ZİNCİRLEME AD TAMLAMASI
Zincirleme ad tamlaması : En az üç adın aitlik ilgisiyle birbirine bağlandığı, yani tamlayanı veya tamlananı kendi içinde ad tamlaması olduğu söz grubudur.
Annesi çocuğu okul bahçesinin kapısında bekliyordu.
Bu cümlede "okul", "bahçe" ve "kapı" adları arasın da aitlik ilgisi kurularak zincirleme ad tamlaması oluşturulmuştur.
Aşağıdaki tamlamalar zincirleme ad tamlamalarıdır.
kır çiçeklerinin güzelliği
gelin arabasının süsleri
Ahmet'in kardeşinin oyuncağı
evin demir kapısı
öğrencilerin sınav heyecanı
yalnızlığın perde arkası
sahil boylarının sessizliği
Soru:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zincirleme ad tamlaması vardır?
A) Filmdeki olaylar İsviçre sınırında geçiyor.
B) Kitapları, türlerine göre ayırarak kitaplığa yerleştirdim.
C) Gelecek yıl yaz tatilini Antalya'da geçireceğiz.
D) Sanatçı, ilk sergisini önümüzdeki hafta İstanbul'da açacakmış.
E) Serüven romanlarının okuyucusu her yıl biraz daha artıyor.
(1991- ÖYS)
Açıklama: E seçeneğinde "Serüven romanlarının okuyucusu" söz grubu zincirleme isim tamlaması görevinde kullanılmıştır. A seçeneğinde "İsviçre sınırı", C seçeneğinde "yaz tatili" sözleri belirtisiz ad takımı görevindedir. B ve D seçeneklerini de ad takımı kullanılmamıştır. Cevap E seçeneğidir.
TAKISIZ AD TAMLAMASI
Takısız ad Tamlaması :Tamlayan ve tamlananın ek almadığı ad tamlamalarıdır. Bu tür tamlamalar; ya tamlananın "ne(y)den yapıldığını" (hammaddesini), ya da benzerlik ilgisi kurarak tamlananın neye benzediğini belirtir. Takısız ad tamlamaları ek almadığından sıfat tamlamasıyla biçim olarak aynıdır. Bu yüzden takısız ad tamlamalarını sıfat tamlamalarıyla karıştırmamak için bu ilgiler göz önünde bulundurulur.
Tamlananın neyden yapıldığını bildirir:
deri çanta
taş duvar
altın saat
tahta masa
Tamlananın neye benzediğini bildirir:
tilki çocuk
zeytin gözler
ipek saçlar
yufka yürek
Aşağıdaki örneklerde tamlayanlar tamlananların niteliğini bildirdiği için bu tamlamalar sıfat tamla malarıdır.
siyah çanta
sağlam duvar
pahalı saat
küçük masa
kurnaz adam
simsiyah gözler
yumuşacık saçlar