Türkiye, NATO misyonunun tamamlandığı Afganistan’da Kabil Havaalanı’nın güvenliğinde misyon üstlenmeye hazırlanırken ve gerek askeri gerekse diplomaside planlamalar devam ederken, Afganistan’da iç çatışmaların tırmanması halinde göç idaresi de çalışmaların odağında. NATO askerlerinin geri çekilme takvimi işletilirken bir kısım Amerikan askeri ve İngiliz askerinin yanı sıra Kabil Havaalanı’nın güvenliğini sağlayan 500’ü aşkın Türk askeri 11 Eylül’e kadar bölgede bulunmaya devam ediyor. Çekilme süreciyle birlikte Taliban’ın başta hudut kapıları olmak üzere ülkede 1 Mayıs sonrası yüzde 85 oranında denetimi ele geçirmesi, ülkede yeni bir iç çatışma riskini de beraberinde getirdi. İran üzerinden sistemsiz göç dalgası telaşı, Türkiye’nin Afganistan diplomasisinde, gündem hususlarından biri. Türkiye’ye 2020 yılında geçmeye çalışırken yakalanan sistemsiz Afgan göçmen sayısı yaklaşık 50 bin seviyesinde iken, Türkiye’de yakalanan sistemsiz göçmenlerin neredeyse yarısını Afgan nüfus oluşturuyor.
AVRUPA’YA GİDEN SURİYELİ SAYISINA YAKLAŞTI
Mümkün Afgan göçü, Türkiye kadar Avrupa için de telaş konusu. Son periyotta Avrupa’ya geçen Afganistan asıllı mülteci sayısı Suriyelilere yaklaştı. Suriyelilerin Avrupa ülkelerine kabul edilme oranı yüzde 35 iken Afgan mültecilerin kabul sayısı yüzde 51 düzeyinde. Fakat yerinden edilmiş 3.5 milyon Afgan halkın oluşturduğu göç baskısının yanı sıra Afganistan Cumhurbaşkanı Eşref Gani’nin, muhtemel bir iç savaş halinde 10 milyondan fazla Afgan vatandaşın göç etmek zorunda kalacağına ait ihtarları, önlem gerekliliğini ortaya koyuyor.
AB HAZIRLIKLI OLMALI
AB içinde Afganistan özelinde göç bahisli bir diyalog şu ana kadar başlatılmış değil. Lakin bu mevzu görüşmelerde gündem unsurları ortasında yer alıyor. Hala Suriyeli göçmenlerle ilgili Türkiye’ye katkı sunan AB’nin Afgan göçmenler konusunda da emsal sistemleri devreye alması gerekebileceğini belirten diplomatik kaynaklar, 2015 yılında Suriye’den yaşanan göçe hazırlıksız yakalanan AB’nin göç tersliği sonucu yaşanan vahim sahnelerin tekrar yaşanmaması ve benzeri kusurlara düşülmemesi için Afganistan’dan mümkün göç dalgasına hazırlıklı olması gerektiğine işaret ediyorlar.
ROTALARI DEĞİŞMEZ
Türkiye, havalimanının güvenliğinin yanı sıra göç baskısı konusunda da Avrupalı müttefikleriyle yakın çalışıyor. Afganistan barış müzakerelerin sonuçsuz kalması halinde 1992-1996 yıllarında yaşanan ve İran ile Pakistan’a milyonlarca Afgan nüfusun göç ettiği büyük göç dalgası ile misal tabloların yaşanmasının kaçınılmaz olduğuna dikkat çekiliyor. Böylesi bir muhtemellikte Türkiye de İran üzerinden ana destinasyon pozisyonunda bulunuyor.
GÖÇ DÜZENEĞİ YOK
Muhtemel bir göç dalgası, Türkiye için İran ile de ortak korku durumunda. Antalya’da yapılan Türkiye-İran-Afganistan doruğu sonrası yayınlanan bildiride bir yeterli niyet beyanı deklare edilmiş olsa da hala Türkiye’nin İran ile göç konusunda rastgele bir işleyen sistemi bulunmuyor.