ALGRANTİ - ALGRANATİ
Bu soyadının kökeni Granada kentidir. Endülüs’te en uzun süre İslam egemenliğinde kalan bu kent Arap coğrafyacıları tarafından Garnat al-Yahud (Yahudi Granada)1-2-, Osmanlı tarihçilerince Gırnata olarak anılır. Kentin Yahudi yerleşim merkezi halen Padre Suarez Meydanı olarak anılan geniş bir bölgesini kaplardı. 1492 Fermanı, kentin incisi Elhamra (Alhambra)3 Sarayının Elçiler Salonunda imzalanmıştı. Katolik hükümdarlar tarafından yıktırılan Yahudi mahallesinde son yıllarda ünlü çevirmen Yuda ibn Tibbon anısına bir anıt dikilmişti.
Granada sözcüğünün kaynağı hakkında değişik yaklaşımlar mevcuttur4. Şöyle ki: 1) Bölgenin önemli ürünlerinden ‘nar’ın İspanyolca adı ‘granada’ dan aldığı; 2) İslam fethini takiben bölgeye yerleşen Berberi Kernâta aşiretinden esinlendiği; 3) Kudüs’te İkinci Tapınak’ın Romalılar tarafından yıkılışından sonra İspanya’ya giden veya götürülen Yahudiler tarafından kurulduğu ve ‘Göçmenler Yurdu’ anlamında Gar-Anat adı verildiği.
KARKAŞON
Karkaşon veya Carcasone soyadı, İspanya’nın Valladolid eyaletinde Carcos veya Fransa’da Aude departmanında Carcassonne (Caracause) beldeleriyle ilintilidir. Fransa’nın bu bölgesinde Yahudi yaşamı 6. yüzyıla kadar uzanır5.
Bu soyadının yazım farkıyla Carcos, Corcos, Karkasonne ve benzeri değişkenleri mevcuttur.
MOLINA - MOLİNAS
İspanyolca anlamı ‘değirmen’ olan bu soyadı, Molina veya Molino adını taşıyan birçok İspanyol beldesiyle uyumlu olsa da esas kökeninin Guadalajara eyaletinde Molina de Aragon kenti olduğu hususunda birleşilmektedir. Tepedeki kalenin duvarına yaslanan ve eskiden ‘Castil de los Judios’ olarak bilinen tarihi Yahudi mahallesi, İspanya’nın en iyi korunmuş olan Yahudi semti olup halen ‘Calle de los Judios’ veya ‘Juderia’ olarak anılır6.
Hem Yahudiler hem de Hristiyanlar tarafından kullanılan Molina soyadına 16. yüzyıldan sonra Mısır ve Venedik’te de rastlanır.
SONSİNO - SONCİNO
Bu soyadı İtalya’nın Lombaryazıya bölgesinde Cremona iline bağlı Soncino beldesiyle ilintilidir.
Bavarya’daki baskıdan kaçarak İtalya’ya gidip Soncino kentine yerleşen İsrael Natan ve oğlu Yeşua Solomon, 1483 yılında kentte İbranice hurufatla bir matbaa kurdular. İtalik yazı, dinî yayınlarda sayfa düzeni, ciltçiye sayfa sırasını izleme olanağını veren folyo işaretleme tekniği, Talmud basımlarında ana metnin yanına yorumlarının eklenmesi, vb. daha sonra Soncino soyadını alan bu ailenin matbaacılığa kazandırdıkları buluşlardır. Aileden Gershon ben Moşe 1526’da İtalya’dan ayrılarak önce Selanik’e yerleşti ve 1530’da İstanbul’a gelerek oğlu Eliezer ile beraber yayıncılığa başladı. Soncino Basımevinin yayınladığı kitapların en ünlüleri, bir basım başyapıtı olan 1547 tarihli Sefer Atora Tirgum Onkelos ve Tirgum Aravi Uparsi’dir (Çok Lisanlı Tevrat) ve Karayların ilk basılı kitabı olan, Başyazı’nın 1531 tarihli Adderet Eliyahu eseridir7.
© Naim A. Güleryüz – Her hakkı mahfuzdur. Yazılı izin alınmadan hiçbir şekilde kopyalanamaz, alıntı yapılamaz.
1 Tdbs.bh.org.il.
2 2 José Luis Lacave, Guia de la Espana Judia,120.
3 Hamrâ Arapça ‘kırmızı’ anlamında olup, inşaatında kullanılan kırmızıya çalan renkte harçtan dolayı Saraya El-hamrâ adı verilmiştir.
4 Mehmet Özdemir, “Gırnata”, TDV İslam Ansiklopedisi İnternet Sitesi.
5 dbs.bh.org.il.
6 José Luis Lacave, anılan eser, 45.
7 Ayrıntılı bilgi: Güleryüz, Toplumsal Yaşamda Türk Yahudileri, 2012, s. 13-14.