Ünite 1- Denetime Giriş ve Denetim Standartları
Maliyet Bilgi Sistemi: Faaliyetleri çeşitli yönleri ile özetleyerek ortaya koyan ve finansal tabloları üreten sistemdir.
Temel finansal tablolar: Bilanço, gelir tablosu, nakit akım tablosu ve öz kaynaklarda değişim tablosu
Denetim unsurları: Kanıt, ölçüt, denetim raporu ve sistematik bir süreç olmasıdır
Ölçüt: Yasalardan ve yönetimin koyduğu kurallar ve düzenlemelerden oluşur
Denetim türleri: Finansal tabloların denetimi – Faaliyet denetimi- uygunluk denetimi
Finansal tabloların denetiminin temel ölçütü: Genel Kabul görmüş muhasebe ilkeleridir.
Faaliyet denetimi: Örgütsel faaliyetlerin sistematik bir biçimde incelenerek bu faaliyetler için kullanılan kaynakların etkinlik ve verimliliğine ilişkin sonuçlarının saptanması. “Başarım denetimi”, “Yönetim denetimi” diye de anılmaktadır.
Etkinlik: İşletmelerin hedeflerine ulaşmasının ölçüsüdür
Verimlilik: Belirlenmiş hedeflerle bu hedeflere ulaşmak için kullanılan kaynakların birbirine oranı
Denetçi türleri: Dış Denetçi; eğitim ve uzmanlıkları, yetenekleri, bağımsızdırlar, İç Denetçi; o işletmenin bir çalışanı, yönetim kuruluna bağlıdır, yönetim adına denetim yaparlar, Devlet Denetçisi; vergi yükümlülüklerinin vergi yasalarına uyup uymadığını beyanlarının doğru olup olmadığını denetlerler
-Bağımsız denetim ve denetçinin uzmanlığı konusundaki resmi düzenleme 13 Haziran 1989 3568 sayılı Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Yasası. 2008 yılında yapılan bir düzenleme ile Serbest Muhasebecilik unvanı kaldırılmıştır.
-Adaylar en az üç yıl staj yapmış olmalı ve serbest muhasebeci mali müşavirlik sınavını kazanmış olmalıdır
-Bir şirketin denetlenmesi için görevlendirildiği denetçi 7 yıl arka arkaya o şirket için denetleme raporu vermişse o denetçi en az 2 yıl için değiştirilmelidir.
-SMMM’ler bilanço, kar-zarar tablosu ve beyannameleri ile diğer belgelerini düzenleyebilir.
-3568 sayılı yasaya göre Mali tablo denetimini YMM’ler yapabilir. YMM’ler muhasebe defteri tutamaz ve muhasebe bürosu açamaz, muhasebe bürolarına da ortak olamazlar. YMM unvanını alabilmek için en az 10 yıl SMMM yapmış olmak, YMM sınavını vermiş olmak ve YMM ruhsatını almış olmak gerekmektedir.
TÜRMOB: Mesleki örgütlenmenin üst kuruluşu. Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği
TÜDESK: Türkiye Denetim Standartları Kurulu – 20 Şubat 2003
IFAC: Uluslararası Muhasebecilik Federasyonu
Ülkemizde denetim alanları: BDDK- Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumları, SPK- Sermaye Piyasası Kurulu, EPDK – Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu
Genel Standartlar: Mesleki dikkat ve özen (mesleki özen aynı zamanda mesleğe olan saygı demektir),eğitim ve yeterlilik, bağımsızlık
Çalışma alanı standartları: Planlama ve gözetim, iç kontrol sisteminin incelenmesi, kanıt toplama
Raporlama standartları: GKGMİ’ne uygunluk, tutarlılık, açıklama ve görüş bildirme
Ünite 2- Denetimde Önemlilik, Risk, Kanıt Kavramları ve Çalışma Kâğıtları
Önemlilik: Kesin değil göreli bir kavramdır. Her denetimde önemlilik yargısında bulunmalıdır. Neyin önemli olduğu tamamen mesleki yargı konusudur. Denetim standartları bu konuda herhangi bir yol göstermez.
Kasıtlı olarak yapılmışsa hile, kasıtsız olarak yapılmışsa hata olarak tanımlanır.
Önemliliğin uygulama aşamaları: planlama, denetim, denetim tamamlama
Önemlilik eşiği: Denetçi önemlilik uygulamasında ilk belirlemesi gereken unsur
İlk önemlilik belirlemesinde kullanılan yöntemler:
-Basit yöntem: Tek bir finansal değişken kullanılır
-Aralık yöntemi: Niteliksel faktörlere dikkate alarak seçilen uygun aralığa göre önemlilik düzeyini belirler.
