Yaşlanmaya bağlı olarak oluşan görme bozukluklarının başında gelen katarakt, halk arasında en yaygın görülen göz hastalıklarından biridir. İnsan gözü yaşlanma sürecinden en çok etkilenen duyu organlarından biridir. Görme duyusu yaşa bağlı olarak etkilenebildiği gibi çeşitli çevresel faktörler ve diğer fiziksel süreçlerin sonucunda da etkilenebilmektedir.
Yaşa bağlı olarak ortaya çıkan en yaygın görme sorunlarından biri de katarakttır. Yaşlandıkça yapısı değişen doğal göz içi lensin, uyumluluk yeteneği zamanla azalmaktadır. Lensin etrafında yeni lif tabakaları oluşmaktadır. Lens çekirdeğinin fizyolojik olarak değişime uğradığı bu sürecin sonunda lens çekirdeği üzerinde çeşitli lekelenmeler oluşur.
Hastalığın başlangıcında, daha güçlü bir ortam aydınlatması ve gözlükler görmemizin iyileşmesine katkı sağlayabilmektedir. Zamanla hastalık ilerledikçe günlük aktiviteleri ciddi biçimde etkiler. Hastalığın ilerlemiş hali için tedaviye yönelik kalıcı çözüm ise yapısı değişen göz lensinin çıkartılarak yerine yeni bir yapay merceğin yerleştirilmesidir. Katarakt ameliyatı dışındaki herhangi bir tedaviyle normal görüşün geri getirilmesi mümkün değildir.
Katarakt Nedir?
Katarakt, göz içindeki görevi dışarıdan gelen görüntüyü retinaya ulaştırarak görmemizi sağlayan merceğin saydamlığını yitirmesidir. Gözün renkli kısmını oluşturan iris adlı bölümün arkasında yer alan göz merceğinin yapısındaki kristalin adlı proteinlerde çeşitli kimyasal değişiklikler oluşur.
Bu değişiklikler sonucunda, yüksek seviyede moleküler ağırlıklı protein kümeleri meydana gelir. Merceğin dokusunda yaşanan bu değişimle ortaya çıkan göz saydamlığını yitirir. Işık sağlıklı bir şekilde retinaya ulaşmaz ve görme kaybı yaşanır.
Bu durumun temel nedeni gözde oluşan lekelenmeler sonucu dışarıdan göz giren ışığın dağılımının sekteye uğraması ve görüntünün retinaya sağlıklı bir şekilde düşmemesidir. Görme bulanıklığı belli bir seviyeye geldiğinde tedavi edilmelidir.
Hastalık ilerledikçe ışığa adaptasyon yavaşlar ve loş ışıkta görme zorlukları meydana çıkar. Tedavi edilmezse hasta günlük aktivitelerini gerçekleştiremez hale gelir. Sonuç olarak gözümüzü bir fotoğraf makinası gibi düşünürsek, kataraktı makinenin önündeki lensin merceğinin buzlanması olarak görebiliriz.
Göz merceğimiz en erken yaşlanan dokularındandır. Görme sorunu olmayan insanlarda bile 40’lı yaşların başında yakını görme sorunu baş gösterebilmektedir. Böylece yakın gözlük ihtiyacı ortaya çıkabilir. Sonrasında ise 60’lı yaşlardan itibaren saydamlığını yitirmeye başlayan göz merceğimizde hastalığın oluşum riski çok yükselir.
Katarakt, sadece yaşlı hastalarda görülür diye kesin bir bilgi yoktur. Genel olarak 40 yaşın üzeri hastalardaki vakalar, yaşa bağlı olarak ortaya çıkabilir. Dünya genelinde görme kaybına en fazla sebep olan hastalık olarak bilinmektedir.
Bu açıdan yaklaşıldığında kataraktın hem bir hastalık hem de yaşlanmamızın doğal bir sonucu olduğunu söylememiz doğru olacaktır. Bu yüzden katarakt ameliyatı, dünyada en çok yapılan ameliyatlardan biridir.
Katarakt Belirtileri Nelerdir?
Katarakt belirtileri, hastalığının başında görme kaybı hafif bulanıklık, algılanan renklerde solma, özellikle gece ışıklarda dağılma ile başlar. Hastalığın ileri aşamalarında hem yakın görme hem de uzak görme ileri derecede bozulmaktadır. Kataraktı olan insanlar için görüş, buzlu veya buğulu bir pencereden bakmak gibidir.
