Güncelleme tarihi: 28 Oca 2019
TFRS 15, 01.01.2018 tarihinden itibaren uygulanması ve TMS 18 ile TMS 11’in artık uygulanmasına son vermiş olması sebebiyle çok önemli hale gelmiştir.
Bu standart ile diğer hasılat standartlarının yerini alarak, geliri muhasebeleştirmek adına gerekli tüm ihtiyaçlara cevap vereceği ve IFRS ile US GAAP arasındaki büyük farklılığın uyumlaşarak ortadan kalkacağı öngörülmüştür.
Söz konusu standardın kapsamı geniş olması sebebiyle ayrı makalelerde standardı tamamını toparlamak istiyorum. Bu yazımda standardın teknik bir özetini yaparak genel hatlarıyla anlatmaya çalışacağım. Haydi başlayalım!..
TFRS 15’te temel amaç: finansal tabloların hazırlanmasında, müşteriler ile yapılmış olan
- gerek yazılı
- gerek sözlü
- gerekse de zımni
sözleşmeden kaynaklı hasılat ve nakit akışlarının;
- niteliği,
- tutarı,
- zamanlaması ve
- belirsizliği
üzerine uygulanması gereken ilkeleri belirlemektir.
Burada üzerinde durulan nokta müşteriler ile yapılan sözleşme. Doğal olarak müşteriler dışında 3. taraflar ile yapılan sözleşmeler bu standardın kapsamına girmemektedir. Bazen bunu belirlemek biraz zor olmaktadır. Bu noktada dikkatli olmakta fayda var.
Temelde bu standart, müşteriyle yapılan her bir sözleşmenin ayrı olarak muhasebeleştirilmesini öngörür.
Hasılatın 5 Adımda Tanınması
TFRS 15’te, TMS 18’deki hasılatın muhasebeleştirilmesinde 5 şarta ve özellikle riskin karşı tarafa devrine bağlanmışken, artık hasılatı tanıma süreci 5 adımda düzenlenmiştir.
5 adım yaklaşımının temel amacı; hasılatı, vaat edilen mal veya hizmetlerin müşterilere transferini ve söz konusu mal veya hizmet karşılığında elde edilmesi beklenen bedeli yansıtacak şekilde finansal tablolarda tanımaktır.
İlk bakışta aslında gayet anlaşılabilir ve kolay görünse de peki neden TFRS 15 bu kadar geniş ve detaylı?
Çünkü günümüzde iş hayatında birçok hasılat modelinde çok karmaşık durumlar söz konusu ve durum o kadar da basit değil. Örnek vermek gerekirse;
- Bir alana bir bedava kampanyaları,
- Aylık konuşma paketi olarak 2 yıllık sözleşme yapana cep telefonu bedava kampanyası,
- Her alışverişten bonus veya mil kazanıp birikmiş bonus veya millerle daha sonra bedava mal veya hizmet satın alma,
- Bir işi zamanında teslim etme karşılığında ilave bir geliri (bonus) hak etme gibi.
Hasılatın Kayda Alınması ve Ölçülmesi
Birinci Adım: Sözleşmenin Tanımlanması
Standartta sözleşme; “iki veya daha fazla taraf arasında yapılan, hukuken icra edilebilir hak ve yükümlülükler doğuran bir anlaşmadır” olarak tanımlanmıştır.
Bu sefer TFRS 15’te 5 şart kuralı sözleşmenin tanımlanmasında getirilmiştir:
1- Tüm taraflar sözleşmeyi onaylamış ve kendi yükümlülüklerini yerine getirmeyi taahhüt etmiş olması.
2- Devredilecek her mal veya hizmet ile alakalı her bir tarafın hakları tanımlanabilmesi.
3- Ödeme ile ilgili şartlarının tanımlanabilmesi.
4- Sözleşmenin özü itibariyle ticari nitelikte olması.
5- Hak edilecek bedelin tahsili mümkün olması. (Bu noktada müşterinin vadesinde ödeme kabiliyeti ve niyetinin değerlendirilmesi gerekir.)
Böylece yukarıdaki beş şartı da tüm sözleşmelere uygulanması gerekmektedir. Eğer söz konusu beş şartı da karşılamıyorsa, o sözleşmeyi TFRS 15’e göre muhasebeleştiremeyiz.
Burada özellikle grup içi işlemlerde dikkatli olmak gerekmektedir. Çünkü grup içi transferler genellikle ticari bir niteliğe sahip olmazlar ve özellikle stokları piyasa fiyatından daha farklı bir fiyattan transfer ederler.
Ayrıca, TFRS 15 sözleşmelerin birleştirilmesi ve sözleşmelerdeki değişiklikler hakkında ne yapmamız gerektiğini söylemektedir.