Geçersiz neden ile yapılan feshin sonuçları nelerdir?
İş hukukunda geçersiz fesih birçok açıdan mümkün olabilmektedir. Gerek genel hükümlere dayalı olarak sözleşmenin geçersiz bir şekilde feshedilmesi söz konusu olabilirken gerekse de İş Kanunu hükümleri çerçevesinde sözleşmenin geçersiz bir şekilde feshedilmesi mümkün olabilmektedir.
İş sözleşmesi feshedilirken, işverenler İş Kanunu hükümlerinin belirlediği şartlara ve diğer yasalarda yer alan genel hükümlere uygun hareket etmeli, doğru fesih usulleri uygulamalıdır.
Usulsüz fesih nedir?
Usulsüz fesih; belirsiz süreli iş sözleşmesi ile çalışan işçinin, ihbar sürelerine uyulmaksızın sözleşmesinin feshedilmesi halidir. Şayet böyle bir durumda usülsüz yani usulüne uymadan gerçekleştirilmiş bir fesihten bahsedilecektir.
Hangi şartlarda usülsüz fesihten söz edilir ?
- İhbar sürelerine uyulmadığı takdirde,
- İhbar sürelerine ait ücretin (ihbar tazminatının) işverence ödenmediği takdirde,
- İşçiye yeni iş arama izni kullandırılmadığı takdirde,
usulsüz fesihten söz edilir.
Usulsüz fesih sonrasında işçinin ne gibi hakları vardır?
Usulsüz fesih gerçekleştikten sonra işçi;
- İşverenine işe iade davası açabilir,
- Davanın işçi lehine sonuçlanması durumunda işe iade talep edebilir,
- İşvereninin yapmış olduğu geri bildirimi reddedip, 4-8 aylık maaş tutarı kadar tazminat talep edebilir,
İşe iade davası ile ilgili daha detaylı bilgi almak için aşağıdaki bağlantıyı tıklayarak ilgili yazımızı okuyabilirsiniz.
Haksız fesih nedir?
İş sözleşmesinin işveren tarafından haklı nedenle feshi 4857 Sayılı İş Kanunu’nun 25. maddesinde düzenlenmiştir. Kanunda öngörülen bu sebeplerden birisi ile haklı fesih işlemi gerçekleştirilmesine rağmen, ileri sürülen haklı sebebin gerçekte var olmaması veya ispatlanamaması veya süresi içerisinde kullanılmaması halinde haksız fesihten söz edilir. İş Kanunu’nun 25. maddesine göre haklı sebepler üç ana başlıkta toplanmıştır.
- Sağlık sebepleri,
- Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri,
- Zorlayıcı sebepler
İşveren işçisini işten çıkartırken muhakkak geçerli bir neden sunmak zorundadır.
İşverenler her zaman belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshinde, fesih işlemini geçerli bir nedene dayandırmak zorundadır. Fesih işleminin geçerli bir nedene dayandırılması zorunluluğu 30 ve daha fazla işçi çalıştırılan iş yerlerinde çalışan ve en az altı ay kıdemi olan işçiler için söz konusudur.
30 işçiden daha az işçi çalıştıran küçük iş yerleri ile henüz 6 aylık kıdemi tamamlamamış işçiler ile işçiyi işe alma ve çıkarma yetkisi bulunan işveren vekilleri bu güvenceden yararlanamaz.
Fakat iş yerinde en az 30 işçinin çalışıp çalışmadığının belirlenmesinde işverenin aynı iş kolunda birden fazla işyeri var ise bu iş yerlerinde çalışan toplam işçi sayısı dikkate alınır. İşçinin 6 aylık kıdem süresi hesabında aynı işverene ait değişik iş yerlerinde geçen çalışmalarının toplamı esas alınır.
İşveren tarafından geçerli sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli olmadığı, mahkeme tarafından veya özel hakem tarafından tespit edilerek feshin geçersizliğine karar verildiği durumlarda, işveren işçiyi 1 ay içinde işe başlatmak zorundadır. İşe başlatılan işçinin iş sözleşmesi hiç feshedilmemiş gibi aralıksız devam eder, yeni bir sözleşme yapılması söz konusu değildir. İş sözleşmesi feshedilmiş işçinin yerine yeni bir işçi alınmış, mahkemece feshin geçersizliğine karar verilmiş, işverence de iş sözleşmesi feshedilmiş olan işçi mahkeme kararı ile işe başlatılmışsa, işe iade olan işçinin yerine alınan işçinin iş sözleşmesi iş gücü fazlalığı gerekçesiyle fesih edilebilir.
İş sözleşmesi feshedilmiş işçinin başvurusuna rağmen işçiyi 1 ay içerisinde işe başlatmayan işverene işçiye en az dört aylık ve en çok sekiz aylık ücreti tutarında tazminat ödeme yükümlülüğü doğar. Bu tazminat miktarını da feshin geçersizliğine karar veren mahkeme veya özel hakem belirler.
Kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için işçiye en çok dört aya kadar doğmuş bulunan ücret ve hakları ödenir.
İşçi işe başlatılırsa; peşin olarak ödenen bildirim süresine ait ücret ile kıdem tazminatı, yapılacak ödemeden mahsup edilir. İşe başlatılmayan işçiye bildirim süresi verilmemiş veya bildirim süresine ait ücret peşin ödenmemişse, bu sürelere ait ücret tutarı ayrıca ödenir.
İşçi; kesinleşen mahkeme veya özel hakem kararının tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurmak zorundadır. İşçi, bu süre içinde başvurmazsa işverence yapılmış olan fesih geçerli bir fesih sayılır ve işveren sadece bunun hukuki sonuçları ile sorumlu olur. ( ihbar ve Kıdem tazminatı ödemeleri )
İş güvencesi kapsamında olmayan işçiler ne yapmalıdır?
İş güvencesi kapsamında olmayan işçilerin sözleşmelerinin feshedilmesi halinde farklı iki durum ortaya çıkacaktır.
Fesih geçersiz ise iş sözleşmesi devam edecekken haksız fesih söz konusu ise iş ilişki sona ermiş olacaktır. Fakat bu husus iş güvencesi kapsamı dışında olan işçilerin sözleşmelerinin feshinde geçerli olacaktır. Bununla birlikte İş Kanunu’nun 25. maddesinin son fıkrası gereğince haksız surette sözleşmesi feshedilen işçi 4857 Sayılı İş Kanunu’nun 18,20 ve 21. maddeleri doğrultusunda yargı yoluna başvurabilecektir.
Bu maddelere göre iş güvencesi kapsamına giren ve sözleşmesi haksız olarak feshedilen işçi, işe iade davası açabilecek, ihbar ve kıdem tazminatını talep edebilecektir.