07/06/2020 Gazete Pencere Yazımdan
Geçtiğimiz hafta boyunca, Amerika Birleşik Devletleri, beyaz polislerce bir başka siyah silahsız adamın daha öldürülmesiyle öfke ve üzüntüye boğuldu. George Floyd’un 25 Mayıs’ta Minneapolis’te bir polis memurunun orantısız ve ırkçı şiddeti sonucu can vermesi, yüzbinden fazla ölüme sebep olan coronavirüs salgınına rağmen, ülkenin dört bir yanında isyan ve protesto için milyonları sokağa dökmüş durumda.
Moda sektörü olan biteni önemsemek zorunda çünkü müşterileri önemsiyor!
George Floyd’un ölümünden sonra gösterilen dayanışma, moda endüstrisi için de önemli bir dönemeci işaret ediyor. Dünyanın vitrini olan moda endüstrisinin, değişimi yönlendirmek ve dahası hızlandırmak için pek çok sektörden daha fazla sahip olduğu ayrıcalıklarını ve büyük gücünü kullanma konusunda hem müşterilerine ve hem de topluma karşı görevi var. Ancak, birkaç yıl öncesine kadar moda endüstrisi çoğunlukla, politik meseleler, polis vahşeti, ırkçılık, insan hakları ihlalleri gibi tartışmalı konularda tamamen nötr ve sessiz kalmayı benimsiyordu. Çoğu halen öyle. Birçok moda markası ve özellikle lüks evlerin sosyo-politik meselelerde üç maymunu oynamayı tercih ettiği çok açıktı. Sonuçta moda ışıltılı ve lekesiz bir rüya sektördü ve herhangi bir tarafta yer almamanın en güvenli liman olduğunu düşünüyordu. Fakat özellikle son beş yıldır, genç tüketiciler, şüphesiz itici gücü oldukları ve satın aldıkları moda markalarının değerleriyle uyumlu olması, apolitik kalmaması, sosyo-politik konular hakkında ses çıkarmasını bekledikçe ve bu yönde baskı kurmaya başladıkça bu güvenli limanda sular yükselmeye başladı(*).
12.04.2020 Gazete Pencere yazımdan
Koronavirüs salgınının ilk olarak Çin’de, Şubat ayında zirve yapması ile lüks modanın bu en büyük alıcısı Şubat sonu gerçekleşen Milan Moda Haftası’nı kaçırmış, çoğu İtalyan orijinli yüksek moda markaları ağır bir darbe almıştı. Daha o darbeyi hazmedemeden bu defa İtalya’da baş gösteren salgın hayatın tamamen durmasına ve zincirleme sağlık felaketlerine sebep oldu. Ve hepimizin bildiği üzere bizim ülkemiz de dahil virüs tüm ülkeleri büyük bir hızla ele geçirmeye başladı. Lüks modanın devleri çok geçmeden bu küresel felakette başta sağlık çalışanlarının ihtiyaçları için hükümetlere ve bağımsız yardım kuruluşlarına astronomik maddi destekler bağışladıklarını açıkladılar. Ama yalnızca para akıtmakla olmayacaktı, elleri de kirletmek gerekiyordu. Peki kimin ellerini?
2019 moda sektörü açısından oldukça ilginç bir yıldı: uyanışların, tekerrürlerin, önemli kayıpların yılı olduğu kadar belki de uzun zaman sonra modanın en aktivist, en politik olduğu dönemlerinden biri oldu. Seneyi bir efsanenin vefatı haberi ile açtık; Chanel, Fendi ve kendi isim markasının kreatif direktörlüğünü yapan Karl Lagerfeld, Şubat ayında, 85 yaşında hayata veda etti. Ve seneyi bir başka efsanenin, lüks perakendenin en büyük ve simge mağazalarından biri olan Barneys New York’un iflas haberi ile kapattık.
2019 yılı moda endüstrisinin hataları ve yarattıkları ile yüzleşmesine şahit olduğumuz bir yıl oldu. Gen-Z etkisiyle iki kilit konu: sürdürülebilirlik ve çeşitliliği kapsayıcılık moda endüstrisinin en popüler konularıydı bu yıl.
Yeni olan her şey için hararetli bir istek duyan moda endüstrisi şimdi teknolojideki son gelişmelere cesurca kucak açıyor: arttırılmış gerçeklik (AR) ve sanal gerçeklik (VR)! Son moda haftalarında da gördük ki, dev moda evlerinden tutun gelecek vaad eden bağımsız tasarımcılara çok daha fazla isim defilelerini, kampanyalarını ve hatta yavaş yavaş mağazalarını AR ve VR deneyimleri ile sunmaya başladı. Podyumları robotlar ve dronelar paylaşırken; reklam kampanyaları bir anda ortaya çıkan ama fiziken var olmayan modeller ile modaseverleri sanal dünyaya çekti.
Aslına bakılırsa, özellikle yüksek modanın birincil amacı bizleri – tüm o muhteşem kıyafetler, teatral defileler, dergilerde yer alan editoryaller, kusursuz kodlar ve yaratıcı fotoğrafçılar aracılığı ile- içinde yaşadığımız ortamdan daha ışıltılı, daha farklı, daha fantastik bir dünyanın hayaline sürüklemek. Böyle düşününce moda belki de hamurunda bu olduğundan sanal dünya için en uygun şeylerden biri.
