Hayâl gücü ile yaratılan öğelerle donatılmış olan fantastik edebiyatın köklerinin ta insanlığın ilk zamanlarına kadar uzandığını görüyoruz. Antik çağ insanları, tanrılardan merhamet dilemek ya da savaşçıların kahramanlıklarını övmek için, kutsal nitelikli ya da destansı dizeleri dile getirmekteydiler. Bu dizeler, kahramanları ilâhi varlıklar yani tanrılar olan ve bu tanrıların birbirleriyle olan mücadelelerini konu alan ilk dramlara da zemin hazırlamıştır. Örneğin antik Mısırlılar, İsa’nın doğuşundan birkaç bin yıl önce, bu tür anlatılarla, bugün Mısır piramitleri içindeki figürlerde algılanması mümkün olsa da çok karmaşık bir mitoloji yaratmışlardır.
Yine Yunan ve Roma mitolojilerindeki tanrılar ile Hintli ve Kızılderili ilâhi varlıklarına ilişkin anlatılar da doğal olarak fantastik niteliklidir. Bilindiği gibi, masal ve efsaneler de fantastik öğelerle donatılmış anlatılardan oluşmaktadır. Önceleri daha ziyade korkutucu nitelikli olan canavarlar, hayaletler ve dehşet dolu sahnelerle dolu masallar, daha sonra yerlerini yalnızca çocuklara yönelik, periler, konuşan ve çeşitli maceralar yaşayan sevimli hayvanlar, sihirli, renkli fasulye taneleri, pastadan yapılmış evler, konuşan aynalar, devler, parmak çocuklar, bir sihirli değneğin dokunuşuyla arabaya dönüşen Fantastik Edebiyata Genel Bir Bakış-Stefano Benni ve Stranalandia 129 kabak, atlara dönüşen fareler, sihirli lamba ve cini, ağaç dalında asılı duran ay gibi çok sayıda masum öğe ile donatılmış, güzel ve doğru yola sevk edici, kötülerin ve kötülüğün cezalandırılıp, iyilerin ve iyiliğin ödüllendirildiği masallara bırakmışlardır.
Fantastik edebiyat söz konusu olduğunda, bu konuda önemli tanımlamalar yapmış olan ünlü Bulgar asıllı Fransız düşünür ve eleştirmen Tzevetan Todorov’dan söz etmemek olası değildir. Todotov’a göre fantastik, kimi zaman olağanüstü güzel ve şaşırtıcı, kimi zaman da gerçekte olabilir duygusunu yaratacak şekilde ve garip, huzursuz edici olabilir. Güzel ve şaşırtıcı gerçek dışı öğelerin anlatımdaki varlığı herhangi bir sorun yaratmaz, ancak fantastik öğe akıl karıştırıcı bir nitelik alıp, insanın bunu okuduğunda veya seyrettiğinde, tanık olduğu şeyin gerçek mi yoksa sahte mi olduğuna karar veremediği bir şaşkınlık içine düşmesine neden olduğu zaman, gerçekçi ilkelerde bile bir kararsızlığa yol açmaktadır. Bu anlamdaki fantastiğin ustası ise, ünlü Arjantinli yazar Jorge Luis Borges’dir. Todorov, fantastiğin okuyucunun hayalinde gerçek dışı sahneler canlandırarak, onlara inanılabilir nitelik kazandırma gücünde olduğunu düşünmektedir. Bu sahneler, gerçek ile doğaüstü ve hayal arasında bir kararsızlık duygusu yaratarak, sıkıntı ve korku uyandırabilirler. Öykünün veya romanın konusu, insanların inançlarıyla bağlantılı olduğu ölçüde, büyük bir etkileme gücüne sahiptir. Örneğin Hıristiyan dünyasında ortaçağ şatoları, manastırlar, kripta (yer altı kilisesi) ve mezarlık, korku uyandırarak fantastiği adeta gerçek boyutuna taşırlar. Bu durumda okuyucu, okuduğu şeyden etkilenerek, öykü kahramanının karşılaştığı hayaletin kendi yaşamında da var olduğuna ve kendisine bir zarar verebileceğine, mezarlıktan gelen sesleri kendisinin de duyabileceğine inanabilir. Oysa masal ya da efsanelerdeki bulutların üzerine inşa edilmiş şatolar, cücelerin ve devlerin yaşadığı diyarlar, ejderhalar vs. okuyucuya sadece bir rüyalar ülkesine yolculuk yaptığı duygusunu vererek, onun hayâl dünyasına renk katmaktan öteye gitmez.
- Etiketler
-
The comments are closed.
- Video Galerisi