Gerçek ve tüzel kişi ayrımı, hukuki düzenleme yoluyla yapılan bir ayrımdır. Kamu kuruluşu, dernek, şirket vb. oluşumların kanun karşısında hak ve sorumluluk sahibi olabilmeleri için yapılmış kişi ayrımıdır. Hukuki olarak gerçek ve tüzel kişi birbirinden farklıdır.
Gerçek kişi, doğduğundan itibaren sağ olduğu sürece her bireyi kapsayan hukuki tanımdır. Hukuki olarak gerçek kişinin hiçbir ayrım olmaksızın yasalar karşısında hak ve sorumlulukları vardır. Tüzel kişi ise kurumsallaşmış olan kişidir. Bireylerin ya da malların bir araya gelmesiyle oluşturulan hukuki kişi biçimidir. Tüzel kişi oluşturulduğu andan itibaren yasalar tarafından tanınır, hak ve yükümlülük sahibi olur. Gerçek ve tüzel kişi hukuki olarak birbirinden farklı olmakla beraber ortak hak ve yükümlülükleri de bulunmaktadır.
Gerçek ve Tüzel Kişi Benzerlik ve Farklılıkları
Gerçek ve tüzel kişilerin ayrımı ve benzer yönleri, aşağıda listelendiği şekildedir.
- Tüzel kişiler de gerçek kişiler gibi, hak ve sorumluluk sahibidir. Borçlu ya da alacaklı konumunda olabilirler.
- Gerçek kişi bireyin doğumuyla kendiliğinden oluşur. Tüzel kişi ise belli bir amaç için bireylerin ya da malların bir araya gelmesiyle sonradan oluşturulur.
- Gerçek kişi tanımında her birey kendinden sorumludur ve kendini temsil eder. Ancak tüzel kişilerin ifadesi için bir temsilciye ihtiyaç
- Gerçek kişilerin tümü kanun karşısında eşit konumdayken, tüzel kişiler için çeşitli farklılıklar oluşmaktadır.
- Gerçek ve tüzel kişi, hukuken tanındığı sürece bu özellikler geç
Özel Hukuk Tüzel Kişisi
Tüzel kişilik ait olduğu hukuk biçimine göre, ikiye ayrılmaktadır. Kamu hukuku tüzel kişisi ve özel hukuk tüzel kişisi. Özel hukuk tüzel kişisi özel sektörde varlık gösteren şirket, dernek vb. kurumlar için kullanılır.
Özel hukuk tüzel kişilikleri kuruluş amaçları ve işleyiş biçimlerine göre de kendi içlerinde ayrılmaktadır. Bu tüzel kişilerin nasıl ayrılacağı ülkelere göre değişmekle beraber çoğunlukla ortak noktalarda ayrılırlar. Türkiye’de özel hukuk tüzel kişilikleri 4’e ayrılır. Bu özel hukuk tüzel kişilikleri;
- Kooperatifler
- Dernekler
- Vakıflar
- Şirketler (aralarındaki ortak sayısı sınırı, işleyiş biçimleri vb. farklara göre ayrılmaktadırlar)
Kamu Hukuku Tüzel Kişisi
Kamu hukuku tüzel kişilikleri ise kamuya ait kuruluşları tanımlarken kullanılır. Bu kurumlara belediye ya da kamu idareleri örnek gösterilebilir. Gerçek ve tüzel kişi, kamu ya da özel hukuka bağlı olma durumlarından kaynaklı olarak da farklılıklar gösterir.