İnsanlık Tarihinin En Etkili 7 İcadı
Biraz düşünelim… İnsanlığın ilk dönemlerinden günümüze kadar akıl ortaya koyularak bulunan, keşfedilen ya da icat edilen hangi araç-gereç tarihsel süreç içerisinde en büyük etkiyi yarattı? İnsan dehasının geldiği en son noktayı gösteren ve küçük cihazlara indirgenen internet ve dijital teknolojiler mi yoksa bir ihtiyaç gidermesi açısından tekerlek mi? Teknolojinin ihtişamı bizleri yanıltabilir diye düşünüyoruz. Gelin ekonomik ve sosyolojik dengeleri göz ardı etmeden irdelediğimiz çalışmamıza birlikte göz atalım.
1. Tekerlek
İnsanlık tarihi açısından en önemli icatlar arasında bulunan tekerlek, medeniyetlerin, kültürlerin ve buluşların hızlı bir şekilde farklı toplumlar arasında dolaşımını sağlayarak insanlığın gelişmesine büyük katkı sağladı. Her ne kadar basit bir yük taşıma aracının parçası olarak görülse de insan ayağının sürreal yansıması olan tekerlekler hızlı gelişimin ve toplumlar arası etkileşimin gerçekleşmesindeki kilit noktadır. Tekerleğin tam olarak ne zaman icat edildiği olarak bilinmemektedir. Ancak tarihi M.Ö. 3500 yıllarına dayanan ve tekerlekli bir kızağı resmeden Sümerlere ait piktogramda en eski izleri görülmektedir. İcadının ilk gününden bugüne biçim değiştirerek insanlığa etki eden bu araç, günümüzde halen daha farklı ulaşım araçlarında kullanılarak hayati bir görevi yerine getirmeye devam etmekte.
2. Tarım
İnsanoğlunun tarımı öğrenmesi en temel haliyle yiyeceğe olan ihtiyacını karşılaması açısından bile büyük önem arz eder. Ancak tarımın icadının getirdiği yerleşik hayat içerisinde oluşan mülkiyet olgusu, sanat, edebiyat, mimari, hukuk, şehir, devlet ve imparatorluk gibi daha önce tam olarak tecrübe edilmemiş yeni olgulara zemin hazırlayarak basit bir yiyecek ihtiyacını karşılamasından öte bir kırılma noktası oluşturdu.
3. Yazı ve Matbaa
İnsan düşüncelerinin, tecrübelerinin, nesiller boyu edinilen bilgi ve birikimin kayıt altına alınarak gelecek nesillere aktarılmasını sağlayan yazı, insanlık tarihinin ilerlemesi açısından oldukça değerlidir. Bu nedenle yazının keşfi insanlık ve uygarlık tarihinin en önemli basamağı olarak kabul görmektedir. Bu buluş ilk defa Batı Asya’daki Fırat ve Dicle arasında kalan ve Mezopotamya olarak adlandırılan bölgede gerçekleştirildi. Matbaanın icadı ise yazı ile yürümeyi öğrenen insanlığın adeta koşmasını sağladı. İlk olarak M.Ö. 200’lü yıllarda Çin’de kullanılmaya başlandığı düşünülen matbaa özellikle Gutenberg’in geliştirdiği icatla oldukça etkili hale geldi. El yazmasının aksine kitapların hızlı bir şekilde çoğalmasını sağlayan bu icat bilgi ve birikimin birçok yere ulaşmasını sağlayarak önemli bir iş başardı. Her ne kadar yazı ile matbaa iki farklı buluş olarak görülse de aralarındaki simbiyotik ilişki onları birbiriyle bütünleştirdi.
4. Pusula
Günümüz itibariyle hiç bilmediğiniz yabancı bir şehirde navigasyon uygulaması kullanmadan adres bulmaya çalıştığınızı düşünün. Ne kadar sıkıntılı bir durum değil mi? Ancak pusulanın icat edilmediği dönemlerde gidilen yoldan geri dönememek bugünkünden daha ağır sonuçlara hatta ölümlere bile neden oluyordu. Denizcilerin yönünü kaybetmesi, karanın görünmediği yerlere yelken açılamaması, farklı kara parçalarına ulaşılamaması ve niceleri. Çin’de icat edilen ve ilk olarak Asya’da kullanılan pusula insanlığa yön duygusu tayin ederek, toplulukların uzak yerlere gitmesini ve denizcilerin yeni kıtalar keşfetmesini sağladı. Bu yönüyle insanlık tarihinin önemli buluşları arasında yer aldı.
5. Buhar Makinesi
Dünya tarihinde tarıma geçişin ardından en belirgin ekonomik ve sosyal temelli değişimin yaşanmasına vesile olan buhar makinesi endüstri devriminin oluşmasına zemin hazırlayarak dünyayı farklı bir eksene taşıdı. Sanayi devriminin kilit adamı İskoç mucit Jamet Watt her ne kadar buharlı makinenin ilk mucidi sayılsa da ondan önce aslında benzer cihazlar birinci yüzyılda İskenderiyeli Hero tarafından da anlatılmaktaydı. 1698 yılında Thomas Savary ile birlikte Denis Papin’in de buharlı makinelerle uğraştığı bilinmekte. Endüstri devriminin başlaması tıpkı tarımın icadında olduğu gibi yeni ekonomik yapıları, sosyal grupları, nüfusun çok hızlı artmasını, siyasal yapıyı vb. birçok olguyu etkiledi.
6. Elektrik
Gecemizi aydınlatan, hayatımızı kolaylaştıran, pratik kullanımlarımız dahil olmak üzere edindiğimiz bütün elektronik cihazlara hayat veren elektrik şüphesiz ki günümüz dünyasının en temel ihtiyaçları arasında. Listemizde yer alan bilgisayar ve internet teknolojilerinin var olma nedeni konumunda olan ve bugünkü dijital medeniyetimizin olmazsa olmazı. Eski dönemlerden beri şimşek ve elektrik balığı ile birlikte doğada var olan ve potansiyel olarak her zaman bulunan elektrik özellikle Edison’un ampulü icat etmesiyle görünür hale geldi. Edison’un evini aydınlattığı ilk günden beri de hayatımızın vazgeçilmezleri arasına girdi.
7. Bilgisayar ve İnternet
Birbirinden ayrı iki buluş olsalar da tıpkı yazı ile matbaa arasında olduğu gibi bilgisayar ve internet arasında da simbiyotik bir ilişki olduğundan birbirinden bağımsız düşünemedik. Aralarındaki en temel fark ise bilgisayarın icadının ilk insanlar kadar temellendirilmesi. Abacus denilen sayı saymaya yarayan ilkel bilgisayar tiplemeleri özellikle 1900’lü yıllarda hızla gelişim kat etti. Büyük ebatlarda dört işlem yapmayla başlayan teknik bilgisayarlar 2000’li yıllarda küçük boyutlu, oldukça hızlı ve çok farklı işlemler yapabilen komple bir cihaz haline geldi. İlk olarak 1990’lı yıllarda aktif olarak kullanılmaya başlanan internet ile entegre olan bilgisayarlar aklımıza gelebilecek her türlü alana hükmederek hayatımızın vazgeçilmezleri arasına girdi ve McLuhancı bir deyişle dünyayı küresel bir köy haline getirdi.
Kaynakça
Mehmet Özdemir, Tren Gelir Hoş Gelir “Kara Trenin Hikâyesi”, Turizm Araştırmaları Dergisi, cilt.23, sayı.1, 2012
Yusuf Kılıç, Eski Ön Asya Toplumlarında Yazı ve Dil Etkileşimi, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, sayı.4, 2009
Ural Akbulut, Edison Değilse Elektriği İlk Kim Buldu?, Erişim Tarihi: 21.06.2018
Michael H. Hart, Dünya Tarihine Yön Veren En Etkin 100, Neden Kitap Yayıncılık, İstanbul, 2008, s.117-119
Aytekin İşman, Bilgisayar ve Eğitim, Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, sayı.2, 2001
DİĞERLERİ
7 Maddede Kara Fatma'nın Hayatı ve Milli Mücadele'ye Katkıları
Milli Mücadele döneminde cepheden cepheye koşan, “Artık kadın erkek yok, artık İstiklal var” diyerek canını siper eden Kara Fatma, Milli Mücadele’nin sembol isimlerinden biridir. Türk toplumunun tarih sahnesinde yeniden var olma ve bağımsızlık elde etme amacıyla giriştiği Milli Mücadele’de eline silah alan, kendi kıtasını kuran ve çeşitli mevzilerde canını ortaya koyarak savaşan bu önemli Türk kadınını gelin birlikte tanıyalım.
