Allah’a hamd, Resûlüne, âl ve ashabına salat ve selam olsun.
Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Rektörü Sayın Prof. Dr. Abdülhalik KARABULUT ile Irak Sünni Vakfı Divan Başkanı Sayın Prof. Dr. Saad Hamid KEMBEŞ’in himayelerinde, Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Adem YERİNDE ile İmâm-ı Âzam Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Miş’ân Muhyî ALVAN Al-HAZRECÎ’nin yönetiminde, Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi ve Irak İmâm-ı Azam Fakültesi işbirliğiyle 20-21 Kasım 2021/15-16 Rebiüssânî 1443 tarihlerinde çevrimiçi olarak gerçekleştirilen; “İslam’ın Işığında İnsanî Çalışmalar ve Tarihsel Değişimler” temalı I. Uluslararası İslâmî ve İnsanî Çalışmalar Sempozyumu başarılı bir şekilde tamamlanmıştır.
Sempozyumda “İslam ve Değişim” teması, Irak, Türkiye, Mısır, Cezayir, Ürdün, Birleşik Arap Emirlikleri, Suriye, Libya, Kuveyt gibi 9 farklı ülkeden katılan çok sayıda bilim insanının sunduğu 40’ın üzerinde hakemli bildiriyle ele alınıp bütün yönleriyle tartışılmıştır.
Düzenleme Kurulu olarak Sempozyumun düzenlenmesi ve başarılı bir şekilde tamamlanmasında emeği geçen, başta Sayın Rektörümüz Sayın Prof. Dr. Abdulhalik KARABULUT ve Irak Sünni Vakıf Divanı Başkanı Sayın Prof. Dr. Saad Hamid KEMBEŞ olmak üzere AİÇÜ İslami İlimler Fakültesi ve Irak İmam-ı A’zam Fakültesi’sinin bütün idarî ve akademik personeline, hususen, baştan itibaren işin mutfağında yer alan sempozyum düzenleme kurulu üyelerine, Prof. Dr. Şakir Mahmut el-A’zamî ve Dr. Ahmet Hamitoğlu ve ekiplerine, değişik ülkelerden çeşitli bilimsel bildirileriyle sempozyuma katkı veren siz değerli bilim insanlarına ve katılımcılara bir kere daha teşekkür eder, saygılarımızı sunarız.
Sempozyumda sunulan bildiriler ve esnasında yapılan tartışmalar neticesinde ulaşılan başlıca sonuçlar şöyledir:
1. Toplumsal yaşamın sürekli daha iyiye doğru ilerlemesinde en etkin faktörü temsil eden Kur’an’ın talimatları her zaman mihenk taşı edinilmelidir. Zira sosyal değişimler, bir takım öncüllerin neticeleri olup hâkim öncüllere göre şekil alırlar.
2. Beşeri bilimler alanında çalışan araştırmacılar bir taraftan dinin temel ilkelerine ve sabitelerine karşı daha fazla hassasiyet göstermeleri gerekirken, diğer taraftan, fert ve toplum ihtiyaçlarına cevap verebilmek için hayattaki gelişimler ve değişimlerle yüzleşirken kontrollü gelişmeci/yenilikçi bir yaklaşım sergilemeleri önem arz etmektedir.
3. İslam, içerdiği ahkâmın hayatın sosyal, ekonomik, siyasal; bütün alanlarında uygulanabilecek bir esnekliğe sahip olması dolayısıyla her zaman ve mekânda makasıd ve kavaidiyle devamlılığını ve bekasını sağlayacak ilkelere sahip olduğunu açık kanıtlarla ispat etmiştir.
4. İslam’ın temel kaynakları Kur’an ve Sünnet’in yanı sıra uzun tarihinde inşa ettiği medeniyet birikimi, ırkçılık, mezhepçilik, kabilecilik, fırkacılık gibi etnik, dinî ve ideolojik taassuptan uzak, objektif bir yorumla değerlendirilirse, toplum hayatında yaşanan her türlü değişime ve gelişmeye cevap verecek bir kapasiteye sahip olduğu görülecektir.
5. Fert ve toplum ihtiyaçları göz önünde bulundurularak sosyal hayatta yaşanan gelişmelere paralel olarak genelde bütün beşeri bilimler, özelde ise İslam bilimleri sahasında araştırmaları özendirmek, artırmak ve geliştirmek insanî bir zorunluluktur.
