Yetişkinlerde ve çocuklarda konuşurken iletişim de zaman ve mekan oldukça önemlidir, dikkat edilecek nokta ise konuşma anını iyi tespit etmektir.
Çocuğunuza bir takım öğretileri verirken serin kanlı bir şekilde, sekine halini bozmadan, onun biyolojik ritmi içerisinde, gözünden incecik bir delik bulup sanki kalbine doğru bir serumdan sıcacık mayi verir gibi akıtmanız çok önemli.
Tartışmalar sırasında mesaj vermeyin, duygu dünyanızı anlatmaya çalışmayın. Çünkü o sırada bir sağırlar diyaloğu egolar ve yıldızlar savaşı vardır; karşı taraf sizi anlamadığı için yeniden sinirleneceksinizdir. Çocuğun ruhuna sinebilmesi için beş, on beş dakika da olsa o anı ve diyaloğu bozacak parazitler, ikincil üçüncül unsurun iletişim organları olmaması lazım.
Örneğin; yanınızda eşiniz var ve ikide bir söze giriyor; televizyon açık çocuğunuzun gözü kayıyor, telefon çalıyor, internet açıkken başından kaldırıp “Gel sana bir şeyler söyleyeceğim” diyorsanız, çocuğunuz ile aranıza parazitler girme ihtimali var ve siz o diyalog tan çok bir şey beklemeyin.
Anne-babalar çocuklarıyla bir önceki uğraş sahasını ruhen terk etmeden iletişime geçiyorlar. Örneğin; çocuk dışarda oyun oynuyor, masada bir şeyler yapıyor, dişlerini fırçalıyor, elbisesini giymek için dolabını açmış ya da çorabını değiştirmek için sağa sola bakıyor, elbisem ve kıyafetimle hangisi uygun olur diye; ruhen birşeylerle meşgulken “Gel buraya seninle bir şeyler konuşacağım”. Diyorsanız; diyaloğa geçtiğiniz de söylediğiniz sözler çocuğun ruhuna sinmeyecektir.
Bu, aynı zamanda eşler için de geçerli. Örneğin; eşiniz eve geldi, ruhu hala iş yerinde. Oradaki alacaklar, verecekler, iyi ve kötü giden şeylerle ilgili ruhu hala oradan kopmamış durumda. Siz eşinize mantı, yemek, alt-üst komşuyu anlatıyorsunuz. Eşiniz ruhen orada değil ki, şu anda sizi anlamıyor.
Yapacağınız şey: Eşinizi ruhen hazır olduğu bir anda sezgileriniz ve hislerinizle birlikte yakalayabilmek.
Burada asıl görev eşe düşüyor. Eğer beyefendi evine gelmiş, fiziğini getirmiş; uzakta bir yerde bulunan iş yerinin muhasebesini, alacağını-vereceğini düşünerek evine ruhunu getirmiyorsa, eşimle olan irtibatımı zedeleyecek diye düşünerek zihninden bir tarafa bırakabilir.
Eşler evin içerisinde fiziken olduğu gibi ruhen de var olmadıkça o evin içerisinde mutluluk ve bereket çok zordur.
Anlayış dediğimiz şey, yalnız bir kişinin veya bir kesimin göstermesiyle olacak birşey değil. Taraflardan yalnızca birisi anlamaya çalışıyorsa, diğeri hiç yanaşmıyorsa, bu yorar. Yorgunluk fıtratın aksine veya elverdiğine aykırı/aşırı iş yapmanın ilk delilidir. Eşya yeknesaklığa düşmandır çünkü. “Zira, tevakkuf, sükûnet, sükût, atâlet, istirahat, yeknesaklık, keyfiyâtta ve ahvâlde birer ademdir. Hattâ en büyük bir lezzet, yeknesaklık içinde hiçe iner.”
Her gün bal yiyen baldan bıkarmış. Hep aynı kalamazsın. Hep içine atan sen olamazsın. Böyle yaşanmaz. Yaşam aynılık değildir çünkü, değişimdir. “İşte şu hakikattendir ki, zîhayatlara âlâm ve mesâib ve meşakkat ve beliyyât sûretinde, bâzı hâlât ârız olur ki; o hâlât ile hayatlarına envar-ı vücud teceddüd edip zulümât-ı adem tebâud ederek hayatları tasaffî ediyor.”
Şeriatın sınır koymadığı yerlerde eşitlik düzeyinde bir ilişki istemek bencillik değildir. Eşitlik istemek ‘senin kadar ben de mahlukum’ demektir bir nevi. Mahlukiyetin mazhar olduğu herşeyde benim de senin kadar hakkım var. Beni de Allah yaratmış, sen gibi. Ben de öfkelenirim bazen, sen gibi. Ben de sabredemem bazen, sen gibi. Ben de alttan alamam bazen, sen gibi. İnsanî olan herşey bende de vardır. Sen de idare etmelisin beni, benim seni idare ettiğim gibi. “Çünkü mahlûkat mâbûdiyetten uzaklık noktasında müsâvi oldukları gibi, mahlûkiyet nisbetinde de birdirler.”
Fakat tuhaftır, bizde en makul eşitlik talepleri bile bencillik olarak öğretiliyor. Fedakârlıklar ise mecburiyetimiz gibi. Hal böyle olunca yükümüz ağırlaşıyor. Bir insan iken birkaç insan gibi yaşamaya başlıyoruz. Fakat Kur’an’da demiyor mu: “Allah, hiç kimseye gücünün yeteceğinden fazla birşey yüklemez.” Hem yine demiyor mu: “Allah sizin için kolaylık ister, zorluk istemez.” O halde birşeyler artık taşınmaz, hayat yaşanmaz geldiğinde omuzlarındakini sınaman gerekmez mi? Neden onları tenzih edip, kutsallaştırıp veya masumlaştırıp kendini suçluyorsun? Belki o yükün tamamı senin değildir? Belki sen başkalarınınkini yüklenmişsindir?
