|Skolyoz ( Omurga Eğriliği ) :|


Normal ve sağlıklı insan omurgasına yandan bakıldığında tam düz değildir. Boyun ve bel bölgesinde hafif çukurluk, sırt bölgesinde hafif kamburluk vardır. Arkadan bakıldığında ise yukardan aşağıya yani boyun, sırt ve bel bölgelerinde düz bir hat şeklinde uzanır.
Skolyoz; omurganın düz bir hat şeklinde uzanan bu yapısının bozularak sağ ya da sol yana doğru eğrilmesi anlamına gelmektedir. Skolyozda omurlar sağa veya sola doğru yer değiştirir ve aynı zamanda kendi eksenleri etrafında döner.
Omurgaya arkadan bakıldığında eğrilik bazen düz durulduğunda bile fark edilebilirken bazen de fazla net değildir ve ancak öne eğilme durumunda, kontroller ve röntgen, BT, MR filmlerine bakılarak anlaşılabilir. Skolyoz omurgada meydana gelen yapısal bir bozukluktur. Genetik faktörlerle doğuştan ortaya çıkabileceği gibi geçirilen bazı hastalıklar veya travmalar sonucunda sonradan da oluşabilir.
Skolyoz çeşitleri nelerdir ?
- İdiopatik ( nedeni bilinmeyen ) skolyoz : Skolyozun en sık görülen şeklidir. Sebebi bugüne kadar aydınlatılamadığı için "idiopatik" (sebebi bilinmeyen) şeklinde adlandırılır. En sık genç kızlarda, ergenlik çağının hızlı büyüme döneminde ortaya çıkar. İdiopatik skolyoz sıklıkla aileseldir ve genetik (kalıtsal) faktörlere bağlı gibi gözükmektedir. Omurgada yana doğru eğilme ‘S’ veya ‘C’ şekilli olabilir. Yana doğru eğilme dışında omurların kendi etraflarında dönmesi de en hafif formlar dahil olmak üzere tüm idiopatik skolyozlarda görülür. Omurlardaki bu dönme sırtta veya belde asimetrik çıkıntılar oluşmasına sebep olur.
- Nöromusküler skolyoz : Altta yatan bir sinir-kas hastalığı mevcuttur. Sinir hastalıkları beyin veya omurilikten kaynaklanabilir. Örneğin çocuk felci, serebral palsi, meningomyelosel ve felç olan çocuk hastalarda nöromusküler skolyoz görülrbilir. Kas hastalıkları ise çocukluk ve daha ileriki dönemlerde görülebilen hastalıklardır.
- Konjenital ( doğuştan ) skolyoz : Anne karnındaki çocuğun gelişimi sırasında ortaya çıkan omurga anomalilerine bağlı bir skolyoz türüdür. Konjenital skolyoz ilk yıllarda hızlı bir ilerleme gösterir. Bu sebeple erken dönemlerde ortaya çıkan konjenital skolyozun tedavi süreci küçük yaşlarda cerrahi müdahaleyi gerektirebilir.
- Travmatik skolyoz : Geçirilen bir travma sonrasında omurgada meydana gelen kırık ve aşınmalardan kaynaklanan skolyozdur. Genellikle trafik kazaları ve yüksekten düşmeler sonrasında gelişir.
Skolyoz dereceleri nelerdir ?
Skolyoz belirtileri nelerdir ?
Skolyozun en önemli belirtileri şunlardır :
- Omuzlar arasında dengesizlik gelişir, bir omuzun diğerine göre aşağıda olduğu görülür
- Kollar ile vücut arasındaki mesafenin eşitliği ve vücudun balansı bozulur
- Baş bir yana, vücut bir yana savrulduğu için çocuklar bir bacaklarının daha uzun olduğu duygusuna kapılır
- Kalçalar arasında dengesizlik gelişir, bir kalçanın diğerine göre aşağıda olduğu görülür
- Kız çocuklarının eteğinin bir bölümü yukarı çeker
- Göğüs kafesinde asimetri ve bir kürek kemiğinde tümsek gözlenebilir
- Arkadan bakıldığında omurganın düz olmadığı, sağa-sola doğru eğrildiği gözlenir
- Sırtta bir tarafta çıkıntı, kamburluk görülür, bu çıkıntı öne eğilme ile artar
- Gövdenin yana doğru kaydığı görülür
- Skolyoz olanlarda sırt ve bel ağrıları olur
- Skolyoz ileri derecedeyse nefes darlığı ve yorgunluk hissi oluşur
Skolyoz tanısı nasıl konur ?
Omurganın esnekliği test edilir. Ayakta çekilen tüm omurganın ön arka ve yan grafileri tanıyı koymak ve skolyozun eğriliğinin derecesini belirlemek için yeterlidir. Bu grafilerde eğriliğin başladığı ve sonlandığı omurlar arasındaki sapma açısı ölçülür ve vakalar bu açının ilerlemesine göre takip edilir. Bu açıya Cobb açısı denir. Vertebranın dönme derecesi ise yine bu grafilerden belirlenir.
