Tarihsel gelişim süreci içerisinde paranın nitelik ve nicelik olarak hızlı bir şekilde değişim gösterdiği bilinmektedir. Midye kabukları ile başlayıp değerli madenler ve sonrasında kağıt para olarak ilerleyen sürecin, günümüzde teknoloji ve bankacılık sisteminin gelişmesiyle giderek kaydileşen ve dijitalleşen bir noktaya ulaştığı söylenebilir. 19. yüzyıldan önce gümüş ve altın, para olarak değerlendirilmekteydi. Sonraki zamanlarda banknotlar ve çeke bağlı olan vadesiz mevduatlar, günümüzde ise vadeli mevduat ve birikim hesapları da para olarak sayılmaktadır. Teknolojinin daha da gelişeceği varsayımı ile bugün para kapsamında değerlendirilen bir şeyin ileride bu kapsam dışında kalabileceği öngörülebilir. Bu değişim süreci para için sabit ve değişmez bir tanım yapılmasını güçleştirmektedir. Ne var ki iktisadi analizde para, mal ve hizmet satın alımında ve borç ödemesinde herkes tarafından kabul edilen şey olarak tanımlanmaktadır.
Son yıllarda hızla yükselen Bitcoin piyasaları alt üst ediyor. Peki Sanal Para Bitcoin Nedir? Bitcoin Ne Demek? Bitcoin'de Son Durum Nedir? Bitcoin Neden Düştü? Bitcoin Yükselir mi? Bitcoin Nasıl Kazanılır? Bitcoin Ne Zaman Çıktı? Bitcoin Nerelerden Alınır? Bitcoin Kaç Tl Oldu? Bitcoin Yorumları ve Bitcoin Madenciliği. Bitcoinin Yıllara Göre Fiyatı. Bu yazımızda Bitcoin'e dair aklınızdaki soru işaretlerini bitireceğiz. Siz de Bitcoin hakkında merak ettiklerinizi bu içerikte bulabileceksiniz.
Bitcoin ve diğer kripto paralar teknoloji ve elektronik altyapıya dayalı bir sanal para sistemi olsalar da yalnızca teknolojik değil aynı zamanda mali ve parasal bir buluştur. Ancak kripto paraların herhangi bir içsel değeri yoktur. Kripto paraların değeri onu alıp satanlar arasında, arz-talep koşullarına göre belirlenir . Bu özelliği ve kıt olması sebebiyle kripto paralar elektronik emtia olarak tanımlanabilmektedir.
Paranın herkes tarafından kabul edilen bir değişim aracı olma, hesap birimi olma ve tasarruf aracı olma şeklinde üç ana fonksiyonu bulunmaktadır. Tasarruf aracı olarak paranın değerinin istikrarlı olması gerekmektedir. İngiltere ve Kanada Merkez Bankaları tarafından Bitcoin odaklı yapılan incelemelere göre kripto para birimleri paranın bu üç fonksiyonunu yerine getirmemektedir.
ECB tarafından yayımlanan rapora göre de kripto paralar bahsi geçen fonksiyonları sağlamamaktadır. Bu paralar sınırlı bir kitle tarafından kabul edildiği için değişim aracı olma fonksiyonunu sınırlı bir seviyede yerine getirmektedir. Yüksek fiyat volatilitesi nedeniyle kripto para birimleri, kısa vadeli dahi, tasarruf amacıyla kullanıma uygun değildirler. Bu iki olumsuz özelliği nedeniyle kripto paralar hesap birimi olma özelliğini de yerine getirememektedir.
Paranın temel fonksiyonlarının tümünü yerine getirmese de bir varlığın para olarak kabul edilmesi için bu fonksiyonları, insanları kullanmaya ikna edecek ölçüde, barındırması yeterli görülmektedir. Kripto para birimlerinin bu fonksiyonları sağlayıp sağlamadığı ve para olarak kabul edilip edilmeyeceği halen tartışma konusu olmakta ancak kullanımı bu tartışmaları yok sayarcasına her geçen gün hızla artmaktadır 89 . Ortaya çıkışından günümüze dek değeri sıfır noktasından 20.000 dolara (17 Aralık 2017’de bu değeri görmüştür) ulaşan Bitcoin ve diğer kripto paraların bilinirliği ve kabul edilirliği altyapısında kullanılan teknolojiye olan güven ve merkezi olmayan yapısı sayesinde giderek artmaktadır. Her geçen gün ülkeler, ekonomi ve finans kuruluşları bu teknoloji ile ilgili yatırım veya uygulama planları açıklamaktadır. Hükümete yakın bir ekonomist Rusya’nın 2019 yılı ilk çeyreğinde Bitcoin’e en az 10 milyar dolarlık yatırım yapmayı planladığını iddia etmiştir. Yüzde 13.000’lere varan yüksek enflasyon ve ekonomik krizle boğuşan Venezüella’nın 2018 yılı başlarında petrol destekli kripto para denemesi olmuştur. Bu ve benzeri gelişmeler nedeniyle, ilerleyen zamanda kripto para birimlerinin geniş kitlelerce kabul edilerek paranın temel fonksiyonlarını yerine getirebileceği düşünülmektedir.
