Yurtdışında düzenlenen Vasiyetname Tenfizi
Bir kimse vasiyetname yoluyla önceden yaptığı düzenlemelerle öldükten sonra uygulanması için malvarlığı üzerinde dilediği şekilde tasarrufta bulunma hakkına sahiptir. Miras bırakan kişi vasiyetname ile malın tümü üzerinde bir düzenleme yapabileceği gibi dilerse malının bir kısmı üzerinde de düzenleme yapabilir.
Yurtdışında çok yaygın bir şekilde vasiyetname düzenlemesi yapılmakla birlikte ülkemiz içinde fazla yaygın bir uygulama olduğu söylenemez. Ama yurtdışında yaşamakta olan vatandaşlarımız arasında vasiyetname düzenlemesi oldukça fazla yapılmaktadır.
Vasiyetnamede amaç miras bırakan kişinin malvarlığını vefat ettikten sonra kendi istediği şekilde mirasçılarına varsa üçüncü şahıslara paylaştırmaktır.
Yurtdışında Düzenlenen Vasiyetnamenin Tenfiz
Ülkemizde uygulamada olan hukuk sistemi içinde kişilere bırakacakları miras için vasiyetname veya miras sözleşmesi yaparak malvarlıkları üzerinde önceden düzenleme yapma hakkı verir.
Hukukumuzun kişilere vasiyet ya da miras sözleşmesiyle tanıdığı bu hak sınırsız bir hak değildir. Miras bırakan kişiye vasiyetname hakkı verilirken diğer taraftan da yasal mirasçıların hakları için, saklı payları kanunlarla koruma altına alınmıştır.
Şekli unsurlarına dikkat ederek hazırlanmış bir vasiyetname hazırlayan miras bırakan kişinin vasiyeti geçerli olarak kabul edilir ve uygulanır.
Ülkemiz içinde düzenlenen vasiyetnamelerin şekli unsurları tam olması yeterliyken yurtdışında düzenlenen bir vasiyetnamenin Türkiye'de geçerliliği, Türkiye'de düzenlenen vasiyetnamenin yurtdışında uygulanmaya konulabilmesi için gerekli şartlar neler birlikte inceleyelim. Ama öncesinde Türkiye'de hâlihazırda uygulamada vasiyetname prosedürlerinden kısaca söz edelim.
Vasiyetnamenin Teslimi
Miras bırakan kişinin, vefat ettikten sonra var olan vasiyetnamesi sulh hakimine teslim edilir. Sulh hâkimine teslim etmeden önce vasiyetnamenin geçerli olup olmadığına bakılmasına gerek yoktur.
Var olan vasiyetname teslim edilmesi gerekir. Miras bırakan kişinin bıraktığı vasiyetnameyi bulan ya da saklaması için ona emanet edilin kimseye bu görev yani sulh mahkemesine teslim etmesi görevi yüklenmiştir. Eğer ki vasiyetname noterde hazırlanmışsa, mahkemeye teslim etme görevi vasiyetnamenin bir örneğini de kendi saklayan memurundur.
Vasiyetname çok sonradan bulunmuş olsa bile yine aynı işlem yapılmalı, sulh hâkimine teslim edilmelidir. Vasiyetnamenin teslim edilmemesine karşı düzenlenmiş yaptırımlar vardır.
Teslim edilen vasiyetnameyi inceleyen sulh hâkimi alınması gereken önlemleri alır. Mümkünse eğer mirasçıları dinler. Miras bırakılmış olan mallar yasal mirasçılara bırakılır ya da yönetilmesi yönünde karar alır.
Vasiyetnamenin Açılması
Miras bırakan kişinin malvarlığı üzerinde ne gibi bir düzenleme yaptığı, murisin malı üzerindeki tasarrufun ne şekilde olduğu anlaşılması için vasiyetname açılır. Sulh hâkimi vasiyetnameyi teslim aldıktan sonra bir ay içerinde açar ve yasal mirasçılara okur.
Mirasçılar vasiyetname okunurken hazır bulunmaları için vasiyetname açılmadan hâkim tarafından önceden çağrılırlar. Ancak vasiyetname açılırken bütün mirasçıların bulunması zorunluluğu yoktur. Kimi mirasçılar yokken de açılabilen vasiyetname daha sonra mirasta hakkı olan kişilere vasiyetnamenin gerekli kısmının bir örneği tebliğ edilir bildirilir.
