İştahın azı da zarar çoğu da
Aklınız sürekli yemeklerde, sofradan kalkarken bile bir sonraki öğünde ne yiyeceğinizi düşünüyor, adeta yemek için yaşar hale geldiyseniz bu aşırı iştah artışının altında fizyolojik ve/veya psikolojik bir neden yatabilir. Her aşırı yemek yiyen obur değildir bunun için kendinizi ve metabolizmanızdaki değişiklikleri iyi ayırt etmelisiniz. İştahtaki bu aşırı artış kadar ani azalmalarda tehlikelidir, ciddiye alınması gereken bir sağlık sorunudur. Herşeyin azı karar, çoğu zarar mantığından yola çıkarak iştah dengelerinizi düzene oturtmak için bir uzmandan yardım almalısınız.
Hiperfaji; iştah artışı, polifaji, aşırı yemek ve sürekli açlık durumu olarak tanımlanmaktadır. Açlık yemeğe karşı duyulan doğal bir istektir. Hiperfaji veya polifaji tanısı koyabilmek için abartılı yemek yeme, sürekli acıkma ve doygunluk hissinin geç oluşması gerekmektedir.
Hem psikolojik hem de endokrin hormondaki dengesizlikler hiperfajinin en belirgin nedenlerinden görülmektedir. Polifaji gelir geçer bir durum olarak da yaşanabilmekteyken, süreklilik de kazanabilir. Bunun da doğal bir sonucu olarak kişilerde kısa sürede hızlı kilo artışları gözlenebilmektedir.
Temel Nedenleri:
- Endişeli ruh hali
- Adet Öncesi Sendromu
- Bulimia (özellikle 18-30 yaşları arasındaki bayanlarda)
- Şeker hastalığı (Gestasyonel diyabet de dahil)
- Hipertiroidi
- Hipoglisemi
- Kortikosteroidler, Trisiklik antidepresan gibi ilaçların kullanımı
Tedavisi:
Çevresindekilerden alacağı pozitif duygusal destek, psikolojik danışmanlık bu bireylerin tedavisinde en güçlü yardımcılardandır. Bazı ilaçların bireylerde iştah açıcı etkileri görülebilmektedir, bu gibi bir durumda mutlaka doktorunuza danışın. Bu aşamada o ilacın kesilmesi ya da dozunun ayarlanması yardımcı olabilmektedir. Ancak kişiler kesinlikle kendi kararlarıyla ilacı bırakma ya da azaltma yoluna gitmemelilerdir.
Aşırı iştah artışı ile doktorunuza danıştığınızda izlenecek yollar muhtemelen şöyle olacaktır:
Beslenme, sağlık geçmişiniz dinlenecek, ilk muayeneden geçeceksiniz. Bu soruna yol açan nedenler araştırılacak, gerekirse kan tahlilleri yorumlanacaktır. Değerlendirmeler ardından tartım ve vücut ölçüleriniz alınacaktır.
Medikal geçmişinize yönelik sorulacak aşağıdaki sorular için hazırlıklı olmalısınız:
- Beslenme Alışkanlıkları
- Beslenme alışkanlıklarınız değişti mi?
- Diyet yapmaya başladınız mı?
- Kilonuzla ilgili endişeleriniz var mı?
- Bir günlük beslenme hikayeniz nasıl?
- Ne kadar yemek yersiniz?
- Kullanılan İlaçlar
- Hangi ilaçları kullanıyorsunuz?
- Son günlerde yeni bir ilaç kullanmaya başladınız ya da dozunu değiştirdiniz mi?
- Kanuna aykırı herhangi bir ilaç kullanıyor musunuz? Evet ise ne, hangi sıklıkta, ne kadar?
- Zamanlama
- Uyku süresince açlık hissiniz devam ediyor mu?
- Menstrüel döngünüzle ilişkili olarak açlık duygunuzda dalgalanmalar oluyor mu?
- Diğer
- Başka ne türlü belirtiler gözlenmektedir?
- Son zamanlarda daha endişeli bir yapınız mı var?
- Sık sık idrara çıkıyor musunuz?
- Kalp atışlarınız hızlandı mı?
- Yürek çarpıntıları yaşıyor musunuz?
- Sık sık susuyor musunuz?
- Nedensiz kilo artışları oluyor mu?
- İstekli ya da isteksiz kusma sorunu yaşamakta mısınız?
İştahın aşırı artışı kadar azalması da yine metabolik bir sorundur. Çoğu zaman kilo kayıpları ile beraber olduğundan fazla kilolarından şikayetçi bireylerin hoşuna giden bir durum da olsa, uzun süre de besin yetersizliklerine yol açan bu durum mutlaka dikkate alınması gereken bir rahatsızlıktır. İştah ve tat alma duyusundaki azalma günlük ihtiyacımız olan kalori miktarlarının alınamamasına neden olmaktadır.
Temel Nedenler
- Üzüntü, heyecan, yalnızlık, can sıkıntısı, huzursuzluk, yoksulluk, depresyon
- Anoreksiya Nervoza
- Akut ve kronik enfeksiyonlar
- HIV
- Hamilelik
- Kanser
- Hipotiroidi
- İlaçlar
- Kemoterapi ilaçları
- Amfetaminler
- Antibiyotikler
- Öksürük ve grip ilaçları
- Morfin
Tedavi
Yüksek kalorili, proteinlerin yapıtaşı aminoasitlerden zengin, besleyici özel ara öğün alternatifleri ve ana öğün eklemeleri ile günlük protein ve kalori alımları artırılabilir. Sıvı formdaki proteinli içecekler beslenme alışkanlıklarına dahil edilebilir. Kişinin en çok sevdiği yemekleri hazırlamaya özen göstererek iştah artımı stimule edilebilir.
Beslenme tedavisinin en önemli kurallarından biri hastanın takibidir. Bunun için hergün 24 saatlik besin kaydı tutulması istenmeli, bu notlar üzerinden değerlendirmeler ve kalori/besin içeriği hesaplamaları yapılmalıdır. Eğer anoreksiyadan şüpheleniliyorsa, hasta besin alımlarını abartacağı için bir yakını bu görevi üstlenmelidir. Bazı ilaçların bireylerde iştah kapatıcı etkileri görülebilmektedir, bu gibi bir durumda mutlaka doktorunuza danışın. Bu aşamada o ilacın kesilmesi ya da dozunun ayarlanması yardımcı olabilmektedir. Ancak kişiler kesinlikle kendi kararlarıyla ilacı bırakma ya da azaltma yoluna gitmemelilerdir.
Eğer istem dışı kilo kaybı toplam ağırlığın %7’sini geçtiyse mutlaka bir doktora danışılmalı, ciddi malnutrisyon durumlarında damardan beslenme desteği gerekebilmektedir. Bu bireyler hastanede, doktor-diyetisyen kontrolünde özel beslenme programlarına başlatılabilmektedir.
İştah kaybını incelemeye yönelik medikal geçmişinizi irdeleyen soruların içeriği aşağıdaki gibi olacaktır:
- Kilo Grafiğiniz
- Ilımlı veya ciddi şekilde mi değişti?
- Ne kadar kilo kaybettiniz?
- Zamanlama
- İştah kaybı yeni gelişen bir semptom mu?
- Eğer öyle ise üzücü bir olay ardından mı gelişti?
- Başka ne gibi semptomlar eşlik etmektedir?
Aşağıdaki tahlil ve tetkikler istenebilir:
- Lavman, sigmoidoskopI veya kolonoskopi (eğer kolon kanserinden şüpheleneliyorsa))
- Karaciğer fonksiyon testleri
- Böbrek fonksiyon testleri
- Tiroid fonksiyon testleri
- Abdomen ultrasonu
- Hamilelik testi
- İdrar testleri
- HIV testi