Kripto Para Bitcoin Nedir?
İlk kripto para birimi olan Bitcoin, piyasaya çıktığı 2009 yılından sonraki 2 yıllık süreçte tek kripto para olarak kalmıştır. Sonrasında Bitcoin’in giderek büyüyen kitlelerce benimsenmesi ile farklı kripto para birimleri de ortaya çıkmaya başlamıştır. Bitcoin sisteminin kodları herkese açık olduğu için kendinden sonra ortaya çıkan kripto paralara baz oluşturmuştur. Bu nedenle Bitcoin dışındaki kripto paralar, ‘Bitcoin alternatifi’ anlamına gelen Altcoin olarak tanımlanmaktadır. Şu ana kadar yüzlerce Altcoin denemesi yapılmış, bunların çok az bir kısmı küçük ölçekli de olsa bir pazar başarısı elde edebilmiş, ancak şu ana kadar hiçbiri Bitcoin’in büyüklüğüne ulaşamamıştır. Kripto para birimlerine ilişkin güncel piyasa verilerinin takip edilebildiği coinmarketcap.com internet sayfasına göre 4 şubatk 2021 tarihi itibariyle toplam 2121 farklı kripto para birimi bulunmaktadır.
2008 yılında yaşanan küresel finans krizinde ülkeler derinden etkilenmiştir. 1929’da patlak veren “Büyük Buhran” adlı dünya ekonomik krizinin benzerinin tekrarlanmaması için bu kez Merkez Bankaları para basıp faiz oranlarını azaltmıştır. Bu yolla birçok banka iflastan kurtarılmıştır. Ancak uygulanan çözüm para birimlerinin değer kaybına ve artırılan vergiler nedeniyle halkın fakirleşmesine yol açmıştır . Bitcoin, tam da böyle bir dönemde, aracı kuruluşlara, banka ve Merkez Bankalarına güvenin olumsuz etkilendiği bir ortamda, Satoshi Nakamoto takma adıyla akademik formatta yazılan “Bitcoin: Eşten eşe Elektronik Ödeme Sistemi” isimli makale ile Ekim 2008’de dünyaya duyurulmuştur. Satoshi Nakamoto’nun kim veya kimler olduğu halen bilinmemektedir. Söz konusu makalede önerilen sistemle, güvenli bir aracıya ihtiyaç duymadan eşler arasında para transferinin, aracılık maliyetleri olmadan gerçekleştirilebileceği belirtilmektedir. Blok zinciri teknolojisi ile hayata geçirilen sistemin ilk bloğu 3 Ocak 2009 tarihinde yaratılmıştır. İlk işlem ise 12 Ocak 2009 tarihinde Nakamoto’dan Hal Finney adlı bir yazılımcıya 10 adet Bitcoin gönderilmesi ile gerçekleşmiştir.
Laszlo Hanyecz, Bitcoin’i ilk olarak satın alma amacıyla kullanan kişidir. 22 Mayıs 2010’da başka bir Bitcoin kullanıcısı 10.000 Bitcoin karşılığında Laszlo adına Dominos adlı pizza zincirinden, Laszlo’nun adresine gönderilmek üzere 2 adet pizza siparişi vermiştir. Bu tarih, Bitcoin'in ilk kez takas aracı olarak kullanıldığı gün olup dünyanın birçok yerinde 22 Mayıs “Laszlo'nun Pizza Günü” olarak kutlanmaktadır.
