Biz insanlar etkileştiğimiz çevreyi biçimlendiririz. İnsanlar sürekli bir şeyden kaçarak ya da kovalayarak durumları etkiler, biçimini değiştirir. Bu arada çevresel faktörlerden etkilenir. Birey, her dakika seçer, yorumlar durumsal bilgiyi değerlendirir ve onu davranış kaynağına dönüştürür.
Sosyal öğrenme başkalarını seyrederek çevreden öğrenme şeklinde tanımlanabilir. Bisiklet sürme, yüzme, birçok becerileri deneme yanılma yoluyla öğrenebiliriz. Bazı becerileri ise gözlemleyerek öğrenebiliriz. Örneğin zehirli bir yılanı tanımayı deneme yanılma yoluyla öğrenemeyiz.
Gözlem yoluyla öğrenme taklit içerebilir. Örneğin yanındaki arkadaşı kopya çeken bir öğrenci de kopya çekme davranışını taklit etmek isteyebilir.
Çocuklar sosyal öğrenme sayesinde çevrelerindeki olumlu davranış modellerini öğrenecekleri gibi olumsuz davranışları da öğrenebilirler. Çocukların gözlem yoluyla öğrenmelerinin başlangıcı ailede olur. Bu anlamda anne babaların olumlu model olmaları ve olumlu davranışların tekrarının takibi çok önemlidir.
Sosyal öğrenmede modelin yaptığı davranışın ödüllendirilmesi, gözlemleyenin o davranışı taklit etme olasılığını arttıracaktır. Arkadaşının daha fazla çalışarak yüksek not aldığını ve sınıfta ayrı bir statü sahibi olduğunu gören bir öğrenci, daha fazla çalışma davranışını tekrar etme olasılığı çok yüksektir.
Modelin yaptığı davranışın cezalandırıldığını gören birey ise o davranışı öğrenme olasılığı düşüktür. Örneğin okul kurallarına uymadığı için disiplin cezası alan arkadaşını gören çocuk aynı davranışı gerçekleştirmekten kaçınır.
Sosyal öğrenmede bir çok duygu da gözlem yoluyla öğrenilir. Köpekten korkup çığlık atan arkadaşını gören bir çocuk köpeğin korkulacak bir varlık olduğunu kanısına varır ve arkadaşını taklit eder.
Yaşam süresince birey birçok davranış ve duygu modeliyle karşılaşır. Çocukluk döneminde öğrenilen davranışlar ve duygular uzun süreli ve kalıcı izli olacağı için çocuğun etkileşim içerisinde bulunacağı sosyal ortamların gözlemlenmesi gerekmektedir. Özellikle çocuğun olumsuz davranış modellerine maruz kalabileceği kişi ve ortamlardan uzak tutulmasına dikkat edilmelidir.
Çocuklar özellikle okul öncesi dönemde somut zeka ile düşündükleri için düz mantıkla hareket ederler. Örneğin babası evdeyken annesine telefonla arayan kişiye yok dedirttiğini gören bir çocuk yalan atma davranışını model alabilir.
Özellikle televizyonun çocuklar üzerindeki olumsuz model olma olasılığı da çok fazladır. Diziler, evlenme programları, magazin içerikli yayınlar çocuklardan uzak tutulması gereken görsel unsurlardır.
Toplumdaki yozlaşmanın çocuklar üzerindeki olumsuz etkisini nasıl azaltacağımız sorusu ise beni her geçen gün fazlasıyla endişelendirmektedir. Bir şarkıyla meşhur olan pop starlar, sporcu kimliği kazanmadan milyonlarca liranın sahibi olan futbolcular, dizi yıldızları olumsuz rol model olarak istemeden de olsa iletişim araçlarıyla çocuklarımızın gözü önündeler.
Anne baba olarak bize düşen çocuğa iyi insan olmayı öğretmektir. Haketmeden para kazanılmayacağını, mutlu olunamayacağını birinci ağızdan davranışlarımız yoluyla öğretmek anne babalığın en önemli sosyal rolü olmalıdır.
Uzun lafın kısası örnek çocuklar için doğru örnek olmalıyız.