Anne sütü; oldukça kısa bir süre içerisinde bozulabilen ve oldukça zengin nitelikteki besin değerlerini kaybedebilen bir yapıdadır. Bu sebeple; anne sütünün nasıl sağılacağı, nasıl saklanacağı ve saklandıktan sonra hangi işlemlere tabii tutulacağı dikkat edilmesi gereken hususlar arasındadır.
Anne sütü içeriğinde pek çok fayda barındırmaktadır. Uygun saklama koşullarının sağlanması halinde anne sütü aşağıdaki faydaları sağlamaktadır:
- Bebekler için mucizevi nitelikte bir besindir.
- Gereksinim duydukları bütün ögeleri ilk 6 ay boyunca sağlayabilen en kaliteli maddedir.
- Bebeği olası bütün hastalıklara ve enfeksiyonlara karşı koruyan bir kalkan niteliğindedir.
- Su ve vitamin içerir.
- Çene ve diş gelişiminde oldukça büyük rol oynar.
- Ruhsal, bedensel ve zeka gelişimine katkıda bulunur.
- Antikorlar barındırır.
- Alerji ve astım hastalığı riskini azaltır.
Anne sütü; bebeklerin sindirim sisteminin düzgün çalışabilmesi ve bağışıklık sisteminin güçlenebilmesi için özel nitelikte değerlere sahiptir. Bu sebeple, değerlerini yitirmemek için cam saklama kutuları ve kapları kullanılabilir. Bunlara alternatif olarak ise özel olarak tasarlanmış nitelikteki anne sütü saklama termosu ya da anne sütü saklama çantası - poşeti kullanılabilir. Anne sütü saklama yöntemleri kişiden kişiye değişiklik gösterebilir ancak hijyen, maksimum düzeyde olmalıdır.
Anne sütü saklama kapları; olası toksikleri engelleyebilmek amacı ile BPA kısaltmasıyla bilinen bisfenol – a ile yapılan endokrin bozucu nitelikteki 3 ya da 7 rakamlı geri dönüşüm sembolleriyle belirtilen maddeyi içermemelidir. Özellikle yumuşak haldeki, yarı bulanık renkteki ve geri dönüşüm sembolü 5 rakamı ile belirtilen PP kısaltmasıyla sembolize edilen polipropilen harfleri ile belirtilmiş haldeki ürünler güvenilirdir. Sağılan sütün içerisine koyulduğu poşet, termos ya da kabın üzerine mutlaka tarih ve saat bilgisi yazılmalıdır. Bu durum sağılan sütün süresinin belirlenebilmesi ve sağlıklı kalabilmesi için oldukça önemlidir.
Anne sütü oldukça hassas bir yapıya sahip olduğu için saklama koşullarına mutlak suretle özen gösterilmelidir. Anne sütünün sağılması ve saklanması konusunda, ailenin tercihleri oldukça önemlidir.
- Anne sütü saklama süresi, tercih edilen saklama metoduna göre değişiklik gösterebilir. Normal şartlar altında oda sıcaklığında ortalama 6 saat süre ile bozulmadan kalabilir.
- Farklı zaman dilimleri içerisinde ve hatta farklı yöntemler ile sağılan anne sütü, aynı kap içerisinde biriktirilebilir. Bu noktada ise, sıcaklıklarının birbirine yakın olması hususuna dikkat edilmelidir.
- Dondurucuda saklanmak üzere sağılan bir anne sütü söz konusu ise; genleşme durumu göz önünde bulundurulmalı ve saklama yapılacak olan kap ağzına kadar doldurulmamalıdır.
- Ortalama süt tüketim miktarı göz önünde bulundurularak, paketleme işlemi bu miktara göre yapılmalıdır.
- Paketleme ve saklama için anne sütü saklama termosu, anne sütü saklama poşeti, cam kap gibi maddeler tercihe göre kullanılmalıdır.
- Dondurulup çözdürülen süt, tekrar aynı döngüye girmemelidir.
