Transkript
1 TAKİP HUKUKU KAKARLARININ TEMYİZİNDE YENİ YARGİTAY DAİRELERİNİN GÖREVLERİ VE YARGİTAY İCRA VE İFLAS DAİRESİNİN SON İÇTİHADLARİ Yazan: Prof. Dr. Necnıttldîn W. REKKİN L Memleketimizde 1730 sayılı Yargıtay Kanununun yürürlüğe girdiği tarihe kadar takip hukukuna vc takip suçlarına dair İU» carların temyiz mercii olarak Vargıtayda Ut başkan ile dort asıl ve lüzumu kadar yedek üyeden kurulu bir icra ve iflâs dairesi faaliyet göstermekteydi (bkz. İlk m. 364, f, 1), Kanun koyucu, bu ianenin takip hukuku alanında bir otorite teşkil ederek ülkede tam bir içtihat birliğini tesis edebilmesi için, kesin ve faydalı tedbirler düşünmüştü; ezcümle, icra tedkik merci ilerinin tekmil kararlarının temyizine müsaade etmemiş, temyizi kabil olmayan kararların kotu niyetle temyizine mâni olmak istemiş ve icra kararlarının muameleleri uzatmak maksadilc sınnıveîie temyizini hfksız fiil sayarak cezalandırmıştı (bkz t. li ve 2W4 sy. lı K. m 3631 Daha sonra, gene bu yolda, temyizin Kalıştan brıçka icra muamelelerini durdumuyacagı hükmü getirilmişti (bkz. İ1K. m..164» f. 3). Ayrıca. Yargıtay kanunun bu eğilimine uygun olarak. Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile kabul edilmiş oun temyiz haddini takip hukuku alanında da uygulamaya başlamış ve icra ve iflâs hukukuna İlişkin kararlara karşı temyize müracaat hakkım alacağın mikdarma göre kısıtlamıştı. Gerçekten, Yargıtay İcra ve İilas Dairesi icra ve İflâs Kanununda bu konuda görülen bir boşluğu doldurmak üzere Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 42' nci maddesine kıyasen elli liraya kadar olan alacaklaıa dair takip hukuku kararlarının temyiz rdllemiyecegini kabul etmişti (1). il) Bka. taü Hukuku. Kilabımz shf, SI, Noi 15.
2 1965 yılında çıkarılan icra ve İflâs Kanununu degişliıen â3ö sayılı Kanun da Yargılayın içtihadın: benimsemiş ve, hattâ, temyiz haddine ilişkin Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 427 nci maddesindeki mikdarı daha da arttırarak ikivüzelli liraya çıkartmıştı. Buna göre, icra ledkik merciilerinin ikiyüzelli liraya kadar olan alacaklara ilişkin kararlarının temyizi caiz değildi (bkz, IIK. m. 363, f, 1). Ancak, bu hüküm vazedilirken Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 427 nci maddesi ile kabul edilen mikdar yönünden ahenkli bir durum ihdas edilmemişti. Bundan başka, gene Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun aynı hükmü ile. mikdarın azlığı dolayısile temyizi caiz görülmeyen elli liraya kadar olan alacaklara dair sulh mahkemesi kararlarının Cumhuriyet Başsavcısı tarafından kanun yararına temyizi kabul edildiği halde, icra ledkik merciilerinin temyiz edilemeyen katarları hususunda böyle bir imkân derpiş edilmemişti- Halbuki, burada, alacak mikdan bakımından temyiz edilememe haddinin daha yüksek tutulmuş olması, bu mürakabe yolunun evleviyetle açık tutulmasını gerektiriyordu yılında çıkarılan 1711 sayılı kanunla değiştirilen Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 427 nci maddesinin yeni metni ile de yukarıda işaret olunan ahenksizlik giderilememiş, zira bu kanunla bu defa da temyiz haddi liraya çıkarılmıştır. Sözü edilen yeni kanundan evvel Yargıtay İcra ve iflâs Dairesinin kararlarına karsı mahdut yetkili icıa ledkik merciuenııe kararlarında İsrar yetkisi tanınmamalı (bkz. IİK. nun eski madde 366. f. 3). 11)65 yılında yürürlüğe giren 53*. sayılı kanunla bu hüküm kaldırılınca, bu mercilerin temyiz edilen kararlarında İsrar hakları doğmuş; oldu. bunun sonucunda da Yargıtay îcra ve îflâs Dairesinde iş hacmi süratle artmaya başladı Bunun üzerinde, bu dairenin bir kaç daireye bölünerek adedinin arttırılması gerekti ve Yargıtay fctia ve İflâs Dairesi kaldırılarak bu dairenin görevleri yeni kurulan 12, 13 ve 15 inci Hukuk Daireleri arasında bolündü. Bu bölünmeye göre. ticaret mahkemelerinin iflâs (bkz, ItK. m. 164) ve konkordato (bkz. ItK. m, 299) kararları ile icra tedkik merciilerinin, istihkak davası dışında kalan, tekmil takip hukuku (bkz. ÎIK, m f. 1) ve ceza kararları (bkz, IİK. m- 353, f. 1) Yargıtay 12 nci Hukuk Dairesinde: tera ledkik merciilerinin istihkak davasına dair kararlan ile (bkz. ItK. m.!)7-90, 22Ü. f. 2; 363. f. 7) mahkemelerin aslî dava (bkz.
