Baba Gündüz için futbol, ''hissederek, ilhamla, adeta bir san'at gibi'' oynanması gereken bir oyundu. Rahmetli futbol adamı insanı hep en öne koymuştu, hislerine her zaman güvenmişti. Fakat futbolu sanata dönüştürmek her zaman mümkün olmuyor. Asgari ihtiyaçları karşılanmış bir ademoğlunun ızdırabı aşıp can sıkıntısına geçişiyle sanat ortaya çıkar ya da asgari ücretle ev geçindirmek başlı başına bir sanattır ve bu toprakların iyi futbolcuları, genellikle bu sanatı icra eden babaların oğullarından çıkar. Acımasız bir rekabet vardır futbol ortamımızda, hele ki aşağılara inildiğinde daha da gaddarlaşır. Bu acımasızlığı, kargaşayı, ''asgari yeterlilik düzeyine'' gelme çabasını her yaz görürüz. Takımı zirve lige çıkaranlara ''sen gelme ulan ayı'' denir, onlar kariyerlerine ikinci lig golcüsü (Taner Demirbaş), eksi 10 numara (Serdar Samatyalı) ya da kelebek etkisi (Selahattin Kınalı) olarak devam ederler. Bu sezon da tablo değişmedi, yeni çıkanlar yepyeni birer takım kurdular. Hatta geçen sezon yepyeni bir takım kuran Kasımpaşa, bu yaz bir yeni takım daha kurdu mesela. Aşağıda durumun garipliğini ortaya koymak adına oluşturulmuş bir tablo var. (TSL takımlarının transfer sayılarını belirlemek için en derli toplu listeye sahip olan Uzun Paslar Blog'dan yararlandım.)Avrupalı başka, diyerek kestirip atmayı bırakalı çok oldu. Bu tablodaki Premier League karşılaştırmasının sebebi bu değil. Açıklayayım. Yeni yayın sözleşmesi uyarınca sezonu 25 puanla tamamlayan bir TSL takımının kasasına sezon sonuna kadar toplam 13 milyon avro girecek. Bizim ligimizde 25 puan sıklıkla küme düşer, dolayısıyla en az kazanan olarak sayabiliriz. Premier League'de ise 25 puanlı takım sezon sonunda kasasına 48 milyon avro koymuş olacak. Onların da küme düştüğünü kabul edebiliriz ve asıl fark bundan sonra başlıyor. İngiltere'de küme düşen kulüpler, alt ligde geçireceği sonraki dört yıl boyunca ''parachute payments'' hesabından toplam 48 milyon avro daha kazanacak. Yani bu sezon lige yükselen Blackpool, önündeki 5 yılı planlarken sayfanın tepesine kocaman bir ''Garanti gelir: 100 milyon avro'' yazabilir ve bu gelir yalnızca tv yayın hakları sözleşmesinden gelen para. Bizim ligimizin küme düşeni ise alt ligde kaldığı her sezon tv yayın haklarından maksimum 1 milyon avro kazanabilecek. Stad, bilet, maç günü gelirleri ve merchandising kısmında Blackpool'un Konyaspor'a attığı farkı saymıyorum bile. Ama yukarıdaki tabloya bakıldığında sanki daha çok kazanan bizim takımlarımız, kırmızı sütüna sahip olanlar gariban gibi duruyor.
Pekiyi, hangisi doğru? Kadroyu koruyanlar ilk sezonunda lige tutunuyorlar mı? Yepyeni bir takım kuranlar sürekli düşüyorlar mı? İkinci sezon sendromu nedir? Bunlara geçmeden önce şu farkı ortaya koymak gerek. Ülkemizde coğrafi aidiyetten, yerellikten söz etmek çok zor. Mesela Konyaspor takımının çoğunluğu Konya ve civar şehirlerde doğmuş, büyümüş futbolculardan mı oluşuyor? Ya da Karabük ve Buca; hele ki büyük şehirlerin semt takımlarının yerellikle hiç alakası yok. Futbol ülkemizde aşırı profesyonel oynanıyor. Çantacı hocalarımız var, takımı zirve lige çıkarıp yeniden kendi çöplüklerine gönderiliyorlar. Oyuncu grubunun niteliği tamamen önemsiz, tek gerçek şehirler, semtler ve idareciler. İngiltere'de ise ''bu çocuklar başardılar, öyleyse bu çocuklar oynar'' düşüncesi var. Bir süreç ve onun sonucunda ''futbolcuların ve teknik adamın'' başarısı var, şehirlerin ya da takım elbiselilerin değil. Bu durum futbol literatürüne ''ikinci sezon sendromu'' olarak geçen sorunun kaynağı. Fakat bizim istediğimiz sonuç yine bu değil. Amaç kazanmak, ligde kalmak, başarılı olmak ise hangisi doğru?
Yukarıdaki tablo, Avrupa'nın muhteşem beşlisi ve bizim ligimizde son 5 sezonda ülkelerinin zirve ligine terfi eden takımlardan kaçının ilk sezonunda aynen geri döndüğünü anlatmaya çalışıyor. Ben bu tablonun fazlasıyla çarpıcı olduğunu düşünüyorum. EPL ve La Liga'nın en iyi ve en zor iki lig olduğu gerçeği bir kez daha karşımızda, bu ikilinin alt ligleri ile arasındaki uçurum epey genişlemiş durumda. Onları hem ekonomik açıdan stabil, hem de oyuncu yetiştirme konusunda bolluk içerisinde iki lig, Bundesliga ve Ligue 1 takip ediyor. Optimum oran bu, yani yeni çıkan her 5 takımdan 2'si düşmeye mahkum. Arkasından bizim ligimiz geliyor. Her sene üç yeni yükselenden ikisi kalıyor ve bu istatistik bize bir şeyler anlatıyor.
Sonuç
Yıllardır sil baştan takım kuranlar, bu sonuçlara göre yanlış yapmıyorlar. Bu noktada bir yanlış varsa eğer, sosyo-kültürel ortam içerisinde aranmalı. Gelir dağılımı, sosyal adaleti ve tepki bilinci yeterince tutarlı olmayan bir toplumun futbolundan asgari tutarlılık beklemek dahi anlamsız. Yalnızca futbolun helal dairesi içerisinde kalarak yapılabilecekler sınırlı. Birinci Lig'in atıl durumu değiştirilmeye çalışılsa da aşırı yarışmacı vaziyet değişmedikçe orası bir futbol şampiyonasından çok birinci ligin çöplüğü olmaya devam edecek. Futbolcu ve antrenör odaklı futbol fikri yayılmak için alan bulamadıkça sil baştan takımlar kurulmaya devam edilecek. Bunu TFF çözemez; bu, ülkedeki futbol düşüncesiyle alakalı. Bambaşka şeyler, sıradışı günler (mesela Euro 2016 olsaydı) yaşamamız gerek. 11'e 11 futbol oynanabilecek alanların artması gerek.
Ülkemizde her yeni çıkan takım, mutlaka çift haneli transfer sayılarını görüyor. Tüm bu transfer enflasyonu kişilerin ihtirasları nedeniyle değil, ortamın sakilliği sonucu oluşuyor ve artmaya devam edecek. Zirve lige yükselerek garanti altına alınan yüksek kazanç bu transferlere harcanıyor. Kümede kalınırsa ne ala, bir sonraki sezon için umutlar yeşeriyor. Eğer tersi olursa artan borç yüküyle birlikte sil baştan yapılıyor ve bazen sonu Sakaryaspor gibi olabiliyor. Sivasspor'un zirve lige yükseldikten dört yıl sonra CL bileti alması ve Bursaspor'un yine alt ligden yukarıya terfi ettikten 4 sezon sonra şampiyon olması, terfi alınan ilk sezonlarda yapılan çift haneli transferlerin zirve lige çabuk entegre olmak adına epey yardımcı olduğunun bir diğer kanıtı sayılabilir. Fakat yine bize özgü bir tabloyla karşılaşıyoruz. Sil baştan yapılarak oluşturulan sentetik takımlar bazen Avrupa'da görülmedik şekilde en tepeye kısa zamanda ulaşırken, aşıyı tutturamayanlar ''Leeds United sendromu'' mağduru olarak dibi görüyorlar. Ligimizdeki taktik seviyeye haksızlık etmemek ve Ziya Doğan'ı da anlamak lazım. Ayman'lar, Ayman gibiler ve onların tecrübeleri her zaman birlikte olmuşlar, iyi birer ikili olarak anılmışlardır!
Görseller için MÇ'ye ve veriler için Uzun Paslar Blog'a teşekkürler.
Noat Samisa
10.08.2010