NAMAZ
Namaz; mü’min kul için Tevhid mücadelesinin direği ve İslam’ın ana temellerinin en önemlisidir. Namaz; tevhid akidesine ihlâsla teslim olmuş bir kalp, tertemiz bir beden, pak bir elbise ve mekân hazırlandıktan sonra huşu ile ihya edilir.
Namaz hükmolunmuş kati bir farz olup terk edilmesine asla ruhsat yoktur. Nitekim Allah Teâlâ buyuruyor: “Sana vahyedilen kitabı oku. Namazı da dosdoğru kıl. Çünkü namaz edepsizliklerden ve fahşadan alıkoyar. Allah’ı zikretmek (ibadetlerin) en büyüğüdür. Allah yaptıklarınızı bilir.” (Ankebut, 45)
Namaz; âkil, bâliğ ve Müslüman olan her insana farzdır. Farziyetini inkâr eden kâfir olur. Nefsine uyduğu veya üşendiği için namazı kasten terk eden kimse fasıktır. İmam-ı Azam(rha)’a göre, o kimse namazını kılıncaya kadar hapsedilir. İmam Ahmed(rha)’e göre “küfren”, İmam Malik(rha) ve İmam Şafii(rha)’ye göre ise “hadden” öldürülür. (Yusuf KERİMOĞLU, Emanet ve Ehliyet)
Namaz o kadar yüce bir ibadettir ki; ihlâsla kılınan namaz, insanı her türlü münkerden ve fahşadan muhafaza eder. Çünkü Rahmet Nebisi(sas) namazın bir nur olduğunu belirtmektedir; “…Namaz nurdur…”(Müslim, Tahare). Bir başka hadislerinde ise Allah Rasûlü (sas) namazdan bahsederken, sevincini belirterek için; “Gözümün nuru namaz.” buyurmuştur.
Namaz kılan insanın yüzü nurludur. Zira namaz, bütün maddi ve manevi kirler temizlenerek yapılan bir ibadettir. Dünyada bu onuru bahşeden namaz; kat kat karanlıkların olacağı kabir ve kıyamet gününde ise, kılanlar için bir nur olacaktır.
Namaz günahlara kefarettir. Çünkü o öyle bir ibadettir ki; teslimiyetin, temsiliyetin, ihlâsın, tevbenin ve takvanın… insan vücudunda maddeleşip şekil ve ruh bulmasıdır. Allah Rasûlü(sas) namazın temizleyiciliğini şu güzel misal ile bizlere bildirmektedir: “Birinizin evinin avlusunda bir nehir aksa da bunun içinde günde beş sefer yıkansa acaba bedeninde hiç kir kalır mı?” Muhatabı; ‘Hiçbir şey kalmaz’ dedi. Rasûlullah(sas) da; “İşte namazda böyledir. Suyun kiri pası giderdiği gibi o da günahları giderir.” buyurdu. (Kütüb-i Sitte, 418) bir diğer hadis-i şeriflerinde de şöyle buyurmaktadır: “Allah için secde eden herkese, Allah bir sevap yazar ve bu secde sebebiyle bir günahını affeder, makamını da bir derece artırır. Öyleyse secdeyi çok yapın.” (Kütüb-i Sitte, 428)
Namazın terkine dair hiçbir ruhsatın olmadığını belirtmiştik. Durum öyle olunca, böylesi yüce bir ibadeti terk etmek cürümlerin en şiddetlisi, suçların da en büyüğü ve tehlikelisidir. Nitekim Rasûlullah(sas) şöyle buyurmaktadır: “Kişi ile şirk arasında namazın terki vardır.”(Müslim); “Benimle münafıklar arasındaki ahid namazdır. Kim onu terk ederse küfre düşer.”(Tirmizi)
Namazı terk etmenin ne büyük bir kayıp olduğunu idrak edebilmek için ise, Allah Rasûlü(sas)’nün şu misaline kulak verelim: “İkindi namazını kaçıran bir insanın (uğradığı zarar yönünden durumu), malını ve ehlini kaybeden kimsenin durumu gibidir.” (Buhari)
Bir vakit için hal böyle iken, ya namazını tamamen terk edenlerin durumu nedir ki?
NAMAZIN VAKİTLERİ
Allah Teâlâ buyurdu: “Muhakkak ki namaz, mü’minler üzerine vakitleri belli bir farzdır.” (Nisa, 103)
Cebrail(as) iki gün arka arkaya gelerek; Rasûlullah(sas) ile beraber birinci gün namazları ilk vaktinde, ikinci gün de son vaktinde kılarak vakitlerini öğretmiştir. Çünkü namaz, Miraç hadisesinde, günde beş vakit olarak farz kılınmış olup, günün belli saatlerine hasredilmiştir.
Sabah namazının vakti: Sabah namazının ilk vakti ikinci fecir (fecr-i sadık) doğduğu vakittir. Bu ise ufukta kendisini gösteren beyazlıktır. Son vakti ise; güneşin doğmasından azıcık bir zaman öncesidir.
Öğle namazının vakti: Güneşin zevalinden, cismin gölgesinin iki misline ulaştığı süredir.
İkindi namazının vakti: Cismin gölgesinin iki misli olduğu zamandan başlar ve güneşin batmasından az önceki, zamana kadardır. Rasûlullah(sas) buyurdular: “İkindi namazından bir rekâta; güneşin batmasından az önce yetişen kimse ikindi namazına yetişmiştir.”(İbn Hümam)
Akşam namazının vakti: Allah Rasûlü(sas) buyurdular: “Akşam namazının vaktinin evveli güneşin battığı andır. Vaktinin sonu ise şafak kaybolduğu zamandır.” (İmam Merginani)
Yatsı namazının vakti: Şafağın kaybolmasından başlar, fecr-i sadıkın doğuşuna kadar devam eder. *Yatsı ile vitir namazının vakti, şafağın kaybolmasından sabah namazı vaktine kadardır. Lakin vitir namazını yatsıdan önce kılmak caiz değildir.
MÜSTEHAB OLAN VAKİTLER
Rasûlullah(sas) buyurdular: “Sabah namazını ortalık iyice aydınlanınca kadar tehir ediniz. Muhakkak ki onun ecri daha büyüktür.” (İbn Hümam), *Allah Rasûlü(sas), kış mevsiminde öğle namazını erken kılardı. Yazın ise onu geciktirerek, hava serinleyince kılardı. *İkindi namazını her zaman güneşin sararmaya başladığı zamana kadar tehir etmek müstehabtır. *Akşam namazını vakti girer girmez kılmak müstehabtır. *Yatsı namazını gecenin üçte birine kadar, vitir namazını ise gecenin sonuna kadar tehir etmek müstehabtır.
MEKRUH OLAN VAKİTLER
Şu üç vakitte farz namazı, cenaze namazı ve tilavet secdesi caiz değildir: *Güneşin doğma anı, tam tepe noktasında ve kırmızıya başlamasından batışına kadar. Fakat o günün ikindi namazı bu kaideden müstesnadır.
Nafile namaz kılmanın mekruh olduğu vakitler: Allah Rasûlü(sas) buyurdular: “İkindiden sonra güneş batıncaya kadar; sabah namazından sonra güneş doğuncaya kadar namaz kılınmaz.” (İbn Abidin). *Cuma hutbesi okunacağı ve Cuma namazı kılınacağı zaman, *Farz namaz için kamet getirildiği zaman. (sabah namazının sünneti hariç) nafile kılınmaz.
