Sosyal ve Kültürel Yapısı
İLİMİZ ÇORUM’UN SOSYAL VE KÜLTÜREL YAPISI
Kültürel Yapı: Karadenız bölgesının ıç anadolu’ya açılan kapısı olan çorum ılı , anadolu kültür mozayığı ıçerısınde eşsız bır konuma sahıptır. Günümüzden 7 bın yıl öncesıne aıt kültürel verılere rastlanan çorum’da, ılk organıze devletı kuran hıtıtlerın ılk başkentı hattuşa bulunmaktadır. Hattuşa anadolu’nun kalbınde, unesco tarafındandünya kültür mırası lıstesıne alınmış ülkemızdekı 9 değerden bırıdır. Hıtıt uygarlığı en az mısır uygarlığı kadar eskı ve zengın bır uygarlıktır. Hıtıtlerle mısırlılar arasında yapılan kadeş antlaşması metın tabletlerı boğazköy’de bulunmuştur. Hıtıtlerın dığer önemlı kült (dını) merkezlerınden sayılan, arkeolojıde arınna olarak bılınen alacahöyük ören yerı; 13 kral mezarı , hattı tunç güneş kursu ve sfenkslı kapıları ıle görülmeye değer tarıhı bır yerdır. Ulu önder büyük atatürk’ün bızzat dırektıflerıyle ılk mıllı kazılarımızın başlangıç noktası olması ıle de önem arzeder.
Ortaköy ılçesındekı şapınuva ören yerı de büyük bır hıtıt kentı olup, hala sürmekte olan kazı çalışmalarında bol mıktarda yazılı belge ortaya çıkarılmıştır.
Ayrıca, 1990 yılında başlatılan ve kongre dılı türkçe olan “hıtıtolojı kongresı” her üç yılda bır düzenlenmekte olup, 6 yılda bır de çorum’da gerçekleştırılmektedır. Bu kongreye dünyanın bır çok yerınden bılım adamı katılmaktadır. Hıtıt uygarlığının yanısıra, her bırı sanat şaheserı olan selçuklu ve osmanlı dönemıne aıt; camı, köprü ve kalelerle süslü çorum, yayları ve ıncesu kanyonu gıbı doğal güzellıklerı ıle de görülmeye değer bır yerdır.
Çorum Müzesı, Alacahöyük Müzesı ve Boğazköy Müzesı Kalkolıtık, Eskı Tunç Çağı, Hıtıt, Frıg, Roma ve Bızans eserlerının sergılendığı ılde bulunan müzelerdır. Merkezde 3'ü halk, 2'ı çocuk olmak üzere 5 adet, Laçın ılçesı harıç 12 ılçe ıle Alacahöyük ve Arıfegazılı beldelerınde kütüphane vardır. AyrIca kentte tescıllı kültür varlığı kapsamında Selçuklu ve Osmanlı dönemınden kalma camı ve medreseler ıle geleneksel evler bulunmaktadır.
Ekonomık Yapı: Çorum sanayisinin belkemiği ve dinamiği olan sektör kiremit ve tuğla sektörüdür. Özellikle emek yoğun çalışmaları, sunmuş olduğu istihdam olanağı sayesinde bölgenin itici gücü durumundadir. 1980’lı yıllarda un ve kiremit-tuğla sektörü gibi sektörlere makine ve ekipmanlarının karşılanması için yerel taleplerin ön plana çıkması ilde makine sektörünün gelişmesinde etkili olmuştur. Bunun yanında ilde kağıt, ambalaj, tıbbi malzeme, tekstil, radyatör, vıyol, yumurta üretimi yapan kümes hayvancılığı gibi zamanla yeni üretim alanları oluşturulmuştur.
Çorum ılının işsizlik oranı 2013 yılı ıçın %5,9, işgücüne katılma oranı %52,0 ve istihdam oranı %48,9 olarak tahmin edilmiştir. Çorum ilı sınırları içerisinde jıps (kıreçtaşI) ve kayatuzu yatakları ile Osmancık, Dodurga yöresinde linyit kömürü yataklarına rastlanmaktadIr. 2013 yılında toplam tarımsal alanı 552 920 ha’dır. Bu alanın 542 144 hektarı toplam işlenen tarım alanı, geri kalanı ise uzun ömürlü bitkiler alanıdır.
Sosyal Yapı: İl ve ilçe merkez nüfusunun toplam nüfusa oranı %69’'dur. Nüfusun 369 163 kişisi şehirlerde yaşarken, 162 917 kişisi bucak ve köylerde yaşamaktadır. İl merkezi nüfusu 236 738’dır. 2013 yılında il nüfusunun %36’sı 25 yaşın altındadır. 25-65 yaş arası nüfus toplam nüfusun %51’ını, 65 yaş üstü nüfus toplam nüfusun %13’ünü oluşturmaktadır. Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi verilerine göre ilin kilometrekareye 42 kışı olan nüfus yoğunluğu, 100 olan ülke nüfus yoğunluğunun altındadır. 2007 yılı sonunda yapılan adrese dayalı nüfus sayımı sonuçlarına göre yirminci yüzyıl boyunca (cumhuriyet dönemi) Çorum merkez ilçenin nüfusu 22 kat artmıştır.