6. Gerek ulusal gerekse uluslararası düzeyde uzmanlık alanı dini bilimler olan üniversiteler ile diğer beşeri bilimler alanında çalışan üniversiteler arasında bilgi ve kültür köprüleri kurulmalıdır. Böylece farklı eğitim öğretim kurumları arasında fikir teatisi ve bilgi ve kültür alışverişi gerçekleşmiş, rutinden ve tekrardan kaçınılmış olacaktır.
7. İnsanın sahip olduğu bilgi, davranış ve beceri kapasiteleri muhakkak insanlığın hizmeti için kullanılmalıdır. Bu, kişilik ve kimlik inşası yönünden dini bir zorunluluk olduğu kadar milletlerin ve medeniyetlerin gelişmesi için de olmazsa olmaz bir öncüldür.
8. Araştırmacılar fert ve toplumu doğrudan ilgilendiren alan araştırmalarına yönlendirilmelidir. Böylece fert ve toplumun karşı karşıya kaldığı sorunlarla engelleri aşabilme yönünde daha pratik ve sağlıklı çözümler üretilebilecektir.
9. Belli siyasî, iktisadî ve içtimaî şartların dayatmasıyla ya da toplumu temsil etmeyen istisnai şartlarda kabul edilen ve fakat insan doğası ve ihtiyaçlarıyla tam uyum içinde olan İslam hukuk sisteminin açık nasları ve sabiteleriyle çatışan hukuk normları gözden geçirilmelidir.
10. Dil/Lengüistik araştırmaları göstermiştir ki Arap dili köklü ve özgün bir dildir. Çağdaş dil teorilerince dikkate alınmayan tarihsel ya da ölü bir dil değildir. Tersine, çağdaş lengüistik araştırmalarını bir takım ilkeleriyle destekleyen canlı ve dinamik bir dildir. Bu ilkeler ışığında araştırmacılar ve dilciler, Arap dilini toplumdaki değişimleri yorumlayacak bir düzeye her zaman ve mekânda çıkarabilirler.
11. Doğudan ya da Batıdan gelen yabancı ideolojik akımlara kendilerini kaptıranlar, değişimin büyüleyici etkisinde kalarak kimlik ve kişiliklerini yitirme tehlikesiyle karşı karşıyadırlar. Şöyle ki varlık sebeplerini değişim olgusuna bağlayan ve hiçbir sabitesi bulunmayan karakterler “değişimi” düşüncelerinin merkezine alırlar. Onlara göre değişim, usul ve fürusuyla hayatın hemen her alanını kapsar. Sonuçta sabiteleri bulunmadığından bu tip insanların ne hayatlarında istikrar olur, ne de tarihi köklerden yoksun bulunan “değişim” olgusundan yaralanabilirler.
12. Sosyal hattaki değişimlerle yüzleşmek, farklı alanlardaki gelişmeleri izleyip takip etmek ve yeni durumlara sağlıklı çözümler önerebilmek için muhakkak uluslararası bilgi/iletişim ağı (internet) üzerinde şeri ve beşeri ilimler üzerinde yoğunlaşan ve bilimsel/eğitsel yeterliliğe sahip uzamanlar tarafından yönetilen özel siteler kurulmalıdır.
13. Sempozyum bildirilerinin, daha geniş yayılma alanı bulabilmesi ve kendilerinden istifadenin kolaylaştırılması için, dijital ya da kağıt baskısının yapılması önem arz etmektedir.
Son olarak;
Sempozyum Bilim Kurulu, iki fakültenin işbirliğiyle önümüzdeki yılın ikinci yarısında gerçekleştirilecek II. Uluslararası İslami ve İnsani Araştırmalar Sempozyumu’nun İslami İlimler Fakültesinin organizasyonuyla Türkiye’nin Ağrı ilinde düzenlenmesi yönünde tavsiye kararı almıştır.
