Bir elindeki fotoğrafa, bir karşısında duran bakımsız, ama şirin taş eve bakıyordu. Rumlardan kalan eski ev pek benzemiyordu fotoğraftakine."Bir de değirmen varmış buralarda" deyince anlaşıldı 'baba evi'nin orada olmadığı.Didim Belediye Başkanı Mümin Kamacı yardımcı olmaya çalışıyordu: "Kahveye gidelim, köyün yaşlıları bilir."İkinci kuşak mübadildi Evangelia Lura. 1988'de komşuları gitmiş Didim'e. O da babasının evini tarif etmiş, gidince bulsunlar diye. Bir fotoğraf getirmişler Lura'ya komşuları; "İşte babanın evi!"Şimdi Lura o fotoğraftaki evi bulmak, taşlarına, ahşabına dokunmak istiyordu.Kahvedeki en yaşlı Didimliye yöneldi. Elindeki resmi gösterdi. Sorusu aynıydı:"Babamın evi burada mı? Bir de değirmen varmış yanında."Yıllar her şeyi silmişYaşlı köylü önde, Lura arkada, Apollon Tapınağı'nı geçip karşı taraftaki eski Rum evlerinin olduğu mahalleye girdik. Bölge sit alanı olduğu için evlere çivi bile çakılamıyor. Bakımsızlıktan artık oturulamayacak hale gelen eski Rum evlerini terk ediyor sahipleri ya da depo olarak kullanıyorlar. Her gün yok olup gidiyor tarih.Bir açıklıkta durdu yaşlı köydü. "İşte" dedi, "Değirmen buradaydı. Yanındaki boşlukta da bir ev vardı. Ama yıkıldı."Bir an derin bir hüzün çizgisi geçti Lura'nın yüzünden. Sonra birden toparlandı:"Evimi bulamadım. Yıllar her şeyi alıp götürüyor. Olsun, kilisemizi bulduk. Dedelerimizin, komşuların yaşadığı mahalleyi, sokakları gördük. Ben buraya çok iyi duygularla geldim. Gerisi önemli değil."Didim'in eski adı Yoranda. 1923 mübadelesiyle Yunanistan'a göçmüş burada yaşayan Rumlar. Kavala'nın batısında Nea Yoranda diye bir yer kurmuşlar. Nea Yorandalılar Derneği Başkanı Yorgo Kritiko ile kız kardeşi Atina, elleriyle koymuş gibi buldular evlerini. "Babam buradan 11 yaşında ayrılmış" diyor Yorgo, "Baba evini çok büyük özlemle hatırlardı. Doğdukları toprakları çok seviyor, o sevgiyi bize aktarmaya özen gösteriyorlardı. Hep bir özlem vardı. Benim işyerim İskeçe' de. Oradaki Türklerle beraber çalışıyoruz. Çok da iyi geçiniyoruz." 'Baba evi'nin bahçesindeki zeytin ağacından bir dal alıyor Atina, Yoranda'dan Nea Yoranda'ya götürecek...Nea Yorandalıların dede ve babalarının doğdukları topraklarda ikinci günleri bu. Bir gece önce geldiler Didim'e. Amaçları atalarının doğdukları toprakları görmek. Didim'in CHP'li Belediye Başkanı Münir Kamacı ve bir grup Didimli çiçeklerle karşıladı gelenleri. Otobüsten inenlerin gözleri doluyordu. Ama en çok ağlayanı da 60 yaşlarındaki Eleni'ydi. Ağlaması durunca anlattı durumu: "Benim kayınvalidem buralıydı. Otobüsten inince onun anlattıklarını hatırladım. Çünkü çok anlatırdı burasını. Ölen çocukları olmuş mübadeleden önce. Bu topraklara gömülmüş..."Sonra beraber akşam yemeğine gidildi Apollon Tapınağı'nın karşısındaki bir restoranta. Bu 'hoş geldiniz yemeği'. Esas eğlence bir sonraki akşam. Rembetikolar eşliğinde kadehler barış ve dostluğa kalkarken konuşuyor belediye başkanı Kamacı: "Dedemin doğduğu yerden geldiniz. Bize bir avuç toprak getirmediniz mi, onu koklayayım. Dedem sekiz yaşında Yoran'a gelmişti. Doğduğu yeri bir daha göremeden öldü. Ona söz vermiştim. İçimde ukde kaldı. Biz yalnızca Türk ve Yunan halklarının kardeşliğini istiyoruz."Yoranda'ya hatıra toprakBaşkan Kamacı'nın sorduğu toprağı getirmişlerdi Nea Yoranda'dan ve bunu ertesi gün şimdi 'minaresiz cami' olan eski Teologos Yannis Kilisesi'ni gezerken duvar diplerine, eski Rum mezarlığına serptiklerinde görecektik. Sıra Nea Yoranda Belediye Başkanı Steryos Gulfay'daydı:"Öyle bir manzarayla karşılaştık ki şaşırdık, kaldık. Biz böyle bir yakınlık, böyle bir sıcaklık beklemiyorduk. Memnuniyetimizi nasıl anlatacağımızı bilemiyorum. Bizim halklarımız arasında dövüşecek hiçbir şey yok. Buradan giden insanların çocukları yeni bir şehir inşa ettiler. Dedelerinin, babalarının yaşadığı yeri görmek istediler. Çok sevinçliyim. İyi bir başlangıcı oldu dostluğumuzun. Didim halkını ben de kenti topraklarımızda ağırlamak isterim."Ertesi gün, eski kilisedeyiz. Yora, bir Yoranda şiiri okuyor: "Her yeri mermer kaplı/Tütün tarlaları altın sarısı Yoranda..."Kilise ziyaretinden sonra herkesin bir baba evini, dede evini arama telaşı başlıyor. Aynı heyecan çizgilerini Lozan Mübadilleri Vakfı'nın Kavala ve Selanik'e düzenlediği gezide Yunanistan doğumlu Türk mübadillerin yüzünde gözlemiştik.Babalarının, dedelerinin evini aramaktan yorgun düşen mübadiller, Apollon Tapınağı'nın karşısındaki Kamacı Restoranıda soluklanırken, Didim'in bugünlerde en ünlü 'âşığı' Ekrem Batur geliyor. Sevdiği kızı tam 18 kez istemiş Ekrem. Ailesi vermemiş. Sevdiği için internet sitesi açmış, afişleme yapmış, her gün evine 10 gül göndermiş, aşkı uğruna futbol takımı kurmuş, aşkının sokağına gidip mikrofondan evlenme teklif etmiş. Son olarak kıyıdaki cankurtaran kulesine, sevgilisine evlenme teklif eden bir pankartla çıkmış Ekrem. Bütün bunları karşısında oturan Yunanlılara anlatıyor Ekrem. Onlar da kafalarını sallayıp kendi dillerinde bir şeyler söylüyorlar. Bunun üzerine yanındakilere dönüp, "Bakın adamlar aşktan ne güzel anlıyor. Bizim Türkler hiç anlamıyor" diyor.Sevinçler de hüzünler de aynıSırada Helenistik çağdan kalma Apollon Tapınağı'nın gezilmesi var. Sütunlarıyla, mimarisiyle çağının bir harikası olarak kabul ediliyor tapınak. Tünelleri, merdivenleri dimdik ayakta. İnsana bir çırpıda 2 bin 500 yıl önce yaşıyormuş duygusu veriyor.O çağlarda 'bilicilik merkezi'ymiş bu tapınak. Milet'ten ve çevre kentlerden gelenler bugünkü Mavişehir yakınlarındaki Panormas Limanı'na çıkar, oradan tapınakta son bulan Kutsal Yol boyunca yürürlermiş. Yolun iki yanında MÖ 6. yüzyıla tarihlenen heykeller varmış.Büyük bir ilgiyle geziyorlar eski Yorandalıların çocukları, torunları Apollon Tapınağı'nı. Belli ki babalarının, dedelerinin yurtları daha bir değerleniyor gözlerinde.Akşam yemeği, iki yakanın şarkılarının söylendiği, Türklerle Yunanlıların aynı 'kasabiko'da el ele verdiği, aynı zeybeği birlikte oynadığı barış ve dostluk şölenine dönüşüyor. Karşılıklı armağanlar alınıp veriliyor. Bir dahaki sefere Yunanistan'daki Nea Yoranda'da buluşulmak üzere sözleşiliyor. İki günlük buluşmadan en derin iz bırakanı birinci kuşak mübadil çocuğu Lura'nın hüzün ve özlem dolu sorusu oluyor: "Babamın evi burası mı?"