Ben bu sorunun en çok eşler arasında gözetilmesi gereken bir ‘denge yitimine’ karşılık geldiğini düşünüyorum. Taraflardan birisinin hayatını dilediği gibi yaşamaya açık olduğu, ancak diğerinin her türlü fedakârlığı yapmayı baştan bir görev olarak üzerine aldığı bir düzen, fıtrî gelmiyor. Allah’ın fıtraten ve dinen verdiği mesuliyetlerden bahsetmiyorum. O Allah’tır ve hepimize sınırlar koymaya hakkı vardır. Bunlar zaten hep iyiliğimiz içindir ve iyi de gelir. Ancak bir de insanların kimlikler üzerinden birbirlerinin omuzlarına koydukları yükler var. İnsan, insan olarak yaklaştığı sürece karşısından insanlık görür. Tebessüm etmeyen bir yüzün hakkı var mıdır karşısındaki gülümser bulmaya?
‘Mümin müminin aynasıdır’ hadis-i şerifinin penceremiz olduğu bir manzarada, gördüğümüz suretler aslında hep bizim suretlerimiz. Gülümsediğimiz kadar gülücük buluyor, çatık kaşlarımızla boğduğumuz kadar ona boğuluyoruz. Aynalar koridorundan geçiyoruz ve hep şunu söylüyoruz: “Ben mecbur değilim güzel kalmaya, güzel kalması gereken esasında o!” Bu nasıl mümkün olabilir? Aynada yansıyan, yansıtılanı nasıl geçebilir?
Tebessümü sadaka olarak söylemiş Efendimiz Aleyhissalatu vesselam, ama hiç kendine sordun mu: Acaba kime sadakadır? Sırf gülümsediğine mi? Yoksa kendine de mi? Yoksa ikinize birden mi? Burada elhamdülillah diyenin ahirette elhamdülillah yiyeceği bir düzlemde yaşıyoruz. Herşeyimiz bir başka şeye dönüşerek bâki âlemimizi şekillendiriyor. Kiramen Katibîn bu dönüşümün şahitleri, defterdarları. O tebessüm dönüp illa seni bulmaz mı sanıyorsun? Hayat dediğin iradenin attığı bumerang gibidir, tıpkı Zilzal sûresinde dendiği gibi: “Kim, zerre mikdarı hayır işlerse, onu görür. Kim de zerre mikdarı şer işlerse, onu görür.“
Anne dert yanıyordu:”Kızım da damadım da çok kindar ve inatlar. Küçücük bir şey için günlerce küs duruyorlar. Kızım, ‘İnat ettim o gelsin barışsın.’ damadım, ‘İnat ettim kızın gelsin barışsın.’ diyor.
Kin ve inatları yüzünden hayatlarını zindan ediyorlar.” Esasen insanların fıtratları farklı olduğundan eşler arasında ufak tefek de olsa anlaşmazlıkların olması doğaldır. Ama nedense kimi eş, hep kendi dediğinin olmasını ister. Sadece “Ben doğruyu biliyorum. Bu konuda ben haklıyım.” der.
İstediği olmadığında da eşine küser. “O benim haklılığımı kabul edene kadar onunla konuşmayacağım.” diyerek eşinin gelip özür dilemesini bekler. Her iki taraf’da böyle düşününce eşler arasında bir kördüğüm oluşur. Hatta bu kör düğümü çözmek için hâkime bile başvurulur. Zaten araştırmalara göre boşanmaların yüzde 90’ını incir çekirdeğini doldurmayan basit şeyler oluşturmaktadır. İşte bunlardan biridir aile fertlerinin kindar ve inat olmaları.
Kin ve inat eşlerin “sen-ben” çekişmesini doğurduğundan ailenin birlik ve beraberliğini sarsıp “biz” kavramını zedeler. Bu yüzden meydana gelen dargınlıklar, ailenin manevi atmosferini bozar. Sebepsiz yere huzursuzluğa davetiye çıkarır. Çünkü kin tutmak ve inat etmek iletişim kapısını kapatmaktır. “Ben seninle konuşmuyorum.” anlamına gelen kin sayesinde bütün iletişim köprüleri yıkılır. Eşin teki bir tarafta, diğeri ise öteki tarafta kalır. En fena şey de budur.
Vicdan sahibi bir eş, insanlık hali olarak eşiyle olan tartışmadan dolayı evlilik bağını zedeleyici tavırlardan kaçınır. Sırf inadından dolayı günlerce dargın durmaz. Şayet bir kalpte kin tohumları boy atmışsa oraya muhabbet ışığı zor girer. Kin ve muhabbet birbirinin düşmanı olduğu için ikisi bir arada duramazlar. Kendi haklılığını ispat etmek için çalışmak ve “Bak işte gördün mü benim dediğim doğru çıktı.” demek fazilet değil enaniyettir. “Yani ben yanlış yapmam, ben hata işlemem.” diyerek kendi nefsini bütün kusurlardan öte tutmaktır.
Makul bir insan, eşinden gelen bir sıkıntıdan dolayı “Acaba ben ne yaptım da böyle bir sıkıntı ortaya çıktı?” diye kaderin payını bir kenara, sonra bu olayda kendi kusurunu diğer kenara koyar. Geriye kalan suçu da affeder.
