1 Kasım seçimlerinin üzerinden üç ay geçti. Solun, isterseniz Türkiye solu diyebilirsiniz kış sezonuna, 1 Kasım seçimlerinin beklenmedik sonuçları karşısında içine girdiği şaşkınlık, kaygı, apolitikleşme (depolitizasyon), bu millet adam olmaz içtepisi, (Ankara katliamının yaratmış olduğu) korkuyla tam bir pasifizme ve hatta yer yer, kesim kesim teslimiyetçiliğe dönüştü.
Bir açıdan kış sezonu pasifizmi, solun geleneksel ve kronik legalizm hastalığının neredeyse klasik özelliğidir. Hemen her kış, günler kısalıp geceler uzayınca, havalar soğuyunca ortaya çıkan içe kapanıklık (melankoli) ve (artık ülkemizde vaka-i adiyeden olan) depresyon solu bütünüyle pençesine alır.
Kısa kış günleri, kısa süren birkaç panel, sanatsal etkinlik vb. dışında kitlesel denilebilecek hiçbir etkinliğin yapılmadığı, herkesin evine kapandığı, melankolinin bireysel düzeyde görünür olduğu, karamsarlığın, kaygının ve korkunun egemenliğinde bir psikolojik ortamda yaşanır. Böyle bir ortamda (hazır günler kısalmışken) kitle mücadelesi ve kitle eylemleri neredeyse hiç gündeme gelmez, daha da önemlisi, kitle mücadelesi ve eylemlerine yönelik çağrılar bile ortalıkta görünmez.
Bu durum, yaz geldiğinde solun tümüyle tatile çıkması gibi, ülkemiz solunun dönemsel hareketsizliğinin (ya da kış ile yaz arasında kalan ilk ve son bahar günlerine denk düşen dönemsel hareketliliğinin) olağan, alışılagelen halidir.
Böylece sol ya da toplumsal mücadele, kış aylarında eve kapanır, yaz aylarında tatile gider. Bu neredeyse tarihsel (makus bir tarih) diyebileceğimiz bir olgudur.
Bu olgu, devrimin ne zaman olacağını düşünenler (ya da hesaplayanlar) ile devrimin nasıl yapılacağını düşünen ve bu yönde hareket eden devrimciler arasında gerçek bir farklılığın görünür olduğu bir durumun ifadesidir.
Birinciler, yani devrimin olacağını düşünen ve Godotyu bekler gibi devrimin olacağı günü beklerler. Bireysel ve tekil düzeyde her biri birer Oblomovdurlar. Oblomovun hırkası (sabahlığı) ve puflu terlikleriyle Godotyu (devrimi) beklemek ve beklerken devrime ve devrimden sonrasına ilişkin bolca konuşmak bu kesimlerin tipik özelliğidir.
Çok düşündüklerinden ve çokça konuştuklarından, kış günleri, bu alanlarda onların en üretken oldukları zamanlardır. Kendi bireysellikleriyle başbaşa kalabildikleri, kitle eylemleri ile kendi dünyalarından uzaklaştırılmadıkları bu kış günleri, onların pasifist ideolojileriyle, risksiz ya da riskleri (özellikle çatışmak, ölmek, tutuklanmak ve hatta psikolojik bile olsa işkence görmek gibi bireysel riskleri) en aza indirilmiş siyasal görüşleriyle ve siyasal tutumlarıyla tam bir uyum içindedir.
Devrimin, er ya da geç olacağına inandıklarından, devrimin olabilmesi için üstlerine düşen herşeyi (elbette risksiz) yapmaya da hazırdırlar. Ne de olsa devrim, kendisinin olmasını sağlayan nesnel süreçlerin nesnel bir sonucudur. Öznel çabalar ya da katkılar, olsa olsa bu nesnelliğin koşulları altında ve içinde bir işleve sahiptir. Bu nedenle de devrimci demokratlar gibi, goşistler gibi, anarşistler gibi, silahlı mücadeleyi benimsemiş devrimciler gibi, ölüm, nereden ve nasıl gelirse gelsin, hoş geldi, safa geldi pervasızlığına asla ve katâ sahip değillerdir.
