İslamiyeti resmi din olarak benimseyen ilk Türk devleti Karahanlıların hikayesi...
Karahanlılar
Karahanlılar, önceki Türk devletlerinden farklı olarak hükümdarları ve halkının büyük bir bölümünün İslamiyet’i benimsediği ilk Müslüman Türk devleti olması nedeniyle farklıdır.
Karluk Yabgusu, bağlı bulunduğu Uygur Devletinin yıkılmasının ardından bağımsızlığını ilan ederek Karahan unvanını almıştır.
Kurucusu Bilge Kül Kadir Han'dır. Bilge Kül öldükten sonra oğulları Bazır ve Oğulçak devletin başına geçtiler. Devletin Batı kısmında hükümdar olan Oğulçak, Samanoğulları Devleti'ndeki karışıklıklardan yararlanarak isyan eden bir Samanî şehzadesinin sığınma talebini kabul etti. Oğulçak'ın yeğeni Satuk Buğra, bu şehzade sayesinde Müslüman oldu ve Abdulkerim adını aldı. Bu olaydan sonra amcası Oğulçak'ı mağlup eden Abdulkerim Satuk Buğra, devletin başına geçti ve Han unvanını alarak İslamiyeti resmen kabul etti.
Karahanlı hükümdarı Ebu Nasr Ahmed zamanında, kardeşi İlig Nasr tarafından Samanoğulları Devleti ortadan kaldırılmıştır. Ebu Nasr Ahmed Abbasi halifesi tarafından İslam hükümdarı olarak tanınmıştır. Sınırları genişleyerek Gaznelilere komşu olan Karahanlılar, Gazneli Mahmut ile akrabalık ilişkisi kurarak sınırı güvence altına almışlardır.
Ebu Nasr’ın yerine geçen Yusuf Kadir Han, Selçuk Bey’in oğlu Arslan Bey’in hapsedilmesinde önemli rol oynamıştır.
İç huzursuzluklar sonucunda devlet Doğu ve Batı Karahanlılar olarak ikiye ayrılmıştır.
Karahanlılar döneminde Türkçe yazılan önemli eserler görülmektedir. Bunlardan biri Yusuf Has Hacip tarafından yazılan Kutadgu Bilig’dir. Saadet veren bilgi anlamına gelen bu eser ideal devlet idaresinin ne olduğundan bahsetmektedir.
Bir diğer önemli eser de Karahanlı hükümdarı Yusuf Kadir Han’ın torunu Kaşgarlı Mahmut tarafından yazılan Divanı Lügatül Türk’tür. Araplara Türk dilini öğretmeyi amaçlayan bu eser ilk Türkçe sözlüktür.
Kaynakça
Karahanlılar ve İslam’ın Yayılmasındaki Katkıları, Dr. Ali b. Salih el-Muheymid Çeviri: Ali AKSU,
http://eskidergi.cumhuriyet.edu.tr/makale/298.pdf
,
16 Türk Devleti, Sinan Yağmur, Hayy Kitap
Türk Tarihi ve Kültürü, Dr. Yılmaz Gülcan, Alfa