Engelli yollarda engelsiz kurtarıcılar
Hastaları acil servise yetiştirmek için yoğun trafikte vakalara yetişmeye çalışan 112 ambulans ekipleri Azrail ile köşe kapmaca oynuyor. Neyle karşılaşacaklarını bilmeden yollara çıkan ambulans şoförleri trafik kazaları, cinayet, yaralama gibi her gün onlarca olaya şahit oluyor ve can kurtarıyor. Ama bu kez ambulans şoför koltuğunda görmeye alışık olmadığımız yeni yüzler var. Kadın sağlık görevlileri de artık ambulanslarda direksiyon başına geçip hayat kurtarıyor. Onlar da hastaları acil servislere yetiştirmek için ‘ojeli’ elleriyle direksiyona oturuyorlar. 112 acil servisindeki yeni uygulamayla artık Başkent’te ambulanslar kadın sağlık görevlilerine emanet.
Ayfer MALLI
Sağlık Bakanlığı’nın 112 acil servislerinin daha hızlı ve etkin hale getirilmesi amacıyla yürüttüğü çalışma çerçevesinde ambulansları paramedik ve Acil Tıp Teknisyenleri(ATT) kullanıyor. 112 acil servisindeki yeni uygulamayla kadın sağlık görevlileri de artık ambulanslarda direksiyon başına geçerek olay yerine gidip hayat kurtarıyor. Böylece şoförün işi sadece ambulansı kullanmakla bitmiyor. Ambulansı süren aynı zamanda hasta ya da kazazedeye de müdahale edebiliyor. Daha önce ambulansın arka bölümünde vakaya müdahale ederken görmeye alışık olduğumuz yüzler artık şoför mahallinde yerlerini alıyor.
Güvenli sürüş tekniği alarak ve pratik eğitimlerden geçerek direksiyon başına geçen Acil Tıp Teknisyenleri ve paramedik kadınlar vakalara daha hızlı, rahat ve güvenli bir şekilde ulaşıyor. Acil Tıp Teknisyenleri ve paramedikler vakaya en hızlı ulaşmak için erkeklerin yapamayacağı hareketleri yapmaktan kaçınmıyor. Şerit değiştirme, kaçamak manevra, kontrollü kaçış gibi ani çıkışlar gerektiren ambulans hareketleriyle birlikte araç bakım ve kontrolü, zincir takma, lastik değiştirme gibi ambulans bakım teknikleri de kadın ambulans şoförlerine öğretiliyor.
Sağlık sisteminin ihtiyacı doğrultusunda ambulansların sayısı her geçen gün artıyor. Bu artış, güvenli sürüşün daha da önem kazanması ihtiyacını doğuruyor. Verilen eğitimlerle ambulans kazalarının en az seviyeye indirilmesi hedefleniyor. Bunu için amaçlanan ise; kişinin bilinç ve tespit yeteneğini arttırmak ve ATT ile parademiklerin hazır hale gelmesini sağlamak. ATT ve paramediklere ileri sürüş ve uyum eğitimleri veriliyor. Eğitimler sırasında paramedik ve ATT’lere ambulans kullanırken kazaların önlenmesine yönelik sürüş teknikleri hakkında uygulamalar yaptırılıyor.
Kadın şoförler daha başarılı
24 saat nöbetlerle çalışan ve neyle karşılaşacaklarını bilmeden yollara çıkan kadın şoförler erkelerden daha iyi ambulans kullanıyor. Kadın ambulans sürücüleri de tıpkı trafikteki diğer kadın sürücüler gibi daha itinalı ve özenli araç kullanıyor. Ambulans bakımına da çok titiz ve itinalılar.
Ankara İl Sağlık Müdürlüğü Ambulans Servisi Başhemşiresi Mukaddes Öztürk, yollarda artık kadın ambulans şoförlerinin olduğunu söyleyerek uygulamayı şöyle anlattı: “ Sağlık Meslek Liseleri’nin büyük bir çoğunluğu kız öğrencilerden oluşuyor. Bu yüzden sağlık personellerin büyük kısmı da bayanlardan oluşuyor. ATT ve paramedikler için mevzuatta ihtiyaç halinde sürücü olabilir ibaresi yer alıyor. Ve böylece kadınlar da artık ambulanslarda şoför koltuğuna geçmeye hak kazanıyor”.