NAMAZIN ŞARTLARI
Şart; bir şeyin olmazsa olmazı demektir. Namazın şartları altıdır:
Necasetten taharet: Namaz kılacak kimsenin bedeninden, elbisesinden ve namaz kılacağı mekândan pislikleri temizlemesidir.
Hadesten taharet: Cünüp olan kimsenin gusül; abdestsiz olanın da abdest almasıdır.
Setr-i avret: Erkek ve Kadında vücudun avret sayılan (yani görülmesinin haram kılınan) yerlerinin örtülmesidir. *Kadının; yüzü, elleri ve ayakları hariç bütün vücudu avrettir. *Erkeğin; göbek ve dizkapağı arası avrettir.
İstikbal-i kıble: Allah Teâlâ buyuruyor: “Hangi yerden çıkarsan (namazda) yüzünü Mescid-i Haram’a doğru çevir. (Sizde ey mü’minler) nerede olursanız yüzünüzü Mescid-i Haram’a çevirin” (Bakara, 150)
Vakit: Allah Teâlâ buyurdu: “Muhakkak ki namaz, mü’minler üzerine vakitleri belli bir farzdır.” (Nisa, 103)
Niyet: Allah Rasûlü(sas) buyurdular: “Ameller niyetlere göredir.” (Buhari) Namaz için kalp ile niyet etmek şarttır, dil ile söylemek ise müstehabtır.
NAMAZIN SIFATLARI
Namazın sıfatlarından murat; namazın sahih olması kendisine bağlı olan şeylerdir.
İftidah tekbiri: Kendisi ile namaza girilen tekbirdir. Namaza “Allahu ekber” lafzı ile başlamak eftaldir.
Bir mü’min namaza başlarken; Allah(cc)’tan başka hiçbir hüküm koyucunun olmadığını, bütün tağutları ve putları reddettiğini ilan eder! Tağuti güçlerle işbirliği yapan ve onların hâkimiyetleri için gayret sarf eden kimseler, ne kadar namaz kıldıklarını iddia ederlerse etsinler “Tekbiri” bile hakkıyla eda edemezler.
Kıyam: Ayakta durmak demektir. Allah Rasûlü(sas) buyurdular: “Ayakta olduğun halde namaz kıl. Eğer buna kadir olamazsan oturarak kıl. Eğer buna da kadir olamazsan yan yatarak kıl. Eğer buna da kadir olamazsan sırt üstü yatarak kıl” (Buhari)
Kıraat: Allah Teâlâ; Kur’an’dan kolayınıza geleni okuyunuz” buyurmaktadır. Allah Rasûlü(sas) de “Fatiha”nın okunmasını emretmiştir. Buna göre namazda Kur’an okumak farz, Fatiha’yı okumak vacibtir. Bir kimse namazda Fatiha’yı terk etse namazı iade etmesi gerekir. Rasûlullah(sas) buyurdu: “Her kim imam ile namaz kılarsa, imamın kıraati onunda kırattır.”
Rükû: Allah Rasûlü(sas) Enes(ra)’e hitaben buyurdu; “Rükû ettiğin zaman ellerini dizlerinin üzerine koy ve parmaklarının arasını aç.” (İbn Hümam), Rasûlullah buyurdular: “Sizden biri rükû ettiği zaman üç defa; ‘Subhane Rabbiyel azim’ desin”
Cemaat halinde namaz kılarken imam; ‘Semiallahu limen hamideh’ dediği zaman, cemaatin; ‘Rabbena leke’l hamd’ demesi sünnettir.
Sücud: (Secde etmek): Allah Rasûlü(sas) buyurdular: “Yedi aza üzerine secde etmekle emrolundum”; “Sizden birisi secde ettiği zaman, secde halinde iken üç defa; ‘Subhane Rabbiye’l âlâ’ desin.”
Kaide-i ahire ve teşehhüd: Hz. Aişe(r. anh) validemizin rivayetine göre oturuş şekli: Sol ayağını yayar ve üzerine oturur. Sağ ayağını diker ve kıbleye yöneltir. Musallinin son oturuşta ‘Tahiyyat’ı okuması vaciptir. Sonra Rasûlullah(sas)’a salâvat okur. Salâvattan sonra, kendisi ve diğer müslümanlar için dua eder. Kur’an’dan olan bir dua ile dua etmesi sünnettir.
Namazın farzlarından birinin terki namazın yeniden iadesini, tehiri ise, sehiv secdesini gerektirir.
NAMAZIN VACİBLERİ
*Fatiha suresini okumak, *Kısa bir sureye Fatiha suresine zam etmek, *Fatiha ve zamm-ı sureyi farz namazın ilk iki rekâtına tahsis etmek, *Nafile namazların her rekâtında Fatiha ve zamm-ı sure okumak, *Tertibe riayet etmek, *Üç ve dört rekâtlı namazlarda ilk oturuş, *Tahiyyatı okumak, *Sağa sola selam verip namazdan çıkmak, *Vitir namazında kunut okumak, *Bayram namazının tekbirleri, *Sabah, akşam ve yatsı namazlarında imamın aşikâr okuması vaciptir.
Namazın vaciplerinden birini kasten terk eden kimsenin namazı iadesi istenir. Eğer unutarak terk ederse, sehiv secdesi yapar.
NAMAZIN SÜNNETLERİ
*İftitah tekbiri için elleri kaldırmak, *İmamın tekbiri açıktan alması,* Subhanekeyi gizli okumak, *Euzu ve Besmeleyi gizli okumak, *Fatiha’dan sonra ‘âmin’ demek, *Sağ eli sol elin üzerinde ve göbek altında bağlamak, *Rükûda ve secdede tesbihleri en az üçer kez söylemek, *Rükûda elleri dizlerin üzerine koymak ve parmakları açmak, *Secdede elleri ve dizleri yere koymak, *Otururken sol ayağı yere yayıp sağı dikmek, *Son oturuşta salâvat ve dua etmek sünnettir.
NAMAZIN EDEBLERİ
*Ayakta iken secde yerine bakmak, * Rükûda ayakları üstüne bakmak, *Secdede burun ucuna bakmak, *Otururken kucağına veya sağ elinin şehadet parmağına bakmak, *Sağa selam verirken sağ omuza, sola selam verirken sol omuza bakmak, *Esnerken ağzı kapatmak.
NAMAZIN MEKRUHLARI
*Allah Rasûlü(sas) buyurdular:”Allah’a ve ahiret gününe inanan bir kimseye, abdesti sıkıştırdığı halde namaz kılması helâl olmaz. Hafifleyinceye kadar bu böyledir.”
Büyük abdest, küçük abdest veya gaz sıkıştırdığı zaman namaza durmak mekruhtur.
*Namaz kılan kimsenin; elbisesi, bedeni ve sakalı ile oynaması veya secdeye giderken elbisesini korumak maksadıyla önden veya arkadan çekip kaldırması mekruhtur. Rasûlullah (sas) buyurdular: “Şüphesiz ki Allah sizin için üç şeyi; yani namazda elbise ve bedenle oynamayı, oruçta ayıp açık şeyler konuşmayı ve kabristanda gülmeyi kerih görmüştür.”
*Allah Rasûlü buyurdular: “Takke üzerine sarık sarmak, müşriklerle aramızdaki farktır. Onu saran kimseye her dolaması için bir ihsan olunur.” Ulema namaz kılan bir kimsenin aldırış etmeyerek başı açık kılarsa bunun mekruh olduğunda müttefiktir. İbn Abidin; ‘Tevazu için başı açık kılmakta bir beis yoktur’ demiştir. Günümüzde kullanılan takkeler tek başına sarık hükmünde değildir.
