Aklı başından gitmek, sevgi aşamalarının en sonuncusudur. Bu aşama, sevenin sevdiğine kul / köle olması aşamasıdır. Sevgi / aşk, köle etti anlamında teyyemehu el-hubbu denilmektedir. Allah’ın kulu anlamındaki teymullah ifadesi de aynı kökten gelmektedir.
Kulluğun hakikati sevgi duyulan zat karşısındaki zillet, ezilmişlik, çaresizlik ve boyun bükmüşlük halidir. Arapların tarik mu’abbed ifadeleri de bu anlam taşımaktadır ki ayakların ezildiği, zelil edilmiş, ezilmiş yol manasındadır.
Abd: Kul, köle, sevdiği karlık karşısında sevginin, boyun bükmüşlüğün zelil ettiği, ezdiği kimse anlamındadır.
Bu yüzdendir ki bir kulun içinde bulunduğu hallerin, makamların en şereflisi kulluk makamıdır. İnsan için bundan daha şerefli bir konum yoktur.
[ads1]
Allah Teala yaratılmışların içinde Kendisi için en değerli ve sevgili olan varlığı -ki o Resulüllah (s.a.v)’dir- makamların en şereflisi olan ubudiyet makamıyla birlikte anmıştır. Bu makam Allah’a davet makamıdır. Peygamberlik ile meydan okuma makamıdır. İsra makamıdır. Allah (c.c) şöyle buyurmuştur:
Allah’ın kulu, O’na yalvarmaya kalkınca, neredeyse onun etrafında keçe gibi birbirlerine geçeceklerdir (1). Kulumuza indirdiğimiz Kur’an’dan şüphe ediyorsanız, siz de onun benzeri bir süre meydana getirin (2). Bir gece, kendisine ayetlerimizden bir kısmını gösterelim diye kulunu Mescid-i Haram’dan çevresini mübarek kıldığımız Mescid-i aksa’ya götüren Allah noksan sıfatlardan münezzehtir (3)
Şefaat hadisinde ‘Muhammed’e gidin! Gelmiş geçmiş günahlarını Allah Tealanın bağışlamış olduğu bir kuldur o’ ifadesi yer almaktadır. Yani Peygamber (s.a.v)’in mükemmel kulluğu ve Allah Tealanın ona yönelik mükemmel mağfireti sebebiyle şefaat makamına nail olmuştur.
Allah Teala, hiçbir şeyi ortak koşmaksızın, sadece Zatına kulluk etmeleri için insanları yaratmıştır ki bu kulluk, boyun eğmenin ve ezilmişliğin en mükemmel türlerinden olmasının yanında muhabbetinin de en mükemmel türüdür.
İslam’ın ve İbrahim milletinin hakikati budur ki mik bu milletten yüz çevirecek olursa, kendine yazık etmiş, düşünme melekeleri dumura uğramış olur.
Allah Teala şöyle buyurmuştur:
[ads2]
Kendini bilmeyenden başka İbrahim’in dininden kim yüz çevirir? Andolsun Biz, İbrahim’i bu dünyada seçkin kıldık. Şüphesiz o ahirette de iyilerdendir. Rabbi ona Teslim ol dediğinde, Alemlerin Rabbine teslim oldum demişti. İbrahim bunu oğullarına da vsiyet etti. Yakub da öyle, Oğullarım! Allah sizin için bu dini (İslam’ı) seçti. Siz de ancak müslümanlar olarak ölün dedi. Yoksa siz Yakub’un, ölüm döşeğindeyken çocuklarına, Benden sonra kime ibadet edeceksiniz? dediği, onların da Senin ilahına ve ataların İbrahim, İsmail ve İshak’ın ilahı olan tek bir ilaha ibadet edeceğiz; bizler O’na boyun eğmiş müslümanlarız dedikleri zaman orada hazır mı bulunuyordunuz (4)
Bu yüzdendir ki Allah nezdinde günahların en tehlikelisi şirktir. Allah Teala şirk koşmanın temelinde sevgi konusunda ortak koşmak yatar. Zira Allah Teala şöyle buyurmuştur:
İnsanlar arasında Allah’ı bırakıp da O’na ortak koşanlar vardır. Onları, Allah’ı severcesine severler. Müminlerin Allah’a olan sevgisi daha güçlü bir sevgidir (5)
Allah Teala kimi insanların, Allah’ı severcesine sevdikleri bir varlığı O’na ortak koştuklarını haber vermektedir. Ortak koşan o kimselerin şirk koştukları varlıklara yönelik sevgilerine nispetle iman edenlerin Allah’a duydukları sevginin daha kuvvetli olduğunu bildirmektedir.
Mananın şu şekilde olduğu da ifade edilmiştir: Onların Allah’a olan sevgileri, ortak koşanlardan daha kuvvetlidir. Çünkü onlar, her ne kadar Allah’ı sevseler, sevgi konusunda Allah ile eş koştukları varlıkları birbirine ortak ettiklerinde Allah’a olan sevgileri zayıflar. Allah’ı birleyenlerin / tevhid ehli olanların ise Allah’a olan sevgileri halisane olduğunda, şirk koşan o insanların sevgisinden daha güçlüdür.
[ads3]
Alemlerin Rabbine denk tutmak, O’nunla ortak koşulan varlıkları eşit görmek, -önce de geçtiği üzere- sevgi meselesiyle ilgilidir.
Yüce Allah’ın yaratmadaki muradı, söz konusu muhabbetin sadece Zatına halis kılınması olduğundan Kendi dışındaki bir varlığın veli ya da şefaatçi edinilmesine şiddetle karşı çıkmıştır, reddetmiştir. Bu iki hususa zaman zaman bir arada yer vermiş; zaman zaman da ayrı olarak zikretmiştir. Ayet-i kerimelerde şöyle buyurmuştur:
Şüphesiz ki Rabbiniz, gökleri ve yeri altı günde yaratan, sonra da işleri yerli yerince idare ederek arşa istiva eden Allah’tır. O’nun izni olmadan hiç kimse şefaatçi olamaz. İşte O, Rabbiniz Allah’tır. O halde O’na kulluk edin. Hala düşünmüyor musunuz? (6). Gökleri, yeri ve ikisinin arasında bulunanları altı günde yaratan, sonra arşa istiva eden Allah’tır. O’ndan başka bir dostunuz ve şefaatçiniz yoktur. Düşünmüyor musunuz? (7). Rablerinin huzurunda toplanacaklarından korkanları onunla (Kur’an ile) uyar. Onlar için Rablerinden başka ne bir dost, ne de bir şefaatçi vardır; belki sakınırlar (8).
Bu iki hususu birbirinden ayrı zikrettiği bazı ayetler şunlardır:
Yoksa Allah’tan başka şefaatçiler mi edindiler? De ki: Hiçbir şeye güçleri yetmese ve düşünemiyor olsalar da mı? De ki: Şefaat tümüyle Allah’a aittir… (9). Arkalarında da cehennem vardır. Dünyada kazandıkları ve Allah2tan başka edindikleri dostlar onlara hiçbir fayda vermez. Onlar için elbette büyük bir azap vardır (10)
[ads4]
Kul yalnızca Rabbini veli / dost edindiği takdirde, Allah onunla diğer mümin kulları arasında dostluk ve aracılık oluşturur, o mümin kullar da o şahsın yakın dostu haline gelirler. Allah’ı bırakıp da yaratılmış herhangi bir varlığı veli edinen ise bundan farklıdır. Bu iki hal birbirinden farklıdır; aslı-esası olmayan şirk içerikli batıl şefaatle ancak tevhidle nail olunan sabit hak şefaatin birbirinden farklı olmasına bakar.
Tevhid ehliyle şirk ehli arasındaki ayırım, işte tam buradadır. Yüce Allah dilediği kimseyi sırat-ı müstakime iletir.
Kısacası sevgi konusunda Allah’a şirk koşarken kulluğun hakikati gerçekleşmez. Allah için sevmek ise bundan farklı bir durum olup kulluğun görevlerinden biridir. Çünkü Resulüllah (s.a.v)’i sevmek -hatta sevgi beslemek konusunda onu canlarından, atalarından ve evlatlarından önde tutmak- imanın olmazsa olmazıdır. O’nu sevmek, Allah sevgisindendir. Allah uğrunda ve Allah için olan her türlü sevgi de böyledir.
Peygamber (s.a.v9 şöyle buyurmuştur: Üç şey var ki bunlar kimde bulunursa (o), imanın tadını alır:
Allah ve Resulünün diğer varlıklardan daha sevgili olması
Bir kişiye sadece Allah için muhabbet duyması
Allah küfürden kurtardıktan sonra tekrar küfre dönmekten, ateşe atılmaktan nefret ettiği gibi nefret etmesi
Kaynak: İbnu’l Kayyım el-Cevziyye / ed-Dua ve’d Deva (Kalbin İlacı) / bkz: 387-391
(1- Cin 19) (2- Bakar 23) (3- İSra 1) (4- Bakara 130-133) (5- Bakara 165) (6- Yunus 3) (7- Secde 4) (8- En’am 51) (9-Zümer 43-44) (10- Casiye 10)