7 Maddede Osmanlı Askeri Gücünün Öncüleri: Akıncılar
Birçoğumuzun zihninde Cüneyt Arkın’ın Malkoçoğlu karakterini canlandırdığı enfes performansıyla hafızalarımıza yer edinen Akıncılar, Osmanlı tarihi içerisinde önemli bir yere sahip savaşçı süvari birlikleridir. Savaş sırasında asıl ordudan birkaç günlük mesafede önde giden, gittiği noktalarda istihbarat toplayan, ordunun geçeceği yol, köprü ve geçit gibi yerleri güvenlik altına alan Akıncılar, sınır güvenliğinin sağlanması ve Osmanlı’nın batı yönlü ilerleyişinde büyük rol oynadılar. Kahramanlıkları ve başarılarıyla dilden dile, destanlarla ve hikâyelerle günümüze kadar ulaşan bu askeri birliği gelin birlikte tanıyalım.
Osmanlı'da Merhametin Sembolü: Kuş Evleri
Yaratılanı severiz yaratandan ötürü demiş Yunus Emre. Bu bilinçle yoğurulmuş Anadolu topraklarının çocukları. İnsan, hayvan ayrımı yapmaksızın saygı duyulmuş her canlıya. Bu saygı ve merhamet öyle ileri gitmiştir ki, mimariden sanata birçok alanda verilen ürünleri etkilemiştir. Oluşan hissiyatın vücut bulduğu en değerli mimari yapılardan biri ise kuş evleridir.
5 Maddede Türk Halk Edebiyatında Ferhat ile Şirin’in Aşk Hikayesi
Gerçekten yaşadılar mı yaşamadılar mı tartışılır ancak Ferhat ile Şirin'in aşk hikâyesi gerek İran edebiyatında gerekse de Türk edebiyatında derin izler bırakan önemli bir aşk öyküsüdür. Bu hazin aşk hikâyesinin ortaya çıkışı, gelişimi, metin haline gelişi ve özellikle Türk halk edebiyatında yer edinişi ise önemli bir araştırma konusudur. Biz de bu aşk öyküsüne dair duyulan merakı keyifli bir şekilde bir nebze dahi dindirmek için Ferhat ile Şirin’in hikâyesini siz değerli Beyaz Tarih okurları için kaleme aldık.
Cumhuriyet Tarihimizdeki Koalisyon Hükümetleri
İlk yüzyılına yaklaştığımız Türkiye Cumhuriyeti'nin siyasi geçmişi her seçimde bir öncekine göre sürekli olarak farklılık göstermekle birlikte günümüzde de sistem bazlı belirsizlikler varlığını sürdürüyor. Parlamenter Cumhuriyet tecrübesi ile özellikle 1960 darbesinden sonra yaşanan sistem karmaşaları hala askeri vesayet ile demokrasi ilişkilerini sorun olarak gündemimizde bulunduruyor. Ancak konjonktürel olarak hem iç hem de dış baskılardan kaynaklı çıkmazların en içinden çıkılmaz sonucu olarak koalisyonlar ortak bir mutabakkattan öte anlaşmazlığın bir sembolü olarak biliniyor. Peki tüm koalisyon hükümetlerini biliyor musunuz? ilk koalisyon hükümeti hangisiydi? Kimler hangi vaadlerle bir araya geldiler? İşte koalisyon hükümetlerimiz;
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun