Transkript
1 14 Şubat 2009 CUMARTESİ Resmî Gazete Sayı : Sanayi ve Ticaret Bakanlığından: YÖNETMELİK SÜRÜCÜ KOLTUĞUNA İLAVE OLARAK SEKİZDEN FAZLA KOLTUĞU BULUNAN VE YOLCU TAŞIMAK AMACIYLA KULLANILAN ARAÇLARIN ÖZEL HÜKÜMLERİ İLE İLGİLİ TİP ONAYI YÖNETMELİĞİNDE (2001/85/AT) DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİK MADDE 1 2/7/2004 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Sürücü Koltuğuna İlave Olarak Sekizden Fazla Koltuğu Bulunan ve Yolcu Taşımak Amacıyla Kullanılan Araçların Özel Hükümleri İle İlgili Tip Onayı Yönetmeliğinin (2001/85/AT) 10 uncu maddesi başlığı ile birlikte aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. Teknik servisler MADDE 10 Teknik servis olarak, TS EN ISO/IEC ve/veya TS EN ISO/IEC veya eşdeğer ulusal veya uluslararası standartları sağlayan, deney ve analizleri yapabilecek laboratuvarı ve/veya teknik imkanları bulunan kamu kurum ve kuruluşları ile özel kuruluşlar, yapılacak protokolle belirlenecek şartlar çerçevesinde Bakanlıkça görevlendirilebilir. Teknik servisler, Onay Kuruluşunun izni ile deneyleri kendi laboratuvarları dışında aynı özelliklere sahip laboratuvarlarda yaptırabilir. Görevlendirilen teknik servisler Bakanlığın internet adresinde yayımlanır. MADDE 2 Aynı Yönetmeliğin Ek I i ekteki şekilde değiştirilmiştir. MADDE 3 Aynı Yönetmeliğin Ek II sinde yer alan Ek I İlave 2 ibaresi Ek II İlave 2 olarak değiştirilmiştir. MADDE 4 Aynı Yönetmeliğin Ek III ünde yer alan Şekil 5, Şekil 11 ve Şekil 12 ekteki şekilde değiştirilmiştir. MADDE 5 Aynı Yönetmeliğin Ek VI sında yer alan numaralı madde aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir Bir kurtarma kapağı takılmamışsa, aracın arka veya ön yüzeyinden birine en az bir çıkış yerleştirilmelidir. MADDE 6 Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer. MADDE 7 Bu Yönetmelik hükümlerini Sanayi ve Ticaret Bakanı yürütür. Kapsam, tanımlar, AT araç tip onayı veya ayrı teknik ünite olarak karoserinin tip onayı için başvuru, araç veya karoseri tipinde değişiklikler, imalatın uygunluğu ve şartlar 1 Kapsam 1.1 Bu Yönetmelik, MARTOY un Ek II Kısım A da tanımlanan tek katlı, çift katlı, tek parçalı veya mafsallı M2 veya M3 kategorisindeki her araca uygulanır. 1.2 Bununla birlikte bu Yönetmeliğin şartları aşağıdaki araçlara uygulanmaz: Örneğin mahkumların güvenlik içinde taşınması için kullanılan araçlar, Yaralı veya hastaların taşınması için özel olarak tasarımlanmış araçlar (ambulanslar), Karayolu dışı araçlar, Okul çocuklarını taşımak için özel olarak tasarımlanmış araçlar. 1.3 Bu Yönetmeliğin şartları, araçların tasarlandığı, sadece kullanım ve işlevine uygun olduğu ölçüde aşağıdaki araçlara uygulanır: Polis ve güvenlik kuvvetleri ve ordu tarafından kullanılmak üzere tasarımlanan araçlar, Sadece araç hareketsiz halde iken kullanılmak üzere tasarlanan oturma yeri bulunan ancak, hareket halinde sekizden fazla olmayan yolcuyu (sürücü hariç) taşımak üzere tasarımlanmış araçlar. Örneğin bunlar gezici kütüphaneleri, gezici kiliseleri, gezici hastane birimlerini kapsar. Bu tür araçlarda, araç hareket halinde iken kullanılacak koltuklar, kullanıcılar için açıkça tanımlanmış olmalıdır. 2 Tanımlar Bu Yönetmeliğin amaçları bakımından aşağıdaki tarifler uygulanır: 2.1 Araç MARTOY un Ek II Kısım A da tarif edilen M2 veya M3 kategorisi araç Sürücüye ilave olarak 22 yolcu kapasitesini aşan araçlar için üç sınıf araç vardır: Sınıf I Yolcunun sık sık yapacağı harekete imkan sağlamak üzere ayakta duran yolcular için alanları bulunan araçlar Sınıf II Prensip olarak, oturan yolcuları taşımak için imal edilmiş ve geçit koridorunda ve/veya iki adet ikili koltuk için ayrılan alanı geçmeyen ayakta durma alanında ayakta duran yolcuların taşınmasına imkân sağlamak üzere tasarımlanmış araçlar Sınıf III Ek I
2 Sadece oturan yolcuları taşımak için imal edilmiş araçlar. Bir aracın birden fazla sınıfa ait olduğu düşünülebilir. Böyle bir durumda araç, karşılık gelen her bir sınıf için onaylanabilir Sürücüye ilave olarak 22 yolcu kapasitesini aşmayan araçlar için iki sınıf araç vardır: Sınıf A Ayakta duran yolcuları taşımak için tasarımlanmış araçlar. Bu sınıftaki bir araç, koltuklara ve ayakta duran yolcular için bir düzene sahip olmalıdır Sınıf B Ayakta duran yolcuları taşımak için tasarımlanmamış araçlar. Bu sınıftaki bir araç, ayakta duran yolcular için düzene sahip değildir Mafsallı (körüklü) araç Birbirine mafsalla bağlanan iki veya daha fazla sabit bölümden meydana gelen bir araç. Aralarında yolcuların serbestçe hareket edebileceği şekilde her bölümün yolcu bölmeleri birbirleri ile irtibatlandırılmıştır. Sabit bölümler, sadece normal bir atölyede bulunan aletlerle yapılan bir çalışmayla birbirinden ayrılabilecek şekilde daimî olarak birbiri ile bağlantılıdır Çift katlı mafsallı araç Birbirine mafsalla bağlanan iki veya daha fazla sabit bölümden meydana gelen bir araç. En az bir katta aralarında, yolcuların serbestçe hareket edebileceği şekilde her bölümün yolcu bölmeleri birbirleri ile irtibatlandırılmıştır. Sabit bölümler, sadece normal bir atölyede bulunan aletlerle yapılan bir çalışmayla ayrılabilecek şekilde daimî olarak birbiri ile bağlantılıdır Alçak tabanlı otobüs Ayakta duran yolculara ait alanın (veya mafsallı araçlarda ön bölümdeki alanın veya iki katlı araçlarda alt kattaki alanın) en az % 35'inin basamaksız alan teşkil ettiği ve en az bir servis kapısına erişimin bulunduğu Sınıf I, Sınıf II veya Sınıf A bir araçtır Karoseri Aracın bütün özel iç ve dış donanımını kapsayan, MARTOY un 4 üncü maddesinde tarif edilen ayrı bir teknik ünite Çift katlı araç İki katın en az bir katında yolcular için ayrılmış yer bulunan ve ayakta duran yolcular için üst katında yer bulunmayan bir araç. 2.2 Tipin (tiplerin) tarifi Aşağıdaki temel hususular bakımından farklılık göstermeyen araçlardır: - Karoseri imalatçısı, - Şasi imalatçısı, - Araç kavramı ( 22 yolcu) veya ( 22 yolcu), - Karoseri kavramı (tek/çift katlı, mafsallı alçak tabanlı), - Karoseri, ayrı teknik ünite olarak onaylanmış ise, karoserinin tipi Ayrı teknik ünite olarak tip onayı için amaçlanan karoseri tipi, aşağıdaki hususlar bakımından esas olarak farklılık göstermeyen karoserinin bir kategorisidir: - Karoseri imalatçısı, - Araç kavramı ( 22 yolcu) veya ( 22 yolcu), - Karoseri kavramı (tek/çift katlı, mafsallı alçak tabanlı), - %10 farklılık gösteren, tamamen donatılmış araç karoserisinin kütlesi, - Karoseri tipinin monte edilebileceği aracın belirtilen tipleri. 