1 T.C ATILIM ÜNİVERSİTESİ ULUSLARARASI İLİ KİLER ANABİLİM DALI TÜRK-AMERİKAN İLİ KİLERİNDE KRİZ DİPLOMASİSİ YÜKSEK LİSANS TEZİ Hazırlayan Cavidan MORDOĞAN Tez Danışmanı Doç. Dr. enol KANTARCI ANKARA 2010
2
3 T.C ATILIM ÜNİVERSİTESİ ULUSLARARASI İLİ KİLER ANABİLİM DALI TÜRK-AMERİKAN İLİ KİLERİNDE KRİZ DİPLOMASİSİ YÜKSEK LİSANS TEZİ Hazırlayan Cavidan MORDOĞAN Tez Danışmanı Doç. Dr. enol KANTARCI ANKARA 2010
4 T.C. ATILIM ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ MÜDÜRLÜĞÜNE Cavidan MORDOĞAN tarafından hazırlanan Türk-Amerikan İlişkilerinde Kriz Diplomasisi başlıklı bu çalışma, tarihinde yapılan savunma sınavı sonucunda oybirliği ile başarılı bulunarak jürimiz tarafından Uluslararası İlişkiler Anabilim dalında, yüksek lisans tezi olarak kabul edilmiştir. İmza Yrd.Doç.Dr. Bahar Turhan HURMİ İmza Doç.Dr. enol KANTARCI (Danışman)
5 ii ÖNSÖZ Bugün için halen önemini koruyan ve Türk-Amerikan ilişkilerinde kırılma noktalarını oluşturan, Büyükelçi Krizi, Afyon Krizi ve Kıbrıs Krizi hangi aşamalardan geçerek meydana gelmiş, doruğa ulaşmış ve sonuçlanmıştır? İşte bu yüzden, söz konusu krizleri kavrayabilmek için Türk - Amerikan ilişkilerinin kısa da olsa kökenine inilmiş ve ilişkilerin başladığı tarihten kriz dönemlerine kadar yaşananlar ana hatlarıyla ele alınmıştır. Yüksek lisans tezimi hazırlamamda ve çalışma süresince yardımlarını esirgemeyen tez danışmanın sayın Doç. Dr. enol KANTARCI başta olmak üzere, tez süresince her türlü yardımı esirgemeyen değerli anneme ve babama, çalışmama yön vermemde destek olan Ercüment TUTAR a ve Erol TATLI ya teşekkürler ederim. ii
6 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... i İÇİNDEKİLER... i GİRİ... 1 BİRİNCİ BÖLÜM KRİZ DİPLOMASİSİ Diplomasinin Tanımı Uluslararası Krizler ve Kriz Diplomasisi... 7 İKİNCİ BÖLÜM TÜRK-AMERİKAN DİPLOMATİK İLİ KİLERİNİN BA LAMASI İlk İlişkilerin Kurulması ( ) Ticaret Antlaşması ve Diplomatik İlişkilerin Başlaması ÜÇÜNCÜ BÖLÜM OSMANLI İMPARATORLUĞU NUN YIKILI INA KADARKİ SÜREÇTE İLİ KİLERİN SEYRİ VE BÜYÜKELÇİ KRİZİ Birinci Dünya Savaşı Öncesi Türk-Amerikan İlişkileri Birinci Dünya Savaşı Sırasında Türk-Amerikan İlişkileri ve Büyükelçi Krizi Krizin Derinleşmesi Krizin Çözümlenmesi DÖRDÜNCÜ BÖLÜM TÜRKİYE CUMHURİYETİ VE AMERİKA BİRLE İK DEVLETLERİ ARASINDA DİPLOMATİK İLİ KİLERİN TEKRAR BA LAMASI Birinci Dünya Savaşı Sonrası İlişkilerin Genel Değerlendirmesi İki Savaş Arası Dönemde Türkiye- ABD i
7 İlişkilerinde Kriz Diplomasisi İkinci Dünya Savaşı Sonrası Türkiye- ABD İlişkileri Afyon Krizine Kadar Olan İlişkiler BE İNCİ BÖLÜM AFYON KRİZİ Afyon Krizinin Tarihsel Gelişimi Krize Yol Açan Gelişmeler Kriz Sürecinde ABD nin Tutumu Türkiye nin Baskıları Hafifletme Çabaları Krizin Sona Erdirilmesi Afyon Krizinin Türkiye-ABD İlişiklerinin Gündeminden Çıkması Krizin Türk-Amerikan İlişkilerine Yansımaları ALTINCI BÖLÜM KIBRIS KRİZİ Kıbrıs Krizine Kadar Olan Süreç Kıbrıs Sorunun Tarihsel Gelişimi Johnson Mektubu ve Türkiye-ABD İlişkilerine Etkisi ABD nin Kıbrıs Krizine Arabuluculuk İçin Diplomatik Girişimleri Cenevre Görüşmeleri ve 1. Acheson Planı Olayları ve Türkiye nin Kıbrıs a Müdahalesi Acheson Planı Kıbrıs Krizinin Sona Ermesi Kıbrıs Krizinde 1967 Bunalımı Türkiye nin Kıbrıs a Müdahalesi ABD nin Ambargo Kararı Kıbrıs Krizinin Türk Dış Politikasına Etkileri SONUÇ VE DEĞERLENDİRMELER KAYNAKLAR ÖZET ABSTRACT ii
8 GİRİ Diplomasi, insanlık tarihinin ilk dönemlerinden itibaren toplumlararası ilişkilerin yürütülmesini sağlayan bir kavram olmuştur. Günümüz koşulları göz önüne alındığında, uluslararası toplumun birimleri arasında, uluslararası hukuk normlarına uygun olarak menfaatlerin dengelenmesi faaliyeti olarak tanımlanabilecek olan diplomasi, bu aşamaya gelene kadar birçok dönemden geçmiştir. Bu çalışmanın konusu olan, uluslararası ilişkilerde diplomatik krizleri incelerken, ilk olarak diplomasi kavramı ve tarihçesi üzerinde durulmuştur. Bu nedenle, çalışmada öncelikle, diplomasi kavramı hakkında açıklamalara yer verilmiştir. Günümüzün diplomasi uygulamalarına yön veren tarihsel süreçte, ilk diplomasi örneklerine, Yunan ehir Devletleri nde rastlanmaktadır. Daha sonra tarih kitapları Roma ve Bizans İmparatorlukları, Ortaçağ ve Rönesans Dönemleri, Osmanlı İmparatorluğu Diplomasisi ve Modern Diplomasi başlıklarını ele almaktadırlar. Diplomasi, bir anlamıyla, devletlerarasında meydana gelen uyuşmazlıkların ve çıkar çatışmalarının çözümünde kullanılan havuç yöntemi olarak görülebilir. Öyle ki, bu yöntemle, ilişkiler esnasında ortaya çıkan çatışma veya daha geniş anlamıyla krizler kazankazan şeklinde sonuçlanabilir. 1 Uluslararası ilişkilerde bunalımlar, krizler ve Zorlayıcı Diplomasi konusunu ele alan ve Türkçe literatüre oldukça katkısı olan Fuat Aksu, devletlerarasında meydana gelen uyuşmazlıkların çözümü için başvurulan yöntemleri şu şekilde sıralamıştır: a. İki veya daha fazla ülkenin diplomatik temsilcilikleri aracılığı ile yürüttükleri diplomasi sonucunda uyuşmazlığın giderilmeye çalışılması, b. Üçüncü tarafların arabuluculuk çabalarıyla, 1 Temel İskit, Diplomasi; Tarihi, Teorisi, Kurumları ve Uygulaması, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 2007, s. 352.
