Peygamber Bineği: Deve
Göçebe yaşamın sembolü haline gelen develer, özellikle Arap coğrafyasında önemli binek olarak, kültürel, ekonomik ve sosyolojik bütün olgulara değinen ve edebiyatta önemli bir öğe haline gelen hayvanlardır. Ticari ilişkilerin kurulmasından, medeniyet taşımasına, savaş aracı olarak kullanılmasından, Hz. Peygamber’in hayatına edindiği yere kadar birçok alana nüfuz eden bu hayvanları gelin beraber tanıyalım.
1. Göçebe hayatın sembolü
Çölde konar-göçer yaşayan bedevilerin sosyal ve ekonomik faaliyetlerinin temelini oluşturan develer, bu yönüyle hayati bir öneme sahiptir. Sert karasal iklim şartlarına dayanıklı olan ve çölde bir hafta susuz ilerleyebilen develer toplulukların ve ticari kervanların hızlı hareket etmesini sağlamaktadır. Bunun yanında eti, sütü, derisi, yünü ile de göçebe hayatında, temel ihtiyaçların karşılanmasında önemli bir kaynaktır. Deve yetiştirmeyi sadece bedeviliğin ölçüsü sayan İbn Haldun, bunun yanında eski dünyada kıtalar arası ticarette oynadığı rolle medeniyetin gelişmesinde önemli katkıları olan bir hayvan olarak görür.
2. Deveye has bir sınıflandırma
Birçok canlı türünde olduğu gibi develer de yaşadıkları coğrafyaya oluşan fiziksel farklılıklar isimlerine de yansımaktadır. Buna mukabil çift hörgüç sahibi develer ''Asya Devesi'' , tek hörgüçlü olanlar ise ''Afrika devesi'' olarak bilinmektedir. Arap kültürünün tamamına tesir eden önemli bir figür olan develere ait ifadelere en çok Arapça’da rastlanır. Arapça'da 'İbil, cemel, naka, hecin ve falic' gibi develer isimler verilir.
3. Çöl Gemisi: Deve
Zor iklim şartlarına dayalı güçlü fiziki yapısı sayesinde geçmişi geleceğe aktaran bir medeniyet taşıyıcısı olan develer, uzun mesafeli mesafeleri kısaltan önemli bir hayvandır. Yaradılışı gereği aldığı besinleri uzun süreli muhafaza edebilmesi ve enerjisini idareli kullanabilmesinden dolayı özellikle Araplar arasında büyük öneme sahip olan develer ''Sefinetü's Sahra'' yani çöl gemisi olarak anılmaktadır.
4. Vazgeçilemeyen edebiyat sembolü
Hayata dokunan güçlü yanları kaçınılmaz yönleri olan deve, güçlü Arap şiir kültüründe de kendine geniş yer buldu. Cahiliye şiirlerinin sembollerinden olan develer, hemen hemen bütün muallaka şairlerinin şiirlerinde yer almaktadır.
5. Hz. Muhammed'in (s.a.v.) hayatında deve
Hayatının büyük bir bölümü deve sırtında geçen Hz. Muhammed, küçük yaşlarda amcalarının yanında, gençlik dönemlerinde sonrada eşi olacak Hz. Hatice’nin kervanında develerle yaptığı yolculuklardan dolayı develerle hep yakından ilgilendi. Peygamberlik döneminden sonra gerek hicret, gerek askeri seferler gerekse de hac yolculuklarında binek olarak develeri kullandı. Bununla birlikte İslam’ın ilerlemesinde önemli bir merkez olan Mescid-i Nebeviyi ve evini de devesinin çöktüğü yere yaptırdığı rivayet edilir. Hadislerde de kendilerine sıkça yer bulan develer zekât, diyet, megazi vb. birçok konuda zikredilmiştir. Şahsına ait devesi de bulunan Hz. Peygamberin Kasva adlı devesi olduğu bilinmektedir.
6. Kutsal metinlerde deve
Sosyolojik şartlardan bağımsız olmayan dinler, doğal olarak bulunulan coğrafyanın ekonomik ve sosyal olgularını da bünyelerinde taşır ve kutsal metinlerinde olguların yansımaları oluşur. Develer de üç semavi dinin kutsal kitaplarında fazlaca zikredilir. Eski Ahit’te Hz. İbrahim’in birçok hayvanı arasında develerinin olduğu, Hz. Eyüp’ün sayıları 3 bini bulan develerinin bulunduğu ve bunun bir zenginlik ölçütü olarak görüldüğü, Hz. Yakup ile ailesinin Ken’ân ülkesine deveyle gittiği, Hz. Süleyman’a baharat, altın ve değerli taşlardan oluşan hediyelerin develerle getirildiğine dair birçok mevzu yer almaktadır. Bununla birlikte Kur’an’da da çeşitli ayetlerde ve kıssalarda develere dair bilgiler yer almaktadır.
