Türkiyenin hızla gelişmesini sınırlayan en önemli sorunlardan birisi de hiç şüphesiz Kıbrıs Sorunudur. Türkiye ve KKTCnin adada kalıcı ve adil bir barış antlaşması imzalanması için uyguladığı strateji ve yaptığı girişimler Güney Kıbrıs Rum Yönetiminin uzlaşmaz tutumu nedeniyle hep başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Özellikle GKRYnin Avrupa Birliğine girişinden sonra elde ettiği durum üstünlüğünü Türkiye ve KKTC üzerinde bir baskı unsuru olarak kullanabilme avantajı Annan Planı gibi kapsamlı bir plana dahi hayır demesine neden olmuştur. Kıbrıs Sorununun çözümü için uygulanmakta olan mevcut strateji Rumları anlaşmaya yönlendirebilir mi? Sorunun ortaya çıkışından bugüne kadar koşullarda ve dış politika ortamında meydana gelen gelişmeler yeni bir Kıbrıs stratejisinin belenmesini gerektirmekte midir? Yeni stratejinin hedefi ne olmalıdır?
Ortaya konan problematiklere cevaplar bulabilmek için Kıbrıs Sorununun ortaya çıkışı ve geçirdiği aşamaları incelemekte yarar vardır. 307 yıl Osmanlı hakimiyeti altında kalan Kıbrısın yönetimi 1878 yılında, hükümranlık hakkı Osmanlı İmparatorluğunda kalmak kaydıyla, İngiltere'ye devredildi. Türkiye Ada üzerindeki İngiliz egemenliğini Lozan Antlaşmasıyla 1923 yılında tanıdı. 1931den itibaren Kıbrıslı Rumlar Yunanistan ile birleşme taleplerini dile getirmeye başladılar ve İkinci Dünya Savaşı sonrasında da Kıbrısın Yunanistan ile birleştirilerek, tamamen bir Elen adası haline getirilmesi şeklinde özetlenebilecek olan ENOSİS kampanyasına hız verdiler. BM'den tek taraflı "self-determinasyon", Enosis lehinde bir karar elde edilememesi, Kıbrıslı Türklerin Enosis'e karşı direnişleri ve Türkiye'nin kendilerini desteklemekteki kararlılığı, Türkiye ile Yunanistan arasında müzakerelerin başlatılmasına imkan sağladı.
Türkiye ile Yunanistan 11 Şubat 1959 tarihinde Zürih'te anlaşmaya vardı. Londra'da İngiltere'nin ve Kıbrıs'taki iki toplumun liderlerinin onayı alındı. Bu şekilde ortaya çıkan Zürih ve Londra Anlaşmaları bağımsızlık, iki toplumun ortaklığı, toplumsal alanda otonomi, Türkiye, Yunanistan ve İngilterenin garantisi ilkelerine dayandırıldı. Rum tarafı, Kıbrıs Cumhuriyetinin kurulduğu şekilde yaşamasına şans vermedi. Kıbrıs Türklerini devlet kurumlarından dışlamaya, izole etmeye, Adadaki varlıklarını sona erdirmeye ve nihayet Yunanistan ile birleşme (ENOSIS) yolunu açmaya yönelik olarak girişimlere ağırlık verdi. Kıbrıs Türk tarihine Kanlı Noel adıyla geçen bu kampanya önceden hazırlanmış olan Akritas Planına dayandırıldı.
15 Temmuz 1974 tarihinde Yunan Cuntasının desteğiyle EOKA lideri Nikos Sampson adayı Yunanistan'a bağlamak amacıyla Makarios'a karşı bir darbe gerçekleştirerek iktidarı kısa süreyle ele geçirdi. Kıbrıs'ın egemenliğine ve toprak bütünlüğüne kasteden bu hareket karşısında Türkiye, 1960 Garanti Antlaşması çerçevesinde, önce İngiltere'ye ortak müdahale teklifinde bulundu. Türkiye, İngiltere'nin olumsuz cevap vermesi üzerine, Ada'daki Türklerin güvenliğini de dikkate alarak 20 Temmuz 1974 günü Barış Harekatını başlattı. Böylece Kıbrıs'ın Yunanistan'a ilhakı önlenmiş ve Kıbrıs Türk halkının varlığı güvence altına alınmış oldu.
BM gözetiminde kalıcı bir barış antlaşması imzalanması için taraflar arasında çok uzun süren görüşmeler yapıldı. Bu görüşmeler süresinde zaman zaman önemli tıkanıklar ve sorunlar yaşandı. Sorunların aşılması ve GKRYyi barışa teşvik etmek için Kıbrıs Türk Halkı, ileride kurulacak muhtemel bir federasyonun Kıbrıs Türk kanadını oluşturmak üzere, 13 Şubat 1975'de Kıbrıs Türk Federe Devletini (KTFD) kurdu. Kıbrıs Türk halkı barış anlaşması için yaptığı girişimlere karşılık alamayınca GKRYyi barışa zorlamak maksadıyla, "self-determinasyon" (kendi kaderini tayin etme) hakkına dayanarak ve siyasi eşitliği vurgulayarak 15 Kasım 1983 tarihinde KKTCyi ilan etti. Bu yola gidilirken federasyon tezi muhafaza edildi ve Rum tarafına barış ve çözüm çağrısında bulunuldu. Bu nedenle tanıtım için kararlı ve yeterli girişimler yapılmadı.
