MİLLİ MÜCADELE YILLARINDA BOLU BASINI III- MEHMET ŞÜKRÜ GÜLEZ
Mehmet Şükrü Bey (Gülez) ,1870 Bolu doğumludur. İlk ve orta öğrenimini Boluda yapmıştır. Aile olarak geniş topraklara sahip olmalarının yanısıra, ticaretle de uğraşmışlar, Boluda un ve kereste fabrikaları kurmuşlardır. M.Şükrü Bey, Boluda mahkeme kalemi ve kâtipliği, 18951898 yılları arasında Mudurnuda Mahkeme II. Kâtipliği yapmış, tekrar Boluya dönerek Tahrirat Kâtipliği ve Dava Vekilliği görevlerinde bulunmuştur.
(Bolu Mebusu Mehmet Şükrü Gülez. Serap Üstünel./Milli Mücadelede Dertli Gazetesi. Celal Yılmaz)
Mehmet Şükrü Bey, 1918 yılı öncesinde; Bolu İttihat ve Terakki yöneticiliği yapmış, peşi sıra Bolu Teceddüt Fırkası başkanlığında bulunmuştur. Fırka kapatıldıktan sonra Milli Mücadeleye destek vermiş, Bolu Müdafaai Hukuk Cemiyetinin ilk üyelerinden birisi olmuştur. 1920 yılında, I. Dönem TBMM Bolu milletvekili olarak Meclise girmiş ve bu görevi kesintisiz olarak, beş dönem, 1939 yılına kadar devam ettirmiştir.
Emekliliği döneminde, Boluda ikamet eden M.Şükrü Bey, yakalandığı akciğer rahatsızlığından kurtulamayarak 1950 yılında vefat etmiş ve Bolu-Karaköy Mezarlığına defnedilmiştir.
( Bolu Mebusu Mehmet Şükrü Gülez. Serap Üstünel./Milli Mücadelede Dertli Gazetesi. Celal Yılmaz.)
Mehmet Şükrü Beyin (Gülez) kardeşi İlyaszade Hafız Hakkı Bey de, Boluda Milli Mücadele içinde yer alan önemli simalardan birisidir. Hafız Hakkı Bey, Bolu Müdafaai Hukuk Cemiyeti içinde aktif görev almış, 19201924 yılları arasında Bolu Belediye Başkanlığı görevini yürütmüştür. Ülkenin ve Bolunun en sıkıntılı günlerinde, Bolu Belediye başkanı olarak; bir yandan kentin genel sorunları ile uğraşırken, bir yandan da, Cephede savaşan ordu birliklerine yardım kampanyaları düzenlemek, işgalleri protesto mitingleri tertiplemek vb. çalışmaları yürütmüştür. ( İlyaszâde Hafız Hakkı Beyin Çalışmaları. Yrd. Doç.Dr. Nuray Özdemir )
Boluda yayımlanan Dertli Gazetesi hakkında, Prof.Dr. Enver Konukçu, şu bilgileri veriyor:
( .) Bolu ileri gelenlerinden, Dörtdivanın, II. Mahmut devri ayanlarından Kalınbacakoğulları Ailesine mensup Güllezlerden Şükrü Bey, 15 Ağustos -1335/15 Ağustos 1919 da yayınlamaya başladığı, Kuvay-ı Milliye, sonra da TBMMnin çizgisinde hareket eden gazetesine Derdli adını vermiştir. Böylece hem şairin adı kamuoyunun ağzından düşürmediği bir isim olarak kalmış, hem de, o zamanki sosyal hayatımızın bir parçası olan Derdli sıfatı da yaratılmıştır.15 Ağustos 1335(1919) de, Mutasarrıf Ali Haydar Bey zamanında yayınlanmaya başlamış, siyasi, mizahi ve edebi konulara yer vermiştir. Derdlinin sorumlu Müdürü Yağlıoğullarından Ahmed Reşad Bey, Başyazarı ise Dava Vekili Ali Saip Beydir. Ali Saip Bey, 19201924 devresinde,Derdliyi kısa süreli tatil dışında, sürekli yayınlamıştır. O yüzden Bolulular kendisine Derdli Saip demişlerdir. Bolu hadiseleri sırasında bir ara kapatılan gazete, 1921 ve Ahmed Fahreddin Beyin Boludan ayrılışına kadar muntazaman yayınını sürdürmüştür. Bağımsız ellerde olmasından dolayı Bolu gibi belirli bir yayın siyaseti göze çarpmamaktadır. Halil ve Ahmed Fahreddin Beylerin idareciliklerindeki siyasi, askeri ve sosyal gelişmeler Derdli tarafından okuyucuya aktarılmıştır. Derdli, M.Kemal ve savaşlara da yer ayırmış, Ankaranın, dolayısı ile cebheden ulaşan haberleri günü gününe yansıtmıştır. Zaman zaman ortaya çıkan mali sorunlar ise sahibi Şükrü Bey tarafından halledilmiş ve böylece Derdli devamlılık açısından dikkati çekmiştir.
( Prof.Dr. Enver Konukçu. Boluda Cumhuriyetin İlk Valisi Ahmed Fahreddin. S: 15.16)
DERTLİ GAZETESİNİN YAYIN İLKELERİ
Dertli Gazetesinin 15 Ağustos 1919 tarihinde yayımlanan ilk sayısında; Dertli başlığı altında;Her hafta Cumartesi günleri neşrolunur; Siyasi, ilmi, edebi, mizahi, müstakil, elefkar Türk Gazetesi dir ifadesi yazılıdır. Yine bu ilk sayıda; Maksat ve Meslek başlığı altında gazetenin amaç ve ilkeleri belirtilmektedir:
( .) Dertli, hiçbir fırkai siyasiye ile münasebettar olmayıp, tamamıyla serbest ve müstakil elefkardır
( ..)Bütün gayemiz hak ve hakikati takip ve izhar ile milleti tadyip ve irşad etmektir.Hak ve hakikat ne kadar acı olsa da ,tatlıdır.Millet hakikati anlayıp hak verdikçe daima bir sükunet ve itidalin muti bir lisanı olur
( ..) Her türlü ihtirasattan menafi hasiseyi maddiye ve maneviyeden azade olan mesaimizdeki emeli yegânemiz, hak ve hakikatten ayrılmayarak bir niyeti menafi mülk ve millete çalıştığımız görüldükçe, sığınacağımız saye-i teveccühattan mahrum bırakılmamaklığımızdır. ( Serap Üstünel Agt:s:10./ Milli Mücadelede Dertli.Celal Yılmaz)
Boluda Kuvayı Milliye yanlısı olan gazetelerin içinde yer alan Dertli ve Türkoğlu gazeteleri, her ne kadar Boluda yayımlanıyorsa da, bu iki gazetenin sesinin, Anadolunun diğer illerinde de yankılandığı görülüyor.
Dertli Gazetesinin 25 Nisan 1921 tarihli 56. Sayısında, Osmanlı Saray yöneticileri için şöyle yazılıyordu:
Ah güzel İstanbulumuzun sefil sakinleri!..Silkinin ki üstünüzdeki alçaklık tozları uçup gitsin. Silkinin ve ölmeye hazır olduğunuzu herkese belli edin.Bu büyük kapışmada sizin de payınız bulunsun!.. (Ali Kemal. Orhan Karaveli. s:62.)
Bolu Vilayet Matbaasında basımı yapılan Dertli Gazetesi; 1. ve 8. sayılar arasında; Cumartesi günleri, 9. sayıdan 66. sayıya değin; Pazartesi günleri yayımlanmıştır. Gazete, 67. ve 78. sayılar arasında; haftada iki gün (Pazar ve Salı) yayımlanmış, 79. sayıdan, 175. sayıya değin ise yine haftada bir gün (Salı) olarak yayımlanmıştır. Dertli Gazetesinin satış fiatı; 1. ve 8. sayılar arasında, 2(iki) kuruş,9. ve 175. sayılar arasında 100 para, sayfa sayısının artırıldığı günlerde de 4 (dört) veya 5(beş) kuruş gibi rakamlar olmuştur. (Serap Üstünel Agt.S:9,10./ Milli Mücadelede Dertli Gazetesi.Celal Yılmaz)
KURTULUŞ SAVAŞININ İLK GÜNLERİNDE YAŞANAN GENEL BELİRSİZLİK HAVASI
1918 1919 yıllarında, Anadolu halkının önemli bir bölümünde; I.Dünya Savaşında alınan yenilgilerin, yaşanan can kayıpların, Mondros Mütarekesi ile başlayan işgallerin yarattığı; genel bir yılgınlık, bezginlik ve umutsuzluk havası ile birlikte, yaygın bir düşünce karmaşası da hâkimdir Ve bu durum, işgal güçleri tarafından çok iyi değerlendirilmiş, sinsi bir plan dahilinde ülkenin kardeş kavgasına, karmaşaya sürüklenmesi körüklenmiştir
Halkın gözünde; dünyevi-dini lider,kurtarıcı olarak bilinegelen Padişah- Saray, İtilaf Kuvvetlerinin; Batı Anadolu,Güney Anadolu ve Marmara çevresinde gerçekleştirdiği işgaller ve katliamlar karşısında;suskun, teslimiyetçi ve işbirlikçi bir tavır sergilemektedir . Hatta bu tavrını daha da ileri götürerek; yayınladığı ferman ve fetvalar ile, vatan savunmasına girişen Kuvayı Milliye birliklerini, komutanlarını; padişaha ve hilafete karşı çıkan asiler olarak tanımlamakta, idam cezası ile tecziye etmektedir. Bu genel havayı körükleyen yaygın bir karalama, asılsız haber yayılması kampanyası ile de ülke, hızla bir İç Savaşa-Hilafet Ayaklanmaları- denilen kardeş kavgasına sürüklenmektedir.
