We are searching data for your request:
Upon completion, a link will appear to access the found materials.
Bir gece bekçisinin oğlu olan Franz Stangl, 26 Mart 1908'de Avusturya'nın Altmuenster kentinde doğdu. Dokumacı olarak çalıştıktan sonra Stangl, 1931'de Avusturya polisine katıldı ve kısa bir süre sonra yasadışı Nazi Partisi'ne katıldı.
Anschluss Stangl'ın ardından hızla rütbeler yükseldi. 1940 yılında Stangl, zihinsel ve fiziksel engelli insanların öldürülmek üzere gönderildiği Schloss Hartheim'deki Ötenazi Enstitüsü'nün müfettişi oldu.
1942'de Polonya'ya transfer edildi ve burada Odilo Globocnik altında çalıştı. Stangl, Sobibor (Mart 1942 - Eylül 1942) ve Treblinka'daki (Eylül 1942 - Ağustos 1943) imha kamplarının komutanıydı. Her zaman beyaz binici kıyafetleri giyen Stangl, verimli bir yönetici olarak ün kazandı ve "Polonya'daki en iyi kamp komutanı" olarak tanımlandı.
İkinci Dünya Savaşı sırasında mahkumlardan büyük miktarda para çaldı ve Schutzstaffel (SS) banka mevduatlarına yatırdı. Bu, yüzüklerden 145 kilogram altın ve 4.000 karat pırlanta içeriyordu.
Savaşın sonunda Stangl kimliğini gizlemeyi başardı ve 1945'te Linz'de hapsedilmesine rağmen iki yıl sonra serbest bırakıldı. Stangl, 1951'de Brezilya'ya taşınmadan önce üç yıl Suriye'de yaşadı. Stangl, arkadaşlarının yardımıyla Sao Paulo'daki Volkswagen fabrikasında iş buldu.
Avusturya, 1961 yılına kadar Stangl için tutuklama emri çıkarmadı. Brezilya'da izinin sürülmesi ve tutuklanması altı yıl daha aldı.
Duruşmada, Stangl'ın yaklaşık 900.000 kişinin ölümünden sorumlu olduğu iddia edildi. Bu cinayetleri kabul etti, ancak "Vicdanım rahat. Ben sadece görevimi yapıyordum" dedi. 22 Ekim 1970'de suçlu bulunan Stangl, ömür boyu hapis cezasına çarptırıldı. Franz Stangl 28 Haziran 1971'de hapishanede kalp krizinden öldü.
Yaptığımızın suç olduğu konusunda hemfikirdik. Kaçmayı düşündük - uzun süre tartıştık. Ama nasıl? Nereye gidebiliriz? Peki ya ailelerimiz? Geçmişte hayır diyenlere ne olduğunu da biliyorduk. Görebileceğimiz tek çıkış yolu, transfer için çeşitli ve dolambaçlı yolları denemeye devam etmekti.
"Tasfiyelere alıştınız desem doğru olur mu?"
Bir anlığına düşündü. "Doğruyu söylemek gerekirse," dedi sonra yavaş ve düşünceli bir şekilde, "insan buna alıştı."
"Günler mi? Haftalar mı? Aylar mı?"
"Aylar. Bir tanesinin gözünün içine bakamadan aylar oldu. Özel bir yer yaratmaya çalışarak hepsini bastırdım: bahçeler, yeni kışlalar, yeni mutfaklar, yeni her şey; berberler, terziler, kunduracılar, marangozlar. aklını başından almanın yüzlerce yolu; hepsini kullandım."
"Öyle olsa bile, bu kadar güçlü hissediyorsan, belki geceleri, karanlıkta, düşünmekten kendini alamadığın zamanlar olmalı?"
"Sonunda, bununla başa çıkmanın tek yolu içmekti. Her gece yanıma büyük bir bardak brendi aldım ve içtim."
"Sanırım sorumdan kaçıyorsun."
"Hayır, niyetim yok, tabii ki düşünceler geldi. Ama onları kendimden uzaklaştırdım. Kendimi işe, çalışmaya ve yine çalışmaya odakladım."
"Sonunda onların gerçekten insan olmadıklarını hissettiğini söylemek doğru olur mu?"
"Yıllar sonra Brezilya'da bir seyahate çıktığımda," denildi, yüzü derinden konsantre ve açıkça bu deneyimi yeniden yaşıyordu, "trenim bir mezbahanın yanında durdu. Ağıllardaki sığırlar trenin gürültüsünü işitiyor, çitin yanına koştum ve trene baktılar. Pencereme çok yakındılar, biri diğerini kalabalıklaştırıyor, o çitin ardından bana bakıyorlardı. Sonra düşündüm ki, 'Şuna bak, bu bana Polonya'yı hatırlatıyor, işte böyle insanlar teneke kutuya girmeden hemen önce güvenle baktılar..."
"Teneke dedin," diye sözünü kestim. "Ne demek istiyorsun?" Ama beni duymadan ve cevap vermeden devam etti.
"...Ondan sonra konserve et yiyemedim. Bana bakan o koca gözler, hiç bir zaman olmayacağını bilmeden.
öldü." Durakladı. Yüzü çizilmişti. Şu anda yaşlı, yıpranmış ve gerçek görünüyordu.
"Yani onların insan olduklarını hissetmedin mi?"
"Kargo," dedi sakince. "Onlar kargoydu." Elini umutsuzca bir hareketle kaldırdı ve indirdi. İkimizin de sesi kesilmişti. O haftalar süren görüşmelerde, umutsuzluğunu gizlemek için hiçbir çaba göstermediği ve umutsuz kederinin bir anlık sempati duymasına izin verdiği ender zamanlardan biriydi.
"Sence ne zaman onları kargo olarak düşünmeye başladın? Treblinka'ya ilk geldiğin günle ilgili daha önce konuşma şeklin, her yerde cesetleri görünce hissettiğin dehşet - o zamanlar senin için onlar 'kargo' değildi. , olduklarını?"
"Treblinka'da Totenlager'ı ilk gördüğüm gün başladı sanırım. - çürüyen et yığını Wirth, "Bu çöpü ne yapacağız?" dedi. Sanırım bilinçsizce bu onları kargo olarak düşünmeye başladı."
"O kadar çok çocuk vardı ki, hiç çocuklarınızı, o ebeveynlerin durumunda nasıl hissedeceğinizi düşünmenizi sağladılar mı?"
"Hayır," dedi yavaşça, "hiç böyle düşündüğümü söyleyemem." Durdurdu. "Görüyorsun," diye devam etti, hala bu aşırı ciddiyetle ve açıkça kendi içinde yeni bir hakikat bulmaya kararlı bir şekilde, "onları nadiren bireysel olarak gördüm. Her zaman büyük bir kitleydi. Bazen duvarda durup onları gördüm. Ama t- nasıl açıklayayım - çıplaklardı, toplandılar, koşuyorlar, kamçılarla sürülüyorlar..." cümlesi kesildi.
"Bunu değiştiremez miydin?" Diye sordum. "Senin durumunda, ağılların çıplaklığını, kamçılarını, dehşetini durduramaz mıydın?"
"Hayır, hayır, hayır. Sistem buydu. Wirth icat etmişti. Çalıştı ve çalıştığı için geri döndürülemezdi."
Ratline: Vatikan, Nazi kaçış yolları hakkında ne biliyordu?
İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra, binlerce Nazi, genellikle Katolik din adamlarının yardımıyla, sözde sıçan hatları üzerinden Güney Amerika'ya kaçtı. Vatikan şimdi o zamandan beri arşivlerini açıyor. Gerçeğin bir anı olacak mı?
Papa Pius XII, binlerce Nazi tarafından kullanılan 'sıçan çizgileri' hakkında ne kadar bilgi sahibiydi?
1948'de, İkinci Dünya Savaşı'nın sona ermesinden sadece üç yıl sonra, önde gelen bir Nazi savaş suçlusu Avusturya'nın Linz kentindeki bir hapishaneden kaçmayı başardı.
Eski bir SS-Hauptsturmführer ve Sobibor ve Treblinka imha kamplarının komutanı Franz Stangl, yaklaşık 1 milyon Yahudi'nin ölümünden sorumluydu. Graz, Merano ve Floransa üzerinden Roma'ya ve - onun için en önemlisi - Vatikan'a gitti.
Roma'da bir Avusturyalı olan Piskopos Alois Hudal onu şu sözlerle karşıladı: "Sen Franz Stangl olmalısın - seni bekliyordum." Daha sonra Stangl'a, Nazi savaş suçlusunun ailesinin sonunda ona katıldığı Suriye'ye seyahat etmesine izin veren sahte belgeler verdi. 1951'de Stangl ailesi Brezilya'ya göç etti. Toplama kamplarında toplu katliamı mükemmelleştiren adam, yıllarını Sao Paulo yakınlarındaki bir Volkswagen fabrikasında araba montajı için harcadı.
Franz Stangl, Katolik Kilisesi'nin yardımıyla Europve'den kaçan binlerce Nazi ve işbirlikçiden biri - bazıları Alpler üzerinden Innsbruck'tan Güney Tirol'deki Merano veya Bolzano'ya, ardından Roma ve oradan İtalyan liman kenti Cenova'ya.
Stangl, Suriye üzerinden dolambaçlı bir yol seçti, ancak Nazilerin çoğu, doğrudan Güney Amerika'ya giden gemilere bindi - özellikle Arjantin'e, Holokost'tan kurtulan ve yazar Simon Wiesenthal, Nazilerin "Son Umut Burnu" adını verdi. Arjantin, Nazi Almanyası'na savaş ilan eden son ülkeydi.
Franz Stangl, Düsseldorf'taki duruşması sırasında
Spontane işbirliği mi?
Jena'daki Friedrich Schiller Üniversitesi'nde Modern ve Çağdaş Tarih Bölümü'nde tarihçi olan Daniel Stahl, "Sıçan çizgileri tamamen yapılandırılmış bir sistem değildi, ancak birçok bireysel bileşenden oluşuyordu" dedi. "İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra yavaş yavaş kendini kuran farklı kurumların kendiliğinden bir işbirliğiydi."
Avrupa'dan kaçan Nazi faillerinin yaklaşık %90'ının Alpler üzerinden İtalya'ya kaçtığı düşünülüyor - bu ilk boşluktu.
İlk durakları kuzey İtalya'nın Güney Tirol bölgesindeydi: Merano'daki Cermen Tarikatı manastırı, Bressanone yakınlarındaki Capuchin manastırı veya Bolzano yakınlarındaki Fransisken manastırı. Savaş suçluları genellikle manastırlarda saklanırdı - bu fare hatları aynı zamanda "manastır yolu" olarak da bilinir - yıllarca denizaşırı kaçışlarına devam etmek için para toplarlardı. Bazen Naziler eski kurbanlarının hemen yanına yerleştirildi, Yahudiler İsrail'e gitti.
