On yıldan fazla bir süre ilkin bitcoin piyasaya sürüldü ve onunla beraber blockchain olarak malum dijital defter tanıtıldı. Şimdiye kadar yaratılan ilk kripto para birimi olan bitcoin, bugüne kadarki en popüler ve en kıymetli kripto para birimidir. Sadece bitcoin, ethereum ve öteki dijital paraları çevreleyen tüm amansız vızıltılara karşın, kripto para birimleri ve üstüne inşa edildikleri devrim niteliğindeki blok zinciri teknolojisi bir çok şahıs için bir gizem olmaya devam ediyor.
Kripto yatırımcıları tarafınca müjdelemeye karşın,Pew Araştırma Merkezi tarafınca 2021 senesinde meydana getirilen bir ankete gore, Amerikalıların bir tek %16’sı şimdiye kadar kripto para birimlerine yatırım yaptıklarını söylemiş oldu. Bu, aynı yaş aralığındaki hanımefendilerin %19’una kıyasla, 18 ile 29 yaşları içinde %31’e ve bu yaş aralığındaki adamların %43’üne genişledi.
Bu yüzdelerin dışındaki birçok insan için, dijital para birimlerine karşı sıhhatli bir şüphecilik onları lingo yada teknolojiyi anlamaya çalışmaktan caydırmış olabilir.
Sadece kripto para birimleri ve ilgili teknolojiler siyasete girdikçe, daha büyük ekonomiyle iç içe geçtikçe, çevreyi etkiledikçe ve giderek daha çok dolandırıcılar tarafınca hedef alındıkça, kripto para birimlerinin ne olduğu, nasıl çalışmış oldukları ve tuzakları ve potansiyelleri hakkında genel bir fikre haiz olmak en fazlaca gereksinim duyulan şeydir. . Bunu akılda tutarak, burada deneyimsizler için kripto para birimleri ve blok zincir teknolojisine genel bir bakış.
“Blockchain” mi yoksa “blockchain” mi?
Ya da kullanıma bağlı. Blockchain, bir veri tabanı türüdür. Değişik kripto para birimleri, değişik blok zincirleri üstüne kuruludur. Bitcoin, bitcoin blok zinciri üstüne inşa edilmiştir ve eter, ethereum blok zinciri üstüne inşa edilmiştir. Bazı kripto para birimleri yada jetonlar, öteki kripto para birimi blok zincirlerinin üstüne inşa edilmiştir. Mesela, birçok yeni jeton ethereum blok zinciri üstüne inşa edilmiştir – sadece en temel düzeyde, tüm kripto para birimleri bir blok zinciri tarafınca desteklenir.
Teknolojiden bahsederken buna “blockchain” deyin. Genel muhasebe sisteminden bir tüm olarak bahsederken, buna “blok zinciri” deyin.
Blok zincirleri, kripto para işlemlerini dünyanın her yerindeki sunucularda yaşayan şifreli, dijital kayıtlarda kaydeder. Bazı blok zincirler, geliştiricilerin uygulamalar ve program sözleşmeleri oluşturmasına izin verir. Blok zincirleri, mülk kayıtları yada bir besin maddesinin kökenleri benzer biçimde öteki data türlerini kaydetmek için de kullanılabilir.
Bir fotoğraf yada video benzer biçimde dijital öğeler olan NFT’ler yada değiştirilemez belirteçlerHer bir öğenin yada varlığın benzersiz ve değiştirilemez olmasını sağlamak, blockchain teknolojisinden çıkan son olarak vızıltı yaratan trenddir.
Bunu düşünmenin daha rahat bir yolu var mı?
Temel olarak, kripto para birimleri dijital paradır. Blok zinciri, söz mevzusu dijital paranın işlemlerini kaydetmek için bir veritabanı yada dijital defterdir. Bu dijital para herhangi bir hükümet yada kurum tarafınca desteklenmiyor.
Kripto paralar nasıl yapılır?
Değişik kripto para birimlerinin değişik dijital mimarileri (kodları) vardır, bundan dolayı nasıl çalışmış oldukları değişim gösterir. Örnek olarak, “mayınlı” olan bitcoin’i kullanalım.
