İslam öncesi Araplar da şecaat, iffet, cesaret, kahramanlık, diğer gamlık, iyilik sever, ahde vefa, ırzı ve namusu korumak, komşu hakkına riayet etmek, yerine göre komşuyu müdafaa etmek, cömertlik ve sehavet, garibi ve fakiri doyurmak, izzeti nefis sahibi olmak, zulmü reddetmek, kuvvet ve kudretle iftihar etmek, fesahat sahibi ve sebatkârlık, vakar ve haysiyetine düşkünlük sosyalitesi ve kültür hâkimdi.
Prof. Dr. İsmail Karaçama göre o zaman ki Arap toplumu, cahil toplum, çöl bedevisi, vahşi yamyamlar topluluğu tamamen anti sosyal bir toplum görüntüsü yoktu. Dillerine o kadar düşkünlerdi ki, lisanlarındaki aksanı (lehçeyi) korumak için diğer milletlerle temas etmekten çekinirlerdi.
Bu güzel ahlaki değerler ve adet, törelere ait hususlara son derece ifrata varan tutumları bir takım çirkin ve kötü davranışların doğmasına sebep olmuştur. İbn. Haldun (sosyolojinin babası) yaşadıkları coğrafi şartlar, bunların çok farklı, anlaşılması zor, geçimsiz bir toplum görüntüsü aksettirmekte demek suretiyle farklı (hadari) yerleşik düzen ve göçebe(bedevi) yaşam tarzını anlatır.
Mesela; 1- Arapların ırz ve namusa çok düşkün olmaları ileride bir iffetsizlik yapabilir korku ve kaygısı ile kız çocuklarını diri diri toprağa gömme gibi kötü durumlar ortaya çıkarmıştır.
2-Fakru zarurete düşme, evlatlara iyi bir gelecek verememe korkusu ile evlatlarını öldürme (kaygı, panik) böyle bir kötü hasleti doğurmuştur.
3-Akraba, kabile, ırki bağlılığının güçlü durumundan dolayı, öç alma ve intikam için senelerce çatışma (savaş) halleri sürüp gitmiştir.
4-Cömertlik ve sahavetlerindeki aşırıya kaçmalarından dolayı bütün servetlerinin son kuruşuna kadar harcamaktan çekinmeme gibi ( ifrata varan) durumlara düşerlerdi.
5-Kahramanlık, şecaat ve atılganlıklarındaki (ifrat sebebiyle) olmadık sebeplerden tehlikelere atılmaktan kaçınmazlardı.
6-Merhamet ve şefkatlerinde de aşırılığa gitmek suretiyle himayesine katılanlara ve özellikle sahip çıktıkları yetimlere kendi evlatları meyanında görürler vede mirasçı kılarlardı.
Arap diyarında ve özellikle Mekke civarı halkının yaşam şekli miladı 5.yy la kadar kaynaklarda sosyalite kültür bilgisi mevcut değildi. 5.yy dan 6.yy la kadar bu adetler alabildiğince ilerlemiş ki, Haşim oğulları cömertlikte 100 deve hayır yaptı ise, diğer kabile ümeyye oğulları 101 deve hayır ederdi. Diğer kabilelerde buna benzer rekabette en üstün olma vasfını kazanmak isterlerdi. Her konuda bir yarış rekabet, gösteriş kabileler arasında büyük bir hızla sürer giderken, Haşim oğullarından bir peygamber çıkmış. Bizim böyle bir peygamber çıkarma gibi durumumuz yok ediplerimiz, şairlerimiz, kâhinlerimiz var ama bizde peygamber yok dediler.
Hak olarak Kuran ve peygamber gelince buna inanamadılar ve Kuranın diliyle Fakat kendilerine hak gelince, bu büyüdür, biz onu tanımayız dediler. Ve dediler ki ; Bu Kuran, iki kentten, büyük bir adama indirilmeli değimliydi.zuhruf suresi 30-31 Neden Abdullahın yetimi Muhammed (sav)
Yine Kuranın diliyle Bu (Muhammed) de sizin gibi bir insan değil mi? Şimdi siz göre göre büyüye mi kapılacaksınız. Enbiya suresi-3 Hak ve hakikate gözlerini ve kalplerini kapadılar. Makam, mevkilerini korumak ve toplumdaki yerlerini garanti altına almak için aşırıya (ifrata) kaçarak yanlış da ısrar ettiler.
Hz. Peygamberin İslamdan önceki kerametleri (irhas), peygamberlikten sonraki bütün mucizeleri aşırıya (ifrat) kaçmayan itidalli bir toplum oluşturmak için gerçekleşmişti.
Allah yeryüzündeki denge unsurunun canlı örneğini Kuran, Peygamber ve sahabeleriyle göstermiştir. İslam toplumunda inanan erkek ve inanan kadın, Müslüman kadınlar ve Müslüman erkekler diyerek denge toplumunda kadın ve erkek yaşam güzelliği oluşturmuştur.
Hak ve adaletin herkes için geçerli oluşunu Kızım Fatıma bile suç işlese onunda ceza alması gerektiğini savunmuş ve uygulamalar göstermiştir. İslami toplum yaşam şeklinin canlı örneği Hz. Muhammed (sav) bir hadisinde Tamamen dünyaya dalan(meyleden) aldanmıştır, tamamen ahirete dalan (meyleden)da aldanmıştır. Demek suretiyle denge dini olan İslam, bir kültür ve sosyal yaşam şekli oluşturmuştur.
Kuran, peygamber ve sahabe üçlüsünü iyi anlayıp, ifratlardan kaçarak dengeyi bulmak zorundayız. Bu dengeyi gözeten, güzel günlerin gelmesi ve yaşanmasına yardımcı olan insanlardan olmak temennisiyle.