Guarana Bitkisi Nedir? Zayıflatır Mı? Sağlığa Etkileri Nelerdir?
Yağmur ormanlarının gözü olarak bilinen meşhur bitki...
Geleneksel olarak Amazon bölgesinin yerlileri tarafından tüketilen bir bitkidir. Esas olarak Amazonas ve Bahia’nın Brezilya eyaletlerinde üretilen bitkinin tohumları, yüksek miktarda kafein içerir. Bu özelliğinden dolayı Guarana özlerinden; yiyecek, içecek ve bitkisel takviyelerde, uyarıcı madde olarak yararlanılmaktadır. Uyarıcı özelliğine ek olarak, bilimsel topluluğun ilgisini uyandıran başka terapötik* özelliklere de sahiptir.
- Hammadde olarak kullanılan guarana tohumu özlerinin, güçlü antimikrobiyal ve antioksidan özelliklere sahip olması; gıda, kozmetik ve farmasötik* endüstrilerinde doğal bir katkı maddesi olarak kullanılabileceğini düşündürmektedir.
Diyabet, hipertansiyon gibi yüksek sağlık harcamalarına neden olan obezite; birçok hastalıkla yakından ilişkilidir. Dünyanın bazı bölgelerinde, popülasyonun yarısından fazlasını etkileyebilmektedir. Hiçbir yaklaşım (sağlıklı beslenme programı, ilaç tedavisi vb.) sorunu tek başına çözemediğinden, tüm potansiyel tedavilerin araştırılması ve kullanılması gerekmektedir. Kilo vermek için ise, birçok insan diyet takviyesi kullanmaktadır. Enerji harcamasını arttırmak ve iştahı bastırmak için besin takviyelerine kafein eklenmektedir.
- EFSA’nın* kafeinle ilgili bilimsel açıklamalarında; genel olarak yetişkinler için, tüm kaynaklardan günde 400 mg’a kadar kafein alımının, kaygı yaratmayacağı belirtilmiştir. (Hamilelerde 200 mg/gün) Kilo kaybını sağlamak adına guarana içeren bitkisel bir takviyenin; aşırı kilolu kişilerde, kısa süreli kilo ve yağ kaybını etkili bir şekilde desteklediği, uzun süreli kullanımında ise sağlığa etkileri konusunda daha fazla araştırma yapılması gerektiği belirtilmektedir.
- Guarana içeren bitkisel preparatların kullanıldığı bir çalışmada; bitkisel preparatların, mide boşalmasını önemli ölçüde geciktirdiği, gastrik* doluluğu algılama zamanını kısalttığı ve temel sağlık bakımı kapsamında tedavi edilen fazla kilolu hastalarda, 45 gün içinde önemli kilo kayıplarını sağladığı bildirilmiştir.
- Erkeklerde 24 saat enerji harcaması ve yağ oksidasyonu* üzerine, epigallokateşin-3-gallat ve kafein karışımı içeren kapsüllü yeşil çay ve guarana ekstrelerinin etkilerinin araştırıldığı başka bir çalışmada; temel bulgu olarak ekstrelerin kullanımı ile 24 saatlik enerji harcamalarında artış kaydedilmiştir.
- Acı portakal, yeşil çay ve guarana özlerinin, kilolu erkeklerdeki metabolik ve fizyolojik etkilerinin araştırıldığı bir çalışmada; ekstrat alımından sonra, 6 saat dinlenme veya 1 saatlik koşu bandı yürüyüşü sonrasında, toplam ATP* kullanımı üzerine anlamlı bir etki göstermediği görülmüştür.
- Sağlıklı fakat fazla kilolu deneklerde; vücut ağırlığı, vücut kompozisyonu ve kan kimyası üzerine, botanik ekstrat bazlı bir kilo kaybı formülünün, 12 haftalık takviyesinin etkinliğini araştırmak için yapılan klinik bir çalışmada; takviye verilen grubun vücut yağlarında azalma olduğu, fakat ağırlık ve beden kitle indeksi sonuç ölçütlerindeki değişikliklerin, gruplar arasında anlamlı bir fark göstermediği bildirilmiştir.
