This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
GELİŞİM PSİKOLOJİSİ • ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ ÖĞRETİM İLKE VE ÖĞRETİM İ YÖNTEMLERİ PROGRAM GELİŞTİRME İŞİ • ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME • REHBERLİK
Gelişim Psikolojisİ
1
yaşantılarından bağımsız olarak, kalıtımın etkisiyle geçirdiği biyolojik bir değişmedir. Öğrenme olmaksızın kalıtsal olarak belirlenmiş büyüme örüntüsüne göre doğal olarak gelişme demektir. En güzel örneği; döllenmiş yumurtanın ana rahminde dokuz ay on gün gibi sabit bir sürede düzenli bir sıra izleyerek gelişmesi ve fetüsün doğuma hazır hale gelmesidir. 1. Gelişimsel açıdan "olgunlaşma" hangi anlama gelmektedir? (2001 KPSS-3)
Eğitim psikolojisi (gelişim+öğrenme).
•
• Eğitim ortamlarını etkili biçimde düzenlemeyi amaçlar Uygulamalı bir bilim dalıdır Psikolojinin bulgularını eğitim ortamlarında kullanır.
•
Eğitim psikolojisinin çalışmaları yedi temel alanı kapsamaktadır; 1. Gelişim Öğrenme Öğretme Güdüleme Değerlendirme Kavramların gelişimi Problem çözmeyi öğrenme
2.
3. 4. 5. 6. 7.
A) Toplumsal olayların önyargısız biçimde ele
alınma becerisinin kazanılması B) Kişiliğin gelişmesi ve zenginleşmesi C) Ergenlik döneminde hızlı fiziksel büyümenin gözlenmesi
D) Toplum tarafından kabul gören davranışların
Problem çözme; en geniş anlamıyla sınamayı (denemeyi) öğrenmedir. Gelişim psikolojisi, bireylerin hayatları boyunca geçirdikleri her türlü değişim ve bireyler arasmdaki gelişimsel farklılıkları inceleyen bilimdir Gelişim psikolojisi; öğrenilmesi E) Bedensel büyüme ve gelişmenin gerekli davranış değişiklikleriyle tamamlanması 2. Bir anne bebeğine dokuz aylıktan itibaren tuvalet eğitimi vermeye başlamış ve onu lazımlığa alıştırmaya çalışmıştır. Ancak bebek bir buçuk yaşında lazımlığa oturma alışkanhğı kazanmıştır. Bebeğin lazımlığa oturma davranışını bir buçuk yaşında kazanması, hareket gelişiminde aşağıdakilerden hangisinin önemli olduğunu göstermektedir? (2003 KPSS-81) A) Davresel tepki C) Kalıtım D)Geribildirim E) Olgunlaşma Öğrenme Bireyin çevresiyle belli bir düzeydeki etkileşimleri sonucunda meydana gelen nispeten kalıcı izli davranış değişikliğidir. Hazırbulunuşluk Yeni bir öğrenme yaşantısı için kişisel yeterliklerin tümüdür. Olgunlaşmanın yanında önceki öğrenmelçri, ilgileri, tutumları, güdülenmişlik düzeyleri, yetenekleri, genel sağlık durumunu kapsayan kavramdır. Diğer bir deyişle bireyin eğitim pazarına getirdiği özelliklerin tümüdür. Kritik dönem Gelişim açısından önemli zaman dilimleridir. Çocukların bazı gelişim dönemlerinde ve yaşlarda belli tür öğrenmelere karşı yüksek duyarlılık gösterme eğiliminde oldukları dönemlerdir. Bu kavramların birbiriyle ilişkilerini değerlendirirsek; • Gelişimde önce büyüme ve olgunlaşma sonra öğrenme oluşur.
• • •
•
Öğretmene, gelişim süreçleri hakkında bilgi verir Davranışlarda meydana gelen değişiklikleri inceler İnsan davranışlarındaki biyolojik değişiklikleri inceler Tüm gelişim süreçlerini içine alır
B) Çevre
Öğretmenler öğrencilerinin değişik yaş dönemlerinde değişim gelişim özellikleri sergilediklerini bilmeli ona göre eğitim ortamları oluşturmalıdır. Her yaş döneminin gelişim özelliği birbirinden farklıdır. Aynı zamanda aynı yaş grubundaki bireylerin gelişimlerinde de bireysel farklılıklar görülebilmektedir. Öğrencilerin okul başarılarını etkileyen birçok gelişim boyutu vardır. Eğer bir kişi, çocuklaıı yetişkinlerin küçültülmüş bir modeli olarak görüyorsa gelişim psikolojisi hakkında çok az bilgisinin olduğu ileri sürülebilir. GELİŞİMLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR Büyüme Vücudun boy, kilo ve hacim olarak artmasıdır. Gelişme Bireyin büyüme, olgunlaşma ve öğrenmenin etkileşimi ile sürekli ilerleme kaydeden değişmesidir. Olgunlaşma Vücut organlarının kendilerinden beklenen fonksiyonu yerine getirebilecek düzeye gelmesi için, öğrenme
Gelişim Psikolojisl Olgunlaşma bir anlamda öğrenmenin önkoşuludur. Olgunlaşma kalıtımsal özellik taşır. Birçok psikomotor olgunlaşmaya bağlıdır. davranışın yapılması
Örneğin çocuğun konuşmayı öğrenmesi için kritik dönemi iki yaş civarıdır. Zaman kavramı bu dönem için önemlidir. Gelişim döneminde yenilikler ve değişimlerin oluşturduğu zaman bölümünü ifade eder. Diğer yaş grupları bu etkileşime girmemiş veya girememiş olabilir. Örnek; günümüzde ergenler arasında bilgisayar, cep telefonu, intemet kullanımı giderek yaygınlaşmaktadır. Çocukların çoğunluğu artık anaokuluna gitmektedir.
• Olgunlaşma,
kişinin doğuştan getirmiş olduğu potansiyelin zaman içinde ortaya çıkmasını ifade eder. Olgunlaşma ve etkileşiminin bir sonucudur. Buradaki bireyin önceki öğrenmelerini ifade eder. öğrenme öğrenme
• Hazırbulunuşluk,
3.
Yaşam sürecindeki gelişim sorunlarını aşağıda-kilerden hangisi en iyi özetler? (2001 KPSS-1) A) Farklı dönemlerde farklı gelişimsel sorunların olması nitelikte
GELİŞİMİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER A. B. C. Kalıtım Çevre Kritik Dönem
B)
Ergenlik döneminde gelişimsel sorunların çocuğun eğitimle ilgili olması azalıp, biyolojik sorunların artması
I.Kahtım Anne babadan genetik yolla geçen özelliklerdir. Cinsiyet, göz rengi, zeka kapasitesi, fiziksel özellikler, yaratıcılık ve düşünme kapasitesi, problem çözme becerileri, bazı kişilik özellikleri vb. 2. Çevre Çevre bir anlamda içinde yaşadığımız ortamdır. Çevrenin etkisi döllenmeden itibaren başlar. Bazı fiziksel görünüm özellikleri, zekanın kullanım oranı, eğitim düzeyi, bazı kişilik ve karakter özellikleri çevre etkileşimi sonucu ortaya çıkar. Çevrenin bireyin gelişimi üzerindeki etkileri değişik boyutlardadır; • Doğum öncesi etkiler • Doğum sırasındaki etkiler • Doğum sonrasındaki etkiler • Ana babanın yetiştirme tarzı • Aile parçalanması • Hormonlar • Ailede kaçıncı çocuk olduğu vb. 3. Kritik dönem • Her davranışın bireylerce kazanılması gereken dönemleri bulunur. Eğer bu davranışlar ilgilı oldukları dönemde (yaşta) kazanılmazsa sonraki dönemlerde kazanılmasında güçlükler görülür. 4.
C) Yetişkinlik yıllarında psikolojik sorunların
D) Çocukluk yıliarında ortaya çıkan
gelişimsel sorunlarm giderilmesi en zor olan sorunlar olması
Orta yaş döneminin gelişimsel sorunlarının yaşlılık döneminde de devam etmesi A) Büyüme B) Yaş Gelişimle ilgili aşağıdaki kavramlardan hangisi "çocuk, gelişim sürecinin belirli dönemlerinde, belli tür öğrenmeleri daha yoğun gerçekleştirir" ifadesini açıklar? (2002 KPSS-73) C) Kritik dönem D) Zaman E) Gelişme
E)
6.
12 aylık bir çocuğun annesine, "Bu aylarda onunla sık sık konuşmalısınız. Bu dönem onun sözcük dağarcığının gelişeceği bir dönemdir." denildiğinde, gelişim açısından aşağıdakilerden hangisinin önemi. vurgulanmaktadır? (2002 KPSS-76) A) Çevre B) Kritik dönem C) Deneyim D) Olgunlaşma E) Uyarıcı zenginliği
•
Çocukların bazı gelişim dönemlerinde bazı tür öğrenmelere karşı duyarlılık gösterdikleri, çevre etkilerine karşı daha duyarlı oldukları. düzenlenen öğrenme yaşantılarını diğer dönemlerden daha hızlı kazandıkları döneme kritik dönem denir.
Ünsal'ın babası polistir Ünsal oyunlarında babası gibi polis olmakta, polis rolünü
Bu durumu aşağıdakilerden hangisine örnek verebiliriz? (2004 KPSS-3) A) Yansıtma B) Özdeşini kurma C) Transfer D) Pekiştirme E) Belirtme .oynamaktadır.
iki yaşında işitme kaybına uğrayana oranla konuşmayı daha güç öğrenir ve konuşma becerisi açısından geride kalır. konuşmayı da öğrenirler. Aşağıdaki gelişim kavramlarından hangisi internet ve cep telefonu gibi yeni iletişim araçlarının ve boş zaman etkinliklerinin ortaya çıkmasını açıklamak. Özellikle ergenler günümüzde çok fazla internet kullanmakta.Gelişim Psikolojisİ 7. Ancak ikizlerden doğum sırasında işitme kaybına uğrayan. B) Gelişim bir bütündür. Tek yumurta ikizi olarak doğan çocuklardan biri doğum sırasında diğeri de geçirdiği bir kaza sonucu iki yaşında işitme yeteneklerini kaybederler ve konuşmayı da öğrenemezler. kalıtımın etkilerinin bir A) Konuşma becerisi açısından genetik olarak belirlenmiş bireysel farklar vardır B) Gelişim süresince bazı becerilerin kazanılması açısından kritik dönemler vardır C) Yaş ilerledikçe dil öğrenme de güçleşir D) Dil öğrenme becerisi büyük ölçüde biyolojik olgunlaşma düzeyine bağlıdır E) İnsanlar kendilerini konuşmayı öğrenmeyi yetenekli kılan bir yapı ile doğarlar . Her ikisi de dokuz yaşına geldiklerinde ameliyat olurlar ve işitme yeteneklerine kavuşarak. • Gelişim baştan ayağa. C) Gelişimde kritik dönemler vardır D) Gelişim genelden özele doğrudur. • Gelişim süreklidir ve belli aşamalarda gerçekleşir • Gelişim nöbetleşe devam eder. konuşmayı öğrenmesine rağmen. GELİŞİM GÖREVLERİ MODELİ (HAVİGHURST) Robert Havighurst 1948 yılında gelişimsel görevler üzerinde yoğunlaşan insan gelişimi konusunda bir kuram ortaya çıkarmıştır. D. Olgunlaşma Çevre Kalıtım SON ÇOCUKLUK GELİŞİMİN BOYUTLARI A. çevre ürünüdür. iki yaşında işitme kaybına uğrayan karde-şine oranta geri kalmasını açıklar? (2003 KPSS-82) • Gelişimde kritik dönemler vardır. içten dışa doğrudur. Özden'in bu davranışı zaman İçinde kazanması ne ile açıklanabilir? (2004 KPSS-4) A) B) C) D) E) Geribildirim Zeka . 10. ile E) Gelişim. Ahmet top oynarken önceleri elleri kolları. artık bu davranışı rahatlıkla yapmaktadır. Fiziksel Gelişim Zihinsel Gelişim Dil Gelişimi Sosyal Gelişim GELİŞİM DÖNEMLERİ I2 18 24 İLKÇOCUKLUK 8. Aşağıdakilerden hangisi doğum sırasında işitme kaybına uğrayan çocuğun. B. Daha önceleri küçük nesneleri ağzı dar şişenin içine sokmakta zorlanırken. • Gelişim genelden özele doğrudur. • Gelişim bir bütündür. C.tadır? (2003 KPSS-80) A) B) D) E) Olgunlaşma Büyüme Kritik dönem Hazırbulunuşluk BEBEKLİK ERİNLİK Lii 1 I 4 GENÇLİK 1 ÇOCUKLUK ERGENLJK GELIŞİMİN İLKELERİ • Gelişim kalıtım ve çevre etkileşiminin bir ürünüdür. C) Tarihsel zaman 9. kasları geliştikçe yalmzca elleri ile topu tutabilmedir. • Gelişimde bireysel farklıklılar vardır. göğsü yardımıyla topu tutarken. internette sohbet etmekte (chat) ve cep telefonu kullanmaktadır. Bu durum gelişimin hangi ilkesiyte açıklanır? (2004 KPSS-2) A) Gelişimde bireysel farklar vardır.5 yaşındadır. Özden 1.
Bu dönemde. Fetüs: 3. Ergenlikte gelişim görevleri • Mezoderm: Orta tabakadır. Genetik yapısı 23 anneden 23 babadan olmak üzere toplam 46 kromozomdan oluşur. karaciğer. A. • örnek: 2 yaş civarında konuşmayı öğrenemeyen çocuk sonraki dönemlerde konuşma güçlüğü çeker. solunum. D. • Birçok reflex gelişir. Bedensel Gelişim: Boy. saç. C. Okul dönemi gelişim görevleri • El göz koordinasyonunu sağlama ince motor kas • • • • gelişimini sağlama. Sindirim. psiko-sosyal gelişim. Bunları kısaca ele alırsak. ayda) • 4. Gelişim dönemleri ortak özellikleri kapsayan yaş aralıklarıyla ifade edilir. duyu organları. FİZİKSEL VE DEVİNİMSEL GELİŞİM Gelişim genel olarak üç bölümde incelenebilir. Embriyo: 3-8 hafta arasındaki döneme denir. B. akciğer gibi önemli organlar meydana gelir. sinir sistemi. Bunlar fiziksel gelişim. iskelet sistemleri ile • Duyusal bağımsızhk kazanma • • • • • Karşı cinsleriyle ilişkiler geliştirme Toplumsal sorumluk alma Meslek seçimi Aile kavramına ilgi gösterme evlilik Bağımsız bir birey olarak hareket edebilme salgı ve dolaşım sistemleri meydana gelir. DölüfcDöllenmeden sonraki (zigot) ilk 1-2 haftalık döneme denir.8. Zigot: Döllenmiş yumurtaya zigot adı verilir. aydan itibaren başlar. bilişsel gelişim.(4. aylarda temel vücut yapısı tamamlanır. . Yeni ve değişik oyunlar öğrenme Yaşıtlarıyla olan ilişkilerini zenginleştirme Okul programına uyma ( okuma yazma öğrenme) Sorumluluk alma • Ekdoderm: En dıştaki tabakadır. • Doğduğunda boyu 50 cm. aydan sonra beyne gönderilen uyaranlara tepki vermeye başlar • Beynin 7. • Endoderm: İç tabakadır. Embriyo gelişerek vücut organlarını meydana getirecek tabakalar meydana getirmeye başlar. tırnak ve dişlerin bir kısmı oluşur.5. Kas. Okul öncesi dönem gelişim görevleri • • • • • • Yürümeyi ve koşmayı öğrenme Öz bakım becerilerini geliştirme El göz koordinasyonu sağlama Cinsiyet farklarını öğrenme Mode! alma (aile) sosyal ilişkiler kurma. dış deri. Doğum öncesi fiziksel gelişim Bebeklik Dönemi fıziksel gelişim (0-2 ) İlk Çocukluk Dönemi fiziksel gelişim (2-6 ) Okul Döneminde fiziksel gelişim (6-12 ) Ergenlik Döneminde fıziksel gelişim (12-18) • O dönemde yerine getirilmeyen görevler mutsuzluğa yol açar. kas ve sinir sistemleri koordineli olarak çalışırlar. E. Cinsiyet belirlenebilir. beden gelişimi ve psiko-motor gelişim olarak iki boyutta incelenir. Doğum öncesi fiziksel gelişim Bireyin hayatı anne ve babadan gelen 23 çift kromozomun anne karnındaki yumurtada birleşmesiyle başlar. • Kalp atışı düzenlidir. aylarda çalışmaya başladığı iddia edilmektedir. Bunlar. • 5. Devinimsel gelişimde • Bu dönemde beyinde elektriksel etkinlikler meydana gelir. Duyu organları. Fiziksel Gelişim Dönemleri: • Bireylerin gelişiminin dönemler halinde gerçekleştiği ve her dönemin gelişim görevleri olduğunu belirtmektedir.Gelişim Psikolojisl • Kritik dönem kavramından hareketle bu modeli geliştirmiştir. ağırlık ve hacimsel artışla birlikte vücudun sistemlerinin kendilerinden beklenen fonksiyonları da kapsar. Fiziksel gelişim. • Bebek görünümü vardır. Ağırlığı ise 2500-4300 gramdır. • Beynin gelişmesiyle birlikte organizma artık hem biyolojik hem de psikolojik bir varlık demektir. Devinimsel Gelişim: Zihin ve kas kooordinasyonuna dayalı davranışların gelişimidir. Toplumsal kuralları öğrenmeye başlama A.
KROMOZOM. • DNA. 22 çifttir Genozom: Cinsiyet kromozomlardır. . büyük puntolu kitapian incelemeye daha mûsaîttir. FETÜS şeklinde bir geiışım sırası işlemektedir. Sekizind ayda destekfe ayakta durabilir. Altı aya kadar renkleri ve şekîlleri ayırt edebilirfer. Bebeklik Dönemi Fiziksel Gelişim (0-2 yaş) • Bedensel Gelişim: Doğum öncesi gelişimden sonra fiziksel gelişimin en hızlı olduğu dönemdir.Gelışım Psikolojisİ • İnsan yaşamında fiziksel gelişîmin en yoğun olduğu ayda elinden tutularak yuruyebîlîr. Altı ayiık bebek doğum ağırlığının iki katına ulaşır Bebeğin kalp atışs yetişkinin yaklaşık iki katı kadardır. Bunun nedeni ise karmaşık ve spesifik bir yapıya sahip olmasıdır. B. EMBRİYO. İlk Çocukluk Dönemi fiziksel gelîşim (2-6 yaş) • Bedensel Gelişim: Bedensel gelîşim bebeklik dönemine göre daha yavaştır Sinîr sîstemî geüşiminî büyük ölçûde tamamlar. Genotip : Anne babadan kalıtım yoluyla geçen yapılan ifade eder Fenotip: Genetik yapının çevrenin etkisiyle oluşan dışandan gözlenebilen şeklidir. Dokunma duyusu en geiişmiş duyudur Bu duyuyu çevresini tanımada da kullanır C. • Psiko-motor Gelişim: Bebek doğduğunda vücudunu kontrol edecek güçte değildir. • O. ZİGOT. • Kadının cinsiyet kromozomları her zaman XX düzenindedir. Okul Döneminde Fîziksel Gelişim (6-12 yaş) • Bedensel Gdişim: bedensel gelişim bir önceki döneme göre daha yavaştır Dokuz yaşına kadar erkek çocuklar kızlara göre daha uzun ve ağırdıriar Kız çocuklann 10-15yaş aras: boy ve ağıriıklan yaşıtı olan erkekleri geçer Fakat ericekîer daha harekeîli ve fîziksei etkînükiere yoğun îigî duyariar Sinır sistemi geüşimi îamamfansr Kalp atış hızı yetişkine çok yakındır. Dış görünüştür Androjeni: Bireyin kendi cinsiyetini reddetmeden erkek ve dişi özelliklerini potansiyeüer ölçüsünde taşımasıdır. Bebek bir yaşında doğumdaki boyunun yaklaşık yarısı kadar uzar. 12 aylık olunca bağımsız olarak yürüyebilir. Bebekte bu dönemde refleksif ve denetimsiz vücuî hareketleri gözlenir. Özellikle annesinin sesini iyi tanır.000 gen bulunur • Kişinin tüm genetik özelliklennın kodlandığı DNA !ar bu genlerde bulunur • Genler baskın ve çekinik olmak üzere iki çeşittir • Down sendromu genetîk bir bozukluktur Bireyde fiziksel ve zihinsel bozukluklar görülür • Erkeğin cinsîyet kromozomları XY düzenîndedir. Beş ayiık bebek başının kontrolünü sağlayabilir Bebek yedî aylık olunca kendi başına oturabilir. GEN. Çocuk yaklaşık 12-30 aylar arasında altını ıslatmamayı öğrenir Süt dişieri 5-8 aylarda çıkmaya başlar ve yakiaşık olarak 2. îç salgı bezieri bu dönemde oldukça önemlidir Troid bezî yeterince salgı öretmese bedenseS ve zîhînsei gelişim yavaşlar Gırîlağın iki yanındakî bu bez yeterii salgıyı sağlayamazsa çocuk edügenL îembeî ve sindirim güçlüğü çeker Psiko-motor Geiişim: küçök kas becenleo geiişir Bu sayede güzel sanaîlar müzik ve el işâerine îlgi duyariar Ergenlik Döneminde fiziksel geiişim (12-18 yaş) • E. Beş yaşına kadar beyin ağıriığı yetişkinin % 90 ına ulaşır Kalp atış hızı ilköğretime başlayınca yetişkine ulaşır Psiko-motor Gelişîm: Bu dönemde çocukfann etkinlık seviyeleri çok yüksektir Uzun süre bir yerde oturamazlar Kaba motor hareketi sağlayan kaslannı daha sık kullanıriar Çocuğun hareket sayısı ve hareketlennin niteliğînde artma göztenir Dönemin sonlanna doğru iki tekeriekli bisiklete binebilirler Yazma çîzme gibi küçük kas becerilerinde acemilik göztenîr Duyulann Geüşimi: Çocuğun görme duyusu. Onun ayda emekler ve on birind • • Duyulann Gelişimi: Yeni doğan bebeğin işîtme duyusu oldukça gelişmîştir Tanıdık ve yabancı sesleri ayırt edebilir.5 yaşlarında tamamlanır. • Yumurta ve speımde 23'er kromozom bulunur Bunlar birfeşince zigotu oluşturur 46 kromozom meydana gelir • Her kromozom içinde yaklaşık 20. Bebeğin sinir sistemi gelişim îlkelerine uygun olarak merkezden uçlara. Bebeklerin koklama ve tat alma duyulan da çok getişmiştir. içten dışa doğru gelişir. Farklı tat ve kokulan ayırt edebilirier. Çocuk yaklaşık dönem doğum öncesi dönemdir. DÖLÜT. Çünkü göz geiişimi diğer duyulara göre daha geç tamamlanır. Otozom: vücut kromozomlarıdır. Kız bebekfer boy ve ağırlık olarak erkeklere göre daha yavaş gelişirter. 1 çifttir.
Evresinde küçük kas becerileri ve görme algısı tam olarak gelişmediği için kalın kalem ve büyük puntolu kitaplar kullanılmalıdır. Bu dönemde cinsiyet salgı bezleriaktif hale gelerek cinsiyet hormonu üretir. müzik gibi etkinliklere yönlendirilmelidir. Çocuklarda sinir sisteminin gelişimi okul öncesi dönemde tamamlanır. Kızlar 1112. öğrendyi incitebilecek şekilde etiketlemesi göstermesi B) Öğrencinin özellikleriyle yakından ilgilendiğini C) Öğrenciye beslenen olumlu duyguları iletmekte yetersiz kalması dikkat çekmesi • Çocuğun kız veya erkek olduğunu bilmesi bir diğer anlamıyla farkına varması ilk çocukluk döneminde gerçekleşir. İlköğretim 1. benlik algısına D) Ergenlikte ortaya çıkan bedensel farklılıklara E) Okul başarısını etkileyecek bir davranış şekli olması • • Fiziksel Gelişimin Eğitim Açısından Sonuçları • Okul öncesi dönem çocukların uzun süre bir yerde oturmaları mümkün değildir. Bir öğretmen. Daha sonra zihin ve kas koordinasyonu gelişerek bu uyumsuzluk ortadan kalkar. Psiko-motor Gelişim: ergenlik dönemindeki yoğun fizyolojik değişim devinimsel becerilerde acemilik gözlenmesine neden olur. Ergenin kısa zaman diliminde geçirdîği fiziksel değişim ve gelişim bazı sorunları da beraberinde getirir. İki yaşındaki bir çocuk salıncakta yardımsız sallanmak istemekte. • Fiziksel gelişimin en hızlı olduğu dönemler. okulda bazen idrarını kaçırmakta ve kendisi de bu durumdan rahatsız olmaktadır. 11. kendisini tutmaya çalışan annesinin ellerini itmektedir. Hızlı fizyolojik değişme vücut yapısında büyük farklılıklara neden olur. El. doğum öncesi. sınıftaki bir öğrenci. Bu durumda. Küçük kas gelişiminde yetersizlik gösteren öğrencilere resim ve yazı çalışmaları yaptırılmalıdır. • C) Çocuğa. erkeklerde ise kas dokusu fazlalaşır. erkekler ise 13-15 yaşları arasında buluğa ererler. Ergenlik dönemindeki gencin fıziksel özellikleri etkiler. 13. "Dev adam. Çocuğun bu davranışı hangi gelişimsel özellik ile açıklanır? (2001 KPSS-4) A) Yatkınhk B) Özerklik E) Merak C) Üretkenlik • D) Özdeşim 12. Vücudun tüm organları değişiklikten etkilenir. gel buraya" diye çağırmaktadır Gelişim Psikolojisi açısından öğretmenin bu davranışı neden sakıncalıdır? (2001 KPSS-9) Fiziksel gelişim özet. sınıf arkadaşlarına göre uzun boylu ve kilolu otan bir 7sınıf öğrencisini. Ergenliğin son döneminde vücut koordinasyonu yetişkinlik düzeyine ulaşır. Kızlarda yağ dokusu. Bu dönemde yoğun fizyolojik ve hormonal değişim yaşanır. Erkelerde ses tonu. 0-2 yaş ve ergenlik dönemidir. az su içmesini ve sulu gıdalardan kaçınılmasını söylemek D) (drarını kaçırmaması uyarmak için çocuğu sık sık E) Durumu çocuğun ailesine ileterek soruna birlikte çözüm aramayı önermek .Gelişim Psikolojisİ • Bedensel gelişim: Ergenliğin ilk dönemine buluğ (erinlik) dönemi denir. İlköğretim döneminde görsel algılama ve küçük kas becerileri normale döner. A) Bireysel farklılığı. sınıf öğretmeni için en uygun yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-84) A) Çocuğu doktora göndermek B) Okul yönetimine haber vermek • İlköğretimin I. kızlarda ise adet görme bu dönemin belirtileridir. Ergenlik dönemi fiziksel gelişimin (0-2) yaş döneminden sonra en yoğun olduğu dönemdir. ayak ve beden gelişir. Öğrenciferin enerjilerini olumlu olarak kullanabilecekleri spor. Bu durum yaramazlık olarak değerlendirilmemelidir.
hızlı bedensel değişikliklerin etkisiyle ortaya çıkabilecek durumlardan değildir?(2002 KPSS77) 20. Bu yüzden de arkadaşları hızlandırmasına yardımcı olabilmek için anne ve tarafından "fazla duygusal ve kız gibi davranmakla" babası aşağıdakilerden hangisini yapmalıdır? suçlanmaktadır. (2004KPSS-12) Buna göre üniversite üçüncü sınıfta olan İbrahim'in karşı cinsle duygusal ilişkiler kurmakta başarılı ve kendi cinsinden sosyal arkadaşlıkları olduğu da düşünüldüğünde aşağıdakilerden hangisi söylenebilir? (2002 KPSS-71) A) B) C) D) E) Androjen cinsel rol kimliğine sahiptir Erkek cinsel rol kimliği gelişmemiştir Homoseksüel eğilimlere sahiptir Kadın cinsel rol kimliği gelişmiştir Kefıdini kontrol edemeyen bir yapıdadır A) Uzun sürse de ayakkabısını kendisi bağlayıncaya kadar çocuğa yardım etmeden beklemek önceden çatal ve bıçakla küçük parçalara ayırmak yanlışlarından öğrenmesine fırsat vermek korumak B) Çocuğun yiyeceği et. Aşağıdakilerden hangisi ergenlik dönemine erken giren bireyler için söylenemez? (2002 KPSS-72) A) Arkadaşları tarafından lider olarak kabul edilirler B) Zeka düzeyleri yaşıtlarında daha yüksektir C) Sosyal gelişim düzeyleri yaşıtlarından farklılaşır D) Cinsel rol kimliklerini kazanmaya başlarlar E) Kimhk gelişimi ile ilgili karmaşalar başlar 19. Aşağıdaki ifadelerden hangisi ergenlik dönemindeki gelişim özellikleri ile ilgili olarak yanlış bir açıklamadır? (2003 KPSS-90) A) Gençlerin ayna önünde geçirdikleri zamanın artması A) Ergenlerin meslek seçimine yönelik olarak bilgi toplamaya başlanan bir dönemdir kurabilecekleri kişiler aralar B) Dış görünüşlerinin iyi olmadığına ilişkin kaygılar oluşması C) Bedensel değişımin sakarlıklara neden olması B) Ergenler bu dönemde model alarak özdeşim C) Ergenler bu dönemde sosyal rollerdeki cinsiyete bağlı farklılaşmaları öğrenirler D) Reddedilme korkusuyla sosyal etkınliklerden kaçınma E) Kendine özgü bir değerler ve kav sistemi oluşturma ramlar D) Ergenler bu dönemde kimlik geliştirme çabaları sırasında karmaşa yaşarlar E) Ergenler bu dönemde her konuda ailelerinin dediklerini yapmaya çalışırlar 17. Ahmet duygusal bir film izlediğinde göz yaşlarını 18. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde ergenlik döneminin hemen başında çıkan özelliklerden biri yeralmaz? (2004 KPSS-11) A) Karşı cinse ilginin artması B) Bireyin kendisini farklı ve üstün bulması C) Arkadaşlara yönelimin artması D) Ahlaki değerlendirmelerde Başkalarının tepkisinin önemsenmesi E) Zihinsel gelişimin en üst düzeyine erişmesi . tavuk gibi besinleri C) Çocuğun davranışlarına hiç sınır koymayıp D) Çocuğu olabildiğince sınırlayarak kazalardan E) Çocuğun her işini başkasına yaptırmak 15.Gelişim Psikolojisİ 14. Aşağıdakilerden hangisi ergenlik döneminde. 3 yaşındaki Mehmet'in davranış gelişimini tutamamaktadır. Aşağıdakilerden hangisi kişi üzerinde arkadaş gruplarının etkisinin ve baskısının en fazia olduğu dönemdir? (2003 KPSS-79) A) Ortaöğretim B) Yükseköğretim C) Temel öğretim D) İlköğretim E) Okulöncesi 16.
Bireylerin dünyayı tanıma. Dengeleme: Örgütleme işleminin uzantısıdır. uyum sağlama (özümleme. Bireyin çevresiyle etkileşerek çevreye ve çevresindeki değişmelere uyum sağlamasıdır. Çocuğun ilk defa gördüğü koyuna "köpek" demesi özümlemedir. Uyma (düzenleme): Var olan şemalar yeterli değilse uymaya çalışılır. Çocuk için yeni olan şeyler bilişsel dengeyi bozar.8 BİLİŞSEL (ZİHİNSEL) GELİŞİM Gelişim Psikolojisİ Şema: Çevreyle etkileşim sonucu oluşan davranış ve düşünce kalıplarıdır. öğrenmeyi ve anlamayı içeren zihinsel faaliyetlerdir. olayı daha önceden kendisinde var olan bilişsel yapının içine almasına denir. Zihinsel. düşünme ve dil gelişimi kapsar. abi. Örnek. dünyayla baş etme yolları. Bilişsel gelişim akıl yürütme. baba. Bebeğin ilk şeması emme ve yakalama reflexleridir.. dokuz aylık çocuk ise sallar. Örgütleme. Mevcut yapıyı (şemayı) yeni durumlara. Karşılaşılan yeni obje. . Piaget'e göre gelişim. Piaget'e göre zihinsel gelişim DENGE-DENGESİZLİKYENİDEN DENGE süreci olarak tanımlanır. Daha sonra görme. kalıtım ve çevrenin ürünüdür. İki aşamalıdır. Zihinsel sürece aşırı yüklenme sonucu kafanın karışması buna örnektir." şeklinde saymaya başlar. Örnek: Kuşlarla ilgili şeması olan çocuk konuşan papağan gördüğünde "bu ne?" diye soracaktır. Önce zeka kavramı ile ilgilenmiştir. tutma. Örnek iki aylık çocuğa çıngırak verdiğimizde onu ağzına götürür (dünyayı tanıma şeması emmedir). yapılarıdır. Beynimizdeki şemalar sürekli dengeleme eğilimindedir. Böylece onu özümlemeye çalışır. Ona göre zeka çevreye uyum sağlayabilme yeteneğidir. atar (şemaları farkhlaşmaya başlamıştır) 7 yaşında Ayşe isimli öğrenci 'andımız'ı okurken "büyüklerimi saymak ne demek?" dediğimizde 'anne. Önemli kavramları Piaget'e göre insanlar doğuştan iki temel zihinsel eğilimle dünyaya gelirler. Çalışmalarını çocuklar üzerinde yapmıştır. Bilişsel gelişim ile ilgili en çok kabul gören yaklaşım Jean Piaget'in geliştirdiği kuramdır.. şekillendirme sürecine düzenleme denir. olaylara göre yeniden biçimlendirme. Birey yeni karşılaştığı olay ve nesneleri beynindeki şemalarla açıklamaya çalışır. Dünyayı algılama ve anlamaya dönük bilişsel süreç ve etkinliklerdir. organizmanın kendini ve çevresini anlama süreci olarak ifade edilebilir. Zihin yeni bilgilerden dolayı her zaman dengede durmaz. Daha sonra özümleme ve uyum süreçleri ile denge yeniden kurulur. bilişsel süreçler çocuğun dünyayı anlamasını sağlar. anlama çabası yeni şemalar oluşturma.. işitme. Bireyin çevresindeki problerrileri anlama. Özümleme ve uyma (Düzenleme) Özümleme: Var olan şemalarla açıklamaya çalışma sürecidir. Kuş olduğunu öğrendiğine kuşlar şemasında "konuşan kuşlar da var " diyerek oluşan dengesizlik durumu dengeye kavuşacaktır. Eğer var olan şemalar yeterli değilse uymaya çalışılır. 'r En temel zihinsel yapılardır Balık tutma gibi davranışsal ya da balık tutmayı bilme gibi bilişsel olabilir. Başka yazarlar şemayı "bilişsel yapı" olarak ifade etmektedirler. fikir. Piaget'nin Bilişsel Gelişim Kuramı > > > > Kuramının temelinde çocuklarla yetişkinlerin dünyalarının farklı olduğu görüşü oluşturur. özümleme. vurma ve itme şemaları gelişir Bireyin öğrenme aracıdır Yeni gelen bilginin içine yerleştirileceği çerçevedir. Bunun yanında Bruner ve Vygotsky'nin bilişsel gelişim kuramlarına da yer verilmiştir. döndürür. Bir anlamda çevre ile başa çıkmaktır. Bilişsel gelişim. objelere. Yeni bilgiler sürekli dengeyi bozar. Yukarıdaki koyun örneğinde çocuk koyunlarla ilgili yeni bir şema oluşturur ve eski şemalarda yeniden düzenleme yapar. uyma ve organize etme şeklinde devam eder. Biliş. çözme. Bütünlüğün dengeli ve tutarlı olmasını ifade eder. Piaget'e göre Bilişsel Gelişimi Etkileyen Faktörler 12345Olgunlaşma Yaşantı Uyum Örgütleme Dengeleme • • > Her yaşantı özümleme ve düzenlemeyi kapsar. Uyum Sağlama (Adaptasyon) Çevreye uyma yeteneğidir. uyma) ve dengeleme > > > • • Örgütleme(Organizasyon): Süreçleri sistemli ve tutarlı halde koordine etme ve fıkir ile eylemleri birleştirme çabasıdır.
• Dikkatini belli nesnelere odaklayabilir • Döngüsel tepkiler görütür • Taklit ve oyunlar görülür 2. İşlem öncesi dönem (2-7 yaş) Tersine çevirememe. Dönem kuramcılarından olan piaget. • Piaget işlem terimini mantıksal düşünme olarak almaktadır. "2 kere 8 kaç eder?". Olay ya da nesnelerin yalnızca bir yönüne odaklanma söz konusudur. Odaklaşma: Korunum kavramıyla yakından ilgilidir. Ben merkezlilikten uzaklaşılır Korunum ilkesi kazanılmıştır Yaparak yaşayarak öğrenme bu dönemde daha etkilidir • Somut • • • • • • 4." Tek özelliğe göre sınıflama ve sıralama vardır İlk akıl yürütme faaiiyetleri (düşünme) başlar Korunum ilkesi kazanılmamıştır. Sembolik evre: Hayatın tümüyle formüller ve simgeler yoluyla kavranmasıdır. Saklanan nesneleri bulma yeteneğinin kazamlmasıdır. > Evreler değişmez bir şekilde belli sıra ile ortaya çıkarlar > Sonraki öncekinin kazanımını içerecek şekilde hiyerarşi oluşturur. bilişsel gelişimin evreler halinde gerçekleştiğini savunur. yaşayarak öğrenir. hacminin. değerlendirme) • İdeal. Bu tipik özellikler o evredeki bireylerin tamamında bulunmayabilir. Örnek. > Aynı evredekilerin gelişim oranlarında farklılıklar vardır. . 1. değer ve inanç sistemi yapılanır • Fikir dünyasıyla aktif olarak ilgilenilir. 1. BRUNER'İN BİLİŞSEL GELİŞİM KURAMI Bruner'e göre bilişsel gelişim yaşam boyu devam eder ve üç aşamada gerçekleşir. doktorlar vb. 2. tümevarım. İmgesel evre: bilgi. • Bu dönemde mantıksal düşünme gelişmemiştir. sentez. analiz.B\r işlemi tersinden düşünemezler. Eylemsel evre çocuk bu evrede nesnelerle doğrudan etkileşimde bulunarak. 3. 'r Gelişim kuramları evrenin tipik özelliğini belirler. Durum veya yaşantılar imgelerle beyne aktarılır. Örnek. Bu evrelerle ilgili 4 temel kural vardır. konumu değişse de miktarının. • Ben merkezci düşünme ve konuşma vardır (egosantrizm: çocuğun kendi bakış açısının olabilecek tek bakış açısı olabileceğine inanmasıdır) • Özelden özele akıl yürütme: İki özel durum arasında bağlantı kurarak akıl yürütmektir. fikir. • Kolektif monolog. Evre: Çocuğun birçok değişik durumdaki düşünce ve davranışının altında yatan zihinsel süreçlerinin özelliklerini yansıtan zaman süreci olarak tanımlanmıştır. • Dil hızla gelişir • Sözcüklerin yüzeysel anlamıyla harfi harfine anlaşıldığı dönemdir. • Akıl yürütme vardır • Ergen ben merkezüliği görülür • Olasılıklı düşünme vardır. düşünceler etkinliklere yansıtılır. ben merkezliliğin bir başka biçimidir. Örnek: karşıdan karşıya geçişlerde odaklaşma kazalara neden olmaktadır. İşlemi tersine çevirebilme ile yakından ilgilidir. Çevresindeki olay ve nesneleri çeşitli sembollerle ifade etme Başlangıçtaki ben merkezlilik giderek azalır Somut işlemler dönemi (7-11 yaş) bağlı düşünme (duyu organlarına düşünme) yoluyla problem çözme vardır Mantıksal düşünme geüşir Birden fazla özelliğe göre sınıflama ve sıralama Tersine çevirebilme kazanılmıştır. top oynama gibi.) Örnek. omlet yemediği gün "bu gün kahvaltı etmedik" demesi • Sembolik oyun ve düşünme vardır • Animizm: cansız nesnelere canlılık özelliği yüklemek Soyut işlemler dönemi (11 yaş ve üstü) • Soyut düşünme başlar • Üst düzey zihinsel düşünebilme (tümdengelim. Bilim adamları. sprey koltuk altına sıkılır. yaparak. Yaklaşık 9 aylık olduğunda kazanılır.Gelişim Psikolojisİ PİAGET'YE GÖRE BİLİŞSEL GELIŞIM DÖNEMLERI Piaget bilişsel gelişimin dönemler halinde gerçekleştiğini öne sürmüştür. Örnek: Her gün kahvaltıda omlet yiyen çocuğun. Bisiklete binme. yaygın biçimde sembolik sistemi kullanır. para deneyi. 3. "peki 8 kere 2 kaç eder?" Cevap: "biz daha sekizleri görmedik. ağırlığının değişmeyeceği ilkesidir. sözcükler ve kavramlar yoluyla edinilir. Duyusal Motor dönem (0-2 yaş) • Kendisini dış dünyadan ayırt etme • Refleksif davranışlardan amaçlı davranışlara geçme • Nesnenin devamlılığı: Bir varhğın göz önünden kaybolmasıyla tamamen yok olmadığıdır. (Korunum: objelerin şekli.
diğinde top sayısının değiştiğini düşünüyorsa. Piaget'in bilişsel getişim kuramında yeralan aşağıdaki kavramlardan hangisine bir örnektir? (2004 KPSS-6) A) B) Geriye dönebilirlik Nesne sürekliliği "Küplerdeki kil çok" der çünkü sayı boyutunda bağımlılık vardır "İkisinde de aynı" der. Piaget'ye göre. yaşın sonu Okula başlama yılları Ergenliğin sonu yetişkinliğin ilk yılları Yaşlılık dönemi B) C) D) E) Soyut düşünmenin en üst düzeye ulaştığı dönem Çocuk kimliğinden yetişkin kimliğine geçilen dönem Öğrenme üzerinde çevresel uyarıcıların en çok etkili olduğu dönem Bireyin kendini işe yaramaz hissettiği dönem 25. Bilişsel geiişimde bireysel farklılıklar göz önünde bulundurulmalıdır. Somut işlemler dönemindeki bir çocuğa eşit miktarda su doldurulmuş aynı büyüklükte iki bardak gösterilmiş ve hangisinde daha fazla su olduğu sorulmuştur. eline tebeşir tozu sürüp öğrencilerle tokalaşmak Caddede karşıdan karşıya güvenli geçişi öğretmek için. bilişsel gelişimde sosyal çevre ve kültürel yapının önemini vurgulamıştır. işlenmesi ve depolanması sıralı bir şekilde olur > Bilişsel gelişimde kişisel farkındalık önemli bir aşamadır > Sosyal farkındalık bilincinin elde edilmesi önemlidir. D) "Küplerdeki kil çok" der. Buna göre. Bu işlemin yapılmasmda dil önemli bir olgudur. içinden şiş geçirilmiş portakaldan yararlanmak. kendilerini sınıf yerine bir uzay kapsülündeymiş gibi düşünmelerini istemek B) C) D) E) 24. Mikropların dokunmakla nasıl bulaştığını göstermek için. A) B) C) "İkisinde de aynf'der. VYGOTSKY'NİN BİLİŞSEL GELİŞİM KURAMI Vygotsky. öğrencilerden. çünkü görelilik ilkesi henüz öğrenmemiştir. aşağıdaki öğretmen davranışlarından hangisi. Bu çocuğun "Bu üç bardakta mı yoksa diğer bardakta mı daha çok su var?" sorusuna aşağıdaki yanıtlardan hangisini vermesi beklenir? (2001 KPSS-5) 26. Ona göre tüm öğrenmelerin kaynağı sosyal çevredir. çünkü dönüştürme işlemini henüz başaramaz C) Korunum D) Dönüşebilirlik E) Çoklu sınıflama . soyut işlemler dönemi ise 12 yaş ve sonrasını kapsamaktadır. ekseni etrafında döndüğünü öğretmek için. Bilişsel gelişimin son aşaması Piaget'ye göre hangi dönemde tamamlanır? (2002 KPSS-74) A) B) C) D) E) Üniversiteye giriş yılları 11.5 yaşındaki Ebru'nun yatağının yanında bir müzik kutusu bulunmaktadır. Paraları tanırken. 21. Öğrenme bir bakıma kültürlemedir. Yani topluma ait düşünce ve inanç özelliklerinin çocuğa aktarılmasıdır. bardaklardan birindeki su üç bardağa paylaştırılmıştır. İşbirliği. Piaget'e göre bu çocuk hangi bilişsel gelişim evresindedir? (2004 KPSS-5) A) B) C) D) E) Didaktik evre Somut işlemler evresi Duyusal devinim evresi Soyut işlemler evresi İşlem Öncesi evre 22. E) "Toptaki kil çok" der. onun gözü önünde. çünkü miktar konumunu kazanmıştır. Zihinsei gelişim bağlamında "kritik dönem" nasıl açıklanır? (2001 KPSS-2) A) Cinsiyet ayrımının yapıldığı dönem A) Dünyanın. ilköğretim üçüncü sınıf düzeyine uygun degildir ? (2001 KPSS-6) Bruner'e göre öğrenme özellikleri. Bireyin belli bir bilişsel yeterlik kazanması içinde bulunduğu kültüre bağlıdır. somut işlemler dönemi 7-11 yaş. > Bilişsel gelişim birçok boyuttaki artışın ürünüdür. kodlanması. Bu durum. Çocuktan "İkisinde de aym" yanıtı alındıktan sonra. çünkü devamlılığı kavramını kazanmıştır nesnelerin 1. > Bilişsel gelişimde bilginin çözümlenmesi.10 Gelişim Psikolojisİ 23. kullanılmakta olan metal ve kağıt paralarla nelerin satın alınabileceğini göstermek. Müzik kutusu yatağın yanından alınıp başka bir yere bırakılınca Ebru müzik kutusunun var olmaya devam ettiğini anlamaktadır. yardımseverlik gibi toplumsal özellikler kültürleme yoluyla edinilir. bu eylemi drama ile canlandırmak Uzay yolculuğunu anlatmak için. Bir çocuk Sıra üzerindeki topların yerleri değiştiril.
Bir anne çocuğuna tabakta bir dilim kek verir ve çocuğunun yemesini kolaylaştırmak için keki bölmeye başlar.masının nedenidir? (2003 KPSS84) A) B) C) Soyut işlemsel dönemde bulunması Ben merkezci düşünce biçiminin etkili olması Somut işlemsel dönemde olması D) Kendinı çevresindeki nesnelerden ayırt edememesi E) Nesne devamlılığını kazanmamış olması . annesi bebeğin oyuncağı arkasına sakladığında. Ancak dokuz aylık olduğunda. Yedi aylık bir bebek annesi ile oyun oynarken. Bu durum aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2004 KPSS-10) A) B) Benmerkezci düşünce Algının seçiciliği 11 30. çok kek yemek istiyorum" der. annesi oyuncağı arkasına sakladığında.şurken. Aşağıdakilerden hangisi çocuğun. yeni ayakkabılarını göstererek "babaanne bak ayakkabılarım ne güzel" der. Çocuğa "keki üçe mi böleyim. Bu biçimde yanıt veren çocuk hangi bilişsel gelişim aşamasındadır? (2003 KPSS-86) A) B) C) D) E) Duyusal motor dönem Özümseme (asimilasyon) yapamadığı Ben merkezci düşündüğü bir dönem Miktar korunumunun kazanılmadığı bir Soyut işlemsel dönem C) Birleştirmeci (kombinasyonel) düşünce D) Empatik düşünce E) Tümevarıma düşünce dönem dönem 29. Dört yaşındaki bir çocuk babaannesi ile telefonda konu. ayakkabıları ken.Gelişim Psikolojisl 27. Aşağıdakilerden hangisi bebekteki bu davranış değişiminin nedenidir? (2003 KPSS-85) A) Soyut işlemsel dönemde bulunması B) Ben merkezci düşünce biçiminin etkili olması C) Somut işlemsel dönemde olması C) Birleştirmeci (kombinasyonel) düşünce D) Empatik düşünce E) Tümevarıma düşünce D) Kendini çevresindeki nesnelerden ayırt edememesi E) Nesne devamlılığını kazanmamış olması 28. bebek hemen dikkatini başka tarafa vermektedir. Aşağıdakilerden hangisi Piaget'nin bilişsel gelişim kuramı ite ilgili olarak doğru bir açıklamadır? (2003 KPSS-83) A) B) Benmerkezci düşünce Algının seçiciliği 31. beşe mi böleyim?" diye sorar.disi gördüğü için babaannesinin de gördüğünü san. Ali ergenlik dönemini yaşamaktadır Başkalarının kendisini anlamadığım yaşadıklarının yalnızca kendisinin başına geldiğini düşünmektedir. bebek annesinin arkasına doğru emeklemeye başlamaktadır. Çocuk da "çok açım beşe bölersen kek daha çok olur üçe bölme beşe böl.
32. İlköğretim beşinci sınıftaki Ayşe ile onun beş yaşındaki kardeşi Ahmet'in bilişsel gelişim dönemleri aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? (2002 KPSS-69) Ayşe A) Somut işlemler B) Soyut işlemler C) Soyut işlemler D) Somut işlemler E) İşlem öncesi Ahmet işlem öncesi somut işlemler işlem öncesi duyusal motor duyusal motor .
En önemli özelliği de bütün çocuklara eşit bir ortam sağlanmasıdır. Böylece dil gelişmeye devam eder. Bu onları yalnızlığa iter. • Bebeksi konuşma bireyin yalnızlığa itilmesine yol açar. düşünceler arasındaki ilişki bu semboller aracılığıyla gerçekleşir. • • İşitme engeli olan çocuklar özel eğitim almazsa toplumsal yalnızlığa itilir. Dil. ma-ma gibi • En geç bu dönemin sonuna kadar annesinin sesini tanımaya başlarlar 3. öğrenme. • Bir dilin temel sesleri o dilin fonemidir. refleksiftir • Ağlayarak sosyal iletişim kurarlar 2. akıl yürütme ile ilgilidir. Birey anlamları geliştirdikçe sembolleri daha kolay öğrenmekte ve uzun süre hatırlayabilmektedir. bir tür toplumsal semboller bütünü olup. Onlara (18-24 Aylar) • Sözcüklerin birleştirilme dönemidir • Kullanılan kelime sayısı artar • İki kelime peş peşe söylenerek anlamlı cümle kurulur • Kelimeler arasında bağlaç kullanılmadan sözcüklerin kullanılma biçimidir. Dil gelişimi bilşsel gelişimle paralellik gösterir. Sosyal Öğrenme Yaklaşımı Bu yaklaşıma göre dil. çocuğun taklit etmesi ve düzeltici geribildirim vermesi biçiminde gelişir. Yanlışlar düzeltilir. Agulama-Babıldama Dönemi (0-6 Ay) • İlk bir ay sadece ağlarlar • Bebek çeşitli sesler çıkarır • İhtiyaçları için ağlar • Sesleri bilinçsizce çıkarır. çocuğun çevresinde konuşulan dili içselleştirmesini. • Okul.12 DİL GELİŞİMI Gelişim Psikolojisİ göre önemli olan çevredir. algı. Çünkü duygu ve düşünceler ses organları kullanılarak ifade edilir. Pekiştirilen sesler sık tekrar edilir. TV. ana babanın model olması. Çevre çocuğun dili öğrenip öğrenemeyeceğini değil. • Dünyadaki bütün çocuklar konuşmayı yaklaşık 2-4 yaşları arasında öğrenirler. 4. Dil kazanma mekanizması. • Dünyada bütün kültürlerde çocuklar ilk yıldaki tüm sesleri ortak üretirler. Heceleme Dönemi (6-12 Aylar) • Sesleri kendi kendilerine tekrarlar • Konuşma organları olgunlaşmıştır • Heceler çıkarılmaya başlar • Örnek: ba-ba. hangi dili öğreneceğini belirler. 2. Bilişsel yaklaşım: dil öğrenmenin bilişsel gelişime dayalı olduğu görüşündedirler. Davranışçı Yaklaşım Sosyal Öğrenem Yaklaşımı Psiko-linguistik Kuram Davranışçı Yaklaşım Dilin pekiştirmeler yoluyla kazanıldığını savunmaktadır. • Ana dilini ilk 10 yılda öğrenemeyen çocuklar ya zor öğreniyor ya da hiç öğrenemiyor. Dil gelişimi ile ilgili kuramlar 3 grupta toplanabilir. 3. Bu kurama göre çocuklar doğuştan dil öğrenme donanımıyla dünyaya gelirler. • Çocuğun konuşmasındaki en önemli gelişme okula başlamasıyla gerçekleşir. 1. Bebekler sesleri tekrar ederken gündelik dildeki kelimelere benzer sesler çıkardıklarında çevresi tarafından pekiştirilirler. • Otoriter ve az konuşulan ev ortamları dilin gelişimini olumsuz etkiler. okuma sözcük dağarcığını geliştirir. • İki dili birlikte öğrenen çocuklar birlikte oldukları akranlarının dilini onlar kadar kolay ve doğru kullanamazlar. • Örnek: Anne su 5. DİL GELİŞİM AŞAMALARI 1. Telgrafik Konuşma Dönemi Eğitim öğretimde iletişimin sağlıklı ve etkili bir biçimde gerçekleşebilmesi için dil gelişimi çok önemlidir. Psiko-linguistik Kuram (Chomsky) Davranışçı ve sosyal öğrenme kuramlarına eleştiri getirmiştir. Her birey doğuştan bir 'Dil Kazanma Mekanizmasına" sahiptir. İlk Gramer Süreci (24-60 Aylar) • Cümleler ve gramer kuralları hızla öğrenilir • Kelime haznesi genişler • Kurallı ve grameri uygun cümleler gelişir. Normal gelişen her çocuk dil öğrenir. Biyolojik yaklaşımdır. Dil. Beden dilini kullanma bir tür dil kullanımıdır. kurallarını anlamasını ve daha sonra gramer kurallarına uygun olarak konuşmasını sağlar. Dil aynı zamanda psikomotor bir davranıştır. Farkh çevrelerden gelen çocuklar burada gelişme imkanı bulur. . Tek sözcük Dönemi (12-18 Aylar) • Konuşmanın başlangıcı sayılır • Konuşmada kritik dönemdir • Tek sözcükle çok şeyler anlatılmaya çalışılır • Morgem: Tek sözcükle çok şeyin anlatılmasına verilen isimdir. Bebekte sesli iletişim ağlama ile başlar.
İyi kötü. Toplumsal kurallara uyma sürecidir. sosyo-ekonomik faktörlerden etkilenir. • 6 yaş çocuğunun dil bilgisi yönünden kısa tümceleri doğru kurabilme yeteneğini kazandığı yaştır. ek vb bazılarını kullanmadan konuşma) konuşma Öğelerin (telgrafik • Çocuk kuralların değişmezliğine inanır • Kurallara uymayanın cezalandırılması gerektiğini düşünür. ilişkilı olan ve olmayan bütün durumlara uygulama eğilimi (aşırı kurallaştırma) B. Piaget ve Kohlberg Ahlak gelişimini incelemişlerdir. • Davranışın iyi ya da kötü olması. C) Kurallart. Bunlar A. • Dil gelişimi aile. yüklem. Gerektiğinde değişebilir. A.Gelişim Psikolojisİ Dil gelişimi ile ilgili notlar. Bu örneklere verilen cevaplar doğrultusunda 6 yargı aşaması oluşturmuştur. doğru yanhş kavramları kültürel kural ve değerlere açıktır. Dışsal Kurallara Bağlılık Dönemi (6-12 Yaş) 33. Çocukların Ahlak gelişimlerini anlamada kuralları nasıl yorumladıkları önemlidir. • Otoriteye kayıtsız uyma söz konusudur • Davranışın gerisindeki neden dikkate alınmaz • Davranışın temelinde ödüle ulaşmak veya cezadan kaçmak yatar • 2 yaşın altında kural kavramı yoktur. Gelenek Öncesi Düzey (0-9 Yaş) Dışa bağımlı dönemdir. ilköğretim I. • Kız çocuklar erkeklere göre erken konuşmaya başlarlar • Oyun dil gelişimini olum etkiler • Yetişkinler dil gelişiminde olumlu örnek olmalıdırlar • Konuşmayı öğrenme döneminde birden fazla dil kullanılmamalıdır. Özerklik Dönemi (12 yaş ve üstü) D) Kuralları yalnızca öğrenilen örnekle sınırlı olarak kullanma eğilimi (eksik kurallaştırma) E) Yeni sözcük üretebilmek için bekleme eğitimi (alıcı dil) • Çocuğun diğer çocuklarla giderek artan ilişkileri ve kuralların değişebilirliği düşüncesi gelişir • Kurallar insanlar tarafından oluşturulur. Bir çocuk annesinden su isterken "Anne su" diyor. • Çocuklarla bebeksi değil normal konuşulmalıdır. • Çocuğun konuşmasının içeriği onun yalnızca zekası ile değil aynı zamanda toplumsallaşmışfık düzeyi ile de ilgilidir. Üç ana düzeyden oluşur. AHLAK GELİŞİMİ 13 Ahlak Haklılık arayışıdır. Kurallara uymayanlara ceza otomatik olarak verilmelidir. Her düzey kendi içinde iki dönemden oluşmuştur. Bu bölümde onların görüşlerine yer verilecektir. çevre. sınıfa doğru bu sayının 50 bine çıktığını belirtmektedir. Henüz gelişmemiştir. 5. Dil gelişimi açısından çocuğun bu sözü aşağıdakiierden hangisine örnektir? (2001 KPSS-7) A) Duyu organlarıyla alınan bilgıyi nesnelerin zihinsel tasarımlarına getişimi) dönüştürme (kavram B) Özne. Piaget'nin Ahlak Gelişim Kuramı Ahlak gelişiminin bilişsel gelişimle paralel seyrettiğini belirtmiştir. Sınıfta 20-24 bin kelime. 6. Geri kalmış ülke insanlarının bu dönemde olduğu iddia . Kohlberg'in Ahlak Gelişim Kuramı Ahlaki ikilemleri kapsayan hikayelere çocukların verdikleri tepkilere bakarak kuramını geliştirmiştir. bağlaç. Ahlak gelişimi ile ilgili olarak çocukların oyunlarını gözlemiştir. Ahlak gelişiminin temel olarak iki dönemde incelendiğini belirtmiştir. • Okul öncesi dönemde kural kavrarm olmadığından ahlak da yoktur.10 yaşları arası tümceler gittikçe uzun olmaya başlar. Çocukların konuşmalarını geliştirmeleri için fırsatlar oluşturulmalıdır. altında yatan nedene bağlıdır. • Yabancı araştırmalar.
adalet. ben de seninkini " anlayışı hakimdir. her hikaye hakkında çeşitli sorular sormuştur. bunları ortaya koyan grup yada kişilerin yetkilerinden ve kişinin bu gruplarla özdeşleşmesinden bağımsız olarak tanımlama çabası görülür. • Bunlar. • Kurallar varsa herkes uymak zorundadır • Kanuna ve düzene uyma eğilimi baskındır • Kurallar sorgulanmaz • Birçok yetişkin bu dönemde kalır . Bu düzeyde olan bireyler piaget'nin zihinsel gelişim düzeyinde soyut işlemler düzeyindedirler. Aile arkadaş grubu yada çevrenin beklentileri kendi başına değer taşır. Ancak doğru ve yanlışın kişisel değer sorunu olduğu da kabul edilir. 2. başkalarını memnun eden. yerleşmiş kurallar ve sosyal düzeni korumaktır. görüş birliğine varma teknikleri önemsenir. kişinin kendi vicdanıyla ve kendi geliştirdiği ahlak ilkeleriyle tanımlanır. Yasalar toplum yararına olarak çoğunluk tarafmdan konulmalıdır Kurallar toplum yararına değiştirilebilmelidir Yetişkinlerin % 25den azı bu dönemdedir Evre Evrensel Ahlak İlkeleri • İyi davranış. onlara yardımcı olan yada onlar tarafından takdir edilen davranıştır Güven. Doktoriar bir ilacın onu • • • • • • Başkalarını mutlu etmek önemlidir 4. İlk düzeyde otorite kişinin tamamen dışındadır. Piaget'nin dışsal kurallara bağlılık dönemi ile aynı paraleldedir. • Bu ilkeler somut ahlak kuralları olmayıp genel soyut ilkelerdir. 3. • Bu en yüksek devrede doğru ve yanlış. sosyal düzenin yasa ve kurallarıyla değil. Evre Sosyal Anlaşmalara ve Yasalara Uyma Eğilimi • Bu devrede doğru davranış. Evre Saf Çıkarcı Eğilim • Önemli olan kendi istek ve ihtiyaçlarıdır • İhtiyacı karşılayan. evrensel adalet ilkelerini. göreceli anlayış ve yordama özellikleri vardır. Evre Kanun ve Düzen Eğilimi Temel güdü toplumsal düzen korunmalıdır • Başkalarını memnun edecek davranışlarda bulunmak değil. karşılıklı ilişkilerin devamhlığı ve minnettarlık önemlidir Başkalarının görüşü önemli Çevresinden onay almak ve takdir edilmek ister Temel güdü grup tarafından kabul edilmektir Somut işlemler dönemidir. 1. İtaat ve Ceza Yönelimi C. topluma daha fazla yarar sağlayabilmek için yasalann değişebileceğine inanır. 5. saygı.14 Gelişim Psikolojisİ edilmektedir. Yasal görüş kabul edilmekle birlikte. sadakat. Bu hikayelerden bir örnek verirsek "Hans adlı bir adamın karısı az rastlanan bir kanser tütünden ölmek üzeredir. B. Evre İyi Çocuk Eğilimi (Kişiler arası uyum) Bu Düzeyde geçerliği ve uygulanırlığı olan ahlaki değerleri ve ilkeleri. • Hak. özgürlük kavramları çerçevesinde doğru ve yanlışı bireyler belirler • Ahlak ilkelerini kendisi seçip oluşturur Kohlberg'e göre yetişkinlerin çoğu geleneksel düzeydedir. Seçilen referans grup çocuk için bir model oluştur. Gelenek Ötesi Düzey (İnsan hakları. Model grubun doğruları çocuk için de doğrudur. bende sana yardım edeyim" anlayışı egemendir. Karşılıklı ilişkilerde sürekli kendini düşünür • "Sen benim sırtımı kaşı. Bireyin fıkir ve değerlerinde farklılıklar gösterdiği bu devrede. Çünkü soyut düşünce. Kohlberg ahlak dönemlerini saptayabilmek için deneklerine hikayeler vererek. evrensel değerler 15 yaş ve üstü) • Otoriteye mutlak uyum • • • • Yapılan davranışın fiziksel sonucu önemli Cezadan korktuğu için kurallara uyar Otorite yoksa yasak davranışı yapabilir Örnek: Kırmızı ışıkta geçme • Üç tabak kıran çocuk mu yoksa 10 tabak kıran mı çok suçludur? Diye sorulduğunda "10 tabak kıran daha suçludur" cevabı verilir. ödül getiren davranışlar doğrudur • Çıkarcılık egemendir • "Sen bana yardım et. Evre. • Kurulu sosyal düzen eleştirilmeden kabul edilir. insan haklarını ve insana saygıyı içerebilirler. • Tüm insanlar eşittir düşüncesi hakimdir • İnsan hakları evrensel değerleri temel ölçüttür. insan hakları ve toplum • • • • • • 6. Geleneksel Düzey (9-15 yaş) Başkaları dikkate alınır. Gelenek sonrası düzeye çok az sayıda kişi ulaşır. yararı gözetilerek toplum tarafından incelenip kabul edilmiş ilkelere uygun davranıştır.
Eczacıya karısının ölmek Aşağıdakilerden hangisi bu üç kardeşin tepkileri üzere olduğunu söyler. anlaşmalarla sorunlar çözülmelidir. Evre Hans suçludur. izledikleri bir kapkaç olayı ile ilgili bir eczacınm keşfettiği bir çeşit radyumdur. Hans toplumsal düzenî bozmuştur. Hans suçlu mudur D) Kişilik özellikleri ?. Kanuniar toplumsal düzeni sağlamaya yarar. Evre insanlar onu • • Hans suçludur. Karısı da onun için böyle yapardı. ondan ilacı ya daha ucuza arasındaki farklılığın nedenidir? (2003 KPSS-87) vermesini ya da paranın yarısını sonra almayı kabul A) Yaşantılarının öznelliği etmesini ister.16 yaşında pahalıya mal olmuştur. Geleneksel III. Karısı için böyle yapmıştır." düşüncesi yerahr?(2002KPSS-75) A) Kanun ve düzen eğilimi B) Evrensel Halek ilkeleri C) Geleneksel ahlaki değerler D) Saf çıkarıcı eğilim E) iyi çocuk eğilimi . İnsanlara hiçbir şekilde yarar sağlamaz.Gelişim Psikolojisİ 15 35. Evre Hans suçsuzdur. İnsanlar toplum içinde birbirlerinin özel eşyalarına saygı göstermek zorundadır. Evre Hans suçludur. Kanunlara aykırı davranmıştır. her söz şeyden konusu • • 34. İnsan hayatı önemlidir. Bu ilaç olarak aşağıdaki yorumları yapmışlardır. suçluysa neden suçludur?. Televizyonda haberleri izleyen üç farkiı yaş kurtarabileceğini söylerler. Gelenek ötesi V. Evre ve Hans suçsuzdur. Geleneksel IV. B) Ahlak gelişim düzeyleri ondan para kazanacağım' diyerek Hans'ın isteğini kabul etmez. Suçsuzsa neden E) Duygusal özellikleri suçsuzdur?" Bu soruya şu cevaplar verilebilir: • • Hans suçludur. Hans tanıdığı herkesten borç alarak ancak 1000 dolar toplayabilir. Bu ilaç aynı şehirde oturan grubundan kardeş. Toplumdaki ayıplartar. Polisler onu yakalar cezalandırır. Bir insanın hayatı olduğunda hırsızlık yapılabilir. 10 de 10 misli fazlaya satmaktadır. fakat eczacı ilacı maliyetinden olan kapkaç olayının toplum düzenini bozduğu. istemektedir. Radyuma 200 dolar yaşındaki kapkaçcıların çok kötü işler yaptığı. Gelenek Öncesi I. Gelenek Öncesi II. İnsan karısı (kocası) için böyle davranmalıdır. Kohlberg'in anlak gelişim kuramının hangi evresinde "sebebi ne olursa olsun savaş her koşulda yanlıştır. Fakat eczacı 'Hayır ilacı ben keşfettim. 5 yaşındaki ise kapkaçcıların çok miktarda para verdiği halde ilacın küçük bir miktarı için 2000 dolar çaldığı ile ilgili olarak yorumlar yapmışlardır. Bunun üzerine çaresiz kalan Hans C) Genetik özellikleri eczaneye girip karısı için ilacı çalar.
tutumlarımız. sevgi ve olumlu yargılarla ilgilidir. Duygularımız. Kişilik. Kişiliğin ölçülmesi uygun treydin seçilmesine bağlıdır. Kişiliğin tüm belirtileri dışarıdan gözlenemez. Süper Ego: Toplum tarafından hoş karşılanmayan ve ego tarafından ketlenmeyen İD itkilerini saygın toplumsal amaçlara yönelterek. Kişilik Kuramları • Bio-fızyolojik yaklaşım: Hormonal süreçler ve beden şekli kişiliği etkiler • Treyt kuramları: Durum kuramlarıdır. Özsaygı (Benlik saygısı): Bireyin kendi fiziksel ve zihinsel özelliklerine yönelik değer atfetmesidir. dürtü. inançlarımız. değerlerimiz. duygu. Haz ilkesine göre çalışır ve biyolojik gereksinimlerin derhal giderilmesini gerektirir. Çoğu bireyin iç dünyası ile ilgilidir. Kimseye sormadan bulduklarını yiyebilir. Ego: id den sonra gelişen ve gerçeklik ilkesine göre çalışan kişilik boyutudur. EGO yu törel amaçlara yönlendirmek 3. • Psikososyal gelişim kuramı: Erikson tarafından kişiliğin gelişimi ömür boyu ele alınır. Arzu. Davranış kalıplarının genel adına treyt denir. görüşlerimiz gibi bütün özelliklerimiz kişiliğimizi oluşturur. • Sosyal etkileşim kuramları: kişilik. Benlik: Bireyin gelişimsel özellikleriyle kendini algılaması ve değerlendirmesidir. Birey. Özgüven: Bireyin kendine yönelik olumlu yargılarının örüntüsüdür. Bireyin kendi kimliğinin farkında olmasıdır. Dolayısıyla id kişiliğin temel sistemidir. kendini. yasaklanmış istek. toplumsal etkileşim süreçlerinde gerçekleşen üç tür öğrenme stilinden oluşur. Ancak EGO bunun nasıl yapılacağını düzenler yani ilkel yöntemlerle değil toplumsal kurallara göre yapılmasını sağlayarak bireyin ev sahibinden uygun bir dille aç olduğunu belirtmesini ister. dünyayı ve olayları yorumlama biçimi kişiliğin temelini oluşturur. • Bireyi diğer insanlardan yıran noktalardır • Davranışların tutarlı ve devamlı olan kısımlarıdır • Gelişimsel özellik göstermekle birlikte kalıcı özelliklerdir.16 Gelişim Psikolojisİ PSIKANALITIK KURAM Freud tarafından geliştirilmiştir. psikoseksüel kişilik kuramı olarak üç kuramdan oluşur. B. Kişiliğin en ilkel boyutudur. doyuma ulaşmasını sağlar Süper egonun görevleri: 1. Yapısal kişilik kuramı (kişilik yapısı) İD : İlkel benlik olarak bilinir. • Psikanalitik kuram: freud'un topografık. Bunlar. Onun için önemli olan açlığın giderilmesi doyurulmasıdır. Kişilik gelişim kuramları olarak Freud'un Psikoseksüel kuramı ve Erikson'un Psiko sosyal Kuramı ele alınarak incelenecektir. Topografik. edimsel. biraz zorlayınca bilince çıkardığımız bölgedir. İD kabul edilemeyecek isteklerini bastırmak 2. yapısal. Topografik kişilik kuramı (bilinç sınıflaması) KİŞİLİK GELİŞİM KURAMLARI Kişilik: bireyi başkalarından ayıran doğuştan getirdiği veya sonradan kazanılan özellikler bütünüdür. yeteneklerimiz. Temel biyolojik itkilerden oluştuğu için kişiliğin en erken gelişen bölümüdür. Kişinin sosyal boyutunu oluşturur. düşünceler burada barınır. • • • Bilinç: farkında olduğumuz yaşantıların bulunduğu yerdir Bilinçaltı: (bilinç öncesi) Bilincinde olmadığımız. Doyuma hemen ulaşma isteği taşır. Güven. Ergenlik dönemine kadar olan gelişim freud'un psikoseksüel gelişim kuramı ile aynıdır. model alma • Fenomenolojik yaklaşım: Bireyin öznel algıları üzerinde yoğunlaşır. huyumuz. bunu yapmamasjnı bu davranışın kesinlikle yanlış olduğunu söyler ve bastırmaya çalışır. klasik. A. . Kusursuz olmaya çalışmak Misafirliği giden bir insan aç ise İD ile hareket ettiğinde açlığını bir an önce gidermek ister. Freud'a göre burada kişiliğin büyük bir kısmı bulunur. Erikson'un kuramında kişiliğin gelişiminde toplumsal faktörlerin rolü ve kişiliğin şekillenmesinde bireyin içinde yaşadığı kültürün etkisi önemlidir. yapısal ve psiko-seksüel kuramları vardır. Süper ego ise. Bilinç dışı: Bilincin dışında olan ve özel tekniklerle bilince çıkartılan yerdir. İD den kaynaklanan ve hemen doyuma ulaşmayı itkileri toplumsal değerlere uyumlu hale getirmek egonun görevidir. duygu.
Bu öfkeyi sık sık dışkı yaparak dile getirir ve böylece anneyi protesto eder. Bir önceki dönemde örtülü olan cinsel enerji artık cinsel organlar ve cinsel ilişki üzerine odaklanmıştır. Erkek çocuklarda bu ilgiye oedipos karmaşası. Evreden diğerine geçiş evredeki ihtiyaç giderilmese bite tamamlanır. Çocuk annenin gereksiz ve zamansız baskıları sonucu cezalandırılmamak ve annenin onayını kaybetmemek için çözümü dışkıyı yapmamakta bulur. insanlarla ilişkilerini etkileyecektir. Bir sonraki evrenin başanlı olması bir önceki evrenin başarılı geçirilmesinde büyük etkendir. Aşırı bir denetim mekanizmasının geliştirerek obsesif (Takıntılar) karakter yapısınm yerleşmesine neden olur. Bu dönemdeki en önemli faaliyet tuvalet eğitimidir. Oral. Temel haz kaynağı cinsel organlardır. Psiko Seksüel Gelişim Kuramı 17 Freud'un insanın gelişimi ile ilgili iki önemli görüşü vardır. Sağlıklı biçimlerde geçirilemeyen gizil dönemde çocuk içsel dürtülerini denetimini sağlayamaz ve enerjisini öğrenme ve beceri geliştirmeye yöneltemez. Çocuk bu dönemde ağız yoluyla haz alma söz konusudur. Kız çocukları neden aynı organa sahip olmadıklarını merak ederler. Bu dönemin amacı gencin ana babasından bağımsızlaşarak aile dışındaki karşı cinsten kişilerle olgun ilişkiler kurabilmeyi öğrenmesidir. Ağıza almak ve ısırmak sonradan gelişecek karakter özelliklerine ilk örnek olurlar. Fallik Dönem: 3-7 yaş arası dönemdir. Bu dönemdeki en önemli uyarıcı faaliyet beslenmedir. Tepkici bir karakter yapısının oluşmasına neden olur.çocuklar hem cinsleri ile oyun oynamayı tercih ederler. Karşı cinsten ebeveyne ilgi gösterir. Gelişimsel süreç beş evrede incelenmiştir. genital. Böylece erkek ve kadın biçimdeki toplumsal rollere hazırlık başlar. Latent (Gizil) Dönem 7-11 yaş: bu dönemdeki çocuklar zamanlarının büyük bir kısmını okulda geçirdiklerinden psişik enerjileri ders ve spor gibi geleneksel faaliyetlere yönelir. kızlarda ise elektra karmaşası denir. Bu gereksinimlerin karşılanıp karşılanmaması çocuğun ilerideki davranışlarını. Genital Dönem: 12-Genç yetişkinlik: freud'a göre bu dönem yetişkinlik süresince devam etmektedir. Bebeğin temel haz alma bölgesi dışkılama bölgesidir. fallik. Erkek çocuğun cinsel organı vücudun en önemli parçasıdır. Ortak noktalan ise evrelerin bir sırayı takip ettiğidir. anal. Çocuk okul çağındadır. Freud 'a göre her evre başarı ile atlatılmalıdır. Bu eğitim sırasında annenin tutumu iler ik i yı ll ar da ço cu ğu n k ar ak te r ya pı sı nı belirlernektedir. Çocuk hazır olmadığı bir takım şeyleri kendisinden bekleyen anneye öfke duyar. Bu dönem cinsel bölgelerin uyarılmasından heyecan duyma ve cinselliğe aşırı ilgi biçiminde belirir 3 yaşından itibaren erkek çocuk kendisini babaya benzetir. Bu nedenle çocuk her şeyi ağzına götürür. Ağız. Cinsel ihtiyaçlar açısından sessiz ve sakin bir dönemdir. Bu dönemde ihtiyaçlarm gereğince doyurulmaması veya aşırı doyurulması çocuğun bu döneme bağımlı kalmasına neden olur. Oral Dönem: 0-1 yaş Doğumdan sonraki ilk bir yılı kapsar. Tuvalet eğitimin barışçı yollardan tamamlanmaması durumu (çocuğu hazır olmadığı halede zorlamak veya cezalandırmak) çocukta iki tür tepkiden birinin gelişmesine neden olur. Anal dönem: 1-3 yaş çocuğun tuvalet eğitimini öğrendiği dönemdir. gizil. aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir? (2004 KPSS-112 ) A) Sublimasyon B) Yansıtma C) Bastırma D) Yer değiştirme E) Reddetme SAVUNMA MEKANİZMALARI "uyum mekanizmalan" da denilen savunma mekanizmaları. duygularını. Bu konuda piaget'den farklı düşünür. Cinselliğin üzerinde önemle durmuştur. Uyumlu anne baba çocuk ilişkisi var ise bu dönem hiçbir iz bırakmadan ve kalıntıları yetişkin yaşama aktarılmadan atlatılır. Piaget'e göre bir evre tamamen bittikten sonra diğer bir evre başlamaktadır. Freud düşüncesine göre patronundan kötü muamele gören bir işçinin hıncını çocuklarından ve karısından çıkarmaya çalışması. • çocukluğun ilk yılları (0-6 yaş) kişiliğin oluşumunda çok önemlidir. • Kişilik gelişimi psiko-seksüel evreleri içerir. Bireyin erken dönemdeki yaşantıları bilinirse davranışların nedenleri anlaşılabilir. dil ve dudaklar bebeğin temel haz alma bölgeleridir. Buda tutucu bir karakter yapısının gelişmesine neden olur. Her evre başedilmesi gereken bir gereksinimi ortaya koyar. Anne memesi çocuğun çevre ile ifetişim kurduğu başhca nesnedir. Genital uyarımdan haz almaktadır. Cinsel dürtüler durgunlaşmış denetim altına alınmıştır. Sağlıklt yaşamın amacı 'sevmek ve çahşmaktır" Genç bu dönemde cinsel yönden olgunlaşmaya başlar artık çocuk olmaktan çıkıp çocuk sahibi olacak bir olgunluğa ulaşmaktadır. Kişilik bozuklukları bu evrelerin başarı ile tamamlanmamasından kaynaklamr.Gelişim Psikolojisİ C. Dönemin sonlarına doğru çocuklar kendi cinsiyetindeki ebeveynleri ile özdeşim kurarak cinsiyet rollerini kazanmaya başlarlar. 36. çoğunlukla doyurulmamış temel .
Bu ihtiyaçlarımız (güdülerimiz) fızyolojik ya da toplumsal nitelikli olabilir. 1. görmemek değişik derecelerde oldukça yaygın olarak kullanılan bir ilkel savunma biçimidir. çevreden kaçma. Bir yaşantmın tamamen bilinçsiz olarak baskı alınması durumuna ise represyon denir. aşağı tükürsen sakal) Sevmediğimiz. Kaçınma-kaçınma: İki ya da daha çok olumsuz durum ya da nesne karşısında kalmaktır (yukarı tükürsen bıyık. Aynı şekilde "kedi ulaşamadığı ciğere pis der" sözü bu mekanizmaya iyi bir örnektir. Bir yaşantının bilinçli olarak örtbas edilmesine supresyon. düşünce ve yaşantıların bilinçten itilmesidir. çıkarcı ve bencil olan birinin böyle davranmamayı istememesi nedeniyle unutması. YADSIMA (İnkar-Denial) C. kafeye arkadaşlarla buluşmaya gitmek (Eğlenme ihtiyacı) ile Kütüphaneye gidip ders çahşmak (gelişme ihtiyacı) bizi aynı anda iki ayrı yöne çekerler. 1. 2. üzüntü ve kaygı veren duygu. bezginlik gibi davranışlar gözlenebilir. Bunun dışında. yılgınlık. aşırı bağımlılık. Genellikle toplumsal baskı ve beklentilerin yarattığı çatışma durumlarında kullanılan ve mantıklı bahaneler bulma olarak adlandırılabilecek bu mekanizma kişi tarafından çoğu zaman sözlü olarak ifadelendirilir. dünyada okumaktan daha önemli şeylerde var" demesi. bencilce tutumlar.18 Gelişim Psikolojisİ Pastayı çöVsevme ve ayhı zamanda kflo âftriaktan korkma durumunda yaşanan çatışmadır. Ayakkabıcı dükkanında çok beğendiğimiz iki ayakkabıdan birini seçmek zorunda kaldığımızda yaşadığımız çatışma türüdür. psikanalitik yaklaşıma göre ego'yu korumayı amaç edinir. hem olumsuz yanlarının bulunması durumunda ortaya çıkar (iki sevgiiinin birlikteyken sürekli kavga etmeleri ama ayrı kaldıklarında birbirlerini özlemeleri). Bilinç altına itilen ya da bastırılan bu dürtü ve yaşantılar çeşitli şekillerde davranışlarımızı etkilemeye devam ederler. ÇATIŞMA Bilinç altına itme olarak da isimlendirilen bastırma mekanizmasında kişi Acı. Benlik için tehlikeli olarak algılanan ve bunaltı doğurabilecek bir gerçeği yok saymak. MANTIĞA BÜRÜME (Bahane bulma) Rasyonelleştirme Çatışma. Çatışmayı üç grupta inceleyebiliriz: Bu güdüler birbirine zıt ayrı yönlere çekerek birbirleriyle savaşırlar.Aynı nesneye doğru hem yanaşma hem de kaçınma isteği durumudur. Çatışmalar 1. ENGELLENME Savunma mekanizmaları. Birçok özürlerimizi. Engellenme 2. utanç ya da suçluluk doğuran eski deneyimlerimizi bilinç altına . A. BASTIRMA Herhangi bir davranışın içsel ya da çevresel bir nedenle bloke edilmesidir. aşırı duyarlılık. istemediğimiz iki durumdan birini seçmek durumunda kaldığımızda yaşadığımız çatışmadır. Organizmada birbirine ters düşen iki güdünün rekabeti durumudur. Sınava çalışmak istemeyen öğrencinin aynı zamanda sınıfta da kalmak istememesi durumunda yaşadığı çatışmadır. SAVUNMA MEKANİZMALARI İhtiyaçların doyurulamamasının iki temel nedeni olabilir. ihtiyaçların neden olduğu iç huzursuzlukların (geriiîmin) giderilmesi amacıyla kullanılır. Engellenme sonucu insanların gösterdiği en önemli tepki saldırganlıktır. Örnek. Yanaşma-yanaşma: İki ya da daha çok olumlu değerli amaç nesnesi yan yana bulunduğunda ve kişi bunlardan birini seçmek zorunda kaldığında ortaya çıkar. düşler ya da dil sürçmelerindeki sembolik anlatımlarda olduğu gibi zaman zaman tekrar bilince çıkabilir. Örneğin komşunun çocuklarının okuldaki başarısını kıskanan kadının kendi çocuklarında görmediği bu özelliğin yarattığı eksiklik duygusunu "ne de olsa herşey okumak değildir. B. Örnek. Freud'a göre hiçbir dürtü tam bir başarı ile bastı rı lamaz. B unlar. 3. öfke ve kızgınlık. Bu nedenle ego savunma mekanizmaları olarak adlandırılır. 2. Yanaşma-kaçınma: Bir amaç nesnesinin hem olumlu. Belirli bir durumda kişi için kabul edilmesi güç ve kaygı yaratıcı olan bir açıklamayı gösterme yerine acı ve kaygı vermeyecek bir neden ya da açıklamayı ileri sürme eğilimidir. Örneğin ağır hasta bir yakınınıza yetişmek için otobüs terminaline gidiyorsunuz ve bilet bulamıyorsunuz.
Başarısız bir öğrencinin başarılı olan bir öğrencinin tüm davranışlarını taklit etmesi. KARŞIT TEPKİ KURMA (Reaction-Formation) Kişinin herhangi bir eksikliğini. ahlakçı bir tutumla bastırılmaya çalışılabilir.İstenmeyen olay ve durumları kabul etmemedir. Benlikçe kabul edilmeyen birçok dürtü ve gereksinimler aşırı baskıcı. (Patrona kızıp acısını evdekilerden çıkarma). Fakir zengin olur. Okulda başarısız olan bir çocuğun ştmanklık yaparak ilgi çekmeye çalışması. kendi içinde yadsıdığı bir dürtüyü (ki bu toplumca onaylanmayan bir dürtüdür) başkalarında görür ya da başkalarının bu dürtüyü kendisinde gördüğünü sanır. Çocuklukta en yalın biçimiyle gözlemlenebilen yıkıcı eğilimler yetişkinlik döneminde toplum tarafından onaylanmayacağından böyle bir insan örneğin iyi bir patlayıcı madde ya da silah uzmanı olarak bu eğilimini yüceltebilir. bunları hiç yaşanmamış gibi Gelişim de algılayabiliriz.Yeni doğan kardeşinin ailede tüm ilgiyi topladığını gözleyen çocuk. onun gibi duyması. Bir yetişkinin kaygılandığında kekelemesi. dışarıdaymış ya da dışarıdan kendisine yöneltiliyormuş gibi algılanmasıdır. toplumca beğenilen etkinliklere dönüştürülürler. HAYAL KURMA YOLUYLA AVUNMA İç ve dış nedenlerle ihtiyaçların ve güdülerin karşılanamadığı durumlarda hayal kurma yoluyla doyum sağlama yoluna gidilmesidir. Dersi dinlemeyen bir öğrencinin bu durumu kabul etmemesi. kendi içindeki bilinçdışı dürtü ve eğilimlerin tam karşıtı tepkiler vererek de benliğini savunabilir. YÜCELTME (Sublimation) Kişi. Öfkesi belli olduğu halde kişi bunun hiç farkında olmaksızın yadsıyabilir. gereksinim ya da yaşam olaylarının dışarıya aktarılıp. Örneğin. Başkalarına düşmanlık duyguları besleyen biri bu duygulann kendisinde yarattığı suçluluk duygusundan kurtulmak için karşısındaki kişileri kendisine kötülük yapmakla suçlamasıdır 5. Çatışmaya ve bunaltıya neden olabilecek ve benlikçe kabul edilmeyen bir dürtü asıl yöneleceği nesne yerine başka bir nesneye yönelerek çatışma ve bunaltı bir derece azaltılabilir ya da önlenebilir Davranışı yönlendiren dürtü ya da neden aynı kaldığı halde hedef değişebilir.itmekle kalmayız. 8. Yer değiştirmedeki güdü çoğunlukla kişinin açıkça gösteremediği saldırganlıktır. Hayatta başarısız olan birinin tuttuğu takımın başarısına aşırı sevinç tepkisi vermesi. 9. nefret ve kabalık eğifimlörine karşı kişi. dürtü. YANSITMA (Projection) Bazı duygu. bağnaz. Saldırgan olan birinin Boks sporuna başlaması. Bir gencin 10 yaşındaki bir çocuk gibi bağırıp çağırması ya da ağlaması 11. 4 yaşındaki bir çocuğun korkunca altını ıslatması. Rüyalar ya da hayal aleminde ihtiyaçlar giderilmeye çalışır. toplumca onaylanmayan ilkel nitelikteki dürtü. pislik ve kirlîlik eğilimlerine karşı anormal derecede titiz ve temiziik düşkünü olabilir. Burada hem yadsıma (bende kızma yok). kendi oyuncaklarına yönelterek onları kırıp tahrip edebilir. ÖDÜNLEME (Compensation) 19 Özdeşim kurulan kişinin birçok özelliğini taklit eder. içindeki kin. yansıtılıp. Yüceltme mekanizmasında. duyduğu kıskançlık ve husumeti. çirkin güzel olur. "bana kızıyorlar benden nefret ediyorlar" diye düşünebilir. Örneğin yakışıklı olmayan birinin işinde başarılı olarak yükselmesi ve böylece beğeni toplaması. . 6. aşırı derecede kibar ve nazik. İçinde öfke ve kin duyguları olan bir kişi. Öfke. 7. Aşırı hayal kurma bireyin gerçek kimliğini kaybetmesine neden olabilir. Kardeşini kıskanan çocuğun aşırı derecede iyi bir abla ya da ağabey olmaya çalışması. YER DEĞİŞTİRME (Displacement) Bir dürtünün ya da duygunun asıl nesnesinden başka bir nesneye yöneltilmesidir. kızma en çok Psikolojisl yadsınan duygulardır. 10. yetersrzliğîni bir başka alanda başarı sağlayarak kapatması çabasıdır. hem de yansıtma (onlarda var) düzeneği işlemektedir. Yansıtma mekanizmasında kişi. 4. cezalandırılacağı korkusuyla doğrudan kardeşine değil. düşünmesi ve davranması yoluyla ulaşmak istediği amaca ulaştığını sanmasıdır. ÖZDEŞİM (İdentification) Kişinin kendisine örnek aldığı bir başkasının özelliklerirıi kendi kişiliğine katması. sonra benimsemeye başlar. Geçirdiği çocuk felci yüzünden sakat kalan bir kişinin yoğun çalışmaları sonucu olimpiyat yüzme şampiyonu olarak hareket yetersizliğini ödünlemiştir. eğilim ve istekler doğal amaçlarından çevrilerek. GERİLEME (Regression) Temel ihityaçların ve isteklerin karşılanmaması sonucu meydana gelen doyumsuzluk veya kaygı hallerinde bireyin bulunduğu durumdan daha ilkel bir olgunluk düzeyinde davranmasıdır. kızarması.
korku duymadan. Bu dönemlerin her birinde az ya da çok içsel kriz yaşanmaktadır.5 yaş dönemine dek sürer. aktif hale dönüşür. ebeveynlerin yokluğu ya da yanlış tutumları nedeniyle sağlıklı bir şekilde geçilememesi halinde ileri dönemde kişilerde kötümserlik. çevresini de etkileyebildiğini görür. tuvalete gitme. 2. ağlayıp. Ağız bu dönemde vücudun en duyarlı bölgesidir. çocuğun iç kontrolünü sağlaması yolundaki gelişimi olumsuz etkilenerek. alkol-madde bağımlılıkları gelişebilir. gerileme ya da yanlış gelişimlere yol açılabilir. yürüme. Aynı şekilde aile tarafından uygulanabilen aşırı koruyucu tutumlar da çocuğun özdenetimini ya da yargılama yeteneğini zayıf bırakacağından özgür iradesinin gelişimini sekteye uğratacaktır. Bu durumda kişide ileri dönemde utanç ve şüphe gibi tutumlar baskın hale gelebilecektir. Asal işlev anne memesini arayıp. Bu dönemde çocuk konuşmaya başlar. Çocuğun bu dönemdeki ilk sosyal başarısı anne-baba gözü önünde olmadığında. çocuk cezalandırılıp. çevreyi keşfetme ve konuşma gibi çeşitli faaliyetleri sırasında yeterlilik duygusu geliştirir veya yetenekleri hakkında kuşku duyar. Bu dönem 1-3 yaş arasını kapsamaktadır. temizlik. Beslenme. Aile tarafından çok erken dönemde ya da aşırı bir baskı ile dışkı eğitimi ya da başka eğitimler uygulanacak olursa. Evre: Temel Güven/Güvensizlik (0-1 Yaş) Bu dönem Freud'un oral dönem olarak adlandırdığı evredir. Bu dönemdeki bebeklerde beslenme. yeterli özgürlük ve desteği verirse. kendi bedeni üzerinde bunları yapmaya çalışacaktır. Bu donemin ilerlemesi ile çocukta emekleme.Erikson (1902-1994) bir Alman psikanalist Erikson bu şekilde insan ego gelişimini sekiz evreye aytrarak incelemiştir.20 PİSKO-SOSYAL GELİŞİM KURAMI (Erikson) Gelişim Psikolojisİ ayakta durup. uyumunun varlığı istekli ve rahat bir şekilde beslenmesi. Çocuklukta gelişen. Bu dönemde çocuğun özgür iradesini kullanarak. 1. aşırı koruyucu olunursa öfke. Doğumdan ilk 1. başka bir döneme taşınabildiği gibi ağır stres altında da o sorunlar yeniden açığa çıkabilmektedir. Evre: Özerklik/Utanç ve Kuşku (1-3 Yaş) Erik H. Bu sayede çevresindekilerden ayrı bir varlık olduğunu öğrenmeye başlar. Erikson'un basamakları. dışkılama gibi aşamaları gerçekleştirme için özgüven duygusu gelişmeye başlar. Çocuğun çevresi ve iç dünyası her iki durumda da sabit ve düzenli olup. Freud'un anal dönem olarak adlandırdığı dönemdir. kaygı ya da öfke göstermeden bu duruma dayanabilmesidir. ümitsizlik şeklinde tavırlar. içekapanıklık (şizoid kişilik). Bu dönemin uygun bir şekilde yaşanamaması. duygusal yakınlık ve fiziksel temas gibi temel gereksinimleri karşıianırken kendilerine ve diğer insanlara güvenmeyi öğrenir veya güvensizlik duygusu oluşur. seçimler yapıp. yardımsız kendi ayakları üzerinde durma konusunda cesaretlendirmelidir. Bu dönemde çocuk her şeyi kendi ağzı ile yaşar. Ana-babanın bebeğe güven verici bir şekilde besleyici yaklaşımı . Bazen de yoğun stres ile kişilerde daha önceki basamaklara geri dönüş gözlenebilir. bulmak. . Çocuğun etrafındakiler bu dönemde onu kendi işlerini yapıp. kendisinin denetimindeki bu özerklik duygusu. Bu olmaz. Bu dönemde yardımı reddederek tek başına etkinlikte bulunmayı isteme davranışı çok belirgindir. Çocuğun kendine özgü davranışlarının farkında olduğu dönemdir. Bu da dediğim dedik ve her şeyin detaylarına inen bir davranış yapısı oluşabilecektir. Çocuk her şeyi ağzına götürerek öğrenir. 6. yürüyebilme. Isırma ile zevk almaya başlar. paranoid ya da sanrısal bozukluklar. rahat idrar çıkarma ve dışkılaması ile belirlidir. Bu dönemde umut. memenin ağzından çekildiğini fark eder. Bir bebeğin çevresi ile iyi bir ilişkisinin. zamanla sınırlı olmayıp gelişim süreklidir. İstenen ve verilen ne varsa o anda alınır. ileri dönemlerde adaletli yaşamı. Bu durumda ısırma isteğini frenlemeyi öğrenirken. tuvalet kontrolü oluşur. Eğer kriz başarılı bir şekilde atlatılmışsa kişi güç kazanarak. deneme -yanılma yolu ile öğrenimi engellenirse. Daha önceki pasif dönem. dış ve iç dünyası birbiri ile uyumlu ve sorunsuzdur. şüphe ve utangaçlık kendini göstermeye başlar. uykunun düzenliliği. emmek ve gıda almaktır. çocukta ileri dönemde dış dünyaya karşı olumlu beklentiler içinde oluşun temelini atar. Kişilerde bazı sorunlar bir dönemden. Anneye bağımlılık azalır. Aile eğer çocuğa karşı aşırı koruyucu olmadan. çocukta özgüven duygusu gelişerek. bir sonraki basamağa rahatça geçer. tuvaletini yapmayı öğrenir. Çocukta ilk benlik duygularının temeli bu dönemde atılır. yere sağlam basma. güven iyimserlik kazanılması gereken temel özelliklerdendir. çevresindekileri ve dış dünyayı kontrol edebileceği hissi gelişir. aydan itibaren dişlerin çıkışı ile birlikte ısırma dürtüsü gelişir. Bebek anne memesini ısırınca.
öğrenme ve işi başarma özel bir öneme sahiptir. etkinliğini başlatabilme yeteneğini geliştirmelidir. kendi cinsinden olan ebeveyni rakip gibi görme şeklindeki gelişimsel düşüncelerden kurtulup. ileride ya hep ya hiç tarzında düşünme. kurumlara güvenin oluşmasına zemin hazırlayacaktır. çevresindekileri kendi ahlak kalıpları içine girmeye zorlama şekfinde davranışlara yol açabilir. Kendinden yaşça büyük ya da daha deneyimlileri izleyerek araç-gereç kullanmayı öğrenir. Sorumluluklar üstlenmeye.Gelişim Psikolojisİ yasalara saygıyı. Evre: Girişkenlik/Suçluluk (3-7 Yaş) 21 Bu dönemde cinsel organların uyarılabilmesi görülmektedir. 3 yaş ile 7 yaş arası dönemi kapsamaktadır. suçluluk duygularına yol açmaktadır. Evre Başarılı olma/Aşağılık duygusu (Okut Dönemi) Freud'un fallik-oedipal dönem olarak adlandırdığı dönemdir. başkaları ile rekabet ve çevredekilere fiziksel olarak zarar verme görülür. artık daha bir amaca yönelik. Kısaca kazanılması gereken özellik kendi kendini kontrol etme yeterliğidir. çocuğun kendi içinde ana-babanın kendine koyduğu yasaklar ve uygulanan eleştirileri mumla aratan bir denetleme kurumu . cezalandırılma korkusu başlamakta. • • oedipus (erkek çocuğun anneye yönelmesi) elektra (kız çocuğun babaya yönelmesi) kompleksleri denen karşıt cins ebeveyne yakınlaşıp. kişisel disiplin özellikleri gelişir. Bu dönem başarılı bir şekilde aşılırsa sorumluluk. Çocukta aşırı bir merak. Bu dönemde çocuk cinsel açıdan bir durgunluk dönemine girerken. Yeni beceriler kazanarak.baskın bir süper ego gelişebilir. Bir şeyier yaparak. yaşıtları ile ilişkileri artarak. Bu dönem başarılı bir şekilde yaşanamaz ise.Bu dönemde çocuk. çeşitli alanlarda roller üstlendiği şeklinde düşlemler kurar. yeterli ve üretken olmayı öğrenirler. Bu dönemde sergilenen düşünsel ve vücutsal çaba sonucu sağlananlar ve elde edilen hazzın çevrece yoğun eleştirisi. Çocuğun cinselliğe olan giderek artan merakı grup içi cinsel oyuntara. Bu gelişen taslak ileride ahlak kavramını oluşturacaktır. eşya ve amaca uygun nesneleri kullanarak. Gelişen çocuk kendi işlevlerinde daha etkin olup. cinsel organlarla ilgili yoğun düşünceler. Başarısızlık durumunda ise aşağılık duygusuna kapılır ve hiçbir şey yapmazlar. fobik bozukluklara ve psikosomatik bozukluklara yol açabilecektir. Bu dönemde yasaklanmış dürtülerin baskılanması ile kişide suç ve kaygı duyguları oluşur. 4. Eğer çocuk bu dönem öncesini ve bu dönemi başarılı bir şekilde geçememiş ise aşağılık ve yetersizlik duyguları geliştirir. işbirliği yapma. ufak planlar yapmaya başlar. buna düşünsel gelişim de eklenmektedir. Eğer aile bu davramşları aşırı bir şekilde bastırıp. yeni şeyler öğrenme ve bir şeyler üretmenin hazzını yaşamaya başlar. İleri dönemde. Çocuğun iskelet-kas sistemi üzerine hakimiyetinin artışı ve dil becerilerinin gelişimi ile dış dünyanın keşfı ve orada rol almak şeklinde üstünlük-büyüklük düşünceleri başlar. Vücut daha bir gelişmekte. Eğer bu dönemde saldırgan dürtülerine hakim olabilmesi. Bir işi planlama. ebeveynler tarafından konulan aşırı sınırlamalar çocuğun girişkenliğini engeller ve suçluluk hissetmesine neden olur. ileri dönemde cinsel alanda sorunlu ve baskılanmış bireyler oluşur. daha mantıklı ve uyumludur. korkutarak öntemeye çalışırsa. mutluluk ve başarı duygusunu daha çok tadar. konversiyon bozukluğu da denen somatoform dissosiyasyonlara. Annenin bir numarası olma amacı ve bu uğurda sergilenen tavırlar. kendi ya da yaşıtlarımn cinsel organlarına dokunma davranışlarına yol açar. 3. Bu dönem uygun bir şekilde yaşanırsa. onlarla nasıf ilişki kurabileceğini öğrenir. suçluluk duyguları ve kaygıya neden olabilir. uyarılma sonucu ayıplanma. Bu dönemdeki çocuklar yetişkinlere özgü bazı faaliyetleri yapabilmeyi isterler. Freud'un latent dönem olarak adlandırdığı dönemdir. Bir önceki donemde varolan özerklik. çocuk sınırlarını bilerek. kendinde geüşen ahlak kuralları ve yaşam prensipleri çerçevesinde daha az çatışmalar ve suçluluk duyguları hissederek yaşamayı öğrenir. suç ve girişim arasındaki çatışma ileri dönemde yaygın anksiyete bozukluğu. Çok güçlü bir süper ego gelişimine neden olarak. çevresiyle uyumlu bir şekilde görevler üstlenir. . Karşılaştığı başarısızlıkları tolere edebilmeye. kıskançlık. Bu değişim ile birlikte. başladığı işi bitirmenin keyfine varmaya başlar. 7 yaş ile 11 yaş arası dönemi kapsamaktadır. Kendini örnek aldığı kişilerle özdeşleştirerek. Ancak. uygun bir şekilde sağlamrsa çocukta inisiyatif kullanabilme yetisi ve tutku sahibi olma özelliği gelişir. olmazsa kendine başka hedefler belirlemeye çalışır. Yaşıtlan ile oynayarak. el ve vücut becerisi geliştirir. kendi insiyatifini ortaya koyarak. cezalandırılma sonucunda çocuğun kendi cinsel organının kesileceği ya da tahrip edileceği şeklinde korkuları başlayabilmektedir. Bu dönemde amaçlı olma. Çocukta alet kullanma üretme çabası gözlenir. inisiyatif kullanmaya başlar. Okul çağı dönemidir.
patron. ortak kimlik sunan bir takım çeşitli alt grup ya da çetelere girebilmekte ya da yerel kahramanları örnek alabilmektedirler. Ancak bu aşklar daha masum ve kendini arayışın bir uzantısı olarak kısa sürelidir. alışkanlıklarda olanları kabul etmeme. Oku! ya da mesleğe hazırlık dönemi ilk olarak ailede başlar. önemli kişilere benzemeye. düşlemlerini sadece iş üzerine yoğunlaştıracak olursa. Birey yaşıtları ya da çevresindekilerce onaylanma. Olumlu kimlik geliştirme belirtileri: • Kendimle mutluyum • Karşı cinsle iyi anlaşırım • Ailem beni sever • Bana bir şey olmaz kendime bakabilirim Olumsuz kimlik geliştirme belirtileri: • Kimse benden hoşlanmıyor Gencin • • • • • 6. diğerlerinden farklı olarak sahip olduğu özelliklerin verdiği haz duyguları yaşanmaya başlar. saygı duyulma gereksinimini bu şekilde sağlayabilmektedir. sosyal ve fıziksel becerilerde yeterlilik duygusunu kazanmalıdır. mesleki vb. politik ve mesleki kimliklerini oluşturmaya çalışır. başkalarının varlığında ya da denetiminde görev alma başladığından işbölümü. Bu dönemde zihinsel. Eğer büyüyen çocuk hayatını. iş ve okul arkadaşları ile karşılaşamaması ya da onlar arasında zayıf-uygunsuz bir noktada bulunmaları halinde. ancak sonrasında her alanda olduğu gibi burada da taşlar yerine oturmaktadır. öğretmen. aşağılanması ya da aşırı koruyucu tavırlarda bulunulması. Evre Kimlik Kazanma/Rol Kargaşası (11-18 yaş ergenlik) Bu dönemde ergenler "ben kimim?" sorusuna cevap arayarak cinsel. Buna karşın olumsuzluk durumunda hangi rolleri gerçekleştirecekleri konusunda karmaşa yaşarlar. Kişide cinsel. düşünce ve alışkanlıklar sorgulanmaya başlar. Sağlıklı bir kimlik hisşinin temelinde. ilişkilerinde de iniş-çıkışlar. İlk gençlik aşkları yaşanmaya başlar. ayrılıklar ile kendini gösterir. Evre: Yakınlık/Yalnızlık (18-21 yaş genç yetişkinlik) Bu dönemdeki genç yetişkinler sevgi dostluğu paylaşabilecekleri birilerini aralar (eş seçimi) bunu . çocuğun kendisiyle aynı cinsiyetteki ebeveyn ile kendini uygunsuz bir şekilde karşılaştırması gibi durumlarda aşağılık ve yetersizlik hissi gelişebilir. alanlarda kendini bir yere ait hissedememe. Bu aşama ana-babalık ya da eş olmak yolunda kendisini ruhsal ve sosyal olarak hazırlamada önemli bir basamaktır. sabırlı. dışlama hatta onlara karşı saldırı içine girebilmektedirler. Karşı cinsle arkadaşlıkta sevgi ağır basar. kimük geliştirmesine neden olan etmenler: Düşünce sistemindeki değişiklikler Cinsel rolierdeki yenilik ve değişiklikler Meslek seçimi Ana baba tutumları Otoriteyle olan ilişkiler (öğretmen vb. Bu evrede ahlaki değerlerde değişim gözlenebilmekte. Bu dönemde kişide rol kargaşası oluşması önemli bir sorundur.22 Gelişim Psikolojisİ seçimleri yeğleme sonucunda psikotik türde ya da suça yönelik davranışlara neden olmaktadır. Çevrelerince nasıl görülüp. Birey kendisini yetersiz hissedebilir. Bu dönemde birey kendinin en iyisini (olumlu ya da olumsuz anlamda) araştırıp bularak gelecekteki erişkinliğin dünyasına adım atmak için yer bulmaya çalışır. yetersizlik ya da aşağılık duyguları gelişir. Bu gruplarda suç işleme. kendi ayakları üzerinde durarak hayatını yaşamak bu dönemdeki önemli bir hedeftir. Özdeşim dönemidir.) Bu yaş grubunda çocuğun anlayışlı. hedeflerini. çevreden uzaklaşıp tek başına yaşama ya da uygun olmayan 5. ilgili ana baba. Vücutsal büyüme ve cinsel gelişim gözlenir. Uygun kişilerin örnek alınması bu süreci kolaylaştırmaktadır. Daha önce yaşanılan evden ve ebeveynlerinden ayrılıp. Benzer düşünce yapısmdakilerle bir araya gelerek kuvvetli görünmeye ve ortak bir kimlik oluşturmaya çalışabilirler. Bir kimlik geliştirme bu evrenin asıl amacıdır. Aileden ayrılamamak ve uzamış bağımlılık davranışları oluşabilir. kendi duygusal ya da ruhsal gelişimini kısıtlayabilir. Kendilerini güçlü görebilmek için bir takım özellikleri ön plana çıkararak. onların tarzlarını edinmeye başlarlar. Henüz yeterli olgunluğa kavuşmamış olan kişilik yapısı. alkol-madde kullanımı gibi davranışlar belirebilir. daha önceki evrelerin başarılı bir şekilde yaşanması yatmaktadır. Bu evrede cinsel kimlik sorunları başlayabilmektedir. sosya!. Çocuğa ayrım uygulanması. Bu dönemde kendinden farklı yapıda. düşüncede. Daha önceki inanç. Kişiler kimlik krizlerini aşabilmek için. yanlış kişileri örnek alabilirler. Bu dönemde diğer kişilerle birlikte ortak bir şeyler yapma. değerlendirildikleri ve hangi mesleğe daha uygun oldukları şeklinde düşünceleri bulunmaktadır. Kendisine göre üst konumdaki kişileri örnek alamayıp.
Evre Benlik Bütünlüğü/Umutsuzluk (Yaşlılık) 65 yaş üzeri yaşlılık dönemini kapsamaktadır. huzur içindedir.. Bu hissin yaşanmadığı ve önceki basamakların sorunlu olup. Bu dönemde kişi bütünlük (hayat dolu dolu ve üretken bir şekilde yaşanmıştır. kendini diğerlerinden ayrı kılan özellik ve yeteneklerin. Geçmişini "Yapabileceklerimin en doğru ve iyisini yaptım" şeklinde değerlendirerek. sabırlı. 7. Bütünlüğü yaşayan kişi bilgedir. sağlıkiı ve bilge düzeyine erişmiş. çocuk sahibi olabilmelerine karşın gene de herkese uzaktırlar. Artık geçmişe tekrar dönmek. 8. Bu içe kapanma. gerçek ve içten olmayan bir yakınlaşmaya gereksinim duyarlar. hakkıyla geçilemediği durumlarda derin bir pişmanlık. Bu dönemde birey anlamlı ve üretken iş yaşamı ve çeşitli faaliyetleri dışında gelecek kuşaklara katkıda bulunmakta veya durgunlaşıp içine kapanmaktadır. çevresindekileri kendisi için zararlı ya da tehdit edici görerek kendinden uzak tutmaya. Hayattaki yeri ve rolünü kabul etmiştir. Aslında bu dönem çok öncelerden sinyallerini vermiştir. bunların etkisini gidermeye çalışan kendini aşırı değerli. yaşamını anlamlı hale getirmeye çalışmakta veya amacına ulaşamadığı için umutsuzluğa kapılmaktadır.Birlikteliğin kurulup. gençlere karşı olumsuz. birisini sevememe ve kendi kendinin kurdu olmasına yol açar. yakınlarını etrafında tutmak için değişik çabalar içine girilmesi. kuşku. sürdürülebilmesi. insanları bu alana sokmamak. Bu durumda. Çocukluk döneminde yaşanan olumsuzluklar. bu amaçla kendi güvenlik çemberini çok dar tutarak. hayata yeni başlayanları olumlu amaca yöneltmek ve yükselen nesli oluşturmak. korku. nefret ve ölüm korkusu içindedir. Bu aşamaya gelene dek elde edilen kimlik başkalarının kimlikleriyle daha çok bir araya gelmeye. Bu kişiler evlenip. Toplumda sağlıklı bireylerin yetişmesi. depresyon. değersizlik ve depresif düşünce yumağı ile karşılaşılır. Kendi yolunu kendisi çizmiştir ve sonuçlarından kendisi sorumludur. bu aşamada bazı kişilerin sahip olup. yaşanan hayattan tatmin olunmuştur) ya da umutsuzluk (hayatın anlamı yoktur ve boş geçmiştir hissi vardır) arasında bir çatışma yaşar. çok zedelenmeden ve büyük hatalar yapıp çevresini yıkmadan çıkmışsa bir rahatlık ve olgunluk içindedir. Dost ve eş ilişkileri ile bazen taviz vererek. Bu devredeki temel hedef bir başkası ile yakın iletişim kurulmasıdır. Ana-baba ya da diğer büyükler ölümden korkmayacak bir olgunluğa ulaşabilmişler ise çocuklar da aile okulunda öğrendikleri ile yaşamın sorunları ve sorumluluklarından korkmayacak. Hayata keşke tekrar başlayıp. Bu dönemde alkol ve bağımlılık yapıcı madde kullanımına rastlanmaktadır. Yakın ilişki kurmamak. onları göğüsleyebilecek özgüven ve beceriye sahip Orta yaş dönemini kapsamaktadır. Sanki kendileri çocuktur ve kendileri ile ilişki halindedirler. arkadaşlık ilişkileri ve tüm sosyal iletişimler kişi için korkutucu olmaktan uzaktır.Gelişim Psikolojisİ başaramadıklarında düş kırıklığına uğrama korkusuyla insanlardan uzaklaşırlar. kendisi ile barışıktır. daha küçükleri. eleştirel bakış açısına neden olabilir. Birey. bazen karşılıklı özveri alışverişleri ile ilişkilerini sürdürebilme alışkanlığı kazanılır. Benzerleriyle bile savaşmaya dayanan ilişkiler yaşanabilir. Evre: Üretkenlik / Durgunluk (yetişkinlik) 23 İletişim kurmak bu gibi durumda sadece obsesif bir yakınlık anlamındadır. Bu dönemde üretkenlik. Hastalık hastalığı. kaf dağında görme türü gibi sahte rahatlatıcı düşünce ve hareket yapıları ve sonunda her şeye karşı inancın tükenmeye başladığı. Bu döneme dek kişi ruhsal. Hayatını eksi ve artıları ile kabul etmiştir. . bu aşamada çok kesin olarak bilinentanıdık ile bilinmeyen-yabancı arasına bir hat çekilip. kişilik yapısının kısaca benliğin kaybı korkusuna yol açtığından bunlardan kaçınma gözlenebilir. Ölüm korkusu belirgindir. Eğer kimlik krizi çözülmüşse cinsel yaşantı. Bu döneme dek olan basamakları uygun bir şekilde. psikosomatik hastalıklara rastlanmaktadır. gerçek bir dostluk değildir. sosyal ve cinsel gelişimini uygun hız ve rotada tamamlamamışsa. Geçmişteki şaşaalı sahte yükselme dönemi bitmiş ve çöküş öncesi duraklama dönemi başlamıştır. monotoniuğu kıran aktivitelerle uğraşmak anlamındadır. pişmanlık duyguları taşımaz. Başarılı ve düzenli bir evlilik ya da aile ilişki yapısı yakınlık kurma kapasitesine bağlıdır. Etrafına güven duygusu ve olumlu diğer duyguları yansıtır. çalışkan. olanları düzeltsem ya da farklı yaşasam şeklinde yaklaşmaz. kendinden öyle ya da böyle uzaklaştırarak. kaynaşmaya başlar. Kişi üretkenlik ile duraklama arasında seçimini yapma aşamasındadır. gerekirse bu amaçla onlarla mücadele etme davranışlarına yol açmaktadır. olanları düzeltmek olanaksızdır ve ne yazık ki ekilenler biçilmektedir. üstün. Bu da yalnız kalma duygusu ve kendi çevresine yüksek duvarlar örerek. kısır bir ortam içine sürüklenilebilir.. risk alamama. hayata olumsuz bakışlar gibi. yukarıda belirtilen sekizinci evrede beklentilerini gerçekleştirmiş olgun kişilerin varlığı ve bunlarm kendileri gibi araştırmacı. muasır medeniyet düzeyine yöneltmektir. Bilinen bir deyimle 'kılavuzumuzun karga olmamasr gerekir. Ümitsizlik. Kişi artık geri dönemeyecek ya da geçmişi değiştiremeyecek bir aşamadadır. dürüst ve mutlu olmasını bilen kişüeri yetiştirmesi ile mümkündür. Aynı zamanda ev dışında olup.
biyolojik temeller C) Öğrencilere gelişim sorumluluklar vermek düzeylerine uygun D) Öğrencileri alacakları görevleri başarmaları için cesaretlendirmek E) Öğrencilerin performanslarının olumlu yönlerini değerlendirmek 40. 21 Yaşındaki Meltem kimsenin samimiyetine inanmadığı için karşı cinsle yakın ilişki kurmakta zorlanmaktadır. Erikson'un gelişim kuramına göre. Erikson'a göre Meltem'in bu sorunu aşağıdaki gelişim dönemlerinden hangisindeki bir aksamadan kaynaklanabilir? (2004 KPSS-8) A) B) Özerklik kuşku ve utanç Güven güvensizlik olacaklardır. Melis'in bu kararını onaylamaz. Melis'in babası doktor. doktor ya da gıda mühendisi olması için zorlar.24 Gelişim Psikolojisl 41. ergenlik 42. kişilik gelişimi aşağıdakilerden hangilerine bağlı olarak ortaya çıkar? (2002 KPSS-78) A) Biyolojik temeller. döneminde sürekli yüksek beklentilerle karşılaşan gencin üzerinde. "Senin de yakında çok hızlı okuyabileceğini biliyorum.fiziksel çevre D) Ahlak gelişimi . öğretmen bu sözleriyle hangi gelişimsel soruna (kriz) çözüm bulmaya çalışmaktadır? (2001 KPSS-8) A) B) Başarıya karşı aşağılık duygusu Kimliğe karşı rol karmaşası C) Girişimcilik suçluluk D) Yakınlık uzaklık E) Kimlik kazanma . sınıf arkadaşları kadar hızlı okumayan öğrencisine. Erikson'a göre Melis'in bu durumu aşağıdaki kavramlarm hangisine örnektir? (2004 KPSS-7) A) Kimlik kazanma B) Olumsuz kimlik C) Kimlik karmaşası D) Kimlik araştırması E) Kimliğin değişmesi Anasınıfı öğrencisi bir çocuk annesi ve babası tarafından okula bırakıldığında. onları öpüp sarılarak onlardan ayrılmakta ve sınıfına giderek arkadaşları ve öğretmeni ile uyum içinde davranışlar sergilemektedir. kaliteli hale gelmesinde asıl öneme sahiptir. Böyle bir çocuk ne tür bir bağlanma davranışı sergilemektedir. Melis küçüklüğünden beri voleybol oyuncusu olmak istemektedir. 43.bocalama C) Özerkliğe karşı utanç ve kuşku D) Girişkenliğe karşı suçtuluk E) Üretkenliğe karşı durgunluk 38.sosyal çevre B) Kişiler arası ilişkiler. 37. ? (2003 KPSS-89) A) B) C) D) E) Kuşkulu Kaçınan Kaygılı Güvenli Saplantıiı . annesi gıda mühendisidir. Erikson'un psiko-sosyal gelişim kuramına göre.psiko-seksüel temeller E) Psiko-seksüel temeller .fiziksel çevre C) Kişisel deneyimler. bu beklentinin nasıl biretki yapması beklenir? (2002 KPSS-70) A) B) D) E) Zihinsel süreçlerinin çok hızlı gelişmesi Cinsel kimlik arayışında karmaşa yaşaması Temel güven duygusu gelişiminin engellenmesi Toplumsal rolleri konusunda karmaşa yaşaması Aşağıdakilerden hangisi Erikson'un psikososyal gelişim kuramına göre. Matematik işlemlerinde çok başarılısın. Bir öğretmen. Aile içi eğitim. Anne ve babası. ilköğretim öğrencilerinin çalışkanlık ya da beceriklilik duygularını geliştirmek için izlenebilecek yollarla ilgili olarak yanlış bir açıklamadır? (2003 KPSS-88) C) Olumsuz bir kimlik belirlenmesi A) Öğrencilere çok iyi örnekler göstermek ve onların ve onların davranışlarını bu örneklerle kıyaslamak ortamlar hazırlamak B) Öğrencilere eksikliklerini giderecekleri 39. aile içi demokrasi ve ahlak anlayışı toplumun yükselip. Bu durum karşısında Melis ne olmak istediği konusunda kararsızlığa düşer. Bunu da yapabilirsin" demiştir. Erikson'un "Psikososyal Gelişim Kuramı"na göre.
Çok faktörlü zeka testleri daha çok kabul görmüştür. kavram oluşturma ve yazma gibi karmaşık olayları içeren dili üretme ve etkili kullanma becerisidir. sonuç çıkarma. Çok faktörlü zeka testleri. beyin ve vücut koordinasyonunu etkili bir biçimde kullanabilme becerisidir. Zeka Bölümünün Sınırları Nüfuz °A ZB Sınırları 0-24 ~~1 25-49 >2 70-79 80-89 90-109 110-119 120-129 130+ 50-69 J 7 16 50 16 7 2 . Gardner'a göre bilmemizi ve öğrenmemizi sağlayan bu zeka alanları şunlardır. sözel ve sözsüz iletişim kurma. 44. hikaye anlatma. benzetme. mecazi anlatım. jest ve mimiklerle kendini ifade etme. şekiller ve çizgilerle düşünme. Çoklu zeka kuramının dayandığı temeller. KİŞİLER ARASI-SOSYAL ZEKA: Grup içerisinde işbirlikçi çalışma. dildeki kompleks anlamları değerlendirme.Üstün Zekalılar Her iki grup da eğitim açısından yardıma muhtaç durumdadırlar. insanların duygu. soyut ve simgesel düşünme. 1.Zeka Engelliler 2. Bacanlı (2000). problem çözme. zekanın birçok alt faktörden oluştuğunu ve bunların hepsinin ölçülmesi gerektiğini öne sürerler. mizah. 1. MANTIKSAL-MATEMATİKSEL ZEKA: Sayılarla düşünme. notalar. SÖZEL-DİLSEL ZEKA: Kelimelerle düşünme ve ifade etme. sayılar. faklı sesleri tanıma ve yeni sesler. GÖRSEL VE UZAMSAL ZEKA: Üç boyutlu bir nesnenin şekil ve görüntüsünü görmeden zihinde canlandırma ayrıntıları görebilme söz konusudur. 2. Her iki grup için de özel programlar hazırlanmalıdır. hesaplama. imgeler. ritimler üretme becerisidir. Zeka iie ilgili olarak normalden ayrılanlar iki grup altında toplanabilir. Erikson'un bireyin yaşam 25 ÇOKLU ZEKA KURAMI Gardner tarafından ortaya konmuştur.Her insan çeşitli zeka alanlarının tümüne sahiptir. Resimler. şiir okuma. MÜZİKSEL-RİTMİK ZEKA: Sesler. çevreden gelen seslere ve müzik aletlerine karşı duyarlılık kapasitelerini içerir. zeka bölümü sınırlarını ve toplumdaki yüzdelerini tablo halinde vermiştir. Zeka ile ilgili çalışmalar 1920li yıllara uzanmaktadır. Zeka konusunda bireysel farklılıklar vardır. Spearman zekanın bir "g" faktörü adını verdiği bir genel faktör ve ve bazı alt yeteneklerden oluştuğunu belirtmiştir. Bu kuramın temelinde biyolojik ve kültürel etkenler olduğu savunulur. Zekanın ölçülmesi ile ilgili çalışmalar günümüzde halen devam etmektedir. kelimelerdeki anlamları ve düzeni kavrayabilme. Çok faktörlü zeka testlerinden ülkemizde de en çok kullanılanlara Stanfort-Binet ve VVechsler zeka testleri örnek verilebilir. Günümüze kadar üzerinde uzlaşılabilmiş zeka tanımı henüz yapılmamıştır. BEDENSEL-KİNESTETİK ZEKA: Hareketlerle. gramer bilgisi. ritimlerle düşünme.Gelişim Psikolojisİ Atatürk'ün "Öğretmenler Yeni nesil sizlerin eseri olacaktır" ifadesi.Çeşitli zeka alanları genellikle bir arada karmaşık bir yapıda çalışırlar 4. Zeka testleri tek faktörlü ve çok faktörlü olmak üzere genelde iki gruba ayrılırlar. İnsanın tek bir zeka türüne değil bir çok farklı zeka türüne sahip olduğunu ileri sürmektedir. Çoklu zeka kuramının amacı eğitimde bireylerin neler yapabileceğinin düşünülmesidir.Her insan çeşitli zeka alanlarından her birini yeterli bir düzeyde geliştirebilir. bilginin parçaları arasındaki ilişkiler kurma becerisidir.Bir kişinin her alanda zeki olabilmesinin bir çok yolu bulunmaktadır. sürecindeki hangi gelişimsel örtüşmektedir? (2004 KPSS-113 ) A) B) Yakınlığa karşı yalıtılmışlık Üretkenliğe karşı durgunluk görevi ile C) Özerkliğe karşı kuşku ve utanç D) Temel güvene karşı güvensiztik E) Kimlik edinmeye karşı kimlik krizi ZEKA Zekanın ne olduğu uzun zamandan beri psikologların üzerinde çahştıkları bir konudur. Çoklu zeka kuramına göre insanda sekiz ayrı zeka türü vardır. hipotezler üretme. mantıksal ilişkiler kurma. 3. Ritmik ve tonal kavramları tanıma ve kullanma. Spearman zeka ile ilgili çalışmaları başlatmıştır. eleştirel düşünme. geometrik şekiller gibi soyut sembollerle tanışma. üç boyutiu nesneleri algılama ve muhakeme etme becerisidir. düşünce ve davranışlarını anlama.
Gelişim ve Öğrenme. Ş. 2. Ankara 2004 İnsanların harekete geçebilmesi için bir amaç gerekmektedir.C. No: 1027. Ankara. Gelişim ve Öğrenme Psikolojisi. 2004 Selçuk. N Gelişim Öğrenme ve Öğretim Kitabevi. insanların en derin duygularına karşı empatik bir anlayış ve tutum içerisinde olması ve kişiler arası ilişkilerde rahat. 1998 Yeşüyaprak. Aynı zamanda yoğun kaygı ve karamsarlıklardan kendilerini soyutlayabilmeliler ve olumsuz bir deneyim sonrası kendi kendilerini toparlayacak gücü kendilerinde bulabilmelidirler. 2004 Öğreti.C. (Ed. Ziya. Genel Psikoloji. İstanbul. (Ed. Duyguları İdare Edebilme (Sıkıntı verici Duygularla baş etme) 4.26 Gelişim Psikolojisİ 4. Bireyin. T. Tan. Kendini Harekete Geçirme (Kendini Başarıya Doğru Güdüleme ) 7 8. kendine karşı yönelen engellemelere direnç gösterebilmesi. Özkatp. Ankara. En önemlisi de o amaç için dikkatlerini bir noktaya toplayabilirler. DOĞACI-VAROLUŞÇU ZEKA: Doğadaki tüm canlıları tanıma. 2000 Bacanlı. 11. düşünme sürecini tanıma. Bireyler daha oluşma aşamasındaki duyguların farkına varır ve o duyguları tanımaya çalışır. (Ed). 1. M. 6. Öğretmen Adayları için KPSS Pegem A Yayıncılık. isteklerini erteleyebilmesi. Remzi Kitabevi. Kendi kendine "ben neleri yapabilirim? Neleri yapamam?" sorularına cevap arar. Akman. 9. Binnur. esnek ve saydam olabilmesidir. Öğretmen Adayları için KPSS.). H. Anadolu Üniversitesi Yayınları No: 185. Enver (Ed. 10. duygusal tepki derecesini. duygusal değişimleri düzenleyebilmesi. Z. Bununla birlikte bireyler her türlü alınganlıktan rahat bir şekilde kurtulabilirler.). llişkileri Yürütebilme (Temel Sosyal Becerilere Sahip Olma) GOLEMAN'IN DUYGUSAL ZEKA KURAMI Duygusal zeka bireyin öz denetimini sağlaması. Empati yayınevi. Duygularını tanımladıktan sonra kendi potansiyellerinin farkına varır. 3.). yorumlama ve insanları ikna edebilme becerisidir. Anadolu Üniversitesi Yayınları. (Ed. F. Yani bireyler kendilerini en olmsuz bir olayda bile yatıştırmasını bilmelidirler. Bireyler olumsuz bir olay ve olumsuz olayın sonucunda yoğun bir duygulanım yaşıyorsa kendi kendilerini sakinleştirebilmelidirler. YARARLANILAN KAYNAKLAR 1. Eğitim Psikolojisi. 1987 Kaya. Goleman'ın Duygusal Zeka kuramı 5 ögeden oluşmaktadır. T. karşısındaki kişinin belli bir durumda ne düşündüğünü ve ne hissettiğini anlama gücüne sahip olmasıdır. Özbilinç (Kendi duygularının Farkında Olma) Bireyler Kişiler arası ilişkileri yürütürken ilişkilerin sağlam temeller üzerine kurabilmelidirler. . Davranış Bilimlerine Giriş. 5. KİŞİSEL-İÇSEL ZEKA: İnsanın kendi duygularını. 2. Ankara. Eğer insanların gerçekleştirmek istedikleri bir amacı varsa bu amaç etrafında kolayca motive olabilirler. ifade edebilme. 2003 Gazi Bireylerin kendilerini tanıması ile ilgilidir. Ankara. 1995 Senemoğlu. Istanbul. Hakan. 5. Kısaca kişiler arası iletişim bir sanattır ve bu sanat daha çok başkalarının duygularını idare etme becerisidir. araştırma ve canlıların yaratılışları üzerine düşünme becerisidir. Eskişehir. kendini değerlendirebilme ve kendisiyie ilgili hedefler oluşturabilme becerisidir. 3. 2002 Baymur. Oktaylar. sevecen bir tavırla yaklaşması. A. Yargı Yayınevi. Gelişim ve Öğrenme. Nobe! Yayın Dağıtım. C. Pegem A yayıncılık. Eğitim Psikolojisi. kendi kendini güdülemesi. Arkadaş Yayınevi. Nobel Yayın Dağıtım. Ankara. Y. Yani birey karşısındakinin hal ve hareketlerini. Empati (Başkalarını Duygularını Anlama) paylaşma. Ankara. H. 1994 Erden. 2004 Eğitim Bilimleri KPSS. his ve düşüncelerini kavrayabilmesidir.
İstendik Davramşlar: Formal ve informal ortamlarda kazanılan davranışlardır. Alay edilip aşağılanmışsa sıkılıp utanmayı öğrenir. göz kırpma. Belli bir dilin öğrenilmesi. Eğitim: Bireylerde kendi yaşantıiarı yoluyla istendik davranışlar meydana getirme sürecidir. emmeye bağlı arama refleksi öğrenilmemiştir. kişilik özellikleri kazanmak vb. TEMEL KAVRAMLAR Öğrenme: Bireyde kendi yaşantıları yoluyla. yemeğin kokusundan yemeğin pişip pişmediğini anlaması Usta sürücünün motordaki ses değişikliğini fark etmesi Yol soran birisine yol tarifi yapmak • • • • Yaşantı: Bireyin çevre ile etkileşimi sonucu kalan izlerdir. Yaşantılardan etkilenmenin en güzel örneğini çocuklar oluşturur. nefes alma. Okullarda kazanılan akademik bilgilerin tamamı. • Her ikisinde yaşantı yoluyla değişiklikler oluşur. • • • Sürekli eleştirilen çocuk kınama ve ayıplamayı öğrenir. Örnek. İstenmedik Davranışlar: Forma! ve informal ortamlarda kazanılan davranışlardır. Belli bir uyarıcının bulunması. Örnek. • B. Davranış: Organizmanın hertürlü etkinliğidir. İnsanlarda içgüdü yoktur. yutma. içgüdü karmaşık bir davranıştır. Doğuştan getirilen türe özgü davranış örüntülerine denir. • • . EğitimÖğrenme iüşkisi. Reflex'in üç özelliği vardır. öğrenmelerin istendik davranışların toplamıdır. arıların ba! yapması. Aile içinde dostluk ve arkadaşlık görmüşse. ilaç. Örnek. Bu davranışlar çevre ile etkileşim sonucu gelişir. Basit bir tepki olması. Reflex: Doğuştan getirilen. içgüdüler ertelenemez Reflex basit bir davranıştır. Reflexler ertelenebilir. Bu davranışlar ailede ve sokakta kazanılabilir. tutum kazanmak. • • • Doğuştan getirilmesi. mutlu olmayı öğrenir. Öğrenilmiş davranışlardır. Doğuştan gelmelidir. bir türün tüm üyelerinde olmalıdır. karmaşık bir davranış örüntüsü olmalıdır. Diğer bir deyişle organizmanın dışarıdan gözlenebilen ya da kendisince hissediiebilen tepki ve hareketlerinîn tümüne denir. • A. hepsi öğrenme ile kazanılır. Bu davranışlar tecrübe ve eğitim öğretim yoluyla olmak üzere iki türlü kazanılır. başka türlerde olmamalıdır. Eğitim. Eğitim öğrenmeyi kapsar. hastalık ve yorgunluk sonucu ortaya çıkan davranışlardır. • • • Davranışta bir değişiklik olmalıdır Davranıştaki değişiklik nispeten kalıcı izli olmalıdır Davranıştaki değişiklik yaşantı ürünü olmalıdır Davranış çeşitleri 27 A. • Eğitim davranışlarda istendik yönde değişiklikler oluşturur. içgüdüsel davranış vardır. hırsızlık gibi davranışlar örnek verilebilir. belli bir uyarıcıya karşı organizmanın belli ve basit bir davranış gösterme eğilimidir. Annelik Geçici davranışlar: Alkol. davranışında meydana gelen nispeten kalıcı izli davranış değişikliği olarak tanımlanmaktadır. evde ve çevrede kazanıian toplumsal roller vb. Kuşların göç etmesi. İçgüdünün 4 özelliği vardır. emme. ipek böceğinin koza örmesi Reflex ve içgüdü karşılaştırması: öğrenilmiş davranışlar nelerdir? • İki tekerlekli bisiklette dengeyi sağlama Aşçının. İçgüdü: Doğuştan getirdiğimiz diğer bir davranış grubudur. Sonradan kazanılan davranışlar: İstendik ve istenmedik davranışlardır. Öğrenme sonucu kazanılan davranışlar değildir. Kopya çekme. dizimize vurulduğu zaman ayağımızı kaldırmamız. Öğrenmenin olabilmesi için. Öğrenme sonucu kazanılan davranışlar değildir.öğrenme Psikolojisl İnsan davranışlarının büyük bir çoğunluğu öğrenme yoluyla kazanılmıştır. Doğuştan gelen davranışlar: İçgüdüsel ve reflex davranışlar.
Aşağıdakilerden hangisi öğrenme sonucu oluşan bir davranış değildir? (2002 KPSS-80) A) Öğrencinin kendisine verilen sayıyı çarpanlanna ayırarak sonucu söylemesi Tepki: Uyarıcılann organizmayı etkilemesi sonucu organizmanın gösterdiği herhangi bir davranışa denir. Organizmanın bizzat yaptığı şeyler olup. Tepkiler basit ya da karmaşık. Aşağıdakilerden hangisi. öğrenme ise ne yapabileceğini ifade eder. bir davranışın öğrenilmiş davranış olabilmesi için gerekli degildir? (2002 KPSS-79) A) IV. fakat bunu başaramamaktadır. • öğrenme. 47. Bu başarısızlığın temel nedeni aşağıdakilerden hangisiyle ilgilidir? (2001 KPSS-13) A) B) C) D) E) Fiziksel yoksunluk Kullanılan öğrenme yönteminin yetersizliği Genel uyarılmışlık hali Zeka düzeyi öğrenmeye hazır olma düzeyi İstendik davranışlar Eğitim sonucu gerçekleşen riavranıslart İstenmedik davranışlar Kötü kültürel koşullar altında kazanılan davranışlar.performansı oluşturan unsurlardan sadece biridir Performans doğrudan gözlenip ölçülebilir.p. öğrenme yoluyla kazanılan bir davranışa örnek degildir? (2001 KPSS-11) A) Çocuğun. I) Narkoz ve ilaç gibi etkenlere bağlı olarak oluşma II) Kalıcı özellik taşıma III) Yaşantılar sonucunda görülme IV)Organlarm olgunlaşmasıyla ortaya çıkma Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri. öğrenilmiş veya öğrenilmemiş birçok etken performansı etkilemektedir. güdü. bisiklete bindiğinde dengesini kurması B) Bir kişinin evinin bulunduğu yeri tarif etmesi C) Oto tamircisinin motordaki sesin nedenini kısa sürede bulması kırpması 49. 48. Bir anne iki yaşındaki oğluna ezbere 100'e kadar saymayı öğretmeye çalışmakta.III C) II. Uyarıcılar içsel ya da dışsal olabilir. bu alışkanlığı E) Çocuğun yemeklerden fırçalaması sonra dişlerini 45. öğrenme doğrudan doğruya ölçülemez. yüzüne rüzgar gelince gözlerini E) Aşçının kokusunu pişmediğini anlaması aldığı yemeğin pişip . öğrenme. Öğrenme ile performans arasındaki farklar. açık ya da gizli olabilir. Performans organizmanın ne yaptığını. III I) E) IV • • Uyarıcı: Duyu organlarını harekete geçiren ve tepkiye yol açan herhangi bir nesne ya da enerjiye denir. Yanlış eğitim sonucu ortaya çıkan davranışlar) Performans: İcra veya edim de denilmektedir.I B) IV.Hpsipn 46.28 Öğrenme Psikolojisl Doğuştan gelen Davranışlar -Refleksler DAVRANIŞ Geçici davranışlar (hastahk AJkol aşın kavpr v s^ I Sonradan kazanılan davranışlar (Öğrenme sonucu aprr. yorgunluk gibi çeşitli bileşenlerden oluşmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi öğrencinin öğrenmesine etki eden dış etkenlerdendir? (2002 KPSS-81) A) B) C) D) Güdülenmişlik düzeyi Tutum ve alışkanlıklar Bilişsel gelişim düzeyi ilgi ve yetenek D) Çocuğun. B) Sürücünün kavşaklara yaklaştığında hızını keserek trafık ışıklarını kontrol etmesi başını o yöne doğru çevirmesi terk etmesi C) Üç aylık bir bebeğin yüzüne dokunulduğunda D) Alkol bağımlısı olan bir kimsenin.
E) öğretim materyali .
istek. davranış değişikliğini de denetler. Bireyin dışarıdan gelen uyarıcıları alma derecesidir. Aşın ve düşük düzeydeki kaygı öğrenmeyi olumsuz yönde etkilemektedir. davranışı oluşturan en önemli koşuldur. Güçlü bir istek ya da dürtünün gerçekleşmeyecek gibi göründüğü durumlarda ortaya çıkan tedirgin edici bir duygudur. . Örneğin. s Kaygı A) İyi araba kullanıp kullanamadığınıza ancak buradaki performansınıza verebiliriz. Yani davranışı bir amaca doğru başlatan ve sürdüren bir iç şarttır. Organizma Organizma türe özgü hazır oluş durumunda olsa bile olgunlaşma olmadan öğrenemez. Benlik kavramı. Yani davranışın sürdürülmesini-tekrarını sağlar. s Kaygı ve genel uyarılmışlık hali 51. Bu durum karşısında öğrenme psikolojisini dikkate alarak aşağıdaki sözlerden hangisini söyleyemeyiz? (2004 KPSS-14) Organizmanın verimli bir öğrenme sağlayabilmesi için hazır ve tetikte bulunmasıdır. Böylece organizmanın istenen tepkide bulunabilme artar. "Canım ders çalışmak istemiyor" diyen öğrenci aslında yeterli genel uyarılmışlık haline ulaşmamıştır. "Aslında araba kullanmayı çok iyi bilirim. bakarak karar B) Biraz daha alıştırma yaparsanız gelecek sınavda başarılı olma şansınız artar. yaş açısından o olgunluğa ulaşmamıştır. Örnek: aç olmayan organizmaya et gösterilse de salya salgılamaz. çalışma alışkanlıkları gibi etkenler genel uyarılmışlık halini etkileyen faktörlerdendir. Olgunlaşma yaş ve zeka açılarından ele alınmaktadır. ama heyecanlanınca yapamadım" demiştir. D) Araba kullanmayı ne kadar iyi öğrenirseniz heyecanlanma olasılığınız o kadar azalır. Örneğin susuzluk dürtüsü organizmayı su ihtiyacını karşılamak için harekete geçmeye zorlar.öğrenme Psikolojisl 50. Yatakta ders çalışmak öğrencinin genel uyarılmışlık haline girmesini olumsuz yönde etkilemektedir. Yani davranışın şu ya da bu yönde olmasını sağlar. Organizmanın öğrenmeye güdülenmiş olması bireyin öğrenmesini kolaylaştırır. E) Araba kullanmayla ilgili yaşantılarınız arttıkça daha az hata yapmaya başlayacaksınız. Aynı zamanda bazı insanlar yaş olarak olgunlaşmış olsalar bile zeka gelişimleri açısından yeterli olgunluğa ulaşmamış olabilirler. Güdü. Güdünün uyandırılması sonucunda organizma bu güdüyü doyurmak için harekete geçmektedir. hırs vb. Erşen girdiği ehliyet sınavında başarısız olmuştur. Güdüler bizi harekete geçiren güçlerdir. s Güdülenme (Motivasyon) Organizmayı etkileyerek bir amaç için harekete geçiren durumdur. 3. Güdüler genellikle içse! veya dışsal uyarıcılar tarafından uyarılmaktadır. Güdü. bir şey yok. C) Sınavda heyecanlanacak heyecanınızı kontrol edin. Organizma bu donamımdan yoksun olduğunda öğrenemez. Öğrenmede güdüler üç nedenle önemlidir. Güdü. Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde öğrenilmiş davranışların bir özelliği verilmemistir? (2004KPSS-13) A) B) C) D) E) Yaşantı sonucunda oluşması Kalıcı izli olması Önceki davranışlardan farklı olması Süreklilik göstermesi Olgunlaşma ile ortaya çıkması 29 İki aylık bir bebek yürüyemez. Diğer bir deyişle Organizmanın temelindeki potansiyel güçlerin göreve hazır bir duruma ulaşmasıdır. Buradaki "durum" ifadesi dürtü. olabilir. 1. ihtiyaç. s • Olgunlaşma Organların kendilerinden beklenen görevleri yapabilecek duruma gelmesi durumudur. güdü. İnsan uçmayı öğrenemez ancak kuşlar uçabilir. ÖĞRENMEYİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER A. 2. Güdüler organizma içindeki ihtiyaçlardan doğar ve bu ihtiyaçların giderilmesi için organizmayı harekete geçirir. pekiştirme için de gereklidir. Öğrenenle ile ilgili faktörler S Türe özgü hazır oluş öğrenecek olan organizmanın istenüen davranışı göstermek için gerekli biyolojik donanıma sahip olması demektir.
Sınav sorularının kısa sürede cevaplanması geribildirimdir. Öğrenilecek malzeme öğrencilerin amaçlarına. güven. s Eski Yaşantılar B. Buna karşın öğrenilen bilgi kısa sürede unutulmaktadır. öğrenilen bilgiler kısa sürede unutulmaz.30 öğrenme Psikolojisl Faktörler s harekete geçerek su aramaya başlar. Bazı öğrenciler de öğrenilecek konuyu yoğun bir biçimde bir günde öğrenirler buna toplu öğrenme denir. Diğer bir deyişle psikofizik enerjinin bir noktada toplanmasıdır. Birey öğrenmeyi kolaylaştıracak ve hızlandıracak önbilgilere (ön öğrenmeler) sahip olmalıdır. Otomobil kullanmayı öğrenen birisinin başka bir model ya da marka otomobili de kullanabilmesi. birincil-ikincil. Öğretim Yöntemi ile ilgili Konunun Yapısı öğrenmede konunun bütün olarak verilmesi parçalara bölerek verilmesinden daha etkilidir. Negatif transfer (olumsuz aktarma): Geçmiş yaşantıların öğrenmeyi olumsuz etkilemesine denir. Öğrenciler konuyu kısa zamanda öğrenmekte ve sınavda başarılı olmaktadırlar. s Geribildirim (Dönüt) Sonuçların bilgisi de denebilir. iyi bir öğrenmenin gerçekleşmesi için öğrencinin öğrenip öğrenmediği veya ne kadar öğrendiği ile ilgili olarak bilgilendirilmesi gerekir. S Katılım (öğrenci aktivitesi) Daha önceden deneyimli oluş ya da konu ile tanışıklığın bulunması (eski yaşantılar) yeni öğrenmeleri etkiler Yetişkin kişiler hemen hemen hiç bir öğrenmeye sıfırdan başlamazlar. Sistematik çalışmadır. Bunu bilmeyen öğrenci yavaş öğrenir. yetenek. Süreğen hastalıklar ve duyu organlarındaki bozukluklar öğrenmeyi olumsuz yönde etkiler. Öğrenme malzemesinin çevredeki uyarıcılardan ayırt edilebilir olmasıdır. Diğer uyaranlar arasından öğrenilecek malzeme ile ilgili uyaranlar kolayca ayırt edilebilir nitelikte olmalıdır. Iki parmak yöntemiyle daktilo yazmayı öğrenen birisi on parmak ile yazmaya çalıştığında zorlanır ve daha yavaş yazar. s Öğrenmenin Aktarılması Pozitif transfer (olumlu aktarma): Geçmiş yaşantıların öğrenmeyi kolaylaştırmasına denir. Bu ön öğrenmeler öğrenmeyi kolaylaştıracağı gibi zorlaştırabilir. Bu açıdan bir derste öğrenilen kavramlar diğer bir dersteki öğrenilen kavramlarla ters düşmemelidir. Suyun içilmesiyle birlikte susuzluk dürtüsü doyurulmuş olur. beklentilerine uygun olmalıdır. Öğrenme zayıf olmaktadır. s Öğrenme Malzemesi ile ilgili faktörler Öğrenme için sağlıklı bir fizyolojik yapı gereklidir. s Bireysel Farkhlıklar Algısal Ayırt Edilebilirlik Zeka. Öğrenci yaptıkları ve söylediklerinin ne derece doğru olduğunu bilirse daha kolay öğrenir. ilgi. Kalıtım ve çevrenin rolü vardır. Beyaz uyarıcılar içinde siyah bir uyaranın dikkat çekmesi gibi öğrenilecek konu da öğrencinin dikkatini çekmelidir. s Fizyolojik Durum Öğrenilecek olanla etkileşim öğrenme çabasına girmedir. Dinlemede öğrenci pasiftir. Buna karşın anlatmaya doğru gidildikçe öğrenci aktifleşmekte ve öğrenme artmaktadır. . Okullardaki eğitimde her konu daha önce öğrenilmiş olması gereken başka konularla bağlantılıdır. Sadece sınav zamanında çalışan öğrenciler bu gruba girer. s Öğrenmeye Ayrılan Zaman Öğrenen bireyler arasında bir konunun öğrenilmesine ayrılan zaman bakımından farklılıklar vardır. döngüsel olma gibi özellikleri vardır. Konu anlamlı ve kolayca birbirine bağlanabilir nitelikte olmalıdır. Güdülerin içsel-dışsal. Bazı öğrenciler öğrenilecek konuyu günde 2 saatten bir haftada öğrenirler buna aralıklı öğrenme denir. benlik tasarımı gibi farklılıklar öğrenmeyi etkileyen bireysel farklılıklardır. Önceki öğrenme yeni öğrenmeyi olumsuz etkiler. Bu etkileşim dinleme-okuma-yazmaanlatma şeklinde olabilir. • Dikkat: Bilincin bir noktada toplanması haline denir. C. tutum.
bir masa ve sandalyede çalışmasına özen gösteriniz. çalışırken engellenmelidir sürekli oturmaları C) Okuldaki başarılarının artması için evde mutlaka sınıfa benzer bir ortamda çalışmaları sağlanmalıdır \ Taşlar I Metaller \ Değerl 1 \ I J Değersiz Yaygm Nadjr 1 \ D) öğrencilerin hepsinde aynı düzeyde ilerleme olması gerektiğinden. Süt. bu onların B) Hareketsizlik onların fiziksel gelişimini olumsuz etkileyebilir. onu okula kahvaltı etmeden götürmüştür. Küçük yaşlarda bir müzik aleti çalmaya başlayan bir kimseyle. çay. Örnek: Peynir kavramı öğretilirken buna yakın ya da ilişkili olan kavramlarla ilişkisinin kurulması bu kavramın öğrenilmesini kolaylaştırır. inek. evde yetiştirilmesine yardım edilmelidir ödevlerin E) Genel uyarılmışhk düzeyinin düşmeme si için. Kavramlar gruplara. Yukarıdaki durumda öğrenmeyi olumsuz etkileyen temel etken aşağıdakilerden hangisinde açıklanmaktadır? (2002 KPSS-108) A) Öğrenme kullanılan bilişsel bireyden bireye değişebilmesi değişebilmesi yaklaşımların A) Aç olması nedeniyle çocuğun dikkati bisküviye yönelmiştir B) C) Çocuk sürekli aynı ödülü almaktan sıkılmıştır Çocuk annesinin kendisini. Ünite ve konular iyi bir şekilde gruplanarak verilmelidir. (Bacanlı. Aşağıda kavramsal gruplandırmaya örnek verilmiştir. Lise öğrencilerine yönelik böyle bir önerinin temel dayanağı aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-73) 55. çocuğun annesi bisküviyi almak için daha çok çalışacağını düşünerek. veriniz. öğrenilen yeni konu daha önce öğrenilen konularla ilişkisi sağlanmış olmalıdır. beyaz.Öğrenme Psikolojisİ s Anlamsal Çağrışım 31 Anlamlı bir şekilde öğrenilen bilgi anlamsız bilgilerden daha kolay hatırlanabilir. Aşağıdakilerden hangisi. Kavramsal gruplandırma birçok bilgi veya kavramın öğrenilmesi durumunda çok etkilidir. kahvaltı. ileri yaşlarda müzikle ilgilenen bir bireyin müzik aletini çalma becerisi uzun bir zaman aynı düzeyde olmaz. Bu durumda öğrenme malzemeleri birtakım grupla halinde bütünleştirilmelidir. 2000) Mineraller 54. ■/ Kavramsal Gruplandırma 53. artık sevmediğini düşünmüştür ihmal edilmiştir B) Öğrenme hızının öğrenciden örenciye göre C) Öğrenme için öncelikle genel bir uyarılmışlık durumunun gerekli olması olması E) Öğrencinin evde kendi kendine çalışabileceği bir yere ihtiyacın olması D) Ders çalışmanın planla çaba gerektiren bir uğraş D) Çocuğun davranışını etkileyen diğer faktörler E) Öğrenme etkinlikleri çocuğun leştirebileceklerinin üstündedir gerçek- . çocukların ödevlerini masa başında yapmalarına dikkat edilmelidir Alaşım 52. karvb. gruplar alt gruplara ayrılabiliyorsa öğrenilmesi kolaylaşır. yumurta. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin etkisini açıklayıcı bir örnektir? (2002 KPSS-83) A) B) C) D) E) Sosya! çevre Yetenek Deneyim i Yaşantı Olgunlaşma Zaman İyi organize edilmiş gruplar halindeki bilgiler kolay öğrenilir. Bütünleştirmede öğrenilecek malzeme basamaklar haline getirilmelidir. onun dersteki doğru davranışlarını bisküvi vererek ödüllendirmektedir. Anlamsal çağrışım dizileri oluşturulmalı ve bunların sayısı çoğaltılmalıdır. Bu tür bilgiler daha kalıcıdır. Özel eğitim görmekte olan zihinsel engelli bir çocuğun öğretmeni. Çalışma ortamınızı düzenlerken ışık ve ısının uygun olmasına. bir öğretmenin velilere çocukların çalışma koşullarıyla ilgili verebileceği önerilerden en doğru olanıdır? (2002 KPSS-99) A) Çocuklarınızın çalışırken istediği biçimde ve odada olmasına izin özgürlüğünü arttırır. pamuk.
ilerleyen aylarda başarısının düşmesinin nedenlerinden değildir? (2003 KPSS-56) A) Öğrenme yaklaşımının ancak ilk aylarda verilen konular için yeterli olması B) öğrenme isteğinin ilk aylarda daha fazla olması C) Öğrenme yeteneğinin azalması D) Olgunlaşma düzeyinin ancak ilk aylardaki konula Öğrenmeye yeterli olması E) Okul öncesi eğitimde almış olduğu bilgilerin ilk aylardaki öğrencisine katkı sağlamış olması 57. Köpekler topları ağızları ile kutuya atmayı kısa sürede öğrenmişlerdir.bir davranışın ayırt edici uyarıcı tarafından kontrol edilmesi söz konusudur? (2004 KPSS-31) A) Servet. Evde kızı Türkçe pop müzik şarkısı dinleyen bir baba. Aşağıdakilerden hangisi. yeteneğinden daha fazladır. ders aralarında bahçeye çıkmak yerina sınıfta oturmayı tercih etmektedir E) Metin. ancak bir gün durup dururken bir Türkçe pop müzik şarkısmın müziğini sözleriyle birlikte söyleyebildiğini fark etmiştir. halde. Bir üniversitesinin psikoloji bölümünde öğrenme psikolojisi alanında yapılan bir deneyde. hiçbir zaman bu şarkıları dikkatle dinlememiştir. ikisine de aynı ölçüde çalıştığı . kediler topları ön ayakları tutmuş ve ön ayakları ile toplarla oynamışlardır. . öğrenme Psikolojisl 59. köpeklere ve kedilere kutuya küçük toplan atmaları öğretilmeye çalışılmıştır. diğer derslerde uslu bir biçimde otururken Müzik dersinde sınıfın disiplinini bozan davranışlar sergilemektedir.32 56. B) Gözde'nin müzik yeteneği resim B) Bazı öğrenmelerin bilinçli bir çaba göstermeden gerçekleşmesi olması C) Suat." ifadesini aşağıdakilerden hangisi açıklar? (2004 KPSS-19) A) Eğitim düzeyi B) Genelleme düzeyi C) Zeka düzeyi D) Kahtım E) Hazırbulunuşluk A) Genel uyarılmıştık hali B) Derse ilişkin tulum C) Zeka düzeyi D) Geçmişteki öğrenmelerin aktarımı E) öğretme yöntemi 58. Ancak çok sayıda deneme yapılmasına rağmen kedilerin bu davranışı öğrenemedikleri görülmüştür. Aşağıdakilerden hangisi. bir Öğrencinin sınıftaki diğer arkadaşlarına oranla matematik dersindeki konuları öğrenmede çok fazla güçlük yasamasının nedenlerinden değildir? (2003KPSS-51) 60. sabah erken saatlerde çalıştığında okuduklarını daha kolay anlayabilmektedir. babanın bir Türkçe pop şarkısını sözü ve müziği ile birlikte tekrarlayabilmesini doğru olarak açıklamaktadır? (2003 KPSS-55) A) Bazı Türkçe pop şarkılarının radyoda ve televizyonda birçok kanalda yayınlanması Aşağıdaki örneklerin hangisinde. bir konuyu tam olarak öğrenebilmesi için o konunun gerektirdiği gelişim ve güdülenme düzeyine ulaşmış olması gerekir. Aşağıdakilerden hangisi köpeklerle kediler arasındaki Topu kutuya atmayı öğrenme açısından gözlenen bu farkı en doğru biçimde açıklamaktadır? (2003 KPSS-50) A) önceki öğrenilenlerin aktarımı B) Güdülenme C) Genel uyarılmışlık hali D) Türe özgü hazıroluş E) Olgunlaşma Aşağıdaktlerden hangisi ilköğretim birincisıtıtfa başlayan bir öğrencinin. C) Türkçe pop müzik şarkılarının çok hareketli D) Yetişkinlikteki öğrenmenin çok hızlı bir biçimde gerçekleşmesi E) Türkçe pop şarkılarının çok popüler kişiler tarafından söylenmesi D) Hatice. 61. Ingilizce sınavında Matematik sınavından daha başarılı olmuştur. Öğretim yılının ilk aylarında iyi bir başarı gösterip. "Bireyin.
A. Öğrenmeler ölçülebilir ve gözlenebilir olaylar üzerinde odaklanarak incelenebilir. 12. İnsan doğduğunda zihni boş bir levha gibidir. 1. Davranış bozukluklarını yanlış öğrenmelere bağlamışlardır. Edimsel koşullanma (skinner) BİÜŞSEL AĞIRLIKLI . düşünce. bilimsel bir yaklaşımdır. Hayvanlar üzerindeki davranışları açıklanabilir. 1. karakutuya girip çıkanları dikkate alırlar. Davranışçı yaklaşımın temel sayıltıları. Köhler. İnsan davranışını tamamen reflexler. Pavlov. Belli başlı öğrenme kuramları aşağıdaki gibidir. Kurucusu VVatson'dur. Etkisi 1960 lara kadar sürmüştür. Gözlenen davranış değişikliği meydana geldiğinde öğrenme gerçekleşmiş olarak kabul edilir. Karakutuya değil. Bağ kuramı (Thorndike) 4. Bir çok kaynak Davranışçılar ve bilişselciler olmak üzere ikiye ayırmaktadır. Öğrenme uyarıcı-tepki ilişkisi içinde açıklanır. Sosyal öğrenme (Bandura) BİLİŞSEL KURAMLAR: Öğrenmenin zihindeki oluşumuna odaklanırlar. Ihtiyaçlar Hiyerarşisi (Maslow) 2. 13. sonuç odaklıdırlar. Klasik koşullanma (Pavlovv) 2. 1. Öğrenme uyarıcı ve tepki arasındaki ilişki çerçevesinde incelenebilir. E. (NÖROFİZYOLOJİK KURAM) 1. VVatson Skinner önde gelen temsilcilerindendir. Ilk anahtar sözcük davranıştır.Öğrenme Psikolojisİ ÖĞRENME KURAMLARI Tüm öğrenme durumlarını açıklayan tek bir kuram yoktur. Thomdike. Benlik Kuramı (Rogers) 3. 7. araştırmalarla insan . Bitişik kuramlar (Vvatson. B. Bu amaçla karşıt koşullama. operant ve gözlem yoluyla olmak üzere üç temel öğrenme süreci vardır. güdü gibi özellikler gözlenip ölçülemediği için bilimsel olarak araştırılamaz ancak uyarıcılar ve tepkiler araştırılabilir. yeniden koşullama. Klasik. Farklı öğrenme durumları için farklı kuramlar geliştirilmiştir. 1. C. sistematik duyarsızlaştırma. DAVRANIŞÇI YAKLAŞIM Deneysel. İnsan zihnini bir karakutuya benzetirler. DAVRANIŞÇI KURAMLAR: Öğrenmenin nasıl gerçekleştiğine odaklanırlar. 11. İçsel yaşantıları reddeder. Öğrenme çevresel uyarıcılar tarafından şartlanmayı içermektedir. D. işaret öğrenme (Tolman) 2. Bilgi-işlem kuramı İNSANCIL (HÜMANİSTİK) KURAMLAR: Öğrenmenin nasıl daha iyi olabileceğine odaklanırlar. 2.DAVRANIŞÇI KURAMLAR: Süreç odaklıdıriar. ölçülebilen uyarıcı ve tepkilere indirgemiştir. Iki temel öğesi vardır. Kofka) 2. Hisler ve diğer bilişsel süreçlere kuşkuyla bakılır. • • • Uyarıcı: Organizmayı harekete geçiren iç ve dış uyarıcılar Tepki: Uyarıcının organizmada meydana getirdiği fizyolojik ve psikolojik değişmeler Davranışçı yaklaşımın üzerinde durduğu konu bireyin ne düşündüğü değil ne yaptığıdır.Guthrie) 3. 8. 1. İnsanların öğrenmesi ile canlıların öğr4enmesi birbirine benzerdir. 9. deneysel söndürme gibi teknikler geliştirmişlerdir. 33 4. 10. Beyin temelli öğrenme modeli Burada yapılan smıflamalar farklı kaynaklarda farklı şekillerde yapılmaktadır. Hangi kuramın hangi ilkeyi savunduğunu kavramak yeterli olacaktır. Davranış bozuklukları yeni öğrenmelerle düzeltilebilir. Geştalt kuram (VVertheimer. Duygu. Dolayısıyla öğrenme organizmanın kontrol edilmesi anlamındadır. Ancak sıntflama o kadar önemli değildir. Tüm öğrenmeler aynı basit kurallarla kısa ve öz bir şekilde ifade ediiir. 6. U-T ilişkisi ve pekiştiricinin etkisi ile açıklamaya çalışmıştır. 5. Öğrenmeyi gözlenebilen. Insan davranışlarının gözlenebilir hale getirilmesi üzerinde çalışmışlardır.
Matematik dersinde tahtada üç bilinmeyenli denklemi çözmediği için matematik öğretmeninden eleştiri alan bir öğrenci "Ben aslında üç bilinmeyenli denklem çözümünü çok iyi öğrenmiştim" der. Pekiştirme Koşullanmanın gerçekleşmesi için önemli bir başka ilke ise pekiştirmedir. Klasik koşullanma bir "tepkisel şartlanmadır". limon suyu. 1-Koşulsuz uyarıcı doğal bir uyarıcı olmalıdır (et). Matematik öğretmeni de bunun üzerine "Ben üç bilinmeyenli denklem çözümünü öğrenip öğrenemediğini ancak tahtadaki denklemi çözüşüne bakarak anlayabilirim" karşılığını verir. koşulsuz uyarıcının meydana getirdiği etkidir. Genç kız arkadaşının hoşlandığı müzikten hoşlanır. Yani yeni bir uyarıcının tepki oluşturma gücünü kazanmasıdır. Zil. Köpekler Pavlov'un ayak seslerini duyunca salya salgılamaya başlamışlardır. Koşullu ve koşutsuz uyarıcıların arka arkaya verümesi olayı bitişiklik olarak adlandınlmaktadır. iğne resmi. Oysa bu durum yiyecek verildikten sonra oluşmalıdır. iğnenin acısı vb. KLASİK KOŞULLANMANIN TEMEL KAVRAMLARI Bitişiklik Bu koşullanma türünde koşullu ve koşulsuz uyarıcıların verilme zamanları birbirine yakın olması önemlidir. Klasik koşullanma yolu ile öğrenmeyi Pavlov açıklamıştır. Klasik şartlanma ile insanlarda: • Korkular hızla şartlanabilir • Şartlanma için duygular kullanılabilir • Reflekslerden yararlanılabilir B) öğrenme varlığı ancak gözlenilen davranışlarla anlaşılabilen içsel bir süreçtir dernektir C) Hatırlanamayan bir şey öğrenilmemiş D) Öğrenilen bazı bilgiler unutulabilir E) Her davranış değişimi öğrenme sonucunda olmamaktadır KLASİK KOŞULLANMA (TEPKİSEL ŞARTLANMA) Klasik koşullanma. başlangıçta nötr olan uyarıcıya organizmanın tepki vermeyi öğrenmesidir. Örnek. Tepki Yok Nötr Uyarıcı (Zil) Koşulsuz Uyarıcı (Yiyecek) Koşulsuz Tepki (Salya) Koşulsuz Uyarıcı Koşullu (Yiyecek) Uyarıcı (Zil) Koşullu Uyarıcı (Zil) Koşullu tepki (Salya) Koşulsuz Tepki (Salya) Öğrenilmiş davranışa temel olan doğal uyarıcı bulunabiüyorsa o zaman davranışın klasik koşullanma yöntemiyle öğrenildiği söylenebilir. Pavlov (1849-1936) bu durumu deneysel ortamda ayrıntılı oiarak incelemiştir. Koşulsuz tepki Organizmanın doğal ortamda koşulsuz uyaranı aldığında gösterdiği doğal tepkilerdir. kediye toptan korkmayı öğretebiliriz. Klasik koşullanmanın 3 temel kuralı vardır. 3-5 sn. 3-Uyarıcı tepkiden hemen önce verilmelidir. . Örnek: Etyenirse saly6a akar. öğrenilmiş davranışa temel olan doğal uyarıcı bulunabiliyorsa o zaman davranışın klasik koşullanma yöntemiyle öğrenildiği söylenebilir. limon resmi vb. Koşulsuz uyaran Doğal olarak organizmanın tepkide bulunacağı uyarandır. Yukarıdaki Örnekte matematik öğretmeninin öğrenciye verdiği yanıt aşağıdaki yargılardan hangisini doğrular niteliktedir? (2003 KPSS-49) A) öğrenme yaşantılar sonucu ortaya çıkar 34 Koşullu uyaran Doğal ortamda organizmanın doğal uyaranlardan birine verdiği tepkiyi vermeyeceği uyarandır. Köpeklerin yiyecek vermeden salya salgılamaları dikkatini çekmiştir. Yiyecek. Beyaz kediden korkan çocuk pamuktan da korkar. Koşulsuz uyarıcı pekiştireç görevi görmektedir. Matematik öğretmenini seven çocuk matematik dersini sever. Klasik koşullanma bir "tepkisel şartlanmadır". acı. ışık. Klasik koşullanma deneyinde pekiştirme. iğne batırılırsa canı yanar Koşullu tepki Organizmanın koşullu uyarana gösterdiği tepkidir. şok.Öğrenme Psikolojisl 62. ayıların tef çalındığında oynamaları da aynı şekilde bir öğrenmedir. 2-Koşulsuz uyarıcı ile koşulsuz tepki arasında doğal bir bağ olmalıdır. Yani yeni bir uyarıcının tepki oluşturma gücünü kazanmasıdır. içecek.
2000) Bir köpek tabanı elektrik şoku vermeye elverişli bir kutuya konur. koşullu tepkiyi oluşturmaması durumudur. Bazı öğrencilerin . Orijinal sese benzer farklı seslerde verildiğinde deneğin salya salgılaması bir genellemedir. Derece şartl uyarcıdır) b-lşık + Zil -> Salya . Dereceli şartlandırma (Üst düzey şartlandırma): Herhangi bir şartlı uyarana karşı kazanılan şartlı tepki organizmaya yerleştikten sonra aynı sistem içinde yürütülen çalışmalarla başka bir şartlı uyarıcıya karşı da şartlanmanın oluşmasıdır. Kaçınma şartlanması insanlarda da benzer şekilde oluşmaktadır. Kaçınma Koşullanması Bir kişiden.Zil (Burada zıl. Bu deneyde verilen ses koşullu uyarıcıdır. Albert'in beyaz tavşandan korkması korku şartlanmasına ömektir.-bu bölmeden atlayıp şoktan kurtulma olanağına sahiptir. Bu olaya gölgeleme denir. Bunlardan korku şartlanması klasik. koşullu tepkiyi (salya) meydana getiren koşullu uyarıcıya da ikincil pekiştireçadını vermektedir.Işık cSalya (Burada ışık II. koşullu tepki olan salya davranışına neden olmuyorsa sönme gerçekleşir. depresyon ve sonucu kabullenmeye istekliliktir. Derece şartl + ı uyancıdır. Sönme Koşullanmadan bir süre sonra pekiştireç verilmezse koşullu uyarana koşullu tepkinin verilmemesidir. elektrik şoku verildiğinde köpek. Koşullu uyarıcının. pasiflik. Ses ve ışık birlikte verildiğinde Salya tepkisi sese verilirken ışığa verilmemiştir. Kendiliğinden geri geime Koşullanmaya bir süre ara verilmesine karşın Koşullu uyarıcının (zil) verildiği durumlarda deneğin koşullu tepkiyi (Salya) gösterdiği gözlenmiştir. Ses uyarıcısı ışık uyarıcısını gölgelemiştir. Genelleme Aynı türden olan ya da birbirine benzer uyarıcıya karşı daha önce kazanılan tepkinin verilmesidir. Küçük çocukların sobaya „■ ilk dokunduklarında önce korkarak kaçma davranışı göstermeleri ve bir iki tecrübeden sonra sobadan kaçınmayı öğrenmeleri kaçınma şartlanmasıdır. Uyarıcılardan biri diğerine göre daha güçlü olduğu durumda koşullu tepki güçlü olan uyarıcıya verilir. a. Önemli koşullanma ilkelerinden birisi olan genelleme.Öğrenme Psikolojisl Pavlov koşulsuz tepkiyi salyayı meydana getiren koşulsuz uyarıcıya birincil pekiştireç. kaçma ise operant şartlanmaya girmektedir. bir nesneden veya bir durumdan kaçınmayı öğrenme klasik ya da operant olabilmektedir. Koşullu uyarıcının benzerlerine de koşullu tepkinin gösterilmesidir. Hangi tepkilerin hangi uyarıcıya karşı yapılacağı ve tepkilerde görülen zenginlik öğrenmenin sonucudur. Kutunun önünde bir bölme olup. Öğrenilmiş Çaresizlik Organizma ne kadar çaba harcarsa harcasın durumunu değiştiremeyeceğini öğrenmesidir Bu durumda pasif kalmakta ve pasifliğini tüm istenmeyen durumlara genellemektedir. Nötr bir uyancıyla korku tepkisinin eşleştirilmesine korku koşullanması denir. korku. Sonunda bölmeden atlamanın kendisini şoktan kurtardığını öğrenmiş ve şoktan kaçınmayı başarmıştır. Belirtileri. Koşullu uyarıcının benzerlerine koşullu tepkinin ortaya çıkmamasıdır. Kaçınma şartlanmasının ortaya çıkması için önce korku ve kaçma şartlanmasının olması gerekmektedir.) ► Salya 35 Örneğin deneğin farklı tonlardaki sesi ayırt ederek orijinal ses dışındaki seslerde koşullu tepkiyi (salya) göstermediği gözlenmiştir. Bu durum Kendiliğinden geri gelme olarak adlandırılır. Sönmenin gerçekleşmesi için. Köpek ilk zamanlar şokun devamında havlamak. dolaşmak gibi çeşitli hareketler yaparak şoktan kaçmaya çalışmış fakat kaçamamıştır. Gölgeleme İki koşullu uyarıcının aynı anda verilmesi durumudur. Pavlov' un deneyinde. Duygusal tepkilerin hepsi doğaldır. 1. zıplamak. Klasik koşullanmanın eğitim açısından önemi Birbiriyle yakınlıkları olsa bile uyarımlar arasındaki farkı anlayabilmedir. koşullu uyarıcı olan ses. Ayırt etme Genellemenin tersi ayırt etmedir. koşulsuz uyarıcı (yiyecek) olmadan koşullu uyarıcının (ses) verilmesi gerekir. Örnek: (Selçuk.
her seferinde kendisine bir şeyler alınmasını istemekte. Bir öğrencinin. Klasik koşullanma ilkeleri eğitim alanından çok reklam sektöründe oldukça etkili bir şekilde kullanılmaktadır. Öğretmenin Anne-babaya. 36 64. oyuncak yerine. Öğrencilere yapabilecekleri problemler verip kendilerine özgüven kazanmaları sağlanabilir. Ailesiyle birlikte alışverişe çıkan bir çocuk. Bu konuda öğretmenlere ve anne babalara büyük görevler düşmektedir. isterse çikolata C) Sorunun o an çözülebilmesi için istediği oyuncağın alınması çocuğun Sonuç olarak öğrencilerimizi çok iyi tanımalı ve ihtiyaçları doğrultusunda klasik koşullanmadan yararlanmalıyız. D) Çocuğun azarlanarak vitrinden uzaklaştırılması E) Çocuğun bir daha alışverişe götürülmemesi . aşağıdakilerden hangisîni önermesi en uygundur? (2001 KPSS71) A) Çocuğa. kendilerine olan özgüven kazandırılabilir. kesin bir dille söylenmesi alınacağının söylenmesi B) Çocuğa. A) İşaret öğrenme B) Transfer Klasik koşulmamanın eğitim öğretim ortamında C) Ayırt etme kullanımı sınırlıdır. pol is e v er ec ek le ri ni s öy le me k ç oc ukları n hemşirelerden polislerden korkmalarına (koşullanmalarına) neden olmaktadır.öğrenme Psikolojisl okula. Küçük çocuklara yaramazlık yaptıkları zaman iğneciye. Okula karşı olumlu tutum oluşturulması. Örneğin E) Genelleme öğrencilerde kendilerine olan özgüvenin geliştirilmesi • • • Olumlu benlik kavramının geliştirilmesi. karşı kaygıları ve yersiz korkuları. bazı öğrencilerin öğretmenlere ya da belli derse 63. bir süre sonucudur. Buna karşın duyuşsal özelliklerin D) özümseme kazandırılmasında önemli roller üstlenebilir. Sınav korkusunun. okul içi ve okul dışı Sahipsiz bir köpek tarafından ısırılan bir yaşantıları meydana gelen şartlandırmaların bir çocuğun önceleri tüm köpeklerden. örnek: bir üniversite öğrencisinin sezonun sonra da sadece sahipsiz köpeklerden korkması ilk maçında hakemin başlangıç düdüğü ile birlikte aşağıdakilerden hangisi ile açıklanabilir? (2001 binlerce kuşun sahaya dolmasını sağlamak amacıyla KPSS-17) yaptığı işlemler şartlanmadır. Oysaki eğitim öğretim ortamında klasik koşullanma ilkeleri tesadüfen kullanılmaktadır. Bir banka reklamında güven verici bir kişi ile birlikte kredi kartı birleştirilmekte ve kredi kartlarına karşı bir süre sonra tek başına güven biri hizmet olarak algılanmasına neden olmaktadır. istekleri yerine getirmeyince ağlamaktadır. okula zamanında gitme ve ödevlerinin zamanında yapma gibi davranışları alışkanlık haline getirilmesinde aşağıdakilerden hangisi en çok rol oynar? (2001 KPSS-18) A) B) C) D) E) Klasik (tepkiset) koşullanma Bilişsel öğrenme Edimsel (operant) koşullanma Sosyal öğrenme Psikomotor öğrenme Matematik dersine karşı olumsuz tutum geliştirmiş bir öğrenciyi klasik koşullanma ile matematik dersini seven başarılı olan bir duruma getirmek mümkün olabilmektedir. Bu duruma çare bulamayan aile çocuğun öğretmeninden yardım istemektedir. Çocukların normal olarak yapması gereken etkinlikleri ceza aracı olarak kullanmamak gereklidir. Planlı ve düzenli bir şekilde kullanıldığında oldukça verimii sonuçlar alınacaktır. kaygısının azaltılması. 65. istediği her oyuncağın alınmayacağını Diğer önemli bir nokta ise öğrencileri öğrenilmiş çaresizlikten kurtarıp.
"Anne bebeğini dışarı çıkaracağı zaman onu çocuk arabasına bindirmektedir. Aşağıdakilerden hangisi klasik koşullanma öğrenilmiştir? (2003 KPSS-59) A) B) C) D) E) Sağlıklı beslenme alışkanlığı Güzel yemek yapma becerisi Karanlık korkusu Saldırgan davranışlarda bulunma alışkanltğı Düzenli ödev yapma alışkanlığı ile B) Kavrayarak öğrenme 68. Bir sure sonra bebek. Aşağıdakilerden hangisi bir bebeğin açlıktan ağlarken annesinin elindeki biberonu görünce susmasını açıklayan öğrenme yaklaşımıdır? (2003 KPSS-58) A) B) C) D) E) Klasik koşullanma Edimsel koşullanma Gözlem yoluyla öğrenme Bilişsel öğrenme Model alarak öğrenme 66. her defasında babanın sakalları bebeğin yüzünü acıttığı için bebek ağlamaktadır. Kuyruğuna bastığı bir kedi tarafından tırmalanıncaya kadar kedilerden korkmayan çocuk." Örneğinde çocuk arabası klasik koşullanmadaki I. Her hafta düzenli olarak devam ettiği derste.öğrenme Psikolojisl 37 70. babasının yanına yaklaştığını görür görmez ağlamaya başlamıştır. Nötr uyarıcı öğelerinden hangilerinin işlevini gerçekleştirir? (2002 KPSS-85) A) I ve II D) III ve I B) I ve III E) Yalnız C) III ve II 67. Koşulsuz uyarıcı II. öğretim elemanının derse devama önem vermediğini gören öğrenci bir süre sonra o derse devam etmemeye başlamıştır. Bu öğrencinin davranışı edimsel koşullanma ilkelerine göre aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2002 KPSS-3) A) Bağ kurma B) Genelleme E) Bitişiklik C) Sönme D) Ayırt etme . bebek çocuk arabasına her oturtulduğunda dışarı çıkacaklarmış gibi sevinç gösterilerinde bulunmaya başlar. Aşağıdakilerden hangisi klasik (tepkisel) koşullanma sürecinde en öncelikli zorunluluktur? (2002 KPSS-88) A) B) C) D) E) Belirli aralıklarla tekrar Koşullu uyarıcının ayırt edilmesi Davranıştan sonra pekiştireç verilmesi Koşulsuz uyarıcı ile nötr uyarıcının eşlenmesi Davranışın adım adım geliştirilmesi 72. Koşullu uyarıcı III. bu olaydan sonra her kedi gördüğünde korkup kaçmaktadır Aşağıdakilerden hangisi çocuğun kedilerden korkup kaçma davranışına örnektir? (2002 KPSS-87) A) C) D) E) Edimsel koşullanma Sosyal öğrenme Bilişsel öğrenme Klasik koşullanma 71. Aşağıdakilerden hangisi koşullanma yoluyla öğrenmede babanın yerini tutan öğedir? (2003 KPSS-60) A) B) C) D) E) Olumsuz pekiştirme Koşullu tepki Koşulsuz tepki Koşulsuz uyarıcı Genelleme 69. Bir süre sonra. Sakalları olan bir baba bebeğini her akşam eve geldiğinde öpmekte.
tepki koşullu tepkidir. Ablası üniversite sınavını kazanıp başka bir şehirde yaşamaya başlar. Yukarıda verilen tepkisel koşullanma örneğine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? (2004 KPSS-23) A) Islık sesi koşulsuz uyancı. Çocuğun zamanla bu davranışı yapmaması aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2003 KPSS76) A) C) D) E) Kendiliğinden geri gelme Sönme Pekiştirme Sistematik duyarsızlaştırma 78. Bir çocuk evde kardeşlen ile oyun oynarken.öğrenme Psikolojisl 73. kardeşlerinin oynadığı oyuncağı istediğinde ağlayarak annesinin yanına gitmekte ve annesi kardeşlerinin elinden oyuncağı alıp kendisine vermektedir. ıslık sesi koşullu tepkidir. diz kapağının altına vurulan darbe koşullu tepkidir. üç ay sonra ablası tatil için eve döndüğünde. Bu durumu aşağıdakilerden hangisi açıklar? (2004 KPSS-22) A) B) C) D) E) Tepkisel Koşullanma Uyarıcı genellemesi Algısal değişmezlik Ayırt etmeyi öğrenme Olumsuz koşullanma A) Duyarsızlaşma B) C) D) E) Olumsuz aktarma Kendiliğinden geri gelme Olumlu pekiştirme Karşıt tepki oluşturma 75. . AIı ablası ile aralarmda çıkan her anlaşmazlıkta yine "Seni anneme söyleyeceğim" demeye başlar. aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2003 KPSS-75) 77. Oynayacağı tiyatro oyununa hazırlanan oyuncu makyaj yaparken makyaj fırçasını görüne batırmış ve gözü fena halde yaşarmıştır. yine "Seni anneme söylerim" demeye başlaması. Ancak öğretmeni arkadaşlarının elinden oyuncağı alıp ona vermediği için zamanla bu davranışı yapmamaya başlar. . nitelendirir? 2003 KPSS-71) öğretmenine hasta olduğu için ödevini yapamadığı söyler. Ali'nin. bu olay defalarca tekrarlandığı takdirde ıslık sesi kendi başına ayak sıçratma tepkisini ortaya çıkartmaya başlar. bu darbeye verilen tepki koşullu tepkidir. Diz kapağımızın altındaki belirti bir noktaya vurulduğunda ayağımız sıçrar: bir ıslık sesi böyle bir tepki ortaya çıkarmaz. bu dar beye verilen tepki koşulsuz tepkidir. B) Diz kapağının altına vurulan darbe koşullu uyarıcı. ablası üç aylık bir ayrılıktan sonra eve geri döndüğünde. 18 yaşındaki ablası ile aralarında her anlaşmazlık çıktığında "Seni anneme söyleyeceğim" diyen 7 yaşındaki Ali. Ancak. bu sese verilen D) Diz kapağının altına vurulan darbe koşulsuz uyarıcı. birkaç kez üst üste "Istiyorsan git söyle" demesi üzerine bu davranışını göstermemeye başlar. Aynı öğrenci bir başka gün sonra sınavlarda da aynı kalemi kullanmasını ingilizce dersinde de ödevini yapmadığında. E) Diz kapağının altına vurulan darbe koşulsuz tepki. ablasının artık durumdan sıkılıp. bir ıslık sesi duyar ve hemen arkasından diz kapağımızın altındaki bir noktaya darbe alırsak. B) Unutma C) Islık sesi koşullu uyarıcı. Ertesi gün fırçayı eline alır almaz gözünün tekrar yaşardığını fark etmiştir. daha sonraki zayıf not almaz. A) Öğrenmenin aktarılması B) Genelleme Aşağıdakilerden hangisi öğrencinin İngilizce C) Batıl inanç öğretmenine de hasta otduğunu söyleyerek zayıf D) Koşullu tepki not almaktan kurtulmaya çalışmasını açıklar? (2003 KPSS-77) E) Koşulsuz tepki A) B) C) D) E) Model alma öğrenmenin genellenmesi Koşullu uyarıcı Ayırt etmeyi öğrenme Olumsuz aktarma 38 74. Çocuk anaokuluna başladığında arkadaşlarının oynadığı bir oyuncağı istediği zaman ağlayarak öğretmeninin yanma gider. Aşağıdakilerden hangisi bir öğrencinin annesinin 76. Matematik Ödevini yapmayan bir öğrenci hediye ettiği kalemle girdiği sınavdan çok öğretmenine hasta olduğunu söylemesi üzerine yüksek puan alması sonucunda.
Tepkisel koşullama ilkelerine göre. Ash'nın davranışında görülen bu değişme. bu isteğini ona iletmeyi ertelemesinin doğru olacağını düşünür. İstanbul'da yaşayan Nurdan İzmir'e gittiğinde cüzdanını çaldırmıştır. emniyet kemeri takan ve takmayan sürücülerin kaza sonrasındaki durumlarının gösterilmesi 85. 81. akşam eve gelince babasından kendisine bir cep telefonu almasını istemeye karar verir. Ancak. Aslı ders başladığı halde sırasına oturmayıp sınıfta dolaşmaktadır Yerine oturmayıp dolaştığı için öğretmeni Aslı'yı azarlamış ve Aslı hemen sırasına oturmuştur bu yaşantıdan sonra Aslı öğretmenini sınıfın kapısında görür görmez hemen sırasına oturmaya başlamıştır. işinden dönen babasının yüzündeki öfkeli ifadeyi görünce. aşağıdakilerden hangisinin sonucudur? (2004 KPSS-35) A) B) Geriye doğru ket vurma Ceza . saçların şampuanın kullanılmasından öncesi ve sonraki durumun gösterilmesi mankenlere yaptırılması oyuncuların yer alması 84. B) Yeni üretilen bir otomobilin tanıtımının güzel C) Deterjan reklamında ev hanımı rolündeki D) Yaşam E) sigortası reklamında yaptırmanın yararlarının . anlatılması sigorta Emniyet kemeri kullanmayı özendirmek için. Aşağıdaki durumların hangisinde.Öğrenme Psikolojisl 79. Gül. Bu örnekte babasının yüzündeki öfkeli A) Nötr C) Koşullu ifade Gül'ün davranışını kontrol eden ne tür bir uyarıcıdır? (2004 KPSS-36) B)Koşuls uz D) Ayırt edici E) Pekiştirici C) İç görü kazanma A) Pekiştirici uyarıcı C) Birincil pekiştireç B) Koşullu uyarıcı D) Koşulsuz uyarıcı E) Olumsuz pekiştireç 80. bir süre sonra tek başına aynı olumlu tepkiyi uyandırır. Ne zaman Izmir lafını duysa midesine kramp girmektedir. Bu örnekteki İzmir sözcüğü aşağıdakiierden hangisinin işlevini yerine getirmektedir? (2004 KPSS-24) 39 82. bu ilkeden yararlanılmaya çalışılmaktadır? (2004 KPSS-25) D) Tepkisel koşullama E) Sosyal öğrenme A) Kepek şampuanı reklamında. olumlu duygusal tepki uyandıran bir uyarıcıyla eşleştirilen bir nötr uyarıcı.
Köpeğin ıslık sesini duyduğunda tekrar ön ayaklarından birini uzatmaya başlaması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? (2004KPSS-41) A) B) C) D) E) Tepki genellemesi Ayırıma varma Kendiliğinden geri gelme Ayırt etmeyi öğrenme Olumlu aktarma . Ancak. Sinema alanında uzman film eleştirmeni bir konuşması sonunda övgüler almıştır. Denize düşen yılana sarılır. köpeğin bu davranışı ön ayağını uzattığında yiyecek verilmeyerek söndürülmüş ve köpek. Göz görmeyince gönül katlanır Yumuşak atın çiftesi pek olur. Daha sonra. sahibi ıslık çaldığı zaman ön ayaklarından birini uzatarak tokalaşma hareketi yaptığında kendisine yiyecek verileceğini Öğrenmiştir. Bir köpek. Bu övgüierden sonra her konuda görüş belirtir olmuştur.83. oradan bir süre geçtikten sonra sahibi ıslık çaldığında köpeğin tekrar ön ayaklarından birini uzatarak tokalaşma hareketi yapmaya başladığı gözlenmiştir. koşullama yoluyla Öğrenmede gözlenen "uyarıcı genellemesi" olgusunu çağrıştırmaktadır? (2004 KPSS-38) A) B) C) D) E) Sütten ağzı yanan yoğurdu üfleyerek yer. Fazla naz âşık usandırır. sahibi ıslık çaldığında artık bu davranışı yapmaz hale gelmiştir. Bu durum aşağıdakilerden açıklanabilir? (2004 KPSS-37) hangisiyle A) Genelleme B) Koşullu uyarım C) Koşulsuz tepkileme D) Olumsuz davranış E) Sönmeye direnç Aşağıdaki özdeyişlerden hangisi.: .
1-WATSON VVatson için en önemli şey uyarıcı-tepki ikileminin tekrarlanma sıklığıdır. Bunun için önce çocuğa korktuğu şeyden (fare) korkmayan çocukların oynadığı bir oyun. • Öğrenmenin tek yasası bitişikliktir.GUTHRİE Guthrie'ye göre çağrışımsal U-T bağlarının kuruluşunun tek yasası işaret ve tepki bitişikliğidir. 2. Ceza bitişikle ilgilidir. İlk defada bir uyarıcıyla başlayan daha sonra uyarıcısız da gerçekleşti ver davranış bir alışkanlık halini aldı. müzisyen. diğer kuramcılar gibi öğrenmenin sonuçlarıyla ilgilenmez. tekrarlar beceriyi geliştirir. davranışın kalıtımsal olmayıp insanın çocukluğundan beri çevresindeki belli uyarıcılarla belli tepkilerin birleşmesi sonucu U-T bağlarının birbiri üzerine şartlanma yoluyla inşa edilmesi sonucunda geliştiği görüşünü savunur. • Koşullanmada pekiştirmeyi. Korku insanlarda tek denemede gerçekleşebilir. Bebekler koşullanma yoluyla. Pekiştirme ve ödülü kabul etmemişlerdir. beyaz oyuncak) uyarıcı genellemesiyle korkmuştur. • Korku koşullanması Küçük bir çocuk (Albert) beyaz renkli fare ile oynarken arkasından ani bir gürültü (ses) yapılarak fareden korkması sağlanmıştır. Bu uyarıcılar alışkanlıklara bir bütünlük ve devamlılık kazandırır. Yaptığımız şeyi öğreniriz. pekiştirme ve etki yasasını reddeder. Çünkü onun çalışmasında memnuniyet ve hoşnutsuzluk gibi psikolojik kavramlara yer yoktur. En son ve En Sık ilkesi VVatson öğrenmede ödüllendirme ve ya pekiştirmeden söz etmemiş." Anlayışını getirmiştir. Çocuk bundan sonra gördüğü beyaza benzer her şeyden (beyaz sakallı dede. tv. VVatson. istenmeyen davranışların ortadan kaldırılması üzerine yoğunlaşmışlardır. Bunun yerine herhangi bir uyarıcıya verilecek tepki. Eğitimde ikaz etme ve tavsiyede bulunma yerine doğru davranışın bizzat yaptırlması gerekir. Burada yapılan işlem genellemedir. Basit bir labirent yapıp koridorun sonunda yiyecek koydu. ressam haline getirile bilir. karşılaştığı buna benzer bir başka matematik problemini de çözmekten hoşlanmaz. suçlu. filmi izlettirilmiştir. o uyarıcıya verilen en son ve en çok tekrarlanan tepki olacaktır demiştir. Labirentte koşmayı ilk kez öğrenen farenin diğer tekrarları otomatik olarak yaptığını fark etti. Organizmanın hareket tepkilerine önem verir. Daha sonra sevmediği şey (fare) yavaş yavaş gösterilerek (fare bir kafes içerisinde yavaş yavaş yaklaştırılır) korku ortadan kaldırılmıştır. • Öğrenmede çevrenin (uyarıcıların) etkisi üzerinde durmuştur. • Öğrenmede koşullu ve koşulsuz uyaranlar birbirlerine çok yakın zamanlarda verilmelidir. Ona göre düşünce açıklanabilir ve konuşmada öğrenilebilecek basit bir davranış biçimidir. elektrik çarpması vb. Tekrar. örnek. Bu fikri ile eğitimde fırsat eşitsizliğinin önemini kafalara yerleştirmiştir • Davranışçıların kurucusu olarak kabul edilir. öğrenmeyi açıklamıştır. korkmama da öğrenilir. Bitişikliği. Bilişsel süreçlere tamamen karşı çıkmıştır.40 öğrenme Psikolojisi Sistematik duyarsızlaştııma Tepkiye neden olan durum parçalara ayrılıp her parçada duyarsızlaştırma (örnek rahatlama tekniği) yapılır. Aslında bir anlamda klasik koşullanmadır. öğrenmede ödüle veya pekiştirmeye gerek yoktur. Korku öğrenilmişse. VVatson'un kuramı Thorndike'ın etki yasasından farklıdır. Guthrie. Bitişiklik kuramları içerisinde VVatson ve Guthrie ele alınmıştır. öğrenilmiş bir davranışın çok çeşitli durumlarda işe yaramasını sağlar. uyarıcı-tepki bitişikliği olarak • Okulda matematik problemi çözmekten zevk almayan bir öğrenci. boğulma tehlikesi. öğrenmeyi davranış gelişiminin temel süreci olarak kabul etmiş ve " bir insan ne öğrenmişse odur. • Bitişikliği uyarıcı-tepki bitişikliği olarak ele alır. Bütün davranışlar koşullanma yoluyla öğrenilebilir. bir uyarıcıya karşı yapılan tepkinin daha sonra aynı (benzer) uyarıcıyla karşılaşıldığında da gösterilme eğilimi olarak açıklar. etki ilkesini ve haz duygusunu kabul etmemiştir. Yani insan. koşullanma yoluyla her kişiliğe getirilebilir. Eve her girdiğinde mantosunu ve çantasını yere atan çocuğunu annesi her seferinde azarlar ve onları yerine astırır • • • . VVatson. Genelleme. Guthrie'nin önerdiği sistemde şartlı uyarıcılar aslında hareket tepkilerinin meydana getirdiği uyarıcılardır. BİTİŞİKLİK KURAMLARI Bitişik kuramcılara göre öğrenme tek denemede bile gerçekleşebilir. Bir başka deyişle zor olan bir problemi çözmekten hoşlanmayan bir öğrenci benzer nitelikte bir problemle karşılaşınca yine çözmekten hoşlanmayacaktır.
Bu kez davranış düzelir.Daha sonra annesi kızının manto ve şapkayı atmasını saptayan uyancının onu azarlaması olduğunu anlayarak diğer seferinde manto ve çantasını alarak dışarı çıkmasını ister ve içeri girer girmez manto ve çantayı asmasını ister. İkisi birlikte sunulduğunda. Okul yaşamın gerçek temsücisi olmalıdır. Kişi biner ve at eğeri atmaktan vazgeçinceye kadar koşturulur.öğrenme Psikolojisİ 41 • bu hep böyle devam eder . eğlenceli okul öyküleri anlatılır. Örnek. Örneğin derste arkadaşı ile konuşan bir çocuğa kızıp bağırmak yerine bir soru sormak ve ya tahtada bir problem çözmek daha etkili olacaktır. Eşik Yöntem (Alıştırma Yöntemi) İstenmeyen davranışları. Organizma istenmeyen davranışı yapmaktan sıkıldığı için davranış sönme eğilimine girer. Örnek: sigarayı bırakmak isteyen birinin sakız çiğneyerek sigarayı unutmaya çalışması. kediyi tek başına gördüğünde de ondan korkmayacaktır. ona zıt olan onunla rekabet edebilecek istenen davranışı meydana getiren uyarıcı sunulur. Kedi korku yaratan uyarıcıdır. öğrencilere verilecek uyarıcılar onların dikkatlerini çekmelidir ki beklenen tepkiyi versinler. Çünkü istenen tepkileri alabilmek için hangi uyarıcıları vermememiz gerektiğini bilmeliyiz. İstenmeyen davranışa zıt bir davranış olması önemlidir. Öğrenme-öğretme ortamı düzenlenirken. 2. Öğrenmeye yön veren en önemli etmen hazır oluştur. • Çocuğunu özel okula göndermek isteyen anne. okul arkadaşlarının eve gelmesi sağlanır. taşırma da denir) bireyin ilgisini çeken herhangi bir durumla yoğun bir şekilde yüzleşmesi sağlanarak kendisine çekici gelen durum belli bir süre sonra artık bıkkınlık verecek duruma gelir. Aynı zamanda alıştırma önemlidir. Bireyin istemediği uyarıcı en azdan en çoğa doğru belirli düzeylerde verilir. kediden korkan çocuğa annesi kedi hediye eder. • Atı eğere alıştırmak için. hoşlandığı ve yapmak istediği bir davranış ile birlikte yaptırılır . Bıktırma Yöntemi Istenmeyen davranış organizmaya biktırıncaya ve sıkılıncaya kadar yaptırılır. bu fikre karşı çıkan babaya bu durumu yavaş yavaş kabul ettirir. Çünkü öğrenmenin kızması gürültüyü azaltmayacak artıracaktır. Dikkat çekici bir uyarıcıya beklenen tepki verilebilir. "Dikkat edilen şey yapılan şey için işaret haline gelir. okul bahçesinde oyun oynanır ve çocuk alıştırılır." Öğrencinin öğrenmeye karşı ihtiyaç duyması gerekir. Bitişiklik kuramını savunması nedeni ile hangi tepkiler bireye kazandırılacak hangileri kazandırılmayacak önceden bilinmelidir. Eğitim açısından Gutheri'nin görüşleri Eğitim hedeflerini önceden belirlemek gerekir. Bu nedenle okui dışında ne yapması gerekiyorsa okul içinde de aynı şeyi yapmalıdır. Kibrit yakarak tehlike saçan bir çocuğu anne bir sürü kibrit vererek bıkıncaya kadar yakmasını ister. • • . Zıt Tepki Yöntemi Bu yöntemde istenmeyen davranışı meydana getiren uyarıcı ile birlikte. kediye karşı da oluşacak. Ceza yerinde kullanıldığında etkilidir. Bıktırma yönteminde (doyurma. atın üstüne eğer yerleştirilir. Çünkü öğrenci yaptığı şeyi öğrenir bir başka deyişle yaparak yaşayarak öğrenme önemlidir. Koşullandırılmış istenmeyen tepkileri söndürmeyi amaçlar. • Zeytin yemeyi sevmeyen birine zeytin azar azar parçalayarak verilir. eğer anne daha baskın bir uyarıcı ise. Tavuk yiyen köpeğin boynuna ölü tavuk asılır. Bireye yapmaktan kaçındığı ve hoşlanmadığı davranış. Ancak öğrenme açısından değil ona göre öğrenme tek denemede oluşur ancak becerinin ve performansın geliştirilmesi için tekrarlar önemlidir. istenen davranışlara dönüştürmeyi sağlayan bir öğrenme tekniğidir. Anne ise sevilen güven duyulan uyarcıdır. • Okula korktuğu için gitmek istemeyen gitmeyen çocuğa. • Kibritle oynayan çocuğa ya da sigara alışkanlığı olan bireye uygulanan işlemler. anneye karşı duyulan güven. Öğrenciye bu ihtiyaç hissettirilmelidir. 3. Uyulmayacak emirler yada yerine getirilmeyecek nasihatler verilmemelidir. Kötü alışkanlıkların (öğrenmelerin) yok edilmesi 1. Örneğin . Okula yakın yerlerde gezintiye çıkılır.
aym zamanda 3. küçük sistemli C) Ausubel adımlarla meydana gelir. İlgilendiği konu sadece uyarıcı 2. etkinliği Thomdike'a göre öğrenmenin en temel formu denemeyapmasına izin verilmesi ona mutluluk verir. kalem tutmaya hazır. yavaş yavaş oluşur. Kafesin içindeki her şeye artmaktadır. başarıya götüren tepkiler kalıcı hale gelir. belli bir b) Bir kişi etkinlik göstermeye hazır olduğu halde. duygusal uyarıcılar ile harekete geçiriciler arasında kurulan bir bağ olarak görmektedir. düzgün yazı yazmaya zorlanırsa ulaştırmaz. araştırmaların sonunda kendisine ait olan öğrenme Bağlaşımcılık yasalarını ve bunların içinde en önemtileri olan "etki" yasasmı ortaya koymuştur.Çocuk. iki uyarıcının aynı anda tekrar tekrar ortaya davranışın gelecekteki davranışları etkilediğini çıkmasıyla iki uyarıcının bağlantılı duruma gelmesi ve söylemiştir. Problem çözme süresi. uyarıcı ve tepkinin sinirsel bir bağla 1. fakat eline Organizma amaca ulaşmak için değişik davranışlar kalem almasına izin verilmezse. Tekrar (Alıştırma) uyarıcı ve tepkiyi bir arada tutan şeyin ne olduğudur. Thorndike bu duruma daha sonra seçme ve bağlama 2. bazıları yaratır. Ancak dışarı çıkabilmesi için bir pedala basması yada bir zinciri çekmesi gerekmektedir. Seçme Ve Bağlama a) Bir kişi. Çocuk. Kedi ve köpekler üzerinde yaptığı birinin diğerini hatırlatması temeline dayanır. öğrenme durumunda olan organizma. haz duyar. Kedi burada deneme yanılma yolu ile ramcılarından hangisinin görüşlerini uygukafesten çıkmayı öğrenmiştir. başarmıştır. D) Bruner ardışık denemelerin sonucunda yavaş yavaş E) Skinner kısaldığından öğrenme birden bire iç görüsel bir şekilde değil. Haz ile sonuçlanan. düzgün ulaşma. yazmaktan zorunda olduğu problemli bir durumla karşılaştırılır. Throndike'a göre öğrenme doğrudandır ve düşünme veya usa vurma ARAÇSAL KOŞULLANMA (Thorndike) yoluyla yönlendirilemez. bağlantı ya da çağrım Thordike öğrenmeyi açıklarken. bireyde kızgınlık yaratır. Çocuk. En sigaraları koyarak. Daha sonraki denemelerde hayvan saldırma davranışını bırakarak pedala basarak dışarı Bu durumda baba. Kediyi bir kanunu" dur. Bu nedenle onun kuramı bağlaşımcılık olarak 1. Organizmada davranış eğiliminin mevcut olduğu durumlarda ancak öğrenmeye yönelik davranıştan söz edilir. çalışacaktır. c) Bir kişi etkinliği yapmaya hazır olmadığı halde öğrenici olan organizma. "etki Bu durumu yaptığı deneyle açıklamıştır. lamaktadır? (2002 KPSS-104) Öğrenme Küçük Adımlarla Oluşur A) Guthrie B) Thorndike öğrenme. Bunlardan bazıları amacına ulaştırır. Kedi kafesten dışarıya çıkmaya kanununa göre tepki sonuçları tarafından kontrol edilir. Thomdike. İnsan ya da hayvan olsun. Etki (Araçsal Koşullanma) koşullar ve davranış eğilimleri değil. Hazır bulunuşluluk adlandırılmaktadır. karşılaştığında amaca ulaştıran tepkileri seçer. gitmiştir. Araçsat koşullanma adı verilen etki kafese koymuştur. problemlerie karşılaştığında kendisi amaca etkinliğin yaptırılmaması. yanılma öğrenmesidir. bir yiyeceğe yapmaya zorlanırsa kızgınlık duyar. ilk Eğer bir davranış o çevrede bir doyuma ulaşıyorsa denemelerde hayvan epeyce bir çaba harcamış ancak aynı ortamda o davranışın oluşma olasılığı başarılı olamamıştır. Pavlov'un gittiği yoldan yoluyla öğrenme olarak da bilinir. götürmeyen başarısız tepkileri eler. Ona göre öğrenmede BAĞLAŞIMCILIK deneme yanılma yoluyla doğrudan seçme ve bağlama vardır. aşağıdaki öğrenme kuçıkmıştır. kafesten kaçma. Thorndike çağrışımı.Etki yasası (Araçsal Koşullanma) adını vermiştir. Öğrenen organizma aynı problemle kızgınlık duyar.öğrenme Psikolojisl 86. Thorndike'nin Öğrenme Kuramının Temel Yasaları. çocukta kızgınlık yapar. bir uyarıcı karşısında oluşan Bu kuram. sigaradan bıktınncaya kadar sonunda tesadüfen pedal basmış ve dışarı çıkmayı sigara dumanı içine çekmesini sağlamıştır. para kazanma gibi çeşitli amaçlara ulaşmak yazı yazmaya hazır ve buna izin verilirse.Hazır bulunuşluluk yasası bağlandığına ifade etmiştir. büyük atlamalardan çok. Thorndike. Bir baba sigara içmeye özen en çocuğunun önüne saldırmış aralıklardan kaçmaya çalışmıştır. etkinlik göstermeye hazır ise. Sonuç olarak gelecekte bir davranışm 42 . Thorndike'ın kuramı Bağ kuramı. Öğrenme psikolojisine getirdiği en önemli katkı.
yapmayarak unuturuz. Thomdike'ın "benzer öğeler transfer teorisi"ne göre iki durum arasındaki ortak öğeler ne kadar çok olursa. Öğretme-öğrenme ortamının gerçek yaşamın bir temsilcisi olmasına özen gösterilmelidir. Çünkü ceza. öğrenme adım adım sağlanmahdır. Eğer uyarıcının yol açtığı tepkinin sonucu haz verici ise uyarıcı ve tepki arasındaki bağ güçlenir. (Hazır bulunuşluk kanunu) Thorndike için güdüleme. hedef davranışa yöneltecek uyarıcıların dikkati çekici nitelikte olması gerekir. Buna kullanma yasası denir. Bu nedenle öğrenciye geribildirim (dönüt) verebilmek için düzenli olarak sınav yapmak gerekmektedir. kendi malzemeleriyle E) Sadece pişmiş şeklini gördüğü yemeği. Uyarıcı ve tepki arasındaki bağ kullanıldıkça güçlenir. ölçülebilir özellikler taşımalıdır. uyarıcı durumdaki dikkati çeken baskın öğelere tepkide bulunur. Öğrenme küçük birimler halinde oluştuğundan. uyarıcı ile tepki arasındaki bağı zayıflatmaz. Bu özeilikler öğrendye kazandırılacak davranışlardır. öğrenci etkin olmalı. Eğitim bilimsel bir nitelik taşımalıdır. transfer o kadar yüksek olur. Öğrenciye kazandırılacak davranışlann öğrencinin ihtiyaçlarına cevap verecek nitelikte olması gerekir. sonuçları tarafından şekillendirildiği ilkesi.Öğrenme Psikolojisl olup olmayacağının şu anki davranışlara bağlı olduğu söylenebilir. Öğrenci. eğer bu parçalar birlikte bir bütün oluşturmuyorsa vazgeçmektedir. uyarıcının yol açtığı tepkinin sonucu rahatsız edici ise uyarıcı ve tepki arasındaki bağ zayıflar. öğretme-öğrenme sürecinde. yani davranışın. Aşağıdakilerden hangisi açıklar? (2002 KPSS-97) bu durumu en iyi A) Anlamlı öğrenme B) Sosyal öğrenme C) Kavrayarak öğrenme D) Deneme-Yanılma yoluyla öğrenme E) Uyarıcı-tepki zincirleme . 43 Doğru tepkiler hemen pekiştirilmeli. yanlışlar tekrar edilmeden düzeltilmelidir. Bunun için çıktıların nesnel olarak gözlenebilir. etki pekiştirilirse uyarıcı tepki arasındaki bağ güçlenir. İçsel pekiştireç yerine dışsal pekiştireçler daha önemlidir. öğrenciye haz veren durumun belirlenmesi için önemlidir. öğrenciye kazandırılacak hedef davranışları belirleyerek başlamalıdır. Thorndike'ın Eğitime İlişkin Görüşleri Öğretimin düzenlenmesine. Diğer bir deyîşle. Kolaydan zora doğru olmalıdır. Kısaca tekrar kanuna göre yaparak öğrenir. elindeki malzemelerle yapmaya çalışması 88. Bu nedenle öncelikle hedef ve davranışlar belirlenmelidir. Tepki cezalandırılırsa uyarıcı ve tepki arasındaki bağ zayıflar. Öğretme. Thorndike'ın sisteminde ceza yoktur. Öğrenci öğretmenin anlattıkları ile değil kendi kendine yaptığı çağrışımlarla öğrenmelidir. tekrar etmediğimizde unuturuz.öğrenme ortamında öğretmen değil. 87.Tekrar yasası Tekrar ederek öğreniniz. ■ Thorndike'in etki kanunu. 3. Skinner'in edimsel koşullanma teorisinin temellerini oluşturmuştur. Bu hedef davranışları belirlerken öğrencinin hazır bulunuşluk düzeyi dikkate alınmalıdır. Hiç yapmadığı bir yemeği ilk kez yapacak bir bayanın bu yemeği deneme-yanılma yoluyla yaptığını aşağıdakilerden hangisiyle anlayabiliriz? (2002 KPSS-93) A) Arkadaşının yemeği hazırlarken yaptıklarını hatırlayarak uygulamaya çalışması Televizyon programından izlemesi ve uygulaması hazırlaması pişirmesi B) yemeğin tarifini C) Yemek kitabındaki açıklamalara uyarak yemeği D) Annesinin tarifini alarak. yaparak yaşayarak öğrenmelidir. Dört yaşındaki bir çocuk yap-boz oynarken çeşitli parçaları rastgele bir araya getirmekte. diğer önemsiz ayrıntıları eler. Bu durumda. Uyarıcı ve tepki arasındaki bağ kullanılmadıkça zayıflar Buna kullanmama yasası denir.
izin istemekten başka yolunun olmadığını öğrenir. Mobilyaların yerini değiştirme. yere yatıp tepinme. Gönül'ün bir uzatma kablosu alarak sorunu çözebileceğini anlaması aşağıdakilerden hangisine örnek olabilir? (2004 KPSS-16) A) B) C) D) E) Koşullanma yoluyla öğrenme Sınama yanılma yoluyla öğrenme Gözlem yoluyla öğrenme İç görü kazanma Ayırt etmeyi öğrenme 90. sorulara yanıt vermeme. Anaokuluna yeni başlayan Elif çok hoşuna giden bir oyuncak bebeği almak üzere oyuncak dolabının yanına gelir. küsme.44 89. bir uzatma kablosuyla sorunun çözülebileceğini anlar. Evine müzik seti alan Sönül bu müzik setini odada istediği yere koyduğunda kablosunun elektrik prizine yetişmediğini görür. öğrenme Psikolojisi Bir öğrenci fen bilgisi dersinde yaptığı deneyde. gibi taktikleri teker teker kullanarak amacına ulaşmak ister. prizin yerini değiştirme gibi çeşitli çözüm yollarını denedikten sonra. Elifin. oyuncak dolabından hoşuna giden oyuncağı alabilmesinin tek yolunun izin istemek olduğunu bu şekilde öğrenmesi. değişik renkteki sıvıları değişik oranlarda birbiri ile karıştırmış ve hangi renkteki sıvıları hangi oranda karıştırdığında istediği renkte sıvı elde edeceğini bulmuştur. Sonunda Elif. Bunun üzerine Elif evinde uyguladığı yemek yememe. Öğrencinin istediği renkteki sıvıyı nasıl elde edeceğini bu biçimde bulması aşağıdaki öğrenme türlerinden hangisine örnektir? (2003 KPSS-53) A) B) C) D) E) Deneme-yanılma yoluyla öğrenme Kavrama yoluyla öğrenme Bilişsel öğrenme Model alma yoluyla öğrenme Gözlem yoluyla öğrenme 91. dolaptan oyuncak almanın. Ancak öğretmeni Elife izin istemeden dolaptan oyuncak alamayacağını söyler. fakat başarılı olamaz. öğrenmeyle ilgili aşağıdaki kavramların hangisine örnek olabilir? (2004 KPSS-15) A) B) C) D) E) Tepkisel koşullama Sınama yanılma Sosyal öğrenme Genelleme Model alma .
Kafesteki her şey olabilir. fare manivelaya tesadüfen basar. ardından pekiştireç alır. Sonra verilir. ışık) Pekiştirme yapılan davranımdan bağımsızdır Pekiştireç: Koşulsuz uyarıcıdır. Yeni kazağınızı giydiğiniz gün değer verdiğiniz bir arkadaşınız size yakışmadığını söylerse. Operant öğrenmede organizma eylemlerinde serbesttir. Bunlar tepkiden farklıdır. o kazağı giyme davranışınız devam eder. Pekiştireç alınca farenin maniveiaya basma davranışmı yeniden gösterme olasılığı artar.Öğrenme Psikolojisl 45 EDİMSEL (OPERANT) KOŞULLANMA (Skinner) Skinner. Skinner. Koşutlu koşulsuz kavramları yoktur. işe gitmek. çevremizde sevilen biri olmaya çalışmak gibi yaşamımızı sürdürürken gerçekleştirdiğimiz davranışların büyük bir bölümü edimseldir. düşünme ve eylemlerini seçme sansına sahiptir. Klasik koşullanma ile operant koşullanma arasındaki farklar aşağıda verilmiştir. Davranışın sonucunda organizmanm aldığı karşılıklar pekiştireçlerdir. sana çok yakışmış" derse. problem çözme olumsuz pekiştireç kavramları vardır. konuşmak. olumlu. KLASİK KOŞULLANMA Organizma pasiftir Uyarıcıya yönelik tepki vardır. kendisinin geliştirmiş olduğu skinner kutusu ile bilinmekte aynı zamanda programlı öğretimin kurucusudur. Tenis oynamayı öğrenme. Edimsel koşullanma ödüle götüren ya da cezadan kurtaran bir davranımın yapılmasını öğrenmektir. 92. Örnek: Skinner kutusundaki fare manivelaya basıncaya kadar bir sürü davranış yapar. Örnek: Köpeklere attığımız topu geri getirmelerini öğretmek. Örneğin yeni aldığınız bir kazağı giydiğiniz zaman arkadaşlarınız "Kazağın çok güzel. fizyolojik değildir. Organizmanın günlük davranış repertuarında bulunan bir davranışın pekiştirilmesi ve böylelikle aynı davranışın yeniden ortaya çıkmasının ya da ceza ile ortaya çıkmamasının sağlanmasıdır. Operant öğrenmede önemli olan davranışın sonucu ve doğurduğu etkidir. OPERANT KOŞULLANMA Organizma aktiftir Tepki rastlantısaldır. Davranışlarımızın büyük bir çoğunluğu içinde bulunduğumuz çevresel koşulları değiştirebilen davranışlardır. Bunun sonucunda pekiştireç alır. Aşağıdakilerden hangisi edimsel koşullanma yoluyla bir davranışın tekrarlanma olasılığının kontrol edebilmek için önkoşuldur? (2003 KPSS65) A) Davranışa uygun bir ayırt edici uyana bulunması B) Bir ayırt edici uyarıcının davranışı kontro! etmesi C) Davranışın en az bir kez yapılmış olması D) Davranışın biçimlendirilmesi E) Davranışın pekiştirilmesi . Hoş olan veya hoş olmayan sonuçların bireylerin davranışlarında yarattığı değişikliklere denir. okumak. Daha sonra tesadüfen manivelaya basar. yazmak. Skinner operant koşullanmayı klasik koşullanmadan farklı olarak T-U şeklinde formüle etmiştir. öğretme makinaları kavramından bahsetmiştir. Örnek. Ders çalışmak. Fizyolojiktir. ayırdetme ve sönme vardır. Bir davranışın sonuçları olumlu olursa o davranışın görülme sıklığı artar. Pekiştirme yapılan davranıma bağımlıdır. Her ikisinde de genelleme. Davranış sonucunda organizmanın hoşuna giden bir durum ortaya çıkar. Bunu yerine. (ses. Edim Herhangi bir ihtiyaç durumunda organizmanın kendiliğinden ortaya koyduğu davranışlara denir. Tepki (davranış Tesadüfen keşfedilir. Tepkiden farklı olduğu için bu davranışlara edimsel (operant) adını vermiştir. Dil öğrenme. Uyarıcı belli değildir. o kazağı artık giymek istemezsiniz. birçok sosyal davranışlar. Davranışın sonucunda organizmanın hoşuna gitmeyen bir durum ortaya çıkarsa. Davranışın organizmanın belli bir gereksinimini gidermesi önemlidir. problem çözmek. Uyarıcı bellidir.
ilk başiarda. çocuğun ders çalışmaya başlamamasının ve televizyon izlemeye devam etmesinin nedenlerinden değildir? (2003 KPSS66) A) ödülün davranıştan hemen sonra verilmemesi B) Maça gitmenin uygun bir ödül olmaması C) Babanın oğluna ödül almanın yararlarını iyi anlatamaması 95. Ders sırasında sürekli olarak söz alıp dersin akışını bozan bir öğrencisinin bu davranışını onun söz alma isteğini görmezden gelerek engellemeye çalışan bir Öğretmen. oturduğu apartmandaki komşularına her rastladığında "Merhaba nasılsınız?" deme görevi verir. Bir diğer ifadeyle ortama konulduğunda ya da ortamdan çekildiğinde bir davranımın yapılma sıklığını artıran uyarıcıya denir. 1. Yapılan bir davranışın taktir edilmesi Pekiştireç Bir davranışın yapılma sıklığını artıran uyarıcıya denir. Sınıfta sürekli konuşarak öğretmeninin dikkatini çekmeyi başaran bir öğrencinin aynı yolu kullanarak bu amaca ulaşması engellendiğinde. aferin vb. aşağıdaki öğrenme türlerinden hangisiyle açıklanabilir? (2004 KPSS-26) A) B) C) D) E) Kavrama yoluyla Öğrenme Bilişsel öğrenme Tepkisel koşullama Dolaylı öğrenme Edimsel koşullama A) B) C) D) E) Sistematik duyarsızlaştırma Karşıt koş ulama Olumsuz pekiştirme Sönmeye tabi tutma Olumlu pekiştirme PEKİŞTİRME Bir davranımın yapılma sıklığınm artırılması eylemidir. Yemek. Aşağıdakilerden hangisi. Pekiştireçler kendi içinde ikiye ayrılır. Hakan rastladığı kişilere çekinmeden selam vermeye ve onların hatırlarını sormaya başlar. Ancak zamanla öğrenci daha fazla konuşmakla öğretmeninin dikkatinin çekilemeyeceğini kabullenmeye başlar ve daha az konuşur. Hakan'ın selam verme davranışında görülen değişme. televizyon izleyen oğluna eğer televizyon izlemeyi bırakıp ödevlerini yaparsa hafta sonu birlikte futbol maçı izlemeye gideceklerini söyler. Birincil olumlu pekiştireçler b. Ikincil olumsuz pekiştireçler 2. Komşularının bu tür bir yakınlığa olumlu tepki vermelerinin bir sonucu olarak. ikincil olumlu pekiştireçler Olumsuz Pekiştireçler a. koşullanma ilkeleri çerçevesinde. Öğrenme Psikolojisİ Bir baba akşam ödev yapmayıp. Bir psikolog utangaçlık şikayetiyle kendisine başvuran Hakan'a tedavi sürecinin ilk adımı olarak. aşağıdaki süreçlerden hangisinin başladığına işaret etmektedir? (2004 KPSS34) A) B) C) D) E) Sönme Ceza Olumsuz pekiştirme Kaçınma Kendiliğinden geri gelme D) Televizyon izlemeyip ödev yapmanın çocuk için hoşa gitmeyen bir davranış olması E) ödev yapmayıp yerine televizyon izleme davranışının sönmeye karşı dirençli olması 96. su. Fakat babanın vaat ettiği ödüle rağmen oğlu televizyon izlemeye devam eder ve ödevlerini yapmaz. Öğrencinin öğretmenin dikkatinin konuşarak çekilemeyeceğini kabullenmeye başlaması. Olumlu Pekiştireçler a.46 93. . Birincil olumsuz pekiştireçler b. aşağıdaki davranış kontrol tekniklerinden hangisin kullanmaktadır? (2004 KPSS-40) 94. konuşma davranışında bir artma olur.
Olumlu Öğren Pekiştir me Psikolo eç jisİ Ortama konuldu ğunda davranış ın yapılma sıklığını artıran uyarıcıla rdır 4 7 .
.
öğretmenin görmezden gelmesi ödevlerini. arkadaşlarıyla oyun oynamasına izin vermesi oyuncaklarını almak için kavga çıkaran çocuğa.Ceza meyen davranışın an ortamdan hoş ir uyaranın esidir. Ceza ğinde. görmezden gelmenin etkisiz bir yöntem olması ontrol ortadan tlığında olumsuz avranış yine pılır B) Söndürülecek davranışlann şiddetinde. davranışın öğrenilmesinde temel oluşturur uyarıcı. erkenden bitiren öğrencinin. Edimsel koşullanmayı aşağıdakilerden hangisi açıklar? (2002 KPSS-86) A) Tekrar. bu emi atlatmasını rla beklemek. tama olumsuz bir n gelir öğrenme Psikolojisi 97. E) r istenmeyen anış çocuğun im eminin bir liği ise. davranışın oluşturduğu doyuma bağlıdır Davranış organizmadan değil. aynı oyuncaklardan alınması düzeyli kuilanmadığı ve sürekli kıran bir çocuğun oyuncaklarının elinden alınması Çikolata yemesine izin verilmeyen çocuğa. bu davranışı görmezden gelerek söndürmeye karar vermişlerdir. nen anış ldüğünde hemen ştirmek. Bu öğrencinin girişimlerinden vazgeçmesine. edimsel koşulanmada ne ad verilir? 2001 KPSS-99) A) Birincil pekiştirme B) Sönme C) Olumlu pekiştirme D) Olumsuz pekiştirme E) ikincil pekiştirme 101. nmeyen nışı bıktırıncaya yaptırmak. öğretmenin beğenisini kazanmak için uzun bir süre çeşitli girişimlerde bulunan bir öğrenci. Aşağıdakilerden hangisinde olumsuz pekiştireç kullanılmıştır? (2002 KPSS-92) A) Derste tamdan olumlu um çıkarılır avranışın yapılma azalır arkadaşının saçını çeken öğrenciyi. yemeğini yediği için çikolatasının geri verilmesi B) ganizma hangi vranışı pmasının uygun acağını bilemez A) Söndürme. koşulsuz uyarıcıdan önce verilmelidir C) Davranış içinde bulunulan çevrenin bütün olarak algılanmasıyia oluşur devamlılığı. Beş yaşındaki bir çocuğun evde ve okuldaki isteklerini ağlayarak yaptırmaya çalışmasından rahatsız olan aile ve öğretmen. Ancak görmezden gelme yöntemi ile çocuğun ağlama davranışında bir artış gözlenmiştir. öğretmenin onun hareketierini bir türlü fark etmemesi üzerine bu girişimlerden vazgeçmiştir. Bu durum aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? (2001 KPSS-15) 48 98. nmeyen anışı mezlikten gelip. dilecek D) Ailenin davranışlarında tutarlılık D) Oyuncaklarını E) Ağlama davranışının uzun bir geçmişe sahip olması noktalar. çevreden gelen uyancılarla D) Davranışın me meydana ek. an verilmelidir B) Koşullu E) umlu ekiştireçler avranış . 99. başlangıçta geçici bir artışın görülebilmesi geri gelme olasılığının bulunması sağlamamış olması C) Kardeşinin C) Söndürülen davranışın kendiliğinden a alternatif amalar: Pekiştire nmeyen Ç anışa kullanırk en olan en mı dikkat ştirmek.
Öğretmenin böyle bir yol seçmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS-103) A) Müzik dersine olan ilgiden yararlanarak Türkçe dersine olan ilgiyi artırmak B) Öğrencinin gelişim özelliklerine uygun olarak ifade becerilerini geliştirmek konuları tüm derslere yayabilmek için dersleri birleştirmek C) öğrenilecek . ce kendisinden li böyle bir şey ke istenmediği halde li m her sabah el babasının eri ayakkabılarını ba silmeye devam ze eder. Bu durum n aşağıdakilerden do hangisine ğr örnektir? (2002 u. öğrenme Bö yle bir du ru m da aş ağ ıd aki ler metinleri okutmak D) Görmesinde problem olup olmadığını araştırmak E) Her okumadan sonra doğru olup olmadığını belirtmek D) öğrencileri derslerin işleniş yöntemlerini belirlemede söz sahibi yapmak Türkçe dersine daha fazla önem verdiği için müzik dersini geçiştirmek E) 103. aş öğretmenin la O yapacağı etkiti ku r davranıştır? m (2002 KPSS-100) ay ı A) Okumaye yazmanın önemini ni anlatmak öğ B) Okuyabilenleri re örnek göstermek n C) Daha basit m ek te ol an bir öğ re 100.b den hangisi 102.Babasının ayakkabılarını nc sildiğinde i babasının dö kendisine rt harçlık verdiğini he gören çocuk. Türkçe dersinde. metinlerle ilgili şarkılardan yararlanma yoluna gitmiştir. Bir öğretmen üçüncü sınıf öğrencilerinin Türkçe dersinde çok sıkıldıklarını gözlemlemektedi r. KPSS-89) ba ze A) Kavrayarak n öğrenme ya B) Edimsel nlı (operant) ş koşullanma ok C) Klasik u (tepkisel) m koşullanma ak D) Gizil (örtük) ta öğrenme dır E) Sosyal . Öğrencilerin müzik dersinden çok hoşlandıklarını bilen öğretmen.
eder davranış C) Her ikisinin de davranışı daha seyrek olmakla D) Tuba'nın davranışı ortadan kalkarken. İngilizce öğretmenine. Bir öğrenci diğer ders öğretmenlerine arkadaşları ile ilgili herhangi bir şikayette bulunmazken. Tuba sevmez küsme okulu 107. öğretmen bir hafta sonunda öğrencisinin düzenli ödev yapma alışkanlığı kazandığını düşünerek ödül vermeyi kesmiştir.Öğrencisine ödev yapma alışkanlığı kazandırmak isteyen bir ilköğretim öğretmeni. derse katılmadığı. her derste arkadaşlarını şikayet etmektedir. konuşmadığı. Aşağıdakilerden hangisi bu durumun nedenlerini açıklar? (2002 KPSS-107) A) Öğrenciler dersten sıkıldığı için fısıldaşmaların artması B) Istenen davranışın öğrenci gelişimine uygun olması 1O8. kendiaralarında konuşmasının istenmeyen bir davranış olduğunu belirttiği ve her defasında uyarıda butunduğu halde. Tekin'in davranışı devam eder E) Tekin'in istekleri karşılandığı için davranışı ortadan kalkarken. Tuba'nın öğretmeni küsüp. önemsiz olduğunu düşündüğünde de görmezden gelmektedir.Öğrenme Psikolojisİ 104. Ancak öğretmen öğrencinin yavaş yavaş ödev yapmaktan vazgeçtiğini gözlemiştir. Bu iki durumda Tuba ve Tekin'in davranışlarının nasıl bir gelişme göstermesi beklenebilir? 2002 KPSS-105) 106. Yukarıdaki örnekte İngilizce öğretmeni Öğrencinin arkadaşlarını şikayet etme davranışını kontrol eden ne tür bir uyarıctyı temsi! etmektedir? (2003 KPSS-62) A) B) C) D) E) Koşulsuz Koşullu Nötr Genelleme Ayırt etme 105. öğrencilerin. öğrencisine ödevim yaptığı için her gün ödül vermiştir. 49 Aşağıdakilerden hangisi bir ilköğretim öğretmeninin ödevlerini düzenli yapmayan bir öğrencisine düzenli ödev yapma alışkanlığı kazandırmak amacı ile başvurabileceği yollardan en az etkisi olanıdır? (2003 KPSS-61) A) Öğrenciye ilgilendiği konularda ödevler vermek B) Düzenli bir biçimde ödev yapmanın yararlarım sürekli sınıfta anlatmak C) Öğrenciye her ödev yapışında ödül vermek A) Tuba ve Tekin küsme davranışını göstermeye devam ederler D) Düzenli ödev yapan tüm öğrencileri sınıf önünde ödüllendirmek E) Öğrenciye düzenli ödev yapan sevdiği bir arkadaşı ile birlikte çalışmasını önermek B) Okula ve öğretmene alıştıkça kendiliğinden ortadan kalkar birlikte devam. Bir öğretmen kendisi ders anlatırken. Okula yeni başlayan Tuba ve Tekin evde istediklerini yaptırmak için küsme davranışı kazanmışlardır. fısıldaşmaların öğrenciler arasmda gittikçe yaygınlaştığını görmüştür. Aşağıdakilerden hangisi öğrencinin ödev yapmaktan vazgeçmesinin nedenidir? (2003 KPSS-64) A) Bazı davranışların alışkanlık haline gelmesi için çok uzun süre pekiştirilmesi gerekir B) Öğretmen yeterli kullanmamıştır miktarda pekiştireç C) istenmeyen davranış için verilen tepkinin caydırıcı olmaması çabalaması D) Öğrencilerin öğretmenin dikkatini çekmek için E) istenmeyen davranışın pekiştirilmiş olması sürekli vurgulanarak C) Öğretmen öğrencinin düzenli ödev yapma alışkanlığını kazanması için uygun pekiştireç seçmemiştir biralışkanlıktır D) Düzenli ödev yapma alışkanlığı kazanılması zor E) Öğretmen yanlış pekiştirme tarifesi seçmiştir . yönergelere uymadığı zamanlarda onu görmezden gelirken. Tekin'in öğretmeni bazen ilgi göstermekte.
Bilgen'in. olduğu anlatılmamaktadır. Babası bunu engellemek için masallar okumak tadır. çocuğunun kendi başına tuvalete her gidişinin ardından onu çikolata ile Ödüllendirmektedir.öğrenme Psikolojisl 109. Öğretmen olan bir baba evde sınav kağıtlarını almaktan çekinen bir öğrencinin söz alma okumak için masa başına oturur. Ancak Bilgen'in gürültü yapmasında artış olduğu görülmüştür. pekiştiren verilmektedir. gürültü yaparak çevresini rahatsız etmektedir. onların. yazı yazma alıştırmasını tamamlayanların resim yapabileceklerini söylemek B) Çocuğa gürültü yapmasının neden yanlış C) Çocuğun gürültü yapma davranışına olumsuz D) Çocuk gürültü yaptığı için cezalandırılması gerekirken cezalandırılmamaktadır. öğretmenin izleyeceği. B) öğrencilere. Çocuk bunun sormak üzerine gürültü yapmamış ve baba da sınav C) Başlangıçta ilgisiz konularda da olsa öğrencinin kağıtlarını okuyabilmiştir. öğrencilerinin yazı yazmaktan hoşlanmayıp resim yapmayı tercih etmeleri durumunda. C) öğrencilerin yazı yazma alıştırmalarını daha istekli biçimde yapacakları düşüncesiyle önce resim yapmalarına izin vermek D) Resim yapmayı sıkıcı bir hale getirerek öğrencilerin yazı yazmayı tercih etmelerini sağlamak E) En güzel resmi yapan öğrencinin daha az yazı yazacağını söylemek . E) Baba çocuğunun gürültü yapmamayı öğrenmesini sağlayacak bir model olmamaktadır. ancak dört davranışını artırmak için. Çocuğuna tuvalet eğitimi veren bir anne. Aşağıdakilerden hangisi bir ilköğretim ikinci sınıf öğretmeninin. Baba oğlunu azarlamayı düşünmüş fakat sonra azarlayarak A) öğrencinin söz alarak yaptığı konuşmaları susturmaktan vazgeçerek oğlu ile yumuşak bir ses pekiştirmek tonu ile konuşmuştur. en az etkili olan yoldur? (2003 KPSS-68) bu nedenle çalışamamaktadır. gürültü yapma davranışının artma nedenine ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur? (2004 KPSS-27) A) öğrencilere güzel yazı yazmanın önemini açıklamak söylemek ve resimleri evde yapmalarını A) Çocuğun gürültü yapma davranışı babası tarafından pekiştirilmektedir. yaşındaki oğlu sürekli olarak gürültü yapmaktadır. tir C) Oğlunun yaptığı gürültüden davranışı olumsuz pekişmiştir rahatsız olma D) Oğlu ile yumuşak bir ses tonu ile konuşma davranışı olumlu pekişmiştir 111. Bilgen. Annenin çocuğuna verdiği çikolatanın yerine getirdiği işlev nedir? (2003 KPSS-69) A) B) C) D) E) İpucu Koşulsuz uyarıcı Koşullu uyarıcı Birincil pekiştireç Ikincil pekiştireç B) Oğluna sesiz kaldığında birlikte çocuk bahçesine gitmeyi vaat etme davranışı olumsuz pekişmiştirğlunun sesiz kalması için onu azarlaması davranışı olumlu pekişmiş. yazı yazma alıştırması yapmalarını sağlamak için uygulayacağı en uygun yöntemdir? (2003 KPSS-70) 113. ona "Eğer bir saat sessiz durursan sınav kağıtlarını okuduktan sonra birlikte B) Öğrenciye söz alıp alamayacağını sık sık çocuk bahçesine gideriz" demiştir. konuşma eğilimini pekiştirmek 50 D) Öğrenciyi kendini iyi hissettiği konularda konuşması için güdülemek E) öğrenci söz almak islediğinde ona söz vermek Yukarıdaki örnekte babanın hangi davranışı üzerinde ne tür bir pekiştirme olmuştur? (2003 KPSS-72) A) Evde sınav kağıdı okuma davranışı olumlu pekişmiştir 110. Aşağıdakilerden hangisi sınıf içinde söz 112.
puan. B) Olumsuz pekiştirmede ortamdan itici bir uyarıcının çıkması. Memur maaşları. arada sırada başansına yüksek puan vermesi *** en iyi pekiştirme. oyuncak. Bu durumda öğrenciler yaptıkları doğru davranış sayısını artırarak istediği kadar pekiştireç alabilirler. Öğretmenin bir seferinde 5 problemi doğru çözeni. değişken oranlı pekiştirmedir.öğrenme Psikolojisİ 114. teneffüse çıkabiürsiniz" şeklinde okulda da çok kullanılır. ceza ise istenilen davranışların tekrarlanma olasılığını azaltır. ceza ise azaltır. Çok sık görülen (tercih edilen) davranış pekiştireç olarak kullanılarak. simgesel ödüller verilir. yavaş yerleşir. Örneğin. sebze yedirmek için "Sebze yemeğini bitirdikten sonra. Bu nedenle öğrenme gerçekleştikten sonra pekiştireçler belli aralıklarla verilmelidir. sabit oranlı pekiştirmedir. Simgesel ödülle pekiştirme. çok yavaş yerleşir.pekiştirici bir uyarıcının ortamdan çıkmasıyla da gerçekleşebilir. Çocuk bu simgesel ödülleri toplayarak daha sonra gerçek ödüle dönüştürür. Simgesel ödülle pekiştirme. Davranış yavaş kayboîur. okulda özellikle yavaş öğrenen ve özürlü çocuklarda. çok yavaş yerleşir. akademik ve sosyal davranışların geliştirilmesinde etkili bir biçimde kullanılabilir. Örneğin işçilere ürettikleri parça başına ücret verilmesi bu tür pekiştirmeye örnek gösterilebilir. ancak tatlıyı çok seven bir çocuğa. günlük yövmiyeler. Davranış çok yavaş kaybolur. Okulda öğretmenin. diğer seferinde 7 problemi doğru çözeni ödüllendirmesi bu tür pekiştirme tarifesine örnek verilebilir. Ççocuğa şeker. Olumsuz pekiştirme ile ceza arasmdaki farka ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? (2004 KPSS-30) 51 A) Olumsuz pekiştirme davranışın tekrarlanma olasılığını artırır. Çok yavaş kaybolur. Bu programı öğretmen kendisi hazırlayabüeceği gibi. az gösterilen (tercih edilmeyen) davranış ortaya çıkarılmaya çalışılır. yıldız. Aralıktf Pekiştirme Pekiştireç çok sık verilirse değerini yitirir ve pekiştireç olma özelliğini kaybeder. Kumar alışkanlığı buna örnektir. öğrencilerin bazı başarılarını pekiştirmesi. tatlı yiyebilirsin" denebilir. Çabuk kaybolur. bir program çerçevesinde düzenlenir. PEKİŞTİRME TARİFELERİ Sürekli Pekiştirme Her doğru davranış pekiştiriür. SabitZaman Aralıklı Pekiştirme Davranış belirli zaman aralıkları sonunda pekiştirilir. başlangıçta ortamda itici bir uyarıcının bulunması gerekliyken cezanın gerçekleşmesi için böyle bir gereklilik yoktur. sokağa çıkma izni gibi doğrudan doğruya ihtiyacını karşılayacak bir ödül yerine. Değişken Oran Aralıklı Farklı sayıda tekrar sonunda davranış pekiştirilir. öğrenciyle birlikte de . Yavaş kaybolur. doğru yanıtladıkları her 5 problem için tam puan verilmesi. oyuncak. Öğrencilerin yazılı ve sözlü Premack ilkesi (Büyükannenin Kuralları) Davranışın davranışlarla pekiştirilmesidir. Okulda da öğrencilere yaptıkları her ödev için not ya da yıldız verilmesi. Simgesel Ödülle Pekiştirme Davranışı değiştirmek için doğrudan ödül yerine o ödüle ulaştıran simgesel ödüllerin kullanılmasıdır. C) Olumsuz pekiştirmenin gerçekleşebilmesi için D) Olumsuz pekiştirme istenmedik davranışların.cezada ise ortama itici bir uyarıcının girmesi söz konusudur. sınavlardan önce çalışıp. E) Olumsuz pekiştirme sadece ortamdan itici bir uyancının çıkması ile gerçekleşirken ceza. Davranış çabuk yerleşir. öğrenciler için teneffüsler bu tip pekiştirmelere örnektir. Değişken Zaman Aralıklı Pekiştirme Davranış değişen zaman aralıkları sonunda pekiştirilir. para vb. "Şu kadar yazı yazarsanız. Sabit Oran Aralıklı Pekiştirme Belli sayıda tekrar edilen davranış pekiştirilir. sebze yemeğini sevmeyen. yavaş yerleşir. Organizmanın sıralamasında alt sıralarda yer alan bir davranışı yaptırmak için üst sıralarda yer alan bir ihtiyacın pekiştireç olarak kullanılmasıdır. sonra çalışmamaları verilebilir.
böylece oğlunun her gün 2 saat düzenli bir biçimde matematik problemi çözer duruma gelmesini sağlar. Simgeler belirlendikten sonra elde edilen simgelerin nasıl harcanacağına. Biçimlendirme. Biçimlendirmenin temeli. ilk gün 10 dakika problem çözdüğü taktirde kendisine bir ödül vereceğini söyler ve oğlu 10 dakika problemi çözünce ödülü verir. Tesadüfen meydana gelen iki olay batıl davranışın gelişmesine neden olabilir. aşarılı bir öğrenci olması. "29 Ekim" törenlerinde şiir okuyacak bir öğrencinin işlemlerin yapılması gerekir. öğrencinin adına açılan bir kartona yıldız çizme ya da yapıştırma. KPSS-102) Değiştirilecek davranışlar belirlendikten sonra simgesel ödülün ne olacağına ve her davranışın karşılığında kaç simge verileceğine öğrencilerle birlikte karar verilir. Biçimlendirme / Şekillendirme / Kademeli Yaklaştırma Amaca götürücü alt düzey davranışları belirleme ve pekiştirmedir. Alt düzey amaçlar gerçekleştikçe pekiştirme yukarı çekilir. İlköğretim 1. Bu amaçla öğrencinin sınıftaki Bu durumda edimsel koşullanma ilkelerinden davranışları incelenir ve bu davranışlardan istenen ve hangisinin uygulandığı görülmektedir? (2002 istenmeyenler belirlenir. tören gününde heyecanlanmaması ve rahat olması için önce aile bireyleri önünde şiirini okuması. Program hazırlanırken aşağıdaki 115. beklenen davranışa yakın olarak görülen bir tepkinin pekiştirilmesiyle başlayan ve kademeli bir şekilde istenen tepkiye daha yaklaşan tepkilerin pekiştirilmesi ve en sonunda da istenen tepkinin kazandırılmasıyla sonlanan bir süreçtir. Örnek: çocuğun konuşmayı öğrenmesi. çocukla birlikte belirlenmelidir. olabilir. sınıfta disiplinin Sağlanmasında. Oysa edimsel koşullamada bir başka yaklaşım olan biçimlendirme ile hayvanın daha kısa sürede yiyeceği elde etmesi sağlanabilir.öğrenme Psikolojisl hazırlayabilir. Skinner kutusuna konan hayvanın kendi başına manivelaya basarak yiyeceği elde etmesi beklenirse. Batıl davranış. Değiştirilmek istenilen davranışların belirlenmesi: ardından teneffüslerde birkaç arkadaşına okuması Programın başarıya ulaşması için öncelikle öğrencide ve sınıf önünde okuması gibi alıştırmalar yaptırılır. Pekiştireçler seçilirken öğrencinin ihtiyaç ve tercihleri göz önünde bulundurulmalıdır. Aşağıdakilerden hangisi annenin oğlunun her gün düzenli bir biçimde matematik problemi çözmesini sağlamak için kullandığı tekniktir? (2003 KPSS-63) A) B) C) D) E) Edimsel koşullanma Kademeli yaklaşma Kavrama yoluyla öğretme Karşıt koşullanma Sistematik duyarsızlaştırma 117. Bir anne matematik dersi iyi olmayan ve matematik problemi çözmek istemeyen ilköğretim öğrencisi oğluna. Simgesel ödül. ödüllendirmenin cezadan daha etkili olması alması olması C) Her doğru yanıtı pekiştirmenin çok zaman D) Isınıfın başlangıcında pekiştirmenin çok önemli E) Aralıklı pekiştirenin davranışa süreklilik kazandırması . yani birincil pekiştireçlerin neler olacağına ve bunlarm kaç simgeye bedel olduğuna karar verilmesi gerekir. bir hayvana takla atmayı öğretmek Edimsel koşullama süreci normal koşullarda çok zaman alır. psiko-motor ve duyuşsal davranışların kazandırılmasında önemli rol oynamaktadır. hayvan ya ölür yada tesadüfen yiyeceği elde etmeyi öğrenir. (Tesadüfi pekiştirme) A) B) C) D) E) Pekiştirme Genelleme Kademeli yaklaştırma Uyarıcı ayırt etme Sönme 52 116. çocuk için çekiciliğine göre. bir süre sonra da ikinci ve üçüncü doğru yanıtını pekiştirmesinin başlıca nedeni aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-16) A) öğrenmenin pekiştirmesine soru-yanıt yönteminin elverişli olması B) Öğrenmede. kademe kademe amaç davranışa ulaşmasını saalamaktır. renkli kartonlardan yapılmış küçük çiçek figürleri vb. hangi davranışların değiştirilmek istendiğine karar verilmesi gerekir. orpanizmanın beklenen en vakın tepkisi pekiştirilerek. sınıfında görev yapan bir öğretmen önce öğrencilerin her doğru yanıtını.Ömek: Rövaşata ile go! atmayı öğretmek. Edimsel koşullanmanın getirdiği ilkeler günümüzde halen geçerliğini korumaktadır. Edimsel koşullanma özellikle çocuk eğitiminde. boncuk verme. Anne oğlunun ödül alabilmek için gerekli olan problem çözme süresini her gün arttırır. Pekiştireçlerin bedeli.
yapmadıklarında vermeyeceğini söyler. kişiye yeni bir davranışın kazandırılmasında yararlanılan yöntemlerdir. Bir öğretmenin. bu davranışın sönmeye karşı dirençli olma olasılığı daha yüksek olacaktır? (2004 KPSS-32) C )Sürekli A) Değişken aralıklı D) Sabit oranlı B) Değişken oranlı E) Sabit aralıklı B) Kişinin hedef davranışa düzeyinin belirlenmesi hedef tanımlanması performans açıkça kişiye C) Kazandınlacak davranışın kadar D) Yeni davranış oluşuncaya geribildirim verilmesi E) Hedef davranışla ilgisi olmayan davranışların cezalandırılması . Mete'nin eşyalarını düzenleme davramşını aşağıdaki pekiştirme tarifelerinden hangisine göre pekiştirmeye devam ederse. buna karşılık antrenman. Anne. kendi aralarında maç yaparak geçirmekten çok hoşlandıklarım fark eden bir basketbol koçu onlara fizik gücü artırıcı idmanı gerektiği gibi yaptıklarında kendi aralarında maç yapmalarına izin vereceğini. şeki! verme ya da biçimlendirme işlem basamaklarından değildir? (2003 KPSS-67) A) Hedef davranıra götürecek basamaklarının belirlenmesi olan ait davranış E) Kendi aralarında maç yaparken gösterdikleri davranışları pekiştirme yoluyla şekillendirmeye çalışmak 123. edimsel koşullanmaya göre.Dışarı çıkmak isteyen çocuğuna "Odanı düzeltirsen dışarı çıkmana izin veririm. eşyalarını her düzenleyişinde çeşitli şekillerde pekiştirmiş ve bir sure sonra Mete dışardan geldiğinde kendiliğinden eşyalarını düzenlemeye başlamıştır. Aşağıdakilerden hangisi. edimsel koşullanma yaklaşımında kullanılan. Mete'ye dışardan geldiğinde eşyalarını düzenleme alışkanlığı kazandırmak isteyen annesi. öğrencilerin tahmin edemeyeceği değişik ders saatlerinde küçük sınavlar yapması hangi pekiştirme tarifesine örnektir? (2003 KPSS-57) A) B) C) D) E) Sürekli Değişken aralıklı Sabit aralıklı Değişken oranlı Sabit aralıklı 122. öğrencilerin sürekli çalışmasını sağlamak amacı ile. öğrencilerine doğru çözdükleri her üç alıştırma için bir artı vermektedir. basketbol koçunun öğrencilerine yalnızca fizik gücü artırıcı idman yaptıkları günlerde kendi aralarında maç yapmalarına izin vereceğini söylemesinin temel amacı aşağıdakilerden hangisi olabilir? (2004 KPSS-29) A) Fizik güce çok önem verdiğini dolaylt bir şekilde anlatmak B) Yapılma olasılığı yüksek olan davranışları." diyen bir annenin kullandığı davranış kontrol tekniği aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-28) A) B) C) D) E) Karşıt koş ulama Sistematik duyarsızlaştırma Büyükanne kuralı (Premack İlkesi) Kademelilik İlkesi Aralıklı pekiştirme 119. yapılma olasılığı düşük olan davranışları kazandırmak için kullanmak olduğunu vurgulamak C) Fizik gücü artırıcı idmanların çok gerekli D) Kademeli yaklaşma yoluyla. Sınıfta dört işlem alıştırmaları yaptıran bir öğretmen. fizik gücü arttırıcı idman yapma alışkanlığı kazandırmak 12O. Öğrencilerinin fizik güçlerini artırıcı idman yapmayı sevmediklerini. Öğrenme ilkeleri çerçevesinden bakıldığında. Aşağıdakilerden hangisi bu örnekteki öğretmenin kullandığı pekiştireç tarifesidir? (2002 KPSS-91) A) B) C) D) E) Sabit oranlı Sabit aralıklı Tesadüfi Değişken aralıklı Değişken oranlı 53 121.öğrenme Psikolojisİ 118.Şekil verme ya da biçimlendirme.
s Amaçtı davranış EĞİTİM AÇISINDAN SKİNNER'İN GÖRÜŞLERİ 1. 125. basit bir U-T değil. Çünkü güdülenme sadece "algısal vurgulayıcıdır. Davranışı küçük parçalara. (Afehn. taksi. çevreyi keşfetme sürecidir. Sınıf içinde ikincil pekiştireçler daha çok kullanılmalıdır. Çünkü skinner'e göre uyarıcı-tepki arasındaki bağ önemli değildir. çok güze! olmuş v. Her gün arabasıyla iş yerine giden kişinin arabası bozulursa otobüs. Hangi davranış ne zaman hangi aralıkla pekiştirilecektir? Öğrenilen her davranış hemen pekiştirilmelidir. Tepki ya doğal olarak meydana gelir yada biçimlendirilir. amaca yöneliktir. • Amaçlıdır • Bütüncüldür • Bilişseldir Toiman'a göre öğrenme için güdüienme gerekii değildir. Bu noktada Guthrie ile aynı. s Bütüncü davranış 2. daha sonra sadece kalenin yakınından geçen vuruşlarını. Öğrenmenin görevleri davranışları biçimlendirmektir. Thorndike.s) ona göre dışsal Ona göre davranış. Skinner ve Hull ile farklı görüştedir. 6. Bu keşfetme sürecinde organizma bazı olayların başka olaylara yol açtığını ya da bir işaretin diğer bir işarete götürdüğünü öğrenir ve bunları kullanarak amacına ulaşır. işaret gestaltya da beklenti kuramı olarak da bilinir. elementlere ayırarak çalışmak davranışın anlamını kaybettirmektedir. çamaşır yıkama. Hedeflehn davranışsal tanımlamaları yapılmalıdır. Gürsel öğretmen her sabah uyandığında kapısının önüne bırakılmış olan gazetesini almaktadır. Öğrencinin olumlu davranışları pekiştirilmeli olumsuz davranışları görmezden gelinmelidir. İşe arabayla gitme. Eğitimde cezadan kaçmak gereklidir. Tolmana göre organizma çevreden birçok şey öğrenir ancak tüm öğrenmeleri etkinlik olarak göstermez. en sonunda da sadece kaleye isabet eden vuruşlarını ödüllendirmeye başlamıştır. okullarda programlı öğretim uygulanmalıdır. Özetle Davranışlar. Her öğrenci aynı hızda öğrenemez ilkesine sahiptir. Davranış ulaşılacak amaç doğrultusunda çevre koşullarına göre değiştirilebilir. okula yeni başlayan bir öğrencisine gol vuruşu yapmayı öğretmek amacıyla. Tolman'a göre davranış amaçlıdır. Bu nedenle planlama önemlidir. . Pekiştirme ilkelerini bilmek önemlidir. örneğin."Dikkatin nereye yöneleceğini belirler. öğrenme ortamında bireysel farklılıklar göz önüne alınmalıdır.54 öğrenme Psikolojisl pekiştireçler içsel pekiştireçlerden daha önemlidir. topa yaptığı her düzgün vuruştan sonra onu ödüllendirmiş. değiştirme Kademeli yaklaşma Aralıklı pekiştirme İŞARET-ÖĞRENME (Tolman) Tolman'ın kuramı amaçlı davranışçılık. yemek pişirme. Beden eğitimi Öğretmeni Emre Bey. Tolmana göre öğrenme. 3. Skinner'e göre güdeieme önemlidir. 124. ilk başlarda. uyum sağlayabilir bir özelliğe sahiptir. Gürsel öğretmenin her sabah kapının önüne bakma davranışı aşağıdaki pekiştirme türlerinden hangisine Örnek olabilir? (2004 KPSS-33) A) B) C) D) E) Değişken aralıklı Sabit oranlı Rastgele Sabit aralıklı Değişken oranlı 5. 4. Organizmanın gereksinim duyuluncaya kadar göstermediği öğrenmeler örtük öğrenmelerdir. öğrencisine gol vuruşu yapmayı öğretmek için kullandığı teknik aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-39) A) B) C) D) E) Sistematik duyarsızlaştırma Karşıt koş ulama Davranış. Okuldaki disiplin problemleri eğitim öğretim ortamının iyi planlanamamasından kaynaklanmaktadır. bir arkadaşının arabasıyla gitme gibi davranışlara dönüşebilir. Eğitim öğretim sürecinden önce hedef ve davranışlar belirienmelidir. Ancak öğrenciye verilen pekiştirici uyarıcının pekiştirici olma özelliğini belirlemesi bakımından önemlidir. sınavda cevapları yazma bütüncül davranışlardır. Beden eğitimi Öğretmeni Emre Bey'in. öğretim bireyselleştirilmelidir.
Organizma bilgiyi. Uyarıcı. pazara gitmek İki öğrenme kavramı geliştirmiştir. Örneğin A avukatının bürosunu bilebiliriz ancak avukata ihtiyacımız olan kadar bu bilgiyi bellekte saklarız. zil sesi. Diğer kuramcılar davranışı küçük birimler incelemişler bütünü gözden kaçırışlardır. Tepki ve II. Örnek. Amaca yönelik I. Bir olayın nasıl gerçekleştiği ile ilgili senaryo vardır. 1. (örtük) öğrenme Kişinin farkında olmadan öğrenmesidir. zile basma. s En az çaba ilkesi Organizma zihninde oluşturduğu haritalar ile kendisini amaca ulaştıracak olan en kısa yolu seçmektedir. Örneğin bir matematik problemi bir çok değişik yoldan çözülebilir organizma bunların hepsini öğrenmiş olabilir ancak organizma en kısa olan yolu seçecektir. çeşitli şekillerde birleştirmeyi çok seven bir çocuk. Davranış amaca yöneliktir. Gizli. Uyarıcı sırasıyla gelirse beklenti güçlenir. Yer (işaret) öğrenme Amaca ulaşmak için çevre hakkında bilgi toplanır. niyetli ve planlı olarak katılır. planlıdır. Tolman'ın kuramının temelinde diğer davranışçılardan farklı olarak. Örnek. Böylece amaca ulaşılır. s Performans Tolaman'a göre öğrenilenlerin gerek duyulduğunda gözlenebilir davranışa dönüştürülmesine denir. Bir işaretin başka bir işarete organizmayı götürdüğünü ifade etmiştir. B s Davranış Diğer kuramcılar davranışı kas hareketlerine indirgeyerek çalışmışlarıdır. Davranış tek bir kas hareketinden değil bir çok kas hareketinin bileşimden olaşabilir. Bu durum aşağıdakilerden açıklanabilir? (2002 KPSS-94) A) B) C) D) E) Gizli (örtük) öğrenme Kavrama yoluyla öğrenme Sosyal öğrenme Gestalt öğrenme Edimsel (operant) koşullanma hangisi ile 2. Gece saat 12. Amacımız neyse zihnimiz bilinçsizce bizi o amaca götürecek kayıtlı tüm şemaları harekete geçirir. İpuçları ve ihtiyaç kaynakları kullanılarak öğrenilir. Kendi içinde ikiye ayrıhr. I. s Sönme organizmanın beklentilerine uygun durum oluşmazsa sönme gerçekleşir. Bu kavramlar daha sonra gestalt yaklaşımda da görülecektir. Bunun için ödül gerekli değildir. Kısa çözüm yollan için alternatifler arar. Annesinin boş (ip) makaralarıyla oynamayı. ekmek almak. Önceden pekiştirilen davranışlar pekiştirilmez ise örtük sönme gerçekleşir. Bu nedenle öğrenme uyarıcı-tepki değil. s Deneme yanılma Bütüncü Kuramı davranışçı-gestalt birleşimidir. Bunu denemeyanılma ile gerçekleştirir. işe gitmek. kendisine verilen aynı renk ve şekildeki makaralardan üzerinde farklı bir marka yazılı olan makarayı "bu farkh" diyerek kabul etmemiştir.00 olduğunda yatma zamanına işaret eder. a. uyarıcı-uyarıcı ilişkisidir. Organizma amaca ulaştıracak en uygun davranışı seçer. Organizma araştırarak bazı olayların belirli başka olaylara yol açtığını keşfeder. bilmediğimiz bir şehre gittiğimizde yaşadığımız durum b. Öğrenci öğrenme sürecine amaçlı. Oysaki bir farenin labirentte yiyecek araması sırasında bir çok farklı davranış vardır. bütüncüldür. maymun deneyi. 126. ticaret yapmak. Bilişsel senaryo Uzun süreli bellekteki işlemsel hafıza bilgilerine denir. öğrenmeyi davranış kuramlarında olduğu gibi küçük birimlerle değil bütüncül olarak ele almasıdır. Kapı zili. su içmek.Öğrenme Psikolojisl 55 s Beklenti Tolman'a göre kuramın temel sayıltısı şudur. Çevremizle ilgili zihnimizde oluşturduğumuz haritadır. Eğer organizma bir amaç için bir çözüm üretecekse. Örnek: Farelerin yer öğrenmesi deneyi . Böylece amaca ulaştırır. Örnek. Bilişsel harita Yer öğrenmesidir. Bilişsel harita kavramından bahsetmiştir. İhtiyaç ortaya çıkınca avukatın bürosuna gideriz. çevresel olaylara dikkat etme ve onları keşfetmesinin bir sonucu olarak kazanılmaktadır. Tolman'a göre öğrenme çevreyi keşfetme sürecidir. Ona göre her davranışın bir amacı vardır.
Gözledikleri davranışlardan pekiştirilenleri taklit ederken. örneğin köpek tarafından ısırılan ya da salıncaktan düşen bir çocuğu gözleyen biri. Bu bazen tam taklit olmayabilir: çevre şartları. Yeniden Üretme (uygulama) Model alınan davranışın gösterilmesi için bireyin gözlemlerini kendi davranışına dönüştürebilmesi gerekir. buradan bazı sonuçlar çıkararak kendileri için yararlı olan davranışı yaptıklarını öne sürmüştür. bireyin bu davranışın sonucunu yaşayarak öğrenmesi gerekmez. eğlence. Yemek yeme. Bandura. Temel olan bireyin başkalarını gözleyerek öğrenmesidir. Insanlarm. Statüsü ve çekiciliği yüksek modellere dikkat edilir.56 SOSYAL ÖĞRENME KURAMI (Bandura) öğrenme Psikolojisl Bir davranışın öğrenilmesi için. beğenilmediyse tekrar edilmez ve zamanla söner.. ulusal ve hatta ekonomik davranışlar ne tam olarak koşullanma ile ne de bilişsel teorilerle tam olarak açıklanamaz. sözel ya da sembolik olarak kodlanabilir. Pekiştireç Taklit edilen davranış çevrede beğenildiysö tekrar edilir. uzun pekiştirmeler olmadan sadece gözleyerek öğrendikleri görülmektedir. iyi ve kötü davranışların yaygınlaşmasmda en önemli etken. Öğrenme sürecinin 4 temel aşaması 1. Sosyologlar. Dikkat Model alınan davranışın doğru taklit edilebilmesi için öncelikle model alınan davranışa dikkat edilmesi gerekir. Bandura'ya göre davranış bilişsel. örneğin. sonucu olumlu olmayan davranışları taklit etmezler. . Zihni tamamen devre dışı bırakarak bütün öğrenmeleri açıklayamayız. öğretmen geldiği zaman sessiz durma. toplumsal kurumların ve kültürün bir kalıp gibi bütün insan davranışlarını şekillendirdiğini iddia ederler. Kişi. zaman vs model alınan davranışın biraz farklı üretilmesine neden olur. eğlence vb. giyim.. parmak kaldırarak söz isteme. Bu özelliklerinden ötürü gözlem yoluyla öğrenmenin bilişsel boyutu da vardır. oyun oynama gibi. Yemek. gözlenen davranışların bireyin belleğine kodlanması ve gerektiği zaman hatırlanması gerekir. arabasına zarar vermemek için gözlediği davranışı taklit etmez. çevresinde bulunan kişileri taklit ederek öğrenir. Birey gözlediği davranışı yeri geldiği zaman da kullanabilir. Temel Kavramlar Dolaylı pekiştireç Seçilen modelin yaptığı davranışların ödüllendirilmesi o davranışın taklit edilmesini güçlendirir Bandura'nın kuramı model alma. Günlük yaşantımızda gözleyerek öğrendiğimiz pek çok davranış vardır. duygularıyla beraber tüm dikkatini beğendiği ve taklit etmek istediği davranışa yöneltir. moda. Bandura'ya göre öğrenme ile performans birbirinden farklıdır. Bebekler konuşmayı. ilgili davranışı gösteren biri model alınarak öğrenilir. 2. Çünkü gözlenen davranış genellikle gözlemden hemen sonra taklit edilmeyebilir. Hatırlama Gerektiğinde taklit etmek içinü modelin tüm davranışlarını belleğe kodlamak gerekir. insanların çevrelerindeki kişüerin davranışlarını gözlediklerini. Davranış belleğe görsel. önündeki arabanın bir çukura ya da kasise girerek sarsıldığını gözleyen sürücü. Çocuklar. Bu nedenle modeli taklit etme de bir tür edimsel koşullanmadır. Cinsiyet rolleri. Sosyal hayatta karşılaştığımız birçok öğrenme durumları sadece koşullanma teorileriyle açıklanamaz. birçok karmaşık davranışı. davranışsal ve çevre etkileşimi ile olur. insanlardaki taklit etme güdüsüdür. bireyin fiziksel gücü ve imkanları. Bandura'ya göre model alınan. Davranışların büyük çoğunluğu diğer insanlarla etkileşim yoluyla olur. çevrelerindeki kişilerin davranışlarını ve bu davranışların sonucunu sürekli gözlerler. Gözlem yoluyla öğrenilenler güdüleninceye kadar ya da ihtiyaç duyuluncaya kadar performansa dönüştürülmezler. Koşullu öğrenmede birey kendi tecrübelerine dayandığı halde. insan davranışlarının tamamen sosyal olarak oluştuğunu. ilgi duydukları alanlarda ünlü kişileri model alarak davranış oluşturur ve geliştirirler. Gençler. 4. Sosyal hayatta öğrenilenlerin çoğu klasik koşullanma teorileriyle açıklanamaz. taklit. Giyimde. gözlem yoluyla öğrenme kuramı olarak da bilinir. Örneğin yemek yeme. köpek ve salıncaktan korkabilir. anne baba ve kardeşlerden öğrenilir. sosyal öğrenmede başkalarının tecrübelerinden yararlanarak öğrenir. 3. teknolojik gelişmelerin yayılmasında. halk oyunları.
Özyeterlik Kişinin kendi kapasitesinin farkında olmasıdır. Çevrenin Yeni değerler. diğerlerini görmezlikten gelme 129. özyeterliği etkileyen unsurlar: Yaşantı. psikolojik durum Sosyal öğrenme kuramına göre eğitimde göz önünde bulundurulması gereken noktalar Öğretmenler. etkili okuma) ve psikomotor beceriler öğrenilebilir 2. Bu nedenle çocuklann izledikleri filmler dikkatle seçilmeli. Burada öğrencilerin geiişimsel hazır o!ma durumlanna da dikkat etmelidir. sözel ikna. öğrencilerin dikkatini gerçek hayattan.. Önceden yapılmaktan yapılmaya başlanabiiir. kaçınılan davranışlar 57 127. kaygı gibi duygular geliştirebilir. inançlar kazanılabiür ve eşyaların nası! kullanılacağı öğrenilebilir Duygulan açma.. 4. kopya çeken öğrenciye ceza verilmesi. Bu nedenle öğretmenin sınıfta ve sınıf dışında öğrencilere çok iyi bir model oluşturması gerekir. 1. Örnek. çocuklara kötü model oluşturacak filmler gösterilmemeüdir. Trafik kazası. davranışlarını pekiştir yoluyla kazandığını savunan edimsel (operant) koşulama yaklaşımı öğrenme yaklaşımı öğrenme yaklaşımı B) Düşünme süreçlerine ağırlık veren bilişsel C) Bireyin modelden öğrendiğini savunan sosyal D) E) Bireyin genetik özelliklerinin. ilköğretim altıncı sınıftaki bir öğrenci kitaplarını çantada taşımak yerine çok sevdiği üniversite öğrencisi olan bir ablası gibi kucaklayarak taşımaya başlamıştır. Öğretmen en çok model alınan kişilerden biridir.Öğrenme Psikolojisİ Dolaylı duygusallık Birey başkalarının yaşantılarını gözieyerek dolaylı olarak korku. Model alma yoluyla kazanılan ürünler. Sınıfta parmak kaldırmadan söz alan öğrencilerini bu alışkanlıktan vazgeçirmek isteyen bir öğretmenin izleyebileceği en uygun yol aşağrdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-79) A) Parmak kaldırarak söz alınması gerektiği kuralını hatırlatma uyarma B) Parmak kaldırmadan söz alan öğrencileri C) Parmak kaldırmadan söz alan öğrencileri derse alamayacağını söyleme vermek D) Parmak kaldırmadan söz alan öğrencilere ceza E) Parmak kaldırarak söz isteyen öğrencilere söz verme. etkili iletişim kurma gibi beceriler kazanıîabilir 5. Bireyin karşılaşacağı problemi ne derece çözebileceğine ilişkin kendisine olan inancı ve yargısıdır. Öğrencilerde istendik davranışlar oluşturmak için. Sınıf disiplinini sağlamada. el becerilerinin öğretilmesinde bu teoriden yararlanılmahdır. davranışlarını tepkisel koşullanma yoluyla kazandığını savunan klasik (tepkisel) koşullanma yaklaşımı 128. Yeni bilişse! (problem çözme. Aşağıdakilerden hangisi öğrencinin gerçekleştirdiği öğrenmeye örnektir? (2002 KPSS96) A) Modelden öğrenme B) Kavrayarak öğrenme C) Edimsel (operant) koşullanma D) Örtük öğrenme E) Klasik (tepkisei) koşullanma 3. bu öğrencilerin diğer öğrencüer tarafından model alınması sağlanmalıdır. fareden korkma Dolayh ceza Seçilen modelin yaptığı davramşların cezalandırılması bireyin o davranışları yapma eğilimini azaltır. aşağıdaki öğrenme yaklaşımlarından hangisini benimsemiş olduğunu gösterir? (2001 KPSS-10) A) Bireyin. Araştırmalar çocuklarrn özellikle safdırgan davranışları daha çok taklit ettiklerini göstermektedir. roman ve film kahramanlarından model alabilecekleri kişilere çekmelidir. davranışlarını belirlediğini savunan biyolojik yaklaşım Bireyin. Öğretmenin bu tutumu. . dolaylı yaşantı. doğru davranan öğrenciler pekiştirilerek. Bir öğretmenin sınıf içindeki davranışlarıyla öğrencilere olumlu örnekler oluşturmaya çalışması ve yeri geldikçe bu davranışlarının nedenlerini de açıklaması.
Klasik koşullanma C.58 öğrenme Psikolojisl 130. edilmesini sağlaması öğrencinin takdir toplum aldığının tarafından çevresi A) Füsun'un D) örnek alınan dışlanması bireyin konuşma tarzı ve konuşurken yaptığı hareketler babasından çok annesine benzer yemek almak için sıraya girdiklerini görünce. Edimsel koşullanma B. Sosyal öğrenme kuramlarına bir çocuğun gözlediği sıklaşmasını aşağıdakilerden hangisi sağlar? modellerin davranışlarını taklit etme olasılığını (2002 KPSS-98) artıran ya da azaltan bazı etkenler vardır. Türkçe öğretmeninin bu önerisi aşağıdaki kuramlardan hangisi ile açıklanabilir? (2003 KPSS-74) A. evde kitap okuyarak çocuklarınıza ömek olunuz. 131. A) Öğrenen bireyin yaşça büyük olması Aşağıdaki örneklerden hangisin. kendisi de sıraya girer. Modelden öğrenen bireyin davranışlarının 133." önerisinde bulunmuştur. Sosyal öğrenme kuramı E. B) Okula yeni başlayan bir çocuk arkadaşlarının E) öğrencinin birini örnek tarafından fark edilmesi C) Sigara içen bir arkadaşının çok kötü bir biçimde öksürdüğüne tanık olan bir çocuk. sigaraya başlamaktan vazgeçer. İki kız kardeşten küçük olan Serpil sürekli olarak ablasını model almakta ve onun davranışlarını taklit etmektedir. Bilişsel öğrenme D. Bilgiyi işleme kuramı . onu yapan kişi için yaradığı sonuçlar tarafından kontrol edilir E) İstenmeyen bir durumla sonuçlandığı görülen bir davranışın taklit edilme olasılığı azalır 132. yaldızının saçlarına benzer şekilde kestirir. e t k en le rd en he rh an gi bi ri ne yapılmamaktadır? (2004 KPSS-42) de bu vu rg u B) öğrenen ile model alınan bireylerin akran olması C) Örnek alınan davranışın. Bir Türkçe öğretmeni veli toplantısında "eğer çocuklarınızın kitap okuma alışkanlığı kazanmasını istiyorsanız. saçlarını hayran olduğu bir pop E) Bir arkadaşmın gitar çaldığı için popüler olduğuna tanık olan bir genç. B) Çocuklar kendilerinden yaşça büyük olan herkesi model almazlar olasılığı azalır C) Eğer bir davranış pekiştirilmezse tekrarlanma D) Davranışın tekrarlanma olasılığı. gitar dersi almaya başlar. Ancak ablasının çok aşırı makyaj yapması sonucu cilt sorunları yaşadığını gözlemlemesi nedeni ile makyaj yapmamaktadır. Aşağıdakilerden hangisi Serpil'in makyaj yapmamasının nedenidir? (2003 KPSS-73) A) Yaş ilerledikçe taklit edilen davranış sayısı azalır D) Bir genç.
9. Bilişsel yaklaşımda ise öğrenen. Öğrenme gözlenemeyen bazı bağlantılarm oluşmasmı da içerebifir Bilgi örgütlenir. Gestaltçılara göre ise elma bir bütün olarak algılanır. Yalnızca öğrenme vardır. Koffka ve Kurt Lewin (Alan Kuramı)'dir. 8. davranışa neden o!an ve davranışı takip eden uyarıcıları incelerken. uyarıcının birey tarafından algılanmasından itibaren bireyde meydana gelen içsel süreçler ve öğrenmeye etki eden bireysel özellikler ile ilgilenmişlerdir. Bilişsel kuramcılara göre dıştan verilen pekiştireçler öğrenen için. 2. yakınlık. bütünlük içinde algılar. Örneğin bir elemanın rengi. Diğer özellikleri daha sonraki algılarla tanınır. Birey belli bir zaman ve yerde öğrendiği bilgiyi. kokusu tadı ve şekli algılanır. Bilişsel yaklaşıma göre öğrenme. Davranışçı öğrenme yaklaşımı ile bilişsel öğrenme yaklaşımları arasındaki temel farklılıkiar 1. basitlik'tir. Davranışçı yaklaşımda öğrenen. Davranışçı yaklaşımda pekiştireç davranışı kuvvetlendirir ve dıştan verilen pekiştireçler öğrenmede önemli rol oynar. Kuram öncüleri alman VVertheimer Köhler. Gestalt kuramcılara göre algı. Bu nedenle bilişsel araştırmalar insanlar üzerinde yapılır. uyarıcıları seçerek. Bilişsel kuramcılar ise insanların doğal çevre içinde değişik durumlarda nasıl öğrendikleri üzerinde araştırmalara ağırlık vermektedirler. yaptığı davranışın doğruluğu hakkında dönüt sağlar. Gestalt Kurama Göre "Algılama" Gestalt yaklaşıma göre algı bir örgütlemedir. 4. dikkatini kontrol ederek. Davranışçı yaklaşımda öğrenme ve hafıza ayrımı yoktur. zihinsel yapıdaki değişmedir. 1. 3. Bilişsel yaklaşımlar insanın dünyayı anlamada kullandığı zihinse! süreçleri incelerler. Gestalt: Almanca'da şekil form parçaların toplamı değil entegre olmuş bütün gibi anlamları vardır. Bilişsel yaklaşımın dayandığı temel ilkeler Bazı öğrenme süreçleri yalnızca insana özgü olabilir. öğrenme ve bellekle ilgili çalışmalarda yol gösterici bir ilke olmuştur. istediği yer ve zamanda uygulama yetisine sahiptir. zihinsel 5. uyarıcılarla etkileşimde bulunmak ve pekiştireç almak için aktif olmalıdır. 2. Öğrenme daha önce öğrenilenle yeni öğrenileni ilişkilendirme sürecidir. Davranışçılar. Bu durum bireyin öğrenilen bilgileri belli bir yerde depolama kapasitesine sahip olduğunu göstermektedir. Bilişsel Süreçler. algılama. Önemli olan zihinde ne olup bittiğidir. Zihindeki bilgi birikimleri Bu bilgi birikimleri arasındaki bağlantılar Bu bağlantılar arasında yapılan işlemlerdir. çoğunlukla hayvanlar üzerinde araştırmalar yaparak öğrenmeyi açıklayan genel kuralları bulmaya çalışmışlardır. bir örgütlemedir. tamamlama. 7. . Öğrenme ile ilgili görüşleri. Koffka. Bilişsel yaklaşıma göre ise bilgi öğrenilir. Onlara göre algısal örgütleme yasaları öğrenmeyi açıklamaya yardım etmektedir. benzerlik. Birey öğrenme sürecine aktif olarak katılır. Pragnanz yasası. Davranışçı yaklaşıma göre davranış öğrenilir. şekil-zemin. Öğrenme: Kişinin karşılaştığı birdurumu algılaması ve yorumundaki değişmedir. bilişsel kuramcılar. algılama ile ilgili çalışmalarına dayanmaktadır. Zihinsel olaylar araştırmanın odağıdır. 6. 3. Bilişsel yaklaşım içinde temel olarak gestalt yaklaşım ve bilgiyi işleme kuramı incelenecektir. VVertheimer birçok algı yasası ortaya koymuş ama diğer kuramcılarla birlikte bunları daha genel ortak bir yasada toplamaya çalışmışlar ve buna "Pragnanz" adını vermişlerdir. Geştaltçılara göre organizma dünyayı bütün olarak algılar. Bilgide meydana gelen değişme davranışa yansır. Algısal Örgütleme yasalarından en önemlileri. Birey bütünü parçalarına ayrıştırarak değil. Davranışçı kuramlar. GESTALT YAKLAŞIM (VVertheimer. Uyarıcı -» Organizma (bilişsel süreçler) -> Davranış / Tepki Öncüleri Gestalt yaklaşımdır. onları anlamlı hale getirip kodlayarak öğrenme sürecine aktif olarak katılır.Öğrenme Psikolojisİ 59 BİLİŞSEL YAKLAŞIMLAR Öğrenmeye bakışı aşağıdaki formülle açıklanmaktadır. Köhler) Öncelikle algılama ve problem çözme süreçleriyle ilgilenmişlerdir.
4. Müzikteki ritm algılaması. örnek: Bu örnekte kesik çizgiler halinde verilen çizgiler kare olarak algılanmaktadır. cinsiyet gibi pek çok özellik bakımından birbirine benzer maddeler birlikte gruplanarak algılanma eğilimindedir. 4. çizgiler vb birimler birlikte gruplanarak algılanma eğilimindedir. 1. aktif olarak deneme yanılmalardan sonra çözüme ulaşmaktadır. Algısal Değişmezler Bir objenin değişik koşullar altında aynı biçimde görülmesine. • Basit parçalar daha kolay algılanır. hayvanın problemi ve problemin çözümü için gerekli olan bütün ögeleri göfmesini sağlamaktır. Örnek: olarak algılanır. Yukarıdaki şekilde öncelikle elips ve kare algılanmakta ikisi arasındaki yarım ay ise algılanmamaktadır. 60 o Algısal Örgütleme Yasaları 1. iyi şekil iyi bütün olma eğilimidir.. Gestalt yaklaşıma göre problem çözmede böyle bir deney düzeni.öğrenme Psikolojisl Pragnanz: Denge durumu yasasıdır. Yukandaki noktalar üçlü gruplar halinde algılanmaktadır. ön çözümden çözüme geçiş ani ve tamdır.. 5. 2. İç görü yoluyla edinilen çözüme dayalı performans genellilikle pürüzsüz ve hatasızdır. eğilimindedir. İÇGÖRÜSEL ÖĞRENME VE PROBLEM ÇÖZME Gestalt yaklaşımın öğrenme türleri İç görüsel öğrenmenin temel özellikleri. Okyanus-gemi. Zemin ise uyaranların bulunduğu ortamdır. Organizmanın iyi biçim. Thorndike'ın ifade ettiği gibi deneme yanılma yaparak küçük adımlarla çözüme yaklaşmaz. Davranışçıların deneylerinde organizma labirenti çözümfemek için gerekli bütün ögeleri görmemekte. Benzerlik Yasası Şekil. şekilleri. Zeki olanlar iç görüsel çözüme daha kısa sürede ulaşırlar Köhler'in maymunlar üzerinde yapmış olduğu araştırma içgörüsel öğrenmeye örnektir. sesleri tamamlayarak algılama eğilimindedir. Basitlik Yasası Diğer unsurlar eşit olduğu taktirde.. Kalabahk bir yerde konuştuğumuz kişinin ses tonlarının benzerliği nedeniyle onu diğerlerinden ayırt edebilir ve konuşmaya devam edebiliriz. örnek:. Böylece gestalt'a ulaşmaktadır. Yakınlık yasası Organizma bir alandaki öğeleri. OOO OOO Yukarıdaki şekiller renk ve şekil benzerliği nedeniyle gruplanarak algılanmaktadırlar. 5.. Örneğin kapı değişik durumlarda farklı görülmesine rağmen biz kapıyı hangi açıda olursa olsun aynı kapı olarak algılarız.. diğer problemlerin çözümüne kolaylıkla uygulanabilir. renk. 3. düzenli. Bu yasa. Dikkat ettiğimiz uyarandır. tamamlanmamış etkinlikleri. öğretmenin sesi şekildir. bütüne doğru • Aynı yönde giden çizgiler. Şekil-zemin ilişkisi Şekil o anda öğrenilen şeydir. Devamlılık Yasası Aynı yönde giden noktalar. Zil çaldığında zil sesine dikkat eden öğrenciler için öğretmenin sesi o andan itibaren zemin olmuştur.. okul-öğrenci vb.. algılamanın simetrik... algılanmasına'algısal değişmezlik denir. İç görü yoluyla kazanılan problem çözümü uzun süre hatırlanır. örnek: • Birbirine yakın ve benzer uyarıcılar birlikte algılanır. birey basit. İç görü yoluyla kazanılan bir ilke.. şekile. doku... düzgün olan iyi bir biçime. 6. 2. parçalar devamlı (ilişkili) olduğunu göstermektedir. zaman içinde birbirine değişik yakınlıklarda bulunan vuruşlara dayaîıdır. Tamamlama Yasası Organizma. Gestalt yaklaşımda i se çö zü me a ni de n ve zi hi ns el ol ar ak ulaşmaktadır.. . düzenli • Algıda eksik olduğu hissedilen parçaları bir şekilde organize edilmiş fıgürleri algılama bütünleştirme eğilimi vardır. nesneleri birbirlerine olan yakınlıklarına göre gruplandırarak algılama eğilimindedir. 3. Bir sınıfta sınıf ortamı zemin. Örnek:.
Gestalt yaklaşıma göre Eğitimde göz önünde bulundurulması gerekenler Kurama göre. Burada öğrencinin psikolojik ihtiyaçları göz önüne alınmalıdır. c. hangi sırayla bir araya getirilmesi gerektiğini beürlemiş ve uçağı yapmıştır. bir seri ayn uyaranlara ayrı tepkilerin sonucu değil. Öğretmen öğrenciye rehberlik etmeli çözümleri öğrenci kendisi bulmalıdır. Içi seker dolu olan bir kutuyu açmaya çahşan bir küçük çocuk. kolayca unutulur. "Kavrama. ilkeleri öğrenmelidir. şekil zemin ilişkileri önemlidir. URETICI DUŞUNME VVertheimer. 61 geliştirtmelidir. İnsanlar çevrelerini bir düzen içinde görürler. yeni öğrenmelerinin daha hızlı gerçekleşmesini sağlamalıdır." görüşünü. bu nedenle öğrencilere ev ödevleri verilmelidir. • B Türü Çözümler: Anlamadan ezberlemeye dönüktür. kuralları. Öğretmen önceden işlenen ve öğrenilen konular hakkında yeni derslerde öğrencilerin hatırlamasını sağlayarak. kutunun üst kısmında bir düğme olduğunu ve bu düğmeye basıldığında kutunun açıldığını fark etmiştir. birey bütünü anlamlı parçalarına göre ayrıştırarak değil. 135. Kısaca. bezerlik. İçgörüsel öğrenmeyi okullarda uygulamaya çalışmıştır. aşağıdaki öğrenme yaklaşımlarından hangisi vurgutamaktadır? (2002 KPSS-84) A) B) C) D) E) Bilgi-işiem modeü Sosyal öğrenme Edimsel koşullanma Gestalt öğrenme Klasik koşullanma a. bütünlük içindefci duruma bileşik bir tepkidir. Eşya ya da olaylar tek başlarına değil organize edilmiş bir bütünlük içinde anlam kazanırlar. kolayca genellenebilir. însanlar gördüklerini bir bütün olarak algılar Bir nesnenin ya da parçanın algılanışı onun diğer parçalarla otan ilişkisine bağlıdır. b. Bu nedenle algıda basitlik. Küçük çocuğun düğme ile kutu arasındaki ilişkiyi fark edip kendisini sonuca ulaştıracak çözümü buiması. orjinaldir. Ne kadar çok problem çözülürse iç görüsel problem çözme ve üretici düşünme de o kadar iyi gelişir. bir süre hiçbir davranışta bulunmadan kutuyu inceledikten sonra ansızın. 134. Gestalt yaklaşımın öğrenme ilkeleri. problemin doğasını temel yapısını anlamayı gerektirir. Öğrenmede öğrenilen bilginini yeni durumlara ve problemlere transfer edilmesi önemlidir . Körü körüne ezbere yapılmamalıdır. aşağıdaki problem çözme türlerinden hangisine örnektir? (2003 KPSS-54) A) Tümevarım yoluyla Hazır modellerler Deneme-yanılma yoluyla Kavrama yoluyla Öğrencinin her şeyi yeniden keşfetmesine (buluş) gerek yoktur. Turgut aldığı model uçağın parçalarını tek tek incelemiş. Öğrenci böylece konular arasındaki ilişkileri kavraya bilecektir.Öğrenme Psikolojisİ uygun çözümü aniden ve zihinsel olarak bulduktan sonra harekete geçmektedir. gestalt psikolojinin ilkelerini eğitime uygulamıştır. olayları anlamadan ezberler. içgörüseldir. ve uzun süre hatırlanır. • A Türü Çözümler: Gestalt ilkelerine dayalıdır. İç görüsel problem çözme ve üretici düşünme B) Tümdengelim yoluyla C) D) E) 136. Öğrenci yeni bilgileri kendi varolan bilgi sisteminin içine yerleştirerek öğrenir. Öğrencinin üretici düşünmesini sağlamak için problemin doğasını anlamalı. Çözüm birey tarafından bulunur. İki tür problem çözmeden bahsetmiştir. Gestalt yaklaşıma göre problem ya çözülür ya da çözülmez. Sadece sınırlı durumlarda uygulanabilir. Tekrarlar bu kuramda öğrenme için önemlidir. Öğrenci. Dersin başında dersin temel çerçevesi öğrenciye verilmelidir. Eğitimci eğitim ortamını öğrencinin ihtiyaçlarına göre düzenlemelidir. Turgufun bu davranışı aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2004 KPSS-17) A) B) C) D) E) Kavrama yoluyla öğrenme Sınama yanılma yoluyla öğrenme Gözlem yoluyla öğrenme Edimsel koşullama Örtük (gizil) Öğrenme . anlamlı örgütlenmiş bütünler halinde algılar. yalınlık devamlılık. Böyle bir öğrenme katıdır. bunların nastl. Üniteler bilinenden bilinmeyene doğru aşamalandırılmalıdır. olguları.
XX. görsel bilgi için yaklaşık bir saniye süren. kendisine sunulan uyarıcıları seçmesi. Ancak dikkat ve algı süreçleri ile bu bilginin bir kısm! alınırve kısa süreli belleğe gönderilir. . Bilgiyi işleme kuramına göre üç tür bellek vardır. A. öğrenme işine etkin olarak katılması. Dersin sonunda öğretmenin sorduğu soruları biri doğru olarak yanıtlarken. vurmayı hemen duyumsanz. Organizmanın bilgiyi işleme biçimleri 2 türlüdür. ALGİ Organizmanın duyumları yorumlayıp anlamlı hale getirme sürecidir. Beklentiler öğrenmede önemli bir etkendir. Bruner (Buluş yoluyla öğrenme). Kısa süreli belleğin kapasitesinin yaklaşık 7±2 birimlik bilgi olduğunu • • Biliş: insan zihninin dünyayı ve çevresindeki olayları anlamaya yönelik yaptığı işlemlerin tümüdür. BİLGİ DEPOLARI (BELLEK TÜRLERİ) Bireyin bilgiyi toplama. Geçmiş yaşantı ve birikimler (öğrenme) önemlidir. Başka bir söylemle biz vurma ve kalem izini gerçek kalktıktan sonra duyumsarız. duyusal kayıttan kaybolur. Bilişsel faaliyetler: Dıştan ahnan uyarımların algılanması. uyancmm tam bir kopyasmın tutulduğu bilgi deposu olmasıdır. Görsel duyular duyusal kayıt tarafından aynı fotoğraf gibi kısa bir süre için kodlanır. Duyusal kayıtın kapasitesinin sınırsız olmasına karşın gerekli bilgiler işlenmezse kaybolur ya da varolan bilgi yeni bilgi tarafından itilir. Işığın parlaklığı. bunları kendisi için anlamlı hale getirmesi ve en uygun tepkiyi üretmesi gerekir. Kısa Süreli Bellek Duyusal kayıttan dikkat ve algı süreçleri sonunda ayrılan bilgi . Bireyin yeni gelen bir bilgiyi öğrenebilmesi için. 2. Uzun süreli bellek. örneğin. Gestalt psikologlarıyla başlayan öğrenmedeki bilişsel süreçlere yönelik çalışmalar. Duyusal kayıtın içerdiği bilgi özgün uyarıcının tam bir kopyasıdır. diğeri yanıtlayamıyor. Duyusal Kayıt Çevreden gelen uyarıcılar duyu organları yolu ile duyusal kayıta gelirler. Duyusal kayıtın varlığı insan yaşamında kritik bir öneme sahiptir. depolama ve hatırlamasıyla ilgilenirler. daha sonra Piaget. Duyusal kayıtın kapasitesi çok geniş olmasına karşın bilginin kalış süresi çok kısadır. BİLGİ DEPOLARI (BELLEK TÜRLERİ) BİLİŞSEL SÜREÇLER A. öğrenme süreci bilgisayarm işleyişine benzetilmiştir. Kısa süreli belleğin kapasitesinin sınırlı olması nedeniyls işlenemeyen bilgi. Almanya'da bir grup bilim adamı. Birey dikkat ve algı süreçleri yoluyla bu bilgiyi işleme şansına sahiptir. sistemin ikinci öğesi olan kısa süreli belleğe geçer. hem de kapasitesi sınırlıdır.5 /4 sn. Birey okuduğu ya da işittiği bir cümlenin sonu gelmeden başlangıçtaki sözleri unutsaydı cümleyi anlamlandırması olanaksız olurdu. Aynı şekilde işitsel duyular da ses kalıpları olarak kodlanır. Bu iki öğrenciye öğretmen tarafından sunulan uyarıcılar aynı olmasına rağmen. Aynı sınıfta iki öğrenci ders dinliyor. Vivaldi'nin "4 Mevsimi" olarak algılar. Ausubel (Sunuş yoluyla öğrenme). ses. 5 duyu ile algılama durumudur. Duyusal kayıt. Kısa süreli bellek. 1-Duyum 2-Algı DUYUM Organizmanın iç ve dış uyarıcılan. Kimi yazarlar bilginin duyusal kayıtta kalış süresinin yarım saniyeden daha az olduğunu belirtirler. İşlenen bilgi bir sonraki sisteme yani kısa süreli belleğe geçer. Örneğin. hatırlanması ile zihinsel ürünlerin kalite ve mantık yönünden değerlendirilmesi. 1. niçin biri diğerinden daha iyi öğrenmiştir? Çünkü öğrenme bireyseldir. önceki bilgilerle karşılaştinlması. Elimizle diğer kolumuza hafifçe vurursak. tat vb. Süre 0. Bunlar. elde edilen bilgilerin belleğe depolanması. Sesi duyar. yeni bilgilerin oluşturulması. Duyusal belleğin işitsel bilgi için yaklaşık dörtsaniye. B. 3. Kısa süreli belleğin hem bilgi tutma süresi. sınırsız kapasitesi ile bilgininçok kısa tutulduğu bir bellek türüdür. Birey öğrenme sürecinde aktiftir.62 BİLGİYİ İŞLEME KURAMI öğrenme Psikolojisl Bilgi işlem kuramına göre öğrenmenin riasıl gerçekleştiği iki boyutta incelenmiştir. örgütleme. Gözlerimizin önünde bir kalemi ya da parmağımızı sallarsak objeden geriye kalan gölgeyi fark ederiz . öğrenmede rol oynayan doğrudan gözlenemeyen bilişsel süreçlerle ilgilenmeye başlamıştır. Böylece duyusal kayıt her duyu için farklı kodlama biçimlerinin olduğu . ALGIDA SEÇİCİLİK / DİKKAT Insanın duyu organlarına gelen binlerce uyarandan birine yönelmesidir. yüzyıl başında. Gagne (Öğretim durumları modeli) gibi psikoiog ve eğitimcilerin katkıları ile giderek gelişmiş ve bilişsel kuramlaradı altmda toplanmıştır.
Kısa süreli belleğin kapasitesinin sınırlılığı nedeniyle geçiş yaptırılamayan bilgi yeni gelen bilgilerin zorlamasıyla kayboîur. b. Uzun süreli bellekte birçok farklı bilgi bulunur. Otomatik işlemler uzun süreli bellekten gelir. Kısa süreli bellekte bilginin kalma süresi yaklaşık 20-30 saniyedir Bilginin kısa süreli bellekte daha uzun süre kalması . c. semantik sözcüğünün anlamını bilmek. şakalar. uzun süreli belleği. a. Kısa süreli belleğin iki yaşamsal işlevi vardır. . örneğin. 63 Uzun Süreli Bellek Bilgiyi işleme modelinde bilgiyi. uzun süreli belleğe bilgi hızla girmez. anlamsal bellekte sözel ve görsel kodların . istediğimiz uzunlukta ve mikîarda depolar ve asla unutmayız . Örneğin. olaylar. Yürürken konuşma ve dinleme gibi. Kişisel yaşantılarla ilgili bölümdür. Bireyin başından geçen olayların saklandığı bellektir. Uzun süreli bellekte bilgiler kaybolmaz. Kısaca. Bu nedenle. özetle. kuşa ilişkin tüm bilgiler uzun süreli bellekte depolanmıştır. 2. bilgi üzerinde düşünmek ve onu yinelemekle sağlanır. kavramlar. problem çözme becerileri gibi genel bilgilerin yer aldığı bölümdür. kuşun imgesi kısa süreli belleğe geçer. genellemeler. Kısa süreli belleğe bilgi. çünkü yeni olaylar öncekini bozabilir. dili anlamaya yarayan kurallar. Kapasitesi sınırsızdır. duyusal kayıt ve uzun süreli bellekten gelir. güç harcamadan. bilgiyi geri getirmede zorluk çekilir. 1. küçük parçaları ilişkilendirerek geniş parçalar haline getirme. Gruplama adı verilen bu işlemle kısa süreli belleğin kapasitesi artırılır . özellikle iyi öğrenilmiş bilgiyi. yabancı dil bilgisi diğer görevlerin uygun olarak yerine gelmesini sağlarlar. bilgiyi her istendiğinde kullanılmaya izin veren bir ağa sahiptir. kodlanarak ya da uzun süreli bellekteki bilgilerle ilişkilendirilerek bilgi işlenir. özel bir günde giydiğimiz giysi. Otomatiklikle bireyler hızlı. Bilgiyi korumak için tekrar edilir. birey bir kuş ile karşılaştığında. Görsel imgeler.bazı kestirimlere göre. geri getirmede zorluklarla karşılaşılır. Zihinsel işlemterin yapılmasıdır. yemekte yediklerimiz. (2) zihinsel tekrar gerekir. (1) gruplama. Anlamsal bellek (Semantik Hafıza) Uyarıcı saldırısı altında kalan birey birçok işlerde otomatik hale gelerek problemlerini kolaylıkla çözebilir. iyi öğrenilmiş bilginin dayanıklılığın yüksek olduğunu belirtilmektedir. Anısal bellek (Epizodik hafıza) Bu nedenle çalışan bellek olarak da adlandırılır. Dünyayla ilgili genel kültür bilgilerinin saklandığı hafızadır. Uzun süreli belleğin kurallar. Bilgiyi kısa süre için de o!sa depolamaktır. Ancak. ancak bilgi. Fakat anıların birbirine karışma eğilimi vardır. Genellikle her ikisi aynı anda olur. dedikodular anısal bellekte tutulur Anılar güç sarf edilmeden öğrenilir. 5 7 2 8 9 10 olan 7 birimlik bir sayı dizisi 57 28 9 10 olarak gruplanırsa 4 birim haline gelir. Tekrar edilerek. Belirli birzaman. önemli ve travmatik olaylar ayrıntılı hatırlanır. Örneğin. Kısa süreli bellekte zihinsel tekrarın öğrenmede önemi büyüktür. Bu konudaki problem. duygular. Kısa süreli belleğe gelen bilgi. Yaşamımızda başimizdan geçen tüm olaylar. 2.Öğrenme Psikolojisİ belirtilmektedir. tutarlı. yer ve olaylarla ilgilidir. aynı anda uzun süreli bellekten kuşlara ilişkin bilgi araştırılır ve kuşun hangi tür olduğu beiirlenir. yaptığımız gezi anısal beilektedir. UZUN SÜRELİ BELLEK TÜRLERİ 1. Ancak kısa süreli bellekte olduğu gibi. gerektiği zaman doğru bilgiyi bulmaktır. kitaplara milyonlarca girişi olan bir kütüphaneye benzetmektedir. Ancak bir birimde bulunması gerekli bilgi miktarı ne büyüklükte olmalıdır sorusu henüz yanıtlanmamıştır. Özetîe uzun süreli belleğin kapasitesi çok geniştir. biraz zaman ve güç gerekir. kokular. Eğer otomatiklik başarılı değilse öğrenciler problem çözme ya da yazma gibi karmaşık işlemleri yerine getirirken yetersiz kalırlar ve daha fazla bilişsel güç harcarlar. hatta doldurmaya yaşamımız yeterli değildir. tatlar. çocuklukta geçirilen deneyimler gibi. Düzenlenmiş bilgiler. problem çözmek için stratejiler. özerk. Matematikte temel işlemler. örnek. Bunun yanı sıra olağan ve sürekli yinelenen olayların anımsanması zordur. sözcük dağarcığı. çünkü. uygun biçimde kodlanmamış ve uygun yere yerleştirilmemişse. daha fazla bilginin kısa süreli bellekte daha uzun süre kalması için. uzun süre saklayan kısmına uzun süreli bellek adı verilmektedir.tanımlama aynı anda gelir. çalışan belleğin bir başka durumla çalışmasına izin verirler. Bireye gerekli değilse unutulur. Olgu hafızası olarak da bilinir. gerektiğinde kullanıma hazır olarak beklemektedir. sınır bir milyondan fazladır ve bazı olaylar sonsuza dek kalmaktadır Uzun süreli bellekte bilgiyi. sesler. uygun ve özgür olarak bir işi yerine getirirken. Kısa süreli bellekte kalan bilgi tekrar yoluyla büyük bir olasılıkla uzun süreli belleğe geçer. Uzun süreli bellek. Ancak bireyler her birimin büyüklüğünü artırarak kapasiteyi fazlalaştırabilirler.
Duyusal bilginin yorumlanması ya da anlamlandırılması işlemidir. haberleri genel olarak dinlemek buna örnek verilebilir. kişinin belli bir uyarıcı ya da uyarıcı durumunu algılamasında öîkin hazırhk ve yönelmelerden kuruludur". Aralıklı tekrarın uzun süreli bellekte tutulma olasılığı daha yüksektir. uyarıcıya anlam vermesi olanaksızdır. öğrenciler çalışacakları materyalin zor olduğunu düşünüyorlarsa. ilişkiler ve işlemler setidir. İşlemsel bellekte işlemlerin basamaklarının oluşması uzun zaman alır. Birey içten ve çevreden gelen uyarıcıların bir kısmına bilinçli olarak. örneğin. Bireyler tüm durum-etkinlik kurallarını gerekli bir biçimde belirtemezler ama gerekeni yaparîar. Algı büyük ölçüde geçmiş yaşantılara dayalıdır. İşlemsel bellek girer. İşlem ne denli çok yinelenirse o denli doğal tepkiye dönüşür. bilişsel güçlerini yöneltme yeteneğine sahiptirler. Tekrar iki biçimde. Birçok psikolog da bilginin hem görsel hem de sözel olarak kodlanmasının Algı anımsamayı kolaylaştırdığını kabul etmektedir. Bilgiyi işleme süreci dikkat ile başlar.yüzmenin öğrenilmesi zaman alır ancak unutulmaz. a. yeni ve beklenen bir uyaran daha çok dikkati çeker. yoğun. herhangi bir değişikliğin farkına varmak. Başka bir söylemle. Belleğe Bilginin Uzun Süreli Kullaniian Süreçler Açık ve örtük tekrar Bilgi yeterli sıklıkta tekrarlanırsa uzun süreli belleğe geçer. problem çözme durumlarında bilgi ağlarmı yönlendirir ve kullanır. doğru ya da yanlış olduğuna karar verilebilecek bilginin en küçük parçasıdır. BİLİŞSEL SÜREÇLER Bilginin Duyusal Kayıttan Kısa Süreli Belleğe Aktarılmasını Sağiayan Süreçler Dikkat Uyarıcı ya da uyancıîara tepkiye yönelmedir. öğrenciler tekrar yolu ile ülkelerin başkentlerinin adlarını. 3. Ne kadar çok kelime haznemiz var ise (tanıyorsanız) o kadar kolay okur ve anlarsımz. gerçeği yorumlamadaki beklentileriyle algılanan kendi gerçeğidir Tanıma Yeni gelen uya. Aktarılmasında Belli bir işlemin nasıl yapıldığına ilişkin bilgilerin saklandığı bellek bölümüdür. önerme.önerme ağı ise bilgi birimleri setidir. Etkili öğrenme. Ayrıca aralıklı tekrar sürekli tekrardan daha etkilidir. . Şemalar bilgi ağlarını içerir ve karar verme. Bir başka söylemle. gerçeğin aynısı değildir. sesli ve zihinde yapılır. Tekrar. Başka bir söylemle.çevrede belirli bilgi kaynaklarına. Bir uyaranın anlamlandırılabilmesi için öncelikle bireyin. kavramlar. bireyin seçicilik yeteneğine dayanır." Bu durumda dikkat ve algı süreçleriyle kısa süreli belleğe giren bilgi. etkin olmalıdır. dikkat seçici ve kendiliğinden olabilmektedir. Algıyı etkileyen bir başka etken de beklentilerdir. geçmiş yaşantılan. ancak oluştuktan sonra anımsanması çok kolaydır. Seçici dikkat bireyin denetimi altındadır. Anlamsal bellekte bilgi önerme ağları ve şemalar biçiminde depolanır. Algılama "bireyin zihinsel kuruluşu. bir kısmına ise hiç bir çaba sarf etmeden. güdüîenmişlik düzeyi ve pek çok başka içsel faktörlerden etkilenir. Galatasaray maçının sonucuna gibi bir habere dikkat etmek. Eğer birey karşılaştığı uyarana ilişkin hiçbir bilgiye sahip değilse. dikkat. Örnek. Şema birbirine bağlı düşünceler. o uyaranla ilgili bilgilerinin olması gerekir. sözcüklerin söylenişini tekrarla öğrenirler.öğrenme Psikolojisi 64 birlikte ağ gibi birbirine bağlanarak bilginin depolandığını belirtir. Bireyler. Seçici dikkat. "Akjının aktif ve seçici bir yanı olup. kendiliğinden aynmına varır. ilişkiler setidir. hangi bilgînin kısa süreli belleğe geçip geçmeyeceğini belirler. Süzücü dikkat: Belli bir nesneye dikkat edilmez. örneğin. aralıklı tekrar uzun süreli bellekten geri getirmeyi kolaylaştırmaktadır. Gruplama ile olanaklıdır. Kısa süreli belleğin zaman sınırlılığı sürekli tekrar. materyali büyük bir olasılıkla zor buîacaklardır. Büyük. a. bireyin öznel bilgileri. Örneğin. kapasitesi ise gruplama yapılarak artırıiabilir. Beklentiler bir olay ya da objeye hazır olmayı etkiler. Sürekli tekrar b.rıcıların özelliklerinin uzun süreü bellekteki bilgilerle karşılaştırılması eylemidir. Belli bir nesneye dikkat etmek (algıda seçidlik ve diğer algı kuralları devreye b. Başka bir söylemle. Dikkatin ilgili uyarıcıya yönelmesi iki şekilde gerçekleşir. tekrar süreci ile öğrenen birey pasif değil. İşlemsel bellek durum-etkinlik kuralları deposudur. birbirine bağlı düşünceler. Bilgiyi daha geniş ölçüde düzenleyen veri yapıları da şema olarak adlandırılır. Tekrar sürecinde bireyin rolü önemlidir. Şöyle ki. bilginin uzun süreli belleğe geçişinde çocukların kullandığı ilk bellek stratejisidir. Dikkatin yönelmediği uyarıcılar kaybolur. Kısa Süreli Bellekte Bügiyi Sakiama Süreçteri Kısa süreii bellekte bilgiyi saklama.
Düzenleme ya da bilgiyi gruplama. bilgiyi bir sünger gibi içine çekmez. Örgütleme. metni kendi cümleleriyle yorumlama. Örneğin.Etkinlik. Anlamlılık. Böyle durumlarda bilgiyi uzun süreli belleğe yerleştirmek için bellek destekleyici ipuçları kullanılır. bilgi tek ya da yenidir. Bir başka söylemle doğal bağlantının varolmadığı durumlarda. Ezber Sözel malzemenin ritmik hale getirilerek işitsel malzemeyle eşleştirilmesidir. Sözel semboller kullanmada ise yeni bilgi ile daha anlamlı sözei yapılar arasında bağlar oluşturulur. bilgi birimleri arasında ilişkiyi ve anlamlandırmayı artırma sürecidir. Bilginin uzun süreli belleğe yerleştirilmesinde en etkili strateji olan eklemleme. Anlamlandırma Daha öznel yaşantılara dayanır. . B. Örnek: a) b) Ağaçtan yapılmış maddeler (kağıt. A. Uzun süreli bellekte bulunan şemalara yeni gelen bilginin eklenmesi ve varolan şemanın yeniden düzenlenerek bağlanması öğrenme sürecinde önemlidir. geniş ya da karmaşık bilgiler için öğrenme ve anımsamayı kolaylaştırıcı bir süreç olarak işlev görür. Birey. özet çıkarma. Bellek destekleyici ipuçları.Öğrenme Psikolojisl 65 örgütleme. 3. hem de mevcut şemanın anlamı artırılır. okuyucunun bölüm ve alt bölümlerini yeniden düzenlemesidir. böylece eklemleme yapılamayabilir. Kavram haritası: Birbirine benzer özelliklere sahip olay düşünce ve nesnelere ilişkin bütünlük özelliği taşıyan bilgilerin uzun süreli belleğe yerleştirilmesi için en uygun yoldur. bölüm ya da başlıkların aşamalı bir ilişkiyi içermesidir. Eklemleme uzun süreli bellekte varolan şemaya yeni bilgi ilişkilendirildiğinde oluşur. onun yerine uzun süreli belleğinde depolamak için bilgiyi düzenler ve yapılandırır. Bilgi işlem kuramının bilgisayarın işleyişine benzetilmesi. 4. Bu nedenle örgütlemedeki gibi mantıksal bir temeli olmayabilir. 4382108 yerine 438 21 08 gibi. Etkinlik. torba) Kodlama Bilginin bellek sistemine yerleştirilmesidir. Örgütleme. 2. Eklemleme. Küçük parçalar bütün ile uyumludur ve birlikte büyük parçayı oluştururlar. uzun süreli bellekte varolan bilgi ile kısa süreli bellekteki bilginin ilişkilendirilerek transfer edilmesidir. Bellek destekleyici sınıflandırılır. öğrenen kişinin etkin olmasıdır. tutarlı yapılar oluşturma gibi işlemler olup. dolap) Plastikten yapılmış maddeler (klavye. çağrışımlar oluşturarak bağlantı yaratırlar. öğrenme malzemesinin uyarıcıların birbiriyle bağdaştırılarak anlamsal veya kavramsal gruplandırmalannı yapmadır. soru oluşturup bunlara cevaplar hazırlama gibi yöntemlerle gerçekleştirilebilir. Örnek telefon numaralarının kolay hatırlanacak hale getirilmesi. İmajların kullanıldığı bellek destekleyici ipuçlarında bilgi. İmajlar kullanmak. Bilginin anlamlılığını artırarak kodlama sürecini zenginleştirmede dört temel öğe vardır Bilginin anlamlandırılmasını artıran unsurlar I. Kodlamanın etkili olması ise anlamlandırma ile olanaklıdır. 4. Yeni bilgi varolan şemaya eklenerek hem yeni bilgiye anlam verilir. uzun süreli bellekteki bir düşünce ve diğer düşünceler arasında mümkün olduğunca bağlantılar. kendi öğrenme sorumluluğunu taşıyan etkin bir kişidir. Bellek Destekleyici İpuçları örgütleme ve eklemleme etkili kodlama stratejileridir. bilinen materyal arasında ilişki kurma olarak tanımlanabilir. Ancak tüm bilgiler bu stratejileri kullanmaya uygun olmayabilir. Yapıda yer alan bir kavram hem genel açıklamaları hem de belirli örnekleri öğrenme ve anımsamada bireye yardımcı olur. Bilgiyi işleme kuramına göre. Kodlama olmadan çevreden gelen bilginin çoğu geçici olarak depolanır. 2. Sözel sembollerdir. Eklemleme. Bellek destekleyici ipuçları. birey bilginin pasif bir alıcısı değil. 3. Ancak kodlamanın etkili olması gerekir. Örgütleme. ilişkiler kurmakla gerçekleşir. ipuçları iki biçimde 1. Anlamlandırma için görsel imgeler kullanma materyalin ana fikrini belirleme. Kodlama. Örnek. Bilgiyi işleme kuramında en önemli süreç kodlamadır. Eklemleme yeni materyalle daha tanıdık. Örgütlemenin bir başka özelliği de parça. bilişsel resimler içine kodlanır. içerikle doğal olarak varolmayan ilişkileri kurarak kodlamaya yardımcı olurlar. Örgütlemede kavram haritaları kullanılır. Örnek. bir kitabın içeriğinin ilk sayfalarda verilmesi Bir okuma materyalini örgütleme. kodlamaya yardım eden önemli bir süreçtir. Böylece var olan bilgilerle mümkün olduğu kadar çok bağlantılar oluşturulur.
Öğrenme malzemesinin niteliğinden çok. Bireyin öğrenme ve öğrendiği şeyi anımsama isteği akılda tutmayı kolaylaştırır. Bilgiyi korumada yetenekli öğrenciler. zincirleme. Çünkü yeni bilgiler ön bilgi ile ilişkilendirilirse anlamlı hale gelir. örnek. Yerleşim. sık sık unutturmasıdır. A. askı sözcük. Örnek. Penisilin. Onun yanındaki dondurmacının dondurmalarını TATMAK ayrı bir zevktir.Ne yaygara. Ket Vurma Hatırlama ve unutma ile ilgilidir.lki parmak daktilo bilenin 10 parmağı öğrenememesi • Okulun yanındaki çarşı GÖRMEYE değerdir. çok sayıda ilişki kurulması. • • Baş harfler: Bilkauyansende Kafiye oluşturma: İsveç. Böyiece geri getirilip kullanılan varolan bilgi birimi öğrenileni etkileyebilir. Niyagara. Ancak bu neden acı veren yaşantıları unuturken. Yeni oluşturma öğrenilen bilgi ile hikaye • • Askı sözcük. önceki ya da sonraki öğrenmenin diğerini unutturmasıdır. bireyin kayıtsız kaldığı durumların ise çabuk unutulduğu kabul edilir.Yeni yazı öğrenenin eski yazıyı unutması İleriye Ket Vurma Eski öğrenilenlerin yeni öğrenilenleri unutturmasına denir. hentbolü bilenin basketbolü kolay öğrenebilmes Negatif transfer Önceden öğrenilmiş bilginin sonraki bilgilehn öğrenilmesini zorlaştırmasıdır. iki-içi. Danimarka. Doğru kodlanmış bilgiler. iyi olanları unutmadığımızı açıklamaktadır.66 • öğrenme Psikolojisl İmajlar Kullanmak: Yerleşim. Ama yanındaki kasabın KOKUSU kötüdür. bireylerin yeteneklerindeki ayrılıklardır. Örneğin. Freud. bazen kasıtlı olarak belli bilgi ya da yaşantıları unuttuğumuzu ya da bastırdığımızı söyler. Hatırlamada tutumlar: Bireyin tutumu da anımsamada rol oynamaktadır. bireyde mevcut şemalarda ilişkilendirilmiş ise. Tanıdık olmayan bilgi tanıdık kelimelere benzetilir. bilginin aranıp bulunarak etkin duruma getirilmesidir. Şöyle ki. acı yaşantıların az hatırlandığı. Örnek. KET VURMA / TRANSFER Karışma: Karışma. Bu ayrılıklar öğrencilerin öğrenim başında öğrenme düzeyleri aynı olduğunda ortaya çıkar. • Zincirleme. anahtar sözcük olmak üzere dörde ayrılır. Hatırlanacak bilgi coğrafi yer veya mekansal bölme ile ilişkilendirilir. Norveç. Geriye Ket Vurma Yeni öğrenilenlerin önceki öğrenilenleri unutturmasına denir. Örnek: Beş duyu ilkokul çocuklarına öğretilirken aşağıdaki örnek kullanılabilir. bir öğrenme durumunda önceden öğrenilenlerin ya da yeni öğrenilenlerin öğrenmeyi bozmasıdır. Öğrenme hem sunulana hem de buna uyum sağlayan mevcut bilgiye bağlıdır. İyi bilinen bir mekan ile yeni öğrenilen bilgi eşleştirilir. Yani etkisi geçmişe de dönüktür. bilginin başlangıçta iyi eklemlenmesi. bir öğrenci yeni bir programlama dilini öğrenirken hesap makinelerinin nasıl çalıştığına ilişkin ön bilgiyi geri getirecektir. Pozitif transfer önceden öğrenilmiş bilginin sonraki bilgileri öğrenmeyi kolaylaştırmasıdır. Burada yapılan işlem tanımadık kelimeye karşılık tanıdık bir anahtar kelime kullanmaktır. Aşağıda açıklanacağı gibi ileriye ket vurma ile negatif transfer aynı anlama geliyor gibi görünse de biri unutma diğeri öğrenmeyle ilgilidir. Alışkanlık çatışması da denir. örnek. . ortalama yetenekli ve düşük yetenekli öğrencilerden daha iyidirler. üç-uç Anahtar sözcük. Yani ileriye dönüktür. Transfer (Aktarım) Önceki öğrenmenin şimdiki öğrenmeyi etkilemesi olayıdır. Sözel semboller: Öğrenilecek bilginin kendi içinde bir anlam oluşturmadır. Genellikle hoşnutluk duygusu uyandıranların iyi. anımsama daha kolay olmaktadır. Kasabın yanındaki lokalden güzel müzik DUYUKMAKTADIR. Lokalin üstündeki pet-shop'ta yavru köpeklere DOKUNARAK sevmeye izin verilmektedir. Hatırlamada vetenekler : Anımsamada önemli bir etmen. Türkiye'nin başkenti Ankara Geri Getirme Ve Unutma öğrenme sürecinde ön bilginin geri getirilmesi öğrenme düzeyini etkiler. iyi örgütlenmesi onun geri getirilmesini kolaylaştıracaktır. Geri getirme uzun süreli bellekten. bir-kir. Örnek: Türkiye' de araba kullanan birinin İngiltere'de araba kullanmayı öğrenmeyi zorlaştırması. Baş harfler ve kafiye oluşturma olarak iki gruptur. Öğrenme malzemesinin YENİ öğrenmeyi kolylaştırması ya da zorlaştırmasıdır.Beni silin.
Suat'ın şarkının sözlerini eksiksiz söylemesi aşağıdaki kavramların hangisiyle açıklanabîlir? (2004 KPSS-18) A) B) C) D) E) Dış kaynaklı pekiştirme iç kaynaklı pekiştirme Hatırlama Bilinçaltı öğrenmenin tekrarlanması b. 1. düzenleme gibi. duruma uygun doğru süreçleri işe koşar. nasıl çalışacağına karar verirken yalnızca materyali öğrenmeye odaklanmaz. Sistem farklılığına rağmen yeni TV'yi kullanmayı eskisinden daha kısa sürede öğrenmiştir. . şematize etme. Yürütücü kontrol sistemi bireyin kendi öğrenmesinin iki temel yönünü denetlemektedir. 2. çalışma sistemi eski TV'sinden çok farklı olan yeni bir TV almıştır. Yavuz. Örneğin. Yürütücü biliş. Bireylere öğrenme durumlarında öğrenip öğrenmediklerini sınamalarına yardımcı olur. A) Olumsuz aktarma B) C) D) E) Olumsuz pekittirme Olumlu pekiştirme Sönme Genelleme Yürütücü kontrol Bireyin tüm biliş süreçlerini denetleyen sisteme verilen addır. şarkı bitince şarkının sözlerini baştan sona kadar eksiksiz söyleyebildiğini hayretle fark eder. Bir eğlence sırasında arkadaşlarının ısrarı üzerine. düşünme biçiminin farkındadır. sözlerini tam olarak bilmediğini düşündüğü. 140.Öğrenme Psikolojisİ 137. aşağıdakilerden hangisinde örnektir? (2001 KPSS-100) A) B) C) D) E) Zihinde canlandırma Bilişsel öğrenme Negatif transfer Olumlu aktarma Genelleme 67 Yavuz'un yeni TV'yi kullanmayı kısa sürede Öğrenmesi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır? (2004 KPSS-20) A) B) C) D) E) Uyancı kontrolü Alışkanlık Öğrenmenin aktarılması Algısal değişmezlik Uyarıcı genellemesi 138. okulda öğrenilenlerin evde uygulanması gibi. matematik dersindeki öğrenme isteklerini tamamlayarak başarı düzeyini yükseltiyor. 139. Koşullu bilginin uygulanmasıdır. Özetleme. Bu öğrenci fizik dersindeki çabalarında bir değişiklik yapmadığı halde. Eğer öğrenme gerçekleşmezse yürütücü biliş. aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? (2004 KPSS-21) A) Geriye doğru ket vurma B) C) D) E) Olumlu transfer Kodlama Ileri doğru ket vurma Öğrenme . onun bu dersteki başarısında da yükselme oluyor. Bir öğrenci. bunun üzerine de yaptığı kek yanmıştır. Yürütücü bilişli bir öğrenci. Aşağıdakilerden hangisi ev kadının yeni fırında kek pişirmekte zorlanmasmın nedenidir? (2003 KPSS-78) 141. son günlerin popüler bir türküsünü onlarla birlikte söyleyen Suat. aynı zamanda bilişsel güç ve zayıflıklarının da farkındadır. Bu durum. Güdüsel süreçler bireyin bir şeyi elde etmeye niyet etmesi. Yürütücü Biliş Bireyin kendi biliş yapısı ve öğrenme özelliklerinin farkında olmasıdır. eklemleme. Bilgiyi işleme ile ilgili tüm süreçlerdir. onu elde etmeyi amaçlaması gibi birey tarafından bilinçli olarak denetlenebilen durumlardır. a. Bir ev kadını alıştığından farklı özellikte bir fırında kek pişirdiğinde yanlış düğmelere basmış ve yanlış ısı ayarlamaları yapmıştır. Bireyin nasıl öğrendiğinin farkındalılığıdır. Düşünme sürecini değerlendirme ve yönetmek'tir.Sürekli olarak önceki elektronik posta adresinin akla gelmesi nedeniyle yeni elektronik posta adresinin öğrenilmesinde güçlük çekilmesi. Yürütücü biliş. İki işlevi vardır. Güdüsel süreçlerle ilgilidir.
Ancak. Bu süreç duyusal kayıt olarak adlandırılmaktadır. Bu nedenle duyusal kayıt. Bu yolla yeni gelen bilgiler birey için anlamlı hale gelir. Düzenleyici tekrarda ise. 3. uzun süreli bellekte edilgen biçimde durur. duyusal kayda geten bilgilerin davranışa dönüşmesini ya da uzun süreli belleğe kodlanmasını sağlar. Her bireyin aldığı uyarımlan örgütleme biçimi farklıdır. Duyulara kaydolan bilgilerin hangilerinin kısa süreli belleğe transfer olacağını tanıma ve dikkat süreçleri belirler. bilgiyi kodlama. orta derecede karmaşık uyarıcılar daha dikkat çekicidir. hem de uzun süreli belleğe işlenebilir. öğrenmeyi etkileyen belli başlı süreçler ise tanıma. çalışan bellek olarak da adlandırılır. Bilgiyi işleme sürecinin ilk aşaması duyusal kayıüır. iyi örgütlenmiş bilgiler çabuk hatırlanırken. Bu belleğin kapasitesi oldukça sınırlıdır. Algı: Duyu organlarına gelen uyarımların anlamlı hale getirilmesi sürecine algı denir. Yabancı ve farklı uyarıcılar dikkat çekicidir. olay ve fıkirleri anlamlı bir bütün haline getirmeye çalışır. Algı görelidir. depolama ve hatırlamadır. 5-7 yaşlarından gelişmeye başlar ve okul yılları süresince gelişir. örgütleme. Bilgilerin burada kalma süresi de çok uzundur. zaman ve hareket göreli olarak algılanır. diğerleri daha uzun zamanda hatırlanır. yeni bilgi eski bilgilerle ilişkilendirilerek tekrarlanır. duyusal kayıt. Bu nedenle kısa süreli bellekteki bilgiler anında hatırlanırken. organik bir bozukluk olmadığı durumlarda. Buna algıda seçicilik denir. objelerin büyüklüğü. 4. duyu organlarına gelen uyarımlara anlam vermek için. Bu sırada uyarıcının izi yaklaşık bir saniye duyuya kayıt olur. Bu modele göre öğrenmeyi etkileyen temel yapılar. Bu nedenle örgütlü olmayan uyarıcılann hatırlanması ve anlaşılması güçtür. Uzun süreli bellekteki bilgilerin hatırlanma süresi. 3 4. Özet Bilgiyi işleme kuramı. algı ve dikkat. Birey çevresindeki obje. kısa ve uzun süreli belleklerdir. Bunlar tekrar ve gruplandırmadır. renkler. Bilgiyi işleme kuramındaki öğrenme bilgisayarın çalışmasına benzetilmektedir. Bu aşamada çevredeki uyarıcı. duyusal kayıt yapma yeteneği vardır Duyusal kayda gelen bilgiler çok kısa zamanda. Kısa süreli belleğin bilgiyi koruma süresi ise yaklaşık 20 saniyedir. yeni gelen bilgilerin eskilerle örgütlenerek saklandığı yerdir. Farklı uyarıcılar farklı fikirler olarak algılanırlar. Yürütücü biliş yetenekleri. Bireyler yürütücü biliş yetenekleri açısından ayrılırlar ve bu ayrılık gelişme sürecinde ortaya çıkar. duyu organları yoluyla sinirleri uyarır. Kısa süreli belleğe gelen bilgilerin uzun süreli belleğe depolanması genellikle iki süreçle sağlanmaktadır. yürütücü biliş becerilerinin kazanılmasında öğretimin etkisi. bireyin sahip olduğu bazı yapılar ve bu yapılarla bağlantılı süreçler sonucunda gerçekleşir. bilginin belleğe depolanma biçimine göre değişir.öğrenmenın 68 izler. 2. yaklaşık bir saniye içinde silinir. uzun süreli bellekteki bilgilerin hatırlanması için belli bir süre geçmesi gerekmektedir. yeni gelen uyarıcıların özelliklerinin uzun süreli bellekteki bilgilerle karşılaştırılması eylemidir. 5. Sesler. Algıda Seçicilik ve Dikkat Organizma evreden gelen uyarıcıların bazılarını seçer. Koruyucu tekrarda bilgiler hiçbir değişikliğe uğratılmadan. 1. Bireyin beklenti ve ihtiyaçlan dikkati etkiler. Bu nedenle iki kişi aynı uyarıcıya baksalar da farklı şeyler görebilirler. anlık bellek olarak da isimlendirilir. Birbirine benzer uyarıcılar bir grup olarak algılanırlar. Algıyı Etkileyen Faktörler 1. Tüm duyu organlarının. Bilgiyi işleme kuramına göre öğrenme. . Zamanda ve mekanda birbirine yakın uyarıcılar bir bütün olarak algılanır. modeli. onları örgütlerler. Çok yalın ve karmaşık uyarıcılardan çok. Bu özelliğinden dolayı kısa süreli bellek. Kısa süreli bellekte etkin olan bilgiler. Uzun süreli belleğin kapasite sınırları belli değildir. bireyin bilgiyi toplama. Çevremizdeki uyarıcılardan hangisini seçeceğimiz dikkatimize bağlıdır. öğrenme gerçekleşip gerçekleşmediğini Psikolojisl sürekli 2. öğrenilmiş ipuçları dikkat çeker. örgütleme. Kısa süreli bellek sürekli çalışır. Kısa süreli bellek. Uzun süreli bellek. insanlar. depolama ve hatırlama aşamalarıyla ilgilenir. Tanıma. olgunlaşmanın etkisinden daha fazladır. Yürütücü biliş yeteneklerinde bireyler arası ayrılıklar. biyolojik ve yaşantı farklılığı nedeniyle oluşmaktadır. aynı biçimde tekrar edilerek hem kısa süreli bellekte korunabilir.
Anısal bellek ise. bu durumları nedeniyle bazı konuları öğrenemeyeceklerini söylemek Derste öğrenilmesi gereken önemli bilgileri daha açık bir biçimde vurgulamak Dikkat dağınıklığı ile baş edebilmeleri için bu öğrencilere. sınıfında görev yapan bir öğretmen. sınıftaki birkaç öğrencinin dikkatlerini yoğunlaştırmada güçlük çektiklerini gözlemiştir. aşağıdakilerden hangisi öğretmenin bu öğrenciler için uygulayabileceği yardım stratejilerinden biri değildir? (2001 KPSS-102) A) Dikkat dağılmasını önlemek için fiziksel çevrede düzenlemeler yapmak Bu öğrencilere. Insanlar katıldıkları bir düğünle ilgili her türlü ayrıntıyı bir bütün olarak hatırlarlar. Bu tür bilgilerin saklandığı yer anısal bellek olarak tanımlanmaktadır. İlköğretimin 4. Bu bellekte birbiriyle ilintili bilgiler bir araya gelerek önermeler ağını oluşturur.Öğrenme Psikolojisl 69 Uzun süreli belleğe depolanan bilgilerin türü ve örg ü t l e n i ş b i ç i m i n e g ö r e ü ç t ü r l ü b ellek tanımlanmaktadır: Anlamsal bellek bilginin anlamlı hale gelmesini sağlar. yaşadığımız olayların depolandığı yerdir. Bilgilerin kodlanması için de fazla bir çabaya ihtiyaç yoktur. öğrenilen malzemenin hatırda tutulmasını zorlaştırır? (2001 KPSS-101) A) B) C) D) E) Anlamlı olması Sık kullanılması Karmaşık olması İlgi çekici olması Birden çok duyuya hitap etmesi 143. kendilerini gözleme ve denetleme tekniklerini öğretmek ihtiyaçlarını C) Sınav sorularını yanıtlarken nerelerde hata yaptığını kendisiyle birlikte incelemek D) Diğer öğrencilerin de beklentilerinin altında not aldığını söyleyerek öğrenciyi rahatlatması Başarısız oluğu konularda özel öğretmenlerden ders almasını önermek 144. Öğretmenin bu öğrenciye yapabileceği en uygun yardım aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS80) A) Bundan sonraki sınavlarda daha dikkatli olması gerektiğini hatırlamak B) Sınav sorularını incelemesini istemek sınıftaki öğrencilerle 146. kimya dersinden sürekli olarak beklendiğinin çok altında not almaktadır. Anısal bellek anlamlı belleğe göre daha güçlüdür. bir süre sonra ise bu oyuncağa eskisi gibi heyecan belirtileri göstermemsi aşağıdaki süreçlerden hangisi ile açıklanabilir? (2001 KPSS-14) A) B) C) D) E) Alışkanlık kazanma Bireyselleştirme Özümseme Duyarlık kazanma Aigı azalması 145. Bir lise öğrencisi. Öğretmenin bu sözü aşağıdaki görüşlerden hangisinin benimsediğini gösterir? (2001 KPSS81) A) Kalıcı bir öğrenme için düzenli çalışılması gerektiği B) Sınavlara son günlerde çalışan öğrenci çok zeki ise yüksek puan alabileceği olacağı C) Dere ilgisiz olan öğrencilerin mutlaka başarısız D) E) Öğrencinin bir daha gösteremeyeceği asla bu başarıyı Her ders için farklı bir çalışma tekniğinin kullanılabileceği 142. Bilişsel psikoloji ilkelerine göre. öğrenci öğretmenine kesinlikle doğru yaptığını yinelemektedir. Dört aylık bir bebeğin sesli ve renkli bir oyuncağa gülmesi ve kollarını açması. Aşağıdakilerden hangisi. E) B) C) D) E) Dersi işlerken öğrencilerin karşılayacak önlemler almak BİLİŞSEL ÖĞRENME TÜRLERİ Bilişsel öğrenmeler düşünme ve kavrama sistemlerinde meydana gelen ve semboller kullanılarak . Dersinin sınavına son gün çalışıp başarılı olan bir öğrenciye öğretmeni bu başarıya çok sevinmemesi gerektiğini belirtmiştir. Kavramlar ve ilkelerle ilgili şemalar bu bellekte yer alır.
Diğerleri söner. Hazır modeller yoluyla problem çözme: Birey belli bir problemin çözümünü öğrendikten sonra benzer durumlarda da aynı yolu kullanarak problemi çözer. davranışçı yaklaşım) Birey problem durumu karşısında (uyarıcı) çeşitli davranışlar sergiler. b. bireyin karşılaştığı güçlüktür. "Türkiye'nin başkenti Ankara'dır". bireye alışılmışın ve var olanın dışında yeni yollar arayarak probleme çözüm üretmeyi sağlar. Problem. Yaratıcı düşünceyi kullanarak probtem çözme: Bilişsel yeteneğin imgesel (hayal gücü) ve sezgisel boyutlarını içine alan ve çok yönlü düşünme biçimleri olarak ifade edilen yaratıcı düşünme . dağ. ırmak şehir isimleridir. hayvan. bilinenden bilinmeyene. Haftanın günleri. geçmiş yaşantılar ile edindiği tecrübelerden faydalanarak aniden. problem merkezli öğrenmenin özelliklerinden biri degildir? (2001 KPSS-105) Problem Çözmeye İlişkin Yaklaşımlar. Aşağıdakilerden hangisi. Anlamlı bilgilerin olmadığı. zihinsel olarak problemi çözer. İlke (Kural) Öğrenme İki ya da daha fazla kavram arasındaki ilişkiyi belirten ifadelere ilke (kural) denir. a. Problem Çözmeyi Öğrenme Bilişsel öğrenmenin en üst düzeyidir. Gestalt) Birey. . Aşağıdakilerden hangisi seziş yoluyla öğrenmenin özelliklerinden biri değildir? (2002 KPSS-95) A) öğrenilenlerin unutulması oldukça zordur B) Öğrenmenin gerçekleşmesinde ip uçları' yararlı olmaktadır C) öğrenilenler her türlü duruma uyarlanabilir D) Öğrenilenlerin birdenbire ortaya çıktığı görülür E) öğrenme organizmanın hazır olduğu bir anda ortaya çıkar 148. Örnek. c. e. Öğrenilenler her duruma uyarlanamaz. bitki. sahip olduğu bilişsel yapılar. trafik. Olay ve eleman arasındaki ilişkidir. Seziş yoluyla öğrenme organizmanın içinde butunduğu duruma ya da probleme özgü olarak ortaya çıkar. Kavram Haritaları (Ağı) Kullanmak: Kavramın ilişki içerisinde otduğu diğer kavramlarla anlamlı bağlantılar kurularak bir şemada gösterilmesidir. örnek olmayanları. Kavramların somut ve görsel anlamda öğrenilmesini sağlar. kritik özellikleri b. a. böcek. sözel bilgiler. gün. Kavram öğretiminin İlkeleri: Somuttan soyuta. Birey daha önce öğrendiği çözüm yollarını uzun süreli belleğinde örgütler ve benzer durumla karşılaştığında aynı çözümü uygular.öğrenme Psikolojisl gerçekleşen öğrenmelerdir. Sözel Zincirleri Öğrenme. Bilşsel öğrenme ürünleri. John Dewey Problem çözmenin aşamalarını aşağıdaki gibi sıralamıştır. Örnek: Boşluğa bırakılan nesneler yerçekiminin etkisiyle yere düşer. kavram öğrenme. Kavrama yoluyla problem çözme: (Köhler. İlkeler doğada ve toplumdaki genel ya da özel belirli düzenliliklerin anlatımıdır. 1. Kavram analizi yapmak: Adı. ilke öğrenme. Sonuca götüren (pekiştirilen) davranışlar öğrenilir. Basitten karmaşığa. d. 2. Basit olguları öğrenme. birdenbire. c. f. 4. örnekleri. Problemin hissedilmesi Problemi tanımlama ve bilgi toplama Çözüm yolları üretme (hipotez) Çözüm önerilerini test etme Uygulama üzerinde çalışma Sonuca ulaşma ve problemi çözme 147. çarpım tablosu vb. tanımı. okul vb. örnek-zıt örnek 70 Deneme-Yanılma yoluyla problem çözme: (Thorndike. 3. Kavramların öğretiminde kullanılan teknikler şunlardır. Birey buna çözüm arayarak bilgi ve becerisini kullanır ve geliştirir. Birbirini takip eden olguların oluşturduğu bilgilerdir. Kavram Öğrenme Birbirine benzer özelliklere sahip olay. düşünce ve nesnelere isim vererek gruplandırma yapmaktır. problem çözmeyi öğrenme olarak basitten karmaşığa doğru gelişen bir süreç izler. problem hakkında ön bilgilerin eksik olduğu durumlarda kullanılır. Sözel Bilgileri Öğrenme Herkesin ezbere bildiği ay.
düşünme beste yapma gibi karmaşık duygusal ve bilişsel davramşlar da beyin işlevinin birer ürünüdür. Hiçbir beyin diğerine benzemez Bu yaklaşıma göre en iyi öğrenme gerçek problemleri çözerek gerçekleşir. bütüncü artistik bilgiyi işlemek için uygundur. Beyin temelli öğrenmenin 12 ilkesi vardır. matematiksel. Beyin iki yarım küreden meydana gelmiştir. tehditle kilitlenir 12. Ritm. Sözcükler. uzaysal. Bunlar. . algının. 8. iradenin merkezidir. b. Temporal lob (Şakak lobu): Şakaklar hizasındadır. Beyindeki uyarılmaların sonunda beyinde olan kimyasal değişiklikleri yakından inceleyerek kuramını geliştirmiştir. 7. ardışıklık. Sol beyin Vücudun sağ yanını kontrol eder. Sol beyin parça bilgileri. Çağdaş nörobiyolojiye göre davranışın beyin işlevinin bir yansıması olduğu görüşü hakimdir. yazma. Beynin nasıl öğrendiğinin farkında olunmadan yapılan eğitim rastgele ve amaçsız bir eğitimdir. Frontal Lob (alın lobu): Alnımızın arka bölümüdür.öğrenme Psikolojisİ 71 A) Öğrencilerin. bilinçli davranışlar. 5. müzik. Kuram ile ilgili olarak Hebb ilgilenmiştir.Dikkat etkilidir. üç boyutlu düşünme. zarı) İnsan davranışlarını kontrol eder. analiz. matematik. bütünü görme. soluk alma. renkler. 10. 3. 3. Öğrencilerin etkin katılımı şarttır. 2. 11. sentez. heyecan. Öğrenme hem doğrudan odaklanılan hem de yan uyancılardan algılanan bilgileri içerir. görüntüler. Her yarım küre de 2 lob'dan oluşur. Bu kurama göre öğrenmede beyinde olan kimyasal değişikliklerdir. Sağ Beyin Vücudun sol yanını kontrol eder. gülümseme gibi basit motor devinimler beyin işlevinin birer ürünü ise duygulanım. hayal kurma. Olgular ve beceriler uzaysal bellekte depolandığında daha iyi öğrenilir. Görme ve ışık Beynin görevleri Beyin zekanın. düşünme. Nasıl ki yürüme. 1. hatırlama. Öğrenme zihni zorlayan etkinliklerle artar. Ezberleyerek öğrenme: Olgu ve becenlerle ilgilenir. Ayrıca istemli ve istemsiz motor hareketlerin yapılmasını sağlar. 1. mantıksal bilgiyi işlemek için daha uygundur. öğrenme. biünçlilik ve kişilik bütünlüğü vb. Algılama. (Örgütleme. sayılar. 2. (Ense lobu): Duyu ve hareket 6. Duyuları birleştirip. İşitmeyi sağlar. şekiller. mantık . sağ beyin bütün bilgileri organize eder. a. Her iki beyin her etkinlikte yer alır. 9. sıniflandırma) Duygular örüntülemede önemli rol oynar Beyin parçaları ve bütünü aynı anda algılar. Beynin iki yarı küresi sinirsel bir bağ aracılığı ile iletişim kurmakta herhangi bir öğrenmeye iki yarı küre de katkıda bulunmaktadır. dikkat çekici. Beyin paralel işlemcidir Öğrenme fizyolojik bir olaydır Beyin kendisine ulaşan vehlere anlam yüklemeye çalıştr Anlam yükleme örüntüleme yotuyla olur. Insan beyninin yapısı ve işlevleri üzerinde durmuştur. üsteleme. Konuşma ve düşünme gibi karışık olayları idare eder. öğrenme. 4. gibi fonksiyonları yerine getirir Nörobilim ve bilişsel yaklaşımla bağlantılı bir öğrenme yaklaşımıdır. bütünleştirme görevini üstlenir. sözel. konuşma. Öğrenme kasıtlı ve kasıtsız süreçlerden oluşur İki tür bellek vardır. Uzamsal bellek: Günlük yaşantılarla ilgilenir. Duyu organlarından gelen uyarıcıları anlamlaştırır ve duygu haline getirir. Oksipital lob merkezidir. Korteks (Beyin kabuğu. algısal . Parietal lob (Çeper lob): merkezidir. Konuşma merkezidir. Bu görüşe göre duygusal-zihinsel süreçler beynin bir dizi işlevinin ürünüdür. problemin çözümü için sorumluluk alması B) öğretmenin değişik çözüm yollarını öğrencilerine sunması C) Düşünme süreçlerinin kullanılması için fırsatlar sağlaması D) Çözüm için belli bir formül ya da kalıbın olmaması E) öğrencilerin bilgi toplamada etkin olarak rol alması . bilincin. 4. NÖRO-FİZYOLOJİK KURAM (BEYİN TEMELLİ ÖĞRENME) İnsan öğrenmeierini beyin fonksiyonları ile ele almıştır.
Bu yaklaşıma göre güvenli bir sınıf ortamında saygı. danışma sürecinin iki eşit insan ilişkisi içinde ( "bensen" ilişkisi). değer verilen ortamlarda öğretilmelidir. insancıl yaklaşıma göre özellikle davranışçı yaklaşım insanı ihmal etmektedir. saydamlık. saygı. saygı. kişiliği. Değerlendirme beynin ihtiyaç duyduğu dönütü sağlar. düşünceleri yaygınlaşmıştır. yaşam felsefesi v. .öğrenme Psikolojisl insancıl yaklaşımı ilk ortaya atan kişi Yapılandırmacı yaklaşımda olduğu gibi öğrenciler maslov'dur. tutarlılık. Akıl verme yoktur.)b. Maslow. Öğrenciyi merkeze alan. İnsancıllık (hümanizm) Temelde insana. tutarlılık ilkelerinin önem kazandığı terapidir. a. İnsanın kendini gerçekleştirmesi için fırsat verilmelidir. Danışma ve terapide danışan ya da terapi yardımı alan kişinin bir birey olarak kişiliği. Rogers'ın kuramının temel ilkeleri. Olumlu bir potansiyele sahiptir. Özben bireyin gerçek benliğidir. "yansıtmacı". fenomenoloji (içe bakış). Gestalt yaklaşımdan yarartanan ve bireyi merkeze alan bir yaklaşımdır. Ayna Teorisi Bireyin kendini algılayışı. güç olarak ortaya çıkmıştır. ideal benliktir. kararlılık gibi kavramlardır. Benlik tasarımı Bireyin olmak istediği benliktir. Bu yaklaşıma göre öğretimde öğrenci biriciktir. onun gelişimini öne alan. Davranışların çoğu bireyin benlik kavramıyla tutarlıdır. empati. Eğitimin merkezinde öğretilmesi gereken davranış değil öğrenci bulunmaktadır. Benlik. Eğitimle ilgili olarak daha çok Rogers'ın yaparak yaşayarak öğrenirler. İnsan yaşamı boyunca kendini gerçekleştirmeye yönelik etkinliklerde bulunması gerekir. ilişkinin şimdi ve buradalığı. kötü sözler söylenilmemelidir.b. saydamlık. ve Combs başta gelen temsilcilerindendir. onu kendisi yapan şeydir. Bu açıdan insancıl yaklaşım varoluşçudur. 1. Değerlendirme çok önemlidir. neyin nasıl bir ortamda öğrenilmesi gerektiğinin üzerinde durur. çevreyle etkileşim sonucunda oluşur. öğrenciye saygı gösteren. Gestalt yaklaşımın ilkelerinden yararlanmışlardır. güdü. 72 İNSANCIL (HÜMANİST) KURAMLAR Öğrenmenin nasıl olduğunun değil. Bireyin davranışını anlamak için onun iç referans noktasını bilmek gerekir (Fenomenolojik alanı nedir? v. Temelde iki unsur önemlidir: 1-Öğrenci biriciktir 2-Öğretmen özerktir. değerleri. Bu nedenle çocuklara kötü davranılmamalı. bireyselliğe. Benlik Bir kimsenin öz varlığı. empati. başkalarının kendini nasıl algıladığına bağlt olması durumudur. koşulsuz kabul. Insancı yaklaşımın önemli kavramları. danışanın farkındalılığını artırmaktır.b. Öğretmenin özerkliği: Öğretmen sınıfta daha önceden verilen kararların uygulayıcısı olmamalıdır. dürüstlük. bireye nasıl göründüğüdür. İnsancıl kuramlar. kendini gerçekleştirme. empati ve dürüstlük olmalıdır. "yönlendirici olmayan" birterapi yaklaşımıdır. Öğrencinin biricikliği: Öğrenci önemlidir. işbirliğine dayalı öğrenmede yüz yüze iletişim ve kazan-kazan prensibi vardır. Önemli olan dünyanın başkalarına nasıl göründüğü değil. benlik. Diğer kuramlardaki gibi katı ilkelerden çok belli bazı temel ilkeler konusunda anlaşmış bilim adamlannın görüşlerinden oluşmaktadır. göz önünde bulundurularak. 2. Rogers. c. Rogers'ın önemli kavramları. *İnsancıl yaklaşım bireyselliği savunmasına karşın işbirliğine de önem verir. Amaç. Davranışçı ve bilişsel yaklaşımdan sonra 3. Rogers'a göre insan doğuştan iyidir. Danışan merkezli terapi Yönlendirici olmayan psikolojik danışma yaklaşımıdır. Bu kuramda insani değerler öğretilmeli ve bu. Fenomenoloji Dış dünyanın ne olduğundan çok bireyin ona nasıl bir anlam yüklediğidir. hoşgörülü. insan olmanın değerine. Bu yaklaşıma göre insan değerlidir. Rogers'ın eğitimle ilgili görüşleri. kişisel eylemleri belirleme hakkına önemi vurgulayan felsefı akımdır. özgür ortamlarda eğitmeliyiz. insancıl yaklaşım iki temel ilkeyi savunur. örneğin.
Tam işlevli kişi anlamına gelir. Kişin potansiyellerini ortaya çıkarması demektir. diğerlerinin sevmemesi gibi Organizmanın temel bir hedefi ve amacı vardır. e-Öğretmen kolaylaştırıcı rolündedir. Eğitim anlayışı öğrenci merkezlidir. 8. Bu gruplara genellikle "bilgi/öğrenme çemberleri adı verilir. 5. Öğrenciler ortak bir amaca ulaşmak için birükte çalışırlar. 4-6 kişilik gruplar oluşturulur. Açık ve içten iletişim önemli değildir. Değer ve ilgiler belirlenir. Yüz yüze bir yöntemdir. İşbirliğine dayalı öğrenme: Öğrencilerin grup içinde ancak yarışmacı değil işbiriikçi bir ortamda öğrenmelerini öngörmektedir. birilerinden daha iyi olmak değil birileriyle daha iyi yapmaktır. Düşünce ve duygulara. • Organizmanm benimsediği davranış biçimlerinin çoğu benlik kavramıyla tutarlıdır. Bireysel sorumluluğa önem verilir. Öğrencilerin biricikliği önemli değildir. yapıcı çatışma çözümleri gibi konular yapılmalı ve öğretilmelidir. • • • • 4. Öğretmen stilleri yaklaşımı: Öğrencilerin öğrenme stilleri belirlenir. 1970'lerde popülerlik kazanmıştır. • Benlik Çevreyle etkileşim sonucunda kişinin geliştirdiği ben algıları ve bu algılara bağlı değerlerdir. 3. 9. Aynı öğretmeni bazı öğrencilerin sevip. Çevreyle etkileşimin bir sonucu olarak benlik yapısı oluşur. 2. Teme! kazanç işbirliği ve grupla çalışma becerilerinin kazanılmasıdır. öğrencilerin öğrenme stillerine uygun ortamlar sağlamaya çalışır. Geleneksel Eğitim Anlayışının İlkeleri: • Yalnızca akademik başarı için mücadele eder. Öğretmen kolaylaştırıcıdır.öğrenme Psikolojisİ 73 • • Her birey sürekli değişen yaşantı dünyasının merkezidir Organizma yaşadığı ve algıladığı şekliyle bir alana "fenomenolojik alana" tepkide bulunur. 3. c-Amaç öğrencilerin değerlerinin farkına varmalarını sağlamaktır. • Davranışı anlamanm en iyi noktası bireyin iç referans noktasıdır. Yaşayan organizmayı gerçekleştirmek. Birlikte çalışmanın esası. Yani kişinin dünyayı nasıl gördüğünü hatta nasıl algılayıp yorumladığını dikkate almak gerekir. Bu algılar doğrudan ya da dolaylı yaşantılar sonucunda gelişir. İnsancıl sınıf yaklaşımları 1. Değerlerin açıklığa kavuşturulması önemli değildir. Grup etkinliklerine. dürüst kişiler arası iletişim. Bireysel çalışma olanakları sağlanır. Bireysel kimliği öne çıkarmaz. . Benlik duygusu ve duyguların geliştirilmesine önem verilir. • 7. Benlik duygusu ve duyguların geliştirilmesi önemli değildir. yaratıcılık ve katılım vurgulanır. Yeterlik ve olgunluğu artırmaya yönelik bir yöneliş sürecidir. Bireyin gelişimi için etkili insan ilişkileri. d-öğrenciye saygı göstermek esastır. b-Öğretmenlerin sınıfta yapabilecekleri etkinlikler ve ders programları geliştirilmiştir. Açık ve içten iletişim kurulur. öğrencilerin bireysel kimlikleri ön plana çıkartılır. oyunlara. Gruplar birbirleriyle yarışırlar. bilgilerden daha çok önem verilir. însancıl yaklaşımla öğrenmede sınıfta uygulanacak önemli noktalar: • İnsancıl yaklaşımm ilkeleri 1. Geleneksel yaklaşımla bağdaştırılabilecek ve onun içinde uygulanabilecek biryaklaşımdır. Öğretmen belli değerleri öğrencilere kabul ettirmeye çalışmaz. Her düşünceye saygı göstermek esastır. geliştirmek. rol oynamaya yer verilir. 2. Bireysel değerler kabul edilir ve geliştirilir. Eğitimde benlik duygusu ve bireysel kimliğin gelişimi önemlidir. Deger açıklama yaklaşımı: Öğrencilerin değerlerinin farkına varmalarını sağlamaktır. Okul. sürdürmek. • Kendini Gerçekleştirme Rogers'ın önemli kavramlarmdan biridir. 6.
Dışsal güdülemeye dayalı bir yaklaşımdır. korumak değil (korumaya karşı değişme) öğrencinin uyması değil özgür olması (uymaya Güdülerin döngüsel olma özelliği vardır. Beklenen sonuçlar olumlu ise ve yapılacak iş yarar sağlayacaksa güdülenme gerçekleşir. Ancak onların tamamen motivasyonsuz olduğunu söylemek doğru değildir. 1. Güdüleyici Eyleme geçirici ya da yönlendirici unsurlardır. 5. Kimse asla motivasyonsuz değildir. Bireyin belli bir işi başaracak yeteneğe sahip olduğu ile ilgili algısıdır. öğrenciye zorla bir şey Varolan durumu sürekli geliştirmek önemli. Bazen insanlar bizim onlann yapmasını tercih ettiğimiz şey için güdülenmemiş olabilirler. Güdülemek insan ya da hayvanlardaki belli güdüleri harekete geçirerek canlıyı eyleme itmektir. harekete geçmek için duyulan ve bireyin Dış dünyaya verilen tepki değil. 7. Dış dünyanın ne olduğu değil bireyin ne anlam yüklediği (olguya karşı anlam) İtki (tepi) Bir iş yapmak. 3. Motivasyon Bireyin öğrenmeye istekli hale getirilmesidir. Dikkatle dinleme öğrencilere karşı gerçekçi olma Kendine karşı gerçekçi olma lyi bir disipün sağlama Reddedilmeyle başa çıkma (öğrencilerin tepki vermelerini kişisel olarak algılamama) Kendini düşünme) çağırma (Kendisi hakkında olumlu GÜDÜ Organizmayı harekete geçiren durumdur. yararları ve hedefleridir • Amaç ve hedefleri belirlemelerine yardım etmektir • Güvenli bir sınıf ortamı oluşturularak öğrencilerin bireysel farklılıklarına uygun öğretim yoları kullanılır Çağrılı Öğretim (Purkey) Çağrılı öğretmenlerin 7 özelliği aşağıdaki gibidir. ne hissettiği engelleyemeyeceği kadar güçlü isteğe verilen isimdir. İnsancıl Yaklaşım: "Aslında bütün insanlar güdülenmiştir. Bireyin geçmiş yaşantılarına dayalı olarak veya başka kişilerin yaşantılarını gözleyerek bir işin sonucunu tahmin eder. sabah okula gitmek istemeyen müdür örneği Sosyal öğrenme yaklaşımı: Davranışçı. Fizyolojik ya da psikolojik olabilir. özyeterlik. gücünü ve öncelik sırasını belirleyen iç ve dış dürtünün etkisi ile eyleme geçmektir. ihtiyacın hissedilmesi Edilgen öğrenme değil etkin öğrenme B. . öğretmek zordur. • Rahat ve işbirliği olan • Öğretimin temeli öğrendlerin ilgileri. Ihtiyacı gidermeye yönelik davranış Başkalarının düşüncelerini almaya karşı kişisel C. (tepkiye karşı duygu) Birey toplum adına yok olmamalı (topluma karşı öğrenmenin gerçekleşmesi için öğrencilerin birey) güdülenmiş olmaları gerekir. Bilinçli veya bilinçsiz davranışa yön veren harekete geçiren güç anlamında kullanılmaktadır. 4. Ihtiyacın giderilmesi (rahatlama) gelişim Kabul etmeye karşı araştırma Güdüler nasıl kazanılmaktadır? Statükoya karşı değişim Davranışçı yaklaşım: Şartlanma ve modelden öğrenme yollarıyla öğrenilmektedir. Güdülenmede pekiştireç önemli etkendir. Sosyal öğrenme yaklaşımına göre güdülenmeyi etkileyen üç ana etken vardır. Aksine büyüme." İfadesi bu yaklaşımın güdülemeye bakış açısını yansıtmaktadır. bilişsel yaklaşımların özelliklerini içerir ve yeni boyutlar ekler. Güdülenme öğretmenin öğrenciye veya sınıfta dışsal olarak yaptığı bir şey değildir. çevresel değişkenler ve kişisel ö<elliklerin etkileşimi sonucu ortaya çıkar. Davranışlar. insanların büyüme ve gelişmelerine neden olan etkin bir iç güdü olarak görmektedir. örnek. sınıf Dürtü ortamıdır. İnsancıl yaklaşım güdülenmeyi. a) Bireyin amacına ulaşma beklentisi b) Amacın birey için değeri c) Bireyin yapılacak işe yönelik tepkisi Birey ilk iki maddeye olumlu cevaplar veriyorsa özyeterlik duygusu gelişecektir. İnsancı sınıf ortamının özellikleri. Güdülenme Bireyin işinin yönünü. gelişme ve yeni tecrübeleri entegre etmek için halihazırda var olan pozitif bir eğilimi beslemektir.74 • • • • • • • • • • öğrenme Psikolojisl Içerikten çok öğrenme yöntemi ve etkinlikleri. İçten gelen gerilimdir. Her öğrenciye ulaşma (isimlerini öğrenme) 2. karşı özgürlük) A. örnek. 6.
İkincil güdüler Edinilen/kazanılan güdüler): Yaşamsal önemi olmayan ama organizmayı davranışa yönlendiren durumlardır. bilişsel yaklaşımda ise içsel etkenler önemlidir. Bir ait düzeydeki ihtiyaç giderilince. GÜDÜLEME 1-İçsel Güdülenme: Birey "doyum" elde etmek için bir işi başarmak istiyorsa bu içsel güdülenmedir. oyun oynamak için yemeği araç olarak kullanmasıdır. • • • • Başlangıçta başarısız olmalarına rağmen neden bazı öğrenciler problem çözmeye devam eder. matematiğe ilgi duyan bir çocuk ona "yap" demeden kendisi istediği için matematik çalışıyorsa içsel olarak güdülenmiş demektir. Bilişsel Yaklaşım: Var olan düzeni ve dünya işlerini anlama ve denge kurabilme ihtiyacından dolayı güdüleniriz. tanınma Bilişsel İhtiyaçlar: Bilme .Öğrenme Psikolojisl Ellerimizin donmasını beklemeden eldivenlerimizi giyeriz.Uyarılma (genel uyarılmışlık hali) b. oksijen uyku. açlığının ya da uykusuzluğunun farkında olmayabilir. içsel güdülerde kişinin içinden gelen etkiler (ilgi. Çünkü amaçlarını gerçekleştirme gibi içsel ihtiyaç onu etkilemektedir. Fizyolojik ihtiyaçlar: Yiyecek . öğrenci için özendirici hedefler seçilerek ya da pekiştireçler kullanılarak geliştirilirse bu durumda güdüleme dışsaldır. başarı güdüsü. • • Maslovv. rica gibi etkilerle ortaya çıkar. Organizmanın açlık. Hoşlandığı bir dersin sınavına çalışan bir öğrenci yorgunluğunun. Bazı öğrenciler neden derslerin önemsiz yerleriyle ilgilenirler Neden öğrenciler olumsuz geribildirim almayı. klinrk gözlemlerine dayanarak ihtiyaçları bir sıraya koymuştur.susuzluk gibi hayati ihtiyaçlarından kaynaklanır ve fizyolojik dürtüler olarak adlandırılır. ceza. Bireyin daha çok sosyal çevrede edindiği güdülerdir. Maslow. annesinin "yemeğini yemezsen oyun oynayamazsın" demesi üzerine yemeğini yemeye başlayan çocuk dışsal olarak güdülenmiştir. davranışlar.Amaçlar (Derslerle ilgili amaçları) Maslovv Maslow'a göre. Örneğin. Güdülenmeyi etkileyen kişisel etkenler. güdülenmenin temelinde ihtiyaçlar vardır. Kişisel etkenler. İhtiyaçların hiyerarşik sıralamasını aşağıdaki gibidir. bir üst düzeydeki ihtiyacı giderici güdü önem kazanacaktır. hiç geribildirim almamaya tercih ederler. Davranışçı yaklaşımda dışsal etkenler önemli görülürken.düzen ve güzellik Kendini Gerçekleştirme: Potansiyelin ortaya çıkması 75 c. Dışsal güdü dışarıdan gelen ödül. Örnek. Bütün öğrencilerdeki içsel ihtiyaçlar farklıdır. b. için kendinden bir öncekinin en azından biraz doyurulması gerekir. Örneğin. Bir üst sıradaki ihtiyacın ortaya çıkabilmesi. Güvenlik ihtiyacı: Kendine güven ve emniyet içinde. Ancak bir üst sıradaki ihtiyaç için bir alt sıradaki temel ihtiyaç feda edilemez. f.inançlar d. a. e. somut. 2-Dışsal Güdülenme: Bireyin güdülenmesi dışsal etkilerle. güdüleri birincil ve ikincil güdüler olmak üzere ikiye ayırmaktadır. Birincil güdüler (Doğuştan gelen güdüler): Organizmanın yaşamını sürdürmesi rçin gerekli olan ve doğuştan getirilen güdülerdir.İhtiyaçlar (Soyut.anlama ve keşfetme Estetik ihtiyaç: Simetri. ihtiyaç) söz konusudur. Neden bazı öğrenciler notlarım etkilemeyeceğini bildikleri halde bazı etkiniiklerle ilgilenirler. a. Bir üst ihtiyaç bir alt sıradaki ihtiyaç için feda edüebilir. çevre ve diğer kişisel etkenlerin etkifeşimi sonucunda ortaya çıkmaktadır. Yemek yemesi yemeği sevdiğinden değil. basit ya da karmaşık Olabilir) c. cinsellik . yeterli olma. d. kabul edilme ve bir yere ait olma Takdir edilme ihtiyacı: Başarıya ulaşma. merak. başkalarınca Benimsenme. Maslovv'a göre o anda en çok ihtiyaç duyulan güdü en baskın olandır. • İhtiyaçlar evrenseldir • İhtiyaçlar hiyerarşik bir sıra izler. g. tehlikeden uzak hissetmek Ait olma ve sevgi ihtiyacı: Başkalarıyla ilişki kurma.su. baskı. Güdülenme biliş.
coşku.kendini gerçekleştirme D) Beslenme . Bir öğretmenin öğrencilerini güdülemesinin en etkili yolu aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS-101) çikolata 76 E) Bir öğrencinin Türkçe öğretmeninin önerdiği bir kitabı okuması 152.beslenme . 1.kendini gerçekleştirme beslenme . öğrencilerinin ruh sağlığını bozmadan yapacağı en doğru davranış aşağıdakilerden hangisidir? 2002 KPSS-106) E) Kendini gerçekleştirme .öğrencilerine ev ödevi veren öğretmen. sıcak (2003 KPSS-52) davranma) A) Bir öğrencinin annesinin azarlamaması için ders çalışması 2.statü kazanma sevme ve sevilme .statü kazanma . Öğrencilerin kendi öğrenmelerini kendilerinin sağlamasını amaç edinir. güven verici. öğretmen nitelikleri (iyi model. mümkün olduğunca kişiselleştirilmelidir.kendini gerçek 15O. (Bacanlı. önem vermesi nedeni i!e değişik alanlarda kitap Katılım sağlanmalıdır. içten güdülenme ve dıştan güdülenme olmak üzere Bu modele göre öğrenci güdülenmesini artırmada etkili ikiye ayrılmaktadır. öğrenmeyi etkileyen etmenlerden olan güdülenme. Iklim değişkenleri (sınıf düzenli.güvenlikte olma . anlaşılması kolay olmalı. Bu nedenle kandi öğrenmesini sağlayacak öğrenci öğreneceği konuya çeşitli yöntemler kullanarak dikkatini toplamalıdır Anahtar sözcüklerin ya da temel fikirlerin altını çizme Öğrencinin öğrenme hedefine sahip olması (hedeften haberdar olmalıdır) Metnin kenarına not almak A) Ödevlerini başkalarına yaptıran öğrencileri cezalandırması puan vermesi B) ödevlerinin yetersiz olduğunu söyleyerek düşük C) ödevlerini başkalarına yaptıranlara yeni ödevler vererek yeni ödevleri değerlendirmesi a. 2000) Aşağıdaki hangisi içten güdülenme örneğidir? 1. DİKKAT STRATEJİLERİ Öğrenci etkinliklerinin birincisi dikkati konuya çekmektir.statü kazanma .sevme ve sevilme . okuması D) Bir çocuğun annesinin kendisine vermesi için ıspanak yemeğini yemesi 149.sevme ve sevilme A) Derste konuların hangi sırayla işleneceğini söyleme durması B) Ders anlatırken tüm sınıfı görebilecek şekilde C) Konuyu anlattıktan sonra öğrencilere özet yaptırması D) E) Konuyla ilgili bol bol alıştırma yaptırması Derste öğrenilecek bilgilerden yararlanacaklarını anlatması nasıl B) Güvenlikte olma . kendinin yapmadığını ortaya Çıkarması .öğrenme Psikolojisl Öğrenme odaklı sınıf modeli (Eggen ve Kauchak) 151.güvenlikte olma .güvenlikte olma .statü kazama . D) ödevlerini başkalarına yaptırmanın büyük bir suç olduğunu anlatması E) ödevleri tahtada yaptırarak öğrencileric.kendini gerçekleştirir C) Beslenme .sevme ve sevllme . Öğretim değişkenleri Konuya uygun giriş C) Bir gencin kendim her konuda geliştirmeye yapılmalı.sevme ve sevilme . olan 3 faktör vardır. Maslovv'un ihtiyaçlar hiyerarşisini dikkate alarak hangi seçenekte doğru bir sıralama yapılmıştır? (2004 KPSS-9) A) Güvenlikte olma .statü kazanma ÖĞRENME STRATEJİLERİ Bir öğrenme malzemesinin nasıl öğrenileceğinin öğrenciye öğretilmesi ile ilgili bir konudur.beslenme . hafif düzeyde yarışma B) Bir gencin babasının araba almaya söz vermesi olmalıdır) üzerine üniversite sınavını kazanmak için ders çalışması 3. birkaç öğrencinin bu ödevi başkalarına yaptırdığını fark eder. Bu öğretmenin.
(Ed). 1994 Erden. Öz et le me . B E LL E K DE S TE K L EY İ C İ S T R A T E J İ L E R Özellikle sözcüklerin. Bu amaçla şemalar kullanılabilir. kitaptaki bilgiyi aynen tekrar etmektir. Gruplama: Hayvanların bir listesini öğrenmek durumunda olan bir öğrenci hayvanları kategorilere ayırarak bilgiyi organize edip öğrenebilirGrafik çizebilir. Öğretmen Adayları için KPSS. Uzamsal temsilciler oluşturma. Bilgiyi hiyerarşik bir biçimde şematize etme. YARARLANILAN KAYNAKLÂR 1. . İstanbul. H. Öğretmen Adaylan için KPSS. Pegem A yayıncılık. Remzi Kitabevi.). kavramları not alma. konunun ana hatlarını çıkarma. Ankara. 2000 Bacanlı. Ankara 2004 Cüceloğlu. Eski ve yeni bilgi arasında ilişkiler kurmayı sağlar. Anadolu Üniversitesi Yayınları No: 185. Empati yayınevi. diğerleriyle nasıl ilişkilendiğini açık olarak görmemize ve bilgiyi anlamlandırmamıza yardım eder. • 5. özetleme a. Gelişim ve Öğrenme Psikolojisi. ilkelerin. T. Ankara. (Ed). Örnek: önce kurtuluş savaşını başlatan etkeni öğrenecekse önce "Kurtuluş Savaşı" hakkındaki bilgisini kendi kendine hatırlatmalıdır. Eğitim Psikolojisi. özetlemenin ilkeleri • Anlamak için okumak • önemli fıkirleri ayırt etmek • Bilgiyi kendi sözcükleriyle ifade etme 77 c. yeni bilgiyi daha önceden bilinen eski bilgiyle somut olarak açıklamamıza yardım eder. 9. Nobel Yayın Dağıtım. F. 1987 Kaya. 6. istanbul. Yeni bilginin eski bilgiyle benzerliklerini kurarak yeni bilgiyi anlamamızı sağlar. Psikolojiye Giriş Ders Kitabı. 1984 4. Yayın No:69. 2004 Selçuk. Arkadaş Yayınevi. organize ederek anlamlandınlmasını sağlar. N. olguların öğrenilmesi ve hatırlanmasında bellek destekleyici öğrenme stratejileri sıkça kullanılmalıdır. b. Y az ıl ı ma te ry al i öz et le medir. 2004 Tan. Şematize etme (haritalama). Nobel Yayın Dağıtım. Bölümün ünitenin. Daha sonra Kurtuluş Savaşını başlatan olayları uygun stratejiler kullanarak yeni bilgiyi anlamlandıracaktır (kodlayacaktır). Z. Çağdaş İnsanda Normaldışı Davranışlar. 3. Benzetimler.öğrenme Psikolojisl KISA SÜRELİ BELLEKTE DEPOLAMAYI ARTIRAN STRATEJİLER Kısa süreli bellekteki bilginin miktarını ve kalış süresini artırmanın yolları a. kavram şeması (haritası) ve ağı oluşturma etkili örgütleme stratejilerindendir. • Ana hatları oluşturma. 7. Ankara. Eğitim Bilimleri KPSS. Gelişim ve Öğrenme. (Ed). Gelişim ve Öğrenme. H. 3. ön öğrenmelerin hatırlatılmasında b. B. 2004 Oktaylar. Hacettepe Üniversitesi Psikoloji Bölümü Yayınları. Not alma hem dikkat hem eklemleme hem de örgütleme stratejisidir. Zihinsel tekrar stratejileri bilgiyi. 2002 Baymur. Örnek. Y. Akman. Zihinsel tekrar. Öğreti. belli bir konuda hangi fıkirlerin en temel fikirler olduğunu. T. Ankara. Yayın No:1.C. konunun ya da okuduğu herhangi bir metnin anahatlarını oluşturma.Hüsnü Arıcı ve Ark. Yeşilyaprak. Not alma. 11. 8. 10. öğretmenin sunduğu bilgileri yeniden organize ederek başka bir kağıda not almak. Remzi Kitabevi. 4. İnsan ve Davranışı. Ankara. A. anahtar sözcükleri. Eğitim Psikolojisi.). bilginin ana hatlarını belirleyebilir 2. 5. Ankara Üniversitesi Eğitim Fakültesi Yayınları. Su pompası ile kalp arasındaki benzetimin kurulması gibi. Özellikle karmaşık materyali öğrenme durumunda anahatları çıkarma stratejisinden daha etkilidir. b. fıkirler arasındaki ilişkilerin görsel temsilcileri olduğundan. Uyarıcıları sunma c. 1992 Geçtan. C. 1978 Morgan. kitabın kenarına not almak gibi. Şemalar. M. daha sonra uzun ^üreli belleğe yerleştirmek için gerekli olan ileri işlemlere hazır halde tutmayı sağlar ve ayrıca ezberleme için kullanılır. Gelişim Öğrenme ve Öğretim Gazi Kitabevi. Z. önemli fıkirleri. 2. Ş. öğrencinin o konudaki temel fıkir ve yan fikirler arasındaki ilişkileri görmesine yardım eder. 2003 Hakan. 1995 Senemoğlu. 12. E. ÖRGÜTLEME STRATEJİLERİ Öğrencinin yeni bilgiyi anlamlandırma düzeyini yükseltici stratejilerdir. Öğrencinin bilgiyi anlamlandırmasına ve uzun süreli belleğe anlamlı olarak yerleştirmesine yardım eder. Pegem A Yayıncılık. Ankara. (Ed. ANLAMLANDIRMAYI (KODLAMA) GÜÇLENDİRİCİ STRATEJİLER a. İstanbul. EKLEMLEME STRATEJİLERİ En önemlisi benzetimler kurmaktır. Çevirenler. Ankara. Bunlar öğrenilecek materyali yeniden yapılandırarak. Genel Psikoloji. C. Yargı Yayınevi. Ankara. 13. Öğrenme rehberi sağlama özellikle ilk ikisi öğrencilerin öğrenme hedeflerine uygun olarak ön koşul kavramlar ve materyallerin anlamlarını kendi kendilerine hatırlattıklarmda öğrenmeyi gerçekleştirmektedir.
planlıdır . Bilgi vermeye dayanan derslerde genellikle öğretmen sunuşunun ağırlıklı olduğu bir strateji izlenir. Örneğin. Öğretim sürecine her boyutta yön verir.78 GİRİŞ öğretim llke ve Yöntemleh Etkili öğretim öğrenme olayının doğasını ve değişik gelişim alanlarındaki öğrencilerin nasıl öğrendiklerini anlamayı gerektirir. Bu önlemlerden biri de farklı yöntem ve teknikleri işe koşmaktır. sınıfın dikkatini canlı tutacak soru-cevap ve örnek verme teknikleri ile anlatımın sıkıcılığı giderilir. Öğretmenlerin sınıf içinde sorun yaratan tutum ve davranışları. öğretim sürecinde önemli olan bireyin gereksinim duyacağı. okul içi ve dışı konular için geçerli ilkeler geliştirilmesi. Yukarıda belirtilen öğrenmeye rehberlik etme anlayışında hareket eden bir eğitimci öğrenciyi daha aktif kılmak için gerekli önlemleri alır. • Öğrencilerin her birini ayrı bir birey olarak algılamama • öğrencilerin özdeğer ve özsaygı duygularının gelişmesine olanak tanımayan Yanlış yapma davranışlannı doğal kabul etmeyen Empati duygusu geliştirmeyen Cezayı tek davranış değiştirme değişkeni olarak kabul eden öğrencilerin duygu ve düşüncelerini özgürce anlatımlarına önemli sınırlamalar getiren Bireysel farklılıklara önem vermeyen • • • • • . Modeller eğitim programını şekillendirmede. Öğretim Modeli: öğretim modeli. öğretmenlerin koşullara göre nası! davranması gerektiği. Öğretimin araçlarla desteklenmesine. öğretmenin davranış bozuklukları karşısında nasıl davranması gerektiği. "kfjgfptnriff (hııhış) y^hıyln rğr^tim ntrnt°ji°i" J9 3^ • • • Öğrenme-öğretim kuramlarına ve analizine. Burada dersin akışını güzelleştirecek. yöntemleri ve tekniklerini seçme ve gerçekleştirmede etkili olan felsefı bir bakış açısı olarak tammlayabilir. öğretmen davranışlarının öğrenmeye etkisi gibi konular bunlardan bazılarıdır. öğretim stratejileri. kendisini merkezden çıkarıp yönlendirici konumuna çekerek oluşturduğu öğretim stratejisine. olgularmdan etkilenir. Böyle bir öğrenme ancak öğrencinin katılımı ile mümkündür. Öğrenenler. yararlı ve kullanılabilir bilgilerin öğretilmesidir. Öğretim güdümlüdür . o zaman öğrenci merkezli öğretim stratejileri izlemek gerekir. Eğitim de öğretim de süregeldiği toplumun spsyal. YÖNTEM. ÖĞRETİM Öğrenmenin gerçekleşmesi ve bireyde istenen davramşlann gelişmesi için uygulanan süreçlerin tümüdür. Eğitim öğretim sürecinde öğretmenin tutum ve davranışları öğrencinin sınıf ortamına uyumu ve kişilik gelişiminde önemli sorunlarm kaynağmı oluşturabilir. konular. öğretenler. okul aile birliği çaltşmalarına katkıda bulunması sayılabilir. Bütün derslerde tek bir yöntem veya teknik kullanan öğretmen çok başarılı olamaz. destgkJidir. öğrencilerin araştırıp bulmaları veya ham bilgileri işleyerek daha sistemli bilgiler oluşturmaları isteniyorsa. öâretimin geliştirilmesi geniş ölçüde. programlıdır . politik ve ekonomik. öğrencinin öğrenmesine rehberlik etme faaliyetidir. öğretim veya öğretme öğrenciye bilgi aktarma değildir. öğretmenin niteliğine bağlıdır. öğretim materyallerini düzenlemede. öğretmenin. öğrencilerle iletişimi. kyliücel. öğretim yaklaşımı olarak da ifade edilebilir. TEKNİK KAVRAMLARI Öğretim yaklaşımları değişik konulara açıklık getirirler. ^ • • öğrenciler arasında karşılaştırma yapan öğrencisini bir birey olarak algılamayan Sınıf ortamı içinde öğrencisinde kabul duygusu geliştirmeyen Herkesin herşeyi öğrenemeyeceği anlayışına sahip olan öğrenci davranışlarını sürekli denetleyen öğrencileri çalışmalarında sürekli zorlayan öğrencilerin ilgi ve beklentilerini dikkate almayan Pasif ve sessiz bir sınıf ortamı oluşturan öğrencilerde bağımlı davranışlar oluşturan işbirliğinden çok rekabete önem veren • • • • • • • • ÖĞRETİMDE STRATEJİ. Eğer hazır sistemli bilgiler verme yerine. sınıfta ve diğer durumlarda öğretimi yönlendirmede kullanılır Öğretim Stratejisi: Dersin amaçlanna yön veren oldukça genel bir çerçevedir. öğretmenin öğretmenlikle ilgili yeterliliğini olumlu yönde etkileyecek olan etkenler içinde okul ve sınıftaki davranışları. meslektaşlarıyla ilişkileri.
Öğretmenin bu tutumu. Bir öğretmen. Yalnız. onun hangi açıdan gelişmesini sağlar? (2001 KPSS-49) A) B) Eğitim psikolojisi İletişim kurma Mesleki yerlilik Alan bilgisi Eğitim felsefesi Gösteri BİLGİ SUNUŞ ANLATMA Beyin fırtınası TARTIŞMA KAVRAMA BULUŞ ÖRNEK OLAY Soru cevap Beyin fırtınası UYGULAMA ANALİZ SENTEZ DEĞERLENDİRME ARAŞTIRMA GÖSTERİP YAPTIRMA PROBLEM ÇÖZME PROJE Benzetim Drama Rol Yapma İkili ve Grup çalışması 9 D) E) . öğretme. Bu şekilde yetişen öğrenciler. tanımlar.tı aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-76) A) Kurallara uyarak öğretmenin davranışlarını özen göstererek izleme B) Konuyla ilgili soruları yanıtlama C) Verilen görev ve sorumlulukları yerine getirme D) Davranışlarıyla olduğunu gösterme derse katılmaya istekli E) Başkalarına bir şeyler öğretme isteği duyma HEDEF BİLİŞSEL ALAN STRATEJİ YÖNTEM TEKNİK 155. laboratuar. 153. problem çözme gibi yöntemler kullanılabilir. Öğretim Teknikferi: Seçilen öğretim yöntemine uygun olan daha spesifık öğretimsel davranışlardır. öğrencileri bilimsel araştırma yöntemlerine alıştırma yaklaşımıdır. çevredeki problemleri algılar. Yöntem ve Teknik Demirel 1 tarafından aşağıdaki tabloda verilmiştir. Bu bilgilendirmenin öncelikli amacı aşağıdakiler-den hangisi değildir? (2004 KPSS-75) AJ Hedeften haberdar etme B) Öğrenmeye güdüleme C) İlgi ve dikkat çekme D) Zamanı verimli ve etkili kullanma E) Birbirlerini destekleme konusunda olanaklar yaratma 154. verileri toplar. Bir başka öğretim stratejisi. gelecekte karşılaşacakları problemleri de bilimsel zihniyet ve yöntemlerle çözmeyi öğrenmiş olurlar. materyallerini. araştırma ve inceleme yoluyla problem ™-?n\£^ Bu. Burada öğretmenin görevi. Bu stratejide örnek olay . Bireyin öğrenmeye güdülendiğinin en güçlii kanı. Öğretmen. Hedefler ile ilgili olarak en uygun Strateji. sonra yöntem seçilir. konuyu öğretim tekniklerini kullanmalannı ifade eder. öğrenme ortamındaki uygulamalarını sürekli sorgulamakta ve bu uygulamalarla sonuçları arasındaki iiişkileri kendi amaçları açısından değerlendirmektedir. öğretim sürecinin başlangıcında öğrencileri dersin hedefleri ve içeriği konusunda bilgilendirmelidir. Örneğin bir fizik öğretmeni elektrik konusunda anlatım tekniğini tercih ederken dalga konusunda soru cevap tekniğini kullanabilir. Öğretim yöntemi: Öğretimin amaçlarma ulaşmak için öğretmenlerin öğretim amaçlarını. Öncelikle strateji belirlenir.öğretim İlke ve Yöntemleri 79 denilmektedir. sorulan soru ve verilen örneklerle öğrencileri öğrenmeye hazır hale getirerek öğrencilerin konuyu analiz ve sentez yoluyla geliştirmelerini ve pekiştiricilerle öğrencilerin konu hedeflerine ulaşmalarını sağlamaktır. geçici çözüm yolları geliştirir ve bunların mümkün olup olmadığmı test eder. Öğrenci. bu stratejiyi uygulayan öğretmenler hem yöntem hem de araç-gereç yönünden öğrencilere yardım etmelidirler. Öğretmenlerin öğrenmeyi en iyi şekilde gerçekleştirebilmeleri için dersin içeriğine konun özelliğine göre seçtikferi yoldur.
) Edebiyat öğretmeni elindeki kasetçalarla birlikte sınıfa girip kaseti taktıktan sonra elindeki kitabı açarak fonda oluşturduğu hoş nnüzik eşliğinde şiir okumaya başladı. rekabete önem verilmesi E) Bireysel ayrılıkların göz önünde tutulması 159. Öğretmen de teşekkür edip şiirleri okumaya devam etti.Fondaki müzik eşliğinde şiir okuması hangi amaca hizmet eder? A) B) C) D) E) Doğru davramşları pekiştirme Uygun bir ortam yaratma Yeni davranışları düzeltme Sınıfta disiplin sağtama öğrenme eksikliklerini belirleme B) Pasif ve sessiz oluşturulması sınıf topluluğunun C) öğrenicilerin bağımlı davranmaya özendirilmesi D) İşbirliğinden çok. Öğretmenin elinde bir kitap ve kasetçalarla derse girmesi aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2001 KPSS-53-56) A) B) C) D) E) öğrencileri kontrol etme Hedeften haberdar etme Dönüt verme Derse hazırlık Güdüleme 161. Bu etkinlik özellikle aşağıdakilerden hangisini gerçekleştirmek için düzenlenmiştir? A) B) C) D) E) Sanatın topluma etkilerini kavramak Hoş bir sınıf ortamı oluşturma Müzik dinleme ahşkanlığını geliştirme İşbirliği içinde çalışma Şiir sevgisini kazandırma 157.Etkili bir öğretme-öğrenme süreci oluşmuş bir sınıfta.80 öğretim llke ve Yöntemleri 156. 160. Öğretmenin teşekkür ederek şiiri okumaya devam etmesi hangi amaca hizmet eder? A) B) C) D) E) Dikkat çekme Öğrenmeler arasında ilişki kurma Hedeften haberdar etme Davranışı ödüllendirme öğrenmeleri kontrol etme (157-158 soruları aşağıdaki bilgilere göre yanıtlayın. aşağıdakilerden hangisine olan ihtiyaç kendiliğinden en aza iner? (2001 KPSS-114) A) B) C) D) E) öğretmenin sınıfı ve dersi yönetmesine Araç gereçten yararlanmaya Malzeme tüketimine Sınıfın temizlenip eşyaların düzenlenmesine öğretmenin disiplin sağlamak için önlem almasına . Ders tamamlandığında öğrenciler dersin bitmesini istemediklerini dile getirdiler. Aşağıdakilerden hangisinin öğrencîlerin ruh sağlığını olumsuz yönde etkilemesi beklenemez? (2001 KPSS-52) A) öğrencilerin alınmaması ilgi ve beklentilerinin bir dikkate 158.
Bilişsel Giriş Davranışları Öğretimin Niteliği Duyuşsal Giriş Özellikleri öğrenme Ürünleri SORU Aşağıda yer alan iinlü bir bilim adamı teori eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır? (2004 KPSS-86) A) Vygotsky İşbirlikçi öğrenme B) Bruner Buluş yoluyla öğrenme C) Ausubel Anlamlı öğrenme D) Glaser Çoklu zekâ E) Bloom Tam öğrenme TAM ÖĞRENME MODELİ (BLOOM) Sistem yaklaşımına dayalı olarak geliştirilmiş bir modeldir. duyuşsal giriş özellikleridir. okuduğunu anlama gücü. ön öğrenmeler çoğu zaman bir önceki ünite yada bilgi biriminde öğrencinin öğrenme yeterliliğini ifade ederken bilişsel faktörler ise daha genel ve ön öğrenmeyi de etkileyen zihinsel işlemlerdir. Bu amaçla da her öğrencinin bireysel hızına uygun olarak seçeneklik öğretme-öğrenme yolları ile öğrenmesini sağlamak. Tam öğrenme Modeli Işbirliğine Dayalı Öğretim / Çoklu Zeka Kuramı Programlı Öğretim Yapılandırmacılık Öğrenci giriş özelliklerini iki grupta incelemek mümkündür. Uygulamada. Öğrenmede öğretim hizmetlerinin niteliği. Bu nedenle öğretme sürecinin başında öğrencinin ön koşul davranışları kazanıp kazanmadığı belirlenmelidir Öğrenme ünitesinin başında etkili olan ikinci bir değişken ise duyuşsal giriş özellikleridir. Bunlardan birincisi öğrenme-öğretme sürfidnin haşlanflicında öğrepri giriş Ö7ftlliklftri Hiğnri hizmetinin inp nğrntim uyaylanma niteliğidir. entelektüel yeteneğini. Genel bilişsel giriş davranışları olarak isimlendirilen bu faktörler. dinleme becerisi. 2. Bu tür derslerde ünite başmda öğrencilerin öğrenme eksiklikleri tamamlanmazsa yani gerekli şart ön bilgiler öğrencilere kazandırılmazsa ilerleyen ünitelerde başarısızlık daha da artacaktır. Öğrencinin konuya. Giriş davranışları. her ünitenin bilimiodg izleme testteri uygulanarak eksik ve yanlış öğrenmeler belirlenir. ders. bir biünmeyenli denklemlerin. öğretmen ya da öğrencinin kendisinden kaynaklanabilir. özellikle ilköğretimin ilk yıllarında şekillenmekte ve zamanla çok zor değişebilmektedir. Ijygnn nfirenrnn nrtrnnı nnğHnrtığınrH har hirayin öötgûfibiteeeğrnî savunur. gelişimini. problem çözme becerisi v. Örneğin: matematikte iki bilinmeyenli denklemler. Aşağıdaki şekiller bu duruma örnektir. Öğrencinin öğrenme ünitesindeki performansını doğrudan etkileyen bu özellikler. iletişim becerisi. 4. Duyuşsal giriş özellikleri okul. .öğretim İlke ve Yöntemleri 81 BÖLÜM 1 ÖĞRETİM MODEL VE YAKLAŞIMLARI 1. duyuşsal giriş özelliklerini öğretme sürecinde olumlu duruma getirmek için öğrencinin başarılı olma gereksinimini karşılamak gerekmektedir. güdüleme durumu ve öğrenme yeteneğinin sosyal-kültürel belirleyicilerini kapsamaktadır. fen bilgisi ve yabancı dil derslerinde bilişsel giriş davranışları büyük önem taşır. Bilişsel giriş davranışları öğrenme ünitesi ya da bilgi birimlerinin öğrenilmesine etki eden ön öğrenmeler ve bilişsel faktörlerdir. öğrenme-öğretme etkinliklerine karşı tutumu. öğrencilerin öğrenme düzeyini başka bir ifade ile öğrenme ürünlerini etkileyen iki bağımsız değişken vardır. öğrencinin ön öğrenmelerini. sözel-işlemsel yetenekler. öğrenme stratejileri-sitilleri. Derste öğretmen tarafından kontrol edilebilecek özellik özel bilişsel giriş davranışlarıdır. Bunlar (a. Genellikle duyuşsal giriş özellikleri öğrencilerin öğrenme yaşantılarının ürünü olarak ortaya çıkar. tarihte bir olayın nedenlerinin kavranması o olayın ve ilgili olguların öğrenilmesini gerektirir. Tamamlayıcı öğretim etkinlikleri yapıldıktan sonra yeni üniteye geçilir. kendine güveni ve süreçte göstereceği çabası onun öğrenme ürünlerini etkileyecektir. yabancı dilde pasif cümlş yapıları aktif cümle yapılarının. Hem davranışçı hem de bilissel yaklaşıma dayalı olarak geliştirilmiştir. 5. Öğrencinin giriş özellikleri belirlendiğinde ve öğretim hizmetinin niteliği artırıldığmda her öğrenci tam öğrenmeye ulaşabilir. Üniteler arasında ön şart ilişkiler ve öğrenme aşamalıkları varsa bu tür derslerde Öğrenci başarısının en önemli faktörü olmaktadır. armmnnınrln hı iH alınır.________Öğretim kontrol riltınn etkinliklerinin. iyi planlanır ve uygulanırsa öğrendlerde tam öğrenme gerçekleştirilebilir. öğrenci özellikleri ve öğrenme ürünleri değişkenlerinin etkili olacağı belirtilir. Özellikle matematik. Giriş davranışları kazanılmadan öğrencinin öğretme-öğrenme sürecinde etkin olmasını beklemek oldukça güçtür.b gibi özelliklerdir. Öğrencinin öğrenme sürecine girebilmesi için öğrenciye kazandırılması planlanan hedef davranışların ön koşul olan öğrenmelere sahip olması gerekmektedir. güdüsü. bilişsel giriş davranışları $. mantıksal düşünme becerisi. 3. ilgisi.
Ör: Matematikte iki bilinmeyenli denklemler konusu işlenecektir. 3. Bloom'un modelinin bağımlı değişkeni öğrenme ürünleridir. öğretim etkinliklerinin sonuçları hakkında bilgi vermektir. organize etmesini gerektirir. Katılma: Öğrenciye verilen ip uçları ile öğrencinin açık yada gizli olarak öğrenme birimiyle ilgilenmesi. öğrencilerin giriş davranışiarındaki eksiklikler tamamlanır. Dersin başında öğretmen öğrencilere bir bilinmeyenli denklemlerle ilgili sorular yöneltmiş ve değerlendirme yapmıştır. 2. Dönüt. öğretmen dersten önce bu konunun önkoşulu olarak bir bilinmeyenli denklemler konusunu gözden geçirmiştir. ünitelerin içerisinde uygun öğretim etkinlikleriyle öğretim hizmetinin gerekleri yerine getirilirse öğrenme ürünleri de yüksek düzeyde olacaktır. Hangi yöntem ya da teknik kullanılırsa kullanılsın bu dört değişken yerinde ve etkili bir şekilde uygulanmalıdır. Bu sınıf organizasyonunda öğrencilerin sınıfa getirdikleri belki de en zor problemdir. Eğitimin niteliğinin en önemli göstergesi dersin öğrencilere anlamlı gelmesidir. öğrencinin istenilen davranışı yapmasına uygun olmalıdır. öğretmenler genellikle derslerini çok iyi öğreteceklerinden emin oldukları halde. . Yapılan 3. öğrencinin bilişsel başarısı. 6. Öğrencinin bilişsel giriş davranışlarına uygun olmalıdır. Bunlar. Bu nedenle olumlu ve olumsuz pekiştireçler verilmelidir. ipuçları gelişim düzeyine uygun olmalıdır. Bloom'a göre öğrencilerin özelliklerine (bilişsel ve duyuşsal) ve öğrenme ünitesinin hedeflerine uygun olarak s ipucu verme. 3. bu ilgisini istenen davranışı ortaya koyana kadar sürdürmesidir. hem öğrenciye davranışlarının doğruluğu hakkında bilgi verir hem de öğretmene öğrenme-öğretme sürecinin etkili olup olmadığı hakkında bilgi sağlar. Uygulamadaki görünümü ile öğretimin öğrencinin ihtiyaçlarına uygunluk derecesi. Öğrencinin içinde yaşadığı sosyo-kültürel özelliklere uygun olmalıdır. . 4. Ünite ya da konunun hedef-davranışlarını ve öğrenme içeriğini ayrıntılı olarak belirleyiniz. öğretim sürecinde gerçekleştirilen her türlü etkinlik bu kapsam altındadır. s öğrenci katılımı sağlama s dönüt-düzeltme etkinliklerinin uygulanması gerekir. bütün öğrencilerine kişisel ihtiyaçlarına uygun materyaller verebilir veya onların kendi seviyelerinde çalışmalarına izin verebilirler. öğrencinin Fiziksel sosyal ruh sağlığına uygun olmalıdır. Pekiştirme: Pekiştireçler davranışların ortaya çıkma olasılığını yükseltir. öğrenmeyi belirleyen değiştirilebilir değişkenleri etkileyerek öğrenmedeki bireysel farklılıkları en aza indirmeye ve hatta yok etmeye çalışan "tam öğrenme" modelinin başarısmda rol oynayan üç önemli etken şunlardır: 1. Katılma öğretim hizmeti niteliğinin bir göstergesidir. öğrencilerin önkoşul öğrenmelere ne derece sahip olduğunu belirleyiniz. Örneğin: Öğretmenler. duyuşsal özellikleri ve becerileridir. s pekiştirme. öğrenme hızı.82 öğretim İlke ve Yöntemleri dolayısıyla eğitme sistemini etkileyicilik ve seçicilikten kurtarmak gerekmektedir. öğrencinin Duyuşsal giriş özelliklerine uygun olmalıdır. Bu problem uygun eğitim düzeyini sağlamak için öğretmenlerin önceden hazırlanmalarını gerektirir. Konuyu öğretmeye başlamadan daha önceki konularda önkoşul öğrenme ve davranışların neler olduğunu belirleyiniz. Öğrencinin kendini öğrenmeye verme. Eğitimin başarısının etkisi öğrenciden öğrenciye farklılık göstermesi kaçınılmazdır. Dönüt. öğrencilerin önkoşul öğrenmelerindeki yetersizliği ya da öğrenme eksikliğini tamamlaymız. 4. Yukarıda verilen dört değişken için dikkat edilmesi gereken noktalar. Dersin anlamlı hale getirilmesi öğretmenin ders materyallerini düzenli olarak vermesini. eksik ve yanlış öğrenmelerin düzeltilmesi fırsatını verir. öğrenciler farklı bilgi düzeylerinde. Dönütler öğrenme düzeyini belirledikleri gibi öğretim hizmetleri niteliklerde belirleyici özelliklere sahiptir. 2. 5. 1. Tam öğrenme modelinin ikinci temel öğesi öğretim hizmetinin niteliğidir. . Dönüt: öğrenciye öğrenmelerinin doğruluğu yanlışlığı hakkında bilgi vehlen mesajlann bütünüdür. bazı öğrenciler diğerlerinden daha yavaş bazıları ise diğerlerinden daha hızlı öğreneceklerdir. öğrencilere düzenli olarak dönüt verilmelidir. 2. beceri oranlarında ve farklı güdülerle sınıfa gelirler. Kazandırılacak hedef davranışların öğrenilebilmesi için gerekli önkoşul öğrenmelerin önceden gerçekleşmiş olma derecesi. Çünkü onların daha önceden sahip olmaları gereken fakat bunu başarabilmek için yeterli zaman verilmediğinden dolayı oluşan önemli eksiklikleri vardır. Dönütler. öğrenme sürecine katılma derecesi. Tam Öğrenme Modelinin Uygulanması 1.
C) İçerik hakkında gerekli bilgiyi vermek D) Öğrencilerin ^ sağlamak derse karşı güdülenmelerini 9. öğretmen veya öğretici tarafından birebir öğretim yapılabilir. Bu görüş. müzik vb. Tüm hedef-davranışları yoklayan sorular sormaya dikkat ediniz.Öğretim Ilke ve Yöntemleh 83 değerlendirmelerde öğrencilerin yaklaşık üçte birinin bir bilinmeyenli denklemle ilgili uygulama düzeyinde problemleri çözemediği görülmüştür.Öğrenilecek davranışların arasında sıkı bir aşamalılığı varolduğu (sonra öğrenilenlerin ön öğrenmelere dayandığı) bir derste öğrencilerin öğrenme sürecine aktif katılımlarını sağlamak için öncelikle aşağıdakilerden hangisi yapılmalıdır? (2004 KPSS-77) A) Hatalar anında düzeltilmeli 5. Verilen ek süre içinde. En az %70'lik tam öğrenme ölçütüne göre öğrencilerin düzeylerini değerlendiriniz. Bir öğretim hizmeti. 8. öncekilerden farklı bir yöntemle öğretim yapılabilir. öncekilerden farklı bir yöntemle yapılan öğretim yapılan öğretim C) Programlı öğretim olanaklarından yararlanarak D) Dersteki öğretim girişimini bir daha tekrarlama E) Grup içi eksikliklerinin gözden ^1 yoluyla birbirinden öğrenme geçirilmesi . Yeni hedef ve davranışların kazandırılması için öğretim etkinliklerini planlayınız ve uygulayınız. örnek sayısını artırma. düzeye ulaşılmışsa bölümüne ya da üniteye geçiniz. ikinci konu B) Önkoşul * kazandırılmalı niteliğindeki davranışlar C) Öğrenme sürecinin çeşitli aşamalarında uygun pekiştireçler kullanılmalı etkinliklerden yararlanılmalı 6. Aşağıdakilerden hangisi tam öğrenme sürecinde kullanılan tamamlayıcı öğrenme faaliyetlerinden biri değildir? (2002 KPSS-26) A) Öğretmen veya özel öğretici tarafından birebir öğretim B) Ek süre içinde. Beklenen 162. Tekrar izlemeye yönelik değerlendirme yaparak tam öğrenme standardmın gerçekleşip gerçekleşmediğini kontrol ediniz. Programlı öğretimin olanaklarından faydalanılarak öğretim etkinlikleri düzenlenebilir. sınıftaki öğrencilerin hazırbulunuşiuk düzeylerine uygun olursa ve onlara ihtiyaçları kadar zaman tanınırsa sınıftaki tüm öğrencilerin öğretimin hedefleri doğrultusundaki öğrenme düzeyleri birbirine yakınlaşır ve böylelikle sınıfın başarı düzeyi yükselir. Ünitenin hedef-davranışları gerçekleştirildikten sonra izlemeye yönelik değerlendirme yapınız. Tekrar konuyu anlatma. takım çalışmaları ya da ödev çalışmaları yaptırmız. Aşağıdakilerden hangisi Tam Öğrenme yaklaşımında öğretim hizmetinin niteliğini artıran öğelerden biri değildir? (2003 KPSS-14) 10. soru-cevap ve problem çözme yöntemlerini kullanarak iki bilinmeyenli denklemler konusunu işlemiştir. Derse giriş yapan öğretmenin yapması gereken en önemli giriş etkinliklerinden biri de Öğrencilerin derse karşı ilgilerini üst düzeye çıkarmaktır. E) Öğretimi somut Örneklerle gerçekleştirilmeli 164. D) Öğrencilerin hoşlandığı oyun. 163. Öğretmen anlatım. Bu sonuç üzerine öğretmen ilave soru ve örnek problem çözümleriyle bir bilinmeyenli denklemler konusunun tam olarak öğrenilmesini sağlamıştır. En son dersteki öğretim etkinliklerinin tekrarı yapılabilir. aşağıdaki öğretme Ögrenme yaklaşımlarından hangisinin temelini oluşturur? (2004 KPSS-66) A) Buluş yoluyla öğrenme B) Sunuş yoluyla öğrenme C) Araştırma yoluyla öğrenme Q} Tam öğrenme E) Modelden öğrenme A) Pekiştireç B) Katılım C) Dönüt-Düzeltme D) İpucu E) Hazırbulunuşluk 166. Tam öğrenme sîandardına ulaşamayan öğrencilerin öğrenme eksikliklerini tamamlamak için ilave öğretim etkinlikleri planlayınız. Öğretmenin bu etkinliği yerine getirmesinin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-2) A) Öğrencilerin dikkatini üzerine Çekmek B) Sınıf içi ileticimi en üst düzeye çıkarmak 7. E) Öğrencileri hedeften haberdar etmek 165.
"Biz" ruhunu kazandırmak ve kümenin başarısı için çalışma anlayışını kazandırmaktır. Kümenin amblemini öğrenciler yakalarına takarlar.84 öğretim Ilke ve Yöntemleri 167. başarısı veya başarısızlığı takım ve takımın içerisindeki tüm bireyler tarafından paylaşılmaktadır. En çok oyu alıncaya kadar seçim yapılarak oylamaya devam edilir ve küme adı belirlenir. cinsiyet. işbirliğine dayalı öğretim yönteminin esaslarına göre oluşturulmuş takımlarda takım üyeleri yetenek. işbirliği içinde olan gmplarda bütün üyeler liderlik görevini paylaşırlar. bireysel olarak yapılan çalışmaların birleştirilerek grup üretimine katkısının sağlanması ve elde edilen sonuçların birlikte tartışılarak yorumlanıp ürün halinde ortaya çıkarılması söz konusudur. Geleneksel gruplarda ise lider öğretmen tarafından seçilir ve bütün gruptan sorumlu olur. ilk turda herkes isim söyleme hakkına sahiptir. beklenen davranışı öğretmek için yapacağı hazırlıkları açıklama C) öğrenciye. Işbirliği yaparak çalışmaları beklenen gruplarda üyeler arasında olumlu dayanışma vardır 2. Gruptaki öğrencilerin birbiriyle rekabeti yoktur. Aşağıdaki verilenierden hangisi bir dönüttür? 2002 KPSS-14) A) öğrenciye. Öğrencilerde empati kurma yeteneği geliştirir. işbirliği gruplarında bireyin amaçlarına ulaşması diğer arkadaşlannın da kendi amaçlarına ulaşmasını destekleyicidir. 9. takım ürünlerinin değerlendirilmesine kadar ki tüm aşamaların planlanmasını içermektedir. gruptaki her üye kendi grubundaki diğer arkadaşlan başarmadan kendisinin de başaramayacağını bilir ve diğer arkadaşlarının da başarılı olması için elinden gelen gayreti sarf eder. 168. Işbirliği yaparak çalışan gruplarda sosyal ve kişiler arası ilişkilerdeki beceriler ve beraber çalışmanın gereği öğrencilere doğrudan öğretilmektedir. Kümeler oluşturulduktan sonra beyin fırtınası yoluyla kümenin adı belirlenir. Sonunda elde edilen başarı gruptaki tek-tek tüm üyelerin katkısıyla oluşmuş grubun ve gruptaki bireylerin başarısıdır. 10. Kümeye amblem yapılır. ikinci turda oylamaya geçilir. 6. . Küme elemanlarınca kümeye ait bir "küme cıngılı" oluşturulur. takımların araştırma veya tartışmaların yapıldığı konularla ilgili olarak veriler toplaması. hangi öğrenebileceğini bildirme davranışı nasıl 4. Öğrenme birimlerini küçük ünitelere ayırarak bir birim öğrenilmeden diğer birime geçmeye olanak sağlamayan uygun ortam sağladığında her bireyin öğrenebileceğini savunan öğrenme yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-64) A) B) C) D) E) Programlı öğrenme Proje temelli öğretim Yapısalcılık Davranışçılık Tam öğrenme 7. kazandırılacak davranışla ilgili ön bilgilerden eksik olup olmadığını kontrol etme 5. 3. İşbirliğine Dayalı Öğretimin Özellikleri 1. ikili çalışmaya uygundur. 8. Işbirliğine dayalı olarak oluşturulmuş takımlardaki tüm üyeler takımın öğrenme ve başarısından sorumludurlar. Her bir üyenin grup üretimine katkısı. gösterdiği davranışın doğru olup / olmadığını. İşbirliğine dayalı olarak oluşturulmuş gruplarda öğretmenin esas rolü. gruplardaki işbirliği ve verimin artması için takımların oluşturulmasından. Bütün etkinliklerde amaç öğrencilerde küme birliğinj oluşturmak. varsa eksik ve yanlışlarını bildirme D) Öğrenciyi bekleyen davranışı göstermeye istekli hale getirmek için girişimlerde bulunma E) Öğrencinin. B) öğrenciye. işbirliği içerisinde olan gruplarda üyelerin kendi üzerlerine aldıkları ve bireysel olarak yüklendikleri sorumlulukları vardır. işbirliğine dayah öğretimin en önemli özelliği öğrencilerin ortak bir amaç doğrultusunda küçük gruplar (takımlar) halinde birbirinin öğrenmesine yardım ederek çalışmalarıdır işbirliğine dayalı öğretimde. öğrencileri kaynaştırmak. başarı ve kişisel özellikleri açısından heterojen olarak belirlenirler. işbirliğine dayalı öğretim öyle düzenlenir ki. İŞBİRLİĞİNE DAYALI ÖĞRETİM Vygotsky tarafmdan geliştirilmiştir. işbirliği içindeki gruplarda öğrencilerin amaçları her üyenin öğrenmesini en üst düzeye çıkarmak ve üyeler arasında iyi çalışma ilişkilerini korumaktır. İşbirliğine dayalı öğretim yöntemlerinin uygulandığı gruplarda öğretmen gözlem yaparak grupta işbirliği içerisinde çalışırken ortaya çıkan problemleri analiz eder ve her gruba görevlerini ne şekilde yerine getirmeleri konusunda rehber olur.
Dilsel Zeka. ritimlerle düşünme. kelimelerdeki anlamları ve düzeni kavrayabilme. İşbirliğine dayalı öğrenme sürecinde öğretmen. geometrik şekiller gibi soyut semboilerle tanışma. Bu sekiz zeka türü: Sözel. araştırma ve canlıların yaratılışları üzerine düşünme becerisidir. birbirlerine yardımcı olurlar. hesaplama.öğretim İlke ve Yöntemleri 85 Kubaşık öğrenme kümeleri öğrenme kümeleri oluşturulduktan sonra bütün kümelere aynı konu verilir. İşbirliğine dayalı öğretim yöntemleri yoğun olarak kullanıldığında aşağıdakilerden en çok hangisi gelişir? (2004 KPSS-69) A) B) C) p) E) Sözlü ve yazılı iletişim becerisi Analitik düşünme Düzenli çalışma alışkanlığı Işbölümü ve dayanışma Yaratıcı düşünme ÇOKLU ZEKA KURAMI (Gardner) Gardner tarafından ortaya konmuştur. mizah. sonuç çıkarma.Ritmik ve tonal kavramları tanıma ve kullanma.Ritmik Zeka: Sesler. Görsel Ve Uzamsal Zeka: üç boyutfu bir nesnenin şekil ve görüntüsünü görmeden zihinde canlandırma ayrıntıları görebilme söz konusudur. mantıksal ilişkiler kurma. yorumlama ve insanları ikna edebilme becerisidir. düşünme sürecini tanıma. mecazi anlatım. sözel ve sözsüz iletişim kurma. benzetme. beyin ve vücut koordinasyonunu etkili bir biçimde kullanabilme becerisidir. Mantıksal-Matematiksel Zeka. Kişiler Arası .Sosyal Zeka: Grup içerisinde işbirlikçi çalışma. notalar. hikaye anlatma.Kalan eksiklikler öğretmen tarafından tamamlanır. alt konulan birbirlerine aktarırlar. Daha sonra kümelerin en iyi şekilde hazırlanması için süre verilir. üç boyutlu nesnşleri algılama ve muhakeme etme becerisidir. imgeler. Kişisel-İçsel Zeka: İnsanın kendi duygularını. Öğretmenlerin gruptarı oluştururken aşağıdakilerden hangisini öncelikli olarak dikkate alması gerekmektedir? (2003 KPSS-17) A) Gruplar bırakrlmalıdır oluşturulurken öğrencilere B) Gruplar öğretmen tarafından oluşturulmalıdır C) Heterojen bir grup yapısı oluşturulmaya özen 1 gösterilmelidir D) Birbiriyle çalışmak isteyen öğrenciler bir araya getirilmelidir E) Gruplar cinsiyetlere göre oluşturulmalıdır 171. bilginin parçaları arasındaki ilişkiler kurma becerisidir. dildeki kompleks anlamları değerlendirme. 169. jest ve mimiklerle kendini ifade etme. düşünce ve davranışlarını anlama. Sonunda konuyu birleştirerek zamanı gelince sınıfta konu anlatılır. Öğrenciler birbirlerine sorular sorarlar. Resimler. Öğrenciler konuları hazırlarken belli zamanlarda bir araya gelerek görüş alışverişinde bulunurlar. ritimler üretme becerisidir. şekiller ve çizgilerle düşünme. Kelimelerle düşünme ve ifade etme. Müziksel . sayılar. 170. İnsanın tek bir zeka türüne değil bir çok farklı zeka türüne sahip olduğunu ileri sürmektedir. duygusal tepki derecesini. soyut ve simgesel düşünme. şiir okuma. Her bireyin zeka düzeyi özerk güçler yada yetenekler tarafından oluştuğunu ileri sürmektedir. eleştirel düşünme. ifade edebilme. Sayılarla düşünme.Varoluşçu Zeka: Doğadaki tüm canlıları tanıma. problem çözme. BedenselKinestetik Zeka: Hareketlerle. tek tek öğrencilerin ürünü yerine' grubun ürününü dikkate alması öğrenme i sürecinde nasıl bir etki yaratır? (2002 KPSS-22) A) B) C) D) E) öğrenmelerin kısa sürede gerçekleşmesi öğrencilerin kendi sorumluluklarını düşünmeleri Grupta çalışmaya katılım ve ilginin azalması Grup üyeleri arasında dayanışmanın artması öğrenciler arası etkileşimin azalması . hipotezler üretme. faklı sesleri tanıma ve yeni sesler. paylaşma. gramer bilgisi. Doğacı . Konunun alt kümeleri küme elamanları tarafından demokratik bir yöntemle ve ilgileri göz önüne alınarak paylaştırılır. kendini değerlendirebüme ve kendisiyle ilgili hedefler oluşturabilme becerisidir. insanların duygu. çevreden gelen seslere ve müzik aletlerine karşı duyarlılık kapasitelerini içerir. Bu kuramın temelinde biyplojik ve kültürel etkenler olduğu savunulur. eksik noktalar tamamlanır. İşbirlikli grup çalışmalarında karşılaşılan en önemli güçlüklerin başında grupların oluşturulması gelmektedir. kavram oluşturma ve yazma gibi karmaşık olayları içeren dili üretme ve etkili kullanma becerisidir. Çoklu zeka kuramına göre insanda sekiz ayrı zeka türü vardır.
yöntemiyle öğrenme D) örnek olay inceleme yöntemiyle öğrenme E) Proje temelli öğretim yöntemiyle öğrenme 172. iletişim ve resim gibi alanlarda da kendini iyi tanıyanların da zeki olduğunu savunan kuram aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-19). s Bireyselleştirilmiş öğretim felsefesi esas alınır. yüzme havuzu Bu düzenlemeler aşağıdaki öğretme öğrenme yaklaşımlarından özellikle hangisinin uygulanması için gereklidir? (2001 KPSS-106) A) Farklı duyu ve yetenekleri kullanarak öğrenme B) Eğitsel geziler yöntemiyle öğrenme C) Soru-yanıt. öğrenci programın uygulanması sonucunda belirli davranışları kazanacak bireydir.86 öğretim llke ve Yöntemleh 176. bilgi işlem merkezi. işteknik merkezi. gösteri merkezi. 1. s Program. Çoklu zeka kuramına göre üç boyutlu düşünme. öğretimin bireyselleştirilmesi ve tam öğrenme ilkesi temel alınmıştır. öğrencinin aktif katılımını gerektir. sınıftaki ortalama bir öğrenciyi dikkate almalı C) Çeşitli öğretim strateji. harita ve şemaları okuma hangi zeka türünün özellikleri arasındadır? (2002 KPSS-6) A) Sözel zeka B) Doğa zekası Ç) Uzamsal zeka D) Sosyal zeka E) Mantıksal-matematiksel zeka 173.Yalmzca sözel ve sayısal alanlarda değil. Bu yöntem günümüzde özellikle bilgisayar destekli öğretim ortamında farklı özellikleriyle uygulanmaktadır. açıklama yapar. dinleme merkezi. 2. spor salonu. Aşağıdakilerden hangisi "çoklu zeka kuramı"ndaki içsel zekayı geliştirmeyi amaçlayan etkinliklerden biri değildir? (2002 KPSS-21) A) B) C) D) E) Bireysel çalışma Bireysel farkları değerlendirme Bireysel okuma Bireysel sorumluluk alma Bireysel hedefler oluşturma 175. müzik. gerektiğinde ipucu. Program içeriğin planıdır Araç hizmeti sunmaya yarayan yardımcıdır 3. B) Ders işlerken. dönüt. bireysel hız ilkeleri uygulanır. 6 Küçük adımlar.araç ve öğrenci üç temel öğedir. başarı. bireysel farklılıklar. Programlı öğretimin ilkeleri. düzeltmeler yardımıyla doğruyu bulmaya çalışırlar.2 öğrenciler öğretmenin rehberliğinde işlenen konuyu inceler. bilimsel araştırma merkezi. • Küçük adımlar ilkesi • öğrenmeye etkin katılım ilkesi • Sonuç hakkında anında bilgi alma ilkesi • Bireysel hıza göre ilerleme ilkesi • Doğru cevaplar ilkesi Bireylere kazandırılacak bilgi miktarının hızla artması.3 Skinner'in geliştirdiği öğretme tekniğidir. duyuşsal ve psikomotor özellikleri olan öğrenciler için öğretim sürecini nası! düzenlemelidir? (2002 KPSS-23) A) Her öğrenci için ayrı bir program hazırlamalı PROGRAMLI ÖĞRETİM (Skinner) Bireyin kendi kendine öğrenmesini esas alan ve içeriğin öğrenilebilecek küçük parçalara ayrılarak belirli bir sıra ve düzen içinde bireye sunulduğu ve öğrenildikçe yeni bir bilgi parçasma geçmenin esas olduğu bir öğretim yöntemidir. müzik odası.Öğretmen birbirinden farklı bilişsel. spor. dans. güzel sanatlar merkezi. 6 öğretimin bireylerin hızına göre düzenlenmesi esasına dayanır. Bir okulda. okulun değişik yerlerinde şu merkezler (köşeler) kurulmuştur. yöntem ve tekniklerinden » yararlanmalı D) Her öğrenci için ayrı bir öğretim et kinliği hazırlamalı E) öğrencilere. A) Sosyal öğrenme kuramı B) öğrenmede bilgiyi işleme kuramı C) Bireyselleştirilmiş öğretinaJturamı D) Çoklu zeka kuramı E) Tam öğrenme kuramı . anında düzeltme. etkin katılım. Böylece en az hata yapılarak öğrenme gerçekleştirilir. kalabalık sınıflar. pekiştirmenin kalabalık sınıflarda her öğrenciye verilmemesi vb. v' Davranışçı öğrenme ekolünün okul iklimine uygulanmasıdır. kademeli ilerleme. kütüphane. yardımlaşma sorumluluğunu vermeli 174.
Bu yönetimi kullanan bir öğretmen. içeriğin küçük parçalar halinde verilmesinin en önemli nedeni bireyin ilerleyişini yönetecek şekilde organize edilmesidir. öğrenilen bir bilgiyi yeni bir duruma çevirme ve uygulama önemlidir. Merak uyandırma ve planlama Araştırma_ve keşfetme ve derinleştirme Paylaşma ve yaşantıya 178. açtklamalar yaptıkları. Öğrencilerin sahip olabileceği kavram yanılgılarını araştırıp ortaya çıkararak öğrenmenin zayıf bir temel üzerine yapılanmamasını sağlar. Programlı öğretimin sınırlılıkları. değil. öğrencilerin ne bildiğini anlayabilmek amacıyla onların etkinlikler yapmasını sağlar. Sınıfta öğrencilere bilgiler kolaylıkla öğrenilebilecei^ basamaklara bölünür ve öğrencilerin bunları basitten karmaşığa öğrenmeleri sağlanır. Şilgiyi temelden kurmava davanı r. Programlı öğretimde. Öğrenenin deneyim kazanmasına ve onun bu deneyimlerini düşünmesine dayanır.eye yöneltme söz konusudur. YAPILANDIRMACILIK Yapılandırmacılık temelde öğrenme kuramı değildir. bütünleştirm.Öğretim Ilke ve Yöntemleh 87 sorunlar programlı öğretimle bireyselleştirilmiş eğitimi zorunlu kılmaktadır. Öâretmenin pörev '. üzerinde düşünecekleri somut yaşantılar kazandınlmaya çalışıhr/ öğrencileri buluşa yöneltecek sorular soruluy Kazandıkları somut yaşantılar üzerinde düşünmeleri sağlamp/ öğrendiklerini birleştirip. Piaget'nin zihinsel gelişim kuramına dayanır.Öğrencilerin. . gerekli ipucu ve dönütler yardımıyla doğruyu bulmaya çalıştıkları öğrenme yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-21) A) B) C) D) E) Buluş yolu stratejisi Sunuş yolu stratejisi Programlandırılmış öğretim işbirliğine dayalı öğretim Yapılandırınacı öğretim Öğretim aşamasında öğretmen öğrencilerin konu hakkında ne bildiklerini ortaya çıkarır. öğretmenin rehberliğinde islenen konuyla ilgili örnekleri inceledikleri. 177. öğrencilerin öğrenm pigrinj V s 176. s Materyalin hazırlanması uzmanlık gerektiren zor bir iştir s Materyal iyi hazırlanmamışsa öğrenciler için sıkıcı olabilir s Okul öğrenmelerinde kazandırılmak istenen tüm davranışların adım adım öğretilmesi her zaman mümkün değildir S Üst düzey ve karmaşık davranışların öğrenilmesi programlı materyallerle zordur. Yeni öğrenilen bilgiye derinden nüfuz edebilme önemlidir. programlı öğretimin hangi ilkesinin temele alındığı söylenebilir? (2003 KPSS-1) A) Bireysel hız B) Etkin katılım Ç) Küçük adımlar D) Anmda düzeltme E) Başarı Öğrenme ortamında öğrenci aktiftirv' Düşünme biçimlerinin değerlendirilmesu hedeflenir Problem çözme üzerine odaklanıjır/' öğrencilere. Yapılandırmacı yaklaşıma göre öğrenmenin gerçekleşmesi için öğrenme süreci aşağıdaki basamakları içerir. aşağıdaki ilkelerden hangisini uygulamaya çalışmaktadır? (2001 KPSS-61) B) C) D) E) Bireysel hız Etkin katılım Küçük adımlar Beyin fırtınası Oranlı pekiştirme uygulama Yapılandırmacılıkta bilginin ezbere alınması değil bilginin transferi ve yeniden kurulması söz konusudur. Bu açıklamaya dayalı olarak. Öğrencilerin konu hakkında ne bilmek istediklerini de cevabını bilmeyi istedikleri soruları düşünmelerini ve sormalarını ister. Aşağıda Demirel 1 tarafından aktarılan geleneksel sınıf ve yapılandırmacı sınıf karşılaştırması verilmiştir.
öğretmenler. Öğrenciler bireysel olarak çalışır. öğrenciler yaşamla ilgili kuramları oluşturmaya katkı getiren düşünürler olarak görülür. öğretmenler tarafından içi doldurulan bir boşluk gibi algılanır. Piaget'nin zihinsel gelişim kuramına dayalıdır. onların buluşa yöneltecek sorular C) öğrencilere. öğretim ile birlikte yapılır ve öğrencilerin sergiledikleri işlere ve tümel değertendirmeye dönüktür. gerçeğinde bir yorum sorunu olduğu öğrencilerle paylaşılmalıdır. öğrenci ilgileri öğretimin merkezinde olmalıdır. öğretmekle değil. etkinlikler sonunda * öğreneceklerini baştan söyleme ne D) öğrencileri. deneyimlerini düşünmesine dayanır. öğrendiklerini birleştirip yönetme . öğretmenler. öğrencilerin derslerde gecen temel kavramları anlayıp anlamadıklarını temele alır. Eğitim programı tûmevarım yolla ve temci becerilere ağırlık verjlerek işlenir. Öarenciler aruDİar halinde çalışır. 181. öğrencilerin öğrendikleri bilgilerin geçerliliği için doğru yanıtları araşttrır. Öğretmenin görevi. 179. önceden belirienmişsabit programların uygulanması esastır. öğrenenin deneyim kazanmasına ve onun bu II. Yukandaki özelliklen barmdıran Öğretme öğrenme yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-62) A) Çoklu zekâ kuramı B) Eleştirel düşünme Ç) Yapılandırmacılık D) Yaşam boyu öğrenme E) Seviye grupları uygulaması 180.. II. Program etkinliklerinde ağırlık daha çok birinci elden elde edilen veriler ve kullanılan materyaller üzerindedir. Öğretmenler öğrencilere çevre ayarlaması yapan ve onlarla etkileşim içinde olan kişilerdir. öğretimden ayrı olarak öğrenci öğrenmeleıini kontrol etmek için yapılır ve genellikle de testlerle ölçülür. Program. Değertendirme. Verilenlerden hangisi.88 Geleneksel sınıf öğretim İlke ve Yöntemleri Bilgiyi yapılandıran sınıf Eğitim programı tümdenaelim voluvla ve temel kavramlara ağırlık verilerek işlenir öğrenci sorunlanna göre program yönlendirilir. üzerine yaşantılar kazandırma sorma düşünecekleri somut B) öğrenciler. öğretmenler öğrencilerini belirli bir programa göre hazırlanmış geleneksel sıkıcı eğitim ortamından kurtarmalıdır. Değerlendirme. kazandırdıkları somut yaşantılar üzerinde düşündürme E) öğrencileri. Bu sayede fikirleri yeniden formülize etmek. öğrencilerin öğrenmelerini sağlamaktır. yapılandırmacı öğrenme kuramının öğretme davranışlarından biri değildir? (2002 KPSS-18) A) öğrencilere. ilişkileri kurmak ve belirli sonuçlara ulaşmak mümkün olur. I. Bunların yanında dünyanın karmaşık bir yer olduğu. Aşağıdakilerden hangisi yapılandırrçıacı yaklaşımın (constructivism) kullanıldığı öğretim etkinliğinin Özelliklerinden biri değildir? (2003 KPSS-22) A) öğrenme ortamında durumdadır öğrenci etkin B) Konu merkezli bir yapı hakimdir C) ilk kaynaklara ulaşılmak hedeftir D) Düşünme biçimlerinin temel alınır değerlendirilmesi E) Problem çözme üzerine odaklanılır Yapılandırmacılık yaklaşımında sınıf ortamı öğrencilere sınırsız olanaklar sunmalıdır.
Bu bilgiler eskilerle yeni bilgiler arasında köprü kurulmasını sağlar. Öğretilecek konu aşamalı bir biçimde ayrıntılaştırılmalı. Bundan dolayı. bu bilgiyle bütünleşerek anlam kazandıracak olan organize edici bilgilere gereksinim vardır. Öğretim adım adım ilerler ve ders ön organize edicilerle başlar. olgular. yeni bilgilerin öğretilmesine geçmeden önce. fıkirler bireye sunulur. Ausubel'in öğretim sürecine katkıları şu başlıklar altında özetlenebilir. önce temel bilgiler. öğrenci ve öğretmen arasındaki iletişim önemlidir. • Öğrenciye sunulan materyallerin onun için anlamlı olması sağlanmalıdır. ilke ve kavramlar öğrenciye sunulur ve öğrenci tarafından örgütlenerek. Buluş yoluyla öğretme stratejisi 3. yenilerin birleştirilmesiyle sağlanır. öğretimin düzenlenmesi sırasında bazı koşulların yerine getirilmesi gerekir. s Kavramlar. örgütleyici bir kavram ya da ilke. Ausubel'e göre öğrenme yeni bilgilerin öğrenilmesi bilişsel yapıda var olan bilgiyle birleşerek anlam kazanması halinde gerçekleşmektedir. Başlangıç sunusunu öğretmen yapar arkasından öğrenciler fikirlerini açıklarlar. Kavram haritalannın kullanım amaçları. Öğrencilerin kendi görüşleri ve tartışma olanakları da. Dersin ya da ünitenin başında verilebilecek özet bilgiler. resim ve grafiklerin anlatımla desteklenmesi gerekir. Bu strateji ile bilgiler. Ömekler önemlidir. konunun kavramsal ve örgütleyici birtanıtımı yapılmalıdır. Öğrenmede bol örneklerin. s Olaylar zinciri v Balık kılçığı s örümcek ağı s Kümeleme s Döngü s Karşılasştırma s Hikaye formu s S s s s s Anlamlı öğrenmeyi sağlayabilmek için. birey bunları alır. Öğrenci kendi ihtiyaçlarını karşılayan. Sunuş yoluyla öğretim stratejisinin temel görevi farklı örneklerle konuları öğrencüere açıklamaktır. Tümdengelim yaklaşımına dayandığı için önce genet kavramlar sonra bu kavramların kapsamındaki özel ve dar kavramlar sunulur. sonra ayrıntılar verilmelidir. Yeni öğrenmeye geçmeden önce öncekilerin tam olarak öğretilmesi gerekir. ilkeler. Sözel örneklerin yanında resim. stratejisi SUNUŞ YOLUYLA ÖĞRETME STRATEJİSİ Bilişsel yaklaşımı temele alan bir stratejidir ve AusubeL tarafından geliştirilmiştir. bunların her biri örgütleyici olabilir. konunun yaşatılarak. öğrenciöğrenci arasında uzlaşmalı birleşme önemlidir. •s Öğrenmede önce soyut kavramlar açıklanmalı. ^ s s s Belirli fikirleri üretmek (beyin fırtınası) Karmaşık bir yapıyı düzenlemek (uzun metinler) Karmaşık fikirleri iletmek Eski ve yeni bilgileri birleştirerek öğrenmeye yardımcı olmak s Anlamayı ve yanlış anlamayı ortaya çıkarabilmek Kavram haritalan değişik biçimlerde kullanılmaktadır. pekiştirilmesinde etkili olur. şema. Anlamlı öğrenme eski öğrenilenlerle. Bu nedenle geliştirdiği model. Kavram haritaları anlamlı öğrenme için kullanılan bir tekniktir. Aynı şekilde anlamlı öğrenme de Ausubel tarafından geliştirilmiştir. s Örgütleyici bilgiler çok önemlidir. kendi işine yarayacağını düşündüğü bilgileri anlamlı bulur. Kavram Haritası: Birtakım kavramları ya da bilgi bütününü grafıksel gösterimlerden yararlanarak ilişkilendirme tekniğidir. ilişkilendirilerek anlamlaştırılarak algılanır. şemalar. Öğrenme sürecinde öğretmen-öğrenci. Bu örgütleme biçimine açıklayıcı örgütleyici de denir. konu başlıklarının listesi. . s öğrenmenin anlamlı olması için bilginin mutlaka birey tarafından bulunması gerekmez. çeşitli görsel araçların. Sunuş yoluyla öğretme stratejisi 2. sonra somut kavramlara geçilmelidir. Konuyla ilgili öğrencinin en küçük bilgi deney ya da yaşantısı değerlendirilmelidir. şema ve diğer görsel örnekler olabitir. Araştırma-inceleme yoluyla öğretme (problem çözme) s Problem çözüm formatı s Venn şeması Antamlı Öğrenme:. sunuş yoluyla öğretim olarak adlandırılmaktadır. Bu tür örgütleme biçimine karşılaştırıcı örgütleme denir.Öğretim İlke ve Yöntemleri 89 BÖLUM 2 ÖĞRETİM STRATEJİLERİ Belli başlı öğretim stratejileri şunlardır: 1. Konunun sunulmasına geçmeden önce. Genellikle bilgi basamağındaki davranışların kazandmlması amacıyla kullanılır. Çoğunlukla kavramlar ve kavramlar arasındaki ilişkileri anlatmada kullanılır.
bireyin daha önce hiç karşılaşmadığı bir konu hakkında ön bilgi edinmesini sağlayan örgütleyicilerdir. Bu örgütleyiciler yeni öğrenilecek materyal göreli olarak bilindik ise ve ön bilgiler ile ilişkili ise kullanılır j Öğrenme Basamakları (Ausubel) I. 3. hatırlamasını sağlama 183.Sunuş yolu stratejisinde öğretmenin temel görevi nedir? (2003 KPSS-18) A) Öğrenciler sevketmek etmek araştırma ve incelemeye B) Sorunların çözümünde öğrencilere rehberlik C) Öğrencilerin doğruyu bulmaları için yönlendirmek D) öğrencileri işbirlikli çalınmalara özendirmek E) Farklı ömeklerle konulan öğrencilere **" açıklamak 184.Dönüt sağlama 8. aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-78) A) B) C) D) E) Buluş yoluyla öğrenme Tanı öğrenme Yapılandırmacılık (constructivism) Anlamlı öğrenme Çoklu zekâ kuramı • öğrencinin anlamlı öğrenmeye niyetli olması gerekir.öğrenciler konuyu keşfedince işlem bitirilebilir. öğretmenler sunuş yoluyla öğretimi kullanırken.Performansı değerlendirme 9. Örgütleyici Bilgiler Sunuş yoluyla öğretim modelinde en önemli kavramlardan biri örgütleyicilerdir. Bu öğretmen bu amacına aşağıdakilerden hangisiyle kolaylıkla ulaşabilir? (2001 KPSS-44) A) B) Kavramların farklı dillerde karşılığını bulmak Kavram ağı oluşturmak C) Kavramların tanımlarını yazmak D) Kavramları örnek olan ve olmayan olay. sunulacak malzemenin özelliğine göre ikiye ayrılır. Öğretme öğrenme durumlarında kavram haritalarını en cok kullanıldıaı kuram. öğrenilecek materyalle ilgili ön bilgilere sahip olmalıdır. Açıklayıcı Örgütleyiciler: Bunlar. s Dersi önemli konuları toparlayarak bitirmelidir.öğretmenin örnekleri açıklaması 3. örgütleyicilerin.öğrencilerin tanımlamalarıjlişkileri.Hatırlama ve transferi güçlendirme 182.Performansı ortaya çıkarma (öğrencinin davranışı göstermesini sağlama) 7. s öğretimi ses tonu. Yeni gelen bilgiler bireyin önceden sahip olduğu bilişsel yapılarla ilişkilendirilerek anlamlı hale gelir. s Bütün öğrencilerin anlayabileceği bir dil kullanmalıdır.öğrencilerin yeni örnekler vermesi Yukarıdaki basamakların izlenmesi koşul değildir.özellikleri yada ilkeleri vurgulamaları 9. Karşılaştırıcı Örgütleyiciler: Öğrencinin yeni gelen bilgileri daha önceki bilgilerle karşılaştırmasını sağlayan örgütleyicilerdir. örgütleyiciler. Herhangi bir konu ile ilgili ön öğrenmenin yeterli olmadığı ve konunun yeni öğrenilmeye başlandığı durumlarda sunuş yokuyla öğretim.Öğretmenin örnekler sunması 2.Uyarıcı materyali sunma (yeni öğrenmelerle ilgili) ö. Bir kavramı derinlemesine inceletmek isteyen bir öğretmen.öğrencilerin zıt örnekleri karşılaştırması 7. öğrenmeyi daha etkili olarak sağlamaktadır. Bilgi örgütlenir.Öğretmenin ve öğrencilerin teşhis ettiği özelliklerijlişkileri yada ilkeleri vurgulaması 8. kavramla ilişkili olan bütün çalışmaları kullanmaktadır.öğretmenin ek örnekleri ve örnek olmayan durumları sunması 6. Sunuş Yoluyla Öğrenme Adımları Şöyle Listelenebilir: IDikkati çekme 2. öğrenilecek bilginin sunulmasından önce verilmesi gerekir.90 • öğretim ilke ve Yöntemleh öğrenci. Örgütleyiciler.öğrenciyi hedeften haberdar etme. fıkirleri en somut yollarla. jest ve mimiklerle desteklemelidir.öğrencilerin ek örnekleri açıklaması ve örneklerle karşılaştırması 5.öğretmenin ek örnek vermesi 4. öğrencinin çok sayıda duyu organını harekete geçirecek biçimde sunmaları gerekmektedir. s öğrencileri hedeften haberdar etmelidir. Aksi takdirde öğrenci ezberleme yolunu seçecektir.öğrenme rehberi sağlama ö.ön koşul öğrenmelerin hatırlanmasını sağlama 4. öğrencilerin yeni gelen bilgiler ile hali hazırda sahip oldukları bilgiler arasında köprü kurmalarını sağlayan bilgilerdir. Öğretmen. durum ""*■ veya nesneleri bulmak E) Kavramların somutluk ve soyutluk derecesini incelemek .
Buluş yoluyla öğrenmenin önemli özelliklerinden biri verilen örneklerdeki benzerlik ve farklılıklar incelenerek ilke ve genellemelere ulaşmasının sağlanmasıdır. Bu nedenle öğretim faaliyetlerinin düzenlenmesinde bilgiler gelişim döneminin özelliklerine uygun olarak sunulmalıdır. 3. ilkeler. birey bilişsel gelişim sırasında eylemsel. Bu dönemde çocuk. Bir öğretmen öğrencilerine. somut yaşantı geçirmeden yeni modeller geliştirebilir. 5 sayılarının 513-925 şekilde gruplana^ileceğini belirtiyor. bilgiler doğrudan doğruya nesnelerle ilişki kurularak kazanılır. okulda temel yapının öğrenilmesinde en iyi yolun. semboliğe doğru düzenlenmesi gerekir. sayıları gruplayarak daha kolay ve çabuk ezberleyebileceklerini söylüyor ve bir örnek gösteriyor 5.Öğretim Ilke ve Yöntemleri 91 185. D) Sunuşunu ses tonu değişiklikleri. Öğrencilerin bu örnekler ve yaşantılar üzerinde düşünerek verilen duruma bir açıklama getirmeleri. kavram ve ilkeler arasındaki ilişkiler konunun yapısını oluşturur. Bu amaçla öğretmen öğrencilere çok fazla örnek sunmalıdır. analiz ve değerlendirme basamağı ile Duyuşsal alanın tepkide bulunma ve değer verme basamaklarında davranış değişikliği gerçekleştirmek için kullanılır. başarılı olma ve birlikte çalışmadır. Böylece öğrencilerden öğrendiklerini gerekçelerle açıklama imkanı sağlanmış olur. s Bruner e göre öğrenciler konunun temel yapısını tümevarım yoluyla keşfederler. şema. s Öğrenciler öğrenme sürecine aktif olarak katılmalıdır. • İmgesel dönemde bireyin belleğindeki modeller daha çok görsel imgelerle oluşur. Öğretmen bu önerisivle. s Konunun temel yapısı basit bir şekil. Öğretimin amacı öğrencilere konunun temel yapısını kavratmaktır. inceleyerek genel yapıyı keşfedBr. Sunuş yoluyla etkili bir öğretim yapmak isteyen öğretmen. BULUŞ YOLUYLA ÖĞRETME STRATEJİSİ Bilişsel yaklaşımı temel alarak BrunerMarafından geliştirilen bu modelde öğretmen öğrenciler&O^etîT ömekler sunarak onların yaşantılar geçirmelerini sağlar. ^Öğrenme en genel kavramla başlamah. Tümevarım yaklaşımı sezgisel düşünmeyi gerektirir. ilkeler kümesi ya da formül ile ifade edilebilir. Öğretim kuramında önemle üzerinde durulan özelliklerden biri öğrenilecek konunun yapısıdır. önemli kısımları toplayarak bitirme • Evlemsel dönemde. öğrencilerin temel yapıyı kendi kendilerine bulması olduğunu öne sürmektedir. Bu açıdan problem çözmedir. s Öğrenciyi harekete geçiren en önemli güdü merak. Belli bir alanla ilgili temel fikirler. 186. 9. 2. yöntemler. Birey semboller kullanarak. Sorunun temel yapısını örneklerden yola çıkarak öğrencilerin bulması sağlanır. Bruner. ilke ve genellemelere varmaları amaçlanır. öğrencilerine hangi konuda yardımcı olmaya çalışmaktadır? (2001 KPSS-62) A) B) C) Zekayı geliştirme Hatırda tutmayı kolaylaştırma/ E) Kavram geliştirme Sunuş yoluyla öğrenmeyi sağlama Öğrencileri farklı alanlar-da kullanma • Sembolik dönemde ise dil ve semboller önem kazanır. Bu yaklaşıma örnek-kural yöntemi de denir. . yaşayarak öğrenir. 1. Bruner'e göre. duyu organlarının tümünü kullanarak. Öğrenci örneklerdeki benzerlik ve farklılıkları gözleyerek. soruna çözüm önermeleri. aşağıdakilerden hanisinden kaçınmalıdır? (2001 KPSS-60) A) Sunuşunda bütün öğrencilerin anlayabileceği bir dil kullanma B) Sadece düz anlatım tekniğini kullanarak ^ konunun bütün boyutlarını açıklama C) öğrencileri neleri bilgilendirme öğrenecekleri konusunda Bilişsel alanın Kavrama. kavramlar. Bu nedenle öğretimde resim ve fotoğraflardan yararlanılabilir. imgesel ve sembolik olmak üzere üç farklı biçimde bilgi edinir. Bunun için genelden özele ve tümevarım kullanılır. özel kavramlar bu genel kavramı n altı nda örgütlenmelidir. Bir tür problem çözmedir. öğrenmenin sağlanması için yeni bilgilerin eylemselden. Böylece öğretmen öğrencilerin bildiklerinden hareketle verilen örnek üzerinde adım adım incelemeler yaptırarak yeni bir kuralı bulmalarını sağlar. Bu nedenle kuramının adı buluş yoluyla öğrenmedir. jest ve mimiklerle destekleme E) Sunuşunu. Sezgisel düşünce öğrencilerin karşılaştığı yeni bir durumla ilgili dönenceler kurmalarını ve bu dönenceleri sınamalarını sağlar.
Buluş yoluyla öğrenmede öğretmen. öğretmenin görevi öğrenciye rehberlik etmektir. Buluş Yoluyla Listelenebilir: Öğrenme Adımları Şöyle tarafından öğrenciye sunulurken.) "ilköğretim okulundaki bir matematik dersinde. fen bilimleri ve dil öğretiminde etkili olarak kullanılabilecek bir stratejidir. yolu stratejisi zaman açısından önemlidir 188. Dıştan verilen pekiştireçlerden çok.öğretmenin örnekler sunması 2. buluş yoluyla öğretimde öğretmen tanımlamaları. Öğrencilerin yeni örnekler vermesi Sunuş ve buluş yoluyla öğretimin yapılacağı derslerin planlanma aşamaları birbirine benzemekle beraber uygulama aşaması tamamen farklılık gösterir. resim ve şemalarla. kavramları. öğrenmede pekiştireçler önemli rol oynamaktadır. bilgiyi analiz etmeye uygulamaya. içsel pekiştireçler üzerinde durulmaktadır.öğrencilerin zıt örnekleri karşılaştırması 7." Öğretmen: Tahtaya kim paralel kenar çizmek ister. ilkeleri. Öğrenme esnek ve buluş yoluyla olmalıdır. Buluş yoluyla öğrenmenin en önemli üstünlüğü öğrencinin merak güdüsünü uyandırması ve güdülenmişlik düzeyini cevapları buluncaya kadar. Sunuş yoluyla öğretimde tanımlamalar. Buluş yoluyla öğrenme özellikle matematik. fikirler arasındaki temel ilişkileri. sezgisel düşünmeleri için teşvik edilmelidir. soruna çözüm önermeleri. genellemelere varmaları yaklaşımıdır? (2002 KPSS-20) A) B) C) D) E) Buluş yoluyla öğrenme öğretimde proje yönetimi Bireyselleştirilmiş öğretim Sunuş yoluyla öğretim Tam öğrenme I.öğrencilerin örnekleri açıklaması 3. paralel kenarın alanı ile ilgili olarak öğretmen ve öğreniciler arasında şöyle bir etkileşim gözleniyor. Ayrıca. • öğrencilerin sözel ipuçları. öğretmen sorular sorarak öğrencilerin kendilerine sağlanan verileri analiz etmelerini.öğrencilerin tanımlamaları. (bir süre bekler) Ali sen kalkar mısın? Ali: (Ali çizer) öğretmenim çizdim. ellerindeki somut bilginin gerisindeki ilkeleri. kavramlar arasındaki ilişkileri görmeleri sağlanmalıdır. öğretmenin ek örnekler vermesi 4. çalışmalarını sürdürebilmesidir. Sunuş yolu stratejisi ile buluş yolu stratejisi arasındaki en önemli fark aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-19) A) Buluş yolu belirlenir stratejisinde hedefler önce B) Sunuş yolu stratejisinde öğrenci katılımı ^ sağlanır fc\ Sunuş yolu stratejisi öğretmen merkezlidir D) Buluş yolu stratejisinde amaç öğrenmeyi sağlamaktır E) Sunuş. • öğrenciler. • öğrencilere öğretilecek kavramla ilgili örnekler ve örnek olmayanlar birlikte verilmelidir. Eğer öğrenci bir kavramı.öğretmenin Örnek olmayan durumlar sunması 6. çözümlemeleri bulmasını sağlar 187. öğrenciler bilgiyi alıp özümlemekten çok. Bir diğer üstünlüğü de öğrencileri bağımsız olarak problem çözmeye yönlendirmesidir. ilişkileri ya da ilkeleri vurgulaması 8. ilkeyi bulmaya. • öğrenciler. sentez yapmaya zorlanmaktadır.. ilkeler öğretmen (189-191 soruları aşağıdaki örnek öğretim etkinliğine göre cevaplayınız. örnekleri sunar. özellikleri keşfedinceye kadar örneklerle çalışır. Buluş Yoluyla Öğretimin Sınıfta Uygulanması Buluş yoluyla öğretim kuramı sınıfta kullanılırken bazı etkinliklere yer verilmesi gerekir. Aşağıdakilerden hangisi öğretme-öğrenme sürecinde öğrencilere belli yaşantılar kazandırılıp öğrencilerden bu yaşantıları üzerinde düşünerek verilen duruma bir açıklama getirmeleri. öğrencilerin ek örnekleri açıklaması ve ilk örneklerle karşılaştırılması 5. temel kavram ya da ilkeyi bulabilmeleri için sorularla yönlendirilmelidir. genellemeieri öğrencilerin bulması için rehberiik eder. problem çözmeye uğraşıyorsa. Buna kılavuzlanmış buluş yolu da denir. . Öğrenci konunun yapısını. öğrenciye zaman verilerek ve gerektiğinde ipuçları sağlanarak öğrencinin problemi kendi kendine çözmesi sağlanmalıdır.92 öğretim Ilke ve Yöntemleri Buluş yoluyla öğrenme yaklaşımında.
Öğretmenin öğrencilerden verdiği bir konu ile ilgili değişik kaynaklardan bilgi toplamalarını sağlaması. öğretmen öğrenciyi araştırmaya. C) Cevap verebilmeleri için öğrencilere zaman tanınabilir öğretmen: Kenar uzunluklarını isimlendirir misiniz? (bir süre bekler) Evet Çiğdem. Bu örnek için aşağıdaki önerilerden hangisine uyulması durumunda öğretimin etkisi en aza iner? A) Her sorunun sınıftaki gönüllü öğrenciler tarafından ayrı ayrı yanıtlaması istenir B) Öğrencilerin tahtaya gelme yerine oldukları yerden konuşmaları istenebilir. bu dikdörtgenin alanını nasıl buluruz? Hatırlayın (bir süre bekler) Evet Suat sen cevaplayabilir misin? Suat: Taban uzunluğu ile yüksekliği çarparız. öğretmen: Evet arkadaşlar paralel kenarın alanı taban uzunluğu ile yüksekliğin çarpımına eşittir. Araştırma yoluyla öğretim modellerinde öğrenci kendi gayretleriyle öğrenir. Yukarıdaki ders uygulaması içerisinde öğretmen hangi yöntem ya da yaklaşıma yer vermiştir? A) B) C) D) E) örnek verme Sınıftartışması Buluş yoluyla Problem çözme Sunuş yoluyla öğretim 190. Aşağıdakilerden hangisi buluş yoluyla öğrenme yaklaşımını uygulamaya çalışan bir öğretmenîn yapmaması gereken bir davranıştır? (2001 KPSS107) A) Konuyu değişik ömeklerle açıklamak B) Öğrencilerin dikkatini anlatacağı konu üzerinde toplamak C) öğrencileri. Fakat. Modelde öğrenci etkinlikleri ön plandadır. ev ödevleri. Demek ki paralel kenarın alanını taban uzunluğu ile yüksekliği çarparak bulabiliriz. Devvey tarafından geliştirilmiştir. D) Her öğrencinin.Öğretim İlke ve Yöntemleri 93 Öğretmen: Bu paralel kenarı dikdörtgene çevirebilir misin? Nasıl çevirebiliriz? (bir süre bekler) Evet Hülya sen cevap verebilir misin? Hülya: Sol taraftaki üçgeni sağ tarafa taşırız 191. Birçok yazar araştırma yoluyla öğretim 189. Bu öğretim sürecinde aşağıdakilerden hangisine ver veritmemiştir? A) B) C) Kavramlar arasında ilişki kurma öğrenci katılımını sağlama öğrenciye düşünme süresi verme Varılacak noktayı söyleme öğreniciyi sorularla yönlendirme . sen tahtada gösterebiür misin? Çiğdem tahtaya aşağıdaki işlemi yapar. düşünme yararlanmaya özendirmek D) Ulaşılması ** söylemek gereken sonucu süreçlerinden öğrencilere gerekçeleriyle E) Öğrencilerden. incelemeye yönlendirir. Problem çözme basamaklarıni kullanır. kağıttan paralel kenar kesip bunun üzerinde çalışması sağlanabilir E) Paralel kenarın alanının nasıl ^ öğrencilere önceden söylenebilir bulunacağı Öğretmen. (2001 KPSS57-59) 192. öğrenilenleri açıklamalarını istemek ARAŞTIRMA-İNCELEME YOLUYLA ÖĞRETME STRATEJİSİ J. olayı değişik boyutlarıyla ele almalannı. öğrenilmiş bir ilkenin doğrulanması için yaptırılan laboratuar deneyleri kendi başma araştırma yöntemini oluşturmaz. bunlar arasındaki ilişkileri belirleyip sonuca ulaşmalarını sağlamasıdır. Bu doğrultuda öğretimde yöntem olarak problem çözme yöntemi kullanılır. Öğretmen: Peki bu dikdörtgenin alanı yanı zamanda hangi şeklin alanı olur? (bir süre bekler) Deniz sen söyler misin? Deniz: Paralel kenarın. Bu durumda öğrenci olayın değişik boyutlarını ve bu boyutlar arasındaki bağlantıları ortaya koyarsa en üst düzeyde öğrenme gerçekleşmiş olur. daha önce öğrenilmiş bir konunun pekiştirilmesi için yaptırılan uygulamalar.
alternatif çözümler üretebilen bir yeteneğe sahiptir. 2. Aynı zamanda öğrencilerin bireysel ihtiyaçlarını karşılamada önemli rol oynar. Bu yeteneklere sahip öğrencinin hem motivasyonu hem de başarma güdüsü yüksektir. toplumu yakından ilgilendiren bir olayla ilgili olarak dergi ve gazetelerde yer alan köşe yazısı. Bu durumda.öğretme için gerekli şartlardan biri öğrencinin başarı güdüsüdür. sonuca varma. öğrencinin güdülenmislik düzeyi: Güdülenmeyi etkileyen kişisel faktörleri dört grupta toplayabiliriz. bunları öğrencilerine vermiş. yazı. içinde yaşadığı kültürel koşullar v. Karşılaşabileceği sorunlar karşısında neler yapabileceğini bilen. s Uyarılma (kaygı) s ihtiyaçlar (başarı ihtiyacı) s inançlar s Amaçlar öğrenmeye isteklilik ne kadar çok ise öğrenmede o kadar iyi olacaktır. Öğrenmeye ilişkin motivasyonu yüksektir. Bu nedenle öğrenci öğrenmeye ihtivac duvmalı aynı zamanda kendisine olan özpüveni yerinde olmalıdır.94 stratejisindeki öğrenci etkinliklerinin davranışlardan oluştuğunda birleşirler: 1. 4. resim . sorunları çözerken soruna bilimsel yaklaşabilen. Başarısızlıklarının nedenlerini dışarıda aramazlar (içsel güdüleme). öğrenme problemlerini geçiştirme eğilimindedirler. genel yeteneği. Verileri düzenleme ve yorumlama. ûğrencinin cesitli özellikleri: kişilik özellikleri. şeklinde gruplayan E) Olayın değişik boyutlarını ve bu boyutlar arasındaki bağlantıian ortaya koyan 2. Toplanan bilgilerin yorumlarından genellemelere gitme. 193. onlardan bu olayı değişik boyutlarıyla ele alıp bunlar arasındaki ilişkileri belirleyerek sonucu sınıfa sunmalarını istemiştir. Etkin bir öğretimde öğrenci aktif durumdadır. toplamış. sorunu sezme. 3. aşağıdakilerden hangisini yapan öğrenci daha üst düzeyde bir bilişsel davranış göstermiştir? (2001 KPSS-104) A) Olayın başlangıcını yine olayı görenlerin ağzından belirten sunan B) Olaya ilişkin yazılanların bir listesini hatırlayarak C) Olayda kimlerin rol aldığmı ve neler yaptıklarını sıralayan D) Olayla ilgili malzemeyi. içinde yaşadığı toplum. Etkili öğrenme. önceden Problem durumunu algılama. 3. Herkesin herşeyi başaramayacağı anlayışına sahiptirler. öğrencilerde ilgi ve merak uyandırarak öğrenme isteğini artırır. Başarı güdüsü düşük öğrenciler kolay ulaşabilecekleri hedefleri seçerler.vb. gelişim düzeyi. Bu nedenle eğitim ortamı düzenlenirken. öğretim llke ve Yöntemleri aşağıdaki BÖLÜM3 ÖĞRETİM İLKELERİ Öğrenci Niteliklerine İlişkin Öğrenme İlkeleri 1. problemi belirleme. Gerekli bilgileri veya verileri toplama. röportaj vb. resim. Öğrencinin geçmi$ yaşantıları öğrenme için önemlidir (önkoşul öğrenmeler). Başarısızhklarının nedenlerini dış etkenlere bağlarlar. Ulaşılan genellemeyi yazılı olarak başkalarına iletme.s onun öğrenmesini etkileyen faktörlerdir. öğrencilerin süreçten zevk almasına ve olumlu beklentiler geliştirmesine neden olur. Bir öğretmen. öğretimi düzenlerken öğrencilerin bu gibi özellikleri göz önüne alınmalıdır. sağlığı. bilgilerin ömğrenci için anlamlı olmasına öğrenmenin kalıcı izli olmasına neden olur. yaşı. . Motivasyon öğrencilerde öğrenmeyi sağlamada önemlidir. öğrencinin güdülenmesi disiplin sornnunun ortadan kalkmasına. Başarı güdüsü yüksek olan öğrenciler karşılaştıkları güçlüklerden yılmazlar.
Bu nedenle sunumlarda gerçekçi benzetmeler yaprnak önemlidir. Öğretimi düzenlemede bireysei farkları göz önüne almak önemlidir. Transfer ve genellemeler oldukça önemlidir. Öğretim Etkinliklerine İlişkin Öğrenme İlkeleri 1. Öğrencinin amaçlarına uymayan bir içerikte öğrencinin öğrenmeye güdülenmesi beklenmemelidir. sınıfın ortalama seviyesine göre düzenlenir. a) 3. öğrenme sitili birbirinden farklılık göstercbilir. Seviyeye uygunluk ilkesi. Örneğin dolaşım sistemini şehrin su şebekesine benzetmek gibi Öğrencinin mümkün oiduğunca bütün duvu organlarına hitap etmek öğrenüecek birimin somutlaşmasına ve kalıcılaşmasına önemli katkılar sağlayacaktır. 3. Bu seviyenin altındaki ve üstündeki öğrencilerin dersin dışında kalma tehlikesi vardır. zaten her şey bu ilkeye göre düzenlenecektir. Öğretimi "yıllık sınıflar sistemi" üzerine kurduğumuzda. Pekiştirilen davranışların görülme sıklığı artmaktadır. bilginin temel çerçevesini görmesine. Bu nedenle öğrencilerin transfere ve genellemeler yapabilecekleri etkinlikler düzenlenmelidir. öğrenciler kendilerine sunulan bilgileri ne kadar somutlaştırabilirlerse o kadar iyi öğreneceklerdir. Bu nedenle öğrencinin beklenen davranışı tekrar etmesi sağlanmalıdır. 6. aynı yaş grubunda da olsalar. Ders. Öğrencilere sorulacak sorular onlardan beklenen performansı gösterici nitelikte olması gerektiği gibi aynı zamanda eksik öğrenmelerini tamamlayıcı nitelikte olmalıdır. öğrencinin öğrenmesi gereken ünite yada konu kapsamı birbirini destekleyici şekilde mantıklı bir bütün oluşturacak şekilde düzenlenmeli ve organize edilmiş olmalıdır. 2. 8. özümsemesine ve ayırt etmesine. bir çok öğrenme modelinin bir arada kullanıtmasıyla etkili olacaktır. Tekrarlar öğrenmevi güçlendirmektedir. benzer ruhsai özelükler gösterecekleri varsayımma dayanır. Öğrenme ilkelerini özetlemek gerekirse. Bu nedenle sınama durumları kurulmalıdır. aynı yaş grubundaki öğrencilerin bilgi ve beceri düzeylerinin de birbirine eşit olması gerekir. 10. Çocuğa görelik (veya ögrencive görelik ) ilkesi Bu ilkeye "çocuğa uygunluk" veya öğretimi "bireyselleştirme" ilkesi de denir. öğrenimin gerçekleşmesi. Bu nedenle öğrenciye sunulacak bilgi. Anlarnlı bir şekilde öğrenilen bilgi anlamsız şekilde öğrenilen bilgiden daha kahcıdır. bir yaş grubundaki öğrenciierin aynı geüşim seviyesinde bulunacakiarı. Çocuk bir yetişkin olarak. İçerik Özellikleriyle İlgili Öğrenme İlkeleri 1. Her öğrencinin öğrenme hızı. Öğretim esnasında öğretimi ve öğrenmeyi etkileyen içsel ve dıssal faktörler göz önüne alınmalıdır. hattâ yetişkinin küçük modeli olarak düşünülmemeli. Bunun için yaparak yaşayarak öğrenme sağlanmaiıdır. 2. 1. 7. Organizmanın sahip olduğu bijgiyi korumasına yeniden yapılandırmasına. Öğretimin içeriği öğrencinin ihtiyaçları ve beklentileri ile uygun hale getirilmelidir. Davranışçı açıdan bakıldığında davranışîar sonuçlan tarafından kontro! edilir yapıian bir davranış memnuniyet verici ise yapılmaya devam eder sonuç olumsuz ise yapılma sıklığı azalacaktır. öğrencinin davranışı gerçekleştirmesi ile mümkündür. Hem davranışçı kuramlardan hem de bilişsel kuramlardan yararlanmak gerekmektedir. öğrenme. 4. her öğrencinin 5. çeşit materyallerle desteklenmelidir. bilgiyi yeniden örgütleyip genelleye bilmesine imkan vermelidir. Thorndike'ın etki kanunu. Öğrenmede somutlastırma önemiidir. b) . Bu nedenle öğrenciye verilecek oîan materyalin. kullandığı yürütücü biliş stratejisini yeniden yapılandırmasma yardımcı olur. Buradaki eğitim düzenlemelerinde gelişim ve öğrenme psikolojisinin sonuçlarına dikkat edilir. Öğrencilere sunulan bilginin somut olmasına önem verilmedir. Öğretimin bireyselleştirilmesi ilkesi. Ayrıca bu ükenin mükemmel işleyebilmesi için. 9. Bu çalışmalar içinden iki ilke çıkmıştır: öğretimde "seviyeye uygunluk" ve "öğretimin bireyseüeştirilmesi" ilkeieri. Bilişsel yaklaşıma göre ise dönüt oldukça önemlidir.Öğretim İlke ve Yöntemleri 95 öğrenilmesi gerekeler yeni ünitelere konulara geçmeden tamamlanmalıdır (hazırbulunuşluk düzeyi). Öğretim hizmetleri hem konu odakh hem de öğrenci merkezli olarak düzenlenmelidir. 4. fizyolojik ve psikolojik olarak tamamen kendine has bir birey olarak görülmelidir.
öğrencinin hayatla bağlantısını koparmayan bir yaşantı sunmalıdır. zekalarının.s. öte yandan pedagoji ve psikolojide öğrencinin aktif öğrenmesinin daha etkili olduğu kanaati ortaya çıkınca. harita. Plânsız ve metotsuz olarak yapılan dersler çok sınırlı olan öğretim zaman ve imkânlarını israf edeceği gibi. yakın köy-kasaba-bölge-ülke çevresinden uzağa ilkesi birçok derste rahatlıkla kullanılabilir ve bu ilkeye uyma. "Bilinenden bilinmevene" ilkesi Ders kitabı hazırlarken ve sınıfta ders anlatırken. şeklinde anlamayı daha kolaylaştıran unsurlarını kullanarak öğretimde açıklık ilkesine uyulmuş olur. bazı şeylerin plastik kalıplarını kullanarak. yakın aile ve okul çevresinden uzağa. Hem öğretmen öğretirken hem de öğrenci öğrenirken ekonomik ve pratik metot ve teknikler bulmalı. Açıklık ilkesi Öğrenci. grafiği. Sınıfta yapılan deneyler de. anlatım sırasında verilen ömekler hayatın içinden seçilmelidir. Bunun için de. bitki vs. okulun da öğrenci yetiştirirken tavrını değiştirmesine neden oldu. Aktivite llkesi "Ögrenci eylemi" veya "Iş ilkesi" Eski okul. oradaki öğretim de hayatın doğrudan kendisi olmalıdır. grafık. sadece öğretmenin anlattıklarını dinleyerek pasif olarak almaya çalışan bir konumda tutuyordu. ders konusu ile ilgili hayvan. film. özellikle ilkokul öğrencilerinde. Okul öğrencileri hayat için hazırladığına göre. 2. içinde yaşadığı doğayı ve toplumu her an yeniden değerlendirip değiştirmeye çalışan. oradaki gerçeklikten uzak olmayan. girişimci kişüer olarak istenmesi. sesini. "Yakından uzaga" ilkesi Öğrenciye öğretilecek bilgilerin düzenlenmesinde. ses kaydı vs. gerektiğinde eskileri doğrulayarak geliştirmek.96 öğretim Ilke ve Yöntemleri yeteneklerinin. 6. kuşları kafeste veya dondurulmuş. Bu nedenle. ilgi ve çalışma temposuna göre diğer öğrencileri rahatsız etmeden ilerlemiş olur. 4. Çocuklara öğretirken kullanılan dil. sadece yer ve yaşayış açısından değil zaman açısından da böyledir. eliyle tuttuğu gerçek eşyalar daha anlamlıdır. Hayata yakınlık ilkesi Okul ve öğretim ortamı hayattan kopuk. öğrencideki bilgi sisteminin çok daha sağlam olmasını sağlayacaktır. Yeni bilgileri eski bilgilerle karşılaştırarak. bitkileri kurutulmuş olarak. bazı olaylart fotoğraf. Eğer öğretmen sadece sözel anlatıma dayalı olarak ders işliyorsa. "Somuttan sovuta " ilkesi Çocuktaki zihin gelişimi somuttan soyuta doğru olmaktadır. Yakın zamandan uzağa. Geleneksel "öğrenme" veya "aydınlanma" okuluna karşı "iş okulu" akımları gelişti. öğrencinin o zamana kadarki bilgi ve tecrübelerinden hareket ederek. derste işlenen tüm konuları somut olarak görebilmeli. 8. Tasarruf (ekonomi ) ilkesi Her türlü eğitim-öğretim faaliyeti en az zaman. ilgi ve eğilimlerinin. fotoğrafı veya başka bir simgesi gösterilmelidir. öğrenciyi derse katmayan. oniarın soyut kavramlarla anlatılmasından daha kolay öğrenir. en az emek ve enerji sarf edilerek. Okulların ders programlarında doğa ve günlük sosya! hayatla ilgili dersler artınca. onların bireysel çalışmalarını değerlendirebilecek şekilde yapabilirsek. Bu sebeple öğretimde öğrencilere öncelikle somut şeyler öğretilmeli. ve hattâ . balıkları akvaryumda. bu mümkün olmuyorsa resmini. Ders konuları. 5. bu ilke doğrultusundaki faaliyetler olarak değerlendirilebilir. konuya ve seviyeye uygun olarak kendi tekniklerini geliştirmelidirler. gözle görüp. bu mümkün olmadığı zaman o nesne veya olayın modeli. yetenek. öğretim içten farklılaştırılmış olur ve her öğrenci kendi zeka. daha sonra soyuta ulaşılmalıdır. Oysa öğretim organizasyonunu tek tek öğrencilerle daha iyi ilgilenebilecek. modelini v. içinde yaşanılan katılımcı demokrasi ve rekabete dayalı liberal ekonomi şartları zorlayınca öğretimde aktiflik ilkesinin önemi de arttı Sınaî ve ekonomik değişiklikler sonucu yeni insanlarm hayata katılan. yapay bir ortam olmamalı. normalin altındaki ve üstündeki öğrenciler önemli zarar görecektir. oluşturulan sosyal ortam vs. çalışma istek ve gayretlerinin farklı olduğu varsayımına dayanır. Bütün öğrencileri eşit şekilde geliştirmeye çalışırsak. hayata yakın. öğrenmenin düzeyini yükseltir. Bu. görsel-işitsel olarak algılayabilmelidir. örneklerin verilmesinde. gerçek hayata yakın olmalıdır. örneklerini sınıfa getirerek. en yüksek verim elde edilecek şekilde düzenlenmelidir. algıladığı şeyleri. belki dersleri ve konuları gereği. öğrencinin anlayacağı kelime ve cümle yapıları ile son derece açık ve anlamlı bir ders işlemelidir. insan her zaman somut olarak gördüğü. istenilen düzenli bir öğrenme de sağlanamaz. hem doğal hem de sosyal olarak onun en yakın çevresinden hareket etmelidir. 3. öğretim baştan sona her yönden plânlanmalıdır. yeni bilgi ve tecrübelerin bunlar üzerine kazandırılması çok daha kolay olacaktır. öğrencileri doğrudan doğaya ve olay yerine götürüp gözlem yaptırarak. 7. Çocukların bazı ders konularını bağımsızca seçip kendine özgü tekniklerle "yaparak-yaşayarak" öğrenmesi esası getirildi. Soyut konuların öğretiminde somut konulardan faydalanılmalıdır. öğrenci mümkünse ders konusu olan eşya ve nesnelerle doğrudan karşı karşıya getirilmeli. plân.
içeriğin tutarlılığını test E) Eğitim hedefleriyle etmelidir." 196. okul B) Öğrenme sürecinin bireysel ihtiyaçları ve amaçlan karşılama düzeyi C) Öğrencinin başarısına ilişkin beklenti düzeyi B) Öğrencilerin başarısızlık nedenlerini belirlemek C) Yöneticilerin desteğini alma için yaşanan sorunu okul yönetimine bildirmelidir. D) öğrencinin derecesi öğrenme sürecinden doyum E) Kazanılan davranışların. öğretmenler için önemli sonuçlardan biri de. Öğretim hedefleri sınıflamasındaki yeri D) Kullandığı yöntem. veya bunun tersi durumlarda dengesiz. . başarı güdüsü yüksek olan bir öğrenci tarafından geneilikle sergifenen bir davranıştır? (2004 KPSS-67) A) Karşılaştığı güçlüklerden yılmama 197. olayları ve kendisine öğretilmek istenen bilgileri bilim dallarına göre sıralanmış bir halde kavrayamaz. "İlkokul çağındaki çocuk. Bir öğretmen belirti bir konunun öğrenme sürecindeki ilk öğretme öğrencilerin hedef belirli öncelikle aşağıdakilerden hangisini yapmaiıdır? (2004 KPSS-74) A) öğrenme güçlüğü yaşan öğrencileri rehberlik servisine göndermelidir için ailelerle görüşmelidir. problemleri çözmek derste öğrenilenleri kullanma' B) Ders kitabında sunulan ömekleri tekrarlama C) Öğrendiklerini başkalarına anlatma D) Derste çözülen problemlerin çözümlerini kontrol etme E) Derste tutulan notları düzenli hale getirerek deftere yazma 195. irade gibi) bakımından bir bütün olarak ele alınmalı ve her yönü dengeli olarak eğitilmelidir. hem topluma hem de kendine zararlı olabilecek insanlar yetişmiş olur. Bir öğretmen sınıfında böyle bir öğrenciyle karşılaşırsa aşağıdakilerden hangi yaklaşımı izlememelidir? (2004 KPSS-72) A) Öğrenciyi derste ikili ya da grupla çalışmaya yöneltme B) Ön koşul öğrenme eksiklerini belirlenip giderilmesi konusunda okul Rehberlik servisiyle iş birliği yapma gerektiğini aksi takdiri sınıfı tekrarlaması gerekeceğini söyleme alma C) Öğrenciye sınıfın genel düzeyine uyması D) Öğrencinin hazırbulunuşluk düzeyini dikkate E) Ilgili ön öğrenmelerdeki giderilmesi çalışmalarında işbirliğinden yararlanma eksiklikle'rin okul aile 194. teknik ve araç gereçlerde değişiklik yaparak öğretme öğrenme sürecini farklı biçimde tekrarlamalıdır. duygu. varlıkları. O. Öğrencilerin derste öğrendikleri transfer etmelerine en çok katkı getiren etkinlik aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-73) B) Hedeflerini kolay erişilebilecek olanlardan seçme C) Dış etkenlere sığınma A) Farklı D) Herkes her şeyi öğrenemez düşüncesini benimseme E) öğrenmiş gibi görünerek karşılaştığı öğrenme sorunlarını geçiştirme. Aşağıdakilerden hangisi. öğrenme güçlüğü taşıyan bir öğrenciyi sınıftaki diğer öğrencilerin öğrenme düzeyine ulaştırmaktır. Aşağıdakilerden hangisi. genel oîarak varlıkları ve olayları toptan algılama durumundadır.öğretim ilke ve Yöntemleri 97 9-Bütünlük ilkesi Çocuk bedensel ve ruhsal kuvvetler (düşünce. Etkili öğrenmenin sağlanmasında belirleyici olan etmenlerden biri öğrencinin başarı güdüsünün yüksek olmasıdır. İlkokullarda toplu öğretim uygulamasının yapılmasının gerekçesi de budur. Sadece bedeni geliştirip zihnî ve ahlâkî yönler geliştirilmezse. Bu ilke aynı zamanda bilgilerin birbirine bağlı ve birbirini tamamlar mahiyette sunulması demektir. öğrenme güdüsünün (motivasyon) bir göstergesi değildir ? (2004 KPSS-68) A) öğrenme sürecinin öğrencide yarattığı ilgi ve merak uyandırma düzeyi 198. Zaten bedensel ve ruhsal kuvvetler sürekli olarak birbirlerini etkilerler ve birbirine bağlıdırlar.