3 YARGITAY İCRA VE İFLAS DAİRESİNİN SON İÇTİHATLARI 177 I1K. m J ve icra tedkik nıe* çillerinin karşılıklı dava olarak (bkz. İtK. m. 97, f. 17) iptal davasına ilişkin kararları Yarytiay 13 üncü Hukuk Dairesinde', Mahkemelerin 6183 sayılı kanuna göre istihkak davasına ilişkin kararları da Yanntajt 15 mci Hukuk Dairestnde temyiz idhf&t» lir 12). Temyiz üzerine verilen kararlara karsı aynı Yargıtay Dairelinde 1711 savıl] kanunun 440 ıncı maddesi daiminde ladıltll karar is lenebilir; ancak, kural olarak, temyiz ve tashihi karar önce icra ve İflas Kanununa (bkz. ItK. m. 3d3.H6Îl; 164. f. 1; 299 : 307. f. 2; 308, t 2; 309. f. 2) ve sonra Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun genel hükümlerine (hkz. HUMK. m ) tabı olduğundan, temyiz ve tashihi karar süresi Ki çjün deşil, 10 aünrtür (3). II. İcra tedkik mercii kararlarının temyizinde otedenberi kabul edilen prensip, bu konuda yetkili olan Yargıtay İcra ve iflâs Dairesinin işlerini azaltmaktır. Nitekim, Icıa ve İflâs Kanununun 363 üncü maddesi ile icra tedkik mercii kararlarından bir kısmı için temyize müracaat yolu bu amaçla kapalı tutulmuştu. Her ne kadar bu hüküm, temyiz edilemeyen kararları Yargıtayın murakabesi dışında bırakmış oluyorsa da. bundan doğan sakınca, tekmil tedkik mercii kararlarını Yargıtaya götürmenin doğuracağı sakıncatanllta daha önemli değildir. Gerçeklen, özellikle icra ve iflâs hukuku ve fscaref hukuk» gibi çok feknik hukuk dallarında çalışa» Vargı tat/ Dairelerinin içtihat hukukunu uerisr*r<*bilmesi. içfiharfannda çehşmelere düşmemesi re emsal karar sistemi ile tıt/pwlomaua yön verebilmesi içr^ işe bozulmaması uerefcmekredır. Ancak hu suretledir ki. Yargıtay yürürlükteki hukukun uygulanması görevi- ( snyıh Kanunda, mahkemelerin 613:Î sııyüı Kanuna ıoıe lplal davalarına Miskin kararlarının Vargılaym hanıtı dairesinde îemyi* edileceği gösterilmemiştir. Yargıtay YA üncü Hukuk Dairesi sadece tcra ve iflas Kanununa tâbi iptal davalarının temyizine baktitfinum: Olfi-J sayılı Kanuna ıaw İptal tavaları 15 inci Hukuk Dairesinde temy.k edilebilir İcra tedkik mercilerinin 6183 sayılı Kamum gör" ihalenin kahine dair kararlarına celince bunlar da Yargıtay 12 ncı Hukuk Dairesinde temyiz edilecektir, Bira. km tedkik mr-rrlilerinm, istihkak davnian dışında kaimi, tekmil tâkip hukuku kırarlarının temylıı Yargıtay 12 nel Hukuk Dairesine aittir. ' f3r Bkz Makalemiz 1HHFM C XXXVIII Sy 14, shf 394 Huk Fak Meo - F.: 12
4 tim mihaniki bir tarzda ifasına mâni olarak daha iyi bir adaletin telisine rohbar, sosyal hayatın dayanağı ve medeni yaşantının bir teminalı olabilecektir- Yargı tay in hukuku yaratma ve yaşatma gücü de işte kendisini bu noktada hissettirir. Böyle olunca, özellikle b iki hukuk dalında sırf prensipin bozulması dolayısile yığılan işleri gözününde tutarak, 1730 sayılı yeni Yargıtay Kanunu ile yapıldığı gibi. dairelerin adedini arttırmak, belki geçici ve yüzeyde bir tedbir olabilir, fakat Yargıtaya, ondan asıl fonksiyonu itibariie beklenen üstün yargı otoritesini kazandırmaz, * Yeni Yargıtay Kanunu hakkındaki düşüncelerimizi böylece belirttikten sonra, Yargıtay İcra ve îflâs Dairesinin 1970 yılından ilgası tarihi olan 1973 e kadar ittihaz ettiği içtihatlardan en önemlilerini burada toplayarak açıklamayı faydalı görüyoruz. L İTİIîAZ SURESİ \ '- <1İK. m. fi?. 755, /fis, 171} Şikâyet ııolu ile de olsa, itirazın tfiftttttçştiahtö ^çin, kanundu gösterilen süre içerisinde ynpûmiş nlmost gervkur Yargıtay icra ve îilas Dairesinin 29. tü 11*70 günlü ve E. 135JK. K sayılı bu kararına konu teşkil eden olayda (bkz. RKD. Y- 6, Şubat 1971, Sy. 2. shf. 60), kambiyo senodlerine mahsus haciz yolu il? yapılmış olan icra takibi üzerine borçluya ödeme emri tebliğ edilmiş, fakat senet aslının ibraz edilmediğine ilişkin İtirazın İÎK. nun 167 nci maddesinin son fıkrası ve 16-ia inci maddeleri hükümleri çerçevesinde ödeme emrinin tebliğinden itibaren süresi içinde tcdkik merciine şikâyet yolu ile arzolunarak ödeme emıı tebligatının iplal ettirilmesi Lazımgeİdiğı halde, borçlu bu şekilde muamele yjpmamıştıı. Gerçekten, borçluya ödeme emri 27 4/1970 gününde tebliğ olunduğu halde 16J 4 üncü maddeye değinen itiraz 9/5/1970 yününde yapılmış ve daha önce Ödemi? emrinin iptali için bir şikâyetle bulunulmamıştır. Bu duruma göre. takip kesinleşmiş-
