This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
G E L D İ N
Ö Ğ R E T M E N İ M
HOŞ
GELDİN
YAZARLAR
Ömer KÖSE Mehmet KALYONCU Kurtuluş KARATAŞ Ahmet Emin EROL Ercan USTA Ozan DEMİRALP Mete KIZILKAYA Arif AYDENİZ Hediye ATICI ARICAN Recep ÖZER Tülay ALKAN Zeynep YILDIRIM Uğur KARAMAN
Her hakkı saklıdır ve Millî Eğitim Bakanlığına aittir. Kitabın metin ve şekilleri kısmen de olsa hiçbir surette alınıp yayımlanamaz.
ISBN: 978-975-11-3491-2
Bu kitap Millî Eğitim Bakanlığınca aday öğretmenlere ücretsiz olarak verilmiştir. Para ile satılamaz.
Öğretmenler, her vesileden iﬆifade ederek halka koşmalı, halk ile beraber olmalı ve halk, öğretmenin çocuğa yalnız alfabe okutur bir varlıktan ibaret olmayacağını anlamalıdır. Mustafa Kemal ATATÜRK
.
Atatürk’ün yolunda. kurum kültürü ile ilişkiler. Sizler çocuklarımızı. Bu duygu ve düşüncelerle sizleri tebrik ediyor. bilimsel düşünceyi rehber edinmiş. geleceğimizi inşa etme. Bu kapsamda Bakanlığımız önemli çalışmalar yürütmektedir. paydaşlarla ve çevreyle ilişkiler gibi pek çok konuda sorunlar yaşayabilmektedirler. üzerinde her zaman önemle durulan bir konu olmuştur. Eğitim ailesi gibi büyük bir aileye katılmış olmanızdan büyük bir mutluluk duyuyorum. birleştirilmiş sınıflı okullar ve YİBO’ların kendine özgü sorunlarını çözebilme. Ailemize hoş geldiniz.Hoş Geldin Öğretmenim. Bu nedenle göreve yeni başlayan öğretmenlerimizin mesleki yeterliklerini artırmak. Bu kitap. sınıfta davranış yönetimi. manevi ve demokratik değerleri benimsemiş. farklı sosyal yaşamlara uyum. eğitim ortamlarına uyumlarını hızlandırmak ve başa çıkamadıkları sorunlarla karşılaştıklarında başvurabilecekleri bir rehber kitap hazırlanması ihtiyacı hissedilmiş ve “Hoş Geldin Öğretmenim” kitabı hazırlanmıştır. Ülkemizde öğretmenlerimizin hem hizmet öncesinde hem de hizmet içinde mesleki yeterliklerinin artırılması. mutlu ve başarılarla dolu bir yaşam diliyorum. bu mesleğin saygınlığı ve onuruna yakışır biçimde hareket edeceğine ve özveriyle çalışarak ülkemizi çağdaş uygarlık düzeyinin üzerine çıkaracak mücadeleye katkı vereceğinize yürekten inanıyorum. Sizlere kolaylıklar ve başarılar diliyorum. kültürel. Siz değerli öğretmenlerimin. kendine güveni tam bireyler olarak yetiştirmek için bu yolculuğa çıkıyorsunuz. ruh. Nimet ÇUBUKÇU Millî Eğitim Bakanı 5 . Ailemize yeni katılan aday öğretmenlerimiz. beden ve zihin yönünden sağlıklı ve dengeli yetişmiş. siz öğretmenlere işinizi yapmaada kolaylıklar sağlayabilecek bir başucu kitabı olacaktır. Yirmi birinci yüzyılın gerekli kıldığı becerilerle donatılmış. sağlıklı. Kitabın hazırlanması sürecinde eğitim ailesinin farklı kademelerinde görev yapmış bir ekibin deneyimleri kitabın içeriğine yansıtılmış ve kitap içerik bakımından zenginleştirilmiştir. ülkemizin 2023 ve sonrası vizyonunu gerçekleştirme yolculuğunda bizi başarıya götürecek nesillleri yetiştirmek gibi zorlu ve kutsal olan bir görevi ifa etmek için eğitim ailesine katılıyorsunuz.
Köy muhtarı barınma. ihtiyaçlarını karşılamanda yardım alabileceğin ilk kişi olsun. köy halkına rağmen başarıya ulaşman neredeyse imkânsızdır. Ancak tüm bunları yaparken öğretmen kimliğini unutma… Aksi hâlde çevreyi geliştirme misyonundan uzaklaşır. Yeter ki insanlara karşı doğal ve samimi ol. okulda bize böyle öğretmişlerdi. Özellikle de muhtarlık seçimlerinde tarafsızlığını koruman senin için oldukça önemlidir. 6 . Şu an göreve yeni atanan her öğretmen gibi sen de belirsizliklerden kaynaklanan bir huzursuzluk yaşıyor olabilirsin. Şunu asla unutmamanı tavsiye ederim. Ayrıca bazı köylerde var olan ağalık. seyitlik. Bir başka konu. aile anlaşmazlığı. Köy yaşamıyla ilgili bir başka özellik ve belki de seni daha yakından ilgilendirecek bir şey de. biraz da hüzünlü. hakkında bir kanaate varmaya çalışır. köyde kan davası. sıkıntılarının günbegün azaldığını göreceksin. yani köy okullarında açan gizli ve sessiz. örneğin köyde yerel ve genel seçimlerde kesinlikle bir tarafı tutup diğer tarafları karşına almamalısın. belki de bilmediğin uzaktaki bir köye… Hoş geldin öğretmenim! Köy dedim de. köy halkı dışarıdan gelen birisini merak eder. ısınma vs. tükenmişlik duygularına kapılır. biliyorsun. onların o yörenin gerçekliği olduğunu bilmeli ve onları karşına almak yerine eğitim öğretime faydalı olmalarının yollarını aramalısın. ulaşım. asla! Elbette ki bir duruşun olsun. gözler. tıpkı muhtarlık seçimlerinde olduğu gibi onlara da eşit mesafede durmak. belki de 25 yaşlarındasın… Üniversiteyi bitirdin. etnik gruplaşma ya da inanca dayalı gruplaşmalar varsa yapacağın şey. ne de olsa ikiniz de kamu görevi yapıyorsunuz. oradaki çocukların umudu olacaksın. insan ilişkilerinin daha sıcak. İlkokuldan beri bunu böyle öğrendik ama ne anlama geldiğini belki de hiçbirimiz düşünmedik bugüne kadar. onların durumları hakkında yorum yapmamaktır. köy.ADAY ÖĞRETMENE MEKTUP Belki 22. mahallî idarelerin en küçük yerleşim birimidir. Bütün bunlar doğal davranışlardır. Annen ve baban çok gururlu. Sen şimdi bu hayatın içinde yaşayacaksın. o bakımsız ama kokusu eşsiz çiçekleri yeşertmek için görev yapacaksın… Küçük yerleşim birimlerinin en belirgin özelliği. dedelik gibi oluşumları benimsemesen bile anlamaya çalışmalı. köyde. aksi hâlde düşünemeyeceğin derecede yıpranır. zamanını heba etmiş olursun. Öğretmen oldun. Bu konularda sana yardımcı olması hem onun görevleri arasındadır hem de geliştirdiğiniz bu diyalog köy halkının seni benimsemesine yardımcı olacaktır. önemli olan bu davranışları doğal kabul edip buna göre hareket edebilmendir. arkandan yoluna bir tas su dökerek seni yeni bir yolculuğa gönderiyorlar… Bu yolculuk belki bir şehre. Tıpkı Ceyhun Atuf Kansu’nun “Dünyanın Bütün Çiçekleri” isimli şiirinde anlattığı gibi kaya diplerinde açmış çiğdemlere benzeyen köy çocuklarını. çevreye olması gerekenden daha fazla uyum sağlar ve kendini bile tanıyamaz hâle gelebilirsin… Köye gittiğinde öncelikle köy muhtarıyla diyalog kurman senin yararına olur. yani eğitim öğretim mücadeleni desteklemeye çekmelisin. bu yüzden ne yapıp edip onları kendi safına. Sabırlı olmalısın… Çevreni tanıdıkça kaygılarının. yardımlaşma duygusunun daha yoğun olmasıdır ki imece usulü de bu yüzden köy yaşamı ile ilgili bir olgudur. Bunları söylerken herkese şirin görünüp kim ne derse kabul et demiyorum.
Bunun anahtarının senin ellerinde olduğunu unutma… Belki de bir müzik aleti çalıyor.” demek. kalkıp oynamaktan hiç hoşlanmıyor olabilirsin ya da hayatında hiç cenazeye katılmamış da olabilirsin. top oynayabilir. Ayrıca ilk toplantıda bir nebze de olsa heyecanlı olabilirsin. Bunları yeri ve zamanı geldiğinde insanlarla paylaşmaktan çekinme. 7 . cenazelerine katılman. Düğünleri sevmiyor. zorunluluk yoksa birlikte oyun da oynamamalısın. Onların düğününe. Bahçesinde çalışan bir köylüye selam vermek. aranızda bir mesafe koymak olabilir. “Kolay gelsin. oyunlarını izleyebilirsin ama bu durumu alışkanlık hâline getirmemeli. Sana bir başka önerim de köyün gençleriyle vakit geçirmen yönünde olacak… Çevre koşullarına ve kendi ilgilerine göre biçki-dikiş kursuna gidebilir. Zaman zaman kahvehaneye gidip gençlerin çayını içebilir. sevinçlerini ve acılarını paylaşman. Köy yaşantısında ilişkilerin daha sıcak. bu gerçekleri düşünerek hareket edersen daha iyi sonuçlar alacağına emin olabilirsin. İnsanlara empati kurarak yaklaşır. onlar hakkında iyi şeyler söylemelisin. hasta ziyaretleri ve cenazelerdir.” sözünü hayata geçirmen adına çok önemli bir fırsattır. Yoksa bu duygular seni insanların gözünde sevimsizleştirir ve senden uzaklaşmalarına neden olur. Senin için önemli olan bir başka konu da veli toplantılarıdır. Gerek özel gerekse meslek yaşamında elinden geldiğince tevazu içinde olmak seni manevi anlamda da güçlü kılacaktır. Ama hayat her gün bize bir şeyler öğretmiyor mu zaten! Farz et ki bugün de bunları öğrenmenin zamanı geldi. bir başarısını göstermeli. Bu duyguların somutlaştığı ve en yoğun yaşandığı anlar düğünler. Köyde lojmanda kalıyor. yemek yemek. belki çok güzel resim yapıyor ya da halı dokumayı biliyor olabilirsin. Ayrıca bu sırada okulun ihtiyaçlarından hiç bahsetmesen iyi olur.Aynı zamanda gücünün devlet memuru olmandan kaynaklandığını herkese hissettirmelisin fakat gereksiz kibir ve gururdan da uzak durmalısın. Bunu önlemenin yolu: aşırı samimiyet kurmadan. köylülerle de aşırı samimiyet kuruyorsan lojman giderek kahvehaneye dönebilir ve huzurun kaçabilir. Şunu unutma ki insanlar senden bu ortamlara katılmanı beklerler. kahvede oturabilirsin. biraz heyecan duymak her zaman iyidir. yardımlaşmanın daha üst düzeyde olduğunu söylemiştim. Bunun için gündemi okulun ihtiyaçları olan toplantılar yapabilirsin. sana nasıl yardım edebilirim?” demek onların gönüllerinde önemli bir yere sahip olmanı sağlayabilir. toplantı yaptıkça kendindeki gelişimi sen de göreceksin. şarkı söylüyor. bu anlamda etkili konuşma ve topluluğa hitap etmeyle ilgili kitaplar okuman da sana yarar sağlar ama biliyorsun insan kitap okumayı. üzüntüler paylaşıldıkça azalır. su içmek gibi ihtiyaç olarak hissetmeli ki okuduklarıyla hayatına yön verebilsin. Bu sayede çevreyle iletişimin daha da gelişebilir ve insanların ilgisini okula çekmek konusunda daha iyi sonuçlar alabilirsin. Bunları yapabilmen için de toplantı gündemini iyi planlaman gerekir. ava çıkabilir. gurbette çalışan oğlunun ya da kızının yüzünü görüyor. Veli toplantılarında her veliye öncelikle çocuğunun üstün bir yönünü. sana bakıp çocuğunun özlemini gideriyordur. sırtında ot taşıyan bir teyzeye “Teyzeciğim. “Sevinçler paylaşıldıkça artar. Böylece gençler seni kendilerine rakip olarak görmektense onlarla birlikte zaman geçirebilen biri olarak görürler ve bu da seni onların gözünde sevimli kılar. Belki de içlerinden bazıları sende.
hatta yemeğe oturur oturmaz hoşlanmadığın bir şeylerle karşılaşmış olabilirsin. şimdi önünde uzun bir meslek yaşamın var. Bu duygularla mesleğinde başarılar diliyorum. Bunu yaparken sadece kendi çıkarını ön planda tut. Bunu da unutma lütfen… Sadece imam değil ayrıca köyün ileri gelenleri ya da toplum liderleri de misyonunu yerine getirmende sana destek olacaklardır. O nedenle çok önemli bir mazeretin yoksa davetleri kabul et. insanın rehberi olmayınca her şeyi deneme yanılma yoluyla öğreniyor. Unutma ki sen. Denizyıldızının hikâyesini bilirsin. toplumun sana duyduğu güveni boşa çıkartmayasın diye. unutma! Onların gönlünde her zaman bir yerin olacak ve ihtiyaç duyduğunda onlar da senin yanında olacaktır… Köy muhtarına değindik ama en az onun kadar önemli bir başkasını da unutmayalım: köyün imamı… Senin için çok önemli biridir ve köylüler üzerinde etkisi yadsınamayacak düzeyde fazladır. Yeter ki insanlarla nasıl iletişim kurabileceğini bil. Çalıştığın o bölgede yok olmuş nice yetenek. gagasındaki bir damla suyu ormandaki yangının üzerine atan serçe gibi davrandıkça ve elinden geleni yaptıkça bir de başarabileceğin inancını ve umudunu yüreğinde yaşattıkça millî eğitim örgütü hep yanında olacaktır. her ne kadar bu duygunun son yıllarda azaldığı söylense de buna pek itibar etme. bütün bunları neden anlattım? Köy hayatına daha kolay uyum sağlayabilesin. sorumlulukların var. Sadece sana anımsatmak istedim. Biliyorsun. ya da o yörenin yemeklerini benimsememiş. Lütfen hoşgörülü ol. Bütün bunlar senin işin. İmamla geliştireceğin iletişim hem köy halkının seni benimsenmesini kolaylaştıracak hem de halkın okula olan ilgisini artıracaktır. İnsanları tanıdıkça bazı tercihlerin oluşacak. değerlendirilemeyen onca potansiyel. bunu anlayabilecek yaştasın. Bu samimiyetin arasına olumsuz bir şeylerin girmesine izin verme. Elbette. Sürekli aynı insanlarla oturup kalkman o insanlardan hoşlanmayan başkalarını rahatsız edebilir ve giderek tepki çekmene neden olabilir. yolun açık olsun… İbrahim ER İlköğretim Genel Müdürü 8 . Yaptıklarım aklıma geldi. seni ağırlamaktan her zaman memnun olacaklardır. kim bilir açmadan solan kaç tane çiçek var. Önemli ve yeni görevlerin. aslında ona kalbini açmış demektir. Davetlerle ilgili bir başka önerim de şu olacak: hayatında belki de yer sofrasında oturmamış. ama yazarken bir yandan da üzüldüm. hatalarım… Ama doğaldır. Bunu yapabileceğini. Bu doğaldır ancak yine de ilişkilerinde denge kurmaya özen göster. bunlar doğaldır ve olabilir… Şunu unutma: misafire kapısını açan. sen samimi ve açık olursan sonrası kendiliğinden gelecektir zaten.Köy halkı misafirperverdir. Bu mektubu mesleğinde beş yılını köyde geçirmiş bir insan olarak yazdım. Bunları sana anlatırken içim rahat çünkü sen bunları zaten biliyor ve uyguluyorsundur. üniversite yaşamın sona erdi. Bir tane bile denizyıldızı kurtarmanın bir ömre bedel olduğuna inanmak zorundasın. gelip gitmekten hoşnut olduğun aileler. İşte senin işin onlarla. yani köy halkı ile okulu bütünleştirme çabalarını güçleştirebilir. insanlar olacaktır. bencillik yap demiyorum. Peki.
.................. 50 • Öğretmenin Tutması Gereken Defter..................................................................................... 60 • Belletici Öğretmen Görevleri.................................... 36 • Ast Üst İlişkileri ....................................................................... 52 • Raporun Tanımı ve Rapor Tutma Biçimleri ve Rapor Örnekleri ..................................................................................İÇİNDEKİLER Stratejik Yönetim 14 • • • • • Toplam Kalite Yönetimi (TKY) ............................................................................................... 35 Protokol Kuralları 36 • Kılık Kıyafet ....................................................................................................................................................................................... 20 İlköğretim Kurumları Standartları...................................................................................................................................................................................................... 27 • Örnek Olaylar ............................................................................................................ 38 Briﬁng Dosyası Resmî Yazışma Kuralları 39 46 • Resmî Yazı .. 60 9 ................................................................................................................................................ 46 • Resmî Yazışma Kuralları ve Örnekleri ........................................................................ 37 • Protokol Sıralaması .......... Çizelge ve Dosyalar ............................................................................................................................................................................ 28 • Etik Sözleşmesi ........................................................................................... Tutanak Tutma Biçimleri ve Tutanak Örnekleri ....................................................................................................... 22 Okul Kültürü 25 • Olumlu Okul Kültürü ve İklimi Oluşturma .......................................................................................... 26 Mesleki Etik 27 • Öğretmenlik Mesleğinde Etik İlkeler ............................................................................................................................................................................................................... 53 Okullarda Teftiş Süreci Yatılı İlköğretim Bölge Okullarında Görev Yapmak 55 58 • YİBO’larda Öğretmenin Görev Alacağı Kurullar ve Komisyonlar .............................. 14 Okul Gelişimi Yönetim Ekibi (OGYE) ........................................................................ 30 • Katılımcı Eylem Araştırması ............................... Çizelge ve Dosyalar ............................................................................................. 15 Stratejik Planlama ..................... 29 Eylem Araştırması 30 • Bireysel Eylem Araştırması........... 51 • Tutanak Tanımı............................. 31 Kaynak Kullanımı 33 • İnsan Kaynaklarının Etkili ve Verimli Kullanımı .................................................................................................................................................. 33 • Diğer Kaynakların Etkili ve Verimli Kullanımı ............................. 36 • Karşılama ve Uğurlama ..................... 46 • Okul Yönetiminin Tutması Gereken Defter............................................. 16 Yıllık Çalışma Programı .........................................................................................................................................................................................................................................................
......................................................................................................97 • Öğrencisi Taşınan Yerleşim Yerinde Görev Yapan Müdür Yetkili Öğretmen ..................................................................................................94 • Yetiştirici Sınıf Öğretim Programı (YSÖP) ................................88 • Okul İnternet Sitesinin Oluşturulması ........................................95 • Okula Kayıt ve Devamı Sağlamada Öğretmen ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................75 Okul Yönetim Bilgi Sistemi (e-Okul) 78 • e-Okul Sistemi .................79 Milli Eğitim Bakanlığı Bilişim Sistemleri (Mebbis) 87 • Elektronik Posta (e-mail) ..............................................................................................................94 • Aşamalı Devamsızlık Yönetimi (ADEY) ..........................91 İlköğretime Erişim ve Devam 93 • Haydi Kızlar Okula Kız Çocuklarının Eğitime Erişimi Projesi ..........91 • Müdür Yetkili Öğretmenin Görev ve Sorumlulukları ....110 10 ......................................................................................106 • Sınıf Ortamındaki Fiziki Düzenlemeler .............................91 • Müdür Yetkili Öğretmene Öneriler ...............................................................73 • Yangın Söndürme Cihazı İle Yangın Köşesi ..................................................................................................................................................................................................................................................................................101 Sınıfta Düzen ve Davranış Yönetimi 106 • Olumlu Sınıf İklimi Oluşturmak...................107 • Sınıfta Davranış Yönetimi .106 • Sınıfta ve Okulda Bulundurulması Gereken Araç ve Gereçler ..................................................................................................................................................................................................................98 Öğrenci Merkezli Eğitim (ÖME) 100 • Öğrenci Merkezli Eğitimde Öğretmenin Rolü ................................................Serbest Etkinlikler / Seçmeli Derslerin Belirlenmesi Çevre İncelemesi 65 68 • Çevre İncelemesinin Amaçları ......................................................71 • Yangının Çıkış Zamanına Göre Yapılması Gereken İşler ...............................................................................................................................88 Müdür Yetkili Öğretmenlik 91 • Müdür Yetkili Öğretmenin Görev Alanları...............................95 Taşımalı İlköğretim Uygulaması 97 • Taşıma Merkezi Bir İlköğretim Okulunda Görev Yapan Müdürün Görevleri .............................................78 • Okula Kayıtsız Çocuklar ve YSÖP Ekranı Kullanımı ..69 Yangından Korunma 71 • Yangına Karşı Alınabilecek Genel Önlemler...........................................................................................................................................................................
..................... Yöntem ve Teknikler 128 • Öğretim Stratejisi .........................................................................................................................163 11 ........................................................................142 • Ölçme ve Değerlendirme Süreci İle İlgili Genel Hususlar ....................139 • Dereceli Puanlama Anahtarı Yapılırken Dikkat Edilecek Hususlar ..................................................................................155 Sosyal ve Kültürel Çevreye Uyum 162 • Aday Öğretmenin Yaşadığı Sorunların Çözülememesinin Yarattığı Sıkıntılar...............................................................................................133 • Öğretmen Kılavuz Kitabının Kullanımında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar ............................................................................................................................154 • Öğrenci-Veli-Okul Sözleşmesi.........................................................................................................127 Strateji.116 • Öğrenci Gelişiminin İzleneceği Alanlar ...........................................148 • Birleştirilmiş Sınıflarda Planlama ve Etkinlik Hazırlama ........................................................137 • Sınavlarda Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar .....136 • Okullarımızda Ölçme Değerlendirme Süreci...........................135 Ölçme ve Değerlendirme 136 • Sürece ve Sonuca Yönelik Ölçme Değerlendirme ......................................................................................................................................................................................................................Öğrenci Gelişiminin İzlenmesi 116 • Gelişimsel Rehberlik Anlayışı ve Öğrenci Gelişiminin İzlenmesinin Gerekliliği ........................................................................134 • Öğrenci Çalışma Kitabı Kullanımı .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................136 • Süreci ve Sonucu Ölçme Araçları .....................................149 Türkçe Bilmeyen Çocuklar Paydaşlarla İlişkiler 150 154 • Veli......133 • Öğrenci Ders Kitabı Kullanımı............................146 Birleştirilmiş Sınıf Uygulamaları 147 • Birleştirilmiş Sınıflarda Sınıf Birleştirme Biçimleri ..............................................................163 • Aday Öğretmenin İl/İlçe Millî Eğitim Müdürlüğü Personeli İle İlişkileri .117 • Öğrenci Gelişiminin İzlenmesinin Amaç ve Faydaları ................................143 • Öğrenci Başarısının Değerlendirilmesi ve Sınıf Tekrarı ..147 • Birleştirilmiş Sınıflarda Öğretmeli ve Ödevli Ders Uygulamaları ..................................................................................................................................................................... Ebeveyn ve Çevre İlişkileri......................................................................................................132 Kitap Setlerinin Kullanımı 133 • Öğretmen Kılavuz Kitap Kullanma Gerekliliği ....138 • Proje ve Performans Görevleri .........................................................................................................................................126 • Öğrenci Gelişiminin İzlenmesi ve Desteklenmesinde Kullanılabilecek Programlar ......................................................131 • Öğretim Teknikleri..............................................128 • Öğretim Yöntemleri ...................................................................................................135 • Yardımcı Kitap Kullanımı .....................
....................................................................................... 189 • Sportif Faaliyetler .................................... 208 • Destek Eğitim Odası.......... 202 • Eğitim Müfettişinin Rehberliğinden Yararlanma .............................................................. 191 • Ders Dışı Eğitim (Egzersiz Çalışmaları) ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 189 • Toplum Hizmeti Çalışmaları .................................... 220 12 ..........................173 • Maaş-Ek Ders ..................................................................................................................................................................................... 185 Ders Dışı Etkinlikler 189 • Okulda Düzenlenecek Sosyal ve Kültürel Etkinlikler ..............................................................................182 Adaylık Eğitimi 184 • Temel Eğitim .................................................................. 201 • Rehber Öğretmenden Yararlanma .................................................................................. 197 • Öğretmenlik Kariyer Basamaklarında Yükselme .................................... 202 Özel Eğitim 204 • Özel Eğitim Gerektiren Bireyler ve Özellikleri................................ 195 • Öğretmenin Mesleki Gelişimi ...... 191 • Proje Hazırlama ve Projenin Önemi.................................. 193 • Hazırlanabilecek Projeler..................Mevzuat Bilgisi 167 • Mevzuat Bilgisinin Önemi ..... 194 • Millî Bayramlar......................................................................................................................................................................................................................................... 204 • Özel Eğitim Gerektiren Çocukların Tanılanması Sürecinde Görev ve Sorumluluklarımız ................................................................................................................................................................................................................ 194 Öğretmenin Kişisel ve Mesleki Gelişimi 195 • Öğretmenin Kişisel Gelişimi ........................................................................................................................................................................................................................... 207 • Aile Eğitimi ......... .........................175 • Bilgi Edinme (Bimer) .................................. 206 • BEP Hazırlama ve Uygulama ve Başarı Değerlendirilmesi.. 184 • Uygulamalı Eğitim .......................................................................................167 • Devlet Memurlarının Hakları ................................................. 205 • Kaynaştırma Eğitimi.................................................................................................. 212 • Bireyi Tanıma Teknikleri ...... Belirli Gün ve Haftalar .............................................................................................................................................. Bunlar İçin Başvurulabilecek Kurumlar ......................................................................................................................................................................................... 210 Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri 211 • Gelişimsel Rehberlik Hizmetleri Anlayışı .................... 184 • Hazırlayıcı Eğitim .................................................................................................................. 201 • Zümre Arkadaşlarının Rehberliğinden Yararlanma .......................................................................................................................169 • Öğretmenlerin Yer Değiştirme İşlemleri ........................................... Kaynaştırma Eğitiminde Görev ve Sorumluluklarımız......................................................................................... 200 Aday Öğretmene Rehberlik 201 • Okul Yönetiminin Rehberliğinden Yararlanma .............................
.................................................................................................................................................................... 77 Tablo 8: Sınıf İçi Etkinliklerle İlgili Değişik Oturma Düzenleri .................................................................................................... 32 Şema 2: YİBO Örnek Yönetim Şeması ........ 62 Şema 3: Öğrenci Merkezli Eğitimin İlkeleri ........................................................................................................................................................... 225 • Yatılı İlköğretim Bölge Okullarında Rehberlik Danışma Hizmetleri .................................................................. 120 Tablo 11: 5-12 Yaş Arasındaki Dönemde Mesleki Gelişim Alanında Çocuğa Kazandırılabilecek Yeterlilikler ........... 118 Tablo 10: Öğrenci Yeterlilik Alanları ve Öğretmen Sorumlulukları..... 233 • Dezavantajlı Çocuklar .................................................................... 3 ve 4..................................................................................................... 125 Tablo 13: Birleştirilmiş 1.......................................................................... 236 • Psikososyal Eylem Planı .......................................................................• Mesleki Rehberlik ve Okullarda Yöneltme Hizmetleri ................................................................................ 229 Risk Altındaki Çocuklar 231 • Risk.... 19 Tablo 3: .......................... 187 Şemalar Şema 1: Eylem Araştırması Aşamaları .................... 109 Tablo 9: Öğrenci Yeterlilikleri ..................................................... 123 Tablo 12: Öğrenci İzleme Bilgileri.................................................... 75 Tablo 7: Yangından Korunmaya Yönelik Alınacak Önlem ve İşler ........................................ 193 13 ................................... Risk Altındaki Çocuk ..................................................................................................... 2.............................. 231 • Risk Altında Olmayı Etkileyen Etkenler ...................................................................................................... Riskli Davranış............................................. 5........................ 242 Kaynakça 243 Tablolar Tablo 1: Öğretmenin Katılabileceği Kurul-Komisyon ve Ekipler ................................................................................... 147 Tablo 14: Uygulamalı Eğitim Programı Konuları ............................. 101 Şema 4: Sporcu Lisansı Nasıl Alınır ..... 186 Tablo 15: Uygulamalı Eğitim Değerlendirme Belgesi .............................................................................. 197 Şema 5: Proje Basamakları............... 70 Tablo 6: Yangın Sınıflarına Göre Kullanma Söndürme Çeşitleri .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 18 Tablo 2: Öğrencinin Katılabileceği Kurul-Komisyon ve Ekipler ............................................................................... 221 • Okullarda Yaygın Görülen Problem Alanları .... 20 Tablo 4: İlköğretim Okulları Haftalık Ders Çizelgesi. Sınıflarda Yıllara Göre Uygulanacak Program .................................................................................................................................................... 67 Tablo 5: Çevrede İncelenebilecek Durumlar ................. Yılı Çalışma Programı ........................................
TKY uygulamaları kapsamında okullarda kurulan iyileştirme ekipleri katılımcılığın en iyi örneklerini vermektedirler. 14 . Kitapta yer alan yönetişim kavramı aday öğretmenin okul toplumu ile sağlıklı dikey ve yatay iletişim kanallarını oluşturma yollarına işaret etmektedir. personelin görev tanımlarına uygun olarak çalışmalarını. öz değerlendirme çalışmaları yapılarak verilere bağlı ve daha çağdaş bir yönetim anlayışı uygulanmaya çalışılmaktadır. çalışanlar arasında güvene dayalı bir ortamın oluşturulmasını hedeflemektedir.Stratejik Yönetim Bu bölümde aşağıdaki soruların yanıtlarını bulacaksınız. üyeleri kimlerden oluşur? • Stratejik yönetim nedir? • Stratejik planlama nedir? • Stratejik planlama sürecinde nelere dikkat edilmelidir? • Öğrencinin katılımının sağlanabileceği alanlar nelerdir? • Öğrenci katılımı nasıl sağlanabilir? • Öğrenci katılımı sistematik hâle nasıl getirilebilir? • Öğretmenin katılabileceği alanlar nelerdir? • Öğretmenin katılabileceği kurul ve komisyonlar nelerdir? • Öğretmenin etkin katılımı nasıl sağlanabilir? • Velini katılımının sağlanabileceği alanlar nelerdir? • Velinin katılımı nasıl sağlanabilir? • Velinin katılımı sistematik hâle nasıl getirilebilir? • Çevrenin katılımının sağlanabileceği alanlar nelerdir? • Çevrenin katılımı nasıl sağlanabilir? • Çevrenin katılımı sistematik hâle nasıl getirilebilir? • İKS nedir? Niçin uygulamaya konulmuştur? Paydaşlar neler yapmalıdır? Kurumların sağlıklı şekilde işleyebilmesi yöneticiler ve yönetilenler arasındaki iletişime bağlıdır. • Toplam kalite yönetimi nedir? • Okul gelişimi ve yönetimi nedir. Diğer yandan okullarda Mükemmellik Modeli’nin araç olarak kullanıldığı. Toplam Kalite Yönetimi (TKY) Toplam kalite yönetimi (TKY) her kademedeki paydaşın bilgi ve beceri düzeyinin yükseltilmesini. Okullar demokratik eğitim ortamında diğer çalışanlarla birlikte okul müdürü tarafından yönetilirken TKY anlayışı gereği çalışanların karara katılımları sağlanmaktadır. Okullarda yapılan TKY uygulamaları isteğe bağlı katılım esasına dayanmaktadır. Klasik yönetim anlayışı içinde emir komuta zinciri ile kurulan iletişiminin kurumlara fazla yarar sağlamayacağı ortadadır. kurum içi koordinasyonun sağlanmasını. Böylelikle ideal yönetim organizasyonlarının çalışanların katılımı ile inşa edildiği anlayışı kabul edilmektedir. yönetimde katılımcılığın sağlanmasını. Bu anlayış gereği öğretmenlerin okulun iyileştirme çalışmalarına gönüllü katılmaları kurum kültürü oluşması açısından önem taşımaktadır. 1999 yılından bu yana MEB teşkilatında uygulanmakta olan toplam kalite yönetimi anlayışı ile Okul Gelişimi ve yönetim ekipleri katılımcılığı sağlamaya çalışırken her yıl düzenlenen Yılın Kaliteli Okulu ve Yılın Kaliteli Ekibi yarışması ile de bu alanda ülke genelindeki iyi örnekler ödüllendirilmektedir. Bu yaklaşım gereği son yıllarda yönetim ve iletişim kavramları bir arada kullanılmaktadır.
zümrelerden gelen raporları birleştirip. okulun ve çevrenin olanakları ile geliştirilebilecek iyileştirmeye açık alanlar belirlenerek hazırlanacak bir yıllık çalışma planı doğrultusunda bu alanların iyileştirilmesi için çalışmalar yürütülmelidir. Her çalışma grubu iyileştireceği alanla ilgili çalışma planlarını hazırlar ve bir nüshasını OGYE’ye verir. yapılan çalışmalarda okul içi ve dışı koordinasyonu sağlayan bir çalışma grubudur. Okuldaki paydaşların tüm beklentilerinin toplandığı ve önemli kararların alındığı birimdir. Bu alanlar önem derecesine göre sıralanır. OGYE tarafından ortaya çıkan analiz sonuçları ve paydaş beklentileri dikkate alınarak okulun iyileştirmeye açık alanları belirlenir. 15 . paylaşımcı ve iş birliğine dayalı yönetim anlayışıyla eğitim öğretimin niteliğini ve öğrenci başarısını artırmak. planlanan çalışmaları uygulayan. Bu birim. OGYE okul müdürünün liderliğinde çalışarak Okul Gelişimini planlayan. öğrenci merkezli eğitim yapmak.sözleşmelerinde çevre şartlarına göre değişiklikler yapabilir. Eğitim kurumları hem toplumu etkileme hem de toplumdan etkilenme yönünde bir yapıya sahiptir. paydaş beklentilerinin ön planda tutulması. okulun fiziki ve insan kaynaklarını geliştirmek. Çevredeki gelişmeleri takip edemeyen ve çevrenin değişmesine katkıda bulunamayan eğitim kurumları uzun vadede etkisiz hâle gelecektir. Personel sayısının yetersizliğinden dolayı OGYE’nin oluşturulamadığı okullarda. kurumlarda işlerin doğru yapılmasından çok doğru işlerin yapılması yaklaşımı stratejik yönetim anlayışı olarak ön plana çıkmıştır. Bu nedenle. Okul Gelişimi Yönetim Ekibi (OGYE) Üyeleri • Okul Müdürü • Öğretmenler • En Az Bir Destek Personeli • Öğrenci • Okul Aile Birliği Sınıflar Temsilcisi* • Muhtar * • TKY Sorumlu Müdür Yardımcısı • Rehber Öğretmen • Veli • Okul Aile Birliği Temsilcisi • Sivil Toplum Örgütlerinden Seçilen Bir Temsilci * • Okulun Bulunduğu Mahallede Bulunan Sanayi-Ticaret Odalarından Birer Temsilci * (*) Okul Gelişimi süreci çalışmalarının teknik kısımlarına katılmazlar ve çalışmalara gözlemci sıfatıyla katılarak fikir belirtip kararların alınmasında oy kullanırlar. Stratejik Yönetim Toplumsal.Okul Gelişimi Yönetim Ekibi (OGYE) İlköğretim okullarında. yıllık Okul Gelişimi planına uygun olarak Yıl Sonu Raporunu hazırlar ve il/ ilçe millî eğitim müdürlüğüne gönderir. OGYE tarafından açık alanların iyileştirilmesine yönelik gönüllülük esasına dayalı çalışma grupları (iyileştirme ekipleri) oluşturulur. ekonomik ve teknolojik alanlarda meydana gelen değişimler tüm kurumları olduğu gibi eğitim kurumlarını da birçok yönden etkilemektedir. OGYE. eğitimde planlı ve sürekli gelişim sağlamak için Okul Gelişimi ve Yönetim Ekibi (OGYE) kurulmaktadır. OGYE ekiplerin çalışma planlarını dikkate alarak Yıllık Okul Gelişimi Planını hazırlar. çevreye uyum sağlamaları ve çevreyi değişime hazırlayabilmeleri. okulların gelişmeleri. Günümüzde kalite yönetimi esasları uyarınca verilerle yönetiminin sağlanmasının yanında. güçlü ve zayıf yönlerini. OGYE okulun kalbi gibidir. siyasal. okulun mevcut durum ve çevre analizlerini yaparak. önündeki fırsatları ve gelecekte karşılaşılabileceği tehditleri belirlemeye çalışır. okul personelinin hizmet içi eğitim ihtiyaçlarını belirleyerek kurum içi eğitim faaliyetleri düzenleyebilir. Ayrıca OGYE okul-öğrenci-veli. bunun sonucunda da içe ve dışa dönük stratejiler geliştirmeleri zorunlu hâle gelmiştir.
Stratejik Planlama Yukarıda sayılanların ışığında okullar çevreyi etkileme ve çevreden etkilenme sürecinde değişimi ve dönüşümü yakalamak adına hangi araçları kullanacaklardır? Bu bağlamda kamu yönetiminde stratejik planlama kavramı karşımıza çıkmaktadır. • Okul/kurumlarda stratejik planlama ekibi oluşturulurken Okul Gelişimi Yönetim Ekibi (OGYE) üyeleri arasından seçilmelidir. Ancak her okulun içsel ve çevresel şartları farklı olduğundan okulun bu şartlara göre mevcut durumunu ortaya koyarak geleceğe yönelmesi gerekmektedir. • Ekip üyelerinin belirlenmesinde esas olarak kişilerin etkileme ve etkilenme. Vizyon Nerede olmayı hayal ediyoruz? Stratejik Amaçlar 5 yıl sonra nerede olmak istiyoruz? 5 Misyon Neden varız? 3 Mevcut Durum Analizi Şu anda neredeyiz? 1 2 4 Yıllık hedefler Okulların hazırlayacakları stratejik planlarda. gelişimine ve güçlendirilmesine destek olacağı beklenmektedir. oluşturulan grupta tüm paydaşların temsil edilmesi sağlanmalıdır. tema. Okullarda yapılacak olan iş ve işlemler yasal düzenlemeler ile belirlenmiştir. değerlerler. Stratejik planların kurum kültürü ve kurum kimliği oluşumuna. bilgi ve ilgileri dikkate alınmalı. • Okullarda stratejik planlama ekibi oluşturulmalı. • Neredeyiz? sorusuna cevap aramak üzere kurum içi ve dışı etkenlerin incelenmesine yönelik durum analizinin genel çerçevesi belirlenmeli • Nereye gitmek istiyoruz? sorusu çerçevesinde okul/kurum için misyon. Stratejik Planlama Sürecinde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar • Okul/kurumun yönetici ve çalışanlarıyla çeşitli aşamalarda planlama süreciyle ilgili toplantılar düzenlenip gerekli bilgilendirmeler yapılmalıdır. 16 . hedef ve stratejilerin belirlenmesi • Gitmek istediğimiz yere nasıl ve nelerle ulaşabiliriz? sorusu kapsamında uygulama stratejisi • Başarımızı nasıl takip eder ve değerlendiririz? sorusuna yönelik olarak izleme ve değerlendirme faaliyetlerinin sistematiği yer almalıdır. amaç. • Stratejik planlama ekibi süreçle ilgili olarak her aşamada il/ilçe millî eğitim müdürlüğü ARGE biriminden eğitim ve danışmanlık hizmeti almalıdır. vizyon. ekipte yer alacak üye sayısı okul/kurumun tür ve özelliğine göre belirlenmelidir.
okulu sahiplenme duygusu yükselmekte ve buna bağlı olarak kurum başarısı artabilmektedir. • Zamanını iyi planlayabilmelidir. Eğitim öğretim içerisinde yer alan paydaşları alınan kararlara ortak etmek. • Uzun vadeli düşünebilmelidir. hem alınan kararların hayata geçirilmesini kolaylaştıracak hem de öğretim açısından istenilen ürünün ortaya çıkarılmasını olanaklı hâle getirmiş olacaktır. • Plan gelişmelere göre gerektiğinde revize edilebilecek nitelikte olmalıdır. • • Hedef belirleme özelliği olmalıdır. • İlke ve değerlerin neler olacağına karar verilmelidir. Etkili yöneticinin. kurum içerisinde duygu ve düşüncelerini rahat ifade edebilecek ortam bulabiliyorlarsa. • Misyon ve vizyon oluşturulmalıdır. • Hedeflere götürecek faaliyet ve projeler belirlenmelidir.• Stratejik plan için durum analizi yapılmalıdır. öğretmenlerin görüşlerine değer vermesi. • Kolay ulaşılabilir olmalı. Okul yöneticisinin bu durumu sürekli göz önünde bulundurması. Karar Alma Sürecine Öğretmen Katılımı Okullarda öğretmenlerin karar alma sürecine katılmaları şüphesiz okul başarısını olumlu yönde etkileyecektir. • Stratejik amaç ve hedefler belirlenmelidir.meb. • Planın izleme ve değerlendirme süreci belirlenmelidir. • Okul stratejik plan hazırlama sürecinde http://sgb. okul /kurumun tüm paydaşların görüşüne sunulmalıdır. öğretmenler. güvenilir ve tarafsız bir kişiliğe sahip olmalıdır. Paydaşları karar alma ve kararların uygulama sürecine dâhil etmek etkili yöneticinin işidir. Hedefleri açık. • Hazırlanan taslak plan. örtülü hedefi olmamalıdır. öğrenciler ve çevredir. • Mevcut veya ortaya çıkabilecek sorunları paydaşlarla konuşabilmelidir. • Tek öğretmenli okullarda da yerel şartlara göre okul stratejik planı yapılmalıdır. • Sürekli olarak yeni yaklaşımları takip etmeli. günümüzde okulun örgütsel yapısını etkileyebilecek türdeki stratejik kararların alınmasında okul paydaşlarının karara katılması doğru olacaktır. değişime açık olmalıdır. • Örgütünün misyon ve vizyonunu paydaşlarla birlikte belirlemelidir. • Proje ve faaliyetlere göre plan bütçesi oluşturulmalıdır. Geleneksel yönetim anlayışları açısından baktığımızda. • Bildirilen görüşler doğrultusunda plan taslağına son şekli verilmelidir. karar alma sürecinde yöneticinin varlığı oldukça baskın gözükmektedir. Okul etkinliklerine katılımı sağlayabilmek ve bunu sürdürebilmek. • Stratejik plan ilçe MEM tarafından onaylanmalıdır. paydaşlarla arasında kalın duvarlar bulunmamalıdır. yöneticiler. • Uygulamalarda kararlı olmalıdır.html İnternet adresinde bulunan “Eğitimde Stratejik Planlama Kitabı ve Okul/Kurumlar İçin Stratejik Plan Hazırlama Rehberi“ kaynak olarak kullanılmalıdır. paydaşların mevcut potansiyellerinin değerlendirilmesi ve geliştirilmesi ile mümkün olabilir. anlaşılır olmalı. Karar Alma Süreçlerine Katılım Okul yönetişim sisteminin başlıca paydaşları. • Dürüst.tr/str_yon_planlama_v2/stratejik_planlama.gov. Öğretmenler. okulda saygı ve sevgi üzerine kurulu bir ortam oluş17 . • Her alanda risk alabilmelidir. Ancak.
Paydaşlarla birlikte planlanabilecek işlerden bazıları. Bir okulda yapılması gereken bir sürü iş vardır. İlgili Mevzuat Öğretmenler Kurulu Zümre Öğretmenler Kurulu Şube Öğretmenler Kurulu İlköğretim Kurumları Yönetmeliği Okul Gelişimi Yönetim Ekibi Satın Alma Komisyonu Muayene ve Kabul Komisyonu Öğrenci Davranışlarını Değerlendirme Kurulu Kantin Denetleme Kurulu Okul Meclisi Öğrenci Kurulu Yöneltme Yönergesi Sosyal Etkinlikler Yönetmeliği Yöneltme Öneri Kurulu Sosyal Etkinlikler Kurulu Dergi-Gazete İnceleme Kurulu Film. onların fikirlerini önemseyen bir liderin ise istekleri gönüllü olarak yerine getirilebilir. iş görenlere değer veren. sadece sınıfa girip çıkan bir personel olmaktan öteye geçemeyebilecektir. Tiyatro. Aksi durumlarda ise öğretmen. İletişim ortamının olumsuz olduğu bir ortamda verimli işler yapılmasını beklemek akıllıca olmaz.turulması öğretmenlerin performanslarının artmasında olumlu rol oynayabilecektir. Bu işlerin gönüllü olarak yapılabilmesi için işin paydaşlarının karar verme süreçlerine katılması uygun olur. Ayrıca kurul ve komisyonlarda kimlerin görev alacağının da birlikte kararlaştırılmasının yararlı sonuçları olacaktır. Koltuğuna güç katan. Koltuğundan güç alan ve okulu sadece mevzuatla yönetmeye çalışan bir müdürün isteklerini yerine getirecek öğretmen gönüllü olmayabilir ve söz konusu işi yapıyormuş gibi davranabilir. Okullarda oluşturulabilecek kurul ve komisyonların neler olacağı aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. Tablo 1: Öğretmenin Katılabileceği Kurul-Komisyon ve Ekipler. Konser ve Diğer Sanatsal Gösteriler İnceleme Komisyonu Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği İzleme ve Yöneltme Kurulu Rehberlik Hizmetleri Yürütme Kurulu Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı Geliştirme Birimi Toplam Kalite Yönetimi Okul Aile Birliği Yönetmeliği Diğer Mevzuat… Okul Gelişimi Yönetim Ekibi Stratejik Planlama Ekibi Okul Aile Birliği Sivil Savunma Ekibi Proje Ekibi Yetiştirici Sınıflar Öğretim Programı (YSÖP) İkna Ekibi İKS Okul Çalışma Ekibi Kurul-Komisyon-Ekip 18 . liderlik nitelikleri taşıyan. • Haftalık ders programlarının hazırlanması • Sosyal kulüplerin ve yapacakları etkinliklerin planlanması • Okul bütçesi için nasıl kaynak yaratılacağı • Öğrenci düzeylerinin belirlenmesi ve alınması gerekli önlemler • Dersliklerin dağılımı ve donanımı • Nöbet çizelgeleri • Planlar • Okulun uzak ve yakın hedeflerinin belirlemesi olarak sayılabilir.
Bu karşılıklı etkileşim hedeflenen toplum modelinin oluşmasına olanak sağlar.Türkiye Öğrenci Meclisi timi ve Okul Meclisleri Yönergesi Öğrenci Kurulu Şube-Okul-İlçe-İl-Ülke Öğrenci Meclisinin oluşumunda. insanlara eşit mesafede durmaya özen gösteren. alınacak perde. Tablo 2: Öğrencinin Katılacağı Kurul-Komisyon ve Ekipler İlgili Mevzuat Kurul-Komisyon-Ekip Görevi İlköğretim Kurumları Yönetmeliği İlköğretim okullarında öğrencilerin ilgi. Çevrenin bu durumunu göz önünde bulundurarak okul politikalarını oluşturmalıdırlar. Okul yaşamı öğretirken aynı zamanda yaşamı da içinde barındırır. Çevrenin ihtiyaçlarını.Karar Alma Sürecine Öğrenci Katılımı Etkili okul iklimi ve kültürü oluşturma amacındaki kurumlar öğrenciyi merkeze alma. öğrenci sorunlarının giderilmesi ve sosyal etkinliklerin düzenlenmesi Millî Eğitim Bakanlığı Demokrasi EğiOkul-İlçe-İl. adil ve dürüst olabilen. Yasal uygulamalar doğrultusunda öğrencinin katılması gereken kurullar ve görevleri tabloda belirtilmiştir. sınıf ortamının düzenlenmesi. Bu çağdaş eğitimin bir gereği olduğu gibi toplumda demokrasi kültürünün oluşması ve bunun sürekli hâle getirilmesinde ilk örneğin sınıfın boyanması. Okul yöneticileri ve öğretmenler bulundukları çevreden kopuk yaşayamazlar. yıllık çıkarılması OGYE(Okul Gelişimi Yönetim Ekibi) Öğrenci kulüplerinde görev alınması Seçme kurulunda görev alınması Okulla ilgili kararlara katılması Karar Alma Süreçlerine Çevrenin Katılımı Okul ve çevre. güvenilir olan yönetici ve öğretmenler çalıştıkları bölgede çok daha başarılı olacaklardır. sınıf başkanının seçimi. geleceğe ait hedeflerini takip etmek zorundadırlar. onların yaşamalarına saygı duymasını bilen ve aynı zamanda gelişmelerine katkı sağlamaya çalışan. Birbirlerini yansıtırlar. yetenek ve ihtiyaçlarını belirleÖğrenci Davranışları Değerlendirme yerek olumlu davranışlar kazanmaları Kurulu ve olumsuz davranışların önlenmesi için karara katılması Öğrenci Kurulu Eğitim ve öğretim ortamının daha uygun duruma getirilmesi. sınıf kitaplığına kazandırılacak kitaplar ile kullanılacak araç gereçlerin seçimi. uygulanması ve değerlendirilmesi Öğrenci Kulübü Dergi. gazete. sosyal kulüplerin oluşturulması gibi konularda öğrencilerin karar alma sürecine katılmaları stratejik planlamanın bir gereği olduğu gibi olumlu sınıf ikliminin oluşmasına da katkı sağlamış olacaktır. bu sorunun azalmasına da katkı sağlamış olacaktır. istek. masa ve sıra örtülerinin renkleri. sorunlarını. Karar alma sürecine öğrencilerin katılmaları özellikle devamsızlık sorunu olan okullarda öğrencilerin okula aidiyet duygularını da güçlendireceğinden. 19 . Öğretmenler de sınıflarındaki öğrencileri alınacak kararlara dâhil etmeli ve onların değerli olduklarını hissettirmelidirler. onun kararlara katılımını sağlama. Okul yönetimleri öğrencilerin katılması gereken kurulları oluşturup öğrencilerin isteklerine uygun olarak bu kurullara katılımını sağlamak durumundadırlar. karşılıklı duran iki ayna gibidir. onda aidiyet duygusu geliştirme yönünde çaba sarf etmelidirler. Çevresiyle iyi ilişkiler kurabilen. karar alma sürecinde görev almak Sosyal Etkinlikler Kurulu Sosyal Etkinlikler Yönetmeliği Sosyal Etkinlikler Yönetmeliği Sosyal Etkinlikler Yönetmeliği Planlı Okul Gelişimi Modeli Okul sosyal etkinliklerinin planlanması.
../… Eylül) İlköğretim Haftası …… Eylül Ramazan Bayramı ÇARŞAMBA 2 9 16 23 30 PERŞEMBE 3 10 17 24 CUMA 4 11 18 25 20 . Bir okulun gelişme ve değişmesini ve farkındalık yaratmasını sağlayabilecek bu hususlar aynı zamanda okulu politika üretebilecek bir merkez hâline getirecektir. Müdür yetkili öğretmen. yöneticinin eğitim-öğretim yılı içinde hangi ayda neler yapacağına karar verip yapması gerekenleri yazdığı bir program olmalıdır. okulun ve çevresinin sahip olduğu özelliklere uygun olarak yapılması gerekenlerin belirlenerek bu programa yazılmasıdır.. projeler. Aşağıda İlköğretim Kurumları Standartlarının (İKS) üç ana alanı olan yönetim.Ayrıca velileri okul etkinliklerine katabilmek velilere okulu sahiplenme ve katkı sunma noktasında büyük yarar sağlamış olacaktır. etkinliklere veli katılımının sağlanması • e-Okul veli bilgilendirme modülünün velilere tanıtılması ve modülün düzenli olarak izlenmesinin sağlanması • Okul veli sözleşmesinin işlevselliğinin sağlanması • Aile eğitimi. Bu program. Yıllık çalışma programlarında mevzuat gereği her ay yapılması gereken rutin işler maddeler hâlinde yazılmaktadır. yıllık çalışma programı hazırlanmadan önce okulun ve sosyal çevrenin koşullarının tanımasının yanında öğrenci ve veli profilini de çıkarmalıdır. kültürel.haftası ( …. Öğretmen sorunların ve ihtiyaçların belirlenmesinden sonra okulun ve çevrenin de olanakları dikkate alınarak bir yıllık çalışma programı yapması gerekmektedir. veli hak ve sorumluluklarına ilişkin eğitim etkinliklerinin düzenlenmesi • Velilerin istek ve şikayetlerine ilişkin yapılan eylem ve alınan kararların sonucu hakkında veliye geri bildirimde bulunulması • Velilere yönelik olarak çeşitli kursların açılması Yıllık Çalışma Programı Aday öğretmen... eğitim-öğretim süreçleri ve destek hizmetler alanları baz alınarak hazırlanan bir yıllık çalışma programının sadece bir aylık bölümü örnek olarak sunulmuştur. atandığı okulda tek öğretmen olarak çalıştığından ya da kendisi gibi aday olan öğretmenlerle aynı anda göreve başladığından müdür yetkili öğretmen olarak görevlendirilebilir. Bu durumda yapması gereken işlerden biri de kendisine yol gösterecek ve yardımcı olacak bir yıllık çalışma programı hazırlamaktır. Yılı Çalışma Programı AY EYLÜL PAZARTESİ İŞ GÜNÜ 19 SALI 1 7 14 21 28 8 15 22 29 KUTLANACAK GÜN VE HAFTALAR Eylül ayının .. eğlence vb. sportif.. eğitsel. Bunun yanında en az bu rutin işler kadar önemli olan. Etkili Okul Aile İş Birliği İçin Yapılabilecekler • Okulun uygun alanlarının veli kullanımına sunularak okulun eğitim ve kültür merkezi hâline getirilmesi • Belirli aralıklarla okulla ilgi bültenlerin memnuniyet anketlerinin velilere gönderilmesi • Okulda uygulanan programları ve diğer düzenlemeleri tanıtıcı etkinliklerin yapılması • Veli toplantı gündemlerini belirlemede veli görüşlerinin dikkate alınması • Okulda istek ve dilek kutusu bulundurulması • Velilerin mesleki uzmanlıklarından yararlanarak eğitim etkinliklerine katılımlarının sağlanması • Toplum hizmeti çalışmaları. Tablo 3: .
• Yöneltme kurulunun seçimi • İçme suyu analizlerinin yaptırılması • Rehberlik ve psikolojik danışma hizmet• Okul kantinin denetlenmesi leri yürütme komisyonunun seçimi. nının hazırlanması • Okulun şiddeti önleme eylem planının hazırlanması • Öğretmenler kurulu toplantısının yapıl• Satın alma komisyonunun seçimi ması • Şube öğretmenlerinin belirlenmesi • Haftalık ders programının hazırlanması • Zümre öğretmenleri toplantısı • Muayene ve teslim alma komisyonu• Veli telefon bilgilerinin e-Okul’a girilmesi nun seçimi. Sınıfların uyum eğitimleri • Okulun açılış töreni hazırlıkları Öğrenme Öğretme Süreçleri • Sınıf defterlerinin hazırlanması • Öğrenci kurulunun seçimi • Sınıf başkan ve yardımcısının seçimleri Destek Hizmetleri • Bina giriş çıkış kapıları nöbetçi öğrenci listelerinin hazırlanması • Okul ziyaretçi defteri ve kayıtlarının tutulması • Öğretmen nöbet çizelgelerinin hazırlanması • Eğitsel kulüplere öğrenci seçimlerinin • İdareci nöbet çizelge hazırlanması yapılması.• Koruyucu sağlık eğitimi faaliyetleri yönenıp uygun yerlere asılması lik çalışmaların yapılması • Şiddet ve istismar konusunda risk altındaki çocukların belirlenmesine yönelik çalışmaların yapılması • Şiddet ve istismarı önleme konusunda eğitim verilmesi • Rehberlik test ve envanterlerinin uygulanması 21 .• Afet.• Öğretmenlerce çevre inceleme rapor.Eğitim Yönetimi Ana Alanı • Öğrenci kayıtlarına devam edilmesi • Okul-veli sözleşmelerinin yapılması • 1 Eylül öğretmenlerin göreve başlaması • Brifing dosyasının güncellenmesi • Sınıf tertip ve düzenlerinin yapılması • 1. • Rehberlik çalışma planı ve gençlerin • Kantinde çalışacak kişilerin sağlık tararisklerden korunması uygulama planının masından geçirilmesi RAM’a gönderilmesi • Akademik hazır bulunuşluk düzeyinin • Öğrenci ve velilerin sosyal desteğe/ hizbelirlenmesi çalışmalarının yapılması metlere yönlendirilmeleri • Ek ders ücret onayının alınması • İdari görev dağılımının yapılması • Öğrenci kulüplerinin ve görevli öğret. acil ve riskli durumlarla ilgili öğrenmenlerin belirlenmesi larının hazırlanması cilere yönelik eğitim faaliyetleri • Belirli gün ve haftalar görev dağılımları• Okul paydaş analizlerinin yapılması nın yapılması.• Okulun rehberlik hizmetleri çerçeve plarulunun seçimi. öğrenci ve velilere yönelik bilgilendirme • Öğrencilere psikolojik destek/ psikolo• Okula yeni gelen öğrenciler için tanıtım • Sınıfların temel materyallerinin gözden jik hizmetlerinin danışma verilmesi ve ve bilgilendirme (oryantasyon) çalışmageçirilmesi ve eksikliklerin giderilmesi RAM’a yönlendirilmesi larının yapılması • Yetiştirme kursunun planlanması • Öneri dilek kutularının uygun yerlere konulması • Aday öğretmenlere rehber öğretmen görevlendirmelerinin yapılması • Taşınır mal taleplerinin İLSİS’e girilmesi • OGYE’ nin oluşturulması • Okulun misyon ve vizyon ifadelerini tüm personelin katılımı ile yeniden oluşturması ( gerek duyulursa ) • BT sınıfları ortak kullanım planının hazırla. • Sınıf yerleşim planlarının yapılması • Öğretmen nöbet defterinin tutulması • Öğrenci davranışları değerlendirme ku. • Servis taşımacılığı hakkında çocuk.
İKS içerik olarak. 1. İKS ile okullardaki mevcut eğitim öğretim durumunun tespiti. bakımı ve onarımı işleri • Okulun yakın çevresi ve güvenliğinin sağlanması • Servis araçları ile ilgili takip işleri 22 . üç standart alanı ve bu alanların altında standartlar ve standartların altında da alt standartlar olmak üzere tasarlanmıştır. 3.İlköğretim Kurumları Standartları (İKS) Millî Eğitim Bakanlığı İlköğretim Genel Müdürlüğünün 05.2009 tarih ve 18285 sayılı yazısı ve 2009/83 nolu genelgesi doğrultusunda İKS pilot uygulaması başlatılmış ve 2010-2011 eğitim öğretim yılından itibaren ülke genelinde uygulamaya konulmuştur. Eğitim Yönetimi Standart Alanı: Okul bazında eğitim yönetimi standart alanı aşağıdaki konuları esas almıştır. okulların bulunduğu düzey ile bulunması gereken düzey arasındaki farkın ortaya konulması ve değerlendirilmesi olanağı ortaya çıkmış olacaktır. seçilmiş öğrenciler ve veliler tarafından e-Okul ortamına girilmesi yoluyla ilçe. il ve Bakanlığa veri sunan. ilçe. il ve Bakanlığın da toplanan bu verileri analiz ederek iç denetim ve öz değerlendirme yapılabilmesine olanak sağlayan bir sistemdir. • Okul Gelişimini sağlayabilmek için etkili bir planlama yapılmasını • Çalışanların mesleki gelişimini • Paydaşların yönetime katılımını • Çalışanların moral gücünü yüksek tutabilmelerini ve kurumu sahiplenmelerini • Çocukların meslek seçimleri ile ilgili yönlendirilmelerini • e-Okul sisteminin etkin kullanımını • Okulun kayıt alanındaki çocukların erişim ve devamlarının sağlanmasını 2. Öğrenme-Öğretme Süreçleri Standart Alanı: • Çocukların bireysel özelliklerinin tanınması ve öğrenmeye yönelik planların yapılması • Materyallerin kullanımı • Eğitim ortamlarının düzenlenmesi • Teknoloji kullanımı • Çevre bilincinin geliştirilmesi • Ölçme ve değerlendirme • Rehberlik hizmetlerinin yürütülmesi • Özel eğitim ihtiyacı olan çocuklar için kaynaştırma uygulamaları • Sosyal kültürel faaliyetlerin okulun bulunduğu çevrenin dikkate alınarak planlanması ve yürütülmesi konuları temel alınmıştır. okulların hedeflenen niteliklere ulaşabilmeleri ile ilgili stratejik planların yapılması ve revize edilebilmesine olanak sağlanacaktır. öğretmenler. okul yönetimi. okulda çocuğa yönelik her türlü hizmet bilgilerinin. İKS. Bu doğrultuda.11. Destek Hizmetleri Standart Alanı: • Okulun fiziksel yapısı.
Bu çalışmaların yapılmasında okulun bulunduğu çevre şartları. temizlik ve hijyen kuralları • YİBO ortamlarının çocukların özellikleri ve ihtiyaçları açısından uygunluğunu ele almaktadır. 23 . müdür yetkili öğretmen İKS veri toplama ve değerlendirme sürecine ilişkin aşağıdaki görevleri yapar. Okul. kullanılabilecek kaynaklar. a) Veri toplama hazırlık sürecinde. Dezavantajlı Çocuklar Okullar dezavantajlı çocuklar ile ilgili yasal ve sosyal sorumluluklarını yerine getirmekle yükümlüdürler. onlara farklı görevler biçmesi ve buna bağlı olarak da kadın erkek arasında eşitsizliğe dayalı algıların oluşması. 1. Çocukların demokrasi kültürüyle yetiştirilebilmesi için okulun öncelikle bu kültürü kendi içinde uygulaması gerekir.• Okulun psikososyal ortamı şiddet ve istismarlar ve kişisel rehberlik • Sağlıklı beslenme. Toplumun değişmesi ve gelişmesinde temel rol okulundur. • Toplumsal cinsiyete duyarlılık • Dezavantajlı çocuklar başlıkları altında ele alınmıştır. Dezavantajlı çocuklar okula devam konusunda büyük risk taşımaktadır. İKS okul çalışma ekibinin çalışma programı taslağı hazırlamasını sağlar. Göreve yeni başlayan öğretmenler atandıkları okullarda müdür yetkili öğretmen veya öğretmen olarak görev yapabilirler. müdür yetkili öğretmen. Okul müdürü. 2. Okul müdürü. OGYE ve müdür yardımcıları ile İKS uygulamasını okulda gerçekleştirecek çalışma ekibini belirler. bu alanlardaki uygulamaların ülke genelinde koordineli olarak yürütülmesini ve iyileştirmelerin bir an önce hayata geçirilmesini hedeflemektedir. öğrenci ve velileri İKS hakkında bilgilendirir. saygı ölçülerine uygun samimi bir eğitim ortamı oluşturabiliyorsa hem okulda hem de ailede demokrasi kültürünün yerleşmesine katkı sağlamış olacaklardır. 2010 yılından itibaren uygulamaya konulan İKS ile ilgili olarak yönetici ve öğretmenlerin bu alanda yapması gereken bazı çalışmalar olacaktır. 3. öğretmen. İKS. yararlanılabilecek insan gücü gibi faktörler dikkate alınmalıdır. Okul yöneticisi ve öğretmenler okulda sevgi. • Demokratik okul iklimi. Demokratik Okul İklimi Okullar çocuklar için vardır. Bu standartlar. cinsiyet ayrımını ortadan kaldıracak politikalar üretip uygularsa doğal olarak toplumsal alandaki görevini de yerine getirmiş olacaktır. Bunlara örtük standartlar adı verilmektedir. toplumsal cinsiyet ayrımını ortaya çıkarmaktadır. Toplumsal Cinsiyete Duyarlılık Demokrasi kültürünün yerleştirilmesi yanında toplumun kadın ve erkeğe bakış açısı. Örtük Standartlar Belirlenen üç ana standardın dışında doğrudan ifade edilemeyen bazı standartlar da mevcuttur. Eğitim ortamları dezavantajlı çocukların özellik ve ihtiyaçları dikkate alınarak hazırlanmalıdır ki okul çocuklar için arzu edilen bir ortam hâline gelebilsin. Okul bu çocukların devamlarını sağlamaya yönelik çalışmalar içinde olmalıdır.
İKS raporunu “Okul Gelişimi Planı” ve “Okul Stratejik Planı” bağlamında değerlendirir. İzleme sonuçlarını haftada bir. OGYE ile değerlendirir. 2. önceliklendirir ve değerlendirir. 4. Algılanan Kalite Değerlendirme Ölçeğini. İzleme sonuçlarını. Öğretmen. İKS raporunun okul stratejik planı hazırlığı ve geliştirilmesi sürecinde. İKS’nin e-Okul girdileri bölümünün doldurulmasına ilişkin hazırlıkların yapılmasını sağlar. 2. değişim kapasitesinin. Okul İKS raporunun öğretmenler kurulunda değerlendirilmesini sağlar. İKS raporunun okul gelişimi planı hazırlığı ve geliştirilmesi sürecinde değerlendirilmesini sağlar. evde ya da okulda bilgisayar ortamında bireysel olarak doldurur. İKS okul çalışma programındaki iş ve işlemleri. Yıllık çalışma programında İKS iş ve işlemleri belirtilir. İKS raporuna göre okulun. Görev almasını durumunda OGYE ve/veya okul çalışma ekibindeki görevlerini yerine getirir. vizyon ve misyonunun. 3. iyileştirme alanlarının değerlendirilmesini sağlar. 1. 4. 1. 24 . 2. Okul Çalışma Ekibi ile sürekli iş birliğinde bulunur. 8. Okul Çalışma Programı kapsamında “İzleme Planı” hazırlar.4. 3. 4. Veri toplama ve değerlendirme sürecindeki sorunları yazılı olarak kayıt eder. Yapılan hazırlıkları İKS çalışma ekibi ve OGYE ile uygulama öncesinde gözden geçirir. Bu toplantıda veri toplama ve değerlendirme sürecine ilişkin önerilerini belirtirler. e-Okul ortamında bulunan mevcut soruların yanıtlarını girer. değerlendirilmesini sağlar. İKS gündemli öğretmenler kurulu toplantısına katılırlar. İKS’ye ilişkin olarak aşağıda belirtilen görevleri yerine getirirler: 1. Öğrenci ve veli örneklemini belirleyerek onların bilgilendirilmesini sağlar. 4. 5. 1. b) Veri toplama sürecinde. yerine getirilme tarihinden bir gün önce ve yerine getirildiği günde de uygulama boyutunda inceler. İKS raporunun OGYE’ de değerlendirilmesini sağlar. Ortaya çıkan sorunlardan okul olanakları ile çözümlenebilenleri çözümler. 6. alınabilecek önlemleri belirler. Öğretmenler. Okul olanakları ile çözümleyemedikleri sorunları ilçe/ il koordinatörü/Bakanlık Merkez İKS Komisyonuna bildirir. düzeltme yolları ile birlikte İKS okul çalışma ekibine bildirir. 6. 7. İzleme sürecinin herhangi bir aşamasında saptadığı sorunları. 3. 3. 2. öğrenci ve velilerin katılımlarını ve aralarındaki koordinasyonu sağlar. 5. gerektiğinde her günün sonunda İKS okul çalışma ekibi ile değerlendirerek. d) Verilerin değerlendirilmesi sürecinde. c) Veri toplamanın izlenmesi sürecinde.
Okul Kültürü Bu bölümde aşağıdaki soruların yanıtlarını bulacaksınız. bu psikolojinin yansımaları. inançlarını. okul çalışanlarının sahip oldukları yeteneklerini. gelenek hâline gelmiş anlayışlarını. • Okula yeni atanan bir öğretmen güleryüzle karşılanıyor ve iş arkadaşlarının ona yardım etmek istediklerini hissediyorsa • Okuldaki herkes ne yapacağını biliyor ve zamanında yapıyorsa • İnsan ilişkileri saygıya dayalı olarak sürdürülüyor ve ilişkilerde belli bir mesafe korunuyorsa • Etkili bir iletişim ortamı varsa • Karar verme süreçlerinde duygusallık değil. değerlerini. Bir okulda. sürdüregeldikleri alışkanlıklarını. okuldaki iş ve işlemlere yön veren boyutları gözlenebilir. • Okul kültürü nedir? • Okul iklimi nedir? • Olumlu okul kültürü ve ikliminin belirtileri nelerdir? • Öğretmen olumlu okul kültürü ve ikliminin oluşmasına nasıl etki edebilir? Okul kültürü. Göreve yeni başlayan bir öğretmen atandığı okulun sahip olduğu kültürün oluşturduğu gizli psikolojiyi yaşayarak. Okul kültürü içinde bulunduğu toplumun kültürünün etkisine açıktır. akıl ve sağduyu etkili oluyorsa • Sorumluluklar paylaşılmış ve belirsizlikler ortadan kaldırılmışsa • Bir problemle karşılaşıldığında eylem araştırmaları yapılıyor ve gelişme sağlanıyorsa • Ortak akıl kullanılarak sinerji yaratılabiliyorsa • Takım ruhu oluşturulmuşsa • Çalışanlar ve paydaşların memnuniyeti yüksekse • Paydaşlarca algılanan kalite beklenen kaliteden yüksekse • Zorunlu olmadıkça çalışanlar izin. Okul kültürünün oluşturduğu gizli psikoloji görülemezken. sevk ve rapor almıyorlarsa • Okula yeni atanan öğretmen ön yargılarından uzak durabiliyorsa • Paydaşların olumlu desteği sağlanıyorsa olumlu okul iklimi vardır denilebilir. Okul kültürü bir yandan içinde bulunduğu toplumun kültüründen etkilenirken bir yandan da o kültürün değişmesine etki eder. Kültürün bu gözlenebilen yansımalarına okul iklimi denir. Giderek bu inanç. gözlemleyerek anlamaya ve tanımaya çalışır. Bir okulda okul kültürü ve onun tanımlanabilir ve somut yönlerini ifade eden ikliminin olumlu olduğunu gösteren belirtiler aşağıda sıralanmıştır. Okul çalışanları da örgütlerinde oluşan kültürden etkilenirler ve zaman zaman da bu kültürü etkileyebilirler. 25 . varsayımlarını okul ortamlarındaki olgu ve olaylara kattıkları anlamları ifade eder. davranış biçimlerini. Giderek bu psikoloji göreve yeni başlayan öğretmenin davranışlarını şekillendirmeye başlar. sonra bu psikolojiyi kanıksar ve onun bir parçası olur. anlayış ve alışkanlıklar yerleşik hâle gelir ve zamanla evrilerek varlığını sürdürür ve o okulun kültürü hâline dönüşür.
• Başarılı çalışmalar yapanların nasıl başarılı olduklarını. • Sabırla. Okul yönetimlerinin benimseyeceği demokratik ve gelişmeyi destekleyen tutumlar yeni göreve başlayan öğretmenleri cesaretlendireceğinden genç öğretmenler. • Zayıf yönlerini geliştirmek için küçük adımlı. çaresizliği öğrenebilir ve giderek tükenmişlik sendromu yaşayabilir ve süreç içerisinde rutin işlerle uğraşan. “aynaya bakan aslanın kendisini kedi. olumsuz okul kültürünün etkisiyle heyecanını kaybedebilir. onları ön plana çıkaran davranışlarının neler olduğunu ve onların hangi yönlerini örnek alabileceğine karar verebilir. Göreve yeni başlayan bir öğretmen. bu çatışmaların yönetilmesine nasıl katkı sunabileceğini sorgulayabilir • Meslektaşları içinde rol model alabileceği kişilerin kimler olduğunu belirlemeye çalışabilir. uzun soluklu bir kişisel ve mesleki gelişim programı hazırlayarak hayata geçirebilir. liderlik nitelikleri olanların kimler olduğunu. yöntemlerini onlardan nasıl yararlanabileceğini öğrenmeye çalışabilir. 2007:184). 26 . • Meslektaşları içinde sevilen. • Kendisinin zayıf yönlerinin farkına varır. • İş birliği ve dayanışmanın temel değerler olduğunu bilerek bu ortamların yaratılmasına ve geliştirilmesine katkı sağlayabilir. kültürü oluşturan tanımlanabilir ve dokunulabilir şeyleri yansıtır. • Risk almaktan kaçınmamakla birlikte “yüksekte duran çivinin ilk çekici yiyeceğini” de bilerek davranabilir. doğru işler yapmak yerine işi doğru yapmaya çalışan sıradan bir devlet memuruna dönüşebilir. olumlu okul kültürünün oluşumuna katkısı olabilecek bilgi. İklim. • Görevini yaparken her zaman tevazu içinde olmalıdır. • Gelişmeyi ve değişmeyi destekleyen veya engelleyen kişi ve unsurları tanıma çabası içinde olabilir. • Kendisine engel olmak isteyenlere “insan için en büyük engelin kendisi olduğu” bilinciyle empati kurarak yaklaşabilir. • Öğretmen okulun gizli psikolojisini bilinçli olarak anlamaya çalışabilir. • Gereksiz tartışmalardan kaçınarak yapacağı işin mantıki ve olumlu sonuçlarını gösterebilir. • Çatışma yaşanan konuları ve kimlerin neden çatışma yaşadığını. Bu olumsuz tablonun ortaya çıkmaması ve bu sayede olumsuzlukların engellenmesi olumlu bir okul kültürünün yaratılabilmesi için öğretmenin yapabilecekleri şu şekilde sıralanabilir. yılgınlık yaşayabilir. yılmadan hedeflerini gerçekleştirmeye çalışmalıdır. Bunun sağlanabilmesi için okul yönetimlerine çok iş düşmektedir. saygı gören. “İklimin politikaları.Olumlu Okul Kültürü ve İklimi Oluşturma Bir okulda gelişmenin sağlanabilmesi için olumlu bir okul kültürünün yaratılması kaçınılmaz bir zorunluluktur. beceri ve yeteneklerini çekinmeden ortaya koyabilirler.” (Balcı. uygulamaları ve teşvikleri gözlenebilirken kültürün değer ve inançları doğrudan görülmezler. aynaya bakan kedinin de kendisini aslan görmesinin” sorun yaratabileceğini bilerek buna göre davranabilir.
Ahlâk. • Etik nedir? • Mesleki etik nedir? • Eğitimde etik nedir? • Öğretmenlik mesleği etik ilkeleri nelerdir? • Öğretmenlik mesleğinde etik olmayan uygulama örnekleri nelerdir? İnsanlar yaşadıkları veya karşılaştıkları olayları genellikle kendi öznel yargılarıyla iyi-kötü. neyin doğru neyin yanlış olduğu ise hep tartışma konusu olmuştur. 2010:4). doğru ile yanlışın ayırt edilerek doğrunun tercih edilmesi olarak tanımlanırken. 2010:6). Aydın’a (2006:60-72) göre öğretmenlik mesleği etik ilkeleri aşağıdaki gibi sıralanabilir. 1996:43. doğru-yanlış ya da iyi-kötü gibi ahlaksal açıdan araştıran bir felsefe disiplinidir (İnal. kötülük. Mesleki etik: belirli bir meslek grubunun. bireylerde davranış değişikliği yaratmak gibi iddialı bir girişim olarak ortaya çıkmasıdır (Aydın. yanlışlık. Aydın. meslek içi rekabeti düzenleyen ve hizmet ideallerini korumayı amaçlayan mesleki ilkeler bütünüdür (Aydın. güzel-çirkin olarak değerlendirirler. güzellik. doğruluk ve güven • Mesleki bağlılık ve sürekli gelişme • Kaynakların etkili kullanımı Yukarıdaki etik ilkelere açıklık-şeffaflık ve hesap verilebilirlik de eklenebilir. Doğru ile yanlışın ölçütü nedir? Bu sorunun yanıtının verilmesi etiğin konusu olagelmiş ve etik denilen ahlak felsefesi bu şekilde ortaya çıkmıştır. Öğretmenlik Mesleğinde Etik İlkeler Her mesleğin etik ilkeleri olduğu gibi öğretmenlik mesleğinin de etik ilkeleri bulunmaktadır. değerleri ve süreçleri açısından öncelikle ele alınması gereken bir konu olarak karşımıza çıkmaktadır. normları. kuralları. yetersiz ve ilkesiz üyeleri meslekten dışlayan. Farklı mesleklere göre bazı değişiklikler göstermekle beraber meslek etiği ilkeleri bütün meslekler için büyük oranda ortak yönlerden oluşmaktadır. doğruluk. meslek üyelerine emreden. akt. 27 •Hizmette sorumluluk •Eşitlik •Yolsuzluk yapmama •Tarafsızlık •Saygı . Bunun en önemli nedeni eğitimin kendisinin. mesleğe ilişkin olarak oluşturup koruduğu. Eğitimde etik: eğitimin hedefleri. çirkinlik göreceli kavramlardır. Bir durumda doğru olan başka bir durumda doğru olmayabilir. doğru-yanlış. 2006:45).Mesleki Etik Bu bölümde aşağıdaki soruların yanıtlarını bulacaksınız. • Profesyonellik • Adalet • Sağlıklı ve güvenli bir ortamın sağlanması • Dürüstlük. kişisel eğilimlerini sınırlayan. İyilik. onları belirli bir şekilde davranmaya zorlayan. Etik: insanların kurduğu bireysel ve toplumsal ilişkilerin temelini oluşturan değerleri.
Ödül teklif ettiği 28 . il millî eğitim müdürü ile birlikte çektirdiği fotoğraflardan örnekler ve makam masasının üzerine de üyesi olduğu sendikanın ambleminin bulunduğu takvim bulunmaktadır. Bu örnek olayda etik olmayan durumlar nelerdir? Kadir Öğretmen’in. paranın üzerini sayıp almasını da sıkı sıkı tembihlemiştir. herkesin bir problem yazmasını ve çözmesini istediğini. Aylin Öğretmenin öğrencisinin ailesine ait bazı özel bilgileri öğrencileri ile paylaşması 5. Odasına davet ettiği Öğretmenlerle sohbet ederken başarılı Öğretmenlere ödül teklif ettiğini.Örnek Olay: Hüsnü Bey 26 yıldır aynı okulda müdürlük yapmaktadır.Örnek Olay: Kadir Öğretmen ikinci sınıfları okutan üç yıllık bir Öğretmendir. Müdürün makam masasının arkasındaki fonda Millî Eğitim Bakanıyla. Öğrencinin bu davranış nedeniyle sınıf arkadaşları önünde küçük düşürüldüğünü. Öğretmenlerin de çalışması gerektiğini söylemektedir. kendisinin çok çalıştığını. Aylin Hanım’ın yaptığı yanlış davranışı sınıfındaki öğrencileri ile paylaşması 3. “bu derste ne yapacaktık?” diye sormaktadır. Aylin Öğretmenin psikolojisinin bozulmasına ve başarısının düşmesine neden olarak öğrencisine zarar vermesi 2. Sonra da Aylin Hanım’ın zaten bu tarz davranışları olduğunu.Örnek Olay: Matematik Öğretmeni Nuriye hanım altıncı sınıfta derse girer girmez öfkeli bir şekilde Türkçe Öğretmeni Aylin Hanım’ın 8. Her sabah dersine geç kalmakta. bu davranışın etik olmadığını anlatmaya başlamıştır. Öfke ve kızgınlığını sınıfına yansıtması 2. Öğretmenlere okulun yatma yeri olmadığını.sınıf öğrencisi Osman’ın ailesi hakkında sahip olduğu bazı özel bilgileri. Öğretmenlik mesleğinin bu tür kişiler yüzünden saygınlığını kaybettiğini söylemiştir. öğrencinin psikolojisinin bozulduğunu. bunu yaparken de vicdanının rahat olduğunu sık sık belirtmektedir.Örnek Olaylar 1. kendisinin olmaması hâlinde işlerin yürümeyeceğinden kaygılandığını her toplantıda ifade etmektedir. sınıfa girdiğinde de öğrencilerine. • Her sabah derse geç gelmesi • Plansız derse girerek ne yapacağını öğrencilerine sorması • Derste farklı şeylerle uğraşması • Öğrencisi Cemil’i sınıfın en kafasız öğrencisi olarak etiketlemesi • Cemil’i loto kuponunu yatırmaya göndermesi • Para üzerini doğru getirmesi hâlinde sözlü notunu pekiyi olarak vereceğini söylemesi 3. Paranın üstünü doğru getirmesi durumunda kendisine sözlü notunu pekiyi olarak vereceğini söylemiştir. Matematik dersinde de öğrencilerinin yönlendirmesiyle problem çözeceklerini. Okul ikliminin olumsuzluğu hakkında öğrencilerine ipuçları vermesi 4. son yapılan matematik sınavında sınıfın en iyi öğrencisi olmasına rağmen düşük not aldığını belirtmiştir. öğrenciler problemi çözerken kendisi de masasına oturmuş ve sayısal loto kuponunu doldurmuştur. açıklaması doğru olmadığı hâlde öğrencileri ile paylaştığını. sonra da bu problemleri tahtada çözeceklerini söylemiş. 1. Bir süre sonra sınıfın en kafasız öğrencisi olduğunu söylediği Cemil’i çağırarak loto kuponunu yatırmasını istemiş. Her konuşmasında kendisinin ne kadar başarılı bir müdür olduğunu anlatmakta. Bu örnek olayda etik olmayan durumlar nelerdir? Nuriye Öğretmen’in.
• Her fırsatta kendisinin ne kadar başarılı olmasını söylemesi • Kendisinin olmaması hâlinde okulda işlerin yürümeyeceği kaygısını taşıdığını ifade etmesi. Kapsam içerisindeki kamu görevlileri. görevle ilişkisi bulunan hiçbir gerçek veya tüzel kişiden hediye almadan. ölçülü ve saygılı hareket etmeyi. siyasi düşünce. hizmet kalitesini yükseltmek ve toplumun memnuniyetini artırmak için çalışmayı. • Hâlkın günlük yaşamını kolaylaştırmak. • Kamu Görevlileri Etik Kurulunca hazırlanan yönetmeliklerle belirlenen etik davranış ilke ve değerlerine bağlı olarak görev yapmayı ve hizmet sunmayı taahhüt ederim. nazik. felsefi inanç. • Kamu malları ve kaynaklarını kamusal amaçlar ve hizmet gerekleri dışında kullanmamayı ve kullandırmamayı. bedensel engelli ve cinsiyet ayrımı yapmadan. Bu belge imzalandıktan sonra personelin özlük dosyasına konularak saklanır. bu mal ve kaynakları israf etmemeyi. katılımcılık. çalışma arkadaşlarıma ve diğer muhataplarıma karşı ilgili. maddi ve manevi fayda veya bu nitelikte herhangi bir çıkar sağlamadan.Öğretmenlerin ismini açıklaması Öğretmenlerin moralini bozmuş ama yüzüne bir şey söyleyememişlerdir. • Görevimi insan haklarına saygı. saydamlık. kamu yararını gözetme ve hukukun üstünlüğü ilkeleri doğrultusunda yerine getirmeyi. fırsat eşitliğini engelleyici davranış ve uygulamalara meydan vermeden tarafsızlık içerisinde hizmet gereklerine uygun davranmayı. ırk. hızlı ve verimli biçimde karşılamak. • Dil. bilgi edinme. • Okulun yatma yeri olmadığını söyleyerek bütün Öğretmenlerin yattığını ima etmesi • Makam masasının arkasındaki fonda Bakan ve millî eğitim müdürü ile birlikte çektirdiği fotoğrafları asması • Makam masasında üyesi olduğu sendikanın ambleminin yer aldığı takvimin bulunması • Ödüllerin. dürüstlük. hesap verebilirlik. • Kendisinin çok çalıştığını söylemesi. herhangi bir özel menfaat beklentisi içinde olmadan yerine getirmeyi. Odadan çıkan Öğretmenler ödül alan arkadaşlarının okulun en zayıf Öğretmenleri olması ve müdürün de mensubu olduğu sendikanın üyesi olması nedeniyle müdürün gıyabında atıp tutmaya başlamışlardır. hizmetten yararlananlara. bir ay içinde. yaş. • Görevimi. yetersiz oldukları hâlde kendi sendikasına üye olan Öğretmenlere verilmesini sağlamaya çalışması • Öğretmenlerin de müdürün yüzüne karşı değil de gıyabında olayı eleştirmeleri Etik Sözleşmesi • Kamu hizmetinin her türlü özel çıkarın üzerinde olduğu ve kamu görevlisinin hâlkın hizmetinde bulunduğu bilinç ve anlayışıyla. Bu örnek olayda etik olmayan durumlar nelerdir? Okul müdürü Hüsnü Bey’in. • Kişilerin dilekçe. şikâyet ve dava açma haklarına saygılı davranmayı. din. 29 . “Etik Sözleşme” belgesini imzalamakla yükümlüdürler. ihtiyaçlarını en etkin.
sorunun tanımlanması ve çözümler geliştirmesi aşamasında öğrencisine yönelik yapmış olduğu gözlem sonuçlarını kayıt altına alabilir. birlikte çözmeye çalışabilirler. Öğretmen bu olayın farkına varmıştır.Eylem Araştırması Bu bölümde aşağıdaki soruların yanıtlarını bulacaksınız. bazen bir grupla bazen de kurum çalışanları Eylem araştırması yapan öğretmenler. Bu sorunlar. Büyüköztürk ve diğerleri. Çözüm önerileri geliştirerek en uygun çözüme karar verir. bunun ötesinde bu bilgilerden de yararlanarak kendi karşılaştıkları problemlerle ilgili çözümler geliştirerek yeni bilgi üreten ve bu sayede uzmanlıklarını ve mesleklerini geliştiren kişilerdir (Mills. Bu sorunun çözümünü bir başka öğretmen ya da yöneticiden beklemek doğru değildir. Bu gözlemler. Öğretmenler yaşadıkları sorunları bazen bireysel olarak. öğretmenlerden. Bu süreçte yapılan iş ve işlemlere eylem araştırması denir. hangi durumlarda yapılır? Öğretmenler meslek yaşamlarında çeşitli sorunlarla karşı karşıya kalabilirler. • Eylem araştırması nedir? • Bireysel eylem araştırması nedir. Örneğin: Öğretmenin sınıfında arkadaşlarını sürekli olarak döven bir öğrencisi vardır. Bireysel Eylem Araştırması Bireysel eylem araştırması. çözüm önerileri geliştirir. Öğretmen yaşanan bu sorunların nedenlerini araştırır ve konuyla ilgili varsa örnek uygulamalardan yararlanır. öğretmenin yaşadığı ve yalnız başına çözebileceğine inandığı sorunların çözümü için çaba sarf etmesidir. Öğretmenler bu sorunların çözümünü başkalarından beklemek yerine kendi çözümlerini geliştirebilirler. hangi durumlarda yapılır? • Katılımcı eylem araştırması nedir. Öğretmenin yapması gereken şey öğrencisinin sorunlu davranışlarının nedenleri ile ilgili olarak öğrenci ve ailesi ile iş birliği yaparak sorunun çözümüne yardımcı olmaya çalışmaktır. 2010:278). programlardan ya da çevreden kaynaklanan sorunlar olabilir. 2003. sonuçlarını değerlendirir ve paylaşır. Uygun çözüm önerilerini uygulamaya koyar. Öğretmen. uygular ve sonuçlarını değerlendirdikten sonra en uygun çözümlere ulaşmış olurlar. • Bu sorunu ne zaman fark ettiği • Hangi durumlarda bu şekilde davrandığını • Ne sıklıkta davranışın gerçekleştiğini 30 . Bu durum sınıf ikliminin bozulmasına neden olan bir sorundur ve çözülmesi gerekmektedir. yalnızca akademiysenlerin ürettikleri bilgileri kullanabilen bireyler değil. kurumlardan. yöneticilerden. Bunu yaparken sorunların nedenlerini araştırır. öğrencilerden. Aktaran.
kültürel ve sportif etkinliklere katılım konusunda sorunlar yaşandığında • Öğrenci uyum sorunları yaşadığında • Öğretmen sınıfta davranış yönetimi konusunda sorunlar yaşadığında • Öğretmen eğitim sürecini yönetmede sorunlar yaşadığında… Katılımcı Eylem Araştırması Bireysel eylem araştırmalarında öğretmen. Örneğin: Bir öğrenci okulun tırabzanlarından kayarken düşerek hayatını kaybetmiştir. diğer öğretmenlerin. rehber öğretmenin. Örneğin: Diğer derslerdeki akademik başarı oranının matematik dersindeki akademik başarı oranına göre belirgin bir şekilde yüksek olduğu görülüyorsa burada matematik öğretmenlerinin bir sorunla karşı karşıya olduğu anlaşılmaktadır. Bazen de okulun tamamını ilgilendiren bir problem söz konusu olabilir. Olumlu sonuç alınınca da durumu rapor edip okul yönetimi ile paylaşır.• Kimlere karşı bu davranışı gösterdiğini • Derslerdeki başarı durumunun ne olduğunu • Ailesi ile ilgili ne gibi verilere sahip olduğu konularında olabilir. Böyle durumlarda okul yönetimi konuyla ilgili paydaşları bir araya getirerek eylem araştırması yapılmasını sağlayabilir ya da okul adına yaşanan bu sorunun çözümüne yönelik bir proje ekibi oluşturularak eylem araştırması yapmalarının alt yapısını oluşturur. bir grupla birlikte de yapılabilen araştırmalardır. Böylesi durumlarda matematik öğretmenleri bir araya gelerek bireysel eylem araştırmasında olduğu gibi izlenmesi gereken basamakları izleyerek eylem araştırması yapabilirler. Bu sorunun yaşandığı zümrenin öğretmenleri bir araya gelerek zümrelerini ilgilendiren bu sorunun çözümü için eylem araştırması yapabilirler. bireysel eylem araştırması yapmaya örnek olarak gösterilebilir. Eylem araştırmaları sadece bir tek bireyin yapabileceği araştırmalar olabileceği gibi. ailelerin. gözlem yoluyla elde ettiği verileri tekrar kayıt altına alır. yöneticilerin ve diğer sosyal çevrenin araştırma ekibinin içinde yer almasını sağlayabilir. Bir ekiple ya da bir proje grubuyla birlikte yapılan eylem araştırmalarına katılımcı eylem araştırmaları denir. Bu sorunun çözümü için okul yönetimi okul personelinden ve diğer paydaşlardan bir ekip oluşturarak eylem araştırması yapılmasını sağlayabilir. sınıfında yaşanan bazı sorunların çözümü için araştırmalar yaparken kendi çabasının yetmediği bazı durumlarda öğrencilerin. Aşağıda belirtilen durumlar. Öğrencinin durumunu izler. 31 . Varsa uygulanan çözüm önerilerinden öğrencinin durumuna en uygun olduğunu düşündüğü öneriyi hayata geçirmeye çalışır. sosyal. Olumlu sonuç alınamaması durumunda diğer önerileri devreye sokar. • İstenmeyen öğrenci davranışları olduğunda • Bazı derslerdeki akademik başarısızlık söz konusu olduğunda • Eğitsel. Daha sonra da bu ve buna benzer sorunlar yaşayan öğrenciler için yapılan çalışmaların neler olduğunu araştırmaya başlar. Kimi durumlarda bir zümreyi ilgilendiren bir sorun da yaşanabilir. Öğretmen önce öğrencinin bu şekilde davranmasına yol açan nedenleri araştırarak anlamaya çalışır.
Aşağıdaki şemada bir eylem araştırması yapılırken izlenmesi gereken aşamalar gösterilmiştir. Sorunun Tanımlanması Tanımlama C. Şema 1: Eylem Araştırması Aşamaları A. Çözümlerin Geliştirilmesi Geliştirme D. Çözümlerin Uygulanması ve Sonuçların Değerlendirilmesi Uygulama ve Değerlendirme HAYIR Araştırma Amacına Ulaştı mı? E. Başlama Noktasının (Sorunun) Bulunması Tanılama B. Sonuçların Paylaşılması 32 EVET .
örgütlerdeki başarının teknolojik kaynakları geliştirmekten çok insan kaynaklarının geliştirilmesine bağlı olduğunu göstermiştir (Ünal. 33 . okul kurallarına saygılı olan ve karar alma süreçlerine de katılmalarını sağlamak. eleştirel bakabilen. Okul yönetiminin bir diğer önemli işlevi de paydaşların bu potansiyellerini ortaya çıkarmak ve geliştirmek olmalıdır. ilgili yasal düzenlemelerle insan ilişkilerine ilişkin ilke ve kurallar olmalıdır. Okulun gücü. Ancak bu yeterli değildir. Örnek olarak öğretmenin muhtardan izin alması. diğer personel ve sosyal çevredeki diğer paydaşlar akla gelmektedir. Köy muhtarı ile kurulacak iyi ilişkinin yanında. takım çalışması anlayışına uygun biçimde görev yapmalarını ve karar alma sürecine katılmalarını sağlamak. istek. okul resmî işlerinde inisiyatifin muhtara bırakılması gibi yanlış uygulamalardan uzak durulmalıdır. okul kültürüne uyumlu. • Öğretmenlerin okulun amaçlarına odaklı. öğrenme-öğretme ortamına etkin katılan. Muhtar ile kurulacak iyi iletişim ve güven ortamının öğrenci devamsızlığı.üst ilişkisinin olmadığı da unutulmamalıdır. Bir okulda insan kaynağı denilince yöneticiler. öğretmenler. • Köy muhtarının. • Yardımcı hizmetlilerin okul kültürüne uyumlu olmalarını. Bu bağlamda. düşüncelerini rahatça ifade edebilen. • Aday öğretmen insan kaynaklarını etkili ve verimli nasıl kullanır? • Aday öğretmen diğer kaynaklar etkili ve verimli nasıl kullanılır? İnsan Kaynaklarının Etkili ve Verimli Kullanımı Okul yönetiminin işlevlerinden biri de okulda ve sosyal çevresinde bulunan madde ve insan kaynaklarının en etkin ve en verimli biçimde kullanılması sürecini yönetmektir. ailelerin öğrenme-öğretme sürecine katkısı. Paydaşların var olan potansiyellerinden etkin ve verimli olarak yararlanmak gerekmektedir. köyün lideri konumunda bir insan olduğu unutulmamalıdır. kendilerine verilen görevleri tam ve zamanında yapmalarını sağlanmak. farklılıkları anlayabilen. Örgütlerin verimli ve etkili çalışmasını sağlayan en önemli etken o örgütteki insan kaynaklarıdır. yakacak ve birtakım küçük onarım işleri gibi gereksinimlerin karşılanması süreçlerinde katkısı olacağı düşünülmelidir. tüm paydaşlarının güçlerinin tek tek toplamı değildir. karar ve eylem süreçlerine katılımlarını sağlanmak gerekmektedir. sorgulayan. 2010). Paydaşların birlikteliği daha büyük bir gücü oluşturacaktır.Kaynak Kullanımı Bu bölümde aşağıdaki soruların yanıtlarını bulacaksınız. öğrenciler. köy halkınca seçilmiş. Burada önemli olan paydaşların birlikteliğinin oluşturacağı artı gücün okulun gereksinimlerinin giderilmesi sürecinde etkin bir biçimde kullanılabilmesidir. • Öğrencilerin aktif ve demokrat bir birey olabilmeleri için. İnsan kaynaklarının yönetimi yaklaşımı. okulun yönetim. muhtar ile öğretmen arasında bir ast. beklenti ve eylemlerinde bunlara uygun davranmalarını. • Velilerin okul kültürünü ve amaçlarını tanımaları sağlanarak algı. boya-badana. Öğretmen köy halkı ve muhtar ile iyi ilişkiler kurma çabasını yürütürken başlangıç noktası.
