Transkript
1 Unix İşletim Sistemi Ailesi Afşin Taşkıran EnderUnix Çekirdek Takımı Üyesi afsin ~ enderunix.org
2 Sunum Planı Unix in Tarihçesi Unix Standartları Günümüzde Kullanılan Unix ler Sistem Mimarisi Unix de Komut Çalıştırmak Dosya/Dizin İşlemleri Erişim Denetimi Başvuru Kaynakları Serbest Yazılım
3 Unix in Tarihçesi: Geçmiş Zamanda Bilgisayarlar Kişisel kullanım M.I.T, CTSS sistemi (Compatible Time Sharing System) geliştirdi. M.I.T., Bell Labs ve General Electric; ikinci nesil zaman paylaşımlı sistemi geliştirdi. MULTICS (Multiplexed Information and Computing Service).
4 Unix in Tarihçesi 1969 da Ken Thompson tarafından AT&T Bell Labratuvarları nda geliştirildi. MULTICS in versiyonu olan PDP-7 mini bilgisayarı üzerinde UNICS i yazdı. DEC PDP-7 lerde 8K word bellekler ile çalıştırıldı İlk olarak Assembly dilinde yazıldı.
5 Unix in Tarihçesi Dennis Ritchie, Bell Labratuvarları nda Ken Thompson a katıldı. Dennis Ritchie ve Kend Thompson ın öncülüğündeki geliştirme süreci sonunda UNIX adını aldı. PDP-7 lerden sonra daha popüler sistemler olan PDP-11/20 ve PDP-11/45 mini bilgisayarlarında çalıştırılması sağlandı.
6 Unix in Tarihçesi Thompson, kendi tasarımıyla Unix i B dilinde yazmıştı de Dennis Ritchie tarafından C dilinde tekrar yazıldı. C derleyicileri yardımıyla Unix, diğer bilgisayarlarda da çalışabilir hale getirildi.
7 UNIX in Tarihçesi AT&T IS Novell 1998 SCO System III System V System V rel 2... UnixWare 7 Chorus, DEC OSF, etc First Edition... 7 th Edition IBM AIX, HP/UX, SunOS, etc. Solaris Bell Labs UC, Berkeley BSD 4.1 BSD 4.2 BSD 4.3 FreeBSD Linux Sun Microsystems UNIX TM X/Open Cast of thousands
8 Unix in Tarihçesi 1971 de UNIX in sistem ihtiyaçları Sistem için 16K byte Kullanıcı programları için 8K byte 512K byte disk ve dosya başına max. 64K byte
9 Unix in Tarihçesi 1974 de Ritchie ve Thompson, yayınladıkları UNIX makaleleri ve çalışmalarıyşa ACM Turing ödüllerini aldı Bu çalışmalar sonucu bir çok üniversite UNIX kopyalarını almak için çalışmalarda bulundu.
10 Unix in Tarihçesi 1977 de Bell Labs, Unix Sistem II nin bazı versiyonlarını ticari olarak satışa çıkardı de Bill Joy, Berkeley Unix de TCP/IP yi yazdı de ilk dış dağıtım olarak USG System III uyarlaması çıktı. California Universitesi ~ Berkeley, kendi UNIX dağıtımlarını duyurdu de Linus Torvalds 32 bit işlemci mimarisindeki lar için Linux u yazdı.
11
12 UNIX Standartları POS - Portable Operating System POSIX standartları, tüm UNIX sistemler için kütüphane işlemleri ile sistem çağtılarını belirlemektedir.
