This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
Prof. Dr. Burak Birgören Kırıkkale Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Endüstri Mühendisliği Bölümü, 71451, Kampüs, Kırıkkale 1. RİSK YÖNETİMİ VE GENEL YÖNETİM İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemlerine Genel Bakış Yönetim sistemlerinin doğuşu ve yaygınlaşması önce kalite yönetiminde duyulan ihtiyaçla başlamıştır. Ürün kalitesinin sadece kaliteyle ilgili mühendis ve çalışanların sorumluluğuna bırakılamayacağı uzun tecrübelerle anlaşıldıktan sonra kaliteyi bir şirkette tüm çalışanların sorumluluğuna veren kalite yönetim sistemleri geliştirilmeye başlamıştır. Bunların en yaygın olarak kullanılanları da ISO 9000 serisi yönetim sistemleridir. Kalite yönetim sistemlerini, çevre yönetim sistemleri, iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemleri gibi bir şirketteki faaliyetlerin değişik boyutlarıyla ilgili diğer yönetim sistemlerinin gelişimi ve yaygınlaşması takip etmiştir. Bu sistemlerin birçok ortak özelliği vardır. Bunların içinde özellikle öne çıkan ortak yönler şöyle sıralanabilir: üst yönetimin doğrudan sorumluluk almasının gerekliliği; şirket bölümlerinin hepsinin konunun kendileriyle ilgili kısımlarını birbirleriyle koordinasyon içinde üstlenmeleri; konuyla ilgili görevler, sorumluluklar ve buna benzer konuların ayrıntılı dokümantasyonunun yapılması; şirketin sürekli kendini geliştirmesini ve yanlış gidecek olayları düzeltici önlemleri almasını sağlayacak planlama ve yürütme mekanizmalarının oluşturulması; iç ve dış denetimlerle performans kontrolü. Günümüzde bir şirkette birden çok yönetim sisteminin birbirleriyle uyum içinde çalışmasını sağlayan entegre yönetim sistemleri de yaygınlık kazanmaktadır. Kalite konusunda olduğu gibi iş sağlığı ve güvenliğinde de yönetim sistemlerinin bir zorunluluk olarak ortaya çıkışına yol açan benzer nedenler vardır. Özellikle batı dünyasında 1990lı yıllardaki tecrübe, şirket yönetimlerinin iş sağlığı ve güvenliği konularını öncelikli konular olarak ele almadıkları ve sadece iş güvenliği uzmanlarına ve iş yeri hekimlerine bıraktıkları yönündedir. Bu uzmanlar ve hekimler her ne kadar kanun ve yönetmeliklere uygun önlemleri alma ve uygulatma yönünde çaba sarf etseler de üst yönetimin doğrudan desteği olmadan şirketteki üretimle ve diğer faaliyetlerle ilgili bölümlere konunun önemini anlatamamışlardır. Konu sürekli ikinci planda kalmaya mahkum olmuş, şirket için gerçekten önemli olmayan, ancak ceza almamak için asgari önlemlerin alınmasıyla baştan savılmaya çalışılan bir konu olarak ele alınmıştır. Dolayısıyla mevzuatta yer alan zorlamalarla iş kazaları ve meslek hastalıkları belli bir dereceye kadar azaltılabilmiş, ancak belli bir noktadan sonra ilerleme kaydetmek mümkün olmamıştır. Bu noktada kamu otoritesinin zorlamasına ilave olarak şirket yönetiminin doğrudan sorumluluk almasını, çalışanlara konunun önemini anlatmasını, uygulamaları bizzat denetlemesini sağlayan İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) yönetim sistemlerinin kullanılmaya başlanması yeni bir çözüm ortaya koymuştur. Böylece iş sağlığı ve güvenliği konularında sürekli iyileşmenin sağlanması mümkün olmuştur. Batı dünyasının 1990lı yıllarda tecrübe ettiği bu olaylar, Türkiye için henüz yenidir, bu yönetim sistemlerine sahip şirket sayısı son derece azdır. İş kazaları ve meslek
hastalıkları istatistiklerine bakıldığında Avrupa ülkeleri arasında en kötü durumda bulunan Türkiye, 2010 sonrasında etkin yasal denetimlere ek olarak yönetim sistemlerinin kullanımını yaygınlaştırmak suretiyle bu kaza ve hastalıklar sayılarında hızla düşüşler sağlayabilir. Batılı şirketler uzun yılların tecrübesiyle, iş sağlığı ve güvenliğini etkileyen tehlike ve risklerin, çalışma hayatını, üretkenliği ve bunlara bağlı olarak işletmelerin kârlılıklarını olumsuz yönde etkilediğini öğrenmişlerdir. Tehlike ve riskleri ortadan kaldırmak için şirket çapında sistematik önlemler almak ilk planda masraflı görünse de uzun vadede verimliliği ve karlılığı çok olumlu yönde etkilemekte, masrafı kısa sürede telafi etmektedir. Ayrıntılı bir tarif yapmak gerekirse, bu tehlike ve risklere karşı önlem almak için öncelikle mevcut durumun analizi yapılarak risklerin tespit edildiği, bu riskleri yok etmek için yasal yönetmelik, mevzuat ve kanunlara entegre edilmiş programların oluşturulduğu ve uygulandığı, bütün çalışmaların sistematik bir yaklaşımla dokümante edildiği ve ilgilenenlere bildirildiği, bu çalışmaların izlenip denetlendiği yönetim sistemlerine İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) Yönetim Sistemleri denmektedir. İSG yönetim sistemi oluşturmak için dünyada uygulanan başlıca standartlar şunlardır: QS 9000, BS 8800(Guide To Occupational Health and Safety Management Systems), ILO (International Labor Organisation) İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi Rehberi: 2001, ISA 2000, NPR 5001, OSHA AS/NSZ 4360, OSHA AS/NSZ 4804, OHSAS (Occupational Health and Safety Assessment Series) 18001, OHSAS 18002 Uygulama Rehberi (OHSAS 18001’e destek amaçlı). Bunların içinde en yaygın olarak kullanılan OHSAS 18001 standardı, Türk Standartlar Enstitüsü tarafından TS 18001 “İş Sağılığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri – Şartlar” olarak yayınlanmıştır. Standart en son Nisan 2008’de güncellenmiştir. Bu yönetim sistemleri birbirleriyle büyük paralellik arz ettiği için güncel TS 18001 standardı, OHSAS olarak da dünyada yaygın olduğu için bu bölümde ve takip eden bölümlerde örnek olarak ele alınacaktır. TS 18001 İSG Yönetim Sisteminin temel elemanları Şekil 1’de verilmiştir. Bu elemanlar şu şekilde özetlenebilir. • İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) Politikası: Tüm sağlık ve güvenlik hedeflerini ve performansını geliştirme karar ve iradesi içermelidir. • Planlama: Tehlike tanımlaması, risk değerlendirmesi ve risk kontrolü süreçlerini içerir. • Uygulama ve İşletme: Çalışanların eğitimi, bilinçlendirilmesi, görüşlerinin alınması ve gerekli dokümantasyon sisteminin kurulması aşamaları içerir. • Kontrol ve Düzeltici Faaliyet: Performans ölçümü, kayıtlar ve kayıtların yönetimi adımlarını içermektedir. • Yönetimin Gözden Geçirmesi: Üst yönetim kendi belirlediği aralıklarla sistemin uygunluğu, yeterliliği ve etkinliğini gözden geçirmesi sürecini ifade eder.
bu çevrim Şekil 2’de verilmiştir: Şekil 2. ISO 9000 Kalite Yönetim Sisteminde de vurgulanan temel bir unsurdur. mevcut durumla yetinmemeyi. bu işlemleri düzenli ve . TS 18001 standardının güncellenmiş son halinde iki unsurun vurgulandığı görülmektedir.Şekil 1: TS 18001 İSG Yönetim Sisteminin Temel Elemanları Yönetim sistemleri değişen piyasa ihtiyaçlarına cevap verebilmek için zamanla geliştirilmektedir. bu planları uygulamaya koyarak elden edilen sonuçlardan dersler çıkarmayı. Sürekli iyileştirmenin esasını Deming Çevrimi olarak da bilinen PUKÖ (Planla-Uygula-Kontrol Et. Sürekli iyileştirme. iş sağlığı ve güvenliğini tehdit eden problemleri saptayarak bunları iyileştirmek için planlar yapmayı. PUKÖ Çevrimi İş sağlığı ve güvenliği çerçevesinde PUKÖ çevrimi.Önlem Al) çevrimi oluşturur. Bunlar Sürekli İyileştirme kavramı ve Risk Yönetimidir.
Bu açıdan bakıldığında Risk Yönetimi.sürekli olarak yapmayı hedefler. TS 18001 standartları uygulansın ya da uygulanmasın. işletmelerin uygulama zorunluluğu bulunan risk değerlendirme ve kontrol yöntemlerini içermektedir. . Risk Yönetimi: 4857 sayılı İş Kanunu’na bağlı olarak yürürlüğe giren yönetmeliklerin birçoğunda iş sağlığı ve güvenliği risklerinin değerlendirilmesi yasal zorunluluktur. 2005): Planla • • • • • • • • İş Sağlığı ve Güvenliği açısından amacın belirlenmesi ( neyi başarmak istiyoruz. risk değerlendirmesi ve risk kontrolünü içeren ‘Risk Yönetimi’dir. ne zaman ) Mevcut durumun analizi Hedeflerin belirlenmesi Kayıtların analizi Tehlikelerin belirlenmesi Risk değerlendirme yöntemlerinin belirlenmesi Detaylı plan hazırlaması ( uygulama planı ) İç talimatların hazırlaması Risklerin değerlendirilmesi Risklerin kabul edilebilir olup olmadığına karar verilmesi Kontrol önlemlerinin seçimi ve uygulaması Her bölümdeki İlgili kişilerin bilgilendirilmesi. Ayrıca daha önce belirtildiği gibi TS 18001 (ya da OHSAS 18001) İSG Yönetim Sisteminde de risk değerlendirmesi yapılması şartı bulunmaktadır. eğitimi ve katılımının sağlanması Faaliyet planının izlenmesi ve gerçekleştirilmesi Uygulama sonuçlarının yakından takip edilmesi Uygula • • • • • • Kontrol Et • Hedef veya hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığının kontrolü • İç talimatların ve yönergelerin gözden geçirilmesi • Olası sapmaları tespit etme ve kaydetme • İlgili kişileri bilgilendirme Önlem Al • Kalıcı bir denetleme sistemi kurulması • Etkili önlemlerin standartlaştırılması • Gerekli eğitim ve yönlendirmelerin sağlanması Sürekli İyileştirme kavramına ilave olarak TS 18001’de vurgulanan ikinci unsur. Bu konu ileriki bölümlerde ayrıntılı şekilde ele alınacaktır. Şekil 2’de süreçler bazında kısaca ifade edilen PUKÖ çevrimini bir şirketteki tüm İSG faaliyetlerini kapsayacak şekilde aşama aşama şöyle ele alabiliriz (Özkılıç. nerede.
en iyi eyleme kadar vermeyi. kurumsal ve risk yönetimi meseleleri olarak ele alınır. tehlikelerinin. bakımından izleyerek. muamele önceliğinin tanınması için sıralanır. diğer alanlar içindeki fayda ve maliyetleri hesaba katmayı gerektirir. Muamele gerektiren riskler. Analizlerin ardından risk seviye kabul edilebilirliğinin önceden tesis edilmiş kriterleri ile kıyaslaması yapılır. kurumun güçlü ve zayıf yönlerinin. Risk Yönetiminin parçaları olan risk analizi. İSG risklerinin tanınması. Risk analizi yapmak için birçok yöntem mevcuttur. İSG çerçevesi içerisinde. bir risk yönetimi yaklaşımının kabulü ve bunun yönetimce taahhüdü gerekir. kurumun risk yönetimini neden kabul ettiğini stratejik bir bakış açısından tanımlar. bunlardan en uygun olanı seçilir. Riskin yönetimindeki ilk adım. Çerçevenin tesisi. Risklerin ele alınması (muamelesi) adımı. bu amaçla Özkılıç (2005) tarafından önerilen yaklaşım temel alınacaktır. çevre arasında var olan yakın ilişkiler bir firmanın ününe ve finansal durumuna etki eder. Risklerin tanınması adımı. bir risk seviyesi tahmini üretmek için olasılık ve sonuç tahmini yapılır. Bir dizi sonuç göz önüne alınabilir. organizasyonun yönetmesi gereken birçok çeşit riskten biri olacaktır. Uygulama nizamnamelerinde veya standartlar içinde bulunan kriterler kullanılır ve eylem gerektirip gerektirmediği hakkında karar verilir. değerler. bir plan hazırlamayı ve bunun nasıl izleneceğini tanımlamayı içerir. hangi sıklıkla bunlarla karşılaşırız? Risklerin analizi ve değerlendirmesi adımlarında. Riskleri kurumu çevreleyen kültür. risk ile alakadar olmak için seçeneklerin dizisini tanımlamayı. kayıp veya zarara neden olacak potansiyele sahip her şeyin tanınmasını gerektirir. kalite. üretim. Bu bilgiler stratejik.İş Sağlığı ve Güvenliğinin yönetimi için. iş ihtiyaçları vs. Unutulmamalıdır ki çalışanların İSG riskleri. risk yönetimi üzerindeki kararlar. Bu yaklaşımda ele alınan Risk Yönetim Sistemi kavramsal olarak Şekil 3’te verilmiştir. . Kurumsal risk yönetim felsefesinin geliştirilmesi ve organizasyon içinde her seviyede risk bilinci için üst yönetimin desteği zorunludur. Bu adımda ayrıca İSG Risk Yönetim programı planlanır. Bu bölümde ise risk yönetimiyle ilgili bütünsel bir çerçeve sunulacaktır. Bu adımda şu sorulara cevap ararız: Tehlikeler nelerdir. ne tür kaza ve hastalıklara (risk) yol açabilirler. Risk Yönetim Sistemi adımları kısaca şunları içerir: Çerçevenin tesis adımı. örneğin iş emniyeti. olasılık ve sonuç bakımından riskler analiz edilir. İletişim ve danışma politikalarını tanımlar. değerlendirmesi ve kontrolü takip eden bölümlerde ele alınacaktır. Yetki ve sorumluluklar tanımlanmalı ve kaynaklar tahsis edilmelidir. makul uygulanabilir bir “Kontrol Hiyerarşisi” takip edilerek riskler en düşük seviyeye getirilmelidir. çalışma yeri içinde İSG Yönetim Sisteminin alt yapısını oluşturur. dolayısıyla. Riskin birçok kaynağı ve etkilediği alanlar vardır. organizasyonun bütünü ile ilgili bilgilerin toplanması ve kararların verilmesidir. Bu yüzden. fırsatlarının ve tehditlerinin tanınması ve kurumla çevresi arasındaki ilişkinin tanımlanması ile oluşturulur.
Şekil 2 ve 3’ün incelenmesiyle hemen anlaşılacaktır. iş yeri veya süreçlerde değişiklik olduğu durumlarda. Denetimler ve iş emniyeti kontrollerinde olduğu gibi faaliyetlerin gözden geçirilmesi ve izlenmesi sıklığı ve çeşidi ile ilgili belli kanuni gereksinimler varsa buna göre uygulama yapılır. zaman içerisinde ilave bilgilerin gün ışığına çıkması ile risk yönetim döngüsü düzenli olarak tekrarlamaya ihtiyaç duyar.Şekil 3: Risk Yönetimi İzleme ve Gözden Geçirme adımında ise risk yönetimi süreci. düzenli gözden geçirmelere tabi tutulmalıdır. Pek az İSG riski değişim göstermez. riskin seviyesini etkileyecek muhtemel faktörlerde veya çerçevelerde. Yukarıda bir sistem yaklaşımıyla değerlendirilen risk yönetiminin. örneğin malzeme. sürekli iyileştirme anlayışı ile ele alındığına dikkat edilmelidir. Risk Yönetim sistemi ile PUKÖ çevrimi arasındaki yakın ilişki. sürekli değişen . Risk Yönetim Sistemi.
Sürekli izlemeyle de değişen risklere göre yeni tanımlama. yasal zorunluluklara ve kendi İSG politikasına göre. azalan veya çeşitlenen) riskleri düzenli şekilde tanımlamakta/yeniden tanımlamakta. Burada TS 18001 İSG Yönetim Sisteminde verilen tanımlar esas alınacak. Diğer bir deyişle. Yani risklerin gerçekleşerek bir kazanın olması beklenmeden. Bu durumu ifade etmek için literatürde şu ilave tanım yapılmaktadır: • Ramak kala (Kıl Payı) olaylar: Yaralanmaya. Ancak “kabul edilir” belli bir düzeyle asla yetinilmemeli her ay. bunlara karşı gerekli önlemler alınmalıdır. analiz ve değerlendirmeden geçirerek alınacak önlemlere.(artan. . TS 18001 İSG yönetim sisteminde özellikle vurgulanmaktadır. Bir olay her zaman kaza ile sonuçlanmaz. Dolayısıyla matematiksel bir ifadeyle Olaylar = Kaza + Ramak kala Olaylar’ dır. Böylece riskler kabul edilir bir düzeye çekilmiş olacaktır. korkulan şeyler daha başa gelmeden bunların olmaması için sistemsel çözümler üretilmelidir. • Risk Değerlendirmesi: Tehlikelerden kaynaklanan riskin büyüklüğünü tahmin etmek ve mevcut kontrollerin yeterliliğini dikkate alarak riskin kabul edilebilir olup olmadığına karar vermek için kullanılan süreç. analiz ve değerlendirmeler ortaya konmaktadır. Bunu biraz daha açalım. Kontrol altında olmayan riskler öncelikle kontrol altına alınmalıdır. sağlığın bozulmasına veya ölüme sebep olan olay. sağlığın bozulmasına veya ölüme sebep olmadan gerçekleşen olaylar. başa gelen kazanın ardından tekrar olmaması için çözüm aramak reaktif bir yaklaşım. İSG açısından da zaman içinde gelişen ve değişen tanımlamalardan bahsedilebilir. tahammül edebileceği düzeye indirilmiş risk. TEHLİKE VE RİSK KAVRAMLARI Tehlike ve risk kavramlarının kullanıldıkları alanlara göre değişen birçok farklı tanımlamaları vardır. • Kabul edilebilir risk: Kuruluşun. analiz ve değerlendirmeye tabi tutulmalı. Proaktif yaklaşım. • Kaza: Yaralanmaya. • Risk: Tehlikeli bir olayın veya maruz kalma durumunun meydana gelme olasılığı ile olay veya maruz kalma durumunun yol açabileceği yaralanma veya sağlık bozulmasının ciddiyet derecesinin birleşimi. Bu tanımların ardından öncelikle Olay tanımındaki “veya sebep olacak potansiyele sahip olan” ifadesine dikkat edelim. bir diğer hedefi de riskleri azaltmaktır. • Olay: Yaralanmaya veya (veya ciddiyet seviyesinden bağımsız olarak) sağlığın bozulmasına veya ölüme sebep olan veya sebep olacak potansiyele sahip olan işle ilgili olay. 2. durum veya işlem. Yani bilinmeyen ya da az bilinen riskler tanımlanmalı. tehlike ve risk kavramları ile bunlarla ilişkili tanımlar verildikten sonra açıklamaları yapılacaktır. her yıl riskleri daha da azaltacak proaktif yaklaşımlar sergilenmelidir. gerçekleştirilecek eylemlere karar vermekte ve bunların uygulaması sonunda elden edilen sonuçları gözden geçirmektedir. yani insan canına bir zarar gelmez. • Tehlike: İnsanların yaralanması veya sağlığının bozulması veya bunların birlikte gerçekleşmesine sebep olabilecek kaynak. daha hiç olmadan risk azaltmak hatta ortadan tamamen kaldırmak için çözüm aramak proaktif bir yaklaşımdır. Bu yaklaşımın bir hedefi riskleri kontrol altında tutmak.
