Yaşamak...
Yaşamak bir anı ve hayatı... Kendi hayatımız gerçekten kendimizin mi? Ne kadar sahibyiz ve ne kadar yargıcı?
Çoğu zaman olaylara ikinci şahıslarla bakarız. Hikayemiz bir süre sonra bizim olmaktan çıkar, başkalarının sorgu, yargı ve sonuçlarına teslim olur. Öyle ki artık kendi hikayemize yabancıyızdır. Kendi yaşadığımız şeyleri başkası yaşamış gibi kayıtsız bir şekilde dinler, anlamaya çalışırız. Olayları biz yaşamamış, yaşananlar bizim hiç parçamız olmamış gibi dilsiz maktül oluruz. İnsan aslında sustuklarıdır.
Bende bıraktığı etkilere kısaca değindikten sonra "elalem" kavramının sistemde ve yargıda etkilerinin açık örneklerinden birini veren Camus hakkında biraz bilgi vermek istiyorum. Birini diyorum çünkü, yazarın etkilendiği Kafka'dan oldukça fazla ayrıntı ile yollarının kesiştiğini görüyorum.
Camus özellikle Fransızlar tarafından çok sevilen ve okunan bir yazar. Hemen hemen aynı etki ülkemizde de geçerlidir. En çok okunanlar listesinde sıklıkla üst sıralarda yer alır. Adıyla bütünleşmiş "Yabancı" eserinin yanı sıra "Veba" adlı romanıda aynı övgü ve değerlere sahip bir eserdir. Edebiyat, felsefe, futbol. Bir insan farklı kulvarlar...Nobel Edebiyat ödülü almış güçlü bir kalem, yeşil sahalarda adından söz ettirecek bir yetenek ve hayata bakışının felsefesini insanlığa sunması ile farklı biridir. Marksist, nihilist, varoluşçu bir düşüncesi vardır. Hayata ve yaşamaya bakışı farklıdır. Kitaptan bir alıntıyla:
"Fakat herkes bilir ki hayat, yaşamak zahmetine değmeyen bir şeydir."
Camus'a göre hayat kadın ve erkekten ibarettir. Bir şeyin yaşanılması tabulara bağlanmaz. İstenildiği için yaşanılır. Nitekim sevgilisi evlenmek istediğini söyleyince, sen istersen evleniriz istemezsen olmaz der. Kayıtsız bir tavrı vardır. Ölümde önemli değildir. Bir insan 70'inde de 20'sinde de ölse fark etmez. Bir başkası hemen yerini doldurur. Hayat döngüsü hep böyledir. Ve bu güçlü kalemin erken susması bir trafik kazası ile olur. Yeri doldu mu diye sorulmaz bile. Realde bir erkek olarak yeni bir canlı dünyaya gelsede bir Camus yok.
---Spoiler---
Yabancı konusu itibari ile basittir. Kısa bir zaman diliminin, uzun metrajda ruh tahlilinin yansımalarıyla dolu bir anlatım mevcuttur. Hemen hemen tüm karakterlerin isimleriyle bir fiziksel ve ruhsal tanıtımı yapılabilir, fakat başkahramanın adı geçmez. Kafka'nın "Dava"da kahramandan K. diye bahsetmesi gibi.
Kitap, annesinin ölüm haberini alan (Mersault) yabancının cenaze işleri için huzurevine gitmesi ile başlar. Ölüm bilinçaltında insanlara derin izler bırakan olayların başında gelir. Hele ki bu anneyse... Cenazesini almaya giderken ölüm haberi Mersault'un hayatında iz bırakan anıları anımsamasına neden olur.
Büyük bir acı karşısında insanda ne gibi değişiklikler olur?
Duygu karmaşası? Ne? Neden? Niçin? Acaba? Keşke....
Önemini yitirmiş bir yığın soru ve cevaplar. Annesinin naaşı başında Mersault Şöyle bir an yaşar:
"...canım sigara içmek istedi ama çekindim. Çünkü annemin başucunda böyle bir şeyi yapmak ne kadar doğru olabilirdi. Sonra düşündüm hiçbirinin önemi artık yok."
İç monologların olduğu kısa dolu dolu bir kitaptır. Dostoyevski'nin Suç ve Ceza'sında ki gibi vicdanı ile hesaplaşma, nedenlere nedenler bulma.
Kafka'nın Dava'sında K. gibi cinayetten yargılanma, suçun şeklinden çok farklı ayrıntılara değinen yargı ve kendine yabancılaşan bir maktul. Mersault'un K. gibi olan sonu.
Yine Kafka'nın Dönüşüm'ünde Samsa'nın böcek oluşundan çok farklı ayrıntılara takılması...
Anımsayacak birden fazla eser ile bir hafıza tazelemenin yanında eserin dili anlatımı bir o kadar çekicidir. Basit konular işlenmiş olsada amaç konu değil konunun ana temasına değinmeyen ve durmadan real değil farklı ayrıntılara yer vermiş olmasıdır. Saçmalıklar üzerine kurulmuştur.
Ortada cinayet, maktul, tanık, olay vardır. Fakat ayrıntıda konudan uzaklaşılır, ayrıntıda derin bir felsefe yapılır. Toplum ve toplumu oluşturan bireylerin anlayışını sezdirme amacı vardır. Camus'un şu sözlerini anımsatır bu hal;
"Bir ülkeyi tanımanın bir yolu o ülkede insanların nasıl öldüğüne bakmaktır."
Yabancı, Cezayir'de bir Arap'ın ölümüne sebep olur, fakat yargı onun ölümü nasıl gerçekleştirdiği ile değil farklı ayrıntılarla ilgilenir. Yabancı bu süreçte yabancı olan kendine yabancılaşır. Olayların hiç parçası olmamış gibi.
Güçlü bir dimağ ve büyük yazarları anımsatan ayrıntılar... Kısa bir zaman dilimi büyük etki okunmaya kesinlikle değer.
Keyifli okumlar!