(ZAMAN ÖMRÜN KENDİSİDİR, ve ÖMRÜN YERİ YÜREKTİR)
Bu yazımda size her yetişkinin okuması gereken bir çocuk kitabından bahsetmek istiyorum. “Momo” Michael Ende’nin bu kitabından evvel günümüzün yetişkinleri ders almalı sonra bu kitabı çocuklara okutmalı.
Kitaba ismini veren Momo kitabın kahramanı bu o denli bir kahraman ki üstün güçleri yok yalnızca günümüz beşerinin en çok kaybettiği aslında çok kolay üzere gözüken lakin yapmakta bir o kadar zorlanılan bir özelliğe sahip. Bu özellik ne mi? DİNLEMEK
Artık kimsenin birbirini dinlemediği bir dünyaya sürüklendiğimiz vaktimizde Momo yeterli bir dinleyicinin nasıl olması gerektiğini, anlattıklarının dinlendiğini hisseden şahıslarda bu hissin nasıl uygunlaştırıcı bir his olduğunu bize gösteriyor.
Kitapta Momo’nun nasıl bir dinleyici olduğu şu sözlerle anlatılıyor;
“Çok az kimse nitekim âlâ bir dinleyicidir. Dinlemek konusunda Momo’nun eşi gibisi yoktur. Momo herkesi her şeyi dinlerdi böcekleri, otları, yağmuru, hatta ağaçlar ortasında dolaşan rüzgarı bile. Her biri ona kendi lisanınca bir şeyler anlatırdı.”
Evet dinlemek anlamanın birinci adımı, anlayabilmek için düzgün bir dinleyici olmak gerekiyor. Yalnızca diğerlerini değil kendi iç sesimizi de dinlememiz gerekiyor. Lakin çağdaş hayatın getirdiği yoğunluk daima önümüze vakit kısıtlılığını getiriyor. Her vakit koşturuyoruz neye yetişmemiz gerektiğini ve neleri kaçırdığımızı bilmeden koşuyoruz. Artık diğerlerini dinleyecek vaktimiz olmadığı üzere kendimizi dinleyecek vakti de bulamıyoruz.
Çöpçü Beppo ise bize değerli dersler veren Momo’nun yakın arkadaşı. Hayat içinde daima olarak tez eden, aklında yapacak bir sürü işi olan hepsini birden yapmaya çalışırken bu telaşenin içinde farkında olmadan mutsuz olan, hayatın tadını alamayan ve daha fazlasını istemeyi daha ileriye gitmeyi isteyen, niteliğe değil niceliğe odaklanan günümüz insanını şu tesirli sözlerle anlatıyor;
“Bak Momo bazen önüme upuzun bir cadde çıkıyor. O denli uzun ki insan bunun sonu gelmez sanıyor. O vakit çabuk etmeye başlıyorsun gitgide daha fazla çabuk etmeye başlıyor insan. Her önüne baktığında yolun hiç de kısalmamış olduğunu fark ediyorsun. Daha süratli ve çabalı çalışıyorsun; sonunda nefesin kesilip güçsüz kalıyorsun. Ve cadde hala upuzun formda seni bekliyor. İnsan caddenin tamamına bakıp çabucak bir karara varmamalı. Her vakit adım adım ilerlemeli. Daima olarak bir adım sonrasını düşünmeli. İşte o vakit hayat zevkli olur. Kıymetli olan işini âlâ yapmaktır. Bir de bakmışsın adım adım bütün yolu bitirmişsin. Nasıl olduğunu anlamadan ve yorulmadan.”
Ve zaman… Kitabın ana teması. Günümüzde bir türlü bulamadığımız, nasıl olduysa takvim ilerledikçe daha da azalan kavram. Bundan 100 yıl öncesinde de 1 gün 24 saatti lakin güya artık bu müddet azaldı ve vakit artık bize yetmiyor. İlerleyen tıp ile ömür mühleti uzatılsa da vakit beşere yetmez oldu. Sevdiklerimize ayıracak vaktimiz yok sevdiğimiz şeyleri yapmaya vaktimiz yok diğerlerini dinlemeye ve hatta kendimizi dinlemeye bile vaktimiz yok. Bu vakitsizlik içinde birde bakıyoruz ki fark etmeden yıllar geçiyor. Elimizde genelde pişmanlıklar kalıyor. Geçen vakit da maalesef geri gelmiyor. Kitapta Duman Adamlar ile vaktin nasıl elimizden alındığı anlatılıyor. Bu bir metafor lakin o kadar etkileyici ki dönüp kendimize bakmamıza ve vaktimize ne yaptığımızı sorgulamamıza yardımcı oluyor.
Vaktinizi çalıyorlar sevgili dostlar, bunu da en çok çocuklar anlıyor. Anne baba bana ve kendine vakit ayır lakin bu gerçek bir vakit olsun içi dolu dolu olan. Çocuklar ve Momo bizi uyarıyor.
“Zaman: Onu ölçmek için saatler ve takvimler yapılmıştır, lakin bunlar hiçbir şey tabir etmez. Herkes çok yeterli bilir ki bazen bir saatlik mühlet beşere ömür kadar uzun gelirken, bazen göz açıp kapayıncaya kadar geçip sarfiyat. Vaktin bu garip kısalığı ve uzunluğu o saat diliminde yaşanan olaylara bağlıdır. Zira vakit, ömrün kendisidir. Ve hayatın yeri yürektir.”
Evet vakti çalınan insanın sonu da kitapta “ölümcül can sıkıntısı” hastalığı ile anlatılıyor. Günümüzde en yaygın olan ruh sıhhati rahatsızlıklarından Major Depresyon fakat bu kadar hoş ve sade açıklanabilirdi.
“Günün birinde insanların canı artık hiçbir şey yapmak istemez. Hiçbir şeyle ilgilenmez ve kurur sarfiyat. Üstelik bu isteksizlik süreksiz değildir. Günden güne haftadan haftaya daha makus olur. İnsan kendinden hoşlanmaz, güya içi bomboştur ve dünya ile bağdaşamaz. Sonraları bu hisler kalmaz hiçbir şey hissedemez olur. Bütün dünyaya yabancılaşmış ve hiç kimse artık onu ilgilendirmez olmuştur. Ne kızgınlık duyar ne de hayranlık. Ne sevinmesini bilir ne de üzülmesini. Gülmeyi de ağlamayı da unutmuştur. Bu türlü bir insanın içi kaskatı kesilmiştir. Artık hiçbir şeyi ve hiç kimseyi sevemez. Bu hastalığın ismine gelince buna “ölümcül can sıkıntısı” denir.”
Evet artık çabucak bu kitabı edinin evvel kendiniz okuyun sonra çocuklara ikram edin. Dikkat edin “Duman Adamlar” vaktimizi çalıyor. Farkında olalım vaktimizi çaldırmayalım. Anın değerini bilelim ve bunu bilen kuşaklar yetiştirelim. Keyifli olabilmek, keşkesiz bir hayat yaşayabilmek, sevdiklerimize vakit ayırabilmek ve geç olmadan bunu farkedebilmek için hakikaten etkileyici bir kitap.
Teşekkürler Michael Ende.
Her anın tadını çıkartabildiğimiz bir hayat dileğiyle…