1996) İkinci bir konu TS 18001 (OHSAS) standardında 2007 yılında yapılan değişikliktir. Ancak maddi zarar insan sağlığıyla doğrudan ilgili olmadığından tanımlardan çıkarılmıştır. malın veya malzemenin hasar görmesi. İşçi durumu üstlerine rapor ettiğinde bu tehlikenin farkına kurumsal olarak varılmış olacak ve alınabilecek önlemler değerlendirilebilecektir. Örneğin bir atelyenin asma katında çalışan işçi. kazaların meydana gelmeden önlenmesi için sunduğu fırsatın ne derece büyük olduğunu ifade eder. Bir kaza oluşmasa da ramak kala olaylar. Bunun bir nedeni İSG yönetiminde ve risk yönetiminde birçok tehlike kaynağının hem insan sağlığına hem maddi kayba yol açacak potansiyelde olması ve risk yönetilirken bunların her ikisinin ortak ele alınmasının pratik fayda sağlamasıdır. Bu ayrıma burada dikkat çekildikten sonra ileriki tartışmalarda tekrar değinilmeyecektir. Bu da ramak kala olayların. korkuluğun altından yere düştüğünde büyük olasılıkla bu olay kimseye zarar vermeyecektir. biçiminde tanımlanmıştı. Örneğin asma kata süpürgelik yapılması kalıcı bir önlem olabilir.Ramak kala olayların kaydedilmesi ve değerlendirilmesine İSG yönetim sistemlerinde özel önem verilmektedir. Şekil 4. yukarıdaki kaza tanımına göre her 11 kazaya karşılık bir işyerinde ortalama 600 ramak kala olay yaşandığını göstermektedir (Şekil 4). ileride ortaya çıkabilecek kazaların oluşma nedenleri ve mekanizmalarıyla ilgili sağlıklı bilgiler verecektir. maddi zarar ve diğer kayıplarla sonuçlanabilen istenmedik olaylar. Bird’ün Kaza Piramidi (Bird. . Kaza (eski tanım): Ölüm. dolayısıyla risk tanımı da maddi zararı da kapsayacak şekilde genişlemektedir. Öte yandan başka birçok kaynakta tehlike ve kaza tanımları içinde malın zarar görmesi de zikredilmektedir. meslek hastalığı. Bird’ün meşhur kaza piramidi. Tehlike (eski tanım): İnsanların yaralanması veya sağlığının bozulması. Önceki bölümde bahsedilen proaktif yaklaşıma en güzel örnek. ramal kala olayların değerlendirilerek gerekli önlemlerin kazalar meydana gelmeden engellenmesidir. işyeri ortamının zarar görmesi. yere koyduğu çekiç. Bu değişiklikten önce.
örneğin kaza deride küçük bir çizikle sonuçlanabilir. her bir tehlikeden de birden çok risk ortaya çıkabilir. işlem ya da durum olduğunu düşünün. bu işlemi gerçekleştiren kişinin kas-iskelet sistemi hastalıklarına yakalanması bir risktir. arıza veya aksaklıkla karıştırılmamalıdır. belli bir süre zarfında (örneğin bir hafta boyunca) veya bir işlem sürecinde (örneğin tezgahta bir parçanın işlenmesi) bir kazanın meydana gelme sıklığıdır. Bu kavram. dolayısıyla zararın olasılığı ve zararın derecesi risk olgusunun iki önemli bileşenini oluşturur. Tehlikeler birbirlerinden bağımsız da düşünülmemelidir. Risk tanımında ise iki kavram birlikte anılmaktadır: olasılık ve kaybın büyüklüğü. Diğer taraftan ciddiyeti çok büyük bir kazanın olasılığının düşük olması da riski küçültmez. yanlış anlaşılabilmekte. böylece önemli risklere öncelik verilecek ve maliyet azaltılacaktır. kabul edilebilir riskler belirlemekle hukuki ve cezai sorumluluğu peşinen kabul etmektedir. Tehlike. İşveren. Her bir riski de birden çok yöntemle kontrol edebiliriz. Bunlar ileriki bölümlerde ele alınacaktır. örneğin kimyasallar. Bir şirket yöneticisi açısından da bu çok yerinde bir yaklaşım olarak görülebilir. Bir kazanın olasılığının yüksek olması tek başına riskin büyüklüğüne işaret etmez. dolayısıyla belli bir düzeyin altındaki riskler kabullenilecek. Tehlikeler aynı tehlike kaynağından ortaya çıkabilir. Dolayısıyla riski tanımlamak için olasılık ve kaybın büyüklüğünü birlikte hesaba katan değişik yöntemler ve matematiksel formüller geliştirilmiştir. Dolayısıyla bir tehlike kaynağından birden çok tehlike. Benzer şekilde ağır yüklerin elle taşınması tehlikedir. açık bir çekmece vs. Risk ise tehlikelerin neden olabileceği meslek hastalıkları ile iş kazaları sonucu meydana gelen yaralanma gibi sağlık sorunlarıdır. zaman ve maliyet açısından neredeyse imkansız olacak. Çünkü kazanın ciddiyeti büyük olmayabilir. Riskin farklı tanımları olduğundan bahsetmiştik.05 ya da % 5’tir” denir. belli bir düzeyin altındaki riskleri kabullenmesi. Bu olasılıklar genellikle geçmiş verilerden derlenerek hesaplanır. Bunlar kabul edilebilir risk tanımıyla uyumlu görünse de küçük bir risk gerçekleşerek kaza meydana geldiğinde bu riskin kabul edilebilir risk olarak değerlendirilmiş olması hiçbir şekilde işvereni hukuki açıdan sorumluluktan kurtarmayacaktır. Örneğin. Tehlikeyi gözünüzde canlandırmak için bunun bir kaynak. Risk algılamasına ışık tutması açısından kısaca birkaç farklı tanıma değinelim: . Risk daha meydana gelmemiş potansiyel bir zararı ifade eder. kaynak yapanın yangına maruz kalması ya da kaynak gazlarından zehirlemesi ise bu tehlikeden kaynaklanan birer risktir.Şimdi tehlike ve risk kavramlarını biraz daha açarak örneklendirelim. yani önlem almaması şeklinde değerlendirilebilmektedir. risk ise tehlikeler sonucu oluşabilecek zarardır. Olasılık. Örneğin kazanın sonucu ölümse olasılık ne kadar küçük de olsa risk küçümsenemez. “bir hafta boyunca belli bir iş kazasının meydana gelme olasılığı 0. Risk kavramını daha ayrıntılı ele aldıktan sonra kabul edilebilir risk kavramına değinmek faydalı olacaktır. Tehlike kaynakları tabiriyle genellikle çalışanlar. makineler veya malzemeler ifade edilmektedir. tehlike zarar verebilecek herhangi bir şeydir. Çünkü bütün risklerin üzerine gitmek. ancak örnek vermemiştik. Olasılık geleneksel olarak 0-1 aralığında bir değer olarak ya da yüzde biçiminde verilir. merdiven üzerinde çalışma. elektrik. Risk kavramıyla ilgili önemli bir boyut risk algılamasıdır. bir kurumun risk değerlendirmesinin ardından düzeyi yüksek riskler için gerekli önlemleri alıp. Örneğin bir tank içinde kaynak yapılması tehlikedir. Bir arıza veya aksaklık tehlikeye neden olabilir ama her arıza veya aksaklık tehlikeye yol açmaz.
herhangi bir İSG eğitimi alınmadığı sürece insanların kafalarında birbirinde farklı risk tanımlamaları olduğudur. Bu yükselme kazanın ciddiyetiyle orantılıdır. Şekil 5 bu durumu özetlemektedir. Farklı risk tanımlamalarının dışında. • Risk bir fonksiyondur ve olasılık ve kayıp seviyesinin çarpımını ifade eder. Bu aşamada uyulması gerekli kurallar konulmuştur.• Risk kaybetme olasılığıdır. • Risk olası kaybın büyüklüğüdür. güvenlikle ters orantılı olduğu konusunda hemfikirdir. bu da risk algılamasını etkilemektedir. Ancak zamanla bu düzeyde bir düşüş gözlenir. Şekil 5: Risk algılaması ve zaman ilişkisi . Zaman geçtikçe risk algılama düzeyinde tekrar azalma olur. Ancak burada vurgulamak istediğimiz. Bunlardan İSG çerçevesinde geçerli olan son tanımdır. Diğer taraftan herkes. riskin güvenliğin zıddı bir durumu ifade ettiği. Örneğin şoförlerin kaza yaşamadıkça belli trafik kurallarını zamanla göz ardı etmeye başlamaları buna güzel bir örnektir. Bu olaya kanıksama denir. kişisel risk algılamasını şu sorulara verilen cevapların etkilediği gözlenmektedir. • Risk belirli bir tehlike karşısında kişinin şahsi varlıklarından bir kısmını veya tamamının kaybedilme olasılığıdır. Bir kaza yaşanmasıyla risk algılama düzeyi yükselir. Risk kişi tarafından ilk fark edildiğinde belli bir düzeyde algılanır. Ancak umursamazlık ve kanıksama sonucu risk algılama düzeyi yine de düşecektir. • • • • Tehlike ne ölçüde anlaşılabilmektedir? Tehlike ne denli eşit dağılmaktadır? Birey tehlikeyi ne derece önleyebilecektir? Birey riski gönüllü olarak üstlenmekte midir? Bunların bir sonucu olarak risk algılamasını etkileyen şu faktörlerden bahsedebiliriz: • • • • • • Korkutuculuk düzeyi Anlaşılabilirlik düzeyi Etkilenecek kişi sayısı Riskin ne derece eşit dağıldığı Riski kişinin ne derece önleyebileceği Riskin kişisel olarak kabullenilip kabullenilmediği Risk algılamasıyla zaman arasında da önemli bir ilişki vardır.
tehlike ve risklerin belirlenmesi açısından kolaylık sağlar. Aksi durumda konunun atlanılan. nelerden kaynaklanır? Bu soruları. Bu işleri birçok değişik şekillerde sınıflandırmak mümkündür. parlayıcı ve patlayıcı maddelerle çalışmalar ve benzeri) ve diğer birçok kıstas kullanılarak sınıflandırma yapılabilir. ziyaret. ii. faaliyet türü ya da işin güçlüğüne dayalı özel hususlar öne çıkabilecek. Bu gruplama. Bu tehlike ve riskleri ortadan kaldırmamız veya kabul edilebilir seviyelere indirerek kontrol altına almamız. iş takibi. hizmet ve benzeri) faaliyet türüne göre (işletme. İş kollarına göre. varlığı ve münasebetleri çeşitli İSG risklerini oluşturabilmektedir. gözden kaçan. İSG kapsamında işçinin kendini tehlikeye sokmaması ve tehlikeli durumlarla yüz yüze kaldığında olması gereken davranışı göstermesi olarak düşünülmelidir. bundan daha öte olmak üzere yönetebilmemiz için. 2004). Yapılan işler açısından bir gruplandırma sayesinde iş kolu. Gerçekten de endüstriyel alanda insanların sağlık ve güvenliğini olumsuz etkileyen binlerce konu bulunmaktadır. İnsanlar: İşletmelerde üretimin çeşitli kademelerinde endüstriyel alanda yürütülen bilimsel çalışmalara paralel olarak çok hızlı teknolojik değişme ve gelişmeler yaşanmakta. kararları. yani kişinin bedeniyle bizzat yaptığı işlerdir (Esin. TEHLİKE KAYNAKLARI VE OLUŞTURDUKLARI RİSKLER Endüstri işletmelerinde çalışanların sağlık ve güvenliklerini olumsuz etkileyen bir takım tehlike ve risklerin bulunduğu kabulü ile hareket ettiğimizi yukarıda açıklamıştık. böylece bilgi toplanırken gözden kaçabilecek tehlike kaynakları ile bunların oluşturduğu riskler belirlenecektir. tehlikelere kaynaklık eder. Özellikle kişisel olarak yapılan işlerde insan etmenine dayalı tehlike kaynakları ve riskler ön plana çıkmaktadır. i. Bunlara ilişkin aşağıdaki niteliklere dikkat edilmemesi. Aşağıda risk gruplandırması yapılarak tehlike kaynakları ve oluşturdukları riskler ele alınmaktadır. bakım onarım ve benzeri). Deneyim eksikliği beraberinde riskler getirecektir. Yani işletmelerde otomasyon sistemlerine rağmen başta üretim olmak üzere çok değişik amaçlar için insanlar çalışmaktadır. • Deneyim. eğitim. yönetim.3. Kişisel olarak yapılan işlerle kasıt emek yoğun işlerdir. konudan bahsedecektir. bilgi toplanması. . İş yerinde üretim. şekil ve muhteva açısından değişim göstermekle birlikte sürmektedir. Bütün bu işlerin planlanması ve yürütülmesi aşamalarında çalışanlar birçok mesleki sağlık ve güvenlik riski ile karşı karşıya gelmektedir. Bu gelişmeler daha çok otomasyon sistemlerini çalışma hayatına kazandırmakta ise de üretimde insana olan ihtiyaç. tehlike ve risklerin nelerden kaynaklandığını iyi bilmemiz ve şu sorulara cevap aramamız gerekmektedir: Tehlike kaynakları ve oluşturdukları riskler nelerdir. işin güçlüğüne (ağır ve tehlikeli işler. danışmanlık ve benzeri işler için bulunan kişilerin eylemleri. ya da ihmal edilen yönleri bulunabilecektir. İSG riskleri belirli gruplar altında toplanabilir. Yapılan işler ya da yürütülen faaliyetler: Çalışma hayatında yer alan işletmelerde çok çeşitli işler yapılmakta ve yürütülmektedir. bu gelişmeler çok kısa zamanda işletmelerin bünyesine aktarılmaktadır. (sanayi. Ancak başlangıçta da belirtildiği gibi konuyu tam bir sistematik bütünlük içinde ele almak durumundayız. eğitimi ve hiyerarşik planda görev seviyesi ne olursa olsun endüstriyel alanda görev alan kişilere yönelttiğimizde bilgi ve birikimine bağlı olarak binlerce noktadan.
virüs. Yani diğer bir ifadeyle kullanılan ve üretilen maddeler ile bunların atık ve artıkları çalışanlar açısından bir takım İSG riskleri taşımaktadır. Günümüzde tehlike kaynakları arasında bu grubun çok önemli yeri vardır. tam kapasite ile çalıştırıldığında içinden sıcak sıvı akan boruların kızması gibi örnekler belli koşullarda ortaya çıkmaktadır. başkalarının etkilenmediği birçok maddeden etkilenir. Sağlık. koruyucuları bakım amacıyla sökülmüş bir makinenin yanından geçenlerin iş elbiselerini dişlilere kaptırması. gözleri iyi görmeyen bir kişi bir göstergeyi iyi okuyamayabilir ya da yanlış kumandaya basabilir. bunları kısaca alt başlıklar altında tartışmakta fayda olacaktır. Makine ve donanımlar: İşletmede kuruluş amacını gerçekleştirmek ve kanuni zorunlulukları yerine getirmek için birçok iş ekipmanı bulundurulmakta ve ihtiyaç doğrultusunda kullanılmaktadır. iv. saklanan veya sevk edilen maddelerden (katı. kolay anlaşılır bir nitelik gibi gözükse de sadece işin tehlikelerine dayanıklılık demek değildir. Bedensel yetersizlikler dikkatten kaçarak tehlike kaynağı oluşturabilir: Bedenen güçlü olmayan bir işçi. Çalışanlar bu maddeler ile çok çeşitli şekillerde etkileşim içine girmekte ve sağlık ve güvenlikleri az veya çok olumsuz yönde etkilenmektedir. Söz konusu durumların belirlenmesinden amaç. Benzer şekilde işin yapıldığı ortamın tehlikelerine çalışanların hangi durumlarda maruz kaldıklarına dikkat edilmelidir. ILO sağlık sınırının altındaki bir sandığı kaldırırken sakatlanabilir. mikrop. Bazı tehlikeler normal çalışma koşulları altında her an vardır. yapılan işin tehlikelerine. sıvı.) barınan bakteri. Ancak. Ayrıca sağlık başka açıdan da önemlidir: Örneğin alerjik bünyesi olan kişiler. Koruyucular bir tezgahla doğrudan ilişkisi olmamakla birlikte tezgah çevresinde bulunan kişilerin de tezgahın hareket eden kısımları ile temasını önleyecektir. buhardan ve gazlardan doğan kimyasal tehlikeler Üretilen. Kişisel olarak yapılan işlerde. tam güçle çalışan bir dizel motorun çok titreşim ve gürültü yapması. iii. işi yapan kişi veya kişilerin dışındaki çalışanların da maruz kalıp kalmadığına dikkat edilmelidir. • • Üretilen. saklanan veya sevk edilen maddelerden ortaya çıkan veya sistem içinde (havada veya havalandırma sistemlerinde vb. kısa boylu bir işçi yüksekteki göstergeleri iyi okuyamaz veya kumandaları iyi kullanamaz. Her ne amaçla olursa olsun bulundurulan bu iş ekipmanlarından çeşitli sağlık ve . Örneğin bir pres operatörü elinin kalıplar arasında kalması tehlikesi ile her an yüz yüzedir. mantar vb.• • • Eğitim de İSG açısından değerlendirildiğinde sadece makine veya tezgahın çalıştırılması açısından değil aynı zamanda yapılan işle ilgili iş sağlığı ve güvenliği konularını bilmek ve öğrenmek açısından değerlendirilmelidir. Kullanılan malzemeler ve maddeler: İşletmelerde gerek doğrudan üretim sürecinde gerek başka amaçlar için çok çeşitli ham. veya gaz) ve bunlardan çıkan tozlardan. ile bulaşıcı hastalıklar taşıyan atıklar ve artıklardan kaynaklanan biyolojik tehlikeler. yarı mamul ve mamul madde kullanılmakta ve çeşitli ürünler üretilmektedir. normal çalışma koşulları altında olmayan ama özel durumlarda ortaya çıkabilecek tehlikeler için de önlem alınmasıdır. Bununla ilişkin en iyi tehlike kaynağı örneği koruyucuların kullanılmaması ya da eksik/yanlış kullanılmasıdır. Sağlık raporu olan işçilerin dahi tehlikelere maruz kalacak şekilde çalıştırılması zaten günümüz anlayışında söz konusu değildir. dumandan.
bakteri ve virüsler. tezgah. İşletmede oluşturulan başlıca organizasyon çeşitleri şunlardır: • İşin yapılması ve yürütülmesi için oluşturulan her türlü organizasyonlar • Hiyerarşik yapı • Yönetim sistemleri (kalite. vi. İşlemler (operasyonlar) ve yöntemler: İşletmelerde üretimi sağlamak üzere bir takım temel ve yardımcı prosesler (süreçler) gerçekleştirilmektedir. kontrolsüzlük. Organizasyonlar: İşletmelerde üretimin gerçekleştirilmesi amacına yönelik olarak oluşturulan her türlü organizasyon sistemleri ile bu organizasyonların tür ve nitelikleri. İSG. iş yerini de içine alan ve en geniş anlamı ile komşu araziler. uçak düşmesi ve benzeri). tahliye ve benzeri organizasyonlar vii. Bu grup altındaki tehlikeler. aygıt vb. bakımsızlık. gıda ve benzeri) • Eğitim organizasyonu • Yangın. Kişisel koruyucu donanımların kullanılmaması da bu çerçevede ele alınmalıdır. bitkiler ve benzeri) önemli bir husus olarak ele alınmalıdır. çalışanlardan birinin yapacağı yanlış kolaylıkla tehlike yaratabilir. Bu çalışmaların yapılmadığı özellikle KOBİ niteliğindeki işletmelerde ise ustabaşı ve işçilerle yüzyüze yapılacak istişareler bu tür kolay fark edilmeyecek risklerin ortaya konmasına izin verecektir. Sağlıklı iş etüdü çalışmalarının yapıldığı işletmelerde bu işlemlerin sırası. Burada jeolojik riskler ( deprem. çevre işyerlerinden gelen gazlar ve benzeri) dikkate alınmalıdır. coğrafi riskler ( sel baskını. don. jeolojik ve coğrafi yapı ile atmosferik unsurları içeren ve çalışanları etkileyebilecek her şeyin yer aldığı hacimdir. çalışma çevresi olarak isimlendirilen ve işin yapıldığı alanda yer alan ve çalışanı etkileyebilecek maddi olan/olmayan şartların tamamı.nin teknolojik yönden eski olması kadar. Bunların ayrıntılı analizi birçok gözden kaçacak riskin saptanmasına ve ortadan kaldırılmasına fırsat sunacaktır. makine. İş çevresini oluşturan unsurları iç çevre unsurları ve dış çevre unsurları olarak ele almak mümkündür. v. toprak kayması. Dış çevre unsurları. doğrudan ya da dolaylı olarak bir takım sağlık güvenlik risklerini oluşturmaktadır. aracı hareket ettirme gibi. viii. İş çevresi: Kuruluşlarda üretim faaliyetlerinin yürütüldüğü dahili ve harici çevre. Faktörlerin etkileşimi: Bütün sayılan bu faktörlerin birden fazlasının birbirleri ile olan olumsuz etkileşimleri. Ayrıca biyolojik çevreden gelen riskler de (hayvanlar. İç çevre unsurları. birbirleriyle ilişkisi ve süreleri tespit edilerek kayıt altına alınmaktadır. yıpranma. dikkatsizce makineyi çalıştırma. çevre. atmosferik riskler ( yağı. Ayrıca birden çok kişinin bir arada iş yaptığı durumlarda. koruyucuların çıkartılmış olması gibi nedenlerden doğar. çalışanların sağlık ve güvenliği açısından önemli risk kaynaklarından birini oluşturmaktadır. göçük ve benzeri). Bu alt proses ve işlemlerin gerçekleştirilmesi esnasında birçok sağlık ve güvenlik riskleri ortaya çıkmaktadır. İç çevre unsurları çalışanı İSG açısından en çok etkileyen risklerin bulunduğu bölümdür. Nitekim eldeki mevzuatın birçok maddesi bu tür tehlikelerin önlenmesine yöneliktir. iç çevre unsurları olarak isimlendirilir.güvenlik riskleri ortaya çıkmakta ve çalışanların sağlığını olumsuz etkilemektedir. Bu prosesler genellikle onlarca alt proseslerden ve yüzlerce hatta binlerce işlemden (operasyondan) oluşmaktadır. uyum ya da uyumsuzlukları İSG açısından önemli risklerin oluşmasına .
kimlerin nasıl zarar görebileceğine karar verilmesi. Titreşim. Yangın vb. bir kurumda İSG ile ilgili tehlikelerin belirlenmesi. Kısa Devre. özellikle iş güvenliği uzmanı ve iş yeri hekiminin görev ve sorumluluklarını ifade etmektedir. diğer bir deyişle üst yönetimin gözetim ve sorumluluğuna giren yönleriyle süreçleri içerdiğini belirtmek gerekir. kullanılan malzemenin niteliği. Yangın vb. Batmalar vb. Kaymalar – Düşmeler vb. bulunulan çevre. Darbeler vb. riskler ve önlemlerin sürekli izlenerek gerekliyse değiştirilmesini içine alan bir süreçler bütünüdür. İyonize Olmayan Radyasyon GÜRÜLTÜ: Gürültülü Ortamda Çalışma vb. Bunların Şekil 3’te verilen risk yönetiminin süreçleriyle büyük paralellik arz ettiği görülecektir. risklerin analiz edilmesi. Örnek olması açısından böyle bir gruplandırma aşağıda verilmiştir. Yangın. FİZİKSEL MEKANİK : Yüksekten Düşmeler. RİSK YÖNETİMİNİN BİR PARÇASI OLARAK RİSK DEĞERLENDİRMESİ Risk değerlendirmesinin 2. . Bu noktada risk yönetiminin kurumdaki yönetsel süreçlerle ilgili olduğunu.. kullanılan teknoloji ve benzeri hususlar önemli oranda etkilemekte olduğu dikkate alınarak yapılacak her risk değerlendirme çalışmasında öncelik sıralamasının farklı olabileceği baştan kabul edilmelidir.sebep olabilmektedir. teknik düzeyde yapılması gerekenleri. yapılan işlem çeşidi. Yukarıda tartışılan tehlike kaynakları ve risklerin normal bir sıralamada birbirlerine bir üstünlükleri yoktur. Risk değerlendirmesinde ise bahsi geçen süreçler. GAZLAR/BUHARLAR: Gaz Birikmesi/Patlama. RADYASYON : İyonize Radyasyon. KİMYASAL AEROSOLLER : Tozlar/Lifler. SIVILAR : Sıvıya Batma. çalışan elemanın özellikleri. Soğuk vb. Ancak öncelik sıralaması yapılan iş türü. BİYOLOJİK ZARARLI BAKTERİLER ZARARLI VİRÜSLER MANTARLAR MİKROBİYOLOJİK OLMAYAN ANTİJENLER PSİKO-SOSYAL ERGONOMİK 4. TERMAL : Sıcaklık/Alev. Sıçrama. Risk değerlendirmesi. Duman. ELEKTRİK: Elektrik Kaçağı. bölümde kısa tanımı yapılmıştı. Zehirli Gaz Soluma vb. bu önlemlerin uygulanması ile tehlikeler. Buna alternatif gruplandırmalar da söz konusu olabilmektedir. Şimdi biraz daha açarak şöyle bir tanım verebiliriz. Dolayısıyla risk yönetimi ve risk değerlendirmesi kavramları zaman zaman karıştırılmaktadır. Yanma vb. Yukarıda verilen gruplandırmanın amacının riskleri sistematik bir şekilde ele almayı sağlayan bir yaklaşım geliştirmek olduğunu belirtmiştik. Buhar. alınacak önlemlere karar verilmesi.
Başta 89/392 sayılı Çerçeve Direktif olmak üzere yavru direktifler ve diğer ilgili direktiflerde risk değerlendirmesi yapılması gerekliliği (gürültü. fazlasıyla Türkiye’deki kurumlar için de geçerlidir. İlk adım olarak doğru yapılmazsa (ya da hiç yapılmazsa) muhtemelen yerinde önlemler alınamayacağı. Adım adım AB’deki uygulamalar Türkiye’ye kanalize edilmeye çalışılmaktadır. anlaşılır hale getirilmesi gerektiği. algılaması ve iletilişiminin iş kazaları ve meslek hastalıklarının meydana gelmesini engellemede çok önemli. Çünkü Türkiye’deki İSG yönetmeliklerinin büyük kısma AB direktifleriyle paralel şekilde tasarlanmıştır. ancak çok düşük düzeyde olduğu. Birçok kurumda özellikle KOBİ’lerde doğru ve yeterli risk değerlendirmesi yapılamadığı. Risk değerlendirmesi aşağıdaki sorulara cevap arar: Ne yanlış gidebilir? Bunun olasılığı nedir? Olursa ne tür sonuçlar doğurabilir? Riski nelerdir? Bu riskler kabul edilebilir düzeyde midir? Riskler nasıl azaltılabilir ya da ortadan kaldırılabilir? Risk değerlendirmesi süreçleri farklı ülke ve kurum uygulamalarında beş ya da daha fazla sayıda adımdan oluşmaktadır. titreşim. Son yıllarda AB’de konuya verilen önem özellikle artmıştır. Risk farkındalığı. Kurumlara nasıl uygulayacaklarını göstermek gerektiği. Kurumlara risk değerlendirmesinin bir yasal zorunluluk olduğunun hatırlatılması gerektiği. Kampanyada. Uyumlaşma çalışmalarının yürütüldüğü AB Mevzuatında Risk Değerlendirmesi konusuna büyük önem verilmiş ve sistem adeta bu yaklaşım üzerine kurulmuştur. İSG risklerinin maliyetinin çok büyük olduğu (Avrupa’da yılda 167000 çalışan işle ilgili nedenlerle hayatını kaybetmektedir). Bu değerlendirmeler AB ülkeleri için yapılmaktadır. Adım: Bilgi Toplanması Bir işyerinde risk değerlendirmesi yapabilmek için şu bilgilere ihtiyaç duyulacaktır: . Dolayısıyla İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü. risk değerlendirmesinin doğru ve eksiksiz yapılması. Türkiye mevzuatının ele alındığı takip eden bölümde bu bu gereklilik ayrıntılı şekilde tartışılacaktır. vurgulanmaktadır. Avrupa iş Sağlığı ve Güvenliği Ajansı 2008 yılında Risk Değerlendirmesi Kampanyası başlatmıştır ve bu kampanya halen devam etrmektedir. • • • • • • • • Risk değerlendirmesinin İSG yönetiminde ilk adım olduğu ve kilit role sahip olduğu. fakat içerik olarak birbirlerine çok benzemektedir.Ayrıntılı şekilde konuyu ele almadan önce Avrupa Birliğinde (AB) konuya bakış açısına incelemek faydalı olacaktır. Burada Avrupa İş Sağlığı ve Güvenliği Ajansının yaklaşımıyla paralel 5 adımlı bir yaklaşım sunulmaktadır. tehlikeli kimyasallar gibi pek çok konuda) sürekli ifade edilmiştir. tüm kurumlarda ve özellikle KOBİ niteliğinde işletmelerde yaygınlaştırılması için çaba sarf etmektedir. Risk değerlendirmesinin basit. 1.
1. kaba şakalar gibi) ancak uzman görüşüne başvurarak ve ciddi beyin fırtınalarıyla ortaya çıkarılabilir. teknik periyodik kontrol kontrol raporları. Diğer taraftan işyeri büyüdükçe. Bunun sağlıklı olabilmesi için çalışmanın sadece masabaşında yapılmaması. hangi operasyonları içeriyor? Buralarda kimler çalışıyor? Özellikle tehlikelere daha açık hamile kadın işçilere. vs. Adım: Tehlikelerin Belirlenmesi Bu bilgileri nereden bulabilirim? Ekipman. ekipman ve prosesler kullanılıyor? Hangi operasyonlar yapılıyor? Ne şekilde. Adım: Tehlikelerden Kaynaklanan Risklerin Değerlendirilmesi (Risk Analizi) 2. tezgah. boyama odası. malzemelere dair teknik verileri içeren dokümanlar Teknolojik prosedürler. ) ya da her iş istasyonu (CNC freze-1. işleder) ve işyerini ziyaret eden misafirleri bekleyen tehlikelere dikkat edilmelidir. benzer diğer fabrikaların tecrübeleri. CNC freze v2. hammadde/yarı mamül tedarikçilerinin ve tezgah/makine üreticilerinin vereceği bilgilerden istifade edilebilir. teknik eleman görüşleri Teknik ve bilimsel literatür.) İş kazası ve meslek hastalıkları kayıtları Kimyasallara dair ilgili malzeme güvenlik bilgi formları Mezuat ve standartlar Bilimsel ve teknik literatür Üretim planlama kayıtları (malzeme ihtiyaç planlaması verileri. vs. ergonomik ölçümler. usta ve mühendislere danışılması.) için ayrı ayrı tehlikelerin belirlenmesi yoluna gidilebilir. bölümde verilen gruplandırmalardan biri kullanılarak liste oluşturulabilir. Örneğin sadece uzmanların fark edebileceği tehlikeler (buharları reaksiyona girebilecek iki kimyasalın kapalı ortamda açık kutularda tutulması gibi) ya da sürekliliği olmayan tehlikeler (tehlikeli davranışlar. vb. Ayrıca aynı ya da benzer sektördeki firmaların tecrübelerinden.). İşyeri nispeten küçük olduğunda 3. benzer diğer fabrikaların tecrübeleri. bunların kaynakları nedir? Tehlikelerin muhtemel sonuçları nedir? Önleyici tedbirler nelerdir? Hangi kazalar ve meslek hastalıkları meydana geldi? İşyeri için yasal ve diğer gereklilikler nelerdir? 2. Hangi malzeme. her departman için (depo.Hangi bilgilere ihtiyacım var? Hangi tezgahlarda ne işler yapılıyor. vs. genç işçilere ve özürlü işçilere dikkat edilmelidir. Ayrıca kısmi zamanlı işçileri. 3. hava kalitesi. işyeri gezilerek gözlemlerde bulunulması. kurulum. giyotin1. tedarikçi verileri İş Etüdü raporları (işyeri ortamının ve iş istasyonları/tezgahlarının gözlenmesi) İSG kayıtları. teknik eleman görüşleri İş kazası ve meslek hastalıkları kayıtları. mühendis ve ustabaşlarına danışılabilir Geçmiş kazalar ve meslek hastalıkları. yönetici ve çalışanların geçmiş gözlemlerine başvurulabilir Mezuat ve standartlar Bu adımda işyerindeki tehlikelerin eksiksiz ve doğru bir listesi oluşturulur. Montaj hattı vs. taşeron işçilerini. işçi. süreleri nedir? Hangi tehlikeler biliniyor. kullanma kılavuzları İşyeri ortamı ölçümleri (gürültü. işyeri dışında çalışan işçileri (bakım. Tehlikeler belirlenirken fark edilmesi zor tehlikelerin de mevcut olabileceği akılda tutulmalıdır. adımda ortaya konulan her tehlike için risklerin belirlenmesi ve analizi gerekir. gerekirse beyin fırtınasına başvurulması tavsiye edilir. Risk değerlendirmesi sağlıklı bir ekip çalışmasıyla ve çalışanların katılımı sağlanarak .
Tablo 1. 1. çatlak ya da kırık şeklinde görülmüş olsun.4 Yüksek . ya da ‘3 ayda en az bir kez’ gibi sıklığı daha net ifade eden . Risklere değer biçilmelidir.2 Orta Risk . Risk analizinde kullanılan çok sayıda yöntem mevcuttur. Şiddet kategorileri nettir. forklift ve diğer taşıma araçlarının firenlerinin tutmaması gibi riskler mevcuttur. adımda bahsi geçen bilgi kaynaklarının da incelenmesiyle hiçbir riskin gözden kaçmasına özen gösterilmelidir.9 Yüksek . Ekip çalışması ve katılım konusuna ileriki bölümlerde ayrıtılı yer verilecektir.1 Orta .3 Orta Risk -3 Yüksek Risk .6 Yüksek Risk . felç gibi sonuçlar) olarak değerlendirilsin. Bu adımda en kritik görev. sonucu ise ayak. Olasılıkta ise ya görece (subjektif) değerler verilir. Örneğin bakım için bir tezgahın üstünde çalışan işçinin düşme riskiyle. biri olasılık ve diğeri şiddet olmak üzere iki boyutu birlikte değerlendirilmelidir.3 Yüksek Risk. çünkü ancak bu şekilde hangi riskin hangi riskten/risklerden daha büyük olduğuna dair bir sıralama yapmak mümkün olmaktadır. Kantitatif Risk Analizi için HSE’nin Temel Matris Yaklaşımı Şiddet Olasılık Düşük . Risk = Olasılık x Şiddet Olasılık değerlerinin üretilmesinin zorluğu ve risk değerlerinin anlaşılmasındaki güçlük nedeniyle risk analizinde iki temel yaklaşım geliştirilmiştir. Genel kabul gören tanım riskin olasılık ve şiddet değerlerinin bir çarpımı olarak ele alınmasıdır. Bahsedilen yüksekten düşme risk geçen 3 yıl içinde bir kez meydana gelmiş olsun. Ferret. Kalitatif risk analizi ise riski ifade ederken sayısal değerler yerine ‘yüksek’. risklere değer biçilmesidir. Kaygan zeminle ilişkili işçilerin düşmesi. kaygan zeminde yürüyen işçinin düşme riski nasıl kıyaslanacaktır? Burada risk kavramının.2 Hafif -1 Düşük Risk – 1 Düşük Risk – 2 Orta Risk –3 Orta – 2 Düşük Risk . Sonucu ise ağır yaralanma (omurilik zedelenmesi. İlk risk ikincisinden daha ağır bir yaralanmayla sonuçlansa da daha seyrek meydana gelmektedir. Şimdi bir örnekle konuyu açalım. ‘düşük’ gibi ifadeler kullanır. Bunlar kantitatif (nicel) ve kalitatif (nitel) yaklaşımlardır. yani olasılığı düşüktür. Matematiksel bir formülle verelim. Kaygan zeminde düşme ise her yıl ortalama 10 kez meydana gelmiş. 2006). bilek ya da bacakta burkulma.gerçekleştirildiğinde her tehlike için olası tüm riskler ortaya konacaktır. Kantitatif risk analizi riski hesaplarken sayısal yöntemlere başvurur. Bir işyerinde kaygan zemin bir tehlike olarak belirlenmiş olsun.6 Olasılık: 3:Zararın meydana gelmesi kesindir ya da neredeyse kesindir 2:Zarar sık sık meydana gelir 1:Zarar nadiren meydana gelir Şiddet: 3:Ölüm ya da büyük yaralanma 2:Etkisi en az 3 gün süren hastalık ya da yaralanma 1: Diğer tüm yaralanma ya da hastalıklar Burada olasılık ve şiddet 3 kategoriye ayrılmıştır. Bunların ayrıntısına girmeden İngiliz İş Sağlığı ve Güvenliği Müdürlüğünün (HSE) hazırladığı matrislere dayalı kantitatif tablosunu incelemek faydalı olacaktır (Hushes.
ya da ayak bileğinde çatlak ile kalça kemiği kırığına aynı şiddet değerini (2) vermek gerekir. Böylece riske değerler atanır. Dolayısıyla kaygan zeminde düşme riski. Örneğin sanayi uygulamalarında 5x5lik matrisler kullanılan risk değerlendirmelerine sıkça rastlanır. oluş mekanizmaları. lazımsa ilave önlemler alınmalıdır. bölümde tartışılan kabul edilebilir risk kavramının görece . orta ve düşük risk kabul edilebilir olarak değerlendirilmektedir. şiddeti 3 alınır. Tablo 1’e bakarak kıyaslama yaparsak matris kullanan kalitatif risk değerlendirme yöntemlerinde riske sayısal değer verilmemekte. Eğer risk orta düzeyde ve kabul edilebilirse azaltılması için önlemlerin planlanması ve uygulanması tavsiye edilir. Yüksekten düşme olasılığı 1. şiddet 3 değerini aldığı bir riskin değeri 3x3=9 olur. şiddeti 2 alınır. Adım: Risklerin Azaltılması ya da Ortadan Kaldırılması için Önlemler Alınması Risklerin azaltılması ya da ortandan kaldırılması kısaca risk kontrolü olarak da tanımlanmaktadır. risk değeri 3 olur. 3 ≤ Risk ≤ 4 ise riski orta. Bu noktada 2. 4. Bir önceki adım sonucunda yüksek ve kabul edilemez bulunan riskleri azaltmak ve mümkünse ortadan kaldırmak için harekete geçilmelidir. neleri içerdiği gibi ayrıntılar Özkılıç (2005)’te bulunabilir. HSE ayrıca. Örneğin Tablo 1’de olasılık 3. Bu iki riskte olasılıklar ve şiddetler farklı değerler almıştır. Aynı tür problemler olasılığı ve şiddeti daha fazla kategoriye ayırarak çözülebilir. doğrudan riskin doğası. Bu değerlendirmeye göre alınacak önlemlerin niteliği değişecektir. Eğer risk düşük düzeyde ve kabul edilebilirse aynı düzeyde kalması sağlanmalı. nasıl önlenebileceğine odaklanmaktadır. Bazen durum daha karmaşık bir hal alır: Yılda meydana gelen kaza ile üç yılda bir meydana gelen kazaya aynı olasılık değerini (1) vermek gerekir. Risk ≥ 6 ise yüksek olarak tanımlamaktadır. Ancak her kurumun uygulaması farklı olabilir. risk ≤ 2 ise riski düşük. sadece ‘orta risk’ gibi ifadeler kullanılmaktadır. Şimdi az evvelki örneğimize dönelim.FMEA) Hata Ağacı Analizi ( Fault Tree Analysis – FTA) Olay Ağacı Analizi (Event Tree Analysis –ETA) Tehlike ve İşletilebilme Çalışması (Hazard and Operability Studies – HAZOP) Olursa Ne Olur Analizi (What-if Analysis) Neden-Sonuç Analizi (Cause-Effect Analysis) Bu yöntemlerin hangi sektörlerde. yüksekten düşme riskinden yüksektir (6 > 3). risk değerini bulmak için kullandıkları kendilerine has tekniklerdir. Bu özellikle tehlikeli iş kollarında geçerlidir. hangi koşullarda uygulanacağı. Kaygan zeminde düşme olasılığı 3. Bunların ayrımını yapabilmek için şiddeti daha yüksek sayıda kategoriye ayırmak gerekir.tanımlamalar kullanılır. risk değeri 6 olur. AB’deki uygulamalarda genellikle yüksek risk kabul edilemez. Bu yöntemleri birbirinden ayıran başlıca fark. • • • • • • • • • • Ön Tehlike Analizi (Preliminary Hazard Analysis) Kinney Yöntemi ( Kinney Method) Zürih Tehlike Analizi (Zurich Hazard Analysis) Makine Risk Değerlendirmesi (Machine Risk Assessment) Hata Türleri ve Etkileri Analizi (Failure Modes and Effects Analysis . Bazı risk analiz yöntemleri de riske hiçbir nitel ya da nicel değer biçmemekte. Elbette kategorilerin sayıca artırılması değerlendirme işini daha karmaşık hale getirmektedir. Aşağıda bazı risk analiz yöntemlerinin adları verilmiştir.
