Binlerce yıldır, birbirinden çok farklı kültürlerin ve milyonlarca insanın, uzun süreli etkilendiği, peşinden gittiği yüzlerce kitap var. Ömer Türkeş, "dünyayı değiştiren" bu kitapların öyküsünü çıkarıyor.
AİSOPOS – MASALLAR
Dünyanın bütün coğrafyalarında, bütün kültürlerinde rastlarız hayvan masallarına. Belki ilk insan topluluklarının hayatlarında önemli bir yer tuttuklarından, ya da insanoğlunun anlattıkları hikayelerde kendilerini gizlemek ihtiyacından, hem Batı hem Doğu kültürlerinde karşılaştığımız ilk masallar hep hayvanlara dairdir. Eski Yunan’da hayvan masallarının geçmişi İ.Ö. VIII. yüzyıla kadar ulaşır. Bilinen ilk masal anlatıcısı ise, Yunan kültüründe efsane mertebesine yükselen Aisopos’tur.
Tıpkı Homeros gibi Aisopos’un da hiç yaşamamış, anonim bir kişilik olduğu söylenmekle birlikte, biz Herodotos’a kulak vermeyi tercih edeceğiz. Buna göre Aisopos, İ.Ö.VI. yüzyılda Sisam’da yaşamıştı. Firavun Amasis’in iktidarına denk düşen bu yıllarda, Aisopos bir soylunun kölesiydi ve Delphoi’de öldürülmüştü. Herodotos’un kesinlik taşıyan ifadelerine rağmen, Eski Yunan’ın büyük tarihçileri arasında Aisopos’un doğum yeri konusunda bir anlaşmazlık yaşandığını söyleyebiliriz. Kimine göre Frigya, kimine göre Trakya’dır onun vatanı. Ölüm şekli ve nedeni de tartışma konusur, ama kısa boylu ve çirkin olması ile Delphoi’de öldürüldüğü herkesçe kabul edilir.
Anonim anlatılar
Eski çağlardan günümüze gelen pek çok metin gibi, Aisopos’un masallarının da elimize ilk hallerinden çok farklı bir biçimde ulaşması doğaldır. Atina’da İ.Ö.V.yüzyıldan sonra hemen her yazar ve filozofun övgü ile söz ettiği Aisopos, her hayvan masalının sahibi kabul edilmiştir. Mesela kendisinden çok önce söylendiği bilinen “Kartal ve Tilki” masalı da bunlardan biridir ve İ.Ö.III. yüzyılda Demetrios tarafından kaleme alınan ilk Aisopos derlemesinde yer almıştır. Ancak günümüze kadar ulaşan ilk derleme İ.S.I. yüzyıl tarihini taşır ve Latincedir.
Sonraki yüzyıllarda da devam eden masal derlemeciliği, manzum ve nesir olmak üzere 350 masala ulaşır. Ne var ki Yunan ve Roma uygarlıklarında sevilen bir anlatı olan hayvan masallarının kimlerin kaleminden çıktığını kesin bir biçimde saptamak mümkün değildir. Ahlaki değerleri öne çıkaran bu masallardaki Hıristiyan inanışından kaynaklanan motifler, masalların çağlar boyunca nesilden nesile, metinden metine aktarıldığının kanıtıdır.
“Hayvan masalları halkın sevdiği bir edebiyat türüdür. Bundan dolayı halkın, hayatta nasıl davranılması gerektiği konusundaki düşünceleri dile getirirler. Bu düşünceler ile Yunan ve Roma filozoflarının ahlak bakımından kusursuz olma çabası ve erdemli davranma ideali konusunda ileri sürdükleri görüşler arasında hemen hiç bir ilgi yoktur. Masal yazarlarının benimsenmesini istediği erdemler, hayatı daha kolay ve rahat hale getiren; kişilerin çıkarlarına uygun düşen, bağlılık, minnettarlık, ılımlı davranma, boyun eğme ve çalışkanlık gibi sosyal erdemlerdir. Masallarda kimi zaman gerçek bir ahlak dersi verilmez; başkalarının davranışlarından çıkarılmış açıkgözlülük ve sakınganlık öğütleri verilir. Bunlar kimi zaman ahlaka aykırı bir nitelik bile taşıyabilir. Ne var ki, bugün için, “Aisopos’un Masalları”, her şeyden önce, insanlığın ortak malı bir bilgeliği dile getiren ve yüzyıllardır kültür alanında etki gösteren klasik belgeler olarak ilgimizi çekiyor”.