GKRYnin Kıbrıs Cumhuriyeti adı altında ABne giriş süreci Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinin barışçı çabalarını tamamen akamete uğrattı. BM Genel Sekreteri Kofi Annanın girişimiyle uzun süren görüşmeler ve müzakereler neticesinde nihai hale getirilen Annan Planı, 24 Nisan 2004 tarihinde GKRY ve KKTCde referandumlarla Kıbrıstaki iki halkın onayına sunuldu. Rum halkının %75.83ü Planı reddederken, Kıbrıs Türk tarafı kendileri için getireceği pek çok zorluğa rağmen %64.91 çoğunlukla Plana evet dedi. Rum toplumunun reddi karşısında, BM ve AB dahil tüm uluslararası camianın desteklediği bu kapsamlı çözüm planı geçersiz hale geldi.
BM Genel Sekreteri 28 Mayıs 2004 tarihli iyi niyet misyonu raporunda, referandumlar sonrasında Kıbrıs Türklerinin durumunun uluslararası camia tarafından ele alınması gereğine işaret etmekte ve Kıbrıs Türklerine baskı uygulamak veya onları dünyadan tecrit etmek için hiçbir gerekçe kalmadığını kayda geçirmektedir. Bu çerçevede Kıbrıs Türklerine yönelik ambargo ve kısıtlamaların kaldırılması için uluslararası camiaya ve Güvenlik Konseyine kuvvetli bir çağrıda bulunmuş, Kıbrıs Türk tarafının kalkınmasını engelleyen ve onları dünyadan tecrit eden uygulamalara son verilmesini istemiş, 541 ve 550 sayılı Güvenlik Konseyi kararlarının buna engel teşkil etmediğini vurgulamıştır.
Türkiye, 1963 Ankara Anlaşmasını ABne 1 Mayıs 2004 tarihinde üye olan ve aralarında GKRYnin de bulunduğu on yeni ülkeye teşmil edecek olan Uyum Protokolünü 29 Temmuz 2005de imzaladı. Ayrıca bir deklarasyonla Uyum Protokolünün imzalanmasının GKRYnin siyasi olarak tanınması anlamına gelmeyeceği kayda geçirildi. Hâlihazırda Uyum Protokolü paralelinde Türk liman ve havaalanlarının GKRY gemi ve uçaklarına açılmasına yönelik baskılar, Türkiyenin üyelik müzakerelerine de yansıtılmakta olup, 8 fasıl bu gerekçeyle askıya alınmış durumdadır.
Açıklamalardan anlaşılacağı üzere GKRY ABne dahil olduktan sonra KKTC üzerindeki ambargo ve izolasyonların devamı ile Türkiye üzerinde AB adaylık müzakerelerinin çıkmaza girmesi yönünde girişimlerine ağırlık vermiştir. Ayrıca barış görüşmelerinin olumsuz sonuçlanması için her türlü eylemde bulunmaktadır. Amacı KKTC ekonomisinin gelişmesini engellemek, Türk halkını fakir ve GKRYye muhtaç duruma getirmek, ekonomik olarak kötü durumda olan halkla devleti karşı karşıya getirerek KKTC yetkililerinin azınlık statüsü içinde Kıbrıs Cumhuriyetine dahil etmektir. Bunu gerçekleştirebilmesinin önündeki en büyük engel olan Türkiyeyi AB Müzakere sürecinde zor duruma düşürerek kabule zorlamak istemektedir. AB de zaman zaman GKRYnin bu stratejisine hizmet edecek eylem ve davranışlarda bulunmaktadır.
Süreç bize açık bir şekilde göstermektedir ki Kıbrıstaki mevcut statüko GKRYnin lehinedir. Bu nedenle mevcut statükoyu bozmaya yönelik her girişimi engellemeye çalışmaktadır. BM öncülüğünde bu güne kadar yapılan görüşme ve müzakerelerde elde edilen zemini kabul etmemektedir. GKRYyi barış anlaşmasına zorlamak ve bebek adımlarıyla ilerlemekte olan Türkiye-AB müzakere sürecine olumsuz etkilerini kırmak için stratejide değişiklik yapmak gerekmektedir. Her zaman adil bir barış anlaşması peşinde gayret sarf etmek ve bu yöndeki girişimlerine devam edeceği emareleri vermek Rumların uzlaşmaz tutumunu kırmamaktadır. GKRYnin uzlaşmaz tutumunu ortadan kaldırmanın tek yolu barış anlaşmasıyla ilgili çalışmalara devam ederken kararlı bir şekilde KKTCnin tanınması yönündeki girişimlere ağırlık vermektir. KKTCnin tanınması yönündeki girişimler barış anlaşması için yapılacak çalışmalara engel teşkil etmez. Tam tersine KKTCnin öne sürdüğü Annan planıyla da resmileşmiş iki kesimli, iki kurucu devletli ve siyasi eşitliğe dayalı yapıya ve Türkiyenin etkin garantörlüğü tezine hizmet eder.
Sonuç olarak; KKTC ile GKRY arasında kalıcı ve adil bir barış anlaşması tesis etmek için mevcut statükonun değiştirilmesi yönünde strateji belirlemeye ihtiyaç vardır. Barış anlaşmasının yapılması için barışçı ve insani girişimlerle KKTCnin tanınması yönünde girişimlere ağırlık verilmelidir. Tanınma KKTC ve Türkiye üzerindeki baskıların yönünü değiştireceği gibi, görüşmelerin ve müzakerelerin zeminini değiştireceği için bir pazarlık marjı da sağlayacaktır. Ayrıca GKRYyi belirli bir sonuca ulaşacak şekilde görüşme ve müzakere masasına çekecektir.