aradaki farklılıkları görebilmeniz için incelemeniz faydalı olacaktır. Ayrıca önlemlerin ne derece etkin uygulandığı. Dünyada farklı kurumlar tarafından geliştirilen genel ya da sektöre özel farklı yaklaşımlar da söz konusudur. Buna göre işverenler şu prensipleri uygulayacaklardır. g) Çalışma ortamına ilişkin bütün şartları. Tehlikeler ile kaynağında mücadele etmek.olduğu ve kurumu yasal açıdan sorumluluktan hiçbir şekilde kurtarmayacağını hatırlatmak gerekir. 5 Adımda Risk Değerlendirmesi (2007) yukarıda sunulan yaklaşıma çok benzemektedir. f) Tehlikelerin yerine tehlikesizleri veya daha az tehlikelileri ikame etmek. Çoğu zaman bunlar bir tablo şeklinde düzenlenebilir. iş organizasyonunu. üretim temposunun sağlığa etkilerini düşünmek ve monotonluğunu azaltmak. teknolojiyi. bunlardan kaynaklanan risklerin ve düzeylerinin. Özellikle Türkiye’de KOBİ’lerin kullanabileceği benzer bir yaklaşım İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanmıştır ve Genel Müdürlüğün web sitesinden indirilebilir. çalışma şartlarını ve sosyal ilişkileri bir arada değerlendirerek birbirini destekler mahiyette tedbirler politikası geliştirmek. i) İşçilere uygun talimatları vermek. 5. iş makinası. çalışma ve üretim yöntemi seçimlerinde. ancak kayıtların doğru yapılıp yapılmadığının takibi ve genel risk değerlendirme sürecinin izlenmesi üst yönetimin sorumluluğudur. Risklerin kaydedilmesi iş güvenliği uzmanlarının ve iş yeri hekimlerinin sorumluluğundadır. İşyerinde zaman içinde yapılacak değişiklikler ve iyileştirmelerle bazı riskler ortadan kalkabileceği gibi yeni riskler de doğacaktır. Ortadan kaldırılamayan tehlikeleri değerlendirmelere tabi tutmak. Bu adımda riskleri azaltmak ya da ortadan kaldırmak için 89/391 EEC Çerçeve Direktifinde tanımlanan risk kontrol hiyerarşisini takip etmek faydalı olacaktır. . Bunların kayıtlarda belli periyotlarla ya da değişiklik olduğunda (yeni tezgah alımı gibi) güncellenmesi gerekir. yanlış uygulamalar olup olmadığı gibi konular da izlenmelidir. her risk için geliştirilen engelleyici ya da koruyucu önlemlerin (sesi kaynağında yalıtmak ya da kulaklık kullanmak gibi) kayıt altına alınmasında büyük fayda vardır. özellikle işyeri tasarımında. İşleri kişilere uygun hale getirme. h) Toplu korunma önlemlerine kişisel korunma önlemlerinden daha çok öncelik vermek. e) Teknik gelişmeleri adapte etmek. Uzmanlar ve yönetim aşağıda verilen sorulara bu adımda cevap aramalıdır: • • • • • • • Kararlaştırılan önlemler planlandığı gibi tamamlanmış mı? Bu önlemler yerinde önlemler mi? Bu önlemler uygulanmış mı? Bu önlemler doğru bir şekilde uygulanmış mı? Seçilen yöntem çalışıyor mu? Yapılan değişiklikler amaçlarınıza uygun sonuçlanmış mı? Değerlendirilen risklere maruziyet ortadan kaldırılmış veya yeterince azaltılmış mı? Burada verilen ve 5 adımdan oluşan risk değerlendirmesi yaklaşımının Avrupa İş Sağlığı ve Güvenliği Ajansının önerdiği bir yaklaşım olduğunu tekrar belirtmekte yarar vardır. Adım: Risklerin Kaydedilmesi ve İzlenmesi Risk değerlendirmesi sürecinde saptanan tehlikelerin. a) b) c) d) Tehlikeleri ortadan kaldırmak.
• İşyeri yönetiminin de iş sağlığı ve güvenliği konularında bilgi sahibi olmalarını ve bu konularda karar vermelerini sağlar. Biyolojik etkenlere maruz kalma riski bulunan herhangi bir çalışmada. maddesine göre çıkartılan yönetmeliklere göre işverenin yükümlülükleri şöyledir: • • • • • • Riskler önlemek. Kanserojen ve mutajen maddelere maruziyet riski bulunan işlerde çalışanların. • Risk analizi prosesinden alınan ilk sonuçlar ile organizasyon ya da işletmedeki olası tehlikeler ve alınacak önlemler belirlenir. düzeyi ve süresini belirleyerek sağlık ve güvenliğine yönelik riskleri değerlendirmek ve alınması gereken önlemleri belirlemek (Biyolojik Etkenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik). işverenlere işyerlerinde “Risk Değerlendirme”’si yapma ve alınan sonuçlara göre gerekli sağlık ve güvenlik önlemlerini belirlenme zorunluluğu getirilmiştir. organizasyon ya da kurumdaki risklerin büyüklüğünün hesaplamasına ve riskin tolere edilebilir olup olmadığına karar verilmesini sağlar. Kişisel koruyucu donanımları değerlendirmek ve seçmek. alınan tedbirlerle önlenemeyen risklerin analiz ve değerlendirmesini yapmak (Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik). • 5. • İşyerindeki gerekli düzeltici ve önleyici faaliyetlerin gerçekleştirilmesini sağlayacak verilerin kaydedilmesini. Bu daha önceli iş kanununa kıyasla yapılan en önemli yeniliklerden biridir. . bu maddelere maruziyet şekli. ya da insanlarda yanlış güvenlik bilinci oluşmuş olabilir. önlenmesi mümkün olmayan riskleri değerlendirmek. İşyerinde tehlikeli kimyasal madde bulunup bulunmadığını tespit etmek ve tehlikeli kimyasal madde bulunması halinde risk değerlendirmesi yapmak (Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik).Son olarak risk değerlendirmesinin başlıca yararlarını ise şu başlıklar altında verebiliriz: • İşyerinin yazılı prosedür ve politikalarının oluşmasını ya da olgunlaşmasını sağlar. işçinin bu maddelere maruziyetinin türü. tüm bu tedbirlerin ve güvenlik bilincinin gözden geçirilmesini sağlar. sonuçların izlenmesini ve ölçülmesini sağlar. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 78. maruziyet miktarı ve maruziyet süresinin belirleyerek risk değerlendirmesi yapmak (Kanserojen ve Mutajen Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik). • İşletme. İşyeri çalışanlarının iş sağlığı ve güvenliği konularında bilgi sahibi olmalarını ve katılımını sağlar. • İşyerinde yasal yükümlülükler ve iş sağlığı ve güvenliği politikası çerçevesinde kabul edilebilir düzeye indirilmiş risk ile çalışılmasını sağlar. Patlayıcı ortamdan kaynaklanan özel risklerin değerlendirmesini yapmak (Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Çalışanların Korunması Hakkında Yönetmelik). risklerle kaynağında mücadele etmek. RİSK DEĞERLENDİRMESİYLE İLGİLİ TÜRK MEVZUATI 4857 sayılı İş Kanununa göre çıkartılmış yönetmeliklerin çoğunda. • İşyerinde yanlış güvenlik tedbirleri alınmış olabilir. işyerinde risklerden özel olarak etkilenebilecek işçi gruplarının durumunu da kapsayacak şekilde sağlık ve güvenlik yönünden risk değerlendirmesi yapmak (İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği – Bu yönetmelik Danıştay tarafından 2006’da iptal edilmiş olup temyiz süreci devam etmektedir).
Risk Değerlendirmesine sözleşmenin 5.01. İş Güvenliği Uzmanlarının Görev. 4857 sayılı İş Kanununun 78. Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmeliktir.• • • • • Asbest tozuna maruziyet riski bulunan çalışmalarda. önleyici ve düzeltici faaliyetikapsayan çalışma ortamı gözetimi bulunmaktadır. Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik ile İşyeri Hekimlerinin Görev. Yer altı ve yer üstü maden işletmeleri ile sondajla maden çıkarılan işletmelerde “Sağlık ve Güvenlik Dokümanı” hazırlanırken işçilerin iş yerinde maruz kalabilecekleri risklerin belirlemesi ve değerlendirmesini yapmak (Yeraltı ve Yerüstü Maden İşletmelerinde Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği. Yukarıda yönetmelikler açısından bir değerlendirme verilmiştir. gerekli çalışmaları planlayarak alınacak sağlık ve güvenlik önlemleri konusunda işvereneönerilerde bulunmak ve takibini yapmak yer alır. Yetki. Gürültüden kaynaklanan risklerin belirlemesi ve değerlendirmesini yapmak (Gürültü Yönetmeliği). Aşağıda verilen maddenin tümüne bakıldığında daha önce ele alınan risk değerlendirmesiadımlarıyla paralel bir yaklaşımı görebilirsiniz. ekranlı araçların kullanımından kaynaklanan zorlayıcı travmalara neden olabilecek riskleri belirlemek ve bu riskleri ortadan kaldıracak veya en aza indirecek sağlık ve güvenlik önlemlerini almak (Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik). yukarıda maddeler halinde atıflar yapılan konuları da içine alan görevleri olduğu ifade edilmektedir. 27 Kasım 2010 tarih ve 27768 sayı ile Resmi Gazetede yayımlanan üç yönetmelikte devamlı olarak en az 50 işçi çalıştırılan işyerlerinde çalışan işyeri hekimleri ve iş güvenliği uzmanlarının. Bu yönetmeliklerin ilki ile düzenlenen işletme içinde oluşturulacak İş Sağlığı ve GüvenliğiBirimleri (İSGB) ve birden çok işyerine bu hizmetleri sağlayacak Ortak İş Sağlığı veGüvenliği Birimlerinin (OSGB) görev. Mekanik titreşime maruziyetten kaynaklanan risklerin belirlemesi ve değerlendirmesini yapmak (Titreşim Yönetmeliği). Maddesinde (2008 yılındaki değişiklikle) bu kanuna tabi işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili konularda yapılacak risk değerlendirmesinin Sağlık Bakanlığının görüşü alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca çıkarılacak yönetmeliklerle belirleneceği ifade edilmektedir. Ayrıca Türkiye Cumhuriyeti kanunlarında da risk değerlendirmesine yer verilmektedir. İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği. Yukarıda adı geçen yönetmelikler bu maddeye istinaden çıkarılmıştır. asbestin türü ve fiziksel özellikleri ile çalışanların maruziyet derecesini dikkate alarak risk değerlendirmesi yapmak (Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik). Yetki. ancak halen yeni yönetmeliklerin çıkarılması ve böylece risk değerlendirmesinin daha kapsamlı şekilde işyerlerinde uygulanmasının zorunluluk haline getirilmesi beklenmektedir. Ayrıca iş sağlığı hizmetlerine ilişkin 161Numaralı ILO (Uluslar arası Çalışma Örgütü) Sözleşmesi (ILO kabul tarihi: 7/6/21985)TBMM’nden kanun olarak geçirilmiş ve 13. Bu yönetmelikler. Madde: .2004 tarih ve 25345 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır. yetki ve sorumlulukları arasında işyerinde sağlık vegüvenlik risklerine karşı yürütülecek her türlü koruyucu. Çalışma merkezlerinde (operatörün çalıştığı çalışma yeri). Maddesinde yer verilmektedir. 161 Numaralı ILO Sözleşmesi 5. Diğer iki yönetmelikte belirtilen İş güvenliği uzmanlarının görevleri arasında risk değerlendirmesinin yapılmasını sağlamak. İşyeri hekimlerinin görevleri arasında ise işsağlığı ve güvenliği çalışmaları kapsamında işyerinde periyodik incelemeler yapmak ve riskdeğerlendirme çalışmalarına katılmak yer almaktadır. Sondajla Maden Çıkarılan İşletmelerde Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği) Ayrıca.
