Orhan Veli Kanık
- Doğum : 13 Nisan 1914 - İstanbul
- Ölümü : 14 Kasım 1950 - İstanbul
- Meslek : Şair
- Dönemi : Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı
- Akım : Garip Akımı
Orhan Veli Kanık, Türk şair ve yazardır. Cumhuriyet dönemi, Garip akımının kurucusudur. Türk şiirini eski temelinden koparmak için yenilikçi bir hareket olarak sokak dilini şiire taşıdı. Şiirde sanatları ve ölçüyü reddetti. Şiddetli alkol tüketen şair, serkeş bir yaşam sürdü.
Yaşamı
Garip akımının kurucusu ve edebiyatımızın önemli isimlerinden Orhan veli, 13 Nisan 1914 tarihinde İstanbul’da doğan Orhan Veli’nin babası Mehmet Veli Kanık’tır. Mehmet Veli Kanık, İzmir Sanayi Bandosu’nda ve İstanbul Mızıka-i Hümayun’da çalıştı. 1932 senesinde Cumhurbaşkanlığı Bando Heyeti Şefliği’ne tayin edildi. Annesi Fatma Nigar, Beykoz’un kereste tüccarlarından Hacı Ahmet Bey’in kızıdır.
İlköğrenimine Galatasaray Lisesi’nde yatılı olarak başlayan Orhan Veli, okulda Fransızca’ya ilgi gösterdi. Babasının tayininin Ankara’ya çıkması üzerine, şair Galatasaray Lisesi’nden ayrıldı ve Ankara’ya yerleşti. Gazi İlkokulu’nun beşinci sınıfına kaydolan Orhan Veli, bir yıl sonra buradan mezun oldu. Ortaöğrenimini 1932’de Ankara Erkek Lisesi’nde tamamladı. 1933 yılında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü’ne girdi. Daha sonra fakültenin Talebe Cemiyeti Başkanlığı’na seçilen Orhan Veli, bir yandan da Galatasaray Lisesi’nde öğretmen yardımcılığı görevini üstlendi.
1935 yılında eğitimini yarıda bırakıp Ankara’ya dönen sanatçı, 1936-1942 yılları arasında, PTT Genel Müdürlüğü Telgraf İşleri Reisliği Milletlerarası Nizamlar Bürosu’nda memurluk yaptı. 1941 yılında Yedek Subay Okulu’na girdi ve 1942’de Gelibolu’nun Kavak köyünde piyade yedek subayı olarak görev yaptı. Şair, 1944 senesinde terhis olunca Ankara’ya geri dönüş yaptı. 1945 senesinde MEB Tercüme Bürosu’nda memur olarak çalışmaya başladı. Bu görevi sırasında “MEB Dünya Edebiyatlarından Tercümeler” serisinde Fransızcadan çeviriler yaptı. Milli Eğitim Bakanı Reşat Şemsettin Sirer’n baskıcı yönetimine uyum sağlayamayan Kanık, 1947 senesinde görevinden istifa etti. Bu tarihten sonra resmi bir görev üstlenmeyen şair, geçimini yazarlık ve çevirmenlik yaparak sağladı.
Ölümü
10 Kasım 1950 tarihinde sarhoş olduğu bir gece Ankara’da geçirdiği kaza sonucu sanatçı, başından hafifçe yaralanmıştır. Bu olaydan 4 gün sonra, İstanbul’da bir arkadaşının evinde yemek yerken rahatsızlanmıştır. Geçirdiği beyin kanamasının teşhis edilememesi yüzünden, 14 Kasım 1950 gecesi saat 23.20’de Cerrahpaşa Hastanesi’nde hayata gözlerini kapamıştır.
Şiiri ve Çalışmaları
Edebiyata ilgisi daha ilkokulda başlayan Orhan Veli, ortaokul yedinci sınıfta Oktay Rıfat ve lise birinci sınıfta da Melih Cevdet ile tanıştı. Bu üç sıkı dost lisede kooperatifin parasıyla “Sesimiz” adlı bir dergi yayımladı. Orhan Veli, lisenin ilk senelerinde öğretmeni Ahmet Hamdi Tanpınar’dan yardım gördü. Ayrıca, daha sonraki sınıflarda Rıfkı Melûl Meriç, Halil Vedat Fıratlı ve Yahya Saim Sinanoğlu gibi öğretmenlerinden de destek gördü.
Kanık, “Sesimiz” dergisindeki şiirleri sayılmazsa, 1 Aralık 1936 tarihinde Varlık dergisinde yayımladığı şiirleriyle tanındı. Derginin bu sayısında yayımlanan şiirleri; “Oaristys, Ebabil, Eldorado, Düşüncelerimin Başucunda”dır. 1936-1941 yılları arasında Varlık dergisinin yanı sıra İnsan, Ses, Gençlik, Küllük, İnkılâpçı Gençlik dergilerinde de eserlerini yayımladı. Bu devir şiirlerinde insan, aşk, doğa, savaş, yaşamak, çocukluk, yolculuk, sarhoşluk gibi temalara yöneldi. Sanatçı, bu dönem şiirlerinde dil ve dış yapı özellikleri açısından hececilere; içerik ve şiir anlayışı açısından da öz şiircilere benzer eserler meydana getirdi.
