Araç Klima Sistemlerinin Geçmisi Nedir?
Otomobiller ilk yaygınlaşmaya başladığı dönemde klima sistemleri bulunmuyordu. Otomobillerde konforu yükseltmek için klima sistemleri entegre edildi.
1939 yılında Amerikan Packard, bir arabada ilk klimayı kullanan firma oldu. Ancak, klimaların yaygınlaşması 1960’larda başladı. Klima başlangıçta lüks otomobillerde kullanıldı ve daha sonra tüm otomobillerde standart bir konfigürasyon haline geldi.
Amerikalı mühendis Willis H. Carrier, 1902’de klimayı icat etti. 1904’te patent başvurusunda bulundu. İlk ticari klima 1913 yılında piyasaya sürüldü. Klimaların otomobillerde kullanılması 30 yılı buldu. Bazı otomobil şirketleri, arabalarını soğutmak için büyük fanlar kullanıyordu. Ancak bu sistemde verimlilik çok azdı.
Amerikan otomobil markası Packard, 1939’da otomobil endüstrisindeki ilk klimayı kullanmaya başladı. Opsiyon olarak klima satın almak isteyen müşteriler, 274 dolar fark ödüyordu. İlk çıktığı zamanlarda klima kompresörü, otomobil motorunun yarısı büyüklüğündeydi. Bu büyüklükteki klima kompresörleri otomobildeki yakıt tüketimi artışını ciddi oranda yükseltiyordu. Çok yer kaplayan klima sistemi müşterilerin ilgisini çekmedi. Packard, 1942’de klimalı araba üretimini durdurdu. Daha sonra, 1953’te Chrysler arabalarda klima kullanmaya başladı.
Avrupa otomobil markaları klima kullanmakta yavaş davrandı. 2000’lerin başlarında bile, Avrupa otomobillerinin sadece üçte biri klimalı olarak üretildi.
İlerleyen süreçte klima kompresörleri boyutsal olarak küçüldü, yakıt tüketimleri azaltıldı.
Günümüzde otomobillerde klima sistemi kullanıldığında 100 kilometrede yaklaşık 1,5 litrelik yakıt tüketimi artmaktadır.
Ülkemizde 1990 başlarında otomobillerde klima sistemleri kullanılmaya başladı. Bu yıllarda bazı araçlarda standart donanım olarak verilirken, çoğunlukla klima opsiyonel hizmet olarak tercih ediliyordu.
Günümüzde araç kliması tüm araçlarda standart donanım olarak yer almaktadır.
Araç Klima Sistemi Nasıl Çalışır?
-26,5°C derecede buharlaşmaktadır. Soğutma işlemi, faz, sıcaklık ve basınç değişimi arasındaki fiziksel kuralların klima sistemine uyarlanması sonucunda sağlanır.
Araç klimaları havayı soğutmakla kalmaz, aynı zamanda temizler ve nemini alır. Araçlardaki klima sisteminde havanın temizlenmesi için aktif karbon filtresi ile polen filtresi kullanılmaktadır. Sürücü için araçtaki en uygun sıcaklık 20-22 derece arasındadır. Klima ayarı sağlık bakımından 20 dereceye ayarlanmalıdır. Araç klimaları sayesinde alerjik rahatsızlığı bulunan sürücüler için de sağlıklı bir ortam sağlamaktadır.
Araç klima sistemleri çalıştırıldığında kompresör devreye girmektedir. Kompresör sistem içerisindeki soğutucu akışkanı basınç ile döngüye girmesini sağlar. Kompresörden yüksek basınç ile çıkan soğutucu akışkan faz değiştirir ve ısınır. Kondenser ısınan bu fazın dış ortama bir fan yardımıyla atılmasını sağlar. Kondenser çıkış kısmında bulunan drayer (filtre) soğutucu akışkanın filtrelenmesini sağlayarak nemini alır. Filtrelenen soğutucu akışkan genleşme valfinden geçerek faz değiştirir ve soğutma özelliği kazanmış olur. Genleşme valfi sonrası soğuyan, soğutucu akışkan evaporatörün soğutulmasını sağlar. Evaporatörden çıkan soğutucu akışkan tekrar klima kompresörüne dönerek ilk çevrimini tamamlar. Sistem bu çevrimi devam ettirerek aracın iklimlendirilmesini sağlar.
Klima sistemlerinde çok basit bir şekilde düşük ısılarda kaynayan özel bir sıvı kullanılmaktadır (soğutucu akışkan). Klimalardaki R134a gazı ise atmosfer basıncında,
ağlanmaktadır.
Araç Klima Sistemi Elemanları Nelerdir?
Araçların Klima Sistemi Ne Kadar Yakıt Tüketir?
Motorlu araçlardaki klima sistemleri ana motora kayış vasıtasıyla bağlı olan klima motorunun döndürülmesiyle çalışmaktadır. Klima kompresörü çalıştığında ana motora ekstra yük binmesi sebebiyle motor torku (gücü) azalmaktadır.
Motor torkundaki azalma şu parametrelere göre değişmektedir;
⦁ Klima kompresörünün büyüklüğüne,
⦁ Araç motorunun büyüklüğüne,
⦁ Klima kompresörünün çalıştırıldığı kademeye,
⦁ Aracın bulunduğu devire göre değişmektedir.
Sistem çalıştığında yapılan araştırmalar motor torkunun %9 – %15 arasında düşmesi yaşanmaktadır. (Ekte ilgili tezi iletiyorum.) Ortalama araçlarda klima sistemi çalıştığında 100 kilometrede 1,5 litre yakıt tüketimi artmaktadır.