Çocuğumun geniz eti mi var?
Elbette var. Alınmadığı sürece her çocuğun geniz eti vardır. Geniz bademciğinin gelişim süreci yan bademciklerden farklıdır. Yan bademcikler (palatin tonsiller) ömür boyu varlıklarını korurken geniz bademciği 1-2 yaşından itibaren 7-8 yaşına dek hızlı bir büyüme, daha sonra 15-16 yaşına doğru küçülme sürecine girer. Yani “çocuğunuzun geniz eti var, alınması gerek” cümlesi doğru bir ifade şekli değildir. Eğer çok sık enfeksiyona, sinüzite, sık orta kulak iltihaplanmasına neden olmuyorsa, burundan nefes almayı belirgin şekilde engellemiyorsa, yüz kemiklerinin ve dişlerin gelişimini bozmuyorsa alınması gereksizdir. Doğal sürecini tamamlayarak gerileyecek ve ufalacaktır.
Ameliyat zararlı mıdır?
Elbette ki en iyi ameliyat, yapılmamış ameliyattır. Böylece anestezi ve ameliyatın riskleri yaşanmamış olur. Ancak bazı durumlarda ameliyat dışı yöntemler işe yaramamakta veya yetersiz kalmaktadır. Yani basit bir ifadeyle bademcik ve geniz etinin zararı yararından fazla olmaya başlamışsa , alınmadıklarında ciddi sorunlar çıkabilecekse ameliyat kararı vermek gerekebilir. Bademcik ve geniz eti ameliyatları için pek çok gerekçe vardır. Gündelik KBB pratiğinde ise en çok iki nedenle ameliyata başvurulur: sık geçirilen bademcik ve geniz eti enfeksiyonları ve bu dokuların aşırı büyümesi.
Bademciklerin her türlü koruyucu önlem ve tedaviye rağmen senede 5-6 kez veya daha fazla ateşli hastalığa neden olması, enfeksiyonlardan sık sık beta streptokok mikrobunun sorumlu olması, beta mikrobuna bağlı romatizmal belirtiler görülmesi, sık geniz eti enfeksiyonu nedeniyle kulaklarda sık sık iltihaplanma olması veya düzelmeyen sıvı toplanması, sinüzit tablosunun tedavi edilememesi enfeksiyonları gidermek ve bu sorunları çözmek için ameliyat kararı verdirebilir.
Öte yandan çocuk çok sık hastalanmasa bile bademcik ve/veya geniz eti dokularının yemek yemeye ve nefes almaya engel olacak kadar büyük olması mutlak ameliyat sebebidir ve gerekirse 3-4 yaşından önce de yapılabilir. Büyük geniz etinin yol açabildiği bir diğer sorun ise yüz kemik gelişiminin ve diş gelişiminin bozulabilmesidir. Bu nedenle ortodontik diş tedavileri öncesinde burun tıkanması olan çocuklarda büyük geniz eti varlığı araştırılmalıdır.
Doğru gerekçe ile yapıldığında bu ameliyatların bilinen bir zararı yoktur. Ameliyat sonrası hastalık sıklığının azalması, romatizmal hastalık gibi ikincil sorunların azalması, çocuğun okul devamlılığının sağlanması ve evde sık hastalanmaktan kaynaklanan sosyal problemlerin azalması, çocuğun boy ve kilo gelişiminde ilerleme sağlanması beklenen yararlanımlardır. Elbette her ameliyat gibi bu ameliyatların da kendine özgü riskleri vardır. Günümüzde kullanılan anestezi ve ameliyat teknikleri ile bu riskler en aza indirilebilmektedir. Öte yandan hiçbir doktor yüzde sıfır komplikasyon vaadinde bulunamaz. Her türlü titiz çalışmaya rağmen istenmeyen sonuçlar gözlenebilir. Burada önemli olan ameliyat sonrası çıkabilecek sorunları giderebilecek donanım, bilgi ve beceriye sahip olmaktır.
Bademcik ve geniz eti ameliyatları nasıl yapılır?
Günümüzde bademcik ve/veya geniz eti ameliyatları genel anestezi altında, yani tamamen uyutularak yapılmaktadır.
Geniz eti ameliyatı genellikle ağız içinden, bazen de burundan geniz ulaşarak yapılır. Amaç burundan genize hava geçişini engelleyen dokunun alınmasıdır. Geniz etini çevre dokulardan ayıran kesin bir sınır olmadığı için tüm dokunun eksiksiz olarak çıkartılması her zaman mümkün olamayabilir. Bu nedenle nadiren de olsa geniz eti büyümesinin tekrarlaması mümkündür. Bu işlem 15 – 20 dakika kadar sürer. Ameliyat sonrası şiddetli ağrı olmaz, yeme içmeyi kısıtlamaz. Sabah ameliyat olan çocuklar, bir problem olmadığı takdirde genellikle akşam evlerine gönderilebilirler. İyileşme 2-3 haftada tamamlanır. Ameliyat sonrası çocuğun 1 hafta kadar okula gönderilmemesi tavsiye edilir.
Bademcik ameliyatları çocuklarda ve yetişkinlerde aynı şekilde yapılır. Her iki tarafta bademcikler “kapsül” adı verilen ve bademcikleri oturduğu çukurdan ayıran bir kılıf ile çevrilidir. Temel prensip bademciklerin kalıntı bırakmaksızın kapsül ile beraber tamamen alınmasıdır. Nadiren bazı yapısal özellikler nedeniyle (bademcik altından/yakınından geçen atardamarlar gibi) tamamen alınamayabilir.