Bu bağlamda öğrenciler öğretim sürecine bizzat katılmalıdır. . Aşağıdaki öğrenme yollarından hangisi diğerlerine oranla daha etkili ve kalıcı izli Öğrenmeleri sağtar? (2003 KPSS-5) A) B) C) D) E) Yaparak yaşayarak öğrenmek Internet aracılığıyla yenilikleri takip etmek Hem dinlemek hem de izlemek Kaynak kitaplardan okumak Aralıklarla tekrar yapmak 205. Bu açıklama aşağıda verilen öğretim ilkelerinden hangisiyle doğrudan ilişkilidir? (2003 KPSS-9) D) Içeriği Daha Kısa Sürede Aktarmak E) lletilmek istenen Mesajı Dalın Güçlü Ve Etkili İletmek A) öğrenci becerilerinin üst düzeye çıkarılmasına yardımcı olunmalıdır sağlanmalıdır yaşayarak öğrenmesi 206. Bir öğretim etkinliğinin öğrenci düzeyine uygun olabilmesi için aşağıdakilerden hangisinin yerine getirilmesi gerekmektedir? (2003 KPSS-4) 204.98 Öğretim llke ve Yöntemleri 203. Sınıf içinde etkinlikleri gerçekleştirirken öğretmen jest ve mimiklerini de kullanmalıdır. Öğretim etkinliklerinde öğrenci ne kadar etkin rol alırsa başarısı da o derece artacaktır.sorunlarına Üst düzey grup etkileşimine D) öğrencilere çok kazandırılmalıdır yönlü bakış açıları yönleriyle E) öğrencilerin içeriği bütün kavraması sağlanmalıdır. Öğretim etkinliklerinde öğretmenin öğrencilerine verdiği dönütün sağladığı en önemli yarar aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-6) A) öğrenci halalarının zamanında düzeltilmesi B) Bol örnekle etkinliklerin desteklenmesi C) öğrenci öğretmen etkileşiminin sağlanması A) Etkinlikleri öğrencilerin yerine getirmesini B) C) D) E) sağlamak Bireysel çalınma etkinlilerine yer vermek Açık ve anlaşılır bir şekilde içerik organizasyonu yapmak öğrencilerin farklı öğrenme stratejileri kullanmalarını sağlamak öğrencilerin hazırbulunuşluk düzeylerini dikkate almak D) öğrenci dikkatinin sürekli olarak üst düzeyde tutulması E) Sınıf içerisindeki disiplin sorunlarının en aza indirilmesi 201. Aşağıdakilerden hangisi öğrencilerin güdülenerek yapılan etkinliklere bizzat katılması sonucu ortaya çıkabilecek durumlardan biri değildir? (2003 KPSS-10) A) Sınıfta disiplin sorunlarının ortadan kalkması B) Öğrenci merkezli oluşturulması bir sınıf ortamının C) Sınıf içindeki etkilerimi en üst düzeye çıkartmak D) Her öğrenciye uygun içerik düzenlemek E) Ders süresini öğrencilerin ihtiyacma göre düzenlemek C) Verilen bilginin öğrenci için anlamlı olması D) öğretmenin bilgi aktarıcılık rolünün artması E) Etkinlikler sonucu daha kalıcı izli yaşantıların oluşması 200. B) Farklı yöntem ve tekniklere yer vermek 1 99. B) öğrencinin C) Teorik alt yapı bütünüyle tamamlanmalıdır Öğretim etkinliklerinde öğrenci merkezli yaklaşımı kullanmayı tercih eden bir öğretim kurumu aşağıdakilerden hangisine diğerterine oranla daha çok ağırlık verir? (2003 KPSS-15) A) B) C) D) E) Işbirlikli çalışmalara öğrencinin ihtiyaçlarına Konunun ayrıntılarına Gerçek yaşam . Bunun sağlayacağı en önemli yarar aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-8) A) öğrencilerin Dikkat Dağınıklığını Engellemek B) Anlatımda Çeşitliliği Sağlamak C) öğrencilerin Dersten Sıkılmasını Engellemek 202. Bireysei farklılıkları dikkate almak amacıyla öğretmen sınıf içi etkinlikleri düzenlerken öncelikle aşağıdakilerden hangisini yerine getirmelidir? (2003 KPSS-3) A) İçeriği bol örnekle desteklemek.
görüntü. ses vb.Yeni teknolojilerin ve eğitimdeki kullanımları dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisinin gelecekte en yaygın eğitim ortamı olması beklenir? (2001 KPSS-67) A) B) Basılı eğitim malzemeleri Hareketli film . Öğretim etkinliklerinin bu şekilde organize edilmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-7) A) öğrencilerin becerilerini çıkarmaya yardımcı olmak B) Gerçek yaşamla kurabilmek üst düzeye ilişkiyi 210. öğrenme ortamında işe koşulacak görsel-işitsel araçları seçerken dikkat edilmesi gereken ilkelerden biri değildir? (2001 KPSS-66) A) B) C) D) E) Öğrencilerin gelişim özelliklerine uygun olma Dersin öğretim programına uyumlu olma Dil. örnekler ve uygulamalar bu doğrultuda gerçekleştirilmelidir. Açısından nitelikli olması Uzun süredir kullanılıyor olması Öğrenci ihtiyaçlarını karşılayabilmesi A) öğrencilerin yönlendirmek çalışmalarını uygun sorularla B) Ders süresince öğrencilere çalışmalarında serbestlik sağlamak C) Katılım gösteren öğrencilerin bu davranışını pekiştirmek D) Dersin işlenişinden bireysel çalışmalarından yararlanmak E) ve grup Katılım göstermeyen öğrencilerin sorunlarıyla ilgilenmek 213. Öğretmenin bu davranışı. Sınıf içi etkinlikler düzenlenirken öğrencilerin ihtiyaç duyacakları bilgi ve beceriler. bu resimlere bakarak o gün işlenecek konuyu tahmin etmelerini istemiştir. Bir öğretmen öğrencilerin sınıf içi güdiilenmeterini sağlamak amacıyla aşağıdaki alanlardan en çok hangisinden yararlanmalıdır? (2002 KPSS-28) A) Eğitim sosyolojisi B) Gelişim psikolojisi C) öğrenme psikolojisi D) Psikolojik antropoloji E) Sosyal psikoloji 211. Öğrencilerin öğrenme sürecine katılmalarını sağlamada aşağıdakiierden hangisi etkili bir yol değildir? (2002 KPSS-17) 212. Bir öğretmen dersin başında öğrencilere bir takım resimler göstermiş ve onlardan. aşağıdakilerden hangisine en az hizmet eder? (2001 KPSS-116) A) öğrencilerin konuya dikkatlerini toplamalarını sağlamaya B) C) Dersi güncel olaylarla ilişkilendirmeye öğrencileri derse güdülemeye sağlamaya okul arasındaki C) öğrencilerin yetkin oldukları yetiştirilmelerini sağlamak olmak alanlarda D) Öğrencilerin derse zihinsel hazırlık yapmasını E) Daha önce öğrenilen bilgilerle bağlantı kurmaya D) Kişilik gelişiminin oluşmasında yardımcı E) Öğrencilerin derse olan ilgilerini artırmak 208.Öğretim llke ve Yöntemleri 99 207. Öğrenme-öğretme sürecini uygun araç gerçeklerle desteklemenin temel amacı nedir? (2001 KPSS-65) A) B) C) D) E) Sözden ekonomi sağlamak Dersi eğlenceli kılmak Etkili ve kalıcı öğrenme sağlamak Sınıfla işbirliğini geliştirmek Öğrenci katılımını sağlamak 209. Aşağıdakilerden hangisi.
Radyo ve televizyon .C) D) E) Etkileşimli bilgisayar Hareketsiz film. slayt vb.
bu seçimde onun özelliklerinin de etkili olacağı son derece açıktır. 9. nasıl ve öğrenileceğine kendisi karar verir.Öğretmen. çoğu kez öğretim yönteminin en kuvvetli belirleyicisidir. 5. 2) Öğrencilerin özellikleri: Öğrencilerin yaş. nevin. Bilgisayar. öğretim idareci ve öğretmen öğrenci için ise sıkıcıdır. Öğrenci Merkezli Öğretim 1. cinsiyeti. öğrenen bireysel farkları olan değerli bir varlık olarak görülür ve zengin öğrenme ortamları hazırlanır. sıcaklık gibi faktörler de ders yöntemi seçiminde etkilidir. . 2. cinsiyet. arasında ilişki kuramaz. estetik tip v. hazırlama olmak öğretmen belirlenen öğretilmesi ile ilgilenir. öğrencinin bireyselliğin değer Öğretmen bilginin otorite oian tek kaynağıdır. fen derslerinde laboratuar kullanma ile öğretmenin yetişme biçimi. Ayrıca öğretmenin yaşı. öğrenilecek konunun özelliklerine Öğretim yöntemi seçimini etkileyen faktörler Her öğretim yöntemi her derse. ne zaman 6. Anlatım Tartışma örnek Olay Problem Çözme Proje tabanlı öğretim Bireysel Çalışma öğretim llke ve Yöntemleri öğrencinin yaşına. yani mezun olduğu okul arasında bir ilişki vardır. hiçtartışma ortamı açmayan öğretmenlerde de. Öğretmen Merkezti Öğretim 1. bunlardan en idealinin hangisi olduğu konusu. slayt projeksiyon. Öğrencilerin özellikleri dikkate alınmadan yapılan ders. dindar tip. 4. öğrencinin olgun. 4) Öğretim araç-gereçlerinin durumu: Okulda ders araçlarının olup olmaması da öğretim yöntemi seçimini etkiler. öğrencinin sorumluluğundadır ve ayrıca öğrenci devamını sağlayacağı ortam yaratma zorunluluğu vardır.s. her öğrenci grubuna. ailenin ekonomik ve kültürel seviyesi de farklı yöntemleri gerektirebilir. öğrenci sisteme bağlı olarak yönetilir. Meselâ. politik tip. 3. veya bazen eski metinlerin okunup açıklanması gereklidir. 4. öğrenci öğretmeni rehber olarak görür bilgiyi kendisi araştırır. Değişik öğretmen tipleri vardır: teorik tip. bireyi geleceğe görür. karanlığa atılan bir taş gibidir. Hattâ aletlerden başka bina. Bir derste öğretmenin seçtiği yöntem kadar. 6. Derslerinde soru sorulmasına hiç izin vermeyen. için kolaydır. Bilgi edinmede Özgür olarak. o yöntem kullanılmalıdır. Konu.s. 5. kıdemi. Değişik yaşlarda değişik yöntemler kullanılabilir. laboratuar. sınıf. havaya anlatılan bir ders. bağımsız ve güçlü olduğu ve kendi kendini yönlendireceği kabul edilir. her konuya. yetenek ve ilgileri.s. Değişik durumlarda değişik yöntemlerin kullanılması gerekir. mezun olduğu okul. Öğrenci. değişik yöntemleri olabilir. bu durum çeşitli etmenlerden kaynaklanabilir. 2. Edebiyat dersinde bazı edebi eserlerin okunup ev ödevi şeklinde hazırlanması. " Öğrenci Öğrenmeyi Öğrenir. Eğitimi 8. Resim. göre değişir. öğretmen konunun uzmanıdır! her şeyi bilir ve bilgilen öğrenciyi aktarmakla görevlidir. gerektiğinde değişik yöntemieri uygulayabilmelidir. Bu konuda değişik yaklaşım ve uygulamalar vardır. 2. Her tipin değişik yaklaşım ve davranışları. o günkü motivasyonu ve psikolojik durumu da öğretim yöntemi seçimini etkilemektedir. Eğer bunlar sağlanmazsa. 7. tepegöz. ekonomik tip. ışık. Öğretimde verilmez. Bir öğretim yönteminin seçimini etkileyen faktörler şunlardır: 1) Dersin içeriği: Dersin içindeki konuların tabiatı. TV-video. v. Eğitim. Devam zorunluluğu vardır. ailelerin sosyoekonomik ve kültürel özellikleri. çeşitli kaynaklara başvurur. öğrencilerin içinde yetiştikieri çevre v. sınıflaki öğrencilerin özelliklerine göre. iyi bir kütüphane gibi bir öğretim için çok gerekli olan dersin esas araç-gereçlerinin veya yardımcı aletlerin olup olmaması dersteki yöntem seçimini etkiler. ders yönteminde önemli değişiklikler yapmak gerekir. motivasyonları. Iyi yetişmiş bir öğretmen. Devam. hangi yöntemle en iyi şekilde öğretilebilecekse. 3. 5. 3. her öğretim düzeyine uygun olmayabilir. 4. uygulayacağı strateji ve öğretilecek konu ile öğrenci arasında nerede durması gerektiği konusu da önemlidir. yöntem seçiminde etkili olabilir. beden eğitimi gibi derslerin özel ortam ve araçlara ihtiyacı vardır. 6. müzik. öğrenci geçmişte öğrendikleri ile öğrenecekleri 10. 3) Öğretmenin özellikleri: Ders yöntemini öğretmen seçtiği için.100 BÖLÜM 4 ÖĞRETİM YÖNTEMLERİ 1. Fizik-Kimya derslerindeki bazı konular doğrudan laboratuar çalışması gerektirebilir. okul-aile işbirliğinde sürdürülen bir çalışma olduğu için.
A. konuşma sırasında izleyicilerle iletişim kurulmaz. onların hazırlıklarını seminer biçiminde sunmalan sağlanabilir. 9.Öğretim ilke ve Yöntemleh 101 6. ses tonu etkili kullanılmalıdır. s Uygulanması kolay ve ekonomiktir. Daha çok üst düzey akademik çalışmalarda ve lisansüstü eğitim de kullanılır. 2. Sunuş yoluyla öğretim stratejisinde ve daha çok bilgi düzeyindeki hedef alanının kazandırılmasında kullanılır. s Öğretmen merkezli olduğu için. Beden dili.3 Sakıncalı Yönleri s Dinleyenlerin ilgi ve ihtiyaçlarının karşılanmadığını belirlemek güçtür ^ Dinleyiciler oldukça pasiftir karşılanıp 10. öğrenci daha çok pasif durumdadır. Öğretim yöntem ve teknikleri belirlenirken aşağıdakilerden hangisi diğerlerine oranla daha arka planda yer almaktadır? (2003 KPSS-24) A) Sınıf ortamının fiziksel yapısı B) Okulun gerekli araç-gereç donanımı C) Kazandırılması planlanan hedef ve davranışlar D) Ders konusunun özellikleri E) Okul yönetiminin istekleri t s Dinleyiciler söylenenleri koşulsuz kabul etmek durumundadır. Eğitimi her türlü değişme ve gelişmelere göre bireyi problem çözmeye hazırlama olarak görür öğrenci hem içeriği hem de öğrenme yollarını seçer.zor ama başta öğrenci olmak üzere hepsi için zevklidir. Süre iyi ayarlanmalıdır. kısa ve öz ifadelerle sunulmahdır. Öğretmen ve idareciler için . ona göre eğitilmiştir. s Soru-cevap ve tartışma teknikleri kullanılarak etkisini artırmahdır.2 Yararlı Yönleri s Bilgileri kalabalık gruplara sunmak açısından yararlıdır.3 . düzenli bir biçimde sunulabilir. Aşağıdakilerden hangisi öğretmenlik mesleğinin yeterliliğine katkısı en az olandır? (2002 KPSS-8) A) Okul ve smıftaki davranışlar B) Meslektaşlarla ilişkiler C) öğrencilerle iletişim D) Okul aile işbirliğine katkı E) özel yaşamdaki tercihler Konular basit.2 Anlatım yöntemi bir dersin girişinde. Öğrenci ilgi ve yetenekler doğrultusunda neleri ve ne kadar öğreneceğini kendisi seçer. Bu yöntemle kullanılan teknikler 1. Çünkü. sunu sırasmda öğretmenin sürpriz bir bilgi ile karşılaşmayacağı için öğretmenin kendine güvenini artırır. fazla miktardaki konuları kalabalık gruplara aktarabilmedeki avantajlardan dolayı fazla kullanılan bir yöntem olmasına rağmen etkili öğrenmeyi sağlamadaki gücü zayıftır. öğretilmesi şeklinde uygulanır.3 Sınıfta bir Öğretim tekniği olarak kullanılabilir. 1. ANLATIM YÖNTEMİ öğ r e t m e n i n m e r k e z d e o l d u ğ u b i r ö ğret im yaklaşımıdır. En eski öğretim yöntemi olarak kabul edilir. Konuşmacı konuşmasını ayakta ya da oturarak yapar. öğrencileri güdülemek. s Kısa zamanda daha çok bilgi sunulabilir. sentez s Konu. öğrenci konular arasında yapmasını bilir. Seminer Tekniği Konferans Tekniği Seminer Tekniği Bir konuşmacının bir konu hakkında en fazla yarım saat konuşma yaparak bilgi vermesi ve daha sonra izleyicilerin konu hakkında konuşmacıya soru sormaları biçiminde uygulanan bir tekniktir. Sınıf ortamında bir konunun öğretmen tarafından anlatılarak. 3 Anlatma Yönteminin Edilecek Hususlar s s s s Uygulanmasında Dikkat 215. konuların açıklanmasında. özetlenmesinde ve anlaşılması güç olan konuların açıklanmasında kullanılır. Uygun örnekler verilmelidir. 7. örneğin işlenecek konu ya da konulan önceden öğrencilere paylaştırıp. 214. Anlatım yöntemi kısa zamanda. Üst düzey zihinsel zihinsel öğrenmelerin gerçekleştirilmesi güçtür s Uzun ve sık konuşma biçimi kolayca sıkıcı hale gelebilir s Sözel iletişime dayanması nedeniyle somut ve nesnelere dayalı bilgileri öğretmek için ek açıklamalara gerek vardır. 8.
Panel Bir konunun çeşitli boyutlarının her bir konuşmacı tarafından açıklandığı 3-5 kişiden oluşan gruplara . Aşağıdakilerden hangisi tartışma yönteminin en önemli ve belirgin yararıdır? (2003 KPSS-29) A) öğrencilere kazandırmak konuşma alışkanlığını B) Düşünme becerilerinin gelişimini sağlamak C) Demokratik yaşama alışkanlığı kazandırmak D) Dinleme becerisi kazandırmak E) Yeni fikirlerin üretilmesine olanak tanımak Tartışmalara daha fazla katılımı sağlamak amacıyla. Grup6Ç gibi planlamalar yapılır. örneğin Grup66'nın anlamı. Sunu süresi konuya göre esneklik gösterebilir. aşağıdaki yöntemlerden hangisini uzun süre kullanırsa.3 Sınıf ortamında bir öğretim tekniği olarak kullanılabilir. aynı konuda farklı görüşlerin olabileceğini anlama ve öğrenilenlerin içselleştirilmesi gibi yararları vardır. sınıf 6'şar kişiden oluşan gruplara bölünecek ve her grup konuyu 6 dk. anlaşılmast güç konuları açıklamak ve verilen bilgileri irdelemek amacıyla kullanılan bir yöntemdir. Küçük Grup Tartışması (Vızıltı Grupları) 216. büyük grupların küçük gruplara bölünmesiyle oluşturulur. nottutmaları önerilmelidir. TARTIŞMAYÖNTEMİ Bir konu yada problem ile ilgili olarak öğrencileri düşünmeye yöneltmek. Her iki durumda da öğrencilere önceden konferans konusu bildirilmeli. Tartışmaya katılanlar birbirlerini görecek şekilde otururlar. Sınıf mevcudunun küçük gruplara bölünemeyecek kadar az olduğu 7-10 öğrencinin bulunduğu durumlarda kullanılır. Sınıfın tamamı tartışmaya katılır. soru sormak için hazırlık yapmaları. kısa sürede. dinleme. 3. her grup bir konunun alt boyutlarını da inceleyebilir. herhangi bir konuyu özetlemede ve bir konu ile ilgili bilgi aktarmada kullanılır. 1. konu üzerinde düşünme. fısıltı ile (düşük bir sesle) aralarında tartışacak demektir. s Sunuş yoluyla öğretim stratejisinde ve bilgi düzeyindeki davranışların kazandırılmasında kullanılır. Büyük Grup Tartışması B. Buluş yoluyla öğretim stratejisinde ve daha çok kavrama düzeyindeki davranışların kazandırılmasında kullanılır. 217. Ancak uygulama daha çok konferans vermek üzere sınıfa bir uzman getirilmesi ya da öğrencilerin konferansın yapıldığı ortama götürülmesi şeklinde uygulanabilir.102 2. kalabalık sınıflara vermede etkilidir.3 Anlatım Yöntemi ile ilaili özet bilgiler2 s öğretmen merkezli bir yöntemdir. Tartışmayı bir lider yönetir.2 Bu yöntemde soru sorma. s Bir çok konuyu. öğrencilerin öğretmeöğrenme sürecine etkin katılımını sağlamada yetersiz kalır? (2001 KPSS-115) A) Buluş yöntemi B) Rol oynama yöntemi C) Problem çözme yöntemi D) Soru-yanıt yöntemi E) Anlatım yöntemi Tartışma Yönteminde Kullanılan Teknikler (Tartışma çeşitleri) Bu tekniklerden bazılar daha sonraki bölümlerde açıklanacaktır. Belirli bir zaman içinde önceden belirlenmiş konu ile ilgili tartışma yapılır. kendini ifade etme. Öğretmen. Sonuçta sınıftaki tüm gruplar konu ile ilgili görüşlerini açıklarlar. 3 2. s s s s s s s s s s s s Büyük Grup Tartışmaşy Küçük Grup Tartışması^ PaneL Münazara Beyin Fırtınası Zıt Panel Sempozyum Çember Altı Şapkalı Düşünme Tekniği Açık Oturum Forum Kollegyum Şimdi bunlardan bazılarını (tartışma çeşitlerini) kısaca açıklayacak olursak. s Dersin giriş bölümünde. Konferans Tekniği öğretim İlke ve Yöntemleh Genellikle bîr uzmanın üst düzeyde bilgi gerektiren bir konuda izleyici bir gruba bilgi vermesini amaçlayan bir tekniktir. Bütün gruplar aynı konuyu tartıştıkları gibi. Konuşmanın tamamlanmasından sonra izleyiciler konuşmacıya sorular sorabilirler. Grup44. Bunun için bütün grup elemanlarının sayısı da dikkate alınarak Grup22.
Münazarada genellikle bir de dinleyici grup vardır. Her iki grup ayrıca kendi içinde 3-4-5 ya da 6'şar kişilik gruplara ayrılır. cevap veren grup da soru soran konumuna geçirilebilir. katılanlara sıra ile sorulannı yöneltir. Konuşmalar sırasında hatalı cevaplar olursa liderin düzeltmesinde yarar vardır. Çünkü panelde konuşmacıların yazılı bir metine bağlı olarak konuşmaları pek uygun değildir. cevap grubu da muhtemel/sorulabileceğini düşündüğü soruların cevaplarını hazırlar. Lider zaman zaman ilave sorular sorup. Ayrıca öğretmen isterse münazaradan sonra ele alınan konu üzerinde büyük grup îartışması da yaptırabilir. Çember Tekniği Genellikle 10-15 öğrencinin katıldığı. Sorulacak soruların önceden konuşmacılara brldirilmesi yararlı olur. Toplantı öncesi konuya ilişkin tüm hazırlıklarını tamamlayan öğrenciler. Tüm konuşmacıların sunularını tamamlamasından sonra başkanın yönetiminde izleyicilerin sorulan alınır. üyeler başkandan söz alarak konuşurlar. 3 7. Münazara Bir konuda karşı fikirlerin tartışıldığı iki grubun bulunduğu tartışmalara denir. bir başkan ve beş konuşmacıdan oluşan bir ekip oluşturarak konunun farklı boyutlarına hazırlanıp sınıfta tartışmalarını istemiştir. Bu gruplardan biri soru. Konuşmacılar yüzleri izleyicilere dönük biçimde otururlar. Lider. Soru grubu soracağı sorulan. Bu çalışma için sınıf içinde gruplara 10-15 dk. Açık Oturum Bir grubun önünde konuşma yapılmasıdır. öncelikle bir lider ve sorulara verilecek cevaplan not alacak bir sekreter belirlenmesi gereklidir. onun ilgili konuşmacıya iletmesi biçiminde de organize edilebilir. Tüm katılanların konuşmalarını tamamlamalarından sonra liderin kapanış konuşması ile tartışma sona erer3 8. Öğretmenin kullandığı öğretim tekniği aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-119) A) B) C) D) E) Çember tartışma Kollegyum Sempozyum Brifing Panel diğeri cevap grubudur. Öğretmen yanıltıcı ve konu dışı soru sorulmasını ve hep aynı kişilerin soru sormasını ve cevap vermesini engellemelidir. söz ustalığı Çabuk cevap hazırlama gibi yetenekleri geliştirdiği için sıklıkla kullanılan bir yöntemdir. içinde sunusunu yapar. Grup. Konuşmacılar ya konunun uzmanıdır. Gerekli görülürse ikinci bîr konuşma turu daha yapılabilir. Her bif konuşmacıya 1-2 dakikalık konuşma süresi verir. Bu grup beğendikleri konuşmacıları alkışlayarak jüriyi etkilemeye çalışırlar. soru grubu hazırladığı sorulan sorar. Tartışmaya katılacak 10^-15 öğrenci çember biçiminde oturur. Ancak öğrencilerin önceden hazırlık yaptıkları bir konuda da uygulanması mümkündür. izleyici grubun görebileceği ve duyabileceği bir konumda. konuyu duyurur ve konuşmacıları tanıtır. Sonra grup ikiye bölünür. bir süre verilir. kendilerine tanınan süre içinde savundukları görüşün haklılığını göstermek ve diğer tarafın görüşlerini ve fikirlerini çürütmek için karşılıklı konuşurlar. Tartışılacak konu sınıfa duyurulur. Fazla bilimsel olmamakla birlikte bir fikri savunma.öğretim llke ve Yöntemleri 103 panel denir. Ancak küçük notlar alabilirler. Son aşamada lider bir sonuç konuşması yapar. 6. Gruptan bir kişi lider olur. 5. Bunun belirlenmesinde isteğe bağlılık ya da kura çekme yöntemi uygulanabilir. Daha çok bilimsel toplantılarda kullanılan bir tekniktir. Çoğunlukla bu sunular sırasında dinleyicilerle bir iletişim kurulmaz. Süre tamamlanınca. tartışma konusu ile ilgili açış konuşmasını yaptıktan sonra.3 218. Panelden farkı. ile konuşmacıları ve konularını izleyenlere tanıtır. Bir başkan sıra. Bu sırada sekreter verilen cevaplan not almalıdır. Belli bir konunun lehinde ve aleyhinde konuşmak üzere iki grup oluşturulur. Sorular direkt konuşmacılara yöneltilebileceği gibi. lidere verilip. Başkan . Eğer cevap verilmezse soru grubu kendi sorusunu cevaplayabilir. Lider bir açış konuşması yapar. Konuşmacılara sıra ile söz verir. Başkan sorunun içeriğine göre konuşmacıların cevap vermesini sağlar. Teknik uygulanırken önce bir lider/yönetici seçilir. Hatta bu anda bir değişiklikle soru soran grup cevap veren.Toplumsa! sorunlan sınıf ortamına getirerek bu sorunlara çözüm yolları arayan bir öğretmen. Konuşmaların tamamlanmasından sonra izleyenlerin sorulan alınır. cevap grubu da bunlar cevaplar. açıklamalar yapabilir. Başkanın özet konuşması yapmasıyla oturum bitirjlir. Sempozyum İki ya da daha fazla konuşmacının daha çok bilimsel bir konuyu izleyenlere sunmaları ve sonuçta da konunun soru cevaplarla büyük grup tartışması biçiminde ete alındığı bir tekniktir. Konuşmacılar oturdukları yerden ya da ayakla/kürsüde konulannı sunarlar. Zıt Panel Tekniği Genellikle daha önce Öğrenilmiş konuların tekrarında uygulanır. Daha sonra kazanan taraf jüri tarafından açıklanır.4 4. ya da önceden hazırlıklı olarak panele katılırlar. ortada lider olacak biçimde oturur. Her bir konuşmacı 10-20 dk. çember şeklinde oturarak lider yönetiminde kendilerine sorulan soruları cevapladıkları bir tartışma tekniğidir.
Kavrama ve üst düzeydeki kazandırmada kullanılır. iki panel grubu vardır. çeşitli kitaplardan alınmış parçalarda olabilir.2 Tartışma Yöntemi ile ilaili özet bilailer: s öğrencileri herhangi düşündürerek. Bazen de panelden sonra yapılır.2 9. 2 s Araştırma Yoluyla öğrenme Yaklaşımı'nda kullanılır. eleştirisel düşünme. ön hazırlık çok önemlidir. analiz. ÖRNEK OLAY İNCELEMESİ Gerçek hayatta ortaya çıkan problemlerin sınıf ortamında çözümlenerek öğrenmenin gerçekleşmesine dayanan bir yöntemdir. Forum Dinleyicilerinde görüşlerini açıklayabildiği. gazetelerden. s Bilişsel alanın uygulama. Kollegyum Uzmanların iki panel grubu oluşturarak aynı konuda fıkirlerini belirttikleri tartışmaya denir. öğrenciler problemin çözümünde bireysel ya da grup içinde sorumluluk alırlar. bilimsel yöntem. D. Forum tekniğinde kişi ya da kişiler (öğrenci) bir konu ya da sorun hakkında bilgi verirler. sentez ve değerlendirme düzeylerindeki hedef alanlarının kazandırmasında kullanılır. karar verme. senaryo biçimindeki filmler. olası olaylar yazılabilir.2 Sınıftaki tüm öğrencileri aktif hale getirir. Tartışma sırasında hangi konularda görüşler alınacağı önceden planlanmalıdır. konuları bilgileri farklı yönlerden yöntemdir. bir problemin çözümünde. S öğrencilere karşılıklı konuşma. Problem çözme. ömek Olav Incelemesi Yöntemi ile ilgili özet bilailer: Buluş yoluyla öğretim stratejisinde. -Buluş yoluyla Öğretim stratejisinin kavrama. Uzman kişiler tartışmaya katkıda bulunarak açıklamalar yapar. Bu yöntem. soru sormaya. Analiz etme gücü kazandırır. 10. Problem çözme becerisi kazandırır. bir konu üzerinde açıklamayı ve verilen tanımay» sağlayan bir 219. bir konu etrafında yapılan tartışmalara denir. istenilen hedefe varabilmek için etkili ve yararlı olan araç ve davranışları türlü olanaklar arasından seçme ve kullanmadır. Değişik görüşlere sahip kişi yada grupların herhangi bir konudaki sorunları.3 öğrenci merkezlidir. B öylece öğrenciler benzer problemlerle karşılaştıklarında nasıl davranacakları yönünde bir deneyim sahibi de olabilirler. Gerçek hayatta karşılaşılan problemleri sınıf ortamına getirerek tartışma ortamı açarak çözüm yolları bulmaya çalışan öğretmenin kullamldığı öğretim yöntemi aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-46) £) örnek olay yöntemi B) Gösteri yöntemi C) Proje yöntemi D) Soru-Yanıt yöntemi E) Problem çözme yöntemi s Buluş yoluyla öğretim stratejisinde ve kavrama düzeyindeki hedeflerin kazandmlmasında kullanılır.2 örnek olay yöntemi olmuş ya da olması muhtemel bir olayın öğrencilere sunulması ve sonrasında örnek olay içindeki problem çerçevesinde sorulan sorularla tartışma ortamı oluşturulması esasına dayalı bir yöntemdir. Gerçek bir olay üzerinde uygulama yapmayı öğretir. Tüm sınıf tartışmaya katılabilir. hoş görülü olma gibi özellikleri kazandırır. PROBLEM ÇÖZME YÖNTEMİ Bireylerde üst düzey düşünme becerilerinin gelişimini sağlamayı amaçlar. öğrencilerin ilgisini çekmesi açısından önemlidir. Problem çözme.2 C. Birinci grup uzman kişiler. . Kendine soru yöneltilen kişi o sorunun cevabını verebilecek en yetkili kişi olarak açıklama yapar. Düşünme süreçlerinin kullanılması için zengin fırsatlar sağlanır. Gerçek bir olay bulunmaması durumunda da. Sununun sonunda dinleyiciler konuşmacılara sorular yöneltir. eleştiri yapmaya ve katkıda bulunmaya çalışabilir. tartışarak bir sonuca varmak için yapılır. öğretmen ya da liderin denetiminde gerçekleştirilir. analiz ve sentez ve değerlendirme basamaklarında davranış geliştirmede kullanılır. Bir tartışma ortamı oluşturulur. ikinci grup ise öğrencilerden oluşur. olması. Sunulan örnek olayın güncel yaşamdan. Problemin tek bir çözüm yolu yoktur. anlayış. örnek olay yazılı metin biçiminde olabildiği gibi. davranışları Gerçek hayatta karşılaşılan problemler sınıf ortamında çözülerek öğrenme sağlanır. sorgulama ve yansıtıcı düşünme gibi terimleri içermektedir. öğrencilerin bilgi toplama ve problem çözmede etkin rol almajarı sağlanmış olur.104 öğretim ilke ve Yöntemleh üyelere söz vererek oturumu yönetir. anılardan. genelleme ve sentez yapmada kullanılır. Toplantıya katılanlar.
D. Aşağıdakilerden hangisinin temel özelliği bireylerde üst düzey düşünme becerilerinin gelişimini sağlamaktır? (2003 KPSS-26) A. Birden fazla çözüm yolu üzerinde çalışılır. 3. Problem Cözme Yöntemi ile ilaili özet bilailer: s -öğrencinin problem çözme sürecinde türlü alternatifleri geliştirerek. Proje Temelli Öğrenme Yönteminin Özellikleri2 --■. s Proje temelli öğrenmede tek çözüm yoktur. Değerlendirme ürüne ve sürece yönelik olarak yapılır. yaratıcılık. C. yaratıcılık. s Proje tasarısmı öğretmen ve öğrenci birlikte yapar. Bu yöntemde genelde öğrencinin bireysel ve grup olarak gerçekleştirdiği öğrenme etkinliğinin sonucunda bir ürün yada performans ortaya koyması söz konusudur. s Öğrenciyi hayata hazırlar. Araç-gereç yapımı. Proje tabanlı öğrenme yaklaşımında öğretmen planlama ve organizasyonda arka planda yer alır ve rehberlik yapar. B. Problem çözme İşbirliğine dayalı çalısına Laboratuvar çalışmaları Demostrasyon Inceleme-araştırma 221. Problemin hissedilmesi (farkına varma) Problemi tanımlama Problemin çözümüne (hipotezler) oluşturma yönelik denenceler E. 6. üst düzey düşünme. 4. E. bu görüşü benimseyenlerin ulaşmak İstediği sonuçlardan biri değildir? (2004 KPSS-79) Veri toplama. irdeleme gibi çatışmalar yaparak etkim öğrenmeye ulaşır. bilimsel yöntemi ve problem çözme aşamalarını kullanarak öğrenmesinin sağlanmasıdır. Aşağıdakilerden verilen özelliklerden hangisi probleme dayalı öğrenmenin özetliklerinden biri değildir? (2001 KPSS-120) A) Mantıksal düşünmeyi ve anlamlı öğrenmeyi gerçekleştirme B) Güdülenmeyi ve etkin katılımı sağlama A) öğrenci problemlerinin çözümünde bireysel ya da grup içinde sorumluluk alma sonuca ulaşmasını istemesi fırsatlar sağlama B) öğretmenin sonucu söyleyerek öğrencilerin bu C) Düşünme süreçlerinin kuilanılması için zengin D) Tek bir çözüm yolunun olmaması E) Bilgi toplama ve problem çözmede etkin ro! alma C) Düşünme becerilerini uygulama olanakları yaratma D) Öğrenmeyi öğrenme becerilerini geliştirme E) Bilişsel alanın bilgi basamağındaki öğrenmelerin kazanılmasına çalışma . sorumluluk.öğretim İlke ve Yöntemleri 105 Problem çözme yönteminde aşağıdaki basamaklar kullanılır. estetik nitelikli projeler olabilir. problem çözme. Öğretmen ve öğrenciler değerlendirmeyi birlikte yaparlar. bilgiyi yeniden düzenleme. Öğrenci merkezli öğrenmeyi temel alan bu yaklaşımda öğrenci ders senaryoları içerisinde. çalışma. öğrencinin bağımsızlığını kazanmasını. s Öğrenciler bireyse! ve grup haünde çalışır ve işbiriiği. 222. öğrenme. s Süreç ve ürün birlikte değerlendirilir. 220. 2. paylaşma gibi özellikler gelişir. s -Buluş yoluyla öğretim stratejisinde uygulama düzeyindeki hedef alantarının kazandırılmasında etkilidir. ekip halinde çalışabilmesini ve problem çözme yeteneklerini geliştirir.2 John Devvey'in İlerlemeci eğitim ilkelerinden yola çıkılarak geliştirilmiştir. s Araştırma. PROJE TABANLI ÖĞRETİM YÖNTEMİ Öğrencilerin grup olarak yada bireysel olarak bir problem yada senaryo üzerinde yerine getirdiği bir tür problem çözme etkinliğidir. Aşağıdakilerden hangisi. 5. sorgulama. sorgulama. S Konular derinlemesine öğrenilir. problem çözme gibi üst düzey zihinsel beceriler kullanılır. analiz ve yorumlama Denenceleri test ederek doğruluklarını bulma Çözümü uygulama ve önerilerde bulunma Yukarıda verilen basamaklar John Dewey tarafından geliştirilmiştir. Öğrencilere ilgi ve yetenekleri doğrultusunda araştırma ve bireysel projeler üzerinde çalışma olanakları sunulmalıdır. 1.
106
öğretim Ilke ve Yöntemleri
223. Aşağıdakilerden hangisi Proje Tabanlı Öğrenme yaklaşımının kullanıldığı eğitim uygulamalarının temel özellikleri içerisinde yer almaz? (2003 KPSS-20) A. B. C. D. E. Bir senaryo çerçevesinde rol dağılımlar: Süreç ve ürünün birlikte değerlendirilmesi Sınıf içi ve dışı araştırmaya dayalı etkinlikler Sabi! bir içeriğe bağlı konular listesi işbirlikli çalışma
226. Aşağıdaki öğretmen davranışlarından hanisi öğrencilerin etkin katılımını, özendirme gücü açısından en zavıftır?
A) Ülkenin genel yönleriyle tanıtılacağını gruba
bırakması
B) Sunuşta, nelerden yararlanabileceğine ilişkin
ömekler vermesi C) Tüm ölçütlerin öğretmen tarafından belirlenmesi D) öğrencilerin seçimlerini dikkate alması
224.
I. Çalışmalar genellikle bir senaryo çerçevesinde
yürütülür
E) Bireysel katkıya ve ortak ürüne bakacağını belirtmesi
II. öğrenciler grup halinde Ya da bireysel olarak
sorumluluklarmı yerine getirirler III. süreç sonunda ortaya bir ürün konulur
F. BİREYSEL ÇALIŞMA YÖNTEMİ
öğrencilerin yeteneklerine göre ilerlemelerini sağlamak, bağımstz çalışma alışkanlığı kazandırmak amacıyla kullanılır. Bir öğrencinin bir konuyu yaparak yaşayarak öğrenme yoludur. öğrenciler bir konuyu kendi başına öğrenmek istediği ya da kendi başına çalışmak istediği zaman kullanılır. Araştırma-inceleme yoluyla öğretim modelinde ve tam öğrenme modelinde kullanılır. Uygulama, analiz, sentez düzeyindeki davranışları kazandırmada kullanılır. öğrenilecek bilginin belli olduğu, fakat öğrenme yollarının çeşitli olduğu durumlarda kullanılır. Tam Öğrenme Modelinde ve Araştırma-inceleme Yoluyla öğretim Stratejisinde kullanılır. 6 Özellikleri
IV. Değerlendirme de ortaya konulan ürün kadar
öğrenme süreci de önemlidir. Yukarıda özellikleri verilen öğrenme yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-23) A) B) C) D) E) Buluş yolu stratejisi Yansıtıcı düşünme Proje Tabanlı öğrenme Tümevarıma öğrenme Tam öğrenme yaklaşımı
225. ve 226. soruları aşağıdaki bilgilere göre yanıtlayınız. (2001 KPSS-50-51) Bir öğretmen vatandaşlık dersinde "İnsan Haklarını Engelleyen Etmenler" konusunu işlerken sınıfı 4 ya da 5'erli gruplara ayırmış ve bu etmenlerden birini inceleyerek bu sorunların çözümü için öneriler getirmesini istemiştir. Gruplara, seçtikleri etmenleri ve çözüm önerilerini anlatırken sergi, drama, gazete, pano vb. Hazırlama yoluna gidebileceklerini söylemiş; çalışmaları hem bireysel hem de grubun ortak çalışmalarına bakarak değerlendirebileceğini belirtmiştir.
S
öğrenci merkezlidir s
Yaparak yaşayarak
öğrenmeyi esas alır s kazandırır s
Bağımsız çalışma alışkanlığı
öğrenci kendi hızında ilerler S
öğrencilerin kendi öğrenme yollarını kullanmasına imkan verir6 Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler S s Amaç ve konu iyi belirlenmelidir. Çalışma planı oluşturulmalıdır öğrencinin yaptığı çalışmalar dosyalanmalıdır Dosya öğrenciyle birlikte değerlendirilmelidir Gerekli düzeltmeler yapılmalıdır6
225. Öğretmen aşağıdaki öğretme yaklaşımlarından hangisini kullanmaktadır? A) B) C) D) E) Gözlem yoluyla öğrenme Proje temelli öğrenme Yansıtıcı düşünme Benzetim (simülasyon) yoluyla öğrenme Yaratıcı drama
s s s
öğretim İlke ve Yöntemleri
107
tekniklerini
BİREYSEL ÖĞRETİM TEKNİKLERİ s Bireyselleştirilmiş öğretim s Programlı öğretim s Bilgisayar destekli öğretim • • • • •
227. Aşağıdaki durumlardan hangisi için öğrenciye proje ya da ev ödevi verilmesi daha önemlidir? (2002 KPSS-3) A) B) C) öğrencilerin boş zamanlarını değerlendirmede Konuların tekrar edilmesinde Konulann günlük yaşamla ilişkilendirmesinde bağımsız hazır çalışma bulunuşluk yeterliliği düzeyini
BÖLÜM 5 ÖGRETİM TEKNİKLERİ
Başlıca öğretim sınıflandırılabilir.1
GRUPLA ÖĞRETİM TEKNİKLERİ Beyin fırtınası Gösteri
■/
aşağıdaki
SINIF DIŞI ÖĞRETİM TEKNİKLERİ Gezi Gözlem Görüşme Sergi Proje ödev
gibi
D) öğrencilere
E)
Soru-cevap Drama Rol Oynama Benzetim Altı Şapkalı Düşünme Tekniği
kazandırmada öğrencilerin yükseltmede
s s •
•
Mikro öğretim Eğitsel oyunlar
228. Aşağıdaki durumlardan hangisi için öğrenciye proje ya da ev ödevi verilmesi daha önemlidir? (2002 KPSS-15) A) öğrencilerin boş zamanlarını değerlendirmede B) Konulann tekrar edilmesinde C) Konulann günlük yaşamla ilişkilendirmesinde
A. GRUPLA ÖGRETIM TEKNIKLERI
1. Beyin fırtınası Bir konuya çözüm getirmek, karar vermek, hayal yoluyla düşünme ve fikir üretmek için kullanılan yaratıcı bir tekniktir.1 s Sıra dışı fikirlerin açıklanmasına fırsat verir Grupta problem çözmekle görevlendirilen üyeler mümkün olduğu kadar çok fikir ileri sürerler. Fikirler ile ilgili yorum, eleştiri yapılamaz fikirler kağıtlara yazılır sonrada üzerinde îartışma yapılır. Bir ana fıkre ulaşılmaya çalışılır2 S Sınırlayıcı olmayan bir yol izlenir.
D) öğrencilere
bağımsız hazır
çalışma bulunuşluk
yeterliliği düzeyini
kazandırmada
E) Öğrencilerin yükseltmede
s Süre sınırlaması vardır. Doğal konuşma yapılır iyi-kötü, doğru-yanlış gibi yargılamalar kullanılmaz. Fikirlerin niteliğinden çok niceliği önemlidir.2 s Gruptaki herkes fıkrini söyleyebilir. Düşüncelerin üretilmesine ve geliştirilmesine önenrT verilir. Özendirici bir ortam oluşturularak katılımcılann serbest konuşabilmeieri sağlanır. Düşüncelerin ifadesi sırasında eleştirilere fırsat verilmez. 229. Aşağıda verilen durumların hangisinde, beyin fırtınası tekniği verimli bir biçimde uygulanamaz? (2004 KPSS-82) A) Süreç boyunca fikirler düzeltilip yönlendirilirse dışı verilirse yol izlenirse fikirlerin açıklanmasına değer
B) Sıra
C) Kullanılan yaklaşımda smırlayıcı olmayan bir
D) Süre açısından sınırlılık getirilirse E) Gruptaki herkese sorular yönetilirse
108
öğretim İlke ve Yöntemleri
230. Bir soruna çözüm bulmak amacıyla, bireylerin eleştiriye yer vermeyen bir ortamda düşüncelerini açıkladıkları, orijinal fikirlerin üretimini sağlamayı hedefleyen öğretim tekniği aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-27) A) B) C) D) E) Tartışma Benzetim Rol yapma Beyin fırtınası Soru-cevap
özellikle spor, fen, müzik ve sanat alanlarında kullanılmaktadır. Göze ve kulağa hitap ettiği için öğrenme düzeyi yüksektir. öğrencilerin ilgilerini çekmektedir. Gösteri kısa ve öğrencilerin anlayacağı hızda olmalıdır. Analiz, sentez, değerlendirme düzeyinde davranışların kazandırılması amaçlanmamaktadır. 233. Aşağıdakilerden hangisi sınıf içi etkinliklerde ağırlıklı olarak gösterip yaptırma tekniğine yer veren bir öğretmenin hedefleri arasında yer almamaktadır? (2003 KPSS-25)
A) öğrencilerin olayları analiz edebilmelerim
231. Belirtilenlerden hangisi "beyin fırtınası" tekniğinin başarısı engeller? (2002 KPSS-25) A) Düşüncelerin üretilmesine ve geliştirilmesine önem verilmesi B) Düşüncelerin niteliğe de niceliğe de önem verilmesi sağlamak
B) öğrencilerin yaparak yaşayarak öğrenmelerini sağlamak
C) Psiko-motor becerileri kazandırmak
D) öğrenilen bilgilerin uygulamasmı sağlamak E) Beceri gelişimini sağlamak 234. Aşağıdaki durumlardan hangisi için gösterip yaptırma yaklaşımı uygundur? (2002 KPSS-24) A) Devinişsel (psikomotor) beceri kazandırma B) Olgu ve olayları açıklama C) Kavram geliştirme D) Bağımsız çalışma alışkanlığı kazandırma E) işbirliği ve paylaşımı artırma 3. Soru-cevap öğretmenin konuyla ilgili önceden hazırladığı soruları sınıfta öğrencilere sorması ve öğrencilerin cevaplaması yöntemidir. öğretmen öğrencilerin düşünme ve yorum yapmalarına olanak sağlayan sorular hazırlamalıdır. Bu teknik, konunun ne kadar anlaşıldığı hakkında dönüt verir. Öğrenci soru sorulacağı için sürekli hazır haldedir. Soru Sorarken Dikkat Edilecek Noktalar s Sorular tüm sınıfa sorulmalı, biraz beklenmeli, daha sonra cevabı verecek öğrencinin adı söylenmelidir. Böylece öğrencilerin tümü şoruyu dinleyecek ve cevaplamaya çalışacaktır. s Soruyu yalnızca bir öğrencinin cevaplamasına izin verilmelidir. s Cevap için uygun yeterli zaman tanınmalıdır.
C) özendirici bir ortam oluşturularak katılımcıların
serbest konuşabümelerinin sağlanması önlenmesi, bırakılması değerlendirilmenin
D) Düşüncelerin ifadesi sırasında eleştirilerin
sonraya
E) Düşüncelerin ifadesinde bireylerin yönlendirilmesi, görüşlerin düzenlenmesi
232. Amacr, kısa sürede çok sayıda fîkir üretmek, sorunlara çözüm getirmek ve yaratıcılığı geliştirmek olan etkinlik aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-108) A) B) C) D) E) Problem çözme Beyin fırtınası Güdümlü tartışma Gösteri (demonstrasyon) Grupla öğretim
2. Gösterip yaptırma Bir işlemin, bir deneyin nasıl yapıldığını, bir araçgerecin yada makinenin nasıl çalıştığını öğretmenin önce uygulama yaparak, göstererek ve açıklayarak sonrada öğrenciye yaptırarak öğrenmeyi sağladığı bir yöntemdir. Daha çok psiko-motor davranışların, Bilişsel alanın uygulama basamağının, karmaşık bazı olayların gösterilerek öğrenilmesinde kullanılır. En etkili yönü bir becerinin ustaca ve en uygun bir şekilde nasıl yapılabileceğinin öğretilmesidir, 2 Bu nedenle öğrencilerin yaparak yaşayarak öğrenmeleri sağlanır. Genellikle psikomotor becerileri kazandırmak amacıyla kullanılır. öğrenilen bilgilerin uygulanmasını gerektirir. Amaç beceri geliştirmektir.
s Öğrencilerden tam cevap beklenmelidir. öğretmen Önemli noktaları açıklamak için soruyu cevaplamamalıdır. Eğer öğrenci soruyu cevaplamakta güçlük çekiyorsa bir başka öğrencinin ona yardım etmesi sağlanmalıdır.
öğretim llke ve Yöntemleri
109
öğrencilerin bir konu üzerinde düşünmelerini sağlar. Öğrencinin ne düşündüğünü ifade etme fırsatı verir. İyi anlaşılmayan noktaları açıklığa kavuşturur. Düzeltilmesi için fırsatlar oluşturur. Öğrencilerde sözlü anlatım becerileri geliştirir. Doğru cevap veren öğrencilere "iyi", "güzel", gibi sözlerle pekiştirilmeli, yanlış cevap veren öğrencilere "şimdi hatırlayamadın, arkadaşını iyi dinle sana tekrar soracağım" gibi sözler söylenmelidir. Doğru cevaplar hemen pekişirilmelidir. Doğru cevaplar için ipuçları verilmeli, yanlış cevaplar düzeltilmelidir. Mümkün olduğunca farklı türden sorular sormaya dikkat edilmelidir. Bunlar; Kapalı uçlu bilgiyi yoklayan sorular, ilişkisel-birleştirici sorular, genişletme-açık uçlu sorular şeklinde olabilir. Örnek; Genişletme- Trafik kazalarını önlemek için neler önerirsiniz? Kapalı uçlu- İstanbul'u kim fethetmiştir? İlişkisel- Problem çözme ile araştırma- inceleme yaklaşımları arasındaki ilişkiyi açıklayınız
237. Öğrencilerin sınıf ortamında bildikleri konular üzerinde kısa konuşmalar yapmasını isteyen öğretmenin ulaşmak istediği temel amaç aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-45) A) Sözdağarcığını zenginleştirmek B) Tartışma kurallarını öğretmek C) Yaşantıların paylaşılmasını sağlamak D) Sözlü anlatım becerisini geliştirmek E) Öğrencilerin sağlamak heyecanla baş edebilmesini
235. Dersini işferken bir öğrenciye soru soran ve bu Öğrenciden yanhş yanıt alan bir öğretmenin aşağıdakilerden hangisi izlemesi gereken en uygun yoldur? (2004 KPSS-71) A) Ceza kullanması
4. Rol Oynama Rol yapma tekniği; bir fikir, durum yada olayın başkasının kimliğine bürünüp o kişi gibi davranmaya çalışmasıdır. Burada öğrencinin neler söyleyeceği önceden belirlenmiştir. Önceden öğrenciye rolün nasH canlandırılacağı konusunda rehberlik yapılır. Rol yapma bittikten sonra durum yada olay sınıfça tartışılır. Ayrıca rol yapan öğrenciye neler hissettiği sorulur. Bu teknikte sadece problemin çözümü değil katıtanların insanı anlaması, insan ilişkilerinde olumlu tavır geliştirmeleri ve empati yoluyla başkalarını anlamaları sağlanır. 5. Drama Doğaçlama, rol oynama ve tiyatro tekniklerinden yararlanarak öğrencilerin yaşantıyı, bir olayı, bir fikri veya soyut bir kavramı oyunsu süreçlerle canlandırmasıdır. Bir tiyatro oyununun sahneye konuluşundaki gibi dramada öğrenciler kendilerini o atmosferin içinde hissederier. Drama öğrencilerin hangi durumlarda nasıl davranmaları gerektiğini yaşayarak öğreten bir tekniktir. Drama yönteminden birçok derste yararlanılır. Örneğin: Tarih dersinde ilkçağ konusu işlenirken öğrenciler kendi aralarında grup oluşturur. Giyim, mekan, insan ilişkileri, üretim gibi konularda hazırlanarak sınıfta bunu oynayabilirler ve sonuçta konuyu tartışırlar. Drama da yer alan Öğrenciler bir anlamda olayın bir parçası olurlar. Drama onlara rolünü oynadıkları kişiliklerle konuşma olanağı sağlar Drama bireysel deneyimlerin gelişmesine katkı sağlar. Öğrenciler duygularını, davranışlarım, fikirlerini ve ilişkilerini geliştirirler. Dramanın genel olarak iki türü vardır. Bunlar doğal drama ve biçimsel dramadır.3 Doğal dramada oyuncular kendilerini diledikleri gibi ifade ederler. Amaç bireylere serbest konuşma alışkanlığı kazandırmak, onların duygu ve düşüncelerini kendi sözcükleriyle istedikleri gibi
B) Öğrencinin,
doğru yanıtt bulmasını sağlayacak başka bir soru yöneltmesi
C) öğrenciye, yanlış yanıt verdiğini söylemesi D) Öğrenciye doğru yanıt veren öğrencileri örnek göstermesi E) Öğrencinin söz hakkını kısıtlaması
236. Öğretim süreçlerinde, öğrencilerin bir konu üzerinde düşüncesini ve düşüncelerini ifade etmesini sağlamada, iyi anlaşılmayan noktaları açığa çıkarmada, düzeltmesi için fırsatlar y ar at ma da ve p ek iş ti rm e iş le memde kullanılabilecek en uygun yöntem ve teknik, aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-83) A) B) C) D) E) Anlatma Problem çözme Soru-yanıt Tartışma Bireysel çalışma
3 Dramanın. Rol oynamada birey.-. sunu video. 6 239. Öğrenme düzeyi oldukça yüksektir. düşüncenin sadeleştirilmesi gerçekleştirilebilmektedir. provası yapılmıştır. Yukarıda özellikleri sıralanan öğretme öğrenme yönteminin ya da tekniğinin adı nedir? (2004) A) B) C) D) E) Münazara Programlı öğretim Bireyselleştirilmiş öğretim Mikro eğitim Görüşme 240. Altı Şapkaiı Düşünme Tekniği öğrencilere yeni fıkır üretmenin yollan öğretilmeye çalışılmakta. Âşağıdaki yöntem ve teknikler dikkate alındığında hangisinde öğretmen etkinliği diğerierine oranla daha baskındır? (2003 KPSS-28) A) B) C) D) E) Gösterip yaptırma örnek olay Tanışma Benzetim Düz anlatım • Dersler 515 dk. istenildiği anda başka bir düşünme biçimine geçiş mümkün olabilmektedir. Gerçek durumlar model yada sanal ortamda (bilgisayar) yaratılabilir. kişisel Siyah Şapka: Kötümser Sarı Şapka: İyimser Yeşi! Şapka: Yenilikçi. Böylece birey giydiği şapkanın gerektirdiği biçimde düşünce üretmeye çalıştığı için. Uygulama sırasında şapkalar değiştirilerek. önceden hazırlanmış bir metin olmadan rol alanların kendi yaratıcılık özelliklerini kullanarak oluşturdukları rolleri sundukları bir Öğretim yöntemidir. Drama da ise bireyde gelecekte veya başka ortamlarda karşılaşabileceği durumlara muhtemel çözüm yollarını oynayarak hazırlıklı olmayı içerir. oyuncular tarafından paylaşılmış. Kuklalar. 238. Her iki drama türünün pek çok çeşidi vardır.3 Şapkaların renkleri ve özellikleri aşağıdaki gibidir. Bicimsel drama daha çok yetişkin bireylere yöneliktir. Teknik. öğrencilerden düşüncelerini kullanılan şapkaların gerektirdiği biçimde ortaya koymaları ve .3 mevcut problemin çözümü konusunda görüşler üretmeleri istenilmektedir. kadavra üzerinde ameliyat vb. s Rol oynama ile drama arasındaki fark. Uçak eğitimi.110 Öğretim İlke ve Yöntemleh açıklama yapmalarına imkan sağlamaktadır. Yaratıcı Drama Yaratıcı drama. • öğrenci sayısının az olması önemlidir. Gerçek ortam ve araçlar kullanılarak yapılması tehlikeli ve pahalı olan durumlarda başvurulması gereken bir yöntemdir. bilişsel. Dersten sonra sunu birlikte izlenir ve tartışılır ve değerlendirilir. Mikro öğretim öğretmen eğitimde kullanılan ve az sayıdaki öğrencinin grup çalışmalarıyla gerçekleştirdiği. bir tekniktir. araç gereç gerektirmez. hikayeleri sahneleme. Bunlar arasında serbest oyunlar. Her öğrenci konusunu sunar. • Hizmet öncesi öğretmen eğitiminde kullanılır. pandomim ve diğer bazı oyunlar da biçimsel dramaya örnek verebilir. Bu teknikte bilgisayardan sıkça yararlanılır. teyp vb. Beyaz Şapka: Tarafsız Kırmızı Şapka: Duygusal. Dersler kısa tutulur. • Kaydedilen süreç sınıf içinde izlenerek tartışılır. radyo ve TV haber ve yayınlarını taklit etme ve gölge oyunları doğal dramaya örnek olabilir. tutularak oluşan süreç içinde kaydedilir. Oynanacak oyun ya da hikaye.2 Yüz yüze eğitimin gerçekleştirildiği sınıf içi uygulamaları kapsayan bir tekniktir. Benzetim öğrencilerin bir konuyu gerçekmiş gibi ele alarak üzerinde çalışma yaptıkları bir tekniktir. Bunda oyunlar daha ciddi ve planlıdır. biçimsel drama türü olarak kabul ediiebilecek bir biçimi de yaratıcı dramadır: Yaraîıcı dramayı genel hatları ile inceîemekte yarar vardır. analizci 8. 3 Kendilerini geliştirirler. altı farklı renkte şapka ve bunlara yüklenen anlama göre görüş oluşturma esasına dayanmaktadır. Öğretmen adaylarının sınıfta sunduğu dersin video kayıtlarma bakıiarak davranış düzeftme ve geliştirme yöntemine en ad verilir? (2002 KPSS19) A) B) C) D) E) Ekiple öğretim Mikro öğretim işbirliğine dayalı öğretim Birebir öğretim Programlı öğretim 7. resimlerle hikaye sahneleme. 6. kayda alınır. • öğretim becerileri gözlem ve dönütlere göre tekrarlanır böylelikle bu beceriler geliştirilmeye çalışılır. duyuşsal ve psiko-motor becerileri kazandırmada etkili olabilen. üretken Mavi Şapka: Serinkanlı. başka birinin kimliğine bürünerek dünyaya başkasının penceresinden bakmaya çalışır. Yavaş öğrenen öğrenciler için faydalıdır.
Bilgisayar Destekli Öğretim 241. bilmeceler. Öğrencilerin öğretim etkinliklerinden sorumlu olmaları amaçlanmaktadır. Özellikleri. Programlı öğretim ve bilgisayar destekli öğretim bu yaklaşıma hizmet eder. Bir sınıfı oluşturan öğrenciler arasındaki öğrenme ve bireysel farklılıklarının giderilerek her öğrenciye hızına uygun öğretim yapılması sürecidir. Uygulama basamağındaki davranışlann kazandırılmasında kullanılır. öğretmene yardımcı olan. Gezi Okul ve sınıf çalışmalarını tamamlamak. Gezi yapılacak kurumdan ve okul müdürlüğünden izin alınarak gezi programının bütün boyutları öğrencilerle birlikte planlanmalı ve yürütülmelidir. şiir. * s s V Dönüşümlü günlük çalışmalar. öğrencinin öğrenme hızına bağlı olarak öğretim tasarlanır. Hazırlanan ürünler. resim.2 Doğrudan bilgi edinme yollarından biridir. s Bilgisayar öğretmenin yerine geçen bir araç değil. üretkenlikleri. öğrenme stili. 2. Eğitsel oyunlar öğrenilen bilgilerin pekiştirilmesini ve daha rahat bir ortamda tekrar edilmesini sağlayan bir tekniktir. Ev Ödevi Öğrencilerin sınıf dışında yaptığı ek öğrenme etkinliği olarak gerçekleştirilir. Gezi sonuçları sınıfta tartışılmalı ve raporlaştırılmalıdır. Öğrencilerin gerçek hayat içinde ya da yapay ortamlarda (laboratuar. Konular oyuna dönüştürülerek ilgi çekici duruma getirilir. Öğrenci aynı zamanda yaparak-yaşayarak ve planlı iş yapma alışkanlıkları kazanır2 öğrenme araç ve ürünlerini gezip görmek. insanları bir plan dahilinde izlemeye dayalı bir tekniktir. Özellikle duyuşsal davranışların kazanılmasında etkilidir. becerileri geliştirilir ve öğrenme süreci ile ilgi çekici. Öğretmenin rolü öğrenci merkezli öğrenme etkinlikleri düzenlemektir. gelecek konulara hazırlık yapmak amacıyla kullanılır. tanımak amacıyla yapılır. sınıf sergileri. öğrenciye neşeli ve rahat ortam sağlanmakta. Sergi öğrencilerin. davranışları pekiştirmek ve geliştirmek. öğrencilere ilk elden 4. sınıf) olayları. Bireyselleştirilmiş Öğretim (Keller modeli) Öğrenci merkezli bir öğretim tekniğidir. kitap. öğretimi tamamlayıcı bir destek aracıdır 2. fuarlar. Uygulama basamağındaki davranışların kazanılmasında başvurulabilir. renkli. öğrencilerin bireysel ayrılıklarına göre farklı çalışmalar yaptırılmasını gerektirir. Yetersizlik ve eksiklikleri tamamlamada kullanılır Beceri geliştirmede kullanılır Bireysel hızda ilerlemeyi sağlar 3. doyum sağlayıcı bir anlama kavuşur. Gözlem Bir nesneyi.Eğitsel gezilerin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-47) A) Boş zamanları değerlendirmek B) Öğrenciler arasında yardımlaşmayı geliştirme C) Ilk elden somut yaşantılar sağlama D) Öğrencilerin hazır oluş düzeyini yükseltme E) Öğrencileri sınıf ortamının monotonluğundan kurtarmak Bilgisayar öğretiminde öğretmene yardımcı bir öğretim aracı olarak kullanılır. Bu teknikte öğrencilerin yaratıcılığı. Her öğrenciye ayrı ayrı ödev verilebileceği gibi grup ödevleri de verilebilir.öğretim ilke ve Yöntemleh 111 somut yaşantılar sağlamak ve okul-yaşam arasındaki bağı kurmak amacıyla yapılan planlı ziyaret tekniğidir. SINIF DIŞI ÖĞRETİM TEKNİKLERJ 1. s öğrenciler için. öğrenme sürecinde ürettikleri ürünlerin değerlendiği ve paylaşmayı sağlayan bir tekniktir. 6 . ünitede geçen konuları doğal ortamında görmek. tarzı önemlidir. BİREYSEL ÖĞRETİM TEKNİKLERİ 1. Belirli bir nesne. 2 Kart oyunları. olay ya da durumla ilgili bilgi toplamak amacıyla yapılır. durumu gözleyerek doğrudan bilgi edinme yoludur. sınıf içi çalışmalara da değişiklik getirmektedir.6 B.2 Gezi iyi planianmalıdır. bulmacalar buna örnektir. Eksikleri tamamlamak. heykel sergileri gibi etkinliklerle ortaya konulur. hareketli. animasyonlu olarak hazırlanan eğitim CD leri aracılığı ile öğrenme zevkli ve ilgi çekici hale gelir. nesneleri. 9. Yapılması gereken bireysel çalışmalar. Beceri çeliştirme çalışmaları Planlı grup çalışmaları Düzey geliştirme çalışmalan yapılır. 6 C.
4. 5. Yargı Yayınevi. E n ç o k o k u l d a k a z a n ı l a n d a v r a nı şları n pekiştirilmesini sağlamak amacıyla kullanılır. 3. net ve anlaşılır olmalı öğretim llke ve Yöntemleh YARARLANILAN KAYNAKLAR 1. Ankara: Anı Yayıncılık. Hasan Can. Ankara: Pegem Yayınları. Örnek Çözümlü KPSS. V. 2004 s öğrenciye öncelikle sınıfta anladığı ve öğrendikleri konuların tekrarını ve alıştırmasını yapmaya dönük ödev verilmelidir. 2003 Tan. s ödev. Uzrnan kişi sınıf ortamına getirilebilir veya görüşme ziyaret etme şeklinde gerçekleştirilir. M. KPSS Eğitim Bilimleri Ankara: Empati Yayınevi. özcan. Uzman kişinin açıklamaları ve bilgileri konuyu yaşayan birisi olması sebebiyle daha gerçekçi ve etkileyici olabilir. Görüşme Öğrenme konusuyla ilgili bilgileri uzman kişilerden alarak sınıf ortamında aktarmaya dayalı bir tekniktir. Kuramdan Uygulamaya Öğretim Yöntemleri. 2004 Taşpınar. 243. Program Geliştirmede Öğretmen Ei Kitabı. Ankara. 2. öğrencinin bireysel yapabileceği içerikte verilmelidir. B) öğrenciler arasında iletişimi kuvvetlendirmek. C) Okulda kazanılan davranışların pekiştirilmesini sağlamak.2 5.112 Ödevlerin özellikleri s ödev açık. 2004 Sönmez. 2001 Demirel. Planlamadan Değerlendirmeye Öğretme Sanatı. Öğretmen Adayları İçin Konu Anlatımlı KPSS Ankara: Pegem A Yayınları 2004 Oktaylar. Zor ve karmaşık ödevleri yapamayan öğrenciler başkalarından yardım istemekte ve bu sürede olumsuz psikolojik d ur um la r yaşamaktadırlar. Aşağıdakilerden hangisi öğrencilere verilen ev ödevlerinin en çok kullanıldığı durumdur? (2003 KPSS-30) A) öğrencinin hoş zamanlarını değerlendirmelerini sağlamak. Öğretmen Adayları İçin Konu Anlatımlı. sağlamak. Mutlaka eğitsel bir değer taşımalıdır. Bir öğretmen ödev verirken. Şeref. Elazığ: Üniversite Kitabevi. s s s ödevlerle ilgili öğrenciye anında dönüt verilmelidir.2 242. s Ödev. öğrencinin gelişim düzeyine uygun ve normal süre için verilmelidir. aşağıdakilerden öncelikle hangisine dikkat etmelidir? (2001 KPSS-113) A) Eğitsel değer taşımasına B) Uzun zaman almamasına C) Konusunun yakın çevreyle bağlantılı olmasına D) Bilgi toplamayı gerektirmesine E) Bireysel olarak yapılabilmesine . 6. D) Ailedeki diğer bireylerin de öğrenmeye katkısını E) öğrenci başarısını daha çok ölçmeyle yapmak.
okul dışında derken de okul çevresinde ve program dışı etkinlikler olarak dile getirilen örtük program etkinliklerini kapsadığı söylenebilir. Birey davranışlarının hemen tamamını başkalanyla etkileşerek.(1) 5. Zaman ve yer açısından sınırsızdır ve her şeyden önemli olarak da kültürü oluşturur. öğrenme yeteneği olmadan eğitim olmaz. Bunlar karşılaştırmalı olarak şöyle açıklanabilir.9 6. elde bulunan imkanları düzenlemektir. Başkalarının etkisi altında yeni davranışlar kazanması onun eğitilmesi demektir Eğitim Bireyin davranışında kendi yaşantısı yoiuyla ve kasıtlı olarak istendik değişme meydana getirme sürecidir. Planlı. bulunulan ortama göre öğretim yoluyla şekillenir gerçekleşir Başlangıçtan sonuna Bireyin yaşadığı kontrollü kadar kontrollü yada kontrolsüz her ortamda gerçekleşir ortamlarda gerçekleşir Çoğunlukla okul vb. yaşam boyu devam eden süreçle sürekli öğrenme arzusunda olan bireydir. toplumsal ve kültürel yaşamın her alanında "bilinçli. amaçlt ve düzenli bir şekilde gerçekleşir. yerlerde oluşur işyerinde. ancak öğretim daha çok okulda yapılmaktadır. uğraş verir. Bireyi öğrenme sürecinin temeline aldığımızı ve onu bir öğrenen olarak gördüğümüzü kabul edebiliriz. bireylere olumlu davranış kazandırmaktır Formal eğitimin gerçekleştiği ortamlar içinde okulun ayrı bir önemi vardır. Bireysel. öğretme ise öğrenme etkinliklerini yönlendirme ya da kılavuzlama işidir. yaşantılarla kazanılır. kazandırılıp kazandırılmadığının nasıl anlaşılacağının gösterildiği dokümana denir. onları gözleyip taklit ederek öğrenir. kuşkusuz.(1) Formal Eğitim (Kasıtlı Eğitim) Bireyin kendisi ya da bir başkası tarafından kazanılacak davranışların planlanıp kontrol edildiği eğitimdir. Öğretim Programı Eğitim programı içinde önemli bir yeri olan okuldaki dersler ve bununla ilgili etkinliklerle sınırlandmlmış o!an bir kılavuzdur. Çoğunlukla öğretmen Planlı olmadığı için. O halde öğretim nedir ? Öğretim Bu davranış değişikliğini okulda planlı ve programlı bir şekilde yapılması sürecidir. Eğitimin başlangıcı. ilgi alanlarını geliştirir) Program Gelecekle ilgili yaşanılması istenenlere ulaşmak için. tarafından planlanır. Eğitim süreci. düzenli.(1) Eğitim her yerde. yaşam boyu devam eder.e FORMAL EĞİTİM INFORMAL EGITIM Amaçlı ve planlıdır Amaçlı ve planlı değil.Toplumsal (Kültür aktarımı) 2. I. kısaca yaşamın her anında oluşur Olumlu davranışlar yanında istenmeyen davranışlarda oluşabilir süreklidir. Okulda ifadesi ile okul içinde yapılan tüm etkinlikler ile sınıfta öğretilen tüm dersleri içine alan öğretimi. Eğitimin hedeflerine ulaşmak için yapılacak etkinlikler dizgesine eğitim programı denir Amaç. Okulda bireyler çoğunlukla öğretim yoluyla davranış kazanırlar. arkadaş grubu içinde. Ekonomik (insan gücü yetiştirme) 4. doğduğu andan başlayarak çevresinin etkisindedir. İnformal Eğitim Bireyin farkma varmadan gerçekleştirdiği öğrenmelere denir. s Bireyin bir başkası tarafından eğitilmesidir. Eğitimde planlanmış etkinliklerin önemi büyüktür. Eğitim kurumlarının işlevleri dört ana başlık altında toplanabilir.Program Geliştirme 113 GİRİŞ Eğitim insanı temel alır ve onun öğrenmesiyle başlar. Bu tür çabaların ve etkinliklerin en yoğun olduğu alan.9 Bireye kazandırılması düşünülen davranışların ne olduğu. öğrenenlere öğrenme yaşantıları sağlamak eğitim programları aracılığı ile olmaktadır. Bireyi geliştirici (Bireylere iş.1 . bu davranışların nasıl kazandırılacağının. Öğrenen. planlı ve yöntemli" insan çabalarının ve etkinliklerinin ana öğesi durumuna gelir. Eğitim bir bakıma kasıtlı kültürleme yolu olarak görüldüğünden eğitim programlarının planlı olması gereği bu deyişle kendiliğinden ortaya çıkmakladır. "eğitim"dir Eğitim programı Bireyin okul içi ve okul dışı planlı tüm eğitim etkinliklerini içine alan öğrenme yaşantıları planıdır. s formal eğitimin birey dışındaki unsurlarca kontrol edilmesidir. insanın insan olarak çevresiyle etkileştiği güne kadar uzanır. gelişigüzeldir. Siyasal (Yönetici yetiştirme) 3. çok boyutludur. okulda. Bu anlamda birey.
Bu program öğretim programını içine almakta. Bir savın ya da inancın doğruluğu. öğrenme-öğretme süreci 4. gerekse toplumu ve konu-alanım ele ahrken neye önem verileceğinin temelinde felsefı görüş ve tutumlar vardır.(4) Realizm (Gerçekçilik) Bu görüşe göre varolan her şey gerçektir. ölçme ve değeıiendirme (sınama durumları) Hedef Yetiştirilecek bireyde bulunması uygun görülen eğitim yoluyla kazandırılabilir istendik özelliklerdir. "istendik" sözcüğü ile anlatılmak istenen temel koşul aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-93) A) B) C) D) E) Eğitimin hedefleriyle ilgili olma Bireyin isteklerini dikkate alma Güncel gereksinimleri karşılama Bireye fıziksel güç kazandırma Toplumsal yardımlaşmayı artırma Bir ders içerisinde hedeflerin bireylere nasıl kazandırılacağına ilişkin etkinliklerin düzenlendiği planlardır. Belli bir zaman süresi içinde bireyi etkileme gücünde olan dış şartlardır. Felsefe. Çünkü idealist görüşte tutarlılık kavramı önemli bir yer tutar. Gerçeğe giden yolun sadece bilimsel yöntem olduğunu kabul etmez. Bu görüşte değerler mutlaktır ve değişmez bir yapıya sahiptir. Hedef 2. gerçek bilgi ise aklın ürünü olan bilgidir. görüşleri. (esasicilik) Program Geliştirme Eğitim programının hedef. gerçeğin temellendirilmesine dayalı bir bağ kurma süreci ve bu sürecin sonunda elde edilen ürünlerin dirik bir bütünüdür. idealistlerin öngördükleri gibi zihnin .(2) İçerik Bir programın içinde bulunması gereken konuların düzenlenmiş bütünüdür. bir yargının doğruluğu. öğrenme-öğretme süreci ve değerlendirme öğeleri arasmdaki dinamik ilişkiler bütünüdür.114 Program Geliştirme Ders Programı öğretim programı kavramında sözü edilen dersler için hazırlanmış bir programdır. öğretim programını oluşturan derslerin planlandığı ve bu planlama içinde derslerin amaçlan. Bir başka deyişle. Gerçeklerle ilgili olarak. Duygu ve arzulardan öte akla bağımlı olması. Müfredat Bir dersin yalnızca ünitelerinin ve konularının belirlendiği listedir. içerikleri. var olma nedenimizi ve bir ölçüde nereye gideceğimizi anlamamıza yardımcı olur. 1. En geniş kapsamlı program eğitim programıdır. kim olduğumuzu.(3) 1. Gerek bireyi. Bu tanımda. bu görüşü modern bilimin temelini oluşturan nesnelliği yansıtmasına olanak vermiştir. kişisel inanç ve değerlerimizle ilgilenmemize. bir okul için düşünce tarzını. öğrenme-öğretme etkinlikleri ve değerlendirme esaslarının yer aldığı bir kılavuz plan olarak tanımlayabiliriz. bireyin davranışında yaşantıları yoluyla istendik değişmeler oluşturma sürecidir. öğrencilere yaşayan değerler ve bu değerlerle nasıl yaşayacağı öğretilmelidir. doğru ve güzelin evrensel olduğunu savunan bu görüşe göre. söz konusu yargının diğer yargılarla uyuşmasına bağlıdır.(4) Her üç program kavramını bütün olarak düşündüğümüzde şunlar söylenebilir. dile getirdiği nesne ya da olgunun var olmasına bağlıdır. Bu dört Öğe. Gerçekçiler.9 7 244. Temel olarak dört felsefeden söz edilebilir Bunlar. içerik. Felsefe. sezgisel düşüncenin de bilimsel tutum kadar önemli olduğunu savunur. ders programlan da öğretim programını oluşturmaktadır. iyi. maddenin varlığına olan inanç temeldir. Konuların düzeneği olarak da ifade edilir. Idealizmde gerçek akıldır ve madde bir bakıma onun ürünüdür.(2) 2.(3) Bir eğitim programında yer alan dört temel öğenin birbirleri arasmdaki ilişkiler bütününe program geliştirme denir. Bu görüşe göre okul kültürel mirası oluşturan değerleri öğretmelidir. Içerik 3. Dış dünyanın insan algılarından bağımsız olduğu varsayımından hareket eden gerçekçilikte. PROGRAM GELİŞTİRMENİN FELSEFİ TEMELLERİ Felsefe. İdealizm (İdealistlik) İdealist görüş gerçekçiliği ruhsal sayan bir felsefe öğretisidir.<2) Ölçme ve Değerlendirme (sınama durumları) öğrencide gözlenmeye karar verilen istendik davranışların kazanıhp kazanılmadığı hakkında bir yargıya varma işidir. Eğitim. inançları yansıttığı ve hedef ile içeriği etkilediğinden program geliştirmede önemli bir yer tutar.*2* Öğrenme-Öğretme Süreçleri Eğitim durumlandır.
bu görüşü sistematik bir eğitim kuramı olarak görmeyenlerin sayısı oldukça fazladır. Yeniden kurmacılığın bazen varoluşçulukla da ilgisi vardır. Gerçekçi görüş temelde idealist görüşe karşıt olarak oluşturulmuş bir görüştür. Bu görüşte önyargıların yeri yoktur. I. Daimicilik görüşünün temel ilkeleri şunlardır: s s s Değişmeyen Evrensel Bir Eğitim Entellektüel Eğitim Eğitim hayalın bir kopyası değil. Varoluşçu öğretmen. Fakat bu görüşün eğilim sürecine yaklaşımındaki kesin tutum.yararcılıktan (pragmatizm) ilham alır. ne rekabet eden bir kişilik olarak hizmet eden idealci ve bilgi veren gerçekçi. 4. Yararcılık. insan zihnînin yaşadığı çevre ile bilgi alışverişinde bulunduğunu varsayarlar. bir düşüncenin. Bu nedenle. ne de sorun yaratan durumlarda danışman olarak hizmet eden yararcı bir davranış kalıbı değildir. II. James'e göre yararcılık. Bireylere zihinsel yetilerini geliştirmelerinde Pragmatizm (Yararcılık) Yararcılık. Buna bağlı olarak eğitimde çıkış noktası konu değil çocuktur. Esasicilik) 245.idealizm ve realizmden. (Daimicilik. bir inancın ve bir hipotezin sonuçlarını değerlendirerek gerdeğe varma yoludur. eaitimde insan zihninin gelismesine (entelektüel egitime) önem verilmesi gerekir. İnsanların bu değişmez gerçeklere göre yetiştirilmesi gerekir. insan deneyimine dayandığmdan eğilim amaç ve yöntemlerinde esnekliğe.(llerlemecilik ve yeniden kurmacılık) 3. 1. 19. öğretmen ve öğrenci konularına ilişkin varolan uygulamaları reddetmesi onun uygulanabilirliğini zorlaştırmaktadır. Eğitim. Toplumu yeniden yapılandırarak geliştirmek IV.(Yeniden kurmacılık) . W.Program Geliştirme 115 Sosyal ve demokratik yaşamı geliştirme yetiştirmek kendi dünyasını yaratması yerine. Existentialism (Varotuşçuluk) Varoluşçu görüşe göre eğilimin amacı özgürlüklerin artmasıdır. Çocuğun tüm yaşamı bir bütün olduğundan eğitim. bir kavramın ya da bir kuramın bir eylem planı ya da tasarısından başka bir şey olmadığını ve doğruluğun da yalnızca bu düşüncenin başarısından oluştuğu görüşüdür. Zihinsel açıdan üst düzeyde seçkin bireyler III. yüzyılda Amerika'da ortaya çıkan bir felsefi akımdır. Daimicilik 2. Esasicilik 3. Yararcılığın özü. İlerlemecilik 4. kendi değerler sisteminin özgürce ve yetişkinlerin zorlaması olmasızın geliştirilmesine izin verilmeli ve yardımcı olunmalıdır. esasicilik. bilgi düzeyi. Eğitime yön veren dört temel felsefe vardır. Daimicilik-realizmden. Amprizm'den daha köklü ve daha az sorunla karşılaşacak bir yöntemdir ve deneyim felsefesinin daha akılcı ve eleştirici bir uygulamasıdır. Daimicilik (Prennialism) Bu görüşü savunanlar eğitimin evrensel nitelikteki belli gerçeklere göre şekillendirilmesi üzerinde dururlar. sürekli deneme ve düzeltmelere olanak tanır. 1.grup etkileşimi. yaşama hazırlıktan öte yaşamın kendisidir. Bu görüşü benimseyen eğitim anlayışında bireysel özellikler ve çocuğun etkin katılımı önemlidir. ona hazırlıktır. Yeniden Kurmacılık Bu dört felsefeden her biri köklerini daha önce adı geçen dört temel felsefeden alır. eğitim süreci. yardıma gereksinim duyan öğrencinin yardımına koşan ve kişiliğin geliştirilmesine yardım etme zorunluluğunda olan bir kişidir. Her bir öğrencinin. sağlam ve doğru karakterli insan tipi yetiştirme işiyle uğraş vermelidir. Böylesi bir yaklaşımda öğretmenin rolü. birey. İlerlemecilik ve yeniden kurmacılık. Bunlara göre insanın doğası ve ahlaki ilkeleri değişmez. Bu nedenle. Bir fikrin. İnsan doğasının en önemli yanı akıldır. yardımcı olmak Aşağıdakilerin hangisinde bu vurgulamaları ön plana çıkaran eğitim felsefesi akımları doğru sıralanmıştır? (2004 KPSS-87) I A) Daimicilik B) Yeniden kurmacılık C) Ilerlemecilik D) İlerlemecilik E) Esasicilik II Esasicilik İlerlemecilik Yeniden Kurmacılık Daimicilik Daimicilik III ilerlemecilik Esasicilik Esasicilik Yeniden Kurmacılık Yeniden Kurmacılık IV Yeniden Kurmacılık •Daimicilik Daimicilik Esasicilik İlerlemecilik EGITIM FELSEFELERI Eğitim de diğer bilimler gibi nereye yöneleceği konusunda felsefeden yararlanmalıdır.
endüstriyel tasarım kavramında da olduğu gibi öğretimin düzenlenmesini anlamlı bir bütünlük içinde ele almayı amaçlar.3 Bunlar.Merkezli Program Tasarımlan Eğilim uygulamalarında en yaygın kullanılan bir tasarım şeklidir. • Geniş Alanlı Tasarım: Konuları mantığa uygun bir şekilde bir araya getirmektir. Bu görüşe göre insanları eğitilmiş olarak kabul edebilmek için bütün insanların sahip olması gereken esaslar vardır. konu alanının çok iyi özümlenmeni oluşturur. pragmatik felsefenin eğitime uygulanışıdır. Konu. Okul yeni bir toplumsal gelişmeye imkan verecek biçimde geleceğe yönelik olmalıdır. Pragmatik felsefe. Konu Merkezli Program Tasarımları 2 Öğrenen Merkezli Program Tasanmlan 3. "Eleştirici düşünce" bu yaklaşımın en önemli ürünlerinden biridir. 5 1. Isaac Bergson ve T. Bu işte esas güç öğretmenlerdedir. Esasicilik (Essentialism) Esasicilik. dış dünyaya uyum değil. Bu görüşe göre eğitim. öğeler arası ilişkiler ve temele alınan değerdedir. Bu görüşe göre geçmişten gelen temel bilgi ve değerlerin önemli yanlan korunup yeni kuşaklara öğretilirse. PROGRAM TASARIMI YAKLAŞIMLARl / 2. insanı farkh kılan bir. Bu akımın bir görüşüne göre de toplumsal değişmede temel sorumluluk okullardadır. antropoloji. öğretmen otoritesinin sınıfta yeniden yerine oturtulmasını savunurlar. Akımın dayandığı felsefe yararcıiıktır (pragmatizm). eğitimin özü topluma uyum. s Okulda zihinsel disiplin yaklaşımının geleneksel yöntemleri kullanılmalıdır. • Konu Tasarımı: Aklın. Bu şekilde farklı dersler olan coğrafya. Bu akımın önemli özelliği. aslı yine de konu tasarımı ile aynıdır. bir felsefeye dayalı olmaktan çok doğrudan doğruya bir eğilim hareketi olarak ortaya çıkmıştır. Sorun Merkezli Program Tasarımları Bütün yaklaşımlarda programın öğeleri aynıdır. • SüreçTasarımı: Her konu için ayrı ayrı öğrenme yollarını düzenleme yerine. Bu yaklaşım dört ana şekilde görülür. John Devvey. İlerlemecilik (Progressivism) llerlemecilîk. yeniden inşa Eğitim programı tasarımı. öğrencinin en iyi şekilde nasıl öğreneceğidir. ekonomi. Bu görüşün dayandığı temel ilkeler şunlardır: s öğrenmenin doğasında çok sıkı çalışma ve çoğu zaman zorlama vardır. eğitimin davranış bilimlerinin bulgularına dayalı olarak.Sosyal ve demokratik yaşamı geliştirmeyi amaç edinir.116 s Program Geliştirme Çocuklara ve gençlere dünyanın hem manevi hem de maddi gerçeklerini tanıtacak bilgiler verilmelidir. s Büyük kitaplar (klasik eserler) eğitimi edileceğine inanılmasıdır. tecrübenin sürekli olarak yeniden inşa edilmesindedir. Bu yaklaşımda konuların ne şekilde verildiği ve hu bitgilerin nasıl kullanılabileceği önemli görülmektedir. açık seçik bir sosyal reform hareketi geliştirmede önemli araçlardan biridir. bu öğelerin düzenlenişi. değişmeyi gerçeğin esası olarak görür. • Disiplin Tasarımı: Bu yaklaşımda eğitim programı. tüm konular için ortak bir öğrenme yolunu ön plana çıkaran bir tasarım yaklaşımıdır. politika. sosyoloji ve tarih bir araya getirilerek sosyal bilgiler dersi oluşturulur. Eğitimciler yeni bilgi ve çevredeki değişmeler ışığında politika ve yöntemlerini ayarlamaya hazır olmalıdır. Okullarda uygulanan eğitim programlarının büyük bir çoğunluğu bu tasarım yaklaşımıyla düzenlenmiştir. Burada amaç. Sosyal Bilgiler adı altında birleştirilmiştir. Bu nedenle de eğitimin sürekli bir gelişim içinde olduğu öne sürülür. 1. unsur olduğuna ve bilginin aranması ve elde edilmesinde buna gerek olduğuna inanılmasıdır. akademik disiplinler üzerinde yoğunlaşmasına karşın. •/ Eğitim sürecinin özünü. Eğitim yeni bir toplumsa! düzen yaratmaya girişmelidir. Ülkemizde de son ilköğretim (1-8) programlarında Tarih ve Coğrafya. Fark. 3. . Eğitim programları tasarımlannı geliştirmede genelde üç temel yaklaşım izlenmektedir. yeni kuşaklar için geçmişin başarıları üstüne daha mükemmel bir uygarlık yaratabilirler. Esasiciler daha çok programların konu alanı üzerinde durur ve zamanın tecrübesinden geçmiş kalıcı temel konuların ve değerlerin seçimine önem verirler. bir programın hangi öğelerden oluşacağının ortaya çıkarılması sürecidir. s Eğilimde ve öğretimde girişim öğrenciden çok öğretmende olmalıdır. Daha çok ilk ve orta okullarda uygulanmaktadır. 4. Yeniden Kurmacılık (Retonstrııctionism) Bu eğitim akımı. Program tasarımı. ilerlemeciliğin bir devamı olup son gelişen akımlardan biridir. toplumu yeniden düzenlemek ve toplumda gerçek demokrasiyi yerleştirmek olarak kabul edilmektedir. Brameid bu akımın temsilcilerindendir Bu akımdaki temel görüşlere göre eğitimin amacı.
Program tasarımı ile eğitimcilerin. Programda bulunması gereken temel öğeleri ortaya koymak için yapılan işlemler farklılaşmaktadır. Sistem yaklaşımı modeli 6. toplumun yaşamına göre düzenlenecekse öğrencinin içinde bulunduğu . Bu nedenle eğitim programı tüm ihtiyaçları önceden belirlemez. İhtiyaçların belirlenmesi Amaçların belirlenmesi Içeriğin seçimi içeriğin düzenlenmesi Öğrenme yaşantılarının seçimi Neyin nasıl değerlendirileceğinin saptanması Program öğelerinin sırası ve ilişkilerinin kontrolü • Yasam Sartları Tasarımı: Bu tasarımla. Bu tasanın. Öğrenen Merkezli Tasarımlar öğrencinin programın merkezi olduğu ve her konunun ona göre düzenlenmesi gerektiği görüşüdür. F. Programın öğelerinin organize edilmesinde hareket noktası öğrenci ilgi ve ihtiyaçlarıdır. toplumun iyileştirilmesine katkıda bulunabileceklerine inanırlar. • Romantik (RadikaO Tasarımlar: Savunucuları. Taba Modeli Amaçların belirlenmesini. • Hümanistik Tasarımlar: Bu tasarımcılar. Toplumun değişen yaşam ortamına uyum sağlaması ve bu amaca ulaşabilmek için eğitimde yapılması gerekenlerin ortaya konması. Sorun Merkezli Tasarımlar Sorun merkezli tasarımlar öğrencilerin toplumsal sorunları. D. Program geliştirmede tümevarım yaklaşımını ele alır. Konu alanı deseninde öğrencinin sadece bilgiyi kazanmış olması. "kişi yaşadığını öğrenir" görüşü. öğrenen merkezli program tasarımına pekyakınlığı yoktur. Konu alanını merkeze alan tasarımların felsefi temellerinin idealizm ve klasik realizm olduğu ve dayandığı eğitim felsefesinin ise daimicilik ve esasicilik olduğu söylenebilir. Sadece etkin. okulun işlev ve İşgörüsünün tamamen gözden geçirilip değiştirilmesinin gerektiğini ileri sürmüşierdir. E. hedeflere dayalı ve deneyim içerisine kök salan öğrenme. bu yaklaşımın ana düşüncesidir. Taba modeli 2. Taba. 1. 1. PROGRAM GELİŞTİRME MODELLERİ Yapılacak i$ ve islemlerin sırası program geliştirme modellerinin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Süreç yaklaşımı modeli 5. her bir konu alanının kendine özgü yapısı ile ele alınarak düzenlemelidir. Tasarımlar. ihtiyaçların belirlenmesinden sonra ister. çevresi ile programdaki birbirleriyle bağdaştırılması. 2. Bu tasarımcılar hayatın gerçek problemlerini ön planda tuttukları için kişinin durumunu da göz önünde bulundururlar. uygulama alanında vermelidir. Kimi savunucuları daha da ileri giderek. öğrenci sisteme girmeden önce yapılır. Bu psikolojik yaklaşımda insan davranışı basit bir etki-tepki ilişkisinden çok daha karmaşık olduğu ileri sürülmüştür. konu merkezlidir ve genel eğitim üzerinde odaklaşmıştır. Demirel modeli 1. Tyler modeli 4. ekonomik gelişmelerinin program tasarımı ile bağlantısı konusu üzerinde ilgilenirler. politik. C. • Yasantı Merkezli Tasarımlar: Çocukların ihtiyaçları ve ilgilerinin önceden tasarlanamayacağı fıkri ön plandadır. • Cekirdek (CORE) Tasarımı: Bu tasarım da • Cocuk Merkezli Tasarımlar: Ûğrencinin ilgisi ve ihtiyaçları ön plandadır. çünkü bizzat okulların öğrencinin gelişmesini engelleyici olduğunu ileri sürmüşlerdir. 3. En yaygın olan program modelleri. bizzat öğretmen her öğrenciye uygun olanı. ilgi ve yetenekleri üzerinde durur. hümanistik psikolojiyi ön planda tutmuşlardır. B. MEB modeli 8. 2. istenilen davranışlara dönüşebilir. Tyler modeli 3. Model aşağıdaki basamakları içerir. • Toplumsal Sorunlar ve Yeniden Kurmacılık Tasarımı: Butasarımcılartoplumun sosyal. Eğitim programı. üç ana varsayım üzerine kurulmuştur. 50'li yılların davranışsal psikolojisi ve eğitim programı tasanmlarına tepki olarak ortaya çıkmıştır. Konular. öğrenmesi için yeterli görülmektedir.Program Geliştirme 117 konuların 3. A. Yenilikçi durumsal model 7. G. velilere çocuklarım okula hiç göndermemelerini. ihtiyaçları. Bu tasarımcılardan Pestallozzi "kişiler kendilerini en iyi kendi doğatarında bulabilir" demiştir. eğitimciler öğrencilerin kavrayışlarını geliştirmekte ve "gerçek" dünya ile ilgili sorunları konusunda genelleme becerisi kazanmalarında yardımcı olmaktadırlar.
komisyonların oluşturulması. Alan testinden sonra düzeltme. Değerlendirme: Sonuçların değerlendirilmesi ve sürekli dönüt sağlanması 6. Öğrenme yaşantılarının değerlendirilmesi 3. Alan testi. B. toplum. Işlemleri Tekrar Belirleme Bitir 4. Program Geliştirmenin Planlanması . 2 A. Toplum. Değerlendirme PROGRAM GELİŞTİRME SÜRECİ Program geliştirme işlemi bir süreçtir. öğrenme yaşantılarının sağlanması F. Gelişme: Amaçların davranışlara dönüştürülmesi. öğrenme ortamının desenlenmesi C. Problemin tanımı: Amacın belirlenmesi. Birey. Aşağıda verilen işlemlerin yapılmasını gerekli görmektedir. öğretim materyalleri E. özel. A. Kaynaklardan hareketle ortaya konulabilecek olası genel amaçlara Birey. Hedefler C. öğretim stratejileri. Öğrenme yaşantılarının yönlendirilmesi H. analizi-değerlendirilmesi Hedeflerin belirlenmesi. F. hizmet içi eğitim. ünite planları. konu alanı programın kaynağını oluşturur. Süreç Yaklaşımı Modeli Stenhouse tarafmdan ortaya konan ve daha çok öğretmenlerin ders planı yapmalarındaki yaklaşımlardan yola çıkılarak geliştirilen modeldir. öğrenme yaşantılarının düzenlenmesi G. Demirel Modeli İhtiyaç saptama. çoklu ortamların seçilmesi Programın denenmesi. Değerlendirme 7. Içerik Bağlam C. Taba-Tyler Modeli Her iki modelin ortak yönleri ele alınarak geliştirilmiş bir modeldir. D.118 Program Geliştirme 2. 3 5. öğrenme-öğretme programı desenleme. öğrenme Durumlan D. Aşağıda verilen aşamaları izlemektedir. uzak. Alan testinin uygulanması Bir yıl uygulamadan sonra tekrar veya gene! uygulama BAŞLA ÖĞRENME İHTİYAÇLARI BELİRLEME GENEL AMAÇLARI BELİRLEME AMAÇLARI SAPTAMA I^AŞANTILARINI BELİRLEME ÖĞRENME YAŞANTILARINI DÜZENLE DEĞERLENDİRME YAP İÇERİĞİ SEÇ İÇERİĞI ^ SONUÇ YETERLİ Mi? " Evet DÜZENLEME Ayrıntılı Işleri Formüle et Havır NOT. Sistem Yaklaşımı Modeli Wulf ve Schave tarafından geliştirilen bu model üç aşamada ele alınmaktadır. Genel Amaçlar B. uygulama D. Dönüte özellikle yer verilmiştir. Çerçeve-amaç-süreç. uygun ders planlarının yazılması. Eğitim felsefesi ve öğrenme psikolojisi süzgecinden geçirildikten sonra kesinleşmiş öğretim amaçlarına karar verilir. Modelin işleyiş planı aşağıdaki gibidir.1 A. Yenilikçi Durumsal Modet Skillbeck tarafından geliştirilmiştir. MEB Modeli Türkiye'de Milli Eğitim Bakanlığı tarafından kullanılan program geliştirme modelidir. Model dört aşamadan oluşmaktadır. genel değerlendirme F. Ana konu başlıkları D. genel. Kesinleşmiş öğretim araçlarınm belirlenmesi E. taksonomik sınıflama Içerik seçimi. A. genel uygulama. A. Konu Alanı kaynaklık eder. Komisyon üyelerinin seçimi B. Rasyonel Planlama modeli olarak da bilinir. Oku! merkezli program geliştirme anlayışına odaklanmaktadır.1 A. düzenlenmesi öğrenme ortamının düzenlenmesi. Amaçlar C. B. genel değerlendirmeden sonra tekrar 8. ders kitapları. 1 A. Tyler Modeli Amaçların belirlenmesini amaçların kaynaklarını ve süzgeçlerini belirledikten sonra istemektedir. C. sonucun değerlendirilmesi. E. C. Bunlar. Durum Çözümlemesi B. öğretim materyallerinin geliştirilmesi. Olası genel amaçların öğrenme psikolojisi ve eğitim felsefesinin süzgecinden geçirilmesi D. ihtiyaçların belirlenmesi B. Bu süreç sırasıyla yapılması gereken bazı işlemleri içerir.
Çalışma gruplarınm oluşturulması 2. Eğitim durumlan hazırlama 7. Bunlar. Gerektiğinde katılması gerekenlerdir. her düzeyde eğitim programlarının hazırlanması ve geliştirilmesi MEB sorumluluğu altında yürütülmektedir. s Öğrenci temsilcisi Ülkemizdeki tüm eğitim çalışmaları. . proje merkezli programlama6 Daha sonra öğrenme konuları ve hedef alanları arasındaki ilişkiyi kurmak amacıyla belirtke tablosu yapma 6. bilinenden bilinmeyene. > Hazırianan programları kabul yada değiştirmede karar organı olarak görev yapar.6 Hedefler gözlenebilir ya da ölçülebilir öarenci davranışları olarak ifade edilir. C. A. Hedef Yazma Hedef yazma ilkelerine uygun olarak ifade edilir. uygulanması.3 I. Program Tasarısı Hazırlama Programın Denenmesi Programın Değerlendirme PROGRAM GELİŞTİRMENİN PLANLANMASI Planlama kendi içinde yedi alt basamaklardan oluşmaktadır. Sınama durumları 1. Çalışma Gruplarının oluşturulması Program geliştirme birçok kişinin işbirliği içinde çalışmasmı gerektiren bir işlemdir. Bunlar. V Milli eğitim Bakanlığı temsilcileri. İçerik Analizi Yapma Somuttan soyuta. Sınama Durumları a. Doğrusal programlama. Bu belirlemeler ışığı altında çalışma gruplarını üç grupta toplayabiliriz. yöntem-teknikler. İhtiyaç Saptama Program geliştirme sürecine ihtiyaç saptama çalışmalarıyla başlanır. izleme Testi Yada Performans Testi b. GRUP: Program danışma üyeleri grubu Program Karar ve Koordinasyon Grubu Hangi alanlarda program geliştirme çalışmalannın yapılacağına karar verilir.Program Geliştirme 119 öğretmenler ve alandan üniversite öğretim elemanları s Dilbilim uzmanı Program Danışma Grubu Program çalışma grubuna danışma yapacak uzmanlardan oluşur. sarmal programlama. öğretim hizmetleri. Içerik analizi yapma 6. araç-gereç 7. Program Geliştirme Çalışma Planı Program geliştirme sürecinde hangi işlemlerin. ve geliştirilmesi aşamalarında sürekli görev yapan bir gruptur. zaman. 1. değerlendirilmesi. Hazırlama: Her ünite için öğrenme eksikliklerini belirlemek amacıyla sınama durumları oluşturma 6 Düzey belirleme Testi Hazırlama: Birkaç ünite sonunda (ara sınav) ya da dönem sonunda (yıl sonu sınavı9 öğrenci öğrenme ve başarı düzeyini belirlemek için sınama durumları oluşturma 6 6. 63 ? Toplumun beklentileri ve ihtiyaçları nelerdir? ? Bireyin ihtiyaçları nelerdir? ? Konu alanı ile ilgili ihtiyaçları nelerdir? 4. > Tüm program geliştirme çalışmalarında koordinasyonu sağlar. Bu nedenle program hazırlamada en yetkili organ MEB ve buna bağlı olan Talim Terbiye Kurulu'dur. Ihtiyaç saptama 4. D. > Ülkede başat olan eğitim felsefesinin bu programlara yansıtılması sağlanır. süre. Program geliştirme uzmanıj \ Eğitimde ölçme ve değerlendirme uzmanı Konu alanı uzmanları (Alt ve üst sınıf düzeylerinden. yakın ders alanlarından^ ^" c.6 5. > Grupta •/ s •/ bulunan üyeler. basitten karmaşığa. Program geliştirme çalışma planı 3.6 3. modüler programlama. Eğitim Durumlarını Hazırlama öğretim stratejileri. > Grupta Bulunan Üyeler şunlardır. GRUP: Program çalışma grubu III. GRUP: Program karar ve koordinasyon grubu II. s Program geliştirme alan uzmanı(üniversiteji>' s öğretmen örgütlerinin temsilcileri S Konu alanı uzmanları ve temsilcileri^ •/ Veli temsilcileri. piramitsel programlama. çekirdek programlama. ne zaman ve ne kadar sürede gerçekleştirileceğini belirleyerek birzaman takvimi hazırlanır. Program Çalışma Grubu Programın hazırlanması. s Eğitim Psikologu s Eğitim Sosyologu s Eğitim Felsefecisi s Eğitim Ekonomisti s Eğitim Denetçisi s Eğitim Teknoloğu s İletişim Uzmanı 2. Hedefyazma 5.
kaynak kitap ve ders saatleri konusunda yetkili en üst kuruldur? (2001 KPSS-86) A) 6 Programı Deneme -Düzeltme ve Sonuçları Raporlaştırma Programın piJot okullarda bir yıl süreyle uygulanması. aşağıdakilerden hangisinin bulunması zorunlu degildir? (2001 KPSS-34) A) B) C) D) E) Okul yöneticisi Program geliştirme uzmanı ölçme ve değerlendirme uzmanı Konu alanı uzmanı Branş öğretmeni 250." Aşağıdakilerden hangisi bu anlayışa uygun değildir? (2001 KPSS-36) A) ilk uygulamada yüzde yüz öğrenme sağlayacak etkinlikte program hazırlamanın çok güç olması İHTİYAÇ SAPTAMA İhtiyaç. Bu farkın boyutu mevcut bir problemin varlığını ya da yokluğunu da ortaya koymaya yarar. Bunlar aşağıda özetlenmiştir. Yüksek sayıda insan grubunun katılımı ihtiyacı belki çok geçerli kılar. bu o ihtiyacın çok değerli olduğu anlamına gelmez. savunmaya değer bir amacın gerçekleştirilmesi için gerekli ve yararlı olan husus ya da güçlü istek olarak ifade edilmektedir. "Eğitim programının sürekli olarak geliştirilmesi gerekir. Aşağıdaki kurumlardan hangisi ilk ve orta öğretim okullarında okutulan dersler ve bu dersler ile ilgili program. Programın hazırlanması için bir program ihtiyacının ortaya çıkması ve bu ihtiyacın en iyi şekilde karşılanması için de gerçek ihtiyacın ne olduğunun saptaması lazımdır. 3 1. Eğitim programı geliştirmek amacıyla oluşturulan ekipte. Birçok insanın ihtiyaç değerlendirme süreci içinde olması insan ilişkileri ve halkla bütünleşme özelliğine sahip olması bu yaklaşımın en önemli özelliğidir. toplumdaki baskı gruplarının isteklerinden hareketle ortaya çıkar. Demokratik Yaklaşım İhtiyaç. Okul ortamı ve eğitim birimleri genellikle bu yöntemle ihtiyaç değerlendirmesi yoluna gider. Program geliştirme çalışmaları hangi etkinlikle başlamaktadır? (2003 KPSS-110) A) B) C) E) ihtiyacın saptanması Hedeflerin belirlenmesi Eğilim durumlarmın organize edilmesi içeriğin organize edilmesi D) Değerlendirme ölçütlerinin belirlenmesi 247. 2. Aşağıdakilerden hangisi öğretimi planlama ve uygulamada zamanı dikkate alma amacıyla yapılacak bir çalışma değitdir? (2001 KPSS-38) A) Yıllık planda. ünite veya konuların sürelerini dikkate alma planlama alma B) Ünite veya dersleri süresi içinde bitecek şekilde C) Resmi tatil ve özel gün veya haftaları dikkate D) Uzun zaman alacak etkinlikler için hazırlıkları önceden yapma E) Yetiştirilmeyen etkinlikleri ev ödevi olarak yaptırma . B) Okulların bürokratik bir yapı içerisinde örgütlenmiş olması C) Eğitim teknolojisinde ilerlemeler kaydedilmesi D) Konu alanlarındaki bilgi birikiminde önemli değişiklikler olması E) Bilginin sürekli ve birikimli olarak değişmesi 248. ama. uygulama sonuçlarına göre düzeltmelerin yapılması 6 9.3 ihtiyacın analiz edilmesi ile ilgili farklı yaklaşımlar vardır. Normlar ve standartlardan yararlanılarak ihtiyaçtan doğan problemin ortadan kaldırılması yolları aranır. Farklar Yaklaşımı Bu yaklaşım gözlenenle beklenen başarı düzeyleri arasındaki farkı ortaya çıkarır Bu yaklaşıma göre ihtiyaç. beklenilen beceri düzeyi ile gerçek/varolan beceriler arasında farkla ortaya çıkar. Programı Uygulama Program ulusal düzeyde uygulanır.120 8. Program Geliştirme 249. Milli eğitim şurası Milli eğitim müdürlüğü Teftiş kurulu başkanlığı ilgili genel müdürlük Talim terbiye kurulu B) C) D) E) 246.
Gözlem 1. iletişim becerilerine sahip olması. eksikliği ile ortaya çıkan zararla o nesnenin varlığının ortaya koyacağı. s s s s s önce öğrenciye kazandırılacak hedefler belirlenir Bu hedefler davranışa dönüştürülür Hedef davranışları kazandırmaya yardımcı olacak içerik belirlenir Hedef davranışlara uygun yöntem ve teknikler belirlenir. iyi öğretmen. Mevcut programı inceleme 251. Öğretim Programının Etkisini Artırmak Standartlaşmayı Sağlama Öğrenciye nasıl öğreneceğine ilişkin bilgiler vermek Eğitimde hedefler üç düzeyde belirtilmektedir2. Bu yaklaşımda eleştirel düşünceden yola çıkılarak çözüm aranır. HEDEFLER I. Delphi tekniği-Anket geliştirme 1. Sınama durumları (Değerlendirme) . yöntem ve teknikleri. Betimsel Yaklaşım Belirli olgu ya da eğitim yaşantılarından ortaya çıkan durumla ilgilenilir. Eğitim Durumlannı Belirlemek. iyi insan. Örneğin. Hedeflerin Davranışlara Dönüştürülme Nedenleri Ölçme-Değerlendirmeyi Yapmak. fen bilgisi dersine ilgi duyma6 Davranış Öğretim hedeflerinin gözlenebilir ve ölçülebilir öğrenci tepkileri olarak ifade edilmesidir.6 Hedef Öğretim faaliyetleri ile öğrenciye kazandırılacak özelliklerya da niteliklere hedef denir. Atatürk ilke ve inkılaplarını söyleyebilme6 Bir eğitim programında hedefler belirlenirken o toplumun bireylerini neden eğitiyoruz sorusunu sürekli hatırlamamız gerekmektedir. Ölçme araçlan-Testler 1. sağlayacağı yarardan hareketle ihtiyaç belirlenir. 4. Hedef II. I. Raporları değerlendirme c. etkinlikleri belirlenir. eğitim bilimlerindeki temel kavramlar bilgisi. Eğitim bilimleri olanında gefecekteki yönelimlerin neler olacağını ortaya koymak amacıyla yapılacak bir çalışmada ihtiyacın ortaya konulabilmesi için hangi yaklaşımın kullanılması daha doğru olacaktır? 2003 KPSS114) A) A) A) A) E) Betimsel Yaklaşım Farklar Yaklaşımı Analitik Yaklaşım Demokratik Yaklaşım Süreç Yaklaşımı Bunlar. araç ve gered seçmede gerçekleştirilecek davranışların belirlenmesi gerekmektedir. 252. Eğitim durumları (Öğrenme-öğretme durumları) II. içerik II. Bir eğitim programını oluşturan temel ögelerde bulunması gereken özellikler şunlardır. iyi vatandaş. Bunlar. Görüşme-Grup toplantıları 1. Kaynak tarama a. Amaç Eğitim-öğretim süreci sonunda ulaşılması istenilen düzey yada sonuçtur. Eğitim durumları. Meslek Analizi 1. öğretimin nasıl yapılacağını. Bütün bu etkinlikler sonucunda hedef davranışlara ulaşılıp ulaşılmadığını ortaya koyacak sınama durumları planlanır. öğretimi yönlendirmek. İhtiyaç Belirleme Değerlendirme Teknikleri 1. Progel-Dacum Tekniği 1. Bir nesnenin yokluğu. Örneğin. uygulanacak öğretim stratejilerini. Literatür tarama b.Program Geliştirme 121 3. Örneğin. Mevcut durumdan yararlanılarak geleceğe yönelik durumlar hakkında karar verilir. PROGRAM TASARISI HAZIRLAMA Bu bölümde bir eğitim programının hazırlanmasında temel öğelerinden bahsedilecektir. Analitik Yaklaşım Gelecekte ortaya çıkması olası durumlardan yola çıkarak ihtiyacın belirlenmesi sürecidir. ölçmeye kılavuzluk için davranışların belirlenmesi gerekir. bir eğitim programını oluşturan temel ögelerdir. süre. Program geliştirme amacıyla ihtiyaç belirleme sürecinde aşağıdaki yöntem ya da tekniklerden hangisi kullanılmaz? (2004 KPSS-91) A) A) A) A) E) Görüşme Test Mikro öğretim Delphi Kaynak tarama B. Eğitim kavramının tanımını söyleme/verilenler arasından seçip işaretleme. günde 3 defa dişlerini fırçalama.
toplumsal. Aşağıdakilerden hangisi eğitim programının boyutlarından biri değildir? (2002 KPSS-1) A) A) A) A) E) Hedef ve davranış Konular Eğitim durumlan Toplum ihtiyaçları Değerlendirme 258. A) ölçme değerlendirme etkinlikleri sadece bilişsel hedeflerin kazanılma düzeyini belirlemelidir.teknikler Konu alanı Bireyin özellikleri (Kişilik.öğretme faaliyetleri . d. 253. Toplumun sosyal. A) Hedefleri gerçekleştirebilecek kapsam belirlenmelidir. Bir eğitim programını oluşturan 89 temel öğelerde bulunması gereken özelliklerle ilgili doğru ifade aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir? (2004 KPSS-89) A) Hedeflerde. aşağıdakilerden hangisinin dikkate alınması zorunlu degildir? (2001 KPSS-35) A) A) A) A) E) Toplumun ihtiyaçlarının Konu-alan ilişkilerinin Bireyin ihtiyaçlarının Eğitim ekonomisi bulgularının Toplumun eğitim felsefesinin A) Eğitim durumları.öğrenci . içinde bulunulan zaman ve koşullarla ilgili kesin bilgiler yer almalıdır.yöntemler . 2. 1. aşağıdakilerden hangisine yer verilmesi gerekmez? (2004 KPSS-92) A) Içinde yaşadığı toplumun bireye sağladığı olanaklar A) Toplumun sosyokültüre! ve ekonomik özellikleri A) Toplumdaki bireylerin kendini gerçekleştirme düzeyleri . c. 2. Toplumsal gerçek: a. ekonomik. Eğitim hedeflerînin kaynaklarından toplumsal boyuta ilişkin yapılacak araştırmalarda.öğretmen -öğrenci A) A) A) durumları E) Hedefler .sınama içerik .122 Program Geliştirme Uzak Hedefler: Ülkenin politik felsefesini yansıtan ve oldukça genel olarak belirtilen hedeflerdir Genel Hedefler: Uzak hedefin yorumu aynı zamane/a da okulun işgörüsünü yansıtan hedeflerdir Özel Hedefler: öğrenciye kazandırılması uygun görülen özellikler ve bir disiplin ya da bir çalışma alanı için hazırlanmış olan hedeflerdir Eğitim hedeflerini belirlemede Uzak ve Genel hedeflerin dışında dört kaynak vardır.içerik . Aşağıdakilerden hangisinin belirlenmesi hedef davranışlara bağlı değildir? (2002 KPSS-115) A) A) A) A) E) Ölçme durumları öğrenme yaşantıları Toplumsal gereksinimler Eğitimin niteliği Değerlendirme kriterleri 256. tutum vb) 257. 254. içinde yaşadığı toplumun bireye sağladığı olanaklar b. felsefı. 2.değerlendirme Okul yönetimi -veli . Doğa Eğitim hedeflerinin belirlenmesinde. E) Temel öğeler birbirinden bağımsız işlemelidir. "ne öğretelim?"1 sorusuna yanıt aramalıdır. ilgi. psikolojik ölçütler göz önüne alınmalıdır. kültürel ve ekonomik özellikleri Toplumun insan gücü ihtiyacı Bireyler ile toplumun beklentilerinin uygunluğu 255. Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde program geliştirmenin öğeleri doğru olarak verilmiştir? (2003 KPSS-109) A) Öğretmen . Hedefler bu ölçütler açısmdan incelendikten sonra kesinleştirilmelidir. Eğitimde hedeflerin belirlenmesi aşamasında.eğitim durumları .veli Hedef .
gücü gereksinmeleri E) Bireyler ile toplum beklentilerinin uygunluğu .A) Toplumun insan .
tutum ve güdülenmiştik gibi duygusal yönlerin baskın olduğu alandır. Bilişsel alan a. 1. Değerlendirme 2. . nefret. basitten karmaştğa doğru sıralanmıştır.Program Geliştirme 123 k. öğrenilmiş davranışların Duygusal yönü ağır basan kısmıdır. Analiz e. Kavrama c.Bu taksonomiye bir anlamda insan öğrenmelerinin sınıflandınlması da denilebilir. i. Bilişsel Alan. Hedeflerin Aşamalı Sınıflaması 1. 1. öğrenilmiş davranışların zihinsel yönü ağır basan kısmıdır 1. Hayvancılığa uygun coğrafi yapının ve iş imkanlarının bulunduğu bir bölgede okullarında hayvancılıkla ilgili hedeflere öncelik verilmesi aşağıdakilerden hangisinin etkisidir? (2002 KPSS-112) A) özel hedefler araştırma sonuçlarına uygun olarak belirlenmelidir A) Eğitimin hedefleri belirlenirken toplumsal çevrenin ihtiyaçları dikkate alınmalıdır A) A) Eğitimin hedefleri belirlenirken değişik yollar izlenebilir Bireylerin eğitimden beklentileri zamandan zamana değişebilir E) Konu alanındaki yenilikler eğitimin hedefleri üzerinde etkilidir Hedeflerin Aşamalı Sınıflandırılması (Taksonomisi) Hedeflerin aşamalı olarak smıflandınlmasında yaygın olarak kabul edilen görüş Bloom ve arkadaşlarmın geliştirdikleri smıflandırmadır. Duyuşsal Alan gh. Bilgi b. korku. jAlma Tepkide bulunma Değer verme örgütleme . Sentez f. Sevgi. Öğrenilmiş davranışların zihin-kas koordinasyonu sonucu ortaya çıkan kısmına denir. ilgi. Duyuşsal Alan. Uygulama d. Bu alanda bireyin özellikleri ön plandadır. Devinimsel (Psiko-motor) Alan. Bu sınıflamada belli bir alana giren hedefler kolaydan zora. Kişilik haline getirme 259. Bu alanda beceriler ön plandadır. Bloom'un taksonomisine göre öğretim programının hedefleri üç ana başlık altında toplanmıştır.
