İzmir’in kurtuluşu
İzmir’in kurtuluşu …95 yıl önce bugün 9 Eylül 1922’de Şanlı Türk ordusu Yunan işgali altındaki İzmir’imizi düşmanlardan temizledi. 9 Eylül 1922 tarihli Akşam Gazetesi o gün ‘’Elhamdülillah İzmir’e Kavuştuk’’ manşetini attı. Ve o günü gazetenin Başyazarı Falih Rıfkı Atay anılarında ‘’Kapıları açmanın imkânı var mı? Gazeteleri pencereden atıyorduk, alan yüzüne gözüne sürüyordu! ’şeklinde ifade etti.
Anadolu’da Milli Mücadele’nin başlamasında ‘ İzmir’in Kurtuluşu ’ ve düşman işgalinden temizlenmesi çok önemli bir dönüm noktasıdır ve bu hiç de kolay olmamıştır.
15 Mayıs 1919’dan 9 Eylül 1922 tarihine kadar İzmir dâhil tüm Anadolu kan ağladı. Zaten yokluk ve yoksulluk içinde kıvranan Anadolu bir de düşman ordularının zulüm, işkence, talan, yağma ve tecavüzlerine maruz kalıyordu. İşgalci Yunan orduları özellikle sivil halka yönelik bu canice katliamlarına ve tecavüzlerine İzmir’den başlamıştı.
İzmir’in işgali ABD Başkanı W. Wilson ve İngiltere Başbakanı L. George tarafından planlanmıştı. Dolayısı ile bu işgale bir ‘Amerikan-İngiliz ortak projesidir’ denilebilir.
Amiral Calthorpe, dönemin valisi ve kolordu komutanına ‘İzmir’in 15 Mayıs’ta işgal edileceğini ve direnilmemesini bildirmiştir. Kolordu komutanı Ali Nadir Paşa’ durumu İstanbul’da Harbiye Nazırı Şakir Paşa’ya iletmiş, aldığı cevap ise ‘Mütareke gereği bir uygulamadır. Babıali’nin durumdan bilgisi yoktur. Direnmeyiniz!’ talimatı olmuştur. Bunun üzerine Ali Nadir Paşa, İzmir’de bulunan birliklerine ‘işgal sırasında ordulara kesinlikle direnilmeyecek ve işgalcilere de gereken kolaylık sağlanacaktır’ talimatını vermiştir.
İzmir’in Kurtuluşu
İzmir’in kurtuluşu esas olarak 14 Mayıs gecesi ‘İzmir Reddi İlhak Cemiyeti’nin Maşatlık’ta bir miting yaparak işgale direnilmesi gerektiği konusunda halkı uyarması ile başlar. Ancak dönemin Valisi İzzet Bey ‘sükûnetinizi koruyunuz!’ diyerek halkın direnişine engel oldu.
Ve 15 Mayıs 1919 da Yunan ve İngiliz işgal donanmaları İzmir’e çıktı. O sırada zaten İzmir Limanı’nda ABD, Fransa ve İtalya’ya ait 30’dan fazla savaş gemisi de demirlemiş bulunuyordu. O gün binlerce Rum ve Yunan ellerinde çiçekler ve Yunan Bayrakları ile mavi beyaz kıyafetler içerisinde Kordonboyu ve Pasaport dolaylarında işgal güçlerini karşılamaya koşmuşlardı. Her yerde ordu bandoları Yunan marşları çalıyordu. Papazlar karaya çıkarılan Yunan bayrağını ağlayarak diz çöküp öptüler ve alayı takdis ettiler.
İşte bu şartlar altında başlayan işgale karşı direniş, Hasan Tahsin’in ilk kurşunu ile Konak Meydanı’nda başlamış ve tüm halk tarafından, içte ve dışta bulunan düşmanlara karşı gösterilmiştir.
Bu sırada komutanlarının emrine uyarak kışlaya kapanmış olan askerler Yunan askerlerinin dipçik ve süngü darbeleri altında gasp edilmiş, dövülmüş ve hatta karşı çıkanlar esir edilmiş ve öldürülmüştür. Esir alınan askerlerin çizmeleri çıkartılmış yalınayak yürümeye zorlanmış ve yerel Rum halkı tarafından da linçe uğramıştır. Hatta emrindeki birliklere direnmeyin emri veren kolordu komutanı Ali Nadir Paşa da elinde bulunan beyaz teslim bayrağına rağmen bir Yunan subayı tarafından tokatlanmıştır.
Sivil halkın ve askerlerin Yunan orduları tarafından acımasızca zulme uğratılmasına ve katledilmesine o sırada limanda demirli bulunan ABD, İtalyan, Fransız ve İngiliz donanmaları ise sadece seyirci kalmıştır.
O Günlerden Bir Anı
O yıllarda İzmir Sultani ’de öğrenci olan Hamid Erdik o gün şahit olduğu olayları yıllar sonra anılarında’’ Kordon’a doğru çıkınca faciayla karşı karşıya geldik. Daha okuldan çıkarken bir Türk kadınını kucağında yavrusu ile öldürülmüş olduğunu gördük. Hükümet konağı’nın önündeki havuzun kenarına yüzükoyun düşmüştü. Ne vakit ki, Kordon’a çıktık, yerler Türk askerlerinin ve sivil halkın ölüleri ile doluydu…’’ şeklinde anlatır.
İki gün içerisinde İzmir’de Yunan askerlerince katledilen sivil halkın ve askerlerin sayısı 2000’i aşmış ve 2500 kişi de tutuklanarak hapsedilmiştir.
Bu kanlı olayların ardından Yunan askerleri şehre dalmış Türklere ait yüzlerce işyerini ve binlerce evi yağmalayıp talan etmiş, kadın ve kızların peçeleri yırtmış, ırzlarına geçmiş, direnenlerse işkencelerle öldürülmüştür.
Yunan mezalimi İzmir’le sınırlı kalmamış işgalin yaşandığı her yerde devam etmiştir. Yunan orduları geçtikleri her yeri yakıp yıkmış, halkı da katletmiştir.
İzmir’in, 15 Mayıs 1919 yılında Yunan güçleri tarafından işgal edilmesi, Anadolu’da Milli Mücadele’nin başlamasında önemli bir aşama olarak kabul edilmektedir. Çünkü o tarihe kadar Anadolu’da halk tarafından işgallere karşı dağınık olarak sürdürülen bir mücadele söz konusuydu. İzmir’in işgal edilmesi Anadolu insanın direniş ve karşı koyuş düşüncesini körüklemiş, İstanbul’da başlayan işgali protesto mitingleri, Damat Ferit hükümetinin düşmesine sebep olmuş; örgütlenme ve protesto mitingleri Anadolu’nun en uzak köşelerine kadar yayılmıştı. İzmir Anadolu harekâtı için adeta bir mihenk taşı olmuştu. Bununla birlikte Birinci İnönü, İkinci İnönü, Aslıhanlar -Dumlupınar ve Sakarya Meydan Muharebeleri milli mücadelenin kazanılmasında önemli adımlar olmuştu.
Ve Zafer
Türk ordusu tarafından 26 Ağustos 1922’de başlatılan Büyük Taarruz, Kurtuluş Savaşı’nın sonu olmuş ve kesin sonuç beş gün içinde alınmıştır. Ardından 30 Ağustos tarihinde Başkomutan Mustafa Kemal Paşa bir bildiri yayımlayarak ordulara “İlk hedefiniz Akdeniz’dir. İleri!” emrini vermiştir. Ordular 2 Eylül’de Uşak’tan giriş yaparak İzmir’e doğru hızla ilerlemiştir. Ardından verilen mücadele sonucunda Yunan birlikleri ve Rum siviller Anadolu’dan çekilmek zorunda kalmıştır. 9 Eylül 1922 sabahı Ahmet Zeki Bey, Mürsel Paşa ve Mirliva Fahrettin Paşa komutasındaki birliklerle beraber İzmir’e girmişlerdir.
Ardından emrindeki birliklerle beraber Şerafettin Paşa yaya olarak Konak’a ulaşmıştı. Şerafettin Paşa, Hükümet Konağı önünde göğsüne isabet eden mermilerle yaralanmış olmasına rağmen balkona çıkarak Türk bayrağını göndere çekmeyi başarmıştı.
Hükümet Konağı’na Türk bayrağı çekilmesinin hemen ardından, Yüzbaşı Zeki komutasındaki süvari birliğinin Sarıkışla’ya, Üsteğmen Arif ve takım komutanı Celal Bey ile Yedek subay Besim Efendi’nin de Kadifekale’ye Türk bayrağı çekmesi ile İzmir’in kurtuluşu ilan edilmiş oldu.
Belkahve’den tarihi günü izleyen Başkomutan Mustafa Kemal Paşa, yanında Fevzi ve İsmet paşalarla birlikte, 10 Eylül sabahı İzmir’e geldi. Fahrettin Paşa ile buluşarak doğruca Hükümet Konağı’na gitti ve konağın balkonundan, başarıyı halka mal eden kısa bir konuşma yaptı.
Mustafa Kemal Paşa’nın ordulara 1 Eylül’de verdiği tarihi emirle başlayan ve 18 Eylül 1922 tarihine kadar yapılan Takip Harekâtı ile bütün Batı Anadolu’daki Yunan askerleri Türk sınırları dışına çıkarılmış, tabiri caizse ’denize dökülmüştür.’ Takip harekâtının başarı ile yürütülmesi sonucunda, İzmit’ten İstanbul Boğazı’na, Balıkesir’den Çanakkale Boğazı’na kadar Türk ordusu için stratejik önem taşıyan hedefler de İtilaf Devletlerinin işgalinden, olaysız olarak ve barış yoluyla kurtarılmıştır.
Türk Halkı ve Ordusunun kazandığı bu zafer ile Mudanya Ateşkes Antlaşması’na giden süreç başlamıştır. Türkiye, Mudanya Ateşkes Antlaşması’ndan sonra 24 Temmuz 1923’te Lozan Barış Antlaşması’nı da imzalayarak bağımsızlığını tüm dünyaya ilan etmiştir.
‘Yunanlılarla savaş olmadı zaten onlar gidecekti’ yalanına sarılarak verilen bu mücadeleyi ve kazanılan şanlı zaferi yok saymak isteyen zihniyete rağmen, Şanlı Bayrağımızı yeniden dalgalandıran, bağımsızlığımızı ve Cumhuriyetimizi borçlu olduğumuz başta Başkumandan Mustafa Kemal ve silah arkadaşları olmak üzere tüm kahramanları saygı ve minnetle anıyoruz.
İzmir’in Kurtuluşu öncesinde yaşanan ‘30Ağustos Zaferi‘ konusuna da bir göz atmak isteyebilirsiniz!