1)Futbol tarihi ve ülkemizde futbol
Futbol bilinenin aksine tarihi binlerce yıl oteye gitmektedir. Milattan önce 2500 yılında imparator Huang-ti tarafından çinli askerlerin çeviklik kazanması için sırıklar arasında topa benzer bir cisimle oynadığı kaynaklarda geçmektedir. Divan-I lugatı Türk’te Türklerde tepük ismi Ile oynandığı geçmektedir. Hatta eski Mısırda ki çizimlerde topa benzer figürler görünmektedir.
Günümüz modern futbolun temelleri 1200’lü yıllarda Ingiltere’de oynanıp yaygınlașmıștır. 3.Edvard fanatikleșmenin hat safhada olduğunu görüp futbolu yasaklamıștır.(13 nisan 1314)
- Charles zamanında 1863’te ingiltere Futbol birliğinin kurulması Ile resmi spor unvanı almıștır. Ingiliz tacirler vasıtası Ile yayılmaya bașladı. Ilk olarak 1874’te Almanya, 1875’te Hollanda, 1876’da Danimarka, 1882’de isveç, 1890’da çekoslavakya, 1894’te Avusturya, 1895’tw macaristan kurallı Futbol oynamaya bașlamıștır. Osmanlı da ise ilk kez 1890’da izmir ve Istanbul da oynandı. 1885’ten önce İngilizler tarafından oynanırken daha Sonra yabancı uyruklu Osmanlı vatandașları klupler kurup furbola bașladı.black stockings(1889), bornova(1886),moda(1896) Beșiktaș (1903), Elips ve imegone (1904),Galatasaray (1905), Fenerbahçe(1907).
Bașta ingiliz tüccarlar tarafından izmirde oynanırken daha Sonra Istanbul da da oynamaya bașladılar. Bir süre sonra kadıköydeki ingilizler moda, kușdili ve papazın çayırında futbol oynamaya bașladılar.
Papazın çayırı denilen yer bu günki Fenerbahçe stadının olduğu yerdir. Zamanla kadıköydeki rum gençleri takımlar kurup ingilizlerle futbol oynamaya bașladılar. Türkleri futbol oynaması yasak olduğu için sadece izlemek ile yetiniyorlardı. Saray a yakın bir çok kișinin cocukları klupler kurup ( black stocking) futbol oynamıș ama yakalanmıșlardır ancak ailenin saraya yakın olması sebebiyle ceza almamıșlardır. Saray nazırı Osman Pașanın oğulları Sencerbeydeki konakta Beșiktaș’ı kurdurlar. Ancak hafiyeler tarafından baskına uğradılar. Bu olayda büyümeden kapatıldı. Durum Abdülhamid’ e futbol degil jimnastik klubü olarak yansıtılmıștır. 1903’te Beșiktaș Osmanlı bereket jimnastik Klubü olarak kuruldu. 2 yıl Sonra Galatasaray lisesi öğrencileri dönemin önemli kisilerinin çocukları Ali Sami yen, Emin Bülent Serdaroğlu, Asım tevfik Sonumund ve Bekir Bircan Galatasarayı kurdu. Kadıköyde rum takımını 2-1 yenerken taraftarın Galatasaray diye bağırması Ile ismi Galatasaray koyulmuștur. 1912 de Hürriyet ve Itilaf fırkasının teșviki Ile Karșıyaka kuruldu. Türk milliyetçiliğini canlandırmak için renkleri Yeșil ve kırmızı secildi. Sloganları ise ” yabancı egemenliğine karșı Türk direniși ” oldu. Ittihatçıların teșviki Ile Altay klübü kuruldu. Ittihatçılar Galatasaydan ayrılan Proges adlı klubü Sayın alıp Altınordu’yu kurdu. Savaș esnasında bütün klupler savașa giderken Altınordulu furbolcular askerlikten muaf edildi. Istanbul ișgal edilince halk futbolda Itilaf devletlerini yenmeyi daha cok arzu edip destekledi. Turk takımları ișgal takımları Ile toplam 80 Mac yaptı. Fenerbahçe yaptığı 50 maçta 41 galibiyet 4 beraberlik 5 mağlubiyet aldı. Ilk kez yabancî bir takım 1911 De Türkiyeye futbol oynamaya geldi.
Macaristan’ın klozsvar takımı Galatasaray Ile maç yaptı maçı GS 4-2 Kazandı. 5 ay Sonra GS deplasmana gidip yurt dıșına cıkan ilk Türk takımı oldu.
Türk milli takımı ilk maçını 26 Ekim 1923’te taksim Meydanın da Romanya Ile yapıp 2-2 berabere kaldı. 1924 te Furbol federasyonu ilgiltere den ilk yabancı antrenör Billy Hunter’i getirdi.
Kenan Evren Ankara gücünün Türkiye kupasını kazanmasını gerekçe göstererek 1.lige cıkması talimatını vermis bunun icin yasa çıkarılmıștır. 8 yıl boyunca bașka hicbir takım bu yasadan faydalanamamıștır.
1875te Futbol tüm Dünya’ya yayıldı. 25 yılda Amerikada yerel halk klupler kurup futbol oynamaya bașladı. Avrupa ve Güney AMERIKA arasında futbol maçları yapılmaya bașladı. Furbolun kurumsallașması icin 1904 te FIFA kuruldu. Ve yüzlerce ülke Fifaya üye oldu. Șu anda 208 ülke Fifaya üye olmuș durumda. 1970 ten Sonra radyo ve stadyumlara ek olarak televizyon yayını gelince Fifaya Para yağdı. Dünya kupası yayınını fifa yayınlarlen Eufa Avrupa ulusal șampiyonlarını, șampiyonlar ligini, UEFA kupası yayın haklarından Para kazanmaya bașladı. 2010-2017 te UEFA 7,6milyar euro, fifa 5,7 milyar Euro kazanmıștır. Süper lig’in yıllık değeri yaklașık olarak 600 Milyon Euro civarındadır.
Parasal değerleri olarak liglerin sıralamaları söyledir:
1)Ingiltere
2) İspanya
3) Italya
4)Almanya
5)Fransa
6)Turkiye
7)Rusya
8)Hollanda
9)Portekiz
10)Yunanistan
2020 verilerine göre Uefaya klup borçları ve sıralaması.
1)Manchester United 568 milyon euro / Borç gelirin 0.9 katı
2)Tottenham Hotspur 483 milyon euro / Borç gelirin 1.1 katı
3)Inter 461 milyon euro / Borç gelirin 1.6 katı
4)Atletico Madrid 384 milyon euro / Borç gelirin 1.1 katı
5)Juventus 372 milyon euro / Borç gelirin 0.9 katı
6)Fenerbahçe 334 milyon euro / Borç gelirin 2.9 katı
15)Beşiktaş 183 milyon euro / Borç gelirin 1.1 katı
17)Galatasaray 175 milyon euro / Borç gelirin 1.5 katı
2)Futbol-Siyaset ilișkisi
Futbol zamanla iktidardaki kisileri bir çeșit halkın ilgisini dağıtma ve tabiri caizse gazını alma hareketine dönüșmüștür. Ingiltere ozellikle sömürge yıllarında fanatizm Ile halkları gerçek sorunları unutması ve sorgulamaması için kullanmıștır. Sömürgelerinde halkı futbol a alıștırıp kendi aralarında maçlar Ile yonetmiștir. Bazen kendi takımlarının yenilmesine izin verip halkı sevince boğup ingiliz düsmanlığını yönetmistir. Bu sömürgelerde kural ingilizlere faul yapılmaması ama kendi aralarında yapılan maçlarda her şeyin serbest olması tek kuraldı.
Ispanya’yı 36 yıl boyunca yöneten dikdatör General Franco ülkeyi nasıl olurda bu kadar yönettiği sorulduğunda 3F formülü diye cevaplamıștır. Fadu, Fiesta, futbol. Franco futbol, seks, piyango olmasaydı bu milleti o kadar yönetemezdim diye açıklanmıștı. 1878 yılında Arjantin dikdatör ü General Videla Arjantin Dünya kupasını kazandığında Mario Ile fotograf cektirip propaganda yapmıștır. 1970 Dünya kupasını Brezilya kazandığında General Medici futbolcularla elinde kupa Ile fotograf cektirdi. 1957 de bağımsızlığını kazanan Gana’da ilk bașkan Kwame NKRUMAH ülkenin birliğini sağlamak milliyetciligi körüklemek icin futbolu kullanmıștır. Siyah yıldız lar adlı klubü kurmus ve her alanda desteklemiștir.
Futbol maçlarında olușan enerji bireyi etkisi altına almakta bireyin düșünce ve hareketlerini yönlendirmektedir. Ortaya cıkan enerji bireyi saldırganlaștırabilmekte ve holiganizme sürüklemektedir. Günümüzde de bir çok yönetim bu durumu kendi lehine kullanmaktadır. Televizyonlarda șu bașkan șu takıma șu odulu Verdi, tebrik etti vb. haberler görmekteyiz. Yada alınan bir milli maçın nasıl da tüm ülkeyi tüm sorunlardan uzaklaștırdığına tanık olmaktayız. Milli maç günleri herkes isi gücü bırakıp erkenden evine yada maçı izleyeceği yere gidip Dünya ya kendini kapatır. Aynı zamanda sektör büyük paraların döndüğü bir mecraya dönüșmüștür. Trilyonlarca doların bir șekilde bazı kișilerin elinde yer değiștirdiğini görmekteyiz. Işte futbol bu kadar etkili bir silah ve uyușturucu görevi görmekte bizim için.