Mikoloji ya da mantar bilimi olarak adlandırılan, botaniğin, mantarlara ilişkin bölümüdür. Mantarlar evrenini, onların genetik, biyokimyasal ve taksonomi özelliklerini ve kullanım alanlarını gözlemleyen bir bilim alanıdır.
Mikoloji Nedir ve Neyi İnceler?
Mikoloji veya mantar Bilimi, Botaniğin, mantarlara ilişkin bölümüdür. Mikoloji; mantarlar evrenini, onların genetik, biyokimyasal ve taksonomi özelliklerini ve kullanım alanlarını inceleyen bilim dalıdır. Mikolojiyle ilgilenen bilim adamlarına mikolog ya da mikolojist denmektedir. Mantarlar; kendi besinlerini kendisi üretemeyen basit yapılı canlılardır. Mantarlar sıcak ve nemli yerlerde, büyük olasılıkla ormanlarda, farklı yiyeceklerin, meyve ve sebzelerin üzerinde yaşamlarını sürdürürler.
Mantarlara; küf mantarları, maya mantarları, parazit mantarlar, şapkalı mantarlar örnek olarak gösterilebilir ya da sınıflandırılabilir. Daha önceden bitkiler evreninde bulunurken, fotosentez yapmaması nedeniyle botaniğin değişik bir inceleme alanı olarak kabul edilen mantarları gözlemleyen bilim dalına Mikoloji, bu uzmanlık alanıyla ilgilenen bilim adamlarına Mikolog yani (Mantar Uzmanı) veya Mikolojist denir.
Mantarlar eski zamanlardan beri dünyada varlığını devam ettiren, hatta hikayesi insanoğlundan daha eski zamanlara tekbül eden bir canlılar evrenidir. Mantarlar, çok eski zamanlardan beri insanoğlunun dikkatini çekmeyi başarsa da mantarlarla alakalı bilimsel araştırmalar 16. yüzyılın sonlarında yayınlanmaya başlamıştır
1729 senesinde mantarların kendiliğinden değil de sporlar vasıtasıyla ürediğinin fark edilmesi üzerine mantarlar evreninde daha önemli bilimsel çalışmalar yapılmaya başlandı. Yapılmaya başlanan bu çalışmalar doğrultusunda mantarların bitki veya hayvan olmadığı yani değişik bir evren olduğu öngörülmüştür. Bu nedenle bitkiler alemi üzerinde araştırma ve çalışma yapan botanik biliminden farklı bir bilim alanı ortaya çıkmış ismine de Mikoloji denilmeye başlanmıştır.
Mantarlar evreni, çok geniş bir üye sayısı olan çok büyük bir canlılar alemidir. Hayvanlar alemi veya bitkiler alemine benzer. Bu nedenle bu geniş alemi daha iyi görmek ve anlayabilmek için iki ana başlıkta incelemek mümkün kılınabilir:
Mikromantarlar Dünyası {Ayak mantarları, vajinal mantarlar, el ve farklı cilt mantarları vs.}
Makromantarlar Dünyası
Sonrasında zehirli mantarlar, zehirsiz mantarlar öldüren mantarlar, yenilebilen mantarlar, endemikler, medikal mantarlar, kültüre sahip mantarlar gibi farklı kategorilerde değerlendirme yaparak farklı türlere ulaşılabilmektedir.
Mikoloji Hakkında Kısaca Bilgile
Maya mantarları, tek hücreli mikroskobik mantarlardır. Bu sebeple çıplak gözle gözlenmezler. Mayalar, alkollü maddelerin elde edilmesi, ilk başta ekmek olmak üzere farklı unlu mamullerinin yapımında, yoğurt ve peynir üretiminde kullanılmaktadır.
Küf mantarlarının üremek için ortaya çıkardığı sporlar, dışarda bırakılan salça, ekmek, limon, peynir vs. besin maddelerinin üzerinde yaşayarak küflenmeye sebep olurlar.
Parazit Mantarlar, mantar hastalığına sebep olurlar. İnsan, hayvan ve bitkilerin üstünde yaşamlarını sürdürebilirler. El ve ayak tırnaklarında biçim bozukluklarına, insanların ağzında oluşan pamukçuk hastalığına ve saç kıran hastalığına parazit mantarlar sebep olur.
Şapkalı mantarlar ormanlarda, çayırlarda ve gübreyle karıştırılmış humuslu topraklarda çürükçül olarak yaşayabilmektedirler. İnsanlar tarafından yenilebilen mantarlara kültür mantarları denir.
Bunların yenen şekilleri olduğu gibi çok zehirli olanları da mevcuttur. Bu sebeple kültür mantarları hariç diğer mantarların yenilmemesi tavsiye edilmektedir. İstedikleri besinleri başka canlılardan işlenmiş olarak veya topraktan alabilirler. Mantarlar, ekonomik ve sosyal olarak da hayvan ve bitkilerde genel olarak canlılarda oluşturdukları hastalıklar yönünden oldukça büyük öneme sahiptirler. Hayvansal ve bitkisel atıkların çürütülmesi, cisimlerin serbest bırakılmasını sağlama, peynir eldesi, antibiyotik eldesi (Penisilin), bazı vitaminlerin eldesi, enzim (Amilaz gibi) ve hormon eldesi, ekmekçilikte, şarap, bira gibi alkol ürünlerinde, fermente ürünlerin eldesin de genellikle kullanılmaktadırlar.