Bu yazımızda kumar endüstrisinin küresel boyutunu ve çeşitli ülkelerdeki yansımasını inceleyeceğiz. Ülkelerde bulunan kumarhane sayılarını; kumarhanelerden elde edilen gelirleri, karları ve zararları inceledikten sonra Türkiye’de oynanan büyük hacimli bahis türlerini inceleyeceğiz.
Kumar oyunlarının tarihi incelendiğinde İlk Çağ’a kadar uzandığını görüyoruz. Bahis oyunlarına dair keşfedilmiş en eski kanıt M.Ö. 2300 yılında Çin’de görülmüştür. Aynı zamanda Çin’in antik dönemlerde piyango benzeri oyunlar oynatarak kazandığı paralarla devlet işlerini finanse ettiği de tahmin ediliyor. Örneğin, Çin Seddi’nin yapımında kullanılan önemli finansal kaynaklardan bir tanesinin “keno” adı verilen piyango benzeri bir bahis oyunu olduğu bilinmektedir. Zaman ilerledikçe oynanan bahis oyunlarına yeni türler eklenmiş; kart oyunları, zar oyunları, hayvanların yarıştırıldığı oyunlar gibi birçok tür icat edilmiştir. Yeni bulunan oyunların da popülerleşmesiyle birlikte ilk meşru kumarhanenin açılışı 17. yüzyılda Venedik’te gerçekleşmiştir.
Türkiye’de ise turizmi teşvik amacıyla 1985 yılında başlayan kumarhane işletme macerası, 1998 yılındaki bir yasa ile sona erdi. Kumarhanelerin ülkemizde son bulmasına rağmen piyango, at yarışı ve spor bahisleri hala Türkiye’de yasal olarak oynanmaya devam ediyor. Ülkemizde ve dünya genelinde kumarhane bünyesinde oyun oynamak isteyen kişilerin tercih ettiği adreslerden biri de Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti olarak karşımıza çıkıyor.
Küresel Boyutta Kumar ve Bahis Endüstrisi
Verilerin ve bölgelerin ayrıntılarına inmeden önce kumar endüstrisinin küresel boyutlarını inceleyelim. Grafikten de görebileceğimiz üzere endüstri büyüklüğü her sene artış göstermiş. Bununla birlikte 2015-2016 yılları arasında diğer yıllara oranla daha büyük bir fark olduğu göze çarpıyor. Bu artışın yıllara göre artan kumarhane sayıları, online bahis sitelerindeki artış ve beraberinde getirdiği medya bilinirliği gibi birçok faktöre bağlı olduğunu söyleyebiliriz.
Küresel Boyutta Online Bahis Sektörü
Kumar endüstrisinin büyümesinde ve kolay erişilebilir olmasında etkili olan faktörlerden biri de online bahis sektörünün büyümesi olarak gösterilebilir. Yukarıdaki grafikte internet üzerinden oynanan bahisleri içeren online bahis endüstrisinin küresel boyutlarını yıllara göre inceleyebilirsiniz. Küresel online bahis sektörünün, 2011 yılında 30 milyar dolar olan hacmini 6 yıl içerisinde %66 arttırarak 50 milyar dolara kadar çıkardığını görebiliriz. Yasa dışı sitelerde oynanan bahis miktarlarının bu hesaba katılmadığını, katıldığı takdirde sektör büyüklüğünün çok daha fazla artacağını düşünebiliriz.
Bununla birlikte; özellikle internet üzerinden oynanan oyunlarda sanal olarak eşya kazandıran, gerçek parayla satın alınabilen ve şansa dayalı kazanç sağlayan “loot boxes” yani “ganimet kutuları” artık ülkeler tarafından bir kumar oyunu olarak görülmeye başlandı. Bu kutular online oyun platformu Steam üzerinden en çok tercih edilen oyunların %71’inde yer almaktadır. Çocukların çok küçük yaşlarda bahis oyunlarıyla tanışmalarına sebep olan bu kumar formuna ise, 2018 yılında, yaklaşık olarak 29 milyar dolar harcandığı tahmin ediliyor.
Çeşitli Ülkelerde Kumarhanelerin Kar Miktarları
Yukarıdaki grafikte kumarhane işletmenin yasal olduğu önemli kumarhane merkezlerinin 2015 yılında elde ettiği karları inceleyebilirsiniz. Kumarhane işletmelerinden elde edilen karlarda Çin ve Amerika’nın birbirine yakın olduğunu ve zirveyi paylaştıklarını söyleyebiliriz.
Amerika’daki Las Vegas şehrinde ziyaretçilerine hizmet veren birçok kumarhane bulunduğunu ve şehrin büyük bir turizm merkezi olduğunu biliyoruz. Amerika’da bahis gelirlerinin birçok alanda kullanıldığını, piyango tarzı oyunların öğrencilere burs imkanı sağladığını belirtelim.
Amerika’da bahislerden ve kumar oyunlarından elde edilen karların yüksek olması pek de şaşırtıcı değil. Ancak, Çin’in 24,3 milyar dolar kar elde etmiş olması şaşırtıcı çünkü Çin’de kumarhane işletmek yasalara aykırı. Çin’in bu denli miktarlarda kar etmesinin sebebi ise Çin’e bağlı özel yönetim bölgesi olan Makao olarak karşımıza çıkıyor. Makao, Las Vegas kadar bilinmese de büyük bir kumar merkezi olarak her yıl milyonlarca ziyaretçiyi konuk ediyor. Bölgede kumarhane işletmeleri o kadar yoğun bulunuyor ki bölge 2018 yılı gelirinin %50’sini hizmet veren kumarhaneler tarafından elde etmiş. Grafiğimizde incelenen bölgeler arasında en az kar elde eden bölgenin 118 milyon dolarla Kıbrıs olduğunu görüyoruz. Diğer ülkelere kıyasla Kıbrıs’ın elde etmiş olduğu kar miktarının çok düşük olduğunu belirtelim.
Ülkelerde Bulunan Kumarhane Sayıları
Ülkelerdeki kumarhane sayılarını incelediğimizde ise Amerika’nın 1956 kumarhane ile ilk sırada bulunduğunu; aynı zamanda 2. sırada bulunan Kanada ile aralarında yaklaşık 20 kat fark olduğunu görüyoruz. Bir önceki grafikte belirttiğimiz Makao özel yönetim bölgesinin ise elde ettiği bu yüksek kar miktarını sadece 50 kumarhane ile yakalaması şaşırtıcı bir bilgi olarak karşımıza çıkıyor.
Bununla birlikte Türkiye’ye en yakın ülke olan Kıbrıs’taki kumarhane sayısının 36 olduğunu görüyoruz.
Bahis ve Kumar Oyunlarında Kaybedilen Para Miktarları
Bu grafikte ise kumar oynarken kaybedilen para miktarlarını inceliyoruz. Bu konuda da kar miktarında olduğu gibi zirvede Amerika ve Çin bulunuyor. Kar miktarının fazla olduğu bölgelerde zarar miktarının fazla olması şaşırtıcı değil, aksine beklenen bir durum. Aslında bakılırsa elde edilen kar ve zarar oranları oynayan kişi sayısıyla ilişkilidir. Yani, bir bölgedeki kumarhanelerde elde edilen kar miktarı fazlaysa oynayan kişilerin toplam zarar miktarının da fazla olmasını bekleriz.
Ancak, yukarıdaki grafiği incelediğimizde Amerika’da elde edilen zararların Çin’in zararından yaklaşık 2 kat fazla olduğunu gözlemliyoruz. İki bölgede elde edilen kar miktarı birbirine çok yakınken zarar oranlarının çok farklı olması şaşırtıcı.
Türkiye’de Bahis Oyunları Hasılatı
Kumar sektörünü küresel bir biçimde inceledikten sonra yönümüzü Türkiye’ye çeviriyoruz. Yukarıdaki grafikte 2017 yılında Türkiye’deki farklı bahis oyunları hasılatlarını inceleyebilirsiniz. Türkiye’de yasa dışı web sitelerinde oynanan bahis miktarının İddaa ve TJK hasılatlarına göre çok daha fazla olduğu tahmin ediliyor; öyle ki ülkemizde en yaygın olarak oynanan İddaa’dan 5 kat daha fazla hasılat miktarı olduğu düşünülüyor. Yasa dışı bahiste vergi kesintisi olmadığı için getirisinin yüksek olmasının bu durumun altında yatan sebep olduğunu düşünebiliriz.
Kumar oynamak, girişte de bahsettiğimiz gibi, bazen eğlence amaçlı olmaktan çıkıp kişide bir ihtiyaç, zorunluluk haline bürünüyor. Kişinin oyun oynama eylemi üzerindeki kontrolünü kaybetmesinden sonra kişiye maddi ve manevi zararlar vermeye başlıyor. Bu durum, otoriteler tarafından “kumar oynama bozukluğu” olarak adlandırılıyor.
Kişilerde Kumar Oynama Bozukluğu
Her insanda kumar oynama bozukluğu tek başına bulunmuyor. Bu bozukluğun yanında gelen diğer ruhsal ve davranışsal problemlerin bazılarını yukarıdaki grafikte inceleyebiliyoruz. Kumar oynama bozukluğu ile beraber en sık görülen problemin ise kişilik bozuklukları olduğunu görüyoruz. Kontrolsüz kumar oynama eyleminin de bir davranışsal bağımlılık olduğunu biliyoruz ve aslında bizi başka tehlikelere nasıl yatkın hale getirdiğini anlıyoruz.
Maddi durumu ne olursa olsun, kumar oynama davranışı kontrolsüz hale gelen insanlar, tüm varlığını kumar oyunlarında kaybedebiliyor. Hayat kalitesini büyük ölçüde düşüren ve artık geri dönülemez bir hal alan kayıplardan sonra, kumar oynama bozukluğuna sahip insanların yarısında intihar düşüncelerinin olduğunu görüyoruz.
Son yıllarda Türkiye’de kumar oynama bozukluğu, bir davranışsal bağımlılık olarak artış göstermektedir. Gizli kalan bu problemin ve beraberinde getirdiği etkilerinin daha iyi anlaşılması amacıyla Türkiye Yeşilay Cemiyeti ülke genelinde çalışmalara başlamıştır. Bu araştırmalarla birlikte kumar kavramının Türkiye’deki durumunu da daha ayrıntılı bir biçimde inceleme fırsatı edineceğiz.
Oynanış biçimine göre kumar olarak nitelendirilen oyunların bazılarını aşağıdaki tabloda inceleyebilirsiniz.
|Kart Oyunları||Piyango|
|Tombala||Sayısal Loto|
|Zar Oyunları||Şans Topu|
|At Yarışı||Online Bahis|
|Süper Loto||İddaa|
|Rulet||Poker|
|Keno||Slot Makineleri|