Numunelerin toplanmasi ve preanaliTİk hatalar uz. Dr. Tülin yazici
Yüklə
445 b.
tarix
03.04.2017
ölçüsü
445 b.
NUMUNELERİN TOPLANMASI VE PREANALİTİK HATALAR
Uz. Dr.
Tülin YAZICI
Biyokimya Uzmanı
2012
Laboratuvar testleriyle
elde edilen sonuçların hastada gerçek değerleri yansıtması beklenir.
Ancak bu inançla çelişen sonuçların elde edilmesine neden olabilecek
birçok faktör ise ölçüm sonucunu değiştirebilir
.
Böylece elde edilen laboratuvar testi sonucu hastanın gerçek durumunu yansıtmayabilir.
Laboratuvar hatalarının test fazlarına göre dağılımının belirlendiği çalışmalarda farklılıklar
görülmekle birlikte
;
%32-75 analiz öncesinde
%7-32 analiz sırasında
%9-47 analiz sonrasında
PREANALİTİK DÖNEM HATALARI
Testlerin seçiminde hata
Acil işaretinin acil olmayan vakalarda kullanılması
Bilgi işleme hatası
Hastalardan örnek alımı
Kimlik belirleme hatası
Örnek
tüpü seçimi
Uygun olmayan tüp kullanılması
Örnek tüpüne hasta kimliğinin tanımlanmaması
Örnek alınmasında uygulama ve zamanlama hataları
Örneğin laboratuvara ulaştırılması
Laboratuvarda örneğin analize hazırlığı
Örneklerin karışması
I) LABORATUVAR TEST SONUÇLARINA ÖRNEĞİN ALINMASINDAN ÖNCE ETKİLİ FAKTÖRLER
Hasta ile ilişkili fiziksel faktörler
Çevresel faktörler
Uzun-dönem
döngüsel değişimler
Hasta ile ilgili tıbbi durumlar
Hastanede yatan hastalarda
serum albümin düzeyleri özellikle hasta uzun süredir yatıyorsa düşüş gösterebilir.
Kullanılan ilaçlar
Kafein
Sigara içme
II) LABORATUVAR TEST SONUÇLARINA ÖRNEĞİN ALINMASI SIRASINDA ETKİLİ FAKTÖRLER
Kimlik belirleme hatası; hasta
ve örneğin identifikasyonu
,
Kan alma zamanı,
Yanlış kan alma teknikleri,
Kan alma tüpleri ve serum ayırıcı (separatör) tüpler, kan örneklerinin tipleri, koruyucular ve antikoagulanlar,
Uygun olmayan tüp kullanılması ile ilgili olabilir.
Venöz
kan için tüpler
Mayi (BOS, perikardiyel, peritoneal, plevral ve sinovyal sıvılar) analizlerinde düz jelsiz tüp kullanılır.
D-Dimer testi için mavi kapaklı (Na- Sitratlı) tüpler kullanılır.
Etanol ve HgA1c testlari için mor kapaklı (Na2/K2 EDTA lı) tüpler kullanılır.
ACTH için buzdolabında bekletilmiş mor kapaklı (Na2/K2 EDTA lı) tüpler kullanılır.
Vakumlu kan alma tüpleri
Örnekler mutlaka, en az, tüpler üzerinde belirtilen işaret ya da çizgiye kadar alınmalıdır!
Eksik örnek alımı
test sonuçlarında
hataya yol açmaktadır.
Antikoagulanlar
Kan Numuneleri (Örnekleri)
Tam kan (total kan):
Serum veya plazması ayrılmamış kandır.
Kan sayımı (hemogram) ve eritrosit sedimantasyon hızı (ESR) tayini, kan hücrelerinin (eritrosit, lökosit, trombosit) eldesi için gereklidir.
Antikoagulanlı tüpe alınır.
Serum:
Pıhtılaşmış kandan şekilli elemanlar (eritrosit, lökosit, trombosit) ayrıldıktan sonra geri kalan sıvı kısımdır.
Birçok analiz için tercih edilir.
Antikoagulansız tüpe alınan kandan elde edilir.
Plazma:
Pıhtılaşması antikoagulanlarla önlenmiş kandan şekilli elemanlar (eritrosit, lökosit, trombosit) ayrıldıktan sonra geri kalan sıvı kısımdır.
Plazma:
Pıhtılaşması antikoagulanlarla önlenmiş kandan şekilli elemanlar (eritrosit, lökosit, trombosit) ayrıldıktan sonra geri kalan sıvı kısımdır.
