ASTRONOMİK GÜNEŞ LEKELERİ
İçindekiler
Güneş en büyük ve en önemli enerji kaynağımız. Bildiğiniz gibi insandan başlayıp dünyadaki en küçük canlıya varana kadar yaşamın sürdürülebilmesi açısından güneş en büyük ihtiyaç. Güneşin hayatımızda böyle önemli bir yeri olması, insanoğlunda, güneş hakkında daha çok merak uyandırmaya başlıyor elbet. Hadi gelin bu merakın getirdiği çalışmalarla beraber Astronomik Güneş Lekeleri neymiş bir bakalım!
GÜNEŞ LEKELERİ NİN İLK GÖZLEMLERİ
Araştırmalara göre güneş döngülerinin yüzlerce milyon yıldır aktif olarak devam etmekte olduğu kanıtlanmıştır. Günümüze kadar ulaşan en eski güneş lekesi kayıtları M.Ö. 364’te Çinli gökbilimci Gan De tarafından elde edilmiştir. Yıllar öncesinden kalan Varv tortulların üzerinde bulunan ince tabakaların ölçülmesiyle tekrar ederek yenilendiği görülmüştür. Bu süreçte kayaların üzerinde bulunan her bir yeni tabakanın yaklaşık olarak 11 yılda bir yenilendiği ortaya konmuştur. Ağaç halkalarının incelenmesi de geçmiş yılların güneş döngülerinin detaylarını ortaya çıkarmıştır.
Bu ilk gözlemlerden sonra da birçok bilim insanının çalışmaları, teorileri olmuştur. Güneş lekeleri denince ilk akla gelen isimlerden biri Galileo Galilei’dir. Galileo Galilei, güneş lekelerini gözlemleyen ilk Avrupalılardan biriydi. Güneş lekeleri ile ilgili çizimleri ve ‘Güneş Lekeleri Üzerine Mektuplar’ adlı kitabı vardır.
Amerikalı güneş astronomu George Ellery, Güneş’in fotoğraflarını çekmek için kullanılan spektroheliografı icat etmiştir. Aynı zamanda çalışmalarıyla güneş lekeleri ile manyetik alan arasındaki bağlantıyı keşfeden bilim insanı olmuştur. George Ellery ile modern yöntemlerle çalışmalara başlanmıştır.
Güneş döngüsü ise Samuel Heinrich Schwabe tarafından keşfedilmiştir. Güneş lekelerinin sayılarındaki değişiklikler ilk defa Heinrich Schwabe tarafından gözlenmiştir. 1844’te Astronomische Nachrichten (Astronomi Haberleri) adlı dergide güneş lekelerinin sayısında döngüsel bir değişim olduğunu ortaya koymuştur.
GÜNEŞ LEKELERİ NEDİR VE NASIL OLUŞUR?
Güneşe çıplak gözle bakmak elbet çok zordur. Ancak özel fotoğraf makineleriyle çekilmiş fotoğraflarına bakarsak güneşin aslında pürüzsüz bir yapıya sahip olmaması ve üzerinde bulunan siyah lekeler dikkatimizi çekmiştir. Bu lekeler ‘Güneş Lekeleri ‘ olarak adlandırılır. Lekeler güneşin en dış katmanı olan fotosfer katmanında oluşur. Güneş Lekeleri, güneşin diğer kısımları ile karşılaştırıldığında daha soğuk olan yerlerdir. Bizim ‘soğuk’ olarak adlandırdığımız lekeler hala inanılmaz sıcaktır bölgelerdir. Güneş lekeleri yaklaşık olarak 3.000-4.500 K (2.700-4.200 °C) sıcaklığa sahiptir. Çevresindeki bölgeler ise yaklaşık olarak 5.780 K (5.500 °C) sıcaklığına sahiptir. Yani lekelerin sıcaklığı, bulunduğu katmanın geri kalan bölgelerindeki sıcaklığa göre düşüktür demek daha doğru olabilir. İşte bu sıcaklık farkı nedeniyle karanlık, siyah lekeler halinde görülür. Ancak lekeler birkaç gün veya birkaç ay gibi bir sürede varlığını kaybeder.
