İnziva meselesi de hemen hemen tüm milletler ve kavimler arasında var olagelmiş bir şeydir. Her zaman bir takım fesat, riya, düzenbazlık içki, kumar, hile vb. pisliklerin her yeri kapladığını dolayısıyla da nasihat, öğüt ve sözün fayda etmediğini gören bazı temiz yaratılışlı ve fıtratı bozulmamış insanlar bir köşeye çekilmiş kendisini ve kendisine bağlı kalan kimseleri tehzib ve tezkiye etmekle meşgul olmuşlardır. Elbette ki bu inziva anlayışında münzevi insanın dini anlayışının ve dünyaya bakış açısının da etkisi vardır. Örneğin Budizm gibi bazı dinler zaten salt "ferd" ile ilgilendiğinden budistler de tabiatı gereği topluma karışmamış ve ferdi bağlamda kalmıştır.
Ama bilindiği gibi İslam sosyal bir din olduğu gibi ferdi bir dindir de. İslam hem ferde ve hem de topluma hitap etmiştir. Dolayısıyla da İslam'da toplum, göz ardı edilmemiş, bir kenara itilmemiştir. Bunun en açık örneğini asr-ı saadette de görmekteyiz. Örneğin ashab-ı suffe diye bilinen en zahid insanlar bile kılıç sallıyor, savaşıyor ve hatta şehid oluyorlardı. Ama özellikle Rasulullah'tan sonra toplumda başlayan bir takım sapmalar temiz yaratılışlı Müslümanları bir yere kadar dizginlediği bilinen bir gerçektir.
Hz, Ali gibi Allah'ın aslanı ve savaş meydanlarının kahramanı olan bir insan evine kapanmış, inzivaya çekilmiştir. Özellikle de Ebu Zer'in 3. halifeye yaptığı itirazın fayda etmemesi bu itiraz sebebiyle hiçbir otun bile yeşermediği Rebeze çölüne sürgün edilmesi ve orada içler acısı feci bir şekilde vefat etmesi ve buna Müslümanların sessiz durması bu inziva ruhunu Müslümanlar arasında daha da bir canlandırdı. Daha sonra Hz. Ali gibi ilahi adalet ve sosyal eşitlik taraftan bir insanın başına gelenleri, Muaviye ve Yezid gibi imanın tadını almamış salahiyetsiz insanların hilafet makamını gasp etmelerini ve toplumda kadın, şarab, kumar, cinsel bozukluklar vb. pislikleri gören aynı zamanda söz nasihat ve öğütün de fayda etmediğini gören bazı temiz niyetli insanlar bir köşeye çekilmiş ve zahirde insanlardan uzak durmuşlardır.
Nitekim tasavvuf ve irfan anlayışının Müslümanlar arasında ağırlık basması da zulüm ve fesadın yaygınlaştığı bir zamanda olmuştur. Elbette bu Müslümanlar yine de sanıldığı gibi tümüyle evlerine kapanmış değildi. Sadece siyasetin günümüzdeki gibi düzenbazlık manasında kullanıldığım gören büyük zatlar siyaset sahnesinden ayrılmış, ama yine de insanları terbiye ve tezkiye işinden el çekmemiştir. Dolayısıyla da Hıristiyanlıkta olduğu şekliyle bir inziva ve uzlet asla olmamıştır. Nitekim Mevlana, Hace Nasruddin-i Tusi, Muhyidin-i Arabi gibi inzivaya çekildikleri iddia edilen kimseler bir dağa çekilip yalnız yaşamış kimseler değildir. Aksine hepsi de yüzlerce insan terbiye etmiş, İslam alemine ilmi ve kalemiyle büyük hizmetler vermişlerdir. "Tasavvuf ve İslam" yaza-n ise şöyle diyor; "inziva bir köşeye çekilme ve çekilip hiçir iş^ karışmama, dünya işlerinden vazgeçme manasınadır. İslam'da ise insan için en olmadık şey, olmayacak şey inzivadır. Hem şahsi açısından, hem aile efradı açısından, hem konu komşusu ve akrabaları açısından, hem de toplum açısından bir Müslüman’ın hiçbir sebeple