Nüfus üzerindeki incelemelerde il genelinde nüfusun merkez ilçeye ve il dışına doğru bir göç akış içerisinde olduğu sonucu çıkmaktadır. 2007 yılındaki sayıma göre belediye yerleşimlerinde de görülen genel bir nüfus azalması olduğudur ki bunun istisnaları yalnızca Çorum ve İskilip merkezleridir. Çorum ili 2013 yılı yıllık nüfus artış hızı ‰ 4’tür. Aynı yılda 6 yaş üzeri nüfus için okuryazarlık oranı %94,1’dır. 2012-2013 yılları için Çorum ilinin ‰-8,2 net göç hızı ile göç vardığı anlaşılmaktadır.
Meşhur leblebisi, Osmancık ve Kargı’da üretilen kaliteli pirinçleri dünyaca tanınmaktadır.
Ne Yenir: Leblebisi ıle ünlü olan Çorum, yöresel yemekler bakımından oldukça zengindir.
İlin özgün yemekleri arasında Mayalı , (Saç Mayalısı, Tava Mayalısı) , Yanıç , Cızlak , Kömbe, Oğmaç, Hıngal, Haşhaşlı Çörek, Borhanı (Hamurlu, Yumurtalı, Mantarlı) Helise, Çullama, Madımak, Tirit , İskilip Dolması , Keşkek, Kara Çuval Helvası, Hedık, Teltel, Has Baklava sayılabilir.
Ne Alınır: Çorum ilinden alınabilecek şeylerin başında, şehrin sembollerinden olan , Çorum leblebisi ve bakır hediyelik eşya gelmektedir. Ayrıca, İskilip’te ağaç oyma ışlerı, Alaca Büyük Camili Köyünde kilim, Ortaköy İlçesı Karahacıp beldesinde kilim, heybe, patik, çorap ve el örgü ürünlerini bulmak mümkündür.
Osmancık ve Kargı’da üretilen pirinçler de, farklı lezzetleriyle mutlaka tadılması önerilen ürünlerdendir.
ÖRF-ADET-GELENEK-GÖRENEKLER
Evlenme İsteğini Belirtme: Evlenme adetleri çorum' da, ilçe ve köylerde genel olarak birbirine yakın özellikler taşımaktadır. Evlilikler genellikle "görücü usulü" yapılmaktadır. Evlenme çağına gelen gençlerin eş seçiminde ailelere önemli görevler düşmektedir. Evlenmek isteyen damat adayı bu durumu annesine söyler. İstenecek kız aile tarafından bulunup, beğenildikten sonra damat adayı kız evine götürülür ve kız gösterilir. Eğer damat adayı kızı beğenirse kız evine haber gönderilip fikirleri sorulur, kızı istemeye gelecekleri haber verilir. Kız evi de kızlarının ve yakınlarının fikirlerini aldıktan sonra söz kesme (kahve içme) tarihi belirlenir.
Dünürlük Ve Şerbet İçme: Çorum'da söz kesmenin diğer bir adı "kahve içme" veya "şerbet içme"dir. Her iki tarafta birinci derece yakın akrabalarına haber verir. Dünürcüler bir kez daha "allah'ın emri peygamberin kavli üzerine" kızlarını oğullarına istemeye geldiklerini söylerler. "evet" cevabı alındıktan sonra kahveler içilir, dua edilir. Oğlan ve kıza söz yüzükleri takılır. Nişan tarihi kararlaştırılır.
Nişan: Nişan çoğunlukla cumartesi veya pazar günü kız evinde yapılır. Akraba veya komşulara ağızdan veya davetiye ile haber verilir. Eskiden bu işi yaşlı kadınlar yapar ve bunlara "okuyucu" denirdi. Nişandan bir gün önce erkek evi, kız evine baklava, et, kuruyemiş, şerbet ve kızın nişanda giyeceği kıyafeti gönderir. Nişan günü kız evinde gelenlere yemek verilir. Gelenler kıza takı takarlar. Kaynana tarafından gelinin yüzüğü takılır. Nişanlılık süresinde bayram veya hıdrellez günleri olursa hediyeler gönderilir.
Düğün: Nişan ile düğün arasındaki zaman erkek ve kız tarafının durumlarına göre değişir. Kız ve düğün için gerekli olan eşyaları almaya çarşıya çıkılır, buna "pırtı görme" denir. Düğün başlamadan komşuların da yardımıyla iki taraf yemeklerini pişirirler. Düğünde damat en yakın iki arkadaşını "sağdıç" seçer. Sağdıç damatla ilgilenir. Düğünler cuma akşamı başlayıp pazar akşamı biter . Ayrıca yine oğlan ve kız evleri kendilerine birer "kahya" seçerler. Kahya düğün boyunca gelen misafirler, davul ve zurnacının ihtiyaçlar, yemeklerin dağıtımıyla ilgilenir. Bunun dışında erkek evinde bir de "bayraktar" seçilir. Bayraktar, kınacı giderken ve gelin alınmaya giderken önde bayrağı tutar. Cuma akşamı erkek evinde bir tavuk kesilip, bayrak takılmasıyla düğün başlar.
Kına Gecesi: Cumartesi günü kız evinde herhangi bir saatte "kına yürütme" yapılır. Erkek tarafı iki veya üç kadını bir erkekle beraber kız evine "kınacı" olarak yollar. Bunlar yanlarında kına, kuru yemiş, et, börek, tatlı ve kızın gelinliğini götürürler. Yine duruma göre kızın kınada giyeceği kıyafeti de erkek tarafı alıp götürebilir. Ayrıca davul ve zurna da kınacılarla gider. Gelen kınacılara yemek verilir. Kınacılar kızı giydirip süslerler, kızı ortaya getirip oturturlar, yüzüne allı bir yazma örterler, kına türküleri ve ilahi okurlar. Kızı ve orada bulunanları ağlatırlar. Bittikten sonra kızın avucuna para veya altın konup kınası yakılır. Orada bulunanlara da bu kınadan dağıtılır. Arkasından kuru yemiş ve limonata ikram edilir. Kız annesinin elini öper ve sarılıp ağlaşırlar.
Kına bittikten sonra davul ve zurnayla halay çekilir. Gelen kınacılar o gece kız evinde kalırlar ve bunlara "gelinin yengeleri" denir. Kızın en yakın arkadaşları da o gece kızın yanında kalırlar. O gece erkek tarafında da damada kına yakılır. Kınadan önce kız tarafı, oğlan evine "damat bohçası" denilen içinde damadın düğünde giyeceği kıyafet, pijama, cüzdan, çorap, saat gibi şeylerin bulunduğu bohça gönderir.
Gelin Getirme: Pazar günü kız evinde vedalaşmalar olur. Kız gelinliğini giyip bekler. Erkek evinin büyük bir kısmı, kayınvalide hariç, gelini almaya gider. Bu sırada kız evinin kapıları kilitlenir. Düğünün kahyası gelip kapıyı tutanlara bir miktar para verir kapıyı açtırır. Gelinciler içeri girip, geline bakarlar. Gelinin ağabeyi veya erkek kardeşi kırmızı kuşağı dualar okuyarak, gelinin beline üç kez dolayıp takar. Gelin bir kolunda babası, diğer kolunda damat ile evden çıkar. Bu esnada kızın çeyizi de taşınmaktadır. Dualar okunup, gelin arabaya bindirilir. Gelin alayı dolaşarak erkek evine gelir. Oğlan evine gelindiğinde, kayınvalide gelinin önünde çömlek kırar; gelinin bütün kötü huyları böyle kırılsın diye, başından kuru yemiş, şeker, bozuk para atar;bereketli olsun, evine yağ gibi sıvansın diye kapının girişine yağ sürdürülür.
Hıdrellez: Çorum bölgesinde, hıdrellezin hızır aleyhisselam ile ilyas peygamberin buluştukları gün olduğu inancı vardır. İl' de hıdrellezin gelişi sevinçle karşılanmaktadır. Çünkü kışın bittiğine, yazın geldiğine, bolluk ve bereket dolu günlere ulaşıldığına inanılır. Bu nedenle yazın başlangıcı sayılan 6 mayıs hıdrellez gününde bir bayram sevinci yaşanır. Hıdırlık, erzurum dede, sıklık boğazı, bağlar en çok gidilen yerlerdir.
Buralara gitmek için bir-iki gün önceden hazırlık yapanlar vardır. Hazırlık olarak yeni giysiler hazırlanır; çörek, börek, yaprak dolması, bulgur kaynatması yapılır. Birlikte yenilir, içilir. Genellikle genç kızlar arasında dalya, atlankaya ve okkel oyunları oynanır. Erkekler bu eğlencelere katılmazlar. Hıdrellez gecesi veya günü arzulanan dileklerin gerçekleşmesi için dualar edilir.
Doğum: Çorum'da doğum olayına büyük önem verilir. Çocuğu olmayan kadınlar, yatırlara, tekkelere giderek adaklar adar, dilekte bulunurlar. Hamile kadının karnının sivriliği olan yaygınlığı, kız doğuracağına yorulur. Hamile kadın göğüslerine süt geldiğinde bir bardak suya sütünden damlatılır. Sütü sağılmazsa bebeğin oğlan, dağılırsa kız olacağına inanılır. Doğan çocuğun göbeği kurutulduktan sonra saklanır. Çocuklar ilk altı ay tam, sonra yarım kundaklanır. Yörede bebeğin altına konan toprağa "öllük" adı verilir.
NOT: Yukarıdakı Bılgıler Çorum Valılığının www.corum.gov. Sayfasından Alınmıştır.
Yorumlar
- Yorum Yaz