New York’ta başlayıp Londra’da sona eren ve moda endüstrisinin amiral etkinliklerinden olan moda ayı sona erdi. Dört haftalık defile, sunum, yeniler-eskiyenler-gelecek vaad edenler, göz alıcı sokak stilleri ile dolu dolu bu sezonda her zamanki sıradanlığından öte çok farklı şeyler de oldu. Aslında yeniden gördük ki moda bir bakıma her dönemin aynası ve moda haftaları bize şu an “uyanış” dönemindeyiz dedi. Ve bu uyanış, her zaman Avrupa’daki muadillerinden daha kucaklayıcı, yenilikçi ve açık kafalı olan New York Moda Haftası ile sınırlı kalmayıp gelenek ve miraslarına tutuculuk derecesinde bağlı Milano ve Paris’te bile kendini gösterdi. Moda haftaları İlkbahar/Yaz 2020 sezonunda kıyafet ve trendlerden çok cinsiyetsiz, çeşitliliği kapsayıcı, beden olumlu ve sürdürülebilir hikayeleri ile konuşuldu. Sürdürülebilirlik, çeşitlilik ve kapsayıcılık mesajlarının etrafındaki soru “ne kadar gerçekçi, ne kadarı uygulanabilir?“ olabilir ancak en azından şu an için daha önemlisi bu konuların artık herkesin kafasında olması ve eyleme dönüşmeye başlaması. Peki neden? Neden şimdi? Neden bu denli yoğun? Neden “to die for kalp kalp kalp” şeklinde paylaşılan kıyafetler yerini “100 plastik şişeden üretilen elbise kalp”e dönüştü? Ya da melekler kanatlarını sıradan kadınlara nasıl kaptırdı? Cevabı Z-kuşağında.
12 Mayıs 2019-T24 PAZAR yazımdan
Dünyada bir yerlerde güzel şeyler oluyor, insanlar hayal ediyor, gerçekleştiriyor, üretiyor. Biz de gündemimizle yine her şeye bir seçim arası veriyoruz.
Şu sıra dünya moda sahnesi de oldukça hareketli, Cruise/Resort dediğimiz ara sezon defileleri yanında MetGala ile bu defa moda ve felsefe işbirliğinde bir serginin açılışı yapıldı. Bu yazının konusu ise lüks moda markalarının bir biri ardına gerçekleşen Cruise defilelerini bir süredir moda başkentlerinde değil de farklı destinasyonlarda gerçekleştiriyor olması.
Geçtiğimiz hafta gerçekleşen DIOR Resort 2010 koleksiyonu için evin kreatif direktörü Maria Grazia Chiuri Marakeş’i seçti. Üzerinde DIOR logosu olan koca bir uçakla yüksek moda aristokrasisi Marakeş’e ayak bastı. Instagramda hemen herkesin akışında Marakeş sokakları, sarayları, sanatçıları, çölleri vardı. Elbette sömürge geçmişi olan bir kıtaya lüks bir Avrupa’lı devin gelişi biraz risk, bol protesto ve siyasi söylemler de getirebilirdi ama Chiuri’nin geçmişten aldığı dersler bunların hiç birine sebebiyet vermedi. Önceki destinasyon defilelerinden farklı olarak Marakeş, Dior için bir lokasyondan çok daha fazlası oldu, tüm koleksiyonun kreatif süreci Afrika kültüründen beslenmekle kalmamış, Afrikalı zanaatkarlar (bir ilk olarak satılacak parçaların iç etiketlerinde isimleri de yer alacak) işbirliği içinde çalışılmıştı.
21 Nisan 2019- T24 PAZAR yazımdan
Pazartesi günü bir anda alevler içinde kalan Paris’in simgelerinden Notre Dame Katedrali için Paris’in bir diğer sembolü – yüksek moda- ilk adımı atanlardan olmuştu. Balenciaga, Yves Saint Laurent, Boucheron gibi lüksün dev markalarını bünyesinde bulunduran Kering grubunun sahibi Pinault ailesi katedralin yeniden eski görkemine kavuşması için bir çırpıda 100 milyon euro bağışladı. Çok geçmeden LVMH grubunun sahibi ve Fransa’nın en zengin adamı olan Bernard Arnaut 200 milyon euro bağış yapacağını duyurdu. Dünyanın en büyük lüks grubu LVMH bugün Dior, Celine, Louis Vuitton gibi yüksek moda markaları dışında önemli başka sektör markalarını da kapsıyor. Fransa’nın titanları bu maddi bağış ile bir yanda Paris’in en önemli ve sembolik yapılarından olan Notre Dame katedrali için gerekenden bile fazlasını bir çırpıda bağışlarken, tarih bize bir kez daha bir dini kurumun ihtişamı üzerinden ikiyüzlülük nedir gösteriyor sanki.
Çok değil birkaç sene önce, 2017’de basında ve en çok da sosyal medyada Notre Dame Katedralinin “fukaralığı”nın görüntüleri dolaşmakta idi. Dokunduğun anda parçalanan kireçtaşı yamaları, hava kirliliği ve asit yağmurundan heba olmuş Gargoyle heykelleri tek tek katedral yetkilileri tarafından gösterildiğinde pek de elini cebine atan olmadığı gibi bu tür hizmetler için gereken ödeneklerin vergilerle sağlanabildiğini ve bugünkü bu bonkör ailelerin çoğunun hep bir vergi sorunu olduğunu hatırlatmaya gerek var mı bilmiyorum.