Veraset ilamı başka bir deyişle mirasçılık belgesi vefat eden kişinin bıraktığı vasiyetname açılıp okunduktan sonra eğer mirasçılar isterse verilir. Veraset ilamı ile miras bırakan kişiye ne oranda bir yakınlığı olduğu dolayısıyla ne oranda mirasçı oldukları ve kimlerin mirasçı olduğu ortaya çıkar, belgelenir.
Yabancı uyruklu mirasçıların var olması onların veraset ilamı almasına engel olmaz. Miras bırakanın vasiyetnamesinde üçüncü kişi ya da kişilere miras bıraktığına ilişkin tasarrufu da söz konusu ise ve ölüme bağlı tasarrufa bir ay içinde varisler tarafından itiraz edilmediği takdirde bu kişilere vasiyet alacaklısı olduklarını kanıta yarayan bir belge düzenlenmektedir.
Miras üzerinde hakların belirlenmesi, saklı payların konup korunmadığı gibi konuların masaya yatırılıp incelenebilmesi için vasiyetnamenin açılması büyük önem arz eder.
Vasiyetnamenin açılmasıyla mirasçılar vasiyetnamenin iptalini isteme, mirası reddetme ve miras sebebiyle istihkak davası açma, saklı payların zedelenmesine karşı tenkis davası açma gibi işlemlerin süresi de başlamış olur.
Kanunlarda belirlenmiş olan yasal süreler içinde miras üzerinde haklarını aramayanlar zamanaşımı gerçekleşince hak kayıplarına uğrarlar.
Vasiyetnamenin Yerine Getirilmesi (Tenfizi)
Vasiyetnamenin açılmasıyla mirasçılar ve alacaklar vefat eden kişinin mirası üzerinde kullandığı tasarrufundan haberdar olurlar. Ama bu vasiyetnamenin yerine getirilmesi anlamına gelmez.
Vasiyetin açılması ile vasiyetin yerine getirilmesi aynı şeyler değildir. Miras bırakanın ölümüyle yasal mirasçılarla atanmış mirasçılar miras üzerinde haklarını kazanmış olurlar. Ancak alacaklar vasiyetname ile doğrudan kendileri için yapılan düzenlemeleri kazanmazlar.
Vasiyet alacakları haklarını yasal mirasçı ya da atanmış mirasçıdan istem hakları doğar. Eğer vasiyeti yerine getirme görevlisi varsa alacaklı istemini ondan talep edebilir.
Vasiyetnamede kendi lehlerine düzenlenmiş tasarrufları tenfizini (yerine getirilmesini) dava yoluyla bu kişilerden isteyebilir. Vasiyet alacaklıları mirasçı olmadıkları için taşınır ya da taşınmaz fark etmeksizin belirli olan bir malda yalnızca istem hakkı sabidirler. Usulüne göre açılmış vasiyetname ile vasiyet alacaklıları istem hakkını kullanma imkânları olur.
Yurtdışında Düzenlenen Vasiyetnamelerin Geçerliliği
Yabancı ülkelerde yaşayan Türk vatandaşları vasiyetnamelerini de yurtdışında düzenlemektedirler.
Yurtdışında düzenlenen bu vasiyetnamelerde Türkiye'de var olan taşınır taşınmaz mallarla ilgili tasarrufların bulunabileceği gibi Türkiye'de yaşayan mirasçıları etkileyecek düzenlemeler de yer alır. İtalya'da yaşayan kişi vefat ettiği zaman arkasında bıraktığı vasiyetnameyle
Türkiye'deki mallarını yalnızca bir çocuğuna bırakmış olabilir. Böyle bir durumda İtalya'da yaşayan birinin bıraktığı vasiyetname nerede açılması ve gerekenlerin yapılmalıdır?
Yurtdışında vefat eden bir Türk'ün bıraktığı vasiyetname karşısında mirasçılar iki yol izleyebilir. Bunlardan ilki mirasçı ya da mirasçılar vasiyetnamenin düzenlendiği ülkede açılmasını ve tasdikini talep edebilir.
Ya da yabancı bir ülkede düzenlenmiş vasiyetnamenin Türkiye'de veya yazıldığı ülkede açılmasını ve vasiyetnamede istenilen şekilde yerine getirilmesini isteyebilir. Bu noktada belirtilmesi gereken önemli husussa bir ülke mahkemesince açılan vasiyetnamenin başka bir ülkede geçerli olması için o ülkede tenfizinin yapılması gerekir.
Peki tenfiz nedir? Başka bir ülke mahkemesinin aldığı kararın Türkiye'de uygulanıp uygulanamamasına bakılmasıdır. Tenfizi yapıldıktan sonra yurtdışında düzenlenen vasiyetnamelerin geçerliliği olur ve işleme konulur.