MAPT Gen Mutasyonu Analiz Testi, MAPT geninde meydana gelen anormallikleri (mutasyonları) tespit etmeye yarayan genetik bir testtir.
İçerik
- 1 MAPT Gen Mutasyonu Analiz Testi Nedir?
- 1.1 MAPT Gen Mutasyonuna Bağlı Hastalıklar
MAPT Gen Mutasyonu Analiz Testi Nedir?
MAPT geni, tau adı verilen bir proteini yapmak için talimatlar sağlar. Bu protein, beyindeki sinir hücreleri (nöronlar) dahil olmak üzere, sinir sistemi içerisinde bulunur. Hücrenin yapısal çerçevesini (sitoskeleton) oluşturan sert, içi boş lifler olan mikrotübüllerin montajı ve stabilize edilmesinde rol alır. Mikrotubüller, hücrelerin şekillerini korumasına, hücre bölünmesi sürecine yardımcı olmasına ve hücrelerin içindeki malzemelerin taşınmasına yardımcı olur.
Tau proteininin altı farklı versiyonu (izoformları) yetişkin beyninde üretilir. İzoformlar, uzunlukları 352 ila 441 protein yapı blokları (amino asitler) arasında değişmektedir. Mikrotübüllere bağlanan proteinin bir parçası olan mikrotübül bağlayıcı etki alanı adı verilen proteinin bir bölgesi de izoformlar arasında değişir. İzoformların üçünde, mikrotübül bağlayıcı alan, üç tekrarlı segment içerir. Diğer üç izoformda, bu alan, tekrarlanan dört segment içerir. Tipik olarak, beyin yaklaşık olarak aynı miktarda üç tekrarlı izoform ve dört tekrarlı izoformlara sahiptir. Bu denge nöronların normal fonksiyonu için gerekli gibi görünmektedir.
MAPT Gen Mutasyonu Analiz Testi, MAPT geninde meydana gelen anormallikleri (mutasyonları) tespit etmeye yarayan genetik bir testtir.
MAPT Gen Mutasyonuna Bağlı Hastalıklar
Kromozom 17’ye Bağlı Frontotemporal Demans-Parkinsonizm (FTDP-17)
MAPT genindeki 40’tan fazla mutasyonun kromozom 17’ye bağlı frontotemporal demans-parkinsonizme neden olduğu bulunmuştur. Bu mutasyonlardan bazıları tau proteininde, çoğunlukla mikrotubül bağlama bölgesinde tek amino asitleri değiştirir. Bu mutasyonlar tau’nun mikrotübüllere bağlanma yeteneğini azaltır ve bu da birçok önemli hücre fonksiyonunu bozar.
Diğer MAPT gen mutasyonları, gen talimatlarının, tau proteinini oluşturmak için kullanılma şeklini değiştirir. Bu mutasyonların çoğu, üç tekrarlı segmentle tau üretimine kıyasla dört tekrarlı segmentle tau üretimini arttırır. Beyin içindeki tau izoformlarının ortaya çıkan dengesizliği, beyin hücrelerinin normal fonksiyonlarına müdahale eder.
Tam olarak anlaşılmayan şekillerdeki FTDP -17’den sorumlu MAPT gen mutasyonları, nöronlarda ve diğer beyin hücrelerinde anormal tau birikmesine yol açar. Arızalı tau’nun bu kümeleri zamanla oluşur, ancak hücre fonksiyonu ve hayatta kalma üzerinde ne gibi bir etkiye sahip oldukları belli değildir. FTDP-17, beynin frontal ve temporal loblar olarak adlandırılan bölgelerindeki aşamalı ölümü ile karakterizedir. Frontal loblar muhakeme, planlama, yargılama ve problem çözmede yer alırken, temporal loblar işitme, konuşma, hafıza ve duygunun işlenmesine yardımcı olur. Bu beyin bölgelerindeki hücrelerin kaybı, kişilik ve davranış değişiklikleri, konuşma ve dil anormallikleri ve hareketle ilgili sorunlar dahil olmak üzere FTDP-17’nin temel özelliklerine yol açar.
Kromozom 17’ye Bağlı Frontotemporal Demans-Parkinsonizm (FTDP-17) Bulgu ve Semptomları
Kromozom 17’ye Bağlı Frontotemporal Demans-Parkinsonizm (FTDP-17) bir beyin bozukluğudur. Frontotemporal demans veya frontotemporal dejenerasyon olarak adlandırılan, frontal ve temporal loblar olarak adlandırılan beyin bölgelerindeki sinir hücreleri (nöronlar) kaybı ile karakterize edilen bir grup hastalığın bir parçasıdır. Zamanla, bu hücrelerin kaybı kişiliği, davranışı, dili ve hareketi etkileyebilir.