2.3 Bir aracın veya ayrı teknik ünitenin onayı Bu Yönetmelikle belirtilen, aracın yapısal özellikleri bakımından bu Ekin madde 2.2 sinde tarif edilen araç tipinin veya karoseri tipinin onayı. 2.4 Gövde Kaza ile devrilme durumunda, aracın dayanımına katkıda bulunan karoserinin kısmı. 2.5 Servis kapısı Sürücü otururken, normal durumlarda yolcular tarafından kullanılan bir kapı. 2.6 Çift kapı Yolcuların geçişini sağlayan iki kapıya eş değer veya iki kapı görevini yapan bir kapı. 2.7 Kayar kapı Bir veya birden fazla doğrusal yönde veya yaklaşık olarak doğrusal raylar boyunca sadece kayarak açılıp kapanabilen bir kapı. 2.8 Acil durum çıkış kapısı Sadece istisnaî ve özellikle tehlikeli durumlarda, çıkış olarak yolcular tarafından kullanılması amaçlanan bir kapı. 2.9 Acil durum çıkış penceresi Sadece tehlike durumunda, yolcular tarafından çıkış olarak kullanılması amaçlanan, camlı olması gerekmeyen bir pencere Çift veya çoklu pencere Hayalî düşey bir çizgi (çizgiler) (veya düzlem (düzlemler)) ile iki veya daha fazla bölüme ayrıldığında, her parçasının normal bir acil durum çıkış penceresinin uygulanabilir özelliklerine uygun boyutlara ve geçide uygun olacak şekilde bir arada bulunan, iki veya daha fazla bölümü olan bir acil durum çıkış penceresi Kurtarma kapağı Sadece tehlike durumunda yolcuların acil çıkışı için kullanılması amaçlanan tavan veya tabanda açılan bir açıklık Acil durum çıkışı
3 Acil durum çıkış kapısı, acil durum çıkış penceresi veya kurtarma kapağı Çıkış Servis kapısı, iç irtibat merdiveni, yarım merdiven veya acil durum çıkışı Taban veya kat Üst yüzeyi, ayakta duran yolcuların, oturan yolcuların, sürücünün ve araç mürettebatının ayaklarını destekleyen ve koltuk bağlantılarını destekleyebilen gövde parçası Geçit koridoru Herhangi bir koltuktan veya koltuk sırasından bir başka koltuğa veya bir başka koltuk sırasına veya herhangi bir servis kapısından veya herhangi bir servis kapısına veya ayakta duran yolcular için iç irtibat merdivenine veya herhangi bir alana geçiş geçidine yolcuların giriş çıkışını sağlayan boşluk. Bu, aşağıdakileri ihtiva etmez: Bir koltuğun önünde 300 mm ye kadar ilerisindeki boşluk; yana bakan bir koltuk, tekerlek çıkıntısı üzerinde bulunduğu durumda bu ölçü 225 mm ye kadar azaltılabilir Herhangi bir basamak veya merdiven yüzeyi üzerindeki boşluğu veya Sadece bir koltuğa veya koltuk sırasına veya enine koltukların birbirine bakan kısmına veya koltuk sıralarının birbirine bakan kısmına geçişi sağlayan herhangi bir boşluğu Geçiş alanı Servis kapısından üst basamağın (geçit koridorunun kenarı), iç irtibat merdiveninin veya yarım merdivenin en dış kenarına kadar olan araç içine doğru uzanan yer. Kapıda, basamak olmadığı durumda, geçiş geçidi olarak kabul edilen boşluk iki panelin iç yüzeyinin başlangıç konumundan itibaren 300 mm lik mesafeye kadar bu Ekin madde e göre ölçülen yer olmalıdır Sürücü bölümü İçinde sürücü koltuğu, direksiyon simidi, kumandalar, aletler ve aracın sürülmesi veya çalıştırılması için gerekli olan diğer cihazların bulunduğu ve acil durumlar hariç, sürücünün özel kullanımı için tasarlanmış alan Çalışır durumdaki aracın kütlesi 97/27/AT Yönetmeliği Ek I madde 2.5 te tarif edilen kütle Teknik olarak müsaade edilen azamî kütle (M) 97/27/AT Yönetmeliği Ek I madde 2.6 da tarif edilen kütle Yolcu Sürücü ve mürettebat haricindeki herkes 2.21 Hareket engelli yolcu Engelli insanlar (duyusal ve zihinsel engelli ve tekerlekli sandalye kullanan insanlar dahil), ortopedik engelliler, fizikî bakımından küçük yapılı insanlar, ağır yük taşıyan insanlar, yaşlılar, hamile kadınlar, pazar arabalı insanlar ve çocuklu yolcular (çocuk arabasındaki çocuklar dahil) gibi, kamu araçları kullanıldığında zorluk çeken bütün insanlar Tekerlekli sandalye kullanıcısı Güçsüzlük veya sakatlık nedeniyle hareket edebilmek için tekerlekli sandalye kullanan kişi Mürettebat Sürücüye yardımcı (muavin) veya muhtemel yardımcı veya yardım eden personel gibi çalışmak üzere görevlendirilen bir kişi Yolcu bölümü Barlar, mini mutfak, tuvaletler veya bagaj/eşya bölümleri gibi sabit hizmet donanımlarının bulunduğu herhangi bir alan hariç, yolcuların kullanımı için tasarlanan boşluk Güç tahrikli servis kapısı Otomatik olarak çalıştırılmıyorsa, sürücü veya bir mürettebat tarafından uzaktan kumanda edilerek, özellikle kas kuvveti haricinde bir kuvvetle açılıp kapatılarak çalıştırılan servis kapısı Otomatik olarak çalışan servis kapısı Sürücü tarafından kumandalar harekete geçirildikten sonra bir yolcu tarafından kumanda ile harekete geçirilmesini takiben, açılabilen (acil kumandalarla ilgili tertibatlar hariç) ve tekrar otomatik olarak kapanan güç tahrikli servis kapısı Hareketi engelleyen tertibat Aracın durgun durumundan harekete geçmesini önleyen otomatik bir tertibat Sürücü tarafından çalıştırılan servis kapısı Normal olarak, sürücü tarafından açılıp kapanan servis kapısı Öncelikli koltuk Hareket engelli yolcular için ilave boşluğu bulunan ve buna göre işaretlenmiş bir koltuk Taşıta binmeyi kolaylaştırıcı tertibatlar Tekerlekli sandalyelerin araca girişini kolaylaştırmak amacıyla kullanılan rampa, asansör gibi düzenekler Karoseri alçaltma/yükseltme sistemi Normal seyir konumuna göre, aracın gövdesini tamamen veya kısmî olarak indiren ve kaldıran bir sistem Asansör (lift) Yolcu bölümünün zemini ile yol zemini veya kaldırım arasında yolcu geçişini sağlayacak şekilde alçalıp yükselebilen plâtforma sahip tertibat veya sistem Rampa Yolcu bölümünün zemini ile yol veya kaldırım zemini arasındaki boşlukta köprü oluşturan bir tertibat Seyyar rampa Araç yapısından ayrılabilen ve sürücü veya mürettebat tarafından açılabilen bir rampa Çıkartılabilir koltuk Araçtan kolayca ayrılabilen bir koltuk.
4 2.36 Ön ve arka Normal hareket yönüne göre aracın ön veya arkası ve ön, en ön, arka ve en arka gibi terimler bu şekilde anlaşılmalıdır İç irtibat merdiveni Üst ve alt katlar arasında irtibatı sağlayan bir merdiven Ayrı bölüm Araç normal kullanımda iken, yolcular veya mürettebat tarafından araç içinde işgal edilebilen ve yolcuların bitişik yolcu bölmesinin içini görmesini sağlayan herhangi bir bölme hariç, diğer yolcu veya mürettebat yerinden ayrılan ve kapısı olmayan bir geçit koridoruyla bağlanan bir yer Yarım merdiven Acil çıkış kapısında sona eren, üst kata kadar uzanan bir merdiven. 3 Bir aracın veya ayrı teknik ünite olarak bir karoserinin AT tip onayı için başvuru 3.1 Bir aracın AT tip onayı veya ayrı teknik ünite AT tip onayı veya bir araç tipinin veya karoseri tipinin MARTOY un 5 inci maddesine göre halihazırda ayrı teknik ünite olarak onaylanmış olan karoseri ile donatılan bir aracın veya sürücü koltuğuna ilave olarak 8 kişiden daha fazla koltuğu bulunan yolcu taşıma amacıyla kullanılan araçların özel hükümleri bakımından ayrı teknik ünite olarak halihazırda onaylanmış olan karoseri ile donatılan araç tipinin AT tip onayı için başvuru, bunların ilgili imalatçısı tarafından yapılmalıdır. 3.2 Tip onaylı karoserili bir şasi monte edilerek yapılmış bir aracın tip onayı başvurusu için, imalatçı terimi montajcı olarak belirtilir. 3.3 Bilgi dokümanı için bir örnek Ek II İlave 1 de verilmiştir: Alt İlave 1: Araç tipi için, Alt İlave 2: Karoseri tipi için, Alt İlave 3: Önceden ayrı teknik ünite olarak onaylanmış karoseri ile donatılan bir araç tipi için. 3.4 Özel teçhizatla donatılan onaylanacak tipi temsil eden bir araç veya karoseri, tip onayı deneylerini yapmaktan sorumlu teknik servise sunulmalıdır. 4 AT araç tip onayının verilmesi 4.1 İlgili şartlar sağlanırsa, MARTOY un 6 ncı maddesine göre AT tip onayı verilmelidir. 4.2 AT tip onayı belgesi için bir örnek Ek II İlave 2 de verilmiştir. Alt İlave 1: Araç tipi için, Alt İlave 2: Karoseri tipi için, Alt İlave 3: Önceden ayrı teknik ünite olarak onaylanmış olan karoseri ile donatılan bir araç tipi için. 4.3 Onaylanmış her araç tipine veya karoseri tipine, MARTOY un Ek VII sine uygun olarak bir onay numarası verilmelidir. Aynı üye ülke bir başka araç tipi veya karoseri tipine aynı numarayı vermemelidir. 4.4 İşaretleme Ayrı bir teknik ünite olarak onaylanmış karoseri durumunda, karoseri aşağıdaki işaretleri taşımalıdır Karoseri imalatçısının ticarî markası veya ticarî adı, İmalatçının ticarî tanımlaması, Bu Ekin madde 4.3 te belirtilen AT tip onay numarası, Karoseri bir araç üzerine monte edildiğinde de bu işaretler açıkça okunabilir ve silinmez olmalıdır. 5 Tip ve onaylarda değişiklikler 5.1 Özellikle bu yönetmeliğe göre onaylanmış araç tipi veya karoseri tipinin değişiklikleri durumunda, MARTOY un 7 nci maddesi hükümleri uygulanmalıdır. 6 İmalatın uygunluğu İmalatın uygunluğunu sağlamak için tedbirler, MARTOY un 12 nci maddesinde belirtilen hükümlere uygun olarak alınmalıdır. 7 Şartlar 7.1 Genel Aksi belirtilmedikçe bütün ölçmeler, araç çalışır haldeki kütlesinde, düzgün ve yatay zemin üzerinde dururken ve normal seyir durumunda iken yapılmalıdır. Bir karoseri yükseltme/alçaltma sistemi takılmışsa bu sistem, araç normal seyir durumundaki yükseklikte olacak şekilde ayarlanmalıdır. Karoserinin ayrı bir teknik ünite olarak onayı durumunda, karoserinin yatay düz yüzeye göre konumu imalatçı tarafından belirtilmelidir Araç çalışır durumdaki kütlesinde iken, yatay veya özel bir açıda olması için bu Yönetmelikte yüzeyi ile ilgili herhangi bir şartın olup olmamasına bağlı olarak, mekanik süspansiyonlu bir araç için, araç imalatçının beyan ettiği yükleme durumunda olduğunda bu şartın sağlanması kaydıyla yüzey, aracın çalışır durumdaki kütlede iken mevcut olan eğimi geçebilir veya bu eğime sahip olabilir. Bir karoseri alçaltma/yükseltme sistemi araca takılırsa, bu sistem çalışır durumda olmamalıdır. 7.2 Yolcular için ayrılan alan Yolcular için ayrılan alanın toplam yüzey alanı (S 0 ), araç tabanının toplam alanından aşağıdakiler çıkarılarak hesaplanır: Sürücü bölümünün alanı, Kapı basamaklarının alanı ve derinliği 300 mm den az olan her basamağın alanı ve araç çalıştırılırken kapı ve kapı mekanizmasının süpürdüğü alan, Düşey açıklığı, bu Ekin madde te ve madde te belirtilen müsaade edilen iç girintiler dikkate alınmadan tabandan ölçüldüğünde 1350 mm den az yükseklikteki herhangi bir parçanın alanı. Sınıf A veya Sınıf B araçlarda bu ölçü 1200 mm ye kadar azaltılabilir Yolcuların geçişlerine bu Ekin madde te tanımlandığı şekilde engelleyen bir araç alanı, Sadece, eşya veya bagaj taşımak için ayrılan, yolcular için ayrılan alanın dışındaki herhangi bir yerin alanı, Sahanlıklarda net çalışma alanını sağlamak için gerekli alan,
5 Herhangi bir merdivenin, yarım merdiveninin, iç irtibat merdiveninin veya her basamağın yüzeyinin kapladığı taban alanı Ayakta duran yolcular için ayrılan S 1 yüzey alanı, aracın S o alanından aşağıdakiler çıkartılarak hesaplanır Taban eğimi, bu Ekin madde da belirlendiği gibi müsaade edilebilen en fazla değerleri geçtiğinde, tabanın bütün parçalarının alanı, Katlanan koltuklar hariç, bütün koltuklarda insanlar bulunduğunda, ayakta duran bir yolcunun geçişine imkân sağlamayan bütün kısımların alanı, Tabandan itibaren net yükseklik bu Ekin madde de belirtilen geçit yüksekliğinden daha az olduğunda bütün kısımların alanı (bu hususta el tutamakları dikkate alınmamalıdır), Sürücü koltuğunun oturma yüzeyinin merkezinden geçen enine düşey düzlemin önünde kalan alan (sürücü koltuğun en geri konumunda), Katlanabilir koltuklar dışında her koltuğun önündeki 300 mm. uzunluğundaki alan. Tekerlek çıkıntısı üzerine yanlamasına yerleştirilmiş koltuklarda bu değer 225 mm. ye azaltılabilir. Kullanılması düşünülen her koltuğun değişken oturma düzenlemeleri için bu Ekin madde e bakınız Bu Ekin madde ilâ madde te belirtilen hükümler hariç, 400 mm x 300 mm boyutlarında bir dikdörtgenin yerleştirilmesi mümkün olmadığı alanlar dışındaki herhangi bir yüzey, Sınıf II araçlarda ayakta durulmasına müsaade edilmeyen alan, Çift katlı araçlarda üst katın bütün alanı, Tekerlekli sandalye kullanıcısı (kullanıcıları) tarafından işgal edileceği düşünüldüğünde, tekerlekli sandalyenin yüzeyi, bu Ekin madde e bakınız Araçta katlanır koltuklar hariç, madde in şartlarına uygun bir miktar (P) oturma yeri bulunmalıdır. Araç, Sınıf I, Sınıf II veya Sınıf A ise, her kattaki oturma yerinin sayısı en