Uluslararası denetim ve danışmanlık şirketi Ernst & Young’ın Gayrimenkul, Konaklama ve İnşaat Bölümü Global Direktörü Dale Anne Reiss, ABD’de mortgage krizini tetikleyenlerin kısa zamanda zenginlik hayali kuranlar olduğunu söyledi.
ABD’de şişen emlak fiyatlarının krizin ardından hızla gerilediğine dikkat çeken Reiss, Türkiye’de benzer bir kriz yaşanması durumunu "Eğer Türkiye’de de yapılmış ama boş bir sürü konut görmeye başlarsanız, kriz kapıda demektir. Boş konut krizin habercisidir" sözleriyle anlattı. Dale Anne Reiss ile ABD’den başlayıp, tüm dünyaya yayılan mortgage krizini ve Türkiye’deki gayrimenkul piyasasını konuştuk.
ABD’den başlayıp dünyaya yayılan mortgage krizi nasıl başladı?
- ABD’de herkesin aynı işe atlaması gibi bir gelenek var. Kısa zamanda zengin olma isteğiyle herkes teknoloji borsalarına yüklenmişti. Borsa çökünce, zarar etmişlerdi. Mortgage’da da aynı şey oldu. Oturmak veya ticari olarak konut alanları ayırmalıyız. ABD’de çoğunlukla oturmak için ev yüzde 20’si peşin; kalanı mortgage ile alınır.
Ödenen faiz de yüzde 6-7 kadardır. 30 yılda krediyi geri ödersiniz. Sonra 2, 3, 12 ev alanlar, o evlerden para kazanmak isteyenler çıktı. Spekülasyon yaptılar. Yüzde 5’ini peşin ödedi, ilk yıl yüzde 1, sonra yüzde 12 faiz oranıyla riski yüksek krediler aldılar. Bir yıl sonra evi satıyorlardı. Bu evler boş kaldı, alıcı çıkmadı. Müzik sustu, oyun bitti.
Krizin büyüklüğü neden hesaplanamıyor? Belirsizliğin sebebi ne?
- ABD’de herkes riski başkasına yıkıyor. Ben size mortgage ile ev satıyorum. Sonra bunu bankaya devrediyorum. Banka bunu menkul kıymetlere dönüştürüyor, halka açıyor, bono karşılığında satıyor. Buralara kim para yatırdı, kim kime ne kredi verdi, ne kadar alacak var, hangi bankalar bu işin içinde, kayıp ne bilen yok.
Kartopu gibi bütün bunlar büyüdü, çığ oluştu. Bu krediler ödenmeyince, kime ne kadar dokunacağını bilmeyen piyasalar da gergin. Şu ana kadar 20 milyar dolar büyüklüğünde 10 fon battı. Artabilir de. Yıl sonuna kadar problemin derinliği anlaşılır, istikrar bundan sonra.
Türkiye’nin benzer bir krizi yaşama olasılığı nedir?
- Eğer Türkiye’de de yapılmış ama boş bir sürü konut görmeye başlarsanız, kriz kapıda demektir. Boş konut krizin habercisidir. Boğaz’a bakıyorum bütün yalılar dolu. Üretilen konutlar satıldığı ve satın alanlar bunu ödeyebildiği sürece kriz olmaz.
İstanbul’da da konut fiyatlarının şiştiği söyleniyor...
- Boğaz’daki evlerin fiyatı New York, Hampton ile başa baş gidiyor.
ABD Merkez Bankası FED’in Başkanı Bernanke’nin çaylak olduğu söyleniyor. FED’in aldığı önlemler yeterli mi?
- Bunun cevabını bilsem, Boğaz’da bir yalım olurdu. Zamanla taşlar yerine oturacaktır. Problem yıllarla ortaya çıktı çözümü de bir kaç ay alır. Biraz zaman tanımak lazım. Merkez bankalarının piyasalara nakit enjekte etmesi güven tesis etti.
ABD’de konut fiyatları krizle birlikte geriledi mi?
- Ev fiyatlarında yüzde 20 düşüşler oldu. Bazılarında düşüşler çok daha yüksek. Fiyatlar şişmişti, şimdi balon sönüyor. Şu anda kelepir için fırsat kollayanlar devreye giriyor. Parası olmayanlar battı zaten. Şu anda Miami’de ev almak, parası olan için doğru zaman.
Hürriyet
Değerli Haberturk.com okurları.
Haberturk.com ekibi olarak Türkiye’de ve dünyada yaşanan ve haber değeri taşıyan her türlü gelişmeyi sizlere en hızlı, en objektif ve en doyurucu şekilde ulaştırmak için çalışıyoruz. Yoğun gündem içerisinde sunduğumuz haberlerimizle ve olaylarla ilgili eleştiri, görüş, yorumlarınız bizler için çok önemli. Fakat karşılıklı saygı ve yasalara uygunluk çerçevesinde oluşturduğumuz yorum platformlarında daha sağlıklı bir tartışma ortamını temin etmek amacıyla ortaya koyduğumuz bazı yorum ve moderasyon kurallarımıza dikkatinizi çekmek istiyoruz.
Sayfamızda Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına ve evrensel insan haklarına aykırı yorumlar onaylanmaz ve silinir. Okurlarımız tarafından yapılan yorumların, (yorum yapan diğer okurlarımıza yönelik yorumlar da dahil olmak üzere) kişilere, ülkelere, topluluklara, sosyal sınıflara ırk, cinsiyet, din, dil başta olmak üzere ayrımcılık unsurları taşıması durumunda yorum editörlerimiz yorumları onaylamayacaktır ve yorumlar silinecektir. Onaylanmayacak ve silinecek yorumlar kategorisinde aşağılama, nefret söylemi, küfür, hakaret, kadın ve çocuk istismarı, hayvanlara yönelik şiddet söylemi içeren yorumlar da yer almaktadır. Suçu ve suçluyu övmek, Türkiye Cumhuriyeti yasalarına göre suçtur. Bu nedenle bu tarz okur yorumları da doğal olarak Haberturk.com yorum sayfalarında yer almayacaktır.
Ayrıca Haberturk.com yorum sayfalarında Türkiye Cumhuriyeti mahkemelerinde doğruluğu ispat edilemeyecek iddia, itham ve karalama içeren, halkın tamamını veya bir bölümünü kin ve düşmanlığa tahrik eden, provokatif yorumlar da yapılamaz.
Yorumlarda markaların ticari itibarını zedeleyici, karalayıcı ve herhangi bir şekilde ticari zarara yol açabilecek yorumlar onaylanmayacak ve silinecektir. Aynı şekilde bir markaya yönelik promosyon veya reklam amaçlı yorumlar da onaylanmayacak ve silinecek yorumlar kategorisindedir. Başka hiçbir siteden alınan linkler Haberturk.com yorum sayfalarında paylaşılamaz.
Haberturk.com yorum sayfalarında paylaşılan tüm yorumların yasal sorumluluğu yorumu yapan okura aittir ve Haberturk.com bunlardan sorumlu tutulamaz.
Bizlerle ve diğer okurlarımızla yorum kurallarına uygun yorumlarınızı, görüşlerinizi yasalar, saygı, nezaket, birlikte yaşama kuralları ve insan haklarına uygun şekilde paylaştığınız için teşekkür ederiz.