Anne sütünün saklanabilmesi için buz paketlerinin içerisinde bulunduğu serin bir kutu tercih ediliyor ise 24 saatlik bir saklama süresinden söz edilebilir. Aynı zamanda derin dondurucu içerisinde muhafaza edilmesi de mümkündür. Bu durumda eksi 18 derecelik bir soğukluk elde edildiği taktirde; anne sütünün saklama süresi 3 ay olacaktır. Sıcaklık tercihine göre değişiklik gösterebilen saklama süresinde; 0 derece ile 4 derece arasında bir soğuklukta 72 saat muhafaza edilmesi mümkündür.
Anne sütü;
- Bebek emmeye devam ediyor ve anne çalışıyorsa; süt salınımının devam edebilmesi için, özellikle çalışılan günlerde tıpkı emzirme işlemi yapılıyormuş gibi belirli saatlerde ve düzenli aralıklarla sağılmalıdır.
- Düşük doğum ağırlığı ya da prematüre bebek doğumu söz konusu ise; bebeğin çene kaslarının ve reflekslerinin anne memesini kavrayacak güçte olamaması ihtimaline karşılık; buna ek olarak ise sağlık sorunları sebebi ile anne ile bebeğin birbirinden ayrı kalmasının gerekliliği halinde süt üretimini tetiklemek ve kesilmesinin önüne geçilmesi amacı ile sağılmalıdır.
- Yağlı bir yapıya sahip değilse ve çok az miktarda geliyor ise; emzirmeyi takiben sütün artmasını ve yağlanmasını sağlamak amacı ile sağılmalıdır.
- Çok fazla ya da bebek tarafından tam olarak boşaltılamıyor ve bu durum annenin memelerinde şişlik oluşumuna sebebiyet veriyor ise; bebeğin rahatça emmesini ve annenin acı çekmemesini sağlamak için sağılmalıdır.
- Mastit hastalığının (süt kanallarının tıkanması durumu) varlığı sebebi ile şiddetli ağrı söz konusu ise; süt akışını hızlandırmak ve meme ucuna doğru masaj yapılması, ılık pansuman uygulaması gibi ek tedbirler ile birlikte söz konusu rahatsızlığı ortadan kaldırmak amacı ile sağılmalıdır.
- Bazı ilaçlar emzirme esnasında güvenli nitelikte değildirler. Bu durumda sağılan süt bebeğe verilmez fakat süt salınımın sürekliliği için önemlidir ve devam ettirilmelidir yani annenin bu türlerden ilaç kullanımı esnasında sağılmalıdır.
Anne sütünün elle sağılması için;
- Öncelikle baş parmağın memenin etrafında bulunan kahverengi alanın üzerine yerleştirilmesi, işaret parmağın ise memenin altına yerleştirilmesi gerekir. İki parmak da aynı hizada olmalıdır. Geride kalan parmaklar ile meme desteklenmelidir.
- Meme üzerine yerleştirilen baş parmak ve işaret parmağı yavaş yavaş ve yuvarlak hamleler ile içe doğru bastırılmalıdır. Sonrasında bırakılıp tekrar bastırılmalıdır. Bu, birkaç kez tekrar edilmelidir. Ardından sütün damlamaya başladığı görülecektir.
- Yaklaşık olarak yarım saat süre ile işlem devam ettirilmelidir.
- Ellerin temiz olması ve rahat bir ortamda bulunulmasına dikkat edilmelidir. Sütün sağıldığı kabın hijyenik ve yeterli ölçülere sahip olması da unutulmamalıdır. Süt sağarken dikkat edilmesi gerekenler içerisindeki en önemli noktalar bunlardır. Bu esnada meme ucuna bastırılmamalıdır ve herhangi bir acı hissedilmemelidir. Ağrı durumu söz konusu ise, bir yanlışlık yapılıyor olabilir. Aşamalar gözden geçirilmelidir.
Süt pompaları basit bir çalışma prensibine sahiptir. Bebeğin emiş şeklindeki ritmi taklit eder ve buna istinaden memeyi uyarır. Böylelikle süt gelir ve sağım işlemi yapılır. Elektrikli veyahut manuel tipte süt sağma pompaları piyasada bulunmaktadır. Günümüz teknolojisi ile elektrikli olan pompaların birçoğu kablosuz ve pil ile çalışma yetisine de sahiptirler. Bu pompaların bazıları, aynı anda iki memeden de süt sağılmasının mümkün kılabilir. Hastanelerde kullanılanlar ise hastane tipi olarak nitelendirilmektedirler ve bu tür cihazları kiralamak mümkündür.