Saygılarımla arz ederim
Düzenleme Kurulu
21 Kasım 2021/16 Rebiüssânî 1443
Bağdat/Ağrı
بسم الله الرحمن الرحيم
الحمدُ لله ربِّ العالمين، والصلاةُ والسلامُ على النَّبِيِّ محمدٍ، وعلى آلِهِ وصحبِهِ أجمعين، أمّا بعدُ:
فقد أقامتْ كليةُ الإمامِ الأعظمِ(رحمه الله) الجامعةُ، وبالتعاونِ مع كليةِ العلومِ الإسلاميةِ في جامعةِ آغري التركيةِ مؤتمرًا دوليًا مُحَكَّمًا عُنوانُهُ (الدِّراساتُ الإنسانيةُ والمتغيراتُ الحياتيةُ في ضوءِ الشّريعةِ الإسلاميةِ) واستمرَّ على مدى يومي الخامسَ عشرَ والسادسَ عشرَ من شهرِ ربيعٍ الثاني، مِنْ عامِ ثلاثةٍ وأربعينَ وأربعِ مِئةٍ وألفٍ من الهجرةِ النبويةِ المباركةِ، الموافقِ للعشرينَ والحادي والعشرينَ من شهرِ تشرينَ الثاني مِنْ عامِ واحدٍ وعشرينَ وألفينِ من الميلاد. برعايةٍ مباركةٍ من الدكتور سعد حميد كمبش رئيسِ ديوانِ الوقفِ السنيِّ المحترم، ورئيسِ جامعةِ آغري، الأستاذِ الدكتورِ عبدِ الخالق كارابولوط المحترم، وبإشرافٍ مباشرٍ من السيدِ عميدِ كليةِ الإمامِ الأعظمِ الجامعةِ الأستاذِ الدكتور مشعان محي علوان الخزرجيِّ المحترم، وعميدِ كليةِ العلومِ الإسلاميةِ في جامعةِ آغري الأستاذِ الدكتور آدم يرنده المحترم، وبمشاركةٍ واسعةٍ من أساتذةٍ وباحثينَ متخصصينَ من داخلِ العراقِ وخارجِهِ. وكانت الدولُ المشاركةُ في المؤتمرِ هي: العراقُ، وتركيا، ومصرُ، والجزائرُ، والأردنُ، والإماراتُ، وسوريا، وليبيا، والكويت، وقد بلغ عددُ البحوثِ المقبولةِ المشاركةِ في المؤتمرِ واحدًا وأربعين بحثًا علميًا نوقش أغلبُها ضمنَ محاورِ المؤتمر، التي توزعت ضمنَ أيامِ انعقادِهِ.
وقد خرج المؤتمرون بهذا البيانِ الختاميِّ الذي تضمّنَ التوصياتِ الآتية:
1- يجب التمسك بالقرآن، لأنّه أبرز عاملِ في تَغَيُّرِ حياة المجتمع نحو الأحسنِ؛ لأنّ حقيقة المتغيراتِ الاجتماعيةِ متوقفةً على مقدماتٍ، وحَسْبَ هذه المقدماتِ تكونُ النتائجُ.
2- يتوجبُ على الباحثين في الدراساتِ الإنسانية أن تكونَ أبحاثهم أكثرَ التزامًا بأصولِ الدينِ وثوابتِهِ، وفي الوقتِ نفسِهِ أن تكونَ متطلعةً نحوَ آفاقِ التطورِ والتجديدِ المنضبطِ الذي في ضَوئهِ تكونُ مواجهةُ المتغيراتِ الحياتيةِ تلبيةً لحاجاتِ الفردِ والمجتمعِ.
3- أثبتتِ الشريعةُ الإسلاميةُ بالأدلةِ الوضحةِ أنّها تمتلكُ أسبابَ الخلودِ والبقاءِ بمقاصدِها وقواعدِها وأنّها صالحةٌ لكلِ زمانٍ ومكانٍ؛ لاشتمالِ أحكامِها على المرونةِ في التطبيقِ العمليِّ في جميعِ مجالاتِ الحياةِ الاجتماعيةِ، والاقتصاديةِ، والسياسيةِ.
4- إنّ نصوصَ الشريعةِ الإسلاميةِ من كتابٍ وسنةٍ وإرثٍ حضاريٍّ إسلاميٍّ كفيلةٌ بالتصدي لكلِ المتغيراتِ الحياتيةِ شريطةَ أن تؤصِّلَ الدراساتِ على وفقِ منهجٍ بعيدٍ عن التعصّبِ الفكري للهُوِيّةِ والقبليةِ والطائفيةِ والعرقيةِ والدينيةِ والمذهبية.
