Birtakım erkekler kanser tedavisinin tesirleri nedeniyle çocuk sahibi olamamaktadır. İnfertilite riskini belirleyerek, doğurganlığın (Fertilitenin) korunması için tedaviden evvel adımlar atılabilir. Erkeklerdeki kısırlık, sağlıklı sperm üretememe, menide az sayıda sperm olması (oligospermi) yahut hiç olmaması (azospermi) yahut spermi boşaltamama yeteneğidir. Her ne kadar sperm üretimi çoklukla kanser tedavisinden sonra düzelse de, kanser tedavisi başlamadan evvel infertilite risklerini bu hususta uzman bir ürolog ile kıymetlendirilmesi gerekir. Sperm gelecekte kullanılmak üzere korunabilir ve dondurulabilir.
Erkek Kısırlığına Neden Olabilecek Kanserler
Kimi kanser cinsleri bir erkeğin doğurganlığını süreksiz olarak azaltır. Kısırlık, kanser tedavisinden evvel yahut tedavi bittikten çabucak sonra da gerçekleşebilir. Birinci tahlil infertiliteyi gösterebilir, fakat sonuçlar sonraki ay yahut hatta yıllar boyunca değişebilir.
Testis kanseri: Testis kanseri keşfedilmeden evvelki vakit diliminde de doğurganlık zayıf olabilir. Bunun nedeni testisteki olağandışı spermler kanser neden olduğu üzere birebir vakitte infertiliteye de neden olmaktadır. Testis kanseri olan erkeklerin yüzde bir ila yüzde üçünde her iki testiste de kanser görülebildiği üzere, kansersiz testiste de olağandışı yapıda sperm görülebilmesi nedeniyle infertilite gözlenebilir. Öte yandan, testis kanseri tedavisi gören erkekler çoklukla birkaç yıl içinde semen kalitesinde düzgünleşme ile sonuçlanır.
Hodgkin hastalığı, lenfoma yahut lösemi: Alınan kemoterapiler, ateş yüksekliği yahut fizikî gerilim sperm kalitesini etkileyebilir.
Erkek Kısırlığına Neden Olabilecek Tedaviler
Radyasyon tedavisi: Testis radyoterapi verilen alandaysa yahut yakınındaysa radyasyon tedavisi sperm hücresinin üretimini yavaşlatabilir yahut durdurabilir. Bir kurşun kalkan testislerin korunmasına yardımcı olabilir, fakat radyasyon bedende dağılır, bu nedenle testisleri büsbütün korumak imkansızdır. Kimi kemik iliği nakillerinden evvel kullanılan toplam beden ışınlaması kalıcı infertiliteye neden olabilir. Testisler hafif bir radyasyon dozu alırsa, bir erkeğin doğurganlığı düşebilir, lakin sonraki bir ila dört yıl içinde güzelleşir. Testislere radyasyon dozu yüksekse, sperm üretimi büsbütün durabilir. Beynin hormon üretimini denetim eden kısmı olan hipofiz bezine radyoterapi uygulanması, testislerde sperm üretimini denetim eden FSH ve LH üzere hormonların üretimini düşürebilir.
Alkilleyici kemoterapi: Bu küme doğurganlığa en fazla ziyanı verir. Bu kümede bulunan birtakım kemoterapötikler: siklofosfamid, klorambusil, ifosfamid, tiotepa’dır. Yüksek dozlarda platin bazlı kemoterapi (Cisplatin) yahut sıklıkla testis kanserini tedavi etmek için kullanılan bleomisin (Blenoxane, Bleomisin) üzere ilaçlar da doğurganlığa ziyan verebilir.
Prostat yahut mesane kanserinin cerrahi tedavisinde prostat ve seminal vezikülleri çıkarılır ve sperm kanalı olarak bilinen vaz deferens kesilir. Bu iki bez meninin büyük kısmını oluşturur ve alınması sonrasında meni izlenmez, ayrıyeten spermin meniye dahil edildiği kanalda kesilmiştir. Retroperitoneal lenf nodu disseksiyonu (Karın içindeki lenf nodlarına testis kanserinin metastaz olduğu durumda uygulanan cerrahi) yahut rektosigmoid kanser cerrahilerinde genital bölgeye giden sonlara ziyan verebilecek cerrahilerdir ve operasyon sonrasında ejekülasyon bozuklukları (meninin dışarı çıkmasında) ve orgazm bozuklukları (zevk alma hissinde azalma) gözlenebilir.
İnfertiliteyi değerlendirirken birinci kullandığımız test spermiogramdır (semen analizidir). Boşalmadan çabucak sonra bir numune alınır ve mikroskop altında incelenir. Bakılan parametrelerden biri sperm sayısıdır. Olağan bir sayı, mililitre meni başına en az 15 milyon spermdir. Hareketlilik, faal olarak etrafta yüzen sperm yüzdesidir. Menide a+b oranı en az yüzde 32 olmalıdır. Morfoloji spermin halidir. Kruger skorlama sistemi kullanır. Spermin en az yüzde 3-4’ünün ülkü bir biçime sahip olması olağan kabul edilir.
Fertiliteyi Müdafaa Seçenekleri
Krioprezervasyon, Sperm dondurma
Kemoterapi yahut radyasyona başlamadan evvel, mastürbasyon ile verilen örnek laboratuar ortamında saklanır. Verilen meni tahlil edilir. Örnek canlı sperm hücreleri içerdiği sürece, dondurulabilir ve ileride kullanılmak üzere saklanabilir. Dondurulduktan sonra, numuneler daha fazla ziyan görmeden en az 10 ila 15 yıl (muhtemelen daha uzun) saklanabilir.
Testis’ten Doku Dondurulması
Bilhassa testis kanseri cerrahilerinde ve verilen kanser tedavisinden sonra yüksek bir infertilite riski taşıyorsa bu seçenek tercih edilir. Anestezi altında, testislerinden birkaç doku alanını çıkarılarak, ileride kullanmak üzere doku dondurulabilir. Bilhassa testis kanser cerrahilerinde tümörün dışında kalan doku ileride kullanılmak üzere saklanmaktadır.
Şayet verilen tedavi sonrası kısırlık riski varsa hastaya sperm dondurma seçeneği sunulmalıdır. Kanser tedavisi gören erkeklerin birçok doğurganlıklarını müdafaaya çalışmaz, hastalığa odaklanmaktadır. Bunu en çok testis tümörlerinde görmekteyiz. Tedavilerin başarısı yüksektir ve tedavi sonrasında hastanın infertilite riski mevcuttur. Son yıllarda, yardımcı üreme tekniklerinin (YÜT) ilerlemesi, daha evvel tedavi edilemeyen infertilite şartları olan birçok hasta çocuk sahibi olmaktadır. Fertilite için en yeterli metot, tedaviye başlamadan evvel fertilitenin korunmasına çalışılmasıdır. Amerikan Klinik Onkoloji Derneği (ASCO) ve öbür tıp derneklerinden gelen kılavuzlar bu türlü bir yaklaşımın altını çizmektedir.