Güneş lekeleri, Güneş’teki manyetik alanın en çok görüldüğü yerler olarak bilinir. Bu manyetik alanların çokluğu nedeniyle Güneş’in iç katmanlarından dışarıya doğru ısı ve enerji akışı engellenmiş olur. Böylece güneş lekesi olarak adlandırdığımız bölge soğuyarak içe doğru batar. Manyetik alan, Güneş’teki korona bölgesinin aşırı ısınmasına neden olup yoğun güneş püskürtmeleri ile koronada kütle fırlatılmasına neden olan bölgeler oluşturur.
GÜNEŞ LEKELERİNİN ÖZELLİKLERİ
Güneş lekeleri, 16 km ile 160.000 km arasında büyüklüklere sahip olabilir. Bu lekeler sabit değil hareketlidir. Bununla birlikte lekeler hareket esnasında genişleyip daralabilirler. Bu yüzden büyüklükler de sürekli değişim halindedir. Bazı güneş lekeleri o kadar büyük olur ki görmek için özel bir teleskopa gerek olmadan görebiliriz. Aynı zamanda güneşin üzerinde karanlık lekeler olarak görünse de, lekeyi karanlık gökyüzünde bir yere yerleştirsek bir dolunay kadar parlak görünecektir.
GÜNEŞ DÖNGÜSÜ (ÇEVRİMİ)
Güneş lekelerinde ‘Güneş Döngüsü’ olarak adlandırılan bir hareketlilik oluşur. Güneş Döngüsü (Leke Çevrimi) , güneş lekelerinin ortalama 11 yıl arayla azalıp çoğalması şeklinde gerçekleşir. Örneğin; her 11 yılda bir güneşteki lekeler maksimum sayıya ulaşır. Bu durum ”solar maksimum” olarak adlandırılır. Daha sonra bu lekeler yavaş yavaş azalmaya başlar. En az olduğu zaman diliminde de ”solar minimum” olarak adlandırılır. Lekeler bu şekilde bir döngü halindedir. En son Aralık 2019’ da başlayan 11 yıllık döngü 25. Döngü olarak kabul edilmektedir.
GÜNEŞ DÖNGÜSÜ’NÜN ETKİLERİ
- Güneş Döngüsü, radyo dalgalarını ve radyo iletişimini koruyabilir. Güneş Döngüsü’nün solar maksimum olduğu dönemde iyonosfer kozmik ışınlar tarafından giderek daha da iyonlaşır. Bu durum radyo iletişimini zorlaştırır hatta engelleyebilir. Elektrik kesintileri yaşanabilir. Uydular devre dışı kalabilir. Yani genel olarak dijital eşyalarda sorun yaşanabilecek bir dönemi kapsımaktadır.
- Güneş Döngüsü üst termosferik seviyelerdeki yoğunluğu etkileyerek Düşük Dünya Yörüngeli (LEO) nesnelerinin yörüngesel bozulmasını etkiler.
- Güneş lekesi döngüsü varyasyonunun% 0.1’i, Dünya’nın iklimi üzerinde küçük ama saptanabilir etkilere sahiptir.
- Güneş patlamalarına bazen koronal kütle atımı eşlik eder . Koronal kütle atımları, Güneş’ten gelen büyük radyasyon parçacıklardır. Güneş’in manyetik alan çizgileri yeniden düzenlendiğinde, çok yüksek hızda uzaya patlarlar.
- Güneş lekelerinin çevresindeki güçlü manyetik alanlar, Güneş üzerinde aktif bölgeler oluşturur ve bu da sık sık güneş patlamaları ve koronal kütle atımları gibi sorunları ortaya çıkarır. Güneş lekeleri güneş aktivitesiyle ilişkili olduğundan, uzay hava tahmincileri “güneş fırtınalarının” patlamalarını tahmin etmeye yardımcı olmak için bu özellikleri izler.