Zaten nesnel koşullar olgunlaştığında olacak olanı hiçbir güç önleyemeyeceğinden, bu nesnel koşulların olgunlaşacağı günü iple çekerler. Ama ip, ya uzundur ya da kör yumak olmuştur. Bu nedenle de o güne ulaşamazlar.
Soldaki, daha tam ifadeyle, legalist (yasalcı, mevcut düzenin mevcut yasalarının sınırları içinde hareket eden) soldaki kış sendromu, kitle mücadelelerinde tam bir ataletle, durgunlukla, hareketsizlikle ve gelişen siyasal olaylara karşı tam bir duyarsızlıkla nitelenebilir.
İlkbahar aylarında sığınaklardan çıkan, sonbaharın son aylarında yeniden sığınaklarına giren kırsaldaki gerillaların neredeyse kentsel izdüşümüdürler. Bu tür gerillalar yoğun kış günlerinde sığınaklarından çıkamadıkları gibi, bunlar da kentlerdeki evlerinden (birkaç sanat etkinliği, sergi, panel vb. dışında) dışarı çıkmazlar.
Böylesi bir kış olgusunun olduğu bir ülkede, toplumsal ve siyasal süreçler de bu durumla uyumlu gibi görünür. Siyaset, parlamenter siyaset, Aralık ayındaki yoğun bütçe görüşmelerinin ardından tam bir kış uykusuna girer. Sol siyasetin kış uykusu ile parlamenter siyasetin kış uykusu eşzamanlı (senkronize) olarak birbirini destekler ve birbiriyle uyumludurlar. Uzun ve kasvetli kış gecelerinde besiye çekilirler, yağlanırlar.
Ama bir de ötekiler vardır. Devrimcinin görevinin devrim yapmak olduğunu bilen bu ötekiler, yazın sıcağına, kışın soğuğuna aldırmaksızın devrim için ellerinden geleni, üstlerine düşeni yapmaya çalışırlar. Yaza ve kışa aldırmaksızın mücadele ederler, savaşırlar, vururlar ve vurulurlar. Pek çok devrimci kışın tam ortasında savaşarak yaşamlarını yitirmişlerdir. Onların kitabında durmak, ara vermek, tatil yapmak vb. şeyler yoktur. Tek yapmak istedikleri şey devrimdir ve devrim yapmak için de yapamayacakları şey yoktur.
İşte geleneksel solun bu iki tarafı tam bir kutupsallık içindedir. Birisi kış günlerini, deyim yerindeyse, uyuklayarak geçirirken, diğeri (ya da öteki) uyumak zorunda kaldığı her saat için, her dakika için hayıflanır.
Evet, 1 Kasım seçimlerinin üzerinden üç ay geçti.
1 Kasımda hiç kimse AKPnin açıkara seçimi alacağını beklemediğinden, AKPnin bir kez daha %49 düzeyinde oy alması özellikle ilerici, demokrat ve solcu kesimler için tam anlamıyla bir sürpriz oldu ve şok etkisi yarattı. Bir kez daha başlar eğildi, bir kez daha moraller çöktü, bir kez daha umutlar tüketildi, bir kez daha karamsarlık baş gösterdi. Kimsenin ağzını bıçak açmıyordu. Şok öylesine şiddetli oldu ki, en radikal seçim boykotçusu kesimler bile onun şiddetinden uzak kalamadılar.
Kendilerini PKK/HDP çizgisinde konumlandırmış olanların, PKK/HDP tarafından gelecek işareti bekleyenlerin, her fırsatta silahtan, silahlı mücadeleden söz edenlerin bile nutku tutuldu. Bütün varlıklarını legal örgütlenmelerine, legal faaliyetlerine bağlamış olan kesimler gibi şoku atlatabilmek için zamana ihtiyaç duyar hale geldiler. Ne de olsa, zaman en iyi ilaçtı!
İşte böylesi bir ortamda PKKnin hendek savaşları (silahlı isyan vb.) ülkenin baş gündem maddelerinden birisi olarak kış günlerine damgasını vurdu.
Aylardır sürüp giden sokağa çıkma yasakları, sokak çatışmaları, ölümler vb. olaylar dizisi, solun tam da seçim şokunu zamana yayarak geçiştirmeye çalıştığı günlere denk geldi.
Recep Tayyip Erdoğan, 1 Kasım seçimlerinde elde ettiği zaferin yarattığı özgüven patlaması içinde devletin tüm güçleriyle Kürt kentlerine saldırırken, bombalanmış, kurşunlanmış, delik-deşik olmuş evlerin görüntüsü insanları bir şey yapmaya zorlarken, sol, legalist sol, öylesine izleyici konumunda kalakalmıştır.
Hiç tartışmasız, PKKnin hendek savaşlarıyla ne yapmak istediğinin belirsizliği, onlarca yıllık pragmatizmi ve araçsallaştırma politikasıyla birleşerek, insanları kararsızlığa yöneltmiştir.
Devletin yoğun saldırısı karşısında yaşananlar (mağduriyetler, zorla göç etmeler vb.), bir yandan insanları (sol kış sezonuna girdiği için örgütler değil, tekil insanlar söz konusudur) bir şey yapılması gerektiği düşüncesine yöneltirken, 1 Kasım şoku altında nasıl bir şey yapılabileceği boşlukta kalmıştır. 1.100 akademisyenin imzaladığı suça ortak olmayacağız bildirisi böyle bir boşlukta ortaya çıkmış klasik bir şey olurken, bildirinin ardından akademisyenlere yönelik operasyonlar tam bir örgütsüzlük ve dağınıklık halini ortaya koymuştur.
Bugün, daha tam ifadeyle, 22 Temmuzdan bugüne kadar, PKK, hendek savaşlarını olanca gücüyle sürdürürken, devlet, Recep Tayyip Erdoğanın tek adamlığıyla özdeşleşen devlet, olanca ve olabildiğince gücüyle (tankıyla, topuyla) saldırısını sürdürmektedir.
Görüntüler, iç savaştan daha çok kent savaşı görüntüleridir.
1 Kasım sonrasının hendek ve barikat görüntüleri, giderek yıkılmış, bombalanmış, kurşunlanmış kent görüntülerine dönüşmüştür.
Bu görüntüler arasında, Batıya, yani Türkiyenin batısına tam bir izleyicilik egemen olurken, neo-liberal solcular başta olmak üzere pek çok kesimde PKKnin bu kent savaşlarıyla nereye varmak istediği tartışılır hale gelmiştir.
Legalizm, yani yasalcılığın neredeyse tek siyaset yolu olarak hükümranlık kurduğu ve hatta bunun sadece seçimler boyutuyla ele alındığı sol da, bu tartışmalara bir biçimde dahil olmuştur. Ama en temel sorunlardan birisi, soldaki legalizm ve bunun pasifizmi (ve de teslimiyetçiliği) olurken, ikincisi, legalistleri desteklemeyen kesimlerde bile egemen olan PKKnin çizgisine duyulan güvensizliktir.
PKK, 90lı yıllardan itibaren, sözcüğün tam anlamıyla pragmatist bir hareket haline dönüşmüştür. İlkesel denilebilecek neyi varsa, hepsi pragmatizme kurban edilebilmektedir, edilmiştir. Daha dün çözüm sürecinden, müzakereden, Eşme ruhundan söz edilirken, bugün sonuna kadar savaş sloganları atılabilmektedir. PKK pragmatizmi, son yayınlanan İmralı Tutanakları kitabında çok açık biçimde sergilenmektedir.[1*] Devletle, devletin istihbarat örgütüyle (MİT), dahası istihbarat şefiyle içli dışlı olan, iltifatlar yağdıran bir siyasal hareketin, legalist de olsa kendisinin belli ilkelere sahip olduğunu düşünen solun ortak payda bulabilmesinin koşulları neredeyse yok gibidir.
İster kendilerini PKK/HDP çizgisinde konumlandırmış olsunlar (kendilerini bu çizgiyle özdeşleştirenler dışında), ister bu konumlanmanın dışında yer alsınlar ya da almış görünsünler, PKK pragmatizmi ile solun oportünist ilkeleri arasında kesin bir karşıtlık vardır. Pragmatizmin (ilkesizliğin) oportünizmi ile oportünizmin pragmatizminin (ilkesizliğinin) böylesine bir karşıtlık içine girmesi, bir tarafın (PKK) silahlı güçlere dayanması, diğer tarafın ise tümüyle seçimlere, sandığa bağlı olmasından kaynaklanmaktadır.
Silah ile demokrasi (elbette varolmayan, ama varmış gibi yapılan demokrasi), silahlı mücadele ile demokratik mücadele, legal ve illegal mücadele biçimlerinin birlikte yürütülmesi gibi bir uyumluluk göstermez. Her durumda bunlardan birisi temel, diğeri tali, yani ikincil olmak durumundadır. Süreç olarak da (stratejik düzeyde) temel olan, taktik düzeyde tali (ikincil) olabilse de, uzun dönemde her zaman temel olmayı sürdürür. Sorunlar da bu boyutlarda ortaya çıkmaktadır.
PKK açısından silahlı mücadele ve bunun bir biçimi olarak gerilla savaşı, süreç olarak, stratejik düzeyde temeldir (altını çizelim ki, PKKnin silahlı mücadeleyi, gerilla savaşını temel alması, temel mücadele biçimi olarak tanımlanamaz). HDP gibi legal yollar sadece bu temel içinde ve arasında yer alan taktik denilebilecek açılımlar olarak ortaya çıkmaktadır. Temel hiçbir biçimde ve hiçbir koşulda ikincil hale getirilmemektedir. PKKnin varlık koşulu, kitle içindeki gücünün kaynağı, her durumda bu temele bağlıdır.
Çözüm süreci denilen, sonuçta AKPnin ve Recep Tayyip Erdoğanın seçim taktiklerinin bir aracı olan görüşmeler, bu temel noktasında çıkmaza girmiştir.
İkinci bir sorun da budur.
A. Öcalanın meşhur Newroz açıklamasında silahlı mücadele dönemi sona ermiştir denilmişse de, bunun nasıl olacağı belirsizlik içinde bırakılmıştır. Tıpkı devletle görüşme/müzakere yoluyla demokratik özerklikin sağlanması ile tek taraflı demokratik özerklik ilanlarının yarattığı belirsizlik gibi.
Ortada bir niyet (belki de iyiniyet) beyanı vardır: Devletle (ki bu T.C. devleti olmaktadır) karşılıklı görüşüp anlaşarak barışın tesisi ve bu yolla demokratik özerklikin elde edilmesi.
Devlet ve de büyük çoğunluk bu niyete kuşkuyla bakmaktadır. Kuşkunun kaynağı, Bağımsız Kürdistanın kurulmasının nesnel koşulları yokken, bu yolla oluşturulacak demokratik özerklikin bir ara aşama ya da geçiş aşaması olup olmayacağıdır. Bir başka ifadeyle, görüşmeler yoluyla oluşturulacak demokratik özerklikin, uygun bir uluslararası konjonktürde bağımsızlık ilanına zemin hazırlayıp hazırlamayacağıdır.
Bu kuşku, özellikle küçük-burjuva eğitim görmüş kesimlerde zaman zaman yoğunlaşmaktadır. Bu kuşku, açık ve net biçimde ulusların kendi kaderini tayin hakkı, yani ayrı devlet kurma hakkı tanınmadan, sanki tanınmasına da gerek yokmuşçasına, özerklikle yetinileceği söyleminin yarattığı bir kuşkudur.
Dahası uluslararası konjonktürün taraflar için lehte olduğu düşünüldüğünde (ki bu sadece bir taraf için geçerlidir, birisi için lehte olan durum, diğeri için aleyhtedir), taraflar çok kolaylıkla görüşmeleri (ki buna pazarlık demek daha doğrudur) kesebilmekte ya da daha üst taleplere yönelebilmektedir.
Ve uluslararası konjonktür, bir yandan Suriye üzerinden PKK lehine görünürken, diğer yandan Suriye-Irak (özellikle Musul) üzerinden Recep Tayyip Erdoğandan yana dönüşmeye başlamıştır. Suriyeli sığınmacılar sorunu nedeniyle ABnin, özellikle de Almanyanın kerhen desteğini alan ve böylece Gezi Direnişi sonrasında yitirdiği prestiji (kerhen de olsa) yeniden kazanan Recep Tayyip Erdoğan, Suudilerin himayesinde ve finansatörlüğünde islam ordusu peşinde koşarken, Amerikan emperyalizminin kendisine elimahkum olduğunu (IŞİD ve Musul üzerinden İncirlik Üssü) gördüğü andan itibaren çözüm sürecini kolayca bir yana itebilmiştir.
Seçimlerde aldığı %49 oy oranıyla 2011 yılındaki gücüne yeniden kavuşan Recep Tayyip Erdoğan, tefeci-tüccar sınıfsal kökeninin ve şeriatçı ideolojisinin ürünü olan takiyye yerine savaşa girişmiştir. 2010 anayasa referandumundan 1 Kasım seçimlerine kadar analar ağlamasın takiyyesini kullanan Recep Tayyip Erdoğan, şimdi savaş naraları atmaktadır.
Bu gelişme karşısında Kürt ulusal hareketi (PKKnin tüm pragmatizmine karşın) savaşa savaşla yanıt vermekten başka bir seçenek bulamamıştır.
Şimdi mevcut resme, yani olaylara ve olgulara bir bütün olarak bakalım.
Bir yandan solun ve sol kitlenin yaşadığı 1 Kasım şoku ve kış sezonu, ardından PKKnin tutarsızlığı ve Recep Tayyip Erdoğanın takiyyeciliği (bunların peşi sıra Suriyedeki gelişmeler (Rusya olgusu) ve Suudilerle haşır-neşir olma durumu) karşısında kitlelerde ve solda yaprak bile kımıldamamaktadır. Surda, Cizrede vb. ortaya çıkan çatışmalar ve bunların trajik görüntüleri karşısında bir şey yapmak isteyenler de, ne yapacaklarını bilememektedirler.
Hiç tartışmasız, devrimciler, hangi sınıfları etkiliyor olursa olsun, zorbalık, baskı, zor ve suistimalin her türlüsüne karşı tepki göstermekle (Lenin) yükümlüdürler.[2*] Devrimcilerin tepkisi, baskı, zor ve suistimale uğrayan kesimlerin o andaki temsilcisinin kim olduğuna bakmaksızın ortaya koymaları gereken bir tepkidir. Bu tepkilerini, gadre uğrayan kesimlerin o andaki temsilcilerinin istediği yönde ve biçimde değil, kendi gücüne ve stratejik çizgisine uygun olarak ortaya koymak durumundadırlar. Hiç şüphesiz bu tepki, kendi (küçük de olsa) fiziki varlığını ortadan kaldıracak boyutta ve nitelikte olmayacaktır. Yaşanılanlar böylesi bir boyutta tepki göstermeyi öngerektirmemektedir. Özellikle hareketin temsilcisi konumunda olan PKKnin kendi fiziki ve maddi varlığını tümüyle ortaya koymadığı bir çizgi izlediği bir süreçte böylesi bir tepki yanlış ve aldatıcı olacaktır. Yaşanılanlar bir iç savaş değil, örgütlü zor güçlerinin karşılıklı eylemidir, bir çeşit boy ölçüşmesidir.
Devrimcilerin tepkisi, alışageldikleri türden eylemlilikle de sınırlanamaz. Özellikle ulusal ve uluslararası gelişmeleri gözönüne almayan kendine özgü eylem programını izlemekle yetinmek de tepkisizlikle özdeştir. Devrimcilerin eylemleri, amaç ve biçim olarak farklı olmak zorundadır. Amaç, sadece eylem üzerine yapılan açıklamada ortaya konan sözelliğin ötesinde, bizatihi eylemin kendisinde maddeleşmelidir. Biçim ise, daha ilk andan itibaren eylemin devrimci niteliğini ortaya koyacak biçimde olmalıdır.
Bugün Kürt kentlerinin bir bölümünde süregiden hendek savaşında PKKnin askeri tırmanma politikası özenli ve ılımlıdır. Bir başka ifadeyle, PKK, hendek savaşını en üst boyuta tırmandırmamaktadır. Bu açıdan hendek savaşı, sınırlı ve sınırlandırılmış bir alanda, tam olarak bilinemese de sınırlı amaçlarla yürütülen bir güç gösterisi özelliğine sahiptir. Böylesi bir durumda devrimcilerin tepkisi, kendi stratejik çizgilerinin gereğine uygun olmaktan öte, savaşı, savaşı yürüten gücün ötesine taşımak da olamaz.
