Afganistanda Da Mı Kandırıldık Ne?
Müyesser Yıldız 01 Ocak 1970
ABD ve NATOnun Afganistanı Talibana teslim edip adamlarının tahliyesini gerçekleştirdiği Ağustosun son günlerinde Pentagonda bir basın toplantısı yapıldı.
Tahliyelerden sorumlu General Hank Taylor ve Pentagon Sözcüsü John Kirbynin düzenlediği toplantıda, ABD Savunma Bakanı Lloyd Austinle ilgili şu ilginç soru yöneltildi:
10 yıl önce, o dönem Iraktaki ABD Kuvvetlerinin başında olan General Lloyd Austin, Başkana aylar önce Iraktan asker çekmemesini tavsiye etmişti. Şimdi Savunma Bakanı Austin, Afganistanda da aynı şeyi tavsiye etti. Başkanların onu görmezden gelmesinden rahatsız mı?
Sözcü Kirby, Bakan, şu anda eldeki göreve yüzde 100 odaklanmış durumda, bu da savaş dışı bir tahliye operasyonu. Ve bu müzakere boyunca sesinin duyulduğu konusunda içi rahat. Pentagondaki diğer liderler gibi Başkomutana ve Ulusal Güvenlik ekibine en iyi tavsiye ve danışmanlığı sunma fırsatına sahip olduğu konusunda. Çok kapsayıcı, çok bilinçli bir süreçti ve Bakan, Başkana birçok farklı görüşün detaylıca anlatıldığına inanıyor. Sadece onunkilerin değil, birçok farklı görüşün. Ve sonra Başkomutan bir karar verdi. İşler böyle yürüyor. Süreç tam olarak bu şekilde çalışmalıdır. Çok sakin ve bilinçli bir karar verme süreci. Ve bu karar verildikten sonra, uygularsınız. Bu bina [Pentagon] böyle çalışıyor. karşılığını verdi.
Gazeteci bu defa, Bakan, tavsiyesi bir kez değil iki kez göz ardı edildiği için hüsrana uğradı mı? diye sordu.
Kirby, bir önceki cevabını benzer ifadelerle tekrarlayınca, Gazetecinin son sorusu, Bakan istifa etmeyi düşündü mü? oldu. Kirby, Hayır. dedi.
Asker Akar Gözüyle Afganistan
Bu diyaloğu aktarmamızın sebebi, Hürriyetten Sedat Erginin Milli Savunma Bakanı Hulusi Akarla yaptığı, bugün yayımlanan söyleşisi. Ergin, eski Genelkurmay Başkanı Hulusi Akardan öncelikle, asker gözüyle Afgan ordusunda yaşanan çözülmeyi tahlil etmesini istemiş, o da geniş bir tahlil yapmış.
Hem Ergin hem Akar, Milli Savunma Bakanlığının sadece 1 ay önce emekli askerlere susun niteliğinde bir bilgi notu gönderdiğini unutmuş olmalı kaydını düşüp Akarın açıklamalarına geçelim. Özetle şunları söylemiş:
Talibanın bu kadar kısa sürede Afganistana hâkim olmasını ve Kabili almasını ve bunun da bir parçası olarak Afgan ordusunun bu kadar kısa zaman içinde çözülmesini beklemiyorduk
Bu noktaya gelinmesinde sadece ABDnin değil, Koalisyon üyesi ülkelerin her birinin payı vardır.
ABDnin Afganistandan çekileceğinden geç haberimiz oldu. Başkan Trumpın 2020 yılı Şubat ayında Talibanla anlaşmaya varma kararı ile Başkan Bidenın geçen nisan ayında bu anlaşmayı uygulama ve askerlerini 2021 Eylül ayı başında çekme kararını ABD, NATO müttefiklerine, bizlere sonradan bildirdi. Afganistanın geleceğini ilgilendiren bu konularda NATO içinde maalesef istenilen düzeyde, kapsamlı görüşmeler yapılmadı.
En son Başkan Bidenın çıkacaklarını açıklamasından sonra NATO içinde yapılan görüşmelerde pek çok müttefik aynı şekilde bunun çok erken olduğunu; askeri, siyasi açıdan büyük sorunlara yol açacağını açıkça söyledi. Biz de aynı yöndeki değerlendirmelerimizi söyledik
Her kademede söylendi, bakanlar düzeyinde; genelkurmay başkanları düzeyindeki toplantılarda her vesileyle, tek tek ve topluca ortak görüş olarak da ifade edildi. Ancak sonuç olarak ABD kararını açıkladı ve NATO müttefikleri de bu karara uymak durumunda kaldı.
Sonuçta NATOnun Afganistana geldiği ve istediği sonuçları elde edemeden ayrıldığı gibi bir durum ortaya çıktı. Tabii ki bu durum NATOnun prestijini, itibarını sarstı
Kolektif olmayan kararlar Afganistanda olduğu gibi beklenmeyen sonuçlar doğurabilir.
Burada ara verip, kısaca sorularımızı yöneltelim.
ABDnin Afganistandan çekileceği 2020den beri belli olduğuna göre; Türkiyenin her ihtimali dikkate alan alternatif planları, tespit ve öngörüleri yok muydu ki, yaşanan tablo şaşırtıcı oldu?
NATOda söylendiği belirtilen, Çekilmek için erken görüşü, Türk Milleti ile neden paylaşılmadı?
ABD, çekilme karararını sonradan bildirdiğine göre, Türkiyeyi ve NATOyu kandırdı mı? NATO, sadece ABDnin emrinde bir kuruluş mu ve de NATOda kararlar oybirliğiyle alınmıyor mu ki, kolektif olmayan kararlardan söz ediliyor?
ABDyle Pazarlıktan Talibanla Pazarlığa
Akarın Kabil Havaalanının işletilmesi konusundaki açıklamalarına geçelim. ABDnin çekilmesi öncesindeki son aylarda, bu konuda ABD tarafı ile çok yakın temaslarının olduğunu belirtip Çekilmenin düzenli olacağı ve Talibanın Kabile girişinin de gecikmeli olacağı varsayımı üzerinden bir mutabakat belgesi üzerinde büyük ölçüde anlaşmaya vardık aslında
ABD ile görüştüğümüz mutabakat belgesinde havalimanının işletilmesinde görev alacak personelin güvenliğinin sağlanması, bu konuda güvence verilmesi, konunun temeliydi. Biz aslında bugün de aynı noktadayız... Bu konuda Katar da istekli. Görev alacak personelin güvenliğinin sağlanması hususunda yönetim tarafından güvence verilirse katkı sağlayabiliriz. demiş.
Ergin, Türkiye havalimanının işletilmesinde rol aldığında, burada çalışacak Türk personelin güvenliği açısından yine de belli sayıda asker bulundurmak gerekebilir mi? Asker değil de özel güvenlik şirketi görevlendirilemez mi? sorularını yöneltince de, Taliban hiçbir yabancı güç istemiyor. Silahlı hiçbir yabancı unsur istemiyorlar. Ancak gelişmelere bağlı olarak gerekli tedbirleri alacağız. karşılığını vermiş.
ABD ile Kabil pazarlığı sürecini kısaca hatırlayalım.
Haziran başında Akar, şunları anlattı:
Afganistan ile ilgili ABDlilerle görüşüyoruz. Salı günü NATO Savunma Bakanları Toplantısında konuştuk, ABDliler ile heyetler arasında konuşuluyor. Bizim şartlara bağlı olarak Afganistanda kalma niyetimiz var. Şartlarımız nedir? Siyasi, mali ve lojistik destek. Bunlar yapıldığı takdirde biz Hamid Karzai Uluslararası Havalimanında kalabiliriz. Şartlarımızla ilgili cevabı bekliyoruz.
14 Haziranda Erdoğan, Bidenle görüşmesinde Afganistan konusundaki düşüncelerini çok net olarak ifade ettiğini belirtip, Eğer Afganistandan çıkmamız istenmiyorsa, özellikle orada belli bir desteğin verilmesi isteniyorsa diplomatik, lojistik bunun yanında mali konularda Amerikanın bize vereceği destek büyük önem arz ediyor. dedi.
17 Haziranda Beyaz Saraydan, Cumhurbaşkanı Erdoğan havalimanının güvenliğinin sağlanması konusunda belirli desteğe ihtiyaç duyacağını söyledi, Biden da kendilerine destek taahhüdü verdi
Türklerin bu rolün altından kalkabileceğine güveniyoruz. açıklaması yapıldı.
19 Haziranda Türkiyenin ihtiyaç listesini ABDye ilettiği, Ankaranın başta gelen talebinin 80 ile 130 milyon dolar arasında değişen işletme maliyetinin karşılanması olduğu şeklinde kulis bilgisi paylaşıldı.
25 Haziranda Türkiye ile ABD arasında yüz yüze görüşmelerin Milli Savunma Bakanlığında başladığı duyuruldu. Aynı gün Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Tanju Bilgiç, bunun [Kabil Havaalanının güvenliğinin sağlanmasının] gerçekleşmesi için adil külfet paylaşımı, finansal, lojistik, teknik ve güvenlik konularında desteğe ihtiyacımız olduğunu vurguladı.
26 Haziranda ABDnin Ankara Büyükelçiliği, ABD ve Türkiye heyetlerinin iki gün süren teknik görüşmelerde bulunduğunu ve Havalimanına ileride sağlanması muhtemel destek konusunda ilerleme kat edildiğini bildirdi.
Son olarak 13 Temmuzda Bakan Hulusi Akar, Havaalanının işletilmesi ve güvenliğinin sağlanmasına yönelik görüşmelerin devam ettiğini, gayet yapıcı ve olumlu görüşmeler gerçekleştirildiğini, ayrıca NATOda Türkiyenin girişimleriyle olumlu gelişmeler söz konusu olduğunu söyledi.
Tablonun özeti şu: Ankara bir yandan Afganistandan çekilmeye karşı çıkmış bir yandan hemen ABD ile Kabil Havaalanı pazarlığına oturmuş. Şimdi ise Talibanın kararını bekliyor.
ABDyle pazarlıklar niye sonuçlanmadı? İkinci bir at pazarlığı olayı mı yaşandı; yoksa ABDnin Türkiyeyi göçmen deposuna çevirme planları vardı da bu -şimdilik- kabul edilmediği için mi ABD artık Ankarayı muhatap almayıp Katarı arabulucu kıldı?
Bilmiyoruz; çünkü o süreçte yaşananlar hakkında millete bilgi verme gereği duyulmadı. Yazının başındaki Austin örneği ve dahi 15 Temmuzdan sonra askeri okullar kapatılırken TSKnın görüşünün alınmaması örneğinden hareketle şunu da soralım:
Milli Savunma Bakanlığı Afganistan konusundaki tüm itiraz, uyarı, tespit, tavsiye ve görüşlerini Devlet nezdinde kayda geçirip ondan sonra Başkomutanın aldığı kararları mı uyguladı; yoksa sadece Sayın Cumhurbaşkanının direktiflerini mi yerine getirdi?