24 Temmuz 1923'te Lozan Antlaşması imzalanmış, yeni Türk devletinin bağımsızlığı kabul edilmişti. İkinci dönem Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin toplanmasından 2 ay sonra 13 Ekim 1923'te Ankara, Türkiye devletinin hükümet merkezi oldu. Artık mevcut rejimin isminin de bütün açıklığı ile konulması, yeni devletin başkanının seçilmesi gerekiyordu. O güne kadar Devlet Başkanlığı görevi, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı olarak Mustafa Kemal Paşa tarafından yürütülmüştü. Diğer taraftan bazı yabancı ülkeler de Lozan Antlaşması'nı onay için Türkiye'deki yeni devlet rejiminin daha açık şekilde belirlenmesini istiyordu. Bu sırada 27 Ekim 1923'te İcra Vekilleri Heyeti'nin istifası ve Meclis'in güvenini kazanacak bir kabine listesinin oluşturulamaması da bu soruna acil bir çözüm gerektirdi. 28 Ekim 1923 akşamına kadar hükümetin kurulamaması üzerine Mustafa Kemal Paşa, Çankaya Köşkü'nde arkadaşları için Latife Hanım'a bir sofra hazırlattı. Mustafa Kemal Paşa o gece İsmet Paşa ile 1921 Anayasası'nın bazı maddelerini değiştiren kanun tasarısını hazırladı. "Türkiye devletinin hükümet şekli cumhuriyettir." hükmünün yer aldığı tasarı üzerinde TBMM'de yapılan konuşmalardan sonra Cumhuriyet'in ilanı kabul edildi. Böylece yeni devletin yönetim biçimi bütün açıklığı ile ismini almış oldu. Cumhuriyet'in ilanı ile "Egemenlik kayıtsız, şartsız milletindir" ilkesi de artık devlet yönetiminde en belirgin şekliyle yerini buldu. Ardından cumhurbaşkanlığı seçimine geçildi. Yapılan gizli oylamada 158 milletvekilinin tamamının oyunu alan Gazi Mustafa Kemal Paşa, TBMM tarafından yeni Türk devletinin ilk cumhurbaşkanı seçildi. Bunun üzerine kürsüye gelen Mustafa Kemal Paşa, yaptığı konuşmasını, "Türkiye Cumhuriyeti mesut, başarılı ve muzaffer olacaktır." sözü ile bitirdi. Böylece devletin adı ve rejimiyle ilgili tartışmalara son verilirken, Türk milletinin tarihinde yeni bir devir açıldı.
KUTLAMALAR ÇELENK SUNMA TÖRENİ İLE BAŞLADI
Cumhuriyetin Kuruluşunun 98.Yılı kutlamaları Malatya Valisi Aydın Baruş, Büyükşehir Belediye Başkanı Selahattin Gürkan ve Garnizon Komutanı Tümgeneral Selami Arslan tarafından Atatürk Anıtına çelenk sunulmasıyla başladı. Saygı duruşu yapılması ve istiklal marşının okunmasının ardından anıt şeref defteri Malatya Valisi Aydın Baruş tarafından yazılarak imzalandı. Vali Aydın Baruş tarafından anıt şeref defterine yazılan yazıda ise şu ifadeler yer aldı. “Aziz Atatürk, Kahraman Türk milletinin tarihin altın sayfalarına kanlarıyla yazdığı Kurtuluş Destanının zafer tacı olan Cumhuriyetimizin kuruluşunun 98. Yıldönümünde manevi huzurunuzda bir araya gelmenin onurunu yaşıyoruz. 20. yüzyılın başlarında dünyayı kendi çıkarları doğrultusunda yönetmek için dünyayı kana bulamaktan çekinmeyen sömürgeci güçlerin vatanımıza uzanan namert elleri, müstesna liderliğinizle küllerinden yeniden doğarak şahlanan Necip milletimiz tarafından kökünden kırılmıştır. Onlarca yıl kesintisiz devam eden savaşlar, yokluk ve sefalet nedeniyle yok olmanın eşiğine gelmiş Aziz Milletimiz, açtığınız bağımsızlık sancağı etrafında kenetlenerek, vatanın dört bir yanını saran düşmanları yurdundan kovmuş, hiçbir şart altında boyun eğmeyeceğini ve teslim alınamayacağını tüm cihana bir kez daha ilan etmiştir. Kurtuluş Savaşında ölümüne verilen amansız mücadelesiyle istiklal ateşini yeniden yakan Aziz Milletimiz, 29 Ekim 1923’te önderliğinizde kurulan Türkiye Cumhuriyeti ile yepyeni ve muasır bir devlete kavuşmuştur.”
>> A. Vahap Kaygusuz – Ebubekir Atilla