Rusya-Ukrayna savaşının da etkileriyle bölgesel ve küresel gelişmelerin yaşandığı bu yılın sonuna gelirken 2023’te dünyayı Rusya-Ukrayna savaşının devam etmesi, petrol fiyatlarının artmasıyla meydana gelen enerji krizi, gıda güvensizliği, ekonomik kriz ve iklim değişikliği gibi riskler bekliyor.
Dünya henüz Covid-19 salgınının olumsuz etkileriyle mücadele ederken şubatta Rusya-Ukrayna savaşının başlaması; doğudan batıya, kuzeyden güneye dünyayı derinden sarstı.
Enerji krizi, gıda güvensizliği, ekonomik kriz ve iklim değişikliği gibi son yıllarda dünyayı kuşatan sorunlar, bu yıl savaşla birlikte daha da derinleşti. Bu sorunların birbiriyle oldukça bağlantılı olması, çoğu riskin 2023’te de devam edebileceğini gösteriyor.
Rusya-Ukrayna savaşının sürmesi, enerji krizi, gıda güvenliği sorunu, gelişmekte olan ülkelerin borç krizi, küresel borç artışı ve iklim değişikliğinin kötüleşen etkisi 2023’te dünyayı bekleyen risklerin en başında yer alıyor.
RUSYA-UKRAYNA SAVAŞI
Enerji ve gıda krizinin ve dolayısıyla artan enflasyonun temel nedenlerinden biri olan Rusya-Ukrayna savaşı, 2023 için risk alanlarından birini oluşturuyor.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Ukrayna konusunda geri adım atıp atmayacağı belirsizliğini korurken iki tarafın da ateşkes sağlamaya istekli olmaması, krizin büyümesi ve uzamasını da beraberinde getiriyor. Diğer yandan Kiev, NATO ve ABD’den taktiksel füze sistemi ve füze savunması gibi daha gelişmiş ve uzun menzilli silah taleplerinde bulunuyor.
Bu savaş, birbirleriyle bağlantı pek çok riski barındırırken ABD ve NATO’nun Ukrayna’ya olası gelişmiş silah desteğinin Rusya açısından daha fazla soruna sebep olabileceği belirtiliyor.
ENERJİ KRİZİ
Rusya-Ukrayna savaşı sebebiyle Rusya ile Batı ülkeleri arasındaki ilişkinin gerilmesi, halihazırdaki enerji krizini daha da şiddetlendirdi.
Özellikle enerji güvenliği konusunda endişe duyan Avrupa Birliği (AB), enerji kaynaklarının çeşitlendirilmesi ve Rusya’ya olan bağımlılığın azaltılmasına ilişkin adımlar atmaya çalıştı.
Ukrayna savaşı sebebiyle Rusya’ya yaptırım uygulayan Avrupa ülkelerine Rusya’dan doğal gaz akışı ciddi ölçüde azaldı.
Ayrıca Rusya, doğal gazı savaş öncesine oranla yüzde 80 düşürdü. Tedarik hacminin daralmasıyla Avrupa ülkelerinin enerji maliyetleri yükseldi. Özellikle 2022’nin ilk aylarından itibaren hızla artan doğal gaz ve elektrik fiyatları Avrupa başta olmak üzere tüm dünyayı etkiledi.
Ağustosta 346 avroya kadar çıkarak rekor kıran gaz fiyatları 105 avro seviyesinde seyrediyor. Gaz fiyatlarında yakın gelecekte ciddi bir düşüş beklenmiyor. Savaş nedeniyle derinleşen enerji krizinin 2023’te de sürmesi öngörülüyor.
GIDA GÜVENSİZLİĞİ
Öte yandan gıda güvensizliği de, 2023’te dünyanın gündeminde kalmaya devam edecek riskler arasında.
Dünya Gıda Programı (WFP), açlık ve kötü beslenmenin Orta Asya’yı, Kuzey Afrika’yı, Sahra bölgesini, Afrika Boynuzu’nu, Suriye, Yemen, Pakistan ve Afganistan gibi ülkeleri içerdiğini belirtiyor.
Rusya-Ukrayna savaşının pekiştirdiği enerji ve gıda krizinin yanı sıra özellikle gelişmekte olan ülkelerin içinde bulunduğu borç krizi de küresel risk barındırıyor. BM Kalkınma Programı (UNDP), düşük ve orta gelirli ülkeleri ağır borç sorunları konusunda uyarıyor.
ABD-ÇİN GERİLİMİ
Dünya çeşitli sorunlarla mücadele ederken iki büyük güç olan ABD ve Çin arasında artan gerilim, tüm ülkeleri yakından ilgilendiren bir diğer risk olarak öne çıkıyor.
ABD Temsilciler Meclisi Başkanı Nancy Pelosi’nin ağustosta Tayvan’ı ziyaret etmesi, ilişkileri oldukça germişti.
Çin, Afrika ve Orta Doğu gibi bölgelerden nüfuzunu artırırken ABD ile hem bölgesel hem küresel rekabet içine giriyor. Ekonomik olarak da rekabet içinde olan iki ülke genel olarak küresel meselelerde karşıt görüşleri savunuyor.
Tüm dünyanın yakından takip ettiği ABD-Çin geriliminin 2023’te de sürmesi bekleniyor.
İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ
Çoğu bilim insanı, dünyadaki sıcaklığın yakında 1,5 santigrat derece artacağını ve sonrasında 2,2 derece yükselebileceğini öngörüyor. Bunun engellenmesi için ülkelerin sera gazı emisyonunu yüzde 43 azaltması gerektiği belirtiliyor.
Batılı ülkelerin, karbon emisyonunu azaltma noktasında gelişmekte olan ülkelere finansal destek sağlaması gerektiği ifade edilse de henüz bu sağlanamadı. İklim değişikliğinin bu hızla devam etmesi durumunda özellikle yağışlı mevsimlerde bir yanda kuraklık yaşanabilecekken bir yerde de aşırı yağış yaşanması bekleniyor.
Bu durum, tarım için de büyük engel oluşturuyor. İklim değişikliği sonucunda buzulların erimesinin yanı sıra sel, heyelan ve orman yangını gibi diğer doğal afetlerin yaşanma ihtimali de bulunuyor. (AA)