Saçlar kadın güzelliğinin, cinsel çekiciliğin ve modanın odak noktasını oluşturduğu için belki de en çok zaman ve para, saçlar uğruna harcanmaktadır. Saçların derinin üstüne çıkar çıkmaz ölmelerine karşın, güzel saç sağlıklı parlak ve canlı olarak niteleniyor. Saçlara uygulanan tarama, fırçalama, kurutma, sarma, boyama, kesme, kıvırma, düzleştirme, perma, renk açma gibi işlemler de onun gerçekte cansız bir varlık olduğunu kanıtlıyor. Saçların en büyük özelliği ise şaşılacak gücüne karşın en küçük bir ihmali bile affetmemesi.
Saçıl, her teli derideki bir sac keseciğinden büyüyen, bir protein olan keratinden oluşan hücresel bir yapıdır. Her saç keseciğinin dibinde papil adı verilen ve sürekli üreyen hücreler bulunur. Bu hücreler kan damarları ile beslenmekte ve büyüme bu noktada başlamaktadır. Saç ayda ortalama 12 mm. kadar uzar. Saçları sıcak iklimde ve gece boyunca daha hızlı büyüdükleri söylenir. Ayda ortalama 12 mm. uzama hızına göre yapılan bir tahmin ile saçınızın üzerine oturabilecek kadar uzaması 6 yıl alacaktır.
Saçlarınızı sık sık kesmek daha çabuk uzamasına ve kalınlaşmasına yol açmaz. Saç uzaması ileri yaşlarda yavaşlar. Kişinin saçı yaşamı boyunca 7, metre uzar ama saçın büyüme hızındaki yavaşlamalar bizleri böyle bir uzunluğa erişmekten yoksun bırakır. Bir yaşından 6 yaşına kadar, genellikle 4 yıl süreyle olmak üzere saç düzenli uza sonra 3-4 ay için uzama durur ve dinlenme dönemi başlar. Yeniden uyana saç keseciği eski saçı yüzeye iten yeni bir saç kılı üretmeye başlar. Saç dökülmesi soyaçekim ile belirlenir. Saç dökülmesinin erkek hormonları ile yakından ilgisi vardır. Kadınlarda da özellikle gebelik sonrası saç dökülmesi başlamakla birlikte, erkeklerdeki çıplak baş gibi durumlar olağan değildir. Gebelikteki yüksek östrojen hormon düzeyi saçı güzelleştirir ancak saç büyümesinin normal devresini yavaşlatır. Çocuk doğduktan sonra, kendi kendini yenileyen saçlar kaybolur. Bu durum oldukça normaldir ve saç birkaç ay içinde tekrar büyümeye başlar.
Günlük saç kaybı normal olarak 30 ila 100 saç teli kadardır. (Alopecia areata) olarak nitelenen yoğun dökülme, sıkıntı, gerginlik, uykusuzluk gibi nedenlere, hormon düzensizliğine ve tiroid bezlerinin aşırı faaliyetine bağlanır. Bu durumla bir doktora başvurulmalıdır. Kilo koyu, dengesiz beslenme sonucu gerekli protein ve vitaminlerin alınamaması da saç dökülmesinin nedenleri arasındadır. Saç keseciğinin biçimi saçınızın cinsini belirler. Kök yuvarlaksa çıkan saç düz olur. Kök çarpık ya da oval biçimde ise çıkan saç kıvırcıktır. Doku nasıl olursa olsun, insan başında 80.000 ile 150.000 arasında saç teli vardır. Gerçek sayıyı saçan rengi belirler. Saçları çok ince olduğu için en fazla saç teli sarışınlarda bulunur. Kızıl saç daha sert, daha kalın olmasına karşın en azdır. Koyu renk saçlılar ortada yer alırlar. Saç rengi ve yapısı soyaçekim ile belirlenir. Doğal saç rengi, siyah, sarı ve kır mızı tonların karışımından oluşur. Açık kahverengi saçta her iki renkten de hemen hemen eşit miktarda bulunur. Sarışın saç genellikle sarı tellerden oluşur. Siyah saçta ise az miktarda da olsa sarı ya da kırmızı saç telleri bulunur. Doğal saç cilt renginizi tamamlayıcı niteliktedir. Saç renginizi bambaşka bir renge çevirmek istediğiniz zaman bu noktayı asla aklınızdan çıkarmayın.
