MAHİR ES / ABC Moskova Temsilcisi-ÖZEL
Rusya ait bir savaş uçağının Türkiye sınırı yakınlarında, ancak Suriye topraklarında düşürüldüğü dün sabah saattlerinden beri, Moskova’da sorulan tek soru var; “Neden?”
Rus diplomasisini ve devlet yapısını bilmek, “Neden” sorusuna cevap verme noktasında çok önemli olsa da, asıl sorun Rus halkının duygularıdır.
Her ne kadar Rusya başkanlıkla yönetilen bir federasyon olsa da, Rus yönetimi halkının desteğini almadan uluslararası herhangi bir adımı atmayacak kadar net bir devlet politikasına sahip. Bu yöntem Turkiye gibi “cacık demokrasisine” sahip ülkelere uymasa da, hala belli ölçülerde Sovyet rejimi mirasını taşıyan Rusya’da bir karar alınır ya da önemli bir siyasal adım atılırken halk desteği olmazsa olmazdır. Bu nedenle “uçak krizi” hakkında yazmak için Putin’in açıklamasını bekledim...
Duyduklarım tek kelime ile “şok” etkisi yarattı. Yandaş yalaka basına göre Putin sadece “arkamızdan bıçaklandık” dedi. Ancak, Putin resmen Türkiye’yi çok sert bir dille resmen mahkum eden ve “düşman” tanımı içine sokan ifadeler kullandı. Türkiye için “Terörün işbirlikcileri tarafından sırtımızdan bıçaklandık” dedi.
Bu sert ve yaratacağı korkunç sonuçları tahmin ettiğim ifade karşısında yasadığım ilk şok geçince Genel Yayın Yönetmenimiz Merdan Yanardağ’ı aradım. Yandaş basının Putin’in sözlerinin önemli bir bölümünü sakladığını, Türk haber kanallarının bu haberi vermediğini heyecanla ifade ediyorum, hayatı bu yalanlarla boğuşmakla geçmiş Merdan Yanardağ bile bir an duraksıyor, içinden sanki “yok artık “ dediğini düşünüyorum. Birazdan tekrar arıyorum, haklılığımı onaylıyor. Falan siteye bakmasını salık veriyorum ... Ne başarı ama... Ağlamaklıyım...
Az sonra Merdan Yanardağ ve yönettiği ABC Gazetesi tarafından Türkiye için gerçeğin kapıları ardına kadar açılırken, Twitter ve benzeri sosyal medya kanallarında tepkileri izliyorum ... Futbol maçı izler gibi, ağızlar salya, sözcükler ırkçı, bayağı ve acınası...
Biz bu muyduk? Bilemiyorum, ama ben size internet gazetesi ABC’deki bu ilk yazımda Rusya’nın ne yaptığını ve ne yapmak istediğini, soru-cevap formatı içinde ve kısaca anlatmaya çalışacağım (bu cümlede geçen “kısaca” ifadesine uyacağımdan emin değilim).
Suriye neden Rusya için önemli?
Bin sebebi var, ama cavaplar cok karmaşık olduğu kadar aslında bir o kadar da basit. Suriye Rusya’nın Akdeniz’de ve Ortadoğu’da nefes aldığı pencere gibi. O pencere kapanırsa Rusya bölgedeki iddialarını büyük ölçüde yitirir. Dilerseniz “Rusların sıcak denizlere inme “ hikayesini tekrar dillendirelim. Ama sonuç olarak sebepleri farklı olsa da Rusya, Baltık-Atlantik-Pasifik – Kuzey Buz Denizi’nde olmak istediği gibi Akdeniz’de de olmak istiyor. Bu net.
İran veya başka bir ülke, ne vazgeçilmez bir müttefik ne de satılabilir bir dosttur. Ayrıca bu kavramlar Rus kültüründe yer almayan argümanlardır. Rus kültüründe anlaşma ve sadakat esastır. Yani esas olan İran’ın sadakati olacaktır. İran Batı ile uzlaşma adına çizgisinden saptığı anda -ki bu Ruslar tarafından ihtimal dahilinde görülmemektedir- cevabını alır.
Rusya, Türkiye ile anlaşmış mıydı?
Ruslar çatışmalı durumlarda öncelikle kişiye değil “крыша” sına , yani krisha'sına, yani çatısına, yani koruyucusuna bakarlar (крыша – çatı demektir, kişi veya şirketlerin koruması olarak ifade edilebilecek kişi veya grupları temsil eder ve bir nevi mafyatik bir hiyerarşiyi işaret eder)
Putin ne demek istedi?
Putin, "IŞİD ile mücadelede ABD ile anlaşmamıza rağmen Türkiye bu saldırıyı yaptı” dedi. Bu şu demek; “Biz senin sahibin olan krishan yani koruyucun ile anlaşmıştık ve buna dayanarak rahat hareket ettik, ama sen bize kalleşlik ettin” bunun Rus kültüründe tek karşılığı vardır misliyle mukabele.
Rus uçağı nerede düşürüldü?
Ruslar için her şey söylenebilir ama matematik konusunda yanılabilecekleri asla. Tüm Rus kaynaklarından aldığım bilgi aynı ; “Göreceksiniz Rus uçağı Suriye hava sahasında düşürüldü, Türkiye bu rezilliğin altında ezilecek” diyorlar ve ilerleyen saatlerde uluslararası bir haber sitesinden “Türkiye, NATO toplantısında hava sahasının ihlal edildiğini kanıtlayamadı”.
Rusya Türkmenlere neden saldırdı?
Bayır-Bucak Türkmenleri mi? Düşen uçağın, katledilen pilotların bile videoları bir saat sonra Türkiye üzerinden servis edilirken, tek bir Türkmen cesedi günlerdir neden servis edilmedi? Katliam derken? Çocuk mu kandırıyoruz?
Rusya bunda sonra hangi adımı atar?
Rusya kesinlikle Türkiye’ye karşılık verecektir. Zira Rusya liderliği, öncelikle kendi halkına hesap vermek zorunda. Tüm gelir adaletsizliği ve haksızlıklara karşın Putin, hala tartışılmaz lider ve Rus halkı bu saldırıyı bir ihanet olarak görüyor. Kısacası Putin ya bu ihanetin karşılığını verir ya da Rus halkının gözünde sıfıra iner.
Ayrıca, Sovyetler Birliği ve Varşova Paktı (Sosyalist Blok) döneminde bile hiçbir NATO ülkesi bir Rus uçağını düşürmedi. İki blok arasında ilişkiler çok gergin olduğu ve zaman zaman dünya bir nükleer savaşın eşiğine geldiği halde benzer bir saldırı yapılmadı. Yeniden süper bir güç olarak dünya sahnesine çıkan ve “Artık dünya yine iki kutuplu” Rusya, eğer Erdoğan’a bir karşılık vermezse bütün bu iddialarını da sıfırlar. Umarız AKP hükümetinin bu gerici ve mezhepçi siyasetinin bedelini halk ödemez.
Rus entelektüel aklı ve bürokrasi!
Rus entelektüeli Türkiye’yi iyi tanıdığı için duruma hazırlıklıydı. Rus bürokrasisinin aksine, Türkiye’yi iyi tahlil ediyorlar. Çünkü, okuyor ve realist davranıyorlar.
Ancak bu kriz konusunda Putin ne diyorsa Rus bürokrasisi de o çizgide olacaktır. Sovyet gömleğinden kurtulacağız diye palyaçoya dönmüş olmaktan mıdır bilinmez, Rus bürokrasisi, entelektüellerin aksine kendi ülkesini bile tahlilden çok uzak. Rus bürokrasisi 7 Haziran seçimlerinin sonuçlarını tahmin edemediği gibi, Kasım seçimlerinde de sınıfta kaldı... Ciddi bir kadro sıkıntısı yaşanıyor. Bir hafta önce konuştuğum bir Rus dostumun ifadesiyle “Kuruşçov’un tohumları ağaç oldu”. Bürokrasi liderliğin gerisinde, ama emirleri dinamik şekilde uygulama yeteneklerini koruyor.
Putin neden sertleşti?
Türkiye eğer Rus uçağı hakkında “Biz vurduk ama cidden üzgünüz” diyebilseydi, muhtemelen Rusya’nın cevabı daha yumuşak olacaktı. Ancak Türkiye’nin yetmezmiş gibi hemen NATO’ya koşması Rusya’yı resmen delirtti. Bu nedenle Rusya, Türkiye’nin bugüne kadar gelen bütün ikili anlaşmalara, ticari işbirliklerine ihanet ettiğini ve “iki yüzlü” davrandığını düşünüyor. Bu nedenle Putin, “Sırtımızdan vurulduk” dedi.