Herkesle ayrım yapmadan ilişkilerini sürdürmelidir. Bu ilişki ve görüşmeler sürecinde okulun zayıf yönlerinin geliştirilmesi için bu kuruluşlardan yardımlar alınabilir. sözüne değer verilen ve güvenilen konumları vardır. okul-aile ilişkilerinin geliştirilmesi. zaman içerisinde okulun bir takım maddi gereksinimlerinin giderilmesi konusunda fırsatlar doğurabilir. • Okul yöneticileri. imam ile saygı ve güvene dayalı bir ilişki kurması gerekir. bazı köylerde muhtarlık seçimlerine dayalı olarak köy halkı iki gruba ayrılabilmektedir. okulun bulunduğu sosyal çevrede yer alan sendika. Bu nedenle öğretmenin. Onlarla okulun amaç ve işlevleri. • Bazı yörelerimizde toplumun lideri konumunda bulunan kişilerin bulunduğu bilinmektedir. halk üzerinde saygın. okulun gereksinimleri konusunda bu liderleri okulun amaçları doğrultusunda yönlendirmek olmalıdır. ailelerin okulun süreçlerine katılımı ve öğrencilerin okula erişimi ve devamları konusunda yaşanabilecek sorunların giderilmesinde olumlu katkılar sağlayacaktır. gerçekleştirmek istedikleri projeler. Kurulacak sağlıklı bir iletişimle sürdürülecek bu ilişkiler. • Çevrede bulunan resmî/özel kurum ve kuruluşların yöneticilerinden okulun gereksinimleri konusunda yardımlar sağlanabilir. okulun zamanla karşılaşacağı. Öğretmenin bu kişilerin varlığını bir gerçeklik olarak kabul etmeyip reddetmesinin okula bir katkısı olmayacaktır. vakıf gibi sivil toplum kuruluşları yöneticileri ile tanışmalı.Tüm bunların yanında. ilişki içinde olmalıdırlar. Bu durumun yaşandığı köylerde öğretmen elbette ki muhtar ile iş birliğini sürdürecektir. Okul yöneticileri ve öğretmenleri çevrelerinde bulunan bu kurum/kuruluşların yöneticileri ile tanışmalı ve sürekli bir iletişim içinde olmalıdırlar. Ancak hiçbir zaman köy halkının kendi içinde yaşadığı bu sorunun tarafı olmamalıdır. Öğretmenden beklenen. • Özellikle köylerde görev yapan din görevlilerinin. Kurulacak bu ilişki. dernek. Öğretmenin bu ilişkiyi bilmesi ve okulun karşılaşabileceği sorunların çözümü sürecinde bu ilişkiden yararlanabilmesi gerekmektedir. 34 . çevrenin eğitimden beklentileri. okulun güçlü ve zayıf yönleri gibi konularda görüşmeler yapmalıdırlar.
iyileştirmeye açık alanlarının güçlendirilmesi amacıyla insan kaynaklarının kullanımının yanında diğer kaynaklardan da yararlanmak gereklidir.Diğer Kaynakların Etkili ve Verimli Kullanımı Okulun gereksinimlerinin karşılanması. öğrencilerin sevdikleri. Eğer bir derslikte sabitlemek zorunluluğu varsa. öğretim materyalleri. iyi bir planlamayla cihazın tüm sınıflarca kullanımının sağlanması gerekir. projeksiyon cihazının bir derslikte sabitlenmemesi. öğrencilerin kütüphaneyi zorunlu bir alan olarak değil de bilgiye açılan bir kapı olarak algılamaları sağlanmalıdır. • Atıl durumda bulunan fiziki mekânların eğitsel amaçlı kullanılabilmeleri için (branş derslikleri. • Okul koridorları ve derslikler öğrencilerin istedikleri eğitsel nitelikli yazı ve resimlerle süslenebilir. • Derslerin işleniş sürecinde araç-gereç ve materyaller kullanılarak. • Toplum olarak genellikle sınırsızmış gibi gördüğümüz. donanımı ve zaman gibi unsurlar olarak sayılabilir. 35 . eğitim bölgesinde bulunan diğer okulların da paylaşımını sağlayacak şekilde. taşınabilir durumda olması gerekir. öğrenme-öğretme ortamının somutlaştırılmasına ve günlük yaşam koşullarına uydurulmasına çalışılmalıdır. hoyratça harcadığımız zaman unsurunun sınırlı bir kaynak olduğu dikkate alınmalıdır. • Okulun ortak bölüm ve birimlerinin kullanımı. öğrencilerin kendilerini ifade edebilecekleri etkinlik köşeleri oluşturulabilir. • Bilgisayar ve İnternet ortamının oyun ve eğlence amaçlı olmaktan öte. • Derslik. Okuldaki diğer kaynaklar.) kullanılabilir. bilgiye ulaşma ve araştırma yapma amaçlı olarak kullanılması eğitimi verilmelidir. koridor ve diğer birimler öğrencilerin istediği renklerde badana-boya yapılabilir. okulun fiziki olanakları. • Okul kütüphanesinin sürekli geliştirilmesinin yolları araştırılmalı. • Mevcut kaynakların etkin ve verimli olarak kullanılabilmesi ve başka kaynaklar yaratılabilmesi için projeler geliştirilebilir. bilgi kaynağı olduğu. okuma salonları. içinde olmaktan mutluluk ve heyecan duydukları bir ortam olabilmesi için. Öğrencilerin okulda geçirecekleri sınırlı zamanın en etkili ve verimli biçimde kullanılmasına çalışılmalıdır. okul koşulları da dikkate alınarak optimal olarak planlanabilir. Diğer kaynakların kullanımında yönetici/öğretmenlerin özen göstermeleri gereken noktalar şu şekilde açıklanabilir: • Okul binasının. ders araç-gereçleri. • Her bir dersliğinde projeksiyon cihazı bulunmayan okullarda. taşımalı öğrenci için yemek salonu gibi…) önlemler alınabilir. Projeksiyon cihazı sosyal faaliyetlerin düzenlenmesinde de (filmi sinema saatleri vb. • Gerektiğinde dersin özelliğine göre okul bahçesinin kullanılabilir.
madalya. bireysel. Özel ve sosyal alandaki ilişkilerimizi düzenleyen kurallara nezaket ve görgü kuralları. Oturan erkek tanıştırılırken ayağa kalkmalı. Elbiseler temiz. tanıştırma yapılır. Erkeklerin resmî kıyafetlerinde kravat boyunun kemer hizasında olması. Protokole dâhil kadın ve erkek kamu görevlileri resmî törenlere ve kutlamalara koyu renk takım elbise ile katılırlar. Güneş gözlüğü ile yüz yüze sohbet etmemeye ve kapalı mekanlarda güneş gözlüğü kullanmamaya dikkat edilmelidir. resmî ve kamusal alandaki ilişkilerimizi düzenleyen kurallara da protokol kuralları denilmektedir. kolye. davet ve ziyafetlerde yöntem ve biçim yönünden uyulması ve uygulanması gereken kurallar bütünü olarak tanımlanabilir. ayakkabılar kapalı. İlk karşılaşmalarda tanışma. şeyler takmamalıdır. Karşılama ve Uğurlama Karşılama ve uğurlamada uyulması gereken bazı kurallar vardır. Sandalet ve atkılı ayakkabı giyilmemelidir. özel alan.Türk Bayrağı ve Atatürk’ün rozeti dışında rozet. mezun olduğu okulun. Bina içinde ve görev dâhilinde baş daima açık bulundurulur. Yaşam alanımızı. bütün etkinliklerde ve törenlerde. kurumsal. madalyon. Kadınla el sıkışırken önce kadın el uzatmalıdır ve uzatılan el havada kalmamalıdır. temiz ve boyalı olarak giyilir. El sıkmada ilk hareket daima büyükten ve üst rütbeliden gelmelidir. sosyal alan ve kamusal alan olarak ayırabiliriz. kabul ve ziyaretlerde. işaret.Protokol Kuralları Bu bölümde aşağıdaki soruların yanıtlarını bulacaksınız. hükümetçe özel günler için çıkarılan rozetler ile üye olduğu sendikanın. nişan vb. düzgün. Tanıştıran kişi daima ayakta durmalıdır. ütülü ve sade. Ceket düğmeleri iliklenirken en alttaki düğmenin iliklenmeden bırakılması tercih edilmelidir. çizgili ceket giyilecekse düz gömlek giyilmesi. ulusal onur ve saygıyı korumaktır. giyilen çorabın renk açısından ayakkabı ve pantolon ile uyumlu olmasının tercih edilmesi gibi hususlara dikkat etmeleri gerekmektedir. yazışmalarda ve toplantılarda. Üstlere ve eşlerine unvan ve görevleri ile hitap edilmeli astlar önce kendilerini tanıtmalıdır. Uzatılan eli sıkarken karşıdakinin gözüne bakılmalı ve kutlamalarda en büyükten başlanmalıdır. görev yaptığı yerin. boğazlı ya da balıkçı yaka kazak üzerine veya altına gömlek giyilmemesi. resmî ilişkilerde ve görüşmelerde. Protokol kurallarının amacı. kendini tanıtan kişi ad ve soyadını söylemelidir. Personel. Kılık Kıyafet Protokolde kılık kıyafet son derece önemli bir yere sahiptir. 36 . • Protokol kuralları nelerdir? • Kılık kıyafette dikkat edilmesi gereken kurallar nelerdir? • Karşılama ve uğurlamada dikkat edilmesi gereken kurallar nelerdir? • Ast üst ilişkileri nasıl olmalıdır? • Protokol sıralaması nasıl olmalıdır? Protokol geniş anlamda kamusal ve toplumsal yaşamdaki.
Konuşmaların başında ve sonunda saygıyla selamlama yapılması gerektiği unutulmamalıdır. Resmî açılışlar daima en üst tarafından yapılacağından toplantılarda ve törenlerde konuşma sırası asttan üste doğru olmalı ve üst en son konuşmalıdır. Bunlardan biri hitap şeklidir. Toplantılarda. Sayın Bakan. Eşdeğer görevlerde ise yaşça büyük olanlar üstün olarak kabul edilir. Makama girerken ceket düğmelerinin ilikli olması. Daha önce Bakanlık veya üst düzey yönetici olarak görev yapanlara kilit statüleri gereği yaptıkları en üst görev unvanı ile hitap edilmelidir. Bir topluluğa hitap ediliyorsa. Oturmak gibi bir zorunluluk varsa “müsaadenizle efendim” diyerek oturulması. Yöneticilerle ya da üst yöneticilerle görüşmek için daima sekreteriyle önceden iletişime geçilmeli. astların da arkasına kalmadan yürünmelidir. Bu kurallar değişik alanlarla ilgili olarak düzenlenmiştir. konuyu büyük olan seçmeli ve değiştirmelidir. otururken amirin veya üstlerin karşısında bacak bacak üstüne atılmaması gerekmektedir. toplantı başkanından izin almadan konuşulmamalı ve daima toplantı başkanına hitaben konuşulmalıdır. Üst ve yöneticinin “hoş geldiniz” veya “güle güle” derken toka etmek için elini uzatması. kıdem ve diğer yönlerden üst iseler. en üst olan. Kamusal alanda devlet ya da hükûmet adamları ile üst düzey yöneticilere Sayın Millî Eğitim Bakanı. üst ayağa kalkarsa ayağa kalkılması gerekir. Üst ya da amirin görüşme sonunda ise “memnun oldum. Başbakan ve Vali gibi üst yöneticiler geldiklerinde makam koltuğuna buyur edilmeli. İlke olarak. kurumsal ve sosyal yaşamda bire bir ilişkilerde üstlere unvanları özelleştirilerek Sayın Bakanım. otururken. önce en üst olana. sonra sırasıyla diğerlerine hitap edilmelidir. akranlar ise dairenin kapısında karşılanıp uğurlanmalıdır. Sayın İlköğretim Genel Müdürü gibi bir hitap şekli kullanılırken. Protokolde üst daima sağdadır ve astlar solda durur. Üst yöneticiler odanın kapısında değil binanın kapısında karşılanıp uğurlanmalı. Üstün önüne geçmeden. Sayın Genel Müdür veya Sayın Koçak şeklinde hitap edilir.Bir iletişim ortamında söze büyük olan başlamalı. Eş düzeydeki yöneticilere yarı resmî ortamda unvanlarının ve ya soyadlarının başına sayın sözlüğü eklenerek Sayın Bakan. ayakta dururken veya yürürken daima üstün soluna geçilmelidir. yönetici “buyurun oturun” demeden oturulmaması gerekir. Kurumsal ve sosyal yaşamda bire bir ilişkilerde kişilerin isminin sonuna (Sevda Hanım. Sayın Genel Müdürüm şeklinde hitap edilir. onları misafir koltuğunda oturarak kabul etmenin de bir saygı ifadesi olduğu unutulmamalıdır. astları ve ast düzeydeki kişiler makam koltuğunda oturarak kabul edilmelidir. Ast konuğu odada ayağa kalkarak ve tokalaşarak karşılayıp uğurlamak gerekir. Gerek kamusal alanda gerekse sosyal yaşamda kullanılması uygun olan hitap biçimleri vardır. üstler ya da resmî misafirlerle görüşürken zorunlu olmadıkça: • Telefonla görüşülmemesi • Evrak imzalanmaması • Başka şeylerle meşgul olunmaması 37 . Ast Üst İlişkileri Ast üst ilişkilerinde de uyulması gereken bazı kurallar vardır. masaya ve yöneticiye en yakın oyuran olmalıdır. Kadir Bey gibi)“hanım/bey” sözcükleri eklenerek hitap edilir. Yöneticinin makamına birden çok kişiyle girildiğinde seviyeye ve kıdeme göre sıralanarak oturulmalı. uygun zaman öğrenilmeli ve randevu alınmalıdır. Cumhurbaşkanı. Protokolde üst daima sağda olacağından ast olarak otururken. saygı duyulan kişilerle eşit düzeyde oturmalı. Amir veya üst ziyarete veya denetime geldiğinde ilke olarak makam koltuğunda oturulmamalı.Yürürken de astlar üstleri geçmemelidir. Sözlü iletişimin başlamasında kadının önceliği vardır. Akranları kabul ederken eğer yaş. konuk koltuğuna geçip karşısında oturulmalıdır. teşekkür ederim” diyerek ve tokalaşmak için elini uzatması görüşmenin sona erdiği anlamına gelir.
Ayrıca üstlere sekreter aracılığıyla telefon edilmemelidir. Vali yardımcıları. kapatırken de önce açan kapatmalıdır. ana muhalefet partisi ve TBMM’de grubu bulunan partilerin il başkanları 14. (İldeki genel ve katma bütçeli kuruluşların genel müdürleri) 11. Buna göre illerde protokol sıralaması. İllerde Protokol Listesi. Vali 2. Mesai arkadaşlarının özel ve önemli günlerinde onları kutlama ihmal edilmemelidir. Üniversite rektörleri 8. Çağrılara. Garnizon komutanı 5. İllerdeki protokol sıralamasının daha detaylı şekli aşağıda belirtilmiştir. enstitü ve yüksek okul müdür yardımcıları) 15. Hâkimler. hesap uzmanları. toplantılara ve randevulara daima saat ve dakikasında gidilmeli. Garnizon Komutanı ve Belediye Başkanı olarak sıralanmaktadır. 1. Kamu yararına çalışan dernek başkanları şeklinde olabilir. Protokol Sıralaması İl ve ilçelerde yapılan resmî törenlerde öncelikleri belirleyen bir protokol sırası mevcuttur. Başkalarına daima “siz” diye hitap edilmeli. Resmî banka müdürleri. Sayıştay denetçileri) 16. Resmî konuşma yaparken kesinlikle “ ben” denmemeli. Cumhuriyet Başsavcısı (Adalet Komisyonu Başkanı. İl genel meclisi ve belediye meclisi üyeleri 21. (Bakanlık müfettişleri. Oramiraller (varsa) 3. fakülte dekanları. Bölge İdare Mahkemesi Başkanı) 7. 17. Bakanlıkların ve bağlı kuruluşların bölge ve il müdürleri (Bakanların imza sırasına göre). 38 . Rektör yardımcıları. Vali. (Genel müdürlük ve bölge müfettişleri) 18. Milletvekilleri (varsa) 4. her zaman ve herkese “lütfen” deyip teşekkür edilmelidir. noter odası başkanı 13. ilçelerde ise. (Dekan yardımcıları. Orgeneraller. ne önce gidip zaman kaybedilmeli ne de geç gidip başkalarına zaman kaybettirilmelidir. “biz” veya“müdürlüğümüz” denmeli. il emniyet müdürleri. savcılar.• Mecbur kalınca da özür dileyerek izin istenmesi • Konuşurken ve karşıdakini dinlerken göz teması kurulması gerekmektedir. Telefon açan önce kendini tanıtmakla söze başlamalı. İldeki mesleki kuruluşların temsilcileri 22. Büyükşehir belediye başkanı (Büyükşehirdeki ilçede yapılan törende ilçe belediye başkanı) 6. Özel banka müdürleri 23. Baro başkanı 9. enstitü ve yüksek okul müdürleri 10. TBMM’de grubu bulunmayan siyasi partilerin il başkanları (alfabetik) 20. Kaymakam. Garnizon Komutanı ve Belediye Başkanı. (Büyükşehirdeki ilçe kaymakamları ve ilçe belediye başkanları) 12. Esas olan bu sıralamaya uyulmasıdır. Üstlerle telefonla görüşürken üst ahizeyi kapatmadan telefon kapatılmamalıdır. KİT yöneticileri 19. İktidar partisi.
personel ve öğrenci durumu. sürdürülen projeler. kısa tarihçe.Brifing Dosyası Bu bölümde aşağıdaki soruların yanıtlarını bulacaksınız. planlanan projeler. örgütsel yapı. • Brifing dosyası nasıl hazırlanmalıdır? • Bir brifing dosyası içinde ne tür bilgiler bulunmalıdır? Brifing bilgilendirme demektir. ……. Okul brifing dosyasında. EĞİTİM ÖĞRETİM YILI ………… OKULU BRİFİNG DOSYASI OKULUMUZUN AMACI MİSYONUMUZ İLKELERİMİZ VİZYONUMUZ ………. Aşağıda örnek alınabilecek bir brifing dosyası örneği verilmiştir. sunuş. Kurumun Kimliği • Kurumun adı • Adresi • Telefon ve faks • Amaçları • Seviyesi ve öğretim şekli • Müdürü • Okutulan yabancı dil • Kütüphane kitap sayısı • Kontenjanı(personel-öğrenci) • Kurum açma izni • Öğretime başlama izni • Kurucusu • Kurucu temsilcisi • İlçe kodu • Kurum kodu • Kurumun ağ sitesi adresi • Kurumun elektronik site adresi • Diğer 39 . yapılan işler ve etkinlikler. sorunlar ve ekler yer alabilir. Brifing üst makamlara önceden hazırlanan ve gerek görülen hâllerde değiştirilen bir dosyadan sunularak arz edilir. OKULU PERSONELİ OLARAK : : : : : 1.
mevcut vb. Kurumun Genel Özellikleri Tarihçesi Okulun kuruluş tarihi. ambar ve arşiv • Kantin • Tuvalet • Isınma Aydınlatma • Su • Kanalizasyon • Bahçe • Mülk-kira • Müze • Diğer 40 .../…. Kurumun Bina Durumu Birimler ve sayıları (…….2. • Okula özel bir isim verilmişse veriliş amacı • Yatılı-gündüzlü olma durumu • Kayıt kabul şartları • Okutulan seçmeli dersler • Öğretim şekli • Diğer 3. Eğitim-Öğretim Yılı) Birimin Adı Toplam Şube Sayısı Öğrenci Sayısı • İdare odaları • Dershaneler • Öğretmenler odası • Memur odası • Okul aile birliği odası • Beden eğitimi öğretmeni odası • Teknoloji odası • Rehberlik ve psikolojik danışmanlık odası • Müzik salonu • Kütüphane • Çok amaçlı salon • Hizmetli odası • Okul ve sınıf kitaplıkları • Atölyeler • Depo.
4.. eğitim-öğretim yılında mezun olan öğrencilerin kazandıkları okullar • Aşçı. teşekkür ve takdir belgeleri • Denetim sonuçları • OGYE ya da TKY ile ilgili başarılar • Projeler ilgili başarılar • Düzenlenen kampanyalar 41 . Kurumun Başarıları (Son 3 Yıl) • Spor alanındaki başarılar • Sanat alanındaki başarılar • İl-ilçe yarışmalarında alınan sonuçlar • Deneme sınavları başarıları • Fen-Anadolu lisesi başarısı • Ödüller. Öğretmen-Personel ve Öğrenci Sayıları • Öğretmen sayısı • Yönetici sayısı • Memur sayısı • Belletici sayısı • Teknisyen sayısı • Hizmetli sayısı • Taşımalı şoför sayısı • Güvenlik görevlisi • Gece bekçisi sayısı • Öğrenci sayısı • Mezun öğrenci sayısı • ……. Kurumun Sorunları ve Çözüm Önerileri • Bina ile ilgili sorunlar • Öğretmen ve yönetici ile ilgili sorunlar • Personel ile ilgili sorunlar • Kontenjan ile ilgili sorunlar • Öğrenci devamı ile ilgili sorunlar • Çözülemeyen sorunlar • Üst makamlara öneriler ve cevaplar • Veli ile ilgili sorunlar • Özdeğerlendirme sonuçları 6. aşçı yardımcısı sayısı • Hemşire sayısı • Ambar memuru sayısı 5.
Kurumun Sosyal Faaliyetleri • Sene içinde yapılan programlar özel günler • Sportif etkinlikler • Sene içinde okul içi bilgi yarışmaları. sosyal yardımlaşma vakfından fakir öğrenci ailelerine yardımlar yapılması • İlçe içi. Kuruma İlişkin Basındaki Haberler …….7. EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 42 .dışı öğrencilere yönelik yapılan görsel geziler • Orta öğretim kurumlarının tanıtılması • Tören ve kutlama programları • Okulumuzda boş zamanları değerlendirme kapsamında yapılan egzersiz faaliyetleri • Yıl sonu programları • Bilim ve teknoloji şenliği • Veli. şiir okuma günleri sene sonunda bir tiyatro eseri sahneye konulması • Okul rehberlik ve psikolojik danışmanlık. aile katılım etkinlikleri • Kardeş okul veya kardeş sınıf etkinlikleri • Yürütülen sosyal projeler 8.
Branşlara Göre Öğretmen Dağılımı Görevi Sıra No 1 2 3 1 Adı Soyadı Branşı Okul İdarecileri Branş Öğretmenlerimiz 2 3 1 Sınıf Öğretmenlerimiz 2 3 1 Ana Sınıfı Öğretmenlerimiz 2 3 43 .giriş merdivenlerin güvenliği okulun dış tehditlerden korunması • Okul risk eylem planının hazırlanması • Öğretmen branş sınıflarının oluşturulması • Sınıfların bilgisayarlı projeksiyonlu ve İnternet bağlantı donanımı • Okulun teknolojik donanımı • Sınıf tahtalarının değiştirilmesi • Okul başarı köşesinin oluşturulması • Okul güvenliğinin sağlanması • Sınıfların eksiklerinin giderilmesi • Okulun fiziki iç ve dış yapısının düzenlenmesi • Okul bahçesinin ağaçlandırılması • Okulumuz öğretmenleri tarafından yapılan ve devam etmekte olan proje etkinlikleri • Okul TKY çalışmaları ve TKY köşesinin düzenlenmesi • Okulun teknoloji odalarının düzenlenmesi • Kütüphanenin düzenlenmesi • Çok amaçlı salon • Taşımalı gelen öğrencilerin düzen içinde taşınması için öğrencilerin okul bahçesinden alınması • Okulun bina içi ve dışı temizlik işlerinin düzenlenmesi çöp bidonları yerleştirilmesi • Okul ve çevresinin temizliği • Okul müzesinin oluşturulması 10.9. Eğitim-Öğretim Yılı Fiziki Açıdan Yapılan-Yapılması Planlanan Çalışmalar • Atatürk köşesinin planlanması • Personel resimli bilgi köşesi • Türk büyükleri köşesi • Bilgisayar laboratuvarının açılması • Okul İnternet sitesinin yenilenmesi • Bahçeye bank.
. 12.. Anadolu Meslek Liseleri Sınavını Kazanan Öğrenci Sayısı TOPLAM …… Bursluluk Sınavını Kazanan Öğrenci Sayısı TOPLAM …… Yılı SBS’ye Giren Öğrenci Sayısı TOPLAM 44 .11. Eğitim-Öğretim Yılı Hedeflerimiz Sınava Başvuru Yapan Öğrenci Sayısı Sınava Başvurup Giremeyen Öğrenci Sayısı TOPLAM ….. Eğitim-Öğretim Yılı Hedeflerimize Ulaşıp Ulaşılmadığı 13. ……. ……. Yardımcı Personel Bilgileri Adı Soyadı Görevi Sayı 1 2 3 4 .
Okul Müdürü 45 ..A. a) Güçlü Yönler 1 2 3 ... b) Zayıf Yönler 1 2 3 . Okulumuzun SWOT (GZFT) Analizi (TKY ekibinin görüşleri …….. ) 1 2 3 .. Tarih ………………….. d) Tehditler 1 2 3 . c) Fırsatlar 1 2 3 ..
• İlk satıra “T. rapor örnekleri nelerdir? Resmî Yazı Resmî yazı. sol ve sağ kenarından 2. resmî belge. kamu kurum ve kuruluşlarının kendi aralarında veya gerçek ve tüzel kişilerle iletişimlerini sağlamak amacıyla yazılan yazı. kâğıdın yazı alanının üst kısmına ortalanarak yazılır. resmî bilgi ve elektronik belgeyi ifade eder. ikinci satıra kurum ve kuruluşun adı büyük harflerle. üst ve aynı düzey makamlara yazılan yazılar “Arz ederim. çizelge ve dosyalar nelerdir? • Öğretmenin tutması gereken defter. Resmî yazışmalar kâğıt üzerinde olabileceği gibi elektronik ortamda da yapılabilir. işlerin doğru ve hızlı yürütülmesi açısından önemlidir. 46 . alt. Öğretmenin resmî yazışma kurallarını bilmesi mesleki gelişimine katkı sağlayacaktır. Bu yazışmaların Resmî Yazışmalarda Uygulanacak Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelik kapsamında yapılması.” kısaltması.Resmî Yazışma Kuralları Bu bölümde aşağıdaki soruların yanıtlarını bulacaksınız. nasıl tutulur. form ve analiz gibi özelliği olan metinlerde farklı yazı tipi ve karakter boyutu kullanılabilir. • Resmî yazı nedir? • Resmî yazışma kuralları nelerdir? • Resmî yazı örnekleri nelerdir? • Okul yönetiminin tutması gereken defter. üçüncü satıra ise ana kuruluşun ve birimin adı küçük harflerle ortalanarak yazılır. • Başlık. • Bilgisayarla yazılan yazılarda “Times New Roman” yazı tipi ve “12” karakter boyutunun kullanılması esastır. • Alt makama yazılan yazılar “Rica ederim. Başlıkta yer alan bilgiler üç satırı geçemez. • Düzenlenecek olan resmî yazının hangi kuruma gideceği belli değilse “İlgili Makama” ifadesi kullanılır. Resmî yazı yazarken her defasında bu ölçülerle uğraşmamak için en başta bu boşluklar varsayılan ölçülere uygun olarak belirlenmelidir. dosya ve çizelgeler nelerdir? • Tutanak nedir.C. nasıl tutulur.”.” biçiminde bitirilir. Resmî yazışmalar konusu aday öğretmenin ve özellikle de mesleğe müdür yetkili öğretmen olarak başlayan öğretmenlerimizin çok dikkat etmeleri gereken konulardan birisidir. Resmî Yazışma Kuralları ve Örnekleri Kamu kurum ve kuruluşlarının hem kendi aralarında hem de özel ve tüzel kişilerle yürüttüğü iletişim resmî yazışmalar yoluyla yapılır. Bu bağlamda resmî yazışmalarda dikkat edilmesi gereken hususlar şunlardır: • Yazı kâğıdının üst. • Resmî yazışmalarda A4 (210x297 mm) ve A5 (210x148 mm) boyutunda kâğıt kullanılır. Rapor. tutanak örnekleri nelerdir? • Rapor nedir.5 cm boşluk bırakılmalıdır.
Başlık Örneği 1 T.C …… KAYMAKAMLIĞI ……. İlköğretim Okulu Müdürlüğü
Başlık Örneği 2 T.C …….. VALİLİĞİ …………. Milli Eğitim Müdürlüğü
Kâğıt kullanılarak hazırlanan resmî yazılar en az iki nüsha olarak düzenlenir. • İvedilik durumuna göre faksla yapılan yazışmalarda, yazıda belirtilen hususlarda hemen işlem yapılabilir, ancak bunların beş gün içerisinde resmî yazı ile teyidinin yapılması gerekir. • Sayı ve evrak kayıt numarası, dosya planına göre verilir. Başlığın son satırından iki aralık aşağıda ve yazı alanının en solundaki “Sayı” yan başlığından sonra yazılır. • Evrak kayıt numarası, yazıyı gönderen birimde ve/veya kurumun genel evrak biriminde aldığı numaradır. Örneğin okul müdürlüğünden ilçe milli eğitim müdürlüğüne personelle ilgili yazılacak bir yazı, 243./ Giden evrak numarası şeklinde gönderilirken öğrenci işleriyle ilgili bir yazı ise 510 Giden evrak numarası şeklinde gönderilir. • Tarih; gün, ay ve yıl rakamla, aralarına (/) işareti konularak yazılır. • Konu, sayının bir aralık altına “Konu” yan başlığından sonra, başlık bölümündeki “T.C.” kısaltması hizasını geçmeyecek biçimde yazılır. Yazının konusu, anlamlı ve özlü bir şekilde olmalıdır. • Gönderilen makam, yazının gönderildiği kurum, kuruluş ve kişi ile bunların bulundukları yeri belirtir. Bu bölüm, konunun son satırından sonra, yazının uzunluğuna göre iki-dört aralık aşağıdan ve kağıdı ortalayacak biçimde büyük harflerle yazılır. Yazının gönderildiği yerin belirlenmesine ilişkin diğer hususlar parantez içinde küçük harflerle ikinci satıra yazılır. • Kuruluş dışına gönderilen yazılarda, gerekiyorsa yazının gideceği yerin adresi küçük harflerle ve başlığın ilk satırının hizasında, iki aralık bırakılarak ayrıca belirtilir. • Kişilere yazılan yazılarda, “Sayın” kelimesinden sonra ad küçük, soyadı büyük, unvan ise küçük harflerle yazılır. Örnek: Sayın Ahmet YARDIMCI Okul Müdürü İlgi, yazılan yazının önceki bir yazıya ek ya da karşılık olduğunu veya bazı belgelere başvurulması gerektiğini belirten bölümdür.
• “İlgi” yan başlığı, gönderilen makam bölümünün iki aralık altına ve yazı alanının soluna küçük harflerle yazılır. • İlgide yer alan bilgiler bir satırı geçerse “İlgi” kelimesinin altı boş bırakılarak ikinci satıra yazılır. • İlginin birden fazla olması durumunda, a, b, c gibi küçük harfler yanlarına ayraç işareti “) “ konularak kullanılır. • İlgide, “ tarihli ve sayılı” ibaresi kullanılır. • İlgide yazının sayısı, kurum veya birimin dosya kodu tam olarak belirtilir. İlgi, tarih sırasına göre yazılır. Yazı aynı konuda birden fazla makamın yazısına karşılık veya daha önce yazılmış çok sayıda yazıyla ilgili ise bunların hepsi belirtilir. 47
• Yazının yetkili amir tarafından imzalanarak ilgili birimden sayı verildiği zamanı belirten tarih bölümü, sayı ile aynı hizada olmak üzere yazı alanının en sağında yer alır.
Metin, “İlgi”den sonra başlayıp “İmza”ya kadar süren kısımdır.
• Metin “İlgi”nin son satırından itibaren iki aralık, “İlgi” yoksa gönderilen yerden sonra üç aralık bırakılarak başlanır. • Metindeki kelime aralarında ve nokta, virgül, soru işareti gibi yazı unsurlarının arasında bir vuruş boşluk bırakılır. • Paragraf başlarına yazı alanının 1.25 cm içerisinden başlanır. Paragraf başı yapılmadığı durumlarda paragraflar arasında bir satır aralığı boşluk bırakılır. • Metin içinde geçen sayılar rakamla ve/veya yazı ile yazılabilir. Önemli sayılar rakam ile yazıldıktan sonra parantez içerisinde yazı ile de gösterilebilir. • Metnin bitiminden itibaren iki-dört aralık boşluk bırakılarak yazıyı imzalayacak olan makam sahibinin adı, soyadı ve unvanı yazı alanının en sağına yazılır. İmza ad ve soyadın üzerinde bırakılan boşluğa atılır. İmza bir kişinin adının ve soyadının bitişik eğik yazı ile yazılmasıdır. Bu yüzden imzamızın ad ve soyadımızı içermesi tavsiye edilir. • Yazıyı imzalayanın adı küçük, soyadı büyük harflerle yazılır. Unvanlar ad ve soyadın altına küçük harflerle yazılır. Akademik unvanlar ismin ön tarafına küçük harflerle ve kısaltılarak yazılır. • Onay gerektiren yazılar ilgili birim tarafından teklif edilir ve yetkili makam tarafından onaylanır. • Yazı onaya sunulurken imza bölümünden sonra uygun satır aralığı bırakılarak yazı alanının ortasına büyük harflerle “OLUR” yazılır. “OLUR’un altında onay tarihi yer alır. • Onay tarihinden sonra imza için uygun boşluk bırakılarak onaylayanın adı, soyadı ve altına unvanı yazılır. • Doğruluğu onaylanan ve belge niteliği taşıyan yazılarda mühür kullanılır. Resmî yazı niteliğindeki bilgi içerikli yazılarda da kâğıdın üst kısmında kaşe kullanılır. Kaşe kullanılan yazılarda ayrıca mühür kullanılmaz.
Elektronik imza ya da sayısal imza, başka bir elektronik veriye eklenen veya elektronik veriyle mantıksal bağlantısı bulunan ve kimlik doğrulama amacıyla kullanılan elektronik veridir. Elektronik ortamlarda imza yerine kullanılabilen yasal kimlik doğrulama sistemidir. • Elektronik ortamda hazırlanan yazıya onay verecek yetkili kişi resmî yazıyı güvenli elektronik imzası ile imzalar. • Yazının ekleri imza bölümünden sonra uygun satır aralığı bırakılarak yazı alanının soluna konulan “EK/EKLER” ifadesinin altına yazılır. • Ek adedi birden fazla ise numaralandırılır. Ek listesi yazı alanına sığmayacak kadar uzunsa ayrı bir sayfada gösterilir. • Yazı eklerinin dağıtımdaki bazı yerlere gönderilmediği durumlarda, “Ek konulmadı.” ya da “Ek-.... konulmadı”, bazı eklerin konulması durumunda ise “Ek-.... konuldu.” ifadesi yazılır. • Yazının kurum içinde kalan nüshası, yazıyı hazırlayan ve kurum tarafından belirlenen en fazla 5 görevli tarafından paraf edilir. Paraflar, adres bölümünün hemen üstünde ve yazı alanının solunda yer alır. • Elektronik ortamda yapılan yazışmalarda paraflar elektronik onay yoluyla alınır. 48
• Yazıyı paraflayan kişilerin unvanları gerektiğinde kısaltılarak yazılır, (:) işareti konulduktan sonra büyük harfle adının baş harfi ve soyadı yazılır. El yazısı ile tarih belirtilerek paraflanır. • Öncelik verilmesi gereken durumlarda yazıya cevap verilmesi gereken tarih metin içinde, yazının ivedi ve günlü olduğu ise sayfanın sağ üst kısmında büyük harflerle kırmızı renkli olarak belirtilir. Yazıyı alan bu ivediliğin gereğini yapmakla yükümlüdür. • Resmî yazılara uygun sürede cevap verilmemesi durumunda ilgili kurum ve kuruluşlara tekit yazısı yazılır. • Sayfa numarası, yazı alanının sağ altına toplam sayfa sayısının kaçıncısı olduğunu gösterecek şekilde verilir. • Bir yazıdan örnek çıkartılması gerekiyorsa örneğinin uygun bir yerine “Aslının aynıdır” ifadesi yazılarak imzalanır ve mühürlenir. Resmî yazışmalar gelen/giden evrak defterleri kullanılarak yapılır. Bu defterleri kullanırken, okulda kullanılacak tüm resmî defterlerde olduğu gibi her sayfasının sağ üst köşesine sayfa numarası verilerek iki sayfanın birleşim noktasının mühürlenmesine dikkat edilmelidir. Ayrıca defterlerin son sayfaları “iş bu ……… defteri ……….sayfadan ibaret olup her sayfası numaralandırılmış ve mühürlenmiştir” ifadesi yazılarak okul müdürü/müdür yetkili öğretmen tarafından ad soyad yazılarak imzalanmalıdır. Bu konu ile ilgili bir başka husus da her defterde evrak kayıt numarasının 1 ile başlaması, 31 Aralık tarihi itibariyle her iki defterinde “20… yılında …( yazıyla) adet yazı kaydedilmiştir” denilerek okul müdürü/müdür yetkili öğretmen tarafından ad soyad yazılarak imzalanması, 1 Ocak tarihi itibari ile numaralandırmanın yeniden 1 (bir) ile başlaması gerekir. Ayrıca imza atarken siyah ya da mavi renk tükenmez kalem kullanılmasında yarar vardır. Gelen evrak defterine kayıt edilen ve günlü olarak cevaplandırılması istenilen yazıların cevapları giden evrak defterine kayıt edilirken verilen sayı numarası gelen evrak defterinin ilgili bölümüne yazılmalıdır. Bu yazının bulunmasına ihtiyaç duyulduğunda öğretmene kolaylık sağlayacaktır. Yazıların gönderilmesinde yazıyı gönderenin iletişim bilgileri zarfın sol üst köşesinde, yazının gideceği yerin iletişim bilgileri ise zarfın ortasında yer alır. Yazının gizlilik derecesi zarfın üst ve alt ortasına, ivedilik derecesi ise sağ üst köşeye gelecek biçimde kırmızı renkle belirtilir. • Çok gizli yazılar çift zarf ile gönderilir. İç zarfa yazı konulur, zarfın kapanma yerlerine hazırlayanın parafları atılır ve saydam bant ile paraflar örtülecek şekilde zarf kapatılır. İç zarfın üzerine de iletişim bilgileri yazılarak yazının çok gizli olduğu zarfın üst ve alt ortasına, varsa ivedilik derecesi sağ üst köşeye gelecek biçimde kırmızı renkte belirtilir. • İç zarf evrak senedi dış zarfın içine konularak gizlilik derecesi olmayan yazılar gibi kapatılıp üzerine gideceği yer ve evrak sayısı yazılır. Dış zarfın üzerinde gizlilik derecesi bulunmaz, varsa ivedilik derecesi kırmızı renkli olarak belirtilir. • Elektronik ortamdaki yazışmalar kurum ve kuruluşların e-posta adresi üzerinden yapılır. • Elektronik ortamda yapılan yazışmaların ve gönderilen belgelerin gizli olması durumunda bunlar bir iletinin ekinde gönderilir ve iletinin konu kısmına gizlilik derecesi yazılır. • “Çok Gizli” gizlilik dereceli yazılarda, dış zarfı açan görevli iç zarf üzerinde yer alan “Çok Gizli” ibaresini gördüğünde zarfı açmadan yetkili makama sunar. Bu görevli dış zarfın içinde yer alan evrak senedini imzalayarak bir nüshasını gönderen makama iade eder. 49
Okul Yönetiminin Tutması Gereken Defter, Çizelge ve Dosyalar
Okul yönetiminin tutması gereken defter, çizelge ve dosyalar ilköğretim Kurumları Yönetmeliğinin ekinde bulunan İlköğretim Kurumlarında Tutulacak Defter Çizelge ve Dosyalar bölümünde yer almaktadır. Burada yer alan defter, çizelge ve dosyalar okulun personel sayısına, öğrenci durumuna göre değişebilmektedir. Bu bağlamda ilköğretim kurumlarında tutulacak defter, çizelge ve dosyalar şunlardır:
Defterler:
• Sınıf ders defteri ve yoklama fişi (Yoklama fişinin ilköğretimin 1-5. sınıflarında tutulması zorunlu değildir. Bunun yerine ders defterindeki yoklama çizelgesi bölümü doldurulur.) • Nöbet defteri • Öğretmen devam-devamsızlık defteri • Öğretmen ve personel izin defteri • Zimmet defteri • Sınıf geçme defteri (e-Okul ortamında hazırlanmaktadır. Bilgisayar çıktısı alınarak bir nüshası okulda saklanır.) • Diploma defteri (e-Okul ortamında hazırlanmaktadır. Bilgisayar çıktısı alınarak bir nüshası okulda saklanır.) • Öğretmenler kurulu karar defterleri • Zümre ve şube öğretmenler kurulu karar defteri • Öğrenci davranışları değerlendirme kurulu karar defteri • Sınıf kitaplık defteri • Ana sınıfı karar defteri • Ana sınıfı işletme defteri • Avans defteri • Beslenme ve ambar defteri (YİBO’lar için tutulmaktadır.) • Ödenek defteri • Gelen-giden evrak kayıt defteri • Taşınır mal listeleri • Taşınır işlem fişi, • Taşınır sayım ve döküm cetveli, • Sayım tutanakları, • Harcama birimi taşınır yönetim hesabı cetveli MEBBİS üzerinden işlem yapılmaktadır. Anasınıfı bulunan okullarda bu defterlerin bulunması zorunludur.
Çizelge ve Dosyalar:
• Öğretmen not çizelgesi, • Not cetveli, • Brifing dosyası, 50
• Personel şahıs dosyaları, • Aylık, ücret ve eğitim ödeneği bordrolarının onaylı örnekleri dosyası, • Harcama evrakı (Asıl ve örnekleri) • Okula gelen ve giden yazılar dosyası (Desimal sisteme göre) • Gizli yazılar dosyası, • Sivil savunma dosyası, • Satın alma işleri ile ilgili karar dosyası, • Sosyal etkinlikler dosyası, • Milli bayramlar, belirli gün ve haftalar dosyası, • Şube, zümre öğretmenler ve öğretmenler kurulu toplantı tutanakları dosyası, • Taşımalı eğitim dosyası, • Veli toplantı dosyası, • Norm kadro uygulama dosyası, • Genelge dosyası, • Teftiş dosyası
Öğretmenin Tutması Gereken Defter, Çizelge ve Dosyalar
Yukarıda isimleri belirtilen defter, çizelge ve dosyalar içerisinde öğretmenin tutması gerekenler şunlardır; • Sınıf ders defteri ve yoklama fişi • Öğretmenler kurulu kararları tutanağı örneği
• Zümre ve şube öğretmenler kurulu toplantı ve karar tutanakları • Veli toplantısı toplantı ve karar tutanakları • Öğretmen not çizelgesi • Not cetveli (Belirli tarihler içerisinde öğretmen tarafından sisteme girilir. Bu veriler sınıf geçme ve diploma defterlerine kaynak oluşturur.) • Çevre incelemesi dosyası • Milli bayramlar, belirli gün ve haftalar dosyası • Kitaplık defteri (Öğrencilerin günlük/haftalık okuma listelerini içeren kitaplık defterini kütüphanecilik kulübünde görevli öğrenciler tutabilir.) • Ana sınıfı karar defteri • Ana sınıfı işletme defteri Anasınıfı bulunan okullarda bu defterlerin bulunması zorunludur.
Ayrıca yukarıdaki defterlerden ayrı olarak Öğrenci gelişim defteri ( Öğretmenin her öğrencisi için ayrı bir sayfa ayırarak tutacağı bu defter kendisinden sonra görev yapacak öğretmenlere öğrencilerin gelişim düzeyleri, ailevi durumları vs. hakkında detaylı bilgi verebilir, ders içi performans değerlendirmelerine de veri oluşturabilir.)
51
Durum Tespit Tutanağı Örneği: TUTANAKTIR Sınıfıma …. en başta uyum sorunu yaşadığını ancak sınıf öğretmeni ve okul yönetiminin çabasıyla şu an iyi duruma ulaştığını.… tarihinde saat …. Müdür Yetkili Öğretmen 52 . en sevdiği dersin ise matematik dersi olduğunu söylemiştir.Toplantı tutanaklarında toplantıda konuşulan tüm konular. TUTANAKTIR …/…/. olaya kimlerin ne şekilde karıştığı yazılır ve ilgililerce imzalanır. Tutanak Tutma Biçimleri ve Tutanak Örnekleri Tutanak düzenleme ilgili konunun. durum tespit ve olay tutanak örneklerine yer verilmiştir. okula geldiğimde okul kapısının kilidinin kırık ve kapının yarı açık olduğu. olayın niteliğine göre değişiklik gösterebilir./…… tarihinde gelen …… isimli öğrencimin sınıf seviyesine göre durumunu tespit edebilmek amacıyla Türkçe. ne zaman ve nasıl olduğu. müdür odası kapısının zorlandığı ancak açılamadığı hususları tespit edilmiş olup iş bu tutanak birlikte imza altına alınmıştır.. İmza Bu bölüm tutanağın bir bölümü olarak tasarlanmıştır. fen-teknoloji derslerinden ekte yer alan sorular sorulmuş ve öğrencinin sınıf seviyesine uygun hazır bulunuşluk düzeyine sahip olduğu hususu tespit edilmiştir. nerede. Tutanaklara bağlı olarak alınan kararlar tutanak defterine geçirilir. Maddeleştirilerek devam edilebilir. Köy Muhtarı ……………. matematik. sınıfında yapılan veli toplantısında öğrenci velisi …… söz alarak. Aşağıda toplantı. Tutanaklar tutanak dosyasına konulur. İşbu tutanak tarafımdan imza altına alınmıştır./…. 1.Tutanak Tanımı. söz alan kişilerin ad ve soyadları da belirtilerek aynen yazılır. okulun camlarından üç tanesinin kırılmış olduğu. çocuğu ……. sosyal bilgiler. kararlar ise karar defterine yazılır. 2.. Tutanak bir durumu tespit eden veya edenler tarafından imzalanan belge demektir (Türk Dil Kurumu. nın bu sınıfa yeni geldiğini..Olay tutanakları ve durum tespit tutanakları yazılırken olayın ne olduğu.. tarihinde …. 2009: 2011). …/…/2010 İmza Toplantı Tutanağı Örneği: TUTANAKTIR …./……. İngilizce./…. …/…/2010 …………….
metin ve ekler kenar boşlukları ile sınırlanmış yazım aralığı içinde olmalı. Bu durumda öğretmen aşağıda belirtilen açıklamalara dikkat ederek konuyla ilgili bir rapor hazırlayabilir.. herhangi bir işte.0 satır : Üst ve alt kenar boşlukları 4.TUTANAKTIR …/…/…. Diğer tablo veya şekiller ise Ekler kısmına konulmalıdır. Tüm başlıklar. 53 . bir öğretmenden görev yaptığı yöredeki nüfus hareketleri ve bunların eğitime etkisiyle ilgili ya da aileleriyle birlikte göç eden çocukların eğitim açısından yaşadıkları sorunlarla ilgili bir rapor isteyebilir. : 1. Raporun Tanımı ve Rapor Tutma Biçimleri ve Rapor Örnekleri Rapor türleri. Örneğin il ya da ilçe millî eğitim müdürlüğü. : Raporlar 12 sayfadır. ilgili konunun. nöbetim esnasında 4/A sınıfı öğrencisi ………………………düşerek dizinden yaralanmış ve derhal ailesine haber verilerek öğrenci sağlık ocağına götürülmüş ve tedavisi yaptırılmıştır. Şekil ve tablolar metnin içindeki yerleşim sıralarına göre numaralandırmalıdırlar. Öğretmen ……………. 2009:1644). …/…/2010 ……………. şekiller.35 cm genişliğinde olmalıdır.. olayın niteliğine göre değişiklik gösterebilir. sağ ve sol kenar boşlukları 4. Tablo ve şekiller : Tüm tablo ve şekillerin isimlendirmeleri yapılmalı ve metnin içinde ilgili yerde bu tablo veya şekil ile ilgili referans verilmelidir. Rapor. Bir raporun hazırlanmasında göz önünde tutulması gereken nitelikler şöyle sıralanabilir. Müdür Yetkili Öğretmen Not: İlköğretim Kurumları Yönetmeliği’ne göre okullarda tutulması zorunlu defterlerden birisi olan Nöbet Defteri’nin kullanılması ve yukarıdaki örnek tutanaklarda belirtilen olayların yaşanması durumunda bu olayların nöbet defterine tutanak şeklinde yazılarak nöbetçi öğretmenler tarafından imza altına alınması gereklidir.İş bu tutanak birlikte imza altına alınmıştır. ana başlık numarasını takip edecek şekilde yazılmalıdır. : Tüm başlıklar koyu olarak yazılmalıdır.25 cm. Ekler bölümü önleme raporu için sınırsız sayıdadır. yazım alanı dışında hiçbir şey yer almamalıdır. Başlıkların ilk harfleri büyük diğer harfleri küçük olmalıdır. Ara başlıklar yatık olarak yazılmalı. tarihinde saat …. Tüm başlıklarda bölüm numaraları olmalıdır. Kâğıt ölçüsü Yerleştirme biçimi Yazı karakteri Kapak sayfası Yazım aralığı Kenar boşlukları : A4 : Dikey : Times New Roman (12 punto) : Her raporun bir adet kapağı olmalıdır. Başlıklar Sayfa sayı sınırı Sayfa numaralandırma : Sayfalar birbirini takip edecek şekilde numaralandırılmalıdır. tablolar. Metnin içinde verilmek istenen mesaj ile ilgili tablo veya şekiller metin içinde verilebilir. bir konuda yapılan inceleme ve araştırma sonucunu. düşünceleri veya gözlemleri bildiren yazı türüdür (Türk Dil Kurumu.
çarpıcı. Bu hususlara dikkat edilerek hazırlanacak bir rapor. * Konuyla ilgili kaynakları taramak.Ayrıca raporu hazırlarken. * Kaynaklardan elde edilen malzemeyi etkili. * Objektif davranmak. * Raporları belli bir plân dâhilinde hazırlamak ve varılan yargıyı açıkça belirtmek. * Gereksiz ayrıntılara girmeden özlü bir biçimde sınırlandırmak. yanlış anlaşılmaya meydan vermemek. hem üst makamlara yardımcı olacak hem de öğretmenin mesleki gelişimi açısından kendisine yarar sağlayacaktır. * Raporun konusunu iyi kavramış olmak. * Varsa kaynak göstermek önemlidir. * Açık ve net bir ifade kullanmak. 54 . Aşağıda bir resmî yazı örneği verilmiştir. inandırıcı ve doyurucu nitelikte hazırlamak.
teftişlerin sonunda da kurum teftiş raporu. g) Eğitim-öğretim ve yönetimdeki değişme ve gelişme sonucu uygulanacak yöntem ve teknikleri. tesis. c) Kurumların yapılarındaki sosyal. a) Genel ve özel amaçları. e) Sorunlara yaklaşımda yararlı yöntemleri. kurum amaçlarının gerçekleştirilmesinde yönetici. eğitim öğretimle ilgili sorunları belirlemek ve çözümüne yardımcı olmak. insan gücü. kültürel. düzeltici ve geliştirici önlemler almak. üretim ve verimliliği en üst düzeye çıkarmak amacı ile teftiş edilmektedir. h) Personelin mesleki performansını geliştirmeleri. teknolojik ve eğitim politikalarının geliştirilmeleri. araçgereç ve zamanın ekonomik ve verimli kullanılmasını sağlamak. • Okullarda teftiş süreci nasıl gelişmektedir? • Teftiş ve rehberlik sürecinde eğitim müfettişlerinden nasıl yararlanılmalıdır? Örgütler amaçlarına varma derecelerini tespit etmek. öğretmen ve veliler arasında uyumlu ilişkiler kurulmasına katkıda bulunmak. ı) Öğrencilerin sayı ve nitelik düzeyleri. planlama. yönetsel. j) İnsan ve madde kaynaklarının etkili ve verimli kullanmaları. Eğitim müfettişleri görev alanlarında bulunan okul ve kurumları teftiş etmektedirler. f) Özel yönetmelik ve yönergelerindeki hükümleri. Eğitim müfettişleri yaptıkları rehberlik faaliyetleri sonucunda rehberlik tebliği. Bu yüzden yönetici ve öğretmenler okullara gelen eğitim müfettişlerini fırsat olarak görmeli ve eğitim öğretim yılı içerisinde karşılaştıkları sorunları not ederek rehberlik ve teftiş sürecinde bu konularda eğitim müfettişlerinin rehberliklerinden yararlanabilirler. Eğitim müfettişleri kurumların. yönetici ve öğretmen teftiş formu düzenlerler. 55 . kurumların program ve düzenleyici kurallara uygun çalışıp çalışmadıklarını denetlemek. hizmetin yürütülmesinde. k) Kurum çalışanlarının kararlara katılma görev yetki ve sorumlulukları. kurum personeli arasında birlik ve dayanışmaya. iş doyumu sağlamak. ekonomik. i) Fizikî durumları. b) Yönetim süreçleri ve yöneticilerin etkinlikleri. kurum personelinin görevi başında yetişmelerini sağlamak. çalışmalarını objektif olarak ölçmek ve değerlendirmek. yönetici. teftiş tebliği. değerlendirmek. Okullarımız Türk Millî Eğitiminin genel amaç ve temel ilkelerine uygun olarak. öğretmen ve diğer personelin çalışmalarını yönlendirmek. rehberlik ve teftişini esnasında. güdülemeyi ve morali artırmak. eş güdüm ve uygulamaya katkıda bulunmak. belirli düzeltmeler yapmak amacı ile sistemlerini denetleme ihtiyacı duyarlar. Okullara gelen eğitim müfettişleri öğretmenlerin rehberlik ve iş başında yetiştirilmeleri boyutu ile birer danışma kaynağı görevi görürler.Okullarda Teftiş Süreci Bu bölümde aşağıdaki soruların yanıtlarını bulacaksınız. d) Gelişmeyi engelleyen unsurları. kurumun çevreyle bütünleşmesine.
teftiş yapılarak belirlenmektedir. atölye ve işliklerde. Okullarda görevli öğretmenlerin başarı durumları. Birden fazla ders okutan branş öğretmenlerinin ana branşları esas alınmak üzere okuttukları en az iki dersin rehberlik ve teftişleri yapılarak değerlendirilir. h) Karşılaştığı sorunların çözümünde yol göstermek. Okulda yapılan rehberlik faaliyetleri sonucu eğitim müfettişleri tarafından düzenlenen Rehberlik Tebliği ve teftiş sonunda da düzenlenen Teftiş Tebliği okul müdürlüğüne teslim edildikten veya milli eğitim müdürlüğü tarafından okula gönderildikten sonra okul müdürü tarafından teftiş dosyasına konulur. Eğitim müfettişlerince gözlenen davranışlarla ilgili olarak gerektiğinde öğretmen ve öğrencilere soru sorulabilmekte. bilgi ve belge istenebilmektedir. Öğretmenlere yönelik yapılan rehberlik ve teftiş çalışmalarında. branş öğretmenleri için ise okuttukları derslerde öğrencilerin yapılandırdıkları bilgi. Teftiş çalışmalarda öğrencilerin. Teftiş sonucunda değerlendirmeye alınan bütün yönetici ve öğretmenlerin almış oldukları puanların toplamının aritmetik ortalaması kurum başarı puanını oluşturmaktadır. Öğretmen teftişi. salon. sınıf ve özel eğitim öğretmenleri için sınıfın genel durumuna bakılarak bütün derslerde. dershane. Türk Millî Eğitiminin genel amaç ve temel ilkeleri doğrultusunda ve programların öngördüğü çerçeve içerisinde yetiştirilmeleri için yapılan çalışmalar değerlendirilir. d) Eğitim ve öğretimde birliği sağlamak üzere rehberlik ve yardımda bulunmak. Öğretmen teftiş formu. ana sınıfı. açıklama yapılabilmekte. Eğitim öğretim durumu 56 . laboratuar. a) Eğitim öğretimindeki başarı derecesi hakkında bilgi edinmek.100 tam puan üzerinden Dersliğin Eğitim Öğretime Hazırlık Durumu. b) Olumlu davranışlarını belirlemek. f) Öğretim araç ve gereçlerinin sağlanmasında ve kullanmasında yardımcı olmak. i) Sınıf içi ve çevredeki eğitimsel liderliğini belirlemek.l) Çevre ve toplum gereksinimlerini karşılamaları. Millî Eğitimin amaçlarını gerçekleştirmek için düzenledikleri etkinliklerin süresini ve niteliğini gözlemlemek üzere. g) Öğrenci başarısının bilimsel yöntemler ile ölçülmesi ve değerlendirilmesinde yardım etmek. Öğretmenlerin teftişinde “Öğretmen Teftiş Formu” kullanılır. ı) Özel eğitim gerektiren öğrenciler için aldığı önlemleri geliştirmek ve yönlendirmek. e) Kurumda uyguladıkları öğretim yöntem ve tekniklerini geliştirmek. göz önünde bulundururlar. c) Görevini en iyi biçimde yapmaya özendirmek. için yapılır. beceri ve tutumlara göre değerlendirme yapılır. Rehberlik tebliği ve kurum teftiş raporu okul yöneticileri ve öğretmenler tarafından dikkatlice okunmalı ve raporda iyilileştirilmesi istenen alanlarla ilgili bir planlama dahilinde çalışmalar yürütülmeli ilgili teftiş grubuna sonuçlar hakkında bilgi verilmelidir.
Yönetim-çevre ilişkileri ve mesleki gelişim olmak üzere üç ana başlıktan oluşmaktadır. Yönetici teftiş formunda ise yukarıdaki başlılara ek olarak okulun fiziki durumu yer almaktadır. Okul müdürleri, müdür yardımcıları ve müdür yetkili öğretmenler yönetici teftiş formu ile değerlendirilirler. Yönetici ve öğretmen teftiş formları okula geldikten sonra ilgililere tebliğ edilerek özlük dosyasında saklanır. Bu raporlarda hizmet içi eğitim ihtiyacı tespit edilen personel ayrıca belirtilmektedir. Kurum teftiş raporları okullar için okuldaki tüm süreçlerin yeterlik düzeyi hakkında geri bildirim olanağı sağlayan bir belge durumundadır. Yönetici ve öğretmenler bu geri bildirimlerinden yararlanarak kişisel ve mesleki gelişimlerinde bir yol gösterici olarak kullanabilirler. Teftiş süreci yapılan uygulamaların sadece kontrolü anlamına gelmemektedir. Yönetici ve öğretmenler teftiş sürecini mesleki paylaşım süreci olarak değerlendirmeli ve müfettişleri salt kontrolör olarak değil eğitim sisteminin bir parçası olarak görebilmelidir. Kurulacak sağlıklı iletişim öğrencilere yarar getirecektir. Okullarda yapılan uygulamalar öğrenci merkezlidir. Bir yöneticinin müfettiş gelecek diye okulu temizletmesi, bir öğretmenin müfettiş kontrol edeceği için ünitelendirilmiş yıllık plan yapması göstermelik uygulamalardır. Bu tür uygulamalar öğrenciye bir katkı sağlamayacağı gibi maalesef ki kâğıt üzerinde kalan uygulamalar alışkanlığına da bizlere bir kurum kültürü öğesi olarak eklemektedir. Yönetici ve öğretmenlerimizin teftiş süreci ve teftiş formları sonucunda, kişisel-mesleki gelişim kitapları okuması, bu tür seminer, toplantı vs. katılması, okul çevre iletişimini arttırıcı etkinliklere katılması, öncülük etmesi teftiş sürecinin sağlıklı işlediğinin ideal göstergelerinden olacaktır.
57
Yatılı İlköğretim Bölge Okulunda (YİBO) Görev Yapmak
Bu bölümde aşağıdaki soruların yanıtlarını bulacaksınız. • Yatılı ilköğretim bölge okullarında çalışan öğretmenlerin görev alacağı kurullar ve komisyonlar hangileridir? • Belleticilik görevi kimlere verilir?
Yatılı İlköğretim Bölge Okulları, hayatın yirmidört saat boyunca kesintisiz olarak devam ettiği, kaloriferler yanmadığı takdirde çocuğun üşüyüp hasta olacağı, yemek pişmezse aç kalacağı ama her şeyden daha önemlisi öğretmeni onunla ilgilenmezse yalnızlık hissedeceği gün gibi ortada olan ve bu nedenlerden ötürü göreve yeni başlamış bir öğretmen açısından diğer okullara göre daha farklı olan okullarımızdırlar. Bakanlığımız da son yıllarda YİBO’lara özel önem vererek bu okullarda öğrenim gören öğrencilerimizin eğitim ve yaşam koşullarını ve görev yapan öğretmenlerimizin çalışma şartlarını iyileştirme yolunda önemli adımlar atmış ve atmaya da devam etmektedir. Örneğin koğuş tipi yatakhanelerin oda tipine, hamam tipi banyoların kabin tipine dönüştürülmesi, öğrenci başına verilen yemek bedelinin artırılması, sabah kahvaltılarında açık büfe uygulamaları, yatmadan önce öğrencilere ek öğün verilmesi, spor salonu sayılarının arttırılması, YİBO’lardan mezun olan öğrencilerin sınavsız olarak ortaöğretim kurumlarının pansiyonlarına yerleştirilmeleri vb. uygulamalar hız kazanmıştır. Ayrıca 2005/50 sayılı genelgeyle YİBO’lara bayan öğretmen atanmasına ağırlık verilmiş, 2007 yılında yapılan düzenlemeyle de müdür ve müdür başyardımcılarının haftalık ücretli ders saati sayısı 25 ‘den 30 saate , müdür yardımcılarının ise 18’den 22 saate çıkarılmıştır. 6 Mayıs 2010 tarihinde yapılan düzenlemeyle de YİBO’larda görev yapan bayan öğretmenlere 10, erkek öğretmenlere ise 6 ek hizmet puanı verilmesi kararlaştırılmıştır. Yukarıda anlatılan düzenlemeler özellikle kırsal kesimde yaşayan ve okuma arzusu içerisinde olan çocuklarımızın belki de tek çıkış kapıları olan YİBO’ları daha yaşanılır bir hale getirmek amacını taşımaktadır. Ancak siz ne kadar iyi düzenlemeler yaparsanız yapın, ne kadar çok imkan sağlarsanız sağlayın öğretmen kaynağınız kişisel ve mesleki gelişim açıdan yetersiz düzeyde ise çok fazla yol alamazsınız. Bu anlamda YİBO’larda görev yapan en üst düzeydeki yöneticiden kazan dairesindeki görevliye kadar herkesin sorması gereken tek bir soru vardır; “Ben olsam çocuğumu bu okulda gönül rahatlığıyla, gözüm arkada kalmadan, okul personelinin tamamına ama özellikle yönetici ve öğretmenlere sonuna kadar güvenerek okutabilir miyim?”. Siz, göreve yeni başlayan ve YİBO’ya atanmış olan bir öğretmen olarak kendi adınıza bu soruya “evet!, hem öğrencilerim hem de velilerim başta eğitim olmak üzere her konuda bana sonuna kadar güvenebilirler” şeklinde yanıt vermek istemez misiniz?. İşte bu yüzden YİBO’da görev yapan öğretmenler, çocuğun gözünde anne baba rolünü de oynamak durumunda olan figürlerdir. Çünkü YİBO’larda okuyan çocukların aile özlemiyle yaşadıkları, bu nedenle zorlu şartlarda evlerine ulaşabilme mücadelesi verdikleri, hatta kimi zaman bu nedenle yaşamlarını kaybettikleri bilinen şeylerdir. Bir ilimizin ilçesinde bulunan bir YİBO’da yatılı kalan tüm öğrenciler köylerden ilçenin pazarının kurulduğu gün gelen köy minibüslerini görebilmek için okulun camlarına dizilmektedirler. Bu bir hikaye değil, bizzat orada görev yapan bir öğretmenin gözlemidir. Çocukların psikolojik açıdan içinde bulundukları hal böyleyken bir de okulun içinde yönetici ve öğretmenlerinden yeterli sevgi ve şefkati görememeleri durumunda psikolojik açıdan girecekleri ruh halini tahmin 58
etmek hiç de zor değildir. Kaldı ki yasal metinler de YİBOlarda görev yapan personele bu anlamda sorumluluklar yüklemektedir. Örneğin İlköğretim Kurumları Yönetmeliğinin “Veli Zorunluluğu” başlıklı 24. maddesinde “…..Veli gösteremeyen yatılı öğrencilerin veliliğini okul müdürü üzerine alır. “ denilerek okul yöneticisine bir anne baba sorumluluğuna benzer bir sorumluluk verirken Milli Eğitim Bakanlığına Bağlı Okul Pansiyonları ve Yönetmeliğinin 10. Maddesinde yatılı ve pansiyonlu okullarda görev yapan belleticilerin görev ve sorumlulukları açık biçimde belirtilmiştir. Öğretmenin görev yaptığı her yerde ama özellikle de YİBOlarda yukarıda bahsedilen yaklaşım tarzını sergilemesi, İlköğretim Kurumları ve Milli Eğitim Bakanlığına Bağlı Okul Pansiyonları ve Yönetmeliği kapsamındaki görevlerini yerine getirirken çocuk odaklı eğitimi nasıl hayata geçirebileceğini ve böylelikle onların zihninde olumlu anlamda nasıl izler bırakabileceğinin yollarını araştırıp bulması çocuğun bedensel, zihinsel ve psikolojik açıdan sağlıklı olarak yetişmesi için oldukça önemlidir. Kaldı ki çocuk odaklı yaklaşım eğitim teşkilatında görevli bir çalışan için vazgeçilmez bir gerekliliktir. Bu durum YİBOlarda, yukarıda belirtilen nedenlerden ötürü biraz daha ön plana çıkmaktadır. Çocukların yatılı olmaları özellikle psikolojik açıdan desteklenmelerini zorunlu kılarken, fizyolojik ihtiyaçlarının da gözlemlenerek, planlı bir şekilde enerjilerini harcayabilecekleri aktivitelerle(spor karşılaşmaları, doğa yürüyüşleri, egzersiz çalışmaları vb.) giderilmesi gerekir. Yani okulda aile özlemi çeken çocuk bu özlemini öğretmen ve yöneticilerin ona yaklaşım tarzları ve ona tanıdıkları olanaklara sayesinde en aza indirebilir. Bu anlamda özellikle hafta sonları düzenlenecek etkinliklerin nitelikleri çok önemlidir. Bizim için çok basit gibi görünen bir masa tenisi ya da futbol karşılaşması, televizyonda birlikte izlenen bir maç veya eğitsel değere sahip bir film ya da sesli olarak okunacak bir kitap, yaratıcı drama etkinlikleri çocuğun oyun ihtiyacını da gidererek moral değerlerini artırırken aynı zamanda okula bağlılık duygusunu da destekleyecektir. Bu yaklaşım çocuğun okul başarısına katkı yaparken aynı zamanda disiplin olayları anlamında olumsuzlukların yaşanmasının da önüne geçecektir. Öğretmen konuya bu açıdan bakarsa hem çevresine iyi bir örnek olur hem de öğrencileri tarafından sevilen ve sayılan bir karakter haline gelir. Çünkü her insan gibi çocuk da kişiliğine değer verilmesini isterken aynı zamanda çocuk olduğunun da unutulmamasını ister. Bu ince çizgiyi öğretmen bilmek ve buna göre hareket etmek durumundadır ki yaptığı işin(mesleğinin) bir yönünün de sanat olduğu gerçeği burada saklıdır. Öğretmen bu duyguyu belletici olarak görev yaptığı gece nöbetleri esnasında daha yoğun olarak hissedebilir. Bu yüzden çocuk öğretmen olarak size çekinmeden gelebilmeli, sorununu anlatabilmeli, siz de çocuğu içtenlikle dinleyerek sorunlarına çözüm üretemeye çalışmalısınız. Bazen çaresiz kalsanız da çoğu zaman bunu başarabilirsiniz. Ama asıl önemli olan çocuğun onu dinleyeceğinizi, başınızdan savmayacağınızı bilmesi daha doğrusu bu güveni hissedebilmesidir. Böyle olduğu takdirde hem çocuğun kendisi okuma arzusuyla çalışmalarına hız verecek hem de ailesi bu konuda ona ve size gereken desteği verecektir. Ancak bu uzun bir süreçtir ve iyi bir planlamayı gerektirir. Bu nedenle öğretmen okulda göreve başladığı ilk günden itibaren okuldaki uygulamaları gözlemlemeli, toplantılarda alınan kararlara katılmalı, veli toplantıları için gerekli hazırlıkları önceden yapmalı, çocuklardan ve velilerden beklentilerini açıkça ortaya koymalı, okulun varoluş amacının çocuk olduğunu daima yapıcı bir dil kullanarak ve hayattan örneklerle destekleyerek anlatmalıdır. Özellikle rehber öğretmenliğini yaptığı sınıfın her bir öğrencisi hakkında detaylı bilgi sahibi olmalı, en küçük bir olumsuzluk da dahi gereken tedbirleri zamanında alarak çocuğun eğitim hakkından yoksun kalmamasını sağlama yönünde çaba sarf etmelidir. Bu konuda okul , ilçe/il yönetimlerinden ve eğitim müfettişlerinden de her zaman yardım alabileceğini bilmelidir.
59
“YİBO”larda Öğretmenin Görev Alacağı Kurullar ve Komisyonlar
Okullardaki kurul ve komisyonların yönetmelikler doğrultusunda işletilmesinin esas amacı okulda demokratik bir ortam oluşturularak, örgüt kültürünün yerleştirilmesine ve okul ikliminin eğitim-öğretim faaliyetlerine olumlu yönde katkıda bulunacak düzeye ulaştırılmasıdır. Yatılı İlköğretim Bölge Okullarının ilköğretim okulu oldukları gerçeğinden hareketle bu okullarda görev yapan öğretmenlerin içinde yer alacakları kurul ve komisyonların bazıları; Öğretmenler kurulu, zümre ve şube öğretmenler kurulu, öğrenci davranışlarını değerlendirme kurulu, okul gelişim yönetim ekibi, yöneltme öneri kurulu, sosyal etkinlikler kurulu, okul-aile birliği yönetim kuruludur. Komisyonlar bağlamında bakıldığında ise; YİBOlarda da tıpkı ilköğretim okullarında olduğu gibi Satın Alma Komisyonu, Muayene ve Kabul Komisyonu ve Film, Tiyatro, Konser Ve Diğer Sanatsal Gösterileri İnceleme Komisyonlarının kurulacağı ve öğretmenlerin bu komisyonlarda okul yönetiminin belirlediği ya da branşlarının gerektirdiği(örneğin sanatsal gösterileri inceleme komisyonunda mutlaka Türkçe öğretmeni yer almalıdır.) öğretmenlerin yer aldığı görülmektedir. Öğretmen kurul ve komisyonlarda görev aldığında bunu angarya bir görev olarak görmemelidir çünkü bu görevler hem yönetmelikler gereği yapılması gereken işlerdir hem de bu kurul ve komisyonlar çocuğun okulda daha mutlu olması, demokratik bir ortamda eğitim görmesi ve her açıdan sağlıklı bir birey olarak yetişmesi için planlanmışlardır. Öğretmenler konuya bu açıdan yaklaştıklarında ve görevlerini sahiplendiklerinde süreç içerisinde okul ikliminin hem çalışanlar hem de çocuklar açısından arzulanan düzeye ulaştığını görebileceklerdir. Örneğin belleticilik görevini ilgili yönetmelik gereği çocuk odaklı bir bakış açısıyla yerine getiren bir öğretmen, kimi zaman YİBO’larda gözlemlenen üst sınıfların alt sınıflar üzerinde tahakküm kurmalarına engel olabilir, Satın Alma Komisyonu ve Muayene ve Kabul Komisyonlarında görev yaparken okula alınacak erzakın, satın alınacak malzemenin çocuğun sağlığı ve eğitimine olumsuz etki etmemesini düşünerek görevini yerine getirmesi çocuğun öğretmenini ve okulu daha çok benimsemesine ve okul çalışanlarının onu koruyup kolladıklarına inanmasına, dolayısıyla bir bütün olarak okula güven duymasına neden olacaktır. YİBO’larda görev yapan öğretmenlerin gerek kendileri ile ilgili görev ve sorumlulukları bilmeleri gerekse YİBO’ların işleyişi hakkında bilgi sahibi olmaları için mutlaka İlköğretim genel müdürlüğünün İnternet sayfasında bulunan “YİBO YÖNETİCİ KILAVUZ”unu okumaları çok yararlı olacaktır.
Belletici Öğretmen Görevleri
Yatılı öğrencilerin ders saatleri dışında eğitimleri ile ilgilenmek, öğrencilerin çalışma zamanında (etütlerde) ve çalışma yerlerinde ders çalışmalarını sağlamak, çalışmaları sırasında karşılaştıkları güçlüklerin çözümüne yardımcı olmak üzere okul öğretmenleri veya ilköğretim – ortaöğretim kurumlarında öğretmenlik yapanlar arasından okul müdürünün önerisi, millî eğitim müdürünün uygun görmesi ve mülkî amirin onayı ile belletici öğretmenler görevlendirilir. Belletici öğretmenler, ek ders ücretleri ile ilgili esaslar dikkate alınarak haftada en çok üç gün nöbet tutarlar. Nöbetçi belletici öğretmenler, gece yatakhanede yatarlar. Diğer belletici öğretmenler de okul yönetimince uygun görülmesi hâlinde yatakhanede kalabilirler. Belleticiler, görevlerinden dolayı ilgili müdür yardımcısına karşı sorumlu olup okul yönetimince hazırlanacak nöbet çizelgesine göre nöbet tutmakla yükümlüdürler. 60
Bayan belletici öğretmenlere istemeleri hâlinde hamilelik süresi içinde ve doğum sonrasında bir yıl süreyle nöbet görevi verilmez. • Pansiyonların tertip ve düzenli olmasını sağlamak. yoklama pusulalarını ilgili müdür yardımcısına vermek. • Gündelik yiyeceklerin ambardan tabelaya göre tartılıp çıkarılmasında. görevlerinden dolayı ilgili müdür yardımcısına. Bu kartta öğrenci için kimlerin izin alabileceğine dair bilgiler bulunmalı. Nöbetçi belletici öğretmen bu izin kartına ve idarenin belirlediği zaman planlamasına uyarak öğrencilere izin vermelidir. müdür başyardımcısına ve okul müdürüne karşı sorumludurlar. • Öğrencilerin günlük vakit çizelgelerini uygulamak ve gece bekçilerini kontrol ederek gereken direktifleri vermek. Belletici öğretmenlerden nöbet tutacaklar okul yönetimince belirlenir. Nöbetçi belleticiler gece pansiyonda kalırlar. • Etütlerde yoklama yapmak. • İlgililerin haberi olmadan eşyanın okul dışına çıkarılmasını önlemek. • Yemek hizmeti satın alınması durumunda günlük muayene ve kabulünde bulunmak.Erkek öğrencilerin kaldıkları pansiyonlarda erkek. • Etüt aralarında öğrencileri gözetim altında tutmak. Nöbet 24 saat sürer. 61 . Ayrıca. • Öğrencilerin çalışma zamanında ve yerlerinde (etütlerde) sessizce ders çalışmalarını sağlamak. kız öğrencilerin kaldıkları pansiyonlarda bayan. okulda idare tarafından bir izin kartı oluşturulmalı. • Önemli disiplin olaylarında durumu okul idaresine zamanında duyurmak ve idarece kendisine verilen diğer görevleri yapmak. • Gerektiğinde öğrencilerin çalıştıkları derslerde karşılaştıkları güçlüklerin çözümüne yardımcı olmak. kız ve erkek öğrencilerin birlikte kaldığı pansiyonlarda ise aynı anda hem erkek hem bayan belletici görevlendirilmesine özen gösterilir. Hiçbir zaman ve hiçbir şekilde öğrenciler grup halinde ya da tek başına okul dışına ne izinli olarak ne de herhangi bir şekilde gönderilmemelidir. Belleticilerin nöbetçi olduğu günlerdeki başlıca görevleri şunlardır: • Pansiyonlarda kalan öğrencilerin ders saatleri dışındaki eğitimleri ile ilgilenmek. • Hastalanan öğrencilerin durumlarıyla ilgili gerekli önlemleri almak ve idareye bildirmek. • Çamaşır yıkama ve banyo işlerinin zamanında ve düzenli olarak yapılmasını sağlamak. düzenli bir şekilde yemek yemelerini sağlamak. • Pansiyonla ilgili hizmetlerin okul idaresince tespit olunan iç yönerge hükümlerine göre yürütülmesini sağlamak. ambara girecek yiyeceklerin muayenesinde hazır bulunmak. Diğer belleticiler ise imkânlar ölçüsünde isterlerse pansiyonda kalabilirler. • Yatılı öğrencilerin ziyaretçileriyle ilgili iş ve işlemleri yapmak ve gerekli tedbirleri almak. Belletici öğretmenler. Belletici öğretmenlerin görevlendirilmesinde Pansiyon Yönetmeliği’ndeki hükümler esas alınır ve öğrenci sayısı dikkate alınarak okul müdürlüğünce belletici öğretmen görevlendirilmesi planlanır. • Yemekhane ve yatakhanelerde öğrencilerin başında bulunmak ve vaktinde yatıp kalkmalarını. • Pansiyon nöbet defterine nöbeti ile ilgili hususları yazmak.
Pansiyon Temizlik Görevlileri Öğrenci Pansiyon Başkanı Yemekhane Öğrenci Nöbetçileri Etüt Sınıf Başkanı Sınıf Başkanları Sınıf Başkan Yardımcıları Kız Pansiyon Öğrenci Erkek Pansiyon Öğrenci Başkan Yardımcısı Başkan Yardımcısı Etüt Sınıf Başkanı Yardımcısı Öğrenci Oda Başkanı Öğrenci Oda Başkan Yardımcısı Gündüz Yatakhane Öğrenci Nöbetçileri Bu şema tamamen örnek bir dağılımı temsil etmektedir. Aksi halde istenmedik durum ve olaylarla karşılaşılabilir. mesafe çok iyi ayarlanmalıdır. hem de olası disiplin sorunlarının çıkmasını engellemiş olur. Böylece hem işini kolaylaştırmış.Nöbetçi belletici öğretmenler derslerinin olmadığı zamanlarda idareye de bilgi vermek şartıyla nöbetçi olmayan öğretmen arkadaşlarından da yardım alarak öğrencileri sosyal. kültürel ve sportif etkinliklere yöneltmelidir. Gece Bekçisi vs. Yatılı öğrencilerle öğretmenler ne çok uzak ne de çok yakın olmalı. 62 . Şema 2: Yatılı İlköğretim Bölge Okulları Örnek Yönetim Şeması Okul Müdürü Müdür Başyardımcısı Pansiyondan Sorumlu Müdür Yardımcısı Ambar Memuru Nöbetçi Belletmen Öğretmen Müdür Yardımcısı Öğretmenler Hemşire Memur Öğrenci Temsilcisi Yemekhane Görevlileri Teknisyen. Okul müdürü bu şemayı yapacağı görevlendirmelere göre yeniden düzenleyebilir. Kaloriferci.
Acıyla korkunun bir birine karıştığı bir vaziyette bir eliyle yüzünü kapamakta bir eliyle de kasıklarını tutmaktadır. Musa okulda ilk gününü yaşamaktadır ve şaşkınlık içindedir. Gece yarısı bütün çocuklar büyük bir çığlık sesi ile uyanırlar. Kan ter içindedir ve titremektedir. İpliğin ön ve arka kısmı şişip cam gibi olunca da soluğu ameliyathanede almıştır. Etrafa meraklı gözlerle bakmakta ve olup biteni anlamaya çalışmaktadır. aşçılar ve yabancı çocuklar vardır. Çocuklar uyumaya başlamıştır.MUSA’NIN ALTINA İŞEMEMEK İÇİN BULDUĞU FORMÜL Musa yedi yaşında daha önce köyünden dışarı hiç çıkmamış bir çocuktur. Kimi sayıklamakta. Doktor durumun çok kötü olduğunu görünce Musa’yı devlet hastanesine sevk eder. Musa için artık dakikalar saatlere dönüşmüştür. Hemen şoförü kaldırırlar ve Musa’yı sağlık ocağına götürürler. Çocuklar koşarak nöbetçi öğretmeni çağırırlar. Musa’nın durumu çok ciddidir. Çocuk aklıyla işemesini engellemesi gerekmektedir. Bir gün annesi bohçasına çamaşırlarını koyar ve onu artık sekiz yıl okuyacağı okuluna doğru yolcu eder. böylece Musa’nın sidikli olduğunu öğrenecektir. bir yabancı ile karşılaşacak ve o yabancı altına işeyen bir çocuk görecek. kimi ise sessizce ağlamaktadır. 63 . Işıklar söndürülür ve Musa artık iyice yalnızdır. Gideceği yatılı okul artık Musa’nın yeni yuvasıdır. yöneticiler. Bir yandan yorgun gözlerini ovalamakta bir yandan da bir formül bulmaya çalışmaktadır. Annesi Musa’ya üzüldüğünü belli etmemektedir ama göz yaşlarını da içine akıtmaktadır. Öğretmenin çocuklara yataklarını gösterip yatakhaneden ayrılmasından sonra kafasını yorganın altına sokan Musa için kâbus dolu dakikalar başlamıştır. Ağlayan Musa’dır. Artık yatma zamanı gelmiştir. Fakültede Musa ameliyata alınır ve zor bir operasyon neticesinde kurtarılır. O da pantolonunun paçasından söktüğü makara ipliği ile pipisini sıkıca bağlamıştır. Akşamın yaklaşmasıyla birlikte karanlık Musa için hüzne dönüşmektedir. Henüz neler olduğunun farkında değildir. Uyandığında karşısında annesi olmayacak. Orada anne babası yerine öğretmenler. Nöbetçi öğretmen bir yandan kuralları anlatmakta bir yandan da Musa ve diğer çocukları yatakhanelerine doğru götürmektedir. Musa öğretmenlerinin gözünde sidikli konumuna düşmek istemediğinden bir çözüm bulmak istemiştir. temizlikçiler. Hastanedeki doktorlar da bir şey yapamayacağını anlayınca Musa’yı tıp fakültesine gönderirler. Sabahı düşünmektedir.
Ahmet bütün yolları dener ve sonuç alamayacağını anlar.ÖLÜME GÖTÜREN ANNE ÖZLEMİ Berfin dördüncü Ahmet ise yedinci sınıf öğrencisidir. 64 . Anneye olan özlem bu iki kardeşin bir daha uyanmayacakları sonsuz bir uykuya dalmalarına neden olmuştur. Korkudan birbirine sıkıca sarılan iki kardeş ayaklarının karda çıkardığı sesi arkalarından biri geliyormuş gibi algılamakta ve adımlarını hızlandırmaktadırlar. ille de annesine gitmek ister. Berfin ikna olacak gibi değildir. Rüzgarın çıkardığı ıslık sesine yabani hayvan uğultuları eşlik etmektedir. Abisi Ahmet’e koşup annesini özlediğini ve annesine gitmek istediğini söyler. Hava çok soğuktur ve zemheri ayazı nefes kesmektedir. Bir dağ yamacında bir kayaya yaslanan iki kardeş bir birine sarılarak soluklanmak istemişlerdir. Korkunun da etkisiyle bu şekilde saatlerce yürüdükten sonra artık Berfin yürüyemez olmuştur. Yine bir gün soğuk bir kış gecesi Berfin artık anne özlemine dayanamaz olmuştur. kardeşinin ısrarlarına daha fazla dayanamayacağını görünce YİBO’nun arka kısmındaki duvarın üzerinden atlayarak annelerine gitmek için okuldan kaçarlar. Çaresizdir. Sabah onları aramaya çıkanlar iki kardeşi bir birine sarılı olarak uyurken bulmuştur. Sürekli olarak annesini özlediği için ağlayan kardeşini avutmaya ve onun annesine olan özlemini gidermeye çalışmaktadır. İki kardeş ay ışığının da yardımıyla köylerine gitmek için yola koyulurlar. Ama. Ahmet kardeşini her zaman olduğu gibi avutarak ikna etmeye çalışır. Ahmet kardeşi Berfin’e ağabeylikten öte babalık yapmaktadır. Hem uykusu gelmiş hem de yürüyebilecek takati kalmamıştır. Ahmet bir süre kardeşini taşımaya çalışmış ama artık O da yorulmuş ve O’nun da uykusu gelmiştir.
Amacın çocukların okuldan en üst düzeyde yararlanmalarını sağlamak. Düşünce eğitimi ve medya okuryazarlığı dersleri ile sosyal bir varlık olan insanın. Örneğin halk kültürü dersiyle. • Serbest etkinlikler nelerdir? • Seçmeli dersler nasıl belirlenmelidir? Demokratik. dini bayram gibi zamanlardaki tutum ve davranışlar). bu derslik var diye her yıl bilişim teknolojileri dersi seçmeli ders olarak seçiliyor. okulda olmaktan mutluluk duyacakları sosyal ortamlar oluşturmak amacıyla serbest etkinlikler ve seçmeli dersler planlanır. istek ve beklentileri önemsenmeden. sosyal duyarlılığı artırmada daha etkili olabilecek diğer seçmeli derslerin de düşünülmesine özen göstermek gerekir. güncel yaşamlarıyla kolayca ilişki kurabilecekleri etkinlikleri içeren. düşünce ve uygarlık tarihindeki yeri. bilgiyi üreten ve bilgiye sahip olan kişilerin toplumdaki konumları somut olaylardan yola çıkılarak gösterilebilir. belki kırsal alanda ve bazı köy okullarında bu ders etkili olabilir. Çağdaş ve demokratik toplumun bireylerinde olması gereken eleştirel düşünme. yaşadığı sorunlara çözümler üretebilen bireyler olmalarını da sağlamaktır. okulun ve çevrenin olanakları. Bu katkının sağlanabilmesi için öğretim yılının ikinci dönemin başından itibaren yeni ders yılının ilk ayının sonuna kadar olan süre içinde. Oysa değişimin çok hızlı olarak yaşandığı bilişim alanında bilgisayarların kısa zaman içerisinde demode olduğu ve çok da yaygınlaştığı da düşünülünce. istekli olarak katılacakları. düğün. çocukların ilgi. Asıl önemli olan seçilen seçmeli dersin ilköğretimin genel ve özel amaçlarının gerçekleştirilmesine yapacağı katkıdır. kendini ifade etme. O halde bu dersleri belirlerken. Bu doğrultuda. kendine güvenen. bilginin toplumların yaşamına nasıl yön verdiği. Herhangi bir seçmeli 65 . istek ve gereksinimleri ile velilerin görüşleri de dikkate alınarak seçmeli dersler öğretmenler kurulunca belirlenir. batıl inançlarla oluşturulmuş yanlış anlayışlar değiştirilerek. yaratıcı düşünen. öncelikle öğrencilerin ilgisini çekecek. Ama özellikle kent merkezlerindeki okullarda bu dersin öğrencilerin ilgisini ne kadar çekeceği tartışılabilir. Örneğin: Okulda bilişim teknolojileri dersliği kurulalı 5-10 yıl geçmiş olmasına rağmen. çocukların okuldan en üst düzeyde yararlanmalarına. sosyal olaylara karşı duyarlı. doküman ve kaynak bulma kolaycılığı tercih edilerek seçmeli derslerin belirlendiği görülebilmektedir. Okuldaki öğretmenlerin branşları ya da bazı öğretmenlere ek ders görevi sağlamak gibi kaygılarla da öğrencilerin ilgi ve beklentileri önemsenmeden seçmeli dersler belirlenebilmektedir. kendini ifade edebilen. çocuğun yaşadığı sosyal çevrenin/bölgenin sosyal değerleri tanınabilir (cenaze.Serbest Etkinlikler/Seçmeli Derslerin Belirlenmesi Bu bölümde aşağıdaki soruların yanıtlarını bulacaksınız. uygulamada çocukların ilgi. kendilerini ifade edebilmelerine ve bireysel gelişimlerine katkı sağlayacak fırsatlar yaratmak ve onların okulda mutlu olmalarını sağlamak olduğuna göre. modern toplumlarda eğitimin en önemli amaçlarından birisi. kendilerini ifade edebilmelerine ve bireysel gelişimlerine katkı sağlayacak fırsatlar yaratarak. seçmeli dersler bu amaçlara hizmet edecek niteliklerde olmalıdır. Ayrıca bu dersin işlenmesi sürecinde okul ile çevredeki sosyal yaşam arasında kurulacak olan somut ilişki öğrenme-öğretme sürecinin daha etkin ve verimli olmasını sağlayabilir. Örnekler daha da artırılabilir. Amaç böyle olmasına karşın. çocuğun içinde bulunduğu çağın koşullarına uyum sağlayacak akademik bilgi ve donanıma sahip olmasını sağlamanın yanında. demokratik tutum gibi beceriler bu dersler içerisinde rahatlıkla kazandırılabilir. çağdaş bir kültür ve anlayışın oluşturulmasına etki edilebilir.
sayışma. 1-5. sınıflardaki seçmeli ders uygulamasının bir benzeri 1-3. sergi düzenleme. film izleme. sınıf öğrencileriyle birlikte üyesi oldukları kulüp çalışmalarına katılımları sağlanmalıdır. grup tartışmaları. Serbest etkinlik saatleri okul ve çevrenin koşulları ile çocukların bireysel özellikleri ve gereksinimleri dikkate alınarak folklor. bitki ve hayvan yetiştirme vb.dersin seçilebilmesi için o dersin bir önceki yılda seçilmiş olması şartı aranmamalı. oyun oynama. konser. kitap okuma. sınıflarda haftada 5 saat. müsamere. monolog. duygu ve düşüncelerini ifade etme. Bu etkinliklere ayrılan süre ayrı ayrı veya blok olarak farklı günlerde uygulanabileceği gibi gerektiğinde tamamı bir gün içinde de uygulanabilir. dinleme. Yapılan etkinlikler sınıf defterine yazılır. şarkı ve türkü söyleme. bulmaca. sosyal ve kültürel etkinlikler. zümre öğretmenler kurulunca hazırlanan aylık çalışma planına göre uygulanır. sınıflarda okuyan öğrencilerin iki haftada bir 6-8. atışma. Serbest etkinlikler saati. soru sorma. okul ve çevre koşullarında dersin etkililiği dikkate alınmalıdır. sınıflarda da haftada 4 saat serbest etkinlikler saatleri olarak uygulanmaktadır. 4-5. müzik. gezi-gözlem. diyalog. 6-8. cevap verme. 66 . güzel konuşma-yazma. inceleme. bahçe etkinlikleri. öğrencilerin ilgi duydukları en az bir öğrenci kulübüne üye olmaları ve o kulüp çalışmalarına katılmaları gerektiğinden 1-5. bilmece. sınıflarda serbest etkinlik saatlerinin uygulanması sürecinde. serbest zaman etkinlikleri olarak uygulanır.
4.gov. 3. sınıfta seçilebilecek seçmeli ders saati sayısı 1 olacaktır. 2. 2011–2012 Öğretim Yılından itibaren de aynı sınıfta zorunlu ders olarak okutulacaktır. (***) 2011–2012 Öğretim Yılından itibaren 8.Tablo 4: İlköğretim Okulları Haftalık Ders Çizelgesi DERSLER ZORUNLU DERSLER Türkçe Matematik Hayat Bilgisi Fen ve Teknoloji Sosyal Bilgiler T.tr adresinden izlenebilir. 1.C. Tabloda bundan sonraki dönemlerde yapılacak güncellemeler ve değişiklikler ile ilgili açıklamalar http://www. (**) Vatandaşlık ve demokrasi eğitimi dersi haftada 1 ders saati olmak üzere 2010–2011Öğretim Yılında 8. sınıfta haftada 1 ders saatinde uygulanacaktır. (*) Trafik güvenliği dersi 4 ve 5. sınıf öğretim programları birleştirilerek 2012–2013 Öğretim Yılından itibaren sadece 5. Sınıfın trafik güvenliği ders saati serbest etkinlikler ders saatine eklenecektir. 67 . İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük Yabancı Dil Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Görsel Sanatlar Müzik Beden Eğitimi Teknoloji ve Tasarım Trafik Güvenliği Rehberlik/Sosyal Etkinlikler ZORUNLU DERS SAATİ TOPLAMI SEÇMELİ DERSLER Yabancı Dil Sanat Etkinlikleri Spor Etkinlikleri Düşünme Eğitimi Halk Kültürü Medya Okuryazarlığı Bilişim Teknolojileri Satranç Vatandaşlık ve Demokrasi Eğitimi** Tarım Seçilebilecek Ders Saati Sayısı SERBEST ETKİNLİKLER TOPLAM DERS SAATİ 5 30 5 30 5 30 4 30 4 30 30 30 30 1 1 1 1 25 25 25 26 26 1* 1 1 29 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 29 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 28 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2*** 2 2 2 2 2 2 2 2 2 3 2 1 1 2 3 2 1 1 2 4 2 1 1 2 2 4 2 1 1 2 2 1 11 4 4 2 11 4 4 S 3 11 4 4 3 3 3 3 4 3 4 3 2 4 2 1 1 2 2 4 I N 4 6 4 I F L 5 6 4 A R 6 5 4 7 5 4 8 5 4 Not: Bu tablo Talim ve Terbiye Kurulunun 27/07/2010 tarih ve 75 sayılı kararına göre hazırlanmıştır.ttkb. sınıfta seçmeli.
değişik sınıflarda öğrenciler. öğrenme isteği ve gücü yaratan önemli ögelerden biridir. maniler. düğünler. öğrenme sürecini ve dolayısıyla öğrenci başarısını önemli ölçüde etkilediği bilinmektedir. Bu nedenle branş öğretmenleri çevre incelemesi yaparken kendi branşı ile ilgili konuları daha detaylı şekilde ele alıp araştırmalıdır. veliler de katılarak canlı.Çevre İncelemesi Bu bölümde aşağıdaki soruların yanıtlarını bulacaksınız. Bu nedenle okulun bulunduğu genel ve özel çevrenin her yönü ile tanınması eğitimciler açısından büyük önem arz etmektedir. uyumlu olma ve davranışlarını buna göre ayarlayarak çevreye iyi örnek olma imkânı da bulmuş olur. Sınıf okutan öğretmenler de. tekerleme ve türküler. sosyal ve kültürel ortamı tanıma olanağı sağlar. çevre imkânlarından eğitim öğretimde faydalanma görevini yapmış olarak kabul etmektedir. Yakın çevresini inceleyen bir öğrenci. bilimsel bir tutum kazandırmada çevre incelemesi önemli bir öğrenme stratejisi olarak kullanılabilir. her yıl okutacakları sınıfların konularını içerecek şekilde çevre incelemelerini geliştirip sınıf düzeylerine uygun hale getirmelidirler. görev yaptığı yeri her yönü ile tanıyarak çevresiyle diyalog kurma. Çünkü her sınıf ve ders için yararlanılması gereken hususların. Okullarımızda öğretmenlerimizin çoğu fotokopisi çekile çekile okunmaz duruma gelmiş olan bir sayfalık yazıyı dosyalarında saklayarak kendilerini çevreyi tanıma. Çevre incelemesi öğretmenler tarafından derslerde kaynak olarak kullanıldığında konular mahallileştirilerek öğrencilere yakın çevrelerini bilimsel gözle tanıma imkânı sağlar. yapacağı incelemeyi okuttuğu ders veya sınıfın konuları düzeyinde yapmalıdır. Bu durum öğretmene de ders konusunu işlerken çevreden seçilmiş. öğrencilerin yaşadıkları ailevi. Çevre incelemesi yapan öğretmen. Bu sayede öğrencilerini yakından tanır ve onlara daha bilinçli bir rehberlik hizmeti sunabilir. Dünyayı anlama ve anlatma biçimleri insanda öğrenme kolaylığı. veliyi ve öğrenciyi öğrenme etkinliğine koşan. onun ilgisini uyandıran. tüm öğretmenlerce değişiklikler ve gelişmeler her yıl kademeli olarak işlenip ve derslerinde kaynak olarak kullanılmalıdır. çevresini daha iyi anlar ve sever. Aksi durumda yapılan incelemeden başka bir sınıf veya derslerde yararlanılamaz. dernekler vb. • Çevre incelemesinin önemi nedir? • Çevre incelemesinin amaçları nelerdir? Çevre İncelemesinin Önemi Yakın çevrenin tanınması. çevreye özgü yemek çeşitleri. Örneğin. araştırma becerisi kazandıran. Oysa çevre incelemesi bilimsel araştırma disiplinine uygun olarak hazırlanmalı. ortak çalışma yapabilen. farklıdır. çevrede söylenen atasözleri. 68 . gözle görülebilen örneklerle öğrenmenin oluşmasına ve kazandırılmak istenen bilgi ve becerilerin daha iyi kavranmasına olanak sağlar. şekli ve düzeyi farklı. Öğretmen. Bu nedenle okullarımızda çevre incelemesi gereği gibi yapılırsa. Çünkü her sınıf ve dersi okuturken çevreden yararlanılması gereken hususlar ve yararlanma şekli ve düzeyi birbirinden farklıdır. yani çevrede yaşayanların dünyayı anlama ve anlatma biçimleri çevrenin kültürel özelliklerinin bilinmesi öğrencileri tanıma ve daha iyi öğrenmelerinin sağlanması açısından önemlidir. heyecan verici ve tatmin sağlayıcı ortak bir çalışma kültürü olarak gerçekleştirilebilir. Çevre incelemesi çalışmasına düzeylerine göre. Ayrıca öğretmene bulunduğu çevreyi. söylenceler.