Bazı özel analizler için gereklidir.
Antikoagulanlı tüpe alınan kandan elde edilir.
Kan numunelerinin alınması
Venöz kan alınması (flebotomi)
Enjektörle kan alımı
Enfeksiyon
Hemoliz
Yetersiz/fazla numune
Büyüklüklerine Göre İğne Uçları ve Renkleri:
Pembe
iğne ucu
18g
Sarı
iğne ucu 20g
Yeşil
iğne ucu 21g
Siyah iğne ucu
22g
Turnikenin uzun süre (>1 dak) tutulması halinde testlerin sonuçlarında meydana gelen bazı değişiklikler
Turnikenin uzun süre (>1 dak) tutulması halinde testlerin sonuçlarında meydana gelen bazı değişiklikler
Venöz kan alınmasında
dikkat edilecek hususlar
Hemoliz Nedenleri
Alkol
Türbülan akım (damar içi)
Kanın iğne içinde çok hızlı/yavaş hareketi
Tüpün çalkalanması
Hatalı mekanik taşıyıcılar
Santrifüj
Hemoliz lab test sonuçlarını 2 şekilde etkiler:
Eritrositlerin içeriğinin boşalması (LDH, AST, T.Protein, Fe, K, Mg, Na)
Spektrofotometrik interferans (Kolesterol, Trigliserid, CK, CKMB , Alb, Bil )
Turnikeler
Lab test sonuçlarının önemli, kontrol edilebilir bir nedenidir.
Turnikenin uygulanmasından 1 dak sonra artan basınçla damar içi su ve elektrolitler damar dışına akmaya başlarlar. Bunun sonucunda proteinler ve proteine bağlı maddelerin konsantrasyonu artar.
3 dak sonra protein konsantrasyonu %5-8
15 dak sonra %15 artar. Bu etkinin büyüklüğü ilk tüpten son tüpe farklı olabilir.
Nisbi kan akımı durmasına bağlı olarak dokuda
laktat gibi metabolik ürünler
, AST, CK
IV Sıvı Kontaminasyonu
Test sonuçlarında varyasyonun önemli bir nedeni olabilir.
Yatan hastalara kandaki kons.dan yüksek kons.da glukoz, elektrolitler ve bazı ilaçlar verilir. Intravenöz sıvıdaki K kons. kandaki kons.undan 10 misli yüksek olabilir.
IV Sıvı Kontaminasyonu kateter takılı koldan kan alındığında meydana gelir
Intravenöz sıvı, içerdiği maddelerin kan kons.unu hızla yükseltir.
İdrar örneği
İdrar numunelerinin toplanması
Dışkı (feçes, gaita) örneği toplanması
III) LABORATUVAR TEST SONUÇLARINA ÖRNEĞİN ALINMASINDAN SONRA ETKİLİ FAKTÖRLER
NUMUNE TRANSPORTU
Alınan örnekler en geç 1 saat içinde laboratuara ulaştırılmalıdır (idrar örnekleri hemen ulaştırılmalıdır).
Servisin portörü eline eldiven giymiş olmalıdır.
Örnekler, hastane için belirlenmiş olan taşıma kapları ya da çantaları içinde taşınmalıdır.
Hemolize
neden olmamak için
, taşıma kabı ya da çanta fazla sarsılmadan laboratuara ulaştırılmalıdır.
Örnekler çanta içinde sporlara dik bir şekilde dizilmiş olmalıdır.
Kapaklarının kapalı olduğuna dikkat edilmelidir.
Hasta bilgilerini içeren barkodların örnek kapları üzerine yapıştırılmış olduğu kontrol edilmelidir
Örnekler portör tarafından laboratuarda kan kabül biriminde çalışan personele teslim edilmelidir.
Kataloq:
kys
->
egitim
->
dosyalar
dosyalar -> Belirlenmiş koşullar altında doğruluğu bilinen bir referans ölçüm standardı veya ölçüm sistemini kullanarak doğruluğu aranan diğer bir standart veya test/ölçü aleti ya da sistemin doğruluğunun ölçülmesi
dosyalar -> Yatağa bağımlı hastanın tanımı
dosyalar -> Ağrı (pain) teriminin anlamı cezadır
dosyalar -> Kan ve kan üRÜnleriNİn transfüzyonunda hemşİreliK
Yüklə
445 b.
Dostları ilə paylaş:
Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət
Ana səhifə
Stomatologiya
Anesteziologiya
Cərrahlıq
Ginekologiya
Tibb