Talabani'nin sahneden çekilmesi, 'Kürt sorunu'nun gidişatı da dahil olmak üzere pek çok dengenin yitirilmesi bakımından önem taşıyor.
Celal Talabani’nin sağlık durumunun bozulduğunu, ağırlaştığını ve önceki gece Bağdat’ta aniden hastaneye kaldırıldığını dün sabahın erken saatlerinden itibaren biliyordum. Öğleden sonra hayatını kaybettiği haberi geldi. İlk iş, Bağdat’a gitmeye hazırlanan Ankara’daki temsilcisi Behruz Galali’yi aradım. Haber sitelerine bomba gibi düşen Talabani’nin ölüm haberini doğrulamadı. Tansiyonunun çok düşmüş olduğunu ve bu nedenle uyutulduğunu söyledi.
Bu yazı, tam bu ‘bilgi’ üzerine yazıldı. Gazete yayımlandığı ve okurlarının eline ulaştığı sırada, Irak Cumhurbaşkanı’nın sağlık durumunun gerçekte ne olduğu bilinmezken.
Celal Talabani benim çok özel dostum. Tam 40 yıllık bir tanışıklığımız, tanışıklıktan öteye dostluğumuz var. 40 yıl öncesine giden tanışıklık, ‘Mezopotamya Ekspresi-Bir Tarih Yolculuğu’ adlı kitabımda öyküsünü uzun bir şekilde anlattığım, Türkiye ile Kürtler arasında cumhuriyet tarihinin başından beri söz konusu olan buzların kırılmasında tayin edici rol oynadı. Cumhurbaşkanı Turgut Özal’ın 1991 yılında Talabani’yi kabulü ile başlayan süreç, ‘Kürt sorunu’nun yolunu ve yörüngesini büyük ölçüde değiştirdi.
Celal Talabani, gerek Türkiye devleti ile Kürtler arasındaki gerekse Türkiye ile Irak arasındaki ilişkilerin gelişmesinde ve geliştirilmesinde ‘tarihi’ bir rol oynadı. Tarih, onu, birçok özelliğinin yanı sıra Türkiye-Kürtler ilişkisinde oynadığı yapıcı rol ile mutlaka kayda geçirecektir.
Çok özel bir dostun hayatını kaybetmiş olabileceği ihtimali karşısında ya da en azından durumun çok ağır olduğu bilindiği bir sırada yazılan bir yazının bir ‘siyasi analiz’ yazısı olabilmesi, o çok özel dostluğun duygusal boyutunun bir yana bırakılması altından kalkılabilecek, doğru bir iş değil.
Celal Talabani ya da herkesin kendisinden söz ettiği, ona hitap ettiği adıyla ‘Mam Celal’, kendisini yakından tanımak şansına erişmiş her insan için öncelikle son derece sevimli, nüktedan, dost ve en önemlisi dostlarına ‘vefalı’ bir insan olarak bilinir. Onu yakından tanıyabilmiş olup da onu sevmeyene rastlamak imkânsızdır.
Bu, onu tanıyanlar açısından sahip olduğu temel özelliği. Tarihteki yeri, Irak tarihinin seçilmiş ve ‘Kürt’ kimlikli ilk cumhurbaşkanı olmasından kaynaklanıyor. Bu yönüyle tarihte eşsiz bir yeri olmasının yanı sıra Kürtlerin ‘Kürt kimlikli’ bir devlet başkanı olmasıyla ‘tarih sahnesi’nde yeni ve güçlü biçimde yer bulmalarını ifade ediyor.
Mam Celal’in, güncel ya da yakın vadeli bölge ve uluslararası politika bakımından da ifade ettiği özel bir anlam var: Dünyanın en gerilimli ve sıkıntılı bölgesinin, aktif siyasi geçmişi ta 1950’lere dayanan en tecrübeli siyaset adamıdır ve daha da öteye şu an itibariyle Irak ve bölge politika sahnesindeki en önemli ‘denge unsuru’dur. Bağdat ile Erbil arasında, çok iyi sezilmese bile Irak’taki konumu itibariyle İran-Türkiye-Irak-Suriye dörtgeninde çatışma ve kutuplaşmanın sınırlandırılmasında bir tür ‘tampon’ unsur olarak, ‘denge adamı’.
Mam Celal’in şu ya da bu şekilde sahneden çekilmesi, Türkiye’deki ‘Kürt sorunu’nun gidişatı da dahil olmak üzere, ülkeler arası ve başta Irak, Araplar ve Kürtler arasındaki durumun, bilinmez dehlizlere doğru tehlikeli biçimde yol alabilmesinin önünü açacak önem taşıyor.
Şu anda ve şu noktada, Mam Celal’e dair yazacaklarımı uzatmak istemiyorum…