Plastik neden sorun yaratır?
Plastik, günlük hayatımızda çok kullanışlı ve bu yüzden sürekli kullanıyoruz. Fakat kullanıp attıktan sonrası gezegenimiz için büyük bir problem oluşturuyor…
Okyanuslarda 5 trilyondan fazla plastik parçası olduğu düşünülüyor ve bunları yok etmek yıllar alabilir.
Peki, nedir bu plastik?
Plastik, kıyafetten cips paketlerine, şişelerden kovalara kadar birçok eşyanın içinde bulunuyor. Plastikten bir şeyler yapmak yaygın, çünkü çok çeşitli türleri var ve her tür şekil, renk ve boyutta üretilebiliyor. Plastikler insan yapımı ve kömür, petrol gibi doğal maddelerden de ÜRETİLEBİLİR.
İlk sentetik plastik -plastik tamamen insan yapımı maddelerden yapılmıştır- 100 yılı aşkın süre önce yapılmıştır. 1900’ların başında Belçikalı Leo Baekeland tarafından icat edilmiştir ve ismi de Bakelite idi. Birçok insan, Bakelite’i bugünkü bildiğimiz plastiklerin başlangıcı olarak kabul eder.
Plastiği nasıl kullanıyoruz?
İnsanlar neredeyse istedikleri her şeyi plastikle elde edebilirler. Boyanabilir, renksiz kullanılabilir, kalın veya ince, güçlü veya zayıf olabilir. Bu, onlardan birçok şey yapılabilir demektir. Eğer okulda veya evde çevrenize bakarsanız, kalem kutunuz, oyun konsolunuz, hatta kıyafetlerinizde dahi, çoğu şeyde plastik bulursunuz.
Plastik neden problemdir?
Pekala, şu ana kadar plastik kulağa harika geliyor ve öyle de… Ama problem şu ki; plastiğin büyük çoğunluğu doğada çözünmüyor. Kağıt ve yemek gibi çürümüyor, bunun yerine yüzlerce yıl doğada dolanıp duruyor.
Her yıl, 400 milyon ton plastik üretiliyor ve bunun yüzde 40’ı tek kullanımlık ürünlerden oluşuyor. Cips paketleri, alış-veriş poşetleri ve içecek şişeleri, bu tek kullanımlık plastiklere örnek gösterilebilir.
Her yıl, sekiz milyon tondan fazla plastik okyanuslara giriyor ve bunun çoğu karadan geliyor. Ayrıca, gemiler ve plajlardan denize sürükleniyor veya nehirlerden taşınıyor. Bazıları ise tuvaletin sifonuyla gelebiliyor.
Bir başka problem ise; tüm plastiklerin geri dönüştürülememesi… Bunun nedeni; oluşturulma şekli ya da yapılmasının çok pahalı veya zor olması olabilir.
Mesela bazı kağıt kahve bardakları su geçirmemelerini sağlayan bir çerçeveye sahip ki bu da geri dönüşümlerini zorlaştırıyor. Her gün yedi milyon ton kağıt kahve bardağı atılıyor ancak bunların 400’de sadece bir tanesi geri dönüştürülüyor.
Plastik hayvanlara nasıl zarar veriyor?
Uzmanlar, 2050’ye kadar okyanustaki plastik parçaları sayısının, okyanustaki balıklardan çok daha fazla olacağını düşünüyor. Karada da denizde de yaşasa, tüm hayvanlar plastik tarafından zarar görebilir.
Poşetler veya gıda ambalajları gibi büyük eşyaların içine sıkışabilirler. Kuşlar, balıklar ve kabuklu deniz hayvanları, daha küçük parçalara ayrıldıklarında yiyecekleri plastikle karıştırırlar. Üç deniz kaplumbağasından biri ve deniz kuşlarının yüzde 90’ı plastik yiyor. Plastikleri sindiremiyorlar, böylece mideleri dolu oluyor; yani, gerçek yiyeceklere midelerinde yer kalmıyor. Her yıl denizdeki 100,000 hayvan plastikten dolayı ölüyor.
‘Çöp Adaları’ veya ‘Çöp Arsaları’ nedir?
Denizin ortasında, ufak kara parçaları gibi görünen şeylerin şaşırtıcı fotoğraflarını görmüş olabilirsiniz. Yakından baktığınızda, aslında onların yüzen plastiklerden oluştuğunu fark edersiniz. Bu çöp yığınlarında; poşetler, şişeler ve olta takımları da bulunur. Bunlar, ‘çöp adası’ veya ‘çöp arsaları’ olarak biliniyor. Atıkları taşıyıp bir araya getiren okyanus akıntılarından meydana geliyorlar. En ünlülerinden birisi California ve Havai arasındaki ‘Pasifik Çöp Adası’dır.
Peki, neler yapılıyor?
Plastik kirliliğe karşı mücadele etmeye ve kullandığımız plastik miktarını azaltmaya çalışan çok sayıda grup var.
- Şu an İngiltere’de plastik poşet başına 5 peni ödeniyor ve poşet kullanım sayıları yüzde 80 oranında düşüş gösterdi.
- Belli kafe ve restorantlar sadece insanlar istediğinde pipet veriyor. Bazıları ise kağıt pipet kullanıyor.
- Bazı kreşler sim kullanmayı bıraktı.
- Mikroplastiklerin* yüz fırçalama ve diş macunu gibi ürünlerde kullanımı yasaklandı. Ve süpermarketler de ambalajlarını geri dönüştürmeyi ve hatta plastiksiz ambalaj kullanmayı düşünüyorlar. İngiliz Hükümeti, önümüzdeki 25 yıl boyunca tüm önlenebilir plastik atıkları kesmeyi ümit ediyor.
- Almanya, Norveç ve İsveç gibi ülkeler için bir Para İade Planı var ve bu ülkelerin plastik şişelerinin yüzde 90’ından fazlasını geri dönüştürmelerine yardımcı oluyor. Bu, plastik bir şişede bir içki için biraz daha fazla ödeme yapmanız anlamına geliyor. Ancak, geri dönüştürülecek olan şişeyi iade ederseniz bu parayı geri alabiliyorsunuz.
- Para İade Planı için İskoçya’da planlar var ama İngiltere’nin diğer bölgeleri bu konuda henüz ikna olmuş değil.
- İngiltere’de, şişelerin sadece yüzde 57’si geri dönüştürülmek üzere toplanıyor.
Kaynak: BBC
*Mikroplastikler küçük boyuttaki plastik parçalarına deniyor. ‘Mikro’ denmesi için; boyutlarının 5 mm çapından küçük olması gerekiyor. Mikroplastiklerin tehdit yaratma nedenleri ise; içtiğimiz sudan yediğimiz balıklara kadar hemen her şeyde giderek miktarlarının artması ve bunları tüketen canlıların beden ve dokularına nüfuz edebilmesi.