Transkript
1 Su, yeryüzünde en bol bulunan maddelerden biridir ve yaflamın temelidir. Ancak dünyadaki suların yüzde 97 sinden fazlası okyanus ve denizlerde tuzlu su olarak bulunur. Geri kalan yüzde 2,5 i tatlı sudur. Tatlı su kaynaklarının büyük bölümü de kutuplarda ve yer altında bulunmaktadır. Yeryüzündeki su kaynaklarının ancak binde 3 ü kullanılabilir ve içilebilir özelliktedir. E er su olmasaydı yaflam da olmazdı. Denizler ve okyanuslar yeryüzünün yaklaflık onda yedisini kaplar. Toprakta, atmosferde ve bütün canlı varlıklarda da su vardır. nsan vücudunun yaklaflık üçte ikisi sudan oluflur. Ayrıca yiyeceklerin, özellikle de sebze ve meyvelerin büyük bir bölümü sudur.
2 Günümüzde Dünya nüfusunun yüzde 40 ını barındıran 80 ülkede flimdiden su sıkıntısı çekilmektedir. Nüfusun hızla artması, buna karflılık su kaynaklarının azalması nedeniyle su gereksinimi her geçen gün artmaktadır yılları arasında su kullanımı iki katına çıkmıfltır. Dünyadaki su miktarı, tüm dünya yüzeyini 3 kilometre kalınlı ında bir tabaka halinde sarabilecek büyüklüktedir. Su gereksinimimizi yüzeysel sular ve yer altı su kaynaklarından sa lıyoruz. Tatlı suların en önemli kayna ını ya ıfllar oluflturur. Küresel ölçekte yıllık ya ıfl 500 bin m 3 tür ve her sene yeryüzüne düflen ya ıfl aynı miktardad r. Ülkemizin tatlı su kaynakları oldukça sınırlı ve ihtiyacı ancak karflılamakta. Türkiye nin kullanılabilir su potansiyeli ise 110 milyar m 3 tür. Bunun yüzde 16 sı içme ve kullanmada, yüzde 72 si tarımsal sulamada, yüzde 12 si de sanayide tüketiliyor. Kifli baflına düflen su kullanımı, toplumun geliflmifllik seviyesiyle do ru orantılıdır. Geliflmifl ülkelerde bu oran oldukça yüksek olmasına ra men, geliflmekte olan ülkelerde düflüktür. ABD de 1692 m 3, Avrupa da 726 m 3, Afrika da 244 m 3 tür. Dünyanın yıllık ya ıfl ortalaması 1000 mm, Türkiye nin yıllık ya ıfl ortalaması ise 643 mm. dir. Türkiye su kıtlı ı çeken ülkeler arasında yer almamakla birlikte, hızlı nüfus artıflı, kirlenme ve yıllık ya ıfl ortalamasının dünya ortalamasından düflük olması; mevcut kaynakların daha dikkatli kullanılmasını ve kirlenmeye karflı gerekli tedbirlerin bir an önce alınmasını gerektiriyor. Aslında su, hava ve toprak kirlenmesi birbirine ba lıdır. Söz gelimi, baca ve egzoz gazları do rudan havayı kirletir. Ama ya ıfllarla birlikte düflerek topra ı ve suyu da kirletir. fiimdi de bu de erli ve zor bulunan su kaynaklarımızın nasıl kirletildi ini birlikte inceleyelim. Yer altı sularının kirlenmesi Ya mur suyu yeryüzüne indi i andan itibaren kirlilik oranında ani bir artıfl olur. Hayvansal ve bitkisel artıklar, do al ve suni gübreler, her türlü ilaç ve mikroorganizmalar su ile yer altına do ru taflınır. Suyun yüzey kısımlarındaki toprak tabakasından süzülmesi sonucunda, zemin cinsi özelliklerine de ba lı olarak kalitesinde önemli miktarlarda artıfl olur. Su içindeki katı maddelerin tamamına yakını topraktaki süzülme yoluyla uzaklaflır. Bunun sonucunda mikroorganizmalar büyük ölçüde azalırken, sudaki karbondioksit oranı artar, oksijen miktarı ise azalır. Yer altı sularının kirlenmesinin en büyük nedeni, evsel ve endüstriyel atıkların arıtılmadan do aya verilmesidir. Katı, sıvı ve gaz atıklar do aya verildikten sonra; iklim durumuna, topra ın yapısına, yeryüzü flekline, atı ın cinsine ve zamana ba lı
3 olarak yer altı sularına karıflır. Ayrıca zirai mücadele ilaçlarının aflırı ve bilinçsiz kullanımı, önemli bir kirlilik nedenidir. Kanalizasyon sisteminin bulunmadı ı yerlerde, tuvalet çukurlarından ve gübrelerden sızan kirli sular yer altı suyuna karıflarak, özellikle yaz aylarında ölümlü bulaflıcı hastalıklara neden olabilir.
4 Yer üstü sularının kirlenmesi Akarsu, göl ve denizler yer üstü sularını olufltururlar. Dünya nüfusunun hızla artmasına ra men su kaynakları sabittir. Bu durum kaynakları kirletilmeden ve israf etmeden kullanmamızı gerektirir. Bilinçli su kullanımıyla, yaflam kalitemizi bozmadan alaca ımız basit önlemlerle su
5 kaynaklarımızın kirlenmesini ve tükenmesini önleyebiliriz. Ne yazık ki üç tarafı denizlerle çevrili olan ve çok sayıda yer üstü ve yer altı su kaynaklarının bulundu u ülkemizde sular, evsel ve endüstriyel atıklarla kirletiliyor. Suları kirleten bir di er etmen, zirai mücadelede kullanılan ilaçların rüzgârla sulara taflınması veya tarım ilaçları üreten fabrikaların atıklarının su kaynaklarına arıtılmadan verilmesidir. Aflırı ve bilinçsizce kullanılan kimyasal gübreler, sızıntı yoluyla yer altı sularına ve yüzey su akıfllarıyla birlikte yer üstü sularına karıflarak su kirlili ine sebep oluyor. Gübrelerin bilinçsiz kullanımı, aynı zamanda topra ı çoraklafltırarak topra ın verimini düflürüyor. Akarsu kirlili i Atıkların arıtılmadan su yataklarına verilmesi, katı atıkların düzensiz olarak do aya bırakılması, ayrıca bilinçsizce yapılan zirai ilaçlama ve gübrelemeden dolayı yer üstü suları kirleniyor. Akarsular; küçük dereler, ya mur, kar ve kaynak sularıyla beslenirler. Kanalizasyon suları, fabrika atıkları ile havayı kirleten etkenlerin ya mur ve yüzey akıfllarıyla taflınması, tarımsal çalıflmalar sonucu oluflan ilaç ve gübre gibi kimyasal atıklar, akarsuları kirleten bafllıca etkenlerdir. Akarsular ve okyanuslar belli bir seviyeye kadar olan kirlili i arıtma özelli ine sahiptir. Bu sınır aflıldı ında suda aflırı kirlilik ve bozulma bafllar. Akarsuların kirlenmesi Sanayinin çevre üzerindeki olumsuz etkisi, di er etmenlerden çok daha fazladır. Sanayi kuruluflları, sıvı atıkları ile su kirlili ine ve toprak ve bitki örtüsü üzerinde aflırı kirlenmelere neden olmakta; do aya zarar vermektedir. Ayrıca sanayi ve teknolojinin hızla geliflmesi sonucu kente göç artmıfl, bu durum hızlı ve düzensiz yapılaflmaya yol açarak kirlenmeyi daha da artırmıfltır. Son y llarda h zla ço alan bal k çiftlikleri de önemli oranda su kirlili ine yol aç yor.
6 Göl Kirlili i sonucu akarsularda mevcut olan ekolojik denge bozulmakta, bitkiler ve hayvanlar olumsuz yönde etkilenmektedir. Yanlıfl kullanım ve aflırı kirlenme sonucu, bir zamanlar çevresine bereket saçan, büyük medeniyetler do urmufl akarsularımız adeta birer zehir kanalına dönüflmektedir. Göller, kolay kirlenen dura an ve yüzeysel sulardır. Akarsularla taflınan çözünmüfl ve katı maddelerin önemli miktarı erozyon ve kimyasal çözünme sonucu oluflur. Ayrıca asit ya murları da kirlili i artırmaktadır. Göle karıflan kirleticilerin büyük bir kısmın n akarsular, endüstriyel atıklar ve drenaj yoluyla taflınmasına karflılık, atmosferle kirlili in taflınması da son derece önemlidir. Havadaki kirleticilerin ya ıfllar ve rüzgâr gibi etkenlerle uzun mesafelere taflınması ve yer üstü sularına karıflması sonucu su kirlili i meydana gelmektedir. Yurdumuzda göllerin kirlenmesinde en önemli etken kirli akarsular ve kanalizasyonlardır. Bütün göllerimiz çok ciddi tehdit altındadır.
7 Deniz Kirlili i Her yıl milyonlarca ton çöpün döküldü ü denizler zamanla birer çöplü e dönüflüyor. Kuflkusuz bunun en büyük zararını deniz ve okyanustaki canlılar görüyor. Çok miktarda pislik arıtılmadan kanalizasyonlardan denize akıtıldı ı zaman su bu kadar çok pisli i arıtamaz. Sudaki tüm oksijen tükendi i için, balıklar ve atıkları ayrıfltırarak zararsız maddelere dönüfltüren bakteriler ölür. Sularda yalnızca oksijensiz yaflayabilen, hastalık yapıcı bakteriler kalır. Özellikle sanayi bölgelerine yakın olan Marmara da kirlilik, bütün denizi etkilemektedir. Ülkemizin üç tarafı denizlerle çevrili oldu undan deniz kirlili i yaflamsal önem taflıyor. Denizlerin taflımacılık ve turizm amacıyla kullanılması, evsel, endüstriyel atıkların arıtılmadan veya kısmen arıtılarak denize verilmesi, deniz kazaları sonucu meydana gelen petrol akıntıları, akarsulardan denizlere ulaflan tarımsal atıklar ve balık çiftlikleri kirlenmeyi meydana getiren bafllıca etkenlerdir. Deniz kirlili ine sebep olan atıklar belirli bir zamanda, bir bölgedeki kirlenme yo unlu una ba lı olarak insan sa lı ına ve çevreye olumsuz yönde etki eder. Denizlerde meydana gelen kazalar sonucunda önemli ölçülerde petrol suda birikmekte ve do al yaflamı tehdit etmektedir. Özellikle büyük petrol tankerlerinin kazaları sonucunda binlerce ton ham petrol denize dökülüyor. Ham petrol taflımacılı ı, petro-kimya sanayii ve organik kimya sanayiindeki geliflmeler kara, hava ve denizlerdeki kirlilik miktarını artırmıfltır. Plastik çöplerin denize bırakılması, denizlerdeki do al yaflama ciddi zararlar vermektedir. Arkadafllar, bu karamsar tablo içinde tek umudumuz çevreye karflı duyarlılıkla yetiflen siz gençlersiniz. nanıyoruz ki bu duyarlılı ınız, sularımızın korunmasını ve sürdürülebilirli ini sa layacaktır.