

Saç Nedir ?
Saç ; keratin moleküllerinin sıkı bağlarla birbirine bağlanarak oluşturduğu, çok katmanlı, oldukça karmaşık bir biyolojik yapıdır. Tıpkı bir canlı gibi doğar, büyür, ölür ve yerine tekrar biri daha doğar. Bu karmaşık yapı insanlık tarihinde her zaman fizyolojik öneminden çok psikolojik önemiyle önemli bir yer tutmuştur.
Çünkü saç, özgürlüğü, sağlığı ve kişinin güzelliğini simgeler. Saç dökülmesine bağlı dış görünüm ile ilgili kaygılar, psikolojik sorunlar oluşturmakta, yaşam kalitesini etkilemektedir. Saç hem erkekler hem de kadınlar için vazgeçilmez kozmetik unsurlar olarak binlerce yıldır önem taşımaktadır.
2001 yılında Fransa da saçın kadınların psikolojik durumu üzerindeki etkileri isimli bir klinik araştırmada; sağlıklı saçlar ruhsal durumun bütün pozitif boyutlarını arttırmakta ve bütün negatifleri de azaltmaktadır sonucuna varılmıştır. Sağlıklı ve güçlü saçlar ideal güzelliğin önemli bir unsuru, kişisel güzelliğin ve cazibenin en önemli parçasıdır.
Saç Kılı Tipleri
1. VELLUS KILLARI:
Bunlar bir ya da iki santimetre uzunluğundaki kısa tüylerdir. Çok az pigment içerir, ya da hiç içermezler; dolayısıyla renksizdirler. Köklerine bitişik yağ bezleri yoktur. Bu tüyler gövdelerinde medulla katmanı içermeyip ince ve yumuşaktırlar.
2. TERMİNAL KILLAR:
Saçlar ve çoğu insanın gövdesinde çıkan kalın kıllar bu tiptedir.Terminal kıllar uzun ve koyu pigmentli kıl lifleri ve bunların ortasında yer alan medulla katından oluşmuştur.
3. ARA KILLAR:
Bu tip kıllar hem vellus, hem de terminal tiplerin özelliklerini gösterirler. Medullaları vardır ve terminal tiplerden daha az olmak üzere bir miktar pigment içerirler.
Saç dökülmesi sürecinde terminal ve ara saç kökleri bir daha terminal saç çıkarmalarına engel olan bir takım değişimler geçirirler. Saçların döküldüğü bölgelerde saç kökleri terminal kıl değil, vellus kılı çıkarmayı başlarlar.
Saçın Yapısı
İnsan saçı keratin denen bir proteinden oluşur. Keratin tırnakta da bulunan kopmaya ve aşınmaya dayanıklı bir proteindir. İnsan vücudundaki diğer proteinler gibi keratin de amino asit olarak adlandırılan küçük moleküllerin birleşmesinden oluşmuş büyük bir moleküldür. Kreatin stoplazma içinde oluşur ve yapısında sistein, arginin ve serin gibi bir çok amino asit vardır. Bu amino asitler peptit bağlarıyla birbirine bağlanarak uzun zincirler oluştururlar.
Peptit bağlarından başka kimyasal bağlarda vardır. Bunlar: Hidrojen bağları, Yan bağların yaptığı tuz köprüleri, Disülfit bağları ve Van der Waals bağlarıdır. Disülfit bağlarının herhangi bir nedenle kopması saçı zayıflatır. Ancak diğer tuz köprüleri var olduğu sürece kıl parçalanmaz.
Saçın yapısında keratin proteininden başka lipidler (fosfolipidler, kolesterol ve yağ asitleri), eser elementler ve % 20 oranında su bulunur. Saç kılları derinin altında ve üstünde bulunur. Derinin altındaki kısım keratinize olmamıştır. Ancak derinin üstündeki kısım keratinize olmuştur. Saçın derinin dışında kalan kısmına saç gövdesi denir. Saç gövdesi keratine dönüşmüş ölü hücrelerden oluşur. Saçı kesilen kişinin hiçbir acı hissetmemesinin nedeni işte bu yapıdır.
Saç Kılı Oluşumu
Saç kılı oluşumu Bulb''da bulunan matriks hücreleri ile başlar. Vasküler dolaşım epidermal papilla hücrelerini besler ve oksijen almalarını sağlar. Papilla saç büyümesi için temel ve yaşamsal fonksiyonları yerine getirir. Matriks dermal papilla ile yakın ilişkidedir. Matrikste mitotik faaliyet sonucunda korteks, kütikul, dış ve iç kök kılıfları ve saçın şaftı meydana gelir. Her bir kıl folikülüne sebase bez kanalı açılır. Sebase bezin altından geçen erektör pili kası bir tümseğe yapışır. Bu tümseğin altında kalan bölüm kılın alt bölümü olarak adlandırılır.
Saç büyümesine etki eden faktörler: Genetik program, hormonal faktörler (tiroid ve cinsellik hormonları) ve çevresel etkenler (hava sıcaklığı, iklim, güneş ışığı v.b.) şeklinde sıralanabilir.
Yapısal olarak insanda üç tür saç (kıl) görülmektedir
•Terminal kıl; uzun, pigment ve medullası olan kıllardır. Kafada ve bazı özel vücut bölgelerinde ortaya çıkar. Kafadaki saçlar buna örnek gösterilebilir.
• Tüy (Vellüs kıl); cildin farklı yerlerinde bulunabilir. Kısa, ince, yumuşak, pigmentsiz ve medullasız kılardır. Saç olabilmesi için gerekli olan özden ve pigmentten yoksundur. İki santimetreden daha fazla uzamaz.
• İntermediat kıl (Ara form); Terminal ve vellüs kıl arasındaki medullası olan ve orta derecede pigmente kıllardır.
Saç follükül siklüsü:
Doğumda insan vücudunda 5 milyon folikül vardır. Daha sonra herhangi bir follükül gelişmez. Follüküller bir birini takip eden üç evreli bir döngüye sahiptir.
1-Anagen Evre (büyüme fazı): Saç folikül siklusun büyüme fazı olup aktif dönemdir ve 3 ila 7 yıl arasında sürer. Bu evre üzerinde fibroblast büyüme faktörü 7 (FGF 7) , FGF 5 , EGF ve insülün benzeri büyüme faktötürün 1 (IGF 1) önemli etkileri mevcuttur. Protein sentezi ve keratinizasyonun hızlı olduğu evredir.
2-Katagen Evre (involüsyon fazı):
Dejeneratif ve geçiş dönemidir, 3 hafta sürer
3- Telogen Evre (dinlenme fazı):
Dinlenme dönemidir, 3 ay kadar sürer. Bu evrede saç tarama veya yıkanma sırasında dökülür
Kafa derisinde foliküllerin % 84-90''ü Anagen evrede bulunur ve sağlıklı saç evresidir. Anagen evrede mitotik faaliyetlerin yoğun bir şekilde gerçekleştiği dönemdir. Bu dönemde kıl matriksi iç ve dış kök kılıflarının iyi gelişmiş olması dikkat çeker. Anagen evrenin sonunda programlanmış hücre ölümü (apoptozis) ile bir dizi morfolojik ve moleküler değişim olur. Apoptozisin başlaması ile birlikte ortaya çıkan bu dejeneratif değişim evresi Katagen evredir.
Foliküllerin % 1 Katagen evrededir. Katagen fazda pigment yapımı azalır ve kıl incelmeye başlar, fibröz kıl kök kılıfında kalınlaşma saptanır. Katagen evrenin sonunda kıl dinlenme dönemine girer ki bu Telogen evredir. Kafa derisinde foliküllerin % 10-15''i Telogen evrede bulunur.