FTDP-17’nin belirtileri ve semptomları genellikle bir kişinin kırklı veya ellili yaşlarında fark edilir hale gelir. En çok etkilenen insanlar semptomların ortaya çıkmasından sonra 5 ila 10 yıl hayatta kalırlar, ancak bunlardan birkaç tanesi 20 yıl veya daha uzun süre hayatta kalmıştır.
Kişilik ve davranıştaki değişiklikler sıklıkla FTDP-17’nin erken belirtileridir. Bu değişiklikler arasında, inhibisyon kaybı, uygunsuz duygusal tepkiler, huzursuzluk, kişisel hijyen ihmali ve olaylara ve etkinliklere genel bir ilgi kaybı sayılabilir. Hastalık ayrıca yargılama, planlama ve konsantrasyon sorunları dahil olmak üzere bilişsel işlevlerin bozulmasına (demans) yol açar. FTDP-17 olan bazı insanlar, obsesif-kompulsif davranışlar, güçlü bir şekilde yanlış inançlar (sanrılar) ve yanlış algılamalar (halüsinasyonlar) da dahil olmak üzere psikiyatrik belirtiler geliştirirler. Etkilenen bireylerin başkalarıyla sosyal olarak uygun bir şekilde etkileşime girmesi zor olabilir. Giderek artan şekilde kişisel bakım ve günlük yaşamdaki diğer aktiviteler için yardıma ihtiyaç duyarlar.
FTDP-17 ile birçok kişi konuşma ve dil ile ilgili problemler geliştirir. Kelimeleri bulmakta zorlanabilirler, bir kelimeyi başka kelimelerle karıştırırlar (semantik paraphasias) ve başkaları tarafından konuşulan kelimeleri tekrarlarlar (ekolali). Konuşma ve dil ile ilgili zorluklar zamanla kötüleşir ve en çok etkilenen bireyler sonunda iletişim kurma yeteneğini kaybeder.
FTDP-17 ayrıca zamanla kötüleşen hareket sorunları ile de karakterizedir. Etkilenen pek çok birey, titreme, sertlik ve olağandışı yavaş hareket (bradikinezi) dahil olmak üzere parkinsonizm özelliklerini geliştirir. Hastalık ilerledikçe, en çok etkilenen bireyler yürüyemez hale gelir. FTDP-17’li bazı kişilerde yukarı-aşağı göz hareketi (dikey bakış felci) ve her iki gözün anormal hareketleri (sakkadik hareket) kısıtlıdır.
Progresif Supranükleer Felç (PSP)
MAPT genindeki bazı mutasyonların progresif supranükleer felçlere neden olduğu bulunmuştur. Bununla birlikte, bu gendeki mutasyonlar bu bozukluğun nadir bir nedeni olarak görünmektedir.
MAPT genindeki en az bir varyasyon (polimorfizm), progresif supranükleer felç gelişme riski ile ilişkili bulunmuştur. H1 haplotipi olarak bilinen bu polimorfizm, progresif supranükleer felçli kişilerde genel popülasyona göre çok daha fazla bulunur. Bu genetik varyasyonun bu hastalığı geliştirme riskini nasıl arttırdığı tam olarak bilinmemektedir.
Progresif supranükleer felcin özellikleri tau proteindeki anormalliklerle ilişkili görünmektedir. MAPT gen mutasyonları olan kişilerde, genetik değişiklikler proteinin normal yapısını ve işlevini bozar. Bununla birlikte, anormal tau, MAPT gen mutasyonları olmayan insanlarda da bulunur. Kusurlu tau proteini, nöronlarda ve diğer beyin hücrelerinde anormal kümeler halinde toplanır, ancak bu kümelerin hücre işlevi ve hayatta kalma üzerindeki etkisinin ne olduğu belirsizdir. Progresif supranükleer felç, beyin hücrelerinin yavaş yavaş ölmesi ile karakterize edilir, özellikle de beyindeki hareket koordinasyonu için gerekli olan yapılarda görülür. Bu beyin hücreleri kaybı, hareket, görme, konuşma ve düşünme ile ilgili problemler de dahil olmak üzere progresif supranükleer paralizinin temel özelliklerini oluşturur.
Progresif Supranükleer Felç (PSP) Bulgu ve Semptomları
Progresif supranükleer felç, hareket, görme, konuşma ve düşünme yeteneğini etkileyen bir beyin bozukluğudur. Bu hastalığın belirtileri genellikle orta ve geç yetişkinlikte görülebildiği gibi çoğu zaman 60’lı yıllarda belirgin hale gelir. Progresif supranükleer felç geçiren çoğu insan hastalığın ilk ortaya çıkmasından sonra 5 ila 9 yıl hayatta kalır, ancak birkaç etkilenen birey on yıldan fazla bir süredir yaşamaktadır.
Denge kaybı ve sık düşmeler, progresif supranükleer felçlerin en sık görülen erken belirtileridir. Etkilenen bireyler, zayıf koordinasyon ve kararsız, yavaş yavaş yürüyüş dahil olmak üzere yürüyüşle ilgili problemlere sahiptir. Hastalık ilerledikçe, olağandışı yavaş hareketler (bradikinezi), beceriksizlik ve gövde kaslarının sertliği de dahil olmak üzere diğer hareket anormallikleri gelişir. Bu sorunlar zamanla kötüleşir ve en çok etkilenen insanlar en sonunda tekerlekli sandalye yardımına ihtiyaç duyarlar.
Progresif supranükleer felç, diğer hareket problemlerinin ilk ortaya çıkmasından birkaç yıl sonra gelişen anormal göz hareketleri ile de karakterizedir. Kısıtlı yukarı ve aşağı göz hareketi (dikey bakış felci) bu hastalığın bir işaretidir. Diğer göz hareketi problemleri arasında göz kapaklarının açılmasının ve kapanmasının zorluğu, sık sık açılıp kapanan ve göz kapaklarının geri çekilmesi yer alır. Bu anormallikler bulanık görme, ışığa karşı artan hassasiyet (fotofobi) ve bakan bakışlara yol açabilir. Diğer göz hareketi problemleri arasında göz kapaklarının açılmasında ve kapatılmasında zorluk, seyrek yanıp sönme ve göz kapaklarının geri çekilmesi (geri çekilmesi) sayılabilir. Bu anormallikler bulanık görme, ışığa karşı artan duyarlılık (fotofobi) gibi bozukluklardır.
Progresif supranükleer felcin diğer özellikleri arasında yavaş ve sert konuşma (dizartri) ve yutma güçlüğü (disfaji) sayılabilir. En çok etkilenen bireyler, genel bir ilgi ve coşku kaybı gibi kişilik ve davranışlarda değişiklikler yaşarlar. Dikkat, planlama ve problem çözme gibi zorluklar dahil olmak üzere, biliş ile ilgili problemler geliştirir. Bilişsel ve davranışsal sorunlar kötüleştikçe, etkilenen bireyler kişisel bakım ve günlük yaşamdaki diğer etkinliklerle ilgili olarak giderek daha fazla yardıma ihtiyaç duyar.
Diğer Bozukluklar
MAPT genindeki mutasyonların da FTDP -17 ve progresif supranükleer felç ile benzer başka beyin hastalıklarına neden olduğu bulunmuştur. Bu bozukluklar arasında kortikobazal dejenerasyon, solunum yetmezliği olan tauopati ve nöbetler ile birlikte bir epilepsi bulunur. Bu şartlar biraz farklı belirti ve semptomlara sahip olsa da, bunların hepsi kişilik, davranış ya da biliş ve hareketle ilgili problemlerde değişiklikler içermektedir. MAPT bu hastalıklardan sorumlu olan gen mutasyonları beyin hücrelerinde anormal tau birikmesi yol açar. Tau birikmesinin hücre fonksiyonu ve sağkalım üzerindeki etkisi bilinmemekle birlikte, bu bozukluklar, beyin hücrelerinin, biliş, duygu ve koordinasyon hareketi için gerekli olan bölgelerin ölümü ile karakterize edilir.
Bu hastalıkların tümü, beyinde anormal bir tau birikimi ile karakterize edildiğinden, bunlar tauopati olarak bilinir. Bazı araştırmacılar, ayrı ayrı bozukluklar olarak tanımlanmak yerine, MAPT genindeki mutasyonların neden olduğu tauopati grubunun, farklı belirti ve semptomlara sahip bir spektrumun parçası olarak düşünülmesini önermektedir.
Bu sitede verilen bilgiler tanısal veya tıbbi öneri amaçlı olmayıp, bilgilendirme amaçlıdır ve hekim veya eczacıya danışmanın yerine geçemez.
Tedavi edilmesi gereken bir hastalığınız var ise veya olduğunu düşünüyorsanız, konusunda uzman bir hekime başvurunuz.