9 2 c. İki ülke arasında oluşturulacak bir görüşme süreciyle -liderler zirvesi, konferans, uzman temsilciler toplantısı, ç. Uluslararası örgütler -BM, NATO, AB- aracılığı ile, d. Ambargo gibi ekonomik, siyasi baskı arayışları / taktik davranışlar, e. Uluslararası hukuk yöntemleri -Uluslararası Adalet Divanı, Hakem Mahkemeleri vb-, f. Askeri güç kullanma tehdidiyle, g. Savaşa başvurarak çözümleme yöntemidir. 2 Tarafların kendi iradeleri ile olası bir uyuşmazlığa dolayısıyla krize çözüm bulma çabaları söz konusu ise, yukarıdaki yöntemlerin çeşitleri artırılabileceği gibi akla ilk gelen ve modern devletlerin ilk başvurdukları yöntem diplomasidir. Hatta bu bağlamda diplomasiye önemli katkıları bulunan, Avrupa da modern diplomasinin kurucusu olarak değerlendirilen Kardinal Richelieu nun Önce uyuşmak için her şeyi yapın, uyuşamazsanız ezmek için her şeyi yapın sözü bekli de kriz dönemlerinde etkin diplomasinin gerekliliğini özetlemektedir. 3 Kriz dönemlerinde uygulanan kriz diplomasisi ile devlet başkanları, krizin etkileri hafifletilmeyi ve en uygun çözüm için zaman kazanmayı hedeflemektedir. Diğer yandan uluslararası ilişkilerin önemli aktörlerinden olan BM, NATO ve AGİT gibi uluslararası örgütler; hem uluslararası güvenlik konularıyla ilgili hem de uluslararası istikrarı bozacak sorunlarla ilgili çalışmalar yapmakta ve krizlerin çözümünde önemli roller almaktadırlar. Günümüzde uluslararası ilişkiler, ulaşım ve iletişim araçlarının gelişmesiyle hem ulusal hem de uluslararası kamuoyunun önünde cereyan etmektedir. 2 3 Fuat Aksu, Türkiye-Suriye Bunalımı, Erişim Tarihi: 02 ubat İskit, Diplomasi, s. 351.
10 3 Dolayısıyla krizler bugün her zamankinden daha çok uluslararası ilişkileri etkilemektedir. Basın-yayın yoluyla kamuoyunun bilinçlenmesi sonucu güçlü devletler dünya kamuoyu önünde haksızlıkların ve haksızların yanında yer alan bir ülke durumuna düşmemek için daha dikkatli ve daha adil davranmak zorunluluğunu duymaktadırlar. Çalışmanın ilk bölümünü oluşturan kriz diplomasisi ele alınırken, karşılaşılan en büyük zorluk, Türkçe literatürde kavramın yeni yeni kullanılmaya başlanması ve hemen hemen bu konuda yazılı kaynak bulunmamasıdır. Çalışmada kullanılan temel eser, Haydar Çakmak tarafından ele alınan Uluslararası Krizler ve Türk Silahlı Kuvvetleri isimli kitaptır. Haydar Çakmak ın uluslararası krizlerin tanımı ve türleri hakkında yapmış olduğu ayrıntılı inceleme çalışmaya yön vermiştir. Yine bu konuda kriz diplomasisini tam olarak karşılamasa da zorlayıcı diplomasi hakkında kaleme alınan makale ve kitaplar kaynak olarak değerlendirilmiştir. İngilizce literatür ise, kriz diplomasisi hakkında nispeten geniştir. Çalışmada kullanılan diğer temel eser, Eric Herring tarafından kaleme alınan Danger and Opportunity: Explainig International Crisis Outcome isimli kitaptır. Faydalanılan diğer önemli çalışmalardan bazılar ise, Beril Dedeoğlu na ait Uluslararası Güvenlik ve Strateji, Michael Brecher in, Studies in Crisis Behavior ve Francis A. Boyle a ait World Politics and Internatioanl Law dır. Bu kitapların yanı sıra uluslararası hukuk kapsamında yayımlanan kitaplar da incelenmiş ve çalışmaya yansıtılmıştır. Çalışmanın diğer bölümleri ise, ilk bölümde edinilen kriz tanımı kapsamında Türk-Amerikan ilişkilerinin tarihsel süreç içerisinde ele alınmasından meydana gelmiştir. Tarihte Türk-Amerikan ilişkilerinin, Osmanlı Devleti nin batı toprakları olarak değerlendirilen Mağrib 4 bölgesinde başlamıştır. İlişkilerin başlangıcı, ABD nin Akdeniz üzerinden doğuya yaptığı ticari deniz taşımacılığı 4 Mağrip: Fas, Tunus, Trablus ve Cezayir i içine alan bölgedir.
11 4 esnasında karşılaştığı korsanlık faaliyetlerinden kaynaklı yaşadığı maddi kayıplar neticesinde, vatandaşlarının Osmanlı Devleti nezdinde ticari kaygılarını gidermek adına yaptığı girişimlere dayanmaktadır. Siyasi anlamda ilişkilerin başlangıcı ise, 1830 tarihinde imzalanan Ticaret ve Seyr-i Sefain Antlaşması na dayanmaktadır. Bu tarihten itibaren siyasi ilişkiler yavaş ancak istikrarlı ve iki ülke arasındaki ticari kaygılar çerçevesinde gelişmiştir. ABD Osmanlı Devleti ile ilişkilerinde kriz doğuracak gelişmelerden kaçınırken, bu ülkede ticaret yapan Amerikan vatandaşlarının haklarını korumayı ve misyonerlik çalışmalarının sekteye uğratılmasını önlemeyi amaçlamıştır. İlişkilerin başladığı dönemde yaşanan küçük ancak diplomatik alanda kriz niteliği taşımayan gerginlikler ayrıntıya girilmeden ikinci ve üçüncü bölümde ele alınmıştır. Bu aşamada Türk-Amerikan ilişkilerinin aktarılmasında temel eser olarak, Çağrı Erhan ın titizlikle ele aldığı Türk- Amerikan İlişkilerinin Tarihsel Kökeni isimli kitap alınmıştır. Konuyla ilgili olarak hazırlanan Türkçe ve İngilizce kaynaklar arasından, Akdes Nimet Kurat ın Türk-Amerikan Münasebetlerine Kısa Bir Bakış ( ), Hasan Tahsin Fendoğlu nun Modernleşme Bağlamında Osmanlı-Amerikan İlişkileri ( ), George Fowler in Turkey: The History Of Origine, Process and Decline of Ottoman Empire adlı eserlere sıkça göndermeler yapılmıştır. Çalışmanın amacı olan, Türk-Amerikan ilişkilerindeki kriz dönemlerinin incelenmesi, üç ana kriz üzerinde yapılmıştır: Birinci Dünya Savaşı öncesinde ilişkilerin kesilmesini hızlandıran Büyükelçi Krizi, Türkiye nin büyük ekonomik kayıplara uğradığı Afyon Krizi ve ambargo kararına kadar giden Kıbrıs Krizi. Birinci Dünya Savaşı arifesinde Türk-Amerikan ilişkilerinde yaşanan en belirgin kriz, Polonya asıllı olan ancak Türk milliyetçiliği ile Washington u rahatsız eden büyükelçi Ahmed Rüstem Bey ekseninde yaşanmıştır. Kendisi Amerika da persona non grata ilan edilmiş ve iki ülkenin diplomatik ilişkileri uzun süreliğine kesintiye uğramıştır. Ahmed Rüstem Bey çalışmada ele
12 5 alınan ilk uluslararası krizin de aktörüdür. Bu bağlamda enol Kantarcı ya ait Osmanlı da Onurlu Bir Diplomat ve Milli Mücadele nin Önemli Siması: Ahmed Rüstem Bey ve Mine Erol un kaleme aldığı Osmanlı İmparatorluğunun Amerika Büyükelçisi Rüstem Bey isimli çalışmalardan geniş ölçüde faydalanılmıştır. Dördüncü Bölüm de, Afyon Krizi, tarihsel gelişimi, tırmanması ve sonuçlanması başlıkları altında ele alınmıştır. Bu bölümde, bugüne kadar bu konuda yazılmış en kapsamlı kaynak olan, Çağrı Erhan ın Beyaz Savaş: Türk-Amerikan İlişkilerinde Afyon Sorunu kitabı referans olarak alınmıştır. Afyon krizi hakkında kaynak bulmak oldukça sıkıntılı olduğundan, dönemin Türk basınına yansıtılan başlıkları, krizin gelişimini takip etmek için uygun olduğundan, Milli Kütüphane de bulunan mikrofilm arşivi de birinci elden kaynak olmuştur. Kıbrıs sorunu, Türk Dış Politikası nın en önemli ve en uzun vadeli konularından birisidir. Günümüzde de güncelliğini kaybetmemiş ve dünya politikasının değişmeyen unsurlarından biri olmuştur. Bu durumun doğal sorunu olarak, Kıbrıs Türkiye nin dış politika ilişkileri adına yoğunlaştığı bir alandır. Özellikle tarihte ABD ile olan ilişkilerde Kıbrıs konusu önemli bir yer tutmuştur. Türkiye nin Kıbrıs Meselesi nde takip etmiş olduğu politika zaman zaman Türk - Amerikan ilişkilerinde de pürüzlerin oluşmasına sebep olmuştur. Çalışmanın Altıncı Bölümü nde bu pürüzlerin doğurduğu krizler ve sonucunda doğan yaptırımlar incelenmiştir. Bugün için halen önemini koruyan ve Türk-Amerikan ilişkilerinde kırılma noktalarını oluşturan, Büyükelçi Krizi, Afyon Krizi ve Kıbrıs Krizi hangi aşamalardan geçerek meydana gelmiş, doruğa ulaşmış ve sonuçlanmıştır? İşte bu yüzden, söz konusu krizleri kavrayabilmek için Türk - Amerikan ilişkilerinin kısa da olsa kökenine inilmiş ve ilişkilerin başladığı tarihten kriz dönemlerine kadar yaşananlar ana hatlarıyla ele alınmıştır.
13 BİRİNCİ BÖLÜM KRİZ DİPLOMASİSİ 1.1 Diplomasinin Tanımı Devletler çıkarlarını belirlemek ve korumak, güttükleri hedeflere ulaşmak, kendilerinin dışındaki devletleri belli davranışlara yöneltmek veya olası davranışlardan caydırmak için çeşitli araç ve yöntemlere başvurur. Bu araçlar arasında propaganda, ekonomik yaptırım, silahlı güç kullanma tehdidi ve şüphesiz diplomasi sayılmaktadır. Eski bir kavram olan ve insan ilişkilerini düzenlemeyi amaçlayan diplomasi sözcüğünün temelleri eski Yunancaya dayanmakta ve diploma kelimesinden doğmaktadır. Üzerinde imza bulunan ikiye katlanmış kağıt anlamına gelen diploma Diplomeis kelimesinden türemiş ve zamanla Latincede çift anlamına gelen Diploma kelimesine dönüşmüştür. 5 Bir süre sonra Antik Yunan da ve Roma da devlete ait tüm belgeleri nitelemeye başlamıştır. 6 Günümüzde ise, uluslararası ilişkiler ve uluslararası politika kavramları ile iç içe kullanılan diplomasi, bir hükümetin belli konulardaki kanı ve görüşlerini doğrudan doğruya öteki devletlerin karar vericilerine iletmesi sürecidir. 7 Tayyar Arı ise, diplomasiyi olarak şu şekilde tanımlamıştır: Diplomasi, uluslararası politika ve dış politikadan farklı olarak, bunların içeriğinden ziyade bunların yürütülme biçimiyle ilgilidir. Başka bir deyişle bu uluslararası politikanın resmi yollarla uygulamaya aktarılması sürecidir Bazen diplomasi daha da sınırlanarak hükümetlerin dış işleri Seha L.Meray, Diplomasi Temsilcilerinin Hukuki Statüsü, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Fakültesi Dergisi, C.11, S.3, Eylül 1956, s. 81. Diplomasinin tanımı için Bkz.: Erişim Tarihi: 09 Eylül Mehmet Gönlübol, Uluslararası Politika, Atilla Kitapevi, Ankara, 1993, s. 116.
