Kral kostaki
Kral kostaki hakkında bilgi
19. yy dünya tarihinin şekillenmesinde çok önemli bir yere sahip olan Londrada otuz beş yıl gibi uzun bir süre Osmanlı Devletinin elçiliğini yapmış olan Kostaki Musurusun tarih araştırmacıları tarafından çok az bilinmesi bu çalışmanın ortaya çıkarılması için gerekli teşviki ve merakı beraberinde getirmiştir.
Kostaki Musurusun ailesiyle ilgili yapılan araştırmalarda maalesef çok fazla detaya ulaşılamamıştır. Musurusun Babası 18.yyda İstanbula göç etmiş Giritli bir tüccar olan Pavlaki Muzurus idi. Musuruslar İstanbulun önde gelen köklü ve varlıklı Fenerli Rum ailelerindendi.Gerçek ismi Kostaki olmakla beraber genellikle ailesinin ismi olan Musurusla tanındı.
Kostaki Musurus tarihi kesin olmamakla beraber İstanbul Arnavutköyde 1814-1815 yıllarında doğmuştur.Musurusun nasıl bir eğitim aldığıyla ilgili kaynaklarda her ne kadar fazla malumat yoksa da bir süre Babıali Tercüme Odasında çalıştığı özel hocalardan ders aldığı Rumca ve Fransızcaya hakim olduğu bilinmektedir. Kostaki Musurusun diplomasi yolunda yükselmesine yol açacak olan ilk adımları kendisi hakkında yine çok az bilgiye sahip olduğumuz İstefanaki Vogorides sayesinde olmuştur. Vogorides aslen Bulgar olup Sisam Beyliği ve Eflak-Boğdan Voyvodalıkları kendisine tevcih edilmişt. Tanzimatın hazırlayıcısı Mustafa Reşitin de yakın arkadaşıydı. İşte buradan hareketle Musurusun diplomaside yükselmesinin dinamiklerini de bulabiliyoruz. Çünkü Yeni Fenerli denilen Rumlar Osmanlı Devleti içerisinde elit bir tabakaydılar. Büyük ailelerden oluşan bu Fener aileleri evlilikler yoluyla genişlemişler siyasi ve sosyal nüfuz sahibi olmuşlardı.Bunlar Mustafa Reşit Paşanın amaçladığı farklılıkların Osmanlı paydasında bütünleştiği bir düşüncedeydiler. Yunan bağımsızlığına taraf olmayan bu Rumlar temelde Osmanlı bütünlüğünü istemişlerdir. Bu durum aslında Tanzimat Fermanı ile amaçlananların erken bir somut örneğiydi de.
Sisam Adasındaki Hizmetleri
Yukarıdaki bölümde belirtildiği üzere Fener Rum Aileleri arasında akrabalıklar bulunmaktaydı. Devlet-Toplum katmanlarında tabiatiyle birbirlerini kollamaktaydılar. Kostaki Musurus İstefanaki Vogorides gibi dönemin ileri gelenlerinden birisi tarafından kollanarak 1834 yılının Nisan ayında (H. Evâhir-i Zilkaade 1249) Sisam Adasına kendisinin yerine vekalet etmek üzere Komiser göreviyle atandı. Vogoridesin bu davranışı Sisamlıların Adanın Beyi olarak gönderilen İstefanaki Vogoridesi ve ardından Bey Vekili olarak gönderilen oğlu Gabriel Kristeviçi kabul etmemelerinden kaynaklanıyordu. Kostaki Musurus Sisam Adasında ilk önce 1832 yılında Adaya yönelik Muhtariyet imtiyazlarını içeren ferman uygulamaya çalıştı; bunun ilk örneği olarak Sisam Genel Meclislerini topladı.Ayrıca Osmanlı Devletinin Sisama yönelik verdiği ticari imtiyazları değerlendirmek suretiyle ada halkının sevgisini ve güvenini de kazanmaya çalıştı.Sisam Adasında ayaklanmaları teşvik eden Kaptan İstemidiyadi ile bir hayli uğraşmak zorunda kalan Musurus burada haksız yere vergi toplamakla suçlandı. Aslında Musurus halktan zorla vergi almamış bilakis devletin zorunlu kıldığı 400.000 kuruş olan yıllık vergiyi toplamıştı. Fakat vergilerin toplandığı sırada Sisamda galeyana gelen bir kısım halk ellerinde silahlarla Musurustan vergilerini zorla geri almışlardı. Bu gelişmeler üzerine Osmanlı Devleti Ada vergisinin usulüne uygun olduğunu belirten ferman göndermiş ve vergi tekrar geri alınmıştı. Musurus asiler yüzünden Sisamda idari açıdan zor günler geçirdi. Burada çıkan a ayaklanmalarda Yunanistanın parmağı vardı.[Osmanlı Devleti Adada neler olduğunu öğrenmek için birkaç kez tahkikat memuru gönderdi. Musurusun Sisamda halkın sevgisini kazanarak ayaklanma planlarını bozması asilerin çok zoruna gitti hatta asiler katledilmesi için karar bile aldılar. Netice itibariyle Kostaki Musurus Sisamdaki bu ilk memuriyetinde iyi bir idare gerçekleştirerek halkın büyük beğenisini kazandı. Sisamdaki bu hizmetleri Babıali tarafından da takdir edildi ve kendisine Sultan II. Mahmut tarafından 1837 tarihinde bir Nişân-ı Âli verildi. Musurus bu başarılarına rağmen erken denilebilecek bir sürede görevden alınmıştır. Bunun nedeninin İstefanaki Vogoridesin asilerin bertaraf edilmesi üzerine kendi oğlu Gabriel Kristeviçi göreve getirmek istemiş olabileceği düşünülmektedir. Musurusun Sisamdan kesin ayrılış tarihine vesikalarda tesadüf edilmemekle beraber 1835 yılının sonları ile 1836 yılının ilk ayları olduğu düşünülmektedir. Çünkü 1837 tarihinde verilen Nişan-ı Âli vesikasında kendisinden sabık olarak bahsedilmiştir.
Yunanistan Elçiliğindeki Hizmetleri
Kostaki Musurus Sisamdaki ilk görevinden sonra İstanbula geldi ve bir müddet sonra 1839 yılında İstefanaki Vogoridesin ikinci kızı Ana ile evlendi. Daha öncede belirtildiği gibi Fenerli Rum aileleri kendi içlerinde evlilikler yoluyla dışarıya kapalı ırsi bir üst tabakayı oluşturuyorlardı. Ki bu üst tabaka fener aileleri hem iş alanında hem de devlet memuriyetlerinde birbirlerini gözetiyorlardı. Musurusun evliliği işte böyle bir sınıf oluşturmanın ve gözetmenin örneklerinden biri olarak kabul edilebilir. Musurusun Vogoridesin kızıyla evlenmesi yüksek memuriyetlere hızla atanmasını beraberinde getirdi. Çünkü kayınpederi Vogorides Tanzimatın mimarı Mustafa Reşit ile yakın arkadaştı. Mustafa Reşit ise Osmanlıcı bir düşüncede olan bu fenerlileri ulaşmak istediği mozaiğin en önemli parçalarından olarak görmekte ve kollamaktaydı. Bundan dolayı olsa gerek Musurusu Yunanistana elçi olarak gönderdi. Musurusun Atinaya gönderilmesinin bunun dışında çeşitli nedenleri de vardır. Her ne kadar ilişkiler yumuşamışsa da Yunanistan Osmanlı coğrafyasında ayrılıkçı düşünceleri gizliden gizliye teşvik etmekte Osmanlı Devletinin tebaası arasında eşit davranmadığını iddia etmekteydi. Ayrıca Yunan bağımsızlığı sonrası müslümanların geride kalan malları meselesi de uzun zamandır çözüm bekliyordu. İşte bu nedenlerle Yunanistanda elçi bulundurmak gerekli görülmüştü. Elçi olarak özellikle Musurusun gönderilmesi ise Babıalinin tebaası arasında eşit davrandığını gösterme gayreti olarak kabul edilebilir. Böylece Yunanistanın iddiaları çürütülmek istenilmişti. Musurusun Yunanistana Maslahatgüzar olarak atandığına dair irade 15 Mart 1840 (10 Muharrem 1256) tarihinde çıktı. Musurusa Maslahatgüzarlık rütbesinin verilmesinden hemen birkaç gün sonra Kayınpederi Vogorides Maslahatgüzarlık rütbesiyle diplomat atamanın Osmanlı Devleti aleyhine olabilecek dezavantajlarını ortaya koyan bir yazıyı Babıaliye sundu. Vogoridese göre Maslahatgüzarlık rütbesiyle diplomat atamak Avrupada tatbik edilen usule uygun değildi. Bu durum üzerine yapılan görüşmelerde rütbesinin Küçükelçiliğe yükseltilmesi uygun bulundu.Musurus bu şekilde yapılan bir düzenlemeden sonra aylık 6.000 kuruş maaşla 1840 yılı Mayıs ayı içerisinde Atinaya atanmıştır.
Kostaki Musurusun Atinaya atanması Osmanlı-Yunanistan ilişkilerinde bir dönüm noktasıydı. Çünkü Musurus bir Rum idi ve atandığı yer ise Rumların merkeziydi. Bir Rumun Osmanlı Devleti menfaatleri için gayret sarfetmesi ileri ki bölümlerde görüleceği üzere Yunanlıların düşmanlığını celb edecek ve ilişkiler gerginleşecekti. Musurus Atinada ilk iş olarak Müslümanların geride kalan mallarının geri iadesi ve tazminatlarının ödenmesi meseleleriyle uğraştı. Osmanlı Devleti vesikalarında Emlak-ı İslam olarak nitelendirilen bu mesele İngiltereyi Stratford Cannıng Rusyayı Apolinyar Pontiyaf Fransayı Jan Edvar Baron Borinyo de Varenin temsil ettiği Yunanistanın bağımsızlığına son noktayı koyan 22 Temmuz 1832 tarihli İstanbul Mukavelenamesinde belirtilmişti.Buna göre Yunanistanda kalan Müslümanların malları 18 aylık bir süre içerisinde piyasa değerlerine uygun olarak satılacak ve sahiplerine bedelleri ödenecekti. Fakat Musurusun Atinaya elçi atandığı 1840 yılına gelinene kadar Müslümanların malları satılmış olmasına rağmen bedelleri ödenmemişti. Bazı emlaklar ise Yunanlılar tarafından zorla gasp edilmişti.