Otomotiv sektörü, Türk ekonomisinin ana itici sektörlerinin başında geliyor. On yılı aşkın süredir, ihracat şampiyonu olan otomotivin bir başka önemli özelliği, Türkiye’nin en büyük vergi dairesi gibi çalışması… Zira biz Türk tüketicileri, aldığımız otomobil ve ticari araçların çıplak değerinden daha fazla KDV ve ÖTV ödüyoruz. Yan sanayi üretimi, şirketler ve bayilerle birlikte düşünüldüğünde yüz binlerce insanımıza istihdam sağlayan bir sektörden söz ediyoruz.
Ancak sektör bugünlerde adeta kan ağlıyor.
30 Haziran 2019 itibarıyla sona eren vergi indirimlerinin ardından gelen Temmuz satış rakamları, sektörde yaşanan başaşağı gidişin hızını gözler önüne serdi.
// DARALMA KORKUTUCU
Önce rakamları hatırlatalım…
Türkiye otomobil ve hafif ticari araç toplam pazarı, 2019 yılı ilk yedi ayında bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 47,53 azalarak 213 bin 71 adet olarak gerçekleşti. 2018 yılı ilk yedi ayında 406. Bin 82 adet toplam pazar gerçekleşmişti. Vergi indirimlerinin sona erdiği Temmuz ayında ise otomobil pazarı yüzde 63, hafif ticari araç pazarı ise yüzde 76 daraldı. 2019 yılı Temmuz ayı otomobil ve hafif ticari araç pazarı 17 bin 927 adet oldu.
Bu rakamlar, 2018 yılı Temmuz ayı otomobil ve hafif ticari araç pazar toplamına göre satışların yüzde 66 oranında azaldığını gösteriyor.
Otomotiv Distribütörleri Derneği (ODD) tahminine göre bu yıl otomotiv sektörü toplam pazarının 340 bin ilâ 380 bin adet aralığında gerçekleşmesi tahmin ediliyor. Bu tahmin, 2018 yılındaki 620 binlik satış dikkate alındığında, geçen yıla göre yarıya yarıya azalma demek.
Otomotiv sektöründe ana sanayi fabrikalarında vardiya azaltımları ve ücretli izin kararları birbiri ardına gelirken, şimdilik işçi çıkarma uygulaması gözlenmiyor.
// BİZE GELEN ELEŞTİRİ
Ancak sorunun yaşanan sorunun etkisi, yetkili satıcılarda çok daha şiddetli hissediliyor.
Uzun yıllardır tanıdığım ve İzmir-Gaziemir’de bilinen bir markanın bayiliğini yapan işadamı dostumla, önceki hafta kahve sohbeti yapma imkânı buldum.
“Sektörde yaşanan sorunu, sadece ana sanayi şirketlerinin gözünden yazdığımız” yönündeki eleştirisine doğrusu hak vermeden edemedim. Bizler bazen ağaçları bakarken ormanı gözden kaçırabiliyoruz. Otomotiv sektörü, sadece üretim yapan fabrikalardan ibaret değil. Aşağıda, yan sanayici, satış, servis, yedek parça üretimi ve satışı yapan devasa bir kitle var.
İşadamı dostumun anlattıkları gerçekten inanılmaz.
Gaziemir’de havalimanı yolu üzerinde bulunan binada hem satış hem de servis hizmeti veriliyor.
Ve şimdi sıkıdurun…
Toplam 70 kişinin istihdam edildiği bayide, Temmuz ayında satılan araç sayısı sadece 5… Bu beş aracın üçü, ÖTV indiriminden yararlanma hakları olan engelli yurttaşlarımıza ait. İşadamı dostum, geçmişte yarım günde elde edilen satış adetlerini bir ayda yakalayamadıklarına dikkat çekiyor…
Ve yaklaşan tehlikenin ipuçlarını veriyor.
“Sektörün bu ivme ile devam etmesi halinde, 2019 sonuna kadar bayilerin yarıya yakını kapanır” öngörüsünde bulunuyor. Ve kendi işletmesinden örnek vererek şu değerlendirmeyi yapıyor:
// TALEPLER ERTELENİYOR
“Benim işyerim İzmir’in en işlek yerlerinden Akçay Caddesi’nde… İçinde servis hizmeti de verdiğimiz bu binamızın kirası, çalışanlarımın maaşı, sigortası ve vergileri dâhil diğer işletme giderlerimizle birlikte bir ay içinde 550 bin ilâ 600 bin TL arasında sabit giderimiz var. Benim bu giderimi tasarruf yaparak azaltmam mümkün değil. Satış rakamları dip noktada. Vatandaşlar yeni bir vergi teşviği olacak beklentisi ile taleplerini erteliyor. Bünyemizde marka garantili ikinci el satışımız da var. Orada da durum farklı değil. Yıllardır satış ile servis arasında ciromuzu besleyen bir dengeye sahiptik. Bu denge sadece satış tarafında değil, servis tarafında da bozuldu. Müşterilerimiz geçen yıl aldıkları ve garanti kapsamında olan araçlarını, yetkili servis olan bize getirmiyorlar. Garanti süreçlerinin zarar göreceğini bile bile sanayi sitelerinde, yetkinliği tartışmalı servislere götürmekte sakınca görmüyorlar. Bu duruma dayanabildiğimiz kadar dayanacağız elbette. Bazıları on yıldır bünyemizde olan tecrübeli arkadaşlarımı kaybetmek istemiyorum. Hepsi ile bir aile gibiyiz. Ancak dayanma gücümüzün de bir sınırı var. Şimdilik o sınıra gelmedik. Ama piyasadaki gidiş böyle devam ederse, elbette istemediğimiz tasarrufları yapmak zorunda kalacağız. ”
Evet, piyasanın adeta kalbinden gelen ses böyle…
Otomotiv sektörünün görünmez kahramanları arasında satış ve servis şirketleri geliyor. Hemen hepsi koca koca binalarda hizmet vermek zorunda kaldıkları için işletme giderleri çok yüksek. Sektörde yaşanan akıl almaz daralmaya karşı dayanıyorlar.