11 Nisan 1920 tarihli Takvim-i Vakayide yayımlanan, Şeyhülislam Dürrizâde Es seyyid Abdullahın fetvası ile: Kuvayı Milliye yanlılarının Allahın Öldürünüz- emri gereğince öldürülmelerinin şeriata uygun ve- farz- olduğu, bu fetvaya karşı gelenlerin kanlarının dinen helâl sayılacağı, mal ve mülklerine el konulmasının da helâl olacağı bildirilmektedir. . (11 Nisan 1920 tarihli Takvim-i Vakayî Gazetesi)
İtilaf Devletlerinin istihbarat ve propaganda birimlerinin ve Saray-İstanbul Hükümeti çevrelerinin birlikte yürüttüğü bu olumsuz propaganda faaliyetleri, Anadolu halkının bir bölümünde; İstiklal-Bağımsızlık şiarı ile Milli Mücadeleye girişen Kuvayı Milliyeye katılmakta bir tereddüt dönemi yaşanmasına yol açmıştır. Hatta bu tereddüt dönemi; malum çevrelerin kışkırtmaları ile Anadolu halkının bir kardeş kavgasına; Hilafetçi-Kuvayı Milliye çatışmasına kadar uzanmıştır. Fakat yaşananlar; kardeş kavgasının(İç Savaş-Hilafet Ayaklanmaları) ülkeyi işgal eden İtilaf Devletlerinin işine yaradığının kısa bir süre sonra fark edilmesi ile son bulmuştur.. İşgalin getirdiği katliam ve talanın acılarına tamamen duyarsız kalan İstanbul Hükümetinin, işbirlikçi ve teslimiyetçi politikalarında ısrar etmesi, Anadolu halkının nezdinde; Saray çevrelerinin gerçek yüzünün görülmesini sağlamıştır. Belirsizlik ve tereddüt dönemini aşan Anadolu insanı, doğruları ve çıkarlarının nerede olduğunu anladıktan sonra; topyekûn Milli Mücadele saflarında yerini alarak, işgalci ordulara karşı Milli Birliği sağlamıştır
Genellikle; İtilaf Kuvvetlerinin işgaline uğramayan ve Ankarayı sarmalayan bölgelerde yaşanan kardeş kavgalarının yanlışından kısa zamanda arınan; Bolu-Düzce-Gerede-Mudurnu-Göynük vd. yörelerimiz, ilerleyen günlerde, Milli Mücadeleye olanaklarının da ötesinde yoğun bir katılım ve destek vermiştir.
BOLU-KARAÇAYIRDA ASKER-HALK KAYNAŞMASI
1920 yılının Sonbaharından başlayarak Bolu, cephe gerisinin en hareketli noktalarından birisi olmuştur. Karaçayır, bir uçtan diğer uca talimgâh haline getirilmiş, Hisar Mektebi başta olmak üzere birçok bina, cephede yaralanan askerlerin tedavisinin yapıldığı hastanelere dönüştürülmüştür. Hatta ele geçirilen yaralı Yunan askerlerinin bir kısmının da tedavisi, iyi korunan Hisar Mektebinde yapılmıştır Karaçayırdaki talimlerde; cephelerde pişmiş, tecrübeli onbaşıların eğitiminden geçen askerler, 1520 günlük bir eğitimden sonra cepheye gönderilerek, yerlerine yeni gelenlerin talimine devam edilmiştir. Bolu yöresinden de pek çok gencin talim gördüğü Karaçayır, zamanla; halk ile askerlerin kaynaştığı bir alan haline gelmiştir. Karaçayırda, halkın ve askerlerin katıldığı toplu eğlenceler; güreş müsabakaları, at yarışları düzenlenmiş, ziyafetler verilmiştir...
23 Temmuz 1920 Cuma günü verilen toplu ziyafet; 26 Temmuz 1336/1920 gün ve 18 sayılı Dertli Gazetesinde şu haberle yer almıştır:
Millet Bayramının sene-i devriyesine tesadüf eden Cuma günü, başta Belediye Reisi İlyaszâde Hafız Hakkı Efendi olmak üzere, Bolunun muhterem halkı, fedakâr asker kardeşlerimiz için 300 sofralık yemek hazırlamışlardır.
Yevm-i mezkûrda saat yedi raddelerinde asker kardeşlerimiz tabur halinde mesire mahalline gelmiş ve bir saat müddet sonra Mutasarrıf Halil ve Kumandan Nazım Beyefendiler hazerat-ı maiyeti erkânı ile teşrif eylemişlerdir. Askerlerimiz tarafından güreş müsabakası icra kılındı ve milli oyunlar oynandı. Saat on buçukta verilen emir ve işaret üzerine askerler mesire mahallinde onar onar halka teşkil ederek nefis yemeklerden yediler. Yemekler; Et kızartması, börek, pilav, muhallebi, cacık, salata
( Dertli Gazetesi.26 Temmuz 1336/1920. Sayı:18)
(Milli Mücadele Döneminde Bolu Belediye Başkanı İlyaszade Hafız Hakkı Beyin Çalışmaları. Yrd. Doç.Dr. Nuray Özdemir. S.8)
İzinsiz olarak kısmen veya tamamen iktibas edilip alıntı yapılamaz
(Devam edecek)