az, o katta yolcular ve varsa mürettebat için ayrılan taban alanın metre kare cinsinden en yakın tam sayıya yuvarlanmış sayısına eşit olmalıdır. Oturma yeri sayısı, Sınıf I araçlarda üst kat hariç, %10 kadar azaltılabilir Değişken oturma kapasiteli olarak donatılmış bir araçta, ayakta duran yolcular için mevcut alan (S 1 ) ve bu Ekin madde 7.3 teki hükümler aşağıdaki şartlarda her uygulama için tayin edilmelidir: Bütün koltukların kapladığı alanı takiben ayakta duran yolcular için kalan alan ve boş alan kalırsa, tekerlekli sandalyenin kapladığı alan, Bütün ayakta durma yerlerinin kapladığı alanı takiben oturan yolcular için mevcut koltuklar ve boş alan kalırsa, tekerlekli sandalye alanı, Tekerlekli sandalyelerin kapladığı bütün alanı takiben oturan yolcular için kalan alan ve sonra kullanım için mevcut kalan koltukların kapladığı alan. 7.3 Araçların işaretlenmesi Araç, ön kapının iç kısmına yakın görünür bir yerde, yüksekliği 15 mm den küçük olmayan harf veya şekil ve yüksekliği 25 mm den küçük olmayan rakamlarla aşağıdaki bilgileri içerecek şekilde işaretlenmelidir: Aracın taşıyacağı tasarımlanan azamî koltuk sayısı, Aracın taşıyacağı tasarımlanan azamî ayakta duran yolcu sayısı (varsa), Aracın taşıyacağı tasarımlanan azamî tekerlekli sandalye sayısı (varsa) Bir araç; oturma yerlerinin sayısı, ayakta durma alanı ve taşınan tekerlekli sandalye sayısının değişken olacağı şekilde tasarımlanmışsa, bu Ekin madde in şartları, azamî oturma kapasitesi ve karşılık gelen tekerlekli sandalye sayısı ile ayakta yolcu sayılarının her birine uygun şekilde uygulanmalıdır Sürücü bölmesinde, sürücü tarafından kolaylıkla görülebilecek şekilde, boyu 10 mm den küçük olmayan harf veya şekil ve boyu 12 mm den küçük olmayan rakamlarla yazılmış ve aşağıdaki bilgileri içerecek şekilde bir alan bulunmalıdır: Araçta, azamî sayıda yolcu ve mürettebat bulunduğunda ve araç teknik olarak müsaade edilen azamî kütleyi veya herhangi bir dingil üzerinde müsaade edilen kütleyi aşmadığında, taşınabilecek bagaj kütlesi. Bu bagaj kütlesi, aşağıdaki bagaj kütlelerini kapsamalıdır: Bagaj bölmelerindeki (97/27/AT Yönetmeliği Ek I madde deki B kütlesi), Tavanda bagaj taşıyacak şekilde donatılmışsa, tavandaki (97/27/AT Yönetmeliği Ek I madde deki BX kütlesi). 7.4 Kararlılık deneyi Bir aracın kararlılığı, aracın üzerinde durduğu yüzey (plâtform), her iki tarafa sırasıyla yatayla 28 o lik açıyla yatırıldığında, devrilmenin meydana geldiği nokta aşılmayacak şekilde olmalıdır Yukarıdaki deneyin amacı için, aşağıdakilerle birlikte bu Ekin madde 2.18 de belirtilen çalışır durumdaki kütlesinde olmalıdır: Her bir yolcu koltuğu üzerine Q ye (97/27/AT Yönetmeliği Ek I madde de tarif edildiği gibi), eşit yükler yerleştirilmedir. Araç, ayakta duranlar veya oturmayan mürettebat için tasarımlanmışsa, Q veya bunları temsil eden 75 kg lık yüklerin ağırlık merkezi, sırasıyla ayakta duran yolcu veya mürettebat alanı boyunca 875 mmyükseklikte düzgün olarak dağıtılmalıdır. Bir aracın, tavanda bagaj taşıyacak şekilde donatılması durumunda, 97/27/AT Yönetmeliği Ek I madde e uygun olarak imalatçı tarafından beyan edilen, bu tür bagajı temsil eden, düzgün olarak dağıtılmış bir kütle (BX) tavana sıkıca bağlanmalıdır. Diğer bagaj bölmelerinde hiçbir bagaj bulunmamalıdır Araç, değişken bir oturma kapasitesine ve ayakta durma kapasitesine sahipse veya bir veya daha fazla tekerlekli sandalye taşımak üzere tasarımlanmışsa, bu tür değişkenliklerin olduğu yolcu bölümünün herhangi bir alanı ile ilgili olarak bu Ekin madde deki yükler, aşağıdaki kütlelerden daha büyük olmalıdır: - Sökülebilir koltukların kütlesini içeren alanın kaplayabildiği oturan yolcuların sayısı ile temsil edilen kütleden veya
6 - Ayakta duran yolcuların sayısının temsil ettiği kütleden veya - Alanda bulunabilen ve her bir tekerlekli sandalye boşluğunun merkezindeki tabanın üzerinde her biri 500 mm lik bir yüksekliğe yerleştirilen, 250 kg lık toplam kütledeki tekerlekli sandalyenin ve kullanıcının kütlesinden veya - Alanda bulunabilen oturan yolcuların, ayakta duran yolcuların ve tekerlekli sandalye kullanıcılarının ve bunlarınherhangi bir birleşiminin kütlesinden Bir araç tekerleğinin eğimli bir deney düzeneği üzerinden yana doğru kaymasını önlemek için kullanılan basamak yüksekliği, deney düzeneği eğilmeden önce aracın üzerinde durduğu yüzey ile aracın bu Ekin madde ye uygun olarak yüklenmesi halindeki yüzeye en yakın olan tekerlek jantının bu kısmına dayanan yüzey arasındaki mesafenin 2/3 ünden fazla olmamalıdır Deney esnasında, normal kullanımda temas etmesi tasarlanmayan hiçbir araç parçası hasarlanmamalı veya yer değiştirmemeli veya herhangi bir parçasında hasar veya yer değiştirme yapılmamalıdır Alternatif olarak, aracın bu Ekin madde ve madde de açıklanan şartlarda devrilmeyeceğini göstermek için bir hesaplama yöntemi kullanılabilir. Bu tür bir hesaplamada aşağıdaki parametreler dikkate alınmalıdır: Kütleler ve boyutlar, Ağırlık merkezinin yüksekliği, Yay katsayıları, Düşey ve yatay lâstik değerleri, Hava yaylarında, hava basınç kumandasının karakteristikleri, Moment merkezlerinin konumu, Karoserinin burkulma dayanımı, Bunun hesaplama yöntemi, bu Ekin İlave 1 inde açıklanmaktadır. 7.5 Yangın tehlikesine karşı koruma Motor bölümü Motor bölümünde, tutuşabilir ses yalıtım malzemesi veya yakıt, yağ veya diğer yanıcı maddeleri emebilen malzeme yağ ve yakıt geçirmez bir tabaka ile kaplanmadıkça kullanılmamalıdır Motor bölümünün herhangi bir kısmında; yakıt, yağ veya diğer herhangi bir yanıcı maddenin birikmesini olabildiğince önlemek amacıyla, motor odası bu duruma uygun hale getirilerek veya sıvı boşaltma ağızları açılarak gerekli tedbirler alınmalıdır Motor bölümü veya başka bir ısı kaynağı (araç uzun bir yokuşu inerken ortaya çıkan ısıyı emmek amacıyla tasarımlanmış bir tertibat gibi; örneğin, bir yavaşlatıcı (retarder) veya sıcak su dolaşım prensibine göre çalışanlar hariç yolcu bölmesi ısıtma tertibatları) ile aracın kalan kısmı arasına, ısıya dayanıklı malzemeden yapılmış ayırma bölmesi konulmalıdır. Ayırma bölmesine bağlantı amacıyla kullanılan bütün sabitleme kelepçeleri veya contalar yangına dayanıklı olmalıdır Sıcak su dolaşımı esasına göre çalışanlar dışındaki ısıtıcı (ısıtıcılar), ısıya dayanıklı bir mahfazaya konulmuşsa, zehirli gaz yaymıyorsa ve sıcak yüzeyleri yolculara temas etmeyecek şekilde yerleştirilmişse, yolcu bölmesine konulabilir Elektrik donanımı ve kablolama Tüm kablolar iyi bir şekilde yalıtılmalı; bütün