Diğer taraftan Rusya Türkmen bölgesinde Çeçen, Uygur ve Özbek grupların da bulunduğunu biliyor. Öyle ki, neredeyse bu grupların mensuplarının isim, adres ve aile yapıları dahi Rusya’nın elinde.
Karşılık askeri mi olur ekonomik mi?
Aslında her iki alanda ve hatta daha fazlası olabilir. Örneğin, Rusya ilk fırsatta Türkiye’ye ait bir hedefe askeri bir saldırı düzenleyecektir. Ardından turizm başta olmak üzere ciddi yaptırımlar başlayacaktır. Bu yaptırımlardan en vurucusu ise, Türk firmalarının Rusya’daki yatırımları konusunda olacaktır. Zira Rusya sınırları içinde sürekli olarak 89 bin Türk vatandaşı yaşıyor ve bunların çoğunluğu da yatırımcı.
Putin’in açıklamaları, buz dağının görünen kısmı. Bu konuda asıl Rus şahinlerine bakmalıyız. Çünkü Sovyet döneminden kalan önemli bir ekip, güvenlik bürokrasisi içinde her anlamda son daraca etkin durumda.
Örneğin, Mihail Bogdanov ve ekibi kesinlikle Türkiye konusunda esnek davranmayacaktır. Bu ekibin Gürcistan ve Ukrayna savaşındaki tutumunu herkes biliyor. İşte bu ekip Türkiye krizi nedeniyle yeniden sahnede. Üst üste kapalı toplantılar yapıyorlar. Bu Türkiye için öngörülemez sonuçlar aratacak bir gelişme.
Rus diplomasisinin temeli “sabır” dır. Rusya Türkiye konusunda çok ama çok sabretti. Kan dökülmediği sürece Ruslar konuyu “yürütülebilir” kabul ettiler. Ancak şu anda artık arada “kan” var ve emin olalım ki Ruslar bunun karşılığını verecektir.
Rusya 'Kürt kartını' oynayacak mı?
Çoktan oynamaya başladı bile. Bilindiği gibi bir süre önce PYD Moskova’da ofis açmak için harekete geçti. ABC Gazetesi olarak Türkiye kamuoyuna ilk haber veren biz olalım; PYD Moskova ofisini “Metro Kievskaya Bryanski Peruyolok 11” adresinde kiraladı bile. İşin ilginç yanı bu ofisin kurulmasına Kürt olmayan hatta solcu olmayan Türkler bile destek verdi.
Rusya’nın IŞİD karşısında PYD’ye, dolayısıyla PKK’ye silah yardımı yapacağını, gönderdiği yardımları ise tahminlerin çok üzerinde belirtelim.
Turizm ve tarım..
Rus Turizm Kurumu, bütün tur şirketlerine Türkiye’ye yapılan tur satışlarının iptalini talep etti. Bu talep karşılığını bir saat içinde aldı. Rakamsal karşılığı ise milyar dolarlar seviyesinde.
Türk çiftçisine de üzücü bir haber; zaten devam eden Rus gümrük sınırlamaları daha yoğunlaşacak. Yani gönderilen, tabiri caizse “itine dökmeyeceğin tarım ürünlerini “ artık Rusya’ya satarak kâr etme devri bitti.
Doğal gaz kesilir mi?
Belli olmaz ama Rusya, Ukrayna’nın bile gazını kesmediğine göre, ödemesi taahhüt edilen gazın parasından vazgeçmeyecektir. Yani büyük olasılıkla Türkiye’nin doğal gazı kesilmeyecek, belki sınırlanacaktır. Rusya’nın Türkiye’de yaptığı Nükleer Santral için de aynı olasılık geçerlidir.
Rusya’da yaşayan Türkler
Geri dönüş valizlerini hazırlayanlar var. Rus-Gürcü savaşında Moskova’daki Gürcüleri sokaklardan toplayarak (Rus pasaportu olanlar dahil) trenlere bindirip kovan bir yönetimin Türk vatandaşlarına ayrıcalık tanıması beklenemez. Zira Rus ruhunu tanıyan herkes cok iyi bilecektir ki, artık bu krizden sonra Rusya’da Türklere ekmek yok.