İçindekiler
Sofist Kavramı Nedir
Sofist terimi Antik Yunanda Sophistes kelimesinden türemiştir. Kelimenin anlamı sanat yada beceri öğreten uzman anlamı taşımaktadır. Zaten yazının ilerleyen bölümlerinde Sofistlerin öğretmenlik mesleğini ilk icra eden düşünürler olduğu üzerinde duracağız.
Guthrie’ye göre; Sofistler özel yeteneklere ve yansız bilgilere sahip olan yazar veyahut öğretmen demektedir. Sofistler sanat veyahut politika anlamında yol gösterendir. Bu alanlar dönemin toplumunda başarı için tek yol olan alanlardır. Bu sebepten dolayı bu dönemde başarı elde etmeye çalışan her birey muhakkak politika ile ilgilenmesi zorunludur.
Daha geniş bir biçimde düşünecek olursak sofistik bir düşünce ve tartışma tarzıdır. Örnek vermek gerekirse; sofisttik bir doğruya ulaşmak için değil sadece tartışmış olmak için tartışma tavrı, aldatmayı, ikna etmeyi, karşı tarafı mat etmeyi amaçlayan bir duruştur.
Antik Yunanda meydana gelen anlaşmazlıklar yargı yoluyla çözümlenmektedir. Sofistlerin bu tavrı onları günümüz bağlamında iyi birer avukat konumuna getirmiştir. Çünkü onların düşünce biçimindeki bu radikal duruş, tartışmada gerçeğin önemsizliği ve karşı tarafı ikna yöntemi onları bu meslek için biçilmiş bir kaftan konumuna getirmektedir.
Sofistlerin Özellikleri
Antik Yunan Siyasal Düşüncesi Sofistlerden önce destanlara ve mitoslara dayanmaktadır. Antik Yunan Siyasal Düşüncesi Sofistlerle, hem gündelik yaşam hem de toplumsal yaşamla ilgili işlevsel birçok konu varlık kazanmıştır.
Sofistler; ”toplum” ve ”devlet” kavramları üzerine açıktan açığa düşünceler öne sürmüş, toplumsal değer yargıları üzerinden ”iyi-kötü”, ”doğru-yanlış” gibi ilk siyasal düşünceleri ortaya koymuşlardır. Fakat Sofistler, belirli bir öğreti üzerinden düşüncelerini geliştirmemişlerdir. İlkeleri yoktur.
Her Sofisttin kendisine ait düşüncesi vardı. Bir kimsenin Sofist olarak alıgılanmasının temel sebebi siyasal ve toplumsal kurumların kavramsal temelde tartışabiliyor olması yeterliydi. Bu sebepten ötürü karşılarına ilk dikilen kişiler her zaman düzen yanlıları olmuştur.
Düzen yanlısı kişilere göre Sofistler ipe sapa gelmez düşünceler ortaya atan, kendilerini toplumun değer yargılarını aşmış olarak göstermek için toplumun usu dışında hareket eden insanlar olarak nitelendirilmektedirler.
Oysa, gerçekte sofistler bir yandan öğretmenliği meslek edinmiş ilk düşünürlerdir. Belirli bir ücret karşılığında gençlere dersler veriyorlardı. Derslerinin başlıca konusu, gençlere günlük yaşamda nasıl başarılı olabileceklerini öğretmekti. Özellikle Atina’da o günün koşulların da başarının tek yolu ise siyasetti.
Düzen yanlılarının yapmış olduğu eleştirinin bir doğru yanı vardır. Bu doğru yan ise Sofistlerin kendilerini diğerlerinden üstün görmesiydi. Bu üstün görüş öğretmenin dayandığı bilgiden kaynaklıdır. Dönemin uyuşmazlıklar yargısal yöntemler araçlarıyla çözüme kavuşuyordu. Sofistlerin derslerinin başında ise bu yargısal yolda karşı tarafı nasıl mat edeceğini içermesiydi.
Aristoteles’in Mantık kitabında Sofistler ile Dialektiçiler arasında farkı açıklamıştır. Bu fark Dialektikçilerin gerçeğin peşinde olduğu lakin Sofistlerin gerçekle bir ilişkisinin olmadığı sadece önceden belirlenmiş bir amaç için bilgiyi kullandığını belirtmiştir.
Sofistlerin bir diğer özelliği ise arkalarında hiç yazılı metin bırakmamış olmalarıdır. Biz onlar hakkında bilgiyi özellikle Platondan öğrenmek durumundayız. Platon, Sofistleri konu alan Euthidemos, Gorgias, Protogoras, Sofist adlı yapıtlar Sofistler için başlıca kaynaklar olarak karşımıza çıkmaktadır.
Sofistlerin Bilgi Anlayışı
Sofistlerin bilgi görüşünün temel özelliği nedir kısaca, Sofistlere göre bilgi teorik bir merakı gidermek amacıyla değil hatta tam tersine hayatta ve pratiğe sunulan bir araçtır. Bilgi hayatın kontrolünü elimize verdiği sürece değerlidir. Bu bağlam bakımında bilginin iki amacı bulunmaktadır; ilki bir yaşama sanatıdır. İkincisi ise hayatı kontrol etme yetisidir.
Sofistlere Göre Bilginin Kaynağı
Sofistler bilginin kaynağının ne olduğu konusunda oylarını ampirizmden yana kullanırlar. Onların düşünce sisteminde tümevarım yaklaşım görülür. Eski dönem düşünürleri gibi herşeyin kaynağını bir meta kabul ederek parçaları tek tek açıklama yöntemine gitmez. Bu bakımdan eski düşünürlerden ayrılırlar.
Sofistler tek tek nesneleri açıklayarak doğru bilgiye ulaşma yoluna gitmişlerdir. Kısaca özetlemek gerekirse Sofistler, hem tümevarım yaklaşımını benimsemişler hem de deneysel yönteme başvurmuşlardır.
Sofistler geçmişten beri gelen bilginin duygusal ve rasyonel ayrımına karşı çıkmışlardır. Sofistlere göre doğru bilgi; görünenin ötesinde bir anlam taşımamaktadır. Anlam görünüşlerdedir, varlık ise bize görünendir savı Sofistler için geçerlidir.