14 7 bakanlığı ve bu birime bağlı diplomatlar aracılığıyla yürütülen bir uygulama, bir haberleşme ve görüşmeler süreci olarak da tanımlanmaktadır Uluslararası Krizler ve Kriz Diplomasisi Kriz kavramı farklı alanlarında farklı şekillerde tanımlanmıştır. Bu tanımlardan bazıları şu şekildedir: Tehlike ya da belirsizlik anı veya noktası, Hasta bir ekonomik organizmanın eski biçimde varlığını sürdürememesi ve yeni bir yaşama olanağı elde edebileceği değişiklikleri yapmak zorunda olduğu zaman dilimi, Ekonomik bunalım ya da çevrimsel süreç içerisinde büyümenin kesintiye uğradığı nokta, Büyümeye geçiş için gereken koşulların neler olduğunun araştırıldığı, kararların alındığı zaman dilimi, 9 Bir bireyin, grubun, örgütün ya da topluluğun normal işlevlerini yerine getirmesini engelleyen, acil ilgi ve çözüm gerektiren, göz ardı edilemeyen, sıra dışı, beklenmeyen bir durum ya da ani değişikliktir. 10 Kriz, tıp biliminde bir hastalıkla, iktisat biliminde hasta bir ekonomik organizmayla, politik biliminde ise, bir karar birimiyle ilgili olarak ele alınmaktadır. Krizin farklı olaylara ilişkin bir kavram olarak ele alınması, her bilimin farklı araştırma konusuna sahip olmasından kaynaklanır. Bu konu alanlarındaki ortak nokta, zorunlu ve plansız bir değişmenin ortaya çıkardığı baskı durumu ve kişi, grup veya toplumun yeni bir denge arayışı için gerilime Tayyar Arı, Uluslararası İlişkiler ve Dış Politika, Alfa Yayınevi, İstanbul, 1997, s Yılmaz Akyüz, Financial System And Policies In Turkey In The 1980s, The Political Economy of Turkey, St. Martin s Press, New York, 1990, s. 52. Serdar Erkan, Krize Müdahale Planı, YÖRET Vakfının Okullarda Acil Durum Psikolojik Destek Projesi (OKADPDR) Eğitim Materyali, İstanbul, 1996, s. 1.
15 8 girmesi ile ilgilidir. Her ne kadar krizler, ani olarak ortaya çıksalar da çoğu durumda önceden krize dair bir takım belirtiler vardır. Bu belirtilerin görmezlikten gelinmesi veya üzerinde durularak etkin çözümlere bağlanmaması krize neden olur. 11 Kökenleri Antik Yunan a dayanan kriz sözcüğü, günümüzde kullanılan anlamını 16. yüzyılda almıştır. Farklı birçok tanımının yapılabileceği gibi, temel olarak kriz çözümlenmesi mümkün ancak savaş olasılığını içerisinde barındıran bir uyuşmazlık ortamı olarak tanımlanabilir. 12 Kriz kelimesinin kullanılması uluslararası ilişkililerle ilgili olarak; dış politikaya ilişkin bir konunun sınırından çıkarak tehlikeli bir döneme girdiği, ulusal değerleri tehdit eden, hızla karşılık verilmesi gereken ve buna bağlı olarak da karar alıcının dikkatlerini en yüksek düzeyde tutmaları gereken bir duruma dönüştüğü ifade edilir. 13 Sözcüğün zihinde ilk uyandırdığı, belirsizlik durumunun sürdüğü, zarar görme olasılığının yüksek olduğu ve risk almanın kaçınılmaz olduğu siyasi konjonktürdür. 14 Bir diğer tanıma göre ise, kriz, karar alma biriminin yüksek öncelikli hedeflerini tehdit eden ve meydana gelmesi karar alıcıların şaşırmasına sebep olan durumlardır. 15 Krizi tehlike olarak gören yaklaşımların yanı sıra, fırsat olarak değerlendirilmesi gerektiğine inananlar da bulunmaktadır. 16 Çalışmanın bu bölümünde Göksel Ataman Özbakır, İşletmelerde Kriz Yönetimi ve Uygulamadan Bir Örnek, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 1992, ss Haydar Çakmak, Uluslararası Krizler ve Türk Silahlı Kuvvetleri, Platin Yayınevi, Ankara, 2004, s. 27. Metin Öztürk, Amerika Çökerken Yeni Kutuplaşma, Fark Yayınları, Ankara, 2007, s Ömer Göksel İşyar, Uluslararası Politikada Krizlerin Tanımlanması ve Yönetimi, İdris Bal (Der.), Değişen Dünyada Uluslararası İlişkiler, Lalezar Kitapevi, Ankara, 2006, s Michael Brecher, Studies in Crisis Behavior, The State University Press, New Jersey, 1979, s. 5 Eric Herring Danger and Opportunity: Explainig International Crisis Outcome isimli kitabında, Çince de kriz sözcüğü için kullanılan weiji kelimesinin etimolojik olarak tehlike anlamına gelen wei ve fırsat anlamına gelen ji kelimelerinden meydana geldiğine dikkat çekmiştir. Krizle gelen çatışma ortamının doğurduğu fırsat ve tehlikeye örnek olarak ise, kitabının giriş bölümünde 1983 Sovyet nükleer krizini örnek vermiştir. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Başkanı Reagan sert söylemlerine devam etmiş ve tehlike
16 9 incelenen uluslararası kriz ise, iki veya daha fazla ülkenin birbirine sözlü veya fiziksel olarak düşmanca davranması veya ilişkilerde istikrarın kaybolması olarak tanımlanabilmektedir. 17 Jonathan Wilkenfelt in Mediating International Crisis 18 isimli kitabında, yılları arasında yaşanan uluslararası krizleri, aşağıda Tablo 1 deki grafik çizimi ile göstermiştir: Tablo yılları arasındaki uluslararası krizler (Soldaki sütun kriz sayısını göstermektedir.) Krizin öncesinde, esnasında veya sonrasında statükodan kopma ve ilişkilerdeki denge durumunun değişmesi söz konusudur ki bu durumda askeri çatışma olasılığı yüksektir. Bu çatışma ortamının aşılması için ülkenin menfaatlerine uygun olan doğru kararı vermek, kısıtlı zamanda olasılıkları iyi 17 riskini de üzerine almıştır. Ancak savaş, ABD tarafından kazanılmış ve kriz fırsat olarak değerlendirilmiştir. Jonathan Wilkenfeld, Brecher, A Study of Crises, The University of Michegan Press, Michigan, 1997, s. 5. * Bu esnada karar alıcıdan kasıt, politika yapıcılar veya devlet adamlarıdır. 18 Wilkenfeld, Kathleen J.Young, David McQuinn ve Victor Asal, Mediating International Crisis, Routledge Press, New York, 2005, s. 3.
