ADİ ORTAKLIĞIN SONA ERMESİ
Ülkemizde bireylerin en çok başvurdukları ortaklık tipi adi ortaklıktır. Adi ortaklığın kurulması aşaması olduğu gibi sona erme aşaması da oldukça önem arz etmektedir. Adi ortaklığın sonra ermesi TTK 639 ve 640. Maddelerinde düzenlenmiştir. İnfisah (kendiliğinden sona erme) ve fesih (dağılma) şeklinde iki grupta toplanabilir. Sayılan bu iki neden herhangi birisinin gerçekleşmesi durumunda adi ortaklık sona erecektir.
TBK MADDE 639- Ortaklık, aşağıdaki durumlarda sona erer:
1. Ortaklık sözleşmesinde öngörülen amacın gerçekleşmesi veya gerçekleşmesinin imkânsız duruma gelmesiyle.
Burada kast edilen durum adi ortaklığın kurulması aşamasında ortakların belirlemiş oldukları amacın yerine gelmesi veya ortakların belirlemiş oldukları amacın gerçekleşmesinin imkansız olması hallerinde artık adi ortaklık sona erecektir. Ancak ortaklar adi ortaklık sözleşmesinde değişikliğe giderek ortaklığın sona ermesini engelleyebilirler.
Ortaklar ortaklık ilişkisinin devamını sözleşmedeki amacı değiştirerek sağlayabilirler. Bunun için ortakların oybirliği ile karar almaları gerekir (TBK md 624)[1]
2. Sözleşmede ortaklığın mirasçılarla sürdürülmesi konusunda bir hüküm yoksa, ortaklardan birinin ölmesiyle.
Adi şirkette ortaklardan birinin ölmesi halinde ortaklık da sona erecektir. Zira adi ortaklıkta ortakların kişisel özellikleri ön durumdadır. Ancak adi ortaklık sözleşmesinde ortaklar söz konusu durumun aksini de kararlaştırabilirler. Bu durumda ortaklardan birisi vefat etse bile adi ortaklı sözleşmesi sona erecektir.
Ortaklık sözleşmesinde, ortaklardan birisinin ölümü halinde ortaklığın sona ermeyeceği, mirasçılarla veya mirasçılar olmadan devam edeceğine ilişkin hüküm koymuşlarsa, ölüm doğal bir sona erme sebebi olmaz. Sağ kalan ortaklar, ortaklık ilişkisine devam edebilirler. Ancak bunun için sağ kalan ortakların yazılı bir bildirimde bulunmaları gerekmektedir. Bildirimin yazılı olması ispat şartı olmayıp, geçerlik şartıdır[2].
Ölümle şirket sona erince, ölen ortağın mirasçıları, bu durumu diğer ortaklara hemen bildirmekle yükümlüdür. Yine ölen ortak aynı zamanda yönetim yetkisine de sahipse, mirasçılar ölen ortağın yürüttüğü işlere dürüstlük kurallarına göre geçici olarak devam etmekle de yükümlü olur (BK m. 537/I, c.2, 3).[3]
3. Sözleşmede ortaklığın devam edeceğine ilişkin bir hüküm yoksa, bir ortağın kısıtlanması, iflası veya tasfiyedeki payının cebrî icra yoluyla paraya çevrilmesiyle.
Adi ortaklıkta ortaklardan birisinin kısıtlanması veya iflas etmesi halinde adi ortaklık sona erecektir. Adi ortaklıkta ortakların kişisel özellikleri ön planda olması nedeni ile eğer ortaklardan birisinin payı cebri icra yoluyla paraya çevrilmiş ise bu durumda da adi ortaklık sona erecektir. Bu durumu kişi ortaklığına bağlılığın bir özelliğidir.
Şahsında sona erme sebebi gerçekleşen ortağın çıkarılarak diğer ortakların adi ortaklığa aralarında devam etmeleri mümkündür. Adi ortaklığın sona ermesini istemeyen, aralarında ortaklığa devam etmek isteyen diğer ortaklar, TBK md 624/1 gereği oybirliği ile karar alarak, kısıtlanan, iflas eden veya tasfiye payı cebri icra yoluyla paraya çevrilen ortağı şirketten çıkarıp, ortaklığa devam edebilirler. Oybirliği ile alınacak kararda, çıkarılan ortağın oy hakkı yoktur. İflas eden, kısıtlanan veya tasfiye payına haciz konulan ortak da adi ortaklık sözleşmesinde hüküm bulunması koşuluyla kendi iradesi ile ortaklıktan çıkabilir (TBK md 633)[4].
4. Bütün ortakların oybirliğiyle karar vermesiyle.
Tüm ortakların oy birliği ile karar alması halin de adi ortaklık sona erecektir. Zira adi ortaklıkta bir sözleşme olup, istenilen zamanda sona erdirilebilecektir.
5. Ortaklık için kararlaştırılmış olan sürenin bitmesiyle.
Belirli bir amacın gerçekleşmesi durumunda sona erme halinde olduğu gibi eğer adi ortaklık belirli bir sürenin bitmesiyle sona ereceği kararlaştırılmış ise söz konusu sürenin dolması ile adi ortaklık ilişkisi de sona erecektir.
Ancak süre dolmuş olmasına rağmen faaliyetlere fiilen devam edilmesi halinde ortaklık, belirsiz süreli ortaklığa dönüştürülmesi sayılır. (BK. 400/III)[5]
6. Ortaklık sözleşmesinde feshi bildirme hakkı saklı tutulmuş veya ortaklık belirsiz bir süre için ya da ortaklardan birinin ömrü boyunca kurulmuşsa, bir ortağın fesih bildiriminde bulunmasıyla.
Adi ortaklıkta ortaklık sözleşmesinde ortaklara fesih bildiriminde bulunarak sözleşmeyi sonra erdirme hakkı tanınmış ise bu durumda ortaklardan herhangi birinin fesih talebi halinde adi ortaklık sona erecektir.
Fesih bildirim hakkı bu sebeple bütün ortaklara tanınabileceği gibi bir veya birkaç ortağa da tanınmış olabilir. Sözleşme özgürlüğüne aykırılık yoktur. Anonim ve limited şirketlerde olduğu gibi adi ortaklıkta eşit işlem ilkesi yoktur bkn TTK md 357, md 627.[6]
7. Haklı sebeplerin bulunması hâlinde, her zaman başkaca koşul aranmaksızın, fesih istemi üzerine mahkeme kararıyla.
Adi ortaklıkta ortakların her biri yukarı da yazılı olanların dışında herhangi bir haklı nedene dayanması halinde ortaklardan oy birliği ile ortaklığın giderilmesini isteyebilir. Ancak ortakların fesih istemenin kabul etmemesi durumunda haklı nedene dayanan ortak mahkemeye başvurarak ortaklığın feshini talep edebilir. Haklı nedenini var olup olmadığını mahkeme takdir edecektir.
Adi ortaklıkta haklı sebeple fesih hakkına ilişkin kanun ile açık bir sınırlama getirilmemiştir. Buna dayanarak fesih talebinin her zaman ve süreye tâbi olmaksızın kullanılabileceği düşünülebilecektir.[7]
T.C. YARGITAY HUKUK GENEL KURULU E. 2017/3-1768 K. 2020/541 T. 8.7.2020
“Hiçbir ortaklık sonsuza dek bir birleşme değildir. Nitekim adi ortaklıklar da ortak amacın kalmaması, ortaklardan birinin ölümü, kısıtlanması, iflâsı veya sözleşmede belirlenen sürenin dolması suretiyle kendiliğinden sona erebileceği gibi ortakların bu yöndeki iradeleri yahut haklı nedenlere dayanan ortağın ortaklığın sona erdiğine karar verilmesi isteminin yerinde görülmesi suretiyle mahkeme kararı ile de sonlanabilir (BK m.535 ).”
ADİ ORTAKLIĞIN SONA ERMESİNİN SONUÇLARI
Adi ortaklığın sonra ermesi halinde ortakların temsil yetkisi de sona erecektir. Şirket ile ortaklar arasında bulunan vekalet ilişkisi de sona erecektir.
Bundan dolayı şirketin sona erdiğini öğrenen yöneticilerin, şirket menfaatlerinin korunması için zorunlu olanlar dışında yeni işlemler yapmamaları gerekir. Özellikle de iyi niyetli üçüncü şahıslarla yeni ilişkilere girilmemelidir. Bunun aksine hareket edenler doğan zararlardan sorumlu olur.[8]
Adi şirket sözleşmesinde farklı bir hüküm bulunmadığı takdirde, tasfiyeyi idareci olmayanlar da dahil bütün ortakların birlikte yapması gerekir. Tasfiye, olağanüstü bir iş olduğundan kanun bütün ortakların tasfiye işlemlerine katılacağını belirtmiştir. Ancak şirket sözleşmesine konulacak bir hükümle veya alınacak bir kararla birlikte tasfiye ilkesinden farklı bir düzenleme getirilebilir.[9]
Ortaklar, tasfiye işlerini yürütmek üzere tasfiye memuru atanmış atayabilirler, bu konuda anlaşamadıkları takdirde, her bir ortak, atamanın hakim tarafından yapılmasını talep edebilir.(BK.644/II).[10]
Adi ortaklık sözleşmesinden kaynaklanan alacak davları 5 yıllık zaman süresine tabidir.
[1] Prof. Dr. EROL ULUSOY, Adi Ortaklığın Tasfiyesi Ve Mahkemelerin Görevi, s.881
[2] Prof. Dr. EROL ULUSOY, Adi Ortaklığın Tasfiyesi Ve Mahkemelerin Görevi, s.881
[3] RESUL NARİN, Adi Şirketin Sona Ermesi, Yüksek Lisans Tezi 2010, s.85
[4] Prof. Dr. EROL ULUSOY, Adi Ortaklığın Tasfiyesi Ve Mahkemelerin Görevi, s.882
[5] Prof. Dr. MEHMET BAHTİYAR, Ortaklıklar Hukuku, s.42
[6] Prof. Dr. EROL ULUSOY, Adi Ortaklığın Tasfiyesi Ve Mahkemelerin Görevi, s.883
[7] Sarp ŞAHANKAYA, Adi Ortaklıklarda Haklı Sebeplerle Fesih Ve Ortaklıktan Çıkarma, Yüksek Lisan Tezi 2021 s.93
[8] RESUL NARİN, Adi Şirketin Sona Ermesi, Yüksek Lisans Tezi 2010, s.83
[9] RESUL NARİN, Adi Şirketin Sona Ermesi, Yüksek Lisans Tezi 2010, s.93
[10] Prof. Dr. MEHMET BAHTİYAR, Ortaklıklar Hukuku, s.44