Saç türünüz:
Kuru saçlar: Mat görünümündedirler, uçları çoğunlukla kırıktır ve biçimleri çabuk bozulur. Kuruluğun nedeni, içinde ‘sebum’ maddesi bulunan bezlerin yeterli yağ üretmemesi ya da yanlış bakım sonucu saçın sürekli kuru bırakılmasıdır. Saçlarınızı hafif bir şampuan ile haftada bir yıkayın ve uçuşmasını önlemek için mutlaka bir kıvırma losyonu kullanın. Zaman zaman saçınıza ılık yağ tedavisi uygulayın. Badem yağı, zeytinyağı ya da hindistancevizi yağını bir kaba boşaltın, kabı içinde sıcak su bulunan başka bir kabın içine oturtarak yağı ılıtın, sonra saç diplerinize ve saç tellerinize masaj yaparak sürün. Saçınız, polietilen bir torba ve sıcak havlu ile sorarak 30 dakika ile 1 saat arasında bekletin. Sonra suyla çalkalayıp, şampuanlayın. Masaj saçın altındaki deriyi harekete geçirir, kan ve ‘sebum’ maddesinin saçlarınıza ulaşmasını sağlar. Bir masa kenarına oturun. Dirseklerinizi masaya dayayın, iki elinizi başınızın iki yanına koyun ve parmaklarınız yerine baş derinizi oynatarak yavaş yavaş masaj yapın.
Yağlı Saçlar: Yıkandıktan birkaç gün sonra yine yağlı bir görünüm alırlar. Yağ kirli maddeleri tutar, bu nedenle safin güzel görünmesi için sık sık yıkanması gereklidir. Yağlı saçlara uygun bir şampuan ve ılık suyla (soğuk ya da sıcak olmamak şartıyla) yıkayın. Saçınız çok yağlanıyorsa iki şampuan arasında kolonya ile oyun. Saç diplerindeki yağın yayılmasını önlemek için kolanyalı bir pamuk ile saç diplerini silin.
Dengeli Saç: Ne çok yağlı ne de çok kurudur. 5 günde ya da haftada bir kere yıkanması gerekir. Tercih ettiğiniz bir şampuan ile yıkayın ve kolay biçime girmesini sağlamak için kıvırma ya da durulama losyonu kullanın. Saçınızı bir havlu ile sarın ve ovarak kurutmayın. Islak saç gerilir ve duyarlılığı artar. Geniş aralıklı dişleri olan bir tarak kullanarak saçı kurutmadan önce tarayarak açın. Saç yapısı tellerin kalınlığını belirler. Başınızda ayrı ayrı türlerden saç olmakla birlikte, genellikle ince, kalın ve orta olmak üzere üçe ayrılır.
İnce Saç: Bir bebek saçı kadar zor biçim alır. İnce saçlar yağlı oldukları zaman zayıf şeritler halinde düşerler. İnce ve cılızdırlar. Nemli havada hemen biçimleri bozulur ve aşağı düşerler. Fazla miktarda kurutucu kullanılması sacın kırılmasına neden olabilir. Bu tür saçların aynı hizada kesilmesi onlara gür bir görünüm kazandırır. Saçlarınızı sık yıkadığınız takdirde bir veya iki şampuandan fazla yapmayın. Saç renklendiricileri telleri sertleştirdikleri için bu saçlara güzel bir biçim ve görünüm kazandırırlar..
Kalın Saçlar: Dayanıklı olur. Esnekliği fazla olduğu için güçlüdür. Düz ya da kıvırcıktır. Saça zarar verildiği zaman esnekliği bozulur. Uzun ve kalın saçlarınız varsa kurulama kremleri kullanarak kolay taranmasını sağlayın. Kalın saç ağır saçtır. Güzel kesilmemişse ve bakımlı değilse kaba görünümlü olur. Kıvırcık kısa ya da kat kat kesildikleri zaman daha güzel dururlar. Kalın telli saçlar kolay biçim alır ancak nem ıslaklık sonucu doğal dalgalarına dönüşürler. Saçınızın daha düz durmasını istiyorsanız iri bigudiler kullanın ve çıkardıktan sonra biçim veren bir fırça ile tarayarak makine ile kurutun.
Orta kalınlıkta saçlar: Ne çok ince ne de çok kalındır. Genellikle kolay biçim alır. Günümüzdeki eğilim modanın izleyicisi olmaktansa kişiliğinizin belirgin hale getirilmesine yardımcı olmaktır. Saçta ise kazanılması en önemli iki nitelik sağlıklı görünüm ve parlaklıktır.