PKK, ister Amerikan emperyalizminin telkiniyle olsun, ister pragmatizminin ürünü olsun, her durumda savaş/çatışma çizgisini değiştirebilme özelliğine sahiptir. Böylesi değişkenlik içinde devrimciler savaşın trajik görüntüleriyle hareket etmemek zorundadırlar. Akademisyenler Bildirisinde görüldüğü gibi, en keskin söylemle kaleme alınmış bir manifesto bile sahipsiz, kimsesiz kalabilmektedir.
Daha da önemlisi, Recep Tayyip Erdoğanın diktatoryası karşısında Gezi Direnişi türünden kitlesel protesto eylemlerinin karşı karşıya olduğu zor ve şiddettir. Kitlesel protesto eylemleri sadece devletin resmi zor güçlerinin açık zor kullanımı tehdidi altında değildir. Suruçta, Ankara katliamında (ve hatta Paris, Sultanahmet katliamlarında) olduğu gibi devlet dışı olan, ama devletin denetiminde olan güçlerin saldırılarıyla da yüzyüzedir. Kitlelerin böylesi bir saldırı kaygısı ve korkusu taşıdıkları bir zamanda kitlesel protesto eylemlerine yönelik çağrılar da sözde kalmaktan öteye geçmeyecektir.
Recep Tayyip Erdoğan ve danışmanlar ordusunun oluşturduğu militan ve tetikçi çevresi kendilerini güvenlikli bölge olarak gördükleri saraya kapatarak her türlü terörden uzak kaldıkları ve kendilerine hiçbir biçimde ulaşamayacağı düşüncesiyle hareket etmektedirler. Gerek Recep Tayyip Erdoğanın, gerekse yakın çevresinin yüzlerce korumayla çevrelenmiş olması, ne kadar korktuklarının dışa vurmasıdır.
Ankara katliamında görüldüğü gibi, pervasız bir biçimde kitlelere, özellikle de legalist sol çevrelere saldırabilmektedir. Onlar için terör basit bir araçtır. İstedikleri zaman ve istedikleri yerde katliam yapabilecek (ve elbette terörist denilmesinden hiç çekinmeyen) terör araçlarına sahiptirler. Bu nedenle kitleleri terörle tehdit edebilmektedirler. Recep Tayyip Erdoğanın tüm iç savaş planları da bu teröre ve bu terörün yaratacağı korku ve yılgınlığa endekslenmiştir. Onlar için oyların %50sini almak çok fazla önemli değildir. Kendileri için önemli olan ve kendilerini korkutan, oranı yüzde kaç olursa olsun, toplumsal muhalefettir. Çokluk örgütsüz olan, ama örgütlü olduğu yerde de tümüyle legalistlerin fiili ve ideolojik yönetimi altında bulunan toplumsal muhalefet islami terörle kolayca sindirilebilmektedir.
İslami terör tehdidi altındaki toplumsal muhalefeti, sözle, ajitasyonla, trajik görüntülerin eşliğinde yürütülen humanist söylemlerle harekete geçirmek, en azından pasifize olmasını engellemek olanaksızdır.
İslami terör, sadece IŞİDin kullandığı bir araç değildir. Tarihsel olarak islamiyetin bizatihi kendisi terör yoluyla var olabilmiştir. Terör, her türden radikal islamcılıkın en önemli silahıdır.
Bu terör tehdidine ve teröre karşı yapılabilecek tek şey, kitlelerin bu islami teröre karşı örgütlenmesi ve bilinçlendirilmesidir.
Türkiye sol hareketi ve toplumsal muhalefet, tarihte pek çok kez terör saldırılarına maruz kalmıştır. Yakın dönemde MHPli faşist-milislerin kitlelere yönelik terör eylemleri en yaygın olanıdır. Kitle ulaşım araçlarından kahvanelere kadar kitlelerin bulunduğu her yer bu faşist terörün hedefi olmuştur. Bu faşist teröre karşı direniş komiteleri vb. adlarla yapılan örgütlenmeler, bugün iddia edildiği ve sanıldığı gibi etkin bir araç olmamıştır. Faşist terörü sınırlandıran ve etkisizleştiren silahlı devrimci mücadelenin bizatihi kendisi olmuştur. Bu nedenle, bugünün gerçekliğinde islami teröre karşı en etkin savunma aracı da, yine silahlı devrimci mücadele olmaktadır.