Ceza muhakemesinde istinaf, ilk derece mahkemesinin ceza davası ile ilgili verdiği son kararın, üst dereceli bir mahkeme olan bölge adliye mahkemesi tarafından hem maddi vakıa yönünden hem de hukuka aykırılık yönünden yeniden incelenmesini sağlayan bir kanun yoludur. İstinaf, ikinci derece kanun yoludur. İlk derece mahkemelerinin verdikleri hükümlerin denetlenmesini ve hukuka uygun hale getirilmesini sağlayan en önemli kanun yoludur.
İlk derece ceza mahkemesinin “hüküm” niteliğindeki kararları aleyhine önce istinaf kanun yoluna gidilir.
İstinaf kanun yolu aşamasında verilen hüküm tarafları tatmin etmezse, istinaf aşamasından sonra istinaf mahkemesinin verdiği kararın özelliğine göre şartları varsa “Temyiz” için Yargıtay’a başvuru yapılabilir. Ceza davaları için istinaf kanun yolu başvuru şartları Ceza Muhakemesi Kanunu’nda (CMK md.272-285) düzenlenmiştir. İstinaf kanun yoluna başvurunuzu ceza avukatı ile yapmanız menfaatinize olacaktır.
İstinaf yargılamasının amacı ilk derece mahkemelerince verilen kararlarda yer alan hataları ve hukuka aykırılıkları gidermektir. İstinaf bir kanun yoludur. İstinaf, henüz kesinleşmemiş son kararlara karşı kabul edilen bir yol olduğundan olağan kanun yoludur. İlk derece yargılamasında verilen kararlar istinaf incelemesi sırasında hem maddi olarak hem de hukuki yönden incelenmektedir.
Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) Ceza Dairelerinin Görevleri ve Yetkileri
Bölge adliye mahkemeleri, adli yargı ilk derece mahkemeleri tarafından verilen ve kesin olmayan hüküm ve kararlara karşı yapılacak başvuruları inceleyip karara bağlar 5235 s. K. m. 33/1). Bunun dışında kanunlarla verilen diğer görevleri yapar.
İlk derece mahkemelerinin kararlarını yanlış bulması halinde sadece kararların bozulması ile yetinmeyip duruma göre yeniden yargılama da yapar. Bunun sonucu olarak temyizde, kural olarak sadece hukuka uygunluk denetim yapılırken, ceza muhakemesinde istinaf hem maddi vakıa hem de hukuk denetimi yapılmaktadır.
Bölge adliye mahkemesi ceza daireleri ilk derece ceza mahkemelerince verilen ve kesin olmayan hüküm ve kararlara karşı yapılacak başvuruları inceleyip karara bağlamakla görevlidir. Bölge adliye (istinaf) mahkemesi ceza dairelerinin görevleri şunlardır (5235 sayılı Kanun m.37).
- Adli yargı ilk derece ceza mahkemelerince verilen ve kesin olmayan hüküm ve kararlara karşı yapılacak başvuruları inceleyip karara bağlamak (istinaf incelemesi yapmak),
- Yargı çevresi içerisinde bulunan adli yargı ilk derece ceza mahkemeleri arasındaki yetki ve görev uyuşmazlıklarını çözmek,
- Yargı çevresindeki adli yargı ilk derece ceza mahkemeleri hakimlerinin davayı görmeye hukuki veya fiili engellerinin çıkması halinde, o davanın bölge adliye mahkemesi yargı çevresi içerisinde başka bir adli yargı ilk derece ceza mahkemesine nakli hakkında karar vermek,
- Özel kanunlarla bölge adliye mahkemesi ceza dairelerine verilen diğer görevleri yapmak.
İstinaf Başvurusu Nasıl Yapılır?
Kural olarak, ceza muhakemesinde istinaf talebi olmadan Bölge Adliye Mahkemesi kendiliğinden ilk derece ceza mahkemesi kararını istinaf incelemesine tabi tutamaz. Ancak, 15 yıl ve daha fazla hapis cezasına ilişkin hükümler, bölge adliye mahkemesi tarafından kendiliğinden istinaf incelemesine tabi tutulur. (CMK md. 272/1). İstinaf başvurusu, hükmün açıklanmasından itibaren 7 gün içinde yapılmalıdır.
Hangi Kararlara Karşı İstinaf Kanun Yoluna Başvurulabilir?
Kural olarak ilk derece ceza mahkemelerinin son kararlarına karşı istinaf kanun yoluna başvurulabilir (CMK md. 272/1). Ceza mahkemelerinin son kararları, yani hüküm olarak kabul edilen kararları; beraat, mahkumiyet, düşme, ceza verilmesine yer olmadığı kararı, davanın reddi, güvenlik tedbirine hükmedilmesi şeklindeki kararlarıdır.
İstinaf mahkemesinin dosya üzerinden veya duruşmalı inceleme neticesinde verdiği kararlar istinaf başvurusunda bulunmayan sanıkların hukuki durumunu da etkileyebilir. İstinaf mahkemesi kararının sanık lehine olması halinde, kararda değerlendirilen hususların istinaf isteminde bulunmamış olan diğer sanıklara da uygulanma olanağı varsa bu sanıklar da istinaf isteminde bulunmuşcasına verilen kararlardan yararlanırlar.
İstinaf Mahkemesinin Verebileceği Kararlar Nelerdir?
İstinaf mahkemesi (Bölge Adliye Mahkemesi), yapacağı istinaf incelemesi neticesinde ilk derece ceza mahkemesi kararı aleyhine yapılan istinaf başvurusunu esastan inceleyerek şu kararları verebilir:
- İstinaf başvurusunun dosya üzerinden inceleme yapılarak “esastan reddine”,
- İstinaf başvurusunun yerel mahkeme kararındaki hukuka aykırılıklar dosya üzerinden “düzeltilerek esastan reddine” (düzelterek onama),
- İstinaf incelemesi neticesinde önemli bir hukuka aykırılık (CMK md.289) tespit edilmesi halinde “hükmün bozulmasına ve dosyanın yeniden karar verilmek üzere yerel mahkemeye gönderilmesine”,
- “Davanın istinaf mahkemesinde yeniden görülmesine” ve duruşma hazırlığı işlemleri yapılmasına.
İstinaf Mahkemesi Kararlarının Temyizi
Ceza davalarında temyiz, istinaf mahkemesi kararlarının hukuki açıdan denetlenmesini sağlayan bir kanun yoludur.
İstinaf mahkemesinin verdiği bazı kararlar aleyhine temyiz kanun yoluna başvurulabilir. Bazı kararlar ise kesin nitelikte olup bu kararlar aleyhine temyiz kanun yoluna başvurulamaz.
İlk derecede ceza yargılamalarının yapıldığı esas görevli mahkemeler asliye ceza ve ağır ceza mahkemeleridir. Bu iki mahkeme dışındaki diğer tüm ceza mahkemeleri özel kanunlarla kurulmuş özel mahkemelerdir.