İlm-i Cifir Şerhi ve Havassı - Şeyh'ül Ekber Muhyiddin-i Arabi
Esma yayınlarından çıkan H. Mustafa Varlı tarafından derlenen Şeyh'ül Ekber Muhyiddin-i Arabi tarafından yazılan İlm-i Cifir Şerhi ve Havassı adlı bu kitabın tanıtım ve takdiminde diyor ki; İnsanoğlu yaratılışının başlangıcı olan Adem (a.s.)'dan beri hep yasaklarla sırlara karşı dâima merak ve istekli olmuştur. Cenabı Allah (c.c.) Kuranı Kerimin Bakara suresi 35. ayeti kerimesinde mealen şöyle buyurmuştur. "Ey Adem, sen ve eşin cennete yerleşin ve ondan dilediğiniz yerde, bol bol yiyin. Ama şu ağaca yaklaşmayın, yoksa zulme sapanlardan olursunuz." Buna rağmen insanın yasaklara ve sırlara karşı daima meraklı olması onun öğrenme hırsını körükleyip kendisine pek yarar sağlamasa da sırlan bilme isteğine körü körüne hırsla kaptırmıştır. Bu kapılış çoğu zaman ona yarardan çok zarar vermiştir. Nitekim Ayetin devamında bu merakın Ademin ve eşinin cennetten kovulmasına yol açtığını Kur'andan hikmetle ders alarak öğreniyoruz.
Daha sonraki zamanlarda yeryüzünde insanlar çoğaldıkça yaratılışında bulunan bu merak ve öğrenme isteği, bu körü körüne kapılış, insanları iki ayrı gruba ayırmıştır. Bu gruplardan biri Ruhaniyeti seçip kendini ona adamış, diğeri ise nefse köle olup ona hizmet etmiştir; Ama biline ki tüm sırların sim olan yüce Allah sırlarını sadece kendi seçtiğine açmıştır. Nitekim yine Kurandan öğreniyoruz ki yüce Allah (c.c.) Bakara suresinin 31, 32. ve 33. ayetlerinde mealen diyor ki; "Ve Ademe isimlerin tümünü öğretti. Sonra onları meleklere sunarak şöyle sordu: "Hadi, haber verin bana şunların isimlerini, eğer doğru sözlüler iseniz. Dediler ki: Yücedir Senin şanın Senin bize öğretmiş olduğunun dışında bilgimiz yoktur bizim. Sen, yalnız sen Alimsin, her şeyi en iyi şekilde bilen de, şüphesiz sensin Hakim olan da sensin. Allah (c.c.) buyurdu: "Ey Adem haber ver onlara anlasın isimlerini." Adem onlara isimleri söyleyince, Allah (c.c.) şöyle buyurdu: "Dememiş miydim ben size ki ben, göklerin ve yerin gaybını en iyi bilenim. Ve ben sizin açığa vurduklarınızı da saklıya geldiklerinizi de en iyi biçimde bilmekteyim." Buradan da anlıyoruz ki yüce Allah sırlarını dilediğine hikmetle öğretmektedir. Bunlar öyle kişilerdir ki Rabbin salih kullandır. Bu kullan ki onu her zaman övgüyle zikreder ve Rabbin doğru yolundan ilerlerler. Bu kişiler insanlığa peygamberdir, enbiya ve evliyadır, imamdır, şeyh'dir, hocadır ve bazısı da gerçekten sırdır.
İlm-i Cifir Şerhi ve Havassı adlı bu kitabın yazan olan Şeyh'ül Ekber Muhyiddin-i Arabi Yüce Allah'ın yazgısına göre ekilmiş olan, kader tohumlarının bir geçiş döneminden sonra, yaratılmış bir beşere duyduğu sevgisini ilahi Aşka çevirme çabalan sonucunda tüm kâinata duyduğu hayranlığı yüreğinden aklına, oradan da diline kelam olarak dökülmeye başladığı andan itibaren gayb sırlarına karşı duyduğu merak ve hayranlığının ince ve titiz bir öğrenme ile araştırmanın sonucu olarak bizlere ilm-cifiri kazandırmıştır. Mütercime bundan sonraki yapacağı çalışmalarda yüce Allah'dan başarı dileriz. Başarı şüphesiz ki yüce Allah'tandır. Allah (c.c.) hepsinden razı olsun. İşte büyük ve hürmetli olan bu zatlar insanlığın ve Alemlerin hikmetli sırlarını öğrendikçe coşmuş, hayranlıkları bir kat daha artarak huşu içinde Rabbe secde etmişlerdir. Onların bu çalışmaları sırasında kalplerinden dillerine dökülen ledünni sırlan insanlar kapışarak almışlar ve bu sırların değerini bilmekten onları koruyamadan çevrelerine sorumsuzca dağıtmışlardır. Ama bu davranış onlara yarar getirmemiş bilakis onların ve toplumun zararına olmuştur. Biline ki gayb sırları insanlara her zaman yarar getirmez, hele onu hak etmeyen kişilerin ellerini yakar. İşte bu gerçeğin yanında bir de bu sırlan yüreklerindeki sevginin coşkusundan masumca hayranlıklarından dile getiren o büyük ve hürmetli zatların acı sonlarını da getirmiştir.
Allah bu yüce ve temiz zatların sırlarını yüceltsin makamlarını artırsın. Bilinmelidir ki anlaşılmaz sırlar halkta fitne çıkmasına neden olur. Fitne ise halkı galeyana getirerek kontrolden çıkarır işte bu sırada fırsat bekleyen fırsatçılar kalplerindeki kurdukları çirkin planlarını eylem haline sokarak kendilerine çıkar sağlarlar. Sonuçta halk pişman olsa da olanlar olur ve nice büyük ve kıymetli değerler yitirilir. Tıpkı Hallacı Mansur Muhiddin İbn-i Arabi ve Tebrizli Şems gibi. Ama burada özellikle belirtmeliyiz bunlar, her şeyi kuşatan yüce Allah'ın takdirine onun yazdığı yazgısına göre olur. Buradan çıkarılacak sonuç sadece nasipsiz gönüllerin zararıdır kaybedenler onlardır.