Çevrenin doğal.Çevre İncelemesinin Amaçları Okullarımızda çevre incelemesi neden yapılmalıdır? 1. problemleri önem derecesine göre sıralamak ve çözüm yollarını araştırmak 3. ekonomik ve toplumsal yapısını tanımak 2. Çevrede yapılan araştırma ve inceleme sonuçlarından eğitim-öğretim sürecinde yararlanmak için yapılacak çevre incelemesi yazılı bir kaynak haline getirilmeli. Örnek Bir Çevre İncelemesi Taslağı Yapılacak bir çevre incelemesinde çevrenin bulunduğu yerleşim birimine göre (köy. İncelenen yerin adı Bağlı bulunduğu ilçe Bağlı bulunduğu il İncelemeyi yapan öğretmen İncelemenin yapıldığı yıl Değişikliklerin kaydedildiği yıllar 69 . ilçe vb. sürekli güncellenmeli ve öğrenme süreçlerinde bir kaynak olarak kullanılması için yapılmalıdır. kasaba. belde. Bu başlıklar artırılabilir veya birleştirilebilir.) aşağıdaki durum ve başlıklar altında bir inceleme yapılabilir. Çevrede yaşanan problemleri belirlemek.
evlenme adetleri Komşuluk münasebetleri.Tablo 5: Çevrede İncelenebilecek Durumlar İncelenebilecek Durumlar a) b) c) d) e) f) a) b) c) d) a) b) c) d) e) f) a) b) c) d) e) f) g) a) b) c) d) e) TOPLUMSAL YAŞAYIŞ (Sosyal ve kültürel durum) f) g) h) ı) i) j) k) l) m) n) a) b) c) d) Alt Başlıklar Komşuları Yeryüzü şekilleri. sağlıklı olma ve aileye yeterlilik durumu Aile tipi.s. orta ve yüksek öğretim) Eğitime karşı tutumu Okulun çevrede bıraktığı etkiler Yetişen önemli kişiler Ev yapıları. büyük– küçük ilişkileri) Giyimleri (günlük. hikâye. ürünler v. Topraklı ve topraksız aileler Okul durumu Okulun kuruluşu ve tarihçesi Okur-yazar durumu Okullulaşma oranları (ilk. imece Nüfusu ( kadın. erkek sayısı Nüfus hareketliliği Göç alma veya verme durumu ve nedenleri COĞRAFİ DURUM 1 (Krokisi hazırlanmalı ve önemli yerler gösterilmeli) 2 TARİHÇE 3 EKONOMİK HAYAT 4 EĞİTİM-ÖĞRETİM 5 6 NÜFUS DURUMU 7 EĞLENCE VE SPOR a) Eğlenme ve dinlenme yerleri b) Çevredeki yaygın sporlar c) Çevrede yetişen ünlü sporcular a) b) c) d) e) Yerleşim birimindeki sağlık kurumları Görev yaban sağlık görevlileri En yaygın görülen hastalıklar Sağlık yönünden yapılan çalışmalar Yaygın hastalıkların sebepleri. günlük tüketilen ürünler Yetiştirilen hayvanlar Geçim durumu. ibadetleri. ailelerin yıllık gelir ortalaması Diğer gelir kaynakları Dışarıya sattığı ve aldığı eşyalar.) Gelenek ve görenekleri (inançları. kötü alışkanlıkları Günlük beslenme alışkanlıkları Yol durumu. yardımlaşma. erkek. buraların değerlendirilmesi Adını nereden aldığı İlk yerleşenler ve yerleşme maksatları Tarih boyunca kimlerin elinde kaldığı Harabeler ve kimlerden kaldığı Geçim kaynağı ürünler. dernekler Dini ve Millî Bayramlar Yerleşim biriminin nüfusu Kadın. törenleri. gitmeyenler. iklimin günlük hayata etkileri Toprak ve ekime elverişliliği. sulardan yararlanma durumu Mesire yerleri ve tabii güzellikleri. efsane ve destanları Boş zamanlarını nasıl değerlendirdikleri. okula gidenler. ulaşım vasıtalarının çalışma durumu Yönetici-halk münasebeti Düğünler. yanlış tedavi yöntemleri 8 SAĞLIK DURUMU 9 10 PROBLEMLER ÇÖZÜM YOLLARI Yörede en önemli problemleri Yörenin problemleri için çözüm önerileri neler olabilir? 70 . folklorik. batıl itikatları. madenleri ve yer altı kaynakları İklimi. resmi) Atasözleri ve deyimleri Mahalli oyunlar ve türküleri Masal. nüfus ortalaması. tarımsal uygulamalar Akar ve durgun suları. günlük yaşayış.
Herhangi bir yangın anında kendisine haber verilebilmesi için okulda görevli personelin ev adresleri ve telefon numaralarını gösterir listenin her an görülebilecek bir yere asılması 4. sepetlerde toplanan kâğıtlardan hurda olarak depolanacakların ayrılması. odaların kilitlenmesi ve anahtarları özel dolaptaki yerlerine asılması şeklinde sıralanabilir. ispirto. Elektrik panolarında bulunan sigortaların hangi bölümlere ait olduğu belirlenmesi ve bir etiketle sigortanın üzerine yazılması şeklinde sıralanabilir. Yangına Karşı Alınabilecek Genel Önlemler 1. gaz veya LPG ocağı gibi yangın riski yüksek cihazların kullanılmaması. elektrik ocağı.Yangından Korunma Bu bölümde aşağıdaki soruların yanıtlarını bulacaksınız. İhtiyaç halinde yemekhane ve çay ocağı gibi yerlerde ise dikkatli kullanılması. Yangında ilk önce kurtarılacak kıymetli evrakların bulunduğu dolaplara. Binada elektrik sobası. yangın anında bu ekiplerin sevk ve idaresi. benzin. Yangın söndürme cihazlarının periyodik olarak kontrolleri yaptırılarak üzerindeki etiketlere işlenmesi 7. koruma ve ilkyardım ekiplerinin kurulması. Diğerleri mesai bitiminde bina dışında bu iş için ayrılan yerde toplu halde yakılarak imha edilmesi 3. 2.) fişlerinin çekilmesi. pencerelerin kapatılması. Okuldan ayrılırken elektrik düğmelerinin kapatılması. görevlerinin belirlenmesi. kurtarma. 71 . tüm elektronik cihazların (Radyo. Binada yangın malzemeleri hazır ve yangın cihazları faal halde bulundurulmalıdır. Bilgisayar vb. Okulun arşiv ve depo olarak kullanılan yerlerde yanıcı madde bulundurulmaması 6.Tv. okullarda yapılması gereken işlerden bazılarıdır. kasalara “YANGINDA İLK ÖNCE KURTARILACAKTIR” etiketi yapıştırılması ve yangın anında bunların öncelikle kurtarılması 5. elektrik sigorta tablosunun yanına asılması. Bina içerisindeki kapıların numaralandırılması ve anahtarları uygun bir yerde kilitli-camlı dolapta saklanması. 3. Elektrik Tesisatına Ait Alınabilecek Önlemler 1. • Yangının çıkmasını önlemek için ne gibi önlemler alınabilir? • Yangın çıkış zamanına göre neler yapılmalıdır? • Yangın söndürme cihazlarının bakımı ve kontrolü nasıl yapılır? • Yangın söndürme cihazları nasıl kullanılır? • Bir yangın halinde yapılması gerekenler nelerdir? Okullarda çıkabilecek her türlü yangına karşı bina içerinde gerekli koruma önlemleri alınmalıdır. Bürolarda ve dersliklerde madeni kâğıt sepeti bulundurulması. Yangın söndürme. ütü. 2. Okullarda yangını önleme ve korunmaya yönelik yapılması gereken iş ve işlemler kurum amirlerinin görev ve sorumlulukları arasında yer alır. Elektrik tesisatının “Elektrik İç Tesisat Yönetmeliği ve Fenni Şartnamesi” esaslarına göre yapılmış olduğunu gösteren elektrik tesisat planının camlı bir çerçeve içinde.
kazan daireleri. kibrit. binada kullanılacak yapı malzemeleri. çatılar. Tabanın beton olması durumunda buna ihtiyaç yoktur. Sobalar ve Bacalar: 1. 3. 8. 3. benzin. 2. 2. 72 . acil çıkış zorunluluğu. kömür. kolayca görülebilecek bir yere asılması ve kaloriferciye tebliğ edilmesi. ulaşım yolları. 6. altında ve yanlarında odun. Bina içi tesisatın. haberleşme ve iletişim. elektrikli cihazlar yerleştirmek gerekirse yangına karşı ilave tedbirler alınarak yetkili kişiler eliyle elektrik tesisatı çekilmeli. çatı araları periyodik olarak temizlenmelidir. 2. Çatının. yangın kompartımanları. cepheler. Kazan dairesine doğalgazla ilgili dikkat edilecek hususları belirten uyarı levhalarının asılması. gaz ve benzeri yanıcı ve parlayıcı madde bulundurulmaması. 4. kaçış merdivenleri. kaçış yolları. Çatı giriş kapısı devamlı kapalı ve kilitli tutulmalı. Kazan dairelerinde bulunan doğalgaz tesisatının veya bağlantı elemanlarının üzerinde veya çok yakınında yanıcı maddeler bulundurulmaması. depo ve arşiv olarak kullanılması için sprinkler sistemi ile korunması gerekir. Kazan Daireleri: 1. Kazan dairesi için bir talimat hazırlanması.Okul Binasının Bölümlerine Ait Alınabilecek Önlemler Binanın inşası. Çatıya bina yetkilisinin izni ile çıkılmalı. duvarlar. patlayıcı madde bulundurulmamalıdır. Çatıya elektrik tesisatı çekilmemeli. kaçış yolu kapıları gibi hususlarda Milli Eğitim Bakanlığı Yangın Önleme ve Söndürme Yönergesinin ilgili hükümlerine göre hareket edilmelidir. Kalorifer kazan dairesine yakıt dökülmemesine dikkat edilmemesi. alıcı. Kazan dairesine “Doğalgaz Yakıtlı Kalorifer Kazanı İşletme Talimatı” nın asılması. Kullanım esnasında soba kapaklarının açık bırakılmaması. gaz kesme tüketim cihazlarının ve bacaların periyodik kontrolleri ve bakımlarının yetkili servislere yaptırılması. 7. soba. yanıcı. tahta ve boyalı kısımlara zarar vermeyecek şekilde altına metal kaplı tabla. Bacaların yılda bir kez Eylül-Ekim aylarında temizlettirilmesi. Isıtma aracı olarak soba kullanılan yerlerde. mermer veya benzeri malzeme konularak kurulması. ısıtma. bacalar. çıra. soğutma. yerleşimi. taşıyıcı sistemi stabilizesi. yerleştirilmesi zorunlu olduğu hallerde çatıya. 5. verici cihazlarına. Odun ve kömür gibi katı yakıtlar ile yüksek oranda ısı bırakan sıvı yakıtlar kullanıldığı takdirde borular ayda bir bacalar ise iki ayda bir temizlenmelidir. Çatılar: 1. kazan dairesinde yangına karşı gerekli önlemlerin alınması. Doğalgaz tesisatlı kazan dairelerinde gaz kaçaklarını algılayacak gaz detektörlerinin kullanılması. Çatılarda yangına karşı koruma gereçlerinden başka bir eşya.
Bina dışında bulunan sanayi tüplerinin bina içindeki tesisata yapılacak bağlantılarının. en fazla 150 cm uzunluğunda ve ilgili standartlara uygun eksiz hortum kullanılmalı ve bağlantılar kelepçe ile sıkılmalıdır. polise (155) ve Jandarmaya (156) yangın ihbarında bulunur. 3. Mutfak ve çay ocakları. • Çok tehlikeli bölgeler için ilk 50 m2 için bir adet 6 kg’lık. Mutfakların bodrumda olması ve gaz kullanılması halinde. Ayrıca ihbar telefonu yanındaki listeye bakarak bu talimatı uygulamakla görevli amir ve diğer ilgilileri telefon vs.tr). 2. olay yerine çağıracaktır. LPG kullanılan sanayi tipi büyük mutfaklarda gaz kaçağını tespit eden ve sesli olarak uyaran gaz uyarı cihazının bulundurulması mecburidir. müteakip her 200 m2 için 6 kg lık iki cihaz kullanılmalıdır. duvar içerisinden geçirilmemelidir. mevcut haber verme sistemini (çan. telefon vb. kombi gibi cihazlar arasında hortum kullanılması gerektiğinde. binanın diğer kısımlarından en az 120 dakika süreyle yangına dayanıklı bölmeler ile ayrılmış biçimde konuşlandırılmalı. Bu konuda daha geniş bilgi için Milli Eğitim Bakanlığı Yangın Önleme ve Söndürme Yönergesine bakılmalıdır (http://mevzuat.) harekete geçirmekle beraber önce telefonla (110) itfaiyeyi haberdar edecektir. Yangının Mesai Saatleri Dışında Çıkması Durumunda Yangını ilk gören şahıs mevcut haber verme sistemini derhal harekete geçirmekle beraber. sonra çevredeki kurumların söndürme ekiplerine. 14 kişilik oturma yeri olan araçlarda 6 kg’lık bir adet. Yüksek binalar içinde bulunan mutfaklar ile bir anda 100’den fazla kişiye hizmet veren mutfakların davlumbazlarına otomatik söndürme sistemi yapılmalı ve ocaklarda kullanılan gazın özelliklerine göre gaz algılama. yangın anında hemen görülebilecek ve rahat ulaşılabilecek bir yerde. 73 . Yangın haberini alan. ana bağlantı borusuna kolay görülen ve kolay açılan bir ana açma-kapama valfı takılmalı ve tesisat. Yangın söndürme cihazının yeri • Yangın söndürme cihazı. 5. • Yerden yüksekliği 90 cm’yi geçmemeli ve yeri değiştirilmemelidir. telsiz. 4. havalandırma sistemleri yapılmalıdır. müteakip her 200 m2 için 6 kg’lık bir cihaz kullanılmalıdır. Bölme olarak ahşap ve diğer kolay yanıcı maddeler kullanılmamalıdır. az tehlikeli bölgelere göre ilk 50 m2 ye bir 6 kğ lık. bulunulan yerde telefonla (110) önce şehir itfaiyesine. Yangın mahallinde ise her ekip kendi görevini yapacaktır. Bodrum katlarında LPG tüpü bulundurulamaz. LPG tüpleri dik konumda bulundurulmalı. oturma yeri 14 kişiden fazla olan otolarda 6 kg’lık iki yangın söndürme cihazı bulundurulur. Yangının Mesai Saatleri İçerisinde Çıkması Durumunda Yangını ilk gören şahıs. • Kurum ve okullarda hizmet aracı olarak kullanılan binek otolarında 2 kg’lık bir bir adet. 6.Mutfaklar. Acil Durum Ekipleri kendilerine ait araçgereçleri alarak derhal olay yerine hareket edeceklerdir. tüp ile ocak. Yangının Çıkış Zamanına Göre Yapılması Gerekenler İşler 1. şofben. çelik çekme veya bakır borular ile rekor kullanılmadan kaynaklı olması.gov. • Yangın riskine göre yangın söndürme cihazları. gaz kesme ve uyarı tesisatı kurulmalıdır.meb. duvara asılı olmalıdır. çay ocakları ve LPG tüplerinin kullanılması 1. 2. zil.
Alt sıradakiler kum. lans ve tetiği kontrol edilir. • Küçük okul binaları için malzemelerin yarısı kullanılır. mühür veya pimi.Y Yangın söndürme cihazlarının bakımı ve kontrolü • Yangın söndürme cihazları cinsine göre. beş yıllık. • Beş veya on yıllık kontrollerde. bir yıllık. Yangın kovaları üç sıradan fazla olmamalıdır. emniyet sibobu. Çok soğuk ve ton yapan bölgelerde kovaların tamamı kum ile doldurulur ve kovaların içine su girmemesi için üzerleri naylonla kapatılıp üst kenarına yakın bir yerden iplikle bağlanır. • Yıllık kontrollerde: Altı aylık kontrollerin yanında cihazın kapağı açılarak içindeki maddenin niteliğini kaybedip kaybetmediği kontrol edilir. 6 aylık. bu durumda kürek kancanın. • Tek katlı binalarda halat ve merdiven bulundurulmaz. • Yangın köşelerinde kullanılacak kovalarının içi ve dışı pas önleyici kırmızı boya ile boyanır. • Modern yangın söndürme sistemleri ile teçhiz edilmiş okullarda ayrıca yangın köşeleri oluşturulmasına gerek yoktur. 74 . cihaz tamamen boşaltılarak tüpün niteliğini kaybedip etmediği su basınç testi ile kontrol edilebilir. on yıllık bakım ve kontrolleri yapılır. hortum. • Aylık kontrollerde: genel durum. • Malzemelerin ağaç aksamları kırmızı. • Altı aylık kontrollerde: Aylık kontrollerin yanında cihazın CO2 tüpü tartılır. Y Yangın köşesi • Okullarda yangın söndürme köşeleri uygun yer olması halinde binaların dışında yapılabilir. balta kazmanın karşısına konur. üst sıradakiler su ile doldurulur. aylık. demir aksamları siyah yağlı boya ile boyanır. sayıları ihtiyaç kadar olur.
Tahliye esnasında öncelik sırasını biliniz. 9. 2. bir yangın halinde nelerin yapılabileceği. 1. 7. Yangın anında kendinizi ve başkalarını tehlikeye atmayınız. yangın söndürme ekipleri. Bulunduğunuz yerde yangın ihbar düğmesi var ise basınız ve sigortaları kapatınız.. yangın krokisi ve yangın söndürme araçlarının nasıl kullanılacağı ile ilgili bilgilere yer verilir. Telaşlanmayınız ve ne yapacağınızı önceden biliniz. can ve mal kaybının azaltılması için itfaiye gelene kadar aşağıdaki acil tedbirler uygulanmalıdır.Gaz yanıcılar D. panik yapmayınız. Yangın köşesinde yangın talimatı. LPG.Metal yanıcılar E.Sıvı yanıcılar C. İtfaiye gelinceye kadar yangının büyümemesi için yangın söndürme cihazları ile müdahale ediniz. Yangın köşesi Yangın söndürme dolabı Bir Yangın Halinde Okul binalarında veya okulun herhangi bir katı içerisinde çıkabilecek yangınların büyümeden söndürülebilmesi. Yangını çevrenizdekilere. Mümkün ise yangının cinsini bildiriniz (bina. 4. 6. Tablo 6: Yangın Sınıflarına Göre Kullanma Söndürme Çeşitleri Yangın Sınıfı A-Katı yanıcılar B.Ancak İyi ABC Kuru Kimyevi Tozu + + + + + + + + . koridor ve merdivenlerin sağ tarafını kullanınız. Yangın yerinin adresini en kısa ve doğru şekilde bildiriniz. asansörü asla kullanmayınız. akaryakıt. Ayrıca okul koridorunda bir yangın köşesi hazırlanır. İtfaiye teşkilatına haber vermek için 110 numaralı telefonu arayınız. 5. Görevlilerden başkasının yangın sahasına girmesine engel olunuz. 8.Tehlikeli Köpük ++ + + + + . 10. Yangının yayılmaması için kapı ve pencereleri kapatınız. 3. yangın anında haber verilebilecek makam ve kişilerin telefon numaraları.Elektrik yangınları + + Çok İyi + İyi Su ve Sulu Çözelti + + -+ .75 .Yangın Söndürme Cihazı ve Yangın Köşesi Modern yangın söndürme sistemleri ile teçhiz edilmiş okullarda bir yangın dolabı bulunur. motorlu araç gibi). yayılmasının önlenmesi ve kontrol altında tutulabilmesi.İyi Değil Karbondioksit (Co2) + + + + .+ + . 11. çevre kat ve binalara duyurunuz.
...……………... kürek.. ………................... ……….. Emniyet müdürlüğü :…………………………………… :…………………………………… :…………………………………… :…………………………………… :…………………………………… :…………………………………… ACİL DURUMLARDA HABER VERİLECEK DİĞER YETKİLİLER 1-Hızır servis 2-Su arıza 3-Elektrik arıza :…………………………………… :…………………………………… :…………………………………… KULLANMAYA HAZIR OLARAK BULUDURULAN YANGIN MALZEMELERİ * Kuru tozlu söndürme cihazı (her türlü yangın) * CO2 li söndürme cihazı (elektrik kontağı) * Köpüklü söndürme cihazı (akaryakıt türü) * Tesisata hortum ve dolabı * Yeteri kadar kum ve su kovası * Merdiven.. ………....................... ………..... 4..... 2................................. kazma.... ……….. ………... 3. 2.....……………...... İLKYARDIM EKİBİ Görevi Yangın dolayısı ile yaralanan ve hastalananlara acil ilkyardım yapmak ile yükümlüdür....... ……….……………........ ……….................... 4...........……………... balta......…………….......................…………….. 4... 1.... 3... 2..................................... 1................…………….. 2. ……….................…………….. yangından sonra meydana gelebilecek panik ve kargaşaları önlemek.. 3... 3.......... YANGIN ANINDA HABER VERİLECEK MAKAMLAR Şehir itfaiyesi Kurum amiri Koruma amiri Sivil savunma uzmanı İdari işler şb............……………..……………. ………. ………......................... ……….. 2...1... ………. Müd...……………. 3.……………..…………….. KORUMA EKİBİ Görevi Kurtarılan eşyaları korumak.........……………........ 4. 4..... ………............. balyoz ve diğer söndürme yönergesine uygun olarak kullanınız 76 ... ………...... KURTARMA EKİBİ Görevi Yangın anında can ve mal kurtarma işlemini yürütmek....... ………..........…………….……………...... 1............ SÖNDÜRME EKİBİ Görevi Binada çıkacak yangına derhal müdahale ederek söndürmek ve büyümesini önlemek 1........
8. 23. Yangın söndürücülerin üzerinde bakım kartı bulunacak. anahtarlar 3x3 cm ebadında madeni numara plakasına takılacak. Yangın Ekipleri kurulacak ve yangın köşelerine asılacak.) görülebilecek şekilde asılacak. Otomatik sigorta kullanılacak. Personelin konut adresleri ve telefon numaralarını gösteren liste. Yangın tesisatı yılda bir defa itfaiye teşkilatına kontrol ettirilecek. 14. 12. Tatil nöbeti Bina içindeki kapılar numaralanacak. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik Yangın Yönergesi hazırlanacak. 21. Yangın Sorumlusu görevlendirilecek. Dolap ve kasalara ‘‘Yangından İlk Önce Kurtarılacak’’ etiketi konulacak. Sivil Savunma Amiri görevlendirilecek. personelce görülebilecek bir yere asılacak. Elektrik tesisatı. Okulun su tesisatı okul açılmadan önce kontrol ettirilecek. 3. 25. teknik elemanlarca. 27. 13. 20. 2. camlı dolapta saklanacak. 22. 9. İlkyardım Ekibi Ekip personeli eğitilecek. Söndürme Ekibi b. Çatı giriş kapısı devamlı kilitli tutulacak. 6. kilitli. 77 . yoksa mahallin elektrik işletmesinin yetkili elemanlarınca yılda bir defa kontrol yapılacak ve kontrol sonucu rapor hazırlanacak. Her öğretim yılında atölyeler yangın ekiplerini kurarak ilgililere duyuracak. 16. Nöbet hizmetleri. Elektrik tesisatı çekilmez. a. Mesai içi nöbet b. Gece nöbeti c. hurda olarak değerlendirmek üzere depolanacak. 19. Sorumlu kişilerin adı soyadı yazılarak imzalanacak. Her bağımsız bölüm için en az 1 adet olmak üzere her 200 metrekare taban alanı için 6 kg. Arşive görevli personel ile birlikte sadece gündüzleri girilir.Tablo 7: Yangından Korunmaya Yönelik Alınacak Önlemler ve İşler 1. Bina iç tesisatın gösteren ‘‘Elektrik Planı’’ camlı dolap içinde asılacak. gerekiyorsa dezenfekte edilecek. yanıcı madde bulundurmak yasaktır. hurda olarak toplanması sakıncalı olanlar çalışma saati bitiminde yakılacak. Elektrik İç Tesisat Yönetmeliğine ve Şartnamesine uygun olacak. 28. Kâğıtlar her gün toplanacak. Yabancılar ve izin belgesi olmayan personel mesai saatleri dışında binaya giremezler. 11. Elektrik tesisatı. Kalorifer bacası 2 ayda bir temizlenecek ve baca tutanağı tutulacak. Acil İlk Yardım vb. Kurtarma Ekibi c. 15. depo ve arşiv olarak kullanılmaz. a. Sigara içmek. Koruma Ekibi d. 26. Sigara yasağı olan yerler levhalarla belirtilecek. 24. 10. Tahliye Yönergesi hazırlanıp ilgili birimlere asılacak. 18. Kapı çıkışlarına ‘‘Çıkış’’ levhası asılacak. 5. 7.lık 1 adet yangın söndürücü ilave edilerek YSC bulundurulacak (TSE Standartlı). sorumlu personelce çizelge hazırlanacak ve sorumluluğunda yürütülecektir. 17. 4. Çalışma saatleri dışında okula gelen okul personeli hakkında kayıt defteri tutulacak. Önemli telefon numaraları (İtfaiye.
78 . e-Okul veri tabanı aşağıdaki ekran görüntüleri yönlendirmeler izlenerek kullanılabilir. kullanıcı adı ve şifre yazılarak sisteme giriş yapılabilir. bilgi kaybı riskinin olmadığı bir yapı amaçlanmıştır.meb. En önemli işleviyse karar vericilerin politika ve strateji üretmelerine yardımcı olacak verileri sağlamaktır. MEB’in en önemli çalışmalarından birisidir. e-Okul sistemiyle okullarımızın bilgilerinin merkezi bir yapıda tutulduğu ve her yerden bu bilgilere erişilebildiği. Ayrıca. öğrencilerin ve velilerin kullanabildikleri içinde öğrencilerin genel bilgilerinin.tr Bu bölümde aşağıdaki soruların yanıtlarını bulacaksınız: • e-Okul nedir? • e-Okulda yapılabilecek işler nelerdir? • e-Okuldan sağlanabilecek bilgiler nelerdir? • e-Okul sistemi nasıl kullanılır? • Mebbis’te bulabileceği bilgiler nelerdir? • Mebbis’te yapılabilecek işler nelerdir? • Elektronik posta adresi nedir? • Okul ağ sitesinin hazırlanması için yapılması gerekenler nelerdir? e-Okul Sistemi e-Okul. okul yönetimlerinin.gov. Müdür yetkili öğretmen olarak göreve yeni başlayan bir öğretmen. e-Okul. e-Okul Sisteminin Kullanılışı e-Okul sistemine “http://e-okul. notlarının. Çünkü günümüzde teknoloji ile eğitim birbirinden ayrılmaz bir bütün hâline gelmiştir. öğretmenlerin. Bakanlığın. Sistemin temel amacı öğrencilerin bilgilerini elektronik ortamda toplayarak herhangi bir durumda anında müdahâle etmektir. öğrencilerin genel bilgilerinin yanında. kendisinden önceki müdür yetkili öğretmenden okulun şifresini ve kullanıcı adını alarak kurum adına sisteme giriş yapabilir.gov.Okul Yönetim Bilgi Sistemi http://e-okul.tr” adresinden. kendisinin ve ailesinin sağlık bilgilerini de içermektedir. Bu sistemde herhangi bir okuldaki öğrencilerin eğitim durumları ile ilgili her türlü bilgiye ulaşılabilir. Sistem. e-Okul sistemi okulları şirketler tarafından hazırlanan ve okullara pazarlanan yazılımlardan kurtararak maddi anlamda önemli bir tasarruf sağlamıştır. millî eğitim müdürlüklerinin. Öğretmen yönetici olarak atanmışsa okul yönetiminden kişisel şifre ve kullanıcı adını alıp sisteme giriş yaparak kendi şifresini oluşturabilir. Okula ait hiçbir şifre yoksa il veya ilçe İLSİS yöneticisinden yeni şifre alınabilir.meb. “Şekil 1”deki kullanıcı girişine giriş kodu. devamsızlık durumlarının ve veli bilgilerinin yer aldığı elektronik bir okul sistemidir. e-Okul veri tabanı ile velilere çocuklarının eğitimsel durumlarını görebilme ve izleyebilme olanağı da sağlamaktadır.
İlköğretime kaydolan çocuklar otomatik olarak “Okula Kayıtsız Çocuklar Ekranı” ndan düşecektir.Okula Kayıtsız Çocuklar ve YSÖP Ekranı Kullanımı Bu ekran zorunlu eğitim çağında olup ilköğretime kayıtlı olmayan (6-14 yaş) çocukların izlenmesi ve okula kazandırma çalışmalarının daha etkin olarak yürütülebilmesi için tasarlanmıştır. 79 . İlköğretime kayıtsız çocukların tespiti. YSÖP kapsamında yer alan 10-14 yaş grubundaki çocuklar adrese dayalı olarak kaydolmaları gereken okula kaydolduktan sonra daha önceden belirlenmiş olan YSÖP’ü uygulayacak okul/okullara İlköğretim Kurumlarında Yetiştirici Sınıf Açılmasına İlişkin Yönerge hükümlerine göre nakledileceklerdir. Okula kaydolması konusunda ikna edilen çocuklar mevcut kayıt işlem basamakları kullanılarak ilköğretime kayıt edilecektir. Okul müdürleri veliyle yaptıkları görüşmede çocuğun okula gelmeme nedenini öğrenerek e-Okula işleyecek ve bu durumu belgelendireceklerdir. İlçe millî eğitim müdürlüklerince zorunlu eğitim çağında olup okula gitmeyen çocuğun ikamet ettiği adrese göre gitmesi gereken okullar belirlenerek okulun ekranına düşmesi sağlanacaktır. Adres Kayıt Sistemi ve MERNİS’teki zorunlu eğitim çağına (6-14 yaş grubu) ait veriler ile e-Okul veri tabanında yer alan veriler karşılaştırılarak hazırlanmıştır. Bu karşılaştırma sonucu ilköğretime kayıtlı olmadığı tespit edilen çocuklar Adres Kayıt Sistemi’ndeki adreslerine göre il/ilçe bazında gruplandırılarak il ve ilçenin e-Okul ekranına düşecektir. Okul Müdürlükleri Kayıtsız Öğrenci Ekranını sık sık kontrol etmek durumundadır. Bu aşamadan sonra okul müdürlükleri çocuğun adres bilgilerine göre aileyle görüşme ve aileyi ikna etme çalışmalarına başlayacaktır. Bu işlem ekranda görünen bütün çocuklar için yapılacaktır.
çağ nüfusunda olup Okula Kayıtsız Çocuklar Ekranında görünen çocukların adres bilgilerine göre kayıt olmaları gereken okullara dağıtım işlemlerini yapacaklardır. Okula Kayıtsız Çocuklar Ekranı (Okul Müdürlükleri) Okul Müdürlükleri Kayıtsız Çocuklar Ekranına düşen çocukların ikna ve okula kazandırma işlemleri için velilerle görüşme yaptıktan sonra çocuğun okula gelmeme nedenini ekrana gireceklerdir. 80 . İlçe millî eğitim müdürlükleri. Kayıtsız çocuğu okula kazandırmak için veliler ikna edildiğinde e-Okul sistemine kaydı yapılacaktır.Okula Kayıtsız Çocuklar Ekranı (İl/İlçe Millî Eğitim Müdürlükleri) MEM işlemleri altında Okula Kayıtsız Çocuklar ve YSÖP Ekranı ilçe millî eğitim müdürlüklerince kullanılacağından bu ekranın kullanıcıları MEBBİS yöneticilerince yetkilendirilecektir. Bu işlem ekranda görünen bütün çocuklar için mutlaka yapılacaktır. ÖNEMLİ UYARI: Okula gelmeme nedeni okullar tarafından girildiğinde otomatik olarak bu ekrana yansıyacaktır. e-Okula kayıt yapılmadan önce neden bilgisi girilmelidir. Okula gelmeme nedeni olmayan öğrenciler işlem yapılmamış öğrenci olarak kabul edilecektir.
Yetiştirici Sınıf Öğrenci Bildirim Formu Bu bölüm tüm ilköğretim okullarının kullanabileceği ekrandır. Bu bölüme ilçe millî eğitim müdürlüğü tarafından okulun e-Okul Kayıtsız Çocuklar Ekranına düşürülen ya da okulun ikna ekibinin alan taraması sonucunda Yetiştirici sınıf Öğretim Programı kapsamında olduğu belirlenen (10-14 yaş grubu) çocuklara ait bilgilerinin girilmesi gereklidir.e-Yetiştirici Sınıflar Bu ekran Yetiştirici Sınıflar Öğretim Programı kapsamında yer alan çocukların/öğrencilerin ilköğretim okullarına kayıt ve daha sonraki nakil işlemlerinin daha etkin bir şekilde yürütülebilmesi için tasarlanmıştır. YSÖP Okulu Belirleme İşlemleri Yetiştirici Sınıflar Öğretim Programını uygulayacak okul/okulları ilçe millî eğitim müdürlükleri tarafından belirlenecektir. 81 .
Okulunuz ekranında görülen çocuklar ya da okulunuzda kayıtlı çocuklar için Yetiştirici Sınıflar Öğrenci Bildirim Formu doldurulacaktır. okul personeli. yaşıtlarından üç yıl geride ve okulunuzun aktif öğrencisi ise YSÖP Okuluna nakli. İlköğretim Okullarında Yetiştirici Sınıf Açılmasına İlişkin Yönerge hükümlerine göre yapılacak işlemlerde öğrencinin okulla ilişkisi yukarıdaki ekrandan işaretlenecektir. 82 . öğrenci ve ailesinin birlikte verecekleri karar doğrultusunda yapılacaktır. Öğrenci. Karar verilirken öğrencinin bulunduğu sınıfa uyumu da göz önünde bulundurulmalıdır.Öğrencinin Durumu 10-14 yaş grubunda olup ilköğretime kayıtsız çocuklar ve okula kayıtlı olup çeşitli nedenlerle devamsız durumda olan ve akademik başarısızlık dışında yaşıtlarından üç yıl geride olan çocuklar YSÖP kapsamındadır.
Onaylanan öğrenciler için YSÖP okullarına nakil işlemleri yapılacaktır. Eğitimden ayrılma nedenleri ise daha önce tanımlandıysa “okula kayıtsız çocuklar” ekranından bu ekrana otomatik olarak gelecektir. YSÖP Okuluna Nakil Bu bölüm doldurulduktan sonra önce okul tarafından onaylanacak ve çocuğa ilişkin bilgiler onay için ilin ekranına düşecektir.İlköğretim çağında olup okula kayıtsız 10-14 yaş grubunda yer alan çocukların kayıt şekli yukarıdaki ekrandan işaretlenecektir. 83 . YSÖP kapsamında olduğu belirlenen öğrenciniz YSÖP okulu açılan ilköğretim okuluna yukarıdaki ekran kullanılarak nakledilecektir. Kayıt şekli başlığı altında tanımlanmamış başka bir yolla çocuk okula geldiyse açıklama kısmı mutlaka doldurulacaktır.
Bu ekranda öğrencinin devam devamsızlık.Öğrencinin eğitime başlaması için nakil yapılan YSÖP okulunun ve ilin nakil işlemini onaylaması gerekmektedir. işlemleri yapılabilir. 84 . nakil ve karne hazırlama vb. YSÖP Okulları Öğrenci İşlemleri YSÖP ekranı altında görünen “yetiştirici sınıf öğrenci işlemleri” ekranı il millî eğitim müdürlüğü tarafından YSÖP açma onayı verilen okullar tarafından kullanılmaktadır. Onay işlemleri bu ekran üzerinden yapılmaktadır.
YSÖP okulları bu ekran aracılığıyla okullarının ekranına düşen öğrencileri okullarında uygun YSÖP programına yerleştirir. Yukarıdaki ekran kullanılarak öğrencinin sınıflara yerleştirme işlemleri yapılmaktadır. 85 .
YSÖP Öğrencisinin Nakil İşlemleri Aşağıdaki ekran yardımıyla öğrencinin YSÖP’e başlama ve bitiş tarihleriyle. 86 .YSÖP sınıf/şubesinin haftalık ders programı Talim Terbiye Kurulu Başkanlığının 24. YSÖP’ü tamamlayıp tamamlayamama durumuna ilişkin bilgileri işaretlenmelidir.07.tr İnternet adresinden haberler ve duyurular bölümünden ulaşılabilir.iogm. Nakil işlemleri e-Okul mevcut uygulamalarında olduğu gibi yapılmalıdır.meb.gov.2008 tarih 5745 sayılı Kararı’nda belirtildiği gibi bu ekran üzerinden yapılacaktır. Bu karara www. ÖP k l d kili k d ki k l ğ l İlköğretim Kurumlarında Y ti ti i i Sınıf Açılmasına l d Yetiştirici Öğrencinin YSÖP okulundan nakili yukarıdaki ekran aracılığıyla İlköğ ti K İlişkin Yönergenin Nakil ve Geçişler ile ilgili maddeleri doğrultusunda yapılır.
gov.tr/ Bu bölümde aşağıdaki soruların yanıtlarını bulacaksınız: • Bir İnternet sitesi hazırlamak için neler gereklidir? • İnternet sitesi oluştururken dikkat edilmesi gerekli hususlar nelerdir? MEBBİS Millî Eğitim Bakanlığı Bilişim Sistemleri’nin kısaltılmış adıdır ve günün gereksinmelerine göre güncellenen ve sayıları artırılan modüllerden oluşmaktadır. öğretmenler ise kullanıcı adı ve şifrelerini okul yönetimlerinden alarak sisteme giriş yapabilirler. 87 . Müdür yetkili öğretmenler önceki müdür yetkili öğretmene ulaşamamaları durumunda ilçe İLSİS sorumlusundan. Öğretmenler kişisel bilgilerine ulaşmak için ekranın solunda bulunan kullanıcı adı ve şifresini kullanılarak sisteme giriş yapabilirler.Millî Eğitim Bakanlığı Bilişim Sistemleri http://mebbis.meb.
Bu adresin alınması ve okul İnternet sitesi kurulması için okul müdürü resmi yazı ile il veya ilçe millî eğitim müdürlüklerine başvurması gerekmektedir. Günümüzde bu gelişmelere ayak uydurabilmek için eğitim ve öğrenme ortamlarında bilgiye ulaşmayı. Okulla ilgili bütün bilgi ve belgeleri her zaman yanımızda taşımamız mümkün değildir. İnternet sitesi okulun ulusal ve uluslararası düzeyde tanınmasını. İletişim teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte bireylerin erişebilecekleri bilgi kaynakları hem sayıca artmış hem de değişmiştir. Okullar açısından İnternet sitesi oluşturmanın birçok yararı vardır.tr şeklinde internet adreslerinin kullanımı uygundur. her türlü çalışmalarını maliyetsiz tanıtmasını. Bu nedenle okullarda yaygın hâlde bilgi paylaşımına yönelik ağ siteleri hazırlanmaktadır. POLİS AMCA İLKÖĞRETİM OKULU Okul İnternet Sitesinin Oluşturulması Teknoloji alanındaki gelişmeler bilginin hızla artmasını ve yayılmasını sağlamıştır. Bu bağlamda her öğretmenin ve okulun/kurumun bir e-posta adresi alması ve bu adresi kullanması yazışmaların sağlıklı olması için büyük önem taşımaktadır. Okulun bir İnternet sitesi olması durumunda her şey bize bir bilgisayar ve telefon hattı uzaklığında olacaktır.meb. Bu hızlı ve ucuz iletişim sistemi kurumlara hem zaman hem de ekonomik yönden önemli kazançlar sağlamaktadır. 88 .Elektronik Posta (e-mail) Günümüzde iletişim anlayışını tamamen değiştiren e-posta.okul adı. bilgiyi kullanmayı ve yaymayı sağlayacak her türlü araç kullanılmak zorundadır.k12. Buna örnek olarak günlük yaşantının her alanına giren ve milyonlarca insan tarafından kullanılan İnternet. okula ulaşmak isteyen paydaşlarla kısa yoldan iletişim kurabilmesini sağlayıp okula olumlu bir imajda kazandırabilir. Bir İnternet Sitesi Hazırlamak İçin Gerekenler İlköğretim okullarımızda www. kurumlar arasında bilgi alışverişinde yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. iletişim ve bilgiye ulaşma aracı olarak okullardaki yerini almıştır.
proje ve kampanya imlekleri gibi daha birçok kural belirtilmiştir.meb. site içeriği. • En az iki kişi İnternet sitesinden sorumlu olarak görevlendirilmelidir. kullanılacak karakter seti.C. Bu işlemlerden sonra İnternet sitenizin dosyalarını hazırlayıp ftp. MEB imleğinin orantısı ve rengi değiştirilmemelidir.tr adresine girip buradan “Okul Ağ Siteleri Yönetim Paneli”ne tıklayarak okulunuzun İLSİS kullanıcı adı ve şifresi ile panele giriş yapabilirsiniz. Web sayfası hazırlama konusunda çok çeşitli seçenekler bulunmaktadır.tr uzantısı ile bitecek okulunuzun adresini belirleyebilirsiniz. Devlet okulları ve diğer kurumların İnternet adres yayını www. • Standart MEB imleği kullanılmalıdır. Türk Bayrağı. • Site başlık çizgisinde.k12. • Site tasarımında çerçeve (frame) yapısı kullanılmamalıdır. • İnternet site çizge tasarımında site başlık çizgesi sayfanın en üstünde yer almalı. kullanıcı adı ve şifrenizi yazarak dosyaları upload (dosya yükleme) edebilirsiniz. MEB imleği. Merkez teşkilatı ve il millî eğitim müdürlükleri hariç diğer okul ve kurumların bağlı bulunduğu il bilgisi bulunmalıdır.tr uzantılı İnternet adresleri otomatik olarak yayınlanmaktadır. Web Sayfa Yapısı İle İlgili Kurallar • Site tasarımında hâkim renk olarak mavi ve tonları kullanılmalıdır.k12.tr adresindeki ilişim ekleme formu doldurularak gerçekleştirilmektedir. Bu yazıda İnternet sitelerinde kullanılacak renkler.meb. eğitim ile ilgili resimlerden oluşmalıdır. Türk bayrağı aslına uygun renk ve görünümde olmalıdır. Millî Eğitim Bakanlığı.gov. güncellemeyi. site içerisinde kaybolmalarını engelleyecek yönlendirmeler ve bağlantılar her sayfada mutlaka bulunmalıdır. Ancak tasarıma bağlı olarak açık renk tonları da kullanılabilir. 89 . Bu yüzden. grafiklerin büyüklüğü. T. sayfa çözünürlüğü. • Bant genişliğinin verimli kullanımı için tasarımda kullanılan tüm görsel ve işitsel unsurlar.k12. Sayfa yüklenme hızı ölçülmeli ve 56 Kb/s’lik bir bağlantı için en geç 40 sn’de yüklenmelidir. hedefe yönelik strateji geliştirmeyi. • Görsel tasarım haricindeki yazılı içerik alanlarının arka plan rengi olarak beyaz kullanılmalıdır. mevcut imkânlar doğrultusunda MEB tarafından verilmektedir. İyi bir İnternet sitesi oluşturma. diskte az yer kaplayacak ve aslına yakın (optimum) şekilde düzenlenmelidir. yazı büyüklüğü. Millî Eğitim Bakanlığı ibaresi ve kurum adı açık bir şekilde yer almalıdır. bir İnternet sitesi oluşturmak için gerekli diğer bir adımdır.k12. etkili bir site yönetimi.Web sayfası hazırlamak. Tanımlar ilişiminde okulunuzla ilgili bilgileri girebilirsiniz. meb. uygun tarzda site tasarımını. • İnternet barındırma hizmeti.meb. Okulunuz için ücretsiz İnternet hizmetinden faydalanmak için ilk olarak http://www. “İlişim Yayınla” sekmesine tıkladığınızda ise meb. Açılan ekranda basit bir arayüz ile karşılaşacaksınız. okul İnternet siteleri ile ilgili yayınladığı bir yazı ile tasarımcıların uyması gereken bazı kuralları belirlemiştir. • Ana sayfanın toplam boyutu 250 Kb’ın altında olmalıdır. • Ziyaretçilerin sayfalar arasında kolaylıkla geçiş yapabilmelerini sağlayacak. çıkabilecek olası sorunlar karşısında çözümler üretebilmeyi gerektirebilir. site yapma konusunda uzman kişilerin desteğine ihtiyaç duyabilirsiniz.tr adresine bağlanıp.tr sitesinde yayınlanan okul adresleri arasında yer almak üzere İnternet sitemizin isteğini gönderebilirsiniz. Bu ekranda İnternet adresi tanımı ilişimine tıkladığınızda sonu meb. • Sayfa tasarımı yapılırken 800 x 600 veya 1024 x 768 çözünürlük temel alınmalıdır.k12. Ücretsiz Okul İnternet Hizmetlerinden Faydalanma Millî Eğitim Bakanlığı okullara ücretsiz Web alanı sağlamaktadır. • Site başlık çizge kompozisyonu Atatürk fotoğrafı. içerik hazırlamayı. yüksekliği 200 pikselden büyük 60 pikselden küçük ve yoğunluğu 72 dpi’den yüksek olmamalıdır.
• Hazırlanan sitede. • İl ve ilçe millî eğitim müdürlüğünün ana sayfasında. siyasî.İnternet Sitesi İçeriği İle İlgili Kurallar • İçerik. gibi okulun özel sorumluluk alanına dair bilgiler yer almamalıdır. etkinlikler. sade. Okulun tanıtımının. MEB Eğitim Teknolojileri Genel Müdürlüğünce yayınlanan 27/09/2005 tarih ve /13822 sayılı. pornografik. görev tanımı. görsel ve işitsel materyallere ve bilgilere de yer verilmelidir. duyurular. Tahoma yazı karakterleri tercih edilerek site içeriğinde açısından tüm yazı ve başlıklarda yazı tipi birlikteliği sağlanmış olmalıdır. bir edebiyat öğretmeni. okuldaki çeşitli etkinliklere ait duyuruların. 20/10/2000 tarih /8846 sayılı ve 22/11/2000 tarih /10055 sayılı yazılara göre düzenlenmesi gerekir. gözü yormayan bir tasarım ile sunulmalıdır. projeleri yer almalıdır.tr adresine bağlantı olmalıdır. öğrencilerin çeşitli kollardaki özgün ve standart proje çalışmaları ile sanat çalışmalarının. Anayasası’nın 14. yazım kurallarına uygun. Tasarım kurum kimliğini yansıtmalı ve site içerisindeki her sayfa. bilgisayar öğretmeni veya formatör öğretmen. bağlı tüm birimlerin telefon numaraları. İnternet yayın ekibinin şunlara dikkat etmesi gerekir: • Sitede yayınlanacak bilgilerin Atatürk ilke ve inkılâplarına ve genel ahlâk kurallarına uygun olmasına • T. • MEB’in katıldığı ve uyguladığı süreli proje ve kampanya imlekleri süresi bitene kadar ana sayfada yer almalıdır. 90 . Sitede haberler. • Görsel tasarım ve başlıklar haricindeki yazılı içerikte kullanılan yazı boyutu 8 puntodan küçük. güncel. imlek ve ilişimler sitede yer almamalıdır. Ayrıca okul İnternet sitelerinin oluşturulmasında Millî Eğitim Bakanlığı İlköğretim ve Orta Öğretim Kurumları Sosyal Etkinlikler Yönetmeliği hükümlerine de uyulması gerekmektedir. maddesinde yer alan hususlara aykırı yayın bulunmamasına • Site içeriğinde Türkçenin düzgün kullanılmasına • Sitenin bireyselleştirilmemesine • İçeriğin sürekli güncellenmesine Kurumunuzun İnternet adresinin Millî Eğitim Bakanlığının sitesinde yer alması için. bilgi edinme kısımları bulunmalıdır. • Kullanılan dil. Verdana. • Hazırlanan sitede Atatürk köşesi bulunmalıdır. “İnternet sitesi hazırlayacak okullarda. 12 puntodan büyük olmamalıdır. öğretmenlerin hazırladıkları ders programlarının yer alması sağlanabilir. eğitimle ilgili olmayan içeriğe sahip reklam. teşkilat şeması. • Tüm merkez ve taşra teşkilatı sayfalarından bir üst birime ve Millî Eğitim Bakanlığı www. tarihçesi. • Hazırlanan her Türkçe sayfada ISO ve Windows standardına göre Türkçe karakter seti ayarlanmalıdır. tasarımıyla bir bütünlük teşkil etmelidir. kurumun teşkilat yapısı. • İnternet sitesi kurumsal kimliği yansıtmalı. Sitelerin kapsamında millî değerlerimiz. • Ticarî. Okullarımızda İnternet Sitesi Oluşturulurken Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar Okul İnternet sitelerinde sadece öğretmenlerin kişisel bilgileri. duyurular vb.meb. bir yabancı dil öğretmeni ve varsa haberleşme kulübünden sorumlu öğretmen ve öğrencilerden oluşacak bir İnternet yayın ekibi kurulması sağlanabilir. birim sorumlularının isimleri ve e-posta adresleri bulunmalıdır. ağ sitesinin. yalın ve Türkçe olmalıdır. Yazı tipi olarak Arial. okulun bulunduğu ilin haritası da yer almalıdır. okul müdürü veya müdür başyardımcısı.gov. kişiselleşmemesine dikkat edilmelidir.C. Atatürk ve Cumhuriyetimiz ile ilgili yazılı. • Kurumun sitesinde adresi.
yazışma. tüzük. Müdür yetkili öğretmen. • Müdür Yetkili Öğretmenler yukarıda sayılan sorumluklarından dolayı yarıyıl ve yaz tatillerinde okulda bulunması hâlinde haftada 12 saat. Müdür yetkili öğretmenler. Müdür. Böylelikle müdür yetkili öğretmenler herhangi bir okulda müdür yardımcılığı yapmadan müdür baş yardımcılığına sınavsız. okul müdürlüğüne de sınavda başarılı olmak kaydıyla başvuru yapabilmektedirler. sınıf öğretmenliği görevi yanında yönetim hizmetlerini de yürütmek üzere müdür yetkili öğretmen olarak görevlendirilmektedir. ders yılı içerisinde ise haftada 15 saatin yanında 3 saat ders niteliğinde yönetim görevi olarak toplam 18 saat ek ders ücreti almaktadırlar. okulun köyün bir parçası olduğu gerçeğinden hareketle her türlü eğitim-öğretim. A tipi okula müdür olarak atanmak için 3 yıl müdür yetkili öğretmenlik yapması ön şartlardan biridir. ders okutmanın yanında kanun. koruma. 91 . Müdür Yetkili Öğretmene Öneriler • Müdür yetkili öğretmenin yıllık çalışma programı olmalıdır. Bu bağlamda müdür yetkili öğretmenler de yukarıda sayılan görev ve sorumlukları yerine getirmek zorundadırlar. değerlendirilmesinden ve geliştirilmesinden sorumludur. eğitici etkinlikler. Müdür Yetkili Öğretmenin Görev ve Sorumlulukları İlköğretim okulları demokratik eğitim-öğretim ortamında diğer çalışanlarla birlikte müdür tarafından yönetilmektedir. temizlik ve düzen gibi yönetsel etkinliklerini düzenlemelidir. Yukarıda belirtilen görevlerin öğretmenlik ile birlikte gerçekleştirilmesi zor gibi gözükse de müdür yetkili öğretmenliğin. bakım. okulun amaçlarına uygun olarak yönetilmesinden. öğretmenlik görevinin yanında müstakil bir okul müdürüne ait görev. özellikle mesleklerinin ilerleyen yıllarında yöneticilik görevlerinde bulunmayı kariyer hedefi olarak gören öğretmenler için avantajları bulunmaktadır: • Müdür yetkili öğretmenlik Yönetici Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinde C tipi okul müdürlüğü olarak sayılmaktadır. beslenme. Okul müdürü. güvenlik. • Müdür yetkili öğretmen bu görevi kendine verilmiş ek bir görev olarak değil kendisini geliştirmesine yönelik bir fırsat olarak görmelidir. personel. Bu bağlamda bir öğretmenin B tipi okul müdürlüğüne atanmak için 2 yıl. taşınır mal. program ve emirlere uygun olarak görevlerini yürütmeye. Müdür yetkili öğretmenlerin köylerde çalışıyor olması köye özgü yönetim tarzını da beraberinde getirmektedir. öğrenci. yönerge. okulu düzene koymaya ve denetlemeye yetkilidir. yetki ve sorumlulukları üstlenir.Müdür Yetkili Öğretmenlik Bu bölümde aşağıdaki soruların yanıtlarını bulacaksınız: • Müdür yetkili öğretmenin görev alanları nelerdir? • Müdür yetkili öğretmenin yetki ve sorumlulukları nelerdir? Müdür Yetkili Öğretmenin Görev Alanları Bağımsız müdürlüğü bulunmayan ilköğretim okullarında sınıf öğretmenlerinden biri. yönetmelik.
• Müdür yetkili öğretmen bölge eğitim müfettişleri. diğer paydaşlarla 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu’nun 52 ve 53. bir uygulamanın önceden yapılmış olması onun doğru olduğunu göstermeyebilir. • Birleştirilmiş sınıflı ilköğretim okullarında görevli öğretmenler. Güncel bilgiler için MEB mevzuat bankası sürekli takip edilmelidir. Okulda yapılacak her türlü iş ve işlem için öncelikle ilgili mevzuata başvurulmalıdır. Bir önceki eğitim öğretim yılına ait teftiş tebliğini okumalı ve tebliğde belirtilen öneriler doğrultusunda gerekli önlemleri almalıdır. • Okulda yapılacak her türlü tadilat ve proje değişikliğinin valilik onayı ile yapılabileceği unutulmamalı ve yapılması planlanan değişiklikler için gerekli izinler zamanında alınmalıdır. • Müdür yetkili öğretmenler özellikle okulu terk etmeden önce okulun tüm bölümlerini kontrol etmelidir. Ayrıca bu görevlendirmenin İl/İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü Özlük Bölümü tarafından İLSİS kayıtlarına işlenip işlenmediğini kontrol etmelidirler (Kitabın MEBBİS bölümüne bakınız). Atatürk büstü/köşesi ve genel temizlik. Müdür yetkili öğretmenler okulda görev yapan öğretmenler için bu konuda gerekli kayıtları tutmalıdır. il/ilçe eğitim yöneticileri ile işbirliği ve iletişim içerisinde olmalıdır. 92 . Mesleki çalışmalarını tatil adreslerinde tamamlayan öğretmenler. koruma hizmetlerini dikkatle yerine getirmelidirler. eylül ayının ilk iş gününde bağlı bulundukları millî eğitim müdürlüğüne teslim ederler. Bu durum yukarıda belirtilen okul müdürlüğüne başvuru esnasında geçmişe dönük bilgilerin kaybolmasını engelleyecektir.• Müdür yetkili öğretmenler görev yerlerinde özellikle bayrağımızın korunması/saklanması. bakım. Özellikle MEB İlköğretim Kurumları Yönetmeliği’nin her müdür yetkili öğretmenin elinin altında olması gerekmektedir. • Öğrencilerin sağlığı ve güvenliğine ilişkin önlemleri almalıdır. Ancak. • En yakın emniyet birimine yazılmak üzere İl/İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü’ne okul güvenliğinin sağlanması ile ilgili altı ayda bir yazı yazılmalıdır. derslerin kesiminden 1 Temmuza kadar yapılacak mesleki çalışmalarını. maddeleri gereğini yerine getirmelidir. • Müdür yetkili öğretmenler okulda yapılan eski uygulamaları incelemelidir. Bu durum il/ilçe milli eğitim müdürlüğüne resmî yazı ile bildirilmelidir. • Müdür yetkili öğretmen çalıştığı okulda erişim ve devam sorunu var ise. okul yönetimi veya millî eğitim müdürlüğünün bilgisi dâhilinde yaz tatilini geçirecekleri yerdeki bir ilköğretim okulunda yapabilirler. Bir örneği de okul müdürlüğünce saklanmalıdır. düzen. • Müdür yetkili öğretmen okulların açık olduğu dönemde izin kullanırsa başka bir öğretmene vekâlet bırakması gerekmektedir. • Müdür yetkili öğretmenler bu göreve ilişkin Kaymakamlık/Valilik “Olur”larının bir örneğini personel özlük dosyasına muhakkak koymalıdırlar. çalışma yaptıkları okul müdüründen aldıkları bu çalışmalara katıldıklarını gösterir yazıyı.
Eğitim alanında. Daha önce yapılan çalışmalara ek olarak son yıllarda eğitim alanında Milli Eğitim Bakanlığı’nca kapsamlı çalışmalar yapılmıştır. Milli Eğitim Bakanlığı erişim ve devamı sağlamak ve ilköğretime erişmde cinsiyetler arası farkı ortadan kaldırmık için pek çok proje. daha hala zorunlu eğitim yaş grubundaki tüm çocukların eğitime kavuşturulması hedefine ulaşılamamıştır (MEB. 93 . program uygulamakta ve strateji geliştşrmektedir. “Taraf devletler çocuğun eğitim hakkını kabul eder ve bu hakkın fırsat eşitliği temeli üzerinde tedricen gerçekleştirilmesi görüşüyle özellikle ilköğretimi herkes için zorunlu ve parasız hale getirirler. 2005-2006 eğitim-öğretim yılı için hedeflenen okullaşma oranı %95. ülkemizde de eğitim konuları devletin önem verdiği konular arasında ilk sırada yer almıştır. 2007-2008). bu amaca yönelik etkinlikleri sürmektedir.İlköğretime Erişim ve Devam Bu bölümde aşağıdaki soruların yanıtlarını bulacaksınız: • MEB erişim ve devam politikları nelerdir? • İlköğretime erişim ve devamı sağlamak için öğretmenin yapacağı çalışmalar nelerdir? Uluslararası alanda kabul görmüş belgeler arasında yer alan İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi ve Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin de önemle vurguladığı gibi. Bu projeler kapsamında yapılan çalışmalarla ilköğretimin yaygınlaştırılmasında önemli mesafeler kat edilmişse de gelinen noktada. Dünya çapında geçerli olan uluslararası belgelere ek olarak. Okula düzenli biçimde devamın sağlanması ve okulu terk etme oranlarının düşürülmesi için önlem alırlar. Bunun yanı sıra uluslararası topluluk tarafından benimsenen ilköğretimle ilgili küresel ilke ve hedefler de benimsenmiş ve bunlar ulusal kararlarla garanti altına alınmıştır. Ülkemizin beş yıllık kalkınma planları incelendiğinde 1970’lerde başlayan ilköğretimin tüm çocuklara yaygınlaştırılması hedefinin her plan döneminde gündemin ilk sırasında yer almasına rağmen bu hedefin bir türlü gerçekleştirilemediği görülmektedir. Millî Eğitimi Geliştirme Projesi. eğitimin fırsat eşitliği temeline dayalı olarak yürütülmesi. zorunlu ve kaliteli eğitime erişimleri hedeflenmiştir.6. Çağ nüfusu ile kastedilen o okul yılında o yaşta okula gitmesi gereken çocuklardır. Milli Eğitim İstatistikleri Örgün Eğitim. hem Anayasamızda hem de 1739 Sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu ile 222 Sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu’nda yer almaktadır. maddesinde de ayrıntılı bir şekilde eğitim hakkı düzenlenmiştir. özellikle cehaletin ve okuma yazma bilmemenin dünyadan kaldırılmasına katkıda bulunmak ve çağdaş eğitim yöntemlerine ve bilimsel ve teknik bilgilere sahip olunmasını kolaylaştırmak amacıyla uluslararası işbirliğini güçlendirir ve teşvik ederler” Sözleşmenin yanı sıra 2000 yılında Dünya Eğitim Forumu’nda da 2005 yılına kadar ilk ve orta öğretimde cinsiyet farklılıklarının ortadan kaldırılması ve 2015 yılına kadar tüm eğitim kademelerinde özellikle kız çocuklarının aleyhine işleyen cinsiyet eşitsizliğinin aşılarak eşitliğin başarılması ve tüm çocukların ücretsiz. Bundan sonraki bölümde yürütülen çalışmalar hakkında bilgi bulabilirsiniz. Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin 28. herkesin eşit olarak yararlanması gereken bir haktır. Temel Eğitim Programı ve Projeleri. Zorunlu eğitim çağındaki çocukların temel eğitim hakkı Cumhuriyetin kuruluşundan günümüze kadar hazırlanan tüm anayasalarda teminat altına alınmıştır. günümüzde temel eğitim. Bu projelerden Temel Eğitim Programı ve AB Temel Eğitimi Destekleme Programı halen devam etmekte olup. Bu kapsamda ilköğretimin zorunlu ve ücretsiz olması. 2012-2013 eğitimöğretim yılı için ise %100’dür (Dokuzuncu Kalkınma Planı 2007-2013). AB Temel Eğitimi Destekleme Programı gibi önemli projelerin en önemli hedefi “ilköğretimi tüm çağ nüfusuna yaygınlaştırmak” olmuştur.
Gerek okullaşma oranı. gerek okula zamanında kaydolmama ve gerekse erkek ve kız çocuklar arasında görülen cinsiyete dayalı farklılaşmalar ülkemizde bölgelere göre değiştiği gibi. İlköğretim Genel Müdürlüğü eğitime erişimde cinsiyet eşitliğini sağlamak için 2002 yılında Haydi Kızlar Okula Kız Çocuklarının Eğitime Erişimi Projesini başlatmıştır. Adres Kayıt Sisteminde yer alan 6-14 yaş grubu çocukların TC Kimlik numaraları ve e-okulda kayıtlı olan çocukların TC Kimlik Numaralarının karşılaştırılması yoluyla okula kayıtsız olduğu belirlenen çocuklar adres kayıt sisteminde kayıtlı oldukları ilçelerin e-okul ekranlarına düşürülmektedir. ilköğretime devamlarının sağlanması94 . Bu aşamanın ilk bir yılında il/ilçe ve okul yöneticilerinin kapasitelerini geliştirme ve kampanya örgütlenmesini sağlama çalışmaları gerçekleştirilmiş. ikna çalışmaları. Mevcut düzenlemeler ve yapılan çalışmaların da bu grubun okula kazandırılmasında yeterince etkili olmadığı uygulayıcılar tarafından sık sık dile getirilmiştir. Mevcut veri tabanlarının kullanılmaya başlanmasıyla tespit. aynı zamanda kız çocuklarını okula devam etmekten ve okulda başarı göstermekten alıkoyan tüm engellerin sistematik biçimde ortadan kaldırılmasını hedeflemektedir. Proje 17 Haziran 2003 tarihinde Van ilinde başlatılmıştır. bu eksikliğin özellikle. Kız Çocuklarının Okullulaşmasına Destek Kampanyası. Okullulaşma oranının %100 olmaması bir yana. iyileştirme politikaları gün geçtikçe daha olumlu sonuçlar verse de.Haydi Kızlar Okula Kız Çocuklarının Eğitime Erişimi Projesi Milli Eğitim Bakanlığı. Yetiştirici Sınıf Öğretim Programı. hatta il içinde ilçelere göre de değişim gösterebilmektedir. Zamansal olarak. Çocukların okula erişiminin sağlanması ve farklı yaş gruplarındaki çocukların yaşıtlarıyla birlikte okula devam ve uyumlarının sağlanması amacıyla geliştirilen Yetiştirici Sınıf Öğretim Programı (Telafi Eğitimi) 81 ilde uygulanmaktadır. e-Okul veri tabanına eklenen bir modül ile okula hiç kaydolmamış ve devamsız öğrencilerin okul bazında izlemesi yapılmakta. zorunlu eğitim çağı kapsamında olup. ilçe ve okul düzeyinde net okullulaşma oranları izlenerek ve veriler değerlendirilerek il eğitim durum raporları hazırlanmaktadır. bölge içinde illere göre de değişmekte. yaş. Bu kapsamda zorunlu eğitim çağında olup ilköğretime kayıtsız ve kayıtlı olduğu halde devamsız çocukların tespit edilmesi. Yetiştirici Sınıflar Öğretim Programı (YSÖP) Eğitime erişimin sağlanması için yürütülen politika ve stratejilerin biri de Yetiştirici Sınıf Öğretim Programıdır. zorunlu eğitim çağında olup eğitim hakkından yoksun kalan çocuklar arasında kız çocuklar üzerine odaklanılarak tüm çocuklar için kaliteli eğitime erişimi sağlamak anlamına gelmektedir. kız çocuklar aleyhine ve hem kız çocuklar için hem de erkek çocuklar için kırsal bölgeler ve görece yoksul yerlerde daha belirgin olduğu görülmektedir. Haydi Kızlar Okula. Merkezden yürütülen erişim stratejileri zamansal iyileştirmeler sağlasa da erişim ve devamın sağlanmasında yeni strateji ve politikalara ihtiyaç duyulmuş ve İlköğretim Genel Müdürlüğü eğitime erişim ve devamın izlenmesi ve sağlanmasında yeni yaklaşımlar belirlenmiştir. Haydi Kızlar Okula kampanyasının ara değerlendirme sonuçları ve uygulayıcı görüşleri okula kazandırılan 10-14 yaş grubundaki çocukların okula devam ve uyum sorunları yaşadıklarını göstermiştir. İlk yılında kız çocukların okullulaşma oranlarının en düşük olduğu Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde yer alan 10 ilde yoğunlaşmıştır. Bu çocuklar ilçeler tarafından adreslerine göre kayıt olması gereken okulların ekranlarına düşürülmektedir. yapılan çalışmalar ve illerin sahiplenmesiyle kampanya toplumsal bir seferberliğe dönüşmüştür. Bu proje yalnızca kız çocukları için eğitim fırsatlarının artırılmasını değil. Merkezi düzeyde e-okul veri tabanı ile il. Bu çalışmalar kampanya ana hedefi olan çağ nüfusunun yüzde 100 okullulaştırılması için etkin stratejiler geliştirilmesine yöneliktir. çeşitli sebeplerle öğrenimlerini yaşıtlarıyla birlikte zamanında yapamamış. okula hiç kayıt olmamış ya da sürekli devamsız olan 10-14 yaş grubundaki çocukların eğitimlerine akranları ile birlikte devam edebilecekleri yeterlilikleri kazandırarak. Şöyle ki. cinsiyet ve nedenlere bağlı olarak sorunlar tespit edilmekte ve çözümlenmesi için yeni merkezi ve yerel çözümler stratejiler geliştirilmektedir. kaydolmama/ devamsızlık nedenlerine bağlı izleme ve değerlendirme çalışmaları yapılmaktadır. Bu durum merkezi politikalar yerine yerel politikaların sorunun çözümünde daha etkili olacağının bir göstergesidir. ikna izleme değerlendirme çalışmaları daha etkin hale gelmiştir. Kampanya kapsamında 2003 yılından itibaren dört yılda yaklaşık 240 bini kız olmak üzere 350 bin çocuk okullulaştırılmıştır. hala yapılması gereken çok şey vardır.
görev yaptığı bölgede ilköğretime devam konusuyla ilgili durum tespiti yaptıktan sonra şu soruların yanıtlarını arayarak bir eylem planı çerçevesi çizebilir. Aşamalı devamsızlık yönetimi 2010-2011 öğretim yılı ikinci dönem hayata geçirilecektir. müdahalelerin erken dönemde yapılmadığı.tr adresinden ulaşılabilir. müdahale yöntemleri yani aşamalı devamsızlık yönetimi modeli geliştirilmiştir. bunların kız erkek olarak sayıları nedir? • Zorunlu öğrenim çağındaki çocukları belirlemek amacıyla yaptığım alan taraması istediğim sonuçları verdi mi? Alan taraması yaptığım hâlde tespit edemediğim çocuk olabilir mi? • İKY 17. devamsızlıkla müdahale yöntemlerinin öğretmenler. Devamsızlık veya terk nedenlerinin. Yetiştirici Sınıflar Öğretim Programı ile ilgili ayrıntılı bilgi için http://ysop. Bu çerçeve planı ilköğretime erişim açısından da geliştirilebilir: • Görev yaptığım bölgede zorunlu öğrenim çağında kaç çocuk var. gov. Araştırmada devamsızlık risk grubunun %5’lik bir dilimden oluştuğu.nı düzenleyen uygulamanın genel adıdır.meb. devamsızlık veya terkin ön belirtileri ile erken tanıma yöntemlerinin ve devamsızlık veya terke müdahale yöntemlerinin saptanması için ilk aşamada MEB İlköğretim Genel Müdürlüğü tarafından Prof. değerlendirilmesini. Aşamalı Devamsızlık Yönetimi Modeli (ADEY) İlköğretimden kopuşları önlemek. • Kurumlar arası işbirliğini artırarak. öğrencinin okula oryantasyonu ve bağlanmasını olumlu etkileyecek ders dışı aktivite sayısının çok düşük olduğu. Aşamalı Devamsızlık Yönetiminin amacı öğrencilerin okula düzenli devamlarını sağlamak ve okuldan kopuşlarını önlemek için belirlenen devamsızlık tanımlarına uygun bir şekilde okul içi devamsızlığın erken tanınmasını. Duyurular ve eğitimler İlköğretim Genel Müdürlüğünce daha sonra yapılacaktır. aşamalı eylem planları. devamsızlık riski altında bulunan öğrencilerin eğitim ihtiyaçlarını desteklemek ve izlemek amacıyla bir sistemin kurulması önemli bir gerekliliktir. Kültegin Ögel danışmanlığında okulu terk riski ve devamsızlık durum saptaması ve ihtiyaç analizi araştırması yapılmıştır. bireyselleştirilmiş uygun müdahalelerin yapılmasını sağlamak ve takibini yapmaktır. Bu anlamda öğretmen çevre inceleme planı dâhilinde veya ayrı bir araştırma raporuyla. maddesi gereğince nüfusa hiç kaydı olmayan ya da gerçek yaşından büyük veya küçük yazılan çocuklarla ilgili gerekli işlem ve yazışmaları yaptım mı? 95 . Okula Kayıt ve Devamı Sağlamada Öğretmen Çocuğun eğitim sistemine dâhil olma sürecinin ilk aşaması olan okula kaydı yapıldıktan sonra ikinci adımda devamı izlenmelidir. Dr. okul çalışanlarının sorunu dışsallaştırdığı ve risk alındaki öğrencilere yaklaşım ve tutumların olumsuz olduğu ortaya çıkmıştır. • Müdahalelerin sürekliliğini sağlamak. yöneticiler tarafından bilinmediği. Devamsızlık ve okul terk riski araştırması bulgularına dayanılarak risk değerlendirme formu (RİDEF). Hedefler Aşamalı Devamsızlık Yönetiminin hedefleri şunlardır: • Devamsızlığın izlenmesinin önemi hakkında okul içi farkındalığı artırmak. • Devamsızlık ve okul terk riski olan öğrencilerin erken dönemde saptanmasını sağlamak. devamsızlığa yönelik müdahalelerin çeşitliliğini ve etkililiğini artırmak. • Devamsızlığın takibi için temel kural ve ilkeleri geliştirmek. • Risk altındaki öğrencilerin iyi tanımlanmasını ve değerlendirilmesini sağlamak.
96 .• Anne. toplum liderleri gibi aktörlerden istediğim oranda yararlanabildim mi? • İlköğretime erişim ve devamda sorun yaşayan çocukların ailelerin sosyoekonomik durumları nedir? • Aileler ve öğrenciler çalışmak amacıyla göç etmek zorunda kalıyorlar mı? • Çocuğun ailesi çalışmak amacıyla göç etmek zorunda kalıyorsa bu konuda benim yapabileceklerim neler olabilir? • Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfının çocuğun okula devam şartına bağlı olarak vermiş olduğu aylık maddi yardımlardan ihtiyacı olan tüm öğrencilerim yararlanabiliyor mu? • Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfının bu yardımlarından aileleri ikna etme sürecinde yeterince bahsettim mi? • İlköğretime erişim ve devam konusunda çevremde görev yapan meslektaşlarımın bu soruna yönelik neler yaptıkları hakkında yeterince bilgi sahibi miyim? • Görev yaptığım çevrede meslek sahibi olmuş kadınlar var mı? Bu kişileri çocukların okula erişim ve devamları konusunda rol model olarak nasıl tanıtabilirim? • İl/ilçe millî eğitim müdürlüğünden. imam. bu süreci daha iyi yönetebilmesinde kendisine yardımcı olabilir ve böylelikle görev yaptığı yerdeki en önemli misyonlarından biri olan. toplum liderliği rolünü hayata geçirerek o yörede kalıcı bir iz bırakabilir.babası resmî nikahlı olmayan çocukların nüfus kayıtlarının nasıl yapılacağını araştırdım mı? • Alan taraması sürecinde muhtar. valilik/ kaymakamlıktan ya da sivil toplum kuruluşlarından çocukların ilköğretim erişim ve devamlarının sağlanması hususunda nasıl yararlanabilirim? Gerekli yazışmaları nasıl yaparım? Öğretmenin yukarıdakine benzer sorularla belirleyeceği eylem planı.
yüklenici firmanın sözleşme hükümlerine uyup uymadığını günlük olarak kontrol etmek ve giderilemeyen aksaklıkları rapor hâlinde millî eğitim müdürlüğüne bildirmek 97 . ilköğretim okulu bulunmayan veya eğitim-öğretime kapalı olan okullar ile birleştirilmiş sınıf uygulaması yapan ilköğretim okullarındaki öğrencilerin. Taşıma merkezi bir ilköğretim okulu müdürünün taşımalı ilköğretim uygulamasına ilişkin görevlerinden bazıları şunlardır: • Okulun fiziki durumuna göre taşımalı ilköğretim kapsamında okuluna alabileceği öğrenci sayısını sınıflara göre tespit ederek şubat ayının ikinci haftasında millî eğitim müdürlüğüne bildirmek • Taşıma yoluyla okula gelen öğrencilerin İlköğretim Kurumları Yönetmeliğine göre kayıt ve kabullerini yapmak • Taşınan öğrenciler ile merkez okuldaki öğrencilerin birlikte eğitim-öğretimlerini sağlayacak şekilde sınıf ve şubelere göre dengeli dağılımını sağlamak • Taşınacak öğrencilerin geliş-gidişlerine göre haftalık ders dağıtım ve günlük zaman çizelgesini düzenlemek • Taşınan öğrencilerin. taşıma merkezi bir ilköğretim okulunda yöneticiler deneyimli öğretmenlerden oluşur. seçilen merkezlerdeki ilköğretim okullarına günübirlik taşınarak eğitim-öğretim görmelerini sağlamak amacıyla yapılan uygulamadır. personel yetersizliği ya da hareketliliği gibi nedenlere dayalı olarak bir aday öğretmen de bu tür bir okulda yönetici olabilir. yeterli sayıda öğretmeni bulunmayan ilköğretim okullarından geldikleri dikkate alınarak yetiştirilmeleri için gerekli önlemleri almak • Taşınan öğrencilerin öğle yemeklerini düzenli şekilde yiyebilmeleri için gerekli tedbirleri almak.Taşımalı İlköğretim Uygulaması Bu bölümde aşağıdaki soruların yanıtlarını bulacaksınız: • Taşıma Merkezi Bir İlköğretim Okulunda Görev Yapan Müdürün Görevleri Nelerdir? • Öğrencisi Taşınan Yerleşim Yerinde Görev Yapan Müdür Yetkili Öğretmenin Görevleri Nelerdir? Taşımalı ilköğretim. Ancak. Taşıma Merkezi Bir İlköğretim Okulunda Görev Yapan Müdürün Görevleri Normal koşullarda.
taşıma merkezi ilköğretim okulu yönetimi ile iş birliği içerisinde e-Okul ortamında gerçekleştirmelidir. 98 . kayıtlar ve resmî belgeleri. okunabilecek şekilde ilçe millî eğitim müdürlüğüne sürücü hatalarının bildirileceği telefon numarasının yazdırılmasını sağlamak • Biri öğretim yılı başında olmak üzere öğretim yılı içerisinde taşınan öğrencilerin velileri ile en az üç toplantının yapılmasını sağlamak • Okula taşınan yerleşim birimlerinde birleştirilmiş sınıflı okul binası varsa bu binalardaki araç-gerecin okuluna taşınmasını sağlamak Öğrencisi Taşınan Yerleşim Yerinde Görev Yapan Müdür Yetkili Öğretmen Taşıma merkezi bir okula taşınan öğrencilere ait. • Taşınan öğrenciler ile merkez okuldaki öğrenciler arasında yaşanabilecek uyum sorunları hakkında gerekli önlemleri alarak taşınan öğrenciler için okul ve sınıf ortamında oluşabilecek sakıncaları gidermeye çalışmalıdır. taşınan öğrencilerin geldikleri yerleşim birimlerinde de olanaklar ölçüsünde yapmak • Taşınan öğrencilerin velileri ve köy muhtarları ile yakın ilişkide bulunarak okulla iş birliğini sağlamak için gerekli önlemleri almak • Servis araçları ile taşınan öğrencileri. taşıma merkezi ilköğretim okuluna teslim eder ve okuldaki taşınır malların listesini. aksaklıkları önlemek ve gidermek üzere gerekli tedbirleri almak ve giderilemeyen aksaklıkları rapor hâlinde millî eğitim müdürlüğüne bildirmek • Taşıma işini yüklenenlerin ve taşıt sürücülerinin isim ve adresleri ile aracın plâkasını bağlı bulunduğu jandarma karakolu veya emniyet müdürlüğüne bildirmek • Okul servis araçlarının arkasındaki “OKUL TAŞITI” tabelasının üst kısmına. isim listelerine göre kontrol etmek • Araçların aylık çalışma programlarına göre hazırlanan puantaj cetvellerini her ayın sonunda millî eğitim müdürlüğüne göndermek • Taşıma işini yüklenenlerin ve taşıt sürücülerinin. • Öğrencinin geldiği yerde görev yapan sınıf öğretmeni ve öğrencinin ailesi ile iletişim kurarak. Öğretmen herhangi bir sınıf ya da ders okutuyorsa.• Merkez okullarda yapılan eğitsel etkinlikleri. elektronik ortamda tutulanlar dâhil her türlü defter. öğrenci nakil işlemleri ile ekli belgelere ilişkin işlemleri. Taşıma merkezi okulun yönetici ve öğretmenleri ile öğrencinin ailesi arasında iletişimin kurulması ve yürütülmesi sürecine katkı sağlayabilir. öğrenci hakkında bilgi almalıdır. millî eğitim müdürlüğüne yazılı olarak bildirir. dosya. Öğrencisinin tamamı taşınan okullarda. 28/8/2007 tarihli ve 26627 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Okul Servis Araçları Hizmet Yönetmeliğine ve sözleşme hükümlerine uyup uymadığını günlük olarak denetlemek.
taşımalı ilköğretim uygulaması kapsamındaki öğrencilerin güvenlikleri. okul servis araçlarının denetimini yapmalı. 99 . bu öğrencilerin yetiştirilmeleri için gerekli önlemleri almalıdır.• Taşınan öğrencilerin akademik becerilerinde yetersizlikler olabileceğini dikkate alarak. gelen öğrencileri kontrol ederek teslim almalı. • Nöbetçi olduğu günlerde. Ayrıca günlük yemek menüsünün sözleşmeye uygunluğunu kontrol etmelidir. • Sınıf/şube rehber öğretmeni olduğu sınıflardaki öğrencilerle değişik zamanlarda sohbetler yaparak servis araçlarına öğrencilerin dışında kişilerin binip binmediği. taşınan öğrencilerin geldikleri yerleşim birimlerindeki olanakları dikkate alarak planlamalıdır. ders bitiminde de yine öğrencileri kontrol ederek servislerine bindirmelidir. • Sınıf/dersinde yapacağı eğitsel etkinlikleri. Olumsuz tespitlerde servis şoförleri ile polemiğe girmekten kaçınılmalı. servis aracının plakası ile şoförün kim olduğunu tespit ederek sözleşmeye uygunluğunu kontrol etmeli. şoförlerin araçta sigara içip içmedikleri. okula geldikleri saatten. ders bitiminde evlerine dönmek üzere servis araçlarına bindikleri ve evlerine ulaşana kadar okul yönetimi ve öğretmenlerin sorumluluğundadır. değişken seviye grupları yapmalı. durum okul müdürüne bildirilmelidir. köye varış/köyden alış saatleri ile ilgili sorunlar yaşayıp yaşamadıkları gibi hususlarda bilgiler alma yoluyla da denetimlerini sürdürebilirler. öğrencilere karşı tutum ve davranışları. • Unutulmamalıdır ki.
evrensel değerleri benimsemiş. uygun öğrenme yollarıyla bilgiyi keşfetmesidir. 2004). öğrenci merkezli eğitim modeline doğru yönelmiştir. üretken. teknolojiyi etkin kullanan ve kendini gerçekleştirmiş bireyler için eğitim sürecinin.Öğrenci Merkezli Eğitim (ÖME) Bu bölümde aşağıdaki soruların yanıtlarını bulacaksınız: • Öğrenci merkezli eğitim nedir? • Öğrenci merkezli eğitimin ilkeleri nelerdir? • Öğrenci merkezli eğitimde öğretmenin rolü nedir? Yapılandırmacı yaklaşıma göre sınıf içi uygulamalar geleneksel eğitim modelinden. bilgiye ulaşıp kullanabilen. iletişim kurma becerisine sahip. bireysel özellikleri dikkate alarak bilimsel düşünme becerilerine sahip. 100 . • • • • • • • • Eleştirel düşünme Problem çözme Araştırma Yaratıcı düşünme Girişimcilik İletişim Bilgi teknolojilerini kullanma Türkçe’yi doğru. öğrenmeyi öğrenmiş. Yapılandırmacı yaklaşımda esas olan öğrencinin bilgiyi ezberlemesi değil. etkili ve güzel kullanma Öğrenci merkezli eğitim (ÖME). her aşamada öğrenci katılımını sağlayacak biçimde yeniden yapılandırılmasıdır (Millî Eğitim Bakanlığı Eğitim Araştırmave Geliştirme Dairesi Başkanlığı.
Sürecin lokomotifi diyebileceğimiz öğretmen. 2004. Şema 3: Öğrenci Merkezli Eğitimin İlkeleri Öğrenmeyi öğrenme esastır. okul çalışanları ve çevre süreç içerisinde yer alır. Her öğrenci farklı zamanda. Öğretmen rehberlik yapmak üzere kenara çekilmeden önce. Farklı özellikteki öğrencilerin birbiri ile etkileşimi öğrenmeyi kolaylaştırır. Ancak öğretmen şunu unutmamalıdır. 101 (Milli Eğitim Bakanlığı Eğitim Araştırma ve Geliştirme Dairesi Başkanlığı. Eleştirel ve yaratıcı düşünmeyi geliştirir. öğretmenin öğrencisinin özelliklerini yakından tanıması ve ihtiyaçlarına cevap verecek etkinlikleri planlaması gerekmektedir. farklı türde ve farklı hızda gelişir. çocuklara oyunun kurallarını ve yöntemlerini anlatmalı. keşfettirmeli daha sonra da hakemlik yapmalıdır. yaratıcılık ve çok boyutlu düşünmeyi harekete geçiren etkinlikler öğrenciyi daha zorlarını başarabilmeye güdüler. öğretmen. Öğrenciyi bu etkinliklerin merkezine yerleştirebilmek için.Öğrenci merkezli eğitimin belki de en önemli amacı öğrencinin öğrenmeyi öğrenmesidir. ilköğretim programlarındaki eğitim-öğretim etkinliklerinin odak noktasına öğrenciyi koyarken kendi rolünü de öğrencinin bilgiye ulaşmasına yardımcı olacak şekilde tasarlamalıdır. Öğrenme olumsuz deneyimlerle engellendiğinde zorlaşır. Öğrenci merkezli eğitimin uygulanmasında göz önünde bulundurulması gereken bazı ilkeler aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. Öğrenciler arasındaki olumlu ilişkiler öğrenmeyi arttırır Her öğrenci öğrenmeye karşı farklı yetenek ve eğilime sahiptir.’ demek değildir. 15-16) ÖĞRENCİ MERKEZLİ EĞİTİMİN İLKELERİ . Öğrenci merkezli eğitim kimi zaman beden eğitimi derslerinde yapıldığı gibi çocuklara top verip ‘Hadi futbol oynayın. öğrenci. Her öğrenci yeni bilgileri kendi kalplarına göre kavrayıp benzersiz bir anlam yaratır. Öğrenci Merkezli Eğitimde Öğretmenin Rolü Öğrenci merkezli eğitimde yönetici. Merak. Başarabilme duygusu içsel güdülenmeyi sağlar. aile. Her öğrenci öğrenirken eski ve yeni bilgiler arasında bağlantı kurar. s. ÖME’ de en önemli esas eğitim-öğretim etkinliklerinin planlanmasında ve uygulanmasında merkeze öğrencinin alınmasıdır. Her öğrenci öğrenebilir.
düşünüp. inceleme yaparak öğrenmelerinden sorumlu olduğunu gösterme • öğrendiği bilgileri günlük hayatta kullanabilmenin yollarını araştırma • kendini ifade ederek öğrenirken aynı zamanda eğlenebilme. Öğrenciye bu bakış açısını elbette öğretmen kazandıracaktır. • Bu bağlamda öğrenciler. eli m e ür nd alı v şü dü durm ıdır. 102 Ö ci ge me uy lişt rkez gu irm li e e la m li v tkin lik e al le ıd ri ır. mesleki gelişimiyle ilgili bir fikir sahibi olabilme yönünde çaba gösterebilirler. tartışıp araştırma. re e d el i z li öğ e. ku l r ol e iş ulu m bi ş v al ıd rliği e o ır. Bu roller aşağıdaki şemada verilmiştir. k u lış an rum la rı i . Öğrencilerini her yönü ile tanımalıdır. iç ku l in de ı m ta or e e m tm ğiti ir. • öğrenme sürecinde zihinsel ve fiziksel olarak aktif katılma • soru sorma. Ai ça le. Öğrenci merkezli eğitim anlayışında öğretmenden bekle- . işbirliği ve paylaşımın önemini kavrayabilme • keşfettiği bilgileri günlük hayatında kullanma ve bu bilgilerini diğer alanlara transfer etme • kendisini her yönüyle tanıyıp. l r iini er u so ırma ciill r şt nc en re a so artı Ö na Öğ nllarr ları t o o o on ğr en . Yukarıda belirtilen öğrenci merkezli eğitimde öğretmenin rolünü destekleyebilmek için öğrencilerin ve velilerin üzerine düşen bazı sorumluluklar vardır.Öğrenci merkezli eğitim anlayışının öğretmenden beklediği bir takım roller vardır. ilgi ve ihtiyaçlarına göre yönlendirmelidir.erke irilm t nm re ci m e ge l n Öğ re ha öğ un g uy nen roller. sorgulayıp. Öğrencilerini motive edebilmeli.
in a Farklı yaşlarda kültürlerde ve becerilerdeki diğer öğrencilerle birlikte çalışırlar. be du lirle renm Öğ rum nm e lar esin he dü d ı ze nın v de. Sonuç ve süreç değerlendirmesi yapılır. www. 103 bi rş Bil ek gi ild rin ik Ye Ye ni nm re öğ r. Bir ala r. • • • • • • • • Bilgi üretilir. Otokratik sınıf yönetimi vardır. ler lırla a e ey r ş evk bi z ek te n . lışm ırla ça r al up ye gr rak e la lv se no ey etki da r rı n Öğrenci en di ta lerin ya e ko öz ya gü rla r. Öğretmen Merkezli ve Öğrenci Merkezli Eğitimin Karşılaştırılması ÖĞRETMEN MERKEZLİ EĞİTİM • • • • • • • • Öğretmen merkezdedir. Öğrenci dinlenen konumundadır. Etkileşim azdır. ÖĞRENCİ MERKEZLİ EĞİTİM Öğrenci merkezdedir. çocuğunun durumunu yakından izleyebilir. öğretmen merkezli eğitim uygulamalarından farkı aşağıda belirtilerek öğrenci merkezli eğitim modelinin gereğine dikkat çekilmiştir. Yukarıda anlatılan öğrenci merkezli eğitim uygulamalarının. Sonuca yönelik değerlendirme yapılır. Bilgi ezberlenir. e lun nd en ğ url e k dirm itim at ar en kıd . Öğrenci dinleyen konumundadır Bireysel farklılıklar önemsenmez. e or le Çalışacakları projeleri kendileri seçerler. Bireysel farklılıklar önemlidir. Demokratik sınıf yönetimi vardır.Öğrenci merkezli eğitim anlayışının öğrenciden beklediği bir takım roller vardır.4. Etkileşim fazladır. efle nle içe rin e nm de riğ in bu esi ğerl in. Öğrenci pasiftir.summerset Leadership Institute s. Kuşkusuz velinin okula yönelik algısını bu düzeye çıkarabilmek yine en başta öğretmenin görevleri arasındadır. 2001) Öğrenci merkezli eğitimde velinin üzerine düşen en önemli rol ise şöyle ifade edilebilir: Veli öğrenci merkezli eğitim kapsamında okulda yürütülen çalışmalarda çocuğunu desteklemek için okul yönetimi ve öğretmenlerle iş birliği yapabilmeli. Öğrenci aktiftir. Bu roller aşağıdaki şemada verilmiştir.
Çamurla oynamayı çok severmiş. Pek mi pek akıllıymış. Çiçek çizmeyi çok severmiş. kaplanlar. İnekler. Başlamış çamuru Yoğurup sıkıştırmaya. “Henüz başlamayın!” Ve herkes hazır olana kadar beklemiş. Mum boyalarını çıkarmış Ve çizmeye başlamış. Her şeyi yapabilirmiş onunla: Yılanlar. kamyonlar. Her türlüsünü de yaparmış: Aslanlar. Fareler. Ama bunu söyleyememiş.” demiş çocuk. 104 . Küçük çocuk dışarıdan Sınıfa açılan kapıyı Becerdiğinde bir başına açmayı Şöyle demiş öğretmen: “Bugün çamurdan bir şey yapacağız. Okulu da pek büyükmüş. Küçük çocuk bir öğretmeninin resmîne bakmış. tavuklar. Pembe. “Çiçek çizmesini öğreneceğiz. Resim yapmasını çok severmiş. mavi. kardan adamlar. Ve pek güzellerini yapmaya başlamış. “Şimdi başlayabilirsiniz. Buna çok sevinmiş Artık okul ona kocaman Görünmüyormuş. Ama akıllı çocuk sınıfa dışarıdan Kestirme bir yol bulmuş. Öğretmen demiş ki: “Bugün resim yapacağız. filler. Kendininkini daha bir sevmiş.” “İyi” demiş çocuk. Ama öğretmen “Durun” demiş.” “Ne iyi” demiş çocuk. trenler. Bir başka gün Bir zaman sonra bir sabah. “İşte” demiş öğretmen. Ama öğretmen “Durun” demiş. arabalar. portakal mum boyalarıyla.” “Durun! Daha başlamayın!” Ve beklemiş hazır olmasını herkesin. Kağıdını çevirip Öğretmenininki gibi Yeşil saplı kırmızı bir çiçek çizmiş. “Size nasıl yapılacağını göstereceğim. Bir de kendininkine.” “Ne güzel. gemiler. Ama öğretmen demiş: “Şimdi” demiş öğretmen.BİR KÜÇÜK OĞLANCIK VARMIŞ Bir küçücük oğlancık bir gün Okula başlamış.” Yeşil saplı kırmızı bir çiçek çizmiş.
