Ankara’da Cumhuriyet Yarıyılı Müzeleri
Asırlardır değişik medeniliklere şahitlik eden ve 1923 senesinde de Cumhuriyet’in kuruluşuna konut sahipliği yaparak, Türkiye’nin ebedi başşehri duyuru edilen Ankara’da çok rakamda müze var. Başşehir müzelerinin öne çıkan iki temel özelliği var. Birincisi yalnızca Ankara’ya özgü müzeler olmayıp, Anadolu’daki arkeolojik kazılarda ortaya çıkarılan enkazların da sergileniyor olması. İkincisi de Cumhuriyet yarıyılının ilk müzelerinin Ankara’da kurulması. […]
Asırlardır değişik medeniliklere şahitlik eden ve 1923 senesinde de Cumhuriyet’in kuruluşuna konut sahipliği yaparak, Türkiye’nin ebedi başşehri duyuru edilen Ankara’da çok rakamda müze var. Başşehir müzelerinin öne çıkan iki temel özelliği var. Birincisi yalnızca Ankara’ya özgü müzeler olmayıp, Anadolu’daki arkeolojik kazılarda ortaya çıkarılan enkazların da sergileniyor olması. İkincisi de Cumhuriyet yarıyılının ilk müzelerinin Ankara’da kurulması. İşte Ankara’da Cumhuriyet yarıyılı müzeleri…
Anadolu Uygarlıkları Müzesi
Başşehir’teki ilk müze 1921 senesinde Ankara Kalesi’nin “Akkale” ismiyle öğrenilen burcunda heyetti. O senelerde Anadolu’nun dört bir yanından çok rakamda tarihi eser Ankara’ya sevk ediliyordu. Bu gidişat geniş mekanlara sahip bir müze binasının beceriksizliğini ortaya koydu. Anadolu Uygarlıkları Müzesi’nin temelleri, işte böyle bir lüzumla ve henüz Kurtuluş Savaşı’nın sona ermediği, Sakarya Alan Muharebesi’nin devam ettiği bir yarıyılda atıldı. Başkumandan Gazi Mustafa Kemal, Ankara’da bölgenin tarihine uygun olarak bir “Eti Müzesi” kurulmasını istiyordu. Bunun üzerine yer arayışına girildi. Yarıyılın Kültür Müdürü Hamit Zübeyr Koşay, Eğitim Bakanı Saffet Arıkan’a, metruk halde bulunan Mahmut Paşa Bedesteni ve Kurşunlu Hanı önerdi. Onarım çalışmaları 1938 senesinde başladı ve 1968 senesine kadar devam etti. Mahmut Paşa Bedesteni’nin orta kısmında yer alan kubbeli mekanın onarımının 1940 senesinde tamamlanması ile Akkale burcundaki eserler, Alman Arkeolog Hans Gustav Guterbock başkanlığındaki bir kurul tarafından yerleştirilmeye başlandı. Bu kısım 1943 senesinde ziyarete açıldı. Akkale’deki ilk müze 1948 senesinde ambara dönüştürülürken, bedesten ve handan oluşan müze yapısı, 1968 senesinde son biçimini aldı. Kurşunlu Han, günümüzde idare binası olarak kullanılıyor ve bu kısımda tahlilci odaları, kütüphane, konferans salonu, laboratuvar ve iş atölyeleri de yer alıyor. Müzenin teşhir salonları ise Mahmut Paşa Bedesteni’nde bulunuyor.
Özgün koleksiyonları ile dünyanın rakamlı müzeleri arasında yer alan Anadolu Uygarlıkları Müzesi’nde, Anadolu arkeolojisine ait eserler, Paleolitik Çağ’dan başlayarak bugüne kadar kronolojik bir gizeme ile sergileniyor. Müzede, Paleolitik Çağ Yontma Taş Çağı, Neolitik Çağ Cilalı Taş Çağı, Kalkolitik Çağ Bakır Taş Çağı, Daha Önceki Tunç Çağı Maden Çağı, Asur Ticaret Kolonileri Çağı, Hititler, Frigler, Urartular, Geç Hititler yarıyılına ait eserler yer alıyor. MÖ. 1. binin ikinci yarısından başlayarak Arkaik, Olağan, Hellenistik, Roma ve Bizans yarıyılına ait altın, gümüş, sırça, mermer, bronz eserler ile ilk paradan başlayarak günümüze kadar olan madeni paralar da müzenin koleksiyonları arasında.
Etnoğrafya Müzesi
Cumhuriyet yarıyılının ilk müzelerinden biri olan Etnoğrafya Müzesi, Anıtkabir inşa edilene kadar Atatürk’şan naaşının burada yakalanması sebebiyle özel bir ehemmiyete bir sahip.
Etnografya Müzesi, Ankara’nın Namazgah mahallesinde bulunuyor. Mevzubahisi tepe, 15 Kasım 1925 tarihli Bakanlar Heyeti kararıyla müze yapılmak üzere affedildi. Müze 15 Nisan 1928 tarihinde Afgan Kralı Amanullah Han’ın Ankara ziyareti sırasında Atatürk’şan direktifiyle ziyarete açıldı. 10 Kasım 1938 tarihinde İstanbul’da yaşama veda eden Atatürk’şan naşı 21 Kasım 1938’de Ankara’ya getirilerek Etnoğrafya Müzesi’ne konuldu ve 1953 senesinde Anıtkabir’e götürülünceye kadar burada kaldı. Müzedeki bu kısım sembolik bir mezar biçiminde korunuyor.
Türk sanatının Selçuklu Devri’nden bugüne kadarki seçkin misallerinin sergilendiği müzede özellikle Anadolu etnografya ve folkloru, sanat tarihi ile alakalı eserleri kapsayan bir ihtisas kütüphanesi de bulunuyor.
Devlet Fotoğraf ve Heykel Müzesi
Ankara’da yeniden Atatürk’şan direktifiyle kurulan müzelerden biri de Devlet Fotoğraf ve Heykel Müzesi… Mimar Arif Hikmet Koyunoğlu tarafından projelendirilerek 1927 senesinde inşa edilen müze 2 Nisan 1980 tarihinde yarıyılın Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk tarafından hizmete açıldı.
Kurtuluş Savaşı Müzesi
Türkiye’nin istiklal gayretinde idare merkezi olan Ankara’daki en ehemmiyetli müzelerden biri de Kurtuluş Savaşı Müzesi. Müze Ulus Alanı’nda bulunan Birinci Meclis binasında bulunuyor.
İlk olarak İttihat ve Terakki Toplumu kulüp binası olarak planlanan binanın imaline 1915 senesinde başlandı. Binanın tasarısını Evkaf Mimarı Salim Bey yaparken, inşaatına da kolordunun askeri mimarı Hasip Bey gözaltı etti.
Türk mimari tarzındaki 2 katlı binanın en bariz özelliği duvarlarında Ankara taşı andezit kullanılması. Meclis’in, 23 Nisan 1920 tarihinde bu binada bir araya gelmesi kararlaştırıldığında henüz tamamlanmamış olan bina, ulusal bir coşkunun eseri olarak halkın katkısıyla bitirildi. 23 Nisan 1920-15 Ekim 1924 tarihleri arasında Meclis binası olarak kullanıldıktan sonra Cumhuriyet Millet Fırkası Genel Merkezi ve Hukuk Okulu olarak işlevini sürdüren bina, 1952 senesinde Maarif Vekaletine devredildi. Binanın müzeye dönüştürülmesi çalışmalarına 1957 senesinde başlandı ve “Türkiye Büyük Halk Meclisi Müzesi” ismiyle 23 Nisan 1961 tarihinde ziyarete açıldı. Müze, Atatürk’şan 100. Doğum seneyi kutlama programı çerçevesinde yine tertip edilerek, 23 Nisan 1981 tarihinde “Kurtuluş Savaşı Müzesi”ne dönüştürüldü.
Cumhuriyet Müzesi
Başşehir Ankara’da inşa edilen ikinci Meclis binası ise günümüzde Cumhuriyet Müzesi olarak hizmet veriyor.
Cumhuriyet yarıyılının en ehemmiyetli mimarlarından Vedat Tek tarafından 1923 senesinde Cumhuriyet Millet Fırkası merkezi olarak inşa edilen bina, birinci Meclis binasının eksik kalması üzerine 18 Ekim 1924 tarihinde ikinci Meclis binası olarak hizmet vermeye başladı. Türkiye Büyük Halk Meclisi çalışmalarını 27 Mayıs 1960 tarihine kadar 36 sene süresince bu binada sürdürdü. Meclis’in 1961 senesinde yeni yerine taşınması üzerine bina Merkezi Antlaşma Teşkilatı’na CENTO, 1979 senesinde CENTO’nun kaldırılmasıyla da Kültür Bakanlığı’na devredildi. Kültür Bakanlığı, binanın ön kısmının Cumhuriyet Müzesi olarak tertip edilmesine, arka kısmının da Daha Önceki Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü’nün hizmet binası olarak kullanılmasına karar verdi.
Cumhuriyet Müzesi, onarım ve onarımlardan sonra 30 Ekim 1981 tarihinde ziyarete açıldı. 1985-1991 arasında yine tadilata alınan müze Ocak 1992’de ikinci kere ziyarete açıldı. Müzede Atatürk, İsmet İnönü ve Celal Bayar yarıyılını yansıtan vakalar, lafları, resimleri, bazı özel eşyaları ile o yarıyılda Meclis’te alınan kararlar ve yasalar sergileniyor.
Alagöz Karargah Müzesi
Ankara’nın Polatlı ilçesine bağlı Alagöz Köyü’nde bulunan ve Atatürk’şan Sakarya Savaşı’nı yönet ettiği çiftlik konutu da 10 Kasım 1968 tarihinden beri Alagöz Karargah Müzesi olarak hizmet veriyor.
Pembe Köşk Müzesi
İkinci Cumhurbaşkanı İsmet İnönü’nün, Çankaya’da, 1924 senesinde satın aldığı ve Pembe Köşk olarak öğrenilen bağ konutu, İnönü Vakfı tarafından “müze konut” olarak tertip edilerek ziyarete açıldı. Müze konutta İnönü ve ailesine ait muhtelif eşya ve eserler sergileniyor.
Yazar:Esat Kaplan