Kubbeyi Yere Koymamak
Turgut CANSEVER
Mimari ve Kültürümüz
Mimari, insan ile varlık arasındaki ilişkiyi düzenleyen disiplindir.
Mimariyi ve mimarinin işlev ve amacını nasıl tanımlıyorsunuz?
Mimari, insan ile varlık arasındaki ilişkiyi, maddî, organik, ruhî ve fikri bütün varlık alan ve tabakalarında düzenleyen disiplindir. Teknolojik, iktisadi ve politik sorunlara ek olarak insanın fikri dünyasının tümünü kapsar. Varlık ile ilişkisini bilinçle düzenlemek insana özgüdür. Dünya ile bilinçli ilişkisini düzenleyemediği aşamada insan yalnızca fizyolojik bir yaratıktır.
Az veya çok varlıklı bütün insanların, bütün çocukların güzel bir dünyada yaşamak, haklarıdır. Bu bakımdan mimarinin görevi büyük veya önemli anıtlar üretmekle sınırlı olmayıp bütün insanlara güzel evler, sokak, muhalle ve şehirler vücuda getirmek, kısacası dünyayı güzelleştirmektir. Bu niteliği ile mimari, insanlığın kaçınılmaz bir şekilde en üst ve en yüksek ürünüdür. Seyredilenin değil yaşananın, bilfiil hayatın idraki ve güzelliği için gerekli çerçevenin oluşturulması demektir.
Kubbeyi Yere Koymamak
Osmanlı Döneminde Mimarların Yetişme Ve Örgüt Düzeni
Türk Mimarisi, sadece Doğu ve İslam Mimarlığı değil, Dünya Mimarlık Tarihi içinde de belli bir yere sahiptir. Araştırmalar , Türklerin mimarlık alanındaki sürekli gelişiminin o dönemdeki siyasal, idari ve ekonomik kalkınmanın yadsınamaz katkısıyla 16.yüzyılda doruğa ulaştığını göstermektedir.
Anadolu'da Selçuklu, Beylikler ve Erken Osmanlı Dönemleri'nde genellikle ,serbest ve gezginci gruplar halinde faaliyet gösterdikleri anlaşılan, mimar ve mimariyle ilgilenen sanatçıların; beylikten devlete , devletten imparatorluğa ulaşan topraklar üzerinde ve hızlı gelişen şehirleşme süreci içinde yeterli olamayacağı anlaşıldığında, önce başkentteki "Hassa Mimarlar Ocağı" kurulmuştur. Ardından da teşkilatın alt kuruluşları olan taşra teşkilatı düzenlemelerine gidilmiştir. 1453'ten sonraki bir tarihte başlayan Hassa Mimarlar Ocağı'nın faaliyetleri, devletin gittikçe büyüyen imkanlarıyla birleştirilerek 16.yüzyılın başlarında "Klasik Osmanlı Mimarisi Dönemi" nin ilk basamaklarına ulaşmıştır. 1538 yılında bu teşkilatın başına getirilen Mimar Sinan'ın çalışmalarının yanısıra teşkilatın, başkentten İmparatorluğun en küçük kasabalarına kadar uzanan etkinliğini, hangi düzenleme zinciri içinde irdelemek gerekir. Bugüne kadar incelenen belgeler, Osmanlılarda imar-bayındırlık faaliyetlerini tüm ülke genelinde üstlenen , organize eden , denetleyen 6 adet mimarlık kuruluşunun varlığını ve bunların bir şekilde asıl teşkilata bağlı olduğunu ortaya koymuştur.
1. ERKEN OSMANLI DÖNEMİNDE MİMARLIK VE USTALIK
Anadolu Selçuklu,Beylikler ve Erken Osmanlı dönemlerinde mimarların ve mimarlıkla ilgili zanaatçıların mesleklerini gezginci gruplar halinde yürüttükleri ve iş aldıkları yerlerde şantiyeler kurdukları bilinmektedir. Mimarlar, çoğu zaman Şam, Halep, Tebriz, Tiflis, Hocent, Marent, Merage, ve Tunus'tan gelirlerdi. Ahlat, Malatya ve Konya gibi yerli atölyelere mensup mimarlarda vardı. 12. ve 13. Yüzyıl Selçuklu şantiyeleri,her türlü din ve ulustan işçi ve ustaların yanyana çalıştıkları yapı alanlarıydı. Bu sanatçılar, cami, medrese ve kervansaraylarda Türk- İslam kültürünün güncel programını uygularken , geldikleri yörenin mimari kalıplarınıda kullanıyorlardı. Fakat bu daha çok bezeme ayrıntılarında, motiflerde yer almakta , mimari plana yansımamaktaydı. Bu nedenle dönemin eserlerinde Arap ve Hıristiyan motiflerine rastlamaktayız.Devamını oku...
