Janus. Roma mitoloji tarihinden bir Tanrı. İki yüzlü olmasıyla bilinir. Baslangıçların ve bitişlerin tanrısıdır. Roma sikkeleri üzerinde kabartması bulunur.
İngilizcede January (Ocak), Fransızca’da Janvier, Almanca’da Januar, Janus’tan geldiği söylenir. Bunun sebebi Ocak ayının bir yüzünün geçmiş yıla, diğer yüzünün yeni yıla baktığından dolayıdır. Bu benzerlikten sebep Ocak ayı da bu yönde isimlendirilmiş. Türkçe’de Ocak ayının kökü bu değil tabi. Odcak’tan gelmektedir. Odcak ise od’dan. Od ateş anlamındadır. Ocak ayında soğuğun etkisiyle çok ateş yakılmasını çağrıştırır.
Janus’un olasılık kavramıyla ile ilgisi:
Ian Hacking (Kanadalı felsefeci) olasılık kavramını janus yüzlü (janus-faced) olarak adlandırır. Çünkü ona ve diğer filozoflara göre olasılık da iki yüzlü bir kavramdır. Değinmek istediğim esas konu olasılık değil. Bu konu hakkında isterseniz daha fazla araştırma yapabilirsiniz.
Bu iki yüzlülük hakkında çeşitli çıkarımlar/yorumlar var. Bunlar;
- İki yüzünden birinin kente girenlere, diğer yüzünün ise kentten çıkanlara baktığı söylenir. Bu düşünceden dolayı kentin güvenliğini sağlayan eşik (kapı) tanrısı olarak da bilinir.
- Çok keskin bir seziş ve görüş yeteneğine sahip olduğu düşünülür. Hem geçmişi hem geleceği görebilmesiyle bilinen Janus, aradaki değişimi de görebilmektedir.
Bir de bu düşünceden türetilmiş bir düşünce de şu şekildedir:
İnsanların gelecek umutları zayıfladığında tıpkı Janus’un geriye bakan çehresi gibi eskiye, geçmis ve nispeten parlak dönemlere özlem güçlenmektedir.
- Bir yüzünü doğuya diğer yüzünü batıya çevirmiş iki karakterli bir tanrı olarak tanımlayanlar da vardır.
- Son olarak bu ikiyüzlülüğü insanlara da benzetenler var. Bu görüşten hareketle insanların iki yüzü vardır. Bir yüzü iyi, diğer yüzü ise kötülüğü temsil etmektedir. Aslında insanların ikiyüzlülüğünü anlatmak adına hiç de fena bir örnek değildir.
Janus’u araştırırken ikiyüzlülük kavramını yansıtan bir romandan bahsedenler oldu. Asi adlı romanında Orkun Uçar baş kahramanlardan birinin adıyla Janus’a gönderme yapmış. Okuyanlardan olumsuz herhangi bir yorum görmedim. Ben henüz o kitabı okumadığım için yorum yapamayacağım.
Bir de geçenlerde izlediğim “Turist (The Tourist)” adlı filmin bir sahnesinde de insanların ikiyüzlülüğüne Roma tanrısı Janus’un kabartmasıyla değinilmiştir.
Ufuk açabilecek, üzerine düşünülüp yorumlanabilecek olması beni bu konudan bahsetmeye yöneltti. Bu sembol herkesin kafasında farklı yorumlanabilir; öznel görüşler doğurabilir.
Bu yazımı hazırlarken yararlandığım kaynaklardan birkaçı: