Erich Fromm’a göre geniş anlamı ile put; gücü olmadığı halde kendisinde güç vehmedilen, korkudan saygı duyulan, bir şey umulan her şeydir. Bunun bir nesne, kişi, fikir, kurum, cemiyet ve ideoloji olması fark etmez. Geleneksel ve dar anlamda ise put; kendisine secde edilen ve tapınılan nesnelerden ibarettir. Güneş, ay, nehirler, büyük dağlar, ormanlar, bazı hayvanlar, yontulmuş taşlar ilah muamelesi görmüştür. Bunlardan hem korkulmuş hem de yardım istenmiştir. Put gözle görülen somut bir şey olduğu için her türlü duygu kolaylıkla üzerine boşaltılır, insanlar böylece rahatlar.
Bugün kimse bu anlamda putlara tapmamaktadır. Esasında mutlak manada putçuluk yoktur. İlkel dediğimiz insanlar o kadar aptal değillerdi. Bugünkü insanlar da o kadar zeki değiller. İlkellik kavramı çok yanlış anlaşılıyor. Put onların bir takım ruhsal ve moral ihtiyaçlarını karşılıyor, işe yarıyordu. Onlara umut, iyimserlik ve kuvvet veriyordu. Yani psikolojik bir yarar söz konusudur. Carl Gustaw Jung’un anlattığına göre Meksika Pueblo yerlileri gün doğarken yüksek yerlere çıkar ve güneşe karşı ayinlerini icra ederler. Çünkü güneş onlara hayat vermekte; dünyalarını aydınlatmakta, ısıtmaktadır. Ormana karşı da aynı şükran duygularıyla hareket ederler, orman yiyecekleri ile onları beslemektedir.
Bugün uygar dediğimiz insanlar bazı liderlere, inançlara, ideolojilere bağlanarak onlardan yararlanmaya çalışıyor, aşırı hürmet gösteriyor, bir nevi tapıyor, onlarda olmayan şeyleri onlara izafe ediyor. Onlardan bir şeyler umuyor veya onlardan korkuyor. Temelde aralarında ne fark var! Modern insanın puta tapmadığını sanması onu görünüşte rahatlatıyor, gururunu okşuyor, ona bir üstünlük duygusu veriyor.
Bunlar sadece zahiri ve maddi putlardan kurtuluyorlar. Önünde titredikleri liderler ve zihinlerini esir alan saçma sapan ideolojiler put değil mi? Geleneksel anlayış putçuluğun anlamını son derece daraltmaktadır. Hazreti İbrahim putları kırıp baltayı en büyük putun boynuna asmış. Bu, putun hiçbir gücünün olmadığını göstermek içindi. Put (mesela bir diktatör), Erich Fromm’un dediği gibi bizden bir güç çalar. Sahip olmayan güce sahipmiş gibi görünür, onu aleyhimize kullanır ve bizi esir alır. Bunu yapan yani ona o gücü veren esasında biziz.
Kuran’da putun özellikleri sayılmış fakat kimse bunun üzerinde yeterince durmamış ve anlamını hakkıyla kavramamıştır. Putu dar bir çerçevede, ilah kabul edilen şeylere tapınma sayıyoruz. Bu da puttur ama esasında putçuluk çok geniş bir kavramdır. Darlaştırılmış anlama sıkıştırılınca putçuluğun birçok özelliği fark edilmeden inananların hayatına girmektedir. Böylece müminlerin hayatlarında imanın bir gücü kalmamakta, ibadetler de put haline getirilmektedir.
Müminler yaptıkları bu merasimlerle kurtulacaklarını sanmakta ve etkisini hissetmedikleri şeylerden medet ummakta, gerçeği olmayan şeylere bağlanmaktadırlar. Namazı, haccı, orucu, duayı sahip oldukları bir eşya gibi nesneleştiriyor, onlara kendi güçlerini yüklüyorlar. Kendi asıl fonksiyonlarının farkında olmuyor, kendilerini dışarıda arıyor, kendilerine yabancılaşıyorlar. Bir şeyde olmayan gücün onda var olduğunu vehmetmek ve bundan etkilenmek putçuluktur. Putçuluk değişmemiş, sadece putlar değişmiştir.
- MESCİDİ AKSA NEYİ İFADE EDİYOR
- NEDENSELLİK VE ÖZGÜRLÜK PARADOKSU
- TEFSİR YAZMAK HAKKINDA
- DİLİN NE OLDUĞU VE ÖNEMİ HAKKINDA
- İNSANLIĞIN GELECEĞİ HAKKINDA ÖNGÖRÜDE BULUNMAK
- SOYUT VE METAFİZİK DÜŞÜNCENİN GÜVENİLMEZLİĞİ HAKKINDA
- GÜZEL YAZI NASIL YAZILIR
- AKIL, KALB, VİCDAN, SEZGİ HAKKINDA
- TEFSİRLERİN SULANDIRILMASI HAKKINDA
- SARTR’IN ONTOLOJİSİ
- VİCTOR E. FRANKL
- MODERN KÖLELİK: MEMUR VEYA İŞÇİ OLMAK
- TÜRKİYE’DE ATEİZM VE ATEİSTLER
- İYİLİK Mİ, ADALET Mİ?
- Dr. ALEXİS CARREL