Türkiye’nin en önemli sinema eleştirmenlerinden Alin Taşçıyan: “Ben filme gözümden yakalanırım… Mesela bir Hollywood stüdyosunun Amerikan yerlilerinin soykırımını ele alan bir epik yapmasını isterim… Tabii kahramanları gerçek yerliler oynamalı!”
Alin Taşçıyan, Türkiye’nin en önemli sinema eleştirmenlerinden birisiniz. Filmleri değerlendirirken en çok neye önem verirsiniz? Hikaye, oyunculuk, teknik… Hepsi bir bütün müdür yoksa öne çıkan bir unsur var mıdır?
Önemli değilim, tanınmışlardan biriyim, televizyon ve günlük gazetede çalışmanın doğal sonucu… Filmleri değerlendirirken bütün ögelerine önem verir ve adil olmaya gayret ederim. Biçim içerik örtüşmesi idealdir sinemada, bütün sanat dallarında olduğu gibi… Özellikle dikkat ettiğim mesele filmleri ayrımcılık karşıtı süzgeçten geçirerek değerlendirebilmek. Tabii çoğu film ideal olmaktan uzaktır, öne çıkan özelliklerine odaklanırsınız. Bunlar zayıf kalan yanlarına baskın da gelebilir, yetersiz de kalabilir. İşte eleştiri tam da bu noktada başlar, farklılıkları nasıl değerlendirdiğimizde…
Bir filmi izlerken Alin Taşçıyan’ı ilk anda ‘ne’ yakalar?
Görüntü yakalar… Film, görüntülerle ifade edilen bir sanat dalı. Önce ne gördüğüm önemlidir, ben gözümden yakalanırım!
Pek çok kişide “İyi gişe yapan film sinemasal olarak kötüdür” gibi önkabul var. Bir sinema eleştirmeni olarak bu konudaki görüşünüz nedir?
Her şey ve herkes hakkında olduğu gibi sinema hakkında da çokça önyargı var… Öncelikle iyi – kötü ayrımına saplanmamak lazım. İlle de bir genellleme yapacaksak şöyle yapabiliriz: Sinemayla ciddi biçimde ilgilenmeyen, sinema sanatının niteliklerini bilmeyen, ama onu bir eğlence endüstrisi ürünü olarak tüketen geniş kitlenin ortak paydasını bulmak için basitleştirilmiş, hatta içi boşaltılmış, bazen sadece kahkaha attıran, gözyaşı döktüren ve / veya heyecan veren sahnelere indirgenmiş filmler vardır, bunlar yüksek gişe hasılatı yaparlar ama nitelikli işler değillerdir. Ama hem çok yüksek gişe hasılatı yapan hem de sinema tarihine geçecek kadar iyi yüzlerce film yapıldı ve yapılmaya devam ediyor… Yıldız Savaşları serisi, Yüzüklerin Efendisi serisi, Mad Max serisi yakın geçmişteki örneklerden bazıları sadece.
Bugüne kadar sinema izlediğiniz en iyi hikaye hangisi?
Çok zor yerden sordunuz! Bir tane değil bin tane! En iyi filmi sorsanız cevap hazır ama en iyi hikayeye karar verebilmek için izlediğim binlerce filmi yeniden sınıflandırmam gerekir!
Her şeyin hızlı tüketildiği, günümüzün iletişim koşullarında Alin Taşçıyan sinemanın geleceğini nasıl görüyor?
Ben de bu soruyu kendi kendime soruyorum: Şu an bir geçiş dönemindeyiz… Her şey tamamen paranın egemenliğine girdi. Üretim, dağıtım ve gösterim koşulları yenilendi… Sinemanın tanımı bile değişti… Genç kuşaklar için sinema bilgisayarlarına indirdikleri bir görüntü akışından ibaret, bizden önceki kuşak hala görkemli salonları özlüyor… Tamamen CGI ile üretilmiş çok çarpıcı canlandırmaları bayıla bayıla izlerken 35mm olmazsa film yapmayacağını ilan eden eski ustaları da anlıyor, onlara hak veriyorum. Sanırım sinemaseverler birkaç arthouse, birkaç müze sineması, birkaç festival ile yetinen küçük bir kiteleye indirgenecek. Çoğunluk zaten AVM’lerde dolaşıp önüne çıkan filmi izlemekten, bilgisayar başında ne denk gelirse ona bakmaktan memnun. Fransa ve Almanya dışında vizyonda geniş bir çeşitliliğe sahip ülke kalmayacak sanırım. Hollywood ile onun yerli taklitleri gitgide baskın hale gelecek.
