İdrar yolu enfeksiyonu böbrekler, üreterler, mesane ve üretra gibi idrar sisteminin herhangi bir yerinde oluşan bir enfeksiyondur. Enfeksiyonların çoğu alt üriner sistem mesane ve idrar yollarını içermektedir. (1)
İdrar yolu enfeksiyonları ya da diğer adıyla üriner sistem enfeksiyonları oldukça sık yaşanan sağlık sorunlarıdır. İdrar yolu enfeksiyonu özellikle kadınlarda, bebeklerde ve yaşlı insanlarda daha sık görülmektedir. İki kadından biri ya da yirmi erkekten biri hayatlarının bir bölümünde idrar yolu enfeksiyonu yaşamaktadır.
Böbrekler kandaki su miktarını kontrol etmektedir ve atık ürünlerin filtreleyerek idrarın oluşturmasını sağlamaktadır. Her böbreğin üreter denilen ve böbrekleri mesaneye bağlayan bir tüpü bulunmaktadır. İdrar, üreterler vasıtasıyla böbreklerden bırakılmakta ve mesaneye girmektedir. Mesane, idrara çıkma isteğini sinyalleri sonucunda idrarı üretradan dışarı atmaktadır.
Üriner sistem, böbreklerde ciddi enfeksiyon riskini en aza indirgemek üzere tasarlanmıştır. İdrar yolu enfeksiyonların çoğu mesane ile sınırlıdır. Her ne kadar belirtilere neden olsa da ciddi veya yaşamı tehdit edecek boyutlara varmamaktadır. (2)
İdrar yolu enfeksiyonu genellikle antibiyotiklerle kolayca tedavi edilebilmektedir. Çoğu zaman, idrar yolu enfeksiyonu oluşmadan önce alınan önlemler çok daha faydalı olabilmektedir. (3)
İdrar yolu enfeksiyonları oluştuğu bölgelere göre farklı belirtiler oluşturmaktadır. İdrar yolu enfeksiyonu tipleri şunlardır:
Sistit: Sistit, mesanenin iltihaplanmasıdır ve en yaygın olarak yaşanan idrar yolu enfeksiyonu tipidir. Her kadın neredeyse hayatının bir döneminde sistit problemi yaşamaktadır. Enfeksiyon genellikle mesanenin yüzeyini etkilemekte ve kısa süreli olmaktadır.
Üretrit: Adından da anlaşılacağı üzere üretrit, üretra oluşan iltihaplanmadır. Cinsel ilişkide bulunan, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlarla enfekte olma sonucu oluşan üretrit, bölgeye yapılan travmadan veya tahrişten kaynaklanabilmektedir.
Piyelonefrit: Bazen bakteri kan dolaşımından böbreklere yayılmaktadır. Belirtileri ise ateş, kaburgaların altındaki veya arkasındaki ağrı, mide bulantısı veya kusmayı içermektedir. Böbrek enfeksiyonları mesane enfeksiyonlarına göre daha ciddidir ve daha az görülmektedir. (4)
İdrar Yolu Enfeksiyonu Belirtileri
İdrar yolu enfeksiyonu başlangıcı ve ilerleyişi belirtileri yaş, cinsiyet, kateter varlığı ve üriner sistemin hangi kısmında yaşandığına bağlı olarak değişmektedir.
İdrar yolu enfeksiyonu nasıl anlaşılır? En sık yaşanan ortak idrar yolu enfeksiyonu belirtileri şunlardır:
- İdrar yapmada güçlük çekme
- Sık sık idrara çıkma ihtiyacı
- Bulanık, kanlı veya güçlü kokulu idrar
- Ağrı veya idrar yaparken yanma hissi
- Mide bulantısı ve kusma
- Kas ağrıları ve karın ağrıları
Kateterin bulunduğu hastalar ateş gibi bir belirti de yaşayabilmektedir, bu nedenle hastalığın teşhisi daha da zor olabilmektedir. (5)
İdrar Yolu Enfeksiyonu Nedenleri
İdrar normalde sterildir ve bakteri, virüs veya mantar gibi hiçbir mikrobu içermez. İdrar yolu enfeksiyonunda ise bakteriler üriner sisteme girdiklerinde ortaya çıkmaktadır. İdrar yolu enfeksiyonu neden olur? İdrar yolu enfeksiyonuna genellikle bağırsakta yaşayan bakteriler neden olmaktadır.