-Formül yönetimi: Şirketlerde oluşan büyük bir örnekleme üzerinde önemlilik düzeyinin istatistiksel analizi ile belirlenir
-Karışık ve ortalama yöntem: Değişken sayısına bölerek
Performans önemliliği: Finansal tablolarda düzeltilmemiş veya ortaya çıkarılmamış yanlışlıklar toplamı
Formül yöntemi: Denetim Riski= Asıl Risk (Doğal Risk) x Kontrol Riski x Bulma Riski
Bulma Riski= Denetim Riski / Doğal Risk x Kontrol Riski
Denetim riski: Finansal tablolar yanıltıcı bir şekilde sunulduğunda denetçinin uygun olmayan bir denetim görüşü oluşturması
Yanıltıcı beyan riski: İşletme tarafından yayımlanan finansal tabloların önemli ölçüde yanlış veya yanıltıcı olabilmesi
Kontrol riski: Denetçi, müşterinin kontrol politikalarının ve yordamlarının etkin olmadığına inanıyorsa
Doğal risk: iç kontrolün olmadığı varsayımı ile bir savın finansal tablolardaki yanıltıcı beyanlara duyarlılığıdır.
Bulma riski: denetçinin yordamlarının finansal tablolardaki önemli yanlışlıkları ortaya çıkaramayacak olması
Sav: Mali tablo unsurları içinde vücut bulan ve yönetim tarafından yapılmış beyanlar ve imalardır
Yönetim savları: Var olma ve meydana gelme, tamlık, haklar ve yükümlülükler, değerleme ve dağıtım
Esas Muhasebe Kanıtları: Yevmiye defteri, büyük defter, mizanlar, muhasebe, muhasebe yönetmeliği, muhasebe fişleri
Kanıtın miktarı: Denetçinin belirlediği; yanıltıcı beyan riski, önemlilikten, denetim kanıtının niteliği, kanıt toplama maliyetinden etkilenir
Kanıtın güvenilirliği elde edilme koşullarına bağlıdır: Denetçi tarafından doğrudan elde edilen, dışsal kaynaklardan elde edilen, orijinal kaynaktan ve belgeli biçimde elde edilen kanıt güvenilirdir.
Kanıt elde etmede kullanılan: Kontrol, yeniden yapma/hesaplama, gözlem (örn: stok sayımı), soruşturma, dışsal doğrulama (işletme dışındaki kişilerden), analitik yordamlar (hem finansal hem de finansal olmayan)
Yüksek güvenirlik düzeyi: Yeniden hesaplama
Orta güvenirlik düzeyi: Dışsal doğrulama
Düşük güvenirlik düzeyi: Soruşturma ve gözlem
Sürekli dosyada şunlar bulunur:
-Şirket tüzüğü, yönetmelikler ve şirket sözleşmesinin kopyaları
-Kira sözleşmeleri, tahvil sözleşmeleri ve telif sözleşmeleri gibi uzun vadeli sözleşmelerin kopyası
-Şirketin geçmişine, ürünlerine ve pazarlarına ilişkin bilgiler
-Genel kurul, yönetim kurulu ve denetim komitelerinin önemli toplantılarına ilişkin tutanakların kopyası
-Öz sermaye dağıtılmamış karlar, ortaklık sermayesi ve benzeri gibi
Cari Dosyada: İş mektubu, personel görevlendirilmesi, denetim programı, denetim işinin zaman olarak planlanması, iç kontrol soru listesi ve soru analizleri, şema, notlar, liste, akış çizelgesi ve analitik incelemeler yer alır
Ünite 3- Denetim Süreci ve iç Kontrol
-Finansal tabloların uygun şekilde kaydedilmesi, sınıflandırılması ve finansal tablolarda sunulmasından o işletmenin yöneticileri sorumludur. Finansal tablolardaki bilgilerin hata ve hileden kaynaklanan önemli yanlışlıklar içermediği konusunda makul bir güvence sağlayacak olan kişi denetçidir.
Denetim yaklaşımları: Önemlilik, sistem temelli, doğrudan inceleme, risk temelli, işlem döngüsü yaklaşımları
Ön araştırmada elde edilecek bilgiler: Uluslararası denetim standartlarına göre işin kabulünden önce ön araştırma yapılması gerekir. Firmanın kuruluş ve gelişme süreci, piyasadaki itibarı, sektördeki konumu, müşteri ve satıcılarıyla ilişkileri, önceki denetim firması ile ilişkileri, işletmenin örgütsel yapısı
SPK denetim standartları: 3 asil, 3 yedek en az 6 kişiden oluşması öngörülmüştür.
İşletme riski yaratabilecek unsurlar: Müşterinin nakit akışını tehdit edecek ekonomik düşüşler, rekabet gücünü olumsuz etkileyecek yeni teknoloji, rakiplerine karşı yeni stratejiler geliştirememek.
İç kontrolün amaçları: Faaliyetlerin etkinliği ve verimliliği, finansal raporlamanın güvenilirliği, ilgili yasalara ve düzenlemelere uygunluk
-İç kontrollerin oluşturulması ve işletmenin temel sorumluluğu işletmenin en tepedeki yönetimine aittir
İç kontrol (COSO) unsurları: Kontrol ortamı, kontrol eylemleri, bilgi ve iletişim, risk değerleme ve izleme (Gözlemleme)
Kontrol ortamı unsurları: Dürüstlük ve etik değerler, yetkinlik, yetki ve sorumluluk dağılımı, yönetim kurulu ve denetim komitesi katılımı, yönetim felsefesi ve çalışma tarzı, örgütsel yapı ve insan kaynakları politikaları
Kontrol eylemleri: Görevlerin uygun şekilde ayrımlanması, faaliyet ve işlemlerle ilgili uygun yetkilendirmeler, yeterli biçimde belgelendirme ve kaydetme, varlıkları ve kayıtların fiziki kontrolü, yapılan işlerin bağımsız kişiler tarafından kontrol edilmesi
Hileli finansal raporlamayı teşvik eden koşullar: Hile üçgeni: Bahane, Baskı, Fırsat
Bahane: Hile yapan kişiler genellikle kendilerince haklı bir gerekçeye dayandırmaktadır.
Baskı unsurları: Kişilerin maddi sıkıntı içinde olmaları, lüks yaşam tutkuları, içki, kumar, uyuşturucu gibi bağımlılıklar
Fırsat: İşletmelerin zayıf, etkisiz kontrolleri, dürüstlük ve etik değerlere bağlı olmayışı, yöneticilerin kati ve adil olmayan davranışları, IK’nın yanlış politikaları, caydırıcı olmayan cezalar gibi kişilere hile için uygun ortam yaratabilir.
Ünite 4- İç Denetim
İç Denetim: Bir kurumun faaliyetlerini geliştirmek ve onlara değer katmak güvence ve danışmanlık faaliyetidir
Güvence hizmetleri: Kurumun risk yönetimi kontrol ve yönetişim süreçlerine dar bağımsız bir değerlendirme sağlamak amacıyla kanıtların nesnel bir şekilde incelenmesi
Danışmanlık hizmetleri: Herhangi bir idari sorumluluk üstlenmeden bir kurumun faaliyetlerini geliştirmek ve onlara değer katmak amacını güden, niteliği ve kapsamı denetlenen ile birlikte kararlaştırılan
İç denetimin amacı: Nesnel analizler, değerlendirmeler, tavsiyeler ve yorumlar yaparak yönetimin tüm üyelerine sorumluluklarını etkili bir biçimde yerine getirmede yardımcı olmaktır.
UMUÇ ’un üç zorunlu unsurları: İç denetim tanımı, etik kurallar, standartları
UMUÇ ’un kuvvetle tavsiye edilen unsurları: Pozisyon raporları, uygulama önerileri, uygulama rehberleri
-Uluslararası iç denetim standartları, uluslararası iç denetçiler Enstitüsü (IIA) tarafından geliştirilmiştir.
-Mesleki uygulama çerçevesi “Kırmızı Kitap” olarak da bilinmektedir.
-Nitelik standartları iç denetim faaliyeti yürüten kurumların ve kişilerin özelliklerine yöneliktir.
-iç denetim rolü işletme yönetimi. İç denetim sistemli ve disiplinli.
-İç denetimin anahtar kelimesi “Değer yaratmak” tır.
Kurumsal yönetimle ilgili düzenlemeler dört temel ilkeye odaklanmıştır:
-Adillik (hak sahiplerine karşı eşit davranması)
-Şeffaflık (doğru, açık ve karşılaştırılabilir bilgi paylaşımı)
-Hesap verebilirlik (tepe yöneticilerin hissedarlara karşı hesap verebilirliği)
-Sorumluluk (değer yaratırken toplumsal değerleri yansıtan kanun ve düzenlemelere uyum gösterme)
Riskler: Piyasa riskleri, kredi riskleri, likidite riskleri ve faaliyet riskleri
Risk Yönetimi: Çıkabilecek risklerin önceden belirlenmesi, tanımlanması, değerlendirilmesi, ölçülmesi ve riskleri azaltacak veya ortadan kaldıracak önlemler bütünü olarak tanımlanır. Riskten kaçarak değil riski yöneterek şirket için maksimum faydanın elde edilmesi. Risk yönetimin ilk aşaması: riskin belirlenmesi