*Musallinin esnemesi veya gerinmesi mekruhtur. Rasûlullah(sas) buyurdular: “Esnemek şeytandandır. Birisine esneme gelirse mümkün olduğu kadar kendini tutsun. Eli ile ağzını kapatsın çünkü oraya şeytan girer.”
*Namazda gözleri yummak mekruhtur. Allah Rasûlü(sas) buyurdular: “Biriniz namaza durdumu gözlerini yummasın.”
*Namazda parmak çıtlatmak mekruhtur. Allah Rasûlü(sas) buyurdular: “Namazda iken parmaklarını çıtlatma…”
*Musallinin secde yerindeki çakılları döndürüp düzeltmesi mekruhtur.
*Erkek musallinin secde halinde iken kollarını yere döşemesi mekruhtur.
*Ayakları dikip ökçeleri üzerine oturmak mekruhtur.
*Erkek musallinin namazda elbisesinin kollarını sıvaması mekruhtur.
*Sarığı başın etrafına sarıp üstünü açık bırakmak mekruhtur.
*Bornoz gibi uzun elbiselerle, temiz ve güzeli olduğu halde eski, yırtık ve kirli elbiselerle namaz kılmak mekruhtur.
*Musallinin, içinde ateş yanmakta olan ocağa karşı namaz kılması mekruhtur.
*Musallinin; başının üstünde, tavanda, önünde veya hizasında resim bulunması tahrimen mekruhtur. Cebrail(as) Rasûlullah(sas)’a hitaben; “Biz içerisinde köpek ve resim bulunan eve girmeyiz” buyurmuştur. Molla Hüsrev; ‘Namaz kılan kimsenin üzerinde resim bulunan elbiseleri giymesi mekruhtur. Muhakkak ki onda put taşıyana benzeme vardır’ der.
*Namazda yılan ve akrebi öldürmek caizdir. Allah Rasûlü(sas) buyurdular: “Siz namazı eda ederken dahi iki siyahı öldürünüz.”
*Namazda bir özür olmaksızın yapılan her ameli kalil (az amel/tek elle yapılan işler) mekruhtur. Yine namazı eda eden kimsenin ayetleri ve tesbihleri elle sayması mekruhtur.
*Namazda sağa sola bakınmak mekruhtur. Allah Rasûlü(sas) buyurdular: “Şayet namaz kılan kimse; bununla (namazla) münacatta bulunduğunu (Allah Teâlâ ile konuştuğunu) elbette başka tarafa bakmaz.”; “Namazda bakınmak bir hırsızlamadır. Şeytan onu kulun namazından çalar.”
*Musallinin, arasında boşluk bulunan ön safın arkasında namaza durması mekruhtur.
*Musallinin, insan yüzüne karşı namaza durması da; surete tapmaya benzediği için mekruhtur. Ancak oturmuş olan kimsenin sırtına karşı namaz kılmakta bir beis yoktur. Allah Rasûlü(sas) sahrada namaz kılmak istediği zaman, İkrime(ra)’ye önüne oturmasını emredip namazını kılardı.
Namazda mekruhun hükmü: Namazlardaki mekruh olma durumu; tahrimen mekruh ise o namazı iade etmek vacibtir. Tenzihen mekruh ise; namazın iadesi müstehab olur.
Şurası kati olarak bilinmelidir ki; meşru bir sebep yokken ibadeti bozmak haramdır. Meşru sebep nedir? *Nazmı eda eden kimse; anne veya babasından birisi çağırsa namazını kesmez devam eder. *Yalnız yardım isterlerse namazını bozar. Bu hususta yardımcılarda ana baba gibidir. *Yine namaz kılan kimsenin değerli bir malı çalınacak olsa namazını bozar ve hırsızın peşine düşer. *Daru’l İslam’da yaşayan bir zımmi, musalliye; ‘Bana İslam’ı tebliğ eder misin?’ derse, musalli farz bile kılıyor olsa namazını keser ve tebliğ eder. *Seferde olan bir kimsenin hayvanının kaçması namazı bozmayı mübah kılar. *Keza sürüye kurt saldırsa bu durumda musalli yine namazını bozar.
NAMAZ KILMANIN KEYFİYETİ
Namaza; ‘Tekbir’ ile başlanır, eller kaldırılır ve ‘Subhaneke duası’, Fatiha ve zammı sure okunur. Rasûlullah(sas) buyurdu: “Her kim imam ile namaz kılarsa, imamın kıraati onunda kırattır.”
Tek başına namaz kılan kimse açıktan okunan namazlarda; ister açık ister gizli okur. Yalnız kıldığı namazı cemaat heyetinde olması için aşikâre okuması eftaldir. Bir kimse yalnız namazı cemaat heyetinde kılarsa, onun namazı ile birçok melekler saf olarak namaz kılarlar.
Arabça olarak indirilmiş olan Allah kelamına, Kur’an denir. Dolayısıyla namazda; başka herhangi bir dille kıraat edilemez. Ulema, başka dille Kur’an diye tilavet edilmesini “Zındıklık” olarak nitelemişlerdir.
NAMAZI BOZAN HALLER, SÖZLER ve FİİLLER
*Sabah namazını ederken güneşin doğması, *Cuma namazını eda ederken ikindi vaktinin girmesi, *Sargı üzerine mesh ile namaz kılan kişinin yarasının iyileşip sargısının düşmesi, *Özür sahibinin namaz içinde özrünün kalkması, *Ümminin imamın yerine geçmesi, *İma ile namaz kılan mükellefin rükû ve secdeye gücünün yetmesi, *Mest üzerine mesh etmiş olan mükellefin, namaz içinde mesh müddetinin dolması, *Teyemmüm ile namaz kılan mükellefin, namazda iken suyu bulması, *Mestlerin çok bol olup ayaktan çıkması, *Çıplak namaz eda eden kişinin; namazı eda edecek kadar giyecek bulması, *Sahib-i tertip olan kimsenin namazını eda ederken, geçmiş olduğu bir namazı hatırlaması.
*Namazı eda eden mükellefin, kasten veya unutarak konuşması namazı ifsat eder. Allah Rasûlü buyurdular: “Muhakkak işte şu bizim namazımızdır ki; içinde insanların kelamından herhangi bir şey bulunmaz. Namaz ancak tesbih, tahlil ve Kur’an-ı Kerim’in tilavetidir.”, *Bir kimse hapşırsa, namaz kılan mükellefte ona; “Yerhamukallah” dese, namazı bozulur. *Namaz kılan mükellef hapşırsa ve kalbinden; “Elhamdülillah” dese, namazı bozulmaz. Ancak bunu namazdan sonraya bırakması sahihtir. *Mükellef namazda iken; ah, of, eyvah dese namazı ifsat olur. Yalnız şiddetli ağrı, hastalık ve acıdan dolayı; ah, of çeker ve cehennemi hatırlayarak; eyvah derse namazı bozulmaz. *Mükellef namazda iken Allah Teâlâ’nın ismini işitirde; “Celle Celâluhu” derse yahut Rasûlullah(sas)’ın ismini işitirde salâvat getirirse veya imamın kıraatini işitirde “Sadakallahu ve Rasûlühü” derse namazı bozulur. *Biri dua eder ve namazdaki musallide, âmin derse namazı bozulur. * namazını eda eden mükellef; kıraati açıktan yaparken tutulsa, namazın dışındaki birinin hatırlatmasıyla devam etse namazı ifsat olur. * Namazı eda eden mükellef Kur’an-ı Kerim’i yüzüne bakarak okursa; İmam-ı Azam(rha)’a göre namazı ifsat olur. İmameyne göre olmaz. *Namazı eda eden mükellef; bilerek veya unutarak bir şeyi yemesi ve içmesi namazı ifsat eder.
