Baş ağrısı sorunu yaşayan kişilerin çoğu sinüzit şikayetiyle doktora başvurur. Peki sinüs hastalıklarına bağlı baş ağrıları kendini nasıl gösterir; burun ve burun kökenli ağrılar nasıl anlaşılır ve baş ağrılarının diğer nedenleri nelerdir?
Op. Dr. Haldun Şan
KBB Uz.
Baş ve yüz ağrıları çoğu kişinin zaman zaman yaşadığı ve yakındığı bir durumdur. Bazı durumlarda önemsenmeyecek kadar hafif, bazı durumlarda ise normal yaşantının sürdürülmesini engelleyecek kadar şiddetli olabilir. Baş, yüz ve boyun, KBB organlarının anatomik olarak birbirlerine çok yakın komşuluklar gösterdiği özel bölgelerdir. Toplumda baş ve yüz ağrılarının nedeninin genel olarak sinüs hastalıkları olduğu düşünülür. Bu doğru olmamakla birlikte, sinüs hastalıklarına bağlı baş ağrıları hastaların en sıklıkla hekime başvurdukları nedenlerdir.
Baş ve yüz ağrının en fazla hissedildiği yerler olduğu için KBB hekimi konuyla yakından ilgilenmek durumundadır.
Yansıyan ağrı
Karın ve göğüs hastalıklarında ağrının sadece başta ve boyunda hissedilerek bulantı ve kusma gibi şikayetlere neden olabileceği unutulmamalıdır.
Ağrının psikolojik yönü
Baş ve yüz ağrının en sık uğrak yerlerinden biridir. Bunun en önemli nedeni, damarsal olaylardır. Havanın geçiş yolu buradadır; aşınmalara, hasarlara, bakteriyel istilaya kolayca uğrar. Burada bulunan organ parçaları yaşamsal önemi olan organlar olarak bilinir. Ağrı uyaranı hayvanda sadece ağrı duyusunu ortaya çıkarırken insanda bununla ilgili birtakım fikirlerin oluşmasına da yol açar. Bu fikirler ağrının psikolojik yönünü oluşturur. Ağrının psikolojik yönü kişinin ağrı hakkındaki düşüncesini ifade eder. Bu da ağrı uyaranının değişik kişilerde değişik durumlara neden olabileceğini açıklar. Yüz ağrıları konusunda yapılmış olan çalışmalarda ruhsal faktörlerin özellikle rol oynadığı tespit edilmiştir.
Baş ağrısının nedenleri
Uzman, hastanın gelişinden itibaren baş ağrısını çözebilmek üzere birçok problemle karşı karşıya gelir. Baş ağrısının şiddeti ve lokalizasyonu, nedeni hakkında fikir vermeyebilir. Fakat nedenlerini kabaca 2’ye ayırabiliriz:
1) Ağrıya hassas kafa içi dokuları
Büyük atar ve toplardamarlar, kafa – boyun sinirleri ve beyin zarı
2) Ağrıya hassas kafa dışındaki dokular
Kafa derisi ve yüze ait atardamarlar, boyun kasları, burun mukozası, kulak ve dişler
Genel olarak yayınlarda, baş ağrılarında sinüslerin sorumlu olduğu oranın yüzde 5-10 arasında olduğu belirtilir. Sinüs kökenli baş ağrıları akut enfeksiyonlarda -özellikle öne eğildiği zaman- basınçlı ve vurucu tarzda hissedilir. Sinüs hastalığı olanlarda yüz ve baş ağrısı şikayetine ek olarak burunda dolgunluk ve tıkanıklık hissiyle burun veya geniz akıntısı da görülür. Bu üçlünün -yani baş ağrısı, burunda dolgunluk ve akıntının- varlığı hekimi sinüs hastalığına yöneltir. Yapılan çalışmalarda baş ağrısı şikayeti, burunda dolgunluk, anormal koyu renkli aşırı burun akıntısı ve yüzde basınç hissinden sonra 4. sıradaki şikayet olarak saptanmıştır. Yani akut ya da kronik sinüzit sorunu olan hastalarda baş ağrısı aslında en az şikayet edilen durum olarak karşımıza çıkmaktadır.
En sık görülen baş ağrıları
1-Sinüs hastalığı ile direkt ilişkisi olan baş ağrıları
2-Sinüs hastalığı dışında nedeni bilinen baş ağrıları
3-Nedeni bulunamayan baş ağrıları
Baş ve yüz ağrıları nedeniyle KBB’ye gelen hastaların çoğunda neden damarsal kökenli bulunmuştur. Aslında bu damarsal kökenin temelinde de yine sinirsel bir neden sözkonusudur. Çünkü otonom sinir sistemi denilen yapı damarların çalışma durumunu direkt olarak belirler ve bu da damarsal baş ağrılarını doğurur. Sinüs ağızlarının ağrıya ileri derecede hassas olduğu ortaya konmuştur. Buna karşı sinüslerin içini döşeyen mukoza pratikte ağrıya karşı duyarsızdır. Aynı şekilde burun mukozasından kaynaklanan ağrılar derinden sızı şeklinde ve zonklama ile beraber olmayan niteliktedir. Bunun yanında, ışığa duyarlılık, göz yaşında ve ağrı duyusunda artış görülür.
Sinüs nedenli baş ağrıları
Burun çevresindeki hava dolu boşluklar olan sinüslerden kaynaklanan baş ağrısı nedenleri kısaca:
1-Mukozal temas yüzeyleri ve bu bölgeye vuran ağrılar
2-Havalanma yetersizliği sonucu oksijensizlik veya negatif basınç
3-İltihabi dokuların(polip) çevre dokulara basıncı sonucu ortaya çıkanlar şeklinde sıralanabilir.
Birçok sinüs hastalığında birden fazla sinüsün hasta olması doğaldır. Dolayısı ile ortaya çıkan şikayetler, bir ve birden fazla sinüsün oluşturduğu bir bütün olacaktır. Bunun yanısıra yansıyan ağrı fenomeni de işe karışır.
Baş ağrılarında tanı kuralları
Hastanın hikayesi çok dikkatli ele alınmalıdır. Baş ağrısının süresi, başladığı yaş, ağrının oluş şekli, şiddeti ve geliş zamanları, ağrılı bölgenin araştırılması önemlidir. Beraberindeki diğer şikayetlerin dikkatle gözden geçirilmesi gerekir. Ense ve omuzlara doğru yayılan bir baş ağrısında önce kas gerilmesine ait olayların düşünülmesi gerekirken kafa tabanı sinüzitinin de ağrılı bölge açısından değerlendirilmesi gerekir. Ayrıca tam bir fizik muayene yanında kan ve idrar tahlilleri ile kafanın radyolojik incelemesi daima gereklidir. Yalnız baş ağrısı şikayetiyle başvuran ve muayene bulguları normal olan hastalar göz, diş, dahiliye, nöroloji ve diğer bölümlerce de incelenmelidir. Şüphelenildiği takdirde boyun filmleri, alerji testleri, damarsal anomaliler için anjiografiler, bilgisayarlı tomografi, endoskopik incelemeler ve biyopsiler de gereklidir.
Bunun dışındaki baş ağrısı tipleri ve özellikleri şöyle sıralanabilir:
1. Gerilim tipi baş ağrısı: Şiddetli olmayan, sürekli bir ağrıdır.
Zonklama yoktur.
2. Migren: Şiddetli ve zonklayıcı ağrıdır. Genellikle başın bir tarafında veya bir gözün arkasında hissedilir.Parlayan bir ışık görme hissi (aura) olabilir veya olmayabilir. Işığa ve/veya sese karşı hassasiyet,mide bulantısı ve/veya kusma.
3. Demet (küme) baş ağrısı : Şiddetli ağrının yanısıra genellikle tek göz çevresinde veya arkasında hissedilir. Ağrı genellikle uyku sırasında gelişir.Burun tıkanıklığı ve göz yaşarması şikayetleri sözkonusudur.Baş ağrıları 1 yıl kadar süre görülmeyebilir ve sonra uzun bir dönem günlük olarak yaşanır.
4. Kadınlarda adet döneminde yaşanan baş ağrısı : Migrene benzer bir ağrı sözkonusudur. Çoğunlukla yumurtlama veya adet döneminde ya da hemen önce veya sonrasında oluşur.
5. Kafeine bağlı baş ağrısı : Zonklayıcı ağrıdır.
6. Yorulmaya bağlı baş ağrısı : Ağrı, baş genelinde olup belirli bir bölge ile sınırlı değildir.
7. Eklem baş ağrısı : Başta basınç veya sıkışma hissi; çenede ağrılı bir “çıtırdama” görülür.
8. Romatizmaya bağlı baş ağrısı : Boyunda veya başın arka bölümünde görülen ağrı hareket edildiğinde artar.
9. Göz yorgunluğuna bağlı baş ağrısı : Ağrı alında hissedilir.