Saray Mimarisi
Bugünkü Beylerbeyi Sarayı, dönemin ünlü mimarı Sarkis Balyan ve kardeşi tarafından, Sultan Abdülaziz için yaptırılır. Bilirsiniz o dönemde batılılaşmanın zirvesine adım atmış bulunmaktaydık. Ne kadar doğru olduğu tartışıladursun, o döneme ait süslemelerin alasını örneğin bir Çırağan Caddesi’nde görebilirsiniz yazının devamında da tekrar bahsedeceğiz.
Çalışma Odası
Osmanlının son dönemlerindeki batılılaşmadan beylerbeyi sarayı da nasibini almıştır, mimari planda İtalyan barok, bezemelerde Fransız Rokoko kullanılmıştır. Bu rokokonun özelliği islam kültürüyle bağdaşık olarak batıdan ayrılır, yani batıda gördüğümüz melek figürleri, efendime söyleyim rönesans tablolarından fışkırmış birbirlerinin ellerinden tutuşmuş minik insancıkların yerini üzüm salkımları, yapraklar, almıştır. İç mimaride rokokonun yanı sıra çok zarif kalem işlerini görmek mümkündür.
Kullanım özellikleri açısından bir orta sofaya açılan köşe odalarından oluşan geleneksel Türk evi planına benzer yapıdadır. Bodrum katı mutfak ve depo olarak kullanılan bir bölümü üç katlı olan sarayda 3 giriş, 6 salon ve 26 oda bulunmaktadır. Rutubete ve sıcağa karşı döşemeler, orjinalleri Mısır’dan getirtilen hasırlarla kaplanmıştır. Çoğunluğu Hereke yapımı büyük boyutlu halı ve kilimleri Bohemya kristal avizeleri Fransız saatleri, Çin, Japon, Fransız Yıldız vazoları görülmeye değer eşyaların yalnızca bir bölümüdür.
Buruk Hikaye
Saray, bu ihtişamlı görüntüsünün yanında bir padişahın sürgün yıllarından izler taşır. Biraz ayrıntılı değinmek lazım. Bildiğiniz üzere Sultan II. Abdülhamid üç yıl altı ay Selanik‘te sürgün hayatı yaşayıp daha sonra Beylerbeyi Sarayı‘nda vefat ettiği güne kadar adeta hapis hayatı sürer. Hastalığı ise 5 Şubat 1918 Salı günü soğuk algınlığı ile başlayıp üç gün sonra şiddetli bir mide ağrısıyla nefes darlığı baş göstermiştir. Eski padişaha ilk bakan doktorlar; Beylerbeyi Hastahanesi’nden Nikolaki Paraskevidis, Veliaht Vahideddin Efendi’nin özel doktoru Alkivyedis ve kendi doktoru Atıf Hüseyin Bey’dir. Hastaya ilk müdahaleyi yapan bu doktorlar önce kendisinden kan almışlardır. O sırada nabzın, yüz kırk beş; teneffüsün de altmış beşten fazla olduğu görülmüştür. Öldüğü gün olan 10 Şubat’ta alışkanlığı üzere soğuk suyla aldığı duş sonrası tekrar rahatsızlanmıştır. Bunun üzerine kendi doktorlarının tavsiyesiyle Akil Muhtar Bey ve Selanikli Rifat Bey Dolmabahçe Sarayı’ndan getirilmişlerdir. Yapılan kontrollerin ardından, ödem ile kalp ve böbrek yetmezliği teşhisi konmuştur. Dokuz kez vücudundan kan alınmış fakat tüm çabalara rağmen Sultan Abdülhamid, o gün Beylerbeyi Sarayı’nda vefat etmiştir.
Cenazesinde vasiyeti gereği göğsüne ahidname duası, yüzüne Hırka-i Saadet bezi ve siyah Kâbe örtüsü konulmuştur. Cenazenin define hazırlanması saat dokuz sıralarında son bulmuştur. Topkapı Hırka-i Saadet Dairesi’nden çıkarılan tabut kapı önünde yüksek bir yere konulduktan, Hamidiye Camii’nin kürsü şeyhi etrafına bakınarak orada hazır bulunanlara “Merhumu nasıl bilirsiniz?” sorusunu yöneltip “İyi biliriz!” cevabını ve helallik aldıktan sonra Şeyhülislam Musa Kazım Efendi’nin imametiyle cenaze namazı kılınmıştır. Sultan Abdülhamid’in mensup olduğu Şazeli Dergâhı şeyhlerinin okudukları Kelime-i Tevhidler, Tekbirler ve naatlar eşliğinde Babüsselam Kapısı’ndan çıkarılmıştır. Önde sıra ile süvari bölükleri, inzibat askeri memurları, Bahriye mızıkası, Bahriye askeri, Piyade Küçük Zabit Mektebi, Sahra Topçu Mektebi, İtfaiye alayı, Harbiye Mızıkası, Harem-i Hümayun ve Şazeli Dergâhı mensupları olduğu halde tabut hürmetle taşınmıştır.
II. Abdülhamid’in naaşı Sultan II. Mahmut Türbesi’nde, dedesi II. Mahmud ve Amcası Sultan Abdülaziz ‘in yanında kendisi için açılan kabre konulmuştur. Böylece uzun ve dolu bir saltanat devresinin son sayfası da kapanmıştır.
Kaynaklar
- http://www.istanbul.net.tr/istanbul-rehberi/tarihi-eserler/beylerbeyi-sarayi-/111/6
- https://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-536&Bilgi=beylerbeyi-saray%C4%B1
- https://nalanyilmaz.blogspot.com.tr/2003/07/beylerbeyi-saray-cephe-sslemelerinde.html?m=1
- http://www.dunyabulteni.net/tarih-dosyasi/196747/ii-abdulhamidin-vefati-ve-cenaze-merasimi-video
- https://tarihenotdus.org/osmanli-padisahlari/ii-abdulhamid-hanin-ittihatcilar-tarafindan-selanike-surgunu/