Karaciğer Yağlanması Nedir ve Karaciğer Yağlanması İçin Beslenme
KARACİĞER YAĞLANMASI
Normal yağ içeriği %10dan daha az olan karaciğerde bu miktarın artmasına karaciğer yağlanması denir. Karaciğer yağlanmasında biriken lipitlerin çoğu trigliserdilerdir. Karaciğerin yağlanması bakteri, virüs, alkol, ilaç gibi pek çok sebebe bağlı olabileceği gibi yaşlılığa bağlı olarak da görülebilir. Karaciğer yağlanmasında vücut ağırlığında azalma, ishal, ayaklarda ödem, kuru cilt, anemi, düşük serum albumini, nadiren sarılık, yumuşak karaciğer hastalarda görülen bulgulardır. Hastalık hakkında yapılan araştırmalarda her dört yetişkinden birinde hastalık belirtileri görülebildiği saptanmıştır.
Karaciğer yağlanması; karaciğer hücrelerinde normalden fazla, hatta bazen aşırı derecede yağ toplanması nedeniyle meydana gelen tıbbi bir durumdur. Kadın ve erkekte aynı sıklıkta görülür. Normal sağlıklı bir insanda karaciğer hücrelerinde az miktarda yağ bulunabilir ve bu herhangi bir hastalığa neden olmaz. Ancak karaciğerde yağlanma aşırı miktarda olduğunda, birtakım yapısal ve fonksiyonel değişikliklere yol açar.
Karaciğerde aşırı yağ birikmesi sonucu 2 durum meydana gelir:
1) Karaciğerde yağlanmanın bir sonucu olarak karaciğerde iltihap/yangı meydana gelir ve tıp dilinde buna steatoheapatit adı verilir.
2) Karaciğerde sadece yağlanma olması ve herhangi bir iltihap/yangının olmaması Steatohepatit geliştiğinde bu zamanla karaciğer hücrelerinin harap olmasına (nekroz) yol açar ve fibroz denilen, aynı zamanda karaciğer sirozunun başlangıcı sayılan duruma neden olur. Nekroz ilerledikçe olay siroza doğru ilerler. Bu konuda yapılan çalışmalarda steatohepatiti olan hastalarınında karaciğerde fibroz, -15'inde ise karaciğer sirozu gelişebileceği saptanmıştır. Ayrıca steatohepatite bağlı gelişen karaciğer sirozu zemininde karaciğer kanserinin de gelişebildiği gösterilmiştir. Bu nedenle karaciğer yağlanması tanısı konan hastalar ayrıntılı bir şekilde değerlendirilmeli ve sıkı takip edilmelidir.
Karaciğer yağlanmasının nedenleri;
Karaciğer yağlanmasının nedenleri temel olarak alkole bağlı (alkolik karaciğer yağlanması=alkolik steatohepatit) veya alkol dışı diğer nedenler (non-alkolik steatohepatit=NASH) olarak ikiye ayrılır. NASH, Amerika'da erişkinlerde en sık görülen karaciğer hastalığıdır. Muhtemelen bizim ülkemizde de benzer bir durum mevcuttur.
_Alkol dışı karaciğer yağlanması nedenleri aşağıdaki gibi sıralanabilir:
1. Fazla kilolu veya Obez (aşırı kilo) olmak
2. Şeker hastalığı
3. İnsülin Direnci
4. Açlık veya hızlı kilo kaybı
5. Doğal olmayan rafine yiyeceklerle beslenme
6. Uzun süre ilaç veya serum kullanımı
7. Wilson hastalığı(karaciğere bakır biriktiren)
8. Hareketsiz yaşam
9. Aşırı alkol tüketimi
10. Uzun süreli damar yolu ile (parenteral) beslenme
11. Aşırı A vitamini kullanma
12. Hipobetalipoproteinemi / abetalipoproteinemi
13. Bazı ilaçlar: Kortizon içeren ilaçlar, amiodaron, tamoksifen, diltiazem, tetrasiklin, talium, östrojenler
14. Bazı zehirler: karbontetraklorür (CCl4), fosfor, kurşun (Pb), kloroform (CHCl3), arsenik (As).
15. Gebelik
16. Bazı ameliyatlardan sonra (jejunoileal bypass, gastrik bypass)
NOT:Karaciğer yağlanması, beslenme ve yaşam tarzında yapılacak değişikliklerle çoğu zaman durdurulabilir ve tersine çevrilebilir.
Yağlanma genellikle hiç bir belirtiye yol açmaz ve farkında varılmadan yıllarca, hatta on yıllarca devam edebilir. Ancak kritik düzeye gelince kilo kaybı, aşırı halsizlik, karın bölgesinde ağrı ve zihin karışıklığı gibi bazı belirtiler ortaya çıkabilir.
Karaciğer Yağlanması Türleri;
Sağlıklı bir karaciğeriniz varsa içinde neredeyse hiç yağ bulunmaz. Fakat bazen, trigliserid adı verilen yağ molekülleri karaciğerde toplanmaya başlar.
Az miktarda yağlanma herhangi bir probleme neden olmaz ancak yağ miktarı arttıkça bu duruma karaciğer yağlanması denir ve hayatı tehdit eden ciddi hastalıklara yol açmadan önce tedavi sürecinin başlatılması gerekir.
Karaciğer yağlanması, alkolle bağlantılı ve bağlantısız olarak 2 ana kategoriye ayrılmaktadır. Ayrıca hızlı kilo kaybı ve yetersiz beslenmenin de karaciğer yağlanmasına neden olduğu bilinmektedir:
_Alkole bağlı karaciğer yağlanmasının durdurulabilmesi için tek yol vardır, alkolü bırakmak.
_Alkole bağlı olmayan yağlanma için fazla kilolardan kurtulmak, düzenli egzersiz yapmak ve dengeli bir beslenme programına sadık kalınması önerilmektedir.
NOT2;Vücudun en büyük ve metabolik açıdan kompleks organı karaciğerdir. Bu nedenle karaciğerin sağlığına dikkat etmek gerekmektedir!
Karaciğer Yağlanmasında Dikkat Edilmesi Gereken Öneriler:
1. Alkol, karaciğere en çok zarar veren etmenlerden biridir. Alkol kullanımı sonucunda vücutta biriken toksinler, karaciğer hücrelerine zarar vererek ölümcül sonuçlar doğurabilecek hastalıklara neden olabilir. Bu nedenle karaciğerin sağlığı için alkol tüketiminin bırakılması gerekmektedir. Eğer alkol kullanılıyorsa da; çok düşük miktarlarda ve hergün tüketmek yerine haftanın belirli günleri tüketilmelidir.
2. Sakatat etleri, yağlı etler, tavuk derisi ve butu, yumurta.. gibi kolesterol ve hayvansal yağ içeriği yüksek yiyeceklerden uzak durulmalıdır. Mümkün olduğunca az yağlı yemekler tüketmeye özen gösteriniz.
3. Karaciğerin yükünü azaltmak için doğal besinler tercih edilmelidir, katkı maddelerinden uzak durulmalıdır
4. Hayvansal yağlardan uzak durulmalıdır.(tereyağı, içyağı gibi)
5. Şarküteri ürünlerinden (sosis, salam, sucuk gibi) ve sakatatlardan uzak durulmalıdır
6. Günlük taze meyve ve sebze tüketimine özen göstermelisiniz. Özellikle karaciğerden toksik maddelerin atımına yardımcı olduğu için mevsiminde enginar tüketiminizi arttırınız.
7. Kuruyemişlerin aşırı tüketiminden uzak durulmalıdır.
8. Karaciğer sağlığına yardımcı olur görüşü ile diyette şeker ve şekerli besinlerin tüketimini arttırmak doğru bir yaklaşım değildir, hatta aşırı miktarda şeker tüketimiyle enerji alımını arttırarak kilo artışı bile gerçekleşebilir. Kahvaltıda düzenli olarak 1-2 tatlı kaşığı bal tüketmek yeterli olacaktır. Balda bulunan cholin maddesi; karaciğer dokusunu güçlendirerek, vücut için hayati önem taşıyan fonksiyonların yerine getirilmesinde önemli bir besindir. Balın karaciğer için çok faydalı olduğu da bilinmektedir.
9. Doktor tarafından önerilmeyen ilaç kullanmaktan uzak durmalısınız. Ağrı kesici ve ateş düşürücüler, kortizon türevi ilaçlar ve bazı antibiyotiklerin kullanımında, doktor tarafından önerilen doz ve sürede tedavinin gerçekleştirilmesi gerekir. Bu ilaçların aşırı dozları ya da gereksiz yere uzun vadede kullanılmaları karaciğer yapısının bozulmasına neden olabilir.
10. Vücutta karaciğer yağlanmasının azaltılması için yapılması gereken önemli bir diğer nokta da günlük beslenmenizde antioksidan madde miktarının arttırılmasıdır. Değişik renkte meyve tüketmeye özen göstererek çeşitli antioksidan maddelerin alımını arttırabilirsiniz.
