İçerik
1. Kara Para Nedir?
Sözlük anlamı ‘yasal olmayan yollardan elde edilen değer’ olarak tanımlanan kara para, kamuoyunda yaygın biçimde kullanılan anlamıyla suç faaliyetlerinden elde edilmiş, kaynağı illegal olan paradır.
Kara para kavramı değişik ülkelerde değişik biçimlerde tanımlanmaktadır. Kimi ülkelerde her türlü suç sonucu edinilen kazanç olarak tanımlanırken kimlerinde ise belirli suçların neticesinde edinilen kazançları ifade etmektedir. Dolayısıyla kara paranın tanımında, ülkelerin toplumsal değer yargıları, hukuk sistemleri, insan ilişkileri gibi unsurlar belirleyici olmaktadır. Ancak bazı evrensel nitelikteki suçlar (silah, uyuşturucu, nükleer madde, organ, doku ve insan kaçakçılığı) hemen hemen tüm dünyada büyük suçlar olarak kabul edildiğinden doğal olarak kara paraya mesnet edilen suçlar kapsamına girmektedir.
Kara para genel olarak suç kabul edilmiş olan bir fiili işleyerek elde edilen para, mal, gelir veya değerdir. Burada dikkat çeken husus, kara para ifadesinin sadece parayı değil, parasal her türlü ekonomik değeri kapsadığıdır. Bu açıdan bakıldığında “kara para” ifadesi, kara para terimini kavramsal olarak daraltan bir ifadedir.
Kara para kavramı; ekonomik, sosyal, ahlaki ve hukuki bakımdan da ayrı ayrı tanımlanmaktadır.
1.1. Kara Paranın Ekonomik Tanımı
Ekonominin yasal bir biçimde çalışmasını sağlamak üzere oluşturulmuş olan kuralların çiğnenmesi sonucu vergi kaçakçılığı, borsa manipülasyonu, hileli iflas ve hayali ihracat gibi suçlardan elde edilen gelirler ekonomik anlamda kara paranın tarifini oluşturabilir. Ancak vergi kaçakçılığı, kara paranın geniş tanımında yer alsa da bazı ülkelerin hukuk kurallarında kara para olarak tanımlanmamıştır. Bazı literatür kaynaklarında konuyla ilgili olarak suç sonucu elde edilen ancak kara para kapsamında olmayan suçlardan elde edilen gelirler, örneğin vergi kaçırma faaliyetinden elde edilen gelirler gri para olarak adlandırılmaktadır. Bunun yanında vergi kaçakçılığının kara para olarak kabul edilmemesi, kanun koyucuların bu duruma müdahale etmediği anlamı taşımamaktadır.
1.2. Kara Paranın Hukuki Tanımı
Hangi suçların işlenmesinin ardından elde edilen paranın kara para sınıfına gireceği ülkelerin kanun koyucularının takdirine kalmış bir husustur. Örneğin; Birleşmiş Milletler Viyana Sözleşmesi’nde yalnızca uyuşturucu kaçakçılığından elde edilen kazanç kara para olarak nitelendirilirken, 1990 Avrupa Konseyi Sözleşmesi’nde her türlü suçtan sağlanan kazanç kara para olarak değerlendirilmiştir. Bununla beraber günümüzde ülkelerin hukuki düzenlemeleri de buna benzer bir yapı göstermektedir. Bazı ülkelerin hukuk sisteminde her türlü suçtan sağlanan kazanç kara para olarak tanımlanırken, kimi ülkelerde ise belirli suçlardan sağlanan kazanç kara para olarak tanımlanmıştır.
Türk hukuk sisteminde kara paranın kavramsal olarak ilk kez yer alışı 13.11.1996 tarihli 4208 Sayılı Kara Paranın Aklanmasının Önlenmesine Dair Kanun ile olmuştur. Bu kanuna göre kara para kavramı; konuyla ilgili kanunlarda suç oluşturan faaliyetlerde bulunulması sonucu elde edilen para ya da para benzeri kıymeti olan evraklardan ve mallardan elde edilecek geliri veya dövize çevrilmesi kaydıyla sağlanacak ekonomik değeri bulunan her çeşit kıymeti içermektedir.
Uyuşturucu, silah ve tarihi eser kaçakçılığı ile mafya suçları gibi ağır suçlar kapsamında sağlanan gelirler bütün mevzuatlarda kara para olarak nitelendirilmektedir. Genel olarak kara para, üretilmesi ve pazarlanması yasak ve kısıtlı olan mal ve hizmetlerin üretilip pazarlanması ile elde edilen geliri ifade etmektedir.