*Namazın fiillerinden olmayan her ‘amel-i kesir’ namazı bozar. Amel-i kesir odur ki; dışarıdan birisi baktığında, o fiili işleyen kimse namazda olamaz zannına kapılır. *Namazı eda eden mükellefin hiçbir mazereti yokken kıblesini değiştirmesi namazını ifsat eder. *Namaz anında mükellefin avret yerinin açılması ve bir rükunu o vaziyette kılması namazı ifsat eder. *Namazda iken sakız çiğnemek; ağzına yağmur, dolu ve kar suyu düşen kimsenin bunları yutması. Bir rükunda üç defa kaşınmak namazı bozar. Bayılmak da namazı bozan bir fiildir.
NAMAZIN ÇEŞİTLERİ
Namazlar; Farz namazlar, Vacib namazlar, Sünnet namazlar ve Nafile namazlar olmak üzere dört ana grupta ele alınabilinir:
Farz namazlar: Günde kılınan beş vakit namaz ve Cuma namazı farz-ı ayn olup; her mükellef eda ile sorumludur. Cenaze namazı farz-ı kifaye olup; bir gurup müslümanın ifa etmesiyle diğer Müslümanlardan da sorumluluk kalkar.
Vacip namazlar: Vitir namazı, Ramazan ve Kurban bayramlarının namazları vaciptir. Ayrıca başlanılmış bir nafile namaz bozulacak olur ise o namazın iadesi ve ‘Allah(cc) rızası için şu kadar rekât namaz kılacağım’ gibi adak namazlarda vaciptir.
Sünnet namazlar: Rasûlullah(sas)’ın beş vakit namazdan önce ve sonra kıldığı; farz ve vacip olmayan namazlar ile teravih namazı sünnet namazlardır.
Nafile namazlar: Farz, vacip ve sünnet namazların dışında kalan ve yalnızca Allah Teâlâ’nın rızasını kazanmak maksadıyla; Rasûlullah(sas)’ın bizzat kıldığı ve ümmetine de tavsiye buyurduğu namazlardır. Teheccüt namazı (Bu namaz Allah Rasûlü(sas)’ne farz idi.), İşrak namazı, Kuşluk namazı, Evvabin namazı nafile namazlardandır.
CUMA NAMAZI
Cuma Gününün Fazileti: Allah Rasûlü(sas) buyurdular: “Cuma günü günlerin efendisi ve Allah katında kadri en yüce olanıdır. Bu günün Allah katındaki değeri, kurban ve Ramazan bayramından daha büyüktür. Bu günde beş önemli özellik vardır: Allah Âdem’i bu günde yarattı, bu günde yeryüzüne indirdi ve bu günde öldürdü. Onda bir an vardır ki, inanan kul o anda ne isterse, istediği kendine verilir. (Tabii ki haram şey istememek kaydıyla) Kıyamet bu günde vuku bulacaktır. Kıyamet gününden sakınmayan hiç bir; Mukarreb melek, gök, yer, rüzgâr, dağ ve ağaç yoktur.”
Cuma Olayının Başlangıcı: Kaab b. Malik(ra) anlatıyor: “Cuma günü babamla birlikte Cuma namazına çıktık. Cuma ezanını duyunca babam; Esad b. Zürare için istiğfar etti. Sebebini sordum. Babam; ‘Yavrucuğum Rasûlullah Medine’ye gelmezden önce bizi burada Cuma için bir araya getiren, Esad b. Zürare’dir.’ dedi. “O gün kaç kişiydiniz?” diye sordum. Babam; ‘Kırk kişiydik’ dedi.
Bu olay cumanın başlangıcıdır. Allah Rasûlü(sas) Medine’ye döndükten sonra cumalarını Kuba mescidinde ikame ederdi. Medine’de kılınan ilk Cuma ise; Beni Salim b. Avf kabilesinin mescitlerinde kılınan cumadır.
Rasûlullah(sas)’ın ilk hutbesi: hamd ve övgüden sonra; “Ey insanlar! Bildiğiniz kadarıyla, kendinizden önce gitmesi için yararlı ameller yapın. Allah’a and olsun ki, O sizden birisini kesinlikle öldürecek, sonra çobansız koyun gibi onu kendi başına bırakacaktır. Sonra arada hiç perde ve tercüman olmaksızın onunla konuşacak ve ona şöyle diyecektir; ‘Sana benim elçim gelmedi mi? Benim mesajımı iletmedi mi? Sana mal vermedim mi? Seni diğer yaratıklara üstün kılmadım mı? Bütün bunların karşısında sen kendin için, kendin gelmeden önce ne gönderdin? Şöyle sağına soluna bir bakıver hele, bir şey göremeyeceksin’ Sonra Allah o kimseyi önüne baktıracak. Cehennemden başka bir şey göremeyecek.
Bir kişi gücü yettiğince bir hurma tanesi ile de olsa sadaka vererek kendisini cehennemden koruya biliyorsa bunu hemen yapsın. Eğer bunu bulamıyorsa bir güzel sözcük söyleyerek bunu yapsın. Zira her iyilik on kat ve yedi yüz kat fazlasıyla karşılanacaktır. Allah’ın rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.”
Allah Rasûlü(sas)’nün Cuma gününe olan saygısı: Allah Rasûlü(sas)’nün Cuma gününe saygı duymasından murat; başka günlerde yapmadığı ibadetleri bu günde yapmasıdır.
*Cuma namazı İslami gereklerin en önemlisi ve Müslümanların en çok bir araya geldikleri gündür. O gündeki güzellikler: *Bu günde ve gecede Allah Rasûlü(sas)’ne salât ve selamın çoğaltılması müstehabtır. Nitekim O şöyle buyurdu: “Cuma gün ve gecesinde bana salât ve selamı çoğaltınız.” *O gün özel boy abdesti almak, *Hoş koku sürünmek, *Misvak kullanmak, *Namaza erken gitmek, *İmam hutbeye çıkıncaya kadar mescitte namaz, zikir ve Kur’an okumakla meşgul olmak, *Hutbeyi dinleme sırasında sükût etmek. Rasûlullah(sas) buyurdu: “Konuşan bir arkadaşına, ‘sus’ diyen kimse için Cuma yoktur.’ *O günde “Kehf” suresinin okunması. Allah Rasûlü(sas) buyurdu: “Cuma günü Kehf suresini okuyan kimsenin ayaklarının altından çıkan bir nur gökyüzüne kadar uzanır. Kıyamet gününe kadar o kimseyi aydınlatır. İki Cuma arasındaki küçük günahları da bağışlanır.” *Cuma için en güzel ve en temiz elbiseleri giymek. *Cuma günü hariç cehennem yeniden tutuşturulur. *Bu günde duaların kesinlikle kabul edileceği bir saat vardır. *Cuma gününde Allah(cc)’ı övme, O’nu yüceltme, O’na şükretme, birliğine ve rasullerinin elçiliğine tanıklık etme gayesiyle hutbe okunmasıdır. *Cuma gününde diğer günlere oranla daha çok ibadet etmeye yönelmenin müstehab olmasıdır. Günler arasında cumanın konumu; aylar arasında Ramazan’ın konumu gibidir. Ondaki duaların kabul edildiği an, Ramazan’daki Kadir gecesi gibidir. *Cuma, yıl içindeki bayramların yerini tutmaktadır. *Cuma gününde verilen sadaka diğer günlerde verilenden daha faziletlidir. *Allah Teâlâ bu günü bu ümmet için saklamıştır. Ehl-i kitap ondan sapmıştır. *Ramazan; ayların en hayırlısı, Kadir gecesi gecelerin en hayırlısı, Mekke yeryüzünün en hayırlısı, Muhammed(sas) yaratıkların en hayırlısı olduğu gibi, Allah Azze ve Celle bu günü de günlerin en hayırlısı seçmiştir. *Günler içinde sırf Cuma günü oruç tutmak mekruhtur.
