09.06.2005 - 01:00 | Son Güncelleme: 09.06.2005 - 01:00
Çin güçleniyor
Çin, dünyanın en kalabalık ülkesidir: 1 milyar 300 milyon nüfusu vardır. Bu, ABD nüfusunun dört katıdır. Çin, çok kalabalık ve fakirdi.
Çin, dünyanın en kalabalık ülkesidir: 1 milyar 300 milyon nüfusu vardır. Bu, ABD nüfusunun dört katıdır. Çin, çok kalabalık ve fakirdi. Fakat her şey değişmekte. Bugün dünyanın kömür, çelik ve çimentoda birinci, enerji kullanmada ikinci petrol ithalinde üçüncü büyük ülkesidir Çin... Son 15 yılda ABDye ihracaatı yüzde 1600; ABDnin Çine ihracaatı ise yüzde 415 artmıştır. Büyümenin en şaşırtıcı misali Doğu Şanghaydaki Pudongtur. On beş yıl önce burası gelişmemiş bir bölge idi. Bugün Şanghayın mali bölgesi olup Londranın yeni mali bölgesinden sekiz kat büyüktür. Çin ekonomisi dünyanın hızlı büyüyen en geniş ekonomisidir. Çin 2.5 milyon askerle dünyanın en kalabalık ordusuna sahiptir. Dünyanın dördüncü savunma bütçesi ondadır bu bütçe her yıl yüzde 10 artmaktadır. Çinin büyümesi dünya için hayret verici iyi menfaatler sağlamıştır bu ABD için de doğrudur. Bir Morgan Stanley raporu Amerikan tüketicilerinin son on yılda Çinden ucuz ithalat sebebiyle 600 milyar dolar tasarruf ettiklerini göstermektedir. Son 400 yılda dünya gücünde iki büyük değişiklik olmuştur. Birincisi Avrupanın 17nci Yüzyıl civarında dünyanın en zengin, en müteşebbis ve en hırslı bölgesi oldu. İkincisi ise ABDnin 19uncu yüzyılın sonunda ve 20nci yüzyılın başlarında yükselmesi idi. Siyaset ve ekonomide ABD dünyanın en güçlü devleti olmuştu. Yüzyıllar boyunca dünya Batılı büyük devletlerin ihtiraslarının ve menfaatlerinin sahnesi olmuştu. Hindistanla birlikte Çinin yükselmesi ve Japonyanın da durumunu koruması bugün dünya gücünde üçüncü büyük değişikliği Asyanın yükselmesini temsil etmektedir. Büyük devletler her gün doğmazlar. Bugünkü büyük devletler, ABD, İngiltere, Fransa, Almanya ve Rusya son iki asırdır aynıdırlar. Yeni doğan bir büyük devlet karışıklık veya menfaatlerini uydurmak için nizamı yıkma değilse mevcut nizama uymak için gerginlik çıkarır. Almanya ve Japonya 20nci yüzyılın başında yükseldi, Osmanlı İmparatorluğu yıkıldı. Bu yıkılma modern Orta Doğuyu ortaya çıkardı. Soğuk savaştan beri büyük devletler aralarında savaş görmedi. Fakat Çinin yükselmesi Batı ittifakında gerginlik oluşturacaktır... Konfüçyanizm, asırlardır var ama, asırlar boyunca Çin fakirdi. Alman bilim adamı Max Weber, Çinin kapitalizme uygun olmadığını belirtirken Konfüçyanizme işaret etmişti. Çin 1980lerde büyümeye başladı. Bu, kültürünü değiştirdiği için olmadı politikalarını değiştirdiği için oldu. Tarihçiler Çine baktıklarında 1979u bir değişim yılı olarak görürler. O yıl Sovyet Rusya Afganistanı işgal etti ve mezarını kazdı. O yıl Çin ekonomik reformlarına başladı. Aralık 1978de yeni başkan Deng Xiaping modern Çin tarihinde önemli yeri olan bir konuşma yaptı. Rejimin gelişme ve modernleşme üzerine dikkatini toplamasını belirtti, ideoloji üzerine değil. Deng şöyle diyordu: Fareyi yakalayın beyaz veya kara kedi olabilir, ama fareyi yakalarsa o iyi bir kedidir... Çin ideolojik olmayan bir modernleşme takip etti. Büyük bir başarı oldu, ekonomisi yüzde 9 büyüdü. Bu tarihte, ekonomide en hızlı büyüme idi. Bu sıra Çin 300 milyon vatandaşını fakirlikten kurtardı, ortalama Çin vatandaşının gelirini 4e katladı. Çin -ekonomik üretimini gelecek 15 yılda 3 misli artırarak- Japonyaya 2015te ABDye 2039da yetişecek. Bakalım göreceğiz.