7. Dede Korkut hikayelerinde deve bahsi
Develer her ne kadar Arap kültürüyle özdeş bir hayvan olarak görülse de Orta Asya’da göçebe bir yaşam süren Türkler için de önemli bir yere sahipti. Ters açıdan bakıldığında Türklerin at biniciliğindeki ustalığı ve atlarla bütünleşmesi ilk olarak akıllara gelse de yaklaşık 4 bin yıldır devenin kullanıldığı bilinmektedir. Türklere dair önemli tarihi kaynaklardan olan Dede Korkut hikayelerinde develerin izlerini sürmek mümkün. Dede Korkut hikayelerinde yer alan ‘katar kızıl develer’ tabiri, bu kızıl develerin su içtiği, Deli Dumrul’un babasının oğluna hitaben doğumunda kestiği kurbanları kastederek ‘’Doğduğunda dokuz buğra(deve) öldürdüğüm aslan oğlum’’ demesi, eski Türk yaşayışında ve kültüründe önemli bir yere sahip olduğunu göstermektedir.
8. Avrupa'da deve izleri
Ağırlıklı olarak Mezopotamya ve Orta Asya bölgelerinde kullanılan develerin son dönemde yapılan araştırmalarla birlikte Avrupa’da da izlerinin bulunduğu görülmektedir. Avrupa’da bir inşaat çalışması sırasında bulunan 17. yüzyıldan kalma deve iskeletlerine rastlanması bir kültürel taşınma aracı olan develerin Avrupa’ya kadar ulaştığını göstermektedir. Osmanlı Devleti’ne ait olduğu saptanan devenin 1683 yılında İkinci Viyana Kuşatması’nda Viyana yakınlarındaki Tulln şehrinde bırakıldığı düşünülüyor.
9. Savaş silahı olarak deve
Özellikle Mezopotamya bölgesinde Sümerler, Hititler, İranlılar ve Araplar tarafından birer biyolojik savaş aleti olarak kullanılan develer, fiziki avantajları nedeniyle gerek büyük yüklerin taşınması gerekse de hızlı ve kesintisiz ulaşımın sağlanması açısından önemlidir. Türk tarihinde devenin savaş aleti olarak en belirgin olarak Yavuz Sultan Selim önderliğinde düzenlenen Mercidabık Seferi’nde (60 bin adet) kullanıldığı kaynaklarda mevcuttur. Ayrıca Osmanlı'nın son devirlerinde de Hecin Süvari Birlikleri oluşturulmuştur.
10. Deve yarışları
Arap kültürünün her bir basamağına işleyen develer, sosyal ve ekonomik yapıya etki ettiği gibi günlük yaşantıdaki eğlencelere de temas etmiştir. Hz. Peygamber zamanında da çok sevilen deve yarışları bugün Birleşik Arap Emirlikleri başta olmak üzere Körfez ülkelerinde düzenli bir şekilde düzenlenmekte ve bu yarışlar bahis oynamanın yasak olduğu alanlarda gerçekleştirilmektedir. Ülkemizde de özellikle Aydın yöresinde gerçekleştirilen deve güreşleri gerek bölge halkının gerekse de turistlerin yoğun bir şekilde ilgisini çekmektedir.
DİĞERLERİ
Tarih Boyunca Verem Hastalığına Yenik Düşen Bazı Ünlü İsimler
İnsanlık tarihi kadar eski olan verem hastalığı ilk kez İ.Ö 1000’de yaşamış olan bir rahibin mumyalanmış cesedinde tespit edildi. Nüfusun artışıyla doğru orantılı olarak bazı coğrafyalarda daha büyük kayıplara neden olan verem hastalığı her toplumda farklı bir isimle anılırdı. Bizim ülkemizde ‘ince hastalık, ‘tüketim hastalığı’ , ‘beyaz ölüm’ , ‘ölüm kapanı’ gibi farklı isimlerle anılırken veremlilerin hırıltılı bir şekilde nefes alıp vermesinden ötürü Romalılar da ‘phytisis’ ismiyle anıyorlardı. İ.Ö 2250 yılında yazılan Hammurabi kanunlarında ilahi bir ceza olarak kayda geçen verem ve hastalıklar İlkçağda da ilahi bir ikaz yahut kişinin günahından kaynaklanan bir ceza olarak kabul edilirdi. Tarih boyunca kanunlarda, kitaplarda, notlarda karşımıza çıkan verem hastalığı için Hipokrates kendi kitabında 18-35 yaş arası kişilerde daha yaygın olarak görüldüğünü vurgular. Yaş kriteri bir nebze olsa da statü ve ekonomi gibi farklılıklar gözetilmeksizin birçok insanı vurup geçmiştir. Öyle ki kimi hastalıkların zengin kimilerinin fakir hastalığı olarak anıldığını bilsek bile verem öyle bir hastalık değildir; yakaladığı kişiyi korkusuzca avlar. 18. ve 19. yy.’da pek çok yazar, müzisyen, sanatçı, siyasetçi bu hastalıktan hayatını kaybetti. Şimdi o isimlere bakalım;