Kepek: Saçta bulunan bu beyaz pullar bakteriyel ya da mantar enfeksiyonu sonucu baş derisindeki epiderm hücrelerinin artmasından ileri gelir. Nedenleri arasında, sinir bunalımları, temiz hava alınmaması, hormonal dengesizlik, yorgunluk ve iklim şartları sıralanabilir. Bazen kepek zannettiğiniz bu rahatsızlık aslında egzema ya da bir cilt hastalığı olabilir. Kaşımayın ve ciddi bir durum alırsa hemen bir doktora başvurun. Deri hastalığı (psoriasis) steroidler ile tedavi edilir. Kepeğin tedavisinde ise özel şampuanlar kullanılır. Çinko içerenler genellikle yararlıdır. Kullanılan şampuanın bir süre sonra değiştirilme-si etkinliğinin yitirilmemesini sağlar. Kepek parçalarını saç dibinden çıkarabilmek için yıkamadan önce fırçalayın, 4 haftalık bir tedaviden sonra kepek şampuanınızı yine saç türünüze uygun olan bir şampuanla değiştirin. Kepek şampuanlarının boyalı saçların rengini alacağını unutmayın. Güneş ışınları kepek tedavisinde yaralıdır.
Kırık Uçlar: Kırık uçlara genellikle kuru ve zarar görmüş saçlarda rastlanır. En etkili tedavi uçları kesmektir. Yumuşatıcı krem kullanın ve saçlarınızı arkaya taramayın. Lastik bantlar ve sert fırça ve taraklar, sivri tokalar ve sert fırçalı bigudiler kullanmayın. Bigudi kullanıyorsanız fırçaların etrafına ince bir kağıt sarın. Saçınız’ ıslakken yumuşatıcı ile bol bol tarayın. Düz ve geniş dişli bir tarak kullanın. Saç kurutucunuzu saça yaklaştırmayın.
Saç İçin Yardımcı Malzemeler: Şampuanlar temizleyici maddeler (deterjan) ile köpük yapıcı maddelerin karışımından elde edilirler. Temizleyici kiri yumuşatır, köpük yok eder. Şampuanlarda kullanılan deterjan göze dokunmaz ve saç türlerine göre özel olarak seçilmiştir. Değişik şampuanlar saç türlerine göre değişen maddeler içerirler. Kuru saçlar için yağlı katkı maddeleri, yağlı saçlar için çözücü ve kepekli saçlar için antiseptik gibi. Canlandırıcı ve biçim verici losyonlar saçı yumuşatırlar ve statik elektriği engel olarak saçların tel tel kabarıp uçmasını önlerler. Ayrıca saçların daha kolay idare edilmesini sağlarlar. Fırçalar ‘sebum’ maddesini saç köklerinden saç uçlarına doğru dağıtırlar. En iyisi doğal kıldan yapılan fırçalardır ama bunlar şekil vermek için kullanılmazlar. Bu nedenle birden fazla fırça kullanın. İyi cins el yapımı taraklar kullanarak saçın hırpalanmasını önleyin. Saçınızı makine ile kuruturken büyük kalın ve kılları aralıklı fırçalar kullanın. Saç katları ve perçemler için küçük yuvarlak fırçaları tercih edin. Her akşam 100 kere fırçalamak saçı kırdığı için, söylendiği kadar yararlı değildir.
Şampuanla Yıkama: Saçı önce fırçalayın. Durulamayı kolaylaştırmak ve şampuanı iyice yayabilmek için püskürtmeli şampuan kullanın. Saçı ılık su ile iyice ıslatın. Saçınıza az miktarda şampuan koyun ve saç köklerini ve deriyi iyice oyun. Sonra köpükleri dağıtın ve köpürtün. iyice durulayın. Gerekiyorsa tekrar şampuan koyun (saçınızı sık sık yıkıyorsanız tek şampuan yeterlidir.) Şampuandan sonra saçınızı bol su ile durulayın. Krem ya da başka bir yumuşatıcı sürün. Geniş dişli bir tarakla kremi köklere yaymadan tarayın. Kremi durulayın. Yumuşak bir havlu ile sarın ve ovarak kurutmayın. Saçınıza elektrikli kurutucunuz ile biçim verin.