11. Düzenli olarak fiziksel aktivite yapmayı hayatınızın önemli parçası haline getirmelisiniz.
KARACİĞERE NE İYİ GELİR DİYE SORACAK OLURSAK ;
_Devedikeni: Karaciğerin temizlenmesi için en çok tavsiye edilen bitkiler arasında yer almaktadır. Devedikeni bitkisi besinler ile vücuda alınan zararlı toksinlerin emilimi gerçekleşmeden dışarı atılmasına yardımcı olur.
_Lif Yönünden Zengin Gıdalar: Lif yönünden zengin içeriğe sahip gıdalar besinler ile beraber vücuda alınan fazla yağın dışarı daha kolay atılmasını sağlar. Kuru fasulye, mercimek, ıspanak, kepek, yulaf ezmesi, armut, elma ve muz gibi gıdalar lif yönünden zengin içeriğe sahip gıdalardır.
_Tahıllar: Tam tahıllı gıdalar sağlıklı bir karaciğer için mutlaka diyet programına eklenmelidir. Kepek, buğday ekmeği ve yulaf gevreği tam tahıllı gıdalara örnek olarak verilebilir.
_Kara Turp: Karaciğerde biriken atıkların dışarı atılmasına yardımcı bir bitkidir. Kara turp salata olarak tüketilebileceği gibi, sıkılarak suyu da içilebilir.
_Biberiye: Biberiye sindirim sisteminin aktif bir şekilde çalışmasını sağlar ve karaciğeri yeniler. Çay şeklinde gün içinde 2-3 fincan kadar tüketilebilir.
_Enginar: Enginar yaprakları çay şeklinde demlenerek gün içinde 2-3 fincan kadar tüketilirse karaciğerin temizlenmesine yardımcı olur.
_Karahindiba: Karahindiba otu sindirim sistemini destekleyen bir ottur. Safra üretimini etkin bir şekilde arttırarak karaciğerde toplanan zararlı toksinlerin dışarı atılmasına yardımcı olur. Ayrıca karahindiba bitkisinin iltihap sökücü bir etkisi vardır. Karaciğer iltihaplanmasında tıbbi tedaviye destek amacı ile kullanılabilir. Karahindiba bitkisi kan şekeri seviyesini düzenler, kolesterolün düşmesine yardımcı olur ve idrar söktürücü bir özelliği vardır.
_Günde bir fincan kahve tüketimi karaciğere iyi geliyor. Kafeinin karaciğer yağlanmasına iyi geldiği dünyanın saygın karaciğer hastalıkları dergilerinde bilimsel çalışmalar ile kanıtlandı. Her gün bir fincan kahve içenlerde, içmeyenlere oranla daha az yağlı karaciğer hastalığı görülür.
_Soğan: oldukça güçlü bir antibiyotik vazifesi görür. Karaciğerin yenilenmesine yardım eder ve kanı temizler. Ayrıca öksürük, soğuk algınlığı grip, tansiyon ve romatizma gibi rahatsızlıklara iyi gelir.
_Sarımsak: Çok iyi bir antiseptiktir, ayrıca kanı temizler, gripten korur, astıma ve nefes darlığına karşı iyi gelir. Tansiyon ve romatizma rahatsızlığı olan kişilere tavsiye edilir ve troid bezlerinin çalışmasına yardımcı olur.
Karaciğer sağlığı için beslenmeye ek birkaç öneri;
_Karaciğerde oluşabilecek hasarı engellemek için doymuş yağ tüketiminden kaçınmak gerekir. Özellikle kırmızı et, kızartmalar, katı yağ doymuş ya içermekte ve karaciğer haricinde kalp ve damar sağlığı için de zararlıdır.
_Alkol karaciğer için zararlı bir içecektir. Bu nedenle sağlıklı bir karaciğer için alkol tüketiminden mümkün olduğunca uzak durulmalıdır. Özellikle karaciğer ile ilgili hastalığı olan kişiler asla alkol tüketmemelidir.
_Aşırı tuz tüketimi yine karaciğer için zararlı olacağından tuz alımı kontrol altında olmalıdır. Aşırı tuz vücudun tuttuğu su oranını arttırarak vücutta sıvı toplanmasına yol açabilir.


Yazan


Bu makaleden alıntı yapmak
için alıntı yapılan yazıya aşağıdaki ibare eklenmelidir: "Karaciğer Yağlanması Nedir ve Karaciğer Yağlanması İçin Beslenme" başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Dyt.Güler ENGİN'e aittir ve makale, yazarı tarafından TavsiyeEdiyorum.com (http://www.tavsiyeediyorum.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır.
Bu ibare eklenmek şartıyla, makaleden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun kısa alıntılar yapılabilir, ancak Dyt.Güler ENGİN'in izni olmaksızın makalenin tamamı başka bir mecraya kopyalanamaz veya başka yerde yayınlanamaz.