de dünyada ilk merkez bankası kabul edilen 'İngiltere Bankası'nı kurmuştur.
Osmanlı ve Türkiye'de bankacılık
Osmanlılarda ve Türkiyede bankacılığın da kısa bir geçmişini anlatan Reşit Canik konuşmasına şöyle devam etti; Osmanlılarda ilk Banka 1845 yılında bir İtalyan ve bir de Fransız olmak üzere iki banker tarafından 'İstanbul Bankası' adıyla kurulmuş, 1850 yılında da kapanmıştır.
Osmanlılarda, Avrupada olduğu gibi sanayileşme ve dışa açılma gibi bir süreç yaşamadığından bankalara da fazla bir ihtiyaç duyulmamıştır. Kırım savaşından sonra Osmanlı Devletinin ekonomisi bozulmuş ve maliyesi de büyük zarar görmüştür. Ekonomiyi canlandırmak amacıyla 1856 yılında bir banka kurulmasına karar verilmiştir. Bu karardan kısa bir süre sonra İngiliz sermayeli bir grup 'Bank-ı Osmani' kurmuştur. Bu banka 1863 yılında Fransız ve İngiliz ortaklı 'Bank-ı Osmani-i Şahaneye' katılmıştır. Devlet bu bankaya hazine işlemleri yapma, banknot yani para basma ve tüm ticari bankacılık yapma yetkisi verilmiştir. Yaptığı işlemlerden dolayı her türlü vergiden de muaf tutmuştur.
Osmanlı döneminde ilk yerli bankanın temeli Mithat Paşa tarafından atılmıştır. Yugoslavyanın Niş kentinde valilik yapan Mithat Paşa çiftçileri, içinde bulunduğu zor şartlardan ve tefecilerin yüksek faiz zulmünden kurtarmak için 1863 yılında yine çiftçilerin oluşturduğu kaynakla 'Memleket Sandıkları' adı ile bir organizasyon kurmuştur. Bu da milli bankacılığın ilk örneğini oluşturması nedeniyle önemlidir.
İlerleyen zamanlarda Memleket Sandıklarının işleyişindeki bozulmaya bağlı olarak hükümet 1883 yılında aynı amaçla Menafi Sandıklarını kurmuştur. 1888 yılında da Menafi Sandıklarının fonksiyonunu üstlenecek olan 'Ziraat Bankası' kurulmuştur dedi.
Cumhuriyet'in ilk yıllarında kamu bankaları ağırlıktaydı
Cumhuriyet dönemini başlangıç yıllarında de ise uzun savaşlar nedeniyle özel teşebbüste yeterli sermaye birikimi olmadığından kurulan bankaların kamu ağırlıklı olduğunu görmekteyiz.. 1924 yılında T. İş Bankası, 1926 yılında Emlak ve Eytam Bankası, 1931 yılında Merkez Bankası, 1933 yılında Sümerbank, 1933 yılında İller Bankası, 1935 yılında Etibank, 1937 yılında Denizbank, 1938 yılında Halkbank, 1954 yılında da Vakıfbank kurulmuştur.
Bu bankalardan Emlak Bankası tasfiye edilmiş, Sümerbank, Etibank ve Denizbank özelleştirilmiş ancak akabinde de Denizbank hariç diğer iki banka TMSFye devredilmiştir.Zaman içerisinde çok sayıda özel sermayeli banka da kurularak halen hizmetlerini sürdürmektedir.
Ülkemizde 2001 yılında finans sektöründen kaynaklı büyük bir kriz olmuştur. Ekonomi olağanüstü küçülmüş, döviz kurları 670 binlerden 1.400 binlere kadar çıkmış, çok sayıda çalışan işini kaybetmiş, toplamda 24 adet banka faaliyetlerini sürdüremez olmuş ve fona devredilmiştir. Fona devredilen bu bankaların devlete 47 milyar Doların üzerinde bir külfet getirdiği ekonomi çevrelerince söylenmektedir. Kamu bankalarının ise büyük görev zararları nedeniyle faaliyetlerini sürdürmekte zorlanır olmuştur.
Bu kriz Türk Bankacılık sistemi açısından önemli bir yapılanma ve gelişim sürecini de başlatmıştır. Bankacılık ile ilgili yeni düzenlemeler yapılmış, denetim mekanizması daha işletilir olmuştur. Kamu bankalarının görev zararları kapatılmış, sektörde her alanda hizmet özel sektör ile rekabet edebilen yapıya kavuşturulmuştur.
