Safran çayının faydaları nelerdir?
Safran çayı Crocus sativus bitkisinin çiçeğinden çıkarılan baharattan yapılmaktadır. Safran çiğdemi ise en yaygın olarak bilinen ismidir. Güneybatı Asya’ya özgü olan bu bitki ilk olarak Yunanistan’da yetişmiştir. (1) Safran dünya üzerinde bilinen en pahalı baharattır. Pahalı olmasının nedeni ise bütün yıl boyunca çok kısa bir süre için büyümesi ve büyük emeklerle hasat edilmesidir. Her çiçeğin tepeciğinden elle toplanması gerekmektedir ve çiçek başına çok ufak miktar safran toplanabilmektedir. Çok az miktarda yemeklerde kullanılan safran buna rağmen yemeğe oldukça yoğun bir lezzet vermektedir. Safranın taklidi olarak yapılan baharatlar dünyada çok fazla satılmaktadır bu nedenle ucuz olan safrana karşı dikkatli olunması gerekmektedir.
Safranın geleneksel olarak iyileşme amaçlı kullanıldığı için uzun tıbbi bir geçmişi vardır. Yapılan sonra çalışmalar safran bitkisinin anti-kanserojen, anti-mutajenik (mutasyonu engelleyen) ve anti-oksidan özellikleri olduğunu ortaya koymuştur. Aynı zamanda depresyon için depresyon için faydalı olmakta, gözleri korumakta ve maküler dejenerasyonu yavaşlatmaktadır. Genellikle ateşi düşürmek, krampları hafifletmek ve sinirleri yatıştırmak için kullanılmaktadır. (2)
Safran çayının sağlığa faydaları
Safran bitkisi tarih boyunca zihinsel ve fiziksel rahatsızlıkların negatif belirtileri için doğal bir tedavi yöntemi olarak kullanılmıştır. Safran yemeklerde mucizevî bir baharat olduğu kabul edilmiştir fakat bugünlerde bilinen faydaları bundan çok daha fazladır. Safran çayının mücadele etmeye ve destekçi olmaya yardımcı olduğu durumlar şöyledir; (3)
Strese iyi gelir: Safran çayı stres ve endişenin giderilmesine yardımcı olmaktadır. Safran ayrıca “sıvı güneş” olarak anılmaktadır çünkü pozitif hissettirerek ruh halinizi yükseltmektedir. Bu nedenle orta ve hafif şiddetli depresyon rahatsızlığına olan etkisi nedeniyle safran çayı tavsiye edilmektedir. (4) Tarihsel olarak, bu baharat zihin ve bedeni sakinleştirmek, pozitif duygular hissettirmek için oldukça yaygın olarak kullanılmıştır. Ayrıca safran çayı strese karşı kullanıldığı gibi stresin neden olduğu yüksek tansiyon rahatsızlığı içinde oldukça etkili bir hale gelmiştir. (5)
Menstrüasyon dönemine yardımcı olur: Safran çayının adet döneminde kadınlara oldukça yardımcı olduğu keşfedilmiştir. Anormal adet dönemleri kadınlara bazı problemler yaşatmaktadır; safran çayı ise adet döneminin başlamasına vücudu teşvik etmek için oldukça faydalıdır. Fakat bazı durumlar için düşük riskine karşı dikkatli olunmalıdır; bu nedenle hamile kadınların tüketmemesi önerilmektedir.
