Kendine ve Başkalarına Hayır Diyebilme Becerisi
KENDİNE VE BAŞKALARINA HAYIR DİYEBİLME BECERİSİ
Hayırın dilimizde çok çeşitli kullanım alanları ve anlamları olmasına rağmen kültürümüzde bir isteğe hayır demek çok da kabul edilen bir durum değildir. Batı toplumlarında hayır diyebilen insan kendine güvenli ve özgür olarak algılanırken biz bencil, anlayışsız, kötü vs. gibi yargılarda bulunabiliyoruz. Hayır diyebilmek öğrenilen ve öğretilebilen sosyal bir beceridir. Küçükken çok kolaylıkla ağızlardan çıkıveren hayır büyüdükçe yerini evetlere bırakmaktadır. Hayır demeyi öğrenmek için öncelikle neden, nerede, ne zaman, kime ve nasıl hayır denileceğinin bilinmesi gerekir. Hayır demek için en etkili yöntem, kişinin ne istediğini bilmesi, seçim yapması, karar vermesi ve bunu karşıdakine net ve açık bir dille, etkin iletişimle aktarabilmesidir.
Çocuk evet demeyi nasıl öğrenir?
2-3 yaşlarında istemediği şeylere rahatlıkla hayır diyebilen çocuk büyüdükçe hayır kelimesini geri plana atmaya başlar. Çünkü toplumun öğretisi, anne babanın iyi çocuk yetiştirme çabaları genellikle evet yönündedir. Bir çocuğun kendini tehlikeli durumlardan, örneğin bir tacizden ya da istenmedik bir dokunma şeklinden koruyabilmesi için reddetme becerilerine sahip olması gerekmektedir.
Ergenlik
Doğal süreçte bir ergen arkadaş gurubu tarafından kabul edilmeye, sevilmeye, takdir edilip onaylanmaya ihtiyaç duyar. Bu yaşlarda ergen için arkadaşlarının kendisi hakkında ne düşündüğü çok önemlidir. Fakat yerinde ve zamanında hayır demeyi öğrenen gençler akran baskısına daha az maruz kalmaktadır. Hayır diyebilen çocuk ve gençler alkol, madde bağımlılığı, cinsel istismar gibi hem bedensel hem de psikolojik açıdan kendisine zarar verecek etkenlere karşı çok daha güçlü ve donanımlı olur.
Neden Hayır Demeliyiz?
Evet, Her Zaman Doğru Cevap olmayabilir. Taşımakta zorlanılan görev ve yükümlülüklerin yanına bir de başkalarının yüklediği görevleri eklemek kişiyi daha fazla sıkıntıya sokabilir. Bu biriken sıkıntılar da daha sonraki dönemlerde kişiye daha çok zarar verici boyutlara ulaşabilir. Hayır diyen birey kendine daha fazla vakit ayırabilir. Böylece istenmeyen buluşma veya toplantılara katılmak yerine kişi kendi başına veya ailesi ile daha kaliteli zaman geçirme fırsatı yakalayabilir. Ertelenmeyen planlar ve kontrol duygusu kişisel gelişime katkıda
bulunabilir. Onaylanmak ve beğenilmek insanın önemli ihtiyaçlarındandır. Zaman zaman, bu ihtiyacını karşılayabilmek için kişi, kendi isteklerini bir kenara atarak diğer insanların istek ve beklentilerini karşılamak adına onlara evet der. Aksi takdirde beğenilmemekten, yalnız kalmaktan korkar. Hayır demenin sonuçlarının olumsuz olacağı ile ilgili, çoğunlukla abartılmış ve yanlış olan algılama hayırdan kaçınılmasına neden olur. Bazen kişi nasıl hayır denileceğini bilemez ve çaresizce evet der. Hayır dememek bir çok kişi için, kendisi hakkında bencil, kötü, düşüncesiz gibi yakıştırmaların yapılmasını engelleyici işlev görebilir.
Ne Zaman Hayır Demeliyiz?
Bir kişiye ya da bir projeye evet demeden önce ne kadar vakit alacağı düşünülmelidir. Eğer işi düzgün yapabilmek için gerekli vakit harcanamayacaksa bu, geçerli bir nedendir. Kişi üzerinde gereğinden fazla stres yaratan işlere hayır diyebilmelidir. Bir işe evet veya hayır demeden önce süre istenebilir. Böylece hayır cevabı daha kolay verilebilir. Evet demeden önce sorumlulukların da gözden geçirilmesi önemlidir. Daha fazla sorumluluk yükleyen istenmeyen işlere hayır demek uygun olur. İsteksiz yapılan iş başarısız olacağından istek faktörünü verilen cevaplarda göz önünde bulundurmak önemlidir
Nasıl Hayır Denir?
Kendinize sorular sorun. Kendi isteklerinizi belirlemek ve bunları hayata geçirmek için hangi seçimleri nasıl yapacağınızı öğrenin. Ne istiyorum? Beni neler mutlu eder? Kimlerle birlikte zaman geçirmekten zevk alıyorum? Nerede/nasıl davranmalıyım? Direk ve açıkça hayır demek önemlidir. Bazen en doğru yöntem hiçbir bahane yaratmadan, direk ve açık olarak hayır demektir. Eğer bir ya da birçok nedenden dolayı sizin için en doğru cevap hayır ise, hiçbir özür sunmadan, dürüstçe ve açık olarak hayır demelisiniz. Yavaş yavaş ve açıklayarak hayır demek: Bazı durumlarda isteseniz bile evet demeniz sizin için yanlış olacağı için, isteğinizi belirterek ancak nedenlerini açıklayarak, karşı tarafı da elinizden geldiğince kırmadan hayır demeyi bilin. Özellikle iş hayatında direk ve açıkça hayır demenin zor olacağı birçok durumla karşılaşıyoruz hergün. Bu nedenle sakin bir şekilde size göre nedenlerini açıklayarak ve karşı tarafı kırmamaya çalışarak hayır demeyi bilin.
Hayır Diyememekten Nasıl Kurtuluruz?
1. Önce anlamak sonra anlaşılmak! Muhatabınızı saygıyla dinleyin. Konuşmasını tamamlamasını bekleyin. Sözünü kesmeyin.
2. Anlaşılabilmek için, dürüst, açık, net ve kararlı olun. İletişim esnasında saklambaç oynamayın. Yalnız dikkat edin! Ne şiş yansın, ne de kebap! Kırmadan, incitmeden nezaket içinde bu mesajı verebilmek de maharet; yoksa saldırganca öfkeyle ve kaba bir şekilde hayır demek de değil.
3. Cevabınızı vermeden önce zaman isteyin. Kendinizi o an iyi ifade edemeyeceğinizi ya da olumsuz bir cevap vermekte çok zorlanacağınızı düşünüyorsanız; durun ve konu hakkında düşünmek için zaman isteyin. Böylelikle reddetme kararınızın gerekçelerini tespit etmek için fırsatınız olur.
4. Beden dilinizle de hayır deyin. Muhatabınızın gözlerinin içine bakarak kararlı bir ses tonuyla konuşun. Ne söylediğiniz kadar nasıl söylediğiniz de önemli. Bedeniniz siz konuşurken ne diyor? Gözleriniz, duruşunuz ve ses tonumuz söylediklerinizle uyumlu mu?
5. Reddettiğiniz kişinin büyük bir hayal kırıklığına uğradığını seziyorsanız, serinkanlılığınızı muhafaza edin, mümkünse bulunduğunuz ortamı değiştirin.
6. Beyin jimnastiği yapın. Geçen hafta kaç kez evet dediğinizi listeleyin. Sizden istenen talepler karşısında tepkinizi ve sonraki durumunuzu irdeleyin. Tamam dediğiniz şeylerden ötürü kendinize kızgın mısınız? Darılmış, gücenmiş ya da içerlemiş hissediyor musunuz? Maddi ya da manevi kayıplarınız var mı? Değerlendirin.
7. Yalana başvurmadan empatik ve sempatik bir şekilde de hayır deyin. Yalnız dikkat! Bazen uzun açıklamalar sınırlarımızın test edilmesine imkan tanır. Karar sizin!
8. Bir öneri ya da alternatif sunabilirsiniz. Örneğin istenen şeyi gerçekten yapmak istiyor ama zamanınız müsait değilse, Şu an bunu yapamam ama şu şartlar altında gelecek hafta yapabilirim gibi.
9. İçsel konuşmanızı değiştirin. Hayır dediğiniz için kötü ve bencil bir insan olduğunuzu düşünüyorsanız bu hastalığa yakalanma ihtimaliniz yüksektir. Size hayır dedirtmeyen irrasyonel ve işlevsel olmayan düşüncelerinizi ve beklentilerinizi masaya yatırın.
Kendinize değer verin; Size nasıl davranılmasını istiyorsanız, kendinize öyle davranın. Kendinize verdiğiniz değeri ilk gösteren şey kendinizi sevmek, yapmak istediklerinize odaklanmak, seçimlerinizi yapmak, sevdikleriniz ile zaman geçirmek, yaşam enerjinizi dengeli kullanmaktır.


Yazan


Bu makaleden alıntı yapmak
için alıntı yapılan yazıya aşağıdaki ibare eklenmelidir: "Kendine ve Başkalarına Hayır Diyebilme Becerisi" başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Psk.İlkten ÇETİN'e aittir ve makale, yazarı tarafından TavsiyeEdiyorum.com (http://www.tavsiyeediyorum.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır.
Bu ibare eklenmek şartıyla, makaleden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun kısa alıntılar yapılabilir, ancak Psk.İlkten ÇETİN'in izni olmaksızın makalenin tamamı başka bir mecraya kopyalanamaz veya başka yerde yayınlanamaz.