Beş kuruşa değmeyen şeyler için eşini de, kendini de huzursuz etmez. Belki eşinin kötü huyuna kin tutmak yerine “kin ve inat” denilen kendi kötü huyuna kin tutarak bu huyunun yönünü değiştirmeye çalışır. Bilir ki, “Nefsini beğenen bedbahttır. Nefsinin ayıbını gören ve onun ıslahına çalışan bahtiyardır”.
Poliklinikte hasta muayene ederken gelen telefon üzerine muayeneyi yarım bıraktım. Avizenin diğer ucunda ses tonundan moralinin çok bozuk olduğunu anladığım bir bayan:
“Doktor Kenan Bey’le mi görüşüyorum?”
“Benim buyurun!”
“Doktor Bey kusura bakmayın rahatsız ediyorum ama televizyondaki programınızı eşimle birlikte seyrettik ve sizle görüşmeye karar verdik. Tabi müsaitseniz.”
“Hangi konuda görüşeceğiz?”
“Doktor Bey, biz 17 yıllık evliyiz. Eşim öğretmen, ben ise ev hanımıyım. Son zamanlarda evliliğimiz bize ve çocuklarımıza zarar vermeye başladı. Geçenlerde boşanmaya karar verdik. Aslında ben eşimi seviyorum. Galiba o da beni seviyor. Ama bir türlü kavga etmeden duramıyoruz. Anlayacağınız kendimize ve çocuklarımıza zarar vermeye başladık.”
“İsminiz neydi?”
“Kusura bakmayın. İsmimi söylemeyi unuttum. Ben Ayla” (tabi bu gerçek ismi değil.)
“Ayla hanım müsait olursanız sizinle ve eşinizle yarın saat:17:00 de görüşelim.”
“Teşekkür ederim doktor bey. Yarın görüşmek üzere, iyi günler.”
“İyi günler.”
Ertesi gün Ayla Hanım ve eşi kararlaştırdığımız saatten yarım saat önce geldiler.
“Hoş geldiniz!”
“Hoş bulduk doktor bey. Ben Barış.”
“Ben de Ayla, telefonda görüşmüştük.”
Barış Bey ve Ayla Hanım ilk görünüşte bana hiç de uyumsuz bir çift gibi gelmemişti. Barış Bey son derece saygılı, Ayla hanımsa mütevazı ve çekingendi. Kısa bir hal hatır sormadan sonra evlilik terapisi başlığı altında anlattığım konulardan onlara bahsettim ve Aile terapisinin doğası gereği önce kendileri ile tek tek görüşeceğimi sonra birlikte durum değerlendirmesi yapmamız gereğinden bahsettim.
“Önce hanginizle görüşelim?”
“İsterseniz önce hanımla görüşün doktor bey!”
“Ayla Hanım siz ne dersiniz?”
“Olur, doktor bey bence mahsuru yok.”
“Barış Bey öyleyse sizi dışarı alalım. Okumak isterseniz içeri odada dergi ve gazete var. Birazdan sizle görüşürüz.”
“Evet, Ayla Hanım, kısmi olarak probleminizi anlattınız ama genel olarak sıkıntılarınızdan bahseder misiniz?”
“Doktor bey telefonda da dediğim gibi aslında ben eşimi seviyorum. Onunla da isteyerek evlendim. Ama son birkaç yıldır evliliğimiz çekilmez hale geldi. Eşim malumunuz öğretmen, ben de ev hanımıyım. O dışarıda çalışıyor bense evde. Bütün gün yemek, bulaşık, ütü derken yorgunluktan canım çıkıyor. Daha bir gün olsun bizimkinin ağzından eline sağlık cümlesini duymuş değilim. Önceleri bu durum baha hiç dokunmuyordu. Ama son zamanlarda artık bende bir çift güzel laf duymak istiyorum. Başkalarına bakıyorum. Benim kadar evlerinde çalışmasalar bile eşleri onları baş tacı yapıyor. Evliliğimizin ilk yıllarında eşim eve her geldiğinde halimi hatırımı sormadan yemeğe oturmazdı. Evden çıkarken de bir isteğim var mı diye sorardı, hatta çıkmadan mutlaka öperdi. Son zamanlarda daha içeri girip neredeyse selam bile vermeden, ne yemek yaptın? Sofra hazır mı? gibi, sadece kendini ilgilendiren şeyler söyler oldu. Akşamları bir araya gelip iki kelam edebildiğimiz yok. Beyefendinin elinde kumanda kanepeye uzanıyor. Ne bizimle konuşuyor, ne de ilgileniyor. Bu durumdan rahatsız olduğumu kaç kere ona söylemeye çalıştım ama nafile. Yorgunum deyip kestirip atıyor. Ben de başkaları da senin gibi çalışıyor ama kimse senin gibi yapmıyor diyorum. Mesela bizim üst kat komşularımız karı koca öğretmen. Onlara bakıyorum. Onlarda yorgun argın geliyorlar ama yemeği birlikte yapıyorlar, sofrayı birlikte kuruyorlar, birlikte muhabbet ediyorlar, anlayacağınız bizim ki gibi değiller. Ben daha bu örneği bitirmeden bizim ki sinirlenmeye başlıyor. Beni başkalarıyla kıyaslama. Sen herkesin iç yüzünü nereden bileceksin demeye ve biz de başlıyor kızıl kıyamet.”
“Ayla Hanım eşinizle kavga ederken eşiniz size hiç hakaret etti mi veya size vurdu mu?”