Kripto madenciliği şu şekilde çalışır: büyük oranda elektrikle çalışan ve şaşırtıcı oranda gürültü ve ısı üreten hususi bilgisayar işlemcileri ağları, matematiksel bir bulmacayı çözmek için rekabet eder – son olarak bitcoin işlemlerini doğrulamak için lüzumlu hesaplamalar, bu tarz şeyleri blok zincirine kaydedin ve blok zincirinin güvenli olduğundan güvenilir olun. Bulmacayı ilk çözen bilgisayar, yeni basılmış bitcoin kazanır. Bu tasarım, 2009 senesinde Bitcoin’i piyasaya devam eden Satoshi Nakamoto olarak malum anonim varlık tarafınca oluşturulan açık kaynak kodunun bir parçasıdır.
Madencilik sistemi tasarımı, katılımcıları, kimin hangi bitcoinlere haiz bulunduğunun kaydını tutmaya destek olmak için kaynakları (bu durumda para ve elektrik) harcamaya teşvik eder. Burada daha fazlasını okuyun.
Şimdi hepsi ademi merkeziyetçilikle ilgili nedir?
Blok zinciri tasarımının ek bir özelliği de, beraber küresel bir ağ oluşturan birçok bilgisayarda halka açık bir işlem kaydının tutulmasıdır. Bu bilgisayarlar – yada düğümler – kayıtlarının doğruluğunu doğrulamak için detayları devamlı olarak denetim eder. Bu kayıtların ağ üstünde çoğaltılması, yanlış yada düzmece bir işlemin günlüğe kaydedilmesini engellemiş olan şeyin bir parçasıdır.
Beraber, blok zincirinin merkezi olmayan ve açık kaynaklı doğası, hükümetler ve büyük firmalar belirli durumlarda dijital jetonlara erişimi sınırlayabilmesine karşın, asla kimsenin yada kurumun onu denetim edemeyeceği anlamına gelir. Çin, mesela,Eylül 2021’de kripto para birimlerinin hükümetin finansal sistem üstündeki kontrolünü zayıflatabileceği ve suçu kolaylaştırabileceği endişeleri sebebiyle. Daha yakın zamanlarda, büyük bir kripto para borsası olan Binance, ile meydana getirilen satın alımları işlemeyi durdurdu. Ukrayna’yı işgal etmesi.
Blockchain ne kadar güvenli?
Kripto para meraklıları, blok zincirini hacklemenin oldukça zor bulunduğunu düşünüyor – bu onun çekiciliğinin bir parçası. Sadece bir blok zincirinin ne kadar güvenli olduğu, hangi platformdan bahsettiğinize bağlıdır.
Bitcoin blok zinciri bugüne dek tehlikeye girmedi, sadece ikinci en büyük blok zinciri ve kripto para birimi olan ethereum, 2016’da bir yazılım güvenlik açığından meydana gelen büyük bir krizle karşı karşıya kaldı. Ethereum blok zincirinin kendisi saldırıya uğramamış olsa da, ortalama 50 milyon dolarlık ether çalındı.
Kripto para birimiyle ilgili birçok hizmet ve teknoloji, tasarımcıları tarafınca katılımcıları aldatmak ve onlardan çalmak için saldırıya uğradı yada basitçe istismar edildi.
– insanların geleneksel para birimleri için kripto para ticareti yapabileceği bölgeler – dijital banka soyguncularının hesapları temizlemesiyle birden fazlaca kez tehlikeye atıldı. Unutulmaz bir halde, 2018’de bir kripto para borsasının CEO’su fazlaca mühim bir parola aktarmadan öldü ve müşterileri milyonlarca dolarlık kripto para biriminden etkin bir halde kilitledi.
İster bir dolandırıcılık yada güvenlik ihlali kurbanı olsunlar, ister dijital cüzdanlarının parolasını unutmuş olsunlar, tüketicilerin fazlaca azca kurtarma seçeneği vardır. Evvelde programlanmış, merkezi olmayan sistemde gizyazı sıfırlama yada sigorta yoktur.