kendini tecrid etmesi düşünülemez. Hele kendisine tebliğ görevi yüklenmiş biri olarak Müslüman’ın böylesi bir dünyadan el etek çekmesi üzerindeki farzları yerine getirmekten vazgeçmesi demektir ki hiçbir surette böylesi bir işe yol bulabilmesi mümkün değildir. Müslüman olarak İslam'da sevap böyle dünyadan el-etek çekerek değil insanların içinde toplum halinde yaşayarak ve normal bir hayat sürdürerek Allah'ı razı etmekle kazanılır. İslam böylesi bir davranışa kişinin kendini toplumdan soyutlamasına izin vermediği gibi davrananı da cezalandırır. Zira bu kişi nefsini Allah'ın emrettiği şeylerden uzak tutmaktadır. Bu sebepledir ki peygamberin gününde inzivaya çekilen yoktur. Bu husustaki haberler de uydurmadır" (s.4)
Evet, ben iddia ediyorum ki Müslümanlardan hiç kimse yazarın dediği manada bir inzivaya çekilmemiştir. Görevini ihmal etmemiştir. Aksine görevinin siyaset sahnesinden ayrılmak olduğunu görmüş ve zahirde siyasetten ayrılarak kendi normal hayatını yaşamışlardır. Zaten bir de kişisel kabiliyetler, ferdi kapasiteler söz konusudur ki yazar bundan da gaflet etmiştir. Günümüzden örnek verelim. Bir İmam Humeyni (R) ele alalım ve bir de Allame Tabatabai'yi, Şimdi zahire bakacak ve yazarın aklıyla hareket edecek olursak İmam'ın gerçek bir Müslüman olduğunu, ama merhum Tabatabai'nin göreviyle amel etmediğini siyasetle ilgilenmediğini dolayısıyla da inzivaya çekildiğini söylememiz gerekir. Hâlbuki bu ne kadar gerçekçidir? İmam bütün bu inkılab ve hareketleri yaparken Allame Tabatabai de inkılab için ilmi şahsiyetler yetiştiriyor, terbiye ediyordu. Bugün bilindiği gibi İnkılâbın başında yer alanlar, inkılâbı idare edenler ve hatta bu inkılâbın ruhu olan kimseler hep Allame Tabatabai'nin terbiye ettiği ve yetiştirdiği kimselerdir. Allame Tabatabai zahirde inziva halinde yaşıyordu Siyasetle ilgilenmiyordu. Ama hakikatte bir inkılâbın beyin adamlarınıterbiye ediyordu. Şunu da belirtmek gerekir ki masumlar dışında hiç kimse bütün siyasi, ilmi, ferdi ve içtimai faaliyetlerini bir arada eşit bir şekilde yürütmemiştir. Mutlaka birisi ağırlıklı olmuştur. Gece gündüz siyaset idarecilik ve toplumsal işlerle uğraşan bir insan gece gündüz ilmi araştırmalar yapan bir insanın ilmi hizmetlerini verebilir mi? Dolayısıyla bir toplumda fırıncı ve çöpçülerin varlığı ne kadar gerekliyse gece gündüz ilmi çalışmalar yapan, ilmi şahsiyetler terbiye eden insanların varlığı da o kadar gereklidir. Şimdi çağdaş siyasetçilere "toplumcu" demek ama binlerce ilmi şahsiyetler terbiye eden evindeki veya medresedeki bir alime "münzevi" demek insafsızlık ve bilgisizlik olmaz mı.' İmam Hüseyin görevlin kıyam olduğunu teşhis edince kıyam etti, çocuklarıyla şehadet meydanlarına koştu. Ama oğlu İmam Seccad (A) toplumda dürüst insanların olmadığını, siyasetin düzenbazlık haline geldiğini ve dolayısıyla görevinin insan terbiye etmek olduğunu teşhis edince o da duaya-, tezkiye ve terbiyeye yöneldi. Şimdi imam Hüseyin "toplumcu" İmam Seccad ise "münzevi" birisidir demek insafsızlık olmaz mı? İmamlar "Hepimiz bir nuruz" dememişler mi? Nitekim İmam Seccad olmasaydı o bozuk toplumda onca değişiklikler ve inkılâplar