Peyami Safa
- Meslek : Gazeteci, roman yazarı
- Doğum : 1899 - İstanbul
- Ölümü : 15 Haziran 1961 - İstanbul
- Başlıca Eserleri : Gençliğimiz, Şimşek, Sözde Kızlar, Mahşer, Bir Akşamdı, Süngülerin Gölgesinde, Bir Genç Kız Kalbinin Cürmü, Canan, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu, Fatih-Harbiye, Atilla, Bir Tereddüdün Romanı, Matmazel Noralya'nın Koltuğu, Yalnızız, Biz İnsanlar.
İsmi Tevfik Fikret tarafından konulan Türk roman yazarı, gazeteci ve fikir adamı Peyami Safa İstanbul’da dünyaya geldi. Bir buçuk yaşındayken babası sürgünde bulunduğu Sivas'ta öldü ve ağabeyi İlhami ile birlikte annesi tarafından zor şartlarda yetiştirildi. İlköğ¬renimine devam ederken sağ kolunda ortaya çıkan kemik veremi yüzünden kendini çok küçük yaşta doktorların, hasta bakıcıların ve ilaç kokularının arasında buldu. 1910'da başladığı Vefa İdadisi'ni bu hastalık ve ailesinin geçim zorlukları sebebiyle bırakmak zorunda kalan Safa, babasının yakın arkadaşlarından Abdullah Cevdet'in hediye ettiği Petit Larousse'u ezberleyerek başladığı Fransızca'sını ilerIetirken edebi eserlerin yanı sıra tıp , psikoloji ve felsefe kitaplarına ilgi duydu. Tiyatro eğitimi almak için Darülbedayi imtihanlarına girdi, fakat başarılı olması¬na rağmen devam edemedi. Savaş şartlarında geçim sıkıntısı artan annesinin yükünü hafifletmek için Posta-Telgraf Nezareti'nde göreve başlatıldı. Ardından 1917'de Boğaziçi'ndeki Rehber-i İttihad Mektebi'ne muallim olarak girdi ve bir süre Düyun-ı Umumiyye İdaresi'nde çalıştı. 1918 yılında ağabeyi İlhami Safa'nın isteği üzerine öğretmenlik mesleğini bırakarak ömrü boyunca sürdüreceği yazın hayatına başladı. Fransızcadan çevirdiği Üç Kardeş isimli bir çocuk kitabını yayımladı sonra ağabey ile birlikte ''Yirminci Asır”' adlı akşam gazetesini çıkarmaya başladı. Yirminci Asır'da başlayan gazetecilik hayatı Son Telgraf, Tasvir-i Efkar, Akşam, Cumhuriyet, Tasvir, Tan, Ulus, Zafer, Milliyet, Son Havadis gibi gazetelerde sırasıyla ölümüne kadar sürdü.1934-35 yılları arasında bir buçuk yıl kadar süreyle Hafta dergisini çıkardı. Çeşitli yayın organlarında geçen hayatının yanında Türk Dil Kurumu ve Türk Ocakları'nın etkin bir üyesi de olan Peyami Safa 1950 yılında CHP listesinden Bursa milletvekili adayı oldu ama seçilemedi. Zaten sonrasında ölümüne kadar Demokrat Parti'yi destekledi.
