1 MEME KANSERİ RİSKLERİ NELERDİR? RİSK DEĞERLENDİRİLMESİ NASIL YAPILIR? Dr. Bahadır M. Güllüoğlu Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Genel Cerrahi Anabilim Dalı Meme ve Endokrin Cerrahisi Ünitesi SENATURK Senoloji Akademisi
2 MEME KANSERİ Risk Neden Önemli?
3 MEME KANSERİNE YAKLAŞIM Risk Analizi ve Önleme
4 NEDEN RİSKİ HESAPLAMAK İSTİYORUZ? Riski ortadan kaldırma veya azaltma Erken tanı Mortaliteyi azaltma
5 NEDEN RİSK ANALİZİ YAPIYORUZ? KANITLAR Tarama meme kanserine bağlı ölümü azaltıyor. Kemoprevensiyon (tamoksifen, raloksifen) meme kanserini önlüyor. Profilaktik cerrahi (mastektomi, oferektomi) meme kanserini önlüyor.
7 RİSK ANALİZİ VE DANIŞMANLIK AMAÇ Kadınlar, aileleri ve doktorları için doğru bilgi sağlayabilmek, Bireysel kanser riskini değerlendirebilmek ve uygun iletişim kurabilmek, Yüksek riskli kişileri klinik genetik uzmanına yönlendirebilmek,
8 RİSK ANALİZİ VE DANIŞMANLIK AMAÇ Daha ileri danışma sağlayabilmek Genetik danışmanlık yapabilmek Riskli kişlere uygun yaklaşım stratejilerini sunabilmek ve uygulayabilmek
9 RİSKLİ KİŞİLERE YAKLAŞIM AMAÇ Protokollere uygun radyolojik takip yapabilmek, İlaç ile korunma ile ilgili bilgi verebilmek ve gerekirse uygulayabilmek, Risk azaltıcı önleyici cerrahileri uygulayabilmektir.
10 RİSK NEDİR? Daha önceden tarif edilmiş bir faktöre (endokrin, çevresel, genetik) sahip kişilerde bu faktöre sahip olmayan kişilere göre ne sıklıkta araştırılan olayın (kanser) görüldüğüdür.
11 MEME KANSERİ İÇİN RİSK Ortalama Risk
12 RİSK FAKTÖRLERİ İç Etmenler Endojen hormonal faktörler Ailesel ve genetik yatkınlık Selim meme lezyonları Dış Etmenler Eksojen hormonal faktörler Yaşanan yer (coğrafya) Çevresel etkenlere maruz kalma Beslenme alışkanlıkları
14 RİSK FAKTÖRLERİ Yüksek Risk Orta Risk Düşük Risk Belirsiz Risk Risk yok Genetik mutasyon İleri yaş Geç ilk doğum Oral kontraseptif Kürtaj LKIS ADH Nulliparite Diyet Düşük Çok odaklı ADH/ALH ALH Şiddetli epitelyal hiperpl. Elektromanyetik alan İyonize radyasyon Pozitif aile öyküsü Erken menarş Organokloridler Meme kanseri özgeçmişi DKIS Artmış meme dansitesi Geç menapoz Alkol Hormon replasman tedavisi Obezite Fizik aktivite azlığı Emzirmeme Sigara
15 RİSK FAKTÖRLERİ Yüksek Risk Orta Risk Düşük Risk Belirsiz Risk Risk yok Genetik mutasyon İleri yaş Geç ilk doğum Oral kontraseptif Kürtaj LKIS ADH Nulliparite Diyet Düşük Çok odaklı ADH/ALH ALH Şiddetli epitelyal hiperpl. Elektromanyetik alan İyonize radyasyon Pozitif aile öyküsü Erken menarş Organokloridler Meme kanseri özgeçmişi DKIS Artmış meme dansitesi Geç menapoz Alkol Hormon replasman tedavisi Obezite Fizik aktivite azlığı Emzirmeme Sigara
30 KİME HANGİ TEST? Aile öyküsü kuvvetli olanlarda BRCA gen mutasyon olasılığı hesaplanabilir. Aile öyküsü genetik yatkınlığı işaret etmeyenlerde ise Gail veya Claus modülü kullanılabilir.
31 GAIL MODELİ Irk Birinci derece akrabalarda mevcut meme kanseri adeti Menarş yaşı İlk doğumun yapıldığı yıl Geçirilmiş meme biyopsi sayısı Atipik hiperplazi varlığı
32 GAIL MODELİ RİSK 5 yıllık risk ve yaşam-boyu risk (90 yaşa kadar kümülatif meme kanseri riskini vermektedir.)
33 CLAUS MODELİ Meme kanseri için genetik yatkınlığı işaret eden yüksek geçişli genlerin prevalansını yansıtmaktadır. Gail modülü ile karşılaştırıldığında aile öyküsü daha detaylı ele alınmakta ancak diğer risk faktörlerini dışlamaktadır.
34 CLAUS MODELİ Birinci ve ikinci derece akrabalarda bulunan meme kanseri olguları ile meme kanserine yakalanma yaşlarını kullanarak yaş arası bireysel risk tahmini yapmaktadır.
35 RİSK ÖLÇÜM MODELLERİ Meme kanseri gelişmesi riski için endişelenen ancak aile hikayesi kuvvetli olmayan kadınların ilk değerlendirmesinde her iki yöntem de kullanılabilir.
36 RİSK ÖLÇÜM MODELLERİ Klinikte daha fazla sayıda geçerlilik testi yapılmış olması ve internet üzerinden hesaplamasının yapılabilmesi nedeni ile GAIL MODELİ daha sık kullanılmaktadır yaş arası olup ailesinde meme kanseri öyküsü olan kadınlarda CLAUS MODELİ uygun olmaktadır.
37 GENETİK YATKINLIK NEDİR? GENETİK DANIŞMANLIK NE ZAMAN VE NASIL YAPILIR? Dr. Bahadır M. Güllüoğlu Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Genel Cerrahi Anabilim Dalı Meme ve Endokrin Cerrahisi Ünitesi SENATURK Senoloji Akademisi
38 KALITSAL (HEREDİTER) MEME-OVER KANSERLERİ Tüm kanserler genetiktir ancak hepsi kalıtsal (herediter) değildir.
39 MEME KANSERİ RİSKİ
40 MEME KANSERİ RİSKİ Yüksek riskli mutasyonlar / Herediter sendromlar Meme over kanseri sendromu (BRCA 1 / 2), Li Fraumeni sendromu (TP53), Nadir, orta riskli mutasyonlar Cowden sendromu (PTEN), CHEK2/ATM/BRIP1/PALB2 Sık, düşük riskli mutasyonlar Tek nükleotid polimorfizmleri (FGFR2, TOX3, MAP3K1)
42 KALITSAL (HEREDİTER) MEME-OVER KANSERLERİ BRCA gen mutasyonu olan hastalar erken yaşta ortaya çıkan meme ve over kanserlerine yol açar.
43 KALITSAL (HEREDİTER) MEME-OVER KANSERLERİ
44 MEME KANSERİ RİSKİ BRCA 1 Meme Kanseri : %44-75 Over Kanseri : %43-76 Diğer Kanserler Kolon/rektum : %10-15 Erkek meme kanseri : %1-5 Pankreas : %2-3
45 MEME KANSERİ RİSKİ BRCA 2 Meme Kanseri %40-70 Over Kanseri %10-35 Meme Kanseri %5-10 Diğer Kanserler Prostat : %15-25 Pankreas : %3-5 M. Melanom : %3-5
46 MEME KANSERİ RİSKİ PENETRANS Kümülatif 70 Yaşa Kadar Kanser Gelişme Riski BRCA 1 Meme kanseri için %60 (44-75) Over kanseri için %59 (43-76) BRCA 2 Meme kanseri için %55 (41-70) Over kanseri için %17 (8-34) Muvaddat N, J Natl Cancer Inst 105; 822, 2013.
47 MEME KANSERİ RİSKİ
48 KALITSAL (HEREDİTER) MEME-OVER KANSERLERİ
49 MEME KANSERİ RİSKİ Mutasyon varlığı BRCA1 BRCA2 Yaş grubu <30 yaş 7/25 =%28 6/25 =%20 2/25 =% yaş 17/74 =%23 13/74 =%18 4/74 =%5 >35 yaş 27/234 =%11 14/234=%6 13/234=%5 Aile hikayesi Yok 14/177 =%8 9/177 =%5 5/177=%3 Orta 14/78 =%18 7/78 =%9 7/78 =%9 Kuvvetli 23/76 =%32 18/76 =%24 6/76 =%8 Haffty B, Ann Oncol 2009
50 KALITSAL (HEREDİTER) MEME-OVER KANSERLERİ BRCA Mutasyonu Olan Hastaların: %20-30 unda meme kanseri gelişmiyor. %35-85 inde over kanseri gelişmiyor.
51 KALITSAL (HEREDİTER) MEME-OVER KANSERLERİ BRCA Mutasyonu Olan Hastaların: %20-30 unda meme kanseri gelişmiyor. %35-85 inde over kanseri gelişmiyor.
52 KALITSAL (HEREDİTER) MEME-OVER KANSERLERİ BRCA 1 ve 2 Meme kanseri olan kadınlarda ikinci primer için yaşam boyu risk %40-60
55 KALITSAL (HEREDİTER) MEME-OVER KANSERLERİ Tüm meme kanserlerinin %5-10 u kalıtsaldır. Tüm over kanserlerinin %4-11 i kalıtsaldır.
56 KALITSAL (HEREDİTER) MEME-OVER KANSERLERİ Tüm meme kanserlerinin %5-10 u kalıtsaldır. Tüm over kanserlerinin %4-11 i kalıtsaldır.
57 KALITSAL (HEREDİTER) MEME-OVER KANSERLERİ Meme ve over kanserlerinin %90 ı sporadiktir.
58 GEN MUTASYONU OLASILIĞI Genetik mutasyonu işaret eden aile öyküsü olan kadınlarda genetik danışma ve risk değerlendirme araçlarının (yatkınlık geni bulunma olasılığı hesaplamaları) kullanılması tavsiye edilmektedir.
59 RİSK ANALİZİ GEN MUTASYONU OLASILIĞI ÖLÇEKLER Ampirik Modeller Genetik Riski Tahmin Eden Modeller Shattuck-Eiden (Myriad I) Couch (UPenn / Penn) Penn II Frank (Myriad II) BRCAPRO Yale IBIS (Tyzer-Cuzick) BOADICEA
60 BAŞKA KİMLERE TEST YAPILMALI? TP53 için Gen Testi Li-Fraumeni sendromu (45 yaş altı sarkom ve meme kanseri olan birinci derece yakını olanlar) PTEN için Gen Testi Cowden sendromu (trikolemoma, dil hemanjiomu, multiple erken başlangıçlı fibroadenomlar, kolonik hamartomatöz polipleri olanlar) ATM için Gen Testi Ataksia Teleanjiektazi klinik bulguları olanlar
61 KANSER YATKINLIĞI İÇİN GENETİK TEST Endikasyonlar: Genetik yatkınlığa işaret eden kişisel veya ailesel kanser öyküsünün bulunması Yapılacak testin yeterli düzeyde değerlendirilebilmesi Kişinin ya da aile üyelerinin tanısında ya da tıbbi/cerrahi girişimlerde yön gösterici olabilmesi
62 KİŞİSELLEŞTİRİLMİŞ RİSK ANALİZİ Ön Değerlendirme - Triyaj (Olgunun hazırlığı) Aile Ağacı Oluşturulması Gen Testi Öncesi (Pretest) Danışmanlık Gen Testi Gen Testi Sonrası (Posttest) Danışmanlık
63 KİŞİSELLEŞTİRİLMİŞ RİSK ANALİZİ ÖN DEĞERLENDİRME (TRİYAJ) Sporadik? Herediter? Endikasyon, kişisel (patoloji raporu vs.), aile ve sosyal öykü Ön Analiz Aile Öyküsü Değerlendirme Ölçeği (Family History Assessment Tool; FHAT) Manchester Skorlama Sistemi Genetik Risk Değerlendirme Ölçeği (Risk Assessment in Genetics Tool; RAGS)
64 GEN TESTİ ÖNCESİ DANIŞMANLIK YAPILMASI ÖNGÖRÜLEN KİŞİLER Kendisi Meme Kanseri Olanlar İçin; Aile öyküsü olsun olmasın tüm 40 yaş ve altı meme kanseri olan kişiler (Kendisinde meme kanseri görülme yaşı ne olursa olsun) Kendisinde over kanseri de görülmüş kişiler Yakın akrabada erkek meme kanseri görülmüş kişiler Yakın akrabada meme ve over kanserinin bir arada görülmüş olması 2 veya daha fazla yakın akrabada meme veya over kanseri görülmüş olması
65 GEN TESTİ ÖNCESİ DANIŞMANLIK YAPILMASI ÖNGÖRÜLEN KİŞİLER Kendisi Over Kanseri Olanlar İçin; Bir veya daha fazla aile ferdinde daha over kanseri saptanmış olması En az bir aile ferdinde 50 yaş ve altında veya yaşı ne olursa olsun birden fazla odakta meme kanseri görülmüş olması 2 veya daha fazla aile ferdinde meme kanseri görülmüş olması En az bir erkek aile ferdinde meme kanseri görülmüş olması
66 GEN TESTİ ÖNCESİ DANIŞMANLIK YAPILMASI ÖNGÖRÜLEN KİŞİLER BRCA 1 veya 2 pozitif birinci ya da ikinci derecede akrabası olanlar
67 GEN TESTİ ÖNCESİ DANIŞMANLIK YAPILMASI ÖNGÖRÜLEN KİŞİLER Sağlıklı Kişiler İçin; Daha önce belirtilen tüm maddelere uyan 1. derecede aile öyküsüne sahip kişiler
68 GENETİK YATKINLIK (KIRMIZI BAYRAK) Ailede BRCA mutasyonunun bulunması Genç yaşta kanser görülmesi Aynı kanser türünün birden fazla aile ferdinde görülmesi Aynı kişide ve aile içerisinde birden çok çeşitte kanser görülmesi İki taraflı kanser görülmesi Meme ve yumurtalık kanserinin bir arada görülmesi Nadir kanserin (erkek meme kanseri) bir aile ferdinde görülmesi (Eskenazi Yahudiliği kökenine sahip olma)
69 KİŞİSELLEŞTİRİLMİŞ RİSK ANALİZİ Ön Değerlendirme - Triyaj (Olgunun hazırlığı) Aile Ağacı Oluşturulması Gen Testi Öncesi (Pretest) Danışmanlık Gen Testi Gen Testi Sonrası (Posttest) Danışmanlık
73 KİŞİSELLEŞTİRİLMİŞ RİSK ANALİZİ AİLE AĞACI KISITLILIKLARI Eksik aile öyküsü Küçük aile Dökümantasyonun yetersiz olması Evlat edinme Kanser dışı erken ölümler Meme/over kanseri dışı eksik bilgi verme Korku/endişe nedeni ile eksik bilgi verme
T.C TRAKYA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ İÇ HASTALIKLARI ANABİLİM DALI TIBBİ ONKOLOJİ BİLİM DALI Tez Yöneticisi Doç. Dr. Hakan KARAGÖL HORMON RESEPTÖRÜ NEGATİF VE HER-2 NEGATİF MEME KANSERLİ HASTALARLA HORMON
MEME KANSERİ VE KENDİ KENDİNE MEME MUAYENESİ İSTANBUL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ 2009 KANSER NEDİR? Kanser; Hücrelerin kontrolsüz olarak sürekli çoğalmaları sonucu yakındaki ve uzaktaki başka organlara yayılarak
T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI OKMEYDANI EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ NÜKLEER TIP KLİNİĞİ Tez Yöneticisi Doç. Dr. Tevfik ÖZPAÇACI DİFERANSİYE TİROİD KARSİNOMUNDA UZAK METASTAZ GELİŞİMİNDE RİSK FAKTÖRLERİ AKCİĞER
2014 TÜRKİYE'DE OBEZİTE CERRAHİSİNİN OBEZİTE TEDAVİSİNDEKİ YERİ T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Sağlık Araştırmaları Sağlık Teknolojisi Değerlendirme Daire Başkanlığı STD 2014.01/00 ANKARA Telif Hakkı Sahibi: Türkiye
ERİŞKİNLER İÇİN KORUYUCU HEKİMLİK HİZMETLERİ Türk İç Hastalıkları Uzmanlık erneği Genç ahiliyeciler Grubu nkara, 2010. Türk İç Hastalıkları Uzmanlık erneği olarak, sık yapılan klinik uygulamalarda yardımcı