17 10 değerlendirmek, karar alıcıların* görevi olsa da bu kararı verirken dengeyi de aynı zamanda korumak her zaman mümkün olamamaktadır. 19 Bu aşamada diplomasinin rolü, ilişkilerde yaşanan kriz için uygun çözüm bulunana kadar sorunun ertelenmesini sağlamaktır. 20 Birbirlerini uluslararası alanda tanıyan ve resmi olarak ilişkilerin yürütülmesinde diplomasi mekanizmasını kullanan devletlerin ilişkilerinde, değişen görüntü ve söylemlerden, yaklaşan bir krizin sinyalleri okunabilir. Krizin; tam olarak nerede, ne zaman, ne büyüklükte çıkacağı tam olarak kestirilemese de aktörlerin sertleşen söylevleri, yapılan askeri tatbikatlar 21 krizlerin başlangıç aşamasını oluşturabilmektedir. Bu aşamada ilişkiler henüz kesilmemiştir ve krizin önlemesi, ilişkilerin herhangi bir tehdit, yaptırım veya ambargo uygulanmadan evvel yoluna koyulması ihtimali vardır. 22 Bu aşamada iyileştirmek için müdahale edilmediğinde iki veya daha fazla ülkenin ilişkileri zarar görebilir. 23 İkinci aşama krizin tırmandığı aşamadır. Burada yine baskı altındaki karar alıcının* söylemleri keskinleşmeye başladığı gibi halk arasında milliyetçi akımlar boy göstermekte ve askeri gösteriler yapılmaktadır. 24 Karar alıcıların yaşadığı stres, duygusal yoğunluk, karar alıcıların sağduyusunu kaybetmesine sebep olabilir. 25 Karar alıcıların bu Francis A. Boyle, World Politics and Internatioanl Law, Duke University Press, Durham, 1985, s. 157; Beril Dedeoğlu, Uluslararası Güvenlik ve Stratejileri, Derin Yayınları, İstanbul, 2003, ss İskit, Diplomasi, s Bu bağlamda, Kıbrıs Krizi için Türk helikopterlerinin Kıbrıs semalarında uçuş yapmasının ardından gelen Türk-Yunan krizi örnek teşkil verilebilir. Kıbrıs için kriz diplomasisinin kullanıldığı dönemlerin sayısı oldukça fazladır. Konuyla ilgili ayrıntılı bilgi için Bkz.: Masis Kürkçügil (Der.), Kıbrıs Dün ve Bugün, Ihtaki Yayınları, İstanbul, Çakmak, Uluslararası Krizler, s. 30. B.J.C Mckercher ve D.J. Moss (Ed.), Shadow and Substance in British Foreign Policy , The University of Alberta Press, Alberta, 1984, s Aksu, Türk-Yunan İlişkilerinde Güvenlik ve Güven Artırma Çabaları, Cem Karadeli (der.), Soğuk Savaş Sonrasında Avrupa ve Türkiye, Ayraç Yayınları, Ankara, 2003, ss ; Bkz.: Erişim Tarihi: 15 ubat Çalışmanın ileri bölümlerinde görüleceği üzere Johnson Mektubu krizinde Başbakan İsmet İnönü krizin tırmanmasına mahal vermeyecek nitelikte bir diplomasi uygulamıştır. Kriz ortamında, iderin kriz yönetimi zayıf ise, durum daha da zorlaşacaktır. Arjen Boin, Eric Strern, The Politics of Crisis Management: Public Leadership Under Presure, Cambridge University Press, London, 2005, ss. 7-8.
18 11 aşamada, ileriye dönük olarak geçmişte atlatılan krizlerden sonuç çıkararak, bir değerlendirme yapabilmesi son derece önemlidir. Krizi iyi bir şekilde yönetmesi, karşılaşabileceği en kötü senaryoları hesaplayabilmesi, krizin sebeplerini ve aktörlerini doğru tahlil edebilmesi, krizden kimlerin karlı çıkacağını ön görmesi ve kriz sonrası şekillenecek ortamın dinamiklerini doğru tespit edebilmesi gerekmektedir. 26 Kriz döneminin son safhası ise, yumuşamadır krizi Yunanistan ve Türkiye yi savaşın eşiğine getirdiğinde, ABD Büyükelçisi olarak Ankara da görev yapan Parker Thomas Hart hatıratlarında, dönemin Dışişleri Bakanı İhsan Sabri Çağlayangil in sakinliğini korumasının, NATO için büyük öneme sahip iki ülkenin birbiriyle savaşa girmesini engellediğinden söz etmektedir. Bu şekilde kriz diplomasisi başarıyla uygulanmıştır. 28 u halde kriz diplomasisi, en yalın haliyle, devletlerarası ilişkilerde yaşanan kriz dönemlerinde, bu bunalımı aşmaya dönük, krizin sonlandırılması için yürütülen diplomasi anlamına gelmektedir. 29 Çalışmanın devamında Türk-Amerikan ilişkilerinin resmi olarak başladığı tarihten itibaren ilişkilerin krize girdiği dönemler ve bu dönemlerde icra edilen diplomatik faaliyetler, dolayısıyla kriz diplomasisi ele alınmıştır. Ancak çalışmanın daraltılması için yaşanan krizler arasında ayrıntılarıyla 1917 yılında diplomatik ilişkilerin kesilmesinden hemen önce yaşanan 1914 Büyükelçi Krizi, Afyon Krizi ve Kıbrıs Krizi incelenmiştir İşyar, Uluslararası Politikada Krizlerin, s Özlem Tür, Türkiye-İsrail İlişkileri: Yakın İşbirliğinden Gerileme, Ortadoğu Analiz Dergisi, C.1, S.4, 2009, s. 25. Parker T.Hart, The NATO Allies At The Threshold of War: Cyprus, A Firsthand Account of Crisis Management, Duke University Press, Durham, 1990, ss Kriz Diplomasisinin tanımı için Bkz.: Kriz Diplomasisi, Erişim Tarihi: 02 ubat 2010.
