Mahal koşulları ve farklı amaçlara göre alternatif sprinkler sistem tipleri, temel gereklilikleri
Sprinkler sistemlerinin standart ıslak tip çözümleri haricinde, uygulama yapılan mahal özellikleri ve farklı amaçlara göre, farklı tip ekipman ve dizayn yöntemleri kullanılarak alternatif çözümler kullanılabilmektedir.
Başlıca ve sıklıkla kullanılan alternatif çözüm; ortam sıcaklıklarına bağlı kuru tip sistemlerdir. Sprinkler sistemleri için suyun kabul edilen sınır donma sıcaklık değeri olan 4C’nin altında kalan mahal ve bölgelerde kullanılan bu sistem; temel olarak kuru tip alarm vanası ve hava veya uygun gazlar ile basınçlandırılmış borulama ile sağlanmaktadır. Yarı açık otoparklar, sundurmalar vb. dış ortama maruz kalan mahallerde sıklıkla kullanım gereksinimi doğmaktadır.
Bir diğer alternatif olan baskın (deluge) sistemler ise; hızlı ve geniş yayılımlı yangınlara müdahale, hızlı şekilde soğutma ve yangın yükünü düşürme, mahal-bölgenin tamamında yangına bastırıcı etki yaratma, vb. için kullanılacak bir çözümdür. Kuru tip sistemde olduğu gibi, farklı bir alarm vanası olan baskın alarm vanası ve açık sprinkler-nozüller ile sistem gereksinimleri sağlanmaktadır. Uçak hangarları, yanıcı-parlayıcı sıvı tankları üst ve yanal yüzeyleri, soğutma kuleleri, dış ortam trafo sistemleri, vb. ekipman ve mahaller için efektif olarak kullanılabilecek sistemlerdir. Bu sistemler için manuel aktivasyonun haricinde otomatik algılama aktivasyonu da mutlak suretle sağlanmalıdır. Elektriksel ( dedektörler ), ıslak-hidrolik pilot sprinkler ve kuru-pnömatik pilot sprinkler sistemleri, ana sistem için aktivasyon alternatifleridir.
Yine bir baskın sistem mantığı ve cihazları ile sağlanan ön-tepkimeli (preaction) sprinker sistemleri ise, doğrulama aktivasyonu gerektirecek mahaller için en uygun sulu söndürme yöntemidir. Aktivasyon sistemi baskın sistemlere benzer olup mahal koşulları ve amaca göre çeşitli dizayn alternatifleri yaratılabilecektir. Arşiv depoları, müzeler gibi yüksek hacimli alanlar için uygun sistemler olup, maliyet olarak dezavantaj yaratacak gazlı söndürme sistemleri için de iyi bir alternatif doğurmaktadır.
Standart ıslak sprinkler uygulamalarına alternatif bu sistemler için temel dizayn ve montaj gereksinimler de aşağıda belirtilmeye çalışılmıştır:
Kuru tip sprinkler sistemleri :
· Sistem aktivasyonu sonrasında uygulanacak drenaj işlemi neticesinde borular içerisindeki su birikimini ve buna bağlı donma riskini önleme adına yukarı bakan (upright) tip sprinkler kullanılmalıdır.
· Sistem büyüklüğü, normal hava basıncında test hattı vanasından 60sn.de su geçişine göre belirlenmelidir. 500 galon (1.893 lit.) hacmi aşmayan sistemlerde süre sınırı göz ardı edilebilir. 750 galon (2.839 lit.) hacmi aşmayan sistemlerde ise hızlandırıcı ekipman kullanımı ile yine süre sınırı göz ardı edilebilir. Bunların dışında; onaylı program ve metotlar ile hesaplanmış, standartlara uygun spesifik adet sprinklerlerden su çıkış süresine göre de sistem büyüklüğü belirlenebilir. Hızlandırıcı kullanma durumunda; cihaz, girişinde manometre ile birlikte alarm vanasına mümkün olan en yakın lokasyonda tutulmalıdır.
· Borulama grid tip olmamalıdır.
· Kuru alarm vanasının bulunduğu bölgede donma riski olmamalıdır. Gerekli ise, sürekli ısıtma işlemi uygulanmalıdır.
· Hava basınç dengesini ve alarm vanasına hava akışını sağlamak için hava bakım besleme cihazı kullanılmalıdır. Her kuru alarm vanası için kendine özel hava bakım besleme cihazı uygulanmalıdır.
· Hava basıncı sık periyotlar ile kontrol edilmelidir. Hava besleme, sistemi 30dk içerisinde doldurabilecek kapasitede ve sürekli olmalıdır. Hava basınç değeri, alarm vanası üretici gerekliliklerine göre belirlenmeli ve sağlanmalıdır. Aynı hava kaynağı birden fazla alarm vanası için kullanılabilir, fakat tüm sistem girişlerine çek vana veya benzeri geri akış önleyici cihaz ve her giriş için manometre kullanılmalıdır.
Baskın ve ön-tepkimeli sprinkler sistemleri :
· Pnömatik, hidrolik ve elektriksel aktivasyon sistemlerinin komponentleri uyumlu olmalıdır.
· Test için, vana su girişi haricinde su çıkış tarafında da kesme vanası kullanılabilir.
· Aktivasyon ekipmanlarının tepkime sıcaklıkları, sprinkler tepkime sıcaklıklarından düşük olmalıdır.
· Ön-tepkimeli sistemlerde, koruma uygulanan mahalin tümüne aktivasyon sistemi düşünülmelidir.
· Alarm vanalarının bulunduğu bölgede donma riski olmamalıdır. Gerekli ise, sürekli ısıtma işlemi uygulanmalıdır.
· Ön-tepkimeli sistem tipleri:
a- Tek Kilitlemeli: Algılama ile aktivasyon. Tek sistem, maksimum 1.000 adet sprinkler için uygulanabilmektedir.
b- Kilitlemesiz: Algılama veya sprinkler patlaması ile aktivasyon. Tek sistem, maksimum 1.000 adet sprinkler için uygulanabilecektir.
c- Çift Kilitlemeli: Algıma ve sprinkler patlaması birlikte aktivasyon. Kuru tip sistemdeki; 500 galon limiti, 60sn. ve diğer test hattından su alma süresi kuralları bu tip için de geçerlidir. Borulama grid tip olmamalıdır.
· Baskın sistemler için hidrolik hesaplama yapılmalıdır.
· Ön-tepkimeli sistemler için yukarı bakan, aşağı bakan (yalnızca minimum 4C ortam sıcaklığında), duvar tipi (yalnızca minimum 4C ortam sıcaklığında), kuru tip sprinklerler kullanılabilecektir.
Kaynaklar:
1- NFPA-13_Standart_for_the_Installation_of_Sprinkler_Systems
2- FM Global-Property_Loss_Prevention_Data_Sheets_2-10R
3- FM Global-Property_Loss_Prevention_Data_Sheets_2-0
4- Binaların_Yangından_Korunması_Hakkında_Yönetmelik
HAZIRLAYAN
Evren UYGUR
Makine Müh. – Firma Sahibi
Mepro Mühendislik ve Yangın Sistemleri Danışmanlığı