EYT’liler Ankara Tandoğan meydanı’nda
EYT sorunu uzun zamandır gündemde. Peki kimdir bu EYT’liler? Neden emeklilikte yaşa takıldılar ve sorunları nasıl çözülür? Erken seçim senaryosunda sorunun yönü ne tarafa kayar? Tüm detaylar için gelin EYT sorununu hep birlikte inceleyelim.
1- EYT SORUNU NEDİR?
1998 yılında işe başlayan bir çalışan olduğunuzu düşünün. Buna göre her şey yolunda giderse 2023 yılında emekli olma hakkına sahip olacaktınız. Ancak işler yolunda gitmedi ve 1999 yılında çıkarılan bir yasa ile emekliliğiniz 15 yıl sonrası olan 2038 yılına ertelendi.
Bu duruma maruz kalan kesim “Emeklilikte Yaşa Takılanlar”, diğer bir deyişle EYT’liler olarak tanımlanıyor. Günümüzde EYT’li sayısının 5,4 milyonu bulduğu biliniyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ise 6,2 milyon kişinin EYT kapsamında olduğunu belirtmişti.2- EYT’LER NEDEN YAŞA TAKILDI?
8 Eylül 1999 yılında dönemin DSP, ANAP ve MHP koalisyon hükümeti tarafından kabul edilen yasa bu sorunun ana kaynağı. 4447 sayılı kanun ile emekli olabilme şartlarında değişikliğe gidildi ve yaş şartı da eklendi. 8 Eylül 1999’a kadar SSK kapsamındaki işçilerin emekli olabilmek için iki şartı yerine getirmesi yeterliydi.
Bu şartlar:
- Kadınlar için 20, erkekler için 25 yıl sigortalılık süresi ve
- 5000 gün olması gereken prim ödeme gün sayısıydı
1999’dan sonra üçüncü bir şart daha geldi ve “yaş şartı” emekli olabilmek için zorunlu şartlardan biri oldu.3- YAŞ ŞARTI KAÇA ÇIKARILDI VE KİMLERİ KAPSADI?
4447 sayılı kanunla birlikte emekli olabilmeleri için kadınların 58, erkeklerin ise 60 yaşında olmaları gerekiyor. Bunun yanında prim gün sayısı artırılarak 7000 güne çıkarıldı. 8 Eylül 1999’dan önce işe girenler içinse kadınlarda 40 ile 58, erkeklerde de 44 ile 60 yaş arasında değişen kademeli geçiş süresi getirildi.
Benzer yaş sınırlaması Emekli Sandığı ve Bağ-Kur kapsamında olanlar için de getirildi. Böylece getirilen yasa sadece 1999 yılı sonrasında işe girenleri değil, bu tarihten önce işe girenleri de kapsamış oldu.4- RADİKAL KARŞILANAN BU YASAYA GELEN TEPKİLER NE OLDU?
Yasanın geçmesinden sonra o dönem sendikalar yasanın çok fazla mağduriyet yaratacağına dikkat çekti. 1999’da yapılan emeklilik yaşı ile ilgili “geçiş düzenlemelerinin” yani kademeli emekliliğin iptali için dönemin muhalefet partileri Doğru Yol Partisi (DYP) ve Refah Partisi (RP) Anayasa Mahkemesi’ne iptal için başvuru yaptı. AYM, söz konusu kademeli geçiş hükümlerinin “adil, makul ve ölçülü” olmadığı gerekçesiyle iptal etti.5- EYT’NİN ORTAYA ÇIKMASINA NEDEN OLAN SİSTEM NE ZAMAN BAŞLADI?
23 Mayıs 2002’den itibaren geçerli olacak yeni bir kademeli geçiş takvimi kabul edildi. Şartlar arasında 20 ve 25 yıllık sigortalılık koşulları aynı şekilde devam etti; ancak yeni sistemle birlikte kadınlara 40-56 arası, erkeklere de 44-58 arasında değişen yeni yaş koşulu ve 5000-5975 gün arası değişen prim gün koşulu getirildi.6- YAPILAN DÜZENLEMENİN ÇALIŞANLARA YANSIMASI NE ŞEKİLDE OLDU?
4447 sayılı yasa çıktığında yaş şartının halen geçmişe dönük uygulanması nedeniyle, bir çalışan sigortalılık süresi ve prim gün şartlarını yerine getirmesine rağmen emeklilikte yaşa takıldığı için yaş beklemeye başladı.
