GÜNÜMÜZDEKİ UKRAYNA SİYASETİNİN ALTYAPISI
Ukrayna 1991 yılında SSCB’nin dağılmasında inisiyatif sahibi üç ülkeden (Rusya, Ukrayna, Beyaz Rusya) biridir. Öteki post-Sovyet ülkeleri gibi, ilk devlet başkanı da SSCB’nin dağılması sırasında görevdeki bir numaralı bürokrat, yani Komünist Parti ülke sekreteri, Leonid Kravçuk’tur. Fakat Kravçuk, 1994 yılındaki erken seçimlerde, ülkenin endüstriyel ve bilimsel birikimi zengin Dnipropetrovsk bölgesinden, dünyaca ünlü uzay sanayi merkezi Pivden-Mash Müdürü Leonid Kuçma’ya kaybeder.
Ukrayna böylece Sovyetlerden kalma diğer cumhuriyetler arasında (Baltık ülkeleri hariç) siyasi iktidar değişikliğine giden ilk ülke olur.
Kuçma iktidarı iki başkanlık dönemi, yani 10 yıl sürer. Kuçma iktidarının ilk döneminde sosyalist eğilim hâkimken, ikinci beş yıllık iktidarında batı yanlısı söylem ve liberal ekonomi öndedir.
Bağımsız Ukrayna tarihinde önemi bir dönemin siyasi figürü olan Leonid Kuçma’nın çevresinde ülke gidişatına etkin isimler şunlardır:
Pavlo Lazarenko: 1996-97 yıllarında başbakan. Dnipropetrovsklu. Şu anda ABD’de cezaevinde. Dnipropetrovsk klanının kurucularından.
Vadim Hetman: 1998 yılında suikastla öldürüldü. Bağımsız Ukrayna’nın ekonomik ve mali başarısının mimarı sayılır.
Volodımır Horbulın: Kuçma döneminin Milli Güvenlik Kurulu genel sekreterlerinden. Ukrayna dış güvenlik doktrinin sahibi sayılır.
Viktor Medevedçuk: Ukrayna sosyal demokratlarının liderlerinden. İşadamı. Turuncu Devrimden en çok zararla çıkan siyasilerden biri. Kuçma’nın Devlet Başkanlığı İdaresini yönetti. Rus yanlısı. Turuncu Devrimden sonra yaklaşık 7 yıllık suskunluğa gömüldü. Önümüzdeki seçimlerde siyasete dönmeye hazırlanıyor.
Dmitriy Tabaçnık: Kuçma’nın ilk döneminin Devlet Başkanlığı İdaresi başkanı. Rus yanlısı. Halihazırdaki hükümetin Eğitim Bakanı.
Yevgen Marçuk: Kuçma döneminin içişleri bakanlarından. Askeri kanadın temsilcisi. Emekli general. Eşinin sahip olduğu “Den” gazetesi vasıtasıyla nispeten ordunun ağırlığı fonunda güvenlik söylemli doktrinini teklif eden siyasi pozisyonunu uzun süre gündemde tutmayı başarmaktadır.
Leonid Kuçma döneminde ülke gidişatına etki eden başlıca olaylar:
1994 yılında Ukrayna, dünyanın üçüncü büyük nükleer gücü iken, bu gücünden ve statüsünden vazgeçti.
1994-1997 Ukrayna, Rus Karadeniz filosu krizi. 1997 yılında çerçeve anlaşmasına varıldı. Rus Karadeniz filosunun 2017 yılına kadar Kırım’da kalması kararlaştırıldı.
1996 yılında Ukrayna anayasası kabul edildi.
1996 yılında Ukrayna parası “Hrıvnya” çıktı.
1998 yılında Leonid Kuçma seçimleri kazanarak ikinci kez başkan oldu.
2000 yılında gazeteci Georgiy Gongadze kayboldu ve onun öldürülmesi ile başkan Kuçma ve yakın çevresi suçlandı.
2001 yılında, şimdi cezaevinde bulunan “Turuncu” hükümetlerin içişleri bakanı Yuriy Lutsenko liderliğinde “Kuçmasız Ukrayna” gösterileri başladı.
2002 yılındaki seçimlerde şimdiki “Turuncu” partilerin atası siyasi hareketler seçimi kazandıysa da Kuçma destekleyen, şimdiki “Maviler”in atası merkez Rus yanlısı sol siyasi hareketler kanunları manipüle ederek parlamentoya daha fazla milletvekili soktu.
2004 yılında başkanlık seçimleri gerçekleşti. Eski Başkan Kuçma’nın büyük ısrarlar sonucu aday olmadığı ancak yerine, zamanın Donetsk valisi, şimdiki başkan Viktor Yanukoviç’i yerine halef seçti. Ancak seçimlere hile karıştırıldığı iddiasıyla halk başkent Kiev’i bloke ederek Turuncu Devrimi gerçekleştirdi.
CEM O. BOYMAN | www.UkraynaHaber.com
Yarın: BÜYÜK SARSINTI “TURUNCU DEVRİM” VE SONRASI