19 İKİNCİ BÖLÜM TÜRK-AMERİKAN DİPLOMATİK İLİ KİLERİNİN BA LAMASI 2.1 İlk İlişkilerin Kurulması ( ) İngiltere nin kolonileri iken, yüklenen ağır vergiler sebebiyle yaşanan anlaşmazlıklar sonucu, 1774 yılında İngiltere ile silahlı çatışmaya başlayan 13 Amerikan kolonisi, bir araya gelerek yaklaşık iki yıl sonra 4 Temmuz 1776 da yayınladıkları bildirge ile bağımsızlıklarını ilan etmişlerdir yılına gelindiğinde ise, İngiltere, ABD yi resmi olarak tanımıştır. ABD, bağımsızlığını kazanmasının ardından 1861 yılına kadar oldukça hızlı bir şekilde büyümüştür. 30 Osmanlı Devleti ise, kendinden oldukça uzak olan bu devletin mücadelesini basından daha çok Avrupa gazetelerinin makalelerini tercüme ettirerek takip etmeye çalışmaktadır. Bu haberleri Fransızcadan tercümelerle okuyan Osmanlı Devleti nin nüfusu, ABD nin bağımsızlığını tanıdığı esnada yaklaşık 30 milyon iken, Amerika yalnızca 3 milyon kişiden oluşmaktadır. 31 Bazı kaynaklara göre, İspanyollar tarafından Amerika kıtasından getirilen altın ve gümüşler ilk defa yıllarında Doğu ya, Osmanlı topraklarına girmiş ve ilk münasebetler böyle başlamıştır. Osmanlıda 1584 yılında yaşanan büyük devalüasyon, getirilen bu altın ve gümüş sebebiyle yaşanmıştır. 32 Ancak çoğu kaynak Türk-Amerikan ilişkilerinin başlangıcının, tarih sahnesine Osmanlı İmparatorluğu nun gerileme döneminde giren ABD nin, Akdeniz ticaretine ilgi duyduğu 18.yüzyılın son 20 yılına rastladığını Yavuz Güler, Osmanlı Devleti Dönemi Türk-Amerikan İlişkileri , Gazi Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, C.6, S.1, Kırşehir, 2005, s Akdes Nimet Kurat, Türk-Amerikan Münasebetlerine Kısa Bir Bakış, Doğuş Yayınları, Ankara, 1959, s. 8. Hasan Tahsin Fendoğlu, Modernleşme Bağlamında Osmanlı-Amerikan İlişkileri ( ), Beyan Yayınları, İstanbul, 2002, ss
20 13 ifade etmektedir. 33 Kayıtlara göre ilk Amerikan bayrağı 1797 yılında İzmir de kullanılmıştır. 34 İlk ilişkiler, Osmanlı topraklarının en batısında bulunan ve günümüzde Tunus, Trablus ve Cezayir i içine alan Mağrib bölgesinde başlamıştır. Diğer bir ismi de Garp Ocakları olan bu üç eyalet, kuzeyden Akdeniz, güneyden Büyük Sahra, batıdan Fas, doğudan Mısır ile çevrilmiştir ve genel olarak Kuzey Afrika nın Akdeniz sahillerini teşkil etmektedir. 35 O sırada Avrupa ülkeleri, Akdeniz de ticaret gemilerinin emniyetini sağlamak için Osmanlı Devleti ile iyi ilişkiler kurma çabasına girdiler. O tarihlerde henüz Hariciye Nezareti (Dışişleri Bakanlığı) kurulmamış olan Osmanlı Devleti ile Avrupa ülkeleri arasında birtakım anlaşmalar imzalanmıştır ve bu anlaşmaların çoğunda Garp Ocakları nın korsanlık faaliyetleri meselesi bulunuyordu. Ancak gerek bu toprakların saraya uzak olması gerekse de Osmanlı idaresinde merkez ile yerel yönetimler arasında sıkı bir iletişim bulunmaması sebebiyle resmi olarak Türk-Amerikan ilişkilerinin başlangıç tarihi olarak ilk resmi anlaşmanın imzalandığı 1830 gösterilmektedir. 36 Bağımsızlığın kazanılmasından sonra ayakta kalabilmek için ticaretten gelen gelire ihtiyaç duyulacağını öngören Amerikalı politikacılar, en kârlı ticaret sahası olarak Akdeniz i görmeye ve buradaki ticareti yoğunlaştırmaya odaklanmıştır. 37 Akdeniz, o dönemlerde hâlâ dünya ticaretinde önemli bir bölgeydi. Ancak, bölgede Mağrip korsanlarının faaliyetleri sebebiyle ticaret yapmak oldukça zordu. Büyük ve güçlü donanmaları olan İngiltere veya Fransa nın gücüne sahip olmayan, bağımsızlığını yeni kazanan ve ekonomisi henüz hız kazanmamış ABD nin bu ülkelere çok miktarda vergi ve hediye verip güvenliği sağlaması pek mümkün olmadığından, 1780 li yıllarda Çağrı Erhan, Türkiye-ABD ilişkilerinin Mantıksal Çerçevesi, (Der.) İdris Bal, 21.Yüzyılda Türk Dış Politikası, Lalezar Kitapevi, Ankara, 2006, s Orhan Koloğlu, Türk le Amerikalının Tanışmasının 200 Yılı, Tarih ve Toplum Dergisi, İletişim Yayınları, S.163, 1997, s.17. Bu eyaletlerin tarihî gelişimi konusunda ayrıntılı bilgi için Bkz.: Atilla Çetin, Garp Ocakları, DİA (Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi), C. XIII, İstanbul, 1996, ss İdris Bal, ABD Politikaları ve Türkiye, Lalezar Yayınevi, Ankara, 2008, ss.7-8. Erhan, Türk Amerikan İlişkilerinin Tarihsel Kökenleri, İmge Yayınevi, Ankara, 2001, ss