Örneğin yasanın çıktığı 2002 yılında 2-3 yıldır çalışan bir erkeğin eski sisteme göre 43 yaşında emekli olabilmesi mümkündü. Kademeli geçiş düzenlemesiyle çalışanın emekliliği 15 yıl gecikmiş oldu. Aynı durumda olan kadın bir çalışan içinse bu gecikme süresi 18 yıla çıktı. Yeni gelen bu sistemle sigortalılar 2-18 yıl arasında yaşa takıldılar.7- EYT SORUNU NASIL ÇÖZÜLEBİLİR?
Sorunun çözülebilmesi için tüm tarafların katılımı gerektiği çok açık. Bu bağlamda bakanlık, EYT temsilcileri, sendikalar, SGK ve tabiki siyasi partilerin katılımıyla konu ele alınırsa makul bir çözümün bulunması mümkün olacaktır. Doç. Dr. Aziz Çelik ise sorunun çözümü için üç seçenek sunuyor:
- İlk olarak 4447 sayılı yasa öncesi işe başlayanlarla sınırlı olacak şekilde bütün yaşa takılanlara koşulsuz ve hemen emeklilik hakkı tanınması.
- İkincisi en eski girişli çalışanlardan başlanacak şekilde bir kademelendirme yapılıp EYT’lilerin emekli edilmesi.
- Üçüncüsü çözüm ise maaşların düşük tutulmasıyla beraber tüm EYT’lilerin emekli edilmesi.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan daha önce EYT hakkında şunları söylemişti:
“SGK hesaplarına göre emeklilikte yaşa takılan denilen gruba 6,2 milyon kişi giriyor. Bunun yıllık maliyeti 26 milyar liradır”
EYT kanadında ise EYT Derneği Yönetim Kurulu üyesi Serpil Şahin, Cumhurbaşkanı Erdoğan’a bu konu hakkında yanlış bilgiler verildiğini belirtmişti. Şahin bu durumda olan çok fazla kişinin olmadığını savunmuş, EYT kapsamına giren birçok kişinin devlette çalıştığını ve halinden memnun olduğu için emekli olmak istemediğini söylemişti. Şahin daha sonra şunları eklemişti:
“En azından haklarının verildiğini bilmeleriyle içleri daha rahat olacaktır. Yasal düzenleme çıkarsa 100 bin kişinin emekli olacağını tahmin ediyoruz.”
9- ERKEN SEÇİM İDDİALARI VE EYT’LİLERİN DURUMU
“Yaptığımız çalışmaya göre bunun kamuya yıllık maliyeti 8 milyar TL civarında olacak. Bunu karşılanabilir buluyoruz.”
24 Haziran seçimleri sürecinde de EYT sorunu gündemdeydi ancak henüz bir sonuca varılmış değil. EYT’liler seslerini duyurabilmek adına 2019 yılında Ankara’da bir araya gelip gösteri düzenlemişti. EYT’liler bu sene de 4447 sayılı yasanın çıkış günü olan 8 Eylül’de Türkiye’nin çeşitli yerlerinde gösteriler düzenlediler.
EYT’liler sorunların çözülmesini talep ederken bir yandan gözler Ankara kulislerinde. Cumhurbaşkanı Erdoğan daha önce EYT sorunu için “Seçimi kaybetsek de ben bu işte yokum” açıklamasını yapmıştı.
Ancak son zamanlarda gündeme gelen erken seçim iddialarıyla beraber EYT’lilerin sorunlarının çözülmesi noktasında daha umutlu olduğu biliniyor.
Türkiye Gazetesi Genel Yayın Koordinatörü Yücel Koç’un 9 Eylül 2021 tarihli bir yayında, “2023 seçimlerinden önce EYT’in kesin bir şekilde çıkacağını” iddia etmesi de EYT’lilerin umudunu artıran bir diğer gelişme oldu.
Ayrıca Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Bilgin, 8 Eylül 2021 Çarşamba günü yaptığı konuşmada, “Çok önemli bir kararı da o sözleşmeyle belirledik. 3600 ek gösterge sorununu sözleşmeyle kayıt altına aldık. Bütün memurlar için fiili bir sorun olan ek gösterge meselesini çözüme kavuşturacağız. Bu sözleşmeyle kayıt altına alındı. Şimdi onun çalışma programını hazırlıyoruz” ifadelerini kullandı.
Bazı kesimler bunun “EYT’lilerle ilgili de bir düzenleme olabileceği” şeklinde yorumladı.
Ancak EYT Yardımlaşma Derneği Başkanı Gönül Boran bu konuda herhangi bir gelişme olmadığını ve yetkili bir ağızdan duymadıkça bu iddialara inanmayacaklarını” belirtti. Boran sorunlarına çözüm bulunana kadar mücadelelerini sürdüreceklerini söyledi.
Erken seçim iddialarıyla paralel olarak EYT konusunun dinamikliğini koruyacağı çok açık.