2. Kara Para Aklama Nedir?
Kara para aklama, kanun dışı yollarla veya faaliyetlerle kazanılan para veya para ile ölçülebilen değerlerin gayrimeşru kaynağını saklamak ya da kamufle ederek takibini güçleştirmek amacıyla paranın sisteme sokulması ve bu kazancın sonrasında meşru amaçlar amacıyla kullanılması sürecinde diğer ekonomik varlıklara çevrilmesi ya da herhangi bir biçimde yasalara uygun hale getirilmesi olarak tanımlanabilir.
Çoğu suçun arkasındaki temel motivasyon para kazanmaktır. Suçlular, meşru olmayan yollarla kazandıkları parayı kullanabilmek için, parayı meşru kaynaklardan gelmiş gibi göstermeleri “temizlemeleri” gerekmektedir. Böylece aklama kavramı ortaya çıkmaktadır. Aklama suçu, en bilinen tanımıyla suç gelirlerinin kaynağını saklayarak suçu örtbas etme çabalarının tümüdür.
“Kara para aklama” terimi, yasadışı karların kaynağını gizlemek ve onları meşru ekonomiye entegre etmek için kullanılan bir dizi uygulamayı tanımlar. Basitçe söylemek gerekirse kara para aklama, “temiz görünmesi için kirli parayı yıkamak” anlamına gelir. Yolsuzluk görevlileri ve diğer suçlular, gelirlerinin gerçek kaynaklarını gizlemek için kara para aklama tekniklerini kullanır. Bu, kanun uygulayıcı tarafından tespit edilmekten kaçınmalarını ve karlarını serbestçe harcamalarını sağlar. Bazı şekillerde kara para aklama, yasadışı girişimlerin çoğunun önemli bir parçasıdır ancak yöntemler çok değişkendir. Büyük uyuşturucu kaçakçılığı örgütleri ve yozlaşmış kamu görevlileri karmaşık, çok alanlı tabakalaşma planları kullanmaktadır; küçük zaman suçluları daha basit stratejiler kullanır. Küresel ekonomideki tüm yasadışı fonlar benzer kanallardan geçmektedir. Uyuşturucu kaçakçıları, vergi kaçakçıları ve yolsuzluk faaliyetinde bulunanlar paralarını farklı yollardan elde ederek farklı amaçlar için kullanmaktadırlar.
Kara para aklama; uyuşturucu madde ticareti gibi kanundışı faaliyetlerden sağlanan fonların gerçek kaynağının ve sahibinin gizlenmesi ve bu fonların kontrol altında tutularak çeşitli yöntemlerle yasal mali sistem içerisine sokulması” olarak tanımlanabilir
“Genel olarak kara para aklama; yasadışı faaliyetlerden elde edilen gelirlerin, yetkililerin dikkatini çekmeden, değerinin mümkün olduğunca korunarak, nakit formundan kurtarılarak kaydi sistem içerisine sokulması ve kullanılabilir olmasını sağlayan işlemler bütündür”. Anlaşıldığı gibi kara para aklama faaliyetinden söz edilebilmesi için illegal olarak kazanılan gelirin legal hale gelebilmesi için bir çabanın gösteriliyor olması gereklidir.
“Kara para aklama geniş anlamda; suçlunun suçlarını gizleyebilmek ve elde ettiği suç gelirlerine yasal görüntü kazandırmak amacıyla, suçtan elde edilen malvarlığı değerlerinin niteliğini, kaynağını, yerini, durumunu, hareketini ve kime ait olduğunu saklama, örtme veya olduğundan farklı göstermektir”
3. Kara Para Aklama Yöntemleri
Neredeyse sınırsız sayıda kara para aklama yöntemi bulunmaktadır. Bu yöntemler aklayıcıların hayal güçlerine, mali sistem içindeki araçların çeşitliliğine, ülkedeki ekonomik ve hukuksal yapıya göre çeşitlilik göstermektedir.
Aşağıda bu sınırsız sayıdaki yöntemden en çok öne çıkanlardan bahsedilmiştir;
- Şirinler (Smurfing) Yöntemi
- Parçalama (Structuring) Yöntemi
- Vergi Cennetleri (Off-Shore Merkezleri)
- Kıyı Bankacılığı
- Paravan–Hayali Şirketlerin Kullanılması
- Nakit Yoğun Para Kullanılan/Göstermelik/Tabela Şirketler
- Fonların Fiziken Ülke Dışına Çıkarılması Yöntemi/Nakit Kaçakçılığı (Currency Smuggling)
- Sahte veya Yanıltıcı Fatura Düzenlemek/Kullanmak (Hayali İhracat – İthalat)
- Transfer Edilmeyen Nakitler
- Bankaların ve Finans Kurumlarının Kullanılması
- Diğer Kara Para Aklama Yöntemleri
- Döviz büroları aracılığı ile kara para aklama,
- Kumarhaneler ve casinolar aracılığı ile kara para aklama,
- Gayrimenkul alım-satımı aracılığı ile kara para aklama,
- Yasal şirketler kurmak aracılığı ile kara para aklama,
- İşçileri kullanarak kara para aklama,
- Sahte borç/alacak ilişkisi,
- Değerleri madenler, taşlar ve sanat eserleri alma aracılığı ile kara para aklama,
- Bağış toplama aracılığı ile kara para aklama,
- Piyango, kumar ve talih oyunları aracılığı ile kara para aklama,
- Borsa manipülasyonu aracılığı ile kara para aklama,
- Seyahat şirketleri ve turizm yoluyla aracılığı ile kara para aklama,
- Sigorta şirketleri yoluyla kara para aklama,
- Spor kulüplerinin kurulması ve faaliyetleri ile kara para aklama,
- Araba galerisi yoluyla kara para aklama,
- İletişim sektörünü kullanarak kara para aklamak,
- Yabancı ülkelerdeki temsilcilikler aracılığı ile kara para aklama,
- Sahte dava yöntemi aracılığı ile kara para aklama,
- Uydu satın alınması,
- Sermaye piyasası araçlarına yatırım,
- Tahsildar kullanmak,
- Karaborsa aracılığı ile kara para aklama,
- Kiralama (Leasing) şirketleri aracılığı ile kara para aklama,
- Faktöring şirketleri aracılığı ile kara para aklama,
- Japon karıncaları yöntemi ile kara para aklama,
- Nijerya mektupları yöntemi ile kara para aklama,
3.1. Şirinler (Smurfing) Yöntemi
Şirinler yöntemi kara para aklayıcılarının en fazla kullandıkları yöntemlerden biridir. Bu yöntemde aklayıcılar, ellerindeki kara parayı küçük parçalara bölerek çok sayıdaki kişi adına açılmış hesaplara yatırırlar. Böylece kara para finansal sisteme giriş yapmış olur. Her ülkenin mali denetleme kurumlarınca bankalardaki paraları denetlemek amacıyla belirlediği yöntemlerden birisi de bankadaki işlemlerde kimlik bildirim şartıdır. Bu şartın gerekliliği olan limit her ülke için farklıdır. Türkiye’de ise daha önceleri 12 bin Türk Lirası olan bu limit daha sonra Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) tarafından yapılmış olan düzenleme ile değiştirilmiş ve miktarı ne olursan olsun finansal işlemler için kimlik tespiti zorunluluğu getirilmiştir.
Şirinler yönteminde kara paranın finansal kuruluşlardaki kimlik bildirim yükümlülüğüne tabi tutulmaması için bu yükümlülüğü geçmeyecek şekildeki miktara kadar küçültülür. Ardından çok sayıda kişi (smurf) tarafından farklı bankalara ve/veya aynı bankanın ülkede var olan farklı şubelerine yatırılır. Böylece yukarıda bahsettiğimiz kara para aklama süreçlerinden yerleştirme süreci tamamlanmış olur.
Şirinler yönteminde çok sayıda insan her gün ya da belirli bir zaman diliminde bankaya giderek küçük miktarlardaki paraları hesaba yatırır. Vade sonu geldiğinde ise biriken paralar başka bir hesaba transfer edilir. Bu şekilde para temizlenmiş olarak sahibine geri döner. Örneğin bir örgütün 2.000.000 dolar tutarındaki bir kara parayı aklamak istediğini varsayalım. Böyle bir meblağı tek seferde yatırmak kimlik tespiti şartı gereği mümkün olmayacağı için para 100.000 dolarlık parçalara bölünerek 20 kişiye paylaştırılır. Bu kişiler ellerindeki paraları 10.000 dolarlık (ülkenin kimlik bildirim üst sınırına uygun olarak) parçalara bölerek farklı bankalara ya da aynı bankanın farklı şubelerine belirli bir zaman içinde yatırırlar. Belli bir süre sonra para faiziyle çekilerek önceden belirlenmiş olan tek bir hesaba aktarılır.