Ve beklemiş öğretmeninin Ne yapacağını söylemesini Ancak öğretmen bir şey söylemeden Başlamış dolaşmaya. “Ne yapacağız?” “Ne istersen. Sormuş: “Resim yapmak istemiyor musun?” “İstiyorum. Ve herşeyi öğretmen gibi yapmayı. Ve çok geçmeden Başlamış kendiliğinden hiçbir şey Yapmamaya Ama birdenbire Küçük çocuk ve ailesi Taşınıvermişler başka bir eve Başka bir şehirde.” “Güzel” demiş çocuk. Yeşil saplı kırmızı bir çiçeği… Helen Buckley (Çeviri: Jale Onur) 105 . “Herkes aynı resmî yaparsa Ve aynı renkleri kullanırsa Kimin neyi yaptığını ve Neyin ne olduğunu nasıl anlarım ben?” “Bilmem. Ve çok geçmeden Küçük çocuk öğrenmiş Beklemeyi. Bir de kendininkine. Ve başlamış çizmeye. Topağını yuvarlayıp yeniden Yapmış öğretmeninki gibi Derin bir çanak.“Şimdi” demiş öğretmen. izlemeyi.” Küçük çocuk bir öğretmenin çanağına bakmış. Ve başlamış yapmaya Boy boy. Kestirme yolu da yokmuş dışarıdan Büyük basamakları çıkmak Ve uzun koridorlardan geçmek Gerekirmiş sınıfa kadar. “Bir çanak yapacağız.” demiş öğretmen “İstediğim renk mi?” demiş çocuk.” demiş çocuk. Bu okul daha da büyükmüş Öbüründen. Küçük çocuğa gelince durmuş.” “Güzel” demiş çocuk Çanak yapmasını çok severmiş. “İstediğin renk. Ve çocuk gitmiş başka bir okula.” demiş çocuk. “İşte” demiş öğretmen “Artık başlayabilirsiniz. Kendininkini daha bir sevmiş Ama bunu söyleyememiş.” Ve de göstermiş herkese Bir büyük çanağın nasıl yapılacağını.” demiş öğretmen. Ve daha ilk gün Demiş ki öğretmen: “Şimdi resim yapacağız. Ama öğretmen “Durun!” demiş: “Size nasıl yapılacağını göstereceğim. şekil şekil çanakları.
teknolojik donanım. sıralar. • Ayrıca olumlu sınıf ikliminin oluşturulması. oturma düzenleri. • demokratik tutum ve davranışlar geliştirebilecekleri. Bu fiziki düzenlemeleri. köşeler. • öğrenmeyi. • Sınıf kurallarının oluşturulma biçimi ve yoğunluğu • Sınıf ortamının düzenlenmesi • Öğrenim yöntemlerinin uygulanması • Etkili iletişim ortamı oluşturulması • Motivasyon sağlanması • Davranış yönetimi ile yakından ilişkilidir.Sınıfta Düzen ve Davranış Yönetimi Bu bölümde aşağıdaki soruların yanıtlarını bulacaksınız: • Olumlu sınıf iklimi oluşturmak için neler yapılabilir? • Sınıf ortamındaki fiziksel düzenlemeler nasıl olmalıdır? • Sınıfta davranış yönetimi nasıl yapılır? Olumlu Sınıf İklimi Oluşturmak Olumlu bir sınıf iklimi olması. Sınıf Ortamındaki Fiziki Düzenlemeler Sınıf ortamındaki fiziki düzenlemeler sınıf ikliminin olumlu ya da olumsuz olmasına etki edebilir. çalışmayı ve yaşamı öğrenebilecekleri bir ortam hâline gelmesini sağlayarak olumlu bir sınıf iklimi oluşturabilir. 106 . boya-badana. zaman şeritleri. • kendilerini güvende hissettikleri. masalar ve tahtaların uygun yerlere konması ve ergonomik olması. ders araç-gereçleri ve diğer materyaller olarak sayabiliriz. birlikte davranabilmesi. üretmenin yarattığı mutluluğu paylaşması ve sınıfın özlenen bir yer olması anlamına gelmektedir. panolar. bu kesimlerin birbirini anlaması. Olumlu bir sınıf iklimi oluşturabilmek öncelikle etkili bir sınıf liderliği ile mümkün olabilir. öğretmen ve öğrenci arasındaki iletişimin olumlu olması. Etkili bir lider sınıfında gerekli düzenlemeleri yaparak sınıflarını. • ilginç ve heyecan duyacakları etkinlikler bulabilecekleri. • öğrencilerin severek girdikleri.
burada önemli işler görülmektedir. tırmanma. disket. müzik. Bunun “Burası kirletilebilir alandır. bu alanlarda tarım çalışmaları ve denemeleri yapılır. soluna Atatürk’ün Gençliğe Hitabesi asılır. voleybol. CD. denge.Sınıfta ve Okulda Bulundurulması Gereken Araç-Gereçler Eğitim-öğretim. Dershanelerde yazı tahtasının üst kısmına Atatürk’ün portresi. “Sen değerlisin. aynı zamanda ilgili yasal düzenlemelerle kendisine verilmiş bir görevdir. Öğretmenin okul veya sınıf değiştirmesi durumunda bu kitap ve diğer kaynaklar aynı sınıfta bırakılır. ünite/tema köşeleri. Birleştirilmiş sınıf uygulaması yapılan dersliklerde A ve B grubu bir arada ise etkinlik köşeleri ayrı ayrı düzenlenmelidir. Ayrıca sınıfta hangi renk boya kullanılacağına öğretmenin öğrencileriyle beraber karar vermesi öğrencilere. Öğretim programlarında belirtilen ders araç/ gereci. Her sınıfta sınıf kitaplığı bulundurulur. öğrenci gelişim düzeyleri ve 100 temel eser dikkate alınarak kitaplık düzenlenir. daha ileri yaş grupları için de pastel tonların. Okul koridorları Atatürk’ün eğitim ve diğer konularla ilgili düşüncelerini açıklayan söz. sen önemlisin.” gibi olumsuz bir algı yarattığını söyleyebiliriz. bayram törenleri ve kutlama günlerine ait çekilmiş fotoğrafları okul koridorlarındaki panolarda uygun sürelerde sergilenir. Olanaklar ölçüsünde okullarda. resim. doğal sayılar ve saymalar ile ilgili beceriler gelişinceye kadar yüzlük sayma tablosu. ve diğer mevzuatın ilgili hükümleri doğrultusunda okul koridorları düzenlenmelidir.) getirilir. Dikkat edilmesi gereken bir başka nokta da duvarların yaklaşık olarak yerden bir metre kadar yükseklikteki kısmının koyu renklerle boyatılmasıdır. etkinlik süresince sınıfta bulundurulur. Öğretim yılı süresince öğrenci-öğretmen iş birliği ile geliştirilen ve güncelleştirilen Atatürk Köşesi oluşturulur. düzenli ve bakımlı bir sınıf ortamı. araçlar sınıfın malı sayılır. pusula vb. Öğrencilerin. eğitici ve sanat değeri olan resimler. Öğretmen çalıştığı okulda derslik ve diğer bölümleri ilgili mevzuatta yer alan şekliyle düzenlemelidir. sanat etkinlikleri köşesine ve diğer ihtiyaç duyulan ilgi köşelerine yer verilebilir. Bunun 107 . Renk seçiminde. senin fikrinden yararlanmak istiyorum” mesajı verebilir. Atatürk’ün portresinin duruşuna göre sağına İstiklâl Marşı. MEB İlköğretim Kurumları Yönetmeliği’nde geçen kitapların yanı sıra. bozkır bölgelerinde yeşil ve mavi gibi renklerin ormanlık ve yeşil bölgeler için de sarı ve tonları gibi sıcak renklerin tercih edilmesi kuralına uygun davranılabilir. Sınıflarda programların öngördüğü eğitim materyallerine de yer verilmelidir. atlama gibi araçlar sağlanır. saat ve takvim ile okul gazetesi bulundurulur. kaset vb. Milli Eğitim Bakanlığı İlköğretim Kurumları Yönetmeliğinin 149. Kitaplıkta sınıf kitaplık defteri ve kitap izleme defteri/formu/kartları tutulur. Bu araçların düzenli olarak bakımı ve onarımı yapılır. Bahçesi elverişli okullara uygulama bahçesi düzenlenir. imkân bulunduğu takdirde ayrı bir odada düzenli bir şekilde bulundurulur ve kullanılmaya hazır tutulur. Öğretmenin kişisel çabasıyla sağlanmış kitap. Tüm bu düzenlemelerin temiz derslik ve bölümlerde anlamlı olacağı unutulmamalıdır. Olanaklar ölçüsünde bu ortamları hazırlamak öğretmen için eğitsel bir gereklilik olduğu kadar. amacı gerçekleştirecek biçimde düzenlenmiş fiziki ortamlarda yapılmalıdır. yerküre. “Burada bulunan insanlar değerlidir.” mesajını içerir. Birleştirilmiş sınıflarda A ve B grubu için ayrı ayrı düzenlenir. Bazı sınıfların ve konuların özelliğine göre sınıfta uzun süreli bulundurulacak araç/gereçler olabilir. Temiz. Dersliklerde duyuru ve öğrenci etkinlikleri panosu yer alır. Boya-badana: Sınıfın tertip. öğrencilerin gezip oynamaları ve sportif faaliyetlerde bulunmaları için çevre imkânlarından yararlanılarak kum havuzu. yazı ve resimlerle Talim ve Terbiye Kurulunca önerilmiş Türk büyüklerine ait resimler ile Türk tarih ve kültürüne ait levhâlar ve haritalar. küçük yaş grupları için çok parlak renklerin. Öğrenme-öğretme etkinlikleri için sınıfa materyal (haritalar. zaman kavramının kazandırılması ve geliştirilmesi için zaman şeritleri uzun süreli olarak sınıfta yer alabilir. İlk okuma-yazma öğretiminin bitimine kadar sesler ve metinler. basketbol sahâları gibi yerler ile asılma. Konulara ilişkin olarak getirilen araçgereçler etkinlik sonrasında kaldırılmalıdır. şiir. Kulüp etkinlikleri panosu. onun üstüne ay yıldız sağa bakacak şekilde Türk Bayrağı. hâlk dansları. düzen ve temizliği ile hijyeninin sağlanması sınıf iklimi açısından çok önemli bir unsurdur. kompozisyon gibi etkinlikleri ile tiyatro. kesir tabloları.
okuyamayacakları kadar yükseğe asılarak öğrencilere “Üretilen ürünün görülmesi çok da önemli değildir. sağdan yürüyünüz.” gibi bir olumsuz mesaj verilmektedir. Öğretmen sınıflarda zorunlu olarak bulunması gereken Atatürk Resmî. Köşe. Örneğin projeksiyonun olduğu bir sınıfta öğretmenin tepegöz bulundurması uygun olmayacaktır. öğrencilerin yaptığı ve öğretmen tarafından seçilerek asılan resim. Öğretmen bu davranışı ile belki işinin ne kadar yoğun olduğu mesajını vermek istemektedir. köşe ve zaman şeritlerine. Sınıflarda bulundurulacak araç/gereçler eğitimsel amaçlara hizmet etmesi gerekir. onların göremeyeceği. Burada herhangi bir oturma düzenini ön plana çıkarmak yerine öğretmenin hangi oturma düzenlerini kullanacağına yaratıcılığı oranında karar vermesini beklemek daha sağlıklı olabilir. Böyle bir durumda öğretmenin yapacağı şey. oluşturulması ve değiştirilmesi konusu da sınıf ikliminin olumlu olmasına etki edebilir. Bazen de öğrencilerin özenerek hazırladıkları. O nedenle bu tür çalışmalar belli zaman aralıklarında yenileri ile değiştirilmelidir. yöntemin özelliğine göre oturma düzenlerini değiştirmektir. Oysa bu davranışın verdiği bir başka olumsuz mesaj da öğretmenin “düzen ve estetik konusunda ne kadar yetersiz olduğu” şeklindedir. Bazı okullarda da duvarlara. yerlere çöp atmayınız!” gibi uyarı levhaları asılmaktadır. köşe. şiir. yani duvarın aynı renkte boyanması daha uygun olabilir.yerine evlerimizdeki uygulamanın aynısının sınıflarda da tercih edilmesi. Bazı öğretmenler ne kadar çok çalıştıklarını. emek harcadıkları çalışmalar. zaman zaman dersin. Bu uygulama öğretmenin performansı hakkında bir fikir vermeye yönelik bir uygulama olsa da aslında sınıf yönetimi konusundaki bir yetersizliği de ortaya koymaktadır. konunun. belirli gün ve haftalar ve millî bayramlar nedeni ile yapılan sınıf içi süslemelerin çok uzun süre buralarda asılı durması belli bir zaman sonra öğrenciler tarafından kanıksanacağı için eğitsel değerini yitirecek ve bir anlam taşımayacaktır. dergi ve diğer materyalleri masalarının üzerine yığmaktadır. Çünkü bu ortam çocukların sağlıklı iletişim kurabilecekleri bir ortam değildir. ne kadar çok ürettiklerini göstermek istercesine sınıfının bütün duvarlarını yapılan etkinliklerle doldurmaktadırlar. duvarlara asılan değişik materyaller sınıfı hantallaştırmaktan ve görsel kirlilik oluşturmaktan başka bir işe yaramayacağı gibi sınıfın ikliminin de bozulmasına neden olabilir. pano ve zaman şeritlerinin. Oturma düzenleri: Oturma düzenleri tek düze ise ve sürekli aynı yapı korunuyorsa. Bu uyarı levhalarının genel olarak yapılması istenmeyen davranışları teşvik eden bir yönü olduğu ve aslında bir işe yaramadığı bilinmektedir. Kimi araç-gereç ve materyaller sadece belirli ders saatlerinde sınıfa getirilmeli ve dersten sonra tekrar araç odasına kaldırılmalıdır. O nedenle bu uyarı levhalarını köşelere asmak okulun temizliğinin sağlanması ve bunun sürekli hâle getirilmesi amacına hizmet etmemektedir. İstiklal Marşı ve Gençliğe Hitabe gibi taşınır dayanıklı malların yanında dersin ve konunun özelliğine göre sınıfına hangi araç/gereçlerle hangi materyalleri getireceğine ve ne kadar süre sınıfta bulunduracağına karar vermelidir. 108 . Özellikle köşe. öğrenciler arka arkaya dizilen sıralarda oturuyor ve sadece birbirlerinin enselerini görebiliyorlarsa böyle bir ortamda sınıf ikliminin olumlu olması beklenemez. “Lüzumsuz ise söndür. pano ve zaman şeridi gibi eğitimsel araçların öğretmen tarafından hazırlanması sınıf için daha anlamlı olabilecektir. sınıfta üst üste asılı duran haritalar. yazı gibi çalışmaların. Yeni bir sınıf alan öğretmen önce sınıfında bulunan eski materyalleri kaldırarak işe başlamalıdır. pano ve zaman şeritleri: Sınıfın duvar. Kimi öğretmenlerimiz neredeyse bulabildikleri bütün kitap. Dolapların üzerinde bulunan küreler. Örneğin pano.
Bu yerleşimin en önemli dezavantajı ise daha resmî bir iletişim ortamı yaratmasıdır Bu oturma düzeninde tartışma. diğer kenarlara da grup çalışmasını gözlemleyecek grupların yerleştirilmesidir. Bu yerleşimde gerektiğinde bazı öğrenciler sandalyelerinin yönünü değiştirerek tahtayı veya perdeyi rahatlıkla izleyebilirler . Öğretmenin masanın ortasında oturduğu yerleşimde ise öğrenciler öğretmen ile daha kolay iletişim kurabilirler.Bunların yanında sınıfın. Öğrenciler rahat çalışabilecekleri bir çalışma alanı bulurlar. Kısa süreli grup çalışmaları yapılabilir. Konferans masası oturma düzeni Bu yerleşimde öğretmenin önemi minimuma inerken sınıfın önemi ön plana çıkar. rol yapma.Bu oturma düzeninde münazara.Bu oturma düzeninde özellikle Sosyal Bilgiler-Hayat Bilgisi derslerinde tartışma etkinlikleri yapılabilir. münazara veya grup çalışmalarını gözlemleme gibi etkinliklerde kullanılabilir. Öğrenciler birbirleri ile kolaylıkla yüz yüze iletişim kurabilirler. Grup tartışmaları için ideal bir yerleşim şeklidir. fikir paylaşımı ve beyin fırtınası gibi etkinlikler yapılabilir. öğrencilerin etkinlikler esnasında akran öğrenmelerini gerçekleştirebilecekleri eğitsel gezilere imkan sağlayacak şekilde düzenlenmesi sağlanabilir. En fazla uygulanan biçimi ortada birleştirilen masaların çevresinde ikişer grubun yerleştirilmesi. Ekip çalışması oturma düzeni Karşılıklı oturan öğrenciler birbirleri ile kolaylıkla iletişim kurabilirler.Bu oturma düzeninde gözlem becerilerinin arttılmasına yönelik etkinlikler yapılabilir. Bir ders içinde birkaç defa kısa süreli tartışma grupları oluşturulduktan sonra eski hâline kolaylıkla dönüştürülebilir . Daire şeklinde oturma düzeni Sadece sandalyeler kullanılarak çabuk ve kolaylıkla oluşturulabilir. Grupların gruplanması oturma düzeni Bu yerleşim şekli. deney gibi etkinlikler yapılabilir. Tablo 8: Sınıf İçi Etkinliklerle İlgili Değişik Oturma Düzenleri “ U ” Şeklinde oturma düzeni Çok farklı amaçlar için kullanılabilecek bir yerleşim şeklidir. 109 .Örnek olarak resim dersinde obje çizimi yaptırılabilir. Perdeye yansıtılan her türlü görüntü rahatlıkla izlenebilir. Bu oturma düzeninde sosyal faaliyet etkinliklerine ve tartışma-münazara gibi etkinliklere yer verilebilir.
karton kutular geometrik şekillerin tanıtımında. değişik amaçlarla ve çeşitli etkinliklerde kullanılabilir. Grup projelerinin hazırlanarak tartışmaya açılacağı çalışmalar için ideal bir yerleşimdir. kilitlemek çocuklara. Ders araç/gereci ders etkiliğinde kullanılan. “Çocuklar yaramaz. bu amaçla üretilen ve piyasada bulunabilen materyaller akla gelmektedir. Bunun dışında hiçbir araş gereç saklanmamalıdır. Dereceli maşrapa ve sürahilerin hacim ölçüleri için. bunların kafası çalışmıyor. Bazı sınıflarda da bu demir kafeslerin altında bir de biraz daha küçük demir kafesler mevcuttur. Ders araç/gereçleri ve diğer materyaller. Onlarında film oynatıcılarını tehlikelere karşı korumak gibi bir amaçla yapıldığını söylenebilir. Klasik sınıf oturma düzeni Eğer yukarıda önerilen yerleşim şekilleri sınıfların büyüklük. Her çalışma istasyonu çevresine iki öğrenci yerleştirilir.” diye yaklaşırsa bu konudaki sorunları çözemeyecektir. Köy koşullarında ise. aileler çocuklarına doğru eğitim vermemişler. kalabalık öğrenci gibi sınırlıklar nedeniyle uygulanamıyorsa klasik sınıf oturma düzeni uygulanabilir. yazıcılar vs. iplerin de standart olmayan uzunluk ölçülerinin kavratılması amacıyla kullanılması mümkündür. Bazı şeyleri saklamak. Doğada ve çevrede bulunabilecek kil. Öğretmen sınıfının gereksinimi olan teknolojiyi temin etmek için okulun ve çevrenin olanaklarından yararlanmalıdır. Sınıfta Davranış Yönetimi Sınıfta davranış yönetimi sınıf ikliminin olumlu ya da olumsuz olmasını belirleyen en önemli etkenlerdendir. Bazı sınıflarımızda üzerleri kenarı dantelli bezlerle örtülü bilgisayarlar. “Sen bunlara zarar verebilirsin. sende böyle bir potansiyel var. Teknolojik donanım: Önemli olan sınıfa ne kadar çok teknolojik donanım sağlandığı değil bu donanımın ne kadar etkin ve verimli kullanıldığıdır. teknolojinin sınıfta aksesuar olarak durması kaynakların israf edildiği ve akılcı kullanılmadığı anlamına gelir.” mesajı verebilir. bu çocukların zekâlarında sorun var. bu tip materyaller kullanmanın yanında doğada ve çevrede bulunan materyalleri de kullanabilmektir. Böyle bir uygulama da sınıf iklimi olumsuz olarak etkileyebilir. Bu konuda belirleyici olan öğretmenin tutumudur. Ancak. Proje veya özel çalışma grupları oturma düzeni Bu yerleşim oldukça büyük alanı bulunan sınıflar için veya toplantı salonlarında uygulanabilecek bir yerleşimdir. İlaç kutuları.Çalışma istasyonu oturma düzeni Aktif laboratuar çalışmaları için uygun bir yerleşimdir. Çünkü sorunun nedenini etki edebileceği alanın 110 . yanında bazı okullarımızda duvara monte edilen demir kafesler. Eğer öğretmen. projeksiyonlar. eğer temini mümkün olmayan materyallerin kullanılması durumunda doğada ve çevrede bulunan materyallerle bu gereksinimleri karşılanabilir. donanım. bu yörenin kültüründen kaynaklanan sorunlar var. Kitaplar dolaplara kilitlenmemelidir. bu kafeslerin içine kilitlenmiş televizyonlar bulunmaktadır. Oysa sınıflarda öğrenci sağlığı ve yaşamı açısından tehlikeli olabilecek araç gereçler saklanabilir ya da dolaplara kilitlenebilir. Erozyon fikrinin verilmesi için eğer varsa yakın bölgede meydana gelen sel ya da toprak kayması yerinde inlenebilir. karpuz ve portakal gibi materyaller küre ve geometrik şekillere örnek olarak gösterilebilir. Teknolojinin iyi bir planlama ile en uygun kullanımı sağlanmalıdır. Önemli olan. Öğretmen nelerin yapılması gerektiğini uygulama ile gösterdikten sonra öğrenciler işbirliği yaparak verilen çalışmayı yapar. Aslında doğada bulunan her şey bu amaçla kullanılabilir. Ders dışı etkinlikler için de kullanılabilir.
Öğretmenler özellikle küçük sınıflarda öğrencileri susturmak için “Hadi bakalım çiçek olun. yaklaşım ve tutumunu sorgulayarak sorunu çözme yolunda adım atabilir. Öğretmen onların isteklerini yerine getirir veya getirmez. Ayrıca vücut dilinin öğrencileri yakından tanımaya yönelik ipuçları veren bir yönü de vardır. Bu kadar önemli bir rol model olan öğretmenin giyim/kuşamına özen göstermesi. 111 . Öğretmen öğrencilerinin gözünde en önemli rol modellerden biridir. Vücut dili iletişimde önemli bir yere sahiptir. Ellerinin titremesi ve terlemesi çocuğun kaygılı ve gergin olduğunu ifade eder. temiz. saçını taramasından konuşmasına kadar birçok yönünü örnek alırlar. Sorunlara neden olan yöntemlerle aynı sorunlar çözülemez.dışında aramaktadır. “Öğretmenimizin teslim olma limiti üç kez ısrar etmektir. Yine öğretmenler günlük hayatlarında yaşadıkları iniş çıkışların getirdiği olumlu/olumsuz ruh hâllerini öğrencilerine yansıtmamalıdırlar.eleştirel düşünme becerileri ile çelişmektedir. ortama uygun ve abartılı olmayan bir tarzda giyinmesi uygun olandır. benim tutumumdan ve yaklaşımlarımdan kaynaklanıyor olabilir” diye konuya yaklaşırsa bu sorunların çözümüne katkı sağlayabilir. duruşu onu ele verir.” diye düşünmeye başlarlar. Kimi öğretmenler öğrencilerinin yüksek sesle konuşmasından dolayı onları sürekli olarak uyarır ama öğrenciler yine yüksek sesle konuşmaya devam ederler ya da öğrenciler yüksek sesle konuştukça öğretmende sesini yükseltir. Sözel dille vücut dilinin tutarsız olması öğrencilerde güvensizlik. Böyle bir durumda öğretmenin yapması gereken şey. Bu yüzden öğretmenin matematik dersinde diğerleri kadar başarılı olamayacağını düşündüğü öğrencilerin üzerine fazla gitmemesi gerekir. ritmik. Matematik dersinde sözel. Özel alan algısı dar olan öğrencilere fazla yaklaşmayabilir.b. Buradaki sorun öğretmenin öğrencilerinin öğrenmedeki bireysel farklılıklarını dikkate almamasından kaynaklanmaktadır. sınıfın sesi alçaldığında da ses tonunu yükseltmesidir. Baştan olmaz dediği bir isteği yerine getirirse öğrenciler bunu öğrenir ve sürekli olarak kullanmaya çalışırlar. Vücut dilinin etkili olarak kullanılması sözel dilin de doğru olarak kullanılmasıyla birlikte daha da etkili olabilir. Bir öğretmen sınıfında kesinlikle yöresel bir ağız kullanmamalı ve kullanılmasına da izin vermemelidir. Öğretmen çalıştığı yörenin kültürünü de dikkate alarak sözel dille vücut dilini uyumlu ve etkili olarak kullanılmalıdır. öğrenciler sesini yükselttiğinde sesini alçaltması. kızarak gülmesi ise kararsızlık yaratabilir. Bu durum programların kazandırmak istediği yaratıcı. Belki de sorun bu yöntemlerin uygulanmasından kaynaklanmaktadır. Birkaç ısrardan sonra öğretmen teslim olur. öfkeli. ütülü. Kuşkusuz yöresel dil ve şiveler zenginliktir ama öğretmenin görevi düzgün bir Türkçenin kullanılmasını sağlamaktır. müziksel v. “Bu çocukların sınıftaki olumsuz davranışları benim izlediğim yöntemlerden. O güne kadar izlenen yöntemlerle mevcut sorunlar çözemiyorsa bu yöntemleri değiştirilmesi gerekmektedir.” komutunu vererek öğrencilerin kollarını bağlayarak sessiz kalmalarını istemesi öğrencileri belirli kalıpların içerisine sokmak anlamına gelmektedir. jest ve mimiklerinin olumlu mesajlar vermesine dikkat edebilir. zekâsı baskın olan öğrenciler matematiksel zekâsı baskın olan öğrenciler kadar başarılı olamayabilirler. Öğrenciler zaman zaman öğretmenlerinden çeşitli isteklerde bulunurlar. Öğretmen her sınıfta ve her derste aynı davranışları göstermelidir. iletişim kuracağı öğrenci ile aynı göz hizasında olmasına dikkat edebilir. hareketleri. Bu öğrencilerin üzerine fazla gidilmesi ilgilerinin azalmasına ve matematik dersini artık sevmemesine neden olabilir. Ama hiçbir zaman öğretmenin sesi öğrencilerinin sesinden fazla çıkmaz. Kaygılı. Öğretmenin duruşu önemlidir ve önemli değişiklikler olmadıkça karar değiştirmek doğru bir yaklaşım değildir. Demek ki. gergin bir öğrenci bu durumunu gizlemeye çalışsa bile bedeni. Öğretmenin görevlerinden biri de düzgün bir Türkçenin kullanılmasını sağlamaktır. Bunun için de diksiyonunun düzgün olması gerekir. Ancak öğretmen. Öğrenciler öğretmenin giyim/kuşamından aksesuarına. Öğretmenlik mesleği bir yönü ile iletişim mesleği olduğundan öğretmenin vücut dilini etkili olarak kullanması önemli bir başka konudur. Böyle durumlarda öğretmen öğrencisine karşı daha anlayışlı olmalı onun neden kaygılı ve gergin olduğunu anlamaya çalışmalıdır. Bu nedenle kendi yöntem. Örneğin. Çünkü sorunun kaynağı öğretmenin etki alanı içindedir.
kaçıncı sayfasını?” sorusunu sorma ihtiyacı duyabilirler. alışkanlıkları konusunda toplanan veriler değerlendirilerek öğrenci yakından tanınmaya çalışabilir. yetenekleri. Yönerge verirken dikkat edilecek bir başka özellikte yönerge cümlelerinin başında eylem sözcüklerinin konmamasıdır. Bu nedenlerden dolayı öğretmenin öğrencilerine isimleriyle hitap etmelidir. prensesim. Öğretmenin yapması gereken şey. öğrencilerine ve başkalarına saygıyı içeren. kararsızlık gibi nedenlerden dolayı zaman kayıpları olabilir. Öğretmen öğrencinin ailesi ile ilgili veriler toplayabilir. Öğretmenin otokratik davranması kadar aşırı serbest bir tutum takınması da sorun oluşturabilir. Öğretmenin öğrencilerini etiketleyerek onlara. Öğretmen öğrencisinin ödevlerini kontrol ederken eğer öğrencisinin defterine geri bildirimde bulunacaksa bu öğrencinin defterine yazmış olduğu yazının estetiğine zarar vermemeli ve öğrencinin emeğine saygı gösterdiği mesajı vermelidir. Böyle yaptığı takdirde masasından güç alan. Sınıfta davranış yönetiminde olumlu sonuç alabilmenin yollarından biri de yönerge vermektir. “tenten. Önemli olan öğretmenin sınıfını dolaşması değil. becerileri. “Türkçe kitabınızın 25. aynı zamanda bu şekilde hitap edilen öğrencilerde ego şişmesi gözlemlenebilir. Öğretmen sınıfına yönerge verirken çok dikkatli olmak durumundadır. sayfasını açın. sınıfın gülü” gibi bir hitap kullanması da diğer öğrenciler için olumsuz bir mesaj içerirken. Bütün bir sayfayı kaplayacak şekilde bir imza ile geri bildirimde bulunmak uygun bir davranış değildir. farklı fikirleri ötekileştirmeden destekleyen demokratik otoriteyi benimsemek ve uygulamaktır. B planının olmaması. Bir başka sorun da öğretmenin bir öğrencisinin defteri ile ilgilenirken sınıfına arkasını dönmesidir. Sağlıklı bir davranış yönetimi için öğretmenin tutumu önemlidir. Örneğin. Bu şekilde önemli zaman kayıpları olmaktadır. Bunun yanında öğretmenin bazı öğrencilerine yönelik olarak.” dendiği zaman soru sorma ihtiyacı azalmış ve sınıftaki olumlu hava bozulmamış olacaktır. Bu notlar öğrenciyi tanıma konusunda kendisine bir fikir verecektir. “yakışıklım. emir içeren yönergeler yerine öğrencinin seçim yapabileceği içeriğe sahip nitelikte yönergeler verilebilir. tembel” demesinin. plansızlık. Öğrencinin öğrenme sitilinin ve baskın zekâsının ne olduğu. öğrenciyi belli kurallar içinde davranmaya zorladığından. Yönerge verme. kendilerini özgürce ifade edebilecekleri ortamlar hazırlayan. sayfasını açın ” denildiğinde öğrenciler hemen kitaplarını açmaya yeltenirler. Öğretmen genel olarak masasına yakın duruyorsa ya da yazı tahtası ile masası arasında gidip geliyorsa bu sorun yaratan bir durumdur. Sınıfta sağlıklı bir davranış yönetiminin olabilmesi büyük ölçüde öğretmenin öğrencilerini yakından tanımasına bağlıdır. Yani öğrencinin defteri ile ilgilenirken gözle de sınıfın kontrol edilmesidir.Öğretmen öğrenci iletişiminde önemli olan konulardan biri de öğrencilere ismiyle hitap edilmesidir. kafasız. Aynı şekilde öğrencilerin birbirine taktıkları lakapları da öğretmen tespit edebilmeli ve bunları engelleyici şekilde müdahâle etmelidir. ilgileri. 112 . kendisine. Sınıfta öğretmenlerin öğrencilerini sürekli aynı şekilde uyarmaları. O zaman sınıf karışmaya başlayabilir. Öğretmen sınıfı hızlı adımlarla dolaşıyor ve gittiği yerdeki öğrencilerle iletişim kurmuyorsa bu da istenmeyen bir davranıştır. Örneğin öğretmen soru sorduğu öğrencisinin başına dokunabilir. “aptal. sonra da “Hangi kitabın. Defterin kenarına uygun bir geri bildirimde bulunmalı ve kendi bitişik el yazısı kullanmalıdır. uykucu şirin” gibi çizgi film kahramanlarının isimlerini kullanarak hitap etmesinin doğru olmadığı bilinmektedir. öğrencileri karar verme sürecine katan. “Kitabınızın 25. Bunun yerine. yanına gittiği öğrencilerle iletişim kurmasıdır. öğrencileri ile arasında mesafe koyan bir öğretmen görüntüsü verebilmektedir. Böyle bir durumda yapılacak olan şey beden yakın göz uzak ilkesini uygulamaktır. Öğretmen bunun için öğrencilerle ilgili gözlemler yapabilir ve gözlem dosyalarına sıradan olmayan belli davranışları tarihleri ile birlikte not edebilir. Öğretmenin sınıfı nasıl kullandığı da önemli konulardan biridir.
Örneğin ödül ve cezanın öğrenci psikolojisine etkisi. Örnek yaşam öyküleri. alay etmeden. Bu önlemler şunlar olabilir: • Diğer öğrencilerin engelli öğrencileri anlamalarını.Öğretmenlerin öğrencilerinin performansına. kazanımların yazılması öğrenmeye olan merakı arttırarak güdülenmeyi arttırır. tutum ve davranışlarına bakarak onları ödüllendirdikleri ya da cezalandırdıkları bilinen bir gerçektir. Örneğin: yazı tahtasının sol üst köşesine yazılan yazının anlamaya etkisi %41. Öğrenciler tahtada yazılanları defterlerine geçirirken öğretmen ders anlatmaya devam etmemeli. Engelli Öğrenciler Okullarımızda ya da sınıflarımızda zihinsel engellerinden dolayı kaynaştırma eğitimine tabi öğrenciler dışında fiziksel engelli öğrenciler de bulunabilir. Burada dikkat edilmesi gereken bir başka ilke de öğrenciye değil soruna odaklanılmasının doğru olacağının bilinmesidir. merak etmesinin ve soru sormasının sağlanması için ilginç ve değişik etkinlikler kullanabilir. engelli rampaları oluşturmak • Tuvalet ve lavaboları bu öğrencilerin gereksinimlerine yanıt verebilecek duruma getirmek 113 . cezanın nasıl olacağı. bir gün öncesinden çok önemli bir etkinlik yapılacağını söylemek. sınıf ya da şube öğretmenleri de sınıflarında bu öğrencilerin yaşamlarını kolaylaştıracak ve eğitim hakkından yararlanma olanakları sağlayacak önlemler almak zorundadır. ısınma çalışmaları yaptırmak. Ayrıca dersin başında o ders ile ilgili tema. Öğretmen sınıf içinde davranış yönetimi konusunda öğrencilerine iyi bir rol model olmasının. Öğrencinin öğrenmeye ihtiyaç duyar hâle getirilmesi. Ayrıca öğretmenin tahtayı kullanırken dikkate etmesi gereken bir başka konu da tahtayı kullanmanın anlamaya etki derecesidir. kısa bir film izletmek. model kişiler göstermek. sol alt köşesine yazılanın %25. Öğretmenin önemli görevlerinden biri de öğrencinin motivasyonunu sağlamaktır. mola. çocuğun bir etkinlikten uzak tutulması. Bu öğrenciler ortopedik.öğrenmenin kolaylaştırılmasını sağlayacaktır. davranışının görmezden gelinmesi. tahtanın yazılması için ayrı bir zaman vermelidir. sağ üst köşesine yazılanın %20 ve sağ alt köşesine yazılanın da % 14 etkisi olduğunu bilerek tahtayı kullanması daha etkili olabilir. Yazı tahtalarının kullanımı da sınıfta öğretmenin dikkat etmesi gereken konulardan biridir. cezanın şiddet içerip içermediğinin bilinmesi ve buna dikkat edilmesi gerekmektedir. yazı yazarken bir köşeden öbür köşeye geçilmemesi gibi konular dikkat edilmesi gereken konulardandır. Sınıfa farklı materyaller getirmek. bilginin sınıflandırılmasını. Ödül ve ceza uygulamaları esnasında öğretmenler bazı noktalara dikkat etmek zorundadırlar. etkinlik. Yazı tahtasının temiz ve düzenli kullanılması. ödül alan çocuğun davranışının pekiştirilmesinin yarar ve zararları. tahtayı silerken silgiyi kaldırmadan yukarıdan aşağıya doğru silinmesi. Böyle bir durum karşısında müdür yetkili öğretmen okulunda. Ders etkinliklerinde yazı tahtasının düzenli kullanılması. onlara acımadan. başarı hikâyeleri. hayvanların yaşamlarından örnekler vermek motivasyon sağlayabilir. ödül vermenin ödül alamayan çocukların üzerinde oluşturduğu baskı ve etki. geziler düzenlemek vb. küçümsemeden yardım etmelerini sağlamak • Ortopedik engelli öğrencilerin okula giriş-çıkış varsa katlara çıkışlarını kolaylaştıracak önlemler almak. görme ve işitme engelli olabilir. etkinliklerle merak uyandırılabilir ve soru sorma ihtiyacı yaratılabilir. onların olumlu ve sosyal bir kişilik kazanmalarına da katkı yapabileceği unutulmamalıdır.
O nedenle okullarımızdaki sosyal. öğrencilerin. sınava girebilme hakları ellerinden alınan öğrencilere “Siz başarılı değilsiniz. programın öngördüğü becerilerin özellikle de anlama becerisinin geliştirmesini ve değişik açılardan konulara yaklaşabilmesini sağlayacak ortam ve süreçleri oluşturmaktır. Öğretmenin görevi sınıfındaki bütün öğrencilere potansiyelleri ve gelişim ihtiyaçları çerçevesinde yardım ve rehberlik etmektir. Öğretmenler öğrencilerinin hazır bulunuşluluk düzeylerini dikkate alarak bu kursları planlayabilirler. Öğretmenin daha çok test çözmek için daha fazla zamana gereksinim duyması nedeni ile oyuna. sınıfınıza ve okulunuza zarar veriyorsunuz. Bu şekilde düzenlenen kurslarda belli bir zaman sonra hazır bulunmuşluk düzeyleri bakımından geride olan öğrenciler etkinliklerden kopmakta ve sadece fizik olarak sınıfta bulunmaktadırlar. ölçme ve değerlendirme yapmamıza yardımcı olan önemli araçlardır. Böyle bir sonuç. Oyun. haftada beş iş günü olan eğitim-öğretim süresinin fiilen altı güne çıkarılmasından öte anlam taşımamaktadır. bu çağ çocukları için çok ciddi bir iştir.” anlayışını ima eden bu yaklaşım. eğitim-öğrenim sürecinde kullanılan. Öğretmenin bu tarz etkinliklere yeterince yer vermesi gerekmektedir. sosyal ve sportif etkinliklere ayrılması 114 . aynı zamanda öğrencilerin başarısız olduklarını onların yüzüne vuran ve başarısızlıklarını kanıksamalarına neden olan bir sonuç da doğurmaktadır. Bir çok şeyi oynayarak öğrenir ve bu sayede gelişirler. Bu amaçla da öğretmenler. O nedenle etkinliklerin bütün öğrencilerin katılımı ile yapılması gerekmektedir. bu kurslarda genellikle hazırlayıcı ve yetiştirici kurs ayrımı yapılmayışı. hafta sonu kurslarına neredeyse bir sınıfın bütün öğrencilerinin katılması. Öğretmen başarıyı yükseltme düşüncesiyle sınava sokulması hâlinde başarıyı düşüreceğine inandığı bazı öğrencileri sınavlara sokmak istemeyebilir. Öğretmenler her öğrencinin sınavlara girme hakkı olduğunu düşünerek engelleyici değil destekleyici bir rol oynamalıdırlar. bilgiyi yapılandırmasını. Test çözerek sınıfının akademik anlamda başarısının yükselebileceğini düşünen öğretmen. Bu yaklaşımın yerine öğretmenin yapması gereken şey. Elbette ki böyle bir düşüncenin akademik başarının yükselmesine katkısı olabilir. test çözdürmek suretiyle başarıyı yükseltebileceklerini düşünebilirler. Bu araçların eğitimin amacı hâline getirilerek programın öngördüğü etkinlikleri uygulamak yerine neredeyse bütün derslerde sadece test çözdürmek öğretmenin mesleki anlamda başarılı olmasını sağlamaz. giderek sınıfının en başarılı bir kaç öğrenciyi dersleri işlemek gibi bir uygulama içine girebilir ve diğer öğrencilere adeta sınıfta yoklarmış gibi davranabilir. öğrencilerin öz güven gelişimine olumsuz anlamda etki edebilir.• Engelli öğrencilerin okula gelip gitmesine yardımcı olan ebeveynlerine yakın ilgi gösterip varsa ihtiyaçlarının karşılanması konusunda onlara yardımcı olmak • Beden eğitimi dersleri gibi öğrencilerin bedenen hareket yapması gereken derslerde de bu öğrencilerin bir kenarda bekletilmesi yerine uygun etkinliklere katılımını sağlamak • Engelli öğrencilerin yetenekli oldukları alanlardaki başarıları değerlendirilerek motivasyonlarını sağlamak • Sınıflarda öğrencinin oturdukları yer ve konumları özürlerine uygun olarak düzenlemek • Bu öğrencilere kendilerini gösterebilecekleri uygun ortamlar ve fırsatlar sağlamak Test Odaklı Eğitim Öğretmenlerin başarısı öğrencilerinin SBS ve ya STS’lerde elde ettikleri derecelere bakılarak değerlendirilebildiğinde öğretmeni süreç içerisinde bu sınavlarda başarıyı artıracak çözümler aramaya zorlayabilir. Akademik başarı düzeyine bakılmaksızın bütün öğrencilerin SBS’lere girmeleri hâlinde genel olarak SBS okul başarısının düşeceği yönünde bir kanaat bulunmaktadır. Akranları gibi sınavlara giremeyen. Akademik anlamda başarıyı artırabilmek amacıyla hafta sonları hazırlayıcı ve yetiştirici kurslar açılması gibi uygulamalar olduğu bilinmektedir. Testler. sportif ve kültürel etkinlikler çok önem arz etmektedir. İlköğretim okulu öğrencileri yaşları itibarı ile oyun çağı çocuklarıdır. Böyle bir uygulama yapılandırıcı yaklaşımın ruhuna aykırıdır ve ne yazık ki bu yanlış uygulama çeşitli kesimlerce de kabul görmüş durumdadır. Ancak.
gerektiği kadar zaman ayıramaması durumunda akademik anlamda başarılı olamayan ancak sosyal etkinliklerle kendisini gösterebilecek ve bu yolla öz güveni gelişebilecek öğrenciler. Bütün derslerin önemli olduğu bilinciyle davranarak böyle bir yanlışlık içine girilmemesi gerekmektedir. sosyal bilgiler. fen ve teknoloji. Bu olumsuzluğu ortadan kaldırmak için öğretmenler. Sınavlar bir anlamda yarışma ortamı yarattıklarından. seçmeli dersler ve serbest etkinlikleri gibi öğrencilerin kendilerini ifade edebildikleri dersler test çözülmesi gereken dersler gibi algılanabilmektedir. matematik. beden eğitimi. Sınavlar söz konusu olunca Türkçe. din kültürü ve ahlak bilgisi dersleri ön plana çıkmaktadır. Böyle olunca da bu dersler sanki ana dersler gibi algılanıp diğer dersler ise yardımcı dersler gibi algılanmaktadır. Bunlardan biri de okulların duvarlarına sınavlarda başarılı olan öğrencilerin isimlerinin yazılı olduğu kocaman bez pankartların asılmasıdır. 115 . bu olanaktan mahrum kalabilirler. Resim. Gurur tablomuz diye takdim edilen bu tablonun öğrencilerin ruh sağlığı açısından ne kadar uygun olduğu tartışma konusudur. Paylaşıldıkça çoğalacağı düşünülen bilginin çoğalmasını dolaylı da olsa engelleyen bir sonuç ortaya çıkabilir. İngilizce. öğrencilerin rekabet ortamına sokulmadan iş birliği içinde gelişmesini sağlayacak ortam ve süreçleri hazırlamalıdır. Bu anlayış öğrencilerin bilgiyi paylaşma konusunda cimri davranmalarına neden olabilir. müzik. okulların da özel dershanelerin başvurdukları ve giderek gerçeği de yansıtmayan yöntemlerle reklamlarını yapması uygulamasına benzemektedir. öğrenciler arkadaşlarını geride bıraktıkları zaman başarılı kabul edilmektedirler. Böyle bir uygulama. Okullar ne kadar başarılı olduklarını gösterebilmek için çeşitli yollara başvurmaktadır.
Yeni yapılandırılmış eğitim programları. Gelişimsel rehberlik hizmetleri öğrencinin gelişimini süreç içerisinde karşılamayı hedeflediğinden öğrenci gelişiminin sürekli takip edilmesi gerekmektedir. 116 . Böylece gelişimin aksayan yönleri süreç içerisinde karşılanarak öğrencinin gelişimi duraksamadan devam ettirilir. süreç içerisinde öğrenme sorunlarının tespit edilip bu sorunların çözülmesini gerekli kıldığından. Gelişimsel rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri programları öğrencilerin bütün alanlarda gelişim ihtiyacını karşılayacak çalışmalardan oluşuyorsa da öğrencinin özellikle ihtiyaç duyduğu ve gelişimini duraksatan gelişim ihtiyaçları belirlenip özel olarak o alanın ele alınması gelişimin sürekli izlenmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır.Öğrenci Gelişiminin İzlenmesi Bu bölümde aşağıdaki soruların cevaplarını bulabilirsiniz: • Gelişimsel rehberlik hizmetleri niçin öğrenci gelişiminin izlenmesi çalışmalarını gerekli kılar? • Öğrenci gelişiminin izleneceği alanlar nelerdir? • Öğrenci gelişimin izlenmesi hangi çalışmalarla yapılabilir? • Öğrenci gelişiminin izlenmesi çalışmalarında öğretmenlerin görevleri nelerdir? Gelişimsel Rehberlik Anlayışı ve Öğrenci Gelişiminin İzlenmesinin Gerekliliği Gelişimsel rehberlik hizmetleri sadece problemli öğrencilerle değil tüm öğrencilerle çalışmayı hedefler ve öğrencinin tüm gelişim alanlarının en üst düzeyde gerçekleşmesini sağlamaya çalışır. rehberlik hizmetleri verilmektedir. mesleki vb. Hangi alanlarda öğrenci gelişiminin desteklenmesi gerektiği belirlenip o yönde bireysel. Gelişimsel rehberlik hizmetleri. öğrenci gelişiminin izlenmesi son derece gerekli ve önemli olmaktadır. eğitsel. eğitim-öğretim süreci içinde ortaya çıkan gelişim ihtiyaçlarını belirleyip bunlara yönelik grup rehberliği etkinliklerinin uygulanmasını sağlamaktadır. Eğer öğrencinin akademik gelişiminde öğrenme yönteminden kaynaklanan sorun yaşanıyorsa bu öğrenci ile ilgili eğitsel rehberlik hizmetleri kapsamında çalışmalar yapılması gerekliliği ortaya çıkacaktır. süreç odaklı değerlendirmeyi.
sorumluluk duygusu. plan yapma ve yürütme • Kendini tehlikelerden koruma ve kişisel güvenliği sağlama • Öğrenme ile ilgili olumlu tutumlar geliştirme • Kişisel nitelikler ile okul etkinlikleri arasındaki ikişkileri keşfetme • Öğrenmeyi kolaylaştırıcı becerileri kazanma • Karar verme. Sosyal gelişim alanında gruba katılma. 117 . sağlıklı arkadaşlık ilişkileri. bireyin tüm gelişim alanlarının bir arada ele alınıp geliştirildiğinde bireyin başarılı olacağını. tüm gelişimin bir bütün olarak gerçekleştiğini belirtir. eğitsel ve mesleki gelişim alanları izlenip ortaya çıkan gelişim ihtiyaçları karşılanmalıdır. Kişilik gelişiminde daha çok temel kişilik gelişimi ihtiyaçları özgüven. kendini ifade edebilme. Bu sebeple bireyin tüm gelişim alanlarının ele alınması kaçınılmaz olmaktadır. grup önünde kendini ifade edebilme ve yaşama katılma gibi gelişim ihtiyaçları değerlendirilmektedir. sosyal. akademik.ÖĞRENCİLERİN TEMEL İHTİYAÇLARI ÖRGÜN EĞİTİMDE TEMEL GELİŞİM ALANLARI Kişisel ve Sosyal Gelişim Eğitsel Gelişim Mesleki Gelişim YAŞAMAYI ÖĞRENME ÖĞRENMEYİ ÖĞRENME ÇALIŞMAYI ÖĞRENME • Kendini kabul etme • Başkalarını anlama ve kabul etme • Ailenin değerini anlama ve kabul etme • Toplum olgusunu anlama • Karar verme. topluma uyum sağlamalarına yardımcı olmak amacıyla yürütülecek hizmetlere kişisel rehberlik denir. davranış gelişimi gibi konular ele alınmaktadır. • Birlikte iş yapma iş birliği • Toplum yaşamında çalışmanın önem ve gereğinin farkına varma KENDİNİ GERÇEKLEŞTİRME Öğrenci Gelişiminin İzleneceği Alanlar Gelişimsel rehberlik anlayışı. amaç belirleme. amaç belirleme. Bireyin kişilik gelişimi. plan yapma ve yürütme • Okul aile ve toplum arasındaki ilişkileri kavrama • İş yaşamı ve çalışmaya ilişkin olumlu tutumlar geliştirme • Kişisel nitelikler ile meslekler ve işler arasındaki ilişkileri anlama • Meslekleri keşfetme • Boş zaman etkinlikleri ile ilgili olumlu alışkanlıkları kazanma. Eğitim sürecinde öğrencilerin kişisel ve sosyal gelişim ihtiyaçlarını karşılamak ve böylece onların bir birey ve sosyal bir varlık olarak gelişimlerine. duygusal.
yaşamında mutlu olması için gerekli tüm yaşamsal becerileri kazanması ve bunları kendi yaşamına uyarlayabilmesi önemlidir. Eğer bireyin temel ihtiyaçları ve içinde olduğu duruma özgü gelişim ihtiyaçları karşılanırsa psikolojik yönden sağlıklı ve uyumlu. Öğrenciyle yeterlilikleri ve sınırlılıkları hakkında konuşmalıdır. Kişisel ve sosyal gelişim açısından çocuğun temel ihtiyacı yaşamayı öğrenmesidir. Ailenin değerini anlama ve kabul etme Ailelerin sosyal statüsü ve konumları nedeniyle çocuklar ya da aileler arasında ayrım yapmamalı koşulsuz kabul etmelidir. Öğrencinin yaşamını sürdürdüğü çevrenin koşullarına bağlı olarak kişisel ve sosyal gereksinimleri belirlenmeli ve bu gereksinimlerin nasıl karşılanabileceği de bilinmelidir. Çocukların anne ve babalarıyla duygu paylaşımlarının önemi sınıfta vurgulanmalıdır. Her çocuğun anne ve babasının kendisi için eşsiz olduğunu unutmamalıdır. Öğretmen bireysel farklılıklara saygı göstererek öğrenciye örnek olmalıdır. Ailelerin değer yargılarını anlamak için ailelerle görüşmelidir. Örnek: “ Arkadaşınla kavga etmen beni üzdü. Sınıf içinde tüm öğrencileri birebir tanımaya yönelik etkinlikler yaptırılabilmelidir (Örn. Öğretmen her öğrencinin biricik olduğu gerçeğini aklından çıkarmamalıdır. Öğretmen. Anne-babanın çocuklara karşı tutumları konusunda gözlem yapmalı. Bireyin kendini yaşama hazırlaması ve toplum içinde yaşamayı öğrenmesi. Öğretmen öğrencilerle iletişiminde çocuğun göz seviyesinde göz kontağı kurarak iletişim kurmalıdır. bir birey ve sosyal varlık olarak ihtiyaçlarını ve gelişim görevlerini.Kişisel rehberlik hizmetleri. olumsuz tutumlarla karşılaştığında aile eğitimi için varsa okul rehber öğretmeninden yardım istemelidir. içinde yaşadığı toplumun değer yargılarını anlamak için çaba sarf etmelidir. Sınıf içindeki arkadaşlık ilişkilerini anlamak için gözlem ve testlerden yararlanılabilir (Sosyometri). Çocuğun.” gibi… Öğretmen çocuklarla iletişiminde duyguları anlamaya çalışmalı ve anladığı duyguları çocuğa iletmelidir. Öğrenciyle iletişimde yargılayıcı olmadan çocuğun kendine değil davranışına odaklanılmalıdır. Bunu karşılayacak temel yeterlikler ve bu yeterliklerin geliştirilmesi için yapılabilecekler aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. Değer yargılarından ötürü hiçbir öğrenciyi ya da veliyi yargılamamalıdır. gizil güç ve yeterliklerinin farkına varmasında öğrenciye rehberlik etmelidir. çevresine ters düşmeden sağlıklı bir şekilde karşılayarak kişisel doyuma ulaşabilmesini amaçlar. sosyal açıdan aktif ve dengeli bir birey olarak yaşamını sürdürebilir. O hâlde öğrencinin kendini yaşama hazırlayacak yeterlilikler kazanabilmesi için kişisel ve sosyal gelişim sürecinin izlenmesi gerekmektedir. Öğrencinin yapamadıklarına değil yapabildiklerine. zayıf yönlerine değil güçlü yönlerine odaklanmalıdır. Nesi var?). Tablo 9: Öğrenci Yeterlilikleri Öğrenciye Kazandırılacak Yeterlikler Yeterlik Kazandırma Sürecinde Yapılabilecekler Öğretmen öğrenciyi güçlü ve geliştirilmesi gereken yönleriyle kabul etmelidir. eksik olan yönlerini tespit ederek gerekli rehberlik ve destekleyici etkinlikleri yürütebilmesi için onun kişisel ve sosyal gelişim sürecini izlemesi gerekmektedir. Başkalarını anlama ve iletişim kurma 118 . Sınıf/şube rehber öğretmeni öğrenciyi yaşama hazırlayabilmesi. kişisel ve sosyal gelişim alanında çocuğun yaşamayı öğrenmesini gerçekleştirmeye çalışır. Kendini anlama ve kabul etme Öğrenciyi iyi tanıyarak farklı gruplarda görevler vermeli ve öğrencinin kendisini tanıması.
Toplum kurallarına uymanın toplumsal düzene katkısı sınıf içinde vurgulanmalıdır. Toplum olgusunu anlama. rehberlik etkinliklerinden yararlanılabilir. Sınıf içinde toplum kurallarına aykırı davranışların yargılayıcı olmadan düzeltilmesi sağlanmalıdır. toplum kurallarına uyma Toplum içinde yanlış olan ama doğru bilinen değerlerin farkına varılmasını sağlamalıdır. eğitim süreci içinde yapılacak rehberlik hizmetleri. Öğrencilere.toplum) etkilerini tartıştırır. Öğrencinin kendi eşyalarını korumasına yönelik tutum geliştirilmesi sağlanmalıdır. Öğrencilere yaşamlarının farklı dönemlerinde yaşayabilecekleri olası yaşantılar hakkında örnek olaylar canlandırılarak. öğrencinin öğrenme özellikleri (görsel. sağlıklı duygulanım tepkileri gösterme.) Öğrenciye hak ve sınırlılıkları hakkında bilgi verilmelidir. sevgi paylaşımı. Öğrencilere problem çözme basamaklarını karar verme süreçlerine aktarabilmesi öğretilmelidir. duyguların ifade edilmesi. Duygusal gelişim alanında. 119 . sevgi ihtiyacı. verimli çalışma özelliği. Kişisel güvenliğini tehlikeye düşürebilecek olası durumlar ile bu durumlarda kişisel güvenliğini sağlayabilme becerileri kazandırılmalıdır. Öğrencinin önceliklerini belirlemesi sağlanmalıdır. plan yapma ve yürütme Amaç belirlemenin. öğrenme sorunları. Öğrenciye gerektiğinde “hayır” diyebilme tutumu kazandırılmalıdır. Öğrencinin kısa ve uzun vadeli amaçlarını gerçekleştirme düzeylerini takip etmelidir. öğrencinin tüm yönleri ile gelişmesine ve eğitim ortamına uyumuna yardım etmeye yöneliktir. sorunlarını paylaşma. Öğrenciye herhangi bir tehlikeli durumla karşılaştığında kendini nasıl koruyacağı ve kimlerden nasıl yardım alabileceği anlatılmalıdır. işitsel. Bu nedenle ilköğretim dönemi büyük önem taşımaktadır. Bireylerin kişisel sınırları ve bu sınırları koruma yolları öğretilmelidir. Karşılaşabileceği acil durumda yapabilecekleri öğretilmelidir. Öğrencinin zaman planlaması yapması sağlanmalıdır. Zamanı iyi kullanmanın ve zaman yönetiminin önemi vurgulanmalıdır. Problem çözme basamakları öğretilmelidir. dışa dönük olma. hedeflere ulaşmada önemi anlatılmalıdır. Toplum kurallarına uyma konusunda öğrencilere örnek olmalı ve aileleri de bu konuda bilgilendirmelidir. zamanı kullanma yeteneği. okul. Kendini tehlikelerden koruma ve kişisel güvenliği sağlama Öğrencinin tanımadığı insanlara karşı nasıl davranacağı öğretilmelidir.Sınıf/okul kurallarından yola çıkılarak toplum olgusu ve uymak durumunda olduğumuz toplum kurallarının varlığı tanıtılmalıdır. Bugün yapılanların kısa ve uzun vadede ulaşılmak istenen amaçlara etkisi vurgulanmalıdır. bunlara ilişkin yapılabilecekleri içeren etkinlikler yaptırılabilir. Öğrenciden kısa ve uzun vadeli amaçlar belirlemesi istenerek bu belirlenen amaçları evde sürekli görebileceği bir yere asması önerilebilir. (Kaynak olarak. kinestetik). Doğal afetler durumunda öğrenciye kendini ve çevresindekileri tehlikelerden korumak için yapması gerekenler öğretilmelidir. Karar verme. Toplum kurallarına uymamanın yakın ve uzak çevreye (aile. amaç belirleme. akademik güçlükleri gibi akademik gelişim ihtiyaçları izlenmektedir. Akademik-eğitsel gelişim alanında. duygularının farkında olma gibi duygusal gelişim konuları ele alınmaktadır.
ders konularına yönelik kazanılan bilgi ve beceriler girmektedir. Eğitsel gelişim alanında ilköğretim düzeyindeki öğrencilerin yaş dönemlerine göre yeterlilik alanları ve öğretmen sorumluluklarına aşağıdaki tabloda yer verilmiştir. 79) İlköğretim düzeyindeki öğrenciler eğitsel gelişimlerini sağlama açısından aşağıdaki konularda rehberlik hizmetlerine gereksinim duymaktadırlar.Eğitsel rehberlik hizmetleri. 4) Başarıyı engelleyen etmenlerin azaltılması veya ortadan kaldırılmasını sağlamak. 2) Etkin ders çalışma becerilerini kazanmasına yardımcı olmak. • Öğrenme sürecini kolaylaştırmak • Psikolojik destek • Yöntem ve araç seçimi Eğitimsel rehberliği daha genel olarak tanımlayacak olursak. Öğretmenler. ders programları. kolay öğrenmelerine. öğrencilerin gereksinim duydukları yukarıda belirtilen eğitsel gelişim gereksinimlerini gerçekleştirmek için ders içinde veya ders dışında süreci iyi planlamaları gerekir. aile ve toplum arasındaki ilişkileri kavrama 120 . öğretmen veya yöneticinin öğrenme sürecine katkısını üç temel gruba ayırabiliriz. eğilim ve özelliklerine uygun eğitsel bir ortam oluşturmak.• Okul. 6) Okul yaşamıyla meslek yaşamı arasındaki ilişkiyi sağlamak. Kuşkusuz eğitsel rehberlikte ele alınan sorunların içine öğretmenin öğretim etkinliklerinde kullandığı yöntem ve teknikler. 1) Öğrencinin okula ve okulun bulunduğu çevreye uyum sağlamasına yardımcı olmak.” (Yeşilyaprak. aile ve toplum arasındaki ilişkileri kavma ve yürütme rama • Okul. 3) Eğitsel kararlar vermesi ve seçimler yapmasına yardımcı olmak. Diğer bir deyişle bu hizmetler öğrenmeyi kolaylaştırma ve başarıyı artırma işlevini gerçekleştirmeye yöneliktir. Ancak birbirini destekleyen ve tamamlayan etkinliklerdir. Bu hedefe ulaşmak için çocuğun eğitimsel gelişim ve sorunları ile ilgili olarak eğitim sürecinde öğrencilere verilen yardım hizmetlerine eğitsel rehberlik denir. derslerin içeriği. 5) Öğrencilerin ilgi. 2007. Tablo 10: Öğrenci Yeterlilik Alanları ve Öğretmen Sorumlulukları 6-12 Yaş Dönemi Yeterlilik Alanları • Okulu ve çevreyi tanıma uyum sağlama 12-15 Yaş Dönemi Yeterlilik Alanları • Sahip olduğu kişisel nitelikleri ile çalışma davranışı arasındaki ilişkileri anlama • Öğrenme ile ilgili olumlu tutumlar ve beceriler geliştirme • Okul başarısını etkileyen faktörleri kavrama • Okul başarısını etkileyen faktörleri kavrama • Karar verme. Okullardaki öğretim etkinlikleriyle rehberlik etkinlikleri aynı şeyler değildir. karşılaştıkları zorlukları yenmelerine yardımcı olan etkin bir öğrenme ortamı oluşturmaya yönelik hizmetler olarak tanımlanabilir. amaç belirleme ve yürütme • Karar verme. yetenek. eğitsel gelişim döneminde öğrencilerin belli yeterlilikler kazanmasına. “Eğitim süreci öğrencinin öğrenmesi ve başarılı olması üzerine odaklanmıştır. Veli-ebeveyn. amaç belirleme. plan yap. Bu açıdan bakıldığında eğitsel rehberlik hizmetleri öğrencinin öğrenmesi ve başarılı olmasına yardımcı olduğu söylenebilir.
neler yapabileceğinin bilincini kazandırarak öğrencinin kendine güvenini sağlamalıdır. şekli. Okul öğrencinin var olan potansiyelini fark ettirmeli. Okul. • Kişinin kendini ve yeteneklerini tanıyan. Bu süreçte öğrencilerin kişisel nitelikleri ile okul etkinlikleri arasındaki ilişkileri kurabilmeleri sağlanmalıdır. eğilim ve özelliklerini tanıma. çalışanları ve arkadaşlarını tanıtmak (Oryantasyon) • Aktif öğrenme yöntemlerine uygun etkinlikler düzenleyerek.• Öğrencilerin içinde bulunduğu dönemde • Okulu. öğrencilerinin öğrenme ile ilgili olumlu tutumlar geliştirmelerine yardımcı olmalıdırlar. Herkesin öğrenme türü. Bilgiye çeşitli kaynaklardan ulaşma. Öğrenme şekli konusunda. kişiden kişiye değişiklik göstermektedir. Eğer uygun öğrenme olanakları sağlanırsa her bireyin öğrenebileceği bir gerçektir. öğrenme ve rehberlik açısından önemsemek • Öğrencilerine kendilerini güvende hissede. Yani öğrenme şekli. keşfetme ve geliştirmelerine • Öğrenci. aile ve çevre ilişkilerinin kurulmasında ve olumlu ilişkiler geliştirilmesinde her öğrencinin biricik olduğu anlayışından hareketle öğrenciyi merkeze alan bir anlayış uygulanmalı ve öğrenmeyi öğrenen bireyler yetişmesi yönünde gerekli rehberlik yapılmalıdır. Öğrenmeyi öğrenmenin temel amaçları. şöyle ya da böyle diyerek net bir yargıda bulunmak mümkün değildir.Öğretmenin Sorumlulukları cekleri bir ortam hazırlamak Öğretmenin Sorumlulukları oluşan fiziksel ve duygusal değişimleri. Öğrenme şekli. Öğrenen bir kimse için başarının en önemli koşulu kendine güvenmektir. özelliklerinin farkına varan. yetenek. kişiye özgü bir olgudur. öğrenmeyi ve okumayı sevdirmek • Rehberlik çalışmalarını sürekli ve planlı bir biçimde paydaşlarla işbirliği içerisinde uygulamak • Öğrencilerin “öğrenme stili” ile ilgili gözlem yapmak • Öğrencilerin öğrenme hızları ile ilgili gözlem yapmak Eğitsel gelişim sürecinde öğretmenler yapacakları rehberlik çalışmalarında. veli ve diğer öğretmenlerin geri fırsat yaratmak bildirim vermeleri için uygun ortamı sağlamak • Okulu. öğrencinin sorumluluk al• Öğrencilere “başarılı olma” duygusunu tatmasını teşvik etmek ve cesaretlendirmek tırmak • Sınıfta bireysel rekabet yerine işbirlikli öğren• Eğitsel rehberlik çalışmalarını sadece bameyi ve takımsal rekabeti öne çıkarmak şarısız öğrencilere yönelik değil tüm öğrencilere yönelik yapmak • Öğrenmede sosyal ve duygusal boyutlara yer vermek • Öğrencilerin bireysel farklılıklarını dikkate almak • Ders konuları ve rehberlik etkinlikleriyle bütünlük oluşturmak ve uygulamak • Öğrencilerinin ilgi. değerlendirme ve kullanma becerilerinin yanı sıra bilgi ve iletişim teknolojilerinin kullanımı da hayatımızda önemli bir yer tutmaktadır. hızı ve kapasitesi farklıdır. 121 . parmak izi kadar. Yaşam boyu öğrenmenin zorunlu olduğu günümüzde “öğrenmeyi öğrenme” temel becerisinin öğrencilere kazandırılması zorunlu hâle gelmiştir.
bu basamakta öğrencinin meslek profili konusunda çizdiği ilk izlenimlerin sağlıklı olarak ilköğretime aktarılması. Mesleki gelişim süreci beş aşamadan oluşmaktadır. okul ve meslek tanıma konusunda bilgi düzeyi. “Öğrenmeyi öğrenmek”. nereden. • Çalışma ve öğrenme tekniklerini aktif olarak kullanan. Yaşamımızın anlam kazanıp kazanmaması da buna bağlıdır. öğrenmeyi öğrenme biçimimizle doğru orantılıdır. • Öğrendiklerini denetleyebilen. öğretmen öğrencisinin bir birey olduğunu unutmadan. analiz edebilen. • Öğrendiklerini kontrol edebilen. Mesleki gelişim sürecinde rehberlik etkinlikleri yapılırken. • Öğrendiklerinin yeterli olmadığını gören ve bunların nasıl giderilebileceğini bilen. kendi yeteneklerinin farkındalığı. Hayatı verimli yaşamak ile yaşıyormuş gibi yapmak arasındaki asıl fark budur. mesleki olgunluğu gibi konular ele alınmaktadır. Mesleki gelişim süreci.“Uyanış ve farkında olma” biçiminde ifade edilen ve 5-12 yaşlarını kapsayan dönemde çocuk çevresindeki insanların farklı mesleklere sahip olduğunu anlamaya başlar. 21. (Yeşilyaprak. adımlarımızı atma şeklimiz ve algılarımız. bireyin sağlıklı bir mesleki gelişim sürecine girmesine yardımcı olabilir. s. yüzyılın cahilleri okuma-yazma bilmeyenler değil. Bireyin meslek secimi bir anda verilen bir karar değil mesleki gelişim süreci içinde biçimlenip ortaya çıkan bir durumdur. 2007. meslekleri tanıması. doğru alan ve mesleki yönelim göstermesi. hem bireyi hem de toplumu başarıya götüren merdivenin ilk ve en önemli basamağıdır. Hayatımızın bütün seçimlerini doğru ya da yanlış yapmamız. öğrendiğini unutamayanlar ve yeniden öğrenemeyenler olacaktır Alvin TOFFLER Mesleki gelişiminde ise öğrencinin ilgi ve yeteneklerinin belirlenmesi.• Bilgiyi neden. çocuklukta bir meslek fikrinin oluşmaya başlamasından itibaren yetişkinlikte bir meslek sahibi oluncaya kadar geçen gelişim dönemlerini kapsar. sürecin kesintiye uğramadan etkili olarak yürütülmesi açısından önemlidir. 123) 122 . • Duygularını karar aşamasında kullanarak kendi kararını verebilen insanlar yetiştirmektir. • Sorunlarla başa çıkabilen. kendisinin keşfettiği ilgi ve yeteneklerini sergileyebileceği ortamları hazırlaması. Bu aşamalar: • Uyanış ve farkında olma (5-12 yaş) • Meslekleri Keşfetme ve Araştırma (12-15 yaş) • Karar verme (15-18 yaş) • Hazırlık (18-23 yaş) • İşe yerleşme (23---) İlköğretim çağı 6-14 yaşlarını kapsadığı için bu bölümde ilk iki evreden bahsedilecektir. yorumlayıp. nasıl ve niçin alacağını bilen. Bu sürecin anaokulu eğitimi ile başladığı dikkate alındığında. öğrenemeyenler. • Yeni bilgiler talep eden. onun öncelikle kendisini tanımasını sağlayarak.
Bu yaş dönemlerindeki özelliklerin bilinmesi. • Sınıf için de yapacağı uygulamalarla ortaya çıkan ilgi ve yeteneklerin kaydedildiği öğrenci tanıma fişleri tutabilir. Dolayısıyla mesleki gelişimin nihai hedefi olan topluma faydalı bireylerin yetişmesi için mesleki gelişim sürecinin izlenmesi oldukça önemlidir. • Boş zaman etkinlikleri ile ilgi ve yetenek arasındaki bağlantıyı anlatarak öğrencileri bu yönde kendini gözlemlemelerini sağlar. ilköğretim dönemlerinde hızlıdır. • Öğrencilerin ortaya çıkan ilgi yeteneklerine geliştirmeye yönelik ödevlendirme yapabilir. algılar ilerde meslek seçimini etkiler. bir ömür boyu sevmedikleri bir mesleği yapmak zorunda kalabilirler. • Meslekteki çalışanların yaptığı işlerle yetenek ilgileri arasında bağlantı kurmasını sağlar. tutumlar. 121). 2007. • İlköğretim sonunda çocuk meslek seçimini etkileyecek bir karar vermek zorundadır. • Amaç belirlemelerini sağlar. • Meslek/İşteki başarıda önemli olanın kendi kişisel niteliklerine bağlı olduğunun farkına varması için etkinlik yapar. • Çocukluk döneminde oluşan değerler. Mesleki gelişim sürecinin sağlıklı yaşanması için anaokulundan başlayarak. • Mesleki gelişim erken yaşlarda başlar. Bu dönemde öğrenciler. • Öğrencilere ilgi ve yetenek türleri özelliklerini vererek kendilerini gözlemlemelerini ve gözlemlerini not etmeleri sağlanabilir. bu da mesleki gelişimini etkiler. öğrencilerin mesleki gelişimlerinin izlenmesi anlamında onların daha iyi yönlendirilmelerine yardımcı olabilir. Yukarıda belirtilen yaş gruplarından 5-12 yaş arasındaki dönemde mesleki gelişim alanında çocuğa kazandırılabilecek yeterlilikler şunlar olabilir.• Kişisel nitelikleri ile çalışma ve iş yaşamı arasındaki ilişkileri anlakileri anlama ma • Karar verme amaç belirleme ve uygulamaya geçme • Meslekleri keşfetme • Boş zamanlarını nasıl değerlendireceğini öğrenme • Birlikte çalışmayı öğrenme • Toplumsal gelişmelerin iş yaşamını nasıl etkilediğini anlama Öğretmenin Sorumlulukları • Öğrencilerin ilgi ve yeteneklerini belirlemek için sınıf içinde ve dışında gözlem yapar. • Kişilik gelişimi. • Okul rehber öğretmeninden sınıfında öğrencilerin ilgi ve yeteneklerini belirlemek için yardım alabilir. • Hayat boyu süren mesleki gelişimde çocukluk dönemi son derece kritik bir dönemdir. • Meslek edinme de amaç belirlemenin önemini anlatır. eğitimin her aşamasında. s.“Meslekleri keşfetme ve araştırma” devresi olarak ifade edilen 12-15 yaşları arasında ise çocuk. özelliklerine uygun etkinliklerle doğru yönlendirilmedikleri takdirde. yeni yönleri anlamaya ve keşfetmeye başlar. • Mesleklerin gerektirdiği işler hakkında öğrencilerin gözlem yapmalarını sağlar. • Çeşitli amaçlara ulaşmada verimli çalışma ve planlı olmanın önemini kavratır. Tablo11: 5-12 Yaş Arasındaki Dönemde Mesleki Gelişim Alanında Çocuğa Kazandırılabilecek Yeterlilikler 6-12 Yaş Dönemi Yeterlilik Alanları 12-15 Yaş Dönemi Yeterlilik Alanları • Kişisel nitelikleri ile çalışma ve iş yaşamı arasındaki iliş. • Karar verme amaç belirleme ve uygulamaya geçme • Meslekleri keşfetme • Boş zamanlarını nasıl değerlendireceğini öğrenme • Toplum yaşamında çalışmanın önem ve gereğini kavrama 123 . • İlköğretim döneminde öğretmenler mesleki gelişim görevlerini sağlıklı bir şekilde başaramazsa meslek seçiminde gereken mesleki olgunluğa erişemez. kişilerin ve mesleklerin ortak olan yönlerini ve farklı nitelikleri üzerinde bilgi sahibi olmaya. öğrencinin içinde bulunduğu döneme özgü ’mesleki gelişim görevlerini’ başarması için yapılan hizmetlere mesleki rehberlik denir (Yeşilyaprak. • Çalışmanın önemini vurgular.
yetenekleri açık biçimde sorulmaktadır. • Öğrencilerin bireysel ve toplumsal sorumluluklarının farkına vardırarak sorumluluklarını yerine getirmenin olası etkilerini tartıştırır. • Öğrencilerden bazı problemlerin çözümü için hangi kaynaklardan yardım alabileceklerini listelemelerini isteyebilir.tr den ulaşabilirsiniz. • Toplumun bir üyesi olarak toplumsal sorumluluğu yüksek kişilerin yaptığı çalışmaların bireye ve toplumun mutluğuna üzerine etkisi için bu kişilerin hayatlarından ve etkilerinden örnekler verebilir. Çünkü bu dosyada öğrencinin ilgileri. toplum). etkilerini tartıştırır. • Öğrencilerin okul ve aile içinde sahip oldukları rolleri ve bu rollerin gerektirdiği sorumlulukları kavratır. 124 . sınıflarda ders okutan öğretmenlerin e-Okul sistemi üzerinden “sınıf gözlem formu” nu doldurmaları gerekmektedir.meb. kişilik testleri Rol modeller ile görüşme ve ziyaret Yukarıdaki süreçler olanaklarla uzlaştırılır. başarı durumu* İlgi envanterleri ile * Meslekteki beklentilerini tanımlaması Öğrencinin aile özellikleri ve sınıf içinde gözlemlenmesi. • İlköğretim sonrası yakın gelecekleri için bir plan hazırlamalarını ister. * Bu testlerin değerlendirmesinde rehber öğretmenden yardım alınmalıdır. 7 ve 8. • Örnek meslekler seçerek tanıtma çalışmaları yapar. Bireyin gelecekteki yaşamını belirlemesinde dönüm noktası olan mesleki tercihini yaparken doğru ve isabetli karar verebilmesi için izleyeceği basamaklar ve bu basamaklarda neler yapılabileceği şöyle sıralanabilir: Bireyin Yeteneklerinin Belirlenmesi İlgi Alanlarının Belirlenmesi İş Değerlerinin Belirlenmesi Kişilik Özelliklerinin Belirlenmesi İlgi Duyulan Mesleklerin İncelenmesi Meslek Seçimi Nasıl Yapılmalı Yetenek testleri ile öğrencinin gözlenmesi. gov. • Öğrencilerden elindeki sınırlı kaynakla materyal edinmesi ile ilgili bir ödev verilebilir. Dosyadaki bilgilerin ana sınıfı öğretmeni tarafından dikkate alınması.Öğretmenin Sorumlulukları • Sınıf içinde değişik mesleklerin olduğu panolar öğrencilere hazırlattırılabilir. • Öğrencinin ilgi ve yetenekleri fark etmesi için uygulanabilecek etkinlik ve bilgilere http//:orgm.gov. okul. Böylelikle mayıs ayında yapılacak olan veli bilgilendirme toplantısında öğrencinin yöneltme süreci hedeflenen şekilde tamamlanabilir. • Çevresinde çalışan insanların yaptığı işleri fark etmesini sağlar. • Toplumun ihtiyaçları ve özelliklerinin çalışma dünyasını nasıl etkilediğini kavratır. Yöneltme yönergesi kapsamında dikkat edilmesi gereken bir başka husus da 6. öğrencinin eğitim sistemine girdiği ilk anda doğru yönlendirilmesine ve eğitim hayatının sonunda yaşam boyu yapmaktan mutluluk duyacağı bir mesleğe sahip olmasına temel oluşturabilir.tr ve http//:mbs. • Toplum kurallarına uymamanın yakın ve uzak çevreye (aile. Tüm meslek seçimi aşamalarında varsa okul rehberlik servisinden yoksa RAM’lardan destek alınabilir. Öğrencilerin mesleki gelişimleriyle ilgili yapılan çalışmalar anasınıflarına öğrencilerin kayıtları yapılırken velileri tarafından doldurulması istenilen gelişim dosyasıyla başlamalıdır.meb.
bireyin kendisini tanımasına yardımcı olmaktır. Beden gelişimi Sosyal destek Öğrencinin çevresi Öğrencinin benlik algısı Bireyin tanınması gereken yönleri Sağlık durumu Öğrencinin kişilik hizmetleri Öğrencinin yetenekleri Öğrencinin başarısı Öğrencinin ilgileri Öğrenci Gelişiminin İzlenmesi Hangi Çalışmalarla. genel olarak okulun Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Programında yer alan tanıma teknikleri. Öğrenciyi tanımak. psikososyal eylem planında yer alan çalışmalardan elde edilmektedir. grup rehberlik etkinlikleri programı. Sınıf Öğretmenleri. bu programı kimlerin uygulayacağı aşağıdaki tabloda belirtilmiştir. Şube Öğretmenleri. İdeal olan bireyi her yönüyle tanımaktır. Bireyi tanıma tekniklerinin uygulanmasından amaç. Teknikler bir amacı gerçekleştirmeye yönelik bir araç olarak kullanılmalıdır. Hangi Program ve Faaliyetlerden Yararlanılarak Yapılabilir? Öğrenci gelişiminin izlenmesi konusunda kullanılacak bilgiler. Öğrenci gelişimin izlenmesi için yararlanılacak bilgilerin nereden elde edileceği. Tüm Öğretmenler Okul Psikolojik Danışmanı. onlar için en iyisini yapmak. Tablo 12: Öğrenci İzleme Bilgileri Program-Teknikler-Bilgiler Okul Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Programı Psikososyal Eylem Planı (Risk Belirleme Çalışmaları) Kimler Uygulamakla Sorumlu Okul Psikolojik Danışmanı. Sınıf Öğretmenleri. onları en iyi şekilde geleceğe hazırlamak istiyorsak öğrencilerimizi her yönüyle tanımamız gerekir. Tüm Öğretmenler 125 .Gelişimin izlenmesi çalışmaları konusunda öğrencinin tüm bu gelişim alanları hakkında bilgiler alınıp gelişim düzey ve ihtiyaçları belirlenip bu konularda yapılması gereken çalışmalar ortaya konulmaktadır.
Okul psikolojik danışmanı sınıf öğretmenleri ile yakın 126 . psikososyal eylem planı. gerekli çalışmaların planlanması öncelikle sınıf öğretmenlerinin sorumluluğundadır. bu durum bundan sonraki aşamalarda. öğrenci gelişiminin süreç içerisinde sürekli izlenmesini gerekli kılamaktır. Branş ÖğEtkinlikler retmeni. Verimli Çalışma Tekniği. Böylece öğrencilerin gelişiminin geri kalması önlenmiş ve gelişimini en üst düzeyde gerçekleştirme imkânı devam ettirilmiş olmaktadır. Otobiyografi. öğrencinin potansiyelinin en üst düzeyde kullanılabilmesi. Öğmenler renme Stilleri Belirleme Anketi. Sınıf Öğretmenleri. Fakat ortaya çıkacak ihtiyaca göre bu çalışmayı kimin yapacağı mesleki rollerle ve yönetmeliklerle belirlenmiştir. Sınıf Öğretmenleri. akademik performans bilgileri tüm bu bilgiler sınıf öğretmenleri tarafından değerlendirilip her öğrenci izlenir. Sınıf Öğretmenleri. koordinasyonun sağlanması. Sınav Kaygı Envanteri vb. Tüm Öğretrama Listesi. Okulun psikolojik danışmanının müşavirliğinde eğer öğrenci için bir gelişim ihtiyacı ortaya çıkıyorsa yapılacak gelişim faaliyet ve alanları belirlenir. MBS-Mesleki Bilgi Sisteminden (http://mbs. gelişim ihtiyaçlarının bu şekilde birikmesi ve ertelenmesi. Ders Dışı Sosyal. bireysel ve grupla yürütülecek psikolojik danışma yardım çalışmaları ortaya konur. Bir öğrencinin yaşadığı bir gelişim problemi o an çözülemezse. bu gelişim sorununun giderilmesi veya gelişim ihtiyacının karşılanması için gerekli çalışmaların hemen ortaya konulması gerekmektedir. grup rehberliği etkinliğinden elde edilen bilgiler. Ayrıca eğitsel-akademik gelişimsel ihtiyaçlar ortaya çıkıyorsa bunlara yönelik hizmetlerde okul psikolojik danışmanı müşavirliğinde tüm öğretmenlerce yerine getirilir. Ayrıca okulun psikolojik danışmanı. Sınıf Öğretmenleri. Eğer öğrenci aşırı bir kaygı yaşıyorsa. Tüm Öğretmenler Akademik Performans Bilgileri Sınıf Öğretmenleri. Eğitsel.gov. Sportif Okul Psikolojik Danışmanı. öğrenciye ait istatiksel bilgilerin e-okuldan alınması. bilgilerin toplanması.) E-Okul Modülünde Yer Alan Öğrenciye Ait İstatiksel ve Okul Psikolojik Danışmanı. öncelikle bu konuda varsa okul psikolojik danışmanı bireysel veya grupsal psikolojik danışma yardım çalışmalarını yürütür. Problem TaOkul Psikolojik Danışmanı. o öğrencinin sürekli gelişim yönünde geri kalmasına yol açmakta.tr) öğrenciye ait bilgilerin alınması.Tanıma Tekniği Sonuçları (Akademik Benlik. Eğer tespit edilen gelişim ihtiyacı matematik öğretmeninin matematik dersindeki tek taraflı ders anlatım stili ve öğrencinin öğrenme stili arasındaki farklılıktan kaynaklanıyorsa o zaman bu gelişim görevini yapma matematik öğretmeninindir ve anlatım tarzını tüm öğrencilerin öğrenme stillerine hitap edecek tarzda değiştirmek ve geliştirmek zorundadır. Tüm Öğretmenler Okulun rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri programının uygulanması. Öğrenci Gelişiminin İzlenmesinin Amaç ve Faydaları Gelişimsel rehberlik hizmetlerinin öğrencilerin tüm gelişim alanlarını süreç içerisinde en üst düzeyde geliştirme yaklaşımı. genel olarak ve bireysel olarak öğrencilerin gelişim ihtiyaçlarını belirlemek. sosyal kulüp faaliyetleri. Eğer öğrenci eğitim-öğretim süreci içerisinde herhangi bir gelişim alanında bir sorun yaşıyorsa bu tespit edildiğinde. Sınıf Rehberlik Etkinlikleri Okul Psikolojik Danışmanı. Tüm Öğretmenler Sosyal Kulüp Etkinlikleri. o öğrencinin göstereceği performansı etkilemekte. sonraki kazanımlarını ve gelişim görevlerini karşılamasını da engellemektedir. Öğrenci gelişiminin geri kalmaması.meb. Tüm ÖğretKimlik Bilgileri menler Grup Etkinliği. öğrencilerin gelişimlerinin sürekli izlenmesini gerekli kılmaktadır. Öğrenci Gelişiminin İzlenmesi Çalışmalarını Kimler Yapar ve Bu Kişilerin Görevleri Öğrenci gelişiminin izlenmesi çalışmalarında esasen tüm öğretmenler sorumlu olmakla birlikte. bu konuda öğretmenlere danışmanlık yapmak sorumluluğundadır.
izleme. Okulun genel durumunun izlenmesi konusundaki okul yöneticisinin görev sorumluluklarını ayrıca ifade etmeye gerek görülmemiştir. öğrencilerin gelişim özellikleri hakkında bilgi alabileceğimiz programların başlıcaları. Özellikle psikolojik danışmanların kullanımına açılacak olan bu modülün. sınıflarının gelişimini izleyecek. gerekli çalışmaları yürütüp tespitleri yapacak ortaya çıkan gelişimsel yardım ihtiyaçlarını okul psikolojik danışmanı ile belirleyip çözüm ile ilgili çalışmaları uygulayacaklardır. Okul müdürünün tüm okulla ilgili liderlik ve çalışmaları planlama. E-okul sisteminde. meslekler hakkında bilgi veren ve mesleki rehberlik kapsamında tüm sorulara cevap veren bir sistemi içermektedir. sonuçlarının alınması çalışmaları devam etmektedir. mesleki bilgi sistemi ve hazırlık çalışmaları devam eden öğrenci tanıma teknikleri sonuçları hakkında bilgi verecek kısmı ile RAM modülüdür. değerlendirme görevi her zaman devam etmektedir. 127 . Ram modülü şu an kullanılan bir bilgisayar modülü programı olup öğrenci tanıma tekniklerinin bu modül içerisinde uygulanması. bu ihtiyaçları karşılayacak çalışmaları birlikte planlamak durumundadır. E-okul. Ayrıca e-okul sisteminde mesleki rehberlik hizmetleri kapsamında kullanılan formlar aracılığı ile öğrenci mesleki gelişim bilgileri alınmaktadır. Mesleki bilgi sistemi (MBS) Millî Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Rehberlik ve Danışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü web sayfasında yer alan. sınıf öğretmenleri. Öğrenci Gelişiminin İzlenmesi ve Desteklenmesinde Kullanılabilecek Programlar Öğrenci tanıtımı. öğrencilere ait kimlik bilgileri ve bazı öğrenci tanımaya yardımcı olacak istatiksel bilgiler yer almaktadır. bu biçimiyle en yakın sürede kullanımda olması beklenilmektedir.bir işbirliğinde öğrencilerin ihtiyaçlarını takip edip. Yani genel olarak okul psikolojik danışmanı izleme çalışmalarını koordine edip tüm öğretmenlere danışmanlık yapacak. öğrencilerin ilgi ve yeteneklerinin belirlenmesine yardımcı olan.
1) Dersin içeriği (zaman. ilgileri. Öğretmenin seçtiği strateji. öğrenci mevcudu…) 3) Öğretmenin özellikleri (yönteme ilgi ve yatkınlığı) Teknikler/Beceriler 4) Öğretim araç-gereçlerinin durumu 128 . araç ve değerlendirme biçiminin bütününüdür. dersin veya bir konunun işlenmesinde. Öğretim stratejileri hususunda karar verme. teknik ve araç gereçlerin belirlenmesine yön veren genel bir yaklaşımdır. öncelikle öğrencilerin önceki bilgi ve yaşantıları. öğrenmeyi gerçekleştirmek için gerekli olan öğretim yöntemi. Öğretim stratejisi seçimini etkileyen dört değişken vardır. öğretimde kullanılan başlıca yöntemler nelerdir? • Teknik nedir. Aşağıdaki tabloda genel olarak öğrenme-öğretme etkinliklerinde kullanılan stratejiler. Yöntem ve Teknikler Bu bölümde aşağıdaki soruların yanıtlarını bulacaksınız: • Öğretim stratejisi nedir? • Öğretimde strateji çeşitleri nelerdir? • Yöntem nedir. gelişim düzeyleri ve program üzerinde odaklanmayı gerektirir.Strateji. maliyet…) Stratejiler Yöntemler 2) Öğrencilerin özellikleri (hazır bulunuşluluğu. öğrenme biçimleri. yöntem ve teknik arasındaki ilişkiler nelerdir? Öğretim Stratejisi Dersin hedefine ulaşmasını sağlayan yöntem. Öğretim Kuramları -Modeller Stratejiler derslerin kalbi olduğundan çok dikkatli seçilmelidir. öğretimde kullanılan başlıca teknikler nelerdir? • Strateji. teknik-taktik. Ders etkinliklerinde tek bir strateji kullanılabileceği gibi bir kaç farklı strateji aynı etkinlik içerisinde de kullanılabilir. bu stratejilerin yararları ve sınırlılıkları ile stratejilerde öğretmenin rolüne değinilmiştir.
• Kısa sürede çok bilgi aktarılır. BULUŞ YOLU • Anlamlı öğrenmenin sağlanması için dersin giriş kısmında. resim. • Uzun zaman alır. • Öğrenmeyi bir yolculuk gibi görerek nereden başladığını. üzere harekete geçerek belirlenen daha • Gelecek araştırmalar ile sonuca önce karşılaşılmış hayatındaki diğer ulaşmalarını sağlar. 129 .STRATEJİ TANIMI • Bilgi öğrenciler tarafından araştırılarak ve gözlem yapılarak öğrenilir. bir problem. kavram haritaları ile öğrencilerin ilgisi çekilmelidir. problemlerin analiz-sentez• Tümdengelim değerlendirme gibi çözümünde de ARAŞTIRMA ve ve tümevarım izleyeceği yolu basamaklarından İNCELEME yaklaşımlarının her ikisi öğrenir. • Her konu için uygun olmayabilir. • Öğrenciler çabuk sıkılabilirler. • Maliyeti yüksek olabilir. SINIRLILIKLARI • Fazla zaman gerektirir. • Bilim insanı gibi davranan öğrencilerin araştırma ve problem çözme becerileri gelişir. bireysel olarak çalışma becerisi gelişir. • Öğrenmenin kalıcılığı düşüktür. • Öğrenilenlerin anlamlı kılınması için bol örnek. • Olguların öğrenilmesinde etkili değildir. bilimsel ve bağımsız • Öğrencilerin düşünme becerisi hem grupsal hem kazandırılır. SUNUŞ YOLU • Öğrencilerin bir konu • Öğretmen • Öğrenci ile ilgili problemi çözmek tarafından merkezlidir. Konular genelden özele doğru. • Bütün öğrenciler başarılı olamayabilir. tümevarım yöntemiyle işlenir. • Kavram ilke ve genellemeleri verir. geri bildirim alarak motive etmeli. geçen öğrencilere de kullanılır. • Öğrencilere fazla örnek vermeli. YARARI • Öğrenci merkezli. • Her yaş ve öğrenci düzeyi için uygun olmayabilir. şema. • Tanımlar öğrenciler tarafından yapılır. • Öğrenci aktif olmadığı için ezberlemeye neden olabilir. • Konular özelden genele doğru. • Öğrenme kalıcıdır. tümevarım yöntemiyle işlenir. ÖĞRETMENİN ROLÜ • Öğrencilerin kendi kendilerine öğrenecekleri bir ortam oluşturmalı. • Öğretmenler için ekonomik ve kolaydır. nereye gittiğini nasıl-niçin öğreneceğini bilir.
eleştiriye yönetebilir ancak bir açık olmak. TARTIŞMA • Öğrencilerin tartışma sanatını öğrenmesi. • Çelişkileri uzlaştırır. • “Her öğrenci öğrenebilir?” • ”Bu çocuk nasıl öğrenir?” • Yanlış öğrenmeler anında düzeltilerek öğrencilerin büyük bir çoğunluğu belli bir öğrenme düzeyine ulaşmaktadır. aile ve çevrenin etkisi ile başarı düzeyleri oluşumundaki farkların belirgin halde görülmesi. puanlama yöntemleri ile ve grup ödülü açıklama yapma. • Konunun amacından sapması kolay ve çabuk olacaktır. • Hızlı öğrenen öğrencilerin diğerlerini beklerken boşa zaman harcaması. • Konuyu. • Görev dağılımı ederek öğrenmeyi sonrasında olumlu • Takım çalışması gerçekleştirme bağlılık sağlanmalı yapıldığından soru sürecidir. 130 . • Önceki öğrenme düzeyi. • Başarı düzeyi yüksek öğrenciler diğer öğrencilerin fikirlerine değer vermeyebilir. • Zaman iyi kullanılmalıdır.• Öğrencilerin ortak bir amaç için. kazandırır. küçük gruplar(takım) halinde İŞBİRLİKLİ ÖĞRENME • Gruptaki her • Bir grubun öğrenciye “Birlikte kazanımı her zaman çalışırsak başarabiliriz. • Bazı üyeler diğerlerinin işlerini yaptığını düşünebilir.” tek tek üyelerin çalışarak birbirlerinin bilinci kazandırmalıdır. • Karşılıklı olarak görüşler ortaya konurken. • Her öğrenciye uygun koşullar ile hazır bulunuşluluğuna bağlı olarak uygun öğrenme hızıyla kaliteli öğrenme sağlanabilmektedir. grupları ve hedefi daha önceden iyi bir hazırlıkla belirlemek. • Bir konu üzerinde grubu düşünmeye yöneltmek. iyi anlaşılmayan noktaları açıklamak amacıyla kullanılır. • Her üye grupta çalışmayıp başarıya ortak olmaya çalışabilir. bir problemin çözüm yollarını ararken ve değerlendirme çalışmaları yapılırken kullanılır. öğrencinin yönetmesi saygılı ve kibar ve öğretmenin cevap vermek rehberlik etmesi daha gibi davranışlar uygun olacaktır. • Oturma düzeni önemlidir. Bireysel özel sorma. sağlanarak grup başarısı verilmelidir. eleştirme. kazanımından öğrenmesine yardım fazladır. yorumlama becerisini geliştirip bireysel öğrenme gücünü artırır. • 25 kişiden fazla grupla uygulamak zor olmaktadır. tahammül. sorumluluk. örnek verme ve öne çıkarılmalıdır. • Tartışmayı hoşgörü. • Küme çalışması ile karıştırılmamalıdır. sorumluluk alıp yerine getirme gibi kazanımlar yaşantıya geçirilir. TAM ÖĞRENME • Ders anlamlı hâle getirilerek öğrenilenler kontrol edilip öğrenemeyen öğrencilere ek etkinlikler uygulayıp gerekli yardım ve motivasyonu sağlamalıdır.
Örneğin “Gösterip yaptırma” yöntemi uygulanırken aşağıdaki tekniklerden bir kaçı kullanılabilir. GÖSTERİP YAPTIRMA Demonstrasyon Dramatizasyon Deney Gözlem Gezi Sergi Eğitsel Oyunlar Arkası Yarın 131 . Öğretimde en ideal yöntem diye bir şey yoktur. Her yöntemin sınırlılıkları ve güçlü yönleri bulunmaktadır. • Öğrenme isteği uyandırıyorsa • Düşünmeye yönlendiriyorsa • Cevapları kendilerinin bulmasına olanak sağlıyorsa • Beden ve zihin etkinliklerine yöneltiyorsa seçilen yöntemin uygun olduğu söylenebilir. BELLİ BAŞLI ÖĞRETİM YÖNTEMLERİ Tartışma Yöntemi Anlatım Yöntemi Örnek Olay Analizi Problem Temelli Öğrenme Bireysel Çalışma Proje Temelli Öğrenme Gösterip Yaptırma Öğrenme yöntemleri uygulanırken bir çok teknikten yararlanılabilir. Öğretimde izlenecek yöntem(ler)i öğretim stratejisi belirlemektedir. Bunlardan belli başlı öğretim yöntemleri aşağıda verilmiştir. Eğer yöntem öğrencilerde.Öğretim Yöntemleri Öğretim yöntemleri. Öğrenme etkinlikleri sırasında kullanılan bir çok yöntem vardır. eğitimde bir konuyu öğrenmek veya öğretmek için bilinçli olarak seçilen ve izlenen düzenli bir yoldur.
