Bir olayın hükmünü açıklayan veya hükmünü ortaya koyan, güçlükleri çözen kuvvetli cevap anlamındaki 'fetva' İslam hukukunda ilim sahibi olan bir kişinin sorulan dini bir soruya yazılı veya sözlü olarak verdiği cevap yada ortaya koyduğu hüküm anlamındadır.
İslam tarihi boyunca da Müslümanların dini hayatının düzenlenmesi ve oluşmasında fetva önemli bir rol oynamış, Kur'an ve sünnetin iyi anlaşılmasını ve insanlara aktarılmasını sağlayacak, bunlardan hüküm çıkararak, bütün Müslümanlara yol gösterecek alimlerin yetişmesi de 'farz-ı kifaye' kabul edilmiştir.
Kur'an'da “eğer bilmiyorsanız bilenlere sorunuz” (Nahl, 43; Enbiya, 7.) ve “hakkında bilgi sahibi olmadığın şeyin peşine düşme” (İsra, 36.) ayetleri dini ilimler de dahil olmak üzere her alanda bilgi ve liyakatın önemini vurgulamaktadır. Ayrıca ilgili ayetler de “Allah hakkında bilmediğiniz şeyleri söylemenizi haram kılmıştır.” (Araf, 33.), “Dillerinizin uydurduğu yalana dayanarak, ‘bu helaldir, şu da haramdır' demeyin, çünkü Allah'a karşı yalan söylemiş olursunuz. Şüphesiz Allah'a karşı yalan uyduranlar kesinlikle iflah olmazlar.” (Nahl, 116.) Buyurularak kişinin yeterli bilgiye sahip olmadan dini konularda hüküm vermesinin ağır bir vebal ve günah olduğu bildirilmiştir.
Hz. Peygamber de ilim sahibi olmadan hemen fetva vermeye cüret edenler hakkında şöyle buyurmuştur:
“Bir kimseye ilimsiz fetva verilirse bunun günahı sadece bu fetvayı verene ait olur.”
“Sizin fetva vermeye en cesur olanınız, cehenneme atılmaya en cesaretli olanınızdır.”
“... Hiçbir alim kalmayınca halk kendilerine cahil birtakım kimseleri önder edinir. Bunlara mesele sorulur. Onlar da ilimleri olmadığı halde fetva verirler de hem kendileri sapıklığa düşer, hem de halkı doğru yoldan saptırırlar.”
Hz. Peygamber bu sözleri ile dini konularda ancak bilgi ve uzmanlık sahibi olan kişilerin hüküm verip açıklama yapılabileceğini vurgulamış, bilmeden konuşup fetva verenlerin de günaha gireceğini belirtmiştir.
Fetva vermek, İslami bir hükmün açıklanması olarak görüldüğünden manevi mükafatı bulunan ancak ciddi sorumlulukları da olan ağır bir görevdir. Bu sebeple fetva vermek sorumluluk isteyen bir iş olup bu görevi yapacak kişilerin mutlaka birtakım şartları ve özellikleri taşıması gerekmektedir. Aksi halde hüküm elde etme konusunda yeterli bilgi ve uzmanlığa sahip olmayan kişilerin fetva vermeleri ağır bir günahtır. Özellikle dini hükümlerde yeteri derecede birikime sahip olmayan kimselerin ilim ve din adına söz söyleyip fetva vermesinin dini ilimler açısından bir değeri olamayacağı gibi aynı zamanda İslamiyete iftira, dini hükümler alanında sorumsuzca bir davranış ve Müslümanların kutsal değerlerine karşı bir saygısızlık anlamı da taşımaktadır.
Fetva verenlerin uymakla yükümlü olduğu belli başlı kurallar bulunmaktadır! Örneğin sorulan soruyu iyice anladıktan sonra konuyu çeşitli yönlerinden ele alıp incelemeli ve dini hükmünü eksiksiz ve doğru bir şekilde açıklamalıdır. Cevabını bilmediği bir konu ile karşılaşınca da bunu açıkça belirtmeli ve konuyu uzmanına havale etmelidir. Örneğin kaynaklarda, tabiin alimlerinin ve mezhep imamlarının kendilerine yöneltilen sorulara yeterli bilgi sahibi olduklarına kanaat getirdikleri takdirde cevap verdikleri, aksi durumlarda bilmediklerini söyleyerek cevap vermekten kaçındıkları belirtilmektrdir. Fetvalar da orta yol tercih edilmeli fazla katı veya fazla yumuşak davranıştan kaçınılmalıdır. Fetva veren müftü örf ve adetini bilmediği bir bölgeden gelen ve fetva soran kişiye hemen fetva vermemeli özellikle yemin, itiraf ve boşanma gibi konularda dikkatli davranmalıdır. Aksi halde altından kalkamayacağı ağır veballere girerek büyük bir günah islemiş olur. 23.10.2020 14:14:57