Gül Bitkisi, belki de insanlık tarihi boyunca en fazla sevilen ve yetiştirilen çiçekli bitkilerden biridir. Hemen her milletin edebiyatında başta şiir olmak üzere hikaye, roman ve diğer edebi türlere konu edilmiş, sevgilinin adı, gözü ve yüzü olmuş bir çiçektir.
Gül, aynı zamanda ekonomik önemi olan bir bitkidir. Gülün pek çok türü vardır. Bunların 25-30 kadarı insanların faydasına sunulmuştur.
Gül cinsine dahil 100 kadar çok yıllık, dikenli, çalı ya da tırmanıcı formda tür bulunmaktadır. Gül türlerinin pek çoğunun kökeni Orta Asya’dır. Buradan dünyanın diğer bölgelerine yayılmıştır. Anadolu’da Göller Bölgesi, Doğu Akdeniz’de Şam ve civarı, başta Bulgaristan olmak üzere Balkanlar, Batı Avrupa, Kafkaslar, Güneydoğu Asya ile Orta ve Latin Amerika’ya yayılmış bir bitkidir. Esasen süs bitkisi olarak gülün bulunmadığı yer yoktur.
Ekonomik Önemi ve Kullanışı
Gül Bitkisi , süs bitkisi olarak çok değerli bir materyal olduğu kadar gerek yağı ve gerekse suyu ekonomik öneme sahiptir. Ayrıca yağı ve suyundan kozmetik, şekerleme ve hamur işleri sanayinde de faydalanılmaktadır. C vitaminince zengin gül türleri bulunduğu gibi, reçel ve marmelat yapılan gül türleri de vardır.
Gül Suyu
Gülün temel yağının damıtılması sırasında elde edilen losyondur. Türkiye’de toplam gül suyu üretiminin çok büyük bir bölümü, gül tarım alanlarının %90’ına sahip Isparta’da yapılmaktadır. Yurt içi pazarı çok sınırlı olan gül suyunun hemen hemen tümü yurt dışına satılır. Başlıca alıcı ülkeler Fransa, A.B.D., İsviçre, Hollanda, İngiltere ve Suudi Arabistan’dır.
Gül suyu, koku ve lezzet verici bir madde olarak muhallebi, güllaç ve aşure gibi tatlılara katılır. Feniletil alkol içeren gül suyu, antiseptik etkisi nedeniyle özellikle göz hastalıklarında dıştan kullanılır.
Gül Yağı
Isparta Gülü de denilen yağ gülünden taze çiçeklerinden buharla damıtılarak elde edilen uçucu yağdır. Yağ gülü, çok dikenli, az katmerli ve pembe çiçekli, melez bir tür olup kökeni tam olarak bilinmemektedir. Batı Anadolu Bölgesinde özellikle gül yağı elde etmek içim yetiştirilir.
Buharla damıtmayla ortalama olarak 3500-4000 kg çiçekten 1 kg gül yağı elde edilir. Gül yağı, soluk sarı renkli, gül kokulu ve keskin lezzetlidir. İçinde kokulu madde olarak daha çok geroniol ve sitronellol bulunur.
Gül Yağı
Gül Kurusu
Gül bitkisi yaklaşık %80-85 civarında su içerir. Bu nedenle kurutma sonucunda yaklaşık 6 kg gülden 1 kg Gül kurusu kalmaktadır. Kurutma esnasında üründeki su uçar ve ürünün özü kalır. Bu nedenle kuru gülün aroma, besin değerleri, özellikle protein, karbonhidrat, vitamin oranları çok artmıştır.
Gül kurusu lokum kaplama ürünleri olarak lokum dışını kaplamakta , aroma, renk veya koku verici olarak kullanılmaktadır. Gül Çayı olarak veya çay karışımları içerisine kullanılmaktadır.
Gül tozu, tatlı, puding ve çikolata içerisinde ve ilaç ve tedavi ürünü olarak sağlık sektörü ürünlerinde kullanılmaktadır.
Bitkisel Özellikleri
Gül bitkisi, çok yıllık, çalı veya ağaç formunda, kökleri çok derinlere inen , türlerine göre boyu 40-200 cm arasında değişen bir bitkidir. Bazı türleri tırmanıcı olup, hemen hepsi dikenlidir. Gül bitkisi son derece fazla dallanır. Ancak süs bitkisi olarak kullanılanların yapılan budamalarda tek gövde halinde büyümesi sağlanır.
Yapraklar, gövde ve dalların üzerinde almaşıklı dizilip, bileşiktir. Yapraklar dikenli olup, yaprakçıklar küçüktür. Çiçekler 5 adet renkli taç yapraklara sahiptir. Taç yapraklar kimi türlerde katmerlidir. Çiçekte çok sayıda erkek organ ve bir adet dişi organ vardır. Gül, kendine döllenmekte ve bazı türlerde zeytin büyüklüğünde meyveler oluşmaktadır. Bu meyvelerin içinde bin tane ağırlığı 6-8 g olan tohumlar bulunur.
Önerilen Makale ; Kahve Bitkisi