İmtihan derdi, öğrenilen bilgilerin imtihan esnasında tesirli bir biçimde kullanılmasını engelleyen, hasebiyle muvaffakiyetin düşmesine neden olan bir korkudur. İmtihan anında hissedilebileceği üzere haftalar, hatta aylar öncesinde de hissedilebilir.
Pekala, bu tasa kendini nasıl gösteriyor? Ve imtihan derdi yaşadığımızın işaretleri neler?
İmtihanı düşündüğünüz anda elleriniz titriyor, kalp atışlarınız hızlanıyor, nefes alış veriş sıklığınız artıyorsa telaşlarınız devrede demektir. Ya da o an yaptığınız rastgele bir şeye odaklanmakta sorun yaşıyor, imtihan anında okuduğunuz soruyu anlamakta zorlanıyorsanız yahut da bir hususa çalışırken dikkatinizi toplamakta zahmet çekiyorsanız, siz de imtihan tasa derdi yaşıyor olabilirsiniz.
Hepimiz telaş doğuracak durumla ya da olayla karşılaştığımızda doğal olarak korkumuzu azaltmaya yönelik davranışlarda bulunuruz. Yani o histen kaçarız ya da o hisle savaşırız. Kelam konusu kişinin eğitim hayatını ve daha sonraki hayatını etkileyen imtihanlar olunca kişinin kaygılanmaması beklenemez. Bunun yanında şayet çok yüksek korku ve heyecan hissedince istediğimiz performansı gösterme bahtımız da düşüyor.
Yeterli de hiç kaygılanmamamız mı gerekiyor? Elbette hayır! Hatta tasa işe yarayan bir histir. Bizi harekete geçirir, imtihan bahislerine çalışıp yüksek notlar almamızı sağlar. Şayet hiç tasa hissetmiyorsak endişelenmiyorsak, harekete geçmek çok da muhtemel değildir. Kaygılanınca harekete geçme isteği duyarız ve harekete geçeriz. Yani kaygılanmak sağlıklıdır. O halde ne olduğunda tasa duygusu bizim için sorun haline geliyor?
Telaş performansımızı aşağı çekmeye başladığında, yani tasadan ötürü çok âlâ hazırlandığımız bir imtihandan düşük puan aldığımızda diyebiliriz. Çalışmaya orta verip kendimiz rahatlatmaya yönelik yaptığımız etkinliklerde şayet telaş peşimizi bırakmıyorsa aklınız tekrar çalışacağınız mevzularda kalıyorsa burada da tekrar korku artık bizim için bir yardımcı bir eleman değil, bizi tökezleten bir his pozisyonuna geçiyor demektir. Öbür bir örnek vermek gerekirse, yüksek korku hissedip imtihan yerini terk etme. Kişi bu davranışı rahatlamak için yapar ancak onun için fonksiyonel yani faydalı değildir. Telaş hissinin yaptığı bir hareket vardır. Korku evvel yavaşa yavaş yükselişe geçer pik yapar ve daha sonrasında şayet yaptığınız her neyse devam eder ve ortamı terk etmezseniz düşüşe geçer.
Hepimiz bir olay karşısında bir his geliştiririz, bu hisler da bizi çok doğal olarak bir grup davranışlara sevk eder. Bu süreç tüm beşerler için tıpkı halde işler. Yani yaşadığımız olay/olayla ilgili hislerimiz ve olay anında sergilediğimiz davranışlarımız biz farkında olmasak bile bir zincir halindedir, birbiriyle temaslıdır.
Örneğin bir imtihana girdiniz diyelim, bu yaşanılan bir olaydır, bu olayı yaşarken his olarak telaş ve huzursuzluk hissettiğinizi fark edebilirsiniz, bu dert ve huzursuzluk hisleri rahatsız edicidir, kimse korkulu ve huzursuz hissetmek istemez münasebetiyle bu hislerden kurtulmak için kendimizi rahatlatmak için su içebiliriz soruları tekrarlayarak okuyabiliriz, derin nefes alabiliriz bunlar da sergilediğimiz bir davranışlardır, yani bir olay karşısında bir his geliştirir ve daha sonrasında da bu hisle irtibatlı olarak bir beden yansısı ve davranış geliştiririz.
Ya makus not alırsam halinde kanısı olan birinin o an keyifli hissetmesi mümkün olabilir mi sizce? Bu niyet çok doğal olarak bizi korkuya götürecektir ve tasa duygusu da bizatihi fizyolojik olarak otomatikman kalp atışları nefes alma sıklığını artıracaktır buna bağlı olarak soruları okurken zahmet çekeriz, hatırlama sorunları yaşarız ve bu tabloda yüksek puan alma bahtınız hayal olur. Bir nevi zincirleme kaza oluyor diyebiliriz.
Tasanın hiç olmaması imtihan maratonu yoluna çıkmamızı mahzurlar, çok yüksek korku ise bizi frenler.
Özetle tasalarımız, ne dostumuz ne de düşmanımız. Korkuyu akla yatkın yönetebildiğimiz sürece aşamayacağımız mani yoktur!