TİCARET BORSALARININ TARİHÇESİ
Borsa; sayı, ölçü veya ağırlıklarına göre belirlenebilen malların, devletin kurduğu ve denetlediği özel hukuk kuralları içinde tarafların karşı karşıya gelip alım-satım yaptıkları kurum olarak devamlılığı bulunan ticarete mahsus bir pazar yeridir.
Borsacılığın tarihi genel olarak 14. yüzyıla dayanmakla beraber Milattan Önce 1200-1500 yıllarına kadar gitmektedir. Roma ve Finikelilerin yazıtlarından elde edilen bilgilere göre, bu çağda yaşayan insanlar, gerçekleştirdikleri panayırla ilk borsacılığın temelini atmışlardır.
Milattan Önce 5. Yüzyılda Roma imparatorluğu Roma’nın içinden geçen Tibre nehrinin kıyısında Roma Krallarından Bosarium’un adını taşıyan forumda Collegium Marcatorum adını taşıyan bir müessese oluşturmuştur. Mahalle tüccarların, toptancıların ve aracıların ticaret yapmak amacıyla bir araya geldikleri bu müessesenin oluşmasıyla bugünkü anlamda olmasa bile borsanın ilk temelleri borsanın temelleri atılmış sayılmaktadır.
12. ve 13. yüzyıllarda senedin bulunması ve kullanılmaya başlamasıyla yeni bir dönem başlamıştır. Senetlerin alış-verişte kullanılması, ticaretin pratikleşmesine ve kolaylaşmasına neden olmuştur.
Borsaların resmi hayatı ise Orta Çağ fuarlarında başlamaktadır. Bu fuarlar panayırlar halinde önceleri İtalya’da gelişmiştir. 15. Yüzyılda ise Anvers, Lyon ve Cenevre’de ki fuarlar ekonomik gelişmede önemli bir canlılık sağlamıştır. “Burges”te modern borsa tekniğinin öncüsü sayılabilecek alım-satım işlemleri yapılmıştır. Özellikle Kıtaların keşfi ile sonucu büyük deniz yollarının açılmasıyla dünya ticaretinin Atlantik kıyılarına kayması Anvers’in önemini artırmıştır. Dört tarafı bölmelere çevrili salonu ile Anvers Borsası, kalabalık bir işadamları gurubunun muamelelere katılmasını sağlamıştır.
Binanın girişinde yer alan “ In usumnegatiatorum Linguane ” sözcüğü, borsanın bütün dilleri konuşan insanlara kapısının açık olduğunu ifade etmektedir. Anvers şehri, bu sözcükten de anlaşılacağı gibi, borsa kapısını bütün milletlere açmıştır.
Anvers Borsası’nı açılışından kısa bir süre sonra Lyon borsası ve Toulouse Borsası hizmete girmiştir. Paris’te ilk borsa resmen 1724 yılında faaliyete girmiştir.
Dünya’da Hamburg ve Bremen borsaları da önemli bir yer tutmaktadır. Günümüzde bilinen en büyük borsalardan birisi olan Newyork borsası günümüzde gerçekleştirdiği alış-satışla halen önemini korumaktadır.
Günümüzde ticaret borsacılığı, forward işlemler, futures işlemler ve option işlemlerin yapıldığı vadeli işlemler borsacılığna dönüşme eğilimi göstermiştir. Bu hali ile ticaret borsaları ekonomilerde birer gelişmiş model teşkil etmektedir.
ÜLKEMİZDE BORSACILIĞIN TARİHİ
Ülkemizde gerçek anlamda ilk resmi borsa 2 Aralık 1873 yılında bir nizamname ile “ Dersaadet Tahvilat Borsası “ adı altında kurulmuştur.
Adından da anlaşılacağı üzere bu borsa “Menkul Değerler Borsası” niteliğindedir.
Bu tarihten 13 yıl sonra 15 nisan 1886’da yayınlanan “Umum Borsalar Nizamnamesi” ile ticaret borsalarının da kuruluşuna geçilmiştir.
Yurdumuzda ilk ticaret borsası İzmir’de 1892 yılında “İzmir Ticaret ve Sanayi Borsası “ adı altında çalışmalarına başlamıştır.
Adana Ticaret Borsası 1913, İstanbul Ticaret Borsası 1925 ve Ankara Ticaret Borsası 1927 yılında kurulmuştur.
HAYRABOLU TİCARET BORSASI
Ticaret Bakanlığı’nın 12.04.1972 tarihli uygun görüşü ile 5590 sayılı Kanuna istinaden kurulmuş, halen 5174 sayılı Kanunda yazılı esaslar çerçevesinde borsaya dahil maddelerin alım satımı ve borsada oluşan fiyatlarının tespit, tescil ve ilânı işleriyle meşgul olmak üzere kurulan kamu tüzel kişiliğine sahip kurumdur.
Hayrabolu Ticaret Borsası yönetim kurulu 5 üyeden, meclisi ise 14 üyeden oluşmaktadır. Borsamız 9 personeli ile hizmet vermektedir.
İŞLEVİ
5174 Sayılı kanuna göre; Borsaya dahil maddelerin borsada alım-satımı tanzim ve tescil etmek, günlük fiyatlarını usulü dairesinde tespit ve ilan etmek, alıcı ve satıcının teslim ve tesellüm ve tediye bakımından vecibelerini, her tipin asgari vasıflarını ve muamelelerini tasfiye şartıyla fiyatlar üzerine müessir şartları ihtilaf usulünde ihtiyari tahkim usullerini gösteren ve Türkiye Odalar ve Borsalar Birliğinin tasdikiyle tekemmül eden genel kaide ve hükümler vücuda getirmek. Yurt içi ve yurt dışı borsa ve piyasaları takip ederek fiyat haberleşmesi yapmak, Borsaya dahil maddelerin tipleri ve vasıflarını tespit etmek üzere laboratuvar ve teknik bürolar kurmak ve kuruluşlara katılmak, Borsaya ait örf ve adetleri tespit ve ilan etmek, sair mevzuatla ve Gümrük ve Ticaret Bakanlığınca verilecek görevleri yapmak Borsamızın genel işlevleri arasındadır.
Hayrabolu Ticaret Borsası, modern satış sistemi ile üretici ve tüccarı karşı karşıya getirerek açık artırma usulü satış işleminin yapılmasını sağlamaktadır. Bu satış sistemi ile oluşturulan pazarda emtia fiyatlarının piyasa oluşturmasına katkı sağlayarak önemli rol oynamaktadır.
Hayrabolu Ticaret Borsası olarak;
– Borsa’ya dahil maddelerin her günkü fiyatlarını günlük olarak tespit ve tescil edip, yayınlamak.
– Yurt içi ve dışı Borsa ve piyasaları takip ederek, fiyat ve haberleşmesini yapmak.
– Borsaya dahil maddelerin tiplerini ve vasıflarını tespit etmek üzere laboratuvar çalışması yapmak.
– Satış sistemi ile üretici ve tüccarı karşı karşıya getirerek açık artırma usulü ile satış yapılmasını sağlamak.