Günümüzde artan nüfus, kentleşme, sanayileşme sebebiyle üretim ve tüketim kapasitesinin de yükselmesi çevresel sorunların artmasına sebep olmuştur. Bu çevresel sorunlar; çölleşme, biyolojik çeşitliliğin azalması, iklim değişikliği gibi terimlerdir.
Terimlerden de anlaşıldığı üzere insan faaliyetleri sonucu açığa çıkan sera gazlarının atmosferde birikmesi sonucunda oluşmaktadır. İklim değişikliğinin en önemli sebebi hidrokarbon ve yüksek oranda karbon içeren kömür, petrol, doğalgaz gibi doğal enerji kaynaklarının oksitlenmesi sonucunda açığa çıkan sera gazları ve dünyanın karbon tutma kapasitesinin azalmasıdır. Karbon tutma kapasitesinin azalması demek küresel ısınmanın açığa çıkması demektir. Açıkçası ne kadar ormanlık alan olur ise karbon tutma kapasitesi o kadar genişler. Karbon tutmayı ne kadar genişletebiliriz sorusuna cevap ararken karşımıza karbon ayak izi çıkıyor. Karbon tutmayı genişletmekten önce nasıl ve ne kadar harcandığı ortaya çıkmalı ki sonuca göre önlem alınabilir.
Karbon ayak izinin tanımına bakacak olursak; Kyoto Protokolü( küresel ısınma ve iklim değişikliği konusunda mücadeleyi sağlamaya yönelik uluslararası tek çerçeve) tarafından belirlenmiş üretim, hizmet, işletme gibi faaliyetlerin sonucu oluşan sera gazlarının etkilerinin karbondioksit (CO2) cinsinden eşdeğerlerinin hesaplanması çalışmasıdır.
Karbon ayak izi çalışmaları tedarik zinciri, üretimde verim arttırma, kaynak ve enerji verimliliği sağlama ve pazarlama açısından fayda sağlamaktadır.
Karbon ayak izi terimi ikiye ayrılır. İlk olarak doğrudan sera gazı salınımına sebep olan birincil karbon ayak izi, ikincisi ise dolaylı yollardan sera gazı salınımına sebep olan ikincil karbon ayak izidir. Birincil karbon ayak izi, ısınma ve ulaşım amaçlı tüketilen fosil yakıtlar da dahil olmak üzere, yakıtların yanmasından dolayı ortaya çıkan doğrudan karbondioksit emisyonlarını ifade eder. İkincil karbon ayak izi, insanların yaşamları boyunca ihtiyaç duyarak kullandığı maddelerin üretilmesinden başlayarak, bu ürünlerin bozularak doğadan yok olma sürecine kadar geçen sürede atmosfere salınan dolaylı karbondioksit emisyonlarının miktarıdır. Emisyon faktörü, insan veya diğer faktörlerin faaliyetleri sonucunda atmosfere salınan kirletici konsantrasyonunu belirtir.
Emisyon faktörleri, kirletici kütlesinin birim 26 aktiviteye bölümü yani örnek olarak kg CO2/kg kömür, kg CO2/km araç şeklinde ifade edilir. Emisyon faktörlerinin aktivite istatistikleri ile çarpımı sonucunda emisyon miktarları hesaplanır.
% 29 Elektrik Tüketimi
% 26 Lojistik Kaynaklı Yakıt Tüketimi
% 12 İnşaat Sektörü
% 12 Sanayi ve İmalat Sektörü
% 9 Tarım ve Hayvancılık
Peki karbon ayak izini nasıl azaltabiliriz?
Karbon ayak izi azaltma işleminden önce karbon ayak izi hesaplaması yapılmalıdır. Karbon ayak izimizi hesaplamadan ne kadar azaltacağımızı da bilemeyiz. Ardından emisyon kaynakları incelenerek alternatif çözümler ile karbon ayak izi azaltılması mümkündür. Bunun için kurulan firmalara danışarak ölçüm yaptırılabilir.
Farkındayız…
Atıkların geri dönüşmemesi ve dünyaya kullandığımız kaynaklarını telafi etme şansını vermemiş olmamız da çok büyük bir çevre tahribatına sebep oluyor. Bunun etkilerinin sebebi büyük çaplı olurken aynı zamanda bir ürünü satın almak veya bir yaşam tarzını benimseyerek bireysel olarak da dünyaya zarar veriliyor.
Dünya da şuan telafi edebileceğimizin çok üzerinde tüketim çağında yaşıyoruz. Durum böyle giderse doğal kaynaklarımızın son bulması kaçınılmaz. Sonucun bu olmaması için bireysel ve devlet olarak çok sorumluluk düşüyor. Karbon salınımına hem birincil hem de ikincil olarak katkıda bulunmamak için bilinçlenmek ve duyarlı olmak gereklidir.
Kaynaklar
ATEŞ N. , Geri Kazanım Tesisinde Karbon Ayak İzinin Değerlendirilmesi ,Yüksek Lisans Tezi, Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Çevre Mühendisliği Anabilim Dalı , Ocak 2018
Ekler
Karbon ayak izi, çevre, iklim değişikliği, karbon salınımı