‘‘ÖNCEKİ BEYANLARIMIZI TEKRAR EDERİZ’’
YA DA
AVUKATLIKTA REKLAM SERBESTİSİ
Bates Vs Arizona Davası
John Bates ve Van O’Steen Arizona State Üniversitesi Hukuk Fakültesinden 1972 yılında mezun olmuşlardı. Mezuniyetlerinden iki yıl sonra Baroya kaydolduklarında her genç Avukat gibi nasıl para kazanacaklarını düşünmeye başladılar. Sonunda bir Hukuk Kliniği kurarak, bu klinikte gelir seviyeleri düşük, hükümetin adli yardım hizmetlerine erişmekte zorlanan dar gelirli kesimlere düşük bedellerle hukuki hizmet sunmaya karar verdiler. Genç avukatların fikirleri güzel olsa da uygulamada ciddi bir problemleri vardı. Anlaşmalı boşanma, isim düzeltme ve kişisel iflas gibi kompleks olmayan davalara uygun tarife ile bakmakta olan bu hukuk kliniği insanlara ulaşamamak ve tanınmamak gibi bir büyük bir sorunla karşı karşıyaydı. Bir süre sonra genç Avukatlar Bates ve ortağı O’Steen ulaşılabilir olmak, faaliyetlerini idame ettirebilmek, kliniğin masraflarını döndürebilmek ve tanınabilirlik için tek çarelerinin reklam olduğuna karar verdi. Hukuk Hizmetlerinin vatandaşlara iletilebilmesi ve müşterilerin ilgisini çekebilmek adına Arizona Republic isimli günlük tirajı olan bir gazeteye reklam verdiler.
Yayınlanan reklamı takiben Arizona Eyalet Barosu ile başları derde girdi. Baro, bu reklam ilanının mesleki bir ihlal olduğuna karar vermişti keza yasal dayanağı da hazırdı; 1890 tarihli Sherman Anti-trust yasası. Gerekçe olarak ‘Avukat TV, Gazete, radyo ve dergilerde reklam yapamaz ve 3. Kişilerin onun adına yapmasına da izin veremez.’ Hükmüne yer verdiler. Baro kararının temelinde aşağıdaki hukuki gerekçeler yatıyordu;
- Reklam, Avukatlık mesleğinin doğasına aykırıdır,
- Reklam doğası gereği yanlış yönlendirme içerir,
- Yanıltıcı ve yanlış reklamlar avukatlık mesleğine uygun değildir,
Buna karşın Avukat Bates Baro’nun aleyhindeki bu kararını US Supreme Court yani Birleşik Devletler Anayasa Mahkemesi’ne taşıdı. Mahkeme 1977'de avukatlıkta reklam yasağını kaldıran tarihi Kararını şu hukuki gerekçelere dayanarak verdi;
- Vatandaşların hukuki hizmetlere ulaşabilmesi ve sağlıklı bir şekilde doğru ve uygun avukatı seçebilmesi için bilgilendirilmeye ihtiyacı var,
- Ekonomik sistem ve serbest piyasa ortamında bunu sağlayacak yegâne unsur Reklamdır,
- Sınırları çizilmiş ve belirli düzenlemelerle Avukatlar reklam verebilir,
- Yanlış bilgi ve yönlendirme olmadığı, gerçek dışı bilgi içermediği sürece reklam mümkündür,
- Amerikan anayasasına göre avukatın reklam yapması ve kendini ifade etmesi serbest piyasa koşullarında anayasal bir haktır,
Türkiye’de Durum
Türkiye’de ise 1136 Sayılı Avukatlık Kanunu madde 55 gereği Avukatların reklam ve benzeri her türlü girişimde bulunmaları yasak.
Hatta Türkiye Barolar Birliği Reklam Yasağı Yönetmeliği hükümleri gereği mevcut yasak, ikincil düzenleme ile medya ilişkileri ve internet kullanımı açısından detaylandırılmış ve genişletilmiş bir durumda.
Öte yandan TBB Disiplin Kurulu Kararları da Reklam Yasağını ‘…bir kamu hizmeti olan avukatlık mesleğini, iş temini konusunda meslektaşlar arasında haksız rekabetin yaratılması, mesleğin ticarileştirilmesi, avukatlık hizmetinin ticari bir meta haline dönüştürülmesi ve avukatın iş sahipleri karşısında bağımsızlığını kaybetme tehlikelerine karşı korumak için getirilen kurallar olduğu…’ şeklinde yorumluyor.