Kansere karşı etkilidir: Safran çayı sahip olduğu zengin sarı rengini içinde barındığı krosin ve kimyasal bileşenlerinden; safran çiçeğinin sahip olduğu yoğun antioksidanlardan almaktadır. Krosin güçlü anti kanser etkisi sayesinde kansere neden olan hücrelerle savaşmaktadır. Ayrıca krosin bileşeninde bulunan flavonoidler gizli kanser hücrelerini engellemekte ve tümör hücrelerini küçültmektedir. Karotenoidler safrana sarı rengi hediye eden pigmentlerdir ve bu doğal pigmentler stres ve virüslere karşı vücudu korumaktadır. (6)
Kalp sağlığını destekler: Safran çayının sahip olduğu zengin antioksidanlar ve likopen gibi flavonoidler kalp damarlarındaki yağın birikmesini engelleyerek kalp sağlığını korumaktadır. Böylece kardiyovasküler hastalıkların önüne geçtiği gibi tansiyonun sabit kalmasını sağlamakta ve kolesterol seviyelerini korumaktadır. (7)
Sindirime yardımcı olur: Safran çayının az bilinen yararlarından biri kalın bağırsakta biriken atıkları atmaya yardımcı olmasıdır; ayrıca gelecek zamanlarda kalın bağırsakta atık birikmesini önlemek için kalın bağırsak kaslarını düzenlemeye destekçi de olmaktadır. Diğer yandan kızamığın nedeni olarak bilinen bazı bakterilerin aktif hale geçmesini engellemektedir. (8)
Yüksek kan basıncını düşürmeye yardımcı olur: Safran çayı yüksek tansiyonu yavaşlatmaya yarayan krosin maddesi içermektedir böylece yüksek tansiyon rahatsızlığını önlemeye yardımcı olmaktadır. (9)
Göz sağlığını destekler: Safran çayının diğer faydalarından bir göz problemleri ihtimalini azaltmaya yardımcı olmakta hatta körlüğe neden olarak sorunları durdurabilmektedir. “Inscience” web sitesinin yayınladığı bir araştırmaya göre, net olarak görebilmenin sırrının safranda saklı olduğu kabul edilmiştir. Safran sahip olduğu yağlı asit içeriğiyle gözdeki görme hücrelerinin sağlıklı kalmasını desteklemektedir. Günlük bir fincan safran çayının tüketimi gözlerin parlak ışıktan korunmasını sağlamaktadır. Çayı demleme sırasında sadece birkaç ipliği bile oldukça yardımcı ve yeterli olacaktır. (10)
Afrodizyak etkisi vardır: Safran çayının bir afrodizyak olarak görev gördüğü kabul edilmektedir. Yapraklarının sahip olduğu bu baharat etkisi libidoya destekçi olmaktadır. (11)
Soğuk algınlığa ve gribe iyi gelir: Soğuk algınlık ve grip için safran çayı balgam sökücü rolü görmektedir. Mukusu kurutmaya yardımcı olmaktadır. Ayrıca safran çayının sıcak içilmesi boğaz ve göğüs ağrısını yumuşatmayı sağlamaktadır. Safran çayı kişiyi bu tür hastalıklardan kurtarma görevi gördüğü için vücudu rahatlatarak sakin bir uyku çekilmesine de destekçi olmaktadır.
Mideyi tedavi eder: Düzenli safran çayı tüketmek mide ülseri ve gaz nedeniyle oluşan ağrılar gibi mide-bağırsak sorunlarını önlemeye yardımcı olmaktadır. Ayrıca huzursuz mide ve bulantı gibi gastrointestinal sistem problemleri içinde tedavi edici görev görmektedir. Bu bitkisel çayı tüketmek mide-bağırsak sistemi iltihaplanmalarına da oldukça iyi gelmektedir. (12)
Hayati mineraller için kaynaktır: Sarı safran baharatı insana günlük olarak gereken mineraller için oldukça mükemmel bir kaynatır. Safran çayı potasyum, kalsiyum, demir ve çinko gibi bazı mineralleri barındırmaktadır. Potasyum kalp hızını ve kan basıncını yönetmeye yardımcı olmaktadır. Kalsiyum kemik kütlesi için oldukça önemlidir ve son olarak demir ise kan hücrelerinin oluşmasına yardımcı olmaktadır.
Cilt bozukluklarını tedavi eder: Safran çayının sedef hastalığı gibi ciddi boyutlardaki cilt hastalıklarına iyi geldiği kanıtlanmıştır. Birçok tedavi çeşidinin uygun olmasına rağmen cilt hastalıklarından muzdarip olan insanlar her gün çay tüketmekte ısrarcı olmaktadır. Safranın sahip olduğu bazı elementler sedef gibi ağırlaşmış cilt hastalığı bağlantılı durumlarda cildi yatıştırarak tedavi etmeye yardımcı olmaktadır. (13)
Safran çayı tarifi
Safran çayının hazırlanması
Safran çayının keyfini çıkarmak için kaynamış bir fincan su ve yaklaşık 15-20 tel safran bitkisi gerekmektedir. 5-7 dakika çayı demleyin. Demleme süresi bittikten sonra fincanın içinden safran tellerini çıkarın. Bir süre soğumasını bekledikten sonra safran çayınızı içebilirsiniz.
