Merhaba arkadaşlar! Farkındasınız değil mi, cihazlar akıllandıkça insanlar (aptallaşıyor, demek istemiyorum, yumuşatarak söyleyeceğim) zihinlerini daha az ve yetersiz şekilde kullanıyor. Cep telefonları hayatımıza girmeden önce en az 5-6 telefon numarasını ezbere söyleyebiliyorduk. Cep telefonları çıktıktan sonra bazen kendi numaramızı söylerken bile tereddüt yaşayabiliyoruz. Telefonların akıllanmaya başlaması, durumu daha da kritik bir noktaya taşıdı. Artık adres öğrenme yerine konum atma, not tutma yerine görüntü alma, dinleme yerine kaydetme geçti. İçinde yaşadığımız dijital çağda hafızamızı yeterince kullan(a)mıyor, hatırlamak istediğimiz bilgilere akıllı cihazlar üzerinden erişmeye çalışıyoruz. Hafızamız zayıflıyor, kaydetmediğimiz şeyleri hatırlamada ciddi güçlükler yaşıyoruz. Bu noktada akıllara ister istemez ceviz geliyor. Acaba ceviz hafızayı gerçekten de güçlendirir mi? Hafıza üzerinde ceviz gerçekten de anlatıldığı kadar etkili midir?
Bu haftaki blogumda hangi konuyu ele alsam diye düşünürken aklıma, “Ceviz hafızayı güçlendirir mi?” sorusu geldi. İlhamımı merak ediyorsanız söyleyeyim. Ofixboy kardeşiniz bendenizin iki telefon hattı var. İlkini ezbere söyleyebiliyorum, ikincisini ise hâlâ ezberleyemedim. Evet arkadaşlar, ben de birçoğunuz gibi bazı şeyleri ezbere söylemekte güçlük çekiyor, hafızamı yeterince iyi kullanamıyorum. Geçen gün bir vesileyle ikinci numaramı vermem gerektiğinde, hafızamın ne kadar zayıf olduğunu fark ettim. Hafızamı geliştirmek için neler yapabileceğimi düşündüğümde ise aklıma ceviz geldi. Ve önce bu konuyu araştırmak, sonra da bununla ilgili güzel bir blog yazmak istedim. Her hafta olduğu gibi bu hafta da dersime çok çalıştım. Konuya ilişkin birçok bilimsel kaynak taradım. Ulaştığım sonuçları burada sizlerle paylaşırken, bu bilgilerin sizler için de faydalı olmasını ve hepinizin güçlü bir hafızaya sahip olmasını içtenlikle diliyorum. “Ceviz hafızayı güçlendirir mi?” sorusu çerçevesinde ceviz ve hafıza arasındaki ilişkiler hakkında derlediğim bilgiler işte huzurlarınızda…
Önce hafızadan başlayalım.
Hafızayı kısaca beyinde bilgi, deneyim ve duyguların kayıt altına alındığı bölümlerin genel adı olarak tanımlayabiliriz. En gelişmiş beyin yapısına sahip olan insanda hafızanın sınırları oldukça geniş. Doğuştan gelen özelliklerimiz sayesinde bilgi, deneyim ve duygularımızı kayıt altına kolayca alabiliyoruz. Bazı insanlarda genetik nedenler ve çevresel etkenlerden dolayı hafıza doğuştan veya sonradan zayıflayabiliyor. Fakat insan hafızası aslında, sınırları son derece geniş bir depolama alanıdır. Beynini ve bilişsel yetilerini iyi kullanan kişilerde hafıza hem daha güçlüdür, hem de çok daha geniştir. Hafızayı özel birtakım yöntemlerle geliştirmek de mümkündür. Nasıl ki sporcular özel birtakım egzersizlerle kaslarını geliştirip spor için gerekli özellikleri kazanabiliyorsa, aynı şekilde bilişsel yetileri etkin şekilde kullanmayı sağlayan egzersizlerle hafızayı geliştirmek de mümkündür. Bu egzersizler herkes için aynı sonuçları vermese de bunların genel olarak hafıza üzerinde faydalı etkilerinin olduğunu gösteren pek çok bilimsel araştırma mevcut.
Hafızayla ilgili yapılan incelemeler ışığında bilim insanları, hafızanın farklı türlerinin olduğunu savunuyor sevgili arkadaşlar. Bunlardan ikisini mutlaka duymuşsunuzdur; kısa süreli hafıza ve uzun süreli hafıza. Öğrendiğiniz bir bilgi eğer uzun süreli hafızanıza yerleşmişse, normal şartlar altında bu bilgiyi hatırlamada ciddi bir sorunla karşılaşmazsınız. Kısa süreli hafıza ise anlık olarak gerekli bilgileri hatırlamanızı sağlar. Örneğin, vitrinde gördüğünüz elbisenin ne renk olduğunu kısa süreli hafızanıza alabilirsiniz. Bu size kıyafet seçiminde yardımcı olabilir. Fakat beyin bu bilgiyi ilerisi için faydalı görmediği için uzun süreli hafızaya almayabilir. Birkaç gün sonra elbisenin rengini hatırlamada güçlük çekiyorsanız, beyniniz size aslında bunu pek önemsememişsin, mesajı verir. Buna bir örnek de kendimden vereyim. Telefon numaramı sorduklarında, hep kullandığım ilk hattımın numarasını söylüyorum. Beynim bu bilgiyi uzun süreli hafızama almış, çünkü bunu gerçekten önemsiyorum. İkinci numaram ise hep kısa süreli hafızamda kalıyor. Bu bilgiyi beynim uzun süreli hafızama kaydetmiyor.
Ceviz hafızayı nasıl etkiler?
Hafızanın daha başka pek çok çeşidi var arkadaşlar. Ben sadece uzun süreli hafıza ile kısa süreli hafıza üzerinde durdum. Bunların yanı sıra anısal hafıza, anlamsal hafıza, işlemsel hafıza, görsel hafıza gibi başka pek çok hafıza çeşidinden bahsedilebilir. Bunların hepsi beynimizde farklı bölgeler tarafından yönetilmekte. Bununla birlikte, bilişsel fonksiyonlar ve beynin çalışma şekli söz konusu olduğunda, hafızayı etkileyen ve güçlendiren unsurların aslında aynı olduğunu söyleyebiliriz. Bunun en önemli nedeni beyin fizyolojisidir. Söz gelişi, kanınızdaki şeker veya oksijen düzeyi azaldığında tüm hafıza merkezleriniz bundan etkilenir. Beynin temel besin maddelerinden biri olan fruktoz, tüm hafıza merkezlerinizin hatırlama süreçlerini güçlendirir. Omega-3 de yine tüm hafıza merkezleri üzerinde faydalı etkilerde bulunur. Dolayısıyla, ceviz hafızayı nasıl etkiler diye düşünürken hafızayı bir bütün olarak ele alabiliriz. Farklı hafıza türleri üzerinde ayrı ayrı durmamıza gerek yok.
Cevizin hafıza üzerindeki etkileri, besin değeriyle yakından ilgilidir sevgili arkadaşlar. Cevizde yüksek miktarda demir, kalsiyum, fosfor, potasyum, çinko, bakır ve selenyum mineralleri var. Vitaminler içinde ceviz A, B kompleks, C, E ve K vitaminleri bakımından oldukça zengin. Bu mineral ve vitaminlerin hepsi, bilişsel fonksiyonları güçlendirici etkiye sahip. Ancak ceviz hafızayı daha çok çoklu doymamış yağ asitleri sayesinde güçlendiriyor. Bu asitler içinde omega-3 ve omega-6 yağ asitlerinin etkisi büyük. Çünkü bu yağ asitleri, sinir sistemi üzerinde uyarı akışını güçlendiriyor. Ve beynin daha fazla uyarıyı daha etkin şekilde algılamasına, depolamasına ve gerektiğinde kullanmasına yardımcı oluyor. Tıp literatüründe fitokimyasallar olarak bilinen bu maddeler yalnızca hafıza üzerinde değil, aslında tüm bilişsel fonksiyonlar üzerinde etkili. Hatırlamak bunlardan yalnızca biri. Bağlantı kurmak, sonuç çıkarmak, hesaplama yapmak gibi pek çok bilişsel fonksiyon, beyin fizyolojisine doğrudan etkileyen fitokimyasallar sayesinde daha hızlı ve kolay şekilde gerçekleşmekte.