Roma bir sonraki duraktı. Katolik Kilisesi'nden kimliklerini teyit eden bir mektup alan Nazilere, 1951'e kadar sadece bir formalite olan yaklaşık 120.000 kağıt yayınlayan Uluslararası Kızılhaç Komitesi (ICRC) tarafından bir pasaport verildi.
Stahl, "Hikaye, savaş sona ermeden önce bile, Nazi kaçakları için açıkça düşünülmüş ve ayrıntılı bir plan olduğunu söylüyor." Dedi. "Bu yanlış, Franz Stangl gibileri bile ilk önce Roma'da ne yapacaklarını bilmeden dolaştı." Bilgi kulaktan kulağa aktarıldı.
Düzenli olarak ortaya çıkan bir isim Alois Hudal. Avusturyalı piskopos, Nazi yönetimi sırasında kendisini açıkça bir Nazi sempatizanı olarak konumlandırmıştı ve daha sonra zulme uğrayanların çoğunun "tamamen suçsuz" olduğunu ve "onları işkencecilerinden sahte kimlik belgeleriyle kaptığını" söyledi.
Adolf Eichmann'ın Ricardo Klement takma adıyla sahte pasaportu
Popüler gizli rota
Stahl, Katolik Kilisesi birçok Naziyi korumamış olsaydı, "Stangl ve diğerlerinin kaçması çok daha zor olurdu" dedi.
Sıçrayanları kullanan kötü şöhretli Nazilerin listesi uzundur.
Holokost'u organize eden adam Riccardo Klement adını kullanarak 1950'de Bolzano'dan Arjantin'e kaçtı. Ailesi daha sonra ona katıldı. Vatikan'ın kaçışındaki yardımlarından dolayı minnettar olan Eichmann, Katolikliğe dönüştü. Daimler-Benz kamyon fabrikasında elektrikçi olarak çalıştı. 1960 yılında İsrail gizli servisi Mossad tarafından kaçırıldı ve İsrail'de yargılandı. 31 Mayıs-1 Haziran 1962 gecesi idam edildi.
Eichmann kaçırıldı ve yargılanmak üzere İsrail'e getirildi
Sadist Auschwitz toplama kampı doktoru 1949'da Güney Tirol'e kaçtı ve burada destekçileri ona yeni bir pasaport verdi. Yeni adı, Güney Tirol'ün Tramin kasabasında doğan 38 yaşındaki Katolik ve tamirci Helmut Gregor'du. Güney Tirol'deki doğumunun detayı, ülkeyi terk etmenin en önemli koşulunu kanıtlayacaktı. Bir Güney Tirol vatandaşı olarak, etnik bir Alman olduğu kadar vatansız olarak kabul edildi ve bu nedenle ICRC pasaportuna hak kazandı. Arjantin, Paraguay ve Brezilya'da yaşayan Mengele, 7 Şubat 1979'da yüzerken felç geçirdi ve boğularak öldü.
Brezilya'nın Sao Paulo kentinde arkadaşlarıyla piknik yaparken sağdan üçüncü, Nazi savaş suçlusu Josef Mengele olduğuna inanılan adam
"Lyon Kasabı" olarak bilinen Fransız kentinin eski Gestapo şefi, Romanyalı Klaus Altmann olarak Güney Amerika'ya doğru yola çıktı. Barbie, CIA'in yardımıyla 1951'de Bolivya'ya vize aldı ve ABD dış istihbarat servisi ve Alman Federal İstihbarat Servisi'nden (BND) emir almaya devam etti. Nerede olduğu 1970 yılında kamuoyu tarafından öğrenildi. Bolivya, 1983'te onu Fransa'ya iade etti. Ömür boyu hapis cezası aldı ve 25 Eylül 1991'de hapishanede kanserden öldü.
SS kaptanı, 1944'te Roma yakınlarındaki Ardeatine Mağaraları'nda misilleme olarak öldürülen 335 sivilin katledilmesinden kısmen sorumluydu. Otto Pape takma adıyla Letonya'dan Arjantin'deki Bariloche'ye kaçtı. Arjantin makamları onu 1995 yılında Roma'ya iade etti. Üç yıl sonra ömür boyu hapis cezasına çarptırıldı ve 11 Ekim 2013'te ev hapsinde öldü.
Rauff, egzoz dumanlarının doğrudan yeniden tasarlanan kamyonetlerin arkasına beslendiği mobil gaz odalarını icat etti. Tutuklama emrine göre, en az 97.000 cinayetten sorumluydu. 1949'da eşi ve iki çocuğuyla birlikte tren hattı boyunca Ekvador'un Quito kentine kaçtı, ardından Şili'ye devam etti. Batı Almanya 1963'te iadesini talep etti, ancak Rauff'ın suçlandığı suçların süresi Şili'nin zaman aşımına uğradığı için reddedildi. Rauff zengin bir gıda üreticisi oldu ve 14 Mayıs 1984'te kalp krizinden öldü.
Arjantin'de bulunan Nazi eserleri
T-4 Ötenazi Programı [ düzenle | kaynağı düzenle ]
İkinci Dünya Savaşı'nın başlamasından sonra, 1940'ın başlarında, Stangl'a Kurumsal Bakım için Kamu Hizmeti Vakfı'nda çalışmak için rapor vermesi talimatı verildi (Gemeinnützige Stiftung für Anstaltspflege), T-4 Ötenazi Programının bir ön organizasyonu. Δ] Stangl, Linz Gestapo'daki patronuyla yaşadığı zorluklardan kaçmak için yeni oluşturulan T-4 programında bir iş için kasten teklifte bulundu. Paul Werner tarafından kabul edildiği Berlin'deki RSHA'ya gitti. Werner, Stangl'a bir T4 ölüm tesisinde güvenlikten sorumlu denetçi olarak bir iş teklif etti ve işe alım sırasında yaygın olarak kullanılan dilde, Action T4'ü "temel, yasal ve gizli" bir "insani" çaba olarak nitelendirdi. Daha sonra Stangl, kendisine Hartheim ve Sonnenstein Ötenazi Merkezleri arasında bir çalışma seçeneği sunan Viktor Brack ile bir araya geldi, Stangl Linz yakınlarındaki Hartheim'i seçti. Γ] Reichsführer-SS Kasım 1940'ta yayınlanan Heinrich Himmler, Stangl Hartheim Ötenazi Merkezi'nde T-4 Ötenazi Programı'nın ofis müdür yardımcısı (Polis Amiri) oldu ve 1941 yazının sonlarında zihinsel ve fiziksel engellilerin yanı sıra siyasi engellilerin bulunduğu Bernburg Ötenazi Merkezi'nde. tutsaklar öldürülmek üzere gönderildi. Β] Ζ]
Hartheim'de Stangl, Christian Wirth'in altında güvenlikten sorumlu denetçi yardımcısı olarak görev yaptı. Wirth'in yerine Franz Reichleitner geçtiğinde, Stangl Reichleitner'ın yardımcısı olarak kaldı. Bernburg Ötenazi Merkezi'ndeki kısa görevi sırasında Stangl, o ölüm tesisindeki ofisi yeniden düzenledi. Γ]
Mart 1942'de Stangl'a ya Linz Gestapo'ya geri dönme ya da Reinhard Operasyonunda çalışmak üzere Lublin'e transfer edilme seçeneği verildi. Stangl, Odilo Globocnik altında Reinhard Operasyonunu yöneteceği Genel Hükümet'te Lublin'e atanmayı kabul etti. Β]
Treblinka
Treblinka, Belzec ve Sobibor'daki kamplarla birlikte, Reinhard Heydrich'in anısına, Reinhard Operasyonu imha kamplarından biriydi. Generalgouvernement bölgesinin seyrek nüfuslu kuzey doğusunda, Varşova-Białystock hattı üzerinde, 1941'de kurulmuş mevcut bir ceza kampının yakınında bulunuyordu. Kampın inşası üzerindeki çalışmalar 1942 Mayıs'ının sonunda ve 22'sinde başladı. Aynı yılın Temmuz ayında kamp tamamlandı.
Treblinka'daki istasyon. Fotoğraf kamp komutanı Kurt Franz'ın arşivinden, 1942 - 1943. (Fotoğraf: Bildarchiv Preussischer Kulturbesitz, USHMM Photo Archives'ın izniyle).
Kamp üç bölüme ayrıldı. Birincisi, Almanlar ve Ukraynalılardan oluşan personelin yanı sıra orada marangozluk, ayakkabıcı ve metal işleme atölyelerinde çalışan Yahudi mahkumların kullanımı içindi. İkincisi, mahkumların kabulü ve toplanması için alandan oluşuyordu. Üçüncü bölüm, gaz odaları, toplu mezarlar ve mahkumların yakılması için odun yığınlarının bulunduğu imha alanıydı. Bu kısım, Yahudilerin gaz odalarına sürüldüğü boru - Schlauch olarak bilinen dar ve kırık bir sokakla kabul kısmıyla bağlantılıydı.
Treblinka gerçek bir ölüm fabrikasıydı. İnsanlar trenden iner inmez gaz odalarına gitti. Dövme yoktu, ahşap ranzalı kulübeler yoktu, bitler yoktu, ağır iş bile yoktu. Başlangıçtan itibaren, 4'e 4 metre boyutlarında ve saatte 300 ila 500 kişi kapasiteli üç gaz odası faaliyetteydi. Eylül 1942'de, çok daha büyük kapasiteli on gaz odası daha eklendi. Bir saat içinde 1000 ila 2000 kişinin idam edilmesine izin verdiler.
Varşova gettosundaki bastırılmış ayaklanmanın ardından tutuklanan Yahudiler, 19 Nisan - 16 Nisan 1943 tarihlerinde Treblinka'ya taşınmak üzere ayrıldılar. (Fotoğraf: Ulusal Arşiv, USHMM Fotoğraf Arşivlerinin izniyle.)
Her birinde kırk ila elli kamyon bulunan ve 6.000 ila 7.000 mahkumu taşıyan nakliye trenleri, yolculuklarını kampa 4 km uzaklıktaki Treblinka köyündeki istasyonda sonlandırdı. Oradan bir seferde 20 kamyon kampa gönderildiler. Sürgün edilenler kamyonlardan atıldı, erkekler kadın ve çocuklardan ayrıldı ve hepsi çırılçıplak soyunmaya zorlandı. Sonra Schlauch'tan aşağı, hamama sürüldüler ve yaklaşık 15 dakika içinde gaz zehirlenmesinden öldüler. İşlem tamamlandıktan sonra, Yahudi mahkumlar cesetleri arka kapılardan dışarı sürükledi. Başlangıçta cesetler toplu mezarlara gömüldü, ancak daha sonra kampı Şubat sonu ve Mart 1943'ün başlarında ziyaret eden Heinrich Himmler'in emriyle yakıldı. Bu, daha önce gömülmüş olan kurbanlar için de gerekliydi ve bu nedenle toplu mezarların açılması ve cesetlerin yakılması gerekiyordu. Kalıntılar ve kül mezarlara geri atıldı.
