Ön Çapraz Bağ Kopması Nedir, Belirti ve Tedavisi Nelerdir?
Sporcularda yaygın olarak görülen sağlık sorunlarından biri olan ön çapraz bağ kopmasının belirtileri, nedenleri ve tedavisini içeriğimizde anlattık.
Ön Çapraz Bağ Kopması Nedir?
En sık karşılaşılan diz yaralanmalarından biri olan ön çapraz bağ kopması, diz merkezinde bulunan ve dizdeki kemikleri birbirine bağlayan bağların zarar görmesiyle ortaya çıkan durumdur. Genelde profesyonel ve amatör spor yapan kişilerde görülür. Vakaların artmasının nedeni de spor yapan insan sayısının artmasına bağlanır.
Dizde bulunan çapraz bağlar uyluk kemiği ve incik kemiğini birbirine bağlar. Böylece incik kemiğinin kontrolsüz dönmesi ve fazla ileriye hareket etmesi önlenir. Ön ve arkada bulunan çapraz bağlardan sıklıkla öndeki bağ zarar görür. Ani bükülme hareketleri ve ters yapılan bir harekette bu bağlar gerilerek yırtılabilir.
ABD’de yapılan bir araştırma sonucuna göre yılda yaklaşık olarak 250.000 ön çapraz bağ yırtılması meydana geldiği belirtilmektedir. Her yaş grubundan spor yapan insan sayısının artmasına bağlı olarak ön çapraz bağ yırtılması da artış göstermektedir.
Ön çapraz bağ yırtılması genellikle 20-30 yaş aralığında görülen bir problemdir. Kadınlarda erkeklere oranla daha fazla görülür. Çapraz bağın yapışık olduğu alanda anatomik darlık olması, spor yapılan zeminin bozuk olması ve eklem laksitesi gibi durumlar, ön çapraz bağ yırtılması için risk oluşturmaktadır.
Ön Çapraz Bağ Yırtılması Neden Olur?
Ön çapraz bağ kopmasının en büyük nedeni ani hareketlerdir. Yanlış yapılan spor hareketleri, ani dönme hareketleri, düzgün olmayan zeminde spor yapmak, dize alınan darbeler, travmalar, trafik kazaları, düşme ve iş kazaları çapraz bağ yaralanmalarına sebebiyet verebilir. Darbelerin neden olduğu bağ kopmalarına farklı diz sakatlıkları da eşlik edebilir.
Basketbolcularda ve futbolcularda sıkça görülen ön çapraz bağ yaralanması, koşarken ani yön değiştirmek için yavaşlama sonrasında meydana gelir. Futbolcularda yaygın olarak görülmesinin bir diğer nedeni ise çivili futbol ayakkabılarının zemine saplanması sonrasında ani dönme hareketi yapılmasıdır.
Ayak sabitken gövde diz üzerinde dönmeye zorlanırsa ön çapraz bağlarda yırtılma meydana gelir. Bu nedenle futbolcular ve basketbolcular başlıca risk grubunda yer alır. Koşarken ani dönme hareketinin yanı sıra dize aşırı yüklenilmesi durumunda da ön çapraz bağ yırtılması meydana gelebilir. Sıçrama sonrasında diz üzerine kontrolsüz yüklenme bunun bir örneğidir. Bu tip durumlarda ön çapraz bağ yırtılmasına menisküs yırtılması da eşlik edebilir.
Ön Çapraz Bağ Kopması Belirtileri Nelerdir?
Ön çapraz bağ yırtılması belirtilerini şu şekilde sıralayabiliriz: Dizde şişlik ve ağrı, hareket kaybı, dizde dengesizlik ve güvensizlik hissi, topallama, yürüyememe, yaralanma esnasında diz bölgesinde kopma hissi ile birlikte gelen patlama veya kopma sesi ön çapraz bağ kopması belirtileri arasında yer alır.
Ön çapraz bağ yırtılması durumunda kişi, dizinden gelen patlama veya kopma sesini duyabilir. Yırtılma esnasında diz adeta yerinden çıkar gibi olur. Daha sonra ise ani şişme meydana gelir. Şişme 24 saat içinde gelişir. Şişliğin yanı sıra hissedilen ağrı, hareket kısıtlılığına neden olur ve hasta topallamaya başlar.
Birkaç gün veya birkaç hafta içinde dizdeki ağrı ve şişlik azalır. Ağrı ve şişliğin azalmasıyla birlikte dizde meydana gelen hareket kısıtlılığı ortadan kalkar ve topallama kaybolur. Ancak bu durum dizin iyileştiğini göstermez. Ani dönüş, ani yavaşlama veya merdiven inip çıkma gibi durumlarda dizde boşluk veya güvensizlik hissi ortaya çıkar.
Ön Çapraz Bağ Kopması Teşhisi Nasıl Konur?
Ön çapraz bağ yırtılmalarında travma hikayesi oldukça önemlidir. Sadece bu hikaye ile bile ön çapraz bağ yırtılması tanısı konulabilir. Travma hikayesinin yanı sıra bir diğer önemli unsur ise fizik muayenedir. Akut ön çapraz bağ yaralanmalarında ağrı ve şişlik nedeniyle fizik muayenenin gerçekleştirilmesi zor olabilir. Bu tip durumlarda 10 gün içinde ikinci bir muayene yapılarak kesin tanı konulur. Ayrıca MR ve röntgen tetkikleri istenerek tanı kesinleştirilir.
Ön Çapraz Bağ Kopması Tedavisi Nasıldır?