“Hayır.”
“Peki, sizce eşinizin başka kadınlarla ilişkisi var mı?”
“Zaman zaman bu soru benim de aklıma geliyor ama zannedersem yok. Olsa sezerim. Zaten kendisi burada yok, Allah’ı var. Benim eşim böyle biri de değil doktor bey.”
“Kusura bakmayın bu soruların cevabı benim ve sizin ilişkiniz için önemli.”
“Anlıyorum.”
“Peki, başka ne gibi problemleriniz var eşinizle?”
“Eşim benle iki kelam etmiyor ama ne zaman kayınvalidemlere gitsek sanki evdeki o adam gidiyor yerine anlayışlı, muhabbeti bol biri geliyor. Birde ne zaman öğretmenler ve eşleri ile bir araya gelsek eşim yine aynı ehli muhabbet, yine aynı şen şakrak oluyor. Tabi o zaman ben de şalterler atıyor. Demek ki diyorum bu adam beni beğenmiyor. Beni konuşmaya layık görmüyor.”
…………..
“Ayla Hanım, isterseniz bir kadının bir erkekle nasıl konuşması gerektiğinden başlayalım. Evlilik müessesesinin selameti açısından bir kadının bir erkekle nasıl konuşması gerektiğini bilmesi şart…”
“Ne yani bir kadın bir erkekle nasıl konuştuğunu bilmek zorunda da, bir erkek bir kadınla nasıl konuşması gerektiğini bilmek zorunda değil mi?”
“Hemen savunmaya geçmeyin. Tâbi ki bir erkeğin de bir kadınla nasıl konuşması gerektiğini bilmesi zorunludur. Fakat biz bunu eşinizle konuşacağız. Bakın sizin yaptığınız hataların başında, hep eşinizin ne yapması gerektiğine odaklanmanız geliyor. Oysa önemli olan sizin eşiniz için ne yaptığınız. Siz öncelikle buna odaklanmalısınız yani eşiniz ve yuvanız için neler yapıyorsunuz ama aslında neler yapmanız lazım. Sizin için önemli olan bu?”
“Galiba haklısınız doktor bey. Peki, bir kadın eşi ile nasıl konuşmalı?”
“Bir kadın öncelikle başka bir kadınla konuştuğu gibi eşiyle konuşursa eşini kaybede bilir.”
“Nasıl yani? Ciddi misiniz?”
“Elbette. Ayla Hanım bu konuda ki ilk kural; kesinlikle eşinizle güç yarışına girmeyin. Gerek sözlü, gerekse de fiili olarak. Eşinizle konuşurken onu güçsüz, yetersiz hissettirecek her hangi bir cümle kurmayın ve kesinlikle eşinizi eleştirmeyin.”
“İlahi doktor bey, onu eleştirmezsem hatalarını nasıl görecek? Hem televizyonda psikologlar demiyorlar mı, eleştiri kişiyi olgunlaştırır diye?”
“Siz psikologların sözünü yanlış anlamışsınız. Eleştiri erkek ve kadınlarda farklı tepkilere neden olur. Genel olarak eleştirilen kadınlar savunmaya geçerken, Eleştirilen erkekler, kendilerini eleştiren kişilerden uzaklaşırlar. Yani eleştiri eşinizin sizden uzaklaşmasına neden olur.”
“Peki, bunun istisnası yok mu?”
“Var tabi. Bir erkeğin eleştirisini kabul edeceği yegâne kadın, annesidir. Yani sizin kayınvalideniz.”
“Hakikaten doktor bey dediğiniz çok doğru. Eşime aynı şeyleri ben söylediğimde çok kızıyor ama kayınvalideme hiç bir şey demiyor. Demek sebebi buymuş. Ben de beni sevmediği ve önemsemediği için söylediklerimi kale almadığını düşünüyordum. Tamam, eleştiri yok başka?”
“Bir sonraki adım eşinizi suçlama da yok! Erkekler suçlandıkları zaman kendilerini yetersiz hissederler. “Hiç düşünceli değilsin! Sen zaten beni sevmiyorsun?” Gibi itham içeren ve hesap soran cümleler erkeklerin en sevmedikleri yaklaşım tarzıdır. Ayrıca eşinizden bir şey isterken, ona hitap ederken kesinlikle emir içeren cümleler kurmayın. Bir erkek kendisine emir edilmesinden hoşlanmaz. Tabi bütün bunların yanı sıra kullandığınız cümlelerin içeriğine dikkat etmelisiniz. Sizin söylediğinizle eşinizin anladığı aynı şey olmaya bilir.”
“Nasıl yani?”
“Ayla Hanım eşiniz eve geç geldiğinde ona ne dersiniz?”
“Geç kalacağını niye haber vermiyorsun? Biraz daha düşünceli olabilirsin vs gibi bir şeyler söylerim her halde.”
“Bura da sizin söylemek istediğiniz şeyle eşinizin algıladığı şey farklı olacaktır. Eşiniz bunu ne düşüncesiz adamsın vs tarzında anlayacaktır. Oysa ona “geç kaldığında seni merak ediyorum, iyi misin?” tarzında bir soru sorduğunuz da, eşiniz bunu “benim için önemlisin” mesajını alarak sizi dinleyecektir.”
“Hiç böyle düşünmemiştim! Peki, başka neler yapmam gerekiyor?”
