PROF. DR. MEHMET ALİ CANOĞLU
Emekli Öğretim Üyesi
Fahri Hesap Uzmanı
I. GİRİŞ
7 Mayıs 1994 gün ve 21927 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 4.5.1994 gün ve 3986 sayılı Yasa ile olağanüstü nitelikte dört vergi ihdas edilmiştir:
Ekonomik denge vergisi Net aktif vergisi Ek gayrimenkul vergisi Ek motorlu taşıtlar vergisi
Bir defaya mahsus olmak üzere alınacak olan bu vergiler, gelir ve kurumlar vergisi uygulamalarında gider yazılamayacaktır. (1)
Biz bu yazımızda olağanüstü nitelikteki bu vergilerin muhasebede hangi hesaplarda kayda alınacağı konusu üzerinde duracağız.
II. EKONOMİK DENGE VERGİSİ
Konumuz çerçevesi ile sınırlı olarak belirtirsek, bilanço esasına göre defter tutsun gerçek ve tüzel kişiler, 1993 yılına ilişkin olup 1994 takvim yılında verilmesi gereken gelir ve kurumlar ergisi beyannamelerinde yer alan matrahlar üzerinden %10 oranında ekonomik denge vergisi ödeyeceklerdir.
Gerçek kişilerin gelir vergisi yükümlülüğünün muhasebe ile bir ilişkisi bulunmamaktadır. Hatta sağlanan gelir sadece ticari kazançtan ibaret olsa bile durum değişmemektedir.
Olsa olsa vergi borcu ticari işletmeden ödenmişse kişisel hesaba intikal ettirilmesi gereken bir nakit çıkışı için kayıt yapılabilir.
Kurumlarda ise verginin tahakkuk, mahsup ve ödenmesinin ayrı ayrı muhasebeleştirilmesi zorunlu bulunmaktadır.
Hatta Kurumlar Vergisi, Gelir Vergisi kesintisi ve fon payı için daha beyannameler verilmeden 31.12. tarihi itibariyle karşılık ayrılması gerekmektedir.
Gerek SPK mevzuatı ve gerekse tek düzen hesap planı bunu istemektedir.
Ekonomik denge vergisi de kurum kazancından hareketle belli edilen matrah üzerinden hesaplanarak tarh edildiğinden tıpkı kurumlar vergisi, gelir vergisi kesintisi ve fon payında olduğu gibi, bilanço tarihinde dönem kar - zararından bunlar için karşılık ayrılması gerekmekte idi.
Şayet 3986 sayılı yasa 1993 yılı içinde yayınlanarak yürürlüğe girse idi yapılacak işlem bu idi.
Ancak böyle olmamıştır. 3986 sayılı yasa 1994 yılında çıkmış ve 7 Mayıs 1994 günü yürürlüğe girmiştir.
1993 yılı kurum kazancına ilişkin kurumlar vergisi ve fon payı kısmen veya tamamen ödenmiş ve kurumlar vergisinden müstesna kazançlarla, ticari kazançtan indirilen gelirlerin gelir vergisi ve fon payı da ödenmiştir.
Bakiye kurum kazancının da (vergiden sonraki kar) Türk Ticaret Kanunu, şirket sözleşmesi ve olağan genel kurul toplantısında kabul edilen karar doğrultusunda tahsis yerleri belli edilmiştir.
Bu arada ortaklara dağıtılacak temettü miktarları da belli tarih veya tarihlerde fiilen dağıtılmıştır veya dağıtılacaktır.
Görüldüğü gibi ekonomik denge vergisi neticede ortaklara dağıtılacak karı etkileyen bir faktör teşkil etmektedir.
Ancak vakit geçmiştir. Genel kurullar toplanmıştır. Kar payları kısmen veya tamamen dağıtılmıştır.
Bu durumda ekonomik denge vergisinin normal kar dağıtım muhasebesi içinde yer alması olanağı ortadan kalkmış bulunmaktadır.
Burada şu ihtimal söz konusu olabilir. Vergi kanunları, Türk Ticaret Kanunu, şirket sözleşmesi ve genel kurul kararı gözönünde tutularak yapılan kar dağıtımında bir miktar kar dağıtılmayarak şirket bünyesinde bırakılmış olabilir.
Bu karlar tek düzen hesap planında 542 - olağanüstü YEDEKLER hesabında yer almaktadır. Sonradan ortaya çıkan ekonomik denge vergisinin bu hesaba dahil edilmesi olanağı vardır.
Buna olanak bulunmadığı takdirde uygun düşen hesap:
689. diğer olağandışı GİDER VE ZARARLAR hesabıdır.
Kayıt örneği şöyle olacaktır:
—————————————— /——————————————
689 diğer olağandışı GİDER VE ZARARLAR
689 01 Kanunen Kabul Edilmeyen Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar
689 01 01 Ekonomik Denge Vergisi
360 ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR
360 01 Ekonomik Denge Vergisi
—————————————— /————————&mda ...