Dünyada 25 yabani türü bulunan yalancı safranın bir kaç türü ülkemizde de doğal olarak yetişmekte ve yetiştiriciliği yapılmaktadır. Yalancı safran özellikleri ve türleri nedir?
Asteraceae ( papatyagiller ) familyasından olan yalancı safranın Latince adı Carthamus tinctorius’tur. Dünya üzerinde 25 türü ülkemizde bir kaç türü yetişmektedir. Haziran sonu ve temmuz başı çiçekleri açan yalancı safran bir yağ bitkisidir. Sarı, kırmızı, turuncu, beyaz ve krem renklerinde çiçekleri vardır, 50 ile 100 cm yüksekliğe ulaşabilmektedir. 3 metre derine inen kazık kökleri vardır. Yalancı safran tohumları kahverengi, beyaz üzeri koyu çizgili ve beyaz renklere sahiptir. Yalancı safran ( aspir ) yağı tohumlardan elde edilir, oleik ve linoleik yağ tipine sahiptir.
Kuraklığa dayanıklıdır, sıcağı sever ve 4,5-5 aylık bir sürede yetişir. Dikenli ve dikensiz olmak üzere iki tiptedir. Dikenli olan aspir otu dikensiz olandan daha fazla miktarda yağ içerir. Yalancı safranın dikenli ve dikensiz olmak üzere 4 çeşidi bulunur.
Yalancı safran çeşitleri
Dikensiz olan türleri : Turuncu renkli dinçer ve kırmızı renkli yenice
Dikenli olan türleri : Sarı renkli balcı ve remzibey
Bitkinin diğer adları; aspir, kır safranı, papağan yemi, boyacı aspiri, haspir, amerikan safranıdır.
Yalancı safranın kökeni Güney Asya ( Arabistan Yarımadası ) olup Akdeniz ülkelerinde de ekilmiş ve İran, Hindistan, Pakistan ve daha sonra tüm dünyaya yayılmıştır. Türkiye’de Anadolu’da yabani olarak rastlanmakta ( Carthamus lanatus ve C. dentatus ) ve ekimi de yapılmaktadır. Türkiye’de Eskişehir, Burdur, Isparta, Konya ve Güneydoğu’da bazı illerde yalancı safran ( aspir ) yetiştiriciliği yapılmaktadır. Safrana benzerliğinden dolayı bu adı alan bitkinin yaygın olarak bilinen adı aspir otudur.
Yalancı safran çiçekleri mineral ve vitamin içermesinin yanı sıra son yıllarda yapılan çalışmalarda antioksidan madde içeriği olduğu da anlaşılmıştır. Pek çok hastalığa iyi gelen madde içeriğinin yanında Asya, Anadolu ve Ortadoğu’da çiçekleri yemeklere sarı rengi vermesi için kullanılmaktadır.