3.2. Parçalama (Structuring) Yöntemi
Bazı durumlarda eldeki parayı küçük miktarlara böldükten sonra bankalara yatıracak yeterli sayıda kişi bulunamayabilir. Nitekim bu kişilerin güvenilir olması ve bir anlamda risk üstlenmeleri gerekmektedir. Böyle durumlarda kişi sayısı yerine işlem sayısı artırılır. Böylece kara para finans sistemine girmiş olur. Bu yöntemin şirinler yönteminden tek farkı, kişi sayısının azalarak işlem sayısının artmasıdır. Daha az sayıda kişi daha çok banka ve şubesinde kimlik bildirimi üst sınırına uygun olarak daha fazla işlem yapar. Bu yöntem oldukça zaman alan bir yöntemdir. Bazen meblağ çok büyük olduğunda çok sayıda işlem gerektirdiğinden işlemler uzun sürmektedir. Örneğin kayıtlara geçmiş bir parçalama yöntemi ile kara para aklama vakasında 29.000.000 dolarlık bir tutar 600 dolarlık parçalara bölünerek 40 binden fazla işlem sonrasında Ekvator’a transfer edilmiştir.
3.3. Vergi Cennetleri (Off-Shore Merkezleri)
Bazı ülke, bölge ya da merkezlerde düşük veya sıfır vergi uygulanmaktadır. Bu nedenle bu ülke, bölge ya da merkezlere vergi cennetleri veya off-shore merkezleri adı verilmektedir. Bu bölgelerdeki yönetimlerin amacı bölgedeki kalkınmaya kaynaklık sağlayacak finansı çekebilmektir. Vergi cennetlerinde ticari bilgilerin ve bankacılık bilgilerinin sır olarak saklanması esastır. Vergilerin olmaması veya düşük olması, gizlilik prensibi, sermaye hareketlerinde serbesti olasılığının yüksek olması ve nakit para üzerindeki denetimin zayıf olması vergi cennetlerini kara para aklama için ideal yerlere dönüştürmektedir.
Vergi cennetleri 1998 yılında OECD tarafından hazırlanan “Zararlı Vergi Rekabeti: Yükselen Bir Sorun” adlı raporda dört temel unsur belirtilerek şu şekilde ifade edilmektedir;
- Vergi oranlarının çok düşük olması ya da hiç vergi uygulanmaması
- Finansal ve kişisel bilgilerin korunması adına bilgi eksikliğinin olması
- Şeffaflık ilkesinin olmaması
- Vergi mükelleflerinden önemli hatta gerçek bir faaliyet içinde olmalarının beklenmemesi
3.4. Kıyı Bankacılığı
Kıyı bankacılığı, bir ülkedeki bankacılıkla ilgili olarak düzenlenen kanun ve yükümlülüklerin çoğunun dışında tutulan bir bankacılık sistemini ifade etmektedir. Genellikle vergi cennetleri olarak bilinen bölgelerde faaliyet gösteren kıyı bankacılığı özellikle ulaşım, altyapı, politik istikrar konularında müsait olan ve pazar potansiyeli yüksek ülkelere olan yakınlıkları ile avantaj sağlayan serbest bölgelerde aklayıcılar için rahat bir çalışma ortamı sunmaktadır. Bu yöntemle aklama yaparken yakalanma riski bulunmamaktadır.
Kıyı bankacılığında, bulundukları ülkenin dışındaki başka herhangi bir para birimi aracılığıyla işlem yapılmaktadır. Ayrıca bu bankalar aynı zamanda yerleşik durumda bulunmayan kurum veya kişilerle de işlem yapabilmektedirler. Yurt içinde bankacılık ve finans kurumlarıyla ilgili kanuni düzenlemelerin çoğundan muaf tutulmuşlardır. Faiz oranlarını belirlemede serbesttirler. Kıyı bankacılığında sır saklama ilkesine çok büyük önem verilmektedir. Dolaysız vergiler kaldırılmıştır ya da oldukça düşük oranlara çekilmiştir.
