Okul ve Eğitim ve Bilgi Arşivi Forumunda Hoca ahmet yesevi türk kültürüne önemi Konusunu Okuyorsunuz..
-
05 Mart 2013 09:44
Dr Zeynep
Bayan Üye
Hoca ahmet yesevi türk kültürüne önemi
Hoca ahmet yesevi türk kültürüne önemi
Pir-i Türkistan Hace-i Türkistan Hazret-i Sultan Sultanu'l-evliya Evliyalar serveri gibi unvanlarla anılan Hoca Ahmet Yesevî Türk düşünce tarihinin en önemli isimlerinden birisidir.
Tarihi şahsiyetinden ziyade menkıbevi şahsiyeti fikirleri kurduğu Yesevîlik tarikatı ile Türk milletinin manevi hayatında derin izler bırakmıştır. Türk milletinin ona karşı gösterdiği muhabbet ve saygının bir örneğine daha rastlanmaz. Bunun en güzel örneği aradan yüzyıllar geçmesine rağmen Yesevî kültürünün etkisinin azalmak şöyle dursun artarak devam etmesi ve bugün bütün Türk ülkelerinde köklü bir gelenek halinde yaşatılmasıdır. Bugün Türkistan eski adıyla Yesi şehrindeki türbesi Türk dünyasının en kutsal ziyaretgahı olarak kabul edilmekte Ahmet Yesevînin sadece ismi bile bütün Türk dünyasını tek bir gönülde buluşturmaktadır.
Hoca Ahmet Yesevî; hikmetleri kerametleri ve manevi şahsiyetiyle asırlardır halk arasında yaşamasına rağmen onu ciddi bir surette ilim alemine tanıtan M. Fuat Köprülüdür. Günümüze gelinceye kadar da çok çeşitli araştırmalar sempozyum ve panellerle Hoca Ahmet Yesevî; Türk düşüncesine dini ve sosyal hayatına etkileri ve tarihi misyonu müritleri Anadoludaki etkileri gibi bir çok yönleriyle ele alınmıştır.
Bu araştırmaların Ahmet Yesevî ve fikirleri konusunda karşılaştığı en önemli mesele yaşadığı zamana ait eserlerinin orijinal nüshalarının bulunmamasıdır. Bu durum böylesine geniş bir alana ve zamana yayılan Yesevî geleneğinin temel kaynaklarını çok farklı muhtevalarla karşımıza çıkarmıştır. Sözgelimi heterodoks yapıya sahip tarikat ve zümrelerde yaşatılan Yesevî kültürüyle Sünni İslamın temsilcisi durumundan olan tarikatlarda bahsedilen Yesevî ve Yesevîlik farklı muhtevalarla karşımıza çıkmıştır.
Bu mesele konuyu ciddi bir şekilde ele alan araştırmacılar için problem olmakla beraber bazı çevreler bu meseleyi dikkate almadan hatta görmezlikten gelerek taraflı ve bir nevi ideolojik çalışmalar içine girmişlerdir. Bu da ortaya bir çok yönüyle suiistimal edilmiş bir Yesevî tasavvuru çıkarmıştır.
Bu noktadan hareketle Ahmet Yesevînin kendi eserleri ve hikmetleri olarak bilinen ve belli tarikat ve grupların adeta tekeline aldıkları malzemelerden hareket ederek yapılacak çalışmaların sağlıklı bir neticeye varamayacağı söylenebilir. Bu durumda Türk kültür ve edebiyatında 800 yılı aşkın devam ede gelen Ahmet Yesevî ve geleneğinin doğup yaşadığı devir ve muhitinin özellikleri sosyo-kültürel yapısı ve şartlarıyla beraber tesirde bulunmuş olduğu her zümreyi ve bölgeyi ciddi bir şekilde değerlendirmek gerekir.
Diğer yandan Hoca Ahmet Yesevînin bu büyük şöhretini kazanmasına sebep olan Türklerin İslamlaşmasına katkısı ve Türklerin İslam anlayışına kazandırdığı değerleri kavraya bilmek için İslamlaşma sürecini hatırlamak gerekir. Yesevînin irşadı ve yankı bulduğu muhitin sosyo-kültürel özellikleri onun hakkında varılacak sağlıklı netice bakımından büyük önem arz etmektedir. Yaşadığı Devir ve Muhitin DeğerlendirilmesiAhmet Yesevînin yaşadığı dönemde Büyük Selçuklu İmparatorluğu eski kudret ye satvetini kaybetmiş inhitata yüz tutmuştu. Adı geçen bu Türk devletinin geniş coğrafyasında inanılmaz bir terör havası estirerek korkunç cinayetler işleyen Batini ve Rafızi unsurlar devleti içten kemirerek yıkma noktasına getirmişti. Ehl-i Sünnet Müslümanlarını temsil eden Abbasi Hilafeti de buhranlı bir dönemdeydi. Müslüman halk geleceğinden şüpheli bir halde iktisadi sıkıntılar içinde kıvranıyordu. Geniş İslam coğrafyasında adam öldürmeler baskınlar soygunlar yağmalar v.b. gibi faa liyetler Müslüman halkı tabir caizse canından bezdirmişti. Diğer taraftan kısa bir za man sonra zuhur edecek olan Moğol istilasının da ayak sesleri duyulmaya başlamıştı.
Ahmet-i Yesevînin yaşadığı coğrafi mıntıka genel olarak Türklerle meskundu.Ancak bunlar arasında bir birlik yoktu. Lüzumsuz ihtilaf ve mücade lelerle birbirlerine zarar veriyorlardı. Aynı zamanda bu zümreler henüz İslamiyeti ve onun getirdiği yepyeni dünya görüşünü tam manasıyla benimseyebilmiş değillerdi. Hatta bu sathi Müslümanlar arasında Şamanizmin Budizmin ve Paganizmin izleri hala yasıyordu. İşte Ahmet-i Yesevî her şeyden önce birbirleriyle ihtilaf halinde olan ve değişik inançlara sahip Türkler arasında tesanüt ve birliği kurmalı ve onları bir gaye bir ülkü bir ideal etrafında birleştirmeli idi. Nerede bir Türk zümresi varsa oraya bu ülküyü bu mefkureyi götürmek zarureti vardı.
Hoca Ahmet Yesevînin yetiştiği kültür ve medeniyet muhiti önceleri Hun ve Göktürk daha sonraları ise Karahanlı Gazneli ve Selçuklu devletlerinin etkisi altında kalan Maveraün-nehr bölgesidir. Bu bölgenin en belirgin özelliği adı geçen devletler vasıtasıyla tamamen Türk-İslam kültür ve medeniyet muhiti olmasıdır.
Yesevî her yönden önemi büyük ve verimli olan Maveraün-nehr Türk-İslam kültür çevresinde İslam ve aleminden ve Türkistanın her tarafından gelen talebelerle dopdolu medreselerde eğitim ve öğretim görmüştür. Devrin en ünlü alim ye mutasavvıflarından ders almıştır. böy1ece bütün Türk İslam dünyasını manevi yön1erden asırlarca etkileyecek şahsiyeti burada teşekkül etmiştir.
Maveraün-nehr Türk-İslam kültür çevresi; Farabi İmam Maturidi İbn Sina gibi pek çok Türk-İslam alimi yetiştirdiği gibi Hoca Ahmet Yesevî'yi de yetişmiştir. Çünkü Maveraün-nehre giren İslamiyet ile Türkün saf değerlerinin meydana getirdiği büyük kül tür ve parlak medeniyet anayurdun bir parçası olan bu muhitim kültür çevresinin her yön den bereketli olmasını sağlamıştır. Buhara Semerkant Taşkent Belh Merv ve pek çok ünlü ilim Sanat ve ticaret merkezleri İslam Türk aleminin İslam Türk irfanının göz ka maştırıcı birer ilim ve kültür merkezi haline gelmişlerdir.
Maveraün-nehr Türk-İslam kültür çevresi Hoca Ahmet Yesevî'den önce de son ra da pek çok ilim fikir din ve tasavvuf ehli yetişmiştir. Sosyal fen ve dini ilimlerde ye tişen nice alim ve filozoflar bütün İslam-Türk dünyasında ilim fikir ve düşünce hareket lerinin öncülüğünü yapmışlardır. Hoca Ahmet Yesevî Türk lükle İslamlığın etle tırnak olduğu bir kültür muhitinde yetişmiş ve yine bu muhitte hizmet vererek; şehirlerde yaşayanlara olduğu kadar özellik1e kasaba köy ve daha önemlisi bozkırda yasayan yarı göçebe halka anladıkları dil ve alıştıkları şekillerle yaklaşarak Türkler arasında bir düşünce ve davranış birliğinin dogma sını sağlamıştır. Hoca Ahmet Yesevînin tarih içendeki misyonunu belirleyen en önemli faktörlerden birisi bu kültür ve medeniyet muhiti ve bölgenin sosyal yapısı olmuştur.
-
Sponsor Bağlantılar
Bugün
Hoca ahmet yesevi türk kültürüne önemi isimli yazıya yorum yazın.