Öğrenilmiş çaresizlik, kişinin herhangi bir çabası sonucu bir durumu kontrol edemeyeceğine dair inancıdır. Bu inanç, kişinin gelecekteki çabalarını azaltmasına ve sonuç olarak başarısız olma olasılığını artırmasına neden olabilir.
Öğrenilmiş çaresizlik, çeşitli durumlarda ortaya çıkabilir. Örneğin, bir öğrenci sürekli başarısız olduğunu deneyimliyorsa, öğrenmeye olan ilgisini kaybedebilir ve gelecekteki başarısızlıklarından kaçınmak için çaba göstermeyebilir. Benzer şekilde, bir işçi sürekli olarak işte eleştirildiyse, işine olan ilgisini kaybedebilir ve kariyer hedeflerine ulaşmak için çaba göstermeyebilir.
Öğrenilmiş çaresizlik, aşağıdaki faktörlerden kaynaklanabilir:
- Stresli yaşam olayları: Uzun süreli stres, kişinin kendini kontrol edemediğini hissetmesine neden olabilir.
- Tıbbi durumlar: Bazı tıbbi durumlar, kişinin motivasyonunu ve enerjisini azaltabilir, bu da öğrenilmiş çaresizliğe yol açabilir.
- Kişilik özellikleri: Bazı kişilik özellikleri, kişiyi öğrenilmiş çaresizliğe daha yatkın hale getirebilir. Örneğin, mükemmeliyetçilik, kişinin hata yapma korkusuna yol açabilir ve bu da öğrenilmiş çaresizliğe yol açabilir.
Öğrenilmiş çaresizlik, aşağıdaki belirtilerle kendini gösterebilir:
- Motivasyon eksikliği: Kişi, hedeflerine ulaşmak için çaba göstermekten vazgeçebilir.
- Pasiflik: Kişi, sorumluluk almaktan ve inisiyatif kullanmaktan kaçınabilir.
- Negatif beklentiler: Kişi, gelecekte başarılı olamayacağını düşünür.
Öğrenilmiş çaresizlik, tedavi edilmezse yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilir. Bu nedenle, belirtiler yaşıyorsanız bir doktora veya psikoloğa danışmanız önemlidir.
Öğrenilmiş çaresizliği tedavi etmek için aşağıdaki yaklaşımlar kullanılabilir:
- Psikoterapi: Psikoterapi, kişinin öğrenilmiş çaresizlik inancını değiştirmesine ve daha olumlu bir bakış açısı geliştirmesine yardımcı olabilir.
- İlaç tedavisi: İlaç tedavisi, depresyon ve anksiyete gibi semptomları tedavi etmeye yardımcı olabilir.
Öğrenilmiş çaresizliği önlemek için aşağıdakileri yapabilirsiniz:
- Stresi yönetmek: Stresi azaltmak için sağlıklı başa çıkma mekanizmaları geliştirin. Örneğin, yoga, meditasyon, düzenli egzersiz ve sosyal destek önemlidir.
- Kendinize güvenin: Kendinize güvenmek, zorlukları aşmanıza yardımcı olabilir.
- Hedefler belirleyin: Kendinize ulaşılabilir hedefler belirleyin ve bu hedeflere ulaşmak için çaba gösterin.
- Başarıları kutlayın: Başarılarınızı kutlamak, kendinize olan güveninizi artırmaya yardımcı olabilir.