5 YARGITAY İCRA VE İFLAS DAİHESİNtN SON İÇTİHATLARI 179 lir; buna rağmen, ledkık merciinin kanuni sureden sonra yapılan itiraz nedenlerini inceleyerek iptal kararı vermesi kanuna aykırı v* temyiz isteği yerindedir. Kanun, ödeme emrine itirazı suıejı- lâbi tutmuştur Borçlu, iıılaz hakkını ödeme emrinin tebliğinden itibaren 7 oun ve Kambiyo senedine dayanan takipte 5 gün içinde kullanabilir {IİK. m. 62; m, 16U, f. 4, 5). Borçlunun itirazının geçerli olması için. bu 7 ve!> günlük süreye uyması mecburidir. tcra ve İflâs Kanununun 62 ncı maddesinin 1 ıncı fıkrasında, borçlu itiraz eimek isliyorsa,»itirazımı ödeme emrinin tebliği tarihinden itibaren 7 gün içinde dilekçe ile veya sözlü olarak icra dairesine bildirmeğe mecburdur» denilmek suretile bu konudaki 7 gün. lük süreye hak düşürücü bir nitelik kazandırmıştır Kambiyo senedine dayanan takipler hakkındaki J> ı^unluk sure de bu niteliktedir (bkz. İtK. m. 20). Böyle olunca, kanuni surenin dışında kalan itiraz ilamsız takibin dayanağını teşkil eden ödeme emrinin kesinlik kazanmasına ve alacaklının buna dayanarak cebri takibin devamını istemesine mâni teşkil etmez İtirazın takibin yapıldığı icra dairesinden başka bir icra dairesine yapılması halinde de geçerli say ila bilmesi için. gene kanuni rüreye uyulması gereklidir. Bu nedenle, itirazın yapıldığı icra dairesi, ancak süresi içinde deı meyan edilen itirazı nazara alabilir ve iflleme tabı tutabilir Böylece, suresinde yapılan itiraz üzerine takibin yapıldığı icra dairesinden başka icra dairesi de harç ve masraflarını alarak itirazla birlikle yetkili icra dairesine gönderecektir fllk m. 62, E, 2). Süresinde itiraz adi hacız takibinde borçlunun müracaat ederek sözle yapılması halinde borçlunun da imzalayacağı icra zaptına geçirilecek, dilekçe ile yapılması halinde de dilekçenin icra memuruna tevdi edildiği tarih gene icra memuru tarafından icra zaptına kaydedilecek ve icra zaptındaki bu talihler itiraz tarihi sayılacaktırbte bu tarihler ödeme emrinin tebliği tarihim takıp eden günden itibaren âdi takipte 7 püniı ve kambiyo senedine dayanan takipte de h günü açmamalıdır ki, iliıaz geçerli olsun. Sürenin başlangıç tarihinin tespitinde, tebligatı yapan post* m?muıumın-borçluya bıraktığı ödeme emri fpjtfiiutrta uazdtdı tarih muta, Bu tarih, ıebl'galı» yapıldığı lîiinıir. tarihi olmasa, meselâ
6 tebligatın yapıldığı günü takip eden ikinci günün tarihi olarak gösterilmiş olsa bile. bunun aksi alacaklı tarafından ispat edilmedikçe, itiraz süresinin bu tarihte bağladığı kabul edilir. Kanun, ayrıca itirazla birlikte itirazın alacaklıya tebliği mas~ raflarının da yatırılmasını emrettiğinden ve bu masraflar yatırılmamıza borçluyu itiraz etmemiş sayıldığından (bkz. IlK. m. 62, f. 2), itiraz süresinde masrafların da ödenmiş olması lazımdır. Aksi halde, sadece süresinde dermeyan edilmiş olmakla itiraz gene geçerli olmaz. Bu itibarla, borçluya islegi üzerine itiraz etliğine dair bedava ve pulsuz bir belgenin verilebilmesi ancak masrafların da şulesinde yatırılmış olmasile mümkündür {bkz: ItK. m. 62, f. 6). Tabialile itirazın geçerli olabilmesi için. bu masrafların mutlaka itiraz ıradesile birliklf yatırılması şart değildir, itirazdan sonra olmakla beraber itiraz süresi içinde yatırılması yeterlidir. Böylece, suresinde itiraz eden borçludan masraflar alınmamış olsa bile. borçlu daha sonraki bir günde itiraz süresini geçîrmemiş olmak şartile geçerli bir itirazda bulunmuş olur. Kusuru olmaksızın bir mânü sebebile süresinde itiraz edemeyen borçlu, paraya çevirme muamelesi bitinceye kadar gecikmiş itirazda bulunabileceği gibi (bkz. 1İK. m. B5>, kanunun tayin ettiği koml'aı allında aleyhindeki takibin talikini veya iptalini de ısleyebiliı (bkz. 1ÎK, m, 71). Ayrıca, borçlunun maddî hukuk kuralları yününden kendisinden tahsili caiz olmayan bir borcu sırf süresinde ödeme emrine itiraz etmemesi dolayısile cebri icra tehdidi altında veya cebrî icra yolu ile ödemesinden sonra istirdud davası yolu ile geti alabilmesi mümkündür (bkz, ÎİK. m. 72); meselâ, tasdik edilmiş, oları bir konkordatoya giren bir borcun lamamı üzerinden takip edilen horçlu itiraz süresini geçirdiği için bunu ödemeye mecbuı ttah&lgsa. Ödediği paranın konkordatonun yüzdesi dışında kalan mikdarını istirdat davası yolu ile geri alabilir; hurada. konkordatonun yüzde 00 üzerinden yapılmış olduğu kabul edilecek otursa, yapılan ödemenin yüzde 4fi ı geri alınabilecektir, II. TAKİBİN BELGEYE DAYANMASI fi/k. m. 58; 15S) Her hangi bir belge olmakstını daht naru alaraktart konusunda irra takibi yapılabildiğine fföre. âdi senede dayumlurak icra takibin de Lul\ınaıutııaca& yolundaki mera karmı is-ıbeî sizdir.