vücuda gelir miydi? İmam Seccad'ın gece ibadetlerinde döktüğü gözyaşları ile İmam Hüseyin'in Kerbela'da döktüğü kanların hiçbir farkı yoktur. Her ikisi de toplumda büyük inkılâplar vücuda getirdi. Diğer imamlar da böyleydi. Kendisine veliahtlık teklifini bile kabul etmiyorlardı. O şartlarda siyasete karışmanın yapılan zulümlere ortak olmak manasına geldiğini çok iyi biliyorlardı. Zalimler böylesi şahsiyetlerin inzivasının da birer inkılâp olduğunu bildiği için hemen onları öldürmenin, ortadan kaldırmanın yollarını arıyorlardı. Müslümanlar özellikle de büyük şahsiyetler arasında dağlara çekilip her şeyden el çeken birilerinin olduğunu ne duydum ne de okudum. Duyan veya okuyan varsa ilan etsin bizler de bilelim? Ama evinde veya medresesinde kendisini ve binlerce insanı terbiye ve tezkiye etmek, ilmi araştırmalarda bulunmak ile meşgul olan kimselerin "münzevi" olduğunu söylüyorlarsa bu insafsızlıktır. Üstelik bu insanların kendilerine soralım sizler ne yapıyorsunuz? Şimdiye kadar İslam alemine ne gibi hizmetler ettiniz? Kaç insanı terbiye edip bu ümmete hizmet etmeye gönderdiniz? Bir dergi çıkarmak veya bir kitap basmakla toplumcu olduğunuzu mu sanıyorsunuz? Fikir sefaletinin bu kadarına da pes doğrusu! Bir dergi ve kitap bastın mı toplumcu olursun, ama evinde veya medresende ilmi araştırmalar yapıp binlerce talebe yetiştirdin mi "münzevi" sayılıyorsun, bu ne anlayış bu ne düşüncedir? böylesi insanlara Allah hidayet etsin demekten başka bir şey diyemiyoruz.
Şimdi de "münzevi" diye lanse edilen Mevlana'nın inziva hakkındaki sözlerini aktaralım:
"Kuş dedi ki: Azizim halvette oturma Ahmed'in dininde ruhbanlık iyi değildir.
Peygamber ruhbanlığı nehyetti. Sen nasıl oldu da böyle bidate kapıldın. Cuma namazını kılmak, namazı cemaatle eda etmek, halka iyilik yapmalarını tanrı buyruklarını tutmalarını emretmek, kötülükte bulunmaktan çekinmek lazım.
Kötü huyluların zahmetlerini çekip sabretmek, bulut gibi halka menfaatli olmak gerek.
"İnsanların hayırlısı halka faydası olanıdır" babacığım,
taş değilsen taşla toprakla işin ne?
Acınmış, Tanrı rahmetine erişmiş ümmetin arasında ol, Ahmed'in sünnetini bırakma, ona mahrum et kendini.
Adam dedi k: Aklı tam olmayan akıllı kişinin yanında taşa kerpice benzer.
Ekmek isteğine düşen, eşekten farksızdır. Onunla konuşup görüşmek ruhbanlığın ta kendisidir.
Adam olmayan kişinin hükmü de kıblesine benzer. O ölüyü arayıp durur, var onu da ölü say sen.
Böyle adamlarla düşüp kalkan da rahiptir. Çünkü düşüp kalktığı adamlar taştan kerpiçten başka bir şey değildir.
Hatta onlar taştan kerpiçten de beterdir. Çünkü taş ve kerpiç kimsenin yoluna vurmaz. Hâlbuki bu kerpiçlerden insana yüz binlerce zarar gelir.
Kuş, iyi ama dedi asıl savaş, yolda böyle yol vuranlar olunca savaştır.
Aslan gibi olan er, halkı korumak, onlara yardım etmek ve düşmanla savaşmak için emin olmayan yola gelir.
Erlik yolcu düşmanla çatıştığı zaman meydana çıkar.
Peygamber kılıçla gönderildi. Ümmeti de saflar yaran er bir ümmettir.
Bizim dinimizde iş savaştadır.
İsa dininde mağaraya dağa çekilip ibadette.
Adam dedi ki:
Evet, ama insanda güç kuvvet varsa kötülüklere karşı durabilirse.