Cobb açısı, vertebra rotasyon derecesi skolyozun ilerlemesini değerlendirmek ve koruyucu tedavilerin sonuçlarını takip etmek için çok önemli parametrelerdir. Skolyoz yaşla birlikte ilerleme gösterdiğinden çocuğun kemiksel gelişiminin de belirlenmesi gerekir. Bu nedenle çocukların büyüme durumu ve kemikleşmenin düzeyini belirlemek için bazen elbilek ve kalça grafileri ile karar verilir.
Skolyoz tedavisi nasıl yapılır ?
Tüm bu sebeplerden dolayı skolyoz için tüm durumlara uygulanabilecek doğru ve tek bir tedavi seçeneği yoktur. Skolyozun tanı aldığı yaş, eğriliğin yeri ve derecesi, skolyozu oluşturan sebepler, muayene bulguları ve radyolojik tetkiklerden alınan veriler dikkatlice incelenerek, yani skolyoz için yapılacak tedavi kişiselleştirilerek hastadan hastaya değişecek şekilde titizlikle uygulanmalıdır.
Küçük yaşta başlayan ve özellikle 10 yaş altında görülen skolyoz, büyük çocuk skolyozundan farklı özelliklere sahiptir. Küçük yaşta başlayan skolyoz genellikle ilerleyicidir.
Skolyozun ilerlemesini belirleyen en önemli faktör ise çocuğun fiziksel gelişim hızıdır. Cerrahi tedavi yöntemi olan “füzyon” ile omurga büyümesi durdurulabilir.
Gelişim çağındaki çocuklarda omurganın kısa kalmasını engellemek için “omurganın sabitlenmesi, hareketin yok edilmesi ve büyümenin durdurulması” diye tanımlanan füzyon işlemine her zaman başvurulmaz. Çünkü bazı problemlere yol açabilir. Bu cerrahi müdahale; çocuklarda 5 yaşın altında yapılırsa omurilik kanalının dar kalmasına, 8 yaşın altında yapılırsa akciğer gelişiminin bozulmasına, 10 yaşın altında yapılırsa göğüs kafesinin gelişiminin bozulmasına neden olabilir. Göğüs kafesi yeterince büyüyemez ise akciğer solunumuyla ilgili sorunlar ortaya çıkabilir. Özellikle 10 yaş altında uygulanacak füzyon işlemi gövdenin kısa kalmasına neden olabilir.
Bazı durumda ise "kısa ve düzgün bir omurga, uzun ve eğri bir omurgaya" tercih edilir ve erken dönemde kaçınılmaz olarak füzyon işlemi uygulanabilir. Bu gibi durumlarda (Örn: Doğumsal skolyoz ve hemivertebra varlığında) çok kısa bir omurga bölgesine füzyon uygulaması yaparak, uzun ve zahmetli büyüyen çubuklar yerine “kısa füzyon” tercih edilebilir. Bu durumda füzyon ancak kısıtlı bir alana yapılacağı için omurga ve göğüs kafesi büyümesini ciddi etkileyemeyebilir.
Bazı istisnai durumlarda ise "hibrid" enstrümentasyon sistemleri uygulanabilir. Geçmişte erken başlayan skolyozda sırta füzyon uygulamadan kullanılan çubuklar yerleştirilir ve bu çubuklar adeta içeriden bir korse görevi görerek eğriliği kontrol altında tutarlardı. Ancak eğriliğin sürekli olarak kontrol edilmesi ve çocuğun bu bölgenin uzaması için bu çubuklar 6 ayda bir tekrarlayan ameliyatlarla uzatılırdı. Günümüzde ise manyetik rodlar kullanılmakta ve bu rodlar 2-3 ayda bir poliklinik şartlarında, uzaktan kumanda ile ameliyatsız ve ağrısız bir şekilde uzatılmaktadır.
Ergenlik çağında ise omurilik kanalı, akciğerler ve göğüs kafesi yeterince geliştiği için aynı zamanda boy uzaması da büyük ölçüde tamamlandığından füzyon işlemi küçük çocuklarda olabilecek potansiyel sorunlara neden olmayabilir.
Her bir tedavi seçeneği kendi içerisinde, hastaya göre değişiklik gösterse de
- Gözlem : 20 dereceden küçük eğrilikler için uygundur ve belli aralıklar ile takip yapmaktan, sportif faaliyetleri ve genel vücut kondisyonunu artırmaktan ibarettir. S kolyoza özel fizik tedavi egzersizleri faydalı olabilir. Ancak bu egzersizler için zamanlama önemlidir. Çok erken yaşta başlanan egzersizler, çocukta erken bıkkınlığa neden olabilir. Bunun sonucunda egzersizin asıl gerekli olabileceği ve hızlı büyümenin olduğu ileri yaşlarda çocuk egzersiz yapmak istemeyebilir.
- Korse : Eğriliği 20-40 derece arasında olan ve büyüme potansiyeli olan kişilerde etkili olan bir yöntemdir. Korseyle omurga asimetrik basınçlara karşı desteklenir ve hasta büyüdükçe vücuda uyum sağlayacak şekilde korsenin boyutu değiştirir. Korsenin günde 22-23 saat takılır, ilk 15 günden sonra eğriliğin yüzde 50 oranında düzelmesi beklenir. Tedavi tamamlandığında omurga ilk eğrilik derecesinde ya da birkaç derece altında ise tedavi başarılı kabul edilir. Korse, skolyoz hastalarının en çok başvurdukları tedavi şeklidir. Ama günde 22-23 saat korseyle dolaşmak hastaları rahatsız etmektedir.
- Cerrahi : Genel olarak 40-45 derece üzerindeki eğriliklerde gündeme gelir. Akciğer gelişiminin tamamlandığı ergenler ve erişkinlerde düzeltme ve dondurma (sabitleme) ameliyatları uygulanır. Cerrahiye dahil edilen omurlarda hareket sınırlaması yapılacağı için mümkün olan en az seviye ameliyat edilerek en fazla düzelme sağlanabilmesi gerekir. Bu nedenle ameliyat öncesi hazırlık ve planlama önemlidir. Skolyozun görüldüğü 10 yaş altındaki çocuklarda büyümeyi ve akciğer gelişimini engelleyeceği için dondurma ameliyatlarından uzak durulması gerekmektedir.
Skolyoz tedavisinde cerrahi yöntem kullanılırsa felç riski var mı ?
Ameliyat sırasında sinirlerin işlevlerini devamlı olarak gösteren “nöromonitorizasyon” işlemi bugün yaygın olarak kullanılıyor. Böylelikle ameliyat sırasında sinir yaralanmasına neden olabilecek herhangi bir işlemin yarattığı etki anında anlaşılır ve gerekli müdahale yapılır. Nöromonitorizasyon tekniği daha önceleri zaman zaman felç ile sonlanabilecek bu ameliyatların emniyetini ciddi oranda artırmıştır.
Skolyoz sonradan ortaya çıkabilir mi ?
Birincisi ergenlik çağında fark edilmeyen skolyozun erişkin yaşlarda artarak fark edilir hale gelmesidir. Bu skolyoz tipine erişkin (adult) skolyozu denir.
Diğeri ise özellikle 50 li yaşlardan sonra görülen omurganın yaşlanma ile yıpranması ve omurganın bütünlüğünü sağlayan yapıların bütünlüğünün bozulması ile ortaya çıkan yeni gelişen (de novo veya dejeneratif) skolyozdur. Dejeneratif skolyoz genellikle bel bölgesinde görülür ve beraberinde omurilik ve sinirlerin sıkışması da mevcuttur.
Küçük yaşta başlayan skolyoz deformitesi neden ergenlikte görülen deformiteye göre
İkinci sorun ise küçük yaştakilere skolyozun cerrahi tedavisinde altın standart olan omurganın büyümesinin ve hareketinin durdurulması anlamına gelen “füzyon” cerrahisinin uygulanmasının yaratacağı olumsuzluklardır. Küçük yaşlarda yapılan füzyon işlemi omurganın büyümesini durduracaktır. Bu da eğer 5 yaşın altında yapılırsa omurilik kanalının dar kalmasına, 8 yaşın altında yapılırsa akciğer gelişiminin bozulmasına, 10 yaşın altında yapılırsa göğüs kafesinin gelişimin bozulmasına neden olacaktır. Göğüs kafesi yeterince büyüyemez ise akciğer-solunum ile ilgili sorunlar ortaya çıkacaktır. Son olarak, özellikle 10 yaş altında uygulanacak füzyon işlemi gövdenin kısa kalmasına neden olabilir.
Ergenlik çağında ise omurilik kanalı, akciğerler ve göğüs kafesi yeterince geliştiği için aynı zamanda boy uzaması da büyük ölçüde tamamlandığı için füzyon işlemi çocuklarda olabilecek potansiyel sorunlara neden olmaz.
Skolyoz tedavi edilmezse karşılaşılabilecek sağlık sorunları nelerdir ?
- Akciğer ve solunum problemleri
- Kalp problemleri
- Yeti (bir şeyi yapabilme gücü) kayıpları
- Nadiren çok ileri deformitelerde omurilik basısı ve felç
- Ciddi kozmetik ve psikolojik sorunlar


BURADA YAZANLAR BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR , TEŞHİS ve TEDAVİ İÇİN KULLANILAMAZ. |
TEŞHİS ve TEDAVİ İÇİN UZMAN DOKTORA BAŞVURULMASI GEREKLİDİR.