Kıyı bankaları, gerçekte diğer bankalar gibi işlem yapan ve özel bir tür oluşturmayan bankalardır. Diğer bankaların yaptığı gibi mevduat toplamak, kredi vermek ve güven ilişkisine dayalı işlemler yapmak vb. faaliyetleri olan kıyı bankalarının diğer bankalardan en önemli farkları şunlardır;
- Mevduatları herhangi bir yasal merci tarafından sorguya tabi tutulmaz.
- Bankacılık işlemlerinde çoğunlukla vergi uygulanmamaktadır.
- Faiz oranlarının belirleme serbestisine sahiptirler.
- Döviz kurları ile ilgili kısıtlamaları bulunmamaktadır.
- Likidite ve sermaye yeterlilikleri ile ilgili detaylı araştırma ve incelemeye tabi tutulmazlar.
- Gizlilik esası vardır.
- Sermaye hareketlerinde tam serbest bir yapıya sahiptirler.
3.5. Paravan–Hayali Şirketlerin Kullanılması
Genellikle yurt dışında kurulan ya da hiçbir zaman var olmamış ve yalnızca kara para aklama işlemleri için kurulmuş şirketlere paravan ya da hayali şirket adı verilmektedir. Bu şirketlerin amacı ve fonksiyonu kara paranın ve onu aklamaya çalışanların izini kaybettirmektir. Çoğu zaman kara para aklayan yasa dışı örgütlerin çok sayıda paravan şirketi bulunmakta ve paranın izini takip edilemez hale getirebilmek amacıyla fonları birinden bir diğerine aktararak kullanmaktadırlar.
Belli bir zamanın ardından bu işletmelerden yola çıkarak sayısız başka işletme kurularak kara paraya yasal ortam hazırlanmış olur. Paravan şirketlerin kurulmasındaki esas gaye, ayrıştırma aşaması esnasında para transferlerini bu işletmeler üzerinden gerçekleştirerek herhangi bir inceleme sonucunda tespit edilebilmesini olabildiğince zor hale getirmektir.
3.6. Nakit Yoğun Para Kullanılan/Göstermelik/Tabela Şirketler
Herhangi bir imalat veya ticari faaliyetleri bulunmayan ve genellikle merkezleri ülke dışında bulunan şirketlerdir. Göstermelik şirketler ile paravan şirketler birbirlerinden farklı bir profil oluşturmaktadırlar. Göstermelik şirketler aslen aklama amacıyla kurulmuş olsalar da ortada bir iş yeri ve yasal bir faaliyet söz konudur. Paravan şirketlerde ise şirket sadece kağıt üzerinde mevcuttur. Fon transferlerinin bu şirketler üzerinden yapılması ayrıştırma aşamasında paranın izini sürmeyi zorlaştırmaktadır. Para aklayıcıları bu tipteki pek çok işletmeye sahip olabilirler ve bu işletmeler arasında gerçekleşen transferler neticesinde işletme çok karlı bir işletmeymiş gibi gösterilebilir. Böylece muhasebesel olarak görünen karın yerine kara para kullanılarak para yasallaştırılır.
3.7. Fonların Fiziken Ülke Dışına Çıkarılması Yöntemi/Nakit Kaçakçılığı (Currency Smuggling)
Nakit kaçakçılığı olarak da bilinen bu yöntem ile suç sonucu elde edilmiş olan kara paranın suç fiilinin işlendiği ülkeden denetimi zayıf ve hukuksal boşlukları olan bir başka ülkeye kara, hava ve deniz yoluyla fiziken transfer edilmesi yöntemidir. Fiziki olarak ülkeden çıkarılan nakit veya diğer finansal araçlar gerçek kaynağından bir nebze de olsa uzaklaştırılmıştır. Daha sonrasında ise paranın gönderildiği ülkede yapılan bir dizi işlem sonucunda para birkaç farklı ülkeyi daha dolaştıktan sonra aklanmış olarak ilk çıkış yaptığı ülkeye tekrar geri getirilebilmektedir.
3.8. Sahte veya Yanıltıcı Fatura Düzenlemek/Kullanmak (Hayali İhracat – İthalat)
İhracat ülkeler için önemli bir ekonomik gelir kaynağıdır. Bu nedenle ihracat firmaları genellikle ülkeler tarafından desteklenerek çok fazla denetime tabi tutulmazlar. Ülkemizde ihracatın büyük çoğunluğu “yeşil hat” adı verilen bir sistem üzerinden gerçekleşmektedir. İhraç edilen malların değer ve miktar bakımından herhangi bir denetime tabi tutulmadan ihraç edildiği bu sistem aklayıcılar için cazip bir alternatif sunmaktadır.
Ülkemizde de 1980’li yıllardan itibaren sıklıkla kullanılan bu yöntemde aklayıcılar, sahte veya yanıltıcı fatura düzenleyerek hayali ihracat/ithalat yapma yoluna gitmektedirler. İhracatçı olan firma, ihraç edeceği ürünlerin değerini olduğundan fazla göstererek ithalatçı firmanın ödemesi gereken tutarı yükseltir. Böylece ihracatçıya ödenen kara para ihracat geliri olarak gösterilmek suretiyle aklanmış olur.
3.9. Transfer Edilmeyen Nakitler
Bu yöntem daha ziyade Rusya’da faaliyet gösteren ve Mafiosi olarak adlandırılan mafya ve uyuşturucu şebekeleri tarafından kullanılmaktadır. Bu örgütler transferi söz konusu olmayan rubleyle antika, hammadde veya gayrimenkul alarak bunları döviz karşılığında tekrar satmak yoluyla kara paralarını aklamaktadırlar. Bu yöntemle ilgili bir örnek de İsviçre polisinin kara para aklama şüphesiyle bir olaya el koymasıdır. Şüpheye neden olan davranış, sanıkların 70 milyar rublelik bir para hareketi hakkında konuşmalarının dinlenmesidir. Hakim, aklı başında hiç kimsenin harcayamayacağı bir miktardaki bu parayı alamayacağına kanaat getirerek sanıkları serbest bırakmıştır. Ancak sonrasında Moskova’da bir İngiliz iş adamı, Rusya Başbakanı tarafından 7,7 milyon dolar karşılığı 140 milyar ruble almakla suçlanınca hakim kararını değiştirmiştir.
3.10. Bankaların ve Finans Kurumlarının Kullanılması
Kara para aklama sürecinde bankaların ve finans kurumlarının kullanılması iki şekilde gerçekleşmektedir. Buna göre; bir grup banka, doğrudan ya da dolaylı olarak yasa dışı örgütlerin kontrolünde veya etkisinde bulunmakta ve kara para aklama işlemleri bu örgütler tarafından bilinçli olarak yapılmaktadır. Diğer gruptaki bankalar ise kara para aklama işlemlerinde kullanılan bankalardır. Bunun yanında bu bankaların söz konusu suç örgütleriyle organik bir bağı bulunmamaktadır. Bu bankalar, organizasyon yetersizliği, eğitim ve denetim eksikliği gibi nedenlerle bilinçsiz olarak bu gibi işlemlere alet olmaktadırlar.
3.11. Diğer Kara Para Aklama Yöntemleri
Diğer kara para aklama yöntemlerinden bazıları ise şu şekildedir:
Döviz büroları aracılığı ile kara para aklama; Aklayıcılar döviz bürolarıyla anlaşarak, döviz bürosu adına açılmış olan mevduat hesaplarını kara parayı yerleştirmek amacıyla kullanmaktadırlar. Ayrıca döviz büroları bankalara göre daha az denetime sahiptir ve küçük banknotları büyükleriyle değiştirme ve nakit karşılığında parasal araçlar alabilme imkanı sunmaktadırlar.
Kumarhaneler ve casinolar aracılığı ile kara para aklama; Casino ve kumarhaneler kredi açmaları, vadeleri uzatmaları, kiralık kasa hizmeti vermeleri, çek ciro etmeleri, fonları havale etmeleri gibi özellikleriyle aklayıcılar için tercih edilen yerler arasındadır. Aklayıcılar, herhangi bir bildirim yapmadan kara paralarını kumarhaneye yerleştirebilir ve sonrasında casino çekleri ile istedikleri an çekebilir veya transfer edebilirler.
Gayrimenkul alım-satımı aracılığı ile kara para aklama; Bir gayrimenkulün aklayıcılar tarafından piyasa değerinin altında alınarak, aradaki farkın kayıt dışı şekilde ödenmesi ve sonrasında taşınmazı piyasa fiyatına satarak aradaki fiyat farkı kadar paranın aklanması ile işlem gerçekleştirilir.