1937 yılından sonraki şiirlerinde ise, geleneksellikten uzaklaşmaya başladı ve dizelerin alışılmış düzenini değiştirdi. 1941 yılı sonuna dek Varlık, İnsan ve diğer dergilerde Orhan Veli Kanık’ın yüze yakın şiiri yayımladı. Orhan Veli ve arkadaşlarının şiirde yaptığı yenilikler, 1941 yılında Garip kitabında birleştirdikleri eserlerle bir harekete dönüştü. Kitap, edebiyat çevrelerinde büyük ses getirdi ve birçok övgü ve yergiyle karşılaştı.
Sanatçının şiirleri, 1942-1948 yılları arasında Varlık, Demet, İşte Aile ve Ülkü dergilerinde yayımlandı. İkinci kitabı “Vazgeçemediğim”i 1945 senesinde okuyucularıyla buluşturdu. Dört yıl sonra yayımlanan bu kitapta, Garip’e bağlı şiirlerinin yanında, Garip’ten uzaklaştığı şiirlerin de bulunduğu görülmektedir. 1946 senesinde yayımlanan “Destan Gibi” isimli şiir kitabı halk şiirini modernleştirmeye, onun dilini, söyleyişlerini, bazı kalıplarını zamanın beğenisine göre düzenlemeye çalıştığının göstergesidir. 1947 senesinde Mehmet Ali Aybar’ın çıkardığı Hür ve Zincirli Hürriyet gazetelerinde yarı siyasal değinmeler, eleştiriler kaleme aldı.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Halman, Talât Sait (14 Kasım 1975), "Orhan Veli'nin edebiyatımıza katkıları ve şiirlerindeki yenilik boyutları", Milliyet Sanat Dergisi (158)
Kanık, Adnan Veli (1953), Orhan Veli İçin, Yeditepe Yayınları
Taşçıoğlu, Yılmaz (2004), Türk Şiirinde Bir Garip Adam: Orhan Veli Kanık, Beykoz Belediye Başkanlığı Yayınları.
Uyguner, Muzaffer (1967), Orhan Veli Kanık: hayatı, sanatı, eserleri, Varlık Yayınları.
Rifat, Oktay. Orhan Veli Kanık. Yeditepe Dergisi, 1 Şubat 1950, Bezirci, Asım (1991),
Orhan Veli: Yaşamı, Kişiliği, Sanatı, Eserleri, Altın Kitaplar Yayınevi.
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Ahmet Kabaklı
Ahmet Kabaklı, 30 Mayıs 1924’te Elazığ’da doğdu. Cahit Okurer, Cemil Meriç gibi isimleri etkileyen seçkin öğretmenlerin görev yaptığı Elazığ Lisesi’nde okudu. Parasız yatılı imtihanlarını kazanarak girdiği İstanbul Yüksek Öğretmen Okulu’nu ve İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’nü bitirdi. Diyarbakır Lisesi’nde edebiyat öğretmenliği yaptığı süre boyunca Süleyman Nazif ve Ziya Gökalp gibi ünlü Diyarbakırlılar için gerçekleştirdiği Divan Edebiyatı Gecesi’yle yönetimini üstlendiği Karacadağ adlı Halkevi dergisine yeni bir kimlik kazandırdı. Çeşitli dergilerde eleştiri, deneme ve şiirler yayımlayarak önemli edebiyat eleştirmenlerinden Nurullah Ataç’ın dikkatini çekerek Ataç’ın kendi kitabında adından övgüyle bahsettirdi.
-
-
-
Trablus Antlaşması
Trablus Antlaşması veya ABD - Osmanlı Sözleşmesi, 4 Kasım 1796'da ABD ile Osmanlı İmparatorluğu arasında imzalanan antlaşmadır. Türkçe yazılan ve 22 maddeden oluşan antlaşmaya, Amerika Birleşik Devletleri adına Joseph Donaldson ve Osmanlı adına Cezayir Beylerbeyi Cezayirli Hasan Paşa, nam-ı diğer Hasan Dayı, imza attı.Bu belge, ABD'nin 2 asırlık geçmişinde, yabancı bir dille imzalanan tek antlaşma olduğu gibi yabancı bir devlete vergi ödenmesini kabul eden tek ABD belgesidir. ABD, 22 maddeden oluşan bu antlaşmaya 1818 yılına kadar bağlı kaldı.
-
Yahya Kemal Beyatlı
Yahya Kemal Beyatlı; Türk, şair, yazar, diplomat ve siyasetçidir. Doğumundaki ismi Ahmed Agah'tır. Türk şiirinin mihenk taşlarından biridir. Türk edebiyatının aruzu en iyi kullanan üstadlarından biridir. Aruzla yazılmış kusursuz şiirleri vardır. Hece ölçüsüyle sadece ''ok '' şiirini yazdı. Yaşadığı dönemde Türk edebiyatının en saygıdeğer isimlerinden biri oldu.Yaşamında hiç kitap yayınlamamış olması şairin ilginç yanıdır.Şairliğinin yanında Türk tarihine de büyük ilgi duydu. Tarih tezlerinde Türk tarihinin başlangıcı olarak Malazgirt Savaşı tarihinin kabul edilmesi gerektiğini savundu. Üsküp doğumlu olan şairin şiirlerinde Rumeli ve Balkanlar büyük yer edindi. İlerleyen hayatında siyasete de atıla şair birden fazla dönem milletvekilliği yaptı. Sonrasında da elçilik vazifelerinde bulundu. Türk edebiyatına Ahmet Hamdi Tanpınar'ı yetiştirerek kazandırdı. Ahir ömrüne bir çok başarı sığdıran Yahya Kemal 1 Kasım 1958'de vefat etti. Mezarı Aşiyan'dadır.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun