Suudiler Osmanlı'nın Din Anlayışına mı Dönüyor
Sabahattin Zaim öğretim görevlilerinden Prof.Dr. Özcan Hıdır, Arabistan'ın
Geçtiğimiz günlerde "ılımlı İslam"a dönüş şeklinde bir açıklama yapan Suudi prensinin söylemleri dünya üzerinde etkilerini sürerken Star gezersinde " açık görüş" bölümünde bir yazı kaleme alan Sabahattin Zaim öğretim görevlilerinden Prof.Dr Özcan Hıdır'ın yaptığı açıklama konuyu farklı bir boyuta taşıdı.
"Ilımlı İslam’ açılımının teo-politiği" başlıklı yazısında Prof. Özcan " Dönüldüğü söylenen “hoşgörülü-ötekine saygılı İslam” Suud devleti kurulmadan önce o bölgede zaten olan bir şeydi ve İngilizlerin de yönlendirmesiyle Vehhabilik tam da bu anlayışla mücadeleye kendini konumlandırarak var olmuştu." diyerek Suudilerin İngilizlerin sulandırılmış haline gelen felsefi yaklaşımıyla Suudi topraklarında yayılan ve asırlarca İslam'a zarar veren baskıcı, katı ve acımısız sapkın Vehhabiliğini terk etme düşüncesi olarak niteledi.
Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed b. Selman’ın, “ılımlı İslam’a dönüyoruz” açıklaması, tartışılmaya da devam ediyor. Yazılı ve görsel medyada, panel ve konferanslarda konuşulmaya başlanan açıklaması yeni vizyon Suud gençliğinin bilhassa internet aracılığıyla dünya açılımında işittiği, duyduğu ve yaşanılan öteki dinlere saygılı İslam anlayışının ve hanif olanın daha yaşanabilir din anlayışı olduğunu çözmüş olması görüşü prensin açıklamasında ortaya çıkmış oldu.Prof.Özcan yazısında prensin girişimlerini ve düşüncelerini ortaya koyuşuyla konuyu irdelemektedir.
İşte o yazıdan alıntılardan bir kısmı
"Veliaht’ın Riyad’daki “ılımlı İslam” açıklamasından yaklaşık bir ay kadar önce New York’ta İslam dünyasının her bir yanından yaklaşık 400 âlim-kanaat önderinin katıldığı “Amerika ve İslam Dünyası İlişkileri” başlıklı bir toplantı düzenlendi. Birleşmiş Milletler toplantılarının yapıldığı hafta Manhattan’da BM binasına çok yakın bir otelde gerçekleştirilen bu büyüklükte bir toplantı başlı başına bir mesaj içeriyordu.
Toplantıya damga vuran esas sözler, meşhur Ka‘be İmamı olduğu kadar Mescid-i Haram ve Mecid-i Nebevi’nin baş sorumlu müdürü de olan Abdur-rahman es-Sudeys’in, Türk medyasına da yansıyan “Amerika ve Suudi Arabistan dünyanın iki kutbu olarak dünyayı yönetiyoruz” açıklamasıydı.
Veliaht’ın dünya-bölge liderleri ile görüşmeleri ve liberal politikalara ilişkin vurgularının yanı sıra Suud içinde de bazı adımlar atıldı. “Sahve-Diriliş” hareketi diye bilinen ve “ılımlı İslam” politikasına belki de en büyük muhalefet ortaya koyabileceği düşünülen “ihvani-selefi” tandanslı harekete mensup 70’e yakın âlim-aktivistin tutuklanmasını bu meyanda öncelikle zikredebiliriz. Kadınlara ehliyet hakkı tanınması için gerekli düzenlemelerin yapılması 5 milyon civarında kadının ekonomiye-istihdama kazandırılma amacıdır.
“radikal-entegrist katı selefi” İslam anlayışına sahip Suud’un öncü rol oynamasının zor olduğu, radikal bir ideolojiyi temsil ettiği suçlamasına maruz kalabileceği değerlendirmesi yapılmıştır. Dolayısıyla İran karşısında Batı’ya ılımlı mesaj vermek amacıyla bu açılım yapılmış olabilir. Belki de bu politikanın ucu, Türkiye’ye de yönelebilir. Böylece Türkiye’nin katı İslam anlayışına yönelirken Suud’un ılımlılığa-açılıma yöneldiği tezi işlenebilir.
Hatırlanacağı üzere bu açılım Türkiye’de, “moderate Islam=ılımlı İslam”,” ve hatta “laikliğe” dönüş şeklinde “sürpriz bir gelişme” olarak lanse edildi. Halbuki Arap medyasını iyi takip eden, farklı açıklamalar arasında irtibat kurabilenler için bu açıklamaların hiç de sürpriz tarafı yoktur.
Ayrıca bu değişimde, görünürde İran’ı hedef alan ancak arka planda Türkiye’yi işaret eden yeni siyasi trendlerin-bloklaşmaların da sinyalleri alabildiğine vardır. Nitekim aktif görevinden istifa etmekle birlikte hala Trump’ın poltikalarında etkili olan Steve Bannon’un “Bizim için Türkiye İran’dan daha tehlikelidir” anlamındaki açıklamasını bu yönde anlayabiliriz.
Kaldı ki dönüldüğü söylenen “hoşgörülü-ötekine saygılı İslam” Suud devleti kurulmadan önce o bölgede zaten olan bir şeydi ve İngilizlerin de yönlendirmesiyle Vehhabilik tam da bu anlayışla mücadeleye kendini konumlandırarak var olmuştu. Bu itibarla Vahhabilik anlayışı-ideolojisini çıkardığınızda Suud’un temellerini oluşturan, varlık sebebini de ortadan kaldırmış olursunuz.
Suud’da kısa sürede toplumsal dönüşümün kolay olmayacağı, hiç beklenmedik bazı huzursuzluk-reaksiyonlara sebep olabileceği açıktır. Zira Suud toplumunda, Şiiler (yüzde 15 civarında), Sufiler ve İhvan çizgisindeki bazı gruplar var olsa da büyük oranda Vehhabilik ile yoğrulmuş bir dindarlık-dini karaktere sahiptir. “Ilımlı İslam” gerekçesiyle bu yapıya müdahale eden radikal politikalar, toplumda içten içe gerginliklere yol açabilir. Nitekim Suud devletinin dini kurucu ailesi olan ve en yüksek dini otorite olan müftülük makamının sahibi “âl-Şeyh” ailesinin bu açılımdan çok da hoşnut olmadığına dair bilgiler de yok değildir.
Bununla beraber, hiç öngörülmedik gelişmeler olmadıkça, “resmi-müesses” ulemada ileri boyutta genel bir rahatsızlık olması ve bu minvalde Suud’da bölünmelere ve işgale varan bir kaos ve ayaklanma olabileceği şeklindeki yorumlara da katılmak da şu an için zordur. Bekleyip göreceğiz.
Prof. Dr. Özcan Hıdır / İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / star.com.tr/acik-gorus/