Hedef öğretmenin ne yapacağını değil. Hedef cümlelerinin sonuna "bilgisi. "Cümlenin öğeleri" şeklindeki bir ifade konu başhğı olduğu için hedef olamaz. Yeterliğe yada performansa dayalı öğretim uygulamalarında daha çok ölçüt dayanıklı hedef belirlenir. tartışma" gibi ibareler konulur.3. 1. Örneğin. Hedef yetiştireceğimiz öğrencide bulunmasını istediğimiz ve öğretim faaliyetleri yoluyla kazandınlabilir nitelikler yada özelliklerdir. yazma. Hedef öğrenme ürününe dönüktür . yeteneği. söyleme. zaman ve birim gibi ölçütlerine göre belirlenir. Hedefler genel ifadelerle (doğrudan gözlenemeyen) belirlenir. örneğin. 1. işaret etme. Örneğin: "1 dakika 200 kelimeyi okuyabilme" yada "100 metreyi 12 saniyede koşabilme" gibi 1. becerisi. Cümlenin öğelerini kavrayabilme örneğinde olduğu gibi hedef öğrenci davranışı açısından ifade edilmelidir. Hedef davranış olarak ifade edilerek somut ve en özel öğrenci tepkisi olarak ifade edilir. kavrayabilme" gibi ibareler konulur. Cümlenin öğelerini kavratma şeklindeki bir hedef ifadesi öğretmenin davranışını içerdiği için yanlıştır. Davranış ise hedeflerin somut ifadelerle (gözlenebilen veva ölcülebilen) belirlenmesidir. Yaratma Hedeflerde Aranacak Bazı Özellikler1 1. Bu nedenle öğretim sürecindeki konu başlıkları yada öğretmenin kullanacağı yöntemler hedef olamaz. açıklama. 1. Hedefler kapsamlı ve sınırlı olarak belirlenmelidir. Devinişsel Alan (Psiko-motor) I. . davranışlar grubuyla ifade edilmelidir. öğrencinin ne yapacağını ifade etmesidir. Bu nedenle öğrenme sürecini değil sürecin sonunda ortaya çıkacak özellik önemlidir. gösterme. 1. ilgililik. Buna göre hedefler tek bir davranışla değil. gücü. Kılavuz denetiminde yapma n. Beceri haline getirme o. Uyarılma m. Duruma uydurma p. Davranış cümlelerinin sonuna "tanımlama. - 1. farkında olma. Ölçüt davanıklı hedefler yer. bulma. Hedeflere ulaşma düzeyi ancak gözlenebilir ve ölcülebilir öğrenci tepkileri (istenilir davranışlar) olarak davranışa dönüştürülerek belirlenir.
A) A) A) E) Evrensel kültür değerleriyle ilişkili olmalıdır. Hedef-Davranış Belirleme İlkeleri Öğrenci yaşantısına dönüklük. 1.2. ayrı ayrı hedefler olarak ifade edilmelidir. 1. Hedef aynı anlamla birden çok özelliği içermemelidir. Çok boyutlu olmalıdır. 1 Program Geliştirme 261. "Atatürk'ün hayatını kavrayabilme" hedefinde "Atatürk'ün ilkelerinin önemini açıklayabilme" davranışı önem derecesi yüksek olan bir kritik davranıştır. 8. 1. 8. Genellik ve sınırlılık. Konu alam ile ilişiklik. İstenen sonuçlan ve başarı düzeyini kesin ve açık bir biçimde dile getirme gerekliliği eğitim hedeflerinin hangi ilkesiyle doğrudan ilgilidir? (2004 KPSS-90) A) öğrenci davranışına dönük olmalıdır. öğretmen etkinliklerini içermelidir. hedefler herkesin ortak anlayacağı ve açıklayacağı bir dille ifade edilmelidir. Hiyerarşik bir düzende sıralanmalıdır. Davranışlar ilgili oldukları hedefleri nitelik ve nicelik olarak ivi temsil etmelidir (kapsamalıdır) Davranışlar hedefe ulaşmayı sağlayacak düzeyde zenginleştirilmiş olarak belirlenmelidir. bitişik (tamamlayıcı) olmalıdır. hedefler hangi özellikleri kazandıracağını belirtecek kadar genel ve kazandıracağı özellikleri başka özelliklerle karıştırmayacak kadar sınırlı olmalıdır. Kritik Davranış Her hedefi temsil eden davranışlar arasında önem derecesi yüksek ve olmazsa olmaz anlamında öncelikli davranışlara kritik davranıs denir. 1. Hedefler binişik olmamalı. Hedef-Davranışlar öğretim sürecini başlatan. hedefler öğrencinin Öğrenme etkinliklerine aktif olarak katılmasını sağlayacak özelliklere sahip olmalıdır. 24 8. yönlendiren ve ölçmeye kılavuzluk yapan önemli bir program öğesidir. 8. Örneğin. Açık-seçiklik. 8. 260. hedefler ilgili oldukları konu alanını temsil edecek ve kapsayacak değerlendirmelere sahip olarak belirlenmelidir. Aşağıdakilerden hangisi hedeflerin sahip olması gereken niteliklerden değildir? (2002 KPSS-113) A) Eğitim ortamında gerçekleştirilebilir olma öğrenci davranışı olarak ifade edilebilme Gözlenebilir ve ölçülebilir olma A) A) A) öğrencilerin kendi çabalarıyla ulaşabilecekleri nitelikte olma E) öğrencinin hazır bulunuşluğuyla erişilebilir olma . Yani "Atatürk'ün hayatını kavrayabilme ve saygı duyma" şeklinde hem bilişsel hem de duygusal özellikler bir arada değil.
paylaşma / birteştirme / HEDEF ALANLARI VE ÖRNEKLER BİÜŞSEL ALAN HEDEFLERİ Hedef Düzeyi Özelliği Eylem Olarak İfade Edilmesi BİLGİ • Kavramlar • Olgular • Araç-gereçler • Sıralamalar • Sınıflamalar . uyumlu Tartışma değer kuramsallaştırma . Açıklama / yeteriiliği başka değerlere tercih artırma/ yardım etme / etme. vermede karşı l ı k mutlu olma DEĞER VERME kontrollü. o rt a y a yakıtları benzeri bir araç yapabilme olmayanı yapma . u y g u n nitelik. öneride veı mekt en tartışma / pratik yapma / oynama işaret etme / altını çizme Bir değeri kabul etme. yapabilme ve sürede beceriyi Da ha bir be ce riyi bilgisayarın ayarlarını yapabilme yakıtlar kullanarak ön ce kaz and ığ ı kulla na ra k kişisel dışındaki çalışan bir k u ra lın a biçimde parçalara ayırma / hatlarını gösterme ana / yapma. kendini adama destekleme / inkar etme / protesto etme / tartışma ÖRGÜTLEME Değerieriyle hale getirme./ / Çevirme KAVRAMA Yorumlama / Açıklama ^/icitsıııc İlişkileri/ nedenleri yazma / söyleme/ değiştirerek yazma / yeniden sıraya koyma tahmin etme / sonucu kestirme / sonucu butma / ayırt etme / yeniden dûzenleme / değiştirme / öteleme / ulama UYGULAMA Bilgiyi kullanma Uygulama Gösterme Deneme Kullanma Çizme Yapma / Çalıştırma / ilişki Kurma / Kullanma / KİŞİLİK HALİNE GETİRME sistemine dahil etme karşılaştırma / örgütleme / formüle etme Davranış ölçütü haline gözden getirme. Yöntem Çevirme / yonjmlama / kestinme/ söyteme /yazma / ana hattını bulma / özetleme / ömek verme/tablolaştırma / grafıkle / Şe mayla / Simgeyle / QOSt£fTTlB Hatıriama Tanıma Tanımlama / hatırlama / tanıma söyleme / yazma / seçme / isimlendirme / eşleştirme / sıraya koyma / listeleme / gösterme / kabul etme / kontrol etme karşı l ı k İzleme / onaylama / bulunma / istekli olma. Otomobili başlangıç vücudu getirme hareket çalıştırmak hazır için ANALİZ Bir ögelerine bütünü ayırma. almaya Ayırt etme / ayırma / isteklilik. kendi başına ettirebilme denetim yapma yanılma) bölümlere ayırma SENTEZ Özgün oluşturma bir bütün Birleştirme/ üretme planlama / / yaratma tasarlama özetleme / / / BECERİ HALİNE GETİRME K e nd i denetimsiz istenilen yeterlik yapma sınıflama yapma / derleme / organize etme / geliştirme / yeniden düzenleme / örgütleme / karar verme / formüle etme DEĞERLENDİRME Bir ölçüte dayalı Yargılama / değeriendirme / açıklama/ karşılaştırma / irdeleme / ispat etme / karar verme / standardize etme DURUMA UYDURMA Kazanılan ilk karşılaştığı yargıda bulunma durumda kullanma YARATMA Yeni ve orijinal bir Bilinen d u ru mu koyma.Program Geliştirme 125 DUYUŞSAL ALAN HEDEFLERİ Hedef Düzeyi Özelliği Eylem Olarak İfade Edilmesi ALMA Farkında olma. özdeşleşme geçirme / değerierie değiştirme / tamamlama/ akranlanyla iist ve altlanyla karşılaştırma Hazırlama / Hesaplama / İlkeyt uygulama / problem çözme PSİKOMOTOR ALAN HEDEFLERİ Hedef Düzeyi UYARILMA Özelliği Eylem Olarak İfade Edilmesi Beceriyi becerinin KILAVUZ DENETİMİNDE YAPMA Beceriyi gibi izleme. analiz etme / karşıtaştırma / şematik olarak gösterme / saptama / ayırdetme / duruma konumunu alma yardım ilişkileri belirieme gösterildiği Bir otomobili usta öğretici alarak denetiminde altında (denemeb a ş ın a E n je k s iy o nu yapma. seçici dikkat TEPKİDE BULUNMA Uysal t ı k.
Program Geliştirme 262. Aşağıdakilerden hangisi bilişsel alanın uygulama basamağında gerçekleşen süreçtir? (2002KPSS-114)
265.
I. Noktalama işaretlerini kullanarak bir metin oluşturabilme
A)
öğrenilen ilkeleri yeni karşılaşılan bir durumda kullanma
I.
Araba kullanmak için vücudunu hazır hale getiriş
A)
Tamamlanmış bir ürünün işlem basamaklarını söyleme A) Tamamlanmış bir durumun ögelerini belirleme A) Yeni ve özgün bir ürün tasarlama
III.
Çevre kirli/iğinin çözümüne yönelik orijinal fikirler üretebilme
III.
Yasaların toplumsal gerekliliğine inanış
yaşamındaki
E) Tamamladığı ürünü verilen ölçütlerle karşılaştırma 263. Devinimsel (psikomotor) becerilerin gelîştirilmesinde öğretmenin kullanabileceği en etkıli yol aşağfdakilerden hangisidir? ? (2002 KPSS-118)
Yukarıda verilen hedef örneklerinden hangileri bilişsel alana yönelik yazılmıştır? (2003 KPSS112) A) I ve II D) I ve III B) II ve IV E) II ve III C) III ve IV
A) A)
Anlatım yöntemi Gösterip yaptırma
C) Problem çözme D) Soru-cevap
Hedef Davranış Yazmada Farklı Yaklaşımlar Eğitim Programlarını hazırlarken hedef davranışların yazılmasında farklı yaklaşımlar izlemektedir. Daha çok program özellikleri dikkate alındığında bu farktı yaklaşımın olduğu gözlenmektedir. Bunlar 3 • Aşamalı Hedef Yazma yaklaşımı: Bu yaklaşımda Bloom'un aşamalı sınıflara yaklaşımı (bilme, kavrama, uygulama, analiz, sentez değerlendirme yada bilişsel, duygusal, devrimsel) temele alınmaktadır. Yeterliğe Dayalı Amaç Yazma Yaklaşımı: Program sonunda öğrencilerin hangi standartta ne yapabileceğini belirtir. Örneğin; Hesap makinesi ile üç ondalıklı 25 sayı verildiğinde (koşullar) bütün sayıların 1 dakika içinde hatasız olarak (standart), sabit bir sayı ile çarparak sonucu yazabilme (davranış) Modüler Amaç Yazma Yaklaşımı: Aşamalık özelliği göstermeyen, bağımsız üniteler yada modüller için kullanılır. örnekir Ders: Türkçe Amaç: Bu üniteyi çalıştıktan sonra; llk öğretim Türkçe Programında yer alan genel ve özel amaçların nitelik ve önemini kavrayabilecek, ilköğretim okullarındaki; Türkçe Programmın özet amaçlarını sıralayabilecek. Amaçları davranışa dönüştürmenin ve öğrencilere kazandırmanın gereğini kavrayabilmek,
E) Deneme yanılma Sosyal Bilgiler dersi çevremizi tanıyalım ünitesi ile ilgili temel verileri istenilen anlatım biçimine çevirebilme.
264.
I. I.
Matematik dersi sayılar ünitesiyle ilgili temel kavramlarm anlam bilgisi İngilizce dersi temel dil becerileriyle ilgili öğrendiklerini yeni durumlarda kullanabilme. •
I.
Hayat Bilgisi dersinde toplumsal yaşam kurallarının gerekliliğine inanış.
I.
Beden eğilimi dersi üç adım atlama ile ilgili öğrendiklerini hatasız olarak yerine getirebilme. Yukarıda verilen hedef örnekleri dikkate almdığında hangi seçenekte hedef örnekleri taksonomlk açıdan doğru olarak eşleştrrilmiştir? (2003 KPSS-112)
•
A) A)
A)
Kavrama, Bilgi, Uygulama, Değer verme. Beceri haline getirme Değer verme, Bilgi, Analiz, Sentez, Kavrama Bilgi, Kavrama, Uygulama, Analiz, Sentez
A)
Amiliz, Bilgi, Kavrama, Değer verme, Uygulama E) Değerlendirme, Kavrama, Uygulama, Analiz, Kılavuzla yapma
Program Geliştirme
127
•
Dil Öğretim ilkelerini Türkçe öğretimde etkili bir şekilde uygulayabileceksiniz
266. Aşağıdaki davranışlardan hangisi "suyun buharlaşması olayının kavrama düzeyinde öğreniidiğini" gösteren bir kanıt olamaz? (2001 KPSS-40) A) A) A) A) Olayı değişik bir örnekle açıklama Olayı kendi ifadesiyle açıklama Olayın kitaptaki tanımını söyleme Olayı kendi çizdiği bir şema ile gösterme
düzenlenmesinde doğrusal programlama yaklaşımı kullanılır. özellikle aşamalılık özelliği taşıyan dersler için kullanılır. Örnek; hayat bilgisi, sosyal bilgiler, fen bilgisi gibi. 2. Sarmal Programlama Yaklaşımı Bu tip programda içerik doğrusal bir sıra izlemez. Daha önce öğrenilmiş olan bazı konular, gerektikçe tekrar edilebilir. Bu tekrarlar, tercihan konuyu sadece hatırlatmaktan çok kapsamını da genişletmelidirler. içeriği bu tip yaklaşımla hazırlanmış programlar daha esnektirler. Ancak öğrenilecek konular ve öğrenme süresi kontrollüdür. Konuların yeri ve zamanı geldikçe tekrar tekrar öğretilmesi söz konusu olduğunda bu düzenlemeden yararlanılır. Her konunun kendi içindeki konulan arasında da bîr ardışıklık söz konusudur. özellikle dil öğretim programlarının içeriğini düzenlemede bu yaklaşımdan yararlanılmakladır. Örnek; Türkçe, yabancı dil, matematik gib. 3. Modüler Programlama Yaklaşımı İçerik düzenlenirken konular öbekler halinde düzenlenir. Bu öbeklerin (ya da modüllerin) birbiriyle ilişkili olması beklenemez. Bu programla öğretim sonunda alınacak sonuçlar bellidir. Konuların hangi sırayla öğrenileceği açısından esnektir, ancak yine de program çıktısı açısından kontrollü bir yaklaşım özelliği taşır. öğrenme üniteleri modüllere ayrılır. Her modül kendi içinde doğrusal, sarmal ya da farklı yaklaşımla düzenlenebilir. Modüller arasında aşamalı bir bağ olması önemli değildir; önemli olan her modülün anlamlı bir bütün oluşturmasıdır. Örnek; Beden Eğitimi dersi. Koşmalar, atlamalar, futbol, voleybol gibi birbiriyle bağ olmadan üniteler halinde düzenlenebilir. 4. Piramitsel ve Çekirdek Programlama Yaklaşımı
E) Olayı resmederek ifade etme
II.
İÇERİK Bir öğretim programında içeriğin belirlenmesi işlemi "ne ögretelim?" sorusuna cevap aramadır. Bu nedenle içerik hedeflerle tutarlı olmalıdır. Türkiye'de Okul öncesi, İlköğretim ve Orta Öğretim kademelerinin içeriği Milli Eğitim Bakanlığı tarafından belirlenmektedir. İçerik belirlemede bazı ilkelere uyulması gerekmektedir. içerik; Program hedefleriyle tutarlı, Somuttan soyuta, Basitten karmaşığa, Yakından uzağa, Bilinenden bilinmeyene,
Genelden özele,
Anlamlı, Gerçekçi, Güncel olmalıdır. öğrenci seviyesine uygun olmalı Bireyin ilgi ve gereksinimlerine uygun olmalı Bilimsel açıdan geçerli olmalıdır Kendi içinde tutarlı olmalıdır Bunlara ek olarak içerik ile ilgili olarak bir ders kitabmda bulunması gereken özellikler şunlardır; öğrencinin hazırbulunuşluk düzeyine uygun, sade ve anlaşılır bir dili olmalıdır Bol uygulama, örnek ve çalışmalara yer vermelidir. Görsel içeriği bol olmalıdır Öğrencilerin algılama ve anlamalarını sağlayacak somut görsel ögelerle desteklenmelidir Sade bir düzen içinde hazırlanmış olmalıdır. İçerik düzenlemede Farklı Yaklaşımlar (Stratejiler) 3 1. Doğrusal Programlama Yaklaşımı Birbiri ile ardışık sıralı, yakın ilişkili ve zorunlu ya da önkoşul öğrenmelerin ağırlıklı olduğu konuların
Piramitsel yaklaşımda ilk yıllarda geniş tabanlı konuların yer aldığı giderek uzmanlaşmanın küçük birimlerde olduğu ve daraldığı bir yaklaşım tarzıdır. Bu yaklaşıma göre içerik, ayrıntılı ve kesin bir biçimde belirlenmiş konular bütününden oluşur. Program esnek değildir. öğrencinin programa başlamadan önceki ve programı bitirdikten sonraki durumu kesinlikle bilinmektedir. Öğrenci, programt bitirdikten sonra o alanın uzmanı olur. Çekirdek programda ise ilk önce ortak öğrenilecek konular verilir. Sonra öğrencilere seçenekler sunularak İlgi duyduğu alanlarda ders almaları sağlanabilir. Sözgelimi Fen Bilgisi konuları çekirdek programla, Fizik,
128
Program Geliştirme
Kimya, Biyoloji konuları da ilgi alanlarıyla alınır ve buna göre içerik düzenlemesi yapılır. 5. Konu Ağı-Proje Merkezli Program Yaklaşımı Konu Ağı-Proje merkezli program yaklaşımında öğrencilere konulann ağı bir harita gibi çıkartılıp verilir ve belirli zamanlarda nerelerde olmaları gerektiği söylenir. Bu yaklaşımda konuların içeriğine öğrenciler kendi kendine ya da grup halinde karar verirler. Konular küçük projeler olarak da belirlenebilir. 6. Sorgulama Merkezli Programlama Yaklaşımı Baştan içerik belli değildir. İçerik düzenlemesi öğrencilerin ihtiyaçları ve sorularına göre oluşturulur. Bu yaklaşım öğrencilerin sorularına ve gereksinimlerine yanıt verme gerekliliğini benimseyen felsefi görüşe göre dayanır. Özellikle ilkokul düzeyinde öğrenci sorulan çok değerli bir öğrenme yaşantısı oluşturabilir. Eğitim düzeyi yükseldikçe daha sınırlı ve özel uzmanlık alanlarına ilişkin sorulara göre programların içerikleri düzenlenir. Belirtke Tablosu (Hedef-İçerik Tablosu)2 Bir eğitim programında yer alan hedef ve hedef davranışlarla, program içeriğinin iki boyutlu bir çizelge üzerinde gösterilmesine belirtke tablosu denir. Belirtke tablosunun hazırlanmasında üç aşama önemlidir. 1. Öğretim hedeflerini belirleme, Üst yatay bölüme yazılır 1. Ders içeriğini belirleme, Dikey boyuta içerik yazılır 1. Iki boyutlu bir çizelge hazırlama; Hedeflerle içerik arasındaki ilişki tabloda gösterilir Bu tablo sayesinde hangi konuların hangi hedeflerin gerçekleşmesine hizmet ettiği ve dersin bütününde ne kadar ağırhk taşıması gerektiği kolaylıkla görülebilir.
268. Aşağıdakilerden hangisi İlköğretimin ilk basamağında dikkate alınması gereken ilkelerden biri değildir? (2002 KPSS-117) A) A) A) A) E) öğrenciye görelik Soyuttan somuta Yakından uzağa Basitten karmaşığa Bilinenden bilinmeyene
269. Aşağıdakilerden hangisi bir ders için hazırlanan ve hedeflerle konular arasındaki ilişkiyi gösteren belirtke tablosunun en önemli faydasıdır? (2002 KPSS-30) A) Dersin kapsamını nitel ve nicel olarak
özetleme A) A) Eğitim etkinliklerine ipuçları vermesi öğretim planlarına temel oluşturması
A)
Dersin özel hedeflerinin önem derecesine işaret etmesi E) Dersin ünitelerinin (konularının) sırasın! belirlemesi
270. Konuların yeri geldikçe tekrarlandığı, konuların kendi içinde ve birbirleriyle ardışıklık ilişkisinin bulunduğu, özellikle dil öğretiminde ağırlıklt olarak kullanılan bir programlama yaklaşımıdır. Yukarıda açıklaması verilen programlama yaklaşımı hangisidir? (2003 KPSS-115) A) Piramitsel Yaklaşım A) Sarmal Yaklaşım A) Modüler Yaklaşım A) Doğrusal Yaklaşım E) Çekirdek Yaklaşım
267. Aşağıdakilerden hangisi içeriğin biçimlendiriimesinde öğretmenlerin sorması gereken sorulardan değildir? (2002 KPSS-116)
271. İçerik belirlenirken aşağıdakilerden hangisinin dikkate alınma zorunluluğu yoktur? (2003 KPSS-119) A) Bilgiler somuttan soyuta doğru sıralanmalı
A)
A) mi? A) A)
öğrencilerin seviyesine uygun mu? Hedeflerin gerçekleşmesine hizmet eder Bireyin ilgi ve gereksinmelerine uygun mu? içerik bilimsel açıdan geçerli mi?
A)
öncelikle kolay daha sonra karmaşık bilgilere yer verilmeli A) Bîlgiler yakın çevreden uzağa doğru bir yapı oluşturmalı A) E) Bilgilerin kendi içerisinde tutarlığı olmalı içerik öğretmen niteliklerine uygun bir yapıda organize edilmeli
E) İçerik öğretim stratejilerine uygun mu?
Program Geliştirme
129
272. Bir ders kitabında bulunması gereken özellikler açısından aşağıdakilerden hangisi öncelikli değildir?(2004KPSS-81)
yöntem ve tekniklerin konu ve öğrenci için uygunluğu
A)
öğrenci düzeyine uygun soyutlukta, yalın ve anlaşılır bir anlatım dilinin olması
A)
Hazırlık çalışmaları, alıştırmalar ve uygulama sorularını içermesi
A)
Yapısının farklı öğretme öğrenme yaklaşımlarıyla örüntülenmesi A) Konu sunumlarının çeşitli görsel uyaranlarla zenginleştirilmesi E) Soyut kavramları içermesi
273. Aşağıdaki programlama modellerinden hangisinde, ilk yıllarda geniş tabanlı konuların yer alması, ileriki yıllarda alanın gittikçe daralarak uzmanlaşmanın küçük birimlerde olması söz konusudur? (2004 KPSS-88) A) Piramitsel A) Doğrusal A) Sarmal A) Modüler E) Çekirdek
274. Öğretme öğrenme süreçlerinde öğretmenin öğrenciyi temele alarak içeriği düzenli ve anlamlı bîr bütünlük içinde sunmasının öğrenciye sağlayacağı en önemli yarar aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-94) A) öğretimin hedeflerine daha etkili ulaşılması
A)
İçerikte ön plana çıkan ayrıntılara odaklanılması A) A) İşbirliği içinde çalışılması Materyallerin daha ekonomik kullanılması
E) öğretimin eğlenceli olarak algılanması III. ÖĞRENME-ÖĞRETME DURUMLARI Program geliştirme çalışmalarının süreç boyutudur. Belirlenen hedef davranışların öğrencilere nasıl kazandırılacağı sorusuna cevap aranır. Öğretim durumlarında öğrenci, öğretmen, yöntem, teknik, araç-gereç, strateji, içerik vb. konuların birbirleriyle etkileşimleri ile ilgili etkinlikler söz konusudur. Öğrenme- öğretme sürecinin planlanması aşamasında öncelikle kullanmayı planladığımız
Böylece öğretim süresince karşılaşılabilecek sorunlar en alt düzeye indirgenmiş olur. Bireye söz konusu davranışların nasıl kazandırılacağı konusunda düzenlenecek etkinlikleri iki aşamada sınıflandırılabilir. A. kullanılacak strateji ve yöntemlerin ve değerlendirme esaslannın belirlendiği ve zamana dağıtıldığı genel bir tasarıdır. Bu konu aynı zamanda eğitim öğretimde planlar konusu ile yakından ilgilidir. ÖĞRETME YAŞANTILARI Bunlar. belirlenmiş eğitim hedeflerine ulaşabilmek için konularm. Eğitim Öğretimde Planlama Eğitim ve öğretimde planlama. yöntem. öğrenme yaşantıları ve öğretme yaşantılarıdır. Bu üç konu aşağıda ayrınttlı biçimde ele alınmıştır. Giriş etkinlikleri Gelişme etkinlikleri Sonuç etkinlikleridir. Konuların zamanını ve süresini düzenler Yıllık Plan Bir öğretim yılı için hazırlanan ve gerçekleştirilmeye çalışılacak hedeflerin. Yıllık. işlenecek konularm. Öğretimde üç tür plan türü kullanılır. s s s Eğitim programının uygulamaya konulduğu öğretim hizmetlerinin programı uygulamaya dönük olarak düzenlendiği Öğrencinin bu hizmetler aracılığıyla öğretim programıyla etkileşime geçtiği bir süreçtir. 1. Ünite ve Günlük plan 6 Öğretimi Planlamanın Sağladığı Faydalar Eğitim-öğretim sürecine yön verir. . 1.belirlenmelidir. 1. öğrenme yaşantılarının ve değerlendirme sürecinin tasarlanması sürecidir. araç-gereç belirlenmesini sağlar. Kısaca söylemek gerekirse öğrenme-öğretme süreci. Öğretmene yol gösterir Değerlendirmenin geçerliliğini ve güvenirliliğini sağlar. Hedef-içerik ilişkisini ve uygun stratejiyi. uygulamanın tutarlılığını sağlar.
Bilgi—Bireyselleştirilmiş öğretim. Yıllık plana dayalı olacak dersin özel hedeflerinden hangilerinin bu ünitede gerçekleştirilmeye çalışılacağının. gezi-gözlem s Diğer zümre öğretmenlerle işbirliği s ödevler ve konusu s Değerlendirme S Düşünceler Ünite Planı Bir ünite içindeki öğrenme-öğretme etkinliklerinin bu üniteye ayrılan ders saatleri içinde gerçekleşecek biçimde sıra ve düzene konması amacıyla hazırlanan bir plandır. S Şekil. s Araç-gereç kullanımı. S Derse araç-gereçle girmek. Ders planı (günlük plan) Aşağıdakilerden hangisinde kapsamı en geniş olanlardan en dar olana doğru sınırlanmıştır? (2001 KPSS-3) A) 2-1-3 D) 1-3-2 B) 3-12 E) 12-3 C) 3-2-1 . araç-gereçler •/ Deney. S Hedeften haberdar etme. gelişme ve sonuç etkinlikleri düzenlenmelidir Hedef düzeyine göre uygun öğretim Yaklaşımlan 1. Ünite planları birbirine yakın ve ilişkilen-dirilmiş konuların belirli zaman içerinde bir bütün olarak işlenmesini sağlar. SONUÇ v Kalıcılığı sağlama. s Konular ve alt bölümler. s özet ve tekrar.130 Program Geliştirme Yıllık planda bulunan başlıca bölümler. bu kritik davranışlarının öğretilmesi için hangi öğretmeöğrenme etkinliklerinden yararlanılacağı belirlenmeye çalışılır (Yılmaz. grafik kullanmak. Sunuş yoluyla öğretim 1. s Değerlendirme . yöntem-teknik. Sentez—Buluş yoluyla öğretim 275. Yıllık plan 1. GİRİŞ ^Dikkat Çekme s Soru sorma. s Bir sonraki konunun açıklanması. S Gelecekte ne işe yarayacak. V Günlük yaşamdan örnek.2000). Ünite bilgileriyle ilişkili konular ve etkinlikler bütünüdür. Günlük Plan (Ders Planı) Bir günde yada bir derste yapılacak bütün öğretim etkinliklerinin tasarımının yapıldığı bir plandır. S Beden dili. S Süre S Amaçlar-hedefler s Konular s Yöntemler-teknikler s Kaynak. s Yaşamla ilişkisi. Günlük plan genel olarak üç ana bölümden oluşur: Ders Planı: 0 dersin özel hedef davranışlarının gerçekleştirilebilmesi için eğitim faaliyetlerinin sistematik bir biçimde planlanmasıdır. bu amaçla hangi kritik davranışların öğretileceğinin. ^ Güdüleme (Motivasyon) S Konunun önemi. Analiz—Araştırma yoluyla öğretim 1. 1. s örnekler. Uygulama—proje tabanlı öğretim 1. v^Gözden Geçirme (önceki öğrenmelerin hatırlanması) GELİŞME s ön bilgilerle ilişkiler kurma S Davranışı ortaya çıkarma etkinlikleri V Strateji. ses tonu. Öğretimde yararlanılan. tartışma. resim. s İpucu s Dönüt s Düzeltme •s Öğrencinin derse katılımı Eğitim Durumtarının Düzenlenmesinde Dikkat Edilmesi Gereken İtketer1 öğrencilerin öğrenmelerini en üst düzeye çıkarmahdır öğrencilerin ihtiyaçlarını karşılamalıdır öğrencilerin yaş ve olgunluğuyla tutarlı olmalıdır Hedef davranışa uygun olmalıdır Öğrenci özelliklerine uygun'düzenlenmelidir Ekonomik olmalıdır Etkinlikler arasında yatay ve dikey kaynaşıklık sağlanmalıdır Giriş. Ünite planı 1. s Soru-cevap. Kavrama—Bilgisayar destekli öğretim 1. Burada öğrenme-öğretme süreçlerinin etkili ve verimli kullanılması temel amaçtır. Eğitim Durumlarının Değişkenleri s Pekiştireç.
ders kitabı öğretmen. veli 278. öğretim program. öğretmenin bu görevini yerine getirmek için yararlanabileceği yöntemlerden biri değildir? (2001 KPSS-39) 279. öğretmen. hedeflenen davranışları öğrenme çabası göstermeye özendirme A) öğrencilerin hedeflenen davranışları yapmaya çalışırken karşılaştıkları güçlükleri giderme E) öğrencileri. ders planı) hazırlamanın temel amacı hangisidir? (2001 KPSS-41) A) Öğrenim etkinliklerini planlı ve organize bir şekilde düzenlemek B) B) B) Okulun çevresi ile itişkilerini güçlendirmek Öğrenme ihtiyaçlarını belirlemek Okul yönetimi işlerini kolaytaştırmak 280. Aşağıdakilerden hangisi öğretim etkinliklerinin ilk aşamasıdır? (2002 KPSS-9) A) A) A) A) Öğrencilerin ilgileri Öğretim yöntem ve teknikleri Okul yönetiminin istekleri Öğretim programının amaçları E) Yönetici. çevre öğretmen. öğrenilmesi hedeflenen davranışların öğrencilerde görülebilmesi için ortam yaratırlar. Aşağıdakilerden hangisinde öğrenme-öğretme sürecindeki üc temel öğe doğru olarak verilmiştir? (2001 KPSS-85) A) A) A) A) Okul. ünite planı. Aşağıdakilerden hangisi. Aşağıdakilerden hangisi öğrenme-öğretme sürecinin en önemli değişkenidir? (2002 KPSS10) A) Öğrenciler A) Veliler A) Içerik A) Değerlendirme E) öğretmen E) ölçme-değerlendirme için kriterler oluşturmak 278. net ve anlaşılır olması .Program Geliştirme 131 276. öğretmenler. öğrenci. veli Öğretim hizmeti. hedeflenen davranışların kullanılacağı durumlarla karşı karşıya getirme 277. hedeflenen davranışları gösterdiklerinde pekiştireç verme İlgili konuların Milli Eğitim Bakanlığı tarafından hazırlanan öğretim programındaki sıralanışı A) A) A) E) Bayramın ya da kurtuluş gününün tarihi Bu günlerin ve konuların derslerle ilişkisi öğrencilerin hazırbulunuşluk düzeyleri Bu gün ve konuların diğer konularla uygunluğu A) Öğrencilerin ilgili olsun olmasın her davranışını pekiştirme A) öğrencileri. öğrenci. Öğrencilerin dikkatini işlenecek konu üzerinde toplama dersin hangi bölümünün başlıca amacıdır? (2001 KPSS-94) A) A) A) Derse hazırlanma Plan yapma Geçiş bölümleri A) Giriş bölümü E) Gözden geçirme E) Öğretim araç gereçleri 282. öğrenci 281. Öğretim planları (yıllık plan. Aşağıdakilerden hangisi öğrenme-öğretme sürecinde öğrencilerle etkili bir iletişim kurmada iletinin en temel özelliğidir? (2002 KPSS-11) A) A) A) A) E) Beden diliyle iletilmesi Göz temasıyla desteklenmesi Dolaylı olarak iletilmesi Sözel olarak iletilmesi Açık. Hayat bilgisi dersinde. aile. milli ve dini bayramlar ve yerel kurtuluş günleri ile ilgili konuların ele alınma (İşleniş) zamanı belirlenirken aşağıdakilerden hangisi önceliklidir? (2004 KPSS-93) A) A) öğrencilere.
Bir ders planının esnek ve işlevsel olmasının en önemli yararı aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS-4) A) Öğrencileri bireysel çalışma yöneltme davranışlar A) A) A) Öğrencilerin ilgi. III ve I II. III ve I III. ihtiyaç ve beklentileri Sınıfın fıziki özellikleri ve yapısı öğretim aracının temel özellikleri A) A) A) E) öğrencilerin ilgi. Ders programı hazırlamanın temel amacı aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS-2) A) Anlatılacak konulan belirleme A) A) A) öğretme-öğrenme süreçlerini etkili ve verimli kullanma Ders saatlerine göre davranma Öğrenci özelliklerine göre hareket etme A) A) A) A) E) I. I. I. I. Bir derste kullanılacak araç seçiminde aşağıdakilerden hangisi dikkate alınmaz? (2002 KPSS-13) A) öğrencilere kazandırılması gereken 287. duyduğu konuları belirleyip bunlara ağırlık vererek 289. l lv el E) Farklı ders kitaplarını birleştirme . ihtiyaç ve beklentilerini karşılama öğretmenin beklentilerini karşılama Öğretim etkinliklerine süreklilik sağlama öğretmenlere. II ve III II. bireysel çalışmaları için zaman kalmasını sağlama E) Okulun bulunduğu çevrenin sosyo-ekonomik düzeyi 284. Eğitim programını "eğitilecek bireylere. Bu tanıma göre eğitim programında hangi boyut ağırhk kazanmaktadır? (2002 KPSS-111) A) A) A) A) E) Hedefvedavranışlar Konular ölçme değerlendirme öğrenme ürünleri Öğrenme-öğretme süreçleri A) E) Kullanmayı planladığı yöntem ve tekniklerin konu ve öğrenci için uygunluğunu belirleyerek Öğrenciler in ihtiyaç. öğrenme yaşantıları kazandırma planı" olarak tanımlanabilir. Bir öğretmen öğrenme-öğretme sürecini planlama aşamasında aşağıdakilerden hangisine öncelik verirse öğretim sürecinde karşılaşabileceği sorunları en asgari düzeye indirmiş olur? (2003 KPSS-118) A) A) Değerlendirme ölçütlerini (inceden belirleyerek Dersin saatlerini önceden belirleyip hu plana düzenli olarak uyarak A) Ünitelerin aşamalılık ilişkisi gösterip göstermediğini saptayarak 285. i ve III II. Derse karşı tutum Derse ilgi Derse özgüven Yukarıda verilenlerin öğrenmedeki değişkenliği açıklama gücü bakımından en az olandan en fazla olana doğru sıralanışı hangi seçenekte doğru verilmiştir? (2002 KPSS-5) 286. Aşağıdakilerden hangisi öğrenme üzerinde en çok etkili olması beklenen öğretmen davranışıdır? (2002 KPSS-16) A) A) A) A) E) Konuyla ilgili araç gereç kullanma Konuyu farklı örneklerle sunma Öğrencileri kontrol altına tutma Uygun pekiştirme işlemlerinden yararlanma Konuyu ayrıntılı bir biçimde ele alma 288.132 Program Geliştirme 283.
öğrencinin öğrenme hazır oluşunu yükseltecek bireysel yaşantıların sağlanması. öğretimin bireyselleştirilmesi ve hatanın en aza indirilmesi iki önemli yeniliktir. teknik ve stratejileri incelenecektir. ÖGRENME YAŞANTILARI öğrenme yaşantıları başlığı altında bireyin öğrenme sırasında kullandığı yöntem. 1. öğrencinin zihinsel gelişim durumuna uygun olarak düzenlendiğinde aynı konunun her yaş düzeyinde öğretilebileceği önemle vurgulanır.Sunuş yoluyla öğretim 292. Buluş Yoluyla Öğrenme Modeli Bu modele göre öğrenme bir keşfetme işidir. Eğitim programlarının hedefı eğitim durumlarında işe koşula öğretme öğrenme yaklaşımlarına ışık tutar. Aşağıdakilerden hangisi. içeriğin temel kavram ve ilkelere dayandırılarak anlamlı ve somuttan soyuta bir bütünlük gösterecek şekilde yapılandırılması.Proje tabanlı öğretim Analiz . Aynı sınıfta bulunan değişik bilgi ve davranışlara sahip öğrencilerin öğrenme güçlüklerini aşmada aşağıdakilerden hangisi daha çok önem kazanır? (2002 KPSS-7) B.Program Geliştirme 133 290. Programlı Öğrenme Pekiştirme ilkeleri temele alınarak geliştirilmiş bu modelde. Bilgi ünitelerinin adım adım öğrenciyi ilerlemeye yöneltecek şekilde düzenlenmesini öngören "küçük adımlar". 1. yaparak-yaşayarak öğrenilenlerin pekiştirilmesi ve karmaşıklık düzeyi.Bireyselleştirilmiş öğretim Kavrama . Öğrenme Stratejileri Öğrenme stratejüeri kısa süreli bellekten bilgilerin uzun süreli belleğe aktarılması sürecinde kullanılan stratejilerdir. öğrenilenlerin kontrol edilmesi gerektiğine ilişkin "anında düzeltme". Bireyselleştirilmiş Öğretim Sistemi (Keller Planı) Her öğrenicinin kendi yetenek düzeyine uygun bir biçimde yönlendirilmesi. 1. Bu bağlamda. 291. öğrenmede ilerlemenin basitten karmaşığa. 2. öğrenme işinin öğrencinin kendisi tarafından yapılması gerektiğini vurgulayan "etkin katılım". bilinenden bilinmeyene ve kolaydan zora doğru olması gerektiğine ilişkin "kademeli ilerleme" ve öğrencinin öğrenme zamanını kendi ilerlememesine uygun olarak ayarlaması gerektiğine ilişkin olarak da "bireysel hız" ilkeleri programlı öğrenmenin temelini oluşturmaktadır. Anlamlandırma Örgütleme Tekrar A) öğrencileri hazır bulunuşluk düzeylerine uygun etkinliklere sokmak A) Sınıftaki öğrenciler arasındaki etkileşimi sınıflandırmak A) Sınıftaki ortalama öğrenciye uygun bir öğretim yaklaşımını sürdürmek A) Her öğrenci için ayrı bir program uygulamak E) öğretfnen ve konu merkezli bir yaklaşımı sürdürmek Öğrenme Modelleri Bireyin öğrenmesinin hangi koşullarda nasıl gerçekleştiğini açıklamaya 1.Araştırma yoluyla öğretim Sentez . öğrencilerin başarmak zorunda olduğu güdülenmeyi arttırıcı soruların öğrencilerin başarabileceği güçlükte olmasını öngören "başan". aşağıda veri|en hedef düzeyi öğretim yaklaşımı eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır? (2004 KPSS-80) A) A) A) A) E) Bilgi . Bu modelde.Bilgisayar destekli öğretim Uygulama . kendi düzeylerine uygun öğrenme tekniklerinin uygulanması ve sonuçta her bireyin kendine özgü düzeylerde davranması 3. öğretme öğrenme sürecindeki yaşantıların sahip olması gereken özelliklerden biri değildir? (2004 KPSS-95) A) A) Öğrencinin ihtiyaçlarını karşılama Öğrencinin öğrenmelerini üst düzeye taşıma A) Hedefle ilgili davranışı kazandırma Öğrencinin diğer yaşantılarından bağımsız A) olma E) Öğrencinin yaş ve olgunluğuyla tutarlı olma .
Aşağıdakilerden hangisi tam öğrenme modeline göre öğretim hizmetlerinin niteliğini belirleyen ögelerden biri değildir? (2002 KPSS-110) A) A) A) A) E) Katılım Pekiştirme Dönüt-düzeltme İpuçları Giriş davranışları a) a) 5. s s • S s İpuçları Pekiştirme Katıhm Dönüt Düzeltmedir. öğretim hizmetinin niteliği. Aşağıdakilerden hangisi ilgi. öğrenme ürünlerinin düzeyi ve niteliği artmakta. öğrencilerin neyi öğreneceğini açıklayıcı ipuçları. 293. bir davranışı gösterme eğiliminin güçlendirilmesi süreci olan pekiştirme Tam öğrenme modeline göre okulda öğretilenleri tüm bireyler öğrenebilir. Öğrenme süreçlerini sağlayacak öğretim etkinliklerini belirlemiştir. öğretim hizmetinin niteliğini belirleyen ögeler. Gagne'nin Öğretim etkinlikleri modeli Gagne'ye göre öğrenme. öğrencini her birimi başarma derecesini belirlemek üzere değerlendirme yöntemleri belirlenir. 4. Daha sonra belirlenen materyal ya da konu kendi içinde bütünlüğü olan birimlere ayrılır. öğretim hizmetinin niteliği. .134 Program Geliştirme temeline dayanır. öğrenme rehberi sağlamaya örnek: J7(pi) sayısını öğretirken çevreden konserve kutuları. Üçüncü aşamada. öğrenci nitelikleri. Kodlama. öğrencilerin yetenek düzeylerine değil. kapsayan duyuşsal özelliklerini içermektedir. öğrenmeyi destekleyici etkinliklerin planlanması. Son olarak da bir öğrenme biriminden diğerine öğrenicinin kendi hızıyla ilerlemesine olanak tanınır. beceri ve yeterliklerini kapsayan bütün bilişsel giriş özellikleri ile öğrencilerin bir dersle ilgili duyuşsal giriş özellikleri. öğrenme ürünleri ana değişkenleridir. İçsel öğrenme süreçleri ile bunu destekleyen dışsal öğretim etkinlikleri aşağıda verilmiştir. ilgi. Gagne modelini bilgi işlem kuramına uygun olarak geliştirmiştir. Bireyselleştirilmiş öğretimin temele alındığı bir dersin düzenlenmesinde öncelikle materyal ya da konu beJirlenir. Bir derste öğrencilerin başarıları geniş bir dağılım gösterebilir. değerlendirilmesine ÖGRETİM denir Öğretimin yöneticisi ÖĞRETMENDİR. İÇSEL ÖĞRENME SÜREÇLERİ Dikkat Beklenti Kısa süreli belleğe geri getirme Seçici algı Kodlama Tepkide bulunma Tepkiyi güçlendirme ipuçlarıyla geri getirme DIŞSAL ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ Dikkati çekme öğrenciyi hedeften haberdar etme Önkoşul öğrenmeleri hatırlatma (ön bilgi) Yeni uyarıcıları sunma Öğrenme rehberi sağlama öğrencinin davranışı göstermesini sağlama Dönüt / değerlendirme sağlama Hatırlama ve transferi güçlendirme öğrenci nitelikleri ve öğretim hizmetinin niteliği gereken düzeye ulaşınca tam öğrenme gerçekleşmekte. tutum gibi özelliklerin öğrenmeye etkisini anlatır? (2002 KPSS-3) A) A) A) A) E) Duyuşsal giriş özellikleri Bilişsel giriş davranışları Öğretim yönetiminin amaca uygunluğu öğretim araç gereçlerinin yeterliliği öğretim hizmetinin etkililiği 294. Bloom'un Tam Öğrenme Modeli Başarı. öğrenci nitelikleri ve öğrenme ürünleri değişkenlerinin düzenlenmesi gerekir. nefret vb. ancak tam öğrenme modeli uygulandığında başarıya ilişkin puan dağılımı daralarak öğrenci davranışları öğretimin hedefleri doğrultusunda birbirine yaklaşır ve tüm öğrenciler başarılı olabilir sayıtlısına dayanan tam öğrenme modelinin: a) öğrenci nitelikleri. okula karşı tutum. güdülenmişlik. öğrenciler arasındaki başarı farkları en aza inmektedir. tutum. Ancak bunun için öğretim hizmetinin niteliği. Etkili bir ders için öğrenme aşamalarını belirlemiştir. öğretimin niteliğine ve öğrencilere yeteri kadar zaman tanınmasına bağlıdır. sürdürülmesi. kişinin kendine yönelik tutumu (akademik benlik tasarımı) sevgi. gözlenebilen davranışlardan dolaylı olarak anlaşılır ve öğrenme beyinde gerçekleşir. öğrencilerin bir dizi öğrenme ünitesini öğrenebilmeleri için gerekli olan bilgi.
Bildiği kural ve ilkeleri kullanarak yeni bir problemi çözmeyi öğrenme Sözel bilgiler İsimler. Basit zincirleme. Bunu sağlayan öğrenme rehberidir. sınıfa karşı olumlu bir vaziyet alış en başta şarttır. araba kullanma. Bir bilgiye nasıl yaklaşıyor. ada. Bunların çevreleri ve çapları ölçtürülür. Bu sürecin sonunda edinilecek öğrenme ürünleri vardır. sıcak. insanlann bilgi birikimleri ve kendi bilgi sistemleri içine yerleştirerek öğrenildiği savunulur. Öğrenme işarete verilen tepkidir. Şartlı refleks. hatırlarken. Problem çözme. örneğin yabancı dilde birkaç kelime öğrenme konuşma. Diğer bir deyişle her öğrencinin bir üniteyi öğrenebilmek için ihtiyaç duyduğu sure birbirinden farklıdır. örneğin soğuk. 5) Öğretimin Niteliği: Yeteneğe bağlı olan sürenin dışında ek zaman gerektirmeyecek öğretme hizmetidir. . Yazı yazma basketbol oynamak. farklı tepkiler 5. Örneğin otur komutuna öğrencinin uyarak uyması. çözüm geliştirme yolları vs.14 sayısını buldurur. öğrenme için gerekli süre denir. Ayırt etmeyi öğrenme. Böylece anlamlı öğrenme ve hatırlama için ipuçları sağlanmış olur. Daha sonra çevrelerini çaplarına böldürülür. bazıları için ise çok uzun olabilir. Büyüklüğü ne olursa olsun 2. fonksiyonlar vs. Öğrenci. SÖzel bağ kurma. Gagne. 2. Ausebel tarafından geliştirilmiştir. Açık-seçik ve bütün halinde bir öğrenme ve anlatma olmalıdır. örgütleyiciler yardımıyla basitten karmaşığa doğru düzenlendiğinde ön öğrenmeler ile öğrenilecek malzeme arasında bağ kurulacağı. özellikler. Örneğin İnsanın yavruları olur.İşaret öğrenme. Carroll'un Okulda Öğrenme Modeli Sistem yaklaşımına dayalı olarak geliştirilen Bu modele göre öğrenme düzeyi: etkin olarak öğrenmede geçen zamanın öğrenme için gerekli zamana oranının bir fonksiyonudur. motor beceriler ve tutumlar. anlatan kişiye. Anlamlı Öğrenme Bilişsel yaklaşıma dayalı olarak geliştirilen ve Sunuş yoluyla öğretimin etkili olduğu temel sayıtlısına dayanan anlamlı öğrenme. ikisi de öğretme sürecine ilişkindir: 1) Yetenek: bir öğrenme birimini en iyi koşullarda öğrenmek için gereken zaman. yoksa ezberlemeye mi? Değişik yaklaşım ve yorumları var mı? Analiz ve sentez gücü. Bu öğrenme modelinde. örneğin araba kullanmak. beş ana öğrenme ürünü belirlemiştir: sözel bilgiler. zihinsel beceriler. Konu ile ilgili gerekli yeni kelimeleri öğrenmelidir. Carroll'a göre öğretmenler bir ünitenin öğretilmesi için belli birzaman ayırırlar. ("Her yiğidin bir yoğurt yiyişi vardır") 6. farklı öğretim tipleri gerektirir. nesnelere karşı vaziyet alış. Psiko motor beceriler Ayakkabı bağlama. ev aletlerini kullanma. İlke ve ilişkileri öğrenme İki yada daha fazla kavramı ilişkilendirme. Bu modelin beş öğesi bulunmaktadır. 5. Öğrenilecek konuya. Uyaran-davramm arasında bağ kurma. İki yada daha fazla sözlü uyaran tepki birimini birleştirmektir. Eğer öğrencinin öğrenmesi- 3. öğrenme alanının genel bilgi ve kavramlarını önceden bilmelidir. anlamaya mı çalışıyor. Belli bir gruptaki farklı maddeleri öğrenme örneğin ağaçlar içerisinde çam ağacını ayırt etmeyi öğrenme Farklı anahtarlar. Uyarıcılara arda ardına tepki vermek.Öğrenmenin farklı seviyeleri veya tipleri vardır. 2) Öğretimden yararlanma yeteneği: öğrencinin belli bir öğrenme birimini öğrenebilmesi için hazır oluşu. şiir ezberleme 5. Yani her farklı birey (ve bilgi) tipi. yeni bilginin. Operant koşullanma Bilişsel stratejiler: Her bireyin öğrenirken. Gerekli bilgi ve bedensel olgunluk şarttır. 4) Fırsat: Öğrenme için verilen zaman. kişilere. problem çözerken kullandığı kendine has yöntemler. benzerlik ve farklılıkların daha iyi kavranacağı ve anlamlı öğrenmenin gerçekleşeceği vurgulanmaktadır. Gagne'ye göre öğrenme ürünleri Entelektüel Becerileri (Basitten karmaşığa) 1 . Ancak bu sure bazı öğrenciler için az. Bu sure öğrenme için harcanan süredir. Kavram öğrenme. kavanoz kapağı getihlir. 3) Sebat: Öğrencinin gönüllü olarak öğrenmeye harcadığı zaman. Her doğru öğrenme pekiştireçlerle desteklenmelidir. Örneğin yılan görünce korku tepkisinin verilmesi. Uyaran-tepki bağlantısını otomatikleştirme 3. Bu öğelerden üçü öğrenci niteliklerine. Belli bir uyarıcıya tepki vermedir. bisiklete binme. kavramlar. bilişsel stratejiler. Buna. 7. insan sınıflama yapabilme 5. korkular. Uyarıcıya soyut bir karşılık verme.Program Geliştirme 135 Tutumlar Olaylara. içerik. farklı trafik ışıkları.Yazın hava ısınır.
güdülenme ve öğretimi anlama düzeyleri. tam öğrenme gerçekleşemez. öğrenme üniteleri küçük birimlere ayrılmalı ir bir ünite tam öğrenilmeden bir diğerine geçilmemelidir. 295. öğrenene görelik ve ekonomiklik olmak üzere üç temel özelliğe sahip olmalıdır. yine yetenek bakımından normal dağılım gösterir fakat öğretimin çeşidi. öğrencilerin bireysel özellikleridir. öğrencilerin küçük gruplar halinde ortak bir amaç doğrultusunda çalışabilecekleri bir yapıda organize edilmiştir. Yukarıdaki açıklamalar dikkate alındığında hangi seçenekte verilen açıklama ile öğrenme-öğretme yaklaşımları doğru olarak eşleştirilmiştir? (2003 KPSS-117) A) Işbirliğine Dayalı öğrenme . sözel. öğrenme süreci. giriş davranışları. yukarıdaki durumun aksine. olgunlaşma ise gelişmenin ön koşuludur 296. Bunlar: öğretme hedefleri. öğrenmeyi etkileyen güdülenme ile ilgili durum ve etkendir 8u nedenle öğrencinin öğrenmeye karsı güdülenmesi . A) A) Programlı öğretim -Araştırma incelemeye Dayalı öğrenme . aktif olarak katıldığı sure çok önemlidir. Öğrencinin öğrenme için ayrılan zaman tam olarak kullanması. bu zaman ötesinde çalışmayı isteyip istememesi.tam öğrenmede önemli rol oynar. öğretim materyallerinin basitten karmaşığa doğru sunulma sırasına. Diğer bir deyişle öğrenciler bu özellikler açısından birbirlerinden oldukça farklıdırlar. bellek ve özel yeteneğine.136 Program Geliştirme için gerekli olan sure harcanan sureden fazlaysa. öğretim materyallerinin niteliğine. öğretmenin öğrenme için harcadığı sürenin yanı sıra. öğretme yolları ve değerlendirmedir. Öğrenme için gerekli olan süre. . sıkıntı. engellemelere direnme gücü ve başarısızlık karsısında yılgınlık göstermemesi.Bulus Yoluyla öğrenme . kendisine sağlanan öğretimin niteliğine ve öğretimi anlama becerisine bağlıdır.işbirliğine Dayalı öğrenme Tam Öğrenme . Geleneksel öğretimde genellikle bu farklılıklar göz önünde bulunmaksızın tüm öğrencilere aynı öğretim fırsatı sağlanmaktadır. Ancak öğrenciler. Farklı öğrenme yaklaşımları dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi öğretimle ilgili bir ilke değildir? (2003 KPSS-116) A) A) A) Verilen ödüllün birey için önemli olması öğrenme isteğini artırır Belli koşullar sağlanırsa birey herşeyi öğrenebilir Aralıklarla yapılan tekrarlar kalıcılığı artırır A) E) öğrenciler işbirliği içerisinde çalışırlarsa öğrenme kolayladır öğrenme olgunlaşmanın. öğretimin niteliği.Araştırma incelemeye Dayalı öğrenme -• işbirliğine Dayalı öğrenme E) Sunuş Yoluyia Öğrenme . öğretmenin temel görevi öğrencinin bilgiye ulaşması ve elde ettiği bilgiler ışığında karşılaştığı problemleri çözebilmesi için una rehberlik esmektir. II. Carroll'un modelinde tam öğrenmeyi etkileyen faktörlerden öğrencilerin yetenekleri. öğrenciler arasında daha.Tam Öğrenme Buluş Yoluyla Öğrenme A) Tam öğrenme . öğrenme güçlüklerinin teşhis edilerek eksikliklerin tamamlanmasına bağlıdır. II. öğrencilerin büyük bir çoğunluğu tam öğrenme düzeyine erişebilirler. öğrencinin. Öğrencilerin öğretim ortamına istekle.Tam Öğrenme Eğitim Durumunun Özelfikleri "Belli bir zaman süresi içerisinde bireyi etkileme gücünde olan dış şartlar" olarak tanımlanan eğitim durumları hedefe görelik. niteliği ve öğrenme için verilen zaman her öğrencinin ihtiyacına uygun olursa. Carroll'a göre. Böylece öğrenciler arasındaki yeteneklerin normal dağılım gösterdiği okul öğrenmelerinin sonucunda eğitimin bitiminde gerçekleşen öğrenmeler de öğrenciler arasında norrmal dağılım göstermektedir. Bu nedenle. çalışma koşullarındaki zorluk.Buluş Yoluyla Öğrenme İşbirliğine Dayalı öğrenme 8. öğrencilerin hedeften haberdar edilmesine. öğrenme işinin başında bu özellikler açısından farklılıklar olduğu söylenebilir. Glaser'in Temel Öğretme Modeli Bu modelde öğretme süreci dört aşamadan oluşur.
Hedefler 1. 1. öğrencilerde geliştirmeyi hedeflediğimiz davranışların kazanılıp kazanılmadığımn kontrol edilmesidir. Belirtke tablosu hazırlanmalıdır C.1 1. Ölçme ortamı uygun şartları taşımalıdır 1. F) SINAMA DURUMLARI (DEĞERLENDİRME) 297. duyuşsal. 2.Program Geliştirme 137 Belirtke tablosunu hazırlama Davranışları bilişsel. benzetim tekniğinden yararlanılabilir. Güvenilir ölçme sonuçlarına ulaşılabilir olmalıdır 1. 3. Belirlenen davranışları kazandırmak için düzenlenen eğitim durumları öğrencinin ihtiyaçlarını giderici nitelikte olmalıdır. Hedefe Görelik.İ Hedef ögesi değerlendirilirken şu sorular sorulmalıdır. Öğretim programı hazırlanırken ölçme ve değerlendirme işlemleri ile ilgili bilgiler de yer almalıdır. Buluş yoluyla öğretim (Giriş) Tartışma ve soru cevap etkinliklerine yer verilmelidir. Öğrenen geçirdiği eğitimsel yaşantıdan haz duymalıdır. Bu aşama ölçme ve değerlendirme iştemlerini içerir. Böylece gerçek ortamın benzeri bir ortam oluşturulabilir. ölçme ve değerlendirme amacı belirlenmelidir 1. Sunuş yoluyla öğretim (Gelişme) Ne öğrenileceği. öncelikle işe koşulduğu hedefe hizmet edici nitelikte olmalıdır. Eğitim durumu. Ölçme ve değerlendirme ögelerine bakılarak yapılmalıdır. 1. s Program geliştirmeye dayanak sağlama s Öğretimin niteliğine ilişkin veri sağlama Değerlendirme işlemi ölçme sonuçlarına dayalı olarak ve amaca uygun olmalıdır Temele alınan ölçüt uygun olmalıdır 1. 1. araç-gereç ve öğretme zamanı açısından ucuza mal edilmelidir. Aşağıdaki süreçlerin hangisinde bu uygulamalar söz konusudur? (2004 KPSS-85) A) A) A) A) E) Sınama durumlarının hazırlanmasında Yöntem ve tekniklerin uygulanmasında İhtiyaç analizinde Hedeflerin belirlenmesinde Içeriğin belirlenmesinde 298. s Hedefler öğrenci ihtiyaçlarına uygun mu? s Hedef ifadeleri yeterince açık mı? s Hedefler konu alanının özelliklerine uygun mu? s Hedefler toplumun beklentilerine uygun mu? Program değerlendirme çalışmalarının amaçları. Araştırma inceleme yoluyla öğretim (Sonuç) Bireysel. problem çözme gibi yöntem ve tekniklerden yararlanılmalıdır. 1. Ömeğin. 1. psikomotor) uygun olup olmadığının belirlenmesi. Anlatım ve gösteri yöntemi benimsenmelidir. Davranış alanlarına uygun ölçme araçları belirlenmelidir Soru tiplerinin davranış alanlarına (bilişsel. Öğretimin niteliği 1. Bunların nasıl yapılacağı açıklanmalıdır. Aşağıdakilerden hangisi program geliştirme sürecinde ölçme yöntemi değerlendirilirken yanıtlanması gereken öncelikli sorulardan biri değildir? (2004 KPSS-96) A) A) mi? A) mi? A) Uygulanan ölçme yöntemi yeni mi? Geçerli ölçme sonuçlarına ulaşılabiür Temele alınan ölçüt uygun mu? Güvenilir Ölçme sonuçlarma ulaşılabilir Sınama durumları. duyuşsal ve devinimsel (psikomotor) olarak gruplama Her gruptaki davranışları düzeylerine göre sıralama öğrenme düzeylerini ortaya koyacak araçları hazırlama 1. Davranışlara ulaşma düzeyini belirlemede en uygun yolun seçilip seçilmediği belirlenmelidir . nasıl öğrenileceği konusunda öğrenciye anlatma söz konusudur. ÖĞRETME MODELLERİ 1. Drama. Sınama durumlan ile ilgili olarak aşağıda verilen işlemlere yer verilmelidir. öğrenene Görelik. Ekonomiklik. İçerik 1. Geçerli ölçme sonuçlarına ulaşılabilir olmalıdır 1. doğaçlama. E) Davranışlara ulaşma düzeyini beliriemede en uygun yol seçilmiş mi? PROGRAMIN DENEME UYGULAMASI VE DEĞERLENDİRME 1. Programın değerlendirilmesi. 1. Yaşantı. grup projeleri verilmeli.
süreçler. ölçme araçları geliştirilmeli. b. Denemede görev alacak personele eğitici kursların verilmesi 1. 2. farkhlığı belirlemedir. Eisner'in Eğitsel Eleştiri Değerlendirme Modeli Niteliksel incelemeye ağırlık verilir. veri toplama. Bu amaçla tasarımın her bir basamağı değerlendirilir. süreç ve çıktı göz önünde bulundurularak değerlendirme yapılır. geliştirilen programın uygulama öncesinde aksayan yönlerini tespit etmek için yapılır. Ürün değerlendirmesi. hedefler uygulanabilir biçime dönüştürülmeli. f. Süreç değerlendirilmesiyle birlikte program uygulamaya hazır hale gelir. Uygulamanın değeriendirilmesi 1. Ürün değerlendirmesi ile programın zayıf ve üstün yanları tespit edilir Eğitim programlarının değerlendirilmesinde çeşitli modeller uygulanmaktadır. edimle standardı karşılaştırma. İki tür değerlendirme vardır: Süreci değerlendirme ve ürünü değerlendirme. yapılaştırma. uygulama süreci test edilmeli. Süreç ve Ürün Modeii Dört alanda kararlar verilmelidir. Ulaşılamayan hedeflerin nedenleri araştırılır. yöneticiler ve sıradan vatandaşlar değerlendirmede yer almalı. Uygulama planının yapılması 1. Programın hedefler. sınıflama. Bu ilkeden hareketle eğitim programlarının değerlendirme ve geliştirme süreciyle ilgili Öncelikle aşağıdakilerden hangisi söylenebilir? (2004 KPSS-97) A) A) A) A) Sürekli ve dirik olduğu Çok yönlü ve çok amaçlı olduğu Nesnel ve bilimset olduğu Belli ilkelere ve sayıtlara dayandığı 6. planlama. c. e. 5. d. a. Program geliştirme modeline dayanır. Stake'in Uygunluk-Olasılık Modeli Girdi. Bunlara göre değerlendirme yapılmalıdır. bilgilerin analizi. değerlendirme standartlan ve değerleri belirlenmeli. Tasarım. Hedefleri belirleme. g. ürün-sonuç ve çıktıların benzer program çıktılarıyla karşıtaştırılması evreleri vardır. Metfessel-Michael Değerlendirme Modeli öğrenciler. Asıl uygulama ile ilgili karar verilmesi Değerlendirme işlemleri hem deneme uygulamasında hem de asıl uygulamaya geçildikten sonra yapılabilir. Girdi. hedefe ulaşılıp ulaşılmadığının göstergesini belirleme. Provus Farklar Yaklaşımı ve Değerlendirme Modeli Değerlendirmenin bileşenleri. aynı zamanda tüm öğelerin kontrol. uygulama ve yeniden düzenlemedir. E) Fırsat eşitliğini ve eğitim hakkını ön plana çıkarttığı . 3. Yere! birimlerin görüşleri alınmalıdır. Uygulamada olan programın değerlendirilmesidir.1 1. Eğitimin programlarının değerlendirme öğesi. Program Değerlendirme Yaklaşımları Değerlendirme program geliştirme sürecinin son basamağıdır. yorumlama ve değerlendirmedir. ölçme tekniklerini geliştirme ve seçme. Deneme okulunun belirlenmesi 1. Betimleme. Bu yaklaşımda önce hangi hedefe ulaşıldığına bakılır. ÜÇ temel boyutu vardır. Programın etkililiğini ve maliyet/fayda ilişkisini ortaya koymak ve programın daha etkili hale getirilmesi için gerekli verileri elde etmek için yapılır.138 Program Geliştirme s Programın işlemeyen ögelerini belirleme ■/ öğretim etkinliklerini geliştirici veri sağlama Bu aşamaya kadar hazırlanan öğretim programı asıl uygulamadan önce mutlaka deneme uygulaması yapılmalıdır.1 1. Deneme uygulaması aşamaları aşağıdaki sırayı takip etmelidir. Hedefe Dayalı değerlendirme Tyler tarafından geliştirilmiştir. Programın uygulanması 1. program standartları ve edinimini belirleme. (geribildirim) mekanizmasıdır. verilerle hedefleri karşılaştırma Stufflebeam'ın Bağlam. 299. uygulanabilirliği konusunda öneriler geliştirilmelidir 4. Deneme okulu yönetici ve öğretmenlerinin belirlenmesi 1. oluşturma. öğrenme yaşantıları ve değerlendirme olmak üzere üç temel ögesi vardır. Süreç değerlendirmesi. Yapılan bu deneme uygulaması sonuçlarına göre asıl uygulamaya geçilir ya da değerlendirmeye alınarak program geliştirme süreçlerine geri dönülür. Bu işlemleri yapmak uzmanlık gerektirir. davranış olarak ifade etme. öğretmenler.
II. öğrencilerin davranış yeterlilikleriyle ilgili verileri topla I. I. I. Fidan. Taşpınar. IV. Aşağıdakilerden hangisi program değerlendirme çalışmalarının amaçlarından değildir?(2002 KPSS-120) A) A) A) A) E) Program geliştirmeye dayanak sağlama öğretmenin sınıf yönetiminde etkisini artırma Öğretimin niteliğine ilişkin veri sağlama Programın işlemeyen ögelerini belirleme öğretim etkinliklerini geliştirici veri sağlama C) C) III. Hasan Can. İstanbul: Alkım Yayınevi. Elde edilen verilerle hedefleri karşılaştır Hedefe dayalı değerlendirme modeli dikkate alındığında. I. VI YARARLANILAN KAYNAKLAR 1 Tan. N. V. Yargı Yayınevi. V! E) V. III. Program Geliştirmede Öğretmen El Kftabı. Pegem A yayıncılık 2004 4 Şener. V. Ankara. 2004 7 A) Programın oku! yöneticisi ve öğretmenlere tanıtılması A) Programın uygulamasının planlanması Sönmez. Şeref. Tezi Sönmez. aşağıdaki seçeneklerden hangisinde süreç doğru olarak sıralanmıştır? (2003KPSS-120) 301. Anı Yayıncılık. 2004 2 Öğretmen Adayları İçin Konu Anlatımlı KPSS Ankara: Pegem A Yayınlan 2004 3 302. Özcan. I. Veysel. III. Öğretmen El Kitabı. Mehmet. Kuramdan Uygulamaya Öğretim Yöntemleri. Örnek Çözümlü KPSS. IV. Program geliştirme çalışmalarında "hazırlanan programın ve öğretim materyalinin işe koşulmasından sonra hangi aşama gelmektedir? (2003 KPSS-111) A) Deneme yapılacak okulun ve sınıfların seçilmesi A) Okul yöneticisi ve öğretmenlerin seçilmesi Demirel. KPSS Eğitim Bilimleri Ankara: Empati Yayınevi. I. 1994 8 E) Deneme programının ve öğretim materyalinin değerlendirilmesi 1985 9 Elazığ: Üniversite Kitabevi. Emine. Ankara. Okulda Öğrenme ve Öğretme.Program Geliştirme 139 ölçme tekniklerini ve araçlarını belirie 300. 2004 . Eğitimde Program Geliştirme. II. Programın hedefierini belirle Hedefleri sınıfla ve davranış olarak ifade et I. VI II. Program değerlendirme çalışmalarında hedef ögesi değerlendirilirken aşağıdakilerden hangisi sorulması gereken bir soru değildir?(2002 KPSS-119) A) Hedefler ölçme ilkelerine uygun mu? A) Hedefler öğrenci ihtiyaçlarına uygun mu? A) Hedef ifadeleri yeterince açık mı? A) Hedefier konu alanının özelliklerine uygun mu? E) Hedefler toplumun beklentilerine uygun mu? 303. Pegem Yayınları. I. Ankara. Öğretmen Adayları İçin Konu Anlatımlı. Ankara. IV. Hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığını gösterecek durumlan sapla I.Veysel. 1999 5 6 Oktaylar.
10 4 ______Program Geliştirme .
Niteliğin gözlenebilmesi. "Bu dersten başarılı sayılmak için grubun ortalaması ya da ortalamanın üstünde puan almak gerekir" ifadesinde kullanılan ölçüt bağıl ölçüttür. Ölçülecek değişkenin dolaysız bir şekilde gözlenemediği durumlarda o değişkenin göstergesi olduğu düşünülen başka bir değişkenle ölçülmesine denir. Metre ile odanın boyunun ölçülmesi. Eğitimle ilgili olarak uygulanan programlarda çeşitli kararlar veritmesi gerekmektedir. stadardize edilmiş ölçme araçlarıdır. teknik. • Ölçme kuralı ile ölçüt arasındaki fark. Burada 60 puan ölçümdür. zaman. kg. ölçme kuralının ölçme için. I. Uzunluk ve ağırlıkların ölçülmesi doğrudan ölçmedir. Nasıl öğretelim? Eğitim durumları (strateji. Önceden kesin olarak belirlenmiş ya da gruba bağlı olarak çıkarılmış tipik bir puandır. ölçütün ise değerlendirme için belirlenmiş olmalarıdır. standart testler) herkes tarafından kabul edilmiş. ölçme sonucudur. "60 puan alanlar geçer" ifadesi bir ölçüttür. Yaylı kanfarla ağırlığı ölçmek. Ölçmenin üç aşaması vardır 111ölçülecek bir niteliğin olması. Eğitimde başarının ölçülmesi ile ilgili yapılan ölçümler dolaylı ölçmedir. ortam) Ne öğrettik? ölçme ve değerlendirme ile belirlenir. Amaca uygun sayı ve sembollerle gösterilmesi Nitelik: Ölçmeye konu olan özelliktir. Kullanılan ölçme aracıyla ölçülen özelliğin birbirine benzemesi durumunda yapılan ölçmeye denir. Eğitimde gerek başarı gerekse başka alanlardaki alınan kararlarının hatadan mümkün olduğunca arınık olması gerekir. Sınıftaki öğrencilerin sayısı vb. Bağıl Ölçüt: Önceden belli olmayan gruba bağlı olarak ortaya çıkan. örnek. Ölçme Kurah: ölçme işini yaparken niteliğin hangi miktarına ne değerverileceğinin belirlenmesidir.Doğrudan ölçme 2Dolaylı ölçme Doğrudan ölçme. Yazılı yoklama yapan bir öğretmenin "4. Ölçme türleri: 1. 1. Ölçüm: ölçme işlemi sonunda elde edilen sayı veya semboldür. cevap verenlerin o sorudan alacakları 10 puandır" demesi ölçme kuralı belirlemesidir. Ölçüt: ölçme sonuçlarından hareket edilerek ölçümlerin yeterliliği hakkında bir karara varırken kullanılan kritere denir. Örnek. normdur. 1- Mutlak Ölçüt: Önceden belirlenmiş olan sabit kritere denir. "50 alanlar bu dersten başarılı sayılırlar" ifadesinde kullanılan ölçüt mutlak ölçüttür. Niçin öğretelim? Amaç ve hedefler belirlenir. Temel kavramlar Ölçme: Bir niteliğin (değişkenin) gözlenip.ölçme ve Değerlendirme 141 Eğitim-öğretim sürecinde çeşitli sorulara cevap aranır. Bunlar. standarttır. yöntem. Ölçütler kendi içinde iki gruba ayrılır. Ne öğretelim? öğretilecek içerik belirlenir. Dolaylı ölçme. Örnek. örnek.Standart olanlar: (m. -Hava sıcaklığı 25 derece -120 km hızla gidiyordu -Ahmet daha başarılıdır -Bu dağ daha yüksektir -Sınıfta 25 öğrenci vardır -Hastanın tansiyonu 612'dir Bunların hepsi birer ölçmedir. soruya tam olarak . yetenek testleri vb. gözlem sonucunun sayı veya sembollerle gösterilmesidir. araç-gereç. -Öğrenci başarısı -öğrenci akışı -yerleştirme -sistemden çıkarma gibi olabilir. 1Mutlak ölçüt Bağıl ölçüt Ölçme ve değerlendirmenin eğitimdeki fonksiyonları Amaçlara ne kadar ulaşıldığını belirler Öğrencilere ne kadar öğrendikleri hakkında bilgi verir Öğretmenin ne kadar öğrettiği hakkında bilgi verir Programın etkililiği hakkında bilgi verir Öğrenciyi motive eder öğrenci hakkında verilecek kararlara yardımcı olur Yöneticilere eğitim-öğretimin sonuçları hakkında bilgi verir. Ölçme araçları iki grupta incelenir. gruba göre değişen kritere denir. Ayşe fızik sınavından 60 puan aldı.
lira. aynı kişi üzerinde. herkes tarafından farklı uzunluklar algılanmaktadır. Doğal birim: Birimlerde doğallık vardır.142 ölçme ve Değerlendirme 2. ölçmelere bir miktar hata karışmaktadır. ll. yaygın olmasıdır. Gerçek uzunluğu 105. ölçme sonuçlarını anlaşılır bir birimle ifade etmek ölçümlerin taşıdığı anlamı daha iyi bir şekilde kavramamıza yardımcı olur. Birimler hem ölçme işlemini kolaylaştırır hem de ölçümlerin neyi ifade ettiğini daha net bir şekilde ifade eder. karış. Bu nedenle hata kaynakları ve özellikle bu kaynaklann ölçme sonuçlarını nasıl etkilediği bilinmelidir. Birim ne kadar küçülürse hata miktarı o kadar azalır. Bu nedenle onun ne kadar olduğunu ölçmeye çalışırız. Burada doğallık yoktur. beden eğitimi dersinde öğrenci sayısının sayılmasında doğal birim kullanılır. Gerçek değeri bilmediğimiz için de ne kadar hata karıştığını bilemeyiz. 1Birimlerin eşitliği: Bir ölçme aracında ölçülen değişken açısından her bir (1) birim denilen miktarın birbirinin aynı olmasını ifade eder. Bu gibi özellikler üzerindeki ölçümlere karışmış olabilecek hatanm en çok ne kadar olabileceği. Davranışsal özellikler söz konusu olunca ölçme işleminin. Bir değişkenin hangi miktarına ya da niteliğine bir (1) birim denileceği uzmanlar tarafından belirlenmemiş birimlerdir.ölçülen değer Her ölçme sonucunda ölçmenin amacı neyse onunla ilgili bir karara varılır. Kararın isabetli olabilmesi için ölçmenin hatasız olması gerekir.0 cm bulunmuş ise bu ölçüme 0. Gerçek durumlarda. ağırlık ve sıcaklık gibi ölçümler için gerçekleştirilen ölçeklerin neyi ölçtüğü açıktır. öğrenci sayısı. saat gibi. Her bir öğrenci bir birimdir. yapılacak ölçmenin hatasız olma derecesine bağlıdır. Doğa bilimlerindeki uzunluk. öğretmen yapısı testler) Kişiden kişiye değişiklik gösteren belli bir standardı olmayan ölçme araçlarıdır. ölçmek istediğimiz bir özelliğin gerçek değerini bilemeyiz. yani hata sımrı belirlenebilmektedir.Standart olmayanlar: (adım. kabul edilmesi. Örneğin "bir miktar tuz" ifadesi yerine "2 kg tuz" ifadesi daha anlaşılır ve herkes tarafından aynı boyutta algılanan bir anlam ifade etmektedir. Ölçme hatası: ölçülen özelliğin gerçek değeri ölçme sonuçlarından hesaplanan değeri arasındaki farktır. Ölçmede kullanılacak birimlerde üç özellik olmalıdır. kilo. Eğitimde yapılan ölçümlere değişik kaynaklardan hata karışmaktadır. ölçme hatası = Gerçek değer . aynı koşullarda ve birbirinden bağımsız olarak tekrarlanması olanaksız gibidir. Bu nedenle ya aynı kişi üzerinde ölçme işleminin olanaklar ölçüsünde birbirine benzşr koşullar altında tekrarlanması ve hem kişinin özelliğinde meydana gelmiş olabilecek değişmenin hem de koşulların değişmiş olmasından gelebilecek etkilerin dikkate alınması ya da bu amaçla değişik kişilerden yaralanılması ve bu son halde söz konusu olabilecek başka etki kaynaklarının dikkate alınması yoluna gitmek gerekmektedir. Dikkat edilirse burada ölçülecek özellik ile ilgili bir miktar belirlenmiş ve bu miktar birim olarak kabul edilmiştir. • Bir ölçme sonucundaki hata miktarı o ölçme işleminde kullanılan birimin yarısı kadardır. Aynı şekilde sınıftaki sıra sayısı. m. Ülkemizde ağırlık için kg yaygın bir birimdir. metre gibi. En duyarlı araçlarla yapılan ölçmelerde bile bir miktar hata payı vardır. kilovat. Örneğin. dakikada yazıîan kelime sayısı gibi ölçmelerde kullanılan birim doğaldır. . Sonuçları sayılarla ifadelendirirken çoğu halde bu birimler kullanılır.Ölçmede Birim ölçme araçları birimlerden oluşur. Ölçme yollarına çeşitli yollardan hata karışır. Ömek.40 cm hata karışmıştır. 1- Birimlerin genelliği: Birçok kişi tarafından ilinmesi. Tanımlanmış birim: Bir değişkenin ne kadarlık miktarına bir (1) birim denileceği uzmanlar tarafından tanımlanmış birimlerdir. saat. Markette un ölçmek için "ton" biriminin kullanılması amaca uygun değildir. Bir karış dediğimiz zaman kullanılan birim eşit olmamakta. Örneğin. 1- Birimlerin amaca uygunluğu: Ölçme işlemine uygun birim kullanmayı ifade eder. örneğin: metre dediğimiz zaman uzunluğu ölçerken kullanılan birimin (metre) birbirine eşit olmasını ifade eder.40 cm olduğu bilinen bir masanın boyu aynı koşullarda birbirinden bağımsız tekrarlanan ölçme sonuçlarının ortalaması alınarak 105. bir başka deyişle kararın isabet derecesi.
Sistematik hata: Ölçülen büyüklüğe. Bu durumda öğretmen 80 üzerinden bir değerlendirme yapmış olacaktır." Dediğimizde o anda öğrencinin yokluğu anlamına gelmektedir. Masanın uzunluğu. "şu anda sınıftaki öğrenci sayısı sıfırdır. yorum yapılmasıdır. Sabit hata: Bir ölçmeden diğerine miktarı değişmeyen hatalara denir. Ölçmeyi yapan kişi ölçme Özelliğin miktarını gösterir Değerlendirmenin alt başlığıdır Değerlendirmeden öncedir Daha çok gözleme dayanır Daha objektiftir Değerlendirme Miktarın yeterli olup olmadığı ile ilgilidir Ölçmeyi de içine alır ölçmeden sonra gelir Daha çok karşılaştırma.Değeriendiıme Değerlendirme kullanılan ölçüte bağlı olarak. aynı şekilde bir öğretmen yazılı yoklama cevaplarını puanlarken kız öğrencilere erkeklerden daha fazla puan verirse. Ölçmede Hata türleri 1. her ölçmede 1 cm kısa ölçecektir. Hata miktarı her ölçmede aynıdır. 1Mutlak değerlendirme 1Bağıl değerlendirme olmak üzere ikiye ayrılır. Özellik . Ölçme sonuçlarna bir anlam yüklemektir. yorum ve yargıya dayanır Daha çok kişisel kanılara dayanır 143 ölçmenin amacı hatasız ölçümdür. bir cetvel yanlışlıkla 0-30 cm yerine 1-30 cm olarak bölmelenmiş olsun. Yanlış bölmelenmiş bir cetvelle birkaç defa ölçme yapıldığında aynı hatayı ölçme sayısı kadar tekrarlamış oluyoruz. (özelliği tam olarak belirleyememe. Ölçek: Nesnelere verilen sayıların anlamlarını. odanın sıcaklığı.ölçme ve Değeıiendirme Ölçmede Hata kaynakları ölçmeyi yapan kişiden kaynaklanan hatalar. sağlık. Değerlendirme: ölçme sonuçlarının bir ölçütle karşılaştırılarak karar verilmesi. Sıfır (0) derecede ısı yok demek değildir. hücrenin boyu bile hatalı ölçülmektedir. V. Bu mümkün değildir. öğrencinin cinsiyetine bağlı bir sistematik hata yapmış olur 1- Tammlanmış sıfır: Ölçülecek özelliğin 0 (sıfır) noktasında yokluğu anlamına gelmediği durumda kullanılan sıfıra denir. Bu durumda araç 1 cm kısadır. ölçmeyi yapan kişi dikkatsiz bir şekilde ölçüm yapmışsa. Bununa karar verebilmek için bir ölçüte ihtiyaç vardır. nesnelere sayılar vermede uyulmasf gereken kuralları ve kısaltmaları belirtmek için kullanılan kavramdır. tesadüfi hata ortaya çıkar. ölçme sonuçlarına gelişigüzel karışan Kuralsız olarak artan ya da azalan hatalara denir.Ölçüm . Ölçme sonuçlarının gerçek değerinden büyük veya küçük olduğunu bilemeyiz. Ölçmede sıfır noktası 1Doğal sıfır: Ölçülen özelliğin 0 (sıfır) noktasmda yokluğu anlamına geldiği durumda kullanılan sıfır gerçek sıfırdır. . eşyanın ağırlığı. Örnek. 20 puanlık soruyu kimse cevaplandıramamış. En hassas ölçmelere bile istenmeden bir miktar hata karışmaktadır. öğrenim. Tesadüfi (rasgele) hata : Genellikle kaynakları iyi bilinmeyen. öğretmen sınavda 100 puanlık soru sorar. ölçememe) ölçme aracından kaynaklanan hatalar (basım hataları) III. Öğrencinin bir sınavdan 70 puan alması bir ölçmedir. Öğrencinin geçip geçmeyeceğine karar vermek değerlendirmedir. ölçmeyi yapan kişiye ve ölçme koşullarına bağlı olarak değişen ölçümden ölçüme belli oranda artan ya da azalan hatalara denir. ölçme işlemi sonucunda gerçeğe en yakın değeri elde etmeye yönelik çaba göstermektir. IV. Bazı durumlarda pratik amaçlar için uzmanlar tarafından ölçülen özelliğin belü bir durumu ya da miktarında sıfır noktası kullanılmaktadır. 2. O halde burada önemli olan ölçmelere karışan hatayı en aza indirmektir. Diğer bir anlamı da ölçme araçları üzerindeki bölmeleri ya da belli bir başlangıç noktasından itibaren değişmez bir birimle bölmelenmiş ölçme aracını ifade eder. Yani hatalı ölçme aracıyla birden çok ölçme yapılırsa bu sistematik hatadır. Sonuç. örnek. Örnek: sınavda boş kağıt veren ya da kopya çekerken yakalanan öğrenciye sıfır verildiğinde verilen sıfır öğrencinin o konu ile ilgili olarak hiçbir bilgisinin olmadığı anlamına gelmemektedir. Bizim asıl üzerinde durmamız gereken budur.Ölçme kuralı . o andaki ruh hali) ölçülen özellikten kaynaklanan hatalar. ölçmede kullanılan ölçek ya da birimlerin 4 çeşidi vardır: 2.Ölçüt . Termometre için de aynı şey geçerlidir.
Eğitim ve psikolojideki ölçmelerde en çok kullanılan ölçekler sıralama ve eşit aralıklı ölçeklerdir.ÖğrenciIeri boy sırasına. Buna karşın zeka bölümü 110 olan birinin zeka bölümü 55 olan birinden iki kat zeki olduğu söylenemez. termometre. Eşit aralıklı ölçekler: Ölçek birimlerinde eşitliğin sağlandığı ve sıfırın tanımlanmış olduğu ölçek türüdür. Sıralama ölçekleri: Nesneleri belli özelliğe sahip oma miktarı bakımından sıraya dizme işlemidir. Bir Ölçme Aracında Bulunması Gereken Özellikler ölçme ve değerlendirmede verilen kararların . ölçme aracını kullanan kişilerin ortaklaşa kabul ettikleri bir başlangıç noktasından başlar ve birimler eşit olarak bölmelenmiştir. 1. 1. Örnek. aldıkları nota göre. boyu kısa olanlar. Örnek. Sınıflama (Adlandırma) ölçekleri Sıralama ölçekleri Eşit aralıklı ölçekler Oranlı ölçekler doğruluğu ve yerindeliği. takvim. sınavlar. Sınıflama ve oranlı ölçekler çok ender kuüanılır. Dikkat edilirse öğrencinin grup içindeki yeri hakkında bilgi verir. Eşit aralıklı ölçeklerle yapılan ölçmelerle ilgili sonuçlarda tüm matematiksel işlemler (4 işlem) yapılabilmektedir. Örnek: kız. zeka testleri. boyu uzun olanlar. Elde edilen ölçümlerle ilgili olarak oranlama işlemleri yapılamaz. Oranlı ölçekler: Eşit oranlı ölçek birimlerinde eşitliğin sağlandığı ve sıfırın gerçek sıfır olduğu. Sıralar sayı ile veya sıfatla ifade edilebilir. sıfır noktasında ölçülen özelliğin yokluğu anlamına geldiği ölçek türleridir. pekiyi-iyi-orta-geçer gibi. Nesnelerin farklılık ve benzerlileri belirlenir.144 1. Bu tür ölçeklerde sınıflar oluşturulduğu için bu sınıfa giren tüm elemanlar eşit kabul edilirler. Ölçme ve Değerlendirme 1. 1. Aynı sınıfa giren elemanlar aynı sembolle ifade eldirler. 1. Dolayısıyla frekanslara dayalı analizler dışında işlem yapılamaz. 1. kararın dayandığı ölçümlerin Bazı ölçümlere bütün matematiksel işlemler yapılabilirken bazılarına yapılamaz. Sonuç olarak bu tür ölçeklerdeki değişkenlere ilişkin frekanslar dışında sayısal veri yoktur. 1. Birimler arası fark yan iki ölçüm arasındaki fark anlamlıdır. erkek. Elde edilen sayısal sonuçlarla ilgili olarak ortanca ve yüzdelik belirlenir. Sınıflama (Adlandırma) ölçekleri: Nesneleri belli yönlerinden benzeyip benzemediklerine göre sınıflandırmadır.
1. ölçme aracının ölçtüğü özelliği ne derce duyarlı ve tutarlı (kararlı) ölçtüğünü iie ilgilidir. Daha hassas bir ölçüm yapan 3. 1. ölçmelerin birbirinden daha yakın olması beklenir. öğrencilerin ikisi de hata yapmışlardır. Buradaki duyarlık ölçme aracının hassas ölçmesidir. ölçrhelerde ne kadar hata olduğu bilinse hangisinin daha fazla hata yaptığı bilinebilir. Çubuğun gerçek boyunun bilmeye imkan yoktur. Tutarlılık. Ölçme aracmın kararlı bir yapıya sahip ve grubun ölçülen özelliğinin de değişmediği sonucuna varılır. öğrencinin ölçmeleri gerçeğe daha yakın ama gerçeğin kendisi değildir. Öğrenci 12. Üç öğrenci aynı çubuğu beşer defa ölçerek şu sonuçlan bulmuş olsunlar. Buradan hareketle konuyu biraz daha irdelersek 1. ve 2.1 mm 120. öğrenci ise milimetrenin onda birini ölçen bir kumpas kullanmıştır. 1. ve 2. Kullanışlılık GÜVENİRLİK Güvenirlik. örneğin.hatasız ve ölçütün uygun olmasına bağlıdır. ölçmelerin . Bu nedenle ölçme araçlarında bazı özelliklerin aranması gerekmektedir. 3. öğrenci bile beş ölçmede aynı sonucu bulamamıştır. Öğrenci 120.2 cm 12. Geçerlik 1. Buna göre 1.1 cm 12. Öğrenci 12. Onun ölçmelerinde de hata vardır. bir öğretmenin üç öğrenciye laboratuarda bir metal çubuğun boyunu ölçtürdüğünü düşünelim. Bu nedenle bir ölçmeci tarafından elde edilen ölçmelerin ortalamasının gerçek değere.2 cm 2.0 cm 12.5 cm 12. 3.2 cm. 2. öğrencinin ortalaması 12. Bunun için metal çubuğun gerçek boyunun ne olduğu bilinmelidir. Tekrarlanan ölçümlerde sonuçların birbirine uymasıdır. Fakat hataları aynı değildir. öğrenciler milimetrik bir cetvel kullanmış.3 cm 12. ölçme aracının ölçülen özelliği gerçek değerine en yakın biçimde yansıtma biçimine denir.2 cm 12.3 mm 120.6 cm 3.3 cm' dir.1 cm 12.2 mm 120. Çubuğun boyu hiç değişmediğine göre ölçmelerdeki değişkenliğin ölçme hatalarından doğduğunu söyleyebiliriz. Güvenirlik.2 mm 120. Duyarlık. öğrencinin ortalaması 12. Ölçme aracının ölçtüğü özelliği ne derece hatalardan arınık olarak ölçtüğüdür.2 mm 1.3 cm 12.
İki uygulama arasında ölçülen yetenekler bakımından değişme olmamışsa güvenilir olduğu söylenebilir. Sevdiği öğrencilere fazla puan. 1. yorgun ya da hasta olması. içindeki tesadüfi hataların azlığı oranında güvenilir sayılır. ölçülen kişiden kaynaklanan hatalar. O halde buradaki hata nasıl bir hatadır? Bu sorunun yanıtı tesadüfı hatadır.Test-tekrar test yöntemi (Kararlılık katsayısı): Bir testi aynı öğrenci grubuna birkaç gün arayla iki defa uygulama yöntemidir. Eğer yüksek bir güvenirlik bulunmuşsa . İki puan birbirini tutmuyorsa ölçme araç ve işlemlerinde hata bulunduğu kanısına varılır. Birölçme aracının güvenirliğini etkileyen başlıca hata kaynakları: ölçme sonuçları uygulama koşullarından gelebilecek tesadüfi hatalardan arınık demektir. anlaşılır sorular olmaması. ölçme aracından kaynaklanan hatalar.. yazılı sınavyerine sözlü sınavın kullanılması. Bu nedenle bir sınavdan alınan puanların güvenirliğini kestirmek amacıyla çeşitli güvenirlik yöntemleri bulunmuştur. ölçme aracının özelliğinden kaynaklanan hatalar. Isı. 1. 11Test-tekrar test yöntemi Paralel testler (eşdeğer formlar) yöntemi Testi yarılama (iki yarıya bölme) yöntemi 1- 1. Sınavın yapıldığı ortamın sınav için uygun olmaması. sevmediği öğrencilere az puan vermesi. Açık seçik.ölçme ve Değerlendirme 145 ortalaması gerçek değer olarak kabul edilirse o halde ölçmelerin ortalamadan farkları hata sayılır. ışık. ölçmeyi yapan kişiden kaynaklanan hatalar. 1. gürültü vb. tekrarlanan ölçümlerde sonuçların birbirine uymasıydı. Tutariılık. Eğitim ve psikoloji gibi alanlarda ölçmelerin tekrarı çoğu zaman mümkün değildir. yazıların okunamaması. öiçmenin yapıldığı ortamdan kaynaklanan hatalar. Öğrencinin sınav için güdülenmemesi. Ölçmecinin yanlı davranması. isteksizliği. Uygulama koşullarından şüpheleniyorsak bu yöntemi kullanabiliriz. ilgisizüği. 1. Burada aynı araçla yapılan iki ölçme arasındaki tutarlılık güvenirliği gösterir. Bu durumda en az hata yapan öğrenci 3. puanlama yaparken dikkatsiz olması. öğrencidir. Daha öncede belirtildiği gibi bir ölçme sonucu. Y uk ar ıd aki ö rn ek te ö lç me ha ta sı nı n kestirilmesi ölçmelerin tekrarı sayesinde olmuştur. İşte ölçmelerin güvenirliği burada söz konusudur. 1. ölçme aracının düzensiz hazırlanmış olması.
Şimdi bu X ve Y ölçümler arasındaki tutarlılığı ölçersek yani iki uygulamadan elde edilen puanlar arasındaki güvenirlik katsayısını (r) bulmaya çalışırsak. şans başarısı gibi etkenler iki uygulama arasındaki puanların değişmesine neden olabilir. iki uygulama arasında geçen süre içinde öğrencilerin ölçülen değişkene ait gerçek puanlarında değişme olmadığı Birinci uygulamanın ikinci uygulamadan elde edilecek puanı etkilemediği Çoğu durumda bu mümkün değildir. . bunun için Pearson çarpım moment korelasyon katsayısı formülünü (rxy) kullanabiliriz.00 ile + 1. Yukarıdaki ölçmelerin (0.00 arasında değişir. ölçüme (Y) diyelim. Test-tekrar test yöntemiyle elde edilen puanların güvenirliği ile ilgili yorum yaparken iki temel sayıtlıdan hareket etmemiz gerekmektedir.1.81) üst sınıra yakın yani güvenirlik katsayısının yüksek olduğunu söyleyebiliriz. ölçüme (X). 2.Eğer iki ölçme arasında uzun bir zaman güvenirük katsayısı yüksek bulunmuşsa olduğu (testte ölçülen özelliklerin) ve doğruiuğu oranında ölçülen özelliğin söylenebilir. 1. Şimdi bunun anlamı nedir? Güvenirlik katsayısı .81 olduğunu görürüz. Sınavların uygulama ortamları. öğrencilerin yaptıkları hatalar. N X Y IXY 20 18 18 17 16 13 8 6 6 5 127 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 10 8 10 9 9 7 3 4 4 1 10 10 8 8 7 6 5 2 2 4 IX = 65 IY = 62 Z XY = (I*) rxy = N N Yukarıdaki formülü uyguladığımızda korelasyon katsayısının r = 0. geçmişse ve testin kararlı bu yargının değişmediği Bunu bir örnekle açıklarsak. ölçme sonuçları tesadüfi hatalardan ne derece arınık ise güvenirlik katsayısında o derece üst sınıra yakındır.
hızlı okuma ve anlama becerilerinin düşük olması.Testi yarıtama (iki yarıya bölme) yöntemi: (İç tutarlılık katsayısı) Testin maddelerini görünüşte eşdeğer iki yarıya ayırarak. çoğu zaman o sınavdan elde edilen toplam puanın güvenirliği de artar.Paralel testler (eşdeğer formlar) yöntemi: (Eşdeğerlilik katsayısı) Birbiriyle eşdeğer iki formun hazırlanarak bu iki formun anı zamanda aynı gruba uygulanması sonucu elde edilen sonuçların korelasyonuna bakma yöntemidir. smavla iigili açıklamaları anlayamaması güvenirliğr olumsuz etkiler. 1. Iki testin maddelerinin kapsamı. Şans başarısı: Öğrencinin cevabını hiç bilmediği bir soruyu şans yardımıyla cevaplayabilmesi puanını artırır. kişinin evren puanının iyi bir tahminidir. ayrı ayrı testlerden elde edilmiş gibi işlem görürler. Hataların büyüklüğünü araştırmak için aynı kişi ile ilgili daha çok gözleme sahip olmalıyız. Seçmeli testlerde uygulanır. Ölçmenin Standart Hatası Pratikteki ölçme durumlarının çoğunda gözlenmiş tek bir puan. Güçlük düzeyi: Bir sınavda kullanılacak sorular o smavı cevaplandıracak bireylerin . Böyle hesaplanan ölçme güvenirliği bir testin iki eşdeğer formu arasındaki tutarlılık anlamına gelir. bir bireyin aldığı puanlar belli bir dağılım gösterecektir. o sınavdan elde edilen puanm güvenirliği arttırır. Bu yöntem aslında bir iç tutarlılık katsayısı verir. Bu formlar biri diğerinin yerine kullanılabilecek ölçüde aynı davranışları ölçen formlar olmalıdır. Testin yalnızca bir kez uygulanmasına dayalı olduğu için bu yöntem diğerlerine göre daha avantajlıdır ve yaygın kullanılır. 71. Güvenirliği Etkileyen Faktörler 1. Güdüleme: Sınavda cevaplayıcılar her soruyu dikkatle ve hızla cevaplanmaya teşvik edilmelidir. Bir testi birçok kez aynı kişilere uygulamak hem güç hem de uygulama sonuçları yanıltıcı olabilir. Testin uzun olması: Bir sınavda kullanılan soru sayısı artıkça. 1. sözel gibi) düşük çıkabilir. rx = Güvenirlik Katsayısı' dır. ve niteliği bakımından denk olmalıdır.146 ölçme ve Değerlendirme 2. Zaman: Sınav süresi öğrencilerin hemen hepsinin bütün soruları cevaplandırmalarına yetecek uzunlukta olmalıdır. Formülü ise şöyledir. öğrencilerin yeterince güdülenmediği sınavlarda cevaplar tesadüfi kalacağı. Bu dağılımın ortalaması. ölçmenin hatası hakkında hiçbir şey söylemez. 1. iki yarı puanları arasındaki tutarlılığa bakma yöntemine denir. Böyle bir dağılımın standart kayması ölçmenin standart hatası olarak adlandırılır. Se = ölçmenin Standart Hatası Sx = Standart Kayma. 1. Test gelişigüzel cevaplanmışsa ve testin iki yarısı farklı davranışlan ölçüyorsa (sayısal. Testin uygulama koşulları: Sınavda kullanılan soruların açıkça anlaşılır ve kesinlikle cevaplanabilir olması. Standart Hatası) kolayca hesaplanabilir. Bu iki eşdeğer yarıdan elde edilmiş puanlar takımı. Bütün soruları gruba uygular maddeleri tek numaralı sorular. öğrencinin sınav ortamma ilişkin rahatsızlıkları. sınav günü hasta ya da yorgun oluşu. buna karşın testin güvenirliğini azaltır. iki eşdeğer araç hazırlamanın veya bir aracı iki defa uygulamanın mümkün olmadığı hallerde uygulanan bir yöntemdir. 3. ya da birçok soru cevapsız kalacağr için sınav puanfarının güvenirliği düşer. çift numaralı sorular olarak ikiye ayırırız. Eğitim ve Psikolojideki ölçmelerde ölçmenin standart hatasını hesaplamak için başka yöntemlerle dolaylı bir biçimde tahmin edilmelidir. Test puanlarının standart kayması ve güvenirlik katsayısı biliniyorsa bu istatistik (Se = ölçmenin 1. Testi yarılama yöntemiyle elde edilen güvenirlik katsayısı genelde testin tekrarı yöntemiyle elde edilen güvenirlik katsayısından yüksek olur. Eğer aynı ölçme aracı ile bir birey için sonsuz sayıda ölçme yapılsa.
Çok güç sorulardan oluşan bir sınavda aynı sakıncayı ortaya çıkarır. Aynı testte birden fazla özellik (Edebiyat. 1. Test maddeierinin homojenliği: Testte yer alan maddeler ölçtükleri özellik bakımmdan birbirine ne kadar benzer olursa testin güvenirliği o kadar yüksek olur. Tarih. Kopya çekme davranışı: Sınavda kopya çekilerek elde edilen puan öğrencinin gerçek bilgisini göstermekten uzaktır. Fizik. 1.yaklaşık olarak yarısı tarafından doğru cevaplandırılabilecek güçlükte olmalıdır. Çok kolay sorulardan oluşan bir sınav. Biyoloji) ölçülüyorsa o testin güvenirliği düşer. yoklanan grubun öğrencilerini birbirinden yeterince ayıramaz. .
Kullanılacak araç bu duyarlı olmalıdır. ölçme aracının amaca hizmet etme derecesidir. (Turgut. Aracın veya yöntemin ölçülmek istenen değişkenin ölçüsü olabüecek bir puan vermesi. Puanlama: Her sınav objektif yollarla puanlandırılabilir. Fakat aynı test matematikte "problem çözme yeteneğini" ölçmede geçerliğe sahip değildir. yani onu başka özelliklerle kanştırmadan ölçmesi gerekir. Örn. Duyarlılık: Duyarlığı yüksek bir araç veya yöntem daima güvenirliği yüksek sonuçlar verir. Sonuç olarak testin puanlamasının yansız olması güvenirliğini artırır. Bir anlamda testin uygunluğudur. sözlü sınavlar. . onu başka değişkenlerden ne derece arınık olarak ölçtüğüdür.2. Bir ölçme aracının veya yönteminin onunla ölçülmek istenen değişkeni ölçüp ölçmediği. ölçme ve Değerlendirme 147 Eğitimde çok kullanılan yazılı sınavlar. Bir ölçme aracının geçerli olabilmesi için onun sadece ölçmek için düzönlendiği özelliği ölçmesi. Bir araç veya yöntem. kısa cevap gerektiren testler ve çoktan seçmeli testler gibi araç ve yöntemler çoğu zaman bir derste o dersin programına uygun olarak geliştirilmesi hedef alınan davranışları ölçmek için uygulanır. tutum. Söz konusu davranışlara (bilgi. GEÇERLİK Bir ölçme aracının ölçmek istediği özelliği başka özelliklerle karıştırmadan ölçebilme derecesidir. başarısı gibi deyimlerle tanımlanmaya çalışılan değişkenlerdir. bu niteliği sağlayabileceği derecede geçerli puanlar verir. tıpkı puanlama hatalarında olduğu gibi çoğu halde tesadüfi hata türündedir. Bir testin geçerliği bir derece sorunudur. bir "okuduğunu anlama testi" okuduğunu anlama yeteneğini ölçmede yüksek bir geçerliğe sahip olabilir. beceri. bütün puanlayıcılar aynı cevaba aynı puanı verebilmelidir.) hedef davranışlar denir. O halde bir 9. bu ölçüyü başka değişkenlerle karıştırmaması beklenir. Bunun için öyle bir puanlama yöntemi bulunmalıdır ki. 9. Eğitimde kullanılan araç ve yöntemlerle ölçülmek istenen değişkenler bireylerin yeteneği. Geçerlik. Bir test hepten geçerli veya hepten geçersiz olmaktan öte daha çok veya daha az geçerli olabilir. 9. Uygulama hataları: ölçme işleminin herhangi bir basamağında yapılan dikkatsizlik hataları. ölçebiliyorsa. duyuşsal davranışlar vb.1993) Ölçme araç ve yöntemlerinin nitelikleri arasında en önemlisi geçerliktir.
test bir programdaki başarıyı ölçmek için hazı r l a n m ı ş s a , o t e s t o p r o g r a m ı n h e def davranışlarını yeterince temsil edebilmeli, onları başka davranışlarla karıştırmamalı yeterince duyarlıkla ölçmelidir. Geçerlik ve güvenirlik arasındaki ilişki ıçın Bir ölçme aracının geçerli olabilmesi öncelikle güvenilir olması gerekir. Güvenilir bir ölçme aracı her zaman geçerli olmayabilir. Örneğin bir metre eksik imal edilmişse masanın boyunu her ölçmede aynı sonuç elde ederiz. Bu sonuç güvenilir bir sonuçtur. Buna karşın söz konusu metre masanın boyunu ölçmek için geçeıü değildir. Özellikle eğitimde kullanılan başlıca geçerlik türleri şöyledir; 1. Kapsam geçerliği 1. Yordama geçerliği 1. Yapı geçerliği 1. Görünüş geçerliği 1. Kapsam geçerliği: Ölçme araç ve yöntemlerinin kapsamlarına ve içeriklerine bakılarak varılan geçerlik yargılarına kapsam geçerliği denir. Bir bütün olarak testin ve testteki her bir maddenin amaca ne derece hizmet ettiğidir. Bir testin kapsam geçerliği; A. O testteki toplam maddelerin ölçülecek davranışları ve konu içeriğini ömekleme derecesine, Testteki sorulan soruların ilgili davranışları ölçmede uygun olup olmadığına bağlıdir.
B.
Kapsam geçerliğinden söz edebilmemiz için bu iki koşulun yerine gelmesi gerekir. bunun için belirtke tablosuna uygun ölçüm yapılmalıdır. Böylece ölçülmesi gereken kritik özellik dışarıda kalmamalıdır. Öğrenci başarısmı ölçmede kullanılan başarı testlerinin geçerliğini bulmada kullanılan en uygun yöntem kapsam geçeıiiğidir. Bunun için en uygun yol uzman görüşlerine başvurmaktır. Kapsam geçerliliğinde testi oluşturan maddelerin (gerçekte) ölçülen davranışlar evrenini temsil etme düzeyi hakkında bir karara varma işlemidir. Bir ölçme aracının hem konu ve davranış boyutuna bakılarak hem de test maddelerinin ölçülmek istenen davranışları ölçmede uygun olup olmadığına bakilarak karar verilen bir geçerlilik yargısıdır.
148
Ölçme ve Değerlendirme
Bir ölçme aracı belirtke tablosundaki hedef davranışlar yerine yazım güzelliği, kişilik gibi ölçme amacının dışında olan davranışları ölçüyorsa ve buna dayalı değerlendirme yapılmışsa o testin geçerliği düşüktür. Kapsam geçerliği iki biçimde ölçülebilir; 2.
geldikten sonra iki puan grubu arasındaki korelasyona bakılır. Elde edilen korelasyon değeri giriş sınavında kullanılan testin girilen okuldaki başarıyı yordama derecesi olarak kabul edilir. öğrencilerin giriş testi puanları yordayıcı, öğrencilerin başarıları ise ölçüttür. Uygunluk geçerliği (mevcut hal geçerliği): Bu durumda geçerliği aranılan testin ölçütü olan puanları beklemeye gerek yoktur. Puanlar elimizde hazır durumdadır. Örneğin bir dershanenin KPSS sınavından birkaç gün önce yaptıkları deneme sınavı testi puanları ile ölçüt olan KPSS sınavı puanları zaman bakımmdan hemen hemen aynı zamana denk gelmektedir.
1.
Mantıksal yol: Konu alanı uzmanlarının görüşlerinin alınması yöntemidir. Hazırlanan ölçme aracı uzmanlara gösterilerek ölçülecek konu alanını yeterince temsil edrp etmediğinin sorulmasıdır.
1.
istatistiksel yol: Aynı alanda daha önce geliştirilmiş, aynı davranışları ölçen ve geçerliği yüksek bir test ile yeni hazırladığımız iki testin aynı gruba uygulayıp öğrencilerin bu testlerden elde ettikleri puanları arasındaki korelasyona bakma yöntemidir. 2. Ölçüt (Yordama, Uygunluk) geçerliği: Yordama: İstatistiksel teknikler kullanılarak ve bilinenlerden yaralanılarak bilinmeyen durumlar hakkında yapılan geleceğe yönelik tahminlerde bulunma işlemidir. Birtahmin işidir. Testten elde edilen puanlarla testin yordamak için düzenlendiği değişkenin doğrudan ölçüsü olan ve daha sonra elde edilen ölçüt arasındaki korelasyon da yordama geçerliğidir. Korelasyon katsayısının büyüklüğü yüksek yordama geçerliğine işarettir. Eğitimde bir öğrencinin ya da grubun gelecekteki başarı durumunun nasıl olacağını tahmin etmek için kullanılır. Örneğin; ÖYS sınavları, uygulanan testlerden elde edilen puanlar, adayların üniversitedeki ve gelecekteki başarılarının yordayıcısı olarak kullanılmaktadır. Bu amaçla kullanılan testlerin amaca hizmet etme derecesi yani yordama geçerliğinin olması gerekmektedir. Ölçüt geçerliğinin hangi anlamda tanımlandığı kriter ya da ölçülen değişkene ait ölçümlerin elde edilme zamanları arasındaki farka bağlı olarak iki grupta incelenebilir; 1. Yordama geçerliği: Yordama geçerliği aranan test uygulanır, o testin yordayacağı özellik ya da puan elde ediünceye kadar beklenir. Bir okulun giriş sınavında kullanılan testin o okuldaki başanyı yordama derecesine bakmak istediğimizde testi uyguladıktan sonra o öğrencilerin o okulda ders notları ortalamalarını beklememiz gerekmektedir. Söz konusu puanlar
3. Yapı geçerliği: ölçme işleminin teorik bir yapıyı (özelliği) ölçüp ölçmediğinin belirlenmesidir. Buna ilişkin bir geçerlik seviyesi aramaktır. Birbiri ile ilgili olduğu düşünülen belli öğelerin yada öğeler arasındaki ilişkilerin oluşturduğu bir örüntüye yapı denir. Bu bir ölçüde bilimsel kuram geliştirme süreciyle aynıdır. Psikolojide yapı sözcüğü atılganlık, güvensizlik, içe dönüklük, dışa dönüklük, zeka gibi tanımlanabilir belli kişilik özellikleri için kullanılır. Eğitimde ölçmeye çalışılan bazı özellik yada değişkenler birer kuramsal yapıdır. Bu özeliiklerin ölçülmesi için araç geliştirmede izlenen yol, önce söz konusu özellik yada özellikleri belirlemek yani yapıyı tanımlamak, sonra da tanımlanmış yapıdan sınanabilir denenceler çıkarmak ve çıkarılan denenceleri sınamak için deneysel ve istatistiksel çalışmalar yapmaktır. Yapı geçerliği çalışmasında ölçmeye çalıştığımız özelliği nasıl tanımladıysak testin de bize bu tanıma uygun veri sağlamasını bekleriz. Çoğu zaman yapı geçerliği için faktör analizi tekniği ile kanıt aranır. Eğitimde ölçülmek istenen özellikleri ölçmeye yarayan testlerin geliştirilmesinde önce zekanın yada kritik düşünmenin ne olduğunun tanımı yapılır. Daha sonra bu soyutlanmış yapılardan ölçülebilir davranışlar çıkarılır. Daha sonra bu davranışları ölçecek test maddeleri geliştirilir. Kişinin verdiği cevaplara bakarak o kişi hakkında yorumda bulunulur. Yorumun geçerliği buraya kadar oian aşamaların geçerliliğine bağlıdır. 4. Görünüş geçerliği: Birtestin gerçekten ne ölçtüğüyle değil, onun ne ölçüyor göründüğü ile ilgilidir. Bir testin görünüş geçerliği, o testin ölçmek istediği şeyi ölçüyor görünmesidir. Görünüş geçerliği olan birtest kapağında ne yazılıysa onu ölçüyor görünür. Örneğin; kapağında "Fizik testi" yazılı olan
Ölçme ve Değerlendirme
149
bir testin içinde fizikle ilgili sorular varsa söz konusu testin geçerliği vardır denilir. Bunun için konu alanı uzmanlarının görüşü yeterlidir. Geçerliği Artırıcı Önlemler Ölçme yöntemi: Bir testte kullanılan yöntem (yazlı, yoklama, sözlü yoklama, testler) öğrencinin alacağı puanı (hata miktarını) etkileyebilir. 1. İstenmeyen özelliklerin ölçülmesî: Her soru, o araçla ölçülmek istenen davranışlardan en az bir tanesini yoklamalı, başka özellikleri ölçmemelidir. Örneğin; matematik bilgisini ölçerken yazı güzelliği, tertip düzen gibi özelliklerin ölçülmesi geçerliği düşürür.
ve ekonomi gibi etkenlerin o araç ve yöntemin kullanılmasına etkileri kullanışlılık olarak ifade edilmektedir. Kullanışlığı artıran önlemler güvenirliği ve geçerliği de dolaylı olarak artırır.
1.
1. Ölçülecek özelliği tam olarak ölçen sorular: Her soru, o soruyla ölçülmek istenen bilgi ve becerilere sahip öğrencilerin tereddütsüz doğru cevaplandırılabileceği ve bu bilgi, beceri ve yeteneklere sahip olmayanların doğru cevaplandırılamayacağı nitelikte olmalıdır.
4.
Kapsamlı ve dengeli dağılım: Sınav belli bir sürede okutulan konular ve o konulara dayanılarak geliştirilmesi beklenen bilgi, beceri ve yetenekler bakımından hem kapsayıcı hem de dengeli ohnalıdır.
4.
Güvenirlik: Herhangi bir puanın geçerliği için ön şart, onun güvenirliğidir. Güvenirlikten yoksun bir puan sadece tesadüfı hataları gösterir. Hatada geçerli ölçü olamaz. Her ölçme sonucu güvenirliği oranında geçerîik kazanır. Fakat güvenirliğin sağlanmış olması geçerliğinde mutlaka sağlanacağı anlamına gelmez.
4.
Sınavın güçlük derecesi: Sınavın ve ölçme araçlarının güçlüğü de geçerliğe etki eder. Güçlük derecesi o sınavdan elde edilecek puanların kullanılacağı amaca göre ayarlanmalıdır.
4.
Aynı sınavların her yıl kullanılması, kopya, sınav süresinin yetersizliğinden boş bırakma, soruları sınavdan önce açıklama, derslerde sınav sorularının çözülmesi, öğrencilerin çeşitli nedenlerle sınavı yanda bırakması, gürültü, hastalık gibi nedenlerle sağlıklı bir cevaplandırmanın yapılmayışı gibi etkenler güvenirliği ve geçerliği düşürür.
4.
Hedeflere uygun soru hazırlamak, etkili bir
sınav planı geçerliği artırır. Kullanışlılık Araç ve yöntemin uygulanabileceği eğitim seviyesi, uygulama süresi, ölçmeden istediği beceriler, maliyet
ölçme araç ve yöntemlerinin kullanışlılığı hakkında bir yargıya varırken göz önünde bulundurulması gereken noktalar şöyledir;
1.
