Van Ulu Camii
- Yer : Van
- Yapıldığı dönem : Karakoyunlu Hükümdarı Kara Yûsuf’un saltanatı dönemi
Günümüze harabe şeklinde ulaşan yapı Eski Van şehrinin ortasında yer alır. Kitâbesi ya da vakfiyesi olmayan caminin yapılan kazılar sonucu Karakoyunlu Hükümdarı Kara Yûsuf’un saltanatı zamanına ait olduğu düşünülür. 1655’te yapıyı ziyaret eden Evliya Çelebi, Van Ulu Camii yanında bir de medresesinin olduğunu belirtir. Caminin 1913 yılında yayımlanan fotoğrafları eldeki en eski fotoğraflardır ve cami o tarihte de harabe durumundadır. Kazıdan çıkarılarak Van Müzesi’nde sergilenen parçalarda bitkisel, geometrik desenler, bunların aralarındaki yazı kuşakları, kabaralar, derz motifleri ve üç dilimli süsleme kemerleri bulunur. Yapı ayrıca yoğun biçimde alçı süslemeye sahipken çini görülmez. Camide tuğla ve alçı birlikte kullanılmış, doğal renklerinin yanı sıra sarı, yeşil, kırmızı ve mavi renk boyalı görsel etki yükseltilmiştir.
Asıl önemini zengin süslemelerinden alan caminin bugün minaresinin külâhı ve kapısı yıkık vaziyettedir. Ancak 1911’de şerefesinin ayakta olduğu ve şerefeye geçişin mukarnaslarla sağlandığı bilinir. Yapının kademeli sivri kemerin çevrelediği cümle kapısında üstte yıldız kompozisyonu, bunun altında kûfî harflerle yazılmış kitâbe kuşağı yer alır. Mihrap önündeki kubbenin içi her biri ayrı geometrik motifler taşıyan mukarnaslarla doldurulmuş haldedir. Mukarnaslara geçişi sağlayan köşe dolguları ve üst örtüyü meydana getiren tonozların iç bükey yüzeylerinin çok çeşitli bitkisel kompozisyonlarla bezendiği görülür. Yapının diğer birimleri gibi mihrabı da parçalar halinde günümüze ulaşmıştır. Van Müzesi’ne kaldırılan bu parçalar elverişsiz koşullar yüzünden yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Tuğla ve alçı ile hazırlanmış mihrap dış cepheye dikdörtgen biçiminde taşar. Cami, malzeme ve süsleme yönünden İran’daki Büyük Selçuklu camileri ile benzerlik gösterir.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Konyar, H. Banu, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 42, 2012
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Abdal Mehmed
Hayatına dair kesin bilgiler bulunmayan ve hakkında geçen menkıbelerden Emir Sultan’ın(ö. 1429) çağdaşı olmakla birlikte onunla sohbet ettiği anlaşılmaktadır. Baldırzade, Abdal Mehmed’in ölümünden sonra da kerametlerinin devam ettiğini söyleyerek onun Molla Ferani ile bir menkıbesini nakleder. Bir rivayete göre Abdal’ın mekânı Hacı İbrahim adlı saf bir adamın dükkânıdır. Abdal Mehmed’in himmetiyle zengin olan Hacı İbrahim, onun adına Abdal Camii’ni, kendi adına Gökdere semtindeki mescidi yaptırmış ve daha başka vakıflar da tesis etmiştir.
-
Muslihuddin Mustafa
Zeyniyye tarikatının Vefaiyye kolunun kurucusu olan Muslihuddin Mustafa, annesinin adı olan Vefa mahlasıyla da tanınmaktadır. Eğitimine o dönemler Karamanoğulları’nın elinde olan Konya’da başladı ve sonrasında eğitim hayatını Osmanlı’nın başkenti olan Edirne’de tamamladı. Tasavvuf yolculuğunu tamamladıktan sonra Konya’ya geri döndü. Kaynaklara göre astronomi, musiki ve tesirli dua (vefk) hazırlama konularıyla ilgilendi. Yazdığı eserler incelendiği zaman bu konularda geniş bilgi birikimi sahibi olduğu anlaşılmaktadır. Bunun yanı sıra kaynaklara bakıldığında Karamanoğlu İbrahim Bey ve Fatih Sultan Mehmet’ten yardımlar aldığı ve destek gördüğü anlaşılmakta olup devlet büyükleri ile ilişkilerinin iyi olduğu bilinmektedir. Öyle ki, İstanbul’da Vefa semtinin adı Muslihuddin Mustafa’dan aldı ve padişah bu semtte şeyh adına cami ve hamamlar yaptırdı. Fatih Sultan Mehmet’in cenaze namazının da Muslihuddin Mustafa tarafından kıldırıldığı bilinmektedir. Aynı zamanda Sadrazam Karamani Mehmed Paşa ve diğer devlet adamları gözünde de Muslihuddin Mustafa’nın büyük bir önemi olduğu görülmektedir. Sadrazam başta olmak üzere birçok devlet adamının kendisine vefk hazırlattığı kaynaklarda yer alan diğer bilgiler arasındadır.
-
Rahibe Teresa
Makedonya’da dünyaya gelen Rahibe Teresa’nın asıl adı Agnes Gonxha Bohaxhiu’dur. 20. yüzyılın en tanınmış dini kişilerinden olan Teresa hayatının büyük bölümünü Hindistan’ın Kalküta şehrindeki hastalara adadı. Milyonlarca insan için ilham kaynağı olan ve pek çok kamuoyu yoklamasında dünyanın en saygın kadını seçilen Teresa, on iki yaşındayken Katolik misyoneri olmaya karar verdi. On sekiz yaşında İrlanda kökenli Loreto Rahibeleri adlı tarikata katıldı. Dublin’e gitti ve İngilizce öğrendi. Deniz yoluyla İrlanda’dan Kalküta’ya geçti. Rahibeler burada bir okul açtı. Sonraki on yedi yılını bu okulda tarih ve coğrafya dersleri vererek, yerel dilleri olan Hindu ve Bengali dillerini öğrenerek geçirdi.
-
Eyüp Sultan Külliyesi
İstanbul’un fethinin hemen arkasından yaptırılan cami, Türk mimarisinde Batı sanat tesirlerinin hâkim olduğu bir dönemde yapılmış olmasına rağmen klasik sanat geleneğine belli bir dereceye kadar bağlı kalındığını gösterir. Cami 1766 zelzelesinde büyük ölçüde zarar gördü ve 1776’da Sadrazam Derviş Mehmed Paşa tarafından tamir edilse de bina kurtarılamadı. Caminin büyük ölçüde tamir edilmesi kararlaştırıldıktan sonra binanın tamir kabul etmez durumda olduğu anlaşıldı. Temeline kadar yıkılıp yeniden inşasından başka çare görülmediği için yıkıma başlandı. Yeniden yapılan cami 7 Temmuz 1800 tarihinde tamamlandı, bu arada türbe de tamir edildi ve selâmlık töreni yapılarak yeni cami resmen açıldı. Eyüp Sultan Camii’nin son tamiri, dönemin başbakanı Adnan Menderes’in özel talimatı ile Vakıflar İdaresi tarafından 1956-1958 yılları arasında gerçekleştirildi. Eyüp Sultan Camii ilk yapıldığında, iki tarafında önleri revaklı medrese odaları olan bir avluyu takip ediyordu. Bu avlunun içinde türbe de bulunuyordu. III. Selim’in yaptırdığı cami ise bütünüyle değişik bir düzene sahipti. Türbe avlunun dışında kaldı.
-
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun