En son güncellendiği tarih: Nis 18
Ölüm Arenası denilince ilk akla gelen Roma'nın sadece en büyük anıtı değil, aynı zamanda Roma’nın sembolü ve ölümsüzlüğü olan Kolezyum. Flavianus Amfitiyatro olarak da bilinen Kolezyum bir arenadır. Kolezyum'dan bahsetmek nereden aklımıza geldi? Çünkü 1 Ocak 404 yılında Telemachus, Kolezyum'daki bir gladyatör dövüşünü ayırmak isteyince, kalabalık tarafından taşlanarak öldürüldü. Honorius O'nun anısına dövüşleri yasakladı. Burada yorum yapmadan geçemeyeceğim; yüzyıllarca sayısız köle, gladyatör, hayvan ölürken, öldürülürken problem yoktu, kanlı ölümler izlenilerek eğleniliyordu ancak kendilerinden biri öldürülünce dövüşler yasaklandı. Bu dövüş son gladyatör dövüşü olarak tarihe geçti. Bu yüzden bizde dövüşlerin yasaklanma tarihinde Kolezyum'dan bahsedelim dedik. Yazı biraz ters oldu, arenayı açmadan kapattık. Şimdi açılışına ve yaşananlara bakalım.
İmparator Vespasianus tarafından M.S. 70’li yıllarda yapımına başlanmış, M.S. 80’de Titus döneminde tamamlanmıştır. İmparator Vespasianus bu devasa amfi tiyatroya sülalesi Flavian hanedanlığının ismini vermiştir. Colosseum adını, önünde bulunan İmparator Nero’nun günümüze ulaşamamış “Colossus Neronis” heykelinden aldığı düşünülmektedir.
Amfi tiyatroların ortasında yer alan, dövüşlerin ve diğer oyunların sergilendiği düz, kumla kaplı, elips biçimli alan ise arenadır. Kolezyum en bilinen tabiri ile, Roma’nın ölüm arenasıdır. İmparatorlar burada Roma halkını eğlendirmek için ve biraz da kendi eğlenceleri için gladyatör dövüşleri düzenlerdi. Bunlardan başka pek çok halk gösterileri, taklit deniz savaşları, hayvan avcılığı, infazlar, meşhur savaşların yeniden canlandırılması, klasik mitolojiye dayanan dramalar olurdu.
Gladyatörler yalnızca birbirleriyle değil, vahşi hayvanlarla da mücadele ediyorlardı. Arenanın altında hayvanların taşındığı bir asansör sistemi bulunuyordu. Hayvanlar kafese bindiriliyor, işçiler tarafından çarklar çevrilerek arenaya çıkartılıyordu. Kafes arenaya vardığında sürgüler açılıyor ve mücadeleye dahil oluyorlardı. M.S. 80’de Kolezyum’un açılış töreninde 5000 vahşi hayvan öldürüldüğü kaydedilmiştir.
Köle, mahkum ve savaşçılar arasından seçilen gladyatörlerin birbirleriyle ve vahşi havanlarla kıyasıya dövüştürülmesi, halkın ateşli tezahüratları ve kanlı ölümler yüzyıllarca sürmüş ve MS. 404’te gladyatör dövüşlerinin, MS. 523’te de havyan avlarının sona ermesiyle, Kolezyum’un kentin 450 yıllık eğlence merkezi olma görevi sona ermiş.
Kolezyum ile ilgili birkaç ilginç bilgi:
✏️ Diğer antik tiyatrolardan farklı olarak, oval biçimli ve desteksiz amfi tiyatro Roma icadıdır. Yapının tamamı kireç taşı çeşidi olan kübik traverten taşı ve tüften inşa edilmiştir. Mimarlar unsurları birlikte tutabilecek 300 ton dan fazla demir mengeneler tercih etmek yerine bu kaya blokları harç olmaksızın yerine yerleştirdi.
✏️ Colosseum, Milattan sonra 86 yılında suyla doldurularak deniz savaşları düzenlenmiştir.
✏️ Julius Cesar Avrupa'ya ilk Zürafayı getirtmiş ve Colosseum'da öldürtmüştür.
✏️ Kuzey Afrika fil türleri Antik Romalılar tarafından halka açık gösteriler düzenleyerek neslinin tükenmesi yol açmışlardır.
✏️ Arena kelimesi Latince Kum anlamına gelmektedir. Kumun amacı ise kanı gizlemektir.
✏️ 7 Temmuz 2007 tarihinde, Dünyanın Yeni Yedi Harikasından biri seçilmiştir.
✏️ Kolezyum'un resmi İtalya'da basılan 5 sent/euro bozuk paranın arkasına basılmıştır.
Roma İmparatorluğu ve arenadaki dövüşler beyaz perdenin de ilgisini çekmiş, birçok filme konu olmuşlardır. Bende sizlere Kolezyum da yaşananları gözler önüne seren filmlerden küçük bir seçki yaptım.
🎬 Ben - Hur (1959): Yönetmeni William Wyler olan film, bugün Lewis Wallace'nin romanı Ben-Hur: A Tale of the Christ'in en ünlü sinema uyarlamasıdır. Baş rollerde, Charlton Heston ve Stephen Boyd vardır. Film sürpriz bir şekilde 11 Akademi Ödülü kazanmıştır. Ben-Hur, 2004 yılında Kongre Kütüphanesi tarafından "kültürel, tarihi ve estetik olarak önemli" filmler arasına seçilerek ABD Ulusal Film Arşivinde muhafaza edilmesine karar verilmiştir. IMDb 8,1.
🎬 Ben - Hur (2016): Timur Bekmambetov tarafından yönetilen ve Keith R. Clarke ile John Ridley tarafından senaryosu yazılmış uyarlama. Filmin oyuncu kadrosunda Jack Huston, Morgan Freeman, Toby Kebbell, Nazanin Boniadi ve Rodrigo Santoro yer almaktadır. Çekimler 2 Şubat 2015'te Roma'da başladı ve Ağustos 2015'te bitti. IMDb 5,7.
NOT: Ben - Hur, ilk kez Lew Wallace tarafından, 1880'de roman olarak kaleme alınmıştır. 1899 Broadway oyunu olarak sahnelenmiş. 1907 ve 1925 yıllarında sessiz film olarak sinemaya uyarlanmış. 1959 ve 2016 da tekrar film uyarlamaları yapılmış. 2010 yılında mini dizi olarak yayınlanmış.
🎬 Gladyatör (2000): Russell Crowe ve Joaquin Phoenix'in baş rollerde olduğu filmin yönetmeni ise Ridley Scott'tur. Film 73. Akademi Ödüllerinden, En İyi Film Ödülü dahil, beş ödüle layık görülmüştür. Richard Harris gibi oyuncuları da bünyesinde barındıran filmin çekimleri sırasında hayatını kaybeden Oliver Reed'in eksik planları bilgisayar sayesinde tamamlanmıştır. IMDb 8,5. 624
🎬 Titus (1999):Senaristliğini ve yönetmenliğini Julie Taymor'un yaptğı film William Shakespeare'ın tiyatro uyarlaması. Anthony Hopkins, Jessica Lange, Alan Cumming, Harry Lennix gibi isimlerin rol aldığı film,Akademi ödüllerinde En İyi Kostüm Tasarımı Ödülü ve Satellite Drama Filmi Dalında En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu Ödülü'nü kazandı. IMDb 7,1.
🎬 Spartaküs (1960): Stanley Kubrick'in yönettiği; Kirk Douglas, Jean Simmons, Laurance Olivier, Peter Ustinov, Tony Curtis gibi isimlerin rol aldığı film, 4 Oscar, 1 Altın küre kazanmıştır. IMDb 7,9.
🎬 Roma İmparatorluğu’nun Çöküşü (1964): Anthony Mann tarafından yönetilen ve Altın Küre En Özgün Film Müziği Ödülü’nün de sahibi olan Roma İmparatorluğu’nun Çöküşü (The Fall of the Roman Empire), yaklaşık 4 saatlik bir yapım olarak karşımıza geliyor. Sophia Loren, Stephen Boyd, Christopher Plummer ve Ömer Şerif gibi birbirinden usta oyuncular kadrosunda bulunuyor. IMDb 6,7.
🎬 BONUS: Konu dramatikte olsa biraz da gülelim, Roma ile ilgili eğlenceli bir film önerim var: Asteriks Olimpiyat Oyunları'nda (2008)...
Hazırlayanlar: Özgün Onat- Melda Meriç