Kentsel alanların yüksek maliyeti ulaşım tünellerine olan gereksinimi önemli ölçüde arttırmıştır. Yoğun yerleşim alanlarında tünel inşaatından kaynaklanan deformasyonlar çevredeki yapılarda hasarlara yol açabilir. Bu nedenle, tünel inşaasından kaynaklanacak deformasyonların boyutunun belirlenmesi gerekmektedir. Dairesel bir açıklığın etrafındaki zeminde yenilme ve deformasyon durumunu etkileyen ana parametreler; düşey ve yanal yerinde gerilmelerin seviyesi, zemin özellikleri, açıklığın çapı ve destek basıncıdır. Kızılay-Çayyolu metro hattı, Necatibey İstasyonu kazıları sırasında heterojen ve suya doygun zemin koşullarınının yol açtığı önemli sorunlarla karşılaşılmıştır. Yüzey ve yeraltı yapılarında beklenen olası hasarlar sonlu farklar yöntemi (FDM) ile hesaplanabilir.
Bu çalışmada, tünel inşaasından kaynaklanan deformasyonları değerlendirmek, peron ve bağlantı tünelleri boyunca oluşan gerilme dağılımlarını belirlemek amacıyla üç boyutlu (3D) sonlu farklar yöntemine dayalı analizler yapılmıştır. Birbirini izleyen kazı aşamaları sırasında kullanılan geçici ve kalıcı püskürtme beton kaplama da ayrıca modellenmiştir. Zemin davranışının Mohr-Coulomb yenilme kriterini temel alan elastik-mükemmel plastik koşullara uyduğu kabul edilmiştir. Tüneller etrafındaki hesaplanan deformasyonlar ve gerilme dağılımları yerinde ölçümler ile karşılaştırılmıştır. 3-boyutlu elasto-plastik analiz sonuçlarının yerinde ölçümler ile uyumlu olduğu görülmüştür. Bu çalışmada ayrıca, peron tünelleri kazılarının birbirlerine ve bağlantı tünelleri kazılarının da peron tünelleri üzerindeki kısa ve uzun dönemdeki etkileri belirlenmiştir. Bu etkileşimler dikkate alınarak gerekli iyileştirme yöntemleri önerilmiştir.
Anahtar Sözcükler: Kızılay-Çayyolu metro hattı, Necatibey istasyonu, dairesel açıklık, 3-D sayısal model, sonlu farklar yöntemi, elastik-mükemmel plastik koşul
Assessment of Tunnel Induced Deformation Field Through 3-D Numerical Model, A Case Study: Necatibey Station, Kızılay-Çayyolu Subway Line Özgür Aktürk & Vedat Doyuran
Middle East Technical University, Department of Geological Engineering, İnonu Blvd.,
TR−06531 Ankara, Turkey (E-mail: email@example.com)
The high cost of urban space has significantly increased the demand for transportation tunnels in the urban centers. In heavily settled areas, deformations induced by the tunnel excavation may cause serious damage to nearby structures. Therefore, it is necessary to study effective means of controlling tunnel induced deformations. The main parameters affecting the failure and deformation state of the soil around a circular underground opening are the levels of vertical and horizontal in situ stresses, the characteristics of the soil, the diameter of the opening, and the support pressure. During the construction stage of Necatibey Station of Kızılay-Çayyolu metro line, challenging ground conditions involving highly heterogeneous and water saturated foundation soils have been encountered. Possibility of damage at the surface and/or on the underground structures can be estimated using finite difference method (FDM) of analysis.
In this study, 3-Dimensional (3D) FDM analyses were conducted to assess tunneling induced deformations, stress redistribution, along with movements around shallow soft ground main tunnels and connection tunnels. During sequential excavations, temporary and permanent shotcrete lining was also simulated. The soil behavior is assumed to be governed by an elastic-perfectly plastic constitutive relation based on the Mohr–Coulomb criterion. The computed deformations and the stress distribution around these openings have been compared with the in-situ measurements. The results of the study revealed that the 3-D elasto-plastic analyses yield comparably good correlation with the in-situ measurements. Also, in this study, the affects of main tunnels excavations on eachother and the affects of connection tunnels excavations on main tunnels were identified within short and long term. Considering these interactions, remedial measures were suggested.
Key Words: Kızılay-Çayyolu metro line, Necatibey station, circular opening, 3-D numerical modeling, finite difference method, elastic-perfectly plastic constitutive relation