Kuvvet olmayınca çekinmek daha doğru. Takatin yetmeyeceği şeyden kaçmak daha yerinde bir iş" (Mesnevi, s.6. s.41-42)
Evet, görüldüğü gibi Mevlana da uzlet ve ruhbanlık ehli değildir. Ama kıyam ve savaş için kuvvet ve güç lazımdır diyor. İmam Hüseyin'e kırkbin insan beyat etti de ne oldu? Kendisini Kufe'ye davet ettiler de ne yaptılar?
Para için dinar ve dirhem için peygamberin aziz torununu ve hatta en kâfir insanların bile yapmadığı şekilde süt emen çocukları oklarla delik deşik etmediler mi? Cennet ehlinin efendisi İmam Hüseyin’in başını kesip mızrakların ucuna takmadılar mı? Şimdi böyle insanlar arasında İmam Seccad ne yapabilirdi? Hz. Ali (a) bile o insanlar arasında beyatı istemeye istemeye kabul etmedi mi? Hz, Ali (A) gibi bir Hayber, Uhud, Bedir vb. savaşların kahramanı ne oldu da yıllarca inzivaya çekildi? Demek ki kıyam ve hareket için birçok şartlar gereklidir.
Yoksa zaten "münzevi" diye lanse ettikleri hiçbir insan dağa mağaraya çekilmiş değildi. Eserleri, hayatı, her şeyleri ortadadır. Bunlara "münzevi" diyenler de ortadadır. Allah rızası için gelin mukayese edin. Mevlana, Muhyiddin-i Arabî, İbn-i Sina, Şems-i Tebrizi İmam Humeyni, Molla Sadra, Cevadi-i Amuli, Hasanzade-i Amuli vb. ariflerin hayatı, eserleri ve hizmetleri ile irfan ve felsefeye karşı çıkanların hayatı eserleri ve hizmetleri mukayese edilsin. Gerçek dine kimler hizmet etmiştir görülsün. Bunları araştırın tüm hakikatler ortaya çıkar.
O zaman asıl münzevi kim belli olur. Bir iki sıradan sufinin yaptığı yanlışlıkları tüm irfan ehline mal etmek insafsızlık olur. Ashab arasında da kansını, çoluk çocuğunu terk eden, etyemeyen kimseler yok muydu? Biz şimdi bu birkaç şahıs sebebiyle tüm sahabeye dil uzatabilir miyiz? O halde birkaç sufinin hesabını da irfandan ve tasavvuftan ve gerçek ariflerden ayrı tutmak gerekir. Bir sufi eşini, çoluk-çocuğunu terk ediyor, ölmeden ölüyorsa, bunun çağımızın gerçek ariflerinden olan İmam Humeyni ile ne ilişkisi var? Gerçek irfanla ne irtibatı var. İmam da arif değil mi? "Değildi" diyorsanız alın kitaplarını okuyun. Kırk Hadis Şerhini, Sirrus Salât, Misbah'ul Hidaye, Adabus Salât vb. birçok irfani kitaplarını okuyun. O halde biz gerçek ariflerle sahte arifleri, gerçek sufilerle sahte sufileri gerçek tasavvuf ve irfan ile sahte tasavvuf ve irfanı birbirinden ayırmalıyız. Yoksa kıyamete kadar doğru yolu bulanız, bocalayıp dururuz. Önceden de dediğimiz gibi irfan ve tasavvuf insanın fıtri bir duygusunun ifadesidir. İrfan ve tasavvufa karşı çıkmak insanın fitratına karşı çıkmaktır. Ama her şeyde olduğu gibi bunlarda da hurafeler, yanlışlar, yalanlar aslı astarı olmayan şeyler vardır. Taşlan ayıklar pirinci alırlar, pirincin içinde taş var diye pirinci atmazlar. Pire için yorgan yakmazlar.
