Çağları aşan eser: Kabusname
Bazı eserler asırları aşarak milletin hafızasında yer edinir. Bunlardan biri de Kabusname'dir. Aradan yüzyıllar geçmesine rağmen canlılığını kaybetmeyen eser, tarih boyunca Türkçe, İngilizce, Rusça, Arapça gibi birçok dünya diline çevrildi. Sultanların ve devlet adamlarının sevdiği eserlerden biri olan Kabusname hakkında bilmeniz gerekenleri sizler için derledik.
Giriş Tarihi: 04.10.2020
09:24
Güncelleme Tarihi: 27.10.2020
14:00
📌 Kabusname, Ziyari Emiri Keykavus'un oğlu Gilan Şah için kaleme aldığı nasihatname ve siyasetname türündeki Farsça bir eserdir.
▶ Eserin sahibi Keykavus'un tam ismi Unsurü'l-Maali Keykavus bin İskender bin Kabus bin Veşmgir bin Ziyar'dı. İran'ın bazı bölgelerine hükümdarlık yapan Ziyari hanedanlığına mensuptu. Fakat Keykavus, Selçuklu'nun saltanat sürdüğü bu yıllarda hükümdarlık değil emirlik yapıyordu. Eşi, Gazneli Sultan Mahmud'un kızı olduğu için onun nezdinde sekiz yıl has nedim olarak görev yaptı.
Kabusname adlı eserden yaşama dair alıntı ve öğütler
📌 Kırk dört bölümden oluşan Kabusname, müellifin eseri oluşturma amacı ve sebebini anlattığı mukaddime ile başlar. Hayatın her alanında insanlara yardımcı olacak öğütlere yer verilir.
▶ O dönemde yazılan eserler genellikle müellifin adıyla anılsa da, Keykavus'un kaleme aldığı nasihatler Kabusname olarak adlandırıldı. Yapıtın isminin emirin dedesi olan Kabus bin Veşmgîr'den geldiği düşünülür.
▶ Keykavus, devleti emanet edeceği oğluna verdiği öğütler sadece siyasetle ilgili değildi. Din, hukuk, eğitim, sanat gibi oldukça geniş yelpazeye sahipti.
Eserde; Allah'ın varlığı ve birliği, peygamberliğin hikmetleri, anne baba hakkı, yaşlılık ve gençliğin getirdikleri, tıp, astroloji, hendese gibi ilimlerle ticaret, avcılık, alışveriş, köle alıp satma, çalgıcılık, satranç gibi konularda bilgi verilir. Ayrıca yemek yeme, misafir ağırlama, konuşma ve dinleme gibi hususlarla ile ilgili görgü kuralları anlatılır.
📌
İslam'ın ilkelerini temel alan Kabusname, ideal insanın oluşması için kaleme alındı. Nitekim eserin konuları da bu çerçevede gelişti. Keykavus öğütlerini verirken iki yönden yaklaştı. İlk önce İslami düşünceye uygun olarak bilgiler aktarıldı. Ayetler, hadisler veya alimlerin sözleriyle bu düşünceler pekiştirildi.
▶ Sonrasında bu düşüncelere bağlı olarak küçük hikâyelerle ve âlimlerin öğütlerine dayanarak kişinin nasıl davranması gerektiğini belirtti.
Pendname nedir, özellikleri nelerdir?
Ey oğul! Gençler kendi bilgilerini yaşlıların bilgisinden üstün görürler. Bu kanaatin yanlış olduğunu bildiğim halde, sana yol göstermek için susarsam doğru olmaz. Bütün tecrübelerimi yazdım; ama az ve öz yazdım. Çünkü her şeyin azı ve özü faydalıdır.
📌 Keykavus, nasihatlerini sıralarken
üstünlük ya da serzenişte bulunmaz. Aksine daha önce yaptığı hatalardan bahsederek oğlunun bunlardan ders almasını ister.
▶ Sanat gayesi güdülmeden basit ve anlaşılır bir dil kullanılarak yazılan eserin her sayfasında tarihi olaylardan söz edilir.
📌 Keykavus, oğluna öğüt verirken başından geçen olayları ve hanedanlığın yaşadığı hadiseleri de aktararak anlatımı canlı kıldı.
Kabusname'de toplam 56 hikâye bulunur. Bunlardan 10 tanesi bilinmeyen kişiler hakkında, beşi emir ile ilgili ve geriye kalan 41'i ise tarihi şahıslarla ilgilidir. Her hikâye konuya uygun şekilde verilir.
▶ Ayet ve hadisler, İran hükümdarları ve Yunan filozoflarından veciz sözler, Gazneli, Büveyhi ve Selçuklu dönemi tarihinden örnek hikâyeler ve atasözleriyle verilmek istenen mesaj daha anlaşılır hale getirildi. Bunların yanı sıra eserde emirin kendi kaleme aldığı şiirler de mevcuttur.
İslam dünyasının en başarılı devlet adamı