2008 Raporu: Cezaevleri ve İnsan Hakları
Giriş
Bir ülkenin insan hakları alanında kat ettiği mesafenin cezaevlerine bakılarak anlaşılabileceğini ileri sürüyoruz. Türkiye’de yaşam hakkı ihlallerinde gözlemlediğimiz artışa paralel olarak cezaevindeki şüpheli ölümlerde de bir artış meydana gelmiştir.
TİHV Dokümantasyon Merkezi 39 kişinin cezaevinde yaşamını yitirdiğini saptamıştır. Ayrıca Kırklareli’ndeki Gaziosmanpaşa Mülteci Kampı’nda 11 Haziran 2008 tarihinde çıkan isyanda bir mülteci yaşamını yitirmiştir. Cezaevlerinin aşırı doluluğu ve tutuklularla hükümlülerin karşı karşıya kaldığı tedavi engelleri bu sayının önümüzdeki yıllarda artacağının işaretidir. Ceza infaz kurumlarında tedavi edilemeyecek kadar ağır hasta olan 22 tutuklu ve hükümlünün vakit kaybetmeksizin tahliye edilmesi gerektiğini bu raporla kamuoyunun bilgisine sunuyoruz. Elbette bu kişiler sadece merkezimizin tespit edebildiği kişilerdir.
Adalet Bakanlığı’nın olası ölümlerin önüne geçmek için bir komisyon kurup ağır hasta tutuklu ve hükümlüleri tespit etmesi ve gerekli tedavi koşullarını sağlaması görevinin gereğidir. 18 Ağustos 2008’de Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, “Kayıp Trilyon” davasından aldığı cezayı, ev hapsi şeklinde Altınoluk’taki yazlığında çeken Necmettin Erbakan’ı “sağlık nedenlerinden” dolayı affetti. Erbakan’ın, 26 Mayıs 2008’de Altınoluk’taki yazlığında infaz edilmeye başlanan hapis cezası, 23 Eylül 2010’da sona erecekti fakat bu cezanın geri kalan 2 yıl 35 günlük süresi Cumhurbaşkanı Gül’ün inisiyatifiyle kaldırılmış oldu. Cumhurbaşkanı Abdullah Gül tüm çağrılara rağmen aynı hassasiyeti diğer tutuklu ve hükümlüler için göstermemiştir.
2008 yılı içinde cezaevlerinde gerçekleşen binlerce hak ihlaline dair haberler gazetelerde ve medyada yer aldı. İşkencenin ve kötü muamelenin her zaman olduğu gibi yaygın olarak uygulandığını söyleyebiliriz. Kameraların kör noktalarında, cezaevlerinin içindeki “süngerli oda” olarak adlandırılan mekânlarda, sevk ve nakil araçlarının içinde ve cezaevine “hoş geldin” dayağı şeklindeki işkence ve kötü muamele bazı cezaevlerinde “yıkım ekipleri” olarak adlandırılan infaz koruma memurları eliyle sistematik hale getirilmek istenmektedir.
Adlî tutuklu ve hükümlülerin siyasîlere karşı kışkırtılması; su gibi temel ihtiyaç maddelerinin cezaevlerinde parayla satılması; tutuklu ve hükümlülerden tedavi masraflarının karşılamalarının istenmesi; yasaklandığına dair bir mahkeme kararı olmadığı halde süreli yayınlarla kitapların verilmemesi; sohbet hakkını düzenleyen Adalet Bakanlığı’nın 45/1 genelgesinin uygulanmaması; tutuklu ve hükümlülerin haberleşme hakkının cezaevi eğitim kurulları eliyle uygulanan ağır bir sansürle engellenmesi; cezaevi yönetimlerinin sık sık başvurduğu disiplin cezaları; tutuklu ve hükümlü yakınlarının cezaevlerine gerçekleştirdikleri ziyaretler öncesinde “ince arama”ya tâbi tutulmaları... (liste uzatılabilir) yine yaygın olarak gözlemlediğimiz hak ihlalleridir.
Cezaevlerindeki hak ihlalleri karşısında savcıların sergilediği kayıtsızlık endişe vericidir. Tutuklu ve hükümlülerin dilekçeleri ya dikkate alınmamakta ya da haklarında takipsizlik kararı verilmektedir. Kimi tutuklu ve hükümlülere karşı da “görevli memura hakaret” iddiasıyla dava açılmaktadır. Bütün bu cezasızlığı besleyen uygulamalara, bir de 19 Aralık 2000 “Hayata Dönüş” operasyonlarının faillerine karşı açılan davarlın zaman aşımı nedeniyle düşürülmesi eklenmiştir.