Hastalık ilerledikçe ortaya çıkan bulanık görme, okumayı, araba kullanmayı ve detayları görmeyi zorlaştırır. Hastalığın çoğu tipi yavaş gelişir ve erken dönemde kişinin görüşündeki bulanıklık kişiye rahatsızlık vermemektedir. Katarak hastalığının genel belirtileri aşağıdaki gibidir:
- Okuma zorluğu,
- Görmede yavaş yavaş azalma,
- Işığa karşı hassasiyet,
- Çift görme,
- Renklerde soluklaşma ve sararma,
- Gözlük numaralarının sık değişmesi,
- Gece görüşünde bozukluk,
gibi genel belirtilerle karşılaşabilirsiniz.
Katarakt Türleri Nelerdir? Kimlerde Daha Sık Görülür?
Katarakt, genellikle yaşlanmaya bağlı bir görme problemi olarak bilinmektedir. En genel bakış ile hastalığı üç temel tipe ayırabilmekle beraber, toplamda 5 farklı türdedir.
Senil Tip: En sık görülen türüdür. Yaşa bağlı olarak gelişmektedir. Genellikle 50 yaş sonrası başlayan ve 60 yaş sonrasında katarakt ameliyatı ihtiyacı ortaya çıkabilen bir türdür.
Subkapsüler Tip: Lensin arka yüzünde gelişir diğer türlere göre daha hızlı ilerler görmeyi de erken evrede bozabilmektedir.
Kortikal Tip: Göz merceğinin kenar taraflarından gelişen türündendir. Hem uzak hem de yakın görüş eşit düzeyde etkilenmektedir.
Konjenital (doğuştan) Tip: Doğuştan olan bir türüdür. Bebeğin bir veya iki gözünde oluşabilmektedir.
Darbeye Bağlı (travma sonucu) Tip: Hastalığın bu tipi, travmaya bağlı olan hemen sonra ya da yıllar içinde de gelişebilmektedir.
Katarakt, orta yaş üstü kişilerde sık rastlanan bir göz hastalığı olmakla beraber;
- Şeker hastalığı,
- Yeni doğan bebeklerde anne karnında yaşanan süreçlerin sonucunda,
- Göze gelen fiziksel darbeler sonucu yaşanan göz travmaları,
- Üveit gibi göz hastalıkları,
- Genetik faktörler,
- Geçirilen göz ameliyatları,
- Uzun süre şiddetli ışığa maruz kalınması
- Kortizonlu ilaç kullanımı sağlayan daha alt yaş grubundaki kişilerde,
hastalık görülebilmektedir.
Katarakttan Nasıl Korunurum?
Katarakt hastalığından nasıl korunulacağına dair veya hastalığın ilerlemesinin nasıl yavaşlatılabileceğini kesin olarak gösteren kesinliği kanıtlanmış hiçbir çalışma bulunmamaktadır.
Yalnız bazı hususlarara dikkat edilmesi kişilerin hastalığa yakalanma ihtimalini düşürebilmektedir. Bu hususlar:
Ailesinde katarakt geçmişi olan kişilerin düzenli göz muayenesi yaptırması önem arz etmektedir,
Özellikle yaz günlerinde gözler güneşin etkilerinden korunmalıdırlar,
Bol meyve ve sebze tüketimi içeren sağlıklı bir beslenme alışkanlığı edinmek önem arz etmektedir,
Özellikle sıcak yaz günlerinde gözler güneşin etkilerinden korunmalıdır,
Sigara kullanılıyorsa kesinlikle bırakılmalıdır.
Katarakt Tanısı Nasıl Koyulur?
Katarakt tanısı, göz doktorunun yapacağı detaylı muayene sonucunda koyulmaktadır. Muayene esnasındaki önemli hususlar: hastalığın hastadaki tipini belirlemek, hastada başka görme problemi olup olmadığını ortaya çıkartmak ve katarakt ameliyatının hasta için risk unsuru olup olmadığını belirlemek dışında hangi tedavinin uygulanabileceğine karar vermektir.
Muayene esnasında gözlük kullanımının hastanın görme düzeyini etkileyip etkilemediği ortaya çıkarılmaya çalışılır. Hastanın göz içi basıncı ölçülür ve göz bebeğinde herhangi bir büyüme olup olmadığı kontrol edilmektedir. Son olarak hastanın göz dibi muayenesi gerçekleştirilerek farklı bir retinal problem olup olmadığı araştırılarak muayene sonlandırılır.