- Guarana ve metabolik hastalık oranı ilişkisinin araştırıldığı bir çalışmanın sonuçlarına göre; ağırlık kaybında anlamlı bir fark oluşmamış, fakat kolesterol üzerine olumlu sonuçlar elde edilmiştir. Guarana kullanan kişilerin daha düşük LDL* ve total kolesterol seviyelerine ulaştığı, fakat bel çevresi için sonucun aynı olmadığı belirtilmektedir.
- Ratlarda yapılan ve kolesterol üzerine olumlu sonuçlar doğuran bir başka çalışma ise; guarana tozunun, total kolesterol ve LDL seviyelerini, hiperlipideminin neden olduğu karaciğer hasarını kısmen azalttığını, AChE* aktivitesindeki değişiklikleri önleyebildiğini ve hiperlipidemiye bağlı hafıza bozukluğunu iyileştirdiğini göstermiştir. Bu nedenle guarana tozunun; hiperlipidemi ve kognitif* bozuklukların tedavisinde yardımcı tedavi olarak kullanılabilecek, ümit verici bir fitokimyasal kaynağı olabileceği düşünülmektedir.
- Guarana’nın çok düşük konsantrasyonlarda bile (1.2 μg/ml), lipit peroksidasyon* sürecini inhibe* ederek antioksidan etki gösterdiği saptanmıştır.
-
Guarana içeren takviyelerin bazıları hakkında, sağlığa zararlı olduğu yönünde yayınlar da bulunmaktadır:
Efedra ve guarana takviyesinin, kalp hızında ve kan basıncında sürekli artışlara, glukoz ve potasyum homeostazında istenmeyen etkilere neden olduğu ve bu etkilerin; hipertansiyon, ateroskleroz veya glikoz intoleransı gibi obezite ile güçlü bir şekilde ilişkili hastalıkları olan kişilerde zararlı olabileceği belirtilmiştir.
- Bir kadın hastada, kilo kaybı amaçlı guarana içeren bitkisel ilaç alımını takiben rabdomiyaliz* rapor edilmiştir. Alınmasından 3 saat sonra, hasta 2 saat devam eden ve kademeli olarak düzelen göğüs ağrısına maruz kalmıştır.
- Vücut ağırlığının azaltılması için guarananın da bulunduğu bitkisel gıda takviyelerinin olumsuz etkilerini sistematik olarak gözden geçirmek amacıyla yapılan bir çalışma; bazı bitkisel gıda takviyelerinin kullanımı ile karaciğer hasarı ve ölüm de dahil olmak üzere, olumsuz durumların bildirildiğini göstermektedir.
- Yapılan bir araştırmada; guarananın dikkatli kullanılması, hipertansiyon ve diğer kalp-damar hastalığı olan hastaların kullanmaktan kaçınması yönünde görüşler bulunmaktadır.
Terapötik: Tedaviye ait, tedavi edici
Farmasötik: Eczacılık
EFSA: European Food Safety Authority
Gastrik: Mideye ait, mideyle ilgili
Oksidasyon: Yükseltgenme, oksitlenme
ATP: Adenozin trifosfat, canlıların doğrudan kullandığı enerji molekülü
LDL: Low density lipoprotein, halk arasında kötü kolesterol olarak bilini
AChE: Asetilkolinesteraz
Kognitif: Bilişsel
İnhibisyon: Engelleme
Lipit peroksidasyonu: Yağların yükseltgenmesi sonucu bozulması.
Rabdomiyaliz: Çizgili kas erimesi
Antioxidant and antimicrobial activity of guarana seed extracts. Lucija Majhenič, Mojca Škerget,Željko Knez. basım yeri bilinmiyor : Elsevier, 2007.
Potential toxicity of caffeine when used as a dietary supplement for weight loss. Pendleton M1, Brown S, Thomas CM, Odle B. Mart 2013, Journal of dietary supplements.
DRAFT SCIENTIFIC OPINION Scientific Opinion on the safety of caffeine EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition, and Allergies (NDA). Authority, European Food Safety. Parma, Italy : yazarı bilinmiyor, 2015, EFSA Journal.