kablolar ve elektrik donanımı maruz kalacakları sıcaklık ve nem şartlarına dayanabilmelidir. Motor bölmesinde, kablo ve elektrik donanımının ortam sıcaklığı ve muhtemel kirleticilerin olumsuz etkilerine dayanabilecek özellikte olmalarına özel bir önem verilmelidir Elektrik devrelerinde kullanılan hiçbir kablo, kablonun montaj şekli ve azamî ortam sıcaklığı bakımından bu tür bir kablo için kabul edilebilir olan akımdan fazlasını taşımamalıdır Marş motoru, ateşleme devresi (pozitif ateşleme), kızdırma bujileri, motor durdurma tertibatı, besleme devresi ve akü topraklama bağlantısı dışındaki donanımın bir parçasını besleyen her bir elektrik devresinde bir sigorta veya bir devre kesici bulunmalıdır. Bununla birlikte, anma kapasitesi 16 Amper i aşmamak kaydı ile bunlar ortak bir sigorta veya ortak bir devre kesici ile korunabilir Bütün kablolar, iyi bir şekilde korunmalı ve kesilme, aşınma veya sıyrılmalardan zarar görmeyecekleri şekildeki güvenli bir konumda tutulmalıdır Bir araçta gerilimin bir veya daha fazla elektrik devresinde 100 V RMS yi (etken değer) aşması durumunda, bu tür devreleri ana şalterden ayırabilecek özellikteki manuel bir şalter, toprak bağlantısı bulunmayan ana şalter kutuplarına bağlanmalı ve aracın zorunlu dış aydınlatma devrelerini ana şalterden ayırma özelliğine sahip olmaması gereken bu şalter, sürücünün kolaylıkla ulaşabileceği şekilde, aracın iç kısmına yerleştirilmelidir. Bu madde, yüksek gerilimli ateşleme devrelerine veya araçtaki donanımın bir ünitesindeki bu özelliğe sahip devrelere uygulanmaz Kablolar, hiçbir parçası, yakıt besleme boruları veya egzoz sisteminin herhangi bir kısmı ile temas etmeyecek şekilde yerleştirilmeli ve özel yalıtımlı ve korumalı olmadıkları sürece (örnek; solenoid egzoz supabı) aşırı ısıya maruz bırakılmamalıdır Aküler Aküler, iyi bir şekilde sabitlenmeli ve kolayca erişilebilir olmalıdır Akü bölmesi, yolcu bölümü ve sürücü bölümünden ayrı olmalı ve dışarıdan havalandırılmalıdır Akü kutup başları, kısa devre tehlikesine karşı korunmalıdır Yangın söndürücüler ve ilk yardım donanımı Biri sürücü koltuğunun yakınında olmak üzere bir veya daha fazla sayıda yangın söndürücünün yerleştirilmesi için yeterli alan ayrılmalıdır. Bu amaçla ayrılacak yer, Sınıf A veya Sınıf B araçlarda 8 dm 3 ten az ve Sınıf I, Sınıf II veya Sınıf III araçlarda 15 dm 3 ten az olmamalıdır Bir veya daha fazla ilk yardım çantasının yerleştirilmesi için yer ayrılmalıdır. Ayrılan yer, 7 dm 3 ten az olmamalı, bunun en az ölçüsü 80 mm den daha az olmamalıdır Yangın söndürücüler ve ilk yardım donanımı, açıkça işaretlenmesi ve acil bir durumda kişinin bunları kolayca
7 çıkarmasını sağlayacak vasıtaların bulunması kaydıyla, yangın söndürücüler ve ilk yardım donanımı hırsızlığa veya şiddete karşı emniyetli bir şekilde korunabilir (örneğin, içeride kilitli bir dolaba veya kırılabilir bir cam arkasına) Malzemeler Etkin olarak korunmamışsa, egzoz sisteminden veya herhangi bir önemli diğer ısı kaynağından 100 mm lik mesafe içinde tutuşabilir malzemeye müsaade edilmemelidir. Gerektiğinde, makina yağı (gres) veya diğer tutuşabilir maddelerin egzoz sistemi veya diğer önemli ısı kaynakları ile temasını önlemek için koruma sağlanmalıdır. Bu maddenin amaçları bakımından, tutuşabilir malzemenin bu bölgede karşılaşması muhtemel olan sıcaklıklara dayanabileceği şekilde tasarlanmayan bir malzeme olduğu kabul edilmelidir. 7.6 Çıkışlar Çıkışların sayısı Bir araçta, en az iki adet kapı bulunmalıdır. Bu kapıların ikisi de servis kapısı olmalı veya bir adedi servis kapısı, bir adedi de acil çıkış kapısı olabilir. Gerekli olan servis kapılarının en az sayısı, aşağıdaki gibi olmalıdır: Yolcu sayısı Servis kapılarının sayısı Sınıf I ve A Sınıf II Sınıf III ve B Bir körüklü aracın her bir bağımsız bölümünde en az bir servis kapısı olmak zorundadır. Sınıf I körüklü aracın ön arabasında en az iki servis kapısı olmak zorundadır Bu şartın amacı bakımından, güç tahrikli kumanda ile çalışan servis kapıları, bu Ekin madde de açıklanan kumanda harekete geçirildikten sonra gerektiğinde el ile kolaylıkla açılamıyorsa, bu tür servis kapıları acil çıkış kapısı olarak kabul edilmemelidir En az çıkış sayısı, ayrı bir bölümün çıkışlarının toplam sayısının aşağıdaki biçimde olacağı şekilde olmalıdır. Her bir bölümdeki yolcu ve mürettebat toplam sayısı En az toplam çıkış sayısı Çıkış kapakları, yukarıda bahsedilen acil çıkışlardan sadece biri olarak kabul edilebilir Körüklü araçların her bir bölümü, asgarî çıkış sayısı ve konumlarının belirlenmesi açısından, madde ün dışında, ayrı bir araç olarak değerlendirilmelidir. Tuvalet ve mutfaklar, acil çıkış sayılarının tanımlanması bakımından ayrı bölümler olarak değerlendirilmemelidir. Her bir bölüm için yolcu sayısı belirlenmelidir İki kanatlı servis kapısı iki adet kapı olarak, bir çift veya çoklu pencere iki acil çıkış penceresi olarak değerlendirilmelidir Sürücü bölümü, bu Ekin madde de belirtilen şartlardan birine uygun geçiş vasıtasıyla yolcu bölümüne girişi sağlamıyorsa, aşağıdaki şartlar yerine getirilmelidir: Sürücü bölümü, her ikisi de aynı yan yüzde bulunmayan iki çıkışa sahip olmalıdır. Bu çıkışlardan bir tanesi pencere ise, bu pencere bu Ekin madde ve madde de acil çıkış pencereleri için belirtilen şartlara uygun olmalıdır İlave yolcular için, sürücünün yanında bir veya iki koltuğa izin verilmişse, bu durumda bu Ekin madde de belirtilmiş olan çıkışların ikisi de kapı olmalıdır. Sürücü koltuğu, direksiyon, motor mahfazası, vites kolu, el freni kumandası vb. donanım çıkış için büyük bir engel oluşturmuyorsa, bu koltuklarda oturanlar için sürücü kapısı, acil çıkış kapısı olarak kabul edilmelidir. Bu ilave yolcular için ayrılmış olan kapı, sürücü için acil çıkış kapısı olarak kabul edilmelidir. Sürücü bölmesine dahil edilen bu bölüme, beşe kadar ilave koltuk konulabilir; ancak, bu ilave koltuklar ve bu koltuklar için sağlanan boşluk, bu yönetmeliğin bütün şartlarına uygun olmalı ve yolcu bölümüne geçişi sağlayan kapılardan en az biri, bu Ekin madde te acil çıkış kapılarıyla ilgili şartlara uygun olmalıdır Bu Ekin madde ve madde de belirtilen durumlarda, sürücü bölmesi için sağlanan çıkışlar, bu Ekin madde ve madde maddelerinin gerektirdiği kapılardan veya madde ve madde de belirtilen durum haricinde, bu Ekin madde ün gerektirdiği çıkışlardan biri olarak değerlendirilmemelidir. Bu Ekin madde den madde ye kadar olan maddeler ve madde 7.7.1, madde ve madde bu tür çıkışlara uygulanmamalıdır.
