Orhan Kemal‚in “Sokaklardan Bir Kız” isimli romanının kahramanı bu defa Nuran. Nuran üstadın diğer benzer romanlarındaki gibi toplumun genel geçer ilkeli, geleneksel taciz, ahlak, dahası ahlaksızlık ve kültüründen nasibini almazlık edemeyen herhangi genç kız kahramanlarından biridir. Her ne kadar bir romanın kahramanı gibi sırıtsa bile gerçek hayattan biri olmaya o denli yatkın ve yakındır Nuran. Zira onu hepimiz tanımasak dahi görmüş, duymuş, şahit olmuşuz veya okumuşuzdur.
Anası Leyla bir barda çalışan ve oldukça şıpsevdi, günümüz tabiri ile hafif ve hoppa biridir. Nuran’ın babası Cemal karısının düşkünlüğünden habersiz günleri devirirken küçük Nuran anasının ne mal olduğunu çocukların acımasız dünyasından öğrenir. Dışlanır, aşağılanır, hakarete uğrar anası böylenin kızı diye. Ona bir tek İhsan ağabey dediği adeta koruyucu meleği diyebileceğimiz, yine kendi gibi küçük bir çocuk sahip çıkar, destek olur.
1960’lı yılların Yeşilçam filmlerinden birini anımsatan ama oldukça usta bir kurgu, yine usta işi ritm, olaylar ve duygu dolu anlatılarla sürükleyici roman, Nuran’ın annesinin sevgilisini öldürmesiyle başlar. Anlatıda geriye dönüşte Nuran’ın acıklıdan da öte düpedüz trajedik hikayesine bırakırız kendimizi.
Anne Leyla önce gezici tiyatroların birinde Anadolu’nun o kasabası senin bu şehri benim gösterilerinde göbek atıp dans eden biridir. İnsanları, eğlenmeyi ve eğlendirmeyi sever. Nuran’ın babası Cemal ile de yine böylesi gösterilerin birinde tanışmıştır. Leyla malın gözü erkeğe doymak bilmez, ihtiraslı, acımasız bir yaratıktır. Kocasını yakışıklı jön Nejat ile aldatır. Nihayet olayın farkına varan Cemal, adamı boğar kendisi hapse düşer. İçeride kısa bir süre sonra vefat eder.
Küçük Nuran’a Cemal’in kardeşi Kemal sahip çıkar. Amcalık görevini yerine getirmeye çalışan Kemal ve ailesi Nuran’a hayatı zindan ederler. Nuran’ın annesi ve kadının tercih ettiği yaşam biçimi yüzünden dışlanması, aşağılanması, ezilmesi yeni geldiği ailede de devam eder. Annesi Leyla ise bir başka sevgilinin peşine takılıp ortalıktan toz olmuş, eski kocasını ve kızını çoktan unutmuştur bile. Dahası tiyatro grubu ile yine bilinen turnelerinden birine çıkmıştır.
Nuran’ın çektikleri acıdır, gözyaşıdır, baba özlemidir. Bu defa yanında İhsan ağabeyi gibi koruyucu bir yaşıtı da yoktur. Bütün zorlukları kendince yenmeye çalışır. Okumayla, romanla tanışır. Kimsesiz bir köpekle dost olur, insanlardan kaçar. Kendisine düşman yeni ailesinin hayatı kendisine zindan etmesine izin vermemekle uğraşır.
Mahallelinin dedikodusu, genç kızın çektikleri tam tamına yurdum insanları portresidir. O yıllardan bu yana dedikodu, iftira, çekememezlik, çocuklara, korunmasız, savunmasız genç kızlara asılma, sulanma kültürümüzün ne kadarı değişmiştir acaba? Nuran büyür, “Tanrı Zaman” hiçbirşeyi iyileştirmese de dayanılır ebatlara, kalıbına sokar. Nuran genç bir yetişkin olur, amcası Kemal, fitne hanımı Yenge, kızları Ayten etmedikleri hakareti küfür, aşağılama bırakmazlar. Kızın namuslarına dil uzatacağı, kimbilir kiminle kaçabileceği paranoyasına kapılıp Nuran’ı geri annesine verme kararı alırlar.
Leyla bulunur. Anne genç kızı ile karşılaşır. Mutluluğun kökeninde yavrusuna kavuşan bir annenin heyecanı ve şefkatinden çok, kızının güzelliğini nasıl pazarlayacağının hesaplarını yapan aşağılık planları yatar. Leyla bu arada tiyatrodan ayrılıp bir barda konsomatrislik yapmaya başlar. Genç ve güzel Nuran’ı yanına alır. Olaylar hızlı ve birbiri ardısıra gelişir. Romana yeni kahramanlar katılır. Leyla’nın meslektaşı Nimet Teyze’nin kendisine kesik genç denizci sevgilisi Cevdet devreye girer. Her genç kızın ilk bakışta aşık olacağı arkadaşı hergele Fikret’de akabinde. Cevdet’in Nuran’ınkine benzer hayat hikayesi onları birbirlerine yakınlaştırır. Ama hergele Fikret Nuran’ı Cevdet’e bırakacak mıdır? Nuran Cevdet’i mi, yoksa Fikret’i mi tercih edecektir? Romanın başında dahası sonunda Nuran annesinin tutkulu aşığını neden öldürüp ellerini kana bulayacaktır? Bu ve benzeri birçok sorunun cevabı merhum ustanın yine özellikle insan ilişkilerini alabildiğin yalın ve gerçekçi bir dille ele almasından dolayı ustalığını ispatlayan, önemli romanlarından biri sayılması gereken “Sokaklardan Bir Kız”da.
2012