Tarçınlı safran çayı
Safran bitkisi besinlerde kullanıldığında takdirde bu baharatın terapötik iyileştirici güçleri olduğu düşünülmektedir. Depresyona karşı bir etkisi olduğuna inanılmakta, adet dönemi ağrılarına iyi geldiği bilinmektedir. Karın şişkinliğini rahatlatmaktadır; ayrıca detoks özelliklerine de sahiptir. Bu çiçeksi tarifi dengelemek tarçın ve bal kullanılmaktadır.
- 4 fincan su
- 10 adet safran teli
- 1 adet tarçın çubuğu
- 3-4 çay kaşığı bal
Tarçını ve balı suyun içine ekleyip kaynatın. Daha sonra safran tellerini ekleyip, kapağı kapatıp ateşi azaltarak 15 dakika demlemeye bırakın. Ateşi kapatıp karıştırmada 5 dakika daha lezzetlerin karışması için bekleyin. Çayı bir fincan içine süzerek koyun ve sıcak halde servis edin. (15)
Sütlü safran çayı
- 1 ya da yarım bardak çiğ süt
- 1 fincan su
- 15-20 adet safran teli
- İsteğe göre 3 adet kakule
- 2 çay kaşığı bal ya da tatlandırıcı
Küçük bir tencerenin içine suyu ve isteğe bağlı olan kakuleleri rendeleyerek ekleyin ve kaynatın.
5 dakika pişmesi için bekleyin.
Ateşi kapatın ve safran tellerini ekleyip iyice demlenmesi için 5-8 dakika bekleyin.
Geri kalan malzemeyi ekleyin ve çiğ süt içindeki besinlerin ölmemesi için kaynama noktasına gelmeden ısınıncaya kadar ısıtın.
Tadına bakın; isteğe göre tatlandırmak için bal ve ya tatlandırıcı ekleyin ve servis edin. (16)
Zencefilli safran çayı
- 10-12 adet safran teli
- 4 fincan su
- 1-2-3 adet taze zencefil kökü
- 3 çay kaşığı bal (isteğe göre)
- 1 adet tarçın çubuğu (isteğe göre)
Zencefili doğrayarak bir kaba koyun.
Bir tencereye suyu, zencefili ve isteğe göre tarçın çubuğunu ekleyip kaynatın. Ateşi azaltarak safran tellerini içine atıp, kapağı kapatarak 15 dakika demleyin. Lezzetini iyice ortaya çıkarmak için ateşi yükseltip 5 dakika daha pişirin. İsteğe göre tatlandırmak için balı ekleyip ateşi kapatın. 4 fincan servis edebilirsiniz. (17)
Safran çayının zararları
- Hamile ya da bebek ezmiyorsanız safran çayı içmeniz önerilmemektedir. Hamileliğin ilk aylarında düşük riskine neden olabilir.
- Safran çayı depresyon rahatsızlığının tedavisinde kullanılıyor olmasına rağmen bu bipolar bozukluklar için geçerli değildir. Bipolar bozukluk durumunda safran kişiyi uyarabilir ve dürtüsel davranışlara yol açabilir. Eğer depresyon ve ya bipolar bozukluğunuz varsa önce doktorunuza danışmalısınız.
- Bazı insanların safran bitkisine alerjisi olduğu gözlemlenmiştir. Safrana olan alerjik reaksiyonu çay tetikleyebilir.
- Eğer Lolium, Olea (zeytin), Salsola bitkilerine alerjiniz varsa safran tüketmekten kaçınmalısınız.
- Alerjik reaksiyonlar burun, dudak, ağız bölgesinde şişlik, deride döküntü, kızarıklık ayrıca öksürük ve hapşırma olarak gözlemlenebilir.
- İçtiğiniz safran çayı miktarı konusunda dikkatli olmalısınız. Fazla tüketilmesi durumunda ciltte, gözde ve mukoza zarında sarı görünüme neden olabilir; ayrıca kusma, baş dönmesi, ishal ve göz, burun ve dudaklarda kanamaya sebep olabilir. (18)