Polonya içinde enerji sektörü, ekonomisinin merkezinde yer almaktadır. Amaç ise makul fiyatlarda güvenilir elektrik tedarikini garanti etmek, aynı zamanda düzenleyici ve teknolojik ortamlardaki değişikliklere cevap verebilen ve karar vericiler açısından da bu duyarlılığı destekleyen bir yapıda olmasıdır. En önemli zorluklar arasında, çevresel etkinin azaltılması ve modernizasyonun yanı sıra, yenilikçi, etkili teknolojiler, dijitalleşme ve şebeke geliştirme konuları yer alırken Polonya enerji sektöründe ciddi değişimler gerçekleşiyor.
Elektrik üretimi paylarında kömür, bir önceki yıla göre 1 puan düşüş gösterse de birincil kaynak olarak hala hâkim elektrik üretim kaynağı oldu.
Hava koşulları ve yeni güç kapasiteleriyle birlikte yenilenebilir enerji santrallerinden, çoğunlukla rüzgar (yaklaşık 14 TWs) ve hidroelektrik (yaklaşık 2.6 TWh) enerji üretimi açısından rekor bir yıl oldu. Doğal gazdan yapılan üretim de yeni devreye alınan santraller nedeniyle önceki yıla göre %20 daha fazla üretim gerçekleştirerek rekor seviyeye ulaştı. Linyit kaynaklı termik enerji santrallerinde gözlenen üretim artışı, yeni yatırım projelerinden dolayı değil, halihazırda kurulu santrallerin uzun çalışma sürelerinin sonucu gerçekleşti. Kozienice Santrali’ndeki geç güç ünitesi teslimi, Ulusal Güç Sistemi’nde taş kömüründen elektrik üretim payını artırmamasının en önemli nedeni oldu.
Mevcut kömür yakıtlı kazanlarda düşük maliyetli biyokütle ortak yakma üretimi geliştirilse de daha sonra, başlatılan yeni yatırım projeleri sonucunda, kara rüzgarlarından ve özel sektör biyokütle enerji santrallerinden üretim artış gösterdi. Son yıllarda yapılan yanlış destek sistemi nedeniyle, biyokütle enerji santrallerinden elde edilen elektrik üretim sınırlıdır.
- Polonya’nın enerji karışımı hala zayıf çeşitlilik göstermektedir – kurulu kapasitenin çoğu kömürle çalışan geleneksel birimler tarafından sağlanmaktadır.
- Son yıllarda, yenilenebilir enerji kaynaklarındaki kurulu kapasite artmıştır.
- Güneş enerjisinden 0.2 TWs elektrik üretimi gerçekleştirilmiş olup Polonya enerji politikalarında önem arz etmemeye devam ediyor.
- Kömür yakıtlı elektrik santrali restorasyon yatırımları son yıllarda kapasitenin artmasına neden olmamıştır.
- Yeşil sertifika sistemi, özellikle kara rüzgar santrallerinde kurulu kapasitenin artmasına katkıda bulundu.
- 2016/2017 döneminde RES kapasitesinin kesintili gelişimi, önemli yasal değişikliklerden kaynaklanmaktadır.
Polonya, 2014’ten beri, komşu ülkelerin pazarlarına kıyasla, Polonya pazarındaki toptan enerji fiyatlarının bir sonucu olarak net bir elektrik ithalatçısı oldu. Ortalama olarak, elektrik talebi son on yılda yıllık% 1,1 arttı. Son üç yılda, elektrik talebindeki yıllık artış dinamiği% 2’den daha fazla arttı ve geçen yıl% 2,27’ye ulaştı. Bu değerler tahmin edilenden daha düşük.
Yüksek hava sıcaklıkları ve iklimlendirme cihazlarının popülaritesinin artması nedeniyle, yaz döneminde en yüksek güç talebi daha hızlı artmaktadır. 2006 yılından bu yana, maksimum güç talebi% 6,5, yaz döneminde% 18,5 arttı.
Polonya’daki en büyük sera gazı emisyonu azalması, ülkenin sistem dönüşümü sırasında gerçekleşti ve 2015 yılından beri emisyonlar yeniden artmaya başlamıştır. 1990’lı yıllarda santraller ve kombine ısı ve enerji santrallerinden kaynaklanan emisyonlardaki belirgin azalma, büyük ölçüde ülkenin ekonomik dönüşümünden ve bazı sanayi kollarının ortadan kaldırılmasından kaynaklanmış ve bu nedenle endüstriyel kombine ısı ve enerji santrallerinin kullanımını sınırlamıştır. 1990’lı yıllarda ısıtma sektörü emisyonlarındaki düşüş, enerji verimliliğini artırmak için yapılan yatırımlardan kaynaklanmaktadır.
Polonya’daki hızlı GSYİH artışına rağmen, sera gazı emisyonları o kadar hızlı bir şekilde artmıyor. SO2 emisyonları, enerji santrallerinde ve daha sonra kombine ısı ve enerji santrallerinde kurulu yüksek performanslı baca gazı kükürt giderme sistemleri nedeniyle azalırken NOx emisyonlarının azaltılmasında daha yavaş bir eğilim gözlemlendi, bu da daha az gelişmiş teknolojilerin (düşük emisyonlu brülörler, katalitik olmayan denitrifikasyon sistemleri) kullanılmasının sonucudur.
Uzun yıllar boyunca, Polonya madenlerinde, kaynakların kullanılabilirliği ve üretim maliyetleri ile ilgili üretimde bir azalma gözlenmiştir. Rusya ana tedarik ortağı olmaya devam ederken Polonya’da gaz tüketimi yavaş artıyor. 2016 yılında, Polonya’nın gaz talebinin% 84’ü, çoğunlukla Doğu’dan yapılan ithalatla karşılandı, on yıl önce ithal gazın payı %79’du. Yerli doğal gaz üretimi ise istikrarlı bir şekilde azalmaktadır: 2016’da 2005 yılına göre 400 milyon m3 (yaklaşık %18) daha düşük olmuştur.
Sonuçlar;
- Polonya enerji sektörü yavaş yavaş değişmeye başlıyor.
- Enerji karışımı hala Avrupa Birliği’nde en az çeşitlilik arz eden bir ülke olmaya devam ediyor.
- Kömürün enerji karışımındaki payı% 78,4’e düşerken, yenilenebilir enerjinin ve doğal gazın pozisyonu güçleniyor.
- Mevzuat değişiklikleri nedeniyle, yenilenebilir enerjinin gelişimi 2016’dan bu yana askıya alındı.
- Gaz tüketimi artışı gaz arzlarındaki çeşitliliğe neden oluyor.
- CO2 emisyonları, 1990’ların başındaki düşüşe rağmen, son yıllarda artmıştır.
- Geliştirme ve hedeflere ulaşma stratejisinin eksikliği, Polonya elektrik sektörü için en büyük zorluktur.
- Polonya’da yıllık ortalama toptan elektrik fiyatları genellikle bölgedeki diğer ülkelere göre daha yüksek, ancak Güney Avrupa ülkelerine göre oldukça düşük eğilim sergilemektedir.
- Elektrik üretimi açısından, Polonya’nın enerji sistemi, Avrupa’nın en büyük altıncı sistemidir.
Not: Veriler 2017 yılına aittir.
Vural Cantuğ Akkaş
Enerji Sistemleri ve Makine Mühendisi
@vcantugakkas vcantugakkas.wordpress.com