“Erkeklerin kalbine girmenin en kolay yollarından biri de onları takdir etmektir. Erkekler onore edilmeyi severler. Hatta onda olmayan meziyetleri varmış gibi ona davranırsanız ve onu onore ederseniz, kısa bir süre sonra öyle davranmaya başlayacaktır. Burada önemli olan nokta takdir etmekle abartmak arasındaki ince çizgiye dikkat etmektir. Ayla Hanım unutmayın eşinizi ne kadar çok överseniz o da sizi o kadar çok sevecektir.”
“Doktor bey, ben de bu zamana kadar övgüyü hep biz kadınların çok sevdiğini düşünürdüm meğerse… Gerçi bu söylediğinizi evliliğimin ilk dönemlerinde yapıyordum ama uzun süredir içimden gelmediği için yapmıyorum. Bir şeyi merak ediyorum doktor bey, eşimi eleştirmeyeceğim, olumsuz bir şey söylemeyeceğim, onu öveceğim, takdir edeceğim, peki, onda olan olumsuz şeyleri ona nasıl söyleyeceğim?”
“Mutlu ve huzurlu evliliklerin püf noktalarından biri bu sorduğunuz soru. Bir erkeğin hoşunuza gitmeyen bir davranışını söylemek istediğinizde; erkeğin eşine yaptığı gibi dobra dobda değil, bir kadın gibi zekice, sesinizi yükseltmeden, usulca kulağına mırıldanarak istediğiniz her şeyi ona söyleye bilirsiniz.”Sen zaten…”, “Ne anlarsın ki…?”, “Sen hep böylesin…” ile başlayan ve itham eden cümleleri kullanmak erkekleri daha da saldırganlaştırmaktadır. Siz kullandığınız cümlelere dikkat edin işte o zaman eşinize istediğinizi yaptırabilirsiniz. “Bilen bir kadın olun ama bilmiş bir kadın olmayın.” Çünkü arada çok fark var. Bilmek mütevazılığı, bilmişlik bilgili olduğunu ispatlamayı getirir. Kadın her şeyi bilse bile, kocası söze başladığında “Ben onu biliyorum” diye söze başlamamalı.”
“Başka doktor bey başka?”
“Eşinizi hiçbir erkekle kıyaslamayın. Erkekler eşleri yanında tek ve özel olmak isterler. Size bu konu ile ilgili Nasreddin Hoca’nın bir fıkrasını anlatmak istiyorum. Nasreddin Hoca’yı, gözleri şehladır diye överek şaşı bir kadınla evlendirmişler. Akşam olmuş, Hoca bir tabak kaymak getirip, sofraya koymuş. Kadın şaşı olduğu için:
Hoca efendi, neden iki tabak aldınız, bir tabak yeterdi” demiş.
Nasreddin Hoca:
“Evde bir yemeği, iki görmesinde bir ziyan yok!” diyerek yemeğe başlarken, karısı bu sefer:
“Hoca efendi yanındaki adam da kim? İlk akşamımızda bir yabancı ile mi sofraya oturacağız” deyince, Hoca:
“Yoooo! Hanım bak bu olmadı! Her şeyi iki görebilirsin ama kocanı bir görmelisin!” demiş.
“Anladım doktor bey anladım. Başka?”
“Ayla Hanım özellikle evinizin içinde görselliğe dikkat edin. Günümüz kadınlarının çoğu çarşıya-pazara giderken kılık kıyafetine gösterdiği özeni, evinde eşinin yanında göstermiyor. “Eşini aldatan erkeklerin büyük kısmı, eşinden daha güzel bir kadınla eşini aldatmıyor. Eşinden daha bakımlı biri ile eşini aldatıyor.” Aslında söylenecek daha çok şey var. Bu günlük sizle görüşmemizi sona erdirmeden önce ilmi siyaseti en iyi bilen tarihin mümtaz şahsiyetlerinden biri olan Hürrem Sultan örneğini size anlatmak istiyorum.”
“Hürrem Sultan mı? Hani Kanuni Sultan Süleyman’ın eşi olan mı?”
“Evet, size anlatmak istediğim Hürrem Sultan’ın Kanuni’yi nasıl etkilediği? İstediklerini yaptırmak için onunla mücadele etmek yerine hangi yolları tercih ettiği. Kısaca siz kadınların Hürrem Sultandan alacağı birçok ders var.”
“İyi anlatın o zaman, ben dinlemeye hazırım.”
“Hürrem Kırım Tatarları tarafından Rusya içlerine yapılan bir savaşta, on yedi yaşında, esir edilen leh asıllı genç bir kızdır. Kırımlılar tarafından Osmanlı sarayına hediye edilmiştir. Yalnız, herkes Hürrem’in sarayda fazla barınmayacağını düşünür. Çünkü Hürrem diğer cariyeler gibi yumuşak başlı değil, hırçın ve dik başlıdır. Yurdundan, ailesinden ayrı düştüğü için isyan eder, haremde her gün bir olay çıkarır.
Hürrem’in yaptıklarını Kanuni duyunca onu görmek ister. Kanuni o zaman yirmi altı yaşındadır. Hürrem derdini, isyanını ona da anlatır. Daha ilk görüşmelerinde kanuni onu beğenir, daha o hafta Hürrem Kanuni’nin gözdeleri arasına girer. Hürrem güzeldir ama sarayda öyle güzel cariyeler vardır ki, o, onların yanında sönük kalmasına rağmen nasıl olup da Kanuni’nin gözdesi olur, herkes buna şaşırır.
Oysa Hürrem güzelliği ile değil aklıyla Kanuni’nin dikkatini çekmiştir. Saraydaki bu dik başlı kadın, Kanuni’nin yanında bambaşka bir kadın olur. Hürrem Kanuni’yi öyle etkilemiştir ki herkes onun padişaha büyü yaptığından bile şüphelenir.