Bugünkü saç biçiminin temeli kesmedir. Saçların dört ya da altı haftada bir kesilmesi gerekir. Kısa saçın bakımı ve biçimlendirilmesi kolaydır. Temiz, genç ve bakımlı durur. Ancak saçan yapısı ve türü göz önünde bulundurulmalıdır. Kalın saçlara elektrikli kurutucu ya da bigudilerle kolaylıkla biçim verilir. İnce saçlar permasız basık ve yapışık durur. Orta boydaki saçların güzel görünmesi için daha çok zaman harcamak gerekir. Saç düzgün ve iyi kesimli olmalıdır. Gür saçların çene boyunda kesilmeleri onlara güzel bir görünüm kazandırır. Uzun saçların da kırık uçların temizlenmesi ve saç çizgisinin düzeltilmesi için kesilmesi gerekir. Saçlar başın her tarafında aynı hızla uzamaz ve 4 hafta içinde biçimi bozulabilir. Her yıkamadan sonra düzgün ve parlak yapmak için yumuşatıcı kullanın ve biçim vermek için iri bigudilerle sarın. Uzun saç arkaya da toplanabilir ve topuz yapılabilir.
Biçimlendirme: Elektrikli ya da sıcak bigudiler çalışan kadınlar için idealdir. Ancak her gün kullanıldıkları takdirde saçı kurutur ve uçların kırılmasına yol açarlar. Haftada en fazla üç kez kullanın ve saçın kırılmasını önlemek için ince bir kağıt ile bigudileri sarın. Biçim vermek için fırçalamadan önce iyice kurumuş olmasına dikkat edin. Aksi halde saçın biçimi çabuk bozulur. Sıcak maşalar da saç uçlarını çabuk kıvırmak ve dolaşıkları düzeltmek için kullanılır. Kısa saça daha canlılık ve hareket vermek için saçları bölümlere ayırıp maşayla kıvırın. Saçınızı yakmamaya dikkat edin. Maşayı kızdırdıktan sonra, 3,5 cm enindeki saç tutamlarını alın, uçlardan tutun ve maşanın çevresinde döndürün. Bir-kaç saniye tuttuktan sonra bırakın. Fırçalamadan önce soğumasını bekleyin. Dalgalı ve kıvırcık saçlar, maşayı, bir tutam saçın üstünden aşağı doğru kaydırarak düzleştirilebilir. Saçın, ıslakken bigudi ve penslerle sarılması uygulanan en eski yöntemdir. Bir kıvırma losyonu ince telli saçların daha gür görünmesini, iklim şartlarına dayanıklı losyonlar ise çabuk bozulmamasını sağlarlar. Kıvırma jöleleri perçemleri yatıştırmak için kullanılır. Bira genellikle kıvırma losyonu olarak kullanılır. Kolonya ise yağlı saçlarda aynı amaçla uygulanır. Saçları önce 3,5 cm. lik ince tutamlar halinde ayırın. Bigudiler üzerindeki saç ne kadar az olursa, bigudiler o kadar gergin ve düz durur.
Saç fazla olduğu zaman durum tam tersidir. İnce bigudiler saçı daha kıvırcık yapar, iri bigudiler ise daha düz bir görünüm sağlar. Ayırdığınız tutamları yukarı ve hafifçe öne doğru kaldırarak doğru bir açı çizin. Saçları çok fazla germeden uçlardan köklere doğru bigudilerle sıkıca sarın ve penslerle sabitleştirin. İki bigudiyi birbirine pens ile tutturarak sağlamlaştırabilirsiniz. Saçlarınızı istediğiniz biçimde sarın. Çoğu zaman saçlar öne doğru ya da başın tepesinden arkaya doğru, yanlarda arkada ise aşağıya doğru olmak üzere sarılır ve ensedeki saç en son kıvrılır. Bigudileri yerinde tutmak için bir saç filesi kullanın. Saçlarınız tamamen kuruduktan sonra bigudileri çıkarın ve fırçalamadan önce yeni kurutmuşsanız soğumasını bekleyin.
Saçların biçimini etkin bir şekilde koruyabilmek ve günümüz biçimlerini uygulayabilmek için her erkek ve kadın saçını makineyle kurutmasını öğrenmelidir. Öğrenmeniz zaman alabilir, ama size saçlarınıza evde biçim verme yeteneği kazandıracaktır. Saçlarınızı önce havlu ile kurulayın ve tutamlara ayırın. On, tepe, arka ve yarıdaki tutamları penslerle tutturarak bir-birine karışmasını önleyin. Ensedeki saçınızı kurutarak işe başlayın. Fırçayı kökteki saçların altına sokun ve üzerine sıcak hava verin. Makineyi saçlarınıza çok yaklaştırmayın. Fırçayı saçın etrafında ve biraz yukarı doğru tutarak köleleri iyice kurutun. Her tutamı iyice kurutmadan öbürüne başlamayın. Başınızın arkasındaki ve tepesindeki saçları, yanları ve varsa perçemlerinizi kat kat kurutun. Saçlarınızı içe doğru kıvırmak için yuvarlak bir fırçaya sarın.