AURORA ( Kuzey – Güney Işıkları)
Koronal kütle atımından gelen parçacıkların güzel bir etkisi vardır ki o da Aurora’dır. Aurora oluşumunda Güneş’in yüzeyindeki sıcaklık yükselip alçaldıkça güneş kaynar ve köpürür. Parçacıklar, yüzeydeki güneş lekesi bölgelerinden uzaklaşarak, güneş rüzgarı olarak bilinen plazma parçacıklarını uzaya fırlatır. Bunun sonunda, aurora borealis oluşumu gerçekleşir. Bu ışıklar yalnızca kuzey-güney kutup bölgelerinde oluşur. Tabii bu ışıkları her zaman görmek mümkün olmamaktadır. Özellikle gökyüzünün açık olduğu dönemlerde görme olasılığı artar. Norveç, Alaska, Yeni Zelanda, Avusturalya’ya doğru zamanlarda giderseniz bu inanılmaz manzarayı seyretme imkanı bulabilirsiniz!
KAYNAKÇA
- The Effect of Sunspots & The Solar Cycle on Auroras. (2021). ” https://www.aurora-nights.co.uk/northern-lights-information/what-are-the-northern-lights/sunspots-and-solar-cycle/” [Erişim: 01.05.2021]
- Sunspots and Solar Flares | NASA Space Place – NASA Science for Kids. (2021). “https://spaceplace.nasa.gov/solar-activity/en/#:~:text=Sunspots%20are%20areas%20that%20appear,is%20a%20very%20busy%20place” [Erişim: 30.04.2021]
- Solar Minimum; Solar Maximum. (2021). “https://www.nasa.gov/mission_pages/sunearth/news/solarmin-max.html” [Erişim: 30.04.2021]
- Güneş Lekeleri: Güneş’teki Siyah Noktalar Nedir? – Evrim Ağacı. (2019). “https://evrimagaci.org/gunes-lekeleri-gunesteki-siyah-noktalar-nedir-4579” [Erişim: 30.04.2021]
- Sunspots | UCAR Center for Science Education. (2021). “https://scied.ucar.edu/learning-zone/sun-space-weather/sunspots” [Erişim: 01.05.2021]
- Aurora Borealis: What Causes the Northern Lights & Where to See Them . (2021). “https://www.space.com/15139-northern-lights-auroras-earth-facts-sdcmp.html” [Erişim: 01.05.2021]
Editör: Nil DUMAN
Grafik ve Tasarım: Batuhan ŞİMŞEK
Diğer yazılarımız için aşağıya göz atabilirsiniz:
- AĞ SINIFLANDIRMA METOTLARI
- DÜNYADAN UZAYA BAKIŞ: TELESKOPLAR
- Çatlakları Önlemek: Depreme Karşı Yapısal Bilinç
- Tacoma Narrows Köprüsü: Frekansın Gücü
- Süpernova: Betelgeuse Yıldızı
Bizi sosyal medyada takip etmeyi ve yorum yapmayı unutmayın !!
Güzel bir araştırma olmuş başarılar dilerim
Merhaba, yorumunuz için teşekkürler. Günümüzde Çin’in belirlediği bir bölgede iki kişilik uçan araba toplu taşıma rolünde hizmet vermektedir. İlerleyen zamanlarda…
Yazınızı beğendim tebrikler. Merak ettiğim bir nokta ise günümüzde toplu ulaşımda kullanımı mümkün mü?
Yorumunuz için teşekkür ederim, ben de aynı düşünceyi savunuyorum
Olası kazalarla ilgili sensörler yerleştiriliyor. Eğer IoT sisteminde çok basamaklı bir tedarik zinciri varsa bir kaza anında hangi basamağında kaza…