Oysa Hürrem’in büyüye filan ihtiyacı yoktur; çünkü Hürrem sözlerin büyü etkisi yaptığını gayet iyi bilir. Zira en güzel kadın bile, ağzından çıkan sözlerle çirkinleşebilirken, en çirkin kadın da ağzından çıkan sözlerle, çekici alımlı bir kadın olabilir.”
“Bakın şimdi merak ettim şu Hürrem’in yaptıklarını.”
“Hürrem, giyimini kuşamını, saç modelini bile kocasının ruh durumuna göre ayarlayan bir kadınmış. Kanuni neşeliyken daha fazla süslenip cıvıl cıvıl konuşurken, kanuni sıkıntılıyken daha sade giyermiş. Kanuni gergin olduğunda hiçbir konuyu gündeme getirmeyip onu sakinleştirirmiş. Hürrem, hiçbir şeyi Kanuni’ye zorla yaptırmamış, zaten yaptırması da mümkün olmazdı. Hürrem’in metodu, istekleri konusunda acele etmemek, zaman’a yayarak yavaş yavaş eşine telkin etmek olmuş. Bir süre sonra Kanuni o düşünceyi artık benimsermiş ve kendi düşüncesi olarak uygulamaya başlarmış.”
“Sabırlı bir kadınmış yani.”
“Evet, işini bilen sabırlı bir kadınmış. Hürrem, yanındayken etkilemeyi başardığı eşi, uzak yerlere sefere gittiği zaman sevgileri soğumasın diye Kanuni’ye sürekli aşk mektupları gönderirmiş.”
“Doktor bey anladığım kadarı ile erkekle mücadele ederek, onunla yarışarak hiçbir şey kazanamayız öyle mi?”
“Aynen öyle. Bununla birlikte bir kadın eğer işi biliyorsa mutlaka eşine istediğini yaptırabilir. Biz erkeklerin en zayıf noktalarımızdan biri de eşlerimize olan muhabbetlerimizdir. Fakat kadınlar bunu bilmediği için daha evliliğin ilk zamanlarından başlayarak eşiyle inatlaşmaya başlıyor. Adeta onu kendine rakip olarak görüyor. Oysa uygun yaklaşım tarzı ile bir kadının eşine yaptıramayacağı şey yok.”
“Peki, doktor bey diyelim ki karı koca arasında kavga çıktı ne yapmak gerekir?”
“Çatışma ve krizlerde taraflardan birinin biraz alttan alması ve diğer tarafı yönetmesi, yönlendirmesi çok önemlidir. Gerek kültürel yapımız, gerekse aile içindeki rol dağılımı bu konuda fedakârca davranmayı daha ziyade kadına yükler. Siyasi sonuçları bir kenara bırakacak olursak Hürrem sultanın Kanuni Sultan Süleyman’ı gibi bir padişahı yönetmesi buna örnek olarak verilebilir. Bilindiği gibi Kanuni Hürrem Sultan’dan doğan ve kendisine isyan eden oğullarından birinin idam edilmesine karar verir. Hürrem sultan, oğlunu kurtarmak için Kanuni’ye “Sen ne biçim babasın, nasıl oğlunu öldürmeyi düşünürsün” demek yerine, “Yüksek ruhlarda kin barınmaz, sen yüksek ruhlu bir insansın. Affet oğlunu” der. Kanunu de bu sözlerden etkilenerek oğlunu affeder.
Tıpkı Hürrem sultan örneğinde olduğu gibi, eşler evlilikte yaşanan sorunları çözmek için sürekli çatışmaya girmek yerine; karşı tarafın olumsuz özelliklerini bir kenara bırakıp olumlu özelliklerine odaklanmalı ve duygularına hitap etmelidir. Birçok sorunu çözmek için, güzel söz söylemek bile yeterlidir.”
“Çoğu evde, erkek eve geldiği zaman bir akşam sendromu yaşanır. Erkek eve girer girmez, eşi hemen ya çocuklarından ya da her hangi bir sorundan şikâyet etmeye başlar. Erkek o anda yorgun, işte yaşadığı sorunlardan ötürü zayıf ve kırılgan halde ise kontrolsüz biçimde tepki verir. Bazen de erkek eve gelip derdini dökmek ister ama çoğu kadın buna ilgisiz davranır ve kocalarına bütün gün yaşadıkları sıkıntıları, çocukların yaramazlıklarını vs gibi problemleri anlatır. Şimdi sormak lazım bu şekilde davranan kadınlar bencil midir? Hayır, bencil değildirler fakat işi bilmemektedirler. Kendi isteklerini, şikâyetlerini söyleyecek yanlış bir zamanlama yapmışlardır. Bu nedenle kadınlar problemi anlatmak için sessiz bir zaman kollamalıdırlar.”
“Bu söylediklerinizi yaparsam, evimizde hiç kavga olmaz değil mi?”
“Ayla Hanım, kavgasız ev olmaz. Bununla birlikte kızdığımız zaman sesinizi yükseltmeden, bağırıp-çığırmadan, “Dilinizi eşinizi yaralamak için değil, söylemek istediklerinizi söylemek için” kullanırsanız, her tartışmanızın sonunda ilişkiniz daha da olgunlaşır ve güçlenir. Birbirinize olan muhabbet ve sevginiz artar. Bir kere eşiniz çok sinirliyken onunla tartışmayın. Sinirinin geçmesini bekleyin ve yalnızca söylemek istediklerinizi dile getirin. Önce fırtına dinsin, sonra geminizi denize indirirsiniz. Son olarak eşinizin gözlerine hitap ettiğiniz kadar kulaklarına da hitap edin. Bence; kadınlar eşlerinin gözlerine hitap ettiklerinin on da biri kadar kulaklarına da hitap etseler, etraf da bu kadar yalnız kadın olmazdı.”