Yöntem ve tekniğin ortak noktası her ikisinin de öğrenme ve öğretme için bir “yol haritası” olmasıdır. Bireysel Öğretim Teknikleri Programlı öğretim Bilgisayar destekli öğretim İnternet tabanlı öğretim Tutor destekli öğretim 3. Grupla Öğretim Teknikleri 1. Soru cevap 4. Beyin fırtınası 2. Konuşma halkası 21. Kartopu 19. Öğrenme halkası 14. Benzetim 12. Rol yapma 6. Anlatım teknikleri 8. Görüş geliştirme 18. Akvaryum 15. Deney 2. Öykü oluşturma 16. Sokrat / buldurma 13. Kavram Yanılgılarını Tespit Etme ve Giderme Teknikleri Kavram haritaları Anlam çözümlü tabloları Kavramsal değişim metinleri Vee diyagramı Kavram kargaşası yaratma Kavramsal karikatür 132 . Altı ayakkabılı uygulama 10. Balık kılçığı 17. Demonstrasyon 3. Analoji 22. 1. Sınıf Dışı Öğretim Teknikleri Gezi Gözlem Sergi Ev ödevi Görüşme (mülakat) 4. Altı şapkalı düşünme 9. Drama 5. Eğitsel oyunlar 23. İstasyon 20. Yönteme göre daha dar kapsamlıdır. Mikro öğretim 11.Öğretim Teknikleri Öğretimde teknik “öğretim etkinliği için başvurulması gereken beceri ve işlemler bütünüdür”. Grupla tartışma teknikleri 7.
yani öğrenmeyi kılavuzlamaktır. hangi temalarla. eğitsel yönden de gerekli olduğu açıktır. • Kılavuz kitapta verilen etkinlikler örnek niteliğinde olup öğretmen bunlar üzerinde öğrenci düzeyi. aktif öğrenme stratejileri dikkate alınarak. Eğer öğretmen dersinde öğretmen kılavuz kitabında verilen örnek etkinliği kullanmıyorsa. öğrenme alanları ve alt öğrenme alanlarıyla ilişkilendirildikleri ve diğer derslerle olan ilişkilendirmeler ayrıntılı incelenerek öğretim yılına ilişkin öğrenme-öğretme sürecinin planlanması gerekir. MEB Eğitim ve Öğretim Çalışmalarının Planlı Yürütülmesine İlişkin Yönergesinde de “Öğretmen kılavuz kitabı bulunan derslerde. öğrenme-öğretme ortamını düzenlemek. • Programlarda belirtilen kazanımların. Öğretmen kılavuz kitabı bulunmayan dersler için ise öğretmenler tarafından ders planı hazırlanır ve uygulanır. Bu sayede öğrenme-öğretme sürecinde öğretmen kılavuz kitabının öğrencilerin ders ve çalışma kitaplarıyla nasıl ilişkilendirileceği anlaşılacaktır. Öğretmen kılavuz kitaplarını etkin kullanabilmek için aşağıdaki hususlar önerilebilir: • Öğretmen kılavuz kitabının giriş kısmında “organizasyon şeması” ya da “kullanım kılavuzu” adlarıyla verilen bölümün ayrıntılı incelenip anlaşılması gerekir. Buradan hareketle. okul ve bölge koşullarına göre değişiklikler yapabilir. ders planı yerine kullanılır. o ders için ders planı/etkinlik hazırlamak zorundadır. Ancak kılavuz kitapların kullanımında bazı noktalara dikkat etmek gerekmektedir. İlköğretim programlarının anlayışına göre öğretmenlerin temel rolü. Öğretmenin bu rolünü gerçekleştirmede yardımcı olmak amacıyla hazırlanan öğretmen kılavuz kitapları.” denmektedir. programlı olarak yapılan geliştirici bir çalışmadır. adından da anlaşılacağı üzere öğretmene rehber niteliğindedir. 133 .Kitap Setlerinin Kullanımı Bu bölümde aşağıdaki soruların yanıtlarını bulacaksınız: • Ders kitapları kullanımında dikkat edilecek hususlar nelerdir? • Öğretmen kılavuz kitapları kullanımında dikkat edilecek hususlar nelerdir? • Öğrenci çalışma kitapları kullanımında dikkat edilecek hususlar nelerdir? • Diğer kaynakların kullanımında dikkat edilecek hususlar nelerdir? Öğretmen Kılavuz Kitabını Kullanma Gerekliliği Eğitim ve öğretim planlı. Bu nedenle öğretmenlerin öğrenme-öğretme sürecinde öğretmen kılavuz kitaplarını kullanmaları gerekmektedir. Eğitim-öğretimin etkin. verimli olabilmesi planlamaya gereken önemin verilmesine ve öğretmenlerin sınıflarına hazırlıklı girmelerine bağlıdır. • Öğrenme-öğretme sürecinde asıl hedefin kazanımın edinilmesi olduğu unutulmamalıdır. bir yönüyle öğretmenin ders planıdır. Dolayısıyla eğitim-öğretim kurumlarında eğitim etkinliklerine ve derslere hazırlıklı girmenin yasal yönden zorunlu. etkinlikler konusunda öğrencilere rehberlik yapmak. Öğretmen Kılavuz Kitabının Kullanımında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar Öğretmen kılavuz kitapları. Öğretmen kılavuz kitapları. yapılacak etkinliklerin kazanımın edinimine hizmet etmesi gerekmektedir. kılavuz kitap. yapılandırmacı öğrenme yaklaşımına uygun. programda belirtilen kazanımların kazandırılması sürecinde öğretmene rehberlik etmekte ve örnek oluşturmaktadır.
• Zihinsel hazırlık olarak verilen bölümlerdeki öneriler. • Dersin öğrenme-öğretme sürecinde ders kitabını izlemek yerine. sınıf/bölge düzeyine uygun olmaması gibi gerekçelerle yapılabilecek değişikliklerin not alınması. • Ders kitabında verilen metinler. • Uygulama ve içerik ile ilgili olarak karşılaşılan sıkıntılar not edilerek yıl sonunda okul idaresi ve zümre öğretmenleri ile paylaşılmalıdır. hatırlatmaların yazılması için kullanılmalıdır. araç olarak kullanılmalıdır. o kazanıma ilişkin planlanan örnek işleniş ya da etkinliğin. • Ders öncesi hazırlık olarak verilen bölümlerde kazanımın kazandırılması ile ilgili olarak öğretmenin ve öğrencilerin hazırlamaları gereken eğitim araç-gereç ve materyalleri belirtilmektedir. Bu nedenle öğretmen. • Öğrenme-öğretme sürecinin değerlendirilmesine ilişkin kılavuz kitapta önerilen ölçme-değerlendirme araçları kullanılabileceği gibi bu örneklerden yararlanılarak öğrencilerle birlikte yeni formlar oluşturulabilir. öğrencilerin konuya ilgisini çekmek ve dikkatlerini vermelerini sağlamak için kullanılabilir. Bunlar için gerekli önlemler alınmalıdır. kazanımın sınırlılıkları ile ilgili uyarılar İşlenen kazanımın aynı ders içindeki diğer kazanımlarla olan ilişkisi İşlenen kazanımın diğer dersler içerisinde yer alan kazanımlarla olan ilişkisi İşlenen kazanımın hangi ölçme/değerlendirme araçları ile ölçülebileceğini gösterir Konunun ara disiplinlerle (farklı bilim dallarındaki alt alanlar) olan ilişkisi Ders Kitabı Kullanımı Öğrenci ders kitabı. • Öğrenme-öğretme sürecinde. öğrenci çalışma kitabıyla birlikte kullanılmalıdır. Ayrıca planın kullanılacağı/kullanıldığı tarihin de belirtilmesi gerekir. öğretmen kılavuz kitabında yer alan öğretmene yönelik uyarılar doğrultusunda işlenmelidir. programda belirtilen kazanımların öğrenme-öğretme sürecinde öğrencilerce edinilmesini sağlamak amacıyla uygun öğretim materyali sunmaktadır. Bir sonraki öğretim yılında bu tür notlardan yararlanılmalıdır. hedeflenen kazanımın edinilebilmesi amacıyla ders kitabındaki metin/örnek/problem vb. • Ders kitabında öğrenci çalışma kitabına yönlendirmelerin yapıldığı yerlerde.• Öğretmen kılavuz kitaplarında verilen “NOTLARIM” bölümü. kılavuz kitapta öğretmene öneri/uyarı niteliğinde belirtilen semboller ve açıklamaları aşağıdaki gibidir: Sınıf ve okul içinde yapılabilecek etkinlikler Okul dışında yapılabilecek etkinlikler [!] Öğretmene yönelik. gerekli görülen kısa bilgilerin. 134 .
• Etkinlik örneği ya da çalışma yaprağındaki içeriğin amaca hizmet edip etmeyeceği incelenip bölgesel farklılıkları/koşulları dikkate alarak gerekirse yeni bir etkinlik geliştirmelidir. Okul yönetimi ya da öğretmen bu kaynakların alınmasında yönlendirme yapamayacağı gibi bu kaynaklar ders kitabının yerine kullanılarak diğer öğrencilerin de kaynak kitapları almaya yönlendirilmesi doğru değildir. • Etkinlik örneği ya da çalışma yaprağındaki içerik. beceri ve tutum kazandırma noktasında öğretmene kolaylık sağlamaktadır. Bu etkinlik ve çalışmalar bilgi. Ancak. Bunlar: • Velinin kendi iradesiyle çocuğuna yardımcı kaynaklar almasında bir sakınca yoktur. • Etkinlik örneği ya da çalışma yaprağındaki içerik sınıf düzeyine uygun değilse sınıf düzeyini dikkate alarak yeni bir etkinlik geliştirmelidir. Bu bakımdan öğretmen. kaynak kitap kullanımı için istekli ve ısrarcı olan veliler için doğru ve aydınlatıcı bilgiler verilebilir. program düzeyine uygun yardımcı kaynaklardan da yararlanılabilir. programda belirtilen kazanımların edinilmesini destekleyici. • • Sınıfta yardımcı kaynaktan ders işlenmemelidir. Bu nedenlerden dolayı. Belirli bir yardımcı kaynaktan ödev verilmemelidir. öğrencinin kendi kendine çalışmasına/öğrenmesine fırsat veren. • Etkinlik örneği ya da çalışma yaprağının içeriğini dersten önce incelemeli ve gerek görürse değişiklik yapmalıdır.Öğrenci Çalışma Kitabı Kullanımı Öğrenci çalışma kitabında yapılandırmacı öğrenme yaklaşımına göre öğrencinin aktif öğrenmesine fırsat sağlayan stratejilere uygun etkinlik ve çalışmalar bulunmaktadır. Yardımcı Kitap Kullanımı Öğrenme-öğretme sürecinde öğrencilerin akademik becerilerinin geliştirilmesi amacıyla ders kitaplarının yanında. öğrencinin öğrenmesine fırsat yaratacağından çalışmayı öğrencinin kendisinin yapmasına özen göstermelidir. Ancak yardımcı kaynaklar kullanılırken göz önünde bulundurulması gereken noktalar bulunmaktadır. kendi gözetiminde derste yaptırmalı bunları ev ödevi olarak vermemelidir. • Öğrenci çalışma kitabındaki etkinlikleri. 135 .
Süreci ve Sonucu Ölçme Araçları Bir derse ilişkin öğrenmelerin ölçülmesinde çeşitli ölçme araçlarından yararlanılır. 136 . yapılacak ölçmenin amacına. Lord Kelvin Ölçme ve değerlendirme. Bu süreçte yapılan iş ve işlemlerin hangi düzeyde yapılacağının ölçülüp değerlendirilmesine gereksinim vardır. ölçme aracını hazırlayacak kişinin bu konudaki deneyimlerine vb. Ölçme ve değerlendirmede süreç ölçme araçları ile sonuç ölçme araçları birlikte kullanılabilir. hangi düzeyde yaptığı önemlidir. Eğitim çalışmalarında sonuç-ürün odaklı. duyuşsal ve devinimsel alanlara ilişkin kazanımların edinilme düzeyleri ölçülebilmektedir. Sözünü ettiğiniz şeyi ölçebiliyorsanız ve bunu rakamlarla anlatabiliyorsanız onun hakkında bir şeyler biliyorsunuz demektir. birey sayısına. hangi davranış düzeylerinde sorular sorulacağına. Hangi ölçme aracının kullanılacağı. bilişsel davranışları ölçen. konu kapsamına. • Öğretmenin kendini tanımasına • Öğretmenin öğrenciyi tanımasına • Öğretmenin daha iyi bir şekilde rehberlik yapmasına • Öğretmenin kullandığı öğretim yöntem ve tekniklerin ne derece yeterli olduğunu anlamasına • Öğrenciye güçlü ve zayıf olduğu alanlar konusunda geri bildirimde bulunmasına • Öğrenciye davranışını nasıl değiştirip geliştireceği konusunda fikir vermesine • Eğitim öğretim etkinliklerinin daha nitelikli olmasına • Velinin öğrencisinin durumu ve gelişimi hakkında sağlıklı bilgi edinmesine yardımcı olur.Ölçme ve Değerlendirme Bu bölümde aşağıdaki soruların yanıtlarını bulacaksınız: • Sürecin ölçülmesi nedir? • Okullarımızda ölçme değerlendirme nasıl yapılmalı? • Sınavlarda dikkat edilecek hususlar nelerdir? • Ölçme değerlendirme süreci ile ilgili genel hususlar nelerdir? • Öğrencilerin performansları nasıl belirlenir? • Dereceli puanlama anahtarı yapılırken dikkat edilecek hususlar nelerdir? Sürece ve Sonuca Yönelik Ölçme Değerlendirme Eğitim öğretim sürecinde öğrenci bir ürün ortaya koyarken. klasik ölçme-değerlendirme araçlarından artık vazgeçilmektedir. etkenlere bağlı olabilir. iş yapma ve bir ürün ortaya koyma sürecinde nereden başladığı. neleri nasıl yaptığı. Derse ilişkin öğrenmelerde bilişsel. Bunun yerine yapılandırmacı yaklaşım gereği edinilmesi amaçlanan.
Farklı Türden Soruların Oluşturduğu Sınavlar Okullarımızda Ölçme ve Değerlendirme Süreci Eğitimin süreçsel boyutları ve yapılandırmacı yaklaşımın bilgiye ulaşmaya dönük yönü düşünülecek olursa eğitim programlarının. boşluk doldurma sınavları gibi sınavlar kullanılmaktadır. kısa cevaplı sınavlar.• Okulda yer alan etkinliklerini günlük yaşamda ne kadar uygulayabildiği • Karar verme becerilerinin ne düzeyde olduğu • Problem çözme yeteneklerinin ne kadar geliştiği • Derslere yönelik tutumlarının nasıl olduğu • Derslerde ne kadar öz güvene sahip olduğu • Öz düzenleme becerilerinin ne kadar geliştiği • Sosyal becerilerinin ne kadar geliştiği • Estetik görüşlerin ne kadar geliştiği ile ilgili becerilerin edinilmesi amacıyla süreci ve performansı ölçen ölçme değerlendirme araçları daha fazla kullanılmaktadır. 137 . İlköğretim okullarında öğrencilerin başarısı. Öz.Kısa Cevaplı Sınavlar Performans Görevleri Projeler Çoktan Seçmeli Sınavlar Öğrenci Ürün Dosyaları (Portfolyo) Dereceli P. sentez ve değerlendirme basamağına çıkabilen soru tiplerine yer verilebilmelidir. (Performans görevi. Öğretmenlerin bir dersten hazırlayacağı sınavın içerisinde yukarıda sayılan sınav çeşitlerine sayıca fazla yer verilebilmelidir. eşleştirmeli sınavlar. • Sınavlar • Projeler • Öğrencilerin performanslarını belirlemeye yönelik çalışmalardan alınan puanlara göre tespit edilmektedir. A. Özellikle öğretmenlerimizin hazırlayacağı bu tip sınavlarda aşağıdaki örnekte olduğu gibi uygulama. klasik yazılı sınavlar. ürün dosyası) Sınavlar: Okullarımızda sınavlarda genellikle çoktan seçmeli sınavlar. Gözlem Formları. analiz. Grup Değerlendirme vb. doğru yanlış sınavları. Sözlü Sunum. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ARAÇLARI Sonuç Odaklı Ölçme ve Değerlendirme Süreç Odaklı Ölçme ve Değerlendirme Uzun. Akran. yöntem tekniklerin yanı sıra ölçme değerlendirme araçlarının da değişmesi ve süregelen ölçme değerlendirme araçlarının yapılandırmacılık anlayışı içerisinde etkinleştirilmesi gerekmektedir.
(Bu konuya e-Uygulamalar bölümünde ayrıntılı olarak yer verilmiştir. • Sınavların süresi bir ders saatini aşamaz. • 1. sınıflarda haftalık ders saati üç ve üçten az olan derslerde en az iki. sınıflarda öğrencilerin gelişimi ile öğretmen rehberliğinde gerçekleştirilecek olan proje ve öğrenci performanslarını belirlemeye yönelik çalışmalar. öğretmen gözlemlerine dayalı olarak yapılır. müzik. sınavların yapıldığı. • Sınav. incelenmek üzere öğrencilere dağıtılır ve varsa yapılan ortak hatalar sınıfta açıklandıktan sonra geri alınarak bir öğretim yılı saklanır. • Değerlendirme sonuçları. beden eğitimi. 138 . üçten fazla olan derslerde ise en az üç sınav yapılır.) • Görsel sanatlar. proje ve öğrencinin performansına yönelik çalışmalar. Bu sınavların soruları ve cevap anahtarı zümre öğretmenlerince hazırlanır. • Bir sınıfta/şubede bir günde yapılacak sınav sayısı ikiyi geçemez. • Sınavlardan önce sorularla birlikte cevap anahtarı hazırlanır ve sınav kâğıtları ile birlikte saklanır. • 4. • Öğretmenler. • Sınavların zamanı. ilgili öğretmen tarafından 15 gün içerisinde e-Okul sisteminde “Öğretmen Not Çizelgesi” bölümüne puan olarak girilir. 7 ve 8. • Puanlar beşlik sisteme göre nota çevrilerek karneye işlenir. başarısızlık bir notla değerlendirilir. teknoloji ve tasarım dışındaki derslerde öğretmenlerin istediği ve ortak değerlendirme yapabilmelerine imkan vermek üzere her dönemde en az bir ortak sınav yapılmalıdır. projelerin teslim edildiği ve performans görevinin verilen süre içerisinde tamamlandığı tarihten başlayarak en geç on iş günü içinde sonuçları öğrencilere bildirir ve panoya asılır. • Öğrencilere sözlü notu verilmemektedir. 100 tam puan üzerinden değerlendirilir. • Beşlik not sisteminde başarı dört. 2 ve 3.Aşağıda uluslararası bir sınavdan alınan bir soru örneği verilmiştir. 6. en az bir hafta önceden panoya asılarak öğrencilere duyurulur. 5. Sınavlarda Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar • Sınav tarihleri e-Okul sistemine 15 gün öncesinden işlenir ve değiştirilmez. • Yazılı sınav kâğıtları.
• Projeler verildikleri dönemde değerlendirilir. öğrencilerin sahip olduğu becerileri belirlemek ve böylelikle kendi yeteneklerini keşfetmelerine yardımcı olmaktır. yeni bilgilere ulaşma. İlköğretim Kurumları Yönetmeliği’nde “öğrencilerin grup hâlinde veya bireysel olarak istedikleri bir alan veya konuda inceleme. duyuşsal. Öğrencilerin bir ders yılında istedikleri bir dersten ilgi alanlarına giren bir konuda çalışılan özgün yapıdır.Puanların not değeri ve derecesi aşağıda gösterilmiştir: PUAN 85-100 70-84 55-69 45-54 0-44 NOT 5 4 3 2 1 DERECE Pekiyi İyi Orta Geçer Başarısız Okullarımızda uygulanacak olan ölçme ve değerlendirme hususları İlköğretim Kurumları Yönetmeliği’nin 32-50. problem çözme. önceden belirlenen ölçütlere göre hazırlanan değerlendirme ölçeği veya dereceli puanlama anahtarına göre değerlendirilir. • Öğrenciler. • Uygun görülen projeler. • Proje ve performans görevleri. Okullarda verilen projelerde önemli olan öğrencinin bilimsel süreç becerilerini geliştirmesi ve ilgi alanlarına giren konuları tercih etmesidir. Proje. 139 . araştırma yapma gibi öğrencinin bilişsel. • Projeler ve performans görevleri. • Öğrenciler. geliştirmesini ve bir ürün ortaya koymasını gerektiren çalışmaları kapsayan ve öğretmen rehberliğinde yaptırılan görevleri” olarak tanımlanmaktadır. Öğrencilerin performansını belirlemeye yönelik çalışmalar. görüş geliştirme. • Öğrencilerin hazırladıkları proje ve performans görevlerinin değerlendirilmesinde kullanılan dereceli puanlama ölçekleri bir yıl saklanır. Performans görevindeki amaç. bölümlerinde ayrıntılı olarak yer verilmiş olup yukarıda yer alan bölümler adı geçen bölümden derlenmiştir. bir ders yılında istedikleri ders veya derslerden bireysel ya da grup çalışması şeklinde öğretmen rehberliğinde en az bir proje hazırlar. öğretmence değerlendirildikten sonra öğrenciye iade edilir ve öğrenci tarafından ders yılı sonuna kadar saklanır. okuduğunu anlama. Proje ve Performans Görevleri Proje. ders ve etkinliklere katılım ile performans görevlerinden oluşur. İlköğretim Kurumları Yönetmeliği’nde performans görevi “programlarda öngörülen eleştirel düşünme. psikomotor alandaki becerilerini kullanmasını. araştırma ve yorum yapma. öğrencileri proje yapmaya özendirmek amacıyla sınıf veya okulun uygun yerinde sergilenebilir. yaratıcılığını kullanma. özgün düşünce üretme ve çıkarımlarda bulunmaları amacıyla ders öğretmeni rehberliğinde yapacakları çalışmalar” şeklinde tanımlanmaktadır. çalışmalarında yararlandıkları kaynak veya kişileri de belirterek öğretmenin belirleyeceği süre içinde çalışmalarını verirler.
• Derse hazırlık dersin pekiştirilmesi için verilen araştırmalar. Yine kılavuz kitapların etkinlik sayfaları ile son bölümlerinde yer alan ölçme ve değerlendirme formları ilişkilendirilmiştir. öğrencinin gelişim düzeyini takip etmek. PROBLEM KURMA Sınıf Düzeyi : İlköğretim 6 Çalışmayı Hazırlama Süresi : 1 hafta Görevin Amacı Performans Görevi : Alan ölçme ile ilgili öğrenilenleri kullanarak problem kurma. öğrencinin yapmadığı performans görevleri değerlendirmeye alınmamalıdır. • Performans görevleri verilirken velilere maddi yük getirmeyecek ve çocukta bıkkınlık yaratmayacak görevler olmasına dikkat edilmelidir. Öğretmen kılavuz kitaplarının ölçme ve değerlendirme başlığı altında okullarımızda uygulanabilecek olan ölçme değerlendirme araçlarına yer verilmiştir. düzenleme. görevin bireysel ya da grup çalışması ile hazırlanma aşaması sınıfta gerçekleştirilebilir. alan ölçme konusu ile ilgili farklı cevaplara ulaşılabilen gerçek yaşam durumları ile ilgili bir problem kurmanız ve kurduğunuz problemi. Aşağıda öğrencilerin harita çizme etkinliği ile ilgili olarak hazırlanan örnek bir “dereceli puanlama anahtarı” sunulmuştur. Araç-Gereçler 140 . kendini ifade etme. her dönemde bütün derslerden en az bir ders ve etkinliklere katılım puanı verilir. çalışmalar performans görevi ile karıştırılmamalıdır. • Velilerin sadece kaynağa. : Kâğıt. veliye ve okul yönetimine geri bildirimde bulunmak amacıyla kullanılmaktadır. • Performans görevleri internetten yada ansiklopediden bilgiyi aynen aktarmak değil bilgiyi edinme. araştırma aşamalarının sınıf dışında. noktalı kağıtlar. Performans Görevi: Öğrencilerin her dönem için tüm derslerden aldıkları ve programın öngördüğü becerileri kazandıran çalışmalardır. Bu dosyalar. : Sizden. öğretim sürecinde gerekli önlemleri almak ve öğrencinin başarısına ilişkin öğrenciye. materyale ulaşma konusunda yardımcı olması sağlanmalı. • Öğrencilerin başarılarının belirlenmesinde ders ve etkinliklere katılımı ve performans görevleri de dikkate alınır. • Performans görevlerinde hazırlık. kalem. • Her dönemde ve derste öğrencilerin en az bir performans görevi alması esastır. hesap makinesi. problem çözme aşamalarını kullanarak çözmeniz isteniyor.Ayrıca öğrenciler dersteki gelişimlerini yansıtmak amacıyla ürün dosyası hazırlarlar. Öğrencilerin Performansını Belirlemeye Yönelik Çalışmalarda Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar • Öğrencilere. kritik etme. Öğretmenlerin bu formları kullanmaları sürece dönük ölçme ve değerlendirmenin yapılmasını sağlayacaktır. öğretmene. yaratıcılığı ortaya koyma gibi becerileri ortaya koymalıdır.
2. Çözüm yöntemlerinizi açıklayınız. alan ölçme ve geometrik çizimler gibi matematiğin farklı konularından yararlanabilirsiniz. Öneriler Problemi hazırlarken tablo. Probleminiz çözülürken farklı cevaplara ulaşılabilmesi için problemin verilerini nasıl belirlediğinizi açıklayınız. dörtgenler. 4. alan ölçme kazanımlarını kullanma ve rapor yazma ölçütleri bakımından değerlendirilecektir. Senaryonuzu gerçek yaşam durumlarını kullanarak açıklayınız. Üçgensel bölgenin alanını bulur. problem çözme aşamalarını kullanma. 1. 2. Tablo: Performans Görevi Değerlendirme Formu Düzeyler Ölçütler Özgün Bir Problem Kurma Probleme Uygun Tablo ve Geometrik Çizimlerden Yararlanma Problem Çözme Aşamalarını Kullanma Alan Ölçme Kazanımlarını Kullanma Raporlaştırma Geliştir 1 Orta 2 Yeterli 3 Üst düzey 4 141 . Paralelkenarsal bölgenin alanını bulur. Belirtilen konu ile ilgili bir problem senaryosu hazırlayınız. probleme uygun tablo ve geometrik çizimlerden yararlanma. Performans göreviniz. Çalışmanızı rapor hâlinde düzenleyiniz. Probleminizi en az iki farklı şekilde çözünüz. çokgenler. Açıklama: Öğrencinin yaptığı çalışmaya ilişkin bilgi ve becerilerini aşağıdaki ölçütleri dikkate alarak yeterlilik düzeyini çarpı (x) ile işaretleyiniz. 3. özgün bir problem kurma. grafik. Öğretmende Kalacak Kısım Performans görevi hazırlanan alt öğrenme alanları ve kazanımlar: Alan Ölçme: 1. 3.Bu çalışmayı yaparken. Dikdörtgensel ve karesel bölgelerin alanlarını santimetrekare ve metrekare cinsinden hesaplar.
Öğrenci Davranışlarının Değerlendirilmesi İlköğretim okullarında her öğrencinin davranışları. Standart bir haritada olması gerekenlerin çoğu var. Sınır çizgileri doğru ve özenle çizilmiş. sınıflarda aynı sınıfta ders okutan diğer öğretmenlerin de görüşleri alınarak sınıf öğretmeni tarafından. Aşağıda öğrencilerin harita çizme etkinliği ile ilgili olarak analitik tarzda hazırlanan örnek bir “Dereceli Puanlama Anahtarı” sunulmuştur: PUAN 4 3 2 1 PUAN 4 3 2 1 PUAN 4 3 2 1 İÇERİK Haritadaki bütün işaretler doğru ve dikkatli bir şekilde yerleştirilmiş. • Sadece proje ve performans görevleri için değil ürün dosyaları için de dereceli puanlama anahtarı hazırlanmalıdır. HARİTA ELEMANLARI Haritanın başlığı. Renkler ya hiç yok ya da çok az kullanılmış. 6. proje ya da performans görevinin gerçekleştirilme sürecini adım adım gösterecek şekilde hazırlanmalıdır. 4 ve 5. İşaretlerin çoğu haritada yok. 142 . • Değerlendirme öğretmen tarafından yapılacağı gibi akran değerlendirmesi ya da öz değerlendirme şeklinde de yapılabilir. Haritadaki işaretler çok kolay okunuyor. anahtar bölümü (lejant). 3. Dereceli Puanlama Anahtarı (Rubric): Gerek proje gerekse de performans görevlerinin değerlendirilmesinde dereceli puanlama anahtarlarından yararlanılmaktadır. yön oku. GÖRÜNÜMÜN YETERLİĞİ Haritanın görüntüsü temiz ve çok renkli. Standart bir haritada olması gerekenlerin yarısı yok. Haritada olanların da bir kaçı doğru yerleştirilmemiş. Eksikleri olan öğrencilere eksik olan ölçütler ile ilgili becerilerini geliştirmelerinde yardımcı olunmalıdır.Özel Değerlendirme: Değerlendirme ölçütlerinin her biri için öğrencilerin durumu dikkate alınmalıdır. Sınırlı sayıda renk kullanılmış. ölçeği. Haritada birkaç renk var. Öğrencilerin aldıkları puanların 20 üzerinden yüzdesi hesaplanır. Genel Değerlendirme: Bu değerlendirme formundan öğrenciler en fazla 20 puan alabilirler. Dereceli Puanlama Anahtarı Yapılırken Dikkat Edilecek Hususlar • Nelerin değerlendirileceği açıkça belirlenmelidir. Standart bir haritada olması gerekenlerin çoğu yok. Bunların çoğu da haritaya doğru yerleştirilmiş. Bazı işaretler kolay okunmuyor. İşaretler çok az kullanılmış. Bunların çoğu da doğru ve kolay anlaşılmaktadır. 7 ve 8’ inci sınıflarda ise şubede ders okutan ders öğretmenlerince değerlendirilmektedir. • Dereceli puanlama anahtarı. Örnek: Öğrenci toplam 18 puan almış ise puanı doğru orantı ile 100x18/20: 90 puana çevrilmiş olur. 1. kaynağı. Bütün işaretler haritada var. 2. İşaretlerin ne olduğu haritadan zor okunuyor. enlem ve boylamları haritada bulunmaktadır. Olanların çoğu da doğru yerleştirilmemiş. İşaretlerden bir kaçı haritada yok. hangi yeterliliğe kaç puan verileceğine dair bilgileri içerecek şekilde öğrencilerle birlikte hazırlanmalıdır. • Dereceli puanlama anahtarı. • Öğrencilerin bir projeyi ya da görevi tamamlarken kendi performanslarını değerlendirebilecekleri ölçütleri belirlemek gerekir.
7 ve 8. Sınıf veya şube rehber öğretmeni ile ilgili müdür yardımcısı öğrencilerin karnelerini doldurur ve öğrenci sınıf geçme defterine işlerler. Bu bölümler doldurulurken öğretmenlerin gözlemlerinin objektif olması gerekmektedir. “(2) İyi”. öğrencilerin derslerdeki başarısızlığına bakılarak elenecekleri bir dönem değil öğretim programlarında öngörülen derslerin ve sosyal etkinlik çalışmalarının ortak katkısıyla ilgi ve yeteneği ölçüsünde yetiştirilecekleri bir dönem olarak değerlendirilmektedir. e-Okul sistemindeki bilgiler esas alınarak her dönem sonunda karne verilmektedir.Öğrenci davranışları 1. sınıf öğrencilerine. Yine velileri bilgilendirmek ve öğrenci gelişimlerini takip etmek amacıyla ilköğretim 1. “(5) Çok iyi” şeklinde değerlendirilmektedir. c) Kendini tanıma. 143 . Özellikle veli toplantılarında. beceri. Hâlbuki ilköğretiminin amaçları arasında “Her Türk çocuğuna iyi bir vatandaş olmak için gerekli temel bilgi. d) Ortak değerlere uyma. Ölçme ve Değerlendirme Süreci İle İlgili Genel Hususlar İlköğretimde öğrenci. • Net • Yargı içermeyen • Öğrenciyi güdüleyici • Yön gösterici • Öğrencinin olumlu yönlerini ortaya çıkarıcı • Eğitimsel olması gerekir. “(4) İyi”. 2. “(3) Çok iyi” şeklinde. ğ) Verimli çalışma. onu millî ahlâk anlayışına uygun olarak yetiştirmek” ifadesi yer almaktadır. İlköğretimde amaç çocuğu sınıfta bırakmak değil sınıf geçmesini sağlamaktır. Öğrenci karnelerinin sağ tarafında öğretmenin öğrenci ile ilgili düşüncelerini belirttiği bölüm yazılırken cümlelerin. sınıflarda ise “(1) Yetersiz”. 6. “(3) Orta”. f) Sosyal faaliyetlere katılım. 2 ve 3. b) Öz bakım. Öğrencilere. e) Çözüm odaklı olma. g) Takım çalışması ve sorumluluk. Öğrenci davranışları bölümünde. 3. Bu ifadeye uygun olarak öğrencilerin davranışlarının değerlendirilerek sonuçlarının karnelerde yer alması büyük önem taşımaktadır. kendi yaş grubu içinde bir bütün olarak yetiştirilip değerlendirilmeleri esastır. kasım ve nisan aylarının ikinci haftasının son iş gününde Öğrenci Gelişim Raporu verilmektedir. ç) İletişim ve sosyal etkileşim. Karneler. h) Çevreye duyarlılık yer almaktadır. “(2) Geliştirilmeli”. Öğretmen. davranış ve alışkanlıkları kazandırmak. a) Okul kültürüne uyum. öğrenci davranışlarının değerlendirilmesi ve karnede yer alan bu bölümün veli tarafından nasıl yorumlanması gerektiği hakkında bilgiler verilmelidir. öğrenci ve veliler. İlköğretim. birinci dönem sonunda velilere imzalatılarak geri alınırlar. Ders yılı sonunda dağıtılan karneler ise geri alınmamaktadır. karnelerde ders notlarının bulunduğu bölümlerin daha fazla öneme sahip olan bölümler olduğunu düşünürler. 4 ve 5’ inci sınıflarda “(1) Geliştirilmeli”.
sınıflarda şube öğretmenler kurulunun oluşturulamaması hâlinde okul müdürü veya görevlendireceği müdür yardımcısının başkanlığında sınıf öğretmeni ile varsa okulun rehber öğretmeni tarafından karar verilir. Kurul kararıyla sınıf geçen öğrencilerin notları değiştirilmez. sınıflarda okul müdürü veya görevlendireceği müdür yardımcısının başkanlığında sınıf öğretmeni ile varsa okulun rehber öğretmeni. İlköğretim Kurumları Yönetmeliği’nin ekinde yer alan “Ders Yılı Sonu Şube Öğretmenler Kurulu Öğrenci Kişisel Değerlendirme Tutanağına yazılarak e-Okul sisteminin ilgili bölümüne işlenir. sınıflarda ise şubede ders okutan sınıf ve ders öğretmenlerince her ders için ayrı ayrı değerlendirilir. dönemlerinde her öğrencinin davranışları.den akranlar kendi aralamesidir görülü olmayı öğrenmelerine de rında anlaşarak birbirlerine yardımcı olur. oyların eşitliği hâlinde başkanın kullandığı oy yönünde çoğunluk sağlanmış sayılır. Bu durum öğrencinin karnesinde de belirtilir. • 4 ve 5. ve 5. Birleştirilmiş sınıflarda. 7 ve 8. 7 ve 8. 5. Öz. 3.olarak görmelerini sağlar. varsa okul rehber öğretmeni. Ayrıca Öğrenciler kendilerini deÖZ sinde kendini değer. Bu öğrencilerin başarılarının tespiti Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliğine göre yapılır. 2. Gerektiğinde eğitim müfettişlerinin rehberliğinden de yararlanılarak kararlaştırılan önlemler uygulanır ve uygulama sonuçları ile ilgili rapor düzenlenir. yüksek puan verebilirler. Ayrıca veli de bilgilendirilir. • 1. kendilerine ranabilirler. 6. yönlerini tanımalarına. sınıflarda sınıf öğretmenleri.bulunurken eleştirilere karşı hoş. Okul kayıtlarına. okul ve çevrenin durumuna göre alınacak tedbirler belirlenir. Alınan gerekçeli karar. • 4. 6. kendilerini sürecin bir parçası belli ölçütler çerçeve. “Şube Öğretmenler Kurulu Kararıyla Geçti” veya “Sınıf Tekrarına Karar Verildi” ibaresi yazılır.Sınıf seviyesine göre yeterli başarıyı gösteremeyen öğrenciler için sınıf veya branş öğretmenleri. Tutanağın bir örneği öğretmenler tarafından imzalanarak ders yılı sonu şube öğretmenler kurulu kararına eklenerek dosyasında saklanır. 4 ve 5. Alınan bütün önlemlere rağmen bir üst sınıfı başarmada güçlüklerle karşılaşabilecek öğrencilerin sınıf geçmesi veya sınıf tekrarına ikinci dönemin son haftasında. ÖLÇME ARAÇ VE YÖNTEMLERİ NEDİR? NE AMAÇLA KULLANILIR / YARARLARI SINIRLILIKLARI / OLUMSUZ YÖNLERİ UYARILAR Öğrencilerin kendi öğrenme süreçlerine aktif olarak katılmalarıBelli bir konuda bireyin nı. İlköğretim okullarının 1 ve 2. sınıflar dışındaki öğrencilere sınıf tekrarı yaptırılmaz. başarısızlıklarından dolayı sınıf tekrarı yaptırılmaz. 3. Kaynaştırma ve özel eğitim sınıflarında eğitimlerine devam eden öğrencilere. belirlenen ölçütler dikkate alınarak 1. 2 ve 3. Yakın arkadaşlarına gere- 144 . grup ve akran değerlendirmelerden elde edilen sonuçlar örgencilere not vermede kullanılmamalıdır düşük puan verebilirler. Öğrencilerin eleştirel düşünme ken fazla yakın olmadıkları Öğrencilerin belli ölAKRAN becerilerinin gelişmesine katkıda arkadaşlarına ise gerekençütler çerçevesinde DEGERLENDİRME Birbirlerini değerlendir. sınıflarda ise şube öğretmenler kurulunda. Bu kararda. okul yönetimi ve velilerle birlikte öğrenci.öğrencilerin kendi güçlü ve zayıf ğerlendirirken yanlış davDEGERLENDİRME lendirmesidir. dışarıdan bakma yetilerinin gelişmesine katkıda bulunur.
olduğu olanaklar düşünü*Performansın belirli bölümlerine lerek hazırlanmadığında odaklanıldığından. Ölçülen özelliğe iliksin performansı çeşitli düDERECELENDİRME zeyleriyle tanımlayabilen ve ölçütlerin ne deÖLÇEKLERİ receye kadar karşılandığını görmeye olanak sağlayan araçlardır. ma.olabilir.mezse ürün dosyası nitelanılarak öğrencinin zaman için. gözlem formları öz-grup ve akran değerlendirme formlarının kullanılmasında fayda vardır. belirli bir zaman dilimindeki (bir dönem. becerilerinin gelişmesine de katkıda bulunur. Uzun süreli ve evde yapıİnsanların bilgiyi kullanmasını ve lan çalışmalar olduğu için gerçek yaşam durumlarına yakın çalışmanın örgenciye ait olup olmadığından emin ürünler ortaya koymasını saglar. ÖGRENCİ ÜRÜN DOSYALARI Öğrencinin bir öğrenme alanındaki çaba. KAVRAM HARİTALARI Ünitede veya konuda geçen kavramların birbiriyle ilişkilerinin yansıtıldığı haritalardır. *Performans değerlendirme kayÖdevler. Performans ölçütlerini belirttiği için. telafi edilmesi adına. dirmesinde kullanılan nenin ne olduğunu bilmelerini ve kabul edilebilir bir performans göpuanlama rehberidir. iletişim vb. mesini ve değerlendirebilmesini sağlar. detaylı bilgiler içerir. uzun süreli performans görevleridir. Hazırlanması zordur. izlenebilir. Birçok davlarını etkileyebilir. öğrencinin sahip nakları tekrar tekrar kullanılabilir. farklı ya da aynı öğrencinin davranışını gözlerken. öğrenme sürecini kontrol etme. etkinliğin ya da cevaHazırlanması uzmanlık gebın niteliğinin değerlen. Çalışmaya uygun olarak hazırlanmış dereceli puanlama anahtarlarının ve derecelendirme ölçeklerinin kullanılması önerilir ancak bu araçlarla birlikte kontrol listeleri. bir önceki ile karşılaştırılabilir. teknolojiyi kullan. basarı ve gelişimini kanıtlayan. *İçerik önceden belirlen*Aynı değerlendirme aracı kul. *Öğretmenin öğrencilerden beklentilerini somut ve anlaşılır hâle getirir.ortaya çıkabilir. bir yıl) çalınmalarının. *Bazı ürünler evde hazırlandığından çalışmanın öğrenciye ait olup olmadığından emin olunamaz. Ayrıca değerlendirilmesi sorun grupla çalışma. *Kalabalık sınıflarda dos*Üst düzey zihinsel becerilerin yaların saklanması ve gelişmesine yardımcı olur. 145 .*Öğrencilerin kendilerinden beklerektirir ve zaman alır. ranışın ölçülmesinde kullanılabilinir. Öğrencinin veya öğretmenin gözlemlerini önceden belirlenen ölçütlere göre yapmalarına olanak sağlar. eksik noktaların belirlenip. Öğretmeni bir davranışla ilgili sadece gözlemlenen veya gözlemlenemeyen seklinde iki ölçüte göre karar vermeye zorlar.PERFORMANS GÖREVLERİ Öğrencilerin sahip oldukları bilgi ve becerileri günlük yaşamla da ilişkilendirerek ortaya koymalarını gerektiren kısa süreli çalışmalardır. birçok kez kullanılabilir. *Öğrenmeyi anlamlı kılar *Tekrar tekrar kullanılabilir. beklenen davranışın özelliklerine dair bilgiler verir. algılar. DERECELİ PUANLAMA ANAHTARLARI Bir ürünün. Kontrol listesi. öznel getirir. Öğrencinin performansı hakkında. öğretmenin adil olmayan durumlar her bir parçayı gözlemleyebil. KONTROL LİSTELERİ Öğrenciden beklenen davranışın özelliklerine iliksin detaylı bilgileri içeren ve öğrenci performansının eksik noktalarını belirlemek amacıyla kullanılan araçlardır. PROJE GÖREVLERİ Geniş içerikli. olunamaz. kavram yanılgılarını ortaya çıkarmak için kavram haritaları. amacıyla kullanılır.likli veya niteliksiz birçok deki gelişimi bir çizelge dâhilinde çalışmayı içerebilir. Öğrenmeyi kolaylaştırma. çalışmanın. *Performans sürecine ilişkin ayrıntılı bilgi edilemez. revinin hangi ölçütleri karşılaması gerektiğini anlamalarını sağlar Öğretmenin öğrencilerden beklentilerini somut ve anlaşılır hâle Gözlem zaman alır. değer yargılar ve duygular gözlem sonuçHazırlanması kolaydır. organize edilmiş sistemli bir koleksiyonudur.
emsallerinin gerisine düşer. leri sorulardır. Hazırlanması kolaydır. okul ve çevrenin durumuna göre ne gibi önlemler alınacağı kararlaştırılır ve uygulanır. bir Hazırlanması ve puanlanması kokelime veya bir cümle laydır. Aslında bu maddenin ruhunda sınıf tekrarı yaptırmanın uygun olmadığı mesajı bulunmaktadır. okul yönetimi ve velilerle birlikte öğrencinin durumu görüşülür. b. Puanlanmasoruların hazırlanması zorverilen seçenekler arası kolay ve objektiftir. çocuğun gelişim dönemlerinde ihtiyaç duyacağı kazanımları kazanabilecek olanakları çocuğa sunmaktır. *Yazılı anlatım vb. Alınan bütün önlemlere rağmen bir üst sınıfı başarmada güçlüklerle karşılaşabileceği düşünülen öğrencilerin sınıf tekrarı yapmasına karar verilebilir. d ve e fıkralarında belirtilmiştir. Öğrencinin sınıf geçmesi ve sınıf tekrarı yapmasına karar vermede ailenin de görüşüne başvurulmaktadır. öz güveni zedelenir üstelikte o yıl kazanamadıklarının sınıf tekrarı yapılarak kazanacağının bir garantisi olmadığı gibi sınıfını geçerse bir üst sınıfta da bu kazanımları kazanamayacağını söyleyebilmekte mümkün değildir. Okulun görevi. İki grup hâlinde verilen ve birbirleriyle ilgili olan bilgi öğelerinin. Dikkat edilirse Yönetmeliğin 47. c. Puanlanması zaman alır ve öğretmenin öznel yargıları puanlamaya karışabilir. Çocuk alabileceğini alıp bu süreçten yararlanacaktır. *Özellikle üst düzey zihinsel becerilerin ölçülmesiKısa sürede çok sayıda davranış ne yönelik çoktan seçmeli Bir sorunun cevabını. öğretim programlarında öngörülen derslerin ve sosyal etkinlik çalışmalarının ortak katkısıyla ilgi ve yeteneği ölçüsünde yetiştirilecekleri bir dönem olarak değerlendirilir. Puanlanması kolay ve objektiftir. belli bir açıklamaya göre eşleştirilmesini gerektiren soru tipleridir. Maddesi. Sınıf seviyesine göre yeterli başarıyı gösteremeyen öğrenciler için öğretmenleri.” Hükmünü getirmektedir. Daha çok dur. ÇOKTAN SEÇMELİ SORULAR EŞLEŞTİRMELİ SORULAR Üst düzey becerilerin ölçülmesinde yetersiz kalır. Verilen bir cümlenin. becerilerinin ölçülmesine imkân vermez. O nedenle sınıfta çocuğu bırakmamız durumunda çocuğun göreceği zararları da dikkate alıp ona göre davranmakta yarar bulunmaktadır. Maddenin a. öğrencilerin derslerdeki başarısızlığına bakılarak elenecekleri bir dönem değil. gerektiğinde eğitim müfettişlerinin de görüşüne başvurularak. 146 . İlköğretim. KISA CEVAPLI SORULAR Öğrencilerin bir sayı. “İlköğretimde öğrenci. Üst düzey düşünme becerilerin ölçülmesinde. becerilerinin ölçülmesine imkan vermez. DOĞRU YANLIŞ SORULARI Öğrenci Başarısının Değerlendirilmesi ve Sınıf Tekrarı İlköğretim Kurumları Yönetmeliğinin Öğrenci başarısının değerlendirilmesi ve sınıf tekrarını düzenleyen 47. Sınıf tekrarı yapan çocuk etiketlenir. Bu kararın nasıl verileceği ve hangi işlemlerin yapılacağı yönetmeliğin 47. zihinsel beceriler ve yeteren sorulardır. Üst düzey becerilerin ölile cevaplayabilecekçülmesinde yetersiz kalır. *Yazılı anlatım vb. sından bulmayı gerektibilgi.AÇIK UÇLU SORULAR Öğrenciden sorunun cevabını düşünüp hatırlaması ve bulduğu cevabı yazılı olarak ifade etmesini gerektiren sorularıdır. kendi yaş grubu içinde bir bütün olarak yetiştirilir ve değerlendirilir. öğrencilerin kavramları bir bütün olarak kavrama yeteneklerinin ve yazılı anlatım becerilerinin ölçülmesinde kullanılır. Sonuç olarak yapılması gereken şey çocuğun akranları ile birlikte yoluna devam etmesini sağlamak olmalıdır. maddesi sınıf tekrarı yapmayı zorlaştıran bir çok gerekçeyi ortaya koymaktadır. mevcut olan bilgilere bağlı olarak doğru mu yanlış mı olduğunun belirlenmesini gerektiren sorulardır. ve beceri ölçülebilir. Açık uçlu sorularla hazırlanan bir sınavda sınırlı sayıda soru sorulabileceğinden kapsam geçerliği düşük olur. Geniş bir kapsam örneklenebilir. neklerin ölçülmesinde kullanılır.
öğrencinin gelişim düzeylerini ve kendi yeteneklerini tanımayan bir öğretmen planlama. Birleştirilmiş sınıflarda bir öğretmen birden fazla sınıfa. Sınıf (2.Yıl) 147 . Yıl) 1. Birleştirilmiş sınıf uygulamasını öğrenci azlığı. Sınıf (2. Sınıflarda Yıllara Göre Uygulanacak Program Öğretim Yılı 2010-2011 2011-2012 2012-2013 2013-2014 2014-2015 2015-2016 2016-2017 2017-2018 2018-2019 2019-2020 Hayat Bilgisi Programı 3. 2 ve 3. 3 ve 4. • Planlama aşamasında dikkat edilecek hususlar nelerdir? • Etkinlik kullanma ya da hazırlama aşamalarında dikkat edilecek hususlar nelerdir? Birleştirilmiş Sınıflarda Sınıf Birleştirme Biçimleri Coğrafik. 2. Sınıf (1.Sınıf (II.Sınıf (I. sınıflarda okutulan Hayat Bilgisi dersi temaları “A Grubu”.Sınıf (II.Sınıf (I. Yıl) 3.Yıl) 4. Yıl) 3.Yıl) 5. Yıl) 2. ekonomik ve sosyal koşullar ülkemizde birleştirilmiş sınıf uygulamasını zorunlu kılmaktadır. Köyün şartlarını. Genel olarak eğer öğretmen sadece A ya da B grubu okutuyor ise bu derslerde öğretmenli ya da öğretmensiz ders saati yoktur.Fen ve Teknoloji Programı 5.Sınıf (III.Birleştirilmiş Sınıf Uygulamaları Bu bölümde aşağıdaki soruların yanıtlarını bulacaksınız: • Sınıflar nasıl birleştirilir? • Ödevli ve öğretmenli ders nedir? • Ödevli öğretmenli uygulama örnekleri. Fen ve Teknoloji üniteleri “B Grubu” olarak adlandırılmakta ve öğretmen bunları uygulamada tek bir grup olarak ele almalıdır.Sınıf (III. Yıl) 3. Birleştirilmiş sınıflarda 1. Yıl) 2. Sınıf (2. Yıl) Sosyal Bilgiler. Sınıf (1. Yıl) 1.Yıl) 5. ölçme-değerlendirme ve sınıfta davranış yönetimi hususlarında zorlanabilecektir. Sınıf (2.Yıl) 4. Sınıf (1. Tablo 13: Birleştirilmiş 1. uygulama.Sınıf (III. Her zorunluluğun içinde eksikler barındırmayacağı. Birleştirilmiş sınıf uygulaması sadece ülkemizde değil diğer ülkelerde de kullanılmaktadır.Sınıf (I. öğretmen azlığı ve derslik yetersizliği gibi sebepler zorunlu hale getirir. 4-5.Yıl) 4. Sınıf (1. sınıflarda okutulan Sosyal Bilgiler.Yıl) 4.Yıl) 5. Yıl) 1. Sınıf (2. Yıl) 2. Birleştirilmiş sınıflar belirtilen nedenlerden dolayı genelde köylerde uygulanmaktadır. Sınıf (1. kendine özgü fırsatların olabileceği gerçeğinden hareketle birleştirilmiş sınıfların da kendine özgü avantajları bulunmaktadır.Yıl) 4.Yıl) 5. 5. aynı anda sınıfları birleştirmek yoluyla eğitim vermek durumundadır.Sınıf (II.Sınıf (III.
yıl Hayat Bilgisi temalarından birini işlerken. sınıflar bağımsız olarak okutulurken. Örnek olarak 1 ders saatinde öğretmen 1. defter. sınıfların kalabalık olması durumunda 4. sözlük ve diğer kaynakların nasıl kullanılacağını bilme • Kalem. sınıf öğretmeninin de o öğretim yılında uygulanan I.5) grupları olarak ayrılır. 2. yıl programını uygulamış olan 2. ve 5. sınıfların birleştirilmesi uygun olacaktır. Türkçe. öğretmen ve derslik sayısına göre aşağıda yer alan biçimde oluşturulur: Bir Öğretmenli Okullar: 1 öğretmenli okullarda 1-2-3-4-5. genel olarak öğrenci. Üç Öğretmenli Okullar: Üç öğretmenli okullarda genel olarak A grubunda 1. ve 3. ansiklopedi. öğrenci sayısının dağılımında aşırı dengesizlik söz konusu ise farklı birleştirme biçimlerine gidilebilir. A grubu Hayat Bilgisi temalarını. Böyle bir okulda 1. sınıflar birleştirilir. sınıf programında yer alan etkinleri planlayıp uygulamaya koyarken. sınıflar birleştirilir. grup olarak adlandırılan 1-2-3 sınıflarla yukarıda yer alan tablodaki eğitim öğretim yıllarına göre I-II yada III. sınıf öğrencilerinin okuma-yazma ve diğer becerilerinin gelişmesi için biraz daha fazla zaman harcaması olağan bir uygulamadır. Dört öğretmenli okullarda birleştirilen 2-3 veya 4-5. 2009-2010 öğretim yılında 3. ve 3. 4. araç ve gereçlerini kullanıma hazır bulundurmak 148 . Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi gibi ifade ve beceri derslerinde etkinlikler öğretmenli ve öğretmensiz olarak uygulanmalıdır. 2. ve 3. Ancak 2. öğretmensiz ifadesi de ödevli. Bu uygulamada öğretmenli ve öğretmensiz kavramı kullanılsa da fiili olarak öğretmensizlik söz konusu olmayıp öğretmenli ifadesi aktif olarak işlenen ders durumunu. Normal koşullarda oluşturulan sınıflarda A grubunu okutan öğretmenin. Sosyal Bilgiler ve Fen ve Teknoloji derslerini öğretmenli olarak işleyecektir. veya II. sınıfları okutan öğretmenin bir önceki yıl programını dikkate alarak II. yıl programını. yıl programını uygulamalıdır. ve 5.3) ve B (4. 4 ve 5. sınıf öğretmeni 1. Birleştirilmiş Sınıflarda Öğretmenli ve Ödevli Ders Uygulamaları Ödevli Ders: Birleştirilmiş sınıflarda A ve B gruplarının birlikte okutulması durumunda. sınıflar birleştirilerek bir öğretmene verilir. 1. İki Öğretmenli Okullar: Öğrenci sayısının genel dağılımının dengeli olduğu durumlarda sınıflar A (1. sınıf bağımsız tutulurken. Ancak. Öğretmenli. Dört Öğretmenli Okullar: Bu durumda 1. Örneğin. veya III. Öğretmen burada öğretmenli ve ödevli saat uygulanan her iki grupla da etkileşim içinde olmak zorundadır. ve 3. sınıfların birleştirilmesi ile oluşturulur. B gurubu olarak adlandırılan 4-5. sınıflar bir önceki paragrafta ifade edilen programları uygulamalıdır. ödevli çalışma yapan öğrencilerin öğrenmeyi öğrenme kavramı içerisinde. Bu sınıflarda A ve B grupları aynı anda yer aldığından öğretmen bir grupla aktif olarak etkinlik yaparken diğer grup ödevli olarak çalışır.2. yıl programını uygulaması gerekir. sınıf öğretmeni 2010-2011 öğretim yılında 2. Matematik. Öğretmen bu uygulamada bir sınıfla etkinlik yaparken diğer sınıf ya da sınıflar ödevli olarak çalışırlar. öğretmenin kısmi yönergeleri ile işlenen dersi ifade eder. ve 5. • Planlı olma • Kitaplık kullanma • Sessiz okuma becerisine sahip olma • Özet çıkarma becerisine sahip olma • Kaynak tarayabilme • Harita. B grubu da Sosyal Bilgiler. B grubu ise 4.Fen ve Teknoloji ünitelerini öğretmenli veya ödevli saat olarak işlemektedirler.Öğretmensiz Ders: Eğer öğretmen sadece A ya da B grubunu okutuyorsa mihver ders olan Hayat Bilgisi. ve 3.Birleştirilmiş sınıflar. 2. Bu uygulamada dikkat edilecek nokta. sınıflar ile birlikte ödevli olarak etkinlikleri yürütmektedir. Yabancı Dil.
Bu derslerde sınıflar ayrı olarak ya da hep birlikte etkinlik içine alınabilirler. Özellikle ödevli saatler. Öğrencilerin etkinlikler ile ders içi performansları belirlenirken. Birleştirilmiş Sınıflarda Planlama ve Etkinlik Hazırlama Planlama: Halihazırda okullarda kullanılan öğretmen kılavuz kitapları öğretmenler tarafından planlama. • Ölçme ve değerlendirme formlarından yararlanılmalıdır. Birleştirilmiş sınıflarda davranış yönetimi açısından özellikle aynı seviyede olan öğrencilerin seviye gruplarına ayrılabileceğinin yarar sağlayacağı unutulmamalıdır. Yöntem ve Teknikler: Okullarımızda normal öğretim yapan sınıflar ile birleştirilmiş sınıflarda uygulanan öğretim programı arasında bir farklılık bulunmamaktadır. tekniklerin hepsi kullanım alanı bulmaktadır. kültürel ve ekonomik olarak kısıtlı bölgelerde bulunduğu gerçeği ile öğretmen kılavuz kitaplarında yapılamayan etkinliklerin çevre şartlarına uygun olarak günlük plan yapılması ve aynı kazanımın alınması şartı ile değiştirilebileceği unutulmamalıdır. kazanım ve etkinlikler ile ilgili hazırlığını yapmalıdır. Kılavuz kitap olmayan derslerde de öğretmenlerin günlük plan-ders planı yapmaları esastır. İşbirlikçi öğrenme anlayışı içerisinde küme çalışmaları öne çıkarılabilecek uygulamalar arasında sayılabilir. 149 . Görsel sanatlar. yapılandırması ve uygulaması sürecinde bir fırsat olarak kullanılmalıdır. şekil grafik okuyabilme ve öğrendiklerini bunlar ile ifade edebilme • Büyük sınıfların rehberliğine açık olma gibi özelliklere sahip olması gerekir. Birleştirilmiş sınıfların sosyal. yöntem. Yine ödevli saatlerde öğrencilerin çalışma kitaplarındaki etkinlikleri yapmaları. Derste zamanlama iyi ayarlanmalıdır.• Resim. Dolayısı ile yapılandırmacı yaklaşımın öngördüğü strateji. • Öğrencilerin dikkatini çekmek için ders içinde farklı konulara yer vermelidir. yapılandırmacı yaklaşım gereği süreci ölçen araçlar kullanılabilir. uygulama ve ölçme değerlendirme sürecinde kullanılmaktadır. • Sınıflar kalabalık ise sabahçı ve öğlenci diye iki gruba ayrılabilir. Ölçme ve Değerlendirme: Ölçme değerlendirme sürecinde normal uygulamalarda olduğu gibi birleştirilmiş sınıflarda da öğrencilerin hazır bulunuşluluk düzeyleri belirlenmelidir. Strateji. performans görevlerini yerine getirmeleri birleştirilmiş sınıf uygulamasını bir fırsat hâline getirebilecektir. öğrencinin bilgiyi keşfetmesi. beden eğitimi gibi beceri ve yetenek gerektiren derslerde ise öğretmenli-ödevli ayrımı yapılmayabilir. Birleştirilmiş sınıflarda da öğretmenlerimiz yukarıda sayılan sınıf birleştirme ve program uygulama esaslarına uygun olan dersin kılavuz kitabını kullanacaktır. • Bir sınıfa etkinlik yapılırken diğer sınıflara ödevli çalışmalar yaptırılabilir. Birleştirilmiş Sınıf Uygulamasında Dikkat Edilecek Hususlar • Öğretmen genel olarak programı ve kılavuz kitapları derse girmeden önce çok iyi incelemeli. Ancak planlanacak etkinliğin yapılandırmacı yaklaşımın istediği becerilere dönük olması gözden kaçmamalıdır. müzik.
Türkçeyi istenilen düzeyde konuşamadıkları için eleştirilmemelidir.Türkçe Bilmeyen Çocuklar Bu bölümde aşağıdaki sorunun yanıtını bulacaksınız: • Türkçe konuşma sorunu yaşanan yörelerde neler yapılabilir? Dil Sorunu Yaşanan Yörelerde Yapılabilecekler Öğrencilerin Türkçe konuşamama sorunu. • Okutacağım sınıf müstakil mi birleştirilmiş bir sınıf mı? • Türkçe konuşmayı bilmeyen kaç öğrencim var? • Öğrencilerimden ana sınıfına gitmiş olanlar var mı? • Bu öğrencilerimin ailelerinin sosyoekonomik durumları nedir? • Bu öğrencilerimden aileleriyle birlikte çalışmak amacıyla başka illere gidenler var mı? • Bu öğrencilerimin ağabey/ablalarından okula devam edenler var mı? • Bu öğrencilerimin ailelerinde Türkçe konuşmayı bilenler var mı? • Çevremde bu sorunu yaşayan meslektaşlarımdan nasıl yararlanabilirim? • Görev yaptığım yerde okuma-yazma bilme oranı nedir? • Türkçe bilememe sorununu ne kadar sürede çözümleyebilirim? • Bu konuda yararlanabileceğim kaynaklar nelerdir? • Evde televizyon var mı? Yukarıdaki sorulara eklenebilecek daha başka sorularla öğretmen öncelikle zihninde bir plan yaparak daha sonra bunu kâğıda dökebilir ve uygulamaya geçebilir. Sınıf içi uygulamalarda yapılması gereken ilk şey. çalışmaya çocuğun yakın çevresindeki eşyaların Türkçe isimlerini öğretmekle başlamaktır. Sınıfta ve diğer ortamlarda öğrencilerin başarıları önemsenmeli. Uygulama yaparken bunun iki boyutu olduğu düşünülebilir. Bu süreçte öğretmenin yapması gereken en önemli şey bu sorunla karşılaşacağını bilerek ve çevre şartlarını dikkate alarak bir planlama yapmasıdır. Sınıfta iyi Türkçe bilen öğrenci öğretmene yardımcı olabilir. öğretmenin görev yaptığı yerde yaşadığı en önemli problemlerden birisidir. Türkçe bilmeyen çocuklara okuma-yazma öğretmek oldukça uğraş gerektiren ancak öğretmenin misyonunu gerçekleştirebilmesi açısından önemli bir süreçtir. İlk boyutta sınıf içi uygulamalarda Türkçe bilmeyen öğrencilere yönelik yapılabilecekler yer alırken. Yürütülecek okuma-yazma programı bu faaliyetlerle desteklendiği takdirde zaman 150 . Dil sorunu olan bölgelerde okuma-yazma öğretimi birlikte yürütülmelidir. Bu planlamanın içinde şunlar olabilir. konunun ikinci boyutunda Türkçe bilmeyen öğrencilere yönelik yapılan çalışmaların çevreye tanıtılması yer alabilir.
evde bu eşyaların Türkçe karşılıklarının yazılarak üzerlerine yapıştırılması sağlanabilir. Ayrıca şu da unutulmamalıdır ki öğretmenlik mesleğinde öğretmen açısından gözlemlenebilecek en önemli başarı. Okul öncesi eğitimin 2009-2010 eğitim-öğretim yılından itibaren zorunlu hale getirilmesiyle ilgili pilot uygulamalar ülke geneline yaygınlaşacağından Türkçe bilmeyen öğrencilerle okuma-yazmaya hazırlık çalışmaları yapma gereksinimi giderek azalacaktır. Ayrıca ebeveynlere yönelik okuma-yazma kursları da öğrencilerin aileleri ile evde Türkçe konuşmalarını sağlayabilir. varsa köyün imamıyla irtibat kurulması vb. 151 . Bu yaklaşım yöre halkı tarafından sempatik bulunabilir ve öğretmenin yaptığı çalışmalar desteklenebilir. yukarıda belirtilen anasınıflarının yaygınlaştırılma çalışmaları eşliğinde başarıya ulaşabilir. köy muhtarından ve yörenin diğer ileri gelenlerden destek alınması. çocukların düzeyine uygun bol resimli hikâye kitaplarıyla desteklenerek çocuğun okuduğunu anlamasına katkı sağlayacak hale getirilebilir. küçük hikâyelerle sözcük dağarcıklarının zenginleştirilmesi. Bu bağlamda sınıftaki eşyaların Türkçe isimlerinin yazılarak üzerlerine yapıştırılması. müzik gibi cd’lerden yararlanılması gerektiğinde öğrencilerin yaş özelliklerine göre masallar. evdeki eşyaların isimlerinin Türkçe karşılıklarının yazılması/okunması. Bu süre içerisinde öğretmen yukarıda belirtilen çalışmaları yürüttüğü takdirde.içerisinde öğrencilerde kulak dolgunluğu oluşabilir ve görsel/işitsel uyaranlar eşliğinde birinci dönemin sonuna kadar okuma-yazma faaliyetleri hedeflenen düzeye ulaştırılabilir. çocukların okuma-yazma öğrendiğini görebilmektir. cümle-kelime oyunlarıyla Türkçenin kavratılması gibi çalışmalar yapılabilir. Çocukların ağabey/ablalarından okul dışı uygulamalar için destek alınması. Ayrıca öğretmen yaşadığı yörenin bir üyesi olarak konuşulan yerel dili öğrenme çabası içine de girebilir. Bu yapılmadığı takdirde ne kadar orijinal fikirlerimiz olursa olsun. Dil sorunu yaşanan yörelerde geliştirilecek çözümlerde unutulmaması gereken en önemli şeylerden biri de yapılacak çalışmalarla ilgili planlamanın yapılması gerekliliğidir. İkinci dönemde ise bu çalışmalar. çalışmalar yer alabilir. sınıf içi uygulamalarda ve evde çizgi film. iyi bir planlamayla başarılabilecek bu süreç öğretmenin mesleğinde yaşadığı en önemli hazlardan biri olacaktır. Türkçe bilmeyen öğrencilere yönelik yapılan çalışmaların çevreye tanıtılması aşamasında ailelerin ziyaret edilmesi. ne kadar iyi niyetli olursak olalım hedeflediğimiz sonuca ulaşamayız.
zaten bunun için değil midir. büyüklerim ve öğretmenim çok şey bekliyor. Öğretmenim en çok beni sever. gerçekten işe yaramam. Benden. zaman zaman çok öfkelendirdiğimizde dayanamayıp bağıran ama asla vurmayan. Geçen yıl birinci oldum diye bu sene de birinciliği kaptırmamak için çok çok çalışıyorum. Ben de bunun için elimden geleni yaparım. Artık oyun oynamak. En değerli. önceden tasarlamadan. kinlenmeyen. bu nedenle de büyüklüğünü hep koruyan. Bana öğretme yöntemin farklı olmalı. Ben çalışkanım. Matematikten özel dersler alıyorum. öğreten. dalgınım. Seven. Bazen hiç yerimde duramaz. silgiyle oynar. Beni diğer çocuklarla kıyaslamayın. 152 . hata yapsak da bizi affeden. TV seyretmek. bana değer verdiğini sezmeliyim. Ama bazen çok zorlanıyorum. Ben haylazım. Öğretmenim lütfen beni uyarın. Yine birinci olmalıyım. Ama siz büyükler gibi bunu gösteremem. Siz ders anlatmak için uğraşırken ben etrafa bakar. Ama çok zor. çocukluğumu yaşayamıyorum. Beni yaramaz diye itersen ve ona göre davranırsan. susarım. dikkatsizim. yaramazım. Beni sevdiğini. hareket etmek isterim. En iyi notları benden bekler. başarılıyım söz dinleyen bir çocuğum. Çok zaman kaybı. tehdit etmeyen. zaten benim için kolay ve zevkli olan haylazlıklarıma devam ederim. büyüdüğümüzde anılarımızda bu çok güzel özellikleriyle yer tutan öğretmenim. Ben çok duygusalım lütfen beni anla. ama emin olun art niyetsiz. aşağılamayan. arkadaşlarımla olmak istiyorum. bazen savunmaya geçer size küstahça gelen bir iki şey söylerim. ama öğrenmeye açığım. Söz veriyorum. bu benim elimde olan bir şey değil. en büyük öğretmenim beni böyle görüyorsa ben demek ki buyum diyerek kabullenir. belki de benim beynimde bir şey fazla veya eksiktir. Aslında çok duygusalım. Beni uyarın. Ve daha da kızdırırım sizi. Beni aşağıladığınızda belki bön bön yüzünüze bakar. kim bilir? Büyüyünce beni iyi yetiştirirseniz doktor olup bunu araştıracağım. arkadaşlarımdan gizli. başka dünyalara giderim. Çabuk incinirim.BÜTÜN ÇOCUKLAR ADINA ÖĞRETMENLERE YAZILMIŞ BİR MEKTUP Sevgili öğretmenim. kinci olmamanız gerektiği? Ben kıpır kıpırım.
Ama yine de bu kurallara aykırı bir hareket gördüğümde alacağım aferini de düşünerek şikayet etmeden duramıyorum. zeki ve çalışkan bir öğrenciyim. İşte asıl bu asalaklık yaramazdır. Kimimiz esprili. nasıl olsa sessiz ve ortalama bir öğrenci deyip benden ilginizi esirgerseniz. bilgiç. neşeli. ben büyüdüğümde nasıl toplum içine karışırım? Ben bilmiş biriyim. istemesem de sosyal faaliyetlere sokun. kimimiz de maalesef tembel. Doğru mu yapıyorum diye. Sonradan çok pişman oluyorum. Çok sessizim. İşte öğretmenim bence en önemlisi tembel olmamız. hep ortacıyım öğretmenim. pek arkadaşım da yok. Konuşunca yanlış bir şey söylemekten çekiniyorum. Ne yapacağımı bilemiyorum. Çok sıkılıyorum. kimimiz çok hareketli. Hemen gider size şikayet ederim. Onun bu yapısını değiştirmek için elinizden geleni yapın. Ama içimde bir kuşku var. Sevgiler… (Basından) 153 . terbiyeli. kimimiz çalışkan. kimimiz taklitçi.Ben içime kapalıyım. Hem kendisine hem de topluma faydasız bir insan olmasın sonunda. dikkatsiz. Eğer bu şikayetlerden aferin alır ve şikayet ettiğim çocuk da cezayı yerse değmeyin keyfime. Öğretmenim beni. Peki ya o kuşku? Hepimiz birbirimizden çok farklıyız. kimimiz kuralcı. Sınıfta hiçbir düzensizliğe tahammülüm yoktur. neşeli. Çünkü tembel olan geleceğin asalağı olabilir.
okulda yürütülen eğitim-öğretim faaliyetlerinin başarısını olumlu yönde etkileyecektir.Paydaşlarla İlişkiler Bu bölümde aşağıdaki soruların yanıtlarını bulacaksınız. Çevresiyle iletişimi kopuk olan okulun toplumsal sorumluluğunu gerçekleştirmesi mümkün görülmemektedir. kültürel çevreyi tanımak ve uyum sağlamak için yapılabilecekler nelerdir? • Değişim ve dönüşüm liderliği nedir. okuldaki etkinliklere dâhil edilmesi ve kurullarda aktif görev alması. Artık “Eti senin. okulun üstlendiği misyonu yerine getirmesinde kolaylık sağlayabilir. nasıl yapılabilir? • Kimler toplum lideri olarak kabul edilebilir? Toplum liderlerinin okula gerekli desteği sağlayabilmesi için aday öğretmenin yapması gerekenler neler olabilir? • Paydaşlarla ilgili karşılaşılabilecek sorunlar nelerdir? Bu tür sorunlara ne tür çözümler getirilebilir? • Aday öğretmenin il/ilçe milli eğitim müdürlüğü personeli ile nasıl bir ilişki içinde olmalıdır? Veli. Velinin aktif olarak katılacağı kurullar ile ilgili mevzuat aşağıda gösterilmiştir. kemiği benim” diyen veli anlayışı. ebeveyn ve çevre ilişkilerinde dikkat edilecek hususlar nelerdir? • İlgisiz veliler için öğretmen ne yapmalıdır? • Çevre ile ilişkilerde dikkat edilecek hususlar nelerdir? • Sosyal. bulunduğu çevre ile sürekli ilişki hâlinde olmalıdır. kendisini okulun bir paydaşı olarak kabul etmesi. Ebeveyn ve Çevre İlişkileri Sosyal bir örgüt olan okul. okulun sosyal örgüt yönünü olumlu yönde etkileyebilir. 154 . • Veli. Çevrenin okula sunabileceği değerler. İLGİLİ MEVZUAT KURULLAR Şube Öğretmenler Kurulu İlköğretim Kurumları Yönetmeliği Öğrenci Davranışlarını Değerlendirme Kurulu (Okul Aile Birliği Başkanı) Ücret Tespit Komisyonu Okul Aile Birliği Sosyal Etkinlikler Kurulu Okul Gelişimi Yönetim Ekibi (OGYE) Yöneltme Öneri Kurulu Okul Öncesi Kurumları Yönetmeliği Okul Aile Birliği Yönetmeliği Sosyal Etkinlikler Yönetmeliği Toplam Kalite Yönetimi Uygulama Kılavuzu Yöneltme Yönergesi İlgili Diğer Yönetmelikler Okulun bulunduğu bölgenin sosyo-ekonomik ve sosyo-kültürel şartlarına ve okula gösterilen ilgiye göre farklı veli profilleri karşımıza çıkabilmektedir. Okulun bir paydaşı olan veli/ebeveynlerin. yerini beklentileri yüksek veli anlayışına bırakmıştır. Bu yüzden öğretmenlerin pedagojik doğrulardan ödün vermeden veli beklentilerini karşılama potansiyellerini arttırmaları beklenmektedir. Toplumun bilinçlenme seviyesinin artmasından dolayı okulda olup bitenleri daha fazla sorgulayan veli profili ortaya çıkmıştır. Velilerin okulu sahiplenmesi.
Okul’ sözleşmesi hazırlanmıştır. • İlköğretim Kurumları Yönetmeliği. okul ve ev arasında sıkı bağlar kurarak öğrencinin eğitim sürecine katkıda bulunmaktır. Veli katılımının öncelikli amacı. • Çocuk Hakları Sözleşmesi. demokrasi kültürünün yerleştirilmesi. • İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi. • VIII.Veli. • 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu. hizmet üretenlerle alanlar arasında ilişkilerin belirlenmesi için sistematik bir düzenlemeye gerek duyulmuş bu nedenle ‘Öğrenci. • Öğrenci Meclisleri İç Tüzüğü’ne uygun hazırlanması gereklidir. • Demokrasi Eğitimi ve Okul Meclisleri Genelgesi. çalışmalara meslekleri ve yeterlilikleri doğrultusunda farklı düzeylerde katkılarını sağlamak.Bazı velilerin sosyal. Bireyin kendini gerçekleştirebilmesi. çocuklarının okul dışındaki zamanlarını en etkili şekilde değerlendirmelerine yardımcı olmalarının sağlanması • Öğrenci ve velilerin okul kuralları ve genel eğitim politikaları konusunda bilgilendirilmesi • Öğrenci ve velilerin okulun hizmet ve olanakları konusunda bilgilendirilmesi ve faydalanma imkanlarının artırılması 155 . öğrenci başarısını artıran önemli faktörlerden biridir. veli ve öğrenci beklentilerinin sisteme dâhil edilmesi. Sözleşmenin Tarafları: • Öğrenci • Öğrenci Velisi / Anne-Babası/Vasi • Okul Yönetimi Bu süreç içinde yapılması gerekenler aşağıda belirtilmiştir: • Velilerin. Dolayısıyla okulla ilişkileri geliştirilmesi gereken asıl paydaşlar bu gruptakiler olmalıdır. Veli . okulun eğitim etkinliklerini yönlendiren okul personeline destek olmak. öğrencilerin neyi nasıl öğrenecekleri konusunda bilgilendirilmesi • Velileri. kültürel.Okul Sözleşmesi. ekonomik. eğitim düzeyi düşüklüğü ve zaman yetersizliği gibi nedenlerden ötürü okulla iletişimi daha alt seviyede olabilmektedir. Beş Yıllık Kalkınma Plânı.veli iş birliği. Güvenli ve düzenli bir okul ortamının sağlanmasında veli katılımının rolü büyüktür. Öğrenci-Veli-Okul Sözleşmesinin Yasal Dayanakları Öğrenci. Öğrenci-Veli-Okul Sözleşmesi Okul .
• Ailenin bir arada olduğu saatlerin bir bölümünün beraberce kitap okumaya ayrılması. • Çocuğuna yaşına ve becerilerine uygun sorumluluklar vermesi. öğrenci ve velilerin okulun performans değerlendirilmesi sürecine etkin katılımının sağlanması Çocukların iyi bir eğitim almalarına yardımcı olmak amacı ile velilerden beklenen davranışlar vardır. • Türkiye ve Dünya gündemine ait olayları çocuğuyla beraber izleyip değerlendirmesi. • Çocuğun yanında yüksek sesle konuşulmaması ve kavga edilmemesi. • Çocuğuna ödev ve sorumluluklarını yerine getirmesinde destek vermesi. • Görsel medyayı takip etme ve bilgisayar kullanımı konusunda çocuğun seçici davranması konusunda bilgilendirilmesi 156 . • Çocuğuna alışveriş yapma fırsatı tanıması. Bunun için. Bu davranışlardan bazıları aşağıda sıralanmıştır: • Çocuğundan odasını toplamasını istemesi. • Şiddet içeren yayınların izlenmemesi. evde öğrenmeyi destekleyen bir ortam yaratarak çocuğunun gelişimine yardımcı olmaları istenebilir. • Çocuğundan kardeşlerinin derslerine yardım etmesini istemesi. • Ev işlerine yardım etmesini istemesi. • Çocuğa toplumsal sorumluluk bilincini kazandırma yolunda destek vermesi. Velilerden. • Aşağılayıcı bir dil kullanılmaması. • Çocuğun gelişim dönemleri özellik ve ihtiyaçlarına cevap verecek etkinliklere yöneltilmesi.• Velilerle okul içinde ve dışında fiziksel ve psikolojik şiddete karşı iş birliği yapılması • Taraflar (okul-öğrenci-veli) arasındaki iletişim kanallarının açık tutulması • Tarafların birbirlerinden beklentilerinin yazılı bir belge ile ortaya konulması • Tarafların bireysel potansiyellerini üst düzeye çıkarabilecekleri şartların oluşturulması. • Çocuğunun ders araç ve gereçlerini özenli kullanması ve düzenli saklamasını sağlaması. • Çocuğun arkadaşlık ilişkileri konusunda yol göstermesi. • Çocuğuna zamanını iyi planlaması konusunda yardım etmesi. • Bilinçli tüketici davranışlarının sergilenmesi. • Diğer insanlara saygı göstermek gibi toplumsal sorumlulukların yerine getirilmesi ve buna evde de devam edilmesi.
• Randevu alınması ve giriş ücretlerinin indirimli olmasının sağlaması. • Velinin ders işlenişi esnasında izleyici olarak sınıfa katılması. • Öğrenci çalışmalarının seçiminde ve sergilenmesinde. • Sınıf içi uygulamalarda öğretmene yardımcı olunması. kermes gibi etkinliklerde. • Sözleşme metninin iki nüsha olarak hazırlanması ve kayıt döneminde taraflara verilerek bilgilendirilmelerinin sağlanması. • Öğretmene yardım edilmesi. • Velilerin davet edilmesi. • Gözetmenlik yapılması. sanatsal. öğrenci ve velinin kendilerini değerlendirmeleri için evde her gün rahatlıkla görebileceği bir yere konulmasının önerilmesi. Öğrenci-veli-okul sözleşmesi çalışmalarının yürütülmesi sürecinde aşağıdaki hususlar dikkate alınmalıdır. • Diğer velilerin etkinlik hakkında bilgilendirilmesi ve çocuklarına izin vermeleri için ikna edilmeleri. Öğrenci-veli-okul sözleşmesinin sağlıklı yürütülmesi ve amaca hizmet etmesi. • Taraflarca imzalanan sözleşme metinlerinin bir nüshasının okulun açıldığı ilk 10 gün içinde sınıf öğretmenine teslim edilmesi. konferans. • Okulda yürütülen projlerde yer alması. • Öğrencilerin etkinliğin düzenleneceği yere araba ile götürülmesi. • İkinci nüshanın. konferans. • Sözleşme şartlarının öğrencinin okulda bulunduğu yıllar boyunca geçerliliğini sürdürmesi. Okul Dışında • Gezi. • Öğretim yılı sonunda OGYE tarafından sözleşme maddelerinin yeniden değerlendirilmesi ve gerek görüldüğünde okula özgü hükümlerde değişiklikler yapılması. • Öğrencilerin öğrenmelerine yardımcı olacak deneyimlerin paylaşılması.Velinin eğitim sürecine katılımının. kültürel ve bilimsel etkinliklerde. • Her dönem sonunda sözleşmenin işlerliğine yönelik bireysel raporlar ve değerlendirme formunun sınıf öğretmenleri tarafından doldurulması ve karneyle birlikte taraflara ulaştırılması. • Sözleşmenin ilköğretim okullarının tüm sınıflarında uygulanması. • Gidilecek mekânın belirlenmesi. 157 . • Öğrencilere ve velilere uzmanlık alanıyla ilgili sunular yapılması. • OGYE toplantısında okulun kendi yapısına özgü ve sözleşmenin özüne aykırı olmamak kaydıyla kuralların belirlenmesi. • Etkinlik süresince öğrencilerin güvenliğinin sağlanması. tarafların haklarına sahip çıkmaları ve sorumluluklarını hassasiyetle yerine getirmelerine bağlıdır. Okul İçinde • Okulda düzenlenen sergi. • Yiyecek ve içeceklerin hazırlanması. • Etkinliğin yapılacağı alanın düzenlenmesi. şenlik.
Değerlendirme sınıf öğretmenleri tarafından yapılmalıdır. Okulun duyuru ve yayınlarını takip etti. okulun . Çocuğunun toplumsal hayatta yaşına uygun sorumluluklar almasını sağladı.Sözleşme. Çağırıldığı toplantılara katıldı. Öğrencinin zamanını etkili bir biçimde kullanmasına destek oldu. Çocuğuyla ilgili gerekli bilgileri okula iletti. Aile eğitim seminerlerine katıldı. öğrencinin ve velinin hak ve sorumluluklarını içeren üç bölümden meydana gelmektedir. DEĞERLENDİRME FORMU Bu örnek form velinin Öğrenci-Veli-Okul Sözleşmesinde yer alan sorumluluklarını yerine getirme düzeyini değerlendirmek amacıyla hazırlanmıştır. Gönderilen her tür bilgi formunu zamanında okula iletti. Her dönem sonunda sınıf öğretmeni tarafından değerlendirme formu göz önünde tutularak sözleşmenin işlerliğine yönelik bireysel raporlar hazırlanmalıdır. Okul yönetimine katkıda bulundu. DEĞERLENDİRME FORMU Öğrencinin okula her gün zamanında ulaşmasını sağladı. Adı Soyadı İmza : : Evet Kısmen Hayır 158 . Aile ortamında fiziksel ve psikolojik şiddete yer vermedi. Öğrenci ihtiyaç duyduğunda ödevlerine katkı sağladı. okulun içinde bulunduğu çevrenin imkânları dikkate alınarak Okul Gelişim Yönetim Ekibi (OGYE) tarafından belirlenmelidir. Eğitim etkinliklerinin düzenlenmesinde sorumluluk aldı. Bu değerlendirme hakkında velilere bilgi verilmelidir. Öğrencisini okula her gün temiz ve düzenli olarak gönderdi. Her bölümün sonunda yer alan okula özgü sorumluluklar.
okulun kılık-kıyafet kurallarına uygun bir şekilde gitmesine yardımcı olacağım • Okulun öğrenciler için düzenleyeceği ders dışı etkinliklerden en az iki tanesinde görev alacağım • Okulun duyuru ve yayınlarını takip edeceğim • Bilgi edinmek ve toplamak amacıyla gönderilen her tür anket ve formu doldurup zamanında geri göndereceğim • Okul Gelişim Yönetim Ekibi (OGYE) ve okul-aile birliği seçimlerine ve toplantılarına katılacağım • İhtiyaç duyduğunda öğrencimin ödevlerine katkı sağlayacağım. Örneğin: • Okul kütüphanesine her yıl en az iki kitap ya da kaynakla katkıda bulunacağım (CD. Asetat vb. okuma-yazma eğitimi. araştırmaya daha fazla zaman ayırması için televizyon seyretme ve oyun oynama saatlerini düzenlemesine yardımcı olacağım • O gün okulda yaptıklarını evde paylaşarak çocuğumla birlikte günün değerlendirmesini yapacağım • Çocuğumun uyku ve dinlenme saatlerine dikkat edeceğim • Okulun düzenleyeceği aile eğitim seminerlerine katılacağım • Çocuğuma yaşına uygun sorumluluklar vereceğim. Örneğin odasını toplama. Okula Özgü Sorumluluklarım Sorumluluklarım • Çocuğumun her gün okula zamanında. (Yaşlılar ya da görme engeliler için kitap okumak gibi). Film. ancak. • Okulun işliklerinden yararlanmam. disiplin kurallarına uyması için gerekli önlemleri alacağım • Çocuğumun ruhsal ve fiziksel durumundaki değişiklikler hakkında okulu zamanında bilgilendireceğim • Aile ortamında fiziksel ve psikolojik şiddete izin vermeyeceğim Okula Özgü Haklarım Bu bölüm okulun bulunduğu çevrenin imkânları dikkate alınarak okullar tarafından belirlenmelidir. ev işlerine yardım etme. alışveriş yapma gibi • Okul yönetiminin okul-aile ilişkilerini geliştirmek amacıyla yapacakları ev ziyaretlerini kabul edeceğim • Çocuğumun. öğrenmeye hazır. • Okulun kütüphanesinden yararlanmam. eğitim ve fırsatlar sunulacağını bilmem • Düzenli aralıklarla okulun işleyişi hakkında bilgilendirilmem • Okul yönetimine katılmam • Çocuğumun okuldaki gelişim süreciyle ilgili olarak düzenli aralıklarla bilgilendirilmem • Okumaya. Bu bölüm okulun bulunduğu çevrenin imkânları dikkate alınarak okullar tarafından belirlenecektir.VELİNİN HAK VE SORUMLULUKLARI Haklarım • Çocuğumun eğitimiyle ilgili tüm konularda bilgilendirilmem • Adil ve saygılı davranışlarla karşılanmam • Çocuğuma okul ortamında nitelikli kaynak. 159 .) • Çocuğumun şehir merkezini görmesini mutlaka sağlayacağım • Çocuğumun İnternette zararlı sitelere erişmesini engelleyeceğim • Çocuğumun ayda bir kez toplumsal hizmet kurumlarında gönüllü olarak çalışmasını destekleyeceğim.). Örneğin: • Okulun veli eğitim seminerlerinden yararlanmam (Ana-baba okulu. çocuk gelişimi vb. gerekli açıklamaları yapacağım. kendi yapması gereken ödevleri asla yapmayacağım.
). • Arkadaşlarıma. Örneğin. Okula Özgü Sorumluluklar Bu bölüm okulun bulunduğu çevrenin imkânları dikkate alınarak okullar tarafından belirlenecektir. • Okul kurallarına uyacağım. öğretmenlerime ve tüm okul çalışanlarına saygılı davranacağım. • Ders dışı etkinliklere katılarak ve bu etkinliklerden en iyi şekilde yararlanacağım. karar verme ve ihtiyaç duyduğu benzer konularda danışmanlık alma • Akademik ve kişisel gelişimini destekleyecek ders dışı etkinliklere katılma • Okul yönetiminde temsil etme ve edilme Sorumluluklar • Okulda bulunan kişilerin haklarına ve kişisel farklılıklarına saygı göstereceğim. seminer. • Dönem ortalaması 5 (Beş) olduğunda okul gezilerine ücretsiz katılma • Özgün eserlerini kamuya sergileme (Konser. zarar verdiğim takdirde bu zararın bedelini karşılayacağım. • Okulda düzenlenecek eğitim semineri ve toplantılarda gelen konuklara ilgili birimlere ulaşmaları için rehberlik edeceğim. • Okul bahçesinde bulunan bitkileri ayda bir kez sulayacağım. 160 . sempozyum vb. • Okul yönetimine (fikir. • Hiçbir şekilde kaba kuvvete ve baskıya başvurmayacağım. • Okulun bilim ve sanat panolarına yazı ve fotoğraflarla katkıda bulunacağım. sergi. eleştiri. • Arkadaşlarımın ve okulun eşyalarına zarar vermeyeceğim. kariyer planlama.ÖĞRENCİNİN HAK VE SORUMLULUKLARI Haklar • Düşüncelerini özgürce ifade etme • Güvenli ve sağlıklı bir okul ve sınıf ortamında bulunma • Bireysel farklılıklara saygı gösterilmesi • Kendisine ait değerlendirme sonuçlarını zamanında öğrenme ve sonuçlar üzerindeki fikirlerini ilgililerle tartışabilme • Kendisine ait özel bilgilerin gizliliğinin sağlanması • Okulun işleyişi. öneri ve çalışmalarımla) katkıda bulunacağım. Örneğin. kuralları ve alınan kararlar hakkında bilgilendirilme • Okul kurallarının uygulanmasında tüm öğrencilere eşit davranılması • Kendini ve diğer öğrencileri tanıma. • Sınıfça belirlediğimiz kurallara uyacağım. Okula Özgü Haklar Bu bölüm okulun bulunduğu çevrenin imkânları dikkate alınarak okullar tarafından belirlenecektir.
değerlendirmek. • Öğrenci. Öğrenci Adı Soyadı Öğrenci Velisi Adı Soyadı Okul Müdürü Adı Soyadı 161 . • Öğrenciler için toplumsal hizmet etkinlikleri planlamak ve yürütmek. Sorumluluklar • Öğrencilerin akademik ve sosyal gelişimlerini destekleyecek materyal. • Okulun güvenilir ve temiz olmasını sağlamak. • Eğitim ve öğretim sürecini okulun duvarlarıyla sınırlamamak. • Okul çalışanlarının ihtiyaçları doğrultusunda eğitim seminerleri düzenlemek. • Okulda etkili öğrenmeyi destekleyecek bir ortam yaratmak. velilerin ve okul çalışanlarının kendilerini ve fikirlerini ifade edebilecekleri fırsatlar yaratmak.toplum ilişkisini geliştirmek. • Öğretmen. • Veli toplantılarının belirli aralıklarla ve düzenli olarak yapılmasını sağlamak. • Öğrenciler için iyi bir model olmak. sonuçlarını ilgililerle paylaşmak ve gizliliğini sağlamak. Sözleşmenin tarafı olarak yukarıda sunulan hak ve sorumluluklarımı okudum. Örneğin: • Planlanmış eğitim etkinliklerinin yer. Örneğin: • Bilimsel süreli yayınları okul kütüphanesinde kullanıma sunmak. • Öğrencilerin. • Okul ve çevresinde şiddet içeren davranışlara kesinlikle izin vermemek. • Okulun işleyişi ve yönetimi konusunda ilgili tarafları düzenli aralıklarla bilgilendirmek. • Okul çalışanlarının ihtiyaçlarını belirleyerek çözümler üretmek. Okula Özgü Sorumluluklar Bu bölüm okulun bulunduğu çevrenin imkânları dikkate alınarak okullar tarafından belirlenecektir. • Veli ve öğrenci hakkında ihtiyaç duyulan bilgileri toplamak. veli ve çalışanlar arasında hiçbir nedenden dolayı ayrım yapmamak. • Okulun işleyişine ait kararların ve kuralların uygulanmasını takip etmek. öğrenci ve veli görüşmelerini düzenlemek ve ilgilileri zamanında bilgilendirmek.OKULUN HAK VE SORUMLULUKLARI Haklar • Destekleyici. güvenli ve etkili bir ortamda çalışmak • Okul toplumundan ve çevreden saygı ve destek görmek • Okulda alınan tüm kararlara ve okul kurallarına uyulmasını istemek • Okulun ve öğrencinin ihtiyaçları doğrultusunda sürekli gelişmek. • Okul . zaman ve içeriğini en az bir hafta önceden haber vererek değiştirmek. Haklarıma sahip çıkacağıma ve sorumluluklarımı yerine getireceğime söz veririm. ekipman ve teknolojik donanım sağlamak. Okula Özgü Haklar Bu bölüm okulun bulunduğu çevrenin imkânları dikkate alınarak okullar tarafından belirlenecektir.
• Sosyal ve kültürel çevreye uyum nasıl sağlanır? Yukarıda bahsedilen eğitim örgütünün sosyal. • Öğretmenin kendisinin veya görev yaptığı bölgenin fiziki. Bu sorunların başında. Bu bağlamda sanayi. Bazı durumlarda öğretmenlerin görev yaptıkları bölgeye uyum sorunları yaşamaları doğaldır. Sosyal. mesleki ve bireysel gelişimine katkı sağlayacak bir fırsat olarak görmesi. siyasal ve ekonomik yapılanmadaki rolü çerçevesinde öğretmenlerin birer eğitim lideri olması gerekliliğinden de bahsedilebilir. Yine çevrede bulunan kurum. Kültürel Çevreyi Tanımak ve Uyum Sağlamak İçin Yapılabilecekler Nelerdir? Öğretmen çevrede bulunan eğitime katkı sağlayabilecek kişilerle ilişki içinde olmalıdır. toplum liderleri.b. Öğretmenlerin görev yaptıkları bölgeye alışması için önyargılardan uzak. sivil toplum kuruluşları. görev yaptığı okulu. okul yönetimi ile işbirliği yaparak mezunların okula katkı sağlamaları için çaba sarf edebilir. ile işbirliği yapabilir. eğitim liderleri vb. ticaret. yaşamın gerçeklerini kabullenebilme olgunluğuna erişmiş. tarım. sosyal ve kültürel özelliklerinin farklılığı • Öğretmenin. 162 . sağlık v.Sosyal ve Kültürel Çevreye Uyum Bu bölümde aşağıdaki sorunun yanıtını bulacaksınız. çalıştığı bölge kültürüne önyargılı yaklaşması • Öğrencilik hayatı dışına yeni çıkmış olması • Uzun süre birlikte yaşadığı sevdiklerinden ayrı kalması • Güvenlik kaygısı taşıyarak iletişim engelleri oluşturması • Okul yıllarındaki beklentileri ile mesleki gerçeklerin örtüşmemiş olması vb. uyum sürecinin çok daha kısa sürede aşılmasına olanak sağlamış olacaktır. kuruluş ve doğal ortamları eğitim amaçlı kullanabilir. Öğretmenlerden yeni çevreye ve mesleğe uyum sürecini en kısa zamanda gerçekleştirmeleri beklenmektedir. kültürel. gelmektedir. Göreve yeni başlayan öğretmenler eğitim hayatını yeni bitirmiş olmaları ve yeni bir çevreye girmeleri nedeniyle çeşitli sıkıntılarla karşılaşabilmektedirler. meslek alanlarında görev yapan yetkilileri ilgili oldukları derslere davet edebilir.