Biçim değiştirme > Perma: Kimyasal maddeler kullanarak saçlara dalga, bukle ve boyut verilir. Perma saçın ve permanın türüne göre 6 ila 8 hafta dayanabilir. Önceden perma yapılmış ve rengi açılmış saçlara yeniden perma yapmak doğru değildir. Perma yanlış yapıldığı zaman saçlar kurur ve çok kıvırcık olur. Tek çözüm, uzamalarını beklemek ve bu arada düzenli aralıklarla uçlarını kesmektir.
Evde perma yapmak isterseniz ilk önce saçınızı kestirerek doğru biçime sokun. Bir arkadaşınızdan size yardım etmesini rica edin. ilk önce kıvırma losyonu sürün ve etiketleri dikkatle oku-yun. Perma ve boyamada talimatlar dikkatle okunmalı ve izlenmelidir. Permalı saç bigudiye sarılabilir. Daha kıvırcık olması istendiği takdirde havlu, daha düz durması için makine ile kurutulur. Çok ince ya da çok kalın, çok kuru ya da çok yağlı olmayan rengi açılmamış ya da değiştirilmemiş dengeli saçlar için normal ev perma malzemeleri kullanılır. Kuru, gözenekli saçlar için daha hafif perma malzemeleri ve iri bigudiler kullanmak gerekir Önce talimatların okunması gerekmektedir. Yağlı saçlar daima daha dayanıklıdırlar ve daha kuvvetli malzemeye gereksinme gösterirler. Deneme için saçınızın bir tutamına ilacı uygulayın, üzerinde fazla bırakmayın. Bebek saçını andıran ince saçlar çabuk kıvrılır, onun için hafif bir permayla yetinmelidir. İnce ve yağlı ve esnekliği olmayan saçlar permaya direnç gösterebilir ve daha kuvvetli ilaçların kullanımını gerektirebilirler.
Boyama: Saçınızın renginin değiştirilmesi zenginleştirilmesi size albeni kazandırabilir ve özenle seçildiği takdirde doğal ve hoş bir görünüm verebilir. Saçlarınızı boyamadan önce ne istediğinizi bilmeniz ve ona göre bir boya seçmeniz gerekir. Saçınızı biraz açmak mı, yoksa geçici bir renk değişikliği mi ya da tamamen renk değiştirmek mi yoksa sadece akları mı kapamak istiyorsunuz? Seçiminizi yapın ve işe ona göre başlayın. Geçici boyalar ancak bir sonraki yıkamaya kadar kalırlar. Durulama veya kıvırma losyonu ya da sprey şeklinde olabilirler. Saçların dış görünümünü hafifçe açtıkları veya koyulaştırdıkları için koyu renk saçlarda fazla bir etki yapmazlar. Geçici boyalar sarı ya da beyaz saçların tonunu değiştirirler, açık ya da orta kahverengi renkteki saçlara bir- sıcaklık ve ışıltı verirler.
Yarı sabit boyalar daha kuvvetlidir ve dört beş şampuan boyunca etkilerini sürdürebilirler. İki türü mevcuttur. Geleneksel olanlar yalnız başına herhangi bir katkı maddesi olmadan kullanılabilir ve doğal saç renginin tonunu kuvvetlendirirler. Altı şampuan kadar dayanırlar. Saçı açamazlar sadece biraz iç kısma sızarak doğal renge canlılık katarlar. Ancak açık ve gözenekli saçlarda kullanıldıkları zaman renk değiştirebilirler. Dip saçlarla tezat oluşturmazlar. Kestane ve kızıl renkler saçı zenginleştirir ve canlandırır. İkinci tür olan, yani sabit boyalar kuvvetlendirici bir maddeyle karıştırıldıkları için daha kuvvetli etki yaparlar. Rengin değişme-sine yol açarlar ve saça işledikleri için etkileri daha uzun sürelidir. Uygulamadan önce deride bir alerji testi yapılmalı ve renk, bir tutam saçta deneme yapıldıktan sonra seçilmelidir.
Renk Açma: Saçınızı açtığınız zaman kullandığınız müstahzarlar saç rengini açarken derinlere işledikleri için sürekli etki yaratırlar. Bazı açıcı maddeler hem açar hem de renk verirler. Aşırı açma saçları kurutur, canlılığını kaybettirir, gözenekleri büyütür, esnekliğini ve yatkınlığım bozar. Bir uzman tarafından yapılmadıkça renk açma ve permanın bir arada uygulanması doğru değildir.