2019 yılının sonlarında ortaya çıkan yeni koronavirüs (2019-nCoV) çok kısa bir sürede tüm Dünyaya yayıldı. Koronavirüs salgınına karşı birçok devlet hızlıca tedbirlerini aldı ve uygulamaya geçti. Bu tedbirlerden en önemlisi hızlı bir şekilde koronavirüs testi yapmak ve hastaları erkenden tarayarak toplumdan izole etmek ve karantina altına almak oldu. Koronavirüs testi pozitif çıkanlardan durumu ağır olanlar hemen tedavi altına alındı. Koronavirüs testi pozitif çıkan ancak hastalığı diğer insanlardan daha hafif atlatanlar ise, evlerinde karantina altına alındı ve tedavileri uygulandı. Bu yazımızda en çok kullanılan COVID-19 test kiti çeşitlerini inceleyeceğiz.
Koronavirüs Testi Kimlere Yapılıyor?
Koronavirüs testi semptom gösteren kişilere ve bu kişilerle temas eden herkese yapılabilir. SARS-CoV 2 ya da diğer adıyla COVID-19 ‘un en çok tespit edilen semptomları ateş, kuru öksürük ve nefes darlığıdır.
Yeni koronavirüs (SARS-CoV-2) bulaşmış kişilerin çoğu, herhangi bir belirti göstermeden hastalığı geçiriyor ve bu dönemde hastalığı, yakın temasta bulundukları kişilere bulaştırmaya devam ediyorlar. İlerleyen dönemde COVID-19 şüphesi görülen ve herhangi bir semptom göstermeyen kişilere de koronavirüs testi yapılacaktır.
Koronavirüsü tespit etmek için en çok kullanılan testler Covid-19 Hızlı Test Kiti ve Covid-19 PCR Test Kiti olmak üzere 2 kategoriye ayrılır.
1-) COVID-19 Hızlı Test Kiti
Bu test aynı zamanda hızlı tarama testi, seroloji testi yada antikor testi olarak da adlandırılır. COVID-19 enfeksiyonu sonrasında bağışıklık sisteminin virüsle savaşması için IgG ve IgM antikoru olup olmadığını tespit eden kromatografik immunolojik testtir. İmmünoglobulin M (IgM), antikorları virüs bulaştıktan sonra ortalama 5 günde, İmmünoglobulin G (IgG) antikorları ise virüs bulaştıktan sonra ortalama 14 gün sonra kanda ölçülebilir düzeylere ulaşmaktadır. Bu testin uygulanışı çok basit olup, hamilelik testine benzer şekilde çalışmaktadır. Parmak ucundan alınan 1 damla kan ile kandaki antikorların varlığını çok kısa bir sürede tespit eder.
Hızlı tanı kiti olarak da geçer. Bazı laboratuvar altyapısı olmayan ülkelerde tanı amaçlı olarak da kullanılabilir. Bu test ile semptomları olan kişileri ya da COVID-19 şüphelisi olabilecek hastaları hızlıca tarayabilirsiniz.
COVID-19 IgG-IgM Antikor Test Kiti Nasıl Kullanılır?
COVID-19 IgG-IgM Test Kiti Avantajları Nedir?
10 dakika içinde hızlı test eder.
Ek cihaz gerektirmez.
Kullanımı kolaydır. Laboratuvara ihtiyaç yoktur.
COVID-19 Antikor (IgG-IgM) Test Kiti Kullanım Alanları
Sahada çalışan elemanları çok olan işletmelerde, koronavirüs salgını süresince üretime devam etmekte olan işletmelerde, askeri birliklerde, lojistik firmalarda kullanılabilir. Yakın temasın fazlaca olduğu sektörlerde, mesai başlangıcında iş yeri hekimleri aracılığıyla tüm çalışanlara hızlı tarama testleri uygulanabilir. Salgın sürecinde pozitif çıkan kişilerin diğerlerinden izole edilmesi ve bulaş riskinin önüne geçilmesi açısından hızlı tarama test kiti büyük önem taşımaktadır.
