Birçok insanın merak ettiği, meraktan çok sitem ettiği “Su ve elektriğe para ödenir mi?” sorusuna cevap arayalım. Su ve elektrik, günümüzde insani yaşam düzeyine sahip olmak için gerekli en temel ihtiyaçlardan sayılıyor. Geçmişte bu iki temel ihtiyacı, halka ücretsiz temin eden devletler olduğunu biliyoruz. Bugün de çok düşük ücretlerle bu hizmeti halkına sunan devletler var(dır). Peki, bu ihtiyaçlar gerçekten ücretsiz olmalı mı? Yoksa belirli bir ücret karşılığında mı temin edilmeli?
Bu sorunun cevabı aslında temelde, devletin hangi yönetim biçimini benimsediği ile alakalıdır. Örneğin, özelleştirme yanlısı (liberal) olan bir devlet, bu hizmetlerin daha hızlı ve etkili olabilmesi adına, bazı kurumlara kaynakları kullanma yetkisi vererek onlardan bu kullanım karşılığında ücret talep eder. Bu kurumlar da suyu halk ile çeşitli yollarla buluşturur. Arıtma tesisleri, şişelerin hazırlanması vb. işlemler sonucunda bu suyu son haline getirerek halka sunarlar.
Bütün bu zahmetler karşılığında bu şirketler, elbette bir hizmet bedeli talep eder. Ancak bu ücret tamamen su için değil, kullanılan diğer girdiler ve maliyetler için istenilen karşılıktır. Yani aslında, marketten su alırken ödediğimiz paranın yalnızca suya ödendiğini düşünmemeliyiz. Buradaki ödeme, suya ulaşabilmek için bize sunulan hizmete ödediğimiz ücrettir. Nitekim, halen bazı yörelerde dağlardan akan su kaynaklarına kendi isteğiyle ulaşıp kendi sularını oralardan temin eden insanlar mevcuttur. Bu suyu tamamen ücretsiz kullanabilirler. Çünkü bu suya ulaşabilmek için herhangi bir hizmet veya mal alınmamıştır.
Diğer yandan, daha çok kamulaştırma (sosyalist) yanlısı bir yönetim biçimini benimseyen devletler ise bu kaynakları, kendi imkânları ve bütçesiyle hazır hale getirerek halka ücretsiz ya da çok daha cüzi bir miktar karşılığında sunabilir. Bu şekilde piyasada oluşacak fiyatlara da etki eder ve bağımsız bir piyasanın oluşmasını da bir ölçüde engellemiş olur.
Elektrik konusunda da çok fark görülmemektedir. Elektrik üretiminin daha kapsamlı tesislere ihtiyaç duyduğu bir gerçektir. Fakat aynı şekilde devlet, kendi bütçesi ile bu tesisleri kurabilir ya da bu tesisleri kurma hakkını bu hizmeti sunmak isteyen kurumlara, belirli bir ücret karşılığında devredebilir.
Elektrik enerjisinin ücretlendirilmesi, sudan biraz farklıdır. Elektrik, üretici firmaların belirlediği tarifeler üzerinden satılır. Örneğin A şirketi 1 Kwh elektrik için 0,10 kuruş talep etmekteyken; B şirketi, 0,11 kuruş talep edebilir. Bu sistem telefon operatörleri ile hemen hemen aynı şekilde işler. Ancak elektriğin, günün belirli saatlerinde daha ucuz olması gibi daha çok borsaya da benzer bir yapısı vardır. Üretici şirketler üç farklı tarife uygular. Bunlar: 06.00-17.00 / 17.00-22.00 / 22.00-06.00 arasında uygulanan üç farklı tarifedir.
Hepimizin bildiği üzere, piyasada talebi çok olan bir malın fiyatı artar. Mesela beş elma için 10 kişi talepte bulunurken bu elmanın fiyatı 1 TL ise, aynı miktarda elmaya 20 kişi talepte bulunursa fiyat 1,5 TL’yi bulur. Çünkü bu fiyatı vermeye razı olacak insanı bulma ihtimali, artan sayıyla doğru orantılı olarak artacaktır. Aynı şey elektrik enerjisi için de geçerlidir.
Gündüz saatleri arasında elektrik enerjisine olan talep daha sınırlı kaldığı için, bu hizmet çok daha uygun fiyatlara sunulur. Fakat gece vakti, birçok insanın ışık başta olmak üzere elektrik enerjisine daha fazla ihtiyaç duyması bu talebi ciddi oranda artırır. Artan talep de beraberinde artan fiyatları getirecektir.
Her ne kadar bu hizmetlerin ücretsiz olması gerektiğini düşünüyor olsam da, bunun ancak bu hizmetleri sunan kurumların kamusallaştırılması sonucu olması gerektiğini düşünüyorum. Zira özel kesimlerin çalışma amacı herkesin de bildiği gibi, sunulan hizmet karşılığında kâr elde etmektir. Ne var ki özelleştirilmiş dahi olsa, bu fiyatların devletin denetleme kurumlarınca mutlaka ve mutlaka düzenli olarak denetlenmesi mecburidir.
KAYNAKÇA:
encazip.com. (2021). İndirimli Elektrik: https://encazip.com/indirimli-elektrik-fiyatlari adresinden alındı