Birçokları tarafından anlamı ıskalanan bu özdeyiş, mizah yazarı Aziz Nesin’in belki de en ünlü romanı olan “Zübük”ün dayandığı mesnet noktasını betimler. Evet, tam adıyla “Zübük: Kağnı Gölgesindeki İt” bir mizah romanıdır. Evet, Orta Anadolu’nun herhangi bir kasabasının muhafazakâr siyasal atmosferini hicivle anlatır. Evet, Türk siyasetinin bütün kirli çamaşırlarını 2012 yılında hâlâ güncel olabilecek gözlemlerle gözümüzün önüne serer. Ama bunların yanında -ve aslına bakarsanız belki de romanın en önemli başarısı da buradadır- insan psikolojisinin çok karanlık bir yanına da ışık tutar:
Romanın başkahramanı Zübükzade İbrahim Bey, istisnasız olarak bütün okuyucularda tiksinme ve nefret uyandıran bir karakterdir. Sürekli yalan söyler, herkesi tekrar tekrar kandırır ve kendi çıkarları dışında başka hiçbir şeye hizmet etmez. Satır satır bu gerçekleri okuyan okuyucu da Zübük’ün doğasını öğrenir ve ondan nefret eder. Aslına bakarsanız, romanın yan kahramanları da okuyucudan farklı bir durumda değildir. Tekrar tekrar kendilerini kandırmasına izin verdikleri Zübük’ü onlar da çok iyi tanırlar; hatta ondan duydukları yalanların sıcağı sıcağına farkındadırlar bile… Ve tabii ki onlar da Zübük’ten nefret ederler. Bu noktada Hesse’in bahsettiği olgu işlemeye başlar: Karşımızdaki bir kişi alçakça bir şey yaptığı zaman, onun amacını biliriz çünkü dimağımız o amacı çözümleyecek bilgi ve deneyime sahiptir. Başka bir ifadeyle, o kişiden bir parça bizim içimizde mevcuttur. Bunun bir örneği olarak dedektifler gösterilebilir. Suçlunun zekasına karşı derin bir empati duymayan bir dedektif nasıl çalışabilir?
Ancak, tabii ki, dedektiflik örneğinde dedektifin suçu ortaya çıkararak adalete hizmet etmek gibi bir görevi vardır. Oysaki Nesin’in eserinde bütün yan kahramanlar kendi günlük çıkarlarının peşinde Zübük’ü besler ve yaşatırlar. Dolayısıyla, Zübük’le aynı amaçları güden bu kişileri ondan ayıran şey, Zübük’ün kurnazlığıyla gelen başarısıdır: Nesin’in romanındaki bütün karakterlerin her biri birer Zübük’tür ama içlerinden sadece birisi kişiliğini gerçekleştirebilmiştir.
Ve şimdi de bir saniye durup, okuyucular olarak düşünmemiz gerekir: Yazarın bu romanı, 1950 sonrası Türk seçmeninin ve siyasetçisinin bir alegorisiyse bu durumda her birimiz birer Zübük olmuyor muyuz? “Zübük”ü elimize alıp okumaya başladığımız zaman, aslında çehremize bir ayna tutmuyor muyuz?
Eeee, böyle bir Zübükzâde’yle baş edilmez. Ben sana bir şey diyeyim mi: Bu beri benzeri olmayan Zübükzâde rezili gene de vicdanlı bir herif. Neden dersen, bu herifte bu zihin, bizlerde de bu avanaklık varken, herif istese, bizim bura insanını yediden yetmişe önüne katar da davar diye güder.
Öyleyken neden bu uğursuzu daha aramızda yaşatırız, neden yalanlarına inanmayız da inanır görünürüz? Benimkisi korkudan… Korku dağları bekler, demişler. İnsan yüreği dağ olsa bunca yalanın saldığı korkuya dayanamaz.
