Güneş Kasırgası Solar Fırtına Nedir?
Güneş kirleri olarak öğrenilen bölgeler, uygun filtreleme usulleriyle gözlemlendiği zaman çevresine göre daha soğuk olan bölgelerdir. Bu alanlarda oluşan yüksek manyetik alan güneş püskürtüleri ve kütle fırlatılması için gereken uygun koşullar sağlanır.
Güneş kirleri olarak öğrenilen bölgeler, uygun filtreleme usulleriyle gözlemlendiği zaman çevresine göre daha soğuk olan bölgelerdir. Bu alanlarda oluşan yüksek manyetik alan güneş püskürtüleri ve kütle fırlatılması için gereken uygun koşullar sağlanır. Güneş kirleri, döngüsünü 11 sene gibi bir zamanda bitirmektedir. Güneş döngüsünün uzayın vaziyeti üzerinde büyük tesiri vardır ve Dünya’nın abuhavayı üzerinde de ehemmiyetli bir tesir yapar. Güneş aktifliğinin asgaride olduğu yarıyıllar soğuk hava sıcaklıklarıyla, basmakalıptan daha uzun süren güneş döngüleri de daha sıcak hava sıcaklıklarıyla ilişkilendirilir. Güneşte bulunan hidrojen çekirdeklerinin füzyonla helyuma dönüşmesi neticeyi saniyede 600 milyon ton 15-20 bin km uzunluğunda aleveler ortaya çıkar. Güneşte alana gelen püskürmeler ve patlamalar neticeyi, yüksek enerjili parçacıkların dünyaya isabet etmesi üzerine oluşan doğa hadisesine güneş kasırgası Solar Fırtına denir.
Bu cins patlamalara güneş fişekleri ismi de verilir. Bu patlamalar neticeyi özgür kalan enerji uzayın boşluğuna doğru dağılır. Güneş kasırgaları içerisinde katı, akışkan ve gaz halindeki maddeler oldukça yüksek süratlere sahiptirler. Bu parçacıkların dünyamıza veya atmosfere sahip rastgele bir seyyareye isabet etmesi; o seyyarede jeomanyetik kasırgaya neden olur ki seyyareyi çevreleyen manyetik alan da balanssızlık oluşmasına neden olur. Kutupların semanda görülen ve kutup ışıkları olarak adlandırılan bu renkli parlak ışıkların Aurora Borealis ve Aurora Australis nedeni bu parçacıklardır. Kir döngüsünün ilk zamanlarında patlamalar güvenlidir. Ancak döngü sonuna doğru patlamalar, uydu yayınlarını etkileyebilir ve GPS sistemlerinin yanlış okumalar yapmasına neden olabilir. Geçmişte elektrik efor ağlarının kapanmasına neden oldukları görülmüştür. Güneş kasırgalarının neden olduğu en büyük hasar verici hadise 1859 senesinde Avrupa ve Kuzey Amerikada neden olduğu orman yangınlarıdır. Oluşan kutup ışıkları ekvatorun güneyine kadar görüldü.
2008 senesinde ABDde yapılan araştırmaya göre, yüksek eforlarda alana gelebilecek bir güneş kasırgasının milyarlarca dolarlık zarara neden olacağı öngörüldü. Oluşabilecek bu denli büyük hasarın aza indirilebilmesi ve patlamaların tesirlerinin araştırılması için, dünyanın muhtelif yerlerindeki kuruluşlar; güneş faaliyetlerini, atmosferde alana gelebilecek bozuklukları ve dünyanın manyetik alanındaki metamorfozları takip etmektedirler. Güneş kasırgalarının neden olduğu son büyük mesele 1994 senesinde alana gelen Kanada haberleşme uydusunun arızalanması ve ülkenin bir hayli yerinde elektriklerin birkaç saat kesilmesine neden oldu.
Güneş kasırgaları esnasında atmosferdeki ışınım seviyesini yükseldiği gözlemlenmiştir. Buda, rotaları kutupların üzerinden geçen uzun mesafe uçakları için evham verici olabilmektedir. Tayfanın böyle vaziyetlerde karasal istasyonlarla irtibatının kesildiği gözlemlenmiştir. Bu yüksek ışınım seviyesi, uzay istasyonundaki astronotlar içinde riskli olabilmektedir. Ayrıca bu vaziyetlerde, dünyanın manyetik alanındaki farklılardan doğrultularını bulan hayvanlarında etkilendiği görülür.
Yazar:Samet Bulut