Çiğdem CANPOLAT / ÖNCÜŞEHİR – İzmir Enternasyonal Fuarı (İEF) görkemli bir açılış töreni ile 92’inci kez ‘merhaba’ dedi. 1 - 10 Eylül 2023 tarihleri arasında 10 gün sürecek etkinliklerle ev sahipliği yapacak fuar, İzmir’in ‘2026 yılı Avrupa Gençlik Başkenti Finalisti’ olmasına özel ‘gençlik” temasıyla düzenleniyor.
Cumhuriyet Meydanı’ndan Kültürpark Lozan Kapısı’na kadar düzenlenen kortejin ardından 92. İzmir Enternasyonal Fuarı’nın resmi açılış töreni yapıldı.
Törene ev sahibi sıfatıyla İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Tunç Soyer’in yanı sıra İzmir Valisi Süleyman Elban, Ticaret Bakanı Yardımcısı Özgür Volkan Ağar, CHP Genel Başkan Yardımcısı Ahmet Akın, İzmir milletvekilleri, ilçe belediye başkanları, kaymakamlar, siyasi partilerin temsilcileri ile çok sayıda vatandaş katıldı.
SOYER: İLK VE ÖNCÜ MARKA
Fuarın kendini uluslararası ölçekte tanıttığı ilk ve öncü marka olduğunu söyleyen Soyer, “Fuarımız İZFAŞ tarafından, İzmir Büyükşehir Belediyemizin ev sahipliği ve Ticaret Bakanlığımızın himayesinde 92. kez düzenleniyor. Ege’den yükselen fuar coşkusu tüm Türkiye’ye umut olmak için kapılarını aralıyor. Cumhuriyetimizin 100. yılını kutlamaya sayılı günler kala, sizleri bu güzel günde, İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı unvanıyla selamladığım için büyük bir onur duyuyorum. İzmir Enternasyonal Fuarı bundan bir asır önce atalarımızın kurduğu Türkiye Cumhuriyeti’nin, kendini uluslararası ölçekte tanıttığı ilk ve öncü markasıdır. İzmir, 9 Eylül ile kurtuluşun, İktisat Kongresi ile iktisadi kuruluşun, misak-ı iktisadinin ve İzmir Enternasyonal Fuarı ile iktisadi dirilişin şehridir” diye konuştu.
“TESADÜF DEĞİL”
Cumhuriyetin üç kilit taş üzerinde yükseldiğini belirten Soyer, “İşte bu nedenle 9 Eylül de, İktisat Kongresi de, İzmir Enternasyonal Fuarı da geleceğin Türkiye’sinin inşası için temel tarihi referansıdır. Tüm bu hadiselerin İzmir’de yaşanmış olması elbette bir tesadüf değildir. İkinci Yüzyılın İktisat Kongresi Sonuç Bildirgesi’nde ifade ettiğimiz gibi… İzmir, tüm farklılıkları ile bir arada yaşayabilmenin sihrini bulmuş, şifrelerini keşfetmiş, çok sesli ve çok renkli yaşam biçimlerini refaha dönüştürmüştür. İzmir’in ticaretten akademiye, edebiyattan müziğe, şehircilikten mimariye uzanan sayısız yeniliğe ev sahipliği yapması, işte bu çok güçlü iktisadi ve kültürel koşulların bir sonucudur. Bugün burada, İzmir’de, adil ve müreffeh bir Türkiye için bir araya gelmiş olmamız yine bu koşulların meyvesidir. Sizlere şehrimizin köklü tarihinden aldığım güç ve iyi bir geleceğe duyduğum sonsuz umutla seslenmek isterim: Her toplum kendi kaderini tayin etmeye muktedirdir. Yeter ki direnmekten vazgeçmesin. İzmir, fuarın kapılarını 92. kez açarak işte bu direnci ortaya koyuyor. Adalete ve değişimin gücüne duyduğu sarsılmaz bir inançla… İzmir Enternasyonal Fuarı her renkten, her ülkeden insanın buluştuğu bir dünya meydanıdır. Dünyaya İzmir’den tutulan bir aynadır aynı zamanda. İkinci Dünya Savaşı’nda da, soğuk savaşın kavurucu yıllarında da, 12 Eylül darbesinde de devam etmiştir. Biz de, iki yıl önce pandeminin ağır koşulları altında dahi kapılarımızı açtık” dedi.
“KÖKLÜ DEĞİŞİMİN HARCI, İŞTE BU RUHTA SAKLI”
Umudu büyütmek için fuarı bu sene gençlere ithaf ettiklerini vurgulayan Başkan Soyer, “Bugün, tam 92. kez İzmir’den dünyaya şunu duyuruyoruz: İnsanlık bir olduğu müddetçe, altından kalkamayacağımız hiç bir umutsuz durum yoktur. İşte bu nedenle 92. İzmir Enternasyonal Fuarı’nı, umudu daha da büyütmek için gençlere ithaf ettik. İzmir’in belediye başkanı seçildiğim ilk günden bu yana, gençlerin sadece geleceğin değil, bugünün de esas aktörleri olduğunu söylüyorum. Çünkü yaşadıklarımız bize şunu çok açık gösteriyor. Bir bütün olarak, toplumsal yaşamın her evresinde yenilenmek zorundayız. İşte bunu başarma gücüne sahip olanlar gençlerdir. Onların önündeki tüm engelleri kaldırarak ekonomiden ekolojiye, eğitimden sağlığa, adaletten demokrasiye kadar yenileneceğiz. Bunu mutlaka başaracağız. Evet, gençlerin öncülüğünde yaşamı iyileştireceğiz ve biliyorum ki bu değişimin sahnesi tarih boyunca yeniliklerin kaynağı olan İzmir olacak. İşte İzmir’i, 2026 Avrupa Gençlik Başkenti yapma hedefimiz tam da bu yüzden. Bu şehrin caddelerinden sokaklarına, meydanlarından kırlarına kadar her bir köşesine gençlerin nefesi, ruhu ve coşkusu işlesin istiyoruz. Hepimizin hayalini kurduğu bu köklü değişimin harcı, işte bu ruhta saklı. Yeter ki gençlere gölge etmeyelim. Biliyorum ki onlar tüm bunları başarmaya muktedir” dedi.
“GENÇLERİN ÜLKEYİ TERK ETMESİNİ İÇİMİZE SİNDİREMİYORUZ”
Gençlere seslenen Başkan Soyer, “Sevgili gençler, tek birinizin dahi bu ülkeyi terk etmesini içimize sindiremiyoruz. Bu ülkenin pırıl pırıl gençleri, yüz akı, çalışkan ruhları. Hiç bir yere gitmenize razı değiliz. Her karış toprağı gözümüzün içine bakan eşsiz bir vatanımız var. Biliyorum ki bu ülke, yeryüzünün en mutlu ve en üretken nesillerini sarıp sarmalayacak güce sahip. Yeter ki biz bu toprakların gücünü, gençlerimizin gücüyle buluşturmayı başaralım. Göreceksiniz bu muhteşem değişimi hep birlikte, güle oynaya gerçekleştireceğiz. 92. İzmir Enternasyonal Fuarı’nın sizlere ithaf edilmesini, lütfen bu gayretimizin bir simgesi olarak kabul edin” diye konuştu.
“ARADAN AYLAR GEÇSE DE BU ACININ ASLA GEÇMEYECEĞİNİN FARKINDAYIM”
Bu yıl ki onu konuğu kentin Şanlıurfa olduğunu belirten Soyer, “Fuarımızı, 6 Şubat’ta yaşanan deprem felaketinde yaşamını kaybeden on binlerce canımızın, içimizde bıraktığı derin acıyla birlikte açıyoruz. Aradan aylar geçse de, yıllar geçse de bu acının asla geçmeyeceğinin farkındayım. Bu elim olayda yaşamını kaybedenlere Allah’tan rahmet diliyorum. Kederli yakınlarına, tüm İzmir adına bir kere daha başsağlığı dileklerimizi sunuyorum. Bu vesileyle, önce deprem, ardından sellerle büyük kayıplar yaşayan, fuarımızın bu yılki onur konuğu Şanlıurfa’ya, İzmir’e bir kez daha hoş geldiniz, şeref verdiniz diyorum” ifadelerini kullandı.