8 Sürücü bölmesi ve yakınındaki koltuklara, bu Ekin madde de belirtilen şartların birisine uygun bir geçiş vasıtasıyla ana yolcu bölmesinden geçilebiliyorsa, sürücü bölmesinden hiçbir çıkışa gerek yoktur Bu Ekin madde de belirtilen şartlarda, bölmeden bir sürücü kapısı veya başka bir çıkış sağlanmışsa, bu sadece aşağıdakilerin sağlanması kaydıyla yolcular için bir çıkış olarak kabul edilebilir: Bu çıkıştan yararlanabilmek için, direksiyon ile sürücü koltuğu arasına sıkışmadan geçebiliyorsa, Bu Ekin madde de gösterilen acil çıkış kapılarının ölçüleri ile ilgili şartları sağlıyorsa Acil durumda sürücü tarafından hızlı bir şekilde ortadan kaldırılabilmesi kaydıyla, bu Ekin madde ve madde , sürücü koltuğu ile yolcu bölümü arasında bir kapı veya diğer bir engelin bulunmasını engellemez. Bölmede bu engel tarafından korunan bir sürücü kapısı, yolcular için bir çıkış olarak değerlendirilmemelidir Acil çıkış kapı ve pencerelerine ilave olarak, Sınıf II, Sınıf III ve Sınıf B araçlarda, tavan kurtarma kapakları bulunmalıdır. Bu kapaklar, Sınıf I ve Sınıf A araçlarda da bulunabilir. Bu kapakların en az sayısı aşağıdaki gibi olmalıdır. Yolcu sayısı Çıkış kapağı sayısı 50 yi aşmıyorsa 1 50 yi aşıyorsa Çıkışların yerleştirilmesi Yolcu kapasitesi 22 den fazla olan araçlar, aşağıdaki şartları sağlamalıdır. Yolcu kapasitesi 22 yi aşmayan araçlar, aşağıda gösterilen şartları veya Ek VI madde 1.2 de yer alanları karşılamalıdır: Servis kapısı (kapıları), aracın çalışmasına izin verileceği ülkedeki trafik yönüne karşılık gelen yol tarafına daha yakın olan araç yan yüzüne yerleştirilmeli ve kapıların en az bir adedi, aracın ön yarısında bulunmalıdır. Ancak bu şart, aracın arka yüzünde, tekerlekli sandalye kullanıcıları için bir adet kapı bulunmasına engel değildir Bu Ekin madde de belirtilen kapılardan ikisi, alanlarının orta noktalarından geçen enlemesine düşey düzlemler arasındaki mesafe, yolcu bölümünün toplam boyunun % 40 ından küçük olmayacak şekilde ayrılmalıdır. Bu kapılardan birisi çift kanatlı kapının bir kanadı ise, yukarıda sözü edilen mesafe, en uzak konumdaki iki kapı arasında ölçülmelidir Çıkışlar, aracın her iki yanında, esas olarak aynı sayıda olacak şekilde yerleştirilmelidir En az bir adet acil çıkış aracın sırasıyla arka veya ön yüzüne sırasıyla yerleştirilmelidir. Sınıf I araçlar ile arka kısımları yolcu bölümünden kalıcı olarak kapatılmış araçlarda bir kurtarma kapağı mevcut ise, bu şartın sağlandığı kabul edilmelidir Aynı taraftaki çıkışlar, araç boyunca uygun aralıklarla yerleştirilmelidir Servis kapısı olmamak kaydı ile, arka yüzde bir adet kapının bulunmasına izin verilmelidir Kurtarma kapakları (mevcutsa), aşağıdaki şekilde yerleştirilmelidir: Sadece bir adet kurtarma kapağı mevcut ise, bu kapak aracın ortadaki üçte birlik kısma yerleştirilmelidir. İki adet kurtarma kapağı mevcut ise, bu kapaklar, aracın boylamasına eksenine paralel bir hat üzerinde, açıklıkların en yakın kenarları arasında en az 2 m mesafe olacak şekilde yerleştirilmelidir Çıkışların asgarî ölçüleri Muhtelif çıkışların asgarî ölçüleri, aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir: Sınıf I Sınıf II ve Sınıf III Açıklamalar Servis kapısı Kapı açıklığı Yükseklik (mm) Acil çıkış Kapısı Genişlik (mm) Tek kapı : 650 Çift kapı : 1200 Yükseklik (mm) 1250 Genişlik (mm) 550 Bu ölçme, tutamaklar hizasında yapıldığında, bu ölçü 100 mm ye kadar azaltılabilir. - Acil çıkış penceresi Alan (mm 2 ) İmalatçı, yukarıda belirtilen asgarî ölçülerdeki bir acil çıkış penceresini sağlamamış ise, aracın arka yüzüne yerleştirilen acil çıkış penceresi. Tavan çıkış çapağı Kapak açıklığı Alan (mm 2 ) Bu alana, 500 mm x 700 mmboyutlarında bir dikdörtgenin yerleştirilmesi mümkün olmalıdır. Acil çıkış penceresi açıklığına, 350 mm yükseklik ve 1550 mm genişliğindeki bir dikdörtgenin yerleştirilmesi mümkün olmalıdır. Bu dikdörtgenin köşeleri, 250 mm yi aşmayan eğrilik yarıçapına kadar yuvarlatılabilir. Bu alana, 500 mm x 700 mmboyutlarında bir dikdörtgenin yerleştirilmesi mümkün olmalıdır Yolcu kapasitesi 22 yi aşmayan araçlar, bu Ekin madde de belirtilen şartları veya Ek VI nın madde 1.1 inde yer alanları karşılayabilir: Servis kapıları ile ilgili teknik şartlar
9 Her bir servis kapısı, araç hareketsiz durumda iken, içeriden ve dışarıdan kolaylıkla açılabilmelidir (hareket halinde iken açılabilmeleri zorunlu değildir). Bununla birlikte, bu şart, kapıların her durumda içeriden açılabilmeleri kaydı ile dışarıdan kilitlenmesinin engellenmesi şeklinde yorumlanmamalıdır Kapının dışarıdan açılmasını sağlayan her kumanda veya tertibat, yerden 1000 mm ilâ 1500 mm yükseklikte olmalı ve kapıdan olan uzaklığı ise 500 mm den fazla olmamalıdır. Sınıf I, Sınıf II ve Sınıf III araçlarda, kapının içeriden açılmasını sağlayan her bir kumanda veya tertibat, tabanın veya kumandaya en yakın basamağın üst yüzeyinden 1000 mm ilâ 1500 mm yükseklikte olmalı ve kapıdan olan uzaklığı ise 500 mm den fazla olmamalıdır. Bu şart, sürücü bölmesine yerleştirilmiş kumandalara uygulanmamalıdır Tek kanatlı, mil veya menteşeli, el ile çalışan her bir servis kapısı, araç ilerlerken açık kapının sabit bir nesneye temas etmesi halinde, kapının kapanacağı şekilde mil veya menteşelenmelidir Elle çalışan servis kapısına çarpma kilit takılmışsa, kilit iki kademeli tipte olmalıdır Servis kapısının iç kısmında, kapı kapandığında, iç basamakları kapatmak amacıyla tasarlanmış herhangi bir tertibat bulunmamalıdır. Bu durum, kapı kapandığında üzerinde yolcuların durabileceği bir zemin uzantısı oluşturmayan ve kapı açma mekanizmasının ve kapının iç tarafına takılan diğer tertibatların basamak bölümünde bulunmasını engellemez. Bu mekanizma ve donanım, yolcular için tehlike yaratmamalıdır Sürücü, oturma konumunda iken, yan yüzeylerdeki otomatik olmayan servis kapılarına bitişik iç ve dış alanlarda yolcu bulunup bulunmadığını doğrudan kontrol edemiyorsa, bu amaçla servis kapılarına optik veya benzerî cihazlar yerleştirilmelidir. 22 yolcuyu aşmayan araçların arka yüzündeki bir servis kapısı durumunda, aracın 1 mgerisinde ayakta duran 1,3 m boyundaki bir kişinin varlığı sürücü tarafından tespit edilebiliyorsa, bu şart karşılanmış olarak değerlendirilir Aracın içine doğru açılan her kapı ve mekanizması, hareket ettiğinde normal kullanım şartlarında yolcuların yaralanmalarına neden olmayacak şekilde yapılmalıdır. Gerekli olduğu durumlarda, uygun koruma tertibatları takılmalıdır Servis kapısı, tuvalet veya diğer dahilî bölmelere ait kapıların yanına yerleştirilmişse, servis kapısının istem dışı kullanımının önüne geçilmelidir. Bununla birlikte, araç 5 km/h i aşan bir hızda hareket ettiğinde kapının otomatik olarak kilitlenmesi halinde, bu şart uygulanmaz Kapasitesi 22 yolcuyu geçmeyen araçlarda, aracın arka yüzündeki servis kapılarında kapı kanatları 115 o den fazla veya 85 o den az açılmamalı ve açık durumdaki konumunda otomatik olarak durmalıdır. Bu şart, emniyetli olarak yapılabildiğinde, kapının bu açıdan daha fazla açılması ve durdurulması özelliğini engellemez. Örneğin, yükleme için yüksek bir karşı geri hareketi veya aracın arkasında serbest bir yükleme alanı temin etmek için kapıların 270 o açılmasını sağlamak Güç tahrikli servis kapıları ile ilgili ilave teknik şartlar Acil durumlarda; her bir güç tahrikli servis kapısı, araç hareketsiz durumda iken (hareket halinde iken gerekli değildir) içeriden ve kilitli değilse, güç kaynağının çalışır durumda bulunup bulunmamasına bakılmaksızın, aşağıda özellikleri açıklanmış olan kumandalarla dışarıdan açılabilmelidir: Bu kumandalar, gerektiğinde diğer kapı kumandalarının eylemlerini devre dışı bırakacak şekilde öncelikli olmalıdır İç kumandalar, kapı üzerine veya kapıya 300 mm lik mesafe içinde ve birinci basamaktan 1600 mm den az olmayan yüksekliğe yerleştirilmelidir Kapıya yaklaşırken ve kapının önünde ayakta dururken, kolayca görülebilmeli ve açıkça tanınabilmeli ve bu kumanda, normal açma kumandalarına ilave olarak konulmuşsa, acil kullanım için olduğu açıkça işaretlenmelidir Kapının hemen önünde, ayakta duran kişi tarafından çalıştırılabilmelidir Kapının açılmasını sağlamalı veya el ile kolaylıkla açılmasına imkân vermelidir Acil çıkış kumandasına ulaşabilmek amacıyla, kolaylıkla sökülebilen veya kırılabilen bir düzenekle korunabilir. Acil kumandanın çalıştırılması veya kumanda üzerindeki koruyucu kapağın sökülmesi, sürücüye sesli ve görüntülü olarak bildirilmelidir Bu Ekin madde nin şartlarını sağlamayan sürücü tarafından çalıştırılan bir kapıda, kumandalar, kapıyı açmak amacıyla çalıştırıldıktan ve kapı normal konumuna döndükten sonra kapı, sürücünün kapatma kumandasını müteakip çalıştırmasına kadar kapanmayacak şekilde olmalıdır Servis kapılarını dışarıdan kilitlemek amacıyla, dışarıdaki acil çıkış kumandaları devreden çıkartmak için sürücünün oturma konumunda iken çalıştıracağı bir cihaz bulunabilir. Bu durumda, dışarıdaki acil çıkış kumandaları, motorun çalışması ile veya araç 20 km/h hıza ulaşmadan önce otomatik olarak tekrar faal hale gelmelidir. Ardından, dışarıdaki acil çıkış kumandaların devre dışı bırakılması otomatik olarak gerçekleşmemeli, sürücünün ilave bir hareketini gerektirmelidir Her sürücü kontrollü servis kapısı, ayak kumandası durumu hariç, açıkça ve ayırt edilecek şekilde işaretlenen kumandalar kullanıldığında, sürücü koltuğunda otururken çalıştırılabilme özelliğinde olmalıdır Kapının tamamen kapanmadığı konusunda sürücüyü ikaz etmek üzere, her güç tahrikli servis kapısı, herhangi bir ortam aydınlatma koşulunda normal sürüş konumunda oturan sürücü tarafından açıkça görülebilecek bir görsel ikazı devreye sokmalıdır. Bu görsel ikaz, kapının rijit yapısı tam açık konum ile tam kapalı konumdan 30 mm lik bir nokta arasındaki her durumda sinyal vermelidir. Bir adet ikaz, bir veya daha fazla sayıda kapı için görev yapabilir. Bununla birlikte, bu tür ikazlar madde ve madde nin şartlarını sağlamayan ön servis kapılarına takılmamalıdır Güç tahrikli bir servis kapısını açmak ve kapamak için sürücü kumandalarının mevcut olması halinde, sürücü açma ve kapama işleminin herhangi bir anında kapının hareketini aksi yöne (tersine) çevirebilmelidir Her güç tahrikli servis kapısının yapım özellikleri ile kumandaları, bir yolcunun kapı tarafından yaralanma ve kapı kapanırken sıkışma ihtimalini ortadan kaldıracak şekilde olmalıdır Aşağıdaki iki şartın karşılanması halinde, bu şartın sağlandığı kabul edilmelidir.