7 YARGİTAY İCRA VE İFLAS DAİRESİNİN SON İÇTİHATLARI 181 Yargıtay tcıa VC iflas Dairesinin gunlu ve E. 1643, K 1379 sayılı kararında, İcra ve iflas Kanununun ı>2. 03 ve Ob a maddelerine ilişkin bir ilke hükmü açıklığa kavustuı ulmuçiur (bkz. RKD. Y. 6, Sy, 2, ahf. 61). Olayda, icra takibi. 10,000 lirası 1 U Il#6*i tarihinde, gen kalan Lirası tarihinde ödenmesi sari koşulan burç ikrarını ve eda taahhüdünü hâvi Lir burç SfDtdjna dayandırılmıştır. Merci kararının, âdi nitelikte borç senedine dayanılarak icra takibi ynpılamıyacagına ilişkin geıekçesı 11K, t\b aykırıdır. Genellikle hacız yolu ile 1:ıkip. âdı sene: söyk- dursun. Kıç bir belgeye dayanmayan para alaıstıklnn için dahi ta! tül ödeme emri tebliğ edildikten sonra borçlunun kanuni süre içinde ve n'2 :ıci maddedeki koşullar dahilinde yaptığı itiraz Öfi ve 6öa m'jidelen hükümleri uyarınca incelenerek olumlu olumsuz bir karara bağlanır. Takibin belgeye dayanıp dayanmaması veya dayanılan belgenin niteliği bu incelemede önemsizdir. Borçlu, takibe dayanak yapılan borç senedini ıkruı etliğini göre, bu senette takibi yapan alacaklıdan başka takıp dışı *iiger bir ansın da alacaklı olarak görülmesi inceleme yapılmasına manı olmaz; itiraz nedenlerinin bu çevrede incelenmesi gerekir. Her halde, adi nitelikteki senede dayanılarak icra takibi yapılamıyacagındaıı bahisle itirazın kaldırılması isteğinin reddolunması I1K. na aykırı, temyiz itirazları yerindedir. Burada açıklanması gerekli elan bir nokta da. alacaklının bir senede dayanıyorsa, takıp talebi ile bitlikle senedi veya.irnegıni göstermesinin ve tevdıinin mecburi olup olmadıkıdır. Bu konunun önemi, borçlunun &at uumastna ilişkin olmasındadır Borçlu alacaklının davaııdıgı senedin imzasını ancak itiraz su- esi içinde inkar edebilir; fak;? t. bunun için. alaıaklının senedi takın talebi ile birlikte ibraz ve tevdi elmi* olması şaruır. Bu nedenle kanun, takip talebinde, varsa senedin bildirilmesini emretmekle yetinmemiş, bunun aslının veya tasdikli urneginnı icra dairesine '«ÜNÜM meehurî saymıştır (bkz. Î1K. m ftb\ b. 4. 5). Bu hüküm, hiç şüphesiz, borçlunun savunma hakkının hiç olmazsa bir kısmım ge, regi gibi kullanabilmesinin kaçınılma bir şartını ortaya kırnakladır. Büyle olunca, acaba bu şart yerine getirilmemişse takip lale bı geçersiz mı sayılacaktır''
8 Senedin takip lalebile birlikte verilip verilmediğini veya örneğinin ödeme emrine bağlanıp bağlanmadığı ihtilâf konusu olduğu takdirde, ispatın doğuracağı güçlükler, takibin geçerli olup olmadığı hususunda tereddüt uyandırabilir; zira, bu halde borçlunun imzanın inkârına değinen savunma hakkını kullanamamak durumunda olduğu akla gelebilir, Fakat kanun böyle bir sakıncaya yer vermemek için 68a maddesinde, borçluya ödeme emrinin tebliği üzerine itiraz süresi içinde senedi görmeden imzayı inkâr etmek yetkisini tanımış ve daha sonra itirazın kaldırılması duruşmasında senedin asimi görünce imza inkârından vazgeçtiği takdirde onun yargılama giderleri ve para cezası ile sorumlu tutulmasını kabul etmemiştir. Ayrıca, gene kanunun aynı maddesinin son fıkrasında, senedin aslı takip talebi ânında icra dairesine tevdi edilmiş ise, icra dairesinin yetki çevresi içinde ödeme emri tebliğ edilen borçlu hakkında yukarıki fıkra hükmünün uygulanamıyacagı açıklanmıştır. Böyle olunca, senedin veya tasdikli örneğinin lakip talebi ile birlikte tevdi edilmemiş olması, takip talebinin geçersiz sayılmasını gerektiren bir eksiklik veya esaslı bir noksan sayılmıyacaktır. Nitekim, tsviçrede de Prof, Favre ve Federal Mahkeme bu çözüm yoluma benimsemişlerdir (4), Maamafih. kanunda» alacağın belgeye dayanması halinde mademki belgenin aslının veya tasdikli örneğinin takip talebi ânında tera dairesine Tevdii mecburi tutulmuştur (bkz. IÎK. m.!