BTC kısa kodu ile bilinen Bitcoin (BTC), 8 basamağa kadar bölünebilmektedir. Diğer bir deyişle 0,00000001 Bitcoin'lik bir işlem gerçekleştirmek mümkündür. Bitcoin’in en küçük birimine “Satoshi” denilmektedir. 1 BTC, 100 milyon Satoshiden oluşmaktadır. Zorluk derecesinin dinamik bir şekilde ayarlandığı Bitcoin sisteminde yeni bir blok oluşturulması yaklaşık 10 dakika sürmektedir. Her blok oluşturulmasında madenci belirli bir miktar Bitcoin ile ödüllendirilmektedir. Ödül miktarı sistemin ilk kuruluşunda 50 Bitcoin iken bu miktar her 210.000 blokta bir yarıya düşmektedir ki bu yaklaşık 4 yıl sürmektedir. Mart 2019 itibari ile mevcut ödül 12,5 Bitcoin’dir. Şu ana kadar üretilen 17,6 milyon Bitcoin’in dolaşımda olduğu sistemde toplam üretilecek Bitcoin miktarı 21 milyon ile sınırlıdır.
Bitcoin sistemi ekonomik ve teknolojik küreselleşmenin getirdiği yenilikleri temel aldığı için ilk çıktığı yıllarda toplumun çoğunluğu tarafından, bilgi ve alt yapı eksikliğinden dolayı ya hiç anlaşılmamış ya da sınırlı sayıda kişi tarafından değerlendirilebilmiştir. 2013 yılının sonlarından itibaren Bitcoin’in bilinirliği giderek artmaktadır. Bu artışın bir nedeninin, “ABD finansal suçlarla mücadele birimi” FinCEN’in yürüttüğü bir soruşturmada el koymaya karar verdiği Bitcoin’lerle ilgisi olduğu düşünülmektedir. Bu karar Bitcoin’in popülaritesini arttırmış ve dikkatlerin üzerinde toplanmasına yol açmıştır. Ayrıca Bitcoin’in ilk kez bir devlet kurumu tarafından kanuni bir işleme konu olması da bir bakıma kanunlar nezdinde tanınır olmasının önünü açmıştır. Aynı zamanlarda Avrupa’da yaşanan “Kıbrıs Rum Kesimi” kaynaklı finansal kriz de bu anlamda etkili olmuştur. Bir diğer neden olarak, aynı yılın Ekim ayında yalnızca Bitcoin ile ödeme kabul eden ve piyasadaki Bitcoin işlemlerinin yüzde 50’den fazlasının gerçekleştiği “SilkRoad” adlı narkotik ürünler satan bir siteye yapılan polis baskını sonrası, site yöneticilerinin San Francisco’da tutuklanması da Bitcoin’in bilinirliğini arttırmıştır. Bir diğeri yine aynı ay, Kanada’nın Vancouver şehrinde bir kahve dükkanında hizmete açılan ve Bitcoin alım satım işlemlerinin yapılabildiği ATM cihazı da Bitcoin’in popülarite artışına hizmet eden bir gelişme olarak sayılabilir 96 . Coinatmradar.com internet adresine göre, 23 Mart 2019 tarihi itibari ile dünya üzerinde 4452 adet Bitcoin ATM’si bulunmaktadır. Bu ATM’ler Bitcoin ile birlikte bazı altcoinlere de (Bitcoin alternatifleri) hizmet vermektedir.
İnternet üzerinden Bitcoin ile alışveriş yapmayı kolaylaştıran birçok aracı sayfa kurulmuştur. Örneğin PizzaForCoins isimli platform, kullanıcılara Bitcoin ile ödeme yaparak mevcut pizza zincirlerinden sipariş verebilecekleri bir hizmet sunmuştur. 2013 yılında kurulan bu platform 31 Aralık 2018 günü operasyonlarını durdurmuştur. Bitpay adlı başka bir platform ise 4.000 in üzerinde farklı servis için benzer bir hizmet sunmuştur.
Bitcoin, ilk kripto para olması sebebiyle diğer kripto paralar arasında halen en popüler olanıdır. Bu nedenle en çok siber saldırı Bitcoin sistemine yapılmaktadır. 2010 yılında Tokyo merkezli kurulan Mt. Gox isimli Bitcoin borsası, 2014 yılında kullanıcı şifrelerinin ele geçirilmesi sebebiyle milyonlarca dolar değerinde Bitcoin’in çalındığını ve iflas ettiğini açıklamıştır. Benzer bir vaka Ağustos 2016’da Hong Kong merkezli Bitfinex borsasının başına gelmiştir.