Kadınlar erkeklere oranla daha fazla risk taşımaktadır. İdrar yolu enfeksiyonu riskini artırabilecek diğer faktörler ise şunları içermektedir:
- Diyabet
- Hamilelik
- Üriner sistemin yapısal anormallikleri
- İdrar akışını engelleyen herhangi bir faktör (böbrek taşları, büyümüş prostat)
- Mesaneye bir kateter yerleştirilmesi
- Zayıf kişisel hijyen
- Menopoz sonrası olma
- Doğum kontrol için bir diyafram kullanma (6)
İdrar Yolu Enfeksiyonu Tedavisi
İdrar yolu enfeksiyonu nasıl geçer? İdrar yolu enfeksiyonu bakteriler nedeniyle oluştuğu için antibiyotiklerle tedavi edilebilmektedir. İlaç türü ve tedavi süresi bireyin belirtilerine ve tıbbi öyküsüne bağlı olarak değişmektedir.
İdrar yolunda bulunan bakterilerin tamamen temizlenmesi ve bakterilerin antibiyotiğe karşı direnç kazanmaması için, hasta antibiyotik tedavisini tamamen tamamlamalıdır. İlacın kullanılmaya başlamasıyla enfeksiyon geçmese bile belirtileri geçebilir.
Bakterilerin temizlenmesini sağladığı ve tedaviyi hızlandırdığı için bol sıvı tüketilmesi gerekmektedir. Ağrıyı hafifletmek için çeşitli ağrı kesici ilaçlar reçete edilebilir. Sırt veya karın bölgesine bir ısıtma pedi uygulaması da duruma yardımcı olabilmektedir. (7)
İdrar Yolu Enfeksiyonu İçin Hangi Doktora Gidilir?
İdrar yolu enfeksiyonu tanısı ve tedavisi için jinekoloji ya da üroloji bölümüne başvurabilirsiniz. (8)
İdrar Yolu Enfeksiyonuna Ne İyi Gelir?
İdrar Yolu Enfeksiyonu Bitkisel Tedavisi
Kızılcık suyu: Kızılcık suyu içmek bakterilerin üriner sistem duvarına yapışmasını önlemeye yardımcı olmaktadır. İdrar yolu enfeksiyonları tedavisi için kızılcık suyu kullanımında şeker katılmamış olanları tercih edilmelidir. (9)
Elma sirkesi: Elma sirkesi idrar yolu enfeksiyonu durumunda doğal bir antibiyotik gibi hareket ederek enfeksiyonu doğal bir şekilde tedavi etmeye yardımcı olmaktadır.
Karbonat: Karbonat bir asidik dengeleyici olduğu için idrardaki asit dengesini koruyarak ağrının azaltılmasına yardımcı olmaktadır.
Ananas: Ananas, bromelain adı verilen ve idrar yolu enfeksiyonlarının belirtilerini azaltabilecek bir antiinflamatuar enzim içermektedir. Sistit gibi enfeksiyonlarda ananas suyu içebilir ya da direk taze meyveyi tüketebilirsiniz. (10)
Yaban mersini suyu: Yaban mersini kızılcık ile aynı aileye aittir ve bakteri önleyici özelliklere sahiptir. Yapılan bir çalışmaya göre, yaban mersini suyu idrar yolu enfeksiyonlarını önleyebilmektedir. (11)
Yeşil çay: Her gün iki veya üç bardak çay içebilirsiniz. Yeşil çayın yakın zamanda yapılan bir çalışmaya göre, mesane inflamasyonunu azaltabilecek belirli antioksidanlar içerdiği ortaya çıkarılmıştır.
Sarımsak: Sarımsak bakterilerle mücadele etmek için birebirdir ve idrar yolu enfeksiyonunu temizlemeye yardımcı olmaktadır. (12)
Maydanoz suyu: Akşam yemeğinden sonra olağanüstü ferahlatıcı olmasının yanı sıra, maydanoz suyu idrar yolu enfeksiyonunu hafifletmeye de yardımcı olabilen bir diüretiktir.
Zencefil çayı: Zencefil çayı iltihaplanmayı önlemeye, mevcut iltihaplanmayı ve ağrıyı azaltmaya destek olmaktadır. Oldukça güçlüdür ve antiinflamatuar ilaçlarla aynı işlevi görmektedir. (13)
Atkuyruğu (kırk kilit): Atkuyruğu idrar yolu enfeksiyonlarında kanamanın yanı sıra doğru idrar akışına yardımcı olan iyi bir diüretiktir.
Ekinezya: Ekinezya doğal bir antibiyotiktir. Bu nedenle idrar yolunda enfeksiyonun ana nedeni olan virüslere ve bakterilere karşı savaşmaya yardımcı olmaktadır. (14)
İdrar Yolu Enfeksiyonu Evde Tedavi Yöntemleri
Sıcak kompres: Sıcak su kompreslerinin düzenli kullanımı, mesane basıncını en aza indirmeye ve enfeksiyonun neden olduğu ağrıyı hafifletmeye yardımcı olmaktadır. Sıcak kompres uygulamak iltihabı azaltmaya ve enfeksiyona neden olan bakterilerin büyümesini önlemeye de etki edebilmektedir.
Esnek bir su şişesine biraz sıcak su doldurun. Sıcak su şişesini alt karnınıza birkaç dakika yerleştirin. Ağrıdan kurtulmak için alt karın bölgesine bir ısıtma pedi de yerleştirebilirsiniz. (15)
Kuersetin: Kuersetin, doğal bir antioksidandır ve çeşitli alerjilerin, ürtikerlerin, astımın ve diğer hastalıkların tedavisinde kullanılmaktadır.
Yapılan araştırmalara göre, interstisyel sistit tedavisinde kuersetin gibi flavonoidlerin etkinliğini bulunmaktadır. Hastalığın belirtilerini hafifletmek için bu bileşik açısından zengin yiyecekleri tüketmeyi tercih edebilirsiniz. (16)
Kurkumin: Kurkumin sistit de dâhil olmak üzere idrar yolu enfeksiyonlarını tedavi etmek için faydalıdır. Zerdeçalda bulunan bu bileşik antiinflamatuar, antioksidandır ve antikanser özelliklerine sahiptir.
Bu özelliklerden dolayı, interstisyel sistit ve mesane problemleriyle ilgili belirtileri tedavi etmek için kullanılmaktadır. Bu bileşiği diyetinize dâhil etmek için, kurkumini körilere, sebzelere, sütlere vb. ekleyebilirsiniz. Daha iyi sonuç almak için olarak günlük tüketin.
Epsom tuzu: Epsom tuzunun magnezyum içerdiği kasların ve vücudun diğer bölümlerinde oluşan ağrıyı azaltmaya yardımcı olabilmektedir. Bazı çalışmalar, magnezyum tabletlerinin idrar yolu enfeksiyonu ve interstisyel sistit için yararlı olabileceğini de göstermektedir. Ana bileşeni magnezyum olan bu tuzu banyo sularında kullanabilirsiniz. (17)
Vitamin C: Bazı doktorlar, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu gelişen hastalar için günde en az 5,000 mg veya daha fazla C vitamini reçete edebilmektedir. C vitamini, idrarın asitlendirilmesiyle mesanenin sağlıklı olmasını sağlamakta ve potansiyeli olan zararlı bakterilerin giriş imkânını engellemektedir. (18)
Probiyotikler: Mesane enfeksiyonu için zaten antibiyotik kullanıyorsanız, diyetinizi probiyotik açısından zengin yiyecekler (veya kapsüller) ile desteklemeniz gerekir. Bu faydalı bakteriler, zararlı bakterilerin çoğalmasını önleyebilmekte ve bir enfeksiyonun tekrarlama şansınızı azaltabilmektedir. (19)