Kurtuluş Savaşında Bediüzzaman Said Nursi
Birinci Dünya Savaşı'nda; Gönüllü Alay Komutanı olarak iki yıl savaştıktan sonra 2 Mart 1916'da Ruslara esir düşen1 Bediüzzaman iki buçuk yıllık esaret hayatından2 sonra Rusya'nın kuzeybatısında yer alan Kosturma'dan firar eder.
İstanbul'a geldiği gün (Rumi 25 Haziran 1334) Miladi25 Haziran 1918'dir .Bediüzzaman'ın İstanbul'a ayak basışını Tanin gazetesi haber olarak vermiştir:
"Kürdistan ulemasından olup,talebeleriyle beraber Kafkas Cephesi'nde muharebeye iştirak eylemiş ve Ruslara esir düşmüş olan Bediüzzaman Said-i Kürdi Efendi ahiren şehrimize muvasalat eylemiştir."3(ek-1)
Dört buçuk yıllık savaş ve esaret döneminden sonra İstanbul'a gelen Bediüzzaman kederliydi. İslam Hilafet'ini temsil eden Osmanlı Devleti'nin Birinci Dünya Savaşı'nı kaybetmesi onu derinden sarsmış, çektiği çileleri katmerlemişti. Bu konuda şöyle diyordu:
"Hayatın yarası iltiyam bulur, İzzet-i İslâmiye ve Namus-u Millînin yaraları pek derindir."4
"Ben kendi âlâmlarıma tahammül ettim, fakat İslâm’ın âlamından gelen teellümat beni ezdi. Âlem-i İslâma indirilen her bir darbenin en evvel kalbime indiğini hissediyorum. Onun için bu kadar sarsıldım. Fakat bir ışık görüyorum ki, o âlamları unutturacak inşaallah!.."5
KURTULUŞ SAVAŞI BAŞLIYOR
Bediüzzaman Osmanlı'nın durumuna üzülmekte haklıydı. Zira ,Osmanlı’nın saplandığı bu amansız girdap, içinden çıkılmaz haldeydi. Bunu anlamak için ne Bediüzzaman gibi o zamanı yaşamaya ne de tarih uzmanı olmaya gerek yoktu. Tarih kitaplarının o bakılmayası sayfalarına sadece bir göz atmak bile her şeyi anlamaya yetiyordu.
Evet,Birinci Dünya Savaşı; bir milyon dört yüz bin şehidin verilmesinin yanı sıra, altı asırdır İslamiyet'e bayraktarlık eden bir devletin ölümüne sebep olmuştu. Savaşın mağlubiyetle sona ermesiyle, düşman ülkeler, özellikle de İngiltere, Osmanlı Devleti'ni yok etmeye ve elindeki her şeyi almaya ve kadim düşmanını tarih sahnesinden silmeye yönelik planlarını yürürlüğe koydular. Osmanlı Sultanı, 30 Ekim 1918'de imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması'nın şartlarını ilk duyduğunda dilinden şu sözler döküldü:"Bu bir mütareke değil, adeta teslim vesikasıdır."6
Osmanlı için sonun başlangıcı olan Mondros Mütarekesi'nin imzalanmasının ertesi günü olan 31 Ekim 1918' de ise şu gelişmeler yaşanmıştı:
Birinci Kafkas Kolordusu'nun Lağvı ve Komutanı Kazım Karabekir'e İstanbul'a dönme emrinin verilmesi7, General Liman von Sanders'in Yıldırım Orduları Komutanlığı'nı Mustafa Kemal Paşa'ya devri ve hemen ardından Adana'dan İstanbul'a hareketi, Çanakkale boğazında görev yapan Alman subay ve erlerin görevlerini devrederek İstanbul'a hareket etmeleri ve Irak'taki İngiliz Ordusu Komutanı General Marshall'ın emrindeki birliklere "Musul'u işgal etmeleri emrini vermesi"8.
Bundan sadece altı gün sonra 7 Kasım 1918'de ilk düşman çizmesi İstanbul'a ayak bastı ve 13 Kasım 1918 tarihinde ise İtilaf Devletleri donanmasına ait 22 İngiliz, 12 Fransız, 17 İtalyan ve 4 Yunan savaş gemisinden oluşan tam 55 savaş gemisi geldi ve Padişah'ın ikamet ettiği Dolmabahçe Sarayı önlerinde demirledi.9
Fiilen bitmiş olan Birinci Dünya Savaşı'nı; resmen bitiren 30 Ekim 1918 tarihli Mondros Mütarekesi'nin ertesi günü 31 Ekim 1918'de işgal emirleri verilmeye başlanmış, ertesi hafta düşman donanması, işgal için ülkeye girmişti.
Yani Birinci Dünya Savaşı bitiyor, ertesi günü Kurtuluş Savaşı başlıyordu.
Ancak bu savaş başkaydı. Osmanlı Devleti'nden koparılacak yerlere verilecek adların müzakeresi yapılırken, İslam öncesi putperest döneme ait isimlerin kullanılmasına önem verilmesi10, kilise ve basının sürekli olarak Müslüman düşmanlığı propagandası yapması11 gösteriyordu ki; bu savaş sade bir toprak kavgası değildi.
Evet, bu savaş, İslam ülkelerinin Batı ülkeleri karşısında; İslam Medeniyeti'nin Batı Medeniyeti karşısında, Hilal'in Haç karşısında verdiği en azim mücahedeydi.
Bu savaş İman ve küfrün mücadelesiydi.
Son iki yüz yıldır bâtılın hakka, küfrün imana, şerrin hayra zahiri ve geçici bir galibiyetinin olması, bununla beraber Kur'an'ın kalesi hükmündeki Osmanlı'nın yıkılması İman ve Kur'an cephesinin yaşayacağı en büyük fesadı ve felaketi ortaya çıkarmıştı.
Madem herhangi bir milletin fitneye; felaketlere maruz kalması, dalaletin hidayete galip gelmesi halinde bu tehlikeleri bertaraf edecek ve o milleti sahil-i selamete çıkaracak bir mürşit, bir müceddid veya bir mehdi göndermek Allah(c.c)nin bir kanunudur12. Elbette Allah (c.c) ahirzamanın en büyük felaketi olan şu Kurtuluş Savaşı zamanında, bu Müslüman milleti selamete çıkaracak, İmana uzanan fesat damarlarını kesecek ve İslam'ın ileri karakolu olan bu devletin bekası için çalışacak; en büyük bir müçtehid, en büyük bir mücahid ve en büyük bir müceddid olan Bediüzzaman Said Nursi'yi gönderecek ve gönderdi.
Bediüzzaman'ı en yakından tanıyan dava arkadaşları ve hizmetlerinden dolayı kendisini Ankara'ya çağıran meclis mebusları ve hatta en azılı düşmanları olan İngilizler dahi şahittir ki, Bediüzzaman kendisine verilmiş bu vazifeyi Kurtuluş Savaşı'ında bihakkın yerine getirmiştir.
BEDİÜZZAMAN'IN KURTULUŞ SAVAŞI HİZMETİ
Bediüzzaman Osmanlı'nın bu içler acısı durumuna fazlasıyla müteessir olmuştu. Ancak asla ümitsizliğe düşmemişti. "Kainat sönmezse, alem-i İslam'da sönmez" diyen Bediüzzaman; esaretten dönüşünün henüz ikinci ayının başında yani 4 Ağustos 1918'de Dar'ül Hikmet-il İslamiye'ye tayin edilerek, çileli geçen dört buçuk yıldan sonra adeta dur durak bilmeden hizmete koyulmuştu.
4 Ağustos 1918'de Dar'ül Hikmet-il İslamiye'de göreve başlamasından 1922 Kasım'ında Ankara'ya gidişine kadar dört yıl dört ay boyunca bu Müslüman millete hizmet etmiş ve bu süre zarfında Kurtuluş Savaşı'nın en başı olan 31 Kasım 1918'den, Kurtuluş Savaşı'nın resmen bitiş tarihi olan 11 Ekim 1922'ye kadar düşmanlarla pervasızca mücadele etmiştir.
Kurtuluş Savaşı sırasında Osmanlı toprakları üzerinde izlenen menfi politikaların ve uygulanan hain planların tümünün kaynağının İtilaf Devletlerinin komutanı hükmündeki İngilizler olması hasebiyle; Bediüzzamanın da yaptığı bütün mücadeleyi, ana hedefi itibariyle İngilizlere karşı yaptığını söylemek mümkündür. Ancak savaş boyunca yaptığı tüm faaliyetleri; faaliyetin, doğrudan tesir ettiği mevzu bakımından üç ayrı kısımda değerlendirmek; faaliyetlerin mahiyetini anlamak ve savaş içindeki kıymet-i zatiyesini kavramak açısından faydalı olacaktır.
Bu gruplandırma; Doğrudan İngiliz Siyasetine Karşı Verdiği Mücadele, Bağımsız Bir Kürt Devleti Taleplerine Karşı Verdiği Mücadele ve Kuva-yı Milliye'yi Destekleyen Faaliyetleri şeklinde tezahür edecektir.
Doğrudan İngiliz Siyasetine Karşı Verdiği Mücadele:
İngilizler;Osmanlı Devleti'ni tamamen çökertmenin sadece maddeten yenmekle mümkün olmayacağını, maddeten yenmekle birlikte, mutlaka maneviyatlarına olan bağlılıklarını ortadan kaldırmaları gerektiğini biliyorlardı. Nitekim 1894* yılında William Ewart Gladstone İngiliz Avam Kamarası'nda yaptığı konuşmada Kur'anı eline alarak:
- Bu Kur'an Müslümanların elinde bulunduğu müddetçe, biz onlara hakiki hâkim olamayız. Ne yapıp yapıp, ya bu Kur'an'ı sukût. ettirip ortadan kaldırmalıyız.. Veyahut da Müslümanları ondan soğutmalıyız", diyordu.13
İşte Van'da Tahir Paşa konağında kaldığı zaman bu haberi gazeteden okuyan Bediüzzaman; ta o zamandan, yani Kurtuluş Savaşı'ndan yıllar önce, İngilizler'in çirkin emellerinden haberdar olmuş ve İngilizlerin Kurtuluş Savaşı'nda bu hain hedeflerine ulaşmak için alenen ve bizzat(hiç bir işbirlikçi kullanmadan) uyguladıkları planlarına karşı Bediüzzaman da zerre kadar perva göstermeden aynı şekilde alenen ve şahsen mücadele etmiştir.
1)Anglikan Kilisesinin Garazlı Sorularına Cevap Vermesi
İstanbul'u işgal eden İngiliz ordusu, daha önceleri Hindistan'da yaptıkları gibi Hristiyanlığı yaymak için, İslâm dininin kudsiyetini haleldar etmek düşüncesiyle, İstanbul'a gelen meşhur Anglikan Kilisesi'nin Başpapazı vasıtasıyla Şeyh-ül İslamlık makamından dinî sorular sorduruldu. Hem de yalnız altı yüz kelime ile cevap istendi. Daha sonraları İngiliz papazının sorularına İzmir'li İsmail Hakkı ve sonra Mısır'lı Abdülaziz Çaviş gibi zatlar, birer kitap halinde uzunca cevaplar yazmışlardı. Lâkin tam sorunun sorulduğu günlerde Şeyh-ül İslâmlık Bediüzzaman'a müracaat ederek* bir cevap vermesini istemişti.
Bediüzzaman Hazretleri de bu soruların ciddi manada bir araştırma ve bilgi edinme maksadıyla değil, hakaret ve küçümseme kastıyla sorulduğunu görmüştü14. Bunun üzerine "Ben onlara bir tükrük ile cevab veriyorum" demiş ve o zaman ve o günlerde neşrettirdiği RUMUZ ve LEMAAT eserlerinde İslam dininin kudsiyetini beyan eden bu cevabını dercettirmiştir.15
Rumuz eserinde aynı günlerde dercedip neşrettiği cevabı aynen şöyledir:
YÜKSEKTEN BAKMAK İSTEYEN DESSAS BİR PAPAZA CEVAB16
Bir adam seni çamura düşürmüş, öldürüyor. Ayağını senin boğazına basmış olduğu halde, istifham-ı istihfaf ile sual ediyor ki: Mezhebin nasıldır?
Buna cevab-ı müskit; kûsmekle sükût edip, yüzüne tükürmektir: Tükürün o lainin o hayasız yüzüne'...
Ona değil, hakikat namına cevab şudur:
1- S: Din-i Muhammed nedir?
C: Kur'andır...
2- S: Fikir ve hayata ne verdi?
C: Tevhid ve istikamet...
3- S: Mezahimin devası nedir?
C: Hürmet-i riba ve vücnb-u zekâttıı:..
4- S: Şu zelzeleye ne der?
C:*وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ... - وَاَنْ لَيْسَ لِـْلاِنْسَانِ اِلاَّ مَاسَعٰى
*:“Altın ve gümüşü yığıp da onları Allah yolunda harcamayanlar yok mu, işte onlara elem verici bir azabı müjdele!” Tevbe Sûresi, 9:34. İnsan için ancak çalıştığının karşılığı vardır.” Necm Sûresi, 53:39.
Bediüzzaman bu cevabıyla İngiliz siyasetinin o hayasız yüzüne vurduğu bu tokatları o zaman ve o günlerde yazdığı ve yayımladığı risalelerine koymuş ve bu şekilde İngiliz oyunlarını su yüzüne çıkardığı gibi, İstanbul kamuoyunu da uyandırmıştır.
2)Hutuvat-ı Sitte'nin Telif ve Neşri
1920 senesinde İngilizlerin; (başta İstanbul Müslümanları olarak) mü'minlerin içlerinde ihtilaf çıkarmaya ve İstanbul kamuoyunu kendi lehlerine çevirmeye çalıştığı, hatta İstanbul'un bazı camilerinde kendileri için dua ettirip17, İngilizlere karşı oluşan mukavemeti kırarak, işgali benimsetmeye çalıştığı18 bir zamanda; Bediüzzaman Hutuvat-ı Sitte (Altı Tuzak) adlı eserini telif edip hem Arapça hem Türkçe olarak binler nüsha bastırmış ve ücretsiz dağıtmıştır.19
Burada dikkatlerden kaçmaması gereken bir husus şudur ki; İngilizler'e karşı çok sert bir dille yazılmış olan bu risalenin nerede basıldığı, matbaacıya bir zarar gelmesin diye gizli tutulmuş ve matbaa ismi basılmamıştır. Ancak Bediüzzaman Hazretleri kitabın kapağına kendi lakabı olan Bediüzzaman'ı hiç çekinmeden, perva etmeden koymuştur20(Ek-2). Bu risalenin basılmasında emeği geçen Eşref Edip'e göre ise bu iş adeta "kefeni boynuna takmak" idi.21
Burada bu eserin tümüne yer vermek mümkün olmasa da ,bazı kısımlarını alıntılamak, eserin fikri doğrultusunu görmek ve Bediüzzaman'ın İngilizler'in planlarını nasıl akim bıraktığını anlamak açısından zaruridir.
