29.03.2002 - 01:00 | Son Güncelleme: 29.03.2002 - 01:00
Yüce Allaha nasıl inanmak lâzım?
Amentü billahi demek, Allahü tealanın varlığına ve birliğine iman ettim, inandım; bunu kalbimle tasdik, dilimle ikrar ettim demektir. Bütün mahlukatın ve onların her uzvunun, her hücresinin yaratıcısı, yoktan var edicisi yalnız Allahü tealadır. Allahü tealanın yüksek zatının hakikatini hiçbir kimse bilemez, Ondan gelişigüzel bahsetmek şirk, küfür olur.
En önemli husus olarak belirtmek gerekir ki: vâcibül-vücûd olan yani varlığı mutlaka lazım olan yegane varlık Allahü tealadır. İnsanlar, hayvanlar, bitkiler gibi bütün canlılar ve cansızlar da dahil olmak üzere kâinatın tamamı mümkinül-vücûdtur yani varlıklarıyla yoklukları müsavidir; bunlardan herhangi birisi bulunsa da olur, bulunmasa da olur. Şöyle ki, bugüne kadar gelmiş geçmiş bulunan milyarlarca insandan herhangi birisi bulunmasaydı, önemli bir eksiklik olmazdı. Hayvanlar ve bitkiler ile cansızlarda da durum böyledir. Bunlardan herhangi bir tür, nev, cins varlık bulunmasa, dünyada farkeden bir durum olmaz.
Bütün kâinatın yaratıcısı olan Cenâb-ı Hak, kendi vasıflarını, eşref-i mahlukat yani yaratıkların en şereflisi olan insanlara doğru bir şekilde bildirmiştir. Onu, kendi bildirdiğinden farklı bir şekilde düşünmek, sahip olduğu sıfatlarından başka sıfatlarla tavsif etmek kati surette caiz değildir, doğru da değildir. Zaten böyle yapmak zanna tabi olmak, Onu tahminlere göre değerlendirmek olur.
O halde, Allahü tealaya nasıl inanmak lazım? Onun ana vasıfları nelerdir? Bunları müslim olsun, gayr-i müslim olsun herkesin doğru bir şekilde bilmesi gerekir.
Bunları böylece belirttikten sonra, Allahü teala hakkında bilmemiz ve inanmamız gereken temel vasıfları bildirmekte fayda görüyoruz. İslamiyetin iman esaslarını belirten Amentü esasları içerisinde birinci madde şüphesiz ki Allahü tealaya inanmaktır. Şimdi, bu imanın nasıl olması gerektiği üzerinde bir nebze durmak istiyoruz...
Allahü teâlâya inanmak
Amentü billahi demek, Allahü tealanın varlığına ve birliğine iman ettim, inandım; bunu kalbimle tasdik, dilimle ikrar ettim demektir. Allahü teala vardır ve birdir cümlesindeki. bir sözünün manasını iyi anlamak lazımdır. Bir sözünün, lügatta iki çeşit manası vardır. Birincisi, sayı bakımından, ikinin yarısı olup, sayıların evvelidir. Diğeri, ortağı ve benzeri olmamak bakımından birdir. İşte Allahü teala sayı bakımından değil, ortağı ve benzeri olmamak bakımından birdir. Yani zatında ve sıfatlarında hiçbir şekilde Ona ortak yoktur. Bütün mahlukatın zat ve sıfatları, kendilerini yaratanın zat ve sıfatlarına benzemediği gibi, yaratanın zat ve sıfatları da yaratıklardan hiçbirinin zat ve sıfatlarına benzemez.
Bütün mahlukatın ve onların her uzvunun, her hücresinin yaratıcısı, yoktan var edicisi yalnız Allahü tealadır. Allahü tealanın yüksek zatının hakikatini hiçbir kimse bilemez, akla ve hayale gelenlere göre, Ondan gelişigüzel bahsetmek şirk, küfür olur. O, akla ve hayale gelenlerin hepsinden münezzehtir, beridir. Zatını akla, hayale getirmek caiz değildir. Ancak, Kurân-ı kerîmde beyan buyurulan sıfatlarını, isimlerini ezberleyip, uluhiyyetini bunlarla tasdik ve ikrar etmelidir. Bütün sıfatları ve isimleri ezelidir, ebedidir. Zatı, hiçbir yerde durmadığı gibi, bilinen altı cihetten de münezzehdir. Yani önde, arkada, sağda, solda, üstte, altta değildir. Onun için ancak hâzır ve nâzırdır denilebilir.
Allahü teâlânın sıfatları ondörtdür. Altısına sıfât-ı zâtiyye, sekizine de sıfât-ı sübûtiyye denir. Bunların manalarını bilmek ve ezberlemek her müslüman için çok lüzumludur:
Sıfât-ı zâtiyye
1- Vücûd: Allahü teâlâ vardır. Varlığı ezelidir, ezelden yani sonsuz öncelerden beri mevcuttur. Vacibül vücuttur, yanî varlığı lâzımdır.
2- Kıdem: Allahü teâlânın varlığının evveli, başlangıcı yoktur.
3- Bekâ: Allahü teâlânın varlığının sonu yoktur. Hiç yok olmaz. Ortağı olmak muhal, imkansız olduğu gibi, zât ve sıfatları için de yokluk muhaldir.
4- Vahdâniyyet: Allahü teâlânın zâtında, sıfatlarında ve işlerinde ortağı, benzeri yoktur. Kuran-ı Kerîmde İhlas sure-i celîlesinde Onun birliği çok açık bir tarzda ifade buyurulmaktadır.
5- Muhâlefetün lil-havâdis: Allahü teâlâ, zâtında ve sıfatlarında hiçbir mahlûkun zât ve sıfatlarına benzemez.
6- Kıyâm bi-nefsihi: Allahü teâlâ zâtı ile kâimdir. Mekâna muhtaç değildir. Madde ve mekân yok iken O var idi. Zirâ her ihtiyaçtan münezzehtir. Bu kâinâtı yokluktan varlığa getirmeden önce, zâtı nasıl ise sonsuz olarak, hep öyledir.
Sıfât-ı sübûtiyye
1- Hayât: Allahü teâlâ diridir. Hayatı, mahlûkların hayatına benzemeyip, zâtına lâyık ve mahsûs olan hayât, ezeli ve ebedidir.
2- İlm: Allahü teâlâ her şeyi bilir. Bilmesi mahlûkâtın bilmesi gibi değildir. Bilmesinde değişiklik olmaz; ezeli ve ebedidir.
3- Sem: Allahü teâlâ işitir. Vâsıtasız, cihetsiz işitir. İşitmesi, kulların işitmesine benzemez. Bu sıfatı da diğer sıfatları gibi ezeli ve ebedidir.
4- Basar: Allahü teâlâ görür. Aletsiz ve şartsız görür. Görmesi göz ile değildir.
5- İrâde: Allahü teâlânın dilemesi vardır. Dilediğini yaratır. Her şey Onun dilemesi ile var olur. İrâdesine engel olacak hiçbir kuvvet yoktur.
6- Kudret: Allahü teâlâ, her şeye gücü yeticidir. Hiçbir şey Ona güç gelmez.
7- Kelâm: Allahü teâlâ söyleyicidir. Söylemesi âlet, harfler, sesler ve dil ile değildir.
8- Tekvîn: Allahü teâlâ yaratıcıdır. Ondan başka yaratıcı yoktur. Her şeyi O yaratır. Allahü teâlâdan başkası için yaratıcı dememelidir.