Hermann Rorschach, genel anlamda psikolojiye damga vuran isimlerden biridir. Fakat bu damgayı vurmayı nasıl başarmıştır ve Hermann Rorschach kimdir? Gelin, hep birlikte bu gizemli adamın kim olduğunu öğrenelim.
Hayatına Genel Bakış
Hermann Rorschach, İsviçre’nin Zürih kentinde, 8 Kasım 1884 yılında doğmuştur. Babası ressam olan Hermann Rorschach, babasına özenerek sanatçı olmayı düşünmüş fakat daha sonra tıp bilimini seçerek psikiyatri ana bilim dalında eğitim almıştır. Hem İsviçre’de hem de Rusya’da çalışmıştır. Eşi Olga Rorschach da Rus asıllı bir doktordur.
Gençliğinde, resim çizmeyi çok seven Rorschach, mürekkep lekeleri kullanarak resim yaptığı için arkadaşları ona ‘mürekkep lekesi’ anlamına gelen ‘kleck’ adını takmışlar.
Eğitimi
1912 yılında, doktora derecesini Zürih Üniversitesi’nde iken almıştır. Doktora derecesini aldıktan sonra, bir yıl gibi bir süre Rusya’da çalışmıştır. Daha sonra, Zürih’e hastanelerde çalışmak üzere dönüş yapmıştır.
Mürekkep Lekeleri Yöntemleri: ‘Psikodiagnostic’
Üzerinde çalıştığı araştırma konularına, Zürih’te başlamış ve deneylerini yapmak için ilk olarak 300 hasta insanı ve 100 de normal insanı incelemiştir. Bu araştırmalarının sonuçlarını topladığı en ünlü eseri ‘Psikodiagnostic’ adlı eserini 1921 yılında yayınlamıştır. Yaşadığı süre boyunca yayınladığı kitaptan hiçbir başarı elde edemeyen Rorschach, kitapla birlikte ününü öldükten sonra kazanmıştır. ‘Psikodiagnostic’ adlı kitabı, günümüzde Psikiyatri ve Psikolojinin en değerli ve önemli klasiklerinin arasında gösterilmektedir. Rorschach, ‘Psikodiagnoctic’ adlı eserinde; özellikle mürekkep lekelerinin ve kullandığı yöntemlerin bilinçaltı araştırmalarında kullanım ilke ve yöntemlerini açıklamıştır.
Ölüm Sebebi
2 Nisan 1922 yılında vahim bir biçimde apandisti iltihaplanan Hermann Rorschach, 38 yaşında iken Horasan Kentinde vefat etmiştir.
Rorschach Testi
20. yüzyılın başlarında İsviçreli psikiyatrist Hermann Rorschach tarafından tarafından bulunan Rorschach Testi; net olarak görülen şeylerden ziyade bireyin algıya olan genel yaklaşımı ilgilidir.Rorschach’ın amatör şekilde resimler çizdiğini yukarıda dile getirmiştik. Rorscharch, bu yönünü kullanarak görsel algının insandan insana değiştiğini gördüğünde etkilenmiş ve bunu öteye götürmek istemişti. Bu yüzden; ilgisini, bütün duyuların birbirine bağlı olduğunu öğrendiği tıp fakültesine taşımıştı.
Kişinin algı sürecinin duyusal girdileri sadece kaydetmekle kalmayıp nasıl tahvil ettiği üzerine de çalışmalar yapmıştır. İsviçre’nin doğusundaki bir akıl hastanesinde çalışmaya başladığında bu gizemli sürece yeni kavrayış kazandırmak için bir dizi kafa kurcalayıcı resimler çizmeye başlamıştı. Mürekkep lekeli resimlerini kullanarak, Hermann Rorschach, yüzlerce sağlıklı insana ve psikiyatrik hastaya aynı soruyu sormuştu. Bu soru: ‘Bu ne olabilir?’ idi. Ama Rorschach’a göre en mühim olan; deneklerin ne gördüğünden daha çok bu vazifeye nasıl yanaştıkları idi.