"...Şeytanın adımlarına tabi olmayınız...(Bakara-168)"
"İKİNCİ HATVESİ:Der veya (dedirir):
“Başka kâfirlere (Almanlara) dost olduğunuz gibi bana da dost ve taraftar olunuz. Neden çekiniyorsunuz?”Şu vesveseye karşı deriz:
Muavenet eli(ni) kabul etmek ayrıdır. Adâvet eli(ni) öpmek de ayrıdır. Bir kâfirin her bir sıfatı kâfir olmak ve küfründen neş’et etmek lâzım olmadığından, İslâm’ın eski ve mütecâviz bir düşmanını def’ için, bir kâfir muavenet eli(ni) uzatsa kabul etmek İslâmiyet’e hizmettir.
Senin ise ey kâfir-i mel’un!
Senin küfründen neş’et eden teskin kabul etmez husumet elini öpmek değil, temas etmek de İslâmiyet’ adâvet etmek demektir..."
"Madem ki öldürüyorsun..Ölmek iki surettedir.
Birinci Suret: Senin ayağına düşmek teslim olmak suretinde; ruhumuzu, vicdanımızı ellerimizle öldürmek.. cesedi de gûya ruhumuza kısasen sana telef ettirmektir.
İkinci Suret:Senin yüzüne tükürmek, gözüne tokat vurmakla, ruh ve kalbimiz sağ kalır. Ceset de şehid olur. Akide faziletimizi tahkir edilmez, İslâmiyet’in izzetiyle istihza edilmez..."
"Elhasıl:İslâmiyet muhabbeti, senin husumetini istilzam eder. Cebrail, şeytan ile barışamaz.
Siyasetimizde en acınacak, en ebleh bir akıl varsa, o da öylelerin aklıdır ki, (İngiliz Milletinin) ihtiras ve manfaatını, İslamiyet’ menfaat ve izzetiyle kabil-i tevfik görüyor. Çünkü, öyle bir şarta hayatımızı tâlik ediyor ki, muhâl ender muhâldir."22
İngilizlerin haince politikalarına karşı; Bediüzzaman bu eserini neşrederek kesin ve keskin bir tavır ortaya koymuştu. Bu eserle;İstanbul kamuoyu İngilizlerin sinsi tuzaklarından kurtulduğu gibi, eser Anadolu'daki Kuva-yı Milliye'nin başarılı olmasına büyük çapta destek olmuştur. Bunun yanında Bediüzzaman'ın bu hizmeti İstanbul'la sınırlı kalmamıştır. Hutuvat-ı Sitte'yi gören herkes, İngiliz ve Yunan'ın haince oyunlarını ve düşmanlığını anlamış ve Kuva-yı Milliye'ye ma'nen ve maddeten katılmıştır. Özellikle bütün alimlerin hürmet ettiği Bediüzzaman'ın bu davranışını görmeleri üzerine, artık hiç bir tarafta İngilizler'in desiselerine itibar eden olmamıştır.23
İstanbul kamuoyunu etkisi altına alan ve İngilizlere karşı çok sert bir dille yazılmış olan bu risale, İngiliz Başkumandanını çileden çıkarmış ve derhal Bediüzzaman'ın idamını istemiştir. Başta Eşref Edip olarak Üstad'ın hayatını yazanların hepsinin ittifakla haber verdiğine göre; bir hafta boyunca Bediüzzaman'ın öldürülmesi için İstanbul'un her tarafı arandığı halde bulunamamış. O sırada bir Osmanlı Paşası'nın(bazı kaynaklar bu paşanın Ahmet Ferik Paşa olduğunu söyler) kumandana çıkıp onu ikna etmesiyle bu karardan vazgeçilmiş.24
Burada İngilizler'in Üstad hakkında çıkardıkları "ölüm" kararı hakkında bir değerlendirme yapmak gerekir.
Bu tarihi olayı; olayın baş kahramanı olan Bediüzzaman'dan ve onunla beraber bu risaleyi dağıtmış olan kimselerin (Eşref Edip, Molla Süleyman,Tevfik Demiroğlu vs.) hatıralarından öğreniyoruz. Zaten bu tarihi olayı başka şekilde öğrenmenin veya delillendirmenin yolu yoktur. Zira böyle illegal bir kararın yazılı bir vesikasını aramak tarihten bihaber olmak anlamına gelir. O dönem İtilaf kuvvetlerinin zülumlerine bir göz atmak, Bediüzzaman hakkında verilen "idam" kararının en büyük tarihi delili olacaktır.
İstanbul henüz işgal edilip tamamen İtilaf Kuvvetleri'nin eline geçmeden önce bile, İstanbul'da bulunan kuvvetler taşkınlıklarda bulunmuş, hukuksuz muameleler yapmış ve hiç bir neden yokken bile halkı katletmekten geri durmamışlardı.
İşgalciler o kadar ileri gitmişlerdi ki, İstanbul sokaklarında taşkınlık yaparak, pervasızca adam öldürdükleri gibi, işgal zabitlerine ait otomobillere merakından yaklaşarak yakından bakmak isteyen Türk vatandaşlarını öldürdükleri bile oldu. Belinde iki aşçı bıçağı var diye, bir Fransız Subayı bir Türk aşçısını öldürmüştü.25
İstanbul henüz işgal edilmediği sırada yaşanan bir olay ise Üstad hakkında bir "ölüm" kararı çıkarılmış olduğunun, tarihçe en sağlam delilidir.
8 Şubat 1919 da Fransız General Franchet d'Esperey İstanbul'a geldiğinde, kendisini karşılayan Osmanlı bandosunu, atını ürküttüğü için kırbacını sallamak suretiyle tahkir etti ve Dolmabahçe Sarayı'nda oturacağını söyleyerek, Padişah'ın sarayı terk etmesini istedi. Bu olayı "Kara Bir Gün" olarak vasıflandıran bir makale kaleme alan Süleyman Nazif için bu general,"Tutuklayınız ve kurşuna diziniz!" talimatı verdi.26 Öldürmek istedikleri sadece Süleyman Nazif'le sınırlı kalmamıştı. Aynı general bu makaleyi neşrettiğini ileri sürdüğü bir Türk subayını da öldürmek istediklerini şöyle haykırmıştı:
"Bu Türk subay Fransa'yı tahkir eder mahiyette yazılmış bir makaleyi neşretmek suretiyle bu fiile iştirak etmiştir, kendisini idam ettireceğim".27
Evet, henüz işgalin gerçekleşmediği bir zamanda ve İşgal kuvvetlerinin sadece bir kolu olan Fransızlar hakkında ve içeriğinde Fransızlara karşı herhangi bir hakaret bulunmayıp, sadece Fransızların Türklere hakaret ettiğini beyan eden ve savaşa dair hiçbir amaç gütmeyen bir yazıdan dolayı "idam" kararı çıkarılıyorsa; elbette işgalin tam ortasında ve İşgal kuvvetlerinin komuta sahibi İngilizler hakkında ve içeriğinde İngilizlere karşı "köpekten köpekleşmiş köpek" gibi hakaretamiz ifadeler bulunan ve savaş hakkında İngilizler tarafından oluşturulmak istenen kamuoyunu tersine çevirme amacıyla ve İngilizlerin tuzaklarına karşı halkı uyandırmak maksadıyla yazılmış ve İstanbul'un her tarafına dağıtılmış bir yazının sahibi hakkında "idam" kararı çıkarmaktan dur olunmayacaktır.