2-) COVID-19 PCR Test Kiti
PCR testi moleküler tanı testi olarak da bilinmektedir. Moleküler teknik olan ‘gerçek zamanlı PCR’ tekniği ile çalışır. PCR testi sayesinde hastadan alınan numuneki virüs direkt olarak tespit edilir.
PCR testi yapabilmek için, hastadan boğaz ve burun sürüntü örneği veya balgam örneği alınır. PCR testi, şüpheli Covid hastasından alınan örnekteki hücrelerde virüsün genetik materyalini arar. Örnek alındıktan sonra, numunedeki RNA molekülleri izole edilir. Bu süreç ortalama 30 dk sürmektedir. Manuel olarak veya otomatik yapılmaktadır.
Ardından, SARS-CoV-2 virüsüne özel RNA moleküllerinin varlığını tespit etmek için laboratuvarda ters-transkripsiyon polimeraz zincir reaksiyonu (reverse-transcription polymerase chain reaction) yöntemi uygulanır. Bu yöntemle ilk önce RNA, cDNA’ya dönüştürülür. Daha sonra PCR (polimeraz zincir reaksiyonu) cihazı kullanılarak milyonlarca kez çoğaltılır. Bu işlem yaklaşık 90 dakika sürmektedir. Numunede virüsün genetik materyali bulunursa, hastaya COVID-19 tanısı koyulur.
PCR testi primer dizaynına bağlı hassas bir testtir. Primer setlerinin hedeflediği genler bulunmaktadır. SARS-CoV-2 için RdRp geni, ORF1 geni, E Geni, N geni hedeflenen genlere örnek olarak verilebilir.
COVID-19 PCR Test Kiti Avantajları ve Dezavantajları Nedir?
PCR testi yaklaşık olarak 3 saatte sonuç vermektedir.
PCR testinin maliyeti hızlı test kitine göre daha yüksektir.
PCR testi standartlara uygun laboratuvar, PCR cihazı ve eğitimli personel gerektirmektedir.
PCR testinde numune alma ve numune taşıma sırasında insan kaynaklı hatalar oluşabilir.
Laboratuvarda gerekli biyogüvenlik koşulları sağlanmaz ise kontaminasyon (bulaş) riski vardır.
COVID-19 PCR Testi Nasıl Yapılır?
COVID-19 Test Kitleri Hatalı Sonuç Verebilir Mi?
Hem COVID-19 hızlı test kiti hem de COVID-19 PCR test kiti ‘nde hatalı sonuç çıkma ihtimali vardır. Her 2 test kiti de virüs vücuda girdikten belirli bir zaman sonra uygulanırsa doğru sonucu verir. Koronavirüs test kitlerinin amacı mümkün olan en kısa sürede pozitif vakayı yakalamak ve kişinin durumuna göre erkenden tedaviye başlamaktır veya bu kişileri hızlı bir şekilde toplumdan izole etmektir. Koronavirüs test kiti ‘nin ne kadar başarılı olduğunu gösteren 2 bilimsel kriter bulunmaktadır. Bu kriterler özgüllük (specificity) ve duyarlılık (sensitivity) dir.
Aşağıdaki görsellerde COVID-19 PCR test kiti ve IgG/IgM hızlı test kiti ‘nin virüsü tespit zaman dilimlerini görebilirsiniz.
COVID-19 Test Sonuçlarının Yorumlanması
Hangi Ülke Ne Kadar COVID-19 Testi Yaptı?
Bu tabloda gösterilen test sayıları ülkelerin şuana kadar yaptıkları COVID-19 PCR Test sayılarını göstermektedir. Bu sayılara hızlı tarama test kiti sayıları dahil değildir. Hızlı test kiti ni en iyi uygulayan ülkelere Güney Kore, Almanya, İngiltere ve Amerika Birleşik Devletleri örnek olarak verilebilir. Bu ülkeler, araç içi (drive-thru) test noktaları ve mobil test noktaları kurarak kısa süre içerisinde yüz binlerce kişiye hızlı test uygulamışlardır. Bu ülkelerde hızlı antikor testleri eczanelerde ve internet siteleri üzerinden satılmaya başlamıştır. Tüm ülkeler COVID-19 testi yapma kapasitelerini gün geçtikte artırmaktadır.
