TATBİK İLİMLERİNİN TASNİFİ
(Terkip ve İnşa dergisi 8. sayı)
Tatbik ilimlerinin tasnifi, bir cihetten kolay, başka bir cihetten de zordur. Kolay tarafı, yukarıdan aşağı bakarken her tetkik ilminin tatbik ilimlerine sahip olmasıdır. Zor tarafı ise, mesele tatbikata geldiğinde müşterek tatbikat sahalarının zuhurudur. Yani bazı tatbikat sahaları için kurulan tatbik ilimleri, birden çok tetkik ilminden faydalanmak zorundadır.
İlim, tatbikat sahasına kadar indiğinde bilgi çeşitlenir ve çoğalır. İnsan ve hayatın girift yapısı, bir takım işlerin ve vakıaların birden çok bilgi alanıyla ilgili olmasını zorunlu kılar. Çeşitlenen ve çoğalan bilgi, hayatın girift yapısı için ortaya çıkan tatbikat sahalarına yönelik olarak tertip edilirken, keskin tasnif sınırlarını muhafaza etmek kabil olmaz. Bu durumu garipsemek gerekmez, zira insan ve hayatın tabiatı böyledir.
*
Bilgi, terkip ilimlerinde derli topludur. Tetkik ilimlerine inildiğinde çoğalmaya başlar, çoğaldığı yerde tasnif ve tertip zaruret haline gelir. Tetkik ilimlerinde nazariyat muhafaza edilebildiği için tasnif haritasına riayet büyün nispette mümkündür. Bilgi, tatbik ilimlerine indiğinde ise büyük terkipteki (terkip ilimlerindeki) vahdet kalkar, yerine kesret hakim olur. Ne var ki tatbik ilimleri insan ve hayat ile temas kurduğu için, insan ve hayatın tabiatından kaynaklanan mikro terkiplere ihtiyaç duyar.
Hayatın herhangi bir alanındaki tatbik ilmi, birden çok tetkik ilminden beslenmek zorunda kalır. Tetkik ilimlerindeki tasnifin netliği, tatbik ilimlerinde muhafaza edilemez. Tatbik ilimleri kurulurken, tatbikat alanı doğru seçilmeli, doğru tatbikat usulü geliştirilmeli, bunun için ihtiyaç duyulan tetkik ilimlerinden faydalanılmalıdır.
*
Tatbik ilimleri mesleklere ve zanaatlara kadar teşmil edilebilecek büyük bir sahaya sahiptir. İnsanı ilgilendiren en küçük bilgi sahası ve hayat alanı, tatbik ilimlerinin mevzusudur. Özellikle bağımsız gibi görünen küçük bilgi sahalarının üzerinde dikkatle durulmalıdır. Üzerinde tetkik ilmi kurulacak kadar hacimli olmayan bilgi sahalarının ilmi çerçeveye alınmasında problemler yaşanabilir, bunlar için en azından tatbik ilmi kurulmalıdır.
Hayatın altyapısındaki gelişmeler yeni bilgi sahaları doğurur. Yeni doğan bilgi sahaları üzerinde tetkik ilmi kurulması başlangıçta kabil olmaz. Kafi derecede bilgi birikimi olmadığı için tetkik ilmi kurulamayan bilgi sahası, boş bırakıldığı takdirde yabancı bilgi evrenlerinin sızması için geçit haline gelir. Bu ihtimal, başlangıçta pek önemsenmese de ileride ciddi sıkıntılara sebep olabilir. En küçük bilgi sahasının bile ilmi çerçeveye alınması zarureti açıktır. Yeni bilgi sahalarını ilmi çerçeveye almak için tatbik ilimlerinin kullanılması mümkün ve faydalıdır. Bilgi müktesebatı büyüdüğünde o sahaya dair bir tetkik ilmi kurulmak üzere, öncelikle bir tatbik ilmi kurulup, bilgi sahasının zapt altına alınmasında azam fayda var.
EBUBEKİR SIDDIK KARATAŞ
email@example.com