>8, b. 5). bunun bir müeyyidesi olmalıdır. Bu müeyyide de. icra memurunun bu mecburiyet yerine getirilmedikçe ödeme emrjnj tanziut etmemesi ve şayet tanzim etmişse, alacaklının itirazın kaldırılmışı durulmasında takip talebinde bildirmediği îm senede dayan anıaması ve borçlu nasıl ki itiraz sebeblerilv bağlı ise (bkz. 1İK. m. 32, f- 4; (i!*), onun da iddia sebebleriîe haiıtt tutulması ve ancak borçlunun itiraz sebebierine ve dertlerine cevap teşkil c den belgeleri göstere j bilmesi oîabilit. r4> Bkz. A. Favre» Cours de Droit des Poursuites. Fılbourg shf 118, Alm. tere sht. 110, Nf>. 4 (FMK. 5fl III 1),
9 YARGITAY İCRA VE İFLAS DAİRESİNİN SON İÇTİHATLARI 183 BL İCUA İNKAR TAZMİNATI (İİK. m 67,1 1 Takibe itiraz eden veli, vasi viya mirasçı ise. borçla hakkında \rra inkâr tazminatına hnkmolunabdmcst kötü tnyevıı»»t'l'utuna ^(njlıdır. Yargıtay İcra ve İflâs Da resi 25 1/1971 tfünlü it E. İ3E, K. 763 ayılı kararında, itirazın iptali davasında icra inkar tazminatı konuuna ilişkin tcra ve İflas Kanununun ı$i ncı maddecinin 3 üncü fık ıasını uygulamak suretile gerek borçlunun gerekse alacaklının icmyiz İstemini verinde görmemiştir (bkz. RKD S>\ S, shf. 62). Borçlunun temyize müracaatı isabetsizdir; zira olayda münker imzanın borçlunun munsıne ait olduğu kesin soruçlu bilirkişi ra* poru ile sabit olmuştur Alacaklının temyiz talebine gelince, bunun da» takibe itiraz eden rniıasçı rıkluftu için tıpkı veli veya vâsi gibi onun hakkında icra inkir tazminatına hükmol una bilmesinin kötü niyetinin subutuna bağlı olması ve olayda bu hususun anlatılamaması dolay ısı le isabetsiz olduğu sonucuna varılmıştır. Münker imzanın borçluya ait olduğunun sabit olması, itirazın haksızlığını ortaya koyar ve itirazın iptali ile icra in kât tazminatının takdirini gerektirir. Bu halde borçlu ıvi niyetle» yam borçlu olduğunu bilmıyerek itiraz etliğim ispat edetek nıkar tazminatından kurtulamaz. Borçlunun İyi niyeti, itirazın sabit olmaması sonucuna bağlı olan itr»ı inkâr tazminatını bertaıaf etmez. Halta burada alat aklı şajvl sabit olmayan itiraz dolayısıle alacağının yuzde onbeşinden fazla bir zarara uğramışsa, bunu ispat ederek borçluya, itiıa- /ında iyi niyetli olsa bile. tazmin ettirebilir. Fakat, itiraz eden borçlu, olayda olduğu gibi, murisinin bir alacaklısı tarafından takip olunan bir borcuna mirasçı sıfatile itiraz etmişse, bu borcun itirazın İptal] davası sonunda sabit olması ile buna bağlı olarak bunun en at yüzde onl>esine icra inkar tazminatı olaıak hükmolunamaz. Bu. nun için, ayrıca, borçlu mirasçının öneme emrine itirazında suiniyetinin sabit olması şarttır. Bu şartı yerine getirmek için, icra inkar tazminatı isteyen alacaklının borçlu mirasçının suiniyetini, yanı takip konusu borcun murisine ait olduğunu bilerek \tiraz ettiğini ve-
10 ya bunu bitecek durumla olduğunu yahut bunu bilmemesinin kururundan ileri geldiğini, halın icabına gbır- gereken incelemeyi yapsaydı söz konusu borcun sıhhatini öğrenebilecek durumda olduğunu ispat etmesi gerekir. Böylece, kanun bu konuda borçlu durumunda itiraz eden velivasi. mirasçı ı>ibi kimseleri lakip konusu borcun gerçekliğim bilemiyecek durumda olduklarını farzederek on lan bir dereceye kadar korumayı adalete uygun görmüştür. IV. KAMBİYO SENEDİNE DAYANAN HACİZ TAKİBİNDE İTİRAZIN İNCELENMESİ (ÜK. m. 70r İS, luua, 170b) Kamttiyu senedine dayama*: haciz takibinde borçlunun mercie itirazı üzerine taraflar çağrılarak durulma yapılmak sureni*? karar r-er itmesi yereldir (5). Yargıtay İcra ve iflâs Dairesi 1/ günlü ve E. fttt* K sayılı kararında aynı yoldaki evvelk» kararlarını