Girişimsel nöroradyoloji inme tedavisi için umut olmaya devam ediyor. İnme belirtileri görüldüğü andan itibaren devreye giren girişimsel nöroradlog uzmanları, adeta zamanla yarışıyor ve beynin kurtarılabbilecek fonksiyonları için yoğun çaba sarf ediyor. Peki, girişimsel nöroradyoloji nedir, girişimsel nöroradyolog nasıl olunur? İnme tedavisi nasıl yapılır?
Koronavirüsün hangi hastalıklara neden olduğu, covid-19 sonrasında vücutta ne gibi hasarlar bıraktığı konusunda henüz yeterince bilgi yok. Peki özellikle pandemi ile birlikte artış gösteren damar tıkanıklığı hangi hayati tehlike bulunan hastalıklara neden oluyor? Damar tıkanıklığı sebebiyle yaşanan kalp krizlerinin, mide kanamalarının ve beyin kanamalarının sorumlusu koronavirüs mü? Bu soruların yanıtlarını Prof. Dr. Çağın Şentürk veriyor.
Koronavirüs Nedeniyle İnme Riski Arttı mı?
Koronavirüsün hangi hastalıklara neden olduğu, covid-19 sonrasında vücutta ne gibi hasarlar bıraktığı konusunda henüz yeterince bilgi yok. Peki özellikle pandemi ile birlikte artış gösteren damar tıkanıklığı hangi hayati tehlike bulunan hastalıklara neden oluyor? Damar tıkanıklığı sebebiyle yaşanan kalp krizlerinin, mide kanamalarının ve beyin kanamalarının sorumlusu koronavirüs mü? Bu soruların yanıtlarını Prof. Dr. Çağın Şentürk veriyor.
Koronavirüs nedeniyle inme riskinin arttığı ve özelikle de genç bireylerde inmenin daha sık görülmeye başlandığı ortaya çıktı. Prof. Dr. Çağın Şentürk covid-19 ve inme hastalığı ile ilgili şu bilgileri veriyor:
“Yakın zamanda yayınlanan araştırmalarda Covid-19 enfeksiyonunda inme riskinin belirgin olarak arttığı, genç bireylerde inme görülme sıklığının arttığı gösterildi. Pandeminin inme üzerinde diğer bir etkisi de pandemi ve bulaş korkusuyla inme belirtileri gösteren hastaların hastaneye gitmede ve gerekli acil tedavileri almada geç kalması... Buna bağlı olarak inmeye bağlı sakatlık ve ölüm oranlarında pandemi sonrası artış görüldü.”
İnme Nedir ?
Koronavirüs ile birlikte görülme sıklığı artan, genç bireyler arasında daha sık görülmeye başlanan inme nedir, neden olur? İnme nedir Prof. Dr. Çağın Şentürk şu sözlerle açıklıyor:
“İnme, beyne yeterli miktarda kan ulaşamamasına bağlı olarak beyinde etkilenen bölge tarafından yönetilen hareket, konuşma, bilinç ve görme gibi işlevlerde kayıp olması halidir. Beyin damarlarında daralma ya da tıkanma sonucunda oluşur. Felç, halk dilinde inmeye karşılık gelir. İngilizcesi vurulma ve çarpılma anlamlarına da sahiptir. İnme kelimesi de dilimize ani ve beklemedik şekilde gelen ve sakatlığa yol açan bir hastalığı çağrıştırdığından aslında tıbbi durumu anlatan çok doğru bir karşılığı sahip.”
İnme Kader mi? İnme Önlenebilir mi?
Koronavirüs ile birlikte adından daha sık bahsedilen bir durum, hastalık olan inme önlenebilir mi? Yaşam tarzı değişiklikleri yaparak inme riskinin önüne geçilebilir mi? Prof. Dr. Çağın Şentürk inme hastalığının bir kader olmadığını ve önlenebileceğini şu sözlerle dile getiriyor:
“İnme kesinlikle önlenebilir bir hastalıktır. Spor yapmak, beslenmeye dikkat etmek, eğer varsa sigara ve diğer zararlı alışkanlıkları bırakmak, inmeyi önlemede ilk basamaktır. Eğer kişide yüksek tansiyon, şeker hastalığı, yüksek kolesterol gibi damarlarda hasara yol açabilecek sorunlar varsa bunlara yönelik önlem ve medikal tedavi önerilir. Boyun ve beyin damarlarında daralma saptanırsa kan sulandırıcı ilaçlar başlanır.