Amerika Günlük Test Sayısı = 300.000
Rusya Günlük Test Sayısı = 200.000
İngiltere Günlük Test Sayısı = 200.000
Türkiye Günlük Test Sayısı = 30.000
Ülkelerin yaptığı test sayısını doğru yorumlamak çok önemlidir. Her ülkenin nüfusu farklı olduğu için 1 Milyon Kişi Başına Düşen Test Sayısı ’na bakmak toplam test sayısına bakmaya göre daha gerçekçi olabilir.
Ülkelere Göre 1 Milyon İnsan Başına Düşen Test Sayısı Sıralaması
Bu sıralamaların en üstündeki ülkeler COVID-19 pandemisinde en başarılı test yapan ülkelerdir. Ülkelerin yapmış olduğu COVID-19 testi sayısına aşağıdaki linklerden ulaşabilirsiniz.
COVID-19 Vakalarında Tanı Nasıl Koyulur?
Covid-19 vakalarında kesin tanı PCR testi sonucunda koyulur. Laboratuvar altyapısı gelişmiş ülkelerde hızlı test kitleri tarama amaçlı kullanılır. Hızlı test sonucu pozitif çıksa bile ardından doğrulamak için PCR testi uygulanır. Laboratuvar altyapısı gelişmiş olmayan ülkelerde hızlı test kiti tanı amaçlı kullanılabilir.
Tanı koymada bir diğer yöntem bilgisayarlı tomografi (BT) dir. Doktorlar bilgisayarlı tomografide akciğer filmine bakarak covid-19 tanısı koyabilir. Türkiye’de salgının ilk ortaya çıktığı zamanlarda test altyapısı tam olarak kurulamadığı için test sonuçlarının gelmesi 3-4 günü buluyordu. Salgınla mücadelede zaman çok önemli olduğu için doktorlar test sonucunu beklemek yerine bilgisayarlı tomografi (BT) bulgularına bakarak hastaları tedavi etmeye başlamışlardır.
Yeterli sayıda PCR cihazına ve laboratuvara sahip ülkelerde test sonuçları hızlı bir şekilde çıktığı için kesin tanı için PCR testi kullanılır.
Aşağıda COVID-19 bulaşan hastaların BT örnekleri gösterilmiştir.
Türkiye’de COVID-19 Salgınında Son Durum Ne?
Türkiye’de hergün saat 19:00 civarında toplam vaka sayısı, toplam test sayısı, toplam vefat sayısı, toplam yoğun bakım hasta sayısı, toplam entübe hasta sayısı, toplam iyileşen hasta sayısı şeklinde Türkiye günlük koronavirüs tablosu Sağlık Bakanı Fahrettin Koca’nın twitter hesabından ve Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı’nın websitesinden açıklanmaktadır. Sağlık Bakanlığı’nın yeni koronavirüs hastalığı (COVID-19) ile ilgili hazırlamış olduğu bilgilendirici dökümanlara ve görsellere buradan ulaşabilirsiniz.
Türkiye’de COVID-19 (SARS-CoV-2) Testi Nerede Yapılıyor?
Sağlık Bakanlığı’nın belirlemiş olduğu pandemi hastanelerinde laboratuvar altyapısı olan hastanelerde COVID-19 testi yapılmaktadır. Pandemi hastanesi olup, gerekli laboratuvar altyapısına sahip olmayan hastanelerde ise numuneler alınmakta ve test edilmek üzere Sağlık Bakanlığı’nın akredite etmiş olduğu laboratuvarlara gönderilmektedir. Şu anda Türkiye genelinde toplam 114 laboratuvarda COVID-19 testi yapılmaktadır. Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş tanı ve referans laboratuvarları listesine bu linkten ulaşabilirsiniz.