Deniz İş Kanunu’nun işçinin iş süresini düzenleyen 26. Maddesine göre;
- Genel bakımdan iş süresi, günde sekiz ve haftada kırksekiz saattir.
- Bu süre haftanın iş günlerine eşit olarak bölünmek suretiyle uygulanır.
- İş süresi, gemiadamının işbaşında çalıştığı veya vardiya tuttuğu süredir.
- İşveren veya işveren vekili, gemiadamının vardiyalarını yemek ve dinlenme zamanlarını bir çizelge ile belirtmek ve bu çizelgeyi gemiadamlarının görebilecekleri bir yere asmak zorundadır.
Gemiadamının çalışma süresi, fiilen çalıştığı sürelerdir. Fiilen çalışmayıp işverenin emir ve talimatları altında iş verilmesi için beklenen süreler de çalışma süresine dahil olacaktır. Ancak gemiadamının gemideki dinlenme ve yatma gibi süreler çalışma süresi sayılmaz.
Deniz İş Kanunu’nda normal çalışma süresi, İş Kanunu’ndan daha farklı bir hükümle düzenlenmiştir. Buna göre hem günlük 8 saat hem de haftalık 48 saat çalışma süreleri belirlenmiştir. Kanundaki bu süreler azami süreler olmakla birlikte taraflar kendi aralarında anlaşarak bu süreleri azaltabilirler.
Kanunda belirtilen bu iş sürelerinin aşılması suretiyle yapılan çalışmalar, fazla saatlerde çalışma sayılacaktır. Hem günlük azami çalışma süresi olan 8 saatin aşılması hem de haftalık azami çalışma süresi 48 saatin aşılması fazla çalışma sayılacaktır. Deniz İş Kanunu’na tabi bir işçiye fazla çalışma yaptırılması için işçinin rızasının alınmasına gerek yoktur. Oysa İş 4857 sayılı İş Kanunu’nda işverenin fazla sürelerle çalışma yaptırabilmesi, işçinin rızasına bağlı tutulmuştur. İşveren dilediğinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin gemiadamına fazla çalışma yaptırabilecektir.
Yapılacak fazla çalışmanın her saatine ödenecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarı % 25 oranında artırılmak suretiyle bulunacak miktardan az olamaz.
İki iş kanunu arasındaki bir başka farklılık ise 4857 sayılı İş Kanunu’nda normal çalışma sürelerinin üstünde çalışan işçinin bu sürelerin karşılığı olarak işverenden ücret yerine serbest zaman talep etme hakkı varken Deniz İş Kanunu’nda işçi açısından bu şekilde bir imkan düzenlenmemiştir.
Şu hallerde ise yapılan çalışmalar fazla saatlerle çalışma sayılmaz:
- Geminin, gemideki şahısların veya gemi hamulesinin selameti için kaptanın yapılmasını zaruri gördüğü işler,
- Gümrük, karantina ve sair sıhhi formaliteler dolayısıyla yerine getirilmesinde zorunluluk bulunan ilave işler,
- Gemi seyir halinde veya limanda iken gemide yaptırılan (yangın, gemiyi terk etme, denizde çatışma, denizden adam kurtarma ve savunma) talimleri
Belirtilen bu durumlar için gemiadamının çalışması, normal çalışma süresini aşarsa bile fazla çalışma sayılmayacak ve gemiadamı işverenden çalıştığı fazla süreler için ücret talep edemeyecektir.
Fazla saatlerle çalışmaları belgelemek üzere işveren veya işveren vekili noterden tasdikli ayrı bir defter tutmak zorundadır. Bu defterde gemi adamına uygulanan zam nispetleriyle fazla çalışmanın yapıldığı gün ve o güne düşen miktarı ve gemi adamının hakettiği fazla çalışma ücreti gösterilir. Fazla saatlerle çalışma ücretlerinin asıl ücretler için hizmet aktinde gösterilmiş bulunan zaman, yer ve devrelerde, işveren veya işveren vekili tarafından gemi adamlarına tam olarak ödenmesi zorunludur.