Osmanlı Devleti’nin XIX. yüzyılın son çeyreğindeki en önemli müttefiki olan Bismarck Almanyası hakkında ilginç kuruluş hikayesi, Avrupa tarihinin dikkat çeken olaylar silsilesini içinde barındırır. Alman birliği büyük ölçüde Prusya şansölyesi yani başbakanı Otto von Bismarck’ın eseriydi. Osmanlıların son demlerinde kader ortaklığı kuracakları Alman İmparatorluğu’nun ya da Almanların deyişi ile “II. Reich” in kuruluş hikayesine bir göz atalım. Alman coğrafyası, Kutsal Roma Germen İmparatorluğu’nun görkemini kaybetmeye başlamasının hemen sonrasında ciddi sıkıntılara maruz kaldı. Şarlken’in ölmeden kısa bir süre önce tahttan feragat ederek imparatorluğunun batısında kalan toprakları oğlu II. Filip’ e, doğusunda kalan Avusturya merkezli toprakları da kardeşi Ferdinand’a bırakmasından sonra bölgede sular durulmadı. XVIII. yüzyılın ikinci yarısında ise Alman coğrafyasında Prusya’nın varlığını hissettirmeye başladığı görülür. Prusya’nın başına geçen Büyük Friedrich, Yedi Yıl Savaşları sonrasında ülkesini Orta Avrupa’nın en önemli güçlerinden biri haline getirecekti. Napolyon Savaşları, gerek Prusya’yı gerekse de Alman coğrafyasını hallaç pamuğu gibi atacaktır.
İlk Adımlar
1818’de Almanlar siyasi birliğe giden yolda ilk adımı attılar ve Bavyera ile Avusturya dışında diğer Alman prensliklerinin katılımı neticesinde “Zollverein” diye anılacak olan Alman Gümrük Birliği kuruldu. Avusturya’nın Alman prensliklerini güçlendireceğinden ve bölgedeki nüfuzuna zarar vereceğinden çekindiği için katılmadığı bu teşebbüs, Prusya’nın diğer prenslikler üzerinde yıldızının parlamasına neden oldu.1861’de Prusya tahtına geçen I. Willhelm’in en temel meselesi Almanya’nın birliğini sağlamak değildi. Askerî ve ekonomik bazı problemlerle baş etmek zorundaydı. Yakınlarının tavsiyesi ile daha önce Petersburg ve Paris büyükelçilikleri de yapmış olan ve Avrupa’yı oldukça iyi tanıyan Prens Otto von Bismarck’ı “şansölye” unvanıyla başbakanlık makamına atadı.
Bismarck Almanyası Oluşumu
Bismarck Almanyası oluşumu başladı. Aynı zamanda Bismarck politikasının ilk işaretlerini 1862’de yaptığı bütçe görüşmeleri sırasında vererek, Almanya’nın “kan ve demir” ile inşa olunacağını söylemişti. Bismarck için ikinci hamle Alman ulusal birliğinin önündeki en önemli engel olan Avusturya’nın devreden çıkarılmasıydı. Bismarck bunun öncesinde de bir dizi diplomatik temasta bulunmayı ihmal etmedi. Önce Fransa imparatoru III. Napolyon ile temas kuran Prusya başbakanı, onu tarafsız kalmaya ikna etti. Zira iki devlet arasındaki olası savaş Fransa’nın lehineydi. Uzun sürecek bir Prusya-Avusturya Savaşı her iki devleti de yıpratacağı için durumdan kârlı çıkan devlet Fransa olacaktı.
Bismarck, Rusya ile yakınlaşmayı da ihmal etmedi. Bismarck, Avusturya ile doğrudan karşı karşıya kaldı. Çatışmanın görünürdeki nedeni Prusya’nın Avusturya kontrolüne giren Holstein Dukalığı’nın iç işlerine karışmasıydı. Gerginlik Prusya’nın Holstein’a girmesi sonrasında savaşa dönüşecekti. Birliğin tesis edilmesinde önemli bir engel daha bulunmaktaydı ki bu engel Fransa’ydı. Fransa ile mücadele etmek için birden çok sebep bulunmaktaydı. Fransa, Prusya’nın kontrolü altına girmek istemeyen Bavyera ya da Württemberg gibi Güney Alman prensliklerini destekliyordu. Prusya güdümüne girilmesi için Fransa’nın ezilmesi şarttı. 1815 Viyana Kongresi ile sınırlandırılan ve genişlemesi durdurulan Fransa, Alman coğrafyası için bir tehdit unsuru teşkil ediyordu. Fransa imparatoru, gerek kendisine dayanılmaz acılar yaşatan böbrek rahatsızlığı ve gerekse de savaş öncesi askeri ve diplomatik birtakım hazırlıklar yapma istediğinden dolayı zaman kazanma peşindeydi. Bismarck Almanyası için de geçerliydi.
Gücünü Göstermesi
Bismarck, konuyla ilgili basın bildirisini kaleme almadan önce, Alman Genelkurmay Başkanı Moltke ile kısa bir toplantı yaptı ve ordunun savaşa hazır olduğu cevabını alınca da şu açıklamayı kaleme alarak gazetelere gönderdi: “Fransa elçisi, Prusya kralından hiçbir Hohenzolern prensinin bir daha İspanyol tahtına aday olmayacağı konusunda yazılı güvence istemiş, majesteleri de Fransa elçisini bir daha bu konu ile ilgili olarak huzuruna kabul etmeyeceğini ifade ile kendisine tebliğ edecek hiçbir şeyi olmadığını bildirmiştir. ”Bismarck’ın basına verdiği yazılı bilgi, ne kadar doğru olsa da, üslubu son derece tahrik ediciydi. Fransızlar bu bildiriden büyükelçi ve dolayısıyla onun temsil ettiği imparatorlarının aşağılandığı sonucunu çıkarırken, Almanlar da böyle bir teminat istenmesini kendi ulusal onurlarına yapılmış ağır bir hakaret olarak algıladılar.
Fransa’da Prusya aleyhine büyük gösteriler düzenlendi. Temmuz’da Fransa, Prusya’ya savaş ilan etti. Fiili mücadele ise 2 Ağustos’ta başladı. Bir ay içinde Fransız ordusu ardı ardına bozguna uğrayınca, III. Napolyon hasta olmasına rağmen cephenin yolunu tuttu.Prusya,1 Eylül 1870’te Sedan’da yapılan meydan savaşında rakibini hezimete uğrattı.
Sonucunda
Fransa’da üçüncü kez cumhuriyet ilan edildi. Paris bir yandan yaşanan iç karışıklıklarla çalkalanırken, öte yandan Prusyalılar tarafından kuşatma altına alındı. Muhasara sürerken Paris’in dışında bulunan ve Fransa imparatorlarının ikametgah sarayı olan Versailles’in Aynalı Salonu’nda Almanya’nın temelleri atılacaktı.18 Ocak 1871 günü Bavyera kralı II. Ludwig, elleriyle Prusya kralı Willhelm’e imparatorluk tacını giydirdi.
Willhelm, II. Reich’in yani Alman İmparatorluğu’nun ilk imparatoru oldu.Fransa bu olayın intikamını 1919’da alacak, Almanya’nın I. Dünya Savaşı sonrasında çöküş belgesi olan Versailles Antlaşması’nı aynı sarayın, aynı salonunda Almanya’ya onaylatacaktı.Fransa,10 Mayıs 1871’de imzalanan Frankfurt Antlaşması ile mağlubiyeti kabul etti. Anlaşmanın şartları aynı zamanda I. Dünya Savaşı’nın nedenlerini de gözler önüne seriyordu. Bugün hâlâ Bismarck’ın kişiliği hakkında polemikler üretilmeye devam ediliyor. Yönetim tarzı olarak her ne kadar zaman zaman pek otokrat olsa da, politikada “Amaç, aracı meşru kılar ”ilkesini rehber edinerek çıkarcı ve acımasız bir yol takip etse de, XIX. yüzyıl dünya politikasında ve Alman tarihinde oynadığı mühim rol asla inkar edilemez.