13 Unix in Tarihçesi AT&T 1975 Version Berkeley BSD 1984 BSD BSD BSD Version Unix Support Group ( Unix System Laborarories) System III 1984 USL System V OSF/1
14 İki Ana Unix Sürümü Ticari Unix lerinin önünün açılması 1980 lerde ana farklılıklar gösteren UNIX sürümü ortaya çıktı. Berkeley in 4.3 BSD ve AT&T nin System V sürüm 3
15 UNIX Sürümleri BSD UNIX BSD: Berkeley Software Distribution Unix e IP Protokolleri aktarıldı 4.4BSD (Berkeley): 1994 System V AT&T System V (1984) SVR4: System V Release 4 (Şimdiki versiyon)
16 Unixler BSD Unix Solaris OpenSolaris Linux HP-UX AIX Minix SCO Unix Sun OS Digital Unix / Tru64 Unix
17 Günümüzde Kullanılan Unix ler: BSD Unix California Üniversitesi~Berkeley in UNIX lisansı alması Birçok üniversite de California Universitesi nden bu lisansı almıştır. Berkeley, ulusal amaçlı kullanılmak üzere ilk BSD sürümünü duyurdu. 1BSD (First Berkeley Software Distribution)
18 Günümüzde Kullanılan Unix ler: BSD Unix 2BSD de vi 3BSD de sanal bellek özellikleri 4.2BSD de TCP/IP ağ protokolleri bulunmaktadır.
19 Günümüzde Kullanılan Unix ler: BSD Unix FreeBSD freebsd.enderunix.org OpenBSD NetBSD DragonFlyBSD FreeSBIE
20 Günümüzde Kullanılan Unix ler: Solaris Sun Microsystems in ticari Unix i Profesyonel ortamlarda kullanılmakta Geçmişten gelen Sun donanımları ile birlikte daha da güçlü
21 Günümüzde Kullanılan Unix ler: OpenSolaris 2005 te başlayan bir proje Sun ın ticari Unix i olan Solaris in kodlarının açılması Açık kod dünyasına kazandırılan bir çok yeni teknoloji ZFS, dtrace, admintools Türkiye OpenSolaris Kullanıcı Grubu (TOSUG)
22 Günümüzde Kullanılan Unix ler: Linux Günümüzün en popüler Unix işletim sistemlerinden 1991 de Linus Torvalds tarafından geliştirildi. Monolithic çekirdek mimarisinde 1994 deki Linux 1.0 sürümü satır koda sahip 1996 da Linux 2, 470,00 satır C ve 8000 satır assembler koduna sahip Birçok donanım üreticisi tarafından destekleniyor. SuSe, Gentoo, Debian, RedHat, IstanbulX, Pardus, Turkuaz GPL Lisanslı
23 Bazı Unix Sürümleri MINIX Andrew Tanenbaum tarafından microkernel mimarisinde yazılmıştır. İlk sürümü 1600 satır C ve 800 satır assembler koduna sahipti. SCO Unix System V3.2.5 aktarımı PC lerdeçalışabilir Sun OS Bilinen en iyi BSD tabanlı işletim sistemi
24 Bazı Unix Sürümleri HP-UX Sistem V aktarımı OSF/1 in özellikleri Digital Unix / Tru64 Unix OSF/1 in özellikleri Compaq ve HP lerde kullanılıyor AIX IBM in Sistem V uyumlu işletim sistemi
25 Sistem Mimarisi Çekirdek (Kernel) (assembly & C) Kritik fonksiyonlar Kabuk (Shell) (C) Kamutların algılandığı arayüz Kullanıcı ve işletim sistemi arasında sh, csh, tcsh, bash Araçlar (Tools) (C ve diğer diller) Sistem için gerekli diğer fonksiyonlar
26 Sistem Mimarisi Çoklu görev (multitasking) Çoklu kullanıcı (multiuser) Aktarılabilir ve genişletilebilir UNIX Programları Kütüphaneler
27 Sistem Özellikleri Super Kullanıcı -> root su, sudo kullanımı Temel komut setleri
28 Unix e Erişim Grafik masaüstü Gnome, kde Konsol erişimi Uzaktan ssh, telnet...
29 Unix de Komut Çalıştırmak komutismi bayraklar arguments ps ef Komutlar büyük/küçük harf duyarlıdır.
30 Unix de Komut Çalıştırmak Boru işlemleri (piping) cmd flags args cmd2 flags args ps ef grep ldap
31 Yönetim Araçları Solaris HP-UX Digital Unix Linux -> admintool -> SAM -> SETUP -> systemtools
32 UNIX İşlemleri Unix ile aşağıdaki görevler yapılabilmektedir. Dosyaların kopyalanması Metinlerin düzenlenmesi Sayısal hesaplama Yazılım geliştirme Web, dns, mail vb. servisler
33 Dizinler / root ve en üst dizindir /home/user dizini user kullanıcısının ev dizinidir. ls komutu ile dizinler listelenebilir. Dizin değiştirmek için cd komutu kullanılabilir.
34 Dosya Sistemi // AA BB a1 AX a2 CC / M NN qq r PP st st
35 Erişim Modeli Dosya ya da dizin izinleri sahibi (owner), grup (group) ve diğerleri (others) olarak gruplandırılabilir.
36 Erişim Modeli Dizin tipini ilk karakter belirler d Dizin olduğunu gösterir. l link işaret eder - Saf dosyadır 3 karakter dosya sahibinin (owner) 3 karakter grubunun (group) 3 karakter de diğerleri için izinleri belirler. r okuma, w yazma, x çalıştırma izinlerini belirler.
37 İzinlerin Değiştirilmesi (chmod) İzin numaralarının anlamları 4 okuma 2 yazma 1 çalıştırma chmod 764 dosya_adi
38 Kopyalama ve Taşıma cp dosya kopyalanacak_dosya scp rmdosyaadi dosyaadi ni siler -r parametresi ile kullanıldığında boş olmasa bile alt dizinleriyle birlikte siler.
39 Dizinler ve Dosyalar mkdir yenidosya Dizin oluşturur. rmdir dosya Dizini siler. touch dosya Boş bir dosya oluşturur. more dosya Dosya içeriğini gösterir. less dosya Kaydırma yardımıyla dosya içeriğini gösterir.
40 Metinlerin Düzenlenmesi VI vidosya_adi Emacs, nano, pico nano dosya_adi
41 Başvuru Kaynakları Unix de iki çeşit dökümantasyon vardır Klavuz sayfaları (man pages) Standart Gerekli Ortak komut setleri için zorunlu Diğer kaynaklar Basılı Internet kaynaklı DVD/CDROM
42 Klavuz Sayfaları (Man Pages) Solaris/HP-UX Linux Contents 1 1 User-level commands and applications 2 2 System calls and kernel error cosed 3 3 Library calls 4 5 Standard file formats 5 7 Miscellaneous files and documents 6 6 Games and demonstrations 7 4 Device drivers and network protocols 1m 8 System administration commands 9 9 Obscure kernel specs and interfaces
43 Klavuz Sayfaları (Man Pages) Klavuz Sayfaları /usr/man/man ya da /usr/share/man/man dizinlerinde SGML ya da troff formatında Genellikle gzip ile sıkıştırılmış halde Klavuz sayfalarını okumak için: man $man başlık Örneğin: $man ls $man bölüm başlık Örneğin: $man 4 tty Solaris Örneği: $man s 4 tty
44 Gerçek Hayatta Unix Güvenlik Duvarları Iptables, PF, IPF Penetration Ortamı E-Posta Sunucular Qmail, Sendmail, Postfix, Exim Web Sunucular Apache Dizin Sunucuları OpenLDAP, SunOne DNS Sunucular Bind, TinyDNS, DjbDNS
45 Unix Kullananılan Yerler/Kurumlar Ford Comp. GSM operatörleri Alcatel Türk Telekom Ses lisanslı telekom operatörleri Üniversiteler NASA Mars daki robot, kol saati, cep telefonu
46 Adresler Solaris, Linux ve FreeBSD Çekirdeklerinin Karşılaştırılması Türkiye OpenSolaris Kullanıcıları Grubu EnderUnix OpenBSD Belgelendirme Projesi
47 Yararlanılan Kaynaklar e.html Unix Basics; I450 Technology Seminar; Matt Hottell; 2003 Looking at Linux; Thomas Krichel; 2003
48 Sponsorlarımız / Teşekkürler Açık Akademi Yayınevi EnderSYS Yazılım Danışmanlık Sun Microsystems Türkiye
49 Teşekkürler Unix İşletim Sistemi Ailesi Afşin Taşkıran afsin ~ enderunix.org