Bu gün ülkemizde bankacılık sektöründe 47 civarında bankanın faaliyet gösterdiğini , bunların; 33ünün mevduat bankası olduğu, mevduat bankalarının da 3ünün kamu sermayeli, 11nin özel sermayeli ve 19unun da yabancı sermayeli olduğunu, 13 adet kalkınma ve yatırım bankasının ve 4 adet de katılım bankasının bulunduğunu belirtmiştir.
Toplam yurt içi şube sayısının 11.157, yurt dışı şube sayısının da 81 olduğunu ve toplam çalışan sayısının da 201bin civarında olduğunu ifade etmiştir. Doğrudan ve dolaylı olarak istihdama çok büyük katkılar verdiğini belirten Reşit Canik,Bankacılık hizmetlerinin hayatımızın nerdeyse bir parçası olduğunu belirterek konuşmasına şöyle devam etti.
Bankalar, TL ve YP cinsi mevduat (TL ve YP) kabul eder, özel ve tüzel kişilere yönelik kredi verir, Teminat mektubu veriri, İthalat bedellerinin yurt dışı transferini yapar, ihracat bedellerini tahsil eder, yurtdışı harici garanti mektubu verir, çek ve senet işlemleri yapar, acente olmalar sıfatıyla sigorta işlemleri yapar, kayıt dışı ekonominin kayıt altına alınmasına katkı verir ve daha sayamayacağımız çok sayıda hizmet vermektedir dedi.
Bankaların kredilerinin en büyük finansman kaynağının yaklaşık %80 oranıyla yurt içi özel ve tüzel kişilerin tasarruflarından oluşan mevduatlar olduğunu ifade etti. Ancak mevduatta vadelerinin 2 ay gibi kısa süreli olmasına karşın 10 yıl vadeye kadar kredi kullandırıldığını, kısa vadeli mevduat ile uzun vadeli fonlama yapmanın şu ana kadarki uygulamada bir sorun yaratmadığı tecrübesini edindiklerini söyledi. Bunun dışında yurt dışından da daha uzun vadeli sendikasyon kredileri de temin edildiğini, bu kredilerin de bilançolardaki ortalama payının %20ler civarında olduğubu söyledi.
Bankacılık sektörünün bir diğer özelliği de aynı kaynağı, örneğin kendisine yatırılan bir mevduatı paranın sisteme dönüşü nedeniyle defalarca kullandırabilme, fon yaratabilme kapasitesine de sahip olduğunu vurguladı.
Yurt dışı kaynak ihtiyacının büyük bir ekseriyetle yurt içi tasarruf oranlarının yetersizliğinden kaynaklandığını belirten Reşit Canik, Gelişmekte olan ülkelerde tasarruf oranın %33, Çinde, %50 ve Türkiyede ise bu oranın %15ler civarında olduğunu ve Gelişmekte olan ülkelerin bile yarısının altında kaldığını ifade etti. Demek ki biz elde ettiğimiz gelirin %85ini harcıyoruz, tasarruf etmiyoruz.
Tasarruf oranlarının attırılması amacıyla ekonomi yönetimince bir takım tedbirler alındığını bunların başında da BES dediğimiz bireysel emeklilik sisteminin geldiğini belirten Sinop Halkbank Şube Müdürü Reşit Canik; Bankacılık sektörünün 13 Mart 2015 tarihi itibariyle toplam kredi hacminin 1.323 milyar TL olduğunu,bu kredilerin yaklaşık 290 milyar TLsini bireysel kredilerden oluştuğunu, bu bireysel kredilerin de 130 Milyar TLsi konut, 153 Milyar TLsini de tüketici kredileri oluşturmakta.
Konut sektörüne kullandırılan krediler, 200 den fazla sektörü doğrudan ya da dolaylı olarak pozitif olarak etkilemekte ve istihdama ciddi katkılar sağlamakta. Bireysel anlamda ise kira veren bireylere bir miktar daha ödemek suretiyle konut sahibi yapma imkanına kavuşturmuştur. Tüketici kredilerinin ise tüketimi arttırması suretiyle ekonomide bir canlanma sağlamakla birlikte ithalatı arttırdığı dolayısı ile de en çok eleştiri konusu olan cari açığın artmamaktadır. Bu konu da geçtiğimiz yıllarda cari açığı azaltıcı tedbirler alınmıştır. Tüketici kredilerinde taksitlendirmede üst sınırı 60 aydan 36 aya indirilmiş, bazı ürünlerde kredi kartlarına taksit yapılması kaldırılmış bazı ürünlerde de taksit sayısı azaltılmıştır.
