Epileptik nöbet beyin kabuğundaki sinir hücrelerinde geçici anormal elektrik yayılması sonucu ortaya çıkan ve kişinin duygu, algı ve hareketlerini etkileyen bir olaydır. İnsanların %2-4’ü hayatlarının bir döneminde epileptik nöbet geçirirler. Halk arasında sara olarak da bilinen epilepsi hastalığı ise bu nöbetlerin devamlılık gösterdiği ya da bir epileptik sendrom tanısı konduğu durumdur.
Epilepsi, dünya nüfusunun yaklaşık %0,5-%1'ini etkileyen bir hastalıktır. Hastalık, erkek ve kadınlarda ırk ayrımı olmaksızın eşit olarak görülmektedir. Epilepsi nöbetleri herhangi bir yaşta ortaya çıkabilir ama sıklıkla çocukluk çağında ve geç yaşlarda başlar.
Epilepsi nöbetleri klinik ve elektroensafalografik (EEG) özelliklerine göre sınıflanırlar. En basit haliyle nöbetlerin iki çeşidi vardır: Fokal yani beynin bir bölgesine sınırlı başlayan nöbetler ya o bölgede sınırlı kalır ya da beynin diğer bölgelerine yayılarak jeneralize olur. Jeneralize nöbetler ise beyinde yaygın olarak başlar. Nöbet belirtileri beynin hangi bölgesinin etkilendiğine bağlı olarak değişir. Herkes tarafından epilepsi veya sara dendiği zaman anlaşılan ve iyi bilinen kollarda ve bacaklarda kasılma ve titreme ile giden nöbet tipi jeneralizedir. Hastanın ne türde nöbet geçirdiğinin bilinmesi büyük önem taşımaktadır. Çünkü bu muhtemelen hangi epilepsi ilacının daha etkili olacağı konusunda yol göstericidir. O nedenle yanınızda birisi nöbet geçirdiğinde gözlemlemek ve hatta video çekmek çok yarar sağlar.
Epileptik sendrom farklı nöbet tiplerine eşlik eden klinik ve laboratuvar bulgularının bir bütünlük oluşturacak şekilde bir araya gelişi ve hastalığın seyrinin belirlenmesidir. Nöbetin nedeni, elektrik bozukluğun beyindeki yeri, nöbeti tetikleyen faktörler, nöbetin başlama yaşı, tedaviye yanıtı ve EEG özellikleri sendromun belirlenmesinde önem taşır.
1. Ateşli havale
2. Sentro-temporal dikenli iyi huylu çocukluk çağı epilepsisi
3. Çocukluk absans epilepsisi
4. Juvenil miyoklonik epilepsi
İlk 3 sendrom yaşla birlikte spontan geriler. Juvenil miyoklonik epilepsi devam eder ve genellikle epilepsi ilaçlarına iyi cevap verir.
Yüksek ateş varlığında tüm vücutta kasılma ve titreme tipinde nöbet geçirmek için genetik yatkınlığın olduğu bir durumdur. Beş yaşa kadar görülür ve nöbet sırasında ateş yüksekliği dışında bir neden saptanmamalıdır.
Kısa süren tek bir ateşli havalenin epilepsi gelişmesi üzerine etkisi yoktur. Genel nüfusta %1 olan epilepsi riski ateşli havale geçirenlerde %3’e yükselir. Altta yatan nörolojik ya da gelişimsel bozukluklar, ailede ateşsiz nöbet öyküsü, uzamış ateşli havale, çoğul ateşli havale ve tipik olmayan ya da fokal belirtiler ateşli havale geçiren kişide epilepsi gelişmesi açısından risk oluşturur.
Epilepsi nöbeti bir semptomdur. Altta yatan çok sayıda nedenden hangisinin sorumlu olduğunu bulmak için en önemli şey hastadan ayrıntılı hikaye almaktır. Klinik olarak epilepsi tanısı almış hastaların %29-69’unda nöbetsiz dönemde çekilen EEG’de epileptik aktivite görülür. Uzun ve uykuda yapılan çekimler tanı koydurucu özelliği arttırır. Kontrastlı beyin MRG yeni başlayan epilepsisi olan hastalara yapılmalıdır.
Epilepsi tedavisinde en önemli nokta nöbetleri durdurmaya yönelik olarak seçilen ilaçların düzenli ve planlı kullanılmasıdır. Her beş hastadan dördünde uygun ilaçlar seçildiğinde ve yeterli dozda alındığında nöbetler durur. Hekimler genellikle tek bir epilepsi ilacı ile tedaviye başlamayı tercih etmektedirler. Eğer bu ilaç yeterli dozda verildiği ve düzenli kullanıldığı halde nöbetleri yeterince kontrol altına alamıyorsa, o zaman ilaç değişimi yapılabilir veya ikinci bir ilaç eklenebilir.
Epilepsi hastaları okuyup üniversiteye gidebilirler ve meslek sahibi olabilirler. Ancak nöbetleri sık olan epilepsi hastaları bazı işleri yapamazlar. Bunlar içinde pilotluk, dalgıçlık, cerrahlık, kesici alet ve makinalarla ilgili işler, yüksek ve tehlikeli noktalarda çalışmayı gerektiren işler, dağcılık, ticari taşıt sürücülüğü, itfaiyecilik, silah taşımayı gerektiren polislik, askerlik sayılabilir. Bazı nöbet tipleri uykusuzlukla tetiklendiğinden vardiyalı çalışmalar ve nöbet tutulması önerilmez.
Öncelikle sakin olunmalı, hastanın yanından ayrılmamalı ve yardıma gerek varsa başkasından istenmelidir. Hastanın hareketlerini durdurmaya ve/veya engellemeye çalışmamalı ve hastayı güvenli bir yere yan yatırmalıdır. Asla ağzına bir şey sokmaya veya koymaya çalışılmamalıdır çünkü çene ile ilgili zorlayıcı hareketler zararlıdır. Nöbetinin bitmesini bekleyip, hasta bilincini tekrar kazanmaya başladığında sakin ve güven verici olunmalıdır.
Nöbetler genellikle 2-5 dakika sonra kendi kendine durur. Nöbet sonrasında hastaların zihinsel fonksiyonlarında, şuur, motor ve duyusal fonksiyonlarda geçici bozukluklar olabilir.
Eğer nöbet 5 dakikadan daha uzun süredir devam ediyorsa, ikinci bir nöbet, ilk nöbet bittikten çok kısa bir süre sonra başlıyorsa ya da kasılmalar bittikten sonra kişinin bilinci açılmıyorsa mutlaka ambulans çağrılarak hasta hastaneye götürülmelidir. Ayrıca hastanın üzerinde epilepsi hastası olduğuna dair hiçbir bilgi yoksa veya hastanın bu nöbetinin bir epilepsi hastalığı nedeniyle geçirilip geçirilmediğini bilinmiyorsa, kişi yaralanmışsa ya da gebe ise de ambulans çağrılarak hastaneye götürülmelidir.