Sarı nokta hastalığı gibi bir retinal problemin olup olmadığı göz tomografisi ile ayrıntı şekilde belirlenmektedir. Tüm bu işlemler sonucunda hastaya tanı koyulursa ameliyatın gerekli olup olmadığını üzerinde durulmaktadır. Hasta bu noktada ameliyatın gerekliliği ve varsa riskleri konusunda bilgilendirilmektedir. Katarakt ameliyatı için karar verilme durumunda ise göze yerleştirilecek mercek tipine hastayla konuşularak karar verilir.
Katarakt Tedavisi Nasıl Olur?
Katarakt tedavisinde tek kalıcı yöntem ameliyattır. Çoğu göz doktoru, hastalık kişinin yaşam kalitesini etkilemeye başladığında yani gece kitap okumak veya araba kullanmak gibi normal günlük aktivitelerinizi gerçekleştirmenizi engellediğinde ameliyat seçeneğini önermektedir. Ameliyat olmadan herhangi bir tedaviyle hastanın sağlıklı bir görüş elde etmesinin imkanı yoktur.
Kesin ve kalıcı tedavi şekli cerrahi yöntemdir. İlaçla veya gözlükle tedavi edilebilen bir rahatsızlık değildir. İlerlemesini durdurabilecek etkili bir yöntem bulunmamaktadır.
Hastalığın tek tedavisi ameliyattır. En yaygın olarak bilinen yöntem ise FAKO yöntemidir. Fako yöntemi ile saydamlığını yitirmiş göz içi merceği ultrason ile eritilir ve yerine esneyebilir göz içi lensi yerleştirilir. Katarakt ameliyatı, ameliyathane koşullarında ve özel ameliyat mikroskoplarıyla uygulanır.
Katarakt tedavisinde arz eden bir diğer unsur da göz içine yerleştirilecek olan merceklerin sahip olduğu teknolojidir. Hasta için tedavi sonucunu belirleyen temel unsurlardandır. Hastalara cerrahi müdahale ile uzak, yakın ve hem uzak hem de yakın ve orta mesafeyi görebilecekleri tedavi seçenekleri sunulmaktadır. Hastanın seçimi ve genel sağlık durumuna uygun göz içi lenslerden biri seçilerek operasyon gerçekleştirilmektedir.
Göz içi mercekler tek odaklı, çift odaklı ve üç odaklı olarak üçe ayrılırlar. Üç odaklı yani trifokal lens kullanımı sonucunda hastalar tedavi sonucunda gözlük kullanmak zorunda kalmazlar.
Katarakt Ameliyatı Nasıl Olur?
Katarakt ameliyatı, fizyolojik yapısı değişmiş ve sağlıklı bir şekilde görmeyi engelleyen doğal göz merceğinin çıkartılarak yerine şeffaf bir yapay göz içi merceğin koyulmasını içerir. Bu yeni mercek gözün bundan sonraki kalıcı bir parçası olarak işlev görür.
Katarakt ameliyatı, ağrısız bir şekilde lokal anestezi yöntemi ile yapılmaktadır. Hastaların, operasyon sonrasında hastanede kalmasına gerek yoktur. Ayakta tedavi niteliğindedir. Hastalar aynı gün evlerine dönebilirler.
Her iki gözde de katarakt ameliyatı ihtiyacı söz konusu ise ilk operasyon yapılan gözün iyileşmesinden sonra ikinci ameliyat gerçekleştirilmektedir. Katarakt ameliyatı sonrası ilk birkaç gün bazı rahatsızlıkların hissedilmesi normaldir. Tam iyileşme genellikle 7-8 hafta arasında gerçekleşmektedir.
Katarakt ameliyatı tedavi için tek kalıcı yöntem olmakla beraber gözün içerisinde yer alan doğal merceğinin yerine yerleştirilen akıllı lensler (trifokal mercekler) ile hastalar tüm görüş mesafesinde net bir görüş elde edebilmektedir. Bu lensin çalışma prensibi doğal göz merceğimizle birebirdir. Yakına ve uzağa her bakışımızda bu lens esnekliği sayesinde şekil değiştirerek bakılan yere odaklanabilmektedir. Akıllı lens ameliyatından sonra hastanın gözlük kullanımına gereksinimi kalmaz.