An herbal supplement containing Ma Huang-Guarana for weight loss: a randomized, double-blind trial. Boozer CN1, Nasser JA, Heymsfield SB, Wang V, Chen G, Solomon JL. Mart 2001, International journal of obesity and related metabolic disorders : journal of the International Association for the Study of Obesity.
Effects of encapsulated green tea and Guarana extracts containing a mixture of epigallocatechin-3-gallate and caffeine on 24 h energy expenditure and fat oxidation in men. Bérubé-Parent S1, Pelletier C, Doré J, Tremblay A. 2005, The British journal of nutrition.
Acute effectiveness of a “fat-loss” product on substrate utilization, perception of hunger, mood state and rate of perceived exertion at rest and during exercise. Alkhatib A1, Seijo M2, Larumbe E3, Naclerio F2. 2015, Journal of the International Society of Sports Nutrition.
Metabolic and physiological effects of ingesting extracts of bitter orange, green tea and guarana at rest and during treadmill walking in overweight males. Sale C1, Harris RC, Delves S, Corbett J. Mayıs 2006, International journal of obesity.
EFFICACY OF 12 WEEKS SUPPLEMENTATION OF A BOTANICAL EXTRACTBASED. T. Opala1, P. Rzymski1, I. Pischel2, M. Wilczak3, J. Wo´zniak1. 2006, EUROPEAN JOURNAL OF MEDICAL RESEARCH, s. 343-350.
Modulatory Effects of Guarana (Paullinia cupana) on Adipogenesis. Natália da Silva Lima, 1,* Erica de Paula Numata,1 Leonardo Mendes de Souza Mesquita,2 Pollyana Hammoud Dias,2 Wagner Vilegas,2 Alessandra Gambero,1 and Marcelo Lima Ribeiro1,*. 2017, Nutrients.
Krewer Cda C 1, Ribeiro EE , Ribeiro EA , Moresco RN , da Rocha MI , Montagner GF , Machado MM , Viegas K , Brito E , da Cruz IB . Habitual intake of guaraná and metabolic morbidities: an epidemiological study of an elderly Amazonian population. 2011.
Guarana (Paullinia cupana) ameliorates memory impairment and modulates acetylcholinesterase activity in Poloxamer-407-induced hyperlipidemia in rat brain. RLeala, Jader B.RuchelaJosiane B.S.BraunaStephen A.AdefeghaaAlessandraGuedes ManzoniaFátima H.AbdallaaJuliana S.de OliveiraaKellyTrellesaCristianeSignoraSônia T. ALopesbCássia B.da SilvabLívia G.CastilhoscMaribel A.RubinaDaniela B. 2017, Physiology & Behavior, s. 11-19.
Guarana (Paullinia cupana): toxic behavioral effects in laboratory animals and antioxidant activity in vitro. Mattei R1, Dias RF, Espínola EB, Carlini EA, Barros SB. Mart 1998, Journal of Ethnopharmacology, s. 111-116.
ROBERT B. SAPER, M.D., M.P.H., DAVID M. EISENBERG, M.D., and. Common Dietary Supplements. 2004.
Short‐term Metabolic and Hemodynamic Effects of Ephedra and Guarana Combinations. MD, Christine A. Haller MD Peyton Jacob PhD III Neal L. Benowitz. 2005, Clinical Pharmacology & Therapeutics.
Rhabdomyolysis in Response to Weight-Loss Herbal Medicine. Ishak A.MansiMD, JianHuangMD. 2004, The American Journal of the Medical Sciences, s. 356-357.
Adverse events of herbal food supplements for body weight reduction: systematic review. Pittler MH1, Schmidt K, Ernst E. Mayıs 2005, Obesity reviews : an official journal of the International Association for the Study of Obesity.
Potential for toxicity with use of bitter orange extract and guarana for weight loss. Aleda M. Hess, D. L. Sullivan. 2005, Annals of Pharmacotherapy /SAGE journals.
Availability of weight-loss supplements: Results of an audit of retail outlets in a southeastern city. Sharpe PA1, Granner ML, Conway JM, Ainsworth BE, Dobre M. 2006, Journal of the American Dietetic Association.