İster deniz kenarında olun, ister yolculuk esnasında, bir köşeye çekilip mutlaka okunması gereken, iki kitap önermek istiyoruz sizlere bu ay. “Kirpinin Zarafeti” ve “Nereye Gidersem Gökyüzü Benimdir”.
Yazar, Türkiye’de sekiz buçuk milyon nüfuslu unutulmuş bir kesimin ikonu olarak, bu insanlara umut ve inanç dalgaları yayan bir kişi. Ayrıca engelli hakları konusunda Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Sekretaryasının başkanı ve şu anda CHP İstanbul milletvekilidir.
Kitapta iki yıl boyunca İran’da görevli olduğu zaman içerisinde neler yaşadığını anı olarak yazıyor.
Önsözünde yardım görevlisi olarak gittiği İran’da çaresizliklerle baş etme hikâyesi olduğunu ve unutmamak için yazdığını söylüyor. İran’a isteyerek ve heyecanla geldiğini, kendi kafasındaki İran’la orada yaşamanın çok farklı olmasından dolayı, İran’ı bize gören gözle şahit olduklarını ve hissettiklerini okuyucusuna aktarıyor. İslam Dünyası’na sanatı, minyatürü, resmi, şiiri, mizahı katmış Fars Medeniyeti’nin yerinde, bütün bunların yok edilmiş bağnaz bir ülke haline gelmiş olmasının içler acısı olduğunu, tarafsız akıcı diliyle anlatıyor. Engelli birinin hava alanında başına gelenlerin insanlıkla ya da Müslümanlıkla bağdaştıramayacağımı üzülerek yazıyorum.
Burnumuzun dibindeki komşumuzun halkının oradaki yaşamını anlayabilmek adına, bu kitabı okumanızı tavsiye ediyorum:
“Mitra devrim çocuğuydu. Humeyni geldiğinde henüz doğmuş olduğu için Şah’a dair hiçbir anısı yoktu. İran, onun için mollalarla başlıyordu. Ondan rüzgârda küpelerinin sallanmasına duyduğu hayreti dinlerken gözlerim doldu. Bizim aklımıza rüzgârda küpelerimizin savrulmasına şaşırmak hiç bir zaman gelmezdi ya da saçlarımızı savuran rüzgârın özgürlük olduğunu hayal etmek. Rüzgârda savrulan saclar bizde son derece doğal ve alışkın olduğumuz bir şey… Onunsa, özgürlükle hiç tanışmamış olsa da içgüdüsel olarak lezzetini hissettiği açıktı. Mitra, bu duyguyu tatmış yurt dışındaki arkadaşlarının bir daha ülkeye geri gelmediklerini söyledi.”
Romana başladığımda içimden kirpinin nasıl bir zarafeti olabileceğini düşündüm. İlerleyen bölümlerde okudukça bunun bir roman değil, insana başucu kitabı olabileceği bir kaynak olarak değerlendirdim. Sonra kirpileri incelemeye başladım. Kirpilerin hayatına şöyle bir baktığımda, dişi kirpilerin erkeklerine göre daha dayanıklı ve güçlü olduklarını, dikenlerini ise bir savunma aracı olarak kullandıklarını öğrendim.
Romanda, bir apartmanda oturan onüç yaşında yetenekli, müzik, resim ve felsefe meraklısı bir kız çocuğu, Rus edebiyatı ve Japon sinema tutkusu olan 54 yaşındaki kapıcının hayatları ve onların hayatına giren Kakura adlı Japon bir iş adamı ve gelişen dostluk anlatılıyor. Kapıcı Renee çocukluğunda fakir olduğundan okula devam edememiş ama kendini eğitmiş bir kişi. Filozof olarak Kant’ı, yazar olarak Tolstoy’un eserlerini okuyor. Resim, müzik ve sinema tutkunu. Bu özelliklerini herkesten saklayan Renee, ayrıca kendini çirkin bir dul olarak görmekte. Paloma ise 12 yaşında zengin bir ailenin kızı fakat 13 yaşında doğum gününde intihar etmeyi planlayan zeki bir o kadar da felsefeye ilgi duyan ve etrafını çok iyi gözlemleyen günlük tutan biri. Renee de günlük tutar. Roman da iki günlükten anlatılır. Biri Renee’nın günlüğü, diğeri Paloma’nın günlüğü olmakla beraber, yazım şeklinin değişikliğiyle okuyucuya aktarılmakta.
Okudukça kitabın çoğu sayfasının altını çizdiğimi fark ettim. Çünkü o kadar çok konuya değiniyordu ki, yaşamla felsefeyi harmanlaştırarak okuyucuyu içine çekiyordu.
Bu kitapla ilgili yazacak ve üstünde durulması gerekenleri okudukça şaşırdığımı itiraf etmeliyim. Neden Kirpinin Zarafeti diye merak ediyorsanız mutlaka okumalısınız diyerek. Kitaptan alıntıyla bitiriyorum: “Çünkü eğer insanın kültürü yoksa artık uygar bir hayvan değil, vahşi bir hayvandır. Ve vahşi bir hayvan, yakar, öldürür, talan eder.”