Telogen saç epiteliyal bir kılıfla çevrilmiş keratinize bir sarmal biçimindedir. Telogen evrede club hair oluşur, bu ölü saçtır ve dökülür (günde 60-100 tel) ve bu evre 2-3- ay kadar sürer. Daha sonra yeniden Anagen evre başlar. Yaşam boyunca bu şekilde saç 10-20 siklus geçirir. Saç folikülü siklusu üzerinde androjenler, östrojenler, glukokordikoidler, büyüme, prolaktin, tiroid hormonlarının ve retinoidlerin etkisi bulunduğu bildirilmektedir. Saç kaybının olmaması için bu fazların bir denge içinde olması gerekir.
Saç Kaybı Türleri
Saç iyi çalışan fonksiyonları olan bir besleme ve dolaşım sistemine bağlıdır ve bu sistemlerin herhangi bir şekilde fonksiyonlarını yerine getirememesi durumunda saç büyümesi olumsuz etkilenir. Kişinin genel sağlık durumunun iyi olmasının saç büyümesi üzerinde olumlu etkisi vardır. Aşağıda saç kaybı türlerinden önemli olanlara değinilmiştir.Saç dökülmesi Mevsimlere ve kişilere göre değişken olup günlük olarak 60 ile 100 saç telinin dökülmesi normal kabul edilmektedir.
Saç kaybı türleri:
Tıbbi adı Alopecia olan saç kaybının pek çok türü vardır. İlk olarak tüm saç kaybı türlerinin %80'' ini oluşturan erkek tipi saç kaybını ele alacağız. Bu bölümün sonunda saç kaybının nasıl ortaya çıktığını sadece erkekleri değil aynı zamanda kadınları da nasıl etkilediğine göz atacağız. Saç kaybının en sık görülen türü Alopeciadır ve farklı pek çok sebepten kaynaklanmaktadır.
Alopecia Androgenetica:
Genellikle erkek tipi kellik olarak bilinir ve pek çok erkekte görülür. Bu tür kellik erkekte rastlanan kelliğin %95'' ini oluşturur. Kafanın tepe kısmında geri doğru çekilen saç çizgisiyle kendini gösterir. Bu durum ergenliğin sonuna gelmiş gençlerde olduğu gibi ileri yaşlarda da ortaya çıkabilir ancak sıklıkla otuzlu yaşların sonuna doğru ortaya çıkar. Alopecia Androgenetica da saç anajen evreyi kısa süreli yaşar ve saç kısa ve iyi görünümlü olur.
Zamanla foliküller tamamen saç üretimini durdururlar ve tüm kafa bölgesi kel olur. Bu durumun köklü sebepleri kimyasal reaksiyonlardır. Testesteron ve sebum arasındaki reaksiyon sonucu dihydrotestosterone (DHT), olarak bilinen bir türev üretir ve bu doğal olarak deri tabakasındaki yağın gizlenmesine sebep olur. DHT saç folikülüne girer ve genetik olarak saç kaybına uygun olmasa bile kimyasal reaksiyonuyla saç folikülünü ve kökünü imha eder.
Geniş olarak alınan 5 ? reduktaz enzimi; yüksek oranda testesteronun dihydrotestosterona (DHT) dönüşmesini sağlıyor. Yüksek düzeydeki ( DHT ) hormonu saçtaki androjen reseptörüne bağlanıyor ve bu saç folikülünün gelecekteki yaşam döngüsünün sürdürülmesine yönelik fonksiyonlarını yerine getirmesini engelliyor. Bu problemle başa çıkmanın üç yolu aşağıda sıralanmıştır:
1. DHT oluşumunu kontrol etmek.
2. DHT saç folikülünün içine nüfuz etmeden onu saç derisinden uzaklaştırmak.
3. DHT saç folikülüne herhangi bir zarar vermeden önce onu folikülün içinden temizlemek.
İlaçlar birinci durumda kullanılmaya son derece uygundur (Shen Min Men ve Shen Min Woman Tablet) ve çoğu zaman oldukça iyi sonuç verirler..