Yasal şirketler kurmak aracılığı ile kara para aklama; Yasal olarak faaliyet gösteren bir şirket kurularak veya böyle bir şirket ile anlaşarak kara parayı yasal şirketin fonlarına eklemek yoluyla aklama yapma yöntemidir
İşçileri kullanarak kara para aklama; Gelişmemiş veya gelişmekte olan ülkelerden para kazanmak için gelişmiş ülkelere gelen işçiler kazandıkları paraları ülkelerinde yaşayan ailelerine göndermektedirler. Aklayıcılar bu işçiler ile anlaşma yaparak işçilerin hesaplarının dikkat çekmeme özelliğinden de yararlanarak farklı banka şubelerinden ülke dışına para transferi gerçekleştirmektedirler. Bu yöntem parçalama yöntemine benzemektedir.
Sahte borç/alacak ilişkisi; Hayali bir borç/alacak ilişkisi yaratılarak senetler hazırlanmakta ve bu senetler kara para ile tahsil edilerek kara para aklanmaktadır. Bono, poliçe ve çek yaygın olarak kullanılmakta olan araçlardır.
Değerleri madenler, taşlar ve sanat eserleri alma aracılığı ile kara para aklama; Kara para madenler, taşlar ve sanat eserleri alınma yöntemi ile de aklanmaktadır. Satış işlemini aradaki komisyoncular yapmakta, alınan bu değerli eşyalar fiziksel olarak el değiştirmeyerek paranın asıl sahibine ulaşılması engellenmektedir.
Bağış toplama aracılığı ile kara para aklama; Sosyal amaçlı kurulan dernek ve vakıfları kullanarak kara para aklama yöntemidir. Kara para bağış yoluyla toplanmış olarak gösterilerek bu dernek ve vakıfların kasalarına aktarılmaktadır.
Piyango, kumar ve talih oyunları aracılığı ile kara para aklama; Piyango talihlilerinin elinden biletleri belli bir bedel karşılığında alınarak kara paranın ikramiyeden geldiğini göstererek aklama yapma yöntemidir.
Borsa manipülasyonu aracılığı ile kara para aklama; Bilgisayar ve internet üzerinden kolayca ve hızlı bir şekilde yapılabilen borsa işlemleri kara para aklayıcıları için önemli bir fırsattır. Borsadaki yasa dışı aktiviteler spekülatif hareketlerle, transaksiyonlarla veya illegal kazanımların kullanılması yoluyla yapılmaktadır. Aklayıcılar bu yöntemle hem kara paralarını aklamakta hem de ekstra kazanç sağlamaktadırlar.
Seyahat şirketleri ve turizm yoluyla aracılığı ile kara para aklama; Seyahat şirketleri ve turistik tesisler satın almak, seyahat için gelen turistler lehine ödeme araçları düzenleyerek turistler yoluyla kara parayı ülkeye sokmak ya da dışarıya çıkarmak şeklinde yapılan bir aklama yöntemidir.
Sigorta şirketleri yoluyla kara para aklama; Sigorta şirketini satın almak veya kullanmak yoluyla kendini gösteren bu durum daha çok sigorta dolandırıcılığı şeklinde karşımıza çıkmaktadır.
Spor kulüplerinin kurulması ve faaliyetleri ile kara para aklama; Spor kulüpleri kurmak, işletmek veya yönetimlerini ele geçirmek yoluyla kara para aklama faaliyetleri yapılabilmektedir.
Araba galerisi yoluyla kara para aklama; Araba galerileri nakidin yoğun olarak bulunduğu yerlerdir. Kara para galeri sahibinin bilgisi dahilinde sahte isim ve belgelerle araba alımında kullanılmaktadır. Sonrasında satıcı parayı kendi hesabına ayrıştırma yöntemi ile aktarmaktadır.
İletişim sektörünü kullanarak kara para aklamak; Radyo istasyonlarının, medya şirketlerinin ve daha önceki yıllarda var olan ancak şu anda kullanılmayan 900’lü telefon hatlarının yasa dışı suç örgütleri tarafından kara para aklamak için kullanılmasıdır.
Yabancı ülkelerdeki temsilcilikler aracılığı ile kara para aklama; Bankaların yabancı ülkelerde bulunan temsilcilikleri bazı yükümlülüklerden muaf tutulmaktadırlar. Bu durum kara para aklayıcıları için önemli bir fırsat sunmaktadır.
Sahte dava yöntemi aracılığı ile kara para aklama; Bu yöntemde aklayıcılar, kara paralarını vergi cennetlerinde faaliyette olan bir şirketin hesabına yatırıp daha sonrasında ise bu şirket aleyhine anlaşmalı bir hayali hukuksal uyuşmazlık gerekçesiyle tazminat davası açarlar. Aleyhinde dava açılan şirket ise davadan vazgeçme bedeli olarak davayı açan aklayıcılara yüklü miktarda ödeme yaparlar. Böylece hesaplarına yatan para ile kara para aklanmış olur.
Uydu satın alınması; Suç örgütleri, kendilerini inceleyen yetkililerin dinlemelerine takılmamak için uydu satın almak yoluna da gidebilmektedirler.
Sermaye piyasası araçlarına yatırım; Hisse senetleri, banka bonoları, kar/zarar ortaklık belgeleri, aracılık yüklenimi, banka garantili bonolar, finansman bonoları, gelir ortaklığı senetleri, risk sermayesi katılımı belgeleri, varlığa dayalı menkul kıymetler, menkul kıymet, gayrimenkul yatırım ortaklıkları katılma belgeleri ve yatırım fonları katılma belgeleri gibi araçlar satın alarak veya bu araçları kullanarak ve yatırım araçlarının ihracı faaliyetlerini yaparak kara para aklanması yapılmaktadır.
Tahsildar kullanmak; Bu yöntemde kara para, gün içinde elinde yüksek nakit para bulundurması normal olan ve sıklıkla bankaya giden tahsildarlara verilerek sisteme dahil edilir.
Karaborsa aracılığı ile kara para aklama; Herhangi bir para cinsinden olan kara para sadece döviz bürolarında değil, kara borsada da döviz değişimi yoluyla aklanabilmektedir.
Kiralama (Leasing) şirketleri aracılığı ile kara para aklama; Leasing şirketlerinin vermiş olduğu hizmetlerden yararlanarak kara para aklama yöntemidir. Ayrıca aklayıcılar, leasing şirketi kurmak veya satın almak yoluna da gitmektedirler (Er, 2012:25).
Faktöring şirketleri aracılığı ile kara para aklama; Faturalı mal ve hizmet satışından doğan ve doğacak olan alacakların tahsilatını yapan ve bu alacaklar karşılığında ödeme yapıp borcu satın alarak finansman sağlayan faktöring şirketleri aklayıcılar için bir yöntem oluşturmaktadır.
Japon karıncaları yöntemi ile kara para aklama; Bu yöntemde aklayıcı Avrupa’ya giden ve karınca diye tabir edilen kişilere uçak biletlerini verir. Karıncalar gittikleri Avrupa şehirlerinden lüks tüketim eşyaları (mücevher, marka çanta, ayakkabı, parfüm vb.) alarak Japonya’ya dönerler ve yaptıkları alışveriş karşılığında aklayıcılardan komisyon alırlar. Bu eşyalar aklayıcıya ait butiklerde Paris malları olarak satışa sunulur.
Nijerya mektupları yöntemi ile kara para aklama; Genellikle Nijerya, Güney Afrika ve Kongo Cumhuriyetleri’nde yaygın olan bu yöntemde masum insanlar kullanılmaktadır. Suç örgütleri gerçek kişilere faks veya mektuplarla ulaşarak üst düzey hükümet yetkilileri adına iş teklifinde bulunur. Kabul eden kişinin banka hesaplarını kullanmak kaydıyla kişiye %25-30 komisyon önerilir. Sonrasında kişinin detaylı banka bilgileriyle çeşitli şekillerde para aklama yapılır.
Kaynaklar;
- Gülçin Gürbüz-TÜRK HUKUKUNDA KARA PARA EKONOMİSİNİ AZALTMAYA YÖNELİK ÖNLEMLER
- Yılmazer, Yakup (2010); “Karapara Aklamayla Mücadelede Karşılaştırmalı Analiz: Mali İstihbarat Birimlerinin (MİB) İdari, Polisiye veya Multidisipliner Olmasının Mücadeleye Etkileri,”
- Vural, Handan (2010); “Kara Para Aklama Suçu İle Mücadelede Adli Muhasebecilik Mesleği,”
- Yetim, Sedat (1999); Türkiye’de Vergi Kaçakçılığı ve Kayıt Dışı Ekonomi, Türkiye Bankalar Birliği Yayınları, Birinci Baskı, Seri No 215, İstanbul.
- Smith, Philip (1997); “Assesing the Size of the Undergrounf Economy: The Canadian Statistical Perspectives,” The Underground Economy: Global Evidence of its Size and Impact, (Der.: Owen Lippert ve Michael Walker), The Fraser Institute, Vancouver, s. 11-36.