Kalaycı Kör Nuri, dükkanı istimlak edilince ‘Ya paramı, ya canını…’ diye Zübük’ün üstüne yürümüş. Zübükzâde ‘Senin paranı belediyede yediler. Ama seni severim. Paranın fazlasını vereceğim. Şu çiviye asılı ceketin iç cebinden cüzdanı çıkar, içinden bir binlik al. Velâkin bin lira ne işini görür. Yarıntesi gün gene açsın. Sana bir iyilik edeyim de bana dua et. Seni temelli bir iş sahibi edeyim. Memur olmak ister misin?’ diye sormuş. Sevincinden Nuri’nin kör gözü bile ışımış. Memurluğu duyunca, Zübük’ün ayağına kapanmış. Zübükzade ‘Öyleyse, seni Orman Muhafaza Memuru yazdırayım. Dur şimdi ağzından bir dilekçe yazalım.’ demiş.
zubuk - paslanmaz kalemGörüleceği gibi, eğer romandaki yan karakterlere sorma imkânımız olsaydı, Zübük’ün var olma ve siyasette yükselme sebepleri olarak farklı şeyler söyleyeceklerdi: aptallık, korku veya aptallıktan bir adım geri seviyede umut. Oysa Aziz Nesin eseriyle aslında çok daha karanlık ve kötümser bir gerçeğe dikkat çekiyordu: Yazar, romandaki yan karakterlerle birlikte hepimizin birer Zübük olduğuna ve olmayan kaldıysa (kitapta Aziz Nesin’in kişisel bakış açısını yansıtan Almanca öğretmeni gibi) onların da bu diğer Zübüklerin yanında Zübükleşeceğini söylüyordu. Özetle, Nesin’e göre, “Zübüklük” faaliyete geçmek için uygun imkân ve zamanı bekleyen, tohumu hepimizin içinde var olan kuluçkadaki bir hastalıktı.
Edebi eserlerde karakter türleri özünde ikiye ayrılır: “düz” karakterler ve “yuvarlak” karakterler. “Düz” karakterler bütün bir roman boyunca bir değişim göstermeyen, çoğu zaman da toplumdaki bir “tip”i temsil eden kişilerdir. Öbür yanda, “yuvarlak” karakterlerse romanın kurgusu içinde kendisi ve/veya toplum hakkında keşifler yaparak karakterini değişime maruz bırakan kişilerdir ve romanın vermek istediği mesajda doğrudan sorumludurlar. “Zübük”e baktığımızda ise neredeyse “tip” diyeceğimiz bütün yan karakterler ve bütün olumsuz özelliklerin vücut bulduğu Zübük’ün yanında romanın asıl anlatıcısı olan Almanca öğretmeninin ilk bakışta yuvarlak bir karakter olduğunu düşünürüz. Ama o da kendi çıkarı için Zübük’ten yardım isteyerek aslında en temiz, en aydın, en saf ve idealist gözükenimizin bile belirli şartlar altında bir Zübük olabileceğini yeniden gözler önüne serer.
Aziz Nesin
Nesin’in kurgusunda zekice kullandığı bir yan karakter olan Avukat Burhan’ın varlığı bu önermeyle çelişirmiş gibi dursa da yazarın bu “düz” karakteri işleyiş şekli aslında önermede dile getirilen fikre hizmet eder. Doğrudur: Avukat Burhan gibi aydın bir insanın o kasabada var olması yerel halk için -ve dolayısıyla temsil edilen Türk toplumu için- bir umuttur ama bu karakterin üslubu halka o kadar uzak ve kişiliği de o kadar siliktir ki, o da Zübüklerin elinde bir oyuncak, hatta romandaki haliyle, bir “kurgu ögesi” olur. Hesse’in baştaki sözünü hatırlarsak, Avukat Burhan, içinde “Zübüklük”ten bir parça barındırmayan bir kişiliği temsil ettiği için Zübük’ün cami yapımında ona oynadığı oyunu anlayamaz ve ona alt olur. Avukat Burhan, romanın başkahramanı gerçek Zübük ve diğer “Zübük”lere bu kadar uzaktır.
Dolayısıyla Nesin’in romanıyla bize çizdiği bu resimde bütün karakterler ya zaten Zübük’tür, ya da uygun imkânlarla diğerlerine benzemesi potansiyel Zübüklerdir… Bunların dışında da nasıl ortaya çıktığı anlatılmayan, bilinmeyen, yani belki de şans eseri var olan bir aydın ise tüm toplumdan farklı bir dil konuşan, onlara itici gözüken ve en sonunda da Zübüklerin galibiyetine hizmet eden bir “kurgu ögesi”dir.