Alopecia Areata:
Bu tür saç kaybı saçın döküldüğü bölgelerde yamalar şeklinde ortaya çıkar. Bu bölgedeki kellik bazen azalabilir bazen de daha geniş alanlara yayılabilir. Bazen kafanın herhangi bir bölgesinde ani olarak ortaya çıkabilir ve bu bölgede çok hızlı bir kellik oluşumuna neden olabilir. Bazen bu bölgelerde çok hızlı bir saç büyümesi de görülebilir. Bu durum her yaşta ortaya çıkabilir ve genellikle genç yaştakiler de daha sık görülür.
Herhangi bir cins ayrımı yoktur, hem kadında hem de erkekte eşit oranda görülme ihtimali vardır. Genellikle kafa derisinde ortaya çıkar ancak vücudun kıl çıkan herhangi bir bölgesinde görülebilir. Vakalar genellikle genetik olarak, stresle ilişkili veya herhangi bir hastalığın bünyeyi zayıf düşürmesiyle ilişkilendirilmektedir ve dolayısıyla doktor muayenesinde esas öncelik probleme sebep olan şeyi tanımlamaktadır.
Alopecia Totalis & Universalis:
Alopeciadan muzdarip bir kısım insan yama şeklinde dökülmüş bulunan saçlarına hiçbir tedavi uygulamadan yaklaşık bir yıl gibi bir süre zarfında tekrar kavuşmaktadırlar. Diğer durumlarda tüm saçlar veya tüm vücut kılları dökülebilir. Bu kadar geniş çaplı saç dökülmesinin bilinen bir sebebi yoktur ve saç folikülleri derinin altında yaşamaya devam ederler ve herhangi bir zamanda saç büyümesi imkanı vardır.
Diffuse Alopecia (Kadın Tipi Kellik) :
Diffuse Alopecia kadınlarda yıllar geçtikçe saç tellerinin incelmesi ile ortaya çıkar. Buna neden olan geniş bir çok sebep mevcuttur ve spesifik olarak tanımlanmış probleme tıbbi önerilerde bulunulabilinir. Bu türde saç kaybında saç tellerinin incelmesi yıllar içinde gelişir fakat kafa derisinin bazı bölgelerindeki saçlar çok zayıfladığından,yıkama ve tarama yaparken kel bölgeler apaçık seçilmeye başlandığında dikkatli olmak gerekir.
Saç kurumaya bırakıldığında son derece iyi görünür ve saç şeklinin nasıl olduğu önemli bir sorun değildir. Stres ve hormonal dengesizliğin bu duruma yol açan faktörler olduğu düşünülmektedir. Özellikle perma ve boyama gibi bazı saç şekillendirmelerinin ve yanlış kullanılan kozmetik ürünlerinin saç gövdesinin büyümesi üzerinde olumsuz etkileri vardır.
Traction Alopecia:
Traction Alopecia kadınlarda çok fazla stresin saç üzerinde oluşturduğu baskı nedeniyle ortaya çıkar. Ayrıca sık saç taramanın, takılan tokaların, kıvırıcıların ve saç kurutma makinesi ile saç kurutmanın sonucu olabilir.
Toxic Alopecia:
Yüksek teknolojinin kullanıldığı bir çağda yaşıyoruz ve çevremize sinsice sokulan kimyasalların pek çoğundan haberdar bile olamıyoruz. Toxic Alopecia bazı kimyasalların veya ilaçların alınması sonucu ortaya çıkabilir. Bu tür alopesi genellikle sıtma, dizanteri, tifo, cüzam gibi hastalıklardan sonra ortaya çıkar. Kimyasalların saçımız üzerinde olumsuz etkileri olabileceğini okumak sürpriz olmamıştır.
Psychosomatic Alopecia:
Bu tür saç kaybı stres ve travma ile ilişkilendirilmektedir. Kişinin saçlarını kaybedeceği konusunda hiçbir sebep yokken aşırı kaygılanmasıyla ortaya çıkar.
Alopecianın sık görülen diğer türleri:
Cicatricial Alopecia (yaralardan dolayı), Alopecia Adnata (doğuştan), Alopecia Follicularis (folikül yanması), Alopecia Senilis (yaşlılık), Alopecia Neurotica (sinir bozukluğu) dır.