'Tutunamayanlar'ın Yazarı Oğuz Atay'ın 5 Eseri
Okuyucusuna 'Ben buradayım sevgili okuyucum, sen neredesin acaba?' diye seslenen Oğuz Atay, Türk edebiyatının yazdıkları sonradan kıymet gören yazarlarındandır. Kitaplarını okumayan/okumuş gibi yapanların bile onun 'Olric' karakterinden haberi vardır. Bu yönüyle son dönemlerde aforizmaların kurbanı olmuştur. Mizahi üslubun hakim olduğu ve bolca iç konuşmanın bulunduğu eserleri günümüzde geniş kitlelere geç de olsa ulaşmış ve ulaşmaya devam etmektedir. İşte Türk edebiyatının 'Tutunamayan'ı Oğuz Atay ve 5 eseri:
7 Maddede Zamanın Eskitemediği Ticarethane: Kapalıçarşı
Kapalıçarşı’yı ne bir satıra ne de bir sayfaya sığdırmak mümkün. Modern zamanın ruhuna fatiha okuttuğu çarşı-pazar kültürünün Osmanlı’dan günümüze ayakta kalan dünyadaki en önemli ticaret mirası. Bir yanıyla Doğu’nun mistik yapısı ve estetiğini bünyesinde barındıran, diğer yanıyla da teknolojinin nimetleriyle kendini kuşatan, geçmişi, bugünü ve geleceği birbirine bağlayan egzotik ortam. Osmanlı’daki lonca kültürünün yaşamaya devam ettiği Kapalıçarşı, geçmişte olduğu gibi bugün de altın, gümüş, elmas gibi hammadde ekonomisinin kalbi noktası olmaya devam etmekte.
17 Ağustos’ta Ne Oldu?
Osmanlı Devleti zamanında 10 Eylül 1509 tarihinde gerçekleşen ve dönemin nakillerine göre Kıyamet-i Suğra (Küçük Kıyamet) olarak nitelenen deprem toplamda 50 saniye sürmüş ve tahminen en az 7,7 büyüklüğünde gerçekleşmişti. Bu deprem kayıtlardaki en büyük şiddeti ifade ediyorken o günkü İstanbul’un 160.000 kişilik nüfusundan 13.000 kişi hayatını kaybetmiş, Osmanlı Hanedan üyelerinden bazıları da can kaybı yaşamış ve yüzlerce insanın yaralanmasına sebep olmuştu. Deprem, Marmara Denizi’nde Adalar civarında gerçeklemiş olup Edirne’den Gelibolu’ya büyük hasarlar meydana gelmişti. Bundan neredeyse 5 asır sonra ise yine aynı yerde, bu sefer daha kalabalık bir nüfusun maruz kaldığı merkez üssünün Gölcük olduğu bir deprem daha meydana geldi.
İstanbu'da Ziyaret Edilmesi Gereken 10 Müze
Öğrencilerin, velilerin, çalışanların, emeklilerin ve kısacası zamanım var da yapacak bir şey bulamıyorum diyenlerin dikkatine. Gerek eşsiz doğal güzelliğiyle gerekse de tarihi yapısıyla filmlere, şiirlere ve kitaplara yüzyıllardır konu olan bu nadide memlekettin insanları. Dertlerinizi dert edindik, sıkıntılarınıza çare aradık ve sonuç itibariyle can sıkıntınıza çare bulduk. Sizler için derlediğimiz İstanbul’da bulunan görülmeye değer 10 müzeyi ziyaret ederek hem can sıkıntınıza son verebilir hem de kültürünüze kültür katabilirsiniz.
Türk Havacılığına Vecihi Hürkuş'un Getirdiği İlkler
Şüphesiz ki başarının en büyüğü, bütün imkânsızlıklara göğüs gererek, yokluktan değer üreterek ve bir canlının oksijene ihtiyaç duyduğu gibi ideallerine bağlanan insanların gerçekleştirdikleridir. Türk havacılığının en ünlü ismi olan ve hayatı filmlere konu olan Vecihi Hürkuş, yokluktan değer üretenler arasında belki de en iyi örnektir. Birinci Dünya Savaşı’nın getirdiği büyük yıkım ve Cumhuriyet sonrası oluşan ekonomik zorluklara rağmen savaş ganimeti olarak elde ettiği teknik parçalardan uçak yapan, göklere olan sevdasını gerçekleştirmek için bürokrasiyle boğuşan ve havacılık sevdasının tohumlarını gençler ekmeye çalışan Vecihi Hürkuş, tüm bu zorluklara rağmen istikbali göklerde aramaktan vazgeçmedi.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun