✨İnsanlar bir karar vermeye çalışırken, zihinlerinde bir referans, bir başlangıç noktası oluşur. Çapalama Etkisi, bir konu hakkında bize verilen ilk bilgiye çok fazla güvenmemize neden olan bilişsel bir önyargıdır.
✨Planlarımızı yaparken, bir konuda tahminde bulunurken yeni bilgileri objektif olarak görmek yerine kendimize belirlediğimiz referans noktasından yorumlarız. Örneğin 100 TL olan bir çift küpe görünce bunu pahalı bulabiliriz, bütçemizi aşıyor olabilir. Aynı yerde 75 TL’ye bir kolye gördüğümüzde ise hala bütçemizden fazla olmasına rağmen küpeden daha ucuz olduğu için onu almaya yeltenebiliriz.
✨Çapalama Etkisi, karar verme mekanizmamızı çarpıtabilir. Tahmin süreçlerimizde de bu etkiyi sık sık görürüz. Kahneman Hızlı ve Yavaş Düşünmek kitabında bu konuda yaptığı bir deneyden bahsediyor.
✨Bu deneyde lise öğrencilerinden oluşan bir gruba “8 x 7 x 6 x 5 x 4 x 3 x 2 x 1” işleminin cevabını diğer gruba ise “1 x 2 x 3 x 4 x 5 x 6 x 7 x 8” işleminin cevabını 5 saniye içerisinde tahmin etmesi söylenmiş.
✨Öğrencilerin sahip oldukları kısa süre göz önüne alındığında, sadece ilk birkaç çarpma işlemini yapabilmişler ve ardından geri kalanını ilk ulaştıkları sonuçları göz önünde bulundurarak tahmin etmişler.
✨Sırayla azalan dizi grubu için öğrencilerin bulduğu ortalama sonuç 2.250 iken artan dizinin ortalama tahmini sonucu 512 çıkmış. İşlemin gerçek doğru cevabı ise 40.320.
✨Yani ilk birkaç çarpma işlemini yaptıktan sonra oluşan sonuç çapayı belirliyor, genel cevabın yüksek mi yoksa düşük olduğu zihnimiz tarafından buna göre değerlendiriliyor.
✨Yine aynı kitapta bulunan bir araştırma, bu yanılgının hakimler tarafından verilen hapis cezalarında da etkili olabildiğini gösteriyor.
✨Son derece deneyimli hakimlere, hırsızlık yaparken yakalanan aynı kadına verecekleri ceza soruluyor. Hakimler karar vermeden önce de her atışta ya 3 ya da 9 ile sonuçlanacak şekilde oluşturulmuş bir çift zar atılıyor.
✨Karar aşamasında verdikleri ceza sürelerinde de farklı sonuçlar ortaya çıkıyor. 9 sayısını gören hakimler ortalama 8 ay cezayı uygun görürken 3 sayısını görenler ortalama 5 ay uygun görüyorlar.
✨Zardaki sayı konudan ne kadar bağımsız olsa da zihnimizde bir Çapalama Etkisi yaratıyor ve karar verme süreçlerimizi etkiliyor.
✨Bir dahaki sefere önemli bir karar vermeye çalıştığınızda, çapalama etkisinin seçimleriniz üzerindeki olası etkisini biraz düşünebilirsiniz. Mevcut tüm bilgileri ve olası seçeneklerin tümüne yeterince önem veriyor musunuz yoksa seçiminizi mevcut bir bağlantı noktasına mı dayandırıyorsunuz?
Siz bu etkiyi hayatınızda nerelerde yaşıyorsunuz?