19 Kasım: Filmler hayatımın büyük bir parçası. 1970’lerin sonlarından 1980’lerin ortalarına kadar The Albuquerque Tribune’de film eleştirmeni olarak çalıştığım dönemde, haftada iki ila dört film izlerdim.
Bana en sevdiğim filmleri sorun, cevabım ayın gününe göre değişecektir.
Ancak listede genellikle John Wayne’in başrol oynadığı 1956 yapımı John Ford Western filmi The Searchers; “Baba” (1972); “Çeneler” (1975); Quentin Tarantino’nun Bir Zamanlar Hollywood’da (2019); Ve dokuz yaşımdayken izlediğim “Old Yeller” (1957).
Suçlu zevk mi? Bu, Güney Amerika ormanlarında geçen ve geleceğin iki valisinin (Arnold Schwarzenegger (California, 2003-2011)) ve Jesse Ventura’nın (Minnesota, 1999-2003) başrolde olduğu 1987 yapımı bir bilim kurgu/aksiyon filmi olan Predator olurdu.
Bu filmler her izlediğimde beni bir düzeyde ödüllendiriyor.
Ama 36 yıl önce ilk izlediğim zamanki kadar taze kalan tek bir film var bu güne. Hakkında konuşmakta zorlandığım bir film. Bazı sahneleri anlatırken o kadar çok güleceğim ki, ancak anlaşılır bir cümle söyleyebiliyorum. Ve onun doruğunu anlatmaya çalıştığımda boğazımdaki yumrudan tek kelime çıkaramıyorum.
Bana hindi, sos, kızılcık sosu ve Dallas Cowboys futbolu kadar açık bir şekilde Şükran Günü’nü anlatan bir film.
“Just Perfect” 1987’de küçük kardeşim Rick’le birlikte memleketimiz Natchez, Mississippi’de dört ekranlı bir sinemada “Uçaklar, Trenler ve Otomobiller”i izledik. Film o yıl Şükran Günü’nden bir gün önce gösterime girdi ve ABD sinemalarında 12 hafta boyunca gösterime girdi.
1987’de Rick ve ben hâlâ 30’lu yaşlarımızdaydık. (Matematiği size bırakıyorum. Artık ikimiz de 70’lerimizdeyiz.) O, Natchez’de bir grafik tasarımcısıydı ve ben de Albuquerque Tribune’de muhabirdim. O yıl tatil için Natchez’e gitti, ancak şimdi Şükran Günü mü yoksa Noel mi olduğunu hatırlayamıyoruz. o önemli değil.
Kardeşim ve ben bir öğleden sonra kendimize birkaç boş saat bulduk ve John Hughes’un yazıp yönettiği, Steve Martin ve John Candy’nin oynadığı bu filmi izlemeye karar verdik.
Rick, Martin’in komedi günlerinden beri Steve Martin’in hayranıdır ve Hughes’un yönettiği ve/veya yazdığı önceki filmleri incelemiş ve beğenmiştim. Ancak o öğleden sonra dört odalı binada yaşadığımız deneyime ya da “Uçaklar, Trenler ve Otomobiller”in üzerimizde yarattığı kalıcı etkiye hazırlıklı değildik.
Rick geçenlerde telefonda bana “Genellikle Şükran Günü’nden hemen önce izliyorum ve Temmuz ayında izliyorum” dedi. “Bu bir klasik ve sonu çok etkileyici. Kesinlikle mükemmel. Bunda neyi değiştirebileceğimi bilmiyorum. Bu yüzden tekrar tekrar izleyebilirim.”
Film, New York’ta bir iş gezisine çıkan ve Şükran Günü için Chicago’daki ailesinin yanına dönmek isteyen reklamcılık yöneticisi Neil Page’in (Martin) etrafında dönüyor. Yönlendirilen uçuşlar, iptal edilen uçuşlar ve olması gereken yerde olmayan havaalanı kiralık araçları da dahil olmak üzere ters gidebilecek her şey gerçekleşir.
Bu filmi başarılı kılan şeylerden biri de çoğu insanın seyahat planlarının mahvolmuş olduğunu anlayabilmesidir. Filmde komik çünkü bu sizin değil başkasının başına geliyor.
Rick bana, “Ben, ebedi kötümser olarak, sürekli yanlış giden şeyleri severim” dedi. “Bazılarının durumu benden daha kötü olabilirmiş gibi hissetmeme neden oldu. Herkes bir zamanlar havaalanında kötü durumda olmuştur. Albuquerque’den Baton Rouge’a uçarken Dallas’ta mahsur kaldığınız zamanı hatırlayın.”
