1UZAKTAN EĞİTİM SÜREÇLERİNDE MATERYAL ORTAM ve TEKNOLOJİ TASARIMI HAZIRLAYANLAR: SENA ERDURTUGAY DURSUN
2UZAKTAN EĞİTİMDE YAZILI-BASILI MATERYAL TASARIMI Yazılı Materyallerin Etkili Kullanımı ve Tasarımı:Materyal okunabilir olmalıdır.Materyalin içeriği konuya uygun olmalıdır.Materyalin tasarımı, dış görünüşü düzgün ve sade olmalıdır.İçerikle verilen kaynaklar tutarlı olmalıdır.Yazılı bir materyal tasarlanırken dikkat edilmesi gereken maddeler yukarıda verilmiştir. Buna göre görsellik olarak yazı stili, harf büyüklüğü, boşluklar, harf rengi önemlidir. Sözel metinlerin yanında destekleyici görseller de bulunmalıdır. Harf büyüklükleri ve boşluklar verilen mesaja ve konuya uyumlu olmalıdır.
3Yazı stili: Kullanılan stil diğer öğelerle uyumlu olmalıdır Yazı stili: Kullanılan stil diğer öğelerle uyumlu olmalıdır. Öğretim amaçlı görsellerde düz yazı tipleri ve süslü yazı tipleri seçilebilir. Tasarımcının tercihine bağlı olmakla birlikte birbirleriyle uyumlu olması yeterlidir.Harf Büyüklüğü: Harf büyüklüğünün asıl amacıbir metnin, yeterli uzak mesafeden okunabilirolmasını sağlamaktır. Küçük harfler için, her 3metrelik mesafede 1.3 cm artması gerekmektedir.
4Boşluklar: Herhangi bir metinde satırlar birbirine uzak olduğunda, metindeki ifadeler birbiriyle kopuk görünür. Bir metnin daha rahat okunabilmesi için,satırlar arasındaki uzaklık harf büyüklüğünden, yaklaşık 1,5 kat büyük olmalıdır.Renk: Harflerin rengi arka plan rengine göre okunabilir bir renkte olmalıdır. Genellikle zıt renkler kullanılır. Renkleri bu Şekilde kullanmanın amacı metni okunabilir hale getirmektir. Ayrıca gerektiğinde dikkat çekmek için kullanılır.
5UZAKTAN EĞİTİMDE YAZILI-BASILI MATERYALLERİN GÖRSEL TASARIMI Bir görsel materyalde:BoşlukÇizgiŞekilFormDesenRenk önemlidir.
6Boşluk: Materyallerde kullanılan alan dışında, kalan yerlerdir Boşluk: Materyallerde kullanılan alan dışında, kalan yerlerdir. Materyale bakıldığında, materyal zemininde ilk görülen dolu ve boş alanlardır. Boşlukların doldurulmasında görsel öğelere ve grafiklere yer verilerek içerik zenginleştirilir. Böylelikle öğrenim kolaylığı sağlanır.Çizgi: Belirli bir alana ya da bir alanetrafında hareket ettirilerek dikkatiçeken tek boyutlu bir araçtır. Çizgiözellikle, çocuklara hitap etmedeönemli bir rol oynar.Yan taraftaki resim yatay ve dikeyçizgilerin bir arada kullanılması ileoluşturulmuştur
7Şekil: 2 boyutlu olup materyale dikkat çekmekte başarılı olan yapısal tasarım öğesidir. Görsel algılamada önemlidir ve anlamlı şekil oluşturmak için öğeler gruplandırılır ya da farklı şekiller bir arada kullanılır.Form: Tasarım öğelerinin birbirine göre yerleşimidir. Materyal üzerindeki şekiller birbirlerine göre form oluşturarak, anlamlı kompozisyonlar meydana getirir. Şekiller arasında büyük boşluk bırakılması gözü yoracağından görsel etki azalır. Bu yüzden gözün rahatlıkla kavrayabileceği formda hazırlanmalıdır.
8Doku: Vurgulama ya da bütünlüğü artırmak amacıyla kullanılabilen öğedir. Var olan her şeyin yüzeyi bir doku ile kaplıdır. İki boyutlu görsellerde üçüncü bir görünüş boyutu eklemeye yardımcı olur.Desen: Üç boyutlu cisimler oluşturmak için desen kullanmakta fayda vardır. Önem fikri vermek, ayırmak ya da bütünleştirmek amacı taşır.Renk: İlgiyi artırma, hatırlamayı kolaylaştırma vb. özelliklerinden dolayı kullanılması önemlidir.
9Renk Kullanım Yararları: Doğal renkler gerçekliği artırır.Önemli bilgilere dikkat çeker.Psikoloji üzerinde etkilidir.Benzerlik ve farklılıkları ortaya koymasını sağlar.
10Görsel Tasarım İlkeleri Oran-Ölçek: Nesnelerin büyüklüğünün doğru bir şekilde algılanabilmesi için bilindik bir nesneyle ölçeklendirilmesi gerekir. Kullanılan nesnelerin, doğal yapılarına uygun yapılarına uygun olacak şekilde büyüklük ve küçüklükleri yeni oluşturulacak materyaller üzerinde aynı olmalıdır.Denge: Materyalde bulunan öğelerin göz tarafından algılanmasıdır. Denge, materyal üzerinde yatay ve dikey eksene objelerin eşit olarak dağıtılmasıyla yaratılabilir. Dengenin olmadığı bir görselde, öğeler birbirini üstüne ve bir tarafa yığılmış olarak görünür. Tasarımcılar, açık bir oransız ağırlık dağılımının olduğu dengesiz durumları kullanmaktan kaçınmalıdır.
11Bütünlük-Uyum: Materyal üzerindeki, her bir görsel unsur, mesaj iletmedeki fonksiyonu göz önüne alınarak yerleştirilmeli ve eleştirilmelidir. Bileşenlerin birbiri ile ilişkisi gözetilmelidir. Parçaları meydana getiren elemanların, bir araya geldiği zaman anlamlı bir mesaj vermesi için, birbiri ile uyumlu olması gerekir. Şekillerin kalabalık olması, istenen etkiyi engeller, algıyı zorlaştırır. Bütünlük, işaret araçları ve görsel araçlarla sağlanabilir.Hizalama Ritim: Gözün bir objeden, diğerine rahatlıkla kayabilmesidir. Birbirinden kopuk yerleştirilmiş tasarım elemanları arasında bağlantı kurmak zordur. Böyle olduğunda, algılama istenilen şekilde olmaz. Görsel ilişkileri en etkili şekilde vermenin yolu, hizalamadır.Vurgu: Öğretim materyalinin en önemliöğelerindendir. Dikkat edilecek nokta,en ilgi çekici olarak tasarlanır ve enönemli unsurlar oraya yerleştirilir. Önplanda tutulan görsel eleman için, farklıgeometrik şekiller, parlak renkler vb.verilmelidir.
12UZAKTAN EĞİTİMDE DERS KİTABI SEÇİM, TASARIM ve GELİŞTİRİMİ Uzaktan Eğitim İçin Ders Kitaplarının SeçimiDers kitabı hazırlanırken hedef ve davranışlar ölçüttür.Hedef davranışları kazanacak olanlar uzaktan eğitim öğrencileri olduğundan materyal seçilirken bu kitlenin koşulları dikkate alınmalıdır.Amaçlara uygun uzaktan öğretim materyali seçiminde, amaç, ekonomik, sosyal ve politik yapısı ile kavrama yeteneği dikkate alınmalıdır.Ders kitapları seçiminin uzaktan eğitimde önemi çok büyüktür. İçerikte güncel bilgilere yer verilmelidir.Ayrıca öğrenme ilkeleri ile tutarlı olmalıdır.İçerik basitten karmaşığa, somuttan soyuta, bilinenden bilinmeyene, kolaydan zora sıralanmalıdır.Kitap, eğitim programı ile tutarlı olmalıdır.Eğitim programında dersin büyük bir kısmında kitap aktivitelerine yer verilmelidir. Bu yüzden kitap daha çekici ve anlaşılır olmalıdır.
13Uzaktan Eğitimde Ders Kitabı Tasarım ve Geliştirme Ders kitapları tasarımında uyulması gereken kurallar şunlardır:Sayfa düzeni ve tasarım konusunda bilgi sahibi değilseniz uzmana danışılmalıdır.Bilgiler ünite ve konularda mantıklı şekilde bölümlere ayrılmalıdır.Tasarımda hedef kitlenin iç koşul, yetenek, okuma biçimi, alışkanlık, gelişim ve öğrenme özellikleri dikkate alınmalıdır.Yazılı gereci istenilen şekilde geliştirilebilecek yazı karakterleri, sayfa tasarımları bulunmaktadır.Mesleki ve karmaşık dil kullanmaktan kaçınılmalıdır. Sade ve amaca uygun bir dil kullanılmalıdır.Öğrencilerin metne verecekleri neler olabileceği planlanmalıdır.Bilinmeyen terimler ve kısaltmalar açıklanmalıdır.