Ankara'nın Beştepe semtinde bulunan Hisarcıklıoğlu Camii, çağdaş çizgileriyle dikkatleri üzerine çekiyor. Yeni yapılan camiler içerisinde sekizgen planı vitray ve sedef işlemeleriyle, iç mimari tasarımıyla, mahfilleriyle, minaresi ve ışıklıklarıyla yepyeni çizgileri olan camide klasik islam tezyinatına farklı bakış açılarıyla sadık kalınmış.
Yeni yapılan camilerin genel özelliği olan loş ve kasvetli iç mekan, havasız ortam ve rutubet kokusu sinmiş halılar yok. Hisarcıklıoğlu Camii'ne girer girmez hiç ağır olmayan ve rahatsız etmeyen hoş bir koku dikkati çekiyor. Girişteki yüzlerce anahtarlı dolapcık hırsızlığa karşı ve emanet için yapılmış. İki tane sebil sizi karşılıyor. Halılar tertemiz. Girişin tam karşısında sekizgen planın ne manaya geldiğini anlatan üç parçadan oluşan tabelanın hemen yanından son cemaat yerinden caminin haremine giriliyor.
Burada sizi dört basamaklı hoş bir kıvrımla uzayan bir merdiven karşılıyor. Karşınızda göze batmayan harikulade bir sedef işçiliği geliyor. Mihrabın sağ orta ve sol üstünde bulunan sedef işlerinde bir camide olması gereken "Allah, Muhammed ve cihâr-ı yâr-i güzîn efendilerimizin isimleri" mevcut. Mihrab ve minber birbiri yanında işlemeleriyle dikkat çekiyor. İç tasarım genel olarak o kadar sade ki aslında klasik çizgilerin orada olduğunu farketmeniz zaman alıyor.Devamını oku...
Cam Yapımı
Arkeolojik buluntular, bazı cam boncukların, M.Ö. 3. bin sonlarına doğru Erken Bronz Çağında tarih sahnesine çıktığını belgeler. Bazı glazürlü seramikler de bu üretimin gelişmesinde önemli rol oynamıştır. İlk cam kaplara Huri-Mitanni bölgesinde yapılan kazılarda rastlanmaktadır. M.Ö. 2. bin ortalarına tarihlenen bu preform yapıtlar, sıcak camın iç kalıplama yöntemiyle biçimlendirilmesi sonucu elde edilmiştir. Bu çağda kalıplama ve soğuk camın kesilerek biçimlendirilmesiyle oluşturulmuş özel cam kaplar, en önemli yapıtlar arasındaydı. Kuzey Suriye’de bulunmuş, kalıpta yapılmış M.Ö. 16-13. yy.lara tarihlenen Astarte figürinlerinden de anlaşıldığı gibi, bunlar o çağlarda dinsel amaçlarla da üretiliyordu. Geç Bronz Çağında cam buluntusu veren ikinci bölge Mısır’dır. Mısır’da M.Ö. 14. yy. dan itibaren üretim yapılmış, tütsü kapları ve merhem kapları Yeni Krallık Çağı firavunlarının mezarlarını süslemiştir. Mısır cam endüstrisinde, kaplar dışında, boncuklar, pendant ve bezeme amaçlı kakmalar da üretilmiştir. M.Ö. 2. binin ikinci yarısına tarihlenen Kaş Uluburun Batığı cam külçeleri ve Miken boncukları, o çağın hammaddesi ve işlenmiş camı olarak üretimin ve ticarî ilişkilerin gözler önüne serilmesinde büyük rol oynamıştır.