Çocukluk ve gençlik yılları oldukça sancılı geçen yazar, yazın hayatı boyunca muhtelif mecmualarda çalıştı, bu sürede Server Bedi takma ismini de kullandı. Cingöz Recai isimli polisiye serisi bir döneme damga vurdu ve materyalist anlayışa karşı durdu. Romanlarında psikolojik tahliller, yanlış batılılaşma ve Doğu-Batı sentezi fazlaca yer edinir. Romanlarının yanı sıra, fikri eserleri, polemikleri ve gazeteciliği ile de tanınır. Türk edebiyatının etkili kalemleriyle şiddetli polemiklere girmiştir. Entellektüel yapısıyla bilinen Safa, birçok alanda eser vermesi hasebiyle ''Ansiklopedik Yazar'' olarak anıldı. Yazınsal ürün vermede Ahmet Mithat Efendi ile yarışacak sayıda eser kaleme almıştır. Safa'nın eserlerini varislerinden satın alan Ötüken Yayınevi yayımlamaktadır ve yayınevi tarafından 1974 yılında adına 'Peyami Safa Roman Yarışması' düzenlenmiştir. Dokuzuncu Hariciye Koğuşu ve Fatih-Harbiye adlı eserleri günümüzde kitap listelerinde hala çok satanlar listesinde üst sıralardadır.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Ayazoğlu, Beşir, Peyami Safa, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2008, c.35, sf.437-440
Tanzimat'tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi, YKY Cilt-2
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Gertrude Bell
Ortadoğu’da İngiliz ajanlığı yapan kadın arkeolog ve sanat tarihçisi Gertrude Bell, Londra’da Queen’s College’da öğrenim gördü. Oxford’da Lady Margaret Hall’ün tarih bölümünden mezun olduktan sonra Farsça öğrenmeye başlayan Bell, İran ile Osmanlı Devleti hakkındaki görüşlerini Anadolu, İstanbul ve Bursa’ya dair kısa tasvirlerle anlatan küçük kitabıyla anlattı. Çalışmalarında daha çok Arap aşiretleri ve bedevilerin yaşayışlarıyla ilgilendi ve bu durumun İngiliz Ortadoğu politikalarına daha faydalı olacağını düşündü. Böylece çalışmaları iki taraflı olarak gelişti. Bunların birincisi onun arkeolog ve sanat tarihçisi tarafı, ikincisi ise Araplar’ın arasına girerek onların İngiliz yayılma programına uymalarını sağlamaya çalışan politik tarafıdır. Almanya, İtalya, İsviçre ve Fransa’da seyahatler yaptıktan sonra ilk defa olarak 1899’da Kudüs’e gitti. Buradan yola çıkarak Suriye’yi dolaştı ve Cebelidüruz’a gitti. Hindistan, Cava, Burma, Çin, Japonya ve Amerika’yı dolaştıktan sonra Ortadoğu gezisini 1905’te tekrarlayarak aynı yerlerden bir daha geçti ve bu gezilerde gördüklerini çöl insanlarının yaşantı ve duygularını dile getiren bir üslûpla The Desert and the Sown başlığı altında bir kitap halinde yayımladı.
-
John Austin
İngiliz hukukunda Analitik Hukuk Okulu’nu kuran İngiliz hukuk felsefecisi John Austin, Londra’da dünyaya geldi. 1812 yılında beş yıl boyunca hizmet ettiği ordudan ayrıldı ve hukuk öğrenimine başladı. 1818-1825 yılları arasında baroda çalıştığı sürece Jeremy Bentham ve çevresiyle yakın ilişkiler kurarak faydacılık felsefesinden etkilendi. Bentham okuluna bağlı akademisyenler tarafından kurulan London University Colloge’deki hukuk felsefesi kürsüsünün başına getirildi. Bu göreve hazırlanmak adına Almanya’ya gitti ve Roma hukukunu inceledi. Bu süreçte Savigny, Thibaut ve Mittermaier gibi önde gelen Alman hukuk felsefecileriyle tanıştı. Londra’da verdiği derslerin az sayıda öğrenci tarafından takip edilmesine üzülen Austin, bir süre sonra bu görevden ayrıldı. Yaşamının bu dönemden sonrası geçim sıkıntısı ve hastalıkla geçti. Bir süre Londra’da Ceza Hukuku Komisyonu’unda görev alan Austin, daha sonra Malta’ya gitti. Ancak 1848 İhtilali’nden dolayı, İngiltere’ye döndü. Londra yakınlarındaki Weybridge’de öldü.