doğrulamış (6), böylece bu konudaki ıçiıhal icra vc iflâs K-ıuununun buna Hışkin hükümleıine uygun olarak (bkz. İİK. m. lb':*a" 17Ub; 7ı>) müstakaı bir duruma gelmiştir. Olayda, icra takibi kambiyo senedine mahsus haciz yolu ile akılmış, borçlu 3/9/1970 gününde tebellüğ etliği hdeme emrine icra iedkik merciine verdiği 7' tarihli dilekçe ile itirazda bulunarak takibin ertelenmesini istemiştir. Icıa ve İflâs Kanununun 170b mıddesi dclâlelile kambiyo se nedinc mahsus haciz yolu ile takipti-» de uygulanması gereken İt inci madde hükmüne rağmen tarailaı çağrılıp duruşma yapılmadan, evrak üzerinde tedkjkalla yelınilerck karar verilmesi kanuna avkuıdır. - Kınaca, kambiyo senedine dayanan haciz takibinde, ister senetteki imzanın inkârına» isterse borcun esasına, ezcümle borçlunun Ü» Bkz RKD Y. 6, Sy. 2. shi 63. (61 Aynı konuda bir evvelki içtihat İçin bkz İflas Hukuku Kitabımı ist. 4 llnc-u bası shf 158.
11 YARGITAY İCRA VE İFLAS DAİRESİNİN SON İÇTİHATLARI 18* borcu olmadığına, boıcun itfa \ey-a imhal edildiğine yahut alacağın zamanaşımına uğradığına ilişkin olsun, itirazın incelenmesi evrak üzerinde değil, her halde durulmalı nl^ra* yapılır Olaya değinen Yargıtay kararının muhtevasına bakılırsa, itirazın imzanın inkarına degınmeyip, bilakis takibin ertelenmesi talebinde bulunulmuş olması yönünden borcun imhah konusuna ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Bu duruma göre. icra merciinin İcra ve İflâs Kanununun L6B, b. 5, 18» ve 169a maddelerini gözönünde tutarak itirazı basit yargılama prosedürü içinde incelemek için iki tarafı çağırarak duruşma armam lâzımdır: çünki, alacaklının çağrıldığı duruşmaya gelmemesi de onun hakkında sonuç doğurmakta, özellikle icranın muvakkaten duıdurulmasını gerektirmekledir. /(- lâs Hukuku Kıı.ıhımızda da işaret etliğimiz gibi (hkz: 1972, 4 uncu bası, shf. İtil), kanun burada işin uzamasını önlemek mak^adile alacaklının mazeret bildirmesine ve merci hâkiminin başkaca inceleme yapmasına lüzum görmemiştir; zira. bu nedenle verilen icranın mu. vjıkkaten durdurulması karan üzeııne alacaklıya en geç fi ay içinde icra mercii önünde duruşma istiyerek ibraz edilen belgedeki imzanın kendisine ait olmadığını ispat etmek ve bu suretle takibin devamına karar alabilmek imkânı verilmiştir Alacaklı, imzanın kendisine ail olmadığını ispat ettiği takdirde, kanunun ön gördüğü para cezasına gene borçlu aleyhine hukmedılecektir. V. TAHLİYE TAAHHt lh NHKKl İMZANIN INK\KI (İIK, m. 272) Borçlu, tahlye Taahhüdü belgesindeki ımiaı/ı inkâr ederek takibe itiraz errjmne göre, anlaşmazlığın mahkemede çözümlenmesi uerekir (RKD. 1971/2, shf. 65). Yargıtay İcra ve İflâs Dairesi Ü/t 1071 günlü ve E, 232. K. 151 layilı kararında, gerek kira sözleşmesi ve gerekse surenin hitamında mecurun tahliye edileceğine dair belge (tahliye taahhüdü belgesi) nnter tarafından resen tanzim veya tasdik edilmemiş ve borçlu bunu inkâr etmiş olduğuna güre, anlaşmazlığın dar yetkili icra mertlinin görevi dışında kaldığını, ancak dava yolu ile çözümlenmesinin mümkün olabileceğini kabul etmiştir. Bu nedenle, icra mercii- 'vn münker belge üzerinde imza ta'bikatı yaptırarak bunun Lorç-
