Vladimir Putin’in Çeçenya’daki mutemedi Ramzan Kadirov 2 Kasım’da Instagram’da “Suriye’deki savaşan Çeçenlerin çoğu Batılı ülkelerde doğmuş ya da ülkeyi 20 yıl önce terk etmiş kişiler” diyerek Kafkasyalıların cihat yolculuğundan dolayı suçu batıya atmıştı. Açıklamanın üzerinden çok geçmeden IŞİD, Kafkasya’ya şube açtı.
Kafkasya Emirliği’nin örgütlenmesinde ‘Dağıstan Vilayeti’ olarak geçen Dağıstan ve ‘Nohçico Vilayeti’ diye geçen Çeçenya’da birkaç komutan ardı ardına IŞİD lideri Ebubekir Bağdadi’ye biat etti.
Önce 21 Aralık’ta ‘Dağıstan Vilayeti’ne bağlı ‘Auhov Cemaati’nin (eski) emiri Süleyman (Movsar Zeynelabidinov) Bağdadi’ye biat etti. Ukrayna’da savaşa katıldığı gerekçesiyle 21 Ekim’de Almaatı’da tutuklanıp FSB’ye teslim edildiği ve kendi örgütü tarafından görevden alındığı gerekçesiyle bu biat şüpheyle karşılandı. Ancak Kafkasya Emirliği’ni terk edenlere yenileri eklenince mesele ciddileşti.
Süleyman’dan sonra Dağıstan Vilayeti emiri Ebu Muhammed (Rüstem Asildarov) ile Şamilkale bölgesi emiri Ebu Muhammed Agaçaulinski IŞİD’e bağlılık yemini etti. Onları Çeçenya’da doğu cephesi emiri Mahran ile Vedeno emiri Usame izledi.
IŞİD’in hilafetini geçersiz sayan Kafkasya Emirliği, Bağdadi’ye biat edilmesini ‘ihanet’ ve ‘mücahitleri birbirine düşürmeye yönelik fitne’ olarak niteledi. Bu sert da çıkış yeni kopuşları önleyemeyebilir.
BEKLENEN BİR DURUM
Hilafet ilanının cihatçı selefiler dünyasında yol açtığı kırılma dikkate alındığında IŞİD’in Çeçenya sahnesine çıkması sürpriz sayılmaz.
Kadirov’un Kremlin’de adam yerine konulmasının sebebi bağımsızlık yanlılarını bastırmasıydı. Bu yüzden şaşırmış gibi yapabilir. Ne var ki Çeçenya’da geriletilen bu hareket ‘ulusal direniş’ çizgisinden saparak Kafkasya Emirliği adı altında şeri devlet kurma hedefiyle tüm Kafkasya’ya yayıldı. Cihatçıların Suriye’ye yönelmesiyle Kafkasya’daki şiddet oranında nispeten azalma yaşansa da ‘Ortadoğu’ya gidenler geri dönerse ne olur’ sorusu uykuları kaçırıyordu. Gidenler henüz dönmeden kalanların saf değiştirmesiyle bir bakıma korkulan oluyor. IŞİD Dağıstan ve Çeçenya’da taraftar bulduysa öteki cumhuriyetlere sıçraması da çok zaman almaz.
IŞİD etkisinin Kafkasya’dan çok uzak olmadığı şu olaydan belliydi: Bir yıl önce Çeçenya Federal Göç Hizmeti Başkanı Asu Dudurkayev’in 20 yaşındaki kızı Seda Suriye’ye kaçarak bir Çeçen savaşçıyla evlendi. Kadirov kızını geri getiremeyen babasını kabineden attı.
Son 20 yılda acımasız ve kirli bir savaş ortamında yaşanan ideolojik dönüşüm Rusya karşıtı direniş hareketini Kaide ile paralel bir çizgiye taşıdı. Sufi geleneğine meydan okuyan yeni selefilik ve güvenlik güçlerinin dindarları terörize eden yöntemleri Kafkasya Emirliği’nin militan devşirmesini kolaylaştırdı.
KAFKASYALILAR ÖNCE SURİYE’DE AYRIŞTI
Son gelişmeler sadece Kadirov gibi istikrar efsanesiyle koltuğunda oturanlar değil Kafkasya Emirliği için de kâbus. Küresel düzeyde nükseden Kaide-IŞİD rekabetine benzer bir durumun Kafkasya Emirliği ile IŞİD’e biat edenler arasında yaşanması hatta bunun Suriye’deki gibi çatışmaya dönmesi mümkün. Böylesi bir ayrışma zaten Suriye cephesindeki Kafkasyalılar arasında görüldü.
Ömer Şişani’nin (Tarhan Batiraşvili) liderliğinde farklı ülkelerden yabancılarla kurulmuş ‘Muhacirin ve Ensar Ordusu’nun çatısında savaşan ve hepsi marka haline gelmiş ‘Şişani’ (Çeçen) soyadını kullanan Seyfullah Meclikayev, Müslim Ebu Velid (Murad Margoşvili), Selahaddin ve Ebu Musa Ağustos 2013’ten itibaren şu şekilde saf tutmuştu:
* Gürcistan’ın Pankisi Vadisi’nde bir Kistin aileden gelen Ömer Şişani, Bağdadi’ye biat edip IŞİD’in kuzey cephe komutanı oldu. Şişani, IŞİD’e katılmayı reddettiği için ‘kafir’ ilan ettiği yardımcısı Seyfullah ile birlikte 27 Çeçen’i örgütten attı.
* Seyfullah ise Hilafet Ordusu’nu kurup Kaide’nin Suriye kolu Nusra Cephesi’ne katıldı. Kistin asıllı Seyfullah şubatta Halep’te hapishane baskınında öldürüldü. Örgütün yeni lideri de Nusra’ya bağlı kaldı.
* Moldova’da Sovyet ordusunda havacı olarak görev yapmış Müslim ise Cunud-uş Şam’ı kurup kimseye biat etmeden bağımsız kaldı.
* ‘Ensar-uş Şam’ı kuran Ebu Musa ise bir süre sonra yaralanıp Türkiye’ye getirildi. Ondan ayrılan Abdülhakim Şişani Lazkiye kırsalında Hilafet Cemaati’ni kurdu. Ermenilerin yaşadığı Keseb’e yönelik saldırıda bu grup da yer aldı.
* Bir Kistin olan Selahaddin ise eski örgütle aynı ismi taşıyan ‘Muhacirin ve Ensar Ordusu’nu kurdu. Yeni örgüt hem Nusra’yla birlikte hareket etti hem de Kafkasya Emirliği’nin Suriye kolu olarak öne çıktı. Örgüt, Nusra Cephesi ile birlikte Halep’e bağlı Şii beldeleri Zehra ve Nubl’a düzenlediği saldırılarla gündeme geldi.
SÖZ DÜELLOSU
Sayısal olarak küçük olsalar da savaş tecrübeleriyle katıldıkları örgütlere büyük katkı sunan Kafkasyalılar arasındaki ayrılık son zamanlarda ağır suçlamalarla düşmanlık boyutuna vardı. Suriye’de IŞİD ile diğer örgütler arasındaki çatışmaları bitirmek üzere Rakka’ya giderek Ömer Şişani ile görüşen Selahaddin “Kafirlerle anlaşma olamaz” yanıtıyla terslendi. Ardından karşılıklı suçlamalar patlak verdi. Ömer Şişani’nin Karaçay asıllı yardımcısı Ebu Cihad (İslam Atabiyev), Selahaddin’i ‘büyük şeytan’ olarak aşağılarken Kafkasya Emirliği de Ebu Cihad’ı ‘Ebu Kezzab’ (Yalancının Babası) ve ‘Ebu Cahil’ ilan etti. IŞİD’in haziranda adını İslam Devleti olarak değiştirip hilafet ilan etmesiyle iyice derinleşen ayrışma bu kez Kafkasya’dakileri de içine aldı. Kafkasya Emirliği lideri Ali Ebu Muhammed (Ali Ashab Kebekov), Kafkasyalılara ‘en eski ve meşru güç’ olarak nitelediği Nusra’nın safında yer almalarını telkin etti. Muhammed’in önceliği Suriye’dekilerin Kafkasya’ya dönüp Rusya’ya karşı savaşı büyütmeleri. Muhammed’in selefi Dokku Umarov da “Kafkasya’da cihat bitti” diyerek Suriye’ye gidenleri anavatandaki mücadeleyi zayıflatmakla suçlamıştı. Suriye’de IŞİD’e katılmayı reddeden Çeçenler de Ömer Şişani ve ekibini küffara değil Müslümanlara ve yerel halka karşı savaş yürütmekle suçladı.
IŞİD’in emrindeki Kafkasyalılar ise Kafkasya Emirliği’ni milliyetçi ve bölgeci olmak; tek ümmet, küresel cihat ve hilafet fikrine uzak kalmakla eleştirdi.
PEŞİNEN TEHDİT
Suriye’de IŞİD, Kaide ya da bağımsız savaşan Kafkasyalıların bir gün kanlı tecrübeleriyle anavatanlarına dönmeleri muhtemel. Nitekim Ömer Şişani Aralık 2013’te Kadirov’u şöyle tehdit etmişti: “Burada işimiz bittiğinde daha güçlü ve hazırlıklı olarak sana döneceğiz.” Yine Ömer Şişani ekimde Pankisi’deki babası Temur Batiraşvili’yi arayıp “Şimdi binlerce takipçim var ve daha da artacak. Eve dönüp Rusya’dan intikamımızı alacağız” demişti.
Kafkasya’da IŞİD’e sunulan biatler şiddetin dozu ve türünde değişimin olacağı anlamına da geliyor. Doku Umarov’un öldürülmesinin ardından Kafkasya Emirliği’nin başına geçen Muhammed şaşırtan bir kararla militanlara sivillerin hedef alınmasını ve kör şiddeti yasaklamıştı. Kafkasya Emirliği bu haliyle bile bölgenin kıvılcımlı yapısına yönelik ciddi bir tehditken IŞİD’in kaleye içten girmesinin nasıl bir trajediye yol açacağını görmek için ‘Suriye cihadı’nın 4 yıllık tarihini hatırlamak kâfi. IŞİD’in Kafkasya’ya nüfuzuyla Suriye’deki tezlerinde haklı çıkan Rusya da krizin çözümüne ilişkin daha iddialı ve agresif bir politikaya yönelebilir.