Öncelikle herkesin 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı’nı ve Türkiye Büyük Millet Meclisimizin açılışının 101. yılını kutluyoruz.
Çocuk hakları; nerede doğduklarına, kim olduklarına ve cinsiyetlerine bakılmaksızın tüm çocuklar için vardır. Dünyadaki tüm çocukların sadece çocuk olduklarından ötürü sahip oldukları haklardır.
Çocuk Hakları Sözleşmesi; 20 Kasım 1989 tarihinde Birleşmiş Milletler tarafından kabul edilmiştir. Tam 193 ülke bu belgeyi onaylamış. Bu ülkeler arasında Türkiye de var. Türkiye; çocuk hakları sözleşmesini 1990 yılında imzalamış, 1995’te onaylamıştır.
Sözleşmeyi onaylayarak Türkiye; ülkedeki tüm çocukların haklarını garanti altına almaya, yasaları ve uygulamaları sözleşmeye uygun hale getirmeye söz vermiş oluyor.
18 yaşın altındaki herkesin çocuk olduğunu kabul eden bu sözleşme çocuklara ilişkin tüm hakları içeriyor.
Çocuk Hakları Sözleşmesi 4 temel ilke üzerine kurulmuştur.
Bunlardan ilki çocuklara yönelik hiçbir şekilde ayrımcılık yapmamaktır. Yani çocuk hakları bütün çocuklar içindir. Doğdukları yer, konuştukları dil, dini inançları, ten renkleri ne olursa olsun fark etmez. Ayrıca büyüklerinin inançları ya da görüşleri nedeniyle de hiçbir çocuğa ayrım yapılamaz.
İkinci ilke; her durumda öncelikli olarak çocuğun yararını düşünmektir. Çocuklarla ilgili bütün yasa ve uygulamaları yapanlar önce çocukların yararını düşünmek zorundadır. Devlet; çocukların koruma ve bakımını üstlenen büyüklerin bu sorumluluklarını yerine getirebilmesi için önlemler alır.
Bu ilkelerden üçüncüsü de; tüm çocukların yaşama ve gelişme hakkını gözetmektir. Çocuktan sorumlu herkesin yani ailenin, toplumun, devletin en birinci sorumluluğu; çocukların yaşamını korumak ve sağlıklı gelişimlerini desteklemektir.
Dördüncü ilke ise; çocuk katılımıdır. Bu ilke her çocuğun görüşlerini özgürce ifade etme ve kendisini ilgilendiren her konuda görüş bildirme hakkı olduğunu söyler. Buna karşılık herkesin çocuğun görüşünü dinleme ve onların fikirlerine saygı gösterme sorumluluğu vardır.
Tabi ki çocuk hakları bunlarla bitmiyor. Bu bahsettiklerimiz diğer haklara temel oluşturacak ilkeler. Bu sözleşmedeki tüm hakların kullanılması ve uygulanması için başta devletin, ailenin ve toplumun her türlü çabayı göstermesi gerekiyor. Hepimiz bu sözleşmenin en iyi şekilde uygulanmasından sorumluyuz.
Her çocuğun bir kimliğe sahip olma hakkı var. Her çocuğun bir isme ve vatandaşlığa sahip olma hakkı var.
Ailesiyle birlikte yaşamak da çocukların en önemli haklarındandır. Ancak kimi zaman anne babalar, çocuklarına bakacak durumda olmayabiliyor bu durumda çocukların zarar görmemesi amacıyla çocuğun bakım hizmetlerini devletin vermesi gerekebilir.
Annesi ve babası olmayan çocuklar için onları evlat edinebilecek en uygun aileyi araştırmaktan ve incelemekten de devlet sorumludur.
Çocuğun anne babası ayrılmışsa; çocuk anne veya babasından farklı bir yerde, farklı bir ilde ya da farklı bir ülkede yaşıyorsa, çocuğun hem annesini hem de babasını rahatlıkta görmeye hakkı var. Bunun için devletler gereken tüm kolaylığı sağlamakla sorumludurlar.
Bununla birlikte; anne babanın izni olmadan çocukları hiç kimse bir yerden bir yere götüremez. Tabi ki yurtdışına da çıkaramaz. Devletin çocukları koruması gerekir.
Tüm çocukların düşüncelerini özgürce anlatmaya hakkı var ancak bu hakkı kullanırken başkalarının da haklarına saygılı olunması gerekiyor.
Çocukların kendilerini ifade etmek için toplanmaya, derneklere üye olmaya ve dernek kurmaya da hakları vardır.
Her çocuğun istediği dini seçmeye ve anne babaların da bu konuda onlara yol göstermeye hakkı vardır.
Çocukların da tıpkı yetişkinler gibi kendilerine özel bir hayata hakları var yani kimseyle paylaşmak istemedikleri özel eşyalarını, günlüklerini, odalarını, çantalarını onların izni olmadan kimse karıştıramaz.
Çocukların bilgiye ve medyaya ulaşma hakkı da çok önemli haklardandır. Devletler de çocukların gelişimi açısından gazetenin, televizyonun, radyonun önemini biliyorlar. Ama çocukları olası zararlardan da korumak durumundalar. Çocuklar bu haklarını kullanırken onları olumsuz etkilemeyecek şekilde istedikleri her türlü bilgi ve belgeye ulaşabilme hakları vardır.
Bazen kendi ülkelerindeki olumsuz koşullardan dolayı çocuklar tek başına ya da aileleriyle çocuklar başka ülkelere göç etmek durumunda kalabilirler. Böyle durumlar için de göç edilen devletler; çocukların haklarını korumak zorundadır.
Bazı çocuklar doğuştan ya da daha sonradan engelli olabilir. Devlet çocukların özel gereksinimlerini göz önüne alarak çocuklara her türlü bakım ve eğitimi sağlamakla sorumludur. Devletler tüm çocuklar için sağlık hizmetlerini vermekle görevlidir. Çocukların hastalanmaları ve sağlıklı yaşayabilmeleri için doğum, aşılanma, beslenme, çevre temizliği ve tüm diğer sağlık koşullarının iyi olması gerekir. Devlet daha iyi bir yaşam sürdürmeleri için gerekli koşulları tüm çocuklara sağlamalıdır.
Temel eğitim; tüm çocuklar için parasız ve zorunludur. Eğitim hakkının da tüm çocuklar için ayrım yapmadan sağlanması gerekir.
Çocukların boş zamanlarını verimli bir şekilde değerlendirmeleri ve kendilerini geliştirmeleri için eğitim ortamları dışında da oyun bahçelerine, kitap kulüplerine, kütüphanelere, spor ve kültür merkezleri gibi yerlere ihtiyaçları vardır.
Hiç kimse hiçbir çocuğu zorla bir işte çalıştıramaz. İş Kanunu’nda düzenlendiği gibi uygun yaşa geldiklerinde gelişimlerini ve eğitimlerini olumsuz etkilemiyorsa tüm çocukların çalışmaya hakkı vardır.
Çocukları her türlü zararlı alışkanlıklardan, zararlı maddeden, kötü davranıştan, şiddetten, cinsel istismardan ve insan kaçakçılığından koruma konusunda başta devletin olmak üzere ailelerin ve toplumun da sorumluluğu vardır. Böyle talihsiz durumlarla karşılaşıldığı zaman; devlet tüm çocukları korumalı ve onlara zarar veren kişileri de cezalandırmalıdır.
Çocuklar da kötü davranışa, şiddete ya da istismara uğradıklarını düşünüyorsalar; bunu güvendikleri bir yetişkine ya da öğretmenlerine söyleyerek destek istemeliler.
Bir çocuk suça sürüklenmişse; yargılama sürecinde alınacak kararlar çocuklara uygun şekilde olmalı. Bu da bir çocuğunun özgürlüğünün elinden almanın en son önlem olması anlamına gelmelidir.
Çocukların en önemli hakları; barış içinde yaşama ve savaşlardan korunma haklarıdır.
Tüm çocuklara tüm haklarını kullanabilecekleri keyifli bir çocukluk diliyoruz. Eğer bazı haklarını kullanamadıklarını düşünüyorlarsa da; güvendikleri aile bireylerinden, öğretmenlerinden ve en nihayetinde devletten yardım alma haklarının olduğunu hatırlatarak sağlıklı ve huzurlu günler diliyoruz.
Av. Aylin Esra EREN & Av. Gizem GONCE