Tarihten bir bilim kadınını adlandırabilir misiniz? Muhtemelen Marie Curie veya Ada Lovelace’ı söylüyorsunuz. Batı bilim dünyasında kalıcı olarak tanınan iki popüler bilim kadını onlar.
Peki kadınların bilim dünyasından -çalışmalarına rağmen- yoksun bırakılmasını hiç düşündünüz mü? Kadınların bilimin anlatılarından yoksun kalmasının bir nedeni, bilim kadınlarını kamuoyu kayıtlarında bulmadaki zorluk. Bugün bile, bilime giren kadınların sayısı, özellikle belirli disiplinlerde, erkeklerden azdır. A seviyesindeki (Britanya’da orta öğretimden üniversiteye geçiş sınavları) kadın-erkek biliminsanı oranlarına bakarsak, bilim kadını oranı sadece yüzde 12 ve 2018 yılında fizik alanında ise sadece yüzde 22.
Diğer bir sebep ise, kadınların bir bilim insanının “ortak” imajına uymamasıdır. Toplumların algısında sadece erkeklerden dahi çıkabileceği vardır. Fakat tarihe bakmak, bu canlandırmaya hem meydan okuyabilir hem de bilimin neden bu kadar erkeksi bir önyargıya sahip olduğuna dair bir açıklama yapabilir.
Başlangıç olarak, geleneksel bilimi bir faaliyetten ziyade bir bilgi cismi olarak görme, kadınların işbirlikçi olarak katkılarını görmezden gelir. Bunun yerine büyük keşiflerin (ve onları ünlü yapan erkeklerin) ürettiği gerçeklere odaklanır.
19. yüzyıl astronomu Caroline Herschel, erkek kardeşi William’ın gölgesinde kalmıştır. Fizikçi Lise Meitner, 1944 Nobel’in nükleer fisyonu keşfi ödülünü kaybetti, bunun yerine ödül işbirlikçisi Otto Hahn’a gitti.
Tarihçi Margaret Rossiter bu sistematik önyargıya “Matthew Matilda Etkisi” adını verdi. 20. yüzyıla kadar, kadınların sosyal konumu, bilime erişimde müzakere edebilmelerinin tek yolu erkek aile üyeleriyle ya da arkadaşlarıyla işbirliği yapmaktı. Daha sonra zenginlerse kadınlar tek başına bilim yapabilmekteydi. Bu da kadınların geleneksel ve hiyerarşik olarak kabul ettiği ve erkeğe yardımcı olduğu varsayımına neden oldu.
Bir kadının “uygun” rolü hakkındaki bu kalıcı tutum bilimsel katkıyı gizlemek için çalışır.
Bilim kadınlarını unutmanın yanı sıra, bilimin sadece 19. yüzyılın sonlarından beri bir meslek olduğunu da unutuyoruz. Çok az kişi, 1903’te bitkilerin hareketini kaydetmek için zaman atlamalı fotoğrafçılık tekniği kullanan ilk kişilerden biri Henderina Scott gibi öncüleri biliyor.
Disiplinler arasında kadın-erkek ayrışması
Kadınların şu anda profesyonel alanlardan dışlanması, kadınların astronomi ve botanik gibi saha çalışmasının yoğun olduğu bilimsel disiplinlerde daha aktif olmasının bir nedenidir. İşte bilim, fizik gibi erkek egemen “sert” bilimler ve kadınlar için daha kabul edilebilir görülen botanik ve biyolojik bilimler gibi “yumuşak” bilimler hiyerarşisine ayrılmaya başladı.
Ancak, bilim kadınları çatlaklar olsa da çalıştı. 1880-1914 arasında, yaklaşık 60 kadın, Royal Society yayınlarına bildirilerde bulunmuştur. Ve bazı kadınlar maaşsız ve unvansız biliminsanları olarak çalışmaya devam etti. Dorothea Bate, 1898’den beri Doğal Tarih Müzesi ile ilişkilendirilen seçkin bir paleontologdu. Ancak 1948’e kadar ona ödeme yapılmamıştı ve personel olarak gösterilmiyordu.
Bilim de kadınların arka sıralara atılmasına sebep oldu
Bilim, kadınların bilime uygunluğunu sınırlayan cinsiyetler arasında doğuştan gelen entelektüel farklılıklar olduğunu öğretti. Charles Darwin, evrimsel rekabetin, erkek beyninin daha da gelişmesine yol açtığını savundu. Bunlar kadınların, bilimde arka sıralara atılmasının bir başka sebebi.
Kadınların bilimde tarihsel olarak nasıl aktif olduklarını abartmamaya dikkat etmemize rağmen, katkıda bulunan bilim kadınlarını ve katılmak için üstesinden geldikleri engelleri hatırlamak önemlidir. Bu, kadınlık ve bilim arasındaki sürekli gerginliğin üstesinden gelmek, kadın rol modelleri sağlamak ve kadınların tüm bilimsel disiplinlere katılımını arttırmak için bir yoldur.
Kaynak; The Conversation