Bu yazımızda şahsi yakın dostum Türkiye Komünizminin simge isimlerinden rahmetli Rasih Nuri İleri’yi de parantez içinde önemle anlatacağım.
Çünkü..
Çünkü, Atatürk’ün kurduğu “Kemalizm” temelli partiyi, Batı Emperyalizmine, ABD’ye, Emperyalizmin aparatı PKK örgütüne ve HDP’ye (Yeşil Sol Parti), küreselcilere, batıcı liberalizme, NATO’ya, Kemalizm ve ulusalcılık karşıtı 14 Aralık Hareketine, AKP kopyası minik gerici partilere ve sonunda Zafer Partisi’ne muhtaç hale getirenlerin dışında kalan gerçek Kemalist insanlarımıza tarihi müttefiklerini nerede aramaları gerektiğini hatırlatmak istiyorum..
Önce Atatürk’ün kurduğu komünist partiyi anlatalım..
Sonra adım adım gidelim..
Yolumuz uzun.. Yolumuz çetrefilli..
ATATÜRK’ÜN KURDUĞU KOMÜNİST PARTİ
Türkiye Komünist Fırkası (TKF), Ulusal Kurtuluş Savaşı döneminde, 18 Ekim 1920’de Atatürk'ün emriyle kurulmuş siyasi partidir. "Resmî komünist partisi" olarak da bilinir. 18 Ekim 1920 tarihinde kuruldu. Genel Başkanı Hakkı Behiç Bayiç idi.
Kapanış tarihi Mart 1921 idi. Merkezi Ankara oldu..
Atatürk’ün bu kararının önemli nedenlerinden biri, dış müttefiki olmayan Ankara Hükûmeti ile Sovyet Hükûmeti arasındaki yakınlaşmaydı. Bu dönemde Sovyet Hükûmeti, Kurtuluş Savaşı’nı silah ve cephane göndererek destekliyordu. Ayrıca yaklaşık bir ay önce Bakü’de kurulan Komintern'e bağlı (yani Sovyetler’in hakimiyetindeki) bir diğer Türkiye Komünist Partisinin (TKP) de önü kesilmek, ülkede artan Bolşevik sempatisi ve çeşitli sosyalizm eğilimlerini de böyle bir parti içerisinde denetim altına alınmak istenmişti. (Donald F. Busky (2002) - Communism in History and Theory: Asia, Africa, and the Americas. ISBN 0275977331).
Bu nedenle TKF'in kurulmasıyla birlikte mecliste Halk Zümresi ile temsil edilen Yeşil Ordu Cemiyeti dâhil, tüm Bolşevik, sosyalist ve komünist yapıların yasaklanıp tümü bu partiye katılmaya çağrıldı.
Partinin kurucuları arasında Tevfik Rüştü Aras, Mahmut Esat Bozkurt, Celal Bayar, Yunus Nadi, Kılıç Ali, Hakkı Behiç Bayiç, İhsan Eryavuz, Refik Koraltan, Eyüp Sabri Akgöl ve Süreyya Yiğit yer aldı. Görüldüğü gibi bunlar Atatürk’ün yakın adamlarıydı.
Partinin genel sekreterliğini (umumî kâtipliğini) Hakkı Behiç Bey yapıyordu. Fevzi Çakmak, Ali Fuat Cebesoy, Refet Bele, İsmet İnönü, Celal Bayar ve Kâzım Karabekir de partiye katıldılar.
Yunus Nadi'nin Anadolu'da Yeni Gün gazetesi ise (şimdiki Cumhuriyet gazetesi) partinin yayın organı oldu.
Fakat Yeşil Ordu içindeki birçok İttihatçı kadro resmî partiye katıldıysa da, Yeşil Ordu / Halk Zümresi mensuplarından Nâzım Bey ve diğer bazıları ile birlikte Salih Hacıoğlu liderliğindeki Ankara'daki gizli komünist partisi mensupları, 7 Aralık 1920’de Türkiye Halk İştirakiyun Fırkasını (THİF) kurdular.
Ankara’nın kurduğu resmî komünist fırkası (TKF), Dünya komünist partileri enternasyonal kuruluşu Komintern’e üyelik için başvurduysa da kabul edilmedi.
Bunun üzerine Atatürk yaklaşık üç ay sonra partiyi kapattı. Bu kararda bağımsızlık temelli bir Sovyet dostluğu öngörülmüştü..
TKP önderlerinden Rasih Nuri İleri bu gelişmeleri, Atatürk’ün ileri görüşlü bir bağımsızlık arayışında olmasına ve yine Emperyalizme karşı daha kararlı savaşabilme içgüdüsüne bağlamaktadır.