10 Birinci şart, kapı kapanırken Ek V de tanımlanan herhangi bir ölçme noktasında, 150 N u aşmayan bir tutma kuvveti ile karşı konulduğunda kapı, otomatik olarak tekrar tamamen açılmalı ve otomatik olarak çalışan servis kapıları dışında, kapatma kumandası çalıştırılıncaya kadar açık kalmalıdır. Tutma kuvveti, teknik servisin uygun göreceği herhangi bir yöntemle ölçülebilir. Bu husustaki kılavuz bu Yönetmeliğin Ek V inde verilmiştir. En büyük kuvvet, 300 N u aşmamak kaydı ile kısa bir süre için 150 N un üzerinde olabilir. Yeniden açma sistemi, kesiti 60 mmyükseklik ve 30 mm genişliğe sahip ve köşeleri 5 mm eğrilik yarıçapına sahip deney çubuğu vasıtası ile kontrol edilebilir İkinci şart, kapı yolcunun bilek veya parmaklarını sıkıştıracak şekilde kapandığında, aşağıdaki şartlardan birisinin sağlanmasıdır: Kapı, otomatik olarak tamamen (yeniden) açılmalı veya otomatik servis kapıları dışında, kapama kumandası çalıştırılıncaya kadar açık kalmalıdır veya Bilek veya parmaklar, yolcu için yaralanma tehlikesi olmaksızın kapıdan kolaylıkla çekilerek çıkartılabilmelidir. Bu şart, el ile veya bu Ekin madde de açıklanmış olan, bir ucundaki 300 mm uzunluk boyunca 30 mm kalınlıktan 5 mm ye inceltilmiş (konikleştirilmiş) deney çubuğu ile kontrol edilebilir. Deney çubuğunun yüzeyi parlatılmamalı veya yağlanmamalıdır. Kapı, deney çubuğunu sıkıştırırsa, çubuk, kolaylıkla çekilerek çıkartılabilmeli veya Kapı, yüksekliği 60 mm, genişliği 20 mm kesite sahip ve köşeleri 5 mm yarıçaplı olacak şekilde yuvarlatılmış olan deney çubuğunun serbestçe geçişine imkân veren bir konumda tutulur. Bu konum, tam kapalı konuma göre, 30 mm den daha fazla açıklıkta olmamalıdır Aşağıda açıklanan hususlardan birisinin sağlanması durumunda, bir ön servis kapısının bu Ekin madde nın şartlarını yerine getirdiği kabul edilmelidir Kapı, bu Ekin madde ve madde nin şartlarını yerine getiriyorsa, Kapıya yumuşak malzemeden yapılmış kenarlar takılmışsa, bununla birlikte, kapı bu Ekin madde de açıklanan deney çubuğu üzerine kapandığında yumuşak kenarlar, kapıların rijit kısmı tam kapalı konumagelecek kadar yumuşak olmamalıdır Bir güç tahrikli servis kapısının güç beslemesinin sürekli tatbiki ile kapalı tutulduğu durumlarda, kapılara güç beslemesi ile ilgili herhangi bir arıza hakkında, sürücüyü bilgilendirmek amacıyla bir görülür uyarı cihazı bulunmalıdır Araca hareket engelleme tertibatı takılmışsa, tertibat sadece aracın 5 km/h ten düşük hızlarında faal olmalı; bu hızın üzerinde çalışmamalıdır Araca hareket engelleme tertibatı takılmamışsa, herhangi bir güç tahrikli servis kapısının tamamen kapanmadığı durumda, araç durur halden harekete geçirildiğinde, sürücüyü sesli olarak uyaran bir cihaz bulunmalıdır. Bu sesli uyarı, bu Ekin madde te açıklanan şartları sağlayan kapılar için 5 km/h i aşan araç hızında devreye girmelidir Otomatik olarak çalışan servis kapıları ile ilgili ilave teknik şartlar Açma kumandalarının çalışması Bu Ekin madde de yer alanlar dışında, her bir otomatik servis kapısının açma kumandası, sadece sürücü tarafından oturma konumunda iken devreye sokulabilmeli ve devre dışı bırakılabilmelidir Devreye sokma ve devre dışı bırakma, bir anahtar (elektrikî) yardımı ile doğrudan yapılabileceği gibi, ön servis kapısının açılması ve kapatılması şeklinde dolaylı olarak da gerçekleştirilebilir Açma kumandalarının sürücü tarafından çalıştırılması, aracın içerisinde ve kapının dışarıdan açılacağı durumlarda, aynı zamanda, aracın dışından görülebilmelidir. Gösterge (örneğin, ışıklı düğme, ışıklı işaret) ilgili kapının üzerinde veya bitişiğinde olmalıdır Anahtar aracılığı ile doğrudan çalıştırılması durumunda, sistemin fonksiyonel durumu, sürücüye örneğin, anahtarın konumu veya gösterge lambası veya ışıklı anahtar vasıtasıyla açıkça bildirilmelidir. Şalter, diğer kumandalarla karıştırılmayacak şekilde, özel olarak işaretlenmeli ve düzenlenmelidir Otomatik olarak çalışan servis kapılarının açılması Açma kumandalarının, sürücü tarafından devreye sokulmasından sonra yolcular tarafından kapının aşağıdaki şekilde açılması mümkün olmalıdır Bir düğmeye basılması veya bir ışık engelinden geçilmesi gibi yöntemlerle içeriden ve Çıkış olarak ayrılmış ve buna uygun olarak işaretlenmiş kapı dışında ışıklı bir düğmeye, ışıklı bir işaretin altındaki düğmeye veya uygun bir talimatla işaretlenmiş benzer düzeneklerle dışarıdan Bu Ekin madde de belirtilen düğmeye basılması ve bu Ekin madde de anılan, sürücü ile iletişim kurma vasıtalarının kullanılması ile hafızada saklanabilen, sürücü tarafından açma kumandalarının devreye sokulmasından sonra kapının açılmasını sağlayan bir sinyal gönderilebilir Otomatik olarak çalışan servis kapılarının kapanması: Otomatik olarak çalışan bir servis kapısı açıldığında, belirli bir zaman dilimi geçtikten sonra otomatik olarak tekrar kapanmalıdır. Bu zaman dilimi süresi esnasında bir yolcu araca girer veya çıkarsa, bir emniyet tertibatı (bir ayak basma teması, ışıklı engel, tek yönlü geçiş) kapı kapanıncaya kadar geçecek sürenin yeterince uzatılması sağlanmalıdır Kapı kapanırken, araca bir yolcu girer veya çıkarsa, kapanma işlemi otomatik olarak durdurulmalı ve kapı açık konumuna dönmelidir. Geri dönüş, bu Ekin madde de açıklanan emniyet tertibatlarından birisi ile veya diğer bir tertibat vasıtasıyla harekete geçirilebilir Bu Ekin madde e uygun olarak otomatik olarak kapanmış olan kapı, bu Ekin madde ye göre bir yolcu tarafından tekrar açılabilmelidir. Sürücü açma kumandalarını devre dışı bırakmışsa, bu şart uygulanmamalıdır Otomatik olarak çalışan kapıların açma kumandalarının sürücü tarafından devre dışı bırakılmasının