Koşullar Neil’i, Neil’in dengeli ve kendine hakim olduğu kadar buruşuk ve darmadağınık görünen, girişken bir banyo perde halkası satıcısı olan Dale Griffith (Candy) ile bir araya getirir. Tuhaf çift unsuru filmin merkezinde yer alıyor ve Dale’le birlikte olamayan ama bir şekilde onsuz da yaşayamayan Neil için neredeyse sürekli bir hayal kırıklığının kaynağı. Yarının soğutmalı römorkunda yolculuğu güvence altına alan Del’dir ve sonunda onları Chicago’ya götürür.
Yıllar boyunca Rick ve ben uzun mesafeli telefon görüşmeleri sırasında filmin en sevdiğimiz kısımlarını yeniden yaşamaktan keyif aldık. Moralimizi asla yükseltmez.
Örneğin, Neil’in, Dale’in kirli alışkanlıkları nedeniyle büyük ölçüde mahvettiği bir banyoda duş aldığı bir otel sahnesi var. Sıcak su vücudundaki gerilimi çözerken Neal rahatlamaya başladı. Ama sonra su durur ve Neil’in gözleri sabunla kör olur ve bir havlu arar. Dale’in bulabildiği, kirlenmemiş tek şey bir yüz beziydi.
Rick bu sahnedeki müziğe hayrandır.
“Sadece klavyedeki parmaklar, ama tam olarak doğru” dedi.
Müzik filme çok şey katıyor. Emmylou Harris’in “Back in Baby’s Arms” versiyonu, erkeklerin paylaşmak zorunda oldukları bir otel yatağında uyandıkları tuhaf bir bölümde başka hiçbir şarkıya benzemeyen bir komediyi ateşliyor.
Ve direksiyonda Dale var, geceleri otoyolda hızla ilerliyor, gösterge panosunda hayali piyano tuşlarını çalıyor ve Ray Charles’ın araba radyosunda “Messaround” şarkısını söylüyor. Bu, Dale’in dönüp otoyolda yanlış yöne gitmesi ve neredeyse kendisini ve Neil’i öldürmesiyle feci bir şekilde sona erer.
En sevdiğim sahnelerden birinde, iki adam otoyolun kenarında Dale’in arabasının bagajında oturuyor, harap olmuş arabalarına bakıyorlar, Dale’in sigarası düşüp arabayı ateşe veriyor.
Adamlar birer birer dönüp yanan arabaya bakıyorlar ve sonra yüz ifadelerini değiştirmeden tekrar ileriye bakıyorlar. Daha sonra birbirlerine bakarlar, hep birlikte dururlar ve yanan yapıya bakmak için dönerler. Tek kelime söylenmiyor ama bu pasaj çok şey anlatıyor. Laurel ve Hardy gurur duyardı.
Yer Açmak Birkaç yıl önce Rick ve ben onun Birmingham, Alabama yakınlarındaki evinden bir yolculuğa çıkıyorduk. Evinden kaçmadan önce gelişigüzel bir şekilde CD çalara bir disk koydu. Ray Charles “Messaround” şarkısını söylüyordu. Neredeyse bağırsaklarımı kırıyordum. Kardeşim sadece gülümsedi. İkimizin de bir şey söylemesine gerek yoktu.
“Uçaklar, Trenler ve Otomobiller”deki tüm vahşi, çılgın ve çok komik maceralara rağmen, bu filmde anlaşmayı imzalayan şey, sondaki dokunaklı can alıcı noktadır.
Filmin asıl konusu sizin gibi olmayan insanları tanımaktır. Bu, sizden daha az şanslı olanlarla ilgilenmek ve onlara kalbinizde ve masanızda yer açmakla ilgilidir.
Ve bunu takdir ediyorum. 47 yıldır memleketimden binlerce kilometre uzakta yaşadım ve bu yılların çoğunu Şükran Günü’nü burada ailemden uzakta geçirdim. Ama günü kutlamak için her zaman birisinin evinde karşılandım. Bu yıl Albuquerque’deki ilk haftalarımdan beri edindiğim arkadaşlarla olacağım.
“Uçaklar, Trenler ve Otomobiller” genellikle televizyonda Şükran Günü’nde veya bu güne yaklaşan günlerde gösterilir. Eğer filmi beyazperdede izlemek isterseniz Santa Fe’deki Jean Cocteau Sineması 24 Kasım Cuma gününden 26 Kasım Pazar gününe kadar beş gösterimle izleyiciyle buluşacak. Ayrıca Paramount+, Showtime, Prime Video ve Pluto TV’de de yayınlanıyor. Daha önce görmediyseniz bir göz atın ya da siz de benim gibi görmekten asla bıkmazsınız.
“Seyahat fanatik. Web aşığı. Hardcore alkol ninja. Sosyal medya uzmanı. Bira fanatik.”