Eğer bir şeyde hurafeler varsa onları red ederler. Tefsirlerde hadislerde bu yok mu? Şimdi bunları atmamız mı gerekir? Örneğin bilindiği gibi Muhyiddin-i Arabî "Futuhat-i Mekkiye" adlı eserini tam otuz yılda yazmıştır. Şimdi "İslam alimleri Ansiklopedisinde" yer aldığı üzere Muhyiddin başka bir beldeye gidince oranın halkı kendisinden Fütühat'ı istemiş, İbni Arabi ise kitabın yanında olmadığını söylemiş, ama kalemi alıp hemen oracıkta Fütühat'ı yeniden yazmış. Yani otuz yıllık eseri birkaç saat içinde yazmış. Sonradan bu iki nüshayı karşılaştırmışlar ama hiçbir fark bulamamışlar! Şimdi bunun yalan olduğu kesin bir şekilde belli değil mi?
Bu yalanın Muhyiddin-i Arabî gibi şahsiyetle ne ilgisi var?
"Bunlar kerameti kendinden menkul" demek insafsızlık değil midir? Hiçbir gerçek arifin kerameti kendinden menkul değildir. Olamaz da. Bunları saf ve aşık müridleri söylemiş veya uydurmuşlardır. Şeyh ve mürşidini başkalarına büyük göstermek istemişlerdir. Şimdi bunları selim bir akılla alıp reddederiz. Hepsi bu kadar! Böylesine büyütmeye ve ortalığı velveleye vermeye gerek var mı? Fakihler arasında böyle şeyler yok mu? Müfessirler arasında böyle durumlar görülmemiş midir?
O halde Ayetullah Hasanzade-i Amuli'nin de dediği gibi bizim Kur'an ve rivayetler diye değişmez kesin bir ölçümüz vardır. Söylenen tüm şeyleri bunlarla tartar, akılla değerlendiririz. Eğer uyuyorsa alırız değilse atarız. Bu sadece ariflerle sufilerle ilgili bir şey değildir. Yok eğer kerameti inkar ediyorsanız o başka bir konu tabi. Onu da ayrıca ele alacağız. Ama Örnek olarak yine de bunlara, İmam Humeyni'nin altı cilt halinde hayatını yazan bir kitap var. Onu alıp okusunlar diyorum. Orada İmam Humeyni'nin yüzlerce kerameti zikredilmektedir. Ama hepsi de kendisinden değil, büyük alimlerin dilinden. Biz yine de keramet konusunu ayrıca ele alıp inceleyeceğiz.
Velhasıl her ilimde bir takım yanlışlıklar hurafeler olduğu gibi irfan ve tasavvufta da olması doğaldır. Ama bunların ayıklanması temizlenmesi gerekir. Sırf bu yüzden irfan ve tasavvufu reddetmek, parmak için kol kesmeye, kaş yapayım derken göz çıkarmaya benzer ki cehaletten başka bir şey değildir. Allah tüm hak taliplerini bundan korusun demekten baka bir şey gelmiyor elimizden..
Hatta İslami rivayetlerde yer aldığına göre Peygamber (S) bisetine yakın zamanlarda ibadet ve tefekkür için Hira dağında uzlete çekilmiyor muydu? Orada günlerce kalıp ibadet ve tefekkürle meşgul olmuyor muydu. Nitekim İmam Gazali bu hususta şöyle diyor: "Peygamber bir zamanlar eşinden ve çocuklarından ayrılıyor ve. Hira mağarasında ibadet ve tefekkürle meşgul oluyordu. Öyle ki halk peygamber için "şüphesiz ki Muhammed Allah'a aşık olmuştur" diyordu." (Felsefe-i İrfan, s.231)
Kaldı ki münzevi diye lanse edilen bu büyük şahsiyetlerden hiç birisi mağaraya ibadet için çekilmiş de değildi. Ali Şeriati'nin münzevi diye kınadığı Mevlana ve Hace Nasruddin- i Tusi bir defa olsun ibadet için mağaralarda uzlete çekilmiş olsalardı kim bilir hakkında neler derlerdi. Bu gibi aslı astarı olmayan sözler hiç kimseye fayda getirmemiş ve getirmeyecektir de.
"Ey inananlar Allah'tan ve peygamberinden öne geçmeyin. Allah'tan sakının. Doğrusu Allah işitir ve bilir. Ey inananlar seslerinizi peygamberin sesini bastıracak şekilde yükseltmeyin farkına "varmada işlediklerinizin boşa gitmemesi için" (Hucurat; 1/2)