Resepsiyon bölümünde, üzerinde kırmızı haçlı Lazarett bayrağı bulunan bir bina vardı. Burası hamama kendi başlarına yürüyemeyenlerin götürüldüğü yerdi. Ancak tıbbi bakım almak yerine hemen öldürüldüler.
Terk edilmiş kamyonlar temizlendi, yerlerine yirmi kamyon daha geldi ve tüm süreç tekrarlandı. Sürgün kışlasında kurbanların duştan önce bıraktıkları giysi ve eşyalar tasnif edildi. Yavaş yavaş, bankacılar ve kuyumcular nakliyelerden seçildi ve Goldjuden - Altın Yahudileri adlı bir komando haline getirildi. Görevleri, daha sonra Almanlar, Ukraynalılar ve yerel halk tarafından şiddetle ticareti yapılan değerli eşyaları toplamak ve sınıflandırmaktı.
Treblinka'ya ilk ulaşım Varşova gettosundan geldi. 23 Temmuz ve 21 Ağustos 1942 tarihleri arasında Varşova'dan toplam 254 000 Yahudi ve Varşova bölgesinin diğer bölgelerinden 112 000 Yahudi burada öldürüldü. Radom bölgesinden 337.000 ve Lublin ve çevresinden 35.000 Yahudi öldürüldü. Treblinka'da Generalgouvernement bölgesinden toplam 738.000 Yahudi öldürüldü.
Çoğunluğu Kasım 1942 ile Ocak 1943 arasında olmak üzere Białystok bölgesinden 107.000'den fazla insan buraya sürüldü. İlk olarak Polonya gettolarında hapsedilen ve 1942 yazında ve sonbaharında Treblinka'da ölen Slovakya'dan 7.000 Yahudi geldi. Eylül ve Ekim 1942'de Terezín'den 18 000 kişiyle nakliye. Mart ve Nisan 1943'te, Bulgaristan'a yeni bağlanan Makedonya ve Trakya'dan yaklaşık 11.000 Yahudi Treblinka'ya sürüldü, 2 Mart'ın sonunda ise 2.800 Yahudi Selanik'ten de geldi. 2 000'den fazla Roman da burada öldü.
Treblinka'da öldürülen toplam insan sayısının 870 000 olduğu tahmin ediliyor.
Franz Stangl, 1942 - 1943 yılları arasında Treblinka imha kampının komutanı. (Fotoğraf: Amerikan Yahudi Arşivleri'nden Jacob Rader Marcus Merkezi, USHMM Fotoğraf Arşivlerinin izniyle.)
Kampın ilk komutanı SS-Obersturmführer Imfried Eberl idi. Ağustos 1942'de yerini daha önce Sobibor'un komutanı olan SS-Obersturmführer Franz Stangl aldı. Nisan 1942'den itibaren kampın komutanı, Stangl'ın eski yardımcısı Kurt Franz'dı. Personel, önde gelen görevlerde bulunan 20 ila 30 Alman ve gardiyan olarak görev yapan yaklaşık 120 Ukraynalıdan oluşuyordu. Çoğu, Trawniki'de eğitilmiş Sovyet savaş esirleriydi. Buna ek olarak, gaz odalarını çalışır durumda tutmak ve kurbanların cesetlerini gömmek de dahil olmak üzere 700'den fazla Yahudi mahkum köle işçiliği için kullanıldı.
1943'te, köle işçiliği için kullanılan mahkumlar arasında, birçok kapos ve çalışma grubunun liderlerinin katıldığı bir direniş grubu ortaya çıktı. Ancak bir isyan yaratma girişimi başarısız oldu. Direniş hareketinin liderliği, sonunda Çekoslovak ordusunda eski bir subay olan Zelo Bloch tarafından devralındı. Nisan 1943'te planlanan ayaklanma, 2 Ağustos 1943'te başladı. Mahkumlar, anahtar yaptıkları bir depodan silah ve el bombalarını çıkardılar. Almanların ve Ukraynalıların yaşadığı binayı ateşe vermeyi başardılar ve yavaş yavaş kamptaki tüm binalar alev aldı. Mahkumlar dikenli surlara tırmanmaya çalıştılar, ancak birçoğu gözetleme kulelerinden vuruldu. Diğerleri bataklık ormanlarına kaçmayı başardı, ancak yedi yüz mahkumdan sadece 70'i kaçtı.
Kaçmayı başaramayan mahkûmların geri kalanı, kampta olup bitenlerin tüm kanıtlarını yok etmeye ve yok etmeye zorlandı. Daha sonra onlar da vuruldu ve imha kampının bulunduğu yere bir çiftlik inşa edildi.
1959 ve 1969 yılları arasında kamp alanında mezarlık şeklinde bir anıt inşa edildi. Yüzlerce taş mezar, kurbanların geldiği ülke ve ilçelerin isimlerini taşıyor.
