Mate çayı, dünya çapında popülerlik kazanan geleneksel bir Güney Amerika içeceğidir.
Mate çayının; kahvenin gücüne, klasik çayın faydalarına ve çikolatanın verdiği mutluluk hissine sahip olduğu söyleniyor. Yani bir nevi mucizevi içecek.
Bu makalede; bilimsel çalışmalar ve onların sonuçlarına dayanarak tespit edilmiş mate çayının faydalarını, yan etkileri ile birlikte mate çayı zararlarını görebilirsiniz. Ayrıca bu yazıdan mate çayının zayıflatıcı etkisi ve hazırlanışı dahil tüm konularda bilgi alabilirsiniz.
Mate çayı nedir?
Mate çayı, Ilex paraguariensis bitkisinin yapraklarından ve dallarından elde edilen bitkisel bir çaydır.
Yapraklar genel olarak sıcakta kurutulur, daha sonra çay yapmak için sıcak suyla demlenir.
Mate çayı geleneksel olarak “kabak” adı verilen bir kapta yapılır, süzüldükten sonra tüketilir.
Bu geleneksel kabaktan paylaşmanın dostluk ve bağın bir işareti olduğu söylenir.
ÖZET
Mate çayı, Ilex paraguariensis bitkisinin kurutulmuş yapraklarından ve dallarından yapılan bir çay türüdür.
Mate çayı faydaları nelerdir?
1. Antioksidan ve faydalı besinler bakımından zengindir
Mate çayının besleyici özellikleri dışında sağlığa bir çok faydası vardır (1) ;
Xanthines: Mate çayında bulunan bileşikler uyarıcı görev üstlenir. Çay, kahve ve çikolatada da bulunan kafein ve teobromini içerir.
Caffeoyl türevleri: Bu bileşikler mate çayının en sağlıklı maddesi olan antioksidanlardır.
Saponinler: Bu acı bileşiklerin bazı iltihap önleyici ve kolesterol düşürücü özellikleri vardır.
Polifenoller: Bu bileşikler, birçok hastalık riskini azaltan büyük bir antioksidan grubudur.
İlginç bir şekilde, mate çayının antioksidan gücünün yeşil çayınkinden biraz daha yüksek olduğu düşünülmektedir (2).
Bununla birlikte, mate çayında önemli besin maddelerinden çok az miktarda vardır. Bu sebeple tek başına tüketildiğinde yeterince besleyici değildir.
ÖZET
Mate çayı antioksidan bakımından çok zengin ve içerisinde bir çok besleyici madde bulunan bir çaydır.
2. Enerjiyi Artırabilir ve Zihinsel Olarak Odaklanmayı Kolaylaştırır
Mate çayında kupa başına 85 mg kafein vardır. Bu miktar bir bardak kahveden daha az olmakla birlikte bir bardak çaydan daha fazladır(4).
Bu nedenle, diğer kafeinli yiyecekler veya içecekler gibi, enerji seviyenizi artırma ve kendinizi daha az yorgun hissettirme kabiliyetine sahiptir.
Yapılan bilimsel çalışmalarda 37.5 ila 450 mg arasında kafein tüketen katılımcıların uyanıklık, kısa süreli hatırlama ve reaksiyon süresinin daha iyi olduğunu gözlemlemiştir (7).
Buna ek olarak, mate çayını düzenli olarak tüketenler sıklıkla bu çayın kahve gibi uyanıklığı artırdığını, ancak yan etkilere neden olmadığını söylemektedir.
Ancak, bu referanslar henüz bilimsel olarak kanıtlanmamıştır.
ÖZET
Mate çayı içerdiği yüksek kafein sayesinde enerji seviyenizi ve odaklanmanızı artırır.
3. Fiziksel Performansı Geliştirebilir
Mate çayının orta derecede kafein içerdiğini düşünürsek fiziksel performansı doğrudan etkileyeceğini söyleyebiliriz.
Son zamanlarda yapılan bir çalışmada mate çayının etkileri hem kadınlar hem de erkekler üzerinde test edildi. Çalışmada, egzersiz yapmadan hemen önce kadın ve erkeklere 1 gramlık mate çayı kapsülleri verildi. Bu kapsüllerin egzerisz sırasında %24 daha fazla yağ yakımını sağladığı görüldü (12).
