

Hayatımızın her yerinde kimisi gür kimisi zayıf, kimisi ince kimisi
kalın bir sürü ses duyarız. Seslerin kulağımızla işitilebildiğimiz
sesler olduğu gibi kulağımızla işlemediğimiz seslerde vardır.
Her
canlının bir duyma eşiği vardır. Bu yüzden her
canlı her sesi duyamaz.
Mesela
yunuslar insanların duyamayacağı çok çok ince sesleri algılayabilir.
Yada köpekler fay hatlarının kırılma sesleri algılayıp ulumaya
başlarlar.Bu konuyu ileride daha da açacağız.
Ses
titreşimler sonucu oluşur. Titreşim yapan her madde ses oluşturur.
Titreşimleri salınım hareketlerine benzetebiliriz.
Ses
titreşim sonucu oluştuktan sonra dalgalar halinde yayılır. Nasıl bir
suya bir taş attığımızda su üzerinde dalgalar oluşuyorsa ses de
kaynaktan çıktıktan sonra su dalgalarına benzer dalgalar oluşturur.
Yalnız oluşan bu dalgalar su dalgaları gibi tek yöne değil her yönedir.
Bir
ses dalgasının hareketini bir salıncağın hareketine benzetebiliriz.
Salıncağın bir denge noktası vardır. Salıncak denge noktasından bir
ileri bir geri hareket ederek sallanır durur. Salıncağın ileri yönde ve
geri yönde gidebileceği maksimum noktalar vardır. İşte aynen öyle de ses
dalgası için de benzer özelliklerden bahsedebiliriz.
Sesin
titreşimler sonucu oluşup, dalgalar halinde yayıldığını biliyoruz.
Ses
yayılırken hava taneciklerini çarpar ve onları da titreştirir zaten ses
dalgaları da böyle oluşur. Yukarıdaki şekilde taneciklerin sık görüldüğü yer ses dalgasının tepe noktasını temsil ederken, taneciklerin seyrek görüldüğü yer ise çukur
noktalarını temsil eder.
Bir
ses dalgasının denge noktasından çukur veya tepe noktasına olan
uzaklığına ses dalgasının genliği deriz.
Bir
ses dalgasının 1 saniyedeki titreşim sayısı da bize ses dalgasının frekansını verir.
Ses
frekansının birimi hertz dir.(hz)
Heinrich Rudolf HERTZ
Ses
düzeyinin birimi ise desibel dir.(dB)
Alexander Graham BELL
ŞİMDİ
SESİN ÖZELLİKLERİNİ ÖĞRENELİM;
1-KALIN
SES-İNCE SES(kalınlık-incelik)
2-GÜR
SES-ZAYIF SES(gürlük-zayıflık)
BİRDE
SES DALGASININ ÖZELLİKLERİ VAR;
1-FREKANS
2-GENLİK
NOT:İnce
sese tiz ses, kalın sese pes ses de denir.
Ses
ve ses dalgası özellikleri arasında bir bağıntı vardır. Ses dalgasının
genliği sesin gür veya zayıf olmasına neden olur.
Ses
dalgasının frekansı ise sesin incelik kalınlığının ölçüsüdür.
SES
FREKANSI & SESİN YÜKSEKLİĞİ & İNCELİK KALINLIK
SES
GENLİĞİ & SESİN DÜZEYİ(ŞİDDET) & GÜRLÜK & ZAYIFLIK
Yukarıdaki diyapazonların üzerlerinde yazılı olan değerler neyi
göstermektedir
Şimdi
size işin özetini anlatacağım;
Bir
maddenin titreşim sayısını belirleyen etken titreşen maddenin
kütlesidir.
Titreşen
maddenin kütlesi az ise madde tanecikleri daha fazla titreşecek yani
frekansı da o ölçüde fazla olacaktır. Frekansı yüksek olan ses (yüksek
ses) ‘de ince ses olarak adlandırılır.
Tam
tersine titreşen maddenin kütlesi fazla ise madde tanecikleri daha az
titreşecek yani frekansı da o ölçüde az olacaktır. Frekansı az olan
ses(alçak ses)’de kalın ses olarak adlandırılır.
Bir ses dalgasının frekansını tahmin etmek için ses dalgalarının tepe noktalarını saymak kafidir.
Bir sesin gürlüğü yani şiddetini belirleyen etken sesin genliğidir. Sesin
genliğini ses dalgasının denge noktasından tepe veya çukur noktaları
arasındaki mesafeye bakarak anlayabiliriz.
Aşağıdaki
seslerin şiddetlerini kıyaslayınız?
Aşağıda
çözeceğimiz örneklerde titreşen maddenin ne olduğuna dikkat edelim.
Eğer
sesi üfleyerek elde ediyorsak titreşen madde havadır.
Eğer
sesi vurarak elde ediyorsak titreşen madde vurulan maddedir.
Buna
göre maddenin kütlesine bakıp çıkacak sesin ince mi, kalın mı olacağına
karar verebiliriz.
Sesin
şiddetini belirleyen etmen vuruş veya üfleme kuvvetidir.
Aşağıdaki
gitarın;
1-kalın teline az bir kuvvetle vuruluyor,
2-ince teline ise kuvvetli bir şekilde vuruluyor.
-Bu işlemler sonucunda ortaya
çıkan seslerin yükseklik ve şiddetlerini karşılaştırınız?
Alçaktan uçan roket yada uçakların evlerin pencerelerini nasıl
titrettiğini ya da bass oranı yüksek olan müziklerin hoparlörleri nasıl
zıplattığını görmüşüzdür. Buradan hareketle diyebiliriz ki ses bir
enerji türüdür ve başka enerjilere de dönüşebilir.
Tabloda
görüldüğü gibi insanlar 20 ila 20000 hz arasındaki sesleri
duyabiliyorlar.
20
hz’in altındaki kalın seslere infrason, 20000 hz’in üstündeki ince
seslere ultrason denir.
İnsanlar
ses düzeyi olarak 60 db’den sonraki sesleri gürültü olarak adlandırırlar.
120
db ses kulağa zarar veren sestir.
Ses
titreşimle oluşur ve dalgalar halinde yayılır ayrıca ses bir enerji
türüdür.
Peki
sesin yayılması ya da dalga oluşturması nasıl gerçekleşir.
Ses
kaynaktan çıkar ve enerjisini taneciklere aktarır taneciklerde birbirine
çarparak sesi iletirler.
Buradan
anlayacağımız üzere sesin iletilmesi yada yayılması için tanecik gerekir
yani maddesel ortam gerekir.Ses maddesel ortamın olmadığı boşlukta
yayılmaz.
Ses;
yayıldığı maddesel ortamın cinsine göre farklı hızlarla hareket eder.
Sesin
yayılma hızını etkileyen diğer değişken ise ortamın sıcaklığıdır.
Sıcak>Soğuk
Müzik
aletleri üçe ayrılır;
1-Vurmalı
Çalgılar
Davul,
Trampet, Darbuka
2-Telli
Çalgılar
Saz,
Gitar, Kemençe, Keman
3-Üflemeli
Çalgılar
Trombon,
Saksafon, Flüt, Zurna, Tuba
NOT: Telli çalgılarda tel,n gerginliğini değiştirmek için aparatlar yer alır.
Bu aparatlar aracılığı ile tellerin gerginlikleri değiştirilir. Buna
akort deriz.
Gerginleştirilen
telden daha ince ses elde edilir.
Saz
gibi telli çalgılarda daha ince ses elde etmek için telin boyunu
kısaltma yöntemine gidilir. Elimizle telin üzerine bastırdığımızda telin
boyunu kısalmış oluruz. Kısa telden ince ses çıkar.
Aşağıdaki sazdan ince ses elde etmek için elimizi telin hangi noktasından
bastırmalıyız?
Bir
telden çıkan seslerin frekansını değiştiren etmenler;
1-Telin
cinsi
2-Telin
kalınlığı
3-Telin
gerginliği(akort)
Not: Piyano telli bir çalgıdır.