HİLM VE NEZAKET./1
İnsanı olgunlaştıran, yücelten kemal sıfatlarından biri de yumuşak huylu, ince ruhlu ve nazik olmaktır. Bu meziyetin sahipleri, yani halim-selim insanlar, daima hürmete ve sevgiye layık olurlar. Hilim olarak bilinen bu sıfat hemen herkes tarafından sevilir ve takdir edilir. Cenab-ı Hakk’ın bir ismi de “Halim”dir. Kur’an-ı Kerim’de mü’minlere karşı Allah’ın Ğafur ve Halim olduğu beyan buyrulur. Ve iki isim bir arada zikredilir. Yani, Cenab-ı Hak, Ğafur ismiyle mü’minlere günahlarını affettiği gibi Halim ismi ile de onları hem cezalandırmaz, onlara mühlet tanır, müsamaha gösterir. Kusur ve günahlarından dolayı mü’minlerin rızklarını kesmez, onlara Halim ismiyle muamelede bulunur.
Halim, bütün peygamberlerimizin müşterek sıfatlarından biridir. Peygamber (s.a.v) Efendimiz, mü’minlere, ailesine ve çevresine karşı son derece müsamahakâr, yumuşak huylu ve nazik idi. Cenab-ı Hak bu hakikati Kur’an-ı Kerim’de şöyle ifade eder:
“Sen Allah’tan bir rahmet sayesindedir ki, onlara yumuşak davrandın. Eğer kaba, katı yürekli olsaydın, onlar etrafından herhalde dağılıp giderlerdi.”
Kırıcı, kaba ve katı insanlar ne kadar yüksek bir hakikat ve önemli bir dava sahibi de olsalar, insanlara davalarını kolay kolay kabul ettiremezler. Onun için Hilim sahibi olunmalıdır. Rıfk; nezaket, halim-selim, ince ve hassas duygulu olmaktır ki zıddı kabalıktır.
Edep ve terbiyenin en önemli görüntüsü nezaket ve iyi kalpliliktir. Nezaket, herkese karşı güler yüzlülük göstermek, başkalarını rahatsız edecek hal ve hareketlerden kaçınmaktır. Nezaketli insan, sözleriyle ve hareketleriyle kimseyi incitmez.
Kaba ve nezaketsiz insanlar herkesi rahatsız eden dikenlere benzerler. Ailelerde ve okullarda çocukların nezaketli ve saygılı olmalarına büyük önem verilmelidir. Daha küçükken ailesinde ve arkadaşları arasında kaba sözlere, küfürlere alışan çocuklar büyüdüklerinde bu alışkanlığı devam ettirirler. Bu suretle toplumda birbirini sevmeyen, kaba ve kötü kimselerin sayısı artar. Fertler arasında saygı ve sevgi azalır. Mahalle komşuları arasında yakınlık ve dostluk da yine saygı ve sevgiyle kurulur. Eğer komşular birbirlerine saygısız ve nezaketsiz davranırlarsa geçimsizlikler başlar. Rahat ve huzur içinde yaşamak zorundayız.
Bir insan ne kadar bilgili veya zengin olursa olsun, nezaket ve zerafetten mahrum ise bu meziyetleri gölgede kalır. Toplumda sevgi ve saygı kazanamaz. Bilgi ve varlık arttıkça nezaketin de artması, insanın değerini yüceltir. Kimsenin kalbini kırmadan nezaketle muamele etmek, elinden geldiği kadar herkesin yardımına koşmak nezaket ve edeptir. İslam ahlakı, namaz, oruç gibi edep ve terbiyeyi de Müslümanlara dini vazife olarak emreylemiştir.
Bazı insanlar doğuştan yumuşak huylu, nezaketli, kibar ve müsamahakârdırlar. Bu Allah’ın onlara bir ihsanı ve ikramıdır. Bazı insanlar da aksine sert, kaba, kırıcı ve öfkeli bir mizaca sahiptirler. Fakat bu durum onların hiçbir zaman halim sıfatına sahip olmayacakları anlamına gelmez.
Hz. Ömer (r.a) doğuştan sert mizaçlı idi. Ama İslam’a girmesiyle birlikte bu mizacını yalnız din düşmanı müşrik ve münafıklara karşı kullanmış, Müslümanlara karşı ise çok şefkatli davranmıştır.
Hz. Osman ise yaradılıştan halim idi. Ama bu vasfı din düşmanlarına karşı da halim olmasını gerektirmezdi. Onlar hilimi de öfkeyi de yerli yerince kullanmış ve Kur’an’ın ifadesiyle “Kâfirlere karşı şiddetli, kendi aralarında çok merhametlidirler.” diye vasıflandırılmışlardır.
Hiçbir meziyet, hiçbir güzel haslet, doğuştan en mükemmel bir şekilde insanda bulunmaz. İnsan eğitimle ve gayretle olgunlaşır. Ebu Ali Ed-Dekkak’ın dediği gibi, “Bir eğitimcinin yetiştirmediği kimse, çölde kendi kendine yetişen meyvesiz ağaç gibidir. Bu ağaç meyve verse bile, lezzetli olmaz.” Ağaçların aşıyla ıslah edildiği gibi, insanlarda eğitimle ıslah edilirler. Eğitilmemiş insanın hareket ve davranışları kaba ve nezaketsiz olur. Onun için, güzel hasletleri ve meziyetleri öğrenmeli, elde etmek için gayret sarf etmelidir. Temeli insanda bulunan güzel haslet ve kabiliyetler ancak bu şekilde gelişir, kuvvetlenir, kökleşir. (Ramazan'ınız mübarek oruç'unuz kabul olsun.inşallah)H