“Teşekkür ederim doktor bey. Bir daha ne zaman görüşe biliriz.”
“Bir ay sonra, ayın 25 ‘inde sizin için de uygunsa.”
“Uygun, sağ olun.”
Ayla Hanım’dan sonra Barış Bey’le görüşme zamanımız gelmişti.
“Buyurun Barış Bey.”
“Sağ olun Doktor Bey.”
“Evet, Barış Bey, eşinizle görüştük, kısmi olarak kendisi için sorun olan şeyleri onun ağzından dinledim. Şimdi sizin için sorun olan konuları öğrenebilir miyim?”
“Doktor Bey eşim söylemiştir. Ben öğretmenim. Aynı zamanda da idareciyim. Çalıştığım okul da işler çok yoğun. Anlayacağınız gün içinde çok yoruluyorum. Eve her geldiğimde pestilim çıkmış gibi oluyorum. Eee artık yaş da eskisi gibi değil. Eskilerin tabiri ile “Kütük” eskimeye başladı. Eve her geldiğimde daha içeri adımımı atar atmaz, bizim hatun başlıyor şikâyete, çocukların beni şöyle yordu, şöyle yaramazlık yaptılar, evi temizlemekten canım çıktı… Yahu bir günde şikâyet etmeden beni adam gibi karşılasa ya! Mümkün değil alışmış bir kere. Kendisine defalarca bundan rahatsız olduğumu bütün gün yorulduğumu eve gelip dinlenmek istediğimi söyledim ama nafile. Bu sefer de vay efendim, yorulan sadece ben miymişim, kendisinin de bütün gün çalışmaktan canı çıkıyormuş, ben zaten ev hanımlığını küçümsüyormuşum falan da falan. Anlayacağınız bunaldım artık bunaldım. Hani diyorum ki bu işin bir sırrı, bir ilacı varsa, bize söyleseniz de onu kullanıp rahata ersek. Yoksa bu işin sonu iyi görünmüyor.”
“Elbette bu işin püf noktaları var, ilacı henüz keşfedilmedi ama “eli kulağında” yakındır inşallah ( Karşılıklı gülüşüyoruz).”
“İnşallah doktor bey, inşallah.”
“Barış Bey, işin latifesi bir yana bilinmesi gereken ilk püf noktası, erkeklerin ve kadınların fıtratlarının yani yaradılış ve algılarının farklı olduğudur. Bundan dolayıdır ki bu iki cins farklı beden dilleri ve lisanları kullanırlar. İstediğiniz kadar Türkçeyi iyi konuşun eğer Fransızca bilmiyorsanız, bir Fransız’la iyi anlaşamazsınız. Erkek ve kadınların kullandıkları lisanlarda aynen bunun gibidir.
Kadınları anlamanın ve onlarla iyi iletişim kurmanın bir numaralı kuralı; her kadının güzel söz ve iltifattan hoşlandığını bilmektir. Eşinize sık sık iltifat edin. Göreceksiniz bu iltifatlar ve güzel sözler size muhabbet ve hizmet olarak geri dönecektir. Bu iltifatlar bazen yaptığı işe bazen güzelliğine, bazen giydiği bir kıyafete olabilir. Bu konuda sınırlama yok.”
“İyi ama ya iltifat edilecek bir şey yapmıyorsa.”
“Bu mümkün değil. Dediğiniz gibi olsa bile, yapacağınız iltifat ve söyleyeceğiniz güzel sözler onu onore edecek ve öyle olmaya çalışacaktır. Teşbihte hata olmazmış. Biliyorsunuz bir insana kırk gün deli derseniz öyle olur demiş atalarımız.”
“Peki, başka?”
“İki numaralı kuralımız; Kadınlar konuşmayı, paylaşmayı severler. Mesai bitiminde eve geldiğinizde her akşam eşinize belli bir zaman ayırın. Mutlaka onu dinleyin. Barış Bey bakın bu önemli, onu dinliyormuş gibi yapmayın, mutlaka eşinizi dinleyin. Bir elinizde kumanda veya bir elinizde gazete olmadan, eşinizin gözünün içine bakarak, onun duygularınıza önem verdiğinizi göstererek, eşinize bunu hissettirerek dinleyin onu. Önceleri biraz zorlanabilirsiniz.”
“Sadece biraz mı doktor bey?”
“Kabul epey zorlanabilirsiniz. Çünkü bayanlar teferruata dikkat ederler, bizim için pek de önemli olmayan şeyler onlar için önemlidir. Biz “erkekler sonuca odaklıyken, kadınlar sürece odaklıdırlar.” Bu da bir erkekle bir kadının iletişime geçmesini güçleştiren unsurlardan biridir. Bununla birlikte, önceki verdiğim örneği hatırlanmaya çalışın. İstediğiniz kadar Türkçeyi mükemmel konuşun eğer bir Fransızla konuşup anlaşmak istiyorsanız sizi idare edecek kadar da olsa Fransızca öğrenmeniz lazım.”
“Niye ben Fransızca öğreneyim ki, o Türkçeyi öğrense olmuyor mu?”
