Anksiyete bozuklukları, sosyal anksiyete, yaygın anksiyete, panik bozukluğu, TSSB, OKB ve fobileri içeren bir grup psikiyatrik bozukluktur. Yaygın anksiyete belirtileri arasında iç kargaşa, sinir davranışı ve aşırı ruminasyon bulunmaktadır. Bu sağlık tehdidi yanlış teşhis edildiğinde veya tanı koymak için geç kalındığında önemli sağlık sorunlarına neden olabilir. Çünkü gerçek bir tehdide yanıt olarak korku ve uyanık olmak yararlı olsa da, endişeli biri tehdit edici olmayan sinyalleri tehdit edici olarak yorumlanacağından dolayı, gereksiz derecede yüksek bir endişe ve uyarılma durumunu oluşacaktır.
Bu abartılı korku tepkisinin altında yatan, uyaranlara tepki olarak beyin ağları yanlış çalışmaktadır. Ve bu süreçte savaş veya kaç tehdidi yanıtını kontrol eden amigdala sıklıkla aşırı aktif olmaktadır. Aksine, amigdalanın korku oluşumunu engelleyen prefrontal korteks yetersizdir. Hipokampus, striatum, anterior singulat korteks ve insula aktivitesinde anksiyete de görülebilmektedir. Bu sinirsel arızalara nörotransmitterlerdeki bozukluklar (serotonin, norepinefrin, dopamin, GABA ), nörotrofik faktörler (sinir büyüme faktörü, BDNF), HPA ekseni, bağışıklık fonksiyonu, kalp hızı değişkenliği ve bilişsel fonksiyon eşlik etmektedir.
Bununla birlikte anksiyete bozuklukları, tehdit edici olmayan sinyallere orantısız bir korku tepkisine neden olan bir grup akıl hastalığıdır. Anksiyete bozuklukları olan insanlar tipik olarak birçok nörotransmitterin düzensiz seviyelerine sahiptir. Fakat bazı doğal çözümler ile ansiyete şikayetlerini tedavi etmek veya azaltmak mümkündür. Bu yazıda ansiyeteye yardımcı olacak doğal yaklaşımlar hakkında bilgiler bulunmaktadır.
Neden Tamamlayıcı Bir Yaklaşıma Gerek Vardır?
Anksiyeteyi nispeten güvenli ve etkili bir şekilde tedavi edebilen birçok farmasötik ilaç geliştirilmiş olsa da, maalesef bunların bazı kişilerde sıklıkla olumsuz yan etkileri olabileceği de bilinmektedir. Bu nedenlerden ötürü, endişelerini kontrol etmek için tıbbi ilaçlar yanında doğal yaklaşımda birçok kişi tarafından merak edilmektedir.
Öncelikle herhangi bir türde bir zihinsel sağlık durumu teşhisi konulursa, özel durum için en iyi tedavinin ne olabileceğine karar vermenin tek yolu, bunu uzman bir doktorla görüşmektir. Sadece tam nitelikli bir tıp uzmanı, birçok farklı olası tedavi şekli ile ilişkili tüm farklı avantajları ve dezavantajları tam olarak anlamaktadır. Bireysel ihtiyaçlar için en güvenli ve en etkili yaklaşımı bulmak için doktorun bazı önerileri olmaktadır.
Ansiyete Tedavisinde Doğal Bitki ve Takviyeler
Kava (Piper methysticum)
Kava, Güney Pasifik adalarında yetişen ve genellikle çay veya ek olarak tüketilen bir bitkidir. Kava’nın 141, 20 ve 101 sağlıklı katılımcı üzerinde yapılan çalışmalarda anksiyete, uykusuzluk, depresyon, uyku kalitesi, bilişsel işlev, gerginlik ve huzursuzluğu iyileştirdiği bildirilmiştir. Hayvanlarda Kava’nın anti-anksiyete etkilerinin oldukça güçlü olduğu ve hatta benzodiazepinlerin (anksiyete bozukluklarını tedavi etmek için yaygın olarak kullanılan bir farmasötik ilaç sınıfı) etkileri ile karşılaştırılabilir olduğu bildirilmiştir. Birçok farklı bitkisel anti-anksiyete ilacının karşılaştırmasını yapan bir çalışma, Kava’nın anksiyeteyi azaltmada diğer birçok bitkisel takviyeden daha etkili olabileceği sonucuna varmıştır.