Reklam Arası
- Reklam Nedir?
Ticaret, iş, zanaat veya bir meslekle bağlantılı olarak, bir mal veya hizmetin satışını ya da kiralanmasını sağlamak, hedef kitleyi oluşturanları bilgilendirmek veya ikna etmek amacıyla reklam verenler tarafından herhangi bir mecrada yazılı, görsel, işitsel ve benzeri yollarla gerçekleştirilen pazarlama iletişimi niteliğindeki duyurular.
- Tanıtım ve Reklam Arasındaki Fark Var Mıdır?
Hukuki görüş, Tavsiye, Web Sitesi, Kartvizit, Sosyal Medya Hesabı bir Tanıtımken, Reklam daha detaylı ve spesifik bir ticari uygulamadır. Her Reklam bir tanıtımdır amma velakin her tanıtım bir reklam değildir.
- Türkiye’de Reklam Yasağına tabi başka hangi ürün ve hizmetler Var?
alkollü içecekler (ve bunların kullanımıyla ilgili her türlü faaliyet);
tütün ürünleri, bunların kullanımıyla ilgili her türlü ürün;
uyuşturucular ya da herhangi aktivite kolaylaştırıcı ve uyarıcı maddeler;
silahlar;
kumar oynama, kumarhaneler, online kumarhaneler ve kumar oynama organizasyonuna ve düzenlemesine yardımcı tüm ürün/hizmetler de dâhil;
pornografi (ve bu gibi içeriğe sahip kaynaklar);
kürtaj ve ilgili tüm hizmetler;
Avukatlıkta Reklam Yasağı Hakkında Yeni Nesil Görüşler
- Avukatlık bir kamu hizmeti olduğu kadar aynı zamanda ekonomik bir faaliyettir,
- Reklam Yasağı Mesleğin ve Avukatın ekonomik, sektörel, fikri ve sosyal olarak gelişimine engeldir,
- Avukatın kendini ve mesleğini ifade hakkı ve hürriyetine aykırıdır,
- Baroların ve Avukatlık hizmetlerinin Toplum tarafından doğru şekilde tanınmasının ve tanıtılmasının önünde engel teşkil etmektedir,
- Yasak uygulamada Avukatları meslek etiğine aykırı ve örtülü reklamlara, hatta haksız ve saldırgan ticari uygulamalara sevk edebilmektedir,
Dünyadan Örnekler ve Türkiye’ye Öneriler
- Almanya- Alman anayasası md. 12 ile Alman avukatlık kanunu md. 43/b meslek ve sanatın icrası özgürlüğü kapsamında Avukatın reklam yapma hakkı anayasal bir haktır.
- Fransa-Fransız Barolar Birliği, kamunun bilgilendirilmesi ve av ilkelerine saygı gösterilmesi şartıyla reklam yapılabilmesi mümkündür
- Avusturya-reklam,gerçek,amaca uygun,meslek itibarına yakışır olduğu sürece yasaldır
- İspanya-Fransa gibi reklam hakkı dar kapsamlı ve belirli şartlara bağlı olarak düzenlenmiştir. Propaganda mahiyetinde gösterişli ve öne çıkan reklam ve tanıtımlar yasaktır.
- Yasak Yanlısı Model-TR Avukatlık modelinde, reklam yasağı kuraldır, avukatın reklam yapma hakkı bulunmamakta, istisnai koşullarda dar anlamda tanıtım yapabilme imkânı bulunmaktadır.
- Hibrit/Melez Model olan, Fransa ve İspanya gibi ülkelerde avukat reklam yapabilme hakkı kural olup, kuzey Avrupa ve anglo Sakson sistemine göre daha katı bir tutum sergilenmektedir.
- Özgürlükçü Model-Kuzey Avrupa ve Anglo Sakson Hukuk Sisteminde yanlış bilgi ve yönlendirme olmadığı, gerçek dışı bilgi içermediği sürece reklam Avukatlar için ekonomik ve sosyal kategoride anayasal bir haktır.
Sonuç olarak;