Hücre Bölünmesi ve Kalıtım 8. Sınıf Şekilli Özet
Resmi Büyütmek İçin Üzerine Tıklayınız
Resmi Büyütmek İçin Üzerine Tıklayınız
Şekil: Burak Doğancı (Fen ve Teknoloji Öğretmeni)
Hücre Bölünmesi Özeti
KONU ÖZETİ:
* Hücreler bölünerek çoğalırlar.
* Hücre bölünmesi tek hücreli canlılarda üreme, çok hücreli canlılarda büyüme, gelişme ve yıpranan dokuların onarımını sağlar.
* Eşeyli üreyen canlılarda üreme hücreleri özel bir hücre bölünmesi (mayoz bölünme) sonucu oluşur.
* Hücre bölünme özelliği kazanmadan önce DNA molekülleri çekirdek sıvısının içinde kromatin iplikler şeklinde bulunur.
* Hücre bölünmesi
KALITIM
Her canlı türünün kendine has özellikleri vardır. Canlı, bu özellikleri ile diğer canlılardan ayırt edilebilir. Örneğin bir hayvanın vücut yapısı ve dış görünüşü, bir insanın vücut yapısı ve dış görünüşünden farklıdır. Balıkların vücut şekli kuşların vücut şeklinden farklıdır. Aynı şekilde canlıların yavruları da ait oldukları türün genel özelliklerini taşırlar. Bir zenci ailenin çocukları, anne ve babaları gibi esmer renkli, bir Çinli ailenin çocukları da anne ve babaları gibi çekik gözlü ve düz saçlı olma ortak özelliklere sahiptir. Canlılar genel olarak atalarına benzemekle birlikte, yavru canlı ile anne ve babası (atası) arasında bazı farklılıklar olabilir.
* Her canlının yavrusu anne ve babasına benzer. Ancak hiçbir canlı, anne ve babasının aynısı değildir.
Bir canlıyı tanımamıza yardım eden özelliklere karakter adı verilir.
Canlıda bir organın veya küçük bir parçanın bulunup bulunmaması birer karakter özelliğidir. Bir canlı türünü diğer canlı türlerinden ayıran karakterlere temel karakterler denir. Örneğin vücudumuzun şekli, beslenme şeklimiz, düşünme yeteneğimiz, el ve ayaklarımızın şekli gibi özelliklerimiz bizi diğer canlılardan ayıran temel karakterlerimizden bazılarıdır. Sıraladığımız bu ve bunlara benzeyen birçok karakter tüm insanlarda aynıdır. Ancak her insanın vücut rengi, saç rengi veya şekli, göz rengi, yüz şekli gibi birçok karakteri birbirinden farklıdır.
Bir canlının sahip olduğu karakterler anne ve babasından gelir ve bir sonraki nesle aktarılır. Ancak hiçbir canlı, temel karakterlerin dışında tam olarak birbirine benzemez.
Bir canlı türüne ait karakterlerin nesilden nesile geçmesine kalıtım (genetik), kalıtım konusu ile uğraşan bilim dalına da kalıtım bilimi (genetik bilimi) adı verilir. Canlılarda nesilden nesile aktarılabilen karakterlere ise kalıtsal karakterler denir. Temel karakterlerin tamamı kalıtsaldır. Temel karakterler dışındaki bazı karakterler de kalıtsal olabilir. Örneğin insanlarda ten rengi, göz rengi, saç rengi, saçın kıvırcık veya düz oluşu gibi karakterler kalıtsaldır.
yüzyılın sonlarına kadar kalıtımla çocuklara geçen özelliklerin anne ve babanın özelliklerinin karışımı olduğu düşünülüyordu. Ancak 1866 yılında Avusturya’lı bir rahip olan Gregor Mendel (Gregor Mendel), bezelyeler üzerinde yaptığı deneyler sonucunda gerçeğin farklı olduğunu ortaya koydu.
Mendel’in çalışmaları ilk zamanlarda bilim çevrelerince kabul görmemiştir. Bu çalışmalar Mendel’in ölümünden sonra önem kazanmış ve genetiğin temelini oluşturmuştur. Kendisinden öncekilere göre, genetik bilimlerinin temeli sayılan kuramları bulmak Mendel’e kısmet olmuştur. Yürüttüğü çaprazlama deneylerinden elde ettiği sayısal ilişkiler ona kalıtım yasalarını açıklama olanağı vermiştir.
Kalıtsal Hastalıkların Teşhis ve Tedavisi
Günümüzde yaklaşık dört bin çeşit hastalığın kalıtsal olduğu bilinmektedir. Bazı bireylerin başparmaklarını arkaya dokunduracak şekilde bükebilmeleri, dilin arkaya doğru bükülmesi, orta parmakta yoğun kıl oluşumu, kulakta kıllanma gibi oluşumlar kalıtsaldır. Bu ve benzeri özelliklerin düzenlenmesi, ister kalıtsal hastalığı olanlarda ister normal bireylerde olsun soy ağacı analizine dayanır. Şayet kalıtsal bir durum söz konusu ise bu durumu soy ağacı analizi ile tespit etmek mümkündür. Yani soyağacı analizleri genetikle ilgili tüm temel bilgileri verebilir.
Bazı kalıtsal sorunlar erken teşhis edilemez ve gerekli tedavi uygulanmazsa doğacak çocuklarda zeka geriliği ya da bazı sakatlıkların ortaya çıkmasına hatta ölüme neden olabilir.
Yeni doğan çocuklarda doğumdan sonraki ilk üç gün içinde gerekli muayeneler yapılarak kalıtsal hastalıkların erken teşhis edilmesi durumunda bu hastalıkların tedavisi mümkündür.
Endüstrinin gelişmesine bağlı olarak genetik kökenli hastalıkların sayısında artış gözlenmeye başlanmıştır.
Ancak bilim ve teknolojideki gelişmeler şeker hastalığı gibi bazı kalıtsal hastalıkların tedavisine imkân sağlamaktadır.
Genetik hastalıkların ortaya çıkmaması için genetik danışma merkezleri kurulmuştur.
Geliştirilen modern yöntemler genetik hastalıkların tedavisi için yeni imkânlar sağlamıştır.