Bu parantez içinde benim özellikle dikkatimi çeken nokta şudur: “Gerçek komünistler de, gerçek Türkçüler de anti-emperyalisttir.
Komünizmde Mustafa Suphi - Şefik Hüsnü - Nazım Hikmet – Mehmet Ali Aybar geleneği ne kadar anti-emperyalist ise; Türkçü doğrultuda, Ömer Seyfettin - Ziya Gökalp - Mustafa Kemal - Yusuf Akçura - İsmail Gaspıralı - Sultan Galiev - Neriman Nerimanov çizgisi de o kadar anti-emperyalisttir. Bu bakımdan gerçek
komünistler ile gerçek Türkçülerin çatışması anlamsızdır ve sadece Emperyalizm’in işine yarar. Hele hele Amerikancı liberal ümmetçiliğin ve Amerikancı bölücü Kürtçülüğün bu kadar azdığı günümüzde..”
Bunu kim söyledi?..
Bu saptamayı 2001 yılında Attila İlhan yaptı. Buradan hareket edip Stalin’e ve Sultan Galiev’e yani Doğu Türklerinin komünist önderi Mir Said Alioğlu’na geleceğiz, ama ancak gelecek yazımızda bu konuları sunabiliriz....
Şimdi oralara uzanmadan, “Komünist limanı” yazımıza devam edelim.
RASİH NURİ İLERİ AİLESİ İLE HATIRALARIM
1980'li yılların başında önce "Suphi İleri" geldi bizim köye.. Beni buldu ve hemen dost olduk. Sonra onu Dede'ye (Hayrettin Karademir) götürdüm. Yer soframızda hemen kendine yer ayrıldı. Sonra İstanbul'a döndü, eşi cefakar Mahmure ile biricik kızı Esin’i de aldı geldi. Kaynaştık... Hatta köy girişinde yol üstünde minik bir eski evi de satın aldılar.
Mahmure, ünlü şair Refik Durbaş'ın kız kardeşi idi, süper iyi bir insan, hamarat, cefakar ve fedakar bir eş ve cefakar bir ana...
Suphi, esaslı şair, inançlı komünist ... Türkiye Sosyalizmi'nin gelmiş geçmiş en yiğit komünistlerinden, yazar Rasih Nuri İleri'nin oğlu...
Romantik, heyecanlı ve iyi ruhlu bir şairdi Suphi'cik...
Suphi'cik diyorum, çünkü öldüğü günden beri içim sızlıyor...
Bizim köyde güzel günler geçirdik... Dedim ya kaynaştık...
Suphi, İstanbul'da Galata'nın, Kuledibi’nin, Beyoğlu arka sokaklarının şairi idi... Onu "Galata" şiirimle selamladım.. (Rasih Nuri İleri mahdumu merhum şair Suphi Nuri İleri'ye diye ithaf ettim, Paristanbul kitabımdan, 2013)
GALATA
korkutur topları papa'nın
çizmeleri tok vurur
kanlı korsan kaldırımlara
haç'ın gölgesi dualarında
tunç şövalyelerin
koşulur yalınayak sefere
kadırga, kalyon ne lazımsa
ganimet yakışır donanmaya
hilal'in gölgesi oruçlarında
kayıkçı leventlerinin
kimler geldi, kimler geçti
polonyalı prensler, rus kontesler
altınlar, pudralar ve yosmalar
galata kuyumcusudur levanten pera'nın
bankerler hiç şiir yazmaz ki
zamanla usta bir şair
damıttı kandilli şiirlerini
sever bu yokuşları, inleri, cinleri
sessiz konar serçe misali
ilhan berk'tir ismi
en nihayet son şairi çıkar gelir galata'nın
kah çan sesinde, kah mevlevi ayininde
kule'yi bekler, mahmure'yi bekler, şiiri bekler
serdar-ı ekrem'de dolaşır bir şair
bir ileri, bir geri
çıkar gelir laci bereli partizan
şu bizim suphi nuri ileri
balıklıova’nın demli çayını pek severdi
ve de tavşanlarını, minik serçelerini
Bu şiirimin sosyal medyada yayınlanmasından sonra bir iki yanıt geldi.
Yanıtlar:
Özgen Ergin: Nereden nereye Yaşar?... Suphi ile Kuledibi'nde tanışmış, İstanbul'a her geldiğimde görüşmüştük. Çok erken -ansızın- gitti.
Alev Maro Salarvan: Işıklarda uyuyordur eminim sevgili Suphi... Ve sevgili Mahmure'ye de buradan sevgiler.. Bizleri halâ unutmayan... Zarif ve güzel insan...
Evet önce Suphi’yi sevdik.. Sonra babasını tanıdık. Babası da köyümüze geldi.
Konuştuk bu yaşlı komünist ile.. Babasını da pek sevdik.
Kuledibi’ndeki meşhur Doğan Apartmanında Rasih Nuri’nin eşsiz tablolarla dolu efsanevi evine konuk olduk. Babasını çok daha fazla sevdik.
Ondan “Atatürk – Komünizm sorununu” öğrendik. Öğrendiklerimiz hoşumuza gitti.
Konuştuklarımızda aldığımız notları buraya aktaracağız. Pek bilinmeyen Atatürk’ün komünistliği konusunu aydınlatalım. Önce Rasih amca kimdi?
Rasih Nuri İleri kimdi?
28 Mart 1920’de Cenevre’de doğdu, 6 Aralık 2014’te İstanbul’da öldü. Osmanlı komünistlerinden Suphi Nuri İleri’nin oğlu idi. Haydarpaşa Lisesi (1939), İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Matematik Bölümü (1943) mezunu. İstanbul ortaokullarında bir süre öğretmenlik yaptı. Adana Sendikalar Birliğini kurdu. Yeni Dünya ve Gün dergilerinde çalıştı. İmalat ve ticaretle uğraştı.
1962’de Türkiye İşçi Partisi’ne (TİP) girdi, Genel Yönetim Kurulu üyeliği görevinde bulundu. 1967’de partiden atıldı. 1968’de Demokratik Devrim Derneğini kurdu ve yöneticisi oldu, Mart 1970’de kurulan İstanbul İşçi Birliği Genel Başkanı oldu.
“Atatürk ve Komünizm” isimli ünlü kitabını yayınladı (Anadolu Yayınları, 1970).
1973’de Haziran İşçi Hareketi gizli örgütü 1 numaralı sanığı olarak yargılandı, 17 ay tutuklu kaldı, sonra beraat etti. 1977’de İkinci TİP’e kaydoldu. Haziran 1990’da Türkiye Birleşik Komünist Parti kurucusu ve Merkez Komitesi üyesi oldu. Ocak 1992’de Boz Mehmet ve Şahap Bakırsan’la Genel Merkez’in sağ sapması üzerine
istifa etti. 1992’de Sosyalist Birlik Partisi’ne girdi. Büyük Kongre’de Merkez Komitesi’ne seçildi. Türkiye Komünist Partisi (TKP) üyesi ve konferans delegesi oldu.
3 Kasım 2002 Genel Seçimlerinde TKP’den İstanbul adayı idi.
Rasih Nuri İleri, 6 Aralık 2014 günü İstanbul’da hayatını kaybetti. İleri’nin tabutu Bebek Cami’nden Aşiyan Mezarlığına alkışlar eşliğinde omuzlarda taşındı. Bu arada İleri’nin tabutuna divan kurulu üyesi olduğu Galatasaray bayrağı da asıldı. İleri’nin cenaze namazına Beşiktaş Belediye Başkanı Murat Hazinedar, Türk Tarih Profesörü İlber Ortaylı, yakınları, sevenleri ve Türkiye Komünist Partili arkadaşları katıldı.
İleri, feodal-kapitalist düzeni daima eleştiren yazılarını Servet-i Fünûn, Yeni Adam, Ses, Gün, Markopaşa, Geveze, Karanlığa Işık, Emekçi dergilerinde yayımladı. Dr. Şefik Hüsnü ve arkadaşlarının çıkarmış oldukları Kurtuluş dergisini yeni harflerle basıma hazırladı (1977). 142. maddeye aykırı görülen kitap çevirileri nedeniyle birkaç kez tutuklanıp serbest bırakıldı.
Kooperatifler (1945), Ekonomik Doktrinler (1945), Kapital (K. Marks’tan özet, 1965), Atatürk ve Komünizm (1969), Kurtuluş (1975), TKP Gerçeği ve Bilimsellik (1976), Mihri Belli Olayı (2 cilt, 1976), TİP’te Oportünist Merkeziyetçilik (1985), 27 Mayıs Menderes’in Dramı (1986), Türkiye İşçi Partisi’nde Oportünist Merkeziyetçilik (1986), Atatürk ve Komünizm – Kurtuluş Savaşı Stratejisi (1999) isimli kitapları kaleme aldı..
(yazının ikinci bölümü yarın odatv'de)
Odatv.com