Amerikan savaş makinesi Afrika’da ölüm yürüyüşünde
'Gelecek Amerikan, Fransız ve Çad ve Nijer askerleriyle kurulamaz. Tersini düşünmek zavallılıktır.'
Prof. Vijay PRASHAD
ABD askeri personeli, 4 Ekim’de Nijer’deki öncü operasyon merkezlerine geri dönüyordu. Nijer’in Mali sınırına yakın Tongo Tongo köyüne bir keşif görevine gitmişlerdi. ABD Genelkurmay Başkanı Joseph Dunford, 50 IŞİD üyesinin onları pusuya düşürdüğünü söyledi. Askerlerin ilk dakikalarda hava desteği talebinde bulunmadıklarını bildiren General Dunford “Belki de saldırıyı püskürtebilecekleri düşünüyorlardı” dedi. Fransız savaş uçakları ile birlikte İnsansız Hava Araçları (İHA) geldiğinde IŞİD ortadan kaybolmuştu.
KOKAİN TİCARETİNİN İZLERİ HER YERDE
Tongo Tongo, Sahra’yı tanımlayan yasadışı ticaret için sıfır noktası olan bir bölgenin ortasında bulunuyor. Tongo Tongo’nun batısında Gao (Mali) ve doğusunda Agadez (Nijer) var. Buralar, Güney Afrika’ya Air Kokain diye isimlendirilen çeşitli uçaklarla getirilen kokainin ana limanları. Kokain daha sonra kamyonlarla Sahra çölünden geçiyor ve küçük teknelerle Akdeniz yoluyla Avrupa’ya taşınıyor. Kokain ticareti yapıldığına dair izlere her yerde -Gao’nun Kokain Bougou olarak bilinen semtinde ya da Agadez’deki liderlerden birinin takma adında; Şerif Ould Abidine, Bay Kokain olarak tanınır- rastlayabilirsiniz.
AVRUPA’YA GÖÇMEN, AFRİKA’YA SİLAH
Kokain dramatik bir metadır. Diğer dramatik metalar mülteciler ve silahtır. Büyük Sahra’nın tam altındaki bu kasabaların bulunduğu bölgenin tarihi bir rolü vardı; eskiden altın, tuz ve silah ticareti yapanlar buralardaki kervansaraylarda konaklarlardı. Ulus devletlerin ortaya çıkmasıyla birlikte bu güzergahlardan bazıları kapanmıştı. Özellikle Libya -Muammer Kaddafi yönetiminde- Mali ve Nijer’den gelen yasa dışı ticareti büyük oranda durdurmuştu. NATO’nun Libya’ya açtığı savaşla birlikte -ki bu savaş ülkede kaosa neden oldu- bu güzergahlar tekrar açıldı.
Avrupa’ya göçmen, Orta ve Batı Afrika’ya silah taşıyan beyaz Toyota kamyon filoları çöle ulaştı. Kamyonlar liman kentlerinden önce Agadez’den Sabha’ya (Libya) gidiyor. Birkaç çeşit mülteci var; macera için yola düşen, Avrupa’ya gitmek için fırsat çölünden geçen çok sayıda genç bekar erkek ve savaştan kaçan mülteciler. Hepsi, onları ve uyuşturucuları yasak kumlardan kaçıran insan kaçakçılarının elinde yem ve çaresiz durumda.
EL KAİDE, IŞİR VE BOKO HARAM
Alımlı kırmızı binalarıyla Dünya Mirası listesinde yer alan Agadez gibi kasabalarda yaşayan halk, açıkça radikal gruplara karşı savunmasız durumda olduklarını söylüyor. Mali ve Cezayir’in güneyinde el Kaide, Libya’nın güneyinde IŞİD, Nijerya’nın kuzeyinde ve Çad Gölü çevresinde Boko Haram gibi örgütlere karşı...
ABD’nin Nijer’den Mali’ye uzanan bu bölgeyi “güvenliksiz halka” olarak isimlendirmesi şaşırtıcı değil.
Kaçakçılara yapılan baskı, mülteci ve “maceracılar”ın korkunç durumlarında bir iyileştirme sağlamadı. Onlar, sınır açık olsun ya da olmasın her koşulda gelmeyi sürdürüyorlar. Ancak Uluslararası Mülteci Örgütü’nün açıklamasına göre yeni askeri güçlerin varlığı sonucu kaçakçılar bir sorunla karşılaşır karşılaşmaz mültecileri tehlikeli çölde kendi kaderlerine terkediyorlar. Birleşmiş Milletler, terkedilen yaklaşık bin mülteciyi kurtardı ve yüzlercesinin de bu güzergahlarda yaşamını kaybettiği söyleniyor.
Nijer Kızıl Haçı mayıs ayında kamyonları bozulan kırk kişilik bir mülteci grubunun yaşamını kaybettiğini bildirdi. Avrupa sınırı Akdeniz’in kuzeyinden Sahra’nın güneyine kaydığı için ölü sayısını bilmek olanaksız.