Ancak işin sonu nereye kadar gider, kestirmek gerçekten güç…
TUZ GÖLÜ DOĞALGAZ DEPOLAMASI TÜRKİYE’YE NE KAZANDIRACAK?
Haftada bir gün yazı yazmanın risklerinden biri, güncel gelişmelere zamanında tepki verememek oluyor.
Önceki hafta rüzgar santrallerine ilişkin manşetimizden yer kalmadığı için, enerji sektörünü çok yakından ilgilendiren bir başka gelişmeye değinememiştik.
Tuz Gölü’nde yapılan doğalgaz depolama tesisinden söz ediyorum.
Enerjiyi konu eden pek çok yazımızda, “elektrik üretimimizin yaklaşık üçte birinin doğalgazdan üretildiğini, kuraklık nedeniyle bu oranın artmasının yüksek olasılık olduğunu” vurguluyoruz.
Türkiye, artan nüfusu ve büyüyen ekonomisi ile enerji talebi her yıl artan bir ülke… Dış ticaret açığında en önemli kalemi enerji ithalatı oluşturuyor. Enerji ithalatında aslan payı ise doğalgaza ait. Yüzde 98 oranında ithal ettiğimiz bu kaynağı; imalat sanayisinde, ısınmada ve elektrik üretiminde kullanıyoruz. Mevsimsel değişiklikler göstermekle birlikte elektrik üretiminin yüzde 33 ilâ 40’ını doğalgazdan sağlıyoruz. Konuya yabancı olanlar için bu rakamlar kuru bir yüzdeden ibaret sayılabilir. Ancak her karış toprağından doğalgaz fışkıran; Türkiye ve Avrupa Birliği’nin temel tedarikçisi olan Rusya’da bile bu oran yüzde 30’un altında…
// HEDEF YÜZDE 20 DEPOLAMA
Önceki hafta temeli atılan Tuz Gölü Doğalgaz Depolama Tesisi Genişletme Projesi, bu nedenle hayati önem taşıyor ve gecikmiş bir alkışı hak ediyor. “Gecikmiş” diyoruz, zira çok uzun yıllardır konuşulan ve yapımı yılan hikayesine dönen bir yatırım bu… Özellikle çetin kış şartlarında yaşanan doğalgaz sıkıntısında aklımıza gelen bu yatırım için en önemli adımlardan biri atıldı. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Fatih Dönmez, sisteme ihtiyacın üzerinde gaz verebilen bir altyapıya sahip olan Türkiye’nin doğalgaz arz meselesi defterini tamamen kapattığını söylüyor.
Tuz Gölü ile birlikte genişletme projesi devam eden Silivri Doğal Gaz Depolama Projesi de tamamlandığında Türkiye, 11 milyar metreküplük bir depolama kapasitesine ulaşacak. Bu da Bakanlığın 2023 yılı için belirlediği “tükettiğimiz doğal gazın yüzde 20’sini depolamak” hedefine ulaşılacağı anlamına geliyor.
Türkiye’nin enerjide dışa bağımlı olmasını sürekli eleştiriyoruz. Enerjide bölgesel bir ‘hub’ (merkez üs) olabilmemiz, sadece doğalgaz boru hatlarının geçiş yollarına ev sahipliği yapmakla mümkün olamaz. Fiyat belirleyici stratejilere sahip olabilmek için depolama kapasitesinin hızla artırılması gerekiyor. Tükettiği gaz miktarının en az beşte biri kadar depolama kapasitesine sahip olması, Türkiye’nin stratejik önemini bir kat daha artıracak.
Bugün tüm savaşların ve emperyal hedeflerin altında, enerji kaynaklarına ve geçiş yollarına sahip olma kavgasının yattığını unutmayalım.
“BATSIN” DEDİĞİMİZ ODTÜ, EN BAŞARILI 10 ÜNİVERSİTE İÇİNDE BİRİNCİ SIRADA…
Birkaç hafta önce, televizyon reklamları ile “öğrenci avına çıkan” vakıf üniversitelerinin durumunu sorgulamıştık. 130’u kamu ve 73’i vakıf olmak üzere toplam 203 üniversitenin eğitim verdiği Türkiye’de, uluslararası başarı kriterlerine göre sıralanan ilk 10 üniversitenin hangileri olduğunu merak edebileceğinizi düşündüm.
