Genel Seçimleri 1987’de ikinci kez kazandıktan sonra elektrik, petrol gibi temel maddelerde geniş çaplı zamlar yapan Başbakan Özal, “seçimlerden önce zam yapacak kadar enayi miyim?” diyerek fırsatçı siyaset tarzını açığa vurmuştu. Şimdiki Başbakan Erdoğan, 12 Eylül’ü izleyen günlerde yaptığı ilk açıklamalarda anayasa değişiklikleri için hemen çalışmaya hazır olduğunu söyledikten sonra şimdi bundan tamamen yan çizmiş bulunuyor.
Acaba neden? Sakın bunun yanıtı da “genel seçimlerden önce elimi gösterecek kadar enayi miyim” düşüncesi olmasın? Peki AKP’nin göstermek istemediği elinde neler var? Yargı üzerindeki vesayeti daha da ileri götürecek düzenlemeler mi? Çok hukukluluk yönünde adımlar atmak mı? Bu bağlamda, son olarak Anayasaya soktuğu ombudsmanlık sistemini “çok hukukluluk” yönünde sündürmek mi? Kanaat önderleri olarak ilan etmeye çalıştığı imam-müftü gibi kesimleri de bu arada “ombudsman” kadrolarına terfi ettirmek mi? Anayasanın laiklik tanımını aşındıracak veya değiştirecek yeni açılımlar mı?
Yoksa CHP’nin önerdiği dokunulmazlıkların sınırlandırılması, YÖK’ün kaldırılması, seçim barajının aşağıya çekilmesi gibi konularda uzlaşmadan yana olmadığının seçim öncesinde açığa çıkmasını istememesi mi? Her durumda AKP samimi olmadığını ve toplumun seçim öncesi kararlarını etkileyebilecek yüzünü göstermemeye kararlı gözükmektedir. Bu bakımdan anamuhalefetin hamlesi yerinde olmuştur.
Yoksa 2004’te kadük olan Kamu Yönetiminin Temel İlkeleri ve Yeniden Yapılandırma Kanunu (kısaca KYYYK diyelim) benzeri bir düzenlemeye gitmeyi ve BDP’nin “demokratik özerklik” talebine yanıt vermeyi sağlayacak şekilde Anayasanın üniter devlet yapısını ve eğitim birliği ilkelerini dönüştürmek mi?
ÖZERKLİK MADDELERİ
Dilerseniz bu son konuya daha ayrıntılı girelim.
2003 yılı süresince gündemde tutulan KYYYK’ya ilişkin çeşitli taslaklar, AKP’nin gizli gündeminin en dikkate değer parçası olmuştu. Son şekli verilen tasarı Nisan 2004’te geçici maddelerine kadar görüşüldükten sonra askıya alındı, Haziran-Temmuz 2004 döneminde ise kendi tamamlayıcı parçaları olan üç yasa tasarısı ile birlikte TBMM’den geçirildi. Bunlardan İl Özel İdaresi Yasası’nın 14 maddesi tekrar görüşülmek üzere Cumhurbaşkanı Sayın Sezer tarafından Meclis’e geri gönderildi. Daha sonra Belediyeler Yasası ile KYYYK da TBMM’ye geri gönderildi.
AKP bunlardan KYYK’yı tekrar gündeme getiremedi. Diğer yasalar içine serpiştirdiği kısmi düzenlemelerle yetindi ama gerçek hedefine tam varamadı. Ama bunlar AKP’nin, kendi özel gündemi ile küresel güçlerin istemlerinin bileşkesinde oluşan Türkiye’de kamu yönetimini altüst etme projesini durduramadı; sadece uygun konjonktüre erteletti. Nitekim son bir yıldır BDP’nin ve giderek İmralı’nın talepleri arasında KYYYK benzeri bir düzenlemenin tekrar gündeme getirilmesi isteminin öne çıkması ve bunun “demokratik özerklik” talebinin bir parçası olarak dile getirilmesi manidardır.
Anayasamızın 123. maddesi, “İdare, kuruluş ve görevleriyle bir bütündür” diyor. Bunu, “İdarenin kuruluş ve görevleri, merkezden yönetim ve yerinden yönetim esaslarına dayanır” fıkrası izliyor. 126 ve 127. maddelere bakılınca da, merkezi idarenin illere ayrıldığı, illerin idaresinin de yetki genişliği esasına dayandığının vurgulandığı görülüyor.
İl sınırları içindeki mahalli müşterek ihtiyaçlar il özel idareleri tarafından, belediye sınırları içindeki mahalli müşterek ihtiyaçlar belediyeler tarafından yerine getirilmektedir.
AKP’nin KYYYK düzenlemesiyle getirmek istediği idari yapıda, il özel idareleri, ilin ve il halkının mahalli müşterek ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla genel yetkili kılınmaktaydı. İl özel idaresine devredilen alanlarda görevli bakanlıkların taşra örgütleri kaldırılmakta ve böylece merkezi yönetimin ilde görev yapması fiilen engellendiği için, il halkının mahalli müşterek ihtiyaçları yanında ilin her nitelikteki ihtiyaçlarının il özel idareleri tarafından yerine getirilmesi öngörülmekteydi. KYYYK yasalaşsaydı, eğitimle, sağlıkla, tarımla, ormanla, çevreyle, kültürle, turizmle ilgili ihtiyaçların tümü yani mahalli müşterek ihtiyaç kapsamında değerlendirilmesi mümkün olmayan tüm genel hizmetler de il özel idarelerine devredilmiş olacaktı. Düzenleme bu yönüyle anayasaya aykırıydı ve CHP’nin bunu AYM’den döndüreceği kesin olduğu için AKP bu konuyu o zaman daha fazla zorlayamamıştı. Ama şimdi, genel seçimlerden sonra bu yönde bir anayasa değişikliği için kollar sıvanacak gözüküyor.
İl özel idarelerine böylesine görev ve yetki aktaran bir idari yapı, üniter sistemden çok eyalet sistemine (yönetsel federalizme) yakın bir yapıdır. Bu şekilde bir tasarım kurgulayanlar, orta veya uzun vadede, seçilmiş eyalet valilerini ve tüm gelirlerini kendi vergileriyle elde eden bölge yönetimlerini gündeme getirebileceklerdi.
Şimdi galiba “uygun zaman” yaklaşmaktadır ama seçmeni ürkütmeden yol almak farzdır.
Prof.Dr. Oğuz Oyan
Odatv.com
Prof. Dr. Mustafa Kaymakçı ve Doç. Dr. Cihan Özgün yazdı...