Süt sağma makineleri ya da süt pompaları, kullanımını takiben hemen temizlenmelidir. Çünkü sağılan sütün taneciklerinin pompa içerisinde kalması, bakteri üretimine neden olacaktır. Süt sağma amacı ile kullanılan aparatları temizlemek için farklı farklı yöntemler mevcuttur.
- Bulaşık makinesinde yıkanmaya uygun olan aparatlar, makinede yıkanabilir. Fakat kullanılan deterjanın mümkün ise organik olmasına ve durulamanın iyi bir şekilde yapılmasına özen gösterilip dikkat edilmelidir.
- Elde yıkama ile temizleme işlemi yapılabilir.
- Kolaylıkla çıkarılabilen mekanizmalar, kaynatılıp altı kapatılan su içerisinde bekletilerek sterilizasyon işlemi yapılabilir.
Burada dikkat edilmesi gereken en önemli nokta; kullanılan pompanın yıkama talimatının dikkatli bir şekilde okunması ve uygulanmasıdır. Kesinlikle yıkanmaması gereken boru ve konnektör gibi elektriksel mekanizması bulunan parçalara dikkat edilmelidir.
Anne Sütü Saklama ve Sağma ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular
Bir memeden kaç cc süt çıkar?
Bu durum tamamen annenin sütünün ne miktarda olduğuna ve yağ durumuna bağlıdır. Bazı anneler yeterli miktarda su tüketimini tamamladıkları taktirde 50 cc süt çıkartabilirken, bazı anneler 200 cc süt de çıkartabilir. Tamamen kişiden kişiye değişen bir durumdur.
Bebek bozuk anne sütü içerse ne olur?
Anne sütü, ortalama olarak oda sıcaklığında 6 saat içerisinde, buzdolabı içerisinde 6 gün içerisinde, derin dondurucu içerisinde 6 ay içerisinde bozulmaktadır. Bu sebeple oldukça dikkatli davranılmalıdır. Sağılan sütler depolanırken üzerine yazılan tarih ve saat bilgisi sürekli olarak kontrol edilmeli ve eski tarihli olan sütlerin öncelikli olarak kullanılması sağlanmalıdır.
Bebek bozuk anne sütü içerse; tıpkı normal sütte olduğu gibi bir zehirlenme ya da bağırsak bozulması durumu söz konusu olabilir. Buna bağlı olarak da kusma, dışkılama esnasında peynir kesiği gibi beyaz tortular görülmesi muhtemeldir.
Dondurulmuş anne sütü nasıl ısıtılır?
Dondurulmuş anne sütünün ısıtılması aşamasında, direkt olarak oda sıcaklığına çıkarılmaması gerektiği unutulmamalıdır. Dondurucuda saklanarak dondurulan süt, öncelikle buzdolabının soğutucu bölmesinde bekletilmeli ve burada kendiliğinden çözünmeye başlamalıdır. Fakat hızlı bir şekilde çözdürme işleminin yapılması gerekli ise; akan soğuk suyun altına tutularak çözdürme işleminin yapılması mümkündür. Soğutucu haznesinde bekletilerek çözdürülen anne sütü, içerisinde sıcak su bulunan bir kaba koyularak ısıtılabilir.
Anne sütünü saklamak, besin değerlerini öldürür mü?
Hayır. Özel olarak bu amaç için üretilen anne sütü saklama materyalleri, sütün özelliğini kaybetmeden saklanabilmesini mümkün hale getirmektedir. Aynı zamanda bu konu ile ilgili Sağlık Bakanlığı tarafından açıklanan saklama koşulları göz önünde bulundurulup sıcaklık değerleri dikkate alındığı taktirde herhangi bir değer kaybı, besin değerlerinde azalma gibi bir durum söz konusu değildir.