Kesin mekanizmaları henüz kesin olarak bilinmemekle birlikte, kava’nın GABA A reseptörünün aktivitesini arttırdığı bildirilmiştir ve ayrıca nörotransmitter norepinefrinin alımını inhibe edebilmektedir. Bununla birlikte, kava’yı karaciğer toksisitesi ile ilişkilendiren raporlar olduğu belirtilmelidir ve bu 4 ölüm dahil olmak üzere karaciğer nakline yol açan 11 karaciğer yetmezliği vakasıdır. Sadece kava toksisitesi oldukça küçük olmakla birlikte, diğer ilaçlarla etkileşime girebilmektedir veya diğer maddelerin toksisitesini artırabilmektedir Bu nedenle, kava’yı denemeden önce özellikle bilinen karaciğer problemleri varsa doktora danışmak en iyisidir. Genellikle çay veya takviye olarak tüketilen Kava’nın bir avuç klinik çalışmada kaygıyı arttırdığı bildirilmiştir.
Limon Balsamı
Limon balsamı (Melissa officinalis) geleneksel olarak çay olarak tüketilmektedir ve uzun süre sakinleştirici özelliklere sahip olduğu iddia edilmektedir. Kesin biyolojik mekanizmaları henüz tam olarak bilinmemekle birlikte, birçok psikoaktif kimyasal içermektedir ve rosmarinik asit en psikoaktif bileşiğidir. İnsan kullanıcılar üzerinde yapılan çeşitli çalışmalara göre, 300-1.600 mg melisa özü takviyesinin 20, 18, 20 ve 20 katılımcının insan çalışmalarında anksiyete, stres, uykusuzluk, hafıza, ruh hali ve bilişsel işlemeyi iyileştirdiği bildirilmiştir. Bazı araştırmacılar, rosabinik asidin, GABA’yı L-glutatata dönüştüren anksiyete tedavisi için ortak bir hedef olan bir enzimi bloke ederek inhibitör nörotransmitter GABA seviyelerini artırabileceğini öne sürmüşlerdir. Geleneksel olarak çay olarak tüketilen limon balsamı, insanlarda kaygıyı azaltabilecek aktif bileşikler içermektedir.
Probiyotikler
Probiyotiklerin zihinsel sağlık üzerindeki yararlı etkisi, erken çalışmalar bağırsak mikrobiyotasının önemli etkilerine ışık tuttuğunda önem kazanmaktadır. Psikbiyotikler, vücudun çeşitli önemli nörotransmitterleri üretmesine ve taşımasına yardımcı olarak, psikiyatrik hastalığı olanlara fayda sağladığı iddia edilen bir probiyotik sınıfını tanımlamaktadır. Lactobacillus ve Bifidobacterium, anksiyete tedavisinde araştırılan iki tür bakteridir. Lactobacillus ve Bifidobacterium bağırsakta yaşamaktadırlar ve karbonhidrat enerji dönüşümüne katıldığı bildirilmiştir.
Lactobacillus plantarum
Bir çalışmaya göre, L. plantarum içeren bir probiyotik takviyesi, 84 IBS hastasının bir çalışmasında (DB-RCT) bağırsakla ilgili kaygıyı azaltmıştır. Bir hayvan çalışmasında, kronik L. plantarum alımının dopamin ve serotonin seviyelerini arttırdığı ve farelerde anksiyete benzeri davranışları azalttığı bildirilmiştir. Ayrıca, erken yaşam stresine maruz kalan farelerin anti-enflamatuar sitokin seviyelerini arttırmanın yanı sıra pro-inflamatuar sitokinleri azalttığı da bildirilmiştir.