11 ardından açık kapı, bu Ekin madde ve madde ye uygun olarak kapanmalıdır Çocuk arabalı ve hareket engelli yolcular gibi özel hizmetler için ayrılmış kapılarda otomatik kapanma işleminin engellenmesi: Sürücü, özel bir kumandayı harekete geçirerek, otomatik kapanma işlemini engelleyebilmelidir. Yolcular da, özel bir düğmeye basmak sureti ile otomatik kapanma işlemini doğrudan engelleyebilmelidir Otomatik kapanma işleminin engellenmesi, sürücüye örneğin, görülür bir ikazla bildirilmelidir Otomatik olarak kapanma işleminin tekrar eski haline getirilmesi, her halûkârda sürücü tarafından sağlanabilmelidir Bu Ekin madde ü, kapının müteakip kapanma işlemine uygulanmalıdır Acil çıkış kapıları için teknik şartlar Acil çıkış kapıları, araç hareketsiz durumda iken içeriden ve dışarıdan kolaylıkla açılabilmelidir. Bununla birlikte bu şart, kapının her durumda normal açma mekanizması ile açılabilmesi kaydıyla, dışarıdan kilitlenmesinin engellenmesi şeklinde yorumlanmamalıdır Acil çıkış kapıları, bu kapıların kullanımı esnasında bu Ekin madde de açıklanan kumanda faaliyete geçirilip normal konumuna getirildiğinde, sürücünün kapama kumandasını çalıştırmasına kadar tekrar kapanmıyorsa, güç tahrikli tipte olmamalıdır. Ayrıca kapılar, kapasitesi 22 yolcuyu aşmayan araçlardaki kapılar dışında, kayan (sürgülü) tipte olmamalıdır. Bu araçlar için, 74/297/AT Yönetmeliğine uygun olarak ön bariyer çarpma deneyine tâbi tutulduktan sonra alet kullanmadan açılabilme özelliği gösterilmiş olan kayar kapı, acil çıkış kapısı olarak kabul edilebilir Acil çıkış kapılarını dışarıdan açan her kumanda veya düzenek, yerden 1000 mm ile 1500 mm arasında olmalı ve kapıdan yatay uzaklığı ise 500 mm yi aşmamalıdır. Sınıf I, Sınıf II ve Sınıf III araçlarda acil çıkış kapısını içeriden açan her kumanda veya düzenek, zeminin veya kumandaya en yakın basamağın üst yüzeyinden itibaren 1000 mm ile1500 mm arasında olmalı ve kapıdan yatay uzaklığı ise 500 mm yi aşmamalıdır. Bu şart, sürücü alanında bulunan kumandalara uygulanmamalıdır Aracın yan duvarına yerleştirilen menteşeli acil çıkış kapıları, kapıların ön kenarlarından menteşelenmeli ve dışarıya doğru açılmalıdır. Kontrol kayışları, zincirleri veya diğer kısıtlama düzeneklerine, kapının açılmasına ve en az de açık kalmalarına engel olmamaları kaydı ile, izin verilmelidir. Bir vasıta, acil çıkış kapısı geçiş açıklığına serbestgeçişi yeterli hale getiriyorsa, lik asgarî açı uygulanmamalıdır Acil çıkış kapıları, istem dışı çalışmaya karşı güvenli olmalıdır. Bununla birlikte, araç 5 km/h in üzerindeki hızlarda seyrederken kapılar otomatik olarak kilitleniyorsa, bu şart uygulanmamalıdır Sürücüyü, kapıların güvenli olarak kapatılmadığı durumlarda uyarmak amacıyla; bütün acil çıkış kapılarında sesli uyarı cihazı bulunmalıdır. Bu uyarı cihazı kapının hareketi ile değil, kapı mandalı veya kapı kolunun hareketi ile çalışmalıdır Acil çıkış pencereleri için teknik şartlar Her menteşeli veya itilerek çıkartılabilir acil çıkış penceresi dışarıya açılmalıdır. İtilerek çıkartılabilir olanlar kullanıldıklarında, araçtan tamamen kopmamalıdır. İtilerek çıkartılabilir pencerelerin dikkatsizlik veya yanlışlıklakullanılması etkin bir şekilde önlenmelidir Her acil çıkış penceresi aşağıda belirtilen özelliklerden birine sahip olmalıdır: Aracın içerisinden ve dışarısından, uygunlukları kabul edilmiş bir düzenek vasıtasıyla, kolaylıkla veya anîden açılabilmeli veya Kolaylıkla kırılabilir emniyet camından yapılmalıdır. Bu ikinci şart, lamine camdan veya plâstik malzemeden yapılmış levhaların kullanılmasını engeller. Camların kırılmasını sağlamak amacıyla her bir acil çıkış penceresi bitişiğinde, araç içindeki kişilerin kolaylıkla ulaşabilecekleri şekilde bir alet bulunmalıdır Dışarıdan kilitlenebilen her acil çıkış penceresi, her seferde aracın içinden açılabilecek şekilde imal edilmelidir Acil çıkış penceresi, üst kenarından yatay olarak menteşelenmiş bir tipte ise pencereyi tam açık konumda tutâbilmek amacıyla, uygun bir tertibat bulunmalıdır. Menteşeli her acil çıkış penceresi, aracın içinden veya dışından, serbest geçişi engellemeyecek şekilde çalışmalıdır Aracın yan yüzeyine takılan acil çıkış penceresinin alt kenarının, pencerenin hemen altındaki zeminin ortak seviyesine göre yüksekliği (tekerlek veya şanzıman muhafazası gibi kısmî yükseltiler dışında) menteşeli acil çıkış pencerelerinde 1200 mm den büyük ve 650 mm den küçük veya kırılabilir cam olması durumunda ise, 500 mm den küçük olmamalıdır. Bununla birlikte, menteşeli acil çıkış pencerelerinde, pencere açıklığının yolcuların araçtan düşme ihtimalini önlemek için650 mm yüksekliğe kadar bir mahfaza ile teçhiz edilmesi kaydı ile, alt kenarın yüksekliği en az 500 mm olacak şekilde azaltılabilir. Pencere açıklığının, muhafaza ile teçhiz edilmesi durumunda, pencere açıklığının muhafazanın üzerinde kalan ölçüleri, bir acil çıkış penceresi için belirtilen en küçük ölçülerden daha küçük olmamalıdır Sürücü koltuğundan açıkça görülemeyen menteşeli her acil çıkış penceresine, pencere tamamen kapanmadığında, sürücüyü uyarmak için sesli bir uyarı cihazı takılmalıdır. Bu cihaz, pencerenin kendi hareketi ile değil, pencere kilidinin hareketi ile devreye girmelidir Kurtarma kapakları için teknik şartlar Her kurtarma kapağı, aracın içinden ve dışından, serbest geçişi engellemeyecek şekilde çalışmalıdır Tavan kurtarma kapakları, itilerek çıkartılabilir veya menteşeli olmalı veya kolayca kırılabilen emniyet camından yapılmalıdır. Taban kurtarma kapakları, itilerek çıkartılabilir veya menteşeli olmalı ve emniyetli olarak kapanmadığında, sürücüyü uyaracak sesli bir uyarı cihazı takılmalıdır. Bu cihazı, kapağın kendi hareketi değil, taban kurtarma kapak kilidi harekete geçirmelidir. Taban kurtarma kapakları, istem dışı çalışmaya karşı güvenli olmalıdır. Bununla birlikte araç 5 km/h in üzerindeki hızlarda seyrederken, taban kurtarma kapakları otomatik olarak kilitleniyorsa, bu şart uygulanmamalıdır.