Ay anamız Haymanamız…O ki 400 çadırla geldiği Domaniç’ten güçlenip üç kıtaya hakim olan bir cihan devletinin kurucusunun ninesi… Haymana Kayı Aşireti’nin Reisi Gündüz Alp’in hanımıdır. Orta Asya’dan Anadolu’ya gelirken Gündüz Alp’in vefatı üzerine dağılma noktasına gelen aşireti toplar ve Domaniç’in Çarşamba köyüne kadar selametle getirerek Osmanlı devletinin temellerini atar. Tam üç kıtaya hükmeden dünyanın İslam cihangiri olan gelmiş geçmiş en büyük devletin kurulmasında
haymananın emeği küçümsenmeyecek kadar büyüktür. Haymana ki Ertuğrul’u Osman’ı helal sütüyle ve dualarıyla büyütmüş onları İslam terbiyesiyle ve Türk örf ve adetlerine göre yetiştirmiştir. Böylelikle devletin temellerini atmıştır. Bu temeller yedi asır dayanabilmiştir.Devletin kurulmasında haymananın büyük faydalarından biriside şöyle olmuştur:Gündüz Alp’in Sungur Tekin,Gündoğdu,Ertuğrul ve Dündar isimli dört çocuğu vardır.Gündüz Alp’in ölümü üzere Kayı boyu arasında anlaşmazlık çıkar.Aşiretin bir bölümü Suriye’ye giderek Şam Türklerini oluştururlar.Daha sonra tekrar anlaşmazlık çıkar ve Sungur Tekin ile Gündoğdu Orta Asya’ya gitmek üzere yola çıkarlar.Bu gidenlerin akıbeti hakkında hiçbir tarih kitabında bilgiye rastlanmaz.Ama hedefleri büyük devlet olup İslamiyet’i tüm dünyaya yaymak isteyen Haymana ve oğlu Ertuğrul Gazi batıya doğru gitmeye karar vererek tarih sahnelerinden silinmeyen bir devlet olmuşlardır.Oba normal günlerinden birini yaşarken insanoğlunun ömrünün nihayeti olan ölüm haymanayı da bulmuştu. Onun vefatı üzerine Ertuğrul gazi annesi için büyük bir cenaze merasimi düzenler. Annesi için etli bulgur pilavı yaptırıp kendi elleriyle dağıtır. Adına ilk defa anıt mezar inşa edilir. Bu mezar Abdülhamit Han tarafından bugünkü şekline getirilir. Her yıl yayladan inildikten sonra haymananın kabri ziyaret edilir. Dualar edilir ve devletin yücelmesi için dilekler tutulur. Daha sonraları bu anıt mezarın etrafında Osmanlar Orhanlar ve obanın diğer çocukları güreş tutarlar cirit atarlar ve bir gelenek haline gelir ve her yayladan inişte neşeyle düzenlenir. O gelenekler günümüze kadar devam ettirilir, etli bulgur dağıtılır, türbenin etrafı karakeçili Yörükler ve çevre halk tarafından ziyaret edilir. Kuran-ı Kerim ve mevlitler okunur. Ok, cirit atılır, güreş tutulur.II. Abdülhamit döneminde Bursa Valisi Mahmut türbeyi inşa etmek üzere görevlendirilir. Masraflar saray tarafından ödenir. II. Abdülhamit her yıl düzenli olarak haymana şenliklerine gıda ve para gönderir. Köy halkı dernek kurarak faaliyetlerini hala devam ettirir. 1995 yılında törenlere ilçe merkezinin katılımıyla Haymana’yı Anma ve Domaniç Şenlikleri tertiplenir. Türbe ve külliye 1990 yılında restore edilir.Haymana yöremiz için büyük bir manevi değeri vardır. Onun yöremizde bulunmasının kıymetini bilmeli ve ona yakışır torunlar olmalı,onun razı olacağı şekilde davranmalıyız.
aks:)