kişisel ve müşterek koruyucu donanım konularında tavsiyede bulunma. İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği (yukarıda yönetmelikler kısmındaki ilk madde) iptal edilmiş olmakla birlikte bu yönetmelikte geçen işverenin yükümlülüklerinin yeni yasada da benzer hükümlerle yer alması beklenmelidir.Her işverenin istihdam ettiği işçilerin sağlık ve güvenliği için sorumluluğu saklı kalmak kaydıyla ve işçilerin iş sağlığı ve güvenliği konusunda katılımının gerekliliği göz önüne alınarak. Çalışanların risk değerlendirmesi faaliyetlerine (tehlike/risk belirleme. Bir işçi geçmiş tecrübeleri ve aldığı eğitimler ışığında çalıştığı tezgahta yaşanan geçmiş kazalar. riskler ve önlemler hakkında bilgi temin edebilmek de o kadar önemlidir. önlemler vs) katılımını sağlayabilmek için öncelikle bilgilendirilmeleri gerekir. solunum güçlüğü vs. başından geçen meslek hastalıkları (bel ağrısı. • İşin işçiye uygunluğunun geliştirilmesi. 6. işçinin sağlığını etkileyebilecek çalışma ortamında ve iş uygulamalarındaki faktörlerin gözetimi. Son olarak 2011 yılında yasalaşması planlanan İş Sağlığı ve Güvenliği Yasa Taslağında da risk değerlendirmesine vurgu yapıldığını belirtmemiz gerekir. • İşyerlerinde sağlığa zararlı risklerin tanımlanması ve değerlendirilmesi. • İlk yardım ve acil durum tedavi hizmetlerini örgütleme. • Sağlık üniteleri. Çalışanların katılımını sağlamak için çalışanları etkin bir şekilde bilgilendirmek ne kadar önemli ise çalışanlardan tehlikeler. işçilerin sağlığının gözetimi. RİSK DEĞERLENDİRMESİ EKİBİ VE ÇALIŞAN KATILIMI Risk değerlendirmesinin kimler tarafından yürütüleceği ve çalışanlarla nasıl iletişim içinde olunacağı dikkat edilmesi gereken konulardır. Çalışanların maruz kalabilecekleri iş güvenliği riskleri ve meslek hastalıkları konusunda bilgi sahibi olmaları verilecek düzenli İSG eğitimleriyle sağlanabilir. güvenliği.” Bu prensip İSG için de geçerlidir. makine ve diğer teçhizatın durumu. Bu noktada toplam kalite yönetiminde vurgulanan önemli bir prensibi tekrarlamak gerekir: “İşi en iyi yapan bilir. iş güvenliği uzmanları ve iş yeri hekimlerinin çalışanları işbaşında gözleyerek gerekli uyarılarda bulunmaları. • İş sağlığı. • Mesleki rehabilitasyon önlemlerine katkıda bulunma. hijyen ve ergonomi. Eğitimlere ilave olarak iş yerinde gerekli uyarı işaretlerinin kullanılması. • İş ile ilişkisi bakımından. hijyen ve ergonomi alanlarında bilgi. işletmedeki iş risklerine uygun ve yeterli olacak şekilde aşağıdaki görevleri kapsayacaktır. • İş kazaları ve meslek hastalıklarının analizine katılma. risk farkındalığı oluşturma ve doğru risk algılaması sağlamada faydalı olacak başlıca yöntemlerdir. Daha önceden bahsedilen ramak kala olayları da bildirmesi. • İşyerlerinin tasarımı. kantinler. eğitim ve öğretim sağlamada işbirliği. • İş sağlığı.) ile bunların nasıl önlenebileceği konusunda iş güvenliği uzmanına ve iş yeri hekimine çok yararlı bilgiler verebilir. bakımı ve seçimi ve çalışma sırasında kullanılan maddeler dahil olmak üzere işin planlanması ve organizasyonu konusunda tavsiyede bulunma. yatakhaneler ve işveren tarafından bu tür hizmetlerin sunulduğu yerler dahil olmak üzere. iş sağlığı hizmetleri. yaşanabilecek kazalar. risk . • Yeni teçhizatın sağlık açısından değerlendirilmesi ve test edilmesi gibi iş uygulamalarının iyileştirilmesine yönelik programların geliştirilmesine katılım.
bilgi saklayan davranışlar göstermeleri sıkça görülecektir. G. Elbette bu çalışanın temel İSG konularında ve risk değerlendirmesi konusunda bilgili olması gerekecektir.. Ekipte yer alması tavsiye edilen yetkililer ise şöyledir: • • • • İşveren veya temsilcileri. onları yaptığı iş açısından yeterli ve becerikli görmesi çok önemlidir. KAYNAKLAR: “5 Adımda Risk Değerlendirmesi”. “Loss Control Management: Practical Loss Control Leadership”. adam yerine koyması. teknik elemanlar ve çalışanlardan oluşan bir ekip tarafından gerçekleştirilmelidir. gürültü. Diğer taraftan özellikle batı dünyasındaki uygulamalar incelendiğinde işveren veya işveren temsilcilerinin risk değerlendirmesinin her aşamasında yer aldığı görülecektir.). işyeri hijyeni. Üst yöneticiler çalışanlarına güveniyorsa ve çalışanlar da yöneticilerine güveniyorlarsa sağlıklı bir iletişim için en önemli koşullardan biri yerine getirilmiş demektir. • • KOBİlerde böyle bir ekibi kurmak çoğu zaman mümkün olmayabilir. bu kişi yada kuruluş uzmanları.. revised ed. Dışarıdan hizmet alınması durumunda. Aksi taktirde çalışanların isteksiz. Diğer taraftan risk değerlendirmesi daha hızlı ve daha az maliyetle gerçekleştirilecektir. Germain. .değerlendirmesinin daha doğru ve isabetli yapılabilmesini sağlacaktır. tüm çalışanlar iş yeri ortamı (hava kalitesi. samimi bir iletişim olmasıdır.. Çalışanlar yada temsilcileri Risk değerlendirme çalışmalarının yapıldığı bölümün yetkili teknik elemanı. Güvenin sağlanabilmesi için de üst yöneticinin çalışanlarına değer vermesi.. 2006. Bird. Dizdar. İşyeri Hekimi. Çalışanları bilgilendirmek ve onlardan aktif katılım sağlamak zaman zaman zor olabilir. Bu durumda çalışanın kendi bilgi. Baskı. “İş Güvenliği”. Ancak risk değerlendirmesinin yürütülmesi. çalışanları doğru şekilde bilgilendirememesi ve onların aktif katılımını sağlayamaması gibi riskler söz konusu olacaktır. sıcaklık. L. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Genel Yayın NO:140. Mayıs 2007. 3. vs. Sadece üretimde çalışan işçiler değil. nem. Olumlu bir çalışma atmosferini sağlamanın başlıca şartlarından biri işyerinde gerek yönetim ve çalışanlar arasında gerekse çalışanların kendi arasında sağlıklı. E. 1996. N. İş güvenliği uzmanı. ABP Yayınevi. Böyle bir ortamı yaratmakta başlıca sorumluluk üst yönetime aittir. Özellikle olumlu bir çalışma atmosferinin eksikliği yönetimin bu bağlamda işini güçleştirecektir. tecrübe ve risk algısıyla işyeri risklerine bakması ve dolayısıyla subjektif olması. Mevzuatta risk değerlendirmesini kimlerin gerçekleştirmesi gerektiğine dair net bir husus yoktur (iptal edilen yönetmeliklerde bazı hususlar belirtilmiştir). L. G. varsa başta risk değerlendirme uzmanları veya iş güvenliği uzmanları olmak üzere işyeri hekimleri. çalışma koşulları gibi genel İSG konularında yönetim için faydalı bilgiler aktarabilirler. içten pazarlıklı. Böyle durumlarda yönetimin İSG ile görevlendirdiği bir çalışan da tek başına bu faaliyetleri yerine getirebilir.
Yönetim Sistemleri ve Risk Değerlendirme Metodolojileri”..uk/ Hughes. Yayın No:246.gov.. E.. A.eu Hansen.. Risk Değerlendirme”. “Yeni Mevzuat Işığında İş Sağlığı ve Güvenliği”. H. www. Mart 1993. “İş Sağlığı ve Güvenliği Metodolojileri. Ö. 7th ed. http://hwi. Ridley. “Safety Management: A Call for (R)evolution”. J. Hungary. 38(3). 2004.. “İş Sağılığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri – Şartlar”. .. “Safety at Work”.. İş Sağlığı ve Güvenliği Dergisi.tr/files/konfsunum/ Özkılıç. “Introduction to Health and Safety at Work”.europa. “10 Adımda Hilal_KINLI. TMMOB Yayınları. http://www. Özkılıç.gov. 3rd ed. “İş Sağlığı ve Güvenliğinde Risk Değerlendirmesi”.osha. Nisan 2008. 2006. Health and Safety Executive.hse. TS 18001. (Butterworth-Heinemann). P. Aralık. Professional Safety. Ö. 2008. J. L. Mart 2005.. Elsevier Ltd. European Agency for Safety and Health at Work. 6-9. Ferret.Esin. 2008. Kınlı. Channing. 8(40). 16-21.isggm. Tisk Yayınları.doc.. Türk Standartları Enstitüsü.
This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
We've moved you to where you read on your other device.
Get the full title to continue reading from where you left off, or restart the preview.