14Ders Kitabının Her Kısmında Yer Alması Gereken Kısımlar GirişÖğrenme hedefleriİçindekilerBölüm numarasıBölüm adıÇalışma önerileriAsıl metinÖzetAlıştırmalarBaşvurulabilecek kaynaklar
15Uzaktan Öğretim Tekniği ile Hazırlanmış Ders Kitaplarında Görüntü Düzenlenmesi 1)Sayfa Düzeninde Biçimsel UnsurlarKağıt kalitesiKitap boyutuSatır uzunluğu ve kolon2) Sayfa Düzeninde Tipografik UnsurlarHarf stiliYazı boşluklarıBaşlıklarCetvellerSınırlar3) Sayfa Düzeninde Görsel UnsurlarDiyagramlarÇizelgelerİstatistiksel tablolarGrafiklerKrokilerFotoğraflarKarikatürler
16UZAKTAN EĞİTİMDE YAYIN YOLU İLE ÖĞRETİM ORTAMLARI VE TEKNOLOJİLERİ TASARIMI Görsel-İşitsel Teknolojiler: Görsel-işitsel teknoloji olan öğretimsel televizyon yayınları; öğretimsel televizyon için öğretim tasarımı, öğretimsel televizyon derslerinin yönetilmesi ve uzaktan eğitimde televizyonla dağıtım modelleri ile ilgilidir.
17Televizyon için hazırlanan öğretim tasarımı malzemeleri şunlardır: Resimler: Nesnelerin neye benzediklerini göstermek için kullanılır.Haritalar: İçeriğin yapısını göstermek için kullanılır.Şekiller: Soyut ilişkileri göstermek için kullanılır.Bilgiyi özetlemek için grafik tablo ve haritalar kullanılabilir.Eğitim programında şu yapım biçimlerinden yararlanılabilir:Düz anlatımDramatizasyonDemonstrasyonFantezi karakterlerBelgeselAnimasyon-GrafikRöportaj-Karşılıklı konuşma
18İşitsel Teknolojiler: Sesli konferans telefon, ses kasetleri ve CD’ler için materyal tasarımı ve uzaktan eğitimde, radyo ile dağıtım modelleri konusunu kapsar.
19Telefonla Ders Verme Şekilleri: 3 farklı şekilde telefonla ders verilebilir. Evlerde telefon yoluyla ders verme: Bu yaklaşımda 6-7 kişilik bir grupla öğretmenin bağlantı kurması söz konusudur.Öğrenci merkezlerinde telefon yoluyla dersi izleme: Bu yaklaşımda bir ya da daha fazla öğrenci merkeziyle 1 öğretmenin bağlantı kurması söz konusudur.Bir öğrenci ve bir öğretmenin telefon yoluyla dersi sürdürmeleridir.
20Sesli Konferans: Sesli konferansın, 2 yönlü iletişimi sağlayabilmesi en önemli avantajıdır. Dezavantajı ise görsellikten yoksundur.Tasarlarken:Etkileşime ve geri bildirime olanak sağlamak için konu dakikalık bloklar halinde sunulabilir.Öğretimi şekillendirmek için sunum ve eleştiriler yapılmalıdır.Konunun önemli noktalarına dikkat çekilmelidir.Dersler öğretmen-öğrenci ve öğrenci-öğrenci ilişkisine göre tasarlanmalıdır.Ders planı, ders kitabı kullanılarak öğrencilere düzenli bir yapı sunulmalıdır.
21UZAKTAN EĞİTİMDE BİLİŞİM ORTAMLARI ve TEKNOLOJİLERİ TASARIMI İnternet Tabanlı Uzaktan Eğitim Dersi: İnternetle uzaktan eğitim ders tasarımı, nesnelci ve oluşturmacıdır.İnternette uzaktan eğitim dersi tasarımı ve geliştirme modelinin 5 aşaması vardır:Çözümleme: Bu evrede öğretmen hedef kitlenin analizine dayanan içerik geliştirmeye odaklanmalıdır.Tasarım: Bu aşamada en önemli görev öğretim için, öğrenme modelinin tasarlanmasıdır.Geliştirme: Öğretim amaçlı kullanılan ortamlar, geliştirilmeli ve sayısallaştırılmalıdır.Değerlendirme: Üretim ve Sonrası gözden geçirmeyi içermelidir.Yayınlama: Öğrenci materyali anlamasına, yeterli düzeye gelmesine yardımcı olmaktır.
22Uzaktan eğitimde internet yoluyla eğitim verilirken bazı dikkat edilmesi gereken kurallar şunlardır: Bilgisayar çalışması için eşit koşullar sağlanmalıdır.Her öğrencinin internet erişim imkanı kontrol edilmelidir.Donanım ve yazılımlarla ilgili sınıf toplantıları yapılmalıdır.Bilgisayardaki toplantılara katılmak konusunda çekingen öğrenciler desteklenmelidir.Bilgisayar toplantıları sayesin öğrenciler arası etkileşim artar.
23Etkileşimli Video Tasarım ve Geliştirme Etkileşimli video öğretimi programında şu basamaklar yer almaktadır.Bilginin sunulmasıVerilen bilgilere ilişkin sorulara yanıt verme tekniğiTepkinin sunulması ve dönütler sağlanmalıdır.Yanıtlara verilecek tepkiler için sistem kontrolüGeliştirme adımları ise aşağıdaki gibidir:Program analizi ve öğretim tasarımıAkış şeması ve program tasarımıAlıştırma tasarımı ve değerlendirmeTest yapısı ve değerlendirmeSenaryolar geliştirmePlanlama, üretim ve gelecek için üretimKullanacak ve satın alacaklar için uygulamalar
24Çoklu Ortam TasarımıÇoklu ortam öğretim tasarımı ve geliştirme basamakları şunlardır (İpek, 2001, ss ):Multimedia etkileşim düzeylerinin belirlenmesiDüzey1: Kullanıcı uzaktan kontrol olanağına sahiptir.Düzey2: Kullanıcının seçme kontrol olanağı bulunur.Düzey3: İlave teknolojiler ve araçlar kullanılır.Düzey4: Bütün görsel işitsel ve bilgisayar kaynakla tek bir monitör üzerinde sunulabilir.
25Etkileşim fonksiyonları yolları: DüzeltmeAra vermeHareket sağlamaAraştırma incelemeEtkileşim sağlamaUygun olan bilgisayar programlarının tanımlanmasıBilgisayar destekli öğretimde öğretim bütünlüğü sağlama çağdaş öğretim, yönetim unsurları, etkileşim unsurları, öğrenci kontrolü sağlama, doğrusal programlama tekniklerini kullanma, tasarım hatalarının düzetilmesi ve kullanıcılara öneriler sunulması gibi aşamalarla mümkündür.
26Uzaktan Eğitimde Çoklu Ortam iletişim Sistemlerinin Tasarlanması Çoklu ortam iletişim sistemleri her türlü çoklu ortam gönderici araçtan alınan verileri çıkış birimine belirli bir performansla ileten sistemdir. Uzaktan eğitim hem eşzamanlı hem eşzamansız çoklu ortam iletişim sistemi uygulaması olarak karşımıza çıkmaktadır.Çoklu ortamlarda iletişim sistemlerinin tasarımında var olan araçları geliştirme ortamları ve hazır bazı iletişim modülleri bir araya getirilerek oluşturma yaklaşımı ile sağlanır. Bu tür sistemlerin tasarımı daha çok teknoloji uyarlama adı altında incelenir.
27Kaynakça Uzaktan Eğitim (Salih Uşun) Uzaktan Eğitim (Prof. Dr. Aytekin İşman)erM.Taspinar.pdfIcKapak_onsoz_icindekiler.pdfhttps://www.uzaktanegitim.com/hbrd127-uzaktan-ogretim-tasarimi.aspxhttps://www.uzaktanegitim.com/hbrd98-uzaktan-ogretim-materyal-ortam- ve-teknolojilerinin-kullanimi.aspxhttps://www.uzaktanegitim.com/hbrd115-uzaktan-egitim-sureclerinde- materyal-ortam-ve-teknoloji-tasarimi.aspx