ARLİT, AVRUPA MADEN ŞİRKETLERİNİN KALESİ
Agadez’in kuzeyinden beş saatlik araba yolculuğundan sonra önemli uranyum kaynaklarından biri olan Arlit kasabasına ulaşılır. Okuyucular hatırlayacaktır; ABD, Saddam Hüseyin hükümetini Nijer’den sarı pasta (uranyumdan elde edilen maden filizi) almakla suçlamıştı. (ABD’li) Büyükelçi Joe Wilson’ının Nijer’e gidip Başbakan İbrahim Assane Mayaki ile görüşmesi sonucu bunun gerçek olmadığı ortaya çıktı. Irak’a yapılan bu suçlamanın gerçekle ilgisi yoktu; ancak Arlit madenlerinin varlığı gerçek.
Kasaba Avrupa madencilik şirketlerinin kalesi konumunda; Nijer’in kendi hükümet şirketinden, başta Areva olmak üzere bir dizi Fransız firmasına kadar...
Arlit’in çıkışındaki yol Uranyum Otoyolu olarak biliniyor. Müslüman Mağrip’te, el Kaide, 2010 yılında Areva’daki bir madende çalışan beş Fransız’ı kaçırdığında bu yolu kullanmıştı. Yine 2013 yılında Areva madenlerine bombalı araç saldırısı düzenlenmişti. Fransız özel kuvvetleri, bu madenleri ve bu uranyum kasabasında yaşayan yaklaşık iki bin Avrupalıyı korumak görevini üstlenmiş.
Oxfam, 2013 yılında, “Her üç ampulden biri Nijer uranyumu sayesinde yanıyor,” şeklinde açıklama yapmıştı. Dolayısıyla Fransızlar için oldukça değerli, gözden çıkarmaları söz konusu olamaz. Bu nedenle Fransa’nın Barkhane Operasyonu Sahel’i baştan başa kapsıyor. Bir uçta Moritanya diğer uçta Çad...Karargahları da Çad’ın başkenti N’Djamena’da.
ABD, 100 MİLYON DOLARLIK ÜS İNŞA EDİYOR
Agadez’de yalnızca Fransızlar yok. Amerikalıların Afrika’da hem binlerce askeri hem de çok sayıda üssü var. En bilinen üs Cibuti’de (Camp Lemonier); ancak Kenya ve Etyopya’da da Sahel boyunca öncü operasyon pozisyonunda olan üsler bulunmakta. Yine ABD Agadez’de yüz milyon dolar maliyetle büyük bir üs inşa ediyor. 201 Hava Üssü. Esas olarak Agadez’den uçacak olan bir MQ9 Reapers İHA (İnsansız Hava Aracı) üssü bu. İşlevi, bu yoksulluk içindeki kaynak zengini bölgede istihbarat toplamak. Bu üs açık alanda, göz önünde inşa ediliyor. Bu nedenle Silahlı Kovvetler Komitesi’nden Senatör Lindsey Graham’ın ABD askerlerini kastederek “Nijer’de bin kişilik bir askeri birliğin olduğunu bilmiyordum” demesi şaşırtıcı.
Tongo Tongo yakınlarında ABD’li askerleri IŞİD üyelerinin öldürdüğüne dair kamuoyuna herhangi bir kanıt sunulamadı. ABD istihbarat görevlileri bunun bir tahmin olduğunu söylüyor. Savaşçıların yaptığı konusunda emin değiller. ABD Afrika Komutanlığı (AFRICOM) yetkilileri, bu olay ve ABD askerlerini öldürenler üzerine spekülasyon yapmanın “uygun olmadığını” fikrindeler.
Burada iş yapmak gerçekten tehlikeli. Bu bölgede, Mopti’deki (Orta Nijer’de) bir hapishaneden yüzlerce tutsağı serbest bırakan militanlar ve benzeri radikal gruplar faaliyet yürütüyor. Sahel’de yaşanan korkunç kuruma, Nijer’in doğusunda göçebe topluluklar arasında çeşitli düşmanlıklara (bu düşmanlıklar sonrasında etnik çatışmalara dönüştü. Mohamis ve Peuls gibi gruplar, Boudouma’yı Boko Haram’ın bir parçası olmakla suçladı) yol açtı. Bu tür fırsatçılıklar sıklıkla Afganistan’da yaşanmıştı daha önce. Kabileler, eski hasımlarından öç almak için ABD hava kuvvetlerini (hava saldırısı için birilerini Taliban olmakla suçlamak yetiyordu) kullanmıştı.
ÇATIŞMALARIN TEMEL NEDENLERİ KONUŞULMUYOR
Çatışmaların temel nedeni başka yerlerde olduğu gibi yine aynı: Çevresel yıkım, işsizlik, savaş ve Batı için önem arz eden ürünler (kokain ve uranyum gibi). Bunların hiç birinden söz edilmeyecek. Nijer’e daha fazla asker gidecek. Daha fazla yıkım gerçekleştirilecek. Daha fazla acı. Daha fazla öfke. Daha fazla savaş...
Yenilerde kurulan Afrika Gıda Eğemenliği Ağı’na ve bunun için gerekli makul talepler düzenlemesine ilgi olmayacak. Burkina Faso Devlet Başkanı Thomas Sankara, 30 yıl önce 15 Ekim’de öldürüldü. Bu, Sahel’e ilişkin umudun katledilmesiydi. Sankara, “Geleceği kurmaya cesaret etmemiz şart,” demişti. Bunun üzerine de düşünülmeyecek.
Gelecek Amerikan, Fransız ve Çad ve Nijer askerleriyle kurulamaz. Tersini düşünmek zavallılıktır.
* alternet.org’dan çeviren
Hilal ÜNLÜ
{338392}}