Uygarlık Tarihi Açısından Göbekli Tepe'nin Önemi
Bu yazıda Uygarlık tarihi ve Dünya tarihi açısından Göbekli Tepenin öneminden bahsetmekle birlikte Göbekli tepenin ne olduğu, hangi amaçla inşa edildiği ve neden bu kadar önemli olduğundan bahsedeceğiz.
Bir uygarlık kentsel gelişme, kültürel seçkin sınıf tarafından empoze edilen sosyal sınıflaşma, iletişimle ilgili sembolik sistemler ve doğal çevreden ayrı olma ve üzerinde hükmetme algısı ile karakterize edilen karmaşık yapıdaki toplumdur.
Bu bağlamda dünyanın bilinen en eski kült yapılar topluluğu olan Göbekli Tepe Uygarlık Tarihi açısından çok büyük önem taşımaktadır. Bu yapıların ortak özelliği, T biçimindeki 10-12 dikilitaşın yuvarlak planda dizilmiş, aralarının ise taş duvarlarla örülmüş olmasıdır. Bu yapının merkezinde daha yüksek boyda iki dikilitaş karşılıklı olarak yerleştirilmiştir. Bu dikilitaşların çoğu üzeirnde insan, el kol, çeşitli hayvan ve soyut sembolleri kabartılarak veya oyularak betimlenmiştir. Göbekli tepe çevredeki oldukça gelişmiş ve derinlik kazanmış bir inanç sistemine sahip olan avcı-toplayıcı gruplar açısından önemli bir kült merkezidir. Bu durumda bölgenin en erken kullanımının Çanak Çömleksiz Neolitik Çağ'ın (PPN, Pre Pottery Neolithic) A evresine (M.Ö 9.600-7.300), yani günümüzden en azından 11.600 yıl öncesine dayandığı ileri sürülmektedir. Bununla birlikte Göbekl Tepe' deki en eski faaliyetleri tarihlendirme olanağı şimdilik yok ,fakat bu anıtsal yapılara bakıldığında Paleolitik Çağ'a kadar uzanan, birkaç binyıl daha eskiye, epipaleolitike kadar giden bir geçmişi olduğu düşünülmektedir. Göbekli Tepenin bir kült merkezi olarak kullanımının M.Ö 8 bin dolaylarına kadar devam ettiği ve bu tarihlerden sonra terk edildiği, başka veya benzer amaçlarla kullanılmadığı anlaşılmaktadır.
Bu bağlamda UNESCO tarafından 2011'de Dünya Mirası geçici listesine alındı ve 2018'de kalıcı listeye girdi.