"Dünyayı kurtaracak sihirli bir formülüm yok"
London School of Economics’in (LSE) görmüş geçirmiş iktisat profesörlerinden biri asistanına kesin bir dille, “Evet, Thomas Piketty’nin 21’nci Yüzyılda Kapital’ini satır satır okudum ama bu akşamki konferansına gitmeyeceğim çünkü bunun yerine Dünya Kupası maçlarını seyretmeye gideceğim!" dedi. Asistan ise kendi konusuyla ilgili üstelik kendi okulunun düzenlediği bir toplantıya katılamadığı için üzgündü. Konferansı izlemek isteyenlerin sayısı 3 bini aşınca ünlü iktisatçı Thomas Piketty’nin konferansı okulun en büyük salonu olan Şeyh Zayed salonundan zaman zaman okulun büyük toplantılar için kullandığı Peacock Tiyatrosuna alınmıştı. Yine de tiyatro salonu başvuran herkesi alamayacağı için de LSE başvuranlar arasında kura ile seçtiklerine bilet vermeyi tercih etmişti. Okuldaki odalardan izlenebilmesi içinde video linkler kurulmuştu. Başvuranlar arasında çekilen kurada kaybeden talihsiz asistan da iktisatçı Piketty’yi bu video linklerden birinden izlemek zorunda kalmıştı.
Genç asistan hocasına çok kızmıştı, “Piketty’nin konferansı varken maça mı gidilir?” diye söyleniyordu. Yine aynı genç asistana göre 2009 krizinden sonra “Marks haklı çıktı” denilirken Prof. Piketty bu niyete modern bir yorum ve veriler eklemeyi başarmıştı. LSE ve İngiliz İşçi Partisi “yeni Antony Giddens’ını“ aramış ve onu sonunda İngiltere’de olmasa da Fransa’da bulmuştu: Ekonominin rockstarı olarak da bilinen Prof. Thomas Piketty idi yeni Anthony Giddens'ın adı.
Konferansın başlama saati 6.30 idi. Fakat tiyatronun önü saat 4.00’den itibaren dolmaya başlamıştı. Çekilişte kazanan şanslı bilet sahipleri “erken gelen oturur” temelli konferansı kaçırmamak ve ön sıralarda yer kapmak için önceden gelmeyi yeğlemişlerdi. Biletli izleyicilerin kuyruklarının yanına da çekilişte kaybeden biletsizler ikinci bir kuyruk oluşturmuşlardı.LSE kampusü içinde sayılabilecek Portugal Street’e girenler tiyatronun önündeki kuyruğun afişteki müzikale ait olduğunu da sanabilirlerdi. Prof. Piketty’nin sahne alacağı tiyatroda tam 7 yıldır Rock The Ballet müzikali sahneleniyordu. Kaderin cilvesi bu akşam için sahneyi ekonomi dünyasını dünyasını sallayan iktisadın rockstarına bırakmıştı.
Elimde gururla taşıdığım konferans biletini görevliye uzatarak show başlamadan tam 50 dakika once içeriye alındım. Evet içimde bir konferans dinlemekten çok bir show izleyeceğim fikri oluşmaya başlamıştı. Neo-marxist olarak adlandırılan bir iktisatçının 700 sayfalık kitabını takdim edeceği ve dünyadaki eşitsizlikleri anlatacağı bir showdu izleyeceğimiz. Merdivenlerden tiyatro salonuna inerken görevliler bir standin arkasında Prof. Piketty’nin 21’nci Yüzyılda Kapital’ini satıyorlardı ve “Eğer alırsanız konferanstan sonra imzalayacak” diyorlardı.
Erken gelenlerden biri olduğum için sahnenin ve kürsünün hemen önünde bir koltuğa oturabildim.
Ve show tam zamanında başladı. LSE profesörlerinden Tim Besley, Peacock Tiyatrosu sahnesinde konuşmacı konuğunu takdim ederken, "Bir de iktisatçılardan rockstar çıkmaz derler... İşte size iftihar ettiğimiz rockstarımız ve huzurlarınızda Thomas Piketty..." demeyi de ihmal etmedi. Henüz 43 yaşındaki Fransız iktisatçı Prof. Piketty’yi ilk kez bu kadar yakından görüyordum. Ağır bir Fransız aksanıyla sansayonel bestseller kitabını anlatmaya başladı. Sahneye yansıyan görüntülerde ise bu kalın kitabın içerisinde yer alan veriler ve karmaşık analizler vardı. Tablolar ve grafikler sadece Prof. Piketty için değil, tiyatronun salonunu ve balkonunu dolduran yüzlerce izleyici için de heyecan vericiydi. Lis eve üniversite öğrencilerinden bankacılara, şirket yöneticilerine, iktisatçılara ve akademisyenlere kadar salonu dolduran herkes nefesini tutmuş bu “ahir zaman Marx’ını” dinliyordu. Prof. Piketty, uzun yıllarını aldığı belli olan bu dev çalışmasını büyük bir heyecanla anlatıyordu.
Dünyada eşitsizlik konusuna getirdiği yaklaşımların iktisat dünyasına getirdiği hararetli tartışmalar bir anda bütün salonu sarmıştı. 1870-2010 yılları arasında sermaye getirisi tabloları vardı sahnede. Şimdi de 1910-2010 yılları arasında Almanya, İngiltere ve Fransa’nın refah düzeyi tabloları. 1970-2010 arası gelişmiş ülkelerde özel ve kamu sermayeleri grafikleri. 18’nci ve 19’ncu yüzyılın refah temelli toplumlarından daha geri bir düzeyde olduğumuzu anlatıyordu. Finansal oburluktan bahsedip finansal şeffaflığın kaybolduğunu söylüyordu.Mirasyediler kapitalizmine dönüşün yarattığı sorunları vurguluyordu. Prof. Piketty’ye göre sadece gelir dağılımında değil servet dağılımında da eşitsizlikler vardı. İlk çağlardan 2100 yılına kadar sermaye getirilerinin ve büyüme hızlarının kıyaslandığı tablolar heyecanın en yüksek olduğu anlardı. Kapital’in gerçek sahibi ve yazarı Karl Marx, yolundan gittiği söylenen bu genç iktisatçıdan 150 yıl once bu tiyatro salonunda kürsüde olup kapitalizmi anlatsaydı şimdi dünya farklı olabilir miydi demekten kendimi alamadım.
45 dakikalık konuşmanın ardından gelen sorular ve verilen yanıtlar da ilgi çekiciydi. Piketty’ye göre “dünyada ideal bir ülke yok”tu. Occupy eylemleri haklıydı. Thatcher dönemindeki gibi doğal kaynaklarımızı heba etmemeliydik. Öyle hava durumu tahmini yapar gibi eşitsizlik tahminleri de yapılamazdı. Global ısınmaya care bulunmalıydı. Daha fazla şeffaflığa ihtiyacımız vardı. Son şarkı gibi son soru da geldi: “Zenginlerin bu kadar güçlenmeleri halkın seçtiği iddia edilen hükümetleri zorda bırakmıyor muydu?” Prof. Piketty’ye sorsanız dünyayı kurtaracak sihirli bir formülü olmadığını söylerdi, nitekim söyledi de. Prof. Piketty’ye sorsanız dünyada ilk çağdan itibaren adil bir system kurulmadığını da anlatırdı, nitekim soruldu ve anlattı da.
Avrupa’da kurumlar vergisinin önümüzdeki yıllarda sıfıra inebileceğine de değinen Piketty, ulusal parlamentolara dayalı bir Eurozone Parlamentosu da önerdi. Avrupa Birliği’nin aptalca işlerle uğraşmaktan gerçek vergilendirme konularına el atamadığını da vurguladı.
Fakat Prof. Piketty’ye Peacock Tiyatrosu salonunda sorulan hiçbir soru aynı gün İngiltere Parlamentosu’nda İşçi Partisi yöneticileri ve sendikacılarla katıldığı toplantıda UNITE Genel Sekreteri sendikacı Len McCluskey’nin şu sorusu kadar anlamlı olmadı:
“Kitabınız için teşekkür ederiz. Benim için statükoyu reddetmek esastır. Şimdi de eşitsizliğin yetenek farklılıklarından kaynaklandığı söyleniyor. Bunu reddediyoruz. Eşitsizliğin kar hırsından kaynaklandığını düşünüyoruz. Mesela 20 yıl önce yüksek beceri gerektiren petrol tanker sürücüleri en iyi ücret alan sürücülerdi. Şimdi onların da ücretleri düştü. Biz buna karşı mücadele ediyoruz. Ekonomilerde ücretlere ödenen pay giderek azaldı. Biz buna çözüm olarak toplu pazarlığın önemli olduğunu düşünüyoruz. Sizin toplu pazarlık hakkındaki görüşleriniz nedir?”
Piketty, McCluskey’e verdiği yanıtta örgütlenmiş emeğin ihmalinin eşitsizliğin artışında önemli bir factor olduğunu söyledi.
“Almanya ve İngiltere’de asgari ücret politikası getirildi. Bu bir bakıma sendikaların da yaptığı bir işti ama asgari ücret tek başına yeterli değildi. Amerika’da da asgari ücret vardı ama artık değersizleşti. Artık şirketlerde işçilerin güçlerini artıracak yeni yöntemleri düşünmeye ihtiyacımız var.”
Show bitmiş ve dağılma zamanı gelmişti. Tiyatronun çıkış kapılarını kullanıp kendimizi bir anda Strand yönüne giden ana caddede bulduk. Fakat Prof. Piketty’ye imzalatmak üzere ellerimizde kitaplarla yeniden tiyatronun giriş kapısına yöneldik. Yüzlerce kişi ellerinde 21’nci Yüzyılda Kapital kitabıyla yeniden kuyruktaydık. Sıra bana geldiğinde Prof. Piketty ile bir de hatıra fotoğrafı çektirdim. İkimiz de “Hello” diyerek kameraya gülümsedik.
İlgili yazı için tıklayınız: "TÜM DÜNYANIN GENÇLERİ BİRLEŞİN"
İrfan Taştemur
Odatv.com