Röportajcılar: 2.5 metrekare içinde bir hücre, yaşamayanın tahayyül dahi edemeyeceği bir ortam.
Bu ortamda geçen 24 saatinizi bize tasvir edebilir misiniz?
Muhsin Yazıcıoğlu: Hücrede kaldığımız dönemde, öncelikle hücrenin iç hukukunu belirlerdik. Dedim ki "mesela benim ibadete ihtiyacım var, sizin de volta atmaya ihtiyacınız var. Dolayısıyla ben ibadet yaptığımda siz oturun" zaten oturmaktan başka çareleri yoktu. Bir adım bile olmayan yerimiz var. 2.5 metre karelik bir yer; bir bölümü
tuvalet, banyo olarak kullanılan yer var, içerisinde böyle bir ortamda kıbleye döndüğümüz zaman
zor secde edebilecek bir alan kalıyor. Bir de bu anlamda ben ibadetimi yaparken, diğerleri kitaplarını okuyorlardı. Tabi bende onların 2.5 adımlık voltalarına imkan vermiş oluyordum. İçeride kendi hukukumuzu koyduktan sonra, birlikte yaşamanın yolunu bulduk. Sabah altıda kalkılıyor, çorba yapılıp içiliyor, sayım yapılıyor sayımdan
sonra eğitim vardı. Eğitimde kitap okunuyor bütün hücreler dinliyor. Tutuklulara avazı çıktığı kadar bağırtılarak, kitap okutuluyor. Çoğunlukla gönüllü birkaç kişi vardı. Onlar yüksek sesle okurdu. Kitap okuyan kişi içine yaylalardan bir iki katar, köylerdeki tarla davasından bildikleri hatıraları katar öyle okurlar. Sözde eğitim. Tabii
genellikle üniversite okuyan, üniversite bitirmiş öğrenci olan kişiler burada kalanlar. Belli bir fikir düzeyine sahipler.Tarih bilgisine sahipler. Aslında oradaki kitaptan bağıra bağıra okunan şeylerin çok üstünde bilgi düzeyine sahip kişiler olduğundan bunun bir faydası yok. Eğitimi takip eden askerler kitapta ne yazdığını bile bilmiyorlar. Bunlar okunur öğlen vakti olur, yemek gelir, o yenir. Ranzada oturuyorsanız ilk günlerde müsaade
alarak oturursunuz. Ayaklarınız yere değecek sırtınızı arkaya yaslamayacaksınız. Elleriniz dizlerinizin
üstünde dik oturacaksınız. Hücrelerin içi görünüyor şeffaftır. Dolayısıyla ranzadan bakarak
böyle oturup oturulmadığı kontrol edilir. Özel bir kitap okuma imkanımız yoktur. O sebeple bunlarla
meşgul olunur. Öğleden sonra 45.dk., bazen 15 dk. havalandırma yapılır. Orada da koşu yaptırılır. İçeriye geldikten sonra saat 4'de yerinde say, uygun adım marş derler biz Eskişehir marşı söyleriz. Sonunda İstiklal Marşı söylenir, dağıtılır. Akşam yine sayım yapılır saat 10'da da yatılır.
Ayakta kimse kalmayacak. Tabii bizim namazlarımızı
kılma imkanımız her zaman olurdu.
Kur'an-ı Kerim okuma imkanı da vardı. Kalan
zamanlarda onu değerlendiririz. Bir müddet sonra
bazı kitapları serbest bıraktılar. Serbest bırakılan
kitapları okuduk. Tabi bu arada pek de istemediğimiz
kitaplar gelirdi. Ben izin almıştım;
hücrelerin olduğu tecrit bölümünde, pencerelerin
önünü kütüphaneye dönüştürmüştük. Asker hangi
kitabı isterse onu veriyor okuduktan sonra teslim
ediyorduk. Bazı kişiler bunu istismar ettiler. İşte
kitapların içine not koyup bir müddet sonra başka
koğuştan biri o kitabı isteyerek haberleşme aracı
yapılıyor diye yasaklandı. Sonra herkes dışarıdan
getirttiği kitapları, sansürden geçmiş kitapları,
okumaya başladı. Bir müddet sonra gazeteler
serbest bırakıldı. Ama biz bir gazete alabiliyorduk.
O zaman Tercüman gazetesi alıyorduk. İkinci
gazeteyi alamayışımızın nedeni maddi imkansızlık.
Biz bir gazete alıyorduk Tercüman, sol
görüşlüler de Cumhuriyet alıyordu. İlk günlerde
ben okuyordum Tercüman'ı, hiçbir şey demeden
onların önüne atıyordum. Onlarda hiçbir şey
demeden Cumhuriyet'i bizim önümüze atıyordu.
Böylece iki gazete okuma şansımız oluyordu.