Bu gözle bakıldığında, “Zübük” ne kadar bir mizah romanı olarak değerlendirilse de neredeyse Kafka-esk seviyede karanlık bir eserdir. Türk toplumu, Aziz Nesin’in ortaya attığı “Zübüklük” isimli bir hastalığın pençesindedir ve ne yazık ki kimse için de bir kurtuluş yoktur. Günümüz siyasetinde Zübükzade’nin uyguladığı yöntemlerden çok daha acımasızlarının izlendiğini fark ettiğimizde Nesin’in aslında az bile söylediğini kendimize itiraf edebiliriz. Zübükzade: Burhan bey Burhan bey Musluman mahallesin de Salyangoz satılmaz :) Aç gözünü doldur keseni sayın hemşerilerim demokrasi geliyor demokrasi öyle bir sey ki, dadından yinmez :) bunlar aklımda kalan replikler :)
Keyifli okumalar. Sevgili Aziz Nesin siyasi mizhaçlı karikatürlü romanı okunması gereken kitap okun.... Derim.!
Kitabımızın kahramanı Irene, avukat olan eşi ve iki çocuğuyla birlikte gösterişli, sıkıntısız bir hayat sürmektedir. Ancak bu tekdüzelik o kadar boğar ki, bir gün kendini eşini aldatırken bulur. Ortaya çıkan şantajcı bir kadın ile de hayatı kabusa döner...
Sıradan bir olayı, bu kadar ustalıkla okuyucuya aktarabilen nadir yazarlardan olan Zweig, yine kısacık öyküde harika mesajlar vermiş. Korkunun insanı nasıl kemirdiğini, risk almanın sonuçlarını, kıymetsizmiş gibi görünen varlıkların değerinin, ancak kaybetme ihtimali ortaya çıktığında anlaşıldığını hatırlatmış! Güzeldi, öneririm
...Kimi düşüncelerle yargılamalı
Bu denli soğuk savaşı,
Kimisi avukat edinmeliydi
Fark edişlerini
Gün gelip devran dönmeliydi
Ve mutlaka adalet sorulmalıydı
Bu adaletsizliğe
Yahu!
Hangi takvimin yaprağını
Rahatlıkla yırtıp atacağız ?
Kansızlık pek muhterem
Bu köyün birde kılavuzu var
Uyanın uykucular
Okyanus ortasında batacağız.!
-Ömer Öztürk-
insan ziyan olmak için yaratılmıştırHikayem Paramparça, Emrah Serbes (Sayfa 97 - iletişim yayınları)
Bir isteğimiz karşılandığında mutlu olmayız. geçici bir mutluluk yanılsaması yaşarız. bir istek her zaman başka bir isteği doğurur. sırada ne olduğunu asla bilemeden, kör isteklerin peşinde manasızca yürüyoruz. hedef, amaç, vizyon, kariyer. bu manasız yürüyüşte bizi teselli etmek için uydurulmuş kelimeler. Schopenhauer çok basit bir şey anlattı. dünyaya hoş geldiniz orospu çocukları dedi. insan ziyan olmak için yaratılmıştır. (belki de bu yüzden geç anlaşıldı. kant harıl harıl okunurken onun başyapıtı irade ve tasarım olarak dünya, iki yüz adet sattı. çünkü insan zihni basit şeylerden ziyade komplike şeyleri anlamaya müsait.) her neyse. şunu anlattı Schopenhauer: insan düşünenden ziyade isteyen bir varlıktır ve isteklerinin sonu asla gelmez. aklıyla bir dünya kurmuştur ama onu yöneten bedenidir. Kant’ın dediği gibi aklı değil. beden de kör bir iradeye tabidir. bu iradenin de nereden gelip nereye gittiğini asla bilemezsin.
Joshua ferris’in bilinmeyen romanı da bunu anlatıyor. bir avukat durup dururken yürümeye başlıyor. her şeyi bırakıyor ve sadece yürüyor, yorulduğu yerde uyuyor. bedeni aklını ele geçirmiş, kör bir iradenin peşine takılmış yürüyor. nereden geliyor bu yürüme dürtüsü, bilinmiyor.
