Öteki de benim
“Je sais pour quelle raison mystérieuse, je ne puis penser à Modigliani sans associer son souvenir à la poésie” cümlesi heykeltraş Jacques Lipchitz’in 1954 yılındaki çalışmasının ilk cümlesiydi. Modigliani’yi anlatmaktaydı, Amedeo Modigliani’yi.
Pablo Picasso’nun komşusu Leopold Zborovski ve eşinin can dostları Modigiani, Paris’te sergileri sansasyonist bulunup yasaklanan az sayıda ressamdan birisi.
*
“Hafızasını şiirle ilişkilendirmeden Modigliani hakkında ne kadar gizemli bir sebep düşünemediğimi biliyorum” anlamı taşıyan cümle ile başlıyordu Jacques Lipchitz.
Lipchitz Litvanya, Modigliani İtalya doğumlu olsalar da, ikisi de Yahudi asıllıydı.
Her ikisine de Avrupa’nın şimdilerde sarsılan temel değerleri etki etmiştir. Yani “Aydınlanma Çağı” ve sonrasında sanatı da aydınlatan her şey.
Dönem ve hemen sonrasına, örneğin ihtilali ve Rönesansı da içine alan bir sancılı akımlar dönemine bakacak olursak; Avrupa’yı başka türlü anlarız. Estetik ve sanatın iz bıraktığı, bu bırakılan izleri ise hümanizmin takip ettiği bir anlayış. Şimdilerden çok uzak bir anlayış.
Kiliselerin sanatı zinhar yasakladığı dönemin, yine kilise içindeki aydın papazların gizli desteği ile şekillendiği sanat dönemi ve oluşan akımlar, şimdilerde politika yapan kiliselerin zulmü altında.
Oysa esas olan Avrupa elbette bu değil.
*
Çağlar geliyor, çağlar geçiyor.
Nasıl ki 20. yüzyıl gibi, gelişim ve dönüşümler yüzyılının ortasında bir barbar, milyonlarca insan öldürebiliyorsa, onun ardında gelen Avrupa da şimdilerde, 2. Dünya Savaşı’nın hemen ardından düşünülen ve temelleri atılan Avrupa Birliği’nin, neden kurulduğunu kolayca unutabiliyor. Öyle ki Fransız şimdi aha bir Fransız, Alman daha bir Alman, İngiliz daha bir İngiliz.
Hani tarihin tekrardan ibaret olduğu söylenir ya, pek inanmamama rağmen, insan soyunun hırsalara yenilişi nedeniyle bunu doğru kabul etmem gerekiyor.
*
Gelelim Lipchitz ve Modigliani’ye.
Bu ikili, bir birini öylesine örnek bir aydınlıkla beslemişler ki, aslında insalığın tümünün yaparak arınacağı şiir gibi formülü bulmuşlar.
Her birimizin şimdilerde unuttuğu bir formül: "Öteki de benim” formülü.
Ne zor değil mi?!