Araçlarda Merkezkaç Kuvveti
Dönüş sırasında aracı istenen ya da istenmeyen yönde etkileyen kuvvete merkezkaç kuvveti denir. Bu kuvvet aracın devrilmesine, takla atmasına, savrulmasına neden olur.
Virajdaki araca uygulanan merkezkaç kuvveti etkileri
• Bir virajdaki aracı etkileyen merkezkaç kuvveti hızın karesi kadar artar
• Hızınızı 2 Kat Artırırsanız Virajdaki Merkezkaç Kuvveti 4 Kat Artar
• Hızınızı 3 Kat Artırırsanız Bu Kuvvet 9 Kat Artar
Sürücüler virajlarda yol dışına çıkmamak için; yüklemeyi, yük dağılımını, yük emniyetini sürekli kontrol etmelidir.
Merkezkaç kuvvet, hakiki bir kuvvet değil, bir cisme dönme hareketi yaptırmak için tatbik edilen merkezcil bir kuvvete tepkiden ibarettir. Newton’a göre duran bir cisme etki eden kuvvet o cismin ivme kazanmasına neden olur. Merkezcil kuvvet, zıt yönde ve ona eşit şiddette başka bir kuvvet meydana getirir. Bu kuvvete, merkezden dışa doğru yöneltilmiş olduğundan merkezkaç kuvvet veya santrifüj kuvvet adı verilir.
Düz hareket eden bir cisme sağa ya da sola manevra yaptırılması halinde, cisimde merkezden dışa doğru bir ivme oluşacaktır. İşte gerçekte olmayan bu kuvvete merkezkaç kuvveti diyoruz. Ama bu durum sisteme içeriden bakıldığı zaman böyledir. Eğer sistemi dışarıdan incelersek durumun farklı olduğunu görürüz.
Örneğin, Amerika Birleşik Devletleri’nde yapılan NASCAR yarışlarında virajların deverli olarak yapılması yani eğimli olmasının nedeni merkezkaç kuvvetinin etkisini azaltmaktır. Böylece hem pilotlar virajı daha rahat ve hızlı bir şekilde döner, hem de korkunç kazalar engellenir. Araçların savrulma ve takla atması merkezkaç kuvvetinin olumsuz sonuçlarıdır. Bu örnek gerçek hayatımızda da karşımıza
çıkmaktadır. Günlük hayatta ise; çaycıların sürekli tepsiyi sallayarak çevirmek suretiyle test ettikleri bir kuvvettir.
Keskin bir virajda hissedilen merkezkaç kuvvetinin şiddeti daha yumuşak bir virajda hissedilenle aynı olmayacağı gibi, aynı virajda farklı hızlarda seyrederken hissedilen merkezkaç kuvvetinin şiddeti de farklı olur. Bu konuyla ilgili bir örnek verelim. Bir sürücü, yoldan çıkma şeklinde yaptığı bir kazadan sonra kazayı anlatırken “yolda yanlış dever (ters dever) vardı, beni yol dışına attı”. gibi bir ifade kullanır. Ancak
bu sürücü muhtemelen virajdaki merkezkaç kuvvetini hesaplamadan viraja hatalı bir giriş yapmıştır. Bu sürücünün ifadesi şu şekilde olmalıydı “Viraja giriş hızım yüksekti, bu yol tipi için uygun görülen yasal sınırlar içinde değildi, sert manevra yaptım, sert frenledim, direksiyonu ani çevirdim ve bu nedenle kaza yaptım.”
Şehir içlerinde virajlar sert olduğundan, yapılması gereken virajlarda çok düşük hızlarda araç kullanılması ve kavşaklarda yavaşlayarak dönüş yapılmasıdır.
Virajda herhangi bir olumsuzluk yaşamamak için viraja yaklaşırken hız azaltılmalı ve uygun vitese geçilerek viraja giriş yapılmalı, aksi takdirde tek elle direksiyonu hem kavramak hem döndürmek mümkün olmayacaktır.
Viraj alırken oturma pozisyonu değiştirilmemeli, direksiyon kavranarak, hiçbir biçimde tek elle ya da güvenli tutuş pozisyonu dışında tutulmamalıdır. Unutulmamalıdır ki; göremediğiniz yerde, sizi neyin beklediğini bilemezsiniz.
• Arka tekerlek kayması; ayağınızı gaz pedalından çekerek nedeni ortadan kaldırmaya çalışın.
Aynı anda ön tekerlekleri kayma yönünde çevirin, denge tekrar kazanıldığında gidiş yönünüze yumuşak bir yönlenme (direksiyon hareketi) ve yumuşak bir şekilde hızlanma ile mümkün olabilir. Uzatılmış direksiyon hareketlerinden kaçının.
• Ön tekerlek kayması; ayağınızı gaz pedalından çekin, direksiyonu kaymadan önceki yönde sabit tutmaya çalışın, ön tekerlek kaymaya devam ediyorsa frene yumuşakça dokunun ve hızın istenen düzeye inmesini sağlayın.
• Dört tekerlek kayması; frene basılı ise ayağınızı fren pedalından çekin, daha sonra tekrar ve hafifçe basın, tekerlekler kaymaya başlayıncaya kadar frenlemeye devam edin gerekiyorsa bu hareket dizisini sürdürün. ABS fren sistemine sahip araçlarda kesinlikle pompalama ve ayak kuvvetiniz de azaltma yapmayın, aksine ayak kuvvetinizi arttırın.