“EGE’NİN KALBİ YİNE KÜLTÜRPARK’TA ATACAK”
Soyer son olarak ise şu ifadeleri kullandı;
“Bu yıl fuarımızda Cumhuriyetimizin 100. yılına özel hazırladığımız alanda pek çok yenilik ziyaretçilerimizle buluşacak. İzmir Enternasyonal Fuarı Türkiye’de ilk kez Uluslararası Tekstil Bienali’ne de ev sahipliği yapacak. 17 farklı ülkeden 57 katılımcının yer aldığı Bienaldeki eserler, Atlas Pavyonu’nda sanatseverlerle buluşacak. On gün boyunca 26 konser, tiyatro ve film gösterimleri, spor etkinlikleriyle Ege’nin kalbi yine burada, Kültürpark’ta atacak. Bu çok kapsamlı organizasyonun gerçekleşmesinde desteğini esirgemeyen tüm paydaşlarımıza sonsuz teşekkür ediyorum. Fuarın çok kıymetli ana sponsoru Folkart ve etkinlik sponsoru Migros’a şükranlarımı sunuyorum. Fuar boyunca yoğun mesailerinin hiç bitmeyeceğini bildiğim, İZFAŞ ve İzmir Büyükşehir Belediyesi’ndeki fedakâr çalışma arkadaşlarımı canı gönülden kutluyorum. 92.İzmir Enternasyonel Fuarı İzmir’e ve ülkemize hayırlı, uğurlu olsun.”
AĞAR: GENÇLİK TEMASI OLDUKÇA ANLAMLI
Kürsüye çıkan Bakan Yardımcısı Özgür Volkan Ağar, “Türkiye Cumhuriyeti’nin en köklü ve tanınmış fuarlarından biri olan İzmir Enternasyonal Fuarı’nın 92. Açılış töreni vesilesiyle burada bulunmaktan, sizlerle bir araya gelmekten mutluluk duyuyorum. Bir başka programı nedeniyle aramızda bulunamayan Ticaret Bakanımız Sayın Prof. Dr. Ömer Bolat’ın tebriklerini, selamları ve başarı dileklerini de bu vesile ile iletmek istiyorum. Yaklaşık 10 yıldır Fuar vesilesiyle İZFAŞ ve iş dünyamızın kıymetli dernekleri, Başkanları ile birlikte yoğun bir çaba içinde her yıl daha iyi ve güzel bir etkinlik düzenlemek için çalışıyoruz. Bu süreçte desteklerini esirgemeyen, başta tüm Sayın Valilerimiz ve Başkanlar olmak üzere Fuar’ın organizasyonunda emeği geçen herkese Bakanlığım ve şahsım adına teşekkür ediyorum. 2026 yılı Avrupa Gençlik Başkenti Finalisti olan güzel İzmir’imizi tebrik etmekte ve İzmir Enternasyonel Fuarı’nın da bu doğrultuda Gençlik teması ile düzenlenmesini oldukça anlamlı bulmaktayız. Cumhuriyetimizin 100’üncü yılına büyük bir heyecanla, şevkle, coşkuyla hazırlanıyoruz. Geleceğimizin teminatı gençlerimizle Cumhuriyetimizin yeni nice yüz yıllarını nice başarılar ile kutlayacağımıza eminiz. Ayrıca, dünyanın çeşitli yerlerinden sanatçıların katılacağı ve İzmir Enternasyonel Fuarı’nda kapılarını açacak olan Uluslararası Tekstil Bienal’inin de ülkemizin tanıtımına fayda sağlamasını ve başarılı bir şekilde tamamlanmasını temenni ediyoruz” diye konuştu.
