Toplumsal Etkileşim Biçimleri Nelerdir?24 Şubat 2018
Bu Yazıda Bulabilecekleriniz
Sosyal Etkileşim Nedir?
Sosyoloji, bireyler arası ilişkileri ve sosyal yapıyı inceler. Kişiler arası ilişkiler; bireylerin karşısındakinin davranışlarıyla ilgili yorum ve beklenti düzeyinden, çeşitli ölçek ve türdeki karmaşık sosyal sistemler içindeki davranışlara ve hatta toplumları anlamlandırma düzeyine kadar uzanır.
İnsanlar karşılıklı etki ve tepki dünyasında yaşarlar. Bu karşılıklı etki ve tepki sürecine sosyal etkileşim denmektedir. Sosyal etkileşim, sosyal ilişki örüntüleri oluşturur. Bu etkileşim örüntüleri sayesinde sosyal ilişkiler kurulur ve sonuçta da sosyal yapı ortaya çıkar.
Sosyal Etkileşim Biçimleri Nelerdir?
Bütün toplumlarda geçerli olan etkileşim biçimlerine evrensel sosyal süreçler denmektedir. Bu süreçler şunlardır: mübadele, iş birliği, rekabet, çatışma, uyum, benzeştirme, uyarlama.
Mübadele (değişim, sosyal alışveriş)
Mübadele sadece ekonomik ilişkilerle sınırlı değildir. Komşular birbirlerine yardım, tartışmacılar fikir, arkadaşlar sosyal destek, meslektaşlar tavsiye alışverişinde bulunurlar. Sosyal alışveriş sadece bireyler arasında değil, gruplar ve organizasyonlar arasında da gerçekleşmektedir. Örneğin bir siyasi parti, kendi programına belirli bir meslek grubunun yararına maddeler koyarsa, karşılığında onlardan oy isteyebilir.
Mübadele süreci, insanların sosyal ilişkilerinde çıkar elde etme arayışında oldukları varsayımından hareket etmektedir. Bir kişi diğeriyle sosyal ilişkiye girdiğinde bunun kendisi için yararlı olduğunu düşünür ve sonuçta beklediği çıkarı elde edebilmek amacıyla da ilişkisini devam ettirir. Diğerleri için de aynı durum söz konusudur. Etkileşime girerler çünkü̈ beklentileri vardır.
Bir birey, etkileşimde bulunduğu kişi ya da kişilerden fayda gördüğünde karşılığını verme zorunluluğunu hisseder. Birey zorunluluklarını yerine getirmez veya karşılığını vermezse sorumsuz, bencil vb. olarak nitelenecektir. Bu olumsuz nitelenme, insanların zorunluluklarını unutmaması için bir sosyal yaptırım oluşturur.
İş Birliği
Ortak hedefe veya her bireyin kendi hedefine ulaşması için iki veya daha fazla insanın birlikte çalışmasına iş birliği denir. İş birliği insanın var olabilmesi için temeldir. İş birliği olmadan sosyal yaşam var olamaz. Bazı hedeflere iş birliği olmadan ulaşılamaz. Örneğin, gökdelen yapımı, bir arabanın üretilmesi ancak insanlar yeteneklerini, becerilerini bir araya getirdiklerinde meydana gelmektedir.
Rekabet
İki veya daha fazla birey, grup arasında belirli bir ödüle ulaşmak için yapılan bir yarıştır. Rekabette, temel amaç, rakibe üstün gelerek hedefe ulaşmaktır. Hedefe ulaşınca rekabet son bulur. Spor yarışmaları buna en iyi örnektir. Ekonomik yaşamda ise rekabet, ekonomik faaliyetleri düzenlemede bir araç olarak karşımıza çıkar.
Bireyler ve gruplar amaçlarına ulaşmak, arzularını tatmin etmek için kabul edilmiş bir dizi (baskı ve hileyi yasaklayan) kurallar çerçevesinde etkileşimde bulunurlar. Bu etkileşime rekabet denmektedir.
Çatışma
Rekabet bir yarışma olmaktan çıkıp zıtlaşmaya (düşmanlığa) dönüştüğünde çatışma ortaya çıkar. Çatışma genel olarak zararlı bir etkileşim biçimi kabul edilir. Çatışma içinde olan bireyler; hile ve baskı yapılmaması gibi yasaklarla sınırlandırılmış değillerdir. Çatışma, düşmanı yenerek bir hedefe ulaşmayı içerir.
Savaşlar, ihtilaller ve kavgalarda olduğu gibi bireyler, düşmanı yenmek amacıyla çatışmaya girerler. Çatışma fiziksel şiddet içerebilir ya da bir bireye veya gruba sözlü saldırı biçiminde olabilir.
Uyum
Uyum, birlik ve beraberliği korumak, çatışmaları önlemeye yönelik davranışlardır. Gözlerimiz görebilmek için birbiriyle nasıl uyumlu hareket ediyorsa bireyler de hedeflerine ulaşabilmek için davranışlarına dikkat etmek durumundadır. Örneğin grup içinde yapılan bir hatayı görmezden gelme, başkalarının alınmasına neden olacak davranışlardan kaçınma gibi.
Benzeştirme
Benzeştirme, iki veya daha çok kişi ve grubun bir diğerinin davranış örüntüsünü kabul edip uygulamasıyla gerçekleştirilen bir sosyal süreçtir. Bireyleri belli şekillerde davranmaya zorlamaktır. Ancak benzeştirme tek yanlı bir süreç olarak yorumlanmamalıdır. Benzeştirme iki taraftan biri diğerini daha çok etkilese bile yine de iki tarafın karşılıklı davrandığı bir etkileşim sürecidir. Örneğin eğitim en önemli benzeştirme aracıdır.
Uyarlama (adaptasyon)
İş birliği toplum için hayli kazançlı, önemli ve olumlu bir sosyal ilişkidir. Oysa uyarlama, kişiler birbirleriyle bir uzlaşma ve armoni içinde değilken bile kişilerin eylemlerini sürdürmesini olanaklı kılan en alt düzeydeki bir çeşit düzenlemedir. Uyarlama, iki veya daha çok kişinin veya grubun çatışmayı engellemek, azaltmak veya ortadan kaldırmak, uyumu sağlamak için etkileşimde bulundukları bir sosyal süreçtir. Örneğin göç ile şehre gelen ailelerin şehir hayatına adaptasyonları gibi.