12 NECMEDDtN M BERKİN luya aidiyeti tahakkuk ettiğindrn bahisle îcra ve iflas Kanununun 212 nci maddesine dayanmak suretile tahliye kararı vermesi kanuna aykırı sayılarak temyiz isteği yerinde görülmüştür. Bu karara konu teşkil eden olayda, kira süresinin bitimi nedeniyle mecurun boşaltılması için îcra ve İflâs Kanununun 12 nci maddesi uyarınca 11/8/1969 gününde tebliğ olunan tahliye emrine borçlu 14 Ö tarihinde itiraz ederek» kira müddetinin hitamında mecuru boşaltacağına dair bir taahhütte bulunmadığını, buna ilişkin olarak mübrez belgedeki imzamın kendisine ait olmadığını bildirmiştir. Ynrgıtayın sözü edilen içtihadı 4/12/1997 tarihli tevhidi içtihat kararı ile bu konuda çizilen ilke esaslarına tamamen uygundur (7). Uygulama hukukumuzda icra merciinin imza tahkikine yetkisi vardır; fakat, bu yetkinin münhasıran pıtra borçlarına ilişkin olarak kullanılabileceği ve bir akdi. sözleşmeyi veya taahhüdü açıklayan belgelerdeki imzalan kapsamadığı kabul edilmektedir. Kaldı ki, adi tahliye takiplerinde binliye emrini haklı kılan belgelerdeki imzanın inkârı halinde İcra ve İflas Kanununun.Î75 inci maddesi uygulanmakta ve bu madde hükmüne göre adi kira sözleşmesindeki mün ker imzanın tahkiki icra merciinin yetkisi dışında kalmaktadır. Gerçeklen, kanunun sözü geçen bu hükmünde, tahliye konusundaki anlaşmazlığın çözümünde taraflardan her ikisi hakkında icra mercii tarafından kabul edilebilecek olan deliller olarak sâdece noterin reten tanzim \eya tarih ve imzasını tasdik ettiği yahut karşı tarafın imzasını ikrar ettiği belgeler gösterilmiştir. Böyle olunca, icra merciinin imzası borçlu tarafından inkar edilen ve kesin delil niteliği olmayan adi bir belgeyi inceleme konusu yapması ve buna dayanarak tahliye kararı vermesi mümkün değildir. Tahliye taahhüdünün veya bu taahbüddeki imzanın icra meıciince incelenmesine müsaade edilememesinin önemli bir nedeni de. bu taahhüdün kanunen geçerli olması için aranan kira sözleşmesinin yapıldığı tarihten sonra verilmiş olduğunun niza konusu olması halinde, bu nizaın sınırlı yetkili olması dolayısile tekmil takdiri delilleri incelemeye mezun olmayan icra mercii önünde ispat edileme mesidir. Gerçekten, uygulamada çok suiistimal edildiğinin görüldüğü üzere, borçludan tahliye taahhüdünün geçersiz olarak kira t7) Bu tev. İç. karan İçin. hkz RG 10 2/1958
13 YARGITAY %CHA VE İFLAS DAİRESİNİN SON İÇTİHATLARI 187 sözleşmesi ile birlikte tarihsiz alınmış olması ve alacaklının sözleşmeyi uzatmak için istediği menfaati alamayınca sözleşme tarihinden daha sonraki bir tarihi vaz'ederek bu taahhüde dayanmak suretile tahliyeye gitmesi akla gelebilir. Bu durumda, sözü edilen tahliye taahhüdü veya bunun İmzası borçluya ait olmakla beraber, gerçekte kanunen geçersiz olan bu taahhüde dayanılmayacağım horçlu ispat edemeyecektir, içte. yukarıda söz edilen Yargıtay içtihadı ve buna dayanan uygulama böyle bir sakıncaya mâni olmakladır. VI. KİRA REIîELt (İÎK. m. 269) Kıra akdini ve mukavele varsa oradaki imzasını açıkça red t.v inkar e ime ı/en kıracı akdi kabul etmiş saydır* Bu bakımdan borcun ilenmiş olup olmadığı hnsunîarmm incelenmesi gerekir. Yargıtay İcra ve iflas Dairesinin günlü ve E. 704, K 551 sayılı kararına esas teşkil eden olayda (Ukz, RKD , shi fî8), icra takibi, 988 yılı nisan ve mayıs kiralan tutan 400 liranın tahsili için açılmış, bu mikdarı gösteren ndemp emrini tebellüğ < den borçlu S6S tarihli itiraz dilekçesinde sâdece *-hıç bir borcu olmadıkını» bildirmiştir. İcra ve iflas Kanununun 'Jby uncu maddesinde açıklandığı üzere, «borçlu itirazında kira akdini ve varsa buna ait mukavelenamedeki imzasını açık m kesin olarak ıcddetmezse akdi kabul etmiş, sayılır». Bu durumda, borçludan ödeme definin müspet belgeleri istenip incelenerek varılacak sonuca göre bir karar verilmesi lâzımdır. Kıra mukavelenamesi ibraz edilmediğinden bahisle itirazın kaldınlması isleftinin leddolunması. kanuna, usule ve dosya muhtevasına aykırı ve bu nedenle temyiz itirazı yerinde görülmüştür. V I I, İ C R A M A K A M L A R İ N İ N T A K I T TAI.KRİİ.K ttftfltt- (ÎİK. m. 42, m) İcro memuru ve meret bakimi nfavaklmm takip talrbine geçirıt'ji hususlarla bnfih olup bunun dışına çıkamaz.
14 Yargıtay İcra ve İflâs Dairesi 13 1/1971 günlü ve E. 146\ K, 3 sayılı kararında (bkz. RKD , shf. 68/79), 10/7/1970 tarihli t. kip talebinde İcra ve İflâs K. nun 2Ü9 uncu maddesine dayanıldıgu na. temerrüt halinde akit bozularak kiralananın boşaltılmasına dair bir kayıd bulunmadığına göre, icra memurunun ve icra hâkiminin takip lalebile bağlı olup, bunun dışına çıkamıyacagı; bu nedenle, icra memurunun bu kurala uymayarak borçluya ihtarlı ödemi emıi tebliğ ettirmiş olmasının, alacaklıya akdin feshi hususundı bir hak saglnmıyacagı belirtmiştir. BLI duruma göre, olayda görüldüğü üzere, talep dışı tebliğ olu nan İhtarlı ödeme emrine dayanılarak boşaltma kararı verilmesi kanuna ve dosya muhtevasına aykırı olduğundan, temyiz isteği yerindedir. VUJ VAHA BORÇLARININ TAKİBİMİ!: YETKİ (IİK. m. 50Î BK. m.?3\ HUMK. m. W) Aksine sözleşme almadıkça ifa zamanında alacaklının bulfcn< fiu yer icra dairejsi ve fed/cik mercii para borçlanılın tabibinde yet, kilidir (Yarg. IİD. nîn 12/ günlü ve E. 234, K. 152 sy. lı kararı; RKD % shf, (59). Para veya teminat borcu için ilamsız lak-p konusunda HüMK. nun yetkiye ilişkin hükümlerinin kıyasen uygulanması kuraldır. Ancak, burada davalı durumunda rldugu için borçlunun ikametgâhının bulunduğu icra dairesi de yetkilidir. Para borçlan alacaklının ikametgâhında ödeneceğinden (bkz. BK. m. 73), alacaklı akitten doğan para alacağının tahsilini kendi ikametgâhı icra dairesinden isteyebilir: bunun için, takip tarihinde borçlunun veya mümessilinin o yerde bulunması gerekmez. İlamsız takipte yukarıda sözü edilen icra dairesinin yetkisi mu düzeninden olmadığı için. yetkili icra dairesinin sözleşme ile tayin edilmesi mümkündür. Ancak, borçluyu alacaklının iradesinin esiri yapacak şekilde alacaklıya İstediği icra dairesine başvurabilme yetkisini veren bir sözleşme geçerli olmadığı gibi, sözleşme ile kanunun yetkili saydığı bir icra dairesinin yetkisinin kaldırılması da caiz; değildir.
15 YARGITAY İCRA VE İFLAS DAİRESİNİN SON İÇTİHATLARI 189 İşte Yargıtay, yukanki kararında bu kuralların özeti içinde haeket etmiş ve para borçlarının takibinde, borcun ila edilmesi lâ2im elen yerin tarafların açık veya zımni arzularına göre tayin edile- Lüecegini, aksine bir şart bulunmadığı takdirde, bir mıkdar paradan ibaret olan borcun, alacaklının bunu veıme zamanında mukim ulundugu yerde ödeneceğini, ödeme yeıindeki mahkeme ve icra dairelerinin HUMK. nun 10 uncu maddesi u/arınca bu borç nedeni ile açılacak dava ve takipler için yetkili olduklarım göstermiştir. Böyle olunca, yapılan itirazın esası incelenerek olumlu olumsuz ir karara bağlanması gerekirken -yt tkisidik^ karan verilmesi İcra e İflâs Kanunu ile Borçlar vr HUMK. na aykırıdır ve temyiz isteği erindedir. IX, 6183 SAYILI KANUNA GÖRE HACZOH NAÎS MALA İSTİHKAK DAVASINDA i ETKİ İHUMİC m. 5U vd.; İty h K. Ht fiüj (HRS sayılı Kanuna nöre haizoiunarı mala istihkak davasında haczi vay>an dairenin hulundnfru yer mahkemesi uerlcîlidir, Yargıtay İcra ve iflas Dairesi günlü ve E K. 97i» sayılı kararında Amme Alacaklarının Tahsili Lsulu Hakkındaki İIG3 sayılı Kanunun fis inci maddesinin biı uygulamasını yapmış e bu arada bu maddede isabetsiz olarak yer alan «haczi yapan leyimini de düzelterek bunun, haczi tatbik eden. fiilen uygulayan nlamıııda kullanıldığını belirtmeyi ihmal etmemiştir. Kabul olunan esasa göre, 6183 sayılı Kanuna ilişkin ısühkak davalarına, haczi fiilen uygulayan tahsil dairesinin bulunduğu yer mahkemesi bakacaktn. Böyle olurca, bu konuda yetki, her zaman alacaklı tahsil dairesinin bulunduçu yer mahkemesine ait değildir; zira, alacaklı tahsil dairesi, yapılmasına karar verilen haczi kendi mıntıkası dışında bulunan malterm bulunduğu yeıdekı lahsii dairesine yaptırmış olabilir, tera daireleri tarafından yapılan hacizlere ilişik olmayan İstihlak davalarında Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 512 nci «takip pden maddeleri uygulanacaktır.