-
Nikolas Kopernik
Dünya’nın Güneş’in etrafında döndüğünü iddia eden eski evren teorisini yeniden dile getiren ilk modern çağ düşünürlerinden biri olarak karşımıza çıkan astronom Nikolas Kopernik, Polonya’daki Torun şehrinde dünyaya geldi. Kendisi gibi Nikolas adını taşıyan babası, zengin bir bakır tüccarıydı. Bağlantıları sayesinde en küçük oğlu olan Kopernik’in Padova ve Bolonga üniversitelerine girmesini sağladı. Kopernik 1503 yılında kilise hukuku dalında doktorasını tamamladıktan sonra Warmia piskoposu olan amcasının yanına gitti. Onun yanında kilise hukukçusu olarak çalışmaya başladı. İyi maaşlı bir işe sahipti ve kalan boş zamanlarında hobi edindiği yıldızları gözlemleyebiliyordu. 1510-1514 yılları arasında “Commentariolus” adında bir deneme yazdı. Burada Güneş merkezli evren teorisini savunmaktaydı.
-
Ahmet Hilmi Yücebaş
Balkan savaşlarından sonra Yunanistan sınırları içinde kalan Türk şehri Drama’da doğan Ahmet Hilmi Yücebaş 1924’te yapılan mübadelede ailesiyle birlikte Türkiye’ye geldi. Edebiyat zevkini Tekirdağ’da ortaokul sıralarında edindi. Kaleme aldığı ilk şiirleri ve yazıları Resimli Şark ve Muhit dergilerinde çıktı. Bir köyde iki yıl kadar ilkokul öğretmenliği yaptıktan sonra gazeteciliğe başladı. 1932-1942 yıllarında Tekirdağ gazetesinin yazı işlerini yönetti. Ardından gittiği İstanbul’a yerleşerek çok sayıda gazetede görev aldı. Akşam, Cumhuriyet ve Son Posta gazetelerinin yanı sıra Anadolu Ajansı’nda muhabir olarak çalıştı. Trakya Köylerinde adlı ilk kitabı öğretmenliği sırasında yaptığı folklor araştırmalarının ürünü olarak ortaya çıktı. 1939’da yayımlanan Tekirdağlı Şairler’den sonra ünlü şair ve yazarlar hakkında birbiri ardınca kitaplar hazırladı. Basın şeref kartı sahibi olan Ahmet Hilmi Yücebaş vefatının ardından Karacaahmet Mezarlığı’nda defnedildi.
-
II. Kosova Savaşı
Sultan II. Murad’ın önderliğindeki Osmanlı ordusu ile Macar kumandanı Janos Hunyadi önderliğindeki ittifakın Kosova ovasında meydana gelen II. Kosova Savaşı, Balkanlar’daki siyasi denge açısından büyük öneme sahiptir. Özellikle Varna Savaşı sonrası bölgedeki ağırlığını daha fazla hissettirmeye başlayan Osmanlı Devleti’nin Balkanlar’daki yayılışı, Orta Avrupa ile Balkanlar arasında bir kalkan durumunda olan Macar Krallığı’nı yakından ilgilendirmekteydi. Macarların efsanevi kumandanı Janos Hunyadi ise Varna’da uğranan hezimetin intikamını almak amacıyla harekete geçerek kendisine yakın olan Tuna boylarıyla ittifak kurmaya çalıştı. Daha önceki savaşlarda olduğu gibi bir Haçlı ordusu kurulması amacıyla papaya başvurmuşsa da olumlu dönüş alamadı. II. Murad o dönem Arnavutluk’ta İskender Bey’in önderliğinde Osmanlı’ya karşı çıkartılan ayaklanmayla ilgilenmekteydi. Bunun üzerine İskender Bey ile de temas kuran Hunyadi, onunla birleşmek üzere harekete geçti. Tüm bu çalışmalar sonucu oluşturulan ittifak ordusunun esasını Macarlar oluşturuyordu.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun