İnci Candemir 2008 yılında, 24 haftalık doğan prematüre bir bebeğin annesi olarak, benzer bir yolculuğu yapan ailelere destek olmak amacıyla ABD’de Minnesota Üniversitesi’nde “Prematüre Bebek Ebeveyn Danışmanlığı” eğitimi aldı. 2013 yılında prematüre doğan oğlunun deneyimlerini paylaştığı “670 gr ile Hayata Tutunmak” adlı kitabı yayımlandı. 2013 yılında mesleğin ilk ve tek temsilciliği olan PBED ile, bebekleri prematüre olarak dünyaya gelen ailelere danışmanlık hizmeti veriyor.
Oğlunun adı Can Candemir. 2008 yılında tesadüfen 5 günlük bir seyahat esnasında ABD dünyaya gelmiş. Şimdi 6 yaşında ve ilkokul 1. sınıf öğrencisi. İnci Candemir’le prematüre doğum süreci ile ilgili deneyimlerini, kitabını ve PBED’i (Prematüre Bebek Ebeveyn Danışmanlığı) konuştuk.
Bize prematüre doğum sürecinizi anlatır mısınız?
Çok sağlıklı ve normal bir hamilelik geçirdim. 5 aylık hamile iken 6 günlük bir ABD seyahati planlamıştık ve doktorumuza gidip uzun uçuş için onay aldık. Doktorun cevabı aynen şöyle idi: “23 haftalık hamilesiniz, Çin’e kadar gidebilirsiniz.” Havayollarının sorun çıkarmaması için rapor dahi aldık ve rapor şöyle diyordu: “23 haftalık hamiledir, uçuşuna engel yoktur.”
Havaalanına giderken eşimi kızdırmak için şu cümleyi kurdum. “Ne biçim yere geldik, neyse yatcaz kalkcaz 5 gece.” Nereden bilebilirdim ki Tanrı’nın bizim için başka planlar yaptığını? Planladığımız 5 gecelik seyahat tam 135 güne dönüştü.
Seyahatimizin 2. günün sonunda hafif gaz ağırısı başlamıştı ve geçmeyince Türkiye’deki doktorumu aradım. O da gıda değişikliğinden kaynaklanabileceğini söyledi. Biraz daha bekleyip de şikayetim artınca, hastanenin acil servisinde bulduk kendimizi. Meğerse gaz sancısı sandığım şey doğum ağrılarının kendisiymiş. Doktorlar doğumun başladığını, bebeğin başının göründüğünü söylediğinde dünyamız yıkıldı. Korkunç bir andı…
Daha sonra %40 yaşama şansı var ve %95 hasarlı olabilir dediler ve bizden bebek henüz 23 haftalık olduğu için erken doğum gerçekleştiği an bebeği yaşatma çalışmaları için onay imzası istediler. 24 hafta yaşam sınırında olduğu için ABD’deki prosedür böyle imiş.
Oğlum Can 21 Mayıs 2008’de (yani dönüş biletlerimizden 3 gün önce) normal doğum ile önlenemez bir şekilde dünyaya geldiğinde, sesi çıkmadığı için eşime dönüp, “Yeniden bebek sahibi olmayı deneriz.” dediğimi hatırlıyorum.
Çünkü korkunç bir suçluluk duygusu oluyor tüm prematüre annelerinde. En çok sorulan soru olan “Neden erken doğum oldu?” nun yanıtı tıbbi komlikasyon anlamında yok. Zira ABD’deki profesörler, “Vücudun bunu planlamıştı ve biz her ne yaptıysak bunu önleyemedik.” dediler. (2 gün ayaklarım 45 derece açı ile eğik yatırıldım hastanede.) Elbette erken doğumun belli nedenleri var; çoğul gebelik , yüksek tansiyon , rahim yetmezliği, obezite, sigara vs. ancak benim için hiçbirisi söz konusu değildi. Kader…
O nedenle kitabımın 2. bölüm başlığı şöyle der: “Tanrıyı güldürmek istiyorsan, ona planlarından söz et.”
