Sarmaşık,bir ağaç katili mi, yoksa masum bir dost mudur ?
Alın size, yoğun gündeminizi kısmende olsa değiştirecek ,ekosistemde tartışması yüzyıllardır sürmüş, önyargılar yüklemiş," Sarmaşık davası" .
İki yıl öncesindeydi sanırım, telefonla Bolu Belediyesi Park ve Bahçeler Eski Müdiresi'ne , Hürriyet Caddesi- Eski Cezaevi ön bahçesinde mevcut, 50-60 yaşlı çam ağaçlarının dip kısmına tırmanıcı orman sarmaşığı dikilerek, kent peyzajına bir estetik karıştırılması önerim olmuştu. Yanıt, gayet kesin ve " ağaçları boğabilir" şeklinde ve olumsuzdu.
Konu ,önyargılar ve gerçeklik arasında gidip gelerek neredeyse ikibin yıllık bir süreçte tartışılmış.
Plinius ; M.S.77 yılında Doğa Tarihi kitabında,"Sarmaşık ağaçları öldürür" diye belirtmiştir.Bu ön yargı uzun yıllar sürse bile; bu gün Fransa'da Ulusal Ormancılık Ofisi (ONF)araştırmacıları,ormanlardaki sarmaşık saplarını kesen insan sayısı hakkında uyarılarda bulunarak,esasen ekosistemler için yararlı roller oynayan bir bitkinin yok edilişinden üzüntü duyduklarını bildirmişlerdir.
Bu tartışmalara katılan Rennes Üni.den A.Shermann Legionnnet yazdığı makalesinde (23 Kasım 2023) ;Orman sarmaşığı bir parazit değil ,bir gövdeye sahip olmadığından kendi ağırlığını taşıyamamakta ve dolayısıyla bir desteğe ihtiyaç duymaktadır.Yaşamının ilk döneminde yerde sürünür ,daha sonra bir ağaca veya başka bir desteğe tutunarak ışığa yaklaşır ve o zaman çiçek açıp meyve verir (Meyvesi özellikle insanlar için zehirlidir).
Gerçekte ağaçtaki sarmaşıklar çok yaşlı olabilir,bazen bir kaç yüzyıl yaşar.Tarihte Kelt’lerde uzun ömürlülüğün sırrı olarak değerlendirdikleri sarmaşığın ayrı bir yeri vardır.
Sarmaşık,ağaçlara tutunan incir bitkisi ,ökse otu,hanımeli gibi boğucu olarak ağacı sarmalamaz,onun yaprak sapları ağaç gövdesi ile bağlı değildir.Ağaçlarla ışık faktörü açısından rekabeti ağacın lehine tezahür eder.Topraktaki su ve mineral tuzları için rekabete gelince ; tırmanma kısmının köklerinden farklı olarak yerde sürünen kısmının köklerinden su ve mineral tuzlarını topraktan çeker.Böylece rekabeti yerdeki çalı ve otsu bitkilerle olur.Bir araştırmaya göre,suyu en çok kışın sonlarında ve ilk baharda ,yaprak döken ağaçların kış dinlenme devresinde aldıkları için ağaçların suya ihtiyaç duymadığı ılıman günlerde harcadığı belirtilmiştir. Ayrıca sarmaşık ,yapraklarını döken ağaçlar gibi bir anda değil,yıl boyunca yapraklarını döker.Bu yapraklar ayrıştıkça, komşu ağaçlar tarafından hızla kullanılır.Sonbaharda sarmaşık ,arıların besin kaynaklarının %90 ‘nı oluşturabilir.
Bazı zayıf ağaçları öldüren ökse otu ‘nun aksine sarmaşık ,onlara zarar vermez veya büyümelerini engellemez.En fazla ağırlığı ciddi boyutlara ulaştığında ,ağaç yaşlı ve hasta olduğunda yere düşmesini teşvik eder.Bu da parazit değil,epifit (sadece konak ve destek olarak başka bitki üzerinde yaşama) denilen şeydir.
Ve.. faydaları sıralamakla bitmemekte..
.Ekim-kasım aylarında sarmaşığın çiçek açmasını gözlemlerken bitkinin nektarıyla beslenen arıların bol miktarda varlığı fark edilir.
Çiçeklenmeden sonra meyve verir.Aralık-Ocak aylarında olgunlaşan meyveler çok rağbet görmese de kuşlar için yem olabilir.
Sarmaşığın doğada ve bahçede en son çiçek açanlardan olduğundan bir çok böceği de çektiğini biliyor musunuz ?
Ayrıca serçeler ,karatavuklar,baştankaralar,ardıç kuşları,hatta kelebekler onun ziyaretçileridir. Çalıkuşlarının yuvalanmasını sağlar.Kulaklı baykuş, alacalı baykuş içinde tünek olarak kullanılır.
Belçika Kraliyeti Kuşları Koruma Birliğinden J.C.Beaumonte’ye göre(2021); Sarmaşıkların meşe ağacı ile olan ilişkilerinden dolayı 700 ‘den fazla canlı organizmaya ev sahipliği yapıyor.Limon kelebeği ve uğur böceği gibi birçok türe barınak ve kışın dinlenme dönemi yeridir.Böylece zararlıların yırtıcıları olan meyve bahçesi yararlılarının populasyonunu artırır.
Toz parçacıklarını eşi benzeri olmayan bir şekilde emer ve ağaçla koordineli olarak çevredeki havanın ve dolayısıyla soluduğumuz havanın temizlenmesine yardımcı olur.
Şahsen, sarmaşıkların ağaçlarla ilişkilerinde, olumsuz ön yargıları bırakarak, onların ekosistemde biyoçeşitliliğe katkılarından dolayı korunmalarına tarafım. Saygılarımla.
KAYNAKLAR
Agnes Scherman Legionnet 21 kasım 2023:Le lierre”tueur d’arbre” pregues ,ignorence et realite.The Conversation.com.
https://ecotree.green/bloğ/lierre en foret.