Eski imha kampı alanındaki sembolik mezarlık, 2001. (Fotoğraf: M. Stránský)
Savaştan sonra, Franz Stangl Brezilya'ya kaçtı ve oradan Almanya'ya iade edildi. 13 Mart ile 22 Aralık 1970 tarihleri arasında yargılandı ve müebbet hapis cezası aldı. Treblinka'da bir günde kaç kişi öldürülebilir? Cevap verdi: Tahminime göre, otuz yük vagonu veya 3 000 kişilik bir nakliye üç saat içinde tasfiye edildi. Çalışma yaklaşık on dört saat sürdüğünde 12.000 ila 15.000 kişi yok edildi. Çalışmaların sabahın erken saatlerinden akşama kadar sürdüğü birçok gün vardı. Ben kimseye görevim olmayan hiçbir şey yapmadım. Vicdanım açık.
Adaletten Kaçmak
Nazilerin savaş sonrası yargılanmalarının ardından, Holokost'un faillerini arama çalışmaları devam etti. Bu suçluların sadece küçük bir yüzdesi adalete teslim edildi. Aralarında Sobibor ve Treblinka ölüm merkezlerinin komutanı olan Franz Stangl da vardı.
Bu içerik aşağıdaki dillerde mevcuttur
"Bizi korkutan Stangl'daki katil değil, insandır." —Elie Wiesel
"Hayatımda bu kötü adamı [Stangl] almaktan başka bir şey yapmasaydım, boşuna yaşamazdım." —Simon Wiesenthal
Nazilerin savaş sonrası yargılanmalarının ardından, Holokost'un faillerini arama çalışmaları devam etti. Bu suçluların sadece küçük bir yüzdesi adalete teslim edildi. Holokost suçlularının aranması ve kovuşturulması, karmaşık ahlaki soruların yanı sıra uluslararası hukuk ve yargı ile ilgili karışık sorunları gündeme getiriyor. Nazi suçlularının büyük çoğunluğu hayatlarının sonuna geldiklerinde cezadan kurtulmuşlardır.
Franz Stangl, bir milyondan fazla insanın sistematik olarak öldürüldüğü Sobibor ve Treblinka ölüm merkezlerinin komutanıydı. Stangl'ın üstleri onu “imha programına en büyük katkıyı yapan” kamp komutanı olarak övdüler. 1967'de Stangl, çalıştığı otomotiv fabrikasından ayrılırken tutuklandı. Bir muhbir, Stangl'ın yeni ev adresini ünlü Nazi avcısı Simon Wiesenthal'e sattı. Stangl, eşi ve üç kızıyla birlikte 1951'den beri kendi adıyla Brezilya'da yaşıyordu. Batı Almanya'ya iade edildi ve uzun bir yargılamadan sonra 400.000 kişiyi öldürmekten ömür boyu hapse mahkum edildi.
Franz Stangl, hapis cezasına çarptırıldıktan sadece altı ay sonra kalp krizi geçirerek hapishanede öldü.
Franz Stangl, Treblinka ölüm merkezinin komutanı. - Amerikan Yahudi Arşivleri Jacob Rader Marcus Merkezi (Arşiv bilgilerine bakın)
Toplu cinayet
Ölüm merkezine giden yaklaşık 50 ya da 60 vagonluk gelen trenler önce Malkinia tren istasyonunda durdu. Bir seferde yirmi araba trenden ayrıldı ve ölüm merkezine getirildi. Gardiyanlar, kurbanların demir yolu kaplamasının ve platformun bulunduğu kabul alanına inmelerini emretti. Platform üzerine inşa edilen bir bina, ahşap bir saat ve hayali demiryolu terminal işaretleri ve demiryolu tarifeleriyle tamamlanmış küçük bir tren istasyonu olarak gizlenmişti.
Alman SS ve polis personeli, sınır dışı edilenlerin bir geçiş kampına geldiklerini duyurdu. Sürgün edilenlerin tüm değerli eşyalarını teslim etmeleri istendi. Kabul alanı, sınır dışı edilenlerin -kadınlar ve çocuklardan ayrı erkeklerle- soyunmak zorunda kaldıkları iki kışla ile çitle çevrili bir "sınır dışı etme meydanı" içeriyordu. Aynı zamanda büyük depolar içeriyordu. Kurbanlar tarafından bırakılan eşyaların sıralandığı ve depolandığı yer burasıdır. Daha sonra mallar Lublin aracılığıyla Almanya'ya gönderildi.
Kabul alanından öldürme alanında bulunan gaz odası girişine giden kamufle edilmiş, çitle çevrili bir yol. Bu, “tüp” [“Schlauch”]. Kurbanlar, aldatıcı bir şekilde duş olarak adlandırılan gaz odalarına giden bu yol boyunca çıplak koşmaya zorlandı. Bölme kapıları kapatıldıktan sonra, binanın dışına yerleştirilmiş büyük bir dizel motor, karbon monoksit egzozunu pompaladı. İçeridekilerin hepsi öldürüldü.
Tartışma soruları
1. Otoriteye itaat, Franz Stangl'ın sorumluluk algısını nasıl etkiledi? Açıklamak. Algısını başka hangi faktörler, önyargılar veya baskılar etkilemiş olabilir?
2. Stangl'ın hapisteyken yaptığı suçluluk tanımına dayanarak, mahkemede önceki iddialarına inandığını düşünüyor musunuz? Neden veya neden olmasın?
3. O sırada Stangl'ın davranışlarının gerçekte ne olduğunu görmesine ne yardımcı olmuş olabilir? Sizce bu Stangl'ın farklı davranmasına neden olur muydu? Neden veya neden olmasın?
4. Otoriteye itaatin bireylerin eylemlerinde önemli bir rol oynamış olabileceği başka tarihsel örnekler düşünebiliyor musunuz? Açıklamak.
5. Bürokraside bireyin ahlaki sorumluluğunun ne olduğunu düşünüyorsunuz? Açıklamak.
6. Bir kişinin hiyerarşideki konumu, ahlaki sorumluluğunu etkiler mi? Neden veya neden olmasın?
Bill Downs, Savaş Muhabiri
Batı Almanya'dan dün Noel'den hemen birkaç gün önce ve Yahudilerin ışık festivali Hanuka'nın açılış gecesinde, Düsseldorf mahkemesi, Franz Stangl'ı en az 400.000 Yahudi'yi öldürmekten mahkum etti.
Elbette, biz elli yaşın üzerindeki eskiler, günümüz çocuklarına bu cinayetin nasıl meydana geldiğini açıklamakta biraz zorlanıyoruz, özellikle de çoğu Hıristiyan aile yılbaşı hediyeleri ve süsleriyle boyunlarına kadar indiğinde ve İbrani çocuklar ışıklandırmaya hayran olduklarında bazılarının Hanuka çalısı dediği şey.
Ama 1930'larda ve 40'larda Franz Stangl, Nazi SS seçkin muhafızlarının lideriydi ve Hitler'in orduları Polonya'yı işgal ettiğinde, kötü şöhretli Treblinka ölüm kampının komutanı oldu. Orada, sözde "aşağı ırkları" yok etmenin yollarını tasarladığı için bir Nazi madalyası kazandı.
Heinrich Himmler'in SS birlikleri, Franz Stangl gibi birçok toplu cinayet uzmanı yetiştirdi, çünkü Nazi ölüm kampları Hitler durdurulmadan önce tahminen altı milyon Yahudi'yi öldürdü. Ancak Treblinka'da Stangl çok etkiliydi, 1942 ile '43 yılları arasında günde yaklaşık 18.000 Yahudi'yi katletti.
İkinci Dünya Savaşı sona erdiğinde, SS Yüzbaşı Franz Stangl Avusturya hapishanesinden kaçtı ve Suriye ve Ortadoğu'ya doğru yola çıktı. 1951'de ailesiyle birlikte Brezilya'ya kaçtı ve burada São Paulo'daki Volkswagen otomobil fabrikasında güvenlik görevlisi oldu.
Viyana'dan Simon Wiesenthal tarafından yönetilen ve kendini Nazi savaş suçlularının izini sürmeye adamış özel bir Yahudi örgütünün Stangl'ı bulduğu ve 400.000 cinayet işlemekle suçlanmak üzere Batı Almanya'ya iadesini düzenlediği yer burası.
Düsseldorf mahkemesi onu ömür boyu hapis cezasına çarptırdı ve 62 yaşındaki savaş suçlusu muhtemelen hayatının geri kalanını parmaklıklar ardında geçirecek.
İlk Hanuka mumunu yakan bir çocuğa bu yirminci yüzyıl tarihini nasıl açıklarsınız? Sözde uygar insanların, bin dokuz yüz yıldan daha uzun bir süre önce Beytüllahim'de bir İbrani çocuğun doğumunun ahlaki kurallarına nasıl kulak asmadıklarını nasıl açıklarsınız?
Nasıralı İsa, birkaç on yıl sonra Kudüs'te Pontius Pilatus'un şahsında kendi Kaptanı Stangl ile yüzleşecekti.
Ama 1970'lerin bu barış ve iyi niyet tatil sezonunda kendi toplumumuza bir bakın. Gettonun, göçmen çiftçinin, Kızılderili rezervinin, ayrılmış okul veya sendika salonunun gözlerinin içine bakın. Belki orada Stangl'ın Treblinka'da gördüklerinden bir şeyler göreceksiniz.
Franz Stangl destanı hoş bir tatil hikayesi değil. Ancak tarih ironik paralelliklerle dolu görünüyor. Brezilya'daki eski SS yüzbaşısının yerini tespit etmek için yirmi yıldan fazla zaman harcayan Nazi karşıtı Yahudi örgütü, 5.000 dolara satın alınan bilgiler üzerine yakalanmasını sağladı. Para, Franz Stangl'ın aynı zamanda eski bir SS stormtrooperı olan damadına ödendi.
Nazi Sıçan Hatlarının Gölgeli Tarihi, Gizli Programlar ve Adaletten Kaçış
Dünyanın en büyük ve en gelişmiş ordularından düşman hatlarının gerisinde faaliyet gösteren küçük ekiplere kadar, bir planın suya düşmesi durumunda beklenmedik durumlar devreye girer. Nazi Almanyası düştüğünde, en kötü şöhretli savaş suçlularından bazıları, insanlığa karşı suçlardan yargılanıp mahkum edildikleri meşhur Nürnberg Duruşmaları'nda adaletle yüz yüze geldi. Haber kameraları ve muhabirler yüzyılın davasını izlediler, ancak diğer üst düzey Nazi yetkililerinin ortada bulunmadığını fark ettiler - ya öldü sanıldılar ya da gizemli bir şekilde ortadan kayboldular.
Bu liderlerin nereye gitmiş olabileceğine dair sorular ortaya çıktı ve savaş zamanı vahşetlerinin bilinmesine rağmen bazı ajanslar ve komplocular tarafından bazı karanlık arka plan anlaşmaları yapıldı. NASA, uzay programına yardımcı olmaları için Nazi mühendislerini ve araştırmacılarını gizlice işe aldı. CIA, Batı Almanya'da Nazi Generali Reinhard Gehlen tarafından geliştirilen ve 100'den fazla eski Nazi SS veya Gestapo subayından oluşan II. ABD Ordusu Karşı İstihbarat Birlikleri (CIC), komünist faaliyetlere karşı muhbirlik yapması ve kontrgerilla taktikleri bilgisi karşılığında Fransızların “Lyon Kasabı” olarak adlandırdıkları Klaus Barbie için Bolivya'daki sığınağı sağladı.
Tarihteki kara leke, yalnızca Amerika'nın yanlış adımlarına odaklanmıyor. İkinci Dünya Savaşı sonrası kararları komünizm tehdidini göz önünde bulundurarak ne kadar etik olursa olsun, diğer birçok ulus başarılı kaçışlarda suç ortağıydı ve 20. yüzyılın en iğrenç savaş suçluları için güvenli geçiş sağladı. Örtülü programlara alınmayanlar, Avrupa'nın bazı bölgelerindeki "sıçan hatlarını" veya önceden planlanmış gizli rotaları kullanarak kaçtılar. Dünyaca ünlü bir Nazi avcısı olan Simon Wiesenthal, Nazilerin erkenden Orta Doğu ülkelerine kaçtıklarından şüpheleniyordu.
Eski bir SS-Hauptsturmführer ve 1 milyondan fazla Yahudi'yi öldürdüğünden şüphelenilen Sobibor ve Treblinka toplama kamplarının komutanı Franz Stangl, 1951'e kadar ailesiyle birlikte Suriye'de saklandı. Katolik Kilisesi ve Roma'daki Vatikan'ın yardımıyla göç etti. Brezilya'ya.
The Red Cross had the responsibility of sifting through millions of refugees’ paperwork and, knowingly or not, helped Nazi war criminals with false documents supplied by the Vatican Refugee Commission in their evasion plans following ratlines into Italy and then to Spain across the Atlantic. Some 9,000 Nazi officers were harbored in South American and Latin American countries. Wiesenthal famously tracked and brought Stangl to justice in 1967. He was sentenced to life imprisonment, and Wiesenthal’s attention honed in on communities that shielded these criminals in their German towns.
When Adolf Eichmann’s wife issued a death certificate for her SS-affiliated husband in 1947, Wiesenthal grew suspicious. Ricardo Klement, the false name of Eichmann, who was the architect of Hitler’s “Final Solution,” passed through customs with his Red Cross passport, boarded a steamship to Buenos Aires, Argentina, in 1950, and lived a quiet life for a decade. Wiesenthal provided information to a snatch-and-grab team of Mossad agents, Israeli’s elite intelligence service, who kidnapped Eichmann and snuck him out of the country by plane using disguises to not draw attention. He was brought to trial and sentenced to death in 1962.
The ratlines, according to Wiesenthal, were also supported by organizations of Nazi collaborators codenamed ODESSA. Most notably, Otto Skorzeni, referred to as “ Hitler’s Trigger-man ,” was a Nazi commando who had launched a daring rescue raid on Italy’s fascist dictator Benito Mussolini’s mountaintop retreat, had organized an underground ratline organization called Die Spinne , or “The Spider.” The Spider network took Nazis by plane from Paris to Buenos Aires. Argentina was the last country to declare war on Nazi Germany during World War II and an estimated 12,000 Nazis lived comfortably in Argentina, drawing cash from Swiss Banks . At one point, when the heat was too heavy on Skorzeni’s trail, he hid in a sanctuary in a small suburb of Cairo, Egypt.
Although some Nazi officials received the justice they deserved, there are many who escaped from their past lives, some of whom still live anonymously in fear of being discovered. As recently as 2018, two new names, Alois Brunner and Aribert Heim, made Wiesenthal Center’s Most Wanted Nazi War Criminals list and will be hunted as long as they live freely amongst the rest of society.
J. Murrey Atkins Library
THE SURVIVOR’S HUNT FOR NAZI FUGITIVES IN BRAZIL: THE CASES OF FRANZ STANGL AND GUSTAV WAGNER IN THE CONTEXT OF INTERNATIONAL JUSTICE
1 online resource (116 pages) : PDF
Degree Granting Institution
On April 23, 1978, Brazilian authorities arrested Gustav Wagner, a former Nazi internationally wanted for his crimes committed during the Holocaust. Despite a confirming witness and petitions from West Germany, Israel, Poland and Austria, the Brazilian Supreme Court blocked Wagner’s extradition and released him in 1979. Earlier in 1967, Brazil extradited Wagner’s former commanding officer, Franz Stangl, who stood trial in West Germany, was convicted and sentenced to life imprisonment. These two particular cases present a paradox in the international hunt to bring Nazi war criminals to justice. They both had almost identical experiences during the war and their escape, yet opposite outcomes once arrested. Trials against war criminals, particularly in West Germany, yielded some successes, but many resulted in acquittals or light sentences. Some Jewish survivors sought extrajudicial means to see that Holocaust perpetrators received their due justice. Some resorted to violence, such as vigilante justice carried out by "Jewish vengeance squads." In other cases, private survivor and Jewish organizations collaborated to acquire information, lobby diplomatic representatives and draw public attention to the fact that many Nazi war criminals were still at large. One particular individual, Simon Wiesenthal, communicated with contacts, governments and private organizations all over the world to track, locate, extradite and prosecute former war criminals.