Bir istek başka bir isteği doğuracaksa ve biz sonunda hep mutsuz olacaksak neden istemeye devam ediyoruz. bilinmiyor. geçen gece sokakta bekledim. kar altında, kapalı kapılar önünde, saatlerce. köpekler geldi beni ısırdı. neden? bilinmiyor. Koltés bir oyununda, “hayır diyen insan hala biraz mutludur,” diyordu. ne demek istediğini yeni anlıyorum.
Mutluluk bir vazgeçiştir ve çok ender rastlanan bir ruh dinginliğidir.
... oğullarınızı tüccar olarak yetiştirin ki yavaş yavaş onlar da Hristiyanların mallarını mülklerini ellerinden alsınlar. Canınıza kastediyorlarsa, oğullarınızı hekim, eczacı olarak yetiştirin ki onlar da Hristiyanların canlarını alsınlar. Havralarınızı yakıp yıkıyorlarsa oğullarınızı din adamı olarak yetiştirin ki onlar da Hristiyanların kiliselerini yakıp yıksınlar. Başınıza başka dertler açıyorlarsa oğullarınızı avukat, noter olarak yetiştirin ki her devletin işine karışsınlar...Foucault Sarkacı, Umberto Eco
Scout ve Jem Amerika'nın küçük bir kasabasında yaşayan iki kardes.Atticus ise babaları ve aynı zenci bir adamın davasını üstlenmiş bir avukat.Scout 6 yaşında bir kız çocuğu ve olaylar bu ufakligin gözünden anlatılıyor.Olay örgüsü genellikle gündelik yaşantılarından oluşuyor.Evden hiç çıkmıyor diye öcü diye nitelendirdikleri komsularini çok merak ediyor ve bu merak sonucunda babalarından "Kimseyi rahatsız etmeyin" uyarısı alıyorlar.Scout'a abilik yapan Jem'i de babaları Atticus'u da küçük kızın gözünden tanıyoruz.Özellikle dikkat çekilen nokta "ırkçılık".Mahkemenin Atticus'a verdiği dava zenciyi savunmak olunca tüm kasaba çocukları ve babayı rahat bırakmıyor
Ben çok çok büyük bir beklentiyle başladım kitaba şahsen.Geçen yaz almıştım ve ilk okudugumda sarmadi.Bu ikinci okuyusum ve başardım! Olay örgüsü biraz sıkıcı çünkü sürekli ne olacak diye bekledim ama gündelik bir yaşantı görünce duruldum zihin olarak.Scout'u Jem'i çok sevdim.Scout'un yaşına göre kurduğu olgun cümleleri çok begendim.Atticus'un babalığı,evrensel degerlere önem vermesi ve çocuklarına bunu aşılamaya çalışması çok güzeldi.Kitabın sonunu baglayamadim kafamda ama genel olarak "insanlık" kavramının işlenmesi ve çocuklara bunu aşılamaya çalışılması bana hitap ettiği için kurguda hoşlanmadığım nokta olmadı.
Herkese keyifli okumalar
Öncelikle incelememe başlamadan önce şu bilgiyi vermek istiyorum. Paulo Coelho'da bir zamanlar akıl hastahanesinde yatmıştır.
Kitabın teması hayatı yaşamak ama (farklı) yaşamak.Siradanliktan kurtulmak her gün farklı şeylerin tadına varmak. Coelho bana yeni bir dünyanın kapılarını 3 günlüğüne açtı. Ama etkisi nefes aldığım sürece sürecek.
Veronika: İntihar eden baş karakterimiz. Aslında hayatında olması gereken herşey var. Ama o sıradanlıktan sıkılıyor. Ve hastahanede tanıştığı çeşitli pskolojik rahatsızlığı olan kişiler sayesinde bakış açısı değişiyor. Aslında Veronika ölmek istemiyor.
Eduard: Şizofreni hastası bir genç. Büyükelçi olan babası herşeyi oğluna sunmuş. Lakin hayatı yaşamasına sunmamıştır.
Mari: Eski bir avukat ve panik bozukluk hastası ****** Bende panik bozukluk hastasiyim o yüzden kendimle bagdastirdim*********
Zedka: Depresyon hastası.
Son olarak toparlayacak olursam aslında toplumda farklı düşünen kimselere toplum olarak 'deli' damgası vuruyoruz. Coelho insanlara yaşamı tekrar sorgulamaya davet ediyor. Ve diyor ki YA-ŞA-YIN...