Bitcoin sisteminde göze çarpan bir problem madencilik yapısıdır. Sistemin çalışması için kritik rol oynayan madencilerin, dünya çapında ülkelerle yarışacak ölçekte enerji tüketimine neden olmakta ve bilgisayar işlemcileri ile ekran kartlarına olan talebi arttırmaktadır. Diğer bir problem ise madencilerin %51’inin bir araya gelerek zincirin kontrolünü ele geçirme ihtimalinin bulunmasıdır. Madencilik havuzlarının varlığı bu riski arttıran en büyük faktörlerden birisidir. Madenci havuzlarından Ghash.io, Ocak 2014 ve Haziran 2014 tarihlerinde olmak üzere 2 defa Bitcoin sisteminin toplam işlem gücünün %51’ine yaklaşmıştır. Kötü niyet taşımasa da, yaşanan bu gelişme farkedildiğinde tüm madenci havuzları ortak bir karar almıştır. Alınan karara göre hiçbir havuz, sistemin işlem gücünün %29,99’undan fazlasına sahip olmamak için gerekli önlemi alma konusunda uzlaşmıştır.
Bitcoine Alternatif Diğer Kripto Paralar. Altcoin Nedir?
İlk kripto para birimi olan Bitcoin, piyasaya çıktığı 2009 yılından sonraki 2 yıllık süreçte tek kripto para olarak kalmıştır. Sonrasında Bitcoin’in giderek büyüyen kitlelerce benimsenmesi ile farklı kripto para birimleri de ortaya çıkmaya başlamıştır. Bitcoin sisteminin kodları herkese açık olduğu için kendinden sonra ortaya çıkan kripto paralara baz oluşturmuştur. Bu nedenle Bitcoin dışındaki kripto paralar, ‘Bitcoin alternatifi’ anlamına gelen Altcoin olarak tanımlanmaktadır. Şu ana kadar yüzlerce Altcoin denemesi yapılmış, bunların çok az bir kısmı küçük ölçekli de olsa bir pazar başarısı elde edebilmiş, ancak şu ana kadar hiçbiri Bitcoin’in büyüklüğüne ulaşamamıştır. Kripto para birimlerine ilişkin güncel piyasa verilerinin takip edilebildiği coinmarketcap.com internet sayfasına göre 4 Şubat 2021 tarihi itibariyle toplam 2121 farklı kripto para birimi bulunmaktadır.
Altcoin’lerin büyük bir çoğunluğu herhangi bir teknolojik iyileştirmeye sahip olmayan, piyasaya yeni giren ve az bilgi sahibi olan bireysel yatırımcıları dolandırmaya yönelik oluşturulmuş ‘Scamcoin’ lerdir. Bunların dışındakiler ise Bitcoin’in altında yatan blok zinciri modeline teknolojik iyileştirmeler getirmeyi amaçlamaktadırlar. Kripto paralar aşağıdaki özellikleri bakımından birbirlerinden farklılaşmaktadırlar;
- Mutabakat yöntemi (İş ispatı, pay ispatı)
- Kripto para üretiminde kullanılan problem
- Özetleme algoritması (SHA-256, Scrypt)
- Blok oluşum sıklığı (10 dakika, 2,5 dakika)
- Blok büyüklüğü (1 megabyte, 2 megabyte)
- Yaratılacak kripto para miktarı
Altcoin’lerin bir kısmı Bitcoin sisteminin açık kaynaklı kodunda birtakım değişiklikler yapılarak üretilmiş yeni özelliklere sahip kripto paralardır. Litecoin, Namecoin, Peercoin, Auroracoin gibi kripto para birimleri bu şekilde ortaya çıkmıştır 104 . Örneğin blok oluşum sıklığı Bitcoin’de yaklaşık 10 dakika iken, Litecoin’de 2,5 dakikadır; özetleme algoritması olarak Bitcoin SHA-256 algoritmasını kullanırken Litecoin, özel donanım gerektirmeyen, grafik kartları ile madencilik yapmaya elverişli Scrypt algoritmasını kullanır. Ethereum, Ripple, Nextcoin, Waves gibi diğer bazı Altcoinler ise özel ihtiyaçlar doğrultusunda yeniden yazılmış blok zinciri sistemi ve protokolüne sahiptir. Örneğin Ethereum sistemi, programlanabilir akıllı sözleşmeler ile sadece para birimi için değil her alanda kullanılabilecek güvenli sözleşmelerin işletilmesine olanak sağlamaktadır. Bu özelliği ile Ethereum sistemi ikinci nesil blok zinciri olarak anılmaktadır.