Eğer boyun damarlarında ileri derecede daralma saptanırsa ve ilaç tedavisine karşın kişinin inme açısından risk altında olduğu tespit edilirse bu damarların açılması ve genişletilmesine yönelik girişimler önerilebilir. Daralmış olan damar balon ile genişletildikten sonra stent konarak damarın normal çapına ulaşması ve tekrar daralma olmaması sağlanır.”
İnme Tedavisi Nasıl Yapılır | İnme Tedavisinde Girişimsel Nöroradyoloji Nedir ?
İnme tedavisi mümkün mü? İnme tedavisi için girişimsel nöroradyoloji nasıl uygulanır? Girişimsel nöroradyoloji ile inmeye müdahalede zamanın önemi neler? İşte, Prof. Dr. Çağın Şentürk anlatımıyla inme tedavisinde girişimsel nöroradyoloji uzmanlığının önemini ve inme tedavisi:
“İnme tedavisinde anahtar: zaman. Tedaviye ne kadar erken başlanırsa o oranda iyileşme şansı artıyor. Eğer hasta ilk 4.5 saatte merkezlere ulaştırılabilirse ilaçlara ek olarak girişimsel nöroradyoloji uzmanları tarafından anjiyografik kapalı yöntemle (endovasküler) beyin damarlarındaki pıhtının çıkarılması işlemi (trombektomi) uygulayabiliyor. Bazı nadir durumlarda beyinde arka dolaşım etkilenmişse ve ileri görüntüleme yöntemleri beyinde halen kurtarılabilecek bir alan olduğunu gösterirse girişim için süre 24 saate kadar çıkarılabiliyor. Ama girişim için süre uzadıkça bu işlemlerden sonra beyin kanaması riski artıyor ve inme belirtilerinin düzelme olasılığı azalıyor.”
Türkiye'de İnme Tedavisi Avrupa ve Amerika'nın Çok Gerisinde | Türkiye'de Girişimsel Nöroradyoloji Doktorları
Prof. Dr. Çağın Şentürk Türkiye’nin inme tedavisi konusunda Avrupa‘nın ve Amerika’nın çok gerisinde kaldığını söylüyor. Tüm dünyada inme tedavisi konusunda aynı işlemlerin yaptığını söyleyen Şentürk özellikle inme belirtileri konusunda bilinçsizliğin hastaneye ulaşmada geç kalınmasına neden olduğunu ancak inme tedavisinde yani girişimsel nöroradyoloji uzmanlığında zamana karşı bir yarışın söz konusu olduğunu şu şekilde ifade ediyor:
“Uygulanan tedaviler tüm dünyada aynı. Ancak Türkiye’de bu tedaviye ulaşabilen hasta sayısı olması gerekenden çok daha az. Konu inmeye gelince dünyada klişe olmuş bir cümle var: Zaman; beyindir. İnme tanı ve tedavisi ne kadar hızlı yapılırsa olumlu iyileşme şansı o kadar artar. Bunun için öncelikle insanların inme belirtilerini tanıması ve belirtilerin görüldüğü durumda zaman kaybetmeden 112 acil servise haber verilmesi gerekiyor. Ülkemizde 112 servislerinin inmeye yönelik olarak organizasyonu ve inme merkezleri oluşturulması konusunda çabalar olmakla birlikte halen Avrupa ve Amerika’dan epey gerideyiz.
Özellikle Amerika’da inme ilk sıradaki toplum sağlığı sorunlarından birisi olarak algılanıyor ve buna yönelik çok başarılı bir organizasyon var. Şunu söyleyebilirim: inme hastalarına müdahale etmek için nöbetçi olduğumuzda adeta zamana karşı bir yarışta olduğunuzu hissediyorsunuz. İnme belirtileri ile bir hasta hastaneye başvurmadan önce alandaki 911 çalışanları (Türkiye’deki 112 servislerinin karşılığı), paramedikler, hastanın götürüleceği inme merkezini önceden haberdar ediyorlar.”
Girişimsel Nöroradyoloji ile İnme Tedavisi Nasıl Yapılıyor?
Girişimsel Nöroradyoloji ile inme tedavisi süreci nasıl başlıyor? Bir inme hastasına hangi müdahaleler yapılıyor, hangi işlemlerden geçiliyor? Prof. Dr. Çağın Şentürk girişimsel nöroradyoloji ile an be an inme tedavisi süreci ve ayrıntıları ile ilgili şu bilgileri veriyor:
“Nöbetçi girişimsel nöroradyolog olarak bu süreçte ilk haber verilenlerden birisi siz oluyorsunuz. Acil serviste hastanın fizik muayenesi yapılıp inmenin derecesi tespit edilip hiç zaman kaybetmeden hasta radyolojik incelemeler için radyoloji bölümüne götürülür.
Hastanın beyin tomografisi, tomografik anjiyografisi ve perfüzyon görüntüleme adını verdiğimiz tomografi yapıldığı anda görüntüler özel bir uygulama aracılığıyla bizim cep telefonunuza gelir. Böylece girişim konusunda karar verecek girişimsel nöroradyolog, beyinde inmenin etkilediği alanı ve kurtarılabilecek beyin dokusunu inceleyip uygulanacak girişimin hastaya potansiyel olarak getireceği iyileşmeyi değerlendirir.
Eğer beyin kanaması yoksa hiç beklemeden hastaya damar yolundan pıhtı çözücü ilaç verilir. Bazen daha bu görüntüleri raporlayacak radyolog arkadaşlar görüntüleri açmadan biz görüntüleri değerlendirmiş oluruz ve hastaya girişim yapılıp yapılmayacağı kararı verilir. Girişim kararı verilirse ve o an hastanede değilseniz 30 dakika içerisinde hastaneye ulaşmanız gerekir.
Hasta acil servis kapısından girdikten sonra 60 dakika içerisinde hastaya anjiyografi ve girişim yapmaya başlamış olmanız ve 90 dakika içinde pıhtının çıkarılmış olması beklenir. Ve bu süreler düzenli olarak kayıt altına alınır. Gecikme olan aşamalar tespit edilip bunları düzeltmeye yönelik organizasyonel değişiklikler yapılır. Düzenli olarak süreler ve hastaların ne kadarında iyileşme olduğu konusunda ekibe geri bildirme yapılır.”
Her Radyolog Girişimsel Radyoloji Yapabilir mi?
İnme tedavisi için girişimsel nöroradyoloji uzmanlığı, her radyolog tarafından yapılabilir mi? Girişimsel Nöroradyoloji alanında başarılı olmak için yapılması gerekenler nelerdir? İşte, girişimsel nöroradyolog Çağın Şentürk anlatımıyla girişimsel nöroradyolog nasıl olunur sorusunun cevabı:
“Girişimsel radyoloji alanında uzman olabilmek için radyoloji uzmanlık eğitiminin devamında girişimsel radyoloji alanında üst uzmanlık eğitimi almak gerekiyor. Girişimsel nöroradyoloji ise beyin ve omurilik damarları ve omurga girişimlerini gerçekleştiren ve girişimsel radyolojinin sonra özellikli bir üst uzmanlık eğitimi gerektiren bir alan. Gırişimsel nöroradyoloji vücuttaki belki de en hassas organ olan beyin ve onun damarlarını tedavi ettiği için eğitim süreci çok zor. Çünkü beyin hastalıklarını tüm spektrumuyla tedavi edebilen merkezlerin sayısı çok az ve eğitim sırasında beyinde oluşabilecek hataların tolere edilebilmesi mümkün değil. Bu nedenle girişimsel radyolog sayısı gelişmiş ülkelere oranla çok az olan ülkemizde girişimsel nöroradyoloji eğitimi almış uzman sayısı ise inanılmaz derecede az.”
İnme Belirtileri Nelerdir?
İnme belirtileri tek tip değillerdir çünkü beynin etkilendiği yere göre inme belirtileri de farklılaşmaktadır. Genel olarak ise inme belirtileri şunlardır:
- Bacaklarda, kollarda veya yüzde aniden başlayan güçsüzlük ve uyuşma
- Aniden başlayan bilinç bulanıklığı
- Ani başlayan konuşmada ve algılamada güçsüzlük
- İki gözde ya da tek bir gözde aniden başlayan körlük
- Yürüyememe ve denge kuramama
- Yüzde aniden asimetrik bir görünüm oluşması, yüzde kayma