Zira bazı ailelerin sık sık ABD bağlantıları vardır, oysa biz 1999 yılında ilk kez tatil için gittiğimiz ABD’ye vizemizin bitmesine 1yıl kala 2008 yılında orada evlenen arkadaşımızı 6 günlüğüne ziyaret etmeye gitmiştik.
Doğum sonrasında neler yaşadınız?
Çaresizlik , suçluluk , perişanlık , yanlızlık ve derin korku. Bazı şeyleri anlatmak güç, ancak başınıza geldiğinde anlıyorsunuz. En başta bağlanmaktan çok korkuyorsunuz. Kuvözde bebeğimi ilk görmeye gittiğim gece nefes dahi alamadım. 65 kuvozün bulunduğu hastanede en küçük olan bizimki idi. Sadece 670 gramlık bir can, her yerinde kablolar bağlanmış, perişan, ama yine de Allah’ın müthiş bir sureti, herşeyi tamam. Derisi şeffaf, hücreleri görünüyor. O duyguları anlatmak ancak kitabımın sayfalarına sığabildi…
Eşim görevi nedeniyle Türkiye’ye geri döndü, ben işimden ayrılmak zorunda kaldım. 135 gün kuvöz başında nöbet tutum, başka ailelerin 7-8 ay hastaneden çıkamadığını dinleyerek… Süreç boyunca beyin kanaması, sık sık solunum durması ve yaşam sınırındaki prematüreliğe dair ne varsa yaşadık. Tarifi mümkün değil. Umarım kitabımı okuma şansınız olur.
Peki çocuğunuz şimdi nasıl ?
Allah’a binlerce şükürler, herşey yolunda. “Prematüre bebekler kahramanlıkları ile öyle destanlar yazar ki, istatistikleri alt üst eder.” Zaten mucize eseri her şey yolunda gidince, bunun bir hayat dersi olarak başka insanlara ulaşması lazım, dedim. Zira hayatta en çok korktuğumuz şeyler başımıza geliyor. Ben uzun yıllar çocuk sahibi olmaktan çok korktum. Korkum bin ile çarpılarak karşıma çıktı. Benim gibi güçlü ve kontrol altında tutma bağımlısı bir kişiliği yerden yere vurdu.
3-4 yaşına kadar yaşıtlarından motor gelişimi bakımından minik bir farkla geriden geliyordu. Ancak şimdi farkı kapattı. Kitabımın sloganı “Her mucizenin arkasında sevgi vardır.” Elbette evdeki bakım koşulları ve ABD’de almış olduğum prematüre bebek ebeveyn danışmanlığı eğtimi çok önemli rol oynadı, zira bu bebekler çok özel ilgi ve bakım istiyor. Bu bebeklerin yaşıtlarını yakalaması konusundaki başarı, ailenin prematürelik hakkında eğitilmesi ile bire bir doğru orantılı.
Prematüre bebek bakımı oldukça zor, bu dönemde destek aldınız mı?
Türkiye’de prematüre bir bebeğiniz olduğunda rutin kontrol için gittiğiniz doktor dışında size rehberlik edecek kaynak yok. Ancak muayene odasında sizin soracağınız sorular varsa, 15-20 dakika bunlara yanıt verebilir doktorunuz. Oysa bu özel bebeklerin bakımı konusunda ailenin bilmesi gerekenler var.
Erken müdahale çok çok önemli. Takipte en önemli görev aileye düşüyor; çünkü bebeğini en iyi tanıyan onlar. Biz çok şükür çok yaygın olan fizik, oyun, oral veya duyu terapisi almadık; ancak 4 yaşında bazı harfler için artikulasyon (konuşma) terapisi aldık. Fakat, bana bugün danışan birçok aile, bu gibi terapilerin varlığından haberdar değil veya gerekli olduğunu ön görememekte. Çevreden gelen “Falancanın oğlu da şaşı idi sonradan geçti.” gibi yorumlar doğal olarak birçok sağlık sorunu yaşamış olan aileyi erken müdahaleden alıkoyuyor.
Prematüre bakımında nelere dikkat etmek gerek?
Bakım koşulları çok önemli. Bunun için de ailenin prematürelik gerçeği hakkında mutlaka eğitim alması gerekiyor, zira bu bebekler mental ve fiziksel olarak olgunlaşamadan dünyaya geliyorlar. ABD’de yapılan tüm araştırmalar ailenin bu sürecin bir parçası haline getirmemin başarı üzerindeki önemine değinmekte, kanguru bakım tekniği bunların en yaygın ve en bilinen sonucudur.
Meşe palamudu örneğini bilirsiniz. Yeterli ve gerekli su, güneş, budama, tüm bakım koşulları yerli yerinde olunca palamut dev bir çınar ağacına dönüşür veya ince bir fidan olarak kalır. Herşey sizin elinizde.
Prematüre bebek konusuna dikkat çekmek için neler yapıyorsunuz?
Tüm medya imkanlarını kullanmaya çalışıyorum. Yakında Kanuni Hastanesi’nde bir projem olacak.
17 Kasım günü çeşitli yerlerde konuşmalarda bulunacağım.
“670 gram ile Hayata Tutunmak” isimli bir kitabınız var, nasıl karar verdiniz kitap yazmaya?
Mucizevi bir şekilde her şey yolunda gidince, bu umut hikayesinin başkalarına ışık olmasını istedim. Zaten 135 gün yoğun bakımda günlük tutmuştum, dolaysıyla tüm duygular kitaba çok güçlü bir şekilde geçti.
En güzel yorumlardan birisi bir erkek arkadaşımdan geldi, aynen alıntı aşağıda.
Tabii bu arada, okurken maalesef çok gözyaşı var, ama mutlu son garanti.
PBED nasıl doğdu? Neler yapıyor?
Kaderin bir cilvesi olarak ABD’de erken doğuma yakalanınca, oradaki hastanede bulunan PB ebeveyn danışmanları bana inanılmaz destek sağladı. Annenin bu travmayı atlatması için çok ciddi destek alması gerekiyor, bunu da ancak yaşamış birisi yapınca yararlı olur. ABD’deki tüm danışmanlar prematüre annelerden oluşmaktaydı. Ben de 2013 yılında ABD Minnesota Üniversitesi’nde bu eğitim sertifikasını aldım. Türkiye’deki ilk ve tek PBE danışmanıyım.
PBED’in amacından ve yaptıklarından kısaca bahsedecek olursak:
YDYB‘de anne-bebek ile güvenli bağ kurma sürecinin desteklenmesi gerekiyor. Sürece doğru şekilde dahil edilen ebeveynlerin, bebeklerinin iyileşme ve gelişimlerine olumlu katkı yaptığı kanıtlanmıştır.
Bu bağlamda aileyi prematürelik gerçeği hakkında bilgi ile destekleyerek, ilerleyen dönemde karşılaşabilecekleri risklere karşı güçlü ve hazırlıklı olmaları amaçlanıyor.
PBED ile hekim ve hemşirelerin, ailelere karşı olan sosyo-duygusal yükü de hafifletiliyor.
Taburculuk sonrasında, ebeveynlere evde bakım koşulları konusunda önemli görevler düşmekte.
Annelerin erken doğumdan bir sonraki gün acil olarak PBED’den destek almalarını eğtim programı öngörmekte. Zira duygusal bir travmanın (post partum depresyon) aynı deneyimi yaşamış bir kişi tarafından sadece dinlenmesi dahi çok önemli.
Bunun yanı sıra bebek yoğun bakımda iken ailenin çaresizliğini hafifletmek üzere görevler vererek sürece dahil kılmak çok önemli bir başarı faktörü.
Son aşamada evdeki bakım koşulları erken doğan bebeğin yaşam kalitesini doğrudan etkilemekte. Bu nedenle aileye bilgi ile rehberlik edilmesi gerekiyor.