Tecrübe ve yapabilirlik
İlk kez 2004 başlatılan ve 2007’den bu zamana her yıl uygulanan bu çalışma ile kadın şoförlere eğitmenler tarafından güvenli sürüş eğitimi ile birlikte uygulama eğitimi verildiğini söyleyen Öztürk, “ ATT ve paramediklerimiz ileri sürüş tekniği aldıktan sonra yeterlilik ve yapabilirlik sonucunda iş başına geçebiliyorlar” dedi. Ayrıca Öztürk, şu an aktif olarak 40 çalışan kadın ambulans şoförü olduğunu ifade etti. Öztürk, kadın şoförlere verilen eğitimlerin sürekli olduğunu belirterek “Öyle herkese mezun oldun gel bu ekipte çalış demiyoruz. Kadın ambulans şoförleri adaylarımıza vakaya ilk müdahaleden hastane sürecine kadar her ayrıntı anlatılıyor. Teknik destek sağlanıyor. Sistemdeki tüm birimler dolaştırılıyor ve temel yaşam desteği eğitimlerinden geçiriliyorlar” diye konuştu.
Psikolojik destek uygulamaları
Güvenli sürüş, uyum, temel yaşam eğitimlerinin yanı sıra kadın şoförlere stres altında çalışmayı önlemek için psikolojik destek çalışmaları da yaptıklarını vurgulayan Öztürk, “Telefonun çaldığı komuta emrinin geldiği an vatandaşla diyalogun başladığı zamandır. Bu yüzden vatandaşları sakinleştirmek, doğru bir istasyona yönlendirmek için bu çalışmayı yapıyoruz” dedi. Öztürk, her aşamada dinamik bir sürüş eğitimi olduğunu belirtti.
Hatice Kızılkaya Lalegül 112 istasyonunda çalışıyor. Daha önce ambulansın arka bölümünde vakaya müdahale eden ekipte yer alırken, bir yıl önce başladığı meslekte artık şoför mahalline geçmeye karar vermiş. Hayatında ilk kez ambulansla bir araç kullanmaya başladığını söyleyen Kızılkaya ehliyetini de ambulans şoförlüğü için aldığını belirtti. İlk aylarda çok zorluklar çektiğini, çekinerek ambulans kullandığını dile getiren Kızılkaya “ İlk iki ay çok zorlandım. Çünkü kolay değil araçta hem hasta hem hasta yakını hem de ekip arkadaşlarımın hepsinin can sağlığını düşünerek hareket etmek çok stresli” diye konuştu.
Evli ve dört yaşında bir çocuğu olduğunu söyleyen Kızılkaya, “ Bu işe anaçlık yanım da ekli ediyor. Olaylara daha hassas daha temkinli yaklaşmamı sağlıyor” dedi. Kızılkaya ilk günlerde yaşadığı acemiliği, tedirginliği üzerinden attığını anlatırken şimdi rahatlıkla hastaları güvenli bir şekilde hastaneye taşımanın gururunu yaşadığını söyledi. Kadın olduğu için birçok ilginç olaylar da yaşadığını ifade eden Kızılkaya bir anısını şöyle anlattı: “ Bir hastayı almak için hastanın evine üç bayan arkadaşımla birlikte gittik. Ben şoför mahallindeyim. Ekip başı ve ATT ile birlikte adrese vardığımızda hasta yakını üç bayanı görünce etrafta erkek aramaya başladı. Neden erkek yok diye sordu. Siz ambulans kullanmayı biliyor musunuz? Hastayı nasıl götüreceksiniz diyerek şaşkınlığını ifade etti”. Vakanın hastaneye taşınması esnasında yol tarifinde buluna, sağa sola dönmesi vites değiştirmesi gerektiğini söyleyen hasta yakınlarıyla da karşılaştığını dile getiren Kızılkaya, “Ben de onlara en doğru yol benin bildiğim yoldur diye karşılık veriyorum” dedi.
Bu işin empati ile yapıldığını da vurgulayan Kızılkaya, “Aracın arka kısmında kendi yakınım, kendi hastam da olabilir” dedi.
Kızılkaya, “Bu konuşmayı bir yıl önce yapmış olsaydım görüşlerim şimdikinden farklı olacaktı. İlk başta tepkiliydik. Ama şimdi birçok şoförden daha iyi olduğumu iddia ediyorum. Artık sağlık personeli olmayan kimsenin ambulans şoförü olmasını doğru bulmuyorum. Çünkü sağlık deneyimi olmayan kişi sadece vakayı en hızlı şekilde hastaneye nasıl yetiştirebilirim telaşında. Hâlbuki arkadaki vakaya göre araç ulanma şekli ve hızı değişiyor. Hızlı götürmek, güvenli götürmek anlamına gelmiyor ama. Sürücü olmak için arka kabini görmek şart” şeklinde konuştu.
“Bu işi yapan deli olacak”
Kimi zaman gece saat üçte vakaya için harekete geçtiklerini belirten Kızılkaya, sivil hayatta olsa o saatte asla dışarı çıkmayacağını söyleyerek sözlerini şöyle sürdürdü: “Formayı giyince iş değişiyor. Bu işi yapacak kişinin deli cesareti olması gerekiyor”.
Kızılkaya trafikte mobesse kameralarından şikâyetçi olduklarını şöyle dile getirdi: “Işıklarda bekleyen sürücüler vaka ne olursa olsun ambulansa yol vermiyorlar. İnsanlar geçmek için ışığın yanmasını bekliyorlar”. Ayrıca Kızılkaya, erkek meslektaşlarının kendilerinden her konuda desteklerini esirgemediklerini söyledi.
Hasret Yazıcı Kutlu da Lalegül 112 istasyonunda görev yapıyor. 24 yaşında olan Kutlu daha önce araç kullandığını ancak ambulans kullanmanın çok daha farklı bir tecrübe olduğunu vurguluyor. İlk başta insanlardan çok farklı tepkiler aldıklarını ifade eden Kutlu, “Bizim ambulans kullanmamız bazı insanlara çok garip geliyor. Bazen sürücüler ışıklarda veya trafikte durduğumuzda kafalarını camdan çıkarıp alkışlıyorlar ve ardından helal olsun diyorlar, bizleri tebrik ediyorlar. Şaşkın şaşkın bakıp hayret edenler de oluyor. Hayret sözcükleri ise vay be karıya bak ambulans kullanıyor olarak ifadeye dönüşüyor. Biz bu manzaralarla karşılaşmaya alıştık. Bazen zevk verici bazen de Allah kahretsin diyorum” diyerek karşılaştığı ilginç olayları anlattı.
Kutlu, diğer ambulans kullanan arkadaşlarına göre şanslı olduğunu, onlar gibi trafiğin çok yoğun olmadığı hastaneye yakın olduğu bir yerde görev yaptığını belirtti.
Kadın sürücülerle erkek sürücüler arsında bir fark olmadığını dile getiren Kutlu, “Erkeklerin kendine güven ve tecrübeleri var. Bu yüzden tüm hareketleri hızlı ve keskin bir şekilde yapabiliyorlar. Şehir içi hız sınırını aşabiliyorlar. Kadınlar bu konuda daha temkinli davranıyorlar” diye konuştu. İlk zamanki korkularını bir kenara bıraktığını vurgulayan Kutlu, “Önce bir tedirginlik, korku, baskı vardı. Her an kaza yapma düşüncesi ile yola çıkıyordum. Şimdi ise ambulansı tek elimle rahatlıkla kullanabiliyorum” dedi.
Trafik kazası vakalarını en kısa zamanda hastaneye yetiştirdiklerini söyleyen Kutlu, ev vakalarının kimi zaman bir saatlerini aldıklarını anlattı. “Bir ev vakasında 150 kilo astım hastası bir kadını evden çıkarmamız için etraftakilerden yardım istediğimizde bizim görevimiz değil siz çıkarın diye cevaplar aldık. İtfaiyenin gelmesiyle vakayı camdan çıkararak hastaneye yetiştirdik. İlk zamanlarda karşılaştığımız bu tepkileri zamanla aştık ve tepkiler kolay gelsin, yardım edelim mi şekline dönüştü” diyerek insanların onlara yaklaşımlarını anlattı.
Ambulans kullanırken gözünün sürekli arkada arkadaşlarında olduğunu söyleyen Kutlu, “Hem trafik kontrolü hem ambulansın hâkimiyeti hem de hasta ve arkadaşlarımızın güvenliğini sağlamak bizim iki elimizin arasında. Bizim işimiz bu üçlü kombineyi sağlam tutmak. Kimi zaman trafik kazaları sonucunda üç vaka alabiliyoruz ambulansa işte o zaman tüm aklım arkada kalıyor” şeklinde konuştu.
Kutlu şu notu da vurgulamadan geçemedi: “Sürücünün profili ne olursa olsun ambulansa mutlaka yol verilmeli. Ambulansta bir yakınınız da olabilir siz de olabilirsiniz”.
ATT ve paramedik kadınlardan kimisi hayatında ilk kez ambulansla bir araç kullanmaya başlıyor kimisi de daha önceden tecrübeli. Kimisi çekinerek kullanıyor ambulansları kimisi de ilk günlerdeki acemiliği üzerinden atmış, rahatlıkla hastaları güvenli bir şekilde hastaneye taşımanın gururunu yaşıyor. Kimi zaman kadın sürücülerle karşılaşan hasta yakınları tarafından farklı tepkiler alıyor sürücüler. İlginç olaylarla karşılaşıyorlar. Erkek meslektaşları ise kadın ATT ve paramediklere her konuda destek veriyorlar. Kimileri ise kendilerinden daha başarılı buluyor onları.