Ölçülecek belirlenmesi: Öğrencilerin
davranışların hangi davranışlarının ölçüleceği
1.
Ekonomi; Araç ve yöntem maliyet yönünden ekonomik olmalı, öğretmene, öğrenciye, yöneticiye ağır mali yük getirmemelidir.
1.
Hazırlama süresi; Her araç ve yöntem bir hazırlık gerektirir. Testlerde bu süre daha uzun, yazılı yoklamada daha kısadır. Hazırlama süresi kısa olan bir sınav tercih edilmelidir. Yalnız kalabalık gruplarda yazılı yoklamaların cevaplarının puanlanması zorluğu da göz önünde bulundurulmalıdır. 1. Uygulama süresi; Bir yöntemin kullanılışlığı, verdiği puanın önemine oranla, uygulamada gerektirdiği zaman azaldıkça artar.
1.
Hazırlayıcı ve uygulayıcıların nitelikleri; Bir aracın uygulanması ne kadar özel beceriler gerektirirse, kullanışlığı da o oranda sınırlanır.
5.
Cevapların Nitelikleri; Öğrenciler cevaplama yönergesini kolayca anlayabilir ve cevaplarını kolayca kaydedebilirlerse, o araç kullanışlıdır.
5.
Uygulama kolaylıkları; Testlerde sayfa düzeni, baskı mükemmelliği, cevap kağıdmm düzeni, yazılı yoklamada soruların yazılı verilmesi gibi konular uygulama kolaylığı o araçlann kullanılışlığını artırır.
5.
Puanlama kolaylıkları; Testlerde cevap kağıdının ayrı olması, iyi düzenlenmesi, cevapların optik okuyucu ile puanlanabilmesi, puanlama anahtarının olması kullanılışlığı artırır.
5.
Puanları yorumlama kolaylıkları; Bir araç yorumlamaya yardımcı, yorumlamayı kolaylaştırıcı ve yorumda hatayı azaltıcı araçlarla beslenirse daha kullanışlı olur.
SINAVPLANI Öğretmenlerin bir sınav öncesinde uyması gereken kuralları içeren sınav planı aşağıdaki konuları kapsamalıdır; 1.
Sınavın amacının belirlenmesi; Sınavlar çeşitli amaçlar için yapılmaktadır. Öğrenci başarısını (öğrenme düzeylerini) belirleme, seçme yapma, tanıma ve yerleştirmeye yönelik, öğrenme eksikliklerini belirleme amaçlarına yönelik sınavlar yapılmaktadır.
Bunun için sınava giren öğrencilerin sayısı soruyu doğru cevap verenlerin sayısına bölünerek bulunur. dershaneîerin geliştirdiği sınavlar. soru sayısı. Sınavın güçlük derecesini belirleme: Öğrenme düzeyi ve başarının ölçülmesinde sorular orta güçlükte olmalıdır.00) arasında değişir. VIII. soru tipi ve sınava giren en zayıf öğrencinin durumu göz önüne alınmalıdır. psikomotor) ve konunun özelliği dikkate alınmalıdır. 3. 1. Başarı testleri i. Sınav süresi. Sınav ne çok zor ne çok kolay olmalıdır. II. kontrol listeleri. Fizik dersi için Fizik ile ilgili davranışlar ölçülmelidir. Smavın amacı. ÖSS. VII. Gözlem: Bireyi gerçek yaşamda gözlemek (Vaka kayıtları. öğrencilerde geliştirmeyi amaçladığımız hedef davranışların sınav kapsamına alınıp alınmadığı. Soru sayısını belirlemede dikkate alınması gereken noktalar vardır. Testler. IX. Bu tür testler güvenirliği ve geçerliği istatistiki yöntemlerle belirlenip uygulanır ve objektif sonuçlar verir. duyuşsal. Yetenek testleri i. Bu tür testlerin geçerliği. Öğretmen yapımı testler 3. puanlama hatalarının nasıl önleneceği ile ilgili konuları içerir. Tutum ölçekleri Maksimum yeterlik testleri a. Öğretmen Yapımı Testler: Öğretmenlerin kendileri tarafından hazırlanan ve uygulanan başarı testlerine denir. 3. B. Her Puanlamanın nasıl olacağını belirleme: sorunun önem derecesine göre puan ağırlığının belirlenmesi. . Otobiyografi: Bireyin kendisini anlatmasını istemek 2. Standart Testler: Bir grup uzman tarafından standart koşullarda ve normlara göre hazırlanmış ve kitapçık haline getirilmiş testlere denir. Soru tipini belirleme: Soru tipinin belirlenmesinde hedef davranışlar (bilişsel. 1. II. Birey ya da bireyler hakkında bilgi toplama yolları. A.150 ölçme ve Değerlendirme belirlenmelidir. Bireyi yeri ve zamanı önceden belli test durumları içine sokmak Test: Bireylerin belli özelliklerini ölçmek için düzenlenen ve onu alan herkes için aynı olan sorular ya da işlerden oluşan bir ölçme aracıdır. Tipik davranış testleri a. test dışı teknikler ve testler olmak üzere başlıca iki türlüdür. TEST VE TEST GELİŞTİRME SÜRECİ 3. Yazlı yokîama buna ömektir. 3. Standart testler ii. bu hedef davranışlara ilişkin kritik (olmazsa olmaz) davranışların göz önüne alınıp alınmadığı konularında öğretmene bilgi sağlar. Soruların yazımı: Öğretmen soruları yazarken yazım hataları yapmamaya. Kağıt Kalem Testleri: Sınava giren öğrencilerin basılı durumdaki sorulann cevaplarını yazılı olarak ifade ettiği testlerdir. 3. sınavın zorluk düzeyi. Soruşturma: Bireyi tanıyanların bireyi anlatmasını istemek (Biyografi) Soru sayısının belirlenmesi: Kaç soru sorulacağının tespit edilmesi aşamasıdır. Test dışı teknikler. soruların güçlük derecesi. 1. Genel yetenek testleri ii. 3. Örnek. Testierin sınıflandırılması 1.00) ile (1. Güçlük düzeyi (0. Sınavın süresini belirleme: Birçok değişken göz önüne alınmalıdır.50) civarında olmalıdır. dereceleme ölçekleri) 3. güvenirliği düşük testlerdir. Çoğaltma aşamasında öğrencilerin eline geçmesini sağlayan dikkatsizlikler yapmamalıdır. Kişilik testleri b. eksik ve anlaşılmaz cümleler yazmamaya dikkat etmelidir. İlgi ölçekleri c. smavın amacı. Sonuç (0. Belirtke tablosunu hazırlama: Belirtke tablosu seçilecek soruların evreni yeterince temsil edip etmedikleri. Anadolu Lisesi Sınavlar. soru tipi. Özel yetenek testleri b.
sentez gibi bilişsel becerilerin ölçülmesinde kullanılır. Değerlendirme subjektiftir. Uzlaştırıcı (Eklektik) yaklaşım: Klasik ölçme değerlendirme yaklaşımlarına alternatif olarak geliştirilmiştir. Seçmeli Testler: Öğrencinin verilen bir grup seçenekten doğru olanı seçtiği ve işaretlediği testlerdir. öğrencinin bilgiye ulaştığı ve gerçekçi koşullarda uygulamaya çalıştığı performans testleri almaya başlamıştır. Objektif Testler: Puanlamasının. Öğrenme-öğretme sürecinde öğrenme'nin yeri ve önemi giderek ön plana çıkmaktadır. 4. puanlamacıya göre değiştiği. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME SÜRECİNDE YENİ YAKLAŞIMLAR Son yıllarda eğitim bilimlerinde meydana gelen hızlı gelişmelerin sonucunda eğitimde ölçme ve değerlendirme sürecini yakından etkileyen aşağıdaki yenilikler ortaya çıkmıştır. Bu nedenle öğretim stratejileri ve yöntemleri ile ölçme yaklaşımları da değişmektedir. 4. İzlenimci yaklaşım: Öğrencilerin özelliklere sahip olma dereceleri belirlenerek ifade edilir. kavrama. Örneğin 50 maddelik çoktan seçmeli başarı testi bir güç testidir. Hız Testi: Belirli bir süre içerisinde öğrencinin kaç doğru cevabı verebileceğinin ölçüldüğü testlerdir. örnek. bilginin aktif düzenleyicisi ve davranışa dönüştürücüsüdür. uygulama. Buna göre öğrenci bilginin pasif alıcısı değil. puanlayıcının görüş ve duygularının puanlamaya etkilediği testlerdir. Yarı yapılandırılmış (gözlem gibi) ölçme araçları kullanılır. ÖĞRENCİNİN ÖZELLİKLERİNİ DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMLARI 1. iletişim becerilerine sahip ekip halinde çalışabilen. Bilginin doğasına ilişkin tartışmalar. Bu tür testlerde hiçbir öğrenci soruların tamamını cevaplayamaz. yüzyıl bilgi toplumu bireyinin. Öğrencinin yeterliliğini ölçmeye çalışan ve alternatif ölçme uygulaması olarak kabul edilen Portfolyo (öğrenci gelişim dosyası) uygulamaları da günümüzde en önemli öğretim ve ölçme uygulaması olarak kabul edilmektedir. . bilgiyi üreten problem çözme gücü yüksek. Bu yaklaşım hem üst düzey zihinsel becerilerin ölçülmesi hem de hem de bunların objektif olarak puanlanmasını sağlayan çağdaş bir ölçme yaklaşımı olarak görülmektedir. Okullarımızda hala uygulanmakta olan. Bütün bu gelişmelerin sonucunda öğrencilerdeki bilgi düzeyini ölçmeyi amaçlayan standart testlerin yerini. Sözlü yoklama. Örnek. Öğrencilerin yıl içerisinde gerçekleştirdiği etkinliklere göre ölçüldüğü Portfolyo (öğrenci gelişim dosyası) uygulamaları bu yaklaşımın en önemli tekniğidir. Subjektîf Testler: Puanlamasının.Ölçme ve Değerlendirme 151 XI. öğrencinin etkinlikte bulunmalarını sağlamak Öğrencinin öğretim programı dışındaki faaliyetlerini de kapsayan çok yönlü gelişimi hakkında bilgi vermek 1. ikinci bir dili kullanabilme gibi özelliklerini öğrencilere öğrencilere kazandırmak mümkün görülmemektedir. Güç Testi: Öğrenciye yeterli zaman verilerek belli güçlük düzeyine sahip sorular sorularak performansının ölçüldüğü testlerdir. bilginin öğrenci tarafından zihinde yapılandırılan bir değer olduğu sonucuna ulaşmıştır. orta. değerlendirme objektiftir. 4. Kötü. Sonuçağırlıklıdır. Bilme. değerlendirme) ölçülmesinde kullanılır. yazılı yoklama X. Eğitim-öğretim sürecinde portfolyoların kullanılma amacı ve teme! ilkeleri Öğrencilerin gelişim sürecini izlemek Öğrencileri ilgili alanları ve yetenekleri açısından tanımak. Psikometrikyaklaşım: Öğrencinin özelliklere sahip olma dereceleri sayılarla ifade edilir. Süreç ağırlıklıdır. analiz. 1. öğrencinin yıl içerisinde yaptığı tüm ödev ve çalışmalarının ömeklerinin bulunduğu böylece gelişiminin izlendiği bir değerlendirme biçimidir. Portfolyo Değerlendirme: Öğrencinin öğrenme sürecindeki performansının ve başarısının kaydedildiği. 4. Çoktan seçmeli ve D-Y testleri 4. çok iyi gibi. puanlayıcının görüş ve duygulannm puanlamayı etkilemediği testlerdir. bireylere hazır alıp bilgilerin aktarıldığı öğretim modelleri ve buna bağlı ölçme uygulamaları ile 21. yapılandırılmış (standart) testler kullanılır. puanlayıcıya göre değişmediği. Üst düzey zihinsel becerilerin (sentez. iyi. Bu tür testler geçerliği ve güvenirliği ve objektifliği yüksek olan testlerdir.
152
ölçme ve Değerlendirme
öğrenciyi öğrenme sürecinde aktif kılmak ve özgüvenini artırmak Gelecek eğitim kurumlarındaki öğretmenlerine öğrenciyi tanıtmak öğrencilerin ekiple çalışma yeteneklerini geliştirmek Öğrencinin belirlemek gerçek öğrenme düzeyini
sayılarla değil, bir metin, bir cümle ya da bir paragrafla açıklanmaktadır. XIV. EĞİTİMDE KULLANILAN ÖLÇME ARAÇLARI XV. YAZILI YOKLAMALAR Hazsrlanmasının kolay olması, uzun zaman almaması, ve öğretmenlerce iyi biliniyor olmasından dolayı sık tercih edilen bir sınav türüdür. En önemli avantajı, uygulama, analiz, sentez gibi üst düzey zihinsel işlemler gerektiren hedefleri yoklayabilmesidir.
Klasik ölçme araçlarının dışında ölçme sürecine yenilik getirmek Değerlendirme sürecine öğrenciyi ve öğretmeni de katmak Öğrenci ölçütleri öğretmenle birlikte belirler. öğrencilerin bilişsel, psikomotor ve duyusal davranışlarının birlikte gelişmesini sağlar. Öğretimi öğrenci merkezli duruma getirir. öğrencide sorumluluk geliştirir Sınırlığı; öğrencilerin aralarındaki rekabeti kaldırdığı için birbirlerinin çalışmalarını kopya edebilirler. Objektif değerlendirme yapılmasındaki zorluklar bir diğer sınırlıktır. KLASİK (GELENEKSEL) VE ÇAĞDAŞ (ALTERNATİF) DEĞERLENDİRME YÖNTEMLERİ XII. Klasik değerlendirme yöntemleri Değerlendirme sürecinde yalnızca öğretmen aktiftir. öğretmen merkezli eğitim uygulamaları değerlendirilir. Ürün (sonuçodaklıdır). Ezber ve bellemeye dayalıdır. Kağıt-kalem ya da standart testler kullanılır. Geribildirim ve sonuç not olarak verilir. Ölçüt önceden konulmuştur ve rekabet söz konusudur. Puanlama sayısal sembollerle ifade edilir. Öğrenci düzeyini gösteren esas sembol nottur. XIII. Çağdaş değerlendirme yöntemieri Değerlendirme sürecinde öğretmen ve öğrenci birlikte aktiftir. Ailesi de değerlendirme sürecine katılır. Öğrenci merkezli eğitim uygulamaları değerlendirilir. Süreç odaklıdır. Düşüme ve değerlendirmeye dayalıdır. Çok boyutlu ve değişik tipte ödev, ürün ya da performans örnekleri kullanılır. Geribildirim süreç içerisinde öğrenciye ulaştırılır. Ölçüt, öğrencüerle belirlenir ve grubun başarısı bireyin başarısını da etkiler. Puanlama, belirli betimsel değerlere göre verilmektedir. (Rubrik puanlama). Puanlar
Yazılı Yoklamaların Özellikleri 1. 1. 1. Az sayıda soru sorulur Öğrenciye cevap özgürlüğü tanır Şans başarısı yoktur
1.
Yazılı yoklamada cevaplayıcı, cevabını kendi düşünüp bulmak zorundadır. Buna karşın objektif testlerin bazılarında verilen cevapların arasından doğru olanı seçmek, bazılannda ise verilen cevabın doğru yada yanlış olduğuna karar vermek söz konusudur.
1.
Yazılı yoklamada cevaplayıcı, cevabını yazılı olarak ifade etmek zorundadır.
1.
Yazılı yoklamada cevaplar çoğu durumda sınırlı değildir. Her cevaplayıcı, cevaplarını dilediği gibi ifade etme bağımsızlığına sahiptir. Şişirme söz konusu olabilir.
1.
Genellikle, bir yazılı yoklama sorusuna verilen cevapları tamamen yanlış veya doğru olarak iki sınıfa ayırmak mümkün değildir. Çoğu zaman cevaplar tam doğru, kısmen doğru, tamamen yanlış gruplarından birindedir. 1. Yazılı yoklamada cevapların doğruluk derecesini tayin etmek puanlayıcıya düşer.
1.
Cevaplama işlemi, cevaplayıcının çok zamanını alır. Bu durum soru sayısını kısıtlar. Dolayısıyla objektif testlere göre daha dar alan yoklanmış olur.
1.
Yazılı yoklamaların puanlanması güçtür. Puanlanması subjektiftir. (puanlayıcı yanlılığını
katabilir)
1.
Bir yazılı yoklamanın hazırlanması için gerekli zaman, genellikle diğer ölçme araçlarına oranla
2. Ölçme ve Değerlendirme
153
kısa, uygulamadan sonra yapılan puanlama işlemleri için gerekli zaman ise oldukça uzundur.
12.
Yazılı yoklama sorularının güçlük derecesini objektif yöntemlerle kestirmek zordur.
istendiğini anlamayan bir öğrenci istenen cevabı değil, farklı bir cevap yazar. Bunun yanında cevabı bilmeyen bir öğrenci kasıtlı olarak sorulan soruyu başka yana çeker ve cevaplandırır.
20.
12.
Yazılı Yoklamaların Kullanılmasının Gerekli Olduğu Durumlar
Dikkatsiz okunmuş ve gelişigüzel puanlanmış yazılı yoklamalardan alınan sonuçların güvenirliği de düşük olur. Puanların, bir puanlamadan
12.
Kişileri geleceğini etkileyen önemli kararlar, mümkün olduğunca güvenilir test puanlarına dayanmalıdır. Böyle durumlarda yazılı yoklamalar kullanılmamalıdır.
12.
Sınava girecek öğrenci grubu küçükse ve
testin ileride tekrar kullanılması düşünülmüyorsa,
12.
Kompozisyon becerilerinin ölçülmesinde yazılı yoklama daha uygundur. Amaç bu olduğu zaman, yazı ve kompozisyon hem bir iletişim aracı hem de sınavın ölçmek istediği özelliktir. Bu durumda puanlanacak olan şeyler; ifade özelliği, kompozisyon mükemmelliği, orijinalliği, imla kurallarına uymadır.
12.
Sentez ve değerlendirme düzeyindeki önemti davranışlar ölçülmek
daha karmaşık ve isteniyorsa,
12.
Öğretmenin, sınav öncesinde test hazırlamak için fazla zamanı yok ve sınav sonunda okumak için yeterli zamanının olduğu durumlarda,
12.
İyi nitelikte seçmeli test maddesi yazmada becerisi az olan buna karşın eleştiri ve dikkatli bir okuyucu olan öğretmenlerin yazılı yoklama tercih etmeleri daha uygundur. Çoktan seçmeli testler gibi testleri geliştirmede yeterli değilse tercih etmelidir.
20.
Yazılı Yoklamalarda Güvenirliği Etkileyen Etmenler
20.
Sorulabilecek oluşu güvenirliği sınırlar.
soru
sayısının
sınırlı
20.
Soruların belirsizliği yani açıkça anlaşılmayan sorular güvenirliği önemli derecede etkiler. Ne
diğerine veya bir puanlayıcıdan diğerine hiç değişmemesi halinde puanlama güvenirliği yüksektir. 1. Soru güçlüğünün sınavın amacına göre ayarlanamaması durumunda güvenirlik düşer. Bir sınavın güvenirliği, bütün diğer etkenler sabit kalmak şartıyla, ancak her soru sınıfın %50'si tarafından cevaplandırılabileceği zaman en yüksek değerini bulur. Yazılı Yoklamalarda Geçerliği Etkileyen Etmenler Sınıflarda kullanılan ölçme araçlarının geçerliği hiçbir zaman tam değildir. Çünkü herhangi bir derste kazandırılması amaç edilen bilgi, beceri vb. ancak bir kısmı sınavlarda yoklanabilir.
1.
Derste işlenen birçok konunun yazılı yoklamaya alınamaması geçerliği düşürür.
1.
Sınav süresinin sınırlı olması nedeniyle sınavda sorulan soruların derste işlenen konuları temsil etme oranı küçüldükçe puanların geçerliği düşer.
1.
Yazılı yoklama sorularının belirsizleşmesi ve cevapların sınırlanmaması geçerliği düşürür.
1.
Yazılı yokiama amacmın dışında kalan becerilerin puanlamaya etki etmesi geçerliği düşürür. Bunlar; okunaklı yazmak, iyi kompoze edebilmek, kısa ve kesin yazabilmek, çabuk yazabilmek gibi becerilerdir. Eğer bunlar puanlamayı etkiliyorsa ölçme amacının dışında olduğu için geçerliği düşürür.
1.
Puanlamadaki yanlı davranışlarda geçerliği düşürür. Cevaplayıcılara olumlu ve olumsuz bakış veya bazı cevaplara çok, bazı cevaplara az puan verilmesi gibi etkenler. Yazılı Yoklamaların Kullanışlılığı Yazılı Yoklamalar, sınavdan önceki hazırlık zamanı dar olan durumlarda kullanışlıdır. Soru hazırlamanın nispeten kolay oluşu da kullanışlılığı artırır. Buna karşın yazılı yoklama hazırlamadaki kurallara ciddi biçimde uyulmaması durumunda ve okunacak cevap kağıtlarının çok olması durumunda kullanışlılığı azalır. Y az ıl ı y ok la ma la r bi lg i y ok la ma k am ac ıyla kullanıldığı zaman yazı ve kompozisyon sınavda sadece bir iletişim aracıdır. Bu ayırıma dikkat etmek gerekmektedir.
Önce tüm birinci sorular. Bunu önlemek için kağıtlar değişik sıra ile iki defa okunmalıdır. Bunlar. Yazı güzelliğinin veya okunaksızlığının. 1. Sınıflama 1. 1. net ve anlaşılır olmalıdır. 1. Açık kitap sınavından kaçınmak gerekir. Yazılı yoklamaların puanlamasında dikkat edilecek noktalar. Puanlayıcı. lyi bir sınav planı yapılmahdır 1. Sıralama 1. 1. Anahtar ile Puanlama Sözlü sınav: Soruların genellikle sözlü olarak sorulduğu ve cevapların sözlü olarak verildiği sınav türüne denir. yanıltıcı etkilerin hatalara sebep olduğu bilinmelidir. Birkaç üyeden oluşan bir komisyonun bir 1. Sorular açık. 1. Bunun terside olabilir. SÖZLÜ SINAVLAR . sonra tüm ikinci sorular şeklinde okunmalıdır. 1. Bu durumda öğrenci önemli davranışları ölçen sorular üzerinde durmayı tercih etmekte ve sorular arasındaki puan eşitliği olumsuz etkilenmektedir. Uzun cevap gerektiren az sayıdaki sorular yerine (geçerliği ve güvenirliği düşürdüğü için) kısa cevaplı çok sayıda soru kullanılmalıdır 1. Mümkünse sınav kağıdı birden fazla puanlayıcı tarafından okunmalıdır (puanlama güvenirliği) Yazılı yoklamalarda dikkat edilecek noktalar 1. 1. Genel izlenimle puanlama 1. özellikle anahtarla puanlama yapılmayan durumlarda iyi bir kağıttan sonra okunan orta bir kağıt zayıf görünür.154 ölçme ve Değerlendirme Puanlama: Yazılı yoklamaların puanlanmasında kullanılabilecek 4 yöntem vardır. 1. Seçimlik soru mümkün olduğu kadar sorulmamalıdır. okuduğu kağıdın kime ait olduğunu bilmemelidir. Bütün sınav kağıtlarındaki sorular sıra ile okunmalıdır. ifade düzgünlüğünün vb. Cevap anahtarı kullanılmalıdır 1.
Fakat soruların sözlü sorulması gelenekselleşmiştir. sözlü sınavların en çok başvurulan türlerinden biridir. sözlü sınavların bireysel olarak uygulanması zorunludur. 1. Sınav bireysel olarak uygulandığı zaman bir sınıf kalabalığındaki gruplarda bile. genellikle sözlü sorulur. Bu nedenle. Böyle olunca cevaplayıcının soruları tekrar gözden geçirme imkanı kalmaz. Sözlü sınavlarda bir defada ancak bir tek cevaplayıcı dinlenebilir. Sorular. istenirse. Bu durum sözlü sınavlarda puanlamanın sadece genel izlenimle yapılmasına yol açmıştır. 1. 1. Cevaplar sözlü olarak verilir. Bunun nedeni. sınavın cevaplayıcı ile sınavı yapan kişilerin yüz yüze karşılıklı konuşmalarına olanak veren bir yapıda yapılmasıdır. Böyle yapıldığı için puanların güvenilirliği genellikle çok düşük olur. Cevaplar kaydedilmediği için puanlama ya cevaplar dinlenirken yada cevaplama tamamlandıktan sonra yapılır. 1. Cevaplama çoğu zaman üzerinde iyice düşünülüp tasarlanmadan yapılır. Ülkemizde sözlü sınavlar bütün sakıncalarına rağmen hala kullanılmaktadır. sözlü sınavlarda da cevaplayıcılara düşünme zamanı. Bazı sözlü sınav çeşitlerinde cevabın yazı tahtasına yazdırıldığı görülse de sözlü sınavların çoğunda cevapların sözlü olarak verilmesi zorunludur. uygulama çok zaman alır. Öğretmenin sınıftaki öğrencilerden birini yazı tahtası önüne çağırıp birkaç soru sorması ve genellikle sözlü olarak verilen cevaplara not vermesi de okullarımızda çok kullanılan bir sözlü sınav türüdür. Gerçekte bu sınav türünün esasında soruların yazılı verilmesini engelleyecek bir neden yoktur. 1. Sınavı yapan kişi ile sınava tabi tutulan kişi arasında karşılıklı ve devamlı bir etkileşim vardır. hatta cevaplarını tasarlayabilmeleri için kağıt bile verilebilir. . Sözlü Sınavların Özellikleri 1.cevaplayıcıya sorular sorması ve sözlü cevaplara hemen not vermesi biçiminde yapılan sınav. Sınav bireysel olarak uygulandığından ve sınavı tamamlamış bireylerle henüz sınava alınmamış bireyleri birbirinden ayrı tutmak zor olduğundan her bireye ayrı sorular sorma zorunluluğu doğar. 1. Bu etkileşim sınavın niteliklerini etkiler.
Uygulaması çok zaman alır Farklı soruların hazırlanması gerekmektedir Her sorunun güçlük düzeyi farklı olabilir Öğretmenin yaklaşımından.. Kısa cevap Gerektiren Testlerin Özellikleri Cevaplayıcı. Soru yapısına örnek.. cevapları düşünüp bulmak E.. Sözlü sınavda ayırtman. Daha tam bir cevap almış olur. 1. ölçmek istediğimiz özelliği başka özelliklerle karıştırılmadan ölçülmesine ne denir?. sözlü ifade yeteneği. cevapların verilenler arasından seçilmeyip cevaplayıcı tarafından bulunması ve yazılması özelliği ile ayrılır.. Sözlü sınav öğretmen ile öğrenci arasında karşılıklı etkileşim içinde olur. ölçme^ ve Değerlendirme 155 KISA CEVAP GEREKTİREN (BOŞLUK DOLDURMALI) TESTLER Sözü Sınavların Kullanılacağı Durumlar Sözü sınavların kullanılmasını savunanlar aşağıdaki nedenleri belirtirler. Puanlama objektifliği yüksektir.. Sonuç olarak. Sözlü sınav öğretmen ve öğrenci arasında karşılıklı etkileşim yarattığı için sınav tecrübeleriyle öğrenmeye daha fazla imkan verir. Türkçe gibi sözlü ifade becerisini geliştirmeyi ve ölçmeyi amaçlayan derslerde kullanılabilir... 1.. 1.... 1. cevaplayıcının düşünebileceği ve doğru bildiği cevaptır.. Cevaplayıcı.. Eksik cümle yapısında madde. A.. C. Bu yapıdaki test maddeleri cevapîayıcınm sorulan bilgiyi hatırlama veya bulma yeteneğini yoklar. yazılı yoklamalara yaklaşır. F. seçme veya sınıflama gerektiren testlerden ise. Bir ölçme aracının. gibi kişisel nitelikleri de gözlenip ölçülebilir. Bunlar başka bir deyişle sözlü sınavların yararları veya üstünlükleri de denebilir. bir cevabın açıklanmasını... B. Kısa olmakla birlikte her cevap... genişletilmesini. istediği cevabı verme bağımsızlığına sahiptir..2. 1. ..ile ilgilidir. Bu tür testlerle bilgi.. Cevaplayıcının bir kelime... cevabı gereksiz şişirme ve başka yana çekme olayları sözlü sınavlarda kolayca önlenebilir. Kısa cevaplı test maddeleri yapı bakımından şöyle gruplanır. Kısa cevap gerektiren testlerin hazırlanması. Eksik cümle yapısına örnek. Cevabı kompoze etme külfeti hemen hemen önemsiz dereceye iner. Bir ölçme aracının tesadüfi hatalardan arınık derecesi o aracın . Bu özelliği ile kısa cevap gerektiren testler. Puanlara hata karıştığı için geçerlik ve güvenirliği düşüktür. Sözlü sınavlar. soruların güçlük düzeyinden ve sınavın yapıldığı ortamdan (öğrencilerin huzurunda) kaynaklanan nedenlerden dolayı psikolojik faktörler yeterli olabilir Puanlama güvenirliği düşüktür. nihayet. Sözfü sınav sırasında öğrencinin yazılı smavlarda ölçülemeyen genel görünüş. Yazılı sınavlarda görüien kopya. D.. öğrencilerin kişilik özellikleri puanı etkiler Sözlü ifade yeteneği. etkili konuşabilme gibi özellikler öğretmeni etkileyebilir. 1. Ingilizce. bir sayı. bir ibare veya en çok bir cümle ile cevaplayabileceği maddelerden meydana gelmiş test tipine kısa cevaplı test denir... Bu özelîiği ile seçmeli testlere yaklaşır.. öğrenciyi sınav heyecanı ve korkusundan kurtarmak kolay olur.... 1... Puanlama işlemi nispeten kolaydır. konuşma etkililiği vb.. Bu test çeşidi ayrıntılı cevap veya kompozisyon gerektiren yazılı yoklamalardan cevapların kısalığı ile... cevapta ileri sürülen bir düşüncenin gerçeklerle savunulmasını isteyebilir.... ve yazmak zorundadır.. Cevaplar kısadır. Soru yapısından madde. kavrama düzeyindeki davranışlar ölçülebilir.
.diğer yapılardaki testlere göre daha kolaydır.
Aşağıdaki cümlelerden doğru olanların başına "D". ( ) Bir eşkenar dörtgenin alanı. 1. örnek. önemsiz veya aldatıcı bir noktada olmamalıdır. Bu oran % 50 'dir. ilkelerin ve genellemelerin yoklanması ve belli bir konuda seçme yapılması istenildiğinde kullanılabilir. Puanlaması kolay ve objektiftir 1. 1. cevaplama süresi. Madde. Hazırlanması ve cevaplanması kolaydır 1.2. DOĞRU-YANLIŞ TESTLERİ Her madde kesinlikle doğru yada kesinlikle yanlış olmahdır. Bu düzenlemede. Doğru-Yanlış Maddelerinin Yazılmasında Dikkat Edilecek Noktalar Her maddede sadece bir ana fıkir bulunmalıdır. cevapları kaydetme kolaylığı. her maddeye verilmesi beklenen doğru cevaba bir puan verilmesi yeterlidir. Fakat yanlış bilginin diğer doğru bilgileri yok etmesi akla yakın değildir. gereksiz ayrmtılarla şişirilmemeli. cevapların kaydedileceği de belirtilmelidir. Cümle yanlış ise yanlış kısımların altını çizdirmek 1. Her doğru cevaba bir puan verilmesi yeterlidir. yanlış olanların başına ise "Y" koyunuz. okuma ve çoğaltmada dikkate alınır. 2. Sonraları teknik özellikleri daha üstün maddelerin . Her testte maddeler kullanışlı. Beklenen cevaptan çok farklı veya yanlış bir cevaba negatif puan verilmesini savunanlar da vardır. Düzeltme formülünü kullanarak (bir yanlış cevap. Şans başarısı yüksektir. 1. 1. puanlama yöntemi gibi genel açıklamaların yanında. 56 1 Ölçme ve Değerlendirme Testin Düzenlenmesi Testin başında bir yönerge bulunması zorunludur. Bazıları yanlış bazıları doğru önermeler şeklinde verilen maddelerden oluşur. verilmelidir. B u y ap ıdak i te st le r. doğru-yanlış testleri daha seyrek kullanılıroldu. 1. madde kapsamındaki fikre göre onu ya doğru yada yanlış olarak sınıflaması istenir. kolaylığı. cevaplama sırasında öğrencilerin sorularının cevaplandırılmayacağı. Yönergede. eğ it im de t estlerin kullanılmaya başladığı yıllarda çok tutuluyordu. Cevaplayıcıdan her maddeyi okuması. köşegenlerinin çarpımına eşittir. Puanlama önce bir puanlama anahtarı hazırlanmalıdır. bir doğruyu götürür) 1. Cümle yanlış ise yanlış kısımlarını çizerek doğruyu yazmalarını istemek 1. 1. Anahtar. cevaplamanın nasıl yapılacağı. bir sayfa düzeninde okuma ve algılama kolaylığı. puanlama ekonomi gibi ölçütler Doğru-Yanlış Testlerinin Özellikleri 1. Doğru-Yanlış Testlerinde şans başarısını ortadan kaldırmada üç yol bulunur. ( ) Bir dik üçgenin alanı dik kenar uzunlukları çarpımının yarısına eşittir. açıklığr kaydedilmeden mümkün olduğu kadar kısa yazılmalıdır. Soruların güçlük derecesi farklı ise maddelere ayrı puan verilebilir. bulunmasıyla. Bir maddenin yanlışhğı. Her madde kısa ve açık yazıîmalıdır. 2.
uygulama. analiz ve kısmen de olsa değerlendirme düzeyindeki davranışlan ölçmede etkilidir. (bunun nedeni geçerliğin. . kavrama. Yapılacak sınavın sonuçları öğrenci için çok önemli kararları gerektiriyorsa kullanılır.ÇOKTAN SEÇMELİ TESTLER Çoktan seçmeli Testler: Sorulan bir testin cevabını verilen cevaplar arasından seçtiren maddelerden oluşan testlere denir. güvenirliğin ve puanlama güvenirliğinin yüksek olmasıdır) Sınavla geniş öğrenme konuları ölçmek isteniyorsa kullanılır. Yani çok sayıda soru sorularak kapsam geçerliği sağlanır. Bilgi.
doğru cevap olarak verilen ifadelerdir. daha üst seviyeleri için 5 seçenekli sorular kullanılır. 1. Hazırlanması uzun zaman alır. Bir çoktan seçmeli test maddesi aşağıdaki bölümlerden oluşur.4. 1. 1. smıflar için 3 seçenek. smıflar için 4 seçenek. Seçenekler (Şıklar): Madde kökündeki soruya olası . ve test maddelerinin 1. Düzeltme formülünün uygulanması için geçerli olan kural şudur. 1. İlköğretim 1. Doğru cevap verilerek bulunması istenmektedir. puanlaması az zaman alır.8. "Seçenek sayısı -1 yanlış bir doğruyu götürür" Seçenekler öğrenci seviyesine uygun olarak befirlenir. 1. Test formu Madde takımı Test maddesi Madde kökü Seçenekler Çeldiriciler Doğru cevap Test Maddesi: Bir testte.2.7. Konuyu hiç bilmeyen öğrenci sırf şansla cevabı bulabilir. 1. Hazırlanması ifadesi uzmanlık gerektirir. Madde Kökü: Madde ile ne sorulduğunu ifade veya ima eden ve sorunun çözümü için gerekli bilgileri veren kısımdır.ölçme ve Değerlendirme 157 Çoktan seçmeli testlerin özelliklerî: 1. 1. Şans başarısı vardır. Geçerliği ve güvenirliği en yüksek sınav türüdür. 5. bağımsız olarak kendi başına puanlanabilen en küçük birimdir. Çok sayıda soru kullanılarak ve farklı hedef alanlarına ilişkin ölçme yapılabilir. 1. Bu durumda şans faktörünü ortadan kaldırmak için düzeltme formülü kullanılır. 1. 1.6.3. Elde edilen puanlar üzerinde istatistiki işlemler ve madde analizi yapılabilir. 1.
yapı bakımından birbirinden farklı bir çok çeşidi vardır. madde köküne ve maddelerin gruplanışına göre meydana getirilen üç sınıf aşağıda tartışılmaktadır. a) Doğru cevabı gizli maddeler. EŞLEŞTİRMELİ TESTLERİ Test maddeleri iki sütun halinde sıralanır. tablo. Ortak seçenekü maddeler. Kökü eksik cümle olan maddeler. . bir şekil. Böylece doğru cevaba. Test Formu: Bir test maddesinin cevaplama yönergesi de dahil olmak üzere. Diğer bir deyişle anahtara göre yanlış seçeneklerdir. 2) Madde Köküne Göre Smıflama a) a) a) Kökü soru kipinde olan maddeler.Doğru Cevap: Madde yazarını doğru cevap olarak belirttiği seçenektir. Bu bölümde madde yapısının belirgin özelliklerini esas alan bir sınıflamaya gidilmiştir. a) Anahtarlanmış. sağ tarafta cevaplar bulunur. Çeldiriciler: Bir maddenin doğru yada en doğru en doğru cevabı dışında kalan seçeneklere denir. Sol tarafta ifadeler. yazıldığı zaman aldığı şekildir. Seçmeli Testlerin Başlıca Çeşitleri Seçmeli testlerde kullanılan maddelerin. a) Anahtarlanmış. Öğrenci. a) Bileşik cevap gerektiren maddeler. cevapları birden fazla olan maddeler. grafık gibi ortak bir materyal üzerinde temellenmiş olan iki yada daha çok maddedir. cevabı en doğru olan maddeler. Bunları şöyle gruplandırabiliriz. ifadelerle cevapları eşleştirmelidir. Çoktan seçmeli Test Maddelerinin Başlıca Çeşitleri 1) Doğru Cevaba Göre Sınıflama a) Doğru cevabı kesin ve biricik olan maddeler. Madde Takımı: Bir paragraf. Kökü olumsuz maddeler 3) Maddelerin gruplanışına göre sınıflama a) a) Ortak köklü maddeler.
Madde analizi sonuçlarına uygun olan sorular belirlenir. değişik formatlara göre geliştirilen bu tür testlerle ölçülebilir. belli bir sıraya veya düzene göre verilmelidir. c. Pilot uygulama (deneme uygulaması) Sınavın uygulanacağı gerçek gruba benzer . yoksa sondaki cevaplar kendiliğinden ortaya çıkar. Çok sayıda soru yer alır. Deneme uygulamasından sonra herhengi bir soruya verilen doğru ya da yanlış cevaplar ile boş bırakılma durumuna göre testin madde istatistikleri yapılır. cevaplar kısa olmalıdır. 7. (soruların) gözden 1. Cevaplar ifadelerden biraz fazla olmalıdır. Eşleştirmeli soru mümkün olduğunca aynı konuda sorulardan oluşmalıdır. Süre. Teste son şeklinin verilmesi 8. Maddelerin geçirilmesi (redaksiyon). Madde kökleri ile seçeneklerinin uzunlukları ve anlatım biçimleri benzer olmalıdır. ama özellikteki gruba uygulanır. Belirtke tablosunun hazırlanması 1. Zayıf maddeler çıkartılır. 7. Maddelerin (soruların) belirlenmesi ve yazımı (soru tipi. madde analizi ve madde seçimi. İŞ-PERFORMANS TESTLERİ Özellikle psiko-motor düzeyindeki hedeflerin (becerileri) ölçülmesinde kullanılan bir test türüdür. anlaşılırlık gibi noktalara dikkat edilir. Model testin (deneme formunun) hazırlanması. b. İfadeler biraz uzun cümlelerle yazılabilir. Testte ölçülecek niteliklerin (hedeflerin) belirlenmesi. işin (becerinin) yapılmasında izlenen yol işin (becerinin) yapılma hızı İşin (becerinin) kalitesi BİR ÖLÇME ARACININ GELİŞTİRİLME AŞAMALARI 1. güçlüğü). 1. Deneme sonunda çalışmayan sorular elenerek asıl test ortaya çıkar. Belirtke tablosu yardımıyla yapılır. Testin amacının belirlenmesi 1.158 Ölçme ve Değerlendirme Ifadelerin başına cevaplardaki harfleri getirerek veya bazen çizgilerle birleştirerek de yapılmaktadır. 1. Deneme uygulaması. İş-performans testleri üç bölümden oluşur a. öğrencilerin ürün ya da performans ortaya koyabilme güçleri. Seçenekler. Gerekli düzeltmeier yapılır.
Sınav planının ilk aşamasında aşağıdakilerden hangisi belirlenir? A) A) A) A) E) Soru türü Sınav kapsamı Soru yazma Sınavın amacı öğrenme hedefleri 308. öğretmen: 50 soru sormuş ve her soruya 1 puan vermiştir. öğretmen: 20 soru sormuş ve her soruya 5 puan vermiştir. Aşağıdakilerden hangisi . 1. dersteki öğretme eksikliklerini belirleyerek bunların giderilmesine olanak sağlamaktadır? A) A) A) Tanıma ve yerleştirme testleri Kişilik testleri Zeka testleri A) izleme testleri E) Başarı testleri 305. bu iki puanlamadan elde ettiği sonuçları karşılaştırarak aralarındaki tutarlılığa bakmıştır.2. "İkinci öğretmenin elde ettiği puanların güvenirliği daha yüksektir" diyen bir kişi bu iddiasını aşağıdakilerden hangisiyle desteklenebilir? A) Testteki soru sayısı arttıkça test puanlarının güvenirliği artar A) Puanlamanın nesnelliği sonuçlarına karşılaşabilecek hatayı azaltır. kullanılan soru tipine göre değişir A) Bir ölçme aracının güvenirliği araçta yer alan soruların güçlüğünden etkilenir . testin güvenirliğini artırıcı bir etkendir? A) Soruların güçlük düzeyinin yüksek olması A) Cevaplama süresinin kısa olması A) Sorularda yoruma açık ifadeler kullanılması A) Puanların bir puanlayıcıdan diğerine değişmesi E) Soruların bilen ve bilmeyeni ayırıcı nitelikte olması 2001 KMS SINAVINDA ÇIKAN SORULAR 304. ölçme ve Değerlendirme 159 KPSS SINAVLARINDA ÇIKMIŞ SORULAR 307. ölçme A) Bir sınavdaki yanıtların nasıl puanlanacağı. Bir öğretmen sınav sorularına verilen yanıtları dört beş gün arayla iki kez puanlamış. Bir okulda aynı dersi veren iki öğretmenin. Öğretmen bu çabasıyla aşağıdakilerden hangisini belirlemeye çalışmaktadır? A) A) A) A) E) Puanlama güvenirliğini Soruların doğruluğunu Soruların güçlük derecesini Puanlama anahtarının tutarlılığını Sınavın geçerliliğini 306. Aşağıdaki testlerden hangisinin temel amacı. aynı konularda yaptıkları sınavlardaki soru sayıları ve yanıtları planlama biçimleri şöyledir: E) öznel puanlama güvenirliğini düşürür yöntemleri puanların 1.
Bir matematik öğretmeni derste problem çözme becerilerine yönelik etkinliklere ağrılık verdiği halde uyguladığı sınavı daha çok dört işlem yapabilme becerisini ölçen sorulardan oluşmuştur. Aşağıdakilerden hangisi sınavın artırıcı etkenlerden biri değildir? geçerliliğini A) Yanıtların puanlamasında yanlış davranılması A) Sınav sorularının güçlük indeksi A) Soruların tek bir üniteden hazırlaması A) Çeldiricilerin uzun cümlelerden oluşması E) Sınavda her hedef-davranışla ilgili sorular sorulması 310. Öğretmen bu yaklaşımıyla aşağıdakilerden hangisini tehlikeye atmıştır? A) A) A) A) E) Puanlayıcı güvenirliğini Testin objektifliğini Sınavın kullanışlılığını Testin kapsam geçerliliğini Soruların ayırt etme gücünü .309.
öğrencilerin sıklıkla düştükleri hataları çeldirici olarak kullanmaktadır. aşağıdaki tabloya göre 31 2. Bu durum. Test II. Bir öğretmen çoktan seçmeli bir test için soru yazarken. Bir Türkçe öğretmeni öğrencilerin yazı yazarken yazım kurallarına ne derece uyduklarını saptamak istemektedir. Yapılan bir sınavda yüksek puan alanların. Bu bilgilere göre hangi testten elde edilen puanların dağılımı simetriktir? A) 313. B oş lu k d ol du rm al ı s ın av t ürün ün kullanılmasının en önemli sakıncası aşağıdakilerden hangisidir? A) öğrencilerin hatırlama düzeyinde öğrenmelerle yetiştirmeye yöneltmesi A) Öğrencilerin öğrenme güdülerini zayıflatması kaynaklanabilecek Bir sınıftaki öğrencilerin beş farklı testteki yanıtları 80 üzerinden puanlanmış ve bu puanlardan aşağıdaki tabloda gösterilen istatistikler hesaplanmıştır. öğretmene en çok hangi konuda yardımcı olur? A) Testin kullanışlığını artırmak A) Puanların güvenirliğini yükseltmek A) Sorunun anlaşılmasını kolaylaştırmak A) Puanlamayı kolaylaştırmak E) Yanlış öğrenmeleri belirlemek 31-32-33. soruları cevaplayınız. iyi öğrenmeden çok. öğrenci merkezli değil.Test IV.Test Aritmetik Ortalama 65 35 40 40 60 Mod 75 55 40 25 40 Ortanca 70 40 40 30 45 Standart Kayma 7 6 8 9 16 A) Puanlamadan hataları artırması A) E) Sınavın kapsam geçerliliğini düşürmesi Sınavların tahminle cevaplandırılma olasılığını artırması 315.Test III. Testler I.160 Ölçme ve Değerlendirme 311. iyi ezberleyenler olduğunu belirten bir kişinin aşağıdakilerden hangisi kanıtlaması bu görüş için güçlü bir destek oluşturur? E) B) II C) D)IV E)V Ders konularının öğrenci düzeyinin üzerinde olduğunu A) öğretimin. bu amaçla yapacağı sınavda aşağıdaki soru tiplerinin hangisinden yararlanması en uygun olur? A) B) C) D) E) Tamamlama Doğru-yanlış Yazılı yoklama Çoktan seçmeli Kısa-cevap 314.Test V. Öğretmenin. öğretmen merkezli olduğunu A) Sınavlarda daha çok hatırlama düzeyinde sorular sorulduğunu A) Eğitimde başarıya ilişkin kararlann çoktan seçmeli testlere dayandırıldığını A) öğrenci noktalarının öğretmenin kanılarından etkilendiğini .
Test V.Test V.316. Öğrenciler arasındaki farklılaşma en çok hangi testtedir? B) C) E)V D)IV . Test II. Test I.Test III. Test II.Test II.Test En Düşük IV. En yüksek ve en düşük ortalama öğrenme düzeyleri hangi testlerde olmuştur? En Yüksek I.Test IV.Test A) B) C) D) E) 317.
Aşağıdaki işlemidir? durumların hangisi bir ölçme A) Bir sınavda başarılı sayılabilmek için gerekli olan en küçük puanının belirlenmesi A) Bir yazılı yoklamadaki cevaplar için puanlama anahtarının hazırlanması B) Niteliksel gözlem sonuçlarına daha büyük bir ağırlık verilmesi A) Sözlü yoklamada bir öğrencinin verdiği cevapların doğruluk derecesinin bir puanla belirtilmesi B) Ağırlıklandırmada. ders saatleri dışında kalan sürelerde düzenlenmelidir . Seçme sınavı testinin kullanılması aşağıdakilerden hangisinde zorunludur? A) Bir programda hedeflerin ne kadarına ulaşıldığının belirlenmesi A) Öğrencilerin bir konudaki güçlü ve zayıf yönlerinin ortaya çıkarılması A) Sıklıkla öğrenmelerin belirlenmesi karşılaşılan yanlış A) Ingilizcisi en ileri düzeyde olan üç kişinin belirlenmesi E) Bir ünite işlendikten sonra. Öğrencilerin kompozisyon yazma becerilerini ölçmeyi amaçlayan bir öğretmenin aşağıdaki sınav türlerinden hangisini seçmesi en uygun olur? A) D-Ytestleri A) Çoktan seçmeli testler A) Yazılı yoklama A) Eşleştirmeli testler E) Kısa cevaplı testler 323. hedeflere ulaşılma derecesinin belirlenmesi 320. Aşağıdaki özeliklerden hangisi dolaylı yoldan ölçülebilir? A) Boy uzunluğu A) Akademik başarı A) Kitap sayısı A) Devam edilen ders sayısı E) Arkadaş sayısı 322.Ölçme ve Değerlendirme 161 321. Aşağıda verilenlerden hangisi ders dışı etkinliklerin hedefîeriyle doğrudan ilgili değildir? A) Bu etkinlikler. öğrencilerin ve çevrenin belirli gereksinimlerini karşılar nitelikte olmalıdır A) Bu etkinliklere ilgi duyan öğrenciler katılmalıdır A) Bu etkinlikler. kararın doğruluğunu artırıcı tedbirler arasında yer almaz? A) Amaca uygun yararlanılması nitelikli bir ölçütten 2002 KPSS SINAVINDA ÇIKAN SORULAR 318. Aşağıdakilerden hangisi birden fazla ölçme sonucuna bakılarak yapılacak bir değerlendirmede. araçların geçerliğinin dikkate alınması E) Karar vermede kullanılacak ölçülün eldeki ölçme sonuçları cinsinden ifade edilmesi 319. araçların güvenirliğin dikkate alınması B) A) Sınıfın bir sınavdaki başarı ortalamasının bulunması E) Öğrencinin bir dersten başarılı sayılmayacağına karar verilmesi sayılıp Ağırlıklandırmada.
öğretici nitelikte olmalıdır . okulun ve çevrenin bütün olanaklarından yararlanılarak yapılmalıdır E) Bu etkinlikler.A) Bu etkinlikler.
Amaç III. aşağıdaki davranış düzeylerinin hangisine ulaştığını gösterir? A) A) A) A) E) A) Kavrama B) Uygulama C) Analiz D) Sentez E) Değerlendirme 1 \ X = 60 s =7 / / Y = 80 s =9 r v X = 60 \ X = 40 = s 15 D)IV X = 60 s=6 E)V 326. Aşağıdaki ifadelerden hangisi ölçme aracı veya yönteminin objektif olduğunu gösterir? A) A) A) Testin puanlanmasında bağımsız puanlayıcılar kullanıldığında aynı sonuca ulaşılması A) A) E) Bilgisayarda "kelime işlem" programını kullanma Topluluk karşısında konuşma Testin bilen öğrenciler ile bilmeyen öğrencileri ayırabilmesi A) Testi oluşturan maddelerin açık ve anlaşılır yazılması A) Sınav ortamının öğrencileri . Amaç II. Bu durum için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir? 324. Yapılan bir sınavdan öğrencilerin aldıkları puanlara ilişkin değişkenliğin az olduğu görülmüştür. Aşağıda verilen üç amaç için hangi değerlendirme türleri kullanılmalıdır? I) öğrencilerin birbirlerine göre başarı düzeylerini belirlemeyerek ileri ve geri öğrencileri için ek önlemler alma A) I) Ders süresince öğrencilerin öğrenme eksikliklerini belirleyerek bunlan tamamlayıcı etkinliklerle giderme Öğrencilerin testle ölçülen özellik bakımından birbirlerine benzer olduğunu A) Test puanları ranjının (en büyük ve en küçük puan arasındaki farkın) büyük olduğunu I) Dönem sonunda öğrencilerin bu dersten alacakları notu belirlerken sınıf ortalamasını dikkate alma I. Bir öğrencinin özgün bir öykü yazması. aritmetik ortalamaları ve standart sapmaları aşagıda gösterilmiştir? 325. Duyuşsal alan hedefleri içerisinde yer alan davranış aşağıdakilerden hangisidir? A) Fen bilgisine yönelik tutum Bir müzik aleti çalma Toplama işlemi beceresi 329.Amac A Bağıl Mutlak Bağıl ) B ) C ) D ) E ) Mutlak Bağıl Mutlak Bağıl Mutlak Mutlak Bağıl Bağıl Bağıl Mutlak Bağıl Mutlak A) Test için verilen cevaplama süresinin yeterli olduğunu A) Test puanlarının "normal dağılım"a benzer bir dağılım gösterdiğini E) öğrencilerin testle başarılı olduklarını 328.162 ölçmeve Değerlendirme 327. Aşağıdaki öğrenci sayıların verilen beş ayrı sınıfa 100 soruluk bir test uygulanmış ve öğrencilerin testten aldıkları puanların dağılımına ilişkin grafikler.
olumsuz etkilemeyecek şekilde düzenlemesi E) Testin puanlaması için ayrılacak sürenin çok uzun olmaması .
II... Soruların yazılması 5.... Aşağıdakilerden hangisi "anlatım becerisi"ni ölçen bir yazılı sınavdan elde edilen puanların güvenirliğini ve geçerliğini artırmaz? A) Objektif tipte olmayan sorular için ayrıntılı puanlama anahtarının hazırlanması 333. aynı zamanda sınıftaki genel durumunun da dikkate alınarak puan verilmesi A) A) Sınav kağıtlarının birden fazla puanlayıcı tarafından puanlanarak puanlann ortalamasının alınması Sınıf ortalamasının öğrencileri başarılı saymak üstünde puan alan E) Final sınavında 65 puanın altında kalan öğrencileri başarısız saymak A) Cevapların aynı puanlayıcı tarafından.aktadır A) A) 2. 3En başarılı 5 öğrenciye ödül verilmesi Ayşe ÖSS'den 150 puan aldı Masanın uzunluğu 90 cm'dir.. ve 5. 1. Aşağıdakilerden hangisinde lendirme yapılmıştır? A) A) A) 60 soruluk bir sınavda 35 soruyu doğru cevaplayan öğrencileri başarılı saymak Ünite için belirlenen davranışların % 70 'ine sahip olanları bir sonraki programa kabul etmek Yabancı dil yeterlik sınavından 30 ile 40 puan aralığında puan alanları C kuruna kabul etmek A) Öğrencinin sadece cevaplarının değil... Cevaplamanın nasıl yapılacağının belirlenmesi 5...... Bir "testin güvenirliği yüksek olduğu halde geçerliğrn düşük olması" durumunu aşağıdakilerden hangisi açıklar? Yukarıdakilerden hangisi ya da hangilerinde değerlendirme yapılmıştır? A) Yalnız D) I ve B) Yalnız IV E) II ve IV C) I ve II A) Testin hazırlanması güç ve zaman alıcı olduğu halde puanlaması kolay olmaktadır A) uygun olduğu halde programdaki kapsamamaktadır Soru sayısı ve soruların güçlük düzeyi tüm konuları 335. Kullanılacak soru türlerinin belirlenmesi 5 6... A) Test programındaki konuların tümünü kapsadığı halde bilen öğrenciyle bilmeyeni ayıramamaktadır A) Test puanlarının kararlılığı yüksek olmasına rağmen.... Test yönergesinin hazırlanması 5.. Soruların yazılması A) D) 2..Aşağıda test planının basamakları sırası ile verilmektedir.Sorulann test düzenine konulması Boş bırakılan 2. Sınıflama ölçeğinden elde edilen veriler için en uygun istatistik aşağıdakilerden hangisidir? A) A) A) A) E) Ortanca Ortalama Yüzdelikler Mod Korelasyon hesaplamaları E) . II. Cevaplama süresinin saptanması 2.. 331. ölçülecek davranışlann belirlenmesi 5.... Sınavın amacının belirlenmesi 2..... sınav sırasında kopya çekilmesi engellenememiştir E) Testteki maddelerin güçlük derecesi yüksek olmasına rağmen puanlamaya hata karışmam.. 3.. Puanlama kuralının belirlenmesi 2.ölçme ve Değerlendirme 163 bağılı değer- 330.. Cevaplamanın nasıl yapılacağının belirlenmesi 2003 KPSS SINAVINDA ÇIKAN SORULAR 332. çok sayıda soru sorulması 334... Ölçülecek davranışların belirlenmesi 5. II. 100 metreyi 10 saniyenin altında koşanlar finale kaldı. Belirtke tablosunun hazırlanması 3. I. sıraları değiştirilerek ikinci kez puanlaması ve puanlar arasında fark varsa bir daha puanlama yapılması E) Çabuk cevaplanabilen türden.. Soru düzeltme çalışmalarının yapılması 2. basamakları verilenler arasından seçiniz.
uygulama aşamasında ve sonunda yukarıda verilen değerlendirme türleri için aşağıdaki sıralamalardan hangisi doğrudur? A) A) A) A) E) I. Aşağıdakilerden hangisi test düşüren faktörlerden biri değildir? geçerliğini Bir öğretim programının başında. II.öğretmenin her öğrencinin puanına 5 puan faziadan eklemesi II. III. I II. II. I I. Başlangıç noktası 1 olan 30 cm lik bir cetvel ile 3 metrelik bir uzunluğu n ölçülmesi III. III.yerleştirme Değer biçme 342. l.yetiştirme Tanıma . II. II A) Testteki maddelerin ayırt edici oiması A) Soruların güçlük düzeyleri A) Sınav süresinin yetersizliği A) Aynı soruların sınavdan önce çözülmüş olması E) Kopya yapılmış olması 339." Bu varsayımı kanıtlamaya yönelik çalışmatar testin hangi niteliği hakkında bilgi sağlar? A) A) A) A) E) Kullanışlılığı Güvenirliği Geçerliği Objektifliği Tutarlılığı A) A) A) A) E) I ve II Yalnız II II ve III Yalnız III I ve III . Bir öğretmenin cevap kağıtlarını aynı dersi veren diğer öğretmenlere de puanlattırmasının gerekçesi aşağıdakilerden hangisi olabilir? A) A) Değerlendirme için ölçüt belirleme lyi bir cevap anahtarı oluşturma A) Puanlama güvenirliğini artırma A) Puanların geçerliğini sağlama E) Puanlamayı kolaylaştırma A) Öğrenme bilgi sağlamak A) öğrencilere sınav deneyimi kazandırmak sürekli kontrol «- A) öğrencilerde edildikleri duygusunu yaratmak E) Öğrenme düzeyi açısından bireysel farkhlıkları belirlemek 338. III II. "Test puanının yüksek olması kazandırılmak istenilen bilgi ve beceriler açısından bireyin ileri düzeyde olduğunu gösterir. İzleme testleri kullanılmasının sağladığı en önemlî avantaj aşağıdakilerden hangisidir? A) Öğrencilerin derse karşı ilgilerini diri tutmak eksiklerini belirlemek için 341. I. II. Her defasında 2 kg eksik ölçüm yapan bir baskül ile öğrencilerin ağırlıklarının beürlenmesi Yukarıda verilen ölçme işlemlerinin hangisi ya da hangilerinde sistematik hata yapılmaktadır? 343. I. III III. Biçimlendirme .164 Ölçme ve Değerlendirme 336. Doğru-Yanlış seçme gerektiren soru türünün kullanılmasının en önemli sakıncası aşağıdakilerden hangisidir? A) A) A) A) E) Öğrencileri ezbere yöneltmesi Cevabın kişiye göre değişmesi' Şans başarısının çok yüksek olması Sadece hatırlama davranışı gerektirmesi Hazırlanmasının zor olması 340. Doğru-Yanlış testleri yerine çoktan seçmeli testteri tercih eden bir öğretmenin en önemli gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir? A) Soru sayısını azaltmak A) Şansla doğru cevabı bulma olasılığını azaltmak A) Puanlama güvenirliğini artırmak A) Daha ekonomik bir test formu oluşturmak E) Testin uygulanma süresini azaltmak 337.
I. TANIMLAR Her puanın aritmetik ortalamadan sapmasının karelerinin toplamının puan sayısına oranı KAVRAMLAR A) A) tik Ranj Aritme 165 347. ve tek tip hedeflere Madde No 1 2 3 4 5 Madde Güçlüğü Pj 0. 347. Başarılı öğrencilerin doğru cevaplayamadığı bir maddedir.56 0.IV III. madde için aşağıda verilenlerin hangisi en doğru seçenektir? A) A) Kolay ve ayırt edici bir maddedir. Genel olarak orta güçlükte bir maddedir. III D) II. 346.ölçme ve Değerlendirme 344. Özgün olarak ve başanlannı yansıtır.18 0. II.62 0. IV . aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak gruplanmıştr? Ûlçme A)l. III. 4. sınavdan 10 üzerinden 7 puan aldı. Elif "pekiyi' ile sınıfını geçti. A) E) Zor ve ayırt edici bir maddedir. Ekrem sınavda en yüksek puanı aldı.47 0.27 0. II.85 Madde Ayırıcılığı 0. Büyüklük sırasına konulmuş puanlardan Sapma tam ortadaki fark Varya ns D)Mod E) Medyan A) Başarısız öğrencilerin doğru cevapladığı bir maddedir. II C)ll. A) II. 345.50 2004 KPSS SINAVINDA ÇIKAN SORULAR 349. IV 346. A) A) D) E) I=F M=B III=C IV=D Öğrencilerin kendi değerlendirmelerine olanak tanır.55 -0. E) Öğrencilerin somut ulaşmasını sağlar. III Değerlendirme II. "ölçme" ve "değerlendirme" kavramlarını örneklendirme bakımından. Yukarıdaki maddelerden hangisi kolay ve ayırt edici nitelikte bir sorudur? A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5 ifadeleri. öğrencilerin öğrenmelerini II=E III=A IV=D yetenek A) 345. Başak. Yukarıdaki maddelerden hangisinin mutlaka testten çıkarılması gerekir? A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5 B) I. IV I. II. sınavı kazandı. Dağılımının maksimum ve minimum değerleri arasındaki fark Dağılımda frekansı en çok olan değer Yukarıda verilen tanımlar ile istatistiksel kavramlar arasında bir eşleme yapıldığında doğru eşlemenin yapıldığı seçenek aşağıdakilerden hangisidir? I=E A) II=F III=B IV=A I=C B) I=A II=D III=E IV=B C) I=D II=E III=C IV=B 348. Didem 185'in üzerinde puan aldığı için II.33 0.32 0. SORULARı AŞAĞIDAKi BiLGiLERE GÖRE CEVAPLAYINIZ Öğrencilerin bilgi ve becerilerini birleştirmesinin bir göstergesidir. Aşağıdakilerden hangisi eğitim sürecinde portfolyo kullanmamn yararlarından biri değildir? A) Öğrencilerin zaman içerisindeki gelişimlerinin birkaydını sağlar. II.
Bir ölçme işleminde elde edilen ölçülerden biri 80. aşağıdakilerin hangisinde verilen iki değişken arasında hesaplanacak korelasyon negatif olması beklenir? A) A) A) A) E) Çalışma saati başarı düzeyi Gelir düzeyi satın alma gücü İlgi olumlu tutum Zeka yaratıcılık Yorulma öğrenme hızı . bilişsel atan sınıflamasına göre diğerlerinden daha yüksek düzeydeki bir hedef davranışı ölçmeye yönelik olduğu söylenebilir? A) A) A) A) E) ATP ne demektir? Kök hücre çalışmaları neler getirebilir? Doku çeşitleri nelerdir? Biyoloji biliminin konulan nelerdir? Biyoloji hangi alt alanlarla ilgilenir? 354.80 olarak hesaplamıştır. A) Sınıfın yüzde 20'si ortalamanın altında puan almıştır. A) Öğrenciler testten yüksek puan almışlardır. Bir öğrencinin başarısını değerlendirmede aşağıdakilerden hangisinin ölçüt alınması.166 Ölçme ve Değerlendirme 349. SORULARI AŞAĞIDAKİ BİLGİLERE GÖRE CEVAPLAYINIZ 352. bağıl değerlendirmeye örnek oluşturamaz? hedefleriyle tutarlı A) Programın öğrenmelerinin B) B) B) farkın E) Sınav puanlarının dağılımının Standartlaştırılmış bir testin normlannın Yetenek düzeylerine dayalı beklentilerin öntest ve sontest puanlan arasındaki 353. Aşağıdaki sorulardan hangisinin. Hesaplanan bu değer testin aşağıda verilen hangi Özelliği hakkında bilgi verir? A) A) A) A) E) KR20 güvenirliği Testtekrar test güvenirliği Kullanışhlığı Yapı geçerliği Kapsam geçerliği 350. Bu testi birkaç hafta arayla öğrencilere iki kez uygulamış ve bu iki uygulamadan elde edilen puanlar arasındaki korelasyonu 0. Türkçe kelime bilgisini yoklayan bir test hazırlamıştır. A) E) Test puanlarının tutarlılığı yüksektir. diğeri 40'tır. E Bu testte 0. Bu ölçülerden 80 ile ifade edilen büyüklük gerçekten de 40 ile ifade edilenin iki katı ise bu ölçme işleminde aşağıdaki ölçek türlerinden hangisi kullanılmış olabilir? A) A) A) A) E) Sınıflama türü Sıralama türü Adlandırma Eşit aralıklı tür Eşit oranlı tür 47. Bu korelasyon değerine dayanarak aşağıdaki yorumlardan hangisi yapılabilir? A) Sınıfın yüzde 20'si başarısızdır. İki değişkenden birisinin değerleri artarken diğerinin düşmesi değişken arasında negatif korelasyon olduğunu gösterir. Buna göre.80 öğrenme 351. VE 48. Bir öğretmen.
diğer sınav tiplerine göre "öğrencilerin yanıtlarını düşünüp bularak yazdıkları" yazılı yoklama türü sınavlarla daha geçerli bir biçimde ölçülebilir? A) A) Görüşünü.30 0. Aşağıdaki davranışlardan hangisi . nedenleriyle birlikte açıklama Bir kavramı veya ilkeyi tanımlama oluşturan Öğeler A) Bir bütünü arasındaki ilişkiyi belirtme A) Bilgilerinden yararlanarak yeni bir problemi çözme .60 0. verilen bir ölçüte göre gruplama 355.50 0.90 A) B) C) D) E) 356. Aşağıda standart sapması ve güvenirlik katsayısı verilen testlerden hangisinin standart hatası en küçüktür? Standart Sapma 3 4 2 3 2 Güvenirlik Katsavısı 0. ölçülmek istenen özelliğe sahip oluş dereceleri farklı iki gruba uygulama ve bu uygulama sonucunda elde edilen puanların gruplar arasındaki farkı yansıtıp yansıtmadığın belirleme 357.ölçme ve Değerlendirme 167 53. geçeriiği daha önceden belirlenmiş başka bir testten elde ettiği puantar arasındaki korelasyonu hesaplama A) Öğrencilerin belirli bir öğretim programı sonundaki başarılarıyla bu öğretim programına seçme amacıyla kullanılan ölçme aracından elde ettikleri puanlar arasındaki korelasyonu hesaplamak A) Aynı davranışları ölçtüğü düşünülen iki ölçme aracını aynı gruba aynı koşullarda uygulayıp bu uygulama sonunda elde edilen puanlar arasındaki korelasyonu hesaplama E) E) Bir testi.80 0. Bir ölçme aracının yordama geçerliligini belirleyebilmek için aşağıdaki uygulamalardan hangisi yapıtmalıdır? A) Bir ölçme aracından elde edilen aritmetik ortalamayla aynı amaçla hazırlanmış faklı bir ölçme aracından elde edilen aritmetik ortalama arasında anlamlı fark olup olmadığını belirleme A) Bir grubun belirli bir testten elde ettiği puanlarla. VE 54. SORULARI AŞAĞIDAKİ BİLGİLERE GÖRE CEVAPLAYINIZ E) Olgu ve olayları.
I. öğretmen. II ve V E)lll. 358. IVveV C)ll. IHveV 359. II ve III D)ll. Özelliklerini de dikkate alarak başarıları hakkında karar verir. IVveV B) I. öğrencilerin aktif olduğu öğretme öğrenme yöntemlerinde. Alt eğitim düzeyindeki öğrencilere daha uygun olması.I. gözlem.sorumluluk alma düzeylerini. öğretmenin bu bilgileri elde etmesinde önemli rol oynar? A) A) A) A) E) Kağıt kalem testleri Performans testleri Günlükler Gözlem formları Portfolyolar . Yukarıdakilerden hangileri kısa cevaplı yazılı yoklamaların uzun cevaplı yazılı yoklamalara olan üstünlükler indendir? A) I. edindikleri bilgi ve bulguları paylaşabilme vb. bilimsel tutum ve davranışlarını. araştırma ve inceleme yapabilme becerilerini. öğrencinin islediği cevabı yazma olanağına sahip olması I. Sentez ve değerlendirme basamaklarındaki davranışların yoklanmasına elverişli olması I. sınav sonuçlarıyla birlikte öğrencilerin sınıf içi etkinliklere katılma düzeylerini. öğrencileri değerlendirirken. sahip oldukları ve sergiledikleri fikir zenginliklerini. Yukarıdakilerden hangileri çoktan seçmeli sorulardan oluşan testlerin yazılı yoklamalara olan üstünlüklerindendir? A) I ve II D) III ve IV B) II ve III E) IV ve V C) II ve IV 359. ekiple çalışabilmelerini. Aşağıdakilerden hangisi. Daha çok objektif puanlanması Kapsam geçerliğinin daha yüksek olması I.
Öğrencinin kendi öğrenmeleriyle ilgili olarak güçlü. Performans testi Gözlem formu Görüşme formu Portfolyo Standart test 363. Sınıfın hangi testteki mutlak başarı düzeyi en yüksektir? A) Biyoloji D) Kimya Frekans B) Matematik E) Tarih C) Fizik 10 364. (X) tabloda gösterilmiştir. çalışma veya uygulama sırasında doğrudan doğruya ölçmeye yarar.2 11. öğrencilerin bazı becerileri. Bu beş testteki puanlar üzerinden bu testlerin hangisi için hesaplanacak ortalama madde güçlüğü en küçüktür? 5 30 55 60 Puan Yukarıda verilen dağılımın modu kaçtır? A)10 B)28 C)30 D)55 E)60 A) Biyoloji D) Kimya B) Matematik E) Tarih C) Fizik 362. Test Biyoloji Matematik Fizik Kimya Tarih Soru Sayısı 10 45 19 12 14 (X) 4. Becerilerin çeşitliliği bakımından öğrencinin ne derece yeterli olduğunun ölçülmesini ve analizini sağlar.168 Ölçme ve Değerlendirme 360. Öğretim sonuçlarını.4 7. aşağıda verilen hangi ölçme aracıyla ilgilidir? A) A) A) A) E) 361. Bu açıklamalar. VE 364.8 363. özellikle eksiklikleri teşhis etme. SORULARI AŞAĞIDAKİ BİLGİLERE GÖRE CEVAPLAYINIZ.. tekrar öğretme. Farklı dersler için hazırlanan ve soru sayılan aşağıdaki tabloda parantez içinde verilen beş test bir gruba uygulanmış ve ham puanlar üzerinden elde edilen aritmetik ortalamalar. yanlışları düzeltme yönünden önemlidir. Aşağıdakilerden hangisi medde analizi ile elde edilecek bilgilerden yararlanılarak elde edilemez? A) Testin zorluk derecesinin belirlenmesi Testteki maddelerin ölçülmek istenilen davranışlarla tutarlılığının incelenmesi C) Testteki maddelerin çeldiricilerinin beklenene yakın biçimde çalışılıp çalışılmadığına bakılması A) B) D) Testin ölçülmek istenen nitelikleri ne derece bir tutarlılıkta ölçtüğünün araştırılması E) Testin başarılı ve başarısız öğrencileri birbirinden ayırabilme derecesine bakılması . nin ölçülmesinde diğer ölçıme araçlarından daha güvenilir geçerli ve objektif ölçüler sağlar. ve zayıf yönlerini analiz etmesini sağlar.3 11.2 39.
Rehberlik bireye vardım etme sürecidir. Öğrenci kişilik hizmetlerinin kapsamında şu hizmetler yer alır. sağlık kontrolleri vb. spor.) REHBERLIGIN TANIMI 169 Kendini anlaması. Sağlık hizmetleri (sağlık eğitimi. Rehberlik yardımı ile kendi kişiliğini anlayan birey bu hizmetin sonucunda. Bu bilimsel ilke ve yöntemlere uygun olarak rehberlik yardımı belirli bir plân. eğitsel kollar. Bunun için. kültürel etkinliler vb. Rehberlik yardımının dayandığı bilimsel ilke ve yöntemler bulunmaktadır. eğitimden en iyi şekilde yararlanmalarını. Rehberlik bir anda olup biten bir iş değildir. bannma.Rehberli k Toplumda değişmeler ve toplumu oluşturan bireylerin görüşleri rehberliğe olan ihtiyacı artırmıştır. bireyin okulda verilen eğitim öğretim hizmetlerinden etkili bir şekilde yararlanmasını sağ la ma ktı r. günümüzde psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri eğitim sürecinin ayrılmaz ve tamamlayıcı bir yanını oluşturur. kredi. Her öğrenci geliştirilebilecek bir kapasiteye sahiptir. Sosyal ve kültürel hizmetler (boş zaman eğitimi.) 1. 3. sağlık vb hizmetleri içerir. Beslenme. program ve sistem içinde sunulabilir. Kendini gerçekleştirme psikolojik danışma ve rehberlik yardımının bütün boyutlarını içine alan bir kavramdır. verimli ve çevresine sağlıklı uyum yapabilen bireyler olmalannı sağlamaktır. . Sosyal yardım hizmetleri (burs. Bu hizmetlerin amacı. problemlerini çözmesi.Rehberllk bir süreçtir. Okul ortamında rehberliğin ilgilendiği esas grup öğrencilerdir. 1. öğretim faaliyetlerinin dışında kalan öğrencinin kişiliğinin duygusal ve sosyal yanlarının da gelişrnesine yardım etkinliklerini içerir. çevresine dengeli ve sağlıklı uyum yapması ve böylece kendini gerçekleştirmesi için uzman kişilerce bireye verilen psikolo jik ya rdı md ır Rehberliğin tanımında önemli noktalar vurgulanan l. S. Özel yetiştirme hizmetleri (özel kurslar) 1. kapasitelerini geliştirmesi. sosyal etkinlikler. . Bunları kısaca özetlersek. barınma. rehberlik. sanat. Rehberliğin psikolojik bir yardım olma özelliği onu başka yardım hizmetlerinden belirgin bir c şekilde ayırır. kurslar. : Çevresine daha sağlıklı ve dengeli bir uyum gösterebilir. olumsuz yönlerini azaltmaktır. gerçekçi kararlar alması. Bireysel farklılıklara verilen önemin artması Karmaşıklaşan toplum yapısı Özgürlükçü ve modern eğitim sistemlerinin gelişmesi İş yaşamında mesleklerin çeşitlenmesi İnsana verilen değerin artması Zamanı ve kaynakları verimli kullanma ihtiyacının ortaya çıkması Öğrenci Kişilik Hizmetleri Öğrenci Kişilik Hizmetleri. Eğ itim sü re cin i etkileye n faktörlerin olumlu yönlerini artırmak. Öğrenci kişilik hizmetleri okulda. Rehberlik çalışmalarının etkili sonuç vermesi belli bir süre gerektirir. Kendi dünyasını daha gerçekçi bir gözle anlayabilir. öğrenci türlü kişilik özellikleri bulunan ve gelişmekte olan bireydir. l.Rehberlik bilimsel ve profesyonel bir yardımdır. Amacı.Rehberliğin esası bireyin kendini gerçekleştirmesine yardım etmektir. beslenme hizmetleri) 1. Rehberlik yardımı psikolojik bir yardımdır. A. Rehberlik bilimsel çalışmalann uygulamalara yansımasıdır.Rehberlik hizmetlerinin merkezînde birey vardır. bireylerin bütünüyle gelişebilmelerini. Psikolojik Danışma ve Rehberlik hizmetleri 1. Öğrenci kişilik hizmetleri okullarda öğretim ve yönetim hizmetlerinin yanında yer alan ve amacı öğretim ve yönetim hizmetleriyle karşılanamayan gereksinimlerin giderilmesi olan profesyonel hizmetler grubudur.
yasak) programı İlgili herkesin katkısı Yetişme gerekir ____ farklıdır Öğretmen tek başına yürütebilir_________ . kim olacağı konusunda tutarlı. insan değerlerine saygılı. kendi ve başkaları hakkında iyi düşüncelere sahip. verilen hizmetler ve verilen hizmetler ve hizmeti verenler farklıdır hizmeti verenler farklıdır Küçük gruplara yapılsa da daha çok bireylere Gruplara yapılır yapılır ____ ____ Kendini anlama ve Ölçme ve değerlendirme değerlendirme vardır Özdisiplin vardır vardır Bireyin iç dünyasına. geçmişten çok geieceğe yönelik. Psikolojik temeller bireysel aynlıklar duyguların yaşamdaki önemi Öğretimde bireye bilgi anlama potansiyelini kullanması aktanlır ve sağlıklı kararlar almasmı sağlamaktır kullanılan yöntemler. Özellikle bireyin kendini anlaması.Felsefi Temeller (Toplumun insana bakış açısı) Rehberlik hizmetleri Öğretim okullarda zorunlu değildir Öğretim ile Rehberlik Faaliyetlerinin Karşılaştırılması _________________________ yapılan planlı. zamanı iyi kullanıp. Kendini gerceklestiren birevler.Toplumsal temeller Kültür boşluğu (maddi kültürün manevi kültürden hızlı gelişmesi) Yabancılaşma Kuşak çatışması İş yaşamındaki değişiklik III. kendi kapasitelerini en uygun düzeyde geliştirebilmesi. kendine saygılı. REHBERLİĞİN AMACI Rehberliğin en genel amacı bireyin kendini gerçekleştirmesine. olanak vs ortamı seçebilir. değişmekte olan bir dünyanın değişmekte olan bir parçasıdır. Örneğin okulda verilen rehberlik hizmetlerinin konusu öğrenci ve öğretmendir. gerçekçi bir ben kavramına sahip. problemlerini çözebilmesi. dünyasına yöneliktir Bilgilerin Kültür mirasını bireye bütünselleştirilmesi ve yaşam amaçları aktarır açısından değerlendirilmesi yerıne vardır Yargılama Toplumun algılama vardır değer programı yargıları aktarılır. kullanılan yöntemler. Yeterli bir kişiliğe sahip. verimli. psikolojik sağlığı yerinde olan çağdaş insanda bulunması gereken özelliklere sahiptir. Aşağıdakilerden hangisi rehberliğin temel amacını ortaya koyar? (2001 KPSS-110) A) Bireyin çeşitli özellikleri hakkında bilgi toplamak A) Bireyin ihtiyaçlarını belirleyip okulun yakın çevresini buna göre düzenlemek A) Bireye.170 Rehberli k • kişilik ve benlik gelişimine verilen önemin artması II. ne yapması gerektiğini söylemek A) Bireyin kendisini tanımasına ve çevresindeki olanakları fark etmesine yardımcı olmak E) Bireyin sorunlarını belirlemek REHBERLİĞİN TEMELLERİ I. REHBERLİĞİN KONUSU Rehberliğin konusu bireydir. onları benimseyici ve geliştirici. kendini kabul eden. çevresine dengeli ve sağlıklı uyum yapabilmesi psikolojik danışma ve rehberlik yardımının esasını oluşturan ve bireyin kendini gerçekleştirme düzeyini geliştiren belirgin sonuçlardandır. Disiplin sorunu vardır dünyasrha Bireyin nesnel öznel yöneliktir. kontrollü ve örgütlenmiş öğretme faaliyetleridir Oğretim sınıf içi etkinliklerle yürütülür Sınıf içi ve özel ortamlardaki etkinliklerle yürütülür bireyin kendini ve başkalarmı • Bütiin kapasite ve yeteneklerini en uygun düzeyde geliştirecek fırsat. değişmeye ve yeni yaşantılara açık. Yetişme farklıdır günah. (Ayıp. kendine en uygun seçimleri yaparak gerçekçi kararlar alabilmesi. uyum sağlamasına ve karar vermesine yardım etmektir. yaratıcı. duygularını açıklayan.
karar verebilme ve toplumsa! yaşamda özerk bir birey olarak davranabilme hakkına sahip olduğu anlatılmak istenmektedir. 1974-1975 öğretim yılında bütün orta dereceli okullarda "yaygın" olarak rehberlik hizmetleri başlamıştır. 1953-1954 öğretim yılında Gazi Eğitim Enstitüsünde Pedagoji ve Eğitim bölümlerinin öğretim programında ilk kez Rehberlik dersi açılmıştır Bu yıllarda rehberlik konusunda yayınların artmaya başladığı görülmüştür. Bu ilkeler aşağıdaki gibi özetlenebilir: 1. 1908'de Boston'da F. Bu gelişmeler sonucunda Milli Eğitim Bakanlığı gerekli çalışmaları gerçekleştirmiş ve 1953 yılında Talim ve Terbiye Dairesine bağlı olmak üzere Test ve Araştırıma Bürosu kurulmuştur.mektedir. 1983 yılına kadar daire başkanlığı olan ve daha genel müdürlük olan Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Rehberlik ve Danışma Hizmetleri 171 Genel Müdürlüğü'nün sorumluluğunda yürütül. Bu eleştirilerle ilgili olarak okullarda rehberlik uygulamalarının başlatılması gerektiğini vurgulamışlar. bu konu ile ilgili çeşitli seminer ve konferanslar düzenlemişlerdir. Rehberliğin temelinde insan hak ve sorumlulukları ile yakından ilgili demokratik ve insancıl bir anlayış vardır Bu ifadeyle demokratik toplumlarda özgür bir bireyin kendi gereksinimleri doğrultusunda seçim yapabilme.Rehberli k Rehberlik Hizmetlerinin Gelişimi İlk rehberlik uygulamaları mesleki rehberliğe yönelik olarak başlamıştır. Danışan ancak saygı gördüğü. Dolayısıyla eğitimin tamamlayıcı bir yanını oluşturan psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin insanın biriciküğini kabul eden. birey ve toplumun ihtiyaçlarını dikkate almayan tek tip programların uygulandığı yönünde eleştirmişlerdir. Bu uzmanlar Türk Milli Eğitim sistemini bireysel farklılıkiara önem verilmediği. yaptıkları incelemeler sonucu raporlar hazırlayarak yeni uygulamalann başlatılmasını sağlamışlardır. buyurgan. Bu hizmetlerin başarıya ulaşması sonucu bir yıl sonra "Meslek Seçimi" adında bir kitap yazan Parsons bu çalışmalarıyla rehberlik hareketinin başlatıcısı olmuştur. Psikolojik danışma ve rehberliğin demokratik ve insancı bir anlayışa dayalı olması. rehberlik yardımından yararlanan her danışanı salt insan olduğu için değerli bir varlık olarak görebilmeli ve onu hiçbir koşula bağlı olmaksızın olduğu gibi kabul etmelidir. PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK HİZMETLERİNİN İLKELERİ Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin uygulanmasında alandaki kişilerce kabul edilen ve uyulan temel ilkeler bulunmaktadır. bu yardımın gerçekleştiği ortam içinde danışanın kendini hiçbir kaygı ve kuşkuya kapılmaksızın rahat hissetmesine bağh bulunmaktadır. Bu yıllarda Amerikalı uzmanlar eğitim sistemimizde incelemeler yapmak üzere Türkiye'ye davet edilmiş. Ülkemizde rehberlik çalışmaları 1950'li yıllarda başlamıştır. Milli Eğitim Bakanlığı 1970-1971 öğretim yılında 24 okulda rehberlik çalışmalarını resmen başlatmıştır. 1954 yılında altı ilde "Rehberlik ve Araştırma Merkezi" kurulmuştur. demokratik toplumun özerk bireyi olabilmesi doğrultusunda bireyin gelişimini dikkate alan bir anlayışa dayalı olması gerekir. Genel müdürlükten daha önce açılmış olan Rehberlik ve Araştırma Merkezleri ise sonradan genel müdürlüğe bağlanmıştır. Bu durum günümüzde eğitim kurumlanna bu özelliklere sahip bireyler yetiştirme sorumluluğunu yüklemektedir. Bu büroya "Boston Meslek Bürosu" adını vermiş ve kendisine başvuranların ilgi ve yeteneklerini saptayıp kendilerine uygun işlere yerieşmelerine yardımcı olmuştur. eleştirici ve yönlendirici tutum ve davranışlardan kaçınmalarını ve danışanlara insancı bir anlayışla yaklaşmalarını vurgular. 1960 yılından sonra kalkınma planlarında ve Milli Eğitim Şuralarında rehberlik anlayışına ve hizmetlerine yer verilmeye başlandığı görülmektedir. 1955 de Ankara Demirlibahçe ilkokulunda ilk rehberlik merkezi açılmıştır. Parsons iş arayanlara yardım hizmetleri verdiği bir büro açmıştır. Zira psikolojik danışma yardımının etkili olabilmesi. değerli ve önemli . İster psikolojik danışman ister öğretmen olsun rehberlik hizmeti sunan her birey. Günümüzde Rehberlik hizmetleri. rehberlik yardımı sunan görevlilerin danışanlarla olan ilişkilerinde otoriter.
deyim yerindeyse herkesi a'ynı doğrultuda aynı bilgiler ile donatmayı hedefler ki böyle bir eğitim anlayışı içinde bireyin özgürce yaratıcılığını ortaya koyabilmesi ve kendini gerçekleştirebilmesi tehlikeye düşer. her türlü çalışması ile öğrenciyi merkez alan bir eğitim sistemini öngörür Bu rehberiik ilkesi. Okuldaki kimi rehberlik görevlileri ise rehberliğin sadece problemli öğrencilere yönelik bir hizmet olmadığını fakat tüm öğrencilere yönelik olması gerektiğini biliyor olsun. Bu ilkeye göre rehberlik ayrıca bir öğrencinin bundan böyle karşı karşıya geldiği bir problemin üstesinden kendi başına gelebilmesi gerektiğine de işaret etmektedir. branş öğretmenleri. Bunun yanı sıra öğrenciyi merkeze almayan eğitim sistemleri. Rehberlik. Rehberlik yardımımn esası. işbirliği yapabilmeleri hiç mümkün olamayacaktır. Rehberlik hizmetlerini yerine getirmekte yükümlü olan tüm bu görevlilerin vermiş oldukları hizmetlerin etkili olabilmesi.172 Rehberli k Zira rehberliğin ne olduğunda aynı görüşte olmayan bireylerin. öğrenciyi merkeze alan bir eğitim anlayışından hareket etmeleri gereğini vurgulamaktadır. . bu örnekte olduğu gibi bir anlayış birliğinin olmaması. rehberlik yardımından yararlanan bir öğrencinin bu yardım sonucunda artık kendini her yönü ile daha iyi tanıyabilir bir duruma ulaşabilmiş olması gereğini vurgulamaktadır. Rehberlik uygulamalarında öğrenci ile yakından ilgili olan herkesin anlayış ve işbirliği içinde çalışması gerekir. ilgileri. Bu nedenle rehberlik hizmeti sunan her görevlinin danışana koşulsuz kabul göstermesi. 2. 4. Rehberliğin kimlere yönelik bir hizmet olduğu konusunda. Böyle bir durum ise rehberliğin bir gelişim düzeyine ulaşabilmesine yardım etme hizmeti olduğu biçimindeki bir anlayışla çelişir. bireyin kendi ilgi. ilgileri ve ihtiyaçlarını karşılayabilecek biçimde düzenlenir ve Tıer bireye kendi potansiyeli doğrultusunda gelişebilme fırsatı tanınır. programı merkeze alan eğitim sistemleri. Rehberlik anlayışı. problemlerine çözüm yolları bulmada onların kendi kendilerine yeterli bir durufaa gelmelerini sağlamaktır Rehberliğin bu ilkesi. bulunduğu. eleştirilmediği ve nihayet kendini özgür hissettiği bir ortamda kendini olduğu gibi ortaya koyabilecek ve hiç kaygıya kapılmadan kişiliğini araştırmaya yönelebilecektir. Örneğin bir okuldaki rehberlik görevlilerinden kimilerinin rehberliğin problemli öğrenciler için gerekli bir hizmet olduğuna dair yanlış bir rehberlik anlayışı içinde olduklarını düşünelim. yetenekleri ve bireysel özelliklerine uygun olacak bir biçimde düzenlemeyen geleneksel eğitim anlayışına dayalı. Esasen rehberliğin bir önemli amacı da kısaca bundan ibarettir. Öğrenciye merkeze alan eğitim yaklaşımlarında ise. sınıf rehberlik öğretmenleri ve hatta veliler gibi bir çok bireyi yakından ilgilendirmekte ve her birine kendilerine özgü görevler yüklemektedir. bu okuldaki rehberlik görevlilerinin ortak bir rehberlik anlayışına sahip olmadıklarının belirtisidir. öğrencilerin kendi kişiliklerini daha iyi anlamalarım. 3. öğretim programları öğrencilerin yeteneklerin. kendini danışanın yerine koyarak onun duygulanna nüfuz edebilmesi (empatik anlayış içinde olması) ve danışanla olan ilişkilerinde içten ve dürüst davranabilmesi gerekir. ve nasıl verilmesi gerektiğinde ortak bir anlayış içinde buluşmalarını gerektirmektedir. Rehberlik anlayışı adı verilen bu ortak anlayış ise bütün bu rehberlik görevlilerinin rehberliğin ilkelerini ve kavramlarını doğru olarak anlayabilmiş olmalannı gerektirmektedir. eğitim sistemlerinin programı merkeze alan geleneksel anlayıştan uzaklaşarak. Bu ilkeye göre rehberlik görevi sadece bu alanda profesyonel eğitim almış olan rehber öğretmenlerin ya da psikolojik danışmanların yerine getirmesi gereken bir görev değildir. Böyle bir durum ise ancak bir çok rehberlik görevlisinin işbirliği ile üstesinden gelebilecekleri bu hizmetin verimli olabilmesi için önemli bir engel oluşturacaktır. yetenek ve ihtiyaçları doğrultusunda gelişebilmesine olanak tanımamaktadır. bir okulda öğrenci ile yakından ilişkili olan müdür. öncelikle rehberliğin ne olduğu. Çünkü öğrenciler arasındaki bireysel ayrılıklan dikkate almayan ve eğitim öğretim etkinliklerini öğrencilerin ihtiyaçlan. müdür yardımcılan.
Kendi özellikleriyle uyuşan kararlar alabilir. ancak kendi kapasitesi ölçüsünde bir gelişim gösterebilecektir. Rehberliği sadece duygusal sorunlan olan öğrencilere yönelik bir hizmet olarak görmek. 5. psikolojik özellikleri gibi bir çok yönüyle tanımak gerekir. ilgileri. rehberliğin bireyin bütün yönleri ile gizil güçleri elverdiğince geliştirebilmesi ve kendisini tam anlamıyla gerçekleştirebilmesi yolunda ilerleyerek. aynı kademede olsalar bile okuldan okula farklılaşabilmektedir. Bir öğrenciye rehberlik yardımı verirken. kimi okullarda da bunlardan farklı rehberlik hizmetlerini ön plana almak gerekir. Öğrencilere rehberlik yardımı verirken onları türlü yönleri ile tanımak gerekir. hangi yönlerini ne ölçüde geliştirebileceği konusunda bir anlayış geliştirebilmesi için gerekli olmaktadır. öğrencilerin nitelikleri. ögrencilerin her türden . Esasen psikolojik yardım ilişkisi içinde danışmanın görevi. Rehberlik bedensel. onun kendisini tanımasını sağlamak. Belli bir programa dayalı olmayan psikolojik danışma ve rehberlik etkinlikleriyle. her başı sıkıştığında bireyin bir profesyonele başvurarak kendi sorunlannın çözümünü başkasından beklemek anlamına gelmemektedir. örgütlenmiş bir biçimde ve profesyonel bir düzeyde sunulmalıdır Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlennin programlı ve planlı bir biçimde verilmesi. değerleri. B ir ey in t am a nl am ı il e ke nd in i gerçekleştirebilmesi ve yaşamını mutlu bir biçimde sürdürebilmesi. bu hizmetlerin etkililiği için gerekli bir koşuldur. Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri gelişigüzel. ancak bütün bu yönlerini gerektiği ölçüde gerçekleştirebilmesiyle olanaklıdır. aksine belli bir plan ve program içinde yürütülmelidir. sahip olduklan olanaklar. Öte yandan kişiliğin bedensel.Rehberli k Bu ilkeye göre rehberlik. sosyal. 173 6. ve psikolojik olan her yönü ile geliştirilmesi gereği. Öte yandan aynı kademelerdeki okullara devam eden öğrencilerin gelişim gereksinimleri aynı değildir. amaçlan. programlı. onu yetenekleri. Rehberlik uygulamaları her okulun amaç ve ihtiyaçlarına uygun olan alanlarda yoğunlaştırmalıdır Rehberlik. Farklı öğretim kademelerindeki öğrencilerin rehberlik ihtiyaçlarının da farkiılaşması. sosyal ve duygusal olan bütün kapasitelerini kendi ilgi ve yetenekleri doğrultusunda en uygun bir düzeyde geliştirmesi için öğrencilere yardım etmelidir Bu ilkeye göre rehberlik hizmeti öğrencilerin bütüncül bir kişilik geliştirebilmelerine yönelik biryardım hizmeti olarak sunulmalıdır. Okulların yapıları. tutumları. Kendini her yönü ile tanıyan bir öğrenci ise bu özelliklerine uygun düşen seçimlere yönelebilme olanağı elde eder. Bireyin bütün yönlerini gerektiği ölçüde gerçekleştirebilmesiyle kastedilen. bu okulların rehberlik programları ile bu programlar doğrultusundaki rehberlik uygulamalarının farkh olmasını gerektirmektedir. okulöncesi kurumlardan üniversiteye kadar her kademedeki okullarda verilen bir yardım hizmetidir. her öğrencinin kendi kapasitesi ölçüsünde gelişebileceğidir. Rehberlik hizmetleri plânlı. duygusal sorunları olmayan geniş bir öğrenci kitlesinin kişiliklerinin diğer boyutlarını geliştirmeye yönelik yardımlardan mahrum bırakılmalarma neden olabilir. Aslında her türlü özelliği ile öğrenciyi tanımanın amacı onu kendisine tanıtmak içindir. zihinsel. Bu nedenle kimi okulla'rda bazı rehberlik hizmetlerini. Çünkü kişisel kapasiteleri açısından diğerlerinden farklı olan bir öğrenci. zihinsel. el yordamıyla verilebilecek bir hizmet olarak görülmemeli. 8. ailelerinin sahip olduğu olanaklar. Öğrenciyi tanıyarak. kendine ve topluma yararlı bir birey olabilmesi. bireysel ve toplumsal sommluluklarını üstlenebilmesi için vazgeçilmezdir. 7. bireyin kendi sorunlarının kaynağına inerek bu sorunlarının çözüm yollarını görebilmesine ve kendi seçimleri ve kararları doğrultusunda bunlarla başa çıkabilir hale gelmesine yardım etmektedir.
bunları dikkate almaksızın. Rehberli k karşılanabileceği mümkün değildir. Okul rehberlik programlan dinamik bir özellik taşımalıdır. 10. Okul rehberlik programlarını bir kez geliştirdikten sonra. öğretim hizmetlerinin öğrenciyi merkeze alan bir anlayış içinde. Rehberlik yardımı anlık bir olay değildir. bireysel Öte yandan bir okuldaki rehberlik çalışmalarının hangi düzeyde etkili olduğu. Okuldaki öğrencilerin nitelikleri ve gereksinimleri değiştikçe sistemli olarak rehberlik programlarının da buna göre düzenlenmesi gerekir. Gerçektende rehberlik uygulamalanna yer verilmeyen okullarda gerçekleştirilen öğrenmeöğretme etkinlikleri büyük ölçüde öğrencilerin zihinsel gelişimleri üzerinde odaklaşmakta. tüm bireylere sadece insan oldukları için saygı göstermek gerekir. 9. hiçbir değişiklik yapmadan her yıl aynen uygulamak doğru değildir. 13. 11. Öğretim ve rehberlik hizmetleri karşılıklı olarak birbirine bağımlıdır. çevre koşulları ve özellikleri ile öğrenci nitelikleri ve ihtiyaçlarının düzenli ve sistemli olarak değerlendirilmesi temeline dayandırıl. Bir bireyin diğerine göre üstün yönleri olması. rehberlik programında nelerin. Uygun bir okul rehberlik programı. Psikolojik danışma ilişkisinde danışandan elde edilen bilgilerin danışanın izni olmadan başkalan ile paylaşılmaması gerekir. Öğrencilerin her yönü ile gelişmelerine yardım edilmesi de gerekmektedir. Rehberlik hizmetlerine etkili bir biçimde yer veren okullarda. Rehberlik hizmetlerini sunarken kapasiteleri. Rehberlikten yararlanmak istemeyen bireye zorla rehberlik yardımı vermek doğru olmadığı gibi yararlı da değildir. Sadece öğretim hizmeti ile bu amaca ulaşılması İlgileri. hem yardım alan bireyin hem de bu yardımı sunan bireyin gönüllülüğüne bağlı bir hizmettir.malıdır. Öte yandan öğrencilerin çevrelerinde kendilerine açık olan fırsat ve olanaklar da zaman içinde farklılaşabilir. Bunun yanı sıra rehberlik yardımı. . Rehberlik hizmetlerinde farklara saygı esastır. Psikolojik danışma ve rehberlik uygulamalarını dışlayan okullann işlevlerini tam olarak yerine getiremeyecekleri anlatılmak istenmektedir. etkili bir rehberlik programına gerek vardır. rehberlik etkinliklerinin gözardı edilmesi nedeniyle bu okullardaki öğrencilerin duyuşsal. 12. Rehberlik hizmetlerinde bir diğer önemli ilke ise. yapabildikleri ve sahip oldukları ne olursa olsun. öğrencilerin zihinsel. Psikolojîk danışma ve rehberlîk tüm öğrencilere yönelik bir yardım hizmetidir. Dahası rehberliği gelişim süresi boyunca öğrencilerin farklı dönemlerdeki gelişim gereksinimlerini karşılamaya yönelik bir yardım hizmeti olarak düşündüğümüzde sürekli bir yardım hizmeti olduğunu ve bireyin rehberlik yardımına ihtiyacı olduğu sürece bu yardımdan yararlanması gerektiğini kabul etmek gerekir. Özellikle başkalarınca bilinmesinden danışanın rahatsız olacağı özel bilgileri başkalarına aktarmamak. Çağdaş eğitim anlayışında okulun görevi. ancak belli bir plan ve program içinde yürütülen rehberlik çalışmalarıyla gerçekçi cevaplar verilebilir. gönüllülük ve psikolojik danışma ilişkisinde gizlilik esastır. daha değerli ve önemli biri olduğunu göstermez. yetenek düzeyleri ve kapasiteleri ne olursa olsun bireyler salt insan oldukları için saygıya değerdir. Bu gereklilik ise her okulda örgütlü ve planlı bir biçimde rehberlik hizmetlerinin işe koşulmasını zorunlu kılar. niçin gerçekleştirilemediği ve gelecekte rehberlik programının nasıl daha işlevsel bir hale getirilebileceğine ilişkin sorunlara. danışmanlann mutlaka uymaları gereken önemli bir etik ilkedir. sosyal ve bedensel gelişimleri ihmal edilebilmektedir.174 rehberlik gereksinimlerinin düşünülemez. Öğrencinin ihtiyacının niteliğine göre belirli bir süre gerektirir. psikolojik danışma ilişkisinde danışanın mahremiyetine saygı göstermektir. rehberlik ilkelerine uygun öğretim etkinlikleri biçiminde gerçekleştirilebilmesi daha da kolaylaşabilir. Rehberlik programlarının yenilenmesi ve giderek geliştirilmesinde okulun bu durumu da dikkate alması gerekir. bedensel. sosyal ve psikolojik olan tüm yönleriyle en uygun bir biçimde gelişmeleri hedeflenmiştir. Okulda etkili bir öğretim programı için. Rehberlik hizmetlerinde süreklilik.
Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı ile birey sahip bulunduğu gücü kullanma ve daha da geliştirme olanağına kavuşur. Aşağıdakilerden hangisi rehberliğin ilkelerinden biri değildir? (2001 KPSS-89) A) A) A) A) E) Tüm bireylere açık olması Öğüt vererek gerçekleştirilmesi Eğitimin ayrılmaz bir parçası olması Her bireyin değerli olduğuna inanılması Hizmetlerin bir bütün olması 366. .Psikolojik Danışma ve rehberliğin temelinde bireye acımak. her sıkıntıya düştüğünde bireye kol kanat germek gibi bir anlayış yoktur: Rehberlik anlayışında birey güçlü ve değerli bir varlıktır. Aşağıdakilerden hangisi arkadaşları tarafından fazla sevilmediğini düşünen ergenlik dönemindeki bir gence en etkili yardımdır? (2002 KPSS-65) A) A) A) A) E) Yeni insanlarla tanışmak Yalnız hareket etmeye alıştırmak Sosyal becerilerini geliştirmek Öğütler vermek Yalnızlığını teselliyle gidermek 367. Problemli olsun olmasın okuldaki her öğrencinin kişiliğinin doyurulması ve potansiyellerinin geliştirilmesi rehberlikte vazgeçilmez bir ilke olmaktadır.Psikolojik Danışma ve Rehberlikte kullanılan bütün yöntemler ve teknikler amaç değil. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı ile birey karşılaştığı sorunları çözmede kendi kendine yeterli bir düzeye erişebilir.Psikolojik Danışma ve Rehberlik bireyin sadece duygusal yanı ile ilgilenmez. Ancak. hem de yardımı alan önemlidir. Bunlar arasındaki etkileşim karşılıklıdır. zihinsel ve hatta fiziksei nitelik gösteren her türlü gelişim sorunu. Duyguların açıklanması ve anlaşılması bu yardımın özünü oluşturur. 175 l. 3. an ket le r ve b ilg i f işle ri kullanılabilir. sadece araçtırlar: Psikolojik Danışma ve Rehberlikte belirli amaçlar için türlü testler. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımında. Buna göre. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı bütün bireylere dönüktür ve her bireyin kendini gerçekleştirme yolunda bu yardımdan kazanacağı şeyler vardır.91) A) A) A) A) E) Yararlanılacak teknikler izlenecek programlar Rehberliğin temei ilkeleri Öğrencilerin gereksinimleri Gerçekleştirilecek uygulamalar Psikolojik Danışma ve Rehberlikte Yanlış Anlayışlar Psikolojik Danışma ve Rehberlikte yaygın olan yanlış anlayışlardan bazıları aşağıda verilmiştir. 4. kuşkusuz duygusal süreçler esastır. 2. bireyin sadece duygusal yanı ile ilgilenme anlamında almamak gerekir. duygusal. Psikolojik Danışma ve Rehberlik. sosyal. onu kayırmak.Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı bireye tek yönlü olarak doğrudan doğruya yapılan bir yardım değildir: Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı ancak karşılıklı bir etkileşim sonucu gerçekleştirilebilir. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımını tek yönlü olarak yardım edenin karşı tarafa bazı şeyler aktarması biçiminde anlamak çok yanlıştır. sürecin özelliğine işaret eden bu durumu. meslekî ve eğitsel sorunlar ve tüm kişisel sorunlar Psikolojik Danışma ve rehbeıiiğin yakınılan ilgilendiği konulardır. bir bütün olarak bireyin tüm gelişimiyle yakından ilgilenir. Bunun için. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımında hem yardımı veren.Rehberli k Psikolojik danışma ve rehberliğin bütün öğrencilere yönelik olmasıyla da psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin kimilerinin sandığı gibi sadece problemli olarak nitelenen öğrencilerin problemleriyle başa çıkmaları için yapılan bir yardım olmadığı anlatılmaya çalışılmaktadır. e nva nt e rle r. Farklı öğretim kademelerindeki rehberlik uygulamalarında aynen geçerliğini koruyan hangisidir? (2003 KPSS. Bunlardan elde edilen bilgiler 365. Bu bakımdan.
Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımında bu amaçla kullanılmayan ve sonuçları öğrencilere yansımayan tüm bilgiler. Ancak. eleştirme. bireylerin kendilerine uygun mesleklere yönlendirilmeleri sağlanır. Karar verme sürecine yardım olarak rehberlik . Okullarda Psikolojik Danışma ve rehberliği bir disiplin ve kontrol aracı olarak görmek k e s i n l i k l e y a n l ı ş t ı r . d isip lin işle mle ri ile Psikolojik Danışma ve Rehbertiği birbirinden ayrı tutma gereği vurgulanmak istenmektedir. 4. Mesleki yardım süreci olarak rehberlik 1. Bunun için de yardım eden tarafın bilgi aktarmak gibi bir g ö re vi yo kt u r. 1. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı ile öğrenci davranışlannın değişebileceği ve böylece öğrencilerin çevresine daha sağlıklı ve dengeli bir uyum yapabilecekleri açısından Psikolojik Danışma ve Rehberlik ile okul disiplini arasında ancak dolaylı bir bağlantı kurulabilir. Yardım konusu olan sorunla ilgili daha çok bilinçlenmek ve gerekli kararı almak üzere bireye yardım esastır. bu bilgilerin bireye dönük olarak etkili bir biçimde kullanılması gerekir. Klinik yaklaşım olarak ele alınan rehberlik 1. rehberlik yardımında gerektiğinde bireye verilecek bilgi. Bireyin problemini ortaya çıkarmak önemlidir. 5. Mesleki yardım süreci olarak rehberlik (Parsons) si st e ma t i k b ir b iç im d e g ru p la n d ı r ı l ı yapılabilir. Gelişimsel rehberlik model 1. disiplin anlayışı i le re h b e rl ik a n la y ı şı n ı n b i rb ir i il e bağdaşmaması okullarda disiplin işlemlerinin gereksiz olduğu anlamına alınmamalıdır. sorunun çözülmesinde yardımcı olacak bir kaynağa işaret etmekten öteye geçmemelidir. Klinik modelde bireyin kişilik özelliklerinin tanınması önemlidir. Ö ze ll ik le ö ğ re t m e n le r rehberlik yardımı verme işi ile baş başa kaldıklannda bu noktaya dikkat etmek zorundadırlar. Geliştirilen birçok testin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Eğitimde kaynaştırılmış rehberlik (Bruner) Bu görüşün savunucusu Bruner'e göre eğitim ve rehberliğin amaçları aynıdır. 3. B u ra d a sa d e ce .Psikolojik Danışma ve Rehberfik bu yardımı alan birey bakımmdan akademik bir öğrenme konusu ya da ders değildir: Psikolojik Danışma ve rehberliği öğretim çalışmalanna eklenmiş ve bu çalışmaların uzantısı gibi görmek yanlıştır.176 Rehberli k Buna göre. Çünkü. Bu modele göre bireylerin özellikleri ile mesleğin gerektirdiği nitelikler araştırılır. Genel bir kural olarak. bu iki alandaki özellikler incelenir. Bütün bunlar rehberlik anlayışında yeri olmayan unsurlardır. 7. bireyin kendini tanımasına yardım esastır. Bu model rehberlik hizmetlerini. yargılama ve gerekirse ceza verme vardır. Disiplinde irdeleme. Rehberlik yardımının merkezi bireyin kendisidir. Psikolojik Danışma ve Rehberlik her türlü problemi hemen çözebilecek sihirli bir güce sahip değildir: Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımında yardımı alan bireyin bu yardımı almaya hazır ve istekli oluşu önemli bir noktadır. Klinik yaklaşım olarak ele alınan rehberlik Rehberliğin bu modelinde bireyin tüm yönleri ile ayrıntılı bir şekilde incelenmesiyle özelliklerinin belirlenmesine ve böylece kendisine uygun kararlar vermesine yardım edilmektedir.Rehberlik bir disiplin görevi değildir: rehberlik yargılamaz ve ceza vermez. REHBERLİK MODELLERİ Rehberlik alanında ortaya çıkan modeller şunlardır. Rehbeıiiği karar verme sürecine yardım olarak ele alan model 1. Her ikisi de bireylerin gelişmesini ve uyumlu olmalannı sağlamaya çalışmaktadır. dosyalar dolusu kadar da çok olsa. Ancak. Psikolojik Danışma ve Rehberlikte. 2. 6. Eğitimle kaynaştırılmış rehberlik 1. meslek seçimine yardım süreci olarak görmektedir. gösterişin ötesine geçemezler. uygulamalarda Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı vermekle yükümlü personelin ve özellikle uzmanların okul disiplin işlemlerinde etkin rol almaktan ve disiplin kurulu üyeliğine seçilmekten kaçınmaları gerekir.
Rehberlik türleri incelenirken bunların birbirinden kopuk olduğu düşünülmemelidir. Psikolojik danışma ilişkisi bu âlânda yetişmiş gerekil bilgi ve beceri donanımına sahip kişilerce p ro f e syo ne l o la ra k ve rilme si g e re ke n hizmetlerdir. Bireysel rehberlik. Gelişimsel rehberlik modelinde bireyin tek bir yönüyle değil.Rehberli k Rehberliği karar verme sürecine yardım olarak tanımlayanlara göre rehberlik. Yöneltici rehberlik c. Rehberlik hizmetleri bir bütünlük içinde planlanan. Hizmetin Verildiği Hizmet alanlarına Göre Rehberlik a. Sınıflamalarda amaç. Okul öncesi eğitimde rehberlik b. rehberlik hizmetlerinin daha ayrıntılı anlaşılması içindir. 5. bireyin kendisini ve çevresini tanıyan. 2. Bireysel psikolojik danışma-grupla psikolojik danışma 3. Karar vermede bireyin değerleri önemli bir role sahip olduğundan bu yaklaşımda bireyin değerler sistemini incelemek önemlidir. İlköğretimde rehberlik c. Hizmetin Verildiği Öğretim Kademesine Göre a. Kendi benliğini doğru tanımlayabilen. Diğer modeller bireyin bir bütün olarak gelişimine önem vermemişlerdir. çevresini tanıyan ve bu çevrede denge kurarak doğru seçimler yapabilen kişi kendini gerçekleştirebilir.grup rehberliği b. Hizmetin Verildiği Kişi Sayısına Göre a. danışanların psikolojik gelişimlerinden Öle. Endüstri alanında rehberlik A. Mesleki rehberlik c. Bireysel psikolojik danışma • Grupla psikolojik danışma mümkündür. Eğitim alanında rehberlik b. Kişisel rehberlik 5. bir bütün olarak gelişmesi. Sadece tek bir problemle ilgilenmişlerdir. Uyum sağlayıcı rehberlik b. psikolojik danışma İlişkisinde olduğu gibi özel bir etkileşim gerektirmemektedir. danışmanla danışan arasındaki ilişkinin niteliği. Hizmetin Yoğunlaştığı Problem Alanına Göre a. Sağlık alanında rehberlik c. Dolayısıyla bu modelde bireyin benlik gelişimi önemlidir. kararlar alabilmesi ve çevresine uyum sağlayabilmesi için kimi bilgilere gereksinimi vardır. yürütülen ve değerlendirilen hizmetlerdir. Tamamlayıcı rehberlik f. Geliştirici rehberlik 4.Grup rehberliğini ilgilendiren bilgi verme hizmetleri. bilişsel süreçleri üzerinde odaklanmaktadırlar Oysa psikolojik danışmada danışanın daha çok duyuşsal Özelliklerine yoğunlaşılmaktadır. Orta öğretimde rehberlik d. Bireysel rehberlik Grup rehberliği Psikolojik danışmayı da. Rehberlik çeşitleri 5 grupta incelenmiştir. Yüksek öğretimde rehberlik . Gelişimsel Rehberlik 177 Günümüzde en çok kabul gören ve en kapsamlı modeldir. REHBERLİK TÜRLERİ Rehberlik hizmetlerinin sınıflandırılması bu hizmetlerle erişilmesi hedeflenen temel amaçlar ve hizmetin sunulmasında uyulması gereken temel ilkeler değişmemektedir. Verilen Hizmetin İşlevine Göre a. 1. kendisine uygun seçimler yapabilen bir duruma gelmesi amaçlanmaktadır. Gelişimsel rehberlik yaklaşımı re hb e rlik hizme t le rin in ya şa mın tüm dönemlerinde sürekli olarak verilmesi gerektiğini savunur. olarak ayırmak Bireyin uygun seçimler yapabilmesi. Eğitsel rehberlik b. Tek tek bireylere ya da gruplara sunulabilecek olan bu tür bilgilendirmede. Hizmetin Rehberlik Verildiği Kişi Sayısına Göre Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetinin belirli bir anda yöneldiği kişi sayısı ölçüt alındığında rehberlik hizmetlerini. iş ve meslek seçimi gibi kararlar verme sürecindeyken bireye yapılan yardımlardır. Önleyici rehberlik e. bir danışan vebir psikolojik danışman arasında kurulan psikolojik yardım ilişkisidir. Ayarlayıcı rehberlik d. Sosyal yardım alanında rehberlik : d. • Bireysel psikolojik danışma.
İlköğretimde rehberliğin amaçlarından biri bireyin her yönü ile tanınmasıdır. bedenini kullanma. programlanmış bir eğitim ortamında gerçekleştiren bir eğitim kademesidir. sosyal ve uyum sorunlarını çözmesine yardım edilmelidir. 1. farklı öğretim kademelerinde verilen rehberlik hizmetlerinin de farklılaşmasına neden olmaktadır. Ancak bu genel amaç içinde yer alan daha alt ve özel amaçlar ve bunları gerçekleştirmede uygulanacak programiar. B. çocuğun yaptıklarını izle me k. Bu dönemde çocuğun ilgilerini. daha üst öğretim basamaklarında sunulacak olan rehberlik hizmetlerinin verimliliğini artıracaktır. b. İlköğretim rehberlik programında bilgi servisi. Bu anlamda çocuğun okulu sevmesi. • Grupla psikolojik danışmada ise bir psikolojik danışman ile birden çok danışanın bulunduğu bir grupla terapötik ilişki kurma şeklidir. kullanılacak teknik ve yöntemler değişebilir. bilişsel zihinsel ve psikomotor gelişimini. Resmi ve özel anaokulu ve ana sınıfı adıyla çocukları aynı zamanda ilköğretime hazırlayan okul öncesi eğitim kurumları önemli işlevleri yerine getirmektedir. Rehberlik hizmetleri sunularak bu ihtiyaçların yeterli düzeyde yerine getirilmesiyle sağlıklı ve uyumlu bireylerin yetiştirilmesi beklenebilir. Mesleki rehberlik alanında ise bu dönem mesleki gelişim sürecinin başlangıcı kabul edildiğinden çocuğun bu döneme özgü mesleki gelişim görevlerini gerçekleştirmesine yönelik etkinlikler planlanır. Okul öncesi dönemde olduğu gibi bireyin gelişimine elverişli ortam hazırlanması önemini korumaktadır. çocuğun bilişsel. seçilen teknikler. amaçlarının ve okullardaki öğrencilerin gelişim gereksinimlerinin birbirinden farklı olması. Bu dönemin sonlannda erinliğin yaşanması özellikle rehberlik hizmetlerini gerekli kılmaktadır. Okul öncesi eğitimde rehberlik İlköğretimde rehberlik Orta öğretimde rehberlik Yüksek öğretimde rehberlik Okulların yapı ve işlevlerinin. Okul öncesi eğitim döneminde çocuklann her yönüyle sağlıklı gelişmeleri. duyuşsal. c. oyun oynama. bağımsızlığını kazanma gibi ihtiyaçları karşılarlar.178 Rehberli k Bu dönemde rehberlik hizmetleri kişisel açıdan. okul ortamına uyum sa ğ la ma la rı ve ka pa sit e le rin i ort a ya koyabilmeleri için eğitim çalışmalan rehberlik hizmetleriyle birlikte yürütülmelidir. d. çocuğa kendini sınama ve tanıma olanaklan sunmak. merakını giderme. Okul öncesi eğitimde rehberlik: 2. o na d ön üt ve rme k ve do ğ ru davranışları pekiştirmek gerekir. hayal ve istekleri açığa vurma. bireyi tanımak ve bireyin kendini gerçekçi bir şekilde anlamasına yardım etmek için ona . Genel olarak hangi eğitim basamağında verilirse verilsin rehberlik hizmetlerinin amacı ve genel ilkeleri değişmez. Gerek yönlendirmenin isabetli olması gerekse bireyin tüm olarak gelişimine yardım için ilköğretim süresince öğrencinin tanınması ve onun kendini tanıyıp kabul etmesi gereklidir. Rehberlik eğitimi kapsamında çocuklarda eğitim isteği uyandıracak bir sınıf ortamı oluşturulmasına yön elik et kin likler geniş bir yer tuta r. okumaya-eğitime karşı güdülenmesi ve bazı temel becerileri kazanması amaçlanır. benlik kavramım oluşturma. Eğitsel açıdan okula uyum ve ilköğretime hazır olma hedefleri esastır. İlköğretimde Rehberlik: 3-6 yaş arası zorunlu eğitim çağına gelmemiş çocukların sosyal. Bir bakıma ilköğretim süresince verilecek olan rehberliğin amacı öğrencilerin kendilerini tanımalannı sağlamaktır. Öğrencilerin kişisel gelişimi ile ilgili olarak çocuğun özgüven kazanmasında olumlu bir benlik kavramı geliştirmesinde ve başkalanyla dengeli ilişkiler içinde birlikte yaşamayı öğrenmesinde böyle bir ortamın önemi büyüktür. Rehberlik hizmetleri yoluyla kazandınlacak niteliklerin önemli bir bölümü için kritik dönemler ilköğretim çağı içerisindedir. Sonuç. sosyalleşmeyi sağlama hedeflerine yönelik etkinlikleri kapsar. Hizmetin Verildiği Öğretim Kademesine Göre Rehberlik a. Bu yaş döneminin özelliklerini dikkate alarak. çocuğun kendini kabul özgüvenini geliştirme. Okul öncesi eğitim kurumları. yetenek ve becerilerini geliştirmek için çeşitli etkinlikler düzenlemek. İlköğretim düzeyinde rehberlik hizmetlerinin verilmesi. dil.
Bu nedenle eğitim alanında rehberlik hizmetleri ilk olarak orta öğretim kurumlannda başlamıştır. (duruma alıştırma)" hizmetlerini oluşturur. özellikle okula uyum problemleri ve sınıf içindeki tutumu açısmdan rehberliğe ihtiyacı vardır. Bireyi tanımak ve bireyin kendini gerçekçi bir şeklide anlamasını sağlamaya yönelik hizmettir. onlara sunulacak rehberlik hizmetlerini farkhlaştırmaktadır. Bu anlayışla ergenlerin kendilerini rahatça ifade edebilecekleri. Bireye toplumda açık gelişme olanakları. . özel yeteneklerinin gelişimi. Rehberlik hizmetlerine en çok ihtiyaç duyulan dönemdir. ev ve aile ortamından ayrılmakta. verimli çalışma yollarının tanıtılması. Öte yandan mesleksel rehberlik kapsamında meslekleri tanıma. Eğitsel ve mesleksel rehberlik etkinlikleri ilköğretimde de rehberlik programının ağırlıklı alanlarıdır. spor. Rehberlik hizmetlerinin örgütlü ve programlı olarak yürütülmesiyle ergenin. akademik . 368. kendi başına karar verme ve bunların sorumluluğunu yüklenme durumundadır. zararlı alışkanlık ve arkadaşlıklarla şiddet ve teröre yönelik gruplara katılması önlenmeye çalışılırken. Bu yaşta öğrenci. değer sistemlerini oluşturmaya başlaması . Bu dönemde bireyin bedensel açıdan değişmesi. sağlıklı hedefler belirlemesi. 15-18 yaş grubunu döneminin sonlarında olmaları.Rehberli k kendisi hakkında toplanmış objektif bilgiler verme üzerinde odaklanmaktadır. rehberlik hizmetlerine duyulan ihtiyacı da artırmaktadır. yaşam felsefesi oluşturması ve kimliğini belirlemesi gibi önemli süreçleri yaşaması. Bu hizmetler. Velilerle işbirliği yapmak bu dönem rehberlik hizmetlerinin üzerinde önemle durması gereken bir konudur. Yüksek öğretimdeki öğrenciler. yöneltme. Bu dönemde ergenlerin kişisel. mesleksel ve eğitimsel problemlerinin yoğunlaştığı bilinmektedir. . mesleksel kararlaralma ve uygulama. "bilgi verme. Aşağıdakilerden hangisi İlköğretim öğrencilerine yönelik rehberlik hizmetleri için "olmazsa olmaz" bir gereklilik değildir? (2003 KPSS. 4. Yüksek Öğretimde Rehberlik: öğretimdeki öğrencilerin ergenlik A) A) A) Meslekler tutumlar kazandırmak E) Hizmetin profesyoneller tarafından getirilmesine ağırlık vermek yerine 369. Ayrıca öğrenciye yeni başladığı kurumu ve çevresini tanıtma ve onun bu yeni ortama alışmasına yönelik yardım etkinlikleri "oryantasyon. Öğrencilerin öğrenme güçlüklerinin belirlenmesi ve giderilmesi eğitsel planlamalann yapılması ve yürütülmesi. mesleğe yönelmesi. farklı eğitim ve meslek seçenekleri sosyal gelişime yardımcı olacak olanak ve fırsatlar hakkında bilgi vermek yine rehberliğin amaç ve işlevleri içinde yer alır. eğitsel kararlar almasına tercihler yapmasına yönelik hizmetler ilköğretimde sunulacak belli başlı eğitsel rehberlik hizmetleri kapsamındadır. Sonuç. yerleştirme" hizmetlerinin kapsamına girer. gerçekçi planlamalar yapıp doğru kararlar almasına yardım edebilir. sağlıklı ilişkiler kurabilecekleri demokratik bir ortam sağlanabilir. sanat. mesleksel yönelimin sağlıklı olmasına yardım gibi hizmetler. kültür faaliyetlerine katılması ve ergenlik gibi önemli bir kritik evrenin sağlıklı bir şekilde atlatılması için rehberliğe ihtiyaç vardır. İlköğretim öğrencisinin sosyalleşerek başarılı bir kişilik geliştirebilmesinde ağırlıklı bir öneme sahip olan kişi kimdir? (2004 KPSS-117 ) A) Rehber öğretmen A) Sınıf öğretmeni A) Müdür A) Müdür Baş Yardımcısı E) Eğitsel Kol öğretmeni Orta Öğretimde Rehberlik: Yüksek 3. seçenekleri inceleme. beslenme. Bireylere bir meslek kazandırmayı. eğitim olanakları konusunda bilgilendirme. onları yüksek öğretime ve hayata hazırlamayı amaçlayan eğitim basamağıdır. Barınma. Orta ögretim basamağına rastlayan ve ergenlik olarak adlandırılan dönem insan hayatının en fırtınalı dönemidir.92) A) Velilerle işbirliği yapmak Gelişimsel rehberliğe ağırlık vermek Grup rehberliğine öncelik vermek hakkında olumlu 179 kapsar. meslek seçimi. düzenli çalışma alışkanlığı edinmesi. ilköğretimin son yıllarında önem kazanmaktadır. Orta öğretim. okula uyum. Sonuç. Bireyin kimlik bütünlüğünü kazanması.
Bireyler kendi özeüiklerine uygun alan ve mesleklerde daha verimli ve rnutlu olacaklarından. Bu görüşe göre bir önceki gelişim dönemini başarıyla geçenlerin bir sonraki gelişim dönemini başarıyla atlatacaklandır. okul ve meslek seçmesine yardım etkinliklerin/ içermektedir. adet. Bu yüzden öğretimi planlayan. Kimliğini bulmaya çalışmaktadır. Yurt. eğitimde istenilen kaliteye ve verimliliğe ulaşılabilmektedir. 1. madde bağımlılığını önlemek için çalışmalar. kişilik bütünlüğü ve kimlik kazanma. 4. C. Bu yaş dönemi öğrencileri daha çok kişisel rehberlik hizmetleri ve psikolojik danışma hizmetleri isterler. rehberlik hizmetleri ile birükte sürdürüldüğünde. Okullarda en çok karşılaşılan sorunlardan biri uyumsuzluklardır. burs ve yeni şehre ya da okula uyum sağlamak için de rehberliğe ihtiyaç vardır. değerler. Uyum sağlayıcı rehberlikte amaç uyum sorunu gösteren bireyin yaşadığı problemlerin nedenini ortaya koymak ve çözüm yolları bulmasına yardımcı olmaktır. Rehberlik ise gence bu konuda gereken desteği vermelidir. bireysel veya grupla psikolojik danışma yardımı vehlebilir. tavırlar. 1. Önleyici rehberlik Problem ortaya çıkmadan problem olabilecek durumları tahmin etmek ve onları durdurmaya çalışmaktır.180 Rehberli k seçimler yapmasını sağlamak son derece önemlidir. ders. . 1. kız-erkek ve arkadaş ilişkileri. Toplumun sorunları ile daha yakından ilgilenmektedirler. Uyum sağlayıcı rehberlik Yöneltici rehberlik Ayarlayıcı rehberlik Önleyici rehberlik Tamamlayıcı rehberlik Geliştirici rehberlik Eğitim planlayıcı ve programlayıcılanna yönelik verilen ve bireysel farklılıklara uygun programlar geliştirmeleri konusunda yol göstermektir. davranışlar üzerinde daha bilinçli bir şekilde kafa yormaktadır. batıdaki ergen hamileliği problemini önlemeye yönelik cinsel eğitim programı. flört ve aile kurma. Uyum sağlayıcı rehberlik Okullarda uyum sorunu gösteren öğrencilere yardım eden etkinlikleri kapsar. okul türleri ve meslek sayısı arttığından rehberliğin bu yönü öze! bir önem kazanmıştır. müdahale stratejileri ve eğitim programları geliştirilmelidir. 3. Geliştirici rehberlik 1. "Neler problem olabilir?" sorusuna cevap bulmak önemlidir. Öğrencilerin gelişim özellikleri çok iyi belirlenmeli. Örf. Günümüzde okulların programları. Yani eğitim programlarının gelişimsel rehberlik anlayışına uygun olarak düzenlenmesi üzerinde durur. 5. Çağdaş eğitim anlayışı bireysel farklılıklara uygun programlar geliştirmeyi gerekli kıldığından. Örnek. inançlar. seçtiği bir meslek için hazırlama gibi sorunlara en uygun çözümü bulmak durumundadır. Uyum sorunu gösteren öğrenciye. kendini. Yukarıda bahsedilen konulara çözüm bulmak görevi gencin kendisine aittir. 2. Sonuç. Okul rehberlik programlarında öğrencilerin gelişim dönemleri dikkate alınarak bedensel. zihinsel. Yöneltici rehberlik Gelişimsel rehberlik anlayışının ortaya çıkışıyla rehberliğin geliştirici işlevi de önem kazanmıştır. bedenle ilgili meydana gelecek değişim-gelişimlere öğrencileri hazırlamak için yapılan çalışmalar. öğrencinin doğru Rehberliğin bir diğer işlevi de ögretim etkinliklerini tamamlayıcı etkinliklerdir. 1. yürüten ve değerlendiren görevliler olarak öğretmenlerin rehberlik konusunda bilgilendirilmeleri ve gelişimsel rehberlik anlayışını benimsemeieri önem taşımaktadır. sağlık gibi birçok sorunu halletme. Örgün eğitim kurumlarında gerçekleştirilen öğretim etkinlikleri. 1. eğitim anlayışının değişmesiyle birlikte rehberliğin ayarlayıcı yönünün önemi de artmıştır. Tamamlayıcı Rehberlik Bîreyin ilgi ve yeteneklerine alan. mali destek. 6. Verilen Hizmetin İşlevine Göre Rehberlik 1. Ayarlayıcı rehberlik başarı. duygusal ve psiko-sosyal yönlerden sağlıklı bir biçimde gelişmelerini sağlayacak etkinliklere yer verilmesidir.
alan ve ders konusunda sağlıklı eğitsel tercihler yapma. işçi sendikaları. yaratıcı ve üretken bireyler olabilmelerine yardım etme amacı. kendi problemlerini çözebilmeleri. A) A) A) A) E) Edimsel iyileştirici önleyici Ayarlayıcı Bilgi sağlayıcı 181 370. günlük yaşam becerilerini kazanması. seçtikleri mesleğe hazırlanmaları ve mesleki yönden gelişmeleri konusunda yapılan yardımlara mesleki rehberlik denir. Huzurevleri ve Çocuk Esirgeme Kurumu gibi sosyal yardım kurumlannda ve bazı sanayi kuruluşlarında bireylerin uyum sorunlarının çözümüne yardımcı olmak amacıyla rehberlik hizmetlerine yer verilmeye başlanmıştır. Eğitsel rehberlik. ahlaki ve sosyal yollardan Milli Eğitimin amaçlarına uygun bir şekilde gelişebilmeleri. okula ve okulun bulunduğu çevreye uyum sağlama. İnsanın olduğu her yerde fıziksel sağlığa olduğu kadar psikolojik sağlığa da destek olmak gerektiği anlayışının yaygınlaşmasıyla birlikte rehberlik hizmetleri diğer kurumlarda da yerini almaya bağlamıştır. yapıcı. Mesleki rehberlik hizmetleri bireyin özelliklerinin tanınması. Mesleki rehberlik 1. çevresindeki olanakları görerek sağlıklı kararlar almalarına yönelik olarak sürdürülen hizmetler eğitimin ayrılmaz bir parçasıdır. işçi bulma kurumu gibi kurumlarda da 2. 3. sosyal ve duygusal olan bütün yönleriyle dengeli ve sağlıklı biçimde gelişerek. Hizmetin Yoğunlaştığı Problem Alanına Göre rehberlik 1. Endüstri alanlarındaki sanayi kuruluşlan. Sağlık kurumlannda rehberlik hizmetlerinin koruyucu mh sağlığı işlevini üstlenmektedir. zihni. bedensel. Okullarda öğrencilerin bedeni. Kişisel Rehberlik Öğrencilerin "kişisel-sosyal" gelişim ihtiyaçlarını karşılamak ve böylece onların kişisel gelişim ve uyumlarına yardımcı olmak amacıyla yürütülen rehberlik hizmetlerine denir. . çeşitli alanlarda beklenen uyumları sağlayabilmeleri. aile ve toplum olgusunu kavrayarak bu ortamlarda sağlıklı ilişkiler geliştirebilmesi" gibi alanlarda yeterlik kazanması. Kişisel rehberlik 1. bir mesleğe ve işe yönelebilmeleri hususlarında kendilerine sistemli ve sürekli bir yardım sağlamak amacıyla rehberlik çalışmaları düzenlenmesi gerekmektedir.Rehberli k D. kendi niteliklerine uygun meslekleri seçmeleri. Endüstri alanında rehberlik Rehberlik hizmetleri ilk olarak eğitim kurumlarında bir ihtiyaç olarak belirmiş ye yapılanarak hızlı bir gelişme göstermiştir. yeteneklerini geliştirme ve zamanı iyi kullanma gibi yardımlan içermektedir.95) E. Bireylerin kendi yeteneklerini. verimli çalışma alışkanlıkları kazandırma. Eğitsel rehberlik 1. toplumda bireye açık olan mesleklerin gerektirdiği niteliklerin belirlenmesi ve bu iki kaynaktan elde edilen bilgiler ışığında bireyin nitelikleri ile mesleklerin gerektirdiği nitelikler arasında bağlantılar kurarak bireyin kendine uygun bir mesleki tercih yapması üzerinde odaklaşmaktadır. Öğrencilerin kişiliklerinin zihinsel. Bu nedenle rehberlik hizmetlerine eğitim kurumlannda daha yaygın olarak rastlanmaktadır. Eğitsel Rehberlik Eğitim kurumlarında yürütülen rehberlik etkinlikleri büyük ölçüde eğitsel ağırlıklı rehberlik hizmetleridir. öğrenme güçlüklerinden kurtularak okulda başarılı olma. hangi rehberlik anlayışı ile ilişkili bir hedeftir? (2003 KPSS. Sağlık alanında rehberlik 1. ilgi ve yetenekleri yönünde bir öğrenim görebilmeleri. Bireyin çocukluktan yetişkinliğe eğitimin çeşitli kademelerinde "kendini ve başkalarını anlaması ve kabul etmesi. ilgi ve ihtiyaçlarını. Eğitim alanında rehberlik 1. öğrencilere okul seçme. Hizmetin Verildiği Hizmet alanlarına Göre Rehberlik 1. kişisel ve sosyal gelişimini sağlıklı sürdürebilmesi için verilen rehberlik hizmetleridir. Mesleki Rehberlik Bireylerin çeşitli meslekleri tanımaları. Sosyal yardım alanında rehberlik 1.
Psikolojik danışma hizmetleri A) Her yıl aynı program uygulanmalıdır 1. okulun türü. A) Öğrenci karşısında açık vermekten kaçınmak Hazırlanan program Okul Rehberlik ve Psikolojik E) Uzman olmadığı konularda suskun kalmayı Danışma Hizmetleri Yürütme Kurulu tarafmdan benimsemek incelenir. Her sınıfın sınıf rehber öğretmenleri de V E RD İĞİ H İZM E TLE R (RE HBE RLİK okul için hazırlanan yıllık rehberlik programı Hİ ZM E T ALA NLA RI) doğrultusunda sorumlu oldukları sınıftaki öğrenciler için yıllık rehberlik hizmetleri çalışma 1. Sanayi kuruluşlannda otomasyon yanında işlerin çeşitlenerek daha karmaşık hale gelmesi çalışanlarda birtakım uyumsuzluklara yol açmaktadır. İş ve işçi bulma kurumu mesleki rehberlik alanında önemli bir işlevi ye rine ge tirm ek te dir. E) Programlar öğrenci ihtiyaçlarına göre her yıl yenilenmelidir Yeni duruma-ortama alıştırma (oryantasyon) hizmetleri Bu hizmet alanı öğrencilerin okulu ve okulun ola n akla n n ı tan ım a la rı a m a c ıy la su n u lan hizmetleri kapsar.182 Rehberli k Rehberlik etkinlikleri programı hazırlanırken okulda bulunan öğrencilerin gelişim düzeyleri (ilk veya orta). mesleğe yöneltme. Öğrenciyi tanıma hizmetleri 103) 1. bu kurumun önemli bir boşluğu doldurduğu söylenebilir. Okul rehberlik programları ile ilgili olarak hizmetleri aşağıdakilerden hangisi doğrudur? (2004 KPSS1. 1.1. Grup rehberliği hizmetleri A) Programlar problemli ve engelli 1. Bu uyumsuzlukların doğurduğu problemlerle başa çıkma konusunda rehberlik yardımının işgörenler açısından önemi anlaşılmıştır. Ancak bir yıl için hazırlanan program mutlak değişmez bir program B İR O KU LD A K İ R E H B E RL İK S E RV İ S İ Nİ N değildir. meslekte yetiştirme gibi rehberlik hizmetlerini yürütmekle. Yeni duruma-ortama alıştırma (oryantasyon) 372. Herkes gibi kendisinin de hata yapabileceğini kabul eden bir öğretmen için en uygun olan Okul rehberlik programı okuldaki rehberlik ve davranış biçimi hangisidir? (2003 KPSS-99 ) psikolojik danışma servisinde görevli psikolojik danışm an tarafından öğretim yılı başında A) Kurallara sıkı sıkıya bağlı kalmak hazırlanır. İş araya nla ra meslekler konusunda bilgi vermek. Plan-program hazırlama hizmetleri Okul rehberlik hizmetleri belirli bir program ve plan içinde yürütülür. Hazırlanacak kapsamlı rehberlik programı modelinin aşağıdaki özelliklere sahip olması gerekir. okulun bulunduğu sosyokültürel çevre. Yöneltme ve yerleştirme hizmetleri öğrencilere 1. mesleklere yatkınlık ve uygunluklarını saptamak. diğer hizmet alanlarının içeriğini ve hizmetlerin hangi öğrenci grubuna nasıl bir sıra ile hangi personel tarafından verileceğini açıklığa kavuşturur. A) Yeniliklere açık davranışla! sergilemek Ha z ırla n a n p ro g ra m işle v s e l v e s ü re k li A) Mükemmelliyetçiliğe önem vermek geliştirilebilir bir özelliğe sahip olm alıdır. 2. Araştırma ve değerlendirme hizmetleri A) Her okul türü aynı programı uygulamalıdır Bunları kısaca açıklamak gerekirse. Öğrenci gelişimine yönelik olması Zamanı etkin bir şekilde kullanan bir program olması Okulun açıldığı ilk günden başlayarak okulun kapandığı son güne kadar sürmesi Klinik (sorun çözücü) odaklı değil. Plan-program hazırlama hizmetleri planı hazırlarlar. 371. eğitim temelli olması son yıllarda rehberlik hizmetlerine yer verilmeye başlandığı görülmektedir. Çevre ve aile ilişkiler 1. Hazırlanan program doğrultusunda rehberlik hizmetleri sunulur. Program ve plan hazırlama. Sevk (yardım almaya yönlendirme) yönelik olmalıdır hizmetleri A) Aynı ildeki tüm okullar aynı 1. Bu hizmetler öğrencilerin okula uyumunu kolaylaştırdığı gibi okulun . okulun personel ve fiziksel olanakları ve öğrencilerin ihtiyaçlarının dikkate alınması gerekir. İzleme hizmetleri programı 1. Bilgi verme hizmetleri 1. Konsültasyon (müşavirlik) hizmetleri uygulamalıdır 1.
yorumladığını anlamamıza yardımcı olan görüşme. sosyometri. dereceleme ölçekleri.Rehberli k olanaklarından yüksek düzeyde yarar sağlamasını ve problemlerle karşılaşmasını önleyen hizmetlerdir. Kişisel bilgiler Aile ve ev durumu Sağlık ve fiziksel durumu . gözlem. değerler ve benlik tasarımı Akademik durum Öğrencinin yaşadığı çevre Öğrencilere ait toplanan bu bilgiler sistemli ve düzenli bir şekilde dosyaya kaydedilir.54) Yetenekler A) Öğrencinin kendi yeteneklerini tanimasını sağlama' A) Öğrencilerin sosyalleşmeleri için etkinlikler düzenleme A) Öğrencilerin psikolojik problemlerini belirleme A) Öğrencilerin çalışma yollarını ve stratejilerini belirleme E) 3. Bunlardan bir kısmı dışandan bilgi toplamaya dayalı olan test. Aşağıda öğrencilerle ilgili farklı alanlarda toplanacak bilgi alanlarına yer verilmiştir. Öğrencileri tanımada kullanılan çeşitli teknikler vardır. Ancak uygulama aşamasındaki görevlerin önemli bir kısmı sınıf rehber öğretmenleri tarafından yürütülür. sınıf rehber öğretmeni ve okul yönetimi bu bilgilerin gizliliğini sağlamakla yükümlüdürler. Bu kapsamda verilecek hizmetler özetle aşağıdaki gibidir. Bu bilgilerin çoğu gizlilik derecesi yüksek olan bilgilerdir. Bu bilgiler ancak öğrencilerin bilgisi ve izni ile öğrencilerin yararına olmak koşulu ile üçüncü kişilere verilebilir. Aşağıdakilerden hangisi okulun ilk günlerinde' öğrencilere sunulması gereken rehberlik hizmetlerindendir? (2002 KPSS. uygulanan programlar hakkında bilgi verme Okulun fıziksel durumu hakkında bilgi verme Okulun eğitim programı hakkında bilgi verme Ders dışı etkinlikler hakkında bilgi verme Okul kuralan hakkında bilgi verme Okuldaki psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri hakkında bilgi verme Okul çevresi hakkında bilgi verme 183 İlgiler Kişilik özellikleri. Bir kısmı da öğrencinin kendisini ve çevresini nasıl algılayıp. Okula yeni kayıt yaptıran öğrencilerin bu tür hizmetlere daha çok gereksinimleri vardır. otobiyografi. kimdir bu tekniği. çeşitli envanterler ve soru listeleri gibi tekniklerdir. 373. Bu hizmetler genellikle eğitim-öğretim yılının başladığı ilk günlerde verilir. Öğrencilere okulu ve okul kurallarını tanıtma Öğrenciyi tanıma hizmetleri Öğrenciyi tanıma etkinliklerinden elde edilen bilgiler diğer rehberlik etkinliklerine yön verir. olay (vak'a) kaydı gibi tekniklerdir. Okulun tarihçesi. Okul psikolojik danışmanı. Hizmetler daha çok toplu biçimde ve bilgi verme şeklinde sunulur. Hizmetlerin sunumunda okuldaki tüm personel görev almalıdır. öğretmen ve öğrenci durumu.
Bilgi verme hizmetleri Öğrencilerin ihtiyaç duydukları bilgiler. Öğrencilerin yönelmeyi düşündükleri meslekler hakkında ayrıntılı bilgilere gereksinimleri vardır. arkadaş ve diğer sosyal . öğrencilerin kendi ilgi. Bunlar daha sonra ayrıntılı bir biçimde ele alınacaktır. sosyal gelişim ve uyumla rı nı kolaylaştıracak aile. mesleki ve kişisel sosyal alanlarla ilgili bilgilerdir. Mesleki bilgi. yetenek ve kişilik ö ze llikle rin e uyg un b ir me sleğ i seçmelerine yardım etmektir. Eğitsel bilgileri vermenin amacı. öğrencilerin bulundukları eğitim programı ve gidebilecekleri üst eğitim kurumları hakkındaki bilgilerden oluşur. Kişisel. sosyal bilgi. Eğitsel bilgi. eğitsel. öğrencilerin ilgi ve yetenekleri d o ğ r u l t u su n d a b i r e ğ i t i m p r o g r a m ı n a yönelmeleri ve bunda başarılı olmalarıdır. öğrenciler okul döneminde kritik gelişim döneminde olmaları nedeniyle onla ra.4.
Bireysel ve grupla psikolojik danışma karşılaştırıldığında. Davranışçı Yakiaşım Kişilik doğumdan sonraki olumlu ve olumsuz öğrenmeler üzerine kurulur Uyumsuzluklann nedeni olumsuz öğrenmelerdir A) Gruba ait olma ve başkalarınca kabul edilip benimsenme duygusunu yaşama A) Benzer sorunlara sahip olan insanlarla. Bu nedenle kendini yönetme. empati d. 374. atılganlık eğitimi. yardım veren uzmana da "danışman" denilmektedir. Bilişsel Yaklaşım değer Bireyin gelişimi akılcı.184 Rehberli k Olumsuz davranışın öğrenilmesi olumlu davranış da öğretilebilir yoluyla çevreleriyle ilişkilerini zenginleştirecek kişilerarası ilişkilere yönelik bilgiler verilebilir. teknik ve ilkeleri vardır. Psikolojik Danışma Kuramları Psikolojik Danışma Kuramları genel olarak 4 başlık altında toplanabilir. aşağıdakilerden hangisi grupla psikolojik danışmanın dezavantajlarından biridir? (2004 KPSS-109 ) İnsan davranışlan kişinin biyolojik ihtiyaçları ve cinsel güdülerinin etkisiyle oluşur İnsan davranışları bilinçaltı süreçlerle bağlantılıdır Kişilik id. toplumsal kurallarla bireyin doğal gelişimi engellendiği zaman ortaya çıkar Birey doğuştan iyidir. Eğer bu ilişki bir danışman ve birden çok (genellikle 8-12) danışan arasında kurulmuşsa buna "grupla psikolojik danışma" denilmektedir. model alma (taklit) c. Psikolojik danışma süreci içinde yardım alan kişiye "danışan". özgürdür. ego ve süperego'dan oluşur Tedavi yöntemi: rüya analizi ve serbest çağrışımdır Sorunların kaynağını 0-6 yaş çocukluk döneminde aramak gerekir b. Kendini geliştirme gücüne sahiptir. yeniden biçimlendirme. benzer sorunlar üzerinde konuşabilme A) Belirli sorunların çözümünde başkalarının deneyimlerinden yararlanma A) Köklü sorunların çözümünde yeterince etkili olamama E) Başkalarının da sorunları görerek teselli olma olabildiğini . verme. gerçekçi. Psikolojik danışmanın kendlne özgü çeşitli kuram. Öğrencilerin ihtiyaçlarma göre bu sayı değişmekle birlikte genellikle görüşme sayısı 8-10 arasındadır. 5. Akıl ve davranış duyguları yönetir Tedavi: Bireyin mantıksız. başarısız kimlik örüntüsünden kurtarma yoluyla olur. İnsancı Varoluşçu Yaklaşım Birey değerlidir. koşulsuz kabul. Psikanalitik Yaklaşım Tedavi: Sistematik duyarsızlaştırma. Eğer bilgi toplamak amacıyla görüşme yapılıyorsa öğrenciyle kurulan ilişki psikolojik danışma değildir. Tedavi: Danışana saygı duyma. denetleme gücü kendindedir Ruhsal sorunlann kaynağı. düşünerek olaylara yaklaşması sayesinde olur. a. yanhş. yönlendirme. Nihai amacı da bireyin karar ve rme ve p ro b le m çö zme be ce rile rin i geliştirerek kişisel gelişimini sağlamaktır. Birey güçlü bir benlik algısı sayesinde kendini gerçekleştirebilir. tutarlı. Psikolojik danışma hizmeti ancak bu alanda yetişmiş ve yeterliliği olan uzman kişiler tarafından sunulur. Psikolojik danışma hizmetleri Psikolojik danışma bireylerin kendilerini tanımalarını. güçlü ve zayıf yönlerini fark ederek yaşadıkları problemleri etkili biçimde çözmek amacıyla yüz yüze bir ilişki süreci içinde sunulan ve duyuşsal yönü ön planda olan profesyonel bir yardım hizmetidir. Bu hizmet bir danışan ile danışman arasında kurulan ilişki ise buna "bireysel psikolojik danışma" denilmektedir. yıkıcı düşüncelerini değiştirme.
Aşağıdakilerden hangisi okullarımızda gözlenen en yaygın rehberlik hizmetlerindendîr? (2003 KPSS. Mezunların sonraki yıllarda öğrenime devam edip etmediklerine. gerekse okul dışındaki bir kuruma-uzmana sevk çalışmalarında öğretmen hassas davranmalıdır. Grup rehberliği hizmetleri 185 araştırma merkezine başvurması sağlanmalıdır. 8. etkili ders çalışma gibi) bilgilenmelerini sağlayarak gelişimlerine yardımcı olmak hedeflenir. meslekleri tanıma. hem de sunulan rehberlik çalışmalarının etkililiğini öğrenmede ihtiyaç duyulan bilgileri sağlar. Alanlarını seçen bu öğrencilerin yerleştikleri alanların kendilerine uygun olup olmadığını. ettilerse başarı durumlarına. öğrencinin dile getirdiği sorunun niteliğine göre kendi yeterliliği dışında ise öğrenciyi mutlaka yardım almak üzere psikolojik danışmaya yönlendirmelidir. psikolog. Gerek okuldaki psikolojik danışmana sevk. 7. etmedilerse iş durumlarına. Öğrencilerin yaşadıklan ruh sağlığı ile ilgili problemlere yardımcı olabilecek meslek grupları içinde Psikiyatrist.93) A) A) A) Müşavirlik Araştırma ve değerlendirme İzleme A) Yöneltme E) Değerlendirme Öğretmen. sosyal çalışmacı (sosyal hizmet uzmanı ) öze l eğ it im uzmanı bun lann başltcalandır. Rogers'in insancı yaklaşımında en fazla vurgulanan. verdikleri kararların isabettiliğini ve alanlannda başarılı ve mutlu olup olmadıklarmı izleme çalışmalarıyla takip edilmesi gerekir. ilişkin bilgileri toplayarak ilgililere duyurmak. Bu tür çalışmalarda daha çok öğrencilerin kendileriyle ilgili veya olgusal konularda (karar verme. Yöneltme ve yerleştirme hizmetleri Öğrenciyi tanıma hizmetlerinden öğrenci hakkında elde edilen bilgiler ışığında onun yönelebileceği okullar veya programların neler olduğunu bilmesi ve kendisi için en uygun olanını seçmesi sürecinde sunulan hizmetler yöneltme ve yerleştirme hizmetleri olarak adlandınlmaktadır. Öğrencilerin okuldaki bir programa veya bir üst eğitim kurumuna yöneltilip yerleşmesine yardım edilebildiği gibi bir mesleğe veya bir işe yöneltilip yerleştirilmesi de bu hizmetler içinde yer alır. Yalnızlık. hem öğrencinin değişim ve gelişimini takip etmek amacıyla. sosyal ilişkiler. Sevk (Yardım almaya yön!endirme) hizmetleri 377. 9. Okulda psikolojik danışman yok ise öğrencinin ilgili rehberlik ve . aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-114) A) Öğrenciyi merkeze alan eğitim anlayışı A) Programı merkeze alan eğitim anlayışı A) Bilinçaltı A) Mantık dışı düşünceler E) Kişiliğin aşırı uçlarını birleştirme 6. İzleme hizmetleri İzleme çalışmaları. psikolojik danışman.Rehberli k 375. rehberlik servisinin hangi faaliyetleri kapsamında yer alır? (2001 KPSS-97) A) B) C) D) E) Konsültasyon Bilgi toplama Alıştırma Bilgi verme İzleme 378. Örneğin bir okuldaki 9. Grup rehberliği hizmetleri 10-15 kişilik gruplarla ya da sınıftaki tüm öğrencilerle yürütülen hizmetlerdir. sınıf öğrencilerine alan seçiminde rehberlik hizmeti sunduğumuzu düşünelim. değersizlik ve başarısızlık duyguları yaşayan ve uyumsuzluk sergileyen bireylere sorunları ile başa çıkabilmeleri için Öncelikle verilmesi gereken rehberlik hizmeti hangisidir? (2004KPSS-111) A) Bireyi tanıma A) Psikolojik danışma A) Yöneltme A) izleme E) Bilgilendirme 376.
379. Bu çalışmaların amacı. Konsültasyon çalışmalarını planlama ve yü r ü t m e so ru ml u l u ğ u p s iko lo ji k danışmanlardadır. duygusal ve sosyal davranışlann kazanılmasını desteklemektir. Bireyi tüm kişilik özelliklerinin toplamından farklı bir bütün olarak ele alan psikolojik danışma kuramının adı nedir? (2003 KPSS-101 ) A) A) A) A) E) Psikoanalitik yaklaşım Geştalt Davranışçı Varoluşçu Gerçekçi 10. gözlenen davranışların . öğrencilerin. Araştırma ve değerlendirme hizmetleri Uygulanan bir programın sonuçları hakkından bilgiler edinmek. Velilere okulun amacını. Konsültasyon çalışmaları kapsamında yapılabilecek işler aşağıda özetlenmiştir. Kendine güvenen. kişiler arası ilişkilerde becerili. ihtiyaç ve beklentileri hakkında ayrıntılı bilgi sahibi olmanın yanında yaşanan bir sorunun çözümü için yol gösterici bilgiler edinmek için araştırma ve değerlendirme çalışmaları yapmak gerekir. öğürencilere sunulan psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin etkililiğini artırmaya yönelik olan hizmetlerdir. kültürel ve sportif etkinliklerin 12. Konsültasyon (müşavirlik) hizmetleri Doğrudan öğrencilere dönük olmayan. Gelişimsel rehberlik anlayışı. Ayrıca okul aile birlikleri ve okul koruma dernekleri de çevre ve aile ile ilişkilerin geliştirilmesinde önemli olan birimlerdir. KİŞİSEL REHBERLİK Ders notlarının ilk başlarmda belirtitdiği gibi gelişimsel rehberlik modeli anlayışı günümüzde en çok kabul gören ve en yaygın rehberlik anlayışlıdır. Bu hizmetler yürütülürken bireyin bir gelişme süreci içinde olduğu. sosyal. program ve politikasını tanıtma Öğrencilerin okulda öğrendiklerinin evde pekiştirilmesini sağlama Evde öğrenciyi olumsuz etkileyen koşulları olumluya çevirme Okulda daha etkin bir öğrenme ortamı oluşturma Okulda almacak kararlara katılımı sağlama Bazı öğrenciler için alınan özel önlemlere herkesin katılımını sağlama Olumsuz öğretmen davranışlannı değiştirme Öğrenme ve çalışma güçlüğü çeken öğrencileri tanıma ve bunlarla ilgili olan öğretmenlerle işbirliği yapma Öğretmenin bir öğrencinin sorunuyla çalışırken bunu başarması için gerekli desteği sağlama 11. Kişisel-sosyal Eğitsel Mesleki Gelişim alanlannda temel ihtiyaçlarını karşılama ve b u a la n la r d a d ö n e me ö zg ü g e li şi m görevlerini yerine getirmede gerekli yeterlilikleri kazandırmayı amaçlar. öğrencini büyüme. okul yönetiminin ve okul psikolojik danışmanının sorumluluğundadır. üstün ve sınırlı yönleri ile kendini kabul etmesi ve geliştirmesini amaçlar. okuldaki rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin tanıtılması. Çevre ve aile ile ilişkiler Öğrencilerin çevredeki olanaklardan yararlanmalann! sağlamak önemlidir. okul amaç ve vizyonunun anlaşılması ve öğrencilerde hedeflenen zihinsel. Bu çalışmalardan elde edilen bilgiler ve kanıtlar doğrultusunda bir okulda uygulanan rehberlik ve psikolojik danışma programı geliştirlerek yenilenmelidir. kişisel ve sosyal yönden dengeli ve uyumlu bir birey olarak yetişmesine yardım hizmetlerini kapsar. Böyle bir çalışma velilere de yapılabilir. çalışmalarda bu anlayışın esas alınmasını ve okuldaki tüm olanakların bu anlayışa uygun bir biçimde kullanılmasını sağlamaktır. Kişisel rehberlik. psikolojik yardım ve sağlık hizmeti sunan. Bu olanaklar. öğrencinin kendini tanıması. anlaması. gelişme süreci içinde.186 Rehberli k yapılabildiği kuruluşlar ve çevredeki diğer okullar gibi kurumlan kapsar. Çevre ile ilişkilerin etkili biçimde kurulması. okuldaki yönetici ve öğretmenlerin daha uygun ve ortak bir rehberlik anlayışına sahip olmasını. Aile ile ilişkileri geliştirmek. öğretmenlerin ve velilerin özellik.
Bu nedenle insancıl yaklaşımın eğitim ilkeleri üzerinde durmak gerekmektedir. Hümanistik (insancıl) yaklaşımın eğitim ilkeleri 1) İnsanın tek ve temel güdüsü "kendini gerçekleştirme" ihtiyacından kaynaklanır. 1) Özbilinç: Kendini tanıma. daha mükemmeli elde etmeye yöneliktir. Normal koşullar altında benliği geliştirici davranışlar ortaya koyar. yürütebilme: Etkili ilişki kurabilme. Bu güdü bireyi tüm yaşam sürecinde daha iyiyi yapmak. İnsancıl yaklaşımdaki bir öğretmenin oluşturacağı olumlu stnıf ortamı kişisel rehberliğin birinci koşuludur. benliği savunucu davranışlar . çaresiz 187 bazen kaldığı Kişisef rehberliğin hedefleri aynı zamanda duygusal zekanın gelişimine yöneliktir. Günümüzde üzerinde çok konuşulan kavramlardan biri olan "duygusal zeka" kavramı ve eğitim sürecinde duygusal zekanın nasıl geliştirilebileceği tartışmaları da kişisel rehberlik hizmetlerine farklı bir bakış açısı getirmiştir. Ancak bir tehdit veya güvensizlik karşısında kalırsa. kendini başkalarınm yerine koyabilme 5} îlişkileri kişilerarası beceriler. Gerçekte birey doğası gereği iyidir. sosyal ortaya çıkabilmekte. saldırganlaşmakta. Duygusal Zeka Bu kavram aşağıdaki özellikleri yetenekleri kapsamaktadır. 1) Davranış bozuklukları.Rehberli k kalıcı olmadığı. bir duyguyu oluşurken fark edebilme 1) Duyguları idare edebilme: Duyguları uygun biçimde idare edebilme 1) Kendini harekete geçirebilme: Duyguları bir amaç doğrultusunda harekete geçirmek 4) Başkalarının duygularını anlayabilme: empatı. güvensizliğin veya engellenmenin sonucudur. içinde bulunulan gelişim basamağına özgü olup değişebileceği unutulmamalıdır.
İnsancıl eğitim ve öğretmen Rogers'a göre eğitimde geleneksel olarak vurgulanan zihinsel bilgi ve becerilerin yanı sıra kişiler arası değerler ve duygular gibi duyuşsal davranışların bir arada kazandırılması önemlidir. İnsan hem kendi yaradılışının hem de çevresinin sayısız olanakları içinde gelişimini sürdüren. • Her bireyde doğal bir öğrenme isteği vardır . Aynı durumda aynı uyarıcıları alan farklı kişiler farklı tepkide bulunurlar. onun öznel gerçeği tayin eder. oluşum halinde olan bir varlıktır. Bir kimsenin davranışlannın nedenini anlayabilmek veya yordayabilmek için onun benlik tasarımını bilmek ve olaylara onun algı çerçevesinden bakabilmek gerekir. 3) Davranışları yönlendirmede dışsal koşulların yanında içsel koşullar da etkilidir. Bunun için de öğrenmede aşağıdaki ilkelere uyulması gerekmektedir. kişinin kendi ihtiyaç ve beklentilerine göre biçimlenir. 3) İnsan davranışlarını. Herkesin kendine özgü ve farklı bir gerçeği vardır. kendi verdiği anlama göre tepkide bulunur. Sadece bizim ihtiyaç ve inançlanmızla tutarlı olan yaşantılar bir anlam kazanır ve algılanır. (fenomenoloji) 3) İnsanın davranışlarını tayin eden en önemli gerçek onun kendini algılayış biçîmidir. Kişi kendini nasıl algılıyorsa öyle davranır. Burada önemli olan bireyin uyarıcıları nasıl algıladığıdır.durumlarda gerçekleri yok sayma ve çarpıtma gibi davranış bozuklukları görülebilir. içten ve dıştan gelen uyarıcılara. Kişi herhangi bir durumda. 3) İnsan davranışlarını değiştirebilmek içîn önce onun öznel gerçeğini değiştirmek gerekir. Eğer ihtiyaç ve inançlarımız tehdit altındaysa gerçekieri algılama zorlaşır ve gerçeklere uygun davranış değişmeleri de güçleşir. Dış dünyadaki nesnel gerçeklere verilen tüm anlam. Öznel gerçeğin merkezi benlik ve ona iüşkin olan tasanmlar bütünüdür.
yeni koşullara uyum sağlamada yardımcı olmalıdır. kendini ve durumu kontrol edebileceği inancı. korku ve tehdidin olmadığı özgür bir ortamda gerçekleşir Öğrenme. belirli zihinsel ve fiziksel yetersizliklere sahip olması düşük benlik saygısı ile yakından ilgilidir. Bu kavramla ilişkili kavramlar. Rehberli k Benlik tasarımı: Kişinin sahip olduğu tüm özelliklerin olumlu veya olumsuz farkına varmasıdır. Bireyin Uyumuna Yönelik Problem Alaniarı Gelişen büyüyen çocuğun sürekli olarak arkadaş veya akranlarıyla sağlıklı ilişkiler kurabilme ve geliştirebilme becerileriyle donatılması gerekmektedir. çocukların sorularında onlara yardımcı olmak için neler yapabilecekler konusunda bilgi veren bir öğretmen. akademik. Aşağıda öğretmen davranışlarından hangisi öğrencilerin güven duygularını olumsuz vönde etkiler? (2001 KPSS-74) Öğretmen insan ilişkilerinin temeline alınması gereken. En küçük başarısızlıklar. Özgüven: Kişinin kendine yönelik olumlu yargılarının olması. Benlik Benlik tasarımı İdeal benliktir.188 Anlamlı öğrenme. kendini sevmesi ve kendiyle barışık olması ve kendini tanıması gibi durumlarla ilişkili bir kavramdır. bireyi değişen dünyada gereksinimlerini karşılamaya yeterli hale getirmeli. çocuğun sürekli başarısızlıklarıyla yüzleştirilmesi. aile. Anne babalara. 380. İdeal Benlik: Kişinin kendisi veya sosyal olarak empoze edilen. aşağıdaki özeltiklerden hanginse sahip olması beklenemez? (2001 KPSS-77) A) A) A) A) E) Eleştirileri hoşgörü ile karşılama Sabit fikirli olmama lleri görüşlü olma Değişimi savunma Kendi görüşlerini ön planda tutma . öğrencinin kendisi tarafından başlatıldığı zaman etkin ve anlamlıdır. öğrenilen konu bireyin kendi amaç ve ihtiyaçları ile ilişkili olarak algılandığında gerçekleşir Öğrenme. performans eksikliği ve fiziksel eksiklikler kolayca özgüvenin olumsuzlaşmasına neden olabilmektedir. reddedilme. aşağıdakilerden hangisini önermemelidir? (2001 KPSS-75) A) Çocuklara anlayışla yaklaşmaiarını A) Çocukların motivasyonlarını desteklemelerini A) Çocukların öz bakımını üstlenmelerini A) Çocukların sabırla dinlenmesini E) Çocuklarına. Kendine güveni eksik olan kişi. Saygı (koşulsuz kabul) İçtenlik (dürüstlük ve içtenlik) Empati Gibi çok önemli ilkeleri sınıf koşullarında uygulanmasına önem vermelidir. Olumlu ve olumsuz olabilir. Çocuk ve ergenlerde kendilerinin başkalarıyla karşılaştınlması veya kendi kendilerini karşılaştırmaları da özgüven üzerinde zedeleyici olabilmektedir. Benlik Saygısı (Özsaygı): Kişinin kendi fiziksel ve zihinsel özelliklerine yönelik değer atfetmesidir. sahip olunması gereken özelliklere ilişkin algılamasıdır. Gelişimsel özellikleri. çevre çocuğun akranlarıyla sağlıklı ilişkiler geliştirebilmesini olumlu yada olumsuz yönde etkileyebilmektedir. Benlik: kişinin kendine yönelik yapılan tüm değerlendirmelerin algısıdır. Algılama ve anlamlaştırma sorunudur A) Yanlış öğrenci cevaplarına hoşgörüsüz davranmak A) Sınıf içinde gerginlik yaratmaktan kaçınmak A) İlkeli ve kararlı davranmak A) öğrencilerin kişiliğine saydı göstermek E) öğrenciler arasında ayrım yapmamak 381. enerjilerini boşaltma fırsatı vermelerini 382. Deneyimleri üzerinde düşünme (reflettive thinking) yoluyla kendini geliştirebilen kişinin. Öğrenme. sosyal ve diğer konularda sorun yaşayacaktır. Demokratik olmayan aile ortamlan.
iki E) Durumu okul idaresine bildirmek Bu öğretmenin izleyeceği en uygun yol aşağı dakilerden hangisidir? (2001 KPSS-118 ) A) Öğrencilerin. nesnel bir biçimde ele alabilmek Kim olduğunu gerçekçi bir gözle algılar Kendine saygı duyar ve olduğu gibi kabul eder 385. barışmazlarsa bu durumu disiplin kuruluna bildireceğini söylemek .Rehberli k 383. Öğretmenin öğrencinin söylediklerini adeta onunla birlikte yaşayarak hissetmesi şeklinde tanımlanabilecek olan kavram aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-91) A) A) A) A) E) Antipati Koşulsuz kabul Empati. Aşağıdakilerden hangisi "keıslini gerçekleştirme" kavramı ile örtüşmez? (2002 KPSS-56) A) A) Birey yeterli bir kişiliğe sahiptir Kendine karşı yargılayıcı tutumlara sahiptir başkaları hakkında A) Dış dünyayı ve diğer insanlan oldukları gibi kabullenmek A) Bir konunun farkh biçimlerde ele almabileceği görüşünde olmak A) Kendisi ve olumlu düşünceleri vardır A) E) A) Tüm insanların eşit değerde olduğuna inandığmı ortaya koymak E) Sorunları kişiselleştirmeden.ikisine de yakın olan başka bir öğrenciden onları barıştırmasını istemek A) Öğrencilere. Saydamlık Saygı 189 386. kendini gerçekleştirmiş bir bireyin özelliği degildir? 2001 KPSS-98) A) Sadece yetişkin ve kültürlü kişilerin doğru karar verebileceklerini düşünmek 387. Bir sınıf öğretmeni yakın arkadaş olan öğrencisinin birbirine darıldıklarını fark etmiştir. Aşağıdakilerden hangisi. "Sosyal ve psikolojik durumu ne olursa olsun her birey önemlidir" anlayışı aşağıdaki psikolojik danışma ve rehberlik kavramlarından hangisini açıklamaktadır? (2002 KPSS-55 ) A) A) A) A) E) Koşulsuz kabul Empati Özerkfik Değerlilik Özdeşim 384. darılmalarına yol açan olayla ilgili duygularını uygun bir dille ifade etmelerine yardımcı olmak A) öğrencileri derhal rehberlik servisine göndererek sorunun çözülmesini istemek A) Bu öğrencilerin .
Bireyin iç dünyasım da anlamak görüşünü savunur? (2002 KPSS-57) A) A) A) A) E) Fenomonolojik yaklaşım Bilişsel yaklaşım Akılcı-duygusal yaklaşım Sosyal öğrenme yaklaşımı Davranışçı yaklaşım gerekir" . Aşağıdaki yaklaşımlardan hangisi "insanı yalnızca dıştan görülen belirtilere bakarak anlamak mümkün değildir.388.
Annesi ile sürekli çatışma yaşadıklarını belirterek danışma almak isteyen bireye verilecek danışmanlık hizmetlerinden hangisi "hümanist yaklaşımın bireye saygı ilkesi" ile bağdaşmaz? (2002 KPSS-62 ) 389. Aşağıdakilerden hangisinin öğrenci öğretmen ilişkilerinin sağlıklı olabilmesi için gerekli değildir? (2002 KPSS-58) A) öğretmenin öğrenme-öğretme etkinliklerinde öğrenci ihtiyaçlarını temele alması A) A) öğretmenin olayları değerlendirirken kendini öğrencinin yerine koyabilmesi Annene karşı olan duygularını.190 Rehberli k 392. karşımızdaki kişiye "şişkolaşmışsın" yerine "bîraz kilo almış görünüyorsun". bütün olarak ele alıp etraflıca değerlendirmelisin A) Annenin senin için yaptığı fedakarlıkları tahmin etmen imkansız. Aşağıdakilerden hangisi. ona her koşulda itaat etmelisin E) Annene kırgın olduğunu belli etmenin farklı yollannı araştırmalısın 390. dürüst davranması öğretmenin sınıf içinde her zaman içten A) A) öğretmenin tüm öğrencilerine eşit ölçüde değer ve önem vermesi E) öğretmen ile ailelerin sosyo-kültürel düzeylerinin denk olması Annenle ilgili yaşantılarını. onu kırmadan ifade etmeye çalışmalısın A) Annenin davranışlarını doğru değerlendirip değerlendirmediğini tekrar düşünmelisin A) ve. Aşağıda verilen çocuğun hatalı davranışlarını değiştirmede kullanılabilecek yaklaşımlardan hangisi onun "kendine saygısr" na en çok zarar veren yaklaşımdı?? (2002 KPSS-61) E) Bu tip hatalı davranışları yapanların kötü çocuklar olduğunu. kendisinin de onlardan biri olduğunu söylemek A) Benzer hatalı davranışları gösterenlerin karşılaştığı sonuçlan ona anlatmak A) Çocuğun uygun davranışlarını ödüllendirip hatalı davranışlarına pekiştireç vermemek A) Çocuğa uygun davranış modellerini gösterip bunları öğrenmesini sağlamak A) Fazla tehlikeli sayılmayacak şekilde hatalı davranışın sonuçlannı yaşamasını sağlamak . "sıskalaşmışsın" yerine incelmişsin" dediğimizde kullanmış olduğumuz iletişim dilidir? (2002 KPSS-59) A) A) A) A) E) Sen dili Öz saygı geliştirici dil Ben dili Biz dili öz saygı zedeleyici dil 393. Başkalan ile göz teması kurmaktan çekinen bır öğrencinin durumuna aşağıdakilerden hangisi bir açıklama getiremez? (2002 KPSS-63) A) A) A) A) E) Farklı görünme çabası Sosyal ilişkilerde kaygı Çekingen yapıda olması Kendine güven eksikliği İletişim kurmakta çekingenlik 391.
ehliyet sahibi olup A) Sınav sırasında hiç değildim. Ali sürücü belgesi almak için girdiği sınavda başarısız olmuştur. beklediğimden çok heyecanlandım rahat A) Zaten birçok insan ilk girişte ehliyet sınavında başarı sağlayamıyor E) Sınav komisyonu çok titiz bir değerlendirme yaptı. Aynı zamanda çok olumsuz benlik kavramına sahip olan Ali'nin bu sınavdaki durumu açıklamak için aşağıdaki ifadelerden hangisini kullanma ihtîmali yüksektir? (2002 KPSS-64) A) Bu sınava yeterince hazırlanamamıştım. bir dahaki sefere başarabilirim A) Hiçbir zaman araba kullanamayacağım . düşük not verdi .394.
Aşağıdakilerden hangisi boşanmış anne babaların. sorunu görmezden gelmeye yönelmek 396. Aşağıdakilerden hangisi sosyal gelişime katkı sağlayan birincil kaynaklardan değildir? 2002 KPSS-67) A) A) A) A) E) Aıle Kitaplar Arkadaşlar Akran gruplan Okul 400. Maslovv'un ihtiyaçlar hiyerarşisinde en üst basamakta yer alan ve ancak daha alt düzeydeki ihtiyaçların karışlanmış olması koşuluna bağlı olarak ortaya çıkan ihtiyaç hangisidir? (2003 KPSS-100) A) A) A) A) E) Saygı Güvenlik Kendini gerçekleştirme Açhk Kendini kabul 397.Rehberli k 395.94) A) Kişilerarası ilişkileri geliştirmek A) Etkiü çalışma becerileri kazandırmak A) Meslek seçimine yönelik yardımlar vermek A) Üst öğretim kurumlarını tanıtmak E) Çevresinde kemlisine açık olan fırsat ve olanakları hakkında bilgi vermek 401. Aşağıdakilerden hangisi.97) A) Çocuğa karşı davranışlarının tutarlı olmasına çalışmak A) A) Çocuklarıyla hemen her gün görüşmeye devam etmek A) Çocuklarına azalmadığını göstermek olan sevgilerinin A) Ortaya çıkacak sorunları anlayışla karşılayarak çözmek E) Çocukların sorunlarıyla ilgilenmeyi sürdürmek Her sorunun tek bir çözüm yolu olabileceği düşüncesinden hareket çimek A) Bir sorunla başa çıkmada farklı seçeneklerden yararlanmak A) Problemlerin çözümünde. Aşağıdakilerden hangisi öğrencilere yönelik kişisel rehberlik hizmetleriyle yakından ilişkili bir yardımdır? (2003 KPSS. probleme neden olan etmenleri ortadan kaldırmaya çalışmak A) Sorunlarıyla haşa çıkınken deneyimli bireylerin tavsiyelerine göre davranmak E) Bir sorun ile karşılaştığında. çocuklarının bu duruma uyumu için yapmaları gerekenlerden değildir? (2002 KPSS66) 191 399. Aşağıdakilerden hangisi çocuğun şiddet içeren davranışlar göstermesine neden olur? (2002 KPSS-68) A) A) A) A) Engelleme Fikir uyuşmazlığı Bağımlılık Uyum davranışları Kişiliğin temel özelliğini bireyin benlik kavramının oluşturduğunu kabul eden psikolojik danışma görüşü hangisidir? (2003 KPSS-102 ) A) A) A) A) E) Davranışçı Psikoanalitik inşa ne ı-varoluşçu Eklektik Bilimsel E) Mutsuzluk 398. içtenlik ve dürüstlük ilkesiyle uyuşmayan bir öğretmen davranışıdır? (2003 KPSS-104) A) Öğrencileri uygun olmayan davranışları için uyarmak A) Öğrencinin her tür davranışını onaylamak A) Öğrencilerine bilmediği bir konuyu bilmediğini söyleyebilmek A) Kendisinin de hataları olabileceğini kabul . Aşağıdakilerden hangisi bağımlı kişilik özelliği geliştirmiş bireylerde gözlenebilecek bir davranış biçimidir? (2003 KPSS.
etmek E) Göründüğü gibi olmak. olduğu gibi görünmek .
A) Ders bitti. A) . Rehberli k 405. Arkadaşlarının kendisinden hoşlanmadığını düşünen Ali. karar verme stratejiferine uygun davranan bir öğrencinin atması gereken ilk adım hangisidir? (2003 KPSS-106) A) A) Amaçlara yönelik alternatifleri saptama Amaçları belirleme 407. aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-105 ) A) A) A) A) E) Ketlenme öğrenilmiş çaresizlik Kendini gerçekleştiren "kehanet" Genellenmiş kaygı Düşük engellenme eşiği Arkadaşının hassas bir özel eşyasını kurcalamaktan kendini alıkoyamayan bir ilkokul SORU öğrencisinin bu türden davranışlarının düzeltilmesinde. aşağıdakilerden hangisi için önemli bir fırsat oluşturabilir? (2004 KPSS-107 ) A) A) A) A) E) Yanılgıya düşmeme Lider olma Kendini kanıtlama Gelişme ve büyüme Başkalarıyla mücadele etme A) En uygun alternatifi belirleyebilecek olan bilgileri toplama A) Seçilen altematifin işlevsel olup olmadığını değerlendirme E) Seçilen alternatifi uygulamaya koyma 404. Karar verirken. Rehberiik anlayışı açısından bireyin olumsuz deneyimleri. Ali'nin bu tür davranışları. arkadaşlarından uzak durmaya çalışmakta ve onlarla birlikte olduğunda çekingen davranışlar sergilemektedir. Aşağıdakilerden hangisi öz saygısı yüksek olan bir bireyi betimlememektedir? (2004 KPSS-104 ) A) A) A) A) E) Kendine güvenen Duygularını açığa vurabilen Riski göze alabilen Savunma mekanizmalarına başvuran Kendini değerli bulan 408. durumuna en uygun olan hitap şekli hangisidir? (2004 KPSS-108 ) A) Konuyla ilgili başka sormak istediğiniz var mı? Derste sürekli sıkıldığınızdan söz ediyorsunuz? Niçin. aşağıdakilerden hangisi diğerlerine göre daha etkili olabilecek bir yöntemdir? (2003 KPSS-105) Bu konuda öğrenciye açıklayıcı bilgiler sunmak A) A) Bu tür davranışlar postere n öğrencileri cezalandırmak A) A) E) öğrencilerin bu türden davranışlarda bulunmalarını yasaklamak Bu tür davranışlar sergileyen öğrencileri sınıfta teşhir etmek Sınıfa bu tur davranışları da içeren bir kurallar listesi asmak 403. Öğrencileriyle ilişkilerinde insancı yaklaşımın "saydamlık ilkesi "ne bağlı kalan bir Öğretmenin. Evinize giderken caddeyi dikkatli geçin. arkadaşlarının ondan gerçekten hoşlanmamasına yol açmakta ve sonuçta Ali'nin düşüncesi pekişmektedir. A) Başarınız beni çok mutlu etti.192 402. Bu duruma uygun düşen örnek.
E) Tüm derslerinizde bu kadar şansız mısınız? .
iyileşir Tıp her şeye çare bulur. başanyı artırma" konusunda yardımdır. sınıfa aşağıdakilerden hangi soruyu yöneltirse. Aşağıdakilerden hangisi stresle başa çıkmada etkili değildir? (2004 KPSS-120) A) Stres nedeni olan davranışın sorumluluğunu kabullenmek A) Bilişsel bir yaklaşımla stres kaynaklarını kontrol etmek A) Stres kaynaklarını ortadan kaldırmak için çevreyi harekete geçirmek A) Bedensel tepkileri kontrol ederek stresi azaltmaya çalışmak E) Bedensel tepkilerle bilişsel değiştirmeye çalışmak EĞİTSEL REHBERLİK Rehberlik hizmetlerinden beklenen önemli işlevlerden biri de "öğrenmeyi kolaylaştırma. Bu alanda yapılan hizmetlere "eğitsel rehberlik" denir. 193 410. Eğitsel rehberlik: eğitsel gelişim alanında ona belli yeterlikler kazandırmak. öğrenmesini kolaylaştırmak.Rehberli k 409. Sınıfta saati çalınan bir öğrencinin durumuyla ilgilenen bir öğretmen. sen mi aldın? A) Saati alanı gören biri var mı E) Çocuklar beni çok üzdüğünüz" biliyor musunuz? 411. karşılaştığı güçlükleri gidermesine yardım etmek ve böylece uygun ve etkin bir öğrenme ortamı oluşturmaya yönelik davranışları . Babasının hastalığına üzülerek sınıfta ağlamaya başlayan bir Öğrencisiyle konuşan bir Öğretmen bu Öğrencisine aşağıdakilerden hangisini söylerse onunla empatik bir ilişki içinde olur? (2004 KPSS-118 ) A) A) A) A) E) Çoktandır hasta mıydı? Üzülme. açık uçlu bir soru kullanmış olur? (2004 KPSS-119 ) A) Bu sınıfta böyle olaylar hep olur mu? A) Bu olay nasıl gerçekleşti? A) Veli. korkma Ona kötü bir şey olacak diye korkuyorsun Yurt dışında tedavi olsun hizmetlerdir.
Bu amaçla öğrenciye zamanı iyi kullanma.52) A) A) A) A) E) Düzeltici (sağaltıcı) rehberlik Kişisel rehberlik Uyum sağlayıcı rehberlik Eğitsel rehberlik Mesleki rehberlik . öğretmen. Okuldaki Yönetici. Bu nedenle takım çalışması esastır.Eğitsel rehberliğin amacı. kaynaklardan yararlanma. 412. öğrenmeye güdülenme. Eğitsel rehberlik hizmetleri öğrencilere tek tek değil gruplar halinde sunulur. yeteneklerini geliştirme. öğrendiklerini unutmadan bellekte saklama. Velilere yönelik bu amaçla verilen hizmetler de eğitsel rehberlik kapsamındadır. okul başarısı düşük bir öğrenciyle etkileşimi sırasında aşağıdakilerden hangisini yapmaması gerekîr? (2001 KPSS-90) A) A) A) A) E) Sabırlı olması Gayret göstermeye teşvik etmesi Başarılarını takdir etmesi Hoşgörülü olması Yanlışlarını cezalandırması 413. verimli ders çalışma yolları. Aşağıdaki rehberlik çeşitlerinden hangisinin görev alanına bir ortaöğretim kurumunda öğrencinin kendisine uygun seçimlik dersleri ve etkinlikleri seçmesini sağlamak girer? (2002 KPSS. Öğrencinin okula ve okulun bulunduğu çevreye uyum sağlaması Etkin ders çalışma becerilerini kazanması Eğitsel kararlar vermesi ve seçimler yapması Başarıyı engelleyen etmenleri azaltma ya da ortadan kaldırma Öğrencilerin ilgi. plan yapma ve uygulama. sınavlara hazırlanma. yetenek. Bir öğretmenin. eğitsel seçimler yapma gibi pek çok konuda öğrencinin olumlu tutum ve alışkanhklar geliştirmesine yardım hizmetleridir. diğer personelin işbirliğini gerektirir. öğrenme engellerini aşma. eğilim ve özelliklerine uygun bir eğitsel ortam yaratmak Okul yaşamı ile meslek yaşamı arasındaki ilişkiyi sağlamak Eğitsel rehberliğin kapsamı Öğrencinin "öğrenmeyi öğrenmesi"ni sağlamaya çalışır. uzman.
Bireyi (öğrenciyi) tanıma 1. Psikolojik doyum Sosyal gereksinim Meslek seçerken verdiğimiz karar. 416. 1. mesleki gelişim süreci içinde biçimlenip ortaya çıktığı kabul . Bireyin kişisel nitelikleri ile mesleklerin gerektirdiği özellikler arasında bağlantıyı kurarak kendine uygun bir mesleği seçmesine yardım etme Meslek ve iş sahibi olmanın temelinde bazı psiko-sosyal etmenler yatar.194 Rehberli k 417. Bireyin çocukluktan başlayarak kendisi ve meslekler hakkında geliştirdiği algısal çerçeve ile koşulların etkileşimi içinde oluşan bir süreçtir. Mesleki Rehberlik: Gençlerin çeşitli meslekieri tanımları ve kendi özelliklerine uygun olan meslekleri seçmeleri. Gizil güçleri geliştirme >■. Etkili çalışma alışkanlıkları geliştirememekten dolayı akademik başansı düşük olan bir Öğrenciye yapılması gereken rehberlik yardımı hangisidir? (2004 KPSS-110) A) A) A) A) E) Eğitsel rehberlik Mesleki rehberlik Kişisel rehberlik Sosyal rehberlik İyileştirici rehberlik A) Arkadaşlarından ders saatinde bu öğrenciyle konuşmamalarını istemek E) öğrenciyi ailesine şikayet etmek MESLEKİ REHBERLİK Meslek seçimi bir anda verilen bir karar değildir. Verimli ders çalışma yöntemlerini hayata geçirebilme açısından uygun olmayan yaklaşım hangisidir? (2004 KPSS-115) A) Bir çalışma çalışmak programına bağlı kalarak B) Günlük etkinlikler için hazırla nacak planda çalışmaya ayrıian zamanı belirtmek B) Verimli sonucun aralıklı bir çalışma ile olanaklı olabileceğini dikkate almak B) Çalışma planında eğlenme ve dinlenmeye yeterince zaman ayırmak E) Çalışma ortamını her türden uyarıcıya açık tutacak biçimde düzenlemek Mesleki rehberlik hizmetleri üç aşamada gerçekleştirilir. Üniversite birinci sınıf öğrencilerinin akademik başarılarını artırmak isteyen bir psikolojik danışmanın dikkate alacağı en son özellik aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS. buna karşın resim yapma. Günümüzde bireyin bir meslek seçmesinin bir anda verilen bir karar olmadığı. bizim ileride iş bulup bulamayacağımızı ya da iş yaşamında mutlu ve başanlı olup olamayacağımızı belirler. Meslek alanlarını tanıma 1. model oyuncaklar yapma konusunda çok becerikli olan bir ilkokul öğrencisine sınıf içinde uygun öğrenci davranışları kazandırmak isteyen bir Öğretmenin yapması gereken en uygun davranış hangisidir? (2004 KPSS-116) 414.60) A) Alana duyulan ilgi A) Duygusal sorunlar C) ilgi duyduğu sanat dalları 0) Ders çalışma koşulları E) Aile sorunları A) Öğrenciyi derslerde ilgi ve yeteneklerini sergileyebileceği çalışmalara yönlendirmek A) Okul idarecilerine başvurmak A) öğrenciyle ders saatleri dışında ilgilenmek 415. Sınıfta öğretmenin işlediği ders üzerinde dikkatini toplamakta güçlük çekerek arkadaşlarını rahatsız eden. seçtikleri mesleklere hazırlanmaları ve mesleki yönden gelişmeleri amacıyla yapılan yardım hizmetleridir.
Mesleki gelişim oldukça .edilen bir anlayıştır.
15-18 yaşlannı kapsayan bu dönemde. Bunlara bireyin yaşamında karşılaştığı rastlantıların. Mesleği icra ederken bif yandan da mesleki gelişimini sürdürür. 5. benlik kavramı. meslek seçimi için bireyin gelişim sürecinin izlenmesi ve çeşitli aşamalarda ya rd ı m e d il me si g e re k t iğ i g ö rü şü n e dayanmaktadır. 1. birey artık kendisi ve meslekler hakkında oluşturduğu algılara dayanarak. 2. Mesleki gelişim incelemiştir. Bireyin incelenmesi b. Meslekleri keşfetme. dönemlerini 3 ö. Meslek seçimi bir süreçtir Bu süreç büyük ölçüde geri dönülmezdir "seçim" süreci daima bir uzlaşmayı içerir dönemde Okul öncesi dönemden başlayarak ilkokul dönemini kapsar. ilgileri. diğer kişilik özellikleri. birbirine uydurmaya ve geleceğe ilişkin idealler oluşturmaya başlar. Hazırlık 18-23 yaşları arasını kapsayan bir dönemdir. toplumdaki mevcut iş alanları. Mesleki gelişim beş aşamada gerçekleşir. eşleştirmeye. ilişşki kurduğu kişiler. (5-12 yaş arası) çocuk bu dönemde. Bu kuram üç temel unsuru vurgular. Meslekleri keşfetme ve araştırma Bu dönem ortaokul yılları olan 12-15 yaşlarını kapsar. piyasadaki arz-talep durumu gibi etmenler gelir. Çocukluktan ergenliğe. genel ve özel yetenekleri. Mesleklerle ilgili beceriler geliştirmeye. bilgi birikimi oluşturmaya ve o alanda mesleki tutumlar geliştirerek mesleği icra etmeye hazır duruma gelir. Bire y. 1. bireyin ihtiyaçları. bilgileri değerlendirerek. yeni yönleri keşfetmeye anlamaya başlar. amaçlar ve motivasyon yönünden farklılıklann ve benzerliklerin farkına varmaya başlar. 1. Çalışmalarını 1909 yılında başlatmıştır. değerler sistemi. a. çevresindeki insanların farklı uğraşları olduğunu. Birey bu dönemde hayalinde canlandırdığı bazı meslekleri bilinçsizce seçer . Karar verme Gencin lise yıllarını. 1.Rehberli k karmaşık bir süreçtir.Fantezi seçim dönemi (5-11 yaş). 1. Bu ideal ve düşünceier başlangıçta geçici olabilir ancak giderek daha açık ve temel bir plan yapmaya başlar. genç yetişkinliğe kadar uzanan bir gelişim sürecini kapsadığını. seçt iğ i alan . Çocuk bu dönemde kişilerin ve mesleklerin ortak olan yönlerini ve farklı nitelikleri üzerinde daha çok bilgi sahibi olmaya. yetenekler.Bireyin özellikleri ile mesleğin özelliklerinin eşleştirilmesi Ginzberg'in Gelişim Kuramı Meslek seçiminin bir anda gerçekleşen bir olay olmadığını belirtmiştir. Bu süreci etkileyen etmenlerin başında bireyin ailesi. Aynı zamanda o meslek alanında iş araştırmaya başlar ve hazırlık dönemini uzatarak sürdürebilir. aldığı eğitim ve özel hazırlık faaliyetlerinin etkileri de eklenebilir. 3. Mesleki Gelişim kuramları Parsons Modeli Mesleki rehberlikle ilgili ilk çalışmalan yafran Amerikalı bilim adamıdır. oku l ve ya ya ptığı etkinliklerle mesleğe hazırlanmaya başlar. 1. Bu dönemde birey kazandığı bilgi ve becerileri uygulama alanına koyar. inceleme ve araştırma dönemi bir bakıma çoğumuz için ömür boyu sürer.Mesleklerin incelenmesi c. çeşitli mesleklerin varlığını görmeye ve anlamaya başlar. Bu model üç boyuta sahiptir. Genç böylece mesleki karannı oluşturur. Mesleki gelişim süreci aşamaları . okul öncesi ve oku! içi eğitimi. istihdam koşulları. İlkokulun son yıllarında ise kendisi ve diğer insanlar arasında ilgiler. yaşadığı çevrenin özellikleri. İşe yerleştirme Bireyin iş dünyasında yerini alarak çalışmaya başladığı dönemdir. Uyanış ve farkmda olma Meslekleri keşfetme ve araştırma Karar verme Hazırlık İşe yerleştirrne Uyanış ve farkında olma 195 4.
Gerçekçi Tip: Objeler. Satıcı. Veznedar. esnek olmayan. sekreter Süper'in Benlik Kuramı A) Her birey çaba gösterirse her mesleğin gerekliliklerini yerine getirebilir A) İyi bir meslek. Birey bu dönemde meslek seçiminde sık sık karar değiştirir. f. Mesle k seçimin i 5 evrede incelemiştir. o. Birey bu dönemde ne olmak istiyorsa o mesleği seçer. Maslov'un ihtiyaçlar hiyerarşisini esas almıştır. ressam. coşkulu. yaş ilerlemesiyle yeni bir benlik kazanır. Sosyal yaşamı düzenlidir. kişiye yüksek mevki ve kazanç sağlayan meslektir A) Birey. Orta öğretim öncesi öğrencinin meslek seçmesine yardım etmek isteyen rehber öğretmen öncelikle bireyin hangi özelliğini ortaya çıkarmalıdır? (2002 KPSS.69) g. makine mühendisi vb h.Geçici seçim dönemi (11-17 yaş).196 Rehberli k p. Psikologlar.Araştırıa Tip: Zihinsel etkinliklere ağırlık verirler. titiz. B ü yü m e e vr e s i ( 0 . E) Bireyler mesleklerini olabildiğince erken yaşlarda belirlemelidirler 419. 418. pazarlamacı. Yazar. nesnelerle.Yerleşme evresi (25-44 yaş): Mesleği netleşmiştir. Roe'nun Kuramı: e. q. Aşağıdakilerden hangisi mesleki rehberlikle ilgili olmayan bir rehberlik uygulamasıdır? (2003 KPSS-107) A) Öğrencilere gidebilecekleri üst okulları tanıtmak A) Öğrencinin kendisini her yönü ile tanıyabilmesine yardım etmek C) Öğrencilere uygulamak ilgi ve yetenek testleri D) Öğrencilerde kentlilerine uygun kararlar verebilmek yeterliği geliştirmek . öğretmenler. dekoratör j. birine sahip Roe'ya göre meslekler psikolojik ihtiyaçları karşılamak üzere seçilir. avukat I. Gerçekçi dönem (17 yaş ve üzeri). sayılar ve not tutma etkinliklerle uğraşmaktan hoşlanan kişilerdir. Ona göre hayatın ilk yıllarında yaşanan doyum ve hayal kırıklıkları ilerideki meslek seçimini etkilemektedir.Koruma evresi (45-64 yaş): Mesleği ile ilgili var olan benliğini korur.51) Meslek seçiminin belli bir gelişim dönemi içinde birey ile çevrenin etkileşimi sonucu oluşan benlik tasanmının sonucu olduğunu ileri sü rmüştür. n. Bilim adamları i. yönetici. Sanatsal düşünceler ağır basar. A) A) A) A) E) Yetenekleri İhtiyaçları İnançları Beklentileri Tutumları ^ 420.Girişimci Tip: Kendine güvenen sorumluluk alan kişilerdir. Daha sonra geçiş basamağı ve sınama ve izleme basamağı gelir. Sanatçı Tip: Heyecanlı. ilk girdiği mesleğe yaşam boyu çalışmalıdır A) Her birleyin başarılı olabileceği en az bir meslek vardır. halkta ilişkiler uzmanı k. sorgulayıcıdırlar. Holland'ın Kişilik Kuramı Bireylerin 6 kişilik tipinden olduklarını ileri sürmüştür. Geleneksel Tip: Dikkatli.1 4 ya ş) : H a ya l dönemidir. Tamirci. Meslek seçimine ilişkin aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur? (2001 KPSS.Çöküş evresi (65 ve üstü): Emeklilik. yaratıcıdır.Araştırma (Keşfetme) evresi (14-24 yaş arası): Meslek düşüncelerinde önce geçici denemeler yapılır. Sosyal Tip: İnsanlarla iletişlmi güçlüdür. makinalarla uğraşmayı severler. Özdeşleşme sonucu gelişir. m . Araştırmacı.
E) Öğrencilere duygusal sorunlarıyla edebilmelerinde yardımcı olmak baş .
1. İlköğretim. Merkezde örgütlenme Ülkemizde eğitim hizmetlerinin en üst kuruluşu Milli Eğitim Bakanlığıdır. İl düzeyinde örgütlenme İllerdeki örgütlenme İl Milli Eğitim Müdürlükleri . Bakanlık bünyesinde yer alan. 1.Rehberli k 421. A. Ortaöğretim. Aşağıdakilerden hangisi Özdeşim kavramı ile açıklanabilecek bir mesleki yönelimdir? (2003 KPSS-108) 197 olan "Rehberlik ve Araştırma bünyesinde A) Kentli ilgi ve yeteneklerine uygun olan bir mesleğe yönelmek A) Sevdiği ve beğendiği bir kişinin mesleğine yönelmek A) Toplumda statüsü ve geliri yüksek olan bir mesleğe yönelmek A) Ailesinin talep ve beklentilerine uygun olan bir mesleğe yönelmek E) Kolayca ulaşabileceğini düşündüğü eğlenceli bir mesleğe yönelmek 422. Milli Eğitim Bakanlığına bağlı olan "Özel Eğitim. Rehberlik ve Danışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü" 30.04. B. 1. Okul düzeyinde Olmak üzere 3 kademelidir. Merkezi düzeyde. Talim ve Terbiye Dairesi. Mesleki ve Teknik Öğretim.1992 gün ve 3797 sayılı yasa ile kurulmuştur. Özel Eğitim ve Rehberlik Dairesi okullarda yapılan rehberlik hizmetlerini bakanlık düzeyinde destekleyen kuruluşlardır. Aşağıdakilerden hangisi mesleki rehberlik etkintikleri içerisinde yer almamaktadır? (2004 KPSS-106) A) Bireyi kendisine tanıtmak A) Üst eğitim kurumlarını tanıtmak A) Bireyin karar verme gücünü kolaylaştırmak A) Ilgi ve yetenek testlerini kullanmak E) Oryantasyon etkinlikleri gerçekteştirmek REHBERLİK HİZMETLERİNİN ÖRGÜLENMESİ Rehberlik hizmetlerinin örgütlenmesi. İl düzeyinde.
b. aşağıda verilen Danışma Milli Eğitim Müdürü Milli Eğitim Müdür Yardımcısı Ya da Şube Müdürü Psikolojik Danışma ve Rehberlik Hizmetleri İl Danışma Knmicvnnıı ▼ Rehberlik ve Araştırma Merkezi ▼ Okul Müdürtükleri T Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri İl Danışma Komisyonu a. metropol illerde metropolü oluşturan ilçelerden birer^ okul müdürü Değişik türden eğitim öğretim kurumlanndaki rehberlik ve psikolojik danışma servislerinde çalışan en az üç psikolojik danışmandan oluşur. c. . Bu Komisyonun Görevleri. d. İlde Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetlerinden sorumlu Milli Eğitim Müdür Yardımcısı İlçelerdeki şube Müdürleri Rehberlik ve Araştırma Merkezi Müdürü/müdürleri Rehberlik ve Araştırma merkezinin / merkezlerinin Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Bölüm Başkanlan İlköğretim ve Orta öğretim kurumlarından seçilen birer okul müdürü.Merkezleri " ile sağlanmıştır. Çalışmalarla ilgili önerileri değerlendirir. il ve ilçelerde yapılması düşünülen Rehberlik ve Psikolojik Danışma çalışmalarına ilişkin gerekli ihtiyaçlan belirler. • Eylül ayında yapılacak toplantıda. Rehberlik ve Psikolojik Hizmetleri Bölümü Özel Eğitim Bölümü İl düzeyinde örgütlenme şemada görüldüğü gibidir. Bu merkezler iki bölümden oluşmaktadır. f. e.
Rehberlik hizmetleri okul yürütme kurulu. diğeri ikinci yarıyılın ilk haftası ve öğretim yılının sonunda olmak üzere yılda eri az üç defa toplanır. Öğretim yılı içerisinde. Okul Müdürünün Görevleri Rehberlik hizmetleri okul yürütme kurulunu kurar. Okul Düzeyinde Örgütlenme 1974-1975 öğretim yılından itibaren tüm orta dereceli okul programlarında rehberlik faaliyetlerine yer verilmesi yasal olarak uygulamaya geçmiştir.198 Rehberli k Rehberlik Hizmetleri Okul Yürütme Kurulu Rehberlik hizmetleri okul yürütme kurulu. Okul rehberlik hizmetlerinin yürütülmesi sırasında ortaya çıkan diğer konuları inceler ve gerekli tedbirleri alır. toplantının yapıldığı ay içerisinde ildeki Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri bölümünce Bakanlığa gönderilmesini sağlar. bir okulun öğretime başlayacağı tarihten bir hafta önce. bu kurula başkanlık eder. Rehberlik hizmetlerinin yürütülmesinde okulun her türlü imkanlarmın kullanılmasına yardımcı olur. Bugünkü uygulamada okul müdürü okulunda rehberlik çalışmalarını organize edilmesi ve yürütülmesinden sorumludur. öğrenci. Her iki toplantıda alınan kararların. Haziran ayında yapılacak olan toplantıda il ve ilçelerde yapılan rehberlik ve psikolojik danışma çalışmalannın sonuçlarını değerlendirir. Okul rehberlik hizmetlerinin yürütülmesi ile ilgili yıllık planın hazırlanmasını sağlar ve uygulanmasını takip eder. Ve bunların sağlanması yönünde karar alır. Rehberlik ve Araştırma Merkezi Müdürlüğü Merkez müdürlüğü Merkez müdür yardımcılığı Rehberlik ve Psikolojik Hizmetleri Bölümü Başkanlığı Özel Eğitim Hizmetleri Başkanlığından oluşur C. öğrenci-öğretmen. yönetici. Danışma Bölümü OKUL MÜDÜRÜ OKUL MÜDÜR YARDIMCISI Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yürütme Komisyonu Koordinatör Psikolojik Danışman Psikolojik Danışman Sınıf rehber Öğretmeni Diğer öğretmenler . Öğrenci ve öğrenci velileriyle yapılacak toplantıları planlar. okul müdürünün başkanlığında aşağıdaki üyelerden meydana gelir. Sonraki öğretim yılı için önerilerde bulunur. Öğretim yılı içerisinde yapılan faaliyetleri değerlendirmek üzere okul müdürünün uygun gördüğü tarihte toplantı yapılır. Adı geçen yönetmelik son yönetmeliktir. öğrenci-rehber öğretmen arasındaki ilişkilerde göz önünde bulundurulması gereken esasları tespit eder.aile birliğinde görevli bir öğretmen Okul öğrenci temsilcisi Rehberlik Hizmetleri Okul Yürütme Kurulunun Görevleri Okul rehberlik hizmetleri bürosunca hazırlanan yıllık rehberlik planını inceler ve uygulanması için gerekli tedbirleri alır. Müdür yardımcıları Rehber öğretmenler Okul müdürünün her sınıf seviyesinden seçeceği en az birer sınıf rehber öğretmeni Okul müdürünün seçeceği disiplin kurulu üyelerinden bir temsilci Okul . 17 nisan 2001 tarihinde uygulamaya konan 24376 sayılı Milli Eğitim Bakanlığı Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği ile il ve ilçelerde RehberÜk hizmetlerinin yürütülmesinden sorumlu olan kişi ve birimlerin görevleri açıklığa kavuşturulmuştur.
Okula yeni gelen öğrencilere. Okulda yapılacak her türlü test. Okul Müdür Yardımcısının Görevleri Öğrencilerden ve velilerden gelen problemleri. idaresi arasındaki 199 Bu programın uygulanmasında sınıf rehber öğretmenlerine rehberlik eder. Okulun öğretim programı. Okulda iş ve meslekleri tanıtıcı programlar hazırlar. Danışmanlığını yaptığı öğrencilerin uyum ve gelişim durumlannı takip eder ve sonuçlarını değerlendirir. kişilik özellikleri ve bilgi seviyeleri hakkında bilgi toplamak amacıyla test. kişisel ve sosyal uyum problemleri vb. okul ve meslek seçimi. okulu ve yakın çevreyi tanıtan çalışmalar yapar. aralarından birini okul rehberlik hizmetlerinin koordinasyonunu sağlamak üzere koordinatör rehber öğretmen olarak görevlendirir ve rehber öğretmenler arasındaki görev bölümünü belirten çizelgenin hazırlanmasınj sağlar. Üstün zekalı ve üstün özel yetenekli öğrencilerle. problemli çocukları. problemli ve rehberliğe muhtaç öğrencileri tespit eder. Rehberlik programının uygulanışında sınıf rehber öğretmenlerine yardım eder. uygulanan yönetmelikler ve bunlarda yapılan değişikler. başansızlık. özel ihtiyaçlan olan öğrencileri tespit eder ve bunları koordinatör rehber öğretmene bildirir. Psikolojik tedavi görmesi gereken öğrencileri ılgıli sağlık kurumlanna gönderir. Öğrencilerin genel ve özel yetenekleri ile. çalışmaları planlar. envanter ve anket gibi psikolojik ölçme araçları uygular. Öğrencilerin gidebileceği üst okullar. disiplin kuralları ve ihtiyaç duyulan diğer konular hakkında açıklayıcı bilgiler hazırlar ve öğrencilere duyurulmasını sağlar. Okul Rehber Öğretmeninin Görevleri • Okul rehberlik programını hazırlar . ilgili okullara ve işyerlerine öğrencilerle birlikte geziler düzenler.Rehberli k • Okulda birden fazla rehber öğretmen bulunduğu taktirde. Koordinatör Rehber Öğretmenin Görevleri Rehberlik hizmeti verir Rehberlik bürosu ile okul eşgüdümü sağlar. araç-gereç vb. araç-gereç. Eğitici çalışmaları programlamada ilgili ve sorumlu öğretmenlere yardım eder. problemleri ve başanlarını etkileyen faktörler hakkında inceleme ve araştırma yapar. Rehber öğretmenlerle birlikte okul rehberlik programını ve programın yıllık uygulama planını hazırlayarak okuf müdürünün onayına sunar ve RAM'a gönderilmesini sağlar. sınıf rehber öğretmeni ile işbirliği yaparak. sonuçlannı toplu dosyalara işler. Rehberlik programı gereğince çevre ilişkilerini planlar. sonuçları üzerinde öğretmenlere ve okul yöneticilerine tekliflerde bulunur. Öğretim programları. öğrenme güçlükleri. sürekli başarısızhk ve devamsızlık konularını ve bunlarla ilgili bilgi ve belgeleri rehberlik hizmetleri bürosuna gönderir. ilgileri. konularda öğrencilere psikolojik danışma yapar. Kişisel ve ailevi problemlerinin çözümü için gerekli çalışmalan yapar. test ve diğer ihtiyaçları tespit eder ve bunların temini için gerekli tedbirleri alır. Öğrencilerin rehberlik ve psikolojik danışmaya olan ihtiyaçlan. Özel ve kişisel bilgileri gizli tutar. Okuldaki rehberlik uygulamalarını değerlendirir ve bu konuda okul müdürüne tekliflerde bulunur. rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri. Ders yılı sonunda rehberlik uzmanları ile toplantı yaparak gelecek yıl için toplu dosya. Rehberlik hizmetleri ile ilgili konularda rehberlik bürosu personeli ile işbirliği içinde çalışır ve ortaya çıkacak güçlüklerin giderilmesine yardımcı olur. Sınıf rehber öğretmenleriyle görüşerek. Uygulanmakta olan rehberlik programının ne ölçüde gerçekleştiği hususunda Öğretmenler Kurulu'na bilgi verir. çalışabileceği iş ve meslekler hakkında bilgi toplar ve bu bilgileri öğrencilere duyurur.
Rehber öğretmenle işbirliği yaparak. işbirliği yaptığı rehber öğretmene her türlü yardımda bulunur. gelişim dosyasının tutulması) Problemi tespit edilen öğrencilerle mülakat yapar. fiş. Kendisi genel bilgileri işler.200 Rehberli k anket. (örnek. ciddi psikolojik sorunların belirtisi olabilecek davranışlar gören bir psikolojik danışma ve rehberlik uzmanının izlemesi gereken en sağlıklı yol aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-117) A) ûğrenciye psikolojik testle uygulayarak teşhis koymaya çalışmak A) Veliyle iletişime geçerek durumun bir uzman tarafından incelenmesini sağlamak A) öğretmenleriyle konuşarak öğrenciye gerekli hoşgörüyü göstermelerini istemek A) Uygun bir tedavi planı geliştirerek uygulamak E) öğrencinin arkadaşlarından. öğretmenler ve aileleriyle işbirliği içinde çalışır ve sonuçları rehber öğretmenle birlikte toplu dosyaya işler. test ve benzerlerini uygular. gözlem kartları. Rehberlik saatlerinde sınıfa girer Sorumlu olduğu sınıfla ilgili çalışmalarda. öğrenci hakkında bilgi toplamak Sınıf Rehber Öğretmeninin Görevleri Rehberlik hizmetleri bürosunca verilen yıllık çalışma planı çerçevesinde kendi sınıfı İçin yıllık bir çalışma planı hazırlar. . Aşağıdakilerden hangisi psikolojik danışma ve rehberlik uzmanının görevlerindendir? (2001 KPSS-96) A) öğrencinin devam durumunu izlemek A) öğrencilerle ilgili kişisel bilgileri mü düre iletmek A) Başarıyı engelleyen etmenleri araştırmak A) öğretmeni olmayan sınıfın dersine girmek E) Sınavlarda gözetmenlik yapmak 424. Kişisel ve ailevi problemlerinin çözülmesi için gerektiğinde okul yönetimi. seçmeli ders. kendisinin 423. bölüm. okul. iş ve meslek seçimlerinde öğrencilere yardım eder. Öğrencilerin eğitici kol çalışmalarına etkin bir şekilde katılmalarını sağlar Rehber öğretmenlerle işbirliği yaparak öğrenciyi tanımak için gerekli bilgileri toplamak için form. Kendisine başvuran bir öğrencide.
Okulda rehberlik hizmetlerinin örgütlenmesi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? (2001 KPSS-109) A) Okul rehberlik hizmetlerinin sorumlusu müdürdür A) Okulda rehberlik kuruiunun yanı sıra okul danışma kurulu da olmalıdır A) Rehberlik hizmetlerinin yürütülmesinden sadece psikolojik danışman sorumludur A) Rehberlik hizmetlerinin yürütülmesinde öğretmenlere düşen bazı görevler vardır E) Rehberlik kurulunda verilmelidir öğrencilere de yer . Sınıf içinde bir problemle karşılaşan öğretmenin yapması gereken l|k____{§ aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-92) A) Rehberlik servisine göndermek A) Problemi.yapabileceği değerlendirmeleri yapar ve sonuçlan rehber öğretmenle birlikte öğrenci toplu dosyasına işler. belirtileriyle saptamak A) Çözüm yollarını araştırmak A) Okul idaresine haber vermek E) Öğrenci velisini çağırmak 427. Diğer Öğretmenler Okul Müdürünün Psikolojik Danışma ve Rehberlik Hizmetleri ile ilgili vereceği görevleri yapar. ilgi ve yeteneklerine uygun olan eğitsel okullarda görev almalarını sağlamak A) öğrencilere meslekleri tanıtıcı bilgiler vermek E) Sınıf ortamında sorun yaşayan öğrencilere çözüm yolları önermek 426. Sınıf öğretmeninin rehber uzmanlara yardım amacıyla aşağıdaki davranışlardan hangisini gerçekleştirilmesi en uygun olur? (2001 KPSS72) A) öğrencilerin test ve diğer ölçme araçlarını uygulamak A) öğrencilerin toplu dosyalarını tutmak A) öğrencilerin. 425.
Rehberli k 428. karar stratejilerinin gelişmesine yardım sağlama verme A) öğrencilerin çalışma alışkanlık ve tutumlarının gelişmesinde yardım sağlama A) öğrencilere meslek dallarını ve yönlendirmek için çalışmalar yapma tanıtmak A) Öğrencilerin duygusal sorunlarını çözmelerine yardım etme E) Öğrencilerin gerçekleştiremediği davranışların belirlenmesine çalışma hedef 431. "öğrencilerin ilgi ve yeteneklerinin belirlenerek uygun okul programlarına yönlendirilmesi" hizmetinin en üst düzeyindeki sorumlusu aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS-49 ) A) Okulmüdürü A) Koordinatördanışman A) Psikolojik danışman A) Milli eğitim müdürü E) Sınıf öğretmeni A) Psikolojik özellikleriyle yasal durumu E) ilgi ve yetenekleri 201 429. Öğrencilerin hakkında toplanan bilgilerin gizliliğinin korunmasında aşağıdakilerden hangisinin daha öncelikli bir önemi vardır? (2003 KPSS-96) A) A) A) öğrencinin fıziksel gelişimi Akademik haşan düzeyi Ailesinin sosyokültürel yapısı . Aşağıdaki hizmetlerden hangisi bir okulun rehbertik ve psikolojik danışmanlık biriminin görevlerinden değildir? (2002 KPSS-53 ) A) öğrencilerin. Okul rehberlik hizmetlerine yardımcı olmak için branş öğretmenlerî aşağıdakilerden hangisini yapmakla görevlidir? (2002 KPSS-50 ) A) öğrencilere meslekleri tanıtmak A) yakın çevresindeki öğrencilerin ailevi problemlerini belirlemek A) öğrencilerin özel sorunlarını çözmeye yardım etmek A) öğrencilerin alanları beiiriemek yetenekli oldukları E) öğrencilerin ilgi ve yeteneklerini konularıyla ilişkilendirmek dersin 430.
eğitsel ve mesleki olarak doğru karar vermesine destek olmak işin öncelikle bireyi iyi tanımak gerekir Bireyi tanımada amaç bireyin kendine has . "Zeki biriyim ama insan ilişkilerim kötü" gibi. tavırları. 1. Bireyin bir uğraştan hoşlanıp hoşlanmama derecesi Kişilik. 1. Örnek. bazılan olumsuz olabilir. her bireyin kendini çeşitli yönleriyle daha çok olumlu olarak algılamasıdır. 1. Beklenen. alışkanlıkları. Bireyin zihinsel. Başarı durumu geçmiş ve şimdi olmak üzere bilinmelidir. 1. Bazılan olumlu. 1. Bireyin kendini nasıl gördüğüdür. duygusal ve sosyal yönlerden bir bütün olarak gelişmesini sağlamak.432. işbirljği gücü gibi çok sayıda özelliğin dinamik örgüsüdür. mizacı duygusallığı. Öğrencilerin derse karşı ilgilerinin değeriendirilmesi. aşağıdaki rehbeıiik görevlilerinden hangisine daha uygun düşer? (2003 KPSS-103) A) A) A) A) E) Psikolojik danışma Dal öğretmeni Koordinatör rehber Müdür yardımcısı Eğitsel Kol öğretmeni BÎREYİ TANIMA TEKNÎKLERİ Bireyin tanınması gereken yönleri. yetenekleri. Bireyin ilgileri. uyum sorunlarının çözümüne yardımcı olmak. meslek seçimi ve okul başansı ile anlamlı olarak ilişkilidir. Öğrencinin geliştirdiği benlik algısı onun ruh sağlığı. Algı. Birey kendini yüzlerce sıfatla değerlendirebilir. 1. Başarı. Bir işi ya da aktiviteyi ustalıkla yapabilme gücü İlgi. Bir diğer deyişle Bireyin süreklilik arzeden özellikleri bütünüdür. Yetenekler İlgiler Kişilik Benlik Sağlık Başarı Sosyal Destek sistemi s Yetenek. Beden sağlığıdır. 1. Başanyı etkileyen önemli bir özelliktir. Sağlık.
Dolayısıyla teknikleri kullanmadan önce bireyin hangi yönü hakkmda bilgi edinilmek istendiği ortaya konmalıdır. Bireyin kişiliği. kişilik özellikleri. sonuçların yorumlanması ve bireyi tanımada göz önüne alınacak ilkeleri bilen alanın uzmanı kişilerce uygulanması gerekliliğidir. psikolojik özellikleri hakkında bilgi toplamaya yarayan ölçme araçlarıdır. Bu nedenle bireyi tanımada kullanılan tekniklerin uygulamasında süreklilik olmalıdır. Gözlem . yetenekleri. Bireyin geleceğe yönelik başansını yordamak amacıyla da kullanılmaktadır. Testlerde. bireylerin ilgileri. Bireylerin zihinsel ve akademik yeteneklerini saptamak amacıyla kullanılır. Bireyin tanınması için. Bireylerin bu uyarıcılara verdikleri cevaplar değerlendirilerek yorumlanır. Bir diğer önemli nokta bu tekniklerin. uyumları. Asıl amaç kişinin kendisini tanımasına yardımcı olmaktır. A. tutumlan vb. kişisel ve sosyal uyum sorunları. Çoğu araştırmacıya göre zeka bir yetenektir. Araçların geçerlik ve güvenirlik özellikleri ne kadar İyi olursa olsun bireyi tanımada tek bir teknikle bilgi toplamak yeterli olmadığından eldeki bilgilerle başka tekniklerle toplanan bilgiler birleştirilmeli ve birlikte ele alınmalıdır. değer yargılan. bireyin ölçülmek istenen niteliğine ilişkin davranış ifadeleri veya sorular bulunur. Örnek. Yetenek testleri Maksimum performansı ölçen testlerdir. Her tekniğin ayrı bir amacı vardır. bireylerin ilgj ve yetenekleri. Tek bir tekniği kullanarak bireyi bütün yönleri ile tanımak mümkün değildir. ilgi ve tutumları ile ilgili tipik davranışlan ölçen araçlardır. zayıf ve güçlü yönleri. Arzu listeleri IILSosyometrik teknikler 1.202 Rehberli k 2. başarı ve başarısızlıkları. Kimdir bu? 1. özelliklerini ortaya çıkararak.Testler profesyonel kişilerce uygulanmalıdır 1. çok sayıdaki bireysel ve farklı özelliklerden oluşan karmaşık ve dinamik bir bütündür. Test dışı teknikler I. yetiştikleri çevrenin geliştirici ve engelleyici etkileri gibi pek çok özelliklerinin aynntılı olarak bilinmesi gerekir Bireyi tanımada kullanılan tekniklerin uygulanmasının bir amaç değil araç olduğu unutulmamalıdır. Sosyodrama TESTLER Testler.Gözleme dayalı teknikler 1. Psikodrama 1. 2. mekanik. Testler 1.Kendini anlatma teknikleri 1. Yetenek testleri. uygulanan tekniğin özellikleri. Psikolojik danışma ve rehberlikte uygulanacak test ve test dışı tekniklerin geçerli ve güvenilir ölçme araçları olmasına özen gösterilmelidir. Görüşme 1. Stanford-Binet Zeka Testi Thurstone Temel Kabiliyetler Testi (TKT) • VVechsler Zeka Testi b) Özel Yetenek Testleri: Bireyin bazı özel alanlardaki başarısı için gerekli güçtür. Anket 1. Bireyi tanıma teknikleri testler ve test dışı teknikler olarak sınıflanmaktadır. İlgi Envanterleri Kişilik Envanterleri Tutum Envanterleri Başarı testleri B. a) Genel Yetenek Testleri: Bireyin her çeşit performansı ve davranışı için gerekli olan genel güce verilen isimdir. Daha çok özel sanatlarda yetenekli olan bireyleri teşhis ve seçme. Birey sürekli değişen bir varlıktır. Sosyometri 1. 2. İlgi Envanterleri. yerleştirme amacıyla kullanılmaktadır. Vak'a incelemesi II. resim. arak evrendeki kişi sayısı kadar da kişilik bulunduğu bilinmektedir. sürekli gelişimi ve uyumunu sağlamaktır. Yetenek testleri 1. Otobiyografi 1. Envanterler Bireyin kişilik. Envanterler "kendini anlatma" yaklaşımına sahiptir. müzik • Farklı Yetenekler Testi 2. Olay kaydı (anekdot) Derecelendirme ölçekleri Oyun terapisi 2. Problem tarama listeleri 1. Sonuçlar bireyin kendini daha iyi tanıması amacıyla kullanılmayacaksa bu teknikleri uygulamaya gerek yoktur.
İlköğretim 8. ihtiyaç ve uyum düzeyi gibi özeliklerinin hepsi kişiliği meydana getiren yapılardır. Sistemli gözlemde kimin nerede. Anekdotun özetlenmesi İçin gözlenen . değerlendirmek ve yorumlamak ölçme teknikleri ve psikoloji konularında yeterli eğitimi almış uzman kişilerce yapılmalıdır. Minnesota Çok Yönlü Kişilik Envanteri Edvvards Kişilik Envanteri Hacettepe Kişilik Envanteri Rorschach Mürekkep Lekeleri Testi Good Enough Resim Çizme Testi. Gözleme dayalı teknikler 1. Bireyin genel ve özel zihinsel yetenekleri. Kişilik testlerini uygulamak. envanterleri sayılabilir. bir başka deyişle öğrenilenlerin ölçülmesi amacıyla belirli bilgi düzeyleri için yine belirli ünite ya da ders alanlarında hazırlanmış testlerdir. Kişilik bireyin doğuştan getirdiği ve sonradan edindiği tüm özelliklerinin etkileşiminin oluşturduğu bir bütündür. Başarı testleri psikolojik danışma ve rehberlikte psikolojik testlere oranla daha az kullanılan araçlardır TEST DIŞI TEKNİKLER A. Yetenek ve ilgilerine uygun alanlarda etkinlik gösteren bireylerin daha başarılı oldukları gözlenmektedir. Gözlem Bireyin belli zaman ve durumlarda gösterdiği davranışları sisternli bir şekilde gözleyerek sonuçlan kaydetme işidir. Kuder İlgi Alanları Tercihi Envanteri Akademik Benlik Kavramı Ölçeği (Yetenek ve ilgiyi ölçer. Kişiliğin bu karmaşıklığı ölçülmesini güç kılmaktadır. ilgi ve değerleri ölçer Strong Meslekî İlgi testi Bildemer (Bilgisayar destekü meslek tercih programı) Kişinin sevdiği. Kişilik Envanterlerî Bireyin kişilik özellikleri hakkında bilgi toplamak amacıyla kullanılır. ilgi duyduğu ve sevmediği nesne ve etkinlikleri tanımak için uygulanan. 4. Bireylerin hoşlandıkları ve hoşlanmadıkları alanlan belirleyerek mesleki ve eğitsel konularda uygun kararlar vermelerini sağlamak amacıyla kullanılır. düşünsel ve davranışsal eğilimleri ifade eder. çoğunlukla da akademik ve mesleki eğilimleri saptamaya yarayan testlere ilgi testleri (ilgi envanterleri) denir Kişinin bir alanda başarılı olması o işin gerektirdiği yeteneklere sahip olması yanında işe ilgi duymasmı da gerektirir. özellikleri ölçmek için ölçekleri kullanılabilir.Rehberli k Envanterler içinde ilgi. Başarı testleri Öğretimin. babaların çocuk yetiştirmede takındıkları bireyin herhangi bir düşünce sistemine tutumu vb. gerektirmediği için kullanılması kolay bir teknik olmakla birlikte bazı sınırlılıklara sahiptir. kişilik ve tutum 203 gösterdiği. ilgi. fıziksel Özellikleri. uygulanmalı ve değerlendirilmelidir. değer verip-vermeme şeklinde Gözlem sonuçlarının objektif olarak kaydedilmesi yöntemidir. Belli bir durumda bireyin tüm davranışlarına dikkat etmek güç olduğundan gözlem sonuçları yüzeyse! olabilir. Tutum Envanterleri Tutumlar dolaylı olarak ölçülen özellikler olduğundan ölçülmesi güçtür. Öğrencilerin derslere karşı tutumu. bireyin bir şeye yönelik olarak hoşlanıphoşlanmama. Gözlem araç ve gereç kullanmayı. 3. sınıfta kullanılması uygundur) Kendini Değerlendirme Envanteri (Lise I. anne tutum. Tutum ölçekleri de konunun uzmanı kişiler tarafından geliştirilmeli. Olay Kaydı (Anekdot) Tutum. duygusal. alışkanlık. karşıt tutum İlgi envanterleri ise. Sınıf düzeyinde Yetenek. 2. ne zaman ve hangi davranışlarının gözleneceği önceden planlanır. 5. tutum. Gelişigüzel Sistemli Gelişigüzel gözlemde bireyi tanımanın amacı ve göziem planı önceden oluşturulmaz.
grafiksel ve betimsel dereceleme ölçekleri olarak farklı türlere ayrılır. tarih. amaçlı ve planlı olarak yapılan konuşmadır. Anekdotlarda gözlemci yorumu gözlemcinin öznel yargılarından uzak olduğu taktirde faydalı bilgiler sağlayabilir ancak yorumun objektif olmayabileceği unutulmamalıdır. 3. Anket Anket bireylerin belli bir konudaki bilgi. Derecelendirme ölçeği. sosyal yaşâm ve kişiler arası ilişkilerini araştırmak amacıyla kullanılabilir. ilgileri. Anket öğrencilerin duygu.Derecelendirme ölçekleri sayısal. sonuçlar bireysel veya grup olarak değerlendirilmektedir. Oyun terapisi hem bir bilgi toplama aracı hem de bir terapi yöntemidir. Bu gözlemlerden çocuğun korkulan. yer. düşünce ve görüşleri hakkında bilgi toplamak için hazırlanmış soru gruplarıdır. . Otobiyografi Otobiyografı bireyin kendisi hakkındaki bilgilerin yine kendisi tarafından yazılı olarak anlatılmasıdır. aile içi ilişkilerini. ihtiyaç ve istekleri hakkında bilgi edinilmektedir. öfkeleri. B. Anekdotlarda gözlenen davranış.204 Rehberli k özgeçmişlerini. çocukların duygu ve davranışlarının bir oyun ortamında gözlenmesi tekniğidir. Vaka İncelemesi Vaka incelemesi. bireyi tanıyan ve gözlemi yapan kişi tarafından işaretlenmesini esas alır Derecelendirme ölçekleri gözlenen niteliğin bireyde ne derece olduğunu saptamaya ve gözlem sonuçlarını sayısal verilere dönüştürmeye yarar. 3. Otobiyografi tekniğinde amaç bireyin davranışlarının altında yatan etkenleri ortaya çıkarmak olduğundan bu bilgileri bireyle paylaşmak gerekir. kaygılarını. 4. Görüşme Görüşme bireyi tanımada en yaygın olarak kullanılan tekniklerden biridir. Bireyden kendisini yansıtan ifadeleri işaretlemesi istenmekte. Vaka incelemesinde bir çok test ve test dışı teknik bir arada kullanılarak sorunu olan birey hakkında çeşitli bilgiler toplanır. 4. gözlemci ve gözlemcinin yorumunun kaydedileceği formlar kullanılır. sağlık durumları. bireyin kendisi hakkında istediği her konuda yazması veya istenen konularda yazması olmak üzere iki şekilde yazdırılabilir. Dolayısıyla çocukların duyguları ve davranışlarını incelemek. öğrencilerin kişisel nitelikleri. ev ve aile durumları. toplanan bilgiler ışığında bireyin sorununun nedenlerini ortaya koymak ve uygun çözümler üretmektir. düşünce ve görüşleri hakkında bilgi elde etmek amacıyla oldukça sık kullanılmaktadır. olay veya durumlar objektif bir şekilde betimlenmelidir. sevdikleri dersler ve etkinlikler gibi konularda bilgi toplamaktır. Bu teknikte çeşitli problem alanlarına il'işkin olarak listelenmiş ifadeler kullanılmaktadır. Görüşme kişi ile yüz yüze. Problem Tarama Listesi bireyi tanıtan bilgiler. Oyun Terapisi Oyun terapisi. Derecelendirme Ölçekleri Derecelendirme ölçeği gözlem sonuçlarının kaydedilmesinde kullanılan araçlardan birisidir. bir bireyin belli bir konuda çeşitli davranış özellikleri hakkında sıralanmış açıklayıcı ifade ya da cümlelerin. 5. Otobiyografi. Bu teknik okullarda öğrenme ve uyum güçlüğü gösteren veya özel eğitime muhtaç olan öğrencilerin Problem tarama listesi bireylerin uyum ve gelişimini engelleyen sorunların ortaya çıkarılması için kullanılan bir tekniktir. gösterdikleri davranış bozukluklarının sebeplerini anlamak için oyun ortamından yararlanmak anlamlı olmaktadır. korkulannı kısaca iç dünyasını bir oyun içinde rol oynayarak anlatması tekniğidir. Kendini anlatma teknikleri 1. Çocuklar kendilerini oyun aracılığıyla ifade ederler. 5. Rehberlik ve psikolojik danışma çalışmalannda anketin asıl amacı. gözlenen davranış. Psikodrama Psikodrama bireyin duygularını. 2. sorunu olan kişinin tüm yönleriyle derinlemesine incelenmesidir. Tekniğinin amacı.
Rehberli k Psikodrama daha çok psikolojik danışmada kullanılan terapötik bir tekniktir ve devam eden bir grup terapisi sürecinde gerekli görüldüğünde terapist tarafından uygulanmaktadır. Ankara. ortak bir sosyal soruna ilişkin rolleri paylaşarak uzman kişinin yönetiminde oynamalar. tekniğidir. Özgüven. F. (editör). YARARLANILAN KAYNAKLAR 1. grup içindeki ait gruplar ve bireylerin rolleri hakkında bilgi verir. İstanbul. 2004 1. Rehberlik ve Psikoiojik Danışma ÖSYM yayınları. Kimdir-bu tekniğinde bireylere olumlu ve olumsuz davranış ifadelerinden oluşan bir liste verilir ve bireyden her davranışın yanma grupta bu davranışı kimin gösterdiğini düşünüyorsa o kişinin adını yazması istenir. G. Görüşme İlke ve teknikleri. Her davranışın yanma birden çok isim yazılabileceği gibi kişiler birden çok davranışın yanına da yazılabilir. Yargı Yayınevi. Kuzgun . Pegem A Yayıncılık. 205 Bu teknikte amaç. İ. Empati yayınevi. Kişi ifadelerin yanma kendi ismini de yazabilir. Ankara 1992 1. 6. İleri Matbaası. Sosyodrama Sosyodrama bir grup bireyin yaşadıklar.). 1980 1. Sosyometrik teknikler 1. Ankara. sosyal ilişkiler kurma ve toplumsal rollere ilişkin yeni davranışlar edinme gibî konularda yardımcı olan bir tekniktir. 1994 1. (Ed. Örneğin sosyometri uygulamasında amaç sınıfta kimlerin kimlerle arkadaşlık yaptığı ve yakın ilişkiler kurduğunu öğrenmekse öğrencilere "sınıfta en gevdiğiniz ve birlikte olduğunuz üç arkadaşınızın adını yazınız" şeklinde bir yönerge verilebilir. C. 2003 8. (Ed. E." veya "Başkalarıyla iyi geçinen kimdir?" olarak düzenlenebilir. 2004 1. olumlu ve olumsuz davranışlar düz ifade veya soru cümlesi şeklinde olabilir. ifade etme. Alaaddinin sihirli lambası elinizde olsa ne yapardınız? C. Z. 3. bireylerin toplumsal gelişimlerini sağlamak ve kişilerarası ilişkilerde yaşadıkları. 2004 . Öğretmen Adayları için KPSS. Can. Öğreti. sıkıntı ve sorunlarını ifade etme olanağı bulurlar.). Tan. Yeşilyaprak. Eğitimde Rehberlik Hizmetleri. Ş. Sosyometri Grubu oluşturan bireylerin birbirleriyle ilişkilerini ve etkileşim biçimlerini değerlendirmeye yarayan bir tekniktir. gerginlik.). Binnur. güçlükleri yenmelerini sağlamaktır. Ankara.Öğretmen Adayları için KPSS. Sosyodramada bireyler kendilerini değil sosyal sorunla ilgili olarak bir başkasının rolünü oynarlar. Eğitim Bilimleri KPSS. Baymur. Psikolojik Danışma ve Rehberlik. Örnek. Kimdir-Bu Grup içjndeki sosyal ilişkilerin ortaya çıkarılması amacıyla kullanılan sosyometrik bir tekniktir. Sosyodrama bireylere kendilerini tanıma. Ankara. Sosyometri tekniği bir grubu oluşturan bireylerin sosyal durumu. Oktaylar. Remzi Kitabevi. arzuları. Genel Psikoloji. Psikodramada birey kendisini oynarken sosyodramada bir başkasını canlandırmaktadır. Pegem A yayıncılık. Kaya. (Ed. H. Örneğin listedeki ifadelerden biri "Başkalarıyla iyi geçinir. Arzu Listeleri Çocuğa sorulan sorular sonucu doyurulmamış gereksinimleri. Kimdir-bu tekniğinde. 2. Yıldız. Nobel Yayın Dağıtım. Ankara 2004 1.
This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
We've moved you to where you read on your other device.
Get the full title to continue listening from where you left off, or restart the preview.