Ön çapraz bağ kopması tedavisinde hastanın yaşı, aktivite düzeyi ve mesleği belirleyici bir rol oynar. Genç ve spor ile uğraşan kişilere ameliyat önerilirken; orta yaş ve üzerindeki aktif yaşam tarzına sahip olmayan kişilerde ameliyatsız bir tedavi yöntemi uygulanabilir. Ameliyatsız tedavi fizik tedavi ve menteşeli dizlik kullanılabilir.
Tam kat ön çapraz bağ yırtılmalarında ameliyatsız bir iyileşme sağlanamaz. Hastanın yaşı ileri ise dizlik ve değnek ile akut dönemde dizini koruyabilir. Dizdeki şişliğin geçmesi durumunda diz kaslarını güçlendirici egzersizler verilir. Ameliyata engel durumu olanlar, dizinde kireçlenme olanlar ve düşük aktiviteli yaşam biçimine sahip olan kişilerde ameliyatsız tedavi yöntemleri tercih edilir. Bu tip durumlarda istirahat, buz tatbiki, dizlik ve anti-emflamatuvar ilaç kullanımı önerilir.
Eğer hasta hareketli yaşam tarzına devam edecekse, bazı sporları yapmak istiyorsa ve ön çapraz bağlarda tam bir kopma yaşandıysa ameliyat şarttır.
Ön Çapraz Bağ Ameliyatı
Ön çapraz bağ ameliyatında zarar gören bağ dokusu yerinden çıkarılır ve yerine hastanın dizinden alınan başka bir kısım ya da kadavradan alınan sağlam dokular konulur. Buna alternatif olarak askı ve vidalar yardımıyla çapraz bağ görevi gören bir yapı da oluşturulabilir. Ön çapraz bağ ameliyatları ortalama 1 saat sürer.
Ameliyat sonrası diz hareketlerine dikkat edilmesi, dizlik, atel ve koltuk değneği kullanılması önemlidir. Ağrıları hafifletmek için bazı ilaçlar kullanılabilir ve hastanın istirahat etmesi gerekebilir. Ardından bir fizik tedavi ve rehabilitasyon planı uygulanır. Böylece hasta daha sağlıklı iyileşme gösterir.
Ameliyat sonrası ağır sporları yapmak ön bağların yeniden yaralanmasına yol açabilir. Uzmanlar 9 ile 12 ay boyunca spor hayatına dönülmemesi gerektiğini söyler. Yüzme ve bisiklet gibi sporlar yeniden profesyonel olarak yapılabilir ancak futbol, basketbol ve voleybol gibi dize çok yüklenilen sporların profesyonel anlamda yapılamaz.
|Ayak Burkulması Nedir?||Riskli Egzersiz Hareketleri|
|Kramp Neden Olur?|
Ön çapraz bağ koparsa ne olur?
Ön çapraz bağ koparsa hareketler kısıtlanır, dizin üzerine basılamaz ve dizde şişme meydana gelir. Şiddetli ağrı ve acılara sebebiyet veren bu durum yaşandığında kişi gelende kendini yere atar. Kopma durumunda doktora başvurmak, fizik tedavi görmek ve gerekirse ameliyat olmak gereklidir.
Ön çapraz bağı kopan yürüyebilir mi?
Ön çapraz bağların kopması durumunda 1 hafta süreyle kişi yürüyemeyebilir. Daha sonra belirtiler azalır ve hasta artık yürüyebilecek duruma gelir. Ancak durum tedavi edilmezse ufak bir harekette bağlar yeniden zarar görebilir ya da farklı diz sakatlıkları oluşabilir. Bunun için doktor kontrolü gereklidir.
Ön çapraz bağ yırtığı ameliyatsız geçer mi?
Ön çapraz bağ yırtığı ameliyatsız şekilde bir noktaya kadar düzelebilir. Fizik tedavi ve rehabilitasyon programlarıyla hasta yeniden yürüyebilecek duruma gelir. Ancak bu durum spor yapmayan, hareketsiz yaşam sürecek kişiler için geçerlidir. Fazla hareketli yaşam ve bazı sporları yapabilmek için ameliyat gereklidir.
Ön çapraz bağ ameliyatı zorunlu mu?
Ön çapraz bağ ameliyatı zorunlu değildir. Kişinin yaşına ve yaşam tarzına göre ameliyat olup olmayacağına karar verilebilir. Dizde gevşeklik varsa ve ön bağlar tamamen koptuysa ameliyat olmak iyileşmek için tek yoldur. Ancak hafif yırtılmalarda ve hareketsiz yaşamı seçen hastalarda ameliyatsız tedaviler de uygulanabilir.
Ön çapraz bağ yırtığı kaç ayda iyileşir?
Ön çapraz bağ yırtıkları ortalama 9 ayda iyileşir. Spor yapan insanlar için aktivitelere dönme süresi daha uzun sürebilir. Bu süre 8 ay ile 12 ay arasında değişmektedir. İyileşme sürecinde fizik tedavi ve rehabilitasyon planlarına uymak, doktorun verdiği egzersizleri yapmak önemlidir.
Ön çapraz bağ kendi kendine iyileşir mi?
Ön çapraz bağlar kendi kendine iyileşmemektedir. Birçok kişi sakatlık yaşadıktan sonra ve dizindeki şişlik indikten sonra bağın iyileştiğini düşünür. Ancak bu doğru değildir. En ufak bir harekette tekrar bir sakatlık yaşanabilir. Bunun için ön çapraz bağ hasarından şüpheleniliyorsa doktora başvurmak gerekir.