Yani bu denekler, resmin hangi bölümlerine odaklandılar ya da hangi kısımları görmezden geldiler? Resmin hareket ettiği hakkında bir düşünceye girdiler mi? Mürekkep lekelerindeki renk, verilen cevapları hangi yönde etkiledi? Çok çeşitli yorumlamaları birkaç uğraşılabilir sayılara irca ederek, insanların cevaplarını kodlamak için bir yöntem geliştirdi. Böylelikle testi yapan psikologlara kolaylık olması için her türün niceliğini belirlemek için ampirik tedbirler ortaya çıkarmıştı: ‘yaratıcı ve hayalperest, detaycı ve büyük resmi görenler ve yaklaşımlarını adapte edebilen uysal katılımcılar’ gibi ayırt etme işlemleri ile kişileri kategorilere ayırabiliyordu. Bazı insanlar, mürekkep lekelerinin çoğuna aynı cevabı vererek sıyrılamazdı; bazıları da sıra dışı ve kaliteli tanımlar verebilirdi.
Çünkü cevaplar, mürekkep lekeleri kadar çok çeşitliydi. Ki bu farklı türde idraksal sorunlara yol açar iken; bazılarını tefsir etmek diğerlerinden daha kolaydı. Fakat testi analiz edenlerin genel yaklaşımını analiz etmek, psikolojilerinin sahici iç yüzünü de anlamayı sağladı. Rorschach, zaman geçerken daha fazla insanı test ettikçe biçimler çoğalmaya başladı. Aynı kişilikteki sıhhatli insanlar, genellikle şaşırtıcı bir şekilde benzer yaklaşımlar gösterdiler. Aynı akıl hastalığından şikayet eden hastalar da benzer şekilde yaklaşım gösterdiler. Ki bu da testi güvenilir bir teşhis aracı yaptı. Diğer bulunan yöntemler ile tespiti oldukça zor olan durumlara bile teşhis koyabiliyordu.
Beklenmedik Ölüm: Rorschach Testi’nin Akıbeti
1921 yılında Rorschach, insanların algısal yaklaşımının en detaylı resmi olduğunu hissettiği 10 mürekkep lekesiyle birlikte kodlama sistemini yayınlamıştır. Sonraki 20 – 30 yıl boyunca test, tüm dünya ülkelerinde fazlaca popülerlik kazanmıştır. 1960’lı yıllarda ise sadece Amerika Birleşik Devletleri’nde milyonların üzerinde test, resmi olarak kullanılmıştır. Fakat üzücüdür ki testi yayımladıktan bir yıl kadar bir süre içinde Hermann Rorschach, aniden ölmüş ve yolunda gitmesini sağlayacak mucidi olmadan, desteklemek için birçok doneyi düzenli olarak bir araya getirmiş olduğu test, her çeşit kurgusal yol ile birlikte kullanılmaya başlandı.
Araştırmacılar, toplu insan katliamlarının, psikolojik sorunlarını ortaya çıkarabilme amacı ile Nazi Savaşı suçlularına testi uygulamışlardır. Antropologlar ise bu testi; bir tür evrensel birey testi olarak, resimleri uzaktaki halklara göstermişlerdir. İşverenler, indirgeyici kotlama tablolarına dayanan önyargılı işe alma kararları vermiştir. Test, klinikleri terk etmiş ve popüler kültüre girmiştir. Bu nedenle, tıp alanında popülerliği düşmüş ve mürekkep lekelerinin klinik ortamda kullanımı azalmaya başlamıştır. Günümüzde ise, test hala tartışmaya açık ve birçok insan yanlış olduğu ispatlanmış bir çalışma konumunda olduğunu düşünmektedir.
Fakat 2013’te bulunan tüm Rorschach araştırmasının kaplamlı bir incelemesi, insicamla yürütüldüğü zaman testin, akıl hastalıklarına tanı koymaya yardımcı olabilen ya da hastanın psikolojik profilini çıkaran akla yatkın sonuçlar verdiğini göstermiş ve bu önyargıları yıkmaya yardımcı olmuştur. Hiçbir test, insan zihnini açmaya başarabilen bir anahtar olamamıştır. Dolayısıyla Rorschach Testi’de bu konumda değildir. Sadece insan algısının arkasındaki kalıplara daha fazla yaklaşmak için yardım eden bir test konumundadır. Bu da, görsel yaklaşımın, insanın dünyayı anlamlandırmasının yanında değerli bir göstergedir.
Mürekkep Lekeleri İle Çalışan Bilim İnsanları
Hermann Rorschach’tan önce de birkaç bilim adamı, mürekkep lekelerini çalışmalarında kullanmıştır.
Bu ünlü bilim adamları arasında;
- Leonardo Da Vinci
- Justinus Kerner
- Syzman Hens
Gibi kişiler bulunmaktadır. Dolayısı ile Hermann Rorschach, mürekkep lekelerini çalışma ve yöntemlerinde kullanan ilk kişi değildir.