Bu süreçte halk arasında değişime direnç gösteren kesimler çıkabilecektir. Aday Öğretmenin İl/İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü Personeli İle İlişkileri 3797 Sayılı Milli Eğitim Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkındaki Kanun’a göre. Bu süreçte okullarda görev alan öğretmenlerin sadece okuldaki toplum içinde değil. Nasıl Yapılabilir? Okullar öğrenciyi eğitim etkinlikleri ile toplumun ihtiyaç duyduğu bireyler olarak yetiştirirler. Öğretmenlik toplum tarafından en fazla mercek altına alınan mesleklerin başında gelmektedir. halkın önünde yürüme zorunluluğu olan halk adamıdırlar. Geçmiş yıllarda öğretmenlerin görev yaptığı köyde doğan çocukların çoğuna adının verildiği. umutsuzluğa kapılmamalıdır. Bu heyet köy ile ilgili kararlar alır. Değişen dünya şartları içerisinde öğretmenler belki geçmiş yıllardaki kadar temel sorunların çözümünde rehber olmayacaklardır ancak etkili liderlik özellikleri gösteren öğretmenler her zaman toplum lideri konumunda bulunabileceklerdir. Ayrıca görev yaptıkları yerdeki muhtar. Öğretmenler. çalıştıkları çevrede bulunan söz sahibi. köy yollarının yapımında girişimci oldukları görülmüştür. Bu metindeki olaylar ve kahramanlar tamamen gerçek dışıdır. İ. Öğretmenler. Bundan dolayı öğretmenler gerek okul içi gerek okul dışı davranışlarına daha çok özen göstermelidirler. Meslek alanımız ne olursa olsun yaşam süresince karşımıza çıkabilecek sorunların çözümünde aramamız gereken asıl adres kendimiz olmalıyız. Millî eğitim müdürlüklerinin başlıca görevleri şunlardır.” Öğretmenler. imam.Değişim ve Dönüşüm Liderliği Nedir. okul dışındaki toplum içinde de öğretmen davranışları sergilemeleri gerekir. Bu durum öğretmenlerin sadece öğrencilerine karşı değil aynı zamanda çevreye de rol model olmalarını gerektirir. tuttuğu takımın renklerinin köy takımının rengi olarak seçildiği. şartların güçlüğünden ötürü hiçbir zaman yılmamalı.H TONGUÇ’un dediği gibi “köyde mezarı olan aydın kişiler sadece öğretmenlerdir. Okul müdürleri köylerde Köy İhtiyar Heyetinin doğal üyesidirler. hemşire . Yaşanılan bölgenin küçük olması bu gözlenme düzeyini arttırabilir.güvenlik güçleri ve devlet personeliyle de iyi iletişim kurmalıdırlar. Öğretmen aydın kimliğiyle sabırla hareket ettikçe zaman içinde bu direnç ortadan kalkacaktır. Öğretmenin toplumsal sorumluluk bilinci ile sorunlara yaklaşması hem kendisine hem de ülkeye paha biçilemez değerler katacaktır. Ayrıca okul müdürleri hazırlanan köy bütçesine imza atar. Öğretmenler her zaman meraklı gözlerle gözlenen kişilerdir. Aday Öğretmenin Yaşadığı Sorunların Çözümlenmemesinin Yarattığı Sıkıntılar Aday öğretmenlere ışık tutması ve yol göstermesi amacıyla aşağıdaki metin oluşturulmuştur. Bu yüzden köylerde görev yapan öğretmenlerin köy ile ilgili karar alma sürecinde yönlendirici olmaları gerekir. görev aldıkları yerlerde velilerden başlamak üzere tüm halkı bilinçlendirme sorumluluğuna sahip olmalıdırlar. Kişi kendisini gerçekleştirirken aynı zamanda mesleki anlamda da gelişimini sağlamış olacaktır. Bu kapsamda öğretmen bulunduğu çevrenin ihtiyaç ve sorunlarını iyi analiz etmeli ve yerel şartlara göre uygulama yöntemleri ile halka rehber olmalıdır. Bu süreçte öğretmen. doktor. her ilde ve ilçede bir milli eğitim müdürlüğü bulunur. yol gösterici toplum liderlerinden de yararlanmalıdır. • Yönetim Hizmetleri • Personel Hizmetleri • Eğitim-Öğretim Hizmetleri • Bütçe-Yatırım Hizmetleri 163 .
şubede görev yapan şef ve memurlar tarafından yürütülür. il ve ilçe millî eğitim müdürlüklerinde başlıca şu bölümler oluşturulur: • Özlük Bölümü • Atama Bölümü • İnceleme Soruşturma ve Değerlendirme Bölümü • Kültür Bölümü • Eğitim-Öğretim ve Öğrenci İşleri Bölümü • Program Geliştirme Bölümü • Hizmet İçi Eğitim Bölümü • Bilgisayar ve Sınav Hizmetleri Bölümü • Okul Öncesi Eğitimi Bölümü • Özel Eğitim ve Rehberlik Bölümü • Okul İçi Beden Eğitimi Spor Bölümü • Öğretmene Hizmet ve Sosyal İşler Bölümü • Burslar ve Yurtlar Bölümü • Özel Öğretim Kurumları Bölümü • Sağlık İşleri Bölümü • Yaygın Eğitim Bölümü • Çıraklık ve Mesleki Teknik Eğitim Bölümü • Araştırma. Bu olumsuz durumların yaşanmasına fırsat vermemek için aday öğretmenlerin özen göstermesi gereken bazı tutum ve davranışlar şu şekilde açıklanabilir: • İletişim sürecinde kendisinin öğretmen olduğu. 164 . Ancak aday yönetici ve öğretmenler ile şubelerde görev yapan personel arasında zaman zaman istenmeyen. Bu olumsuz diyaloglar. karşısındaki kişinin de o şubeye ait işi yapmakla yükümlü memur. olumsuz diyaloglar da yaşanabilmektedir. Yönetici ve öğretmenler kendilerine ya da okula ait bir resmî işlem için bu şubelerdeki personel ile iletişime geçmek ve işlemlerini yaptırmak durumundadırlar. kasten geciktirilmesi gibi bir durumla karşılaşılması hâlinde tartışmaya girilmeden şube müdürüne başvurmak • Yapılması gereken iş ve işlemlerin tamamlanmasından sonra. kendileri ile muhatap olunmayıp durumu şube müdürüne iletmek • Yapılması istenilen iş/görevin yapılmayıp savsaklanması. meslek yaşamının henüz başında bulunan genç öğretmen adaylarının deneyimlerinin yetersizliği nedeniyle üzücü ve istenmeyen sonuçlar doğurabilir. Plânlama ve İstatistik Bölümü • Bütçe-Yatırım ve Tesisler Bölümü • Eğitim Araçları ve Donatım Bölümü • Arşiv ve İdare Bölümü • Sivil Savunma Hizmetleri Bölümü • Basın ve Hâlkla İlişkiler Bölümü Bu bölümlerdeki görevler şube müdürlüğü sorumluluğunda.• Teftiş-Rehberlik-Soruşturma Hizmetleri • Sivil Savunma Hizmetleri Yukarıda belirtilen hizmetlerin yerine getirilmesini sağlamak amacıyla. millî eğitim müdürlüğünde gereksiz zaman harcanmadan personelle yersiz diyaloglara girmeden millî eğitim müdürlüğünden ayrılmak gerekir. şef olduğu gerçeğini unutmamak • Yapılması istenilen iş/görevin o şubenin işi olup olmadığını tam olarak öğrenmek • Şubeye başvuru sırasında öncelikle şubenin şefinin kim olduğunu öğrenerek onunla diyaloğa geçmek • İletişimde. MEB Millî Eğitim Müdürlükleri Yönetmeliğine göre. her koşul altında yanlış anlaşılmalara neden olabilecek sözcüklerin (özellikle yerel dil) kullanımı ile karşıdaki kişiyi taciz edici tutum ve davranışlardan kaçınmak • Şubedeki memurların emir verici tutum ve hitapları ile karşılaşılması durumunda.
sınıfların bildiği İstiklal Marşı ve Andımızın okunmasından sonra öğrenciler derstedirler. 165 . İnternet ise okulun uydu sistemindeki arıza nedeni ile çalışmamaktadır. İlçe pazarı İzmir kadar olmasa da Canan Öğretmeni ihtiyaçlarını karşılama düzeyinde mutlu etmektedir. Canan Öğretmen ve arkadaşlarının sohbetleri önce geldikleri yerlerin özellikleri ile ilgili iken sohbetin ilerleyen bölümlerinde okul ile ilgili sorunlar heyecanla paylaşılmaktadır. tercihi olan “ Tercihlerim arasında yerleştirilmediğim takdirde devletin belirleyeceği yere atanabilirim. Okulun duvarları ise yılların ve rüzgârın acımasızlığı ile yıpranmıştır. Sevdikleri binlerce kilometre uzaktadır. Canan Öğretmen son günlerde bir öğrencisinin algılama sorunu için neler yapabileceğini düşünmektedir ve kardeşinden kargo ile bu konuda kitaplar göndermesini istemiştir. Köyün suyu 15 günde bir gelmekte.” seçeneği ile bir köyün tek öğretmenli ilköğretim okuluna atanmıştır. Uzun gecelerdeki tek arkadaşı yanında getirdiği kitaplarıdır. Öğrencilerin Türkçe konuşma düzeyleri çok düşük olduğu için Canan Öğretmen derslerde sürekli dinleme etkinliklerine yer vermekte ve onların yanlış telaffuzlarını anında düzeltmektedir. Mezun olduğu dönemdeki sevinç yerini heyecan ve hüzne bırakmıştır. Zaman Canan Öğretmen için ağır ilerlemektedir. Üniversitedeki hocalarına karşılaştığı güçlükleri ve beklentilerindeki hayal kırıklıklarını da anlatmaktadır. Canan Öğretmen cumartesi akşamüstü okula döndüğünde onu iyiden iyiye rahatsız etmeye başlayan sorunlar ile karşı karşıyadır. tuvaletler çalışmamakta. Okulda gecelerin aksine zaman hızla akıp gitmektedir. hatta arkadaşlarının yanlışlarını düzeltme çabasına girdikleri görülmektedir. Canan Öğretmen çoğu zaman kendisini boğuluyor gibi hissetse de öğrencilerine yararlı olma düşüncesi ile kendine güç vermektedir. Bu görev ile okulun resmî işlemlerini de kendisi yürütmektedir. elektrikler ise her gece en az 1-2 saat kesilmektedir.CANAN ÖĞRETMEN Canan Öğretmen İzmir’de doğmuş. 15 günde bir ilçeye gitmektedir. Köyde su yok. Ailesinden ilk kez ayrılacak ve eğitimini aldığı alanda mesleğe başlayacaktır. Canan Öğretmen. Okulun her tarafı toz içindedir. Telefon sadece okul bahçesinin yanında bulunan dut ağacının yanında çekmekte. okulun öğrenci tuvaletleri tıkandığı için en az 3-4 yıldır iş görmemektedir. Yine ilçeye gidişlerinde tanıştığı 2-3 arkadaşı ile görüşme fırsatı bulabilmektedir. Sabah olduğunda yarım uyunan uykuların ardından kurak coğrafyada yan tarafı rüzgârdan sökülmek üzere olan Türk Bayrağının gölgesinde sadece 4 ve 5. görev yapacağı köye gitme derken Canan Öğretmen dağların arasında beş sınıf bir arada 42 öğrenciye öğretmenlik yapmaya başlamıştır. mektup yazmaktadır. Okul ile lojman aynı binada yer almakta. Öğrenciler ilk başlarda arkadaşlarının yanlış telaffuzlarına gülerken zamanla Canan Öğretmenin bu konudaki kararlılığını görünce hata yapmama. arkadaşlarına ve üniversitedeki hocalarına mail atamamakta. büyümüş ve Ege Üniversitesi Sınıf Öğretmenliği bölümünü bitirdikten sonra KPSS’den aldığı puan ve 25. Göreve başlama işlemleri. Köye haftada 3 kez gelip giden minibüs şoförü İlçe Millî Eğitim Müdürlüğünden aldığı resmî yazıları Canan Öğretmene getirmekte ve Canan Öğretmenin önceki yazışmalardan bakarak düzenlediklerini de teslim etmektedir. okul bahçesini dikenli otlar bürümüş durumdadır. Canan Öğretmen okulda tek öğretmen olduğu için okulda müdür yetkili öğretmen olarak da çalışmaktadır.
Yine köyün genç kızları haftada bir sırayla Canan Öğretmen ile birlikte okulu temizlemektedirler. Köyün su sorunu ile ilgili olarak köylüye yazdığı dilekçeler ile belediye ve kaymakamlığa başvurulmuş ve su sorunu büyük oranda hâlledilmiştir. İlk başlarda kapı ardından bakan köy kadınları artık Canan Öğretmeni bağırlarına basmaktadırlar. 166 . Yine okula sürekli olarak gelmeyen Ayşe ve Emine’nin ailesine de toplantıya gelmeleri hususunda haber yollar. Muhtar “Hâllederiz Hoca Hanım” der. Canan öğretmen uğruna yollara düştüğü çocukların anne ve babalarını karşısında göremeyince adeta yıkılmıştır. Canan Öğretmen üç yılın sonunda görev yerinden ayrılırken gözyaşlarını gizlememekte ve son üç yılda kendi ismi verilen üç Canan bebeğe sarılmaktadır. köy halkı ona doğru koşmaya başlamıştır. Sadece Ali’nin annesi toplantıda vardır. Hemen öğrencilerine veli toplantısı yapacağını ve anne babaların okula gelmesi gerektiğini duyurur. Bu temizlik sırasında Canan Öğretmenin kitapları köyün genç kızları tarafından paylaşılmaktadır. Muhtarı okula çağırır. Toplantı günü Canan Öğretmeni ne o dağların endamı ne de anne babasının özlemi o kadar yormuştur. O günden sonra okul çıkışı tüm çocukların evlerine sıra ile giderek aileler ile görüşmeye başlar. Muhtarın çok da ilgili olmayan tavrı veliler ile görüşmesi fikrini aklına getirir. İki hafta sonu köyün gençleri çalışarak okul bahçesini ve tuvaletleri kullanılır duruma getirmişlerdir. Ayrıca köy bayanlarına yönelik olarak açtığı okuma yazma kursu ile okul saatlerinin dışında halka yönelik etkinlikler de düzenlemektedir. Canan Öğretmen köylüye bir adım atmış.Canan Öğretmen okulun bu sorunlarını nasıl çözebileceği sorusunun cevabını aramaya başlamıştır.
Cumhuriyetin temel Organları. Anayasası: (Genel Esaslar. Temel Hak ve Ödevler. Yürütme). Bu da çalışma ve özel yaşamı içinden çıkılmaz bir duruma dönüştürebilir. • T. Teklif ve Cezalandırılmaları Hakkında Kanun • Millî Eğitim Bakanlığı'na Bağlı Okul ve Kurumlarda Görevli Öğretmen ve Yöneticilerin Haftalık Ders Saatleri ve Ek Ders Ücretleri Hakkında Mevzuat (439 Sayılı Kanun ve ilgili diğer mevzuat) 167 . işlerini zamanında ve eksiksiz yapması açısından önemlidir.C. Bir bireyin toplumsal yaşamı düzenleyen yazılı hukuk kurallarının tümünü bilmesi belki olası görülmemektedir. sorumlulukları ve hakları nelerdir? • Devlet memurlarına yasaklanan iş ve eylemler nelerdir? • Öğretmenlerin mesleki sorumlulukları nelerdir? • Temel eğitimin içeriği hangi konulardan oluşur? • Hazırlayıcı eğitimin içeriği hangi konulardan oluşur? • Temel ve hazırlayıcı eğitimde sınavlar nasıl yapılır? • Temel ve hazırlayıcı eğitim sınavlarının değerlendirilmesi nasıl yapılır? • Sınavlarda başarısızlık • Öğretmenlerin uygulamalı eğitiminde neler yapılır? Mevzuat Bilgisinin Önemi Yazılı hukuk kuralları “Yasaları bilmemek mazeret sayılmaz” hükmüne yer vererek tüm yasaların bireyler tarafından bilinmesi gerektiğini kabul eder. Yasaların bilinmemesinin mazeret sayılması durumunda hemen hemen her olayda “Suç olduğunu bilmiyordum?” itirazı ile karşılaşılabilir. • 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu • 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu • 430 sayılı Tevhidi Tedrisat Kanunu • T. Emekli Sandığı Kanunu'nun İlgili Hükümleri • 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanununda • 3797 sayılı Millî Eğitim Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun • 1702 sayılı İlk ve Orta Tedrisat Muallimler Terfi ve Terfiyeleri Hakkında Kanun • 4357 sayılı İlkokul Öğretmenleri Terfi.C. Bu bağlamda mesleğe ilk defa girecek öğretmenlerin adaylık eğitim sürecinde alacağı temel ve hazırlayıcı eğitim ile eğitim-öğretim hizmetlerini ilgilendiren kanunlar aşağıda sıralanmıştır.Mevzuat Bilgisi Bu bölümde aşağıdaki soruların yanıtlarını bulacaksınız: • Mevzuatı bilmek neden önemlidir? • Eğitim-öğretimle ilgili yasaların adları nelerdir? • Devlet memurlarının ödevleri. Kişinin mesleği ile ilgili mevzuat esaslarını bilmesi.
araç ve gereçlerin yetki verilen mahaller dışına çıkarılmaması ve iadesi 168 . cinsiyet. Hizmetiçi eğitim yoluyla yetiştirilmesi Devlet Memurlarının Ödev ve Sorumlulukları Devlet memurları. görevleri yerine getirirken dil. siyasi düşünce. felsefi inanç. resmî sıfatlarının gerektirdiği itibar ve güvene layık olduklarını hizmet içinde ve dışındaki davranışlarıyla göstermek zorundadırlar. Atama ve yer değiştirmeler 8. yükümlülükler ve uymak zorunda oldukları yasaklar ayrıntılı olarak yer almaktadır. Çalışma saatleri ve izinler 4. 1.Aday öğretmenlerin adaylık süresi içerisinde aldıkları temel ve hazırlayıcı eğitimlerin içeriği Millî Eğitim Bakanlığı Aday Memurların Yetiştirilmelerine İlişkin Yönetmelik ile düzenlenmiştir. Hakları. Devlet memurlarının ödev ve sorumlulukları 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda aşağıdaki başlıklar altında açıklanmaktadır 1) Sadakat 2) Tarafsız ve devlete bağlılık 3) Davranış ve iş birliği 4) Amir durumda olanların görev ve sorumlulukları 5) Devlet memurlarının görev ve sorumlulukları 6) Kişisel sorumluluk ve zarar 7) Kişisel sorumluluk ve zararlar 8) Mal bildirimi 9) Basına bilgi ve demeç verme 10) Resmi belge. bu yönetmelik ile 657 Sayılı Devlet Memurları Kanununun ilgili maddelerine dayanılarak belirlenmiştir. Ödev ve sorumlulukları. Yasaklanan İş ve Eylemler Anayasa’da yer alan memurlara ilişkin düzenlemeler. Disiplin ve disiplin cezaları 5. 6. memurlar için ana kanun niteliğini taşımaktadır. Mali Haklar 11. KONULAR Devlet Memurluğunun. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasına ve kanunlarına sadakatle bağlı kalmak. Siciller 9. sözleşmeli ve geçici personellere ilişkin. din ve mezhep ayrımı yapmamaları gerekir. yasaklar 2. Genel hak ve sosyal yardımları 3. genel haklar. Görevden uzaklaştıma 10. 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu (DMK) ile yapılmıştır. Müracaat ve şikayetler Devlet Memurlarının Ödev ve Sorumlulukları. Kanunda kamu kurumlarında çalıştırılacak memurlara. her durumda devletin menfaatlerini korumak. Aday öğretmenlerin yetiştirilmesine yönelik yanda yer alan konular. ırk. ödev ve sorumluklar. 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu. İlerleme ve yükseltmesi 7.
siyasi partilere girme.Bu sorumlulukların özünde: Devlet memurlarının hizmet içinde ve dışında devlet memuruna yakışır bir davranış içinde olmaları ve iş birliği içinde çalışmaları esası getirilmektedir. basına bilgi ve demeç verme 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu’ nun memurlara/öğretmenlere yasaklanan iş ve eylemler. basına bilgi ve demeç verme yasaklarından oluşmaktadır. görevleri hakkında izinsiz bilgi ve demeç vermemeleri gerekmektedir. hediye alma. tüzük ve yönetmeliklerle belirlenen esaslar doğrultusunda yapmaları ve mahiyetlerindeki personeli yetiştirmeleri. amir konumunda bulunanların görevlerini kanun. Devletin itibarını görev haysiyetini zedeleyici fiil ve davranışlarda bulunmamalarını. ikinci görev. maddi ve manevi varlığı. gizli bilgileri açıklama. YASAKLAR Toplu eylem grev ve harekette bulunma Ticaret ve diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunma Hediye alma ve menfaat sağlama İkinci bir görev ve gizli bilgileri açıklama Siyasi partilere girme. zamanında mal bildiriminde bulunmaları. ailesine ve diğer kişilere karşı sorumluluklarını içeren sınırlılıklar da bulunmaktadır. Anayasaya göre kişinin hakları ve ödevleri nelerdir? • • • • • • • • • • • • • Kişinin dokunulmazlığı. devredilmez. Bu konuda daha geniş bilgi edinmek için 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu’ nun ilgili bölümleri incelenebilir. vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahiptir. grev. toplu eylem ve harekette bulunma. devlet malını korumaları ve bunları görevleri dışında özel işlerinde kullanmamaları. menfaat sağlama. ticaret ve diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunma. Kişi hürriyeti ve güvenliği Özel hayatın gizliliği Konut dokunulmazlığı Haberleşme hürriyeti Yerleşme ve seyahat hürriyeti Zorla çalıştırma yasağı Din ve vicdan hürriyeti Düşünce ve kanaat hürriyeti Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti Bilim ve sanat hürriyeti Basın hürriyeti Süreli ve süresiz yayın hakkı • • • • • • • • • • • Basın araçlarının korunması Kamu tüzel kişilerinin elindeki basın dışı kitle haberleşme araçlarından yararlanma hakkı Düzeltme ve cevap hakkı Dernek kurma hürriyeti Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı Mülkiyet hakkı Hak arama hürriyeti Kanuni hakim güvencesi Suç ve cezalara ilişkin esaslar İspat hakkı Temel hak ve hürriyetlerin korunması 169 . Anayasa’da kişinin topluma. Devlet Memurlarının Hakları Kişisel haklar Anayasamızın “Temel Haklar ve Ödevler” bölümünde düzenlenmiştir. Her Türk vatandaşı dokunulmaz.
güvenlik. • Yıllık izin • Mazeret İzni • Hastalık İzni • Aylıksız İzin. Okul müdürü ve müdür yardımcısı olanlar yıllık izin kullanırlar. müracaat.2004 tarih ve 25529 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan MEB Personeli İzin Yönergesi hükümlerine göre hareket edilmesi gerekir. sendika kurma. Memurlara sağlanan başlıca genel haklar arasında. uygulamayı isteme. 170 .07. Bu yasal düzenleme ışığında. partilere girme ve partilerden ayrılma • Kamu hizmetlerine girme hakkı • Vatan hizmeti • Vergi ödevi • Dilekçe hakkı Anayasadan kaynağını alan 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda memurlara birtakım haklar tanınmıştır. seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakları • Parti kurma. İzin Hakkı Kamu görevlileri 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda belirtilen süre ve koşullarda izin hakkına sahiptirler. Bu haklar memurların kamu görevlerini gereği gibi yerine getirebilmelerini sağlamayı amaçlamaktadır. emeklilik. Müdür yetkili öğretmenler ve öğretmenler yaz ve yarıyıl tatillerinde izinli sayıldıkları için ayrıca yıllık izin verilmez. On yıldan fazla olanların ise otuz gündür. olmak üzere dört maddede tanımlanır. şikâyet ve dava açma. İzinler. toptan veya ihtiyaca göre kısım kısım kullanılabilir.Anayasaya göre kişinin sosyal ve ekonomik hakları ve ödevleri nelerdir? • Toplu iş sözleşmesi hakkı • Grev hakkı ve lokavt • Ücrette adalet sağlanması • Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması • Sosyal güvenlik hakkı • Ailenin korunması • Eğitim ve öğrenim hakkı • Çalışma ve sözleşme hürriyeti • Çalışma hakkı ve ödevi • Çalışma şartları ve dinlenme hakkı • Sendika kurma hakkı Anayasaya göre kişinin siyasi hakları ve ödevleri nelerdir? • Türk vatandaşlığı • Seçme. Yıllık izin. MEB Personeli İzin Yönergesi’ne göre: Yıllık İzin Hizmet süresi . 21. Bir yıldan on yıla kadar (on yıl dahil) olan memurların yıllık izin süreleri yirmi gün. çekilme. öğretmenlerin izin işlemlerine ilişkin olarak. kovuşturma ve yargılama ile isnat ve iftiralara karşı korunma ve izin hakları sayılabilir. amirin uygun bulacağı zamanlarda.
Resmî sağlık kurullarınca düzenlenen veya onaylanan raporlara göre verilen hastalık izinleri hariç. baba. Süt izninin kullanımında annenin saat seçimi hakkı vardır. Öğretmen müdür yetkili ise belgeyi bir resmî yazı ile il/ilçe millî eğitim müdürlüğüne verir. • Anne. Ancak bu izin. diğer öğretmenlere ise çocuk emzirme durumları göz önünde bulundurularak derslerinin günün belli saatlerine konulması suretiyle kullandırılır. doğumdan önceki 8 haftalık süreye 2 hafta süre eklenir. b) Amirin takdirine bağlı olan mazeret izinleri Verilmesi zorunlu olan izinlerin dışında. memur isterse doğumdan önceki 3 haftaya kadar iş yerinde çalışabilir. kendilerine yıl içinde toplam 40 gün hastalık 171 . tek hekimlerin değişik tarihlerde düzenledikleri hastalık raporlarında gösterdikleri zorunluluk üzerine. Çoğul gebelik hâlinde. o yerde resmî tedavi kurumu bulunmaması ve hastanın. tıbbi veya ulaşım imkânsızlığı nedeniyle resmî yataklı tedavi kurumu bulunan yere gönderilememesi hâlinde tek hekimler en çok yirmi gün daha ikinci bir rapor verebilirler. a) Verilmesi zorunlu olan mazeret izinleri Kadın memura doğum öncesinde 8 hafta ve doğum sonrasında 8 hafta olmak üzere toplam 16 hafta süre ile aylıklı izin verilir. Ancak doktorun yazılı onayı olmak kaydıyla. eğitim-öğretimin aksatılmaması amacıyla okul öncesi ve sınıf öğretmenlerine eğitim ve öğretim saatleri dışında. Bu izinler memurun yıllık iznini kullanıp kullanmadığına bakılmaksızın aşağıda belirtilen hâllere bağlı olarak verilir. İznin verilip verilmemesi konusunda amir ile tartışılmamalıdır. eş. amir uygun görürse bu izni verecektir. çocuk veya kardeşin ölümü nedeniyle alınacak izinlerde. Bu raporlara göre verilen hastalık izni sonunda hastalığın devamı veya başka bir hastalığa yakalanma nedeniyle görevine başlayamayan memurun müteakip muayene ve tedavileri resmî yataklı tedavi kurumlarınca yapılır ve hastalık raporları adı geçen kurumların sağlık kurullarınca düzenlenir. Öğretmenler açısından bu izin. memurun doğum öncesinde çalıştığı süreler. bir defada veya göreve başlamadan kısım kısım olmak üzere toplam yirmi güne kadar hastalık raporu verilebilir. doğum yapan kadın memura. eş. doğum sonrası izin süresine eklenir. Bu raporun geçerli sayılabilmesi için tıbbi nedenlerin hekimce. Ancak daha sonrasında izin gerekçesinin belgesi okul yönetimine verilir. verilmesi zorunlu olan ve amirin takdirine bağlı olan mazeret izinleri olmak üzere iki türlüdür. Ayrıca öğretmene. çocuk veya kardeşinin ölümü hâlinde isteği üzerine beş gün. Ancak. Hastalık İzni Memura tek hekim tarafından. öğretmenlere mazeretleri nedeniyle bir yıl içinde toptan veya parça parça olarak on gün izin verilebilir. amirin takdirine bağlı olduğu için. Anne. baba. doğum sonrası izni bittikten sonra ve günde bir buçuk saat olmak üzere çocuğu bir yaşına gelene kadar süt izni verilir. • Kendisinin veya çocuğunun evlenmesi hâlinde isteği üzerine beş gün. durum okul yönetimine sözlü olarak iletilerek izne çıkılır. Bu durumda. • Erkek öğretmene ise eşinin doğum yapması durumunda isteği üzerine üç gün izin verilir.Mazeret İzini Mazeret izinleri. ulaşım imkânsızlığının da mahâllî mülki amirlikten alınan bir yazı ile belgelendirilmesi ve kurumun veya il sağlık müdürlüğünün belirleyeceği sağlık kurullarınca da onaylanması gerekir. Ayrıca.
Refakatin görev yerinde olması hâlinde öncelikle mazeret izni verilir.izni verilen memurların. Doğum Sonrası Aylıksız İzin Kadın öğretmene doğum sonrası 8 haftalık izin süresinin bitiminden itibaren. • On yıla kadar (on yıl dahil) hizmeti olanlara altı aya kadar. görev yeri dışında olanlar ise kendileriyle ilişki kurulabilecek adres ve telefon numarasını içeren bir dilekçeyle o yerin millî eğitim müdürlüğüne. • On yıldan fazla hizmeti olanlara on iki aya kadar. • Kanser. en geç 2 gün içinde hastalık raporlarını vermelidirler. Hastalık Raporlarının Kuruma İletilmesi Doktor veya sağlık kurullarınca hastalık raporu verilen öğretmenlerden. kurum yönetimine telefonla bilgi verilmesi ve sağlık raporunun belgegeçer ile iletilmesi biçiminde de yapılabilir. Ancak sağlık iznini başka bir yerleşim yerinde bulunan ailesi ya da yakınının yanında geçirmek isteyen öğretmenin. görev yerinde olanlar amirlerine. Bu sürelerin sonunda da iyileşmeyen öğretmenler hakkında emeklilik hükümleri uygulanır. göreve başlanıldığı zaman kuruma teslim edilmelidir. Bu işlem. İzin süresinin sonunda hastalıklarının devam ettiği sağlık kurulu raporu ile belirlenenlerin izinleri bir katına kadar uzatılır. Doğumdan sonra belirli bir süre görev yaptıktan sonra aylıksız izin almak istenirse 12 aylık süreden görev yapılan süre düşülerek kalan süre kadar aylıksız izin verilir. Bunun dışında. istekleri üzerine en çok altı aya kadar aylıksız izin verilebilir. aylık ve özlük haklarına dokunulmaksızın. Aynı şartlarla bu süre bir katına kadar uzatılabilir. Ancak. Yukarıda yazılı en çok süreler kadar izin alanlar. baba. bu durumda raporun aslı. izinlerinin sonunda işe başlayabilmek için iyileştiklerine dair raporu getirmek zorundadırlar. 172 . Bu durumda yolluk ve yevmiye ödenmesi söz konusudur. o yıl içinde 40 günü aşan ilk ve müteakip bütün hastalık raporlarının geçerli sayılabilmesi için bunların kurumun sağlık kurulunca veya il sağlık müdürlüğünün belirleyeceği resmî sağlık kurullarınca onaylanması gerekir. öğretmenlere hastalıkları nedeniyle verilecek sağlık raporlarında belirtilen gerekçeye göre. iznini o adreste geçirmek için kurumuna başvurması gerekir. eş ve çocukları ile kardeşlerinden birinin ağır bir kaza geçirmesi veya önemli bir hastalığa tutulmuş olması ve bunun raporla belgelendirilmesi şartıyla devlet memurlarına. verem ve akıl hastalıkları gibi uzun süreli bir tedaviye ihtiyaç gösteren hastalığa yakalananlara on sekiz aya kadar izin verilir. Hastalık İzninin Geçirileceği Yer Hastalık raporunda veya izin belgesinde aksine bir kayıt bulunmadığı takdirde hastalık izinlerinin memuriyet yerinde geçirilmesi zorunludur. isteği üzerine en çok 12 aya kadar aylıksız izin verilebilir. Aylıksız İzinler Memurlara verilebilecek aylıksız izinler şunlardır: Yakınlarının Hastalığı Nedeniyle Verilecek Aylıksız İzin Devlet memuru refakat etmediği takdirde hayatı tehlikeye girecek ana. 12 aylık sürenin bitimine 1 aydan daha az bir süre kalırsa bu izin verilmez. Refakatin ikamet mahallî dışında söz konusu olması hâlinde ise öğretmen refakat süresince görevli sayılır. Bu sürenin tamamı bir defada verilebileceği gibi istek üzerine daha az sürede verilebilir.
Ama bu izinlerini geçirecekleri adres/adresleri görevli oldukları okul müdürlüğüne dilekçe ile bildirmeleri gerekir. Bu planlama kapsamında kimlerin il içine ve il dışına atama isteğinde bulunabileceği. Öte yandan yasal olarak izinli sayıldıkları yarıyıl ve yaz tatillerinde oturacakları ya da bulunacakları yer bakımından ayrıca bir izne gerek yoktur. Askerlik için aylıksız izine ayrılanlar. görev yerleri saklı kalmak suretiyle askerlik süresince aylıksız izinli sayılırlar. Oturma İzni Öğretmenlerin görev yaptıkları kurumun bulunduğu yerleşim biriminde oturmaları zorunludur. Aday öğretmenlerin yer değiştirme başvurusu yapabilmeleri için temel. Adaylık süreci tamamlandıktan sonra kadrolu öğretmen tayin isteyebilir. Sözleşmeli öğretmenlerin özür durumu hariç il içi ve il dışı tayin hakları yoktur. terhis tarihini izleyen 1 ay içinde görevlerine başlamak zorundadırlar. askere gideceklerine ilişkin belgeyi/bilgiyi önce okul idaresine verir. Aday öğretmenler asaletleri onaylanmadan hiç bir şekilde yani isteğe ya da özür durumuna bağlı nedenlerle yer değiştirme başvurusunda bulunamazlar. Göreve Başlama Mecburiyeti Aylıksız izin alan bir öğretmenin. Aday öğretmenler adaylıkları kaldırıldıktan sonra özür durumu şartlarını taşıdığı zaman yer değiştirme isteğinde bulunabilirler. Diğer İzinler Öğrenim İzni Yüksek lisans öğrenimine devam eden öğretmenlere.Askerlik İçin Aylıksız İzin Askerlik görevine alınacak öğretmenler. başvuru yeri. izin süresinin bitiminden önce izine konu olan özrünün ortadan kalkması hâlinde görevine hemen dönmesi gerekir. görevlerini aksatmamak kaydıyla haftada iki yarım gün izin verilebilir. süresi ve başvuruda istenecek belgeler ile atamaya ilişkin diğer hususlar kılavuzda belirtilir. Özrün ortadan kalktığı veya izin süresi bittiği hâlde görevine dönmeyenler memuriyetten çekilmiş sayılırlar. Bu izin il/ilçe millî eğitim müdürü tarafından verilir. Ancak öğretmenlerin görev yaptıkları okulun bulunduğu yerleşim yerinin dışında bir merkezde oturabilmek için mülki amirden izin almaları gerekir. hazırlayıcı ve uygulamalı eğitimi tamamlamaları gerekmektedir. 173 . başvuruları doğrultusunda il millî eğitim müdürünün teklifi üzerine vali tarafından verilecek onay ile yurt dışına gidebilirler. Öğretmenlerin Yer Değiştirme İşlemleri Her yıl isteğe ve özür durumuna bağlı yer değiştirmeler için Bakanlık tarafından atama planı yapılır ve yer değiştirme kılavuzu yayımlanır. Bu öğretmenlerin ders saatleri. Yurt Dışına Çıkış İzni Öğretmenler yasal izin sürelerini yurt dışında geçirmek istemeleri durumunda. Okul idaresi il/ilçe millî eğitim müdürlüğüyle gerekli yazışmalar yaparak. öğrenimlerine devam edebilmelerine olanak verecek şekilde düzenlenir. Bu bağlamda kılavuzun incelenmesi kişi açısından son derece önemlidir.
Müstakil müdürlüğü bulunmayan okullarda görevli olanlar ile kadroları il/ilçe millî eğitim müdürlüklerinde bulunan öğretmenler. yer değiştirme takviminde belirtilen süre içinde elektronik başvuru formuna http://mebbis. varsa belgeleriyle birlikte görevli olduğu eğitim kurumu müdürlüğüne başvurmalıdır. Başvurularının onaylanmaması veya reddedilmesi gerekçelerini görerek yanlışlığın ya da eksikliğin başvuru süresi içinde giderilmesini sağlamalıdır. başvuru süresi içinde. 174 . Öğretmen bu bilgileri kontrol etmeli. bilgiler otomatik olarak yansıtılmaktadır. alanı vb.meb. varsa yanlışlıkların belgeye dayalı olarak düzeltilmesi için eğitim kurumu müdürlüğüne başvurması gerekmektedir. Elektronik başvuru formuna. Başvurusundan vazgeçen öğretmen. Onay işlemleri. kimlik bilgileri.tr veya http://personel. başvurularını bağlı oldukları il/ilçe millî eğitim müdürlüklerine yapmalıdırlar.tr adresinden takip etmelidir. ilçe ve il millî eğitim müdürlüklerince onaylanıp onaylanmadığını. hizmet puanı. yer değiştirme takviminde belirtilen başvuruların son günü mesai saati bitimine kadar gerçekleştirilir. başvurusunun eğitim kurumu.gov.meb.gov. başvuru formundaki bilgi ve belgeleri kontrol ettikten sonra uygun olması hâlinde onaylayacaktır. görevli olduğu eğitim kurumu ya da kadrosunun bulunduğu il/ilçe millî eğitim müdürlüğüne dilekçe vermek suretiyle başvurusunu elektronik ortamda iptal ettirebilir. Başvuru İşlemi Öğretmen. Onay Süreci ve Takibi Elektronik başvuru formunu dolduran öğretmen.meb.tr adreslerinden ulaşmak ve doldurmak suretiyle görevli olduğu eğitim kurumu müdürlüğüne başvurmalıdır. Muhasebe / Mal Müdürlüğü Okul Yönetimi İl/ İlçe Milli Müdürlüğü Banka Başvuruda bulunan öğretmen. http://mebbis. a) İsteğe bağlı yer değiştirmeler b) Özür durumuna bağlı yer değiştirmeler c) Zorunlu çalışma yükümlülüğüne bağlı yer değiştirmeler ç) Hizmetin gereği olarak yapılacak yer değiştirmeler d) Olağanüstü hâllere bağlı yer değiştirmeler e) Millî takım antrenörleri ile millî sporcuların yer değiştirmeleri f) Alan değişikliğine bağlı yer değiştirmeler g) İhtiyaç fazlası öğretmenlerin yer değiştirmeleri Öğretmen yer değiştirme başvurusunda bulunurken aşağıdaki iş ve işlemleri takip etmelidir.Yer değiştirme yoluyla gerçekleştirilen atama şekilleri aşağıda verilmiştir.gov. Eğitim kurumu müdürlüğü.
muhasebat. Ek dersler ise okul idaresi tarafından her ayın son haftası hazırlanıp takip eden ayın ilk haftası hesaba aktarılmaktadır. 175 . Biraz sonra köy yolunda arabayla ilerlerken.gov. Sözleşmeli öğretmenler ise çalıştıkları ayı takip eden ayın 15’inde maaş ve ek derslerini alırlar. Eğer 15’inden sonra görevine başlamışsa bir sonraki ayın 15’in de önceki aydan çalışmış olduğu günlerin fark ücretiyle beraber maaşını alacaktır. kendi parasını kazanmanın gurunu yaşamaktadır. bankamatik kartı daha gelmediğinden ilk maaşını şubeden aldıktan sonra diğer köylerin öğretmenleri ile buluşma noktasına gitmeden önce Mutki’de geçireceği zor günlerde ihtiyaç duyduğu ayakkabısını ilk maaşıyla alır.tr adresinden kişisel bilgilerinizi girerek maaş bordronuzu ve içeriğini görebilirsiniz. Arkadaşlarıyla toprak yollarda köyün arabasına doğru ilerlerken toz olan ayakkabısını. uzman veya başöğretmenler fazla maaş almaktadırlar. http://bordro.çocuk yardım durumları aynı ise eşit maaşı almaktadır.C. Ancak meslekteki kıdemi fazla olanlarla. Öğretmenlerin görev yaptıkları yerlere göre maaş farkları bulunmamaktadır. Van da çalışan bir öğretmen ile Edirne’de çalışan bir öğretmen. öğretmenliğe atandığını duyduğunda babasının aldığı takım elbisesinin pantolonuna fark etmeden silerek parlatır. eğer derece ve kademesi ile aile. Kimlik No : Formun Üstü Memuriyet Sicil No : Emekli Sicil No : Ay : İstihdam Tipi : Resimdeki Yaz Formun Altı Göreve yeni başladığı Mutki ilçesine ilk maaşını almak için inen Fatih.Maaş – Ek Ders Yeni atanan kadrolu öğretmenin maaşı çalışmaya başladığı ilk ayın 15’inde peşin olarak yatar. Giriş Formu T.
92 12.1 0 0 ADI Gelir Vergisi Damga Vergisi KESİNTİ TUTARI 90.1 13.Sig.94 Gelir Toplamı Kesinti Toplamı Net Ödenen 2306.01 Ek Gösterge (Emeklili1600 ğe Esas) Raporlu Gun Sigorta Aylık Vergi Matrahı Geçen Aylar Vergi Matrahı Toplamı 0 0 796.14 238.86 0 21.Kes.31 95.2 0 0 288.43 Asgari Geçim İndirimi 62.Pir. Kimlik Numarası Adı Soyadı Kurum Sicil Numarası Emekli sicil Numarası Hizmet Sınıfı / Ünvanı Medeni Hâli / Çocuk Sayısı Kıdem Ay / Yıl Derece / Kademe Ek Gosterge Derece / Kademe (Emekliliğe Esas) Emekli Keseneği (Devlet) 238.13 2216.Sag.C. 176 Toplam Ödenen 630.1 Emekli Keseneği (Kişi) 190.88 Tutarı Ek Ders Ücreti Not: Bilgi amaçlıdır.26 8690.H / Okul Müdür Evli / 1 11 / 11 3/2 1600 3/2 Kıdem Aylık Yan Odeme Em.72 621.Karşılığı Artış %100 (Devlet) Giriş %25 (Devlet) TUTARI 63.(Kişi) Kef.Pir.11 793.81 Gen.86 Aile Yardımı Çocuk Yardımı Özel Hizmet Tazminatı Dil Tazminatı Makam / Görev Tazminatı Ek Öd.Pir.Kendi parasını kazanmanın ne kadar kıymetli olduğunu düşünerek kapsama alanı dışına çıkmadan babasıyla görüşmek için telefonuna sarılır… Ait Olduğu Ay Bütçe Yılı 7 2010 GELİR ADI Aylık Tutar Ek Gosterge Taban Aylık E.Sig.2 1586.Sag.(Devlet) 142.(5793sk) 0 29.Ö.48 Artış %100 (Devlet + Kişi) 0 Giriş %25 (Devlet + Kişi) Gen.(Devlet) Gen.63 720.52 23.56 .08 22.Sag..51 PERSONEL BİLGİLERİ T.Sig.Birden toz olan pantolonuna bakarak ağlamaya başlar.Giriş Aidat İlksan Aidatı 0 142.
Eğitime hazırlık ödeneği yılda bir kere olmak üzere eğitim ve öğretim sınıfına dahil öğretmen unvanlı kadrolarda fiilen görevde olan (ilköğretim okul müdürleri ve yardımcıları.Çocuk Yardımı Çalışılan yıl (derece ve kademe) Uzman ve Başöğretmenlik KPDS sınav puanı Evli olup eşi çalışmayan Bakmakla hükümlü olan çocuklar Öğretmen maaşlarında branş ya da okul türleri ile ilköğretim.) 2. Kesilen bu aidatlar emekli olunduğunda kişiye toplu olarak ödenir. Şehit Yardımı 4. derecenin 1. 1. yalnız asgari geçim indiriminden (evli/bekâr. orta öğretim kademeleri bakımından farklılık yoktur. Kadrolu öğretmenler göreve 9/1’den (9. kademesi) kadrolu öğretmen maaşına denktir. İlköğretim ve ortaöğretimde görevli öğretmenler de aynı maaşı almaktadır. Sözleşmeli öğretmenlerin çalıştıkları süre arttıkça maaşlarında artış meydana gelmemektedir. Bunun yanında İLKSAN (İlköğretim Okulu Sınıf Öğretmenleri Sandığı) tabii üyesi olan sınıf öğretmenlerinin maaşlarından üye aidatı kesilmektedir. Kıdem Kariyer Yabancı Dil Tazminatı Aile . Beş yıl çalışmış olanla göreve yeni başlayan bir sözleşmeli öğretmen aynı maaşı almakta. eğitim uzman ve yardımcıları dahil. yönetici. çocuk sayısı) dolayı maaş farkı doğmaktadır. Doğum Yardımı 9. Emeklilik Yardımı 8. Sözleşmeli öğretmen maaşları 7/1(7. Sözleşmeli öğretmenler başka herhangi bir yardımdan faydalanamamaktadır.Aşağıdaki hâllerde öğretmen maaşlarında artışlar olmaktadır. Ayrıca bu üyeler aşağıdaki yardımlardan yararlanabilir. Tabii Afet Yardımı 3. müfettişler hariç) tüm öğretmenlere ödenen ücrettir. Mağduriyet Yardımı 177 . cezaevi okullarında çalışan öğretmenler. Kadrolu öğretmen maaşları bulunulan derece ve kademeye göre değişir. Derecenin 1. Evlenme Yardımı ( Eşlerin her ikisinin de İlksan üyesi olması durumunda yardım her ikisine de ayrı ayrı ödenir. Ölüm Yardımı 5. Asker öğretmenler ise yedek subay maaşı almaktadırlar. Maluliyet Yardımı 6.kademesi) başlarlar ve her yıl bir kademe alırlar (9/1 – 9/2 – 9/3-8/1…).
İsteğe bağlı girdikleri bu 6 saat için ek ders alabilirler. Müdür yetkili öğretmenler ise hem derse girip hem de idari görevleri yerine getirdikleri için haftada 18 saat ek ders alırlar. Md. Eğitim öğretim yılı başında haftalık ders programı yapıldıktan sonra ek ders ücret onayı alınır. ücret onayı esas alınarak ilgilinin banka hesabına havale edilir. il/ilçe muhasebe/mal müdürlüğüne ulaşan çizelge. Aşağıdaki hâllerde ek dersler de kesinti yapılır. Sınıf öğretmenlerinden 4 ve 5. Millî bayramlar belirli gün ve haftaların kutlamalarında görev alan öğretmenler. Bu çizelge il/ilçe millî eğitim müdürlüğüne okul idaresi tarafından. Öğretmen Sınıf Öğretmeni Branş Öğretmeni Rehber Öğretmeni 178 12 12 6 . sınıf okutanların derslerine branş öğretmenleri girdiğinde sınıf öğretmenleri okulda bulunup idare tarafından verilen görevleri yerine getirdikleri takdirde bu dersler için ek ders alabilmektedirler. Bunun dışında girilen her ders için ücret ödenir. Maaş Kaşılığı Ders Görevi 6 6 18 18 15 18 Zorunlu Ek Ders Görevi Öğrenci Sosyal ve Kişilik Hizmetleri Hazırlık ve Planlama Görevi Ek Ders Ücret Toplam 20+4 18+6 3 3 9 2 3 18 15 18 18 Unvan Ders Niteliğinde Yönetim Görevi 20 18 3 İsteğe Bağlı Ek Ders Görevi 6 6 Müdür Müdür Yrd. Yetkili. Yöneticiler maaş karşılığı olarak 6 saat derse girmek zorunda olup isteğe bağlı olarak 6 saat daha derse girebilirler. o gün derse girmiş kabul edilerek ek ders almaktadırlar. Bu onayda öğretmenlerin hangi derslere hangi günlerde kaç saat girdikleri yazılı olup bu onaya göre aylık ek ders puantaj çizelgesi düzenlenmektedir. Müdür yetkili öğretmenler yarıyıl veya yaz tatilinde görevlerinin başında bulundukları takdirde haftada 12 saat ek ders ücreti alırlar. branş öğretmeninin ise 15 saat maaş karşılığı derse girme zorunluluğu bulunmaktadır. her ayın son haftasının son iş günlerinde teslim edilir. kutlama programının olduğu gün ve tatil olan bazı millî bayramların ertesi günü.Ek Ders Bir haftada sınıf öğretmeninin 18. Ayda 4 günden fazla sevk alınırsa Raporlu ve izinli olunan günler için İdari tatiller de (Mülki amirce alınan karar doğrultusunda verilen tatiller) Aşağıdaki tablo öğretmenlerin görevlerine göre ek ders durumlarını göstermektedir.
sınıf/şube rehber öğretmenliği ve/veya kulüp danışmanlık görevi var ise. • 15 saat maaş karşılığı • 10 saat ek ders • 2 saat sınıf/şube öğretmenliği. Örnek 3: Haftada 25 saat derse giren bir Türkçe öğretmeni Okan Deniz. 179 . 2 saat de ders dışı planlamadan dolayı alacak olup toplamda 8 saat ek ders ücreti almaya hak kazanmış olacaktır. Bunun 18 saati maaş karşılığına tekabül edeceğinden 6 saat ek ders alacak. Bunun sebebi. Gelmediği 1 günde 6 saat derse girmemesinden dolayı. sözleşmeli öğretmenlerin SGK’ya bağlı olması ve kesintinin biraz fazla olmasıdır. • 15 saat maaş karşılığı • 13 saat ek ders • 2 saat sınıf/şube öğretmenliği.kulüp • 2 saat planlama Toplam : 14 saat ek ders alacaktır.Kadrolu ve sözleşmeli öğretmenlerin ek ders birim ücretleri arasında farklar bulunmaktadır. haftada 24 saat derse girmiş olacaktır. Örnek 2: Salı günü mazeret izni almış sınıf öğretmeni Arif Kara ne kadar ek ders alır? Bir sınıf öğretmeni 30 saat derse girdiği takdirde 12 saat ek ders 3 saat de ders dışı planlamadan dolayı (derse girilen her 10 saate 1 saat ek ders) toplam 15 saat ek ders almaktadır.. Örnek 4: Haftada 28 saat derse giren bir matematik öğretmeni Ercan Çırak. Örnek 1: Müdür yetkili öğretmen olan Mete Demir haftalık ek ders dağıtımı günlere göre 4-3-4-3-4 şeklinde olup bir ay içinde bulunan iş günlerini dikkate alarak ek ders puantaj tablosunu dolduracaktır. sınıf/şube rehber öğretmenliği ve/ veya kulüp danışmanlık görevi var ise.kulüp • 3 saat planlama Toplam : 18 saat ek ders alacaktır.. Aşağıdaki örneklerde bazı durumlarda yapılacak ek ders hesaplanması yapılmış ve ekteki çizelgede gösterilmiştir.
180 OKUL veya KURUMU: AYYILDIZ İLKÖĞRETİM OKULU GÜNLÜK OKUTULAN DERS SAATİ AİT OLDUĞU AY 1 0 Bütçe Yılı 2010 İMZA Sıra 2 4 3 3 4 X X 4 3 4 3 4 X X 4 3 4 3 4 X X 4 3 4 3 4 X X X X X 3 3 2 3 3 X X 3 3 2 3 3 X X 3 3 2 3 3 X X X X X X X 2 İ 2 2 2 X X 3 3 3 3 3 X X 3 3 3 3 3 X X X X X X X 3 3 3 X X 4 3 4 3 4 X X 4 3 4 3 4 X X 4 3 4 3 4 X X 4 3 4 3 4 3 3 4 3 4 5 6 7 8 Öğretmenin No Adı Soyadı Branş 1 Aylık Okuttuğu Ders Saati 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 Top 79 50 54 68 1 Mete Demir Md. 3 5 toplam 251 Yukarıda belirtilen görevlilerce Ekim ayında 251 saat ek ders almaya hak kazanmıştır. 3 2 Arif Kara Sınıf Öğrt.10. 3 3 Okan Deniz Türkçe 3 4 Ercan Çırak Mat. Öğret.2009 İmzası Adı Soyadı: Mete DEMİR Unvanı : Müdür Yetkili Öğretmen.Yet. 30. Düzenleyen İmzası Adı Soyadı : : Unvanı : Mete DEMİR Müdür Yetkili Öğretmen Not: 26-27-28 Ekim tarihleri idari tatil 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı’ndan dolayı (x): Haftasonu tatili .
Aşağıdaki ödüllerin hangi durumlarda verilmesinin uygun olduğu gösterilmektedir. Aksi takdirde ödül için yapılan ve çeşitli sebeplerden dolayı verilmeyen veya hak etmediğini düşündüğü kişilere verilen ödüller öğretmenin isteklenmesinin bozulmasına sebep olacaktır. • Memuriyeti süresince siciline işlenmiş herhangi bir ceza almadan (silinme hali hariç) emekli olanlara. Millî Eğitim Bakanlığı Personelinin Aylıkla Ödüllendirilmesi Hakkında Yönerge ve Millî Eğitim Bakanlığı Personeline Takdir ve Teşekkür Belgesi Verilmesine İlişkin Yönergede açıklanmıştır. Zira meslekte yöneticilik. • Son üç yılda sicil notu ortalaması iyi veya çok çok iyi olan öğretmenlerin aylıkla ödüllendirmesi uygun görülebilir. Çünkü öğretmen işini ödül almak için yapmamalıdır. Ayrıca mesleki hedefleri olan öğretmenler için ödüller. onun rol model olmasını sağlayacak. Verilecek bu ödüller ile ilgili ayrıntılar 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu. • Genel bir zararı önleyen veya genel bir faydanın sağlanması için hayatın tehlikeye atarak görevinde olağanüstü başarı sağlayanlara Takdir • Miili Eğitim Bakanlığının görev alanına giren konularda bilimsel eserler veren ve eseri ders kitabı olarak kabul edilenlere. takdir belgesi. • Yeni buluşlar yapanlara başarılı çalışmalarına karşılık olarak bir aylıkları tutarında aylıkla ödüllendirilmesi uygun görülür. derleme türünde eser ve yayınlara • Vazife malulü olarak emekli olanlara verilebilir. • Görevlerinde emsallerine göre üstün başarı sağlayanlara Teşekkür • Milli Eğitim Bakanlık veya ilgili kuruluşlarca kabul veya tesvil edilen çeviri. Emsallerine göre üstün başarı ve gayret gösteren. mesleki gelişimine katkıda bulunacak. hedeflerine ulaşmada birer araç olacaktır. teşekkür belgesi ve kademe ilerlemesinin yapılması gibi ödüller verilmektedir. öğretmenin yaptığı başarılı çalışmaların üstleri tarafından fark edilip çalışmaya isteklendirme amacıyla verilmektedir. • Ödül teklif edilen yıl içerisinde aylıktan kesme veya maaş kesimi cezası dahil daha ağır bir disiplin cezası almayan. 181 . • Yurt içi yurt dışı yarışmalarda derece alanlara. özgün projeler üretip hayata geçiren. Öğretmenin gösterdiği her başarının ödüllendirilmesini beklemesi de doğru olmaz. Öğretmenin ödüllendirilmesi ona çevresinde saygınlık kazandıracak.Ödül Ödül. başöğretmenlik ya da müfettiş olmayı düşünen öğretmenlere bu ödüller değerlendirmede puan olarak katkısı olacaktır. Bu durum öğretmenin ödülü amaç hâline getirdiğinin bir göstergesidir. Mesleğinde başarılı olan öğretmenlere başarı durumlarına göre aylıkla ödüllendirme. uzman öğretmenlik. moral ve isteklendirmesinin yükselmesine yardımcı olacaktır. Oysa ödül amaç değil bir araçtır. çevresinde farkındalık yaratan öğretmenler ödüllendirilebilir. Aylıkla Ödüllendirme • Bir önceki yıl olumsuz sicil almayan.
Bu ödüllerin yanında 6 yıllık sicil notu ortalaması 90 ve daha yukarı olanların. kimlik numarası kullanılarak e-posta ile yapılır. ikamet adresi veya iş adresini içeren bir dilekçeyle ya da elektronik ortamda T. araştırma. bilgi veya belgelere erişimin gerektirdiği inceleme. Diğerlerinin isim ve görev yerleri. Devlet memurlarından kalkınmada 1’inci derede öncelikli yörelerde bulunanlara bu yörelerde fiilen çalışmak suretiyle başarılı geçirilen her iki yılın karşılığında aylık derecelerinin yükseltilmesinde dikkate alınmak üzere ayrıca bir kademe ilerlemesi daha verilir. Takdir ve teşekkür belgesinin birer örneği bu dosyada saklanır.Alınan ödüller. bakanlığımız merkez ve taşra birimlerince çıkarılan yayınlarda yayımlanabilir. • İdari soruşturmaya ilişkin bilgi veya belgeler • Adli soruşturma ve kovuşturmaya ilişkin bilgi veya belgeler • Özel hayatın gizliliği • Haberleşmenin gizliliği • Ticari sır • Fikir ve sanat eserleri • Kurum içi düzenlemeler • Kurum içi görüş.C. Kurum ve kuruluşlar. önce öğrencilerinin. sonra velilerinin. Yukarıda anlatılanlar bir yana bir öğretmen için öğrencisinin kendisine. aylık derecelerinin yükseltilmesinde dikkate alınmak üzere bir kademe ilerlemesi uygulanır. erişimine olanak sağladıkları bilgi veya belgeler için başvuru sahibinden. Millî Eğitim Bakanınca takdir belgesi verilenlerin isim ve görev yerleri Tebliğler Dergisi’nde yayımlanır. postalama ve diğer maliyet unsurları ile orantılı ölçüde ücret tahsil edebilir. Tüm başvurulara 15 gün içinde cevap verilmesi gerekmekte ancak bu süre istenilen bilgi ve belgenin içeriğine göre 30 güne kadar çıkabilmektedir. ailesine ve vatanına yararlı bir birey olarak yetiştiğini görmek. başvuru sahibinin adı ve soyadı. sonra da kurumunun o öğretmen için “çok başarılı bir öğretmendir” ifadesini kullanması onun için en büyük ödül olacaktır. Bireylerin değişik konularda bilgi isteme hakkı vardır. Aşağıdaki belirtilen konularda ancak sınırlı düzeyde bilgi verilebilir. Onaylı bir örneği personelin özlük dosyasında saklanır. kopyalama. sayısı ve kurumun hangi biriminden istendiği belirtilir. varsa tarihi. Bilgi edinme başvurusu. kurumların bilgi istenilen her konuda sınırsız bilgi verme özgürlüğü yoktur. Bilgi Edinme (Bimer) 4982 Sayılı Kanun uyarınca ‘herkes bilgi edinme hakkına sahiptir. bilgi notu ve tavsiyeler • Tavsiye ve mütalaa talepleri • Gizliliği kaldırılan bilgi veya belgeler 182 . Ancak. MEBBİS modülünde öğretmen ile bölüme işlenir. Dilekçede istenilen bilgi veya belgenin konusu.
) . yoğunluğa göre 1-2 dakika sürebilir e-mail adresiniz: Onay * e-mail adresinize başvuru onayı (link) yollanacaktır Bilgiler doğru ise Onay butonuna basınız Başvuru işlemi için gerekli olan ilişim e-posta adresinize gönderilecektir. Kimlik No: Adınız Soyadınız T. dilek ve şikâyetlerinizi Bilgi Edinme Kanunu çerçevesinde T.gov.Bilgi istenecek kurumların web sitesinden başvuru aşağıdaki örnekteki gibi yapılabilir. Kimlik numaranıza göre adınız otomatik olarak kaydedilecektir.nvi.C.C.C. kimlik numaranızı bilmiyorsanız http://www. BİLGİ EDİNME BAŞVURUSU FORMU (Gerçek Kişiler İçin) Başvuru sahibinin adı ve soyadı: Oturma yeri veya iş adresi: Türkiye Cumhuriyeti Kimlik No: (Elektronik ortamda yapılacak başvurular için doldurulması zorunludur. Cevap beklediğiniz tüm soru. Elektronik Başvuru Başvuru Takip BİLGİ EDİNME SİSTEMİ BAŞVURU EKRANI Giriş Kodu: Bilgileri Sorgula Temizle T.) İmzası: 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu gereğince istediğim bilgi veya belgeler aşağıda belirtilmiştir. kimlik numaranız ile başvurmak suretiyle bizlere iletebilir ve takip edebilirsiniz. T. Başvuruya hangi yolla cevap almak istersiniz? Yazılı Elektronik İstenen bilgi veya belgeler: (Not: Ayrılan bölümdeki boşluk yetmediği takdirde. başvuru için boş sayfa / sayfalar kullanılabilir.tr adresinden öğrenebilirsiniz Sorgulama işlemi.) Elektronik posta adresi: (Elektronik ortamda yapılacak başvurular için doldurulması zorunludur. öneri.C. Örneğin. Gereğini arz ederim.
• Gizlilik ve gizliliğin önemi. • T. Bu süreye dönem sonunda yapılan sınav süreleri de dâhildir. Bu uygulama sonunda aday memurların başarılı olup olmadıklarını tespit etmek amacıyla temel eğitim sınavı yapılır. • Devlet malını koruma ve tasarruf tedbirleri. Bu tekrarlamalar sonucu da dahil olmak üzere toplam adaylık süresi hiçbir şekilde iki yılı geçemez.C. iki aydan fazla olamaz. uygulamalı eğitim devresinde başarılı olamayanların bu eğitimlerini başka sicil amirleri maiyetinde tekrarlamalarına karar verilebilir.Adaylık Eğitimi Bu bölümde aşağıdaki soruların yanıtlarını bulacaksınız: • Temel eğitim nedir? • Hazırlayıcı eğitim nedir? • Uygulamalı eğitim nedir? Öğretmenlik mesleğine giriş. askere alınma. • Devlet Memurları Kanunu. • Türkçe Dil bilgisi kuralları. Bu eğitim devrelerinin herhangi birinde başarısız olanlara. Program on bir dersten oluşur ve on günden az. başarısız oldukları eğitim devresi bir defadan fazla olmamak üzere tekrarlattırılır. Temel eğitim programı Eğitim ve Sınav Yürütme Komisyonları sorumluluğunda uygulanır. Aday öğretmenler adaylık eğitiminin herhangi bir devresinde başarılı olmadıkça bir üst eğitim devresine alınmazlar. • Hâlkla ilişkiler. • Millî güvenlik bilgileri. • İnkılap Tarihi. Adaylardan. 2 yıl içerisinde de başarılı olamayanlar devlet memurluğundan çıkarılırlar. Ders saati sayısı toplam 50 saatten az olamaz. • Genel olarak Devlet teşkilatı. Bu eğitimlerde başarılı olan sözleşmeli öğretmenler daha sonra kadrolu olarak atanmaları durumunda ise adaylık eğitimlerinden muaf tutulurlar. Ancak. adaylık süreciyle başlar. 184 . Anayasası. adaylık sürecinde görecekleri eğitimde başarılı olmaları ve meslekte bir takvim yılını doldurmaları hâlinde geçiş yapabilirler. hazırlayıcı eğitim ve uygulamalı eğitim olmak üzere görecekleri üç çeşit eğitim devresi bulunmaktadır. • Yazışma kuralları ve dosyalama usulleri. doğuma bağlı ya da başka bir gerekçeyle ücretsiz izin alma durumlarında süre kullanılan ücretsiz izin süresi kadar uzatılır. Temel Eğitim Temel eğitimin hedefi. Temel Eğitim Programı • Atatürk ilkeleri. Sözleşmeli öğretmen olarak atananlar da adaylık eğitimine alınırlar. Aday öğretmenlerin temel eğitim. Aday öğretmen olarak atananlar asıl öğretmenliğe ancak. aday memurlara devlet memurlarının ortak özellikleriyle ilgili temel bilgileri vermektir. Sağlık nedenleri hariç adaylık devresi içinde veya sonunda ilişikleri kesilenler 3 yıl süreyle devlet memurluğuna alınmazlar. Adaylık süresi bir yıldan az iki yıldan çok olamaz ve bu süre içinde aday öğretmenlerin başka kurumlara nakli yapılamaz. Her sınıf ve kadrodaki memura ortak bir program içinde ve aday memurların öğrenim durumları dikkate alınarak uygulanır.
Toplam Kalite Yönetimi. sonuçlarının kendilerine tebliğini takip eden iki gün içinde dilekçe ile eğitim ve sınav yürütme komisyonu başkanlığına itiraz edebilirler. temel eğitimin bitiminden sonra milli eğitim müdürlüklerinin uygun göreceği bir tarihte başlar. b) Görevleri. Dönem sonunda yapılacak sınavlar bu süreye dâhildir. Uygulamalı eğitim süresi toplam 220 saatten aşağı olmamak üzere iki aydan az. Uygun görülen sınav çeşitlerinden birkaçı aynı anda da kullanılabilir. Temel ve hazırlayıcı eğitim sonunda yapılan sınavlar 100 tam puan üzerinden değerlendirilir. sınavların yapıldığı günü izleyen iki gün içinde ilan edilir. Uygulamalı Eğitim Aday öğretmenlerin uygulamalı eğitiminin hedefi. e) Diğer kurumlarla ilişkileri. Bu uygulama sonunda aday memurların başarılı olup olmadıklarını tespit etmek amacıyla hazırlayıcı eğitim sınavı yapılır. Hazırlayıcı Eğitim Programı • Bakanlık Teşkilatının. Buçuklu puanlar bir üst tam puana tamamlanır. Özürleri nedeniyle sınava katılamayanlar.Hazırlayıcı Eğitim Hazırlayıcı eğitim. temel ve hazırlayıcı eğitim döneminde görevleri ile ilgili verilen teorik bilgileri ve kazandırılan becerileri uygulamak suretiyle tecrübe kazanmalarını sağlamaktır. Aday öğretmenlerin uygulamalı eğitim yerleri belirlenirken. İtirazı inceleyen komisyonun verdiği karar kesindir. Bu gibi 185 . kendi branşlarında rehber öğretmenlik yeterliliğini taşıyan en az bir öğretmenin bulunmasına dikkat edilir. Sınav sonuçları. Sınavlara itiraz eden öğretmenler. Komisyon yapılan itirazları on gün içinde inceleyerek karara bağlar. Hazırlayıcı eğitim programı eğitim ve sınav yürütme komisyonlarının sorumluluğunda uygulanır. Başarısız sayılan aday öğretmenlerin sınav kâğıtları komisyonca en geç bir gün sonra bir defa daha okunarak değerlendirmeye alınır. Süresi toplam 110 saatten aşağı olmamak üzere bir aydan az. başarısız oldukları eğitimler bir defaya mahsus olmak üzere tekrarlattırılır. a)Tanıtılması. Proje Hazırlama. uzun cevaplı veya uygulamalı şekilde yapılabilir. Belgeyle ispatı mümkün olmayan ve geçerli mazereti olmadan sınavlara katılmayanlar başarısız sayılır. aday öğretmenlere görevleriyle ilgili bilgi ve becerileri kazandırmak ve görevlerine uyumlarını sağlamaktır. Sonuç itirazda bulunan öğretmene yazı ile duyurulur. Bu eğitimin hedefi. Sınıf Yönetimi. Yöntem ve Teknikleri vb. Örneğin. Ölçme ve Değerlendirme. bu durumlarını belgelemeleri hâlinde özürlerinin kalktığı tarihi takip eden ilk hafta içinde sınava alınırlar. üç aydan çok olamaz. Yapılacak incelemede başarılı olmadığına karar verilenlerin. Oryantasyon. Sınav sonucunda başarısız olan aday öğretmenler. Uygulamalı eğitim hazırlayıcı eğitimden sonra Merkezî Eğitim Yönetme Kurulunca belirtilen tarihte başlar. d) İlgili mevzuatı. Başarısız adaylara sonuçlar ayrıca yazılı olarak tebliğ edilir. c) Teşkilatı. beş aydan fazla olamaz. itirazları sonuçlanıncaya kadar bir sonraki adaylık eğitimine devam ederler. Ancak öğretmen ihtiyacı nedeniyle aday öğretmenler çoğu zaman müdür yetkili olarak atanmakta ya da bulunulan okuldaki öğretmenlerin hepsi aday olabilmektedir. Bu değerlendirmede 60 ve daha yukarı puan alanlar başarılı sayılırlar. Hazırlayıcı eğitim programında yandaki metin kutusunda belirtilen konuların yanında Merkezî Eğitim Yönetme Kurulunun uygun göreceği diğer konulara da yer verilebilir. Temel ve Hazırlayıcı Eğitimin Değerlendirilmesi Temel ve hazırlayıcı eğitim sınavları test. • Aday memurun görevleriyle ilgili konular.
günlük ve ders planı • Dersin işlenmesi için gerekli araç. İlgili yönetmelikte rehber öğretmen nezaretinde derse girer. seminer. Aday öğretmenlerin uygulamalı eğitimi. Bölümde yer alan memurlara yönelik genel konuların yanında II. Aday öğretmenlerin uygulamalı eğitim programları görevlendirildiği okul veya kurum amirinin sorumluluğunda yaptırılır. çalışma programını aksatmamak şartı ile yardımcı olarak nöbet görevi yaparlar ve nöbet sırasında öğretmeni olmayan sınıfların derslerine girerler. yazışma ve gizlilik dereceli evrakın saklanması • Görevi ile ilgili gözlem. hizmete yatkın başarılı öğretmenler arasından bir rehber öğretmen görevlendirilir. gereçler • Atölye öğretiminde öğrencilerin yapacakları iş ve uygulamalara ilişkin temrin resimleri ve projeler • Okulun bulunduğu çevrenin ve bu çevredeki çeşitli kuruluşların eğitim faaliyetleri ve ders amaçlarının gerçekleştirilmesi yönünden incelenmesi ile ilgili hususlar • İnceleme gezilerinin planlaması.durumlarda kendisine/kendilerine en yakın okuldan branşlarında rehber öğretmen yeterliliğini taşıyan bir öğretmenin rehber öğretmen olarak görevlendirilmesi gerekir. uygulanması ve geliştirilmesi • Okulun genel işleyişi ile ilgili yönetmelikler • Okulun yönetimi ile ilgili uygulamalar 186 . aşağıdaki tabloda belirtilen I. Aday öğretmenlerin uygulamalı eğitim programları merkezî eğitim yönetme kurulu tarafından belirlenen ilkeler çerçevesinde eğitim ve sınav yürütme komisyonlarının sorumluluğunda adayın görevlendirileceği birimin özelliği dikkate alınarak aşağıdaki tabloda belirtilen konularda hazırlanır. okullardaki öğretmen açığının fazla olması. görev ve meslek tecrübesine sahip. konferans ve diğer eğitsel etkinliklere katılmak zorundadırlar. bölümde yer alan öğretmenlere yönelik özel konuların tamamını kapsamaktadır. araştırma ve incelemeler • Güvenlik ve koruma tedbirleri • Uygulamada tarafsızlık • Zamanın ve kaynakların verimli şekilde kullanılması • İlgili diğer konular Öğretmenlere Özel Konular • Ünitelendirilmiş yıllık. uygulaması ve değerlendirilmesi • Bir kısım ders ve uygulamaları endüstride yapan okullarda. Uygulamalı eğitime tâbi aday öğretmenler görevli bulundukları okulda yapılan öğretmenler kurulu toplantıları ile görevlendirildikleri her türlü kurs. Bağımsız nöbet görevi üstlenemezler. Tablo 14: Uygulamalı Eğitim Programı Konuları Genel Konular • Yazışma ve dosyalama kuralları • Sorumluluğuna verilen araç ve gereçleri kullanma ve bakımını yapma • Görevi ile ilgili mevzuatı bilme ve kurallarına uyma • İç ilişkiler • Çevre ilişkileri • Ast-üst ilişkileri • İnsan ilişkileri • Gizlilik dereceleri. ancak nöbetçi öğretmenin yanında. derslerin boş geçmemesi ve çocukların eğitim hakkı dikkate alınarak günümüzde bu hususa çoğunlukla uyulamamaktadır. Kurum amiri tarafından uygulamalı eğitime alınan aday öğretmenin yetiştirilmesi için alanında yeterli. müstakil ders veremezler denilmekle birlikte. öğrencilerin izlenmesi ve değerlendirilmesi • Sınıf ve danışman öğretmenlik çalışmaları • Öğretmenler kurulunun görevleri ve kurulun sekreterlik hizmetleri • Öğrenci rehberlik hizmetleri • Atölye ve laboratuvarların yönetimine ilişkin konular • Ölçme ve değerlendirme araçlarının hazırlanması.
Temel, hazırlayıcı ve uygulamalı eğitim devrelerinin tamamında başarılı olan aday öğretmenlerin adaylıklarının kaldırılması teklifi, aşağıda (2.Tablo) gösterilen değerlendirme belgesi ile değerlendirilir. Değerlendirme belgesi adaylığın kaldırılması gereken tarihten bir ay önce; öğretmenler ve sicil dosyaları valilikte tutulan personel için il millî eğitim müdürlüğündeki, sicil dosyaları Bakanlıkta tutulan personel için ise merkez teşkilatındaki adaylık işlemlerini yürüten birime gönderilir. Tablo 15: Uygulamalı Eğitim Değerlendirme Belgesi l. Aday Öğretmenin a) Adı Soyadı b) Kurumu c) Birimi e) Doğum yılı ve yeri: f) Baba adı g) Kurum sicil no h) Öğrenim durumu: i) Adaylık süresi : ................................ : ................................ : ................................ : ................................ : ................................ : ................................ : ................................ : ................................
d) Kadro unvanı ve görevi: : ................................
ı) İlk göreve başlama tarihi : ................................ 2. Adaylık süresi içinde diğer eğitimlerde aldığı puan a) Temel eğitim b) Hazırlayıcı eğitim : ............................... puan : ............................... puan
3
A 1 2 3 4 5 6 7 B 1 2 3 4 5 C 1 2 3 4
Değerlendirme nitelikleri
Genel Nitelikler Kılık kıyafetine özeni Nezaketi ve hoşgörülülüğü Ağır başlılığı ve vakarı Ciddiyeti Kişisel çıkarlarına düşkün olmayışı Uygulamadaki tarafsızlığı ve hakkaniyeti Malzeme ve zamanı yerinde kullanması Disiplin Kurallarına Uyma Durumu Kanun, yönetmelik ve emirlere uyması Görevlerim tanı ve zamanında yapması Üstlerine karşı tavır ve hareketi Mesai arkadaşlarına karşı tavır ve hareketi İtaati Çalışkanlığı Görev yapmada heves ve gayreti Araştırma ve inceleme yeteneği Fizikî yorgunluğa dayanıklılığı Zihinsel yorgunluğa dayanıklılığı
Puan Ağırlığı
(10) 2 2 1 1 2 1 1 (15) 4 5 3 1 2 (15) 5 5 2 3
1. Sicil Amiri
( )
2. Sicil Amiri
( )
(
)
(
)
(
)
(
)
187
D 1 2 E 1 2 3 4 F 1 2 3 4 5
İş Birliği Yapma Durumu Grup içi uyumu Grup çalışmasına yatkınlığı Güvenirliliği ve Sadakati Dürüstlüğü Dedi-kodu yapma alışkanlığı olmaması Gizliliğe riayeti ve sır saklaması Güveni kötüye kullanmaması Meslek Bilgisi Öğretim planlama hazırlık ve uygulama becerisi Eğitim öğretimde araç-gereç kullanma alışkanlığı Çevre imkânlardan yararlanma ve işbirliği Yöneltme ve yönlendirme başarısı Ölçme-değerlendirme tekniklerine göre öğrenciyi değerlendirme TOPLAM
(5) 2 3 (5) 2 1 1 1 (50) 10 10 10 10 10 100
(
)
(
)
(
)
(
)
(
)
(
)
Aday öğretmenlerin eğitimi ile ilgili daha geniş bilgiyi Millî Eğitim Bakanlığı Aday Memurların Yetiştirilmelerine İlişkin Yönetmelikte bulabilirsiniz.
188
Ders Dışı Etkinlikler
Bu bölümde aşağıdaki soruların yanıtlarını bulacaksınız: • Okulda düzenlenebilecek sosyal ve kültürel etkinlikler nelerdir? • Sosyal ve kültürel etkinlikler nasıl planlanır? • Milli bayramlar nasıl kutlanır? • Anma ve kutlama gün/haftalarında neler yapılabilir? • Proje nedir, nasıl hazırlanır? • Ne tür projeler hazırlanabilir ve bunlar için başvurulabilecek kurumlar hangileridir?
Ders dışı etkinlikler öğrencilerin, gelişmiş bir kişiliğe ve karaktere, eleştirel düşünme gücüne ve problem çözme becerilerine sahip, insan haklarına saygılı bireyler olarak yetişmeleri yanında okulun çevreye tanıtılmasında da önemli role sahiptir. Bunu sağlayabilmenin en önemli yolu da etkinliklerin okulun ve çevrenin şartları dikkate alınarak veli, öğrenci ve öğretmenler tarafından birlikte planlanmasıdır.
Okulda Düzenlenebilecek Sosyal ve Kültürel Etkinlikler
Sosyal ve kültürel etkinlikler kapsamında kulüp çalışmaları ve toplum hizmeti çalışmaları, ilgili yönetmelikler gereği yapılması zorunlu olan faaliyetlerdir. Bu faaliyetlerin yanında öğrencilerin yeteneklerini ortaya çıkaracak ve onların sosyalleşme süreçlerine katkı sağlayacak biçimde, • Sportif karşılaşmalar • Sınıflar ve okullar arası yarışmalar • Sanatsal etkinlikler • Defile, sergi ve kermes türü faaliyetler • Geziler • Kardeş ve komşu okul ziyaretleri • Hobi bahçeleri • Beden eğitimi, izcilik, müzik ve halk oyunları v.b. • Okul dergisi/gazetesi çıkarılması v.b. şeklinde planlanabilir. Bu etkinlikleri planlama ve hayata geçirmenin asıl amacı, öğrencinin sosyalleşmesi ve kendisini ifade edebilmesidir. Bunun yanında planlanan her etkinliğin eğitsel bir yanının olduğu da unutulmamalıdır. Okulda düzenlenen sosyal ve kültürel etkinliklere gönüllü velilerin de katılımı eğitsel ve sosyal açıdan önemli kazanımlar sağlayabilir. Gönüllü veli katılımı ile açıklamalar Sosyal Etkinlikler Yönetmeliğinde yer almaktadır. Bu etkinliklerin yapılması sürecinde acımasız bir rekabet ortamının oluşmaması için önlem alınmasına, öğrencilerin, velilerin ve okul personelinin rencide olmamasına dikkat edilmelidir.
Toplum Hizmeti Çalışmaları
Sosyal Etkinlikler Yönetmeliğinde belirtildiği gibi: Öğrencilerin; kendilerine, ailelerine, çevrelerine ve topluma duyarlı, gönüllü çalışma bilincine sahip, sorun çözen ve çözüm üreten, resmî, özel kurum ve kuruluşlar ile sivil toplum 189
kuruluşlarıyla iş birliği içinde çalışma becerilerini geliştirmiş bireyler olarak yetişmeleri için toplum hizmeti çalışmalarına yer verilir.
Burada dikkat edilmesi gereken en önemli husus; Sosyal Etkinlikler Yönetmeliğinin ekinde yer alan 32 öğrenci kulübünün hepsinin kurulmasının zorunlu olmadığıdır. Bu kulüplerin dışında okulun ve çevrenin şartları da dikkate alınarak ve öğrencileri karar alma sürecine katarak istenilen sayıda öğrenci kulübü kurulabilir. Kulüp çalışmaları kapsamında, öğrencilerin yaş ve bilgi seviyelerine uygun ayrı veya bireysel olarak ya da grupla hazırlanacak çalışma planlarına ve projelere göre toplum hizmeti çalışmaları yaptırılır. Okul ve cevre koşulları dikkate alınarak aşağıdaki çalışmalardan biri toplum hizmeti olarak seçilebilir. • Kimsesiz, engelli ve sokakta yaşayan çocuklara yardımcı olmak • Çevrelerindeki yaşlı ve bakıma muhtaç insanlara günlük işlerinde yardımcı olmak • Trafik kurallarına uyulması için öğrencileri ve halkı bilinçlendirme çalışmaları yapmak • Okul bahçesini, çevreyi, boş arazi ve alanları ağaçlandırmak, erozyonla mücadele etmek, yok olmaya yüz tutmuş bitki türlerini korumak ve yetiştirmek için çalışmalar yapmak Öğrencilerle birlikte toplum hizmeti etkinliğinin yapılması için veli izin belgesine ihtiyaç vardır. Aşağıda bir veli izin belgesi örneği verilmiştir.
VELİ İZİN BELGESİ
(Toplum hizmeti için)
Velisi bulunduğum ................... sınıfı .............................. numaralı öğrencinin planlanan ................................... ......................................... toplum hizmeti çalışmasına katılmasında herhangi bir sakınca görmediğimi bildiririm. ....... / ....... / ....... Veli Adı Soyadı Adres Telefon : .............................. : ..............................
190
Sportif Faaliyetler Sosyal etkinlikler kapsamında değerlendirilebilecek faaliyetlerden birisi de sportif faaliyetlerdir. öğrencilerin ders dışı zamanlarını etkili olarak değerlendirmek. sosyal. Bu belgeler tamamlandıktan sonra sporcu lisanslarının MEBBİS’ten nasıl alınacağı aşağıdaki şemada adım adım gösterilmiştir. • İzcilik • Beden eğitimi ve spor çalışmaları • Halk oyunları • Güzel sanatlarla ilgili dallar (Edebiyat. Şema 4: Sporcu Lisansı Nasıl Alınır Tıkla Tıkla Tıkla Tıkla Tıkla Tıkla Tıkla Tıkla Tıkla Tıkla • http://mebbis. Resim. ilçe millî eğitim müdürlüklerince onaylanır. Program eğitim öğretim yılı başından sonuna kadar olan süreyi kapsayabilir. eğitsel. hoşgörüyü. meydana gelebilecek üzücü olayların sonuçlarının azalmasını sağlayacaktır.) • TÜBİTAK koordinesinde yürütülen bilim olimpiyatları ve proje çalışmaları Egzersiz programları. Bu faaliyetlerde sportmenlik ruhunun göz ardı edilmemesi. Bu etkinliklerde görev alacak öğretmenlerde aranacak nitelikler ile her bir etkinlik için aranılacak en az öğrenci sayısı ile benzeri diğer hususlar aşağıdaki tabloda belirtilmiştir. Müzik vb. kaybedince de beraber üzülmeyi tadarak hayatlarında farklı renklerin olduğu hissettirilmelidir. Sportif faaliyetlerde çocukların “veli izin belgelerinin” ve “sağlık raporlarının” alınması. kültürel ve sportif yönlerden gelişimlerine katkıda bulunmak amacıyla yapılan çalışmalardır. öğretmenler ve okul idaresi ile beraber hazırlanır. Öğretmenler ders dışı eğitim etkinlikleri kapsamında aşağıda belirtilen alanlarda çalışmalar yapabilirler.tr • Beden Eğitimi Spor İzcilik Modülü • Lisans İşlemleri • Lisans Giriş Ekranı • Yeni • Kimlik Bilgileri Doldur • Spor Alanından Branş Seç • Kategori Seç • Tarih Verilerek İşlem Yapanın Adı Yazılır • Kaydet Ders Dışı Eğitim (Egzersiz) Çalışmaları Ders dışı eğitim. 191 . rekabet ederken takım olmayı.gov.meb. öğrencilerin kazanırken.
deneyim ve çalışmaları bulunan ve bu durumunu belgelendiren diğer alan öğretmenleri tarafından da yürütülebilir. deneyim ve çalışmaları bulunan ve bu durumunu belgelendiren diğer alan öğretmenleri tarafından yürütülebilir. 3 HALK OYUNLARI 12 Türk halk oyunları öğretmenleri tarafından yürütülür. 2 h) Karete ı) i) j) l) Tekvando Masa Tenisi Jimlastik Satranç k) Yüzme m) Boks n) Eskrim o) Kayak 18 14 12 12 12 10 8 8 7 7 7 6 6 6 6 6 6 6 Beden eğitimi öğretmenleri tarafından yürütülür. antrenör hakem olarak katıldıklarını belgelendiren diğer alan öğretmenleri tarafından da yürütülebilir. GÜZEL SANATLAR a) Plastik sanatlar 1) Resim 2) Heykel 3) Mimari b) Fonetik sanatlar* 1) Müzik 2) Edebiyat 4 c) Dramatik sanatlar* 1) Tiyatro 2) Opera 3) Bale 4) Drama 5) Sinema 8 Alanın öğretmenleri tarafından yürütülür. 192 Açıklama 1) (*) en az öğrenci sayısı. yan alanı beden eğitimi olan veya yürütülecek etkinlikle ilgili olarak. oluşturulacak grup veya çalışma konusuna göre kurum müdürlüklerince belirlenir. . bu etkinliğin hangi öğretmen veya öğretmenler tarafından yürütüleceği ilgili okulun öğretmenler kurulunca belirlenir. Beden eğitimi öğretmeni bulunmaması veya yetersiz olması halinde. yan alanı yürütülecek etkinliğe uygun olan ya da ilgili alanda beceri. kamu kurum ve kuruluşlarınca düzenlenen kurslara katılarak belge alan ya da ulusal veya uluslar arası düzeydeki yarışmalara sporcu.SIRA NO 1 ETKİNLİK ALANI İZCİLİK BEDEN EĞİTİMİ SPOR ÇALIŞMALARI a) Futbol b) Hentbol c) Basketbol ç) Voleybol d) Atletizm e) Güreş f) Badminton g) Kros ğ) Judo EN AZ ÖĞRENCİ SAYISI 12 NİTELİKLER Milli Eğitim Bakanlığınca verilmiş ‘İzci Liderliği Sertifikası’ bulunan öğretmenler tarafında yürütülür. Alanın öğretmeni bulunmaması veya yetersiz olması halinde. 2) Ders dışı eğitim çalışmaları kapsamındaki herhangi bir etkinlik alanında en az öğrenci sayısı dikkate alınarak oluşturulabilen grup sayısına göre etkinliği yürütecek nitelikteki öğretmen sayısının daha fazla olması halinde. yan alanı halk oyunları olan veya bu alanda beceri. Türk halk oyunları öğretmeni bulunmaması veya yetersiz olması halinde.
Öğretmenlere. okulun bir ders yılındaki toplam ders saati sayısının %5’ini geçemez. Şema 5: Proje Basamakları Hazırlanabilecek projeler. yaşanılan sorunlara çözüm üretilmesi amacıyla yapılan iş ve işlemler bütünüdür. etkililiği de düşünülerek hazırlanmalıdır. Birçok öğretmen için proje kelimesi ürkütücü gelebilir. • Proje çalışmaları toplumsal yarar sağlamaya dönük olmalıdır. • Proje ekonomik olmalıdır. birbiriyle ilişkili amaç ve hedefleri olan. Aşağıdaki şemada proje oluşturma. sağlayacağı yarar ve uygulama alanları dikkate alınarak verimlilik. Oysa proje. harcanacak kaynakların yeterliliği. • Projeler açık ve anlaşılır olmalıdır. Yönetici ve Öğretmenlerin Ders ve Ek Ders Saatlerine İlişkin Karar gereğince haftada azamî 6 saati geçmemek üzere ücret ödenir. bir ders yılında bu kapsamda ödenecek toplam ek ders saati sayısı. Öğretim programlarında ve ders dışı etkinliklerinde proje oluşturma çalışmalarına daha fazla yer verilmesi öngörülmüştür. Ancak. uygulanması sonucunda çeşitli ürünlerin elde edildiği bir çalışmadır. • Projenin riskleri öngörülmelidir 193 . belli bir zaman diliminde değişimi hedefleyen. öğrencilerinin hayal güçlerini harekete geçirmek suretiyle yaratıcı fikirler ortaya çıkmasını ve özgün projeler üretebilmesini sağlayabilirler. Proje Hazırlama ve Projenin Önemi Öğretmenler. Vekâleten atananlar dâhil yöneticilere. uygulama ve değerlendirme sürecinde izlenmesi gereken basamaklar gösterilmiştir. Bu amaçla dikkat edilmesi gereken hususlar aşağıda belirtilmiştir. ek ders görevi verilemez. • Projeler eğitsel olmalıdır. Proje Hazırlamada Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar İstenilen her konuda proje hazırlanabilir. Ancak proje. • Proje sürdürülebilir olmalıdır. • Projeler uygulanabilir olmalıdır. bunlar için başvurulabilecek kurumlar Tıkla Tıkla Tıkla Tıkla Tıkla • Sorunun Hissedilmesi • Sorunla İlgili Veri Toplamak • Projenin Planlanması • Projenin Geliştirilmesi ve Uygulanması • Projenin Değerlendirilmesi Proje.
matematik. Bunlar İçin Başvurulabilecek Kurumlar Ülkemizde yürütülen projelerin. belediye. Bunun yanı sıra bazı özel kuruluşlar da çeşitli proje yarışmaları düzenlemektedirler. Milli Bayramlar. Bu çizelgede yer almayan diğer ulusal veya uluslararası gün ve haftaların kutlanıp anılmasına öğretmenler kurulunca karar verilebilir. öğrencilerin aktif katılımları sağlanır.tubitak. • 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı. Okullar. Büyük yerleşim merkezlerinde okulların bütünüyle katılamaması durumunda törenler okullarda yapılır.tr/) başvuru yapılabilir.ua. bilgisayar.Hazırlanabilecek Projeler. hep aynı şiirlerin. • 30 Ağustos Zafer Bayramı.gov. Belirli Gün ve Haftalar Çizelgesinde düzenlenmiştir. • Yerel Kurtuluş Günleri. konuşmaların yapılması/yaptırılması doğru değildir. Yakın çevredeki yerel ihtiyaçları karşılayacak projeler için köy muhtarı.tr) ve Ulusal Ajans’a (http://www. Çevrenin özelliği. okulun fizikî durumu ve imkânları göz önünde tutularak okul yönetimince belirlenen bu etkinliklerin hangilerinin sınıf içi. maddelerinde belirtilmiştir. 30 ve 32. • 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı. Ayrıca törenlerde hep aynı öğrencilere görev verilmemesi de dikkat edilmesi gereken bir konudur. Belirli gün ve haftalarla ilgili etkinliklere. 194 . ulusal ve uluslar arası düzeydeki projeler için ise TÜBİTAK’a (http:// www. Ulusal Ajans’ın Avrupa Birliği Eğitim ve Gençlik Programları Merkezi ile TÜBİTAK’ın bu alandaki projelere ciddi destek sağlaması projelerin niteliğini ve niceliğini arttırmaktadır. 29. Okul veya kurumlarda kutlanabilecek ya da anılabilecek gün ve haftalar. • 19 Mayıs Atatürk’ü Anma ve Gençlik ve Spor Bayramı. eğitim. öğrencilerin geçmiş tecrübelerinden yararlanılması önem arz etmektedir. fizik. Şu anda ülkemizde proje yarışmaları TÜBİTAK tarafından yapılmaktadır. özel kuruluşlara. kutlamalarda donatılır. Belirli Gün ve Haftalar Milli bayramların nasıl kutlanması gerektiği Sosyal Etkinlikler Yönetmeliğinin 28. Milli bayramların iyi planlanması. biyoloji. • Okullarda kutlanacak millî bayramlar ve yerel kurtuluş günleri. kimya ve çevre alanlarında yoğunlaştığı görülmektedir. Özellikle son yıllarda eğitim ve çevre alanında hazırlanan projelerde ciddi bir artış gözlemlenmektedir. Ancak geçmiş yıllara ait tören faaliyetlerinin birebir alınması. sınıflar arası veya okul düzeyinde gerçekleştirileceği ve bu etkinliklerde hangi kulüp ve öğrencilerin görevlendirileceği öğretmenler kurulunca kararlaştırılır.gov. sivil toplum örgütlerine.
alanlardaki uğraşlar. bu sorunlara çözüm bulamadığında çok kolay hayal kırıklıkları yaşayabilir ve de yılgınlıklara kapılabilir. ortaya çıkarılması. aksi halde bir atıl potansiyel olarak orada durur. Hayatın akışı içerisinde zaman zaman sorunlar ve fırsatlarla karşılaşabiliriz. geliştirilmesi ve kullanılması süreci olarak tanımlanabilir. • Genel kültür • Sosyal yaşam içerisindeki aktivitelerde bulunabilme • Organizatörlük • Koçluk • Beden dilini kullanabilme • Oyun ve drama • Teknolojiden yararlanma • Yabancı dil öğrenme • Diksiyon • Doğa sevgisi • Kişisel hobiler • Müzik vb. Duygusal dünyamıza taşıdığımız sorunların çözümü çoğu kez zordur. Kişisel gelişim bu gizil gücün keşfedilip. Bazı insanlar bu gizil gücü keşfedip değerlendirirken bazı insanlar da bunu beceremezler. Öğretmenlik mesleğinin ilk yıllarında karşımıza çıkan sorunlara yaklaşım tarzımız genelde duygusaldır.Öğretmenin Kişisel ve Mesleki Gelişimi Bu bölümde aşağıdaki soruların yanıtlarını bulacaksınız: • Kişisel gelişim nedir? • Kendini tanıma ve kendini gerçekleştirmenin önemi nedir? • Kişisel gelişim nasıl gerçekleştirilebilir? • Mesleki gelişim nedir? • Mesleki gelişim nasıl sağlanır? Öğretmenin Kişisel Gelişimi Kişisel Gelişim Her insanın içinde keşfedilmeyi bekleyen bir gizil güç bulunmaktadır. Bu gizil güç ortaya çıkarılıp değerlendirilirse anlamlı olur. kişisel gelişime olumlu katkılar sağlayabilmektedir. Bu durum zamanla tükenmişlik sendromunun yaşanmasına neden olabilir. Bu anlamda. Bu sorunların bir kısmına aklımız ve mantığımızla yaklaşarak çözüm üretirken. 195 . Kişi. Böylesi durumlarda ayakta kalabilmenin en önemli yollarından birisi de kişisel gelişim doğrultusunda hedefler belirleyip bunları gerçekleştirme çabası içerisinde olmaktır. bir kısmına da duygularımızla yaklaştığımız için çözüm üretemeyebiliriz.
