Efsanelerin gölü Baykal, yemyeşil örtüsünün hâkim olduğu, geniş düzlüklerdeki binbir çeşit kır çiçeğiyle adeta Sibirya’nın çiçek bahçesi.
Gölü çevreleyen sıradağlar, Ren geyiğine olduğu kadar nesli tükenmekte olan Sibirya dağ keçisine de ev sahipliği yapıyor.
Aral Gölü’nün kuruduğu şu sıralarda Baykal Gölü’ne irili ufaklı yaklaşık 330 nehir dökülmekte. Karların eridiği ve şiddetli yağışların olduğu zamanlarda gölü besleyen akarsu sayısı 500’e varıyor. Baykal suyunun tamamına yakınını bu akarsularla sağlanıyor. Nehirler sadece Baykal Gölü’ne akmıyor, kaynağı Baykal olan nehir de var; Angara gibi.
Enlerin gölü
Sibirya’nın incisi olarak adlandırılan Baykal, dünyanın en derin ve en eski gölüdür. Uzunluğu 636 kilometre, genişliği 20-80 kilometre arasında değişmekte olup, 1632 metre derinliğindedir. Yeryüzü tatlı su rezervlerinin yaklaşık dörtte biri Baykal’da toplanmıştır. Üzerinde 27 ada bulunan Baykal Gölü, binlerce bitki ve hayvan türüne ev sahipliği yapıyor. Gölün içinde ve çevresinde 1850 tür hayvan, 1085 tür bitki bulunuyor. Ve bunların büyük bir kısmı yalnızca burada yaşayabiliyor. Berraklığının yanı sıra oksijen yönünden zenginliğiyle de bilinen Baykal,
40 sene dünya nüfusunun su ihtiyacını tek başına karşılayabilecek potansiyele sahip.
Baykal kuruyor mu?
Göllerin, nehirlerin ve su rezervlerin kurumaya başladığı ve insanoğlunun tabiata verdiği tahribatın had safhaya çıktığı şu günlerde, bir kötü haber de Baykal Gölü’nden geldi. Gölün su değerleri 2013 yılına oranla yüzde 40 düşerek 456.09 metreküp oldu. Bilim adamları Baykal Gölü’nün son 60 senenin en düşük su seviyesine ulaştığını açıklayarak bu oranın 9 santimetreye eşit olduğunu söylediler. Baykal Gölü Koruma Programı Yöneticisi Arkadiy İvanov, göldeki su seviyesinin 8 santimetre daha düşmesi halinde Baykal’ın sularının kullanımının yasaklanabileceği açıklamasında bulundu. 1996’da UNESCO Dünya Mirası listesine dâhil edilen Baykal’ın su seviyesinin düşmesinde, yazların oldukça sıcak ve kurak geçmesi ve ormanlık alanların giderek azalması sebep olarak gösterilse de bu hakikatin doğruluğu tartışılır.
Fabrikalar gölü kirletiyor
Günümüzde Baykal Gölü kıyılarındaki kasaba ve köylerde 65 bine yakın insan yaşıyor. Gölün kıyısında Baykal’a ciddi manada zarar veren ve yöre halkının geçimini sağladığı selüloz-kâğıt fabrikaları bulunuyor. İnsanlar fabrikanın kapatılması için uzun yıllar mücadele vermiş, bir türlü istenilen netice alınamamıştı. Ancak son yıllarda yetkililerinin doğru adımları neticesinde fabrikanın kapatılması gündeme geldi. Bununla birlikte Baykal’ın turistik yönü gelişmiş; gölün çevresine her yıl yarım milyona yakın turist geliyor.
Geleceğin yakıtı Baykal Gölü’nde
Sibirya bölgesinde zengin altın, gümüş, platin, demir ve kömür madenlerini bulunuyor. Petrol, doğalgaz Sibirya’nın diğer zenginlikleri. Uzun yıllardır, Baykal Gölü’nde yapılan araştırmalar neticesinde, Baykal’ın dibinde deniz veya okyanustakinden daha büyük, geleceğin yakıtı olarak görülen gaz hidrat yatakları bulundu.
Gaz hidrat, su ve metan gazının uygun ısı ve basınç şarlarında donmasıyla oluşuyor. Uygun şartlarda çıkartıldığında donuk haldeki gaz hidrat genişleyerek, gaz ve LPG’ye dönüşebiliyor. Baykal’ın su seviyesinin düşmesinde bunun etkisi var mıdır, bilemiyoruz.
Hatalı projeler Sibirya’yı olumsuz etkileyecek
Bilindiği üzere Moğolistan, Baykal Gölü’ne akan Selenga Nehri üzerine baraj inşası planlıyor. Bu projenin gerçekleştirilmesi hem Selenga Nehri’nin, hem de Baykal Gölü’nün su seviyesini önemli ölçüde olumsuz etkileyecek. Geçmişte Aral Gölü’ne giden nehirler üzerine yapılan barajlar ve sonrasındaki hadiseler herkesçe malum, tarih tekerrürden mi ibaret şimdilik bilinmez. Bir diğer önemli husus, Doğu Sibirya’daki petrolün Uzak Doğu’ya nakline, yani hattın Baykal Gölü civarındaki güzergâhı ile alakalıdır. Uzak-Doğu Petrol Boru Hattı’nın çevre açısından ortaya çıkaracağı muhtemel zararlar, Baykal için facia olabilir. Günlük kapasitesinin 1.6 milyon varil olması planlanan hat, birçok çevre problemlerini de beraberinde getirecek. Bu durum karşısında petrol devlerinin nasıl bir tepki vereceği ise ayrı bir merak konusu…