5- ضرورةُ تطويرِ الدراساتِ الإنسانيةِ عامةً والشرعيةِ خاصةً بما يتوافقُ مع المتغيراتِ الحياتيةِ آخذين بنظرِ الاعتبارِ حاجاتِ الفردِ والمجتمع.
6- العملُ على مدِّ الجسورِ العلميةِ والمعرفيةِ بين الجامعاتِ المتخصصةِ في العلومِ الشرعية، وبين المؤسساتِ العلميةِ الإنسانيةِ الأخرى، على المستويَيْنِ الداخليِّ والخارجيِّ، لتحْقيقِ تلاقحِ الأفكارِ والمعلوماتِ، والابتعادِ عن الرَّتابةِ والتكرارِ.
7- ضرورةُ استثمارِ طاقاتِ الإنسانِ المعرفيةِ والسلوكيةِ والمهاريةِ، لأنها ضرورةٌ إسلاميةٌ في بناءِ الإنسانِ وسببٌ في تقدّمِ الأممِ والحضارات.
8- توجيهُ الباحثينَ نحوَ الأبحاثِ التطبيقيةِ، التي تمسُّ الفردَ والمجتمعَ بصورةٍ مباشرةٍ؛ وذلك بوضعِ المعالجاتِ الناجعةِ للمشكلاتِ والمسبباتِ والمعوقاتِ التي تعترِضُهما
9- ضرورةُ تعديلِ النصوصِ القانونيةِ التي تتعارضُ مع نصوصِ الشريعةِ وثوابتِها بعد أن أُقرتْ تحتَ ظروفٍ سياسيةٍ واقتصاديةٍ واجتماعيةٍ أو على حالاتٍ فرديةٍ لا تمثلُ المجتمعَ؛ إذ الشريعةُ جاءتْ منسجمةً مع طبائِعِ البشرِ وحاجاتِهِمْ.
10- أثبتتِ الدراساتُ اللغويةُ بفروعِها أصالةَ اللغةِ العربيةِ وأنّها لا تتقاطعُ من النظرياتِ الحديثةِ بل إنّها مصدرٌ يردفُ الدراساتِ المعاصرةِ بالأسسِ التي يستطيعُ الباحثُ في ضَوئها الارتقاءَ بها نحو هدفِهِ لمعالجةِ المتغيراتِ الحياتية.
11- ضرورةُ إقامةِ مواقعَ متخصصةٍ في العلومِ الإنسانيةِ الشرعيةِ على الشبكةِ العنكبوتيةِ، يُديرُها متخصصونَ من ذوي الكفاءةِ؛ لمواجهةِ المتغيراتِ الحياتيةِ المختلفةِ؛ ولمواكبةِ التطوراتِ المتنوعةِ ورصدِها؛ لغرضِ إيجادِ المعالجاتِ الناجعة.
12- نشرُ أبحاثِ المؤتمرِ كاملةً ورقيًا وإلكترونيًا لِتيسيرِ تداولِها والإفادةِ منها.
هذا وقد أوصتْ اللجنةُ العلميةُ للمؤتمرِ أن تتولى كليةُ العلومِ الإسلاميةِ في جامعةِ آغري التركية إقامةَ المؤتمرِ الدوليِّ الثاني المشتركِ بين الكليتين في العام المقبل، وأن يكونَ موعدُ انعقادِهِ في النصفِ الثاني مِنْهُ.
وآخرُ دعوانا أنِ الحمدُ لله ربِّ العالمين في البدءِ والختامِ
كُتبَ ببغدادَ مدينةِ السلامِ في السادسَ عشرَ من شهرِ ربيعٍ الثاني من عامِ ثلاثةٍ وأربعينَ وأربعِ مِئةٍ وألفٍ من الهجرةِ النبويةِ المباركةِالموافقِ للحادي والعشرينَ من شهرِ تشرينَ الثاني مِنْ عامِ واحدٍ وعشرينَ وألفينِ من الميلاد
والسلامُ عليكم ورحمةُ اللهِ وبركاتِهِ