Çoklu doymamış yağ asitleri nedir?
Bu konuyu biraz daha açmak istiyorum sevgili arkadaşlar. Cevizin faydaları bu bağlamda çok önemli. Vücudumuzun en önemli enerji kaynaklarından biri yağlardır. Sağlıklı beslenmek için günlük kalori ihtiyacımızın yüzde 20’sini yağlardan almamız gerekir. Mutfak yağları söz konusu olduğunda yağ türlerini zeytinyağı, ayçiçek yağı, mısır özü yağı, fındık yağı, soya yağı ve kanola yağı şeklinde sınıflandırabiliriz. Bilimsel açıdan baktığımızda ise aslında yağlar, doymuş yağ asitleri ile doymamış yağ asitleri şeklinde iki temel kategoriye ayrılır. Bunlardan doymuş yağ asitleri, oda sıcaklığında katı halde bulunur ve kolesterolün yükselmesine neden olur. Hayvansal kaynaklı besinlerden kırmızı et ve beyaz et ile bitkisel kaynaklı besinlerden Hindistan cevizi yağı, doymuş yağ asitleri bakımından zengindir. Doymamış yağ asitleri ise oda sıcaklığında sıvı haldedir ve büyük çoğunluğu bitkisel kaynaklıdır. Metabolizmanın sağlıklı çalışabilmesi için vücuda en gerekli yağ asidi çeşidi doymamış yağ asididir. Bunlar da kendi içlerinde ikiye ayrılır; tekli doymamış yağ asitleri ve çoklu doymamış yağ asitleri.
Tekli doymamış yağ asitleri bakımından zengin besinlerin başında fındık, zeytinyağı ve kanola gelir. Çoklu doymamış yağ asitleri bakımından zengin besinlerin başında ise ceviz, mısır, ayçiçeği ve soya gelir. Vücudun enerji ihtiyacı söz konusu olduğunda, doymuş yağ asitleri güçlü birer enerji kaynağıdır. Fakat bunların yakılması zor olduğu için vücutta depolanma ihtimali yüksektir. Doymuş yağ asitleri bakımından zengin yağları tercih etmeniz durumunda karaciğer yağlanması, kilo artışı, hatta obezite gibi sorunlarla karşılaşabilirsiniz. Vücudun enerji ihtiyacını karşılamak için doymamış yağ asidi içeren yağlar daha doğru bir seçimdir. Ancak vücudumuz tekli doymamış yağ asitlerini sentezleyebilirken, çoklu doymamış yağ asitlerinin sentezini yapamamakta. Başka deyişle, vücuda çoklu yağ asitlerinin ancak dışarıdan alınması gerekiyor. Bunların ihmali durumunda, beyin fonksiyonları yeterince etkin şekilde çalışmamakta. Çocuklar ve gençler söz konusu olduğunda sağlıklı beyin gelişimi için çoklu doymamış yağ asitlerinin önemi büyük. Çoklu doymamış yağ asitlerinin eksikliği sonucu metabolik hastalıklar ve bazı nöropsikiyatrik bozukluklar daha sık görülmekte.
Cevizdeki mineral ve vitaminler beyin sağlığını nasıl etkiler?
Ceviz hafızayı daha ziyade çoklu doymamış yağ asitleri sayesinde güçlendirse de cevizdeki mineral ve vitaminlerin beyin sağlığına etkilerinden de bahsetmek gerekir. Sağlıklı bir beyne sahip olan kişilerin hafızası çok daha güçlüdür. Cevizdeki demir, kanda oksijeni taşıyan kan hücrelerinin ve bazı enzimlerin üretimine katkı sağlar. Demir eksikliği şikayeti yaşıyorsanız, doku ve organlarınıza yeterince oksijen taşınmaz. Ve bu durum, bazı metabolik sorunlara yol açabileceği gibi hatırlama güçlüğü, dikkat dağınıklığı gibi bazı bilişsel fonksiyon bozukluklarına da yol açabilir. Cevizdeki kalsiyum, sinir sistemi üzerinde uyarıcı ve düzenleyici etkiye sahiptir. Sinir sisteminizdeki uyarı akışı düzgün şekilde çalışmazsa bilişsel fonksiyonlarınızı kullanırken bazı sorunlarla karşılaşabilirsiniz. Bileşimindeki fosfor sayesinde ceviz, bozulan doku ve hücrelerin onarılmasına katkı sağlar. Herhangi bir kaza veya yaralanma nedeniyle zarar gören beyin hücrelerinin iyileşebilmesi için vücudun fosfora ihtiyacı vardır. Cevizdeki potasyum, çinko, bakır ve selenyum mineralleri de yine sinir sistemi üzerinde uyarıcı ve düzenleyici etkilere sahiptir.
Cevizin zengin mineral içeriğinin yanı sıra vitamin içeriği de beyin sağlığı ve hafıza üzerinde oldukça etkilidir. Cevizde bulunan A vitamini, vücuttaki serbest radikallere karşı koruyucu etkiye sahiptir. A vitamini sayesinde beyin kanserinden korunabilirsiniz. A vitamini ayrıca, beynin görme merkezlerini güçlendirir, görsel hafızayı kuvvetlendirir. Cevizdeki B kompleks vitaminleri, sinir hücrelerinin onarılmasını ve uyarı akışının düzenlenmesini sağlar. C vitamini sayesinde ceviz, beyin hücrelerini yaşlanmanın zararlı etkilerine karşı korur. Cevizdeki E vitamini, beyne kan taşıyan damarları güçlendirir ve beyne daha fazla kan ulaşmasını sağlar. Bileşimindeki K vitamini ise kandaki pıhtılaşmayı kontrol eder, beyni çevreleyen dokuların güçlenmesini sağlar. Beyin ve çevresinde oluşan doku zedelenmelerinin tedavisinde K vitamini oldukça etkilidir. Bu vitamin içeriği sayesinde beyin sağlığını güçlendiren ceviz hafızayı da güçlendirmekte. Herhangi bir nedenle beyin sağlığı ve hafızayla ilgili olumsuz bir gelişmeyle karşılaştığınızda, ceviz tüketiminizi arttırarak iyileşme sürecinizi hızlandırabilirsiniz.
Günde 3-4 adet ceviz hafızayı güçlendirir.
Evet arkadaşlar, “Ceviz hafızayı güçlendirir mi?” sorusuna cevap olarak derlediğim bilgiler işte bu şekilde. Bu noktada akıllara, “Peki ne kadar ceviz tüketmeliyiz?” şeklinde bir soru gelebilir. Son olarak buna da cevap vereyim. Cevizin çoklu doymamış yağ asitleri bakımından zengin olması, vücudun da bu yağ asitlerine ihtiyacının fazla olması, günde avuç avuç ceviz tüketmenizi gerektirmez. Üstelik, kilo almanıza yol açabilir. Çünkü vücudumuz, başka birçok şeyde olduğu gibi yağların kullanılması ve depolanması konusunda da çok hassas bir düzene sahiptir. İhtiyaç duyduğu kadarını kullanır, fazlasını depolar. Ancak bu depolama şekli, yağların kimyasal özelliklerinin bozulmasına yol açar ve etkisini kaybettirir. Günde 3-4 adet ceviz tüketirseniz, vücudunuz çoklu doymamış yağ asitleri ile diğer mineral ve vitaminleri karşılar. Bu sayede ceviz hafızayı etkin şekilde güçlendirir. Fazla tüketim şekillerinde ise çoklu doymamış yağ asitlerinden yararlanamazsınız. Daha güçlü bir hafıza ve daha iyi bir beyin sağlığı için günde 3-4 adet ceviz gerekli ve yeterlidir.
Her zamanki gibi sözlerimi bir reklamla tamamlayayım arkadaşlar. Benim sevgili şirketim Ofix.com, kuruyemiş grubunda geniş bir ürün çeşitliliğine sahip. Ceviz ve diğer tüm kuruyemiş siparişlerinizi Ofix.com üzerinden verebilir, uygun fiyat avantajı ve 1 günde teslimat hizmetimizden yararlanabilirsiniz. Sitemizde satışı devam eden tüm kuruyemişleri buradan inceleyebilirsiniz. Kurumsal müşterilerimiz için sunduğumuz özel fırsatlardan yararlanmak içinse burayı tıklayabilirsiniz.
Haftaya görüşmek üzere.
Ofixboy…