Erkek egemen anlayışın kadına indirmek istediği bir darbe de imam nikahının yasallaşması. Ressam Adviye Bal resimleriyle bu gerici zihniyete eleştirel bir bakış açısı sunuyor
Tansu Bele
RESSAM Adviye Bal’ın son resimleri çok anlamlı: Örneğin bir resmi var ki; tam da Cumhuriyetimizin büyük toplumsal devrimlerinden resmi nikâh kaldırılıp, yerine yeniden imam nikâhı getirilmeye kalkışılırken elinde belinde çocuklarla, başlarının üzerinde asılı çamaşırlar ortasında ve karanlık, ne olduğu belirsiz mağara benzeri karanlık eviçlerinde “kardeş kardeş” dönenen kadınlarıyla, “toplumun yarısı”nın içine düşürülmek istenen durumunu çok güzel anlatıyor. Başlarında bir türbanları eksik! Çünkü kadınlar çıplak, çırılçıplak! Ama bunun da anlamı var: Kadının çırılçıplak bedeni, onun ezilen ruhunun aynasıdır. Çıplaklığı aslında onun erkek karşısında çökertilen içleracısı iç dünyasının en güzel dışa vurumudur.
Zaten değerli ressamımızın kadın eksenli tüm resimleri, günümüz Türkiye’sinde kadın adına yaşanan toplumsal, siyasal olaylara müthiş bir ışık tutuyor, çok önemli açılımlar getiriyor. Ressamın eviçinde ya da evdışında sergilediği; kucaklarındaki, çevrelerindeki çocuklarla sanki bir “klan” yaşamına kilitlenmiş kadın toplulukları, “toplumun yarısı”nın özellikle bizim toplumumuzda içine itilmek istenen yaşamsal koşulları çok güzel vurguluyor.
ÇIPLAK KADIN BEDENİNE ZORBALIK
Ayrıca çağlar boyu ressamların kadını sürekli çıplak resmetmelerinin nedeni, onun erkeklerce dışlanan iç dünyasındaki karmaşayı vurgulamak değil midir? Çıplak kadın figürü kadar, ezilmişliği, çiğnenmişliği, aşağılanmışlığı sergileyen başka bir simge var mıdır? Geçmiş zamanlarda Tanrıça katına yükseltilmiş çıplak kadın bedeni, bugün onun erkek tarafından incitilen ve horlanan ruhunun en duyarlı biçimde sergilendiği görselliktir. Çıplak kadın resmi, erkeğin tüm istismarına ve zorbalığına en açık alandır: Tüm sanatlar bunu söyler. Erkeğin “sahip olmak ve kullanmak” güdüsü, işte bu çıplak kadın bedenine zorbalıktan başlar. Her ne kadar aşkın simgesi gibi gözükse de, yıllar boyu resmedilen, yontulan, romanlarda anlatılan çıplak kadın bedeni, yalnızca erkeğin onu sahiplenişini gösterir. Bugünlerde sinemada, hatta pornografide apaçık ortaya konan bu gerçeği, batılı ressamlar (özellikle empresyonist ressamlar: Degas, Renoir, Lautrec, Cezanne...) yüzelli yıl önce yakalamışlar ve resimlerinde vurgulamışlardır. Bu da boşuna değildir: Kadınların, kapitalizmin yükselişiyle birlikte toplumsal dışlanmaya uğradıklarını ve eviçine hapsedildiklerini anlamaları gecikmemiş, onların başkaldırdıkları bu durum sanat dallarına (ve resimlere) yansımıştır.
Türk resmi bu gerçeği ancak Cumhuriyet döneminde kadının toplumsal haklarını kazanmasıyla birlikte kavradı. Şimdilerde devrimlerimizi yıkmaya girişen siyasal yönetimin, çağdaş sanatımıza saldırmasının altında yatan nedenlerinden biri de budur.
TÜRK RESMİ DEVRİMCİ VE EVRENSEL YOLDA
İlgili Galeriler