Akademisyen Dr. Altay Atlı, CRI Türk’te Samet Demir’in hazırlayıp sunduğu “Ekonomi Basını” programına konuk oldu. Atlı, küresel enerji fiyatlarındaki artışları değerlendirdi.
Dünyada enerji fiyatlarının giderek arttığına dikkat çeken Altay Atlı, Türkiye’deki gibi birçok ülkede enerji fiyatlarının gündelik hayata etki ettiğini belirtti.
Elektik ve doğal gaz faturalarındaki artışa vurgu yapan Atlı’nın açıklamalarından öne çıkanlar şöyle:
“Bu sadece Türkiye ile ilgili bir durum değil, birçok ülkeden bu yönde haberler geliyor. Petrol fiyatlarına bakacak olursak brent petrol spot fiyatının 90 dolar seviyesine gelmiş olduğunu görüyoruz. Yüksek enerji fiyatları birçok konuyu etkiliyor, üretimi, hane halkını, ihracatı ve ithalatı etkiliyor.
Son artışlarda temel birkaç sebep var. Bundaki en temel sebep pandemiyle yaşanan kapanmalarla talebin azalması ve ardından artan talebe arzın karşılık verememesi denebilir. Diğer taraftan yine son dönemlerde artan jeopolitik gerilimler de enerji fiyatlarını etkiliyor. Son yıllara baktığımızda dalgalı seyirler de gördük. Pandemiden önce hızlı düşüşlerden bahsediyorduk, 2019’un sonuna gittiğimizde fiyat düşüşlerinden bahsediyorduk. Hızlı çıkışlar kadar hızlı düşüşler de ekonomileri etkiliyor. 2018 yılının sonunda petrol fiyatları bugünkü seviyedeydi. 2016’nın sonunda 30 dolar görüldükten sonra 2018’de bir çıkış yaptı. Yani 2016’nın başından 2018’e kadar 30 dolardan 80 dolara çıkmış petrol fiyatları. 2019’da 60 dolara kadar düşüş sonra bir toparlanma 70 dolarlara ancak pandemiyle birlikte çok keskin düşüş olduğunu hatırlıyoruz. 2020 Mayıs ayında petrol 20 dolara kadar inmişti. 2020’nin Mayıs ayından beri enerji fiyatlarının çıktığını görüyoruz ve bugün artık 90 dolar petrolün varili. Yılın geri kalanında da 100 dolarlık rakamlardan da bahsediliyor. OPEC+ üyelerinin arasında anlaşmazlıklar oldu. Rusya ve Suudi Arabistan arasında anlaşmazlık vardı şimdi artan fiyatlar karşısında OPEC+ yine gündemde.
“ENERJİ FİYATLARINDA YÜKSELİŞ DEVAM EDECEK”
Kuzey Amerika’ya baktığımızda burası artık doğal gaz anlamında kendi kendine yeten bir yer ve burada fiyat daha istikrarlı. Doğal gaza dışarıdan bağımlı olan Avrupa ve Asya ülkelerinde fiyatların daha dalgalı seyrettiğini görebiliyoruz. Petrole dönecek olursak OPEC+’ın birtakım uygulamalarını gördük. 2020’de yapılan arzdaki kısıtlamalardan bu yana OPEC üretimi kademeli olarak artırmaya başladı. OPEC+’ın önümüzdeki günlerde bir toplantısı olacak. Hızla artan talebe karşılık verebilmek için üretimi artırabilmek gündemde olacak. Son aylarda Nijerya ve Angola gibi ülkelerde yeterli kapasite olmadığı için yeterli artışların yapılamadığını da gördük. Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) bu ülkelere üretimi artırmaları konusunda bir baskısı söz konusu.
Uluslararası Enerji Ajansının raporunda ekonomik toparlanma ve soğuk geçen kış aylarının enerjiye talebi artırdığı ve bu artışın 2010 yılından beri en büyük talep artışı olduğu söyleniyor. Burada talebin artmaya devam edeceği belirtiliyor. Talebe nasıl karşılık verilecek? OPEC+ toplantısı bu yönden de önemli.
Enerji üretim için de önemli. Çin’in büyüme oranı yüzde 8,1 olarak açıklandı. Büyümeye devam eden bu ölçekteki ekonomilerin tabii ki enerji talepleri de ona göre artıyor. Bir taraftan da jeopolitik meseleler de enerji fiyatlarını etkiliyor. En temel konu Ukrayna meselesi. Bu çok büyük ölçüde küresel enerji piyasalarını ilgilendiren bir durum. Savaşa gidilmesi durumunda üretim artırılsın derken mecburen kısılması durumu olacak. Bütün bunlar jeopolitik tarafın getirdiği belirsizlik olarak karşımızda duruyor. Önümüzdeki dönem belli ki, enerji fiyatlarının yüksek olduğu bir dönem olacak.”