For patients and families For healthcare professionals Drugs and porphyria About EPI For patients and families AKUT PORFIRI Akut intermitan porfiri, variegate porfiri, ya da kalitsal koproporfiri bulunan
T.C. TRAKYA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ AİLE HEKİMLİĞİ ANABİLİM DALI Tez Yöneticisi Doç. Dr. H. Nezih DAĞDEVİREN EDİRNE İL MERKEZİNDEKİ 40 59 YAŞ ARASI KADINLARIN SAĞLIKLA İLİŞKİLİ YAŞAM KALİTELERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ
KLİNİK OLARAK BELİRGİN OLMAYAN ADRENAL KİTLEYE (İNSİDENTALOMA) YAKLAŞIM Adrenal bezler, her iki böbreğin üzerinde yerleşmiş üçgen biçiminde organlardır. Vücut metabolizmasını, su ve tuz dengesini düzenlemelerinin
ORAL KONTRASEPSİYON KILAVUZU Editör Prof. Dr. İsmail Mete İtil Yazarlar Prof. Dr. Cansun Demir Prof. Dr. Bülent Tıraş Prof. Dr. Oya Gökmen Doç. Dr. Berna Dilbaz Yrd. Doç. Dr. Özgür Yeniel ORAL KONTRASEPSİYON
16 Anabilim Dalı nın resmi web sayfasıdır. Genetik laboratuarlarında yapılan testler ve bölüm hakkında detaylı bilgi bulmak mümkündür. Adres: Akdeniz Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Tıbbi Biyoloji ve Genetik
İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi 16 (1) 19-24 (2009) BIRADS 3 ve 4 Meme Lezyonlarına Yaklaşım: Hangi Olgulara Biyopsi Yapılmalı? Deniz Gazioğlu*, Oktay Büyükaşık*, A. Oğuz Hasdemir**, Hülagü Kargıcı*
ULUSLARARASI KALİTE GÜVENCESİ www.duzen.com.tr LABORATUVARLAR GRUBU GÜVENİNİZLE TAMAMLANAN 3 5 Y I L Bülten YIL: 15 SAYI: 47 KASIM 2010 Kurban bayramınız kutlu olsun... Editörden Dr. Yahya Laleli En büyük
Kanser Nedir? Vücudumuzda tüm organlar hücrelerden oluşur. Hücreler vücudumuzun en küçük yapıtaşlarıdır ve ancak mikroskopla görülebilirler. Sağlıklı vücut hücreleri (kas ve sinir hücreleri hariç) bölünebilme
Cerrahi İşlem Öncesi Koagülasyon Testleri Bozuk Olan Hastada Ne Yapmalıyım? Dr. Mehmet ŞENCAN Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji Bilim Dalı Giriş Cerrahi işlemler sırasında hemostatik sistem
Editörden Doç. Dr. Salih SOMUNCU Medikal Direktör ve Genel Yayın Editörü Değerli okuyucularımız, hastalarımız ve ziyaretçilerimiz; 2012 yılına merhaba diyen dergimiz Hospital ın yeni sayısına hoş geldiniz.
Okuyucu Köşesi için iletişim adresimiz firstname.lastname@example.org Melek ALKAN ÇAKMAK Yeni yıl geldi, hoş geldi Takvim yaprakları arasında beklenti ve umutları en fazla yüklediğimiz 31 Aralık işte geldi
Kanser Ameliyatı Sonrası İkiz Bebeklerini Dünyaya Getirdi Gebelik nedeniyle ülkesi Libya da hastanede yaptırdığı testler sırasında meme kanseri olduğunu öğrenen Aml Aboshnaf, Türkiye de Central Hospital
T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON YÜKSEK LİSANS PROGRAMI MULTİPL SKLEROZLU HASTALARDA YORGUNLUĞUN DENGE ÜZERİNE ETKİSİ Fizyoterapist Harun ALĞANTEKİN
Kelime anlamı olarak kanser, bir organ veya dokudaki hücrelerin düzensiz bir şekilde bölünüp çoğalmasıyla ortaya çıkan kötü urlara denir. Genel anlamda ise kanser, hücrelerde DNA'nın hasarı sonucu hücrelerin