Merakınızı gidereyim.
TV reklamlarında bas bas bağıran; gitarlı, havuzlu, konserli eğitim vaad eden üniversiteler bu listede yok. Duayen iktisatçı Mahfi Eğilmez’in sosyal medyada paylaştığı listedeki 10 üniversiteden 9’u devlet üniversitesi. Listede vakıf üniversitesi olarak bir tek Bilkent yer alıyor. Bu durum, köklü bir geçmişe sahip Bilkent için elbette şaşırtıcı değil.
Yazıma eklediğim ve 2019 – 2020 küresel sıralamasını gösteren tablo iki bölümden oluşuyor. Sol tarafta dünyada, sağ tarafta ise Türkiye’de önde gelen 10 üniversite yer alıyor. Dünya üniversitelerinin adlarının yanındaki ilk parantez hangi ülkede olduklarını, ikinci parantez CWUR (Center for World University Rankings) değerlendirmesinde 100 üzerinden aldıkları puanı gösteriyor. Türk üniversitelerinin adlarının yanındaki ilk parantez ise üniversitenin dünya sıralamasındaki yerini, ikinci parantez CWUR değerlendirmesinde 100 üzerinden aldığı puanı gösteriyor.
// “BATSIN BU ODTÜ!”
Geçmiş yıllarda Sayın Cumhurbaşkanı’nın, Rektörünü hedef alarak “Batsın senin üniversiten!” dediği ODTÜ, yüzümüzü ağartarak ilk sırada yer alıyor.
Şimdi…
Üniversite yapmak sadece “bina yapmak” olarak algılandıkça, “kurulduğu şehrin ekonomik kalkınmasına hizmet etmesi” önceliğe alındıkça bir arpa boyu yol alamadığımız ortada. Bugün Anadolu’da pek çok üniversitede yardımcı doçent seviyesindeki akademik kariyer, bölüm başkanlığı yapmak için yeterli sayılıyor.
Verilen eğitimin, iş dünyasında hiçbir karşılığının olmadığının bilinmesi, durumu daha da acıklı hale getiriyor. Eskiden askerden kaçmak için sürdürülen üniversite eğitiminin, bedelli askerliğin sürekli hâle gelmesiyle bir anlamı da kalmıyor.
Vakıf üniversitelerinde bir öğrencinin yıllık eğitim masrafı, şayet burslu değilse, asgari 20 bin TL’den başlıyor, 60 bin TL’ye kadar artabiliyor. Koç, Sabancı, Bilkent gibi uluslararası kalitede eğitim verenleri bir tarafa bırakırsak, vakıf üniversitelerimizin ezici çoğunluğu öğrenci bulmakta zorlanıyor.
Manzara ortada.
“Batsın” dediğimiz üniversiteler Türkiye’yi sırtında taşırken, siyasetçilerin mütevelli heyetlerine doluştuğu üniversitelerin yüzüne bile bakılmıyor.
Gerçekten çok öğretici bir durum bu…
TARİHİN ÇÖP SEPETİNDEKİ SEVR’İ HEP HATIRLAYALIM
Üzerimize afiyet, okumayı ve araştırmayı sevmediğimiz için, Maraş dondurmacısı görünümlü soytarılardan tarih dersi almayı kendimize reva görüyoruz. Bugünün Osmanlı hayranları farkında mıdırlar bilemem ama 1’inci Dünya Savaşı’nın ardından ülkemize son derece ağır koşullar dayatan Sevr Anlaşması, 10 Ağustos 1920 tarihinde Sadrazan Damat Ferit Paşa başkanlığındaki temsil heyeti tarafından imzalanmıştı.
Anadolu ile birlikte Ortadoğu’yu yeniden şekillendirmeyi amaçlayan bu anlaşma, savaş sonrası imzalanan anlaşmalar arasında en ağırıydı. Adeta Türklere yaşam alanı bırakmayacak şekilde inşa edilmişti.
Atatürk’e göre bu anlaşma, “Türk Milleti için uğursuz bir ölüm kararı”ndan başka bir şey değildi. Bu nedenle, anlaşmanın imzalanmasından sadece dört ay önce açılan TBMM tarafından hiçbir zaman kabul edilmedi.
Mustafa Kemal, 1921 yılında İngiltere’nin United Telegraph gazetesi muhabirine verdiği mülakatta, “Siyasî, adlî, iktasadî ve malî bağımsızlığımızı imhaya ve sonuç olarak yaşama hakkımızı inkâr ve imhaya yönelik olan Sevr, bizce yok hükmündedir” diyordu.
Türk Ordusu’nun ışıldayan süngüleri tarafından parça parça edilerek tarihin çöp sepetine atılan Sevr’i, her 10 Ağustos’ta anımsamak ve imzacılarını tarih önünde yargılamak zorundayız.