Kutarba Hayri Ersoy’un üç romanının yeni baskıları ‘Belge Yayınları’ tarafından yapıldı: ‘Sürdüler Sürgün Oldum’, ‘Sürgün Sessiz Ölür’ ve ‘Çöl Sıcağında Bile Üşürsün Sürgünsen’. Bu makalemde Kutarba Hayri Ersoy’un bu üç romanını ve diğer telif ve tercüme çalışmalarını kısaca sizlere tanıtacağım.
‘Sürdüler Sürgün Oldum’, ‘Sürgün Sessiz Ölür’ ve ‘Çöl Sıcağında Bile Üşürsün Sürgünsen’ Kutarba Hayri Ersoy’un romanlar serisini ilk üç kitabı. Kutarba Hayri Ersoy; ‘Sürdüler Sürgün Oldum’, ‘Sürgün Sessiz Ölür’ ve ‘Çöl Sıcağında Bile Üşürsün Sürgünsen’ adlı romanlarıyla topraklarından sürülen insanların yollarda çektikleri acıları ve yerleşti(rildi)kleri Osmanlı Ülkesinde karşılaştıkları zorlukları güzel ve akıcı Türkçesiyle bizlere anlatıyor. Sürgünlerin sesi oluyor.
Kutarba Hayri Ersoy, bu romanlarını okuyanları da sürgünlerin çektikleri acılara tanıklık etmeye davet ediyor.
Kutarba Hayri Ersoy, yalnızca sürgünlerin hayatta kalmak için harcadıkları insanüstü çaba ve dayanışmayı bize anlatmakla kalmıyor, dönemin Osmanlı Ülkesindeki asker- sivil bürokratların ve diğer insanların sürgünlere yönelik tutum ve davranışları hakkında da önemli tanıklıkları bazen takdir duygularıyla bazen de eleştirel bir yaklaşımla aktarıyor.
KUTARBA HAYRİ ERSOY, ROMANLARINDA SÜRGÜN SIRASI VE SONRASINDA ÇEKİLEN ACILARI ANLATIYOR
- yüzyılda Kafkasya topraklarının paylaşımı için oyun kurucu büyük devletlerin arasında uzun süren savaşlar yaşandı. Bu savaşların bedelini ise, bu devletler değil, kendi topraklarını savunan Kafkasya Halkları ödedi. Bu savaşlarda soykırımlar yaşandı. Bu soykırımların ardından da toplu sürgünler geldi. Sürgün yollarında büyük trajediler yaşandı. Kafkasya Halklarının yaşadıkları bunlarla da bitmedi. Yeni yurt edindikleri Osmanlı İmparatorluğu topraklarında da bin bir zorlukla karşılaştılar.
Kafkasya Halklarının bütün bu yaşadıkları trajedilerden Rusya İmparatorluğu, Büyük Britanya İmparatorluğu, Fransa, İran ve Osmanlı İmparatorluğu sorumludur.
Kutarba Hayri Ersoy’un romanları, tılsımlı anlatımlarıyla bizi adeta o günlere götürüyor. İnsanların yaşadıkları trajedilere üzülüyor; kahroluyoruz. Bazen hem hüzünleniyor, hem de insanlardaki hayatta kalma kararlılığını ve kolektif dayanışmayı görüp duygulanıyoruz.
Kutarba Hayri Ersoy’un romanları, Kafkasya Halklarının dil, tarih, kültürlerine ilişkin önemli bilgileri de aktarıyor. Bununla da kalmıyor; Osmanlı İmparatorluğu’nun o dönemine ilişkin önemli ipuçları veriyor.
Kafkasya ve halklarını tanımak isteyenler için Kutarba Hayri Ersoy’un bu romanları diğer eşsiz çalışmaları gibi mutlaka okunması gereken önemli birer başvuru kaynağı.
Düzce/ Akçakoca- Esmahanım köyünde 1959’da doğan ve İTÜ İnşaat Mühendisliği mezunu olan Kutarba Hayri Ersoy, 1990’da Ali Çurey, Erdoğan Yılmaz, Murat Özden, Sait Merjoy, Yalçın Karadaş ve diğer idealist ve özverili Çerkes aydınlarıyla beraber Nart Yayıncılığı kurdu.
Nart Yayıncılık, ‘Soğuk Savaş’ın resmî ideoloji ve resmî tarih tezlerinin ezberlerini bozan birçok kaynak eseri Türk okuyucusuna ulaştırdı. Ülkemizin birçok aydınının Kafkasya konusunda bilgilenmesine ve aydınlanmasına katkıda bulundu.
Nart Yayıncılığın çıkardığı ‘Alaşara’/’Aydınlık’ adlı dergi de sayfalarında yalnızca Abhazlara değil, Kuzey Kafkasyalılara, Megrellere ve Lazlara ilişkin çalışmalara da yer verdi ve onlarla da dayanışma gösterdi.
(Kutarba Hayri Ersoy’un önerilen diğer telif ve tercüme eserleri: ‘Çerkes Tarihi (Aysun Kamacı ile beraber), Tüm Zamanlar Yayıncılık, İstanbul, 1992; ‘Dili Edebiyatı ve Tarihi ile Çerkesler’ (Diğer Yazarlarla beraber), Nart Yayıncılık, İstanbul, 1993; ‘Abhazya’da Yaşam ve Kültür’ (Yalçın Karadaş ile beraber Yura Argun’dan tercüme), Nart Yayıncılık, İstanbul, 1990; ‘Son Ubıh’ (Bagrat Şınkuba’dan tercüme), Nart Yayıncılık, İstanbul, 1990); ‘Ortaçağda Abhazlar Lazlar’ (Gerg Amıcba’dan tercüme), Nart Yayıncılık, İstanbul, 1993)
(5 IX 2020)
Ali İhsan Aksamaz