İNOVATİF DÖNÜŞÜMÜ SAĞLAMAK EN TEMEL ÖNCELİĞİMİZ
Yaşanan olumsuzluklara da dikkat çeken Ağar, “Hepimizin bildiği üzere, önce pandemi, sonrasında Rusya-Ukrayna savaşı, üzerine Şubat ayında hepimizi derinden üzen deprem felaketi ve son olarak ana ihracat pazarımız olan Avrupa Birliği’nin daralan talebi, içte ve dışta üretimin ve ticaretin yavaşlamasına neden olmaktadır. Tüm bu olumsuz koşullara rağmen ülkemiz 2023 yılının ilk çeyreğinde yüzde 4 büyüme gerçekleştirerek, son 11 çeyrektir süregelen kesintisiz büyüme performansını korumayı başarmıştır. Yılın ikinci çeyreğinde ise ülkemiz ekonomisi yüzde 3,8 büyümeyi başarmıştır. Uygulamaya devam ettiğimiz doğru ve etkili politikalar neticesinde 2002’de 36,1 milyar dolar olan mal ihracatımız 2022 sonunda 7 kat artarak 254,2 milyar dolar seviyesine ulaşmıştır. Yine bu dönemde dünya ihracatından aldığımız pay yüzde 0,5 düzeyinden yüzde 1,02’ye yükselmiştir.Yine2023 Ocak-Temmuz döneminde ihracatımız 143,4 milyar dolar seviyesine ulaşmıştır. Yıl sonunda ise 265 milyar dolar’lık bir ihracata ulaşmayı hedeflemekteyiz. Ülkemizin yakalamış olduğu bu ihracat başarılarının yalnızca sayısal bir başarı olmadığını, ihracatçılarımızın yıllar itibariyle katma değeri artırma ve ileri teknoloji odaklı yaşadığı niteliksel bir dönüşümün de sonucu olduğunun farkındayız. Tabi bu pozitif tabloyu sürdürebilmek ve yıl sonu hedeflerimize ulaşmak için daha çok çalışmamız gerekiyor. Nerelerden bu noktaya geldiğimizi bilirsek, bundan sonrasında izleyeceğimiz yolu da daha iyi inşa etmiş oluruz. Önümüzdeki dönemde ekonominin mevcut kırılganlıklarını en düşük seviyeye çekmek; üretim faktörlerini daha etkin kullanmak, yatırım ortamını daha da iyileştirmek; ihracatta birim fiyat artışını sağlayacak gerekli teknolojik ve inovatif dönüşümü sağlamak en temel önceliklerimiz olacaktır” dedi.
YOĞUN BİR HAZIRLIK DÖNEMİ GEÇİRDİK
İzmir’in ticaret performansını da değerlendiren Ağar sözlerine şu ifadeler ile devam etti;
“Bir ihracat üssü olarak İzmir, kuruluş yıllarından bu yana Türkiye’nin kalkınmasında, dışa açılmasında önemli bir rol oynamıştır. Ülkemiz ihracatı açısından büyük önem taşıyan İzmir ilinden yapılan ihracat, 2022 yılında bir önceki yıla göre yüzde 15,5 artarak 17,0 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. 2023 Ocak-Temmuz döneminde ise bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 1,3 artarak 10 milyar dolar seviyesine çıkmıştır, ithalatı ise aynı dönemde 7,8 milyar olarak gerçekleşmiş olup 2,2 milyar dolar dış ticaret fazlası vermiştir. 14-28 Mayıs 2023 Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde milletimiz büyük bir ferasetle ve demokrasi şenliği içinde kararını verdi ve Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip ERDOĞAN’a emaneti yeniden tevdi etti. Akabinde kurulan “Türkiye Yüzyılı” kabinesi, yeni bir heyecan ve millete hizmet aşkıyla görevine başladı. Bu düstur ile, milletimizden alınan yetki, azim ve kararlılık ile tüm Bakanlıklar, devletimizin tüm birimleri geçtiğimiz dönemde üst üste yaşadığımız pandemi, savaş, deprem gibi felaketlerin etkisini bertaraf etmek amacıyla,yenilenmiş kadrolarla önümüzdeki 5 yıllık güçlü icraat dönemi için hazırlıklarına başladı. Bu dönemde bizler de Sayın Bakanımız ile birlikte yoğun bir hazırlık dönemi geçirdik. İlgili Bakanlıklar, STK’lar ve iş alemi ile bir araya geldik, çalışmalar yaptık, yapmaktayız. Önümüzdeki 5 yıllık dönemde de ekonomi politikalarının en temelinde yine ihracat olacak, ihracatımızın sürdürülebilir şekilde artışı olacak. Yani, içerde sağlıklı ve dengeli bir ekonomik model benimsenirken, büyümenin motoru yine ihracat olacak. Bu nedenle, Bakanlıkta ilgili tüm arkadaşlarımızın en büyük derdi ve aynı zamanda en büyük motivasyonu daha fazla, daha katma değerli ve sürdürülebilir ihracat… Bu bağlamda, Sayın Bakanımızın ortaya koyduğu “2028 ihracat Stratejisi” kapsamında; Mal ihracatımızı 400 milyar dolara, hizmet ihracatımızı 200 milyar dolara çıkarma hedefine kitlenmiş durumdayız. Bu rakamlarla, Küresel mal ihracatından aldığımız payı yüzde 1,2’ye, küresel hizmet ihracatından aldığımız payı ise yüzde 1,5’e yükselteceğiz.”
FİNANSMANA ERİŞİME ÖNEM VERİYORUZ
“İhracatımızda, yYüksek ve orta-yüksek teknolojili ürünlerin payını yüzde 50’ye, KOBİ’lerin payını yüzde 40’a, E-ihracatın payını ise yüzde 10’a çıkaracağız. 2028 yılında, 1 milyar doların üzerinde ihracat gerçekleştiren il sayımızı 40’a, 5 milyar doların üzerinde ihracat gerçekleştiren il sayımızı 15’e, 10 milyar doların üzerinde ihracat gerçekleştiren il sayımızı 10’a yükseltmeyi hedefliyoruz. Öte yandan Uzak Ülkeler Stratejimiz ile birlikte ihracatçılarımızın dünya ekonomisinden yüzde 64 pay alan, ülkemize ortalama mesafesi 8.500 km olan 18 ülke ile ticari ve ekonomik iş birliğini artırmaya devam edecek, fuar katılımı, ticaret heyetleri, ikili anlaşma ve tanıtım faaliyetlerini daha da yoğunlaştıracağız. Bu sayede anılan ülkelere ihracatımızı 20 milyar dolardan 80 milyar dolara çıkaracağız. Uzak Ülkeler Stratejimizin yanı sıra ticaretimizde pazar çeşitliliğinin sağlanmasını ve farklı ülkelere yönelik ticaretimizin geliştirilmesini teminen, son dönemdeki siyasi gelişmeler de göz önünde bulundurarak hayata geçirdiğimiz “İslam Ülkeleri İhracat Geliştirme Stratejisi” doğrultusunda, İslam ülkelerinin ihracatımızdaki yüzde 26’lık payının 2028 yılında yüzde 30’a yükselmesini hedeflemekteyiz. Diğer taraftan, ihracatçılarımızın yaşadığı en büyük sıkıntılardan biri olan finansmana erişim konusuna da büyük önem veriyoruz. Bu kapsamda, Eximbank, ihracatçılarımıza 2022 yılında 45 milyar dolar ve 2023 yılı ilk 8 ayında toplam 26 milyar dolar destek vermiştir. İhracatçılarımıza ilave kredi destekleri sağlayabilmek için Eximbank’ın sermayesi Temmuz ayında 6,8 milyar TL artırım ile 20,6 milyar TL’ye çıkarılmıştır. Böylece Eximbank kaynaklarından yaklaşık 70 milyar TL’lik ilave finansman imkanıihracatçılarımıza sunulmuştur. İlaveten, finansmana erişim imkânlarını genişletmek, desteklemek ve kolaylaştırmak adına 2022 yılının Mart ayında İhracatı Geliştirme Anonim Şirketi (İGE A.Ş.) faaliyete geçirilmiştir. Bu kapsamda, İGE A.Ş. tarafından ihracatçılarımızın 40 milyar TL’lik kredisine kefalet sağlanmış olup, 2023 yılı sonu itibariyle 90 milyar TL’lik krediye kefalet sağlanması hedeflenmektedir.”
İZMİR’İN HEYECANIMIZA ORTAK OLACAĞINA…
“Tüm tüketim ve üretim alışkanlıklarının esasta değişeceği yeni bir dünya düzenine girmekteyiz. Bu desteklerimiz ve hedeflerimizin yanında küresel kaynakların kısıtlı olduğu, iklimlerin değiştiği ve doğal kaynakların kullanımında esaslı bir değişiklik yapılmazsa bugün yaptığımız tüketimin gelecek nesillerin hayatından çalacağı gerçeği açıkça önümüzde durmaktadır. AB’nin mevzuat anlamında öncü olduğu değişime, başta diğer gelişmiş pazarlar olmak üzere, zamanla tüm dünyanın uyum sağlaması gerekecektir. Bu minvalde, Avrupa Yeşil Mutabakatı kapsamında sürdürülebilir ve döngüsel ekonomiye uyum sürecinde Bakanlığımızca mevzuat çalışmaları yakından takip edilmekte olup, başta KOBİ’ler olmak üzere tüm firmalarımızın kaynak, süreç ve enerji verimliliği, dijitalleşme gibi konularda ihtiyaç duyabilecekleri farkındalık, yol haritası, ihtiyaç analizi ile yöntem ve hedeflerin belirlenmesi amacıyla çalışmalar da sürdürülmektedir. 30 Ağustos Zafer Bayramınıcoşkuyla kutladığımız şu günlerde, Kurtuluş Savaşımızın simge şehri, Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün emriyle genç Cumhuriyetin ekonomi politikalarına öncülük eden İktisat Kongresinin toplandığı, yıllarca ülkemizin dış ticaretine liderlik eden, Ege’nin incisi, kendi bölgesinin başkenti güzel İzmir’imizin Türkiye Yüzyılı vizyonumuza ve heyecanımıza ortak olacağına, ihracat ilgili hedeflerimize ulaşılmasında büyük bir katkı sunacağına yürekten inanıyorum. Fuarcılık, dış ticaretin ve ihracatı artırmanın en önemli enstrümanlarından biridir. Bu nedenle, Cumhuriyetimizin 100. yılına yakışır bir şekilde güçlü ve yenilikçi bir organizasyonla 92. İzmir Enternasyonal Fuarı’nda bir araya gelmiş olmamız, yabancı konuklarımız ve zengin etkinliklerle Fuarımızı gurur ve onurla kutluyor oluşumuzdan fazlasıyla memnuniyet duyduğumu tekrar ifade etmek istiyorum. Bu vesileyle, Ülkemizin fuarcılığında köklü bir marka olan İzmir Enternasyonal Fuarı’nın organizasyonuna katkıda bulunan tüm yetkililere teşekkür ediyor, Fuar’ımızın bölgeye ve tüm halkımıza hayırlı ve uğurlu olmasını diliyorum.”
ELBAN: BU VİZYONA YAKIŞIR
Son olarak kürsüye çıkan İzmir Valisi Süleyman Elban, “Henüz Cumhuriyet kurulmadan aziz Atatürk iktisat kongresini düzenledi bu şehirde kısa süre içinde İEF’in temellerini atan bir sergi ve bunun da uluslararası boyutta olmasını hedeflerimiz. Ardından kısa sürede uluslararası boyuta dönüşen İEF 100 yıla yakın süreçte büyük bir coşku içinde ve kendi has özellikleri ile hizmet vermiş. Ne kadar isabetli bir tespit ile, o gün için olağanüstü vizyonla böyle fuarın yapıldığını şaşkınlık ve büyük takdirle izliyorum. O gün itibari ile henüz sanayi kültürünün olduğu bir dönemde fuarcılık anlayışı başarılı olmuş Hala birçok ülkede fuarlar uluslararası olmayı başarmışken, bu işe başlamasının ardından uluslararası olma özelliği kazanılmış. Bu fuarı çok zor şartlarda ve derme çatma koşullarda yapılırken, İzmir'in en güzel yerinde bir alanın oluşması öngörülmüş. Ne kadar temeli sağlam oluyor ki tüm dünyayı kasıp kavuran 2’nci dünya savaşında bile bu fuar devamlılığını sağlıyor. Bu vizyon ve altyapı fuarı bugüne kadar sapasağlam getiriyor. Fuara katılan herkesi stantları gezme, ticaret yapma dışında kalan zamanda gelen insanları eğlendirmeye çalışıyor. İzmir fuarımız yıllardan beri bunu büyük bir coşku ile yapıyor. Bugün birçok fuar katılımcılarını böyle bir etkinlikte hoş zaman geçirmeye çalışırken biz bu işi onlarca yıl önce başarmışız. Bu vizyona yakışır. 100 yıl önce atılmış temele yakışır, bizimde fuara her yıl üzerine yeni bir şey koyma sorumluluğumuz olduğunu düşünüyoruz. Öncü olmak, Atatürk emanetini üstlenmiş olmak böyle bir sorumluluk getirir” ifadelerini kullandı.