Son yıllarda ortaya çıkan matris, halokratik gibi yeni organizasyon modelleri hep aynı fikir üzerine
inşa ediliyor. Bu fikrin temelinde ise daha az bürokrasi, daha az hiyerarşi, daha az yönetici, daha
fazla uzman ve daha fazla yetkilendirme var.
Yeni yapılanma ve iş modelleriyle birlikte bu tip şirketlerdeki yönetici unvanlı kişi oranı da hızla geriliyor. Bazı şirketler, CEO’ya bağlı kademenin yanı
sıra “yönetici” sınıfına girenlerin sayısını azaltıyor,
“ücret yerine terfi” uygulamasını ortadan kaldırıyor.
Bunun sonucunda da bu tip şirketlerde yönetici sayısı
geriliyor. Ancak, hala eski yöntemi kullanan, hatır ve
gönül alma amaçlı yönetici atayanlar var.
Yalınlaşma uygulamalarının öne çıktığı ABD’de,
iş gücünün yüzde 17,6’sını yöneticiler oluşturuyor.
Kamu ve özel sektörün tamamını kapsayan bu rakama
en düşük unvanlı yöneticiler de dahil. Buna
karşın toplam ücret pastasından aldıkları pay yüzde
30’lar düzeyinde.
Korn Fery Türkiye Başkanı Şerif Kaynar, “2008
krizinden sonra dünya genelinde şirketler, yönetici
sayısında çok büyük indirime gitti. Bu durum 2009-
2010-2011 yıllarında sürdü. Hem ABD hem Avrupa’da böyle oldu. 2011’den sonra ise tekrar yükselişe geçti.
Şu anda 2011’de başlayan yükseliş rüzgarı sürüyor”
sözleriyle önemli bir değişime dikkat çekiyor.
Türkiye’deki yönetici sayısındaki değişimi, şirketlerden
gelen veriler ve TÜİK’in rakamları ortaya koyuyor.
2010’da Türkiye’de 13 milyon 762 bin ücretli
çalışan varken bunun 1 milyon 481 bini, yani yüzde
10,8’i “yönetici unvanı” taşıyordu. 2014’te ücretli
çalışan sayısı 17 milyon 125 bine ulaştı. Bunların 1
milyon 339 bini yani yüzde 7,8’i yönetici unvanı taşıyordu.
Bir başka deyişle aradaki 4 yılda yönetici
nüfusunda 142 bin kişi azalma gerçekleşti.
TÜİK’in istatistiklerinin yanında Capital’in şirketlerden
aldığı verilerden de önemli sonuçlar çıkıyor.
Araştırmaya katılan 14 özel sektör şirketinin verileri,
yönetici oranının son 5 yılda 7 şirkette arttığını, 3 şirkette sabit kaldığını, 4 şirkette ise azaldığını gösteriyor.
Uzmanlara göre özel sektördeki yönetici oranındaki artış
bazen hızlı büyüme, bazen yetenek arzındaki fazlalıktan
kaynaklanıyor.
DÜNYADA NELER OLUYOR?
Jack Welch, General Electric’in başına geçtiğinde,
tam 25 bin kişinin yönetici unvanını taşıdığını
görmüştü. Üstelik tam 500 kıdemli yönetici ve
130 başkan yardımcısı GE bünyesinde çalışıyordu.
Welch, tabloyu şu sözlerle özetlemişti:
“Çok fazla bürokrasi, çok fazla yönetici,
çok fazla unvan”.
Sonraki yıllarda GE bünyesinde “Kademeleri
kaldırma” planı uygulandı. Örneğin,
GE’nin CEO’su ile bölüm CEO’ları arasındaki
kademeler azaltıldı. Başkan yardımcılıklarının
sayısı aşağılara çekildi. Planın uygulanmasını
takip eden 10 yılda bölümlerdeki
kademe sayısı 4 ila 6 arasında azaltıldı. Bu
stratejiyi uygulayan Welch, “unvan enflasyonunu”
yenmek isteyen şirketler için 3 önemli rakama
dikkat çekmişti:
3 Birincisi, bazı şirketlerde CEO’ya gelinceye kadar
10, hatta daha da üstünde unvan yaratılmış olması
karar almayı, şirketin hızını ve yöneticilerin gücünü
olumsuz etkileyen bir faktör olarak öne çıkıyor.
3 İkincisi toplam unvan ve çalışan sayısı... Müdür
oranının belli düzeyin üstüne çıkması hantallığı tetikliyor.
3 Bir başka önemli gösterge ise CEO ya da genel
müdüre rapor eden yönetici sayısı. ABD’deki şirketlerde,
CEO’ya doğrudan rapor eden yönetici sayısı 1987’de 4
iken 2000 yılında 7’ye ulaşmış. Şimdi bazı şirketlerde
10’dan fazla düzeyinde. Etkinlik peşindeki şirketler bu
pozisyonların sayısını azaltma eğiliminde.
TÜRKİYE’DE MÜDÜR CEPHESİ
“ABD ve Avrupa’da, yönetici sayısında ‘yeni iş tanımları’
nedeniyle bir artış var. Bunun yanı sıra verimlilik adına
yalınlaşma eğilimi dikkati çekiyor. Özellikle genel merkezlerdeki
yönetici sayısı azaltılıyor” diye konuşan Şerif
Kaynar, Türkiye cephesini ise şöyle yorumluyor:
“Türkiye’deki duruma ilişkin çok net bir gözlemim
var. Türkiye’de çok fazla yönetici bulunuyor. Şirketlere
tavsiyem, bünyelerindeki vasat yöneticilerden kurtulup
daha iyi, daha verimli ve vasat olmayan yöneticilere
doğru bir geçiş yapmaları. Çünkü kriz zamanlarında tasarruf
yapmak gerekir ve Türkiye de şu anda bir krizde.
O nedenle şirketler 3 vasat yöneticiyi değiştirip onların
yerine 1 vasat olmayan yöneticiyle yollarına devam edebilir.
Gözlemim ve tavsiyem budur.”
Özel sektörde kimi şirketlerde yönetici unvanlı kesimin
sayısındaki artışın ya da istihdam payındaki yükselişin
çeşitli nedenleri bulunuyor. Ancak en önemli nedeni
hızlı büyüme. Adecco Türkiye İK Direktörü Akgül Can
Beyhan, “Şirketlerin hızlı büyümesi ve organizasyon yapılarının
genişlemesi etkili. Ayrıca ücret artışı yerine unvan
verilmesi de diğer bir konu” diyor.