BES
Bankaların yıllardır isteğe bağlı olarak hazırladığı BES otomatik - zorunlu hale getirilmiştir. 1000 ve üzeri çalışanı olan özel sektörde toplam 1.8 milyon kişi ise BES’e 1 Ocak itibarıyla girmişti. Bunlardan 836 bini BES’te kalırken, 974 bini ise sistemden çıkmıştır. Nisan itibarıyla 2,5 milyon memur ile 1,5 milyon özel sektör çalışanı olmak üzere toplam 4 milyon kişi daha otomatik olarak Bireysel Emeklilik Sistemine (BES) dahil olmuştur.
BES’e 45 yaş altı çalışanlar kadın, erkek ayrımı olmaksızın katılmaktadır. Prime esas kazancın veya emeklilik keseneğine esas aylığın yüzde 3’üne karşılık gelen tutarda BES kesintisi yapılmaktadır. Cayma hakkı bulunmaktadır. Cayma hakkı BES’e dahil olduğunuz tarafınıza bildirildikten sonraki 60 günlük süre içerisinde kullanılmaktadır. Bu süre içerisinde sistemden ayrılan çalışanlardan yapılan tüm kesintiler herhangi bir kesinti yapılmadan iade edilmek zorundadır.
Otomatik BES
Yüzde 25 devlet katkısı teşviki mevcuttur.
Sistemde devam etmeye karar verenlere 1000 lira tutarında devlet katkısı sağlanmaktadır.
Emeklilik halinde ise hesabındaki birikimi en az 10 yıl süreli yıllık gelir sigortası sözleşmesi kapsamında almayı tercih eden çalışana birikiminin yüzde 5'i oranında ek devlet katkısı teşviki verilmektedir.
Devlet katkısı hak ediş oranı 3-6 yıl için yüzde 15, 6-10 yıl için yüzde 35, 10 yılını dolduranlar için yüzde 60, sistemde en az 10 yıl bulunan ve 56 yaşını tamamlayan çalışanlar için yüzde 100’dür.
İşveren, çalışanların katkı paylarının yönlendirileceği fonlara ilişkin olarak faizli veya faizsiz şeklinde tercihlerini almakta, tercihte bulunmayanlar adına tercihte bulunabilmektedir.
Kişi 10 yıldan sonra dilerse ödediği miktarı toplu şekilde alıp sistemden çıkabilmekte, isterse ölene kadar emeklilik maaşı şeklinde alabilmektedir.
Tasarruf yapamayanlar için bir fırsattır.
Zorunlu BES
İsteğe bağlı değil zorunludur, sisteme giriş kişinin bilgisi dışında gerçekleşmektedir.
Emeklilik şirketine ve fonların kim tarafından yönetileceğine kişinin kendisi karar verememektedir.
Kesinti miktarı fazladır (yaklaşık çalışanın aldığı zam oranındadır).
Sistemde fon işletim kesintisi yapılmaktadır.
Fonların değer yitirme riski vardır. Anapara açısından herhangi bir güvence ve garanti mevcut değildir.
Emeklilik maaşı miktarının ne kadar artış veya azalış göstereceği net değildir.
Kişi katkı payları kesintisine üç aydan fazla ara verememekte, miktarını azaltamamakta veya artıramamaktadır.
Sistemde üç yıldan az kalanlar devlet katkısından faydalanamamaktadır. 3-6 yıl için yüzde 15, 6-10 yıl için yüzde 35, 10 yılını dolduranlar için yüzde 60. Sadece sistemde en az 10 yıl kalan ve 56 yaşını tamamlayan çalışanlar için yüzde 100’dür.
Bankaların çalışma sistemi faize dayalı olduğundan kişi ister istemez faize bulaşmaktadır.
Bankalar ve sermaye çalışanın kazancı üzerinden kar hesabı gütmektedir.
Emeklilik sorumluluğunun özel sektöre, bankalara kaydırılması endişesi mevcuttur.
Bankacılık sistemini ve sermayeyi güçlendirmektedir.
İbrahim BIÇAK
ibrahimbicak @ hotmail.com
https://twitter.com/bicakibrahim