Fesleğen, nam-ı diğer basilikos nedense aklıma hep önce Ayvalık çarşısında, daha sonra Retimno’da gördüğüm, nerdeyse bodur bir ağaç boyundaki haliyle düşer. Yunanca ismi olan vasilikon’un “krallara layık” anlamı taşımasına şaşmamalı çünkü bu dupduru güzellik, kolay ele vermediği eşsiz kokusuyla gerçekten krallara layık bir bitkidir. Büyükada’da çarşıdan yaz başında aldığım, sıcak günlerin küçük saksılardaki habercisi fesleğenler mevsim boyunca muhteşem kokuları ile bahçe ve balkonlarımızı süsler; benim de terasımın vazgeçilmezleridir.
Fesleğen ayrıca Akdeniz mutfağının olmazsa olmaz otları arasındadır; özellikle fesleğenli makarna tadına doyulmayan lezzetlerin başında gelir. Asya kökenli bir bitkidir fesleğen ve her ne kadar bazı bitkilerle, örneğin havuç ile hiç uyuşamasa da Akdeniz lezzetlerinin baş tacı domates ile birbirlerine çok yakışırlar. Üstelik bu uyum yalnız mutfakta değil aynı zamanda bahçede de geçerlidir. Fesleğen, yan yana ekildiklerinde domatesin hızlı ve kaliteli büyümesine yardımcı olur. Sağlık açısından bitkilerin çoğu gibi bir sürü faydası olan fesleğenin üç dört yaprağı bir fincan suda kaynatıldığında spazmlara iyi gelir, ağır bir yemek sonrası hazmı da kolaylaştırır. Fesleğen yağının ise depresyonun aromatik tedavisinde, yorgun kasların canlandırılmasında yararlı olabileceği söylenmektedir.
Yorgo Dalaras tarafından seslendirilen ve adını “Kızma Bana Sevgilim” diye çevirebileceğim, Yunan müziğinin bence en güzel ezgilerinden biri “Mi Mou Thimonis Matia Mou” şarkısında, erkek terk etmekte olduğu sevgilisine, “Pencereni açık bırak altın saçlı fesleğenim, / Bir gün kuş olup sana geri döneceğim” der.
Özge Kurt “Fesleğen” adlı romanında mübadilleri anlatırken “Geride kalan anıları, dostlukları, hayalleri ve çiçekleriydi pencere pervazında bıraktıkları” der. Ahmet Telli “Yıkılır bu kent gidersen” şiirinde, “Gidersen kim sular fesleğenleri, / kuşlar nereye sığınır akşam olunca?” diye sorar. Turgay Gönenç’in toplu şiirleri, “Benim Çocukluğum Fesleğen Kokar” adı altında toplanmıştır. Selahattin Yolgiden ise “Fesleğen” adlı şiirinde “…ahşap kapılar önünde ellerinde fesleğenlerle her geçeni ölmüş annesi sananlar…” ve “…zaman kalmadı annem, ne olur bir masal anlat bana, / kırıldı rüyaya giden sırça merdiven, dönemedim geriye, cam önlerinde fesleğenlerle… / nerelerden sesleniyorum sana, bak kısılıyor sesim de” der.
Yapraklarına dokunduğumda etrafa yaydığı eşsiz kokunun da ötesinde, fesleğen adeta kulağımda hoş bir tını ve gözlerimde gerçek bir mutluluk ışıltısı bırakır. Bitki olarak birçok yararından bahsedilir ve hepsi de doğrudur ama beni yararı kadar, estetik duruşu ve kokusu kendine hayran bırakır. Kısacası, doğadaki yaşam sevincini böylesine net ve duru anlatabilen iddiasız ama çekici bitki fesleğen, sağlığa yararlarından güzelim kokusuna kadar her özelliğiyle bana ayrı bir mutluluk çağrıştırıp çok güzel duygular yaşatır.
Füsun Aygölü