Diğer yandan bazı durumlarda bademciklerin kısmen alınması da istenerek uygulanan bir yöntemdir. Özellikle sık hastalanmayan, ancak aşırı büyük bademcikleri olan çocuklarda bademciklerin boğaza taşan fazla kısımlarının alınması, kalan dokunun görev yapmaya devam etmesinin sağlanması için uygulanan bir yöntemdir.
Bademcik alınırken klasik soğuk diseksiyon denilen cerrahi yöntemin yanı sıra, dokuda fazla yanık hasarı oluşturmaksızın kanamayı en aza indiren yeni cihazların (Thermal Welding, Coblator vb) yardımıyla da yapılabilmektedir. Lazer cerrahisi, ameliyat sonrası fazlaca yanık hasarı ve ağrı oluşturduğu için pek tercih edilmemektedir. Yine güncel tekniklerden biri olan radyofrekans ile bademcikten hiç parça çıkartmaksızın sadece küçültme işlemi de zaman zaman uygulanabilmektedir.
Bademcik alındıktan sonra kanayabilecek yerler koter cihazı ile yakılarak veya gerekirse dikiş ile kapatılarak ameliyat sonlandırılır. Ameliyat 20-40 dakika kadar sürebilir. Ameliyat sonrası ağrı, geniz eti ameliyatına göre daha belirgindir. Ameliyat sahası tam yutma ve gıda geçiş bölgesinde olduğundan, 2-3 hafta süreyle sulu ve yumuşak beslenme önerilir, bazı gıdalardan kaçınılır. Bademcik ameliyatı sonrası hasta genellikle bir gece hastanede kalır ve bir problem görülmezse ertesi gün evine gönderilir. Bir hafta kadar ev istirahati gereklidir.
Bademcik alınması sonrası ağrı ilk günlerde hafif olup 5-6. günlerde oldukça artar, daha sonra azalmaya başlar ve 10-15 günde biter. Yetişkin ameliyatlarının sonrası ağrı daha şiddetli olup, çocuk hastalar genellikle daha kolay atlatmaktadırlar. Ağrı nedeniyle yeme içme düzenini aksaması, yeterli gıda ve sıvı alınamaması, iyileşmeyi olumsuz etkiler ve ağrı daha uzun sürer. Bu nedenle tonsillektomi sonrası beslenme çok önemlidir. Bademciğin alındığı yerlerde iltihaba benzeyen beyaz bir tabaka oluşur. Bu tabaka iyileşme tamamlandıkça azalacak ve nihayet yara yerleri yanak içerisindekine benzer bir mukoza örtüyle kaplanacaktır.
Geniz eti ve bademcik ameliyatları sonrası nadiren de olsa enfeksiyon ve kanama görülebilir. Enfeksiyon ayaktan veya hastanede yatarak ilaç tedavileri ile giderilir. Kanama bazen tükürüğe karışık birkaç damla şeklindedir ve kendiliğinden geçer. Ancak nadiren inatçı ve fazla miktarlı kanamalar olabilir. Bu durumda en kısa sürede müdahale edilerek kanama kontrolü sağlanmalıdır. Ameliyat sonrası kanama riski ilk 24 saatte en fazladır. Fakat iyileşmenin her hangi bir devresinde, özellikle de bademciğin alındığı yerlerdeki yara kabuklarının döküldüğü 10 – 14. günlerde de olabilmektedir.
Bademcikler alındıktan sonra Faranjit olunur mu?
Farenjit, yukarıda genizden aşağıda ses tellerine kadar olan boğaz arka duvarının her türlü rahatsızlığıdır. Bademcikleriniz alınsa da alınmasa da farenjit olunabilir. Bademcikleri alınan kişilerde farenjitin daha sık görülme nedeni, buradaki lenf bezlerinin daha fazla çalışması ve bademcik alınmasıyla birlikte boğazda kuruyabilecek yüzeyin daha fazla hale gelmesidir ve ameliyat olmaktan kaçınmayı gerektiren bir durum değildir.
Bademcikler tamamen mi alınmalıdır, bir kısmı bırakılabilir mi?
(Ayrıntılı açıklamayı “ameliyatlar” bölümünde bulabilirsiniz)
Orta Burun Eti Büyümesi (Konka Büllosa) Nedir?
Orta burun etleri içindeki kemik levha bazen hava boşluğu içerir. (Resim normal ve patolojik) Aynı bir kayısı çekirdeği gibi birbirine yapışık iki kabuk şeklindedir. Orta burun etinin içinde hava olması (orta konka pnömotizasyonu) hiçbir yakınması olmayan kişilerde de %25-40 oranında görülebilmektedir, yani bir hastalık durumu değildir. Ancak orta konka nefes almayı engelleyecek kadar büyükse, sinüs kanallarını kapatarak sinüzite yol açıyorsa veya burun içinde başka yerlere temas ederek ağrıya yol açıyorsa (MKBA = Mukosal Kontakt Baş Ağrısı) ameliyatla küçültülmeleri gerekir. Burada genellikle yapılan işlem kayısı çekirdeğine benzeyen iki kabuktan dış yanda olan kısmının kesilerek çıkartılmasıdır. Ameliyat endoskopik olarak, yani ince optik aletlerle burun içine girilerek yapılır. Dikkatli yapıldığında kolay ve sorunsuz bir işlemdir. Bazı durumlarda işlem sonrası kanama, kabuklanma ve koku almada azalma görülebilir.
Burun kanamasında ne yapılmalıdır?
Burun sümkürülerek temizlendikten sonra oturur durumda kanayan tarafa hastanın küçük parmağı kalınlığında 1-2 cm boyunda sıkı bir pamuk tampon sokulup, burun kanatları iki parmak arasında 4-5 dakika kadar sıkılır. Buna rağmen kanama durmuyorsa veya ağızdan kan gelmeye devam ediyorsa mutlaka doktora müracaat edilmelidir.