Cuma Namazı: Bir mükellef beş vakit namaz da dâhil, bütün sünnet ve nafile namazları evinde ferdi olarak eda edebilir. Fakat Cuma namazını ferdi olarak eda edemez. Zira Cuma namazı için cemaat farzdır.
Diğer namazlar hür olan erkek ve kadın üzerine farz olduğu gibi, Müslüman olan cariye, köle ve esir üzerine de farzdır. Fakat Cuma namazı sadece hür olan erkeklere farzdır.
Kur’an-ı Kerim’de; “Ey iman edenler! Cuma günü namaz için çağrıldığınız vakit, hemen Allah’ı zikretmeye gidin. Alış verişi bırakın. Bilirseniz bu sizin için çok hayırlıdır.” hükmü beyan buyrulmuştur. Bu ayet-i kerime mücmeldir. Dolayısıyla her mücmel olan ayet-i kerimede olduğu gibi; Allah Teâlâ’nın bununla neyi murat ettiğini, Rasûl-ü Ekrem’in tefsir etmesi esastır.
Cuma namazı Kimlere Farzdır?: Rasûlullah(sas) buyurdular: “Allah Teâlâ’ya ve ahiret gününe iman eden bir kimseye Cuma namazı farzdır. Ancak seferi halde bulunan kimseye, kadına, çocuğa, köleye ve hasta olana farz değildir. Kim bir takım eğlence veya ticari işlerinden dolayı Cuma namazına gitmeyip, ondan kendini müstağni sayarsa, Allah Teâlâ’da rahmetini ve mağfiretini ondan uzak tutar. Zira Allah Teâlâ bir kimseye muhtaç değildir. Allah Teâlâ her şeyden müstağnidir. Hep övülmeye layıktır.”
Hanefi fukahası bir kimseye Cuma namazının farz olması için şu şartların bulunması gerektiğinde ittifak etmiştir: Hür, erkek, mukim ve sıhhatli olmak. Üzerine Cuma namazı farz olmayan (misafir, kadın, köle, felçli, ama) kimseler, Cuma namazı kılsalar öğle namazı yerine geçer.
Cuma Namazının Edasının Şartları:
Cuma namazının edasının şartları; namazı kılan mükellefte değil, onun dışında bulunması gereken şartlardır. Hanefi fukahası; edasının şartları bulunmadığı süre içinde Cuma namazının sahih olmayacağı hususunda müttefiktir. Edasının şartları mevcut değilken, lâfazanlık yaparak varmış gibi göstermek; Cuma namazı ile alay etmek ve mükellef olan mü’minleri aldatmak olur.
Birinci şart: Cuma namazının eda edilebilmesi için ulu’l emrin izni şarttır. Rasûlullah (sas) buyurdular: “Bilmiş olunuz ki; Allah Teâlâ Cuma namazını bu sene, bu ayda, bu günde benim şu makamımda kıyamete kadar farz kıldı. Şimdi herkim benim hayatımda ve benden sonra âdil ve câir bir ulu^l emri olduğu halde, cumayı hakir görerek veya inkâr ederek kılmazsa, Allah Teâlâ onun iki yakasını bir araya getirmesin ve işinde ona bereket vermesin. İyi biliniz ki tevbe edinceye kadar o kimsenin namazı, zekâtı, haccı ve orucu yoktur. Tevbe edenin tevbesini Allah Teâlâ kabul eder…” (Buhari, Tecrid)
Hanefi fukahası; Cuma nazmı için ulu’l emrin izni şarttır hükmünde ittifak etmiştir. Allah Rasûlü(sas) bir başka hadis-i şeriflerinde şöyle buyurdular: “Dört şey ulu’l emrin hakkıdır: Had cezalarını tatbik etmek, ganimetleri mücahitler arasında tatbik etmek, Cuma nazmını kıldırmak ve zekâtı toplamak.”
Allah Teâlâ’nın indirdiği hükümleri çirkin görüp, kendi heva ve heveslerinden hükümler icat eden siyasi güçler, mü’minlerin ulu’l emri olamaz. Kâfirlerin mü’minler üzerinde velayet hakkı olamaz.
Küfrün hâkim olduğu beldelerde veya kâfirler tarafından istilaya uğrayıp küfür ahkâmının icra edildiği İslam topraklarında yaşayan Müslümanlar cumayı nasıl eda ederler? Mü’minler; kâfirlerin veya mürtetlerin istilasına uğrarsa; kendi içlerinden emir, kadı ve Cuma imamı seçebilirler.
Türkiye’de Cuma namazının edası için ulu’l emrin izni mevcut mudur? Şu anda Türkiye’de milyonlarca Cuma cemaati 13 Şubat 1933 tarihinde Mustafa Kemal’in emir ve izni ile toplanmaktadırlar…
İkinci şart: Cuma namazı kılınan yerin şehir olması şarttır. Rasûlullah(sas) buyurdu: “Bir mükellefe ne Cuma namazı, ne teşrik tekbiri, ne Ramazan bayramı namazı, ne Kurban bayramı namazı yoktur. Bunlar ancak toplayan şehirde vardır.”
Şehir öyle bir mevzidir ki; içinde hadleri ikame eden ve hükümleri infaz eden bir emir ve kadısı bulunur. Hadleri ikamenin manası; bunu yapmaya gücün yetmesi, yetki ve salahiyetin bulunmasıdır. Arafat’ta Cuma namazı kılınmaz, bu hususta ittifak vardır.
Üçüncü şart: Öğle vaktinin girmiş olmasıdır. Allah Rasûlü(sas) buyurdular: Güneş meylettiği zaman insanlara Cuma namazını kıldırınız.” Cuma namazı eda olunurken, öğlenin vakti çıkmış olsa Cuma namazı fasit olur.
Dördüncü şart: Cuma namazı ferdi olarak ikame edilemez, cemaat şarttır. Allah Rasûlü(sas) buyurdu: “Cuma namazı her müslümana cemaat halinde kılınmak üzere vacip olan bir haktır.” Cemaatin sayısı İmam-ı Azam(rha) göre imam hariç üç kişidir. İmameyne göre imam dâhil üç kişidir. İmam Şafii(rha)’ye göre imam dâhil kırk kişidir.
Beşinci şart: Cuma namazını edasının şartlarından biriside izn-i âm’dır. Yani ulu’l emrin insanlar için umumi izin vermesidir. Cuma namazının eda edileceği caminin kapısının herkese açık olması gerekir.
Altıncı şart: Ulu’l emr veya onun görevlendirdiği birinin hutbe okumasıdır. Bir kimse ulu’l emrin izni olmadan hutbe okusa ve Cuma namazı kıldırsa, ‘asi ve baği’ hükmünde olur. Çünkü bu fiilinde ümmetin velâyetine tecavüz vardır.
Ulu’l emrin Cuma namazı için verdiği hüküm hutbe içinde geçerlidir.
Hutbenin Farzları:
Vakit: Hutbenin vakti; zevalden sonra ve namazdan öncedir. Molla Hüsrev; “Cuma hutbesiz olarak kılınsa veya hatip hutbeyi namazdan sonra okusa veya vaktinden önce eda etse Cuma namazı batıl olur” hükmünü zikreder.
Allah Teâlâ’yı zikretmek, ayet-i kerimedeki; “Allah’ın zikrine koşun” emrini mutlak bir beyan kabul eden Hanefi fukahası zikri/hutbeyi ikinci farz kabul etmiştir.
“Ahir zuhur” meselesi: Cuma namazı bir şehirde; tek bir camide eda edildiği zaman, Ehl-i sünnetin bütün müçtehitlerine göre sahihtir. Ayrıca ahir zuhur kılmaya gerek yoktur. Ancak bir şehirde birkaç yerde Cuma namazı eda edilir mi edilmez mi? İmam Azam, İmam Ebu Yusuf ve İmam Muhammed’den gelen görüşe göre; bir şehirde birkaç yerde cumanın eda edilebileceğidir. İşte ahir zuhur bu ihtilafa dayanan bir meseledir. Eğer bir şehirde Cuma namazını birkaç yerde eda etmek sahih olmazsa (ki, sahih olmama ihtimalide vardır) mükellefin üzerinde öğle namazı borç olarak kalmıştır. Dolayısıyla hem cuma namazını hem öğle namazını kılmakla bu tereddüt giderilir.
BAYRAM NAMAZI
Cuma namazı kimlere farz ise bayram namazları da o kişiye vaciptir. Bayram namazının vacip olabilmesi için mükellefin; hür, erkek, mukim ve sıhhatli olması gerekir. Mükellefin dışında aranan şartlar ise şunlardır: *Ulu’l emrin izni, *Şehir hükmünde bir yerde oturmak, *Vaktinde kılmak, *İzn-i âm olması, *Cemaat
Ramazan bayramında; namaza gitmeden önce bir şeyler yemek, gusül abdesti almak, misvak kullanmak, güzel koku sürünmek ve tertemiz giyinmek müstehabtır. Kurban bayramı namazından önce ise bir şey yememek eftaldir.
Bayram namazını vakti: Güneş yükselmesinden zevale kadar olan süredir. Güneş zevale erdiği vakit bayram namazının vakti çıkar.
Bayram namazı kaza edilebilir mi?: İmam bayram namazını cemaatle eda etse ve bazı mükellefler namazı kaçırsa; o namazı ne vaktinde ne vaktinden sonra eda edemezler. Meşru bir özür olursa ramazan bayramı namazı ikinci günüde, kurban bayramı namazı ise üçüncü gününde vakti içinde eda edilebilir. Daha sonraki günlerde kılınamaz. Bayram namazları ferdi olarak kılınamayacağı gibi kazada edilemez.
Küfür ahkâmının galip geldiği ve mü’minlerin güvenliklerini yitirdikleri beldelerde mü’minler için “ESARET” hayatı söz konusudur. Allah Teâlâ’nın indirdiği hükümleri çirkin görüp kendi heva ve heveslerinden hükümler icat eden tağuti güçleri mü’minlere; ‘Ulu’l emr’ diye tanıtan kimselerin hiçbir ameli sahih değildir. Çünkü bu fiilde, ‘iman’ ile ‘küfrü’ aynı mahiyette görme hastalığı mevcuttur.
KAZAYA KALAN NAMAZLAR
Elde olamayan sebeplerden dolayı bir vakit namazı vaktinde kılmayıp vaktinin dışında kılmaya kaza denir.
Tertip sahibinin kazası: İmam-ı Azam’a göre; kaza namazları altı vakti geçerse tertip sakıt olur. Bu durumda hangisini dilerse onu kaza eder. İmameyne göre; kaza beş vakitten fazla olursa tertip düşer.
Baygınlıkta kazanın hükmü: Sahih olan kavle göre; bir gün ve bir geceden fazla baygın kalan kimse, ayılınca geçen namazlarını eda etmez. Daha az olursa eda eder. Geçmiş namazların kazası eda hesabiyledir. Yani ikinin kazası iki, dördün kazası dörttür.
Özürsüz olarak bir namazın vaktini geçirmek büyük günah olup, kaza etmekle ortadan kalkmaz. Kaza ile yalnız terk etmenin günahı giderilir. Namazı kaza edince bundan dolayı azap olunmaz. Fakat tehirin günahı bakidir. Bu da ancak kazadan sonra tevbe etmekle giderilir. Kaza etmeden tevbe sahih değildir.
Üzerinde kaza namazı bulunan bir mükellef; Nafile namaz kılabilir mi, kılamaz mı? İmam Şafii, Ahmet ve Malik (Allah onlara rahmet eylesin); üzerinde kaza namazı bulunan kimse, beş vakit namazların sünnetleri de dâhil olmak üzere, hiçbir nafile namazla meşgul olamaz, derhal kazalarını kılar. İmam-ı Azam(rha)’ın usulündeki ulema ise; kazaya kalmış namazları kılmak, nafile namazları kılmaktan çok daha ehemmiyetli ve çok daha münasiptir. Yalnız maruf sünnetler ve hakkında hadis rivayet edilen namazlar müstesnadır, buyurur.
İMAMET ve CEMAAT
İmamet-i Kübra ve İmamet-i suğra:
Allah Teâlâ Rasûlü(sas)’ne hitaben buyuruyor: “Sende içlerinde bulunup da, kendilerine namaz kıldırdığın vakit, onlardan bir kısmı seninle namaza dursun.” (Nisa, 102); Allah Rasûlü(sas) buyurdular: “Cemaat sünnet-i hüdadan bir sünnettir. Cemaatten ancak münafıklar geri durur.” Namazı cemaatle kılmak kitap, sünnet ve sahabenin icması ile sabittir. Cemaat konusunu mahiyetiyle kavrayabilmek için ‘İmamet’ kavramını tanıyalım:
İmam; namaz kıldırırken kendisine tabi olunan kişi manasına geldiği gibi; hem namazında hem emir ve yasaklarında (yani idarede) kendisine tabi olunan manasına da gelir. Namaz imamlığına; İmamet-i suğra (küçük imamlık), ikincisine de; İmamet-i Kübra (büyük imamlık) denilir. İmamet-i Kübra; din ve dünya hususunda Rasûlullah(sas)’a halife olarak umumi riyasettir.
Büyük imamı yani halifeyi tayin etmek en büyük vazifelerden biridir. Çünkü şer’i vecibelerden birçoğu buna bağlıdır. Misal: Müslümanların hükümlerini infaz edecek, Şer’i cezaları tatbik sınırlarını muhafaza ile ordular hazırlayacak, Zekâtları alacak, Yol kesici zorba ve hırsızları kahredecek, Cuma ve bayram namazlarını kıldıracak, Velileri olmayan küçük kız ve oğlanları evlendirecek, Ganimetleri taksim edecek bir halifenin bulunması mutlaka lazımdır.
Allah Teâlâ’nın indirdiği hükümlerle hükmetmeyen hiçbir gücün tasarruflarının meşru olmayacağı ve şer-i şerife göre hükme bağlanmayan hiçbir hükmün kabul edilemeyeceği bir gerçektir. Dolayısıyla herhangi bir İslam toprağı; kâfirlerin veya mürtetlerin istilası altına düşerse; cihad her mü’min üzerine farz-ı ayn olur.
Müstevli kâfirlerin tayinleri –velev ki tayin ettikleri kimse müslüman bile olsa meşru sayılmaz. Hele hele mescit imamı ve kadı tayinleri hileli birer tuzaktır. Dolayısıyla istilaya muhatap olan mü’minler kendi içlerinden imam ve kadı seçmek zorundadırlar.
Kâfirin müslüman üzerinde velayet hakkı yoktur. Zira Allah Teâlâ; “Muhakkak ki Allah ebedi olarak kâfirler için mü’minler üzerine bir yol kılmayacaktır.” (Nisa, 141)
Cemaatin Hükmü: Cemaat; akıllı, bâliğ ve cemaat ile namaz kılmağa gücü yeten erkekler üzerine vaciptir. Cuma ve bayram namazlarında cemaat şarttır. Allah Rasûlü(sas) buyurdular: “Cemaatte hoşunuza gitmeyen bir hal, ayrılıkta beğendiğiniz halden daha hayırlıdır. Cemaatte rahmet ayrılıkta azap vardır.”
Cemaate katılmamayı meşru kılan özürler: Hastaya, kötürüme, topala, eli ve ayağı çaprazlama kesilmişe, felçliye, aciz olan ihtiyara ve Ebu Hanife’ye göre âmâya cemaat vacip değildir. Sahih olan kavle göre; yağmur, çamur, şiddetli soğuk ve zifiri karanlık sebebiylede vucubiyet kalkar.
İmamda bulunması gereken vasıflar:
*Erkek olmak. Erkek namazda kadına veya çocuğa uyamaz. Çocuğun namazı nafiledir. Farz kılanın nafile kılana uyması caiz değildir. *Müslüman olmak. İdeolojilere iman eden kimsenin arkasında namaz caiz olmaz. *Akıllı ve bâliğ olmak. Deli ve çocuktan imam olmaz. *Kur’an-ı Kerim okumasını bilmek. Allah Rasûlü(sas) buyurdular: “Cemaate Allah Teâlâ’nın kitabını en güzel ve en iyi okuyan imam olur.” *Özür sahibi olmamak. *Abdestsizlikten ve necasetten temizlenmiş olmak. *Pelteklik gibi kıraate mani bir halin bulunmaması. *Cemaatin önünde bulunmak.
İmamete kim daha layıktır?:
Müslümanların cemaati arasından imamete en layık olanı; namaz caiz olacak kadar kıraati güzel okuduktan sonra, sıhhat ve fesat yönünden namazın hükümlerini en iyi bilendir. Allah Rasûlü8sas) buyurdular: “Bir kimse takva sahibi olan ulemanın arkasında namaz kılarsa, o kimse sanki nebinin arkasında namaz kılmış gibidir.”
Laik T.C. devleti; mü’minlere namaz kıldırması için, kendi tayin ettiği memurları ‘Ehil’ ilan etmiştir. Laik devletin mü’minler üzerinde ‘velâyet’ hakkından da söz edilemez.
EZAN ve KAMET
Ezan lügatte bildirmek ve ilan etmek demektir. İslam-i ıstılahta ise; özel bir şekilde namazın vaktini bildirmektir. Ezan beş vakit farz namazlar ve Cuma namazı için sünnettir. Ezanın metnini Abdullah b. Zeyd rüyasında görmüş ve Rasûlullah(sas)’ın onayıyla meşru olmuştur. Ezan Arapçanın dışında hiçbir lisanla okunamaz.
İkamet, beş vakit namaz ve Cuma namazının sünnetidir. Ezan gibidir. Yalnız ‘Hayya alel felaf’tan sonra iki defa; “Kad kametis salah” denir.
Müezzinde aranan vasıflar: *Müezzin erkek olmalıdır. Kadınların ezan ve ikametleri mekruhtur. *Müezzin akıllı, namaz vakitlerini iyice bilen ve ezanı sünnet üzere okumalıdır. *Müezzin okuduğu ezana inanan ve sevabını Allah(cc)’tan bekleyen kimse olmalıdır. Akil olmayan çocuğun ezanı sahih değildir. Ezan yeniden okunur. Mecnun ve delinin de böyledir. Sarhoşun (mübah olan bal şerbeti ve ilaçtan sarhoş olanın) ezanı da mekruhtur. Yenilenir.
Ezanın vasıflar: *Ezan yüksek sesle okunmalıdır. Allah Rasûlü(sas) buyurdular: “Ya Bilal! Sen iki parmağını kulağına koy. O zaman sesin daha yüksek çıkar.” *Ezan yavaş yavaş okunmalıdır. Hz. Bilal(ra)’e hitaben Allah Rasûlü(sas) şöyle buyurdu: “Ezan okuduğun zaman yavaş yavaş oku. İkamet getirdiğin zaman ise hızlı oku.” *Ezan ve ikamette kıbleye dönmek esastır. *”Hayya alateyn”de sağına ve soluna döner. *Sabah namazının ezanında “Hayya alel felah”tan sonra iki defa; “Es salatu hayrun minennevm” denir. *Kadınlar için ezan ve ikamet mekruhtur. Çünkü ezan ve ikamet cemaatin müstehab olan sünnetlerindendir. *Yolcu olan kimse ezan okur ve ikamet yapar. Rasûlullah(sas) buyurdular: “Yolculuk ettiğiniz zaman ezan okuyunuz ve ikamet ediniz.” Her ikisini birden terk etmek mekruhtur. Yalnız ikamet ile iktiza edilirse caiz olur. *Ezan ve ikamet; beş vakit farz namaz ve Cuma namazının sünnetidir. Bunun dışında kalan namazlar için ezan ve kamet yoktur. *Kaza namazları içinde ezan okunur ve kamet getirilir. *Eğer mükellefin birçok namazları kazaya kalmışsa; bunları arka arkaya kılarken; birincisi için ezan okur ve ikamet getirir. O mahalden ayrılmadığı sürece bu kâfi gelir. *Müezzinin ezanın abdestsiz olarak okuması kerahatle caizdir.
CENAZELER
İnsan, imtihan zaman ve zeminin kendisi seçmediği için hemen ölecekmiş gibi ölüme hazır olmalıdır.
Ölüme hazırlanma: Allah Rasûlü(sas) buyurdular: “Ölüm döşeğinde olanlarınıza, Allah Teâlâ’dan başka ibadete layık bir ilah olmadığına; ancak Allah Teâlâ’nın olduğuna, şehadet etmeyi telkin ediniz.”
Ölümün yaklaşmasının alameti; o şahsın ayaklarını salıvermesi onları dikememesi, burnunun eğilmesi, göz ile kulak arasının kararıp çökmesidir. Üzerinde bu alametler bulunan kimsenin yanında; “Şehadeteyn” zikredilir.
Öldüğü zaman çenesi bağlanır ve gözleri kapatılır. Ölünün elbiselerini çıkarmak, kollarını ve ayaklarını birbirlerine bağlamak gerekir. Bir kimsenin vefatını ilan etmede bir mahzur yoktur. Abdullah İbn Mesud(ra) dedi ki: “Ölü için ezan (yani bizde salâ verilmesi), ölüm haberini duyurmaktır.” (Tirmizi)
Ölüyü yıkamak: Mü’min bir kimse öldüğü zaman onu yıkamak, hayatta olan mü’minlerin tamamının üzerine vaciptir. Ölüyü yıkayan kimsenin elini bir bezle örtmesi müstehabtır. Ölüye istinca yaptırılır ve abdest aldırılır. Ağız ve burna su vermek güç olacağından ıslak bir bezle silinebilir. Yıkamaya önce sağdan başlamak esastır. Sonra sol taraf yıkanır. Gassal son olarak ölüyü hafif kaldırarak karnını mesheder, eğer pislik çıkarsa onu yıkar fakat yeniden abdest aldırmaz. Bir havlu ile kurular ve kefenler.
Kâfir bir babaya; müslüman oğlunu yıkaması ve onun başında durması münasip olmaz. Sefer halde ölen birini yıkayacak su bulunmazsa teyemmüm ettirilir ve cenaze namazı kılınarak defnedilir.
Ölünün kefenlenmesi: Erkek için kefenin sünnet olan miktarı; izar, gömlek ve lifafedir. İzar ve lifafeden her biri; baştan ayağa varıncaya kadardır. Gömlek ölünün omzundan ayaklarına varıncaya kadar olan örtüdür.
Kadın için sünnet olan kefen; libas, izar, lifafe, başörtüsü ve göğüslerini bağlamak için hırka olmak üzere beş parçadır. Esasen kadınlar hayatta iken de, ancak bunlarla dışarı çıkabilirler.
Herhangi bir malı olmayan meyyitin kefeni, hayatta nafakası kimin üzerine vacip ise onun tarafından karşılanır. Eğer meyyitin kimsesi yoksa ulu’l emr karşılar. Ulu’l emr de yoksa Müslümanlardan istenir. Buda mümkün olmazsa cenaze yıkanır üzeri otla örtülerek defnedilir.
Cenaze namazı: Cenaze namazı farz-ı kifaye olan bir namazdır. İnsanlardan bir kısmı veya sadece biri cenaze namazını kılarsa diğer insanlardan mesuliyet kalkar.
Kimlere cenaze namazı kılınmaz?: *Ulu’l emre karşı haksız yere ayaklanan kimseler eğer çarpışma anında ölürse, *Yol kesen eşkıyalar da eğer bu esnada ölürlerse, *Babası ve annesini öldürenin cenaze namazı; sırf ona ceza vermek niyetiyle kılınmaz.
Cenaze namazının kimin tarafından kıldırılması: Cenaze namazını kıldırmaya en evlâ olan; eğer orada hazır ise ‘Ulu’l emrdir’. O yoksa ‘kadı’, kadı yoksa ‘şurta amiri’ (emniyet amiri), o yoksa ‘Cuma imamı’ kıldırır. Eğer hiç biri yoksa mescit imamı veya ölünün velisi kıldırır.
Cenaze namazı nasıl kılınır?: Cenaze namazı dört tekbir ile eda edilir. Mükellef önce kalben niyet eder. İlk tekbirden sonra; Subhanekeyi, vecelle senâükeyi de ilave ederek okur. İkinci tekbirden sonra; “Salli-Barik” okunur. Üçüncü tekbirden sonra; “Rabbena âtina…” okunur. Dördüncü tekbirden sonra musalli iki tarafa selam verir. Eller yalnız ilk tekbirde kaldırılır. İmam; ister erkek olsun ister kadın olsun mutlaka meyyitin göğsü hizasında durulur. Bir çocuk doğduğu ve ağlayarak ses çıkardığı zaman onun üzerine cenaze namazı kılınır.
Cenazenin taşınması ve defni: *Cenazeyi dört erkeğin taşıması sünnettir, eğer ölen kimse komşu, akraba ve iyiliği ile şöhret bulmuş bir mü’min ise onun cenazesinin arkasından gitmek, nafile ibadetten daha hayırlıdır. *Ölüyü defnetmek farz-ı kifayedir. *Sünnet olan mezar şekli lahittir. Allah Rasûlü(sas) buyurdular: “Lahit bizimdir. Yeri şak etme (yarma) bizim dışımızdakilere aittir.” *Meyyiti lahdin içine koyan kimse; “Bismillah! Alâ milleti Rasûlullah!” der. *Zaruret bulunmadığı süre, bir kabre iki veya üç cenaze koymak mekruhtur. *Meyyite ‘telkin’ verilir. *Bir cenaze tamamen çürümüş ve toprağa karışmış ise; o kabre başka birini defnetmek, kabir üzerine bir şey ekmek ve bina yapmak caiz olur. *Sahibinin izni olmadığı sürece başkasına ait toprağa mezar kazmak caiz değildir.
Taziyede bulunmak: Taziye sabır tavsiye etmek manasınadır. Taziyenin vakti ölüm anından itibaren üç gündür. Bu süreden sonra taziye mekruhtur. Ancak başka beldede bulunup da bu süre zarfında gelemeyen müstesnadır. Taziye yapan kimse; “Allah(cc) size sabr-ı cemil ihsan etsin. Meyyiti de af ve mağfiret buyursun” der.
Taziyelerin en güzeli Rasûl-ü Ekrem(sas)’in taziyesidir. O şöyle derdi; “Şüphesiz alanda verende Allah Teâlâ’dır. Ecel-i müsemma da O’nun katındadır. Kimin ne zaman öleceğini ancak ve ancak O bilir.”
SEFERİLİK ve NAMAZ
Sefer lügatte miktar tayin etmeksizin mesafe katetmek manası gelir. Misafir; sefer halinde olan kimse demektir. Yaya yürüyüşle üç gün veya üç konaklık mesafe; asgari 21 saatlik bir yolda seferilik söz konusudur. Bu yolu otobüs, uçak, tiren vb. vasıtalarla çok kısa bir sürede bile katetse seferi hükmü geçerlidir.
Sefere çıkan mükellefin niyet etmesi şarttır. Eğer sefere niyet etmezse bütün dünyayı da dolaşsa, ‘seferi’ hükmünden istifade edemez.
Gidilecek bir yerin hem karadan hem de denizden yolu bulunsa, yolcunun gideceği yol esas alınır. Bir beldeye deniz yolu ile 10 saatte, kara yolu ile 21 saatte gidilse; bu beldeye karadan giden misafir sayılır, denizden giden sayılmaz.
Seferde değişen hükümler: *Dört rekâtlık farz namazlar iki rekât olarak eda edilir. *Ramazan ayında oruç tutmamak mubah olur. *Mestler üzerine mesh süresi üç gün olur. *Cuma ve bayram namazları düşer. *Kurbanın vucubiyeti kalkar. *Hür kadının bu mesafeyi mahremleri olmadan tek başına gitmesi haram olur.
Vatan: Hanefi fukahası vatanı; Vatan-ı Asli, Vatan-ı İkamet ve Vatan-ı Sefer olmak üzere üçe ayırmıştır.
Vatan-ı Asli: Bir kimsenin yerleştiği veya evlendiği yerdir. Bir mükellefin; kati ve sürekli olarak ikamete niyet ettiği; içinde evi ve işi bulunan yerdir.
Vatan-ı İkamet: Mükellefin; kendisinde on beş gün ve daha fazla ikamete niyet ettiği, misafirlik yurdudur.
Vatan-ı Sefer: Mükellefin on beş günden az bir müddet için ikamet ettiği yerdir.
Bir mükellef, bir iş için bir şehre sefer yapsa ve on beş günden daha fazla kalmaya niyet etmediği halde işi uzasa, isterse bir yıl kalsa misafir sayılır.
Misafir olan bir mükellef, mukim olan bir imama uysa namazını dört rekât kılar. Misafir imamete geçse, mukim ona uysa; imam iki rekâtta selam verir ve “Siz namazınızı tamamlayınız çünkü ben seferiyim” der. Zira Allah Rasûlü(sas) Mekke’de namaz kıldırmış ve namaz sonun da Mekke halkını bu şekilde ikaz etmiştir.
Kaynak: Yusuf KERİMOĞLU, EMANET ve EHLİYET
Hazırlayan: Mustafa TUNA