“Bakın o Fransız da Türkçe öğrenme gayretinde. Onun için sizin de çaba göstermeniz lazım. Zaten sonu hüsranla biten evliliklerin genelinde bu tavır yatıyor. Eşlerin niye ben alttan alayım ki, niye ben taviz vereyim ki diye diye evliliklerini bitiriyorlar. Evet, ne diyorduk? Önceleri biraz zorlanabilirsiniz demiştim. Size göre üç cümlede anlatılması gereken bir konu eşiniz tarafından otuz cümlede anlatılabilir. Aslında bu bayanların iç dünyasının ne kadar zengin olduğunu, sosyal zekâlarının ne kadar geliştiğini gösterir. Yani bu kadınların artı özelliklerinden biridir. Eşiniz size göre bir konuyu uzatırsa sakın onun sözünü kesmeyin ve hemen anlattığı konuya bir çözüm getirmeye çalışmayın. Çünkü kadınların en büyük ihtiyacı dinlenilmektir. Sorunlarına çözüm bulunması değil.”
“İyide bir sıkıntısını anlattığında ben ona çözüm önermeyeceksem niye dinleyeyim ki?”
“Eşinizi mutlu etmek için, onunla bir şeyler paylaşmak için, onun sizin için ne kadar değerli olduğunu göstermek için… daha devam edeyim mi?”
“Anladım. Sağ olun.”
“Kadın ve erkekler hakkında bilinmesi gerekli bir diğer kuralımızda kadınların ve erkeklerin sevgiyi algılayış şekillerinin farklı olduğudur. Kadınlar ilgi gördüklerinde sevildiklerine inanırlar. Yani eşinize ne kadar ilgi gösterirseniz, eşiniz onu o kadar sevdiğinize inanacaktır. Bunun için gün içerisinde eşinize ara ara sevgi cümleleri içeren cümleler yazıp onun görebileceği yerlere koyabilirsiniz…”
“Yok, artık daha neler?”
“Veya onu onore edecek cümleler sarf edebilirsiniz. Oysa erkeklerin sevgiyi algılayış şekilleri fazla ilgide değildir. Bir kadın, eşine daima sevgi içeren cümleler söyler ve bunu eşinden de beklerse erkek sıkılabilir. Erkeklerin sevgiyi algılayış şekilleri genelde “kabul görmek” şeklindedir. Onun için erkeklerin eşleri tarafından eleştirilmeye pek tahammülleri yoktur. Çünkü bilinçaltında sevilmediklerini düşünürler.”
“Şimdi bazı tartışmalarımızın neden çıktığını daha iyi anlıyorum.”
“Barış Bey tüm bunlara rağmen eğer eşinizi bilerek veya bilmeyerek üzer ve onunla küserseniz, onun yeniden gönlünü almak ve tekrar barışmak için bizin Karadenizli Temel’in taktiğini uygulayabilirsiniz.”
Temel ile Fadime 40 yıl evli kalırlar. Bu süre içinde birbirlerini hiç üzmez, birbirlerine hiç küsmezler. O gün ne olursa olur, Temel zülfiyare dokunur ve ağzından kötü bir söz çıkar. Fadime buna bozulur o da cevabını yapıştırır; ama ikisinin de kalbi kırılmıştır.
Fadime hızla yatak odasına gider. Temel salonda şaşkın, üzgün öylece donakalır. On beş dakika içinde yaşadıkları bu acı deneyimin şokundan kurtulmaya, yavaş yavaş kendilerine gelmeye başlarlar.
Temel kafasını ellerinin arasına alır. Yarı dövünür bir vaziyette;
“Uy Allahum, ben ne ettüm de de Fadimemü küstürdüm…”
Yatak odasında da durum pek farklı değildir. Fadime de hayatında ilk kez yaşadıkları bu acı tecrübeye bir anlam verememektedir. Sonuçta o da yaptıklarından pişmandır. O da elleri belinde;
“Uy Allahum ben ne ettüm de Temelümü küstürdüm…” diye dövünmektedir.
Ama ikisi de çaresiz, ikisi de içinde bulundukları bu zor durumdan nasıl çıkacakları konusunda tecrübesizdir.
Aradan 15 dakika geçer. Temel dayanamaz.
“Ula uşağum pi pakiim, ne ediyo bizüm Fadime” der ve her ne pahasına olursa olsun yatak odasına doğru yönelir.
Kapı hafif aralıktır. Fadime Nine yatağın kenarına oturmuş kendi kendine söylenmektedir, çaresizce;
“Uy Allahum ne ettüm de küstürdüm Temelümü? Ben ne etceem şimdi? Allahum noolur bizi baruştur. Gerekiyorsa Hızır Aleyhisselamu gönder daa!”
Temel bunu duyar da durur mu?
Kapıya okkalı bir tekme sallayıp içeri dalar;
“Ya Hızır! İtme daa! Tamam. Anladuk Paruşacağuz!
Barış bey sizle bu günkü seansımızı bitirelim istiyorsanız. Eve gittiğinizde bu konuştuklarımızı daha iyi düşünürseniz iyi olur. Bir daha ki seansta daha teferruatlı görüşmeyi umuyorum”
“Umarım doktor bey, çok sağ olun.”
Not: Bu terapi esnasında eşler için özel olan veya özel olduğuna inandığım hiçbir sorun burada gündeme getirilmedi. Görüştüğüm şahısların ismi de benim tarafımdan değiştirildi. Terapi için daha sonra ki bir tarihe sözleştiğimiz bu çiftin tayini yakın illerden birine çıkmasına rağmen ayda bir görüşmeye devam ettik. Araları gayet iyi olan çift, gittikleri yerde “Eşler Arası İletişim” seminerleri veriyorlarmış.