Sinema dünyası iyiye mi gidiyor, kötüye mi?
Bence her ikisi de değil, sinema da hayat da dinamik. Sadece ilerliyor, değişiyor, dönüşüyor. Alternatiflerini de kendi yaratıyor… Bence teknolojik gelişme olumludur, iyiye gidiştir ama bunun bedelinin çok yüksek olması, maliyetlerin yüksekliği de olumsuzdur, kötüye gidiştir.
Sinemaya uyarlanmasını istediğiniz bir roman ya da tarihi, siyasi bir hikaye var mı?
Kimin, hangi amaçla ve nasıl yaptığına bağlı… Mesela bir Hollywood stüdyosunun Amerikan yerlilerinin soykırımını ele alan bir epik yapmasını isterim… Tabii kahramanları gerçek yerliler oynamalı!
Film en iyi yüksekten izlenir
Bugüne kadar sayısız film izlediğiniz… Bir sinema salonunda nerede ‘En iyi açıdan’ filmi izleyebiliriz?
Ben yüksekten bakmayı severim. Balkon varsa balkonun ön sırası, yoksa en arka sıra, ama tabii ki tam ortadan!
Bir filmi yarıda bırakıp çıkma konusunda fikriniz nedir?
Yunanlı dağıtımcı bir arkadaşım mesleğin başında bana bir tavsiye verdi: “Yönetmene borcun mu var?” Eğer eleştirisini yazacaksam kesinlikle çıkmam. Ama festivaldeyim izliyorum, hiç beğenmedim, yönetmeninin filmografisine hakim olmak açısından bir önem taşımıyor, ne bir festivale programlayacağım ne de hakkında yazacağım. O zaman çıkarım.
Bir filmin ideal süresi nedir?
Yoktur, her öykünün her stilin kendine özgü bir süresi vardır. Bela Tarr’ın “Satantango”su 8 saattir ve bir sahne bile atılmasına gerek yoktur. Ne kısa filmler izledim defalarca saatime baktığım!
Defalarca izlediğiniz bir film var mı?
Çok var. Chaplin filmlerinden Hiroşima Sevgilim’e, Singing in the Rain’den Hair’e, Yıldız Savaşları’ndan Andrei Rublev’e kadar birçok filmi birçok kere izledim. Vaktim olsa sevdiğim her filmi tekrar tekrar izlerim…
Alin Taşçıyan’ı en çok düşündüren/ağlatan/güldüren filmler?
Hepsi düşündürür bazıları kara kara! Errol Morris belgeselleri örneğin… Çocukları ve yaşlıları gördüm mü zırıl zırıl ağlarım. Bülbülü Öldürmek, McQueen’in Açlık‘ı, Ağustos’ta Rapsodi, Billy Elliot, Babam ve Oğlum, Sonbahar ağladığımı hatırladığım filmler ama daha çok vardır şimdi aklıma gelmeyen… Aren Perdeci’nin henüz vizyona girmeyen Yitik Kuşlar‘ına çok ağladım mesela… Gülmeye zaten eğilimim var: Harold Lloyd’a, Charlie Chaplin’e, Buster Keaton’a, Marx Biraderlere çok gülerim. Monty Python’dan İtalyan usulü komedilere, Louis de Funes, Almodovar, Jiri Menzel, Jacques Tati gibi ustalara, Shrek filmlerine ve çoğu animasyon filmine, ZAZ komedilerine hatta Mike Myers’a bile gülüyorum! Hababam Sınıfı serisine, Yılmaz Erdoğan’ın Vizontele Tuuba ve Neşeli Hayat‘ına, Cem Yılmaz’ın ise filmlerinin hepsine değilse de esprilerine hep gülüyorum.