Kısacası, yatırımlar birkaç korumayla destekleniyor. ABD’li savcılar, yanlış reklam yada hırsızlık benzer biçimde direkt kabahat teşkil eden davranışların peşine düşerler, sadece yeni bir kripto para birimi jetonunun kıymeti düşerse ve geri kazanılmazsa, o para kaybedilir. Bazı savunucuların “dijital altın” söylediği bitcoin kıymeti bile son aşama değişkendir.
Son bir fikir: Kripto para birimleri suçluların tercih etmiş olduğu ödeme olmaya devam ediyor. Yasadışı uyuşturucular yada öteki yasaklı mallar, çoğu zaman uzak mesafelere nakitten daha kolay aktarılabilen ve savcıların izlemesi daha zor olabilen kripto para birimiyle değiştirilir. Sadece bir çok kripto para birimi için, her insanın görebildiği şeylere kimin haiz bulunduğunun kaydı, suçluları hırsızlık, dolandırıcılık yada fidye yazılımı saldırıları yöntemiyle elde edilmiş kripto para birimlerini etkin bir halde aklamak için daha bilgili olmaya zorlar.
Kripto para birimlerinin “kıymeti” nereden geliyor?
Bu asırlık sual – bir paranın değerinin ne olduğuna kim karar veriyor? – kripto para birimleri ile daha da karmaşıktır. Geleneksel para birimlerinin aksine, hiçbir hükümet, merkez bankası yada fizyolojik varlık kripto para birimlerini desteklemez.
Bunun yerine, değerleri, piyasa tarafınca belirlendiği benzer biçimde, insanların onlara olan inancına dayanır. Destekçiler, giderek daha çok insanoğlunun devlet nezaretinten nispeten bağımsız bir dijital para birimi isteyeceğini ve insanoğlu kaynakları kripto para birimlerine yatırdıkça değerlerinin zaman içinde artacağını umuyor.
Ek olarak geleneksel para birimlerinin aksine, bazı kripto para birimleri hem yatırım hem de potansiyel bir değişiklik birimi olarak işlev görür. Bazı tüketiciler, sonunda kâr için satabileceklerini umarak bitcoin satın alır. Ötekiler, bitcoin’i ödeme olarak kabul eden ve büyüyen bir işletme listesinden kabul edilen New Hampshire’daki Taco Beyondo’da havai fişek domuz börek almak için bitcoin’in bir kısmını kullanabilir.
Peki ya çevresel etkisinde bırakır?
Belirtildiği benzer biçimde, kripto madenciliği fazlaca fazla enerji tüketir. ABD Enerji Enformasyon İdaresi’ne gore, bir hakemli emek verme, Kasım 2018 itibariyle, bitcoin’in senelik elektrik tüketiminin 45,8 terawatt saat bulunduğunu hesapladı; bu, Hong Kong’un 2019’daki net elektrik tüketimine kıyasla. Bu, öteki kripto para birimleri tarafınca tüketilen enerjiyi bile hesaba katmaz.
Ek olarak,senelik artış: Bitcoin Madencilik Konseyi, kripto para biriminin 2021’de 220 terawatt saat enerji tükettiğini tahmin etti.
Kripto para birimlerinin çevresel etkilerini değerlendirirken, elektriğin kaynağını dikkate almak önemlidir. Kripto madencileri çoğu zaman en düşük maliyetle elektriği ister ve bu da bir çok vakit onları kömür benzer biçimde yüksek kirletici enerji kaynaklarına yönlendirir. Öteki zamanlarda, lojistik engellemeler onları hidroelektrik barajlar benzer biçimde yenilenebilir kaynaklardan elde edilebilecek en ucuz enerjiyi aramaya yönlendirir. Kripto para birimlerinin kati enerji tüketimini ve çevresel tesirini hesaplarken bu değişkenler dikkate alınmalıdır.
Çevresel tesir, çalıştıkça ısınan bilgisayar işlemcilerini soğutmak için kullanılan enerjinin yanı sıra madencilerin ekipmanlarını yükseltmesi ve eski modelleri yada bozuk birimleri atmasıyla üretilen elektronik atıkları da ihtiva eder.