2.
savaş sonrası almanyasının hiper enflasyonla tanıştığı yıllarda bi bavul dolusu markla ekmek alındığını okumuştum. hani çok param olsa deriz ya hep. aslında niteliğin nicelikten önemli olduğunu akla getirir enflasyon. 2001 krizinde gördük paranın bi gecede nasıl değersiz olduğunu. turistlerin işine yaramıştı türk lirasının değer kaybetmesi. bazı ülke paraları vardır bol sıfırlıdır ama doların karşısında miniciktir. işte bunlar hep enflasyon.
3.
çeşitli nedenlere bağlı olarak fiyatlar genel düzeyinde "sürekli" olarak artışın meydana gelmesidir. enflasyon azalışına "dezenflasyon", negatif seviyede olmasına (yani fiyatlar genel düzeyinin sürekli olarak düşmesine) de "deflasyon" denir.
enflasyonla ilgili çok yaygın olarak yanlış bir bilgi söz konusudur ki o da şudur:
enflasyonun düştüğü haberleri çıkınca insanlar beklerler ki fiyatlarda azalma olsun. hatta söylenirler "enflasyon düştü ama fiyatlar hala artıyor" diye. bu çok normal ve olması gereken bir durumdur. çünkü "enflasyonun düşmesi" demek "fiyatların düşmesi" demek değildir; "fiyat artışının düşmesi" demektir. yani fiyatlar yine artıyor, ama daha az artıyor. fiyatların düşmesine neden olan durum "deflasyon"dur.
5.
paranın değerinin düşmesi; fiyatların genelinin sürekli olarak yükselmesidir. ekonomide yıllık %2-3 enflasyon ideal kabul edilir; çünkü fiyatlar hiç değişmezse (sıfır enflasyon) insanlar satın alma konusunda acele etmezler. bu da üretimi durdurur.
6.
ekonomiden anlamam cebimdekini harcamaktan başka. sadece tüketici olarak bir düz mantık yürütüyorum. enflasyon yoksa bu ülkede her sene neden maaşların zam oranları görüşülüyor ve 100-200 lira zam yapılıyor. yani alım gücümüz değişmese devlet emekliye, asgari ücrete asla zamn yapmazdı herhalde(gizlinot: gerçi çok mu yapıyor sanki ) benim fikrim böyle. yanlışsam düzeltin süslüler. özellikle son bir yıldır hem benim ev için harcadığım para hem de ailemin harcadığının büyük bir kısmı gıdaya gidiyor. birikim yapmayı bırakın orta halli bir aile elindeki parayla sadece yaşıyor. sosyal hayatmış, tatilmiş bunlar gerçekten lüks şeyler oldu. sorumsuzca harcayan ben bile artık iki kere düşünüyorum. tüketmiyoruz kampanyası mesela. ne kadar çok kişi katıldığını söylüyor. farkında olmadan yavaş yavaş enflasyon hayatımıza girdi bile bence.
8.
fiyatların pahalılığı, para şişkinliği olarak dile getirilebilecek hede.
halkın alım gücünün düşmesi, paranın değerini kaybetmesi sonucu da ortaya çıkar.
venezuela mesela şu anda enflasyonun en yükseklerinde gezen ülke konumunda. neden? çünkü hükümetin aptalca politikaları ve tek adam rejiminden dolayı.
bu enflasyon denen nane, ülkemizde tüik tarafından hesaplanır. neye göre hesaplanır? gündelik yaşam giderlerine göre hesaplanır. diyelim enflasyonu sadece peynir üzerinden hesaplıyoruz.
peynirin kilosu 10₺ olsun ekim ayında. eğer peynirin kilosu kasım ayında 11₺ olursa, enflasyon %10 demektir. %10 artmış çünkü fiyat. tabii bunun çok daha geniş ölçekli olan sistemini düşünün. hemen hemen her şeyin katıldığı.
ancak bizim enflasyon hesaplamalarımız ile marketlerde gördüğümüz fiyatlar farklı. elektriğe %40, peynire %45 zam gelmişken enflasyon raporunda bunlar %5-6 gibi gösteriliyor (nasıl oluyorsa). ve bu yapıyı denetleyip "kardeşim sen enflasyonu yanlış hesaplıyorsun" diyecek başka bir kuvvet yok ülkemizde, malumunuz kuvvetler ayrılığı ilkesini dağıttıkları için.
ne hesaplanıyor başka enflasyonda? ben rapora baktığımda pinpon topu, soba borusu, soba borusu askısı gibi saçma sapan şeyler görüyorum. evet pinpon topunda fiyat artışı olmadığı için enflasyon yoktur deniyor bu malzemede. bunun gibi binlerce ürünü daha içeriye kattığınız zaman fiyatı %40 yükselen temel ihtiyaç malzemeleri büyük rapora etki edemiyor. hatta gene ediyor ama geçene aya göre enflasyonu daha düşük açıklamak gerçekten artık insanların zekasıyla dalga geçmek oluyor.
geçen ayki amazon.com.tr siparişlerime baktım. hepsinde en az %20 yükseliş var. en az o da. elektrikli süpürgeden basit bir köpek tasmasına kadar.
peki bunlar neden yükseliyor?
cevabı basit, paramızın döviz kurları karşısında değer kaybetmesinden dolayı. türkiye dolarizasyonun çok yüksek olduğu bir ülke. üretmiyoruz çünkü. her şeyi dışarıdan alıyoruz. don lastiğini bile dışarıdan alacak durumdayız. birikmiş dövizimizi sürekli dışarıya veriyoruz, para sonra ülkede döviz azalıyor. döviz azaldıkça da daha çok para basıyoruz karşılığını vermek için, sonra türk lirası artıyor. eskiden 50₺'ye dünyaları alabilirken şimdi bi burger king menüsü ye bi kahve iç biter o para.
e yatırımcı yok ülkede. kimse para yatırmıyor. neden? yatırımcılar ülkedeki yargıya, şeffaflığa, kurumların bağımsızlığına güvenmiyor. örneğin microsoft'un yunanistan'da veri merkezi açması ama türkiye'de açmaması gibi.
bunların birçok sebebi var.
yetmezmiş gibi fransız mallarına da boykot uyguluyorlar şimdi.
ekonomi neden bu hale geldi çooook uzun bir entry yazacağım yakın zamanda.