Bediüzzaman'ın Hutuvat-ı Sitte ile yaptığı bu hizmet, Kurtuluş Savaşındaki en müstesna faaliyetidir. Kurtuluş Savaşı boyunca yaptığı bütün hizmetleri yok sayılsa bile, sadece, İstanbul gibi Türkiye'nin her zaman sekizde bir nüfusunu barındıran muazzam şehrin insanlarını, özellikle de ulema kesimini İngiliz siyasetinin aleyhine çeviren bu eseri telif ve neşretmesi bile onun bu savaştaki vazifesini layıkıyla ifa ettiğinin göstergesi olur.
Bediüzzaman;Kurtuluş Savaşındaki bütün hizmetlerinin bir fihristesi hükmündeki Hutuvat-ı Sitte adlı eseri sebebiyle taltif için Ankara Hükümetince Ankara'ya çağrılır. Üstad bunu Risale-i Nur Külliyatı'nda şöyle ifade eder:
"Hareket-i Milliye'de İstanbul'da İngiliz ve Yunan aleyhindeki Hutuvat-ı Sitte eserimi tab' ve neşir ile, belki bir fırka kadar hizmet ettiğimi Ankara bildi ki; M. Kemal şifre ile iki defa beni Ankara'ya taltif için istedi. Hatta demişti: "Bu kahraman hoca bize lâzımdır." 28
3) İngiltere Kaynaklı Eleştirilere Karşı Keskin Tavır Koyması
İngilizler işgal döneminde, halk kitlelerini etkileyebilmek için değişik yöntemler kullanıyordu. Örneğin, kendilerinin "İslam'ın koruyucuları" olduklarını, Osmanlı'yı üyelerinin çoğunluğu "dinsiz" masonların teşkil ettiği İTC' den kurtardıklarını öne sürüyorlardı. Bu gelişmeler sırasında, Hürriyet ve İtilaf Fırkası (HİF) da, İngilizlerin uygulamalarından yararlanıp mevcut durumu kendi siyasi çıkarlarına alet etmeye çalışıyordu.29 Bediüzzaman o dönemde muhalif siyasilerin hareket kaynağının İngilizler olduğunu ve bu yönde yapılacak yersiz ve aşırı eleştirilerin İngilizlerin değirmenine su katmak olacağını bildiği için, muhalefeti şiddetle eleştiriyordu. Bu konuda yine 1921 de neşrettiği İşarat adlı eserinde30 kendisine sorulan şöyle bir soru ve cevap vardır.
"Sual: Hangi cem'iyyettensin? Neden muhalefeti şiddetle tenkit ediyorsun?
Cevab: Şüheda cem'iyetindenim... Tek bir velîyi inkâr veya istihfaf etmek meş'umdur. Öyle ise, iki milyon evliyaullah olan şühedayı inkâr etmek ve kanlarını heder saymak meş'umların en meş'umudur. Zira muhalefet der: "Haksızlık olarak harbe girildi, hasmımız haklıydılar, Cihad değildi..."
İşte şu hüküm, iki milyon şühedanın şehadetini inkârdır. Bence en çok duamız bu olmalı:Allah'ım biz dahili mücadeleye sürükleme .
Bir hakikat var ki, en Bedevî ve hatta vahşî insanlar dahi o hakikate karşı serfürû-berde-i itaat ve ihtiramdırlar. Bir aşiretten mütehasim iki kabile; hariç bir hasım zuhur etse, sevk-i tabiî ile dahilî hüsumet ta'til edilir. Şayan-ı istiğrabtır ki, medenî, münevver telâkkî edilenler o vahşîlerden çok aşağıdırlar. Husumet-i hariciyenin zuhuruyle dahilî husumeti teşdid ederler. Eğer medeniyet ve fen böyle ise, insanın saadeti vahşet ve cehalettedir."31
Bediüzzaman Hz. leri dışardan gelen herhangi bir tehlike olmadığı zamanda, hükümeti kendisi de eleştirdiği halde,Osmanlı'yı yıkmak için gelmiş olan İşgal kuvvetlerini def edene kadar; işgalcilere fayda sağlayacak şekilde hükümeti eleştirmek yerine, içerdeki kısır çekişmeleri bir kenara bırakarak, onların heveslerini kursaklarında bırakacak kadar birliği, beraberliği, yek vücudluğu ve kardeşliği temin etmek gerektiğini söylüyor ve risalelerinde neşrederek bu Müslüman halka mürşid-i ümmet olarak ders veriyordu.
4)İngilizlere Karşı Şiddetli Muhalefet Eden Çeşitli Yazıları
İşgal günlerinde, İngilizler'in sinsi propagandalarına aldanıp, adeta işgali benimseyecek hale gelen safdil bazı Müslümanlar, Bediüzzaman'ın İngilizler'e karşı sert bir muhalefet uygulamasını anlamıyor ve ona İngilizler'den neden nefret ettiğini soruyorlardı. Bediüzzaman onlara verdiği cevabı sorusuyla birlikte 1921 yılında telif edip bastırdığı Tuluat32 isimli eserinde yayımlayarak, İngilizlerin bu sırıtan güzel yüzüne aldanılmaması gerektiğini, aksine nefret edilmesi gerektiğini anlatan yazı aynen şöyledir:
"Sual: Neden bu kadar "İ.G.Z. 'den (İngilizden) nefret ediyorsun? Müsalâhasını da istemiyorsun?
Cevab: Sebep bir değil, bindir... Bana en ziyade şedit görünen, ma'nen ahlâkımızda vurduğu darbedir. Çekirdek halinde olan secaya-i seyyieyi içimizde inkişaf ettirdi. Hayatın yarası iltiyam bulur, İzzet-i İslâmiye, nâmus-u millînin yarası pek derindir.
Edirne camiinde bir islam hocasının lisaniyle Venizelos(Yunan Başbakanı) gibi şeytan bir zalime dua ettirildi. Merkez-i Hilâfette Müslümanlar lisaniyle hizb-üş şeytan olan İngiliz ve Yunan askerlerini halâskâr, tathirci ilân ve karşısındaki güruh-u mücahidini canî, zalim söylettirdi.
Acaba bir valide, o dereceye getirilse ki; Çocuğunu kendi eliyle öldürerek, müteessir olmıyarak, parça parça etse, hiç mümkün müdür ki, onda hissiyat-ı âliye ve ahlak-ı sâmiye intifa etmesin!"33
Başka bir yazısında da Bediüzzaman İngilizlerin uyguladıkları siyasetin özelliklerini şöyle sıralamıştır:
"Onun siyasetinin hassa-i mümeyyizesi (Seçkin vasfı) fitnekârlık, ihtilâftan istifade, menfaat yolunda her alçaklığı irtikâb etmek, yalancılık, tahripkârlık, hariçte menfiliktir"34
5)Bediüzzaman'ın Yeşilay Hizmeti
İstanbul'u işgal eden İngilizler, Müslümanların ahlakını bozmak, karakterini yok etmek için her çeşit ifsat komitesini faaliyete geçirmişlerdi. İşte bunlardan birisi Avrupa’dan büyük çapta beyin uyuşturan alkollü içkileri İstanbul’a getirmeleridir. Böylece Müslüman milletimizin havai, nefisperest olanlarını kendilerine çekmeyi planlıyorlardı. Buna karşılık, onların idaresindeki İstanbul Hükümeti ise ahlak zabıtası gibi bazı tedbirleri içeren bazı kanunlar yaptı ise de etkili olmadı. Çünki hükûmetin o günlerdeki iradesi te'sirsizdi. Çıkarttığı kanunlar ve ahlâk zabıtası bunun önüne geçemiyordu. İşte tam o sıralarda ehl-i hamiyet ve ünlü din âlimlerinden oluşan bazı zatlar (Ord.Prof.Dr.Mazhar Osman Bey ve arkadaşları Şeyh’ül-İslam Haydarizâde İbrahim Efendi’nin teşvik ve himayesi ile35) Hilal-i Ahdar cemiyetini kurdular.36
Yeşilay'ın kuruluşu olan 1920 Mart'ında, Dar'ül Hikmet-il İslamiye üyesi olup İngilizler'e karşı mücadelesine devam eden Bediüzzaman da İngilizlerin menfi faaliyetlerine karşı kurulmuş olan bu teşkilatta, ilk toplantıdan itibaren toplantılara katılmış, görüş belirtmiş ve imza atmış olup, aktif bir şekilde faaliyet göstermiştir.