Kişi bu süreçte yaptığı çalışmalardan keyif alır. Kişisel Gelişimin Gerçekleşmesi Kişisel gelişimin sağlanabilmesi öncelikle kişinin gelişim sürecinde istekli olmasına bağlıdır. bireyin kendisini tanıması. gizil güçlerini geliştirmesi ve çevresindeki fırsatları kendisine olumlu yönde katkı sağlar hale getirmeye çalışması önem taşımaktadır.. Kendini gerçekleştirmekte olan birey daha verimlidir. spor. sanat. sosyal sorumluluk projelerinde görev almak.” sözüyle kişinin öncelikle kendisini tanımasını. Kişisel gelişim için mesleki ve sosyal çevrede rol model olabilecek kişilerle tanışmak. Kişide böyle bir istek mevcut değilse dışarıdan yapılan zorlamalar kişisel gelişim için fazla yarar sağlamaz. mutlu yaşar ve bu durumunu çevresine olumlu yönde yansıtabilir. keşfetmesini ve bu yolla güçlü ve zayıf yönlerini keşfederek bir yaşam felsefesi belirlemesinin gerekli olduğunu anlatmaya çalışmıştır. Demokratik ve özgürlükçü bir anlayışa sahiptir. gibi aktiviteler içinde bulunmak kişisel gelişimde etkili olabilecektir.Kendini Tanıma ve Gerçekleştirmenin Önemi Kişisel gelişimin gerçekleştirilebilmesi için.” Seninle sen danış. 196 . Kişisel gelişim çabası içinde olan bireyler kendini gerçekleştirmeye yaklaşmış olurlar. isteğe bağlı olmanın ötesinde zorunluluk olmalıdır. gör nerdesin sen. İnsani değerlere saygı duyar ve bu değerleri geliştirme yönünde adımlar atma eğiliminde olur. Değişime ve yeni yaşantılara açıktır.”. Topluma çeşitli konularda liderlik yapma gibi bir misyona sahip olan öğretmenin kişisel gelişim çabası göstermesi.. kurs ve seminerlere katılmak. Sürdürülebilir bir kişisel gelişim için büyük düşünüp işe küçük adımlarla başlanıldığında daha iyi sonuçlar alınabilir. Bireyin güçlü ve zayıf yönlerini bilmesi kendisini gerçekleştirme yolunda önemli adımlar atmasına olanak sağlayacaktır. Kendini gerçekleştirme kişinin yaşamı süresince devam eder. Hızla değişen dünyanın bir parçası olduğunu bilir ve değişimin şartlarına kendisini hazırlar. Çevresiyle sağlıklı ilişkiler kurma yolunda adımlar atmada başarılıdır. sivil toplum örgütlerinin çalışmalarında yer almak. Yunus. “Seni senden iyi kim bilebile.
beceri ve alışkanlıklar kazandırmayı. mesleki yeterliklerini geliştirmek isteyen öğretmene kendi gelişim modelini kendisinin oluşturması. • Mesleki bilgi. 2010. güçlü ve zayıf yönlerini bilmesi ve bu şekilde mesleki gelişimini sağlayıcı arayışlara girmesi olarak tanımlanabilir. 89). s.s. internet karşısında geçirilen bir bölümünü araştırmaya ve bilgi edinmeye ayırmak gibi aktiviteler. • Öğretmenlerin deneyimlerini paylaşmaları ve daha az deneyimli meslektaşlarına rehberlik etmeleri. adayın mesleğe adım atmasıyla başlar. • Öğretmenlerin öğretme-öğrenme stratejileri ile ilgili yeni yaklaşımlar konusunda daha bilinçli duruma gelmeleri.3). Okul içinde ve dışında öğretmenlerin. • Okuldaki insan ve materyal kaynakları etkin biçimde kullanılarak öğretmenlerin mesleki gelişim ihtiyaçlarının okul ortamında karşılanması. hazırladığı Mesleki Gelişim Planının uygulanması ve izlenmesi süreçlerinde öğretmene yol haritası sunması bakımından Türk Eğitim Sisteminde yeni bir kavram olarak karşımıza çıkmaktadır. bir kitaptan hiç olmazsa 15-20 sayfa okumak. aynı zamanda mesleki gelişimine de katkı da bulunacağından. Her gün yabancı bir dilden 5-10 kelime öğrenmek. 1999. haftalar ve aylar geçtikçe ortaya çıkacak kişisel birikimi şaşırtıcı hale getirecektir. OTMG. Bu yüzden öğretmenin meslek yaşamı boyunca öğrenmeye arzulu olması. etkili öğrenme ve öğretme ortamları oluşturmada öğretmene destek sağlayan süreçler bütünü olarak tanımlanan bir çalışma bulunmaktadır. • Değer ve • Tutumlarının gelişimini destekleyen. Mesleki Gelişim Bireye belirli bir meslek alanı ile ilgili bilgi. (Seferoğlu. • Öğrenciler için öğretim ve öğrenim kalitesinin artırılması. • Okulların gelişim planları doğrultusunda öğretmenlerin deneyim ve uzmanlığından yararlanılması. • Meslektaşlarının yardım ve desteği ile bu yaklaşım ve stratejileri kendi uygulamalarına yansıtmaları. Aday öğretmen ilk yıllarda mesleğin getirdiği sorunlarla başa çıkmaya çalışırken diğer yandan da çağın gereklerine ve ihtiyaçlarına uygun olarak mesleki gelişimini sürdürme durumundadır.Kişisel gelişimi engelleyen en önemli etmenlerden biri hedeflenen çalışmaların tamamlanmadan yarıda bırakılmasıdır. OTMG ile. mesleğe uyum ile ilgili sorunlarının da çözümüne yardımcı olacaktır. • Öğretmenlerin kendi gelişimleri için daha fazla sorumluluk almaları ve öz değerlendirmeleri sonucunda eksik gördükleri yönleri ya da geliştirmek istedikleri yeterlik alanlarına yönelik Mesleki Gelişim Planı hazırlamaları ve uygulamaları. Öğretmenlik mesleği için bu süreç. (Demirel. • Beceri. “Eğer öğretmen meslekte öğreniyorsa. onun yeteneklerini türlü yönlerden geliştirmeyi öngören eğitim sürecidir. 197 . günler. bireyin kendini tanıması. Diğer yandan MEB Öğretmen yetiştirme ve Eğitimi Genel Müdürlüğünün hazırlamış olduğu Okul Temelli Mesleki Gelişim (OTMG). o öğretmenin sunacağı eğitim hizmetinin kalitesi de yüksek olur”. Öğretmenin Mesleki Gelişimi Mesleki Gelişim Mesleki gelişim süreci mesleklere göre farklılık gösterse de tüm mesleklerde ortak olan nokta.
meb. Aday öğretmen birçok engeli aşarak girdiği mesleğinde bir hedef olan KPSS engelinden sonra meslek adına yeni hedefler geliştirmediği takdirde düşeceği boşluktan. Tübitak tarafından kurulan ve üniversiteler ve araştırma kurumlarını birbirine bağlayan akademik bilgi ağı olan Ulakbimden yararlanılabilir.gov. mesleğin gereklerini hakkıyla yerine getireceği için bu çabasıyla da öğretmenlik mesleğinin saygınlığına olumlu yönde katkı sunabilir. öğretmenin bilgiyi aktaran ve ezberleten değil. Ayrıca üniversitelerin yayınlarının da takip edilmesi mesleki gelişimin sağlanması anlamında aday öğretmene faydalı olabilir. Mevzuata hakim bir öğretmen mesleki haklarını iyi bileceği için haksızlıklara uğramayacağı gibi.tr). öğrencileriyle birlikte bilgiyi üreten ve onlara bilgiye ulaşma konusunda rol model olduğu söylenebilir. Milli Eğitim Dergisi ve Tebliğler Dergilerinden. Ayrıca Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme Daire Başkanlığının internet sitesinden de mevzuat güncel olarak takip edilebilir. 1) Mevzuat Bilgisine Hakim Olma Aday öğretmenlerin karşılaştıkları sorunların temelinde mevzuat bilgisine hakim olmamalarının yattığı söylenebilir.gov. 3) Bilişim teknolojilerinden yararlanma Bilgi çağındaki öğretmen rolüne bakıldığında. Şayet böyle bir eksiklik varsa aday öğretmen çevresindeki sivil toplum örgütleriyle iletişime geçerek okulunun alt yapı eksiklerini giderebilir ki bunu gerçekleştiren birçok öğretmenimiz mevcuttur. Çünkü mesleki yayın tanımı içinde mevzuat. bilgiye daha kolay ulaşacak ve öğrencilerine teknolojiyi etkili kullanabilmeleri açısından iyi bir rol model olacaktır.• Okul çalışma kültürü ve değerler sisteminin gelişimine bağlı olarak okulun çevre ile bütünleşmesi ve çevre olanaklarının okul sorunlarının çözümünde daha fazla işe koşulması beklenilmektedir. Bu durumda öğretmene düşen görev teknoloji kullanımındaki becerilerini hayata geçirerek atıl durumdaki bu araçların etkin olarak kullanılmasını sağlamak olabilir. milli eğitim ile ilgili dergiler ve sendikaların süreli ve aylık yayınları yer almaktadır. Bunun için de öğretmenin bilim ve bilgi çağında bilişim teknolojilerinden yararlanması zorunlu hale gelmiştir. Bilindiği gibi öğretmenin bilişim teknolojilerini etkili kullanabilmesi için bulunduğu okulun teknolojik açıdan yeterli durumda olması gerekmektedir. bilginin resmini yapmasını istemektedir.html adresinden temin edilebilir. 198 . Milli Kütüphanenin internet sitesinden (http://www. Bir başka deyişle günümüzde öğretmen öğrenciye bilginin fotoğrafını çektirmemekte. Bilişim teknolojilerini iyi kullanan bir öğretmen derslerini daha etkili anlatacak.tr/yayin.mkutup. Bu anlamda Milli Eğitim Bakanlığı’nın Bilim ve Aklın Aydınlığında Eğitim Dergisi. yapacağı kişisel ve mesleki gelişim planı sayesinde kurtulabilir ve bu sayede meslek yaşamı boyunca hem mesleki gelişimine hem de kişisel gelişimine katkı sağlayabilir. Bu alanlar. Bunun yanında gidilen okulda karşılaşılacak bir başka sorun da okulun teknoloji mezarlığına dönüşmüş olma ihtimalidir. Öğretmenin mevzuat bilgisine hakim olması disiplin sorunları yaşanmaması anlamında da olumlu katkılar sağlayabilir. 2) Mesleki Yayınları İzleme Mesleki yayınları izlemek aday öğretmenin mesleki gelişimine doğrudan ve çok olumlu katkılar sağlayabilir. Aday öğretmen geleceğe yönelik olarak tasarladığı mesleki hedeflerine ulaşmak için çeşitli alanlarda kendini geliştirmek ihtiyacı duyabilir. OTMG anlayışının kazandırılması ve uygulanabilmesi için daha detaylı bilgi ve kullanılabilecek formlar http://otmg. Bu yayınları düzenli bir biçimde takip eden aday öğretmen hem mevzuattan haberdar olacak hem de güncel bilgileri ve eğitim alanındaki yeni bakış açılarını takip etme fırsatı bulacaktır.
Mesleki gelişim anlamında öğretmenlerin en çok kullanmaları amaçlanan Hizmetiçi Eğitim Modülü’nde bir başvurunun nasıl yapılacağına dair şema aşağıda açıklanmıştır. Kullanıcı adı ve kişisel şifre ise okul yönetiminden alınır ve öğretmen isterse kişisel şifresini değiştirebilir. Ayrıca Öğretmen Akademisi Vakfının (http://www.4) Hizmetiçi eğitim etkinliklerinden yararlanma Aday öğretmenin kendi yeteneğine.tr) internet adreslerinden de mesleki gelişim amacıyla faaliyetlere başvurularak yararlanılabilir. Şema 6: Hizmetiçi Eğitim Başvurusu Tıkla Tıkla Tıkla Tıkla Tıkla Tıkla Tıkla Tıkla Tıkla • http://mebbis. Bu yüzden bu sitelerin düzenli olarak ziyaret edilmesi önerilir. Bu noktada seçilecek faaliyete başvuru faaliyetin başlangıcından 60 gün önce yapılmalıdır.tr) ve Eğitim Reformu Girişiminin (http://www.hieb. kullanıcı adı ve şifre yazılır • Hizmetiçi eğitim modül • Başvuru işlemleri • Faaliyet başvuru • Hizmetiçi eğitim faaliyeti arama • Çıkan listeden faaliyet seçilip onaylanır. Bu araç etkili kullanıldığı takdirde öğretmenin mesleki gelişimine katkı sağlayacağı gibi öğrencilerinin ilköğretim programının hedefleri doğrultusunda yetiştirilmesine de olanak sağlayabilir.edu. Giriş kodu her seferinde bilgisayarın otomatik olarak verdiği koddur.gov. başarısına etki edecek gelişim fırsatlarını sağlayacak en önemli fırsatlardan birisi hayat boyu öğrenme organizasyonları içinde değerlendirilebilecek hizmetiçi eğitim etkinlikleridir. Bu bağlamda Hizmetiçi Eğitim Daire Başkanlığının internet sitesinin düzenli olarak ziyaret edilmesi tavsiye edilir. öğretmen derneklerinin ve sivil toplum kuruluşlarının düzenli olarak yapmış oldukları yayınlar ve internet sitelerinde yer alan bilgiler aday öğretmenin mesleki gelişimine önemli katkılar sağlayabilir. Bu konudaki en detaylı bilgi Milli Eğitim Bakanlığı Hizmetiçi Eğitim Daire Başkanlığının internet adresinden (http://www. Bir öğretmen özgün projeler üretmeye ve hayata geçirmeye neden ihtiyaç duymalıdır? 199 .sabanciuniv. Mebbis modülleri içerisinde yer alan Hizmetiçi Eğitim Modülünden başvurularak ve takip edilerek sonuçlandırabilir.gov. 5) Öğretmen örgütleriyle işbirliği yapma Öğretmen örgütlerinin.meb.tr) alınabilir. Hizmetiçi eğitim planlamalarının yıllık takvim şeklinde yer aldığı bu siteden mesleki gelişim adına seçilecek faaliyetler. Öğretmen müdür yetkili öğretmen ise kullanıcı adı ve şifresini il/ilçe İLSİS yöneticisinden alabilir.orav.gov. 6) Özgün projeler üretme ve hayata geçirme Mesleğinde farkındalık yaratmak isteyen bir öğretmen için proje ciddi bir araçtır.tr • Hizmetiçi eğitim modülü • Kullanıcı girişi • Giriş kodu.
öğretmenlik kariyer basamaklarında yükselme sınavından muaf olup. ve daha alt derecelerde ise özel hizmet tazminatının %15 fazlasını almaktadır. kendisine hedef koyduğu için daha planlı. Bu koşullar şu şekilde sıralanabilir.Öğretmenlik Kariyer Basamaklarında Yükselme Kariyer basamaklarında yükselme öğretmenin kendini geliştirerek mesleğinde ilerlemesi açısından önemlidir. Maddesine göre. uzman öğretmenlik ve başöğretmenlik şeklinde basamaklara ayrılan kariyer yükselme olanağı toplam serbest öğretmen kadro sayısı içinde uzman öğretmen oranı % 20. b) Alanında veya eğitim bilimleri alanında doktora öğrenimini tamamlayanlardan başöğretmenlik için öğretmenlikte 7 yıl kıdemi bulunmak şartı aranmaktadır. İlk bakışta uzun bir süreç gibi değerlendirilecek bu durum öğretmenin kariyer planlamasında ufkunu açacak. sıradan bir insan olmadığını hissettirecektir. Kuşkusuz bu sınavlara girmenin ve mevcut unvanları elde etmenin birtakım koşulları mevcuttur ve bu koşulların yerine getirilmesi ya da bu koşulların taşınması gerekir. daha istekli ve amaçlı bir şekilde görev yaparak kendi farkını ortaya koyacak. Kariyer basamaklarında yükselme sınavı sonucunda uzman öğretmenlik unvanı kazanmış bir öğretmen 1. Alanında veya eğitim bilimleri alanında tezli yüksek lisans veya doktora öğrenimini tamamlayanlar. Adaylık döneminden sonraki öğretmenlik. a) Alanında veya eğitim bilimleri alanında tezli yüksek lisans öğrenimini tamamlayanlardan uzman öğretmenlik için öğretmenlikte 7 yıl. Bu nedenle kariyer basamaklarında yükselme sınavı mesleki gelişim açısından doğru değerlendirilmesi gereken bir sınavdır. 200 . Ancak ilgili yönetmeliğin 9. başöğretmen oranı % 10 biçiminde belirlenmiştir ve adaylık dönemi hariç başvuru süresinin son günü itibarıyla. Bu anlamda öğretmenler 2005 yılında yürürlüğe giren Öğretmenlik Kariyer Basamaklarında Yükselme Yönetmeliği doğrultusunda açılacak olan sınava başvurabilir ve kariyer gelişimlerine buradan başlatabilirler. eğitim-öğretim hizmetleri sınıfı kadrolarında bulunan öğretmenlerden adaylık dönemi hariç başvuru süresinin son günü itibarıyla. Derecede ise özel hizmet tazminatının %20 fazlasını. ve 2. b) Başöğretmenlik için uzman öğretmenlikte 6 yıl görev yapmak gerekmektedir. sınavdan muaf bulunanların kariyer basamaklarında yükselmelerinde. a) Uzman öğretmenlik için öğretmenlikte 7 yıl. 3.
• Ulaşım ve barınma gereksinimlerini nasıl karşılayabileceği.Aday Öğretmene Rehberlik Bu bölümde aşağıdaki soruların yanıtlarını bulacaksınız: • Aday öğretmen okul yönetiminin rehberliğinden nasıl yararlanabilir? • Aday öğretmen zümre arkadaşlarının rehberliğinden nasıl yararlanabilir? • Aday öğretmen eğitim müfettişinin rehberliğinden nasıl yararlanabilir? Aday öğretmen. • Öğrencileriyle yaşayabileceği sorunlarda neler yapması. nasıl davranması gerektiği. İlk karşılaşmadan sonra. okulda uyması gereken kurallar. Bu sorumluluğunun bilinci içerisinde görevini yaparken. 1. atandığı okula göreve başlamak üzere gittiği zaman ilk karşılaşıp. zümre arkadaşları. • Öğrenci velileri ile iletişiminde takınması gereken tutum ve kullanacağı dilin nasıl olacağı. 201 . 4 ve 5’inci sınıflarda aynı sınıfı okutan sınıf öğretmenleri ve varsa branş öğretmenlerinin. • Okula geliş-gidiş saatleri. kültürel ve insani özellikleri. nöbet görevinin gerekleri. Aday öğretmen mesleğinin ilk günlerinde “çevreye uyum seminerleri” ile bulunduğu çevrenin genel ve özel koşulları hakkında bilgi edinirken bu sürecin devamında. 2. Aday öğretmen bu süreçte okul yönetiminden. • Okulun hizmet verdiği sosyal çevrenin ekonomik. Bu adaylık süreci içerisinde bir yandan mesleğinin gereklerini ve kurallarını öğrenip uygulama çabası içerisindeyken.) beldenin kültürel özelliklerine göre nasıl davranması gerektiği. devletin kamuya karşı gerçekleştirmek zorunda olduğu temel ve asli görevlerinden biri olan eğitim-öğrenim görevini yerine getirmekle yükümlü kamu görevlisidir ve bir takım sorumlulukları vardır. okulun bölüm ve birimlerinden nasıl yararlanabileceği. kendisi için görevlendirilmiş olan rehber öğretmen ve eğitim müfettişlerinden yaralanabilmelidir. • Kıyafetinde. düğün. 3. 7 ve 8’inci sınıflarda da aynı dersi okutan öğretmenlerin oluşturduğu birlikteliğe zümre denir. muhatap olacağı kişi/kişiler okul müdürü ya da müdür yardımcıları olacaktır. bir yandan da kişisel ve mesleki gelişimini sağlamak çabası içerisinde olmalıdır. davranışlarında ve çevresiyle ilişkilerinde dikkat edeceği. gibi hususlarda yardım alabilir. • İdari iş ve uygulamaların nasıl yapıldığı/yapılacağı. görev süreci içerisinde birlikte olacağı bu kişilerden mesleki gelişimleri için yararlanmayı bilmelidir. göreve başladığı andan itibaren. konuşmasında. çevresinde bulunan okul müdürü. • Okulun bulunduğu yörenin ve okulun özellikleri. vb. Zümre Arkadaşlarının Rehberliğinden Yararlanma İlköğretim okullarında. • Yabancısı olduğu o beldede yaşanabilecek sosyal olaylarda (ölüm. 6. adaylık eğitimini de tamamlamak durumundadır. Okul Yönetiminin Rehberliğinden Yararlanma Aday öğretmen.
Eğitim Müfettişlerinin Rehberliğinden Yararlanma Aday öğretmenin adaylık eğitimi sürecinde mesleki ve kişisel gelişim açısından yardım ve rehberlik alabileceği kaynak kişilerden biri de eğitim müfettişleridir. Bu çerçevede aday öğretmenin okulla ilgili tüm faaliyetlerde eğitim müfettişinin rehberliğinden yararlanma çabası içinde olması gerekir. • Karşılaşılan güçlüklere ilişkin notlar alınıp. bir araya gelindiğinde rehber öğretmeninin danışmanlığından yararlanılması hususlarında rehber öğretmeninden yardım alabilir. Rehber Öğretmenden Yararlanma Uygulamalı eğitim sürecinde okul müdürü tarafından aday öğretmenin yetiştirilmesi amacıyla bir öğretmen görevlendirilmesi yapılması zorunludur.Aday öğretmen. Bu durumunda. proje ve performans görevlerinin belirlenmesi derslerin işlenişi sürecinde kullanılabilecek uygun etkinlik örnekleri ile materyal hazırlanması gibi hususlarda yardım alabilir. yanıtını bulamadığı sorular. mesleki yardımlarda bulunulması ve iş başında yetişmelerine rehberlik etmesi bulunmaktadır. Eğitim müfettişlerinin görev ve sorumlulukları arasında. her gerek duyduğu anda eğitim müfettişine ulaşamama sıkıntısı yaşayabileceği düşünüldüğünde. karşılaştığı güçlükler. bu rehber öğretmenin gözetiminde mesleki gelişimini sürdürmek ve adaylık eğitimini tamamlamak durumundadır. Ancak. mesleki gelişim sürecinde aynı zümre içinde olduğu arkadaşlarından ve çevresindeki diğer öğretmenlerden rehberlik yardımı alma çabası içinde olmalıdır. 202 . • Karşılaşacağı güçlüklerde rehber öğretmeninden fikir alma ve hangi kaynaklara başvurması gerektiği • Okul yönetimince verilecek görevlerin yerine getirilmesi • Planlayacağı özgün çalışma ve uygulamaların gerçekleştirilmesi • Uygulamalı eğitim sürecinde verilecek görev ve çalışmaların içerikleri ile başvurulabilecek kaynakların neler olabileceği • Aday öğretmen tek öğretmen olarak çalışıyorsa kendi okulunda çalışan rehber öğretmeni olamayacaktır ve kendisine yakın bir okuldan rehber öğretmen tayın edilecektir. başvurması gereken yol ve yöntemler ve bilemediği diğer konuları not almalıdır. Bu süreçte aday öğretmen kendisi için görevlendirilen rehber öğretmenden. Bu doğrultuda aday öğretmen: • Öğretim programlarının uygulanmasında karşılaşılabilecek güçlüklerin neler olduğu • Öğrencilerin çalışma anlayışları ile çevrenin özellikleri • Etkili sınıf yönetimi konusunda yapması gerekenler • Öğrenci başarısını değerlendirme sürecinde yapılması gerekenler • Aile özellikleri ile öğretmen veli ilişkilerinde dikkate alınması gereken noktalar • Okul ve bölümlerinden etkin yararlanılabilmesi için yapılması gerekenler • Okul-çevre özelliklerine göre. kayıtlar tutulması. aday öğretmenlerin yetiştirilmesi. • Rehber öğretmen ile belirli zaman aralıklarında birlikte çalışabilmek için çalışma planı hazırlanması. Aday öğretmen.
öğrenme-öğretme ortamının nasıl kurgulanacağı. Dersliğin düzenlenmesi. Aday öğretmenler bu danışmalar sürecinde. Öğrencilerin bireysel farklılıklarına göre öğrenme-öğretme sürecinin nasıl planlanacağı. Bunların yanında fırsat buldukça il millî eğitim müdürlüğündeki Eğitim Müfettişleri Başkanlığı da ziyaret edilerek gereksinim duyulan konularda yardım alınabilir. beceri. Derslerin işlenişi sürecinde uygun yöntem ve tekniklerin nasıl seçileceği. Öğrencilere. bilgi girişi vb. öğrenci kulüp çalışmaları ile sosyal. • • • • • • • • • • • • • • Kurum binası ve bölümlerinin temizlik. Törenler. işlenmesi ve arşivlenmesi işlerinin nasıl yürütüleceği. Bunun yanında eğitim müfettişleriyle kurabileceği e-posta ve telefon iletişimi ile de bilgi alış verişi sağlayabilir. Okul Aile Birliği’nin kuruluş ve işleyişine ilişkin iş ve işlemlerin nasıl yürütüleceği. kültürel ve sportif etkinliklerin nasıl yürütüleceği ve kayıtlarının nasıl tutulacağı. Yangından korunma ve sivil savunma önlemlerinin alınması ve uygulamasının nasıl sağlanacağı. Okul ile çevre arasında olumlu ilişkilerin nasıl kurulacağı ve çevrenin olanaklarından nasıl yararlanılacağı. Okulda tutulması gerekli defter ve dosyaların düzenlemesi. zümre öğretmenler kurulu ve şube öğretmenler kurulunun işlevleri ve bu kurullardan etkin yararlanmanın yolları.Not aldığı konuları eğitim müfettişlerinin okuluna yaptığı ziyaretler sırasında onlara sormalı bire bir yardım almalıdır. bakım ve onarımı ile hizmete uygun eşya ve araçla donatılması ve kullanılmasının sağlanması için yapılması gerekenler. ders araç gereçleri ve öğretim materyallerinin etkin kullanımının nasıl sağlanabileceği. Birleştirilmiş sınıflı okullarda eğitim öğretim etkinliklerinin nasıl yürütüleceği. işlerin nasıl yürütüleceği. Mesleki gelişimleri için incelemeleri gereken mesleki eserler ile mevzuatın neler olduğu konularında eğitim müfettişlerinden yardım alarak bilgi edinebilirler. nakil. Öğretmenler kurulu. tutum ve olumlu alışkanlıkları kazandırma sürecinin nasıl yönetileceği. programların öngördüğü bilgi. e-Okul ortamında gerçekleştirilen öğrenci kayıt. belirli gün ve haftalar. 203 .
. engel durumunun sınırlandırılabileceğini.Özel Eğitim Bu bölümde aşağıdaki soruların yanıtlarını bulacaksınız. bir öğretmenin bakış açısı ve yaklaşımı farklı olmalıdır. Özel eğitime ihtiyacı olan birey: Çeşitli nedenlerle bireysel ve gelişim özellikleri ile eğitim yeterlilikleri açısından akranlarından beklenilen düzeyden anlamlı farklılık gösteren birey olarak tanımlanmaktadır. yetersizliği engele dönüştürmeyi önleyen. sık sık çarpma ve düşme gibi kazalar meydana gelir. zihinsel. bağımsız hareket etmede güçlükle karşılaşır. Başka bir ifadeyle özel eğitim. Okullarımızda karşılaştığımız özel eğitim gerektiren çocukların yetersizlikleri ve bu çocukların genel özellikleri şunlardır: • Görme yetersizliği olan çocuklar: Genel olarak bu öğrenciler tahtada yazılanları okuma ve yazmada güçlük yaşar. çoğunluktan farklı ve özel gereksinimli çocuklara sunulan. geliştirilmiş eğitim programları ve yöntemleri ile onların özür ve özelliklerine uygun ortamlarda sürdürülen eğitim olarak da ifade edilmektedir. üretici bireyler olmasını destekleyecek becerilerle donatan eğitimdir. Toplumun. Özel Eğitim Gerektiren Bireyler ve Özellikleri Okullarımızda gelişimleri bakımından normal akranlarının gerisinde veya ilerisinde olan. • Özel eğitim nedir? • Özel eğitim gerektiren yetersizlikler nelerdir ? • Özel eğitim gerektiren bireylerin genel özellikleri nelerdir? • Özel eğitim gerektiren bireylerin eğitsel tanılanmasında okul müdürünün. Ya da özel eğitim gerektiren bireylerin eğitim ihtiyaçlarını karşılamak için özel olarak yetiştirilmiş personel. bu bireylerin özel eğitim yolu ile kapasitelerinin geliştirileceğini. bedensel. renklerin ayırt edemeyebilir vb. Çünkü eğitimciler. Özel Eğitim. üstün özellikleri olanları yetenekleri doğrultusunda kapasitelerinin en üst düzeye çıkmasını sağlayan. duygusal veya sosyal gelişim özellikleri yönünden normal çocukların gelişim özelliklerinden ayrılan çocukların eğitim ve öğretim etkinliklerinin tamamı olarak tanımlanmaktadır. kitabı ve defteri göze çok yakın mesafede tutar. çoğu zaman benzer duygu ve düşünceyle yaklaştığı bu bireylere bir eğitimcinin. farklı olarak nitelendirdiğimiz çocuklarla karşılaşırız. öğretmenin görev ve sorumlulukları nelerdir? • Kaynaştırma eğitimi nedir? • Kaynaştırma yoluyla eğitimin uygulama biçimleri nelerdir? • Kaynaştırma eğitiminde okul müdürünün görev ve sorumlulukları nelerdir? • Kaynaştırma eğitiminde öğretmenin görev ve sorumlulukları nelerdir? • BEP nasıl hazırlanır? • Kaynaştırma öğrencisinin başarısı nasıl değerlendirilir? • Kaynaştırma öğrencisinin başarısını değerlendirirken nelere dikkat etmek gerekir? • Aile eğitiminin önemi ve içeriği nedir? • Aile eğitimi gerçekleştirecek kurumlar /görevliler kimlerdir? Özel Eğitim. 204 . çocuğun kendine yeterli hale gelmesinde önemli katkıları olabileceğini bilirler. engelli bireyi kendine yeterli hale getirerek topluma kaynaşmasını ve bağımsız.
• İşitme yetersizliği olan çocuklar: Bu öğrenciler sınıfta konuşulanları sık sık tekrar ettirir. uzun süreli tedaviler. konuşmada bozukluklar yaşar. kol ve bacak ağrılarından şikayet eder. • Zihinsel yetersizliği olan çocuklar: Normal çocuklara göre daha uzun sürede ve güç öğrenir. sık sık yorgunluktan el.. okurken veya konuşurken sesleri atlar.. oyun ve sosyal kurallara uyum güçlüğü yaşar. bağımsız hareket becerileri kısıtlıdır. Bu çocukların akademik. çekiştirme ve vurma gibi davranışlar gösterir vb.. Öğretmenin sınıf içinde veya sınıf dışında yaptığı gözlemleri ve bu gözlemlere ilişkin geri bildirimleri çocuğun tanılanmasında çok önemlidir. ilgileri kısa sürelidir.. kelimeler arasında boşluk bırakmaz. okul yönetimi ve varsa diğer uzmanlarla işbirliği içinde olmalıdır. kendini ifade etme becerisi zayıftır.. • Özel öğrenme güçlüğü olan çocuklar: Okuma ve yazmayı öğrenmede çok güçlük yaşar. • Bedensel yetersizliği olan çocuklar: Hareket gerektiren etkinliklerden kaçınır. matematik becerisi zayıftır. Sınıf öğretmeni. • Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocuklar: Bu öğrenciler yerlerine pek oturmaz. başkalarını itme. heceleri ve sesleri gereksiz yere uzatır. nedensiz yere bağırır. sınıf içinde sürekli hareket halindedir ve konuşur. önemsememesi veya yeterli bilgi ve olanaklara sahip olmaması gibi nedenler bireyin erken tanılanmasının önündeki engellerdendir. kendisiyle konuşulduğunda dinlemiyormuş gibi görünür. yönlendirilmesinde ve uygulanacak özel eğitim çalışmalarında önemli katkı sağlayacaktır. sık sık eşyalarını kaybeder. seslere ve konuşmalara duyarsız kalır. kulaktan kaynaklanan hastalıklar ve rahatsızlıklardan şikayet eder vb. dikkatleri çok kısa sürelidir ve çabuk dağılır. öğrendiklerini çok çabuk unuturlar. kalemi düzgün tutamaz. Ailenin duruma ilişkin algısı ve bilgisi. sosyal kurallara uyum güçlüğü yaşar vb. Özel Eğitim Gerektiren Çocukların Tanılanması Sürecinde Görev ve Sorumluluklarımız Özel eğitim gerektiren çocuklar okulöncesi veya ilköğretim okullarına geldiklerinde her zaman tanılanmış olarak gelmeyebilir. zıplama gibi davranışlarda bulunur. Bu süreç içerisinde çocuğa 205 .. • Dil ve konuşma güçlüğü olan çocuklar: Konuşmaları kısıtlıdır ve çok anlaşılır değildir. çığlık atar. kaba ve ince motor becerilerini gerektiren etkinliklerde zorlanır vb. Öğretmenlerin ve okul yöneticilerinin özel eğitime neden olan yetersizlikler ve bu yetersizliği olan bireylerin genel özellikleri hakkında bilgilenmesi çocuğun tanılanmasında. okulun rehber öğretmeni ve rehberlik servisi. yönergeleri ve konuşmaları anlamakta zorlanır. kelimeleri ayırarak yazar. unutkandır. Ailenin veya çevrenin durumu kabullenmemesi. çocuğun sağlık durumu. ses tonunu ayarlayamaz. bazı sesleri öğrenemez. • Otistik çocuklar: Dil gelişimleri zayıftır. Sınıf veya ders öğretmeni sınıfında sosyal ve akademik yönden akranlarından farklı düzeyde performans gösteren çocukları daha yakından takip etmelidir. bir sesin yerine başka bir ses kullanır. bellekleri güçlü değildir vb. sıklıkla kendi etrafında dönme. isteklerini daha çok işaretler veya dokunma yolu ile ifade eder. öz bakım ve sosyal davranış becerileri bakımından normal gruptan farklı olduğu kanısı oluştuğunda çocuk hakkında bilgi toplanmalıdır. yalnız yapılan uğraşlardan hoşlanır. sesleri veya sayıları yazarken ters veya karışık yazar. ilaçların yan etkileri gibi konularda bilgi sahibi olunmaya çalışılmalıdır. geçirdiği hastalıklar ve travmalar. ses tonu normal değildir vb. sık sık tekrar eder. sallanma. Okul öncesi veya ilköğretim sınıflarında özel eğitime ihtiyacı olan çocuklarla karşılaşabiliriz. kullanılan ilaçlar. konuşma sesi gür veya zayıftır. sınıfında bulunan akranlarından ve normal gruptan farklı düzeyde performans gösteren çocuklar için işbirliği yaptığı kişi ve kurumların da önerileri doğrultusunda tedbirlere yer vermelidir. farkında olmaması. genelleme yapamaz.. somut durumları daha kolay kavrar. denge bozuklukları yaşar vb. akranları ile ilişkileri zayıftır. Tanılanma sürecinde çok önemli konumda bulunan öğretmen çocuğun ailesi. ağlar. sesin geldiği yönü tayin edemez.
bir bireyin bulunduğu sınıflarda 20 öğrenciyi geçmeyecek şekilde düzenlemeli. Ancak. bilişsel. Kaynaştırma Yoluyla Eğitimde Görev ve Sorumluluklarımız Tam zamanlı veya yarı zamanlı kaynaştırma yoluyla eğitim uygulamasının etkili olarak yürütülmesinde okul yönetiminin. Özel eğitim gereksinimi olmakla birlikte normal akranlarıyla birlikte eğitim görmeye uygun olan çocukların eğitimleri okul öncesi. öğrencilerin ve diğer okul paydaşları olan okul çalışanları ve velilerin. destek eğitim hizmetleri de sağlanarak yetersizliği olmayan akranları ile birlikte resmî ve özel. özel eğitime ihtiyacı olan iki bireyin bulunduğu sınıflarda 25. ilköğretim. Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’nin ilgili hükümleri uyarınca kaynaştırma yoluyla eğitim alacak bireylerin bir sınıfa en fazla iki birey olacak şekilde eşit olarak dağılımını yapmalıdır. eğer okulun rehber öğretmeni yoksa. Kaynaştırma yoluyla eğitim. dil ve ifade becerileri ile belirtilmek istenen diğer tespit ve gözlemleri içeren “Bireysel Gelişim Raporu” oluşturulmalıdır. öğrencilerin bazı derslere yetersizliği olmayan akranlarıyla birlikte aynı sınıfta ya da ders dışı etkinliklere birlikte katılmaları yoluyla yapılır. sınıf rehber öğretmeninin ve okul rehber öğretmeninin görev ve sorumlulukları olduğu kadar diğer öğretmenlerin. orta öğretim ve yaygın eğitim kurumlarında sürdürmeleri esasına dayanan özel eğitim uygulamaları olarak tanımlanmaktadır. Kaynaştırma Yoluyla Eğitim Velinin veya okul idaresinin talebi üzerine “Özel Eğitim Değerlendirme Kurulu” tarafından çocuğun eğitsel tanılanması gerçekleştirilir.ilişkin sağlık. aldığı tedbirlere rağmen çocukta soruna ilişkin bir gelişme göremediği kanaatine vardığında aileyi öğrencinin tanılanması konusunda yönlendirmelidir. kaynaştırma öğrencilerinin eğitim ve diğer fiziksel ortamlarının düzenlenmesi ile ilgili gerekli önlemleri alır.gov. Kaynaştırma yoluyla eğitimlerine devam eden bireylerin bulunduğu sınıflarda sınıf mevcutlarını.tr/). okul öncesi. Yönetim. okul öncesi eğitim kurumlarında özel eğitime ihtiyacı olan iki bireyin bulunduğu sınıflarda 10. ailenin bu konuda isteksiz olması veya bunu geciktirmesi üzerine özel eğitim ihtiyacının belirlenmesi amacıyla “Eğitsel Değerlendirme İsteği Formu”nu doldurarak okul idaresinden bu öğrenci ile ilgili tanılanma talebinde bulunmalıdır. öğrencilerin ve okul velilerinin de bu sürece katkısı son derece önemlidir. Okul idaresi. ilköğretim ve ortaöğretim kurumlarında kaynaştırmaya eğitimi yolu ile yapılır. diğer kademelerdeki eğitim kurumlarında ise sınıf mevcutlarını. sınıf öğretmeni ve okul yöneticisi ile birlikte çocuğun sağlık durumu. Tam zamanlı kaynaştırma eğitimi uygulamasında öğrencilerin bireysel özellikleri dikkate alınarak devam ettiği okulun programı uygulanır. 206 . özel eğitime ihtiyacı olan bireylerin eğitimlerini. Okul olanaklarının yetersiz kaldığı durumlarda diğer makamların veya kuruluşların desteğinden yararlanılmalıdır. Bu formla birlikte eğer okulda rehber öğretmen varsa rehber öğretmen tarafından. kaynaştırma öğrencilerinin özellikleri hakkında RAM ve BEP geliştirme birimindeki ilgili kişilerce bilgilendirilmesini sağlamak okul yönetiminin görevleri arasındadır. öğretmenin “Eğitsel Değerlendirme İsteği Formu” ve “Bireysel Gelişim Raporu”yla birlikte RAM’lar bünyesinde oluşturulan “Özel Eğitim Değerlendirme Kurulu”na kapalı bir zarfta resmi yazı ile öğrencinin tanılanması hususunda başvuruda bulunmalıdır. bir bireyin bulunduğu sınıflarda 35 öğrenciyi geçmeyecek şekilde oluşturmalıdır. Okul yönetimi. Aynı zamanda öğretmenlerin. Özel eğitime ihtiyacı olan bireyler kaynaştırma yoluyla eğitimlerini. toplumsal uyum. Yarı zamanlı kaynaştırma uygulamaları. Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Rehberlik ve Danışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün web sitesinde “Basılı Formlar ve Standartlar” adı altında verilen menüde “Tanılama Sürecinde Kullanılan Form ve Belgeler” alt menüsünden okul öncesi ve ilköğretim için ayrı düzenlenmiş olan bu formlara ulaşmak mümkündür (http://orgm. yetersizliği olmayan akranları ile birlikte aynı sınıfta tam zamanlı sürdürebilecekleri gibi özel eğitim sınıflarında yarı zamanlı olarak da sürdürebilirler. akademik ve sosyal yönden edindiği tespitleri ve gözlemlerini kayıt altına almadır. okul çalışanlarının. öz bakım. Öğretmen.meb. psikomotor.
Bu çalışmada öğrencinin sadece akademik yönden yapıp yapamadıklarına değil gelişim alanlarına ilişkin diğer tespitlere de yer verilmelidir. kaynaştırma öğrencisini ve sınıfındaki diğer öğrencileri bu duruma hazırlar. BEP Hazırlama. öğrencinin velisi. öğrencinin dersini okutan ilgili alan öğretmenleri. eğitim performansları ve ihtiyaçları doğrultusunda BEP’lerini hazırlamak amacıyla bireyselleştirilmiş eğitim programı geliştirme biriminin oluşturulacağı” ifade edilir. sabır ve emeğinden kaynaklanmaktadır. bu planda yer alan yıllık amaçlardan yararlanır. öğrencinin öğrenme hızı ve özelliği göz önünde tutularak dönem veya yıl sonunda edinebileceği kazanımları içeren uzun dönemli amaçlar hazırlanır. sınıf ortamında farklılıklarla bir arada yaşama ortamı oluşturmasından. Sınıfında kaynaştırma öğrencisi bulunan öğretmen sınıfının fiziksel ortamını. eğitim performansları ve ihtiyaçları doğrultusunda hedeflenen amaçlara yönelik hazırlanan ve bu bireylere verilecek destek eğitim hizmetlerini de içeren özel eğitim programıdır. bir veya daha fazla ders saati içinde kısa dönemli amacın nasıl verileceğine ilişkin hazırlanan bir plandır. öğrenci ve gerektiğinde görüşlerine başvurulmak üzere özel eğitim değerlendirme kurulundan bir üye bulunur. yıllık amaçlara doğru ilerlerken öğrencinin göstermesi gereken gözlenebilir. kaynaştırma yoluyla eğitimde en etkin rolü oynayan. öncelikle öğrencinin eğitsel performans düzeyinin tespiti ile başlar. Sınıf veya ders öğretmenleri kaynaştırma öğrencisinin kısa dönemli amaçlarını gerçekleştirecek ders etkinliği için “Bireyselleştirilmiş Öğretim Planı” hazırlamalıdır.Öğretmen. Öğrencinin güçlü ve zayıf yönlerini ortaya koyan eğitsel performans düzeyinin tespitinden sonra öğrencinin eğitim ihtiyaçları belirlenir. bu sürecin başından sonuna kadar gösterdiği sevgi. Öğretmen kaynaştırma öğrencisinin eğitsel gereksinimlerini ve düzeyini belirler ve bu öğrencileri için Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) hazırlar. 573 Sayılı Özel Eğitim Hakkında KHK’nın 4/f maddesinde yer alan “Özel eğitim gerektiren bireyler için bireyselleştirilmiş eğitim plânı geliştirilmesi ve eğitim programlarının bireyselleştirilerek uygulanması esastır. Örneğin. gezerek özel eğitim görevi yapan öğretmen. öğrencinin sınıf öğretmeni. BÖP. Öğretmen bir yandan kaynaştırma öğrencisinin sınıf ortamında kendini güvende ve rahat hissetmesini sağlayacak bir ortam yaratma çabasına girerken. öğrencinin okuma-yazma becerisi kazanmasına ilişkin alınmış yıllık amacın kısa dönemli amaçlarından biri “1. sevgi ve paylaşıma dayalı bir kabul alanı oluşturmaya çalışır. Uzun dönemli amaçlara ulaşabilmek için kısa dönemli amaçları iyi belirlemek gerekir. diğer öğrencilerinde de bu farklılıkla bir arada yaşama. bir eğitim programları hazırlamakla görevlendirilen öğretmen. Bu birimin başkanı olan okul müdürünün dışında (ya da görevlendireceği müdür yardımcısı). Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’nin 72. BEP Geliştirme Birimi BEP hazırlarken öğrencinin tanılanması ile birlikte hazırlanan eğitim planından. BEP’in etkili uygulanması için öğretimi kolaylaştırıcı ve destekleyici etkinliklerde bulunur ve gerçekleştirilen öğretimin etkinliğini değerlendirir. Eğitsel performans düzeyinin tespitinde “performans belirleme formu” veya kaba değerlendirme araçları kullanılır. maddesinde “Özel eğitime ihtiyacı olan öğrencilerin eğitimlerini sürdürdükleri okul ve kurumlarda.” hükmü BEP hazırlanmasının yasal açıdan bir zorunluluk olduğunu ifade etmektedir. Kısa dönemli amaçlar. Eğer öğretmen ders planlarında kaynaştırma öğrencisinin yapacaklarına 207 . sürecin en etkili aktörüdür. Eğitsel değerlendirme ve tanılaması ilk kez yapılan her bireyin eğitim planı özel eğitim değerlendirme kurulu tarafından hazırlanır. grup sesleri içeren bir metni okuyup yazması” olabilir. BEP. ölçülebilir davranışlardır. Uygulama ve Başarı Değerlendirilmesi Bireyselleştirilmiş eğitim programı. BEP geliştirme biriminin oluşturulamayacağı okullar İl/İlçe Milli Eğitim Müdürlükleri ve RAM işbirliği ile bu birimin oluşturulmasına ilişkin tedbirler alır. Bu gücü sadece kaynaştırma öğrencisinin eğitimindeki uygulayıcı rolünden değil. özel eğitime ihtiyacı olan bireylerin gelişim özellikleri. saygı. bir rehber öğretmen.
BEP geliştirme biriminin görüş ve önerileri doğrultusunda belirleneceği ifade edilmektedir. öğrencilerin. iletişim özellikleri ile sosyal-duygusal hazır bulunuşluklarının dikkate alınacağı. • Yazma güçlüğü olan öğrenciler ve özel öğrenme güçlüğü olan öğrencilerin değerlendirilmesinin sözlü. sınavların kısa cevaplı ve az sorulu olarak düzenlenmesi. • Otistik bireyler ile duygusal ve davranış bozukluğu olan öğrencilerin değerlendirilmesinde. • Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan öğrencilerin değerlendirilmesinde.RAM ve kaynaştırma uygulaması yapan okul bir yıllık veya bir dönemlik aile eğitim programı hazırlar ve uygular. bu öğrencilerin özellikleri dikkate alınarak daha sık aralıklarla ve kısa süreli sınavların yapılacağı. istekleri doğrultusunda yabancı dil programlarındaki bazı bilgi ve becerilerin öğretiminden veya dersin tamamından muaf tutulabileceği. • Zihinsel yetersizliği olan öğrencilerin. • İşitme yetersizliği olan öğrencilerin ilköğretim ve ortaöğretimde. sözlü ifadede güçlük yaşayan öğrencilerin değerlendirilmesinin yazılı. değerlendirme zamanı. çizimli ve şekilli sorulardan muaf tutulacağı. ihtiyacı olan bireyler için yazılı sınavlarda refakat etmek üzere bir öğretmen görevlendirileceği. teknik. değerlendirme aralıkları.” biçiminde ifade edilmiştir. değerlendirmelerde öğrencilerin BEP’lerinin dikkate alınacağı. Kaynaştırma yolu ile eğitim gören öğrencilerin başarısının değerlendirilmesi MEB İlköğretim Kurumları Yönetmeliği’nin 47/e maddesinde “Kaynaştırma ve özel eğitim sınıflarında eğitimlerine devam eden öğrencilere.Bir çok kazanımın hedeflendiği bu eğitim programında en temel kazanım ailelerin çocuğun eğitimine katkı sağlamasıdır. cihaz ve yöntemlerden yararlandırılacağını.ilişkin amaç. dikkat. Bu öğrencilerin başarısının tespiti. öğrencilerin başarılarının değerlendirilmesinde kullanılacak yöntem. işleniş ve değerlendirmesinde uyarlamalara yer veriyorsa. Kaynaştırma öğrencilerinin başarılarının değerlendirilmesinde. 31/5/2006 tarihli ve 26184 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği hükümlerine göre yapılır. eğitim performanslarına ve gelişim özelliklerine göre çeşitlendirilip. değerlendirme sonuçlarını öğretim planlarına yansıtıyorsa ayrıca BÖP hazırlamasına gerek yoktur. • Yazılı sınavların öğrencilerin yetersizlik türüne. yazılı ve sözlü ifade etme becerilerinde yetersizliği olan bireylerin ise davranışlarının gözlemlenmesi. bu öğrencilerin. devam ettikleri okulun sınıf geçme ve sınavlarla ilgili hükümlerine göre değerlendirileceği. 208 . ölçme araçları ve değerlendirme süresi. başarısızlıklarından dolayı sınıf tekrarı yaptırılmaz. Aile Eğitimi Aile eğitimi kaynaştırma yoluyla eğitimin önemli bir etkinliğidir. Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’nin “Başarının değerlendirilmesi” ile ilgili hükmünde ise “… Bulunduğu okulun eğitim programını veya denkliği olan bir programı izleyen öğrencilerin başarılarının. değerlendirmeden sorumlu kişiler ve değerlendirmenin yapılacağı ortamın. • Görme yetersizliği olan öğrencilerin yazılı sınavlarda Braille yazı olarak verdiği cevapların sınavdan hemen sonra öğretmenin öğrenciye okutmasıyla değerlendirileceği. Yasal olarak aile eğitimi bir zorunluluk olmakla birlikte. uygulanacak eğitimin etkililiği için de eğitsel bir gerekliliktir. bellekte tutma ve hatırlama güçlükleri dikkate alınarak daha sık aralıklarla değerlendirileceği. yetersizliklerinden kaynaklanan güçlüklerini gidermek amacıyla sınavlarda uygun araç-gereç. • Kas ve sinir sistemi bozukluklarına bağlı motor becerilerde yetersizliği olan öğrencilerin motor beceri gerektiren derslerin uygulamalı bölümlerinden istekleri doğrultusunda muaf tutulabileceği” ifade edilmiştir. az gören öğrenciler için sınav sorularının kalın ve büyük puntolu hazırlanacağı.
Venedik’teki gondollar. Benim İtalya’ya gitmem gerek. diğer kaynaştırma öğrencileri ve normal öğrencilerin aileleri ile etkileşiminin sağlanması. Ve Hollanda’nın yel değirmenlerini fark edersiniz.. o gün gelir çatar. Her şey çok heyecan vericidir. İtalya’dakinden daha yavaştır.. Tüm yaşamım boyunca İtalya’ya gitmenin düşünü kurdum ben. Bu yüzden çıkıp yeni broşürler ve kitaplar almanız ve yepyeni bir dil öğrenmeniz gerekmektedir ve daha önce hakkında hiçbir şey bilmediğiniz insanlar tanımak zorundasınızdır. Hollanda’nın Rembrandları bile vardır. iğrenç ve pis bir yere.. Oradaki yaşam. yararlanılabilecek eğitim.. sağlık. Hollanda’ya inmişsinizdir ve orada kalmanız gerekir. yola çıkarsınız.” Fakat uçuş rotasında bir değişiklik yapmışlardır. Sürekli orada geçirdikleri güzel günleri anmaktadır ve yaşamınız boyunca: “Evet. hangi aralıklarla. Geldiğiniz yer sadece farklı bir yerdir. Hostes mikrofonu eline alır ve: “ Hollanda’ya hoş geldiniz “ der. anne-babanın okulda yapılan çalışmaları desteklemesi ve geliştirmesi... Ve lalelerini. çocuğun sosyal kabulünün kolaylaştırılması hedeflenmektedir. içeriklere yer verilmelidir. İtalya hakkında bir sürü kitap ve broşür alırsınız ve harika planlar yapmaya başlarsınız. Emily Perl Kingsley 209 . Bu kaynakta kaynaştırmaya ilişkin bilgilerin dışında kullanılacak örnek formlara da yer verilmiştir (Okullarımızda 3 N-Neden-Niçin-Nasıl Kaynaştırma Yönetici-Öğretmen-Aile Kılavuzu). “Ne demek istiyorsunuz? Ne Hollandası? Ben İtalya’ya bilet almıştım.Aile eğitiminde. eğitim sürecinde okulda ve evde ailenin yapabilecekleri vb. benim de gitmem gereken yer orasıydı. Ancak tüm yaşamınızı İtalya’ya gidemediğiniz için üzülerek geçirirseniz Hollanda’nın güzelliklerinin hiçbir tadını çıkaramazsınız. Fakat bir süre orada kaldıktan sonra nefesinizi tutar ve çevrenize bir bakarsınız. Önemli olan sizi korkunç. bakım hizmetleri. Bir bebek sahibi olacağınızı anladığınızda yaşadığınız duygu. İtalya’ya güzel bir seyahat planı yapmaya benzer. durumlarına ilişkin yasal düzenlemeler. açlığın ve hastalıkların ortasına bırakmamışlardır. Özel eğitim uygulamalarına ilişkin daha ayrıntılı ve geniş bilgi almak isteyenler için Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Rehberlik ve Danışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün hazırlamış olduğu “Kaynaştırma Yoluyla Eğitim Uygulamalarında Yönetici-Öğretmen-Aile Kılavuzu” önemli bir başvuru kaynağı niteliğindedir. Hollanda’ya Hoş Geldiniz Bana genellikle özürlü bir çocuk büyütmenin nasıl bir şey olduğunu sorarlar. çocuğun yetersizliği ve özellikleri. Aylar süren beklemeden sonra. “Hollanda mı? “ dersiniz. Birkaç saat süren yolculuktan sonra. Çünkü yitirdiğiniz düş çok önemli bir düştür. Bu hedefleri gerçekleştirmeye yönelik hazırlanan bir aile eğitimi programında ailenin ve çocuğun yasal hakları. Bu nedenle duyduğumuz acı asla. nerede ve nasıl verileceği aile eğitim programında belirtilmelidir. Bavullarınızı toplar. Fakat tanıdığınız herkes İtalya’ya gidip gelmektedir. İşte anlatıyorum. Coliseum Mikelanjelo’nun Davut’u. İtalya kadar etkileyici değildir. Bu içeriğin aileye ne zaman. çocuğun eğitiminde kullanılacak bazı yeterlikleri kazanması. Ben de aynı planı yapmıştım.” dersiniz. uçağınız havaalanına iner. asla dinmez. İtalyanca birkaç sözcük bile öğrenirsiniz. Sadece farklı bir yerdesinizdir.
liderlik kapasitesi veya özel akademik alanlarda yüksek düzeyde başarı gösteren öğrenciler destek eğitim odalarında bireysel olarak veya gruplar halinde eğitime tabi tutulabilirler. zihinsel engelliler sınıf öğretmenleri öncelikli olmak üzere. • Destek eğitim odasında grupla yapılacak çalışmalarda öğrenci sayısının 6 kişiyi geçmemesine dikkat edilmelidir. zekâ. işitme. Bireyselleştirilmiş eğitim programı (BEP) geliştirme biriminin önerileri doğrultusunda rehberlik ve danışma hizmetleri yürütme kurulunca belirlenir. spor. gezerek özel eğitim görevi yapan öğretmen. • Destek eğitim odasında öğrencilerin eğitim performansları dikkate alınarak birebir eğitim yapılır. • Destek eğitimi alacak öğrenci sayısına göre okulda veya kurumda birden fazla destek eğitim odası açılabilir. Bu kurul aşağıda sayılan özelliklere sahip çocukların destek eğitim odasından hizmet almasını önerebilir. 210 . destek eğitim odasında yapılan değerlendirme sonuçları da dikkate alınır. özel eğitim hizmetleri kurulunun önerisi doğrultusunda millî eğitim müdürlükleri tarafından açılır. • Destek eğitim odasına öncelikle okulun öğretmenlerinden olmak üzere RAM’da görevli öğretmenler ya da diğer okul ve kurumlardaki öğretmenler de görevlendirilebilir. Bunun %40’ı 12 saattir. görme ve ortopedik yetersizliği bulunan öğrenciler • Dil ve konuşma güçlüğü yaşayan öğrenciler • Duyuşsal ve davranış bozukluğu olan öğrenciler • Otistikler • Dikkat eksikliği ve hiperaktivite sorunu olan öğrenciler Akranlarına göre. Örneğin. sınıf öğretmenleri ve alan öğretmenleri görev yaparlar. gerektiğinde eğitim performansı bakımından aynı seviyede olan öğrencilerle grup eğitimi de yapılabilir. Yani bu konuda öğretmen BEP’te belirlenen hedefler doğrultusunda etkinlikler planlayarak uygulamaya koymalıdır. becerileri. I. Destek eğitim odasında öğrenciye verilecek eğitim hizmetleri. • Destek eğitim odasında.Destek Eğitim Odası Destek eğitim odası. Bu durumda destek eğitim odasında verilecek dersler haftada 12 saati geçmemelidir. Kademede haftalık ders saati 30’dur. Destek eğitim odasında eğitim alacak öğrencilerin tanılaması. Öğrencinin destek eğitim odasında alacağı ders saati sayısı öğrencilerin yetersizlikten etkilenme düzeyi dikkate alınarak haftalık toplam ders saatinin % 40’ını aşmayacak şekilde planlanmalıdır. yaratıcılık sanat. bireysel özellikleri dikkate alınarak hazırlanan Bireyselleştirilmiş Eğitim Programında (BEP) belirlenen hedefler doğrultusunda yapılmalıdır. • Destek eğitim odasında yürütülecek eğitim hizmetlerinin planlaması okul yönetimince yapılır. ilköğretim okullarında kaynaştırma eğitimine tabi olan özel eğitime muhtaç öğrenciler ile üstün yetenekli öğrencilerin ihtiyaç duyulan alanlarda eğitim hizmetleri alabilmesine yönelik düzenlenmiş ortamlardır. • Kaynaştırma eğitimine tabi hafif düzeyde zihinsel öğrenme yetersizliği olan öğrenciler • İşitme. öğrencilerin eğitim ihtiyaçlarına. • Destek eğitim odasında eğitim-öğretim hizmetlerinin yürütülmesinde aşağıdaki hususlar dikkate alınır: • Destek eğitim odaları. göre görme. öğrencilerin akademik başarıları. Destek eğitim odalarında. Ancak. • Öğrencinin genel başarı değerlendirmesinde. öğrencilerin eğitim performansı ihtiyaçları ile yetersizlik türüne uygun araç-gereç ve eğitim materyalleri bulunur. Grup eğitimi veya bire bir olarak uygulanacak bu eğitim hizmetleri okuldaki ders saatleri içerisinde yapılmalıdır.
bireyin kendini gerçekleştirilmesine yardım etmektir.Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Bu bölümde aşağıdaki soruların yanıtlarını bulacaksınız. bugünkü ve gelecekteki toplumun uyumuna yönelmiştir. bireyin kendini anlaması. Kendini gerçekleştiren bir insanın özelliklerini bazılarını şu şekilde sıralayabiliriz. kapasitesini kendine en uygun düzeyde geliştirmesi. un Rehberlik kavram ve bir hizmet olarak bireyin gelişimine. Kendini gerçekleştirmekte olan bireyin taşıdığı özellikler aslında. PDR kuşkusuz bir psikolojik yardım hizmetidir. gelişimine ve uyumuna etki eden faktörlerin bilinmesi ve onun yerinde kararlar veren dengeli bir kişi olması amacını güden hizmetler bütünüdür. Rehberlik. psikolojik sağlığı yerinde olan çağdaş insanda bulunması gerekli özelliklerdir. Kendini Tanıma Çevresindeki Olanakları Tanıma Ailemin sınırlılıkları neler? Toplumun gerçekleri. problemlerini çözmesi. yaşamının çeşitli aşamalarında. Rehberlik ve Danışma Hizmetlerini şema üzerinde gösterecek olursak.okul rehber öğretmeni ve rehberlik araştırma merkezleri arasındaki işbirliği nasıl oluşturulur? • Her öğrenme sorunu zihinsel yetersizlikten mi kaynaklanır? • Rehberlik ve danışma hizmetlerinde okul. bireye verilen psikolojik yardım” olarak tanımlanır. çevresine dengeli ve sağlıklı bir uyum yapması ve böylece kendini gerçekleştirmesi için uzman kişilerce.aile veli işbirliğinin önemi nedir? • Öğrenciyi tanılamalı mıyız? Sorunu tanımlamalı mıyız? • Dezavantajlı çocukların eğitimi için neler yapılabilir? • YİBO’larda rehberlik hizmetlerinde dikkat edilecek hususlar nelerdir? Rehberlik öğrenci kişilik hizmetleri bünyesinde düşünülen ve bireyin. • Rehberlik ve Danışma Hizmetleri ile Pedagojik yaklaşım arasındaki ilişki nasıldır? • Sınıf/şube rehber öğretmeni. gerçekçi kararlar alması. bana sağlanan fırsatlar neler? Bulunduğum ortamda bu çevrede sahip olduğum yetenekleri nasıl geliştirebilirim? Çevrenin bana sunduğu fırsatları en iyi nasıl değerlendirebilirim? Sorunlarımı nasıl çözebilirim ve bulunduğum ortama nasıl uyum sağlayabilirim? Kendini Gerçekleştirme Ben kimim? Yeteneklerim neler? Güçlü ve geliştirilmesi gereken yönlerim neler? Yukarıdaki şemadan da anlaşılacağı üzere rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin en önemli amacı. 211 .
Ancak. Rehberlik Hizmetleri İle Pedagojik Yaklaşım İlişkisi Rehberlik ve danışma hizmetleri bir psikolojik yardım hizmeti olmakla birlikte eğitimde uygulanması daha çok eğitimin pedagojik ilkelerini oluşturmaktadır. gerçekte her bireyin zekâ alanlarının hepsini oldukça yüksek düzeye çıkarabileceğini savunmaktadır. Çok yakın bir zamana kadar ülkemizde de rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri problem çözme odaklı uygulanmış bu yaklaşımsa rehberlik hizmetlerinden sadece problemli bireyler yararlanabilir anlayışını doğurmuştur. • Zamanı iyi kullanır. değişmeye ve yeni yaşantılara açıktır. Yapılandırmacı Yaklaşım ve Rehberlik Danışma Hizmetleri İlişkisi Milli Eğitim Bakanlığının uygulamaya koyduğu yapılandırmacı eğitim programları temelde kuramsal olarak çoklu zekâ kuramını temel almaktadır. Eğitim programlarının sadece öğrencinin mantıksal matematiksel ya da sözel zekâsını geliştirmeye yönelik değil müzik. • İnsan değerlerine saygı duyar. Gelişimsel Rehberlik Hizmetleri Anlayışı Rehberlik ve psikolojik danışmanlık mesleğinin doğuşundan günümüze kadar pek çok model benimsenmiştir. Çoklu Zekâ Kuramı. her insanda söz konusu olan bu zekâ alanları değişik düzeylerde bulunabilmektedir. kinestetik zekâsını. Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri eğitimde yanlış yorumlanması belki yanlış tecrübeler ve uygulamalardan kaynaklanmaktadır. Aslında eğitimde rehberlik hizmetleri eğitimde pedagojik hizmetlerle aynı içerikte uygulanmaktadır. Ayrıca rehberlik ve danışma hizmetleri uygulamaları da bu anlayış ve program içeriğini destekleyecek şekilde gelişimsel rehberlik esasına dayandırılarak yeniden oluşturulmuştur. rehberlik ve danışma hizmetlerinin program ya da meslek seçimiyle sınırlandırılmasına ve bunalım durumlarında çare bulucu yardımlar vermesine tepki olarak doğmuştur. Söz konusu hizmetlerin sadece bazı tanıma teknikleri ve testlerin uygulanması olarak algılamak bu temel yanlış algılamanın bir sonucudur. Çoklu zekâ kuramı insanda yalnızca tek bir zekanın geçerliliğini belirlemek yerine. Ayrıca yeterli ve uygun destek. Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri. kendi kapasitesini en uygun düzeyde geliştirilmesini. çevresine dengeli ve sağlıklı bir uyum yapabilmesini amaçlar. eğitim öğretime destek veren hizmetlerdir.ritmik zekâsını. kendine en uygun seçimleri yaparak gerçekçi kararlar alabilmesini. kim olduğunu gerçekçi bir gözle algıladığı gibi kim olabileceği hakkında daha tutarlı bir görüşe sahiptir. doğa zekâsını geliştirecek nitelikte hazırlanması gerekmektedir. onları benimser ve geliştirir. Bu anlamda rehberlik ve danışma hizmetleri eğitimöğretim hizmetleri değildir ancak söz konusu hizmetlerin uygulamalarıyla bütünleştirilmesi gereken.• Kendini gerçekleştirmekte olan insan. Öğretmenler rehberlik hizmetlerini pedagojik hizmetler olarak algılarlarsa daha doğru bir yaklaşım içine gireceklerdir. problemini çözebilmesini. Oysa ki rehberlik ve danışma hizmetleri tüm bireylere yönelik yürütülen hizmetlerdir ve çocuk ya da gençlerin büyüme sürecindeki problem ve endişeleriyle başa çıkabilmelerine yardımcı olmak için eğitim sürecinin düzenli ve vazgeçilmez bir parçası olmalıdır. imkân ve eğitim sağlandığında. Rehberlikte gelişimsel yaklaşım. Yapılandırmacı eğitim programları bu anlayışa dayandırılarak hazırlanmıştır. Öğretmenin rehberlik hizmetlerini algılarken bu içerikte bir algılama geliştirmeleri rehberlik hizmetlerini daha iyi anlamlandırmalarına ve uygulamalarında doğru yaklaşımlara yer vermelerini sağlayacaktır. ayrıca bireylerin kendini anlamasını. Milli Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulunca kabul edilerek ilk ve ortaöğretim kurumlarında uygulamaya konan “İlk ve Ortaöğretim Kurumları Sınıf Rehberlik Programı” gelişimsel rehberlik modeli esas alınarak kazanım ve etkinlik içerikli ve yapılandırmacı eğitim programı içeriğini destekleyici nitelikte hazırlanmıştır. 212 . her insanın bütün zeka alanlarına bir miktar sahip olduğu ve bu zeka alanlarının birbiriyle etkileşim içinde olduğu görüşünü benimsemektedir.
eğitsel ve mesleki gelişimine yönelik yeterlilikler kazandırmak amacıyla ilgili etkinlikleri uygular. Gelişimsel rehberlik hizmetleri anlayışının bir diğer ilkesi de öğretmeni ve sınıf uygulamalarını temel almasıdır. öğrencilere kendini ifade etme fırsatı verilmekte. her zaman ve tüm uygulamalarda bu pedagojik ilkeler doğrultusunda davranmayı gerekli kılar. Sınıf/Şube Rehber Öğretmenlerinin Rehberlik Hizmetlerini Yürütme Görevleri Rehberlik hizmetlerinin içerik olarak pedagojik içerikle örtüştüğünü ve aslında eğitimin pedagojisi olarak algılanması gerektiğini daha önce belirtmiştik. eğitimsel ve mesleki gelişimine yönelik yaşamın her aşamasında verilen yardım hizmetidir. Bir öğretmenin de her şeyden önce bu yaklaşımı benimsemesi gerekir. çalışma becerilerini nasıl geliştireceklerini. sosyal. 3. Programın içeriği önleyici ve gelişimi destekleyici çalışmalardan oluşmaktadır. Öğretmenle öğrencinin etkileşiminin en yoğun olduğu sınıf ortamında rehberlik anlayışı esas alınarak öğrencinin gelişme için desteklenmesi sorunların çözülmesi. bazı tekniklerin uygulanması onun dışında da hiçbir şey yapmama anlayışına da yol açabilmektedir. Rehberlik ve danışma hizmetleri programları da bu yaklaşımı geliştirecek nitelikte oluşturulmaktadır. Ayrıca öğretmen bütüncül bir değerlendirmeyle öğrencinin kendini gerçekçi değerlendirerek doğru karar vermesine yardımcı olmaktadır. Öğretmenin rehberlik hizmetleri konusunda yapacağı çalışmalarda en öncelikle okulun bağlı bulunduğu bölgedeki rehberlik ve araştırma merkezi müdürlüğünün hazırladığı rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri yıllık çerçeve planı doğrultusunda okul rehber öğretmeni tarafından hazırlanan rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri okul çalışma planında yer alan çalışmaları ve sınıf rehberlik programında yer alan etkinlikleri yerine getirmektir. Oysa ki rehberlik hizmetleri anlayışı öğrenci ve öğretmenin etkileşimde olduğu her yerde. Bu yaklaşım aynı zamanda öğretmenin rehberlik ve danışma hizmetleri ile ilgili görevlerinin sadece belli saatlerde. okulda etkin olarak nasıl görev ve faaliyetlere katılacaklarını. 2. Sorumlusu olduğu sınıfın gelişimine yönelik olarak rehberlik hizmetlerinin yürütülmesinden birinci derecede sorumludur. sorumluluk gerektiren kararları nasıl alacaklarını ve problemleri nasıl çözeceklerini öğrenirler. Öğretmenin lider pozisyonu ve sınıf içindeki rolleri rehberlik hizmetleri sorumluluğunu da beraberinde getirmektedir. çevresindeki olanakları en iyi şekilde değerlendirerek kendini gerçekleştirme yönünde doğru karar almasına yardım sürecidir. Öğrenci ile öğretmen etkileşimi önem kazanmakta öğrenci gelişiminin sınıfta sağlanması esas alınmaktadır. belli çalışmaların yapılması. Okul rehber öğretmeniyle işbirliği yapar ve gerektiğinde diğer öğretmenlerden yardım ister. Kişisel. hedef ve amaç belirlemeyi. Gelişimsel rehberlik hizmetleri yaklaşımında öğretmen lider durumdadır ve rehberlik uygulamaları belli bir zaman ve mekânla sınırlı değildir. 213 . kendini tanıması için uygun ortamlar yaratılmakta. Hazırlanan programların odak noktasında öğretmen bulunmaktadır.Türk Milli Eğitim sisteminin eğitim programlarında 2004 yılında meydana gelen değişim rehberlik ve danışma hizmetlerinde de değişimi beraberinde getirmiş ve bu tarihten itibaren program ve uygulama olarak gelişimsel rehberlik anlayışı benimsenmiştir. yaşam becerileri ve baş etme becerilerinin öğretilmesi sağlanmaktadır. Bu anlamda bakıldığında rehberlik ve danışma hizmetleri sürekli bir gelişim içinde bulunan bireyin ben kimim sorusuna cevap bulmaya çalışırken. sosyal. Buna göre gelişimsel rehberlik programında sınıf/şube rehber öğretmenin görevleri şunlardır: 1. Gelişimsel rehberlikte sınıf/şube rehber öğretmeni anahtar rolü üstlenirken bu rolü yerine getirmekte rehberlik ve danışma uzmanının müşavirliğine ihtiyaç duyar. Gelişimsel rehberlik tüm bireylerin rehberlik ve danışma hizmetlerinden yararlanması ilkesini esas almakta ve şöyle tanımlanmaktadır: Bireyin kişisel. Bu yaklaşımla bakıldığında öğretmenin görevlerini sınırlamak belli konularla daraltmak ve belli zaman ve mekânla ifade etmek son derece yanlış bir yaklaşım olacaktır. Örneğin iletişim becerileri sınıfta öğretilmekte. sorumluluk alma becerileri eğitsel ödevlerle geliştirilmektedir. Gelişimsel rehberlikle öğrenciler kendini tanıyarak.
Kaynaştırma eğitiminde olan çocuklara bu çocukların özelliklerine göre rehberlik ve araştırma merkezi müdürlüğünün hazırladığı bireysel eğitim planından yararlanarak bireysel eğitim vermek öğretmenden beklenen bir diğer görevdir. bireyselleştirilmiş eğitim planı hazırlama çalışmalarına katılır. eğitsel başarısını artırmak. Bireyin çeşitli meslekleri tanıması. bu planı uygular (Bakınız Özel Eğitim Bölümü). Programda yer alan ve yukarıdaki gelişim alanlarıyla ilgili 7 yeterlik alanı: 1. Yeşilyaprak. Öğretmenlerin rehberlik hizmetleri kapsamındaki görevleri Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği. İhtiyaç duyan öğrencileri okul rehber öğretmenine yönlendirir. Eğitsel rehberlik. Yöneltme Yönergesi gibi ilgili mevzuatta maddeler halinde sıralanmıştır. program içerisinde hazırlanan yeterlik alanları ve kazanımların birden çok alana uygun olması nedeniyle sınıflamalar yeterlik alanlarına göre yapılmıştır. seçtiği mesleğe hazırlanması ve mesleki yönden gelişmesi amacıyla yürütülen PDR hizmetleridir ( Kuzgun. Kepçeoğlu. İlköğretim Kurumları Yönetmeliği. İlk ve Ortaöğretim Kurumları Sınıf Rehberlik Programı İlk ve ortaöğretim kurumlarında sınıf rehberlik programı 2006 yılında Milli Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı tarafından onaylanarak tüm Türkiye’de uygulanmaya başlamıştır. Bireyin öğrenmesini kolaylaştırmak. 7. öğretmen-öğrenci ve öğretmen-veli iletişimi ve okul psikolojik danışmanı ve rehberlik servisi ile rehberlik araştırma merkeziyle işbirliği konularına değinilecektir. Okulun bağlı bulunduğu bölgedeki rehberlik ve araştırma merkezi müdürlüğünün koordinatörlüğünde hazırlanan psikososyal il eylem planındaki öğretmeni ilgilendiren çalışmaları okul rehber öğretmeni (psikolojik danışman) koordinatörlüğünde yerine getirir.4. öğrenci tanıma tekniklerini uygular ve e-okul üzerinde yöneltme ile ilgi formları doldurur ( Bakınız Mesleki Rehberlik ve Okullarda Yöneltme Hizmetleri). uygulamalara aileyi de katar. Öğrencilerin gelişim kayıtlarını tutar. Program gelişimsel rehberlik anlayışına göre hazırlanmış ve kişisel-sosyal. Yöneltme yönergesi doğrultusunda kendilerine sorumluluğu verilen çalışmaları yapar. Özel eğitime muhtaç çocuklarla ilgili çalışmaları yerine getirmek de öğretmenin bir diğer görevi arasındadır. eğitsel ve mesleki rehberlik alanları temel alınmıştır. Mesleki rehberlik. 1994. 9. Kendini Kabul 214 . Bundan sonraki bölümde öğretimin unsurlarından olan rehberlik programı. eğitim yaşamıyla ilgili karşılaştığı sorunlarının çözümüne yardımcı olmak. kendi özelliklerine uygun meslekleri seçmesi. yetenek ve ilgilerine uygun bir eğitim dalı seçmesine katkı sağlamak. 5. Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği. 8. birey için uygun ve etkin bir öğrenme ortamı oluşturmak amacıyla yürütülen PDR hizmetleridir. Okula ve Çevreye Uyum 2. 2003). 6. Kişisel-sosyal rehberlik. öğretmenin rehberlik hizmetlerini yürütmede rol ve sorumlulukları. Rehberliğe ilişkin bu alanlar yaygın biçimde kullanılmakla birlikte. Eğitsel Başarı 3. Veliyle görüşmeleri sürdürür. Bireyin “kişisel-sosyal” gelişim ihtiyaçlarını karşılamak ve böylece onun kişisel gelişim ve uyumuna yardımcı olmak amacıyla yürütülen PDR hizmetleridir. 1988. Bu konuda öğrencinin değerlendirmesini yapar.
İlköğretim sınıf öğretmenleri ve şube rehber öğretmenleri rehberlik araştırma merkezinden gelen rehberlik ve danışma hizmetleri yıllık çerçeve planını. Yıllık planda eğitim öğretimin başladığı eylül ayından haziran ayına kadar okullarda uygulanması planlanan çalışmalar ve etkinlikler yer alır. Güvenli ve Sağlıklı Hayat 7. okul rehberlik hizmetleri planını ve öğrencilerin öncelikli ihtiyaçlarını göz önünde bulundurarak sınıf rehberlik planını hazırlayıp okul müdürüne onaylattıktan sonra bir nüshasını okul rehber öğretmenine yoksa rehberlik ve danışma hizmetlerinden sorumlu müdür yardımcısına verir. OKULA VE ÇEVREYE UYUM TOPLUM VE AİLE KENDİNİ KABUL GÜVENLİ VE SAĞLIKLI HAYAT KİŞİLER ARASI İLİŞKİLER EĞİTSEL VE MESLEKİ GELİŞİM EĞİTSEL BAŞARI Söz konusu yeterlik alanları birbiri ile ilişkilidir ve birbirinden tam olarak soyutlanamaz. 215 . Eğitsel ve Mesleki Gelişim’dir.4. Aile ve Toplum 6. Kişiler Arası İlişkiler 5. Bu ilişki aşağıda şematik olarak gösterilmiştir: İlk ve Ortaöğretim Kurumları Sınıf Rehberlik Programının Okullarda Uygulanması Rehberlik ve araştırma merkezleri ilk ve ortaöğretim programını kaynak alarak hazırlayacakları rehberlik çerçeve planını her yıl eylül ayında okullara gönderirler. Okul psikolojik danışmanı (rehber öğretmen) Okul Rehberlik Hizmetleri Yürütme Kurulu tarafından alınan kararları da dikkate alarak okulun rehberlik ve danışma hizmetleri yıllık planını hazırlamakla yükümlüdür.
KULLANILACAK ARAÇ GEREÇ YÖNTEM İşlenirken nelere dikkat edilecek) (Kazanım Numarası ile birlikte) (Kim tarafından işlenecek?. onları etkinliklere katılmaya teşvik etmesi. • Kazandırılmak istenen becerilerin rehberlik saati dışında da takip edilmesi. tutum. Aşağıda sınıf öğretmeni ve şube rehber öğretmeni tarafından hazırlanması gereken yıllık sınıf rehberlik planı formatı yer almaktadır.gov. Ayrıca söz konusu kazanımların kazandırılması için öğrencinizin ve okulun bulunduğu çevrenin özelliklerini dikkate alarak siz hazırlayabilirsiniz. Bu doğrultuda programın uygulanmasında sınıf rehber öğretmenlerinden. • Öğrencilerin kendilerini rahatça ifade edebilecekleri sınıf ortamını oluşturması. yargılayıcı olmayan tutum ve davranışlar sergilemesi. 1. Hafta 3.meb. değer ve beceri kazandırmaya yönelik bir süreç olarak düşünmesi.Hafta 4.tr adresinden ulaşabilirsiniz. • Programı bir ders olarak algılamaktan çok. 216 DEĞERLENDİRME YETERLİK ALANI KAZANIMLAR AÇIKLAMA ETKİNLİK HAFTA AY . • Programda yer alan konulara yönelik araştırma yapması ve sınıf uygulamalarına hazırlıklı katılması. esnek. • Okul rehber öğretmeni ile eş güdümlü çalışması ve gerekli durumlarda okul rehberlik servisinden yardım alması. Söz konusu etkinlik kitabına http//orgm. Sınıf rehberlik programı okul rehber öğretmeni müşavirliğinde sınıf öğretmeni ya da sınıf/şube rehber öğretmeni tarafından yürütülür. öğrencilere. • Öğretmenler ve veliler ile işbirliği yaparak öğrencilerin gelişimini takip etmesi.Hafta SOSYAL ETKİNLİK İlk ve ortaöğretim kurumları sınıf rehberlik programında yer alan kazanımların kazandırılması için örnek etkinlikler Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Danışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanmıştır. • Velilerin program sürecine katılması için gerekli çalışmaları düzenlemesi beklenir. ılımlı ve kararlı tutumların sınıf ortamına taşınması gerekmektedir.Hafta EYLÜL 2. kazandırılmak istenen becerilere uygun model olması.Programın başarılı biçimde yürütülebilmesi için sınıf rehber öğretmenleri tarafından programın temel yapısının ve amaçlarının anlaşılabilmiş olması. gerektiğinde öğrencilere pekiştireçler verilmesi. birbirleriyle karşılaştıran eleştirel davranış ve ifadelerden kaçınması. yaşantı sağlamaya.
İnsanların güçlü ve geliştirilmesi gereken yönleriyle bir bütün olduğunu ve bunların insanı biricik yaptığını vurgulayarak etkinliği bitiriniz. Materyal: Makas ve yapıştırıcı 1. Öğrencilerinizden yarım elma biçiminde hazırlanmış ikinci şekle geliştirilmesi gereken yönlerini yazmalarını isteyiniz. bütün bir elma olacak şekilde yapıştırmalarını sağlayınız. Aşağıdaki sorularla etkinliği devam ettiriniz. • Güçlü ve geliştirilmesi gereken yönlerinizi bulurken zorlandınız mı? • Hangisini bulmak ve yazmak size daha zor geldi? • Formu yazmayı bitirip bütün olarak gördüğünüzde neler hissettiniz? • Güçlü ve geliştirilmesi gereken yönlerinizi bilmek size ne kazandırır? • Şu anda yapamadığınız ancak üzerinde çalışarak geliştirebileceğinizi düşündüğünüz yönleriniz nelerdir? 5.* Etkinlik Adı: Güçlü ve Geliştirilmesi Gereken Yönlerimle Bir Bütünüm Süre: 40 dk. 3. 4. 217 . Öğrencilerinizden bulunan yarım elma biçiminde hazırlanmış ilk şekle kendilerinde olduğunu fark ettikleri olumlu özellikleri ve güçlü yanlarını yazmalarını isteyiniz. * Milli Eğitim Bakanlığı Yetiştirici Sınıflar İçin Yaşamak ve Öğrenmek Rehberlik Öğrenci Kitabından alınmıştır. 2. İstekli öğrencilerin elmaların üzerine yazdıklarını sınıf arkadaşlarıyla paylaşmalarını isteyiniz.Aşağıda kendini kabul yeterlilik alanında yer alan güçlü ve zayıf yönleriyle kendini tanır kazanımı için hazırlanmış örnek grup rehberliği etkinliği bulabilirsiniz. Yeterlilik Alanı: Kendini Kabul Kazanım: Güçlü ve zayıf yönlerini fark eder. Hazırladıkları bu şekilleri keserek.
öğrencilere de duygularını ifade etme fırsatı tanıyan ve onların duygularını anlayabilen kişidir. • İyi öğretmen hataların öğrenme fırsatı olduğunu bilen.” gibi öğretmenlerin mesleklerine ilişkin yanlış inançları öğretmen-öğrenci ilişkilerini olumsuz etkilemektedir. alan bilgileriyle (pedagojik formasyon) desteklendiği taktirde öğretmenlerin öğrencilere yönelik tutumlarının olumlu olduğu gözlenmektedir. eşitliğe önem veren daha toleranslı yaklaşımlar beklemekte. “İyi öğretmen öğrencileri üzerinde otorite kurabilendir. Bu inançlara sahip öğretmenler öğrencilerin hatalarını mesleki çatışma hâline dönüştürür. güçlük çeken bir öğrenci ile daha uzun çalışmalarını ve öğrencilere karşı olumsuz etiketlemelere daha az başvurmalarını sağlamaktadır. • Öğretmenler en ufak bir olayda tolerans göstermiyor hemen cezalandırma yoluna gidiyor. öğrencinin bireysel farklılıklarını.”. “İyi öğretmen hata yapmaz. Öğretmenin öğrenciye ilişkin yaklaşımının belirlenmesinde ise öğretmenin tutumları önemli rol oynamaktadır. • Öğretmenlerin adil değerlendirme yapmadığını düşünüyoruz. “İyi öğretmen duygularını göstermez. fen ve teknoloji ve sosyal bilgiler derslerine ağırlık veriliyor. Öğretmen Öğrenci İletişimi (Öğretmen Tutumları ve Öğrenci Beklentileri) Başta eğitim öğretim hizmetleri olmakla beraber bu hizmetlerin önemli bir parçası olan rehberlik hizmetlerinin yürütülmesinde öğretmen öğrenci arasındaki iletişim çok önemlidir. gelişim özelliklerini dikkate alarak eğitim ortamını planlamasını istemektedir. • İyi öğretmen çocukların sevgisini ve saygısını kazanarak onlar üzerinde etki yaratabilen kişidir. “İyi öğretmen her şeyi bilir. öğrencilere bilgiye ulaşma yollarını ve öğrenmeyi öğreten kişidir. kendisinin ya da öğrencilerin yaptığı hataları telafi edebilen kişidir. Öğretmenlik mesleğine ilişkin olması gereken inançlar: • İyi öğretmen bilgiye ulaşma yolunu bilen. Rehberlik programının ölçülmesi kriterleri ve ölçme yöntemlerini İlk ve Orta Öğretim Kurumları Sınıf Rehberlik Programından (http//orgm. Öğretmenlerin meslek bilgileri. anlamaya çalışmıyor. Rehberlik programı ve sınıf rehberlik uygulamaları hakkındaki tüm soru ve sorunlarınızı varsa okul rehber öğretmeninizle yoksa bağlı bulunduğunuz rehberlik araştırma merkezi müdürlüğüyle paylaşabilirsiniz. mesleki bilgi ve becerisi ile kişilik özellikleri öğrencilerine ilişkin tutumunu etkilemektedir. • İyi öğretmen duygularını ifade edebilen.gov. Öğretmenin kendine ilişkin algıları ve mesleki yeterlilik inancı.tr) bulabilirsiniz. • Öğretmenin kullandıkları öğretim teknikleri öğrenmemiz için yeterli değil.”. Bu durum öğretmenin mesleki doyumunu olumsuz etkilerken öğretmeni tükenmişliğe sürükler. • Öğretmenler bizimle etkili iletişim kurmuyor. Bu problem ve beklentiler şu başlıklar altında toplanabilir. Türkçe. • Sadece matematik. 218 .Uygulanan etkinliklerin ne düzeyde etkili olduğu ve kazanıma dönüşüp dönüşmediği etkinlik kontrol formları aracılığıyla belirli aralıklarla (1 veya 3 ay) ölçülmekte elde edilen sonuçlara göre çalışmalar tekrar gözden geçirilmektedir. • Öğretmenler bizi yeterince anlamıyor. Yapılan çeşitli araştırmalar ve yapılan görüşmelerde öğrencilerin genel olarak öğretmenle ilgili olarak ifade ettikleri problem ve beklentilerin benzerlikleri göze çarpmaktadır. Mesleki yeterlilik algısı yüksek olan öğretmenler öğrencilerine karşı daha az eleştirel olmalarını. Ayrıca öğretmenin öğrenciye karşı tutumunu etkiler bu tutum çocuğun kendine güvenini azalttığı gibi öğretmen öğrenci iletişimini olumsuz etkiler. Sosyal ve duygusal gelişimimiz ihmal ediliyor.”.meb. zorluklarla mücadele gücünü azaltır. Görüldüğü gibi öğrenciler öğretmenden daha kabul edici.
Rehberlik ve danışma hizmetlerinin amacının çocuğun kişisel. toplum kurallarını kazanırken. aile görüşmeleri yoluyla veliyle iletişim ve işbirliği sağlamak mümkündür. • Okul ile iş birliği yaparak öğrencinin takibi ve değerlendirilmesinde sınıf ve okul rehber öğretmenine destek sağlaması. elde ettikleri sonuçları öğretmenlerle paylaşarak onların görüş ve önerilerini almalıdırlar. İlk sosyal çevresi olan aile içinde çocuk. eğitim. Okul psikolojik danışmanları eğitsel rehberlik çalışmaları çerçevesinde öğretmenlere öğrenme. Ayrıca veli mektupları aracılığıyla okulda yapılan çalışmalar hakkında bilgi verilerek veliden beklentiler de sıralanabilir.öğretim hizmetleri verilirken öğretmenlerle okul psikolojik danışmanları arasında etkin bir iletişim ve işbirliği kurulmalıdır. Kendini güven içinde hisseden kişinin yanlış yapma korkusu azalacak kendini rahatça ortaya koyabilecek ve yeteneklerini sınıf etkileşimi içinde daha kolay kullanabilme becerisi artacaktır. Okul Psikolojik Danışmanı ile Rehberlik ve Araştırma Merkeziyle İlişkiler Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri yürütülürken. • Öğrencilere kazandırılması istenen beceriler konusunda model olması. Veli okul işbirliğinin sağlanması konusuna kitabın paydaşlarla ilişkiler bölümünde yer verilmiştir. meslek seçimi. kültürel. Hepsinin ayrı ayrı sorumlulukları vardır ama aynı takımın üyeleridir. birbirlerinin bireyselliğine yaratıcılığına ve gelişmesine olanak tanır. Bir öğretmenin öğrencilerine gösterdiği saygının olumlu etkisi çift yönlü olumlu davranış değişikliğine neden olmaktadır. gelişim dönemleri. Her ikisi birden kişinin hem kendisine hem başkalarına güven duymasına. gereksinimleri karşılıklı olarak giderebilmek özelliklerini içerirse iyi bir öğretmen öğrenci ilişkisi kurulmuş demektir. kendini güvenli bir ortamda veya dost bir çevre içinde olduğunu kabul etmesine yardım etmektedir.sosyal. Bu bölümde ise rehberlik ve danışma hizmetlerinde veli ile ilişkiler ve veli ile işbirliği konularına değinilecektir. eğitsel olanaklar konusunda bilgi verilebilir. okul yöneticileri. veliden beklentiler. Öğretmenler de öğrenci geli219 . Veli Öğretmen İletişimi ve İşbirliği Veliler okulun en önemli paydaşlarından birini oluşturmaktadır. öğretmenler. birbirinden ayrı olmak. başkalarına saygı biçimine dönüşmektedir. önemsenmek. öğretim yöntemleri konusunda yapacağı müşavirlik hizmetleri öğretim hizmetlerini destekleyecektir. eğitsel ve mesleki gelişimine yardım etme olduğuna daha önce değinmiştik. • Okulda düzenlenen velilere yönelik çalışmalara katılması beklenir. eğitimin birey yaşamında önemi. diğeri de insan ilişkilerini düzenleyici olan. ebeveyn eğitimleri. birbirine gereksinim duymak. rehberlik ve danışma hizmetlerinin amacı. Unutulmamalıdır ki. Bu amacını gerçekleştirmeye çalışırken aileyi çalışmaların dışında tutmak gerçekçi ve yararlı olmayacaktır. Velilere. Bu takım ne kadar iyi iş birliği yaparak birbirini desteklerse o düzeyde başarılı olacaktır. açıklık. Öğretmenler pedagojik uygulamalarda okul rehber öğretmeninden (psikolojik danışman) müşavirlik almalı. Bunlardan birincisi benlik saygısını yükseltici. Ayrıca okulda kazanılan davranışların aile içinde olumlu ya da olumsuz pekiştirilmesi davranışın sürekliliğini de etkiler. Rehberlik ve danışma hizmetlerini yürütürken veli toplantıları. benlik algısını gelişimine yön veren ilk geri bildirimleri de alır. çevredeki sosyal. aile tutumları. rehber öğretmeni (psikolojik danışman) ortak bir amacı gerçekleştirmek için bir araya gelmiş profesyonellerdir. okul rehber öğretmenleri yapacakları çalışmaları.Öğretmen ve öğrenci arasındaki ilişki. Böylece iki taraf da birbirlerine değer verdiklerini bilir. Öğretmenlerle okul rehber öğretmeni (psikolojik danışman) arasında kurulacak ilişkilerde birbirinin rolünü kabul eden saygı ve iş birliğine dayanan yaklaşım son derece önemlidir. değer yargılarını. Bu amaçla rehberlik ve danışma hizmetlerini yürütürken velilerden.
220 . baba ve kardeşler ile aile çevresine yakın kişilerin meslekleri. sosyo-ekonomik durumları v. Çocuk biraz hareketliyse hiperaktif.s. okulda çocukla ilgili elde edilen bilgiler paylaşılarak bilgi alışverişinde olunmalıdır. Öğretmenin amacı çocuğa tanı koymak yerine tanımak olmalıdır. ortopedik vb. herhangi bir konuda karar vermesi için gerekli temel bilgilerin toplanması.şimi. ağırlık. gelişim dönemlerine uygun olarak gelişip gelişmedikleri belli aralıklarla izlenmelidir. öğrenci ihtiyaçları konusunda okul rehber öğretmeniyle (psikolojik danışman) gözlem sonuçları ve yaşantılarını paylaşarak iş birliğine giderse bu hem okul rehber öğretmenini hem de rehberlik çalışmalarını destekleyecektir. Beden gelişimi: Bireyin sağlıklı gelişip gelişmediğini takip etmek ve gerektiğinde anne baba ve uzman kişilerle işbirliğine gitmek için beden gelişimi izlenmelidir.) ya da öğrenme güçlüğü çekiyorsa okul rehber öğretmeninin görüşü alınarak eğitsel tanılama için rehberlik ve araştırma merkezine gönderilmelidir. Öğretmenlerin bazıları öğrencide gördükleri normalden farklılaşan. Okulda psikolojik danışman varsa. Öğrencinin bir engeli varsa (görme. Bu nedenle öğrencilerin bedence. Okulda öğrenci süreklilik kazanmış bir davranış problemi yaşıyorsa. aile ilişkileri. öğrenci gelişim ihtiyaçları konusunda öncelikle okul rehber öğretmeniyle (psikolojik danışman) iş birliğine gitmeli. sınıflama amacı gütmemelidir. yöneltme. Oysa ki normalden farklılaşan her davranış bir yetersizliği işaret etmeyebilir. boy. Okul öğretmenleri öğrenci sorunları. Bireyi Tanıma Teknikleri Öğrencinin kendini tanımasına odaklanan rehberlik ve danışma hizmetlerinde bireyi tanıma çok önemlidir. bu iş birliği sonucunda rehberlik ve araştırma merkezinden destek alınması gerektiği sonucuna ulaşıldıysa rehberlik ve araştırma merkezi ile iş birliği içinde olmalı.s. okul danışmanınca çocuğa gerekli müdahaleyi yapmalı sonuç alınamadıysa ve bir üst kurumdan yardım alma ihtiyacı duyuyorsa öğrenci rehberlik ve araştırma merkezine yönlendirilmelidir. işitme. Sağlık durumu: Öğrencinin beden sağlığı onun kişilik gelişimini olduğu kadar okul başarısını da etkilemektedir. Öğretmenin görevi çocuğa tanı koymak değil gelişimini takip etmektir. kalça v. tedavi hizmetini kararlaştırmak ve teşhis koymak amaçlarını güden bireyi tanıma etiketleme. Ailenin ve kişinin bulunduğu yakın çevreye ait kültürel ve sosyal nitelikteki bilgiler de bireyin gelişim ve uyum özellikleri hakkında tamamlayıcı bilgiler verirler. nitelikleri hakkındaki bilgiler toplanmalıdır. Böylelikle çocuğun yetersizlik yaşadığı durumlarda uzmana bilgi akışını güçlenecektir. göğüs. 3. Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliğine göre kayıt esnasında öğrencinin bir engelinin olduğu tespit edilirse öncelikle kaydının yapılarak daha sonra tanılama için yönlendirme yapılmalıdır. ayak. 2. belirli konularda gelecekteki başarılarını yordamak ve problemlerine uygun yardım. Öğrencilerin Tanınması Gereken Yönleri 1. eğitimleri. Öğrencinin çevresi: Yapılan çeşitli araştırmalar aile çevresinin ve yakın çevrenin bireyin kişisel tutum ve değer yargıları ile alışkanlıklarının gelişiminde çok önemli etkileri olduğunu göstermiştir. Bu gelişim alanı izlenirken beden ölçüleri. okul rehber öğretmeni yoksa rehberlik ve araştırma merkezine yönlendirilmelidir. sınıftaki diğer öğrencilerin oluşturduğu normale uymayan davranışlar karşısında genellikle tanı koyma yoluna gitmektedirler. gibi bireyler ve cinsler arasındaki farklar “doğrudan” ölçülebildiği gibi büyük ve küçük kas gelişimine de dikkat edilir. Bu nedenle ana. Bu bilgiler bireyin gözlenen davranışlarının nedenlerinin anlaşılmasında ve bilinçli olarak bireye yardım edilmesinde kullanılır. Bireyin kendisini tanıması ve gerçekçi bir benlik geliştirmesi. yetenek ve ilgileri doğrultusunda bireyleri akademik programlara ve mesleklere yönlendirmek. biraz durgunsa otistik veya öğrenme hızı biraz düşükse zihinsel engelli tanısı koyabilmektedirler. sağlıkları.
