Hastalarımdan ve internet üzerinden siteyi takip eden okurlarımdan safra kesesi taşlarının tedavisi hakkında sık sık karşılaştığım bazı sorular vardır.
Bu sorulara vereceğim yanıtları tek makale başlığı altında toplamayı düşündüm.Ayrıca hastalarıma uyguladığım kendi algoritmam hakkında bilgi vereceğim ve bir çok hastanın kafasında soru işaretlerine cevap ve endişelerinin giderilmesi doğrultusunda bundan yararlanmasını umuyorum..
Sık sık karşılaştığım soruları şöyle özetleyebilirim:
- Safra kesemde taş var ameliyat gerekli mi veya şart mı?
- Safra kesesi taşı ameliyat olmazsa ne olur? Tehlikesi var mı?
- Safra kesesi taşı için ne zaman ameliyat olmalıyım?
- Safra kesesi ameliyatı ne kadar sürer?
- Safra kesesi ameliyatı riskleri nelerdir?
- Ameliyattan sonra sıkıntı yaşar mıyım?
Ben Dr. Ertan BEYATLI, genel cerrahi uzmanıyım. Makelemde bu sorulara uzun uzun ve en ufak detaylarıyla cevap vereceğim elbette acele etmeyin 🙂 ancak bu sorulara cevap vermeden önce çok kısa bir özetle hatırlanması gereken bir söz söyleyeceğim:
Her safra kesesi taşı ameliyat gerektirmez..
Yukarıdaki sorulara cevap vermeden önce Safra Kesesi taşları hakkında bazı önemli hususlara değinmemde yarar olduğunu düşünüyorum. Safra kesesi taşının tanısı konulduğunda en önemli kriterlerden birisi şikayetlerin olup olmamasıdır. Hastanın şikayeti yoksa, ameliyat kararı tekrar ve tekrar gözden geçirilmelidir.
Safra taşları bazen yıllarca şikayet yapmayabilir bu duruma “sessiz taş” veya “asemptomatik safra taşı” denir ve tedavi gerektirmez. Safra taşının büyüklüğü ve sayısı ile belirtiler arasında direkt bir bağlantı yoktur, çok küçük bir taş aşırı şikayet yaptığı gibi çok büyük taşlar hatta safra kesesini tamamen kaplayan taşlar şikayetsiz olabilir.
karnın sağ üst tarafında yoğun ağrı safra taşının karakteristik bir belirtisidir ve buna tıp dilinde “safra taşı atağı veya saldırısı” denir. Bu ağrı sık sık giderek birkaç saate kadar artar, mide bulantısı ve kusma eşlik eder. Hasta aynı zamanda kürek kemikleri arasında veya sağ omuzun altında acı hissedebilir. Bazen bu belirtiler bir “böbrek taşı sancısı” na benzerlik gösterir.
Genellikle , ataklar özellikle yağlı bir yemekten sonra ortaya çıkar ve hemen hemen her zaman geceleri ve içki sonrası olur. Pozitif Murphy bulgusu fiziki muayenede sık rastlanan bir bulgudur.
Biliyor muydunuz?
- Gelişmiş ülkelerde yetişkin insanların %10-15‘inde safra taşı vardır, ancak %80‘ninde şikayet yoktur.
- Safra kesesi taşının tanısında batın ultrason duyarlılığı ve özgüllüğü % 95 tir.
- İnsanların %20 safra kesesindeki taştan habersizdir.
Şimdi gelelim yukarıdaki soruların cevaplarına
Safra kesemde taş var ameliyat gerekli mi veya şart mı?
Cevap: Genel olarak şikayetiniz yoksa ameliyata gerek yok. ameliyat için bazı kriterleri sıralamamızda yarar vardır
Şikayetler: Şikayetiniz yoksa yılda 1-2 defa karın ultrasonu ve karaciğer enzimlerin (KFT) kontrol edilmesi yeterlidir. Sadece bir defaya mahsuz ve çok şiddetli olmaması kaydıyla şikayet yaşadıysanız hemen ameliyat olmanıza gerek yok, medikal tedavi ve safra kesesi koruyucu diyet uygulamanız bu şikayetlerin tekrarlamamasını sağlayabilir. İkinci bir atakta ameliyat şart!
Safra kesesi faktörü: Safra kesesinde duvar kalınlaşması, kolesistit bulguları varsa ve yahut kese diğer batın için organlara yapışık durumda ise ameliyat olmanızda yarar vardır. Bzen taş olmadan da safra kesesinde iltihaplanma (kolesistit) ve kalınlaşma olur, bu durumlarda diğer organlara (özellikle karaciğer ve pankreas) zarar vermemesi için safra kesesinin alınmasında yarar vardır. Bu durumdaki safra kesesine Taşsız Kolesistit (acalculous cholecystitis) denir.
Safra Taşı faktörü: <3mm altındaki taşlar en fazla 2 adet taş veya safra kristalleri şikayet yapmıyorsa ameliyat edilmeyip takip ve kontrol yapılabilir. Bu taşların zamanla medikal tedavi ve diyet uygulayarak kendiliğinden kaybolma şansı da vardır. 3-7mm boyutundaki taşların safra yollarına düşüp tıkanma yapma riski (tıkanma ikteri) olduğundan dolayı ameliyat edilmesinde yarar vardır. >7mm üzerindeki taşların kanala düşme şansı olmadığından ameliyat edilmeden takip edilebilir (şayet şikayet yapmıyorsa!!).
Hasta faktörü: özellikle şeker hastalarında (diyabet DM) safra kesesini besleyen sinir dokularında hasar olduğundan dolayı şikayetler çok fazla şiddetli olmayabilir ve kandırıcı olur.
Bu grup hastada zamanla safra kesesi duvarında delinme ve safra kaçağı oluşabilir. Dolayısıyla bu hastalarda ameliyat önerilir. Çok Yaşlı (>70y) veya çok genç (<16y) hastalarda ise ameliyat önerilmez.
Diğer sağlık sorunları (örneğin ileri kalp yetmezliği, felçli hastalarda, terminal dönemdeki kanser ve metastaz hastaları, vb.) olan hastalarda ise ameliyatın yararları ile zararları arasında bir muhakeme ve mukayese yapılmalı ve baskın olan duruma göre karar verilmelidir.
Diğer faktörler: sık sık safra yoları iltihabı (kolanjit atakları), pankreas iltihapları (akut pankreatit atakları) geçiren hastalarda ameliyat önerilir. Bu grup hastalarda ameliyat sonrası problemler yaşanmaması açısında ameliyat öncesi safra yollarının (intra ve ekstra hepatik bilyer trakt) açık olmasından emin olmak lazım. Bunun için MR Kolanjiyo (MRCP) ve/veya ERCP (endoskopik retrograd kolanjiopankreatografi) yapılmasında yarar vardır.
Safra kesesi taşı için ameliyat olmazsam ne olur? Tehlikesi var mı?
Makalenin devamı diğer sayfada