Lactobacillus rhamnosus
Yakın zamanda yapılan bir çalışmada L. rhamnosus ve diğer bakteri suşlarını içeren probiyotik kapsüllerin 70 kişilik bir çalışmada (DB-RCT) anksiyeteyi azalttığı bildirilmiştir. Benzer şekilde, bir avuç hayvan çalışması L. rhamnosus ile tedavinin farelerde kaygı benzeri davranışları azaltabileceğini bildirmiştir. Başka bir hayvan çalışmasında L. Rhamnosus takviyesinin anksiyeteyi ve depresif davranışları azalttığı bildirilmiştir ve farelerde beyin GABA gen aktivitesini bile değiştirmiş olabilmektedir.
Lactobacillus helveticus
Yakın tarihli bir hayvan çalışmasında, L. helveticus takviyesinin sıçanlarda anksiyete ile ilişkili davranışları azalttığı bildirilmiştir. Buna bağlı olarak, takviye edilmiş L. helveticus’un, Batı tarzı bir diyetin farelerde endişeli davranışlar üzerindeki olumsuz etkisine karşı koruma sağladığı bildirilmiştir.
Lactobacillus Fermentum
Yakın tarihli bir hayvan çalışmasına göre L. fermentum takviyesinin, farelerde antibiyotiklerin getirdiği kaygı benzeri davranışı azalttığı bildirilmiştir.
Bifidobacterium Longum
Longum, davranışsal anksiyete, azalmış kolit gibi davranışsal farelerin azaltılabileceği bildirilmiştir. Bir insan çalışmasında, 30 gün boyunca günlük olarak alınan L. helveticus ve B. longum’un 25 kişide anksiyete, düşmanlık ve stresle ilişkili hormon kortizol düzeylerini azalttığı bildirilmiştir. Bununla birlikte Lactobacillus ve Bifidobacterium cinsine ait bazı bağırsak bakterileri , beyin tarafından üretilen nörotransmitterleri etkileyebilmektedir. Bu bakterileri içeren probiyotik takviyeler klinik ortamlarda kaygıyı azaltmıştır.
Siyah Tohum (Siyah Kimyon)
Siyah tohum (siyah kimyon, Nigella sativa ) güney ve güneybatı Asya’ya özgü çiçekli bir bitkidir. Siyah tohum takviyelerinin 24 sağlıklı ergen erkeğin erken bir çalışmasında ruh halini stabilize etmeye, kaygıyı azaltmaya ve hatta bilişsel işlevi geliştirmeye yardımcı olduğu bildirilmiştir. Hem hayvanlarda hem de insanlarda yapılan çeşitli çalışmalara göre, siyah tohum yağının iltihaplanma, kan basıncı ve anksiyeteyi potansiyel olarak iyileştirdiği bildirilmiştir. Nigella sativa’nın önemli bir bileşeni olan timokinonun, siyah tohumun iddia edilen etkilerinin bir kısmının altında yatan farelerde inhibitör nörotransmitter GABA’nın aktivitesini arttırdığı bildirilmiştir. Ayrıca siyah tohum takviyeleri, tek bir klinik çalışmada kaygıyı azaltmıştır.
Gotu Kola
Gotu kola (Centella asiatica), Güney Asya sulak alanlarında bulunan ve geleneksel olarak mutfak sebze ve şifalı bitki olarak kullanılan bir bitkidir. Plasebo kontrollü bir çalışmada Gotu kola’nın 40 sağlıklı yetişkinde ürkütücü yanıtı baskıladığı bildirilmiştir. Gotu kola ve asıl bileşeni asiatik asit birkaç sıçan çalışmasında anksiyete ile ilişkili davranışı azalttığı bildirilmiştir. Sıçanlarda yapılan bir çalışmadan elde edilen bazı erken kanıtlar, Gotu kola’nın beyindeki GABA düzeylerini artıran bir enzim olan glutamik asit karboksilazı aktive ederek etki edebileceğini düşündürmektedir.
Manolya Kabuğu
Manolya kabuğu (Manolya officinalis) geleneksel Çin tıbbında uzun bir kullanım geçmişine sahiptir. Aktif bileşikleri ağacın kabuğunda bulunan honokiol ve magnolol’ü içermektedir. İnsan çalışmaları halen eksik olmasına rağmen, hem honokiol hem de magnololün hayvanlarda depresyon ve kaygıyı azalttığı bildirilmiştir. Bazı araştırmacılar bu etkilerin GABA A reseptörlerinin aktivasyonundan kaynaklanabileceğini öne sürmüşlerdir. Bununla birlikte, sağlıklı insan kullanıcılarda da etkilerin ve mekanizmaların benzer olup olmadığını bilmek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulmaktadır. Ayrıca Manolya kabuğu beyinde GABA reseptörlerini aktive edebilen aktif bileşikler içermektedir.