21 14 İngiltere bayrağı taşıyarak ticaret yaptığı bilinmektedir. 38 Diğer yandan güçlü donanmalara saldıramayan korsanlar için bu yeni ve güçsüz devlet, uygun hedef haline gelmiştir. İngiltere ile bağlarını kopartan ABD, kendine uygun bir destek bulamayacağına inanarak, bir an evvel Osmanlı Devleti ile diplomatik ilişkileri başlatmak, dolayısıyla daha az vergi ödeyerek ticaret yapmak istemiştir. Cezayirli gemicilerin, izinsiz dolaşan iki Amerikan gemisine el koyması, ABD`nin adımlarını çabuk atmasına neden olmuştur. Bu bağlamda, öncelikle Cezayir Dayısı 39 sonra da sırasıyla Trablus ve Tunus Dayıları ile anlaşma imzalamıştır. 40 Bu beylikler Osmanlı Devleti ne bağlı, Türk yöneticilere sahip yarı özerk yapıda idiler. 5 Eylül 1795 de ABD nin Cezayir ile imzaladığı, esirlerin geri alınmasının yanı sıra Cezayir e yılda altın ödenmesini ön gören bu anlaşmanın dili Türkçe, yazısı ise, Osmanlıca olarak düzenlenmiş 41 ve Osmanlı diplomasi geleneğine ait belge türü olan âhidnâme 42 terminolojisiyle yazılmıştır. Cezayir in Osmanlıya bağlı ve Türk yöneticilere sahip olması sebebiyle ABD ile ilk ilişkiler bu tarihlere dayandırılmaktadır. ABD, yaptığı anlaşmalarla Batı Akdeniz de ticaret güvenliğini sağladıktan sonra jeopolitik açıdan önemli bir yerde bulunan, dönemin büyük bölgesel gücü olan, üç kıtaya yayılmış Osmanlı Devleti ile doğrudan ilişki Üner A.Turgay, Ottoman-American Trade During the Nineteenth Century, Osmanlı Araştırmaları Dergisi, C.3, s İngilizce karşılığı olarak Dey kelimesi kullanılan Dayı, 1671 yılından itibaren yeniçeriler tarafından seçilen askeri komutanlar verilen isimdir. Ayrıntılı bilgi için Bkz.: Dey kelimesinin anlamı, Erişim Tarihi: 02 ubat Kurat, Berberi Ocakları ile ABD Münasebetleri ( ), Ankara Üniversitesi Dil Tarih Coğrafya Fakültesi Tarih Araştırmaları Dergisi, C.2, Ankara, 1964, s Bu olay günümüzde dünya jandarmalığını üstlenmiş ve istediği devletlere her türlü ambargo uygulayabilen ABD nin Müslüman bir devlete yıllarca vergi ödemek zorunda olması açısından çok ilginçtir. Ayrıntılı bilgi için Bkz.: Çetinkaya Atalay, Ege de Olup Bitenler, Ankara Deniz İkmal Komutanlığı Basımevi, Ankara, 2006, s Ahidnâme kelimesi Arabça Ahd ve farsça nâme kelimelerinden meydana gelmiştir. Ahd kelimesi lügatlerde, bir şeyin yerine getirilmesini emretmek, tâlimat vermek; yemin edip söz vermek, vasiyet etmek, taahhüt, antlaşma, yükümlülük, itimat veren söz, emânet vermek ve zimmetine almak anlamlarını taşımaktadır. Ayrıntılı bilgi için Bkz: Alaadin Aköz, Karamanoğlu II. İbrahim Bey in Osmanlı Sultanı II. Murat a Vermiş Olduğu Ahidname, Ankara Üniversitesi Tarih Araştırmaları Dergisi, C.25, S.40, Ankara, 2005, s. 75.
GAZİ ÜNİVERSİTESİ KIRŞEHİR EĞİTİM FAKÜLTESİ DERGİSİ, Cilt 6, Sayı 1, (2005), 227-240 227 OSMANLI DEVLETİ DÖNEMİ TÜRK-AMERİKAN İLİŞKİLERİ (1795-1914) Yavuz GÜLER Gazi Üniversitesi, Kırşehir Eğitim Fakültesi
T.C. UFUK ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANA BİLİM DALI ULUSLARARASI İLİŞKİLER BİLİM DALI 1950-1960 DÖNEMİ TÜRKİYE-ABD İLİŞKİLERİ Yüksek Lisans Tezi Hazırlayan Ayhan BAĞLAN
531 İZMİR LİMANI TİCARETİNDE AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ NİN YERİ VE ÖNEMİ ÇOLAK, Filiz TÜRKİYE/ТУРЦИЯ Türk-Amerikan Münasebetlerinin Kuruluş Devresine Genel Bir Bakış Amerika Birleşik Devletleri, bağımsızlığını
GİRİŞ Bu çalışmada, terör örgütlerinin uluslararası ilişkilerdeki etkisi Türkiye- Avrupa Birliği ilişkileri çerçevesinde incelenmektedir. Tezde öncelikle terörizmin farklı kuruluşlarca algılanma biçimi
TC ATILIM ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS TEZİ TÜRK DIŞ POLİTİKASINDA ÇİN HALK CUMHURİYETİ İLE İŞBİRLİĞİ OLANAKLARININ ANALİZİ UYGAR MUSTAFA SERTEL
Türk Dünyası Araştırmaları Sayı: 205 Ağustos 2013 1963-1964 KIBRIS KRİZİ: TÜRK DIŞ POLİTİKASI TARİHİNDE ASKERÎ, SİYASAL VE HUKUKSAL BOYUTLARIYLA BİR ZORLAYICI DİPLOMASİ UYGULAMASI Dr. Bülent ŞENER Öz 1963-1964
T.C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ KAMU HUKUKU (MİLLETLERARASI HUKUK) ANABİLİM DALI ULUSLARARASI HUKUKTA KENDİ GELECEĞİNİ BELİRLEME (SELF-DETERMINATION) HAKKI Yüksek Lisans Tezi Ali Hüseyin