Yağ yakan bitki çayı matenin spordan önce ne kadar içilmesi gerektiği şu anda tam olarak bilinmemektedir.
ÖZET
Mate çayı, egzersiz sırasında yağ yakımını artırır. Kas kasılmalarını da iyileştirebilir ve yorgunluğu azaltabilir böylece de fiziksel performansınız artar.
4. Vücudu Enfeksiyonlara Karşı Koruyabilir
Mate çayı , bakteri, parazit ve mantar enfeksiyonlarını önlemeye yardımcı olabilir.
Mate çayındaki bileşikler ayrıca, pullu deri, kepek ve bazı deri döküntülerine neden olan mantar türlerinin büyümesini önleyebilir (15).
Son olarak bilimsel araştırma sonuçlarına göre mate çayı içerisindeki bileşikler bağırsak parazitlerine karşı bir miktar koruma sağlayabilir (1).
ÖZET
Mate çayının anti-bakteriyel, mantar önleyici ve parazit önleyici özellikleri vardır. Ancak bu konuda daha fazla bilimsel çalışma yapılması gerekmektedir.
5. Mate çayı zayıflamaya yardımcı olur
Günümüzde mate çayı zayıflatır mı sorusu ya da mate çayı ile zayıflayanların yorumları her yerde karşımıza çıkar. Mate çayını düzenli bir şekilde tüketen kişilerin kendi tecrübelerinden yola çıkarak yapılan yorumlar ve bilimsel araştırmalar bu çayın kilo vermeye yardımcı olduğunu göstermektedir.
Hayvanlarla yapılan bazı çalışmalar mate çayının metabozlimayı hızlandırdığı, iştahı azaltıp kilo vermeye yardımcı olduğu sonucunu ortaya çıkarmıştır 18).
Ayrıca mate çayının vücuttaki toplam yağ hücresi sayısını ve bölgesel yağlanmayı azalttığı görülmüştür(19).
Aşırı kilolu insanlarla yapılan bir çalışmada, araştırmaya katılan kişilere günde 3 gram mate çayı verilmiştir. 12 hafta sonunda bu kişilerin ortalama 700 gram kilo verdikleri görülmüştür. Ayrıca bu kişilerin göbek bölgesinde %2 oranında incelme saptanmıştır. Yani mate çayı, göbek eriten çay olarak tüketilebilir.
Buna karşın, plasebo verilen katılımcılar 12 haftada 2.8 kilo almış ve bel bölgesindeki yağlanma %1 artmıştır (21).
ÖZET
Mate çayı, metabolizmayı hızlandırabilir, yağ yakımını kolayştırarak kilo vermenize yardımcı olabilir.
6. Bağışıklık Sisteminizi Güçlendirir
Ancak mate çayının insan sağlığı ve bağışıklık sistemi üzerindeki etkisi henüz incelenmemiştir.
ÖZET
Mate çayının bağışıklık sistemini güçlendirebilecek antioksidan özellikleri vardır.
7. Kan Şekerini düşürür
Mate çayı kan şekerini düşürmeye ve şeker hastalarında sıklıkla görülen komplikasyonları azaltmaya yardımcı olabilir.
Ancak, insanlar üzerinde yapılan araştırmalar şu anda yeterli değildir.
ÖZET
Mate çayı kan şekeri ve insülin dengesini ayarlayabilir. Ancak insanlarla yapılan çalışmalar şu anda bunu kanıtlamak için yeterli değildir.
8. Kalp Hastalığı Riskini Azaltabilir
Mate çayı, kalp hastalığına karşı koruyucu caffeoyl türevleri ve polifenoller gibi antioksidan bileşikler içerir.
Mate çayının kolesterol seviyelerini düşürdüğü bilinmektedir.
40 günlük bilimsel bir çalışmada her gün 325 ml mate çayı tüketen katılımcıların çalışma sonunda kolestrol seviyelerinde % 8.6-13.1 arasında düşüş görüldü (30).
Ancak tüm bunlara rağmen daha net ve kesin sonuçlar elde edilmesi için daha fazla çalışma yapılması gerekmektedir.
ÖZET
Mate çayının antioksidan, anti-inflamatuar ve kolesterol düşürücü özellikleri, kalp hastalığına karşı korunmaya yardımcı olabilir.
Mate çayı nasıl demlenir?
Mate çayı geleneksel olarak, su kabağı olarak da bilinen geleneksel bir kapta servis edilir.
Demlendikten sonra süzgeç yardımıyla süzülerek servis yapılır.
Mate çayını hazırlamak için, kullanacağınız kabın dibine mate yapraklarını koyun.
Eğer mate çayı hazırlamak için bu özel demlik sizde yoksa french press ya da normal demlik kullanabilirsiniz.
Mate çayı genelde, yanmış şeker, limon suyu veya süt ile servis edilir. Bir kere demlenen mate yaprakları bir kaç kez daha demlenebilir.
Mate çayı geleneksel olarak sıcak tüketilse de bazı sıcak yerlerde soğuk olarak da tüketilebilir.
ÖZET
Mate çayı sıcak ya da soğuk tüketilebilir. Geleneksel demleme yöntemlerinde kabaktan yapılan özel demlik kullanılır ancak klasik demliklerde de çay hazırlanabilir. Mate çayı hazırlanışı da tıpkı diğer çaylar gibidir.
Mate çayının zararları nelerdir?
Sağlıklı yetişkinler için mate çayının zararları yoktur. Ancak düzenli tüketildiğinde mate çayının yan etkileri şunlar olabilir;
Kanser
Bilimsel çalışmalar mate çayının uzun süre ve çok miktarda tüketilmesinin
Bunun sebebinin de mate çayının polisiklik aromatik hidrokarbonlar içermesidir. Bu hidrokarbonlar tütün dumanında veya ızgarada et pişerken çıkan dumanda da bulunur (1).
Kafeine bağlı yan etkiler
Hamile kadınların günde üç fincandan fazla mate çayı tüketmemesi gerekir. Fazla mate çayı tüketimi düşüğe veya bebeğin olması gerekenden daha zayıf doğmasına neden olabilir.
İlaç Etkileşimleri
Bilimsel çalışmalar, mate çayında bulunan bazı bileşiklerin monoamin oksidaz inhibitör (MAOI) aktivitesine sahip olduğunu göstermektedir. Bu inhibitörler depresyon ve Parkinson hastalığı tedavisinde kullanılan ilaçlarda bulunur (1).
Bu sebeple depresyon ya da parkinson ilacı kullananların mate çayını dikkatli bir şekilde tüketmeleri gerekir.
Son olarak, kafein içeriği nedeniyle, kas gevşetici Zanaflex veya antidepresan Luvox ile etkileşime girebilir. Bu ilaçları kullanan kişilerin mate çayı tüketmemesi gerekir (40).
ÖZET
Aşırı miktarda mate çayı tüketimi bazı kanser risklerini artırabilir. Ayrıca hamile kadınlar, kafeine duyarlılığı olanlar ve bazı ilaçları alanlar mate çayından uzak durmalıdır.
Mate çayı zayıflatır mı?
Mate çayının zayıflatması konusunda yorumlar kişiye göre değişebilir. Çünkü aşırı kalorili yiyecekler yerken ve hiç hareket etmezken tek başına mate çayı içmek zayıflatmaz. Ancak bilimsel çalışmalarda da görüldüğü gibi mate çayının yağ yakma ve yağ yakımını artırma özelliği vardır. Bu da mate çayını zayıflatıcı çay kategorisine koyar.
Mate çayı nerede satılır?
Bu çayı açık hale ya da poşet çay olarak iki şekilde bulabilirsiniz. Herhangi bir aktarda gram ile alabiliceğiniz mate çayını marketlerde poşet çay olarak kutularda değişik markalarda bulabilirsiniz. Online olarak mate çayı satın almak isterseniz değişik yerlerde daha farklı markalar bulabilirsiniz.
Sonuç olarak; mate çayı herkes için uygun olmayabilir. Çok sıcak ve çok fazla içilmesi bazı kanser risklerini artırabilir. Ancak bunların yanında mate çayının sağlığa yararları oldukça fazladır.
Mate çayını denemek istiyorsanız azar azar içerek başlayın. Ayrıca çayı kaynamış birazcık dinlenmiş suyla yapıp içmeden önce biraz soğumaya bırakın.
Bu makale Appvice Diyetetik Otoriteleri tarafından bilimsel verilere dayalı olarak incelenmiş ve onaylanmıştır.