İnositol
İnositol, yapısal olarak glikoza benzer bir şeker alkoldür. Laboratuarda sentezlenebilmektedir, ancak birçok gıdada doğal olarak bulunmaktadır. Inositol, sofra şekerinin tatlılığının % 50’sine sahiptir ve bazı insanlar toz formlarını tatlandırıcı olarak bile kullanmaktadırlar. Ayrıca önceden hazırlanmış kapsüllerde ek olarak alınmaktadır. Birkaç erken insan çalışmasına göre, günlük inositol takviyesinin hem çocuklarda hem de yetişkinlerde panik bozukluğu, anksiyete ve OKB semptomlarını azaltmaya yardımcı olduğu bildirilmiştir.
Benzer şekilde, 18 gram/gün inositol ile takviyenin 20 hastada kaygı ve panik atak semptomlarını azalttığı bildirilmiştir. Tıkınırcasına yeme bozukluğu veya bulimi olan kişilerde kaygı ve depresyon azalmıştır. Bununla birlikte, diğer çalışmalar anksiyete bozukluğu olan kişiler için inositol takviyesinin hiçbir faydasını bulmamıştır. İnositol kaygı, depresyon ve diğer akıl hastalıkları için araştırılmıştır, ancak sonuçlar karışıktır.
Kediotu
Valerian (Valeriana officinalis), tarihsel olarak parfümlerde kullanılan ve genellikle çay veya kök ekstraktı şeklinde takviye edilen çiçekli bir bitkidir. Bir ön insan çalışmasına göre, 33 sağlıklı birey üzerinde yapılan bir çalışmada 60 gün boyunca günde iki kez 500 mg kediotu takviyesinin kaygı, stres ve depresyonu azalttığı bildirilmiştir. Bu etkileri doğrulamak için daha fazla insan çalışması (daha büyük örnek büyüklükleri ile) gerekmekle birlikte, bazı hayvan çalışmaları da kediotuların anksiyete benzeri davranışları potansiyel olarak azaltabileceğini bildirmiştir. Bazı araştırmacılar kediotu anti-anksiyete etkilerinin GABA A sinyalinin gücünü arttırma yeteneğinden kaynaklanabileceğini öne sürmüşlerdir, ancak bu araştırma hala çok erken bir aşamadadır. Ayrıca geleneksel bir stres giderici ilaç olan Valerian’ın küçük bir klinik çalışmada stres ve kaygıyı azalttığı bulunmuştur.
5-Hidroksitriptofan (5-HTP)
5-HTP, beynin, ruh haline yoğun olarak dahil olduğuna inanılan nörotransmitter serotonin üretmek için ana içeriklerden (metabolik öncüler) biri olarak kullandığı doğal olarak oluşan bir amino asittir. Reçetesiz bir diyet takviyesi olarak mevcuttur ve beyindeki genel serotonin düzeylerini artırmaya yardımcı olduğuna inanılmaktadır. Karşılıksız romantizme bağlı anksiyetesi olan 15 genç yetişkin üzerinde yapılan bir insan çalışmasında, 5-HTP ile altı haftalık takviyenin kan BDNF ve serotonin düzeylerini artırarak kaygıyı azalttığı bildirilmiştir. Benzer şekilde, başka bir insan çalışması, sadece 200 mg’lık tek bir 5-HTP dozunun, panik bozukluğu olan 24 hastada panik ataklarını kısmen hafifletebildiğini bildirmiştir. Bu amino asit, serotonin yapmak için ana öncülerden biri olduğu için, 5-HTP’nin etkilerini öncelikle beyin serotonin düzeylerini yükselterek gerçekleştirdiğine inanılmaktadır.
Kaynakça:
https://www.theactivetimes.com/fitness/n/7-natural-remedies-stress-and-anxiety
https://www.calmclinic.com/anxiety/natural-herbal-remedies
Yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu