4734 sayılı Kanun’un “İdarelerce uyulması gereken diğer kurallar” başlıklı 62. maddesinin (ı) bendinde, “Bu Kanunun 21 ve 22 nci maddelerindeki parasal limitler dahilinde yapılacak harcamaların yıllık toplamı, idarelerin bütçelerine bu amaçla konulacak ödeneklerin %10’unu Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü olmadıkça aşamaz.” hükmü yer almaktadır.
Konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlar %10’luk limite dâhil midir?
Bu hükme göre, pazarlık usulünün (f) bendi ve doğrudan teminin (d) bendinde belirtilen parasal sınırlamaya tabi alımların toplam tutarının bütçenin %10’unu aşmaması gerekir. Doğrudan teminin (d) bendi kapsamında yer alan temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlar bu %10’luk limite dâhil değildir.
%10’luk limit hesaplanırken harcama birimi mi yoksa idarenin bütünü mü esas alınmalıdır?
Kamu İhale Genel Tebliği’nin 126.96.36.199. maddesinde yapılan açıklamaya uygun olarak, 4734 sayılı Kanun’un 62. maddesinin (ı) bendinde yer alan “idarelerin bütçelerine bu amaçla konulacak ödeneklerin” ifadesinden, bu bentte belirtilen %10’luk sınırlamaya 5018 sayılı Kanun’un 20. maddesinde belirtilen ödeneklerin kullanılması ile ilgili düzenlemeye tabi ödenekler konu olabilecektir. Buna karşılık orduevleri, askeri gazinolar ve sosyal tesislere bütçeden ödenek aktarılmadığı sürece, bunlar Kanun’un 21. maddesinin (f) bendi ile 22. maddesinin (d) bendi kapsamında yapacakları alımlar için %10’luk sınırlamaya tabi tutulmayacaklardır. Ancak bütçeden ödenek aktarılması hâlinde, aktarılan ödeneklerin harcanması sırasında Kanun’un 21. maddesinin (f) bendi ile 22. maddesinin (d) bendi kapsamında yapacakları alımlar için %10’luk sınırlamaya tabi olacaklardır.
Örnek: %10 sınırının belirlenmesi.
Toplam belediye bütçesi: 100.000.000.-TL
– Hizmet alım bütçesi: 46.000.000.-TL
– Mal alım bütçesi: 35.000.000.-TL
– Yapım işleri bütçesi: 29.000.000.-TL
Buna göre, hizmet işlerinde pazarlık usulünün (f) bendi ve doğrudan teminin (d) bendine göre alım limiti 4.600.000.-TL, mal alımlarında 3.500.000.-TL ve yapım işlerinde 2.900.000.-TL olacaktır. Burada her müdürlüğün/daire başkanlığının (harcama birimi) ödeneği göz önüne alınmayıp, belediyenin toplam bütçesi dikkate alınmaktadır. Bu nedenle bir müdürlük/daire başkanlığı pazarlık usulünün (f) bendi ve doğrudan teminin (d) bendine göre hiç alım yapmazsa, diğer bir müdürlük kendi ödeneklerinin %10’unu aşabilir. Burada dikkat edilmesi gereken yegâne husus belediyenin toplam bütçesidir.
Sayıştay 6. Dairesi’nin 29.01.2013 tarih ve 10 sayılı Kararı.
…Savunmalar: Sorumlulardan Belediye Başkanı … ve Mali Hizmetler Müdürü ..tarafından gönderilen ortak savunmalarda özetle; 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22/D ve 21/F maddelerine göre doğrudan temin ve pazarlık usulü ile yapılan mal alımlarının idarenin acil ihtiyacından kaynaklanan, hizmetin doğası gereği öngörülemeyen, gecikmeksizin temini gereken mallardan olup daha ziyade belediyenin aksamaya meydan vermeden hizmet sunması gereken Fen İşleri Müdürlüğü, Su ve Kanalizasyon Müdürlüğü, Basın Yayın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü, Sosyal Yardım İşleri Müdürlüğü, Park ve Bahçeler Müdürlükleri ile temsil ve ağırlama hizmeti sunan Özel Kalem Müdürlüğüne ilişkin alımlar olduğu,
Fen İşleri Müdürlüğü, Su ve Kanalizasyon Müdürlüğü ve Destek Hizmetleri Müdürlüğünün mal alımlarının, genel olarak sahada çalışırken arıza yapan iş makinelerinin tamir ve bakımına ilişkin olduğu,
Sosyal Yardım İşleri Müdürlüğünün alımlarının, yoksul ve korunmaya muhtaç olan vatandaşlara yapılan yakacak yardımı, gıda yardımı ve 2011 yılı içerisinde faaliyete geçen kadın sığınma evlerine ait mal alımları olduğu,
İşletme ve İştirakler Müdürlüğüne ait alımların, Halk Ekmek Fabrikasına ait günlük işleyişi aksatmadan ekmek üretimini sağlamaya yarayacak ham maddeler (maya, un, susam vs.) olduğu,
Özel Kalem Müdürlüğüne ilişkin alımların ise; doğrudan temin ve pazarlık usulü sınırlarına tabi olmayan temsil ve ağırlama giderleri olduğu,
Bu alımların açık ihale ile yapılması durumunda uzun zaman alacağı ve hizmetlerde aksamalara yol açacağı, doğrudan temin ve pazarlık usulündeki alımların daha seri ve kısa sürede tamamlanacağından kurumlarınca bu yolun izlendiği,
Bununla birlikte Denetçi sorgusunda yer alan uyarılar dikkate alınarak 2012 mali yılı içinde pazarlık usulü ve doğrudan temin ile yapılacak alımlar konusunda ilgili birimlerin 03.07.2012 tarih ve 5541 sayılı yazı ile uyarıldığı ve Mali Hizmetler Müdürlüğünce bu hususun takibinin yapılacağı, belirtilmiştir.
…
Gereği Görüşüldü:
Denetçi sorgusunda yer alan; 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 21 ve 22’nci maddelerindeki parasal limitler dahilinde yapılan mal alımlarının yıllık tutarı belediye bütçesine bu amaçla konulan ödeneklerin %10’unu aştığı halde, Kamu İhale Kurulunun konuya ilişkin uygun görüşünün alınmadığı iddiasına ilişkin olarak dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda;
Her ne kadar 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 21 ve 22’nci maddelerindeki parasal limitler dahilinde yapılan mal alımlarında aynı Kanun’un 62’nci maddesinin değişik (ı) bendinde öngörülen şarta uyulmadan bu bentte öngörülen sınırın aşıldığı görülmüş ise de; raporun sonuç kısmında yer alan Denetçi görüşünde de belirtildiği üzere yapılan harcama kadar mal alındığından kamu zararı oluşmamıştır. Ayrıca mevcut belgelerden kamu zararının tespiti de mümkün değildir.
Diğer taraftan Denetçi tarafından raporun sonuç kısmında, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 62’nci maddesinin değişik (ı) bendi hükmüne aykırı harcama yapılması hususunun yaptırıma bağlanması amacıyla mevzuatta gerekli düzenlemenin yapılmasının sağlanması için konunun Kamu İhale Kuruluna ve/veya ilgili diğer mercilere (ilgili Bakanlık ve/veya TBMM) yazılmasının uygun olacağı ifade edilmiş ise de; 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 62’nci maddesinde belirtilen kurallara aykırı olarak ihaleye çıkılmasına izin verenler ve ihale yapanlar hakkında aynı Kanun’un 60’ıncı maddesinde uygulanacak yaptırımlar ayrıntılı olarak düzenlenmiş olup mevzuatta bu konuda bir boşluk bulunmamaktadır.
Olaya ilişkin olarak ilgililer hakkın 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 60’ıncı maddesi uyarınca işlem yapılması için ilgili mercilere yazılmasına karar verilememesinin sebebi bu maddede belirtilen şartların gerçekleşmemesidir. Çünkü savunmalarda da belirtildiği üzere işin aciliyetinden dolayı konuya ilişkin iddia hakkında Kamu İhale Kurulundan görüş alınamamıştır. Ayrıca yapılan alımlar nedeni ile de oluşmuş bir kamu zararı tespiti yapılmamıştır.
Kaldı ki bahse konu iddia söz konusu Belediyenin 2011 yılı hesabına ilişkin olarak düzenlenen denetim raporuna da alınmış olup bu raporlar zaten Türkiye Büyük Millet Meclisine bildirilmektedir.
Bu itibarla, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 21 ve 22’nci maddelerindeki parasal limitler dahilinde yapılan mal alımlarında aynı Kanun’un 62’nci maddesinin değişik (ı) bendinde öngörülen şarta uyulmadan bu bentte öngörülen sınır aşılarak yapılan …-TL tutarındaki harcama hakkında kamu zararı oluşmadığından ilişik olmadığına ve ayrıca mevzuatta düzenleme yapılması için Kamu İhale Kuruluna ve/veya ilgili diğer mercilere (ilgili Bakanlık ve/veya TBMM) yazılmasına mahal olmadığına oybirliğiyle,
***
Sayıştay 6. Dairesi’nin 13.12.2012 tarih ve 6 sayılı Kararı.
Savunmalar: Sorumlu … (Muhasebe Yetkilisi) göndermiş olduğu savunmasında özetle; Uygulama dönemi başında bütçenin ekonomik sınıflandırma bölümünün 03 ve 06 ana guruplarını oluşturan detay harcama tertiplerini Mal – Hizmet – Yapım şeklinde üç guruba ayırarak %10 oranının uygulanacağı matrahın hesaplanamaması, bütçelerde, ekonomik sınıflandırmanın 03 ve 06 bölümlerinde bulunan ödenekler, aktarmalar da dikkate alınıp alınmayacağı ayrıca bütçelerin detay tertiplerinden bazıları hem yapım hem hizmet veya hem hizmet hem mal alımı şeklinde özellik taşıması (Görev Giderleri, Temsil ve Tanıtma Giderleri, Diğer Giderler, Kültür Varlıkları Alımı ve Korunması Giderleri gibi) %10 limitinin uygulamasını zorlaştırdığını ve mal, hizmet ve yapım kavramlarının tanımı gereği %10 doğrudan temin oranını gösteren tablonun yeniden düzenlenerek gönderildiğini, bu doğrultuda yeniden düzenlenen tabloda 2011 yılı bütçesinde mal alımları için ayrılan net bütçe ödeneği …-TL ve bu tutarın %10’u …-TL olarak hesaplandığını, Belediye bütçesinden 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 21 ve 22 nci maddelerindeki parasal limitler dahilinde mal alımları için yapılan harcamaların yıllık toplamının …-.-TL olarak gerçekleştiğini ve toplam …-TL sehven aşıldığını belirtmiştir.
…
Gereği Görüşüldü:
…Büyükşehir Belediyesi ihtiyaçlarından mal alımlarının önemli bir bölümünün ihalesiz alınması ve bu nedenle 4734 sayılı Kanunun 21 ve 22 nci maddelerindeki parasal limitler dahilinde yapılan alımlarda öngörülen %10’luk limitin Kamu İhale Kurumu’nun uygun görüşü alınmadan …-TL aşılması hususu ile ilgili olarak;
4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin (ı) bendinde;
“Bu Kanunun 21 ve 22 nci maddelerindeki parasal limitler dahilinde yapılacak harcamaların yıllık toplamı, idarelerin bütçelerine bu amaçla konulacak ödeneklerin %10’unu Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü olmadıkça aşamaz.” hükmü yer almaktadır.
Ayrıca Kamu İhale Genel Tebliğinin 4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin (ı) bendinin uygulanmasına ilişkin “Açıklamalar” başlıklı 21 nci maddesinde ise;
“21.1.1. 4734 sayılı Kanuna göre açık ihale usulü ile belli istekliler arasında ihale usulü, temel ihale usulleridir. Ancak temel ihale usullerinden biri ile alım yapılamadığı hallerde diğer usul ve yöntemlerle alım yapılması öngörülmüştür.
188.8.131.52. 4964 sayılı Kanunla 4734 sayılı Kanuna eklenen 62 nci maddenin (ı) bendi ile 21/f ve 22/d maddelerine göre yapılacak alımlara sınırlama getirilmiştir. Söz konusu madde ile Kanun kapsamında bulunan kurum ve kuruluşların Kanunun 21 ve 22 nci maddelerinde belirtilen parasal limitler dahilinde yapacakları harcamaların yıllık toplamının idarelerin bütçelerine bu amaçla konulacak ödeneklerin %10 unu aşamayacağı öngörülmüştür. Bu düzenleme ile Kanun kapsamındaki kurum ve kuruluşlar tarafından yapılacak mal ve hizmet alımları ile yapım işlerine ilişkin harcamaların, 4734 sayılı Kanunda belirtilen temel ilkelere ve usullere uygun bir şekilde yapılması amaçlanmıştır.
184.108.40.206. Buna göre, 4734 sayılı Kanunun 62 inci maddesinin (ı) bendine göre Kanun kapsamındaki kurum ve kuruluşlar, gerek 21 inci maddesinin (f) bendi, gerekse temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlar hariç 22 nci maddesinin (d) bendi kapsamında yapacakları harcamalarda, bütçelerine bu amaçla konulan ödeneklerin %10 unu Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü olmadan aşamayacaklardır.
21.2. 4734 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin (f) bendi ve 22 nci maddesinin (d) bendine göre ihtiyaçların temininde kurum ve kuruluşlar, yıllık bütçelerinde belirlenen toplam ödenek miktarını dikkate alacaklardır. Kurum ve kuruluşlar, mal alımı, hizmet alımı veya yapım işleri için bütçelerine konan yıllık toplam ödenekleri üzerinden her biri için ayrı ayrı %10 oranını hesaplayacaklardır. Burada önemli olan husus, ilgili veya bağlı birimlerin değil kurum veya kuruluşun toplam ödeneklerinin %10’unun aşılıp aşılmamasıdır.
21.3. Kanun kapsamındaki kurum ve kuruluşlar, ihale ve harcama yapmaya yetkili birimlerinin 4734 sayılı Kanunun 21/f ve 22/d maddeleri kapsamında yaptıkları harcamalarının, toplam ödeneklerinin %10 oranını aşıp aşmadıklarını takip edeceklerdir. Kurum ve kuruluşlar ilgili veya bağlı birimlerine mal ve hizmet alımı ile yapım işleri ödeneklerinin aktarılması ile ilgili işlemleri yaparken veya bunların harcamalarını belirlerken bu durumu göz önünde bulunduracaklardır.
21.8. Kanunun 21 inci maddesinin (f) bendi ile 22 nci maddesinin (d) bendinde yer alan parasal limitlerin toplamı dikkate alınırken mal ve hizmet alımları ile yapım işleri için ayrılan ödenek tutarları ayrı ayrı değerlendirilecektir.” hükümleri yer almaktadır.
Savunmalar dikkate alınarak yapılan incelemede; Belediye bütçesinden 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 21 ve 22 nci maddelerindeki parasal limitler dahilinde mal alımları için yapılan harcamaların yıllık toplamı, Kamu İhale Kurumu’nun uygun görüşünü alınmadan …-TL aşılmıştır.
Savunmalarda söz konusu tutarın sehven aşıldığı belirtildiğinden ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 71. maddesinde tanımlanan kamu zararı oluşmadığından ilişilecek husus bulunmadığına ve sorumlular hakkında gerekli idari soruşturmanın açılması maksadıyla İçişleri Bakanlığına yazılmasına gerek olmadığına oybirliğiyle,
%10’luk limit aşımında doldurulacak standart bir form var mıdır?
Bu alımların toplamının bütçenin %10’unu aşması durumu ortaya çıkması durumunda Kamu İhale Kurumu’ndan izin alınması gerekir. Söz konusu bu izin için Kamu İhale Genel Tebliği’nde yer alan Ek-O.2 4734 Sayılı Kanunun 62 nci Maddesinin (ı) Bendi İle İlgili Kamu İhale Kuruluna Uygun Görüş İçin Başvuru Formu’nun idare tarafından doldurularak Kurum’a gönderilmesi gerekir.
Örnek:
Ek-O.2 4734 Sayılı Kanunun 62 nci Maddesinin (ı) Bendi ile İlgili Kamu İhale Kuruluna Uygun Görüş İçin Başvuru Formu’nun doldurulması.