1957’de Laika adlı bir köpek, gezegenimizin yörüngesinde dönen ilk Dünyalı oldu. Laika tarihi yolculuğunu yaptığında, insanların uzayda birkaç saat bile hayatta kalıp kalamayacakları hala belirsizdi. Laika tarihi uçuşu sırasında öldü, ancak o ve önceki denemelerde uzaya gönderilen diğer hayvanlar, bilim insanlarının uzayda insan vücuduna ne olduğu sorusunu yanıtlamasına yardımcı oldu.
Hayvanları uzaya göndermek, astronotların uzayda hayatta kalabilmelerini sağlamanın bir yolu olarak başladı. Bir canlının gerçek anlamda atmosferin dışına çıkarak uzaya erişebilmesi için karman çizgisini geçmesi yani deniz seviyesinden yaklaşık 100 km yükselmesi gerekiyordu. Bir kutu dolusu meyve sineği 1947 yılında V-2 füzesiyle yerden yaklaşık 109 km yükselerek yakın uzaya giden ve kapsül içinde paraşütle yeryüzüne tekrar canlı olarak inebilen ilk hayvanlar oldu. Uzmanlar meyve sineklerinin sağlıklı bir şekilde hayatta kaldığını, ne yüksek hızdan ne de ışınımdan etkilenmediğini keşfetti.
1950’lerde Sovyet ve Amerikan uzay programları fareleri, köpekleri, maymunları ve bir tavşanı uzaya gönderdi. Uzaya ilk kediyi Fransa gönderdi. Félicette isimli kedinin beynine yerleştirilen elektrotlar sinirsel uyarıları kayıt altına aldı. İnsanlar 1969’da Ay’a kadar ulaştıktan sonra, hayvanlı uzay uçuşlarının sıklığı azaldı. Bu noktadan sonra hayvan uçuşlarının odağı da değişmeye başladı. 1960’ların sonlarında hem Sovyetler Birliği hem de ABD uzaya denizanası, kaplumbağa, kurbağa yumurtası, mikroorganizmalar, örümcekler, amipler ve algler dahil olmak üzere çok daha çeşitli yaşam formları gönderiyordu. Bilim insanları, yalnızca yaşamın uzayda hayatta kalıp kalamayacağını değil, aynı zamanda farklı yaşam formlarının orada nasıl gelişeceğini öğrenmeye çalışıyordu. ESA’nın 2007’de gerçekleştirdiği uçuşta ise tartigrad olarak bilinen mikroskopik omurgasız hayvanlar, açık uzayda korunmasız bir şekilde tehlikeli kozmik ve UV ışınıma maruz kaldıkları halde yaşamaya devam eden ilk canlılar oldu. Aynı uçuşta Ruslara ait bir hamamböceği 33 tane yavru dünyaya getirerek uzayda üreyen ilk canlı oldu.
Uzaydaki İlk Maymunlar
1948 ile 1951 arasında NASA, altı rhesus maymunu ile uçuş testleri gerçekleştirdi; hepsine Albert adı ve ardından bir Romen rakamı verildi. Albert II, uzaya ulaşan ilk primat oldu, ancak Albert VI (Yorick olarak da anılır), uzay kapsülünden kurtarılacak kadar uzun süre hayatta kalan tek kişiydi. Kısa bir süre sonra, muhtemelen içinde hapsolmanın sıcaklığı ve stresi nedeniyle öldü.
Maymunların çoğu uçuş süresini genel anestezi altında uyuyarak geçiriyordu. Hayvanların vücutlarına biyolojik sinyalleri ölçmek için birtakım aletler ve elektrotlar yerleştiriliyordu. Bu yıllarda uzaya gönderilen maymunların yaklaşık üçte ikisi ya uçuş sırasında ya da inişten hemen sonra öldü. Ancak Able ve Baker 1959 yılında gerçekleşen 579 km’lik ve 16 dakikalık uçuşla bir uzay yolculuğundan sonra Dünya’ya sağlıklı bir şekilde geri dönebilen ilk maymunlar oldu.
En yüksek hızın saatte 16.000 km’ye çıktığı bu uçuş sırasında maymunlar yaklaşık 9 dakika boyunca ağırlıksız ortamda bulundu. Able döndükten 4 gün sonra vücudundan elektrotların çıkartılması sırasında ameliyatta çıkan bir teknik sorun yüzünden öldü. Baker ise 1984 yılına kadar Alabama’daki Amerikan Uzay ve Füze Merkezi’nde sağlıklı bir şekilde yaşamaya devam etti. Ham isimli şempanze 1961’de Redstone füzesiyle Mercury kapsülü içinde uzaya gönderilen ve yolculuk sırasında kendisine öğretilen görevleri yerine getiren ilk hayvan oldu. Bu yolculuktan yaklaşık 3 ay sonra Amerikalıların ilk insanlı uzay uçuşu Alan Shepard tarafından gerçekleştirildi.
Uzaydaki İlk Köpekler
Sovyetler Birliği 1950’li ve 1960’lı yıllarda 57 defa köpekli uzay uçuşu gerçekleştirdi. Uçuş programlarında soğuğa ve açlığa alışkın olan sokak köpekleri kullanıldı. Bu uçuşlardan birine dâhil olan Marfusa, uzaya giden ilk tavşan oldu. Tsygan ve Dezik isimli Sovyet uzay köpekleri 1951’de yapılan yörünge altı düzeydeki uçuşta uzaya giden ilk köpekler oldu. Sovyet köpekler Veterok ve Ugolyok 1966’da yörüngede 22 gün geçirerek uzayda en uzun süre kalan köpekler oldu.
Dünya yörüngesine 1957’de çıkan, aynı zamanda orada ölen ilk canlı olma özelliğini taşıyan uzay köpeği ise meşhur Laika oldu. Üzerine takılan birçok cihazla birlikte uzaya gönderilen köpek 1600 km’ye kadar çıktı. Füze geri dönmek üzere tasarlanmamıştı, köpeğin de 10 gün içinde öleceği düşünülmüştü. Ancak roket ile köpeğin bulunduğu bölmenin ayrılması sırasında meydana gelen bir arızadan kaynaklanan aşırı ısınma nedeniyle Laika fırlatmadan sonraki birkaç saat içinde öldü.
Laika’nın ismi birçok ülkede hatıra pullarının üzerinde yaşıyor. Talihsiz bir şekilde ölen köpek, o tarihten sonra uzaya gidecek tüm hayvanların ve canlıların yaşamasının önünü açmış oldu. Nitekim Sovyet uzay programı 1961’de Yuri Gagarin ile uzaya ilk insanlı uçuşu gerçekleştirdi. Yaşanan üzücü kayıplara rağmen uzaya gönderilen hayvanlar, bilim insanlarına çok değerli veriler sağlayarak uzay bilimi tarihindeki yerlerini aldılar.
- Why Do We Send Animals to Space?; https://www.space.com/
- The First Space Pioneers:; https://time.com/animals-space-pioneers/
Matematiksel