Su gibi olmak Mevlana felsefesi nasıldır?
İslam felsefesi dahilinde su gibi olmak Mevlana tarafından sıklıkla kullanılan bir yaklaşım biçimidir. Buna göre, Mevlana’nın yedi öğüdünden biri de “Cömertlik ve yardım etmede akarsu gibi ol” şeklindedir. Ancak alimin suyla alakalı yaklaşımları bununla sınırlı kalamaz. Kendisi suyun yapıcılığı ve yıkıcılığını şu şekilde de anlatır:
“Hiçbir şey göründüğü gibi değildir. Bugün hayat veren su, yarın sizi boğabilir.”
Mevlana’nın dizelerinden anlaşılacağı üzere insan düşünce ve davranışlarında suyu örnek alabilir. Ancak bir felakete dönüşmemek için suyun iyi taraflarına yönelmek ve yıkıcılığından uzak durmak gerekir.
Su gibi olmak Mevlana yaklaşımı nasıldır?
Mevlana, kendine has üslubu ile insanlara türlü öğütler vermiştir. Bu bakımdan kimi zaman eğlenceli kimi zaman da farklı ebedi dilleri kullanmıştır. Kendisinin öğütlerinde sıklıkla suya değinildiği görünebilir. Dolayısıyla su gibi olmak Mevlana felsefesi olarak da anılır.
Mevlana’nın yaklaşımında su; özel, güzel, yararlı ve gerekli olmasıyla anılır. Aynı zamanda su sakindir ve bitmek tükenmek bilmez. Bu bakımdan da bir yaşam kaynağı olarak kabul edilir. Mevlana insana suyun bu yönlerini almasını tavsiye eder. Çünkü su, aynı zamanda en yıkıcı felaketlerden biridir. İnsan da buna benzer şekilde başkalarına yaşam verdiği gibi, onlar için bir faciaya dönüşebilir.
Sufizmde su felsefesi nasıl işlenir?
Kur’an-ı Kerim ayetlerinde ve hadislerde önemine değinilen su, kendi içerisinde türlü nitelikler barındırır. Dolayısıyla su felsefesi olarak yeni bir konunun doğmasına neden olur. Sufizm’de su felsefesi insana ait üç özellikle ele alınır. Bu özellikler; alçak gönüllülük, uyum ve açıklık olarak sıralanır.
Alçak gönüllülük suyun hep alçaktan akmasıyla bağdaştırılır. Doğal bir akışta ilerleyen su kendini öne çıkarmak ya da dikkat çekmek adına hiçbir işe kalkışmaz. Uyum da alçak gönüllüğe benzer şekilde suyun ayrı bir özelliğidir. Buna göre suyun aktığı yol her zaman tertemiz ve düz olmaz. Ancak su, önüne çıkan engebeye, kaya ya da darlıklara her zaman uyum sağlar. Bu problemleri aşmak için de türlü çözümler üretir.
Açıklık, su felsefesinin son niteliğidir. Buna göre; katı, sıvı ya da gaz olması fark etmeksizin su sudur ve değişime açıktır. Suyun yüzyıllardır bitmeden ve tükenmeden ayakta kalabilmesi de bu değişime ayak uydurabilmesindendir.
İnsan sürekli değişen ve gelişen bir dünyada yaşar. Bu bakımdan su felsefesinde yer aldığı üzere değişime açık, uyumlu ve alçakgönüllü olmalıdır. Her şeyi biliyorum demek yerine, öğrenecek neler kaldı cümlesini kurmayı seçmelidir.
Cömertlik ve yardımda akarsu gibi ol; ne demek?
Para ve zenginlik insanın bu dünyadaki en büyük sınavlarından biridir. Bu bakımdan para vasıtasıyla çok şey yapılabilecekmiş gibi gelir. Ancak para insanın ruhuna saf temizlik, merak ya da buna benzer nitelikleri veremez. Yani para aslında bir amaç değil araçtır. Diğer insanların ruhuna dokunmak için kullanılan bir araçtır.
İslam inancında insanların israfa kaçmadan cömert olması gerektiğine vurgu yapılır. Kültürümüzde yer etmeyi başaran bazı atasözleri de muhtaç kimseye yardım edilmesi gerektiğini söyler. Mevlana’ya ait “akarsu gibi ol” öğüdü de insana yakışan bir hasleti temsil eder.
Akarsuyun akışı sürekli ve güçlüdür. İnsanın cömertliğinin de buna benzer şekilde sürekli ve güçlü olması gerekir. Kişi elinde olan imkanlar ölçüsünde yardımda bulunmalı ve nefsinin arzularına karşı hayır demeyi bilmelidir. Ancak bu şekilde cimrilik yenilebilir.
YAZI: İPEK ATACAN