Bediüzzaman'ın Yeşilay'daki hizmetleriyle ilgili belgeleri (Ek-3,Ek-4) ibraz eden Yeşilay'ın ilk başkanlarından Ord. Prof. Fahrettin Kerim Gökay Yeşilay'ın kuruluşunda Bediüzzaman'dan şöyle bahseder:
"18 Mart 1920 gününde YEŞİLAY Cemiyeti'nin kuruluş günüydü. Genel Kurul'da zamanın Şeyh-ül İslâmı Hayderîzade İbrahim Efendi ve Darül Hikmet-il İslâmiye azasından o zamanki ismiyle Said-i Kürdî de vardı. Said-i Kürdî Efendi, dikkati çeken üyelerden biri idi. İlk gün toplantıda fazla bir konuşma olmadı. Yeni seçilenler oldu... O günki buhranlar içinde memleketin çok seçkin şahsiyetleri vardı. Sonra Said-i Kürdî Efendi genel merkeze seçildi."37
Bağımsız Kürt Devleti Talep ve Teşebbüslerine Karşı Verdiği Mücadele
1)Şerif Paşa'nın Kürtler Adına Ermenilerle İttifakına Şiddetli Protestosu:
Wilson Prensipleri'nden ümitlenerek toprak isteğinde bulunan ve bu konuda İngilizler tarafından kışkırtılan bazı insanlar da özerk veya bağımsız Kürdistan isteğiyle harekete geçtiler.38 Bunlardan 1. Dünya Savaşı içinde Müttefiklere yanaşan ve Kürtçülüğe kayan Şerif Paşa , Mayıs 1919'da Paris'teki İngiliz Büyükelçisine "bağımsız bir Kürdistan'ın Emiri olma yükünü taşımaya gönüllü olduğunu" bildirmiş ve 22 Mart 1919 tarihli bir muhtıra sunmuştu.39 Bu muhtıra; Ermeni delegesi olan Boghos Nubar Paşa'nın Ermenistan hakkındaki taleplerine ters düşüyordu.40
Bunu gören İtilaf Devletleri, Kürdistan Teali Cemiyeti temsilcisi olarak Paris Barış Konferansı'na katılan41 Şerif Paşa'yı Ermeni Delegesi Boghos Nubar Paşa ile masaya oturtup anlaşma yapmaya ikna ettiler.42 Şerif Paşa ve Ermeni delegesi Nubar Paşa; büyük devletlerden birinin himayesi altında bir Ermeni ve bir Kürt devletinin kurulmasını isteyen anlaşmaya 20 Kasım 1919'da imza attılar.43 Yapılan bu anlaşma 20 Şubat 1920 tarihli Vakit Gazetesinde; Ermenice Zogo Verticyan gazetesinden nakledilerek haber olarak verildi.44
Kendilerini Kürtlerin hamisi zanneden bu beş on kişinin güya Kürtler adına istekler belirterek kabul ettikleri anlaşmaya;" Eğer bize unsur lazım ise, unsur için bize İslamiyet kafidir45 "diyerek her zaman İttihad-ı İslamı hedef edinmiş ve "...Emin olunuz biz Kürtler başkasına benzemiyoruz, yakinen biliriz ki; İctimaî hayatımız Türklerin hayat ve saadetinden neş'et eder46...Türkler bizim aklımız, biz de onların kuvveti.. Mecmuumuz bir iyi insan oluruz. Hod-sarane (baş çekerek) yapmıyacağız.47 "diyerek Müslüman olan Kürt Milleti'nin yine Müslüman olan Türk Milleti ile beraber olmasını savunmuş ve İstanbul'a geldiği 1907'den beri Said-i Kürdi unvanını kullanması hasebiyle Kürt olduğu bilinen ve İstanbul halkı üzerinde büyük etkisi olan Bediüzzaman şiddetle tepki gösterdi. Bunun için, iki arkadaşının da imzası bulunan ve mezkur anlaşmayı protesto eden 22 Şubat 1920 tarihli Vakit48 ve İkdam49 gazetelerinde (anlaşma'nın Vakit gazetesinde haber şeklinde duyurulmasından sadece 1 gün sonra) yayımlanan yazısındaki şu paragraf Bediüzzaman'ın verdiği tepkiyi göstermeye yeterdir:
"Dört buçuk asırdan beri vahdet-i İslâmiyenin fedakâr ve cesur hadim ve taraftarları olarak yaşamış ve dinî ananesine sadakati gaye-i hayat bilmiş olan Kürtler, henüz beş yüz bine karib şühedasının kanı kurumadan, şişlere geçirilen yetimlerinin, gözleri oyulan ihtiyarlarının hatıralarını teessürle anarken; İslâmiyetin zararına olarak, tarihi ve hayatî düşmanlarıyla i'tilâf akdetmek suretiyle; salâbet-i diniyeleri hilâfına iftirak-cûyane âmal takib edemezler. Binaenaleyh, Kürd vicdan-ı millisinin bu tarz tahassüsüne mugayir hareket eden zevatı da tanımazlar"(Ek-5)
Bediüzzaman;Türklerin ve Kürtlerin birlikte maruz kaldıkları Rus-Ermeni terörüne atıfta bulunduktan sonra50, Kürtlerin; İslamiyet'in zararına olarak tarihi düşmanlarıyla anlaşma yapamayacağını, dinin emirlerine ters olarak ayrılıkçı emeller peşinde olamayacaklarını beyan ediyor ve Kürtlerin de kendi milli vicdanlarının bu tarz hislerine zıt hareket eden ayrılıkçı kimseleri de tanımayacaklarını vurguluyor.
Bu muhtıraya tepkisi bununla da kalmayan Bediüzzaman'ın ;17 Mart 1920'de Sebil-ür Reşad gazetesinde bu konuyla ilgili fikirlerini genişçe açıklayan sözleri yayımlanmıştır.(Ek-6)
Bediüzzaman bu yazıda; mezkur anlaşmaya verilecek en güzel cevabın Doğu illerindeki Kürt aşiretlerinden gelen tepki telgrafları olduğunu söyleyerek, Kürtlerin İslam Camiasından ayrılmaya asla tahammül edemeyeceğini, bunun aksini iddia edenlerin de özel amaçları için hareket eden ve Kürtler adına söz söylemeye ehliyetli olmayan beş-on kişiden ibaret olduğunu kamuoyuna duyuruyor. Kürtçülük davası güderek Kürtler adına konuştuklarını sananlara ve anlaşmada geçen "Kürtlerin ve Ermenilerin aynı Ari kavminden geldiklerine" dair ifadeye imza atanlara Kürt bir İslam alimi olarak adeta tarihi bir ders vererek şu ifadeleri kullanıyor:
"Kürdlük davası pek manasız bir iddiadır. Çünkü her şeyden evvel Müslümandırlar. Hem de salabet-i diniyeyi taassub derecesine îsal eden hakiki Müslümanlardan... Binaenaleyh, Ermenilerle aynı ırktan bulunup bulunmadıkları meselesi, onları bir dakika bile işgal etmez.