Ermeni Sorununun Türk Dış Politikasına Etkisi Giray Saynur Derman* Özet Ermeni sorunu Türk dış politikasına tesir eden başlıca gündem maddeleri arasında yer almaktadır. Bu makalede, Ermeni sorununun ve
Osmanlı Hukukundaki Düzenlemeler Çerçevesinde Yabancı Ülke Vatandaşlığına Geçen Ermenilerin Gayrimenkullerinin Hukuki Statüsü Gül Akyılmaz* Özet Şark Meselesi kapsamında 19. Yüzyılın ikinci yarısında Batılı
BAHÇEŞEHİR ÜNİVERSİTESİ HÜKÜMET VE LİDERLİK OKULU Genel Müdür: Genel Koordinatör: Derleyen: Dizgi-Grafik: Basım Yeri: Bilgi ve Sipariş İçin: Basım Tarihi: ISBN Numarası: i İÇİNDEKİLER Önsöz 1 Türk-Yunan
KIBRIS BARIŞ HAREKÂTI SONRASINDA TÜRKİYE YE UYGULANAN SİLAH AMBARGOSU VE SONUÇLARI Ali Rıza İZGİ KIBRIS BARIŞ HAREKÂTI SONRASIDA TÜRKİYE YE UYGULANAN SİLAH AMBARGOSU VE SONUÇLARI Temmuz Pamukkale -2007
GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE TÜRK- AMERİKAN İLİŞKİLERİ REMZİ DURMUŞ 1783 te bağımsız bir devlet olarak ortaya çıkan ABD kısa sürede kendine özgü yapısını oluşturmuştur. Uluslararası ticarî faaliyetlere öncelik veren
YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2009 Cilt:16 Sayı:1 Celal Bayar Üniversitesi İ.İ.B.F. MANİSA Avrupa Birliğine Tam Üyeliğin Eşiğinde Türkiye Doç. Dr. M. Akif ÖZER Gazi Üniversitesi, İİBF, Kamu Yönetimi Bölümü, ANKARA
İKİ DÜNYA SAVAŞI ARASINDA ORTADOĞU Yrd. Doç. Dr. Mehmet Ali ÇAKMAK * Özet Ortadoğu XX. Yüzyılın başlarından itibaren büyük olaylara sahne oldu. I. Dünya Savaşı sonunda bölge parçalanarak sömürgeleştirildi.
ÖZ Bu çalışmada, AB nin Türkiye nin adaylık sürecini ilgilendiren ve yeni üyeler kabul ederek ekonomik hacim ve coğrafî sınırlarının büyümesini ifade eden genişleme boyutu ele alınmıştır. AB nin oluşumu
AK PARTİ İKTİDARI DÖNEMİ TÜRKİYE-İSRAİL İLİŞKİLERİ Mustafa ÜREN, AİBÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Programı Öğrencisi IMPR RAPOR No: 10 2011 1 İçindekiler 1. TÜRKİYE-İSRAİL İLİŞKİLERİNİN ARKA PLANI...
Avrupa'da Türkiye Kısır döngüyü kırmak Bagımsız Türkiye Komisyonu Ikinci Raporu Eylül 2009 Avrupa da Türkiye: Kısır döngüyü kırmak Bağımsız Türkiye Komisyonu kinci Raporu Eylül 2009 Bağımsız Türkiye Komisyonu
Rapor No:170 THE AZERBAYCAN DA CUMHURBAŞKANLIĞI SEÇİMLERİ: BEKLENTİLER VE GERÇEKLER PRESIDENTIAL ELECTIONS IN AZERBAIJAN: EXPECTATIONS AND REALITIES ПРЕЗИДЕНТСКИЕ ВЫБОРЫ В АЗЕРБАЙДЖАНЕ: ОЖИДАНИЯ И РЕАЛЬНОСТИ
Sir Henry G. Elliot ın İstanbul Büyükelçiliği (1867 1877) Dönemindeki Bazı Büyük Siyasi Olaylara Bakışı Sir Henry G. Elliot s View towards Some the Substantial Political Events During His Istanbul Ambassadorship
T.C. İSTANBUL KÜLTÜR ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ KAPİTÜLASYONLARIN OSMANLI-TÜRK ADLİ ve İDARİ MODERNLEŞMESİNE ETKİSİ DOKTORA TEZİ Bahadır APAYDIN Anabilim Dalı: Kamu Hukuku Tez Danışmanı: Prof.
Doğu Akdeniz de Deniz Yetki Alanlarının Paylaşılması Sorunu ve Türkiye DOĞU AKDENİZ DE DENİZ YETKİ ALANLARININ PAYLAŞILMASI SORUNU VE TÜRKİYE The Problem of Delimitation of Maritime Areas in Eastern Mediterranean
GÜÇ KAVRAMI VE ORTADOĞU DA DEĞİŞEN DENGELER ÜZERİNDEN GÜÇ OKUMASI ZELİHA SAĞLAM Giriş Uluslararası ilişkilerde bütün politikalar aslında güç politikalarıdır ve gücü içerir. Bir devletin kendi çıkarlarını
CEZAYİR ÜLKE RAPORU Haziran 2014 1 EdizEkinci, HidropolitikAkademi firstname.lastname@example.org 2 BaĢkent : Cezayir Nüfus : 37,9 milyon (2013) Yüzölçümü : 2.381.741 km2 Devlet BaĢkanı : Abdelaziz BOUTEFLIKA BaĢbakan
Rapor No: 25 Ocak 2011 Report No:, 25 January 2011 Hukuki ve Siyasi Yönleriyle Güvenlik Konseyi nin İran Ambargosu Embargo on Iran by the Securıty Councıl ın Legal and Polıtıcal Aspects Ortadoğu Stratejik
İSYAN, MÜDAHALE VE SONRASI: LİBYA DA DÖNÜŞÜMÜN SANCILARI seta RAPOR SETA Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı www.setav.org Aralık 2011 İSYAN, MÜDAHALE VE SONRASI: LİBYA DA DÖNÜŞÜMÜN SANCILARI
DÜNYA TİCARET ÖRGÜTÜ DOHA TURU ÇOK TARAFLI TİCARET MÜZAKERELERİ ve TÜRKİYE Editörler : Dr. M. Sait AKMAN Şahin YAMAN DÜNYA TİCARET ÖRGÜTÜ DOHA TURU ÇOK TARAFLI TİCARET MÜZAKERELERİ ve TÜRKİYE Aralık 2008