Türk Edebiyatı’nda Tanzimat ile beraber başlamış olan batılılaşma sürecinin, en süratli ve etkili yaşandığı yazınsal dönem Servet-i Fünun’dur. Batıya, sıkı sıkıya bağlı olan sanatçılardan oluşan Servet-i Fünun edebiyatı oluşumunda Tanzimat’ın büyük bir görevi vardır. II. Abdülhamid’in uyguladığı baskı altında toplumsal mevzulara yönelemeyen genç sanatçılar bilhassa de Recaizade Mahmut Ekrem, Abdülhak Hamid Tarhan benzer biçimde edebiyatçılardan etkilenerek Fransız edebiyatından da büyük seviyede yararlanarak “Sanat için sanat” anlayışıyla yeni bir edebiyat fikri geliştirdiler.
Bir yazınsal periyodu ya da hareketi anlayabilmek için bulunulan devrin şartlarını da iyi tahlil etmek gerekir. Serveti Fünun için bu söz oldukca daha geçerli olmaktadır. İşte sürecinin getirmiş olduğu bedbinlik (umutsuzluk, kötümserlik) bu edebiyatın temelini oluşturmuştur.
- Oluşum Aşaması
- Sanatçıları
- Dağılış
Tanzimat Edebiyatında ortaya çıkan yeni-eski tartışmasıyla beraber baskıdan bunalan gençlerin Batı edebiyatlarına duydukları hayranlıkla yeni bir yazınsal dönem adım atar. Yüzyıllar süresince Türk edebiyatının büyük bir kısmını oluşturan divan edebiyatı ile Arap etkisine karşı çıkan edebiyatçılar, bir yazınsal münakaşa ortamı yarattılar. Bu edebiyat akımının filizlenmesinde ise bir fen dergisi etkili olur.
Servet-i Fünun, Recaizade Mahmut Ekrem’in bir talebesi tarafınca çıkarılan fen dergisidir. Recaizade Mahmut Ekrem, edebiyat ile alakalı bazı düşünceleri bu mecmua üstünden okuyucuya aktarmaya adım atar, kendi görüşleri çevresinde birleşen öğrencilerini de bir araya getirmeyi başararak onları bu mecmua çevresinde toplar.
Serveti Fünun dergisinin başına Tevfik Fikret’in getirilmesiyle Halit Ziya Uşaklıgil, Hüseyin Cahit Yalçın, Mehmet Rauf benzer biçimde genç adlar bu dergide yazılarını yayımlamaya başlarlar. Bu gençler, sert bir halde eski edebiyatı eleştirerek kendi sanat görüşlerini paylaştıkları eserlerle okuyucuya hitap eder. Kendilerini yeni edebiyatçılar manasında “Edebiyat-ı Cedide” olarak tanımlayan bu gençlerin oluşturdukları yazınsal akım, Servet-i Fünun dergisi çevresinde oluştuğundan daha oldukca bu isimle anılmışlardır.
Tanzimat’ın Serveti Fünuna Tesiri
Etkili oldukları altı yıl içinde düzyazı ve nazım alanında oldukça köklü değişimler icra eden Servet-i Fünuncular, oluşum sürecinde birçok şahıs ve kaynaktan beslenmiştir. En mühim kaynakları ise Tanzimat Edebiyatı olmuştur. Tanzimat sanatçıları aslına bakarsak daha oldukca doğu kültürüyle yetişmiş ve yabancı dilleri sonradan öğrenmiş kişilerdir. Gene aynı şekilde Tanzimat sanatçıları yüksek mevkilerde bulunmuş yüksek tabakadan kişilerdir. Tanzimat periyodu sanatçılarının başlatmış oldukları Batılı yolu devam ettiren ve gene bunların açmış oldukları Batılı okullarda eğitim görmüş gençler, yeni yazınsal topluluğun oluşmasında rol oynamışlardır.
Recaizade Mahmut Ekrem, Abdülhak Hamid Tarhan benzer biçimde mühim adlar, gençlere yeni edebiyat yolunda kılavuzluk icra eden kişilerin başlangıcında yer almıştır. Fransızcayı genç yaşta öğrenen sanatçılar, Batı edebiyatlarını bilhassa Fransız edebiyatını yakından takip etmiştir. Bu takip esnasında Batıdaki yazınsal akımları da görme şansını bulmuşlardır. Bunun sonucunda Edebiyatı Cedide edebiyatında parnasizm, sembolizm ve realizm akımlarının kuvvetli izleri bulunmaktadır.
Bu edebiyat akımı içinde birçok sanatçı yer almıştır. Şiir türünde Tevfik Fikret ön plana çıkarken roman türünde de Halit Ziya Uşaklıgil başarıya ulaşmış eserler ortaya koymuştur. Bu dönem sanatçılarını şairler ve yazarlar olarak iki başlıkta belirtebiliriz.
Ek olarak Bkz. ⇒ Servet-i Fünun Sanatçıları
Şairler: Tevfik Fikret, Cenap Şahabettin, Süleyman Nazif, Ali Ekrem, Celal Sahir, Faik Ali.
Yazarlar: Halit Ziya Uşaklıgil, Mehmet Rauf, Ahmet Hikmet, Hüseyin Cahit Yalçın
Bu yazınsal oluşum ortalama olarak 6 yıl etkili olmuştur. 1901 senesinde Hüseyin Cahit Yalçın’ın yazdığı bir yazı hükümet tarafınca tepkiyle karşılanmış ve mecmua kapatılmıştır. Bu vakadan sonrasında sanatçılar tekrar eserlerini bir arada yayımlama şansı bulamamış ve eski günlerdeki benzer biçimde başarıya ulaşmış eserler verememiştir.
⇒ Serveti Fünun ⇐