Kürdlerin asıl ve nesebleri ne olursa olsun, İslamdan iftiraka vicdan-ı millileri asla müsaid değildir. Bununla beraber, Kürdlerin Arab kavm-i necibiyle irkan alakadar bulunduğu hakaik-i tarihiyedendir.
İslamiyet, herhangi bir ırkın, diğer bir unsur-u islam aleyhine olarak menfi surette intibah hasıl etmesini kabul edemez. Binaenaleyh, Kürdleri müslümanlıktan ayırmak isteyenler, esasat-ı islamiyeye muhalif hareket ediyorlar. Fakat bunlar da kimlerdir? Bir iki kulüpta toplanan beş on kişiden ibaret!.. Hakiki Kürdler, kimseyi kendilerine vekil-i müdafi' olarak kabul etmiyorlar. Onların vekili ve Kürdlük namına söz söyleyecek ancak meclis-i mebusan-ı Osmanîdeki meb'uslar olabilir.
Kürdistana verilecek muhtariyetten bahsediliyor?!. Kürdler, ecnebî himayesinde bir muhtariyeti kabul etmektense, ölümü tercih ederler. Eğer Kürdlerin serbesti-i inkişafını düşünmek lazım gelirse, bunu Bogos Nubarla Şerif Paşa değil, Devlet-i aliyye düşünür. Hülasa: Kürdler bu hususta kimsenin tevassut ve müdahalesine muhtaç değildirler."
Anlaşmaya gelen şiddetli tepkilerle beraber Bediüzzaman ve arkadaşlarının(Dava Vekili Ahmed Arif, Muhammed Sıddık) Vakit gazetesindeki kınama yazısı yayımlanınca Şerif Paşa, Paris'teki Kürt delegeliğinden çekildiğini Vakit gazetesine telgrafla bildirdi.51
2)Kürdistan Devleti Kurma Talebine Red Cevabı
Bediüzzaman'ın Kurtuluş Savaşı'nda gördüğü önemli hizmetlerden biri de; kendisine gelen "Kürdistan Devleti kurma" fikirlerine karşı red cevabı verip, bu fikirdeki kimseleri böyle bir işe teşebbüsten men etmesidir.
Bediüzzaman'a "Kürdistan kurulması" konusunda müracaat edip fikrini soran kişi, Serbesti gazetesi sahibi Mevlanzade Rıfat'tır. Bu olayın yaşandığı sıra Mevlanzade Rıfat'ın Serbesti gazetesinde başyazarlık yapan52 ve Mevlanzade Rıfat ile beraber olayın en önemli tanığı Konsolidçi Asaf Bey bu olayı şöyle anlatır(*):
Almanya ve müttefikleri büyük bir hezimete uğramışlardı. Memleket parçalanmış, vatanın her parçasında yeni hükûmetler türemeye başlamıştı. Ermenistan da bunlardan biriydi. Mevlanzade Rıf’at Bey bir gün bana dedi ki:
"Oğlum, Ermenistan hükûmeti kuruluyor.. Onların Ermenistan kurmasına karşılık, İmparatorluk dağıldığına göre, biz de Kürdistan kuralım."
Ben hayretle yüzüne baktım, O bana dedi ki: "Ben vatan haini değilim, koca Osmanlı İmparatorluğunu parçalayan da ben değilim. Onu yıkanların Allah belâsını versin.. birer hırsız gibi kaçtılar. Filhakika bir Kuvay-i Milliye var.. Amma ümit pek zayıf.. Mu'cize devrinde değiliz. Ben bu işi Said-i Nursi'ye yazacağım. Çünki onun nüfuzu çok kuvvetlidir, hatırı çok sayılır. Onun için bu zata bir mektup yazıp göndereceğim ve ondan teşrik-i mesai istiyeceğim."
Mevlanzade mektubunu yazıp gönderdi. Bundan on gün kadar geçmişti, Belki de on beş gün hatırlamıyorum. Bir gün matbaamızda oturuyorduk... Bu sırada posta müvezzii odaya girdi ve bir mektub bırakarak çıkıp gitti. Rıfat Bey mektubu okurken yüzünü ekşitiyor, hiddetlendiği aşikâr olarak görülüyordu. Rıfat Bey mektubu okuduktan sonra, bana fırlatarak: "Oku da gör!" dedi. Bediüzzaman benim tekliflerimi reddediyor, "Ben senin fikrine taraftar değilim" diyor.
Bediüzzaman bu mektubunda, Mevlanzade'nin Kürdistan kurma teklifini reddediyor ve "Rıf'at Bey! Kürdistan teşkil etmek değil, Osmanlı İmparatorluğu'nu ihya edelim. Bunu kabul edersen, canımı bile feda ederek çalışırım" diyordu.53
Bediüzzaman'ın İttihad-ı İslam için Türklerle Kürtlerin daima beraber olmasına ne kadar önem verdiğini anlamak ve buna aykırı düşünen herkese karşı her fırsatta bu gerçeği çekinmeden, usanmadan dile getirdiğini görmek için mektuptan bazı alıntılar yapmak gerekir.
"Mektubunuzdan öyle anlıyorum ki,Osmanlı İmparatorluğu'nun parçalandığı bahanesiyle Şark'ta müstakil bir Kürdistan kurmak gibi korkunç bir emeliniz olsa gerek! Dinen, örfen, ilmen aynı kavmin fertleri olan, 500 seneden beri bir devlet çatısı altında yaşayan Şark'ın fedakar, temiz evladlarını Türk camiasından ayırmak maazallah felaketlerin en büyüğü olur. Kaş yapayın derken göz çıkarırsınız.
Müstakil bir devlet kurmanın ne kadar güç ve başarılması imkansız olduğunu sizlere hatırlatırım. Dediğiniz gibi azim bir kuvvet toplayabilirseniz, bu kuvvetle Osmanlı'yı bir bütün olarak kurtarmak için çalışmak, selametin ve kurtuluşun en güzel yoludur. Neticesi çok vahim ve korkunç işlere teşebbüs etmemenizi bilhassa tavsiye ederim."(Sinan Omur, Yeni İstiklal, Sayı 251)54
Kuva-yı Milliye'yi Destekleyen Faaliyetleri
1)Kuva-yı Milliye Aleyhindeki Fetvayı Kınayıp Geçersizliğini İspat Etmesi:
Şeyhülislam Dürrizade Abdullah Efendi, işgal kuvvetlerinin isteği üzerine 10 Nisan 1920'de,"Padişah ve Halife kuvvetlerinin dışındaki milli kuvvetleri kafir ilan eden ve katlinin vacip olacağını bildiren fetvayı" yayınladı.55 Fetva başta Takvim-i Vekayi olmak üzere, İstanbulda neşredilen diğer gazetelerde de ertesi gün yer aldı.56
Kurtuluş Savaşı boyunca Damat Ferit, İngiliz Muhipleri Cemiyeti ve işbirlikçi basının Kuva-yı Milliye'nin hilafet, saltanat ve hatta şeriata karşı olduğunu pompalayan propagandalara Şeyhülislam Dürrizade Abdullah Efendi'nin meşhur fetvası da eklenince; İşagalcilere karşı beraberce omuz omuza savaş verenler, düşmanı bırakıp birbirleriyle vuruşmaya başlamıştı. Öyle ki ayaklanmaları bastırmak için bazen cepheden asker çekildiği bile olmuştur.57
İşte böyle bir ortamda Osmanlı'nın en müstesna alimlerinin görev yaptığı Dar'ül Hikmet-il İslamiye'de üye olan Bediüzzaman bu fetvayı Şeriat ve din ilmi ölçüleri içerisinde tahlil etmiş ve fetvanın geçersiz olduğunu şahsı adına ilan etmiştir.
Bediüzzaman'ın Kuva-yı Milliye aleyhindeki fetvayı ilmen çürüttüğü yazısı şöyledir:
"Fetvay-ı mahz değil ki; i'tizar edilsin. Belki kazayı tazammun eden bir fetvadır. Çünki fetvanın kazadan farkı: Mevzuu ammdır, gayr-ı muayyendir. Hem mulzim değil... Kaza ise, muayyen ve mulzimdir.
Şu fetva ise, hem muayyendir; kim nazar etse, bizzarure muradı anlar. Hem mulzim olmuştur, çünki avam-ı müslimini onların aleyhinde sevk etmekte esbabın en ahiridir.
Madem ki, şu fetva kazayı tazammun ediyor.. kazada iki hasmı dinletmek zarurîdir. Anadolu'da söylettirilmeliydi. Netice-i müddeiyyatlarını aleyhlerinde olan davalarla; siyasiyyun ve ulemadan bir hey'et tarafından maslahat-ı İslamiye noktasında muhakeme edildikten sonra, fetva verilebilirdi...
Zaten şimdi bazı hakaikte bir inkılâb var. Ezdad isimlerini değiştirip mübadele etmişler. Zulme, adalet.. Cihada, bağy.. Esarete hürriyet namı veriliyor."58
Görüldüğü gibi Bediüzzaman, Şeyh-ül İslamlık'tan çıkmış olan bu fetvayı, öncelikle Şeriat'ın fetva kaideleri usulüne göre analiz ettikten sonra, böyle bir fetvanın, din ve Şeriat-ı İslamiye adına verilmiş ve İslam'ın umumi maslahat ve menfaatine göre çıkarılmış bir fetva olmadığını ispat etmiştir.59
2)Kuva-yı Milliyeyi Destekleyen Önemli Bir Yazısı
İstanbul'un işgal edildiği günlerde Üstad Bediüzzaman'ın Kuva-yı Milliye'yi destekleyen ve İngiltere'nin sinsi siyasetine muhalif olan yazılarından birinde de; Kuva-yı Milliye'yi hain ve İngilizleri dost olarak gösteren cerbezenin(doğruyu yanlış, yanlışı doğru gösterebilecek zeka gücü) kamuoyunda nasıl etki yaptığını açıklama maksadıyla şöyle demektedir60:
"...Bak o seyyiedir ki; Ararat Dağı kadar bize zulüm ve tahkir eden ecnebî bir devleti (İngiltere), ne safsatalı bahanelerle (bilmem hangi tarihte KIRIM'da bize yardım etmiş) gibi yavelerle, bize dost olabilecek sûrette gösteriyorlar.. Hem Süphan dağı kadar İslâmiyetin izzet ve şerefine çalışan güruh-u mücahidini (Kuva-yı Milliye) âcib bahanelerle en fena derekesine indirip millete düşman gibi gösteriyorlar..."61
3)Eskişehir Zaferi Üzerine
Anadolu hareketini destekleyen Bediüzzaman, Mücahitlerin kazandıkları her bir zaferi büyük bir zafer olarak görüyor ve bunu yazılarına yansıtarak halkı şevklendirmek istiyordu. Bunun için 21 Nisan 1921 de gerçekleşen İnönü zaferi üzerine kaleme alıp aynı yıl Lemaat adlı eseri içinde yayımladığı62 yazısında şöyle der:
"Alem-i İslâm cihadı, zamanen iki yüz senelik, mekânen iki yüz günlük tedâfü'î bir harp ve darb cephesi daima var idi.
En son siper ise, bu yeni senedir hem Eskişehir idi. Zalim kâfirin en son taarruzu da bu cephede hemen kırıldı.
Bu harp, başka harbe benzemez, şu küçücük cephede muvakkat galebesi; hakiki gaddar hasma (İngilizlere) zaferi te'min etmez, boşa gider inadı.
Şark'ta onun hayatı, şu İslam kuvvetinin imhay-u mevtindendir, kuvvetimiz hayatı ona müthiş bir mevttir. Zulüm etmez temadî.
İslam kuvveti ise, nasıl ki dayanmış ise; dayansa, nerede olsa, gaddar hasmın hayatı Şark'ta elbette söner, bakî kalır remadı...
Âlem-i İslâmın hak ve hürriyetinin istirdadı için biiznillah tedafü'den taarruza geçiyor, belki çok yerlerde geçti.
İnönü'nün iki zaferi zahiren çok küçüktür, batınen pek büyüktü..."63
Bediüzzaman Anadolu cephesinde Kuva-yı Milliye mücahitlerinin kazandığı İnönü zaferini bütün kalbiyle kutluyor, alkışlıyordu. Bu zaferi, İslam'ın zaferlerinin bir başlangıcı olarak kabul ediyor ve öyle niteliyordu.64
VE SAVAŞ SONRASINDA BEDİÜZZAMAN ANKARA'DA
Bediüzzaman'ın Kurtuluş Savaşı'ndaki kahramanca mücadelesi Ankara Hükümetince takdirle karşılanmış ve defalarca Ankara'ya davet edilmişti65. Bediüzzaman ise henüz savaştaki vazifesinin bitmediğini düşündüğünden bu davetleri reddetti ancak Milli Hükümeti desteklediğini bildirmek için de talebelerinden Tevfik Demiroğlu, Molla Süleyman ve Binbaşı Bitlis'li Refik Beyi yolladı.66
11 Ekim 1922'de imzalanan Mudanya Mütarekesi ile beraber Kurtuluş Savaşı resmen zaferle neticelenmiş ve Bediüzzaman da savaştaki vazifesini tamamlamış oluyordu. Tam bu sıralarda, eski Van Valisi ve Millet Meclisi'nde meb'us(vekil) olan dostu Tahsin Bey vasıtasıyla tekrar Ankara'ya davet edildi. Savaşın bitmesiyle, Üstad da vazifesini tamamlamış olduğundan bu davete icabet ederek67, 19 Kasım 1922'de Ankara'ya gitti.68
EK-1
Bediüzzaman hz.lerinin İstanbul'a ulaştığını bildiren Tanin gazetesi
EK-2
Kurtuluş Savaşı sırasında basılan Hutuvat-ı Sitte isimli eserin kapağı. Eserin isminden başka sadece Bediüzzaman yazılı.
EK-3
Bediüzzaman'ın Yeşilay'da ilk toplantılardan beri toplantılara katılıp, görüş belirtip imza attığını gösteren belgeler.
EK-4
Yeşilay'ın ilk toplantı günlerine ait imza ve hüviyet defterinden birinde Bediüzzaman'ın imza ve hüviyeti
EK-5
22 Şubat 1336-22 Şubat 1920 tarihli İkdam Gazetesi'nde,Kürt ve Ermeni ittifakını protesto eden Bediüzzaman Said Nursi ve iki arkadaşının ortak yazıları
EK-6
Sebil'ür Reşad Gazetesi'ndeki ilgili sayfa
KAYNAKÇA:
1.Abdülkadir Badıllı, Bediüzzaman Said-i Nursi Mufassal Tarihçe-i Hayat,s.394
2.Bediüzzaman Said Nursi,Tarihçe-i Hayat,s.115
3.Badıllı,Bediüzzaman Said-i Nursi Mufassal Tarihçe-i Hayat,s.426,Mary Weld,Bediüzzaman Said Nursi Entellektüel Biyografisi,s.205
4.Asar-ı Bediyye,s.650
5.Asar-ı Bediyye,s.137
6.Yavuz Bahadıroğlu,Osmanlı Padişahları Ansiklopedisi,3:783,Weld,Bediüzzaman Said Nursi Entellektüel Biyografisi,s.207
7.Kazım Karabekir,İstiklal Harbimiz,C.1,s.78
8.,Gnkur.Bşk.Harp Tarihi Dairesi Resmi Yayınları,Türk İstiklal Harbi,C.1,s.83
9.Osman Özsoy,Saltanattan Cumhuriyete Kurtuluş Savaşı,s.61
10.A.g.e.,s.22
11.A.g.e.,s.23
12.Mehmed Kırkıncı, Cihad Sahasında Bediüzzaman,s.171
(*)Bu konuşmanın tarihini Taha Niyazi Karaca 1894 olarak verirken,Mustafa Armağan ise 1882 olarak verir.(Bkz.Taha Niyazi Karaca,İngiltere Başbakanı Gladstone'un Osmanlı'yı Yıkma Planı,s.302.; Mustafa Armağan,Abdülhamid'in Kurtlarla Dansı 2,s.144)
13.Humayin Ansari,The İnfidel Within:Muslims in Britain Since 1800,London 2004,s.80; ayrıca bkz.Akbar S.Ahmed,Postmodernism and İslam:Predicament and Promise,London and Newyork 1992,s.182;Sonyel,Minorities,s.290(Taha Niyazi Karaca'dan naklen)
"At one stage he raised a copy of the Holy Qur'an in his hand and said that so long as this book remained with the Muslims in that country and they respected and followed it,the British would never be abke to dominate them.He added that the only solution was to try abd separete the Holy Qur'an from the Muslims of Egypt." http://www.batkhela.com/islam/story3.shtml (Mustafa Armağan'dan naklen)
Taha Niyazi Karaca, İngiltere Başbakanı Gladstone'un Osmanlı'yı Yıkma Planı,s.302.
Mustafa Armağan, Abdülhamid'in Kurtlarla Dansı 2.,s.144
(*)Bu müracaat evvela Şeyh-ül İslam'lığın Dar'ül Hikmet'e bu mevzuyu aktarıp cevap istemesi daha sonra Dar'ül Hikmet'in azası olan Bediüzzaman'a müracaatı şeklinde tahakkuk etmiştir.
14.Weld,Bediüzzaman Said Nursi Entellektüel Biyografisi,s.239
15.Badıllı,Bediüzzaman Said-i Nursi Mufassal Tarihçe-i Hayatı,s.491
16.Asar-ı Bediyye,s.84
17.Badıılı,Bediüzzaman Said-i Nursi Mufassal Tarihçe-i Hayatı,s.450
18.Yavuz Bahadıroğlu,s.162
19.Badıllı, Güneş Üflemekle Sönmez,s.74
20.Badıllı, Bediüzzaman Said-i Nursi Mufassal Tarihçe-i Hayatı,s.493
21.Eşref Edip, Risale-i Nur Müellifi Said Nur,s.95
22.Asar-ı Bediyye,s.114-117
23.Badıllı, Bediüzzaman Said-i Nursi Mufassal Tarihçe-i Hayatı,s.522
24.Badıllı, Güneş Üflemekle Sönmez,s.74
25.Özsoy, Saltanattan Cumhuriyete Kurtuluş Savaşı,s.64
26.A.g.e.,s.63
27.A.g.e.,s.64
28.Bediüzzaman Said Nursi,Şualar,s.539
29.Weld,Bediüzzaman Said Nursi Entellektüel Biyografisi,s.231
30.Badıllı,Bediüzzaman Said-i Nursi Mufassal Tarihçe-i Hayatı,s.484
31.Asar-ı Bediyye,s.95
32.Badıllı,Bediüzzaman Said-i Nursi Mufassal Tarihçe-i Hayatı,s.437
33.Asar-ı Bediyye,s.104
34.A.g.e.,s.104
35.http://www.yesilay.org.tr/Kurumsal/Yesilay-in-Tarihi(Erişim Tarihi:10.02.2012)
36.Selahaddin Kaptanağası,Yeşilayın Tarihçesi,s.2-3(İsmail Mutlu,Sorularla Bediüzzaman Said Nursi'den naklen)
37.Necmeddin Şahiner,Son Şahitler,5:309
38.Özsoy,Saltanattan Cumhuriyete Kurtuluş Savaşı,s.86
39.Bilal N.Şimşir,Kürtçülük,s.306
40.A.g.e.s,306
41.İsmail Göldaş,Kürt Teali Cemiyeti,s.159
42.Şimşir,Kürtçülük,s,307
42.Necdet Sevinç,İstiklal Harbi'nde Etnik İhanet,s.238
43.A.g.e.,s.238
44.Mehmet Bayrak,Kürtler ve Ulusal-Demokratik Mücadeleleri Üstüne,s.97
45.Asar-ı Bediyye.,s.459
46.A.g.e.,s.354
47.A.g.e.,s.461
48.Badıllı,Bediüzzaman Said-i Nursi Mufassal Tarihçe-i Hayatı,s.517
49.A.g.e.,s.517
50.Altan Tan,Kürt Sorunu,s.162
51.Şimşir,Kürtçülük,s.311
52.Badıllı,Bediüzzaman Said-i Nursi Mufassal Tarihçe-i Hayatı,s.677
(*).Bekir Berk,Mehmed Fırıncı ve Sinan Omur bu olayı Konsolidçi Asaf Bey'den birebir dinlemişlerdir.Sinan Omur 1960'lı yılların içinde yayınlanan Yeni İstiklal Dergisi'nin 251.sayısında bu olayı kaleme almış ve mezkur mektubu bizzat Konsolidçi Asaf Bey'den dinlediğini ve hatta mektubun bir kopyasını Asaf Bey'in imzaldıktan sonra kendisine verdiğini yazmıştır.
53.Şahiner,Son Şahitler 5,s.89
54.A.g.e.,s.5:90
55.Özsoy,Saltanattan Cumhuriyete Kurtuluş Savaşı,s.248
56.Özsoy,Saltanattan Cumhuriyete Kurtuluş Savaşı,s.248
57.Sevinç,İstiklal Harbi'nde Etnik İhanet,s.293
58.Asar-ı Bediyye,s.103
59.Badıllı,Bediüzzaman Said-i Nursi Mufassal Tarihçe-i Hayatı,s.488
60.A.g.e.,s.495
61.Asar-ı Bediyye,s.103
62.Badıılı,Bediüzzaman Said-i Nursi Mufassal Tarihçe-i Hayatı,s.495
63.Asar-ı Bediyye,s.624
64.Badıllı,Bediüzzaman Said-i Nursi Mufassal Tarihçe-i Hayatı,s.496
65.Eşref Edip,Risale-i Nur Müellifi Said Nur,s.96
66.Badıllı,Bediüzzaman Said-i Nursi Mufassal Tarihçe-i Hayatı,s.535
67.A.g.e.,s.535
68.A.g.e.,s.539