“Keçiler dua etmezse şu dağlarda bir tek ot bitmez. Otlar dua etmezse gökten bir damla yağmur düşmez. O yüzden tüm canlılar bizim için birdir. Keçim neyse oğlum da odur, dağ da odur, su da odur.”
Bu bir Sarıkeçili kelamı. Tüm canlılar için ömrün olmazsa olmazı, toprağa, ormana ve suya dahi bedel biçildiği günümüzde onlar çok farklı bedellerle hayatlarına devam ediyor. Zira onlar hayata çok öteki bakıyor, mutluluğun tarifini çok öbür tanım ediyor ve kentlerde bildiğimiz hayat biçimlerinden çok farklı yaşıyor.
Onlar hayat biçimiyle özgürlüğü temsil ettiği kadar Mustafa Kemal Atatürk’ün “Gidip Toros Dağları’na bakınız, şayet orada bir tek Yörük çadırı görürseniz ve o çadırda bir duman tütüyorsa, şunu çok âlâ biliniz ki bu dünyada hiçbir güç ve kuvvet asla bizi yenemez” kelamında olduğu üzere bağımsızlığın sembolü. Fatoş Yagal 29 yaşında bir konargöçer. Bugüne kadar daha hiç sabit bir çatı altında uyumamış. “Kıl çadır, konargöçerlik benim için özgürlük demek” diye özetliyor hayatını. Mutluluğuysa keçilerinin mutluluğuna bağlı. “Eğer keçilerimiz memnunsa, onlar yiyecek hoş otlar bulduysa ben de mutluyum” diye anlatıyor mutluluğun tanımını.
‘ŞEHİR HAYATINI İSTEMEM’
Kent hayatını televizyonlardan, telefonlardan ve ortada denk geldiği haberlerden bildiğinin fakat hiç özenmediğinin altını çizen Fatoş Yagal, “Yörük bayanı olmak hiç de kolay değil. Birçok zorluğu var. Sabah 5’te kalkarız. Keçilerle ilgilenir, yavruları emdirir, yemler ve onları sabahın 10’una, 11’ine kadar güderiz. Ondan sonra gelir yemek yapar, yemek yer ve tekrar keçileri gütmeye gideriz. Akşam ezanından sonra da işlerimizi bitirmiş bir halde çadıra gireriz. Bu benim hayatım. Kentlerdeki hayatın da nasıl olduğunu biliyorum ancak onu istemiyorum.
Konargöçer olmakla gurur duyuyorum” diye özetliyor hayatını. “Yörükçülük devam ettiği sürece benim de hayatım bu türlü sürecek” diyen Fatoş Yagal, en büyük isteğinin yazlık ve kışlık konaklamalar için kendilerine çadırlarını kurabilecekleri uygun yerlerin gösterilmesi, kiralanması ya da tahsis edilmesi olduğunu belirterek şunları söylüyor: “Konya’ya gittiğimizde ‘Siz Mersinlisiniz’, Mersin’e gittiğimizde ise ‘Siz Konyalısınız’ diyorlar. Bu tuhaf geliyor bize. Meğer biz göçeriz. Bu toprakların her karışı bizim. Keçilerimizi otlatmak için ormandan müsaade alsak dahi yanında yöresinde konakladığımız bir köyün muhtarı ‘istemiyorum’ dediği vakit o müsaadenin bir manası kalmıyor. Bizi her şey memnun eder lakin en büyük mutluluğumuz rahatça göçüp konabilmek.”
TAM 40 GÜN SÜRÜYOR
Sarıkeçili Yörükleri, yaz aylarında Karaman-Konya bölgesinde günlerini geçiriyorlar. Kış ayları yaklaşınca eylül-ekim ayları ortasında göçe başlayıp Gülnar, Aydıncık ve Silifke bölgesinde kıyılara iniyorlar. Yörükler, tartıyla keçi besliyor. Bu hayvanlara ocak ve nisan ortasındaki yavrulama devri dışında yem verilmiyor. Hayvanlar, dağlarda doğal olarak besleniyor. Sarıkeçili Yörükleri, 40 gün süren göç seyahatinde her 15 kilometrede çadır kurup konaklıyor.
Konaklanan bölgede hayvanlar otlandıktan sonra gece dinlenip sabah göçe yeniden birebir halde devam ediyorlar. Göç sırasında erkekler önden gidip çadırı kurarken, bayanlar da yürüyerek sürüyü bölgeye ulaştırıyor. Sürünün ulaşıp bölgede otlanmasından sonra bayanların yemek telaşı başlıyor. 15 kilometrelik seyahatin akabinde bayanlar yemek yaparken, öğlen sonunda sürüyü erkekler otlamaya götürüyor. Son 10 yıla kadar deveyle göçen Sarıkeçili Yörükleri, teknolojinin gelişmesinden ötürü göçü araçlarla yapmaya başlasa da kimi aileler hala deveyle göç etme kültürünü sürdürüyor. Araçlarıyla göçen Yörükler, yalnızca çadırlarını ve eşyalarını yüklüyorlar. Hayvanlar, yürüyerek yol alıyor.
Kıl çadırda hayat sabahın 5’inde başlıyor ve gün içinde keçilerin otlatılmasından yemeklerin yapılmasına kadar birçok işle bayanlar ilgileniyor.
ÇOCUKLAR DAĞDA, ÇADIRDA DOĞUYOR
Sarıkeçililerin birçoğu dağda, toprakta hastane yahut tabip olmadan dünyaya geliyor. Yörüklerin ortalarında doğumdan anlayan büyükler, acil durumlarda devreye giriyor. Çocuklar 6-7 yaşlarından itibaren ailelerine yardım ediyor. Hayat onlar için sürünün ilerlemesini sağlamakla başlıyor. Okul çağı geldiğinde yerleşik nizamda olan bireylerden yardım isteniyor.
Yayla dönüşüne kadar çocuklar, yakınların ve tanıdıkların yanında kalarak okuma-yazma öğreniyor. Kışınsa göçten dönen aileler, çocuklarını çadırına alıp eğitiminin sürmesini sağlıyor. Çocukların küçük yaşta orman kültürünü tanımış olması, ilerleyen yaşlarda avantaj sağlıyor. Bu nedenle Sarıkeçili Yörüklerinin çocukları ekseriyetle orman müdürlüklerinde çalışıyor. Birçok Yörük çocuğu da askerlik ve polislik hayali kuruyor…
YÖRÜKLERİN BİR GÜNÜ
Sarıkeçili her ailenin ortalama 300-350 keçisi var. Yörükler, sabahın erken saatlerinde kalkıp birinci olarak kahvaltı yapıyor. Genelde kahvaltılıkları zeytin, kendilerinin ürettiği peynir üzere bozulmayacak besinler oluyor. Yemeklik materyal olarak daha çok kurutulmuş bakliyat tercih ediliyor. Konargöçerler, daima yer değiştirdiği için geçtikleri köylerden, ilçelerden alışveriş de yapabiliyor. Her 3-4 günde köylerden alışveriş eden Yörükler, toprakta aldıkları sebzelerden yemek pişirip ömrünü sürdürüyor. Yörükler, genel olarak ormanlık alan ve meralarda kalıyorlar. Son yıllarda ormanlarda ilçe müdürlüklerinin gösterdiği alanlarda kışlayan Yörüklerde komşuluk bağları da hala hayli sıkı. Ormanın farklı bölgelerinde konaklayan obalar akşam saatlerinde birebir çadırda bir ortaya gelerek odun ateşinde pişen çay eşliğinde sohbet ediyor. Yörükler, göç hazırlıklarını da birlikte, imece adabı yapıyor. Hayvanlar daima bir arada yıkanıyor, temizlenip parazitlere karşı ilaçlanıyor. Ayrıyeten bu hayvanlara, yavrulama döneminden çıktığı için bünyesi zayıflamışsa vitamin ve mineral destekleri veriliyor. Çadırlar imece yordamı kuruluyor ve sökülüyor.