Doç. Dr. Lütfi Sunar’ın yürüttüğü Türkiye’de Çalışma Hayatı ve Meslekler Araştırması tamamlandı. Toplumsal Yapı Araştırmaları Programı (TYAP) kapsamında yürütülen araştırma neticesinde yayımlanan rapor, Türkiye’de çalışma hayatının dönüşümünü, insanların iş hayatından beklentilerini ve farklı mesleklere bakışını ele alıyor.
ARAŞTIRMA 26 İLDE YAPILDI
26 ilde 2 bin 711 kişiyle yüz yüze görüşmelere dayanan araştırma, çalışma hayatındaki güncel dinamiklerin kapsamlı bir fotoğrafını çekiyor.
5 yılda bir yapılan araştırmada 2020 sonuçları da belli oldu.
Araştırmayla birlikte mesleklerin toplumsal itibar sıralaması güncellendi ve toplumun çalışma hayatına bakışında yaşanan değişim incelendi.
HİZMET SEKTÖRÜNÜN YÜKSELİŞİ
Araştırma raporunda Türkiye’de çalışma hayatına dair üç temel değişim tespit ediliyor.
Bunlardan birincisi, 1980’lerden bu yana hizmet sektörünün yükselişi. 1980’de çalışan 100 kişiden 25’i hizmet sektöründeyken bugün bu sayı 56’ya çıkmış durumda.
Çalışan nüfusun ekseni son kırk yılda tarımdan hizmetlere kaydı.
ÜCRETLİ ÇALIŞMA ORANI ARTTI
Çalışma hayatındaki ikinci temel değişim ise ücretli çalışma oranının artması. Ücretli veya maaşlı çalışan oranı son yirmi yılda yüzde 48’den yüzde 70’e çıktı. Kendi iş yerine sahip olma oranı ise hızla azalıyor. Bu durum rekabet şartlarını ve iş güvencesini çalışan aleyhine zorlaştıran bir süreci gösteriyor.
MESLEKTEN BEKLENTİLER AŞILDI
Üçüncü değişim ise meslek gruplarında yaşanıyor. Son 20 yılda, hiçbir eğitim gerektirmeyen ve bedensel işlerde çalışanların oranı yüzde 8’den yüzde 14’e yükseldi. Vasıfsız hizmet ve satış elemanlarının oranı da yüzde 9’dan yüzde 20’ye çıktı.
Bu iki meslek grubu geçici işlere ve en düşük ücretlere karşılık geliyor. Özellikle eğitim hayatını tamamlayıp iş hayatına atılan yeni kuşaklar için bu, meslek hayatının kayganlaşması ve meslekten beklentilerin aşınması demek oluyor.
OTORİTE SAHİBİ MESLEKLER ZİRVEDE YER ALIYOR
Açıklamaya göre, araştırmanın sonucunda Türkiye’ye özgü bir mesleki itibar sıralaması oluşturuldu. Araştırmayla elde edilen veriler kullanılarak 133 mesleğin 1 ile 100 arasında itibar puanları belirlendi.
Araştırmaya göre genel olarak iyi bir kazanç, iyi bir eğitim gerektiren, iş garantisi olan, mesleki otorite kazandıran, yasal ve kurumsal bir özerkliğe sahip ve zihin emeğiyle icra edilen mesleklerin daha yüksek itibara sahip olduğu açığa çıktı.
Mesleki itibar sıralamasında ilk 10 meslek sırasıyla şöyle oluştu:
1- Tıp doktorluğu
2- Hakimlik
3- Üniversite profesörlüğü
4- Pilotluk
5- Büyükelçilik
6- Valilik
7- Diş hekimliği