FATİH SULTAN MEHMET
Fatih Sultan Mehmet Sultan II. Muratın oğludur. Edirne’de dünyaya geldi. Çocuk yaştayken babası hükümdarlığı ona bıraktı (1444). Macarların Osmanlı Devleti’ne karşı sefer açması üzerine II. Mehmet tahtı babasına geri vermek istedi, ama II Murat onu tahtta bırakarak ordunun başına geçti ve Varna Savaşı’nda düşmanı yendi. Buna rağmen bir süre sonra Çandarlı Halil Paşa’nın çabasıyla genç padişah tahttan indirilerek Manisa valiliğine geri gönderildi ve hükümdarlık babasına iade edildi (1446).
Sultan Murat çok geçmeden öldü ve 1451 yılında Fatih Sultan Mehmet yeniden padişah oldu. Tahtta çok genç bir hükümdarın bulunuşundan cesaret alan batılı devletler ve Bizanslılar padişahtan bazı isteklerde bulundular. Sultan Fatih Sultan Mehmet Venedikliler, Macarlar ve Bizanslılara birtakım ödünler vermek zorunda kaldı. Genç padişahın bu tutumundan yanlış sonuçlar çıkaran batılılar Çanakkale Boğazı’nı kuşattılar. Fakat çok geçmeden yanıldıklarını anladılar. Çünkü Anadolu’ya geçip Karamanoğlu ibrahim Bey ile anlaştıktan sonra Edirne’ye dönen Fatih Sultan Mehmet , Karadeniz’den İstanbul’a gelecek gemilerin geçişini denetlemek ve gerekirse önlemek için Anadoluhisarı’nm karşısına Boğaziçi’nde acele, yeni bir hisar yapılmasını emretti. Böylece 1452 yılında Rumelihisarı çok kısa bir süre içinde yapılıp bitti.
İstanbul’un Fethi
Aynı yıl Edirne’de bir divan toplayan Fatih Sultan Mehmet, İstanbul’un fethedilmesi konusunu görüştü: Çandarlı Halil Paşa ile yandaşları bu öneriye karşı çıktılarsa da divanın diğer ilerigelenleri padişahı desteklediler, karşı olanlar da çoğunluğun kararma uymak zorunda kaldılar. Böylece kuşatma hazırlıkları başladı: istanbul surları dışındaki hayvan sürülerine elkondu. İstanbul dolayındaki küçük Bizans kaleleri ele geçirildi. Edirne’ de Urban adlı bir Macar ustasına, o devrin en büyük topları döktürüldü. Tarihçiler bu topların sayısını 200 olarak gösterirler. Bunların her birini 40-50 çift öküz ya da 2 000 kadar insan çekerek Edirne’den İstanbul’a taşıdı. Ayrıca Gelibolu’daki 400 gemilik Türk donanması Marmara’ya girdi.
Bizanslılar da savunma hazırlığına girişmişlerdi. Kentin savunması için kale kapıları örülmüş ve Haliç ağzına bir zincir gerilmişti. Aslında mevcudu 8 000 – 9 000 kadar olduğu söylenen Bizans ordusunun 3 000 kadarı Latinlerden oluşuyordu ve esas savunma gücü bunlardı. Oysa Bizanslılar Latinleri sevmiyorlardı. Bu nedenle, Bizans’lı Rumların İstanbul’da Latin külâhı görmektense Türk sarığı görmek bizim için daha iyidir» dedikleri, söylentiler arasındadır.
Fatih Sultan Mehmet , bütün kışı savaş hazırlıkları ile geçirdi ve 23 mart 1453 günü Edirne’den hareket ederek 5 nisanda Topkapı önüne geldi. Kuşatma 29 mayısa kadar sürdü; karadan ve denizden yapılan saldırılar sonunda Türk ordusu istanbul’u ele geçirdi.
Bu büyük zafer sonunda Fatih unvanını alan genç hükümdar istanbul’da Rumlara karşı iyi davrandı. Fetihten sonra büyük bir karışıklığa düşen kentte güvenliği sağlayan Fatih üç gün süren fetih şenlikleri yaptırdı. Bu arada Çandarlı Halil Paşayı ve Bizanslıların safında savaşan amcası Orhan’ı da öldürttü.
Fatih, Rumlara patriklerini seçme hakkını tanıdı. Hıristiyanlarla müslümanlar arasında tam bir anlaşma sağlamak amacıyla yeni patriği yemeğe çağırıp ağırladı, patriklik asasını ve tacını ona eliyle verdi.
Rumların yanı sıra Yahudi ve Ermeni cemaatine de iyi davrandı. Birtakım manastır ve kiliseleri kendi a-dma ve yanındaki beyler adına camiye çevirdi, ama kiliselerin çoğu gene de Rumların elinde kaldı.
Sırp Sorunu
İstanbul’un fethinden sonra gözü korkan batılı devletler arasında birleşme eğilimi güçlendi. Fatih bunu önlemek için 1454′te Venedik Cumhuriyeti ile bir anlaşma yaparak onlara ticaret serbestliği verdi. Bunun üzerine Cenevizliler de Fatih’le anlaştılar. Fakat Fatih’in asıl amacı Tuna’-ya kadar egemen olmak ve Sırp sorununu çözümlemekti. Belgrat kuşatması da içinde olmak üzere beş yıl süren seferler ve savaşlar sonunda bütün Sırbistan’ı ele geçirdi (1459). Bundan sonra Mora’yı (1460), Bosna’yı (1463) ve Tuna boylarındaki daha birçok yerleri aldı. Karadeniz’e ve Azak Kalesi’ne birlikler gönderdi.
Otlukbeli Savaşı
Fatih Anadolu’yu da güvenlik altına almak istiyordu. Bu amaçla Konya üzerine yürüdü ve Karamanoğlu Beyliği’ne son verdi (1466). Doğuda Akkoyunlular egemendi; Karamanoğulları, Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan’a sığındılar. Uzun Hasan başka devletlerden de destek görüyordu. Fatih 1473 yılı mart ayında İstanbul’dan ordusuyla hareket etti. İki ordu Fırat boyunda Otlukbeli denen yerde karşılaştı. Savaş Osmanlı ordusunun zaferiyle sonuçlandı. Uzun Hasan kaçtı, ama bir oğlu ve pek çok askeri bu savaşta öldü.
Fatih Sultan Mehmetin Ölümü
Fatih Sultan Mehmet, Akkoyunluları yendikten sonra Anadolu’nun güneyini de güvenlik altına almak istedi. Bunun için Mısır Memlûk Sultanlığı ile ilişki kurdu. Ancak anlaşmaları kolay olmadı, hattâ zaman zaman sürtüşmeye ve uçlarda savaşlara vardı. Nitekim Memlûk Sultanlığı’nm Osmanlılara bağlı Dulkadıroğulları Beyliği’ni ele geçirmesi üzerine Fatih 1480′de Alâ-üddevle Bozkurt Bey’i Dulkadirli toprağına gönderdiği gibi kendisi de, hasta olmasına rağmen 29 nisan 1481′-de Üsküdar’a geçerek sefere başladı. Ancak Gebze yakınına geldiği sırada hastalığı arttı ve 3 mayıs günü Fatih Sultan Mehmet hayata gözlerini kapadı.