M.Ö. 1. bin başlarında cam üretimi durmuş gibi görünmektedir. Bu karanlık dönemin ardından Suriye-Filistin yöresinde az da olsa üretim başlar, Assurbanipal’ın sarayında cam yapım reçeteleri içeren tabletler ele geçmiştir (Leo Oppenheim: 1973, 259-266). Fenike’de camın M.Ö. 8. yy. da fildişi üzerine kakma olarak kullanıldığı bilinmektedir. (C. Lightfoot: 1992, 2). M.Ö. 8-7. yy.larda iç kalıp ve kesme yapıtlar ortaya çıkar. Bunlardan tören kapları olan ve saraylarda bulunan dinoslar ve bazı özel yapımlar Nimrut’ta Asurluların cam üretimi yaptıklarını gösterir. Bu grup içinde yer alan Sargon vazosu o devrin ünlü yapıtlarından biridir. Gordion’da P Tümülüsü’nde bulunmuş, kalıpta yapılmış, kesme bezemeli kâse Anadolu’ya ithal edilmiş önemli ve nadir yapıtlardandır. (A.von Saldern “Glass finds at Gordion”, JGSI 1959,24). Kuzey Mezopotamya’da Asur, Megiddo, Mari ve Nimrut kentlerindeki cam buluntular, kaya kristali ve değerli taşlar taklit edilerek yapılmıştır. Ayrıca iç kalıplama tekniği kullanılarak eski geleneğe dayalı bir üretim biçiminin tekrar ortaya çıktığı görülmektedir.Devamını oku...
Dipten Gelen Parıltı
Bodrum Sualtı Arkeoloji Müzesi
Bodrum Sualtı Arkeoloji Müzesi 1964 yılında Bodrum Kalesi’nde kurulmuştur. Aradan geçen zaman içinde ilk aşamada Bodrum Kalesi’nin restorasyonu sürdürülmüş, daha sonraları kaledeki mekânlar değerlendirilerek sergileme salonları oluşturulmuştur. Halen Bodrum Müzesi’nde 14 sergileme salonu bulunmaktadır. Adından da anlaşılacağı gibi sergilemelerde ağırlıkla sualtı eserlerine yer verilmektedir.
Müzede cam eserlerin kronolojik olarak sergilendiği Cam Salonu Paşabahçe Şişe ve Cam Fabrikaları’nın katkılarıyla 1986 yılında açılmıştır. Bodrum Müzesi cam koleksiyonu ile ilgili genel bir bilgi verilen bu salonda yapıtlar karanlık bir mekânda alttan verilen ışıklarla aydınlatılarak sergilenmiştir. Bu sergileme yöntemiyle camlar üzerindeki tüm izleri ve renkleri rahatlıkla görmek olasıdır. M.Ö. 14. yüzyıldan M.S. 11. yy.a kadar cam örnekler bir sıra içinde sergilenmiştir. Ayrıca bu salonda duvar içindeki bir oyuğa monte edilmiş bir akvaryum bulunmaktadır. Bu akvaryum içinde bir sualtı kazısının nasıl yapıldığını gösteren, küçük boyutta olmasına karşın, tüm ayrıntıların seçilebildiği bir maket bulunmaktadır.
Uluburun Kazısında 1984-1995 yılları arasında bulunmuş olan tüm yapıtlar 1999 yılında açılması planlanan Uluburun Batığı Salonunda sergilenecektir. Texas A.M. Üniversitesi ve Sualtı Arkeoloji Enstitüsü adına önce Prof. Dr. George F. Bass başkanlığında, daha sonra Dr. Cemal Pulak başkanlığında yapılan kazılarda M.Ö. 14. yüzyıla tarihlenen dünyanın en eski batığı araştırılmıştır. Bu batık 1982 yılında Bodrum Sualtı Arkeoloji Müzesi Müdürü T.Oğuz Alpözen başkanlığındaki bir ekip tarafından bulunmuş ve tarihlenmiştir. Geminin yükü daha çok bakır külçelerden oluşmuştur. Bunun yanı sıra saf kalay, reçine ve 150’yi aşkın kobalt mavisi, turkuvaz ve lavanta renkli yuvarlak yassı cam külçeler de vardır. Bodrum Sualtı Arkeoloji Müzesi’nin en eski cam buluntusu da bu cam külçelerdir.Devamını oku...