İŞBAŞI EĞİTİM PROGRAMI KAPSAMINDA SERBEST MESLEK ERBABI YANINDA ÇALIŞTIRILAN İŞÇİLER ve KONUNUN VERGİSEL BOYUTU 1
WORKERS EMPLOYED IN THE WORKPLACE OF FREELANCE WITHIN THE SCOPE OF JOB SHADOWING PROGRAM AND ASPECTS OF TAXATION
Abdullah YEKELER*
OZ
Misyonu; işgücü piyasası ihtiyaçları doğrul
tusunda, iş ve işçi bulmaya aracılık hizmetini etkin bir şekilde sunmak, işgücünün istihdam edilebilirliğini artırmaya yönelik aktif program
lar yoluyla istihdamı kolaylaştırmak, korumak, geliştirmek, çeşitlendirmek ve işini kaybedenle
re geçici bir süre gelir desteği sağlamak olan Türkiye İş Kurumunun hazırlamış olduğu İşbaşı Eğitim Programı sınırlıda olsa vergi uygulama
larında da yerini aldı. İşkur tarafından gerçek
leştirilen bu programa katılan işverenlerin vergi kanunları karşısındaki durumu çalışmamızın ko
nusunu oluşturmaktadır.
Anahtar Kelimeler: İşbaşı Eğitim Progra
mı, Ticari Kazanç, İndirilebilecek Giderler, Ser
best Meslek Erbabı
ABSTRACT
Job shadowing Program, prepared by the Turkish Employment Organization, which aims to facilitate, protect, develop and diversify employment through active programs aimed at increasing the employability of the workforce and providing temporary income support for the ones who lost their jobs is arranged in tax practices even if being limited. The main subject of our study is the situation od employers attending to this program within the context of tax laws.
Keywords: Job shadowing Program, Business Profit, allowable expenditures
‘ Vergi Müfettiş Yardımcısı
1 Bu yazıda yapılan açıklamalar tamamıyla yazarına ait olup,hiçbir şekilde yazarın çalıştığı kurumunu bağlamaz,kurumun gö
rüşü olarak kullanılamaz ve değerlendirilemez.
M.G.T.: 03. 10.2016 / M.K.T.: 22. 12.2016
MAKALELER
sayı: 208 • ocak 2017
1- GİRİŞ
Değişim ve yeniliklere uyum sağlayarak hizmet kalitesi ve çeşitliliği ile işsizlikle mücadelede et
kin rol oynayan Türkiye İş Kurumu tarafından işsizliğin azaltılmasına yönelik olarak çıkarılan, temel amacı mesleki deneyimi veya iş tecrübesi olmayan kişilere mesleki deneyim ve iş tecrübesi kazan
dırılarak bu kişilerin istihdam edilebirliklerinin arttırılmasını sağlayan İşbaşı Eğitim Programı sadece katılımcıya fayda sağlamakla kalmamakta ayrıca işveren açısından da birçok avantajları beraberinde getirmektedir.
İşverenler programa katılan işsizlere işi öğreterek gerek istihdam etmek istediği kişiyi işbaşında görmek gerekse mesleki deneyim ve becerilerini işbaşında gözlemleyerek maddi külfete katlanma
dan doğru işçiyi seçme imkânına sahip olabilmektedirler. Dolayısıyla hem işçi arama maliyetlerinden kurtulmakta hemde işçi ararken zaman kaybetmemektedirler.2
2- İŞBAŞI EĞİTİM PROGRAMININ VERGİ KANUNLARINDAKİ YERİ
İşbaşı Eğitim Programı kapsamında İŞKUR tarafından zaruri gider ödemesi olarak yapılan tutar haricinde programa katılan işverenler tarafından yine programa katılan işçilere ayriyeten ödeme yapı
labilmektedir. Yapılan bu ödemelere ilişkin olarak 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun3 40. maddesinin (11) numaralı bendine 6645 sayılı Kanunun4 9. maddesiyle: “Türkiye İş Kurumu tarafından düzenlenen işbaşı eğitim programlarından faydalananlara, programı yürüten işverenlerce fiilen ödenen tutarlar (Bu kapsamda işverenler tarafından ticari kazancın tespitinde ücretle ilişkilendirilmeksizin her bir katılımcı itibarıyla indirim konusu yapılacak tutar aylık olarak asgari ücretin brüt tutarının yarısını aşamaz.)” hükmü eklenmiştir.
3 - KANUN’UN YORUMLANMASI ve SERBEST MESLEK ERBAPLARININ KONU KARŞISINDAKİ DURUMU
Ülkemiz vergi sisteminde gerçek kişilerin gelirleri 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ile vergilen
dirilmekte olup bahsi geçen kanunun vergi mevzuunu tayin eden maddesinde münhasıran gerçek kişilerin elde ettikleri gelirlerin vergiye tabi tutulacağı hüküm altına alınmıştır.
Verginin konusunu oluşturan gelir ise bir gerçek kişinin bir takvim yılı içinde elde ettiği kazanç ve iratların safi tutarıdır.
Kanun’un 2. maddesinde ise gelir vergisine tabi tutulacak kazanç ve iratlar tadadi olarak sayılmış olup yine aynı Kanun’un 37’nci maddesinde:
“Her türlü ticari ve sınai faaliyetlerden doğan kazançlar ticari kazançtır.”, 40 ıncı maddesinde:
“Safi kazancın tespit edilmesi için, aşağıdaki giderlerin indirilmesi kabul edilir:
11. Türkiye İş Kurumu tarafından düzenlenen işbaşı eğitim programlarından faydalananlara, prog
ramı yürüten işverenlerce fiilen ödenen tutarlar (Bu kapsamda işverenler tarafından ticari kazancın
2 Ayrıntılı bilgi için bkz. 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu Geçici Madde 10 3 06.01.1961 tarih ve 10700 sayılı Resmi Gazetede Yayımlanmıştır.
4 23.04.2015 tarih ve 29335 sayılı Resmi Gazetede Yayımlanmıştır.
karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatlerdir.
Ücretin ödenek, tazminat, kasa tazminatı (Mali sorumluluk tazminatı), tahsisat, zam, avans, aidat, huzur hakkı, prim, ikramiye, gider karşılığı veya başka adlar altında ödenmiş olması veya bir ortaklık münasebeti niteliğinde olmamak şartı ile kazancın belli bir yüzdesi şeklinde tayin edilmiş bulunması onun mahiyetini değiştirmez.”,
65’inci maddesinde, “Her türlü serbest meslek faaliyetinden doğan kazançlar serbest meslek ka
zancıdır.
Serbest meslek faaliyeti; sermayeden ziyade şahsi mesaiye, ilm i veya mesleki bilgiye veya ihti
sasa dayanan ve ticari mahiyette olmayan işlerin işverene tabi olmaksızın şahsi sorumluluk altında kendi nam ve hesabına yapılmasıdır.” ,
67’nci maddesinde, “Serbest meslek kazancı bir hesap dönemi içinde serbest meslek faaliyeti kar
şılığı olarak tahsil edilen para ve ayınlar ve diğer suretlerle sağlanan para ve ayınlar ve diğer suretlerle sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatlerden bu faaliyet dolayısıyla yapılan giderler indirildik
ten sonra kalan farktır.” ,
68’inci maddesinde, “Serbest meslek kazancının tespitinde aşağıda yazılı giderler hasılattan indirilir:
1. Mesleki kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi için ödenen genel giderler (İkametgâhlarının bir kısmını iş yeri olarak kullananlar, ikametgâh için ödedikleri kiranın tamamı ile ısıtma ve aydınlat
ma gibi diğer giderlerin yarısını indirebilirler. İş yeri kendi mülkü olanlar kira yerine amortismanı, ikametgâhı kendi mülkü olup bunun bir kısmını iş yeri olarak kullananlar amortismanın yarısını gider yazabilirler)”
hükümleri yer almaktadır.
Aynı Kanun’un 94’üncü maddesinin birinci fıkrasında “Kamu idare ve müesseseleri, iktisadîkamu müesseseleri, sair kurumlar, ticaret şirketleri, iş ortaklıkları, dernekler, vakıflar, dernek ve vakıfların iktisadî işletmeleri, kooperatifler, yatırım fonu yönetenler, gerçek gelirlerini beyan etmeye mecbur olan ticaret ve serbest meslek erbabı, zirai kazançlarını bilanço veya ziraî işletme hesabı esasına göre tespit eden çiftçiler aşağıdaki bentlerde sayılan ödemeleri (avans olarak ödenenler dahil) nakden veya hesaben yaptıkları sırada, istihkak sahiplerinin gelir vergilerine mahsuben tevkifat yapmaya mec
burdurlar.” denilmiş, aynı fıkranın 1 numaralı bendinde ise “Hizmet erbabına ödenen ücretler ile 61 inci maddede yazılı olup ücret sayılan ödemelerden (istisnadan faydalananlar hariç), 103 ve 104 üncü maddelere göre tevkifat yapılacağı” hükme bağlanmıştır.
Görüldüğü üzere safi kazancın tespitinde indirilebilecek giderler her gelir unsuru için ayrı ayrı belirlenmiş olup Türkiye İş Kurumu tarafından düzenlenen İşbaşı Eğitim Programlarından faydalanan personele işverenlerce yapılacak ödemelerin sadece ticari kazancın tespitinde indirim konusu yapı
lacağı düzenlenmiştir.
Buna göre serbest meslek erbaplarının safi kazancın tespitinde Gelir Vergisi Kanunu’nun 40. mad
desinde yazılı indirimlerden faydalanması mümkün bulunmamaktadır. Ancak İşbaşı Eğitim Programı kapsamında çalıştırılan personele yapılan ödemeler Gelir Vergisi Kanunu’nun 61,94, 103 ve 104’ün- cü maddelerine göre vergilendirilmesi kaydıyla, aynı Kanun’un 68’inci maddesinin birinci fıkrasının
MAKALELER
sayı: 208 • ocak 2017
(1) numaralı bendi kapsamında gider olarak indirim konusu yapılabileceği tabiidir. Vergi idaresinin konuyla ilgili verdiği özelgede de aynı husus belirtilmiştir.5
4 - UYGULAMA ÖRNEĞİ
Yapılan açıklamaları aynı örnek üzerinde hem ticaret erbapları hemde serbest meslek erbapları açısından ayrı ayrı açıklayacak olursak;
4.1- Ticari Kazanç Sahipleri Açısından
Örnek: Ticari kazanç elde eden Bayan Şafak Türkiye iş Kurumunun düzenlediği “ işbaşı Eğitim Programı” na katılmış ve yine aynı programa katılan Bay Tuğrul’u “ İşbaşı Eğitim Programı” kapsamın
da yanında çalıştırmaya karar vermiştir. Bayan Şafak, Bay Tuğrul’a İŞKUR tarafından yapılan ödeme
ler dışında aylık 200 TL ödeme yapmaktadır. (Asgari Ücretin Yıl Boyunca Aylık Brüt Tutarının 1.600 TL olduğu varsayılmıştır. Bay Tuğrul’un 01.01.2016 tarihinde işe başladığı varsayılmıştır. işbaşı Eğitim Programı kapsamındaki tüm şartların sağlandığı varsayılmıştır.)
Bayan Şafak, Bay Tuğrul’a 1 yıl boyunca toplam 2.400 TL ödeme yapacak olup bu ödemenin 800 TL’lik kısmını ücretle ilişkilendirilmeksizin yani üzerinden herhangi bir vergi kesintisi yapmadan iş
çisine ödeyecek ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 40/11 maddesine göre indirim konusu yapa
bilecektir. Geri kalan 1.600 TL ise madde metninde belirtilen “.... ücretle ilişkilendirilmeksizin her bir katılımcı itibarıyla indirim konusu yapılacak tutar aylık olarak asgari ücretin brüt tutarının yarısını aşa
maz.” şartını sağlamadığı yani asgari ücretin aylık olarak belirlenen brüt tutarının yarısını aştığı için aşan kısım brüte iblağ edilip yine aynı Kanun’un 94. maddesi gereği tevkifata tabi tutularak işveren açısından Gelir Vergisi Kanunu’nun 40/1 maddesine göre indirim konusu yapılabilecektir.
4.2- Serbest Meslek Kazanç Sahipleri Açısından
Yukarıdaki örnek olayda ticari kazanç elde eden Bayan Şafağın avukat olduğunu ve dolayısıyla Serbest Meslek Kazancı elde ettiği varsayımı altında daha önce açıkladığımız üzere “işbaşı Eğitim Programı” kapsamında çalıştırılan işçilere yapılan ödemeler sadece ticari kazancın tespitinde indirim konusu yapılabileceğinden Bayan Şafağın Bay Tuğrul için yıllık olarak yaptığı 2.400 TL ödeme Gelir Vergisi Kanunu’nun 61,94, 103 ve 104’üncü maddelerine göre vergilendirilmesi kaydıyla, aynı Kanu
nun 68 inci maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendi kapsamında gider olarak indirim konusu yapılabilecektir.
5 - SONUÇ
işbaşı eğitim programı kapsamında işletmelerde istihdam edilen kursiyer işçilerin ücretleri ve SGK kesintileri Türkiye iş Kurumu tarafından karşılanmaktadır. Türkiye iş Kurumu tarafından verilen ücretin yanı sıra iş barışının ve işçilerin işe intibaklarının sağlanması amacıyla işletmelerce bu işçilere ilave ücretler ödenebilmektedir.
Yapılan ödemeler elbette ki işverenler açısından gider niteliğinde olup safi kazanca ulaşabilmek için hasılatlarından indirilebilecektir fakat çalışmamızın da konusunu teşkil ettiği ve önceki bölüm-
5 Muğla Vergi Dairesi Başkanlığının 09/05/2016 tarih B.07.1.GiB.4.48.15.01-120[68-2015/1]-42 sayılı özelgesi
kilendirilmeyen tutarın %15’ine ulaşan bir maliyet avantajı sağlanmış oluyor, “Serbest Meslek Ka
zancı” elde eden mükellefler için böyle bir husus söz konusu olmayıp; serbest meslek erbapları ücret niteliğinde ki bu ödemelerini ücretle ilişkilendirerek daha açık bir deyişle vergi kanunlarında ki stopaj yükümlülüğünü de yerine getirerek ancak mesleki kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi için ödenen genel gider kapsamında hasılatlarından indirebileceklerdir.
Mükelleflerin cezalı vergi tarhiyatlarıyla karşılaşmamaları için vergi kanunlarında yer alan bu hu
susları göz önünde bulundurmaları faydalarına olacaktır.
KAYNAKÇA
• 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu
• 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu
• 6645 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun
• Muğla Vergi Dairesi Başkanlığının 09/05/2016 tarih B.07.1.GİB.4.48.15.01-120[68-2015/1]-42 sayılı özelgesi
• www.iskur.gov.tr