Alternatif finans imkanları
Konuşmasına reel sektör açısından alternatif finansal imkanlardan da bahseden Reşit Canik, firmaların zaman içerisinde faaliyetlerini büyütmek isteyeceğini, yeni bir takım yatırımlara girebileceğini belirterek; Vadeli alımlarda büyük vade farkı ödüyorsa peşin alım ıskontosundan yararlanmak isteyeceğini gibi gerekçelerle öz kaynağın yetmediği durumlarda yabancı kaynak kullanmak durumunda kalınacaktır. Bu durumda en çok başvurulan noktanın toplam kredi hacminden de anlaşılacağı üzere bankalar olduğunu görmekteyiz.
Reel sektör tarafından kullanılan krediler ile yapılacak faaliyetlerin süresinin ve varlık, öz kaynak ve ciro kapasitelerinin uyumlu olması gerekmektedir. Yıllara sari yatırım yapan bir firmanın kullanacağı finansmanın da yatırımın tamamlanma ve geri dönüş yada realize süresine uygun olmalıdır. Yine kullanılacak kredilerde firmanın aktif varlık ve karakterleri, öz kaynak durumu, ciro potansiyeli ve karlılık gibi hususlar da dikkate alınmalıdır.
Bunun dışında TL. olarak mal alımı ve satımı yapan bir firmanın TL. olarak borçlanması, yabancı para borçlanması halinde kur riski ile karşılaşılacaktır. Hangi para cinsinden dış ticaret yapılıyorsa o döviz cinsi ile kredi kullanılması, farklı dövizin kullanılması halinde kur parite riski altında olunacaktır. Bu gün Doların diğer paralara göre yükselmesinin buna bir örnek olacaktır.
İkinci bir finansman yöntemi olarak batıda çok yaygın olmakla beraber ülkemizde de özel bono ve özel tahvil ihracı suretiyle de kaynak temin edilebilmektedir. Bu kaynak doğrudan yatırımcıdan temin edildiği için banka kredi faiz oranının altında mevduat faiz oranının da üzerinde olmaktadır. Firma açısından düşük maliyetli, yatırımcı açısından da yüksek getirili bir enstrümandır.
Ayrıca belirli şartı taşıyan firmalar sermaye piyasasından da yani Borsa İstanbulda hisselerinin bir kısmını halka arz ederek finansman elde edebilirler. Bu en iyi kaynak temin yöntemlerinden biridir. Özel sektörde olduğu gibi devletler de başka ülkelerden borçlanmaya gidebilmekteler. Sağlanan bu kredileri basit bir şekilde ya program kredisi veya proje kredisidir..
Program kredisi muayyen bir projeye bağlı olmaksızın ödemeler dengesi açığını kapatılmasında ve ithalatın finansmanında kullanılmaktadır. Proje kredisi ise yapılmak istenen belirli bir projeye münhasıran alınan kredidir. Proje kredilerinin sağlanmasında geçmişte yurt dışı kreditörler tarafında projede kullanılacak makine ve ekipmanın kendilerinden ya da gösterecekleri bir satıcıdan alınmasını ayrıca projenin kendilerinin üstleniminde yapılmasını isteyebiliyorlardı
Para eşittir GÜÇ
Paraya sahip olanların güce de sahip olduklarını ifade den Reşit Canik, 2010 yılı itibariyle 57 İslam ülkesinin toplam ihracatının 1.7 trilyon USD civarında olduğunu, tek başına Almanyanın ihracatının ise 1.3 Trilyon USD civarında olduğunu, İslam ülkelerinin ihracatının bilindiği üzere önemli bir kısmını petrol ve doğalgaz satışından oluştuğunu, petrol fiyatlarındaki değişime göre ihracat gelirlerinin arttığını ya da azaldığını ifade etti.
Sinop Halkbank Sinop Şube Müdürü Reşit Canik, konuşmasını Kanuni Sultan Süleyman'ın bir hatırasıyla tamamladı. Reşit Canik; Konuşmamı tarihteki şu anekdotla tamamlamak istiyorum. Kanuni Sultan Süleyman döneminde veziri huzuruna çıkarak; Efendim, 'Ruslar borç para istiyorlar ne yapalım'? deyince, Padişah hemen 'verin' der.
Vezir tereddüt edince, Ver ver.. Bu gün borç alan, yarın emir alır der. Beni dinlediğiniz için teşekkür ediyor, saygılar sunuyorum.
Programa; MÜSİAD Sinop Başkanı Ahmet Hilmi Gökmen, İl Milli Eğitim Müdürü Şaban Karataş, bir çok STK'nın temsilcisi, iş adamları ve öğrenciler de katıldı. Haber: Ali Yılmaz / Vitrin Haber / Sinop