9. üstlendiği belli rol ve görevler yoluyla da sosyal kimlik kazanır. Toplum içinde yararlı olma. O halde çalışmanın temelinde bireyin çok yönlü psiko-sosyal ihtiyaçlarının karşılanması söz konusudur. Bu durumda mesleğin sadece hayatı kazanmak için yapılan etkinlikler bütünü olmadığı. uygun bir alana ve mesleğe yönlendirilmesine yardım edebilir. Öğrencinin yetenekleri: Yetenek. mesleğinden hoşnut insanların verimli çalışmaları ile toplumsal kalkınma da gerçekleşmiş olmaktadır. kendini gerçekleştirme olanağı bulabileceği bir çalışma alanına girerse mutlu olur. 6. duygusal yaşamı. bireyin öğrenebilme gücüdür. mizacı. bu kimselerden ne derecede destek aldığını göstermektedir. Öğrencinin benlik algısı: Benlik. toplumsal bir yarar da elde edilmekte. 7. Öğrencinin geliştirdiği benlik algısı onun ruh sağlığı. Öğrencileri kendi potansiyelleri doğrultusunda yönlendirebilmek için öncelikle yeteneklerini tanımak gerekir. Örneğin. Başka deyişle yetenek bireyin gelecekte neler yapacağını değil. 5. o öğrencinin bir alana veya mesleğe yönlendirilebilmesi için gereklidir. Bir iş yaptığı. Meslekleri ve bu mesleklere hazırlayacak eğitim programlarını tanıma 3. üretken olduğu için kendini daha değerli görür. sahip olduğu yetileri. bağımsız davranabilme. Öğrencinin ilgileri: İlgi. Öğretmenler. komşuları ve bireyin yaşamında önemli olan diğer kimselerle olan ilişkilerinin niteliğini. üstün ve zayıf oldukları alanların bilinmesi başarısızlık nedenlerinin bulunup ortadan kaldırılmasına yardım edebilir. yaşamında bir gün bile çalışmış olmazsın”. neler yapılabileceğini göstermektedir. alışkanlıkları. güçleri kullanarak doyuma ulaşır. meslek seçimi ve okul başarısı ile anlamlı olarak ilişkilidir. meslek etkinlikleri içinde başkaları ile etkileşimde bulunurken. kendine saygısı ve güveni gelişir. 1. öğrencinin gelecekteki başarısının kestirilmesine. Sosyal destek sistemi: Sosyal destek sistemi. Böyle bir durumda yalnız bireysel değil. liderlik özellikleri. bireyin nasıl bir çevrede yaşadığını. 8. Öğrencinin başarısı: Öğrencilerin başarı durumunun. başkalarıyla iş birliği yapabilme kişilik özellikleri arasındadır. ailesi. Mesleki Rehberlik ve Okullarda Yöneltme Hizmetleri Yöneltme hizmetleri mesleki rehberlik hizmetleridir. İnsanlar mesleği çeşitli ihtiyaçlarını karşılayacakları para kazanmak için gerçekleştiriyor görünseler de kazanmak zorunda olmayan insanların da bir meslek sahibi oldukları görülmektedir. aynı zamanda insanın yeteneklerini kullanma ve geliştirme yolu olduğu söylenebilir. gözlem yolu ile öğrencilerin yetenekleri ve ilgileri hakkında bilgi toplayıp bu bilgileri veliler ve rehber öğretmenler ile paylaşarak o öğrencinin yönlendirilmesine katkıda bulunabilirler. bir öğrenci kendisini derslerinde başarılı. akrabaları. Öğrencinin yetenekleri ile birlikte ilgisinin de bilinmesi. Karar Verme 221 . geçmiş ve halihazırdaki başarısının bilinmesi. Böylece var oluşunun anlamını yakalar. bireyin kendini nasıl gördüğüdür. Ayrıca. hizmet verme yoluyla toplumsal saygınlık. Kendini Tanıma 2. tavır ve değerleri. duygusal kararlılık. aile çevresini. Bireyin ve toplumun gelişiminde son derece önemli olan meslek seçimi üç aşamada gerçekleşir. bireyin bir şeyden hoşlanıp hoşlanmama derecesini ifade etmektedir. öğretmenleri. Böylece bireyin yetenekleri hakkında bilgi edinerek o bireyin gelecekteki başarısını kestirebilmek mümkün olabilmektedir. arkadaşları. Öğrencinin kişilik özellikleri: Bireyin yetenekleri. eğitim aracılığıyla neler kazanabileceğini.4. zeki biri olarak görürken. ilgileri. Bir kimse yeteneklerini kullanabileceği. ailesi dışındaki diğer çevreyi. Konfiçyüs’ün de dediği gibi “Seveceğin bir iş seçersen. diğer yandan kendisini düzensiz veya insan ilişkilerinde başarısız olarak tanımlayabilir.
Kendini tanıyan. Yöneltme yönergesinde sınıf öğretmenlerinin. Şube rehber öğretmeni tarafından veli bilgilendirme toplantısına kadar sınıf gözlem formlarına dayanılarak her öğrenci için gözlem raporu düzenlenir. Öğretmenler arasında şu tip konuşmalara çok sık rastlarsınız: “Ayşe matematiği hemen kavrıyor” “Ahmet kendini çok güzel ifade ediyor ilerde iyi bir yazar olacağını düşünüyorum” “Mine’nin el becerileri çok iyi ama derslerde başarılı değil” Bu konuşmalar öğrencimizin yeteneklerini. 6. 3. Gözlem raporunda. akademik özellikleri. şube rehber öğretmenlerinin ve rehber öğretmenlerin görevleri ayrıntılı olarak sıralanmıştır. ilgilerini. 222 . 5. 4. tanımaya yönelik çabalarımızı göstermektedir. bu piyasalarda yer alan meslekler ve bireyi bu mesleklere götürecek üst öğrenim kurumları. Öğrenci ve/veya velinin eklemek istediği veya katılmadığı hususlar varsa raporda belirtilir. öğrendiklerinin mesleki gelişimindeki rolü. programları. çalışmanın toplum yaşamındaki önemini kavrama gibi hedeflere ulaşılması sınıf öğretmenlerinin bu konudaki bilinçli çabalarına bağlıdır. kişilik özellikleri. Bu raporlar. Diploma almaya hak kazanan öğrenciler için yöneltme öneri kurulu tarafından iki nüsha yöneltme öneri formu düzenlenir ve bir örneği diplomayla birlikte öğrenciye verilir. Mayıs ayında veli bilgilendirme toplantısı yapılır ve bu toplantıda gözlem raporlarının bir örneği velilere dağıtılır. benlik algısını. İlköğretimde yöneltme yönergesiyle düzenlenen mesleki rehberlik çalışmalarında yöneltme süreci aşağıdaki gibi sıralanmıştır: 1. sınıftan itibaren başlamaktadır. Buna göre.Kendini Tanıma Meslekleri ve Eğitim Programlarını Tanıma İş piyasaları. 7. kariyer değerleri. bir hafta içinde okula geri gönderilir. 6. fiziksel özellikleri. sınıfların her şubesi için şubede ders okutan branş öğretmenleri tarafından sınıf gözlem formu doldurulur ve nisan ayının sonuna kadar sınıf/şube rehber öğretmenine teslim edilir. Özellikle de çocuğun kendi özelliklerinin farkına varması. kişilik özelliklerini vb. ilgileri. veli ve öğrencinin de görüş bildirecekleri bir bölüm bulunur. Gözlem raporları okul müdürü tarafından onaylandıktan sonra öğrenci dosyasında saklanır. Ana sınıfından itibaren her öğrenciye ait bir öğrenci dosyası tutulur. dal ve alanları bilme. akademik başarısını. meslekler ve mesleği kazandıracak eğitim programları hakkında bilgi sahibi olan birey bu iki bilgiyi birleştirerek kendine en uygun mesleği seçebilir. Ancak öğretmen olarak daha küçük yaşta öğrencimizi gözlemlemeye başlarız. Karar Verme Yetenekleri. becerileri. eğitsel-mesleki planları ve amaçları. Yöneltme Hizmetleri Bireyin ve toplumun refahı için çok önemli olan meslek seçiminde öğrencilerin mesleğe yönlendirilmesi (yöneltilmesi) çok önemlidir. benliğini kavrayışı. Erken dönemde başlayan meslek seçimi sürecinde mesleki yöneltme de 4. aile özellikleri ve çevresel faktörleri değerlendirme. Diğer örneği öğrenci dosyası ile birlikte kayıt yaptırdığı öğrenim kurumuna gönderilir. 7 ve 8. 2.
Kişilik Özellikleri. m) 8. rehber öğretmenle birlikte gözlem raporları ve öğrenci dosyasındaki bilgilerden yararlanarak her öğrenci için eğitim programı önerisi hazırlar. b) Üstün yetenekli öğrenciler ile özel eğitime gereksinimi olan öğrencilerin belirlenmesi ve yöneltilmelerinin 223 . Eğitim programı önerisi hazırlanırken yöneltme öneri formundaki bilgiler esas alınır. Branş öğretmeninin görevleri. Öğrenci ve/veya veli görüşü bildirilen gözlem raporunu da öğrenci dosyasında saklar. o) 8. Ancak. Öğrenci ve Veli Görüşü” bölümlerini doldurur. n) 8. f) Gözlem raporlarının bir örneğini veli bilgilendirme toplantısında velilere dağıtır. k) Öğrencilere meslek alanları ve üst öğrenim kurumlarını tanıtmak için okul yönetimi ve rehberlik ve psikolojik danışma servisi ile iş birliği yaparak dokümanlar temin eder. yöneltme öneri formunda bu öneriye temel teşkil eden dersin öğretmeninin imzasına yer verir. öğrenci hakkında topladığı bilgilerden özel ve kişisel olanların gizliliğini korur. c) Çalışmalarında. a) Öğrenci dosyasını doldurur. sınıf şube rehber öğretmeni yöneltme öneri kuruluna katılır. b) Yöneltme çalışmaları kapsamında kullanılabilecek bireyi tanıma tekniklerinden de yararlanarak öğrenci hakkında bilgi toplar. Akademik Başarısı. ait olduğu yıl süresince saklar. a) Ders okuttuğu her şube için sınıf gözlem formu doldurur. öğrenciyi ve gerekli durumlarda veliyi bilgilendirir.okulundaki rehberlik ve psikolojik danışma servisi. yoksa bağlı bulunduğu rehberlik ve araştırma merkezi ile işbirliği yapar. Yetenek. yöneltme öneri kurulu toplantısına kadar her öğrencinin yöneltme öneri formunun. Sınıf öğretmeninin görevleri. açıklar. sınıfındaki her öğrencinin yöneltme önerisini gerekçeleri ile birlikte kurula açıklar ve kurulun onayına sunar. b) Sınıf gözlem formunu. a) Öğrenci gelişim dosyasında yer alan “İlgi. Kişilik Özellikleri. “İlgi ve Yetenekler. j) Öğrencileri. Öğrenci için güzel sanatlar eğitimi önerilmesi durumunda. Katıldığı Sosyal ve Kültürel Etkinlikler. sınıf şube rehber öğretmeni. sınıf şube rehber öğretmeni. her şubenin şube rehber öğretmenine nisan ayı sonuna kadar teslim eder. etkinlikler düzenler. akademik başarının üst öğrenim kurumlarına geçişteki önemi hakkında bilgilendirir. Katıldığı Sosyal ve Kültürel Etkinlikleri” hakkında yıl içinde yapılacak toplantılar ve görüşmeler ile gözlem sonuçlarını dosyasına işler. i) Üstün yetenekli öğrenciler ile özel eğitime gereksinimi olan öğrencilerin belirlenmesi ve yöneltilmelerinin sağlıklı yapılabilmesi için -varsa. özel görüşme talep eden velilerle görüşme yapar. Akademik Başarısı. meydana gelen değişiklikleri kaydeder.Şube rehber öğretmeninin görevleri. h) Gözlem raporlarının ikinci örneğini öğrenci dosyasında saklar. ı) Bilgi akışının sağlanabilmesi için öğrenci dosyalarını şube rehber öğretmeni değişikliğinde okul yönetimine teslim eder. yöneltme öneri formunun “Öneri” bölümünü doldurur. d) Branş öğretmenlerinden gelen sınıf gözlem formlarındaki gözlem sonuçlarını. g) Veli bilgilendirme toplantısına katılamayan velileri müdür yardımcısına bildirir. mayıs ayında yapılacak olan veli bilgilendirme toplantısına kadar her öğrenci için gözlem raporuna işler. öğrencinin ilköğretimi süresince elde edilen tüm gözlem sonuçları ve akademik başarısı bir bütünlük içinde değerlendirilir. l) Yöneltme sürecinde rehber öğretmen ile iş birliği yapar. e) Branş öğretmenlerinden gelen sınıf gözlem formlarını.
Vatandaşlık ve İnsan Hakları Eğitimi ve Din Kültürü ve Ahlâk Bilgisi Öğretmenleri Matematik. Mesleki olgunluk ölçeği Bu formların uygulanması ve yorumlanması belirli bir uzmanlık gerektirdiğinden okul rehber öğretmeninin yoksa rehberlik araştırma merkezinden bir uzman tarafından uygulanarak yorumlanması gerekmektedir. d) Rehber öğretmenle iş birliği yapar. öğrencilere. sınıf gözlem formundaki hangi bölüme/bölümlere ilişkin görüş bildireceği aşağıdaki tabloda açıklandığı şekildedir: Görüş Belirtilecek Alan Sözel-Dilsel Kişiler Arası (Sosyal) Mantıksal-Matematiksel Görsel-Uzamsal İçsel Müziksel-Ritmik Bedensel-Kinestetik Doğa Kişilik özellikleri 224 Görüş Belirtecek Öğretmenlerin Branşları Türkçe ve Yabancı Dil Öğretmenleri Sosyal Bilgiler. sınıfta okuyan her öğrenci için sınıf gözlem formu doldurulur. c) Yöneltme sürecinde.okulundaki rehberlik ve psikolojik danışma servisi. f) Yöneltme öneri kurullarına katılır. meslekî. bireysel rehberlik ile bireyi tanıma uygulamaları ve sonuçlarını pasif ve aktif yöneltme sürecinde kullanılmak üzere bütünleştirir. Branş öğretmeninin. Fen ve Teknoloji Öğretmenleri Fen ve Teknoloji. rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri programını. Ancak çocuğun ortaöğretime meslek lisesi ya da genel lisede devam etmesi. okul yönetimine. e) Şube rehber öğretmeni ile birlikte diploma almaya hak kazanan öğrenciler için eğitim programı önerisi hazırlar.7..8. Rehber öğretmenin (psikolojik danışman) yapacağı işler. Meslekler açısından öğrenciyi tanımak için kullanılan bütün bu tekniklerin (gözlem. Temel Kabiliyetler Testi 6-9 4. d) Veli bilgilendirme toplantısında hazır bulunur.sağlıklı yapılabilmesi için -varsa. öğretmenlere. Dolayısıyla çocuğu yönlendirirken gözlemlerimizin yanında kullandığımız ölçme araçları öğrenciyi tanımaya öğrencinin de kendini tanımasına yardımcı olacaktır. bir üst öğrenim kurumuna yönlendirmedir. Bu ölçme araçları hakkında gerekli bilgiyi okul rehber öğretmeninden yoksa rehberlik araştıma merkezinden alabilirsiniz. a) Okulun. orta öğretimde eğitim göreceği alan seçimi kuşkusuz meslek seçimi için çok önemlidir. Temel kabiliyetler Testi 7-11 3. derslerdeki başarısı. Türkiye Cumhuriyeti İnkılâp Tarihi ve Atatürkçülük. değerlendirir. görüşme talep eden velilere yöneltme çalışmaları hakkında bilgi verir. velilere danışmanlık hizmeti verir. Akademik benlik kavramı ölçeği 2. yoksa bağlı bulunduğu rehberlik ve araştırma merkezi ile iş birliği yapar. ölçme araçları sonuçları vb) sonuçlarından elde edilen bilgilerden yola çıkılarak şubede derse giren sınıf ve branş öğretmenleri tarafından 6. İlköğretimde mesleki yöneltme meslek seçiminden çok. serbest zamanlarda tercih ettiği etkinliklere ilişkin gözlemleriniz. Görsel Sanatlar ve Teknoloji Tasarım Öğretmenleri Bütün Branşlar Müzik Öğretmeni Beden Eğitimi Öğretmeni Fen ve Teknoloji Öğretmeni Bütün Branşlar . 1.. b) Sınıf öğretmeni/şube rehber öğretmeni ile iş birliği yaparak eğitsel. yöneltme etkinliklerini de kapsayacak şekilde hazırlar. c) Meslekler hakkında öğrencileri bilgilendirir. Aşağıda ilköğretimde mesleki rehberlik alanında kullanılan bazı ölçme araçlarının isimlerini bulabilirsiniz.
Uzmana Yönlendirin: Yukarıda saydığımız belirtiler var ama aile hala bir uzmana başvurmamışsa hastanelerin çocuk psikiyatrisi bölümüne yönlendirin.Sınıf/şube rehber öğretmeni branş öğretmenlerinden gelen bu formları birleştirerek her öğrenci için gözlem raporu düzenler. Bir kişide dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun varlığından söz etmemiz için bu belirtilerin 7 yaştan önce başlamış olması. 225 . Hazırlanan gözlem raporları mayıs ayı sonunda yapılacak olan veli bilgilendirme toplantısında veliye verilir. aşırı kavgacı olma. okul fobisi ve akran zorbalığı konularına değinilecektir. Arkadaşlık ilişkilerini destekleyin. Yukarıda adı geçen sınıf gözlem formu. Davranış bozukluğu tanımı bir çok kontrolsüz davranışı içine alır ve anti-sosyal davranış ve kuralların bozulmasıyla kendini gösterir. En tipik davranış bozuklukları okuldaki ve evdeki kurallara uymama. Davranış Bozukluğu Olan Çocuk ya da Ergene Yaklaşım 1. gözlem raporu ve yöneltme öneri formu e-okulda mevcuttur. kişilik özellikleri ile sosyal etkinlikleri ve akademik başarısından velinin de bilgilendirilmesi ve görüşünün alınması sağlanmış olur. parmak kaldırarak konuşması. Davranış Bozukluğu Gelişim sürecinde çocuk ve ergenlerde bazı sorunlu davranışlar gözlenebilmektedir. Veli tarafından incelenen raporlar öğrenci dosyasında saklanır. dikkatlice öğretmenin anlattıklarını dinlemesi mümkün görülmemektedir. saldırgan eğilimler gösterme. 3. hırsızlık yapma olarak sıralanabilir. Böylece öğrencinin ilgi. Diploma almaya hak kazanan öğrencileri akademik eğitime. Değişim İçin Motivasyon Yaratın: Çocuğun davranışını değiştirmesi için davranışının sonuçlarını görmesi ve davranışını değiştireceğine inanması çok önemlidir. bir ders saati boyunca oturması. 5. Farklı sebeplerden kaynaklanan bu davranış sorunlarına tutarsız ve uygun olmayan tepkiler verilmesi sorunun büyümesine hatta süreklileşmesine neden olmaktadır. insanlara ve hayvanlara fiziksel olarak acımasız davranma. dürtüsellik (istekleri erteleyememe) ve dikkatini yoğunlaştıramama şeklinde kendini gösteren çağımızın en yaygın görünen psikiyatrik sorunlardan biridir. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu yaşayan çocukların kuşkusuz sınıf kurallarına uyması. Öğretmenler tarafından zorlu bir grup olarak algılanan bu çocukların tedavisinde öğretmen yaklaşımları çok önemlidir. Hem kendi hem de başkalarının duygularını anlamasını sağlayın. 2. Yöneltme ile ilgili her türlü sorununuzda okul rehber öğretmeninden yoksa okulunuzun bağlı bulunduğu rehberlik araştırma merkezinden yardım alabilirsiniz. Öfke kontrolünü öğretin 4. meslekî ve teknik eğitime veya güzel sanatlar eğitimine yöneltmek amacıyla daha önce yöneltme amacıyla yapılan tüm çalışmalar ve doldurulan rapor ve formlar derlenerek yöneltme öneri kurulu tarafından yöneltme öneri formu düzenlenir. dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu. arkadaşlarıyla paylaşımını arttırın. Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Bireyin yaş ve gelişim dönemine uygun olmayan aşırı hareketlilik. birden fazla ortamda görünüyor olması. sürekli olması ve kişinin günlük yaşamını etkileyecek düzeyde olması gerekmektedir. Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Yaşayan Çocuğa Yaklaşım 1. Okullarda Yaygın Görünen Problem Alanları Bu başlıkta okullarda yaygın görünen problem alanlarından davranış bozukluğu. yetenek. Oyun becerilerini geliştirin.
gitmemekte direnir. ödevlere karşı ilgisi azalır. ağlar. 11. peşinden dolaşırlar. sınıfa girmiyorsa bile belli bir süre öğretmenler odasında ya da okul bahçesinde durmasını sağlayın. İştahı kesilir. 226 Anneyi sistematik olarak okuldan uzaklaştırın. Dikkat ekiskliği ve hiperaktivite bozukluğu tek bir alanda görüldüğü gibi ( sadece hareketli. Çoğu zaman evde rahattırlar. Neden olarak. Okul Reddi (Okul Fobisi) Olan Çocuğa Yaklaşım: 1. dikkat dağıtan uyaranlardan uzak vb. Bazıları da tanımlayamadıkları bir korkudan söz ederler. En büyük belirtisi çocuğun okula gitmek istememesidir. kusar. Her sabah somatik bir belirti ile uyanır. 7. sadece dikkati dağınık ya da sadece dürtüsel) birleşik olarak da görülebilir. Bir gün okula gitmeyeceğini bildirir. Öğrenciyi gözlemleyerek hangi alanda yardıma ihtiyacı olduğunu belirleyin. çocuk kendini güvende hissettiğinde sınıfın dışına çıkarın ama çocuğun onu görmesi için kapıyı açık tutun. Yönergeyi vermeden önce öğrencinin dikkatini çekin ve yönergeyi yazılı olarak verin. Okul reddinin nedenleri incelendiğinde genellikle olumsuz anne baba tutumlarından kaynaklandığı söylenebilir. karnı ağrır. 10. çeşitli kaygılar nedeniyle çocuğun okula gitmeyi reddetmesi ya da bu konuda isteksiz görünmesidir. Yazılı sınav yerine sözlü sınav tercih edin. 5. panik içine girer. Başlangıç bazen sinsidir. midesi bulanır. haftalık ve aylık tablolar hazırlayın. Aileyi bir uzmana yönlendirin: Daha öncede belirtildiği gibi okul reddi çocuğun yaşadığı okul korkusu olarak görülse de yoğun bir ayrılma anksiyetesidir. Her bir basamağı başarıp geçmesi için gerekli zaman sınırlaması koyun ve öğrencinin gidişini sıklıkla inceleyin. 4. midesi bulanır. Çocuk okuldan geri döndüğünde annesini bulamayacağından kaygılıdır. Şiddetli vakalarda evde de huzursuz olabilirler. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu yaşayan çocuklar yönergeleri takip etmekte zorlanırlar. 9. Çok hareket etmesini kısıtlayıcı. Okul reddi aslında okula gitmek istememe gibi görünüp. 3. Düzenleme becerileri öğretin. Geniş parçalı görevleri küçük parçalara ayırın. uykuya dalmakta güçlük çeker. Olumlu pekiştireç kullanın.2. 5. ya sınıftan çıkar eve gelir. Aileyi tanı ve tedavi için bir uzmana yönlendirin. Çocuk neşesizdir. Başı. Bir defada tek bir yönerge verin. Özendirme girişimleri ile birlikte gerekirse önce bir saat sonra yarım gün ve sonunda tam gün olarak okula gelmesini sağlayın. Bir uzman yardımıyla anne ve babaya ebeveynlik desteği vermeniz sorunun çözümü için önemli bir ilerleme kaydetmenizi sağlayacaktır. Bir süre sınıfta dursun. Her bir konuda ona yardımcı olacak çalışma arkadaşı belirleyin. Okul Reddi (Okul Fobisi) Okul korkusu. Bazıları zorlamalara dayanamayıp yola çıkar. 2. yarı yoldan döner. Görevini tamamlaması için basamaklandırmasını öğretin. 4. 6. Sınıf ortamını ona göre düzenleyin. Çocuğun okulda kendini güvende hissetmesini sağlayın. Ön belirtiler günlerce sürebilir. Öğrencinin gerekli malzemelerini ve ödevlerini gösteren günlük. okul korkusu olarak algılansa da bir tür ayrılma anksiyetesi olarak karşımıza çıkmaktadır. 8. Bir süre sonra anneyi okul bahçesi . anlayıp anlamadığını kontrol için sizin söylediğinizi tekrarlamasını isteyin. Çocuk okuldan uzak kalmamalıdır. Okula gitmemesine izin verildiğinde yakınmaları biter. Aile bireyini (genellikle anne) bir yere bırakmaz. Zorlamalar karşısında anksiyete duyar. En rahat geçirdikleri zaman hafta sonlarıdır. 3. öğretmenden korktuğunu ya da arkadaşının kendisini rahatsız ettiğini söyleyebilir.
Çocuğun sınıfta kendini rahat hissettiğine emin olduğunuzda anneyi eve gönderin. başarılarını ön plana çıkarak öğrenciyi yönlendirin. • Dövme tehdidinde bulunma. • Kurbana ya da ailesine hakaret etme. numara yapıyorsun gibi sözler söylemeyin. tehdit etme gibi birçok biçimi vardır. Çocuk için anlaşılmaz ve şaşırtıcı tepkiler vermeyin. başlangıçta kolaylıkla üstesinden gelebileceği görevleri alması için yüreklendirin. Çocuğa karşı anlayışlı. kızdırma. 9. bu nedenleri bilmek sorunun çözümü için gerekli olacağından bu bölümde özellikle ele alınacaktır. • Kurban hakkında çeşitli yerlere çirkin sözler yazma. dalga geçme. • Dedikodu ve söylenti çıkarıp yayma. ancak çocuğa istediği zaman annesine telefonla ulaşması için teminat verin. 10. çekme. naz. Zorbalığın başkalarına ad takma. • Kişinin mizacı 227 . Okullarda çok sık görünen zorba davranışın ortaya çıkmasının birçok nedeni olabilir. hoşgörülü ve esnek olun. olgun ve dengeli davranışlar sergileyin. Tutarlı. • Korkutma. • İtme. Çocuğun kaygısını anlayışla karşılayın. küçük düşürme. 8. • Karşısındakinin kendisini kötü hissetmesine neden olabilecek sözler sarf etme. alay etme veya onlarla ilgili hoş olmayan hikâyeler yayma. Ancak zorbalık sadece fiziksel anlamda saldırganlık demek değildir. Akran Zorbalığı (Okul Zorbalığı) Okullarda çok sık görünen akran zorbalığı bir öğrenciye bir veya daha fazla öğrenci tarafından kasıtlı olarak sürekli saldırgan davranışların uygulanması ve çocuğun bunlara karşı sürekli olarak korumasız durumda olması şeklinde açıklanmaktadır. Çocuk istediği zaman çıkıp annesini görsün. Çocuğun eksik ve yetersiz yönlerini vurgulamak yerine. • Sözle sataşma alay etme. dürtme. Zorba Davranışlar: • Tekme ya da tokat atma. sürekli olması ve zorbalığa maruz kalan kişinin kendini savunamayacak kadar zayıf olması gerekmektedir. • Arkadaş grubundan dışlayarak yalnız bırakma.dışına çıkarın. oyun ve diğer etkinliklere almama ya da alınmasını engelleme. 7. Zorbalık davranışlarına bakıldığında zorbalığın saldırganlığın bir formu olduğu görülmektedir. Herhangi bir şiddet davranışına zorbalık diyebilmemiz için kasıtlı olarak yapılan incitici davranışlar olması. • Tacizde bulunma. eşyalarına zarar verme. 6. Okulda çocuğun ilgisini çekecek sınıf içi aktiviteleri çoğaltın. Çocuğu sınıf içi çalışmalara katılmaya zorlanmaktan kaçının. • Para veya diğer eşyalarını zorla alma. başarısız durumlarda ise öğrenciyi sınıf önünde küçültücü söz ve tutumlardan kaçının. almakla tehdit etme. itme.
228 . kendilerini güçlü hissetmelerini sağlar ve bundan dolayı oldukça dikkat çekerler. istediğine sahip olabilmek için saldırganlık dışında başka yolların da olduğunu gösterecek birinin olmaması. Başkalarına saldırmak.• Gencin anne ya da babasından istediklerine saldırgan yollarla sahip olması. zorbaların da olumsuz biçimde etkilendiği de bilinmektedir. • Olumsuz model alma yoluyla zorbalığın öğrenilmesi. hapishane. Bu da zorbalığın gelişimde risk faktörü olarak görülmesinden kaynaklanmaktadır. Öğrenciyi gözlemleyin: Zorbalık davranışının altındaki nedenleri bilmeniz sorunun çözümünde size yardımcı olacaktır. • Çevredeki insanların “Zorbalık işe yarar” mesajını vermesi. Öğrencinin sorun çözme davranış repertuarını geliştirebilirsiniz. en uygun çözüm yolunu seçerek uygulamalıdır. Okul ortamında kendilerini zaman zaman göstermekten hoşlanırlar. Akran grupları. problem çözme yollarını belirlemeli. Zorbalığın çocuklara hem stres. Zorbalığa maruz kalan çocukların pek çok psikolojik değişken açısından risk grubunda oldukları kabul edilmelidir. Alternatif sorun çözme yollarını öğretin: Zorbalık davranışının nedenlerine değinirken bazı çocukların sorun çözmek için bu tür davranışları öğrenmiş olabileceğine değinmiştik. Bazı durumlarda genç akran grubunda yer edinebilmek ve güçlü arkadaşlıklar kurabilmek için zorbalık yapar. Bundan sonraki bölümde sınıf öğretmeninin her iki tarafa yaklaşımına değinilecektir. Büyükler tarafından dövülen ve cezalandırılan çocuklar ve gençler. bunun bir sonucu olarak kendilerinden daha küçük ve daha zayıf olanların canını yakarlar. özelikle duygusal zorbalığa maruz kalmak ruh sağlığı açısından en önemli risk faktörünü oluşturmaktadır. Anne-baba. • Kişiye. Zorbalık yapan çocuğa yaklaşım. Zorbalığa maruz kalan çocukların depresyon ve kaygı düzeyleri daha yüksek. Her tür zorbalık ruh sağlığını olumsuz yönde etkiler ancak. • Bazı akran grubu zorbalığı destekler. Bu kültürlerde zorba çocukların özellikle erkeklerin davranışları pekiştirilir. çocuklukta yaşanan zorbalığın olumsuz etkilerinin yetişkin yaşamında da devam edebildiği zorbalıktan yalnızca kurbanların değil. konuşmaları ve eşyaları olabilir. Zorbalık kurbanlarda stres ve korkuya yol açmakta ve okuldaki tüm öğrenciler için olumsuz atmosfer oluşturmaktadır. • Bazı kültür ya da alt kültürlerin zorbalığı olumlu bir değer olarak görmesi zorbalığı destekler. öğretmen ve arkadaşlar zorbalığa her boyun eğişlerinde örtülü ya da açık olarak bu mesajı vermektedirler. 3. Zorbalık. benlik algısı da daha düşüktür. çeteler biçiminde kendilerini gösterebilirler. Bu çocuklar ve gençler için olumsuz da olsa dikkat çekmek ve ün sahibi olmak. 2. Öfke ve öfke kontrolünü öğretin: Bunun için okul rehber öğretmeninden yardım alın. kendileriyle ilgili iyi duygulara sahip olmazlar. Daha hoşgörülü erkek çocukların davranışları da olgunlaşmamış olarak değerlendirilir. Bu çetelerin kendilerine özgü giyinişleri. 1. Bunun için sorunu tanımlamalı. hiç dikkat çekmemekten daha iyidir. Unutmayın tanımlayamayacağınız şeyi çözemezsiniz. çoğunlukla ilk ve orta öğretim kurumlarında bu konuyla ilgili önleme çalışmalarına önem verilmektedir. hem de zarar vermenin yanı sıra. • Olumlulardan daha fazla olumsuz sözler duyan çocuk ve gençler. Çocuk çevresinden sorunları kaba kuvvetle çözmeyi öğreniyorsa ondan başka bir şekilde sorun çözmesini beklemek yanlış olur. üniversite ve iş ortamı gibi her kurumda görülmesine karşın. Hem zorba davranışları uygulayan hem de zorbalığa uğrayan çocuk için pek çok etkileri olan zorbalığın çözümü için her iki tarafa da yardım sunmak önemlidir. Ancak siz öfkenizi saldırgan davranışlar yoluyla çözmeyerek öğrencinize örnek olun.
öğretmenin gözünde “altını ıslatan” bir çocuk durumuna düşmesi onun ruhsal dünyasında onarılması güç hasarlar oluşturabilir. Zorbalık Mağduru Çocuğa Yaklaşım: 1. alay etmeyeceğini öğretin. faaliyetleri hazırlayarak çocuğa bu gruplarda en iyi yapabilecekleri görev ve sorumluluklar verin. Arkadaş seçiminin önemini vurgulayın. ailenin yerini doldurması beklenemez. Öğrencinize arkadaş ilişkileri desteği verin: Öğrencinizin sınıf arkadaşlarıyla uyum sağlaması için çeşitli etkinlikler planlayın ve bu etkinliklere katılmalarını sağlayın. 3. 5. bu çocukların gelişim dönemlerindeki gereksinimlerini karşılayacak planlı etkinliklere olduğundan fazla yer verilebilir. Her fırsatta geniş grup etkinlikleri. YİBO öğrencileri aile özlemi duymakta. okulu bulunmayan yerleşim yerlerindeki zorunlu öğrenim çağındaki öğrencilerin parasız yatılı. tatillerde okulu erken terk etmekte ve tatil sonrası okula geç gelmektedir (Köse Ö. Bu nedenle okul yönetimi. Tanımda da belirtildiği gibi YİBO öğrencileri genellikle kırsal kesimdeki köy çocuklarıdır. birçoğu bu yüzden okuldan kaçmakta. farklı bir çevrede geçirmektedirler. okul rehberlik servisi 229 . Zorbalık durumunda yardım alabileceği kişiler hakkında bilgi verin Yatılı İlköğretim Bölge Okulunda Rehberlik Danışma Hizmetleri Yatılı İlköğretim Bölge Okulları (YİBO) nüfusu az. Buna benzer başka sorunlar da sayılabilir. Eğitim-Sen’in yaptığı bir araştırmaya göre. dağınık. Ancak. Okulda yaptığınız gözlemleri paylaşın ancak bunu yaparken veliyi ya da çocuğu suçlamayın. Öğretmenler aileden uzak olmanın yarattığı boşlukları doldurmaya çalışsalar da anne-babanın yerini doldurmak mümkün görülmemektedir. Bu çocukların risk altındaki çocuklar olduğunu unutmayın. ailelerinden uzakta kendine özgü kuralları olan oldukça dışa kapalı. Kişisel sınırlılıklarını ve bu sınırları korumayı öğretin: Bedeninin.4. yine de YİBO öğrencilerinin yaşayabilecekleri ve bölgeden bölgeye değişkenlik gösteren olası sorunları saptayıp bu sorunların ortaya çıkmasını önleyecek etkinliklerle. Öğrenciler. Yatılı İlköğretim Bölge Okulunda Öğrenim Gören Çocuklara Yaklaşım Tarzı Elbette ki okulun. Dolayısıyla ebeveynlerle görüşmenizde çocuğun zorba davranışlarının nedenlerini öğrenmeye çalışın. 6. Bu etkinlikler rehber öğretmenlerin eşgüdümünde sınıf ve şube öğretmenleri tarafından hayata geçirilmelidir. Akranlarının sosyal kabulünü sağlamak amacıyla öğrencinize özel sorumluluklar vermenin önemini unutmayın. bu okulun bulunduğu çevresindeki öğrencilerin gündüzlü olarak eğitim-öğretim gördükleri ilköğretim okullarıdır. okulun bulunduğu sosyal çevreden de yatılı öğrenciler olabilmektedir. Problemin çözümü için iki farklı taraf olduğunuz mesajını verin. Ebeveynlerle iletişime geçin: Sizin okulda öğrettiğiniz davranış evde pekiştirilmiyorsa ya da gerek sözel gerek de davranışsal olarak farklı ortamlarda çocuğa farklı mesajlar gidiyorsa o davranışın kalıcı olması mümkün değildir. 2007:48-49). gelişimleri açısından son derece önemli olan ön ergenlik dönemini. O nedenle YİBO’larda görev yapan öğretmenler. Çocuğun. Örneğin: altını ıslatan bir öğrencinin sabah yatağından kalkınca bu durumunu annesi ile paylaşması yerine öğretmeni ile paylaşması arasında çok büyük fark vardır. öğrencilerinin genellikle ailelerinden uzak bir yaşam sürdürmekte olduklarını sürekli olarak göz önünde bulundurmalıdırlar. 4. 2. Hayır demeyi öğretin. velilerine istedikleri zaman ulaşamama sorunu yaşamakta. Bunun yanında bazı ekonomik ve sosyal zorunluluklara dayalı olarak. uygun olmayan arkadaşlıkları onunla konuşun. Zorbalığın ne olduğunu anlatın. duygularının ve ailevi yaşantısının ona özel olduğunu ve izinsiz kimsenin dokunmayacağını. Uzman desteği alın: Varsa okul rehber öğretmeni ya da rehberlik araştırma merkezindeki uzmanlardan yardım isteyin.
2. istenmeyen davranışların nedenlerini ortadan kaldırmaya. 1.ve sınıf/şube rehber öğretmenleri bir sistem bütünlüğü içerisinde. 3. Yatılı ilköğretim bölge okullarında öğrenim gören çocuklar ailelerinden çok erken yaşta ayrıldıklarından toplumsal değerlerin bir kısmıyla tanışmamış olabilirler. Yatılı ilköğretim bölge okullarında öğrenim gören çocukların özellikle kimlik duygusu desteklenmelidir. risk faktörlerini de dikkate alan bilinçli tercihler yapmaları ve uygulamaları yönünde cesaretlendirilmelidirler. kişisel sınırların karşılıklı olarak korunamaması gibi davranış problemleri gözlemlenmektedir. 230 . çocuğun kendi kaderini tayin etme ve bunun başkalarına etkisi ile riskleri açısından izlenmelidir. Bu ihtiyaçlarını bilerek onlara yaklaşmanız etkili iletişim kurmanızı sağlayacaktır. Ayrıca çocuklar kendilerine ilişkin olumlu düşüncelere sahip olmaya teşvik edilmelidir. kendi kurumlarının sosyal ve fiziksel koşullarında olası sorunları ve çözüm yollarını yine kendi koşullarına göre değerlendirmelidir. Bu çocukların sahip oldukları değerlerin tespit edilerek ihtiyaç duydukları konularda değer eğitimi verilmelidir. sosyal değerleri tanınmalı ve desteklenmelidir. bulundukları mekândan kaynaklı olarak pek çok şeyi ortak kullanmak durumundadırlar. Bunun için çocukların isimleriyle çağırılmasına özen gösterilmeli. Bundan dolayıdır ki bu çocuklar arasında izin almadan eşyaların kullanılması. Bu durumlarla baş edebilmek için çocukların aidiyet duygusunun gelişmesi ve kişisel sınırların korunması konularında desteklenmeleri gerekmektedir. Sağlıklı seçimler yapmak konu hakkında bilgi edinmeyi gerektirir. Yatılı ilköğretim bölge okullarında öğrenim gören çocukların en çok ihtiyaç duydukları duygu sevgidir. Bu durum çocukların aidiyet duygusunun gelişimini olumsuz etkilemektedir. Davranışlar ve koşullar. Bu çocuklar. 4. 5. Ayrıca. tüm etkinlik ve sosyal faaliyetlerde. Çocuklara sağlıklı seçim yapmak için gereksinimi olan bilgiler sağlanmalıdır. Çocuklar yaş ve yetenekleri hesaba katılarak. Fakat gösterilen sevgi davranışlarının ölçülü olmasına dikkat edilmelidir. her YİBO personeli. istendik davranışların gelişebilmesi için de uygun ortam ve sosyal etkinlikler düzenleme çabası içerisinde olmalıdırlar.
20. Her 100 çocuktan 6’sı 5 yaşına varmadan ölüyor. Yüzyılın en güçlü olgularından biri olan küreselleşme.Risk Altındaki Çocuklar Bu bölümde aşağıdaki soruların yanıtlarını bulacaksınız. Dünyada her iki çocuktan biri şiddete maruz kalıyor. Risk. çocuğun sosyal ve 231 . Dünyada eğitim harcamalarına 781 milyar dolar harcanıyor. 500 milyon çocuk ise henüz 3 yaşını aşmamış.org. okuldan kaynaklanan nedenler. Bu çocukların 1 milyar 900 milyonu 15 yaşından küçük. • Risk nedir? Riskli davranış nedir? Risk altındaki çocuk kimdir? • Risk altında olmayı etkileyen nedenler nelerdir? • Risk altında olmayı etkileyen aileden kaynaklanan nedenler.tr Özellikle son yıllarda gelişmekte olan ülkelerde daha yoğun olmak üzere güç koşullar altındaki çocuklar ya da risk altındaki çocuklar tanımlamasına uyan çocukların sayısı artmaktadır. Gelişmekte olan ülkelerde 5-14 yaşlarında 200 milyon çocuk mutlak yoksulluk düzeyinin altında bulunuyor. http://www. Dünya çocuk riski puanı 30. yoksulluğu daha da yaygınlaştıran eğilimlerin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Dünya genelinde çocukların yüzde 71’i temiz su içebiliyor. Türkiye’nin çocuk riski puanı ise 15.cocukvakfi. Riskli Davranış. iç göçler ve kentleşme. Gelişmiş ülkelerde ise çocukların yüzde 98’i okula kayıtlı. Dünya üzerinde 800 milyon insan iyi beslenemiyor. Okul çağı içinde bulunan 135 milyon çocuk okuma-yazma bilmiyor. 0-18 yaş arası çocuk nüfusu 3 milyar 50 milyon. Risk Altındaki Çocuk Dünyanın toplam nüfusu 6 milyar 300 milyon. AIDS ve HIV yüzünden risk altındaki çocuk sayısında da önceki yıllara göre artış oldu. psikolojik etkenler nelerdir? • Dezavantajlı çocuklar kimlerdir? • Çalışan çocukların özellikleri ve ihtiyaçları nelerdir? Çalışan çocuklara yaklaşım tarzı nasıl olmalıdır? • Sokakta yaşayan çocukların özellikleri ve ihtiyaçları nelerdir? Sokakta yaşayan çocuklara yaklaşım tarzı nasıl olmalıdır? • Suça sürüklenen çocukların özellikleri ve ihtiyaçları nelerdir? Suça sürüklenen çocuklara yaklaşım tarzı nasıl olmalıdır? • Şiddet ve istismara uğrayan çocukların özellikleri ve ihtiyaçları nelerdir? Şiddet ve istismara uğrayan çocuklara yaklaşım tarzı nasıl olmalıdır? Risk. akran baskısı. Risk altındaki çocuklar kavramını daha iyi anlayabilmek için öncesinde risk nedir? Riskli davranış nedir? Sorularını yanıtlamak gerekir.
ailede madde kullanan bir ebeveynin olması riske örnek olarak verilebilir. göç sıralanabilir. 232 . Gelişimin temel kurallarından olan her çocuk yaşının gerektirdiği yaşamı yaşamalıdır ilkesinin bu kategoride yer alan çocuklarda gerçekleşmediği görülmektedir. parçalanmış aile çocukları. Ancak her risk. Riskli davranış. Okul çocuğun kurumsal sosyalleşme aracı olarak risk etmenlerinin riskli davranışa dönüşmesini önleme ve riskli davranış gösteren çocukların fark edilerek uzmana yönlendirilmesinde önemli bir role sahiptir. Çünkü çocuk çalıştığında psikososyal gelişimi olumsuz etkileyebilecek yaşantılara maruz kalma olasılığı yükselecektir. travmatik bir yaşantıya sahip çocuklar anlaşılmalıdır. Dolayısıyla risk olasılığı ifade ederken. Çocukları riske iten çevresel etkenler dışında genetik etkenler.psikolojik gelişimini etkileyecek etmenlerin tümüdür. okuldan kaçma. Risk altındaki çocuklar dediğimizde ise okula devamsızlık yapan. alkol ve uyuşturucu kullanan. Dolayısıyla bir profesyonel olarak öğretmenin riskli davranış ve risk altındaki çocuklar ile çocukların risk altında olmasını etkileyen etmenleri bilmesi hem önleme hem de müdahale için önemlidir. Şekil: Risk Altındaki Çocuk NEDENLER • • • • Ailevi Çevresel Genetik Psikolojik • • • • • • RİSKLİ DAVRANIŞLAR Şiddet eğilimi Alkol ve madde kullanımı Evden kaçma Riskli cinsel davranışlar Okuldan kaçma Sokakta çalışma • • • • SONUÇLAR Suç işleme Madde bağımlılığı Sokakta yaşama Okul terki RİSK ALTINDAKİ ÇOCUK • • • • • • • • • Okuldan kaçan Alkol ve madde kullanan Suç işleyen ya da işleme eğilimi olan Şiddet eğilimi olan Evden kaçan Kendine zarar veren Erken cinsel ilişkide bulunan Davranım bozukluğu olan Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu Bu çocukların risk altında olarak değerlendirilmelerinde birinci etken. tehlike ve riskleri içeren bir yaşam içerisinde olmalarıdır. sık sık kavga etme. psikolojik etkenler. riskli davranış sonucu ifade eder. çocukluk dönemlerinde yaşlarına uygun olmayan. Risk ve riskli davranışlar tanımlarını iörneklendirecek olursak çalışma çocuk için bir risktir. Örneğin evden kaçma. Oyun çağındaki çocuğun oyun oynaması. okul çağındaki çocuğun okula gitmesi gerekirken bu çocukların yaşamlarını başka şekilde tehlikeli ve gelişimlerini engelleyen boyutlarda sürdürdükleri görülmektedir. Risk aslında olasılık içermektedir. sigara kullanımı riskli davranışlara örnektir. şiddet eğilimi olan. çocuk ve gençlerin iyilik hallerini tehdit eden ve sorumlu bir yetişkin olma potansiyellerini sınırlayan istemli davranışlardır. Bir çocuk için çalışması. Yetişkin yaşamına belli bir olgunluğa ulaşmadan girdiği için sigara içme olasılığı yani riskli davranışlar gösterme olasılığı artacaktır. annesinin okuryazar olmaması. riskli davranışa dönüşmeyebilir.
Okuldan Kaynaklanan Nedenler Okul.Risk Altında Olmayı Etkileyen Etmenler Aileden Kaynaklı Nedenler Çocuğun toplumun gerçek bir üyesi haline gelerek ailesinin. erken yaşta anne olunması risk altında olmayı ortaya çıkarabilecek etkenlerdir. • Göç sonucu kent yaşamına uyum sağlayamama ve çocuğun kültürel olarak ailenin önüne geçmesi. erken çocukluk dönemindeki ebeveyn anlaşmazlıkları. akraba ve komşularının. sosyal yeteneklerin. Çocuğun aile içinde başlayan sosyalleşme sürecinde. ebeveyn ile çocuk arasındaki bağlanmanın ve aile üyelerinin birbirine bağlılıklarının zayıf olması. Bunun sonucunda da okuldan kaçma. Ailelerde ebeveynlerin çocuk üzerinde denetim ve kontrollerinin yetersiz olması. evlilik uyuşmazlığı. soğuk anne davranışı. yaşadığı yerleşim biriminin ve ulusun bir parçası olduğunu ve bunların düzenine uyması gerektiğini öğrenmesi sosyalleşme sürecinde gerçekleşir. çevresine uyumunu ve ruh sağlığını olumsuz yönde etkileyecektir. yakın ve sürekli bir ilişki kuramaması. çocuğa yönelik zayıf danışmanlık. çocuğun ilk sosyal tecrübeler elde ettiği kurumdur. • Çocuğun idaresinin başarılamaması. • Çocuğun eğitim yaşamının ihmali. aile ritüellerinin yetersizliği. çocuğun gelişme ve uyum güçlüklerini çözmek yerine farkında olmadan güçlüğü artırabilir. yasalara saygı göstermenin öneminin de öğretildiği yerdir. ailedeki çocuk sayısının fazla olması. değerlerin kazandırılamaması. okulda diğer çocuklarla birlikte bir şeyler yaparken başkalarının haklarına saygı duymayı. 233 . tutarsız ve acımasız disiplin uygulamalarının olması. hırsızlık gibi sorun ve suçlar ortaya çıkabilir. dayı gibi çocuğun sık görüştüğü ve özdeşim kurduğu kişilerin olumlu kişilik özellikleri yanında olumsuz kişilik özellikleri de çocuk tarafından örnek alınır. ailenin aşırı baskıcı tutumu karşısında çocuğun aileyi cezalandırmak ya da kendini var etme çabaları da riski ortaya çıkarak nedenler olarak görülmektedir. uygunsuz. Bu farklı anlayışların çocuğa yansıtılması. Okul. vatandaş olarak hak ve sorumlulukların. zayıf öfke kontrolü. ebeveynleri tarafından reddedilmesi. Okulun bireyi sosyalleştirme işlevini herhangi bir nedenle yerine getirememesi. aşırı otoriter ve baskıcı tutumlar çocukların riskli davranışlara bulaşmasını etkileyebilir. çocuk ve gençlerin davranışlarına planlı bir şekil verme amacını taşıyan. Risk altında olmayı etkileyen bir diğer etken de anne-baba tutumlarıdır. Genelde anne-baba. çatışma yönetiminin zayıf olması. • Ebeveynler arasında çocuk yetiştirme konusunda farklı anlayışların olması. Çocuk. • Ebeveynlerde ruhsal sağlığın iyi olmaması. • Ailenin disiplin becerilerinin düşük olması. bireyin başarısını. hem çocuğa sosyal bir birey olacağını öğretirken hem de çocuğun davranış geliştirmesinde model olmaktadır. Eğitimin yetersiz ve yanlış olması birçok sorunun kaynağı olabilmektedir. madde kullanımı. disiplinin yeterince sağlanamaması ve başıboş büyümeleri. iş birliği ve iş bölümüne uymayı öğrenerek sosyalleşir. gelişimini. ayrıca çocuklara ahlâki değerlerin. Bu durumda okul. • Aile içi çatışma. • Çocuk ebeveyn ilişkisinde kalitenin ve bağlanmanın düşük olması. çocuğun yaşamını izlemekte başarısızlık. Çocuğun annesiyle sıcak. Ögel (2007) risk altındaki çocukların ailelerin benzer özelliklere sahip olduğunu belirterek bu özellikleri şöyle sıralamaktadır: • Zayıf toplumsallaşma. ebeveynler arasında olumsuz davranışların varlığı. olumlu davranışların çocuğa öğretilmemesi. Çocuğun yaşamında ilk sosyalleşme kurumu olan aile. destekleyici olmayan. ev içi şiddet istismar. birlikte zaman geçirmenin az olması. duygusal olarak yoksun bırakılması. amca.
okul dışında zaman geçirmenin arttığı. otoriteye başkaldırı ve yasaklanmış bir şeyi yapmanın verdiği zevki tatma isteği grup birlikteliklerinden aldığı güçle birleşip çocuğu riskli davranışlara itebilir. tarımda makineleşme. Eğer grupta şiddet içerikli davranışlar varsa bu tür davranışlar tüm grup üyelerince kabul edilir. işlerle uğraşmaktadırlar. suçlu davranışların öğrenilmesinde en elverişli yollardan biridir. Ergen için bu evrede arkadaşlık kurumunun önemi en üst düzeye ulaşmaktadır. toprak dağılımının düzensizliği ve şehirlerde iş imkânlarının artışı ülkemizde köyden kente göçü arttırmıştır. Çeteler çocuğa doğru ya da yanlış bir takım kavramlar kazandırır. becerikli. uzmanlık istemeyen hizmetlerde istihdam olmakta. atılgan kişilerin yerinde kullanılamaması sonucu “sosyal erozyon”a neden olmaktadır. macera arzuları. Fakat ergenlik dönemine girişle birlikte derslere olan ilginin azaldığı. şehirlerin eğlence merkezi olması gibi faktörler etkili olmasına karşın ana etken. öğretmenlerin uyguladığı şiddet. Bu nedenle şehre göç edenler. davranışlarını yönlendiren bir diğer etken de arkadaşlık ilişkileridir. alkol ve uyuşturucu madde kullanımına. Okuldan kaçma davranışı da ergenlik dönemiyle birlikte başlamaktadır. bu dönemde arkadaşlık ilişkilerine çok önem verdikleri için dâhil olduğu grup tarafından itilmek ya da dışlanmak onları mutsuz eder. Çocuğun tanınma. Çocuklar. bu dönemde akademik başarıları ve öğretmenleri ile ilişkilerinde herhangi bir sorun yaşamadıkları görülmüştür. İç Göçler ve Kentleşme 1950’li yıllarda gerçekleşen hızlı nüfus artışı. 234 . kendine özgü kültürü ve davranış modellerini aynen benimseme. Şehre göçte daha konforlu hayat sağlama. Akran Baskısı Ergenlik döneminde. Bu durum açık işsizliğe ayrıca kırsal kesimden kentlere gelen genç. Bu kurum içinde oluşturulan ilişkiler. kapıcılık vb. yetişkinlere karşı düşmanlık duygularının en belirgin olduğu gruplardır. Endüstrileşmenin şehirleşmeye oranla ağır temposu. şehirlere akan iş gücünün istihdamını engellemektedir. canlı olarak bakmalarının etkisinin olabileceği düşünülmektedir. saygınlık kazanma. Bu tür gruplarda başka bir davranış biçimi kabul göremeyeceği için gruba dâhil olmak isteyen ergenler grupta gösterilen davranışları benimserler. çocuğun evinde bulamayacağı ve evde karşılanamayan ilişkilerdir. Bu dönemde sınırlı da olsa ailenin çocuk üzerinde kontrolü gevşemiş ve bu kontrol etme görevi daha yoğun bir şekilde arkadaşlık kurumuna geçmiştir. öğretmenler tarafından damgalamaya maruz kalmaları ve okul dışındaki yaşama daha eğlenceli. özellikle küçük çocuklar ve yaşlıların yeni bir çevreye uyum sağlamalarını ve yeni dostluklar edinmelerini zorlaştırmaktadır. ailede eğitimini tamamlayan üyelerin bulunmayışı. uygunsuz söz ve hareketlere. Grup baskısı ve gruba bağlılık çocuğu arkadaş grubunun kabul edeceği davranışlar sergilemeye itmektedir. çocuk için önem kazanan ve diğer kurumlar yanında onun değerlerini. tutumlarını. belli bir uzmanlığa dayanan endüstri alanından ziyade geçici. Arkadaşlarca aranıp benimsenmek çoğu kez büyüklerce beğenilmek veya derslerde başarılı olmaktan önde tutulur. ekonomik sorunlardır. ailenin çocuğun eğitim giderlerini karşılayamaması sıralanabilir. kabadayılık. Çocukların genellikle ilkokul yaşantılarını sevdikleri.Çocuklarda risk altında olmayı etkileyen okuldan kaynaklanan etkenler öğretmenleri ve arkadaşları tarafından dışlanma. marjinal sektör denilen seyyar satıcılık. Bu davranışın nedenlerinin okula ve derslere ilgisinin azalması. Çünkü içinde bulunduğu bir grup tarafından toplumsal kabul görebilmesi ve bir konum sahibi olabilmesi onun kimliğini bulabilmesinde ve toplumda bir yer edinebilmesinde geçireceği aşamalar için gereklidir. Bu yaşlarda çokça görülen çeteler. ailenin okul konusunda destek olmayışı. olumsuz cinsel davranışlara rastlanır. Arkadaşlık birliğinin yarattığı. okula devam sorunlarının yaşandığı görülmektedir. Yer değiştirmeler. Çete üyelerinin genellikle sahip oldukları davranışlar arasında argoya. ayakkabı boyacılığı.
Kentlerdeki yaşam koşullarının zorluğu etraflarını saran gecekondu bölgelerine yansımaktadır. Ayrıca göç nedeniyle ortaya çıkan kültürel farklılıklar sonucu düşmanlık ve gerginlik meydana gelmektedir. simitçilik gibi niteliksiz işler yapmakta ya da dilencilik. Gelenek ve göreneklerin uymayışı nedeniyle kent değerlerini yadırgayan ve zaman zaman şehirle çatışan kişiler kendilerine has bir gecekondu kültürü oluşturmaktadırlar. Bütünleşme gerçekleşmemekte sadece gelenlerin şehre uyumu söz konusu olmaktadır. karmaşa suç işlemede etken olabilmektedir. Şehre uyum. serüvenli. Çocuklar kentte kavuşacağını sandığı eğlence. Engelleme eşikleri düşük olduğu için isteklerini erteleyemezler. Bu kültür çatışması en çok genç kuşakları etkilemektedir. müdahale ve sağaltım çalışmaları mümkün olacaktır. Çocuğun erken yaşta çalışmak zorunda kalması hem eğitimini aksatmakta. İşte sayılan bütün bu özellikler çocukların riskli davranışa direnmesini azaltarak onları riskli davranışa yöneltebilir. hamallık. 235 . Kente ailesiyle birlikte ya da tek başına gelen çocuk yeni çevresinde farkına vardığı heyecanlı. göç edenlerin şehirle bütünleşmeleri değil. şehirle sürekli ilişki kuracak kadar uzlaşma içinde olmalarıdır. Göç edenlerin bazıları şehirle bütünleşirken bazıları şehirde ayrı gruplar meydana getirmektedir. ailenin sosyal kontrol fonksiyonunu yerine getirebilecek başka kurumların olmaması nedeniyle riskli davranışlara yönelme olasılığı ortaya çıkmaktadır. şehir kültürüne yabancılık ve kültürlerarası çatışma gibi sorunlar yaşanmaktadır. macera. ekonomik yönden aileye katkıda bulunma zorunluluğu onların öğrenim çağında para kazanma çabası içine girmelerine sebep olmaktadır.İç göçler beraberinde bazı sosyal sorunlara neden olmaktadır: Bu süreç içinde artan gecekondulaşma. renkli bir hayatı düşleyerek. sosyal gruplar arası çatışmaları tetiklediği. Göçlerin ve gecekondulaşmanın büyük şehirlerde sosyal gerilimleri. Psikolojik Etkenler Risk altındaki çocuklarda rastlanan ortak özelliklerden birisi dürtü kontrolünün eksik olmasıdır. elde etmeye çalışmaktadır. düzensizlik. Dürtülerini kontrol edemez. Sonuçta çocuklar ya ayakkabı boyacılığı. Çocuğun okula gidip gelirken öğretmenin fark etmesiyle uygun desteklere ulaşma olasılığı artacaktır. kaçak sigara satma gibi yasal olmayan işlere karışmaktadırlar. Gecekondulaşmanın getirdiği yetersiz imkânlar. Göç edenlerin şehirleşmesi yani şehirle bütünleşmesi için çok uzun zaman gerekmektedir. Öğretmen tarafından aileye yapılan bilgilendirme ve eğitim çalışmalarıyla. Geleneksel aile. ailenin uzman kişi/kurumlara (okul rehber öğretmeni. sonuç olarak göçle gelen ailelerin çocuklarının riskli davranışları edinmelerine neden olduğu uzmanlar tarafından belirtilmektedir. rehberlik ve araştırma merkezi. Kentte değişen geleneksel aile törelerinin çocuğu koruyan yaptırım gücünün zayıflaması. Ayrıca bu çocukların sosyal becerileri düşüktür. hastanelerin çocuk psikiyatrisi servisleri vb) yönlendirilmesi sonucu henüz çok geç olmadan önleme. göç edenlerin topluma uyumsuzluğu. işsizlik. Olurda herhangi bir engellemeyle karşılaştıklarında başa çıkma güçleri yoktur ya da çok azdır. çevreye direnemez olduğunda gevşeme ve serbestleşme olmakta ve bunu hisseden çocuğun ilk tercihi de sokak olmaktadır. Ekonomik güçlükler nedeniyle çocukların okula gönderilmeleri ikinci planda kalmakta. içlerinden geldiği gibi davranırlar. Bütünleşme topluluktaki mevcut grupların bir bütün teşkil edecek şekilde birbirini tamamlama durumudur. Toplumda kendilerine yer edinebilmek için istenmeyen davranış sergileme eğilimi gösterebilirler. tombalacılık. örf ve adetlerini de getirmektedirler. Kırsal alandan kente gelenler eski davranış ve alışkanlıklarını. Buraya kadar ayrıntılı olarak anlatılan çocukları riskli davranışa iten etmelerin öğretmenler tarafından bilinmesi sorunun çözümü için son derece önemlidir. hem de iş çevresinde zararlı alışkanlıklar kazanabilmesine yol açmaktadır.. şöhret ve zenginlik beklentisinin yanında yetersiz eğitim ve yetenek eksikliği gibi nedenlerle arzuladığı iş ve geleceği elde edemeyeceği düşüncesine kapılırlar. kentsel hizmetlerin aksaması. Sorun çözme ve öfke kontrolü becerileri düşüktür.
Ancak görüldüğü gibi sorun öğretmenin yürüteceği çalışmalarla önlenebilir. Çocuk işçiliği gelişmiş ve gelişmekte olan birçok ülkede olduğu gibi Türkiye’de de önemli bir sorundur. şiddet ve istismara uğramış ve suça sürüklenen çocukların özellikleri ve yaklaşım tarzıyla ilgili bilgi bulabilirsiniz. Uluslararası Çalışma Örgütü’nün (UÇÖ-ILO) araştırmalarına göre. tarım kesiminde ailesiyle birlikte çalışan veya marjinal iş kollarında çalışan çocuklar olarak ifade edilmektedir. Üçüncü grup. Bu çocuklar ekonomik faaliyette bulunan çocukların yarısını. esnaf ve sanatkârlar yanında ya da sanayi iş kolunda çalışan çocuklarla. Çalışan Çocuklar Uluslararası kavramlar içerisinde çalışan çocuk. Sadece çocukları değil ailelerini de gerekli konularda bilgilendirme ve sosyal nitelikli konularda farkındalık yaratma öğretmenlerin sorumlulukları arasındadır. Yani öğretmenlerin sorumlulukları sadece sınıftaki çocuklar değil. 236 . vb. sorunun çözümünü dışsal nedenlere bağlamaktadırlar. Risk altındaki çocukların özelliklerini incelediğimizde bu çocukların eğitim yaşantıları boyunca dezavantajlı olduklarını söylemek yanlış olmasa gerek. üçte ikisini oluşturmaktadır. Çocukların özellikle zor koşullar altında uzun süre çalıştırılması ruhsal ve bedensel sağlıklarını olumsuz yönde etkilemektedir. zihinsel. vb işleri yürütebildikleri gibi başkasının evinde para karşılığı da çalışabilirler (hasta bakma. öğrenciler ve diğer veliler tarafından genellikle istenmeyen çocuklardır. Öğretmen. ticaret ve hizmet sektörünün gelişmesi ile bu alanlarda çalıştırılan çocuklar diğeri ise özellikle köyden kente göçle birlikte ortaya çıkan ve sokakta çalışan çocuklardır. Okulla ilişkilerine bakıldığında genellikle okula erişimi sağlanamayan. Ülkemizin değişik bölgelerinde iş çeşitlerine. toplum içinde. davranış problemleri olan çocuklardır ve okulda sık sık sorun çıkardıkları için okul yöneticileri. Ögel (2009)’in Milli Eğitim Bakanlığı İlköğretim Genel Müdürlüğü için yaptığı “Okul Terki Ve Devamsızlık Riski Durum Saptaması İhtiyaç Analizi” sonuçlarına göre öğretmenler risk altındaki çocuklarla çalışma konusunda kendilerini yetersiz hissederken. çalışan çocuklar konusundaki tutum ve davranışların değiştirilmesinde de değişim aktörü rolü üstlenir. sokakta yaşayan. halen dünyada ve ülkemizde önemli bir sorundur. Dördüncü grup ise ev hizmetlerinde çalışan çocukladır ve bu çocuklar kendi evlerinde ev işlerine yardım etme. Ayrıca çalışan çocuklar her türlü istismara açıktır. ekonomik faaliyetlerde bulunan çocukların büyük bir kısmı (8. çocuk işçilerin ise. Ülkemizde çocuk işçiliği dört farklı grup altında değerlendirilebilir. tarımsal üretime bağlı olarak çocuk emeği kullanılmaktadır. temizlik işleri. devamsızlık yapan. akademik başarısı düşük. geleneklere. kardeşlerine bakma. duygusal ve kültürel gelişimlerine zarar veren işlerde çalıştırılmaları. Öğretmenin çalışmalarına ışık tutması için bundan sonraki bölümde dezavantajlı grupta yer alan çalışan.Dezavantajlı Çocuklar Buraya kadar risk altındaki çocukları ve çocukları riske iten etmenleri tartıştık. Çalışan Çocuklar Konusunda Öğretmenin Rol ve Sorumlulukları Öğretmenin görevi sadece öğretim değildir. ticaret ve hizmet sektöründe yer alan çocuk işçiliği göçle birlikte kentsel alanlarda sokakta çalışan çocuk sayısını arttırmıştır.). onların aileleri ve yaşadıkları toplumu da kapsamaktadır. Birincisi sanayi. öğretmenler.4 milyon) en kötü ve tehlikeli koşullarda çalıştırılmaktadır. hem çalışıp hem okula giden çocuklar ise okulda yeteri kadar başarı gösteremeyerek zorunlu eğitimlerini yarıda bırakmakta ve ileriki çalışma yaşamları için gerekli olan donanımdan yoksun kalmaktadırlar. Çocukların büyük bir kısmı da tehlikeli koşullarda çalıştırılmaktadır. çocuk bakma. Ekonomik ve yasal iyileştirmelere rağmen milyonlarca çocuğun fiziksel. Ülkemizde kentsel alanda ortaya çıkan sanayi. Çalışan çocuklar çoğu zaman okula devam edememekte. kırsal alanda gözlenen çocuk işçiliğidir. mevsimlere.
Çocukların aile yapılarını. aileyi ve toplumu bilgilendirmeli. tüm tarafların konuya duyarlılıklarının artırılması için çalışmalı ve gerekiyorsa sorunu çözmede ilgili kişi. sınıfta olduklarında yorgunluk işaretleri verirler. kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapmalıdır. ailelerin onlara ne gibi rol ve sorumluluklar yüklediğini bilmek gerekir. “zamanlarının büyük bölümünü sokakta geçiren. aileyi de dışarıda bırakmamak gerekir. • Çocukların motivasyonlarını artırıcı noktalara dikkat etmek: Öğrenci bir derste başarı elde etmişse bunun fark edilmesi önemlidir. “18 yaşın altında olup sokaklarda ihmal ve istismar gibi zor koşullarda yaşayan ve çalışan ve bu yüzden özel koruma ve yardım gerektiren çocuklar” olarak tanımlamıştır. aynı zamanda okulda örnek birer öğrenci olmaları konusunda yardımcı olmaları gereklidir. Çünkü aileler okulda neler yapıldığını görür ve bilirlerse çocuğu o yönde teşvik ederler. öğretmenin çabalarına sıcak bakmıyorsa. çocukların yaratıcılıklarına da yer verilmelidir. daha çok aileleriyle kurdukları ilişki ve sokağı kullanım temeline göre üç kategoride incelenmektedir. öğrencilerin dayanışma içinde birlikte olumlu ilişki kurarak çalışabilecekleri bir ortam oluşturmaları risk grubu çocukların okula karşı olumlu tutum geliştirmelerini sağlamalıdır. gerekirse yardımcı olmalıdır.Öğretmenlerin Öğrencilere Karşı Sorumlulukları Öğretmenin öğrencilere değer vermesi. Öğretmen ve aile çalışma konusunda farklı mesajlar veriyorsa. onlara yaşam becerileri kazandırması. Çocukların karşılaştığı diğer bir durum da. bir işte çalışmalarını önleyerek eğitime geri dönmelerini sağlama. diğer öğrencilerle kaynaştırarak mümkün olabilir. Sokak çocuklarının belli başlı özellikleri şu şekilde sıralanabilir: Sokak çocukları. Öğretmen. Aileyi. başarı durumlarını izleme ve değerlendirme konularında öğretmenler aktif görev alabilirler. Öğretmenlerin bu çocuklara sadece akademik başarılarını artırma konusunda değil. Sokakta Yaşayan Çocuklar Avrupa Sokak Çocukları İlişki Ağı sokak çocuklarını. çocuk zor durumdadır. uzlaşma. aile içi sorunları vardır. Bu çocuklar genellikle sınıfta yoktur. iletişim kurma ve karar verme. Aile. Okul ve aile arasında yakın bir ilişki olması çocuğun okula ve öğretmene karşı olumlu duygu ve tutumlar geliştirmesine yardımcı olur. beslenme hakkından oyun hakkına kadar tüm haklarına özen göstermesi ve disiplinle ilgili her konuda insan olarak çocuğun onuruna saygı duyması gerekir. Bu nedenle sadece çocukla görüşme yetmez. Çalışan çocukların da eğitimden yeterince yararlanması. Ayrıca öğrenmenin gerçekleştiği ortam aktif ve çocuk merkezli olmalıdır. eleştirel ve yaratıcı düşünme konularında çocukların ihtiyaçları doğrultusunda ders programlarında değişiklikler ve eklemeler yapılmalıdır. Çocuklarla doğrudan ilişki içinde olduklarından bu çocukları saptayıp izleme. birlikte iş yapma. zaman içinde işten uzaklaştırılmalarının sağlanması onlara empatik bir şekilde yaklaşarak. okulda başarılı olmalarının arkadaşlarınca takdir edilmemesidir. Öğretmenler sınıflarındaki risk altındaki çocukları ve okulu bırakma riski altında olup çalışma hayatına yönelenleri en iyi bilenlerdir. herhangi bir korumadan ve yetişkinlerin doğrudan desteğinden yoksun çocuklar” olarak tanımlamaktadır. UNICEF sokak çocuklarını. dinleyerek. Öğretmen çocuğun başarısız olma nedenlerini öğrenmeye çalışmalı. çocuğu okula çekmek zorlaşabilir. • Kısa ve uzun süreli eve dönmeme 237 . Yaşam becerileri kazandırma. Öğretmenlerin Aileye ve Topluma Karşı Sorumlulukları Çalışan çocuklar konusunda öğretmen. Bu çocukları okulda tutma ve motivasyonlarını artırma konusunda neler yapılabilir? • Öğrenmeyi çekici hale getirme: Öğretme süreci öğretmenin bildikleri ve öğretmek istedikleri ile sınırlı olmamalı. okul performansları düşüktür. kültürlerini. çocukların çalışmasındaki riskleri konusunda bilgilendirmek önemlidir ama yeterli değildir.
gelişmiştir. Sokak çocuklarının örgün eğitime katılması sorunun çözümü için bir adım oluşturacaktır. • Bu çocuklar sokakta zor hayat şartlarıyla mücadele ederek ayakta kalmak için bir takım olumsuz davranışlar kazanmış olabilirler.• Bulabildiği uygun kuytu bir köşede barınma • Bu nedenle kent içinde hareketli olma • Kendisi gibi sokak çocuklarıyla grup oluşturma Sokakta Yaşayan Çocuklara Yaklaşım Tarzı Sokakta yaşayan çocukların karşı karşıya kaldıkları risk faktörleri ve ihtiyaçları çeşitlilik göstermektedir. okul rehber öğretmeni. Sınıf içi etkinlikler planlanırken çocukların bu özellikleri dikkate alınmalıdır. zorluklarla baş etme becerileri vb. Siz de çocukların özelliklerini göz önünde bulundurarak kendi yöntemlerinizi geliştirebilirsiniz. Örneğin. Bu nedenle öncelikle bu çocukların barınma sorununun çözümlenmesi önem taşımaktadır. • Sokak çocukları çevrelerinden aldıkları tepkilerden dolayı çevrelerindeki kişilere güvenemezler. rehberlik araştırma merkezi. Sokakta yaşadıkları olumsuz deneyimler sonucu özellikle yetişkinlere karşı güvenlerinin zedelenmiş olması muhtemeldir. sosyal olgunluk düzeyi. Çocukların sahip olduğu değerleri toplumun değerlerine yaklaştırmak için okul rehber öğretmeniyle işbirliği yapabilirsiniz. Şiddet ve İstismara Uğramış Çocuklar Dünya sağlık örgütü çocuk istismarını şöyle tanımlar: “Çocuğun sağlığını. fiziksel ve psikososyal gelişimini olumsuz etkileyen. • Sokak çocukları genellikle parçalanmış ailelerden gelmekte ya da olumsuz anne-baba tutumları nedeniyle sokakta yaşamaya mecbur bırakılmaktadırlar. sevgi ve anlayış çerçevesinde şekillendiriniz. Çoğu zaman bu çocukların sokakta kazandığı değerlerle toplumun kabul ettiği değerler çatışmaktadır. Aşağıda sizlere sokak çocuklarına nasıl yaklaşılması gerektiği konusunda bazı öneriler sunulmuştur. Bu sorunu çözmek için SHÇEK. Bu nedenle sokak çocukları sorunu ancak sektörler arası işbirliği ve koordinasyonla çözümlenebilir. özgüveni. politik. sivil toplum kuruluşları ve hastanelerin ilgili bölümleriyle işbirliği içinde çalışabilirsiniz. Sokakta alışmış oldukları bu özellik nedeniyle okul ve sınıf kurallarına uyum sağlamakta zorlanabilirler. Sokak çocuklarındaki bu olumsuz davranışların olumluya çevrilmesi için okul idaresi. toplum ya da devlet tarafından bilerek ya da bilmeyerek yapılan tüm davranışlar çocuğa kötü 238 . • Sokak çocuklarının olumsuz davranışlarının yanında sokakta yaşamanın zorluğundan kaynaklanan güçlü yönleri de vardır. • Sokağın ağır koşullarına rağmen bu çocukların sokakta yaşamayı seçme nedenlerinden biri olumsuz annebaba tutumlarına karşı özgürlüğü seçmiş olmalarıdır. Sokak çocuklarının örgün eğitimde devamlılığını sağlamak için öğretmenlerinin ve akranlarının yaklaşım tarzları çok önemlidir. Bu çocukların güçlü yönlerini destekleyerek okula oryantasyonunu kolaylaştırabilirsiniz. bir yetişkin. Okulun işlevlerinden biri de bireyin topluma uyumunu sağlamaktır. Çocuklar toplumsal. ekonomik ve kültürel nedenlerle sokakta yaşamak zorunda kalmaktadırlar. Güvenlerini kazanmak için onlara güvendiğinizi gösterip ilişkilerinizi koşulsuz kabul. • Sokakta yaşayan çocuklar ailede kazanılması gereken değer eğitiminden yoksun kaldıkları için sokakta farklı bir değer anlayışı geliştirmişlerdir. sivil toplum kuruluşları ve belediyelerle işbirliği yapabilirsiniz.
yalan söylediği duygusu yaratan cevaplar vermesi. morlukları görülmesin diye giysilerle saklaması. fiziksel. yanık. İstismar ve ihmal daha çok çocuğa bakmakla yükümlü kişiler tarafından gerçekleştirilir. çıkık veya yara olması. Çocuğun şiddet ya da istismar belirtileri aşağıda sıralanmıştır: • Bedeninin herhangi bir yerinde veya çeşitli yerlerinde morluk. • Okula gitmek istememesi veya okuldan kaçması. okulda. Çocuk ve ergenler aile içinde. • Dinlediği müzikte. • Uykusunda ve yeme davranışında belirgin değişiklikler olması. İstismar. • Gösterdiği tutum ve davranışlarıyla ilgili sorulara akla yatmayan. Çocuğun gelişimini olumsuz etkileyen şiddet ve istismara karşı çocuğu korumak öğretmenlerin en önemli gö239 . • Çevresindekilerle ilişkilerinin azalması. hikâyeler uydurması. devamsızlık yapması. cinsel ya da sosyal açıdan zarar görmesi. Şiddet ve İstismar Belirtileri Türkiye’de özellikle son on yirmi yıla baktığımızda çocukların koşullarının iyileştirilmesi yönünde yürütülen çalışmalarda en çok ele alınan konu çocuk istismarı ve ihmalinin önlenmesidir. • Vücudunun kirli olduğu veya cinsel organları bölgesinde bir sorun olduğu gibi düşüncelere sahip olması.” Çocuk istismarı ve ihmali. sebebi belli olmayan yaralar. • Bedeninde şiddet gördüğüne işaret edebilecek darbe. kekeleme veya konuşmada tutukluk göstermesi. Bu kişilere baktığımızda çocuğun yakınında olan kişilerdir. • Çevresindekilerle iletişim kurmaktan kaçınması. Her bir istismar türü de çocuğun fiziksel. cinsel ya da duygusal olabilirken. kesik. ruhsal. duygusal gelişimini olumsuz etkiler. • Oyuncak bebeklerle veya başka çocuklarla oynarken cinsellik veya şiddet içerikli oyunları tercih etmesi. • Okul başarısında anlam verilemeyen düşüş. ancak bununla sınırlı değildir. şişlik. fiziksel ve duygusal olarak ikiye ayrılabilir. söz dinlememe biçiminde belirgin davranış değişiklikleri. • Normalin dışında çok sakin görünmesi veya çok saldırgan davranması (öfke patlamaları). ihmal. sıyrık. • Yatağını ıslatma. • Her zamankinden daha çekingen. çizdiği resimlerde veya yazdığı yazılarda ve karalamalarda şiddet içeren. • Eşyalarını sık sık kaybetmesi veya eşyalarının çalınması. sağlığı ve korunmasından sorumlu kişilerin giriştiği ya da yapması gerekirken ihmal ettiği eylemler sonucunda çocuğun her türlü fiziksel. kırık. Belirtileri incelediğimizde fiziksel şiddet ve istismarı saptamanın duygusal ve cinsel istismarı saptamaktan daha kolay olduğunu söylemek mümkündür. sokakta ve yaşamın pek çok alanından şiddet ve istismara uğrayabilirler. içe dönük veya pasif davranması. • İyileşmeyen. cinsel tacizi andıran öğeler bulunması. “ana-babanın ya da çocuğun bakımı. sosyal. sağlık ve güvenliğinin tehlikeye girmesi” olarak tanımlanmaktadır. • Cinsellik veya seks konularına anormal ilgi göstermesi veya tamamen ilgisiz kalması.muameledir. • Başkalarına güvenmemesi.
• Bundan sonraki ne tür tepkiler gösterebileceği üzerinde durun. utanmaması gerektiğini anlatın. Onlarla çeşitli etkinlikler planlaması ve yapmasını sağlayın. onun gibi olmaya çalışır. Özellikle ilköğretim ilk 5.revleri arasındadır. bu sorunu çözme konusunda ne tür önerileri olduğunu sorun. Eğer profesyonel bir yardım alması gerekiyorsa psikolog. okul idarecileri ve rehber öğretmenle durumu paylaşarak ayrıntılı bilgi almaya çalışın. Çocuğa şiddete karşı kendini korumasını öğretin. oradan uzaklaşmak. Eyidoğan (2010) ve arkadaşlarının Milli Eğitim Bakanlığı İlköğretim Genel Müdürlüğü için hazırladığı Çocuğum Okula Gidiyor Veli Rehberinde bu yollar şöyle anlatılmaktadır. şiddete şiddet ile tepki vermemesi konusunu vurgulayın. • Öğrencinizi karşınıza alıp onunla konuşmaya çalışın. Aşağıda hem çocuğa yönelik şiddeti önleme. • Öğrencinin ailesi. oradan uzaklaşıp gitmek gibi tepkiler arasından öğrencinizin özelliklerini de dikkate alarak hangisi veya hangilerini gösterebileceği üzerine konuşun. utanç. sınıf öğrencilerinin içinde bulundukları gelişim dönemi gereği öğretmenin her yaptığı doru kabul edilip. 240 . hem de şiddete uğramış çocukların sağaltımıyla ilgili bilgiler verilecektir. psikiyatrist gibi kişilere başvurması yönünde yönlendirin. Sorunlarınızı şiddet uygulayarak değil. 2. • Ona günlük tutmasını önerin. Şiddet ve İstismara Uğramış Çocuklara Yardım 1. • Şiddeti önlemek için bunu paylaşması gerektiği konusunda onu teşvik edin. sosyal ve fiziksel etkilerini aile eğitim programlarında paylaşın.Yaşadığı korku. aksine sorunu daha zorlaştıracağını belirtin. kontrol etmeye çalıştığını ve bu durumun onun suçu olmadığını. Bazı kültürlerde çocuk terbiyesinin önemli bir aracı olan fiziksel şiddetin çocuklar üzerinde psikolojik. 3. sorun çözme yaklaşımlarını uygulayarak çözün. • Öğrencinizin davranışlarını ve etkileşim biçimini gözlemleyin ve gerekiyorsa yeni beceriler öğrenmesine yardımcı olun. 4. yardım istemek. • Daha sonra öğrencinizin duygularını ifade etmesi yönünde cesaretlendirin ve onu dinleyin. hissettirin ve ona güven vermeye çalışın. hiçbir kişinin kendisine şiddet göstermeye. Bu tür çocuklarla dalaşmamak. tepki vermemek. • Öğrencinin kendini ifade edici. Okul psikolojik danışmanı (rehber öğretmen) ile işbirliği yaparak anne baba tutumları konusunda aileleri bilgilendirin. Şiddete maruz kalıp bunu anlatmazsa durumun daha kötüye gidebileceğini belirtin. yanında bulunduğu arkadaşlarından ayrılmamak. Bunu unutmayın. kaygı. Bu konuşmada şiddetin kabul edilemez bir davranış olduğunu. • Özellikle. Çocukların gözündeki değerinizi unutmayın. ne olursa olsun onun yanında olduğunuzu belirtin. Bu konuda okulunuzdaki psikolojik danışmandan yardım alabilirsiniz. istismar etmeye hakkı olmadığını ona anlatın. Bu tür davranmanın çözüm olmayacağını. • Arkadaşları ile ilişki kurmasına ve bu ilişkilerini güçlendirmesi konusunda ona yardımcı olun. hakkını arayıcı ve atılgan davranışlarını destekleyerek kendisine güven duyması yönünde destekleyin.suçluluk gibi olumsuz duygularının normal olduğunu. Onlara. • Şiddet gösteren kişi/kişilerin amacının özellikle kendisini korkutmaya.
karşısındakini anlayabilen. parasız eğitim alma. suçu ortaya çıkaran koşulların tamamıyla yok edilememesi bu çocukların tekrar suça sürüklenmesine neden olmaktadır. özgürlük bilinci aşılanarak topluma uyum sağlayan. şefkat ve anlayış görme. çocuk-aile. kendi duygu ve düşüncelerini ifade edebilme. bilişsel. stresle başa çıkma ve iletişim becerileri ile donanmış kişilerin şiddet ve suça karışmasının azalması beklenir. Suç olarak nitelendirilen bu olumsuz davranışların ortaya çıkış sürecinde hatta öncesinde yok edilmesi tüm toplumların ortak arzusu olmasına rağmen.Suça Sürüklenen Çocuklar Çocuk ve ergen suçluluğu. Suça sürüklenen çocukların suç olarak kabul edilen davranışları tekrarlanmamasında okul personeli. Yaşı gereği en önemli işi oyun ve eğitim olan çocuklar. Suça Sürüklenen Çocuklara Yaklaşım Tarzı Suça yönelmiş ya da itilmiş bir çocuğun üretken ve çevresine uyumlu bir birey olarak tekrar topluma kazandırılması zor bir iştir. Bu nedenle örgün eğitim kurumlarından yararlanan çocuklara. sosyal ve duygusal becerilerini geliştirme. çocuk-arkadaş ilişkilerinin mümkün olduğunca desteklenmesi çocukların sosyal yaşama aktif bir şekilde katılabilmeleri için gereklidir. Bu oranın oldukça yüksek olması suç işlemiş çocukların topluma uyumları konusunda desteklenmemesinden kaynaklanmaktadır. bu çocukların toplumdan dışlanmasına neden olmaktadır. Suç işleyen çocukların topluma kazandırılabilmesinde eğitimin önemli bir rolü vardır. kendi kararlarını cesaretle alıp uygulayabilen bağımsız bireyler yetiştirmekle mümkün olacaktır. “hayır” diyebilme. Bu nedenle çocukların tekrar suça sürüklenmelerini engellemek için siz öğretmenlerin ve sınıf arkadaşlarının suça sürüklenen çocuğa karşı tutum241 . onların taşan ve tahrip edici bir hal alan enerjilerini olumlu yöne kanalize etmek. sorumluluk. 18 yaşın altındaki kişilerin ceza yasasında bulunan bir veya birkaç maddenin ihlalinden dolayı çocuk mahkemelerine düşmelerine veya mahkemeye düşmelerine neden olacak bir risk taşıyan davranışlarda bulunması olarak tanımlanmaktadır. Suça Sürüklenen Çocukların İhtiyaçları Çocukların eğitimsel ve sosyal ihmal nedeniyle ortaya çıkan yanlış davranışlarını düzeltmek. Çocuk Koruma Yasası ise suça sürüklenen çocuğu şöyle tanımlamaktadır: Kanunlarda suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiasıyla hakkında soruşturma veya kovuşturma yapılan ya da işlediği fiilden dolayı hakkında güvenlik tedbirine karar verilen çocuklardır. sorun çözme. oyun ve eğlenme. Ayrıca suça sürüklenme riski olan çocukların örgün eğitimde fark etmek ve bu çocuklara önleme çalışmalarıyla müdahale etmek daha kolaydır. Toplumun suç işleyen çocuklara karşı önyargıları. Okul ve çalışma saatlerinin izin verdiği ölçüde planlı ve programlı boş zaman aktivitelerinin gerçekleştirilmesi. yeterli beslenme. kendisini ilgilendiren konularda görüş bildirme haklarına sahip olduğu düşüncesi akıldan çıkarılmamalıdır. Ergen suçluluğu. Bu nedenle her çocuğun sevgi. Bir kez suça sürüklenmiş olan çocuğun bunu tekrarladığı ve eğitim evine tekrar geri döndüğü görülmüştür. öğretmen ve diğer öğrencilerin olumlu tutumları önemlidir. tanınma.4 olduğu belirtilmiştir. topluma sorumluluk sahibi bireyler olarak katılmalarını sağlamak çocukların ve toplumun korunması açısından çok önemlidir. toplumları olumsuz olarak etkileyen önemli sosyal bir sorundur. çocuk parkında ya da herhangi bir spor aktivitesinde olmaları gerekirken. mesleki beceriler edinme fırsatlarının sunulması büyük önem taşımaktadır. Bu çocukların eğitim kurumlarından uzaklaşmamaları için dikkat edilecek hususlar aşağıda belirtilmiştir: İstanbul Çocuk Mahkemelerine Sevk Edilen Çocukların Sosyo-Kültürel Çevresi Üzerine Bir İnceleme” adlı araştırmada suç işleyen çocukların suçu yineleme oranın % 99. Ayrıca öfke ile başa çıkma. Suça sürüklenen çocukları suçtan uzak tutmak. eğitimevlerinden ya da tutukevlerinde tekrar tekrar karşımıza çıkabilmektedirler.
gelişimsel ve çözümleyici bireysel ve grupla psikolojik danışma çalışmalarına yer verilmektedir. • Suça sürüklenen çocuklar daha önceki yaşantılarından dolayı yetişkinlere güvenmiyor olabilirler. sorun çözme. Yapacakları gözlemler veya diğer değerlendirmeler sonucu çocuğun risk altında olduğu sonucuna ulaşılırsa varsa okul rehber öğretmeni (psikolojik danışman) işe iş birliği kurulmalıdır. Bu durumu engellemek için öğrencinizin başarısızlığına odaklanmak yerine başarılarını ön plana çıkarmaya çalışın. Psikososyal Eylem Planı Risk altındaki çocuklarla çalışma uzmanlık gerektiren bir iştir. Öğrencinizin arkadaş ortamını gözlemleyip. problem çözme. Çocuğa stres ve stresle baş etme. empatik ilgi gösterme becerileri gelişmemiş olabilir. Onları sevdiğinizi ve koşulsuz kabul ettiğinizi gösterdiğinizde size ve diğer yetişkinlere karşı güvenleri artacaktır. kabul edici. duygularının farkına varma. anne-baba tutumları konusunda farkındalık yaratabilir. • Akran baskısı suça sürüklenmede önemli nedenlerden biridir. Onları topluma tekrar kazandırmak için sizin anlayışınıza ihtiyaçları olduğunu unutmayın. Bu becerileri öğretmek için onlara öncelikle iyi bir model olmalısınız. Ayrıca risk altındaki çocukların karşı karşıya kaldıkları risk faktörlerini azalmak çocuğa beceri kazandırmakla da mümkün olmaktadır. ailelerin çocuklarına karşı davranışlarını değiştirmeleri konusunda yönlendirmeler yapabilirsiniz. destekleyici ve yönlendirici tutumlar sergilemenizin öğrencilerin sınıfa kabul sürecini hızlandıracağı düşünülmektedir. okulda varlığını sergilemek için suç olarak kabul edilen davranışlara yönelebilirler. iletişim becerileri gibi beceriler kazandırma yoluyla çocuğun baş etme becerileri güçlendirilmelidir. uygun müdahalelerde bulunabilirsiniz. okul idaresi ve çocuğun ailesiyle işbirliği içinde çalışmak önemlidir. Onlar şimdiye kadar yaşantılarından kaynaklanan güvensizlikle bu şekilde davranıyor olabilirler. iletişim becerileri. • Bu çocukların öfke kontrolü. Ayrıca bu becerileri kazanmaları için okul rehber öğretmeni. Risk grubunda bulunan çocuklara yönelik yürütülen çalışmalarda öğretmenin en önemli görevi tespit çalışmaları olmalıdır. • Aile eğitimi kapsamında ailelere.ları önemlidir. Dolayısıyla illerde ve bazı büyük ilçelerde bulunan rehberlik araştırma merkezleri koordinasyonunda her yıl il psikososyal eylem planı hazırlanarak bu plan dahilinde risk faktörlerini önleyici. risk grubundaki çocuklara yönelik yürütülecek önleyici. Bu hareketler sizin şahsınıza yapılan hareketler değildir. Bu çocuklara karşı sevgi dolu. 242 . • Zaman zaman sizin tarafınızdan saygısızlık olarak tanımlanacak hareketlere girebilirler. • Akademik başarısızlık gösteren çocuklar. öfke kontrolü. risk grubundaki çocukların tespiti.
Okulda İnsan Kaynakları Yönetimi. Yıldız (2000). “Meslek Danışmanlığı”.04. 2010. Ankara • MEB Aday Öğretmenlerin Yetiştirilmesine İlişkin Yönetmelik • Milli Eğitim Bakanlığı Eğitim Araştırma ve Geliştirme Dairesi Başkanlığı. Bilimsel Araştırma yöntemleri.gov. Akgün.G. Protokol Yönetimi. • Büyüköztürk.php3?id=274 • Türk Dil Kurumu Sözlüğü.sasked. P. Öğretmen ve Öğretmen Adayları İçin Rehberlik. R. Bireyi Tanıma Teknikleri. yöntem ve teknikleri Üniversite ve Toplum [Online Ulusal Dergi].(2010).html • http://www.1055 Aydın. • DEMİREL.2006. Öğrenci Merkezli Eğitim Uygulama Modeli . (2004). İ.tr/dergiler/146/ 22.gov.sasked. Ankara. Ankara. • MEB Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği. Ankara. Ankara Ünal.C.Ankara • Resmi Yazışmalarda Uygulanacak Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelik • T. 2009.Ethem (1999).2005/26184. 6 (2). Eğitim ve Öğretimde Etik. • KUZGUN. R. S. TODAİE yayınları. İstanbul. Kaynak: University of Saskatchewan (2000): Instructional Approaches: • Özgüven İ.K. (2010) “Eğitim Sözlüğü” Pegem Akademi Yayıncılık. • MEB İGM Erişim ve Devam Taslak Kitabı. Mesleki ve Örgütsel Etik.2001/24376. (2006) Nasıl öğretmeliyim: Öğretim strateji. http://yayim. Ankara: Pegem A. B. Yayın no:344 • Balcı. Ankara: Milli Eğitim Basımevi. • ERDEM. 2007 • 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu • http//www. A.Ş.sk.M.gov.Ankara • MEB Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği. • Öğretim Model.07. “Eğitimde Rehberlik Hizmetleri”.meb. Karadeniz.E. Ankara. Ş. Etkili okul. (2001).universite-toplum. N.İ.meb. Ankara. MORPA Kültür Yayınları Ltd. Ankara. Strateji.05.ca/docs/policy/approach/instrapp03. P. Türk Dil Kurumu Yayınları. Yöntem ve Becerileri arasındaki İlişki.summerset Leadership Institute 2001) • www. Ankara • Gazioğlu.2010 • R.gov. B. Ö.2010.E. Demirel F.sk. Türk Dil Kurumu Yayınları. • MEB İlköğretim Kurumları Yönetmeliği. Pegem Yayınları. Ankara • YEŞİLYAPRAK.17.G. 2007. Anayasası • Türk Dil Kurumu Sözlüğü. “Gelişimsel Rehberlik”. İ. • Aytürk.tr • (www.html • www. Pegem Yayıncılık • Eğitim Teknolojileri Genel Müdürlüğünün …. ve İlgar. Ö. Ankara • Bıblıography. Pegem Yayınları. Çakmak. Ş. A.31. 09/2005 tarih ve 300 sayılı yazısı.E. Okul Geliştirme.KAYNAKÇA • Aydın. 2009 • Resmî Yazışmalarda Uygulanacak Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelik 243 . 2009 • YEŞİLYAPRAK. Pegem yayınları. Yönetsel.org/text.Ş.ca/docs/policy/approach/instrapp03.
This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
We've moved you to where you read on your other device.
Get the full title to continue listening from where you left off, or restart the preview.